cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жереми Кэмп
Жеке жашоосу
Жереми жана анын биринчи аялы Мелисса Линн Хеннинг (1979-жылдын 7-октябрында туулган) 2000 жылы, 21-октябрда үйлөнүшкөн. Көп өтпөй Мелиссанын энелик безинде рак бар экендиги аныкталып, ал 2001-жылдын 5-февралында каза болгон. Ал кезде Жереми 23 жашта, Мелисса болсо 21 жашта эле. Айрым эрте жылдары жазылган ырларында Жереми өзүнүн аялы ооруп жаткандагы сезимдерин берген. «I Still Believe» – анын аялы кайтыш болгондон кийин жазылган биринчи ыры. «Walk By Faith» («Ишеним менен жашайм») ыры Жереми менен Мелиссанын «таттуулашуу айында» жазылган. 2003-жылдын декабрь айында Жереми мурда «The Benjamin Gate» тобунун соло ырчысы болгон Эдриэн Лишингке үйлөнөт. Алардын эки кызы жана бир уулу бар: Изабелла Роуз Кэмп (2004-жылы, 25-сентябрда туулган), Арианна Мэй Кэмп (2006-жылы, 5-апрелде туулган) жана Игэн Томас Кэмп (2011-жылы, 17 августта туулган). 2009-жылы Эдриэн менен Жереми дагы бир балалуу болорун жарыялашкан, бирок үч айдан кийин баласы бойдон түшүп калды. Жереми Кэмп атайын дайындалган кызматчы дагы. Айта кетчү нерсе, Жереми Кэмптин Стив Кэмп менен эч кандай тууганчылык байланышы жок.
Токтогул мөңгүсү
Токтогул мөңгүсү — Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк капталындагы татаал өрөөн тибиндеги мөңгү. Узундугу 4,2 км, аянты 5,5 км. Аламүдүн суусунун (Чүй дайрасынын алабы) төрүндө. Башы деңиз деңгээлинен 4460 м, этеги 3300 м бийиктикте жайгашкан. Кар чегинин бийиктиги 3840 м, абляция облусунун аянты 3,7 км2. Мөңгүдөн Аламүдүнсуусунун оң куймаларынын бири башталат.
Америка жер чукуур көрчычканы
Америка жер чукуур көрчычканы (лат. Neurotrichus gibbsi).
Эл аралык-укуктук жоопкерчилик
Эл аралык-укуктук жоопкерчилик ― эл аралык укук субъектисинин эл аралык-укуктук милдет-тенмелерди бузуунун натыйжасында башка бир субъектиге келтирген зыяндын ордун толтуруп берүү милдети же эгер атайын эл аралык келишимде каралган болсо (чексиз жоопкерчилик), эл аралык укук ченемдерин бузбастан эле, кандайдыр бир иш-аракеттин натыйжасында тарткан материалдык зыяндын ордун толтуруу милдети.
Коли-инфекция
Коли-инфекция (Escherichia coli ичеги таякчалары; син. эшерихиоз) — көбүнчө жаш балдарда кездешүүчү катуу кармама жугуштуу ичеги-карын оорусу.
Оорудун себептери жана жугушу
Бул ооруну ичеги-карында кездешүүчү микробдордун өзгөчө түрү — ичеги таякчалары козгойт.
Дени соо балдарга көбүнчө бул микробдор менен булганган сүт жана андан балдар үчүн жасалган тамактар, идиш-аяк, кир кол, кийимкечек, баланын ороочтору аркылуу жугат. Оору кээде энеден төрөт мезгилинде жана төрөттөн кийин жугушу мүмкүн. Коли-инфекция негизинен жаңы төрөлгөн жана бир жашка чейинки (көбүнчө ара төрөлгөн) тежемел, көп ооруган, өзгөчө итий, гипотрофия менен жабыркаган балдарда кездешет. 2ден ашкан балдарда аз, чоң кишилерде дээрлик чанда кезигет.
Дарты аныктоо
Коли-инфекциянын инкубациялык (жашыруун) мезгили 3—6, кээде 22 күнгө созулат. Оорунун башталышы жана өтүшү дизентерияга окшош болот. Көбүнчө оору температура көтөрүлүп, катуу башталат. Баланын тынымсыз ичи өтүп, кусат, тамакка табити тартпайт. Оорулуунун абалы 2—3 жумада жакшырат. Бала арыктайт, өз убагында дарылабаса кабылдоолорго алып келет.
Оорудан сактануу
Оорудан сактанууда эне өздүк гигиенаны сактап, баланы туура тамактандыруу зарыл. Ооруну алдын алууда балдар үчүн даярдалган сүттөн жасалган тамактардын өз убагында берилиши жана муздаткычта таза сакталышы талапка ылайык. Эмизээрдин алдында эмчекти, колду таза жууш керек.
Берилиштер базасына жетүү
Berilişter bazasyna jetû (Database access-Dostup k bazîe dannyh). Berilişter bazasyndagy berilişterce jetû talaptar tilderi arqylú atqarylat. Talap tilderi anclis tiline oqşoş, alardy jazú doklad tùrùndò kagazda je ekranda kòrsòtû menen atqarylat jana kerek bolgon berilişterdi anyqtaît. Ar bir talaptar tilinin òzùnùn crammatikasy, sintaksisi bar jana sòzdùkkò é bolso dagy, alardy qysqa mônòttùn içinde procrammalagandy bilwecen adamdar dele ùîrònùp alat.
Ойсалкын
Ойсалкын — «Манас» эпосунун “Манас» эпосунун эпизоддук кейипкери. Үрбүнүн аялы. Манас баштаган кыргыздардын Алтайдан Ала-Тоого көчүп, көлгө (Ысык-Көл) жеткенде үчкө бөлүнгөн элдин үчүнчү тобун башкарган Үрбү баатырдын колу Кеминдеги Кеймен шаанын турган жерине келет. Кеймендин кызы О. өзү келип Үрбүдөн Эки-Кеминдин элин сурап алат да, Үрбүгө турмушка чыгат (Сагымбай Орозбаков, 2. 127).
Курбанкулов Жаныбек
Курбанкулов Жаныбек 1928-жылы азыркы Сузак районунун Кызыл-Кыя айылында туулган.
Крутиха (Барсук куймасы)
Крутиха — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу, Курган облусу, Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Барсук дарыясынын сол жээгинен 62 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — РФ менен Казакстан Республикасы чек арасынын аягына чейин Чоң Уват көлүн кошпогондо Чоң Уват Суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Ишим (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү), дарыя бассейни — Иртыш.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Семетейдин туулганы
Семетейдин туулганы (280-312-6., 1079 сап ыр) — Аккула арып, Манас карыйт. Каныкейди алганына 32 жыл толот. Чоролорун чакырып: Каныкейдин боюнда 7 айлык бала бар, артымда жаш калмак болду, көзүңөрдү салгыла, кыз болуп калса жайын таап бергиле, мен өлөм, камдангыла — дейт. Манас өлөт, сөөгүн Таластын боюндагы Сулпукорго коюшат. 9 ай өткөндө Жакып: Абыке менен Көбөштүн бирине тийсин деп Меңдибайды Каныкейге жиберет. Муну укканда ал капа болуп, 9 айлык боюнда бар, кыз туусам тием, эркек туусам тийбейм дейт.
Каныкей эркек тууйт, кайын энеси Чыйырды экөө баланы алмак-салмак уйку көрбөй кайтарып багышат.
Жакып, Абыке, Көбөш жаңы туулган баланы өлтүрмөк болуп, кол курап аттанышат. Алардын каптап келе жатканын көргөн Каныкей баласын койнуна салып, алтымыш жашар кайненеси Чыйырдыны жетелеп Алтыбайдын аралга кире качат.
Абыке, Көбөштөр Каныкей менен баласын таппай, үй-мүлкүн талкалап, талап кетишет.
Айласы куруган эки аял кайда барарын билишпей, Каныкейдин кеңеши менен анын өкүл атасы Карынбайга келишсе, ал Манастан көөнүм калган деп кабыл албай коёт.
Бакайга барышат. Ал Манастан калган баланы көрүп кубанат, ат-тонун, азыгын камдап, өз атаң Караканга бар деп жолду көрсөтүп, узатып коёт.
Жолдо азыгы түгөнүп ачка болуп, кыйналып, акыры Каракандын шаарына келишет. Каракан Каныкейге ак өргөө тиктирип берип, баланы өзү багып алат. Чоң той берип, балага ат койдурмак болот. Ак боз ат минген, колунда аса таягы бар адам балага «Семетей»  деп ат коюп көздөн кайым болот.
Нижневосточное
Нижневосточное (Нижневосточное ) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Сокулук районундагы айыл. Жаңы-Жер айыл округу составына кирет.
Семетейдин туулганы
Семетей Каракандын баласы болуп чоңоёт. Каракан чоң той берет. Той тарарда Семетей ат минем дейт. Сур жоргого айырмач токуп, ага мингизип, жанына чөйчөктөй көздүү Сары тазды кошуп берет. Семетей өз баласы болсом Каракан мени өзү менен кошо ала жүрөт эле, ал атам эмес экен деп атты жетелеп турган Сары таздан чылбырды жулуп алып, үйүнө кетип калат: Таздан кабар уккан Каракан, анын байбичеси, кыздары, уулу Солтонкул кой десе Семетей болбойт. Каныкей келип кой десе, ага менин атам Манас элимди сагындым, атаңдын Ак олпогу менен Актулпарын сурап бер дейт. Али жашсың деген энесинин жүйөө сөзүнө көнбөй койгондо Каныкей атасына барып, Семетей жалгызым эли-журтун билип алыптыр деп аты менен тонун сурайт. Айткандарын алып берип, Бакайга жолугуп, ошонун тили менен бол деп тапшырып, Каныкей уулун узатат.
Семетей жол жүрүп Таласка келип, Үч-Кошойду эңкейип кирип, Сулпукордун башынан төө кайтарып жүргөн Бакайга жолугуп, өзүнүн дайнын айтып, энеси берген белекти тапшырат. Кубанган Бакай төө энеси куу ингенди кудайыга чалып, Семетейди ошол жерде калтырып, өзү сүйүнчүгө кетет. Жакыпка Семетейдин келгенин айтса, ал баланы алып кел дейт. Сыртка чыгып тура калган Бакай Жакыптын балдарына Семетейге уу берели деп жатканын угат.
Нижневосточное
Калкы
Калкы - 1 383 киши.
Семетейдин туулганы
Семетейге келип, берген тамагын ичпе деп тапшырып, аны Жакыптыкына ээрчитип барат. Семетей Жакыптын уу кошуп берген арагын ичпей, итке берсе, ит өлөт.
Семетей андан аттанып, Абыке, Көбөштөргө барып, алардын үйүндөгү атасынын курал-жарагын тартып алып, Тайбуурулду минип, кайра таятасыныкына кайтат.
Элиме көчөм деген Семетейди Каракан көп дүнүйө-мүлк берип узатат. Семетей Таласка келип, атасынын ордо тиккен жерине конот.
Чоң атасы, агалары көп колу менен каптап келип, урушта Семетей жеңет. Колго түшкөн Жакыпты Шакан, Абыке, Көбөштү Каныкей өлтүрөт.
Бөлүмдө «Семетейдин» кеңири белгилүү салттык нугу кыска түрдө берилген, тексттердеги көптөгөн деталдык белгилер, чакан эпизоддук көрүнүштөр, айрыкча, Саякбай Каралаевдин вариантына жакын.
Көзгө урунган бир көрүнүш: тексттерде адатта бир адам айткан вариантта белгилеп кете турган карама-каршылык бар: окуялардын баш жагындагы Каныкей төрөгөн жердеги Манастын энесинин аты Бакдөөлөт (287-6., 231 сап ыр) делсе, кийин Шакан (291-6., 368 сап ыр) — делет. Шакан — Чыйырды делип аталуу көп учуроочу белги, ал эми Бакдөөлөт дайым бөлөк каарман. Буга караганда бир нече адамдан жазылган тексттер окумуштуу тарабынан куралып берилген болсо керек дешке негиз бар. Бул китепте жарыяланган тексттин башка кийин жазылган варианттардын басымдуу көпчүлүгүнөн айырмаланган белги окуянын салт боюнча «Манастан» айтылуучу баатырдын өлүмү, аны коюу, Семетейдин туулушу сыяктуу көрүнүштөр ушул бөлүмдө айтылуусу. Бирок, мындай берилүү варианттык белгилердин бирине жатышы да мүмкүн.
Кара шакылдак
Кара шакылдак (Aquila heliaca, (Savigny, 1809): түр Шакылдактар.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Молдавиянын токойлуу талаадан тартып чыгыш Байкалга чейин, Мароккодо, Евразияда. Кыргызстанда негизинен Чүй өрөөнү боюнча жана Ысыккөлдүн аймагында дайыма учурайт.
Саны
Кыргызстан боюнча маалымат жок. 1997-жылы Бишкек шаарынын четиндеги тоо этектеринде келгин мезгилинде бир гана куш катталган.
Чектөөчү факторлор
Азык-зат базасынын азайышы. Уяларынан балапандарын алып жок кылуу. ЛЭП зымдарына урунуп, өлүмгө дуушар болушу.
Көбөйтүү (колдо багуу)
Көбөйү мезгили белгисиз. Коргоо үчүн колдонгон чаралар. СССРдин Кызыл китебине киргизилген. 1975-жылы Кыргызстандын территориясына кирүүчү мамлекеттик коргоого алынган жаныбарлардын тизмесине киргизилген, «Жапайы фаунанын жана флоранын жоголуп бара жаткан түрлөрдү соода-сатык кылуу боюнча эларалык конвенциясына» киргизилген.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Браконңерлер менен күрөш жүргүзүү. Уяларын таап, аларды коргоо. Колго багып көбөйтүүнүн ыкмаларын иштеп чыгуу. Республиканын территориясында уялоочу жерлерин таап жана анын санын аныктоо. Санын чектөөчү факторлорду аныктап табуу.
Статусу
V категория, Vulnerable, VU, C1. Монотиптүү түр. Саны азайып бара жаткан сейрек кездешчү түр. Кыргызстандын фаунасынын бир уруунун 4 түрдүн бири.
Орус жергиликтүү мектептери
ОРУС-ЖЕРГИЛИКТҮҮ МЕКТЕПТЕРИ – Октябрь революциясына чейин Орто Азия менен Түштүк Казакстанда орусча билим берүүчү мектептер. Падыша өкмөтүнүн Түркстан аймагындагы өкмөт башчылары жергиликтүү калкты окутуу жана мусулман дининин таасирин басаңдатуу үчүн ачкан. Окуу орус тилинде жүргөн. Бул мектептер негизинен колонизатордук максатты көздөгөнү менен жергиликтүү калкты орус тили жана маданияты менен азыноолак тааныштырган. Кыргызстандагы алгачкы Орус-жергиликтүү мектептери 1884-жылы Токмок шаарына жакын Каракоңуз кыштагында, 1887-жылы Ошто, 1894-жылы Каракол уездинде ачылган. 1903-жылы Токмоктогу орус-тузем мектебинде 120га жакын кыргыз, өзбек, татар, орус балдары билим алган. Октябрь революциясына чейин Кыргызстанда 16 мектеп иштеп, 750дөй адам (анын ичинде 670ы жергиликтүү калктын балдары, алардын 56сы кыздар) таалим алган.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Сычуань жер чукуур көрчычканы
Сычуань жер чукуур көрчычканы (лат. Uropsyllus soricipes) — ...
Алай
Алай — топоним. «Манас» эпосунун көптөгөн варианттарында кыргыз уруулары байыртан мекендеп келе жаткан белгилүү жерлердин бири катары: «Орозду деген агаң бар, жайлайт деп угам Алайды» (Сагымбай Орозбаков, 1. 118), «Кең-Алайды жердеген, андагы нойгут эл деген» (Саякбай Каралаев, 1. 218),— деп эскерилет. Манас Алтайдан Ала-Тоого көчүп келгенде, алгач ушул А. аймагында жашайт. Эпостун бир катар белгилүү окуялары А-да өтөт: Манас Шоорук менен согушуп, аны жеңип кызы Акылайга үйлөнөт, Чоң казаттын астында Манаска каршы чыкмак болгон кыргыздын уруу кандары Төштүктүн тоюна келишип кеңеш курушат, Көкөтөйдүн ашын өткөрүү жөнүндө аксакалдар кеңеш куруп, жер тандашканда белгилүү көп аймактардын ичинде А. эскерилет: Жайдардын уулу эр Акбай: Кеңдиги кыйла далай бар, Кара-Тегин башында Атактуу жайлоо Алай бар Суусу тунук, чөп деди, Арбын жери көп деди, Анда Мамбет кеп айтат, Алайың болбойт деп айтат: Арбын түшөр бизге топ, Көпчүлүк иши тарткан ок Сындырып жагар жыгач жок Отундан жутап аларбыз Осол болуп каларбыз (Сагымбай Орозбаков, 3. 76)... Алай конуп аш берсек Милдет кылып келген жан, Тойгузгун деп чалкалаар, Кызматчынын баарысы Тезек терип аркалаар, Алай — артык отун жок Анысы болор чоң мүшкүл (Саякбай Каралаев, 2. 10). Ошентип, негизги варианттарда А. жайлоосунда токой жок экендиги туура берилген. Географиялык реалияда азыркы Кыргызстандын түштүгүндөгү бийик тоолуу өрөөн жана жайлоо.
Аралык клетка
Аралык клетка - чоң ядролору бар тегерек майда клеткалар, аны менен гидранын сырткы катмары  толтурулган. Эгерде гидранын денеси жараланса, ошол жерге жакын А. к. тынымсыз өсө башташат да, андан тери-булчуң, нерв жана башка клеткалар пайда болушат.
Алай
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Сомерсвилл (Нү-Жерси)
Сомерсвилл (Нү-Жерси) (Somerville) — Нү-Жерси штатынын Сомерсет округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 12098 киши. Болжолдуу аянты - 6.1 км². FIPS коду — 34-68460.
Каныль-Кы
Каныль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чортово дарыясы орун алган. Дарыянын узундугу - 131 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
От алдыруу
От алдыруу — ичинен күймө карбюратордук кыймылдаткычта от алдыргыч шамдын электр учкунунан кыймылдаткычтын цилиндриндеги жумушчу аралашманын жалындап от алышы. Озуп от алдыруу – кысуу тактысы (учуру) аяктар алдында мажбурлап от алдыруу аркылуу ичинен күймө кыймылдаткычтын отундун учкуну менен тутанышы. Кыймылдаткычтын теориялык циклинде отунду тутантуу кысуу тактысынын акырында болот. Чыныгы циклде эң чоң жылуулук бөлүп чыгаруу кеңейүү тактысынын башталышында ишке ашырылышы үчүн озуп от алдыруу колдонулат.
Эльтман
Эльтман - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Хасберг (район)|Хасберг районуна карайт. Төмөнкү Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 5500 киши (2009-ж.). Аянты – 39.97 км2. Eltmann 1.jpg A70-Mainbruecke-Eltmann1.jpg RK 29A Wallburg 1.jpg Dippach 1.jpg Limbach 3.jpg Eltman.jpg Weisbrunn 5.jpg Eschenbach 1.jpg Bocksbeutels.jpg
Силим (дарыя)
Силим — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Силим дарыясынын сол жээгинен 2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Виктор Олегович Пелевин
Виктор Олегович Пелевин (1962-жылы 22-ноябрда Москвада туулган) – орус жазуучусу, 1990-жылдардагы "Омон Ра", "Чапаев жана Боштук" (орус. Чапаев и Пустота) жана "Generation „П"" культтук романдарынын автору. Көптөгөн адабий сыйлыктардын ээси, алардын ичинде "Малый Букер" (1993) жана "Национальный бестселлер" (2004) сыйлыктары бар.
Жапаров Капар
Жапаров Капар 1928-жылы Сузак районунун Кызыл-Кыя айылында туулган.
Виктор Олегович Пелевин
Өмүр таржымалы
Виктор Олегович Пелевин 1962-жылы 22-январда Москвада Бауман атындагы МГТУнун аскер кафедрсында окутуучу болуп иштеген, мурдагы ААКнүн кадрдык офицери Олег Анатольевич Пелевин (Днепропетровскто туулган) менен борбордук гастрономдордун биринде бөлүм башчы болуп эмгектенген (кыздык фамилиясы Ефремова, Ленинградда туулган) Зинаида Семеновна Пелевинанын үй-бүлөсүндө туулган.
Пелевин 1979-жылы англис тилдүү № 31 атайын орто мектепти бүтүргөн (азыркы №1520 Капцовы атындагы гимназия) Бул мектеп Москванын борборунда, Станиславский көчөсүндө жайгашкан (азыр Леонтьев көчөсү) жана престиждүү деп эсептелген. Мектептен кийин Москва энергетика институтунун (МЭИ) өндүрүштү жана транспортту электрлештирүү жана автоматташтыруу факультетине тапшырган. Бул окуу жайды 1985-жылы аяктаган. Ошол эле жылдын апрель айында МЭИнин электр транспорттору кафедрасынын инженери кызматына алынган. Ал Аскерик аба күчтөрүндө кызмат өтөгөн деп да айтылган, бирок кызмат өтөгөн жылдары аталбайт.
Пелевин 1987-жылы (кээ бир маалыматтар боюнча 1985-жылы) МЭИнин аспирантурасына тапшырган. Ал бул жерде 1989-жылга чейин окуган (асинхрондук кыймылдаткычтуу шаардык транспорттун электропривод долбооруна арналган диссертациясын коргогон эмес).
1989-жылы Горький атындагы Адабият институтунун сырттан окуу бөлүмүнө тапшырган (Михаил Лобановдун проза семинары). Бирок бул жерде бир аз убакыт гана окуган: 1991-жылы аны "институт менен байланышы үзгөнү үчүн" деген жүйө менен окуу жайдан чыгарышкан (Пелевин өзү аны окуу жай менен "байланышын жоготкону үчүн" деген жүйө менен чыгарышканын айтат). Жазуучунун өзүнүн айтышынча, Адабият институтунда окуунун ага эч кандай пайдасы болгон эмес.
1989-жылдан 1990-жылга чейин "Face to Face" журналынын штаттык кабарчысы болуп иштеген. Мындан тышкары, 1989 жылы "Наука и религия" журналында иштей баштап, ал жерде чыгыш мистицизми тууралуу макалаларды даярдаган. Ошол эле жылы "Наука и религия" журналында Пелевиндин "Игнат Сыйкырчы жана адамдар" (орус. Колдун Игнат и люди) аңгемеси басылган (желеде жазуучунун биринчи аңгемеси "Химия и жизнь" журналында жарыяланган жана "Игнат чоң ата жана адамдар" (орус. Дед Игнат и люди) деп аталган деген да маалыматтар бар).
1991-жылы "Көк панар" (орус. Синий фанарь) деп аталган алгачкы аңгемелер жыйнагын чыгарган. Бул китеп башында сынчылардын назарына илинген эмес. Бирок, эки жыл өткөн соң Пелевин бул китеп үчүн "Малый Букер" сыйлыгын, ал эми 1994-жылы "Интерпресскон" жана "Золотая улитка" сыйлыктарын алган.
1992-жылы мартта "Знамя" журналында адабият сынчыларынын көңүлүн өзүнө буруп, Букер сыйлыгына аталган "Омон Ра" романы жарыяланган. 1993-жылы апрелде ошол эле журналда Пелевиндин "Курттардын жашоосу" (орус. Жизнь насекомых) деп аталган кийинки романы жарыяланган.
1993-жылы "Независимая газетада" "Жон Фаулз жана орус либерализминин трагедиясы" (орус. Джон Фаулз и трагедия русского либерализма) деген аталыштагы эссесин жарыялаган. Чыгармачылыгына карата айрым сынчылардын жагымсыз реакциясына жазуучунун жообу болгон бул эссе, акырында ММК тарабынан "программалык" деп эскерилип калган. Ошол эле жылы Пелевин Орусия журналисттер союзуна кабыл алынган.
1996-жылы "Знамяда" Пелевиндин "Чапаев жана Боштук" (орус. Чапаев и Пустота) романы жарыяланган. Сынчылар бул тууралуу Орусиядагы биринчи "дзен-буддисттик" роман деп сөз кылышкан. Жазуучу өзү болсо, чыгармасын "окуялар боштукта болгон алгачкы роман" деп атаган. Роман "Странник-97" сыйлыгын алган; 2001-жылы дүйнөдөгү эң чоң адабий сыйлык болгон International Impac Dublin Literary Awards-тун кыска тизмесине кирген.
1999-жылы Пелевиндин "Generation П" романы жарык көргөн. Дүйнө боюнча романдын 3,5 миллион нускасы сатылган. Китеп бир катар сыйлыктарга татыган. Атап айтканда, Рихарда Шөнфелд атындагы адабий сыйлыкка ээ болуп, культтук китеп статусун алган.
2003-жылы беш жылдык тыныгуудан кийин "Өткөөл доордун диалектикасы. Эч жактан эч жакка" (орус. Диалектика переходного периода. Из ниоткуда в никуда) ("DПП. NN") романы чыккан. Жазуучу бул чыгармасы үчүн 2003-жылы Аполлон Григорьев сыйлыгын, 2004-жылы "Улуттук бестселлер" сыйлыгын алган. Мындан тышкары "DПП. NN" Андрей Белый сыйлыгынын кыска тизмесине кирген.
2006-жылы "Эксмо" басмасы Пелевиндин "Empire V" романын чыгарган. Бул чыгарма "Большая книга" сыйлыгынын мөрөй талашчуларынын тизмесине кирген. "Empire V"-нын тексти роман басылганга чейин эле интернетке чыккан. "Эксмонун" өкүлдөрү роман уурдалган деп ишендиришсе да, кээ бирлери муну басманын маркетинг айласы деп боолгошкон.
2009-жылы октябрда Пелевиндин "t" романы жарыкка чыккан. Бул китеп үчүн Пелевин "Большая книга" Улуттук адабий сыйлыгынын бешинчи сезонунун лауреаты (2009-2010, үчүнчү байге) жана окурмандардын добуш берүүсүнүн жеңүүчүсү болгон.
Пелевин 2011-жылы декабрда "Эксмо" басмасынан "S.N.U.F.F." романын чыгарган. Кийинки жылдын февраль айында аталган чыгарма "Жылдын прозасы" номинациясында "Электронная книга" сыйлыгын алган.
Тургунбеков Рафик
Рафик Тургунбеков (29-ноябрь, 1928 — 2-октябрь, 1998-жыл) — белгилүү юрист, юридика илимдеринин доктору (1976), профессор (1993), Кыргыз Улуттук Билим Академиясынын муче-корреспонденти.
Кыскача өмүр баяны
1956-1958-жылдары – СССР Илимдер академиясынын Мамлекет жана укук институтунун аспиранты. 1958-жылдан баштап – Кыргыз ССРинин Илимдер академиясынын Философия жана укук институтунун илимий кызматкери, 1961-жылы – улук илимий кызматкер. 1964-жылдан баштап адегенде сектор башчысы, бөлүм башчысы, кийин Философия жана укук институтунун директорунун илим боюнча орун басары. 1959-жылы кандидаттык диссертацияны, 1973-жылы – доктордук диссертацияны ийгиликтүү жактаган. 1993-жылы юридика илимдеринин жаатында биринчи болуп Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын мүчө-корреспонденти болуп шайланган.
Кыргыз Республикасынын конституциялык укуктун теориясы жана тарыхы боюнча көрүнүктүү адиси. 100дөн ашык илимий иштери бар, суверенитеттин, кыргыз мамлекеттүүлүк маселелери, конституциялык курулуштун негиздери боюнча он фундаменталдык монография чыгарган.
Кыргызстандын, ошондой эле Союздук конституцияларынын концепцияларын жана долбоорлорун иштеп чыгуу процесстерине жигердүү катышкан. Илимий-изилдөө иштерди педагогикалык иш-аракеттер жана илимий кадрларды даярдоо менен айкалыштырып жүргөн. Анын жетекчилиги астында бир нече юридика илимдеринин докторлору жана кандидаттары даярдалган.
Кыргыз Республикасынын конституциялык укук илиминин, мамлекеттик бийликтин суверенитетинин бекем пайдубалын салган. Кыргыз Республикасынын алдында өзгөчө сиңирген эмгеги үчүн пенсионер катары өзүнүн акыркы күнүнө чейин кызмат кылган.
Ала-Тоо
Ала-Тоо — топоним, эпостун көп варианттарында эскерилген жердин аты. Эпосто кыргыздардын Алтайдан А.-Т-го көчүп келиши кеңири баяндалат. Азыркы кыргыз тоолору жалпысынан А.-Т. деп аталган. Кээ бир варианттарда айрым каармандардын образдары А.-Т-го салыштырылып берилет. Манастын образы «Ала-Тоодой эр Манас» (Радлов жазып алган вариант, 95) делип, Калмактардын кан Жолой Сөлөкөтү, сөөлөтү Атка минген келбети, Ала-Тоодой көрүнүп (Саякбай Каралаев, 2. 21),— деп сыпатталат. Айрым учурда: «Атакемдин ашына Ала-Тоодой эт кылам, Ала-Көлдөй чык кылам» (Саякбай Каралаев, 2. 9),— деп көптүктү, молдукту билдирүүчү салыштыруу иретинде да колдонулат.
Аяксыз амфибиялар
Аяксыз амфибиялар (лат. Apoda) —  жерде-сууда жашай берүүчү айбанаттын бир түркүмү.
Жаңы Мир (Миякин району, Башкыртстан)
Жаңы Мир — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Миякибашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 350 киши. Почта индекси — 452096, ОКАТО коду — 80244845010.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Эл аралык-укуктук адат
Эл аралык-укуктук адат — эгер андай өз ара мамилелер эл аралык келишимдер аркылуу жөнгө салынбаган болсо, баардык же айрым мамлекеттердин өз ара мамилесинде узак мезгилден бери колдонулуп келаткан эрежелер. Анын зарыл шарттары – Эл аралык-укуктук адатты баардык же айрым өлкөлөрдүн иштиктүү колдоосу (белгилүү бир аракеттер аркылуу) же андай аракеттерден калыс калуу жолу менен таануусу. Ошол эле учурда, өзөгүндө эгемендик жана теңдик турган каадалар баардык өлкөлөр үчүн бирдей болууга тийиш.
Ильина, Лидия Александровна
Ильина Лидия Александровна (1915, азыркы Рязань облусу, Михайлов шаары - 1994, Бишкек) –  даңазалуу кыргыз совет графикачысы, Кыргыз ССРинин эл сүрөтчүсү (1963).
Ойсул-ата
Ойсул-ата (арабча Вайс ал-Карани) — төөнүн пири, колдоочу ээси. Орто Азия элдеринин, ошондой эле кыргыздардын фольклорунда кездешкен диний же мифологиялык түшүнүк. «Манас» эпосунда ушул мааниде чагылдырылган. Мисалы, Саякбай Каралаевдин варианты боюнча Акбалтага өркөчүндөгү куржунунда бала салынган О.-А. жолугат:
Ильина, Лидия Александровна
Өмүр таржымалы
Лидия Ильина 1915-жылы Орусиянын Михайлов шаарында туулган. 1939-ж. Москва көркөм сүрөт институтун бүтүргөн. Кыргызстанда 1939-жылдан иштейт. 1947-ж. окутуучусу В. Фаворскийдин таасири менен «Манас» эпосуна кайрылган. Ал 1994-жылы 14-октябрда Кыргызстандын борбору Бишкек шаарында каза болгон.
Ойсул-ата
Мунарык болуп бурчтанган,
Ильина, Лидия Александровна
Көркөм өнөр мурасы
Ал өзүнүн гравюраларындагы кыргыз улуттук оюмдарында эпостогу көрүнүштөрдү же эпизоддорду гана чагылдырбастан, баатыр-каармандардын образын да ачып берген.
Ойсул-ата
Булунгур болуп учтанган
Чоң талаанын бетинен
Ильина, Лидия Александровна
Сыйлыктары
СССР мамлекеттик сыйлыктын лауреаты (1971). Кыргыз ССР Жогорку Советинин (6—7-шайлоо) депутаты. Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.
Ойсул-ата
Медияндын чөлүнөн,
Акбалтанын алдынан
Ойсул-Ата куу каймал,
Акбалтанын төл малы
Каршы чыга калганы (Саякбай Каралаев, 1. 22).
Аба транспорту
Аба транспорту — жүргүнчү, почта, жүк ташуучу транспорттун бир түрү. Аба транспорту 1-дүйнөлүк согуштан кийин пайда болду. СССРде аба транспортунун өнүгүшүнө 1923-ж. Бүткүл россиялык «Добролет» ыктыярдуу аба флоту жана «Укровоздухпункт» коомдорунун түзүлүшү өтө чоң түрткү берген. Советтик Союзу учурунда дүйнөдөгү эң ири аба державасы болгон. 1972-ж. аба жолунун узундугу 780 миң кмди түзүп, аба транспорту 3500 айыл-кыштакты жана шаарды байланыштырган, 1971-ж. 82 млн жүргүнчү, 2087 миң почта жүк ташыган; токой, айыл чарба үчүн 74 млн га жерге химиялык иштерди жүргүзгөн. 1950-жылдан тартып аба транспортунда винттүү самолёттор реактивдүү самолёттор менен алмаштырыла баштаган. Кыргызстанда аба транспортунун өнүгүшү 1924-ж. Бүткүл россиялык «Добролет» ыктыярдуу аба флотунун Орто Азиялык бөлүгүнүн түзүлүшүнө байланыштуу. Республикада аба транспорту негизинен Улуу Ата Мекендик согуштан кийин өнүктү. Азыр республиканын айрым райондору менен аба транспорту аркылуу байланыш түзүлүп, дүйнөдөгү көп мамлекеттерге самолёт үзгүлтүксүз каттайт. Республиканын аба транспорту АН-2, ЛИ-2, ЯК-12, ИЛ-14, ИЛ-18, АН-24, ЯК-40, ИЛ-62 самолёттору менен толукталууда.
Эт
Эт — калктын эң баалуу жана кеңири тараган тамак-ашы.
Эт түрдүү химиялык составы, айрыкча белогу менен азыктык жана биологиялык жактан баалуу. Ал өтө аш болумдуу жана сиңимдүү келет. Этти адам танбайт, түрдүүлөп тамак-аш жасоого болот. Тамак-аш даярдоого бодо малдын, майда жандыктардын, чочконун, жылкынын, топоздун, төөнүн, бугунун эти пайдаланылат. Ошондой эле жапайы жаныбарлардын доңуздун (камандын), аюунун, багыштын, эликтин жана куш (Куш, куш эти) эти да желет.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Түлбер
Түлбер – байыркы кыргыздардын бир уруусу (6–10-к). Учурда Минуса ойдуңуна (Хакасия) туташ жашаган, кыргыздарга теги жакын шорлордо да түлбер аттуу урук бар. Алардын теги байыркы Енисей (Минуса) аймагынын кыргыздары менен байланышы бар. В.В.Радлов 9-кылымдан тартып кыргыздар биротоло мекендей баштаган азыркы Тувада (Уюк жана Туран дарыяларынын ортолугу) табылган таштагы жазуудагы түлбер (тюлбер) этнонимин енисейлик кыргыз урууларынын биринин аталышы катары карайт.
Г. Ф. Миллер өз эмгегинде казак-орустарга 1616-жылы салык төлөгөнү жөнүндөгү маалыматты берет. 17–18-кылымдарда түлберлер Кузнецк шаарына жакын Том дарыясына жамаатташ жерлерди байырлашкан. түлберлердин каада-салтын, жашоо-турмушун көрүп, каттоого алгандар телеут, алтай (түштүк алтайлар), качин, батыш тувалыктарга генетикалык жалпылыкта деген ойлорду айтышат. Этнонимди бүгүнкү кыргыздардын түлөө-берди, түлөөлү ж.б. уруктары менен окшоштуруп кароого негиз бар.
Кулкун жанындагы нерв шакеги
Кулкун жанындагы нерв шакеги - сөөлжандын ар бир муунакчасында нерв түйүндүктөрү байланып нерв көөгөнчөлөрүн пайда кылат. Баш жагындагы эки чоң түйүн шакектүү ширендилер аркылуу бири-бири менен чырмалышып К. ж. н. ш-н пайда кылат.
Өмүрбаев, Сагындык
Сагындык Өмүрбаев (Кочкор районунун Ак-Кудук айылында 1930-жылы туулган – 1999) – жазуучу. Кыргыз. эл жазуучусу (1991). 1951-ж. КМПИнин тил, адабият факультетин бүткөн. Чыг-лыгын 1948-ж. ыр жазуудан баштаган. Чакан аңгеме, түрмөк ырлары респ. газета-журналдарга, жыйнактарга чыккан. Алгачкы ыр китептери «Тынчтык нуру» (1954), «Айна» (1957) Ата Мекен, тынчтык ж-дө. Андан кийин ар жанрда ондогон китептери (ыр, аңгеме, очерк, публицистика, повесть, көп котормолору өз-өзүнчө жыйнак болуп чыккан. Өзгөчө, эл башына келген эки кыйын кезеңди – 1916-жылдагы Үркүндү, 1941–45-жылдардагы согуш коогалаңын баяндаган «Бороондуу күндөр», «Телегей» романдары м-н Ө. журтчулукка кара сөз чебери катары таанылган. Ө. прозаларында сюжетти кызыктуу куруп, образдарды таасын ачып, мүнөздөрдүн жеке сапаттарын соц. фондо чагылдырат. Ушул маанайдагы анын ар кыл тема, ар кыл мезгил, түркүн окуяны камтыган жети романы бар: «Бороондуу күндөр» (1963), “Телегей» (1965), «Көк жайык» (1978), «Өзгөргөн өрөөн» (1982), «Өрттүү кечүү» (1984), «Жер эне» (1986), «Кер өзөн» (1989). Көпчүлүк романдары орус ж. б. тилдерге которулган. Ал К. Чуковский, С. Михалков, Гамзат Цадаса, Г. Гулям, И. Попов ж. б. чыгармаларды кыргыз тилине которгон. Өндүрүштүк тема согуштан кийинки совет адабиятындагы магистралдык темалардан болгон. Соц Эмгектин Баатыры, чабан аял Телегей Сагымбаеванын турмушунан алып жазылган Ө-дин “Телегей” романы ушул темада жазылган кыргыз прозаларынын катарында алдыңкы, көрүнүктүү орундардын биринде турат. Романда жазуучу негизги көңүлүн башкы каармандын психологиясын, татаал адамдык тагдырын ачып берүүгө бурат. “Ураандуулук”, “плакаттуулук” анча сезилбейт. Анын ордуна психологиялык башталмалар көбүрөөк байкалат. Телегей “Эмгек баатыры” ардак наамына оңой-олтоң эле жетише койбойт. Ал өз башынан бир топ катаал турмушту кечирет. Мына ошол процесстердин бардыгы романда таасирдүү, көркөм чагылдырылган. Ө-дин “Бороондуу күндөр” романында согуш мезгилиндеги бир өрөөндүн элинин турмушу сүрөттөлөт. Эркектердин баары майданга кетип, айылда карыган чал-кемпирлер, аялдар, жаш балдар калган кезде согушка барбай жашырынып жүргөн Карач, Дербиш, Чомор, Даки, Тынай өздөрүнчө уюшуп алышып, коомдук мүлккө кол салып, бир айыл элди, кала берсе районду бушайман кылышат. Качан гана Бердиш майдандан келип, колхоздун башкармалыгына көтөрүлгөндөн тартып, качкындар жеңилишке мажбур болушат. Романда катышкан каармандардын образдары типтүүлүк даражасына көтөрүлүп, мүнөздөрү ачылган “Өзгөргөн өрөөн” романында жазуучу башкы каарманы Адыл Акбаевдин прототиби катары Социалисттик Эмгектин Баатыры К. Акназаровду алган. Жазуучу бул эмгекчил, ишмер адамдын турмуш жолуна, мыкты сапаттарына таянып, тарбиялык-таасирдүүлүк мааниси жогорку образды түзгөн. А түгүл айрым учурларда негизги сюжеттик канвадан четтеп, “жайылып” кеткен эпизоддор да кызыктуу, ширелүү тил м-н жазылгандыктан, окурмандардын кызыгуусун жандырат.
Жарык көргөн китептери: Кыргыз тилинде
Үч акындын ырлары.  Ф.:Кыргызмамбас, 1954.  134 б.
Тынчтык нуру: Ырлар.  Ф : Кыргызмамбас, 1954.  96 б.
Жеңишбектин жолдоштору: Повесть.  Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1956.  70 б.
Айна: Ырлар жана поэмалар.  Ф.: Кыргызмамбас, 1957.  89 б.
Көктөмдөгү кыштак: Повесть.  Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1959.  191 б.
Бороондуу күндөр: Роман.  Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1963.  467 б.
Tелегей: Роман. - Ф.: Кыргызстан, 1965.  335 б.
Жерге жазылган диссертация.  Ф.: Кыргызстан, 1970.  34 б.
Балаты: Ырлар, котормолор  Ф.: Мектеп, 1972.  91 б.
Бороондуу күндөр: Роман.  Ф.: Кыргызстан. 1972.  658 б.
Телегей: Роман.  Ф.: Кыргызстан, 1974.  351 б.
Эмгек эрлери: Очерк.  Ф.: Кыргызстан, 1974  135 б.
Көк жайык: Повесть жана роман.  Ф.: Кыргызстан, 1978.  63 б.
Телегей: Роман.  Ф.: Кыргызстан, 1980.  348 б.
Адылбек: Повесттер, аңгемелер.  Ф.: Мектеп. 1981.  200 б.
Өзгөргөн өрөөн: Роман.  Ф.: Кыргызстан, 1982.  432 б.
Жер эне: Роман.  Ф.: Кыргызстан, 1986.  360 б.
Жеңишбектин жолдоштору: Повесть. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1956.  70 б.
Орус тилинде
Бурные дни: Роман.  Ф.: Кыргызстан, 1969.  284 с.
Обновленная земля: Роман.  М: Сов. писатель. 1987.  313 с.
КОТОРМОЛОРУ
Чуковский К. Доктор Айболит.  Ф.: Кыргызмамбас, 1953.  80 б.
Хан-Серя. Аңгемелер.  Ф.: Кыргызмамбас, 1954.  146 б.
Гулям Гафур. Ырлар жана поэмалар.  Ф.: Киргизгосиздат, 1955.  172 б.
Бирма акындары.  Ф.: Кыргызмамбас,1958.  47 б.
Гамзат Цадаса. Өмүрүм: Поэмалар, ырлар, тамсилдер жана жомоктор.  Ф.: Кыргызмамбас, 1960. - 150 б. Попов И. Үй-бүлө: Пьеса.  Ф.: Кыргызмамбас, 1960.  73 б.
Михалков С. А силердечи?: Ырлар.  Ф.: Кыргызмамбас, 1963.  148 б.
Михалков С. Менин досум.  Ф.: Мектеп, 1967.  83 с.
Хакас ырлары. – Ф.: Кыргызстан, 1967.  77 б.
Миртемир.  Ф.: Кыргызстан, 1968.  113 б.
Миртемир. Ырлар.  Ф.: Кыргызстан, 1968.  115 б.
Михалков С. Ырлар.  Ф.: Мектеп, 1976.  5 б.
Михалков С. Ырлар.  Ф.: Мектеп, 1979.  88 б.
Михалков С.Тамсилдер, жомоктор, ырлар.  Ф.: Мектеп, 1983.  72 б.
Михалков С. Жомок  Ф.: Мектеп, 1986.  32 б.
Эритме
Эритме — бир же бир нече металлдын, заттардын тазаланган накта эритиндиси же кошулмасы.
Салюкувож
Салюкувож — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Салюкую дарыясынын сол жээгинен 41 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Пекин-Дасин (аэропорт)
Пекин Дасин эл аралык аба майданы  — Кытай Эл республикасынын Пекин шаарындагы жарандык аба майданы. Курулуш иштери 2016-жылы март айында башталган. Курулушка 60 миллиард доллар жумшалган. Аэропорт 30-сентябрдан тарта иштеп баштайт. Анын жалпы аянты - 1 миллион чарчы метр. Анда төрт учуп-конуучу тилке жайгашып, жылына 620 миң рейс кабыл ала алат. "Дасин" аэропорту дүйнөдөгү эң ири эл аралык аэропорт-хаб катары таанылды. Анын темирден жасалган чатырына 25 футбол аянтчасы батат.
Орто Азиянын улуттук-мамлекеттик бөлүнүшү
Колдонулган адабият
Образование СССР. Сб. док-тов. 1917-1924. М.-Л., 1949; Якубовская С. И. Строительство Союзного Совета социалистического государства в 1922-1925 гг. М., 1960; Масов Р. История топорного разделения. Душанбе, 1991; Ожукеева Т.О. Политические процессы в странах ЦА. Б., 1995.
Куйруктуу амфибиялар
Куйруктуу амфибиялар (лат. Urodela или Caudata) —  жерде-сууда жашай берүүчү айбандардын бир түркүмү.
Коло
Коло — негизинен жезден турган 12% калай кошулган эритме.
Агент-делькредере
Агент-делькредере – кошумча сыйпул алуу менен, принципалга  (бүтүмкерге) сатык баасы үчүн кепилдик берген агент. А.-д. төлөө мүмкүнчүлүгү жок принципалга тарткан чыгымын көтөрүүгө милдеттенет, бирок сатып алуучу принципал келишимде көрсөтүлгөн милдеттенмелерин аткарбагандыгынан улам, же сунуш кылынган товардын баасынан чыккан талаш-тартыштар боюнча андан баштартса, А.-д. ага жооп бербейт. ==Колдонулган адабияттар==
Орхон түрктөрү
ОРХОН ТҮРКТӨРҮ – 5–8-кылымда Борбордук Азияны мекендеген түрк уруулары. Ашина уруусу жетектеген түрк уруулары 460-жылга чейин гунндардын мамлекетинин курамына кирген. 460-жылы алар жужандарга (аварлар) баш ийип калышат. Жужандар аларды Алтайга көчүрүшкөн. Бул жерде түрктөр бай кендерди өздөштүрүп, темир эритип турушкан. Түрк башчылары Асад-шад, Туу жана Бумын мыкты жабдылган кубаттуу атчан аскерлеринин жардамы менен алтай урууларын өздөрүнө багындырган. 552-жылы жужандарды талкалап, Улуу Түрк кагандыгын (552–603) түзүшкөн. Орхон түрктөрүн 745-жылы уйгурлар талкалаган. Алар 10-кылымга чейин жарым-жартылай өз алдынчалыгын сактап калган.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Аба чөйрөсү
Аба чөйрөсү, аба аймактагы аба мейкиндиги. Аба чөйрөсүнүн шарттуу жогорку чеги жергиликтүү эң бийик имараттын үстү менен өтөт. Ал адамдын өмүрүнө, жаныбарлардын жашоосуна, өсүмдүктөрдүн өсүүсүнө жанаа ар түрдүү технологиялык процесстерге (транспорттук каражаттар, жылытуу жана вентиляциялык системасы) керектүү болгон атмосфералык абанын негизги булагы болуп саналат. Азыркы учурда аба чөйрөсү өнөр жайдын тез өнүгүүсүнө байланыштуу үзгүлтүксүз булганууга дуушарланууда. Айрыкча аба чөйрөсүн жылыткыч жана энергетикалык каражаттар, автомобиль транспорту булгап жатат; мисалы, Бишкек метеостанциясынын билдирүүсүнө караганда табигый жылуулук балансы кийинки жылдары 0,7°С өскөндүгү аныкталган. Ошондой эле, Кыргыз Республикасынын аймагында аба чөйрөсүн булгаган энергетикалык таштандылардан курулуш имараттарына 30%, транспорт каражаттарына 36% (2000-ж.), өнөр жайга 4,15% тийиштүү.
Абдулкарим (Ермекеев району, Башкыртстан)
Абдулкарим — Башкыртстандын Ермекеев районундагы айыл, Ермекеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 487 киши. Почта индекси — 452190, ОКАТО коду — 80225807004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ыбырай Туманов
Ыбырай Туманов (1888, Каракол уезди, Ак-Булун айлы —1967, Каракол ш.) — комузчу жана элдик композитор. Кыргыз ССР эл артисти (1951). СССР композиторлор союзуна мүчө. 1936—57-ж. Токтогул Сатылганов атындагы Кыргыз мамлекеттик филармониясынын эл аспаптык оркестринде иштеген. Эмгек, тынчтыкка арналган «Кеңеш», «Октябрь өзгөрүшү», «Колхоз куралышы», «Паровоз», «Толкун», «Жүрөгүм», «Улуу той», «Москва», «Жыргал күн», «Тынчтык», «Ала-Тоо» жана башка күүлөрдү чыгарган. Анын чыгармаларында добуш аркылуу сүрөттөө, баяндоо, профессионал музыканын айрым кайрыктарын, татаал ыкмаларын, штрихтерин пайдалануу күчтүү өөрчүгөн. Ыбырай элдик күүлөрдү жана Токтогул, Айдараалы, Асанаалы, Муратаалы, Карамолдо, Абак, Кайду, Майлыбай жана башкалардын күүлөрүн чебер аткарган. 1936-ж. анын көп күүлөрүн А. Затаевич нотага түшүргөн. Ыбырайдын «Кеңеш», «Жаш тилек», «Жүрөк толкуйт», «Боз салкын» жана башка күүлөрү оркестрлештирилген. «Абышканын арманы», «Жетим баланын арманы», «Серкебайдын арманы» деген кедейчиликтен, оор тагдырдын кесепетинен келип чыккан армандуу күүлөрдү да аткарган. Залкар комузчу элдин жана абалкы комузчулардын күүлөрүн ыбырайлык ыкмага салып, иштеп чыккан. Ыбырай күү чыгаруу жагынан башка комузчулардан айырмаланып, ырлардын ыргактарынын обондуулугун улуттук обон чыгаруу менен куюлуштурган. 1939-ж. Москвада өткөн кыргыз искусствосунун, кыргыз адабияты менен искусствосунун (1958) он күндүктөрүнө катышкан. 1990-ж. «Күүлөр» деген жыйнагы чыккан. Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган. Анын ысмы Каракол музыка окуу жайына берилген.
Колдонулган адабияттар
мсрпслпмлгпаиштегсшнгмишь
Айрым шилтемелер
Талант тагдыры: Атактуу комузчу Ыбырай Туманов
Эл аралык-укуктук таануу
Эл аралык-укуктук таануу — кандайдыр бир мамлекет (эл аралык укуктун башка субъекттери) менен юридикалык мамиле түзүүгө даяр экендигин жана аны менен толук кандуу дипломатиялык, өкүлчүлүк ж.б. мамилелерди колдой тургандыгын билдирүүчү мамлекеттин бир тараптуу актысы. Эл аралык-укуктук таануунун түп жайы конституциялык эмес жол менен, улуттук-боштондук кыймылдары же согушуп жаткан тараптар аркылуу жаңы мамлекеттер менен өкмөттөрдүн келип чыгуусуна барып такалат. Теориялык жактан алганда, кайрадан жаралган мамлекеттердин укук субъектиси катары таанылышынын зарылдыгы жок. Ошондуктан, Эл аралык-укуктук таануу укук түзүү жагдайына караганда саясий мааниге көбүрөөк ээ болот. Алар де-факто таануу жана де-юре таануу болуп бөлүнөт.
Чокуев Амиракул
Чокуев Амиракул 1928-жылы азырка Сузак районунун Кедей-Арык айылында туулган.1943-жылы Багыш сегиз жылдык мектебин, 1947-жылы Жалал-Абад шаарындагы педучилишаны аяктайт.
Сымал бүркүтү
Сымал бүркүтү (Hieraaetus fasciatus), (Vieillot, 1822)
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Африкада Сахаранын кумдуу мейкиндигин жана экватордук нымдуу токой аймактарын албаганда, Евразиядагы Пиреней жарым аралынан чыгышты карай, Кытайдын чыгышына чейин. Түндүк жагы түштүк Францияга, түштүк Италияга, Грецияга, Кичи Азияга, түндүк Иракка, түндүк Иранга, Копетдагга, Наратау, Фергана (Каратау) тоо кыркалары, Сырдарыянын Келес суусу куйган жеринде, Гималайдын түштүк беттеринде, түндүк Бирмада, Янцзы өрөөнүндө. Түштүк жагы Жер Ортолук деңизинин жээктерине чейин, Палестина, Кызыл деңиздин жээктери (Аравиянын аймагында бирин-серин, чачыранды), Түштүк Иран, Түштүк Пакистан, Индия, Борбордук Бирма, түштүк жагы Түштүк-Чыгыш Кытайга чейин. Аралдар: Балеар, Сардиния, Сицилия, Крит, Кипр, болжол менен Корсика, кичине Зонд аймактарында таралган. Алай системасы номинативдүү түрчөнүн ареалына киргендиктен, Кыргыз Республикасынын түштүгүндө чачыранды уялашы ыктымал.
Жашаган аймактары
Жапыз жана орто тоолордун жыгач өсүмдүктүү жана аскалуу жерлери. Бийик тоолордон качат, кышкысын түзгө түшүшөт.
Саны
Саны боюнча маалымат жок. Ош областынын Шахимардан дарыясынын капчыгайынан бирөө кармалганы белгилүү.
Көбөйтүү (колдо багуу)
Кыргыз Республикасында колдо багылган эмес.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Мурда коргоо чаралары жүргүзүлгөн эмес.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Түрдүн уя салуучу жерлерин активдүү чарбалык пайдалануудан чыгарып, ал жерлерге коргоолуучу аймак деген статусту берүү зарыл.
Колика
Оорудун түлөрү
Колика ичегилердин, өт жолдорунун, уйку безинин, заара бөлүп чыгаруучу органдардын булчуңдарынын катуу жана тез-тез жыйрылуусунан, кысылуусунан пайда болот. Айрым учурда ичегиге жел толгон мезгилде да колика болушу мүмкүн. Бул жел коликасы деп аталат. Себептерине жараша: ичеги, уйку без, өт ташынын жана бөйрөк ташынын коликасы деп бөлүнөт.
Ичеги коликасына сокур ичеги (аппендицит) коликасы кирет. Оорунун бул түрүн сокур ичегинин сезгенишинен (аппендициттен) айрып билүү зарыл. Анткени бул ооруда операция талап кылынбайт, өзүнчө же дарынын жардамы менен тарап кетет. Өт ташынын коликасы негизинен өт баштыкчасында же өт жолдорунда пайда болгон таштардын ары-бери жылып же тар жерине тыгылып калышынан пайда болот. Бул кезде оң кабырганын алды чыдатпай сайгылашып, катуу ооруйт, оору оң далы, колго өтөт. Айрым убакта сары зил кустурат. Өт коликасы бир сааттан бир нече саатка, кээде бир суткага чейин созулушу мүмкүн. Бөйрөк ташынын коликасы бөйрөктүн таш ооруларында, көбүнчө таш бөйрөктүн заара агуучу түтүгүн бүтөп калганда болот. Бул кезде бөйрөктүн тушу сайгылашып, чыдатпай катуу ооруйт, табарсык жана жан жер кошо какшайт. Уйку безинин коликасы ал бездин сезгенген оорусунда (к. Панкреатит ) пайда болот. Киндиктин тушунан башталып, белди курчап оорутат, кустурат. Колика өзүнчө оору болбостон жогоруда аталган оорулардын белгиси болуп саналат.
Дарылоо
Коликаны басуу үчүн аны пайда кылган негизги ооруну дарылоо талап кылынат. Мындай приступ болгондо оорулууну тынч жаткырып, тезинен догдур чакыруу зарыл. Догдур келгенче ооруну басаңдатуучу дары ичүү, жылуу басуу жана башка түрдүү кабылдоого алып келет, оорунун диагнозун табууну кыйындатат. Ошондуктан өзүнчө дарыланууга тыюу салынат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Каралька
Каралька — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - №6531 аталышы жок куймасынын сол жээгинен 10 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 273 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кадралиев Садыбакас
«Кыял» элдик кол өнөрчулүк Бирикмесинин Ардак грамотасы, Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Ардак грамотасы; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Кийиз оюмдары түшкөн буюмдары үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Ардак грамотасы.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Зенопс
Зенопс (лат. Zenopsis nebulosa) — күнбалыктардын бир түрү.
Зелёное
Зеленое (Зеленое ) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Сокулук районундагы айыл. Жаңы-Жер айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 339 киши.
Харуки Мураками
Харуки Мураками (жап. 村上春樹 Murakami Haruki; 1949-жылы 12-январь) - жапон жазуучусу. Муракаминин көркөм адабият жана илимий адабият китептери, аңгемелери Жапонияда жана башка чет өлкөлөрдө эң көп сатылуучу китептерге айланган: жазуучунун чыгармалары 50 тилдерге которулуп, миллиондогон копиялары башка чет мамлекеттерде сатылып жатат. Жазуучунун сынчылар тарабынан жогору бааланган көркөм адабият жана илимий адабият чыгармалары жапон жана эл аралык сыйлыктар менен сыйланган, алардын ичинде: Дүйнөлүк фэнтези сыйлыгы (2006) жана Frank O'Connor International Short Story Award (2006). Муракаминин чыгармачылыгы Франц Кафка сыйлыгына (2006) жана Кудус сыйлыгына (2009) татыган.