Германия
Климаты
Мелүүн деңиздик климат өкүм сүрөт. Жалпысынан атмосферанын батыш циркуляциясы үстөмдүк кылат; түндүктөн муздак, түштүктөн жылуу аба согот. Кышында Түндүк Атлантиканын суусу кургактыкка караганда жылуу болгондуктан, Европага жылуу аба согуп турат. Абанын төмөнкү температурасы Сибирдин муздак аба массасынан келген антициклонго байланыштуу. Бул мезгилде Түндүк Германия ойдуңунда абанын температурасы 12°Сге чейин, кышында чыгышты карай төмөндөйт; январдын орточо 0°С изотермасы Любек Бонн сызыгы боюнча өтөт. Түштүктө температура бийиктикке байланыштуу төмөндөйт. Кар катмары түндүктө 20-25 күн, Түштүк Баварияда 40 күндөн ашык, Альп тоолорунда жана Шварцвальда 100 күндөн ашык жатат. Жайында тескерисинче, абанын температурасы түштүктү карай көтөрүлүп, эң жогорку температура Жогорку Рейн ойдуңунда катталган, анда июлдун орточо темпрасы 19°С. Түндүк Германия ойдуңунда жайкы температура чыгышты жана түштүк-чыгышты карай көтөрүлөт. Июлдун орточо температурасы Берлинде 18,5°С. Жылдык жаан-чачындын орточо өлчөмү Түндүк Германия ойдуңунда, Түндүк деңиз жээгинде 750 ммге жетип, чыгышты карай акырындап азаят. Түздүктөрдөн түштүктү карай рельефтин тоо-өрөөндүүлүгүнө жараша жаан-чачындын таралышы татаалдашат: тоолордо 1000 ммден ашык, кээде 2000 ммге чейин жаайт, ал эми айрым туюк ойдуңдарда 500 ммден ашпайт. Ошондой эле Ортоңку Германиянын жаан-чачындан ыктоо жаткан түндүк тилкесинде да аз түшөт. Германиянын дээрлик бардык жеринде жаан-чачындын максимуму жайга туура келет; жумшак климаттуу түндүк-батыш жээк бөлүгүндө гана жаан-чачындын басымдуу бөлүгү кышында жаайт. Топурак кыртышынын ар түрдүүлүгү негизинен түпкү тектерге жана кумдуктарга байланыштуу. Түндүк Германия ойдуңунун кумдуу субстраты, айрыкча вереск бадалдарынын жана кызылкарагайлуу токойдун астындагы өтө жуулма, кычкыл, күрсүз топурактары а. ч. өсүмдүктөрүн өстүрүүгө ыңгайсыз. Кычкыл саз топурактарынын ири ареалдары кездешет. Жээктердеги марш кыртышы мелиорациядан кийин күрдүү топуракка айланат. Ортоңку Германия тоо массивдеринин түпкү тектери серүүн нымдуу климаттуу шартта узак убакыт бою үбөлөнүүгө дуушарланып, токойдун жуулма кычкыл коңур топурагы пайда болгон. Алар жайыт же токой өстүрүү үчүн пайдаланылат. Эң күрдүү топурактар ойдуңдарда жана дарыя тектирлеринде, айрыкча лёсстуу жерлерде таралган кара топурак; ал Гарцтан чыгышта жана Тюрингия бассейнинде кездешип, бара-бара токойдун коңур топурагына өтөт. Мурда бул аймактар жазы жалбырактуу токой менен капталган; азыр алардын жарымына жакыны кыйылып, айдоо жерлерге айландырылган. Коңур топурактар (бурозём) тобуна кирген кыртыш Шлезвиг-Гольштейндин чыгышындагы морена түздүктөрүндө, Бавариянын тоо этектеги түздүктөрүндө таралган. Альп тоолорунун топурактары бийиктик алкатуулукка жана капталдардын тиктигине жараша өзгөрөт. Алар жука катмарлуу таштак топурактар. Германиянын калк жыш отурукташып, токою кыйылып, же бак-дарактар отургузулган жерлеринде табигый өсүмдүктөр дээрлик калган эмес. Өлкөнүн түндүгүндөгү жазы жалбырактуу эмен, кайың токойлору, жүздөгөн жылдар бою жайыт катары пайдаланылган вереск бадалдары курчаган аймактар айдоо жерлердин ареалына айландырылган. Азыр вересктер коруктарда гана калган. Күрсүз топурактуу жерлерге бак-дарак, айрыкча кызылкарагайдын тез жетилүүчү түрлөрү отургузулат. Ортоңку Германиянын жапыз тоолору кооз бук токою менен капталып, отургузулган карагай токоюнун ири массивдери менен айкалышып өсөт. Кумдак жерлерде кызыл карагайлуу массивдер бар. Ортоңку Германиянын бийик тоолорунда жана Альп тоолорунда бук токою бийиктеген сайын бук-көк карагайлуу, андан жогору карагайлуу токой менен алмашат. Эң бийик тоо массивдеринде, ошондой эле Альп тоолорунда 2200-2800 м бийиктиктен жогору чөп өсүмдүктөрү, эңилчектер жана мамык чөптөр өсөт. Гүл өсүмдүктөр өтө көп. Германиянын табиятты коргоо боюнча эзелтен эле өзгөчө салттары болгон; мамлекеттик жана жамааттык ири токой аянттарында аңчылык жана токой кыюу жөнгө салынган. Өлкөдө миңдеген коруктар, Батыш Германияда андан сырткары түрдүү ландшафттык аймактарда айрым улуттук парктар, анын ичинде Бавария Токоюна, Берхтесгаден Альп тоолорунда, Түндүк деңиздин ваттуу жээктеринде уюшулган. Кийинки мезгилде кислоталуу жамгырдан токой өтө жабыркап, Батыш Германияда атмосферага зыяндуу заттарды чыгарууну чектеген чаралар көрүлгөн. Мисалы, азыркы жылуулук станциялардын бардыгы чаң, күкүрт диоксидин жана азот оксиди таштандыларын чыгарбоо боюнча чараларды көрүп, автомобилдердин бардыгы алардан чыккан газдардагы зыяндуу заттарды тосуучу атайын курулмалар менен жабдылган. Мурдагы Германия Демократия Республикасысында (ГДР) жана ага чектеш Чехословакияда күрөңкөмүр көп жагылып, атмененын өнөр-жайлык булгануусун чектөө чаралар көрүлгөн эмес. Натыйжада токой, айрыкча ал өлкөлөрдүн чегарасындагы аймактарда өтө жапа чеккен. ГДР менен ГФР кошулгандан кийин күрөң көмүр шахталары жабылып, чыгыш германиялык маркадагы автомобилдерди чыгаруу токтотулган. Азыр Германияда атмосферага кетүүчү уулуу заттарды азайтуу жана көлмөлөрдү, агын сууларды тазалоо боюнча өтө кымбат экологиялык программаларды ишке ашыруу чаралары көрүлүүдө. Өлкөнүн аймагынын 31,7% коргоого алынган; мындай табигый аймактын саны 7,6 миңден ашык. Алар 14 биосфералык резерват (жалпы аянты 1559 миң га), эл аралык маанидеги 31 суулуу-саздак жер (829 миң га), 15 улуттук парк (130 миң га), 87 табият паркы, табиятты коргоочу миңдеген облустар (заказник режиминде), табият эстеликтери. Эоцендин флорасынын жана фаунасынын жералдынан табылган калдыктары бар жерлер, Мускер ландшафттык парк Бүткүл дүйнөлүк мурастардын тизмесине кирген.