cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Компетенттүү орган
Компетенттүү орган – юридикалык жактан бышыкталган ыйгарым укуктардын жана милдеттенмелердин жыйындысына эгедер мамлекеттик же муниципалдык орган.
Албарс
Албарс — сапаты эң жакшы болоттон жасалган өткүр кылыч. Эпостогу «ак албарс», «мизин болот чыгарган», «ак болоттон миз кылган», «уңгусу болот, учу курч» деген саптарга караганда баатырлардын кылычы жана башка жоо-жарактары курч темирден жасалгандыгы байкалат. Тараптар душмандын жаратын ырбатыш үчүн курал жасатып жатканда аны уунун кошулмасына сугарышкан. Эпосто албарс кылыч жасалганда ушул касиеттер толугу менен сакталгандыгы айтылат. Албарс кылычтын айрым жасалгаланышы жана табияттын тыш кереметтери төмөнкүчө чагылдырылат: Албарс ак албарс, ач албарс деп да аталган алты курчтун бири.
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Аркфункция
Аркфункция, аркус функция — тригонометриялык функцияларга тескери көп маанилүү функция, б. а. арксинус, арккосинус, арктангенс, арккотангенс, арксеканс, арккосеканс функцияларынын бири.
Вокалдык музыка
Вокалдык музыка – музыкалык аспаптар коштоп же коштобой ырдоо үчүн чыгарылган музыка. Вокалдык музыка ар кандай жанрда, ар түркүн стилде, түрдүү үнгө ылайык жазылат. Вокалдык аткаруу (соло), ансамбль же хор түрүндө болот. Вокалдык музыка концерттик-эстрадалык практикада жана театрда (опера, оперетта, музыкалык драма ж. б.) кеңири пайдаланылат.
Саясий маркетинг
Саясий маркетинг(англ. market – базар) – саясаттын субъекттерине, социалдык, таптык, этностук, профессионалдык, региондук жалпылыктарга таасир этүү каражаттарынын, ыкмаларынын системасы; саясий базардын көрсөтмөлөрүнө жана талаптарына, жарандардын (шайлоочулардын) саясий керектөөлөрүнө багытталган саясий ишмердүүлүктү уюштуруу жана башкаруу механизми. Саясий маркетинг системасында саясий ишмерлер жана уюмдар, саясий атаандаштык мыйзамы аракет кылган өзгөчө базарда, өзгөчө товар катары көрсөтүлөт.
Шапак Алдаш уулу
Шапак Алдаш уулу (болжолу 17-кылымдын 40-жылдары — 1813) — бугу уруусунун белек насилинен чыккан бий.
Чет жердик баскынчыларга каршы күрөшүүдө таанылган баатыр. Орус тарыхый булактарынын маалыматтарына караганда бугу уруусунун бир бөлүгүн бийлеп турган. Кыргыз конуштары аркылуу өткөн орус соода кербендерине колдоо көрсөтүп, 19-кылымдын башында Батыш Сибирь администрация менен алака жүргүзүүгө жетише алган.
1813-ж. бугу уруусуна атайын миссия менен келген А. Л. Бубеновду кабыл алган. Сөөгү азыркы Жети-Өгүз районунун Желе-Дөбө айлына коюлган.
"Манас" эпосунун историзми
"Манас" эпосунун историзми — Э. Абдылдаевдин монографиясы (Фр., 1987).
Алардын композициялык түзүлүшүнө жана ар башка мезгилдерде жаралып, эпикалык циклдештирүү принцибинде бир каармандын айланасына бириктирилгендигин белгилейт. Эпикалык окуялардан улам катмарлануу менен конкреттештирилип жана кеңейтилип баяндалгандыгын илимий негизде далилдүү көрсөтөт. «Манас» эпосундагы географиялык аттар жөнүндө» деп аталган бапта эпостогу эпикалык топонимдердин тарыхый реалдуу георафиялык аттар менен байланышы жөнүндөгү маселе каралып, топонимдердин эпикалык функциясы боюнча талдоо жүргүзүлөт.
Ошондой эле айрым топонимдердин эпосто катмарланып чагылуу этаптарын (талаш-тартыш туудургандары боюнча) илимий негизде чечмеленет. Эпостун чыгышы жөнүндөгү маселе менен байланыштуу болгон топонимдер (Бээжин), Алтай, Талас, Эне-Сай жана башкалар) боюнча иликтөө жүргүзүлөт. «Манас» эпосундагы тарыхый терминдердин поэтикалык функциясы» аттуу акыркы бапта изилдөөчү эпостун эпикалык текстине мүнөздүү бир катар терминдердин маанисине тарыхый жактан илимий талдоо жүргүзүлөт.
Бул бапта эпостун поэтикалык системасында салттык түрдө сакталып келген, ошондой эле өздөрүнүн варианттарын жаздырып калтырган жана башкалар кийинки манасчылардын (Сагымбай Орозбак уулу, Саякбай Карала уулу) жекече чыгармачылык мамилелерине ылайык пайдаланылган тарыхый терминдерди эпостун өнүгүшүнүн этаптарына байланыштуу иликтеп көрсөтөт.
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Соната формасы
Соната формасы - аспаптык музыканын циклсиз формаларынын кеңири өнүккөн түрү.
Ал 18-кылымдагы веналык классиктер Й. Гайдн, Л. Бетховен, В. А. Моцарттын тушунда так композициялык нормаларга ээ болуп, 3 ири бөлүмдөн турган; кириш бөлүм (экспозиция), өзгөртүп иштелме ортоңку бөлүм (разработка) жана кайталоо (реприза).
Кириш бөлүмдө башкы, байланыштыргыч, көмөкчү жана корутунду партиялар болот. Экинчисинде кириш бөлүмдөгү тематикалык материал ыкчам өнүгүп, тоналдуулуктар бири бирин алмаштырат.
Кайталоодо кириш бөлүмдүн материалы (башкы жана кошумча партиялар бир тоналдуулукка келүү менен) кайра кайталанат. Соната формасы соната-циклдуу чыгармалардын (симфония, соната, трио, квартет ж. б.) биринчи бөлүгүндө, о. эле увертюра, поэма ж. б-да колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Мисмилдирик
"Мисмилдирик"(Беделдеги каргыш)- кыргыздардын 1916-жылкы козголоңуна арналган роман. Автору - Арслан Капай уулу Койчиев. Романдын баш каармандары: Мукай Камбаров, Камбар болуш, Нарбото, Карагыз апа жана башкалар. 1916-жылкы окуялар "Борду" деген жерди байырлаган, "кудаян" деп аталган чакан уруунун, ушул уруунун кишилеринин тагдырынын мисалында тартылган. 20-кылымдын башында Кыргызстандын түндүгүндө "кудаян" деп аталган уруу болгон эмес, бирок автор 20-кылымдын башындагы кыргыз урууларынын тагдырын жалпылаштыруу үчүн тандап алган мисал. Роман 2009-жылдын этегинде "Бийиктик" басмаканасы тарабынан жарыяланган. Ал эми "мисмилдирик" деген сөз "ың-жыңсыз жоголуу", "дайынсыз жоголуу", "тукуму үзүлүү" дегенди билдирет.
Кыргыз улуттук аттестациялоо комиссиясы
Кыргыз улуттук аттестациялоо комиссиясы – илим жана илимий педагогикалык адистердин илимий даражасын (илимдин доктору, илимдин кандидаты) жана илимдин наамын (профессор, доцент) тейлөөчү мамлекеттик. орган. 1992-жылы түзүлүп, Жогорку аттестациялык комиссия деп аталган. 1998-жылдан Кыргыз Республикасынын Улуттук аттестациялоо комиссиясы аталып, Президенттин карамагына өткөн. Комиссиянын уюштуруучусу жана төрагасы академик Ү.А.Асанов.
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
Пантелеев, Петр Григорьевич
Пантелеев, Петр Григорьевич (1904, Тюриков кыштагы, Курган облусу – 1961, Алматы) – геолог, СССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1953). Урал политехника ин-тун бүткөн (1930). Урал геол. башкармалыгында геолог, партиянын начальниги, экспедициянын башкы инженери (1930 – 43), Кыргыз ССР геол. башкармалыгынын башкы инженери (1943 – 48), начальниги (1948–56). Уралдагы титан-магнетит, ильменит ж-а сейрек металлдар кендерин издөөгө ж-а геол. чалгындоого катышкан. Кыргызстандагы урандын ири кенин ачуу менен геол. чалгындоого жетекчилик кылган. Ленин ордени, 2 Эмгек Кызыл Туу, 2 «Ардак Белгиси» ордендери ж-а медалдар менен сыйланган.
Лампрофир
Лампрофир (гр. lampris – жылтырак жана порфир) – тарамдашкан мелонакраттуу магмалык тек. Тектеш тектерден түстүү минералдардын көп санда (30%тен кем эмес) болушу менен айырмаланат. Өңү-түсү каралжын боз, кара. Негизинен талаа шпатынан (кээде фельдшпатиттен) жана түстүү минералдардан (амфибол, пироксен, биотит) турат. Химиялык курамына жараша акиташтуу-жегичтүү (спессартит, керсантит жана башка) жана жегичтүү (камптонит, альнёит жана башка) түрлөргө бөлүнөт.
Жаш-Ленин
Жаш-Ленин (Жаш-Ленин) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Базар-коргон районундагы айыл. Сайдыкум айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 021 киши.
Готебо (Оклахома)
Готебо (Оклахома) (Gotebo) — Оклахома штатынын Kiowa округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 226 киши. Болжолдуу аянты - 1.980679 км². FIPS коду — ?.
Узакбай Абдукаимов
Узакбай Абдукаимов (1909, Сузак р-ну – 1963, Бишкек ш.) - кыргыздын чыгаан романист жазуучусу. Анын "Майдан" романы экинчи дүйнөлүк согуш мезгилиндеги майдандагы жана ооруктагы кыргыздардын татаал тагдырын чагылдырат. Белгилүү котормочу, прозаик, акын жана драматург Узакбай Абдукаимов 1909-жылы азыркы Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы Багыш айылында туулган. 1919-жылы Көк-Арт интернатына кирип, аны бүткөндөн кийин 1922-жылдан 1925-жылга чейин Ташкенттеги казак-кыргыз институтунда окугандан кийин Фрунзедеги (Бишкек) Кыргызстан педтехникумга которулган. 1929-жылы бүтүрүп чыгат да, мектепте директор болуп иштейт. 1942-жылы Улуу Ата Мекендик согушка катышат. 1945-жылы согуштан кайткандан кийин Кыргызстан мамлекеттик басмасында, Жазуучулар союзунда эмгектенген. Жазуучунун чыгармачылык иши жыйырманчы жылдардын аягында башталып, ал бир катар оригиналдуу, мыкты чыгармаларды жазат. Аны «Айдар менен Айша» операсынын либреттосу, «Кыздын таалайы» повести, «Көл боюнда» либреттосунун тексти жана ырлары көпчүлүккө белгилүү. Кийинчерээк Ата Мекендик согуш темасынан алып «Майдан» аттуу роман жазган. Узакбай Абдукаимов котормо ишине 1933-жылдан баштап киришкен. Орус жана батыш адабияттары менен жакын таанышып, аларды кыргыз тилине эң жакшы которгондуктан, анын котормосундагы чыгармаларды окуганда, чыгарманын котормо экендиги унутулуп калат. Демек жазуучу аларды жөн гана которбостон кыргыз тилинде кайра жараткан.
Шабиров, Жапар
Шабиров Жапар (1920, Ысык-Көл району, Орто-Өрүктү айылы — 1993, Бишкек ш.) — милициянын генерал-майору.
1944-жылдан КПСС мүчөсү. 1941-ж. Түп айыл чарба техникумун, 1947-ж. СССР ички иштер министрлигинин жогорку офицердик мектебин, 1954-ж. КМУнун укук факультетин бүткөн. 1941—42-ж. Ысык-Көл райондук жер бөлүмүнүн зоотехниги, Түп айыл чарба техникумунун окутуучусу. 1942-жылдан Кыргыз ССР ички иштер министрлигинде иштеп, 1950—59-ж. министрдин орун басары, биринчи орун басары. 1959—69-ж. Ош облаткомдун ички иштер башкармасынын, 1969—83-ж. СССР ички иштер министрлигинин атайын милиция мектебинин (Бишкекте) начальниги болуп иштеген. 1983-жылдан отставкада. Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.
Курашасай (дарыя)
Курашасай — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Бурлы дарыясынын оң жээгинен 10 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Орск шаарынан Сакмара дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Сомдоо
Сомдоо - скульптор ишинин жумшак материалдарга (чопо, мом, пластилин) байланышкан алгачкы жана негизги процесси.
Ал аркылуу эскиз жана модель жүзөгө ашырылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Компетенттүү сот
Компетенттүү сот – КРдин тийешелүү соту.
Түлкү жана мергенчи ит
«Түлкү жана мергенчи ит» (The Fox and the Hound) — АКШнын драма жанрындагы Дисней мультфильм. 1981-жылы 10-июлда АКШда премьерасы.
Контратака
Контратака (французча contre-attaque, contre – каршы жана attaque – кол салуу) – чабуулга каршы чабуул; аскерлердин коргонуу чегине кирип келген душмандын аскерин талкалоо жана убактылуу алдырып койгон тактикалык абалды калыбына келтирүү максатында душманга каршы чабуулу. Контратака коргонууда турган аскерлердин активдүүлүгүн мүнөздөйт. Согуш майданындагы Контратака коргонууда турган аскер бөлүктөрүнүн күчү менен жүргүзүлөт. Айрым учурда ага авиация, танк, замбирек жана миномёттор жардам берет. Душман коргонуу чебин курууга жана резервдерин алып келүүгө үлгүрө электе аскерлердин душманга чечкиндүү жана капысынан урган соккусу Контратаканын жеңишин камсыз кылат.
Каныкей тоосу
Каныкей
Каныкей жайлоосу - Чавай (Чаувай) тоолорундагы жайлоонун жана тоо башындагы түздүктүн аты.
Баткен облусунун Кадамжай районунда жайгашкан.
Аскалуу тоонун кучагындагы эл кончу журтту жана анын тегерегин, ошол тоонун башындагы түзөңдү да чавайчылар Каныкей деп аташат.
Каныкейдин ылдый жагында Курмушу, Кызыл Горум(Корум) деген конуш журттар бар. Каныкейден ары кетсеңиз Деңилчек(Эңилчек), бир аз ылдый кетсеңиз Ак Жар, Кожом Пааша, Үч Эмчек, Кайнар Булак деген жайлоолорго барасыз.
Саясий эмблематика
Саясий эмблематика — эмблемалардын (герб, желек, артыкчылык белгилери, ордендер ж.б.) жыйындысын билдире турган саясий симваликанът ар түрдүүлүгү.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Архимед аксиомасы
Архимед аксиомасы — ар кандай a жана b терс эмес чыныгы эки саны үчүн a*n>b барабарсыздыгы аткарылуучу n натуралдык саны.
Бул аксиома кесинди, аянт, көлөм ж. б. үчүн колдонулат. Арифметика менен геометриядагы удаалаш бөлүү процесси Архимед аксиомасына негизделген. Архимед аксиомасы эки сандын эң чоң орток бөлүүчүсүн, эки кесиндинин жалпы ченин табууда ж. б. пайдаланылат. Бул аксиоманы Архимедден мурда Евдокс Книдский колдонгондуктан, ал кээде Евдокс аксиомасы деп да аталат.
Солярий
Солярий, а эрос олярий (аэро... жана лат. solarius - күндүү, күнөс) - белгиленген өлчөмдө күн нуруна кактанып дарыланууга ылайыкталган ачык аянтча, к. Аэротерапия
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Анталкид тынчтыгы
Анталкид тынчтыгы (биздин заманга чейинки 387-жыл) - Афины менен Фива жетектеген грек полистеринин коалициясынын жана Спартанын ортосундагы тынчтык келишими. Келишим Коринф согушу (395-387) аяктагандан кийин түзүлгөн жана Спартанын өкүлчүлүгүнүн башчысы Анталкиддин аты менен аталган. Персия алгач Спартага каршы күрөшүп, кийинчерээк Спарта менен бирдикте Афиныга каршы союз түзгөн. Ошондуктан, негизинен Персия тарабынан таңууланган Анталкид тынчтыгынын шарттары боюнча Грекия грек-перс согушунда (биздин заманга чейинки 500-449-жыл) жеңип алгандарынан ажыратылып, Кичи Азия шаарлары кайрадан Ахемениддер династиясынын карамагына өтөт. Анталкид тынчтыгынын шарттарынын аткарылышын көзөмөлдөө Спартага тапшырылып, анын натыйжасында Грекияда Спартанын таасири жогорулаган. Бул келишим Грекияда саясий бытырандылыктын жана ич ара күрөштүн күчөшүнө алып келген. Анталкид тынчтыгынын тексти Ксенофонттун «Грек тарыхында» баяндалат.
Компиляция
Компиляция (лат. commpilatio  – сөзмөсөз тоноо) – башка бирөөнүн изилдөөлөрүнүн же чыгармаларынын негизинде булактарды өзалдынча иштеп чыгуусуз (адабий К.) жазуучулук; ушундай усул менен бүтүрүлгөн жумуш.
Алыке уулу Самсаалы
Алыке уулу Самсаалы (1877, Кочкор району, Кызыл-Дөбө айылы — 1968, ошол эле жер) — комузчу. Үркүнчү уулу Кудайбергендин шакирти. Колхоз уюшулганы чабан болуп иштеген. Залкар шайырлар Боккөтөн, Майлыбай, Турдукожолор менен бирге жүрүп, күүлөрүн үйрөнгөн. Булардын "Боккөтөндүн ботою", "Майлыбайдын шалкы күү", "Майлыбайдын шыңгырамасы" аттуу күүлөрүн, элдик "Болпокенин ботою", "Ак баланын ботою", "Кара өзгөй", "Шыңгырама", "Коңур каз" жана башка күүлөрдү ийине жеткире чебер аткарган. Кудайбергендин сынынан өткөндөн кийин элдик "Кербез", "Шыңгырама", "Камбаркан" күүлөрүнүн таалиминде "Кейиштүү кербез", "Балалыктын кербези", "Карылыктын кербези", "Аралашма шыңгырама", "Эски шыңгырама", "Обон шыңгырама" аттуу салттуу күүлөрдү чыгарган. Булардан сырткары: "Арман күү", "Эрмек күү", "Кулпенде", "Кайран жер", "Булбул", "Карыптын арманы", орустун "Камеринскаясынын" негизинде "Кыргыз Камеринскаясын", түрк обондорунун өзөгүндө "Түрктөрдүн маршы" аттуу күүлөрдү жараткан. Кыргыз радиосунун алтын фондусуна 60дай күүсү жазылып алынган. 1937—38-ж. Чолпон орто мектебине комузчулар ансамблин уюштурган. Балдарга комуз чертүүнү, баянда, аккордеондо ойноону үйрөткөн. Башка шайырлардан өзгөчө үнү, өз алдынча чыгармачылык жүзү, жаңычылдыгы, изденгичтиги менен айырмаланган. Ал өреөөгө белгилүү мүнүшкөр, саяпкер да болгон.
Интернеттеги шилтемелер
САМСААЛЫ
Пихота, Николай Андреевич
Пихота, Николай Андреевич (1937) – геолог. Ташкен политехника ин-тун бүткөн (1960). Түштүк Кыргызстан геол. экспедициясынын геол. чалгындоо партияларында улук коллектор, геолог, улук геолог, башкы геолог (1960 – 70), Алжирде иштеп келген (1970–73). Түштүк-Кыргызстан геол. экспедициясынын Ош геол. чалгындоо партиясында начальник (1973–75), экспедициянын геол. бөлүмүнүн начальниги (1975 –87), экспедициянын башкы геологу (1987-жылдан ). Ардак Белгиси ордени (1986), эки медаль менен сыйланган. Кыргыз Республикасынын геол. кызматына эмгек сиңирген кызматкер (1995).
Лангер
Лангер (иран тилинде – эл байырлап токтогон жер маанисинде) – Ош облусунун Араван районундагы кыштак. Төбө-Коргон айыл аймагына караштуу. Деңиз деңгээлинен 635 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Араван кыштагынан 13 км түндүк- батыш тарапта. Ош темир жол бекетинен 40 км. Кыштак 1870-жылдары негизделген. Калкы 2526 (2007); негизинен дыйкан чарбаларында эмгектенет. Орто мектеп, китепкана, амбулатория бар. Тамактануу жана соода жайлары иштейт.
Кыргызстандык
"Кыргызстандык" (орусча "кыргызстанец" жана "кыргызстанка"; англисче Kyrgyzstani) - негизги калкы кыргыз улутунан турган эгемен Кыргызстандын ар кыл этностордон куралган калайыгынын өкүлү.
Бул сөз "Кыргызстан" жана "-лык" мүчөсүнөн куралган.
Кыргызстандыктардын мамлекеттик тили - кыргыз тили.
Андан тышкары алар баарлашуу тили катары орус тилин да колдонуп келишет, ошондуктан бул орус тил Кыргызстанда мамлекеттик тил макамынан ылдыйыраак "расмий тил" макамын алган.
Кутлинка (Краснокам району, Башкыртстан)
Кутлинка — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Кариев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 283 киши. Почта индекси — 452926, ОКАТО коду — 80237810003.
Кыргызстандык
Кыргыз улуту тууралуу кыскача маалымат
Кыргыздар – алтай тил түркүмүнүн ичинен түрк тилдер тобуна кирген байыртадан белгилүү улут.
Кутлинка (Краснокам району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кыргызстандык
Кыргыз улуту тууралуу кыскача маалымат
Кыргыздар Борбордук жана Ички Азиядагы байыртадан бери маалым түрк эли болуп саналат.
Кыргыздар өз негизги атажурту Кыргызстандан тышкары Өзбекстан, Тажикстан, Казакстан сыяктуу борбордук азиялык пост-советтик республикаларда, Кытай Эл Республикасында (Кызыл-Суу Кыргыз автоном аймагы, Маньчжуриядагы Хейлунжаң вилайети, Түндүк Тибет, Тарбагатай, Текес, ж.б.), Ооганстан, Пакистан, Түркия, Орусия, Австралия, АКШ, Германия, Улуу Британия, Франция, Чехия, Египет ж. б. өлкөлөрдө да байырлашат.
Тили б-ча Кыргыздар түрк тилдеринин кыргыз-кыпчак тобуна кирет. Динге ишенүүчүлөрү ислам динин (сүннийлердин ичинен ханафий мазхабын) тутушат. Айрымдары – атеисттер. Кээлери – бутпарастар (маселен, Кытайдын Тарбагатай аймагындагы калмак-кыргыздар).
Мурдагы СССРде Кыргыздар өз жазмасында оболу араб жазмасын, андан соң латынча, акыры – 1940-жылдан тартып орус алфавитин пайдаланса, башка айрым өлкөлөрдөгү Кыргыздар (Кытай, Ооганстан, Пакистан, Иран, арап өлкөлөрү) араб алфавитин колдонушат. Түркияда, Батыш Европада, АКШда, Канадада, Австралияда байырлаган кыргыздар латын жазуусун колдонушат.
Кыргыз улутун кураган негизги этностук компонент - байыркы кытай жылнаамаларында алгач б. з. ч. 202-201-жылдарда эскерилген байыркы Кыргыздар (гяньгунь же цзянгун) болуп саналат.
Байыркы Кыргыздар болжол менен Чыгыш Теңир-Тоонун Манас дарыясынын атырабында жайгашкан.
Кийнчерээк, б.з. 5-кылымда, алардын оодук бөлүгү Энесайга (Түштүк Сибирге_ журт которуп, мында 6-12-кылымдарда Энесай Кыргыз кагандыгын негиздеп, өнүктүрүшкөн. 5-6-кылымдарда Энесайдагы жергиликтүү динлиндерди жана башка сибирдик түрк урууларын Кыргыздар өздөрүнө сиңирип алган.
Алардын айрым бөлүктөрү 10-кылымдын ортосунан тартып кайрадан Теңир-Тоо аймагында жана ага тарыхый коңшулаш аймакта - азыркы Моңголиянын түндүк-батышында, азыркы Кыргыз-Көл (моңголчо Хирхис-ноор) аймагында жашаган.
Байыртадан эле Кыргыздардан өз алдынча мамлекети, орто кылымдардын эрте мезгилинде – Кыргыз кагандыгы болгон.
Кыргыздардын айрым топтору чыгыштан Теңир-Тоого кара кытайлардын, наймандардын жана моңголдордун жортуулу учурунда да (12-13-кылымдарда) оошуп келген.
Эне-Сай Кыргыздарынын айрым бөлүктөрү түштүк-чыгышка да ооп, алардын бир катары бүгүнкү күндө Түндүк Кытайдагы Фу-йу уездинде өз этностук ысымын ж-а тилин сактап, жашап жатышат.
14-кылымдан 18-кылымдын башына чейин Эне-Сайда Кыргыздардын чоң тобу (Сибирь Кыргыздары) моңголдордун алтын-хандарына, кийинчирээк ойротторго (калмактар) баш ийип (кээде сөз жүзүндө гана баш ийип, өз эгемендигин сактап) келишкен.
18-кылымдын башында Жуңгар хандыгы аларды талкалап, бир катарын Жуңгарияга (Теңир-Тоонун чыгышына) көчүрүп кеткен соң, Сибирь ж-а Алтайдагы Кыргыздар кийинки Саян-Алтайдагы түрк ж-а моңгол элдерине аралашып кеткен.
Моңголиядагы Кыргыздар моңголдошууга дуушар болгон.
Караханийлер доорунан тартып Теңир-Тоодогу кыргыздар Теңир-Тоодогу этностук курамы татаал өзүнчө улут катары белгилүү.
Санжыра б-ча Кыргыздар кырк уруудан куралган. Ошондуктан алар “кырк уруулуу эл” деп да аталган. (Этнолог жана тилчи, Анкара университетинин профессору Гүлзура Жумакунованын баамында, “кыргыз” сөзү “кырк” сөзүнөн жана көптүк биримдикти туюнтчу “-ыз” курама мүчө сөзүнөн куралган).
Кыргыз элинин курамындагы башка этностордун ысымын эскерткен этнонимдер (кытай, моңолдор, түркмөн, казак, өзбек, калмак, ногой, сарт, ж.б.) анын эл болуп калыптанышына байыркы ж-а орто кылымдарда жашаган көптөгөн этностор жана уруулар катышкандыгын далилдейт.
Кыргыздардын тарыхы негизинен: байыркы Кыргыздар (б.з. ч. 3-кылымдан – б. з. 5-кылымына чейин), орто кылымдардагы Кыргыздар (6-14-кылымдар), кийинки Кыргыздар (15-21-кылымдар) болуп 3 мезгилге бөлүнөт.
Байыркы кыргыздар оболу Теңир-Тоо, андан соң ага кошумча Түштүк Сибирь, Алтай, Ички Азия аймактарын мекендеген.
Орто кылымдардагы Кыргыздарга Эне-Сай Кыргыздары (6-14-кк.), Теңир-Тоо Кыргыздары (9-14-кк.), Борбордук Азия Кыргыздары (9-14-кк.); Манжурия, Моңголия, Алтайдагы Кыргыздар, Сибирь Кыргыздары (15-18-кк.) кирет.
Кийинки Кыргыздарга Теңир-Тоо же Ала-Тоодогу Кыргыздар (15-21-кк.), манжуриядагы Фү-йү үйөзүндө жана жалпы Манчжурияда байырлап жаткан кыргыздар (18-21-кк.) жана башка кыргыз топтору кирет.
Бир катар кыргыз уруулары 18-20-кк. казак, өзбек, каракалпак, башкыр, татар, уйгур, алтай, хакас, тыва, саха, сары уйгур, кырым татар (ногой), түрк, балкар, карачай, шор, ж.б. түрк элдерине, айрымдары тажик, монгол, дунган, калмак, арап, орус, ж.б. этносторго жуурулушуп кетишкен.
Кыргызстан тууралуу кыскача маалымат
Бул бийик тоолуу жана дыйканчылыкка ылайык өрөөндүү мамлекет Борбордук Азиянын түндүк-чыгышында жайгашкан.
Түштүк-батыш өңүрүндө Памир-Алай тоолору, түндүк-чыгыш өңүрүндө болсо Теңир-Тоо (Тянь-Шань) тоолору созулуп жатат.
Казакстан, Тажикстан, Өзбекстан жана Кытай менен чектешет.
Эгемендүүлүктүн датасы 1991-жылдын 31-августунда (СССРден).
Тилдери: кыргыз тили - мамлекеттик, орус тили – расмий.
Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Төрагасы - Асылбек Шарипович Жээнбеков  (2011-жылдан).
Кыргыз Республикасынын Премьер-министри - Жоомарт Кайыпович Оторбаев (ага чейинкиси - Жантөрө Жолдошевич Сатыбалдиев).
Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун төрайымы - Феруза Зулумбековна Жамашева.
Улуттук акча бирдиги:  кыргыз сому (KGS, код 417).
Интернет домени - .kg
Телефондук коду - +996
Аянты: 199,9 миң чарчы чакырым  (5,8% - токойлор, 4,4% - суулар, 53,3% - айыл чарба жерлери, 36,5% - башка жерлер).
Чоң шаарлары: Ош (255,8 миң), Жалал-Абад (98,4 миң), Каракол (68,0 миң тургун).
Облустук борборлор: Талас, Каракол, Нарын, Жалал-Абад, Ош, Баткен.
Жалпысынан, түпкү улуту кыргыздар болгон республиканын аймагында 100дөн ашуун этностун өкүлдөрү байырлайт.
Алеңгир жаа
Алеңгир жаа — "Манас" эпосто баатырлардын алып жүргөн жоо жарагы: «Атынын мойну бир кулач, Айбандан түрлүү көрүнөт, Алеңгир жаа асынган, Адамдан сүрдүү көрүнөт» (Сагымбай Орозбаков, 2. 300). Алеңгир — байыркы түрк-моңгол сөзү. Саадак деген маанини билдирет. Ал эми жаа деген экинчи компоненти да саадак маанисинде колдонула берет. Сагымбай Орозбаковдун вариантында алеңгир жаа кытай жоокерлери колдонгон курал катары да айтылат. Мисалы, «Алеңгир жаа асынган, Азезил шайтан мас кылган Нескара деген эр экен» (Сагымбай Орозбаков, 1. 208), «Шаңмусары дегени... Алеңгир жаа, сыр жебе» (Сагымбай Орозбаков, 1. 273) салгылашта пайдаланат.
Басуу (оюн)
Эрежелер
Оюнчулардын саны 5—15 киши.
Оюнга даярдануу: Жетекчи шайланат да, калган оюнчулар бир катар болуп турушкандан кийин оюн өткөрүлүүчү аралык,  шарты  жөнүндө  сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Жетекчисинин буйругу боюнча катышуучулар белгиленген аралыктан жөө басып тез өтүүгө аракеттенишет. Оюн 2—3 жолу кайталанышы мүмкүн. Марага биринчи келгени оюндун жеңүүчүсү болуп эсептелинет.
Белград
Белград – 1 213 000 (2 млн. катталбаган адам саны менен.) тургуну бар Сербиянын эң чоң шаары жана борбору. 1403 жылы Сербиянын, 1918 -2003 жылдары Югославиянын, 2003-2006жж. Сербия жана Черногориянын борбору болду. Сербиянын ири экономикалык, өндүрүштүк, жана маданий борбору. Шаар Сербиянын борбордук бөлүгүндө дарыясынын Дунайга куйган жеринде орношкон. Белград шаар округунун аймагы 3227 км² -ди түзөт. Шаардан батышка карай Никола Тесла аэропорту жайгашкан. Шаар 1999 жылы Натолуктардын жардыруусунда катуу талкаланган.
Географиясы
Белград Сава жана Дунай дарыяларында жайгашкан. Сава Дунай дарыясына Белграддан куят. Шаар деңиз деңгээлинде 116,75 метр бийиктикте турат. Белграддын тарыхый борбор Саванын жээгинде жайгашкан.
Тарыхы
Шаардын пайда болушу Сава жана Дунай дарыяларынын куюлушундагы Сингидунум конушунун негизин түптөгөн кельттер (скордиск уруусу) дооруна алып келет. Белград қарқынды өткен шағында 40 аскерди жеңип алып, 38 ирет кайрадан тургузган. Шаардын эски дубалы кельттер менен римдиктерди, готтор менен франктарды, славяндар менен түрктөрдү жолуктуруп турду.
Шаар сербче аталышы менен алгачкы ирет ІХ кылымда чыга баштады. Белградга ХІ-ХІІ кк. болгарлар ээлик кылышты. Шаарга Византия, андан кийин болгарлар, сербдер, венгерлер ээлик кылышты. 1427 жылдан бери Белград – 1456 жылы венгер аскер башчысы  Янош Хуньяди Түрк султаны  Мехмет ІІ отурукташкан шаарындагы аскерин талкалаган дубалы болгон венгерлердин чек аралык чеби. 1521 жылы Белградды түрктөр басып алышты. Австриялыктар менен түрктөрдүн ортосунда болгон согушта Белград австриялыктардын колуна үч ирет өттү. (1688—1690, 1717—1739, 1789—1791). 1806 жылы түрктөрдөн азаттык алган Белград серб княздыгынын (1882жылдан баштап – падышалыгынын) борбору болду.
1813 – 1830 жылдарда шаар 1867 жылга чейин шаар ортосунда тургузулган чебин бербей койгон түрктөрдүн башкаруусунда болду. Биринчи дүйнөлүк согуш учурунда Белград эки ирет австрия аскери менен басып алынган. (18 ноябрь — 2 декабрь 1914; 26 сентябрь 1915 — 18 октябрь 1918). 1918 жылдын 1 декабрында сербдер, хорваттар, словенецтер Падышалыгынын (1929 жылдан баштап - Югославиянын жана Белград областынын) борбору болду.
1941 жылдын 13 апрелинде Герман баскынчылары басып алып, 1944 жылы 20 октябрында кеңеш аскеринин жана Югославиянын элдик – боштондук аскеринин күчү менен азат бошотулган. 1945 жылдын ноябрь айында Белград ЮФЭР борбору деп жарыяланды (1963 жылдан баштап – Югославия Социалистик Федеративтик Республикасы).
Ала-Тоо (журнал)
Ала-Тоо журналы – келген адабий-көркөм, коомдук саясий журнал айына 1 жолу чыккан. Кыргызстан жазуучулар союзу менен Маданият министерствосунун органы болгон.
Журнал адегенде (1931) «Чабуул» деген ат менен чыгып, биринчи редактору А. Токомбаев болгон. 1933-жылдан журнал «Кыргызстан кеңеш адабияты», 1935-ж. «Кыргызстан совет адабияты», 1938-ж. «Ала-Тоо», 1939–42-жылдарда «Советтик адабият жана искусство», 1942–56-жылдарда «Советтик Кыргызстан» деп аталып, 1956-жылдан тартып кайра «Ала-Тоо» деген ат менен чыга баштаган.
Кудудет дарыясы
Кудудет — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Урюп дарыясынын сол жээгинен 130 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Кыл көпүрүк
Кыл көпүрүк - жер аты. Исфайрам дарыясынын кууш жериндеги эски көпүрүктүн орду ушундай атылып калган.
Азыркы Баткен облусунун Кадамжай районундагы Өлагыш жана Алыш кыштактарын Чавай[[(Чаувай)]] жана Кара Жыгач кыштактары менен туташтырган жолдо.
Кеңеш өкмөтү келип, Чавайга араба каттагандай кенен жол салынганга чейин чавайчылар Исфайрамдын ушул кууш жерине эки устун жаткырып, Алыш жакка өтүшчү экен.
Азыр көпүрүк жок. Бирок, анын аты илгери көпүрүк турган жерге карата айтылып келет жана көпүрөөнүн орду менен эски изин байкоо мүмкүн.
Пайдаланылган адабияттар:
1. Кыргыз Совет Энциклопедиясы: 6 томдук/ Башкы редактор Орузбаева Б. Ө./ - Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977-1980. Т.1-6.
Саясий футурология
Саясий футурология (лат. fiiturum - келечек, гр. logos - окуу) - социалдык-саясий процесстердин өнүгүүсүнүн перспективасын изилдөө менен байланышкан илимий окуунун бир тармагы.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Сольватация
Сольватация (лат. solvo - эритем) - эриткичтин молекуласы менен эриген заттын молекуласы же ионунун байланышы.
Суунун молекуласы менен байланышкан Сольватация гидраттануу деп аталат. Сольватациянын натыйжасында сольнаттар пайда болот.
Коллоиддүү системаларда Сольватациянын мааниси чоң.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Помазков, Константин Дмитриевич
Помазков, Константин Дмитриевич (1914, Могилев облусу, Славгородский р-ну, Хворостянь кыштагы – 1986, Фрунзе ш.) – геолог, Кыргыз ССР (1972) ж-а СССР мамлекеттик сыйлыктарынын лауреаты (1976). Кыргыз ССРинин геол. кызматына эмгек сиңирген кызматкери (1974). Москва геол. чалгындоо ин-тун бүткөн (1939). Монголияда иштеген (1939–46). Кыргыз ССР геол. башкармалыгында геол. партиянын начальниги (1946–54), геол. башкармалыгынын ж-а геол. партиялар тобунун башкы геологу (1954–62), Кыргыз ССР геол. башкармалыгынын начальниги (1962–75). Кыргызстандын кен байлыктарын ачууда ж-а чалгындоодо олуттуу салым кошкон. Кыргыз ССР Жогорку Советине (8-шайл.) депутат. Ленин, Октябрь революциясы ордендери ж-а медалдар менен сыйланган.
Чоң Болотная дарыясы
Чоң Болотная — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Болотная дарыясынын оң жээгинен 3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Комплекстүү ишкердик сублицензиясы
Комплекстүү ишкердик сублицензиясы – лицензиат  өзүнө берилген лицензия комплексин же анын бир бөлүгүн лицензиар менен макулдашуу же комплекстүү ишкердик лицензиясынын келишиминде белгиленген шарттарда башка жактын пайдалануусуна улуксат кылуу укугуна ээ келишим. Ошондой эле, келишимде лицензиаттын белгилүү бир мезгил аралыгында белгилүү бир сандагы сублицензияларды аны колдонуу аймагы көрсөтүлүү менен же көрсөтүлбөстөн берүү милдети да камтылышы мүмкүн.
Жар-Кыштак (Араван району)
Жар-Кышлак (Жар-Кышлак) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Араван районундагы айыл. Чек-Абад айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 747 киши.
Адриан
Пу́блий Э́лий Трая́н Адриа́н (Publius Aelius Traianus Hadrianus; 24-январь 76, Италика, Испания — 10-июль 138, Байи) — Рим императору (117—138).
Салынли-Яха
Салынли-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Се-Яха дарыясынын сол жээгинен 224 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Физиология
Физиология (грек.φύσις — жаратылыш жана λόγος — окуу) — Организмде болуп жаткан баардык процесстерди окутуучу илим болуп саналат. Физиология табигый илимдердин бирден бир дисциплинасы катары толук организмди же андагы болуп жаткан жалпы физиологиялык процесстерди (органдар) же болбосо ар бир процессти өзүнчө изилдеп келет. Илимдин синтетикалык аймагы катары, физиология организмде болуп жаткан баардык процесстердин закон ченемдүүлүктөрүн, айлана чөйрө менен болгон карым катнаштагы өзгөрүүлөргө байкоо жүргүзөт.
Физиология эки багытты изилдейт: өсүмдүктөрдүн физиологиясын жана адамдын жана жаныбарлардын физиологиясын.
Физиология — кишинин жана жаныбарлардын тиричилик аракетиндеги айрым процесстерди жана механизмдерди изилдөө менен бүтүндөй организмдин иштөөсүн түшүндүрүүчү биологиялык илим. Башка биологиялык илимдер (биофизика, биохимия, генетика жана башкалар) менен бирдикте медициналык илимдердин теориялык негизин түзөт. Ал кадимки жана патологиялык физиология болуп бөлүнөт. Кадимки физиология соо организмдин ишин, патологиялык физиология тигил же бул оорунун пайда болушуна алып келген процесстердин өөрчүү закон ченемин изилдейт. Кадимки физиология жалпы, салыштырма жана атайын физиология болуп да бөлүнөт. Атайын физиологияга жаныбарлардын физиологиясы, эмгек, спорт, космос физиологиясы жана башкалар кирет.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Ворга-Шор (Яней-Ты-Вис куймасы)
Ворга-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Яней-Ты-Вис дарыясынын оң жээгинен 33 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Арууке
Арууке, Манас эпосундагы Алмамбет баатырдын зайыбы, Күлчоро баатырдын энеси. Аруу - таза сөзүнүн синоними. Көбүн учурда жан-дүйнөнүн тазалыгын билгизүү үчүн колдонулат. Сагымбай Орозбак уулунун айтуусунда - Арууке Манастын жубайы Каныкейдин сиңдиси, перинин кызы. Ал Алмамбетке чыккысы келбей, аяр салып атайлап түрүн бузуп амал кылат. Бирок, Каныкейдин акылы менен Алмамбет чыдап күткөндө өз түрүнө кайтат.
Транспирация
Транспирация ...
Транспирациянын сандык көрсөткүчтөрү
Транспирациянын интенсивдүүлүгү — дм² кандайдыр бир убакыттын ичинде өсүмдүктөр сууну үттөр аркылуу буулантышы.
Транспирациялык коэффициент — өсүмдүтөрдүн 1 грам кургак затты топтогондо суунун канча граммда бууланып чыгышы.
Кызыл мыя
Кызыл мыя (Glycyrrhiza, L. 1753) — жапайы өсүмдүк. Тамыр-сабагынан жана тамырынан какырык чыгаруучу жана ич алдырма, ошондой эле сезгенүүгө жана спазмга каршы колдонулуучу каражат алынат.
Ванн (Оклахома)
Ванн (Оклахома) (Wann) — Оклахома штатынын Nowata округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 125 киши. Болжолдуу аянты - 0.5 км². FIPS коду — 40-78250.
Мамлекеттик башкаруу
Мамлекеттик башкаруу – мамлекеттин милдеттерин жана функцияларын ишке ашырууга багытталган мамлекеттик ишмердүүлүктүн формаларынын бири, мамлекеттик органдардын аткаруу ишмердүүлүгүндө чагылдырылат. Саясий гана эмес, чарбалык жетекчиликти да алып жүрөт. Мамлекет башкаруу органдарынын ишмердүүлүгүнүн мазмуну мамлекеттин башкы милдеттери жана негизги функциялары менен аныкталат. Мамлекет башкаруу мамлекеттик органдардын аткаруучу жана буйрук берүүчү ишмердүүлүктөрүнөн куралат. Мамлекет башчысы органдары жогорулаган сайын, буйрук берүү укуктары кеңейет. Мамлекет башкаруу органдары актыларды, б. а. милдеттүү түрдө аткарыла турган иш кагаздарын жазып чыгышат. Актыларга чечимдер, токтомдор, буйруктар, жоболор жана көрсөтмөлөр кирет. Өзүлөрүнүн ишмердүүлүгүндө
Төш (Базар-Коргон району)
Төш — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Базар-Коргон районундагы айыл. Сайдыкум айыл аймагына кирет.
Калк
Калкы — 514 киши (2009-жылы).
Осмонов
Осмонов:
Өлагыш
Кыштактын төрүндөгү кызыл жошо өңдүү дөң дайыма туз же ун сепкендей агыш тартып тургандыктан ага жакын жашаган эл «Оол агыш» деп жүрүп, бирок «Өлагыш» деп жатык тилде айтылып калган.
Бирок, кеңеш өкмөтү жылдары, айрыкча, 1970-жылдарга чейин жер өлчөөчүлөр коңшулаш Үч-коргондук тажиктердин айтуусу боюнча «Волахыш» же «Валахыш» деп жазып, ошол ат ырасмий кабыл алынып калган.
Өлагыш айылынын жанында Кыл көпүрүк деген жер бар.
Пайдаланылган адабияттар:
1. Кыргыз Совет Энциклопедиясы: 6 томдук/ Башкы редактор Орузбаева Б. Ө./ - Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977-1980. Т.1-6.
«Манастын» сюжети
«Манастын» сюжети — «Манас» эпосунун мазмунундагы камтылган маалыматтар менен окуялардын атайын ык аркылуу баяндалган жалпы суммасы. Көп варианттуу (к. «Манастын» варианттары), татаал сюжеттүү, өтө көлөмдүү «Манастын» тексттериндеги окуялар менен маалыматтарды бүт камтыган вариант жок. Эпостун сюжети менен бир эле учурда кенен тааныштыруунун жалгыз жолу чыгарманын туруктуу салттык окуяларын толугураак камтыган жана окуяларды баштан аяк кенен баяндаган, жогорку көркөмдүктөгү бир вариантты негиз катарында пайдаланып, анда айтылбаган окуяларды башка варианттар менен толуктоо, варианттар арасындагы айырмачылыктарды белгилеп көрсөтүү. Ошондуктан, «Манастын» сюжети негиз катары алынган Сагымбай Орозбак уулунун варианты Саякбай Карала уулу айткан вариант жана В. В. Радлов жазган текст менен толукталуу аркылуу берилди. Эпостун башка негизги варианттары да зарылчылыгына ылайык салыштыруу түрүндө пайдаланылды.
«Манастын» сюжетин түзгөн окуялар өзгөчө зор көлөмдүү чыгарманын оозеки жашоосунан жана аткарылышынан пайда болгон зарылчылыкка ылайык чоң-чоң эпизоддорго бөлүнүп түзүлгөн. Мындай чоң эпизоддор көптөгөн майда окуялардан, маалыматтардан куралат. Ушуга ылайык композициялык курулушу жактан чоң эпизоддор өзүнчө чыгармага таандык белгилерге ээ, ар биринин аталыштары да бар. Мисалы, «Көкөтөйдүн ашы », «Чоң казат » жана башкалар.
Эпостун башталыш окуялары «Манастын туулушу жана балалык чагы» (кээде «Баатырдын туулушу жана балалык чагы»), — деп аталуучу чоң эпизодго топтоштурулган.
Лангобарддар
Лангобарддар (нем. langobarden – узун сакалчандар) – батыш германдыктарга таандык байыркы эл. Орто кылымдагы лангобард тарыхый булактары боюнча лангобарддар Скандинавиядан чыгып, винил бирикмесине кошулган, вандалдар менен согушуп, ийгиликтерге жетишкен, Водан кудайынан жаңы аталышка (узун сакалчандар) ээ болгон. Биздин замандын 5-кылымында Төмөнкү Эльбанын сол жээгинде жашап, убактылуу римдиктерге баш ийген. Тез эле оң жээктеги жерлерди ээлеп, Маробода бирикмесине кирген. Тациттин маалыматтары боюнча биздин замандын 1-кылымында лангобарддар свевдерге таандык согушчан уруу болгон. 488–489-ж. герман урууларынын жерлерине отурукташкан. 6-кылымдын башталышында Ортонку Дунайда жашаган герул урууларына кол салып, алардын Түндүк Дунай тобун караткан. Карпат ойдуңунун түндүгүндөгү славяндар менен тыгыз алакада болуп, дунайлык свевдер менен ассимиляцияланган. 535- жана 539- жылдарда Византия менен аскердик келишим түзүп, мурдакы рим провинциялары –Паннония I, Валерия, 546–547-ж. Нориктин жарымын ээлеп, 552-ж. гепиддерди талкалаган. Король Альбоиндин мезгилинде (болжол менен 565–572) аварлар менен союз түзүп, 568-ж. өз аймактарын аварларга калтырып, Италияга кетишкен. 572-ж. лангобарддар Түндүк Италиянын негизги бөлүгүн ээлеп, Лангобард королдугун негиздеген. 8-кылымдын орто ченинде королдук бийлик начарлай баштаган, 773–774-ж. Король Дезидерийдин учурунда лангобарддар королдугун Улуу Карл каратып алган.
Куруаша (дарыя)
Куруаша — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кучук-Бай дарыясынын сол жээгинен 10 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Жаңы Чуганак (Краснокам району, Башкыртстан)
Жаңы Чуганак — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Кариев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны - 91 киши. Почта индекси — 452926, ОКАТО коду — 80237810004.
Куруаша (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Орск шаарынан Сакмара дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Жаңы Чуганак (Краснокам району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Куруаша (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Соль
Соль – музыка добуштарынын бири.
Диатоникалык до-мажор үн иреттеринин 5-баскычы. Соль добушунун тамгалай белгиси латынча - G
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Из туурамай
Оюндун баяны
Жетекчисинин талабы боюнча, катышуучулар белгиленген аралыктан кайсыдыр айбандын бирөөнүн басканын туурап өтүшөт. Оюн өзүлөрү каалаган убакытка чейин уланат да, оюндун шартын жакшы аткарганы жеңүүчү болот.
Оюндун эрежеси
Тапшырмадан чыгууга, бир бирине тоскоолдук кылууга, белгиленген аралыкты толук өтпөй коюга болбойт.
Оюндун мааниси
Ар кандай ыкма менен басуунун жолдорун үйрөтөт, айбандар жөнүндө кеңири түшүнүк берилет.
Чыңгышев, Турсунбек
Чыңгышев Турсунбек (1942-ж. т., Тянь-Шань району, Төш-Булак айылы) — мамлекеттик жана партиялык ишмер.
Өмүр таржымалы
1963-ж. Бишкек автожол техникумун, 1968-ж. Калининград кечки машина куруу техникумун, 1975-ж. Кыргыз Мамлекеттик Университетин, 1987-ж. Москвадагы Коомдук илимдер академиясын бүтүргөн. 1963-ж. Ак-Суу районунда жол мастери. 1963—66-ж. армияда кызмат өтөгөн. 1966—68-ж. Калининград (мурдагы Кёнигсберг) шаарындагы машина куруу заводунда комсомолдук иште, 1968-ж. кайрадан армияга чакырылып, танк ротасынын командиринин орун басары, 1970—80-ж. Бишкекте комсомолдун Биринчи Май райондук, Кара-Көлдөгү Бүткүл союздук эпкиндүү комсомолдук курулушта (Токтогул, Курпсай ГЭСтеринде) комсомол комитетинин, партия комитетинин катчысы, партиянын Кара-Көл шаардык комитетинин биринчи катчысы. 1980—89-ж. Кыргызстан КП БКнын аппаратында өнөр жай бөлүмүнүн башчысынын орун басары, социалдык-экономикалык бөлүмдүн башчысы. 1989—91-ж. Токмок шаарынын партия комитетинин биринчи катчысы, шаар кеңешинин төрагасы. 1991-жылдан Кыргыз Республикасынын мамлекеттик катчысы (вице-премьер-министр), 1991-ж. августтан жыл аягына чейин СССР «убактылуу өкмөтүнүн» мүчөсү, 1992-жылдын февралынан 1993-жылдын декабрына чейин Кыргыз Республикасынын премьер-министри. 1994-жылдан Гонконг эл аралык коммерциялык банкынын башкы директору. 1990-95-ж. Кыргыз Республикасынын эл депутаты.
Сыйлыктары
«Ардак Белгиси», Эл Достугу ордендери менен сыйланган.
«Волга»
«Волга» – Нижний Новгород шаарындагы Горький автомобиль заводу чыгаруучу орто литраждагы кыймылдаткычтуу жеңил автомобиль. Алгачкы ГАЗ-21 моделин жасап чыгаруу 1956-ж. башталып, 1969-жылдан ГАЗ-24, кийин ГАЗ-31 маркасы чыга баштаган. Бул автомобиль 5 кишиге ылайыкталган, кузову туташ металлдан, жабык седан тибинде жасалган. Ага 4 тактылуу, 4 цилиндрлүү кыймылдаткыч орнотулат. Кыймылдаткычтарынын кубаттуулуктары: ГАЗ-21—55 кВт (75 а. к.), ГАЗ-24—72 кВт (98 а. к.), ГАЗ-31-10—81 кВт (110 а. к.). Арткы дөңгөлөктөрү жетелөөчү болуп эсептелет, 100 кмге 11-13 л күйүүчү май сарптайт.
Мышык тамыр
Мышык тамыр (Valeriana officinalis, L. 1753) — СССРдин бардык райондорунда кеңири таралган. Токойлордо, суу өрөөндөрүндө, талаада, бадал арасында өсөт. Азыр колдо өстүрүлөт. Дары катары тамыры, тамыр-сабагы колдонулат. Аны жайдын аягында жана күзүндө чогултуп алат. Андан алынган ачытма жана экстракт сеп алдыруучу каражат катары пайдаланылат
Буулум
Буулум – 1) кымбат баалуу, сейрек кездешүүчү кездеменин бир түрү. «Манас» эпосунда: «Барча, буулум, дүрүйө, баасы кыйын дүнүйө» деп айтылат; 2) кийимдин аталышы. Ичи суусар жана башка баалуу терилер менен ичтелип, буулум менен тышталган, жеңил, жылуу ичик же тон тигилгендиги жоромолдонот. «Каныкей, буурулду берчи минейин, буулумду берчи кийейин», деген саптарда буулумдан тигилген кийим да буулум деп аталары айгинеленет.
Таллин
Таллин (Tallinn) - Эстония мамлекетинин борбор шаары. Балтика деңизинин жээгинде жайгашкан.
Безгек
Безгек (Орто кылымда итал. mala aria — «жаман аба», алдың «саз безеткиси») — безгек чиркейинин митеси — плазмодия пайда кылуучу жугуштуу оору.