cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чоктал мөңгүсү
Чоктал мөңгүсү — Күнгөй Ала-Тоонун түштүк. капталында жайгашкан татаал өрөөн тибиндеги мөңгү. Уз. 3,3 км, аянты3,7 км2. Ысык-Көлгө куйган Чоктал суусунун алабында. Башы деңиз деңг. 4100 м, этеги 3680 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 3850 м. Абляция облусунун аянты 1,2 км2. Мөңгү анча терең эмес төрдөжайгашкан. Анын дээрлик жарымы сол салаасынан куралат. Этеги тик түшүп,төрдүн кашатына чукул жатат. Мөңгүнүн төмөн жагында Чоктал өрөөнү морена катмарлары менен шыкалган, ал төмөн карай 2350 м бийиктикке чейин созулат.
Афония
Афония — үн бүтүп, шыбырап калуу. Үндүн бүтүшү ар кандай оорулардын белгиси болушу мүмкүн.
Афония тамак ооруларында (шишик, жырык жана башка) кездешет, себеби алкым бүктөөлөрү толук бирикпейт жана жакшы кыймылдабай калат. Ар кандай травмалар (калкан безинин операциясы), өпкөнүн, калкан безинин, көкүрөк органдарынын, кекиртектин, кызыл өңгөчтүн шишик оорулары, өнөкөт ларингит себеп болот, ошондой эле тамактын төмөнкү нервинин шал болушунан, төмөнкү алкым нервин аорта анервизмасы басып калганда, нервдин ууланышынан же грипп вирус инфекциясынын кабылдап кетишинен пайда болот. Андан башка психикалык травма да түрткү болот.
Дарылоо негизинен ооруну пайда кылган себептерге жараша болот.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Динамика (маданиятта)
Динамика (маданиятта) 1) көркөм искусстводо – кыймылды, мезгилдик өзгөрүүлөрдү, ички кубатты сырттан көрсөтүү. Көркөм искусстводо статикалык башталыштары, тең салмактуулуктун туруктуулугу жана тектоника тигил же бул өлчөмдө динамика менен, башкача айтканда кыймылдын башталышы, ыргак, кубат, толкуу менен айкалышат. Убактылуу, динамикалык көркөм исккусстводон айырмаланып алар көз менен көрүп, кулак менен уккан образ жана формалардын чыныгы кыймылын өз ичине камтыйт, пластикалык көркөм искусстводо чыныгы кыймыл жок. Бирок алардын образын кабылдоо – мезгил ичинде болот, ошондуктан пластикалык көркөм искусство кыймылсыз болсо да, аларды кабыл алуу да динамика көз менен көрүп, кулак менен уккан образ жана формалардын чыныгы кыймылын өз ичине камтыйт. Мейкиндик формаларынын пропорциялары менен бөлүнүштөрү, композициянын туруктуулугу же туруксуздугу, живопистеги ар сүртүмдөрдүн мүнөзү – мына ушунун баары белгилүү бир ыргакты түзөт жана ал мезгил менен кабыл алынат. Ал эми мейкиндиктеги орун которуунун тездигин көрсөтүүдө, көркөм форма элементтеринин кыймылдуулук таасирин түзүүдө динамика ушул ыргакты тездетет жана акырындатат. Көркөм искусствонун тарыхында шайкештик менен кыймылсыз тынчтык (байыркы грек классикасы, роман стили, классицизм кайра жаралуусу) көбүрөөк орун алган доорлор менен стилдер динамиканын өсүшү (эллинизм, готика, барокко) менен алмашат. Динамикалык ыргактар үстөмдүк кылган багыттарга экспрессионизм, футуризм кирет; 2) музыкада – добуш күчүнүн жогорулашына же басаңдашына байланыштуу кубулуштардын жыйындысы. Динамика үндүн ар кандай баскычындагы күчүн, анын тез жана жай алмашышын, үндүн өзүнчө өзгөчөлөнүшүн көрсөтөт. Негизги түрлөрү: piano (р) – акырын, кыбылжыган жана аorte (а) – катуу, бийик. Булардын туундулары: meяяo piano (mp) – орточо акырын, meяяo аorte (mа) – орточо катуураак; pianissimo (pp) – өтө акырын, аortissimo (аа) – өтө катуу жана башка. Үндүн акырындап катуулашы – crescendo (графикалык белгилениши <), акырындап басаңдашы – diminuendo (>) аркылуу белгиленет. Динамиканын белгилерине акценттин түрлөрү да кирет.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Арпа-Сай
Калк
Калкы — 894 киши (2009-жылы).
Гнеть-Ю
Гнеть-Ю — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара дарыясынын оң жээгинен 237 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Түрк калктарынын түркүк цивилизациясы болгонбу?
ТҮРК КАЛКТАРЫНЫН ТҮРКҮК ЦИВИЛИЗАЦИЯСЫ БОЛГОНБУ? Бүгүн дүйнө элдери глобалдашуунун адегендеги үзүрүн башынан кечирип атса, түрк тилдүү калктар тескерисинче бириндеп, ар кимиси «өз көмөчүнө күл тартып» аткандай. Илимий-популярдуу басылмаларда «Кыргыз цивилизациясы», «Казак цивилизациясы» сыяктуу макалалар жарыяланып жүрөт. Балким, башында бир чектен чыккан түрк тилдүү калктардын түркүн цивилизациясы болгондур?
«Цивилизация» термининин жаралыш өзөгүндө латын сөзү «civilis», башкача айтканда «граждандын», «шаардык адамга» тийиштүү касиетин билдирчү түшүнүк жатат. Мындай туюнтма шаардык чөйрөгө мүнөздүү келген ажарлуулук, сылыктык, сезимталдык маанисине туура келчү «цивилдүүлүк» сөзүндө камтылган жана азыркы күндө да бу сөз Европа элдеринде колдонулуп жүрөт. Байыркы грек-римдик, Кытай авторлору түрк тилдүү калктарды «мал артынан жүргөн, жашоосу боз үй, жаратылыш менен камыр-жумур жуурулушкан эл» деп белгилешет. Мындайынан алганда көчмөн түрк калктарынын турмуш-тиричилиги «цивилизацияга» такыр жооп бербейт. Анткени менен бул сөздүн соңку этимологиясы анын адегенде колдонулган маанисинен кескин айрымаланат. Француз тарыхчысы Люсен Феврдин айтымында, «цивилизация» термини француз агартуучуларынын мезгилинде мурда колдонулган мазмунунан өзгөрүлө баштаган. Маркиз де Мирабонун айтылуу «Мыйзамдардын досу» трактатында, «цивилизация деген - кулк-мүнөздүн жумшарышы, ийкемдүүлүк, сылыктык жана билимдин жашоо мыйзамдарына шайкеш жайылып, анын талаптарына жооп бериши» деп белгиленет. Башкача айтканда, бул сөздүн бурмаланган мааниси аны «караңгы калктарга», ошондой эле «цивилизацияны» реакциячыл орто кылымга карама-каршы коюуда жатат. Батыш тарыхында орун алган мындай мамиле антикалык дүйнөнүн мурасы десек болот. Анткени алар өз маданиятын, рухий дөөлөтүн жана саясий уюшулушун бөлөк «жапайы» салтка, «варварларга» каршы коюшкан.
«Цивилизация» түшүнүгүнүн дагы бир мааниси «маданият» сөзүндө камтылган жана эки термин тең адам коомунун өнүккөн деңгээлин, инсан акылы менен колунан жаралган жыйынтыкты билгизет. Бирок бара-бара эки термин ортосунда айырма пайда болду. Эгер «цивилизацияны» элдердин, өлкөлөрдүн өнүккөн абалына ыйгарышса, «маданият» деп анын рухий дүйнөсүн түшүнүп калышты.
Мындай терминдик чаташуулар түрк дүйнөсүндө да кабыл алынган. Алсак, түрктөр цивилизацияны «уйгарлык», культураны «күлтүр, меденийет», кыргыздар цивилизацияны – цивилизация, культураны – маданият, казактар – цивилизацияны «өркениет», культураны «медениет» деп алышкан. Башкача айтканда, түрк калктары Батыш таңуулаган «оюнга» моюн сунуп, терминдик азгырыкка алдырып өз алдынча телчиккен ой чыгара алышкан жок.
Бүгүнкү күндө цивилизациянын жүздөн ашык аныктамасы бар. Постсоветтик мейкиндиктеги илимпоздор колдо барына карап же даңазалуу атынан уламбы, айтор Арнольд Тойнбинин эмгегине шилтеме жасап, цивилизациялык белгилерди анын көз карашына ылайыктап таап, илимий тыянак жасаганды оң көрүшөт. Анткен менен, А.Тойнбинин айтылуу «Тарых аңдамасы» эмгегинде түрк калктары үчүн цивилизациядан орун табылбай калган.
Америкалык археолог Р. Лоуи цивилизацияны «баш сөөктөр менен курак-кыйыктардын башаламан аралашмасы» деп жазган экен. Бул жагынан алганда, байыркы түрк калктары археологиялык «чалдыбардан» жогору турган материалдык, рухий маданият үлгүлөрүн калтырган эмеспи. Анда эмне үчүн буга чейин түрк цивилизациясынын генезиси, калыптанышы, өзүнө таандык белгилери менен бөлөктөрдөн айрымаланган өзгөчөлүктөрү аныкталбай келет? Кыязы, мунун жөнүн адегенде түрк калктарынын байыркы тарыхынан издеген оң. Убагында өзөктүү дарактай шактаган, тили, дили, маданияты бир эл эмнегедир рухий жактан чиеленген эмес. Түштүк-Чыгыш Азия элдери буддизм, Жакынкы Чыгыш - христиан, мусулман динин жараткандай, түрк калктары бир ишенимге биригип баш кошо албай, мезгилдин жана тарыхтын сыноосунан мертинип, туш-тарапка чилдей тарап кеткен. Андан кийин тарыхый аралыгы, саясий-идеологиялык басым түрк калктарынын обочолонуп жашашын шарттап, алардын чогулуп аракет көрүшүнө кедергесин тийгизди. Анткен менен байыркы Орхон-Энесай рун жазуулары, түрк калктары калтырган шаар жана көчмөн талаа маданиятынын үлгүлөрү, бай фольклордук дөөлөттөр орто кылым доорунда түрк тилдүү калктардын цивилизациясы болгондугун айгинелейт. Муратбек Кожобеков, Бишкек
Ижара
Ижара ― мүлктү белгилүү акы алуу менен башка бирөөгө пайдаланууга берүү. Ижара келишиминин негизинде ижара берүүчү мүлктү ижара алуучуга убактылуу ээлик кылууга жана пайдаланууга бере алат. Мүлк пайдаланууга мөөнөтсүз же мөөнөттүү берилет. Чет өлкөлүк юридикалык жактарга, жарандарга жана жарандыгы жокторго мүлк мөөнөттүү пайдаланууга берилет. Мамлекеттин менчигиндеги жер участкалары мамлекеттик жана коммуналдык пайдалануучуларга гана мөөнөтсүз берилет. Мыйзам мүлктүн үчүнчү адамга ижара берүүчүнүн макулдугу менен гана берилишине жол коёт. Мүлктү ижарага берүү жарандык мыйзамдын негиздери, ар кандай мүлктү убактылуу пайдаланууга алуу эрежелери менен жөнгө салынат. Ижара техникалык каражаттарды же башка мүлктөрдү убактылуу пайдаланууга муктаж ишканалардын, бирикмелердин, уюмдардын нормалдуу иштешин камсыз кылат, элдин турмуш-тиричилик ж. б. керектөөлөрүн канааттандырууга шарт түзөт. Кыргызстанда ижара эл чарбасынын бардык тармактарында, ошондой эле менчиктин бардык түрлөрүндө колдонулат.
Пурин
Пурин – курамы C5H6N4, болгон, пиримидин менен имидазол шакекчелери конденсацияланган бициклдүү гетероциклдүү система:
6 N7
1N 5
8
2
N 4 N9
3 H
П-кадимки шартта 2460С балкып эрүүчү, түссүз кристалл. Ал начар негиздүүлүк, ошол эле учурда анын N-H тобу начар к-талык касиетке ээ, натыйжада П. к-талар, щелочтор менен гидролиз реакциясына оңой кирүүчү туздар пайда кылат. Ал ароматтык касиетке ээ болуп, окистендиргичтерге туруктуу бирикме. П. шакекчеси нуклеозид, нуклеотид, нуклеин к-таларынын, кээ бир алкалогиддер, антибиотиктер, витаминдер фрагменттери болуп эсептелет.
Жайнычылыктын гносеологиясы
Жайнычылыктын гносеологиясы – таанып-билүүнүн эки түрүн ажыратат:
1. Тажрыйбага жана акылга негизделген төмөнкү (кемтиктүү) таанып-билүү; 2. Интуицияга негизделген жогорку (кемтиксиз) таанып-билүү.
Экинчи түрдөгү таанып-билүү материалдуу дүйнөнүн чырмоогунан бошогондордун гана колунан келет. Акылга жана тажрыйбага негизделген таанып-билүү оомалуу-төкмөлүү материалдуу дүйнөнү изилдегендиктен, салыштырмалуу гана мүнөзгө ээ. Жайнычылыктын салыштырмалуу теориясы сьядва деп аталат. Батыш логикасында ой толгоолор ырастоочу (мисалы, Мишель студент) жана тануучу (мисалы., Мишел мугалим эмес) эки тибин ажыратат. Жогоруда аталган эки типти кошуп эсептегенде, жайнычылыкта ой толгоонун жети түрүн (сапта-бханганая) бөлүп көрсөтүшкөн. Жайнычылыкта ой толгоолор чектүү жана салыштырмалуу мүнөзгө ээ, ошондуктан, ар бир ой толгоого сьят (сыягы) деген сөздү кошуу керек деп белгилешкен.
1. Бардык ырастоочу ой толгоолор символикалуу түрдө “S сыягы Р” (сьят асти) формуласы аркылуу берилет. Мисалы:“кумара сыягы кара түстө”.
2. Бардык тануучу ой толгоолордун жалпы формуласы: “S сыягы Р” (сьят насти). Мисалы, “кумара сыягы кара түстө эмес”.
3. Татаал кубулушту сүрөттөөдө: “S сыягы Р, ошондой эле Р эмес” (сьят асти ча, насти ча) формуласы колдонулат. Мисалы, “кумара сыягы кара түстө, кээде ал кара түскө ээ эмес”.
4. Эгер кубулушту сүрөттөөгө мүмкүн болбосо “S сыягы сүрөттөлбөйт” (сьят авактавьям) формуласы колдонулат. Мисалы, кумара чийки кезинде кара түстө, ал эми аны бышырганда, ал кызыл түскө өтөт. Демек, мындай шарттарда кумаранын чыныгы түсү кандай экенин аныктай албайбыз.
5.Ой толгоолордун калган типтери алгачкы үч формуланы ар бирин төртүнчүсү менен кезек-кезек жалгаштыруунун натыйжасында алынат. Мисалы, ой толгоонун биринчи тибин төртүнчүсү менен жалгаштыруу аркылуу бешинчи типтеги ой толгоону алабыз: ”S сыягы Р жана ал сүрөттөлбөйт” (сьят асти ча, авактавьям ча). Мисалы, “Кумаранын сыягы кара түстө, ошондой эле ал кээде сүрөттөлбөйт”. 6. Ой толгоонун экинчи жана төртүнчү типтерин бириктирүү менен алтынчы формуланы алабыз: “S сыягы P эмес жана ал сүрөттөлбөйт” (сьят насти ча, авактавьям ча).
7. Ой толгоонун үчүнчү тибин төртүнчүсү менен жалгаштырууда “S сыягы Р, ошондой эле S сыягы Р эмес жана ал сүрөттөлбөйт” (сьят асти ча, насти ча, авактавьям ча) деген формула алынат.
Зульцбах-Розенберг
Зульцбах-Розенберг Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Амберг-Шульцбах (район)|Амберг-Шульцбах районуна карайт. Жогорку Пфальц административдик округуна тиешелүү. Калкы – 19.305 (2013-ж.). Аянты – 62.37 км2.
Фучжоу метросу
Фучжоу метросу – Фучжоу шаарынын метросу. Метросу 18-май 2016-жылы ачылат.
Бел -Кара-Суу, Токтогул району
Бел -Кара-Суу (Бел -Кара-Суу) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Токтогул районундагы айыл. Кызыл-Өзгөруш айыл округу составына кирет.
Николаевка (Уфим району, Башкыртстан)
Николаевка — Башкыртстандын Уфим районундагы айыл, Николаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 2750 киши. Почта индекси — 450532, ОКАТО коду — 80252850001.
Бел -Кара-Суу, Токтогул району
Калкы
Калкы - 736 киши.
Николаевка (Уфим району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Бартым (Карайыдель району, Башкыртстан)
Бартым — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Озеркин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 167 киши. Почта индекси — 452395, ОКАТО коду — 80234860004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Мансфилд (Огайо)
Мансфилд (Огайо) (Mansfield) — Огайо штатынын Richland округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 47821 киши. Болжолдуу аянты - 77.5 км². FIPS коду — 39-47138.
Ижара акысы
Ижара акысы – ижарага алган мүлк тартибинде ижара акысы үчүн төлөм. Ижара акысын төлөө мүлктү жалдоо келишиминде белгиленген тартипке, шартка, мөөнөткө ылайык жүргүзүлөт. И. а. ижарага алынган мүлккө толугу менен же анын ар курамдык бөлүгү боюнча белгиленет.
Эсен Бука
Эсен Бука II (белгисиз – 1462) — Моголстанды бийлеген хан.
Вайс хандын экинчи уулу, Юнус хандын агасы. 1434-ж. Моголстандын тактысына отурган. Жаш Э.-Б. уруулаштар арасында кадыр-баркка жетише элек болгондуктан, айрым эмирлер өз алдынча башкарып турушкан. 15-к-дын 40-ж-нын башында Э.-Б. Моголстанда өз бийлигин калыбына келтирүүгө жетишет. Анын тушунда Дашт-и Кыпчактан өзбек-казак ханы Абулхайр ханга таарынган. Керей ж-а Жаныбек баштаган казактардын тобуна Жетисууга ж-а Чүй өрөөнүндө жайгашууга уруксат берген.
Санжырасы
Ата теги: Чыңгызкан — Чагатай — Мамкан — Кара Ысун — Барак — Давож — Шер Али Оглан — Уайс хан — Эсен Бука Хан.
Булактар
Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы Б,2003
Сынчыл ой жүгүртүү
Сынчыл ой жүгүртү -  эмнеге ишенүү керек же кандай чара көрүш керек деген чечимге багытталган рационалдуу, аңдап түшүнүү менен жүрө турган ой жүгүртүү. Ал жөндөмдүүлүктү да, шыкты да өзүнө камтыйт.
Сынчыл ой жүгүртүү маалымат алуудан башталып, чечим кабыл алуу менен аяктай турган татаал ой жүгүртүү процесси болуп саналат. Сынчыл ошондой жүгүртүүнү калыптандыруунун жана өнүктүрүүнүн илимий негизи катары окутуунун иш-аракеттик теориясы кызмат кылат. Сынчыл ой жүгүртүү башка бардык окуу иш-аракеттериндегидей эле үч негизги курамдан (баскыч) турат: 1. Козгоо, ынтызарлыкты пайда кылуу; 2. Ой калчоо аркылуу иш-аракеттин аткарылышы;
3. Иш-аракетти аткаруу процессине жана анын натыйжасына баа берүү (рефлексия).
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Зороастризм
Зороастризм - Байыркы доордо ж-а орто кылымдарда Иран, Орто Азия, Азербайжанда тараган отко табынуу дини. Б.з.ч. 6 – кылымда пайда болгон. Бул динди негиздөөчү деп эсептелген “пайгамбар” Зороастранын иранча (Заратуштра) ысмынан аталган. З. окуусу “Авеста” ыйык китебинде баяндалган. З-дин негизги принциптери: диний дуализм, б.а. карама-каршы эки кудай-бири мээримдүү Ахурамазда, экинчиси ырайымсыз Анхра-Манью бар деп, жакшылык менен жамандыкты карама-каршы коюу, алардын ортосундагы күрөш дүйнөлүк процесстин негизин түзөт деп эсептөө, акырында жакшылыктын жеңип чыгарына ишенүү. З. Сасанийлер дөөлөтүнүн (3-7-к.) ткшкнда мамлекеттик динге айланган. 7-кылымда Иранды арабдар басып алып, З. Динин куугунтукка алып, перстерди мусулман динине зордуктап өткөрүшкөн. Азыркы учурда бул динди бир кыйла өзгөрүлгөн түрүндө Индиядагы парстар менен Ирандагы гебрлер тутушат.
Пайдаланылган адабияттар
1. Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк: Мектеп окуучулары үчүн. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы Редакциясы, 1990. 113 б. ISBN 5-89750-028-2
2. Кыргыз Совет Энциклопедиясы: 6 томдук/ Башкы редактор Орузбаева Б. Ө./ - Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977-1980. Т.1-6.
Санкт-Петербургдагы опера жана балет театры
Санкт-Петербургдагы опера жана балет театры академиялык - КМШдагы эски жана ири музыкалык театрлардын бири. Орус опера жана балет өнөрүн өнүктүрүүдө анын ролу чоң. Тарыхы 1783-ж. Петербургда театр ачылгандан башталат. Анда Глинканын «Иван Сусанин»(«Падыша үчүн өмүр», 1836), Мусоргскийдин «Борис Годунов» (1874) ж.б. опералары биринчи жолу коюлган. М. Петипа койгон «Уйкудагы сулуу», «Ак куу көлү» (1890, 1895, Чайковс-кий), «Раймонда» (1898, Глазунов)балет өнөрүнүн мыкты үлгүсүнө кирет.
Театрга 1935-ж. С. М. Кировдун ысымы берилген.
60-70-жылдарыПрокофьев («Семён Котко», 1960), Дзержинский («Тынч Дон», 1967) ж.б-дын опералары коюлган.
Театр труппасында (1973) ырчы, СССР эл артисти Б. Т. Штолоков, бийчи, СССР эл артисти И. А. Колпакова, дирижёр, СССР эл артисти К. А. Симеонов ж. б.иштеди. Театр 1939-ж. Ленин орденин алган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Гавиан мpамop кени
Гавиан мpамop кени Баткен облусунун Кадамжай районунда, Айдаркен шаарчасынан 9 км түштүктө, деңиз деңгээли 2226-2530 м бийиктикте жайгашкан. 1972-73-ж. чалгындалган. Пайдалуу катмар палеозой заманында пайда болгон мрамордон жана мраморлошкон акиташтан турат. Пайдалуу катмардын калыңдыгы 80-120 м. Физикалык-механикалык касиеттери: орточо тыгыздыгы 2,60-2,79 г/см3, тыгыздыгы 2,73-2,79 г/см3, көзөнөктүүлүгү 0,4-2,7%, суу сиңирүүсү 0,070,55%, кургак абалда баскандагы бектигинин чеги 100,3-136,8 МПа, сууга каныккан абалдагысы 64,1-99,5 МПа, жумшаруу коэффициенти 0,63-0,73, мрамор суукка чыдамсыз. Мрамордун өңү ак, боз, кызгылтым; өтө жаракалуу. Мраморду күкүмчө катары пайдаланууга болот. Запасы В категориясы боюнча 868,2 миң м3, С1 1519,8 миң м3, С2 960,8 миң м3.
Жедигерова Сара
Лейлектин Уркуясы
Сара Жедигерованын ысымы Союз убагында эле легендага айланган, Лейлек жергесинин тарыхый инсандарынын бири. Аялзатынын ичинен чыккан алгачкы жетекчилердин бири, өз кезегинде "Лейлектин Уркуясы" деген урматтуу ысым алган.
Өмүр жолу
Сара Жедигерова 1922-жылы Лейлек районунун Ак-Суу айылдык Округунун аймагындагы Кара- Камар айылында дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган. Өз мезгилинин алдыңкы адамдарынан болгон ата-энесинин камкордугу менен сабатсыздыгын жоюп, айылда алгачкылардан болуп кат тааныган. "Буудайдын барар жери - тегирмен, кыздын барар жери - кайын журт" демекчи, бой жетип, 1939-жылы ушул эле айылдык Жедигеров Төрөбай аттуу жигитке турмушка чыгып, чоң турмуштун астанасын аттайт.
Эмгек жолу
1939-1940-жылдары аталган айылдагы “Жолдоштук" колхозунда эсепчи болуп эмгектенет. 1941-жылы Улуу Ата Мекендик согуш оту тутанып, күйөөсү Төрөбай кан күйгөн алааматка аттанып, тилекке каршы согуштан кайтпай калат. Тылдын оор жүгүн көтөрүшкөн кары-картаң, кыз-кыркын, чиедей болгон жаш балдардын башын бириктирип, Сара Жедигерова 1941-жылдан 1945-жылга чейин "Жолдоштук" колхозунун башкармасы болуп, кабагым-кашым дебестен, камчы салдырбай иштейт.
Партиялык кызматтарда
Жеңиш желегин желбиреткен 1945-жылдан тартып партиянын райондук Комитетинде инструктор болуп эмгектенип, 1946-жылы Кыргыз ССР Жогорку Советине депутат болуп шайланат.
Айылдагы алгачкы авто унаа
1947-жылы улуу инсан - Исхак Раззаков менен жолугушуп, бет-маңдай олтуруп баарлашып, ал кишинин жардамы менен "Жолдоштук" колхозуна жүк ташуучу бир автомашина алып келет. Машинаны Пролетарск станциясынан Саматов Пазыл аттуу жигит айдап келип, колхоздун жүгүн ташып, элдин оор жумушун жеңилдеткен. Ал негизинен айылдан Сүлүктүгө кызыл (дан) ташыган. Сара Жедигерова өз эскерүүсүндө: "Ошол жүк ташуучу кара машина Сүлүктүгө жүктү алып кетип, кайра кайтып келгенче айылдын чоң-кичүү, кары-жашы дебей дөңгө чыгып алып жол тосор элек" — дейт.
Алгачкы кичи ГЭСтин курулушу
Ошол оор жылдары Сара Жедигерова айылдын так ортосунан агып өткөн "Сумбула суусуна кичи ГЭС курса болорун Исхак Раззаковичке түшүндүрүп, анын уруксаты 1947-жылы Кара-Камар айылында тарыхта биринчи жолу "Ильичтин шамы" жанган. Аталган ГЭСти Фрунзе (Бишкек) шаарынан Иван, Саша аттуу инсандар келип, элдин жардамы менен куруп беришкен.
Ак эмгектин үзүрү
Сара Жедигерова 1950-жылы Фрунзеге Жогорку Кеңештин сессиясына барып, партиянын Кара-Суу райондук Комитетинин биринчи катчысы болуп турган Бектемиров Ысмайыл аттуу жигит менен таанышып калып, ага баш кошуп турмуш курган. Үч уул, эки кыздуу болгон. Перзенттери баарысы жогорку билимдуу өз алдыларынча очор-бачар болуп кетишкен. 1990-жылдан тартып Өзгөн шаарында жашаган. Айтылуу "Лейлектин Уркуясы", эмгеги элге сиңип, ысымы тарыхта алтын тамгалар менен жазылып калган. Сара Жедигерова 2010-жылы 88 жашында урпактарынын кашында каза болгон.
Көрпаян
Кѳрпаян, Көрпөжан — «Манас» эпосунун эпизоддук кейипкери, Бакайдын аялы. Эпикалык каармандарга турмушка чыгуучу кыздар белгилүү эрежелер боюнча өздөрүнүн тандоосу же каалоосу менен күйөөгө баруунун салттык мотиви К-дын образында да сакталган. Саякбай Каралаевдин вариантында Карачтын кызы К. өзүнүн каалоосу менен Бакайды тандап турмушка чыгат. Кыздардын өз каалоосу менен күйөө тандап, ага турмушка чыгуу салты алтайлыктардын жана башкалар эпосторунан («Өскүс-уул», «Бойдок-Кекшин», «Тектебей-Мерген» жана башкалар) көрүүгө болот. Ал эми «Семетей» эпосунда Семетей Акшумкарын ак куу болуп кубулган Айчүрөккө алдырып жибергенде Чачыкейден шумкардын дайынын билгени барган үч байбиченин бири К. болот (Саякбай Каралаев, «Семетей», 2. 25 — 28).
Манап
Манап – Совет бийлигине чейинки кыргыз коомунда эл бийлеген, үстөмдүк кылуучу таптын өкүлү; өз уруу мүчөлөрүн соттоого укуктуу жана аларга уруу чабыштарында жетекчилик кылуучу уруу башчысы (феодал). Укугу жагынан бий менен манаптын бири биринен эч айырмасы деле жок. 18-кылымда баатыр, тектүү бий гана Манап аталган. 19-кылымдын башынан манаптын наамы жана бийлиги мураска калтырыла баштаган. Коомдогу кадыр-баркы, ата-тегине жараша Манаптар чоң Манаптар, орто Манаптар, чала Манаптар болуп бөлүнгөн.
Түндүк кыргыздардын уруу бирикмелеринин чоң манабы болуп, калган орто жана чала Манаптар ага баш ийген. Карапайым уруу мүчөлөрү Манаптарга күңкор букара болгон. Түштүк кыргыздар Манаптардын түшүнүгүн билген эмес. Кокон хандыгы мезгилинде Манаптар хандын буйругун аткарып, өз элинен салык жыйнашкан. Кыргызстан Россияга бириктирилгенден кийин Манаптар падышалык колониячыл режимдин таянычына айланган. Улуу Октябрь социалдык революциясы (1917) жана Жарандык согуш (1918–1920) мезгилинде алар контрреволюциячыл козголоңдорду уюштурууга катышышкан.
Тамак-аштан уулануу
Тамак-аштан уулануу — сапатсыз же бузулган тамак-ашты жегенден пайда болгон катуу кармаган оору.
Уулануу себептери
Тамак-аш (көбүнчө эт, балык, шорпо, колбаса, консерва) кээ бир микробдор (сальмонелла, стафилококк, ботулизм таякчалары) жана анын уулары менен булганып, бузулушу мүмкүн. Аны химиялык заттардан (коргошун, сымап, жез, цинк жана башкалар) же уулуу азыктардан (уу козу карындар, кээ бир балыктар, уулуу жаңгак жана башкалар) уулануу менен алмаштырууга болбойт. Тамак-аштан уулануунун 70%тен ашыгы оору чакыруучу козгогучтар менен булганган тамак-ашты (эт, балык, сорпо, сүт азыктардан даярдалган тамактарды жана башкалар), айрым жашылчаларды (салат, винегрет, картошка жана башкалар), ошондой эле өрдөк, каздын жумурткалары кошулуп даярдалган тамак-азыктарын жегенден кийин пайда болот. Бул тамак азыктарда оору козгогучтар өсүп көбөйүшүнө шарттар болгондуктан алар өтө тез көбөйөт. Анткени бул тамак-азыктары углевод жана белок заттарына өтө бай болуп, микробдордун өсүп жетилүүсүнө ыңгайлуу. Мындан сырткары тамакты даярдоо жана сактоо эрежелерин бузуудан да уулануу пайда болот. Тамак-азыктарын жылуу бөлмөлөрдө сактоо козгогучтардын массалык түрдө өсүп көбөйүшүнө себеп болот. Айрым учурларда жаңы даярдалган тамак-ашты жылуу бөлмөдө бир нече саат сактагандан кийин жесе оору чакырат. Айрыкча майда тууралган эттен (фарштан) даярдалган азыктар, паштеттер, килкилдектер, малдын канынан жасалган колбаса жана башкалар өтө коркунучтуу. Себеби бул тамак-азыктарда микробдор отө тез өсүп көбөйүшөт. Тез бузулуучу азыктарды муздаткычта же муздак жерде (кышында от жагылбаган бөлмөлөрдө) кыска мөөнөткө сактоо зарыл. Кайнатылып бышырылган же куурулган тамак-ашта оору козгогучтар бат эле өлөт, чала куурган же бышырган азыктардын катмарына ысык жакшы өтпөй калып, микробдор өлбөй сакталып калышы мүмкүн. Ошондуктан тамак-ашты жакшылап узакка чейин бышыруу талапка ылайык.
Оорунун башталышы
Оору көпчүлүк учурда булганган тамакты жегенден 4—8—12 сааттан кийин башталат. Оорулуунун жүрөгү айланып, кусуп, ичи өтүп, ооруйт. Температурасы (кээде 38— 39° С чейин) жогорулайт. Кээде оору катуу жана оор өтүшү мүмкүн. Оорунун белгилери билингенде эле врачка кайрылуу зарыл жана өзүн өзү врачтын көрсөтмөсүсүз дарылоого тыюу салынат. Тамак-аштан ууланууга ботулизм жана стафилококк уусу менен уулануу кирет. Анткени стафилококктор тамак-ашка түшкөндө өзүлөрүнөн уу бөлүп чыгарат. Анын уусу жылуулукка өтө туруктуу келет.
Стафилококк
Стафилококктордон тамак-аш аркылуу уулануу көпчүлүк учурда булганган кондитер (кремдүү) азыктарды, таттуу быштактарды жана башкалар жегенден кийин болот. Тамак-ашка стафилококктор көбүнчө чыйкан жана башкалар теринин ириңдүү оорусу, ангина, ларингит, бронхит жана башка менен жабыркаган кишилерден (ашпозчу, кондитер жана башкалар) жугат. Сүттүн стафилококк микробдору менен булгануусу уйдун эмчегинин ириңдеп сезгенип оорушунан болушу мүмкүн. Стафилококктон ууланууда оорунун жашыруун мезгили 2—3 сааттан ашпайт. Оорулуу өзүн жаман сезип, чемирчектин асты ооруп, окшуп кусат. Кийинчерээк ич өтөт. Анын жеңил түрүндө эти ысыбайт, оорулуу 1—2 күндө сакаят. Кээде оор түрү кезигет. Бул учурда оорулууну тез ооруканага жеткирүү зарыл. Дароо карынды тазалап, ичке, колго, бутка жылыткыч коюп, ысык кофе, чайды көбүрөөк берүү керек. Ууланууга окшош белгилер (ичтин оорушу, кусуу) карынды тазалоого, ичке жылыткыч коюуга болбой турган сокур ичегиде жана он эки эли ичегинин жараларында да байкалат, ошондуктан аны так аныктоо зарыл.
Алдын алуу
Тамак-ашты даярдоодо жана сактоодо гигиеналык эрежелерди сактоо — Тамак-аштан уулану алдын алуучу негизги чаралар, Ботулизм, Ичеги инфекциялары, Тамак-ашты сактоо.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Гавот
Гавот - (фр. gavotte гавоттор бийи) француздардын эски бийи. Алгач элдик хоровод болгон. 17-18-кылымдарда Батыш Европадагы кеңири тараган белгилүү бийге айланган. Гавотту 18-кылымдарда комп. Люлли балетке, операга пайдаланган. Гавоттун сахналык классикалык музундугу үлгүсүн Рано менен Глюк жараткан. 18-кылымдарда Бах, Гендель бий сюитасын, орус музыкасында Гавот үлгүсүн Чайковский, Глазунов, Прокофьев жазган.
Ак-Кыя көрүстөнү
Ак-Кыя көрүстөнү - 1-5-кылымга таандык байыркы көрүстөндөр тобу. Нарын облусунун Ак-Талаа районунан табылган. 1-көрүстөн Ак-Кыя жана Көк-Жар айылдарынын ортосунда; 4 дөбө-мүрзөдөн турат. Бийиктиги 0,3-0,6 м, диаметри 6-8 м. Үстү томпок сымал. 2-көрүстөн Ак-Кыя айылынан чыга бериште жайгашкан; 4 таш дөбөмүрзөдөн турат. Бийиктиги 0,1-0,5 м, диаметри 6-12 м. 3-көрүстөн Ак-Сай айылынан 500 м чыгышта, 16 таш дөбө-мүрзөдөн турат. Бийиктиги 0,1-1 м, диаметри 7-13 м. 4-көрүстөн үчүнчү көрүстөндүн 400 м түндүк жагында; 12 мүрзөдөн турат. Бийиктиги 0,3-0,9 м, диаметри 7-10 м. 5-көрүстөн Ак-Кыя айылынан 3-4 км чыгышта, Нарын дарыясынын оң өйүзүндө; 10 таш дөбө-мүрзөдөн турат. Айыл чарба иштеринин натыйжасында көбү түзөлүп калган. Көрүстөндөрдү 1983-ж. М. И. Москалёв тапкан. Археологиялык казуу иштери жүргүзүлгөн эмес.
Ижара ишканасы
Ижара ишканасы – эмгек жамаатынын чечими боюнча түзүлгөн ижаралоочу уюмдар менен мамлекеттик органдардын ортосундагы түзүлгөн ижара келишиминен кийин түзүлгөн ишкана. Ал жалпы жыйын тарабынан бекитилген уставдын негизинде иш жүргүзөт. Ижарага өтүүдө ал ишкана ижарага берилген жылдагы тапшырык көлөмүнөн кем эмес мамлекеттик тапшырык өндүрүмүн аткарууга милдеттүү. Мындан башка учурларда И. и. чарбачылык иш-аракетин толугу менен өзалдынча уюштура алат.
Динамометр
Динамометр (гр. denamis – күч жана ...метр) – күч ченегич; күчтү же моментти өлчөгүч курал. Ал күч звеносунан (серпилгич элементтен) жана саноочу түзүлүштөн турат. Динамометр иштөө принциби боюнча механикалык (пружиналуу же рычагдуу), гидравликалык жана электрдик; арналышына жараша үлгү жана жумушчу болуп бөлүнөт. Үлгү динамометр иштөөчү динамометрди текшерүүдө жана шкаласын градустарга бөлүүдө, түрдүү материалдар менен буюмдардын механикалык касиеттерин сыноодо, ал эми иштөөчү динамометр жалпы жана атайын максат үчүн колдонулат. Жалпы максаттагы динамометр менен трактор, сүйрөгүч, локомотив жана башкалардын тартуу күчү өлчөнөт. Атайын максаттагы динамометр аба жана гидравликалык винттердин тартуу күчүн, толгоо учурун, токтотуучу жана кесүүчү күчтөрдү өлчөөдө пайдаланылат. Күчтүн өлчөмүн жаза турган түзүлүшү бар динамометр – динамограф, ал эми санды же көрсөткүч түзүлүшү бар динамометр жумуш өлчөгүч деп аталат. Деформацияны электр сигналына өзгөртүүчү билдиргичтен жана сигналды күчөтүп жаза турган прибордон түзүлгөн электрдик динамометр иш жүзүндө көп колдонулат. Медицинада динамометр адамдын ар түрдүү булчуң күчтөрүн өлчөйт.
Байдук дарыясы (Тяжин куймасы)
Байдук — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тяжин дарыясынын оң жээгинен 24 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Приянка Чопра
Приянка Чопра (англ. Priyanka Chopra, айтылышы: [prɪˈjaːŋkaː ˈtʃoːpɽaː]; 1982-жылы 18-июль) – индиялык актриса, ырчы, кинорежиссер, филантроп жана "Дүйнө сулуусу - 2000" сулуулук сынагынын жеңүүчүсү. Чопра Индиядагы көп маяна ала турган эң популярдуу жылдызы. Ал көптөгөн сыйлыктарга ээ болгон, алардын ичинде: Улуттук киносыйлыгы жана беш Filmfare Awards сыйлыктары. 2016-жылы Индиянын өкмөтү актрисага төртүнчү даражадагы Padma Shri жарандык сыйлыгын ыйгарган жана Time журналы актрисаны "Дүйнөдөгү эң таасирдүү 100 инсан" тизмесине кошкон.
Чопра башынан авиациялык техника же кылмыштуу психологияны окууга умтулган бирок кийин, конкурстарда биринчи орундарды ээлегенинен улам ага Индиянын тасма өнөр жайынан чакыруулар келип, Чопра аларды кабыл алган, ошону менен ал биринчи жолу Болливудтун "Каарман: Тыңчынын сүйүү окуясы" (англ. The Hero: Love Story of a Spy, 2003) тасмасында роль аткарган. Чопра "Сапар" (хинд. Andaaz, 2003) жана "Сунуш" (хинд. Mujhse Shaadi Karogi, 2004) сыяктуу популярдуу тасмаларда башкы ролду аткарган, ал эми "Каршы чыгуу" (хинд. Aitraaz) тасмада роль аткарганы үчүн актриса киносынчылар тарабынан жогору бааланып, атактуулукка жеткен. 2006-жылы Чопра "Крриш" (хинд. Krrish) жана "Дон" (хинд. Don) тасмаларда башкы роль аткарып, Индия киноиндустриясынын алдыңкы пландагы актрисасы катары өзүн көрсөтө билген.
Бир ийгиликсиз ролдон кийин актриса "Мода" (англ. Fashion, 2008) тасмада койгөйлөрдү туудурган бир модельдин ролун аткарып, Filmfare жана Улуттук киносыйлыктын "Эң мыкты актриса" номинациясына татыган. Кийин Чопра "Митаам" (хинд. Kaminey, 2009), "Кечирилген жети күнөө" (хинд. 7 Khoon Maaf, 2011), "Барфи!" (хинд. Barfi! 2012), "Мэри Ком" (хинд. Mary Kom, 2014), "Сого бер, жүрөк" (хинд. Dil Dhadakne Do, 2015) жана "Бажирао менен Мастани" (хинд. Bajirao Mastani, 2015) сыяктуу тасмаларда ар түрдүү каармандардын ролун аткарганы менен кеңири таанымал боло баштаган. 2015-жылы Чопра ABC телеканалынагы "Куантико" (англ. Quantico) триллер жанрындагы телесериалда Алекс Пэрриштин ролун аткарып, америкалык телевизиондук тармагына чыккан биринчи түштүк азиялык актрисасы болгон.
Актриса чыгармачылык ишинен тышкары соопчулук иштерге да катышат. Акыркы он жыл актриса ЮНИСЕФ уюму менен бирге иштеп, уюмдун балдардын укугун коргоо боюнча фондунун улуттук (2010) жана дүйнөлүк (2016) өкүлү болгон. Актриса айлана-чөйрө, ден соолук, билим берүү, аялдардын укугун коргоо, жыныстык теңдик жана феминизм сыяктуу кыймылдардын өнүгүүсүнө жардам берет. Чопранын жеке турмушу жөнүндөгү маалыматтар ММКда жыш пайда болот. Үн жазуучу артист болгонунан улам, Чопра үч сингл жаздырып чыгарган. Ошондой эле, Чопра, киносынчылар тарабынан жогору бааланган, маратхи тилиндеги "Вентилятор" (англ. Ventilator, 2016) аталышындагы күлкүлүү окуялуу тасманы чыгарган Purple Pebble Pictures продюсердик компаниянын негиздөөчүсү.
Ордо II
Ордо II - кыргыздын байыркы улуттук оюндарынын бири. Бул оюн жалгыз гана кыргыздарда, кыргыз коомунда ойнолот жана чыгыш теги жагынан байыркы аскер турмушун, жашоосун чагылдырат. Оюндун аты өзү туюнтуп тургандай, ал «борбор», «хан ордосу», экинчи бир маанисинде «шаар» дегенди аныктап турат. Оюндун мазмуну аскер жөнүнөн кабар берет.1. Тегерете чийин, - камал, чеп, коргон, шаар сыяктуу. 2. Дал ортосу - борбор жаки жыйырмак (Туу түбү). 3. Калың чүкөнү тигип, ортосуна чоң чүкөнү жаки ордодон оңой менен атып чыгара албай турган кылып, чүкөнүн сакасын коюп, аны «кан» деген. Бул аныгында «кан» жаки туу түбү. 4. Канды тегерете коюлган көп чүкө - кандын аскери. 5. Ордо атуучулар эки бет болуп, чүкө калчашып, кимисинин чүкөсү консо, ошол жак биринчи кезекте атат. Бул күчтүү жоо, мисалы: күчтүү жоо шаарга чабуул кылганы. 6. Ар бир ордо атуучу кишиге беш чүкө тийиш болуп, үч аткан оюнга ээ болот - мисалы, беш аскердин үчөө согушка киргени. 7. Чийинден өтпөстөн атат, коргон сепилден атышканы. 8. Эгерде аткан чүкөсү чийинден чыкпай калса, ал аткан оюну өлөт - согушка киргендин өлгөнү. 9. Эгерде аткан чүкөсү чийинден чыгып турса, оюну өлбөстөн ата берет. Мисалы, беттешкен жоосун сая берген сыяктуу. 10. Чийинге жакын келген чүкөнү казайт (казаман) жекеге чыккан же кароолго чыгып келген жоону өлтүргөнү. 11. Атылган чүкө чийинден чыгып, чийиндин ичине эки кадам томпою чүкөгө жакын жатып калса, бир бутун тамандап чүкөнү олтуруп чертет, мисалы, аты өлүп, жоо менен жөө согушуу, жаа менен эмес, колмо-кол согушуу. 12. Черткен кишинин сыртында - чүкө калган болсо оюуну өлөт, анда жоо сыртынан курчап кеткени. 13. Бир жаки үч чүкө черткен соң канды чертишке уруксат - кандын кароолун өлтүрүп канга кол салганы. 14. Четке чийинге жакын келген чүкөнү кайта тооруп атып алат. Муну «тоорумак» дейт - четке келген жоону кайта байлап кеткени, четтеп жалгыздап жүргөндү өлтүргөнү. 15. Беш чүкө, үч атканга жарайт - беш аскердин үчөө согушта, экөө кошто болгондугу. 16. Үч чүкө эки атканга жарайт - үч аскердин экөө согушта, бири кошто болгону. 17. Бир чүкө бир атканга жарайт - жоодон кырылып бир киши калса да согушуу. 18. Бир жактын теңинен көбүнө оюн жетпей калса, калганы чокондосо, жеңилгенге эсеп - көбү кырылып, аттан ажырап, жөө калган да жеңилгени. 19. Каны бар жакта бир чүкө, бир оюуну болсо да жеңилбестен атышат - кан өлмөйүн, жаки колго түшмөйүн жеңилбегенге эсеп. 20. Томпою чүкөгө тие жатып, томпойду алаарда чүкө кыймылдап калса - жоо ѳлбѳстѳн аман калып, атуучуну өлтүргөнү; 21. Кан ордодо турганда канга бет алдыра атат - качан болсо канга, тууга бет ала согушуу керек. 22. Чекеге келген чүкөнү кыйгай атып алат - бул да болсо чекеге жалгыздап келген жоону өлтүргөнү
Эркин экономикалык аймактар
Эркин экономикалык аймактар (ЭЭА) — Республиканын район, шаар, облустарында бир катар экономикалык женилдиктер берилип, атайын бөлүнгөн жерлер. ЭЭАны түзүүнүн негизги максаты: чет элдик инвестицияларды тартуу; сапаттуу жана экспорттук продукцияларды өндүрүү; жумушчу орундарын түзүү; жаңы технологияларды өздөштүрүү; прогресске жана пайда табууга багыт алуу; калктын турмуш деңгээлин жакшыртууга салым кошуу.
Ордо II
мисалында.
Конфликт
Конфликт (лат. confliktus— карама-каршылык) — 1. Ал эки же андан коп жактын пикир келишпестигин, ойлорунун бирин-бирине топ келбегендигин билдирет. Аларды конфликтке турткон эн башкы куч болуп - бул алардын максаттарынын, кызыкчылыктарынын бири-бирине туура келбегендигин билдирет.
2. Көркөм чыгармада берилген бири-бирине карама-каршы турган эки идеянын, пикирдин ортосундагы каршылыктын жогорку формасы. Ал чыгармадагы каармандардын кулк-мүнөзүндөгү, көз карашындагы жана аракетиндеги күрөшүндө көрүнөт. Коом турмушундагы эски менен жаңынын, он менен терстин ортосунда жүрүүчү элдешпес күрөш көркөм чыгармаларда адам мүнөздөрү аркылуу ачылат.
Мисалы: «Тоо арасында» романынын негизги конфликтисин совет бийлигин чыңдоо үчүн күрөшкөн Сапарбай, Самтыр, Бүбүштөр менен Саадат, Калпакбаевдердин ортосундагы күрөш түзөт.
Конфликт драмалык чыгармаларда айрыкча айкын берилет. М. Байжиевдин «Төрт адам» пьесасындагы ортодо калган Нази Азиздин таасиринен улам Искендер менен нравалык жактан конфликтиге чыгат, акырында ал өзүнчө андан кол үзүү чечимине келет. Конфликт эпикалык жана драмалык текке мүнөздүү.
Колдонулган адабияттар.
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Токтомушев, Марс
Токтомушев, Марс (1937, Ысык-Көл району, Аненьево айылы) — кыргыз котормочусу. Москвадагы Горький атындагы адабий институтту бүткөн (1968). Негизинен көркөм адабий чыгармаларды которот. Ал Москвадан Чыгыш адабияты башкы редакциясында даярдалып "СССР элдеринин эпостору" сериясы менен "Манас" эпосунун орусча которулушуна катышып, эпостун "Алмамбеттин окуясы", "Көзкамандар окуясы", "Манастын Каныкейге үйлөнүшү", "Кошойдун окуясы", "Дөө-пери жомогу", "Кичи казат" жана башкалар бөлүмдөрүн (80 миң сап) сапма-сап которгон. Т. азыркы учурда А. Жакыпбеков менен К. Жусуповдун кара сөзгө айланткан "Манас" эпосун орусчага которуунун үстүндө эмгектенүүдө.
Тойблиц
Тойблиц - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Швандорф (район)|Швандорф районуна карайт. Жогорку Пфальц административдик округуна тиешелүү. Калкы – 7308  (2013-ж.). Аянты – 38.25 км2.
Дунгуань метросу
Дунгуань метросу – Дунгуань шаарынын метросу. Метросу 27-май 2016-жылы ачылат.
Пьезоэлектриктер
Пьезоэлектриктер – электр талаасынын таасири астында кысылып деформациялануу касиетине ээ болгон кристаллдар. Биринчи жолу пьезоэлектрдик касиеттерге кварц кристаллдары ээ экендигин бир тууган Кюрилер 1880-ж. табышкан.
Аутогемотерапия
Аутогемотерапия оорулууну өзүнүн каны менен дарылоо методу; протеин менен дарылоо методдорунун бири. Оорулуунун венасынан кан алынып, ал кайрадан өзүнүн булчуңуна, чанда тери алдына же кан тамырларга жиберилет. Аутогемотерапия катуу кармаган жана өнөкөт ириңдүү сезгенүү процесстер, көпкө созулган пневмония, теринин көпкө айыкпаган жарасы, фурункулёз, гидраденит, катуу кармаган жана өнөкөт артрит жана башка ооруларда колдонулат.
Светлов Михаил Аркадьевич
Светлов Михаил Аркадьевич (4(17). 1903, Екатеринослав, азыркы Днепропетровск - 28. 9. 1964, Москва) - орус совет акыны. Жакыр үй-бүлөдөн. МГУда окуган (1927-28). Чыгармалары 1917-жылдан жарыялана баштаган. Светлов өзүнө таандык стили бар романтик акын катары белгилүү. Бул касиет анын Граждандык согуш жөнүңдөгү ырларынан айкын көрүнөт: «Гренада» (1926), «Рабфакчыга» (1925), «Чалгында» (1927) ж. б. Улуу Ата Мекендик Согуш мезгилинде аскер кабарчысы болуп, «Жыйырма сегиз» деген поэма, Лиза Чайкина жөнүндө ырлар циклин жараткан. Кийин «Горюонт» (1959), «Мерген үйү» (1964) деген ыр жыйнактары чыккан. Светлов терең лиризмдүү жана романтикалык пафостогу «Жомок» (1939), «Жыйырма жылдан кийин» (1940), «Бөтөн бакыт» (1953) дегевдей пьесаларды да жазган. Чыгармалары дүйнө жана СССР элдеринин көп тилине которулган. «Соңку ырлар» аттуу жыйнагы үчүн Лениндик сыйлык алган (1967). Үч Ленин ордени жана медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Массиллон (Огайо)
Массиллон (Огайо) (Massillon) — Огайо штатынын Stark округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 32149 киши. Болжолдуу аянты - 49.8 км². FIPS коду — 39-48244.
Пурин негиздери
Пурин негиздери – негиздик касиетке ээ болгон, пурин окси - жана амин туундуры. Алар бири биринен пурин ядросундагы функционалдык топтор жаратылыштары боюнча айырмаланат. П.н. жаратылышта жаныбарлар, өсүмдүктөр жана микроорганизмдер организминде пиримидин негиздери менен бирге нуклеин к-талары, нуклеотиддер, нуклеозиддер жана өз алдыларынча кээ бир коферменттердин курамдарында кездешет. Эркин түрүндө П.н.көптөгөн өсүмдүктөр курамында, жаныбарлар боорунда, канында, сүтүндө, терилеринде ж.б. органдарында болот. П.н. ичинен көп таргандары аденин (I), гуанин (II), гипоксантин (III) жана ксантин (IV):
I R=H; R¢ =NH 2 II R=NH2 ; R ¢ =OH
III R=H; R¢ =OH IVR=R ¢ =OH
Нуклеин к-таларынын курамында негизинен аденин менен гуанин гана кездешип, өтө аз санда кээде алардын метил туундулары болот: 2-метиладенин, 6-метиладенин, 1-метилгуанин, 2-метилгуанин, 2,6-диметилгуанин. Пурин жаратылышта өсүмдүк курамында (чай, кофе, какао) эркин түрүндө кезигүүчү негизги туундулары болуп, метилденген ксантиндер-тиобромин, тиофиллин, кофеин эсептелет. П.н. нуклеин к-таларын, нуклеотид
ж-а нуклеозид 1н H2SO4 же 12нHClO4 жардамы менен 100оC гидролиздөөдөн алынат. Аларды cинтездик ыкмалар менен да алууга болот. П. н. синтездеп алууда баштапкы продуктулар болуп пурин жана заара к-талары эсептелет. Айрым бир таза П. н. практикада дары-дармек заттар катарында (мис, кофеин, тиофиллин, теобромин) колдонулат.
Вольно-Сухар (Уфим району, Башкыртстан)
Вольно-Сухар — Башкыртстандын Уфим районундагы айыл, Николаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 168 киши. Почта индекси — 450513, ОКАТО коду — 80252850002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Синька (Улу-Юла куймасы)
Синька — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Улу-Юл дарыясынын сол жээгинен 133 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское ([[Томск облусу)|Зырянское]] айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Саламатов Тимур Сагынбаевич
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Токтоналиев, Сейдакмат
Токтоналиев, Сейдакмат (1928, азыркы Аламүдүн району, Төмөнкү Ала-Арча айылы) — опера ырчысы, Кыргыз ССРинин эл артисти (1964). 1952-ж. П. И. Чайковский атындагы Москва мамлекеттик консерваториясын бүтүргөндөн кийин Кыргыз мамлекеттик академиялык опера жана балет театрында солист болуп иштеген. Т. дүйнөлүк жана кыргыз композиторлорунун операларынан көптөгөн партияларды аткарган. "Манас" операсынан Сыргактын, "Айчүрөк" операсынан Күлчоронун ролун жогорку чеберчилик менен аткара алган. Т. "Ардак Белгиси" ордени менен сыйланган.
SpaceX
Space Exploration Technologies Corp., SpaceX катары иш жүргүзгөн космос кемесин куруучу жана космоско жүк ташуучу америкалык жеке компания. Баш кеңсеси Калифорниядагы Хауторн шаарында жайгашкан. SpaceX 2002-ж. Илон Маск тарабынан космоско жүк чыгаруунун баасын кыскартуу жана Марсты колониялаштыруу мүмкүнчүлүгүн жаратуу максатында түзүлгөн.
2018-ж. февраль айына SpaceX көп пайдалануучу Falcon алып чыгуучу ракеталар үй-бүлөсүн жана Dragon космос кемелеринин үй-бүлөсүн ишке киргизгенге жетишти. Учурда экөө тең Жердин орбитасына пайдалуу жүк жеткизип иштеп жатат.
Бууракан, Токтогул району
Бууракан (Бууракан) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Токтогул районундагы айыл. Кызыл-Өзгөруш айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 580  киши.
Ак мамык (чөп)
Ак мамык - (Pucinellia Parl., syn. Atropis Rupr.), дан өсүмдүктөр тукумундагы көп жылдык чөп. Дүйнөдө 86 түрү бар. Түбү борпоң, сабагынын бийиктиги 30-40 см. Арык бойлорунда, нымдуу өзөндө, шор, кумдуу-топурактуу жерде өсөт. Ак мамык чөбү июндан августка чейин гүлдөйт. Ал сапаттуу тоют, курамында сиңимдүү протеин бар. Жайытта ак мамыкты бодо мал жакшы оттойт. Баш алган убагында сапаттуу тоют камдалат.
Ижара подряды
Ижара подряды – ишкана ичиндеги ижара жамаатын уюштуруу жана жумушчулардын эмгек акысын төлөө таризи. Ишкана жетекчилиги менен жалдама келишими түзүлүп, анда ижара жамааты белгилүү бир өлчөмдөгү продукцияны өндүрүү менен, аны ишканага ички чарбачылык баада берүүгө милдеттенет. Ал көлөмдөн тышкары өндүрүлгөн продукцияны өзалдынча пайдаланууга укуктуу. И. п. келишими ижара акы өлчөмүн, ишкана чыгымдары менен төлөмдөрүнө ижара жамаатынын катыш тартибин жана көлөмүн, тараптардын жоопкерчилик деңгээлин аныктайт.
Социалисттик эмгектин баатырлары
Социалисттик эмгектин баатырлары – Совет доорунда өндүрүштө, илимде, маданиятта жана башка эл чарба тармактарында иштегендердин артыкча ийгиликтери үчүн берилүүчү жогорку наам. Кыргызстандын төмөнкү атуулдарына Социалиттик эмгектин баатырлары деген наам берилген:
Интернеттик шилтемелер
...
Жунус хан
Жунус Хан (1415–1487) – 1462–87-ж. Моголстанды бийлеген хан. Вайс хандын уулу, Эсен-Буканын бир тууганы. Чагатайлар династияcы жаш Юнусту хандыкка көтөрүү иш-аракети ийги- ликсиз аяктаган соң, аны алгач Маверан-нахрдагы Улугбекке, андан соң Персияга алып кетишет. 1456-ж. тимурий султаны Абу Саид Юнусту Моголстанга жөнөткөн, ал жерден Ю. х. Эсен-Бука өлгөндөн кийин (1462) тактыга отурган. 1472-ж. Моголстанда бийликти өз колуна алган. 15-к-дын 60-жылдары Ю.х-дын Фергананы басып алуу аракети ишке ашкан эмес. 15-к-дын 70-жылдары Жетисууга калмак аскер башчысы Амасанчжи тайчжинин аскерлери кирип, Иле дарыясынын жээгинде Ю. х. катуу соккуга учурайт. Ал жерден Сырдарыяга качып, Ташкенден туткунга түшөт. Моголстанга кайтып келгенден кийин, Ю. х. Абу Саиддин балдарынын ортосундагы талаш-тартышка катышып, 1482-ж. өз жер ээликтерине Сайрамды, 1485-ж. Ташкенди кошкон. Бирок анын кол алдындагыларынын көпчүлүгү андан бөлүнүп, Ахмеддин экинчи уулун өз башчысы катары таанышат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы Б,2003
Элдик педагогика
Элдик педагогика – элдик оозеки чыгармачылыкта, үрп-адат, каада-салттарда, оюн жана оюнчуктарда сакталган педагогика идеяларынын жана тарбиялык тажрыйбаларынын тутуму.