cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Крутишка (Суера куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Австралия (континент)
Австралия (континент) (лат. Australia түштүк) Жер шарындагы эң чакан материк, дүйнө бөлүгү. Аянты 7631,5 миң км2 (аралдары менен кошо 7704,5 миң км2). Калкы 20,4 млн (2004). Эң түндүк чегин Йорк (10°41' түш. к.), түштүгүн Саут-ИстПойнт (39°11' түш. к.), батышын Стип-Пойнт (113°05' чыгыш уз.), чыгышын Байрон (153°34' чыгыш уз.) тумшуктары түзөт. Чыгыш жээгин Тынч океандын деңиздери (Тасман, Коралл), түндүгүн Арафура деңизи, батышы менен түштүгүн Инди океаны чулгайт. Жакын жайгашкан Жаңы Гвинея, Тасмания, Кенгуру, Мелвилл, Батерст, Грунт-Айленд аралдары менен кошо Түштүк жарым шардан орун алган. Түндүк-чыгыш жээгин бойлой Чоң Тоскоол рифи 2,3 миң кмге созулат. Жээктеринде булуң-буйтка аз; эки чоң булуң (түндүгүндө Карпентария, түштүгүндө Австралия Чоң булуңдары) кургактыкка терең кирет. Эң ири жарым аралдарын (Кейп-Йорк менен Арнемлендди) Карпентария булуңу бөлүп турат. Материктин негизин (батыш жана борбордук бөлүктөрүн) кембрийге чейин пайда болгон Австралия платформасы, чыгыш бөлүгүн Чыгыш Австралия геосинклиналдык бүктөлүү алкагы ээлейт. Австралия платформасы байыркы суперконтинент Гондвананын бир бөлүгү болуп саналат. Австралия дүйнө бөлүктөрүнүн ичинен урандын, алмаздын, никелдин, титандын жана ильменит-рутилдин запасы боюнча алдыңкы орундардын бирин ээлейт. Ошондой эле коргошун, цинк, тантал, алтын, темир, марганец, боксит, фосфорит, күрөң жана таш көмүр, нефть, табигый газ жана башка кендерге да бай.
Өсүмдүктөр жана жаныбарлар дүйнөсү
Австралиянын өсүмдүктөр жана жаныбарлар дүйнөсү байыркылыгы ж-а эндемизмдүүлүгү м-н өзгөчөлөнөт. 12 миң татаал өсүмдүк түрүнүн 80%и эндемия өсүмдүктөр (мисалы, акация уруусунун 500дөй түрү, эвкалипт уруусунун 500дөй түрү Австралия флорасынын эң мүнөздүү өкүлү болуп саналат). Австралиянын флорасында ошондой эле Түштүк Американын (мисалы, түштүк бук), Түштүк Африканын (протейлүүлөр), Түш.-Чыгыш Азиянын (фикус, панданус ж. б.) өсүмдүктөрүнүн айрым өкүлдөрү да кездешет. Бул болсо А. бор мезгилине чейин башка материктер менен туташ болгондугун айгинелейт. Материктин чет жакасын (батышынан башкасын) нымдуу токой түндүк-чыгышын дайыма жашыл, түштүк-чыгышын жана түштүк-батышын эвкалиптүү тропик токойлору ээлейт. Материктин ичин карай климаттын континенттүүлүгүнүн күчөшүнөн нымдуу токой тропиктик кургакчыл эвкалипт токою, сейрек токой жана саванна менен алмашат. Австралиянын ички кургакчыл бөлүгүн бадалдуу жана чөп өсүмдүктүү формациялар ээлейт. Жарым чөлдөрдө скрэб бадалдарынын, чөлдөрдө чөл өсүмдүктөрүнүн үстөмдүк кылышы Австралиянын өзгөчөлүгүн түзөт. Жарым чөлдүү жана саванналуу аймактары табигый жайыт. Товардык мааниси бар токой материктин 2%ин аянтын ээлейт. Токойлорунда эвкалипт басымдуу, анын жыгачы катуу, бышык, чирибейт, андан эфир майы да алынат. Жаныбарлар дүйнөсү эндемик уруусунун жана тукумунун көптүгү, татаал түзүлүштөгү сүт эмүүчүлөрдүн аздыгы (башка жактан алынып келинген жана кийин жапайы болуп кеткен ит, чочко, коёнду кошпогондо) менен айырмаланат. Баштыктуу жаныбарларга (кенгуру, баштыкчан момолой) өтө бай. Жумуртка туучу сүт эмүүчүлөр (өрдөк тумшук, ехидна) менен эки түрдүү дем алчу цератод балыгы Австралияда гана кездешет. Эму төө кушу, какаду тоту кушу жана башкалар Австралияга мүнөздүү.
Табигый аймактар
Австралияда 4,5 миңден ашык табигый аймак өзгөчө коргоого алынган (өлкөнүн 8% аймагын түзөт), анын ичинен 500дөйү улуттук парктар жана табият эстеликтери (мисалы, Австралиянын символу ЭрсРок калдык тоо массиви). 12 улуттук паркы глобалдык биосфералык корук тармагына, ал эми 15и Бүткүлдүйнөлүк мурастар тизмесине кирген. Материктеги алгачкы, дүйнөдөгү 2-улуттук парк Ройал (Сидней шаарынан 32 км түштүк тарабында) 1879-ж. уюшулган. Эң маанилүү улуттук парктары: дүйнөдөгү эң ири Чоң Тоскоол Рифи деңиз паркы (аянты 500 миң км2), Какаду улуттук паркы.
Калкы
Австралиянын калкынын антропологиялык курамы ар түрдүү. Аборигендер (жергиликтүү адамдар) австралия расасына кирет. Түштүк австралиялыктар түндүктөгүлөргө караганда кыска бойлуу, жазы мурундуу жана денесинин түктүүлүгү менен айырмаланат. Түштүк жана Түндүк континенттегилер тармал чачтуу, каратору, калың эриндүү келет. Калгандары (түпкүлүктүү эмес калк) ар башка антропологиялык типтерге, көбүнчө европеоид расасына кирет. Австралиянын аймагында Австралия мамлекети жайгашкан.
Банктын аткарым кассасы
Банктын аткарым кассасы – а) банкта турган баардык накалай акчалардын жыйындысы; б) банктын аларды кабыл алууну, берүүнү жана сакталуусун камсыз кылуучу бөлүмү. Б. а. к-нын курамына кабыл алуучу кассалары жана таратуучу кассалары, акча майдалоочу кассалары, кечки кассалары, акча түшүүлөрүн эсептөөчү кассалары кирет. == Колдонулган адабияттар ==
Каныкей образы
Каныкей-Манастын аялы. Ал Манас баатырга дайыма жардам берген, акыл айткан,мыкты кеңешчиси. Көп учурда Манаска акыл айтып,аны кыйынчылыктардан, ажалдан сактап калат. Айлакерлик,чечкиндүүлук, акылмандык,чыдамкайлык-Каныкейдин негизги касиеттери. Каныкейдин образында баатырдык касиеттер да жок эмес. Каныкейдин эрдиги "Букарды төрт жолу курчоодон куткарды" деген сүрөттөөдөн көрүнөт. Каныкейдин оз аты- "Санирабига". Атасы - Темиркан Энеси-Акмамак. Иниси -Ысмайыл. Каныкейдин кичине кезинен бери он ийининде кичинекей бала алдын-ала айтып турган.
Кызылча казгыч
Кызылча казгыч — кызылча жана башка азык тамырлуу өсүмдүктөрдү казуучу айыл чарба шайманы. Кызылча казгыч негизинен кызылча комбайны жүрө албаган тегиз эмес, өңгүл-дөңгүл жерлерде пайдаланылат. Иегизги бөлүгү — казуучу калак, ал кызылчаны казып сыртка чыгарат. Кийин ал кол менен жыйналат. Мында эмгек өндүрүмдүүлүгү кол менен казганга караганда 25-30%ке жогорулайт. Кызылча казгыч катар аралыгы 45-60 смге чейинки кызылчаны казууга ылайыкталган. СНК-ЗР, СНС-2М жана башка маркадагы Кызылча казгыч ДТ-24, Т-28 жана «Беларусь» тракторлоруна тиркелет. Өзү жүрмө СНШ-3 маркасындагы Кызылча казгыч пияз (катар аралыгы 45 см болгон) казууга да ылайыкталган. Саатына 0,6-0,8га жердеги кызылчаны казат.
Тулга алуу
Тулга алуу, кара кийгизүү - кыргыздарда эзелтеден келе жаткан аялдын өлгөн күйөөсүнө аза күтүү салты.
Жесир калган аял (өлгөн эркектин энеси, эже-карындаштары да) эри өлгөн күндөн сырга, билерик, шакектерин чыгарып, кара же көк көйнөк кийген. Жесирге караны төркүндөрү салган. Эгер караны аялдын кайындары салса, ал аталып салынган кара делип, жесирдин «башы байланганын» билдирет. Демек, күйөөсүнүн ашы берилген соң, кайнагасына же кайнисине нике кыйылган. Бул салт байыркы экзогамиялык никени чагылдырган.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Туура-Суу (Тоң району, Төрт-Күл айыл аймагы)
Туура-Суу (Туура-Суу) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Тоң районундагы айыл. Төрт-Күл айыл округу курамына кирет.
Банктын эмиссиялык ишмердүүлүгү
Банктын эмиссиялык ишмердүүлүгү – банктын банкнотторду баардык түрүндө, баалуу кагаздарды жүгүртүмгө чыгаруу боюнча ишмердиги. == Колдонулган адабияттар ==
Туура-Суу (Тоң району, Төрт-Күл айыл аймагы)
Калкы
Калкы - 919 киши.
Автономдук жана гетерономиялык этикетика
Автономдук жана гетерономиялык этика (гр. autos – өзү, же geteros – бөлөк) – Кант тарабынан киргизилген түшүнүк; адептүүлүктүн принциптери менен талаптарынын сырткы шарттарга жана максаттарга көз каранды эместиги жөнүндөгү идеяга таянган мораль системасы. «Тажрыйбалык акыл-эске сын» 1788-эмгегинде бул түшүнүккө мүнөздөмө берген Ал франциялык агартуучулардын теориясына карама-каршы койгон. Кант ушуну менен бүткүл адамзат үчүн адептүүлүк мыйзамдарды сырткы мажбурлоо боюнча эмес, ички ишеним боюнча түзүлө – турган жеке абийирдин өз алдынчалыгын негиздөөгө умтулган.
Жумагулов, Сулайман
Жумагулов Сулайман (1923-ж. т., Талас району, Көпүрө-Базар айлы) — физик-математик, философия илимдеринин кандидаты (1968), профессор (1991).
Tiësto
Тижс Михиел Фервест (англ. Tijs Michiel Verwest; голландча айтылышы [ˈtɛi̯s miˈxil vərˈʋɛst]; 1969-жылы 17-январда туулган) - Tiësto аттуу сахна аты менен белгилүү (/tiˈɛstoʊ/ tee-ES-toh; голландча айтылышы: [ˈcɛstoː]) голландиялык DJ жана үн жаздыруучу продюсер. Ал MixMag журналы жүргүзгөн сурамжылоодо эң көп добушка ээ болуп "Дүйнөдөгү эң мыкты DJ" аталган. Ал эми 2013-жылы DJ журналы жүргүзгөн сурамжылоодо "Акыркы 20 жылдагы эң мыкты DJ" наамына ээ болгон. Ал ошондой эле көптөгөн булактар тарабынан "Электрондук бий музыканын түптөөчүсү" деп аталган.
Жумагулов, Сулайман
1953-ж. КМУнун физика-математика факультетин бүткөн. 1953—58-ж. партиялык кызматтарда иштеген. 1958-жылдан КМУнун диалектикалык материализм кафедрасында аспирант, улук окутуучу, доцент, кафедра башчысы. 1977—86-ж. Ош мамлекеттик педагогикалык институтунда ректор, 1986-жылдан Тил жана гуманитардык илимдер институтунда философия кафедрасынын башчысы. 40тан ашык илимий эмгектин (анын ичинде 5 монография) автору.
Tiësto
1997-жылы ал Эрни Бинк менен биргеликте Black Hole Recordings үн жаздыруучу студияны негиздеп, бул жерде ал "Сыйкыр" (англ. Magik) жана "Күндүн чыгышын издей" (англ. In Search of Sunrise) аттуу CD чыгармаларын жазган. Tiësto 1998-жылы продюсер Деннис Ваакуп Рейжерсге жолугуп, андан бери экөө биргеликте кызматташып келишет.
Жумагулов, Сулайман
Негизги илимий эмгектери
СССР Жогорку билим берүүнүн отличниги, СССР эл агартуусунун отличниги, Кыргыз ССР элге билим берүүсүнүн отличниги, Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген мугалими (1983). Эл Достугу, Кызыл Жылдыз ордендери менен сыйланган.
Tiësto
1998-жылдан 2000-жылга чейин, ал Ферри Корстен менен Горилла деген ылакап ат менен иштешкен. 2000-жылы Сара Маклеклан менен биргеликте Делериумдун "Тынчтык" (англ. Silence) аттуу ырына ремикс жасоо менен угуучуларынын санын дагы жогорулаткан. 2001-жылы ал "Эсимде" (англ. In My Memory) аттуу алгачкы жеке альбомун чыгарган соң бир нече музыкасы хитке айланып, анын атактуулугу өскөн. DJ журналы жыл сайын жүргүзгөн Топ 100 DJ сурамжылоосу боюнча 2002-04-жылдары катары менен дүйнөдөгү номур биринчи DJ аталган.
Tiësto экинчи студиялык альбомун чыгарган соң, 2004-жылы Афинадагы жайкы Олимпиада оюндарында жандуу аткарган. Ал Олимпиада сахнасында жандуу музыка аткарган алгачкы DJ болгон. 2007-жылы, апрелде Голландиядагы 538 радиосунда "Tiëstoнун Клубунун жашоосу" аттуу радио шоу берүүдөн кийин, "Жашоонун элементтери" (англ. Elements of Life) үчүнчү студиялык альбомун чыгарган. Бул альбом Белгиядагы альбомдор тизмесинде биринчи орунду ээлеп, ошондой эле АКШдагы "Биллборд Топ Электрондук музыка альбомдор" категорияснда биринчиликке жетип, 2008-жылы "Грэмми" сыйлыгына көрсөтүлгөн. Tiësto 2009-жылы, октябрда "Калейдоскоп" (англ. Kaleidoscope) аттуу төртүнчү студиялык альбомун жана 2014-жылы "Бейиш деп аталган шаар" (англ. A Town Called Paradise) альбомун чыгарган. Ал "Грэмми" сыйлыгынын "Эң мыкты ремикстелген жаздыруу" наамын жана 57-Грэмми сыйлыктарын тапшыруу аземинде Жон Леженддин "Менин жан дүйнөмдүн баары" (англ. All Of Me) ырынын ремикси үчүн "Классикалык эмес ремикс" наамын жеңип алган.
Верхняя Бикберда (Зианчурин району, Башкыртстан)
Верхняя Бикберда — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Бикбау айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 232 киши. Почта индекси — 453384, ОКАТО коду — 80226000000.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Австралия зоогеографиялык облусу
Австралия зоогеографиялык облусу - Австралия жана ага чектеш аралдарды камтыйт. Ал 5 кичи облустан: Австралия (Австралиянын көпчүлүк бөлүгү, Тасман аралы), Папуас (Жаңы Гвинея жана батыш тараптагы аралдар), Жаңы Зеландия (Жаңы Зеландия жана Окленд, Макзори, Чатем аралы), Полинезия (Полинезия, Микронезия жана Меланезия аралы) жана Гавайиден (Гавайи аралы) турат. Австралия зоогеографиялык облустун эзелтен берки географиялык обочолонуусу, анын аймактарында байыркы жана өтө сейрек учуроочу эндемик, өзгөчө жаныбарлар дүйнөсүнүн калыптанышына алып келген. Бул жерде жөнөкөй сүт эмүүчүлөр, анын ичинде бир тешиктүү жумуртка туучулар (өрдөктумшуктар, чүткөрлөр) жана баштыкчандар (160ка жакын түрү) басымдуулук кылат. Австралияда бөрсө (кенгуру), баштыкчан кумурскачылар, баштыкчан суусарлар, баштыкчан кашкулактар, баштыкчан жарганаттар, баштыкчан көрчычкандар, вомбаттар, баштыкчан аюу (коала), баштыкчан ибилис жана башкалар жашайт. Кемирүүчүлөр жана жарганаттардан башка чөптүү плаценталуу сүт эмүүчүлөр Австралия зоогеографиялык облусуна адам алып келип, кийин жапайы түргө айланып кеткен (жапайы коён, чочко, түлкү, ит жана башка). Баштыкчандар Австралияда адатта башка континенттерде чөптүү (плаценттүү) сүт эмүүчүлөр жашагандай жерлерди ээлейт, ошондуктан булардын тиричилик мүнөзү окшош калыптанган. Бул облустагы 700гө жакын куштардын 450дөйү (казуарлар, бейиш кушу, балчылар, кооз куйруктуулар көп, тотукуштар, таажычан көгүчкөндөр, чабакчылар жана башка) эндемиктер. Сойлоочулардын жалдуу крокодил, гаттерия, геккондор, жакалуу кескелдирик, тикендүү кескелдириктер, сцинктер кезигет. Жыландардын көбү уулуу, негизинен аспид уруусуна кирет. Тузсуз сууда жашоочулардын мүнөздүү өкүлү эки түрдүү демалуучу мүйүзтиш балыгы. Түндүк Австралия зоогеографиялык облусунун (Папуас кичи облусу) жаныбарлар дүйнөсү Инди-Малайя зоогеографиялык облусунун фаунасына окшош.
Смоленская (метро бекети, Филёвская сызыгы)
Смоленская — Москва метросунун Филёвская сызыксындагы станция. 1935-жылы 15-майда ачылган.
Аппий жолу
Аппий жолу, Эски Аппий жолу - римдиктердин алгачкы таш жолу (жалпы узундугу 580 кмдей, туурасы 4-4,5 м). Цензор Аппий Клавдийдин тушунда биздин заманга чейинки 312-жылы курулуп башталган (аталышы ошондон келип чыккан). Римди Апеннин жарым аралын түштүгү менен байланыштырган маанилүү соода жана стратегиялык жол катары баалашып, римдиктер аны «бардык жолдордун падышасы» деп аташкан. Жол салууда жер терең казылып, кум, шагыл, топурак менен толтурулуп, жылмаланган гранит жана кум, таш менен жабылган. Жолго жакын рим патрицийлеринин виллалары курулуп, жолдун жээгинде күмбөздөр, алтарлар жана шаардыктардын көрүстөндөрү, анын ичинен Цециллия Метеллдин, Валерий Коттун мавзолейлери, ыйык Петр менен Иисус Христос кездешкен жеринде курулган базилика (Байыркы Римде сот жана соода имараты, кийинчерээк христиандык храм), Сан-Себастьяно чиркөөсүнөн алыс эмес жерде Хрпстостун изи калган таш, Максенций цирки (306-312), Сан-Каллисто, Сан-Себастьяно жана башка алгачкы христиан катакомбалары жайгашкан.
Лейкоз
Лейкоз (лейкемия, ак кандуулук) — кан пайда кылуу системасынын шишик оорусу. Лейкоздо кан пайда болуу бузулуп, кан пайда кылуучу органдарда, ошондой эле башка органдарда (бөйрөктө, кан тамыр капталында, нервдерди бойлото, териде жана башкалар) өсүп жетилбеген клетка элементтери көбөйөт. Ар кандай органдар шишип, бузулат, жалпы организм жабыркайт. Иммунитет начарлап, абдан оор кабылдоолор (сепсис, некроз, каноо) көп кездешет.
Манас эпосундагы образдар
Каныкейдин образы.     Каныкей кыргыз аялдарына таанымал эн жакшы деген сапаттарга ээ. Ал сымбаттуу,кырааны,жон билги,акылман,колунан кор тогулгон аял. Каныкей эн жакшы жар эле болбостон ,эн мыкты кенешчи да болгон.Туш-туштан келген баатырларды кутуп,Манастын тегерегине бириктирип турган.Каныкей хандын кызы болгонуна карабастан жонокой кийинип,абдан сарамжалдуу болот.Манастын атасы Жакып бай Каныкейди биринчи коргондо: "Санирабига" кыз экен, Сан сулуунун озу экен, Жылаа суйлоп,шынк этип, Акыл толгон кези экен.
Лейкоз
Лейкоздун пайда болушу толук изилдене элек. Лейкоз спонтандык (себеби белгисиз), радиациялык (иондоштуруучу нурдун таасиринен), ал эми өтүшү боюнча катуу кармаган жана өнөкөт болуп айырмаланат. Лейкоздун бардык түрүндө кан пайда кылуучу органдар системалуу жабыркайт. Катуу кармаган лейкоз өтө тез өтөт жана канда мүнөздүү өзгөрүүлөр болот. Бул учурда ысытма болуп, аз кандуулук байкалат, ар кандай органдар канайт, жараланат жана өлүк тканга айланат. Өнөкөт лейкоз коркунучсуз шишик болуп эсептелет. Анын ичинде өнөкөт лимфолейкоз, миелолейкоз, эритремия, миелом оорусу көп кезигет. Өнөкөт лимфолейкоз узакка созулуп, четки лимфа түйүндөрү, көк боор жана боор чоңоёт. Өнөкөт миелолейкоздо көк боор такай чоңоюп турат. Бул эки формасында тең кандагы лейкоциттер көбөйүп, бара-бара аз кандуулук күчөйт. Эритроциттердин чөгүү реакциясы (РОЭ) өзгөрбөйт. Эритремияда бет, алакан көгүш кызгылт тартып, эритроцит жана гемоглобин көбөйөт. Лейкоздун башка формасынан айырмаланып, миелом оорусунда канда мүнөздүү өзгөрүү болбойт, ал эми РОЭ кескин көбөйөт. Бул учурда сөөк, айрыкча көкүрөк сөөгү жана омуртка ооруйт.
Лейкоз оорусу жана анын формалары клиника-лабораториялык изилдөөдөн кийин гана аныкталат. Өнөкөт лейкоз канды анализдөөдө билинет. Миелом оорусу кан сары суусунун белогун атайын изилдегенде, кемиктен пункция алганда, сөөктү рентген менен изилдөөдө такталат. Акыркы жылдарда лейкоздун бардык формасы, ошондой эле балдардын катуу кармаган лейкозун (мурда дарылоого мүмкүн болбогон) дарылоодо көп жетишкендиктер болду. Оорунун диагнозу такталып, бир аз басаңдаганда амбулаториялык дарылоо жүргүзсө болот. Мындай оорулуулар көп убакытка эмгекке жарамдуулугун жоготпойт. Керектүү дарыларды бекер алышат. Оорулуу врачтын көрсөтмөлөрүн так аткарганда гана дарылоо натыйжалуу болот. Лейкоз менен ооругандар суукка урунуудан, инфекциядан, күндөн сактануусу зарыл.
Каңгүй
Каңгүй, Кангха, Кангдиз – Орто Азиядагы байыркы мамл. бирикме. Арал деңизинин боюн, Амударыя менен Сырдарыянын аралыгындагы бир катар жерлерди, Хорезм, Ташкен, Талас суусуна чейинки түндүк Теңир-Тоо аймактарын камтыган. Каңгүй мамлекетине беш дубан (Сусе, Фуме, Юени, Ги, Юегянь) караган. 120миңдей аскери, алты жүз миңдей калкы болгон. Каңгүй мамлекети б. з. ч. 2-кылымда усун уруулар союзу жана Дабан мамлекети менен элчилик, соода жана маданий байланышта болгон. Каңгүй б. з. ч. 1-кылымдын ортосунда хунндардын кытайларга каршы канатын колдогон. Б.з. 1-кылымында кушандыктар менен алака түзүп, каңгүй падышасынын кызына Кушан өкүмдары үйлөнгөн. Б. з. 1–3-кылымында Хорезм жана Ташкен аймагын Кушан мамлекетине тарттырып жиберген. Байыркы жазма булактарында б. з. 287-жылы каңгүй элчилери Кытайдын Батыш Цзин, 379-жылы Эртецин, 437-жылы Вэй падышалыктарына келгендиги баяндалат. Каңгүйлөр этностук компоненттер катары соңку түрк элдеринин курамдарына (кыргыз, казак, түркмөн, азербайжан, башкыр, ногой, крым татарлары, каракалпак жана башка) жуурулушуп кеткен.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Зурхане спорту
=Зурхане спорту ورزش زورخانه =
Тальбей-Яха (Кичи Уса куймасы)
Тальбей-Яха — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Уса дарыясынын оң жээгинен 43 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 29 км.
Электроэнцефалография
Электроэнцефалография азыркы нейрофизиология, нейрохирургия, невропатология жана психиатрияда кеңири колдонулат. Мээдеги электр кубулуштар атайын өтө сезгич аппарат — электр - энцефалографтын жардамы менен жүргүзүлөт. Ал үчүн баш сөөктүн сыртына металл пластина (электрод) коюлуп, алар аппарат менен бириктирилет. Аппарат график түрүндө электр-энцефалограммасын чийип берет. Дени соо кишинин электр-энцефалограммасы анын физиологиялык абалына (уйку, сергектик, эмоция) жараша өткөрүлөт. Электр - энцефалограммасын операция убагында жасоо оорулуунун абалын байкап турууга жана наркозду жөнгө салууга жардам берет.
Тальбей-Яха (Кичи Уса куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Карл Маркс
Карл Генрих Маркс (Karl Heinrich Marx, 1818—1883) — немец философу, марксизмди негиздөөчүсу. Германияда, Трирде туулган. Бонн университетинде укукту окуп-үйрөнөт, кийин Берлинге которулат да, ал жерде философияны окуп-үйрөнө баштайт. Докторлук диссертациясын 1841-жылы коргогондон кийин журналистика жагында эмгектенип, саясый жана социалдык маселелер боюнча макалаларды жарыялайт. 1842-жылы Рейн газетасынын редактору болот, бирок прусс өкмөтү газетага тыюу салгандан кийин жаш аялы менен Парижге келип, Немец-француз бир жылдыгынын редактору болуп иштейт. 1849-жылы Лондонго көчүп келишет да, ал жерде өмүрүнүн акырына чейин жашайт.
Бул мезгил оор материалдык турмуш абалына жана эки баласынын ымыркай курагында чарчап калгандыгына байланыштуу Маркстын өмүрүндөгү оор мезгил болгон.
Маркстын философиялык көз караштары
Маркс өзүнүн философиялык көз караштарын XIX кылымдын 30-жылдарынын аягында, Гегелдин философиясы үстөмдүк кылып турган Берлин университетинде калыптандыра баштайт. Гегелдин жолун жолдоочулар жаш гегелчилер болушкан, алар бардык эле маселелер боюнча Гегелди ээрчишкен эмес, ошондой болсо да адамдын өзүн өзүнөн ажыратуусун жоюу жана өзүн өзү аңдап, таанып-билүүнүн тарыхый жана диалектикалык процесси аркылуу адамзатты боштондукка чыгарууну көздөшкөн. Алар динди ажыратуунун формасы катарында караган. Фейербахтын идеяларынын таасири астында акыйкат түшүнүктөр деп эсептелген Абсолют жана Дух түшүнүктөрдү четке кагат жана анын ордуна адамды жана адам аң-сезимин өз философиясынын борборуна коёт. Жалданма эмгек, өндүрүш, соода жана акча менен байланыштуу болгон социалдык мамилелерди ал адамзат тарыхынын аныктоочу күчү катарында карай баштайт. Коомдун өнүгүшүнүн белгилүү бир баскычында пайда боло турган коомдук мамилелер, дейт Маркс, өндүрүштүн материалдык күчтөрүнүн өнүгүү баскычына ылайык келет, мунун баары чогуусу менен алганда коомдун экономикалык түзүлүшүн түзөт. Ал мындай деп жазат: «Материалдык жашоо-турмушту өндүрүү жолу турмуштун социалдык, саясый жана руханий процесстеринин жалпы мүнөзүн аныктайт. Адамдардын бытиесин алардын аң-сезими аныктабайт, тескерисинче алардын коомдук бытиеси алардын аң-сезимин аныктайт» (Саясый экономияны сынга алууга кириш сөз).
Маркс коом тууралу
Маркс, коом өзүнүн өнүгүшүндө белгилүү бир чекке жеткенде өндүрүштүн материалдык күчтөрү менен жашап турган өндүрүш мамилелеринин ортосунда кагылышуу пайда болот, мунун натыйжасында алар коомдун өнүгүшүнө тоскоолдук кыла баштайт. Бул социалдык революцияларды жаратат деп эсептейт. Ошол эле убакта Маркс «бардык өндүргүч күчтөр өнүкмөйүнчө бир да түзүлүш жок болуп кетпейт, эски коомдун түпкүрүндө жашоо үчүн материалдык шарттар бышып жетилмейинче жаңы бир кыйла жогору өндүрүштүк мамилелер эч качан пайда болбойт» деп баса белгилейт. Өндүрүш мамилелери деп ал жер ээси менен жалданма жумушчунун, заводдун ээси менен жумушчунун жана башкалардын ортосунда пайда болуучу мамилелерди түшүнөт. Алар коомдун экономикалык структурасын түзөт жана саясый, моралдык жана руханий надстройканын негизи болуп саналат.
Материалдык жана физикалык реалдуулук
Маркстын негизги корутундусу жашоо-турмуштун бардык тарабы материалдык факторлор менен аныкталат дегенде турат. Гегель Духтун улам көбүрөөк бийик өздүк аң-сезимге карай зарыл түрдө өнүгө беришине ишенгендей, Маркс да адамдын материалдык жашоо-турмушу жана адам жаратылышы зарыл түрдө өнүгүп отуруп гармонияга жана биримдикке келерине ишенген.
Маркстын көңүлү руханий реалдуулукка эмес, материалдык жана физикалык реалдуулукка багытталган. Ал жумушчу табын өзүндө жакырчылыкты жана ашкере өзүн өзү ажыратууну (самоотчуждение) чагылдырган күч катарында караган. Маркстын ою боюнча, адамдын маңызы нерселерди түзүүдө, бирок жеке менчиктин алкагында эмес, коомдук менчиктин алкагында түзүүдө турат. Ошондуктан адамдын жашоо-турмуш шарты жеке менчикти жана эмгек адамын эксплуатациялоого жол берүүчү эмгек системасын жок кылуу жолу аркылуу өзгөрүлүүгө тийиш.
Булардын баары адамдарды, бардык нерселерге рынок тургусунан карай турган шарттан бошотууга алып келүүгө тийиш.
"Капитал" чыгармасы
Маркс өзүнүн экономикалык теориясын «Капиталда» өнүктүрөт. Ал капитализм келечекте өзүн кыйратып жок кылуучу урукту өзүндө камтып турарын көрсөтүүгө умтулат. Капиталисттер өз пайдаларын жумушчулардын эсебинен жетише турган кошумча наркты ээлеп алуунун негизинде топтошот деп эсептейт. Ошондуктан капитализмдин өнүгүп отурушуна байланыштуу эмгек менен капиталдын өз ара катышы такай азая берет. Бул демек акырында келип пайда азаят жана бул өз кезегинде капитализмдин бузулушуна алып келет дегендик.
Маркстын бул концепциясы мезгил сыноосунан өтө алган жок.
Маркс теориясынын сиңиpген эмгеги
Маркстын теориясынын сиңирген эмгеги чоң. Баарынан мурда марксизм капитализмди майда-чүйдөсүнө чейин жана оригиналдуу түрдө сынга алууну ишке ашырды, бул сын негизинен бүгүн да таасирин жоготкон жок. Ал капитализмге мүнөздүү кемчиликтерди жеңип чыга ала турган жана интеллектуалдык ой-пикирдин социалисттик салтардын нугунда турган коомдун жаңы келечегин өнүктүрөт. Марксизм адам жаратылышын жана эркиндигин терең түшүнүүнү көтөрүп чыгып, аны өнүктүрдү. Марксизм XIX жана XX кылымдардын көптөгөн ойчулдарына чоң таасир көрсөткөн. XX кылымда марксизмдин таасири астында неомарксизм деп аталган философиялык агым пайда болду, бул агым Маркстын идеяларын азыркы замандын көз карашына ылайыктап интерпретациялады.
Эски бирюч (Нуриман району, Башкыртстан)
Эски бирюч — Башкыртстандын Нуриман районундагы айыл, Эски бедеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 215 киши. Почта индекси — 452447, ОКАТО коду — 80245852002.
Тулга
Тулга - казан асууга ылайыкталган үч бурчтук же тегерек формада жасалган үч буттуу темир алкак. Көчмөн кыргыз жана монгол элдери очок ордуна урунган.
Эски бирюч (Нуриман району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Тулга
Тулга боз үйдүн коломтосуна орнотулуп же сыртка коюлуп, үстүнө казан асылып, тамак бышырылат. Т-нын алкагынын көлөмү казанга жараша болот.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Барристер
Барристер (англ. barrister, bar  – сот залынын ары жагында соттор отуруучу тосмо дегенден) – адвокат, Улуу Британияда адвокаттык кесиптердин биринин өкүлү. Солиситордон айырмасы – баардык сот иштеринде сүйлөөгө укуктуу; кыйла татаал юридикалык маселелер боюнча жыйынтык берет.
Аппликатура
Аппликатура (латынча applico - басам, кысам) - музыкалык аспаптарда ойноо учурунда манжалардын жайгашуу жана кезектешүү тартиби, ошондой эле бул ыкманын цифралар менен нотада белгилениши. Аппликатура музыкалык чыгарманы көркөм аткарууга багытталат.
Стаффорд Тауншип (Нү-Жерси)
Стаффорд Тауншип (Нү-Жерси) (Stafford Township) — Нү-Жерси штатынын Оушен округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 26535 киши. Болжолдуу аянты - 142.0 км². FIPS коду — 34-70320.
Кызылча комбайны
Кызылча комбайны — кызылча казып, жыйноочу машина. Ал бир эле мезгилде кызылчаны казып, топурак жана жалбырагынан арылтып, бункер же транспортко салат. КМШ таган, 50-жылдары кызылча жыйноо толугу менен механикалаштырылган. Топурак-климаттык шартка ылайыкталып, эки типтеги Кызылча комбайны чыгарылат. Биринчи тибине кызылчаны казып алып, жалбырагын машинада кесүүчү СКЕМ-ЗГ, КСТ-3, СКП-2Г жана башка маркадагы комбайндар, экинчи тибине кызылчанын жалбырагын кесип, андан кийин казып жыйноочу СКН-2, СКД-2 жана башка маркадагы комбайндар кирет. Кызылча комбайнынын негизги тетиктери: машинаны кызылчанын жөөктөрү боюнча багыттагыч автомат механизм, казгыч, калак, жалбырак көтөргүч, жалбырак кескич аппарат, тазалагыч шнек, жүктөгүч элеватор, бункер. Саатына орто эсеп менен 2-3 га жердеги кызылчаны казып жыйнайт.
Арбатская (метро бекети, Филёвская сызыгы)
Арбатская — Москва метросунун Филёвская сызыксындагы станция. 1935-жылы 15-майда ачылган.
Бексултанов Алыбай
Бексултанов Алыбай Жыгаччы. 1937-ж. Тоң районундагы Көк-Сай айылында төрөлгөн. 7 жашынан комуз чертет. Атасы Бексултан айылдык комузчу болгон. Ал Каракоп шаарындагы педагогика институтун бүтүп, мектепте иштейт. 1957-ж. республикалык фестивалдын лауреаты болгон. Отуздан ашуун грамота, дипломдору бар. Алыбай Карамолдо Орозов, Ыбрай Туманов өңдүү залкар комузчулардын таалимин алган. Алыбай комуз кылдарынын 7 түрүнө байкоо жүргүзөт. Алардын ичинен ичеги кылы, ичегинин чыйратма кылы, песканын чыйратма кылдарын изилдөөгө бөтөнчө назар таштап, ал боюнча кармаган комуздары музейлик экспонат катары сакталууда. Анын өрүктөн чабылып, карагай капкак жабыпып, ичеги кылы тагылган комузу үндүү. Комуз жасоону Чалагыз Иманкуловдон, Карамолдодон жана Тоң районундагы Ала-Баш айылында жашоочу Буржуке карыядан, Ак-Суудагы кыл кыякчы Б. Өмүрбаевден үйрөнгөн. Аны физика мыйзамы менен байланыштырат. Комузду чаап бүткөндөн кийин айнек менен сүрүп, анан майда кум кайрак кагазы жана нооту менен жылмалап, жаңы бышырылган акиташтын 70-80 процент эритмесине актап, анан ал кургагандан кийин кургак чүпүрөк менен сүртүп, техникалык вазелинге бир аз майлап коёт. Мында өрүк комуз кыпкызыл кооз түргө келет. Комузунун узуну 70 см, экинчиси 65 см, үчүнчүсү 60 см. Бул өлчөмдөр комуз жасоодо чарасы менен комуздун моюнун өлчөгөндө тең ортосунан ашат. Мисалы, 70 см комуздун моюнунун узундугу 35 см, чарасынын узундугу 35 см, 65 см комузда 32,5 см ж. б. Бул комуздарды бала комуз, чоң комуз деп бөлөт. Физикалык жагынан алганда комуздун ортоңку кылын күүлөгөндө кайсы нотадан резонанс кубулушун берерин аныктайт. Резонанс - комуздун өздүк жыштыгы менен кылдын термелүү жыштыгы дал келген учурдагы комуздун так жана катуу үн чыгаруусу. Уста комуздун кылын катуу чыңабайт. Анткени ал учурда комуздан уккулуктуу үн чыкпастан чыңкылдап калат. Комузду чоң өлчөмдө, б. а. 80-90 см узундукта жасап, терең ойгондо комуздан күңгүрөмө, мыңкылдаган уккулуксуз үн чыгат. Эгер комуз өтө эле чакан жасалса да (60 смден кичине) үнү өтө эле чыңкылдак болуп калат. Комуздун даана уккулуктуу үн чыгарышы температурага, басымга, нымдуулукка жараша болот. Эртең мененки жана кечки салкында комуздан абдан уккулуктуу үн чыгат. Ал комузду сактаганда бирдей температурадагы бөлмөгө боосунан илип коёт. Комуздун чарасын же көңдөй бөлүгүн калыңыраак чапса, комуздан үв өтө эле пас чыгат. Жукараак чапса күңгүрөмө болот. Уста чапкан комуздун жогору жагы жукараак 0,6 см болуп улам калыңдайт, көчүгү 0,8 см келет. Андан кийин комуздун чарасынын көчүк жагы жогору жагынан да бир аз калыңыраак болот. Комуздун мойну (грифи) өтө түптүз болсо чечен комуз болот. Бир аз эле эңкейиш же иймейип турса ал күү келтирүүгө чоң залалын тийгизет. Мына ушуларды мыктылап изилдеп үйрөнгөн комуз уста комуз жасай турган өрүктү койдун кыгына түтөтүп же сомдолгон комузду сууга, солидолго эт бышымча кайнатат. Себеби, комузду чаап жатканда ийрейип кажып кетпейт. Комуз уста жана комузчу райондо Акматов Асан, Өмүров Ишенгазы, Тойгонбаев Камчыбек, Молдобаева Зарыл өңдүү шакирттерди өстүрүп чыгарган. Уулдары Таалайбек, Мидин, Саякбай, кызы Роза менен үй-бүлө ансамблин түзгөн.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Талас облусу
Талас облусу - Кыргызстандын түндүк батыш жагынан орун алган, өлкө ичиндеги территориясы жана калкынын саны жагынан эң аз жана чакан облус. Жалпы аянты 11 400 км², калкынын саны 2011-жылдагы эсеп боюнча 231 800 адамдан турат. Облустун борбору Талас шаары эң алгач кыштак катары 1877-жылы негизделген. Талас 1913-жылга чейин Ак-Чий кыштагы деп аталып, орус бийлигинин орношу менен бул жер Дмитриевка деп өзгөртүлүп, Дмитриевка борбор катары шаар деп белгиленет. Бирок Талас облусу аймак катары 1944-жылга чейин Чүй облусунун бир бөлүгү катары эсептелинип келген. 1944-жылы СССРдин Жогорку Советинин 22-июндагы чечимине ылайык Кыргыз ССРинин курамында облус катары уюштурулуп, борбору кайрадан мурдагы аталышы Талас шаары болуп аталган. 1956-жылы 18-февралда Фрунзе облусуна кошулуп, 1962-жылы бул облус жоюлган соң анын аймагындагы Талас району, Киров (Азыркы Кара-Буура) району жана Ленинполь (Бакай-Ата) району Республикага түз баш ийдирилген. Аймактык жактан 1980-жылдын 3-сентябрынан тартып 1988-жылдын 5-октябрына чейин азыркы Жалал-Абад облусуна караштуу Токтогул району Талас облусунун курамында болгон. Кыргыз Республикасы Эгемендүү Республика катары жарыяланганы Талас облусунун территориясы башка аймактардын эсебинен өзгөрүлө элек. Ошондой эле облустун курамына 4 район, 36 айылдык округ, 90 айыл, 1 шаар тибиндеги кыштак кирет.
Бартердик бүтүм
Бартердик бүтүм — бүтүмдүн түрү; товарлар жана кызмат көрсөтүүлөр башка товарларга жана кызмат көрсөтүүлөргө акча төлөмүсүз алмаштырылышы. Эл аралык маркетингде бир же бир нече товардын (кызмат көрсөтүүнүн) белгилүү бир санын наркы (баасы) боюнча окшош башка бир товарга же кызмат көрсөтүүгө алмаштыруу боюнча экспорттук-импорттук операция. Бартер валюта каражаттарын тартпастан, тышкы соодада товарлар менен кызмат көрсөтүүлөрдү түздөн-түз алмашууну жүргүзөт
Элирме
Элирме катуу чарчап-чаалыгуудан, астениялык невроздо, истерияда, катуу оорудан сакая баштаган учурда, талма ооруларында байкалат. Элирме уктап жаткан учурда борбордук нерв системасынын тормоздолушу мээнин кыймыл-аракетти жөнгө салуучу участкасына жетпей калган учурда пайда болот. Уйкудагы адам сүйлөнсө же төшөгүнө отуруп алса бул анча толук эмес тормоздолуу болуп саналат. Бирок уйкудагы адам жаткан жеринен туруп, максатсыз басып жүрсө же түшүн кууп кетсе Элирме деп атоого болот. Адатта алар эртең менен эч нерсе эстей алышпайт. Элирип басып жүргөн адам жыгылып кетип, бир жерин оорутуп алуусу мүмкүн. Кырсыкты болтурбоо үчүн Элирмеси бар адам жаткан бөлмөнүн эшик-терезесин бекем жаап, электр приборлорун өчүрүп, отту ачык жерде күйгүзүп калтырбоо зарыл. Элирип басып жүргөн адамды токтотуп, этият сүйлөп ойготуп, төшөгүнө жаткырып, кайра уктагыча кайтаруу керек. Балдарда мындай абал катуу уктоодон болушу мүмкүн. Элирмеден жапа чеккен адамды сөзсүз врачка көрсөтүү керек.
Берлин
Берли́н (Berlin [bɛɐ̯ˈliːn]) – Германиянын ордо калаасы жана эң ири шаары. Берлиндин калкынын саны 3 950 887.
Пишпек солдат, жумушчу депутаттар совети
ПИШПЕК СОЛДАТ, ЖУМУШЧУ ДЕПУТАТТАР СОВЕТИ –Пишпектеги офицер депутаттар совети менен жумушчу, кол өнөрчүлөр депутаттар совети бириктирилип, 1918-жылы майда түзүлгөн. Советти 1918-жылдын январына чейин эсерлер жетектеген. 1918-жылы1-январында Петроград менен Ташкенде орногон совет бийлигин таануу жөнүндө чечим кабыл алынган. 1918-жылдын мартынан Пишпек уезддик эл депутаттар совети деп аталган.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Беков Көчөрбай
Беков Көчөрбай Уста. 1928-ж. Кочкор районундагы Ормонкан айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. Веттехник болуп эмгектенген. Устачылыкка айтылуу зергерлер Шамшидин Оттукташ уулу, Капар Канташ уулу, өрүмчүлүккө Касым Чоткара уулу нускалаган. Ат жабдыктарын өрүп да, кайып да кармайт. Ал камчы өрүмүн кармоодо «жылан боор өрүмүн», «суйсал өрүмүн», «терме өрүмүн» бири-бирине өткөрө өрө алат. Куюшкан өрүмүндө анын кошундуларын өрүм араларынан ич ара өткөрүп өрүп кетүүсү аркылуу жымсал көрүнөт. Басмайылды узартып-кыскартууда анын тогоосун өз алдынча ыкма менен жасайт. Акты май колтук кылбоо үчүн ал он көктөн «жылан боор өрүмүн» төрт кыр чыгарат. Камчы өрүмү 2 карыш 2 эли өрүлсө алаканы менен 4 эли болуп, ал 2 карыш 2 эли камчы сапка чакталат. Уста темирди тордоп, ага жалтырак түстүү металлдарды, ага тете заттарды жаап, жыгач же мүйүз менен басып «жалатуу ыкмасын» колдонот. Жезди эритип куя турган көркөм калыптарынын асты-үстүнө чычырканактын көмүрүн арбын үйлөткөндө жез эркин эрийт. Көчөрбайдын өрүмчүлүк нускасын Талипбек Шаршенбай уулу алган.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Барымта адам
Барымта адам – мамлекетти, уюмду же айрым адамдарды кандайдыр бир аракеттерди жасоого аргасыз кылуу же андан баштартууга мажбурлоо максатында колго түшүрүлгөн жана/же кармалып турган жеке адам.
Аппликация
Аппликация (латынча applicatio - чаптоо) - кездемеге же кагазга түрдүү түстөгү кесинди чүпүрөктөрдү чаптоо же тигүү аркылуу түшүрүлгөн көркөм сүрөт; ушундай жол менен тартылган сүрөт, сайма. Аппликация кийим жана башка буюмдарды кооздоо үчүн да колдонулуп келген, көп элдерде азыр да кезигет. Мектепте негизинен башталгыч класстарда эне тили, орус тили, математика жана сүрөт сабактарында, жогорку класстарда тарых жана география сабактарында өтүлүүчү айрым окуу материалдарынын мазмунун конкреттештирүү максатында пайдаланылат. Көрсөтмө курал катары мектепте колдонулуучу аппликациялар адатта колдо жасалат.
Арбатская
Арбатская — ар сызыктар Москва метросунун участкаларынын аты.
Kiss
Kiss (негизинен KISS деп жазылат) - Пол Стенли, Жин Саймонс, Питер Крисс жана Эйс Фрелиден турган жана 1973-жылы, январда Нью-Йоркто түзүлгөн америкалык рок группа. Беттериндеги боектору жана сахна кийимдери менен белгилүү топ 1970-жылдардын аягында өрт менен дем алуу, кан чачуу, гитара чегүү, ракета учуруу, добулбас ургучтарын асманга ыргытуу жана пиротехника жардыруу сыяктуу жандуу аткаруулары менен атактуулукка жетишкен. Топ түзүлгөндөн бери солисттердин бир нече алмашуусуна туш болгон. Ал эми Стенли менен Сайммонс топто башынан бери ырдаган аткаруучулар. Топтун баштапкы түзүлүшүндө Стенли (вокалист жана ритмикалык гитарист), Сайммонс (вокалист жжана басс гитарист), Фрели (башкы гитарист жана вокалист) жана Крисс (добулбасчы жана вокалист) болгон.
Алар атайын мейкап жана костюмдарды кийип, китептеги каармандардын ролдорун чагылдырышкан. Мисалы: Жылдыз бала (Стенли), Шайтан (Сайммонс), Космонавт же Космос учкучу (Фрели) жана Мышык адам (Крисс). Крисс менен Фрели креативдүүлүктөрүнүн төп келбегендиги үчүн, 1982-жылы топтон четтетилген.
Кыпа-Тэкотэдыль-Кы дарыясы
Кыпа-Тэкотэдыль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тэкотэдыль-Кы дарыясынын сол жээгинен 18 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 42 км.
Kiss
Kiss тобу 100 млндон ашуун ыр жаздыруу жана 21 млн RIAA сертификациялаган ыр жыйнак саткан. 2014-жылы, 10-апрелде Kiss тобу "РокнРолл даңк залына" киргизилген.
Кыпа-Тэкотэдыль-Кы дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Австралиялыктар
Австралиялыктар - 1) Австралиянын жергиликтүү калкы (аборигендер). 1991-жылдагы эл каттоонун жыйынтыгы боюнча 265 459 адам өздөрүн аборигендер деп катталышкан. Австралиялыктардын тили 26 топко бөлүнүп, 500 (кээ бир изилдөөлөрдө 200) диалектиде, көп бөлүгү англис тилинде же пиджин инглиш тилинде сүйлөшөт. Австралиялыктардын ата-бабалары 40 миңдей жыл мурда түштүк -чыгыш Азиядан келгендер. Саны 100-2000 (көп бөлүгүндө 500-600) адамдан турган 400-700дөй урууга бөлүнүп, ар уруунун өзүнчө аймагы болгон. Алардын ичинен белгилүүлөрү: Австралиянын түштүк-чыгышында камиларой, курнай, нарриньер; чыгышында вакка, каби; борбордук бөлүгүндө арабан, аранда, варрамунга, диери; түндүк-батышында кариера, ньоль-ньоль аттуу уруулары мекендешет. Аборигендер 19-кылымга чейин негизинен адчылык жана балык уулоочулук менен кесиптенип, жыгач, сөөк, таш куралдарды колдонушкан. Кээ бир урууларынын негизги куралы бумеранг болгон. Австралиялыктар ыйык деп эсептешкен буюмдардын беттерине, өз денелерине сүрөттөрдү тартышып, тотемдик түшүнүктөгү магиялык ырым-жырымдарды жасашкан. Алар еврейлик колониялаштырууга чейин 300 миң адам болсо, түпкү жергиликтүү элдин резервацияланышы, жугуштуу оорулардын таралышы жана ачкачылыктын негизинде 1966-ж. 40 миңи гана калган. Дүйнөлүк экинчи согуштан кийин турмуш шарттары жакшырып, элдин саны өстү. 1967-ж. аборигендерге бардык граждандык укуктар берилген. Азыркы мезгилде Австралиялыктардан интеллигенция пайда болуп, элдин 70%и шаарда, шаарчаларда жашашат; 2) улут, Австралиянын негизги калкы, саны 19 400 миң киши (2001). Австралиялыктардын курамын аборигендер (1%), европалыктар (95%), азиялыктар (4%) түзөт. Англис тилинин австралия диалектисинде сүйлөшөт. 17-кылымдын башталышында Австралияга Европадан алгач голландиялык моряктар келген. 1768-71-жылдагы Ж. Куктун экспедициясынан кийин Австралияга Англиядан, Ирландиядан, Шотландиядан; 1851-61-ж. Австралиядан алтын табылгандан кийин Германия, Нидерландия, Грекия, Италия, Кытай, АКШ, Канададан эмигранттар келген. Австралиялыктар 400 миңден 1200 миңге чейин өскөн. 1901-ж. 1-январда колониялар Австралия Союзуна биригип, доминион укугуна ээ болушат. Экинчи дүйнөлүк согуштун аягында Австралиянын эли 7,4 млнго жакын адамды түзсө, согуштан кийин 5 млн адам көчүп келген. Австралияда азыркы мезгилде 100дөн ашык улут жашап, 75-100 тилде сүйлөшөт. Калкынын 85%ке жакыны шаарда жашашат. Дини боюнча негизинен христиандар. Кыштактарда жашаган Австралиялыктардын негизги кесиби кой чарбачылык, вино жасоо, ошондой эле тамеки, кант камышын өстүрүшөт.
Жуманазаров, Сатымкул
Жуманазаров Сатымкул (1951-ж. т., Кара-Буура району, Жоон-Дөбө айылы-2007) — спортчу, жөө күлүк, СССР спортунун эл аралык класстагы чебери (1979). СССР спортуна эмгек сиңирген чебер (1981). 1980-ж. Кыргыз мамлекеттик дене тарбия институтун бүтүргөн. 1985—91-жылдары Бишкек шаарындагы «Колхозчу» ыктыярдуу спорт коомунда: «Эмгек резервдери» ыктыярдуу спорт коомунда машыктыргыч, 1992-жылдан Тоң районунун Кажы-Сай шаарчасындагы спорт комплексинде башкы директор. Жеңил атлетика менен 1968-жылдан машыгат. 1974-ж. «Правда» гезитинин байгесине арналган жеңил атлетикалык кросстун бүткүл союздук финалында 14 км аралыкка чуркоодо 2-орунга чыккан, СССРдин чемпионатында 10 км аралыкка чуркоодо коло жана күмүш медалдарга ээ болгон. 1980-ж. Москва шаарында өткөн 22-Олимпиялык оюндарда 42 км 195 м аралыкты 2 саат 11 мин 16 секундада чуркап өтүп, советтик марафончулардын олимпиялык жарышка катышуу тарыхында 1-жолу 3-орунду ээлеп, коло медалды жеңип алган. 1977—80-ж. СССР чемпионаттарында кумүш медалдарды алган. Япония, Германия, Греция, Финляндияда өткөрүлгөн марафондук чуркоолордо да жеңиштерге жетишкен. Медалдар менен сыйланган.
Айрым шилтемелер
Сатымкулдай күлүк чыгар бекен? Бишкекте Сатымкул Жуманазаров атындагы сыйлыктар тапшырылды ДАҢАЗАЛУУ ЖӨӨ КҮЛҮК САТЫМКУЛ ЖУМАНАЗАРОВ КАЗА БОЛДУ
Тебеняк (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы Курган шаарынан Есет дарыясынын куймасына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Шайык Жамансариев
Акын, жазуучу, журналист Шайык Жамансариев Ак-Суу районунун Тепке айылында 1915-жылы 5-майда туулган. 1929-жылы Фрунзе шаарындагы педагогикалык техникумду, андан кийин мамлекеттик педагогикалык институттун тарых факультетин бүтүргөн. 1948-жылы Москвадагы Жогорку партиялык мектептин бир жылдык журналистика бөлүмүн аяктаган.
Ал 1935–1937-жж. «Кыргызмамбаста» редактор, 1938–1940-жж. Жалал-Абад, кийин Каракол шаарларындагы окуу жайларында мугалим, 1940–1943-жж. Компартиянын Балыкчы райондук комитетинде бөлүм башчы, Ысык-Көл обкомунда лектор, 1943–1952-жж. облустук «Ысык-Көл правдасы» гезитинин башкы редактору, 1953–1974-жж. Кыргыз ССР Министрлер Советинин социалдык-маданият иштери боюнча бөлүм башчы, кийин Элге билим берүү министрлигинин кадрлар башкармасынын начальниги, 1974–1986-жж. «Эл агартуу» журналынын башкы редактору болгон.
Кызылча суюлткуч
Кызылча суюлткуч — кант кызылчасын жөөк бойлой суюлтуп, топуракты жумшартуучу жана отоо чөптөрдү жок кылуучу машина. Мурда СССРде УСМП-5,4 жана ПСА-2,7 маркасындагы Кызылча суюлткучтар чыгарылган, ЮМз-6АЛ/Ам, МТЗ-80/82 жана башка тракторлоруна чиркелген. УСМП-5,4 Кызылча суюлткучу 12 (жөөк аралыгы 45 см) жана 8 (жөөк аралыгы 60 см) жөөктөгү кызылчаны суюлтат. Негизги тетиктери: рама, кызылча суюлтуучу фреза, тракторго чиркелчү механизм, таяныч дөңгөлөк. Кызылча суюлтуучу секциялары рамага асма аркылуу биригет. Бычагы (узундугу 50 мм) таяныч кыймылдаткыч дөңгөлөктөн конус редуктор аркылуу кыймылга келет (айланат). Суюлтуучу фреза агрегаттын жүрүү багытына 40° бурч боюнча жайгашат. Ар бир фрезага 6дан 18ге чейин бычак орнотулуп, алар дискте бир, эки же үчтөн жайгаштырылат. Бычактын топуракка терең же тайыз кириши бурамалуу механизм аркылуу жөнгө салынат. Саатына 3,5 га жердеги кызылчаны суюлтат.
Тула
Тула - РФтеги шаар, Тула облусунун адм. борбору.
ЖОЖдор, театрлар (алардын ичинен драма, жаштар ж. б.), музейлер (алардын ичинен кооз курал-жарактар (1724)) бар. 1382-ж. негизделген, 17-кылымдан темирден майда барат даярдоонун борбору болгон. 1941-ж. октябрь, декабрь айларында Кызыл Армиянын бөлүктөрү жана шаар калкы Туланы баатырдык менен коргоп, Москванын жанында фашисттик-немецтик аскерлердин кыйрашына шарт түзгөн. Кремль (1514-21), Успенье собору (1762-64), Благовешение чиркөөсү (1692) сакталган. Шаарга 1976-ж. Баатыр шаар наамы ыйгарылган.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Беккелдиев Бекмамбет
Беккелдиев Бекмамбет (1928-1990) Ат жабдыктарынын чебери, жыгаччы. Ак-Талаа районундагы Кара-Бүргөн айылында төрөлгөн. Милиция органдарында иштеп, устакерчиликти кошумча кесип катары уланткан. Анын чапкан ээринде эски усталардай кашын бүркүт томоголонтуп, ак каңкы ээрдин түспөлүн берген. Ал көбүнчө кайык ыкмасын пайдаланып, жүз элүүдөй ат жасалгасын кардарларга карматкан. Өз чөйрөсүнө түндүкчү катары да таанылган. Эмгеги түстүү баттамада.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Аппорттор
Аппорттор (англисче contridution of capital) - акцияга төлөө үчүн акционердик коомго түшкөн мүлк. Булар товарлар, соода жана өнөр жай ишканалары, акча капиталынын белгилүү бир суммасына теңештпрплүүчү жана баалануучу курулушгар түрүндө берилиши мүмкүн. Көпчүлүк учурда уюштуруучулар түзүлүп жаткан акцпонердик коомдорго аппорттор катары жогорку баа менен өз ишканаларын жана товарларын беришет да, натыйжада мүлктүн анык баасына салыштырмалуу алар акцияларды кыйла арбын алышат.