cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бамако
Экономиясы
Чоң мечит, псевдороман стилиндеги Жанна д’Арк собору (1925-36), колөнөрчүлүк үйү (1932), борбдук базар, улуттук илим жана техника изилдөө борбору (1986), тропика өсүмдүктөрүн жана азыктүлүктү изилдөөчү агрономия (1962), Сахел (1977), офтальмология (1953) институттары, улуттук китепкана (1913), улуттук (1953), край таануу музейлери бар. Ботан. жана зоология бактары уюшулган. Бамако өлкөнүн ири өнөржай жана соода борбору. Өнөржайлуу зонасы шаардын чыгыш бөлүгүндө жайгашкан. Текстиль комбинаты, айыл чарба шаймандар заводу, ширеңке жана сигарета фабрикасы, тамак-аш (тондурма кушкана, минералдык жана жемиш сууларын куюучу завод), булгаары-буткийим, фармацевтика, металл иштетүү өнөржайлары, ремонттоочу жайлар бар. Кол өнөрчүлүк (жыгачка жана пил сөөгүнө оймо-чийме түшүрүлөт, токуучулук, алтын, күмүш, булгаары иштетүү) өнүккөн. ГЭС бар. Бомакого жакын жердеги үңкүрдө неолит дооруна таандык аска бетиндеги сүрөттөр сакталган.
Доо өндүрүшү
Доо өндүрүшү – жарандык сот өндүрүшүнүн бир түрү; тараптардын укук абалынын теңдиги аркылуу мүнөздөлүүчү жарандык, эмгектик, үйбүлөлүк мамилелерден улам келип чыгуучу талаштар боюнча укук же кызыкчылык бузулууларын коргоо үчүн сотко кайрылганда пайда болот. Материалдык-укуктук талаш болгондо келип чыгат, бирок кээ бир учурларда Д. ө-нүн негизинде талаш-тартыш жок болушу да мүмкүн (м.: эрезеге жетелек балдары бар жана никени токтотууну каалаган жубайлардын никесин бузууда).
Теректи гранит кени
Теректи гранит кени Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районунда, Сары-Жаз суусунун оң капталында, Эңилчек кыштагынан 1  км, деңиз деңгээлинен 2650 м бийиктикте. 1979-ж. Сары-Жаз геол. экспедициясы чалгындаган. Кен аянтын ортоңку Таш-Көмүр мезгилинде пайда болгон гранит массиви түзөт. Гранит жаракалуу, ачык кызыл жана кочкул кызыл өңдө, текши бүртүктүү. Физикалык-механикалык касиеттери: орточо тыгыздыгы 2,58–2,64 г/см3, көзөнөктүүлүгү 0,76–3,39%, суу сиңирүүсү 0,21–1,08%, үстүнөн басылгандагы бектигинин чеги кургак абалда 97–145 МПа, жешилүүсү 0,50 – 0,67 г/см3, сокконго каршылыгы 7,9–15,9 км/см. Гранитти чөкмө таш катары колдонууга болот. Запасы В категориясы боюнча 2779,5 миң м3, С1–8627,5 миң м3, В+С1–11407 миң м3.
Боз коңорчок
Боз коңорчок (Nitraria) - жуп жалбыракчандар тукумундагы өсүмдүк уруусу. Бийикт. 0, 5-2 м бадал. Жөнөкөй жалбырактары калың, сабакка кезектешип жайгашат. Топ гүлү - бурулча, түсү сары же ак, 5 мүчөлүү. Аталыгы 10-25. Мөмөлүгү З уялуу, чаңдагычы 3 бөлүктүү. Мөмөсү ширелүү. Жер жүзүндө 8 түрү белгилүү, алар Австралия, Африка, Палестинада кездешет.
Кыргызстанда сибирь Боз коңорчокгу (N. Sibirica) жана шобер Боз коңорчогу (N. Schoberi) тоо этектеринин ак топурактуу, шордуу жана кумдак жерлеринде өсөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Кальций
Кальций (лат. Calcium) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы IIА группа элементи; к.н. 20, ат. массаы 40,08; ат. радиусу 1,97, иондук радиусу 1,04; тыгызд. 1,54 г/см3 ; эрүү темп-расы 851 оС; кайноо темп-расы 1492оС. Жаратылышта К. туруктуу 6 изотобу бар: 40Са (96,97 %), 44Са (2,09 %), 42Са (0,667 %), 48Са (0,184 %), 43Са (0,135 %) жана 46Са (0,003 %).
К. табигый бирикмелери: СаСО3 – арагонит, CaMg(CO3)2 – доломит, CaF2 - флюорит, CaSO4×2H2O - гипс; Са3(РО4)2 – фосфорит жана 3Са3(РО4)2 Са(F,Cl2)2 - аппатит ж.б. К. - күмүш сымал ак, жеңил металл. Металл түрүндөгү К. 1-жолу 1808-ж. Г.Дэви алган. Жер кыртышында (массасы б-ча) 2,96 %ти ээлеп, O, Si, Al, Fe кийинки 5-орунда турат. К. ысытканда бардык металлды алардын оксидинен, сульфидинен жана галогенидинен сүрүп чыгарат. Кадимки темп-рада К. кычкылтек менен реакцияга оңой кирип, СаО пайда кылат, СаО сууда эрип, күчтүү негизди Са(ОН)2 берет. К. бардык к-талар менен реакцияга оңой кирип, суутекти сүрүп чыгарат. Галогендер менен аракеттенип тиешелүү туздарды, кургак суутек менен аракеттенип гидриддерди, графит менен кошуп ысытканда карбидди пайда кылат. К. эритилген СаСl2дин электролиздөөдөн жана алюминотермиялык ыкма менен алынат:
6CaO + 4 Al = 2Al2O3 + 6Ca
Таза К. металлы цезий, рубидий, хром, цирконий, торий, ванадий бирикмелирин металлга чейин калыбына келтирүүдө жана болот иштетүүдө колдонулат. Техникада К. коргошун менен куймасы, минералдары кеңири пайдаланылат. Мис., өчүрүлгөн акиташты, цементти, силикат кышын алууда, түздөн-түз курулуш материалдары катарында, металлургияда, хим. ө. ж-да К. карбидин, соданы, хлордуу акиташты, жер семирткичтер алууда, кантты, айнекти өндүрүүдө колдонулат. Бор, мрамор, меланд шпаты, гипс, флюориттин ж.б-дын практикалык мааниси өтө чоң.
Төмөнкү Камзас
Төмөнкү Камзас — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Томь дарыясынын сол жээгинен 476 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ялтаран (Ишимбай району, Башкыртстан)
Ялтаран — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Кулгунин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 24 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Өзүн өзү дарылоо
Өзүн өзү дарылоо — дары каражаттарды, ыкмаларды врач же медициналык кызматкердин сунушу жана көзөмөлүсүз өз алдынча колдонуу; ал демейде ар кандай кабылдоолорго, кээде инвалиддикке, ошондой эле өлүмгө да алып келет.
Жашоого коркунучу
Өзүн өзү дарылоодон күтүлбөгөн жерден жашоого коркунуч туудуруучу абалда (жүрөк ооруганда, травмада, кан агууда, күйүктө) өзүнө же өз ара врачка чейинки биринчи жардам көрсөтүүнү айырмалай билүү керек. Өзүн өзү дарылоодо оорунун себептерине карата эмес, оорунун айрым белгилерине (түрдүү ооруларда окшош болушу мүмкүн) карата дарылоо жүргүзүлөт. Ал оорунун белгилерин өзгөртүп, диагноз коюуга тоскоол болуп, натыйжада оору улаарып кетиши мүмкүн. Андан тышкары мында дарылар организмдин тукум куума жана кийин пайда болгон өзгөчөлүгү, бөйрөк, боор, эндокрин системасынын, ичеги-карын жолдорунун функциялык абалы, мурда ооруган оорулар, оорулуунун жашы жана башкалар эске алынбай колдонулат. Бир эле дары белгилүү өлчөмдө бирде натыйжалуу, кээде аз пайдалуу же зыяндуу болот. Мисалы, өзүн өзү дарылоодо антибиотиктер, сульфаниламид дарылары, аары, жыландын уусу жана башкалар аллергиялык реакцияларды (Аллергия) пайда кылат. Аллергия оорулары (бронх астмасы, бөрү жатыш жана башкалар) менен ооругандар өзгөчө көңүл буруусу керек. Белгилүү дарыларды көтөрө албагандарда аны ичкенден кийин тери дүүлүгүп кычышат, кызарып, шишийт, киши чыйрыгат. Мындай учурда аны кайталап кабыл алууга болбойт.
Физикалык-химиялык касиеттер
Дарынын өлчөмүн өз алдынча көбөйтүү же окшош дары менен алмаштыруу да кабылдоолорго алып келиши мүмкүн. Кээ бир дарылар өзүнүн физикалык-химиялык касиеттери боюнча бир-бирине туура келбей, алардын өз ара аракетинен организмге зыяндуу заттар пайда болот, өз ара нейтралдашат же бир дарынын таасири күчөйт же басаңдайт. Мисалы, кээ бир витаминдер бир-бирине карама-каршы таасир этет.
Зыяны
Өзүн өзү дарылоонун зыяны түрдүү дарыларды кабыл алуу менен гана чектелбестен, дарылоонун башка ыкмаларын (түрдүү диета, ачка болуу жана башкалар) өз алдынча колдонгондон да болот. Арыктоо үчүн жүрөк-кан тамыр, эндокрин, нерв системаларынын абалына жараша диета белгиленет. Дем алуу, нерв жана жүрөк-кан тамыр системаларынын өнөкөт оорулары менен жабыркагандарга дене тарбия көнүгүүлөрүн, йогдордун гимнастикасын өз алдынча пайдалануу ден соолукка, кээде өмүргө зыян келтириши мүмкүн. Сасык тумоодо ар түрдүү мончолорго түшүү зыяндуу. Курорттук факторлорду өз алдынча пайдалануу да ден соолукка зыян келтирет. Өзгөчө картайган, улгайган кишилер климатты кескин өзгөртүү, жүрөк-кан тамыр, эндокрин, нерв системасы оорулууларга терс таасир тийгизет. Ден соолукту чыңдоо, дарылануу боюнча врачка кайрылуу зарыл, себеби врач сунуш берүүдөн мурда ар кандай ыкмаларын колдонуп, корутунду чыгарат. Ар бир киши өзүн өзү дарылоодон баш тартуу менен бирге, табыпчылык жана илимий жактан аныкталбаган дарылоо ыкмаларды колдонбоого тийиш.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
1-й Зиримзибаш (Татышлин району, Башкыртстан)
1-й Зиримзибаш — Башкыртстандын Татышлин районундагы айыл, Курдым айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 111 киши. Почта индекси — 452842, ОКАТО коду — 80250845004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Грузин тили
Грузин тили (грузинчеси ქართული, картули) — картвел тобундагы тил, Грузиянын мамлекеттик тили. Грузин тили грузин алипесин колдонот жана сүйлөөчүлөрдүн жалпы саны 9.5 миллионго чукулдап барат, анын 6 миллиону Грузияда, калган 3.5 миллиону негизинен Оруссияда, АКШда, Иранда, Түркияда жашашат. Советтер Союзу убагында грузин тили ырасмий түрдө Грузиядагы мамлекеттик тил болуп саналган. Бул тилден башка СССРдин бир дагы тили мындай укука ээ болгон эмес.
Байыркы славяндар
Байыркы славяндар - инди-европа тилинде сүйлөгөн уруулардын тобу; борбор, түштүк жана чыгыш европалык азыркы славян элдеринин ата-бабалары. Байыркы славяндар тарыхый даректерде, б. з.1-2-кылымда «европалык Сарматия», Карпат менен Балтика деңизинин аралыгында, Чыгыш Германияда жашаган венеддер деген ат менен белгилүү болгон. Алар тууралуу грек-рим жана византиялык тарыхчылар Тацит, Птолемей, Иордан жана башкалардын эмгектеринен кездешет. Көпчүлүк окумуштуулардын пикири боюнча Байыркы славяндар Висла дарыясынын чыгышынан орун алышкан. Биздин замандын 2-4-кылымында герман урууларынын (готтор, гепиддер) түштүккө оошунан Байыркы славяндардын аймактык бүтүндүгү бузулуп, батыш жана чыгыш тарапка обочолонот. 5-кылымда хунндардын бийлиги кулагандан кийин, Байыркы славяндар түштүккө оошуп, Византия империясынын Балкан провинцияларына басып кире башташкан. Ошол учурда алар ант жана склавин деген эки топко бөлүнөт. Балкан жана аларды басьш алуу менен бирге эле Борбор жана Чыгыш Европадагы мурдагы жерлери да алардын карамагында калган.1-миң жылдыктын 2-жарымында славяндар мурда чыгыш балтика жана финн-угор урууларына тиешелүү болгон Жогорку Днепрди жана анын батышын, ошондой эле Эльбанын төмөн жагын жана Балтика деңизинин түштук-батыш жээгин ээлеп алышкан жана Европадагы эң ири этностук топко айланган. Биздин замандын 1-миң жылдыгынын аяк ченииде байыркы славян мамлекеттеринин пайда болушу менен орто кылымдагы славян элдери (поляктар жана чехтер, кийинчерээк словактар, словендер, сербдер, болгарлар, чыгыш славяндарда байыркы орус эли) калыптана баштаган.
Кальций галогениддери
Кальций галогениддери – кальций менен галогендер бирикмелери. Ca Hal2 – түссүз кристаллдар. Хлориди, бромиди жана иодиди ным тартат. Сууда жакшы эрийт, эритмеден кристаллогидраттар түрүндө бөлүнөт. Б. эритилген К.г. металдык кальций менен моногалогениди Ca Hal пайда кылат. Тиешелүү дигалогениддери балкып эрүү темпиратурасынан жогорку темп-рада туруктуу.
Кашка-Суу (Аламүдүн району)
Кашка-Суу (Кашка-Суу) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Аламүдүн районундагы айыл. Байтик айыл округу составына кирет. Кашка-Суу кыштагы – Кыргызстандын Чүй облусуна караштуу Аламүдүн районундагы тоолуу кыштак. Кашка-Суу суусунун боюнда жайгашкан. Бишкектен түштүккө карай 25 чакырым алыстыкта жайгашкан. Айыл чарбасы, малчылык, багбанчылык өнүккөн. Болжол менен 7 миң түтүн жашайт.Айылдын сегиз жылдык мектеби 1990-жылдардан бери кыргыздын чыгаан агартуучусу Тойчу Актановдун ысымын алып жүрөт. Бул айылдан агартуучу Тойчу Актанов, коомдук ишмер Бейшенбай Мураталиев, илимпоз географ Касымалы Жумашев, сүрөтчү А. Дайыров, генерал Алмаз Камчыбеков, боксчу Шайбек Карагазиев, жана башкалар чыккан. Бул айыл Совет доорунда Аламүдүн советтик чарбасына караган учур да болгон. Айылды өрдөй дачалар курулган. Айылдын жогору жагында Кашка-Суу суу сактагычы курулган. Андан жогорураак “Ала-Арча” жаратылыш паркы жайгашкан.
Калкы
Калкы - 1 280 киши.
Макроподдор
Макроподдор (лат. Macropodus) — тропик алкагындагы өзөн балыктарынын бир уруусу, аквариумда багууга болот.
Дооарыз
Дооарыз – өзүнүн жеке укугунун, эркиндигинин же мыйзамдуу кызыкчылыгынын бузулгандыгын же талаш туурдургандыгын коргоого кызыкчылыгы бар жак тарабынан сотко берилген сот жүрүмүнүн документи (кара:Доо). Доо арызы сотко жазуу жүзүндө тапшырылат.
Жаныбек
Жаныбек — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери. Валиханов, Чокан жазып алган эпизоддо кырк чоронун бири. Манаска жакын жолдош болгон катары айтылат ( Валиханов, Чокан жазып алган эпизод, "Ала-Тоо", 1979, № 7, 79-б.).
Вацлав Гавел
Вацлав Гавел (Václav Havel, 1936-жылдын 5-октябры, Прага - 2011-жылдын 18-декабры, Градечек у Влчиц) – чехтердин чыгаан жазуучусу жана мамлекеттик ишмери. Драматург, публицист, акын, диссидент, демократ саясатчы. Ал Чехословакиянын акыркы (тогузунчу) президенти (1989-1992) жана өз алдынча жумурият болуп калган Чехиянын туңгуч президенти (1993-2003) болгон.
Ата-теги. Бала чагы
Вацлав Гавел (Václav Havel) 1936-жылы 5-октябрда мурдагы Чехословакиянын борбору Прага шаарында жарык дүйнөгө келген.
Анын ата-теги бай жана интеллектуал үй-бүлөдөн чыккан.
Атасы Вацлав М. Гавел (1897–1979) Праганын түштүк чет жакасынын эң бийик бөлүгүндө жайгашкан “Баррандов террасасы” аттуу көп кабат үйдүн жана Баррандов филм студиясынын кожоюну болгон.
Энеси Божена Вавречкова (кийинчерээк Гавлова, 1913–1970) да аттын кашкасындай таанымал таасирдүү үй-бүлөдөн чыккан. Таятасы Гуго Вавречка (Hugo Vavrečka) белгилүү дипломат жана журналист болчу.
Ата-тегинин буржуазиялык чөйрөгө таандык болушунан улам, Вацлав Гавел социалисттик доордо кыйла запкы көргөн.
1951-жылы орто мектептин алгачкы бөлүгүн бүтүргөн, бирок коммунисттик бийлик анын андан ары окушуна тоскоолдук жараткан. Ал химиялык лабораторияда лаборант болуп иштеп, окуусун кечки орто мектепте улантууга аргасыз болгон, Праганын Штепанска көчөсүндө жайгашкан бул гимназияны ал 1954-жылы гана аяктаган.
Алгачкы чыгармачылык жылдары. Жаштыгы
1955-жылы “Кветен” журналы Вацлав Гавелдин алгачкы көркөм чыгармасын жарыялаган.
1959-жылы ал “Үй-бүлөнүн кечи” (Rodinný večer) деп аталган драмалык чыгармасын жазат. Бул – бир гана көрүнүштөн турган чыгарма болгон. 1969-жылга чейин анын чыгармаларын өз алдынча жарыялоого тыйуу салынган,
1959-69-жылдары анын чыгармалары “Театрдык гезит” (Divadelní noviny), “Театр” (Divadlo), “ Үй коногу” (Host do domu), “Адабият гезити” (Literární noviny), “Бейнелер” (Tvář) жана “Эртең” (Zítřek) сыяктуу журналдарга гана жарыяланып турган.
Буржуазиялык тектен чыкканы үчүн ага гуманитардык жогорку билим алууга тыйуу салынган.
Чехиянын Музыкалык өнөр академиясынын кино факултетине тапшыруу аракеттеринен майнап чыкпайт, аны окууга кабыл алышпайт.
Ошондуктан ал Прагадагы Чехия техникалык университетинин экономика факултетине тапшырат. Бирок эки жылдан соң бул окуусун таштап салат.
1964-жылы ал карапайым жумушчу тегинен чыккан Олга Шплихалова айымга (Гавлова, Olga Havlová / Šplíchalová) үйлөнөт (1964–1996), буга Вацлавдын энеси капа болот. 1996-жылы жубайы Олга рак оорусунун айынан каза болгон.
Алгачкы театрдык ишмердиги
1957-59-жылдары Вацлав Гавел Чехословакия аскеринде кызмат өтөйт, андан соң Прага шаарында “Баллюстрадагы Театр” (Divadlo Na zábradlí) аттуу театрда кара жумушчу болуп иштейт.
Гавелдин “Меморандум” чыгармасы 1968-жылы Нью-Йоркто “Коомдук театрда коюлган.
Диссидент кези
1968-жылы августта СССР баштаган “Варшава келишиминин” мүчөсү болгон социалисттик мамлекеттердин аскерлери Чехословакияга киргизилген алгачкы аптада Вацлав Гавел “Эркин Европа” үналгысынын Чехословак кызматына бул окуяларды сынга алган өзүнүн комментарийин берген.
Александр Дубчек баштаган чехословак коммунисттеринин 1968-жылдагы реформалык кыймылы (“Прага жазы”) чет элдик аскер күчү менен ойрон кылынган соң, Вацлав Гавелдин теар ишмердигине тыйуу салынган.
Бул реформачыл кыймылды Гавел коммунист эмес либералдык интеллектуалдык канаттын өкүлү катары колдоого алган болчу. Ал түгүл 1967-жылы жайында эле Гавел өлкөдөгү цензуралык тоскоолдук үчүн бийликтеги коммунисттерди сынга алып чыккан эле.
1968-жылкы окуяларга байланыштуу Гавел өз саясий ишмердигин жанданткан.
1969-жылы 21-августта, “Варшава келишинин” аскерлеринин киргизилишинин бир жылдыгына карата, “Он упай” аттуу кайрылууга кол койгондордун арасында Гавел да болду. Бул кайрылуу советтик баскынчылыкты терең айыптаган.
Кийинчерээк Гавел пиво ачытуу жайында жумушчу болуп иштөөгө аргасыз болот. Мында көргөнүн ал “Аудитория” деген пьесасында чагылдырган.
Анын бир катар чыгармалары (арасында Фердинанд Ванек - Ferdinand Vaněk деген кейипкер тууралуу пьесалары) жашыруун көчүрүлүп, бүткүл Чехословакиянын аймагы боюнча тымызын колдон колго өтүп таркатылган.
1976-жылы коммунисттик режим рок-музыканын көз каранды эмес топторун куугунтукка ала баштаган. “Ааламдын желим кишилери” (The Plastic People of the Universe) деп аталган рок тобунун мүчөлөрү камакка алынганда, Вацлав Гавел, Йиржи Немец жана башка интеллектуалдар камактагы өнөрпоздорго тилектештик билдирип коргоп чыгышты.
“Хартия 77” деген саясий демилге тобунун кайрылуусуна да кол коюп, Вацлав Гавел коммунисттик режимдин цензурачыл саясатын күрөшкер интеллектуал катары сындаган. Бул демилгелүү топ 1992-жылы ыктыярдуу жоюлганга чейин анын мүчөсү болгон.
Анын эң узак түрмөдө отурган мезгили – 1979-жылдын июн айынан 1984-жылдын январ айына чейин созулган. Бул учур анын жубайы “Олгага жазылган каттарында” чагылдырылган.
1989-жылы Вацлав Гавел Чехословакиядагы ыңкылапчыл кыймылдын лидерлеринин бирине айланат. Бул жибек ыңкылабы ошол жылы 17-ноябрда эч кандай зомбулук аракеттерсиз эле Чехословакиядагы коммунисттик режимди кыйраткан.
Гавелдин урааны – “Чындык жана сүйүү жалгандык менен жек көрүүнү жеңет” деген сөз болду.
Президенттик жылдар
1989-жылы 29-декабрда антикоммунисттик “Атуулдук форумдун” жетекчиси Вацлав Гавел Чехословакия Федерациялык кеңешинин депутаттарынын бир добуштан колдоосу менен Чехословакиянын президенти болуп шайланды.
“Саясатка анча кызыкпайм” деген инсан, ошентип, жогорку саясий кызматты ээлеп калды.
1990-жылкы эркин шайлоонун жыйынтыгында ал бул кызматты аркалоосун улантты.
Ал Чехословакиянын бирдиктүү мамлекет болуп сакталышын колдогон. Бирок 1992-жылы 3-июлда Чехословакия Федерациялык кеңеши аны президенттикке шайлаган жок, анткени парламенттеги словак депутаттар добуш берүүгө катышпай койгон.
Словактар өздөрүнүн Көз каранды эместик декларациясын жарыялаган соң, 1992-жылы 20-июлда Вацлав Гавел Чехословакия президенти кызматынан чегингенин жарыялады. Ал Чехословакиянын мамлекет катары ыдырашы маалында аны жетектөөдөн баш тартаарын билдирди.
Бирок анын президенттик бийлиги алда канчяа чектелүү болуп калды, Ал, негизинен, “журт атасы” катары моралдык бийликке ээ болду, саясий ыйгарым укуктардын көпчүлүгү эми өкмөт башчыга өттү.
Президенттиги маалында Вацлав Гавел коммунизм тушунда адилетсиз камакка алынган саясий туткундагыларды бошотуу демилгесин көтөрдү.
1996-жылы декабрда дарыгерлер Вацлав Гавелге “өпкө рагы” диагнозун коюшту. Ал чылым чеккен өнөкөтүн таштап, дарыланды.
1996-жылы жубайы Олга (Olga Havlová) рак оорусунун айынан каза болду. Алар 32 жыл бирге өмүр сүргөн болчу.
Бир жыл өтүп-өтпөй Вацлав Гавел театр өнөрпозу Дагмар Вешкрнова (Dagmar Veškrnová) айымга үйлөндү.
Гавел Чехиянын НАТОго киришин колдогон саясатты тутту.
1998-жылы Чехия парламенти аны экинчи мөөнөткө президент кылып шайлады.
Гавелдин ордуна анын каршылашы Вацлав Клаус 2003-жылы 28-февралда Чехия президенти болуп шайланды.
Президенттиктен кийинки турмушу
1997-жылдан бери Вацлав Гавел “Форум-2000” аттуу эл аралык жыйынды уюштуруп келет.
2007-жылы май айында Гавелдин “Сепилге карай жана андан кайткан жол” аттуу эскерүүлөр китеби чыкты, анда ал өзүнүн президенттикти аркалаган жылдарын эскерип жазат. Китепте анын курган маектери да камтылган.
Драматург катары 18 жылдык тыныгуудан соң, 2007-жылы ноябрда Гавел “Кызматтан кетүү” (Odcházení) аттуу жаңы драмасын жарыялады. Бул драма 2008-жылы 22-майда Прага шаарындагы “Арха” театрында алгачкы ирет ойнолду.
Чыгармада канцлер Вилем Ригер (Vilém Rieger) кызматтан кеткенден кийинки баштан кечирген окуялар сыпатталат. Гавел бул чыгармасында Уилям Шекспирдин “Падыша Лир” жана Антон Чеховдун “Алчалуу бак” чыгармаларынын мотивдерин пайдаланган.
2009-жылы 5-апрелде Прагада Европа Биримдиги менен АКШнын саммити өтүп жатканда, Вацлав Гавел АКШ президенти Барак Обама менен жолугушту.
Вацлав Гавел Адам укуктары корунун Эл аралык кеңешине төрагалык кылып келет.
Гавел, ошондой эле, Коммунизм курмандыктарын эскерүү корунун Эл аралык кеңешчи тобунун мүчөсү.
2011-жылдын 1-октябрында Прага шаарындагы Заманбап көркөм өнөр борборунун кеңсесинде Вацлав Гавелдин 75 жылдыгына арналган чакан кече өттү. Ага мурдагы АКШнын Мамлекеттик катчысы, теги чехиялык Мадлен Олбрайт, мурдагы чех диссиденттери, илимпоздор, көркөм өнөр өкүлдөрү, Гавелдин туугандарынын өкүлдөрү, дипломаттар, тышкы иштер министри Карел Шварценберг ж.б. катышышты.
Чакан сөз сүйлөгөн Вацлав Гавел конокторго мындай деди:
"Канчалык жашым узарган сайын мен ошончолук тартынчаак болуп баратам. Мен ар кандай мүмкүн болгон же болбогон окуялар үчүн деле уят болуп калгандай сезип жүрөм. Эми мен ал түгүл той өткөрүп атканым үчүн да, сөз сүйлөгөнүм, сөзүмдү тыңдап жаткандары үчүн да уялгандай сезчү болдум".
Мааракенин алдында Вацлав Гавелдин бейнесине көлөкө түшүрчү айрым макалалар да кээ бир жергиликтүү басылмаларга жарыяланган.
Вацлав Гавел рак оорусунун айынан 2011-жылдын 18-декабрында (Бештин айынын 18инде)Чехиядагы Градечек у Влчиц (Hrádeček u Vlčic) жергесинде дүйнөдөн кайтты.
Гавелдин сыйлыктары жана наамдары
1994-жылы 4-июлда Гавел мырза Филаделфиянын Эркиндик медалы менен сыйланган.
2002-жылы Эл аралык кызматташтыктын прагалык коому тарабынан ал “Ханно Р.Эленбоген атындагы атуулдук сыйлыкка татыктуу болгон.
2003-жылы Индия өкмөтү аны Махатма Ганди атындагы Эл аралык Тынчтык сыйлыгы менен сыйлады.
Ошол эле жылы Ал “Эл аралык мунапыс” (Amnesty International) уюмунун “Ар-намыс элчиси” сыйлыгына татыды.
2009-жылы ага германдык кадыр-барктуу “Квадрига” сыйлыгы ыйгарылды, бирок бул сыйлык 2011-жылы орус премьери Владимир Путинге да ыйгарылганын уккан соң, Гавел өз сыйлыгын кайра артка кайтарды.
Мамлекеттик сыйлыктар
Австриянын Илим жана Өнөр медалы. 2005. АКШнын “Эркиндиктин президенттик медалы”. 2003. Аргентинанын “Боштондукка Чыгаруучу Сан Мартин” ордени. 1996. Бразилиянын “Түштүк Чырым” ордени. 1996. Венгриянын “Мажарстанга Сиңирген эмгеги үчүн ордени”. 2001. Германиянын “Германияга Эмгек сиңиргендиги үчүн” ордени. 2000. Индиянын Ганди Тынчтык сыйлыгы. 2003. Полшанын “Ак бүркүт” ордени. 1993. Словакиянын “Ак кош чырым” ордени. 2003. Украинанын “Акылман Ярослав” ордени. 2006. Улуу Британиянын “Чоң чырымынын” ээси (Knight Grand Cross). 1996. Уругвайдын “Жумурият” медалы. 1996. Түркиянын Улуттук медалы. 2000. Франциянын “Өнөр жана каттар” ордени. 2001. Чехиянын Биринчи даражадагы “Ак арстан” ордени. 2003. Эстониянын “Ыйык Мария Жеринин Чырымы” ордени. 1996.
Тиват пикрит кооз ташы кени
Тиват пикрит кооз ташы кени Ош облусунун Араван районунда, Тиват кыштагынан 1 км батыш, түндүк-батыш тарапта, Аравансай суусунун оң өйүзүндө. Кен аймагын девон мезгилинде пайда болгон жанартоо тектери түзөт. Пикрит силла формасындагы жанартоо тектеринин арасында жатат. Аянты 0,1 км2, калыңдыгы 100–150 м, узундугу 200–300 ''м. Пикрит тоотеги жаракалар менен тилмеленип, 1 м''3ге чейинки бөлүктөргө бөлүнгөн. Майда бүртүкчөлүү, негизинен оливинден туруп, өңү каралжын боз түстө. Сайкалдангандан кийин капкара баркыттай жалтырайт. Имараттын дубалын кооздоп каптоочу жана майда кооз буюмдарга жарактуу материалдарды алууга болот. Запасы 2 млн м3 .
Бойго бүтүрбөөчү каражаттар
Бойго бүтүрбөөчү каражаттар (Contracceptica) - аялдардын денсоолугун сактоо үчүн убактылуу же алардын саламаттыгына байланыштуу төрөөгө мүмкүн болбогон учурда колдонулуучу медицина каражаттар. Бойго бүтүрбөөчү каражаттар байыртан колдонулуп келе жатат. 11-кылымдын 20-жылдарында Ибн-Сина-нын (Авиценна) "Врачтык илимдин канону" аттуу эмгегинде ал жөнүндө айтылган. Бойго бүтүрбөөчү каражаттар механикалык, хим. жана хим. -механикалык болуп бөлүнөт.
Резинадан же металлдардан жасалган каражаттарга кафка, миспа жана "размес" колпачоктору кирет. Полиэтилен спиралы жатындын ичине салынып, ал 3 жылга чейин бойго бутүүдөн сактайт. Хим. Бойго бүтүрбөөчү каражаттарга ар кандай хим. заттар, шариктер ж. б. кирет. Алар врач жана акушерканын жетекчилиги менен гана колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Буба
Буба — жети атанын бири, чоң атанын атасы.
Альбит
Альбит (лат. albus - ак) - плагиоклаздар тобундагы минерал. Химиялык формуласы Na(AlSi3O8). Триклин сингониясында кристаллданат. Өңү ак келип, ага ар кандай түстөр кошумчаланып турат. Айнектей жалтырак. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 6-6,5, тыгыздыгы 2600-2650 кг/мъ. С. салмагы 2,62-2,65. А. кычкыл жегичтүү тоотектерди жана пегматиттерди түзүүчү минерал. Таза альбит карапа иштетүүчү ишканаларда, фарфор жана фаянс буюмдарын жасоодо колдонулат.
Кальций бромиди
Кальций бромиди, CaBr2 – сууда эрийт (59,4 г 100 г. сууда 0оС): сууда гексагидрат түрүндө кристаллдашат (эрүү t 38,2оС). Сольваттар пайда кылуу менен суюк аммиакта жана этанолдо эрийт. Ал аммиак катышуусунда акиташ сүтү менен Br2 өз ара аракеттешүүсүнөн алынат. CaBr2 конц. эритмеси бургулоо иштеринде пайдаланылат Муздатуу системасында жылуулукту алуу үчүн колдонулат.
Көк көгүчкөн
Көк көгүчкөн (лат. Columba livia) — куштардын түрү ...
Сезүү органдары
...
Кыймыл аракети
Көк көгүчкөн аскалуу жерде жашоо чөйрөсүнөн келип чыккандактан, дарактарга уя салып жашай албайт. Жерде басканада, башын алдыга жана артка ийип кадам шилтеп басышат. Кээ бир учурларда чоң чоң кадамдар менен чуркашат, адамдар аларды "ач көз" канаттуулар деп да атап келишет. Абдан жакшы учушат, учуу ылдамдыгы саатына 185 км. түзөт. Айрыкча аска зоо беттеринде жашаган өкүлдөрү тез учууга фңгайланышкан, анткени ал аймактарда жырткыч канаттуулардын саны көп, алардын жашырыныш үчүн тамактанууда жогорку ылдамдыкта учушат. Кургак аймакта жашаган көгүчкөндөр, суу ичүү үчүн терң кудуктарга чейин учуп түшүшөт. Ал эми шаар көгүчкөндөрү, жырткычтардын жоктугуна жана азык затынын ар дайым болуп турушуна жараша учуу жөндөмдүүлүктөрү төмөн.
Макрорамфосоддор
Макрорамфосоддор (лат. Macrorhamphosodes) — чыгыштагы жылуу деңиздерде жашоочу балыктардын бир уруусу.
Чоң Кайыңды
Чоң Кайыңды — Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк капталынан башталган суу. Чүй дарыясынын сол куймасы. Космонавттар (аянты 2,9 км2) жана Туюктөр (3,0 км2) мөңгүлөрүнөн башталат. Узундугу 30 км, алабынын аянты 167 км2. Көп жылдык орточо чыгымы (аты уйкаш капчыгайдын оозунда) 1,8 м3/сек, эң көп чыгымы 24,6 м3/сек (1945), эң азы 0,26 м3/сек (1938).
Чүй дарыясына жетпей сугат каналдарына бөлүнүп кетет.
Жээгинде Капталарык, Кайыңды кыштагы жайгашкан.
Кен сапаты
Кен сапаты – кендин геологиялык, тоо-кен-технологиялык, өнөр жайлык өзгөчөлүктөрү, комплекстүү баалуулугу, эл чарбасында үнөмдүү пайдалануу натыйжасы. Сапат геологиялык чалгындоо ишиндеги жетишкендиктерге байланыштуу. Кендин запасын эсептөөдө анын геологиялык өзгөчөлүктөрү эске алынат. Кондициянын негизинде запасы эсептелет. Өнөр-жайдын жылдык өндүрүмдүүлүгү, товардык продукциянын толук өндүрүлүп алынышы, пайдалануусу, кирешелүүлүгү, кирешеси, капиталдык чыгымдар, капиталдык салымдардын жалпы суммасы жана чыгымдарды кайтарып алуу мөөнөтү, салыктын кирешелүүлүгү каралат. Кен сапаты геологиялык чалгындоо иштеринин бардык этаптарында аныкталат. Издөө-баалоо маалында кендин запасы, сапаты, капиталдык салымдар болжол жана эсептелет. Андан кийин болжолдуу чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Запас эсептөө кондициясы иштелип чыгат. Техникалык-экономикалык баяндама (ТЭД) даярдалат. Анан так, толук чалгындоо жүргүзүлүп, кондициясы иштелип чыгат, запасы бекитилет, кен казып алуу долбоору түзүлөт.
Програмдык жабдууларды бөлүштүрүү
Програмдык жабдууларды бөлүштүрүү(Software sharing-Разделение программного обеспечения) - деп дайыма колдонулуучу жана серверде сакталган програмдык жабдыкка колдонуучулардын жетүүсүн уюштуруу айтылат. Програмдык жабдыктарды ар бир компьютерге сатып алып жана алардын ар бирине орнотуунун ордуна, аларды бөлүштүрүп, пайдалануу кыйла рентабелдүү болот. Себеби, тармактык програмдык жабдыкты сатып алып, аны тармак компьютерлер арасында бөлүштүрүү, ар бир компьютер үчүн ар башка копия сатып алганга караганда кыйла арзанга түшөт.
Калькутта метросу
Калькутта метросу ― Калькутта шаарынын метросу. Метросу 24-октябрь 1984-жылы ачылат.
Кальций иодиди
Кальций иодиди, Ca J2 сууда эрийт (75,07 г 100 г сууда 00С). Суудагы эритмелери гексагидрат түрүндө кристаллдашат. CaO суутек иодиди к-тасы менен өз ара аракеттендирүүдөн алынат. Медицина жана сүрөт ишинде колдонулат.
Тусумкари (Нү-Мексико)
Тусумкари (Нү-Мексико) (Tucumcari) — Нү-Мексико штатынын Quay округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 5989 киши. Болжолдуу аянты - 19.6 км². FIPS коду — 35-79910.
Бромлей Ю.В.
'''Бромлей Ю.В. '''(1921 - 1990) - атактуу орус тарыхчысы жана этнографы, академик, бир топ жыл СССР ИАсынын Этнография институтун башкарган. СССРдеги этнографиялык изилдөөлөрдүн эң маанилүү багыттарынын негиздөөчүсү жана этностун дуалисттик теориясын түзүүчүлөрдүн бири. Аталган теорияга ылайык, биологиялык жактан бир бүтүндүктү түзгөн адамзат жалпы социалдык мыйзамдар боюнча өнүгүп, тарыхый жактан калыптануучу көптөгөн топторго бөлүнөт. Алардын арасында өзгөчө орунду адамдардын топтук интеграциясынын биосоциалдык формасы болгон этностор ээлейт. Башка топтордон этностор социалдык уюмдашуунун бардык формаларында сакталуучу өтө бекем байланышуусу жана мамилелери менен айырмаланат. Бул теорияны негиздөөдө «этнос», «этникос», «этносоциалдык организм» деген түшүнүктөргө аныктама берген. Бул теорияда көптөгөн этностук кубулуштар жана проблемалар, анын ичинде раса, топ, топтор менен этностордун дал келүүчүлүк түшүнүктөрү ж. б. иликтенет. Ю.В.Бромлей этнография менен ага чектеш илимдердин өз ара мамилелерине көп көңүл бурган. Этносоциологиянын предметине жаңыча мамиле кылып, анын негизги милдети катары этностук жана социалдык- экономикалык процесстердин өз ара байланышын изилдөөнү көрсөткөн. Андан сырткары, ал этносоциологиянын бирдиктүү кош милдетин: түрдүү социалдык топтордогу этностук өзгөрүүлөрдүн өзгөчөлүктөрүн изилдөөнү жана түрдүү этностук чөйрөдөгү, айрым этностордогу өзгөчө процесстерди изилдөөнү негиздеген. Негизги эмгектери: Этнос и этнография (1973); Современные проблемы этнографии (1981); Очерки теории этноса (1983); Этносоциальные процессы:теория, история, современность (1987) ж.б.
Дооарыз наркы
Дооарыз наркы – жарандык процессинде доогердин сотко билдирген мүлктүк талабынын акчалай түрү. Д. н. төмөнкүлөр боюнча аныкталат: талап кылынган суммадан келип чыккан акча каражатын өндүрүп берүү жөнүндөгү доо боюнча; талаш туудурган суммадан келип чыгып, чара көрүү талабы эч талашсыз аткарыла турган аткаруу же дагы башка документ боюнча талаш тууралуу доо арыз боюнча; мүлк наркынан келип чыгып, менчик укугу жөнүндөгү жана мүлк талабы тууралуу доо боюнча. Д. н-на ошондой эле доо арызында көрсөтүлгөн үстөкпул (жазапул, туум) суммасы да кирет. Бирнече өзалдынча талаптардан турган Д. н. алардын жалпы суммасы аркылуу аныкталат.
Сяльдяй-Нярый-Кы
Сяльдяй-Нярый-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Ширта дарыясынын сол жээгинен 155 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 119 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бойду токтоткуч органдар
Бойду токтоткуч органдар - адам жана жаныбарлардын өз денесинин мейкиндиктеги абал өзгөрүшүн кабыл алуучу органдары. Омурткасыз жаныбарларда Бойду токтоткуч органдар угуу ыйлаак-чалары же статоцисттер түрүндө болот. Адам жана омурткалуу жаныбарларда алар ички кулактагы вестибулярдык аппаратта орун алган. Вестибулярдык аппарат кире бериштен жана ткань суюктугу (эндолимфа) менен толтурулган жарым тегерек каналдардан турат, ал аппараттын сезгич клеткаларынын түкчөлөрү - отолиттер жаткан килкилдек массага батырашып бүтөт. Дене кыймылдаганда, эндолимфанын которулушунан кыймылга келген отолиттер сезгич клеткаларынын түкчөлөрүн дүүлүктүрөт. Дүүлүккөн сезгич клеткалар бойдун өзгөргөндүтү жөнүндө мээге кабар бергендиктен, баш айланып, окшутат. Адамдарда бойду токтотуу үчүн тери, булчуң, муундун сезгичтигинин жана көрүүнүн да мааниси чоң.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Альбитофир
Альбитофир, кератофир - структуралык түзүлүшү порфир сымал эффузивдүү тоотек. Альбитофирдин порфирдик бүртүкчөлөрү жана майда кристаллдарынын көпчүлүгү альбиттен турат. Трахит жана андезит лаваларынын метаморфизмделишинен пайда болот. Байыркы эффузивдердин арасында дайка, кичине интрузия, майда шток түрүндө кездешет. Альбитофир көбүнчө имараттардын дубалын кооздоо үчүн пайдаланылат.
Акылбек Жапаров
Акылбек Жапаров (14-сентябрь 1964; Балыкчы шаары, Ысык-Көл облусу, Кыргыз ССРи, СССР) — Кыргызстандык саясий жана мамлекеттик ишмер. Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин Төрагасы (2021). Экономика илимдеринин доктору (2009), II класстагы мамлекеттик кеңешчи, Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген экономисти (2000). Жогорку Кеңештин II, V, VI чакырылышынын депутаты.
Өмүр баяны
ФПИни (1986), Бишкек финансы-экономика академиясын (2002) бүтүргөн. 1986–92-ж. ФПИде кенже илимий кызматкер, комсомол комитетинин секретары, 1992–93-ж. КР Президенти жана КР Өкмөт аппараттарында жаштар саясаты боюнча бөлүм башчы, 1993–95-ж. Кыргызстан социал-демократиялык партиясында жооптуу катчы, 1995–96-ж. КРдин 1-вице премьер-министринин жардамчысы, 1996–97-ж. КР Президентине караштуу баалуу кагаздар рыногу боюнча улуттук комиссиянын мүчөсү, 1997–2000-ж. КР Финансы министрлигине караштуу Мамлекеттик башкы салык инспекциясынын инспектору, Мамлекеттик салык башкармалыгынын начальниги, 2005–07-ж. Экономика жана финансы (кийин Финансы) министри, 2007–09-ж. Экономика өнүгүү жана соода министри, 2009-жылдын октябрынан 2010-жылдын апрелине чейин КРдин 1-вице премьер-министри болуп иштеген. КРдин Жогорку Кеңешинин депутаты (2000–05). Рынок экономикасы шартында Кыргызстандын экономикалык өнү­гүү проблемалары жана экономиканы модерндештирүүгө арналган 50дөн ашуун илимий эмгектин автору.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Маша (Кичменьга куймасы)
Маша — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичменьга дарыясынын оң жээгинен 141 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тоголок алтын кени
Тоголок алтын кени Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районунда, Жангарт суусунун сол жээгинде, деңиз деңгээлинен 3600–3900  м бийиктикте. 1978-ж. табылган. 1977–82-ж. издөө-баалоо иштери жүргүзүлгөн. Кен аймагын пермдин жангарт порфир сымал гранит, граносиенит–рапакиви массиви түзөт. Руда сульфид минералдарынын чачынды-тарам, чачынды түрдө болуп, граниттеги талкаланган жана кварцталган зоналар менен байланышкан. Негизги руда минералдары: нукура алтын, пирит, марказит, арсенопирит. Рудадагы алтындын орточо өлчөмү 4,7 г/т. Руданын запасы жана ресурсу 5773,5 миң т, алтындыкы – 27,163 т.
Таборинка (Тура куймасы)
Таборинка (Чоң Таборинка) — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тура дарыясынын сол жээгинен 448 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 38 км.
"Манас" эпосундагы жаныбарлар дүйнөсү
"Манас" эпосундагы жаныбарлар дүйнөсү, фауна. "Манас" эпосунда кылымдарды басып өткөн кыргыз элинин тарыхы, дүйнөгө көз карашы, салт-санаасы жана башкалар толгон түшүнүктөрү менен катар табият таануу жаатындагы, анын ичинде жаныбарлар жана өсүмдүктөр дүйнөсү жөнүндөгү билимдери орун алган. Ошондой эле элдин чарбачылыгы жөнүндө да маалымат берилет. Эпосто каармандардан кийин түркүн жан-жаныбарларга көңүл көп бурулуп, адамдын жашоо тиричилигинде зор материалдык байлык болгон төрт түлүк малдан баштап, ар түркүн жапайы жан-жаныбарларга, түрдүү мифтик жандыктарга чейин учурайт. Үй жаныбарларынын ичинен жылкы өзгөчө мааниге ээ. Эпосто чагылдырылган жоокердик заманда "ат адамдын канаты" болуп, жылкы минерге унаа, жегенге эт, ичерге кымыз болгон. Ошондуктан, эпосто Аккула баштап баатырлардын көптөгөн тулпарлары жөнүндө айтылат, алардын сын-сыпаттары көркөм баяндалат. Жылкыга байланыштуу алардын жаш өзгөчөлүгүн, өңү-түсүн жана башкалар өзгөчөлүктөрүн туюнткан көп терминдерди жолуктурууга болот, ошондой эле ондогон тулпарлардын энчилүү аттары бар (к. Зоонимдер). Эпосто жылкы баласынан башка уй, топоз, кой, эчки, төө өңдүү төрт түлүк мал жөнүндө кеңири айтылат. Мисалы, Каныкейдин калыңына Жакып жылкыдан баштап төө, уй, кой, эчки кылып толгон мал айдап барат ( Сагымбай Орозбаковдун варианты). Манастын жортуулга чыкканда ок-дары жүктөп жүрө турган Желмаян төөсү бар. Бакай Манастын төөлөрүн кайтарып Семетей чоңоюп, Таласка кайрылып келгенче күтүп жүрөт (Саякбай Каралаевдин варианты ). Эшек, качыр, керик, көк-бука көбүнесе мифтик кейипкерлердин мине турган унаасы катары берилет (Маамытбектин Бозкачыр, Макел-Малгундун Бозкерик, Мадыкандын Көк-Бука жана башкалар) Ошондой эле адамдардын илгертеден ишенимдүү досу ит жана ит төрөсү Кумайык жөнүндө да айтылат. Чыгарманын каармандары ит агытып, куш салышат. Башкы каарман Манастын өзүнө таандык, күчүк кезинде таап алып, Каныкейге бактырган Кумайыгы бар.
Таборинка (Тура куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тура дарыясы Тагил дарыясынын куюлушунан Тагил дарыясы, Ница дарыясы жана Пышма дарыясы дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
"Манас" эпосундагы жаныбарлар дүйнөсү
Эпосто ошондой эле жапайы айбанаттар жөнүндө да кеңири жана түрдүү кырдаалда баяндалат. Кайберендер тууралуу көбүнчө каармандар көңүл ачып, салбырынга чыкканда аңчылыктын объектиси катары сөз болот. Эпосто кийикке (аркар, кулжа, бугу, марал жана башкалар) мергенчилик кылышат. Каармандар жашаган, көргөн жерлер аларды мекендеген жан-жаныбары, кайберендери менен кооз экендиги айтылат ("Будурунда бугу бар", "Адырдан аркар куюлуп"). Мекендеген кайберендин көптүгүнөн ошонун аты менен аталып калган топонимдер да учурайт. Мисалы, Кара-Кулжа. Ал эми манасчы лар куланды көбүнчө тулпарлардын күлүктүгүн мүнөздөө үчүн колдонуп, "куланды кууса куткарбас" деген туруктуу ыр сабы менен беришет. Эпосто арстан, бөрү, көк жал, шер, кабылан, жолборс жана башкалар жырткыч айбандар да кеңири сүрөттөлөт. Алар көбүнчө "Манаста" баатырларга көркөм каражат катары колдонулуп алардын эрдигин, балбандыгын, тайманбастыгын белгилөө үчүн (Арстан Манас, Көк жал эр, Шер Манас жана башкалар), ошондой эле эпосто Манастын кай бир колдоочулары да жырткыч жаныбарлар: көсөө куйрук көк жал бөрү коштоп, кара чаар кабылан капталында чамынып, жолборс менен арстан аны жандап жүрөт. Бул жаныбарлар символ катары кабыл алынган учурлар да бар. Төрөй турган аял шердин, жолборстун жүрөгүнө талгак болушу келечекте баатыр болчу баланын туула тургандыгынын жышааны (Чыйырды Манасты. Арууке Күлчорону төрөрдө). Эпосто Ажайыпкана, анда багытталган жолборс, тайбас, арстан, кабылан, шер өңдүү көптөгөн жырткыч айбанаттар туурасында да айтылат (к. Ажайыпкана). Эпосто парандалардын түркүн түрлөрү, алгыр куштардан суу куштарга, булбулдан таранчыга чейин бар. Парандалардан алгыр куштар өзгөчөлөнүп, каармандарды, окуяларды сүрөттөөдө салыштыруу, эпитет өңдүү көркөм каражаттарды түзүүдө пайдаланылат (к. Алгыр куштар). Булбул, тоту, күкүк, торгой, улар, бөдөнө, кыргоол, үкү, каркыра, турна, куркулдай, карга, жору, кузгун, сагызган, таан жана башкалар көптөгөн ар кандай канаттуулар, ошондой эле каз, өрдөк, чүрөк, аккуу жана башкалар суу куштары жөнүндө да айтылат. Мунун ичинде аккуу өзгөчөлөнүп турат. "Семетейдеги" негизги каармандардын бири Айчүрөк керек учурда аккуу болуп кубулуп уча алат. Булардан башка түрдүү жыландар, бака, суудагы балыктар, түркүн курт-кумурскалар, чымын-чиркейлер жөнүндө да айтылат. Эпосто мифтик-жомоктук жандар да көп учурап, чыгарманын мазмунуна дагы бир өзгөчө түс киргизип турат.
Таборинка (Тура куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жапаров Аскарбек
Жапаров Аскарбек Маматович -  (8. 12. 1966-ж. туулган, Ош (азыркы Баткен) облусу, Кадамжай району, Кароол айылы) – генерал-майор (2009). 1987-ж. Оржоникидзе атындагы жогорку жалпы аскердик командалык окуу жайын бүткөн. 1987–92-ж. Мото аткычтар полкунда взвод командири, 1989-жылдан рота командири, 1992–94-ж. аскер бөлүгүндө ротанын, өзүнчө эскадрондун, батальондун командири, 1997–2002-ж. аскер бөлүктөрүндө командир, 2002–04-ж. КР Куралдуу Күчтөрүнүн Башкы штабынын аскерге даярдоо башкармалыгынын начальниги, 2004-жылдан Башкы күжүрмөн башкармалыгында началь­никтин орун басары, 2006–08-ж. КР Коргоо министринин орун басары, 2008–09-ж. КРдин Куралдуу Күчтөрүнүн Башкы штабынын начальниги – КРдин коргоо министринин 1-орун басары болуп иштеген.
Ханка
Ханка (Чоң Ханка) — Орусия менен Кытайдын чек арасындагы көл. Ыраакы Чыгышта жайгашкан.
Жанымжан
Жанымжан — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери, Каныкейдин нөкөр кыздарынын бири. Манас Каныкейге күйөөлөп баргандагы ат чаап жар тандоо расмисинде аты жыйырма сегизинчи келип Бөгөл тагдырына буюрган Ж-га үйлөнөт (Сагымбай Орозбаков, 2. 418, 426).
Кальций фториди
Кальций фториди, CaF2 – эрүү t 13600С, тыгызд. 3,18 г/см3, сууда эрибейт, күкүрт к-тасын таасир эткенде HF бөлүп чыгаруу менен ажырайт, жаратылышта CaF2 флюорит (плавик шпаты) минералы түрүндө кездешет. Апатиттин курамына кирет. CaCl2 эритмесине NaF же NН4F таасир эткенде алынышы мүмкүн. HF ж.б. фтордуу бирикмелерди алыш үчүн баштапкы сырьё болуп саналат. Металлургияда флюс катарында колдонулат.
Альбом
Альбом (фр. album) - 1) сүрөт тартуу, автограф алуу, почта маркаларын жабыштыруу үчүн жасалган мукабалуу актай барактар; 2) картина, фотосүрөт, чийме ж. б-дын китеп түрүндө чыккан жыйнактары.
2-й Зиримзибаш (Татышлин району, Башкыртстан)
2-й Зиримзибаш — Башкыртстандын Татышлин районундагы айыл, Курдым айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 149 киши. Почта индекси — 452842, ОКАТО коду — 80250845005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Макросотомиялар
Макросотомиялар (лат. Macrostomias) — океан балыктарынын бир уруусу.
Анар
Анар (Punica) - анар тукумундагы бадал же анча чоң эмес дарак (бийиктиги 5 мге чейин). Жалбырагы калың, күбүлмө. Гүлү кош жыныстуу, жалгыздан же топ гүлдүү. Негизинен кайчылаш, кээде өзү менен өзү чаңдашат. Май августта гүлдөйт. Тоголок, саргыч, кызыл кабыктуу, салмагы 300-600 г, мөмөсү сентябрь, ноябрда бышат. Мөмөсүндө 400-700 ширелүү уругу болот. Жапайы түрү Орто Азия, Закавказье, Иран, Афганстан, Индияда өсөт. Бир түрү субтропик өлкөлөрдө - Крым, Закавказье, Орто Азияда өстүрүлөт. Aнардын ширесинде кант, лпмон кислотасы, танин, С витамини бар. Ширесинен суусун, сироп, татымал даярдалат. Дары, боёк жасоо ишинде да керектелет. Кабыгы медицинада кайнатылып же экстракт түрүндө ичеги мите курттарына каршы, ширеси ашказан сезгенгенде, астма, ангина, атеросклероз жана башка ооруларды дарылоого колдонулат. Анын казаке, кызыл, бала мюрсаль жана башка сорттору бар. Кооздук үчүн да өстүрүлөт. Калемче, тамыр, чырпыктары аркылуу көбөйтүлөт. Зыянкечтери: мөмө жегичи, бити, кенеси. Илдеттери: фомопсис же бутак рагы.
Кен сыноо
Кен сыноо – казылып алынуучу кендердин касиеттери жана сапатын аныктоо ыкмалары. Кендин химиялык жана минералдык курамын, физикалык-мехникалык касиеттерин, казылып алынышын, технологиялык жактан иштетүү, ылгоо өзгөчөлүктөрүн, өлчөмү жана запасын аныктоо жолдору. Геофизикалык, минералогиялык, химиялык, технологиялык ыкмалар колдонулат. Геофизикалык ыкма жана кендин сапаты, кээде өлчөмү аныкталат. Минералогиялык ыкмада кендин ар кайсы жеринен сынамык алып, курамы, касиеттери, сапаты лабораториялык жол менен изилденет. Катуу тектерден сынамык борозд, штуф, кырма, чукума, бургулоо жана дүң алынат. Кен таштагы баалуу кендин бардык өзгөчөлүктөрү текшерилет. Борозд түрүндө сынамык алуу кеңири колдонулат. Бороздун эни 5–20 см, тереңдиги 3–5 смге жетип, кен таштын туурасы боюнча жүргүзүлөт. Чегилип алынган материал сынамык болуп эсептелет. Борозддун узундугу кен таштын туурасына жараша 1 мге жеткен бир нече сынамыктан турат. Салмагы бир нече гдан (штуф) ондогон т га (технологиялык сынамык) жетет. Сынамыкты таш талкалоочу тегирменде упадай майдалайт. Анан атайын түзүлгөн схема боюнча бир нече жүздөгөн г үлгү алат. Аны изилдөө үчүн лабораторияга жөнөтөт. Кен сыноо кенди издеп чалгындоодо, экономикалык жактан баалоодо негизги ыкма болуп саналат.
Кадоо, тоо
Кадоо, тоо – Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш тармагы. Карүңкүр жана Кара-булак, Актерек сууларынын (Көгарттын оң куймалары) аралыгында түндүк-чыгыштан түштүк-батышка карай 20 кмге созулуп жатат. Туурасы 6 км. Орточо бийиктиги 1900–2000 м, эң бийик жери 2173 м. Кыры тайпак, капталдары жантайыңкы, кокту-колоттор, капчыгайлар да кездешет.