cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Улуу Акбар
Акбар Желал-ад-Дин Мухаммад (УлууАкбар ) (14 октябрь 1542 — 17 октябрь 1605) — Моголдординастиясынынʏчʏнчʏпадишахы, тимурид, Бабурдун небереси,   Тамерландын тʏз урпагы.Улуу Акбар  Амаракот шаарында Синд провинциясында туулган (АзырПакистандын провинциясы).12  жашка чейин ал  жердеболгон. 1555-жылы атасыХумаюнмененДелиге  келген.1556-жылы Хумаюнөлʏп  , 14  жаштагы  Акбар   башкаруучуболуп  калган. 4 жылдан  сон  регенти(аталык) Байрам  ханды кубалап,  чегараларды кенейтʏʏгө  киришкен.Акбар Раджпутанды , Гуджаратты, Бенгалияны ,Кашмирди бириктирген.Анын өмʏрʏнʏн көп бөлʏгʏ Тʏндʏк Индиянын  баш  ийбес башкаруучуларын бириктирʏʏгө арналган.АкбарчонатасыБабурсыяктуу  эле сооданынөнʏгʏʏсʏнөжолачкан.Моголимпериясынын ( «монголдор»  мененалмаштырбоокерек)   мамлекеттик  тили  тʏрʏ  тили  жана  хинди  тили  болгон. 1574-жылы негизиненөлкөнʏбириктирипбʏтʏпичкиреформалардыжʏргʏзʏʏгөкиришкен. Акбар өзʏнискуствонун ,илимдинкоргочуусу катары    тегерегинемыктыокумуштууларды, акындарды, музыканттарды ,  сʏрөтчʏлөрдʏтоптоомененкөрсөтөалган. АнынжакынвезириАбу-л Фазл, ар тараптуубилимдʏʏ ,көптилбилгенадамболгонжанаАкбардынбашкаруусужөнʏндөэмгекжазган. Акбардынбашкарууучурунда живопись мектебитʏзʏлгөн, 24 минденашыктомдогукитепканатʏзʏлгөн. Акбар дингеабданкызыгуумененкараган, христиан  дининедагы , католик  миссионерлериКлаудио Аквавива, Антони де Монсерраттыкабылалган.Албукараларынабаардыкдиндердитутуугауруксат  берген.1582-жылы ал  өлкөдөмистикалыкокуудин-и иллахи («божественная вера»),таратуугааракеткылган.Булокууну  Абуаль-Фазиль  экөөиштепчыкканжанабулокууиндуизмдин ,зороастризмдин , исламдынжанабиразхристиандынэлементтеринбириктиргенокууболгон.Акбар  « акылжактырганишенимганааныкчындык»«Көпакмактар , салттардынкʏйөрмандары ,акылгакөрсөтмөкатарындабабалардынсалттарыналатжанаушулжолмененөзʏлөрʏнтʏбөлʏкуяткакалтырышат »                   -  депайткан.Анынокуусуна   карата  ирифеодалдаркөтөрʏлʏшкөчыгышкан. Анынөмʏрʏнʏнакыркыкʏндөрʏинтригалармененөткөн. Анынбаласы Салим  ар  дайыматасынакаршы кутум  уюштуруп   турган.1605-жылы Акбар  өлʏп, баласы  Салим Жахангирдегенатменентактыныээлеген. Абу-л-Фазл Аллами. Акбар-наме .Акбар // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) — СПб., 1890—1907.
Кемчуг
Кемчуг — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - КАР/ОБЬ/2542/938 орун алган. Дарыянын узундугу - 441 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Днепр көмүр бассейни
Днепр көмүр бассейни Украинадагы бөлөк-бөлөк жайгашкан көптөгөн кендерди бириктирип турат. 1915-жылдан үзгүлтүксүз, 1946-жылдан ургаалдуу казып алынууда. Аянты 150 миң км2. 200 м тереңдикке чейинки жалпы геологиялык запасы 3,6 млрд т. Көмүр 55 м калыңдыктагы палеогендин тоотек катмарларында жатат. Көмүрдүн техникалык тобу Б I. Күйгөндө 8,8–9,0 МДж/кг жылуулук берет. 1979-ж. карьерден 10,2 млн т көмүр казып алынган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Милиция органдары
Милиция органдары - Милиция Кыргыз Республикасынын Ички иштер министрлиги жетекчилик кылган ички иштер органдарынын курамына кирет. Милиция-нын атайын бөлүмдөрү бар, мисалы, кылмыш издөө, экономикалык кылмыштарга каршы күрөшүү, тергөө, коомдук тартипти сактоо, мамлекеттик автомобиль инспекциясы (МАИ) жана башка. Милициянын райондук, шаардык бөлүмдөрүнүн алдында жашы жетпегендердин иштери боюнча инспекциялар иштейт, алар жаш балдардын кылмышка барбоосу үчүн тарбиялык иштерди жүргүзүшөт. Милиция кызматкерлеринин милдеттери көп. Алар-дын башкы милдеттери — коомдук тартипти сактоо, мыйзамдын ар кандай бузулушуна жол бербөө, анын талаптарын так аткаруу. Ар бир адам бирөөдөн запкы көрсө же мүлкүн уурдатса милиция органдарына кайрылышат. Алар кайрылуу боюнча токтоосуз иш жүргүзүшүп, эгер кыл-мышты жасаган адам белгилүү болсо тийиштүүлүгүнө жараша чара көрүүгө же адам белгилүү болбосо издөө салууга милдеттүү. Милиция кызматкерлери тартип бузуучуга карата талаптарды так, катуу, кыска жана ачык коюшу керек, анткени бул мыйзамдуулуктун бекем шарты, кыянат-тыкка жана ээн баштыкка карата ишенимдүү тоскоолдук болот.
30-ноябрь
30-ноябрь - Жылдын - 334 күнү. Жыл аягына чейин 31 күн бар
Кыргызстан
1967, 30-ноябрь – Илим жана техника боюнча Кыргыз ССР мамлекеттик сыйлыгынын уюштурулушу.
Гамма нурлануу
Гамма нурлануу, γ -нурлануу — атомдун дүүлүккөн ядросунан бөлүнүп чыккан кыска толкундуу (λ<10-8см) жана чоң энергиялуу (10 кэВтон 5МэВко чейинки) электр-магниттик нурлануу (фотон). Ал ядролук реакциялар учурунда бөлүнүп чыгат. Радиоактивдүү элементтердин ядролук бөлүнүшүндө пайда болгон α-, β районурлары менен катар мындай кыска толкундук электр-магниттик нурлануулар γ -нурлары деп аталат. γ -нурларын гана бөлүп чыгаруучу радиоактивдүү атомдор массалык саны, катар орду жана ядросунун заряды боюнча өзгөрбөйт. Себебп, γ -фотондору тынч абалдагы массага жана зарядга ээ эмес. Көпчүлүк учурда энергиясы 100 кэВтон ашкан ар кандай электр-магниттик нурланууларды (фотондорду), ошондой эле айрым элементардык бөлүкчөлөрдүн бөлүнүшүндө да пайда болгон фотондор γ -фотондор деп аталат. Гамма нурлануунун негизги мүнөздөөчүсү — анын энергия спектри. Атомдук ядро баштапкысынан аз энергиялуу Экинчи абалга өткөндө, энергиясы эки абалдагы энергиянын айырмасына барабар болгон γ -квантты нурландырат. Ядронун ар бир абалына белгплүү энергия туура келгендиктен, ядролук гамма нурлануу сызыктуу спектрге ээ. γ -нурларынын зат аркылуу өтүү жөндөмдүүлүгү анын энергиясына жана заттын табиятына жараша болот.
Левая Паета-Яха
'''Лев. Паёта-Яха''' — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Паета-Яха дарыясынын сол жээгинен 17 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 44 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бурштин Михаил Григорьевич
Бурштин Михаил Григорьевич (1943-ж. т., Фрунзе ш.) - пианист, композитор. Орто Азия республикаларын жана Казакстандын жаш музыкант-аткаруучулар конкурсунун лауреаты. Музыканттардын үй-бүлөсүнөн.
Атасы Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти Григорий Михайлович Бурштин, энеси Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти Слава Марковна Окунь.
1940-ж. Москва консерваториясын бүтөрү менен Кыргызстанга келип жаш профессионал улуттук музыканын өнүгүшү үчүн бүтүндөй чыгармачылык күчүн жумшаган. Бурштин 1957-ж. II. Шубин атындагы музыкалык мектепти, Кыргыз мамлекеттик М. Күрөңкеев атындагы окуу жайынын бүтөт да, Ташкен консерваториясынын фортепьяно факультетинен окуусун улантат.
Бир эле мезгилде композиция факультетинен да окуйт, консерваториянын оркестринде артист, концертмейстер, 1966-ж. фортепьяно кафедрасында педагог болуп иштейт.
1968-ж. окуусун бүтөрү менен Кыргыз мамлекеттик Б. Бейшеналиева атындагы искусство институтунда, М. Күрөңкеев атындагы музыкалык окуу жайында адистештйрилген фортепьяно кафедрасында эмгектенет.
Композитор К. Молдобасанов менен биргелешип «Жаңыл Мырза» балетин, биринчи, экинчи симфония, симфониялык поэма, ода, рапсодия-баллада, дунган сюитасын, партитти, фортепьяно менен оркестр үчүн биринчи концертти, «Кыл аспаптар оркестри үчүн ария», поэма-рапсодия, камералык ансамбль үчүн ондогон аспаптык чыгармаларды жазды, дунган, украин, татар ырларын, кыргыз күүлөрүн иштеп чыккан.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Катух дарыясы
Катух — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Черная дарыясынын сол жээгинен 30 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Аналогиялуу органдар
Аналогиялуу органдар (грекче analogos окшоштук) - ар башка систематикалык топко кирген организмдердин окшош органдары. Органдардын мындай окшоштугу аткарган кызматына байланыштуу. Алар организмдердин теги бир экендигин аныктоого негиз боло албайт. Анткени, алар аткарган кызматтары боюнча окшош болгону менен келип чыгышы боюнча айырмаланат. Алардын окшоштугу организмдердин бир экологиялык чөйрөгө ыңгайланышынын, башкача айтканда конвергенциянын негизинде келип чыгат. Бир эле чөйрөдөгү ар башка топтун организмдеринин окшош органдары бири бирине көз карандысыз өөрчүгөн. Мисалы, сөөктүү жана кемирчектүү балыктардын дене жана сүзгүч канаттарынын окшоштугу же алардын дене формасына сүт эмүүчү дельфиндин денесинин окшоштугу жана башка.
Абдулла ибни Масуд
Абдулла ибни Масуд (32/653-ж. өлг.) – Мухаммед пайгамбардын  эң атактуу сахабаларынын бири, чыгаан мусулман илимпоз жана укуктаануучу. Меккеде төрөлгөн.
Алгачкы мусулмандардан болушу
Жаш кезинде Абдулла малчы болчу. Ал алгачкылардан болуп Исламды кабыл алган жана андан кийин пайгамбардан алыстаган эмес. Меккеде ал Аркамдын үйүндөгү мусулмандардын чогулуштарынын катышуучусу болгон. Ошол кезде мусулмандар диндин ырым-жырымдарын ачык жасай алуучу эмес, бутпарастар тарабынан кысым көрүп турушкан. Бирок Абдулла ибни Масуд коркподу жана көп эл үйүлгөндө Каабанын өзүндө ар-Рахман сүрөсүн окуду. Ушул үчүн ал кармалып, кыйноого салынган. Аны абдан ысык кумга жаткырышып, бутпарастар анын Исламдан кайтуусун талап кылышкан. Бирок Абдулла бул кыйынчылыктарга эркекче чыдаган жана ишенимден кайтпаган. Андан эч нерсе чыгара албаган соң, бутпарастар (мушриктер) аны коё берүүгө аргасыз болушкан.
Меккедеги мусулмандарга болгон куугунтуктардын мезгилинде Абдулла ибни Масуд Эфиопияга (Хабашстанга) эмиграция кылууга (көчүп кетүүгө) аргасыз болгон. Анан ал Мадинага көч (хижра) жасаган.
Мамлекеттин кызматында
Мадинада жүрүп, Абдулла мусулман мамлекетинин бекемделишине жигердүү катышкан. Ал Бадрдагы, Ухуддагы, Хандактагы салгылаштардын катышуучусу болгон, жана баатырдык менен согушкан, Меккенин ээленишинде катышкан.
Мухаммед пайгамбардын өлүмүнөн кийин, Абдулла болгон күчү менен халифаттын бекемделишине салым кошкон. Ал мусулман аскеринин курамында сирий багыттагы Византияга каршы согушкан. Анан халиф Умар ибни Хаттаб аны Куфанын казысы кылып дайындаган. Бул кызматта туруп, Абдулла өз милдеттерин ак ниети менен аткарган. Ал эч кимге мыйзамдын бузушуна жол бербеген, анын ичинде өзүнүн жакындары менен досторуна дагы. Мисалы, Куфадан Саад ибни Абуваккас мамлекеттик казынадан карыз алган жана ошол сумманы өз убагында төлөй албай калган эле. Муну билгенде Абдулла ага катуу мамиле жасаган жана аны ошондо кечирген эмес.
Абдулла ибни Масуд алтымыш курганда көз жумган.
Илимде
Абдулла ибни Масуд аябай сабаттуу адам болгон, дээрлик укмуштуу эс-тутумга ээ болгон, Куранды бүт жатка билген, аны Мухаммад пайгамбардын өзүнүн оозунан түз үйрөнгөн болчу. Ал хадистердин билгичи да болгон, мусулман укугун мыкты билген жана фатваларды чыгарган.
Ошол эле мезгилде, ал жашоонун такыбалык, дээрлик аскеттик (дүнүйөдөн ажыраган), жолун өткөргөн. Ал мугалимдик ишкердик менен дагы алектенген. Анын көп окуучулары болгон.
Мондиализм
Мондиализмдин келип чыгуусуна 20-жж. биринчи дүйнөлүк согуштан кийин пайда болгон Европанын Бириккен штаттарын түзүү кыймылы түрткү болгон. Улуттар лигасынын кыйроосу, фашизм, жаңы дүйнөлүк согуш, дүйнөнүн башкарылбастыгы жаңы, борборлоштурулган дүйнөлүк түзүмдө элдер менен мамлекеттердин ортосунда тынчтыкты жана мамилелерди кайра уюштурууга жол издөөгө түрткү беришкен. Бул темадагы биринчи эмгектер С.Стрейттин «Союз или хаос» (1939-ж.) деген аталыштагы китеби болгон.
Андан кийин 1940-, 1941-42-жж. Мондиализмдин биринчи теоретиктеринин эмгектери чыга баштаган. 1946-1948-жж. Мондиализм кыймылы АКШ жана Европада союздарга жасалгалана баштаган, Гаага жана Брюсселдеги бүткүл дүйнөлүк съезддерде (1948-ж.) федеранттардын биригүүсү. Мондиализмдин идеологиясынын жалпы багыты - согушка каршы, пацифисттик, БУУнун манипуляциясына каршы багыт жана СССРге, атомдук куралга каршы превентивдик согуш ж.б.
Мондиализм дүйнөдөгү келип чыккан глобалдык көйгөйлөргө жана процесстерге биринчи жолу көңүл бурган. Мондиализм кыймылында СССР менен кызматташуунун күчтүү тенденциясы болгон. Кыймылдын катышуучуларынын курамы өтө эле ар кошкон болгон: фабианецттер, социалисттер, пацифисттер, христиандык демократтар, бизнестин, саясаттын көрүнүктүү өкүлдөрү жана окумуштуулар. Ага күч саясатынын жактоочулары да кошулууга умтулушкан, бул дүйнөлүк өкмөттүн жана Бүткүл дүйнөлүк федерациянын идеяларын бурмалаган. Натыйжада кыймыл начарлап, жарымы согушка каршы жана прогрессисттик ар кандай кыймылдарга, көпчүлүк учурда Батыш Европадагы интеграциялык процесстерге өтүп кетишкен. БУУнун эгидасы алдындагы эл аралык уюмдардын өнүгүүсү жана күчөшү Мондиализмди азыраак жагымдуу идея кылган, бирок Мондиализм түшүнүгү такыр эле жок болуп кете элек.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Эстониялык крону
Эстониялык крону — Эстониянын акча бирдиги.
3-Макан (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Айю сымалдуулар
айю сымалдуулар (Plecoglossidae)  - корюшка балыктарынын бир тукуму, булардын окулу катары айю (Plecoglossus altivelis) кирет.
Аналог сигналы
Аналог сигналы (Analog signal) - сигнал (маалымат) алып жүргөн үзгүлтүксүз электр толкундары.
Малмө
Малмө (шведче: Malmö) ― Швециянын чоңдугу боюнча, үчүнчү шаары. Даниянын борбору ― Копенгагенден 30 чакырым алыстыкта, түштүк тараптагы Сконе аймагында жайгашкан. Малмөдө бүткүл Скандинавияны Европа менен байланыштырган узундугу 7845 метрди түзгөн Өресунд көпүрөсү жайгашкан.
Заманбап Малмө — один из важнейших транспортных узлов и промышленных центров Скандинавиянын зор маанилүү транспорттук тоомдордун жана өнөр жай борборлордун бири. Дээрлик шаардык калктын үчтөн бир бөлүгүн иммигранттар түзөт.
Тарыхы
Биринчи жолу ортончу кылымдардын булактарында XIII-кылымдын аягында Malmhaug («кумдун, шагылдын көптүгү») катары эскертилген. Азыркы шаардан 20 чакырым алыстыкта жайгашкан бүткүл Скандинавиянын жогорк прелаттары - Лунд архиепископторунун, бекемделген кеме токтотуучу жайынын аталышы болчу. Малмө аркылуу Данияга бай ийчүү Сконе аймагына транспорт каттамы өтчү.
Көзгө урунарлык жерлери
Малмө — заманбап курулуштун калаасы. XVI-кылымда даттар тарабынан курулган Малмөхус (азыр музей) жана кыш готикасынын мисалы — ыйык Петрдун чиркөөсү (XIV-кылым) өткөн мезгил жөнүндө эскертип турат.
Абасынын шарттары
Малмө — Швециянын үлкөң шаарларынын эң түштүктө жайгашканы жана өтө жылуусу.
Фосториа (Огайо)
Фосториа (Огайо) (Fostoria) — Огайо штатынын Seneca округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 13931 киши. Болжолдуу аянты - 19.4 км². FIPS коду — 39-28014.
Эл эмне дейт?
'''Эл эмне дейт? ''' — Коомдогу көрүнүштөрдү тамашага салган скетчком жанрындагы, телесериал жана телекөрсөтүү. "Тамашоунун" чемпиондору "Ак кеме", "Позитифф" командаларынын жигиттер тарабынан даярдалган долбоор. Бул көрсөтүү 2017-жылы Кыргызстанда, Жарайт сити телесериалынан кийинки эле популярдуу телеберүү болуп эсептелген. "Жарайт city" шаардыктардын жашоосун көрсөтсө, бул долбоор "эл эмне дейт?" деп жашаган элеттиктердин жашоосун чагылдырат.
Мазмуну
Андан кайнене менен келинди, ырым-жырымдарды ойлоп чыгарган карыяны жана башка кызыктуу образдарды көрүүгө болот. Көбүнчө чоң эжелердин ролун ойноого бекитилген тамашоучу Актан Рыскелдиев: "Эл эмне дейт?" деген кыргыздар той берип, үй салып, кымбат жогорку окуу жайда билим алып алдыга өсүп баратат. Бул сөз бизге чоң түрткү берет, ошондуктан долбоорду ушундай атадык",- дейт.
Сурьма оксиддери
Сурьма оксиддери — сурьма менен кычкылтек бирикмелери: Sb2О3, Sb2О4, Sb2О5, SbО3 — түссүз кристалл, эрүү t 656°С, кайноо t 1425°С, сууда, азот к-таларында начар эрийт, туз, плавик жана ысытылган күкүрт к-таларында жакшы эрип, туздар, щелочтор менен антимониттер пайда кылат. 400-500°С ысытканда Sb2О3 окистенип, Sb204 айланат. Көмүртек, суутек сурьма оксидин 600-800°С металлга чейин калыбына келтирет. Ө. ж-нда сурьма рудасын ысытканда Sb2О3 бөлүнүп чыгат. Рудадан алынган Sb2О3 таза болбойт, ошондуктан таза сурьма (III) оксиди иониттер жардамы менен тазаланган туздары (НС4Н206Sb(ОН), SbCl3) эритмесин гидрoлиздөөдөн же таза сурьманы 800-900°С абада ысытканда алынат. Sb2О4 — ак түстүү кристалл, 1030°С ысытканда Sb2О3 айланат. Эч жерде колдонулбайт. Sb2О5 — саргыч өңдүү кристалл, 357o чейин туруктуу, 750-800°С ысытканда Sb2О4 айланат. Sb2О5 — сурьма кислотасынын ангидриди, ошондуктан щелочтор менен антимонаттар пайда кылат. Сурьмага конц. азот кислотасын таасир эткенде пайда болгон гидроксидин жогорку температурада ысытканда Sb2О5 пайда болот. С. к. Sb2О3, Sb2О5 жогорку сапаттуу оптика айнектерин, керамика, боёк, отко күйбөй турган кездемелер жана резина жасоо үчүн кеңири колдонулат.
Чоң Суета дарыясы
Чоң Суета — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Мрас-Су дарыясынын сол жээгинен 120 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 35 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Скетчком
Скетчком (sketch comedy) — кыска комедиялык сценалардан турган тасма. Англис тилинен «sketch comedy» («күлкүлүү сүрөттөө») сөзүнөн кыскартылып алынган. Скетчкомдун ар бир эпизоду бир нече мүнөткө созулат.
Ички деңиз суулары
Ички деңиз суулары – мамлекеттин ички сууларынын, демек, анын эгемендүү аймагынын ажырагыс бөлүгү. Дүйнөлүк океандын мамлекеттин кургак аймагы менен аймактык суусунун ортосунда жайгашкан бөлүгү да кирет.
Самат
Самат (лат. кыр. Samat) — Кыргызстандын Баткен облусунун Лейлек районундагы айыл. Исфана шаарына кирет.
Калкы
Калкы - 2 076 киши.
Салык полициясы
Салык полициясы - Мамлекетибиз социалисттик системада жашап турган кезинде ишкердикти жүргүзүүгө мамлекеттик жана коомдук ишканаларга жана чарбаларга гана уруксат берилип, алар жаап-жашыр-бастан салыкты мамлекетке төгүп турушкан. Салыкты убагында жана так төлөп туруунун мааниси өтө зор, себеби мамлекеттин бийлик органдары, укук коргоо органдары, Куралдуу күчтөрү, саламаттыкты сактоо, билим берүү, социалдык камсыз кылуулар (пенсия, пособие, стипендия) мамлекеттик бюджеттин эсебинен каржыланат. Азыр эркин рынок экономикасына өткөн учурда ишкердикти жүргүзүүгө тыюу салуу жок, ар бир адам ишкана ачып алып продукция өндүрүүгө же дый-кан чарбасын түзүп, айыл чарба продукциясын өн-дүрүүгө акылуу. Ошону менен бирге эле мыйзамда белгиленген өлчөмдө жана тартипте мамлекетке салык төлөөгө милдеттүү. Тилекке каршы, кээ бир ишкерлер кирешесин жашырып, мамлекетке салыктөлөөдөн кач-кан фактылар кездешет. Бул болсо кылмыш болуп эсептелет. Ошондуктан, мындай аракеттерге каршы күрөшүү үчүн салык полициясы уюшулган. Алар, салык өндүрүү боюнча салык инспекциясына көмөктөшүшөт, жашыруу фактысы боюнча кылмыш иш козгошуп, тергөө жүргүзүшөт.
Якоби Фридрих Генрих
Якоби Фридрих Генрих (1743–1819) – немец философу жана жазуучусу. Рационализмди сынга алган жана «сезим менен ишенимдин философиясы» деген багытты негиздеген. Якоби үчүн сезим, туюу опыты (тажрыйбасы) чыныгы жана бирден бир таанып билүү болуп саналат. Акыл-ойдун ишмердүүлүгү сезип-туюу тажрыйбасынын алкагынан чыгып кетпейт. Философиянын түпкүлүгүн (пайдубалын) түзүп турган диний сезимди рационализмдин позициясынан туруп түшүнүү мүмкүн эмес. Мына ушундан философ ой жүгүртүүгө ыңгайлуу философия атеизмге жакын деп эсептеген.
"Улуу патриот укмуштуу "Манас""
"Улуу патриот укмуштуу "Манас"" — [[Рахматуллин Калим Ахмедович|Калим Рахматуллиндин]] жазган эмгеги (Фр., 1942). Эмгекте кыргыз элинин улуу эпосу "Манас" жана анын боштондук үчүн жоого аттанган азамат чоролорунун айбаты, салтанаты сүрөттөлөт. Байыркы кытайдын жана арабдардын тарыхчылары кыргыз эли боштондукту сүйгөн, жоодон коркууну өлүм менен бирдей көргөн, каарман, баатыр эл деп белгилешкен. Байыркы кыргыздардын мыйзамы боюнча жоодон корккон аскердин башы алынган. Дүйнөнү титиреткен моңголдорго бой бербегендиги үчүн кыргыздарды "Могулстандын жапайы арстандары" деп аташкан. Ал эми Түрк кагандыгы "Биздин эң күчтүү душманыбыз кыргыздар эле" деп моюнга алган. Автор Кыргыздардын ушул өткөн тарыхын "Манас" эпосу менен байланыштырат. "Манас" эпосунун негизги мазмуну кыргыз элинин өткөн доордогу боштондук үчүн күрөшүн сүрөттөйт. Эзилип, чаалыгып, бытырап кеткен кыргыз элинин баш кошкондугун жана өзүнө кол салган душмандарга каршы күрөшкөндүгүн айтат. Автор ""Манас" эпосу элдин чыгармасы, болгондо да өз ата мекенин жана боштондукту сүйгөн элдин патриоттук чыгармасы. Демек, ал чыгарманын башкы баатыры Манас да кыргыз элинин улуу патриоту болот", — деп жыйынтык чыгарат. Китептин айдан аркы уландысында автор идеал образ катары Манастын портретинин берилишине токтолот. Эпостун өзүнөн үзүндүлөр келтирет.
Астигматизм (ден соолук)
Астигматизм (гр. а ж-а stigme - чекит) көздүн оптикалык кемтиги. Анда бир эле көздө түрдүү рефракциялар (алыстан же жакындан начар ж-а жакшы көрүү) же бир эле рефракциянын ар түрдүү даражалары кездешет. Ал көздүн тунук чел ийрисинин ж-а чечекейдин формасынын өзгөрүшүнөн болот. Көздүн ар кайсы бөлүгүндөгү оптикалык системанын нурду чагылдыруу күчү ар кандай болгондуктан нерсенин сүрөттөлүшү даана көрүнбөйт. Мындай учурда көрүү атайын цилиндрлүү көз айнек, кээде кыналма линза кийүү м-н оңдолот (к. Көз айнек). Балдарды жыл сайын окулист врачка көрсөтүп, көз айнегин которуп туруу зарыл. Чоң кишилерде астигматизм демейде туруктуу болот.
Күнжаңжуң
Күнжаңжуң — «Манас» эпосундагы кейипкер. Кытайдын белгилүү баатырларынын бири. Эсенкандын жакын сырдашы, кеңешчиси катары айтылат. Маанилүү маселелер боюнча чечим кабыл алына турган учурларда Айжаңжуң экөө дайыма Эсенкандын кашында турушат:
Эр Эсенкан чамынып,
Так үстүндө камынып,
Жанындагы курдашы,
Кеп айтуучу сырдашы,
Жакын турган ал болду (Саякбай Каралаев, 1. 165). Согуштардагы эрдиги сүрөттөлбөгөндүгү менен Чоң казатта К-дун Алмамбеттин колунан өлгөнү айтылган эпизод бар (Саякбай Каралаев, 2. 204). Бул ысым «Күн» жана «жаң-жуң» (кытайча «цзяньцзюнь» — генерал, генерал губернатор, колбашчы) деген сөздөрдүн айкалышынан түзүлүп, экинчи бөлүгү эчактан бери кытайларда, кийинчерээк, айрым түрк-моңгол элдеринде титул катары колдонулуп келген. К. антропониминин пайда болушуна, ошондой эле 19-к-дагы Цинь империясы менен кыргыздардын ортосундагы мамилелер да кайсы бир даражада роль ойногон, к. Айжаңжуң.
Акантарийлер
акантарийлер (Acantharia)  - танаптуулар классындагы жандыктардын бир түркүмү.
Сурьма
Сурма (лат. Stibium) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы VВ группа элементи. К.н. 51; ат. м. 121,75. Кристаллдык С. күмүш сымал көгүлтүр түстөгү металл. Жаратылыштагы С. туруктуу эки изотоп ( 121Sb-57,25 % жана 123 Sb-42,75 %) аралашмасынан турат. Жер кыртышында аз кездешип (5×10-5%), башка элементтер арасында 59-орунда турат. Анын 90 ашуун минералдары белгилүү. С. жалтырагы – Sb2S3 (антимонит же стибнит деп да аталат); кермезит 2Sb2S3×Sb2О3 ; сервантит (С. охрасы) Sb 2О4 ; валентинит Sb 2О3. С. минералдары ири кендери Кытай, Мексика, Япония, АКШ, Чехия, Алжир, Россия (Чыгыш Сибирь), Казакстан жана Кыргызстанда табылган. Кристаллдык С. тыгызд. 6,69 г/см3 ; (суюк түрүндө 6,554 г/см3 ;) эрүү температурасы 630,5 оC, кайноо температурасы 1635-1645оC.; жылуулукту начар өткөрөт жана болуп көрбөгөндөй морт – аны кадимки эле фарфор ступкасында майда порошокко чейин майдалоого болот. Мындан сырткары С. аморфтук модификацисынын 2 түрү: сары жана кара сурьма белгилүү. С. азот, фосфор жана мышьяк аналогу, алардан металлдык касиети боюнча айырмаланып турат. С. бирикмелери үчүн –3 (SbH3), +3 (Sb2O3) жана +5 (Sb2O5) окистенүү даражалары мүнөздүү. С. кадимки шартта абада эч кандай өзгөрүүлөргө учурабайт. 5000С жогорку температурада күйүп, Sb2O3 айланат. С. күкүмүн хлор менен толтурулган айнек идишке акырындык менен себелөөдө учкундар пайда болуп, идиште С. ак түстөгү пентахлориди алынат:
2Sb + 5 Cl2 = 2SbCl5
Суутек менен түздөн-түз аракеттенишпейт. SbH3 - стибин (гидриди) кыйыр ыкма менен алынат. Ал эми кычкылтек менен үч түрдүү оксидди пайда кылат: Sb2O3 (буга С. к-та H3SbO3 жана антимонит туздары), Sb2O4 (+3 жана +5 окистенүү даражасындагы оксиддер аралашмасы) жана (Sb2O5 - С к-тасы жана антимонат туздары туура келет). +3 окистенүү даражасындагы туздары эритмеде күчтүү гидролизге учурап, негиздик туздар пайда кылуу менен ажырайт:
SbCl3 + 2 H2O = Sb(OH)2Cl + 2HCl Алар (негиздик туздар) сууну бөлүп чыгаруу менен антимонил (стибил) – SbO+ катионуна айланат:
Sb(OH)2Cl = SbOCl + Н2О
С. өндүрүштө түрдүү ыкмалар менен өндүрүлөт. Пирометаллургиялык ыкмада (жогорку тем-рада) рудадагы С. сульфиддери (Sb2S3) же оксиддери (Sb2O3, Sb205 ) түрүндөгү байытылган концентраты темир күкүмү менен калыбына келтирилет да, «черновой» металл алынат, ал гидрометаллургиялык ыкмада концентрат щелочтуу-сульфид эритмесине - Na 3SbS3 айландырылат да, электролиздөө менен «катоддук» металл алынат. Эки ыкма менен тең алынган металл рафинаждоо аркылуу СУ–0, СУ-00, СУ-1, СУ-2 маркасындагы тазалыкка чейин иштетилет. Кыргыз С. өндүүрүүдө жогорудагы эки ыкма пайдаланылат. Ал тазалыгы жагынан дүйнөлүк эталон катары белгиленген.Таза С. негизинен типография тармагында пайдаланылат. С. балкымасы көпчүлүк металлдар айырмаланып катый баштаганда чексиз кеңейүүгө жөндөмдүү болгондуктан, андан куюлган типографиялык ариптер матрица (калыптын) формасын ушунчалык чоң тактыкта кайталайт да, басылмалар андай ариптерде басуу жогорку сапатта аткарылат. Бул сапатка 20-23 % С. жана калган бөлүгү коргошун менен калайдан турган – гарт деп аталган куйма жооп берет. С. куймасынын дагы бир түрү - баббиттер (Sb,Cu,Sn) сүрүлүүгө узакка чейин чыдамдуу болгон подшипниктер даярдоодо пайдаланылат. С. цезий менен болгон куймасынан өзгөчө сапаттагы фотоэлемент даярдалат. С. Ga жана In менен болгон бирикмелери эң сонун жарым өткөргүчтөр. С. күкүрттүү бирикмелери кездемелерге отко чыдамдуулукту бере турган аралашмалар катары колдонулат. Пиротехника жана каучук өндүрүшүндө да (резинага кызыл түстү берген толтургуч зат катары) С. көп керектелет.
Борбиев Мукаш
Борбиев Мукаш (1927, Аламүдүн району, Кайырма айылы - 1999, Бишкек) - комузчу. Республикалык, Бүткүл союздук эл чыгармачылыгынын кароолорунун, фестивалдарынын бир нече жолку лауреаты.
1957-ж. Москвада өткөн Бүткүл дүйнөлүк жаштар менен студенттердин 6-фестивалында комузчулар ансамблинде ойноп, лауреат болгон.
1956-ж. Фрунзеден эт комбинатынын жетекчилеринин чакыруусу менен өздүк көркөм чыгармачылыгын жетектеген.
комузчулар ансамблин уюштуруп, өзү черткен Карамолдонун, Ыбырайдын, Атайдын ж. б. күүлөрүн үйрөткөн. Өзү да ондогон күүлөрдү чыгарган. Алардын ичинен «Таң бул- булу» аттуу күүсү залкар шайырлардын да өздүк репертуарларынан орун алды. «Таң булбулу» күүсү К. Орозов атындагы эл аспаптар оркестрине, «Камбаркан» этнографиялык-фольклордук ансамблине салынып, АКШ-нын, Япониянын, Франциянын, Кытайдын, Түркиянын, Монголиянын, Польшанын, Германиянын жана КМШ өлкөлөрүнүн шаарларында аткарылган. Медалдар, Ардак грамоталар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Калтасы (Карайыдель району, Башкыртстан)
Калтасы — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Урюш-Битуллин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 2 киши. Почта индекси — 452387, ОКАТО коду — 80234884006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Көгала
Көгала — Чаткал кырка тоосунун түштүк чыгыш капталындагы көл. Кабасай суусунун төрүнөн орун алган. Аянты 0,84 км2, тереңд. 100–130 м. Көл чанагы деңиз деңг.2606 м бийиктикте жатат. Гравитациялык жер көчкүнүн өрөөндү бөгөп калышынан пайда болгон. Жээктери зоокалуу, тик Суусунун температурасы 19,5–21°Сге жетет.Ноябрда тоңуп, май айында муздан арылат. Көлгө бир нече агын суу куюп, суунун бир аз бөлүгү бөгөттүн астынан сарыгып агып чыгат.
Улуу-Чынар
Улуу-Чынар — "Манас" эпосундагы топоним. Радлов жазып алган вариант боюнча Көзкаман окуясында Камандын балдары көчүп келген жердин аты катары айтылат:
Жаңыдан келген тууганын
Өрүлүгүн берем деп,
Манас жүрдү жадырап,
Көзкамандын балдары,
Күнкан
Күнкан — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери. Валиханов жазып алган эпизоддо Төштүк жер алдында жүргөнүндө К-дын кызы Күнүкейди тартып алганын эскерет (Ч. Валиханов жазып алган эпизод,  «Ала-Тоо», 1979, № 7, 85). Сагымбай Орозбаков вариантында мындай ысымдагы кейипкер кытай каны катары айтылат, к. Күнкан.
Улуу-Чынар
Алып келип түшүрдү (Радлов жазып алган вариант, 237).
Агрессивдүүлүк
Агрессивдүүлүк (француз тилинен agressif – кол салуу, согушчул) – жаныбарлардын өзүнүн түрүнө таандык болгон особдорду жок кылууну көздөгөн байланыш формасы.
Сурьма сульфиддери
Сурьма сульфиддери — сурьма менен күкурт бирикмелери: Sb2S3, Sb2S5. Сульфиддер бири-биринен туруктуулугу жагынан айырмаланат. Мисалы, Sb3S3 өтө туруктуу, ысытканда эрип, суюктукка айланса, Sb2S5-170°С эле Sb2S3 жана күкүрткө ажырайт. Сульфиддер сууда эрибейт, щелочь эритмелеринде жана күкүрттүү щелочто жакшы эрип, Na3SbS3, эгерде реакцияга күкүрт катышса, Nа3SbS4 пайда кылат. Сульфиддерин абада ысытканда, cурьма оксиддери пайда болот. Sb2S3 кристаллдык жана 2 аморфтук модификациясы бар, кристаллдык формасы жаратылышта кеңири таралган сурьма негизги минералы антимонит деп аталат. Антимонит С. с. алуунун негизги сырьёсу. Кадамжай сурьма комбинатында антимонитке бай сурьма кенин 650-800° ысытуу менен Sb2S3 алынат. Sb2S5 -ачык кызгылт түстөгү, жеңил тутануучу аморфтуу күкүм. Сурьма комбинатында Sb2S5 төмөнкү реакциянын негизинде алат:
Sb2S3+3Nа2S+2S=2Nа3SbS4
2N3SbS4+3H2SО4 =Sb 2S5+ЗNа2SО4+ЗН2S.
Орг. эмес жана физ. химимялык  институт лаб-янда С. С. (Sb2S3, Sb2S5) иониттер жардамы менен флотоконцентраттан алуунун жаңы ыкмалары иштелип чыгып, сурьма комбинатында сыноодон өткөрүлүп, өндүрүшкө киргизүүгө сунуш кылынган. С. с. резина, боёк, ширенке өнөр жайында жана жарылгыч заттар алууда кеңири колдонулат.
Мумтаз Махал
Мумтаз-Махал (апрель 1593 ,Агра-17-июнь 1631-жыл) кызкезиндеАрджуманадБану  Бегам, УлууМоголдоримпериясынынбашкаруучусу  Шах-Жахандын  эн  жакшыкөргөнаялы. Мумтаз Махал белгилʏʏордокызматчысынынкызыболгон. Мумтаз-Махал дегенаттыЖахан-ШахтынатасыЖахангирʏйлөнʏʏʏлпөтʏучурундаберген, булат «дворецтинбермети»  дегендибилгизген. Мумтаз–Махалдынатасы Абдул Хасан Асаф Хан императрица  НурЖехандын(Жахангирдинаялы)   байкесиболгон .Арджуманды  1612-жылы 10-  майда  19  жашындакʏйөөгөберишкен. Ал Жахан-Шахтын   3- аялыболуп, 13 бала  төрөгөн .14-баласын  төрөөучурундаБурханпурдаказатапкан. Кайгыгабаткан Шах-ЖаханборборгоМумтаз-Махалгаарнап  мавзолей  курууну  чечет, ал  Мавзолей  22 жылдабʏтʏп  ,Тадж-Махал   дегенаткаконгон , мавзолейгеМумтаз –Махалдынсөөгʏкоюлуп , көпөтпөй  Шах-Жахандынөзʏнʏндагысөөгʏкоюлган. АзыркыучурдаТадж-Махалдынмавзолейиулуусʏйʏʏнʏнжанаархитектуранын символу  катарында, Индияныннегизгимеймандостугукатарындакөпадамдардыөзʏнөтартыпкелет .Мумтаз-Махалдын  балдары:1. Хуралнисса Бегам (1613—1616)2. Джаханара Бегам (1614—1681)3.Шахзаде Дара Шикой (1615—1659)4. Шахзаде Мухаммад Султан Шах ШуджаБахадур (1616—1660)5. Рошанара Бегам (1617—1671)6. Падишах Мухйи уд-Дин МухаммадАурангзеб (1618—1707)7. Шахзаде Султан УмидБахш (1619—1622)8. СурайяБану Бегам (1621—1628)9. Шахзаде Султан МурадБахш (1624—1661)10. Шахзаде Султан Луфталла (1626—1628)11. Шахзаде Султан ДаулатАфза (1628 — ?)12. Хуснара Бегам (1630 — ?)13. Гаухара Бегам (1631—1707).
Левая Тиутей-Яха
'''Лев. Тиутей-Яха''' — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тиутей-Яха дарыясынын сол жээгинен 272 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Aнамнeз
Aнамнeз (грекче anamnesis - эстөө) – ден соолугу, жашоо шарты, мурда кандай оору менен ооругандыгы жана башкалар жөнүндө бейтап өзү же аны жакшы билген адамдар билдирген маалымат жыйындысы. Дарыгер дарттын диагнозун туура коюу жана дарылоо үчүн пайдаланат. Aнамнeз - дартты так табууга мүмкүндүк берүүчү изилдөө ыкмасы.
Сайроон
Сайроон – түздүктүн дарыяларынын нугуна мүнөздүү рельефтин бир түрү. Суу нугунун эки имерилишинин ортосундагы шилендилердин суу агымынын багытына кыйгач жылга болуп топтолушу.
Сайроон нуктагы жанаша иримдерди бөлүп турат. Пайда болушу суунун турбуленттик агымына байланыштуу.
Днестр
Днестр – Чыгыш Европадагы дарыя. Украина жана Молдованын аймагы менен (айрым бөлүгү эки республиканын чек арасы аркылуу) агат. Узундугу 1352 км, алабынын аянты 72,1 км2. Кара деңиздин Днестр лиманына куят. Жогорку агымында – тоо дарыясы, Галич шаарынан ылдый агымы жайлап, төмөнкү агымы Кара деңиз бою ойдуңундагы жайык өрөөн аркылуу агат. Негизги куймалары: Стрый, Реут (оң), Сереет, Збруч (сол). Суусунун орточо чыгымы Бендеры шаары тушта 310 м3/сек. Жайында кирет. Айрым жылдарда тоңот. Днестрде Дубоссары ГЭСи жана суу сактагычы курулган. Сугатка, сал агызууда (жогорку агымы) пайдаланылат. Сороки шаарынан Дубоссары ГЭСине чейин үзгүлтүсүз кеме каттайт. Боюнда Могилёв-Подольский (Украина), Сороки, Рыбница, Бендеры, Тирасполь (Молдова) шаары жайгашкан.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1
Гамсахердиа Звиад Константинович
Гамсахердиа Звиад Константинович - (31. 3. 1939, Тбилиси 31. 12. 1993, Грузия, Жихаскарикыштагы) грузин саясий жана мамлекеттик ишмери. Филологияилимдер доктору (1991). Тбилиси университетин бүтүргөн (1962). 1963-77-ж. Грузин ССР ИАнын илимий, 1981-жылдан ага илимий кызматкери.1973-ж. Грузияда адам укугун коргоо боюнча демилге тобун, 1976-ж. грузин Хельсинки тобун уюштургандардын бири. 1977-ж. антисоветтик ишмердиги үчүн 3 жылга сүргүнгө айдалган. 1978-ж. АКШ конгресси тарабынан Нобель сыйл. көрсөтүлгөн. «Кайра куруу» жылдарында адам укугун коргоодо жана грузин улуттук кыймылында активдүү роль ойногон. 1990-жылдан Грузия ССРинин Жогорку Советинин төрагасы. 1991-ж. «Грузиянын мамлекеттик көзкаранды эместигин калыбына келтирүү» актысын даярдоо тобун жетектеген. 1991-ж. апрелде Грузия Республикасынын президенти болуп шайланган. 1991-ж.августта Грузиянын мамлекеттик эгемендүүлүгүн жарыялаган. 1992-ж. 6-январда Грузия Республикасынын Аскердик кеңеши тарабынан бийликтен четтетилген. Гамсахердия алгач өлкөнү таштап кеткен, 1993-ж. 24-сентябрда Зугдиди шаарына кайтып келип (Батыш Грузия), «куугунтуктагы өкмөттү» түзгөн. Анын Э. Шеварнадзенин режимине каршы күрөшү ийгиликсиз аяктап, Гамсахердия курман болгон. 1994-ж. анын сөөгү Грозный шаарына (Чечен Республикасы) коюлган. Грузиядагы «розалар революциясынан» кийин 2004-ж. январда сөөгү Тбилисиге алып келип коюлган.
Акантастер
акантастер, тикенкурсак (Acanthaster) - деңизжылдыздар классындагы жандык.
Аналхак
Аналхак (Ана-л-Хакк) — санжыра боюнча, кыргыз элинин тек башатынын бири.
Аналхактын кыргыз генеологиясына киргизилиши Сайф ад-Дин Аксыкентинин «Мажму ат-Таварих» (16-кылым) кол жазмасына байланыштуу. Бул эмгекте кыргыздарда «Ак уул» жана «Куу уул» болуп, башкача айтканда «оң канат» жана «сол канатка» бөлүнүшүндө Аналхак алардын баш бабаларынын бири катары көрсөтүлөт. Санжыранын көпчүлүгүндө Аналхак кыргыз элинин түпкү атасы деп аталып, кээде ал аталыш - Аналак же Маналак түрүндө айтылат. Осмонаалы Сыдык уулунун «Муктасар тарых-и Кыргызийа» (1913) жана «Тарих-и Кыргыз Шадмания» (1914) эмгектеринде: «Кыргыздан Сафар шаа, андан Алхак; андан Рашидилха; андан - Аналхак. Бул ысымдар арабдар менен жакын турганда коюлган», - деп Аналхак аталышынын кайдан чыккандыгын тактайт. Чыгыштаануу илим изилдөөлөрүнүн жыйынтыгы көрсөткөндөй Аналхак сопучулукта пайда болгон түшүнүк деп саналат жана ал түп нускасында «Ана-л-Хакк» - деп айтылып, ал «Мен Хакмын (Акыйкатмын)» дегенди билдирет. Мындай түшүнүктү 9-10 кылымда жашаган айтылуу сопу шайык Мансур ал-Халладж айткан жана анын 9-кылымдын соңунда дават менен Чыгыш Түркстанга келип кеткендиги белгилүү. Балким, кыргыздардын шайык Мансур ал Халладж менен жолугушуу жана алардын бир бөлүгүнүн ислам динине кириши, сопу шайыктын 9-кылымдын соңунда Чыгыш Түркстанга келген маалында болушу мүмкүн. Тарыхый булактарга ылайык, кыргыздар 9-кылымдын орто ченинде Уйгур кагандыгын басып алгандан кийин, алардын бир бөлүгү Чыгыш Түркстанга жер которушкан жана Аналхакты баба башатына киргизилиши ушул мезгилде жүрсө керек.
Арктикалык экосистемалар
Арктикалык экосистемалар – экстрималдык экология шартта өнүгүп жаткан экосистема, өтө суук, биологиялык түрлөрдүн аздыгы менен мүнөздөлөт.
Бул экосистеманы төмөндөгү аралдар ээлеп турат; Франция – Иосиф жери; Жаңы жердин түндүк аралы; Түндүк жер; Таймыр жарым аралынын түндүк учу; Канада архипелагынын түндүгү; Гренландия; Щпицберг.Арктикалык экосистемалардын климаты өтө катаал, суук шамал менен коштолот, абасы нымдуу келет. Бул экосистемада жердин 48 – 85 %ти муз менен капталган. Музу жок аймак негизинен эңилчек жана машык чөп кездешет. Өсүмдүк аз болгондуктан жаныбар дүйнөсүнө таасирин тийгизет лемминг, ак түлкү, ак аюу, бугу кездешет.
Жай мезгилинде канаттуулар базары мүнөздүү.
Бокоев Мээрман
Бокоев Мээрман (1942, Аксуу району, Ташкыя айылы) - ырчы.
Франклин (Огайо)
Франклин (Огайо) (Franklin) — Огайо штатынын Уоррен округуна караган АКШ шаары.
Бокоев Мээрман
Баш-аягы үч жыл райондук, обл., филармония сахнасында угармандарга өнөрүн тартуулайт.
Франклин (Огайо)
Калкы - 11 771 киши. Болжолдуу аянты - 24.1 км². FIPS коду — 39-28476.
Бокоев Мээрман
Ардак грамоталар, медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Улуу эпос
"Улуу эпос" — кыска метраждуу илимий-популярдуу, түстүү документ фильм. 1962-ж. "Кыргызфильм" киностудиясы чыгарган. Бир бөлүктөн турат. Фильмдин сценарийинин автору М. Байжиев, кинорежиссёру Л. Турусбекова, кинооператору К. Кыдыралиев, үн оператору Т. Океев, композитору Т. Эрматов, художник коюучу С. Ишенов. Фильмдин негизги максаты "Манас" эпосун кеңири журтка пропагандалоо. "У. э." фильминде кино өнөрүнүн көркөм каражаттары чыгармачылык менен пайдаланылган.
Ички зайым облигациялары
Ички зайым облигациялары – ички мамлекеттик зайымдарды жолжоболоштуруу каражаты болгон баалуу кагаздардын бир түрү. И. з. о. адатта көрсөтүүчү жакка карата чыгарылат. Киреше түрлөрү боюнча ал өзара пайыздуу жана пайызсыз болуп бөлүнөт. Киреше утуш таризинде да төлөнөт (атайын утуш нускасы). И. з. о. жайгашкан чөйрөнүн субъекттерине жараша алар мындайча бөлүнөт: эркин жүгүртүлүүчү же жүгүртүм алкагы чектелген (м.: юридикалык жактар арасында гана). Ыктыярдуу негизде таркатылат. Ошого карабастан, көптөгөн мамлекеттердин тарыхында И. з. о-н мажбурлоо аркылуу (тилкат боюнча) жайгаштырган учурлар дагы белгилүү. Ошондуктан, жайгаштыруу түрү боюнча да тапташтырылышы мүмкүн. Төлөө таризи боюнча мындай болушу мүмкүн: мамлекеттик валюта боюнча төлөнчү; чет өлкө валютасы боюнча төлөнчү (кээ учурларда чыгаруу шарттарынын өзгөчөлүктөрүнө жараша). Эмитентине жараша: КР Өкмөтү же КР Каржы министрлиги тарабынан чыгарылган облигациялар; жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдары тарабынан чыгарылган облигациялар.
Чоң Улуй
Б.Улуй — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - КАР/ОБЬ/2542/1060 орун алган. Дарыянын узундугу - 160 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Баланит, баланопостит
Баланит, баланопостит — жыныс мүчөсүнүн башынын тери катмары менен ички кабыгынын сезгениши. Баланопоститте жыныс мүчөсүнүн башынын тери катмары жана ички кабыкчасы калыңдап териси түйрүлбөй, кызарып, ириңдеп, жараланат (фимоз). Айрыкча жаш балдарда жыныс мүчөсүнүн башы кычышат, тырмоонун натыйжасында ириңдеп сезгенет. Кант оорусу менен ооруган адамдарда баланопостит көп жолугат. Фимозго өтүп кеткен баланопоститте жыныс мүчөсүнүн башы сезгенип, ириңдейт, жараланат, кээде заараны чыгарбай, шейшеби бекип, сезгенүү заара каналына, табарсыкка чейин кабылдайт. Баланопоститти дарылоодо себебин эске алуу, алгачкы мезгилде эртең менен жана жатарда фурациллин, марганцовка эритмеси менен жууп туруу керек. Өнөкөт баланопоститте операция жасалат. Алдын алууда эркектердин өздүк гигиенаны сактоосу зор мааниге ээ жана фимозду өз убагында дарылоо зарыл.
Кито метросу
Кито метросу ― Кито шаарынын метросу. Метросу 21-декабрь 2022-жылы ачылат.
Манипуляция
Манипуляция, саясатта (фран. manipulation) –
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Катык дарыясы (Кемчуга куймасы)
Катык — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кемчуг дарыясынын оң жээгинен 42 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Сасык-Булак (Сузак району)
Сасык-Булак (Сасык-Булак) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Сузак районундагы айыл. Ырыс айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 389 киши.
Абдулла ибни Умар
Абдулла ибни Умар (74/693-ж. өлг.) – Мухаммед пайнамбардын  эң атактуу сахабаларынын бири, халиф Умар ибни Хаттабдын  уулу.
Өмүр баян
Меккеде болжол менен Мухаммеддин пайгамбарлыгынын башталышынан үч жыл өткөн соң, же буга чейинки жылда төрөлгөн. Абдулла Исламды эрте жашынан кабыл алган, жана Мадинага көч (хижра) кылган. Жашы жетпегендиктен, ал Бадр менен Ухуддагы салгылаштарга катышпаган. Бирок, 18 жашка келери менен Хандак салгылашына жана кезектеги Мутадагы, Табуктагы салгылаштарга катышкан, Меккенин алынышына катышкан.
Мухамммед пайгамбардын өлүмүнөн кийин, Абдулла  саясий жүрүмдөрдө жигердүү катышкан эмес, жана эч кандай маанилүү мамлекеттик кызматтарда болбогон. Бирок ал мусулман аскеринин курамында Түндүк Африкада (х. 27-ж.), Табаристанда жана Хорасанда (х. 30-ж.) согушкан.
Халиф Усмандын кайгылуу өлүмүнөн кийин, Абдулла ибни Умар  өзүнө сунушталган бийликтен баш тартты, жана халиф катары Али ибни Абуталибди  тааныды. Халифаттагы атуулдук согуш учурунда, ал бейтараптыкты сактады жана тараптардын эч бирине кошулбады. Бирок анын жактырымы Али тарапта болчу. Муавия ибни Абусуфияндын бийликке келишинен кийин, Абдулла кайта дагы согушка барган жана Константинополду курчоого катышкан.
Ал дагы бийликтердин залимдигине моюн сунуудан баш тарткан жана Умеййилердин Ирактагы өзүнүн ташбоордугу менен өзгөчөлөнгөн наместниги Хажажга каршы чыгуудан коркподу. Ошол эле мезгилде, Абдулла ибни Умар ошондой эле Абдулла ибни Зубайрды  аябай сыйлаган жана анын кайгылуу өлүмүнө чын дилден кайгырган.
Хижранын 74-жылы, хаж (ажылык) убагында, кайсы-бир адам аны жарадар кылган, ошондон Абдулла ибни Умар каза болгон. Балким, кутумчу Хажаж тарабынан жиберилгендир.
Илимде
Абдулла ибни Умар сабаттуу жана билимдүү адам болгон. Куранды жана анын түшүндүрмөсүн, хадистерди, мусулман укугун мыкты билген. Кийинки көптөгөн укуктаануучу муундар фатваларды (укуктук буйруктарды) чыгарууда ага таянышкан.
Колдонулган булактар
Али-заде А. Исламский энциклопедический словарь. — Ансар, 2007. — ISBN 5-98443-025-8