cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жүрөк-кан тамыр системасы
Миокарддын инфаркты
Миокарддын инфарктын ооруканада гана дарылайт. Жүрөктүн иштеши жүрөк булчуңунда кошумча кан айлануунун жана инфарктка чалдыкпаган жүрөк булчуңдардын кубаттуулугунун акырындап жогорулашы менен жакшыра баштайт. Бул көп убакытты жана врачтын сунуштарын чыдамдуулук менен аткарууну талап кылат. Ошондой эле атеросклероздун өөрчүшүн да алдын алууга аракеттенүү зарыл. Кээ бир оорулуулар көкүрөгүнүн тушу ооруганына чыдап, нитроглицеринди ичпей коёт. Стенокардиянын ар бир пристубунда, эгерде врач сунуш кылса нитроглицеринди кабыл алуу зарыл. Жүрөктүн ишемия оорусун дарылоо көп убакытка созулат жана комплекстүү түрдө врачтын көзөмөлүндө жүргүзүлөт. Жогоруда айтылган кеңештер жүрөктүн ишемия оорусунун күчөп кетишин, ошондой эле кардиосклерозду алдын алууда өтө маанилүү. Кардиосклероз билинбей жүрүп, электр-кардиограммадагы өзгөрүүлөр боюнча гана аныкталат. Кээде кардиосклероздун белгилери жүрөк ритминин бузулушу (аритмиялар) жана жүрөк ишинин начарлашы болот. Аритмия термини жүрөктүн кагуу (жыйрылуу) ритминин нормадан чыгуусун түшүндүрөт. Аритмия көп учурда борбордук жана вегетатив нерв системаларынын оорусунда, эндокрин ооруларында болот. Аритмиянын көп түрү жүрөктүн функциясына жана кишинин жашоосуна коркунуч туудурбайт. Бирок анын алгачкы белгилери пайда болор замат врачка кайрылуу керек, врач электр-кардиограмманын жардамы менен туура диагноз коюп дарылайт. Аритмия нерв системага, психикалык жана эмоциялык абалдарга байланыштуу дени соо кишилерде да пайда болот. ошондой эле башка органдар жабыркаганда рефлекстик түрдө жүрөктүн кагуу калыбы бузулат. Аритмия көбүнчө синус түйүнүнүн жана жүрөктүн өткөргүч системасынын жабыркоосунан келип чыгат.
Синус аритмиясы
Синус аритмиясында жүрөктүн синус түйүнүнүн активдүүлүгү өзгөрүп турат, кээ бир жүрөк ооруларында кездешет. Нормалдуу ритмдин тездеши (синус тахикардиясы) жана сейректеши (синус брадикардиясы) дени соо кишилерде көп жылдар бою боло берет.
Пароксизмалуу тахикардия
Пароксизмалуу тахикардияда капысынан кескин түрдө жүрөк тез (минутасына 200 жолу) согот. Ал приступтар борбордук нерв системасынын, калкан сымал бездин ооруларында байкалат.
Экстрасистолия
Экстрасистолияда жүрөк булчуңунда кошумча козголуу очоктору пайда болушунан жүрөк ритми бузулат. Киши ал учурда жүрөгү иретсиз каккандай же токтоп калгандай сезет.
Жүрөк блокадасы
Жүрөк блокадасында анын дүлөйчөсүнөн карынчаларына же карынчасынын ичинде импульстардын өтүүсү бузулуп, ритм көп учурларда туура болот. Жүрөк блокадасы миокардитте, жүрөктүн ишемия оорусунда пайда болушу мүмкүн. Дүлөйчө-карынчалардын толук эмес блокадасында импульстар дүлөйчөдөн карынчаларга жай өтүп, кээ бири жетпей калат. Толук блокадасында синус түйүнүндө пайда болгон импульстар дүлөйчөлөрдү гана жыйрылтат. Ошондуктан бул оорулуулардын пульсу өтө сейрек болот. Мында мээнин кан менен камсызданышы начарлап, эстен танышы мүмкүн, эмгекке жарамдуулугу азаят. Жүрөктүн блокадасы электр-кардиограмманын жардамы менен гана билинет.
Диртилдеме аритмия
Диртилдеме аритмияда жүрөк дүлөйчөлөрү толук эмес, карынчалары болсо өз алдынча иретсиз жыйрылат. Ал жүрөк кемтигинин кээ бир түрүндө, жүрөк ишемиясында, диффузиялык ууландыруучу богокто кездешет. Аритмияны түрдүү ыкмалар менен врач дарылайт. Нерв системасынын бузулушуна байланыштуу аритмияларда сеп алдыруучу дарылар берилет.
Электр-импульстук терапия
Кардиологиялык	борборлордо электр-импульстук терапиянын жардамы жана жүрөктү жасалма электрстимулдоо менен жүрөктүн бузулган ритмин оңдоо мүмкүн. Жүрөк ишинин начарлашы — жалгыз гана жүрөктүн оорусу эмес, ал жүрөк өзүнүн функциясын толук аткарууга күчү жетпегендигин далилдеген белгилердин (көгөрүү, дем кыстыгуу, буттун шишиши жана башка) жыйындысы. Көп учурда жүрөк ишинин начарлашынын өнөкөт түрү байкалат. Ал акырындык менен билинбей башталып, оорулуу демейде врачка кеч кайрылат, бул болсо дарылоо процессин кыйындатат жана узартат. Оорунун алгачкы мезгилинде жүрөктүн ишин жана кан айланууну калыбына келтирүү оңоюраак болот. Күйүгүү жүрөк ишинин начарлашынын белгиси болуп эсептелет. Жүрөк начар иштегендиктен кан ткань менен органдарда жай жүрүп, ал жерде суюктук топтолот; оорулуунун салмагы көбөйөт, андан кийин бут же дене шишийт, ар кайсы жери көгөрөт.
Дарылоо
Жүрөк ишинин начарлашын врач гана дарылайт. Ага оорулуу өзү көмөктөш болуп, тиешелүү режимди сактоосу зарыл. Бул эч бир дары менен алмаштыргыс натыйжаларды берет. Аны дарылоодо жүрөккө күч келтирүү жана тамак-аш менен берилген кайнатма туздун өлчөмү азайтылат; заара айдама каражаттар, керектүү туздар (мисалы, калий туздары) берилет. Көп учурда ар бир оорулууга врач тиешелүү дарынын белгилүү өлчөмүн ичүүнү сунуш кылат. Эгерде жүрөк ишинин начарлашы өнөкөт жүрөк оорусунан келип чыкса, кан айлануу калыбына келсе да дарыланууну токтотпой врачтын сунушу боюнча дарыны аз өлчөмдө алып туруу керек.
Катуу кармаган жүрөк ишинин начарлашы коркунучтуу, бирок сейрек кездешет. Анда кокусунан көбүнчө түнкүсүн муунтуп, жүрөк астмасынын пристубу кармайт. Ал учурда шашылыш медициналык жардам келгенге чейин оорулууну ыңгайлуу отургузуп, аркасын жөлөп, нитроглицерин, корвалол, валокордин берүү зарыл. 20-кылымда өндүрүштүн техникалык жабдылышы, турак жай шартынын оңолушу, транспорттун көптүгү кишинин (өзгөчө шаардыктар) азыраак кыймылдашына алып келди. Көп жыл бою аз кыймылдоо ден соолукка терс таасирин тийгизет (Гиподипамия). Өөрчүбөгөн булчуңдар кишини алсыздандыруу менен бирге, түрдүү вирустук жана бактериялык ооруларга туруктуулугун төмөндөтүп, жүрөктүн сезгенүү ооруларынын пайда болуу мүмкүндүгүн көбөйтөт. Аз кыймылдаган кишилер бул учурда өтө семирет. Өтө семирүү атеросклероздун пайда болуу коркунучун туудурат. Дайыма аз кыймылдаган кишилер демейдеги кыймылды талап кылган жумушту кыйынчылык менен аткарат, айрым учурда ооруга окшоп кетет. Мындай учурда атеросклероз, гипертония оорусунун пайда болушуна шарт түзүлөт.
Жаман адаттар
Кээ бир кишилер өзүнө күч-кубат алыш үчүн түрдүү зыяндуу адаттарга (мисалы, тамеки тартуу) кабылат. Тамеки тартуу — Жүрөк-кан тамыр системасынын ооруларын пайда кылууда негизги факторлордун бири. Жүрөк-кан тамыр системасынын ооруларын алдын алууда жашка жана ден соолуктун абалына ылайык дайыма кыймыларакетте болуу өтө маанилүү. Дайыма кыймылда болуу, машыгуу бардык ооруларга «дары» болбосо да, көп оорулардан сактайт. Ашкере өз алдынча машыгуу, контролсуз кыймыл-аракет ден соолукка зыян келтирип, жүрөк кан тамыр оорусун күчөтүп, кабылдоого алып келет.
Кардиологиялык борборлор
Айрым ири шаарларда консультация берүүчү кардиологиялык борборлор уюштурулган. Аларда электр-кардиограммаларды дистанциялык каттоо мүмкүнчүлүгү болот, ал миокарддын инфарктына тез диагноз коюуга жана оорулууну эрте ооруканага жаткырууга мүмкүндүк берет.
Дарылоонун өзгөчө түрү — реабилитация, башкача айтканда кайра калыбына келтирүүчү дарылоо. Ал жүрөк же кан тамыр оорусунан сакайып, али алы-күчүнө келе элек оорулуунун ишке жарамдуулугун калыбына келтирүүгө багытталган. Ал кабылдабаган миокарддын инфарктын дарылоодо, ошондой эле жүрөкө же ири кан тамырларга операция жасагандан кийин да колдонулат. Калыбына келтирүү кардиологиялык санаторийлерде, кээде амбулаториялык шартта врачтардын көзөмөлүндө жүргүзүлөт.
Хирургия
Азыркы хирургиянын жетишкендиктери мурда айыкпас ооруларды айыктырууга жол ачты. Хирургиялык операция менен тубаса же кийин пайда болгон жүрөк же ири кан тамырлардын кемтигин оңдоого мүмкүнчүлүк болду. Бардык медициналык жардамдай эле, хирургиялык операция өз убактысында жасалса натыйжалуу болот. Бардык республикаларда адистештирилген кардиохирургиялык бөлүмдөр уюштурулган. Биздин республикада 1977-ж. кардиология илим изилдөө институту уюшулуп, анын составында илимий тармактар клиникасы, консультациялык поликлиникасы бар. Ал жүрөк-кан тамыр системасынын ооруларын кеңири изилдеп, Методикалык иштерди жүргүзүп, кардиолог адистерди даярдайт.
Таш-Елга (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Таш-Елга — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Маядыков айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 48 киши. Почта индекси — 452304, ОКАТО коду — 80224816004.
Мамбетакунов, Эсенбек
Мамбетакунов Эсенбек
Бала чагы
Мамбетакунов Эсенбек 1944-жылдын 15-февралында Кыргыз Республикасы, Нарын облусу, Ат-Башы районунун Жаңы-Күч айылында туулган. Атасы Шайылда уулу Мамбетакун ушул айылдын уюштуруучусу жана колхоздун башкармасы болуп иштеп жүрүп, 1948-жылы каза болгон. Эсенбек 1950-жылы Жаңы-Күч башталгыч мектебинин биринчи классына кирип, аны 1954-жылы бүтүргөн. Андан кийин Калинин атындагы мектептен 7-классты, Кара-Суу орто мектебинен 8-классты, Пограничник орто мектебинен 10-классты 1960-жылы жакшы баалар менен аяктаган. Ошол эле жылы ал Кыргыз мамлекеттик университетиндеги физика- математика факультетинин физика бөлүмүнө кирип, аны 1965-жылы физик, физика мугалими адистигин алуу менен бүтүргөн. Эмгек жолун 1965-жылы Ат-Башы айылындагы №2-Ленин атындагы окуу орус тилинде жүргүзүлгөн орто мектепте физика мугалими болуу менен баштаган. 5-класста математика, 6-11-класстарда, андан сырткары ошол эле мектептин кечки жана сырттан окуу бөлүмдөрүндө да физика жана астрономия боюнча орус тилинде сабак берген. Ошол жылдары эле физиканы окутуунун методикасын жакшыртуу маселесине көңүл бөлүп, ал боюнча тажрыйба топтой баштаган. Алсак "Физикалык кээ бир тапшырмалар" деген көлөмдүү макаласы "Мугалимдер газетасынын" 1966- жылдагы эки санына (22.01, 16.08) жарыяланган. 1967-жылдын октябрынан мектептин директорунун тарбия иштери боюнча орун басары деген кызматтын жаңы киргизилгенине байланыштуу Э.Мамбетакунов ошол орунга дайындалган. Бул иште да үзүрлүү эмгектенүү менен бирге райондук жана республикалык газеталарга "Лекторская группа", "Мүнөздү талбай билёли", "Коомчулук колдоого алса", "Личность учителя", "Улуу юбилейдин урматына", "Илимдин негизинде", "Пусть учитель будет другом родителей", "Ата-энелер менен тыкыз байланыштабыз" деген макалаларды жарыялаган.
Мамбетакунов Эсенбек 1971-жылдын август айында Фрунзе политехникалык техникумунда физика мугалими болуп иштеген. Анын ой максаты, биринчиден борбордогу илим-билимге жакындоо, экинчиден физиканы окутуу боюнча тажрыйбасын бекемдөө, үчүнчүдөн келечекте физиканын методикасы боюнча аспирантурага кирүү эле. Чындыгында эле бул техникумда ал физиканы окутуу, анын ичинде демонстрациялык иштерди өткөрүү, окутуу процессии автоматташтыруу, программалап окутуу жана текшерүү боюнча жогорку кесиптик билгичтиктерге ээ болду. Ага тажрыйбалуу педагог Е.А. Евдокимов комок берген. Ушул жылдар аралыгында "Мугалимдер газетасынын" беттеринде физика мугалимдерине жардам катары "Лабораториялык жумуштар", "ФИзика жана физкультура", "Физикалык кубулуштарды демонстрациялоонун өзгөчөлүкторү" деген макалалар жарык көргөн. Окутуучулук ишти аткаруу менен бирге атайын курстарга катышып философия жана чет тили боюнча кандидаттык экзамендерди ийгиликтүү тапшырган. 1973-жылы 18-декабрда Кыргыз педагогика илим-изилдео институтунун физиканы окутуу методикасы боюнча күндүзгү бөлүмдөгү аспирантурасына конкурстук негизде кабыл алынган. Илимий жетекчи катары педагогика илимдеринин доктору, профессор, Челябинск мамлекеттик педагогикалык институтунун физиканы окутуу методикасы кафедрасынын башчысы, Россия билим берүү академиясынын академиги А.В.Усова дайындалган. Мына ушундан баштап Эсенбек Мамбетакуновичтин максаттуу багытталган илим изилдоо иши башталган десек болот. Ошентип 1976-жылы 10-ноябрда "Окуучулардын физикалык түшүнүктөрдү өздөштүрүүсүнүн сапатын жогорулатуу көнүгүүлөр системасын түзүү жана колдонуу методикасы" деген темадагы кандидаттык диссертациясы мөөнөтүнөн мурда аякталып, талкууга коюлган жана 1978- жылы 28-сентябрда Низами атындагы Ташкент мамлекеттик педагогикалык институтунда ийгиликтүү корголгон. 1976-жылдын ноябрынан Э. Мамбетакунов Кыргыз педагогика илим- изилдөө институтунда кенже илимий кызматкер, ага илимий кызматкер, сектор башчысы болуп иштеп, 1982-жылы 2-февралда СССР дин 50 жылдыгы атындагы Эмгек Кызыл Туу ордендүү Кыргыз мамлекеттик университетинин жалпы физика жана физиканы окутуу методикасы кафедрасына ага окутуучу болуп которулган. 1985-жылы 25-сентябрда СССРдин Жогорку аттестациялык комиссиясы доценттик наам ыйгарган. 1989-1990-жылдары "Окуучулардын табигый илимий түшүнүктөрүн калыптандырууда предметтерди байланыштырып окутуунун дидактикалык функциялары" деген темадагы докторлук диссертациясын бүтүрүү максатында ага илимий кызматкери болуп которулган. Аталган темадагы докторлук диссертациясын Низами атындагы Ташкент мамлекеттик педагогикалык институтунда 1992-жылдын 11-июнунда СССРдин Жогорку аттестациялык комиссиясы Э.Мамбетакуновго педагогика илимдеринин доктору деген окумуштуулук даражаны 13.00.01-жалпы педагогика адистиги боюнча ыйгарган. Ал эми 1994-жылдын 9-июнунда Кыргыз Республикасынын Жогорку аттестациялык комиссиясы физиканы окутуу методикасы кафедрасы боюнча профессор наамын берген.
Садык Шер-Нияз
Садык Шер-Нияз (төр. 10-март, 1969; Чоң-Капка, Манас району, Талас облусу, Кыргыз ССРи, СССР) — Кыргызстандык саясатчы жана коомдук ишмер, ошондой эле жазуучу, продюсер, кинорежиссер, сценарист. «Айтыш» коомдук фондунун, "Калемгер" адабий клубунун, "Айтыш Фильм" киностудиясынын, «Кыргызстан – кыскаметраждык фильмдердин өлкөсү» эл аралык кинофестивальдын негиздөөчүсү, «Ак-Илбирс» кино сыйлыктын бирден бир негиздөөчүсү, Кыргызстан Кинематографисттер Союзунун Төрагасы. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты.
Өмүр баяны
1969-жылдын 10-мартында Талас облусунун Манас районундагы Чоң-Капка айлында туулган.
Мамбетакунов, Эсенбек
Окуучулары
Профессор Э.Мамбетакуновдун илимий жетекчилиги менен 5 докторлук (Ким B.JL, Уметов Т.Э., Сияев М., Мааткеримов Н.О., Раимкулова А.С.), 18 кандидаттык (Гудимова А.Н., Фатеева А., Чыныбаев P.P., Андюшечкин А.В., СадыковаЖ., Касенова С., Фаизова Л.Х., КурманЬаев е., Келоаев к., ьаоаев М.Д., Токтогулов А., Алиев Т., Байсеркеев А., Мурзаибраимова Б., Абдывалиева К., Абакирова Г., Исмаилова Г.Д., Бугубаева В.) диссертациялар корголгон. ==Эмгектери== 400гө жакын илимий-методикалык эмгектердин автору. 160 илимий-методикалык эмгектин (анын ичинде 5 монография, 2 окуу китеби, 9 окуу-методикалык колдонмо) автору. ). Алардын негизгилери төмөнкүлөр: 1.	Формирование естественнонаучных понятий у школьников на основе межпредметных связей. - Б.: 1991. - 240 с. 2.	Физика: 7-8-9-класстар үчүн окуу китеби. - Бишкек, 2003, 2008, 2009. - 1078 б. 3.	Физиканы окутуу теориясы жана практикасы. - Бишкек, 2004. - 490 б. 4 Педагогиканын негиздери. - Б.: 2008. - 304 б. 5. Методология и качество педагогических исследований. - Бишкек, 2010. - 102 с.
Садык Шер-Нияз
Билими
Жогорку билимдүү.
Мамбетакунов, Эсенбек
Сыйлыктары
Билим берүүнү гумандаштыруу боюнча эл аралык академиянын анык мүчөсү (1995, Бийск), Кыргызстанда педагогикалык адистигине докторлук диссертация коргоо боюнча атайын Кеңештин төрагасы (1993—95). Кыргыз Республикасынын (1984), СССРдин эл агартуу отличниги (1987
Садык Шер-Нияз
Коомдук ишмердүүлүгү
Негиздегендери: Мүчөсү
Мамбетакунов, Эсенбек
Интернеттеги шилтемелер
Профессор Эсенбек Мамбетакунов:
Садык Шер-Нияз
Тасмаграфиясы
Режиссёр:
Сценарийлери:
Жарык көргөн китеби
Ак таңдайлар. – Б.: Бийиктик, 2005. – 250 б. (авторлош).
2-Кулега (дарыя)
2-Кулега — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - 1-Кулегадарыясынын сол жээгинен 6 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Обь Чулым дарыясынын куюлушунан Кеть дарыясынын куймасына чейин. Дарыянын айрыгы — Чулым, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Тикен куйрук ийнелик
Түрдүн жетилген стадиясынын сырткы түзүлүшү
Ири ачык түстөгү ийнелик, сары фондо өзгөргүч кара сүрөтүү бөлүкчөлөрү бар. Денесинин узундугу 55–74 мм, алдынкы канаты 40– 49 мм. Көздөрү бир чекитте тийишип жанаша жайгашкан. Ургаачысы эркегинен чоңураак, жыныстык диморфизм анча өнүккөн эмес. Жумуртка салгычы чоң, аналдык өсүндүсүнөн бир топ узун.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Тянңшанң, Памир, Алай Гиндукуш (Өзбекстан, Тажикстан, Афганистан, Кыргызстан, Түштүк Казакстан). Кыргызстанда: Лейлек өзөнүнүн капчыгайы (Түркстан тоо кыркасы) жана Эчкилүү тоо кыркасы, Бешарал коругу (Чаткал дарыясынын оң жээги), Сарычелек коругу , Атойнок тоо кыркасы (Күрпсай капчыгайы), ошондой эле Тар суусунун бассейнинде да (Карой капчыгайы) кезигиши ыктымал. Ысыккөл коругунда көрсөтүлүшун такталышы зарыл.
Жашаган аймактары
Имаго алдындагы фазасы көпчүлүк учурда муз менен кардан пайда болгон тоо булактарында өнүгүүгө жөндөмдүү ийнеликтин Орто Азия тоолорундагы жалгыз түрү. Бирок кар менен булактан азыктанган, жылуурак, таза өзөн сууларды кыйла артыгыраак көрүшөт. Эч качан түздүктөрдө кездешпеген, кадимки тоо жандыгы. Кыргызстанда агын суулардын төмөнкү жана ортонку зооналарында кездешет, деңиз деңгээлинен 800–2000 м бийиктик алкагында катталган. Тукумдагы ийнеликтердин личинкалары таза агын сууларда жашайт, жырткыч, суунун түбүндөгү кум-чополорго көмүлүп алышат.
Алкалоиддер
Ак шишик (күпчөк) — организмдин тканы менен көңдөйүнө суюктуктун ашыкча чогулушу. Көбүнчө териде, тери алдындагы май клетчаткада, плевра жана ич көңдөйлөрүндө, калта ж. б-да байкалат. Ак шишик суюктугунун составында суу, натрий жана калий туздары, бир аз белок жана лейкоциттер болот. Кан тамыр капилляры аркылуу ткань суюктугу менен кан суюктугунун ортосунда дайыма алмашуу жүрүп турат. Кан тамырдын капталы аркылуу тегерегиндеги тканга суюктук бөлүнөт. Ак шиш кан тамырдан тканга суюктук көп бөлүнүп, бирок кайра сиңүү кыйындаса же такыр токтоп кал ган учурда пайда болот. Кан тамырда жана анын тегерегиндеги тканда калийдин жана натрийдин өлчөмүнүн өзгөрүшү да ак шишике алып келет. Буга кан тамырдын өтө жабыркашы, кысылып калуусу веналардын варикоздук кеңейишинде, тромбофлебитте кандын жай жылышы, жүрөк ишинин начарлашы, бөйрөк оорулары (к. Нефрит) түрткү болот. ак шишик менен коштолуучу ооруларда суу-туз алмашуу бузулат.
Тикен куйрук ийнелик
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Личинкасынын өнүгүү мөөнөтү белгисиз. Имагосунун учуусу майдын аягынан июлдун аягына чейин. Ургаачылары учуу маалында тайыз суулардын түбүнө болжол менен 140ка жакын жумуртка таштайт. Эркектери үчүн аймактык жүрүм- турум мүнөздүү.
Алкалоиддер
Ак шишик жалпы жана жергиликтүү болуп айырмаланат. Жалпы Ак ш. денени, кол-бутту симметриялуу басат. Ал жүрөк начарлаганда, бөйрөктүн кээ бир ооруларында, боордун циррозунда байкалат. Жергиликтүү А. ш. вена кысылып калганда же сезгенүү реакциясынын натыйжасында болот. А. ш. басканда органдын, дене бөлүгүнүн, кол-буттун формасы бузулат. Көпкө А. ш. басканда ал жердин тканы азыктанбай, инфекция кирип, жаранын пайда болушуна шарт түзүлөт. Бул учурда терини травмадан сактоо, таза кармоо, одуракай ич кийим кийбөө, ич кийимди бат-бат алмаштыруу, марганец кычкыл калийдин мала эритмеси менен терини сүртүү, теринин сыйрылган жерине бриллиант жашылынын 1%түү эритмесин сыйпоо керек. А. ш. баскан оорулуу өзүн-өзү контролдоп, кабыл алган жана бөлүп чыгарган суюктукка көз салуусу, тамакка кошулган тузду өтө аз пайдалануусу зарыл.
Тикен куйрук ийнелик
Чектөөчү факторлор
Агын суулардын булганышы жана алардын ар кандай себептер менен соолуп калышы.
Алкалоиддер
Азыркы медицинанын жетишкендиктери, заара айдама дарылар туз-суу алмашууну жөнгө салат. Ошондой эле калийи көп тамак (сүт азыктары, абрикос, кургак өрүк ж. б.) сунуш кылынат. Жүрөгү, боору, бөйрөгү оорулуулардын врачка өз убагында көрүнүп туруусу А. ш-тин алдын алат.
Тикен куйрук ийнелик
Уюштурулган коргоо аракеттери
Жердеген жерлери Сарычелек коругунун коргоосунда турат ошондой эле формалдуу түрдө Бешарал коругуна да кирет.
Арстанбап
Арстанбаб-Кыргызстанда Базар-Коргон районундагы курорт жайы. Абасы кычкылтекке бай, 1945-жылдан тартып мамлекеттин коругу болуп саналат. 265 миң гектар жерди дарак ээлейт.Орто эсеп менен жылына үч миң тонна жаңгак, беш миң тонна алма, беш жүз тонна мисте жана башка миваkар жыйнап алынат
Тикен куйрук ийнелик
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Агын сууларды булгануудан жана соолуп калуудан алдын алуу, личинкаларынын жашоо тиричилигин кененирээк изилдөө жана ареалын тактоо зарыл.
Статусу
II категория (VU A4bc; B2b(iii,iv); D2). Саны кыскарууга багыт алган белгилүү гана жерлерде кездешүүчү түр.
Арстанбап
Кыштак 1870-жылына чейин негизделген. Калкы 5851 (1986); негизинен токой чулукта эмгектенишет.
Орто мектеп, китепкана, клуб, фельдшер-акушердик пункт, амбулатория, Арстанбапка жакын пионер лагерлери бар. Арстанбап табигый кооз аймакта (жапайы жаңгак-жемиш токоюнда) жайгашкан. Кыштактын жанында Арстанбап суусунун сол жээгинде 16—18 кылымдарга таандык күмбөз бар.
Күмбөз узун терт бурчтук түрүндө курулган. Адеп тургузулганда үстү түндүк формасында жабылган болуу керек, бирок кийин ал урап калгандыктан жерг. эл чатырлап жабышкан. Дубалдарына өсүмдүк жалбырактарынын, бутактарынын сүрөттөрү ж.б. оймо-чиймелер түшүрүлгөн.
Күмбөздүн туурасы 5,7 м, уз. 9,9 м. Арстанбап күмбөзү Орто Азия элдеринин байыркы кол өнөрүн үйрөнүүдө кызыктуу архит. эстелик болуп эсептелет. Жылына миңдеген турист жана эс алуучу келет.
VI-XII–кылымдарда Каралыг, Каргалыг, Кара Балыг, Куз Балыг, Куз Ордо, Куз Улуш жана башка намдар менен аталган. Азыркы күндөгү Арсланбоб айылы 739-1212-жылдары Орто Азияда 500 жылга жакын өкүм жургузгон Караханийлар сулаласынын жогорку борбору болуп кызмат кылган. Акыры Баласагун деген атка ээ болгон бул шаар 1300-жылдарга келип тарых китептеринде эске алынбай калган.
«Бахрул-Асрор» тарых китебинин жазуучусу XII-кылымда «Баласагун» шаарында 40 та жаме мечети, 200 та мечет, 20 та ханаках болгонун жазып калдырган.
Сөөгү ушул жерге коюлган биринчи Арслан (Кара) Каган болгон Арсланбоб Атанын атынан келип чыгып «Арсланбоб» айылы деп аталат.
Азыркы мезгилде Арсланбоб айылынын тегерегинен табылган тыйындар (акчалар), археологиялык табылгалар жана башка буюмдар Турк Каганатына (552-739), Караханийлар Каганатына (739-1212) жана Чынгыз хандарыга (1224-1370) тиешелуу болгондугу менен жогорудагы каганаттардын санжыралардан жана көптөгөн тарых китептеринен алынган маалыматтарды далилдейт.
Дем алуу системасы
Дем алуу системасы — организм менен сырткы чөйрөнүн (абанын) ортосунда газ алмашууну ишке ашыруучу органдар жыйындысы. Дем алуу системасы аба өткөрүүчү жолдордон (мурун көңдөйү, коко, кекиртек жана бронхтор) жана өпкөдөн турат. Мурун көңдөйүндө, ошондой эле жыт сезүү органы да жайгашкан. Аба мурун көңдөйү аркылуу өтүп жылып, нымдалып, тазаланат да, адегенде мурун - кулкунга, андан кийин кулкундун ооз бөлүгүнө келет. Бул жерге аба ооз менен дем алганда да келет. Бирок бул учурда аба тазаланбайт жана жылыбайт, ошондуктан мурун менен дем алган туура. Аба кулкундун коко бөлүгүнөн аба өткөрүү менен бирге үн пайда кылууга катышуучу кокого өтөт. Кокодон ары кекиртекке жылат. Кекиртек IV—V көкүрөк омурткасы тушта эки (оң жана сол) бронхко бөлүнөт. Ал аркылуу аба андан ары өтө майда бронхторго өтүп, өпкө альвеоласына жетет. Альвеоланын өтө жука капталы биологиялык өткөргүч мембрана болуп эсептелет. Ал аркылуу кан тамыр капиллярындагы кан менен альвеоладагы абанын ортосунда газ алмашуу жүрөт. Газ алмашууда дем алгандагы кычкылтек канга, ал эми кандагы көмүр кычкыл газы альвеола абасына өтөт. Дем алууну көкүрөк клеткасы менен анын булчуңдары, боор эт, аба өткөрүүчү жолдор жана өпкө сыяктуу дем алдыргыч аппарат ишке ашырат. Дем алуу процессин борбордук нерв системасынын атайын бөлүгү — дем алуу борбору жөнгө салат. Дем алуу борбору дем алдыргыч жана дем чыгаргыч болуп эки бөлүктөн турат.
Литобиосфера
Литобиосфера (лито… жана биосфера) – 1) литосферанын үстүнкү катмарын, адатта, 8–10 мге чейин ээлеген биосферанын бир бөлүгү; 2) тирүү организмдердин (жаракаларда, жер астындагы көлмөлөрдө) таралган жери.
Ак тумшук кызыл мартышка
Ак тумшук кызыл мартышка (лат. Erythrocebus patas pyrronotus) – Үруу Мартышка сымалдар.
Янагуш (Мишкин району, Башкыртстан)
Янагуш — Башкыртстандын Мишкин районундагы айыл, Урьядин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 417 киши. Почта индекси — 452357, ОКАТО коду — 80243870005.
Pizza Hut
Pizza Hut ( Кыргызча: Pizza Hut) Америка тез тамак-аш ресторандын жана көп өлкөлөрдө бутактары бар Alm.o ресторан тамактануу эксперттерди жатат Pizza ар кандай, бирок, ал ресторанда тамактанып мүмкүн тышкары тышкы Кызмат колдонмолору менен байланышы сунуш Okhry.kma болуп саналат.
Дал ушул Нополе Нарын пальце-кылымдын пайда болду пиццца азыркы түшүнүктө тамактар. Арзан, ал жакырчылыкта болгон жана көчөлөрдө түздөн-түз сатылган. Бир ыкма болгон эмес, ошол эле бышырды. 1522-жылы Европага помидор ташып кирүү менен Италия пиццасынын жаңы доору башталган. Тагыраак айтканда, 200 жылдан кийин гурмандар " Алтын алма "коркуп токтотту.
Рахвзй (Нү-Жерси)
Калкы - 27346 киши. Болжолдуу аянты - 6.4 км². FIPS коду — 34-61530.
Шайлоо бирикмеси
Шайлоо бирикмеси – КР мыйзамдарына ылайык, талапкерлерди көрсөтүүгө же башка ишчаралар аркылуу шайлоо жүрүмүнө катышууну көздөгөн убактылуу же туруктуу иштей турган уюмдар.
Тыбыш жазуусу
Тыбыш жазуусу - графикалык белгилери бүтүн сөздү же түшүнүктү (к. Идеографиялык жазуу), муунду (к. Муун жазуусу) эмес жеке тыбыштырды туюнта турган жазуунун негизги түрлөрүнүн бири.
Тыбыш жазуусу жазуунун жөнөкөй жана өркүндөгөн түрү болуп эсептелет. Анын байыркы формасын семит элдери түзгөн (к. Финикия жазуусу). Кийинки тыбыштык алфавит системаларынын көбү грек, латын, араб жана славян жазуулары ошол байыркы Тыбыш жазуусунан тараган.
Алапокотыль-Кы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Түтөк мөңгүсү
Түтөк мөңгүсү — Алай кырка тоосунун батыш бөлүгүнүн түндүк капталындагы татаал өрөөн тибиндеги мөңгү. Узундугу. 4,1 км, аянты 4,6 км. Сох суусунун сол курамы Ак-Теректин алабында жайгашкан. Башы деңиз деңгээлинен 4600 м, этеги 3260 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 3900 м, абляция областынын 2,7 км. Тилинин учу калың морена менен капталган. Мөнгүдөн Ак-Теректин оң курамы Түтөк-Суусу башталат.
Кадимки кызыл мартышка
Кадимки кызыл мартышка (лат. Erythrocebus patas patas) - Мартышка сымалдуулар.
Шайлоо бюллетени
Шайлоо бюллетени – коргоо деңгээли КР Борбордук шайлоо комиссиясы тарабынан аныкталып жана жашыруун добуш берүү үчүн багышталган катуу санак коюлган шайлоо документи. Таризи, тексти жана даярдоо тартиби шайлоо комиссиялары тарабынан аныкталат. КР Президентин, КР ЖКнын депутаттарын шайлоо боюнча Ш. б. даярдоодо атайын кагаз (суу белгилери бар кагаз же түстүү кагаз) же атайын боёк колдонулат.
Уйбеде
Уйбеде (Trifolium L. 1753) – чанактуу өсүмдүктөр тукумундагы бир, эки жана көп жылдык өсүмдүк. Баалуу тоют. Сабагы жумуру, жалбырагы 3, 5, 9 бөлүктүү. Топ гүлдүү, гүлү кызыл, кызгылт, ак. Сагакта 1-2 (чанда 3-6) уругу болот. Тамырында азот топтоочу уругу болот. Тамырында азот топтоочу түймөк бактериялар болуп, топурактын күрдүүлүгүн арттырат. Европа, Азия, Америка, Австралияда 300дөй түрү белгилүү. Кызыл, кызгылт, ак, перс, александрия У-си эгилет. Кызыл У. – эки жана көп жылдык өсүмдүк. Бийикт. 40-65 см, бутактама. Жалбырагы үчтөн, тегерек, ортосу агыш темгилдүү. Тоют өсүмдүгү катары 14 к-дан Түндүк Италияда маалым. 100 кг чөбүндө 20,00 тоют бирдиги, 2,7 кг сиңимдүү протеин болот. 1 га жерден 400 ц көк чөп, 60-80 ц чөп, 3 цге чейин урук алынат. Тоют үчүн чөп менен аралаш себилет. Ак У. көп жылдык жайыт түзүүдө кеңири эгилет. Негизинен кара топураксыз зонада, Сибирде жана башка райондордо өстүрүлөт. Башка дан өсүмдүктөрү менен аралаш айдалат. Кыргызстандын бардык жерде өсөт.
Арчалы (Аламүдүн району)
Арчалы — Кыргызстандын Чүй облусунун Аламүдүн районундагы айыл. Байтик айыл аймагына кирет.
Райондун борбору Лебединовка кыштагынан 30 км түштүк-батыш тарапта, Пишпек темир жол бекетинен 20 км. 1907-ж. отурукташкан. Деңиз деңгээлинен 1200 м бийиктикте жайгашкан. Калкы 1464 (2005); негизинен жашылча өстүрүүдө эмгектенет. 0рто мектеп, кптепкана, ФАП ж. б. бар.
Калкы ― 2026 киши (2015-жылы).
Чоң Кехтога (дарыя)
Чоң Кехтога — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кисть дарыясынын сол жээгинен 9,6 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Шайлоо жааты
Шайлоо жааты – шайлоого биргелешип катышуу үчүн 2 же андан көп саясий партиянын ыктыярдуу биримдиги.
Күч импульсу
Күч импульсу — күчтүн кандайдыр аз убакыттын ичинде нерсеге кылган аракетинин чени (өлчөмү). Күчтүн орто маанисин (Fорт.) күч аракеттенген убакытка (t) көбөйтүлгөн көбөйтүндүсүнө барабар, башкача айтканда S= Fортo  Күч импульсунун бирдиги катары бир секунда ичинде 1Н туруктуу күчтүн аракетинин натыйжасында пайда болгон импульс алынат. Күч импульсунун бирдиги катары ньютон.секунда алынат. Күч импульсу — вектордук чоңдук жана анын багыты күчтүн (Fорт.) багытына дал келет, (t) убакыт аралыгындагы Күч импульсунун так мааниси S=. интегралы менен аныкталат. Күч импульсунун чоңдугу кыймыл санынын ошол импульс алынган убакыт ич инде болгон өзгөрүшүнө S=m{v}_{1}- m{v}_{2}барабар, мында m{v}_{1}, m{v}_{2} чекиттин убакыт башындагы жана акырындагы кыймыл саны. Күч импульсу механикада, мисалы, согуу теориясында кеңири колдонулат.
Козу кулак
Козу кулак (Oxyria, Hill) – кымыздыктар тукумундагы көп же бир жылдык өсүмдүк. Анын көп түрү мелүүн алкактарда кеңири таралган. Анын эки кадимки жана шпинат түрү өстүрүлөт. Уругу жана тамыры м-ен көбөйөт. Кышкысын жылыткычтарга отургузулат. Даамы кычкыл, тамак-ашка колдонулат. 1 га аянтка 5-7 кг урук эгилет да бир орунда 3-4 жылга чейин өсөт. Жылына 10-12 т түшүм жыйналат. Ал Кыргызстандын жашылча-жемиш совхоздорунда жана жеке огороддо эгилет.
Садыков Туратбай
Садыков Туратбай - жазуучу Туратбай Садыков Майлы-Суу шаарында 1950-жылы 4-июлда туулган. 1973-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин физика факультетин аяктаган. Кийин физика мугалими, Кыргыз Республикасынын Илимдер академиясынын Физика жана математика институтунда инженер, Фрунзе шаарындагы №59 орто мектебинде мугалим болуп иштеген, Кыргыз Республикасынын Ички иштер министрлигинин ички иштер органдарында кызмат өтөгөн. Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун биринчи катчысынын жардамчысы, 1999-жылдан Кыргыз Республикасынын Куралдуу күчтөрүндө кызмат кылып келет.
1993–1999-жж. ырлары жана кыскача макалалары «Бетме бет», «Комсомолец Киргизии», «Вечерний Бишкек», «Слово Кыргызстана», «Литературный Кыргызстан», «Молодая поэзия Кыргызстана» гезит-журналдарында, жомоктору «Кыргызстан пионери» гезитине, «Байчечекей» балдар журналында жарык көргөн.
«Күнөстүү жаан», «Манас» деген китептери Индияда англис тилинде жарык көргөн.
Түшүнүк (философия)
Түшүнүк (философия) –
1)философияда - ойлоонун формасы, ой жүгүртүү жана ой корутундусу; нерселердин, кубулупггардын орчундуу касиеттерин, байланыштарын жана мамилелерин чагылдырат. Түшүнүктүн негизги логикалык функциясы - ушул класстагы айрым нерселердин бардык өзгөчөлүктөрүнөн абстракциялануу аркылуу жалпыны бөлүп чыгуу;
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Садыков Туратбай
1995-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Кыргыз тилинде
Күнөстүү жаан: Жомоктор жыйнагы. – Ф.: Мектеп, 1986. – 45 б.
Манастын 1000 эрдиги: 1-3-баяндары. – Алматы: Бакай, 1995. –35 б.
Манастын 1000 эрдиги: 9-баян. – Б.: Мурас, 1997. –14 б.
Башка элдердин тилдеринде
Мanas:. – Childrens Book Trust, New Delhi, 1996. – анг.
Арча-Конуш мөңгүсү
Арча-Конуш мөңгүсү — Алай кырка тоосуна Коллектор кырка тоосу тутумдашкан жердеги татаал өрөөн тибиндеги мөңгү. Узундугу 6,1 км, аянты 5,4 км2, көлөмү 0,40 км3.
Исфайрам-Сай суусунун алабынан орун алган. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4900 м, этеги 4000 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 4500 м. Абляция облусунун аянты 2,8 км2. Мөңгү тартылууда. Мөңгүдөн Сүрмө-Таш суусунун (Исфайрам-Сайдын сол курамы) жогорку агымы Арча-Конуш башталат.
Дезинсекция
Алдын алуучу Д-лык чаралар турак жайларды таза кармоо, эшик, терезелерди тордоо, тамак-ашты жана анын калдыктарын чымын, таракан жана кумурскалар кире албаган идиштерге салуу, өздүк гигиенаны сактоо. Ич кийим, шейшептерди өз убагында жууп, алмаштырып турса биттер пайда болбойт. Турак жайды, кброону таза кармап, такай желдетип турса ал жерге желимчи чиркейлер топтолбойт, майда көлмө, арыктарды тазалап, коо, аңды чөөттөрдү көөмп салса, чиркейлер азаят. Жок кылуучу чараларга физикалык, химиялык жана биологиялык жол колдонулат. Физ. жолдорго кийим, төшөнчү, килем, терезе жапкычтарды күбүп,' кагуу, чаң соргучтар менен чаңын сордуруу, чымын, таракан кармагычтар, ысык утюг, лампа, кайнак суу жана башка пайдалануу кирет. Хим.жол менен жоготууда химиялык каражат катары гексахлоран, ДДТ дихлорпинен, хлорофос, карбофос жана башка өсүмдүк инсектициддери — пиретрум жана башка колдонулат. Алар эритме, күкүм, аэрозол түрүндө болот. Биол. жолдо Д. үчүн курт-кумурска менен кенелердин оору козгогучтары же алардын табигый душмандары пайдаланылат. Анын аткарылышы татаал болгондуктан азырынча тиричиликте кеңири таралган эмес.
Эжекебесачылдар
Эжекебесачылдар (лат. Conopophagidae) — Түштүк Америка чымчыктарынын бир тукуму, буларга кадимки эжекебесачылдар уруусу (лат. Conopophaga) жана сары тиш эжекебесачыл түрү (C. aurita) кирет.
Нарынбай уулу Кашкар
Нарынбай уулу Кашкар (туулган, өлгөн жылдары белгисиз) Зергер. Кочкор районундагы Чолпон айылында жашап өткөн.
Зергер Тегинбай уулу Темиркан (Кочкор району, Ак-Учук айылы) устакерчиликти Кашкардан үйрөнгөнүн айтат. Алардын кармаган үлгүлөрү көркөм калыпка куюлуп жана чабылып, даана салттуулукту билдирип турат. Кашкар устанын мөөр шакектери, билериктери, топчулары, сөйкөлөрү жана оймоктору элге тарап кеткен. Бул боюнча жүргүзүлгөн кол өнөрчүлүк экспедициялары алардын айрымдарын сүрөткө тартып алган. Мында зергер күмүштү кара темирге жалатып, буюмдун сабагын кызыл мистен алып, ыроо (коргошун) куюп, кепшерлегени билинип турат. Ага «сыя төгүү» (зооткер) ыкмасы аркылуу узанган зер нускаларынын бетине түшкөн көркөмдүктөрү, адатта «мүйүз оюмдарынын», «карга тырмак оюмунун», «кыял оюмунун» көчөттөрүнө таандык белгилери билинет. Бирок, зергер «сыяны» кандай жасаганы, анда кайсы заттардын үлүшү бардыгы алиге белгисиз. Мында устанын жекече узануу ыкмаларында күмүштү эритүү, күмүштү уютуу, күмүштү кайра жашытуу, нусканын түспөлүн табуу, торчолонгон кара темирге аны үлбүрчөктөй кылып жалатуу, чийин шибеге аркылуу оюм түшүрүү, ага «сыя төгүү», күмүштү сактоо, күмүштү ийүү өңдүү чеберчиликтери, өзгөлөрдөн айырмаланган жагдайлары сезилет. Мындай кереметтер зергердин ичинде жашыруун сыр катары кеткен.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Шайлоо жамааты
Шайлоо жамааты – мыйзамга ылайык (юридикалык Ш. ж.) добуш берүү укугуна (жигердүү шайлоо укугуна) ээ жарандардын жыйындысы же иш жүзүндө добуш берүүчү жарандардын жыйындысы.
Алтымыш Мамыркалиев
Мамыркалиев Алтымыш (11.11.1926- ж. т., Ат-Башы району, Ак-Моюн айылы) — Кыргыз ССР Жогорку Советинин үч жолку депутаты болуп шайланшан(1967—85) (монолдор).
1958-жылы. Кыргыз Комунистик Партиясынын борбордук Комитетинын жана 1962-ж. КПСС БКнын алдындагы партиялык мектептерди бүткөн.
1944—50-ж. Улуу Ата Мекендик согушка катышкан, Советтик армияда кызмат өтөгөн, 1950-ж. Ат-Башы райондук социалдык камсыздоо бөлүмүндө башчы, 1950—53-ж. комсомолдун Тянь-Шань обкомунда инструктор, бөлүм башчы, 1953—63-ж. Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун консультанты, бөлүм башчысы, 1963—64-ж. Кыргызстан КП БКда инспектор, 1964—74-ж. Кыргызстан КП Ысык-Көл, 1974—85-ж. Аламүдүн райкомдорунун 1-катчысы, 1986—95-ж. мамлекеттик агрардык өнөр жай комитетинде начальниктин орун басары, кадрлар бөлүмүнүн начальниги болуп иштеген.
2-даражадагы Ата Мекендик согуш, Эмгек Кызыл Туу, 2 "Ардак Белгиси" ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Кемаль аль-Мольк
Кемаль аль-Мольк аты менен белгилүү болгон Мухаммад Гаффари ирандык таланттуу сүрөтчү болгон. Ал 1847-жылы жарык дүйнөгө келип 1940-жылы 18-августта жарык дүйнө менен кош айтышкан. Ал Ирандагы заманбап сүрөт көркөм өнөрчүлүгүнүн тарыхындагы, эң бир талантуу эң бир белгилүү сүрөтчүлөрүнүн бири болуп эсептелет. Ал белгилүү сүрөтчү Сани Аль Мольктун инилеринен болгон. Ал Кашандагы абдан белгилүү өнөрпөз үй бүлөөдө жарык дүйнөгө келген. Ал бала чагынан сүрөт тартууга каллиграфия жана живописге болгон кызыкчылыгы артып, өз бөлмөсүнүн дубалдарына ажайып кооз сүрөттөрдү тарта башатаган. Гаффари башталгыч мектептен билим алган соң, улуу агасы менен бирге Тегеран шаарына барып, окуусун Дара аль-Фунун окуу жайынын сүрөт тартуу бөлүмүнө тапшырып, ошол заманда Европа сүрөт көркөм өнөрүн терең билген жана ошол замандын абдан белгилүү инсандары Мозайен ад-Давладан сыяктуу көөнөрбөс талантуу устаттардан билим алган. Аталган окуу жайда үч жыл билим алган соң Насиреддин шах ал окуу жайга расмий сапар менен барып калат да Камаль альМольктун эмгектерин жактырып аны өзүнүн хан сарайына чакырган. Ал окуп жүргөн маалда аны Мирза Мухаммад Каши дешкен жана ал өзүнүн жаш курагына карабай өзүнүн көөнөрбөс таланты менен элдин көңүлүн өзүнө бурган.
Тегеран шаарына барышы
Кемаль аль-Мольк улуу агасы менен бирге Тегеран шаарына барып, окуусун Дара аль-Фунун окуу жайынын сүрөт тартуу бөлүмүндө улантат, ал ошол замандаггы Европа сүрөт көркөм өнөрүн терең билген, абдан белгилүү Мозайен ад-Давладан сыяктуу белгилүү жана талантуу устаттардан билим алган. Ал агасы экөө тең аталган окуу жайда үч жыл билим алып, аны ийгиликтүү аякташкан. Ал эми үчүнчү жылды аяктап жаткан маалда Насиреддин шах ал окуу жайга расмий сапар менен барып калат да Камаль аль-Мольктун эмгектеринин ошол эле окуу жайдын жетекчиси Эттесад ас-Салтаненин Мухаммад Гаффари тарабынан тартылган  портретин көрүп,  жактырып аны өзүнүн хан саранына чакырган.
Кажар хан сарайдын сүрөтчүсү
Мухаммад Гаффари алгач Кажар хан сарайында Хан аты ыйгарылган жана андан соң ага өзгөчө хан сарайдын кызматчысы аты ыйгарылган, бирок көп өтпөй Насиреддин шах анын эмгектеринен таасир алып, өзүн анын шакирти катары эсептеп, аны кайрадан алгач Сүрөтчүлөр башы кылып андан соң Кемаль аль-Мольк лакап атын ыйгарган. Кемаль аль-Мольк хансарайда иштеп турган чакта болжол менен 170 эмгек жараткан жана алардын эң белгилүүлөрү азыркы тапта Күзгү залында көргөзмөгө коюлуп, “Камаль аль-Мольк” деген кол алгачкы сүрөттөргө коюлган. Ошентип Насиреддин шах өлгөндөн кийин Кемаль аль-Мольк Европага кеткен. Ал 1897-жылы үч жылдан ашык убакыт Флоренсияда андан соң Рим, Парижде да болгон. Ал музейлерде белгилүү сүрөтчүлөр Рембрандт менен Тисиндин эмгектерине изилдөө жүргүзүп, аларды терең окуп, изилдеген. Ал эми Праижге барганында таланттуу сүрөтчү Фантен Латур менен таанышкан. Ал эми Европага болгон сапарынан абдан мыкты таасир алып, дүйнөгө болгон көз карашы, сүрөт дүйнөсүндө болгон көз карашы жана ички дүйнөсү өзгөргөн. Ошентип ал 1900-жылы Музаффареддин Шахтын буйругу менен өз мекенине кайтып келген, бирок тилекке каршы жаңы шах менен тил табышып иштеп кете алган эмес. Андан соң Иракка барып, бир нече жыл ал жакта жашаган. 1902-1905-жылдары ал жактан “Багдаддын алтын пардалары” жана “Кербела аянты” сүрөттөрүн тарткан.
Иранга кайтып келүүсү
Кемаль аль-Мольктун Иранга кайтып келүүсү Ислам революциясына дал келген. Ал конституционерлерди жактаганы менен революциянын жеңиш майрамына түздөн түз катышкан эмес. Бул маалда Кемаль аль-Мольк азаттыкты сүйүүчү белгилүү француз жазуучулар Жан Жак Руссо жана башкалардын макалалары менен эмгектерин которуу менен алек болгон. Андан кийинки жылдарда Кемаль альМольк көркөм өнөр мектебине жеткечи болуп шайланып, ал жакта бир гана сүрөт көркөм өнөр эмес, кол өнөрчүлүк – килем токуу, мозаика, жыгачтан оюу түшүрүү жана башка өнөрлөрдүн түрлөрүн окутуп, ийгиликтүү жетектеген. Ал өзүнүн байлыгынын көбүн муктаж окуучуларга жумшаган жана анын мектебинен 20-кылымдагы абдан белгилүү жана таланттуу сүрөтчүлөр чыккан. Ошентип жигердүү ишмердүүлүк менен мектептин мугалимдеринин жардамы менен аталган мектепти көз карандысыз мектепке айлантуу аракетин кылган. Аталган максатынын нактыйжасында, билим берүү министрлигинин каршы болушу менен иштеген иши жана мамлекеттик адис деген макамынан кол жууп, (1927-жылы) өзүнүн Нишапурдагы Хосейин Абад кичи мекенине көчүп кеткен. 1928-жылы кандайсыр бир белгисиз окуянын негизинде бир көзү көрбөй калат; бирок өмүрүнүн акырына чейин сүрөт тартуу менен алектенген. Ал эми көзү көрбөй калган тууралуу окуя боюнча ар кандай маалыматтар тараган. Кемаль аль-Мольктун досу Салар Моттамад Генжи мончо жумушчусун көздөй кышты ыргытканда ал кыш Кемаль альМольктун көз айнегине тийген деп айтылат.
Өмүрүнүн акыры
Мухаммад Гаффари (Кемаль аль-Мольк) 1940-жылы 18 августта саат түшкү 2лерде 95 жаш курагында небересинин үйүндө жарык дүйнө менен кош айтышкан. Ал өзүн Хосейин Абадда жайгашкан өзүнүн бакчасына коюп, ал жер анын досторунун менен күйөрмандары эс алуучу жай болсун деп насаат калтырган, бирок тилекке каршы кандайдыр бир себептер менен Шейх Фаридаддин Аттар Нишапуриде сөөгү жерге берилген.
Кемаль аль-Мольктун стили
Кемаль аль-Мольк өзүнүн ишкердүүлүгүн баштагандан тартып эле европалык натурализмге абдан жакын болгон. Ошентип Кемаль аль-Мольктун келиши менен хан сарайдагы сүрөтчүлөргө жаңы стиль, жаңы маселе жаралган. Ал эми Кемаль альМольк өзү окуяларды, портреттерди, имараттарды жана башкаларды ошол негизги сүрөттүн так өзүндөй кылып тартып, жөнөкөй жашоонун чөйрөсүндөгү тарыхый өзөктү чагылдыра алган. (Милсалы: “Капаска түшкөн чымчык, кумара жана жаны жок табият” (1894-жыл) мындай ой толгоо жана көөнөрбөс талант менен Кемаль аль-Мольк Европага барган. Анын максаты, балким анын техникалык билимин жогорулатуу болгон. Ал эми ал европанын музейлериндеги Ренессанс жана Барокконнун эмгектерин көрүп суктана таң калган. Логикалык жактан карасак, Кемаль альМольктун маданият, эс тутум жана өнөрчүлүк даярдыгы, импрессионизм жана пост-реципиентик түшүгү жок болгон. Бирок Ренессанс эстетика классицизм жана Рембранттын, жана башка атактуу сүрөтчүлордүн сүрөт өнөрчүлүк таланты ага абдан түшүктүү болгон эмес, а бирок ал өз билимин жогорулатып, көп изилдеп, алардын баарын түшүнгөн. Ал негизинен  портреттерди жана пейзаждарды тарткан; “Сайид Насраллах Тагави” жалгыз адамды тарткан портреттеринде өзүнүн көөнөрбөс талантын көрсөтө алган.  Кемаль альМольк сүрөтчү жана устат катары өзүнүн аракети менен коомдун социалдык жана маданий катмарынын купулуна толгудай боло алды. Мындай күч аракеттердин натыйжасында, өзүнүн адеп ахлагы, касиеттери, жашоо турмушу  менен элдин алдында көөнөрбөс таланттуу сүрөтчүгө айланган. Кемаль альМольктун эмгектерин натыйжасында 200 жылдык Иран менен Европанын  салттык интеграциясы акырына чыгып, евпропаны нетуралисттик салты академиялык искуссвтво катары өзүнүн мүнөздүү бөтөнчөлүгү катары калыптанган.
Литогенез
Литогенез (лито… жана …генез) – чөкмө тектердин пайда болуу жана өзгөрүү процесси. Мында тектоникалык кыймылдар менен климат негизги орунду ээлейт. Немис геологу И. Вальтер чөкмө тектердин пайда болушун төмөнкүдөй 5 фазага бөлгөн: нукура тектердин талкаланышы; денудация процесси (тектердин талкаланып жана башка жакка ташылышы); аккумуляция (ташылып келген тектердин кокту-колотторго топтолушу, чөкмөгө айланышы); диагенез процесси (тапталып ныкталышы, катууланышы); чөкмө тектердин метаморфизмделиши (өзгөрүшү). Кийин төмөнкү стадияларга бөлгөн: 1956-ж. Н. М. Страхов литогенез процессин муздук, гумиддик, ариддик, вулкандык (жанартоолук) деген типтерге ажыраткан. Муздук литогенез материктик муздар каптаган чөйрөдө жүрөт. Гумиддик литогенез нымдуу климаттык шартка байланыштуу. Мында көмүр, темир, алюминий, марганец кендери пайда болот. Ариддик литогенез кургакчылык өкүм сүргөн климаттык шартта пайда болот. Туздар, кызыл түстүү тектер орун алат. Жанар тоо - чөкмө литогенези кургактыкта жана суу астында жанартоонун атылышына байланыштуу. Геосинклиналдуу аймактарга таандык.
Густера
Густера (лат. Blicca bjoerkna L.) — каңылтар балыктардын бир түрү.
Пальник-Ель (Кожима куймасы)
Пальник-Ёль — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кожим дарыясынын сол жээгинен 45 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Миништы (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Миништы — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Маядыков айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 627 киши. Почта индекси — 452318, ОКАТО коду — 80224816005.
Пальник-Ель (Кожима куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Миништы (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Сакыева Нуржан (Насыйкат)
Сакыева Нуржан (Насыйкат) Кочкор районунун Кара-Суу айылында 1965-жылы 19-мартта туулган.
Солтонбеков Ырысаалы
Өмүр баяны
Солтонбеков Ырысаалы (1883– 1965) – Чүй өрөөнүндө Совет бийлигин орнотуу жана чыңдоо үчүн күрөшкө катышкандардын бири. 1916-жылдан оорук жумуштарында иштеген. 1917-жылдын октябрынан Пишпектеги большевиктик жашырын топко кирген. Түркстан Компартиясынын 2-съездинин (1918, декабрь) делегаты. РК(б)нин Пишпек уезддик-шаардык комитетинин жана уезддик Советтин жооптуу кызматкери (1918–1919-ж.) Кийин советтик жана партиялык кызматтарда иштеген.
Сакыева Нуржан (Насыйкат)
1982-жылы орто мектепти аяктап, Кочкор районундагы таланттуу чыгармачыл жаштарынан “Насыйкат” комузчулар ансамблин уюштуруп, республикалык кароо-фестивалдарда алдыңкы орундарды ээлеп, Кыргызстан комсомолунун Борбордук Комитетинин Ардак грамотасына жана сыйлыктарга ээ болгон.
Солтонбеков Ырысаалы
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы Б,2003
Сакыева Нуржан (Насыйкат)
1998-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Кыргыз тилинде
Жашыл Китеп-3. Жашоонун сыры: Философиялык-логикалык жаңы көз караштагы адам таануу, табият таануу, мамлекеттик система, кыргыз таануу боюнча кабарлар. – Б.: Аят, 2001. – 200 б.
Жашыл Китеп-4. Манас Илими. Манас Жогорку Акыл Эс (Манас Высший Разум) деген түшүнүккө аныктамалар. – Б.: Бийиктик, 2003. – 260 б.
Жашыл Китеп-6. Жашоонун багыты: Философиялык-логикалык жаңы көз караштагы адам таануу, табият таануу, мамлекеттик система, кыргыз таануу боюнча кабарлар. – Кант, 2008. – 300 б.
Күчөткүч (техникада)
Күчөткүч (техникада) — жардамчы булактагы энергияны пайдалануунун эсебинен сигналдын кубаттуулук таасирин чоңойтуучу түзүлүш. Күчөтүлүүчү сигналдардын физ. табиятына ылайык Күчөткүч механикалык, пневматикалык, гидравликалык, электрдик жана магниттик болуп айырмаланат. Күчөткүч — автоматика, телемеханикалык, радиотехникалык жана башка түзүлүштөрүнүн негизги элементтеринин бири.