cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Федерация
Демократиялык мамлекеттердин практикасында Федерациянын субъектисинин жарандуулугу укуктук кесепеттерге алып келбейт. Федералдык парламент, кээ бир учурларды кошпогондо, эки палаталык болот. Төмөнкү палата федералдык (союздук) өкүлчүлүктүн органы болуп, шайлоо округдарынан шайланат, Жогорку палата Федерациянын субъекттерин көрсөтөт жана ар бир субъекттен калкынын санына карабастан бирдей сандагы депутаттарды же калктын санын эсепке алуу менен бирдей эмес сандагы депутаттарды шайлоо жолу менен түзүлөт. Кээ бир өлкөлөрдө жогорку палатанын мүчөлөрү дайындалат. Федерациянын борбору менен анын субъекттеринин ортосундагы компетенцияны чектөө федеративдик мамлекеттин татаал жана карама-каршылык маселеси болуп саналат. Көп учурда Федерациянын конституциясы Федерациянын (союздун) гана компетенциясы болгон ыйгарым укуктардын тизмесин аныктайт. Алар боюнча Федерация гана укуктук актыларды чыгара алат. Калган башка суроолор Федерациянын субъектилеринин компетенттүүлүгүнө кирет.
Дал келүүчү ыйгарым укуктардын, б.а. Федерациянын борбору жана анын субъектилери биргелешип чечкен маселелердин тизмеси да орнотулат.
Федеративдик конституция Федерациянын борборунун жана анын субъектисинин айрым аракеттерине тыюу сала алат. Федерациянын борборунун жана субъектилеринин ыйгарым укуктарынын мамилелеринин башка варианттары да болушу мүмкүн. Федерациянын субъекттеринин бийлик жана башкаруу органдары дайыма федералдык структуралардын көчүрмөсү болот. Федерациянын субъектилеринин аткаруучу бийлигинин алып жүрүүчүсү болуп чоң ыйгарым укуктарга ээ, шайлануучу же дайындалуучу губернаторлор саналат.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Лабрадор агымы
Лабрадор агымы – Атлантика океанындагы муздак агым. Түндүк Американы жээктей агат. Баффин деңизинен башталып, Ньюфаундленд банкасында Гольфстрим жылуу агымы менен кошулат да, тереңдеп кетет (бул аймакты көбүнчө туман басып турат). Суунун температурасы кышында 5ᵒСтан 1ᵒСка чейин, жайында 2–10ᵒС. Ылдамдыгы 25–50 см/сек. Туздуулугу 30–32%. Чыгымы жылдан жылга 3,4 млн м3/секдан 5,4 млн м3/секга чейин өзгөрүп турат. Муз жана айсберг кеме каттоого тоскоол болот.
Когнициялык өндүрүш
Когнициялык өндүрүш ( — иш боюнча иликтөө, тергөө) – байыркы Рим укук иштеринде жекече доолор боюнча сот иштерин жүргүзүүдөгү тарыхый үчүнчү таризи. Өзгөчө (адаттан тыш) тартипте аймактык башкаруу бийлигине мүлк боюнча дагы, жоопкер адамдын кертбашына тийиштүү нерселер боюнча дагы сот иштерин чечүү укугу берилген маалда келип чыккан. Эки баскычтагы сот жүрүшүнөн айырмаланып, К. ө-түн тушунда сот башталгандан тартып аяктаганга чейин аймактык чиновник гана адис юристтин кеп-кеңеши менен териштирген жана чечим чыгарган. Ошондуктан, мурдагы тариздөөлөр колдонулбай калды, тараптар мурдагы укугунан ажырай баштады, эски сот иштеринин ченемдерин чана башташты.
Чоюн
Чоюн — көмүртек кошундусу бар темирдин эритмеси, ушундай кошундусу бар катуу, ийилчээк эмес оор темир.
Фактор
Фактор (лат. factor - жасоочу, өндүрүүчү) - кандайдыр бир процесстеги (кубулуштагы) кыймылдаткыч күч, себеп, олуттуу кырдаал, жагдайын же белгилүү бир белгилерин аныктап бышыктай турган анын зарыл шарттарынын бири.
Статистикада Фактор - бул натыйжа менен белгилүү бир логикалык байланыштагы болгон себеп. Мис., экономикалык статистикада техникалык прогресс эмгек өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуунун, продукциянын өздүк наркын төмөндөтүүнүн өтө маанилүү Фактору катарында каралат. Фактор башка көрсөткүчтөр (фактордук белги, чондук) менен сандык жактан белгилүү бир оз ара байланыштагы сандык көрсөткүч да болушу ыктымал.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Колот, Базар-Коргон району
Колот, Базар-Коргон району — Жалал-Абад облусунун Базар-Коргон районундагы кыштак. Акман айыл округуна караштуу. Деңиз деңгээлинен 690 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Базар-Коргон кышаарынан 13 км түштүк тарапта. Жалал-Абад темир жол бекетинен 25 км. Кыштак 1910-ж. негизделгенетикалык Калкы 1967 (2007); негизинен дыйкан чарбаларында эмгектенет. Орто мектеп, китепкана, ФАП, мечит бар. Соода түйүндөрү, мончо иштейт.
Платонизм
Платонизм - философиядагы Платондун окуусун уланткан идеалисттик багыт. Платонизмдин негизги мазмуну - идеялар теориясы. Платонизмде идея-жалпыланган, зарылдык аракеттен чыккан логикалык түшүнүк. Ал – көркөм түзүлүшкө ээ болгон бөтөнче субстанция. Материя - идеянын чагылышы. Платон өлгөндөн кийин анын идеясын «Платон академиясы» уланткан.
Б. з. ч. 1-кылымда Платондун «Тимеясын» тушүндүруп, аны системага салган Посидоний болгон. Бул стоиктик Платонизм болуп. Филон Александрийскийдин диний окуусуна таянып кепке жашаган. Стоиктик Платонизмге аристотелдик агым каршы чыккан. Кийинчерээк Аммоний Сяккас Платон менен Аристотелдин стилинде идеалдуу дүйнө жөнүндө окуу түзгөн.
Б. з. ч. 1-кылымдан ал окуу Аристотелди жана пифагоризмди пайдаланын натурализмге каршы курошкөн. Үч кылымга созулган бул күрөштүн натыйжасында неоплатонизм келип чыккан.
Орто кылымда жана Кайра жаралуу доорунда Платонизм философияга неоплатонизм формасында таасир эткен (Августин, Ареопагитики, Иоанн Скот Эниугена, Ибн Ругад, Ибн Гебироль. Ж. Бруно ж. б.). Кийинки мезгилдеги бүткүл европалык идеалисттик философия туз же кыйыр түрдө Платонизмдин таасиринде өнүгуүдө.
Жапон тили
Жапон тили (日本語) — Жапония мамлекетинин расмий тили. Улуттук адабий тил катары 19-20-кылымдары түзүлдү. Алгачкы жазма даректери 6-кылымга таандык. Жапон тили - ачык жана кыска муундуу тил; сөздөрүндө үндүүлөр катарлаша түшпөйт. грамматикалык формаларды жасоодо флексияга караганда агглютинация суффикстери активдүү колдонулат. Сөздөрдүн орун тартиби туруктуу. Жапон тили түзүлүшү боюнча корей, монгол жана тунгус-манжур тилдерине жакын.
Вакияр (Кигин району, Башкыртстан)
Вакияр — Башкыртстандын Чишмин районундагы айыл, Еланлин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 485 киши. Почта индекси — 452502, ОКАТО коду — 80236820002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Интоксикация
Интоксикация — организмдин сырттан келген же организмде пайда болгон уудан жабыркашы. Эгерде уу зат сырттан кирсе экзогендүү Интоксикация же уулануу деп аталат. Экзогендүү Интоксикацияга химиялык заттар, тиричиликте жана өндүрүштө пайдаланылуучу газ (мисалы, ис газы менен уулануу), тамакка уу заттын түшүшү, дарыны туура эмес колдонуу себеп болот.
Уу зат организмдин өзүндө пайда болуп, ал өз убагында бөлүнүп чыкпай, организмди ууландырса эндогендүү Интоксикация деп аталат. Ал ички секреция бездеринин иши бузулганда, бөлүп чыгаруу органдарынын ооруларында, жугуштуу ооруларда, кош бойлуулардын талгагында жана башка болот. Жалпы белгилери: дене ысып, алы кетет, баш ооруйт, уйку качат, куску келет; оор учурда кусат, булчуңдар тырышат, эстен танат.
Интоксикацияны себебине жараша дарыгер дарылайт. Оорулуунун абалына жараша кээ бир учурда ооруканага жаткырууга, кечиктирилгис тез жардам берүүгө туура келет.
Броукэн Арроу (Оклахома)
Броукэн Арроу (Оклахома) (Broken Arrow) — Оклахома штатынын Tulsa округуна караган АКШ шаары.
Чертик
Чертик (Чертик) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Араван районундагы айыл. Тепе-Коргон айыл округу составына кирет.
Компост
Компост (латынча compositus – үлүштүү) – түрдүү органикалык заттардын аралашмасынын микроорганизмдердин таасири менен чиришинен алынган жер семирткич. Компосттоо үчүн шакел, чым көң, кык, чыла, таштандылар пайдаланылат Компост семирткичте сиңимдүү азык заттар (азот, фосфор, калий ж. б.) көбөйүп, илдет пайда кылуучу микрофлора менен гельминттен зыянсыздандырылат, целлюлоза, гемицеллюлоза жана пектин заттары азайып, жер семирткичтин физикалык касиети жакшырат. Компосттун чым көңкык, чым көң-чыла, кык-фосфорит, кык-суперфосфат сыяктуу бир нече түрү бар. Шаар таштандыларынан да Компост даярдоого болот. Компост бардык эгилме өсүмдүк үчүн түрдүү топуракта (гектарына 15–40 т) колдонулат.
Чертик
Калкы
Калкы - 1 241 киши.
Лава
Лава (лат. labes – көчкү, кулап түшүү) – жанар-тоо атылганда жер бетине агып чыккан зат. Магмадан курамында газдын жоктугу менен айырмаланат. Ар түрдүү эффузия тектерди пайда кылат. Кычкыл лава (липарит) илешчээк келет. Андезиттүү жана базальттуу лава тез агат. Лаванын көп агып чыгышынан ойдуңдар толуп, лава платосу пайда болот.
Ливан
Ливан (ар. – Лубнан), Ливан Республикасы (Аль-Жумхурия аль-Лубнания) – Батыш Азиядагы мамлекет, Жакынкы Чыгышта. Түндүгүнөн жана чыгышынан Сирия, түштүгүнөн Израиль менен чектешет. Батышын Жер Ортолук деңиз чулгайт (жээк сызыгынын уз. 225 км). Аянты 10,4 миң км2 (анын ичинде ички сууларыныкы 200 км2дей). Калкы 4,7 млндой (2009). Борбору – Бейрут шаары Расмий тили – араб тили (кабыл алынган мыйзам боюнча расмий тил катары – француз тили да колдонулат). Административдик-аймагы жактан 8 мухафазага (губернаторлукка) жана борборго бөлүнөт (к. таблицаны). Администрациялык-аймактык бөлүнүшү (2009):
Ливан – БУУнун (1945), Араб өлкөлөрү лигасынын (1945), ЭВФтин (1947), Эл аралык реконструкциялоо жана өнүктүрүү банкынын (1947), Ислам конференция уюмунун (1969) мүчөсү; Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун байкоочусу статусуна ээ.
Мамлекеттик түзүлүшү
Ливан – унитардык мамлекет. 1926-ж. 23-майда Конституциясы кабыл алынган. Башкаруу формасы – парламенттик республика. Мамлекет башчысы – президент, 6 жылга шайланат. Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы – бир палаталуу парламент (Депутаттар палатасы). Аткаруу бийлигин президент менен Министрлер кеңеши ишке ашырат. Ливанда көп партиялуу саясий система орун алган. Кыймылдар жана саясий партиялар үч блокту түзөт (2009). 1-блокто «Мустакбаль» сүннөт кыймылы, друздук Прогрессивдүү социалдык партиясы, «Ливан күчтөрү» уюму (мурдагы христиандык куралдуу түзүмдөр, «Катаиб» маронит партиясы, «Корнет Шагван» оңчул христ. партиясы бириккен бар. 2-блок Христиандык эркин патриоттук кыймыл, «Марада» христиан партиясы, Ливан коммунисттик партиясынан турат. 3-блокко «Амаль» жана «Хезболлах» шиит уюмдары кирет.
Табияты
Жээктери негизинен жапыз, булуң-буйткалар аз, айрым аскалуу тумшуктар жана кум дөбө массивдери бар. Жеринин бети негизинен тоолуу. Жээк түздүгү (жазылыгы 1,5– 3 км, түштүгүндө 10 кмге чейин кеңийт) чыгышта Ливан кырка тоосунун этек тоолоруна өтөт. Мында Ливандын эң бийик жери – Курнет-эс-Сауда чокусу (бийиктиги 3088 м) жайгашкан. Ливан кырка тоосунун терең тилмеленген батыш капталы Жер Ортолук деңизди карай тепкичтенип, чыгышка тоо аралык Бекаа өрөөнүнө тик түшөт. Бекаа өрөөнү грабен түзүлүшүндө, жазылыгы 8– 14 км, түндүктөн түштүктү карай өлкөнүн бүт аймагы боюнча созулуп жатат. Анын таманы деңиз деңгээлинен 750–900 м бийиктикте жайгашкан. Ливандын чыгышын Антиливан кырка тоосунун (бийиктиги 2814 мге чейин) батыш капталы ээлейт. Ливандын аймагы байыркы платформанын жабындысында жайгашкан. Цемент, курулуш материалдары, сал туз, гипс, кум, шагыл кендери бар. Ливандын аймагынын климаты субтропиктик, жер ортолук деңиздик, жайы кургакчыл, кышы нымдуу. Январдын орточо температурасы 13ᵒС, июлдуку 27ᵒС, 1000 м бийиктиктерде 6ᵒСтан 22ᵒСка чейин. Жылдык жаан-чачыны жээк бөлүгүндө 750–1000 мм (негизинен октябрдан майга чейин нөшөр түрүндө жаайт), жайында абанын салыштырмалуу өтө жогорку нымдуулугу мүнөздүү. Тоолордо 1000 ммден ашык, Бекаа өрөөнүндө жана Антиливан кырка тоосунун капталдарында 400–800 мм жаайт. Жайы, айрыкча, тоо этектери жаан-чачынга өтө жарды. Жазында түштүктөн ысык шамал согуп, кумдуу бороонду пайда кылат. Дарыялары чакан, көбүнчө соолуп калат, сугатка кеңири пайдаланылат. Эң ири дарыясы – Эль-Литани Бекаа өрөөнүнүн түштүк бөлүгү аркылуу агат. Жер Ортолук деңизге куюучу көптөгөн суулар Ливан кырка тоосунун акиташ тектүү капталынан башталат. Жээк аймактарында жана тоо капталдарынын этектеринде күрөң топурактар, андан бийигирээк бөлүгүндө бозомук-күрөң таштак топурак басымдуу. Жергиликтүү токой өсүмдүктөрүн Ливан кырка тоосунун батыш капталындагы катуу жалбырактуу жер ортолук деңиздик дарак-бадалдар түзгөн, ал 20-кылымдын башталышында антропогендик таасирден өтө жапа чеккен. Өсүмдүктөрүндө экинчи жолку бадалдар (маквис, фригана) басымдуу, арасында токой калдыктары (эмен, чынар, ак чечек, алеп жана италян кызыл карагайы) кездешет. 1200–1400 м бийиктикти ливан бал карагайы (кедр), көк карагайлуу чакан токой массивдери ээлейт. 2400 м бийиктикте токой өсүмдүктөрүнүн жогорку чегин арча түзөт. Ливан кырка тоосунун чыгыш капталдарын жана Бекаа өрөөнүн эмен-жыгач мисте сейрек токою жана фригана аралаш өскөн кургак талаа ээлейт. Тоо капталдары тектирленип, анда дан эгиндери, мөмө-жемиш бактары өстүрүлөт. Ливанда өлкөнүн 0,7%ин ээлеген 24 коргоого алынган табигый аймак уюшулган; анын ичинде эл аралык маанидеги 4 суу-саздуу жер, бал карагай токойлуу Шуф биосфералык резерваты, Машгара улуттук паркы бар.
Калкы
Калкынын басымдуу бөлүгүн арабдар (87,8%), ливандыктар (78,7%), палестиналыктар (13%), египеттиктер, сириялыктар, ирактыктар түзөт. Төрөлүү (1000 адамга 17,1 бала) өлүм-житимден (6 адам) дээрлик 3 эсе ашык. Өспүрүмдөр (15 жашка чейинкилер) 26%ти, эмгекке жарактуу курактагылар (15–64 жаштагылар) 67%ти, 65тен ашкандар 7%тен ашыгын түзөт. Адам өмүрүнүн күтүлгөн орточо узактыгы 73,7 жыл (эркектер 71,1, аялдар 76,3 жыл). 21- к-дын башталышында Ливанда 1,6 млн чет өлкөлүктөр – сириялыктар, палестиналык качкындар жана башкалар жашаган. 15 млндон ашык ливандыктар чет өлкөлөрдө, негизинен Франция менен АКШда жашайт. Калкынын орточо жыштыгы: 1 км2 жерге 450 адам (2009); жээк зонасында жана Бекаа өрөөнүндө эң жыш отурукташкан. Шаар калкы 87% (2011). Эң ири шаары – Бейрут; башка ири шаарлары: Триполи, Жуния, Баальбек. Ливандыктардын 52%тейи ислам динин, 44,8%и христиан динин тутат.
Чарбасы
Ливандын экономикасынын негизин тейлөө чөйрөсү түзөт. ИДПнин көлөмү 44,2 млрд доллар (2008), аны киши башына бөлүштүргөндө 11,1 миң доллардан туура келет. 1975–90-жылдардагы жарандык согуштун натыйжасында өнөр жай объектилеринин басымдуу бөлүгү кыйраган, өндүрүштүк продукциялардын көлөмү 50%ке кыскарган. 1997-жылдан кийин чет өлкөлүк компаниялардын 900дөн ашык филиалы ачылган. 2002-жылдан энергетика, суу менен камсыз кылуу, транспорт, телекоммуникация компанияларынын объектилери менчиктештириле баштаган. 2006-жылкы куралдуу кагылышуу болор алдында өлкөнүн экономикасы өсүп жаткан. Куралдуу кагылыштан кийин Ливанга Сауд Арабиясы, Перс булуңунун жээгиндеги жана Европа союзуна кирген өлкөлөр экономикалык жардам берген. ИДПнин чыныгы өсүүсү 6,3%ти түзгөн (2008). ИДПнин структурасында тейлөө чөйрөсүнүн үлүшү 76,1%, өнөр жайыныкы 18,8%, айыл чарбасыныкы 5,1% (2008). ИДПнин 75%ке жакыны жеке менчик сектордо түзүлөт; чакан жана орто ишканалар негизинен экспорттук багытта иштейт. Өнөр жайынын негизги тармактары: электрэнергетикасы, минералдык сырьё өндүрүү, курулуш материалдар өндүрүшү, химия, жеңил, тамак-аш. 2007-ж. 9,0 млрд кВт.с электр энергиясы өндүрүлгөн. Электр энергиясын Сириядан (2007-ж. 972 млн кВт.с) алат. Нефть продуктуларына болгон муктаждыгын араб өлкөлөрүнүн нефтиси менен толуктайт. Бейрутта импорттук тетиктерден машина кураштыруу жана импорттук товарларды таңгактап, региондогу башка өлкөлөргө жөнөтүүчү ишканалар иштейт. Сал туз, акиташ теги, кум, гипс, шагыл аз өлчөмдө казылып алынат. Цемент экспорт үчүн да өндүрүлөт. Химия өнөр жай фосфор жер семирткичин, фосфор жана күкүрт к-таларын, кир кетирүүчү каражаттарды, пластмасса, косметика жана дары-дармектерди жана башкаларды чыгарат. Жыгаччылык, эмерек, зергерчилик, азем белек даярдоочу ишканалары бар. Жеңил өнөр жайынын эң маанилүү тармактары – текстиль жана тигүү ишканалары. Эзелтен шарап жасоо өнүккөн (негизинен экспортко чыгарат). Өлкөнүн жеринин 16%тен ашык аянты иштетилет. Күрдүү жерлери негизинен жээк тилкесинде жана Бекаа өрөөнүндө жайгашкан. Агрардык өндүрүштөрү ички муктаждыкты канааттандырат. Бекаа өрөөнүндө дан эгиндери (көбүнчө буудай, арпа), жашылча, картөшкө, мөмө-жемиш (апельсин, алма) жана тех. өсүмдүктөр (кант кызылча, тамеки), Ливандын түндүк бөлүгүндө зайтун, Жер Ортолук деңиздин жээгинде цитрус өсүмдүктөрү, банан, Жубайл шаарынын тегерегинде авокадо өстүрүлөт. Жүзүмзарлар негизинен Захла шаары тарапта. Эчки, кой, уй асыралат.
Банк сектору жана туризм
Банк секторунун жана туризмдин мааниси зор. Финансы жактан тейлөө банк-кредит секторун, камсыздандыруу бизнесин, биржаларды өзүнө камтыйт. 1950–70-жылдардын ортосунда Ливан региондогу ири финансы борбору болгон; жарандык согуш мезгилинде банк сектору экономиканын негизи бойдон калган. 1990-жылдары банк депозиттеринин тез өсүүсү байкалган (1992-ж. 6,5 млрд доллар, 1999-ж. 33,9 млрд доллар), Ливан банктары эл аралык рынокко чыккан. Финансы сектору Борбордук банкты (Ливан банкын), коммерциялык жана инвестициялык банктарды камтыйт. Туризмдин (маданий таанып билүү, экология, пляжда эс алуу) мааниси зор. Бейрут, Сайда, Тир, Триполи, Жуния, Захла, Баальбек жана башка шаарларда көптөгөн маданий мурастар жайгашкан. Туристтик инфраструктураларды калыбына келтирүү жана модернизациялоо ишке ашырылууда. Автомобиль жолунун узундугу 7000 кмдей; негизги автомагистралдары: Жээк шоссеси, Бейрут – Дамаск (Сирия). Темир жолунун узундугу 401 км. Деңиз транспорту сырткы соода жүктөрүн ташыйт. Ливандын 33 соода кемеси бар; башка өлкөлөрдүн желеги менен 55 кемеси жүрөт (2008). Негизги деңиз порттору: Бейрут, Триполи. Жети аэропорту бар; Бейрут шаарындагысы эл аралык.
Экспорт
Экспортко зер буюмдарды, химия өнөр жай продукцияларын, цемент, текстиль, керектелүүчү түрдүү товарларды, мөмө-жемиш, жашылча жана башкаларды чыгарып, сырттан негизинен автомобиль, электр жабдууларын, химикат, дары-дармек, кагаз жана башкаларды алат. Экспорттук шериктери (2008): Сирия, Бириккен Араб Эмирликтери, Швейцария, Сауд Арабиясы; импорттук шериктери: Сирия, Франция, АКШ, Италия, Кытай, Германия, Сауд Арабиясы.
Билим берүү
Билим берүүсү мектепке чейинки тарбиялоону милдеттүү башталгыч, орто, кесиптик-техникалык жана жогорку билим берүүнү камтыйт. 15 жаштан жогору калктын сабаттуулугу 89,6%ти түзөт (2012). ЖОЖдору, илимий мекемелери, музейлери, китепканаларынын көбү Бейрут шаарында жайгашкан.
Адабияты
Негизинен араб тилинде, 19-кылымдын аягы – 20-кылымдын башында француз тилинде өнүгүүдө. Орто кылымдагы Ливан адабияты – араб-мусулман маданиятынын бир бөлүгү. 1700-жылдары Түндүк Сирияда «Жүрөктөр жыргалы» («Нузхат альХаватир») деген элдик аңгемелер жана анекдоттор жыйнагы түзүлгөн. 1732-ж. Эш-Шувейр монастырында биринчи араб басмаканасы негизделген. Ливан адабиятын өнүгүшүнө жаңы арабдардын кайра жаралуусу зор өбөлгө болгон. 18-кылымдагы биринчи түшүндүрмө сөздүктүн («Берметтүү үчилтик» («Аль-мусалласат ад-дуррийя», 1705))жана биринчи грамматиканын («Исследование запросов» («Бахс аль-маталиб»), 1707) автору Г. Фархаттын чыгармачылыгы, заманбап жаңы араб тилинин поэтикалык «Тезкире» (1720) жыйнагы Ливан адабиятынын өнүгүшү үчүн зор түрткү болгон. 19-кылымдын 2-жарымында араб драматургиясы (М. Наккаш, Н. Наккаш жана башка), 19–20-кылымдын чегинде араб тарыхый романы (С. аль-Бустани, Ж. Н. Мудаввар, Ф. Антун жана башка) калыптанган. 20-кылымдын адабиятында агартуучулук багыт кеңири тараган. Агартуу багытында Н. аль-Хаддад («Баары тагдыр», 1903; «Жаңы Ева», 1906), Л. Кямилдин («Тоо жомогу», 1946), М. Абудд («Кызыл эмир», 1947, ж. б.), Ж. Ханндын («Чиркөө жрецтери», 1952; «Күчтүү Убейд», 1955 ж. б.), Т. Ю. Аввад («Токоч нан», 1938; «Бейрут тегирмендери» 1972), прозасы жана драматургиясы Р. аль-Хуринин («Байдабдын революциясы», 1950), М. Дакруб, Х. Мурув, Ю. Аль-Ид, М. Савай, А. Сувейд адабий сында жана башка белгилүү. 19-кылымдын 2-жарымы – 20-кылымдын 2-жарымында Ливан прозасынын жарандык согуш окуяларына жана Израиль интервенциясына, согушка чейинки мезгилди барктоого көңүл бурулган: Г. асСаммандын сюрреалисттик прозасы («Бейрут 75» жана башка), И. Хуринин («Кичине тоо» жана башка), И. адДейринин романдары. «Жаңы толкун» прозасына (1970–80-жылдар) чыгыш жана абсурддук мотивдердин айкалышы мүнөздүү (Э. Насрулла, Н. Мусалане жана башка). Ш. Корм 20-кылымдын 1-жарымында французча жазган мыкты акын катары таанылган, 2-жарымында француз тилиндеги адабияттын салттарын акындар А. Шедид, Н. Саламе, Х. Хауи, Н. Тувейнц, жазуучулар В. Нури, А. Маалав жана башкалар уланткан.
Архитектура жана сүрөт искусствосу
Ливандын аймагында байыркы искусствонун көптөгөн эстеликтери, анын ичинде биздин заманга чейин мезгилдеги Баалат Гебал храмынын калдыктары сакталган. Рим мезгилиндеги искусстводо антикалык жана чыгыш салттары айкалышкан: Баальбектеги жана Библдеги (азыр Жубейль) храм комплекстери (биздин замандын 1–3 к.). 4–7-кылымда Л. Византиянын курамында турганда монастырлар, чиркөөлөр, Араб халифатына кирген мезгилде мусулман имараттары курулган. Кресттүүлөр жортуулдарынын учурунда деңиз жээктеринде замоктор (Сен-Жиль, Триполиде, Сайдада, 13-, 17–18-к.), монастырлар, чиркөөлөр салынган. Мамлюктар доорунда (13–16-к. башы) курулуштар роман жана орто кылымдагы араб зодчийлигинин айкалышуусу менен мүнөздөлөт. Осмон империясынын мезгилинде мусулман архитектурасынын имараттары түрк архитектурасынын таасиринде кумпалуу, мунаралуу курулуп, ички жасалгасы көркөмдүүлүгү менен өзгөчөлөнгөн. Ливан көз каранды эместикке ээ болгондон кийин архитектурада интернационалдык стиль алдыңкы орунга чыккан. 1960-жылдардын аягынан постмодернизм келсе, 1990–2000-жылдарда хай-тек стилиндеги имараттар курулууда. 19–20-кылымдын башынан диний жана тиричилик темасындагы монументтик жана станоктук живопись өнүккөн. Сүрөт искусствосуна салым кошкон живописчилер А. Закир, Н. Тарабулси, Н. Ю. Шукри, Н. Файяд жана башкалар 1930– 40-жылдарда реалисттик багыт үстөмдүк кылган. 1970–80-жылдарда, ошондой эле карикатура жана китеп жасалгалоо өнүккөн. Ливанда жасалга-колдонмо жана искусствонун түрлөп токуу, сайма саюу, чий согуу, килемчилик, жыгачка, металлга кооз сүрөт түшүрүү өнөрү сыяктуу салттык түрлөрү өнүгүүсүн улантууда. Ливандын музыкалык маданияты ар түрдүү конфессиялык топтордун, айыл фольклорунун жана заманбап ар кандай музыканын салттарын бириктирип турат. Шаарларында батыштын үлгүсүндөгү музыкалык турмуш басымдуулук кылат. Негизин макам түзгөн классикалык араб музыкасы концерттерде угулат. Бейрутта 1910-ж. музыкалык мектеп (1925-жылдан улуттук музыка мектеби, 1929-жылдан Улуттук консерватория) ачылган.
Театры
Ливан да диний мазмундагы тазийе мистерриялары (Түштүк Ливанда) жана көлөкө куурчак театры өнүккөн. 1848-ж. Бейрутта М. Накаштын үйүндө биринчи араб театрынын европалык үлгүгө салынган спектакли көрсөтүлгөн. Ливандын профессионал театр труппалары 20-кылымдын 2- жарымынан пайда болгон. 1960-ж. режиссёр М. А. Дебс Бейрутта театр студиясысын ачкан. Ал жерде У. Шекспирдин, И. В. Гётенин жана башка драматургдардын пьесалары коюлган. Профессионал театрдын жаңы өрүшү 1990-жылдарда башталган. 21-кылымдын башында жаңы көчмө труппалар пайда болгон, эксперименттик режиссёрдук театр өнүккөн. 2000-жылдардагы эң белгилүү труппа – Н. аль-Ашгар жетектеген шаардык театр, Бейрутта «Аль-Мадина» (1994-жылдан), «Монно» (1997-ж.) жана башка театрлар иштейт. 1955-жылдан Баалбекте музыкалык-театр фестивалы, 1999-жылдан Бейрутта жер ортолук деңиз өлкөлөрүнүн эл аралык куурчак театр фестивалы өткөрүлөт.
Киносу
1964-ж. Бейрутта мамлекеттик катышуусу менен Улуттук кино борбору негизделет. 1967-ж. толук метраждуу фильмдерди чыгаруучу киностудия ачылган. Б. Алавинин Жакынкы Чыгыштагы чыр-чатакка арналган «Кафр Касем», М. Багдадинин «Бейрут, Бейрут» (1975) фильмдери зор маанилүү окуя болгон. Жарандык согуш темасына Р. Хажардын «Баш калка» (1981), «Жарылуу» (1983) фильмдери арналган. 2000-жылдардагы фильмдерден Р. Гахалдын «Кагаз чымчык» (2003) фильми өзгөчөлөнүп турат.
Платов Матвей Иванович
Платов Матвей Иванович ((17). 8. 1751- 3(15). I. 1818, Новочеркасск ) - дондук казак аскерлердин атаманы (1801- жылдан), атчан аскер генералы (1809- жылдан), граф (1812-жылдан).
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Компрадор
Компрадор (сomprador – сатып алуучу) – экономикалык жактан артта калган өлкөдө тышкы соода менен алектенип, чет өлкөлүк капитал менен жергиликтүү рыноктун ортосунда далдалчылык кылуучу жана андан пайда көрүүчү жергиликтүү ири коммерсант.
Пронь-Шор
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Саясий союздар,коалициялар жана блоктор
Колдонулган адабияттар
Саясат таануу. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек ''Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору ''Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу рекдактор: А. Акунов'' ''Ред. кеңеш: Б. Солтонбеков (төрага), А. Акунов, Т. Ожукеева, К. Байболов, ж.б''
Түндүк Тянь-Шань рельефинин калыптанышы жана тектоникасы
Түндүк Тянь-Шанга — Талас Ала-Тоосу, Кыргыз Ала-Тоосу, Суусамыр-Тоо, Жумгал-Тоо, Күңгөй Ала-Тоо, Тескей Ала-Тоо, Соң-Көл-Тоо, Кара-Жорго тоолору кирет Алгачкы палеозойдун башталышында, палеозойго чейинки фундаментте каледондук геосинклиналдык ойдуңдар пайда боло баштап, Иле Ала-Тоосунан түштүк жана батыш тараптагы кеңири аймакты камтыйт. Кембрийдин аягында жана ордовиктин башталышында алгачкы каледондук тектоникалык кыймылдар башталып, биринчи көтөрүлүүлөр Макбал жана Бурхан эпигеосинклиналдык ороген-бүктөлүү системасын түзгөн. Ордовиктин ортосунда Кара-Тоо-Талас катталыш зонасы түзүлөт. Ордовиктин аягында жана силурдун башталышында кийинки каледондук кыймылдардын натыйжасында Суусамыр, Кыргыз Ала-Тоосунун борбордук бөлүгү, Чоң-Кемин жана Жыргалаң катталыш зоналарынын пайда болушу менен Түндүк Тянь-Шандын геосинклиналдык режими аяктайт. Кийинки, ортоңку жана соңку палеозой заманында Түндүк Тянь-Шандын каледониддери кеңири аймакты ээлеген геосинклиналдык домпок катары талкаланган тектерди тегерегиндеги ойдуңдарга берип туруучу зона болгон. Түндүк Тянь-Шандагы кеңири таралган грано-диориттердин келки массивдери каледон катталышынын кийинки фазаларына туура келет.
Түрп
Түрп — кичинекей тоголок кызыл же ак жашылча, салаттарда чийки жээлет, курч ачуу даамы бар.
Киембай (дарыя)
Киембай — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Камсак дарыясынын оң жээгинен 48 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 36 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Ириклинск суу тармагынан Орск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Портал:Ислам/Маанилеш порталдар
Дин порталы   Куран
Nina Zilli
Нина Зилли (итал. Nina Zilli), өз аты Мария Кяра Фраскетта (итал. Maria Chiara Fraschetta). Италян тилинде аткарылуучу «L'Amore È Femmina» чыгармасы менен, Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагындагы Италия өлкөсүнүн көрсөтүүчүсү.
Интубация
Интубация — колко тарып дем ала албай калганда, ошондой эле наркоз берүүдө кекиртекке түтүктү киргизүү.
Варка-Ты-Вис (Чоң Роговая куймасы)
Варка-Ты-Вис — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Роговая дарыясынын оң жээгинен 224 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Висмут кен-таштары
Висмут кен-таштары – курамында казып жана бөлүп алууга арзырлык өлчөмдө висмут металлы бар минералдардын жаратылыштагы жыйындысы. Кен-ташта (рудада) висмут өзүнүн минералдары, ошондой эле башка минералдардын кошундусу түрүндө кезигет. Дүйнө боюнча өндүрүлүп жаткан висмуттун 90%ке жакыны курамында висмуту бар коргошун-цинк, жез, калай ж. б. кен-таштарынан алынат. Арбын өлчөмдө (1%тен жогору) висмуту бар. Висмут кен-таштарынын кени жаратылышта сейрек. Кен-таштын курамында кезигүүчү висмуттун минералдары: табигый висмут (курамындагы Bi 98,5-99%), висмутин Bi2S3(81,30%), тетрадимит Bi2Te2S (56,3-59,3%), козалит Pb2Bi2S5(42%), бисмит Bi2O3(89,7%), бисмутит Bi2CO3(0H)4 (88,5-91,5 ри пайда болушу жагынан гранит интрузиялары менен байланышгуу болуп, постмагмалык жана гидротерм жолу менен жаралган. Алардын негизги типтери төмөнкүдөй: курамында вольфрамит, берилл, молибденит, висмутин жана козалити бар грейзен жана кварц тарамчалары; висмутин жана висмуттун ар кандай сульфотуздары бар скарндар (шеелиттүү, жездүү жана полиметаллдуу); висмуту бар колчедандар; алтын-висмуттуу, мышьяк-висмуттуу, жез-висмуттуу, висмут минералы бар, калай-сульфиддүү, висмут минералы менен висмуту бар полиметаллдуу, кобальт-никель-күмүш-уран-висмуттуу гидротерм кендери. Экзогендик шартта алгачкы кендердин бузулуп үбөлөнүшүнөн базобисмутиттүү жана бисмутиттүү аллювий жана делювий-аллювий кен чачындылары пайда болот. Висмут кен-таштарынын чет өлкөлөрдөгү ири кендери: Перу (Серо-де-Паско), Канада, Боливия, АКШ ж. б.; Көз карандысыз мамлекеттердин;шериктештиги;(КМШ) өлкөлөрүндө: Орто Азия (Адрасман ж. б.) менен Чыгыш Забайкальеде (Белуха, Букума, Дарасун), Казакстанда (Сарарка, Рудалуу Алтай) ж. б. жерлерде бар. Кыргызстанда Висмут кен-таштарынын кени Иле Ала-Тоосунан табылган (Миронов кени).
Балто
Ба́лто (Бо́лто) (Balto) — сибирдик хаски (башка маалыматтарда, аляскалык маламут ), 1925 жылы АКШнын Аляска штатынын шаарларына дифтерия эпидемия учурунда медикаменттерди ташыган чанага чегүүчү мингич ит.
Балто 1919 жылдын Бирдин айынын 19 Алясканын чоң эмес Ном шаарында төрөлгөн. Биринчи өзүнүн бир нече жашын шаарга тамак ташуу менен өткөргөн. Ал өтө эле аябай жай жана оор жумушка жарабайт деп эсептешчү. Балто өзүнүн акыркы жылдарын Огайоштатынын Кливленд шаарындагы ззопарктан өткөрүп, 1933 жылдын Жалган Куран айынын 14 кайтыш болгон. .
Эпидемия
1925 жылдын башында Ном (Аляска) турагында, дифтерия күч алды. Ооруканаларга дифтерийлик (антитоксиндер) сывроткасы керек болду. Аны болсо Анкоридж шаарынан алып келиш керек эле, ал болсо турактан миң милден ашык жерде жайгашкан эле.
Блаффада 52 миль Номго чейин, жодун акыркы бөлүгүндө, сыворотканы Гуннара Каасендин Балто башкарган чегүүсү алып бараткан эле. Бул ит, аябай жакшы лидер болбосо да, ал кайраттуулук көрсөтүп жана багытты жакшы таба алган. Чегүү оор жолду өттү: бир жолу иттер дарыя өкөрмөсүнөн өтүп баратып аз жерден калышты.
Башкасында нарта аласалып кетип, дары дармектер бар куту терең карга кирип кетип, Гуннар аны алып чыгыш керек болуп калат. Акыркы 12 мильди чегүү 80 мүнөттө басып өтүп, Сэйфтиге жекшемби күнү түндө саат 2:00 келди. Андан ары сыворотканы Эди Рондун чегүүсү жеткизиш керек эле, бирок ал уктап аткан болчу, убакытты коротпой, аны ойготпой өзү эле Номго кете берет. Маршруттун оор бөлүгү артта калды эле, иттер дагы өзүлөрүн жакшы сезип турушкан, ошондуктан Каасен Номго кетүүнү чечим кылат, ал жакка болсо дагы 21 миль бар болчу. Бороон чыпкын күчөдү, бирок Балто алай дүлөй бурганагынан да адашкан жок, Каасендин айтуусу боюнча ал мындай шартта көз алдында колун араң көрүп атканмын деп моюнуна алган.
Чегүү Номго таңкы 5:30 да бул жекшембиде, 53 милди жети жарым саата басып өтүп кеди. Сыворотка тоңуп калган эле, бирок бузулган эмес болчу, жанан анын жардамы аркылуу дифтерия 5 күндүн ичинде токтотулган. 53 милдик жарышуудан, шайы оогон жана жарым тоңгон Балто жана калган иттер жана Гуннар Каасен өзү ошол замат АКШ нын баатырлары аталышты.
Кесепеттери
Гуннара Каасендин Номго келгенден кийин, бир аз убакыттан кийин ал өлкө боюнча тур уюштурат. Балто жана анын хаскилер чегүүсү айланасында топтошкон элдерди чогултуп, ажиотаж уюштуруп жана өздөрүнө көңүл бурдурушат. Иттер форманы сактаган, дөңгөлөккө койулган чегүүнү алып баратышат. Баардык ММК атактуу тур жөнүндө толуп атышат. Мындай кереметке суктанышып, пресса Балтону жалпы улуттун баатыры кылат. Гезиттер макалалар менен бүткүл дүйнөдө толуп атат, ошентип жылдын аягында Ф. Г. Ротом (F. G. Roth) менен чегилген айкел "Чыдамдуулук, кыйбастык, акыл-эс" аттуу оюп түшүрүлгөн жазуусу менен Борбордук паркка орнотулат.
Бир аз убакыттан кийин ММК-дан маалыматтар жоголот, ажиотаж болсо күтүлбөгөн жерде жок болот. Балтонун изине Джордж Кэмпбелл чыгат. Тез эле ал, Балтонун атактуулугу өскөн сайын ага дагы комерциялык уюмдардын кызыгуусу артат. Ошентип Балто жана анын чегүүсүн Сэм Хьюстон сатып алып, шаардык бир театрларда көргөзмө уюштура баштайт. Ал жакка кирүү джентльмендерге гана болчу. Джордж театрга келип үрөй учурган сүрөттү көрөт: Балто жана калган иттер болот чынжырга байланылып турушкан эле. Чынжырлардын окосунан чыгаар аракетинде иттерди сабап турушкан, аны мене катар иттерге олуттуу оору жаратып.
Ачууланган Кэмпбелл Хьюстонго келип иттерди сатып алаарын айтат. Жыйынтыгында ал аларды 2 миң долларга сатканга макул болот жана Джорджго эки жума убакыт берет. Кэмпбелл Кливленд кайтып келет. Акчаны бүткл өлкө боюнча чогулта баштайт. Иттерди стаып алышып Кливлендге алып келишет.
Кливленддик музейде Балто жана башка хаскилер кайра атактуу боло башташат, аларды көргөнгө балдар келишет, экскурсиялар болуп, жана алардан сүрөт тартышат.
Азыркы учурда да Алясканын мектептеринде Балтонун тарыхы өтүлөт, анын иши өлгөн жок, ал ар дайым кайраттуулуктун, намыстын, татыктуулуктун жана жеңиш үчүн эч сынбаган эрктин символу болуп калды. Ошол убакыттан баштап, ар жыл сайын Гуннар, Балто жана атактуу хачки чегүүсү өткөн ошол эле жол менен жарыш болуп турат. Ошол эле ызгаардуу шарттар, ошол эле маршрут, баардык эле катышуучулардын колунан келген эмес, жарыш учурундагы температура да 1925 жылы койулгандан да бир топ бийик болгонуна карабай жыл сайындык иттер чегүүсүн жарышы 1973 жылга чейин уланган.
Бир нече он жылдардан бери Нью-Йорк Борбордук паркынын көрүүчүлөрү хаскинин коло айкели менен сыймыктанышса болот, ал өз түрү боюнча эң жалгызы. Балтонун айкели 1920 жылдардын ортосунда бүткүл америка элининин сыймыгынын символу болду.
Кодекс
Кодекс (лат. codex  – мыйзамдар жыйнагы) – өзара дал келген жана бир багыттагы коомдук мамилелерди жөнгө салуучу укук ченемдери бириктирилген жана тутумдаштырылган мыйзам актыларынын жыйындысы. К. мыйзам чыгаруучулардын кодификациялык ишмердиктеринин натыйжасы болуп саналат (кара:Кодификация). Жалпы эреже боюнча, К-ке белгилүү бир укук тармагы кирет (м.: жарандык, кылмыш-жаза, үй бүлө, эмгек ж. б.). Адатта, ал тийешелүү тармак боюнча укук негиздерин гана камтыйт. Калган укук ченемдери башка мыйзамдар менен мыйзамга негизделген актыларга кирет. Айрым К-тер ченемдерди, мыйзам тармактарын (Деңиз-соода К-и, Туракжай К-и. ж. б.) же укук тармакчалары (Салык К-и, Бюджет К-и.) бириктирет. «К.» түшүнүгү чет өлкөлөрдө белгилүү өзгөчөлүк менен айырмаланат. АКШда К. деген түшүнүк жөнеле жалпы укуктун айрым мыйзамдары менен ченемдеринин кошундусун билдирет. Ал эми Францияда болсо, акыркы кезде кадимки К. менен катар эле, укуктук жактан жөнгө салуунун айрым тармактары боюнча К. аттуу мыйзам актыларынын кошунду жыйнактарын басып чыгаруу иши жайылтыла баштады (эмгек жөнүндөгү, жол, айыл чарба, салык, бажы, деңиз порту жөнүндөгү К-тер). Бул К-ке мыйзамдык да, регламенттик да ченемдер кирет.
Алашань чөлү
Алашань чөлү - Борбордук Азиядагы чөл. Кытайдагы Наньшань тоосунун түндүк-чыгышында. Узундугу 700 кмден ашык, жазылыгы 300 кмге чейин. Аянты 1 млн км2дей (бийиктиги 800-1600 м). Токолтоолуу, дөбөлүү, күдүрлүү түздүк. Ордун которуштуруп туруучу ири кум массивдери, бархандар (бийиктиги 350 мге чейин) басымдуу. Чуңкур жерлеринде убактылуу көл, шор топурак, такырлар бар. Караган, шыбак, баялыш ж. б. өсөт. Жаныбарларынан бөкөн, коён, сары чычкан, ташбака, кескелдирик ж. б. кезигет. Көчмөн чарба мүнөздүү.
Компрессор
Компрессор – абаны, газды, бууну кысууга арналган пневматикалык механизм. Кысылган аба, өнөр жайында жана тоо-кен өндүрүшүндө бургулоо иштерин жүргүзүүдө коркунучсуз энергия булагы катары пайдаланылат. Ошондой эле буу турбиналык кыймылдаткычта колдонулат. Жөнөкөй Компрессор алдыга-артка кыймылдоочу поршендүү цилиндрден турат. Капкагында соргуч жана толтургуч клапандары жайгашкан. Цилиндрлер улам кийинки баскычтарга биригет жана алардын ар биринин кысуу деңгээли 7:1ге чейин. Кыскан маалда газ ысый баштайт да, муздатуучу система талап кылынат. Кысылган газ май чачылып муздатылат. Жогорку кубаттуулуктагы Компрессорлорго жогорку айлануудагы радиустук жана октук (өзөктүк) турбокомпрессорлор кирет.
Google (компания)
Google Inc. продукты и услуги, связанные с интернет: поиск в интернете, компутинг зона, софтвейр, обеспечивающих международные корпорации и американской рекламы. Почти все компании под олжо AdWords составляет доход от рекламы.
Компания Ларри Пейж жана Сергей Брин тарабынан алар Стэнфорд университетинде окуп жүрүшкөн учурда түзүлгөн. С. Брин менен Л. Пейж биргеликте компаниянын 16 пайызына ээлик кылышат. Google жабык менчик компания катары 1998 ж. Аяк Оонасынын 4 күнү катталаган. 2004 ж. 19 Баш Оонасында алгачкы ачык сунуштоо (IPO) өнөктөштүгү жүргүзүлүп баштаган. Башында компаниянын түпкү максаты "дүйнө жүзүндөгү маалыматтарды жалпы жеткиликтүү жана пайдалуу кылып уюштуруу" - деп аныкталган. Компаниянын бейрасмий урааны - "Тажаал болбо". 2006 ж. компаниянын башкы кеңсеси Калифорниянын Маунтин Вю шаарына көчөт.
Уюшулгандан учурдан башталган ылдам өнүгүү компаниянын өзөгү болгон желеде издөө машинасынына байланышкан жаңы кызматтарды жаратууга, сатып алууларды жүргүзүүгө жана шериктештиктерди түзүүгө алып келген. Компания интернетте колдоно турган электрондук кат, кеңсе программаларынын топтомдорун жана социалдык желелер кызматтарын сунуштайт. "Google" желени сыдыруу, сүрөттөрдү уюштуруу жана оңдоо, ошондой эле заматта баарлашуу үчүн  алмашы  сыяктуу жергиликтүү аткарылуучу колдонмолорду да сунуштайт. Google Android мобилдик операциондук системасын, браузерге негизделген Google Chrome OS операциондук системасын өнүктүрүүдө да алдыңкы орунду ээлейт жана Chromebook нетбуктар үчүн атайын  операциондук системаны  түзгөн.
Google дүйнөнүн чар тарабында жайгашкан миллиондон ашык серверлерди иштетет, күн сайын колдонуучулардын миллиарддан ашык издөө талаптарын жана алар жараткан 24 петабайтын тегерегиндеги маалыматтарды тейлейт.
2009 жылдын Аяк Оонасында Alexa рейтингинде  АКШ тейлөөгө багытталган google.com Интернеттеги эң көп адам кирген конуш катары таанылган. "Google"дун эл аралык багытта иштеген жана ал ээлик кылган YouTube, Blogger жана Orkut.[32] сыяктуу көптөгөн кызматтар эң көп талап кылынуучу жүз конуштун тизмесине кирет. BrandZ тарабынан түзүүчү брэнддердин рейтингдик маалымат корунда Google экинчи орунду ээлейт. "Google"дун кызматтарынын доменддер мейкиндигиндеги алдыңкы орундарды ээлеши компанияны автордук укук, жеке жашоо купуясы жана цензура темаларынын тегерегинде сын-пикирлерди жаратып келет.
Тарыхы
[39] "Google" 1996 ж. Ларри Пейждин жана Сергей Бриндин Калифорниядагы Стэнфорд университетеинде (PhD) философия доктору (биздин илимдин кандидатына тете) даражасын жактоодогу изилдөө долбоору катары пайда болгон. Ал учурда издөө машинелери колдонушкан ыкмалар табылгаларды иреттеп көрсөтүүдө изделген сөз конушта канча жолу кайталана тургандыгын эсепке алган. Брин менен Пейж издөө табылгаларын кандайча жакшыртуу тууралуу изденүүнүн натыйжасында конуштардын өз ара байланыштарын талдоого алган системаны сунушташкан. Бул жаңы технология PageRank деп аталган. Анын негизги маңызы - желеконуштун маанилүүлүгү ага шилтеме берген башка желеконуштардын санынын жана алардын салмагынын (маанилүүлүгү) ортосунан келип чыккан байланыш катары эсептеши. 1996 ж. ушундай эле стратегияны колдонгон "RankDex" деп аталаган кичинекей издөө машинеси "IDD Information Services" компаниясынан Робин Ли иштеп чыгып, желеконуштарды эсептөөдө жана рейтинг берүүдө колдонула баштаган болчу. "RankDex" технологиясы кийин Р. Ли тарабынан патенттелип жана Кытайда Baidu кызматын негиздөө үчүн колдонулган.
Л. Пейж менен С. Брин алгач жаңы издөө машинесин конуштун маанилүүлүгүн эсептөөдө кайтарым байланыштарды эсептегендиктен "BackRub" (сөзмө сөз которулушу: "арканы ушалоо") деп аташкан.
Кийин атын "Google" деп өзгөртүшөт, бул googol сөзүнүн ката жазылышынан келип чыккан, бир санынан кийин катары менен жазылуучу жүз нөлдү түшүндүрөт (10 жүзүнчү даражасында) жана издөө машинеси колдонуучулардын эбегейсиз көп маалымат менен камсыз кылууну көздөйт дегенди билдирет. Google иш жүзүндө Стэнфорд университетинин вебсайтынын алдындагы домен катары дарегинде иштеген.
Google үчүн домен 1997 ж. Аяк Оонасынын 15 катталган жана компания 1998 ж. 4 Аяк Оонасында негизделген жана досу Сузан Вожискинин машине сарайында, Менло Парк, Калифорнияда жайгашкан. Стенфорд боюнча курсташы Крейг Силверстайн жумушка алынган биринчи кызматкер болгон.
2011 ж. Бугусунда алгачкы жолу конушка кирген уникалдуу колдонуучулардын саны 1 миллиардан ашкан жана 2010 ж. Бугусундагы көрсөткүчтөрдөн (931 миллион) 8.4% өскөн.
Финансы жана алгачкы ачык сунуштоо (IPO)
"Google"га болгон алгачкы инвестиция компания түптөлгөнгө чейин эле Sun Microsystems компаниясынын негиздөөчүлөрүнүн бири Энди Бехтолштейм тарабынан 1998 ж. Баш Оонасында берилген 100 000 доллар болгон. 1999 ж. башында бүтүрүүчү студенттер С. Брин менен Л. Пейж издөө машинесин өнүктүрүүгө алардын окуусуна керек болгон убакыттын көбүн алып жатат деп чечишип,  "Excite" компаниясынын башкы аткаруучу директору Жорж Беллге бул ишти 1 млн. долларга сатып алууну сунушташат. Ал сунушту четке кагат жана С. Брин жана Л. Пейж менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүнүн натыйжасында бааны $750 000 түшүргөн "Excite" компаниясынын тобокелчи (венчурдук) капиталисттеринин бири Винод Косланы сынга алат. 1999 ж. Теке айынын 7 күнү тобокелчил капитал (венчурдук капитал) компаниялары "Kleiner Perkins Caufield & Byers" жана "Sequoia Capital" башында турган негизги инвесторлор тобу $25 миллиондук инвестициялык фонд ачкандыгы белгилүү болгон.
"Google"дун алгачы ачык сунуштоосу (IPO) беш жылдан кийин, 2004 жылдын 19 Баш Оонасында (август) орун алган. Ошол учурда Ларри Пейж, Сергей Брин жана Эрик Шмидт "Google"га 20 жыл бою 2024 ж. чейин иштейбиз деп макулдашышкан. Компания 19,605,052 акцияны ар биринин баасын $85 сунушташкан. Акциялар "Morgan Stanley" жана "Credit Suisse" компаниялары кепилдик берген уникалдуу онлайн аукциондо сатылган. $1.67 миллиардга болгон сатуулар "Google"дун капиталдашуу баасынын $23 миллиарддан ашып түшүшүнө алып келген. Калган 271 миллион акциянын көбү "Google"дун көзөмөлү алдында калып жана анын бир топ кызматкерлери заматта баалуу кагаздарга ээлик кылган миллионерлерге айланышкан. "Google"дун атаандашы "Yahoo!" дагы бул кадамдан пайда көргөн, анткени алар Алгачкы Ачык Сунуштоого чейин эле "Google"дун 8.4 миллион акциясына ээлик кылышкан.
Кээ бир кишилер IPO (Алгачкы Ачык Сунуштоо) "Google"дун уюмдук маданиятын сөзсүз өзгөрүүлөргө тушуктурат деген божомолдорду кызуу талкууга алышкан. Ээлик кылуучулардан тарабынан болгон басымдын себеби көптөгөн компаниялардын башкаруучулары заматта баалуу кагаздар миллионерлери болуп калышан улам кызматкерлердин пайдасынын кыскарышына менен байланыштуулугунда. (??? такташ керек) Мындай тынчсызданууларга жооп катары ээлик кылуучулары Сергей Брин жана Ларри Пейж болочок инвесторлорго болгон кайрылуусунда IPO (ААС) уюмдун маданиятын өзгөртпөйт деп убада беришкен. Бирок 2005 ж. "The New York Times" жана башка маалымат булактары макалаларында "Google" өзүнүн корпоративдүүлүккө каршы, "тажаал болбо" философиясынан тайа баштагандыгынан шекшине башташкан. Компаниянын кайталангыс маданиятын колдоо максатында Google Адам Ресурстарын Башкаруу Директоруна баш ийген Башкы Маданият Кызматкерин киргизишкен. Башкы Маданият Кызматкеринин негизги тапшырмасы - компаниянын маданиятын жана ал негизделгенде кабыл болгон өзөктүк баалулуктарынын - жалпы чөйрөлүү жалпак уюмду андан ары өнүктүрүү жана тейлөө. Ошондой эле, "Google" мурунку кызматкерлери тарабынан аны сексизм (жынысына байланыштуу кысмактоо), эйжизм (жашына карата кысмактоо ) боюнча айыптоолорго кирептер болгон.
Ачык Сунуштоодон кийин мыкты сатуулардын жана онлайн жарнамадан түшкөн олжонун көлөмүнүн өсүшүндө себебинде акциялардын баасы жогорулап 2007 ж. 31 Тогуздун айында биринчи жолу $700 жеткен. Акциялардын толкунун ири институционалдык инвесторлорго жана бириккен фонддорго каршы тарапта ойногон жеке инвесторлор жаратышкан. Компаниянын акциялары азыр "NASDAQ" финансы биржасында "GOOG" жана Франкфурт финансы биржасында "GGQ1" белги-аттары менен тизмекке кирген.
Сатып алуулар жана шериктештиктер
2001 ж. бери Google көптөгөн компанияларды сатып алышкан жана негизинен майда тобокелчилдик капитал (ventury capital) компанияларды көңүл бурган. 2004 ж. Google "Keyhole, Inc" сатып алган. Бул жаңы баштаган компания Жердин үч өлчөмдүү элесин берген "Earth Viewer" (Жерди Байкоо) деп аталган өндүрүмдү чыгарган. Google бул кызматтын атын 2005 ж. Google Жер деп өзгөрткөн. Эки жылдан кийин Google YouTube онлайн видеоконушун $1.65 млн. сатып алган. 2007 ж. 13 Чын Куранында Google DoubleClick менен аларды $3.1 миллиардка сатып алуу тууралу макулдашууга жетишкен жана муну менен Google DoubleClick чогулткан жарнама берүүчүлөрдүн жана агенттиктердин баалуу кызматташтык мамилерине ээ болгон. Ошол эле жылы бир аз кийинчерээк Google GrandCentral компанииясын 50 млн. долларга сатып алган. Бул желеконуштун аты кийин Google Voice деп өзгөртүлөт. 2009 ж. 5 Баш Оонасында өзүнүн алгачкы ачык компаниясын - видео софт жасаган On2 Technologies компаниясын $106.5 млн.го сатып алган. Ошондой эле Google "Aardvark", социалдык желелерде издөө системасын $50 млн.го сатып алган жана өзүнүн ички блогунда "биз кай жерде кызматташуу таба алаарыбызды издейбиз" деп коментарийлеген. 2010 ж. Чын Куранында Google "Agnilux" жабдуу өндүрүүчү башталгыч компанияны сатып алган.
2006 ж. Тогуздун айында Google видеолорду бөлүшүү үчүн түзүлгөн YouTube сайтын акция түрүндө 1,65 миллиард АКШ долларына сатып алаарын жарыялаган, жана бул иш 2006–ж. Жетинин айында ишке ашырылган. Google YouTube cайтын иштетүүгө канча каражат коротулгандыгы тууралуу кеңири маалымат берген эмес, ал эми 2007 – жылы сайттан түшкөн кирешелердин баары расмий документтерде жөн гана «материалдык эмес» деп көрсөткөн. 2008 – ж. Кулжасында Forbes журналы 2008 – ж. YouTube сайтынан түшкөн пайда болжолу менен 200 млн. АКШ долларына барабар экендигин жарыялаган, ошондой эле жарнак берүү бөлүмүнүн прогрессин өзгөчө белгилеп өткөн. 2007 – ж. Google NORAD Tracks Santa кызматына демөөрчү болуп баштаган. Бул кызмат негизи Исанын туулган күнө кечесинде Санта Клаустун «изи менен жүрүп», ал эмне кылып жатканын көрсөтүп берээр эле. Ал эми Google Earth кызматынын жардамы менен Сантаны ээрчүү биринчи жолу 3-D форматында көрсөтүлүп, [181] ага чейинки спонсор AOL компаниясы четке чыгарылган. Google компаниясынын менчиги болуп калган YouTube сайты NORAD Tracks Santa корсотуусуно озунун бир каналын болуп берген. [183]
2008 ж. Google "GeoEye" менен шериктештикте Google Earth кызматын мыкты сапаттуу сүрөттөр менен камсыздоо максатында обого спутник учурат. Спутник 2008 ж. 6 Аяк Оона күнү Ванденберг Аба Күчтөрүнүн базасынан учурлуган. Google "Life Magazine" журналы менен бирдикте анын сүрөттөр архивин интернетке чыгарган. Бул жерде мурун журналга эч качан чыкпаган сүрөттөр дагы жарыяланган. Бул жерде мурун журналга эч качан чыкпаган сүрөттөр дагы жарыяланган. Сүрөттөр коомдук кенч абалында жарыялангандыгына карабастан суу-белги салынып жана автордук укуктар тууралуу эскертемеси менен коштолгон.