cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Радикалдык феминизм
Порнография
“The Only Words”  (1993) китебинде МакКиннон порнография “аялдарды жыныстык катнаштан оозеки түрдө баш тартуу укугунан ажыратат” деп жазат. .МакКиннон порнография зордуктоо жөнүндө уламыштарды жайылтуу менен аялдарга карата сексуалдык зомбулуктун көбөйүшүнө алып келет деп ырастайт. Бул уламыштарда “аялдар чындыгында зордукталгысы келет жана алардын “жок” дегени “ооба”дегенди түшүндүрөт” деген ишенимдер камтылган. Зордуктоо мифтери сексуалдык зордук-зомбулукка карата бурмаланган түшүнүктөрдү жаратып, айыпты жабырлануучуга оодарып, кыйыр түрдө сексуалдык зомбулукту улантат. Мындан тышкары, МакКиннондун айтымында, порнография көрүүчүлөрдүн аялдарга карата зордук-зомбулукка болгон сезимдерин өзгөртөт жана сексуалдык дүүлүгүү  үчүн зомбулукту көбүрөөк көрүүгө муктаждык жаратат (бул эффект тастыкталган).
Удрякбаш (Благовар району, Башкыртстан)
Удрякбаш — Башкыртстандын Благовар районундагы айыл, Удрякбашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 597 киши. Почта индекси — 452733, ОКАТО коду — 80214834001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Рөтлайн
Рөтлайн (Röthlein) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Төмөнкү Франкония административдик округуна карайт. Швайнфурт районуна кирет.
Калкы - 4769 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 19,09 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 6 78 170. Муниципалитеттин башчысы — Альбрехт Хофман.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 3 шаардык районго бөлүнөт.
Оаклэнд (Миссисипи)
Калкы - 586 киши. Болжолдуу аянты - 3.7 км². FIPS коду — 28-53200.
Таш-Башат
Таш-Башат
Солтогулов Тыныстан Солтогулович
Солтогулов Тыныстан Солтогулович (13. 10. 1944-ж. туулган, Тунук кыштагы) - жетекчи кызматкер.
Дюрхам (Нү-Гэмпшир)
Калкы - 14638 киши. Болжолдуу аянты - 64.1 км². FIPS коду — 33-19700.
Суу керектөөчү
Суу керектөөчү – суу пайдалануучудан  белгиленген тартипте өз керектөөлөрүн камсыз кылуу үчүн суу алуучу жак.
Мюльхаузен (Тюрингия)
Мюльхаузен (Тюрингия) (Mühlhausen) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан Шаар. Унструт-Хайних районуна кирет.
Калкы - 35978 киши (31-декабрь, 2010). Болжолдуу аянты - 86,34 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 64 046. Мэр — Ханс-Дитер Дөрбаум.
Бузоулык (Благовар району, Башкыртстан)
Бузоулык — Башкыртстандын Благовар районундагы айыл, Удрякбашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 81 киши. Почта индекси — 452733, ОКАТО коду — 80214834002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Эндоген кендери
Эндоген кендери (эндо... жана ...ген), гипоген кендери - Жердин тереңинде жүрүүчү геохимиялык процесстерге байланыштуу топтолгон кендер. Алар күчтүү басым жана жогорку температура шартында магма эритмелеринен же газ-буу жана минералдашкан ысык суюк эритинди заттардан пайда болот. Эндоген кендери пайда болуусу боюнча: магмалык, пегматит, карбонатит, скарн жана гидротерм кендери деп, 5 топко бөлүнөт. Магмалык кендерге эритме сууп жатканда пайда болгон хромдун, титандын, ванадийдин, темирдин, платинанын, жездин, никелдин жана сейрек металлдын кенташтары, ошондой эле апатит жана алмаз кирет. Пегматит кендерин сууп, каткан магманын сыныктары кирип, карапа сырьёсу, ошондой эле слюда, асыл таш жана сейрек металл өндүрүүдө пайдаланылат (к. Пегматит кендери). Карбонатит кендерин е ультра негиздүү щелочтуу магмалык тектерде топтолгон карбонаттуу минералдардын арасында кездешкен жездин, ниобийдин кенташтары, апатит жана флогопит кирет. Скарн кендерине минералдашкан ысык буулардын таасири астында магмага чектеш тоо тектерде топтолгон темирдин, жездин, вольфрамдын, молибдендин, коргошундун, алтындын ж. б. кенташтары кирет. Гидротерм кендери түстүү, баалуу жана радиоактивдүү металлдардын кенташтарынан турат.
Футбол достук үчүн
Футбол достук үчүн  — “Газпром” коомдук акционердик уюмунун “Газпром- балдар үчүн” демилгесинин алкагында жыл сайын өткөрүлүүчү балдардын эл аралык социалдык программасы. Программанын максаты — футбол аркылуу жаш муунду актуалдуу баалуулуктарга үйрөтүү жана сергек жашоого болгон кызыгын арттыруу.
Программанын алкагында дүйнөнүн ар кайсы өлкөлөрүнөн чогулган 12-14 жаш курагындагы футболчулар жыл сайын өткөрүлүүчү балдар форумуна, көчө футболу боюнча мелдешке, эл аралык футбол жана достук күнүнө карата иш-чарага катышышат.
Долбоордун элчиси германиялык белгилүү футболчу жана машыктыруучу Франц Беккенбауэр.
"Футболдун маңызы анын адилеттүүлүгүндө. Анда чек жок жана өмүр бою достук мамилени түзө алат. “Футбол достук үчүн” программасы жаш балдарды улутка жана расага бөлүнбөөгө, сергек жашоо образын калыптандырууга, командада иштөөгө, бирге утулуп, бирге утууга  үйрөтүүгө чакырат"
2016-жылы “Футбол достук үчүн” программасы Бизнес-коммуникаторлорунун эл аралык ассоциациясынын (IABC) Gold Quill Awards сыйлыгынын “Корпоративдик социалдык жоопкерчилик” наамы боюнча жеңүүчү аталды. Программанын башкы оператору АГТ Коммуникациондук тобу (Россия).
Биринчи форум
Алгачкы жолу “Футбол достук үчүн” эл аралык форуму 2013-жылы 25-майда Лондон шаарында орун алган. Форумга Форумга Болгария, Улуу Британия, Венгрия, Германия, Греция, Россия, Сербия жана Словения мамлекеттеринен (8 өлкө) 670 катышуучу келген. Форумга Россиянын  атынан катышкан команда 2018-жылкы Дүйнө чемпионатынын оюндарын кабыл ала турган 11 шаардын футболчуларынын түзүлгөн.
Форумга буга катар «Зенит», «Челси», «Шальке 04», «Црвена Звезда» клубдарынын өспүрүмдөркомандалары, «Газпром» ишканасынын балдар арасындагы спартакиадасынын жеңүүчүлөрү, “Факел” фестивалынын жеңүүчүлөрү катышкан.
Форум учурунда балдар башка өлкөлөрдөн келген тең туштары менен, атактуу футболчулар менен маектешип, “Уэмбли” стадионунда Чемпиондор Лигасынын финалына күбө болушкан.
Форумдун жыйынтыгында балдарга ылайыкталган программанын 8 баалуулугунун тизмеси түзүлгөн: достук, теңдик, адилеттүүлүк, дени сактык, тыкчтык, берилгендик, жеңиш жана салттар.
Кийин тизме жазылган кат УЕФАнын, ФИФАнын жана Эл аралык Олимпиада комитетинин башчыларына жөнөтүлгөн. 2013-жылы сентябрь айында Йозеф Блаттер, Владимир Путин жана Виталий Мутко менен жолугушуу маалында катты алганын жана “Футбол достук үчүн” программасын колдоого даяр экенин тастыктаган.
Экинчи форум
“Футбол достук үчүн” экинчи эл аралык балдар форуму 2014-жылы 23-25-май күндөрү Лиссабон шаарында өткөн. Форумга 16 мамлекеттен 450 футболчу катышкан: Белоруссия, Болгария, Улуу Британия, Венгрия, Германия, Италия, Нидерланды, Польша, Португалия, Россия, Сербия, Словения, Түркия,Украина, Франция и Хорватия. Анда балдар көчө футболу боюнча мелдешке катышкан жана УЕФАнын Чемпиондор Лигасынын финалын көрүшкөн.
Форумдун жыйынтыгында “Футбол достук үчүн” кыймылынын лидери шайланган. Лидерликке Португалиялык Филипе Суарес келген. 2014-жылдын июнь айында кыймылдын лидери катары Филипе Суарес Юрий Андреевич Морозовдун жаркын элесине арналган тогузунчу эл аралык балдар мелдешине келген.
Үчүнчү форум
“Футбол достук” үчүн деген аталыштагы үчүнчү форум 2015-жылы 4-7-июнь күндөрү Берлин шаарында болгон. Форумга 24 мамлекеттен 24 футболдук клуб катышкан.
Форумга катышкан балдар анда башка өлкөдөн келген жаш футболчулар менен, атактуу футболчулар менен жана программанын элчиси Франц Беккенбауэр менен баарлашып, 24 команданын катышуусунда өткөн өспүрүмдөр арасындагы көчө футболу боюнча мелдешке катышышкан.
Форумду дүйнө жүзүндөгү көрүнүктүү басылмалардын 200дөй журналисттери, ошондой эле Европа жана Азиянын өлкөлөрүнөн чогулган 24 жаш репортер чагылдырган. Жаш репортерлор Эл аралык балдар пресс-борборунун өкүлдөрү.
Форумдун башкы окуясы “Тогуз баалуулук” кубогунун тапшырылышы болгон. Анда “Футбол достук үчүн” программасына катышкан жаш футболчулар кубокту УЕФАнын Чемпиондор Лигасына катышкан профессионалдык клубдарга программанын 9 баалулугунун ишке ашуусуна көрсөткөн колдоо үчүн жана социалдык долбоорлорду ишке ашырганы үчүн тапшырат. Программанын тогуз баалуулугу: достук, теңдик, адилеттүүлүк, дени сактык, тынчтык, берилгендик, жеңиш, салттар жана намыс.
Жеңүүчүнү форумга катышкан 24 мамлекетте өткөрүлгөн добуш берүүдө балдар аныкташкан.
“Тогуз баалуулук” кубогунун жеңүүчүсү болуп Барселона футболдук клубу табылган (Испания).
Форум аяктаган соң бардык катышуучулар салттуу түрдө УЕФАнын Чемпиондор Лигасынын  2014/2015 жылкы сезонундагы финалын көрүшкөн. Беттеш Берлиндеги Олимпиадалык стадиондо өткөн.
Төртүнчү форум
«Достук үчүн футбол» эл аралык балдар социалдык программасынын төртүнчү сезонунун башталышы онлайн Hangouts маалымат жыйынынын алкактарында берилген, (ал 2016-жылдын 24-мартында Мюнхенде өткөн).
«Достук үчүн футбол» төртүнчү эл аралык балдар форуму 2016-жылдын 26-29-майында Миланда өттү. Бул жылы программага Азербайжандан, Алжирден, Армениядан, Аргентинадан, Бразилиядан, Вьетнамдан, Кыргызстандан, Сириядан келишкен 8 боз уландар командалары кошулушту.
Форумдун алдында 2016-жылдын 5-апрели күнү уникалдуу трофей – «Тогуз баалуулук» Кубогу үчүн добуш берүү башталган. Жеңүүчүнү тандоого бүткүл дүйнө жүзүнөн күйөрмандар катышышкан, бирок акыркы чечимди «Достук үчүн футбол» программасынын катышуучулары добуш берүү жолу менен түзүшкөн. Бул жылы Кубоктун ээси болуп «Бавария» (Мюнхен) футбол клубу саналган. «Достук үчүн футбол» программасынын катышуучулары клубдун атайын муктаждыктары бар балдарды колдоо боюнча ишмердигин, ошондой эле ар түрдүү өлкөлөрдөгү балдарды дарылоо жана муктаждарга жардам көрсөтүү тармагындагы демилгелерин белгилеп кетишкен.
«Достук үчүн футбол» программасынын Форуму көчө футболу боюнча балдар эл аралык турниринин финалдык оюну менен аяктаган. Оюнда Словениядан келген «Марибор» командасы жеңүүчү болуп калган. Форум аяктагандан кийин катышуучулар салт болуп калгандай УЕФАнын Чемпиондор лигасынын финалдык матчына барышкан. Форумдун окуяларын дүйнөнүн алдыңны ЖМКларынын 200дөн ашуун журналисттери, ошондой эле ага программанын катышуучу-өлкөлөрүнөн келишкен жаш журналисттер кирген Балдар эл аралык басма сөз кызматы чагылдырып турушкан.
Көчө футболу боюнча эл аралык мелдеш
“Футбол достук үчүн” программасынын алкагында көчө футболу боюнча эл аралык мелдеш 2014-жылдан тарта уюшулуп келет. Мелдештин алгачкы жеңүүчүсү "Бенфиканын" өспүрүмдөр командасы болгон (Португалия), экинчи орунду "Црвена Звезда" (Сербия), үчүнчү орунду Россиянын 2018-жылкы дүйнө чемпиондугу өтө турган шаарларынан түзүлгөн команда ээлеген.
Эл аралык балдар пресс-борбору
“Футбол достук үчүн” программасынын алкагында 2014-жылы Эл аралык балдар пресс-борбору түзүлгөн. Пресс-борборго 16 өлкөдө өткөрүлгөн “Мен – репортер!” чыгармачылык сынагынын жеңүүчүлөрү болгон 12-14 жаш курагындагы 16 журналист кирген. Сынакка 300 эмгек жана 1000ден ашык сүрөт келип түшкөн. Журналисттер Лиссабондо өткөн “Футбол достук үчүн” программасынын экинчи форумун чагылдырышкан. Мыкты репортер болуп Нидерландыдан келген Филомена Ханен табылган.
Эл аралык футбол жана достук күнү
“Футбол достук үчүн” программасынын алкагында 25-апрелде Эл аралык футбол жана достук күнү белгиленет. Алгачкы жолу майрам 2014-жылы 16 өлкөдө белгиленген. Бул күнү достук беттештери, флешмобдор, радиомарафондор, мастер-класстар, телешоулор, ачык машыгуулар жана башкалар өткөн. Салтанатты белгилөөгө 50 000ден ашык адам катышкан.
2015-жылы Футбол жана достук күнү 24 мамлекетте белгиленген. Бул күндү белгилөөдө футболдук достук беттештери жана башка иш-чаралар болгон. Германияда  "Шальке 04" футболдук клубунун футболчулары ачык машыгуу өткөрүшкөн, Сербияда ТВ-шоу, Украинада ФК "Волынь" өспүрүмдөр командасы менен социалдык кызматтын каттоосунда турган балдардын, жаштардын жана  үй-бүлөлөрдүн балдарынын оюну болгон.
Футбол жана достук күнү 25-апрелде Россиянын 11 шаарында белгиленди. Владивосток, Новосибирск, Екатеринбург, Красноярск, Барнаул,Санкт-Петербург жана Саранск шаарларында программанын 9 баалуулугун эске алып, футбол боюнча достук оюндары өткөрүлгөн. Красноярск, Сочи жана Ростов-на-Дону шаарларында Олимпиаданын отун ташыгандардын катышуусунда "Достук эстафетасы" орун алды. Москвада көзү азиздер федерациясынын колдоосу астында "Тең мүмкүнчүлүктөр мелдеши өттү". 5-майда Футбол жана достук күнү Нижний Новгород жана Казань шаарларында белгиленди.
Пост-активдүүлүк
“Футбол достук үчүн” программасынын футболчулары расмий сезондон тышкары бир катар иш-чараларга катышат. 2013-жылдын май айында "Марибор" (Словения) футболдук клубунун жаштар командасынын өкүлдөрү камбоджалык балдар менен достук оюнун өткөрүшкөн. 2014-жылы 14-сентябрда Сочи шаарында Россиянын атынан программага катышкан балдар Владимир Путин менен маектешишкен. Маек Россия Федерациясынын президенти Владимир Путин менен ФИФАНын президенти Йозеф Блаттердин жолугушуусунун алкагында болгон. 2014-жылы июнда Франциянын президенти Франсуа Олланд “Футбол достук үчүн” программасынын катышуучусу “Таверни” командасын Елисей ордосуна  2014-жылкы дүйнө чемпиондугундагы  "Франция - Нигерия" беттешин көрүүгө чакырган.
Дифенбах (Витлих)
Дифенбах (Витлих) (Diefenbach (bei Wittlich)) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Бернкастель-Витлих районуна кирет.
Калкы - 65 киши(2013-ж.). . Аянты - 1,42 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 31 020. Муниципалитеттин башчысы — Манфред Кондне.
Цайц
Цайц (Zeitz) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан Шаар. Бургенланд районуна кирет.
Калкы - 31 556 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 24,63 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 84 590. Мэр — Ульф Альтман.
Монрой (Мэн)
Монрой (Мэн) (Monroe) — Мэн штатынын Уалдо округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 882 киши. Болжолдуу аянты - 100.9 км². FIPS коду — 23-46475.
Мезгилдүү функция
Мезгилдүү функция – функциянын мезгили деп аталган нөлгө барабар эмес белгилүү санды аргументине кошкондо мааниси өзгөрбөгөн функция. Мисалы, sinx жана cosx мезгили 2, tgx мезгили болгон мезгилдүү функция болуп саналат. Эки мезгилдүү функциянын суммасы жана айырмасы кайрадан мезгилдүү функция болот. Демек, каалаган мезгилге эселүү сан кайрадан мезгил болгондуктан, ар бир мезгилдүү функция чексиз көп мезгилге ээ. Бир эле мезгилге ээ болгон мындай функциялардын суммасы, көбөйтүндүсү, тийиндиси, туундусу – ошол мезгилдеги мезгилдүү функция. Ал термелүү теориясында жана математикалык физикада колдонулат.
Эндемиялуу ылаңдар
Эндемиялуу ылаңдар - топурак, суу жана тоютта малга керектүү заттардын жетишсиздигинен же көптүгүнөн пайда болот. Алар - гипокабольтоз, эндемиялуу богок, энзоотиялуу атаксия, эндемиялуу энтерит, эндемиялуу остеодистрофия, ошондой эле цинк, марганец ж. б. жетишсиз болгондо пайда болуучу ылаңдар. Кыргызстандын шартында селенит, жез, фосфор, кальций жетишпеген аймактар бар. Ошого байланыштуу республикада жездин жетишсиздигинен пайда болуучу козулардын энзоотиялуу атаксиясы, кальций менен фосфордун жетишсиздигинен эндемиялуу остеодистрофия кездешет. Мындай ыландар толугу менен изилдене элек.
Домашний Исток
Домашний Исток — Орусиядагы дарыя. Ненец АО, Архангельск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Нижа дарыясынын сол жээгинен 10 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — АО деңиз бассейнинин дарыяларыВоронов тумшугунан (Мезень дарыясын кошпогондо) Канин Нос тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Мезень.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кристал Фолс
Кристал Фолс (Crystal Falls) — Мичиган штатынын Iron округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1791 киши. Болжолдуу аянты - 9.2 км². FIPS коду — 26-19140.
Пусан
Пусан – Корея Республикасындагы шаар жана ири порт (жылына 30 млн гдан ашык жүк ташылат). Өлкөнүн түштүк-чыгышында, Корей кысыгынын жээгинде жайгашкан. Шаар провинция укугуна ээ. Калкы 3,5 млн (2009); калкынын саны боюнча Сеулдан кийинки 2-шаар. Эл аралык аэропорту бар. Метрополитен иштейт. Пусанда Түштүк Кореядагы эң узун көпүрө, ири «Синсеге Сентум Сити» дүр-дүйнө дүкөнү жайгашкан. Азиядагы заманбап шаарлардын бири. Көптөгөн асман тиреген архитектура курулуштары менен даңкталат. Ошондой эле көптөгөн мега курулуштар (анын ичинде «Лотте Супер Тауэр», 110 кабаттуу, бийиктиги 510 м) курулууда. Болжолдуу биздин замандын алгачкы кылымдарында Кая (Карак) деген ат менен пайда болгон. Машина куруу, металлургия, химиялык, текстиль, тамак-аш өнөр жай ишканалары иштейт. Университеттер (анын ичинде улуттук, деңиз, маалыматтык технология, католик ж. б.), китепкана, музей, театр бар. Балык кармалып, беленделет. Шаардын аймагында АЭС курулган. Деңиз курорту уюштурулган. Пусанда 2002-жылы Азия оюндары жана футбол боюнча дүйнөлүк чемпионат өткөрүлгөн. Шаарда Пусан эл аралык кино фестивалы болуп турат. Туризм өнүккөн.
Жаран, түркчө сүйлө!
Жаран, түркчө сүйлө! (Vatandaş Türkçe konuş!) — адегенде студенттер тарабынан башталып, кийин түрк өкмөтү тарабынан колдоого алынган түрк тилин билбеген жарандарды коомдук жайларда колдонууга мажбурлоо кампаниясы. . 1930-жылдары жүргүзүлгөн. Түркиянын айрым аймактарында коомдук жайларда түрк тилинен башка тилде сүйлөгөн жарандардан айып пул салынды. . Кээ бир изилдөөчүлөр бул кампанияны түрктөштүрмө саясатындагы маанилүү кадам деп эсептешет.
Хардуик (Массачусетс)
Хардуик (Массачусетс) (Hardwick) — Массачусетс штатынын Уорчестер (Worcester) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2 990 киши. Болжолдуу аянты - 105.8 км². FIPS коду — 25-28740.
Эндемиктер
Эндемиктер (гр. endemos - жергиликтүү) - чакан географиялык аймакта тараган жаныбар жана өсүмдүк түрлөрү, уруулары, тукумдары ж. б. Кыргызстанда мензбир сууру (Чаткал тоолорунда), Костычев кундуз гүлү ж. б. өсүмдүктөр Эндемиктер болуп саналат. Эндемиктер полоэндемиктер жана неоэндемиктер болуп айырмаланат. Палеоэндемикт е р - тукум курут болуп бараткан реликт түрлөр (Калифорниядагы секвоянын түрлөрү, Австралия жана Тасмандияда өрдөк тумшук, Комор а-рындагылатирмеия). Неоэндемиктержакында бөлүнгөн аймакта пайда болгон түрлөр же формалар (Крымдын бир канча фауна жана флоралары, Британия а-дарынын фауналары).
Околона (Миссисипи)
Околона (Миссисипи) (Okolona) — Миссисипи штатынын Чиккасау (Chickasaw) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3056 киши. Болжолдуу аянты - 16.5 км². FIPS коду — 28-53680.
Хаге (Төмөнкү Саксония)
Хаге (Төмөнкү Саксония) (Hage) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Аурих районуна кирет.
Солтогул Орозалы уулу
Солтогул Орозалы уулу (1898, Суусамыр өрөөнү, Чар өзөнү -1996, Суусамыр кыштагы) - дин кызматкери, санжырачы.
Хаге (Төмөнкү Саксония)
Калкы - 5888 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 16,62 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 52 008. Муниципалитеттин башчысы — Йоханнес Треннап.
Солтогул Орозалы уулу
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Гнойен
Гнойен (Gnoien) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан Шаар. Гүстроу районуна кирет.
Тосор (Акчий) колтугу
Туурасы кире беришинде 1 км, тереңдиги 10 мдей. Көлдөн уз. 1 км, туурасы 0,2–0,3 км келген сайроон аркылуу бөлүнөт. 1930-ж. чейин сайроондун ордундагы кумдук таш такталарынан турган Кайрак а. Болгон; кийинчерээк ал чыгышка карай ыктаган аккумуляциялык тектирге туташып калган. Сайроондун көл жак тарабы кумдук таш такталарынан турат, колтук жагы кесек кумдуу келип таманында ылайлуу кум жатат. Чыгыш жээги кумдуу, түштүгү фитоген баткактуу. Кеме токтогонго ылайыктуу. Батыш жээгинде маяк орнотулган.
Гнойен
Калкы - 3029 киши(2013-ж.). . Аянты - 41,08 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 53 022. Мэр — Ханс-Георг Шөрнер.
Спагетти
Спагетти (Spaghetti) — Спагеттинин мекени Италия. Анын узундугу 15 сантиметрден ашык болсо, жоондугу ар түрдүү. Ичкелери «спагеттини» (Spaghettini) деп аталса,жоонураактары «спагеттони» (Spaghettoni) деп аталат. Бул азыкты сууга бышырып,үстүнө ар кандай соустарды кошуп дасторконго койсок болот.
Болбогондой маанисиз
Паста "Болоньезе" чыгы менен - Италияда абдан популярдуу тамак. Бул паста Италиянын түндүгүндө жайгашкан Болоньи шаардын бизге келди.
Гойфельден
Калкы - 9312 киши(2013-ж.). . Аянты - 20,07 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 1 15 016. Мэр — Йоханнес Бухтер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 3 Шаардык районго бөлүнөт.
Камышлы (Благовар району, Башкыртстан)
Камышлы — Башкыртстандын Благовар районундагы айыл, Удрякбашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 6 киши. Почта индекси — 452733, ОКАТО коду — 80214834003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Шэлвин (Миннесота)
Шэлвин (Миннесота) (Shevlin) — Миннесота штатынын Clearwater округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 176 киши. Болжолдуу аянты - 2.1 км². FIPS коду — 27-59782.
Энгельшт Владимир Семенович
Энгельшт Владимир Семенович (1931-ж.т., Фрунзе (азыр Бишкек) ш.) - физик, физика-математика илимдин доктору (1978), проф. (1980), КРнын илим жана техника боюнча мамлекеттик сыйл. лауреаты (1992). КМУну (1954), ошол эле жерден аспирантураны (1960) бүтүргөн. КМУда ассистент, улук окутуучу, КР УИАда илимий кызматкер, лабораториялык башчысы, 1999-жылдан Ысык-Көл мамлекеттик университетинде кафедра башчысы болуп эмгектенген. Физика тармагында төмөнкү температурадагы плазма жана атом спектроскопиясы боюнча адис. З00дөн ашык илимий эмгектин, а. и. 12 монографиясы жарык көргөн.
Пустовойт Василий Степанович
Пустовойт Василий Степанович [2(14.1.1886, азыркы Украина, Харьков областы, Зиевский району, Тарановка айылы – 11. 10. 1972, Краснодар шаары) – селекционер, СССР Илимдер академиясынын (1964), ВАСХНИЛдин (1958) академиги, эки жолку Социалисттик Эмгектин Баатыры (1957, 1963). В. И. Ленин (1959), СССР мамлекеттик сыйлыктын (1946) лауреаты. Харьков дыйканчылык окуу жайын, Кубан айыл чарба институтун (1926) бүтүргөн. 1926–30-жылдары ошол институттун кафедра башчысы, 1935-жылдан Бүткүл союздук май өсүмдүктөр Илим-изилдөө институтунун (ВНИИМК) селекция жана үрөнчүлүк бөлүмүн башкарган. Пустовойт күн караманын майлуулугун көбөйтүүнүн селекциялык жаңы ыкмаларын иштеп чыккан. 1927–30-жылдары күн караманын Круглик А-41 (майлуулугу 35%), Круглик 1826 жана Круглик 1973 (майлуулугу 38–39%), 1939-жылы ВНИИМК 3519 (майлуулугу 44%тей) сортторун чыгарган. 1972-жылы Пустовойт чыгарган жүгөрүнүн 8 мыкты сорту (майлуулугу 48–52%) райондоштурулган. Жүгөрүнүн майлуулугу менен продукттуулугун жогорулатуу, алардын илдетке туруктуулугун арттыруу жана үрөнчүлүктү жакшыртуу системасы боюнча иштерди жүргүзгөн. Пустовойттун жетекчилиги менен жүгөрүнүн ВНИИМК 1646, ВНИИМК 6540, Зеленка 368, Чернянка 68 ж. б. сорттору чыгарылган. Үч Ленин, Октябрь Революциясы, Эмгек Кызыл Туу, 2 «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган.
Солтобаев Самалбек
Солтобаев Самалбек (1. 1. 1943, Москва району, Большевик кыштагы -1999, ошол эле жер) - жетекчи кызматкер.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Мезгилдүү бөлчөк
Мезгилдүү бөлчөк – белгилүү цифралар бөлчөктүн кандайдыр орунунан кийин мезгилдүү кайталануучу чексиз ондук бөлчөк. Мисалы, 2,7171 ..., 1,31818... Аны төмөнкүчө жазууга болот: 1,3(18), б. а. мезгил кашаага алынат. Тиешелүү түрдө 2 бүтүн мезгилинде 71; 1 бүтүн ондон үч мезгилинде 18 деп окулат. Мезгили үтүрдөн кийин башталса, таза мезгилдүү бөлчөк, ал эми үтүрдөн кийин мезгилдин алдына кандайдыр башка цифралар жайгашса, аралаш мезгилдүү бөлчөк деп аталат. Ар кандай рационалдуу сандарды ондук бөлчөктөргө айландырууда, чектүү бөлчөктү же мезгилдүү бөлчөктү пайда кылат. Ар кандай мезгилдүү бөлчөктү жөнөкөй бөлчөккө да айландырууга болот. Мезгили (9) болгон мезгилдүү ондук бөлчөктү мезгили (0) болгон мезгилдүү ондук бөлчөк түрүндө жана тескерисинче жазууга болот. Мисалы, 0,2(9)=0,3(0). Мезгили (9) жана (0) болгон мезгилдүү ондук бөлчөктөр кадимки ондук бөлчөктөрдү берет: 3,4(9)=3,5; 5,448000...=5,48.
Стамбул (ил)
География
Стамбул или бир эле учурда дүйнөнүн эки бөлүгүндө - Европа жана Азияда, Босфор кысыгы менен бөлүнгөн. Аянты 5170 км².
Чөл батышта Текиртоо или менен, чыгышында Кожаэли или менен чектешет.
Административдик бөлүнүшү
Административдик-аймактык жактан алганда Стамбул 39 илчелерден (райондор, ilçe, ilçeleri) турат.
Суу объекти
Суу объекти – кургак жер бетинин чеги бар табигый тариздеринде же жер алдыларында топтолгон суулар, суу режиминин көлөмү жана чектери. С. о-не анын аймагында жайгашкан өзөн суулар, көлдөр, мөңгүлөр, карлар, саздар жана башка жер үстүндөгү булактар, ошондой эле жер алдындагы суулар, анын ичинде дарылык-минералдык жана кайнар суулар кирет. С. о. табигый ресурстардын түрү катары жарандык укуктун өзгөчө объектиси болуп саналат. С. о-не карата ээлик кылуу түшүнүгү толук өлчөмдө колдонулбайт, анткени анда топтолгон суулар тынымсыз кыймылда жана суу алмашуу абалында болот. С. о-не жеке менчик укугунун предмети катары негизинен объект гана каралат. С. о-не жана аларды пайдалануу укугуна карата, эгер КР суу мыйзамдарында башка жагдайлар каралбаса, жалпы жарандык мыйзамдардын эрежелери колдонулат. С. о-не менчик ээси болбогон адамдар аларга карата төмөнкүдөй укуктарга ээ болоору мүмкүн: узак мөөнөткө пайдалануу; кыска мөөнөткө пайдалануу; чектелүү пайдалануу (суу сервитуту). С. о. биринчи иретте калктын ичүүсүнө жана турмуш-тиричиликтик керектөөлөрүн канагаттандырууга берилет.
Нью Глоусестэр (Мэн)
Нью Глоусестэр (Мэн) (New Gloucester) — Мэн штатынын Камберленд округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 5 461 киши. Болжолдуу аянты - 123.8 км². FIPS коду — 23-48820.
Рөттенбах (Рот)
Рөттенбах (Рот) (Röttenbach (Landkreis Roth)) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Ортоңку Франкония административдик округуна карайт. Рот районуна кирет.
Калкы - 2928 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 21,67 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 5 76 141. Муниципалитеттин башчысы — Лудвиг Валь.
Мезо...
Мезо..., мез... (грекче mtsos – ортодогу, арадагы) – татаал сөздөрдүн башкы бөлүгү; бир нерсенин орточо чоңдугун же арабөк абалын туюнтат. Мисалы, мезодерма, мезолит, мезонин, мезорельеф, мезосфера.
Истон (Нү-Гэмпшир)
Истон (Нү-Гэмпшир) (Easton) — Нү-Гэмпшир штатынын Графтон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 254 киши. Болжолдуу аянты - 80.8 км². FIPS коду — 33-22020.
Энгармонизм
Энгармонизм (гр. enarmonios - тендештик) - добуштарды салыштырууда бирдей бийиктиктеги, аталыштары ар башка аттардагы (мис., до-диез - ре-бемоль; ми-диез - фа - соль-бемоль у. с. ж. б.) добуштардын бирдейлиги, ошондой эле энгармониялык жактан бирдей интервалдар (мис., кичи терция жана кеңейтилген секунда ж. б.), аккорддор, тоналдуулуктар ж. б.
Түп булуңу
Түп булуңу — Ысык-Көлдүн чыгышындагы ири булуң. Түп кыш-нан 3 км батыш тарапта. Уз. 18,2 км. Жазылыгы кире беришинде 6,6 км, төрүндө 1,2 км.
Жээк сызыгынын уз. 103,44 км. Түп синклиналынын бир бөлүгүн жайпап жатат. Булуң көп сандаган буйткалар м-н колтуктарды пайда кылган агын суу өрөөндөрү м-н тилмеленген. Буйткалар м-н колтуктардын саны 21; ирилери Кутургу, Күрмөнтү, Кошсарыбулак, Сарыбулуң ж. б. Сарыбулуң буйткасынын уз. 7 км, туурасы 200–500 м, тереңдиги киреберишинде 20 м. Таманын дээрлик кара баткак каптап, 20 м тереңдикке чейин хара балыры, жээк тилкеси ж-а буйткалардын төр жагы рдест ж. б. биомассаларга бай. Булуңга Түп суусу (жылдык орт. чыгымы 10,5 м3/сек) куят. Түп булуңунун тунуктугу чыгыш бөлүгүндө 0,3–0,5 м, ачык бөлүгүндө 2–3 м, кире беришинде 8–10 мге жетет. Түп булуңу байыркы Ысык-Көлдүн кышында тоңуучу бирден бир бөлүгү, ноябрдын аягында тоңуп, апрелдин башында муздан арылат. Жайында суусунун темп-расы 22–26°Сге жетет. Балыктардан түрпү, чабак, каңылтыр кармалат. Мындан башка тыран, кубулма кара балык ж. б. мекендейт.
Солтобаев Айбек Эшкожоевич
Солтобаев Айбек Эшкожоевич (19. 2. 1975, Кайсар айылы -2009-ж. ошол жер) - көк бөрүчү, эл аралык спорттун чебери.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Суу пайдалануу
Суу пайдалануу – суу ресурстарын пайдалануунун аркыл тариздерин жөнгө салуучу суу укугундагы негизги институттардын бири. КР суу мыйзамдарында С. п-нун үч түрү айырмаланат: узак мөөнөттүү, кыска мөөнөттүү жана чектелүү ( суу сервитуту ). С. п. максаттуу белгилери боюнча чарбалык (өнөржайлык, унаалык, ирригациялык ж. б.), жаратылышты коргоочу, рекреациялык, илимий, өзгөчө кырдаалдагы жана башка болуп айырмаланат. КР суу мыйзамдарында жалпы эреже катары ал үчүн акы төлөө принциби белгиленген.
Цана
Цана (Zahna) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан Шаар. Виттенберг районуна кирет.
Калкы - 3554 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 39,96 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 91 390. Мэр — Ханс-Хельмар Мордельт.
Суу пайдалануучу
Суу пайдалануучу – суу объектисин пайдаланууга укук берилген жак.
Оксфорд (Миссисипи)
Оксфорд (Миссисипи) (Oxford) — Миссисипи штатынын Лафайетт (Lafayette) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 11756 киши. Болжолдуу аянты - 25.8 км². FIPS коду — 28-54840.
Мөлмөлүм
Мөлмөлүм — 1884-1949-жылдар аралыгында жашап өткөн кыргыздын атактуу ойчул акыны Барпы Алыкулов жараткан ырларынын бири. Кийинчирек белгилүү ырчы Малик Аликеевдин аткаруусунда элге кеңири таралган. Учурда эстрада ырчылардын аткаруусунда жаңырып келе жаткан классикалык ыр болуп эсептелет.
Мюнхенбернсдорф
Мюнхенбернсдорф (Münchenbernsdorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан Шаар. Грайц районуна кирет.
Калкы - 3031 киши (31-декабрь, 2010). Болжолдуу аянты - 15,43 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 76 049. Мэр — Йөрг Райнхардт.
Мөлмөлүм
Ырдын тексти
Кедейликтин дартынан Кейип жаным өксүдүм. Тосо албады кедейлик Ашыглыктын өткөнүн. Жарыя айтпай бул ишти Канбайт окшойт көкшүнүм. Ышкыдар болдум, Мөлмөлүм, Коркосуңбу убалдан? Сени кошпой Барпы акын Чыга алабы кумардан!
Мюнхенбернсдорф
Шаар административдик курамы боюнча 3 шаардык районго бөлүнөт.
Мөлмөлүм
Ырдын тексти
Эки илабиң — кызыл гүл Ачылгандай, Мөлмөлүм, Бир карасаң — жүрөккө от Чачылгандай, Мөлмөлүм. Маңдай чачың — Маргалаң Жибегиндей, Мөлмөлүм. Сенин ышкың – баланын Тилегиндей, Мөлмөлүм. Гүлзар кылчы жүрөктүн Какшып жаткан чөлдөрүн.
Серпилишиң – чынардын Чырпыгындай, Мөлмөлүм. Ыргалышың — майдан тал Кырчынындай, Мөлмөлүм. Түшүндүрөм канткенде Чын сырымды-ай, Мөлмөлүм. Өтүмдүүсүң — Өзгөндүн Күрүчүндөй, Мөлмөлүм. Созулганың — зергердин Күмүшүндөй, Мөлмөлүм. Майиндигиң — жоргонун Жүрүшүндөй, Мөлмөлүм.
Оозуңдагы отуз тиш Күрүчтөн кынап тизгендей. Жакын келсең болбойбу, Жат экен деп сезгенбей? Айталбай сырым өтөмбү Же, пайитин таап кез келбей? Күйдүм, Мөлмөл, аппагым, Ааламдан сендей таппадым. Ойлоп-ойлоп күнү-түн: — Мөлмөлүм! –деп какшадым.
Ышкысы күчтүү жаштыкты Ыксыз жакка чачпагын. Башымды берем тартууга Кедей деп менден качпагын.
Секин баскан бутуңдан, Сейдана мончок жытыңдан. Кадам койгон бутуңдан, Калемпир мончок жытыңдан.
Чыныга куйган бал болсоң, Чымындай ага малынсам; Чыгалбай жатып ошондо Чын өзүңө багынсам.
Чыгарып койсоң боор ооруп, Чырагың болуп жагылсам. Алты оролуп мойнуңа Ак маржан болуп тагылсам.
Жаңыдан түптөп бездеген, Жаш улан колун кезгеген Жанаша бүткөн алмаңдын Бирөөн бер деп жалынсам.
Угар белең үнүмдү? Алар белең тилимди? Сооротор белең баладай Санааркап жүргөн дилимди?
Бетиме түшсө жамалың, Ашыглык отко жанамын. Боорукер болсоң колдоп ал, Боздоп жүргөн баламын.
Алкымыңа жарашкан Алтын иймек сагагың. Ай тийгенсип көрүнөт Ак бермет таккан тамагың.
Боз уланды какшаткан, Болор-болбос баш баккан Сенин, бөдөнө тумшук мамагың. Көйнөгүңдөн көнчөгүң, Куп жарашып чөнтөгүң.
Көп уланды күйгүзгөн, Көйнөккө өзүн сүйгүзгөн Сенин, көгүчкөн тумшугун. Көкнаари болуп калдым бейм,
Көңүлүмдөн кетпедиң. Айдап-айдап мал бербей, Айры өркөчтүү нар бербей; Сүрүп-сүрүп мал бербей, Сүйрү өркөчтүү нар бербей, Тартууга берсем өзүмдү Алар белең, Мөлмөлүм? Ашыглыкка бир дабаа Табар белең, Мөлмөлүм? Же, мал бербей, өзүн берет деп, Өлөсө кимге керек деп, Чанар белең, Мөлмөлүм?
Берейин десем малым жок, Мал табууга алым жок. Кедейликтин дартинан Тышым жалын, ичим чок.
Маңдайга жазган ушубу?.. Чечалбадым мен ойлоп. Бирок да мунун баарына Карабайт экен көңүл шок:
Миң азапка кайылмын Көрүнүп койсоң бир жолу Булуттан чыккан айга окшоп. Бир мен эмес канчалар
Көз артып жүрөт өзүңө. Баян кылып өтөйүн Кулак салсаң сөзүмө: Кедейи бар, малдуу бар, Чабалы бар, алдуу бар. Кедейинде — жүрөк бар, Чабалында – тилек бар. Малдуусунда – зордук бар, Алдуусунда — кордук бар. Ыктыяр сенде, бизде ыклас Акылдуу жансың ылгап ал!
Хатфилд (Массачусетс)
Хатфилд (Массачусетс) (Hatfield) — Массачусетс штатынын Гемпшир округуна караган АКШ шаары.
Путорана платосу
Путорана платосу – Орто Сибирь бөксө тоосунун бийигирээк, өтө тармактанган бөлүгү. Пясина, Хета дарыясынын башталышын, Төмөнкү Тунгусканын он куймаларынын алабын ээлейт. Краснояр крайында. Эң бийик жери 1701 м (Камень чокусу). Көлдөрү көп (Лама, Кета, Чоң Хантай ж. б.). Көп жерин сейрек өскөн кызыл карагай, карагай, бадал, суу бөлгүчтөрүн жана капталдарын (1200 м бийиктикке чейин) тоо-тундрасы, андан жогору тоо-арктика чөлү ээлейт. Жез-никель рудаларынын жана таш көмүрдүн кеңи бар.
Дихтельбах
Дихтельбах (Dichtelbach) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Рейн-Хунсрүк районуна кирет.
Калкы - 739 киши(2013-ж.). . Аянты - 5,38 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 40 027. Муниципалитеттин башчысы — Мартин Хун.
Куту-Көчүн Баатыр, Xутукоцин Батур
Куту-Көчүн Баатыр, Xутукоцин Батур — Жуңгар хандыгын негиздөөчүлөрдүн бири.
Ежма
Ёжма (Емжа) — Орусиядагы дарыя. Ненец АО, Архангельск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Светлаядарыясынын сол жээгинен 13 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — АО деңиз бассейнинин дарыяларыВоронов тумшугунан (Мезень дарыясын кошпогондо) Канин Нос тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Мезень.
Энгин Өзтүрк
Ахмет Энгин Өзтүрк (Engin Öztǘrk; 28-сентябрь 1986-ж.) — белгилүү түрк кино актеру. "Даңазалуу доор" сериалындагы Шехзаде Селимдин ролу менен таанылган.
Өмүр баяны
Солдаттын уулу, Болгариядан келген, апасы грек иммигрант. Үй-бүлөдө төртүнчү бала (үч эжеси бар). Сегиз жашында волейбол ойноп, кийин бармен болуп иштеп, 2008-жылы театрга кызыгып, артист болууну чечкен.
Мамлекеттик консерваторияда театралдык чеберчиликти окуган (2012-жылы аяктаган).
Жеке жашоо
Энгин бир канча убакыт бою Элиф Сөкмен менен мамиледе болгон. Кийин Энгин атактуу актриса Түркү Туран менен таанышып, 2013-жылы түгөйлөр ажырашып кетишкен. 2015-жылдан бери Энгин Идил Фырат менен сүйлөшө баштаган. Дагы бир таланттуу актёр Ханде Сорал, Мерве Болугур, Ханде Догандемир, Жансу Дере, Нур Феттахоглу жана Өйкү Караел менен болгон мамилеси менен таанылган.
Михаил Кутузов
Кутузов Михаил Илларионович, Голенищев, Кутузов [5 (16). 9. 1747, СанктПетербург — 16 (28). 4. 1813, Польша, Бунцлау, азыркы Болеславец, сөөгү Петербургдагы Казан соборуна коюлган] — граф (1811), улуу князь (1812), орус мамлекеттик жана аскер ишмери, кол башчы жана дипломат, генерал-фельдмаршал (1812). 1761-жылы Дворяндык артиллериялык-инженердик мектепти бүткөн. 1762-жылы Астрахандагы жөө аскер полкунда рота командири. Орус-түрк согушунда (1768—74) бир катар салгылаштарга катышкан. Рябая Могила, Ларг (1770), Кагуль (1770) жана Попешты алдындагы салгылаштарда согуштук жөндөмдүүлүгүн көрсөткөн. 1774-жылы Шума кыштагына (азыркы Кутузовка) жакын Алуш алдындагы салгылашта оор жарадар (оң көзүнөн ажыраган) болгон. 1777-жылдан Крымда жана түштүк чек араларда Суворовдун кол алдында кызмат өтөгөн. 1784-жылы генерал-майор аскер наамы берилген. 1785-жылдан Буг егер корпусунда командачы. 1790-жылы декабрда 6-колоннага командалык кылган жана Измаилди штурмалоого, Бабадаг менен Мачидеги салгылаштарга (1791) катышкан. Кутузов 1792—94-жылдары Константинополдо атайын орус элчилигин башкарган. 1797-жылдын аягынан финляндиялык инспекциянын инфантерия инспектору жана Рязань мушкетёрлор полкунун башчысы. 1799—1801-жылдары Литванын, 1801—02-жылы Петербургдун аскер губернатору. Орус-австрия-француз согушунда (1805) орус армиясынын башкы командачысы. 1806—12-жылдардагы орус-түрк согушунда Молдавия армиясынын башкы командачысы. Ата Мекендик согуштун (1812) башталышында Кутузов Петербург, кийин Москва ополчениесинин начальниги, орус армиясы Смоленскини алдыргандан кийин (8-августтан) башкы командачы. Бородино салгылашынан кийин Кутузов армияны сактоо үчүн Москваны душманга каршылыксыз калтырып, Тарутин лагеринде күч топтоп, партизан кыймылын уюштурган жана душманды Москвадан чегиндирип, согуш убагында бөлүнгөн Смоленск тарабы менен кууп жөнөгөн. Баскынчыларды Березина дарыясынында биротоло талкалагандыгы үчүн Смоленск князы Александр Невский ордендери менен сыйланган. Кутузовго Санкт-Петербургда (1837; Б. И. Орловскийдин долбоору боюнча) жана Москвада (1973; Томский ж. б. долбоору боюнча) эстеликтер тургузулган. Анын ысмынан Улуу Ата Мекендик согушта (1941—45) 1-, 2- жана 3-даражадагы Кутузов ордендери чыгарылган.
Суу ресурстары
Суу ресурстары – суу объектеринде топтолгон жер алдындагы жана жер үстүндөгү суулардын баары.
Кросвэлл
Калкы - 2467 киши. Болжолдуу аянты - 5.9 км². FIPS коду — 26-18920.
Уакари
Уакари же Какажао, какайо, (Cacajao) — Маймыл сымалдуулар тукуму Pitheciinae, уруусу (Platyrrhini). Уакаринин башкы өзгөчөлүгү – бети жайык, ачык кызыл түстө жана түгү жок, ал эми башы таз. Жашаган жери – Түштүк Американын түндүк-батыш жагындагы тропиктик, жамгыр абдан көп жаачу токойлор. Тагыраак айтканда, Бразилия, Түштүк Колумбия жана Перунун чыгышы.
Мүнөздөмө
Бойлорунун бийиктиги 54-57 сантиметрге, салмактары 2,9-3,5 килограммга чейин жетет. Куйругунун узундугу 14-19 сантиметрди түзөт. Кулактары адамдардыкына окшош. Уакари ич ара майда түрлөргө бөлүнөт. Андыктан айрымдарынын узун, самсаалаган жүнүнүн өңү көгүш-боз болсо, кээлериники саргыч, кызгылт-күрөң. Тамактарында сакалга окшоп түк өсөт. Ооздорунда 36 тиш болот. 30-50дөн, ал тургай жүзгө чейин топтошуп жашашат жана топту күчтүү эркеги башкарат. Негизинен, мөмөлөр менен азыктанышат. Аз өлчөмдө гүлдөрдү, дарактардын жалбырактарын жана курт-кумурскаларды да жешет. Жамгыр сезону кезинде тамакты дарактардын өйдө жагынан издеп калышат. Кургакчылыкта жерге түшкөн мөмөлөр, өсүмдүктөрдүн даны менен да тамактанууга туура келет. Эртең менен тамак издеп аз-аздан бөлүнүп кетишкени менен, кечки убак баары бир жерге чогулушат. Жашоосунун көбү даракта өт­көндүктөн, жоон бутактарда 4 буттап басып, дарактан даракка се­кирип, чоң аралыкты өтө алат. Се­кирүү жагынан булар шамдагай гимнасттарга окшоп кетет. Бири-бири менен үн чыгарып байланышат. 600 гектарга чейинки аралыктын ичинде гана нары-бери которулуп жашап, андан ары алыс кетишпейт. Ачуусу катуу келгенде кызыл беттери ого бетер кызарып кетет. Болжол менен 6-8 жылга чейин жашашат.
Ургаачылары 3 жашында тазга айланат
Булардын түксүз кызыл бети ден соолуктун индикатору катары кызмат өтөйт. Эгер бетинин өңү бозоруп, күлгүн тартып, шишип калса, анда бул анын калтыратма оорусуна чалдыккандагы белгиси. Мындай беттүү ургаачыларды эркектери карабайт. Ургаачылары 2 жылда бир гана жолу тууйт. Балдары көбүнчөсү кургакчыл мезгилде, октябрь-ноябрь айларында жарыкка келет. Бирок кээде башка айларда туулуп калгандары да болот. Баланы курсакта көтөрүү 6 айга созулат. Туулгандан 3-5 айга чейин эмчек эмишет да, андан кийин аз-аздан мөмө жегенге өтүшөт. Эмчектен 2 жашка барып чыгышат. Балдарынын дамамат апасынын жүнүнө жабышып алып жүргөндөрүн көрүүгө болот. Ургаачылары 3 жашка чыкканда баштарындагы болор-болбос түгү түшөт. Бул жыныстык жактан жетилүүнүн белгиси. Эркектери ургаачыларына караганда кеч жетилет.
Адамдардын аңчылыгы
Адамдардын аңчылык кылуусу, токойлордун барган сайын кыйылуусу бул маймылдардын адам бара элек аймактарга качуусуна себеп болууда. Кээ бир индей уруулары уакаринин адамга окшоштугу үчүн аңчылык кылышпайт. Бирок Перуну байырлаган индей уруулары анын эти үчүн аң уулашат. Туристтерге маймылдын башын сатып оокат кылгандары да бар. Балдарын кармап келип, колго үйрөтүшүп, үй жандыгына айлантып да алышат. Баласынан айрылган айрым ургаачылар күйүттөн улам эч нерсе жебей, ичпей ачкадан өлүп калышат. Бул жагынан адамдардын энелерине көбүрөөк окшош.
Куллекул (Благовар району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ньюкастл (Мэн)
Ньюкастл (Мэн) (Newcastle) — Мэн штатынын Линкольн округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1748 киши. Болжолдуу аянты - 84.4 км². FIPS коду — 23-48645.
Топоз
Топоз (топоздун колго үйүр алган түрү илимий адабиятта  Bos grunniens деп аталат) — бийик тоодо байырлаган жана колго үйрөтүлгөн сүт эмүүчү жаныбарлардын бири. Топоздор тоолуу аймактардагы мал чарбачылыктын ажырагыс бир бөлүгү болуп эсептелет. Кыргызстанда Суусамыр, Ак-Сай, Арпа, Чаткал, Алайкуу, Алай, Нарында жана Ысык-Көлдүн сыртында багышат. Кыргыз тилинин ичкилик диалектинде "котоз" деп аталган бул жаныбарды орто кылымдардагы карахандык түрк тилинде "котус" деп аташкан.
Тарыхы
Эң байыркы доордо Евразияда жана Түндүк Африкада оорокс (aurochs) деген жапайы уйдун түрү байырлаган. Анын табылган скелетинен улам илимий адабиядда аны Bos primigenius деп аташкан.
...
Жапайы топоздор
Жапайы топоздор (илимий адабиятта Bos mutus) саналуу гана калды. Алар азыр Кытайдын Тибет жана Цинхай вилайеттеринде, Гималайдагы бийик тоолордо байырлайт.
Жапайы топоздордун бир түрү колго үйрөтүлүп, Азиянын бир катар бийик тоолуу аймактарында өстүрүлөт.
Азыркы тапта жапайы топозду колдо багылган топоздон (Bos grunniens) башка түр катары карашат.
Сманалиев Дондой
Сманалиев Дондой (18. 3. 1934, Жумгал району, Сары-Камыш кыштагы -2005, Бишкек) - эмгек ардагери, дарыгер.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Энаргит
Энаргит (εναργης - ачык, көз көрүнөө) - татаал сульфиддер классындагы минерал, Cu3AsS4. Кошундулары: Sb, Fe, Pb, Zn, Ag, Ge. Көпчүлүк учурда боз, кара ж. б. түстөгү, металлдай жылтыраган бүртүкчөлөрдөн турган кристаллдары туташ массаны түзөт. Катуулугу 3,5. Тыгыздыгы 4,4-4,5 г/слг3. Гидротерм процессинен пайда болуп, кварц, пирит, жездин башка сульфиддери менен чогуу кездешет. Жездин жана мышьяктын кенташы. Кендери Австрия, Аргентина, Италия, Намибия, Перу ж. б. өлкөлөрдө табылган.
Топоз
Үй топоздор
Колго үйрөтүлгөн топоздорду кыргыздардан башка тибеттиктер, непалдыктар, монголдор жана Борбордук жана Ички Азияда өтө бийик тоолордо байырлаган айрым башка калктар багышат.
Тибетте топозду мындан 7300 жыл мурда колго үйрөтө башташкан.
Кытай, Британия жана Нидерланддардын окумуштуулары мындай бүтүмдү бакма жана жапайы топоздордун геномдорун, ошондой эле үйрөтүлгөн топоздордун генинде болгон өзгөрүүлөрдү изилдегенден кийин жасашты.
Бул илимий ачылыш жөнүндө англис тилинде чыкчу Nature communication журналы кабарлады. Азыр Тибет тоолорунда (Кытайда Цинхай-Тибет тоолору деген аталыш кабыл алынган) 14 миллиондон көп бакма топоз бар. Деңиз деңгээлинен 4200 метр бийикте жайгашкан бийик тоолуу аймактын жалпы аянты 2 млн. чарчы метрге жакын.
Буга чейин илимий чөйрөлөрдө жапайы топоздор 4500 жылдай мурда үйрөтүлө башталган деп эсептелчү. Уй 8000 жыл мурда колго үйрөтүлгөн.
Топоз жөнүндө
Топоздор аба ырайынын катаал шарттарын оңой көтөрүшөт. Алыскы жайыттарда кышкысын 50 градус суук болгондо да чыдай берет. Чоң күрткү карда, башка мал учуп кете турган аска-зоолордо өзүн суудагы балыктай сезет.
Букаларынын салмагы 300 килограмм, ургаачыларыныкы 200-220 килограммдын тегерегинде болот. Сөөктөрү, жиликтери уйдукуна караганда кичинекей. Бирок жүнү узун, анан да апсайып турганы үчүн чоң көрүнөт. Ит-куштан мүйүзү менен коргонот. Томпоңдоп оюн салган мамалактарын жырткычтардан коргоп, топтун ортосунда алып жүрүшөт. Жүнүнөн аркан эшип, кылынан чач жасашат. Териси да иштетилип, тезеги отун катары колдонулат. Баккандар топозду унаа катары да пайдаланышат. Күчтүү, чоң топоздор 100-120 килограммга чейин жүк көтөрө алышат.
Эмне үчүн бийик тоодо күйүгүшпөйт?
Топоз үчүн чөп чаап, тоют даярдалбайт. Бул жандык дайыма жайытта жүрөт. Бирок жер которуп бир жерден экинчисине кете берет. Бир түндүн ичинде 70-80 чакырым алыстыкка кетип калат. Көзөмөлдөп турбаса, таптырбай кетет.
Аларга жылуу сарайдын деле кереги жок. Баш калканч бастырма жасап, айдап киргизип койсо тура беришет. Үй жаныбарларына караганда топоздун канынын курамы кийиктикине жакын келет. Экөөнүн тең канында эритроцит көп. Ошондуктан эти кызгылт-каралжын тартып турат. Мындан тышкары эритроцит бийик тоолордогу кычкылтек суюк жерлерде топоз, кийиктерди күйүктүрбөй, кубатын кетирбей кармап турат.
Топоздор турмушубузда
Эти абдан даамдуу. Себеби топоздор башка мал жетпеген тоолордо оттошот. Ал оттогон тоо канчалык бийик болсо, ал жердин чөбү ошончолук кыска жана баалуу келип, курамында ар түрдүү минералдык ферменттер, керектүү туздар көп.
Дагы бир жакшы жагы – топоздун эти башка малдыкына караганда узакка сакталат жана андагы пайдалуу заттар жоголбойт. Этинин майы өтө күчтүү. Топозду абдан семиргенде, ноябрь, декабрь, январь айларында согумга сойсо, адам организмине керектүү белок көп болот. Мындай эт жегенде көпкө курсак ачпай, карылуу жүрөт. Этти сүрсүтүү үчүн ундун ичине сактагандар да бар.
Пайдалуу жактары
Элдик табып Дүйшөн Чомо уулу топоздун эти менен сүтүнүн дарылык касиети тууралуу баяндап берди. Сүтү. Топоз бийиктеги дары чөптөрдү, не бир сонун гүлдөрдүн бүрүн жегендиктен, эти, сүтү дары. Элде сүтү 62 ооруга дары деп айтылат. Анткени анын курамында организмге керектүү заттар көп. Иммунитетти көтөрөт, канды толтурат, күч-кубатты арттырат. Муундардын жана бел ооруларында пайдасы көп. Денедеги сары суулардын чыгышын шарттайт. Ал эми ашказан жана ичеги ооруларынын жеңил түрүндө ичсе болот. Рак жана жатындын миома оорусуна, геморройдо, кант диабетинде колдонууга болбойт. Ооруну күчөтүп жиберет. Ысыгы ашынгандарга ичүү сунушталбайт. Кан басымы барлар табыптын көзөмөлүндө ичсе болот.
Эти. Бул да канды толтуруп, иммунитетти көтөрөт. Суукчан адамдар топоздун этин жесе, башы айланганы басылып, көңүлү ачылат. Уйкусу тынчыйт. Карылар жана оорудан сакайып келе жаткандар майлуу эмес этин жешсе күч берип, бат тыңытат. Мүйүзү. Топоздун мүйүзүнүн ичиндеги өзөгү эркектердин бел-кубатын (потенция) көтөрөт.
Топоз тууралуу кызыктар
Бул ирет «топоз баккан тозбойт, этин жеген арыбайт» деген сөз эмне үчүн айтылып калганын чечмелейбиз.
Кыргызстанда чыккан тракторду "Топоз" деп атап алышкан.
Хаген-ам-Тойтобургер-Вальд
Калкы - 14001 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 34,49 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 59 020. Муниципалитеттин башчысы — Дитер Айкхольт.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 6 шаардык районго бөлүнөт.
Шэлли (Миннесота)
Шэлли (Миннесота) (Shelly) — Миннесота штатынын Norman округуна караган АКШ шаары.