cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Коммунисттик интернационал
Коммунисттик интернационал, Коминтерн, 3-Интернационал – эл аралык уюм (1919—43). 1-, 2-Интернационалдардын мураскору катары пролетардык кыймылдын идеялык саясатын улантуучу болуп саналат. Аны В. И. Ленин уюштурган. Коммунисттик Интернационалдын 7 конгресси (март 1919; июль–август 1920; июнь–июль 1921; ноябрь–декабрь 1922; июнь–июль 1924; июль–сентябрь 1928; июль–август 1935) өткөрүлгөн. 2-дүйнөлүк согуш мезгилинде фашизмге каршы күрөш жүргүзүүнүн башкы демилгечиси катары белгилүү. Ошону менен бирге коммунисттик партиялардын жаңы, татаал шартта иштеши биригүүнүн жаңы уюмдашуу формаларын талап кылган. Ушуга байланыштуу 1943-ж. 15-майда Коммунисттик Интернационалдын Аткаруу Комитетинин Президиуму Коммунисттик Интернационалды таратуу жөнүндө чечим кабыл алган.
Каранелга (Янгелька куймасы)
Каранелга — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Янгелька дарыясынын оң жээгинен 70 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Полимерлерди катыруу
Полимерлерди катыруу - молекулярдык массасы кичине, реакцияга жөндөмдүү суюк полимерлердин (олигомерлердин) эрибеген, кайра калыбына келбеген катуу полимерлерге айлантуу процесси. Полимерлер атайын реагенттердин (катыруучулардын) катышуусу менен же реакцияга жөндөмдүү олигомерлердин жылуулук жана ультракызгылат көк нурдун таасиринен өз ара аракеттенишинен катат. Катуу механизми олигомерлердин реакцияга жөндөмдүү тобуна, катыруучулардын түрүнө жана процесстин шартына жараша болот.
Полимерлерди катыруу поликонденсация же полимерлер реакциясы менен да өтөт. Полимерлер синтез жүрүп жатканда же реакция бүтөр менен, ошондой эле полимерлер, поликонденсация реакциялары бүтөр замат бөлмө температурасына чейин муздатуу менен катырылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Ала-Көл
Алакөл (, ала -көлдөн - жаркыраган, түстүү көл) - Казакстандын Балкаш-Алакөл ойдуңунда, Абай жана Жетисуу облустарынын чек арасында, Кыргызстандын чыгыш бөлүгүндө жайгашкан ачуу туздуу суусуз көл. Казакстандын түштүк-чыгышындагы Балхаш-Алакөл ойдуңу. Көлдүн түштүк-чыгышында Жунгар дарбазасы ашуусу жайгашкан. «Айыктыруучу көл» катары белгилүү.
Эритмелер буу басымы
Эритмелер буу басымы – берилген темп-рада эритме менен тең дештикте буунун басымы. Эриткичте кандайдыр бир затты эриткенде анын үстүндөгү буу басымы төмөндөйт. Бул кубулуш закон ченемдүүлүгүн Рауль изилдеп, төмөнкү жыйынтыкка келген: эритменин буу басымы салыштырмалуу азайышы, эриген зат молдук үлүшүнө (N) барабар:
Р0 – Р
——— = N
Р0
Чач кап
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
«Манас» Секциясы
Интернеттеги шилтемелер
http://www.eposmanas.ru/
Виллоу (Оклахома)
Виллоу (Оклахома) (Willow) — Оклахома штатынын Greer округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 149 киши. Болжолдуу аянты - 0.7 км². FIPS коду — 40-81300.
Көмөкчү
Көмөкчү – кылмышка кошо катышуучулардын бири. Кылмыш жасоого кепкеңеши, көрсөтмөсү, маалыматтарды, каражаттарды, курал-жарактарды бергени менен көмөктөшкөн же болбосо тоскоолдуктарды жойгондугу менен, ошондой эле күн мурдатан кылмышкерди, кылмыш каражаттарын жана курал-жарактарын, кылмыш издерин, кылмыш жолу менен табылган буюмдарды жашырууга убада берген, андай нерселерди сатып алууга же сатып берүүгө күн мурунтан убада кылган адам да К. катары таанылат.
Пиртя-Ядерма
Пиртя-Ядерма — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ябто-Яха дарыясынын сол жээгинен 20 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эталондук отун
Эталондук отун — отундар жылуулук энергиясын бөлүп чыгаруу жөндөмдүүлүгүн эсептөөнү жеңилдетүү жана салыштыруу үчүн киргизилген түшүнүк. Э. о. үчүн бир кг же бир м3 отун толугу менен күйгөндө бөлүнүп чыккан жылуулук энергиясы саны газдар үчүн 29300 кДж/кг же 7000 ккал/кг деп кабыл алынган. Отундар салыштырмалуу баалуулугу Э. о. бирдиги менен жүргүзүлөт. Ар түрдүү отундар жылуулук бөлүп чыгаруучу жөндөмдүүлүгүн эталон-шарттуу бирдик менен туюнтуу үчүн отун жылуулук бөлүп чыгаруучу жөн-дөмдүүлүгүн 29300 бөлүү аркылуу отундар эквиваленти алынат. Эң жакшы сапаттагы 1 кг таш көмүр күйгөндө, 30000 кДж/кг же 7"000 ккал/кг жылуулук бөлүнүп чыгат. Демек, мындай сапаттагы таш көмүр Э. о. (шарттуу) катары кабыл алынышы мүмкүн. Мисалы, бир m Э. о 2,5 m жыгач, 0,72 m мазут, 2,4 m чым көн, 2,1 m күрөн көмүр, 0,69 m кокс, 0,67 mнефть, 1,1 т спирт туура келет.
Түтөк
Түтөк — бийик тоого чыкканда абада кычкылтектин азайышынан келип чыккан оорулуу абал.
Себептери
Ал кээ бир органдар менен системалардын (биринчи кезекте борбордук нерв системасынын клеткаларынын) функциясынын кычкылтектин жетишсиздигинен бузулушуна байланыштуу. Бийикке көтөрүлгөн сайын түтөк күчөйт, анткени дем алуу органдары организмди кычкылтек менен толук камсыз кыла албай калат. Абада кычкылтек аз болгондуктан өпкөдө анын нормалдык басымы төмөндөп, артерия каны кычкылтек менен каныкпай оору пайда болот.
Белгилери
Түтөктүн негизги белгилери — күйүгүү, жүрөктүн тездеп согушу, баш айлануу, кулак тунуу, баш оору, алсыздануу, мурундан кан агуу, көңүл айнуу. Түтөктү чарчоо, үшүп калуу, ультракызгылт-көк радиация күчөтөт. Түтөк бийиктикке токтоосуз чыкканда, машина, асма жол менен көтөрүлгөндө жана башкалар болушу мүмкүн. Акырындык менен көтөрүлсө, адаптациянын (көнүү) натыйжасында 3 күндөн кийин түтөк белгилери азаят. Түтөк адатта 4000 м бийиктикте болот, бирок алгачкы белгилери (мисалы, талыкшуу) улгайган адамдарда 1000 мден эле башталат. 2000 м бийиктикте кээде ээлигүү (эйфория) пайда болот. Күч келүүдө (мисалы, оор жүк менен чыкканда) кычкылтектин жетишсиздиги 3000 мде эле сезилет (күйүгүү, баш оору жана башкалар). 4000 мден жогорулаганда сүйлөө бузулат. 5000 мде мээ кыртышы жабыркап, кома, жүрөк-кан тамыр жетишсиздиги байкалат.
Дарылоо
Түтөктү дарылоодо организмдин ткандарын кычкылтек менен камсыз кылуу маанилүү. Ал үчүн жабыркаган кишини тоодон ылдый түшүрүп, зарыл учурда кычкылтек менен жасалма дем алдыруу керек. Кызыл чай, кофе ичирип, нашатырь спиртин жыттатуу да анын абалын жеңилдетет. Башы ооруса фенацентин, амидопирин берсе болот.
Алдын алуу
Түтөктүн алдын алуу үчүн барокамерада көнүгүү жүргүзүү жакшы натыйжа берет. Ошондой эле организм кычкылтекти көп сарптаган спорт оюндары менен машыгуу зарыл. Түтөк болбос үчүн тоого чыгып баратканда кычкылтек менен жасалма дем алуу, ошондой эле эриген кантка лимон кислотасын кошуп (200 г кантка 15 г лимон кислотасын) ичүү, витамин, айрыкча С витамини сунуш кылынат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Аламанов Баян
Аламанов Баян - (1915, Чүй облусу, Кант району, Бирлик айылы - 1985, Фрунзе) - экономист, экономика илимдеринин доктору (1978). Кыргыз мамлекеттик педагогика институтун (1932), КПСС Борбордук Комитетинин алдындагы Жогорку партиялык мектепти бүтүргөн (1951). Жалал-Абад, Ысык-Көл обкомунун биринчи секретары, Кыргызстандын профсоюздар советинин председатели, Кыргыз мал чарба илимий-изилдөө институтунун директору, Кыргыз ССР ИАнын экономика институтунун сектор башчысы. Айыл чарба өндүрүшүнүн экономикасы боюнча адис болгон. Ленин ордени, эки Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган. Эмгектери: Экономика овцеводства Прииссыкуля. Ф., 1960; Воспроизводства основных фондах в колхозах Киргизской ССР. Ф., 1979.
Чоң Ярей-Шор
Чоң Ярей-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Роговая дарыясынын оң жээгинен 163 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Өкмөт мүчөсү
Өкмөт мүчөсү – өкмөт курамына кирген кызмат адамы, эреже катары, министр. Кээде премьер-министрден, анын орунбасарынан (орунбасарларынан) жана министрлерден тышкары дагы башка кызмат адамдары (борбордук мекемелердин жетекчилери, улуттук банктын башкармасы ж. б.) Ө. м. боло алышат. КРде премьер-министр, вице-премьер министрлер, министрлер, мамлекеттик комитеттердин төрагалары Ө. м. боло алышат.
Түтүн
Түтүн — чаң менен газдын аралашмасы; катуу заттардын майда бөлүкчөлөрүнүн (күл, көө) газга, нымдуу абага аралашып атмосферада калкып жүрүүчү аэрозолдун түрү. Отундардын күйүүсүнөн, өндүрүштөгү кээ бир технологиялык жана башкалар процесстерден пайда болот.
Түзүлүшү
Түтүндүн химиялык түзүлүшү күйүп жаткан затка, колдонулуп жана иштелип жаткан сырьёго, технологиялык ыкмага жараша болот. Түтүн атмосфералык абада түрдүү өзгөрүүлөргө учурап, бозоргон туманды түзүп, асмандын (атмосферанын) тунуктугун начарлатып калк жашаган жайлардын жарыктануусун, адамга пайдалуу ультракызгылт-көк нурларды өзүнө жутат.
Таасири
Түтүн менен булганган аба калктын, өзгөчө балдардын жана өнөкөт оорулуулардын ден соолугуна терс таасир этет. Дем алуу жолдорунун катарларын, бронхит, өпкөнүн фиброздук өзгөрүшүн пайда кылат. Түтүндүн составындагы заттар канды өзгөртүп, балдардын дене жагынан өсүүсүн токтотот, айрым компоненттери шишиктерди пайда кылуучу канцерогендик касиетке ээ. Өсүмдүктөр, жапайы жана үй жаныбарлары да зыян тартышат. Түтүндү зыяндуу кошмолордон тазалоодо катуу майда бөлүкчөлөрдү тосуп кармоочу механикалык, электрдик чыпкалардан өткөрүлөт, ошондой эле газдарды атмосферага чыгарарда түрдүү жуткуч заттары бар абсорбер жана скрубберлерде жууп тазаланат. Түтүндү азайтуу үчүн калк жашаган пункттарда, ишканаларда борбордук жылытуу системасы жана газ менен камсыз кылуу ишке ашырылууда.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Күндөлүк (айыл)
Күндөлүк (Күндөлүк) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Араван районундагы айыл. Керме-Тоо айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 122 киши.
Кулбак (Кигин району, Башкыртстан)
Кулбак — Башкыртстандын Чишмин районундагы айыл, Арслан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 390 киши. Почта индекси — 452507, ОКАТО коду — 80236810005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Трубинская дарыясы
Трубинская — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Мрас-Су дарыясынын оң жээгинен 301 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ажыбек Токтобай уулу
Ажыбек Токтобай уулу, Ажыбек баатыр (1800, Ат-Башы жергеси - 1856, Какшаалдын Кулаган деген жери) - манап, 19-кылымдын 1-жарымында черик уруусун башкарган. Атасы Токтобай белгилүү мүлүшкөр болгон. Анын уулдарынын баары тың чыгып (Жабагы, Смайыл, Ажыбек, Эшимбек), «Токтобайдын төрт кашкасы» аталган. Ажыбектин баатырдыгы элдик санжыра боюнча Кокон хандыгынын аскерлери Көгарт ашуусун ашып, Арпа жайлоосу аркылуу Ат-Башыга уюштурган жортуулу учурунда көрүнөт (болжолу 1817-18-ж.). Бул жортуулдан 1012 ж. өткөн соң гана 1831-ж. Хаккула миңбашы мындагы кыргыздарды жазалоо ж-а Коконго каратуу максатында жаңы чапкын жасаган. 1831-ж. Атбашы өрөөнүндөгү Чекендинин талаасында, 1832-ж. Аксайдагы Чычаардын бели менен Эшикарттын ортосунда (ал жер эл арасында «Ажыбектин чаар муруну» деп аталат) кокон аскерлери менен кыргыздардын ортосунда салгылашуу болуп, А. баатыр душманга оор сокку урган. Мындай каршылыктарга карабастан, Хаккула миңбашынын жортуулунун натыйжасында, Ички Теңир-Тоодо Кокон хандыгынын үстөмдүгү орногон. Бирок көз каранды эместик үчүн кыймыл токтогон эмес. 1847-ж. Кенесары Касым уулу баштаган казактардын кыргыздарга жасаган чапкынында Ажыбек баатырга кыргыз колунун туусун көтөрүү (алып жүрүү) милдети жүктөлүп, салгылашууда чоң эрдик көрсөткөн. Ал Ормон хан м-н үзөңгүлөш жүргөн адамдардан болгон. Кезинде Ормон хан Ажыбек менен куда болуп, уулу Чаргынды баатырдын жакын тууганы Турдукенин кызына үйлөндүргөн. Анын ишмердигинин дагы бир багыты - Кашкар, Кулжа, Турпан ж. б. шаарларга кыргыз айылдарын аралап өткөн кербен жолун көзөмөлдөп, кербендерди тонотпой Кытайга жеткирип, алардан акы алуу менен элин баккан. Кашкардан билимдүү кожо-молдолорду чакыртып, эл ичинде сабаттуулардын санын арбытууга, усталарды алдырып, колөнөрчүлүктү өркүндөтүүгө кам көргөн. 2000-ж. Ажыбек баатырдын 200 жылдыгы белгиленип, Атб-Башыда эстелиги орнотулган.
Тянь-Шандын ортоңку тизмеги
Тянь-Шандын ортоңку тизмеги — Кан-Теңир тоо тоомунун түндүк-батыш капталынан, Сары-Жаз кырка тоосунун түндүк капталынан Ашуу-Төр кырка тоосу деген ат менен эң көрүнүктүү орографиялык бирдик — Тескей Ала-Тоо башталат.
Nina Badrić
Нина Бадрич (хорват. Nina Badrić) - хорват ырчы айымы. «Nebo» чыгармасы менен, Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагындагы Хорватия өлкөсүнүн көрсөтүүчүсү.
Поликристаллдар
Поликристаллдар — кээ бир заттардын майда кристаллдар агрегаты; ал формасынын туура эместигинен кээде кристаллит же кристалл бүртүкчөлөрү (зерносу) деп аталат. Көпчүлүк табигый жана жасалма материалдар (минералдар, металлдар, куймалар ж. б.) Поликристаллдар болушат. Поликристаллдардын касиети аны түзгөн кристалл бүртүкчөлөрүнүн касиетине, алардын орточо өлчөмүнө, кристаллографиялык ориентациясына (багытталышына) жана бүртүкчөлөрдүн тийижкен орундарындагы структурасына байланыштуу. Эгер бүртүкчөлөр ирээтсиз багытталып, алардын өлчөмдөрү Поликристаллдардын өлчөмдөрүнөн кичине болсо, анда Поликристаллдарда монокристаллдарга мүнөздүү болгон анизотропия болбойт. Поликристаллдар кристаллдашуудан, полиморфтуу айлануудан жана кристалл күкүмдөрүн бышыруудан пайда болот. Поликристаллдардын монокристаллга Караганда туруктуулугу аз, ошондуктан аны узак сугарууда (отжиг) бүртүкчөлөр улам биринин эсебинен экинчиси чоңоюп, ири кристалл блогун пайда кылат.
Компакттуу арип терүү
Компакттуу арип терүү – ар кандай жазуу материалдарындагы тамга, сөз, текстти тыгыз же майда шрифт менен терүүнүн аталышы.
Никол Пашинян
Никол Воваевич Пашинян (Նիկոլ Վովայի Փաշինյան; төр. 1-июнь 1975, Ижеван, Армян ССРи) — Армениялык журналист жана саясий ишмер. Армения парламентинин депутаты (2012-жылдан тарта).
Өмүр баяны
Никол Пашинян 1975-жылы Армениянын Ижеван шаарында туулган. 1991-жылы мектепти аяктаган соң Ереван мамлекеттик университетинин журналистика факультетине тапшырат. Бирок диплому колго тийген эмес. Себеби университетти аяктай турган жылы чечүүчү экзаменге 2 апта калганда саясий көз карашынан улам окуудан айдалып кеткен. Буга анын университеттин жана өлкөнүн жетекчилигине карата айткан сын пикирлери себеп болгон. Азыркыга чейин анын окуу жайды бүтпөй калганы кызуу талкууланып келет. Мындай сындардан тажаган Пашинян 5 жыл ичинде билимдүү, алдыңкы студент болгонун далилдөө үчүн "Сынак китепчесинин" көчүрмөсүн интернетке жарыялаган. Журналистикадан саясатка карай... Пашинян журналисттик ишмердүүлүгүн студент учурунда эле баштаган. 1993-1994-жылдары "Дпрутюн" гезитинде катардагы журналист катары иштеп, эмгек жолуна "расмий старт" берген. Андан соң 3 жыл оппозициялык маанайдагы бир нече гезитте калемин курчуткан. Мындан кийин дагы 2 жыл "Лрагир" аттуу жеке гезитин негиздеп, оппозициялык "Айкакан жаманак" гезитинде башкы редакторлук кылган. Ошол учурларда болочок саясатчы курч, сынчыл макалалары менен коомчулукка таанылган. 2008-жылкы президенттик шайлоодо өлкөнүн биринчи президенти болгон Левон Тер-Петросяндын үгүт иштерине жардам берген. Шайлоодо Серж Саргсян жеңип чыккан соң добуш берүүнүн жыйынтыгына каршы Ереванда чоң митингдер башталат. Шайлоого карата Пашинян "бул шайлоо эмес, бул - кылмыш" деп баа берип, элди мыйзамсыздыкка каршы турууга чакырган. Ошол окуядан кийин ал "башаламандыкты уюштурган" деген жүйө менен кармалып, 2010-жылы 7 жылга эркинен ажыратылган. Мунапыска ылайык жаза мөөнөтү кыскартылган Пашинян бир жылдан кийин эркиндикке чыккан. 2012-2017-жылдардагы парламенттик шайлоодо жеңишке жетип, оппозициячыл депутат катары таанылган.
Жеке жашоосу
Никол Пашиняндын жубайынын ысымы - Анна Акопян. Ал учурда "Айкакан жаманак" гезитинин башкы редактору. Экөөнүн ортосунда 4 баласы бар: бир уул жана үч кыз. Аялы менен уулу Пашинян уюштурган митингдерге активдүү катышып келет. Үй-бүлөлүк бизнесин Анна Акопян жүргүзөт. 2017-жылы Пашинян 16,5 миң доллар киреше тапкан. Депутаттык кирешеси анын жетиден 1 бөлүгүн гана түзөт.
Изынджуль дарыясы
Изынджуль — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сереж дарыясынын оң жээгинен 124 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Тышкы шилтемелер
]
Полигляциализм
Полигляциализм (поли... жаналат. glacies - муз) - антропоген мезгилиндеги материктик муз каптоолордун кайталанып турушу жөнүндөгү теория. Полигляциализм антроногенде климат бирде суук, бирде жылуу болуп алмашып тургандыгына байланыштуу муз калкандары бир нече жолу эрип жана кайра пайда болуп тургандыгын далилдөөчү биостратиграфиялык изилдөө-ыкмаларына негизделген.
Виргиния-Бич
Виргиния-Бич – АКШнын чыгышындагы шаар. Виргиния штатында. Норфолк Виргиния-Бич агломерациясынын борборлорунун бири. Калкы 453,9 миң (2006; агломерациясында 1,6 млн). Атлантика океанындагы Чесапик булуңунун жээгинде жайгашкан. Норфолк ш. Виргиния-Бичке чыгышынан жалгашат. Чесапик булуңу аркылуу тешкен тоо-көпүрө автомобиль жолу (узундугу 37 км) өтөт. 1607-ж. негизделген; 1906-жылдан шаар, 1963-жылдан көз карандысыз шаар (бир да округга кирбейт). Туризм борбору, деңиз климаттык курорт; дүйнөдөгү эң узун курорт пляжы бар үчүн Гиннесс китебине кирген. «Форт-Стори» жөө аскерлер базасы, Генри тумшугунда маяк, континенттеги кыштан салынган эң эски имарат (Адам Торогуддун үйү; 17-кылымдын аягы), деңиз паркы бар. Университет (менчик), коллеж, деңиз музейи, симфониялык оркестр иштейт. Тейлөө чөйрөсүндө шаар калкынын 97% эмгектенет. Виргиния-Бичте жана анын чет жакасында авиабаза, деңиз пехотасынын базасы, аскер флотунун окуу-машыгуу борбору жайгашкан. Христиан телекөрсөтүү тармагынын штаб-квартирасы жана анын негизги студиялары (программасы 70 тилде жүргүзүлөт) бар. Машина куруу, электроника, курулуш индустрия өнөр-жай ишканалары иштейт.
Полигляциализм
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Этерификация
RСООН + R’ОН = RСООR’ + Н2O.
Реакция кайталанма. Теңдештик орун алышына спирт жана к-та касиеттери
ж-а теңдештик конц. таасир берет (Э. ). Э. чегине жетүү ылдамдыгына температура жана катализаторлор таасир берет (күчтүү к-та жана анын ангидриди). Эфир алынышын жогорулатуу үчүн сууну реакциялык чөйрөдөн бөлүп туруу зарыл. Ал үчүн суу менен азеотроптук аралашма берүүчү заттар кошуп, азеотроп катары сууну бөлүп алат. Биринчилик спирттер Э. оңой, үчүнчүлүк спирттер Э. начар өтөт. Э. жандуу клеткаларда дагы жүрөт, мисалы, нуклеин кислоталарында татаал эфирдик байланыш пайда болушу. Татаал эфирлер гидролиздөө реакциясы самындантуу деп аталат. Э. татаал эфирлер синтездөөдө кенири колдонулат (к. Этилацетат, Амилацетат жана Изоамилацетат).
Көкө уулу Жеңижок
Көкө уулу Жеңижок (туулганда берилген ысымы — Өтө) же Жеңижок (1860—1918) — кыргыздын залкар төкмө акыны.
Өмүр баяны
Ырчы, төкмө акын Өтө Көкө уулу 1860-жылы Талас өрөөнүндө Кара-Буура районундагы Жийде айлында туулган. Анын айылын азыркы Кыргызстандын Талас облусуна караштуу Манас районундагы Сары-Көбөн айылы катары да көрсөтүшөт.
Ал кыргыздын кытай уруусунун чоодан уругунан болгон.
Жашынан томолой жетим калып, Аксы, Анжиян тараптагы таякелеринде, кийин Кара-Суу кыштагындагы жакын таякеси Айныкеникинде жүргөн.
Өтө Көкө уулу жаштайынан тоголок жетим калып турмуштун тозогун көп тарткан. Анысы аз келгенсип, ала оорусуна чалдыгып калат. Ошондо айылды бийлеп турган бир бай жугуштуу оорудан коркуп, баланы өлтүрүп салууну буюрат. Бирок жаш балага кол көтөрө албаган байдын жигиттери аны соодагерлерге кошуп, качырып жиберишет.
Ал Аксы жергесинин Кара-Суу кыштагына энеси Алтынайдын туугандары тарапка жер которуп келген. Өтө өмүрүнүн акырына чейин ошол жерде жашап өтөт.
Ырчы атыгып калганда Фергана, Кетмен-Төбө, Талас өрөөндөрүн кыдырган.
Жеңижок атыгышы
Жаш акын Өтө Көкө уулу өз достору менен Кербендин базарына кирип калып, ал жерде топтошкон элдин ортосунда ошол кездеги атактуу ырчы Нурмолдо тиги дүйнөдөгү бейиштин жыргалчылыгын ырдап, тозокко түшкөндөрдү эмне күтүп турганын саймедиреп жаткан болот.
Ал сөзүнүн аягына чыкканда жеңи чолок кемселчен жаш ырчы комузун колуна алып, өзүнөн улуу акынга салам айтып шаанисин кылып, андан соң ушул дүйнөнүн жыргалын, биздин жердин бейиштен сулуулугун ырдап, малдуу-жандуулар, ырчылык менен молдочулукту ажырата билүүсүн айта кетет. Ошондо Нурмолдо тили так, сөздү орду менен таба билген акылы терең жигиттин сөзүнө жыгылган дешет.
Чогулган эл кемсел кийген жаш ырчынын аты-жөнүн билбегендиктен, "Бул жеңи жок таап айтты. Жеңи жок кыйын ырчы экен!" дешип, ошондон тартып баягы ырчы Жеңижок аталып, элге таанылган.
Жеңижок заманачыл акын жана ойчул Арстанбек Буйлаш уулунун да батасын алган.
Жеңижок 1918-жылы Жаңы-Жолдо (Аксыда) дүйнөдөн кайткан.
Чыгармачылыгынын өзгөчөлүгү
Жеңижок тарбиялык мааниси терең, уккандын акылына уюй турган кептерди уйкалыштырып айткан чоң нускоочу акын, айтыштын жеңилбеген устаты, «Манас», «Семетей», «Кожожаш», «Эр Төштүк» сыяктуу дастандарды күндөп-түндөп айткан жомокчу, жаза жана окуй билген билимдүү адам болгон.
Таанымал шакирти, акын Коргол Досуевдин:
Ак калпактуу кыргыздан,
Айтышаарга теңи жок…
Эки жаактуу пендеден
Эрегишээр теңи жок.
Элдин анык булбулу,
Элеп төккөн чени жок, - деген сөздөрү да Жеңижоктун чеберчилигине берген бийик баасын көрсөтөт.
Сырткы шилтемелер
[http://www.bizdin.kg/elib/kitepter/html/akyndar/jenijok/index.html Залкарлар. Жеңижок]
Өкмөттөр аралык конференция
Өкмөттөр аралык конференция – мамлекеттердин өзара макулдашуулары боюнча же тийиштүү мамлекеттер аралык (өкмөттөр аралык) компетенттүү уюмдун чечими менен маанилүү саясий, экономикалык, юридикалык же эларалык коомчулуктун кандайдыр бир тар адистештирилген маселелерин талкуулоо жана макулдашылган чечимдерди иштеп чыгуу боюнча чакырылган чогулушу, жогорку кызмат адамдарынын же кызыкдар өлкөлөрдүн атайын өкүлдөрүнүн съезди. Анын катышуучуларынын – мамлекеттердин убактылуу жамааттык органы катары каралат. Ө. а. к. тынчтык, саясий экономикалык, дипломаттык жана аралаш болушу мүмкүн. Ө. а. к-да чечимдер, эреже катары, көпчүлүк добуш же консенсус менен кабыл алынат. Ө. а. к. корутунду актыларды, конвенцияларды (же эларалык укук ченемдерин түзүүгө багытталган актыларды), ошондой эле резолюцияларды (мамлекеттерге же өкмөттөр аралык уюмдарга сунуштарды) кабыл алат.
Манас Сериялары
«Манас Сериялары» — «Манас» эпосунун айрым эпизоддору боюнча түзүлгөн китепчелер. 1940—45-ж. белгилүү манасчылардын варианттарынан алынган айрым эпизоддордон он бир китепче кыргыз тилинде жарык көргөн: Манастын балалык чагы — Сагымбай Орозбак уулунун айтуусу боюнча басмага даярдаган Ыбырайым Абдыракманов (Фр., 1940), Алооке кан — Сагымбай Орозбак уулунун боюнча басмага даярдаган Ы. Абдыракманов (Фр., 1941), Каныкейдин жомогу — Саякбай Карала уулунун айтуусу боюнча басмага даярдаган Ы. Абдыракманов (Фр., 1940), Каныкейдин Тайторуну чапканы — Саякбай Карала уулунун айтуусу боюнча басмага даярдаган Өмүркул Жакишев (Фр., 1941), Макел Дөө — Сагымбай Орозбак уулунун айтуусунда басмага даярдаган Ы. Абдыракманов (Фр., 1941), Манастын өлүмү — Саякбай Карала уулунун айтуусунда басмага даярдаган Ы. Абдыракманов (Фр., 1940), Манастагы элестер — мектеп жашындагы балдар үчүн, түзгөн — Кубанычбек Маликов (Фр., 1941), Семетейдин Букардан Таласка келиши — Тоголок Молдонун (Абдыракманов Байымбет) айтуусунда басмага даярдаган Ы. Абдыракманов (Фр., 1941), Үргөнч — Акмат Рысменде уулунун айтуусу боюнча басмага даярдаган Ы. Абдыракманов (Фр., 1941), Алгачкы айкаш (Чоң казаттан үзүндү) — Сагымбай Орозбак уулунун айтуусунда басмага даярдаган Жамий Бейшекеев (Фр., 1942), Майдан («Семетейден») — Тоголок Молдонун (Абдыракманов Байымбет) айтуусунда басмага даярдаган Ж. Бейшекеев (1942), Биринчи казат — Сагымбай Орозбак уулунун айтуусунда басмага даярдаган Калим Рахматуллин (Фр., 1944).
Полос-Шор
Полос-Шор — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара дарыясынын сол жээгинен 243 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Манас-Супа
Манас-Супа, Манастын чокусу, Кароол-Чоку — топоним. Кеңколдун сол жагында, Талас суусунан 1,5 км түндүктө жайгашкан, өзүнчө обочо турган бийик дөбө, чоку. Абсолюттук бийиктиги 1428 м. Сүйрүчө түспөлдө: түштүк түндүккө карай 450—500 м созулат. Айлана-чөйрөдөн 70—80 м-че өйдө көтөрүлүп турат. Үстү кичинекей, бир боз үйдүн ордуна жетпеген, тегиз супача. Бетеге, тулаң, көөдө жана башкалар жамынган чоку жазда, жайда көркүнө келет. Эл оозундагы уламышта, Манас бул чокуда кароол кармаган, айлана-чөйрөгө көз салдырган. Манастын күмбөзү дал ушул тоонун түштүк-батыш этегинде. Аны жергиликтүү эл М-с., Манастын чокусу, Кароол-Чоку деп айтат.
Талас Ала-Тоосу
Талас Ала-Тоосу – Түндүк Теңир-Тоодогу ири кырка тоо. Кыргыз Ала-Тоосунан Корумду суусу аркылуу бөлүнүп, кеңдик багытта батышты карай Каратоого (Чакпак ашуусуна) чейин созулуп жатат. Уз. 260 км, эң жазы жери 40 км. Орт. бийикт. 3930 м, эң бийик жери – Манас чокусу (4482 м) Өпкөсү жок тор.
Суу бөлгүчү аскалуу, кыр чокулары пирамида сымал. Рельефтин альп, эрозия, эрозия-аккумуляция типтери калыптанган. Капталдары асимметриялык түзүлүштө. Тескей беттери (түн.) жазы, күнгөйү (түш.) тик, кыска. Түн. капталы Күркүрөө, Карабуура, Үрмарал, Бешташ, Калба, Үчкошой ж. б. Суулардын капчыгайлары ж-а өрөөндөрү м-н тилмеленген. Ашуулары: Өтмөк (3330 м бийикте), Беш-Таш, Кара-Буура. Түн.-батыш бөлүгүнөн түн., түн.-чыгышты карай Арчалуу (3377 м), Үчбулак (3469 м), Бакайыр чокусу (4451 м), Көккыя (3140 м) тоо тармактары таркалат. Түш.-чыгышта Италбарс (2293 м), Башка-суу (2565 м), Арпатектир (3206 м) ж. б. Тоо тармактары созулуп жатат. Т. А. негизинен кембрийге чейинки мезгилдин метаморфизмделген сланец, акиташ ж-а палеозой заманынын ар түрдүү чөкмө ж-а эффузив тектеринен турат. Түн.-батыш бөлүгүндө гранитоиддер кеңири тараган. Тоо арасындагы ойдуңдарда, суу бойлогон өрөөндөрдү неогендин кызыл түстүү чөкмө тектери ж-а төртүнчүлүк мезгилдин аллювий, мөңгү чөкмөлөрү жатат.
Тоону Талас-Фергана тектон. жаракасы Карабуура ашуусу аркылуу экиге бөлөт. Түн.-чыгыш бөлүгү Түн. Теңир-Тоонун Каратоо–Талас, батышы Ортоңку Теңир-Тоонун Чаткал–Нарын структуралык-фациялык тилкесинен орун алган. Коргошун, цинк, жез, калай кендери белгилүү. Климаты кургак, мелүүн континенттик, бийиктик б-ча өзгөрөт. Январдын орт. темп-расы этегинде –7°...–8°С, июлдуку 20–22°С; жаан-чачыны 200–300 мм. 1300–2500 м бийикте жылдык орт. Темп-ра 6–7°С, жылдык жаан-чачыны 300–400 мм. Ал эми 2500–3200 мде жылдык жаан-чачыны 400–700 мм ж-а гляциалдык-нивалдык алкакта 800 ммге чейин. Т. А-нун түн. капталында жалпы аянты 120,7 км2 болгон 202 мөңгү бар. Ирилери: Манас (6,4 км2), «Вокруг Света» (6,8 км2) ж. б. Т. А-на кадимки боз топурактуу, шыбак эфемердүү жарым чөл (900–1000 м бийикте; дан өсүмдүктөрү эгилип, жемиш бактары өстүрүлөт); ачык коңур топурактуу талаа (1100–1900–2200 м, аккылкан, бетеге, төөкуйрук, карындыз, чий ж. б.), тоолуу кара топурактуу шалбаалуу талаа (2200–2600 м; бетеге, ар түркүн чөп ж. б. кылканактуу), тоолуу каралжын топурактуу субальп шалбаасы (2700–3200 м; казтаман, майда дүңгөлүү кылкандуу өсүмдүктөр, жапалак арча, шимүүр, көбүргөн, байчечекей ж. б.), тоо шалбаа топурактуу альп шалбаалуу талаасы (3200–3800 м; доңуз сырты, өлөң чөп, кымыздык, тулаң, бетеге, сары байчечекей ж. б.) ж-а гляциалдык-нивалдык (3800 мден жогору) ландшафт зоналары мүнөздүү. Үрмарал (2000–2900 м), Бешташ (1950–2900 м) сууларынын алаптарында көк карагай, карагай, арча ж-а сейрек токой өсөт. Жайыт.
Полибий
Полибий (б. з. ч. 201, Мегалополь, Аркадия - 120-ж. ченде, ошол эле жер) - байыркы грек тарыхчысы. Ахей союзунун стратегинин уулу. Полибий - «Тарых» китебинин автору. Ал 40 китептен турган. Бул эмгектин алгачкы бешоо толук сакталып, калганы жоголгон же бизге үзүндүлөрү гана жеткен. Полибий өзүнүн «Тарыхында» Греция, Македония, Кичи Азия, Сирия, Египет, Карфаген жана Римдин «жалпы тарыхын» өз ара байланышта баяндоого аракеттенген.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Виртуалдуу чындык
Виртуалдуу чындык (Virtual Reality), ВЧ – мультимедиа колдонмолорунун бири. Анда компьютер жасалма чөйрө түзөт, интерактивдүү режимде айлана-чөйрөнү изилдеп, аны өзгөртө алат. ВЧ программалык жабдыгынын эң жөнөкөй түрү жер, ландшафт же имараттардын көлөмүн чыгарууга мүмкүндүк берет жана алардын конструкциясын көрсөтүүдө колдонулат. ВЧ программалык жабдыгынын кийинки түрү жасалма чөйрөдө адам тажрыйба жүргүзүшү үчүн атайын баш кийим, костюм, кол кап, көз айнек ж. б-ды кийип алат. Баш кийим жасалма чөйрөнү көздүн алдына алып келип көрсөтөт. Костюм жана колкап виртуал айлана-чөйрөдө буюмду кармоого жана тандоого мүмкүндүк берет. Адис эксперттердин айтуусуна караганда, костюм келечекте жыт сезүүнү, мамиле түзүүяү туюндуртат жана виртуал дүйнөнү сездиртет. ВЧ көлөмдүү электрондук оюндарды сунуш кылат. Мындай оюндарда атайын видеоиздегич машинада генерацияланган айлана-чөйрөнү көрүүнү уюштурат. Электрондук оюн ландшафттын ичинде аткарылат, машина оюнунда датчик кыймылды жазат жана тиешелүү түрдө алдыга жүргөндө ландшафтты өзгөртөт. Компаниялар ВЧни коммерцияга колдонушууда. Мисалы, офис эмерегин сатуучу компаниялардын виртуал көргөзмө залында коюлган эмеректерди кардар карап, керек болсо жылдырып көрө алат. Автомобиль жана самолёт куруучулар алардын жаңы үлгүлөрүн текшерүү үчүн виртуал прототиптерди колдонушат, бул долбоорлоо убактысын кыскартат. Ошондой эле компьютердин ВЧ колдонмосу кызматкерлерди кесипке окутууда, тармактык ВЧ үч өлчөмдүү сүрөттөлүштү көрсөтүүдө, аларды интерактивдүү режимде иликтөөгө жана өтө тез иштөөгө (манипуляциялоого) болот. Көпчүлүк тармакка негизделген ВЧ колдонмолору виртуал чындыкты үлгүлөөчү тилди [ВЧҮТди (VRML)] пайдаланып иштелип чыгып, эмерек коюлган бөлмө сыяктуу үч өлчөмдүү сүрөттөлүштөрдү иштеп чыгууга мүмкүндүк берет. Чычканды кыймылдатып, ВЧ бөлмөнүн ичинде басып жүрүүгө болот.
Чоң Ярота-Ю
Чоң Ярота-Ю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ярота-Ю дарыясынын оң жээгинен 5 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Комор Аралдары
Комор аралдары, Комор Аралдар Союзу – Инди океанындагы мамлекет. Мозамбик кысыгынын түндүгүндө, Африканын чыгыш жээгине жакын жайгашкан. Аянты 1862 км2. Калкы 627,0 миң (2008). Административдик-аймактык жактан 3 аралга [Нгазижа (Гранд-Комор), Нжуани (Анжуан), Мвали (Мохели)] бөлүнөт. Акча бирдиги – комор франкы.
Комор аралдары – союздук мамлекет. Башкаруу формасы – президенттик республика. Мамлекет башчысы жана аткаруу бийлигин президент аткарат (Комор Аралдар Союзуна караган аралдардын биринен ротациялык негизде 4 жылга шайланат). Мыйзам чыгаруучу жогорку органы – бир палаталуу парламент (33 депутаттан турат). Көп партиялуу. Башкы партиялары – Автономия аралдар партиясы, Комордун кайра жаралышы үчүн конвенция партиясы.
Аралдары тоолуу; Аракеттеги бир нече жанар тоо бар. Эң бийик жери – Картала тоосу (бийиктиги 2360 м). Климаты тропиктик [нымдуу жана ысык (ноябрь–май)] жана пассаттык (кургак, салыштырмалуу салкын). Эң суук айынын орточо температурасы 23–24°С, эң ысык мезгилде –27... –28°С, тоолорунда 14–15°Сге чейин төмөндөйт. Жылдык жаан-чачыны 1100 ммден 3000 ммге чейин (жанар тоо массивинин айдарым беттеринде). Нгазижа аралында туруктуу аккан суусу жок, башка аралдарында кыска жана тез-тез соолуп калуучу агын суулары бар. Кратерлерде көлдөр кездешет (суусу таза). Флора менен фаунасы эндемиктер. Айдарым капталдарында бийик өскөн тропиктик токойлорунда лианалар менен жыгач сымал папоротниктер жана орхидеялар, токойлорунда жылаңач уруктуулардын байыркы өкүлдөрү, тоолордун этегинде жана түздүктөрүндө сейрек токой, саванна, жаш платолорунда чөп жана суу жээктеринде мангр өсүмдүктөрү өсөт. Сүт эмүүчүлөрдүн 20дан ашык (анын ичинде мангуст лемуру, тенрек), канаттуулардын 100гө жакын (анын 40%тейи эндемик; комор ача куйруктуулары, комор ак көзү ж. б.), сойлоп жүрүүчүлөрдүн 20дан ашык түрү (хамелеондор, жашырын көздүүлөр, фельмузалар) жана Нгазижа аралынын жээктеринде жоголуп бараткан латимерия (чеңгел канаттуу балык) кездешет. Мохели деңиз паркы уюштурулган.
Сюрба (Кигин району, Башкыртстан)
Сюрба — Башкыртстандын Чишмин районундагы айыл, Арслан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 239 киши. Почта индекси — 452507, ОКАТО коду — 80236810006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Виргин аралдары
Виргин аралдары, Вёржин (англисче Virgin Islands) – Кариб деңизинин Кичи Антил аралдарынын ичиндеги архипелаг. 100дөн ашык майда аралдардан туруп, Британдык, Америкалык жана Испандык Виргин аралдарына бөлүнөт. Атлантика океаны жана Кариб деңизи менен курчалып жатат. Жалпы аянты 0,5 миң км2ден ашык. Мезозой-кайнозой заманынын акиташтегинен түзүлгөн. Ири аралдарында (Сент-Томас, Тортола ж. б.) байыркы кристаллдык жана жанартоо массивдери кездешет. Бийиктиги 527 мге чейин (Тортола аралдарындагы Род-Таун чокусу). Климаты тропиктик, пассаттык, ысык (айлык орточо температурасы 24°-26°С), дайыма нымдуу (жылдык жаан-чачыны 1000-1500 мм); тез-тез ураган (катуу шамал) болуп турат. Тортола аралдарында гана агын суу бар. Ферралит топурагы басымдуу. Дайыма жашыл нымдуу токоюнун 2/3 бөлүгү а. ч. жерлерине айландырылган. Виргин аралдары 1493-ж. X. Колумб тарабынан ачылган.
Вилсон (Оклахома)
Вилсон (Оклахома) (Wilson) — Оклахома штатынын Carter округуна караган АКШ шаары.
Виргин аралдары
Америкалык Виргин аралдары
АКШнын инкорпорацияланбаган (курамына кирбеген) аймагы. 68 аралды камтыйт (анын ичинен 65и майда ээн арал). Жалпы аянты 352 км2. Калкы 112,3 миң (2006). Ири аралдары: Санта-Крус (Сент-Круа; аянты 212 км2; калкы 54,7 миң), Сент-Томас (80 км2; 52,9 миң), Сент-Жон (49 км2; 4,7 миң). Административдик борбору Шарлотта-Амалия (Сент-Томас аралдарында; калкы 10,4 миң). Расмий тили англис тили. Акча бирдиги АКШ доллары. Ички дүң продукциясы 2,5 млрд долларды (АКШ; киши башына бөлүштүргөндө 17,2 миң; 2002) түзөт. ИДПде тейлөө чөйрөсү 80%ти түзүп, эмгекке жарамдуу калктын 80% ушул чөйрөдө, 19% өнөр-жай менен курулушта, 1% омпозиторлор ч-нда эмгектенет. Экономикасынын негизин чет өлкөлүк туризм түзөт (ИДПнин 70%). Жыл сайын 2 млнго жакын турист келет (негизинен АКШдан). Офшордук кызмат көрсөткөн банк-финансы сектору тез температура менен өнүгүүдө. Өнөр жай ишканалары негизинен Санта-Крус аралдарында топтолгон. Нефть ажыратуучу жана глинозём ири заводдору, электрондук приборлор, пластмасса, медикаменттер, кыл торко кийимдер, импорт компоненттерден саат жасоочу өнөр-жайлары иштейт. Кустардык кол-өнөрчүлүгү (жыгачтан буюм жасоо) өнүккөн. Азык-түлүк негизинен сырттан алынат. Аймагынын 12%ин айдоо аянты, 3%ин көп жылдык өсүмдүктөр ээлейт. Ак жүгөрү, балкамыш, жашылча жана жемиштер өстүрүлөт. Санта-Крус аралдарында мал асыралат. Автомобиль жолунун узундугу 1,26 миң км. Ири порттору Кристианстед, Фредерикстед (Санта-Крус аралдарында), Шарлотта-Амалия (Сент-Томас аралдарында), Крус-Бей (Сент-Жон аралдарында). Паром аркылуу Британиялык Виргин аралдары менен байланышат. Эки эл аралык аэропорту бар. Сырткы соодасын АКШ жана Пуэрто-Рико менен жүргүзөт. Сыртка негизинен нефть продукциясын чыгарат. Сырттан чийки нефть, азык-түлүк, күндөлүк керектелүүчү товарларды жана курулуш материалдарын алат.
Вилсон (Оклахома)
Калкы - 1586 киши. Болжолдуу аянты - 14.8 км². FIPS коду — 40-81500.
Виргин аралдары
Британиялык Виргин аралдары
Улуу Британиянын океан мейкиндигиндеги алыскы аймагы. Жалпы аянты 153,4 км2 болгон 40 аралды камтыйт (анын ичинде 20га жакыны ээн арал). Калкы 22 миң (2006; 80% иммигранттар). Ири аралдары: Тортола (аянты 59,2 км2; калкы 18 миң), Анегада (38,6 км2), Вержин-Горда (21,2 км2). Административдик борбору Род-Таун (Тортола аралдарында; калкы 8,6 миң). Расмий тили англис тили. Акча бирдиги АКШ доллары. Ички дүң продукциясынын көлөмү 12,5 млрд долларды түзөт (киши башына бөлүшгүргөндө 38,5 миң доллар). Экономикасынын негизин тейлөө чөйрөсү (ИДПнин 90%; калктын 90% иштейт), ошондой эле туризм, финансы кызматы түзөт. Жыл сайын 500 миңге жакын турист келет (негизинен АКШдан). 1980-жылдын орто ченинен дүйнөлүк масштабдагы офшор борборуна айланган; негизинен офшордук фирмаларды каттоо менен алектенет. 350 миңге жакын коммерциялык, 400гө жакын камсыздандыруу компаниялары, 2,6 миңден ашык пай фонддору бар (2002). Туз, кум жана шагыл казылып алынат. Ром өндүрүшү, курулуш материалдар, кийим-кечек, сейилдөөчү кемелерди куруу ишканалары иштейт. Топурагынын күрсүздүгүнөн омпозиторлор ч. жакшы өнүккөн эмес; азык-түлүккө болгон муктаждыктын 9/10 бөлүгүн гана камсыз кылат. Үй куштары, бодо мал асыралат. Жашылча-жемиш, балкамыш, банан, кокос жаңгагы өстүрүлөт. Балык кармалат (жылына миң т). Автомобиль жолунун узундугу 177 км (2002). Аралдар ортосунда жана АКШнын Виргин Аралдары менен паром аркылуу байланышы бар. Биф-Айленд аралдарында (Тортола аралы менен көпүрө аркылуу байланышат) эл аралык аэропорту бар. Импортко караганда экспорт басымдуу. Негизги соода шериктери Пуэрто-Рико, АКШнын Виргин аралдары, АКШ.
Испаниялык Виргин аралдары.
1898-жылдагы испандык-америкалык согушка чейин Испаниянын ээлиги болгондуктан ушундай аталат. Испаниялык Виргин аралдарына Пуэрто-Риконун чыгышы, Америкалык Виргин аралдарынын батышындагы Виргин кысыгында жайгашкан аралдар кирет.
Чогом
Чогом (Чогом) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Араван районундагы айыл. Керме-Тоо айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 618 киши.
Өкмөттөр аралык эларалык уюмдар
Өкмөттөр аралык эларалык уюмдар – эларалык келишимдин же башка уюштуруучу актынын негизинде, өкмөттөрдүн белгилүү бир эларалык маселелерди чечүү боюнча аракеттерин координациялоо жана аркыл социалдык түзүлүштөгү мамлекеттердин ар тараптуу кызматташууларын өнүктүрүүгө өбөлгө болуу максатында түзүлгөн мамлекеттердин туруктуу бирикмеси. Эларалык уюмдардын баардык белгилерине ээ. Ө. а. э. у. бүткүл дүйнөлүк (БУУ, ЮНЕСКО, ЭЭУ, ЭЭББ, ЭДУ ж. б.) жана аймактык (ЛАГ, ОАЕ ж. б.) болуп бөлүнөт.
Тузухсу дарыясы
Тузухсу — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Томь дарыясынын сол жээгинен 795 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ажыбекова, Клара
Ажыбекова Клара (19.12.1946-ж. Нарын ш.) — философ, философия илимдеринин доктору (1991), профессор (1993). Кыргызстан коммунисттер партиясынын мүчөсү. 1970-ж. КММИни врач-педиатр адистиги боюнча бүткөн.
Компакттуулук
Компакттуулук (латынча compactus – тыгыз, кысылган) – топологиядагы негизги түшүнүктөрдүн бири; эгерде көптүк чекиттеринин (элементтеринин) каалаган чексиз удаалаштыгы да ошол көптүккө тиешелүү жок дегенде бир пределдик чекит болсо, анда ал компакттуу көптүк деп аталат. Тегиздиктеги бардык чектелген туюк көптүк Компакттуулукка мисал болот. Метрикалык мейкиндик элементтеринен түзүлгөн ар бир удаалаштык пределдик чекитке ээ болсо, андай мейкиндик да компакттуу. Компакттуу мейкиндиктер төмөнкүдөй касиеттерге ээ: 1) компакттуу мейкиндиктердин каалагандай декарттык көбөйтүндүсү кайрадан компакттуу мейкиндик болот;компакттуу мейкиндикте аныкталган үзгүлтүксүз функция төмөнкү жана жогорку чекке ээ; компакттуу мейкиндиктин үзгүлтүксүз чагылдырууда түспөлү кайрадан компакттуу мейкиндикти берет. Математикалык анализде Вейерштрасс принциби чоң мааниге ээ, мында чыныгы сандардын чектелген көптүгү Компакттуулук деп аталган. Функциялар теориясында жана функциялык анализде компакттуу функциялардын көптүгү негизги роль ойнойт.
Ажыбекова, Клара
1973-ж. аспирантураны бүткөндөн кийин КМУда окутуучу, улук окутуучу, 1978-жылдан КММИнин философия кафедрасында доцент, 1983-жылдан Кыргызстан КП БКнын лектору, 1989—90-ж. КПСС БКнын коомдук илимдер академиясында докторант, 1990—91-ж. Саясий агартуу үйүнүн башчысы, Кыргызстан КП БКнын идеология бөлүмүнүн башчысынын орун басары, Кыргызстан КП БКнын Политология жана социалдык башкаруу институтунун ректору, 1991-ж. августтан республиканын Министрлер кабинетинин Башкаруу институтунун укук жана психология кафедрасынын башчысы, 1992—95-ж, Бишкек гуманитардык университетинин философия кафедрасынын башчысы, ошол эле мезгилде 1993-жылдан ушу күнгө чейин Кыргызстан-Орусия славян университетинде психология жана философия кафедрасынын профессору. Ажыбекова диндин философиясы жана илим менен техниканын философиясы боюнча адис. Эмгектери коомдун чыңалуу учурунда жаштардын динчилдик механизмин изилдөөгө, илимий-техникалык революция шартында адам экологиясынын философия маселелерин иликтөөгө арналган.
Карасуу (Жарлы куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Ириклинск суу тармагынан Орск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тюбаж
Тюбаж (француз тилинен tubage — колколотуу) — өт баштыгынын кээ бир оорусунда өттүн бөлүнүшүн жакшыртуу жана жыйылган өттөн өт баштыгын бошотуу максатында колдонулуучу ыкма.
Үй шартында оорулуу врачтын сунушу менен жасаса болот. Ал үчүн эртең менен ач карын соданын эритмесин (жарым стакан сууга 1 — 2 чай кашык) ичип, оң кабырганын астына сүлгүгө оролгон ысык жылыткычты коюп оң капталына 45 мин. жатат. Магний сульфатынын эритмесин (1 стакан жылуу сууга 1 чай кашык) ичип, дагы 30 мин., андан кийин 1 стакан жылуу минерал суусун ичип ошол калыбында дагы 45 мин. жатуу керек. Бирок врачтын сунушусуз өз алдынча дарыланууга болбойт.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Виртуалдуу эс
Виртуалдуу эс (Virtual memory) – компьютерде эске тутуучу жана эсти бөлүшгүрүүчү түзүлмө. Ал тез эстин көлөмүн чоңойтот, себеби иштетүү системасы дисктин белгилүү гана өлчөмдөгү бөлүгүн колдоно алат жана көп маселелүү иштетүү системаларында бир учурда тез эсти колдонуучу программалар санын көбөйтүүдө пайдаланылат. Иштетүү системасы Виртуалдык эс жок учурда аткарылып жаткан программаны толугу менен тез эске, ал эми Виртуалдык эске учурда аткарылып жаткан программанын үлүшүн гана жүктөйт. Иштетүү системаларынын Виртуалдык эсти башкаруу жолу барактоо деп аталат. Белгилүү сандагы байт барак деп аталат жана барактоо учурунда дискеттен эске зарыл учурда берилиштер же программанын көрсөтмөлөрү барактарга бириктирилип, жиберилип турат. Барак өлчөмү 512ден 4000 байтка чейин болуп, барактын так өлчөмүн иштетүү системасы аныктайт. Эгер кошумча барак талап кылынса, анда иштетүү системасы кошумча орун даярдайт; ал үчүн бир же бир нече баракты эстен дискке кайтарат.
Тырмак
Тырмак — кол жана буттун манжаларынын сырт жагынын учунда жайгашып, тегерете тери менен курчалган мүйүз сымал пластинка.
Түзүлүшү
Тырмактын денеси жана тамыры бар. Анын тамыры теринин ичине матырылып, үстүнөн жука тери менен капталып турат. Манжанын учунда тырмактын жайгашышына ылайыкталган чуңкурча — жылга болот. Анын тереңинде орун алган клеткалардын көбөйүп турушунан мүйүз сымал пластинка акырындап сыртка карай жылып, тырмактын өсүшүн камсыз кылат, тырмак суткасына 0,1 — 0,2 мм өсүп, болжол менен 100 күндө кайрадан жаңыланып турат. Тырмактын тез же жай өсүшүнө адамдын жашы, жынысы, ден соолугу, жыл мезгили жана башкалар таасир этет. Мисалы, жаш балдардын тырмагы чоң адамдардыкынан тез өсөт, кышында — жай, жайында тез өсөт. Тырмактын пластинкасынын узундугу 10— 15 мм, туурасы 10—17 мм. калыңдыгы 0,30—0,70 ммге барабар келип, аялдардын тырмагы эркектердикине караганда кичирээк. Тырмак пластинкасы сааттын айнегине окшоп томпогунан келип, жылмакай, тунук болот.