cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Горевая (Малиновка куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дары
Дарылар — дары өсүмдүктөрдөн, жаныбарлардын органдарынан же минерал сырьёдон алынат.
Дарыларды чыгаруу процесси
Азыркы кезде синтез жолу менен алынуучу дарылардын да саны көбөйүүдө. Дарыларды чыгаруу процесси абдан татаал жана көп убакыт талап кылат.
Дарыны изилдөөдө
Изилдөөдө жаңы алынган бирикмелердин организмге тийгизүүчү терс таасирлерине, аны менен бирге уулуу касиеттерине өзгөчө көңүл бурушат. Эгерде изилдөөлөрдүн жыйынтыгы талапка ылайык болсо, бул заттар ири адистештирилген дарылоо мекемелерине клиникалык изилдөөлөргө жиберилип, анын жыйынтыгы кайрадан Фармакология комитетине келет да, анда Дарыларды медициналык практикада колдонуу жөнүндө чечим чыгарылат. Жаңы дарыны өндүрүштө чыгаруудан мурда химиктер, фармацевттер анын формаларын, чыгаруу технологиясын, сапатын текшерүү ыкмаларын иштеп чыгышат. Дарыларды изилдөөдө жана аларды практикага колдонууга сунуш кылганда алардын организмге коркунучсуздугуна өзгөчө көңүл бурулат.
Дарынын түрлөрү
Азыркы медицинада кишинин организминин бардык системасына жана түрдүү патологиялык процесстерге таасир этүүчү дарылар бар. Ошого байланыштуу алар бир нече топторго бөлүнөт.Борбордук нерв системасына таасир этүүчү дарыларга наркоз каражаттары, уктатуучу дарылар, ооруну басаңдатуучу дарылар, дененин ысышын төмөндөтүүчү дарылар, психостимуляторлор, талмага каршы дарылар, аналептик каражаттар, психофармакологиялык дарылар, сеп алдыруучу дарылар кирет.
Четки нерв системасына таасир этүүчү дарылардын кээ бири сезгич нервдердин функцияларына таасир кылат. Мисалы, жергиликтүү анестезияда колдонулуучу заттар нервдер менен нерв талчаларынын сезгичтигин басаңдатып, оору сезилбейт. Вегетатив нерв системасына таасир этүүчү заттар ар кайсы органдардын (жүрөк, бронх, ичеги-карын жана башка) иштешин өзгөртөт.
Жүрөк-кан тамыр системасына таасир этүүчү дарыларга жүрөк гликозиддери, аритмияга каршы дарылар, кан басымын төмөндөтүүчү дарылар, ошондой эле кан тамырды кеңейтүүчү дарылар кирет . Дем алуу органдарынын функциясына таасир этүүчү заттарга дем алууну ыкчамдатуучу заттар, жөтөлгө каршы дарылар, какырык чыгаруучу заттар, ошондой эле астмага каршы дарылар кирет.
Ичеги-карын жолдорунун функциясына таасир этүүчү дарыларга табитти жакшыртуучу жана басаңдатуучу каражаттар, ич алдырма дарылар өт айдама дарыларкустуруучу дары фермент препараттары кирет.
Бөйрөктүн бөлүп чыгаруучу функциясына таасир этүүчү дарыларга заара айдама дарылар кирет.
Кан жана кан пайда болуу процессинин бузулууларында кандын уюшун азайтуучу, кандын пайда болуусун ыкчамдатуучу дарылар колдонулат.
Ткандардагы зат алмашууга таасир этүүчү дарылардан гормон (к. Гормондор) жана витамин препараттары (Витаминдер), ошондой эле йод, калий, кальций, магний туздары белгилүү.
Микробдорго жана мителерге каршы дарыларга антисептик каражаттар, антибиотиктер, сульфаниламид дарылары, кургак учук каршы дарылар мите козу карындарга каршы дарылар микробдорго каршы дарылар безгекке каршы дарылар гельминттергв каршы препараттар кирет.
Шишиктерге каршы дарылар шишиктин клеткаларынын өсүшүн басаңдатат, дарылардын таасири анын өлчөмүнө жараша болот.
Дарыны тура пайдалануу
Ар бир дарынын дозаларынын белгилүү дарылык касиети бар. Керек учурда врач дарылардын эң жогорку дозада да берет. Бирок бул өлчөмдөн ашса дары өзүнүн уулуу таасирин тийгизиши мүмкүн. Кишинин организминин дарыларга сезгичтиги жашка жараша да өзгөрүлүп турат. Дарылар чоң кишилерге караганда балдарга аз өлчөмдө берилип, айрымдарын 2 жашка чейинки балдарга берүүгө болбойт. Улгайган (60 жаштан өткөн) кишилер кээ бир Дарыларга сезгич болот. Ошондуктан алар азыраак өлчөмдө берилет. Ар бир дарылар белгилүү мөөнөткө таасир этет. Ошондуктан аны врач сунуш кылган режимде гана ичүү керек. Эгер дарыны рецептте жазылганга жараша колдонбосо, аны менен уулануу мүмкүн.
Дарылардын натыйжасы аны кандай колдонгонго жараша болот. Мисалы, валидол же нитроглицеринди стенокардия кармаганда тилдин астына салбай, жутуп жибергенде анын таасири болбойт, себеби бул дарылар тилдин астынан тез сиңирилет. Дарыларды ичүү маалы да негизги ролду ойнойт. Дарылардын таасири организмдин абалына жараша болот. Кээ бир дарылар боор менен бөйрөк жабыркаганда организмден чыкпай уулуу таасир бериши мүмкүн. Ичкилик ичкенде дарылардын уулуу таасири күчөйт. Бала эмизген аялдар дарыны абайлап колдонушу зарыл, себеби көп дарылар сүт аркылуу теңи балага өтүшү мүмкүн. Сеп алдыруучу дарылардын шофёрлор, учкучтар жана башка иштеген учурда ичүүгө болбойт. Ошондуктан дарылар врачтын гана сунушу боюнча колдонулат. дарылары контролсуз жана туура эмес ичсе жакшы натыйжа бербейт.
Ашуу-Төр мөңгүсү
Ашуу-Төр мөңгүсү
"Семетейдин" фоножазуусу
"Семетейдин" фоножазуусу — "Манас" эпосунун эң алгачкы үн жазуусу. Кыргыз элинин тарыхындагы биринчи үн жазууга түшкөн кыргыз сөзү. 1903-ж. сүрөтчү Б. Смирнов Пишпекте Кенже Кара ырчынын аткаруусунда фонографка "Семетейден" үзүндү жазып алган. Бул жазуу жөнүндө Б. Смирнов Москвадан 1914-ж. чыккан "Түркстан талааларында" ("В степях Туркестана") деген китебинде айтып, фонографка жазылган жазуунун текстинин орусча котормосун берген. Фонографтагы үзүндүнүн тексти менен китепке берилген котормонун ортосунда айырмачылыктар бар. Котормодо окуя Агаяктын тоосунан башталып чалгынга Күлчоро менен Канчоро барып, Айчүрөктү туткундан бошотсо, фонографтагы текст боюнча окуя Олуянын белинен Ак бейиттин Ногой элинен башталат да, чалгынга он эки жашар Күлчоро барып аркы өйүздөгү кыздарга жолугат. Семетей Айчүрөккө үйлөнүп, Үргөнчтө кан болуп туруп дүйнөдөн кайтат. Бул үзүндүдө эпостун башка варианттарында учурабаган жаңы аталыштар, окуянын өнүгүшүндөгү айырмачылыктар "Семетейдин" бизге жетпей калган белгисиз бир вариантынан кабар берет. Фоножазуунун тексти анча чоң эмес. 18—20 мүнөттүк. Жоголгон нерсе катары гана белгилүү болгон бул жазууну Кыргыз ССРинин Борбордук архивинин илимий кызматкери Л. А. Виноградова Москвадагы А. С. Пушкин үйүндөгү орус адабияты институтунун фоноархивинен тапкан. Фоножазуунун көчүрмөсү Кыргыз ССРинин Борбордук архивинин фоно-фото бөлүмүндө сакталып турат.
Хемау
Хемау - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Регенсбург (район)|Регенсбург районуна карайт. Жогорку Пфальц административдик округуна тиешелүү. Калкы – 8524 киши (2010-ж.). Аянты – 122.46 км2.
Толубай сынчы
Толубай сынчы — кыргыз уламыштарынын каарманы. Элдик уламыштар боюнча XIV - XV кылымда жашаган кыргыз сынчысы жана акылман-ойчулу. Толубай сынчы жаратылыштын жана коомдук турмуштун маселелерин таанып-билүүдө алысты көрө билген адам болгондугу айтылат. Ал Жаныбек хандын тушунда жашап, өз заманында жаныбарлардын касиетине, өзгөчө жылкылардын күлүктүгүн, тулпар чыга тургандыгын алдын ала баамдай алгандагы, көрөгөчтүгү, сынчылыгы менен даңазаланган мыкты саяпкер болгон. Толубай сынчы эл арасында чечендиги, акылмандыгы, ойчулдугу менен да таанымал болуп, ханга да тайманбай сөз кайрыган, элди ынтымакка чакырган инсан катары айтылат. Бир уламыш боюнча Толубай сынчынын сынчылыгын уккан Жаныбек хан аны чакырып, өз жылкысынан тулпар таап бер деп кыйнайт. Толубай сынчы хандын тулпар аттыкан аттарынан бирден айып таап, кырк жеринде жоору бар, мүдүрүлүп баса албаган бир чаар атты тулпар деп көрсөтөт. Хандын буга ачуусу келип, Толубай сынчынын эки көзүн ойдуруп салат. Сынчынын айтканы туура келип чаар ат чынында эле тулпар болуп чыгат. Элдик уламыштардын негизинде кыргыздын белгилүү акыны Алыкул Осмонов “Толубай сынчы” поэмасын жазган.
Заман кандай кары, кандай керең, Закымдап учкан сайын түбү терең... Ошондой унутулган бир күндөрдө,- Кыргыздан Толубай сынчы өткөн экен. Алыкул Осмонов.
Абитуриент
Абитуриент (лат abiturientis – кетүүгө даярданган, же лат abiturus ) кетиши керек. Бир топ мамлекеттерде, орто билим берүү окуу жайын бүтүрүп, жогорку же атайын орто билим берүү окуу жайларына тапшыруучу адам. СССР учурунда 1950 жылдан баштап киргизилген.
Колдонулган адабияттар
"Кыргыз педагогикасы: энциклопедиялык окуу куралы". Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Башкы редактор Ү.Асанов, жооптуу редактор И.Бекбоев. Бишкек - 2004. УДК 37.0 ББК 74.00я2 К 97
Бүкалича Жоробаева
Кыскача өмүр баяны жана чыгармачылыгы
Бүклича 1979-жылы Ош шаарындагы В.Терешкова атындагы мектеп-интернатты  аяктагандан кийин, бала кезиндеги тилегин ишке ашыруу максаты менен ошол эле жылы Фрунзе шаарындагы Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театрынын алдындагы театралдык студияга өтөт. 1981-жылы аталган окуу жайын ийгиликтүү аяктагандан кийин, ошол эле жылы Казакстандын ал кездеги борбор калаасы Алматыдагы мамлекеттик театр искусствосу институтунун “Театр жана киноактеру” бөлүмүнө, казак жаштарынын катарында өтөт да, казак тобу менен казакча окуйт. Бүкалича институтта СССРдин эл артисти профессор Хадиша Бүкөева менен атактуу киноартист, профессор Нурмухан Жантуриндин колунан таалим алат. 1985-жылы аталган институтту ийгиликтүү аяктап келип, Кыргызстандын борбору Фрунзе шаарындагы Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театрына артисттик кызматка кабыл алынат. Дээрлик отуз жылга чамалаган чыгармачылык таржымалынын ичинде Бүклича ондогон ар түрдүү диапозондогу ролдорду ийгиликтүү ойноп, кыргыз көрүүчүлөрү менен театр адистеринин купулуна толгон. Театрда иштөө менен бирге эле Бүкалича улуттук киноэкран аркылуу да кыргыз элине киноактриса катары таанылды. Айрыкча 2012-жылы “Жараланган турналар-2” тасмасындагы борбордук образдардын бири Орунгүлдүн ички масштабы кеңири, ар кыл нюанстарга бай табиятын айкын ачып берген.
Зергер (айыл)
Зергер — Кыргызстандын Ош облусунун Өзгөн районундагы айыл. Зергер айыл аймагына кирет. Зергер суусунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1323 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Өзгөн шаарынан 30 км түндүк тарапта. Кара-Суу темир жол бекетинен 71 км. Калкы 1219 (2007); негизинен мал чарбасы менен алектенет. Орто мектеп, китепкана, ФАП бар.
Бүкалича Жоробаева
Колдонулган адабият
“Манас” энциклопедиясы. Бишкек, 1995-жыл.
Зергер (айыл)
Калкы
Калкы - 1 304 киши (2009).
Келеме шарып
Келеме шарып (арабча келаму-шариф, калем — сөз, сүйлөм; шариф-ыйык) — эпостун негизги варианттарында эскерилген ислам дининин уютку китеби Курандын элестүү аталыштарынын бири (мисалы, келамул-керим — кайрымдуунун сөзү жана башкалар). К. ш. Манаста «куран» терминине синоним катары кеңири пайдаланылат. Убадалашуунун өтө олуттуу түрү — ант берүү маалында Манас жана анын ишенимдүү жөкөрлөрү, чоролору, талапкерлери, насаатчылары тарабынан К. ш. кармалган. Адатта К. ш. кармоо жөрөлгөсү кыргыздын мусулман динин кабылдаганга чейинки «ак буудай унун (нанын) чайноо», «колун канга малуу», жоокердик курал менен касам ичүү (кылыч мизин кармап же жалап, аккелтени оозанып жана башкалар) сыяктуу жөрөлгөлөрү менен тыгыз байланышта ишке ашкан.
Токтоналы Сейталиев
Токтоналы Сейталиев (3-декабрь 1937-жыл, (Панфилов району, Жайылма айылы - 2021-жылдын 24-февралы, Бишкек ) — опера ырчысы (лирикалык тенор). Кыргыз ССР ал артисти (1974), СССР эл артисти (1984).
1956-ж. Кыргыз опера жана балет театрынын студиясын, 1969-ж. Курмангазы атындагы Казак консерваториясынын вокалдык факультетин бүткөн.
1952—62-ж. Кыргыз опера жана балет театрында хор артисти, 1969-жылдан солист.
Чогорок (Кадамжай району)
Чогорок — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Ак-Турпак айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 229 киши.
Фортунатов Филипп Фёдорович
Фортунатов Филипп Фёдорович (1848-1914) - орус тилчиси, инди-европеист жана славист, Петербург ИАнын академиги (1898). Москва университетин бүткөн (1868).
Жеке менчик
Жеке менчик – менчиктин түрлөрүнүн бири, жарандын жана юридикалык жактын конкреттүү мүлккө, өндүрүш каражаттарына дагы мыйзам тарабынан корголгон, чексиз укугун билдирет. Укук институту катары Рим укугунда калыптанган. КР мыйзамдарында таанылган менчиктин негизги үч түрлөрүнүн бири. КР менчиктин ар кыл түрлөрүн жана алардын тең укуктуу корголушун кепилдейт. Ж. м. институту атамекендик мыйзам чыгарууда (узак мезгилден кийин) 1990-жылы калыбына келтирилген.
Токтоналы Сейталиев
Сейталиев кең дианазондуу үнү бар талапттуу ырчы. Кузнецов (В. Власов, В. Фере, А. Малдыбаев, «Алтын кыз»), Сыргак, Күлчөрө (А. Малдыбаев, В. Власов, В. Фере, «Манас», .«Айчүрөк»), Тойтук (А. Аманбаев, «Бойдоктор»), Канат (М. Абдраев, «Бороон алдында»), Ленский (П. И. Чайковский, «Евгений Онегин»), Юродивыйдин (М. Мусоргский, «Борис Годунов») ролдорун чебер аткаруу менен профессионалдык бийик деңгээлдеги артист экендигин көрсөткөн.
Валюта операциялары
Валюта операциялары — банктардын, финансы-кредит мекемелеринин, ишканалардын, жеке адамдардын сатып алуу-сатуу, эсептешүү, чет өлкөлүк валютаны кредитке берүү боюнча ишмердиги. Валюта операциялары накталай («спот» бүтүмү) же валютаны анык жеткирүүнү курстук айырма алмаштырган учурда төлөмдөрдү эскертилген күндө төлөө (форварддык жана фьючерстик бүтүм) ишке ашырылатынча Мөөнөттүү келишимдерге, ошондой эле аутрайт, опцион, своп кирет. Аны менен катарлаш Валюта операциялары нын камсыздандыруусу хеджирлөө да өнүгөт.
Токтоналы Сейталиев
Классикалык үлгүлөрдөн болгон Альфреддии (Ж. Верди, «Травиата»), Герцогдун (Ж. Верди, «Травиата»), Герцогдун (Ж. Верди, «Риголетто»), Неморинонуи (Долицетти, «Сүйүү шарабы»), Фаусттуи (III. Гуно, «Фауст»), Пиконкертондун (Ж. Пуччини, «Чио-Чио-Сан») татаал партияларын аткарган.
Хэыль-Кикя дарыясы
Хэыль-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Толька дарыясынын оң жээгинен 160 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Токтоналы Сейталиев
Сейталиев концерттик ырчы катары да белгилүү. Ал А. Огонбаевдин «Гүл», «Эсимде», Левашовдун «Россиянин булбулдары», орус эл ыры «Мекен», М. Абдраевдин «Жалыныңа күйгөмүн» деген классикалык романсын чебер аткарат.
Хэыль-Кикя дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Токтоналы Сейталиев
Көптөгөн чет өлкөлөрдө гасгролдо болгон.
Фонема
Фонема - тилдин тыбыштык системасынын майдаланып бөлүнбөй турган эң кичине жана типтүү бирдиги, бул бирдик сөздөрдү жана морфемаларды бири-биринен ажыратуу, айырмалоо милдетин аткарат. Фонема жөнүндөгү окуу фонология  деп аталат. Бул илим XIX к. 70-жылдары орус окумуштуулары И.А.Бодуен де Куртене жана И.В.Крушевский тарабынан негизделген Тыбыш менен фонема өз ара тыгыз байланыштуу. Фонема да тыбыш сыяктуу тилдин материалдык бирдиги болуп саналат.. Анткени, бир эле тыбыш биздин сүйлөө речибизде түрдүүчө болуп айтыла берет. Мисалы, кыйык жана кийик деген эки сөздүн ар биринин башында жана аягында колдонулган [кь] жана [къ] тыбыштарынын ар бири өз алдынча фонемалык касиетке ээ эмес, б.а. фонема - бул тилдеги тыбыштардын белгилүү даражада жалпылаштырылган негизги тиби.
Жоон үндүүлөр
Тил артка карай тартылып, анын ортоңку же арткы бөлүгү жогору көтөрүлгөндө [а], [аа], [о], [оо], [у], [уу], [ы] тыбыштары жасалат. Булар жоон үндүүлөр деп аталат.
Булак: Бирине бири кандай ундуу
Исраилов Советбек
Исраилов Советбек (1938, Аламүдүн району, Төлөк айлы) - композитор. СССР композиторлор союзунун мүчөсү (1979). «Жаштык», «Эне жөнүндө баллада» аттуу симфониялык поэманы «Өнүккөн өлкөм Кыргызстан» кантатаны, виоленгил менен фортепьяно үчүн сонаталарды, прелюдия ж. б. жанрлардагы чыгармаларды жазат. Автор кыргыз угармандарына «Менин өлкөм», «Шайыр жаштар», «Унутулбайт», «Жаштык кезим» ж. б. патриоттук, лирикалык ырлары менен да белгилүү. Автордун симфониялык аспаптык-вокалдык чыгармаларынын өзөгүнө элдик обон-күүлөрдү алганы таасын байкалат. Ардак грамота, медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
23-ноябрь
''Жылдын - 327 күнү. Жыл аягына чейин 38 күн бар''
Хемхофен
Хемхофен - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Эрланген-Хёхштадт (район)|Эрланген-Хёхштадт районуна карайт. Орто Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 5113 киши (2010-ж.). Аянты – 6.77 км2.
Баалуулук теориясы
Баалуулук теориясы – аксиология; баалуулуктар табияты, алардын бири-бирине байланышы жөнүндөгү философиялык окуу. Баалуулук теориясы маселеси жалпы жонунан тигил же бул доордо маданий салттардын баркы түшкөндүгүнөн жана коомдун туруктуу көз карашынын дискредитацияланышынан пайда болуп турган. Баалуулук багыттары, инсандын ички, рухий түзүлүшүнүн маанилүү элементтери. Баалуулук теориясынын негизги мазмунун адамдын саясий, философиялык, адептик ишеничтери, башкача айтканда анын терең жана туруктуу байланыштары, жүрүм-турумдун адептик принциптери түзөт.
Келеңкер чачпак
Келеңкер чачпак — жаш келиндер, орто жаштагы аялдар аркасына өрүлгөн чачтарынын учуна тагынуучу асемдик буюм. Ал бири-бирине шакекчелер менен бириктирилген тегерек, үч, төрт бурчтук формадагы күмүш тыйын жибек чачыктардан турат. "Манас" эпосунда К. ч. төмөнкүчө сүрөттөлөт: «Келеңкер чачпак кең соору, Келбети нурдун кызылдай, Узун бойлуу жал-жал көз», (Саякбай Каралаев, «Семетей», 1. 131), «Келеңкер чачпак бир кучак, Май сооруда жаркылдайт, Балтыркандай солкулдайт» (Радлов жазып алган вариант). Келенкор кездемесинен жасалган чачпак.
Данияр Кобонов
Данияр Кобонов — Кыргыз Республикасынын эмгек синирген спорт чебери (2010), 2010 ж. Кытай Эл Республикасынын Гуанжоу шаарында болуп откон ХVI Азия оюндарында 74 кг. салмактагы грек-рим курошу боюнча алтын байгенин женуучусу. 2010 ж. Россия Федерациясынын Москва шаарында откон дуйнолук биринчиликтин 74 кг. салмактагы грек-рим курошу боюнча коло байгенин ээси. 2006 ж. Катар мамлекетинин Доха шаарында болуп откон ХV Азия оюндарынында 74 кг. салмактагы грек-рим курошу боюнча коло байгенин ээси. 2004 ж. Афина Олимпиядасына Ташкент шаарында откон лицензиялык турнирден кумуш байгеге ээ болуп, жолдомо алган. 2002 ж. Туштук Корея мамлекетинин Бусан шаарында болуп откон ХIV Азия оюндарынында 74 кг. салмактагы грек-рим курошу боюнча кумуш байгенин ээси. 1999 ж. Дания Республикасынын Никобинг шаарында болуп откон оспурумдор арасында Дуйнолук биринчилигинде олжолуу бешинчи орунга ээ болгон, 1998 ж. Россия Федерациясынын Москва шаарында болуп откон Дуйнолук Жаш Оспурумдордун Оюндарында коло байгенин ээси.
Үй-бүлө балдар бакчалары
Үй-бүлө балдар бакчалары - (орус. Семейный детский сад) – айыл жерлеринде, шаарларда мектепке чейинки курактагы балдарды үй-бүлө шартында багып, тарбиялоочу өзүмдүк тарбия мекемелери.
Үй-бүлө балдар бакчаларындагы шартка жана ата-энелердин суроо-талабына ылайык балдар 2 жаштан 6-7 жашка чейин тарбияланышат. Тарбиялоочу адамдын атайы педагогика билими болушу керек, же педагогдордун билимдерин жогорулатуучу курстардан өтүшү зарыл. Окуу-тарбия иш-чаралары мамлекет «Мектепке чейинки курактагы балдарды тарбиялоо, окутуу жана өркүндөтүү» деген программанын негизинде уюштурулат. Үй-бүлө бакчасындагы иштин тартиби, иштин мазмуну иштелип чыгып, ата-энелер менен келишим түзүлөт.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Жеке мүлктүк эмес укук
Жеке мүлктүк эмес укук – жарандык укуктардын (мүлктүк укук менен бир катардагы) бир түрү. Материалдык эмес ыңгайлуулуктар боюнча пайда болот, инсандан бөлүнгүс келет, экономикалык маани-маңызга ээ эмес. Ж. м. э. у. өзүнө төмөнкү укуктарды камтыйт: ысымга; өздүк ойлоп табуусуна; автордук; жашаган жерин тандоо; абийрин жана ар-намысын коргоо ж. б.). Мыйзамда каралган учурларда жана тартипте маркумга таандык Ж. м. э. у. башкалар тарабынан, анын ичинде укук ээсинин мураскорлору тарабынан ишке ашырылышы жана корголушу мүмкүн.
Семетей менен Айчүрөктүн жолугушу
"Семетей менен Айчүрөктүн жолугушу" — орус саякатчы-сүрөтчү Б. В. Смирновдун Кенжекара ырчыдан жазып алган "Семетей" эпосунун негизинде тарткан калем сүрөтүнүн шарттуу аталышы.
Сүрөттө Кенжекара ырчы айлана-чөйрөсүн унутуп, эпикалык каармандардын "башка" дүйнөсүнө аралашып, аларды көрүп тургандай элестүү кылып айтып жатканында, сүрөтчү, ырчынын сөзү ошол эпикалык дүйнөнү көз алдына элестетип, кагаз бетине түшүргөн. Ал тарткан сүрөттөн биз Семетей баатырдын Ак борчук аты менен Үргөнчтөн өтүп, тигил жээкте үй тигип, күтүнүп жаткан Айчүрөккө келип, жолугушуп тургандыгын көрөбүз. Алдыңкы планда жасалгалуу ээр-токум токулган ак боз атка минген Семетей колуна Сырнайза алып, кундуз бөркүн көйкөлтө кийип нары карап турат. Анын келгенине жетине албай, жанаша тигилген эки боз үйдүн биринчисинин түрүлүү эшигинен жаңы гана чуркап чыгып, токтой калган Айчүрөккө Семетей бир нерсе айтып жаткандай. Арткы пландагы боз үйдөн чыгып келе жатып, токтой калган ак элечектүү үч аялдын көрүнүшү, бири-бирин жактырышкан эки жардын сөздөрүнө тоскоол болбос үчүн атайын оолак турушкан Айчүрөктүн курбуларынын образын бергендей болот. В. Б. Смирновдун тарткан бул сүрөтү кыргыз элинин оозеки чыгармачылыгындагы эпикалык каармандардын образын чагылдырган эң алгачкы сүрөт деп айтууга болот.
Чоң Харпия (дарыя)
Чоң Харпия — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лозьва дарыясынын сол жээгинен 461 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Муздаткыч
Муздаткыч — тамак-аш азыктарын муздатуу, тоңдуруу жана төмөнкү температурада сактоого арналган түзүлүш же аппарат. Муздаткыч төмөнкүдөй принцип менен иштейт. Муздаткычтын атайын ичке түтүгүндө фреон суюктугу айланат. Ал ичке түтүктөн чыкканда тез кеңейип, газга айланат, чөйрөдөгү, башкача айтканда муздаткычтын ичиндеги жылуулукту өзүнө сиңирет, ошондо муздаткычтын ичи муздай баштайт. Газ компрессорго өтөт, ал жерде газ кысылып суюктукка айланат. Бул учурда бөлүнгөн жылуулук муздаткычтын арткы капталын ысытат. Жалпысынан муздаткычтын төмөнкүдөй түрлөрү бар: өндүрүш муздаткычы технологиялык процессти камсыз кылуу үчүн, ошондой эле чала фабрикат жана даяр азыктарды кыска мөөнөткө (10–20 күн) сактайт; даярдоочу муздаткыч сүт, жумуртка жана жемиштерди керектелүүчү жерге жиберүүгө чейин муздатууда жана сактоодо колдонулат;бөлүштүрүүчү муздаткычта өндүрүштүк жана даярдоочу муздаткычтан келген күндөлүк жана мезгилдүү азык запастары сакталат; базистик муздаткычта азык запасы азык-түлүк узак мөөнөткө чейин сакталат, транспорт муздаткычы азыктарды ар түрдүү транспортто төмөнкү температурада ташууда, соода муздаткычы азык-түлүктү соода базарында, дүкөндө, ашканада жана ресторанда кыска мөөнөткө сактоодо колдонулат, тиричилик муздаткычы тез бузулуучу азыктарды жана даяр тамак-ашты үй шартында аз убакытка сактоодо жана аз көлөмдө муз даярдоодо пайдаланылып, атайын муздаткыч баалуу аң терилерин жана жибек пилласын жана башкалар. өнөр жайы тармактарынын сырьёлорун сактоо үчүн колдонулат. Муздаткыч бир жана көп камералуу болот. Муздатылган азыктар –1 ˚С +1˚С, ал эми тоңдурулганы –18˚Сден жогору болбогон температурада сакталат.
Исакова Жумагүл
Исакова Жумагүл (1919-ж. т., Жайыл району, Ийри-Суу айылы) - элдин ырчы-аткаруучу, мектептин 7-классынан баштап элдик ырлардын чебер аткаруучусу катары айылына, районго таанылат. драма театрында иштейт. К. Маликовдун «Бийик жердесинен» Консулдун зайыбынын, Б. Жакиевдин «Атанын тагдырынан» жеңенин ж. б. ролдорун аткарат. Филармониянын, драма театрынын артисттери менен КМШ өлкөлөрүнүн шаарларына гастролдо болгон. «Эмгектеги артыкчылык», Улуу Ата Мекендик согуштун 1941-45-жылдыгынын 40, 50, 70-жылдыктарынын жеңишке арналган медалдары, Хакас, Тува, Алтай автономиялык республикаларынын Ардак грамоталар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Семетейчи
"Семетейчи" — "Манас" эпосунун "Семетей" бөлүмүн гана айткан манасчы, к. Манасчылар.
Валюта резервдери
Валюта резервдери — эл аралык эсептешүүлөрдү жана төлөмдөрдү ишке ашыруу үчүн өлкөнүн борбордук банктарында жана валютафинансы органдарында же эл аралык валютакредиттик уюмдарда сакталып турган алтындын жана чет өлкөлүк валютанын борбордоштурулган запасы. Валюта резервдеринин бир бөлүгүн мамлекеттик валюта саясатынын чегинде, башкача айтканда валюталык чектөөлөр аркылуу пайдалануучу жеке менчик коммерциялык банктарга тиешелүү чет өлкөлүк валютадагы ресурстар түзөт.
Төө, ашуу
Кыргыз Ала-Тоосунун борбордук бөлүгүндөгү ашуу. Кара-Балта өрөөнүнүн төрүндө. Деңиз деңгелинен бийиктиги 3586 м. Ашуунун Кара-Балта өрөөнү жак бети тик, аскалуу, касаба төрлөр. Ашууга көтөрүлгөн жол Абла суусунун Кара-Балтага куйган жеринен (2060 м бийиктиктен) башталып, 14 км аралыкка салыштырмалуу 1430 м бийиктикке тик каптал менен өйдөлөйт. Долон өрөөнүн бойлогон жол байыркы мөңгү таштардын калдыктарын аралап, 3080 м бийиктикке жетип, белче менен батышындагы жана шажаткан төрдүн таманын дагы майда көлдөргө чейин көтөрүлөт. Кошуна төрдүн башы касаба болгондуктан, жол көлдөн чыгышты көздөй бурулуп эки төрдүн ортосундагы кыска тик капталдуу тоонун кыры менен 3400 м бийиктиктен чукул бурулуштар аркылуу 200 мге өйдөлөп ашууга жетет. Ашуунун бул бөлүгүндө жолдун айрым жерлерин эшилмешагылдан сактоо үчүн бетон тосмолор курулган.
Баатырдык
Баатырдык – жалпы элдин, алдыңкы таптардын кызыкчылыгына шайкеш келген, адамдан жекече эрдикти, чыдамкайлыкты, өзүн-өзү кыюуга даяр болгондукту талап кылган коомдук мааниси бар аракет жасоо жагы.
Байыртан адамдар элдин кызыкчылыгына, коомдук идеалга кайчы келген баатырлыкка каршы турган. Баатырдыктын тарыхый табияты жөнүндө маселе биринчи жолу италиялык философ Вико тарабынан коюлган (18-к.). Ал Баатырдыкты адамзаттын өнүгүшүндө белгилүү бир мезгилге гана мүнөздүү белги деп эсептеген. Бирок кийинки мезгил жекече эрдик массалык түрдөгү баатырдык аракеттер менен аралашып кетээрин көргөздү.
Detroit People Mover
Detroit People Mover (Детройт монорельсу) – Детройт шаарынын монорельсу. Монорельсу 31-июль 1987-жылы ачылат.
Жеке сервитут (жолачкы)
Жеке сервитут (жолачкы) – мүлккө карата эмес (буюм жолачкысы сыяктуу), жеке бир адамга карата багытталган сервитут; ага бирөөнүн буюмун өмүр бою пайдалануу укугу кирет. Ж. с-ка көбүнесе бирөөнүн үйүндө өмүрбою жашоо укугу таандык. Ал КРде колдонулбайт.
Семенкино (Калтасин району, Башкыртстан)
Семенкино — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Эски яшев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 130  киши. Почта индекси — 452870, ОКАТО коду — 80233852005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Чоң Юган (дарыя)
Чоң Юган — Обь дарыясынын сол айрыгы, Орусиянын Түмөн облусундагы дарыя. Узундугу 1063 км, бассейн аянты 34, 7 миң км². Башын Васюгань баткагынан алып, Батыс Сибирь түздүгүнөн ортолук бөлүгү менен агат. Негизги оң айрыгы — Кичи Юган.
Херриден
Херриден - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Ансбах (район)|Ансбах районуна карайт. Орто Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 7552 киши (2010-ж.). Аянты – 81.71 км2.
Эринсиздер
Эринсиздер - эрин пассивдүү абалда болуп пайда болгон үндүү тыбыштар эринсиздер деп аталат. Алар: [а], [аа], [э], [ээ], [ы], [и].
Валюта рыногу
Валюта рыногу — чет өлкөлүк валюталарды сатып алууну-сатууну ишке ашыруучу борбор. Валюта рыногу абдан керек, анткени эл аралык соодага жана чет өлкөлүк инвестицияларга тартылган ар бир өлкө сооданы финансылоо жана капитал менен бүтүм жасоо үчүн өзүнүн улуттук валютасын башка валютага алмашууга тийиш. В. р. көп улуттуу. Валюта операцияларынын негизги борборлору — Лондон, НьюЙорк, Токио.
Тренинг
Тренинг – ар топтогу инсандар аралык мамилелердин өнүгүүсүнө, окуу материалынын интенсивдүү өздөштүрүлүшүнө жана катышуучулардын активдүүлүгүнүн жогорулашына көмөктөшүүчү методдор колдонулуучу окутуу формасы. Ар бир катышуучу өзү мурдатан ээ тажрыйбаларынын негизинде, башка катышуучулардын маалыматтарын өздөштүрүүнүн натыйжасында өз ык-машыгууларын өнүктүрөт. Ал өз ара пикир алмашуунун, ой бөлүшүүнүн негизинде жаңы деңгээлге көтөрүлөт. Тренингди тренер же фасилитатор алып барат. Ал мүмкүн болушунча калыс болууга аракеттенет. Ой жарыш негизинде ар бир катышуучу өзүнүн жетишпеген жактарын толуктап алууга мүмкүнчүлүк алат. Тренинг тажрыйба аркылуу окутуунун негизги формаларынын бири болуп саналат. Тренингде ар кандай методдор колдонулат. Мисалы, майда топтордо иштөө, түгөйлөш иштөө, жекече иштөө, ролдук оюндар, «акыл чабуулу», моделдештирилген оюндар, жана башкалар.
Бабувизм
Бабувизм – Г. Бабефтин окуусу, анын окуусун улантуучулар.
Жеке сунуш
Жеке сунуш – прокурордун судьянын токтомуна макул эместиги.
Шадеж
Шадеж — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Луза дарыясынын оң жээгинен 14 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Янковский Владимир Викторович
Янковский Владимир Викторович (1926-ж., Саратов ш. - 1980, Фрунзе ш.) - музыка изилдөөчү, композитор. Кыргыз ССР искусствосуна эмгек сиңирген ишмер (1975). 1957-ж. Кыргызстанга иштөөгө келген. Кыргыз мамлекеттик М. Күрөңкеев атындагы музыкалык-хореографиялык окуу жайында педагог, Кыргыз композиторлор союзунун секретары болгон.
Жеке ырчы, хор жана симфониялык оркестр үчүн ыр, эл аспаптар оркестр үчүн кыргыз, орус темаларына увертюра, симфониялык оркестр үчүн «Майрамдык увертюра», Т. Абдумомуновдун «Даттанууга болбойт», Б. Өмүралиевдин «Унутулгус күндөр» ж. б. спектаклдерге музыка жазган.
«Эмгектеги артыкчылык» медалы, Кыргыз ССР Жогорку Советинин .Ардак грамотасы менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Флексияланма тилдер
Флексияланма тилдер - дүйнө тилдеринин морфологиялык классификация боюнча ажыратышган негизги типтеринин бири. Флексияланма тилдердин негизги өзгөчөлүктөрү: ички флексияга эгедер же үндүү жана үнсүз тыбыштарда фонетикалык жактан шартталбаган алмашуу жүрөт (мис., орус тилинде «из-бег-ать» - бүтпөгөн түр, «из-беж-ать» - бүткөн түр): бир эле мүчө менен бир нече грамматикалык маани туюнтулат (мис., орус тилинде «рук-у» - «у» мүчөсү бир эле учурда табыш жөндөмө менен жекелик санды туюнтат); ар кайсы негиздеги бир эле грамматикалык маани ар башка мүчөлөр аркылуу берилет, б. а. бир нече жөндөмөнүн жана жакталуунун болушу (мис., орус тилинде «в стол-е»-«в степ-и»; «ид-ёшь» - «спеш-ишь»): морфемалар грамматикалык жактан да, фонетикалык жактан да тыгыз ширелишүү касиетине ээ (мис., орус тилинде «детский» фонетикалык «децкий», мында «п»-«тс» бир эле мезгилде уңгу морфемасынын аягы менен мүчө морфемасынын башын түзүп турат). Флексияланма тилдерге инди-европа тилдери жана семит-хамит тилдери кирет.
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Зигитяк (Туймазин району, Башкыртстан)
Зигитяк — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Субханкул айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 305 киши. Почта индекси — 452774, ОКАТО коду — 80251861002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Норс Риджвилл (Огайо)
Норс Риджвилл (Огайо) (North Ridgeville) — Огайо штатынын Lorain округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 30 465 киши. Болжолдуу аянты - 60.9 км². FIPS коду — 39-56966.
Кыргыз жазуусу
Кыргыз жазуусу - Борбордук Азияда жана Саян-Алтайдагы эң байыркы жазма маданияты. Бул жазуу маданияты рун сымал жазуулар деп аталып жүрөт. Изилдөөчүлөр бул жазууну 5-к. тартып, 18-к. баш чендериндеги Энесайдагы Кыргыз мамлекети кулаганга чейин колдонулгандыгын белгилешет. Кыргыз жазуулары негизинен эпитафиялык таш эстеликтерде, шынаа сымал тактайчаларда идиш-аяк жана башка буюмдарда сакталып келет. Кыргыз жазууларынын таралган ареалы өтө кенен аймакты (Хакасия, Тува, Тоолуу Алтай, Краснояр крайы, Монголия, Талас, Кочкор) кучагына камтыйт. Бул Кыргыз мамлекетинин жана маданиятынын таралган алкагы менен толук дал келет. Аталган жазуу маданияты болжол менен кыргыздардын негизги бөлүгүнүн Хакас-Минусин, Тува ойдуңуна журт которуусунан соң өнүккөн. 38 тамгадан турган алфавит жана иштелип чыккан жазуу системасы эрте, өнүккөн, соңку доорлордогу кыргыз тилинин, Кыргыз каганатынын мамлекеттик расмий иш-кагаздарын жүргүзүүнүн керектөөлөрүн толук канааттандырган. Байыркы кыргыз тилиндеги кыргыз жазуусунун өнүгүүсү басаңдай баштаган. Ал 18-к. баш чендерине чейин энесайлык кыргыздар колдонушкандыгын орус булактары кыйыр кабарлайт. Ал эми батышта, тагыраак айтканда, алатоолук кыргыздар бул мезгилде араб арибин пайдаланып калышкан. Унутулуп калган сырдуу кыргыз жазуусу жана аны чечмелеп окуп чыгуу шыбагасы европалык атактуу окумуштуулар В.В.Радлов жана В.Томсендердин энчисине туура келген. Эки кылымдан ашуун ориенталистерди кызыктырып келген бул жазуу системасынын келип чыгышы, анын кайсыл элге, маданиятка таандык экендигине илимий негиздүү аныктама берилген. Дүйнөлүк илимде аты бар окумуштуулар В.В.Радлов жана В.Томсен бул жазуу кыргыздарга таандык деп далилдеп чыгышты.
Андан соң атактуу түрколог С.Е.Малов, тарыхчы, кыргызтаануучу С.В.Киселев бул аныктамалардын тууралыгын дагы бир ирет илимий далилдешти. Соңку мезгилдерде кыргыз тарыхчылары бул илимий негиздүү багытты өнүктүрүүдө өз салымдарын кошуп жатышат. Энесай чөлкөмүндөгү жазуулар Орхондогу рун сымал жазуулардан кээ бир грамматикалык жана башка өзгөчөлүктөрү менен айырмаланат. Ошону менен бирге, кыргыз жазуусу Орхондогу түрк жазуу системасынан бир канча эрте пайда болгондугу илимде эбактан белгилүү. Энесайдагы, Таластагы, Кочкордогу жазуу системасы негизи бир кыртышта өнүккөн. Элдик тилдин жана мамлекеттин керектөөлөрүн толук канааттандырган кыргыз жазуусу эл аралык дипломатиялык алакаларда да колдонулгандыгын кытай жыл баяндары эскерет. Өзгөчө Кытайдын Тан династиясы (618-906-жж) менен Кыргыз каганатынын ортолугунда өтө тыгыз дипломатиялык алакалар жүргөндүгүн жазма булактар чагылдырат (караңыз: Кытай императорлорунун кыргыз кагандарына жазган каттары. 3 -2003). Мусулман булактары да (Абу Дулаф, 10-к.) кыргыздарда өз жазуусу болгондугун кабарлайт. Илимде руна сымал деген ат менен кирип калган бул жазуу системасын, алфавитин кыргыздар өздөрү ойлоп таап, өнүктүрүшкөндүгүн ташка чегилген жазуулар- дагы маалыматтар, адам аттары, өзгөчө эн тамга белгилери далил- дей алат. Соңку мезгилдеги жүргүзүлгөн иликтөөлөрдө кыргыз эн тамгалары менен кыргыз жазуусундагы алфавиттердеги этногенетикалык жалпылыктар аныкталды. Кыргыздар бул жазуу системасын иштеп чыгууда уруулук эн тамга белгилерин колдонушкан. Бул ачылыш мурдагы илимдеги рун сымал жазуулар арамей, андан соң согду жазууларынын негизинде калыптанган деген көз карашты четке кагат.
Кыргыздардагы мезгилдин (күн-түн, бир сутка) бөлүнүшү.
Кыргыздардагы мезгилдин (күн-түн, бир сутка) бөлүнүшү. Кыргыздар байыртадан убакытты бөлүштүрүүнүн так эсебин иштеп чыгышкан. Бир суткадагы убакыт өлчөмү ЗЗкѳ бөлүнгөн: 1) таң каракчы; 2) таң дүмпөйүү; 3) таң куланөөк; 4) таң кылаюу; 5) таң аппак атуу; 6) күн чыккан; 7) күн тоо-тоонун башына тийген; 8) күн көтөрүлгөн; 9) күн текши тийген; 10) шашке; 11) улуу шашке; 12) жалган түш; 13) чак түш; 14) түш кыя; 15) түш оогон; 16) сарт бешим; 17) кыргыз бешим; 18) ала көлөкө; 19) намаздигер; 20) күн батар; 21) күн батканда намаз шам; 22) бүүрүл - киши таанышар-таанышпас; 23) эл аягы басыла; 24) намаз куптан; 25) тамак ичер; 26) тамакты текши ичкен, эл жатар; 27) эл текщи жатканда; 28) уйкуга кирерде; 29) текши уктаганда; 30) Түн ортосуна жакын; 31) түн ортосу; 32) түн ортосу оогондо; 33) таңга жакын, зоор жана насыпай атым, бээ саам, жарма бышым эт бышым, жарым күн, түш жарым, жарым түн, бир күн, күнү, түн жана башка убакытты бөлгөн.
Абдраимова Роза Асан кызы
Абдраимова Роза Асан кызы (1957–жылы Тогузторо районунда туулган) – педагогика илимдеринин доктору (1998), Эл аралык педагогикалык жана социалдык илимдер Академиясынын академиги (2001), Кыргызстан кыз-келиндер педагогика институтунун музыка факультетин бүтүргөн (1978). Ош мамлекеттик педагогика институтунда ага окутуучу (1978–1991), Украинанын педагогика илимдер академиясынын аспиранты, докторанты (1991–1998), Кыргыз Республикасынын Украинадагы өкүлчүлүгүнүн советниги (1992–1997), Украинанын Тышкы иштер министрлигинин Дипломаттык Академиясын бүтүрүп «Магистр внешней политики» академиялык даражасын алган. 1997–2002-жылдары Кыргыз Республикасынын Тышкы иштер министрлигинде, Кыргыз Республикасынын Билим берүү министрлигинде, Кыргыз Республикасынын Премьер-министринин Аппаратында иштеген. 2002-жылдан бери Жайыл райондук администрация башчысынын орун басары.
Колдонулган адабияттар
"Кыргыз педагогикасы: энциклопедиялык окуу куралы". Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Башкы редактор Ү.Асанов, жооптуу редактор И.Бекбоев. Бишкек - 2004. УДК 37.0 ББК 74.00я2 К 97
Супер-Инфо сыйлыгы (2018)
Супер-Инфо сыйлыгы 2018 (расмий аталышы Супер тандоо 2018) — Жыл сайын өткөрүлүүчү азем. Сынакты уюштуруучулар Супер-Инфо гезити жана Super.kg маалымат-маанайшат порталы. Сынакта маданиятка кошкон салымы үчүн, маданият кызматкерлерине берилет жана ошондой эле жылдын мыктыларына Супер деген наам ыйгарылат. Жеңүүчүлөр добуш берүү аркылуу Super.kg сайтында аныкталат.
Жылдын мыктылары
24-декабрь күнү Бишкектеги «Бишкек парк» соода борборунда Жылдын мыктыларын тандоо аземи болуп өттү. Аземге маданият чөйрөсүндөгү атактуу инсандар, кыргыз шоу-бизнесинин жылдыздары келишкен.
“Жылдын суперлери” наамына талапкерлер декабрь айынын башында SUPER.KGпорталына добушка коюлуп, эң көп добушка ээ болгондору жеңүүчү аталышкан.
Сыйлык тапшыруу аземин «Deka Dance» бий тобу k-pop стилиндеги шаңдуу бийи менен коштоп, Аземди шоумен, телеалпаруучулар Санжар Мыкыев, Мыктыбек Мукаев жана ырчы, телеалпаруучу Чолпон Талипбек алып барышты
Мышьяк
Мышьяк (Arsenicum), As – элементтердин мезгилдик системасынын V тобундагы Химиялык элемент. Катар номуру 33, ат. м. 74,92, б. эрүү t 814˚С, бозомук тарткан, морт кристалл. Жаңы сындырган жери жалтырак, абада Аs2О3түн жука кабыкчасы менен капталып, тез күңүрттөнөт. Жаратылышта туруктуу 75As изотобу түрүндө кездешет. Жер кыртышында массасы боюнча 5.10–4%. Кыргызстанда чыгуучу калай, сурьма ж.б. кен байлыктарынын курамында кездешет. Тыгыздыгы 5,73 г/см3, 615˚Ста эрибестен, бууга өтөт (возгонка). Кычкылдануу даражасы –3, +3 жана +5. Нымдуу абада жана ысытуудан кычкылданат. Сууда жакшы эрип, 5 жана 12 молекула суусу бар кристалл гиддраттарды пайда кылат. Галогендер, концент. HNO3, H2SO4, «падыша арагы» менен жылуулуктун таасиринде жана жегичтер менен аракеттенет. Абада 400˚Стан жогору ысытканда күйүп, Аs2О3 пайда болот. Күкүрт менен ысытканда сульфиддер As4S4, As2S3 алынат. Сульфиддер сууда жана суюлтулган кислоталарда эрибейт. Мышьяк кислотасынын Н3AsО4 туздары арсенаттар деп аталат. Мышьякты щелочтор менен эриткенде мышьяктуу кислотанын туздары – арсениттер алынат. Металлдар менен куймаларды пайда кылат. Металлдар менен эриткенде көбүнчө арсениддер пайда болот. Мышьякты күкүрт менен ысытканда сульфиддер: As4S, As2S3, As2S5 алынат. Бардык сульфиддери сууда жана суюлтулган кисталарда эрийт.
Ялла
Ялла - өзбектердин элдик вокалдык музыка жанры.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Автоматизм
Автоматизм (грек. өзү аракет этүүчү дегенди билдирет) – психологияда аң-сезимдин контролсуз аткарылуучу аракети.
Окууда автоматизм көнүгүүлөрдү, аракеттерди узак убакыт бою бир нече ирет сезимдүү кайталоонун негизинде гана пайда болот. Көнүгүүлөр жетишээрлик санда кайталанып иштетилгенден кийин гана окуучунун билимди практикада пайдалана билгичтиги автоматизмге (аң сезимдин контролусуз эле аткарыла берүүчү аракеттерге) айланат. Бирок пайда болгондон кийин да автоматизм (автоматташкан аракеттер) каалаган убакта акыл-эстин жардамы менен жөнгө салынып турат.
Көкойрок, тоо
Көкойрок тоосу - Түндүк Теңир-Тоодо. Иле Ала-Тоосунун түштүк тармагы. Кашкасуу жана Чоң Кемин сууларынын аралыгында түн.чыгыштан түш.-батышка карай 21 кмге созулат. Орт. бийикт. 3000–3500 м, эң бийик жери 4202 м. Тоонун кыры аска-зоокалуу, мөңгүлөр бар. Капталдары негизинен тик, кокту-колоттуу. Протерозойдун башталышында пайда болгон татаал бүктөлүүлөргө дуушарланган гнейс, мигматит, слюдалуу жана графиттешкен сланецтер, кварцит, мрамор тектеринен туруп, гранит, аляскит, жегичтүү гранит интрузиялары жиреп чыккан.
Талаа жана шалбаалуу талаа (1800 м бийиктикке чейин), бадалдуу шалбаа (1800–2800 мге чейин), субальп жана альп шалбаалуу талаасы (3300–3400 мге чейин), андан жогору нивалдык ландшафттары мүнөздүү. Жайыт.
Флексия
Флексия (лат. flexio - ийри, бурулуш) – 1) сөз жөндөлгөндө же жакталганда негиздеги же ага жалганган мүчөдөгү өзгөргөн тыбыш аркылуу сөз формаларынын жасалышы (мис., орус тилинде «стол» - «стол-а», «ид-у», «ид-ёшь»). 2) Жөндөлгөндө же жакталганда өзгөрүүгө учуроочу сөз мүчөлөрүнүн же негиздеги тыбыштардын өзү (мис., жогорудагы «-а», «-у», «-ёшь» ж. б.). Сырткы флексия (негизге мүчөлөрдүн жалганышы аркылуу жасалган грамматикалык форма), ички флексия (негиздин өзүнүн сөздүн уңгусунун өзгөрүп кетиши) деп бөлүнөт.
Токой (Кадамжай району)
Токой — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Ак-Турпак айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 262 киши.
Мышьяк арсениттери, арсенаттары
Мышьяк арсениттери, арсенаттары – мышьяк окистенүү даражасы +3, +5 болгон мета-, ортоарсенит (HAsO2, H3AsO3) жана ортоарсенат к-таларынын (H3AsO4) туздары. Арсениттер өз алдынча эркин кездешпейт. Кыйыр метод менен алынган щелочтуу металлдар
ж-а аммоний арсениттери гана сууда эришет. Негизинен ортоарсенат көбүрөөк колдонулат. Мышьяк к-тасы үч түрдүү натрий арсенаттарын берет: Na3AsO4, Na2НAsO4, NaH2AsO4, мындан тышкары кальций арсенаты Ca3(AsO4)2 жана арсенити Ca(AsO2)2 белгилүү. Кальций, натрий арсенаттары ак же ачык саргыч күкүмдөр, сууда начар эрийт, туз к-тасында эригичтиги алда канча жогору. Бардык арсенаттар суудагы эритме түрүндө гидролизге дуушар болушуп, щелочтук реакцияны берет. М. а. а-нын дээрлик бардыгы уулуу заттар болгондуктан инсектицид катары колдонулат.
Валюта себети
Валюта себети — улуттук валютанын валюта курсун эсептөө максатында колдонулуучу валютанын белгиленген топтому. Топтомдогу валютанын саны, алардын курамы, о. эле валюта бөлүкчөлөрүнүн чоңдугу өлчөнгөн орточо курсту белгилөө маселесине жараша аныкталат. Валюта себети эсептөөдө ошол өлкөнүн жалпы улуттук дүң продуктудагы, өлкөлөрдүн белгилүү бир тобунун тышкы соода айланымындагы үлүшүнүн көрсөткүчү өзгөчө «салмак» катары чыгат. Валюта себетинин негизинде курулган эл аралык эсеп бирдиктери: беш улуттук валютаны камтыган (АКШ доллары, ГФР маркасы, япон иенасы, француз франкы, англисче фунт стерлинги) « Өздөштүрүүнүн атайын укугу» (СДР) жана Европа валюта системасы (ЭКЮ). 1989-жылы расмий валюта резервдеринин жалпы суммасы 340 млрд СДРди түзгөн, анын ичиненЯпонияда 60,3, Германияда 42,6, АКШда 33,2.
Концептуализм
Концептуализм (лат. conceptus – түшүнүк). Номинализмден айырмаланып концептуализмде жеке заттарда жалпылык бар ага негизделип сөз аркылуу берилген «концепт» пайда болот деп далилденет. Жалпы доордун философиясында Гоббстун номиналисттик көз карашына каршы Локк К. теориясын иштеп чыккан да эмпиризм менен рационализмди синтездөөгө умтулган.
Хэыль-Котый дарыясы
Хэыль-Котый — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Толька дарыясынын сол жээгинен 76 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Херсбрук
Херсбрук - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Нюрнберг Жери (район)|Нюрнберг Жери районуна карайт. Орто Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 12 333  киши (2010-ж.). Аянты – 22.91 км2.
Кендегер
Кендегер — топоним. Көкөтөйдүн ашында ат байгени талап алып кеткен кытай-калмактардын Будаңчаң менен Ушаң баатырын К-дин коосунан Манас баштаган кол кууп жетип уруш болот (Сагымбай Орозбаков, 3. 279). Иле өзөнүнүн жогорку агымынын аймагына тиешелүү шарттуу топоним.
Кен байлыктар
Кен байлыктар - жер кыртышындагы эл чарбасына керектүү минералдык заттар. Табигый түрдө (көмүр, кварц куму ж. б.) же кайрадан иштетилгенден кийин (талкалап, жанчып, майдалап тазартуу ж-а ылгап бөлүп алуу) пайдаланылат. Физ. касиеттери б-ча катуу, суюк ж-а газ түрүндө жолугат. Курамы м-н эл чарбасында колдонулушуна карап 3 топко бөлүнөт:
Бирок мындай бөлүү шарттуу. Анткени булардын бир эле түрү эл чарбасынын ар кандай тармактарында кеңири колдонулуп калышы мүмкүн. Мисалы, нефть м-н күйүүчү газ хим. ө. ж-дын негизги сырьёсу болуп эсептелет. Бокситтен алюминий өндүрүлөт, жасалма корунд алынат, жогорку сапаттуу цемент жасалат. Кен байлыктар Жердин ж-а жер кыртышынын өсүп-өнүгүү тарыхында, бардык мезгилде, ар түрдүү геологиялык процесстерин натыйжасында келип чыккан. Жаратылыштагы чогундусунан, топтолушунан кен (к. Кен) пайда болгон. Кен байлыктардын сапаттуулугу кондицияга көз каранды. Пайда болуу шарттары, орун алышы, магматизм, тектоника, стратиграфия, литология, геоморфология м-н байланышы кен издеп, чалгындоодо эң негизги маселелерден болуп эсептелет. Минералдардын физикалык-химиялык касиеттерин изилдеп, алардын өнөр жайда колдонулушун билебиз. Жаңы минералдарды жана алардын кендерин табабыз.
Мышьяк оксиддери
Мышьяк оксиддери – 3 жана 5 валенттүү мышьяк менен кычкылтек бирикмелери: As2O3, As2O5. Мышьяктуу ангидрид As2O3 жаратылышта минерал түрүндө кездешет. Сууда начар эрийт. As2O3 к-талык касиети көбүрөөк, амфотердүү бирикме. Щелочтор менен туздарды (арсениттер) пайда кылат. Мышьяк ангидриди As2O5 – түссүз аморфтук масса. Сууда жакшы эрийт, 315оС As2O3 жана О2 ажырайт. Суу менен ортомышьяк кислотасын H3AsO4 пайда кылат. Анын туздары арсенаттар. Ал айнек чыгарууда, мышьяк органикалык бирикмелер (дарыларды) алууда колдонулат.
Гришина (Чичка-Юла куймасы)
Гришина — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чичка-Юл дарыясынын сол жээгинен 238 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 52 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.