cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Коэрцит күчү
Коэрцит күчү (латынча coеrcitio – кармап туруу), кармап туруу күчү – магниттик гистерезистин мүнөздөмөлөрүнүн бири. Коэрцит күчү ферро же ферримагниттик үлгүнү алгач толук каныгууга чейин магниттеп, аны толук магнитсиздендирүүгө керек магнит талаасынын чыңалышы Нс Коэрцит күчү үлгүнүн магниттелиши жана магнит индукциясы нөлгө барабар болуп айырмаланат. Коэрцит к. коэрцитиметр менен өлчөнөт. Ферромагнетиктердин Коэрцит күчү 10—3—104 Э (8.10—2 — 8.105 А/м ге чейин) болуп өзгөрөт. Коэрцит күчүнүн чоңдугуна карата магниттик материалдар магниттик жумшак (Нс кичине) жана магниттик катуу (Нс чоң) болуп бөлүнөт. Үлгүдөгү кошулманын ж. б. кристалл торчосунун дефектти магниттик домен кыймылын кыйындатат жана ошону менен бирге Нс ны чоңойтот. Коэрцит күчүнүн жогорку мааниси (103—104 Э) бир домендүү ферромагниттик бөлүкчөдө алынат. Магниттик жумшак материалдан трансформатордун өзөкчөсү, магниттик катуу материалдан турактуу магнит жасалат.
Гайана-Эссекибо
Гайана-Эссекибо (же Батыш Гайана; Territorio del Esequibo ; Венесуэлада Zona en Reclamación ) - азыркы Гайана Республикасынын батышындагы, Эссекибо дарыясынын бассейниндеги талашуун аянт.
Тарыхы
Бул аймак испандар тарабынан изилденген, андан кийин ал Улуу Колумбия деп аталган аймактын бир бөлүгү болгон, бирок испан калкы бул жерде калыптанууга үлгүргөн эмес. Британдыктар Латын Америкасынын жаңы көз карандысыз мамлекеттеринин ички туруксуздугунан пайдаланып, 1831-жылы азыркы Гайананын аймагынын 70%ин түзгөн мурдагы Улуу Колумбиянын четки жерлерин басып алышкан (калган 30% Голландиядан алынган 1803 ). Бул көз карандысыз узак аймактык талаш кандай Venezuela, баштаган биринчи Британия империясынын, Колумбиянын кризис (1895) чыгып, ал көз карандысыз Гайана менен андан бери Женева Келишимдин Чили жана Гайана ортосунда 17-күнү, 1966- акыркы жасады Британ империясынын аймактык талаштарын чечүүдө укуктук мураскери. Батыш Гвиананын жергиликтүү калкы дагы эле негизинен автохтондук уруулардан турат. Венесуэланын карталарында аймак, адатта, талаштуу деп көлөкө болот. Аянты 159 500 км², калкы 283 000 адам, жыштыгы 1,75 адам. / km².
Вайзенбах
Вайзенбах (Weisenbach) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Карлсруэ административдик округуна карайт. Раштат районуна кирет.
Калкы - 2561 киши(2013-ж.). . Аянты - 9,07 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 2 16 059. Мэр — Тони Хубер.
Руталар
Руталар (Rutaceae) – өсүмдүктөрдүн эки үлүштүүлөр классынын тукуму. Дарак, бадал, кээде чөп. Жалбырагы татаал, канаттай, чанда жөнөкөй, кезектешип жайгашкан. Вегетация органдарында, кээде мөмөсүндө бальзам, чайыр, эфир майлары бар. Гүлү эки, айрым учурда бир жыныстуу, гүл коргону 4–5, кээде 2–3 мүчөлүү, аталыгы экөө, энелиги 1–5 же көп мөмө жалбыракчалуу, мөмөсү–кутуча. Жер бетинде 1600 түрү, көбүнчө, тропик жана субтропик алкактарында таралган. КМШ өлкөлөрүндө 5 уруусу, 40тай түрү, Кыргызстанда 11дей түрү бар. Көпчүлүк Руталар мөмө берүүчү (бергамот), дары-дармек өсүмдүктөрү, айрымдарынан баалуу жыгач алынат.
Шор суулар
Шор суулар - курамындагы туз эритиндилеринин өлчөмү 50 г/лден жогору келген табигый жана жасалма суулар. Химия өнөр жайынын маанилүү сырьёсу, ошондой эле дарылоо мекемелеринде пайдаланылат. Хим. курамына жараша Шор суулар 4 типке: хлор-кальцийлүү, хлор-магнийлүү, сульфатнатрийлүү жана гидрокарбонат-натрийлүү болуп бөлүнөт. Жер шарында кеңири таралган хлоркальцийлүү Шор суулар континенттик кыртыштагы боштуктарды толтуруп, жер астындагы гидросфераны түзөт. Ал суулар курамындагы Br, I, В, Li, Rb ж. б. микрокомпоненттердин концентсынын жогорулугу менен айырмаланат. Мындай суулар океандагы рифт зоналарынан да чыгаары аныкталган. Жер бетинде бул суулар туруксуз келишип, сейрек кездешет. Ага кургак климат өкүм сүргөн аймактардагы (Чокрак, Перекоп, Сары-Камыш, Асаль көлдөрү, Жансыз деңиз) жана шарты өзгөчө келген Батыш Антарктидадагы кургакчыл өрөөндөрдөгү (Ванда, ДонЖуан ж. б. көлдөр) көл суулары кирет. Жер бетинде туруктуу келген хлор-магнийлүү Шор суулар негизинен океан жана деңизден бөлүнүп калган көлдөрдө (Сасык, Докузлав, Сиваш, Мак-Лауд ж. б.), коралл аралдарынын ортосундагы туюк лагуналарда (Тынч океандагы Эндербери ж. б.) кездешет. Хлор-магнийлүү Шор суулар сыяктуу эле, сульфат-натрийлүүсү да кургакчыл климат шартында пайда болот. Айырмасы континенттердин ички бөлүгүндө, агын суулардан жана жер астындагы суулардан куралган көлдөргө таандык. Мис., Орто Азиянын, Казакстандын жана Алтайдын (Россия) кургакчыл аймактарындагы көлдөр. Гидрокарбонат-натрийлүү Шор суулар альп тоо бүктөөлүү кырчоолорунда жана жаш рифт зоналарында кездешип, жер бетине терм-минералдык булактары түрүндө чыгат.
Персия
Персия – Ирандын 1935-ж. чейинки расмий аталышы.
Эндикотт (Небраска)
Эндикотт (Небраска) (Endicott) — Небраска штатынын Jefferson округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 139 киши. Болжолдуу аянты - 1.3 км². FIPS коду — 31-15920.
Кош электр катмары
Кош электр катмары – фазалардын тийишкен чегинде (электрод-электролит) карама-каршы иондордун бөлүштүрүлүшүнүн натыйжасында электроддук кудуреттин пайда болушу менен коштолгон катмар. Ал электродду жөнгө салуучу Кулон күчү менен электролиттеги иондордун кыймылынан пайда болот. Анын түзүлүшү бири оң, экинчиси терс заряддалган катмардан турат жана бир капталы катуу, экинчиси суюк конденсатор сыяктуу. Кош электр катмары гельмгольц жана диффузиялык катмарлардан турат. Иондордун заряды, электролиттин концент-сы жогорулаганда жана темпретура төмөндөгөндө, Кош электр катмарынын калыңдыгы азаят. Кош электр кубулуштарды катуу зат менен суюктуктардын, газ менен катуу заттардын тийишүү беттеринде пайда болот. Электролиз, электр- химиялык реакция, металл коррозиясы, ион алмашуу ж. б. түшүндүрүүдө чоң мааниси бар.
Кастл Хилл (Мэн)
Кастл Хилл (Мэн) (Castle Hill) — Мэн штатынын Аростук округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 454 киши. Болжолдуу аянты - 93.6 км². FIPS коду — 23-11300.
Парламенттик оппозиция
Парламенттик оппозиция (лат. oppositio  – карама-каршы коюу) – өкмөттү түзүүгө катышпаган жана биркатар принципиалдуу маселелер боюнча анын саясатына каршы турушкан парламент депутаттарынын бир тобу же кандайдыр бир партиянын парламенттик жааты. Биркатар өлкөлөрдө (м.: Улуу Британияда) парламенттердин регламенттери же демейки укуктук ченемдери П. о-нын өзгөчө статусун жана укугун бышыктайт, алып айтсак, парламенттин (же анын палаталарынын) органдарындагы П. о. мүчүлөрүнүн өкүлчүлүгүнүн квотасын аныктайт, анын анабашчысына өзгөчө маяна белгилейт.
Тажик Советтик Социалисттик Республикасы
Тажик Советтик Социалисттик Республикасы
Тажик Советтик Социалисттик Республикасынын Мамлекеттик Гимни.
Перс булуңу нефть-газ бассейни
Перс булуңу нефть-газ бассейни, Месопотамия бассейни Сауд Арабиясы, Иран, Ирак, Кувейт, Катар, Бахрейн, Иордания, Оман, Бириккен Араб Эмирликтери, айрым бөлүктөрү Сирия, Түркияда жайгашып, түштүк-чыгышын Перс булуңунун акваториясы ээлейт. Ал дүйнөдөгү нефть жана газ эң көп топтолгон аймактардын бири. Аянты 2,93 млн км2, анын ичинде290 миң км2дейи Перс булунунун суусунун астында. Аймакта нефтинин запасы 50 млрд тдан, газдыкы 26,7 трлн ,м3ден ашат. Бассейнде нефть менен газдын 300гө жакын кени ачылып, алгачкы нефть кени (Месжеде-Солейман) 1908-жылдан, газдыкы (Парс) 1965-жылдан баштап иштетиле баштаган. Кен перм, юра, бор, палеоген жана неогендин аки таш жана кумдуктары менен байланышкан. Алардын көпчүлүгү Сауд Арабиясы, Иран, Ирак жана Кувейттин аймагында.
Аскар Акаев
Өмүр баяны
1944-жылы Жетинин айынын (ноябрдын) 10унда мурдагы Кыргыз ССРинин Кемин өрөөнүндөгү Кызыл-Байрак айылында (азыркы Кыргызстандын Чүй облусуна караштуу Кемин районунун Кызыл-Байрак айылында) туулган. 1968-жылы - Ленинград Так Механика жана Оптика Институтун ардактуу бүтүп аспирантурага тапшырды. 1980-жылы - Мөскөө Инженер-Физика Институтунда доктор диссертациасын жактады. 1984-жылы - Кыргызстандын Илимий Академиясын мүчө-корреспонденты болуп шайланылды. Ошол эле жылы Кыргыз ССРдин Илимий Академиясынын академиги болот. Аскар Акаев - профессор, Орусыя Илимий Академиясынын ардактуу доктор жана чет өлкөлүк мүчөсү. 7 ойлоп чыгаруусунун, 43 макаланын, 150 чамалуу илимий иштердин ээси. 20 талапкер жана 3 илимий докторлорду даярдаган. Анын 7 окуучусу бир канча премиялардын лауреаттары болуп калышкан. Голография тармагындагы эң зор адистердин биринин, Юрий Денисюктун, пикири боюнча - Аскар Акаев "эки тармактын аштышкан жеринде (оптика жана компьютер технология), өз заманын алдыга кетип, укмуш натыйжаларга жетише алды". 1990-жылы Тогуздун айынын (октябрь) 27си - Кыргыз ССРинин президенти болуп шайланды. 1991-жылы Тогуздун айында (шайлоо учурунда) жана 1994-жылы (референдумда) - президенттик укуктары ырасталган
1995-жылы Бештин айынын (декабрь) 24 - президенттин экинчи мөөнөтүнө шайланылган. Шайлоочулардын 70 пайыздан жогору колдошту. 2005-жылы Жалган курандын айынын (март) 24 - элдик толкундоолор ыңкылапка өсүп жетип, анын натыйжасында ал Кыргызстандан качып чыгууга аргасыз болду. 2005-жылы Чын курандын айынын (апрелдин) 5 - өзүнүн президенттик кызматтан кеткени тууралуу ырасмий арыз жазды.Анткени ал өз элин,жерин талап тоноп ,уурдаган. 2005-жылы Чын курандын айынын (апрель) 11 - Кыргыз Республикасынын Жогорку кеңеши президенттин алып таштоосун мыйзам түрүндө кабыл алды. Кыргыз Республикасынын ТИМдин (тышкы иштердин министирлигинин) маалыматтары боюнча Аскар Акаев ММУда (Мөскөө Мамлекеттик Университетинде) кыйын системалардын математика изилдөө, И.Р.Пригожин атындагы, Институтунун башкы илимий эмгектеш катары профессор болуп иштеп жүрөт. 2006-жылы Бугу айы - маалыматты оптикалык жолу менен иштеп чыгуу тармагындагы көрүнүктү изилдөөлөр үчүн Орусыя Илимий Академиясынын чет өлкөлүк мүчөсү катары шайланылды. 2009-жылы - "Дүйнөлүк динамикасын системалык анализи жана математикалык модельдөө" програмасынын Орусыя Илимий Академиясынын президиумунун координатору.
Аскар Акаев жана үй-бүлөсү
Жетинин айынын (ноябрь) 10 1944-жылы Кыргыз ССРинин Кемин өрөөнүндөгү Кызыл-Байрак айылындагы колхозниктин үй-бүлөсүндө төрөлгөн. Улуту боюнча кыргыз (атасы - кыргыз, апасы - Улуу Жузундан чыккан казак, Казакстандын президентинин, Нурсултан Абишевич Назарбаевдин кыйыр тууганы - бабасы боюнча эжеси). Беш биртуугандын ичинде Аскар эң кенжеси болгон. Акаевдин үй-бүлөсү сарыбагыш уруусунан чыгат.
Аскар Акаевдин аялы, Майрам, балалык жана энеликти колдогон, "Мээрим" аттуу, Эл аралык кайыр-садагага арналган фондтун, "SOS - Кыргызстандын бала айылдары" аттуу Эл аралык фондунун, Кыргызстандагы ЮНЕСКО мектеп жана клубтардын Ассоциациянын президенттин орун басары болуп иштеген.
Аскар Акаевдин улуу уулу, Айдар, Казакстандын президенти Нурсултан Назарбаевдин кичүү кызына, Алияга, үйлөнгөн бирок кийин ажырашкан (1999-2001). АКШыдагы Мэпиленд Университетинде окуган. 2005-жылы Жалган куран айынында парламентке шайлоосунда биринчи турунан өттү.
Акаевдин улуу кызы, Бермет, бир канча жыл Швецарияда жашап жүргөн. Ал жакта БУУ (ООН) түзүлүшүндө, Европа үчүн Үнөм (Экономика) комиссиясында, иштеп жүргөн. Акыркы жылдарында апасынын кайрымдуулук акцияларында катышып жүргөн.
Акаевдин кичүү кызы, Саадат, АКШыда университетти бүтүргөн.
Акаевдин кичүү баласы, Илим, 2007-жылы АКШыдгы Жорж Вашингтон атындагы Университетин бүтүрүп, "Каржы" кесиби боюнча бакалавр наамына ээ болду. Окууну бүтүргөндөн кийин Мөскөө калаасына көчтү. Башында "ЕЭС России" Орусыя Акционердик Коомунда иштеп, кийинчерек Лукойл компаниясына өтүп кетти.
Шерлок Холмс (тасма, 2009)
"Шерлок Холмс" (Sherlock Holmes)- 2009-жылы Сэр Артур Конан Дойл тарткан жана ошол ысымдагы каармандын жашоосун баяндаган британ-америкалык неонуар детективдүү экшн тасма. Тасманын режиссёру- Гай Риччи жана продюсерлери- Эндрү Косов, Бродерик Жонсон, Сүзан Дауни жана Дэн Лин. Тасманын сценарийин Майкл Роберт Жонсон, Энтони Пекем, Саймон Киңбер жазган жана ал Вигрем менен Жонсон жазган окуяга негизделген. Роберт Дауни менен Жуд Лоу, Шерлок Холмс жана Доктур Жон Ватсондун ролдорун аткарышкан. 1980-жылдарды баяндаган тасмада, Британия императорлугуна коркунуч туудурган өзгөчө күчтөрдүн негизинде уюшулган сырдуу кутумдун кеңейишин токтотуу үчүн, сырдуу коомчулук тарабынан ишке алынган өзгөчө детектив Холмс жана анын өнөктөшү Ватсондун окуялары чагылдырылат. Рейчел Макадамстын ролун мурунку атаандашы Ирен Адлер аткарган.
"Шерлок Холмс" тасмасы негизинен жакшы сын-пикирлерге арзып, окуялардын ырааттуулугу, бөлүмдөрү, костюмдардын дизайны, Ханс Зиммердин музыкасы жана Даунинин башкы ролду аткаруусу алкыштарга арзып, "Алтын Глобус" тапшыруу аземинде Дауни "Мыкты актёр-мюзкл же комедия" наамын жеңип алган. Тасма "Оскар" сыйлыгынын эки наамына "Мыкты музыка" жана "Мыкты көркөм постановка" көрсөтүлгөн.
Тасманын уландысы "Шерлок Холмс: Көлөкө оюну", 2011-жылы, 16-декабрда чыккан.
Коспода
Коспода (Kospoda) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Заале-Орла районуна кирет.
Калкы - 418 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 6,14 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 75 051. Муниципалитеттин башчысы — Томас Юнг.
Сэйнт Стефэн (Миннесота)
Сэйнт Стефэн (Миннесота) (Saint Stephen) — Миннесота штатынын Stearns округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 860 киши. Болжолдуу аянты - 9.5 км². FIPS коду — 27-58090.
Куммингтон (Массачусетс)
Куммингтон (Массачусетс) (Cummington) — Массачусетс штатынын Гемпшир округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 978 киши. Болжолдуу аянты - 59.7 км². FIPS коду — 25-16040.
Малый Менеуз (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ломбардия
Ломбардия (лом. тили жана Lombardia) — Италиянын жыйырма административдик аймактарынын бири. Анын аянты 23,844км2 өлкөнүн түндүк-борбордук бөлүгүндө жана Италиянын калкынын алтыдан бир бөлүгүн түзгөн 10 миллионго жакын калк. Италиянын ички дүң продукциясынын бештен бир бөлүгү аймакта өндүрүлөт.
Обернфельд
Калкы - 987 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 10,72 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 1 52 018. Муниципалитеттин башчысы — Дитмар Эбрехт.
Остерберг
Остерберг (Osterberg) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Швабия административдик округуна карайт. Ной-Ульм районуна кирет.
Персонализм
Персонализм (латынча persona – инсан, жеке адам) – азыркы мезгилдеги буржуазиялык философияда инсанды баштапкы чыгыгармачыл реалдуулук жана жогорку рухий баалуулук деп таанып, ал эми бүткүл дүйнөнү кудайдын чыгармачылык активдүүлүгүнүн көрүнүшү деп эсептеген диний идеалисттик багыт. 19-кылымдын аягында Россияда (Н. А. Бердяев, Л. Шестов), АКШда (Б. П. Боун, Ж. Ройс жана алардын жолун жолдоочулар - Э. Ш. Брайтмен, Р. Т. Флюэллиг) калыптанган; 1930-жылдары Францияда да өнүккөн (Э. Мунье, Ж. Лакруа, М. Недонсель, П. Рикёр).
Остерберг
Калкы - 861 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 13,79 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 7 75 142. Муниципалитеттин башчысы — Клаус Зайдлер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Молдо-Тоо
Молдо-Тоо – Ички Теңир-Тоодогу кырка тоо. Нарын дарыясынын оң өйүзүндө, анын меридиандык имерилишинен чыгышты карай Куртка суусуна чейин 110 км ийилип созулат.
Туурасы 26 км. Орточо бийиктиги 3600 м, эң бийик жери 4185 м. Бир-бирине жарыш жаткан кыркалардан турат. Жону чыгышында түзөң, айдөөш, батышында тик чоку, аскалуу, ортоңку бөлүгү (Каракече суусунун башында) бийик. Капталдары батышында негизинен тик; Көкөмерен ж-а Нарын өрөөндөрүнө караган беттери терең кокту-колот, капчыгайлуу. Чыгышында Жумгал ж-а Нарын өрөөндөрүн карай жантайыңкы. Ашуулары: Чамынды (3184 м), Кең-Арык (3524 м), Ак-Тайлак ашуусу (3400 м), Боз-Айгыр (3660 м), Суулу-Куртка (3368 м), Узун-Булак (3126 м). Негизинен ортоңку палеозойдун акиташ теги, мрамор, филлит, кварцит, диабаз, конгломерат; этеги неоген-төртүнчүлүк мезгилдердин кум, чопо, тектеринен түзүлгөн. Көмүр, полиметалл ж.б. кендери бар. Чакан мөңгүлөр кездешет.
Вильрот
Вильрот (Willroth) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Альтенкирхен-Вестервальд районуна кирет.
Калкы - 860 киши(2013-ж.). . Аянты - 1,97 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 32 116. Муниципалитеттин башчысы — Рихард Шмит.
Мому тоо
Мому тоо – Академик Адышев кырка тоосунун түн.-чыгыш тармагы.
Тоңзоо ж-а Акбогуз сууларынын (Тардын сол куймалары) аралыгында кеңдик багытында 20–23 кмге созулат. Туурасы 5–6 км. Орт. Бийикт. 3000–3300 м, эң бийик жери 3765 м. Тоонун кыры аска-зоокалуу, капталдары кыска ж-а тик, капчыгайлуу. Тоо чыгышка карай кууштап, кокту-колоттор көп кездешет. Карбондун кумдук, сланец, гравелит, акиташ тектеринен түзүлгөн. Негизинен шалбаалуу талаа м-н аралашкан сейрек арча токою (2600–2700 м бийиктикке чейин) альп, субальп шалбаасы ж-а шалбаалуу талаа ландшафт алкактары басымдуу. Жайкы жайыт.
Рутил
Рутил (латынча rutilus – саргыч кызыл, ачык кызыл) – минерал, титандын кош оксидинин (TiO2) полиморфтук модификациясынын бири. Тетрагон системасында кристаллдашат. Өңү сары, кызыл күрөн, кара күрөң. Алмаз сымал жылтырайт. Катуулугу 6–6,5. Салыштырма салмагы 4,2–5,6. Р. интрузия тоо тектеринин курамында акцессор минералы катары кеңири таралган. Пегматит жана гидротерм тарамдарында кездешет. Рутил – титан кен ташынын негизги минералы. Синтетикалык Рутил зергерчиликте колдонулат.
Перепуск
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Көбөйтүү
Көбөйтүү ― ар кандай эки чыныгы сан боюнча үчүнчү чыныгы санды табуучу арифметикалык амал. Мисалы, aˑb=c, a, b — Көбөйтүүчүлөр, c — көбөйтүндү; демек, a санын b санына К. а санын өзүн өзүнө b жолу кошуу дегенди билдирет. Көбөйтүү амалы × менен белгиленет жана а×b же а b деп жазылат. C барабардыгы менен аныкталат. Эки рационалдык санды Көбөйтүүдө абсолюттук чоңдугунун көбөйтүндүсүнө барабар болгон жана эки Көбөйтүүчү тең бирдей белгиде болсо, анда плюс (+), түрдүү белгиде болсо, минус (—) белгидеги сан алынат. Иррационалдык сандарды Көбөйтүү аларды рационалдык жакындатуунун жардамы менен эсептелет. Комплекстик сандарды Көбөйтүү төмөнкү барабардыкта аткарылат: (a+bi)(c+di)=ac—bd+ +(ad+bc)i ж. б. Сандарды Көбөйтүү төмөнкүдөй касиеттерге ээ: ab=ba орун алмаштыруу мыйзамы; abc = =( ab)c =  a(bc) топтоштуруу мыйзамы; а(Ь+с)=аЬ++bc, бөлүштүрүү мыйзамы жана а.0 = 0; а.1= а.
Тангерхютте
Тангерхютте (Tangerhütte) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан Шаар. Штендаль районуна кирет.
Калкы - 11765 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 31,18 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 90 545. Мэр — Герхард Борстелль.
Шаар административдик курамы боюнча 3 шаардык районго бөлүнөт.
Шопен Фредерик Францишек
Шопен Фредерик Францишек (22. 2 (башка маалымат боюнча 1. 3.) 1810, Варшавага жакын, Желязова-Воля - 17. 10. 1849, Париж) - поляк композитору жана пианист. Поляк классикалык музыкасынын негиз салуучусу. Фортепианодо ойноону чех комп. В. Живныйдон үйрөнгөн. 1822-ж. композиция боюнча поляк комп. Ю. Эльснерден сабак алган. 1823-26-ж. лицейде, 1826-29-ж. Башкы музыкалык мектепте окуган. 17-18-ж. алгачкы чыгармаларын жаратып (фортепиано үчүн 2 полонез), 18 жашында пианист катары концерт берген. 1830-31-ж. Венада, 1831-ж. Парижде жашаган. 1848-ж. Англияда гастролдо болгон. Ш. фортепиано менен оркестр үчүн 2 концерт жана 4 пьеса, фортепиано триосу, виолончель менен фортепиано үчүн соната жана 2 пьеса, фортепиано үчүн 3 соната, 4 баллада, 4 скерцо, 4 экспромт, 16 полонез, 50 мазурка, 17 вальс, 21 ноктюрн, 26 прелюдия, 27 этюд, ырлар, бир нече экосез, рондо, вариация ж. б. жараткан. Шопендин чыгармачылыгы - поляк улуттук музыкасынын, ошондой эле дүйнөлүк классикалык музыкасынын үлгүсү. Анын чыгармалары элдик музыка менен тыгыз байланышта өнүгүп, поляк элинин эркиндик үчүн күрөшүнүн патриоттук идеяларын чагылдырган.
1927-жылдан Варшавада пианисттердин Шопен атындагы Эл аралык конкурс өткөрүлөт. Варшавадагы концерттик, музыкалык илимий-изилдөө жана басма иштерин тейлөөчү коом анын ысмында.
Юнион (Небраска)
Юнион (Небраска) (Union) — Небраска штатынын Cass округуна караган АКШ шаары.
Парламенттик сессия
Парламенттик сессия (лат. sessio  – жыйын) – парламент (парламент палаталары) жана анын комитеттери менен комиссияларынын пленардык жыйындары өтө турган мезгил аралыгы. Жыл ичинде канча кезектеги сессия болору мыйзам же каада боюнча белгиленет; андан тышкары жана адаттан тыш учурда чакырылган П. с. чукул чакырылган (кезексиз, адаттан тыш) деп аталат. КР ЖК сессиясы жыйын таризинде жана жылына бир ирет, т. а. сентябрь айынын алгачкы жумушчу күнүнөн тартып, кийинки жылдагы июнь айынын акыркы жумушчу күнүнө чейин өткөрүлөт. КР ЖКнын кезексиз сессиясы КР Президентинин, КР Өкмөтүнүн же КР ЖК депутаттарынын 1/3 бөлүгүнүн сунушу боюнча КР ЖК Төрагасы тарабынан чакырылат.
Юнион (Небраска)
Калкы - 260 киши. Болжолдуу аянты - 0.5 км². FIPS коду — 31-49635.
Эдвардс (Колорадо)
Эдвардс (Колорадо) (Edwards) — Колорадо штатынын Игл (Eagle) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 10 266 киши. Болжолдуу аянты - 102.8 км². FIPS коду — 08-23300.
Беш-арал аарычылык совхозу
Беш-арал аарычылык совхозу 1978-жылы уюшулган.
Бал челектердин саны 1200 дөн 18000ге жеткирилип, Чаткалдын балы Япония жана башка чет өлкөлөргө экспорттолгон. 1992-жылы жоюлган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Пало Альто (Калифорния)
Пало Альто (Калифорния) (Испан: пало: "бутак" жана альто: "узун") Калифорния штатындагы шаар. Стэнфорд Университети жана Силикон өрөөнү ушу шаарда жайгашкан.
Тарыхы
1769 жылы Гаспар де Портола ушу жерде биринчи отурукташкан.
Башкы жумуш ээлери
City банктын маалыматы боюнча 2010 жылга карата он жүздүк жумуш берүүчүлөр:
Китепканалар
Пало Альто китепканасы 5 бөлүмдөн турат, жалпы саны 265,000 китептер сакталган.
Руфижи
Руфижи (Rufiji) – Танзаниядагы дарыя. Ньяса көлүнүн чыгышындагы тоодон башталган Лувегу жана Киломберо дарыяларынын кошулушунан түзүлгөн. Узундугу Лувегу дарыясы менен кошо 1400 км, алабынын аянты 178 миң км2. Шугури шаркыратмасына чейин тоодон, андан төмөн түздүк менен агып, Инди океанына куят. Орточо чыгымы 1100 м3/сек. Төмөнкү агымында кеме жүрөт.
Парламенттик угуу
Парламенттик угуу – парламенттин ыйгарым укуктарына кирген белгилүү бир мыйзам долбоорлору же дагы башка маселелер боюнча парламент мүчөлөрүнүн, мамлекеттик жана коомдук ишмерлердин, ошондой эле эксперттердин пикирин угуудан турган парламенттин же анын бир жыйынынын иш тариздеринин бири. Ал ачык (жарыя) жана жабык П. у. болуп бөлүнөт. Анын натыйжалары боюнча корутундулар (сунуштар) кабыл алынышы мүмкүн.
Болдуин
Болдуин (Baldwin) — Мичиган штатынын Lake округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1107 киши. Болжолдуу аянты - 3.3 км². FIPS коду — 26-04940.
Ой Алма тоосу
Ой Алма тоосу – Ат-Ойнок кырка тоосунун түш. тармагы. Ойалма суусунун (Нарындын оң куймасы) алабынан орун алган.
Дого сымал түндүктөн түштүккө карай 25 кмдей созулуп жатат. Туурасы 5–6 км. Орт. бийикт. 3100–3300 м, эң бийик жери 3502 м. Кыры аска-зоолуу, капталдары кокту-колоттуу. Бийик түн. бөлүгү силурдун чополуу ж-а көмүрлүү сланец, кумдук, туф, жапыз бөлүгү карбондун метаморфизмделген акиташ, мрамор тектеринен түзүлгөн. Кургак талаа ж-а талаа (1500–1600 м бийиктикке чейин), шалбаалуу талаа ж-а токойлуу шалбаа (1600–2600 м), бийик чөптүү шалбаа (2600–2900 м), субальп ж-а альп шалбаасы, шалбаалуу талаа ландшафт алкактары мүнөздүү. Жайыт.
Эдермүнде
Эдермүнде (Edermünde) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Кассель административдик округуна карайт. Швальм-Эдер районуна кирет.
Калкы - 7272 киши(2013-ж.). . Аянты - 25,83 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 6 34 002. Муниципалитеттин башчысы — Карл-Хайнц Фербер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт.
Перт
Перт – Австралиянын түштүк-батышындагы шаар. Батыш Австралия штатынын административдик борбору. Калкы 1,7 млн (2010). Эл аралык аэропорту бар. Инди океанынын жээгиндеги порт (аванпорту – Фримантл; жылына 15 млн т жүк ташылат). Транспорттук машина куруу, химиялык, текстиль, тамак-аш өнөр-жай ишканалары иштейт. Эки университет, китепкана, музей, театр бар.
Шаар 1829-ж. капитан Жеймс Стерлинг тарабынан негизделген.
Крөльпа
Крөльпа (Krölpa) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Заале-Орла районуна кирет.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 10 шаардык районго бөлүнөт.
Перстер
Перстер, фарсылар (өздөрүн ирани деп аташат) – Ирандын жергиликтүү калкы, индевропа үйбүлөсүндөгү иран тобундагы эл. Перстер негизинен Ирандын борбордук жана түштүк райондорунда (өлкөдөгү көп улуттуу калктын 61% ин түзөт), ошондой эле Ирак (150 миң), Афганстандын батышы, АКШ, Сауд Арабиясы, Кувейт, Азербайжан жана Түркмөнстанда да жашашат. Жалпы саны 28 750 миң киши, анын ичинде28 000 миңи Иран аймагында (2012). Фарсы тилинде сүйлөшөт. Динге ишенгендери мусулман динин тутушат. Иран урууларынын азыркы Иран аймагына (айрым окумуштуулардын пикири боюнча О. Азиядан, экинчи топтун ойлору боюнча Закавказьеден) келиши болжол менен б. з. ч. 2-миң жылдыкка туура келет. Перстердин түзүлүшүнө араб, түрк жана моңгол урууларынын кошкон үлүшү да бар. 19-кылымдын ортосунда Перстер улут болуп түзүлгөн. 7-кылымда арабдар басып алган сон, ислам тарай баштаган. Перстердин көбү айылкыштакта жашап, дыйканчылык, багбанчылык, жашылча өстүрүү жана мал чарбачылык менен эмгектенишет. Килем согуу, өрмөкчүлүк ж. б. айрыкча өнүккөн. Шаарларда кол өнөрчүлөр, соодагерлер жана кызматчылар жашайт.
Коринна (Мэн)
Коринна (Мэн) (Corinna) — Мэн штатынын Пенобскот округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2145 киши. Болжолдуу аянты - 102.2 км². FIPS коду — 23-14310.
Сене-Пурнас (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Сене-Пурнас — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Михайл айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 21 киши. Почта индекси — 452046, ОКАТО коду — 80212842009.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Скайфолл
"Скайфолл" (Skyfall, 007: Координаты «Скайфолл»)- "Eon Productions" тарткан жана 2012-жылы чыккан "Жеймс Бонд" тасмасынын 23-чыгарылышы. Тасмада Дэниел Крейг "Жеймс Бонддун" ролун 3-жолу аткарган, ал эми Хавиер Бардем терс каарман Рауль Силванын ролун аткарган. Тасманын режиссёру Сэм Мендес жана сценарийин жазгандар Нил Пөрвис, Роберт Вейд жана Жон Логан.
Тасмадагы негизги окуя Бонддун МI6дагы кол салууну изилдөөсүн баяндайт. M Силвага чыккынчылык кылгандыгы үчүн анын беделин түшүрүп, шерменде кылып, анан өлтүрүп өчүн алгысы келген, MI6нын мурунку агенти Рауль Силванын кол салуу аракет чагылдырат.
Беш-арал мамлекеттик коругу
Беш-арал мамлекеттик коругу - мал коргоого алынган аймак. Чаткал тоосунун түндүк батыш капталында, Терс суусунун алабында жайгашкан. башка жерлерде кездешпөөчү өсүмдүктөр жана жаныбарлар дүйнөсүн мамлекет коргоого алган аймак.
Чаткал өрөөнүнүн батыш бөлүгүндө 1979-жылы уюшулган. Мындай чечимдин кабыл алынышына Өзбек ССРинин малчыларынын Чаткал өрөөнүндө малды кеңири жайып, жайыттардын, анын ичинде баалуу субальптык, альптык өсүмдүктөрдүн тобунун, тоолуу шалбаалардын бузулушу себеп болгон. Алардын бузулушу өрөөндөгү эндемик жаныбарларынын санынын кескин азайышына алып келип, аларды коргоо жана илимий иштерди алып баруу максатында корук уюштурулган.
Аянты 107801,3 миң га, түндүктөн түштүктү карай орточо 48 км, чыгыштан батышты карай 75 км созулуп жатат. Эң бийик жери деңиз деңгээлинен 3760 м, эң жапыз жери 940 мди түзөт. Коруктун административдик борбору Жаңы-Базар айылында жайгашкан. Корук аймагында шалбаалуу талаа, саздуу, шалбаалуу жерлер (66 миң гадай) бар. Токой жана сейрек токой 30 миң ганы ээлейт. Коруктун ичинде беде жана көптөгөн өсүмдүктөрдүн түпкү аталары өсөт. Алардын 17 түрү Кыргыз Республикасынын Кызыл Китебине кирген. Өсүмдүктөрдүн 20 %, Батыш Теңир-Тоонун, 80 % Орто Азиянын эндемиги болуп саналат. Өсүмдүктөрдүн 300 дөн ашык түрү, а.и.сейрек кездешүүчү 30 түрү өсөт. Талааларда аюу чач, шашыр басымдуу. Жоогазын, шыбак, пскем пиязы, чекенди, кызылот, кымыздык ж.б.да өсөт. Дарак өсүмдүктөрдөн арча, карагай, бадалдардан мисте, суу жээктеринде терек, тал, кайың, бөрүкарагат, итмурун, табылгы, изирик, долоно, шилби, ыргай, чычырканак ж.б. кездешет.
Өрөөндүн төмөн жагында (батышында) жаңгак (аянты 161 га), алма, алча, айвансари токою бар. Too капталдарын бетеге, ак кылкан ж.б.талаа өсүмдүктөрү ээлейт. Коруктун аймагындагы өсүмдүктөрдүн айрым түрлөрү Кыргыз Республикасынын Кызыл китебине катталган: арум, илария, кулунчак, жоогазын, пскем пиязы, гирча, Регел тамыр күчаласы, Кауфман мандалагы, Грейг мандалагы, Коржинский алмуруту, Кызыл жалбырактуу алма (яблоня Недзвецкого), Кнорринг долоносу, Кызыл алма (яблоня Сиверца), Петунников бадамы, Узунакмат жүзүмү ж.б. Жаныбарлар дүйнөсү да бай.
Коруктун жаныбарлар дүйнөсү эндемик болуп саналган Мензбир суурунун кездешкендиги менен башка коруктардын жаныбарлар дүйнөсүнөн айырмаланып турат. Сейрек кездешүүчү жаныбарлардан Батыш Теңир-Тоонун эндемиги мензбир сууру, кидик така тумшуктуу жарганат, ак тырмактуу күрөң аюу, суусар, чаар күсөн, кундуз, сүлөөсүн, аркар, тоо эчки, элик, кашкулак, илбирс, суу күсөн, мадыл мекендейт. Куштардан бүркүт, бакачы куш, ылаачын, ителги, көк жору, кара кунас, каркыра,чоң үкү, жыланчы, ак канаттуу тоңкулдак, узун куйрук чымынчы, кумай бар. Курт-кумурскалар: тикен куйрук ийнелик, дөө шер чымыны, арчачыл мүйүк куйрук, балыктар: түркестан жаяны. Корук 4 корук бөлүмүнөн турат: Баркырак (28772 га), Араб (21488 га), Кеңбулуң (31826 га), Сандалаш(25715,3 га). Ар бири өз аймагын коруйт.
Корукту Э.Т.Төрөниязов (1979-84), M.С.Сейталиев (1984-89), T.А.АлимПсков (1989-92), K.И.Ибраимов (1992-96), А.Т.Кулиев (1996- 2000), И.М.Барпиев (2000-06)).М.Сейталиев (2006-10), К.Ж.Ашалиев (2010-13), 2013-жылдан Р.Аманкулов жетектейт.
Обернхольц
Обернхольц (Obernholz) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Гифхорн районуна кирет.
Калкы - 903 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 37,82 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 1 51 019. Муниципалитеттин башчысы — Вернер Родевальд.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 6 шаардык районго бөлүнөт.
Рушан кырка тоосу
Рушан кырка тоосу – Памирдеги Түндүк Аличур кырка тоосунун батыштагы уландысы. Тажикстандын аймагында. Узундугу 120 кмдей. Бийиктиги 7080 м (Патхор чокусу) чейин. Гранитоид, метаморфизмделген жана чополуу сланецтер, кварцит, кумдук, акиташ теги, гнейс тоо тектеринен түзүлгөн. Кырына рельефтин альп тибиндеги формалары мүнөздүү. Мөңгү көп. Капталдарында бийик тоолуу чөл жана жарым чөл (2600 мге чейин), талаа (2600–3000 м) жана шалбаа (3200–4000 м) өсүмдүктөрү, дарыя өрөөндөрүндө чырканак, кайың, бай терек, долоно өсөт.
Кэмбридж (Массачусетс)
Калкы - 105 162 киши. Болжолдуу аянты - 18.47 км². FIPS коду — 25-11000.
Парламенттик укук
Парламенттик укук – парламент мүчөлөрү менен анын палатасынын жекече жана жалпы иш-аракетинде кармануучу жазуу жүзүндөгү жана демейдеги ченемдер, парламенттин «ички мыйзамы», анын жекече ишбилгиси. П. у-тун башкы башаты парламенттин (анын палатасынын) регламенти болуп саналат.
Окторкой тоосу
Окторкой тоосу (моңголчо огторгой –асман; асман тиреген, көк мелжиген, көк тиреген) Кыргыз Алатоосунун түн.-чыгышында, Кызылсуу, Желаргы, Көкжар сууларынын ортосунан орун алган.
Уз. 30 кмден ашык, туурасы 7 км, орт. бийикт. 3000 м, эң бийик жери 3125 м (Карамакоо чокусу). Кыры тайпак, түн. капталы кыска, Желаргы өрөөнүнө акырындык м-н жантаят. Түш. капталы узунураак, жар, кокту-колоттуу. Байыркы денудациялык түздүктөрдүн калдыктары бар. Девон, ордовиктин кызыл түстүү конгломерат, кумдук, жашыл ж-а бо- зомтук жашыл түстүү сланец, порфирит, туф тектеринен туруп, айрым жерлерин палеозойдун гранит, гранит-диорит интрузия тектери жиреп чыккан. Кеңдик багытындагы жанаша кеткен тектон. жаракалар м-н тилмеленген. Тоого талаа (2300 м бийиктикке чейин), андан жогору бадал токой аралашкан шалбаалуу талаа ландшафттары мүнөздүү. Жайыт.
Парламентчи
Парламентчи – парламент мүчөсү.
Сэйнт Франсис (Миннесота)
Сэйнт Франсис (Миннесота) (St. Francis) — Миннесота штатынын Anoka округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 7218 киши. Болжолдуу аянты - 61.5 км². FIPS коду — 27-56950.
Перепутная
Перепутная (Первопутка) — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пеша дарыясынын оң жээгинен 120 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 36 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы болмайды, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Көбөйүү
Көбөйүү – организмдердин өзүнө окшош муундарды жаратып, белгилер менен касиеттердин укумдан тукумга берилишин, тиричиликтин үзгүлтүксүз уланышын камсыз кылуучу касиети.
Эльма (Небраска)
Эльма (Небраска) (Alma) — Небраска штатынын Харлан округуна караган АКШ шаары.
Көбөйүү
Көбөйүүнүн негизги үч түрү (жыныссыз, жыныстык жана вегетациялык) бар. Жыныссыз Көбөйүү татаал түзүлүштүү өсүмдүктөрдө споралардын жардамы менен, жөнөкөйлөрдө жыныстык жактан жетилбеген клеткалардын ортосунан бөлүнүшү менен өөрчүйт. Вегетациялык Көбөйүүдө жаңы организм дененин көп клеткалардан турган бөлүгүнөн калыптанат. Ага көбүнчө көп клеткалуу организмдин, өзгөчө өсүмдүктүн Көбөйүүсү кирет. Жыныстык Көбөйүүдө көп клеткалуу организмдер мейоздук бөлүнүүнүн натыйжасында жыныстык клеткалар — гаметалар пайда болот да, алар кошулуп (уруктанып), зиготаны пайда кылат. Зигота өөрчүп, жаңы организмге айланат. Уруктанууда гаплоиддүү гаметалардын хромосомалары кошулуп, диплоиддүү клеткага айланып, тукум куугуч белгилер берилет. Уруктануунун 3 түрү (изогамия, анизогамия же гетерогамия жана оогамия) белгилүү. Изогамияда көлөмү, сырткы көрүнүшү боюнча бири биринен айырмаланбаган 2 гамета кошулат. Анизогамияда кошулган гаметалардын экөө тең кыймылдуу, бирок энелик гамета аталыкка караганда чоң болот. Оогамияда кыймылсыз энелик клетка менен кыймылдуу, майда аталык гаметалар — сперматозоиддер кошулат. Көбөйүү организмдердин жашоосунда бир гана же көп жолу болушу мүмкүндүк Бөлүнүү жолу менен Көбөйүүчү бир клеткалуу организмдер, бир, эки жылдык гүлдүү өсүмдүктөр — монокарптар, кээ бир балыктар өмүрүндө бир гана жолу көбөйүп, тукум берет. Ал эми башка организмдер, мисалы, жаныбарлар, көп жылдык өсүмдүктөр — поликарптарда Көбөйүү көп жолу кайталанат. Көбөйүүнүн жүрүшүнө чөйрө факторлору — темпретура, азык заттар, жарык чоң таасир тийгизет. Көбөйүүдөн пайда болгон тукумдун саны түрдүүчө, мисалы, пил 3—4 жылда бирди тууса, треска балыгы бир өрдөө маалында 10 млн, айрым балыктар 300 млнго жакын урук таштайт. Татаал түзүлүштүү жаныбардын жана адамдын Көбөйүүсүн нерв системасы жөнгө салат.
Эльма (Небраска)
Калкы - 1214 киши. Болжолдуу аянты - 1.8 км². FIPS коду — 31-00975.
Раев Султан Акимович
Раев Султан Акимович - жазуучу, драматург. Кыргыз Республикасынын Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты.
Султан Раев Кара-суу районунун Жоош айылында 1958-жылы 13-июлда туулган. 1984-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин журналистика факультетин, 1994-жылы АКШнын Канзас университетинин журналистика жана коомдук коммуникация факультетинин стажировкасын бүтүргөн. Республикалык «Кыргызстан маданияты», «Ленинчил Жаш», «Жаштык жарчысы» гезиттеринде кабарчы, бөлүм башчы, башкы редактордун орунбасары, 1991-жылдан «Кыргыз руху» коомдук саясий жана маданий гезитинде башкы редактор жана уюштуруучу болуп эмгектенген. 2006-2010 жж. Кыргыз Республикасынын Маданият жана маалымат министри. 1990-жылы «Күн кармаган бала» аттуу повесть жана аңгемелер жыйнагы жарык көрүп, Кыргызстан Ленин комсомолу сыйлыгынын лауреаты наамына татыган. Ушул эле китеп 1993-жылы кытай тилинде «Бала тууралуу баллада» деген ат менен Пекиндин «Улут адабияты» басмасынан жарык көргөн. «Аял», «Аптанын бешинчи күнү» телесценарийлеринин негизинде телефильмдер тартылган. Ал 1993-жылы «О, кыздар!» аттуу пьесасы үчүн Т.Абдумомунов атындагы сыйлыктын туңгуч лауреаты болгон. «Күн кармаган бала» (1990-жылы) пьесасы М.Рыскулов атындагы Нарын драма театрында коюлуп, өлкөбүздө өткөн «Нооруз» театр фестивалынын Баш байгесин жеңип алган, бул спектакль мурдагы союздук республикалардын бир нече жерлеринде коюлду.
«Таймам» пьесасынын негизинде коюлган спектакль Уфа шаарында өткөн Ш Эл аралык театр фестивалында биринчи орунду, Карши шаарында өткөн Эл аралык театр фестивалынын дипломун, «Нооруз» театр фестивалынын Гран-Присин, Германияда өткөн Эл аралык театр фестивалынын дипломун жеңип алган.
С.Раев режиссер катары «Кашар» пьесасын Нарын драма театрында, «Исхак Раззаков», «О, кыздар!» пьесасын Ош драма театрында, «Ханышанын көз жашы» пьесасын Туңгуч драма театрында койгон. Султан Раев адабият жана искусство тармагындагы Токтогул сыйлыгын ыйгаруу комиссиясынын мүчөсү.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Чаң жол: Аңгемелер.  Ф.: Мектеп, 1987.  40 б.
Күн кармаган бала: Повесть жана аңгемелер.  Ф.: Адабият, 1990.  152 б.
Бектурганов Таалай Камчыбекович
Бектурганов Таалай Камчыбекович (19.6.1968, Ак-Таш айылы - 1996, Жаңы-Базар айылы) - белгилүү обончу, аткаруучу, гитарист, спортчу.
Б.Бейшеналиева атындагы Кыргыз мамлекеттик искусство институтунун чопо чоор бөлүмүндө билим алган (1994-95). Ал өзүнүн кыска өмүрүндө музыка жанрында өзүнчө чыйыр салып, башкалардын чыгармаларынан кескин айырмаланган ондогон жаңычыл обондорду жаратып, ырларды гитара менен аткарууда дагы жаңычыл багыттагы өзүнүн мектебин негиздеген.
Анын ысмы Чаткал районундагы Жаңы-Базар айылындагы маданият үйүнө берилген жана “Таалай элеси” аттуу республикалык эстрадалык топ уюштурулуп, анын ырларын элге кеңири жайылтып келет.
“Эсимдесиң”, “Күйгөн жүрөк”, “Өткөн күндөр”, “Оо, жаным”, “Канымдасың”, “Сүйүү арманы”, “Сен мени сүйгүн, сүйбө...”, “Сулуу кыз”, “Ата-эне”, Махабатым - арманым”, “Назира”, “Сагыныч”, “Ырымдын сырлары”, “Эмне мынча сүйөм сени”, “Сүйөм дедиң”, “Көзүмдөн жашым агат, куюлат” ж.б.ырлардын автору. У-шу санда менен да машыгып, республикада байгелүү орундарды ээлеген.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Вильтинген
Вильтинген (Wiltingen) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Трир-Саарбург районуна кирет.
Калкы - 1430 киши(2013-ж.). . Аянты - 16,01 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 35 148. Муниципалитеттин башчысы — Лотар Роммельфангер.
Танне (Гарц)
Танне (Гарц) (Tanne (Harz)) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Вернигероде районуна кирет.
Калкы - 670 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 27,80 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 85 325. Муниципалитеттин башчысы — Франк Дамш.
Бекмырзаев Эгемберди
Бекмырзаев Эгемберди (5.9.1958-ж.т., Айгыр-Жал айылы) - коомдук ишмер.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Көбөков Имаш Кудайбергенович
Көбөков Имаш Кудайбергенович (Кабеков, Кобеков, 20. 5. 1892, Пишпек уезди Константиновка кыштагы – 28. 2. 1928, Фрунзе) – Кыргызстанда Совет бийлигин орнотуп, аны чыңдоонун активдүү катышуучусу. 1915-жылдары Чүй өнөр-жай курулушунда иштеп, ал жерден А. И. Иваницын менен таанышкандан кийин революциячыл ишмердигин баштаган. 1917-ж. май айында X. Хасанов менен бирге Кедей-кембагалдар союзун түзгөн. Кийин ал «Букара» союзу деп аталып, 1918-ж. октябрь айынан анын төрагасынын орун басары болуп дайындалган. Эсерлер партиясынын мүчөсү (1918-ж. чейин), Жумушчудыйкандар советинин аткомунун мүчөсү (1918). Жумушчу-дыйкандар советинин Пишпек уезддик 1-съездинин РКП(б)нин мусулмандар бюросунун уезддик комитетинен жалпы кыргыз съездине делегат (1919). 1920жылдын январынан Пишпек уездинин аскер комиссары, ошондой эле уезддин мамлекеттик, партиялык органдарында иштеген.
Перу агымы
Перу агымы, Гумбольдт агымы – Тынч океандын түштүк-чыгыш бөлүгүндөгү муздак агым, Батыш шамал агымынын бир тармагы. Перу жээк агымы, Перу океан агымынан жана алардын ортосундагы Түштүк Перу-Чили каршы агымынан турат. Болжол менен түштүк кеңдиктин 45°су менен 4°сунун ортосунда Түштүк Американын батыш жээгин бойлой түштүктөн түндүктү карай агат. Суусунун температурасы 15-20°С; ылдамдыгы 25 см/секдай. Чыгымы 15–20 млн м3/сек. Перу агымы жээктеги абанын температурасынын салыштырмалуу төмөн болушуна, жаан-чачындын жаашына шарт түзөт. Ал Дүйнөлүк океандын балык азыгы эң көп топтолгон (терендеги суулардын көтөрүлүп туруусунан) бөлүгү болуп саналат.
Михаил Шолохов
Михаил Александрович Шолохов (1905-жыл 11 (24)-май, Аскердик Дон Облусунун Донецк аймагынын Кружилин хутору (азыркы Ростов облусунун Шолохов району) – 1984-жыл 21-февраль, Ростов облусунун Вешенская станицасы) – советтик орус жазуучусу жана киноценарист, журналист, аскер кабарчысы, СССР ИАнын академиги (1939), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1967, 1980). Чыгармалары 1923-жылдан жарыялана баштаган. 1926-ж. жарык көргөн «Дон аңгемелери» жана «Көгүлтүр талаа» алгачкы аңгемелер жыйнактарында Дондогу жарандык согуш, айыгышкан тап күрөшү, кыштактагы социалдык өзгөрүүлөр чагылдырылган. 1925-ж. «Тынч Дон» (1-4-китеп, 1928-40; СССР мамлекеттик сыйл., 1941) романын жазууга киришкен. Романда элдин тагдыры менен жеке адамдын байланышы, тарыхый зарылчылык жана жол тандоо эркиндиги, трагедиялуу кагылыштардын чыгышына себеп болгон тарыхый кырдаалдар жөнүндөгү социалдык жана психологиялык маселелер курч драматизмде баяндалат. «Көтөрүлгөн дың» (1-2-китеп, 1932-59; Лениндик сыйл., 1960 - кыргызчасы 1965) романында коллективдештирүү мезгилиндеги кыштактагы турмуш сүрөттөлгөн. Улуу Ата Мекен согуш жылдары «Дондо», «Түштүктө», «Казактар» ж. б. очерктеринде, «Жек көрүү илими» (1942), «Адамдын тагдыры» (1956-57) ангемелеринде, «Алар Ата Журт деп салгылашкан» (1969; кыргызчасы - 1975) романында элдин каарман күрөшү кеңири чагылдырылган. Чыгармалары дүйнөнүн көп тилдеринде а. и. кыргыз тилине да которулган. Алты Ленин, Октябрь Революциясы ордендери жана медалдар менен сыйланган. Нобель сыйл. лауреаты (1965).
Сыйлыктары
Шолохов 1965-жылы "Орусиянын өткөөл мезгилиндеги дон казактары тууралуу эпостогу күчтүү көркөмдүк жана бүтүндүк үчүн" адабият боюнча Нобель сыйлыгына татыктуу болгон. Шолохов "Нобель" сыйлыгын СССРдин башкармалыгынын макулдугу менен алган жалгыз советтик жазуучу болуп саналат. Михаил Шолохов сыйлыкты тапшырган VI Густав Адолфко жүгүнгөн эмес. Кээ бир булактарга караганда, бул атайы кылынган жана бул тууралуу мындай деген: "Биз, казактар, эч кимге жүгүнбөйбүз. Элге макул, бирок падышага мен эч качан жүгүнбөйм, сөз бүттү..."
Эджуатер (Колорадо)
Эджуатер (Колорадо) (Edgewater) — Колорадо штатынын Джефферсон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 5 170 киши. Болжолдуу аянты - 1.8 км². FIPS коду — 08-23135.
Олокон тоо
Олокон тоо – Алай кырка тоосунун түн.тармагы.
Талдык, Акбуура сууларынын аралыгында кеңдик багытында 34 кмге созулуп жатат. Туурасы 10 км. Орт. Бийикт. 4000–4200 м, эң бийик жери 4629 м. Тоонун кыры аска-зоокалуу, мөңгүлүү, түн. капталдары тик, түштүгү узун, кокту-колоттуу. Силурдун аягында пайда болгон сланец, кумдук, катмарланган кремний ж-а диабаз; девон м-н карбондун кремнийлүү сланец, филлит, акиташ тектеринен турат. Түн. капталына талаа (1900–2100 м бийиктикке чейин), шалбаалуу талаа ж-а шалбаалуу токой (арча, бадалдар; 2100–3000 м), субальп ж-а альп шалбаасы (3000–3300 м), түш. капталына шалбаалуу талаа ж-а шалбаалуу токой (2700–2900 мге чейин), субальп ж-а альп шалбаалуу талаасы, сейрек бетегелүү талаа (2900–3200 м), нивалдык ландшафттары мүнөздүү. Жайыт.
Көбүкчөлүү камера
Көбүкчөлүү камера — жогорку энергиялуу заряддалган бөлүкчөлөрдүн изин (трек) каттоочу курал; анын иштеши бөлүкчөлөрдүн траекторияларын бойлото ысыган суюктуктун кайнашына (буунун майда көбүкчөлөрдү түзүшүнө) негизделген. Көбүкчөлүү камераны 1952-ж. Д. Глейзер (АКШ) ойлоп чыгарган (Нобель сыйлыгы, 1954). Көбүкчөлүү камера адатта жогорку энергиялуу бөлүкчөлөрдүн суюктуктун ядролору менен өз ара аракеттениши же бөлүкчөлөрдүн бөлүнүшүн каттоодо пайдаланылат. Жумуш аткаруучу суюктук катары көбүнчө суюк суутек, дейтерий, неондун суутек менен аралашмасы (криогендик камера), ошондой эле пропан, фреон жана ксенондун пропан менен аралашмасы (оор суюктуктуу камера) колдонулат. Көбүкчөлөр жетишерлик өлчөмгө жеткенде Көбүкчөлүү камерадагы бөлүкчөлөрдүн изи сүрөткө тартылып алынат. Көбүкчөлүү камера нын жардамы менен көптөгөн элементардык бөлүкчөлөр ачылган жана изилденген.
Вайкерсхайм
Вайкерсхайм (Weikersheim) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан Шаар. Штутгарт административдик округуна карайт. Майн-Таубер районуна кирет.
Калкы - 7431 киши(2013-ж.). . Аянты - 80,94 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 1 28 126. Мэр — Клаус Корнбергер.
Шмелёв Михаил Петрович
Шмелёв Михаил Петрович (22. 11. 1900, азыркы Бишкек - 1976, Кант району) - механизатор, Социалисттик Эмгектин Баатыры (1948). 1929-жылдан Кант районундагы Фрунзе атындагы колхоздо кант кызылчасын өстүрүүчү бригадага бригадир, башкы механик болуп иштеген. 1947-ж. ал тейлеген бригада 24 га аянттагы кант кызылчасынын ар гектарынан 817 цден түшүм жыйнап алган. Ленин ордени менен сыйланган.
Бекмуратов Имаш
Бекмуратов Имаш (27.12.1940-ж.т., Ак-Таш айылы) - саламаттык сактоо тармагынын көрүнүктүү ишмери, райондун ардактуу атуулу.
Советтик Армиянын катарыңда кызмат өтөгөн (1959-62). Жалал-Абад медициналык фельдшер-акушер окуу жайын бүткөн (1965).1965-жылдан Ак-Таш айылындагы фельдшер-акушердик пунктгун башчысы болуп иштеген.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Рыбалкина Людмила Дмитриевна
Рыбалкина Людмила Дмитриевна (1. 1. 1932-жылы туулган, Россия, Челябинск облусу, Персицкий району, Бобровка кыштагы) – медицина илимдеринин доктору (1988), профессор (1991). Кыргыз Мамлекеттик Медицина институтунун (1956), аспирантурасын (1966) бүтүргөн. Кыргыз Республикасынын илимге эмгек сиңирген ишмери (2000). Төрөт үйүндө врач, башкы врачтын орун басары (1956-66). Кыргызстан Акушердик жана педиатрия Илимий изилдөө институтунда (ИИИ) бөлүм башчы (1966-80) Кыргыз Мамлекеттик Медицина институтунда ассистент, доцент, директордун орун басары (1980-97). 1997-жылдан Кыргызстан Акушердик жана педиатрия ИИИде илимий кеңешчи. Акушердик жана гинекология боюнча адис. 130дан ашык илимий эмгеги, анын ичинде 1 монография, 10 методикалык көрсөтмөлөрү бар. Эмг.: Программа охраны репродуктивного здоровья населения Кыргызской Республики (в соавторстве). Б., 1997; Состояние центральной и периферической гемодинамики при гестозах и принципы терапии гемодинамических нарушений (в соавторстве).