cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Оң Паета-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
«Ала-Тоо» аянты
«Ала-Тоо» аянты - шаардын башкы салтанат аянты. А. Орозбеков - А. С. Пушкин - И. Раззаков - Киев көчөлөрү менен чектешет. Аянт аркылуу шаардагы ири көчөлөрдүн бири Чүй проспекти өтөт. Аянттын курулушу 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгынын урматына бүткөрүлүп, анда 14-авторлору: арх. Г. П. Кутателадзе, И. Д. Кадырбеков, В. В. Лызенко, Н. Н. Уллас, А.Т. Горемыкин, А. М. Нежурин, Ю. А. Чубаров, И. К. Камбарбаев, И. И. Лихтеров.
Лабан
Лабан – карлуктарга караштуу уруулар. Лабан тууралуу маалыматтар орто кылымдагы араб авторлорунун эмгектеринде кезигет. Араб географы Истахри Абу Исхак (10-кылым) «Мамлекеттин байлыгы жөнүндө китеп» аттуу эмгегинде кыргыздардын өлкөсү Усрушан, Фергана, Илак, Шелжи, Лабан аймактарынан ары жайгашкан, же кыргыздар лабандар турган жерден кийинки тоо этектеринде жашаган деп эскерет. Араб тарыхчысы жана саякатчысы Мукаддаси Шамсидин Абу Абдаллах (10-кылымдын аягы) «Өлкөнү билүүнүн жолдору» эмгегинде Лабан деген жер (шаар) Невакент (азыркы Орловка кыштагы) шаарына жакын жайгашкандыгы ж-дө маалыматтарды калтырган. Фарсы тилинде белгисиз автор тарабынан жазылган «Худуд ал-алам» тарыхый-географиялык чыгармасында карлуктарга таандык шаарлардын бири катары лабандар жашаган Карминкет деген чоң кыштак эскерилет. Ал Чүйдөн Ысык-Көлгө кетчү жолдо Узкет менен Тоңдун (Тоңг) ортосунан орун алган. Кээ бир тарыхчылардын пикиринде ал азыркы Кемин өрөөнүндө жайгашкан.
Элдик аваздык аспаптар
Кыргыз эли таланттарга бай. Алар ар түрдүү үндүү аспаптарга ойной жана ошолордун коштоосунда ырдай да, бийлей да билишкен. Андай аваздык аспаптарга комуз, темир комуз, жыгач ооз комуз, чоор, сыбызгы, чыңыроон, кыл кыяк, добулбас, сурнай, керней өңдүүлөр кирет.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Каргалка (Сока куймасы)
Каргалка — Орусиядагы дарыя. Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сок дарыясынын оң жээгинен 110 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сок дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жети-Суу тарыхынын очерки
Комитет тарабынан чыгарылуучу «Эскерүү китепчесине» өлкөнүн кыскача тарыхын жана маанилүү окуялардын хронологиялык көрсөткүчүн жазып берүү тууралуу сунушту терең ыраазы боло кабыл алдым. Жети-Суунун жергиликтүү тарыхына кызыгуу фактысынын жаралышынын өзү эле Орто Азиянын тарыхын изилдөөчү үчүн эң жогорку деңгээлдеги кубаныч, анткени ал бул тарыхты жергиликтүү күчтөрдүн жигердүү катышуусу менен гана толук жана ар тараптуу изилдөөгө мүмкүн экендигин түшүнөт. Бизге жеткен жазма булактар көбүн эсе үзүл-кесил жана толук эмес болгондуктан, археологиялык материалдар менен толуктоого муктаж. Өлкөгө кыска убакытка келгендиктен жергиликтүү элдердин ишенимине жетишүүгө мүмкүнчүлүктөрү жок адамдар үчүн бул материалды топтоо дээрлик ишке ашкыс кыйынчылыктарды жаратат; ал жерде дайыма жашаган адамдар гана мындай изилдөөлөрдү алда канча кеңири өлчөмдө жүргүзө алышат жана илимди чыныгы баалуу ачылыштар менен байытышат. Бул сыяктуу ачылыштар Жети- Суу областында да жасалган (Пишпектин жана Токмоктун жанындагы несториан көрүстөндөрүнүн ачылышын көрсөтөбүз), бирок алиге чейин аздыр- көптүр кокустук мүнөзгө ээ. Археологиялык материалдардын басымдуу бөлүгү илим үчүн эч пайда алып келбей эле жок болууда; алсак, Токмоктун жашоочулары Бурананын тегерегиндеги арыктардын эски нуктарынан көптөгөн тыйындарды табышкандыгы мага маалым, бирок бул тыйындардын топтомунун кайсы бир жерде бар экендигин мен биле албадым. Бардык эле башка иштер сыяктуу жергиликтүү байыркы эстеликтерди изилдөөнү ишти туура уюштурганда гана ийгиликтүү жүргүзүүгө болот193. Андыктан, мезгилдин өтүшү менен бул максат үчүн Талас өрөөнүнөн табылган байыркы түрк жана уйгур жазуулары сыяктуу баалуу ачылыштары менен эмитен эле илимди байытууга жетишкен Түркстан крайындагы коом сыяктуу Жети-Сууда да белгилүү милдеттери жана укуктары бар коом түзүлөөрүнө үмүтүм бар экендигин билдирүүгө жол берем.
Албетте, археологиялык материалдарды топтоо менен эле жергиликтүү күчтөрдүн өлкөнүн тарыхын изилдөө ишине кошкон пайдасы бүтүп калбайт.
Байыркы географиялык аталыштарды азыркысы менен окшоштуруу, ошондой эле өлкөнүн тарыхынын географиялык шарттарга көз карандылыгын анык- тоо үчүн өлкө менен жеке таанышуу зарыл. Тарыхчы үчүн этнографиялык маалыматтардын маанисин түшүндүрүүнүн кажети деле жок, аны жыйноодо жергиликтүү ишмерлер кыйла артыкчылык шарттарда турушат.
Сунуш кылынган эмгек аталган багытта иштегиси келген айрым адамдарга пайда алып келээр деп биз үмүттөнөбүз. Биздин кол жеткен басылып чыккан жана кол жазма даректер боюнча Жети-Суу жөнүндөгү ушуга чейин белгилүү болгон тарыхый материалдарды бир бүтүн нерсе катары топтоого аракеттендик, ошол эле учурда өлкөнүн тарыхый жашоосунун ар кайсы мезгилдеги турмуштук шарттары тууралуу кабарларга өзгөчө көңүл бурдук. Биз, илимдин азыркы талаптарын канааттандырарлык, сөздүн азыркы маанисиндеги өлкөнүн тарыхын жазганыбыз жок; мындай эмгек үчүн мезгил келе элек; суроолор көп, аларды туура чечмелебей туруп өлкөнүн тарыхый жашоосунун жүрүшүн түшүндүрүү мүмкүн эмес, биз аларга кандайдыр бир жооп берүүгө батынбастан, негизги багыттарын гана көрсөттүк. Сунуш кылынган очерк келечектеги тарыхчы үчүн материал катары гана кызмат өтөөгө жана андан аркы изилдөөлөр үчүн башталгыч чекит болууга тийиш. Бул максатка ал кандай деңгээлде жооп берээрин биз айта албайбыз.
Булак:Бартольд, Соч., т. II (1), стр. 23—106]
Тутуяс дарыясы
Тутуяс — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Томь дарыясынын оң жээгинен 630 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 85 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Догдур
Врач —  медициналык жогорку билими бар адис. Адистиги боюнча Догдур: саламаттык сактоону уюштуруучу, терапевт, педиатр, хирург, санврач, гинеколог, офтальмолог, рентгенолог, невропатолог, психиатр, дерматовенеролог, стоматолог, оториноларинголог, фтизиатр жана башка болуп бөлүнөт. Догдур — эң байыркы адистиктин бири. Байыркы Египет, Кытай, Индия, Греция жана Римдеги атактуу адис-врачтардын (Гиппократ, Асклепиад жана башка) билими жана өнөрү замандаштарынын өмүрүн жана ден соолугун гана сактап калбастан, медицинанын өнүгүшүнө түрткү болгон. Догдурдун адистигинин мүнөзү, анын милдетинин аткарылышы ар бир өлкөнүн коомдук саясий түзүлүшүнө жараша болот. Буржуазиялык коомдук түзүлүштө ден соолукту коргоо ар бир адамдын өз кызыкчылыгы катары каралат. Советтик Врачтын эң негизги көздөгөн максаты — адамдын ден соолугу. Бул максат Советтер Союзунун врачынын антында так баяндалган.
Мамлекет догдурга зор ишеним, чоң роль жана жоопкерчилик жүктөйт. Врачтын оор жана ардактуу милдетин аткаруу атайын билимди, талбай эмгектенүүнү, жабыркагандарга кайсы мезгилде болбосун медициналык жардам көрсөтүүгө даяр болууну, жан аябастыкты жана патриотизмди талап кылат. Советтик Врачтын бул сапаттары Улуу Ата Мекендик согуш жылдарында ачык көрүнгөн. Азыркы күндөрдө да Советтик догдурлар элдин ден соолугу жана жашоосу үчүн күрөшүүдө эмгек эрдиктерин көрсөтүүдө. Ошондуктан биздин өлкөдө догдурлук кесип сыйлоого жана ардактоого татыктуу. Он миңдеген догдурлар Советтер Союзунун ордендери жана медалдары менен сыйланган, союздаш жана автономия республикалардын эмгек сиңирген врачы жана Социалисстик Эмгектин Баатыры деген ардактуу наамга татыктуу болушкан. 1977-жылдан «СССР эл врачы» деген ардактуу наам берүү киргизилген.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Плиев Исса Александрович
Плиев Исса Александрович (12 (25). 11. 1903 -7. 2. 1979, Москва)- советтик аскер начальниги, армиянын генералы (1962), эки жолу Советтик Союздун Баатыры (1944, 1945).
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Жаңы-Акман, Базар-Коргон району
Жаңы-Акман (Жаңы-Акман) — Жалал-Абад облусунун Базар-Коргон районундагы кыштак. Акман айыл округунун борбору. Базар-Коргон суу сактагычына жакын, деңиз деңгээлинен 740 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Базар-Коргон кыштагынан 12 км түштүк-чыгыш тарапта. Шамалды-Сай темир жол бекетинен 55 км. Кыштак 1956-жылы негизделген. Калкы 3825 (2007); негизинен дыйканчылыкта, мал чарбасында эмгектенет. Башталгыч мектеп, китепкана, клуб бар. Үй-бүлөлүк врачтар тобу, турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү, ашкана жана башка иштейт. Улуу Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган.
Вискозa буласы
Вискозa буласы – табигый целлюлозаны химиялык жол менен иштетүүдөн алынган жасалма була. Аны даярдоо төмөнкү этаптардан турат: вискоза эритмесин даярдоо, формага келтирүү жана кургатуу. Ал колдонулушуна жараша текстиль жиби, корд, штапель булалары түрүндө чыгарылат. Көпчүлүк органикалык эриткичтердин таасирине туруктуу. Аны алуу арзан жана андан даярдалган кездемелер түрдүү түскө жакшы боёлот, жакшы гигиеналык сапатка ээ. Бирок суу кезинде тез бырышат, сүрүлүүгө чыдамсыз келет. Ошондуктан, аны модификациялоо менен бышыктыгы жогорулатылат. Жибек, штапель жана кебез же жүн кездемелерге кошулат; тор жана абдан бышык техникалык буюмдарды жасоодо колдонулат.
Чаткал тоо кыркасы
Чаткал тоо кыркасы ― Түштүк-Батыш Теңир-Тоодо. Талас Алатоосу м-н Атойнок кырка тоосунун бириккен жеринен түш.-батышты карай 225 км аралыкта созулуп жатат.
Туурасы борбор бөлүгүндө 50–60 км. Орт. бийикт. 3500 м, эң бийик жери 4503 м (Авлетим чокусу). Тоо батыштан чыгышты карай бийиктейт. Түн.-батыш капталдары кыска, түш.-чыгышы жазы. Суу бөлгүч кырлары тик аска-зоокалуу, алардан бир нече майда тоолор тарайт. Чапчыма ашуусуна жакын тоо жапыздап, Ангрен м-н Касансайдын суу бөлгүчтөрүндө кыр тилкелери кеңейип, үстү тегиз жондорго айланат. Чыгыш бөлүгү бийик, тик, кырлуу болуп, чокулары арсак-терсек (өзгөчө Терек-Сай, Алабука сууларынан чыгышты карай). Ашуулары: Акташ, Кеңсаз, Чапчыма. Капталдары, айрыкча түш. тарабы өтө тилмеленген. Ч. к. т-нун түш.-батыш бөлүгүндө палеозойдун чополуу сланецтери, алевролит, акиташ, борб. Бөлүгүндө байыркы плагиограниттер, протерозойдун кристаллдуу гнейси, силур, девон ж-а таш көмүр мезгилдеринин кумдук, алевролит, акиташ, жанар тоо тектери кеңири тараган. Тоо этектериндеги адырлар м-н ойдуңчаларда неогендин ж-а төртүнчүлүк мезгилдин чөкмөлөрү топтолгон. Ч. к. т. –ири антиклинорий. Бул структура ар кандай багыттагы тектон. терең жаракалар м-н тилмеленген. Кен байлыктары: коргошун, күмүш, цинк, сурьма ж-а курулуш материалдары.
Климаты континенттик. Январдын орт. темп-расы тоо этектеринде –3... –5° С, кыр бөлүгүндө –10... –15° С, июлдуку 20–22°Сден 0–5°Сге чейин. Жылдык жаан-чачыны адырлар м-н түздүктөрдө 260 мм, тоо капталдарында 600–700 ммге, Авлетимдин баш жагында 950 ммге чейин. Кар калың түшөт (10 смден 1 мге чейин). Кырка тоодо жалпы аянты 5,7 км2 келген 18 майда мөңгү бар. Түн. Капталдарынан Чаткалдын сол куймалары (Терс, Каратерек, Каратоко ж. б.), түш. капталынан Карасуу, Касансай, Пачата, Гавасай ж. б. суулар агып түшөт. Ири көлдөрү: Сарычелек, Каратоко. Тоонун ландшафты бийиктик алкактуулук б-ча өзгөрөт. Түн.-батыш капталында шыбак-кылканактуу, ачык күрөң топурактуу кургак талаа (1400–2000 м), андан жогору 2800 мге чейин кылканактуу-түркүн чөптүү талаа (аюучач, шашыр да бар) тараган. Топурагы күңүрт күрөң. Талдыбулак, Каратоко өрөөндөрүндө (2600–3100 м) карагай токоюнун массиви бар. Түш.-чыгыш капталында (этек жагында, адырларда) боз топурактуу, шыбак эфемерлүү жарым чөл (700–1200 м), Авлетим тарабында күрөң тоо топурактуу буудайык-кызылоттуу талаага (1200–1500 м) шашыр, аюучач, сарындыз, бадалдардан итмурун, шилби, катын жаңгак, табылгы, чие ж. б. аралашат. Касансай тарабында бозомтук күрөң топу- рактуу, шыбак-аккылкандуу, кээде кызылот басымдуулук кылган талаа мүнөздүү. Чыгыш бөлүгүндө 1200–2200 м бийикте кара күрөң топурактуу жаңгак-жемиш токою өсөт. Алабука м-н Карасуунун аралыгында (2500–3000 м) карагай, көк карагай, арча, акчечек токою да кездешет. Тоонун түш. ж-а түн. капталдарына 2500 мден жогору тоо-шалбаалуу же шалбаа-талаалуу, чымдуу топурактарда кылканактуу түркүн чөптүү субальп ж-а альп шалбаалары (шимүүр, казтаман, чыйпылдак, жапалак арча), кылканактуу түркүн чөптүү, шалбаалуу талаа, 3500 мден өйдө гляциалдык-нивалдык ландшафттар (аскалуу кырлар, эшилме шагыл кумдар, майда мөңгүлөр) жатат. Жаныбарларын к. Сарычелек коругу макаласынан. Ч. к. т. негизинен жайкы ж-а кышкы жайыт катары пайдаланылат. Күнөстүү, кары жука беттеринде кыштоолор бар. Ч. к. т-нун кайталангыс кооз ландшафттары, өзгөчө Аркыт, Сарычелек, Авлетим, Пачата, Алабука, Каратоко жактары эс алууга ыңгайлуу.
Ала-Тоо (басма)
«Ала-Тоо» басмасы - Кыргызстанда мезгилдүү басма сөздү басып чыгаруучу мекеме. Ал Кыргыз АССРинин Эл комиссариатынын 1934-жылдын 23-октябрындагы токтомуна ылайык «Кызыл Кыргызстан» басмасы болуп түзүлгөн. 1956-жылдан баштап «Советтик Кыргызстан», 1960-ж. «Ала-Тоо» басмасы деп аталган. Уюштурулган мезгилден бери республикадагы бардык газеталарды жана «Ала-Тоо» ж. б. журналдарды чыгарып турган. 1972-ж. «Кыргызстан КП БКнын басмасы» түзүлгөндө, газета-журналдарды чыгаруу пшп экиге бөлүяүп, бул басма «Ала-Тоо», «Литературный Киргизстан» журналдарын, «Кыргызстан маданияты» жумалыгын ж. б. басылмаларды чыгарган. 1998-ж. жоюлган.
Лабиринт
Лабиринт (гр. labyrinthos) – татаал, чаташкан планда курулган имарат. Байыркы авторлор (Геродот, Диодор, Страбон жана башка) лабиринттин беш түрүн көрсөтүшкөн. Эң белгилүүсү – Крит лабиринти. Грек мифологиясы боюнча желмогуз Минотаврды жашырып туруш үчүн Дедал тарабынан курулган. Миностун сарайы деп да аталат. Египет лабиринти фараон Аменемхет IIIнүн (биздин заманга чейин 19-кылым) пирамидасынын биздин заманга чейин 19-кылымда Файюм оазисинде Хаварада курулган маркум коюлуучу храмы. Ал көптөгөн залдары, өткөөлдөрү, жер алдындагы жайлары бар зор имарат болгон. Лабиринт өзү сакталган эмес, орду 1988-ж. археологиялык казууда аныкталган. Самос лабиринти деп адатта Самос аралындагы биздин заманга чейин 6-кылымда курулган Гера кудайдын храмы аталат. Италия лабиринти – Клузий шаарынын Этруск падышасы Порсена коюлган жай. 17–18- кылымда парктарда ичке ийри-буйру жол түшүрүлүп, тегизделип кыркылган бийик керегелүү бактар да лабиринт аталган. Ошондой эле таштардан төшөлүп жасалган жана аска таштарга чегилип калтырылган байыркы лабиринтди да көрүүгө болот. Лабиринттин ташка чегилген сүрөтү Сулайман тоодон да табылган. Ош тарых музейинин кызматкери Е. В. Дружинина анын көчүрмөсүн алып, илимий алкакка алып чыккан.
Сабина Бабаева
Сабина Бабаева (азер. Səbinə Babayeva ) - азер ырчысы, Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагындагы Азербайжан өлкөсүнүн көрсөтүүчүсү.
Көмүскө жай
Көмүскө жай – КР кылмыш-жаза мыйзамдары боюнча, атайын баңгилик, жытмаңгилик жана сойкулук кылууга арналып, такай же убактылуу иштей турган жай. Жөнөкөй же атайылап ыңгайлаштырылган жайлар (турак же турак эмес жайлар) К. ж. катары кызмат өтөй берет. КР кылмыш-жаза мыйзамдары боюнча, баңгилик, жытмаңгилик жана сойкулук кылууга арналган К. ж-ды уюштуруу жана күтүү аракеттери кылмыш жоопкерчилигине тартылат.
Юнус (Кигин району, Башкыртстан)
Юнус — Башкыртстандын Чишмин районундагы айыл, Жогорку кигин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 172 киши. Почта индекси — 452500, ОКАТО коду — 80236815003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Бэггс (Оклахома)
Бэггс (Оклахома) (Beggs) — Оклахома штатынын Okmulgee округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1364 киши. Болжолдуу аянты - 11.0 км². FIPS коду — 40-05000.
Янги-Юль (Араван району)
Жаңы-Жол (Жаңы-Жол) — Ош облусунун Араван районундагы кыштак. Төбө-Коргон айыл округуна караштуу. Деңиз деңгээлинен 945 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Араван кыштагынан 18 км түндүк тарапта. Ош темир жол бекетинен 48 км. Кыштак 1931-жылы негизделген. Калкы 2158 (2007); негизинен дыйканчылыкта эмгектенет. Орто мектеп, ФАП, чайкана бар.
Саул Абрамзон
Саул Матвеевич (Менделевич) Абрамзон (1905-жылы 3-июлда туулган – 1977-ж. 1-сентябрда өлгөн) – советтик орус тарыхчысы, тарых илимдеринин доктору (1968).
С.М.Абрамзондун кыскача өмүр таржымакалы
С.М.Абрамзон 1905-жылы 3-июлда Орусиянын Орёл губерниясындагы Дмитровск шаарында саат устанын үй-бүлөсүндө туулган. Атасы - Мендель Абрамзон, энеси - Раиса Григорьевна Файн.
1916-жылы Карачаров шаарындагы эркектер гимназиясына окууга тапшырат. Бирок атасынын дүйнөдөн кайткандыгына байланыштуу туулуп-өскөн Дмитровск шаарына кайтып келип, жогорку тепкичтеги башталгыч мектептен окуйт (бул мектеп кийинчерээк экинчи баскычтагы совет мектеби деп аталып калган).
1926-жылы ал Ленинград мамлекеттик университетин бүтүргөн. Анын окутуучуларынын арасында А.Н.Самойлович жана С.Е.Малов сыяктуу көрүнүктүү чыгыш таануучулар болгон.
1926-ж. Кыргыз автономия облусунун музейинин башчысы.
1927-ж. Кыргызстанда Чөлкөм таануу музейин, 1928-ж. Кыргыз АССР Эл Комиссарлар Советине караштуу Чөлкөм таануу б-ча алгачкы илим изилдөө мекемесин уюштурууга катышкан.
1931-жылдан кайра Ленинградда (азыркы Санкт-Петербургда) жашаган.
СССР Илимдер академиясынын Н.Н.Миклухо-Маклай атындагы Этнография институтунун директору жана илимий кызматкери болгон.
СССРдеги ж-а Кытайдагы кыргыз урууларын, алардын каада-салттарын кеңири изилдеген. Бир катар этнографиялык экспедицияларга катышкан.
“Кыргыз элинин маданиятынын очерктери” (1946), “Кыргыздар жана алардын этногенетикалык, тарыхый-маданий байланышы” (1971) деген илимий эмгектердин, ошондой эле бир катар илимий макалалардын автору.
СССРдин “Ардак белгиси” ордени менен (1956) сыйланган. 1970-жылдары аны Кыргызстан Коммунисттик партиясынын жетекчилиги акыйкатсыз түрдө сынга алган.
1977-жылы 1-сентябрда Орусиянын Ленинград шаарында каза болгон.
С.М.Абрамзондун кыргыз таанууга кошкон салымы тууралуу Ө.К.Караевдин пикири
"Саул Матвеевичти кыргыз этнографиясын изилдөөнүн негиз салуучусу десек болот. Ал кыргыз элинин этнографиясын жана маданиятын иликтеп, көптөгөн эмгектерди жараткан. Анын олуттуу эмгектери кыргыз этнографиясынын өзөгүн түзөт. 1926—1950-жылдардын ичинде Кыргызстандын аймагына жүргүзүлгөн этнографиялык экспедициялар С. Абрамзондун ысмы менен байланыштуу. Ал көп жолу Кыргыз Мамлекеттик педагогикалык институтунун (азыркы Кыргыз мамлекеттик улуттук университетинин) тарых жана география факультеттеринин студенттерине этнография боюнча лекцияларды окуган. Анын экспедицияларында келечектеги жаш окумуштуулар этнографиялык жана тарыхый материалдарды жыйноо ыкмаларын үйрөнүшкөн. С. Абрамзон этнография боюнча кыргыз кадрларын даярдоого көп салым кошкон. Анын окуучуларынын ичинен Т. Баялиева, А. Алымбаева, К. Мамбеталиеваны ж. б. атоого болот.
С. Абрамзон тарых илимдеринин кандидаттары К. Антипина, А. Бурковский жана М. Айтбаевдерге дайыма кеңеш берип, алардын эмгектерин редакцияланган. Анын бул иштери Кыргыз Илимдер академиясынын Тарых институтунун структурасында 1966-жылы жаңы этнография секторун ачууга мүмкүнчүлүк берген. С. Абрамзон ал сектордун илимий ишине дайыма көзөмөл жүргүзүп, анын кызматкерлерине кеңешчи болгон.
Ал көптөгөн монографияларды, макалаларды, рецензияларды жазып калтырган. Анын Кыргыз Илимдер академиясынын алдындагы кол жазмалар бөлүмүндө жана тарых институтунда жарыялана элек эмгектери, рецензиялары, экспедицияларда чогулткан материалдары сакталып турат. Аларды жаш тарыхчылар, этнографтар пайдаланып жарыялап жатышат.
С.Абрамзондун изилдөө ишинде кыргыздардын Орто Азия, Түштүк Сибир жана Борбордук Азия элдери менен этногенездик, тарыхый-маданий байланыштары кеңири иликтенген. Алардын ичинде кыргыз элинин чарбасынын түрлөрү, үрп-адаттары, диний көз караштары сыяктуу мурун аз же али изилдене элек көп маселелер бар. Бул жөнүндө академик Б. Жунусалиев «эгерде С. Абрамзондун эмгектери болбосо кыйла этнографиялык материалдар илимге белгисиз болуп калмак» деп туура жазган.
Саул Матвеевичтин изилдөө ишинде басымдуу орунду кыргыз элинин этникалык тарыхы ээлейт. Бул проблема маалыматтардын аздыгына байланыштуу жана «кыргыз» этноними тарыхый булактарда Минуса ойдуңунда жана Тянь-Шань аймагында кездешкендиктен окумуштуулардын ичинде бир нече ой-пикирлерди пайда кылды.
Ушуга байланыштуу 1953—1955-жылдары Кыргызстандын аймагына атайын археологиялык-этнографиялык экспедициялар уюштурулган. С. Абрамзон анын курамындагы этнографиялык отрядды жетектеп, кыргыз элинин калыптанышы жана анын этникалык структурасы жөнүндө баалуу материалдарды чогулткан. Бул татаал жана талаш маселе боюнча анын пикири «Кыргыздар жана алардын этногенетикалык жана тарыхый-маданий байланыштары» аттуу олуттуу эмгегинде жыйынтыкталган. Саул Матвеевичтин концепциясы боюнча кыргыз эли үч топ уруудан түзүлгөн: биринчиси — эзелтен бери жашаган жергиликтүү түрк уруулары болгон, алардын бир бөлүгүнүн түпкү теги түрк каганаттарынын, карлүк, уйгур, кыргыз жана караханидер мамлекеттеринин доорунда жашаган уруулар менен байланыштуу болушу ыктымал. Экинчи топко теги Түштүк Сибирь жана Борбордук Азия менен байланышкан, Борбордук жана Батыш Тянь-Шанга, Памир-Алайга түндүк-чыгыш жана чыгыш тараптан көчүп келген түрк уруулары кирген. Үчүнчү топту монгол жана теги казак- ногой болгон уруулар түзгөн. Ошентип, С. Абрамзондун пикири боюнча кыргыз эли үч уруу тобунан жаралган, алардын ичинен Алтай тоолорунан Чыгыш Түркстан — Памирге чейинки аралыкта жашаган жергиликтүү түрк уруулары басымдуулук кылган.
Бул жерде айта кете турган бир нерсе, ошол кездеги Кыргызстан Коммунисттик партиясынын Борбордук Комитетинин биринчи секретары Т. У. Усубалиев республикалык партактивде (1973-ж.) Саул Матвеевичтин аталган олуттуу эмгегин катуу сынга алган. Анын алдында (ак үйдүн шилтемеси менен) кошоматчы тарыхчылар К. К. Орозалиев, С. И. Ильясов жана А. Г. Зималар С. Абрамзондун эмгегин кыргыз элинин түзүлүшү «партиялык» көз караш менен жазылган эмес деп айыптап, бир топ «кемчиликтерди» табышкан. Алардын пикири боюнча С. Абрамзондун эмгегиндеги, маселен, урук-урууларды иликтөө жаштарды биримдүүлүккө тарбиялабастан, алардын арасында «жиктелүүнү» күчөтөт имиш. Чындыгында этнография илиминин эң негизги максатынын бири элдердин этникалык структурасын иликтөө болуп эсептелет. Анын жыйынтыгы дегеле урук-уруулардын карама-каршылыгына алып келбейт.
Албетте, С. М. Абрамзондун бул эмгеги эч кынтыксыз дештен алыспыз. Китепке автордун 1970-жылга чейин ар кайсы мезгилдерде жарыяланган эмгектери киргизилгенин жана алар ошол кездеги партиялык идеологиянын таасири астында саясатташтырылып жазылганын эске алышыбыз керек. Алсак, Арстанбек, Калыгул, Молдо Кылычтын эмгектери «реакциячыл» деп мүнөздөлгөн ж. б. Эгер автор тирүү болгондо бул өңдүү айрым маселелерди кайра оңдомок.
С. М. Абрамзондун Кыргызстандын тарых илимине кошкон салымы зор. Бирок ал көрүнүктүү илимпоздун көзү барында анын сиңирген эмгеги, тилекке каршы, калыс бааланбай, жогоруда айтылгандай, кайра сынга алынган.
Вангыр
Вангыр — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Косью дарыясынын сол жээгинен 171 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 112 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Комплекстүү бирикмелер
Комплекстүү бирикмелер – эритмеде кристалл торчонун түйүндөрүнө өз алдынча сактала турган комплекстүү ион жайгашкан бирикмелер. Бир же бир нече молекула же ион менен белгилүү бир валенттик абалда байланышкан металлдын, кээде металл эместин атомунан турган татаал ион комплекстүү ион деп аталат. Комплекстүү бирикмелер комплекстүү анионду, комплекстүү катионду кармап турушу, же болбосо такыр эле ионго диссоциацияланбашы мүмкүн. Координациялык теориянын көз карашы боюнча ар кандай Комплекстүү бирикмелердин молекуласында оң заряддалган ион борбордук орунду ээлеп, комплекс пайда кылуучу же борбордук ион деп аталатынча Анын айланасында карама-каршы заряддалган бир нече ион же электр нейтралдуу молекулалар – лиганддар жайгашат да, Комплекстүү бирикмелердин ички координациялык чөйрөсүн, ички чөйрөгө батпай калган иондор сырткы координациялык чөйрөнү түзөт. Борбордук ионду курчап турган лиганддардын саны координациялык сан деп аталатынча Комплекстин ички чөйрөсү эригенде туруктуулугун сактайт, сырткы чөйрөдө жайгашкан иондор эритмеде оңой эле ажырайт. Ошондуктан ички чөйрөдө иондор борбордук атом менен иондуу эмес, сырткы чөйрөдө болсо, иондуу байланышкан. Мисалы, РtС1•2КС1 комплекстүү тузунун координациялык формуласы: K2[PtCl6]. Мында ички чөйрө кычкылдануунун даражасы 4+ болгон платинанын борбордук атомунан жана хлор иондорунан турат, ал эми калий иону сырткы чөйрөдөн орун алатынча Көптөгөн Комплекстүү бирикмелердин координациялык санын аныктоо мн, А. Вернер борбордук иондун заряды координациялык санга таасир этүүчү негизги фактор деген. Комплекстүү бирикмелерди атоо ички чөйрөнүн курамын көрсөтүүдөн башталат, андан кийин борбордук атому аталат жана анын кычкылдануу даражасы көрсөтүлөт. Анализ химиясында бир катар металлды бөлүп жана аларды өтө тазалыкта алуу үчүн гальваностегияда, боёгуч зат, сууну жумшартууда колдонулат Көптөгөн Комплекстүү бирикмелер – В12 витамини, гемоглобин, хлорофилл ж. б. физиологиялык жана биохимиялык процесстерде өтө чоң роль ойнойт.
Көмүскө жарнама
Көмүскө жарнама – жөнү жок жарнаманын бир түрү; К. ж-нын аркыл түрлөрүн пайдалануу жана таркатуу, анын ичинде атайын көрмө кыстырмаларды (кошкабат үн жазууларды) колдонуу жолу менен керектөөчүнүн аң-сезимине астыртан таасир көрсөтүү. Жалпыга маалымдоо каражаттарында К. ж-ны пайдаланууга жол берилбейт.
Лаборатория
Лаборатория(Тажрыйбакана) (лат. laboro – иштейм) – илимий мекеме, долбоорлоо-конструкциялоо, өнөр жай, айыл чарба, байланыш, транспорт, саламаттык сактоо, маданият жана башка мекемелерде илимий изилдөө, өндүрүштүк көзөмөлдөө жана окуу экспериментин жүргүзүүчү ишкана же бөлүм. Лаборатория министрлик, ведомство жана башка илимий мекемеде өзүнчө структуралык бөлүкчө боло алат. ЖОЖдордо окуу (лабораториялык сабак өткөрүлүүчү) лабораториясы, проблемалык (ири илимий-техникалык изилдөөлөр жүргүзүлүүчү) жана тармактык (эл чарбасында социал-экономикалык маселелер боюнча) лаборатория болуп 3 типке бөлүнөт. Тармактык жана проблемалык лаборатория 1956-жылдан баштап ЖОЖдордо түзүлө баштаган. Тергөө жана сот тармагында, агрохимиялык, өндүрүштүк-көзөмөлдөө лабораториясы, орто билимдүү адистерди даярдоочу окуу жайларында жана мектепте окуу ишине байланыштуу лаборатория, ошондой эле саламаттык сактоо тармагында клиника-диагностикалык жана атайын физиологиялык жана башка лабораториялар бар жана шартка жараша республикалык, облустук, шаардык, райондук болуп бөлүнөт.
Ипчул дарыясы
Ипчул — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Белый Июс дарыясынын сол жээгинен 172 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Чандалаш тоо кыркасы
Чандалаш тоо кыркасы ― Талас Ала-Тоосунан түштүк-батышты карай Чаткалдын ири оң куймасы Чандалаш суусунун чатына чейин 72 км ге созулат. Эң жазы жери — 10 км, бийик жери — 4114 м.
Сорпо
Сорпо — кайнатып бышырылган эттин ширеси, чыгы.
«Манасты» бастыруу
«Манасты» бастыруу. «Манас» эпосунун мазмуну менен окурмандарды тааныштыруу иретинде эпостун текстинин үзүндүлөрү, эпизоддору жарыяланып, китептери жарык көрүп жатат.
«Манас» эпосу тууралуу жазуу жүзүндөгү эң алгачкы маалымат «Мажму ат-таварихте» жолугат. 1856-ж. Ч. Валиханов тарабынан жазылып алынган «Көкөтөйдүн ашы» 1904-ж. «Жунгария очерктери» деген эмгегинде биринчи жолу орус тилинде басылып чыккан. «Көкөтөйдүн ашынын» факсимилесин 1973-ж. А. X. Маргулан жарыялаган. В. В. Радлов жазып алган үзүндүлөрдүн кыргызчасы Санкт-Петербургда, немисчеси Лейпцигде 1885-ж. жарык көргөн. 1911-жылы'' Д. Алмаши'' «Keleti Szemle» журналына «Манастын уулу Семетей менен коштошкону» деген чакан текстти жарыялаган.
Пскем кырка тоосу
Пскем кырка тоосунун түштүк-чыгыш капталы гана Кыргызстанга карайт. Жалпы узундугу —141 км, эң жазы жери —20 км, эң бийик жери Беш-Төр чокусу — 4299 м.
Тажигүл Өзген Күнтүз
Түркиялык кыргыз айымы Тажыгүл Күнтүздүн “Кыялымдагы кыргыз айымы” атту жеке сүрөт көргөзмөсү Бөтөн жердеги боордошубуз Тажыгүл Күнтүздүн чыгармачылыгын кыргызстандык туугандарына тааныштырууну “Ыйык Ата Журт” коомдук жаштар фонду Гапар Айтиев атындагы Кыргыз улуттук сүрөт өнөр музейи жана “Шоокум” журналы уюштурду. Ошондой эле “Ыйык Ата Журт” коомдук жаштар фондунун жана “Шоокум” журналынын демилгеси менен чет өлкөлүк кыргыздардын Бишкек, Каракол, Талас, Жалал-Абад, Ош шаарларында, ЖОЖдун мугалимдери, студенттери, маданий-коомдук мекемелердин кызматкерлери, жеке ишкерлер менен атайын жолугушуулары, Кыргызстандын аймагында тарыхый жайларда зыярат кылуу иш чаралары да уюштурулду. Тажигүл Өзген Күнтүз 1958-жылы Түркиянын Кония шаарында төрөлгөн. Чоң атасы Парпибай ажы кыргыздын адигине уруусунан чыккан. Атасынын аты Тахир, энесинин аты Алайлык. Тажигүл Күнтүздүн чоң аталары 1930-жылы Ала –Тоодогу тарыхый –саясий кырдаалдардан улам Кыргызстандан айрылууга аргасыз болушкан. 7 жыл Кашкарда, 17 жыл Пакистанда жашап, 1954-жылы 40 түтүн кыргыз Түркияга көчүп барышкан. Тажигүл Күнтүз башталгыч, орто мектепти жана лицейди Түркиянын Кония шаарында бүтүргөн. Чукурова университетинин менеджмент факультетине тапшырып, окууну ийгиликтүү аяктаган. Өзү сыяктуу Түркияда төрөлүп өскүн Казандык татар жигитке турмушка чыккан. Учурда үч баланын энеси. Балдарына дагы кыргыз улутунун өзгөчөлүгү тууралуу дайыма айтып келет. 2004-жылы өмүрлүк жолдошун, балдарын Кыргызстанга алып келип, туугандары, мекени менен тааныштырган. Төрт жыл жеке сүрөт канада заманбап сүрөт өнөрүнөн дарс алган. Классикалык көркөм сүрөт өнөрүнөн кийин заманбап сүрөт өнөрүнө да абдан кызыккан. Жети жылдан бери жеке сүрөт канасында эмгектенип, жаш сүрөтчүлөрдү тарбиялап келүүдө. Тажигүл Күнтүз негизинен кыргыз айымдарынын кийимдеринин түрлөрүн жана кийимдерге камтылган түрдүү мотивдерди чагылдырууну мекенинин алдындагы милдети катары сезип, 25 сүрөт алып келди. Бул иштин үстүндө 3-4 жыл мурун эле иштей баштаган.
Маалымат булагы: “Шоокум” журналы.
Элдик чебер
Чыгармачылыгы мол, көзүңдүн кароолуна алынгандан жоктон бар кылган, үзүлгөндү улаган усталар жана уздар. Чебер ошол буюм-кечедеги түрдү буруп, өнөрдүн даана табиятына таандык көркөмдүктү өзүнүн табитиндей берүүгө умтулушат. Чыныгы чебер ар түрдүү көркөм оюм-көчөттөрдөн жаңы ыргактарды таап, жаңы мазмундарды кошуп, көркөм буюмдарды жүзүнө чыгарат. Муну жаратуудагы уздун жана устанын бөтөнчөлүгү кооздуктун мотиви менен анын шумкардын чалгынындай ыргагын учурга шайкеш келтире алат. Өзүң бирөөлөрдөн мыктап үйрөн, анан уздан, узан, ойдогудай машыксаң башкаларга үйрөтүүң, таалим-тарбия берүүң жеңил болот. Бул чеберлердин жекече ыйык парзы.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Настя Каменских
Настя Каменских , Лакап аты NK ( жана НК; төр. 4-май 1987, Киев, Украина) — Украиналык ырчы, актриса жана Телеалпаруучу.
Өмүр баяны
1987-жылы 4-майда Киевде жарык дүйнөгө келген. Апасы Улуттук академиялык хордо ырдаган. Ал эми атасы волейбол боюнча "Динамо" курама командасынын капитаны болгон. Настя 5 жашында атайын долбоордун негизинде Францияга барган. Бирок ал жактын жашоо шартына көнө албай мекенине кайтып келген. 7 жашка чыкканда Италия мамлекетине жарым жылга барып билим алып турган. Анастасия Каменскихтин бир туугандары болгон эмес. Чыгармачылык менен 6 жашынан тарта алектене баштаган. Тагыраагы, музыкалык мектептин фортепиано классында окуп, 14 жашында мектепти аяктаган. Андан соң Украинадагы №56-мектепте билим алуусун улантат. Орто мектепти аяктагандан кийин 2004-жылы Украина-америкалык гуманитардык институтуна тапшырып, экономика багыты боюнча жогорку билимге ээ болот. 2006-жылы "Потап жана Настя" дуэти түзүлүп, Анастасия Каменских анда ырдап калгандан кийин болуп көрбөгөндөй ийгиликтерди багындыра баштайт. 2008-жылы ырчылар "Кызыл топучан" ("Красная шапочка") музыкалык тасмасына тартылышкан. Мындан тышкары алар кечелерде жана башка салтанаттуу иш-чараларда алпаруучулук кызматты аркалап келишет.
«Манасты» жыйноо
'«Манасты» жыйноо''' — тиешелүү мекемелерде сактоо, иликтөө, жарыялоо максаты менен эпосту эл оозунан жазып алуу. Кыргыз жергесине келген окумуштуулардын көпчүлүгү кыргыз элинин үрп-адаты менен оозеки чыгармачылыгына, өзгөчө «Манас» эпосуна аябагандай кызыгышкан. «Манас» эпосу жөнүндө биринчи жолу «Мажму ат-таварихте» эскерилет.
Настя Каменских
Жеке жашоосу
Ырчы студент кезинде Владимир Дятлов аттуу жигит менен таанышып, сүйүү мамилесин курган. Көп өтпөй сүйүктүүсү Киев шаарынан башка аймакка окуу боюнча которулуп кетип, экөө бири-биринен алыстай түшкөн. Анастасия Каменскихтин өзү менен чогуу ырдаган Потап менен сүйүү мамилесинде экени, жакында экөөнүн үлпөт тою боло турганы эл арасында, айрым басылмаларда айтылып келет. Бирок ырчылар бул тууралуу эч кандай маалымат беришкен эмес.
«Манасты» жыйноо
Казак окумуштуусу Ч. Валиханов кыргыз жерине үч жолу келген (1856, 1857, 1858). Ал саякаттарында кыргыз элинин оозеки адабиятын, тарыхын, этнографиясын изилдеген. «Манас» эпосунан «Көкөтөйдүн ашы» эпизодун жазып алып, жарыялаган.
В. В. Радлов кыргыздарга үч жолу келип кеткен (1862, 1864, 1869). «Манас» эпопеясынын үч бөлүмүн тең жазып алып, 1885-ж. кыргызчасы орус алфавитинин транскрипциясы менен Санкт-Петербургда, немисчеси өзүнүн котормосунда Лейпцигде жарык көргөн. «Манас» эпосунун В. В. Радлов жазып алган текстинин жалпы көлөмү 12454 сап ыр, анын 9449 сабы «Манас» эпосуна, калган 3005 сабы «Семетей» менен «Сейтек» эпосуна таандык. 1925-ж. Москвадагы СССР элдеринин борбордук басмасынан «Семетейден бир бөлүм» (Тыныбек жомокчунуку) деген китеп араб ариби менен жарык көргөн. Китепти басмага Ишеналы Арабай уулу даярдап, ага баш сөз жазган. Чындыгында эле китептин тексти Тыныбектики болсо анда ал жомокчунун көзү тирүүсүндө (ал 1902-ж. өлгөн) жазылган болот. Тексттин качан, ким тарабынан жазылып алынганы да көрсөтүлбөгөн. Тыныбектин өзүнүн эскерүүсүндө 1898-ж. Нарын участковою «Манас», «Семетейди» жазып бер деп буюрганда «Семетейден» айрым үзүндүлөрдү жаздырып берген. Мүмкүн, китеп ошол тексттен алынып басылган болушу да ыктымал
Комплекстүү жер семирткичтер
Комплекстүү жер семирткичтер – курамында ар кандай катышта эки, үч же андан көп азык элементтери (азот, фосфор, калий жана микроэлементтер) бар жер семирткичтер. Комплекстүү жер семирткичтер азык элементтеринин санына жараша экилтик (азот-калий, калий-фосфор, азот-фосфор) жана үчилтик (азот-фосфор-калий) деп бөлүнөт. Өндүрүп алуу ыкмасына жараша татаал, татаал аралашма жана аралашма, агрегаттык абалы боюнча — суюк жана катуу болуп да айырмаланат. Татаал Комплекстүү жер семирткичтерге аммофос, диаммофос, калий селитрасы, полифосфаттар таандык. Татаал аралашма Комплекстүү жер семирткичтер экиден кем эмес азык заттарын камтыйт да, бирдиктүү технол. процесстин негизинде аммиактын, фосфор, азот жана күкүрт кислоталарынын, аммоний нитратынын эритмесинин, фосфориттин жана аппатиттин, калий туздарынын ж. б. алгачкы компоненттеринин химиялык өз ара аракеттенүүсүнөн алынат. Буларга нитрофоска, нитроаммафос, мочевина фосфаты, фосфор амиди кирет. Аралашма жер семирткичтер эки, үч жөнөкөй жер семирткичтерди механикалык жол менен аралаштыруудан алынат. Мында семирткичтерди аралаштыруу эрежесин туура сактоо талап кылынат.
Жаманбаева, Тамара Кусеиновна
Жаманбаева (Бакиева) Тамара Кусеин кызы (14. 5. 1943-жылы туулган, Нарын облусу Нарын шаары) - туңгуч кыргыз теледиктору, КРдин эл артисти (2008), Кыргыз ССР маданиятына эмгек сиңирген ишмер, СССР телерадиосунун отличниги (1970), КРдин телерадиосунун отличниги (2003). Фрунзе медициналык окуу жайын (1959), КМУнун журналистика факультетин (1968) бүтүргөн. Кыргыз мамлекеттик телерадиокомитетинде жогорку категориядагы диктор (1959-75), Программа боюнча директордун орун басары (1974-88), илимий-популярдык жана кино редакциясынын, Борбордук телерадиого көрсөтүүлөрдү даярдоо редакциясынын, Ош облустук телерадиокомитетинин башкы редактору, төрайымы (1988-92), КРдин Улуттук телерадиокорпорациясында программа боюнча директор (199294), вице-президент (1994-95), «Замана» чыгармачыл-өндүрүштүк бирикмесинин директору, продюсери (1995-2005, 2008), КРдин Улуттук телерадиокорпорациясынын радио боюнча координациялык борборунун директору (2005-07). 2009-жылдан «Ибарат» маданий борборунун продюсери. «Б. Миңжылкыевдин аткаруусундагы романстар» аттуу телефильмдин, республиканын юбилейлик даталуу күндөрүнө арналган көптөгөн телекөрсөтүүлөрдүн сценарийлеринин автору. Медалдар менен сыйланган. Эмг.: Жил, трудился, боролся, страдал, но побеждал. Б., 2003; Телевидение менин өмүрүм. Б., 2009.
Көмүскө салык
Көмүскө салык – түздөнтүз керектөөчү тарабынан төлөнбөгөн, бирок ал үчүн белгиленген баага киргизилген (көбүнесе керектөөчүнүн макулдугусуз эле) салык. Бажы алымы К. с-тын бир мисалы болуп кызмат кылат.
Оң Тиутей-Яха
'''Прав. Тиутей-Яха''' — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тиутей-Яха дарыясынын оң жээгинен 272 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Лукино Висконти
Висконти Лукино (2. 11.1906, Италия, Милан шаары – 17. 3. 1976, Рим) – италиялык кино жана театр режиссёру, сценарийчи. Кинематографиялык ччыгармачылыгы 1936-ж. Францияда башталган. Висконтинин биринчи фильми («Оопайлык») Ж. Кейндин «Почтальон ар дайым эки жолу шыңгыратат» романы боюнча (1942) коюлган. Фашисттерге каршы күрөшкө катышып, камакка алынган. 1945-ж. «Даңктуу күндөр» аттуу даректүү фильмди тартууга катышкан. Висконтинин «Сулуунун сулуусу» комедиясы (1951), «Биз аялдар» кыска метраждуу новелласы (1953) согуштан кийинки Римдин көчөлөрү, шаардын психологиясы жөнүндө. Ф. М. Достоевскийдин «Буурул түндөр» (1957) повестин экрандаштырган. Драмалык жана музыкалык театрда У. Шекспирдин, А. П. Чеховдун, Ж. Коктонун, Ж. Ануйдун пьесаларын, Г. Доницеттинин, Ж. Вердинин, Р. Штраустун операларын койгон. «Чоң жетигендин булуттуу жылдыздары», «Венгриядагы өлүм», «Кабылан» фильмдеринде Верди ж. б. композиторлордун вальстарын колдонгон. Висконтинин «Кабылан» фильми 1962-ж. Канныда эларалык кинофестивалдын (ЭКФ) башкы байгесин, «Чоң жетигендин булуттуу жылдыздары» фильми 1965-ж. Венецияда Эл аралык кинофестивалдын башкы байгесин жеңип алган. Ги де Мопассандын новелласы боюнча «Сыйкырчылар» (1966), А. Камюнун романы боюнча «Бөтөн келин» фильмдерин койгон. 1970-ж. тартылган «Венециядагы өлүм» фильми 1971-ж. Канныда эл аралык кинофестивалдын сыйлыгына ээ болгон. «Людвиг» (1972), «Жасалгада үй-бүлө портрети» (1974), «Күнөөсүз» (1976) кинофильмдери лирикага, энелик мээримге, ашыктык сезимдерге жык толгон.
Каргалка (Толкишка куймасы)
Каргалка — Орусиядагы дарыя. Татарстан Республикасы, Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Толкишка дарыясынын оң жээгинен 9,4 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Шешма дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Узас дарыясы (Мрас-Су куймасы)
Узас — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Мрас-Су дарыясынын оң жээгинен 270 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 37 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Угузуучу аппараттар
Угузуучу аппараттар — угууну жакшыртуу максатында сырттан үндү кабыл алып, күчөтүп угузуучу түзүлүштөр.
Ал кулак өтө начар же такыр укпай калганда колдонулат. Аппарат микрофон, электр термелүүсүн күчөткүч, телефон жана электр булагынан турат. Микрофон үн термелүүсүн кабыл алып, аны электр термелүүсүнө айлантат. Күчөткүчтө бул термелүүлөр керектүү өлчөмгө чейин күчөтүлүп, телефонго берилет, андан кайра үн термелүүлөргө айланат. Телефон үндү аба аркылуу өткөрүү үчүн сырткы кулакка коюлуучу кепилге, ал эми түздөн-түз сөөк аркылуу өткөрүү үчүн кулактын артына орнотулат.
Анын чөнтөккө салып жүрүүгө ылайыкталган, кулактын артына кыстарылуучу, көз айнек сыяктуу, кулакка коюлуучу кепил жана башкалар түрлөрү бар. Угузуучу аппараттар сүйлөөнү гана күчөтпөстөн айлана-чөйрөдөгү башка үндөрдү да күчөтүп угузат. Ошондуктан аппаратка акырындап көнүгүү керек. Эгерде аппарат бузук болуп кошумча тырсылдаган, шуулдаган үн чыкса, тез чарчап, башы ооруса, кулагы чуулдаса тезинен врачка кайрылуу зарыл. Аппарат атайын врачтын сунушу менен протездөө пунктунда тандалат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Roman Lob
Роман Хест Лоб (нем. Roman Häst Lob) англис тилинде аткарылуучу «Standing Still» чыгармасы менен, Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагындагы Германия өлкөсүнүн көрсөтүүчүсү.
Лабрадор деңизи
Лабрадор деңизи (Labrador, порт. lavrador – дыйкан) – Атлантика океанындагы четки деңиз, Лабрадор жарым аралы менен Гренландия аралынын түштүк четинин аралыгында жайгашкан. Аянты 841 миң км2, көлөмү 1596 миң км3. Эң терең жери 4246 м. Лабрадор жарым аралынын жана Ньюфаундленд аралынын жээктери фьорддуу, өтө тилмеленген, майда аралдар жана ыңгайлуу бухталар көп. Тайыз (тереңдиги 200 мге чейин) шельфи деңиз таманынын 22% аянтын түзөт. Деңиз таманынын басымдуу бөлүгүн Лабрадор чуңкурдугу ээлейт, анын борбордук бөлүгүндө каньон жайгашкан. Гренландияны жээктей Батыш Гренландия жылуу агымы түндүктү, Лабрадор жарым аралын жана Ньюфаундленд аралын жээктей Лабрадор муздак агымы түштүктү карай агат. Жээк бөлүгү октябрдан августка чейин тоңот. Суунун температурасы февралда –1,7ᵒСтан августта 2–10ᵒСка чейин; орточо туздуулугу жээк тилкесинде 31‰, Атлантика океанынын чегинде 34,5%. Суткасына 2 жолу ташкындайт, анын бийиктиги Фарвель тумшугунун жээгинде 5 мге чейин.
Комплекстүү механикалаштыруу
Комплекстүү механикалаштыруу – тоо иштерин үзгүлтүксүз жана үнөмдүү жүргүзүү үчүн колдонулуучу ар кандай механизмдерди топтоо. Кендерди, тоо тектерин ж. б. казуу, жүктөө, бир жерден экинчи жерге ташып кетирүү, түшүрүү, жыюу, казмаларды бекитүү, тазалоо сыяктуу иштерде колдонулуучу механизмдер (көмүр казуучу комбайн, конвейер, жүктөгүчтөр ж. б.). Тоо иштеринде коопсуздукту сактоодо, кендин өзүнө турган наркын төмөндөтүүдө зор мааниге ээ. Жүргүзүлүп жаткан ишти автоматташтырууда, аралыктан башкарууда, жумушчуларды пайдаланбоодо, ар кандай кокустуктан, кырсыктан, газ менен өрттөн сактанууга, коркунучсуз иш жүргүзүүгө көмөк берет. Азыркы кезде өнүккөн өлкөлөрдүн бардыгы колдонот.
Чөөгүн
Чөөгүн — чай, суу кайнатуу үчүн колдонулуучу туткасы жана чоргосу бар көбүнчө металл идиш.
Теплый Ключ (Кигин району, Башкыртстан)
Теплый Ключ — Башкыртстандын Чишмин районундагы айыл, Жогорку кигин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 86 киши. Почта индекси — 452500, ОКАТО коду — 80236815004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ала-Тоо крокусу
Ала-Тоо крокусу - (Crocus alatavicus) - чекилдектер тукумунун бир түрү. Көп жылдык пияз түптүү өсүмдүк. Пияз түбү тоголок, бийиктиги 12 см, калың күрөң кабыктарга оролгон. Жалбырагынын саны 5-15, кууш тасма сымал, гүлү ак, жыпар жыттуу, мөмөсү сүйрү кутуча. Февраль, апрелде байчечекейден кийин эле эрте гүлдөөчү өсүмдүк. Март, июнь айларында уругу бышат. Кыргыз Ала-Тоосунда, Талас, Фергана жана Чүйдүн сары топурактуу өрөөндөрүндө, адырларында таралган кооз өсүмдүк.
Мык
Мык — бекитип кагуу үчүн колдонулуучу, көбүнчө бир башы учтуу, экинчи башы бөрктүү кичинекей таякча металл; чеге.
Гемофилия
Гемофилия (байыркы грек. αἷμα — «кан» жана байыркы грек. φιλία — «сүйүү») — кандын көп агышы менен мүнөздөлгөн тукум куума оору.
Кан плазмасында канды уютуучу факторлордун жетишсиздигинен болот. Аны менен эркектер гана ооруйт. Тукумунда бул оору менен оорубаган кишилерде да гемофилия байкалган учурлар бар.