cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жогорку Шунда (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мазара дарыясы (Миндяка куймасы)
Мазара — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Миндяк дарыясынын сол жээгинен 34 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 26 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейндер округунда жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы башатынан Жогорку Урал суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чегеден, Ноокат району
Чегеден (Чегеден) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Ноокат районундагы айыл. Кеңеш айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 285 киши.
Старые Тукмаклы (Кушнаренк району, Башкыртстан)
Старые Тукмаклы — Башкыртстандын Кушнаренк районундагы айыл, Эски тукмаклин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 909 киши. Почта индекси — 452240, ОКАТО коду — 80240880001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Яры-Яха (дарыя)
Яры-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Торасовей булуңу орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бирлик (Токтогул району)
Бирлик — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Токтогул районундагы айыл. Сары-Камыш айыл аймагына кирет.
Мэнсвилл (Оклахома)
Мэнсвилл (Оклахома) (Mannsville) — Оклахома штатынын Johnston округуна караган АКШ шаары.
Чекилдектер тукуму
Чекилдектер тукуму (Iridaceae) – өсүмдүктөрдүн бир үлүштүүлөр классындагы тукум. Тамыры сойлоп өсүүчү, жоон жиптей же түймөкчө сымал. Сабагы жок же 10-20 смге жеткен начар өөрчүгөн сабактуу, жалбырактары негизинен тамыр моюнчасына топтолгон. Гүл чөйчөкчөсү жок, 6 үлүштүү желекчеси болот. Аталыгы 3, энелиги бирөө, астыңкы мөмөлүктүү. Мөмөсү – кутуча. Кыргызстанда Ч. т.-нун 4 уруусу 12 түрү кездешет. Алар эрте жазда гүлдөп бүтөт. Адырдын, бөксө тоонун, нымдуу жерлеринде, ошондой эле өзөн бойлоп өсөт. Ч. т-нун бир түрү (Колпаков иридодиктиуму) сейрек кездешкендиктен Кыргызстандын Кызыл китебине катталган. Дагы бир түрү алатоо крокусу өтө кооз, эрте жазда гүлдөйт (азайып), жоголуп бараткан өсүмдүк.
Иванов Владимир Иванович
Иванов Владимир Иванович - (14. 9. 1904, Удмурт АССР - 1991, Фрунзе) химик-органик, техника илимдеринин доктору (1944), профессор (1945). Кыргыз ССР ИАнын академиги (1960). Бауман атындагы МТЖОЖдун химия факультетин бүтүргөн (1931). СССР ИАда жетекчи кызматтарда (1939-60), Кыргыз ССР ИА ОХИнин директору (1960-75), кийин лаборатория башчысы болуп иштеген. Негизги илимий изилдөөлөрү целлюлозага арналган. Ал республиканын табигый байлыктарын эл чарбасында колдонуу максатында Кыргызстандагы өсүмдүктөрдөн баалуу углеводороддорду алуу ишин жетектеген. 200дөн ашык илимий эмгеги, анын ичинде 5 монографиясы, 40 ойлоп табуусу бар. Кыргыз ССРинин илимге эмгек сиңирген ишмери (1974), Эмгек Кызыл Туу, Элдердин достугу, «Ардак белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган. Эмгектери: Развитие и успехи вискозиметрического метода определения молекулярных весов высокомолекулярных соединений (в соавгорсгве). М.; Л., 1949; Молекулы-гиганты. М., 1951; О молекулярном весе целлюлозы (в соавгорсгве). Ф., 1962.
Сары-Ачек дарыясы
Сары-Ачек — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Кубадру дарыясынын сол жээгинен 10 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Качибеков Кушубек (Кушан)
Качибеков Кушубек (Кушан) – жазуучу. Талас районунун Чат-Базар айылында 1952-жылы 26-июнда туулган. А.Оторбаев атындагы орто мектепти жана 1974-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин экономика факультетин бүтүргөн.
Сары-Ачек дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Генрик Ибсен
Генрик Ибсен - (20. 3. 1828, Норвегия, Шиен 23. 5. 1906, Кристиания) норвег драматургу. Чыг-лыгын 1844-ж. ыр жазуудан баштаган. Алгачкы драмасы «Катилина» (1950). Берген шаарында туңгуч элдик театрды (1852-57), Кристианиядагы норвег театрын (185762) жетектеген. Анын ошол кездеги жазган жана сахнага коюлган пьесаларынын ичинен «Эстроттон чыккан Фру Ингер» (1855-57) тарыхый драмасы менен «Сульхаугедеги той« (1856) драмасы өзгөчө мааниге ээ. 186491-ж. Италияда, Германияда жашап, бурж. турмушту ашкерелеген пьесаларды жазган: «Сүйүү комедиясы» (1862), «Так талашуу» (1864), «Бранд» (1866), «Пер Гюнт» (1867). «Чөйрөнүн төбөлдөрү» (1877), «Куурчак үй» (1879), «Арбактар» (1881), «Эл душманы» (1882), «Жапайы өрдөк» (1884), «Гедда Габлер» (1890), «Сольнес куруучу» (1892) ж. б. Ибсендин драматургиясы 19-кылымдын 70-80-жылдарындагы Батыш Европа адабиятынын туу чокуларынын бири. Анын чыг-лыгы дүйнөлүк драматургияга жана театрга зор таасир тийгизген.
Сары-Ачек дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Качибеков Кушубек (Кушан)
1974-1980-жж. Талас районундагы колхоздордо бухгалтер-экономисттик кесипте эмгектенген. 1981-1994-жж. Талас облустук айыл-чарба башкармасында, агро-өнөр жай комитетинде, экономика илим-изилдөө институтунда, айыл чарба министрлигинде жетектөөчү адис, илимий кызматкер, башкы адис, бөлүм башчы, 1995-2003-жж. көз карандысыз эркин аудитор, 2003-2017 жж. Кыргыз Республикасынын Эсептөө палатасынын аймактык бөлүмүндө мамлекеттик инспектор болуп иштеген.
4 тарыхый китептердин жана 2 макалалар жыйнагынын автору. Экономикалык, тарыхый, элдик дарыгерлик темалары боюнча бир нече макалалардын автору. 1989, 1990-жылдары “Ала-Тоо” журналына “Санжыра-тарыхка так мамиле”, “Ак шербет” дастандары жарыяланган. “Талас турмушу” гезитине “Аблай жөнүндө ыр”, А. Маргуландан орус тилинен котормосу жарык көргөн.
Бүргө баатырдын атчан айкелин Талас районунун Чат-Базар айылына тургузуунун демилгечиси. Казакстандагы Бүргө баатырдын кабырына таш эстелик, Талас шаарына Итим бийдин айкелин орнотуунун демилгечиси жана уюштуруучусу.
Москвада чыгуучу “Арман” аскердик-тарыхый журналдын Кыргызстан боюнча редколлегия мүчөсү.
2008-жылы “Мамлекеттик аудиттин отличниги”, 2009-жылы ”Маданияттын мыкты кызматкери”,"Элге билим беруунун отличниги" төш белгилери жана. Бишкек шаарынын алтын медалы менен сыйланган. Мамлекеттик кызматтын 3-класстагы кеңешчиси. “Бүргө баатыр” коомдук кайрымдуулук фондусунун президенти, эл аралык "Алтай-Манас-Талас" коомдук бирикмесинин жетекчиси. Талас районунун ардактуу атуулу. Коомдук кайрымдуулук фондусу аркылуу жыл сайын Суусамыр жайлоосуна жайкы балдар лагерин уюштуруп жетим балдар интернаттарынан окуучуларды эс алдырышат. Алтай республикасына Айкол Манастын айкелин орнотуу боюнча демилгечи. Аталган коомдук бирикменин аракети менен  РФ Тоолу-Алтай мамлекеттик Университетине жыл сайын  Кыргызстандык 40-50 студенттерди бюджеттик негизде бекер окутуп жатат. Жыйынтыгында бүгүнкү күндө Алтайда 300 дөн ашык кыргызстандык жаштар билим алууда.
1996-жылдан Кыргызстан Журналисттер, 2008-жылдан Кыргыз Республикасынын Улуттук жазуучулар союзунун мүчөсү.
Кыргыз тилинде
Бүргө баатыр: Көркөм баян. - Б.: Бийиктик, 2003, 2007. - 205 б.
Эр Солтоной баяны: Тарыхый-көркөм баян. - Б.: Илим, 2008. - 90 б.
Сатыкей баатыр: Тарыхый роман. - Б.: Учкун, 2009. - 180 б.
Төрөкул Жанузаков... Түркстан жаңырыгы. тарыхый-даректүү баян. Мега -Формат.2019. 564 б.
Кушчу этимологисы, Туран, Кушан империялары. тарыхый иликтөөлөр. Мега-Формат. 2019.98 б.
Кубат бий. макалалар жыйнагы .Мегаформат. 2019. 103 б.
Ибн Сина
Ибн Сина (Фарсча: ابن سینا; толук аты жөнү: Абу Али Хусейн ибн Абдуллах ибн Сина; 980-жыл, Афшана айылы, Бухара — 21-июнь 1037-жыл, Хамадан) — Медицина кызматкери, Физик, жазуучу, философ жана окумуштуу болгон.
Бухарага жакын жердеги Афшана айылында (Өзбекстан) Хижранын 370 (б.з. 980) жылында жарык дүйнөгө келген. Хамадан шаарында (Иран) 427 Хижранын жылында каза болгон. Медицина жана Философия тармагында жана башка тармактарда 450дөн ашык китеп жазган. Батыш элдерине орто кылымдагы заманбап илимдин негиздөөчүсү жана атактуу даарыгер катары таанымал болот. Медицина тармагында жети кылым бою El-Kanun fi't-Tıb (Медицина мыйзамдары) аттуу китеби Европа университеттеринде 17-кылымдын ортолоруна чейин негизги булак катары колдонулган. Fars veya Türk bilim adamıdır.
Ибн Сина Кушйар аттуу адамдын жанында медицина боюнча билим алган. Ар кандай темаларда 450дөн ашык макала жазган.Бизге жеткен маалыматтар боюнча макалалардын 150 философия, 40 ашыгы медицинага байланыштуу. Чыгармаларынын эң атактуусу философия жана так илимдерди камтыган Kitabü'ş-Şifa (Айыгуу китеби) жана  El-Kanun fi't-Tıb' (Медицина илимдери) аттуу китептери. Бул эки китеп ошол учурда өтө чоң эмгектердин бирөөсү болгон.
Самагогулларыı сарайынын кызматкерлеринен болгон Абдуллах ибн Сина'нын уулу Ибн Сина (Батышка Avicenna аты менен таанылган), атасынан, атактуу акылман  Натилден жана  Исмаил Захитен сабак алган. Геометрия, логика, фыкых, медицина жана жаратылыш тармактарында эмгектенген. Фарабинин аркасы мененАристотел]дин философиясын жана  метафизикасын үйрөнүп, ооруп жаткан Бухара ханзаадасын айыктыргандан кийин (997) сарай китепканасын колдонуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болгон.Атасы өлгөндөн кийин, Жүр-Жанда [[Шираздык Эбу Мухаммадтан жардам алып турган. Заманында атактуу болгон грек философторунун эмгектери менен жакындан таанышып чыккан.
Жашаган доору
Ибн Сина, Исламдын алтын доору болуп атактуулукка жеткен Грекче, Фарсча жана Индия тилинен көптөгөн чыгармалар которулуп жаткан убакта өз салымын кошкон. Хорасан жана Орто Азиядагы Батыш Иран менен Ирак жергесиндеги Бувейнилер илим изилдөө мүмкүнчүлүгүн кеңейткен доор болгон. Бул учурда Куран жана Хадис изилдөөлөрү аябай өнүккөн.Философия, фыкых жана келам изилдөөлөрү Ибн Сина жана замандаштары тарабынан изилденген. Рази жана Фарабиде медицина жана философия тармагында ачылыштар болгон. Ибн Сина, Велх, Хамадан, Хорасан, Рей жана Исфахандагы китепканаларды колдонуу мүмкүнчүлүгүнө жеткен.
Бала чагы
Ибн Сина 980-жылы азыркы Өзбекистанда жайгашкан Бухарага жакын жердегиi Афшана айылында жарык дүйнөгө келген.Атасы Абдуллах Самани хандыгынын атактуу шаары Белхтен келген сыйлуу, кадырлуу илимпоз болгон. 14 жашка келгенде өзүнүн устат жана мугалимдеринен алдыга озуп кеткен.16 жашка чыкканда медицина илимина киришкен жана жаңы ачылыштарды жасоо менен биргеликте даарылоо иштерин баштаган. 19 жашында доктор наамын алган жана акысыз даарылоо ишин жүргүзгөн. .
Бойго жеткен маалы
Ибн Сина алгач 997-жылы эмирдин коркунучтуу оорусун айыктырганы үчүн анын жанында бирге иштөө мүмкүнчүлүгүнө ээ болот.Бул ийгилигинин аркасы менен Саманийлердин улуттук китепканасына кирүүгө уруксаат алат. Китепканада аз гана убак иштегенден кийин кокусунан чыккан өрткө байланыштуу душмандары тарабынан күнөөлөнүп жазаланган..
22 жашында атасынан айрылган. 1004-жылдын декабрь айында Саманий бийлиги кулайт. Ибн Сина батышка Үргенчке кетүүнү туура тапкан. Ал жердеги вазир анын илимдеги досу болгонуна байланыштуу аз болсо да айлык чегерип берген. Таланты ташкындаган Ибн Сина Мервден Нишабургa жана Хорасан чек араларына чейин кыдырган. Ушул убактарда Ибн Сина катуу ооруга чалдыгат. Акырында Арал деңизинин жээгиндеги  Горганда эски таанышына жолугуп анын жанында жашап калган. Ошол учурдан баштап шаарда логика жана астрономия сабактарын өтө баштаган. . Мыйзам китебинин жазылып баштоо жылдары ушул учурга туура келет.
Зайчиха (Чулым куймасы)
Зайчиха — Орусиядагы дарыя. Новосибирск облусу, Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чулым дарыясынын сол жээгинен 19 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Ибн Сина
Бойго жеткен маалы
Андан кийин Рейде жана Казвинде иштеген. Жаңы чыгармаларды жаратууну да унутта калтырган эмес.. Исфахан жетекчилигинин жанына жайгашкан. БУл жагдайды уккан Хамадан эмири Ибн Синаны карматып, түрмөгө каматкан. Согуш бүткөндөн кийин Хамадан эмиринин жанында иштеген. Кийинчерээк ал жерден кайрадан Исфаханга качып кеткен.
Зайчиха (Чулым куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чан көлүнүн бассейни жана Иртыш дарыясынын бассейни менен чек арасындагы суу объектилери. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Обь жана Иртыш дарыялары аралыктарындагы агынсыз аймак.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ибн Сина
Акыркы жылдары жана өлүмү
Ибн Сина калган 10 же 12 жылын Абу Жапардын кызматында өткөргөн. Бул жерде докторлук кызматты аркалайт. Ал гана эмес бир канча согуштарга да катышкан. Ушул учурдан тарта адабият жана филология илимине киришкен. Өлүм төшөгүнө жатып калган учурда өзүнүн жыйнаган мал-мүлкүн кедей-кембагалдарга тараткан.. 1037-жылы июнь айында 57-жаш курагында кайтыш болгон. Сөөгү Хамаданда жерге берилген..
Кичи Тусту дарыясы
Кичи Тусту — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Урал дарыясынын оң жээгинен 2361 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейндер округунда жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы башатынан Жогорку Урал суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чайыр
Чайыр (Ferula, L. 1753) – Чатыр гүлдүүлөр тукумундагы өсүмдүктөрдүн уруусу. Көп жылдык чөп. Тамыры ар түрдүү жоондукта, тик ылдый өсөт, айрымдарынын диаметри 10-20 смге жетет. Сабагы 100-180 см бийиктикке жетет, түп жагы эски жалбырак саптарынын калдыктары менен жыш курчалган, жогору жагы көп бутактуу. Жалбырактары үч ирет тилкелүү, түрдүү формада жана түрдүү чоңдукта. Сабактын төмөнкү жагындагы жалбырактары тамыр моюнчасын жыш курчап жайгашкан, алар сабактын жогору жагындагыларга караганда өтө ири. Чатырча топ гүлүнүн саптары ар түрдүү узундукта. Чатырчанын ортоңку гүлдөрү эки жыныстуу, четкилери аталыктуу же эки жыныстуу. Желекчелери 5, ак, сары, мала кызгылт түстө. Мөмөсү жалпак эки кутучадан турат. Ч-дын бардык түрүндө чайыр заты бар. Майда болуп өскөн түрлөрүн мал оттойт, бирок уругуна алар ууланышы мүмкүн. Эл арасында айрым түрү Кугистан чайыры (к. Уулжан), Фергана чайыры дарылыкка (ашказан, жарат ооруларына), колдонулат. Жер жүзүндө 130дан ашык түрү, Кыргызстанда 35тен ашуун түрү белгилүү, алар өрөөндөн тартып, бийик тоолорго чейинки өсүмдүктүүлүктүн бардык курамында кездешет.
Иванов Мстислав Борисович
Иванов Мстислав Борисович (3. 1. 1924-ж. туулган, Кострома шаары) Даңк орденинин толук кавалери. 1942-ж. августта Советтик Армияга чакырылып, Улуу Ата Мекендик согушта Воронеж, Талаа жана 2-Украин фронтторунда салгылашкан. Курск салгылашына катышып, Украина, Румыния, Венгрия, Австрия жана Чехословакияны душмандан бошотушкан. Согуш майданында көрсөткөн эрдиги үчүн 3жана 2-даражадагы Даңк ордендерин (1944, 1945) алууга татыктуу болгон. Загорск-Быстрица (Украина) кыш-нын жанында душмандын негизги күчүн калкалаган отрядды талкалап, 69 гитлерчини туткундаганы үчүн 1946-ж. 15-майда 1-даражадагы Даңк орденин алган. И. 1950-ж. А. Навои атындагы Өзбек мамлекеттик университетин бүтүргөн соң, Кырг-нга жиберилген. 1950-79-ж. Кыргыз ССР геологиялык башкармалыгында инженер-геолог болуп эмгектенген. 3даражадагы «Манас», Кызыл Жылдыз, 1-, 2даражадагы Ата Мекендик согуш ордендери менен сыйланган.
Каратяки (Кушнаренк району, Башкыртстан)
Каратяки — Башкыртстандын Кушнаренк районундагы айыл, Эски тукмаклин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 438 киши. Почта индекси — 452240, ОКАТО коду — 80240880002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Шанкол, Ноокат району
Шанкол (Шанкол) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Ноокат районундагы айыл. Кеңеш айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 4 070 киши.
Иванченко Раиса Васильевна
Иванченко Раиса Васильевна (1940-ж. туулган, УССР, Полтава облусу, Глобинск району, Опрышки кыштагы) - саанчы, Социалдык Эмгектин Баатыры (1976). 1966-жылдан Аламүдүн районундагы Карл Маркс совхозунун саанчысы. 1973-ж. ар уйдан 3870, 1974-ж. 4967, 1975-ж. 5362, 1976-ж. 5467 гсгдан сүт саап алган. 1975-84-ж. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты. Ленин, Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган.
Флора
Флора (лат. Flora-гүл менен жаздын кудайы) – мурунку геологиялык жана азыркы шартына байланыштуу белгилүү бир географиялык аймакта өскөн бардык өсүмдүк түрлөрүнүн жалпы тобу. Изилдөөчү аймактын көлөмүнө, физикалык-географиялык өзгөчөлүгүнө жараша ал жерде өскөн Ф-нын саны ар түрдүү болот, мисалы, чөлдө, жарым чөлдө Ф-лык курамы аз, боздоңдо көбүрөөк, шалбаада андан көп санда болот, б.а. шалбаада өсүмдүк түрү эң көп болот. Каракум, Кызылкум чөлдөрүнүн Ф-сы өтө аз санды түзөт, ал эми Кыргызстандын тоолорундагы капчыгай Ф-сы өтө бай, б.а. тоодогу шалбаада, токойдун ачык жеринде көп түрлөр өсөт. Ф-ны таануу максаты – түрлөр, уруулар жана тукумдардын курамын аныктоо. Ф-нын түрлөрү окшоштугу боюнча Ф-лык элементтерге бөлүнөт. А. а. географиялык элементтер – ар түрдүү географиялык аймактагы (Жерортолук деңиз жээгинде да, Тяньшань тоолорунда да) таралган бирдей түрлөрдү бириктирет. Аймактардын Ф-сын каттоонун, салыштырмалуу анализдөөнүн, окшош түрлөрдү тактоонун натыйжасы Ф-лык райондоштуруунун негизин түзөт.
Мисалы, Кыргызстанда Түндүк Тянь-Шань, Батыш Тянь-Шань, Алай жана башка Ф-лык райондору бар. Тигил же бул аймактын Ф-сын чагылдырган адабияттар “Өзбекстан флорасы”, “Казакстан флорасы”, “Таджикстан флорасы” жана башка “Кыргызстандын флорасы” деп аталып, 11 томдон турат, 4000 жакын түрдү мүнөздөйт. Мүнөздөмөдө адегенде тукумун, анан уруусун мүнөздөп, түрлөргө келгенде, аларды аныктоо таблицасы, анан ар бир түрдүн кыргызча, орусча, сөзсүз латынча аталышы, андан кийин түрдүн сырткы көрүнүшү, анан өскөн чөйрө-шарты, географиялык таралышы (ареалы) айыл-чарбадагы маанисин баяндалат.
Иваново шаары
Иваново шаары - (1932-ж. чейин Иваново-Вознесенск) Россиядагы шаар (1871-жылдан). Иванов облусунун административдик борбору. Уводь дарыясынын боюнда, Москва шаарынан 318 км түндүк-чыгыш тарапта жайгашкан. Калкы 409,0 миң (2007). Темир жол бекети. Жол тоому. Эл аралык аэропорту бар. Текстиль өнөр жайынын (кебез-кездеме, нооту-меланж, камвол ж. б. комбинаттар) ири борбору. Машина куруу, жыгаччылык, химия, тамак-аш өнөр жай ишканалары, кондитер комбинаты, парашют заводу иштейт. Пиво кайнатылат. Жети ЖОЖ (анын ичинде 2 университет), 3 театр, 4 музей (анын ичинде Иваново чыттары (кездеме)), А. С. Бубновдун жана башкалардын үй-музейи, Революция (1905-07) мемориал комплекси бар. Алгач 1561-жылдан эскерилет. 1871-ж. Иваново менен Вознесенский Пасад кыштагынын биригишинен пайда болгон.
Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги
Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги (мындан ары – министрлик) - Кыргыз Республикасында мамлекеттик саясатты жүргүзүүчү жана жарандардын ден соолугун коргоо жаатында башкарууну ишке ашыруучу аткаруу бийлигинин борбордук органы болуп эсептелет.
Министрликтин максаты - Кыргыз Республикасында жарандардын ден-соолугун коргоо жана чыңдоо. Министрликтин милдеттери болуп:
Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигинин сайты http://www.med.kg/
Түзүмү
КРнын Саламаттык сактоо министринин буйругуна тиркеме
Статс-катчы (1)_______Министрдин орун басары(1)_____________Министрдин орун басары (1)
Адам ресурстары жана уюштуруу иштери башкармалыгы (14 адам)
Кадрлар бөлүмү (4 адам)
Медициналык билим берүү жана илим бөлүмү (4 адам)
Иш кагаздарын жүргүзүү жана уюштуруу иштери бөлүмү (6 адам)
Юридикалык бөлүм (4 адам)
Жемкорлукту алдын алуу маселелери боюнча өкүл (1 адам)
Каржылык саясат башкармалыгы (10 адам)
Каржылоо жана пландоо бөлүмү (4 адам)
Эсеп жана отчёттуулук бөлүмү (5 адам)
Медициналык жардамды уюштуруу жана дары-дармек саясаты башкармалыгы (13 адам)
Стационардык жана атайын медициналык жардам бөлүмү (6 адам)
Баштапкы медициналык-санитардык жана дары-дармек саясаты бөлүмү (6 адам)
Коомдук саламаттыкты сактоо башкармалыгы (7 адам)
Сатып алууларды уюштуруу бөлүмү (4 адам)
Долбоорлорду стратегиялык пландоо жана ишке ашыруу башкармалыгы (7 адам)
Эл аралык кызматташуу сектору (3 адам)
Министрдин кеңешчиси (1 адам)
Министрдин жардамчысы (1 адам)
Пресс-катчы (1 адам)
Ички аудит бөлүмү (4 адам)
Министрлик төмөндөгүдөй милдеттерди аткарат:
а) тармактык саясаттын милдеттери:
б) жөнгө салуу функциялары:
в) координациялоо, контролдоо жана көзөмөлдөө функциялары:
г) кызмат көрсөтүү функциялары:
д) колдоо функциялары:
Байланышуу
Министр: Бейшеналиев Алымкадыр Савирдинович
Тел: 0(312) 62-26-80
Статс-катчы: Шадыханов Калысбек Токтосунович
Саламаттык сактоо министрлигинин коомдук кабылдамасы:
Тел.: 0 (312) 62 -10-23
Пресс-катчы, тел.: 0 (312)66-58-30
Коронавирус: расмий маалыматтар
Калк үчүн сунуштамалар http://med.kg/ru/rekomendatsii-dlya-naseleniya.html
Кыргызстандагы COVID-19 боюнча статистикалык маалыматтар http://www.med.kg/ru/informatsii.html
Иш кагаздар http://www.med.kg/ru/informatsiya-dlya-spetsialistov.html
“Эпидемиялардын алдын алуу жана ага каршы күрөшүү боюнча иш-чараларга келип түшкөн каражаттарды сарптоонун тартиби жөнүндө Жобону бекитүү” тууралуу Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2020-жыл, 3-апрелдеги № 194 токтому.
“Коронавирус инфекциясынын жайылуу коркунучун азайтуу боюнча кошумча чаралар жөнүндө” (COVID-19) Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2020-жыл, 11-майдагы №244 токтому.
"Коронавирус инфекциясынын жайылышын алдын-алуу боюнча санитардык-эпидемиологиялык талаптар “(COVID-19) Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2020-жыл, 8-майдагы токтомуна “Убактылуу санитардык-эпидемиологиялык эрежелер жана ченемдер" тиркемеси.
Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2020-жыл, 11-майдагы № 249 "Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн Эпидемиянын алдын алуу жана ага каршы күрөшүү боюнча иш-чараларга келип түшкөн каражаттарды сарптоонун тартиби жөнүндө жобону бекитүү жөнүндө"2020-жыл, 3-апрелдеги №194 токтомуна өзгөртүү киргизүү жөнүндө" токтому.
КР Саламаттык сактоо министрлигине келип түшкөн гуманитардык жардамдын бөлүштүрүлүшү http://www.med.kg/ru/gumanitarnaya-pomoshch.html
Статистика жана изилдөөлөр: https://stat.med.kg/
Кара-Жыгач (Аксы району)
Кара-Жыгач — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Аксы районундагы айыл. Кара-Жыгач айыл аймагынын курамына кирет.
ААББТ коду ― 41703 211 832 01 0.
Новы Тукмаклы (Кушнаренк району, Башкыртстан)
Новы Тукмаклы — Башкыртстандын Кушнаренк районундагы айыл, Эски тукмаклин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 236 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ясавэй-Яха (дарыя)
Ясавэй-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Байдарата губасы орун алган. Дарыянын узундугу - 221 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Астрофизика
Астрофизика - астрономиянын асман телолорун, алардын системаларын, Ааламдын пайда болуусун, түзүлүшүн, химиялык тегин, физикалык касиеттерин ж-а алардын өзгөрүүлөрүн (эволюциясын) изилдөөчү ири бөлүмү. Астрофизикада асман телолорунун нур чыгаруусуна жараша инфракызгылт, оптикалык, ультракызгылт-көк, рентген нурларынын астрономиясы ж-а аларга ылайык астрологиялык аспаптар колдонулат. Астрофизика изилдөө объектиси б-ча Күн, планеталар, жылдыз аралык чөйрө ж-а тумандуулук, жылдыздар физикасы, космология, ал эми ыкмасы б-ча астрофотометрия, астроспектроскопия, астроколориметрияга бөлүнөт. Астрофизика 20-кылымда жакшы өнүккөн. Ал теориялык ж-а практикалык болуп айырмаланат. Теориялык астрофизика асман нерселеринин түзүлүш теориясын түшүндүрүүдө теориялык физиканын закондорун ж-а маалыматтарын пайдаланат. Практикалык астрофизика да асман нерселерин изилдөөдө жаңы ыкма рад иотолкуну м-н байкоо жүргүзүүчү радиоастрономия пайдаланылат.
Зеленоватка (дарыя)
Зеленоватка — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Корманга дарыясынын оң жээгинен 12 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Айбек, Ноокат району
Айбек (Айбек) — Ош облусунун Ноокат районундагы кыштак. Т. Зулпуев атындагы айыл өкмөтүнө караштуу. Райондун борбору Ноокат шаарынан 7 км чыгыш тарапта, Ош темир жол бекетинен 43 км. Деңиз деңгээлинен 1400 м бийиктикте жайгашкан. Калкы 1923 (2009); негизинен дыйканчылыкта жана мал чарбасында эмгектенет. Орто мектеп бар.
Калкы
Калкы - 1 923 киши.
Маратбай дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейндер округунда жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы башатынан Жогорку Урал суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ивашкеевич Тимофей Фёдорович
Ивашкеевич Тимофей Фёдорович (1908, азыркы Украина, Черкассы облусу, Катеринопольск району, Пальчик айылы 1977, Чүй облусу, Калинин (азыркы Жайыл) району) - колхоз өндүрүшүнүн ишмери. Социалдык Эмг. Баатыры (1957). Улуу Ата Мекендик согуштун (1941-45) катышуучусу. 1947-63-ж. Калинин (азыркы Жайыл) районундагы Калинин атындагы колхоздун башкармасы. Ал жетектеген колхоз райондо алдыңкы чарбалардын бирине айланып, 323 га жердеги кант кызылчасынын ар гектарынан 499,5 цдеш түшүм жыйнап алган. 1963-67-ж. Кыргыз ССРинин Жогорку Советинин депутаты. Ленин ордени менен сыйланган.
Чегендир
Чегендир (Rhodiola, L. 1753) – чегендирлер тукумуна кирген өсүмдүк уруусу. Көп жылдык чөп. Тамыры жоон, көп сандаган тамыр моюнчалуу, ири бутактуу, алар күрөң же кызгылт күрөң түстө, сыртынан үч бурчтуу же тегерек майда түрпүчө менен капталган. Сабагынын бийикт. 30-50 см, бутаксыз, бир нечеси биригип тамыр моюнчасынан тик өйдө өсөт. Былтыркы сабагы куураган бойдон тамыр моюнчасында көп жыл сакталат. Жалбырагы кезектешип жайгашкан, жалпак же тоголок, уз. 3-5 см. Бөксөдөн бийик тоодогу булак, суу, көл жээгинде өсөт. Жер жүзүндө 15 ашуун түрү Түндүк Америкада, Скандинавияда, Түндүк Батыш, Чыгыш Сибирде, Жерортолук деңизинин жээгинде, Монголияда, Кытайда, Жунгар-Кашкарда өсөт. Кыргызстанда 9 түрү белгилүү. Айрым түрлөрүнүн тамыры (мала кызыл чегендир) медицинада нерв ооруларын дарылоодо, жалпы ден соолукту чыңоочу дары катары кеңири колдонулат. Россияда Ч. атайын айдалат. Кыргызстанда бул түр өспөйт. Бирок ушул түргө жакын сызгыч жалбырактуу Ч. жана кыпкызыл Ч. Күнгөй, Тескей, Кыргыз Ала-Тоосунда, Алай тоолорунда, Борбордук Тянь-Шань тоолорунда кездешет.
Сорулу дарыясы
Сорулу — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Башкаус дарыясынын сол жээгинен 107 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мэисвилл (Оклахома)
Мэисвилл (Оклахома) (Maysville) — Оклахома штатынын Garvin округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1313 киши. Болжолдуу аянты - 1.5 км². FIPS коду — 40-47150.
«Игордун кошууну жөнүндө сөз»
«Игордун кошууну жөнүндө сөз» - 12-кылымдын аягындагы байыркы орус адабиятынын классикалык чыгармасы; Новгород князы Игорь Святославичтин 1185-ж. кыпчактарга (половецтерге) каршы чабуулу жөнүндө белгисиз автор жазган баян. Лирикалык-эпикалык жанрдагы «Сөз» 12-кылымдагы орус, украин жана белорус элдеринин орток мурасы. 18-к-дын 90-жылдарында граф анын ичинде Мусин-Пушкин Ярославль ш-нан таап, азыркы орус тилине которуп, 1800-ж. Москвада басылып чыккан. «Сөздүн» мотивдери жана образдары А. Н. Радищев, В. А. Жуковский, А. С. Пушкин, Н. В. Гоголь, К. Ф. Рылеев, Н. М. Языков, А. Н. Островский, А. А. Блоктун чыгармаларында чагылдырылган. Анын негизинде адабият жана иск-во чыгармалары жазылган. «Сөз» кезегинде СССР элдеринин жана көп чет тилдерге которулган.
Дардак-Дөбө
Дардак-Дөбө (Дардак-Дөбө) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Аксы районундагы айыл. Кара-Жыгач айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 460 киши.
Чымылдык
Чымылдык, шалбаа буурчагы (Lathyrus tuberosus) – чанактуулар тукумундагы өсүмдүк уруусунун түрү. Көп жылдык, тамыры жиптей узун, сойлоп өсөт, ар кайсы жери түймөктүү. Төрт кырдуу уз. 40-100 см сабагы жалбырак мурутчасы аркылуу жанаша өсүмдүккө жармаша оролуп өсөт. Жалбырагынын жээги тегиз канаттай татаал жалбыракты түзөт, учу мурутчалуу. Чачыдай таажыча топ гүлү гүлгүн кызыл, жыпар жыттуу. Мөмөсү 3-6 буурчактуу чанак. Борбордук Азияда, Жерортолук деңиз жээгинде жаралган. Кыргызстанда аңыз, айдоо, шалбаа, арык жээгинде, огороддо таралган. Тамыр түймөктөрү кантка, крахмалга бай. Тамак катары желет. Малга жашыл массасы эң жакшы тоют.
Казарма (Кушнаренк району, Башкыртстан)
Казарма — Башкыртстандын Кушнаренк районундагы айыл, Эски тукмаклин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 580 киши. Почта индекси — 452241, ОКАТО коду — 80240880004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ак-Чабуу, Ноокат району
Ак-Чабуу (Ак-Чабуу) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Ноокат районундагы айыл. Токтомат Зулпуев айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 425 киши.
Сали Алимов
Алимов Сали (1900-ж. т., азыркы Сузак району, Жар-Кыштак кыштак - 1992) — колхоз ондурушун уюштуруучу. 1957-ж. Социалдык Эмгек Баатыры. 1945-ж. Кыргыз ССРинин дыйкан- чылыгына эмгек сицирген устат. 1940-жылдан КПСС мучвсу.
Игражарт
Игражарт, Иргажарт тарыхый топоним; Борбордук Теңир-Тоонун 10-кылымдагы аты. «Китаб Худуд ал-Алам мин ал-Машрик илал-Магриб« («Ааламдын чыгыштан батышка чейинки чек аралары тууралуу китеп») деген фарсы тилиндеги тарыхый-геогр. эмгекте (982-983-ж. белгисиз автор жазган) И. тоолору йагмалардын өлкөсүндө жайгашып, андан Иле д. башталары, ал тоолордо жайы-кышы кар кетпей, бугу ж. б. айбанаттардын көптүгү, бугунун мүйүзү ушул аймактан туш тарапка тараганы жөнүндө жазылган.
Сали Алимов
Эмгек жолу
Эмгек жолун 1930-ж. катардагы колхозчудан баштап, андан кийин звеньевой болуп иштеген, 1945-жылдан Сузак районундагы С. М. Киров атындагы колхозздун председатели. 1955-ж. Ал жетектеген колхоз 935 га аянттын ар гектарынан 30,97 аден пахта жыйнап алган; мал чарба азыктулугун мамлекетке сатуу планын ашыгы менен аткарган.
Сыйлыктары
Эки Ленин ордени, 2 Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар менен сыйланган. 1950—54-ж. СССР Жогогорку Советинин, 1938—50-ж.ж. жана 1955—58-ж.ж. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты.
Чогойно
Чогойно (Serratula L. 1753) – татаал гүлдүүлөр тукумундагы өсүмдүк уруусу. Көп жылдык көп. Сабагынын бийикт. 30-70 см, бутактуу, кээде бутаксыз жалбырактары бир ирет тилкелүү же майда тишчелүү, айрымдарыныкы тегиз. Себетчелери сабактын учунда жалгыздан шыпыргыдай, калканчадай татаал топ гүлгө чогулган. Себетчеси бир нече катар түрпүчө сымал жайгашкан ороочтуу, алар агыш, жашыл, каралжын түстүү, гүлдөрү түтүкчөдөй кызгылт, мала кызыл, көгүш кызыл. Мөмөсү көкүлдүү данча. Европада, Түндүк Африкада , Монголияда , Жунгарияда 70 ашуун түрү, Кыргызстанда 13 түрү белгилүү. Алар тоо этектегиндеги, бөксө тоодогу кургак боздоңдо, таштактуу, шагылдуу тоо беттеринде өсөт. Айрым түрлөрүнөн сары жана жашыл боёк алынган.
Мэдисон Парк (Оклахома)
Мэдисон Парк (Оклахома) (Medicine Park) — Оклахома штатынын Comanche округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 382 киши. Болжолдуу аянты - 5.348265 км². FIPS коду — 40-47350.
Зимняя Тоехта (дарыя)
Зимняя Тоехта — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тоехта дарыясынын оң жээгинен 25 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 8 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Игуасу
Игуасу - Түштүк Америкадагы шаркыратма. Игуасу дарыясынын Паранага куйган чатынан 26 км жогору, Аргентина менен Бразилиянын чек арасында жайгашкан. Базальттуу эки тепкичтен капчыгайга салааланып куюлуп түшөт. Салаалардын саны 275, аларды аскалуу аралдар бөлүп турат. Жалпы бийикт. 72 м, жазылыгы 2,7 км, жаанчыл сезондо 4 кмге чейин жетет (дүйнөдөгү эң жазы шаркыратмалардын бири). Суусунун жылдык орточо чыгымы 1200 м3/сек.
Кара-Ой (Аксы району)
Калкы
Калкы - 302 киши.
Игуасу улуттук парктары
Игуасу улуттук парктары - Аргентина (аянты 550 км2, 1909-ж. уюшулган) менен Бразилиянын (аянты 1,7 миң км2, 1939-ж. уюшулган) чек арасында. Негизги объектиси Игуасу шаркыратмасы. Парктын аймагы дайыма нымдуу субтропик зонасында жайгашкан. Сейрек жана жок болуп бараткан айбанат жана өсүмдүк түрлөрү басымдуу. Дарак сымал папоротниктер, лиана жана эпифиттер жыш өскөн субтропиктик токой мүнөздүү. Улуттук паркты ягуар, оцелот, чоң кундуз, чоң кумурскачы ж. б. мекендейт. Орнитофаунасында куштардын 400дөн ашуун түрү бар. Игуасу улуттук парктары Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген.
Угуз (Кушнаренк району, Башкыртстан)
Угуз — Башкыртстандын Кушнаренк районундагы айыл, Эски тукмаклин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 318 киши. Почта индекси — 452241, ОКАТО коду — 80240880005.
Яторемб-Яха
Яторемб-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Вэбарка-Паха булуңу орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Миндяк дарыясы (Урал куймасы)
Миндяк — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Урал дарыясынын оң жээгинен 2320 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 60 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейндер округунда жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы башатынан Жогорку Урал суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Иваньчиха (дарыя)
Иваньчиха — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кастово дарыясынын оң жээгинен 20 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 25 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Микер (Оклахома)
Микер (Оклахома) (Meeker) — Оклахома штатынын Lincoln округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 978 киши. Болжолдуу аянты - 8.2 км². FIPS коду — 40-47450.
Ортоңку Кулаш дарыясы
Ортоңку Кулаш — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чулышман дарыясынын оң жээгинен 128 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Идеал (адабиятта)
Идеал (адабиятта) - (фр. ideal, гр. idea ой, түшүнүк) бийик максат жөнүндөгү түшүнүк, көркөм чыгармада берилген эстетикалык сапат; коомдук турмуштун бардык тармагына мүнөздүү, терең социалдык мааниге ээ көрүнүш. Көркөм адабияттагы И. коомдук тарыхый кырдаалдарга ылайык болуп, доордун мүнөзүнө карап өзгөрүп турат. Мисалы, «Манас» эпосундагы элдик идеал эрдикке, баатырлыкка байланышат да, Манас ошол идеалдын алып жүрүүчүсү катары эсептелет. Олжобай менен Кишимжан сүйүүнүн, сүйүүдөгү эркиндиктин идеалы деп саналат. Көркөм чыгармачылыктын мыкты үлгүлөрүндө берилген идея же айрым каармандар эл күткөн идеалдын алып жүрүүчүсүнө айланып калат. Мисалы, «Болот кантип курчуду» романындагы Павел Корчагиндин, «Биринчи мугалимдеги» Дүйшөндүн образы майтарылбас эрктин, күрөшүүчүнүн, максатына жетүү үчүн жасалган каармандыктын үлгүсү, башкача айтканда ичинде болуп саналат. Коомдук өнүгүүнүн ар бир доору өзүнүн идеалын талап кылат, ал мезгилдин талабына ылайык түзүлөт, убакыттын өтүшү менен өркүндөйт, же кандайдыр бир таасирлерден улам кыйроого учурайт.
Интернационал (Ноокат району)
Интернационал, Ноокат району (1930-ж. чейин Кашкалдак) – Ош облусунун Ноокат районундагы кыштак. Т. Зулпуев атындагы айыл округуна караштуу. Деңиз деңгээлинен 1300 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Ноокат шаарынан 6 км чыгыш тарапта. Ош темир жол бекетпнен 40 км. Орто мектеп, клуб, Мечит, кипетепкана бар.
Калкы
Калкы - 2 552 киши ; негизинен дыйкан чарбасында эмгектенет. Картөшкө жана жүгөрү айдашат.
Шарип (Кушнаренк району, Башкыртстан)
Шарип — Башкыртстандын Кушнаренк районундагы айыл, Шарип айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 581 киши. Почта индекси — 452251, ОКАТО коду — 80240890001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Идеалдык (философияда)
Идеалдык (философияда) - аң-сезимдин, ой-санаанын, жан дүйнөнүн болуу-жашоо жолун, ыгын мүнөздөгөн философиялык түшүнүк. Тышкы дүйнө (табият, буюм-терим ж. б.) материалдык мүнөзгө ээ, ал эми аны аңдап-билүү, сезүүтуюу, талдап-баалоо идеалдык мейкинде жүзөгө ашат. Идеалдык кубулуштардын жаралышынын, өсүпөнүгүшүнүн, өзгөрүшүнүн, кызмат кылышынын өзүнө тиешелүү (материалдык дүйнөнүкүнөн айырмаланган) мыйзам ченемдери, сын-сыпаты, касиет-сапаты бар. Идеалдык «аң-сезим дүйнөсү», «ойкыял мейкини» өңдүү түшүнүктөргө маанилеш.
Шыбак
Шыбак (Artemisia, L. 1753) – татаал гүлдүүлөр тукумундагы өсүмдүк уруусу. Бир, эки, көп жылдык чөп чала бадал. Жыш агыш же бозомтук түктүү, кээде түксүз. Тамыры ичке, жоон, катуу. Бир сабактуу (мамыры шыбак), көпчүлүгү көп сабактуу, көп бутактуу, бийикт. 10-150 см (200 см шыраалжын шыбак) болот. Жалбырактары канаттай тилкелүү, улам түп жагы ири, жогорулаган сайын майда же аз тилкелүү. Гүлү майда, жашыл, саргыч, же кызгылт, себетче топ гүлгө чогулган, бир нече себетчеси биригип, калемчедей, шыпыргыдай топ гүлдү түзөт. Себетчелери сыртынан орооч жалбырактарга курчалган. Айрым түрлөрүнүн себетчелеринин четинде бир катар тегерете түтүкчөдөй энелик, ортосунда көп сандаган эки жыныстуу түтүкчөдөй гүлдөр, кээде жалаң аталык гүлдөр же жалаң түтүкчөдөй эки жыныстуу гүлдөр жайгашат. Уругу майда, үпүсүз.
400гө жакын түрү Европада, Түндүк Америкада, Африкада таралган. Кыргызстанда, 40дан ашуун түрү өрөөндөн тартып бийик тоолорго чейинки, жарым чөлдө, боздоңдо, шалбаада суу бойлоп же айдоону жээктеп өсөт. Эң кеңири жаралган жана айыл чарбада мааниси зор болгон түрлөрү төмөнкүлөр: шыраалжыншыбак – айыл жеринде куурап калган куурайы отунга пайдаланышат; карашыбак – малга тоют (силос катары); акшыбак – эрте жазда, кеч күздө мал оттойт; бүргөншыбак – эл арасында илгертеден шыпыргы катары кеңири пайдаланылган; мамырышыбак – илгертеден эл арасында ички органдардын ооруларына эң кеңири пайдаланышкан; э р-меншыбак – самын кайнатууда, табитти ачууга жана ашказан оорусуна пайдаланылат. Мамыры боордун, өттүн, көк боордун, жоон ичегинин оорусуна эң жакшы дары чөп. Ал Кыргызстандын бийик тоолорунда, ашууларда гана өсөт.
Шимүүр
Шимүүр (Phlomis, L. 1753) – эрин гүлдүүлөр тукумундагы өсүмдүк уруусу. Көп жылдык чөп же чала бадал. Сабагынын бийикт. 60 смге жетет. Жалбырак формасы жумурткадай, үч бурчтуктай же сызгычтай, сабакка тушташ жайгашкан. Желекчеси сары, мала кызыл, агыш. Гүлү эки эриндүү, сабак муунуна шакектеп жайгашып, жалпысынан машактай топ гүлдү түзөт. Мөмөсү – жаңгакча. 100дөй түрү жер жүзүнүн мелүүн жана жылуу, ысык алкактарында таралган, Кыргызстанда 13 түрү негизинен бөксө жана бийик тоодогу нымдуу боздоңдо, шалбаада, токой, бадал арасында өсөт. Балдуу өсүмдүк, бирок, гүл түтүгү узун болгондуктан, аары оңой менен жете албайт. Кай бир түрүндө эфир майы көп. Эл арасында айрымдары дарылыкка пайдаланылган, кооздук үчүн да өстүрүлөт. Айрымдары тоют катары силоско жарайт.