cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Асангүл Абдыгулова
Кыскача өмүр таржымакалы
Алгач айылындагы башталгыч мектебин, андан соң орто мектепти бүтүргөн.
Ардагердикке чыкканга чейин Кыргызстандын ар кыл аймактарында орто мектептин мугалими, директору сыяктуу ар кыл педагогдук кызматтарды аркалаган.
Ал эмгек жолун Балыкчы шаарындагы Ж.Бөкөнбаев атындагы орто мектепте окуу бөлүмүнүн башчысы болуу менен баштап, кийин Ысык-Көл районунун Тамчы орто мектебинде, Ат-Башы районунун Жаңы-Күч, Кызыл-Дыйкан орто мектептеринде, кайра кийин Балыкчы шаарындагы Ж.Бөкөнбаев атындагы орто мектепте директор болуп эмгектенген.
Андан кийинки эмгек жолун Балыкчыдагы Ж.Бөкөнбаев атындагы орто мектепте мугалим болуп иштеп өткөрүп, ардагердикке чыккан.
Педагогдук ишмердиги
1994-95-жылдары Лондон шаарына барып келгенден кийин өлкөлөрдүн маданиятын салыштырып окутуу боюнча өзү автордук программа түзүп, Балыкчы шаарындагы № 2 Ж.Бөкөнбаев атындагы мектептин 8-9-класстарына “Дүйнөлүк көркөм маданият” сабагын киргизип окуткан.
Ал эми 1999-2000-жылдарда экинчи ирет “Манас таануу” сабагы боюнча автордук программасы 5-10-класстарда окутулуп, Манастын хрестоматиялык материалдары менен окуучулар кеңири таанышышкан. Ал мектепте “Эргүү” драмалык ийримин түзүп, адабий чыгармаларды сценарийлештирип жазып чыгып, окуучуларга драма койдурган.
Ошол өзү иштеген мектепте “Мурас” аттуу улуттук этнографиялык музейин түзүп да иштеткен.
Адабий жана коомдук ишмердиги
Асангүл Абдыгулова бир катар көркөм чыгармаларды, анын ичинде драмаларды, ыр китептерин жарыялаган.
Ар кыл жергиликтүү кеңештерге үч жолу депутат болуп шайланган.
Асангүл Абдыгулова айым Бексултан Жакиев, Жалил Садыков сыяктуу калемгерлер жазган бир нече драманы Кыргызстандагы орто мектептердин сахналарында өзү тарбиялаган чыгармачыл окуучулардын күчү менен койгон.
2010-жылы 17-июлда Каракол шаарындагы К. Жантөшөв атындагы Ысык-Көл драма театрында “Бурулча” спектаклинин бет ачары болду. Драманын автору - көп жыл агартуу тармагында мугалим болуп эмгектенген Асангүл Абдыгулова. Ал эми спектаклдин режиссеру милдетин Кыргыз эл артисти Акылбек Абдыкалыков аркалады.
Үй-бүлөсү
Жубайы – белгилүү манасчы Сапарбек Касмамбет уулу.
Алар бир уул (Сүйүнбек), беш кыздуу, бир нече неберелүү болушту.
“Байбичем Асангүл Абдыгулова КРнын эмгек сиңирген мугалими, акын, драматург. Экөөбүздүн баш кошуп, бирге түтүн булатканыбызга элүү жылдын жүзү болду. Бир уул, беш кызды тарбиялап өстүрдүк. Бир ирет менден бирөө "канча балаң бар?" деп сураганда, "Бир уулум иштейт борбордо, Эки кызым Лондондо. Бүгүн төгүлүп ырдап жатамын Башыма бакты таалай конгондо" деп айтканым бар. Эми минтип балдарыбыздын, неберелерибиздин ырахатын көрүп, бактылуу карыялардын катарын толуктап төрдө олтурабыз. Кудай ушуну кут кылсын.”. (Айат пресс . 21.05.2009. "Кыргызды кыргыз кылган Манас").
Асангүл Абдыгулова менен Сапарбек Касмамбетовдун улуу уулу Сүйүнбек Касмамбетов Кыргызстандын Жогорку Кеңешинде аппарат жетекчиси болуп иштеген. Азыр да ал ЖКда иштейт.
Кыздарынын улуусу Гүлнара Касмамбетова менен кичи кыздарынын бири Акчолпон Койчиева бүткүл дүйнөлүк Би-Би-Си радиосунун Кыргыз кызматынын продюсерлери. Айнара Касмамбетова - менеджер. Динара Касмамбетованын кесиби - технолог. Чынара Касмамбетова - тарыхчы жана саясат таануучу.
Сыйлыктары. Наамдары
Асангүл Абдыгулова 1966-жылы “Эл агартуунун отличниги” төш белгиси менен сыйланган.
1985-жылы “Эмгектин ардагери” медалын алган.
Асангүл Абдыгулова 1999-жылы “Кыргызстандын эмгек сиңирген мугалими” наамына татыган.
Ал – Балыкчы шаарынын ардактуу атуулу.
Үч-Арал
Үч-Арал — топоним. Саякбай Каралаевдин варианты боюнча Алтайга сүрүлгөн кыргыздар кайра Ала-Тоого көчкөндө Өгүз-Ашуу, Тай-Ашууну ашып, Үч-Арал аркылуу өтөт. Сагымбай Орозбаковдун варианты боюнча Алтайга сүрүлүп келген Жакып Үч-Аралды жайлап туруп калат. Эки вариантта тең Үч-Арал Иленин башында деп сүрөттөлөт. Чынында да мындай малга жайыт жерлер ошол Иленин башы Күнөстүн жайык саздак өрөөнүнө мүнөздүү.
Сакл (Краснокам району, Башкыртстан)
Сакл — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Саузбашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 411 киши. Почта индекси — 452940, ОКАТО коду — 80237850002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Апачи
Апачи, апаче (өздөрүн дине, нде, тинде деп аташат) - АКШнын түштүк-батышындагы индей - атапаска элдеринин тобу. Жалпы саны 188 миң, анын ичинде «таза кандуу» Апачилер 57 миң адам (2000). Апачи атабаск тилинде сүйлөшөт, англис жана испан тили да кеңири колдонулат. Дини христианчылык, ошондой эле шаманизмди туткандар, баптисттер жана башка бар. Апачилер 9 топко бөлүнөт: навахо, батыш Апачилер (Сан-Карлос резервациясында - 9,9 миң), Форт- Апачилер (Аризона штатында 12,4 миң), Камп-верде (700), Пейсон (133), Липан (Мескалеро резервациясында - 50), кайова - Апачи. (Оклахома штатында - 407), чирикахуа (Нью-Мексико штатында - 1,1 миң, Оклахома штатында - 237), мескалеро (Мескалеро резервациясында - 5,5 миң), хикарилья (хикарилла, икарийа; Нью-Мексико штатынын Хикарилья – Апачи резервациясында - 3,1 миң). Апачилердин 14-15-кылымда АКШнын түштүк-батышына жана Мексиканын түндүгүнө миграцияланышы, алардын этностук өзгөрүшүнө алып келген. Апачилер аңчылык (кийинчерээк европалыктардын таасири менен атчан аңчылык кеңири жайылган), жер-жемиш жыйноочулук, дыйканчылык менен кесиптенишип, алачык жана бадал жыгачтарынан салынган жупуну үйлөрдө жашашкан. Апачилер 1886-жылга чейин испандык (1540), мексикалык жана америкалык (1845) колониялаштырууга каршы туруктуулук менен күрөшүп келишкен. 1850-жылы Апачилерди резервацияларга көчүрүү башталган. Азыркы мезгилде чарбачылыктын жаңы тармактары: мал чарбачылык, фермердик, токой иштетүүчүлүк жана башка өнүгүп жатат.
Апелляциялык даттануу
Апелляциялык даттануу - мыйзам күчүнө кире элек сот өкүмү жана чечимин өзгөртүш үчүн жогорку инстанцияга даттануу. Апелляциялык сот даттанууну кайрадан изилдейт да төмөнкү соттун чыгарган өкүмүн шексиз далилдер менен кубаттайт же төгүнгө чыгарат. Учурдагы дүйнөлүк укук таанууда сот чечимин өзгөртүү боюнча даттануунун бирдиктүү формасын кассация деп аташат. КРнын кылмыш иштер боюнча апелляциялык даттануу укугу соттолгон же акталган адамга, алардын адвокаттарына жана мыйзамдуу өкүлдөрүнө, күнөөлөчү адамга жана анын өкүлүнө, жабыр тартуучуга жана анын өкүлүнө таандык. Жарандык доочу, жарандык жоопкер жана алардын адвокаты жарандык доого тиешелүү иштин бөлүгүн токтотуу жөнүндө өкүм же анын токтому тууралуу даттанууга укуктуу. Апелляциялык даттануу тиешелүү облустук, Бишкек шаары жана КРнын аскер соту тарабынан каралат. Анын берүү тартиби, мазмуну, даттануу жана мөөнөтү ишти кароо эрежелери боюнча жүзөгө ашырылат.
Колбиха дарыясы (Урапа куймасы)
Колбиха — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Мишиха дарыясынын сол жээгинен 17 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Поперечка дарыясы (Балахтон куймасы)
Поперечка — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Балахтон дарыясынын оң жээгинен 15 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бхимрао Рамжи Амбедкар
Бхимрао Рамжи Амбедкар (14 апрель 1891 - 6 декабрь 1956), ошондой эле Dr. Babasaheb Ambedkar, индиялык юрист, экономист, саясатчы жана коомдук реформатор болгон, Далит Буддисттик кыймылына дем берген жана кол тийгис адамдарга (Далиттерге) карата социалдык басмырлоого каршы үгүт жүргүзгөн. Ал ошондой эле аялдардын укуктарын жана эмгекти колдогон. Ал көзкарандысыз Индиянын биринчи мыйзам жана юстиция министри, Индиянын Конституциясынын архитектору жана Индия Республикасынын негиздөөчүсү болгон.
1956-жылы ал 600000 колдоочулары менен Буддизмди кабыл алып, Далиттерди массалык түрдө которууну демилгелеген. Индияда Буддизмди жандандырган. Амбедкар Наваяна буддисттеринин арасында бодхиссатва жана Майдария катары каралат.
Амбедкар 2012-жылы History TV18 жана CNN IBN тарабынан уюштурулган сурамжылоонун жыйынтыгында "Улуу Индия" деп табылган.
Амбедкар Джаянти (Ambedkar туулган күнү) - Индияда гана эмес, бүткүл дүйнө жүзүндө белгиленүүчү 14-апрелде белгиленүүчү жыл сайын өткөрүлүүчү фестиваль. Амбедкар Джаянти бүткүл Индияда расмий мамлекеттик майрам катары белгиленет. Бириккен Улуттар Уюму 2016, 2017 жана 2018-жылдары Амбедкар Джаянти майрамдаган.
Диссидент
Диссидент (лат. dissidens - каршы сүйлөгөн, макул эмес) – диндин тарыхынан келип кирген термин. Орто кылымда диссидент деп еретиктерди аташкан. Реформациядан кийин диссидент катары өлкөдөгү негизги динди тутпаган адам эсептелген.
ХХ к. 70-ж. СССРда пайда болгон бул термин өлкөдөгү абалга нааразы болгондорду түшүндүрө баштаган. Диссидент тоталитардык түзүлүштүн кризис мезгилине таандык кубулуш. Репрессия, бир партиялуулук диссиденттерди жок кыла албайт. Эмиграция жолу менен да диссиденттик кыймылды жоюу мүмкүн эмес. Диссиденттик кыймылга негизги максаты инсанды баалоо, анын укугун коргоо экендигин түшүнгөндө ага диний агым да кирген. 1968-ж. «Адам укугун коргоочу демилгелүү группа», Эл аралык амнистиянын советтик бөлүмү (1970-ж.) ж. б. уюмдар түзүлгөн.
Диссиденттердин урааны: коомду демократташтыруу, айкындык, радикалдуу экономикалык реформа ж. б.
Диссиденттиктин негизги формалары:
1. Өкмөт тарабынан тыюу салынган адабияттарды чыгаруу, таратуу (И. Бунин, А. Ахматова, М. Цветаева, А. Солженицын, Р. Медведев, А. Сахаров, В. Гавел ж. б.).
2. Мыйзамсыз айыпталгандарды коргогон, коомдук турмушту чагылдырган «ачык каттарды» жарыялоо (Л. Чуковская, Л. Копелев, В. Войнович ж. б. репрессияланган комиссарлардын балдарынын КПСС БКга каты ж. б.).
3. Демонстрациялар (1965-ж. Бештин айы 5-чи күнү Москвадагы Пушкин аянты, адам укугун коргоо боюнча. 1969-ж. Баш Оона 25-чи күнү Кызыл Аянт, Чехословакияга совет аскерлеринин киришине каршы).
4. 1974-ж. Репрессиялангандардын үй-бүлөсүнө моралдык, материалдык жардам берүү боюнча атайын жардам Фонду түзүлгөн ж. б.
Love Unlimited
Love Unlimited - мальталык ырчы Sofi Marinovaнын ыры. Болгария мамлекетин Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагында көрсөтүү үчүн тандалып алынган.
Ырдын сөзү
Doni Vasilevaнын сөзүнө болгар тилинде чыгарылган ыр. Ырдын өзгөчөлүгүн көрсөтөйүн деп, "Мен сени сүйөм" деген түшүнүктү бир нече тилде жазган. Кайсы тилдер колдонулганын төмөнкүдөн билсеңиз болот:
Үйлөнүү-салт ырлары
Үйлөнүү-салт ырлары — эки жаштын баш кошуу, кызды узатуу, тосуп алуу салтына байланышкан элдик ырлар. Мисалы, кыз узатуу кезинде жөнөп бара жаткан кызга жеңеси минтип ырдаган:
Ичигим чечип кийишкен, Ичтейим ачып сүйлөшкөн. Көйнөгүм чечип кийишкен, Көңүлүм ачып сүйлөшкөн. Көйнөгүң калды иргеде, Көңүлүм жаман бирге эле. Чапаның калды иргеде, Санаам жаман бирге эле. (Элдик ырдан)
Үйлөнүү-салт ырлары лирикалык бир топ жанрды ичине камтыйт: көрүшүү ырлары, жар-жар ырлары, үйлөнүү тоюндагы “кемпир өлдү” салты менен кошо аткарылган ыр жана башкалар
Колдонулган адабияттар
2004
Контрсталия
Контрсталия – кеме портто жүк жүктөлүшүн же жүктөлгөн жүгүнүн түшүрүлүшүн күтүп, бул аткарымдарды бүтүрүү үчүн келишимде шартталган убакыттан (сталийдик убакыттан) ашыкча кармалуусу мүмкүн болгон, тараптардын макулдашуусу менен белгиленген убакыт (контрсталийдик убакыт). Кемени коюучу жайдан айырмалуу сталийдик убакыттын ичинде, ал киреакыны калькуляциялоодо эсепке алынгандыктан, атайын ставка – демередж боюнча төлөнөт.
Манастын Кайып даңды жеңип, кызы Карабөрктү алганы
Бул окуялардын тутумундагы жалгыз көздүү дөө, итаалы жөнүндөгү окуялар Сагымбай Орозбаковдун вариантына жеке мүнөздүү эпизоддор. Бири-бирине байланышы жок бул эки сюжет өз-өзүнчө түрдүү элдердин жөө жомокторунан тартып эпосторуна чейин көп кездешет жана мазмуну кенен иштелип чыккандыктан көп белгилери окшош. Эпостон орун алып калышы манасчынын окуяны кеңейтүү далалатынан туулган жекече демилгенин жемиши. Башка варианттардын эч биринде айтылбайт, ал турмак эскерилбейт.
Манастын Карабөрккө үйлөнүүсү атайын деталдаштырылган окуя катары Радлов жазып алган вариантта жана  Саякбай Каралаевдин  вариантында да жок. Бирок, Радлов жазып алган вариантта Манас Каныкейге үйлөнөрүндө атасы Жакыпка кайрылып, аял алып бер деген сөздөрүндө: «Кайыптын кызы Карабөрк Кармап алдым талаадан, Шооруктун кызы Акылай Олжолоп алдым коргондон» деген саптар кезигет. Буга караганда Карабөрктү Манас согуш майданында жеңип аялдыкка алышы эпостогу мурдатан келе жаткан белгилүү салттык окуя. Жогорудагы төрт сап ыр эпикалык клише катары эпостун варианттарынын көбүндө дээрлик өзгөрүүсүз кезигет. Манастын биринчи аялы Кайыптын кызы Карабөрк экени Саякбай Каралаевдин  вариантынан тартып белгилүү варианттардын бардыгында кезигет.
Тема деталдаштырылган окуя түрүндө Шапак Рысмендеевдин вариантында жана Молдобасан Мусулманкуловдун вариантында орун алган. Сюжет дал келбегени менен жалпы нук жана мазмундун негизи бир. Шапак Рысмендеевдин вариантында элге тынчтык бербеген Алты-Шаар, Кумулдагы кытай-калмак кандарына баса барып уруш салып, ошолордун бири Кайып кандын Карабөрк аттуу сулуу кызын аялдыкка алуу үчүн Манас көп кол менен аттанып Кумулга келип, Кайыптын шаарын камайт. Кайып коркуп элчи жиберет. Карабөрктү баш кылып миң кыз тартуу алып, эки эл жарашат. Манас Карабөрккө үйлөнүп, Кайып көп дүнүйө сеп менен кызын узатат. Манас Алтайга кайтып, Жакып келинин отко кийирип той берет. Молдобасан Мусулманкуловдун вариантында Кырмустун шаарын караткандан кийин Манас менен Кошой биргелешип Каңгай тоосундагы Кайып канга аттанышат. Мурда камданып тосо чыккан Кайыптын колуна кез келип уруш башталат, жекеге чыккан Кайыпты Кошой жеңип, байлап алат. Кайыптын кызы Карабөрк жекеге чыгып, бир канча баатырды аттан түшүрө саят, Карабөрк тынымсыз аткан жаанын огу тийип, Бакай колунан жарадар болот. Карабөрккө каршы Манас өзү чыгып, баатыр кызды аты менен кошо көмөлөтө саят. Жыгылган кызды кырк чоро байлап алышат. Карабөрктү көргөн Кошой менен Бакай жактырып, Манаска алып берип, келин кылып алсакпы деп кеңешишет. Кыз атасы тирүү болсо Манаска тийүүгө макулдугун берет. Кызыңды Манаска бер деген Бакайдын сунушуна Кайып кубанып макул болот, уруш токтоп, эки эл жарашат. Кайып чоң той берип, кызын узатат. Кол Алтайга кайтып, Жакып келинине той берет.
Камарго (Оклахома)
Камарго (Оклахома) (Camargo) — Оклахома штатынын Dewey округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 178 киши. Болжолдуу аянты - 0.6 км². FIPS коду — 40-11150.
Синхрондуу эсептегич машина
Синхрондуу эсептегич машина - операцияны аткарууну баштоо жана аяктоо моменти башкаруучу түзүлүштөн берилүүчү Синхрондуу эсептегич машинада операцияны аткарууга бөлүнгөн убакыт интервалы - жумушчу такт машинаны түзө баштаган процессте эле алдын ала эсептелинет.
Андай болбогондо бардык операциялар эн узак созулган операцияга туура келген убакытта аткарылышы мүмкүн. Жалпы алганда бирдей убакытта аткарыла турган операциялар өзүнчө айрым топторго бөлүнүп, ар бир топ үчүн максимум убакыт берилет да, ага дал келүүчү жумушчу такт белгиленет.
Конструкциясы жана схемасы боюнча Синхрондуу эсептегич машина - эң жөнөкөй; аны түзүү, иштетүү, пайдалануу жеңил Көп учурда бир эле ЦЭМ синхрондуу да, асинхрондуу да принципте иштейт. Борбордук процессор синхрондуу, четки түзүлүшү асинхрондуу иштеши мүмкүн.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Ачы, Кара-Суу району
Ачы (Ачы) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Катта-Талдык айыл округу составына кирет.Нариман айыл окмотуно караштуу
Полковая (дарыя)
Полковая — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Вязовка дарыясынын сол жээгинен 20 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Орск шаарынан Сакмара дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чүкө чертмей
Шарты
Оюнчулардын саны 2—5 киши.
Оюн өткөрүлүүчү жер: аянтча.
Оюнда чүкөлөр колдонулат.
Оюнга даярдануу
Катышуучулардын бирөөсү калгандарынан бирден чүкөлөрдү алып, колдоруна чогултуп, аларды бир канча жолу өйдө-ылдый кыймылдарды жасагандан кийин, жерге жайылтып таштайт. Андан кийин эки топ же ойноочу эки колун бирден чүкө өкчөйт. Кимдин чүкөсү «алчы» болуп түшсө ал оюнду биринчи баштайт, жердеги чүкөлөр таа экинчи, чик үчүнчү, «бөк» — «алчы» болуп жаткан болот.
Оюндун баяны
Кезектеги адам өз чүкөсүн чертет да же сөөмөйү менен бири бирин көздөй тийгизүүгө аракет кылып жылдырып башка оюнчунун чүкөсүнө тийгизүүгө аракет кылат. Эгерде жылдырган чертилген чүкө, башка оюнчунун чүкөсүнө тийсе, утуп алат, утулган чүкөнүн ээси, анын ордуна башка чүкө коёт. Андан кийин чүкөнү уткан оюнчу улантат. Эгерде чертилген чүкө, экинчи оюнчунун чүкөсүнө тийбесе кезек берки оюнчуга өтөт. Ошентип, оюн экөөң бири утмайынча созула берет. Чүкөлөрдү көп чертип алган оюнчу, жеңүүчүсү болот.
Оюндун ушул сыяктуу башка түрлөрү. Сака чертмек, жаңгак чертмек, данек чертмек ж. б.
Оюндун эрежеси
Бир бирине тоскоолдук кылууга, шартты бузууга, оюн башталгандан кийин чүкөлөрдү оңдоого болбойт.
Алгара
Алгара Коңурбайдын тулпары. Эпостогу эң бир күлүк,куугунга жеткизбеген, кууганына жеткен тулпар. Өзүнүн өзгөчө күлүктүгү менен Коңурбайды нечен жолу ажалдан куткарган. Аккула да жетпей калган учурлар болгон.
Семетейде Коңурбай менен чогуу өлөт. Кээбир учурларда кара ат деп сыпатталат.
Апенди
Апенди — түрк элдеринин жомокторундагы айлакер, акылман, куудул, чынчыл, адилет адамдын элдик идеалын туюнткан фольклордук баёочалыш каарман. Апенди Кожо Насреддин, Кожо Насыр Молдо, Насреддин Афанди деген аттар менен кеңири тараган. Анын жүрүм-турумунда, кулк-мүнөзүндө эч кандай жасалмалуулук жок. Ал жөнүндө айтылган окуянын көпчүлүгү кыргыздарга оозеки түрүндө тараса, айрымдары басылып чыккан китептер аркылуу белгилүү болгон. Апендинин окуялары жандуулугу, элдин көз карашына дал келгендиги, хан, бек, кожо, молдо, соодагер, казы, байларды шылдыңдап, карапайым адамдардын мүдөөсүн көздөгөндүгү кыргыз элинин турмушуна сиңип, Апендини эл өзгөчө урматтап, жаңы окуялар менен толуктаган. Эл арасында айтылган ар кандай күлкүлүү окуяларды, өткүр, курч сөздөрдү Апендинин ысмына ыйгара бергендиктен, Апенди жөнүндөгү анекдоттордун казынасы байыган.
Конфедерация
Конфедерация (лат. confoederatio  – бирлик, бирикме) – 1) бирликтин ага кирген мамлекеттердин баардыгы өз эгемендүүлүктөрүн толук көлөмдө сактап калуучу таризи. К. өзүнө эларалык-укуктук уюмдун да, мамлекеттик уюмдун да белгилерин камтыйт. Жалпы органдары белгилүү чөйрөлөрдө (адатта, сырткы саясий, аскердик, валюталык-каржылык, бажы, байланыш жана коммуникациялар) К. мүчөлөрүнүн ишмердиктерин координациялайт. К. баардык мүчөлөрүндө андан эркин чыгып кетүү укугу сакталат. Азыркы учурда дүйнөдө бир гана К. – Европа бирлиги бар. Аркыл мезгилдерде: Австро-Венгрия – 1918-ж. чейин, Швеция жана Норвегия – 1905-ж. чейин, АКШ – 1781-жылдан 1789-ж. чейин, Швейцария – 1815-жылдан 1848-ж. чейин болгон; 1958–1961-жж. Египет жана Сирия; 1982–1989-жж. – Гамбия жана Сенегал К. түзүп турушкан; 2) кандайдыр-бир коомдук жана башка уюмдардын (м.: Франциядагы Бүткүл жалпы эмгек конфедерациясы) аталышы.
Ачбуудан
Ачбуудан - Жолойдун жоого минген аты, байгеге чапкан тулпары. Көкөтөйдүн ашындагы ат чабышта Аккуладан кийин келет. Жолойду ар качан өлүмдөн куткарган. Бир вариантта Манас Жолойду өлтүрөөрдө Ачбууданга тил бүтүп, Жолойдун канын сурап калат.
«Букара» биримдиги
«Букара» Союзу – Пишпек уездиндеги кыргыздардын кедей жана орто дыйкандарын бириктерген демократиялык уюму. Имаш Көбөков менен Бакретдин Саипбаевдин демилгеси боюнча 1917-ж. май айында түзүлгөн. «Букара» союзунун программасы элдин таламын коргоону, кыргыз элинин революциячыл аң-сезимин көтөрүүнү, демократиялык негизде жана мыйзамдуулукка таянып, кыргыз коомчулугунун турмушун жөнгө салууну белгилеген. Союздун уюштуруу съезди 1917-ж. 9–10-сентябрда Пишпекте өтүп, анын башкармасынын төрагалыгына Казан университетинин юридикалык факультетинин студенти Кожомурат Сарыкулаков, орунбасарлыгына И. Көбөков, Б. Саипбаев жана А. Барменов шайланган. Союздун алдында кооперациялык керек-жарак коому түзүлүп, ага 7159 адам мүчө болуп кирген. 1918-ж. ноябрда анын мүчөлөрүнүн саны 5 миңге жетип, Түркстандагы эң ири коом болгон. «Бухара» союзу большевиктердин жетекчилиги астында Кыргызстандын түндүгүндө Совет бийлигин орнотууда жана чыңдоодо зор роль ойногон. Ал 1918-ж. май айында «Кыргыз пролетарларынын совети» болуп кайрадан түзүлгөн.
Рахманжан, Ноокен району
Калкы
Калкы - 5000 киши.
Фельетон
Фельетон (feuilleton — өткүр маанидеги кат) — мезгилдүү басма сөз үчүн жазылган коомдук турмуштагы конкреттүү окуяларды же адамдарды сынга алган сатиралык мүнөздөгү көркөм-публицистикалык жанр. XIX кылымдын башында француздук газеталарда мода жана театр рекламаларын жарыялоо үчүн чыгарылган атайын баракчалар «Фельетон» деп аталып, кийин бул барактарга күлкүлүү чыгармалар да жарыялана баштаган. Кийинчерээк термин өз маанисин такыр өзгөртүп, макалалардын жанрын белгилеп калды. Фельетончу документалдуулукка таянуу менен, өз баяндоосунун максатына ылайык, айрым апыртууларды, какшыктарды колдонот, көркөмдөйт. Фельетондор ыр, прөза, айрым учурда диалогдук драма формасында болот. Кыргыз адабиятыиын тарыхында А. Токомбаев, А. Убукеев, М. Алыбаев, К. Каимов өңдүү фельетончулардын чыгармалары ар кыл мезгилдеги терс көрүнүштөрдүн бетин ачкан.
Залазъель
Залазъёль — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Роговая дарыясынын сол жээгинен 40 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Синхрондуу машина
Синхрондуу машина -роторунун айлануу ылдамдыгы магнит талаасынын айлануу ылдамдыгы же тармак жыштыгы менен туруктуу катышта болгон үч фазалуу өзгөрмө токтун электр машинасы.
Синхрондуу машина кыймылсыз бөлүктөн (статор) жана айлануучу бөлүктөн (ротор) турат. Статордун оромунда э. к. к. түзүлгөндүктөн кээде Синхрондуу машинанын статору якорь деп да аталат.
Конструкциясы боюнча Синхрондуу машина роторунда уюлдарынын өзөгү жана орому ачык көрунүп турган айкын уюлдуу, роторунда уюлдарынын өзөгү ачык көрүнбөгөн айкын уюлсуз болуп эки түргө бөлүнөт. Синхрондуу машина негизинен өндүрүш жыштыктуу ток алуу үчүн энергетикада синхрондуу генератор катары кеңири таралган.
Мындан башка да айлануу ылдамдыгы туруктуу электр кыймылга келтиргичтеринде кубаттуу кыймылдаткычтар, о. эле электр тармагынын реактивдүү тогун комиснсациялоо үчүн синхрондуу компенсациялагыч катары колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Сауз (Краснокам району, Башкыртстан)
Сауз — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Саузбашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 172 киши. Почта индекси — 452940, ОКАТО коду — 80237850003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Балта ыргытмай
Шарты
Оюнда балталар колдонулат.
Оюнга даярдануу
Балта ыргытуу үчүн 10 м, узундуктагы чийме сызылгандан кийин оюнчулар, оюндун шартын сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден балталарын алышып, сызылган чиймеге чыгышып, бир аз күүлөнүп жүгүрүшкөндөн кийин балтаны талааны көздөй ыргытышат. Балта түшкөн жер белгиленет. Оюн оюнчулар каалаган убакытка чейин уланышы мүмкүн. Балтаны алыстыкка ыргыткан оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун эрежеси
Балта ыргытып жаткан оюнчуга жакындоого, талаада турууга, балтаны талаадан башка жакка ыргытууга, бир-бирине тоскоолдук кылууга болбойт.
Оюнга методикалык көрсөтмө
Оюн өткөрүлүүчү жер, адамдар жасашкан жерден, алар чогулушкан жерден сырткары болушу керек.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч, ийилчектикке тарбияланат, ыргытуунун ыкмаларын, тартипти сактоого үйрөтөт.
Букар ырчы
Букар ырчы (1693, Казакстан, мурунку Баян айылы, Далба тоосунун этегинде – 1787, ошол эле жер) – казак элинин белгилүү ырчысы; Абылай хандын кеңешчиси, иниси. Ал карасөз менен эмес, көмөкөйүнөн ыр менен сүйлөчү экен. Ошондуктан казак эли аны «Көмөкөй ырчы» аташкан. Көп учурда Абылай хандын өтүнүчү менен түшүндө көргөндөрүн болжоп айткандары чындыкка дал келген. Атасы Калкаман баатыр болгон. Букар ырчыдан Акдербиш, Жарылгап, Жанта аттуу үч уул тараган. Жарылгап урпактарынан Күреке акын, илимпоз Б. Аяпбергенов деген белгилүү адамдар чыккан. Букар ырчы жунгар баскынчылыгынын тушунда өмүр сүрүп, ошол кыйчалыш доорду ырдаган, эл-журтун баскынчыларга каршы күрөштө биримдикке чакырган. Абылай ханга зор ишеним көрсөткөн. Абылай хан да эл-журтун баскынчылардан коргоп, элинин бейиилдиги үчүн кызмат кылган. Ырчы ошол мезгилди, хан менен анын баатырларынын эрдиктерин ырга кошуп, алардын өчпөс элестерин тарыхта калтырган. Анын «Абылай хандын кашында», «Ай, Абылай, Абылай», «Казактын ханы Абылай», «Ханга жооп», «Ай, Абылай, сен он бир жашыңда» жана башка ырларында хандын жүргүзгөн саясатын көрөгөчтүк менен чагылдырган. Чыгармаларында жакшылык менен жамандык, адилеттүүлүк менен адептүүлүк, жаштык менен карылык, достук менен кастык, адалдык менен арамдык жана башка философиялык-дидактикалык түшүнүктөрдү кеңири колдонгон. Букар ырчынын ырлары Абылай доорунун күзгүсү болгон.
Филология
Филология (гр.—сөз сүйүү) — тил жана адабият жөнүндөгү илим. Андан тышкары ар түрдүү жазма эстеликтердин авторун, жазылуу мезгилин жана ордун, себептерин, кол жазмаларды изилдөөлөрду ж. б. өз ичине камтыйт. Филология толуп жаткан майда тармактарга бөлүнөт. Советтик филология марксттик-лениндик методологияга таянат, өткөн илимдин прогрессивдүү жактарын кабыл алат, философия, тарых, этнография, искусство таануу ж. б. илимдер менен тыгыз байланышта болот.
Сохонто-Се
Сохонто-Сё — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Юрибей дарыясынын оң жээгинен 75 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 37 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Көкчө кан
Көкчө Айдаркандын уулу, Казак каны. Эпостогу негизги каармандардын бири. Белгилүү баатыр.
Конференция
Конференция (орто кыл. лат. conferentia , лат.  confero  – бир жерге чогултам) – кандайдыр бир мамлекеттердин, топтордун, уюмдардын өкүлдөрүнүн, ошондой эле жеке адамдардын, окумуштуулардын белгилүү маселелерди талкуулоо үчүн чогулушу, кеңешмеси.
Аккула
Аккула (Каккула, Ак сур ат) — эпостун бардык варианттарында Манастын жанга өлчөлүү негизги тулпары. Байыркы жоокерчилик салттын талабын чагылдыруусуна ылайык Аккуланын эпикалык биографиясы, өзүнө мүнөздүү сын-сыпаты, энчилүү ысымы (кличка), баатырга эш өзгөчөлүктөрү бар. Манас да башка эпикалык каармандардай эле урунган куралы, кийген кийими, жоого минчү жакшы аты менен гана баатыр, ансыз анын даңкы чыкпайт, эрдик сапаттары көрүнбөйт. Анын эрдиги жана жеңишке ээ болушу Аккулага да байланыштуу. Эпостогу каармандарды идеалдаштырууда эпикалык тулпарларга байланыштуу мифтик фантастикалык элементтердин көрүнүштөрү Аккуланын образынан орун алган. Сагымбай Орозбаковдун варианты менен Багыш Сазановдун вариантында Манас менен Аккула бири-бирине атайы арналып жаралган, тагдырлаштар катары бир күндө туулат. Манас төрөлгөн учурда Камбарбоздун үйрүнөн кара жалдуу Кула бээ ак сур кулун тууйт. Саякбай Каралаевдин варианты нда Аккуланы нойгуттун каны Карачадан буудайга сатып алат. Манасчы Аккуланы кайыптан туулган Куу байталдын Кула кулуну деп сыпаттайт. Буга чейин «бул Куланын ээси жок» болуп жүргөн Аккуланын тагдырлаш, идеялаш ээси Манас экени, анын өз ээсине сырткары күчтүн колдоосу менен келген аксакал карыя бербестен, салттык мотив трансформацияланып Карачанын образына алмаштырылып берилген. Жусуп Мамайдын варианты боюнча Манастын атасы Жакып Чыңгыш аттуу какандан Аккуланы жонунан даакысы түшө элек кулун кезинде сатып алат. Мында Аккула Коңурбайдын Алгарасы, Жолойдун Ачбууданы менен бир тууган катары айтылат. Башкы каарманга тагдырлаш болочок тулпардын адегенде минтип көзгө комсоо көрүнүшү байыркы салттык мотив катарында бардык түрк элдеринин фольклорунда кеңири кездешет. Эпосто Аккуланын сын-сыпаты:
Аккулага берилген мүнөздөмөлөрдө манасчылар негизинен анын күлүктүгүн, талбастыгын даңазалашат. Аккуланын өзгөчө күлүктүгү, тулпардык касиетинин күчтүүлүгү, арыбас чыдамдуулугу «айтайын десе тили жок, адамдан эстүүлүгү» канчалык апыртылбасын, аттын табигый чегинен чыгып кеткен эмес.
Кээ бир баатырдык эпостордогу укмуштуу аттарга салыштырганда Аккула кийинки жоокерчилик доордун шартындагы күлүк аттарды элестетет. Анын адамча сүйлөгөн, ээсине жардам берүү үчүн өз алдынча акылдуулук менен жасаган табияттан тышкары жосундары жок. Бирок, мунун өзү Аккуланын образы дайыма ушул калыбында болгон дегендикке жатпайт. Анын образында магиялык касиеттеги белгилер да сакталган: Аккуланын Манас менен бир учурда туулушу; «Чоң казаттын» башталышында Манас Айбанбозду минип, майданга кирип Коңурбайдын колунун курчоосунда калат. Айбанбоз жүрбөй Манас коркунучтуу абалда калган учурда оорукта (тылда) Ажыбайга таштап кеткен Аккула эч оттобой, окуранып тынчсызданат (Багыш Сазановдун варианты); Көзкамандар Манасты карасанатайлык менен ууландырган учурда мамыда байланып турган Аккула жер чапчып отуруп айланасын казып жиберет (Сагымбай Орозбаковдун варианты); Алмамбет Көкчөдөн чыгып келатканда Манас түш көрөт да, Аккула болсо көл-шал түшүп тердеп калат (Сагымбай Орозбаковдун варианты); караңгыда жол жүрсө Аккуланын эки кулагынан шам күйүп, Манастын жүрөр жолун жарык кылып турушу (Сагымбай Орозбаковдун варианты) сыяктуу мотивдер апыртмалуу ыкмада сүрөттөлөт. Ч. Валиханов жазып алган вариантта Аккуланын «бир жагында жыйырма бир, бир жагында жыйырма канаты бар, аркасында ажыдаар түгү бар». Түштүктөн жазылып алынган айрым бир варианттарда душмандан жарадар болгон Манасты канаты бар Аккула ала качып куткарып, айыктырганы айтылат. Сагымбай Орозбаковдун варианты боюнча Аккула чуркап кызыганда капталынан канат өсүп чыгары эскерилет. Мына ушулар Аккуланын образы өтө байыркы мифтик фантастикалык аттардан башталганын жана коомдук аң-сезимдин өсүшү, көз караш, түшүнүктөрдүн өзгөрүшү менен акырындап кадимки атка айланганын көрсөтөт. «Манас» эпосунун турмуштук жана согуштук окуяларында, тактап айтканда, Манастын алгачкы айкаштарында, «Көкөтөйдүн ашында», «Чоң казатта» жана башкалар учурларда Аккулага таандык касиеттер өтө чеберчиликте, жогорку көркөмдүктө баяндалат. Манас Аккуласы менен гана эрдиги ого бетер артып, күчүнө күч кошулуп, жоого алдырбайт. «Чоң казаттын» башталышында Манас Айбанбозду минип согушка киргенде аты жүрбөй, курчоодо калат. «Кичи казатта» Аккула окко учат. Андан көп узабай баатыр оор жарадар болуп келип өлөт. Аккуланын окко учушу Манастын ажалы жакындаганын көрсөткөн белги катары сүрөттөлөт.
Мунун өзү тулпар аттын тагдырлаш ээси менен бир күндө төрөлүшү жана аттан ажыроо менен каармандын ажалынын жетиши сыяктуу атайы адабияттарда «симпатиялуу магия» деп аталган көрүнүш «Манас» эпосунда чагылдырылган Аккуланын образынан да орун алгандыгын көрсөтөт.
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Букачар
Букачар – бычылбаган эркек торпок.
Жатын
Жатын —  аялдын жамбаш чарасында табарсык менен көтөн чучуктун ортосунда жайгашкан көңдөй, булчуңдуу, түгөйсүз орган; анда кош бойлуу мезгилде түйүлдүк жетилет. Жатын түбү, тулкусу жана жатын моюнчасынан турат. Жатындын формасы демейде алмурут сымал болуп, тулкусун жара кескенде үч бурчтуктай көрүнөт, жогорку бурчтары жатын түтүгүнө, төмөнкү бурчу жатын моюнчасынын каналына кошулат. Жатындын капталы ички былжырлуу челден (эндометрий), ортоңку булчуң катмардан (миометрий) жана сырткы жылма катмардан (периметрий) турат. Кош бойлуу убакта Жатын булчуң катмарынын талчаларынын көбөйүшүнүн жана чоюлушунун натыйжасында көлөмү жана формасы өзгөрөт. Төрөгөндөн кийин жатын кичирейип өзүнүн мурунку көлөмүнө келет. Жатындын былжырлуу чели этек кир циклине жараша ыргактуу өзгөрүп турат.
Аны нерв системасы, энелик бези жана гипофиздин алдыңкы бөлүгү кармалып турат. Жатын моюнчасынын каналынын ички бети былжыр чел менен капталып, ал бөлүп чыгарган жегичтүү секрет бактерияга каршы таасир этип, жатынга инфекциянын түшүшүнө тоскоол болот. Ошондой эле сперматозоиддин кыймылына таасир тийгизип, уруктанууда да мааниси бар. Жатын — кыймылдуу орган; кош бойлуу, табарсык жана көтөн чучук толтура учурда жана башка физиологиялык шарттарда ордун которуштуруп турат.
Дүйнөлүк саясат
Дүйнөлүк саясат – эл аралык укуктун негизги субъектеринин жыйнактуу саясий ишмердүүлугү. БУУ жана башка дүйнөлүк коомчулуктун мыйзамдуу органдары жана мекемелеринин чыгармачылыгында чагылдырылган, интеграцияланган кызыкчылык.
Жатын
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Дүйнөлүк саясат
Дүйнөлүк саясат эл аралык мамилелердин жана байланыштардын түрдүү жактарын түзгөн улуттук мамлекеттердин тышкы саясий ишмердүүлүгү. Регионалдык мамлекет аралык жана коомдук түзүлүштүн, топтордун, бирикмелердин ж. б. бирикмелердин саясий акциялары. Мамлекеттер жана элдер менен ыйгарым укуктанган БУУ ж. б. уюмдар жана мекемелердин глобалдык ишмердүүлүгү менен түзүлүшү көрсөтүлгөн, дүйнөлүк саясаттын мамлекеттердин ортосунда жана мамлекеттин үстүндөгү рамкада калыптанган саясий мамилелердин бүткүл спектрин камтыйт. Анын башкы артыкчылыктары бүткүл адамзаттын келечеги көз каранды болгон көйгөйлөрдү чечилиши менен шартталган. Бардыгынан мурда алар: согуш менен тынчтык, жалпы коопсуздук, экологияны коргоо, артта калуучулукту жана жакырдыкты жеңүү.
Дүйнөлүк саясаттын негизги элементтери өз ара тыгыз байланышат жана бир бүтүндүн бөлүктөрү катары өз ара аракеттенишет. Дүйнөлүк саясаттын эффективдүүлүгү көптөгөн факторлор, анын ичинен кабыл алынган саясий чечимдердин жана сунуштардын ишке ашуусу, мамлекеттердин тышкы саясатынын реалдуу абалга ылайык келүүсү менен байланыштуу. Элдин дүйнөлүк саясат демократташтыруу, гумандаштыруу жана демилитаризациялоонун удаалаш ишке ашырылышына, коомдун кризис шарттарында адамзаттын жашоосун камсыз кылган чаралардын иштеп чыгуусуна кызыгдар. Дүйнөлүк саясатта глобалдык көйгөйлөрдүн чечилиши көп учурда чарбалык өнүгүүнүн динамикасын илимий-техникалык революциянын жайылышы, дүйнөлүк чарба жана дүйнөлүк рыноктун чегинде өз ара байланыштын күчөшүнө алып келип, дүйнөлүк саясий мамилелердин прогресси үчүн экономикалык негизин түзүүчү келечектеги интеграциялык процесстер менен аныкталган.
Синхрондоштуруу
1) Электр байланышында - радио бергичтен келген электр термелүүлөрү (сигналдары) менен жар- дамчы (мисалы, кабылдагычта генерацияланган) электр термелүүлөрдүн жыштыгын жана фазасын бирдей абалга келтирүү.
2) Үндүү кинодо- сүрөтү киноплёнкага түшүрүлүп, ал эми сөзү магнит лентасына жазылып, синхрондуу киного тартуу ыкмасы менен тартылган фильмди көрсөтүүдө сүрөттүн көрүнүшү менен үндүн угулушун убакыт боюнча бири бирине так дал келтирүү.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Букинист
Букинист – пайдаланылган, эски жана сейрек кездешүүчү китептер менен соода жүргүзгөн адам.
Финал
Финал (лат.— соңку) — ар кандай чыгарманын аяктоочу бөлүгү, бүтүшү. Мисалы, Т. Сыдыкбековдун «Тоо балдары» романында «Мөмө тою» сүрөттөлүү менен чыгарма аяктайт. Чыгарманын финалдык болүгү сюжеттин бүткүл мурдагы жүрүшүнүн жыйынтыгы, натыйжасы катары келет.
Манастын Текес канды жеңгени
Манастын Текес канды жеңгени — мекенди бошотуу темасына кирген окуялардын башталышы.
Конфессионалдык өкүлчүлүк
Конфессионалдык өкүлчүлүк – айрым жарым конфессионалдык мамлекеттердеги өкүлчүлүктүү бийликти уюштуруунун принциби, ага ылайык өкүлчүлүктүү мекемелердин депутаттары диний жамааттардан (конфессиялардан) шайланышат жана алардын атынан чыгышат.
Манастын Текес канды жеңгени
Мурда Кошой менен Манастан качкан калмактын Култаң аяры Терс-Маёдогу Текес канга барып, Манас деген чыгып, биздин элди кыйратып жатат, аз күндө бул жерге да келет деген кабар жеткирет. Корккон Текес бутканасына кирип, касиеттүү бутуна кеңешсе анысы жоо келсе талкала, сени эч ким жеңе албайт деп көңүлүн жубатып коёт. Кайраттанган Текес айдоодо жүргөн Алтайдагы аз кыргыздан чыккан ал кандай баатыр экен, андай болсо мен да камданайын деп айланасына кабар берет. Куяс аттуу аярына дорго чаптырып, жоо көрүнсө кабарлагыла деп тандамал кырк-элүү жигитин Эчки-Өлбөстүн бийик чатына кароолго жөнөттү. Шашып келген Куяс аярга Текес Манастын жөнүн айтып, айла тап дейт. Алтайды жердеген алтымыш үйлүү аз буруттан да киши чочуйбу. Ажал айдап, каны тартып келе жаткандыр деп Текестин көңүлүн жайлап, аттанып чыгып, түн бою зээр окуп дубалап, бир өрөөндөгү куурай, чөп, чий, камыш, терек, тал, карагай, кайыңга чейин адам кебетесине келтирип, Манастардын келер жолуна куралдуу кошун кылып койду. Тереги дөө, карагайкайыңы айбаттуу баатыр, чий, куурайлар жоокер болуп, көп кошун өзөнгө сыйбай туруп калды. Таң ата Куяс Текести алпарып аскерди көргөзүп, тентиреген буруттарды да жоо дешке болобу, бул жерге келишсе сазайын колуна берейин деп опурулуп мактанды. Текес караса жогору жагы муз баскан зоо, орто жери өрт күйгөн кызыл сел, өйүз-бүйүзү курал-жаракчан жайнаган кол болуптур. Жоктон бар болгон көп кошунга баргандын баары таң калышты. Сынамак үчүн Текестин Шуңгур деген баатыры качырып барып зээр колдун четиндегини найза менен сайса, былк этип да койбоду, кайра Шуңгурду туурап найза сайды эле шалак этип жыгылып түштү. Куяс дуба окуп Шуңгурду өлтүрбөй аман алып калды. Анын өнөрүнө баары таң калышты. Ыраазы болуп көңүлү жайланган Текес Куясым барда мага ким даайт?!, — деп кесир сүйлөп, эч жакка кабар бербей, кенебей жатып алды. Үч күн өтүп, төртүнчү күнү азар түмөн колу менен Манас ал жерге келди. Жолду тосуп калган кайнаган кошунду көрүп токтоп, колго шайланган кан Айдаркан экен, аны баштатып мыктылар эмне кылабыз? — дешип Манаска барышат. Алар Темирдиктин өрөөнүн аякбашы күнчүлүк аскер басып калганын мынча аскерге алдары жете турган эместигин айтып, катылбай эле кайра тартсакпы дешип Манаска акыл салышты. Ачууланган Манас качканда ушунча кол артыңдан кууса кайда кирип кутуласың деп, байкап келүүгө өзү жөнөдү эле, Бакай кошо аттанды. Манаска сен артта калып көмүскөдө тур, мен алдыга барып, душманга көрүнүп коюп качкан болоюн, мени кууса тосуп, урушуп ажыратып аларсың деп, Бакай Моюлду деген бел менен көрүнөө бастырып чыгып, алиги кошунга жарым бутадай жакын барса көп кол былк этпейт. Карап туруп унчукпаган колго таң калган Бакай арып менен жасап койгон жумуш болбосун деп шекшип, байкамак үчүн найзасын сундурса алиги кол жапырт найза сундурду, бул эмнеңер? — деп кыйкырды эле Бакай айткан сөздү жапырт айтып кыйкырышты.
Бул иштин амал экенин билген Бакай арсаң-арсаң күлдү эле, көп аскер да күлүп калды. Бакай Манаска барып жөнүн айтты. Билгичтердин акылы боюнча зээр колду өрт коюп жоготуп, калың кол каптап ордосуна кирип барганда каарданган Текес кан адегенде жанындагы Куясты жара тартып, анан өзүнө өзү бычак салып өлүп тынды. Камсыз жаткан Текестин эли эч каршылык көрсөтпөй багынып берди. Олжого кызыккан айрым тентектер калмактарды талап киргенин көргөн Манас калмактардын жырык ийнесин да албагыла деп аскерине жар чакыртып, тентектерди теске салды. Текеске караган тыргоот, маңгул калмактарын чогултуп, Манас каныңар Текес өзүн-өзү өлтүрдү, өзүңөр араңардан кан шайлап алгыла дейт. Ар кимисин кан болгун дешсе мойноп болушпайт. Токсон миң үйлүү эли бар, сексендеги Карача элдин айтканын туура көрүп кан болууга көңүлдөнсө, кызы Сайкал өкүмдөн жутадың беле, өлгөн Текестин тонун тоноп алгансыганың жакшы эмес деп тыйып коёт. Карача айнып, эли катаалдык кылдың деп, ошондон Карача Каткалаң аталып кетет. Баарың качып болбосоң Текестин иниси Тейиш кан болсун деген Карачанын сөзү менен Тейишти кан көтөрүшөт.
Окуя Радлов жазып алган вариантта да,  Саякбай Каралаевдин  вариантында да жок. Башка манасчылардан Молдобасан Мусулманкуловдун вариантында Сагымбай Орозбаковдун вариантына жакын, бирок андан айырмаланып, Мекенди бошотуу темасына байланыштуу окуялардын биринчиси эмес, эң акыркысы катары берилген: Илени бойлоп Терс-Сууга келген Манастын колу Текести басып, Текес жекеде өлөт. Аламан уруш болордо Текестин иниси Тейиш Манаска элди кыргын кылбашын суранып, баш ийип берет. Уруш токтоп, эки эл жарашат, Тейиш кан көтөрүлүп, чоң той берет.
Комарчиха дарыясы
Комарчиха — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Аламбай дарыясынын оң жээгинен 50 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Синус
Синус - тригонометриялык функциялардын бири; белгилениши - sin.
Тик бурчтуу үч бурчтукта тар бурчтун Синусу деп, ал тар бурчка карама-каршы жаткан катеттин гипотенузага болгон катышы айтылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Конфессионалдык саясий партиялар
Конфессионалдык саясий партиялар – жарандарды туткан ишенимдеринин жалпылыгы боюнча бириктирген саясий партиялар. Эреже катары жарым конфессионалдык өлкөлөрдө болот.
Герань
Герань же башкача аталышы журавельник (Pelargonium) – үйдө өстүрүлүүчү өсүмдүк. Анын 300 дөн ашык түрү белгилүү.
Букинисттик китеп
Букинисттик китеп (bouquin – эски, көөнөргөн китеп) – мурда пайдаланылып, кайра сатууга түшкөн китеп. Китеп соодасынын жобосуна ылайык букинисттик китепке шарттуу түрдө 1851-жылдан 1960-жылга чейин басылып чыккан, эски жана раритеттүү (сейрек) таңсык китептер киргизилген.
GMM Grammy
GMM Grammy (тай: จีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ же G"MM' Grammy) — Таиланддагы эң ири медиа конгломерат көңүл ачуучу компания.   Бул Таиланддын көңүл ачуу индустриясынын 70 пайыздык үлүшүн талап кылат. Грэмми артисттеринин катарына Тонгчай Макинтайр, Сили Фулс жана Лозо кирет. Музыкалык бизнестен тышкары, компания концерттик өндүрүш, сүрөтчүлөрдү башкаруу, кино жана телекөрсөтүү өндүрүшү жана басма иштери менен алектенет.
Синузия
Синузия (гр. synusia - бирге болуу, жамаатташтык) - экологиялык жактан окшош бир же бир нече өсүмдүк түрлөрүнүн тиричилик формаларын бириктирүүчү өсүмдүк жамаатынын бири.
Мисалы, токойдогу мелүүн алкакта ондогон Синузия болот.
Синузия өсүмдүктөрдү изилдөөдө баштапкы объект болуп эсептелет.
Кашгар-Кыштак
Кашгар-Кыштак — Кыргызстандын Ош облусунун Кара-Суу районундагы айыл. Кашгар-Кыштак айыл аймагына кирет.
Ош – Бишкек унаа жолунун боюнда, деңиз деңгээлинен 860 м бийиктикте жайгашкан. Райондун административдик борбору ― Кара-Суу шаарынан 10 км түштүк-батыш тарапта. Ош темир жол станциясынан 0,5 км. Кыштак 1870-жылы негизделген. Калкы 15 765 (2007); негизинен дыйкан чарбаларында эмгектенет. Эки орто мектеп, китепкана, маданият үйү, оорукана, бейтапкана, дарыканалар бар. Турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү, соода түйүндөрү, базарча, тамактануучу жайлар, чакан ишканалар иштейт.
Калкы
Калкы ― 16 280 киши (2009-жылы).
Булактар
Кашгар-Кыштак урандысы
Параканда, Ноокен району
Параканда (Параканда) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Ноокен районундагы айыл. Ноокат айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 466 киши.
Апеннин тоолору
Апеннин тоолору (Appennino, кельт тилинде пен - чоку) Апеннин жарым аралында, Италияда. Узундугу 1200 кмдей. Эң бийик жери 2914 м (Корно чокусу). Түндүк (Лигурия жана Тоскана-Эмилия), Борбордук (Умбрия-Марке, Абруццо) жана Түштүк (Неаполь, Лукка) Апеннин тоолоруна бөлүнөт. Алар альп бүктөлүүсүндө пайда болгон Кыр зонасы негизинен акиташ, сланец, кумдук тоотектеринен турат; чет жакаларында флиштүү жапыз тоолор, түштүк-батышында жанар тоолор (Везувий, Флегрей талаасы) орун алган. Климаты субтропиктик Жер Ортолук деңиздик. Жылдык жаан-чачыны айдарым батыш капталдарында 1000-2000 мм (Лигурия Апеннин тоолорунда 3000 ммге чейин), чыгыш капталдарында жана тоо аралык өрөөндөрдө 600-800 мм. Апеннин тоолорунан Тибр, Арно жана башка дарыялар башталат. Түндүгүндө 300-500 м бийиктикке, түштүгүндө 600-800 мге чейин жемиш багы, парк, зайтун токою, жүзүм өстүрүлөт; жерортолук деңиздик бадал (маквис) жана токой өсөт. Түндүгүн 900 мге, түштүгүн 1000-1200 мге чейин аралаш токой (эмен, мырза карагай, каштан жана башка), бадал, андан жогору бук жана ийне жалбырактуу (көк карагай, мырза карагай) токой, жогорку жагында субальп жана альп шалбаасы ээлейт. Капталдары жайыт катары пайдаланылат.
Полковушка (Вязовка куймасы)
Полковушка — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Вязовка дарыясынын оң жээгинен 14 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Поперечка дарыясы (Кунчугурка куймасы)
Поперечка — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кунчугурка дарыясынын сол жээгинен 2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.