cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Айланма процесс
Айланма процесс, термодинамикалык цикл — бир нече өзгөрүүлөрдөн кийин системанын термодинамикалык параметрлеринин баштапкы маанисине кайрылып келиши. Эгерде, системанын термодинамикалык абалы эки параметр (мисалы, P басым жана көлөм V) менен аныкталса, анда координаталары p, V (термодинамикалык параметрлер) болгон тегиздикте айланма процесс туюк сызык (цикл) менен сүрөттөлөт. Система айланма процесске катышып, жалаң тең салмактуу абалды басып өтсө, тең салмактуу айланма процесс деп аталат. Айланма процесске термодинамиканын 1-башталышы (закону) 6Q=AU+6A колдонулса, U1=U2болгондуктан AU=0 болот. Айланма процессте системанын аткарган жумушу, анын ар бир бөлүгүндө сырттан алган жана сыртка берген жылуулуктун алгоритмдик суммасына барабар. Ошентип система сырттан алынган жылуулукту механикалык жумушка айландырат. Ал түз айланма процесс деп аталат. Бардык жылуулук машиналары жылуулукту механикалык жумушка айландырат. Ал эми тескери айланма процессте механикалык жумуш жылуулукту муздак нерседен ысык нерсеге өткөрөт. Бул процесс муздаткыч агрегаттарда кеңири колдонулат.
Айлантуучу момент
Айлантуучу момент - айлануучу нерсенин бурулуу бурчун, бурчтук ылдамдыгын өзгөртүүчү сырткы аракет чени. Ал айлануу огуна карата нерсеге аракет кылуучу күчтөрдүн моменттеринин суммасына барабар ж-а нерсенин бурчтук ылдамдануусу e м-н төмөндөгүдөй байланышкан: Майл=Iɛ, мында I - айлануу огуна карата нерсенин инерция моменти.
Хэмилтон Тауншип (Нү-Жерси)
Хэмилтон Тауншип (Нү-Жерси) (Hamilton Township) — Нү-Жерси штатынын Атлантик округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 26503 киши. Болжолдуу аянты - 292.6 км². FIPS коду — 34-29280.
Арсенал (футбол клубу, Лондон)
«Арсенал» футбол клубу – Англис Премьер-Лигасында ойногон Лондондун түндүгүнөн чыккан футбол клубу. 1886-жылдын 1-декабрында негизделген. Англиянын 13-жолку чемпиону, улуттук Кубокту 12 жолу уткан. Команда өз оюндарын «Эмирейтс» стадионунда (сыйымдулуугу – 60260 көрүүчү) өткөрөт.
Арсенал 1919-жылдан баштап, оюндарын англис футболунун жогорку дивизионунда өткөрүп келе жатат. 1992-жылы Премьер-лига түзүлүп, анын клуб-негиздөөчүлөрдүн бири Арсенал да болгон.
1996-жылдан баштап, команданын башкы машыктыруучусу катары француз Арсен Венгер эмгектенип жатат, клубдун тарыхында башкы машыктыруунун кызматында эң узак иштеген адам болуп эсептелет. Венгердин башчылыгында Арсенал 19 мезгилдин ичинде Англиянын 3-жолку чемпиону болуп, Англия Кубогун 13 жолу уткан.
Тарыхы
Негизделиши (1886-1925) «Арсенал» футбол клубун Лондондун түштүк-чыгышындагы Вулидж аттуу райондо жайгашкан «Ройал Арсенал» мылтык чыгаруучу заводунун ишмерлери 1886-жылдын 1-декабрында негиздешкен. Алар жаңы түзүлгөн командага «Дайал Скуэр» (англ. Dial Square) деген атты коюшкан. Биринчи оюнду клуб 1886-жылдын 11-декабрында Истерн Уондерерс аттуу командага каршы өткөргөн. Ал матчты замбирекчилер 6-0 эсеби менен утушкан. Эки жумадан кийин оюнчулар чогулуп, команданын аталышын «Ройал Арсенал» деп өзгөртүшкөн, андан тышкары «Ноттингем Форест» футбол клубунда ойногон Фрэд Бирдсли команда формасынын түсүн кызыл түскө өтүшүн сунуш кылган. 1891-жылда клуб кесиптик статуска ээ болуп, аталышы «Вулидж Арсеналга» (англ. Woolwich Arsenal) өзгөргөн. Команда 1893-жылы Футбол лигасына кирген.Клуб оюндарын Экинчи дивизиондо ойноп баштап, 1904-жылы Биринчи дивизионго кирген. Алыста жайгашканы үчүн оюндарга аз адам келе баштаган, ошого байланыштуу каржы жагынан командада маселелер көбөйө баштап, Экинчи дивизионго кайра келген. 1913-жылы клуб «Хайбери» стадионуна көчүп, 1914-жылы клубдун аталышы «Арсеналга» өзгөргөн. Команда Экинчи дивизиондо 5-орунга ээ болгон. Ал жылы Биринчи дивизиондо 20 клубдун ордуна 22 клуб ойноосуна чечим чыккан. Экинчи дивизиондо 1 менен 2-орунду ээлеген командалар Биринчи дивизионго которулмак, бирок Арсеналдын кожоюну Генри Норрис Джон Маккенге (Футбол лигасынын башчысы) командасына добуш берүүсүн айткан. Тандоого 4 клуб чыккан: Арсенал (Экинчи дивизиондо 5-орун), Тоттенхэм (Биринчиде дивизиондо 20-орун), Барнсли (Экинчиде – 3-орун), Вулверхэмптон (Экинчиде – 4-орун). Джон Маккен Арсенал, Тоттенхэмге караганда, Футбол лигасынын ичинде 15 жыл көбүрөөк болгонуна байланыштуу Арсеналга добушун берген. Ушул окуядан кийин Тоттенхэм менен Арсеналдын күйөрмандары бир бирин душман катары көрүшөт.
1925-жылы клубдун башкы машыктыруучунун кызматына Герберт Чепмен дайындалган. Ал «Дубль-ве» схемасына командасын өткөрүп, көптөгөн утушка ээ болгон. 1930-жылы Арсенал Англия Кубогунун финалында «Хаддерсфилд Таун» футбол клубун 2-0 эсеби менен утуп, биринчи Кубогуна ээ болгон. Ошол эле жылда Англия Суперкубогун жеңген. 30-жылдары Арсенал англис футболунда биринчилердин катарында болгон.
Эллисон (1934-1950) 1934-жылы Чепмен пневмониядан ооруп, кайтыш болгон. Анын ишин бир нече адам аткарып баштады. Башкы машыктыруучунун кызматына Джордж Эллисон дайындалып, Чепмендин убагында иштеген Джо Шоу менен Том Уиттакер команданы оюндарга даярдоону моюнуна алышкан. Клубга Эллисондун зор салымы бар, анткени ал «Хайбери» стадионун Англиядагы эң заманбап аренага айланткан. Мындан тышкары, ал командага мыкты оюнчуларды чакырып киргизген. Алардын ичинде Тед Дрейк да (1934/35ж мезгилинде 42 гол киргизген – клубтук рекорд) болгон.
1947-жылы Эллисон кызматын таштап, башкы машыктыруучу болуп Том Уиттакер дайындалган. Арсеналдын көп оюнчусу согушка кетип, кайра кайтып келишкен эмес. Ошого байланыштуу команданын курамын ветерандар түзүшкөн. 32 жаштагы Джо Мерсер, 35 жаштагы Рони Рук жана 33 жаштагы Леси Комптондун эмгеги менен Арсенал 1947/48-жылы чемпиондукка ээ болгон.
1950-1970
1951/52-жылы команда кайрадан чемпиондук менен Кубокту утууга мүмкүнчүлүгү бар болчу, бирок оюнчулар көптөгөн жаракаттын асабынан аларга жете алышкан эмес. 1966-жылы башкы машыктыруучунун кызматына Берти Ми дайындалган. Ал чабуул позициясына жаш, таланттуу оюнчуларды коюп, коргоо позициясына жашы толгон оюнчуларды киргизген. Команда 1970-жылы Лига Кубогун, Жарманкелер Кубогун уткан.
1970-1986
1971-жылы Арсенал тарыхында биринчи жолу чемпиондук менен Кубокко ээ болгон. Бирок кийинки жылы клубдан көптөгөн ишмерлер кете баштады, 1976-жылы Берти Ми кызматын бошоткон. 1986-жылы машыктыруучунун кызматына команданын легендарлуу оюнчусу Джордж Грэм дайындалган. Ал оюндун тактикасын коргоого айланткан. Коргоо позициясында белгилүү Ли Диксон, Тони Адамс, Стив Боулд, Найджел Уинтерберн ойношкон.
1986-1995
1988/89-жылы чемпиондук гонкада Арсенал менен Ливерпуль болгон. Кайсы команда чемпиону болоору ушул эки команданын акыркы оюнунда билинмек. Бул матчты канонирлер 2-0 эсеби менен жеңген, ошентип, 18 жылдан кийин Арсенал чемпиондукка ээ болгон. 1993-жылы клуб Англия Кубогун жана Лига Кубогун, 1994-жылы Кубоктор Кубогун уткан. Джордж Грэм кызматынан бошотулган.
Венгердин заманы (1996-...) 1996-жылы башкы машыктыруучу болуп, француз Арсен Венгер дайындалган. Коомдо «Арсен ким?» (Arsene who?) деген көптөгөн суроолор чыга баштады. Ага карабастан, Венгер кийинки жылы Арсеналды чемпиондук менен Кубокту утушуна алып келген.
1999-жылы Тьерри Анри, Робер Пирес, Сильвен Вильтор аттуу футболчулар сатып алынган. 2001/02-жылы алар клубду кезектеги чемпиондукка алып келишкен. Бирок команданын мыкты оюну 2003/04-жылы ачылып, ушул мезгилди Арсенал жеңилүүсүз өткөргөн. Ад курамдагы оюнчулар "Жеңилбестер" деген атка конушкан. 2005-жылы Англия Кубогу утушкан. 2006-жылы Арсенал Чемпиондор Лигасынын финалына жетип, Барселонадан жеңилген.
«Эмирейтс» стадионуна көчүү жана трофейсиз мезгил (2006-2014)
2006-жылы клуб жаңы салынган «Эмирейтс»стадионуна көчкөн. Мезгилдин аягында командадан Робер Пирес, Сол Кемпбелл, Эшли Коул, Деннис Бергкамп, Тьерри Анри аттуу оюнчулар кетишкен. Алардын ордуна Венгер Томаш Росицки, Тео Уолкотт, Матье Фламини, Адебайор, Сеск Фабрегасты сатып алып келген.
2010-жылы Арсенал Чемпиондор Лигасынын чөйрөкфиналында Барселонага утулуп, чемпионатта 3-орунга ээ болгон. 2011-жылы Венгер Оливье Жиру, Лукас Подольски, Санти Касорла аттуу оюнчуларды команда алып келген. Алар Арсеналдын оюнунун жакшыртып башташты. 2013-жылы рекорддуу 50 миллион еврого Реалдан Германия курамында ойногон Месүт Өзил сатып алынган.
Трофейсиз мезгилдин сону (2014-...)
2014-жылдын 17 майында Арсенал Англия Кубогунун финалында «Халл Сити» командасын 3-2 эсеби жеңген, ошентип 9 жылдан кийин трофейсиз мезгил аяктады. 2015, 2017-жылдары клуб кайрадан ушул жеңишке ээ болгон.
Формасы
1886-жылы клуб кесиптик наамга ээ болгонго чейин, «Ноттингем Форест» клубунан Арсеналга кошулган оюнчулар Фред Бирдсли, Чарли Бейтс жана Билл Парр мурунку командадан кызыл түстүү формасын алып келишти. Каражаттын аздыгынан Арсеналдын жетекчилери оюнчуларын алып келинген формага окшош кийим менен камсыз кылган. Бул форма узун жеңдүү, жакалуу кара-кызыл көйнөк, ак шорталар жана көк гетралардан турган.
Арсеналдын формасына окшоштуруп, башка футбол клубдары да кызыл түстүү формага өтүшкөн. 1906-жылы «Спарта Прага» футбол клубунун президенти Петрик Лондонго келип, замбирекчилердин кийимине суктанып, оюнчуларын ушундай формага кийинүүсүнө чечим чыгарган. Азыркы учурда деле прагалыктар кызыл кийимчен ойношот.
1925-жылы Герберт Чепмен башкы машыктыруучу болуп дайындалып, ал команданын формасын өзгөртүүсүн сунуштаган. Жаңы форма ак жеңдүү, сол жагында клубдун белгиси тигилген кызыл көйнөккө айланган. Бүгүнкү оюнчулар ушул үлгүдөгү кийимди кийип жүрүшөт. 1950-жылдары өзүнүн стадионунда тоскон команданын негизги формасы менен окшош болгонунун себебинен клуб жаңы форма долбоорун бекиткен.
Оюнчулардын көйнөгүнүн үстүнө замбиректин белгилүү сүрөтү алгачкы жолу 1967-жылы тигилген. Так ушул форма менен Арсенал 1970/71-мезгилде биринчи жолу чемпиондук менен Кубокту чогуу уткан. 1970-жылдарынын соңунда көйнөктүн үстүнө форма өндүрүүчүнүн (Umbro) белгиси түшүрүлүп, 1981-жылы жарнама максатында «JVC» компаниясынын белгиси чыгарылган. Азыркы учурда форманын үстүндө «Fly Emirates» авиакомпаниясынын белгиси турат.
2005-жылы «Хайбери» стадионунан жаңы «Эмирейтске» көчүүгө байланыштуу, команда тарыхтагы эң биринчи формага окшош кара-кызыл түстүү көйнөктөрдү кийип чыккан.
Англис футболунун 2011/12-мезгилинде Арсенал өзүнүн 125 жылдыгына арнап, баш белгисин өзгөрткөн. Эмблемасына сол жагынан 15 лавр жалбырагы түшүрүлүп, бул 15 негиздөөчүлөрдүн биринчи эмблеманын дизайнерине төлөп берген 6 пенс тыйынын билдирет. Оң жагында болсо, 15 эмен жалбырагы тартылган, бул «Royal Oak» сыраканасында чогулган 15 негиздөөчүлөрдү билдирет. Белгинин астында команданын эң биринчи ураандардын бири «Forward» сөзү жана мааракелүү 1886 менен 2011-жылдары түшүрүлгөн.
Теңдешүүлөр
Түндүк Лондон теңдешүүсү
Бул теңдешүү Арсенал менен Тоттенхэм командаларынын арасында өтөт. Биринчи оюну 1887-жылы 19-ноябрда өткөн, Тоттенхэм 2-1 эсеби менен утуп жаткан кезинде жарыктын жоктугунан матч аягына чейин ойнолгон эмес. Биринчи толук оюн 1888-жылы февралда өткөн, текөөрлөрдө 9 футболчу гана болгондуктан 6-2 эсебине замбирекчилерге жеңилишкен. 1898-жылы кезектеги оюн Тоттэнхэмдин стадионунда өткөн. Көрүүчүлөрдүн көптүгүнөн (15000 адам) стадиондун чатыры урап түшүп, бир нече адам жарадар болгон. Натыйжада Тоттенхэм жаңы «Уайт Харт Лейн» стадионуна көчкөн. Биринчи дивизиондо клубдар арасындагы алгачкы оюну 1909-жылы 4-декабрда өткөн, Арсенал 1-0 эсеби менен уткан.
Дербинин башталышы
Накта теңдешүү 1913-жылы Арсенал «Уайт Харт Лейнден» 6 чарчы метр алыстыкта жайгашкан Хайбери районуна көчкөндөн башталган. Эки команда алгачкы жолу «Түндүк Лондон атаандаштары» аты менен согуш фондуна жардам көрсөтүү үчүн 1914-жылы 22-августта оюнга чыгышкан. Ал матчты Арсенал 5-1 эсеби менен жеңген. Теңдешүү 1919-жылы күчөгөн.
Статистика жана рекорддор
Оюнга чыккандар Гол киргизгендер Эл аралык рекорддор Трансферлер
Оюнчулардын баасы "London Evening Standard" гезитинин маалыматы боюнча берилген.
Шилтемелер
Расмий сайт
Фейсбуктагы расмий тобу
Арсенал Англис Премьер-Лигасынын расмий сайтында
Марьина Роща (метро бекети, Чоң айлампа сызыгы)
Марьина Роща — Москва метросунун Чоң айлампа сызыгындагы бекет. 2023-жылы 1-мартта ачылган.
Кичи Катасьма (дарыя)
Кичи Катасьма — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Катасьма дарыясынын сол жээгинен 14 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чакмак таш
Шарты
Оюнчулардын саны 10—20 киши.
Оюн аянтчада өткөрүлөт.
Оюнга даярдануу
Диаметри 7—9 метр келген тегерек сызылат, оюнга жетекчи шайланат, калгандары эки топко бөлүнүп тегеректин сыртында турушуп оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюндун кезеги боюнча бир топтон чыккан оюнчунун көзү жоолук менен таңылат. Экинчи топтон чыккан оюнчу колдоруна жалпак таштарды алып, тегеректен чыкпай 2—3 кадам жасагандан кийин таштарды бир-бирине уруп табыш чыгарып, бир аз ордунан жылбай турат. Көзү таңылган оюнчу таштардан чыккан табышты көздөй басып, таштарды чакылдаткан оюнчуну табууга аракеттенет. Эгерде ал оюнчу, таштарды чакылдаткан оюнчуну тапса, алардын тобуна жеңиш упайы берилет. Андан кийин калган оюнчулар тегерекке кезеги менен бирден чыгышып оюнду улантышат. Топтордон акыркы болушуп чыгышкан оюнчулар бир бирин табышкандан кийин, топтордогу оюнчулар ролдору менен алмашышат. Оюн 2—3 жолу кайталанышы мүмкүн. Көп жолу упайларга ээ болушкан оюнчулар жеңишет.
Оюндун эрежеси
Көздөрү таңылган оюнчулардын шыкаалап кароосуна, себепсиз жоолукту чечүүгө, таштарды чакылдаткандан кийин ордунан күтпөй жылууга, айтууга болбойт.
Педагогикалык мааниси. Көңүл коюуга, тартипти сактоого, тапкычтыкка үйрөтөт.
Ассоциация (химия)
Ассоциация (химияда) – бирдей же жаратылышы б-ча жакын молекулалар эритмелерде салыштырмалуу туруксуз топтор – ассоциаттар (димерлер, тримерлер ж. б.) пайда кылат. Аларда молекулалар суутектик байланыш, ван-дер-ваальс, диполь-диполдук ж. б. күчтөр менен байланышкан ассоциациялык эритмелер физикалык-химиялык касиеттерине таасир этет. Мисалы, суутектик байланыштын натыйжасында молекулалар өзүнөн өзү ассоциацияланышынын негизинде суюк суудагы муз сыныктарынын структурасы сакталып калышы менен шартталат, бул суюк суунун бир катар аномалдуу касиеттерине себеп болот. Электролиттер эритмесиндеги иондор ассоциациялык иондук жуптар, тримерлер пайда болушу алардын заряддарынын электростатикалык өз ара аракеттенүүсү жана сольватташуусу менен шартталат. Иондук жуптар тийишкен жана сольват менен бөлүнгөн болушат. Иондор ассоциациялык процесстери массанын таасир этүү законуна жана термодинамикалык катыштарга баш иет. Иондор ассоциациясы алардын зарядына, радиусуна, электрондук катмарлары түзүлүшүнө жана ошондой эле эриткичтин диэлектрлик өткөргүчтүгүнө, анын молекулаларынын электрон донор жана электрон акцептор касиеттерине көз каранды. Диэлектрлик өткөргүчтүгү төмөн эриткичтерде жүздөгөн жана миңдеген иондордон турган кластердик түзүлүштөр кездешет.
Жугуштуу оорулар кабинети
Жугуштуу оорулар кабинети - шаардык жана райондордогу борбордук поликлиникалардын составындагы уюштуруу-методикалык, консультация-диагностикалык жана дарылоо, ошондой эле жугуштуу ооруларга жана бактерия алып жүрүүчүлөргө диспансердик байкоо жүргүзүүчү бөлүм. Өнөкөт ооруларды кабыл алуу жана консультация берүү, ооруп айыккандарга жана бактерия алып жүрүүчүлөргө амбулаториялык дарылоону жана жугуштуу оорулуу менен катнашкандарга байкоо жүргүзүүнү врач-инфекционист жүргүзөт. Жугуштуу оорулар кабинети жугуштуу ооруларга каршы күрөш жүргүзүү үчүн пландуу түрдө оорулууну, бактерия алып жүрүүчүлөрдү өз убагында таап, жугуштуу оорулардын алдын алууну ишке ашырат жана калк арасында санитариялык-агартуу иштерин жүргүзөт.
"Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты грим жана чач жасалгасы" номинациясы
"Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты грим жана чач жасалгасы" номинациясы (англ. Academy Award for Best Makeup and Hairstyling) - жыл сайын, тасмадагы Эң мыкты грим жана чач жасалгасы жетишкендикке ыйгарылат. Башка номинацияларга беш тасма коюлса, бул номинацияга жыл сайын адатынча үч тасманын талапкерлиги коюлат.
Мээ
Мээ — нерв системасынын борбордук бөлүгү. Баш сөөк көңдөйүндө жайгашкан.
Мээ тууралуу
Адамдын мээси болжол менен 900 — 2000 гга жетет. Ымыркай баланын мээсинин салмагы 334—340 г. Курсактагы жана бир жашка чейинки баланын мээси өтө тез өсүп, бара-бара жайлайт.
Мээ 20 жашка чейин өсөт. Картайганда башка органдар сыяктуу эле мээ кичирее баштайт. Адамдын мээси айлана чөйрөдөн жана ички органдардан кабыл алынган кабарларды тынымсыз кайрадан иштеп чыгып, аларды анализдейт жана синтездейт, салыштырат. Ар бир орган менен системанын ишин тактайт, аларды башкарып, бир тартипке салат. Мээ териде, булчуңда, муунда, ички органдарда, көздө, кулакта, тилде жайгашкан сезгич рецепторлор аркылуу айлана-чөйрөдө болуп жаткан ар түркүн кабарларды кабыл алып, айлана-чөйрө менен тыгыз байланышта болот.
Эволюция
Эволюциялык өөрчүшү боюнча адамдын мээси эң байыркы жана жаңы бөлүктөн турат.
Мээнин байыркы бөлүгүн анын сүмбөсү жана кара куш мээ түзөт. Мээ сүмбөсүнө сүйрү мээ, көпүрө, ортоңку мээ кирет. Ал эми мээнин жаңы (кийинки) бөлүгүн анын эки чоң жарым шары түзөт. Мээ сүмбөсүндө (сүйрү мээде, көпүрөдө, ортоңку мээде жана аралык мээде) көп сандаган түрдүү милдеттерди аткаруучу нерв клеткалары — борборлор жайгашкан (Баш мээ нервдери).
Сүйрү мээ
Сүйрү мээ мээнин эң арткы бөлүгү. Сүйрү мээде жүлүндүн ортоңку каналы кеңейип, чоң көңдөйчөнү (карынча) түзөт. Бул көңдөйчөнүн жогору жагы жука кан тамыр чиеленишинен туруп, мээжүлүн суюктугун бөлүп чыгарат. Сүйрү мээнин капталы нерв жипчелеринен туруп, калың болот. Сүйрү мээде дем алуу, кан айлануу, жутуу жана кусуу борборлору жайгашкан.
Ортоңку мээ
Ортоңку мээ кара куш мээ менен көпүрөнүн алды жагында жайгашкан. Анын капталы калың, сүйрү карынчасын таламустун карынчасы менен байланыштыруучу каналы бар. Калың капталында кээ бир рефлекстик борборлор: алгачкы көрүү жана алгачкы угуу борбору, ошондой эле булчуңдарды чыңоо борбору орун алган. Мээнин сүмбөсүндө жайгашкан көп борборлордун ичинен тор сымал түзүлүштүн (формациянын) мааниси чоң. Ал өтө чоң жана кичине борборлордон туруп, бири-бири менен нерв жипчелери аркылуу байланышкан. Бул формация (түзүлүш) өзүнүн нерв жипчелери аркылуу борбордук нерв системасынын бардык бөлүктөрүн байланыштырып турат.
Аралык мээ
Аралык мээ эки чоң жарым шардын астында жайгашып, мээнин сүмбөсүн чоң жарым шарлар менен туташтырат. Ага оң жана сол көрүү дөңчөлөрү кирет. Бул дөңчөлөр аркылуу мээ кыртышындагы көп сандаган борборлорду карай жана ал борборлордон артты көздөй сезгич жана жооп кайтаргыч нерв жипчелери өтөт. Аралык мээге көрүү дөңчөсүнүн алдындагы мээ бөлүктөрү да кирет. Мээнин анча чоң эмес бул бөлүгүндө кырктан ашык ар түрдүү борборлор бар. Көрүү дөңчөсүнүн алдында нерв клеткаларынын чогулган жери гипоталамус деп аталат. Анда дене температурасын, зат алмашууну (суу, туз, углевод жана башкалар), кан басым жана уйкуну жөнгө салуучу борбор жайгашкан. Түзүлүшү жана физиологиялык аткарган милдети боюнча мээнин бул бөлүгү гипофиз бези менен тыгыз байланышкан. Мээ сүмбөсүнүн үстүнөн жана арт жагынан каракуш мээ басып турат. Адамдын алдыңкы мээси эки (оң жана сол) чоң жарым шардан турат. Мээнин чоң жарым шарлары ак жана боз заттан турат. Нерв талчаларынан түзүлгөн ак зат жарым шардын ичинде жайгашкан. Ал эми нерв клеткаларынан түзүлгөн боз зат жарым шардын үстүндө жайгашып, мээ кыртышын түзөт. Мээ кыртышынын калыңдыгы 2—5 мм. Бул эки жарым шарды узунунан кеткен терең жарака бөлүп турат. Эки жарым шар бири-бири менен бир нече млн нерв жипчелеринен турган бириктиргич чор денече аркылуу бириктирилген. Бул бириктиргичтеги көп сандаган нерв жипчелери аркылуу жарым шарлар бири-бири менен кабарлашып, мээнин иши так жана ишенимдүү аткарылат. Жарым шарды каптаган мээ кыртышы көп сандаган буткулдарга (жылгаларга) бөлүнгөнсүп турат. Бул буткулдар мээ кыртышынын бетин чоңойтот. Алар түрдүү тереңдикте болот. Эң терең жылгалар ар бир жарым шарды маңдай, чыкый, эмгек, арткы жана аралча бөлүктөрүнө бөлөт. Мээ кыртышында эң көп борборлор орун алган. Алар функциялык өзгөчөлүгү, аткарган милдеттерине жараша мээ кыртышынын бел гилүү бөлүктөрүндө жайгашат. Мээ кыртышындагы борборлор аркылуу чечим кабыл алынып, ар бир аткаруучу органдарга жиберилип турат. Ар бир жарым шардын тереңинде (кыртыш алдындагы) топ-топ борборлор жайгашкан. Алар эң татаал кыймыл-аракетти уюштурат жана эмоцияга жооп берет.
Ак заттын функциясы
Жарым шарлар менен нерв борборлорунун арасында ак заттан турган нерв жипчелери бар. Алар борбордук нерв системасына сырттан жана ичтен түрдүү кабарларды жеткирип турат. Ал эми мээнин бардык бөлүктөрүнүн ичинде алардын карынчасы деп аталган көңдөйлөр бар. Бул карынчалар кан тамыр чатыштары бөлүп чыгарган мээ — жүлүн суюктугу менен толгон. Демейде бул суюктук мээ жана жүлүндүн жалтырак (кан тамырсыз) катмарынын алдына бөлүнүп чыгып, андан ары вена кан тамырына өтүп турат.
Мээ кабыктары
Мээ кабыктары — мээ жана жүлүндү сыртынан каптап турган тутумдаштыргыч ткандуу катмар. Ал үч катмардан турат: катуу, желе сымал жана кан тамырлуу. Алардын эң ичкисинде артерия жана вена кан тамырлары көп болгондуктан кан тамырлуу мээ кабыктары деп аталат. Бул кабык мээге тыкыс жайгашып, анын кобулдарына кирип турат да, кан менен камсыз кылуу, мээ суюктугун иштеп чыгаруу кызматын аткарат. Мээнин желе сымал кабыгында кан тамырлар болбойт, абдан жука жана назик келет. Мээнин катуу кабыгы калың жана катуу болот, оңой менен чоюлбайт. Анын ички бети жылма, жылтырак жана нымдуу болот. Бул кабыктан мээни көздөй катуу мүйүзчөлөр ажырайт. Булар мээни бөлүмдөргө бөлүп, аны чайкалуудан сактайт. Мээнин катуу кабыгы жүлүн тушунда экиге ажырап, сырткы (сөөк алдындагы) жана ички (май клетчаткасы менен вена кан тамырлар чиеленишинен турган) көңдөйчөлөрдү түзөт. Мындай көңдөйчөлөр мээнин желе сымал кабыгы менен, ошондой эле баш терисинин веналары менен байланышта болот. Бул аркылуу мээ суюктугу вена канына кошулат, ошондой эле мээнин катуу кабыгынын көңдөйүндөгү вена каны баш терисинин сырткы вена тамырларына чыгарылып турат. Мээнин катуу кабыгынын өзүнүн вена, артерия кан тамырлары жана нервдери бар. Бул катуу кабык мээни куту сымал каптап, аны сырткы күчтүн урунуу таасиринен сактайт. Мээнин катуу кабыгы менен баш сөөгүнүн ортосунда бир аз боштук болот. Мээ кабыктарынын беттешкен жерлеринде мээ суюктугу менен толгон боштуктар бар. Мээнин кан тамырлуу кабыгы менен желе сымал кабыгынын арасындагы боштук бардык жеринде бирдей болбостон, кээ бир жеринде кенен келип, мээ суюктугун топтоочу көңдөйчөлөрдү түзөт.
Мээнин чайкалышы
Мээнин чайкалышы баштын демейде жабык жабыркашынан пайда болот. Мында мээ заты бузулбайт, бирок нерв клеткаларынын иштеши убактылуу бузулуп, мээнин айрым бөлүктөрүнүн байланышы үзүлөт да, анын функциясынын бузулушу байкалат. Мээ чайкалганда адам эстен танат (бир нече секундадан бир канча саатка чейин). Эсине келгенде кускусу келип, жүрөгү айланат, башы ооруйт; травманын алдындагы окуя эсинде калбайт. Өңү кубарып (же кызарып), тамыры тез-тез кагат, алы кетип, тердеп, уйку басышы мүмкүн. Мындай абал 1—2 жумадан кийин акырындык менен жоголот. Мээнин чайкалышынын оордугуна жараша жана тынч режим толук сакталбаса оорулуу алсырап, тез чарчайт, башы ооруп, туталанат, эмгекке жөндөмдүүлүгү начарлайт жана башкалар Мындай белгилер айлап, ал түгүл жылдап байкалышы мүмкүн. Баш жабыркаган учурда (айрыкча эстен танып, куса баштаса) оорулуу сөзсүз врачка кайрылууга тийиш. Мээ чайкалганда оорулууну төшөккө жаткырып (такыр кыймылдатпай жаткыруу убагын врач аныктайт), башына муздак нерсе басуу, кусса башын буруп коюу керек (Баш травмасы).
Нан
Нан — углеводдун негизги булагы; анда В тобундагы витаминдер бар. Орга.низм бир суткада керектөөчү белоктун 1⁄3 ин, кальций менен фосфордун 25%ин, темирдин жарымынан көбүн нандан алат. Каткан нандын биологиялык жана азыктык баалуулугу төмөндөбөйт, тескерисинче бир аз катыган же кургатылган нан сиңимдүү келет. Нандын аш болумдуулугу ундун түрүнө жана сортуна жараша болот, жогорку сорт ундан жасалган нан сиңимдүү. Нан бышыруучу өнөр жайлар нан азыктарынын жүздөгөн түрүн (булочкаларды, шакек нандарды, кургатылган, ошондой эле диеталык) чыгарат. Алар көбүнчө кара буудайдын, буудайдын унунан же алардын аралашмасынан жасалат. Диеталык тамактануу үчүн атайын нан жасалат. Диабет оорулуулар, семирип кеткендер үчүн углеводу аз нандар даярдалат. Тузсуз нандар бөйрөк жана жүрөк-кан тамыр оорусу менен ооругандарга сунуш кылынат. Карындын же он эки эли ичегинин жарасында, өнөкөт гастритте жана колитте буудайдын 1жана 2-сортунан бышырылган бир аз катыган же кургатылган нан сунуш кылынат. Холециститте, өнөкөт гепатитте, боордун циррозунда жана боор менен өт жолдорунун иши бузулганда буудайдын 2-сорт унунан, кара буудайдын унунан жасалган нан пайдалуу.
Нанды үй шартында сактоо
Үй шартында нан 11 —12 саатта катат. Катыбас үчүн аны атайын нан салгычта, эмаль мискейде, полиэтилен баштыкта сактоо керек. Нан салынган идишти жумасына бир жолу ысык суу менен жууп, кургатуу оң. Нанды караңгы, ным жерде, муздаткычта сактоого болбойт, анткени ал ным тартып, көгөрүп кетет.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Авиамоторная (метро бекети)
Авиамоторная — ар сызыктар Москва метросунун участкаларынын аты.
Максют (Зилайыр району, Башкыртстан)
Максют — Башкыртстандын Зилайыр районундагы айыл, Кашкар айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 93 киши. Почта индекси — 453696, ОКАТО коду — 80227823004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
"Грэмми" сыйлыгынын "Тасма, телеберүү же башка көрсөтмө медиага жаздырылган эң мыкты музыкалык жыйнак" номинациясы
"Грэмми" сыйлыгынын "Көрсөтмө медиа үчүн жаздырылган эң мыкты музыкалык жыйнак" номинациясы (англ. The Grammy Award for Best Compilation Soundtrack for Visual Media) 2000-жылдан тартып ыйгарыла баштаган. 2000-жылы сыйлык "Эң мыкты музыкалык жыйнак" номинациясы катары аталган, ал эми 2001-2011-жылдар арасы "Тасма, телеберүү жана башка көрсөтмө медиа үчүн жаздырылган эң мыкты музыкалык жыйнак" деп аталган.
2012-жылы бул номинация "Көрсөтмө медиа үчүн жаздырылган эң мыкты музыкалык жыйнак" катары таанымал болгон.
"Грэмми" сыйлыгынын мурунку номинацияларына "Мурунку жылы жаздырылган музыка" номинациясы кирген. Бул сыйлык альбомдун тректерин ырдаган артисттерге же продюсерлерине берилет. Экөөнүн бирөөсү жок болгон учурларда сыйлык альбомдун музыкалык багытына жооптуу болгон адамына берилет.
Виноградное (Чүй району)
Виноградное (Виноградное) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Чүй районундагы айыл. Сайлык айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 021 киши.
Балыкчы акиташ теги кени
Балыкчы акиташ теги кени Нарын облусунун Кочкор районунда. Эки участкага бөлүнүп, биринчиси Кочкор кыштагынан 10 км түндүк-чыгышта, экинчиси андан 5 км түндүктө, Кулаганташ бөксө тоосунда, Балыкчы-Кочкор жолунун боюнда. 1955-ж. геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлгөн. Биринчи участкадагы акиташ теги майда бүртүкчөлүү, мраморлошкон. Өңү боз, бозомук, саргыч боз, темгилдүү. Арасында темир кычкылы болгондуктан кызгылтым тактар кездешет. Акиташ тегин майда интрузиялар жиреп чыгып, тектоникалык жаракалар менен тилмеленген. Узундугу 900 м, калыңдыгы 40–50 м. Кендин химиялык курамы өзгөрүлмөлүү: СаО – 54,81–26,25%, МgО–8,62%ке чейин. Экинчи участкадагы акиташ катмарынын калыңдыгы 20–50 м, узундугу 1 кмге чейин. Мраморлошкон, өңү ак, бозомтук, темгилдүү, Химиялык курамы туруктуу: СаО 48,58%, МgО-3,02%. Акиташ алууга болот. Баланстык запасы С1 категориясы боюнча 320,3 миң т.
Жел чыгаруучу түтүк
Жел чыгаруучу түтүк - ич көпкөндө ичегиде чогулган газды чыгарууда колдонулуучу түтүк. Жел чыгаруучу түтүктү биринчи жолу пайдаланууда врач менен кеңешүү зарыл. Аны колдонуу алдында суу менен жууп, газ өткөрөөрүн текшерүү, кайнатуу керек. Оорулуу бутун бүгүп капталынан жатат. Түтүктүн жумуру учун вазелин же күн караманын майы менен майлап, арткы тешикке акырындык менен киргизип, сыртка 5-7 см калтыруу керек.
"Оскар" сыйлыгынын "Тасма үчүн эң мыкты музыка" номинациясы
"Оскар" сыйлыгынын "Тасма үчүн эң мыкты музыка" номинациясы (англ. Academy Award for Best Original Score) - композитор тасма окуянын оордугуна айрыкча көңүл буруу үчүн жазган эң маанилүү музыкага ыйгарылат.
Арстанбап өрөөнү
Арстанбап өрөөнү – Жалал-Абад облусундагы табигый кооз аймак. Бабаш-Ата кырка тоосунун түштүк-чыгыш капталынан орун алган. Базар-Коргон районунун аймагында, Жалал-Абад темир жол бекетинен 60 км түндүк-батыш тарапта. Деңиз деңгээлинин бийиктиги 1400-2000 м. Жеринин бетп дөбө-дөңсөөлүү, белестүү келип, айрым жери түзөң тартып кетет. Өрөөндүн төрүндө тар капчыгай, корумташ жана палеозойдун акиташ тектүү массивдери бар. Мезозойдун жана палеоген-неогендин кызыл түстүү чөкмө тектеринен турат. Климаты мелүүн континенттик. Түндүктөн соккон муздак абаны Бабаш-Ата кырка тоосу тосуп калгандыктан кышы жумшак, кар арбын жаайт; январдын орточо температурасы -3°С. Жаз эрте келип, жаан-чачындуу. Жайында Фергана өрөөнү тараптан соккон керимсел шамалдын таасири жокко эсе, салкын; июлдун орточо температурасы 20°С. Күзү жылуу, көбүнчө күн ачык болот. Жылдык орточо жаан-чачыны 1000 ммдей; көбү март, май айларында жаайт. Жылдык орточо салыштырмалуу нымдуулугу 54%. Күн тийүү узактыгы жылына 2800 с. Кыртышында чириндиге бай каралжын-күрөң топурак басымдуу. Арстанбап өрөөнү - дүйнөдөгү кайталангыс эң кооз жерлердин бири. Кооздукту жыш өскөн жапайы жаңгак-жемиш токою түзөт. Жаңгакка аралаш алча, алмурут, карагат, кайналы, айвансари, алма жана башка мөмө-жемиштер, ошондой эле шилби, итмурун, асамуса, карамарт, ыргай жана башка өсөт. Токой арасындагы ачык аянттарды бийик өскөн шалбаа өсүмдүктөрү ээлейт. Суу боюнда терек, тал, чычырканак, балгын жана башка өсөт. Жаңгак токоюнун жогорку чегинде карагай, акчечек, кайың, шилби, табылгы жана башка кездешет. Токойду калыбына келтирүү жана көбөйтүү максатында жаңы көчөттөр отургузулууда. Өрөөн аркылуу Арстанбап суусу агат. Жер бетине чыгып турган акиташ тектүү массивдер майда сууларды бөгөп, шаркыратмаларды пайда кылган. Жаныбарлардан аюу, доңуз, карышкыр, суусар, кашкулак, элик, тоо эчки; канаттуулардан улар, кекилик, чил жана башка көп кездешет. Арстанбап өрөөнүндө Гүмкана токой чарбасы бар, анда жаңгак, мөмө-жемиштер (алма, алча жана башка) жыйналып мамлекетке тапшырылат. Арстанбаптын таза абасы климаттык терапияга жана адамдардын эс алуусуна ыңгайлуу. Арстанбап кыштагынан 8 км түштүк-батыштагы көлдүн акваториясында дары баткактын кени бар; 1975-77-жылы чалгындалган; запасы 20 миң м3. Арстанбап кыштагына жакын пансионат (500 орундуу), ден соолукту чыңдоочу спорттук лагерлер иштейт. Арстанбап кыштагында 16-18-кылымга таандык архитектуралык эстелик - Арстанбап күмбөзү бар.
Арсыгулов Жекшеналы
Арсыгулов Жекшеналы (1928-жылы туулган, Чүй облусу, Сокулук району, Төш-Булак айылы) - артист, КРнын эл артисти (1986). Эмгек жолун 1942-жылы Сокулук районундагы «Төш-Булак» чарбасында колхозчу болуп иштөөдөн башгаган. 1945-жылдан Кыргыз драма театрында артист. Жалпысынан 100дөн ашуун роль ойногон, алардын көрүнүктүүлөрү: Олег Кошевой (А. Фадеев, «Жаш Гвардия»), Эрмек (А. Куттубаев, К. Маликов, «Биз баягы эмеспиз»), Өмүркул (М. Токобаев, «Кайгылуу Какей»), Бобчинский (Н. Гоголь, «Текшерүүчү»), Жапалак (Р. Шүкүрбеков, «Жапалак Жатпасов»), Макечал (Б. Жакиев, «Алтын аяк»), Малабай (Т. Абдумомунов, «Жыгылган оогонго күлөт»), Эдгар (У. Шекспир, «Король Лир»), Плюшкин (Н. Гоголь, «Өлүү жандар»), Нурмат (А. Осмонов, «Махабат»). Медалдар менен сыйланган.
Акционердик коом
Ачык жана жабык акционердик коомдор
Эгерде жабык коомдун акционерлеринин саны ушул пунктта белгиленген чектен ашып кеткен учурда, аталган коом бир жылдын ичинде ачык коомго кайра түзүлүүгө тийиш. Эгерде анын акционерлеринин саны азайбаса, анда коом сот тартибинде жоюлууга тийиш.
Колдонулган адабияттар
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Чөкө таандар (уруу)
Чөкө таандар (уруу) (лат. Pyrrhocorax) — булардын бир өкүлү, кызыл тумшук (лат. P. pyrrhocorax).
Айлануу кыймылы
Айлануу кыймылы — нерсенин кыймылсыз окту же чекитти айланып кыймылдоосу. Жаратылышта жана техникада өтө көп кездешет. Мисалы, планеталардын өз огунда айлануусу, станоктун, механизмдин, агрегаттын бөлүктөрүнүн айлануу кыймылы. Катуу нерселердин айлануу кыймылы эки түрдүү болот: 1) кыймылсыз окту айланганда катуу нерсенин чекиттери, борбордун кыймылсыз бир түз сызыкта жаткан радиустары ар түрдүү чоңдуктагы айланалар боюнча кыймылдайт. Ал эми кыймылсыз түз сызык болсо айлануу огу деп аталат. Айлануу кыймылынын негизги кинематикалык мүнөздөмөлөрү болуп бурчтук ылдамдык жана бурчтук ылдамдануу эсептелет. Катуу нерсенин кандайдыр бир чекитинин сызыктуу ылдамдыгы J айлануу огунан бул чекитке чейинки аралыкка түз пропорциялаш: ϧ=Rω, R - айлануу огунан нерсенин берилген чекитине чейинки аралык, ω - бурчтук ылдамдык. Ар кандай убакытка туура келген айлануу кыймылында нерсенин чекиттеринин бурулуу бурчтарынын чоңдуктары бирдей; 2) кыймылсыз чекитти айланганда катуу нерсенин чекиттери борбордо ошол кыймылсыз чекит болгон сфералык бет боюнча кыймылдашат. Нерсенин ар кандай чекитинин ылдамдыгы ϧ=Rω, мында R - радиус-вектор. Айлануу кыймылынын динамикасынын негизги формуласы: Мсырт=∆L/∆t, мында ∆DL - нерсенин импульс моментинин ∆t убакытта кыймылсыз чекитке карата өзгөрүшү, Мсырт - ошол чекитке карата нерсеге аракет эткен бардык күчтөрдүн моменттеринин суммасы.
Метеор
Метеор (гр. meteor – «атмосфералык кубулуш ») – планета аралык мейкиндиктен Жер амтосферасына бир нече километр ылдамдык менен киргенде Жер атмосферасынын жогорку катмарында (130 – 180 км бийиктикте) күйүп кетүүчү космос телосу.
Атмосферанын таасиринен метеорлор адатта толук массасын жоготот, башкача айтканда «күйөт», ошондуктан от чыгарып, атмосфера газын иондоштурат.
Жаркыраган метеорлор болид, ал эми начар жаркыраганы учуучу жылдыздар деп аталат.
Метеор телосу – метеор кубулушун пайда кылуучу космос телолору. Өтө кичине массалуу метеор телолорундагы кубулуштарды телескоп аркылуу гана көрүүгө болот. Мындай кубулуштар өтө көп. Ал эми чоң массалуу метеор телолору жаркырак чоң метеорлорду же оттуу шарларды пайда кылат.
Метеор чаңы – сфера формасындагы, диаметри 0,1 – 0,001 мм болгон өтө майда катуу бөлүкчөлөр; ал метеор телолорунун Жер атмосферасында талкаланышынан пайда болот.
Метеорлорду байкоо аркылуу метеорлордун санын билүүгө жана алардын радианттарын аныктоого болот. Байкоочу биринчи учурда көрүү талаасы 60°тай болгон тегерек алкактын астында жайланышат да, алкактын ичиндеги гана метеорлорду каттайт. Китепчеге метеордун номуру, жылдыз чоңдугу, учуп чыккан мезгили, бир секунд тактыктагы бурчтук ылдамдыгы, багыты жана анын алкакка карата агымы катталат. Бул байкоолор метеор агымдарын жана метеордун жаркырактыгы бонча бөлүнүшүн изилдөөгө мүмкүндүк берет.
Метеор күзөткүч – бүткүл асманды көрүүчү жана метеорлорду сүрөткө тартуучу кең бурчтуу фотографиялык камералардын системасы.
Малый Бузат (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Малый Бузат — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Бузат айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 64 киши. Почта индекси — 453193, ОКАТО коду — 80248815001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Надир
Нади́р (араб. نظير надир, «бет маңдай») тик сызык менен асман сферасынын кесилишиндеги төмөнкү чекит.
Жер шарынын зенит жана ага карама-каршы турган надир тараптагы чекиттер, жер шарынын бетинде диаметри бонча карама-каршы жайгашкан чекиттери деп аталат.
Зенит жана надир сызыктары аркылуу өткөн чоң тегерек асман сферасынын вертикали деп, анын меридианы болуп эсептелет.
Астат
Астат (гр. astotos-туруксуз, лат. Аstatium), астатиян – Д. И. Менделеев мезгилдик системасынан VII мезгилинин VIIА группа орун алган радиоактивдүү элементи, к.н. 85, галогендерге кирет. Эң туруктуу изотобу 210At (Т1(2-8,3 саат). Биринчи жолу 1940-ж. Э.Сегре, Т.Корсон, У.Мак-Кензи висмутту a-бөлүкчөлөр менен нурлантканда 211At изотобун алышкан (209Bi (a3n), 211At). Анын туруксуз 19 изотобу бар, эң туруктуусу 21095At - 8,3 саатка чейин жашайт. Бардыгы радиоактивдүү. At катуу зат, балкып эрүү темп-расы 244оС, кайноо темп-расы 309оС. Бирикмелеринде -1, +1, +5 окистенүү даражаларын көрсөтөт. Химиялык касиеттери жагынан полонийге да, йодго да окшош, башкача айтканда металлдык жана металлоиддик касиетке ээ. Галогендер сыяктуу эрибеген тузду AgAt пайда кылат жана йод сыяктуу (AgJO3) беш валенттүү AgAtO3 абалга чейин окистенет. Вакуумда жана кадимки шартта оңой бууланат. Металлдарга (Ag, Au, Pt) жакшы сиңет. Астат суутек сульфидинин таасири менен чөкмөгө түшөт., сульфид эритмелери эритмелеринен аны цинк сүрүп чыгарат. Астат электролиздөөдө катодго тартылат. А. металлдарга сиңүү касиети аны таза түрүндө бөлүп алууга мүмкүндүк берет. Галогендерге караганда металлдык касиети жогору. Ал бир топ металлдар, галогендер менен, ошондой эле суутек сульфиди менен реакцияга кирет.
Цистография
Цистография (грек. kystis табарсык + graphō жазуу, көрсөтүү) — табарсыкка контрасттуу зат жиберип, аны рентгендик изилдөө ыкмасы.
Цистографияда түрдүү рентген контрасттуу заттар же газ (пневмцистография) пайдаланылат. Цистография табарсыктын түрдүү ооруларында (табарсыктын шишиги, ташы жана башкалар) диагнозду тактоо үчүн колдонулат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Каракол музыкалык окуу жайы
Каракол музыкалык окуу жайы Ы. Туманов атындагы – 1976-жылы ачылган. Окуу жайынан фортепьяно, элдик кылдуу чертме, тартма, үйлөмө, урма аспаптар, ырдоо, хор дирижёру, музыканын теориясы, эстрада боюнча адистикке ээ болушат. 1994-жылы Ы. Тумановдун ысмы берилген. Окуу жайын бүткөндөрдүн көбү Кыргыз улуттук консерваториясынан, Б. Бейшеналиева атындагы КМИИден окуусун улантат .Окуу жайы ачылгандан бери 1 миң 500дөн ашуун өнөрпоз бүтүрдү (2008), анын ичинде Кыргыз Республикасынын эл артисти Т. Жакшылыков, артисттер Д. Акулова, Р. Абдувалиева, Н. Орозалиева, У. Тилегенов, Кеңеш уулу Эрдик, Т. Керимбеков жана башка бар. Окуу жайынын алдында хор, эл аспаптар оркестри, фольклордук жана башка ансамблдер уюшулган.
Жатын кынын жуу
Жатын кынын жуу аялдын жыныс органынын өнөкөт сезгенүү ооруларында врачтын көрсөтмөсү боюнча гана жасалат. Бойго болтурбоо максатында өз алдынча жууй берүү жатын кынынын чөйрөсүн өзгөртүп, микробдордун оору козгоочу таасирине туруктуулугун төмөндөтөт. Жатын кынын жуу үчүн кайнатылган жылуу (37-40°) жана ысык (45-48°) сууга врач сунуш кылган дары кошулат. Ысык суу менен жууганда жыныс органынын сырткы терисин күйгүзүп албаш үчүн вазелин сыйпап коюу сунуш кылынат. Бул процедураны чалкасынан жатып, бут бүгүлгөн калыбында судна коюп жасалат. Ал үчүн Эсмарх кружкасы пайдаланылат. Ысык суу менен жуу жай (10-15 минутага чейин) жүргүзүлөт. Процедурадан кийин жатып эс алуу зарыл. Этек кир келгенде, кош бойлуу мезгилде жана төрөттөн кийин жыныс органдарынын катуу кармаган сезгенүү ооруларында Жатын кынын жууга болбойт.
Цистит
Цистит (грек тилинен иκύστις — көбүк) — табарсыктын сезгениши. Клиникалык практикада "цистит" терминин колдонуусу, сийдик инфекциясы табарсыктын ички былжырлуу чел кабыктын сезгенүүдө колдонулат, ошол эле учурда табарсыктын функиясын бузулуусуна алып келет. Цистит менен аялдар да жана эркектер да оорушат, бирок көбүнчө аял кишилер оорушат, эркек кишилерге салыштырмалуу (эркектер 8 эсе аз оорушат), анатомиялык өзгөчөлүктөргө байланыштуу. Аялдардын уретрасы(заара жолу) диаметри чонураак жана узундугу кыска болгонуна себептүү инфекция табарсыка кирүү ыктымалы көбүрөөк.
Инфекция жыныс органдары аркылуу заара жолуна кирип, табарсыкты сезгендирет. Табарсыктагы таш, шишик оорусу да циститке түрткү берет.
Түрлөрү
Ал катуу кармаган жана өнөкөт болуп айырмаланат. Кээде табарсыктын айрым ички бөлүгү сезгенсе, кээде ал толугу менен сезгенет. Циститте алгач былжыр чел кызарып, шишимик тартып, кан тамырлары көөп, кеңеет. Дарт создуга берсе, сезгенүү былжыр челден булчуң катмарына тарайт, айрым жерлери жараланып, ириңдүү кабыкчалар менен жабыла баштайт. Оору узакка созулуп, өнөкөткө өтсө, табарсыктын ичинде сезгенген шишиктер, эт катмарларында катууланган бөлүктөр пайда болуп, табарсыктын көлөмү кичирее баштайт. Циститте тез-тез заара ушатат, заара кылганда табарсык ачышып ооруйт. Табарсыктын ачышканы, ооруганы заара ушатып бүткөндө күчөйт, кээде заара менен кошо кан чыгып, дене ысыйт, оору табарсык туштан белге берилет, заара кан же ириң аралаш болушу да ыктымал.
Катуу кармаган цистит
Катуу кармаган цистит 7—10 күндөн кийин басаңдап, ачышканы азайып, оорулуунун жалпы абалы оңоло баштайт. Өнөкөт циститти негизги себебине жараша дарылоо зарыл. Цистит күз, жаз мезгилинде көп кездешип, суукка урунуу, буттун муздашы, жыныс органдарынын сезгениши өнөкөт дартка чалдыктырат. Өнөкөт циститте заараны кармай албай калган учурлар да болот.
Дарылоо
Дарылоо оорунун себебине карата жүргүзүлөт. Циститте ар кандай дары берилет, ошондой эле суюктукту көп ичүү, туздуу, өткүр тамак ичпөө зарыл. Жүгөрү чачыгын кайнатып, муздатып, ошондой эле минерал сууларын (Боржоми, Арашан, Нарзан) ичүү жакшы жардам берет. Табарсык тушка жылыткыч басып, заарада кан болбосо ысык ваннага 25— 30 мин. отурса да болот. Санаторий-курортто дарылануу сунуш кылынат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Азуучандар
Азуучандар — (лат. Dissostichus) Антарктида балыктарынын бир уруусу.
"Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты саундтрек" номинациясы
"Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты саундтрек" номинациясы (англ. The Academy Award for Best Original Song) - жыл сайын Кинематографиялык искусство жана илимдер академиясы тарабынан киноиндустрияда эмгектенген адамдарга ыйгарылган номинация. Бул номинация тасма үчүн атайын жаздырылган эң мыкты саундтректин ыр жазуучусуна ыйгарылат.
Торонто эл аралык кинофестивалы
Торонто эл аралык кинофестивалы (англ. The Toronto International Film Festival, TIFF, tiff катары стилдештирилген) – жыл сайын 480 миңден ашык адам катышкан дүйнөдөгү эң ири ачык кинофестивалы. Акыркы 42 жыл ичинде, конокторго жаңы тасмалардын танытуу роликтерин, ошондой эле жандуу тасмаларды жана интерактивдүү галереяларды тартуулаган тасма маданиятынын TIFF Bell Lightbox борборунда өткөн TIFF кинофестивалы тасма тартуу маданиятынын жылдык иш чарасына айланган.
Жыл сайын TIFF Bell Lightbox тасма тартуу тармагына жардам көрсөтүп Канада жана башка өлкөлөрдүн кинематографисттери менен жолугушууга өбөлгө түзүп көргөзүүлөрдү, лекцияларды, талкууларды, фестивалдарды, семинарларды сунуштайт. TIFF Bell Lightbox Торонтонун борборунда, Кинг-стрит менен Жон-стриттин түндүк-батыш капталында жайгашкан.
2016-жылы Торонто борборунда, 28 экранда 83 өлкөнүн 397 тасмасы көрсөтүлгөн, иш чарада 480 миң киши катышкан, алардын ичинен 5000 киши тасма тартуу тармагынын кесипкөйлөрү. TIFF бейшемби күнү кечинде, Канадада белгиленген эмгек күнүнөн кийин (сентябрдын биринчи дүйшөмбүсү) башталып он бир күн созулат.
Эл аралык фестивалдын кинорежиссерлордун популярдуу добуш берүүсүндө негизделген People’s Choice сыйлыгы ийгиликтин үлгүсү болуп саналат. Сыйлыкка ээ болгон тасмалардын ичине "Бөлмө" (англ. Room), "Сымалдаштыруу оюну" (англ. The Imitation Game), "Кулчулукта өткөргөн 12 жыл" (англ. 12 Years a Slave), "Зордук менен король" (англ. The King's Speech), "Миллионер" (англ. Slumdog Millionaire), "Окуянын бактылуу бүтүшү" (англ. Silver Linings Playbook), "Арго" (англ. Argo), "Арстан" (англ. Lion), "Ла-Ла Ленд" (англ. La La Land) жана "Даллас сатып алуучулар клубу" (англ. Dallas Buyers Club) кирет.
Түркстан чөлкөмүндөгү музейлер
Түркстан чөлкөмүндөгү музейлер, Түркстан комитети – байыркы замандын искусство эстеликтерин коргоо жана табиятын сактоо боюнча иш жүргүзгөн. 1921-жылы 22-майда түзүлгөн. Аны түзүүчүлөр жана демилгечилер белгилүү окумуштуулар Н. Нечкина, В. В. Бартольд, В. В. Вяткин, Б. П. Денике жана Б. Н. Засыпкиндер болушкан.
Комитетке Орто Азия жана Казакстан аймактарындагы жергиликтүү калктын маданий мурастарын жыйноо жана изилдөө, ошондой эле аймактагы жайгашкан бардык археологиялык, архитектуралык эстеликтерди изилдеп табуу, аларды каттоо жана мамлекет көзөмөлгө алуу боюнча иш чаралар жүктөлгөн. Ошону менен бирге бузулуу коркунучунда турган архитектуралык эстеликтерди калыбына келтирүү, археологиялык казуу иштерин жүргүзүү жана тарыхый эстеликтерди мамлекет энчисине айландыруу жумуштары тапшырылган.
1923–24-жылдары Кыргызстандын археологиялык жана архитектуралык эстеликтерин изилдөө үчүн комитеттин демилгеси менен алгачкы экспедициялар уюштурулган. П. П. Иванов Манастын күмбөзүн жана Талас өрөөнүндөгү археологиялык эстеликтерди, В. Д. Городецкий Чүй өрөөнүндөгү архитектуралык эстеликтерди изилдеген. Фергана археологиялык жана архитектуралык экспедициясы Өзгөн тарыхый-архитектуралык эстеликтерин изилдеп, мамлекеттин коргоосуна өткөргөн. Орто Азия элдеринин өз алдынча улуттук республика болуп түзүлүшүнө байланыштуу 1924-жылы Орто Азиялык комитет болуп кайрадан түзүлгөн.
Резидент
РЕЗИДЕНТ (латын residens – өз ордунда калуучу) – 1. мамлекеттин протекторат өлкөлөрүндөгү өкүлү, ошол өлкөнүн башкаруучусу; 2. чет элдик чалгындын башка мамлекеттин бир районундагы шпиондук тармагын башкарган жашыруун агенти; 3. бир өлкөнүн өкүлү катары экинчи өлкөдө турган адам.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Мут-Парый-Кикя дарыясы
Мут-Парый-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Ширта дарыясынын оң жээгинен 59 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :