cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Өмүралиев Кушубак
Котормолору
Ч. Айтматов, М. Шаханов Аскада калган аңчынын ыйы (Кылым кыйырындагы сыр ачуу), К-те: Ч. Айтматовдун чыгармаларынын 8 томдук жыйнагы. 7-том. – Б.: Бийик-тик, 2008. – 5 – 524 бб.
К.Ергөбеков. Мен көрдүм казак уулу Жумагулду. К-те: Тагдыры бирге эгиз эл. – Б.: Бийиктик, 2006. – 184 – 196 бб.
К.Ергөбеков. Алыскы көк жээкти эңсеймин. К-те: Тагдыры бирге эгиз эл. – Б.: Бийиктик, 2006. – 199 – 210 бб.
Ак-Жар (Кочкор району)
Ак-Жар — Кыргызстандын Нарын облусунун Кочкор районундагы айыл. Кум-Дөбө айыл аймагына кирет.
Октябрдын 60 жылдыгы атн. с-здун аймагында жайгашкан. Райондун административдик борборунан ― Кочкор айылынан 15 км батыш тарапта, Рыбачье т. ж. станӊия¬сынан 81 км. Калкы 1434 (1986); негизинен мал чарбасында эмгектенишет. Орто мектеп, клуб, китепкана, балдар бакчасы, фельдшер-акушердик пункт, насос станӊиясы бар. Кыштакта Соӊ. Эмг. Баатыры Т. Сагымбаева туулган.
Калкы
Калкы ― 5559 киши (2022-жылы), үй түтүндөрүнүн саны - 632.
Лиман
Лиман (гр. limen – гавань, бухта) – 1) жээктери жапыз, ийри-буйру узун булуң. Түздүктөгү дарыялардын чатын же жээктердеги оёң жерлерди деңиз суусу жайпап калышынан пайда болот. Лимандар деңизди карай ачык (мисалы, колтуктан) жана жабык (деңизден саяң аркылуу бөлүнүп турган) болот. Адатта, лиманга майда кумдук, алеврит жана ылай, кээде күйүүчү сланец, көмүр, нефть пайда кылуучу органикалык заттар топтолот. Материктен тузсуз суу аз куюп, аймактын климаты кургакчыл болгондуктан, лиманды шор басып, туз аралаш тунма баткак пайда болот; баткак дарылык касиетке ээ. Лиман көбүнчө Кара деңизге мүнөздүү. Ысык климаттык шартта боксит пайда кылуучу алюминий менен темирдин кычкылы топтолот; 2) КМШнын европалык бөлүгүнүн кургакчыл түштүк-чыгыш бөлүгүндөгү оёң жерлердин жергиликтүү аталышы. Оёң жерлерге жазгысын суу толуп, тайыз көлдөр пайда болот; алар жайында соолуп, сазга же шалбаага айланат.
Тычина Павло
Тычина Павло (Павел) Григорьевич (15(27). 1. 1891, азыркы Чернигов обл., Бобровицкий району, Пески кыш. - 16. 9. 1967, Киев) - украин совет акыны, мамлекеттик жана коомдук ишмер, Украина ИАнын академиги (1929), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1967).
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Чаар чымын
Чаар чымын (лат. Graphomya maculata) — чоң чымындардын бир түрү.
Ласло Месарош
Ласло Месарош (László Mészáros, 1905-1945) - мажар (венгр) бедизчиси (скульптору) жана коомдук ишмери.
Кыскача өмүр жолу
Ласло Месарош 1905-жылы 18-сентябрда Австро-Венгрия мамлекетинин Будапешт шааарынын чет жакасында туулган. Бедизчилик боюнча өз алдынча таалим алган. Анын эмгектери Будапештте жана Италиянын шаарларында көргөзмөгө коюлган.
Ал социализм идеяларына берилгендиктен, 1935-жылы өз ыктыяры менен Советтер Биримдигине, анын ичинде Кыргызстанга келген. Оболу Москва шаарында байырлаган, ал эми 1936-жылы Кыргызстандын борбору Фрунзе (азыркы Бишкек) шаарына көчүп келген.
Борбордук Азияда алгачкы болуп Бишкек шаарында бедизчилер (скульпторлор) студиясын негиздеген. 1930-жылдардагы сталиндик куугунтук жана репрессиялардын эпкини Кыргызстандын көркөм өнөрүнө олутту салым кошкон Ласло Месарошко да тийген. Ал да ак жеринен сталиндик зулумдуктун азабын тарткан. Акыры ГУЛагда мерт тапкан.
Анын турмушунун бул оор учуру тууралуу кийин анын өз кызы кызы Марта Месарош тарабынан даректүү (Mészáros László emlékére - "Ласло Месароштун элесине" тасмасы, 1968-жыл) жана 1990-жылдары көркөм тасма да жаралды. Көркөм тасмага кыргыздын чыгаан кино актеру Болот Бейшеналиев да тартылган.
Ласло Месароштун кызы Марта Месарош (Márta Mészáros) 1931-жылы 19-сентябрда Будапештте туулган. Марта Москвадагы Бүткүл союздук мамлекеттик кинематография институтун (ВГИК) 1956-жылы аяктаган. Ушул тапта ал Польшада жашайт. Азыр ал көрүнүктүү мажар кинорежиссеру катары таанымал.
Чыгармачылыгы
Ласло Месароштун бир катар бедизчилик чыгармалары азыр да Бишкектеги Гапар Айтиев атындагы Кыргыз көркөм өнөр музейинде сакталып турат.
Анын сакталып калган айрым эмгектеринен:
Агын-суу
Агын суу – белгилүү бир аймактан чыккан агымдан пайда болуп, өзүнүн нугу менен эңкейишти карай аккан Суу. Кичине булактан баштап чоң дарыяга чейин камтыган түшүнүк. «Дарыя» деп кыргыздар ири агын сууну айтышат. Мисалы, Кара-Дарыя, Сырдарыя, Нарын дарыясы жана башка. Калган агын сууларды «суу», «агын суу» деп гана коюшат. Мисалы, Аламүдүн суусу, Сокулук суусу, Көгарт суусу жана башка.
Чектик суммалар
Чектик суммалар – чыгашалардын ар бир түрү (статьясы) боюнча мамлекеттик сатып алуулардын усулун тандоону аныктоочу суммалар. Ч. с-дын өлчөмү жыл сайын КР Өкмөтү тарабынан белгиленет.
Сарыкунан, Сагынбек Дыйканбай уулу
Өмүр баяны
Сарыкунан, Сагынбек Дыйканбай уулу (1905, азыркы Аламүдүн району, Кашкасуу кыштагы – 1971, Фрунзе шаары) – төкмө ырчы, жомокчу. 30-жылдардын экинчи жарымынан өмүрүнүн акырына чейин Токтогул районунда жашаган. К.Акыевдин шакирттеринен. 1924-ж. акынга өзү барып, бир жарым жыл жанында жүрүп, ырчылык, манас айтуу боюнча таалим алган. К.Акыев анын сарылыгына карата Сарыкунан деген лакап ат койгон. Сарыкунан ар кыл мазмундагы ырларды, мындан тышкары «Жаныш Байыш», «Курманбек», «Кедейкан», «Кожожаш» эпосторун, «Ак-Мөөр», «Карагул ботом», «Үч жигит» жана башка поэмаларды комуздун коштоосу менен чебер аткарып, айткан. 1927–29-ж. Кыргыз мамлекеттик театрында (кийин мамлекеттик филармониясы) иштеген.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы Б,2003
Тарак тиштүүлөр
Тарак тиштүүлөр (лат. Taxodonta) — кош капкалуу моллюскалардын бир түркүмү.
Лимит
Лимит (лат. limes – чек ара, чек) – сатууга, сатып алууга, кредитке, келишим көлөмүнө, товардын өлкөгө киришине жана чыгышына, кен байлыктарды казууга, табигый ресурстарды колдонууга жана башка иш-чараларга коюлган чектөө; кандайдыр бир коопсуздукту жаратуучу формаларды башкаруу каражаты. Лимит уюмдардын айрым чыгашалуу иш-чараларына сандык эсептөөнүн негизинде коюлган чектөө.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7
Чектилке
Чектилке – кандайдыр бир жагдайларга байланыштуу өзгөчө маани берилген аймактын чордонун айланта курчаган же чордондуу тилке менен чектешкен жаткан аймак. Ч-лер адатта айылчарба айдоо жери, экологиялык туризм, ошондой эле аргандай илимий изилдөөлөрдү жүргүзүү сыяктуу чарбачылык жүргүзүүнүн салттуу түрлөрү үчүн колдонулат.
Өмүрбаева Нуриза
Өмүрбаева Нуриза – акын. Токтогул районунун Кызыл-Туу айылында 1985-жылдын 19-сентябрында туулган.
2003-жылы Мүлкүбат атындагы орто мектебин, 2008-жылы Кыргыз Улуттук университетинин кыргыз филология факультетин аяктаган.
2008-жылы «Айыл ажары» гезитинде кабарчы болуп иштөө менен эмгек жолун баштаган. Учурда Кыргыз Республикасынын мамлекеттик архив агенттигинин жетек-төөчү адиси.
Анын бир катар чыгармалары мезгилдүү басма сөз беттеринде, айрымдары «Саамалык», «Алманын мөмөлөрү», «Много языков один мир» альманахтарында жа-рыяланып келет.
2004-жылдан бери чыгармачыл жаштардын республикалык «Нурборбор» коомдук бирикмесинин жана «Калемгер» адабий клубунун мүчөсү.
Ч.Айтматов атындагы эл аралык фонду тарабынан уюштурулган «Дебют – 2008» жайкы мектебинин проза жанрынын жеңүүчүсү. 2009-жылы «Много языков один мир» конкурсунан поэзия жанры боюнча 3-орунду алган.
2010-жылдан Кыргыз Республикасынын Улуттук жазуучулар союзуна мүчөсү.
Кыргыз тилинде
Сезим күүсү: Ырлар. – Бишкек, Бийиктик 2008. – 108.
Айылым алтын бешигим: Санжыра. –Б.: Бийиктик, 2009.
Молдовановка
Молдовановка (Молдовановка) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Аламүдүн районундагы айыл. Ак-Дөбө айыл округу составына кирет.
Зитембяк (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Зитембяк — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Исмайыл айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 203 киши. Почта индекси — 452328, ОКАТО коду — 80224810008.
Күнүмдүктөр
Күнүмдүктөр (Ephemeroptera) — муунак буттуулар тибинин курткумурскалар классынын бир түркүмү. Күнүмдүктөр өтө байыркы жандыктар тобуна кирет. Өтө жөнөкөй түзүлүштүү канаты бар, узундугу 2—40 ммге жетет. Алдыңкы канаты арткысынан чоңураак. Кээ биринин арткы канаты болбойт. Курсагынын арткы бөлүгүндө 3 куйрук жипчеси бар. Анын имагосу азыктанбайт, оозу толук жоюлган. Ичегилери аба капчыкчасына айланган. Күнүмдүктөр өтө жай учат. Күнүмдүктөрдүн дүйнө боюнча 2000ден ашык түрү белгилүү. КМШ өлкөлөрүндө 200дөн ашык түрү тараган. Негизинен суу жээгинде кездешет. Имагосу бир күндөн бир нече күнгө чейин жашайт. Толук эмес өөрчүү жолу менен көбөйөт. Уруктандыргандан кийин эркеги өлөт, ургаачысы бир нече миң жумурткасын сууга тууйт. Тирүү туучу түрлөрү да кездешет. Күнүмдүктөр 3 жылда 25тей жолу түлөп, имагого айланат. Күнүмдүктөр — балыктын негизги азыгы.
Күн электр станциясы
Күн электр станциясы — Күн радиациясынан электр энергиясын алуу үчүн колдонуучу түзүлүш. Күзгүлүү системанын жардамы менен чогултулган күн нуру буу казанына багытталат. Ал жерде пайда болгон буу турбогенераторду аракетке келтирүү үчүн колдонулат. Буу казанынын ордуна термоэлектр генераторун пайдаланууга болот. Күн электр станциясынын п. а. к. 15%тен ашпайт, салыштырмалуу кубаттуулугу жылуулук электр станциясына (ЖЭСке) караганда бир канча жогору.
Ченөө каражаттарын текшерүү жана кынапташтыруу укугун аккредиттөө
Ченөө каражаттарын текшерүү жана кынапташтыруу укугун аккредиттөө – текшерилүүчү жана кынапташтырылуучу иштерди аткарууга укуктарды ыйгарым укугу бар мамлекеттик орган тарабынан ырасмий таануу.
Нинакан Жүндүбаева
Жүндүбаева Нинакан (1917–2003) - акын.
Нинакан Жүндүбаева 1917-жылы Кочкор районунун Үкөк айылында туулган. Райондогу Кара-Коо мектебинин жетинчи классын бүтүп, ошол эле мектептин башталгыч класстарында мугалим болуп иштеген. Караколдогу мугалимдерди кайра даярдоочу алты айлык курсту бүтүп, жогорку класстарына тил жана адабияттан мугалим болуп, 1940-жылдын январынан Жумгал райондук Кайырма орто мектебинде сентябрь айына чейин мугалим болгон. 1941-жылга чейин комсомолдун Жумгал райондук комитетинин биринчи катчысы, ошондон үзгүлтүксүз 20 жыл партиялык, советтик жооптуу кызматтарда–райкомдун катчысы, райаткомдун төрагасы, обкомдун, облаткомдун бөлүм башчысы, 1955–1965-жж. Нарындагы «Тянь-Шань правдасы» гезитинде айыл чарба бөлүмүн жетектеп, Нарын облустук драма театрында директор, 1965–1971-жж. Кочкор райондук маданият бөлүмүнүн начальниги, 1971–1976-жж. Кыргыз Жазуучулар союзунун Нарын облусу боюнча адабий нускоочу, 1976–1980 жж. ошол эле райондун «Эмгек-Туусу» гезитинин редакторунун орунбасары болгон.
Чыгармачылык ишмердиги 1957-жылы башталып, ырлар жыйнактары китеп болуп жарыкка чыгып, пьесаларынын көпчүлүгү театрларда коюлду. 60тан ашуун ырларына обон жазылып, музыканын алтын фондусуна алынган. 1980-жылдан республикалык маанидеги персоналдык пенсионер болгон. 1995-жылы «Кыз Сайкалдын арманы» пьесасы республикалык жаштар театрында коюлган, о.э. «Гүлнар», «Акыйкат алдатпайт», «Өмүр белеги», «Кыз Сайкал арманы», «Ажал менен акыйкат», «Бир үйдө», «Махабат кусуру», «Амал түгөнүп абийир кеткенде», «Талаа станында», «Чалкып жаткан мухит» аттуу пьесалардын автору.
Н.Жүндүбаева «Ардак белгиси ордени», «Эмгек каарманы» Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдык урматына «Каарман эмгеги үчүн», Жеңиштин 10, 20, 30, 40, 50 жылдык медалдары менен, Кыргыз Өкмөтүнүн Ардак грамоталары менен алты жолу сыйланган. Кыргыз Республикасынын Эл акыны (1964), «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер» (1977), «СССР маданиятынын отличниги» (1967) наамдарына татыктуу болгон. Маданият министрлигинин көп жолку Ардак грамоталары менен сыйланган. Кыргызстан ЛКЖС БКнын мүчөсү (1940-1944), Кыргызстан КП Кочкор райкомунун мүчөсү (1946–1950), Нарын обкомунун мүчөсү (1945–1948), Нарын облустук советинин элдик депутаты болуп (1956–1963) шайланган. Акындын ырлары түркмөн, тажик, эстон, белорус, хакас, казак ж.б. элдердин тилдерине которулган. Акындын аты Кочкор районундагы мурдагы Кара-Коо орто мектебине ыйгарылган.
Манасчылардын түшү
Манасчылардын түшү — айтуучулардын арасында түш көргөндө, касиеттүү күч даарыгандан кийин «Манас» айтып калуу салты. Элге атагы чыккан улуу манасчыбы же атагы алыска тарабаган, бир айылдын аймагында гана элине эрмек болуп айтып жүргөн манасчыбы, эч кимиси үйрөнүп таалим алган устаты тууралуу, анын зор маанисин түшүнүп турса да, эч бир эскеришпейт жана айтышпайт. Манасчылардын түшүндүрүүсү боюнча манасчылык кесип арбак колдоп, сырткы касиеттүү күч таасир бергенден башталып, ага чыгармачылык шык кирет. Түшүнө «Манас» айтасың деп Манас же анын кырк чоросу кирет да, алардын баатырдык жүрүштөрүн айтып жүрүүнү тапшырат. Мына ушул учурдан баштап, мурда эч кандай ырга шыгы жок адамдын оозунан ыр төгүлүп, талант пайда болуп, «Манас» айта баштайт. Манасчы болот. Түш көрүү процесси — айрым гана белгилүү манасчылардын чыгармачылык өнөрканасына таандык болбостон, дээрлик манасчылардын бардыгына мүнөздүү көрүнүш. Айрым манасчылар бир гана жолу эмес, бир нече жолу кайталап түш көргөндүгүн айтат. Түш көрүүнү кыргыз манасчыларына гана таандык көрүнүш катары эсептөөгө болбойт. Түрк-моңгол элдеринин эпос айтуучуларынын айрымдарынын түш көргөндөрү жөнүндөгү маалыматтар эпос изилдөөчүлөрдүн эмгектеринде бар. Көпчүлүгү түш көргөндөн кийин да «Манас» айтуудан баш тартып, колунан келбей турган иш экенин айтканына болбой, экинчи жолу да түшүндө келип, көндүрүүгө аракеттенишет, болбосо опузалап коркутуп, аны «Манас» айтууга мажбурлайт. Манасчылардын түш көрүүсү жана алардын түштөрүнүн мазмундук мааниси бири-бирине өтө жакын келет. Манасчы болуу үчүн түш көрүү негиз болгон жана эл арасында түш көргөндөн кийин гана ошол адам чыныгы манасчы болот деген түшүнүк, ишеним кеңири тараган.
«Манас» айтуу кесибине ээ болуу процессин башынан кечирип жаткан адамдардын түш көрүшү ыктымал жана бул анда манасчы болууга ишеним туудурбай койбойт. «Манас» айтууга ынтызар адам ар дайым чыгармачылыктын түйшүгүн тартып, бушайманданып, «Манас» басса-турса оюнда болуп, жан дүйнөсү менен ага берилип, аны ар дайым ойлоп, эстеп турат. Манасчылар жөнүндөгү бар маалыматтарга караганда алардын басымдуу көпчүлүгү түш көргөнгө чейин эле өздөрү көрүп билген манасчыларды ээрчип жүрүп «Манасын» уккандыгы жана таалим алгандыгы ачык айтылган. Бирок, «Манас» айтуучулардын көпчүлүгү таалим алуу мектебине эмес, түш көрүү процессине басымды көбүрөөк коюшат. Манасчылардын кереметтүү түш көрүүсү жөнүндөгү мындай салттык баян эпостун каармандарынын баркын көтөрүү, «Манас» өңдүү элдик улуу мурасты улам кийинки урпактарга кереметтүү кылып көрсөтүү аракеттеринен келип чыгышы ыктымал.
Алай наталиелласы
Алай наталиелласы (Nathaliella alaica), (B. Fedtsch) - Көп жылдык, жапыз бойлуу, тик жана калың тамырлуу, сабаксыз чөп өсүмдүк. Каудекси жан тамыр жалбырактардын калдыктары менен жыш жабылган, кыл сымал түктүү, жан тамыр розеткалуу, бүтүн, узунча-жумуртка сымал, узун жалбырак саптуу (жалбыракка теңдеш), көптөгөн сандагы жалбырактары бар. Гүлдөрү тамырга жакын жайгашкан, узундугу 2-2,5 см, кыска гүл саптуу, сыя-кызгылтым, узун түтүкчөлүү, билинер-билинбес эки эриндүү, 5 анча тең эмес бөлүкчөлүү имерилген. Аталыгы 4, мамычасы жазы чаң алгычтуу. Кутучасы эки уялуу, түксүз. =====
Биологиялык өзгөчөлүктөрү
Июнң-июлда гүлдөп, уруктайт. Уругу аркылуу көбөйөт.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Өзбекстан, Кыргызстан: Шахимардан, Исфайрамсай сууларынын бассейни, Курбанкөл көлүнүн тегереги.
Өсүү шарттары
Таштак тоо беттери, аска-зоолор.
Чектөөчү факторлор
Адамдын чарбачылык иштери, өскөн аймактарынын бузулушу.
Өстүрүү
Маалымат жок.
Каракыз (чөп)
Каракыз (чөп) (Lappula, Moench) – эндиктер тукумундагы уруу. Бир, эки же көп жылдык бозомтук түктүү чөп. Жалбырагы сызгычтай – ланцет сыяктуу. Гүлү майда, ачык көгүш, беш мүчөлүү. Топ гүлү – бурулча. Мөмөсү төрт бөлүктүү жаңгакча, илмек тикендүү (ошондуктан малдын жүнүнө уйгактай жабышат). Түштүк Америка менен Африкада, ошондой эле Австралия жана Түндүк жарым шардын мелүүн алкактарында 50гө жакын түрү кездешет. Кыргызстанда 15 түрү тоо этегинде, арык боюнда, аңызда, дың жерде өсөт. К. уруусундагы түрлөрдүн көпчүлүгү – отоо чөптөр.
Алай наталиелласы
Уюштурулган коргоо аракеттери
СССРдин Кызыл китебине (1984) киргизилген.
Төлөк (Кочкор району)
Төлөк — Кыргызстандын Нарын облусунун Кочкор районундагы айыл. Соң-Көл айыл аймагына кирет.
Алай наталиелласы
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Түрдүн азыркы кездеги популяциясынын абалын изилдеп, максималдуу кездешкен аймактарда ботаникалык заказник уюштуруп, декоративдүү өсүмдүк катары өстүрүү зарыл.
Статусу
CR ''B2ab( i i i ). Гималайдан келип чыккан, сейрек кездешкен, монотиптүү тукумдун эндем түрү. Декоративдүү.
Төлөк (Кочкор району)
Калкы
Калкы ― 1505 киши (2009-жылы).
Култуу
Болжолу, 1590 – 1660 жылдары жашап өткөн.
Култуунун Адыке, Адигине, Мендике, Аккүчүк, Элчибек, Чылпак деген уулдары болгон. Култуу элин жалпы жөнү менен Чылпак тукуму деп койушат. Азыркы күндө Адына менен Мендекеден тараган култуу эли «алты айыл чылпак» болуп таралып Иссык-Ата районунун батыш жагындагы Туз, Чондалы, Сарыжон, Бектоо, Каражыгач, Ичкесуу, Алмалуу деген жети айылда турушат.
Осмоналиева Перизат
Осмоналиева Перизат Шырдакчы, оймочу. 1939-ж. Жумгал районундагы Кызыл-Жылдыз айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. Анын энеси Кашка кызы Зейдегүл кезегинде кездемеге ойгон көчөттөрү менен шырдак оюмдарына жан киргизген уз болгон. Перизат жалпы оюмдун негизинде такай шырдак жасайт. Мындан ыргактуу «табак оюм» пайда болот. Буюмдун жалпы танабы килем сыяктанып, бирок, уздун учкул кыялдары кийиз бетинде кереметтенип кетет. Мында оюмдун элесинде курч ойлоп табуучулук, нагыз чыгармачылык айдан ачык айкындалып турат. Шырдактары бири бирине такыр окшобойт. Аны айылдаштары «Перизат оюму» деп аташат. Уздун шырдактарында оюм жүрөкчөлөнүп, кабыргаланып, оюмдагы элдик салттуулук таасын сакталат. Борбордук оюмдагы табакчалар жээк оюм менен аламычсыз берилет. «Мүйүз оюмдарын» буюмдун негизги көркөм кара-жаты катары карайт. Көбүнчө кызыл-көк түстөрдү тандайт. Перизат «жарым кыял оюмдарын» сарысаптоо аркылуу ортодон өзүнчө кооз түр жаратат. Ал түп тамырынан бери өзгөрүлгөн оюм-чийим болбосо да, Перизатка таандык чыгармачыл мамиле экени баамдалат.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Кара карлыгач
Кара карлыгач (лат. Apus apus) – карлыгачтар тукумуна кирген чоң эмес чымчык.
Жалпы мүнөздөмөсү
Кара карлыгачтын узундугу 18 см, канаттарынын чабыты - 40 см, канатынын узундугу - 17 см, куйругунун узундугу - 8 см. Куйругу айры, өңү кара-күрөң болуп жашгылт тартып турат. Богогу менен моюну ак темгил; көздөрү кара-күрөң, тумшугу кара, буттары ачык-күрөң. Ургаачысы менен эркеги өңү боюнча айырмаланышпайт. Балапандарынын өңү ачыгыраак келет да, чалгындарынын учу киргилт-ак жээктүү болот.
Таралышы
Ортоңку Европада, Түндүк жана Орто Азияда таралган. Оруссияда батыш чекарасынан тартып чыгышында Байкалга чейин. Африкадажана түштүк Индияда кышташат.
Чымчыктар арасындагы рекордтору
Кара карлыгач эң ылдам сызып учкан канаттуу, анын ылдамдыгы - 120-180 км/с чейин жетет. .
Карлыгачты тамакка колдонуу
XIX к. аягында эле Түштүк Европада кара карлыгачтын балапандарынын эти "абдан даамдуу" деп эсептелип, алардын уялары массалык түрдө бузулуучу. .
Деңиз таракчалары
Деңиз таракчалары (лат. Pectinidae) — кош капкалуу моллюскалардын же генге жарай турган бир тукуму, булардын кыйла түрлөрү бар: Беринг деңизинин таракчасы (лат. Chlamya beringianus), чоң таракча (Pecten maximus), тереңдеги таракча (Hyalopecten frigidus), Гренландия таракчасы (Propeamussium groenlandi), Исландия таракчасы (Chlamys islandicus), Магеллан таракчасы (Placopecten magellanicus), Свифт таракчасы (Chlamys swifti), олуя Яков таракчасы (Pecten jacobeus), Фаррер таракчасы (Chlamys farreri nipponensis), Кара-Деңиз таракчасы (Chlamys glaber ponticus), түрпүлүү таракча (Cyclopecten imbriferum).
Шордик (дарыя)
Шордик — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кильня дарыясынын сол жээгинен 8,5 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 36 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ченемдик укуктук акт
Ченемдик укук актысы – укук актыларын чыгаруу органдары тарабынан өз ыйгарым укуктарынын чегинде чыгарылып, укук ченемдерин белгилөөгө, өзгөртүүгө жана бузууга багытталган, т. а. көп ирет колдонууга эсептелген туруктуу же убактылуу мүнөздөгү жалпыга милдеттүү жазма буйрук түрүндөгү белгиленген тариздеги ырасмий документ.
Пайлсгроув Тауншип (Нү-Жерси)
Калкы - 4534 киши. Болжолдуу аянты - 90.8 км². FIPS коду — 34-58530.
Чыркылдактар
Чыркылдактар (лат. Corixidae) — канталалардын бир тукуму.
Татарлар
Татарлар - 8–12-к. Борбордук Азияны мекендеген эл. Экинчи Чыгыш Түрк кагандыгынын тушунда «отуз татар» деген эл болгону Күл тегинге арналган эстеликтен улам бизге маалым. Орто кылымдардагы кытай жылнаамаларында Т-ды «да-да», «да-дань» деп белгилешип, аларды «ак татар» ж-а «кара татар» деп бөлүшкөн.
«Ак татарлар» түрк тилдеринде сүйлөшкөн. Моңголиядагы бийлик үчүн күрөштө Темучин (1206-жылдан Чыңгыз хан) Т-га каршы  согушуп,  алардын  көпчүлүгүн  кырдырып  салган. Махмуд Кашгари (11-к.) Т-ды түркий эл катары эсептеген. 11–12-к. Орто Азияда жашаган түрк элдери моңгол урууларын Т. деп аташкан. Кийинчерээк Алтын Ордонун негизги калкын түзгөн түрк элдери (булгар, кыпчак ж. б.) ж-а Волга бою, Крым, Сибирдеги бир катар элдер орус даректеринде Т. аталып калган.
Манас эпосунда
Татар — этноним. "Манас" эпосунда "маңгулга тууган татар бар" (Сагымбай Орозбаков, 3. 14), — деп душман эл катары айтылат. Т. ар кайсы мезгилде, ар кандай түшүнүктө, мааниде колдонулуп келген элдин аты. Байыркы Орхон түрк жазууларында согушчан отуз-татар бирикмеси эскерилет. Даректеги "отуз" саны бириккен тууган уруулардын санын көргөзгөн. Отуз-татарлар түрк каганаттары менен согуш абалында болуп, убагында бириккен кези дагы болгон. Эки түрк каганаттарынын кулашы отуз-татар бирикмесине өз таасирин тийгизбей койгон эмес. Уйгур кандыгын негиздөөчү Моюн-чурдун көрүстөн жазуусунда тогуз-татар жөнүндө эскерилет. Ал эми Могилян кандын эстелигинде тогуз-татар уруулар бирикмеси тууралуу баяндалат. Ошентип, 8-кылымдын жарымында тогуз-татарлар бирикмеси түзүлөт.
Кытай жазма даректеринде татарлардын күчтүү жана эр жүрөк уруулар экенин баяндап, ушунча көп уруунун ортосунда биримдик болсо, аларга кытайдан бөлөк эл туруштук бере албастыгы маалымдалат. Кытайлыктар татарларды шу дадань — маданияттуу татарлар жана шэн дадань — жапайы татарлар деп эки топко бөлүшкөн. Мындай аныктама алардын жаралыш табиятына же саясий бирикмесине карата айтылбастан, алардын чарбачылык, маданий деңгээлине карата берилген. Маданияттуу татарлар, кээде аларды ак татарлар дешет, 9-кылымдын башталышында түштүк тарапты карай Иньшань (Кытай мамлекетинин түндүк-батыш чек арасы) тоолоруна чейин көчүшкөнү баяндалат. Алар Кытай мамлекети менен соода жүргүзүшкөн. Кытай элчиси Вань Яньде 10-кылымдын акырында Чыгыш Түркстандан татар урууларын кездештирген. Чыгыш Түркстандагы татар тобу менен кыргыздардын түздөн-түз байланышы болгонун кытай даректери маалымдайт: "Кыргыздар генерал Табу-хэцзу жана бөлөктөрдү Тяньдэ воеводствосунун чебине жөнөтүштү жана дагы Уйгур мамлекетинин мурдагы жерине жашаш үчүн Хэло дарыясына көчүп келишерин билдиришти; дагы аларга беш уруу — Аньси (Куча), Бэйтин (Бешбалык), Дада (Татарлар) жана башкалар баш ийишти".
Ал эми татарлардын бөлөк тобу жапайы татарлар же моңгол уламыштары боюнча токой адамдары азыркы Моңголиянын түндүк тарабында жашашкан. Рашид-ад-Дин кыязы, Чыңгыз кандын заманына чейинки татар сөздөрүнүн колдонулушу жана таралышы тууралуу маалыматы жок болгондуктан татарлар моңголдордон бөлөк эл болгондугу жөнүндө маалымдап, алардын негизги жашаган жерин Буир-Нор көлүнүн аймагына жайгаштырат. Андан бөлөк Рашид-ад-Дин татарлардын кичине тобун жогорку Эне-Сайдын же Ангаранын төмөнкү агымына, башкача айтканда Түштүк Сибирь чөлкөмүнө жайгаштырат. Кээ бир окумуштуулардын пикири боюнча (9-кылым) кыргыздар көчүргөн шивээ уруулары болсо керек. Татар этноним катары аталышы Чыңгыз кандан кийин Моңголия жана Орто Азия чөлкөмүндө моңгол, могол, моңолдор сөздөрү менен алмаштырылып колдонуудан чыккан. Демек, эпосто колдонгон татар этнониминин кыргыз тарыхына байланышы болгон. Ал эми "маңгул менен татар бар" деп, алардын көп сандаган душман эл катары сүрөттөлүшүн моңгол-татар баскынчылык заманында калыптанган тарыхый катмар катары кароого болот.
Таш-Мойнок
Таш-Мойнок — Кыргызстандын Чүй облусунун Аламүдүн районундагы айыл. Таш-Мойнок айыл аймагына кирет.
Калк
Калкы — 778 киши (2009-жылы).
Тыт
Тыт (Morus, L. 1753)) - тыттар тукумундагы дарак. Гүлү айрым жыныстуу, эки же бир үйлүү. Мөмөсү ширелүү, өңү ак, кызыл, көгүш.
Дүйнөдө 20дан ашуун түрү белгилүү. Борбордук Азияда 2 түрү - ак жана кара тыт дарагы өсөт. Негизинен ак тыттын сорттору (кайчы тыт, хасак тыт, зафир тыт ж. б.) өстүрүлөт. Жалбырагы тыт жибек куртунун негизги тоюту. Кооз сорттору жашылдандыруу үчүн пайдаланылат. Кургакчылыкка, шорго, ысыкка өтө чыдамдуу келип, чөлдүү жерлерде жакшы өсөт. Ак тыт Кыргызстандын түштүгүндө көп өстүрүлөт. 150 жылга чейин өскөн тыт дарактары бар. Негизинен уругунан жана калемчесинен көбөйтүлөт. Кара тыт дарагы желүүчү мөмөсү үчүн өстүрүлөт. Жыгачынан жыгач буюмдары жасалат. Тыт дарагынын илдеттери: бактериоз, чаңгыл кебер, тамыр чириги жана башка зыянкечтери: комсток курту, тыт сөөмчүлү.
Анабиоз
Жаратылыштын кысымында (суукта, өтө ысыкта) көптөгөн организмдер убактылуу анабиоз (гр."anabios"-жандануу) абалында болот. Бул учурда организмдин зат алмашуусу жай жүрөт. Кайра жагымдуу экологиялык шартта жанданып,  активдүү  калыбына келишип, жашоо тиричилиги үчүн кам көрөт.
Анабиоз кубулушу катуу суукта, өтө кургакчылыкта байкалат. Бактериялар, майда козу карындар спора пайда кылышат, алар жаратылыштын ысык суугуна чыдамдуу. Ошондой эле көптөгөн өсүмдүк, жаныбар жана козу карындар жаратылыштын ырайымсыз шартында: урук, жумуртка, спора пайда кылуу. Алар ушундай шартта жашоого ылайыктанып, өзгөрүп, өсүп, өнүгөт.
Ченемдик чечмелөө
Ченемдик чечмелөө – укук ченемдерин (казуалдык менен бир катардагы) ырасмий чечмелөөнүн түрү. Укукту колдонуунун жүрүшүндө жалпы жетекчилик үчүн кызмат кылат, чектелбеген жагдайлардын катарына кирет жана субъекттердин кеңири чөйрөсүнө таралат. Ч. ч. аутентикалык (анык) чечмелөө жана ачык чечмелөө болуп бөлүнөт.
Мирбадалева, Адельма
Мирбадалаева Адельма (1932, Москва) – түрк тилдүү элдин фольклорун изилдөөчү. Ломоносов атнындагы МГУнун чыгыш бөлүмүн бүтүргөн (1965). Филология илимдеринин кандидаты (1961). Түрк тилдүү элдин фольклорун изилдөөгө арналган көптөгөн илимий эмгектердин автору. А. Мирбадалева “СССР элдеринин эпостору” сериясында түрк тилдүү элдин эпикалык чыгармаларын изилдеп, которуп, басууга даярдоодо орчундуу салым кошкон жана анын редколлегиясынын мүчөсү болгон. Ал Москвадагы “Наука” басмасынын ушул сериядан “Манас” эпосунун эки (кыргыз жана орус) тилде даярдалган төрт томдугун жарыкка чыгарууга катышкан. А. Мирбадалев 1984-90-ж. жарыкка чыккан эпостун үч томунун котормочуларынын, сөздүктөрүнүн, комментарийлеринин авторлорунун бири жана жооптуу редактору. Бул томдордо биринчи жолу СОВ боюнча эпостун илимий котормосу жүзөгө ашырылган (Манастын төрөлгөнүнөн баштап өлгөнүнө чейин). Китептерде тарыхый этнографиялык, географиялык, фольклордук мүнөздөгү илимий комментарийлерге орун берилген. Комментарийлерде китептин негизги тексттерине кирбей калган окуялары айтылып, анын натыйжасында бул ири варианттын сюжетин толугураак камтууга жетишилген. Ошондой эле “Манас” эпосунун КРУИАсынын Кол жазмалар фондунда сакталып турган бардык варианттарына баяндама берилген. Аталган томдордо биринчи ирет башка варианттарындагы окуялардын тизмеси берилип, Сагымбай менен Саякбайдын варианттарына салыштырма баяндама жасалган. А. Мирбадалева мына ушул иштердин бардыгына түздөн түз катышкан.
Дүңкана Кочукеев
Кочукеев, Дүңкана (1886–1981, Нарын району) – манасчы. Ал өзүнүн эскерүүсүндө “Манаска” кызыгуусу өтө эрте башталган. Алгач “Манасты” өзүнүн тууганы улуу манасчы Тыныбектен кичине кезинен эле уккан. “Тыныбекти жакшы билчүмүн, анын “Семетейин” көп уккам. Экөөбүз тең тынымсейиттин торгой уруусунан болобуз”, – деп эскерген ал бул жөнүндөдө. Дуңкана “Манасты” негизинен өз өрөөнүндө, өзүнө жакын чөйрөлөрдө гана айтып өткөн. Ырас айрым учурларда элдик чыгамачылык боюнча республикалык кароолорго катышып, алдыңкы орундарды ээлеген учурлары болгон. Өзүнө замандаш манасчылар С. Каралаев, М. Чокморов менен тааныштыгы болуп, бири-бирине таасир тийгизген.
Кочукеев Дүңкана “Манасын” 1966–1967 ж. КРУИАсынын Тил жана адабият институнун илим кызматкери С. Бегалиев, Р. Сарыпбеков жазып алышкан. Кочукеев Дүңкана негизинен семетейчи катары белгилүү болуп, “Манас” трилогиясынын бул бөлүмүн толугураак айткан, ал эми анын биринчи бөлүмүнөн (”Манастан”), “Манастын балалык чагын”, “Чоң Казат” бөлүмдөрүн гана айткан.
Кочукеевдин варианты сюжеттик линиясы жагынан көл айланасынан чыккан манасчылардын (С.Каралаевдин, М. Чокморовдун) варианттарына жакын, айрым себептери, сүрөттөөлөрү Нарын чөйрөсүнөн чыккан манасчыларга окшошуп кетет. Анын вариантындагы мындай өзгөчөлүк манасчы катары калыптануусу ушул аталган эки чөйрөдө өмүрүнүн өтүшү менен түшүндүрүлүшү мүмкүн. Анын “Манасы” Манастаануунун улуттук борборунун илим кызматкери Т. Казиев тарабынан өзүнчө китеп болуп жарыяланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Жүрөк астмасы
Жүрөк астмасы - жүрөктүн иштеши начарлагандыктан, кан өпкөдө көпкө кармалып, газ алмашуу бузулуп, канда көмүр кычкыл газдын көбөйүшү дем алуу борборун дүүлүктүрүп, дем кыстыктыруучу оору. Жүрөк астмасы. миокарддын инфаркты, жүрөктүн ишемия оорусу, жүрөктүн толто кемтиги, гипертония оорусу жана башкалардан болушу мүмкүн. Жүрөк астмасы канды сол карынчадан толтого түртүү начарлаганда болот деп божомолдонот. Физикалык жана психикалык күч келүүдөн приступ кармашы мүмкүн. Ал көбүнчө түнкүсүн кармайт: оорулуу капыстан деми кыстыгуудан ойгонот, башын көтөрүп турууга мажбур болот. Деми кыстыкканы улам күчөп, жөтөлөт, көбүктүү какырык чыгат. Алы кетип, чабалактап, муздак тер басып, териси кара көк тартат. Оор учуру өпкө күпчөгүн пайда кылат. Жүрөк астмасы. оорулуунун өмүрүнө коркунучтуу болгондуктан, тез дарылоо талапка ылайык. Оорулууну бутун салаңдатып отургузуп, терезени ачып, таза аба менен дем алдыруу зарыл, мүмкүн болсо кычкылтек жаздыкчасы аркылуу дем алдырып, дароо тез жардам чакыруу керек. Дарылоо өз убагында башталса, натыйжалуу болот. Жүрөк астмасынын алдын алуу үчүн жүрөк ишин начарлатуучу ооруларды өз убагында жана системалуу түрдө дарылоо зарыл.
Ченкурак
Ченкурак – конституциялык укукта шайлоо менен жалпы элдик добуш берүүлөргө же белгилүү бир кызмат ордун ээлөөгө укук берүүчү жаш курагынын чеги. М.: КРде шайлоолорго катышуу курагы 18 жаштан башталат.
Жээнбеков Абдыжапар
Жээнбеков Абдыжапар - жазуучу.
Балдар жазуучусу Абдыжапар Жээнбеков Кара-суу районунун Мөнөк айылында 1943-жылы 17-январда туулган. 2015- жылы 17-ноябрда 72 жаш курагында дүйнө салды. 1965-жылы Ош мамлекеттик пединститутунун педагогика факультетин бүтүрүп, 1966-жылы Ош шаарындагы В.Терешкова атындагы мектеп-интернатта мугалимдик ишин баштаган. 1967–1969-жж. Кара-Суу райондук «Эмгек майданы» гезитинде кабарчы, 1970–1971-жж. Кара-Суу райаткаруу комитетинде инструктор, 1972-жылдан бери облустук «Ош жаңырыгы» гезитинде кабарчы, бөлүм башчы болуп эмгектенген.
А.Жээнбековдун адабий чыгармачылык жолу 1964-жылдан башталып, ошол жылы «Жаздын келиши» аттуу алгачкы ыры облустук «Ленин жолу» гезитине жарыяланган. Кийинки жылдары анын чыгармалары «Учкун» альманахында, «Ала-Too» журналында жарыяланган. «Шор талаанын куюну», «Татынын таттуу чайы» телепостановкалары коюлуп фондуга алынган. Ал журналистикадагы үзүрлүү эмгеги үчүн Кыргызстан Журналисттер союзунун Ардак грамотасы менен (1996) сыйланган. 1990-жылдан Жазуучулар союзунун, 1972-жылдан Журналисттер союзунун мүчөсү.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Тентек кирпи: Балдар прозасы. – Б., 1981. – 32 б.
Карыянын аңгемеси: Балдар прозасы. – Б., 1986. – 48 б.
Орошон курак: Балдар прозасы. – Б., 1994. – 64 б.
Кулдатканын куу башы: Уламыштар, аңгемелер, телесценарийлер, повесть эссе. – Ош, 1998. – 182 б.
Редакторлор сүйлөшөт: Поэмалар, ырлар. – Ош обл.басмаканасы, 2008. – 150 б.
Чоң-Алай кырка тоосунун мөңгүлөрү
Чоң-Алай кырка тоосунун мөңгүлөрү орографиялык өзгөчөлүктөрү боюнча үч топко бөлүнөт. Батыш бөлүгү Мөк-Суу менен Кызыл-Суунун кошулушунан Терс-Агар ашуусуна чейинки 64 км челик бөлүгүндө жалпы аянты 94,6 км2 ге жеткен 44 мөңгү жайгашкан. Борбордук бөлүгү Терс-Агар ашуусунан Кызыл-Арт ашуусуна чейинки 92 км челик бөлүгү эң мөңгүлүү. Бул бөлүктүн орточо бийиктиги 600 м ден ашык, эң бийик жери Ленин атындагы чоку (7139 м). Мөңгүлөрдүн жалпы аянты 361,7 км2. Кызыл-Арт ашуусунан Кытай менен чектешкен Ат-Жайлоо чокусуна чейинки 30 км челик бөлүктүн орточо бийиктиги — 5500 м, эң бийик жери — 6601 м (Корумду чокусу). Мындагы мөңгүлөрдүн жалпы аянты — 241,1 км2.
Чоң-Алай кырка тоосунун түндүк жана түштүк капталдарындагы мөнгүлөрдүн зор аянттарынын топтолушунун негизги себеби — анын абсолюттук бийиктиги. Түндүк жагында жарыш жаткан Алай кырка тоосунун кырлары Чоң-Алайдын кырларынан дээрлик 1000 м ге төмөн. Ошондуктан, ал жерге келген аба массаларынан, өзгөчө жай мезгилинде кошумча жаан-чачын кар түрүндө түшүп, мөңгүлөрдүн куралышын камсыз кылат.
Мөңгүлөрдүн чектелүү аймакта туташ жатып чогулган очокторунун бири Ак-Шыйрак тоо түйүнү. Ал Кыргызстандагы ири дарыя системалары Нарын менен Сары-Жаздын суу бөлгүчү катары эсептелет. Борбордук бөлүгүндөгү эн бийик чокунун бийиктиги 5000 м ден ашык. Мөңгүлөрдүн жалпы аянты 435 км2, саны — 154. Мындагы мөңгүлөр өлчөмү 30x40 км келген аянттын 44% ин ээлеп жатат. Нарындын башаты болгон Кум-Төрдүн алабындагы Петров мөңгүсү (узундугу 14 км, аянты — 70,6 км2) эң чон мөңгү болуп эсептелет.
Какшаал-Тоосунун мөңгүлөрү
Какшаал-Тоосунун мөңгүлөрү - Кыргызстандагы мөңгүлүү региондордун ирилеринин бири — Какшаал-Тоосунун түндүк капталы. Чыгышында Сары-Жаз капчыгайынан батышка карай Какшаал суусунун капчыгайына чейинки кырка тоонун бөлүгүндө жалпы аянты 907,6 км2 ге жеткен 600дөн ашык мөнгүлөр тараган. Болжол менен 70 км ге созулган Мүдүрүм менен Чоң-Үзөңгү-Кууш сууларынын алабына туура келген Какшаал-Тоонун эң бийик бөлүгүндөгү мөңгүлөрдүн аянты 443 км2, Данков чокусунун (5982 м) тегерегинде туташ жаткан кар, фирн жана муз талааларынан ири өрөөн мөңгүлөрү куралат жана алардын этектери 3800—4000 м бийиктиктеги жайык өрөөндөргө чыгат (Ак-Сай, Ай-Талаа, Отто-Таш жана башка). Бул мөңгүлүү регионду —Ак-Сайдын мөңгүлүү очогу деп аташат.
Үзөңгү-Кууштун капчыгайынан Сары-Жаздын капчыгайына чейинки Какшаал-Тоонун бөлүгүндө жалпы аянты 393,5 км2 ге барабар 400дөн ашык мөңгүлөр таралган. Мөңгүлөрдүн негизги бөлүгү Ак-Шыйрак суусунун оң куймасы Жаңгарттын алабында жайгашкан. Жангарттын алабы айрым мөңгүлөрдүн өлчөмү боюнча да алдыңкы орунда турат.
Тынба (Мишкин району, Башкыртстан)
Тынба — Башкыртстандын Мишкин районундагы айыл, Тынбаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 462 киши. Почта индекси — 452352, ОКАТО коду — 80243865001.
Көк-Жар (Кочкор району)
Көк-Жар — Кыргызстандын Нарын облусунун Кочкор районундагы айыл. Көк-Жар айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 2308 киши.
Отовась-Вож
Отовась-Вож — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уль-Вож дарыясынын оң жээгинен 8 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Жоноктор
Жоноктор (лат. Ctenophora) —  сууда жашоочу омутркасыз айбандардын бир тиби, булардын кыйла таксономиялык категориясы бар: тинтүүрсүз жоноктор (классча) (лат. Atentaculata), баралуу жоноктор (түркүм) (Lobata), цидиппе жоноктору (түркүм) (Cydippea), тинтүүрдүү жоноктор (классча) (Tentaculifera) жана ушундай сыяктуулар.
Осмоналиева Айгүл Сарыгул кызы
Осмоналиева Айгүл Сарыгул кызы Саймачы, өрмөкчү. 1956-ж. Нарын районундагы Ак-Кудук айылында төрөлгөн. Чарбада чабан болуп иштеген. 1974-ж. Бишкектеги № 3 кесипчилик-техникалык окуу жайын бүтүп, Нарын шаарындагы басмаканада иштеген. Азыр «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинде эмгектенүүдө. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Айгүлдүн чеберчилиги мектеп жашынан башталган. Ал абалы чий чырмакчылыкты, анан өрмөчүлүктү үйрөнгөн. Анын таар буюмдары боз үйдүн боо-чууларынын четине «чычкан изи», «тоок көз», ортолоруна «аламыч», «ит куйрук», «ит таман», «төнкөрүк», «тумарча» сыяктуу көчөттөрдөн турат. Алардын өңдөрүн жупташтырууда кызыл-көк, кызыл-жашыл түстөрдү тандайт. Айгүлдүн саймачылыгы башка уздугун өзүнө оодарып турат. «Илме сайма» аркылуу белдемчи, чепкен, бешмант, жүк жабуу, кементай, көшөгө өңдүүлөрдү тигет. Бешиктин төшөнчүлөрүн саймалоодо уздун табылгалары зор. Анда кызыл, жашыл, сары өңдөрдү бири-бири менен илме сайма, басма сайма аркылуу ойдогудай берип, ал буюмдар наристедей назиктикти ыроолоп турат. Уз адаттан сырткары гүлдүн, чөптүн, бактын жалбырактарын, бутактарын салттуу көчөттөргө аралаштырып, ич ара катыштырып кармап көчөт катары пайдаланат. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык кароо-сынагы». Тердик жана сайма буюмдары үчүн Обкомдун жана Облаткомдун диплому; 1987-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Сайма буюмдары үчүн «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Ардак грамотасы; 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Элдик кийим кечектери жана сайма буюмдары менен катышкан.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Ченталап
Ченталап – 1) адамдын саясий же кызматтык укуктарын аныктоочу шарттардын жыйындысы: а) мүлктүк Ч. (кыймылсыз мүлккө ээлик кылуу, белгилүү киреше, маяна алуу, тикелей салыктарды төлөө); б) агартуу Ч-ы (сабаттуулук жана кайсы бир окуу жайын бүтүрүү); в) ченкурак (белгилүү куракка жетүү); г) (кара:Шайлоо ченталабы); д) кызматтык Ч. же иштеген жыдар Ч-ы (жогорку кызмат ордун ээлөө үчүн кызмат кылуу мөөнөтү; 2) статистикалык каттоо.
Ай-Вонт-Игол дарыясы
Ай-Вонт-Игол — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Вонт-Канын-Еган дарыясынын сол жээгинен 11 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Лимонит
Лимонит (гр. leimon – нымдуу шалбаа, саздак жер) – үч валенттүү темир кычкылынын аралашмасынан (гетит, гидрогетит, гидрогематит, лепидокрокат) турган минерал. Кристаллдуу же аморфтуу түзүлүшкө ээ. Хим. формуласы FeO(OH)n*H2O. Мында Fe2O3 89,9%ке жетет. Ромб системасында кристаллданат. Өңү-түсү кара күрөң, күрөң, саргыч күрөң, саргыч. Катуулугу 1–5,5. С. салмагы 2,72–4,3. Экзогендик шартта пириттин, курамында темир элементи бар сульфиддер менен силикаттардын ажырашынан пайда болот. Жаратылышта кычкылдануу зонасында («темир калпакчада»), латерит же саз кени түрүндө кездешет. Темир өндүрүлөт, боёк жасалат.n 22 3
Шуршма (дарыя)
Шуршма — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Горьков суу куймасынан (Унжин булуңу) сол жээгинен 23 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Лимон
Лимон (Citrus Iimon) – руталар тукумунун цитрустар уруусундагы, дайыма жашыл, көп жылдык субтропиктик өсүмдүк. Бийиктиги 1,5–7 м. Шагы негизинен тикендүү. Жалбырагы калың, сүйрү, ачык жашыл, учу ичке. Гүлү кош жыныстуу, ак, жыттуу, чачыкта бир же экиден жайгашат. Мөмөсү – сүйрү, тоголок жемиш (диаметри 5–6 см, салмагы 120 г). Кабыгынын калыңдыгы 2–5 мм, ачык сары. Сулпу саргыч, ар мөмөдө 20 гдай урук болот. Ширелүү келип, өтө кычкыл. Лимон жылуу, күнөстүү жерде жакшы өсөт. Жазында орточо 10ᵒС температурада өсүп, вегетация мезгили 200–220 күнгө созулат. 17–18ᵒС жылуулукта жакшы гүлдөйт. Шекерлердин түрүндөгү лимон 7,1% көмүртектерге алкагында. Мурда жонокой айлануу жаткан полен жана глюкоза, үстөмдүк кылган. 11% - теринин Пектин көлөмү 16%, катуу жана Жыгачтан барабар. Түштүк-Чыгыш Азияда таралган. Жер Ортолук деңиздин, АКШ, Мексика, Аргентинанын жана башка субтропиктеринде, КМШ өлкөлөрүндө өстүрүлөт. Кавказдын Кара деңиз жээгинде, Азербайжанда ачык жерде, Борбордук Азияда жылытмада (теплицада) жана үйдө өстүрүлөт. Мөмөсүндө 3,5–8,1% лимон кислотасы, 1,9–3% кант, С (100 гда 45–140 мг), Р жана В витаминдери, пектин заттары, темир, фосфор, калий, кальций, магний туздары, кабыгында эфир майы бар. Мөмөсү желет жана андан лимон кислотасы, шире жана башкалар алынат. Кыйыштыруу жолу менен, ошондой эле калемчесинен көбөйтүлөт. Ар түбүнөн 150–300 мөмө алынат. Лимон шаары, Пуэрто-Лимон – Коста-Рикадагы шаар. Лимон провинциясынын административдик борбору. Кариб деңизинин жээгинде жайгашкан. Калкы 67,5 миң (2010; шаар айланасы менен 100 миң); чоңдугу жана калкынын саны боюнча өлкөнүн борбору Сан-Хоседен (темир жолу аркылуу байланышат) кийинки 2-шаар. 1871-ж. негизделген. Шаардын экономикасынын негизин транспорт жана логистика кызматы түзөт. Лимон – өлкөнүн сырткы соодасын жүргүзүүчү башкы порточо Сыртка негизинен банан, кофе, жыгач жана электроника өнөр жайынын продукциясын чыгарып, сырттан нефть (Венесуэла менен Мексикадан), машина жана анын жабдууларын, химиялык продукция (анын ичинде жер семирткичтер) алат. Жеңил, тамак-аш жана жыгаччылык өнөр жай ишканалары иштейт. Туризмдин борбору.
Абаны санитариялык коргоо
Абаны санитариялык коргоо — атмосферага зыяндуу заттарды чыгарбоого же анын өлчөмүн азайтууга багытталган уюштуруу, инженертехникалык жана санитардык-гигиеналык мыйзамдуу чаралар жыйындысы. Абанын химиялык заттар, бирикмелер, түтүн, ыш, чаң жана башка менен булгануусу адамдын ден соолугуна түз жана кыйыр таасир тийгизүүсү белгилүү. Өнөр жайдын, илимий-техникалык прогресстин өсүшү абанын булгануусун күчөттү. Ошондуктан атмосфералык абаны санитариялык жактан коргоого багытталган комплекстүү чараларды жүргүзүү талапка ылайык. Мындай чаралар пландуу түрдө жүргүзүлөт, башкача айтканда калк отурукташкан пунктарды туура пландаштыруу, өнөр жай ишканалары жердин шартына, шамалдын багытына жараша жайгаштырылат, калк отурукташкан жерден белгилүү аралык, башкача айтканда санитариялык коргоо зонасы менен бөлүнөт. Андан тышкары абага чыгарылуучу заттарды азайтуу максатында технологиялык процесстерди жакшыртууга багытталган чаралар оң натыйжаларды берет. Ошондуктан жаңы ишканаларды курууда жана иштеп жаткандарын калыбына келтируудо калдыксыз жана аз калдыктуу технологиялык процесстердин киргизилиши КПССтин 27-съездинин чечимдеринде баса көрсөтүлгөн. Абага чыгарылуучу зыяндуу газдардын, катуу бөлүкчөлөрдүн жана заттардын өлчөмүн азайтууда санитариялыктех. чаралардын жүргүзүлүшү маанилүү. Андай чараларга өнөр жай ишканаларын, турак жайларды электрлештирүү жана газдаштыруу, өнөр жайга газ тазалоочу түзүлүштөрдү орнотуу жана башкалар кирет. Абанын санитариялык коргоо чараларынын аткарылышын СССРдин санитардык эпидемиологиялык кызматы контролдойт. Ири шаарларда абанын тазалыгын текшерүү үчүн туруктуу жана көчмө пункттар уюштурулган. Лабориялык анализдин жыйынтыгы санитариялык органдар бекиткен нормативдер менен салыштырылып бааланат. Эгерде абанын тиги же бул зыяндуу заттар жана башка менен булгануу деңгээли гигиеналык нормативдерден жогору болсо, коркунучтуу деп эсептелип, аны азайтуу үчүн тийиштүү чаралар белгиленип, ишке ашырылат.
=Колдонулган адабияттар=
Imagine Dragons
Imagine Dragons (сөзмө-сөз «Ажыдаарларды элестет») — америкалык инди-топ. 2008-жылы Лас-Вегаста курулган. 2012-жылы сентябрьда топтун Night Visions аттуу альбому жарык көргөндө атагы чыккан. Америкалык Billboard журналы топту 2013-жылдын эң жаркыраган жаңы жылдыздары деп, 2017-жылы эң чоң топ деп атаган. Rolling Stone журналы топтун «Radioactive» деген ырын жылдын эң чоң рок-хити деп атаган.
Night Visions (2012—2014)
2012-жылы 4-сентябрьда топтун биринчи толук баалуу альбому чыккан — Night Visions. Ал альбом Billboard 200 чартында экинчи орунга жеткен. «It’s Time» деген ыры Billboard Hot 100 чартында 22-чи орун, Billboard Alternative жана Billboard Rock чарттарында 4-чү орунду ээлеп, кийин платиналык болгон.
Аденома
Аденома (лат. adenoma бай.грек. ἀδήν — без жана -ομα) — ар кандай бездүү органдарда (эмчек, боор, бөйрөк, жыныс бездеринде) без эпителийинен пайда болуучу коркунучсуз шишик.
Imagine Dragons
Night Visions (2012—2014)
Альбомго чейин топ башка долбоорлор үчүн бир нече ыр чыгарган. Алар «Who We Are», «Warriors» ырлары жана «All for You» ырынын деможазылуусу.
Аденома
Анда без тканынын баштапкы түзүлүшү сакталат. Аденоманын чондугу, формасы ар кандай болот; көзгө көрүнбөгөн эң кичине жана кишинин башындай болгон гигант аденомалар белгилүү. Кээде аденома зыяндуу шишикке (ракка) өтүп кетиши мүмкүн, ошондуктан сөзсүз өз учурунда хирургиялык жол менен дарылоо зарыл.
Imagine Dragons
Smoke + Mirrors (2015—2016)
2014-жылы сентябрьда топ «I Bet My Life» ырын чыгарып, ноябрьда бул ырга видеоклип тарттырган. Декабрьда «Gold» аттуу экинчи ыры чыккан. Көп өтпөй альбомдун анонсу жарыяланган. «Smoke + Mirrors» деп аталган альбом 2015-жылы 17-февральда чыккан. Альбомду колдоп Smoke and Mirrors World Tour дүйнөлүк туру болуп өткөн. Мындан тышкары, топ Smoke+Mirrors Live тасмасын тарттырып, ал 2016-жылы 2-мартта дүйнө жүзү боюнча кинотеатрларда көрсөтүлгөн.
2016-жылы ноябрь айында үчүнчү студиялык альбом чыгат деген ушактарды топ чын деп айтып, «Levitate» аттуу ырын чыгарган. Бул ыр «Жүргүнчүлөр» тасмасынын саундтректер тизмесине кирген.
Evolve (2017—2018)
2017-жылы 8-майда Imagine Dragons жаңы альбомдун анонсун жарыялаган. Evolve аттуу альбомдун релизи 2017-жылдын 23-июнунда болуп өткөн. Топтун «Believer» деген ыры 2017-жылы 14-августта өткөн «Teen Choice Awards» аземининин «Эң мыкты рок/альтернатива ыр» номинациясында жеңген.
28-июльда LOVELOUD фестивалында ырдап чыккан, 1 миллион доллар чогултуп, ЛГБТ-коомду колдошкон.
Origins (2018)
16-июльда Natural ырын чыгарышкан. YouTube сайтында бул ырды төрт саатта 300 миң адам көргөн.
3-октябрьда Origins аттуу жаңы альбомдун чыгаарын жарыялашкан.