cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шварцман, Юрий Григорьевич
Шварцман, Юрий Григорьевич (1938-ж.т., Киев ш.) – геофизик, геология-минералогия ил. доктору (1992). Киев ун-тин бүткөн (1960). Кыргыз геофизикалык экспедициясынын партияларында геофизик, башкы инженер, экспедициянын башкы инженери, Кыргыз ССР геол. башкармалыгынын геофизика бөлүмүнүн начальниги, Кыргыз Республикасынын УИАнын Сейсмдик ин-тунун Сейсмикалык тажрыйба-методдук экспедициясынын начальниги болуп иштеген. Практикалык ж-а илимий иштеринин негизги багыты: жалпы ж-а аймактык геология, геофизикалык ыкмалар менен кен издөө, геофизикалык изилдөөлөрдү уюштуруу. 70тей илимий эмгектин ж-а 2 монографиянын автору. Шибков Виктор Сергеевич (1926–1992-ж. Бишкек ш.) – геолог, Кыргыз ССРинин геол. кызматына эмгек сиңирген кызматкери (1976). Алишер Навои атн. Өзбек мамлекеттик ун-тин бүткөн (1951). Кыргыз ССР геол. башкармалыгынын партияларында геолог, улук геолог, башкы геолог, партиянын начальниги (1951–60), Каменский экспедициясынын геол.–өндүрүштүк бөлүмүнүн улук инженери, экспедициянын улук геологу (1960–63), Волков экспедициясынын партияларында улук геолог (1963–66), Кыргыз геол. башкармалыгынын металлдар б-ча геол. өндүрүштүк бөлүмүнүн начальниги (1966–86), Геол.-экономикалык изилдөөлөрдүн Кыргыз методикалык экспедициясынын партияларында улук геолог, отряддын начальниги (1986–90). «Ардак Белгиси» ордени (1981) ж-а медалдар м-и сыйланган. «Жер казынасынын ардактуу чалгындоочусу» (1985) деген ардактуу наам, калай кендерин ачууга кошкон салымы үчүн «Кенди биринчи ачуучу» деген төш белги берилген.
Apex Legends
Apex Legends — Respawn Entertainment компаниясы тарабынан иштелип, Electronic Arts тарабынан базарга алып чыгарылган акысыз (англисче Free-to-play) биринчи киши аткан Battle Royale оюну. 2019-жылы 4 февралда Microsoft Windows, PlayStation 4, жана Xbox One платформаларына эч кандай алдын-ала жарыялоосуз жана маркетингсиз чыгарылган.
Ойнолуш
Apex Legends үч оюнчудан турган командаларды камтыган Battle Royale оюну. Titanfall жана Titanfall 2 сыяктуу илимий фантастика дүйнөсүндө жайгашканы менен, ал сериянын белгилүү "Титандар" аттуу ири роботтору кезикпейт, алардын ордуна "Легендалар" деп аталган ар биринин өзгөчө күчтөрү болгон персонаждар бар. Үч оюнчудан турган "Сквад" жана эки оюнчудан турган "Дуо" режимдери бар, бардыгы алтымыш оюнчу онлайн ойнойт. Дайыма кичирейип бараткан тегеректин ичинде оюнчулар курал-жарак жана буюмдарды жерден теришет, оюндун аягына чейин тирүү калган бир команда жеңет.
Биологиялык ритмдер
Биологиялык ритмдер (биоритм) — организмдин түрдүү функцияларынын циклдүү өзгөрүшү. Биологиялык ритмдер айлана-чөйрөнүн циклдүү өзгөргөн факторлоруна ыңгайланууда мааниси чоң. Жер шарынын Күндү айлануусу, Жердин өз огунда айлануусу, Айдын Жерди айланып жүрүшү айлана-чөйрөдө жарыкты, температураны, нымдуулукту, электр жана магнит талааларынын чыңалуусун өзгөртөт. Чөйрөнүн циклдүү өзгөрүшүнө жараша абалын өзгөрткөн организмдер гана жашап кетет. Мисалы, көпчүлүк жаныбарлар кыш түшөрү менен анын жагымсыз таасиринен качып чээнге кирет. Эгерде кай бир себептерден чээнге кирбей калган же чээнден ойгонгон аюу, демейде жазга жетпей өлөт. Кеч күздө гүлдөгөн алма да куурап калат.
Биологиялык ритмдердин айлана чөйрөнүн өзгөрүүсүнө туура келбестиги жаныбар менен өсүмдүктү өлүмгө дуушарлантат. Биологиялык ритмдердин кайталанып турушу термелүү системасы деп аталып, анын толук циклди аткарып кайра баштапкы абалына келгенге кеткен убакыты ритмдин мезгили, бул системанын белгилүү учурдагы абалы фазасы делет. Убакыт бирдигиндеги циклдердин санын — ритмдин жыштыгы, термелүүнүн аралыгы амплитуда аталат. Биологиялык ритмдер организмдин адаптациялык мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтет (к. Адаптация).
Биоритм организмдерде
Биологиялык ритмдер бардык тирүү организмдерде болуп турат. Термелүү мезгили секунданын кандайдыр бир үлүшүнөн жарым саатка чейин созулган жогорку жыштыктагы биологиялык ритмдер белгилүү: мисалы, мээ, жүрөк, булчуң жана башка органдардын биоэлектр кубулуштары. Алар атайын аппараттар менен катталып, диагностика максатында пайдаланылат. Бул топтогу биологиялык ритмдерге дем алуу ритми, пульс да кирет. Орто жыштыктагы биологиялык ритмдердин мезгили жарым сааттан 20—28 саатка созулат.
Суткага жакын (циркаддуу) биологиялык ритмдерге, мисалы, ачка болууга байланыштуу тамактануу режими, кишинин сутка ичиндеги же жумуш сменасынын убактысында ишке жөндөмдүүлүгүнүн өзгөрүүлөрү жана башка кирет. Сейрек кайталануучу биологиялык ритмдер жума, ай, сезондук, жылдык, көп жылдык жана башка болот: мисалы, айга жакын ритмге этек кир цикли; сезондук биологиялык ритмдерге гипертония оорусунун күчөшү; бир жылга жакын жана көп жылдык биологиялык ритмдерге балдардын өсүп чоңоюшу туура келет. Биологиялык ритмдердин ичинен суткалык ритмдер кеңири изилденген. Кишинин организминин 300чө физиологиялык функцияларынын сутка ичинде өзгөрүүсү аныкталган. Мисалы, түнкүсүн кишинин температурасы өтө төмөн, таң атарда жогорулап, түштөн кийин максимумга жетет.
Кишинин суткалык биоритми
Дене температурасы андагы биохимиялык реакциялардын ылдамдыгын белгилейт, күндүз зат алмашуу абдан күчөп, кишинин активдүү иштешин камсыз кылат. Күндүз жүрөктүн кагуусу көбүрөөк, артериялык кан басымы да жогору болот жана башка Эртең менен киши ойгонордо канда адреналин көбөйүп, жүрөк жакшы иштеп, кан басым жогорулайт, канда башка да биологиялык активдүү заттар көбөйөт. Кечинде бул заттардын кандагы өлчөмү азайып, уйкуга шарт түзүлөт. Буга байланыштуу күн тартиби туруктуу болуу керек, башкача айтканда уйку жана эртең мененки ойгонуу күнүнө бир убакта болгону туура. Тамактануу режимин да туура сактоо зарыл.
Суткалык биологиялык ритмдерде кишинин ишке жөндөмдүүлүгү да өзгөрүлүп турат. Эртең менен, түштө ал жогору, түнкүсүн төмөндөйт. Түнкү сменада (саат 1ден Зкө чейин) иштегенде кырсыкка учуроо жана өндүрүштөгү каталар көбөйөт. Бирок бардык кишилердин ишке жөндөмдүүлүгү бирдей болбойт. Кээ бири түшкө чейин, кээси кечинде жакшы иштейт. Мезгил-мезгили менен түнкүсүн иштегенден көрө дайыма түнкү сменада болуунун зыяны азыраак. Эгер күндүзгү жана түнкү сменаны алмаштырып иштесе, биологиялык ритмдер бузулат (десинхроноз ). Натыйжада сменасы өзгөрүлүп турган жумушчулар карын жана он эки эли ичегинин жара оорусу, невроздор, гипертония оорусуна көбүрөөк чалдыгат. Түнкү сменада иштегенден кийин күндүзгү эс алууга шарт түзүп, аны түнкү эс алууга жакындатуу зарыл. Бөлмөнү караңгылап тынч жатса, киши кадимкидей эс алып уктайт.
Десинхроноз космонавттарда да кездешет, себеби алар күндүн чыгышын 24 сааттын ичинде 20 жолу тозот. Ошондуктан жасалма шартта космонавтка даярдоо кезинде эски көнгөн ритмдерин бузуп, эмгек менен эс алуунун жаңы режимин көндүрөт. Десинхроноз континенттер же болбосо бир нече убакыт алкактарынын аралыгында учканда болот. Кишиге убактылуу убакыт алкагынын өзгөрүүсүнө оңой көнүү үчүн бир нече жөнөкөй эрежелер бар. Эгерде башка убакыт алкагында жашоо көп мөөнөткө узабаса, эмгек менен эс алуу режимин дайыма жашаган жердегидей сактоо зарыл. Жаңы жерде көп күчтү талап кылуучу кызмат болсо, 3 —10 күн мурда же акырындык менен эмгек жана эс алуу режимин жаңы убакыттын алкагына ыңгайлантып түзүү сунуш кылынат. 30 жашка чейинки кишилер убактылуу жаңы убакыт алкагына оңой жана бат көнөт.
Суткалык ритмдердин десинхронозу тигил же бул оорунун алгачкы белгиси да болот. Организмдин функциялары бир-бирине айкалышпай калганда кээ бир кишилерде кан тамырлардын тонусу өзгөрүлүп, артериялык кан басым жогорулап же төмөндөп, гипертония оорусу же гипотония башталышы мүмкүн. Кээ биринде карын зили тиешелүү убакытта чыкпай, карын капталына таасир этип, карындын жара оорусуна алып келиши мүмкүн.
Аллюзия
Аллюзия (фр. – белги берүү, ымдоо, жаңсоо) – жалпыга белгилүү жарандардын көбүнө маалым өткөн окуялар, же фактылар тууралуу белги берүү. Авторлор кээде азыркы коомдук-саясый абалга, кырдаалга карата өз оюн тике айтпай, же цензурадан жашыруу үчүн өткөн бир окуяларды акырын кыстарып кетиши мүмкүн, мына ушул көрүнүш аллюзия, же реминсцениция кубулушу деп аталат.
Биологиялык ритмдер
Кишинин жумалык биоритми
Кишиде жумалык ритм — тарыхый калыптанган адат. Байыркы Вавилондо бир жумалык эмгек менен эс алуу ритми пайда болгон. Миңдеген жылдар бою бир жумалык ритм түзүлгөн. Ал боюнча киши жуманын башына же аягына караганда, ортосунда натыйжалуу иштейт. Ишке жөндөмдүүлүктүн жуманын ортосунда күчөшү гормондордун активдүүлүгү менен байланыштуу. Өөрчүү процессинде сейрек кайталануучу биоритми көбөйүү менен байланышта болгон.
Аллюзия
Колдонгон адабият:
Шериев Ж.. Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994
Биологиялык ритмдер
Кишинин жумалык биоритми
Көпчүлүк физиологиялык процесстер үчүн мезгилдүү биологиялык ритмдер аныкталган, мисалы, төрөт март — май айларында көп, ноябрь — февралда аз болот. Мезгилдүү өзгөрүүлөр көп оорулардын (карын менен он эки эли ичегинин жара оорусу, кызыл жүгүрүк, ангина жана башка) өөрчүшүндө жана өтүшүндө маанилүү роль ойнойт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8 Биоритм Биологиялык ритмдер
«Антикоминтерндик пакт»
«Антикоминтерндик пакт» - Нацисттик Германия менен Жапониянын ортосунда 1936-жылы 25-ноябрда Берлинде түзүлгөн келишим. Түпкү максаты болгон дүйнөлүк үстөмдүккө жетишүү үчүн жүргүзгөн күрөшүн Коминтернге каршы күрөшүү шылтоосу менен жаап-жашырган блок болгон. Анын кошумча протоколу тараптарды Коминтерндин пайдасы үчүн өз өлкөлөрүндө жана чет мамлекеттерде аракет кылгандарга каршы катуу чара көрүүгө милдеттендирген. Бул алардын башка мамлекеттердин ички иштерине кийлигишүүлөрүнө мүмкүнчүлүк берген. 1937-жылы « Антикоминтерндик пактыга» Италия, кийинчерээк Венгрия, Маньчжоу-Го марионеттик «мамлекети», Испания жана башка мамлекеттер кирген. 1939-1940-жылы «Антикоминтерндик пакт» Германия, Италия жана Жапониянын ачык согуштук союзуна айландырылган. 1941-жылы анын мөөнөтү дагы 5 жылга узартылып, ага Финляндия, Дания, Хорватия, Румыния жана башка мамлекеттер кошулган. Экинчи дүйнөлүк согушта антифашисттик коалицияга кирген мамлекеттердин жеңип чыгышы «Антикоминтерндик пактынын» жоюлушуна алып келген.
Азимжан Асаналиев
Асаналиев Азимжан (25.3.1933-ж. т., Ак-Талаа району, Yгүт айылы) — Кыргыз ССР Жогорку Советинин 2 жолку депутаты (1963—67, 1975—80).
1950—57-ж. мугалим, 1957-жылдан колхоз башкармасынын төрагасы, Ак-Талаа райкомунун 2-катчысы, Кыргызстан КП БКда инспектор, Чүй райаткомунун төрагасы, Нарын райкомунун 1-катчысы, совхоз директору болуп иштеген. Эмгек Кызыл Туу, "Ардак Белгиси" ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Litesound
- тобу. Англис тилинде аткарылуучу «» чыгармасы менен, Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагындагы, өлкөсүнүн көрсөтүүчүсү.
Кончаловский (Михалков-Кончаловский) Андрей Сергеевич
Кончаловский (Михалков-Кончаловский) Андрей Сергеевич (20.8. 1937-жылы туулган, СССР, Москва шаары) – орус режиссёру, сценарийчи, продюссер, публицист, РСФСРдин эл артисти (1980). С. В. Михалковдун уулу, П. П. Кончаловскийдин небереси, В. И. Суриковдун чөбөрөсү. 1957—59-жылдары Москва консерваториясында фортепиано классында окуган, 1965-ж. ВГИКтин режиссёрдук факультетин бүткөн. Алгачкы толук метраждуу режиссёрдук иши – Ч. Айтматовдун «Биринчи мугалим» повестинин мотиви боюнча тартылган толук метраждуу «Биринчи мугалим» фильми болгон. Айыл турмушунун лирикалык драмасы жөнүндө «синема-верите» стилинде, ролдордун көпчүлүгүн кесипкөй эмес артисттер аткарган «Сүйүп калып турмушка чыкпаган Ася Клачинанын тарыхы» (1967, экранга 1987-ж. чыккан, Эл аралык кино фестивалынын (ЭКФ) сыйлыгы, Батыш Берлин, 1988; РСФСРдин мамлекеттик сыйлыгы, 1990) фильмин тарткан. Орус классикасын экрандаштырууда И. С. Тургеневдин романынын мотиви боюнча тартылган «Ак сөөктөр уясы» (1969) жана А. П. Чеховдун пьесасы боюнча «Ваня байке» (1971) фильмдери курч талаш-тартыштар жараткан. «Сүйүшкөндөр романсы» (1974), «Сибириада» (1979, 4 сериялуу) фильмдери Эл аралык сыйлыктарга татыган. 1980-жылдарда чет мамлекеттик жашап, Голливудда иштеген. Ошол жылдары «Мариянын ойноштору» (1984), «Поезд-качкын» (1985), «Уялчаак адамдар» (1987), «Гомер жана Эдди» (1989) фильмдерин тарткан. 1990жылдардын башында А. Кончаловский Россияга кайтып келгенден кийин «Жакынкы чөйрө» (1992, АКШ жана Италия менен бирге), «Чаар тоок» (1994, Франция менен бирге), «Акмактар үйү» (2002, Франция менен бирге, Венеция, ЭКФтин башкы сыйлык), «Жалтырак» (2007) фильмдерин жараткан. Өзүнүн көпчүлүк жана башка режиссёрлордун фильмдеринин сценарийлерине автор жана авторлош (Андрей А. Тарковский – «Ивановдун бала чагы», 1962; «Андрей Рублёв», 1966, экранга 1971-ж. чыккан; Ш. Айманов – «Атамандын ажалы», 1971, Казак ССРинин мамлекеттик сыйлыгы, 1972; Н. С. Михалков – «Сүйүүнүн кулу», 1976 ж. б.). «Ивановдун бала чагы», «Жиндилер соту», «Мен жыйырмадамын» («Ильичтин заставасы») фильмдерине тартылган. Ошондой эле «Бала жана көгүчкөн» (1962, кыска метраждуу, Е. К. Осташенко менен бирге, Венециядагы балдардын жана өспүрүмдөрдүн ЭКФ сыйлыгы), «Сынган алча чырпыгы» (1982, Франция), «Солистка үчүн дуэт» (1986, АКШ), «Гейдар Алиев» (2005, даректүү) фильмдерин тарткан. А. Кончаловский опера жана драма спектаклдеринин да реж.коюучусу.
Макан (дарыя)
Макан — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таналык дарыясынын сол жээгинен 58 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 27 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Грешник-Ель
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бретондуктар
Бретондуктар – Франциядагы (Бретань ж. аралында) эл. Франциянын башка провинцияларында (Париждин чет жакасында жана Луара обл.), Канада, АКШда да жашашат. Калкынын саны 2,1 млн (2005). Бретон тилинде, көбүнчө француз тилинде сүйлөшөт. Негизинен католик динин тутушат. Алардын ата-бабалары Бретань ж. а-нда жашаган байыркы кельт уруулары. Бретондуктардын этностук негизин Британ аралынан (англсакстардан) 5–7-кылымда жер ооп келген бриттердин кельт уруусу менен аралашкан жергиликтүү кельттердин тукумдары түзгөн. Бретондуктар мал чарбачылык, балыкчылык, бакчачылык менен кесиптенишип, дубалдары граниттен жана сланецтен тургузулган, узун жана жапыз салынган, чатыры камыш же шифер менен жабылган бир кабаттуу үйлөрдө жашашкан. Аялдар башына чепец (кээде жоолук) кийип, корсаж, кенен белдемчи, алжапкыч тагынышкан, чачын жана жакасын жиптен тор сымал токулган жасалгалар менен кооздошкон. Эркектер кемсел, желет, көйнөк, кенен шым, башына баркыт тасма менен кооздолгон, жазы кырбулуу шляпа кийишкен. Тамак-ашы эт, дан, картошка, деңиз азыктары (балык, устрица жана башка). Суусундук катары алмадан жасалган шарап ичишкен.
Гришиха дарыясы
Гришиха — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Ангуреп дарыясынын сол жээгинен 27 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ак-Таш (Кара-Суу району)
Ак-Таш (Ак-Таш) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Ак-Таш айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 3 759 киши.
Баластан журналы
Баластан - (кыргызчадан “бала” - бала, фарс тилинен “стан” - өлкө ) балдардын өлкөсү маанисине келет. Негиздөөчүсү - Жаныбек Абидетегин; Адистешкен багыты  -  балдар журналы; Мезгилдүүлүк  -  ай сайын, жылына 10 жолу чыгат (Теке жана баш оона айларынан сырткры); Журнал тили   -    кыргызча; Башкы  редактор     -   Жаныбек Абидетегин; Чыккан өлкөсү   -   Кыргыз Республикасы; Негизделген   - 2013-жыл; Басма   -     «Баластан» балдар журналы» ЖЧКсы Веб-сайт     -      http://balastan.com/ Урааны  -   «Баластан-миллион баланын дүйнөсү»
Тарых
Журналды түзүп чыгуу идеясы жаш активист Жаныбек Абидетегинге таандык болгон. “Дилазык” басма үйүндө иштеген редактор өз идеясын ишке ашыруу үчүн алгач демо версиясын иштеп чыккан. Жетекчилерин ынандаргандан кийин толук кандуу журнал чыгаруу мүмкүнчүлүгү болбогондуктан, эксперимент иретинде китепчелер даярдалган. Ошентип балдар үчүн «Баластан-1», «Баластан-2», «Баластан-3» пайда болгон. Талыкпас эмгектин арты менен журнал 2014 -жылы толук кандуу эки айда ьир чыккан  журнал болуп,  2015 -жылдан тарта ай сайын жана 2016 -жылдан тарта “Баластан” интерактив” журналы деген жаңы статус менен чыга баштаган.
Журналдын ар бир санында өзгөрүлтүлүп, ар дайым жакшыртканга аракет кылынган жана. Журналдын мазмуну жана макалаларын Жаныбек Абидетегин,  Нурзат Бактыгул кызы жана Гүлзада Таалайбек кызы, дизайнын Руслан Арунов даярдаган. Мектептерге таратуу милдетин Машраб Абдужабборов аткарган.
Журналдын  бурулуш жылы - 2016-жыл болду. Ошол жылы “Баластан” инерактив журналы” аталып,  “BalastanTV”  YouTube каналы жана смартфон менен планшетке жүктөлүүчү тиркеме иштелип чыккан.
Баластан тиркемеси
Тиркеме төрткө  бөлүнгөн: Кыргызча алфавит,  кыргыз эл жомоктору, сүрөт менен сөздүк жана “Баластан” журналынын электондук варианты. Тиркеме замандын талабы менен балдарды окууга тартуу  жана кызыктуу маалымат тартуу максатында иштелип чыккан.
Balastan TV
Журналдын официалдуу Ютубдагы каналы. Ал жерде журналдын рубрикаларына жарыяланган материалдардын аудио, видеолору жана журналдын иш-чараларына  тийиштүү маалыматтар жарияланган.
“Баластан” билим берүү лагери
Журнал 2016-жылдан баштап лагер өткөрө баштаган.
Лагердин максаты: Балдарга эс алуу менен билим алууну бирге алып кетүүнү үйрөтүү.
“Баластан билим берүү лагери” Бишкек шаарындагы “Вефа” соода борборунда, күн сайын,  саат 9.00дон 16.00го чейин уюштурулган. Тарбиячылар логикалык оюндарды ойноп, менталдык арифметиканы үйрөнүшчү. Булар менен катар белилүү коноктор келип, балдарга жомок окуп беришчү. Коноктор Санжар Мыкыев, Нурсултан Майназаров, Кыргыз Республикасындагы музейлер куратору  Гульбара Абдыкалыкова, Асылбек Жоодонбеков ж.б. келген.
Кийинчирээк Ысык - Көлдө болгон 5 күндүк, 2 агымдан турган лагер уюштурула баштаган. Алгач ар бир агымда 8 бала катышкан. Программасында эс алуу жана билим алуу бар - жомоктор, логикалык оюндар, менталдык арифметика, англис или сабактары, спорт оюндары ж.б. кызыктуу нерселер. Ал эми 2018 - жылы Нурзат Токтосунованын “Нур Академиясы” менен биргеликте өткөрүлгөн жана ага 50дөн ашык бала катышкан.
Дилбаян жана сүрөт тартуу таймашы
“Баластан” журналы 2015-жылдан тарта 1-июнь балдар күнүнө карата жалпы респубика боюнча дилбаян жана сүрөт тартуу таймашы өткөрүлгөн.
2015-жыл. Таймаштын темасы  “Менин кесибим-менин келечегим”. Таймаш биринчиден алтынчы класска чейин окуган балдар арасында өткөрүлгөн.
Таймаш 2017- жылы “Ыйман, адеп жана маданият” жылына карата “Мен адептүү окуучумун” темасында өткөрүлгөн.
Баластан GO иш-чарасы
Иш-чаранын максаты: Бишкек шаарынын тургундарын журнал менен тааныштыруу жана пландары, жетишкендиктери менен бөлүшүү. Иш-чарада курчак театры, “Ак Шоола” балдар хору жана белгилүү артисттер менен балдар концерт беришкен.
Баластан кербени
Кыргыз Республикасынын аймктарын кыдырып “Баластан” журналы менен тааныштыруу. Натыйжада Балыкчы, Баткен, Жалал-Абад,  Нарын, Ош жерлерине барып журналдар  таратылган.
Китептер жана комикстер
Андан кийин  “Боёмо” жана “Илбирс” китептери чыккан.
“Баластан”интерактив журналынын негизделгенден баштап иштеген кызматкерлери:
Жаныбек Абидетегин- директор; Нурзат Бактыгул кызы- жооптуу  редактор; Мээрим Айтиева - жооптуу  редактор; Адамата Алишеров - сүрөтчү; Нурлан Саргалдаев- дизайнер; Элнур Исаков-дизайнер; Машраб Абдыжапаров - сатуу менеджери; Рахат Кыштобаева - сатуу менеджери; Ринат  Макишов – сатуу менеджери; Айзада Абакирова - pr-менеджер;
Азыркы тапта журнал ай сайын, жылына 10 жолу (Теке жана баш оона айларынан сырткры) чыгып келет. Редакциянын жаңы командасы:
Жаныбек Абидетегин - директор жана башкы редактор; Адамата Алишеров - сүөтчү жана жооптуу редактор; Роза Таалайбек кызы - журналист; Каныбек Абидетегин - сатуу менеджери.
Словендер
Словендер (хорутандар, карантандар, винддер) - Югославиядагы улут.
Коньки спорту
Коньки спорту – кышкы спорт түрлөрүнүн бири. Анын коньки менен тез (муз үстүндө) Hypкоо жана фигуралык муз тебүү деген түрлөрү бар. Азыркы Коньки спортунда эркектер үчүн 500, 1000, 1500, 5000, 10000 м, аялдар үчүн 500, 1000, 1500, 3000 м чуркоо аралыгы белгиленген. 1-жолу Коньки спортунун коому Норвегияда 1864-ж. түзүлүп, алгачкы мелдеш 1882-ж. Венада өткөрүлгөн. Конькиде тез чуркоо боюнча эл аралык мелдеш 1890-ж. Россияда уюштурулуп, 1892-ж. эл аралык союзу түзүлгөн. 1893-жылдан эркектер арасында Европалык жана дүйнөлүк чемпионат өткөрүлөт. 1924-жылдан кышкы Олимпия оюндарына киргизилген. Кыргызстанда Коньки спорту боюнча алгачкы мелдеш 1929-ж. Караколдо өткөрүлгөн.
Словендер
1918-ж. Словендердин көбү бирдиктүү мамлекетке (1929-жылдан Югославия аталган) кирген. Югославияда элдик демократия түзүлүштүн орношу менен (1945) Словендер социалисттик экономикасын, улуттук маданиятын өнүктүрүүгө мүмкүнчүлүк алды
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Апас (Краснокам району, Башкыртстан)
Апас — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Николь айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 122 киши. Почта индекси — 452933, ОКАТО коду — 80237820002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Консигнация
Консигнация (лат. consuignatio  – колу, жазуу жүзүндө бышыктоо) – товарларды комиссиялык сатуунун таризи. К. келишими боюнча сатуучу ( консигнант ) товарды соода-сатык ортомчусунун (консигнатордун) кампасына жеткирип берет, ал белгилүү мөөнөткө товарды өз атынан жана консигнанттын эсебинен сатууга милдеттүү. Ошол эле учурда ортомчунун кампасына келип түшкөн товарларга болгон менчик укугу товар сатылгыча сатуучуда кала берет. К. келишими адатта кеңири керектелүүчү товарларды сатууда пайдаланылат. Мөөнөтүндө сатылбаган товар, эгер К. келишимине товардын белгилүү бөлүгүн же баарысын кайтарып берүү жөнүндө шарт киргизилбесе, консигнантка кайтарылып берилет. Тараптардын ортосундагы эсептешүүлөр сатып өткөрүүгө жараша жүргүзүлөт. Ал товарларды экспорттук-импорттук жеткирип берүүлөрдө кеңири колдонулса дагы КР жарандык мыйзамдарында К. келишиминин түшүнүгү берилген эмес.
Бионика
Бионика (байыркы.-грек. βίον) — кибернетиканын бир бөлүмү; ал техникалык аппараттарды, механизмдерди, системаларды түзүү жана түрдүү инженердик маселелерди чечүүдө организмдердин түзүлүш өзгөчөлүгүн, тиричилигин изилдейт. Биологиялык системаны техникалык системага алмаштыруу үчүн биологиялык объектинин бул же тигил тиричилик процессин кылдат изилдөө, аны математикалык жазуу жана моделдөө методун иштеп чыгуу талап кылынат. Бионика биологиялык системалардын бөлүктөрүнүн (мисалы, информацияны кабыл алуу жана иштеп чыгуучу органдары, нерв системасынын элементтери жана башка) моделдерин түзүү менен да байланыштуу.
Биониканын методдору көп маселелерди чечүүдө чакан жана бекем навигация системаларын түзүүдө; информацияны кабыл алуучу системалар үчүн таанып-билүү түзүлүштөрдү, информацияны чогултуу, колдоо, топтоо жана тактоо методдорун иштеп чыгууда, химиялык жана биохимиялык энергияны механикалык энергияга айландыргычтарды, түрдүү биоэлектрдик түзүлүштөрдү (мисалы, протезди), суу астындагы байланыш сисиемаларын жана суу астында жүрүүчү түзүлүштөрдү жана башка иштеп чыгууда колдонулат. Жаныбарлардын айрым системаларын (көпөлөктөрдүн «антенналарын», балыктардын жана суу жаныбарларынын ультра үн байланышын, чымчыктардын навигация системасын, биологиялык сааттар механизмин, жарганаттардын ультра үн локациясын жана башка) изилдөө бионикада чоң роль ойнойт. Бионика тармагында түрдүү кесиптеги адистер иштейт. Бионика — жаңы өнүгүп келе жаткан илим, андагы жетишкендиктер биологиялык процесстерди терең түшүнүүгө мүмкүндүк берет жана көптөгөн техникалык түзүлүштөрдү курууда пайдаланылышы мүмкүн.
Ла-Плата булуңу
Ла-Плата булуңу (испанча Rio de la Plata – күмүш дайра) – Атлантика океанындагы булуң, Түштүк Американын түштүк-чыгыш жээгинде. Парана жана Уругвай дарыясынын эстуарийи. Узундугу 320 км, жазылыгы 220 кмге чейин, тереңдиги 10–20 м. Суткасына 2 жолу ташкындайт (бийиктиги 1 мге чейин). Ири шаарлары жана порттору: Буэнос-Айрес (Аргентина) жана Монтевидео (Уругвай).
Стилистикалык каражаттар
Стилистикалык каражаттар — речке ар түрдүү кошумча маанилерди, эмоционалдуулукту, экспрессивдүүлүктү киргизүүчү каражаттар. Аларга анафора, эпифора инверсия, риторикалык суроо, риторикалык кайрылуу, антитеза, градаңия, перифраза, литота, параллелизм жана башка каражаттар кирет.
Бертольт Брехт
Брехт Бертольт (10. 2. 1898, Аугсбург – 14. 8. 1956, Берлин) – немис жазуучусу,драматург театралдык режиссёр, коомдук ишмер. Мюнхен университетинин медицина факультетинде окуган. Ал «Курман болгон солдат жөнүндө легенда» (1918) аттуу согушка каршы жазылган сатиралык балладасы менен элге кеңири таанылган. Экспрессионизмге полемика катары жазган «Ваал» (1918), «Шаар уюктарында» (1924) пьесаларын жарыялаган. Анын көзкарашындагы коомдук, филос., саясий өзгөрүштөр «Ал солдат менен бул солдатта эмне айырма» (1927) пьесасы менен «Махагони» музыкалык комедиясында ачык көрүнөт. Фашисттер өкмөт башына келгенден кийин (1933) ал Германиядан кетип, эмпграцияда жүргөн жылдары «Сезуандык мээримдүү киши» (1938–40), «Кураж эне жана анын балдары» (1939), «Галилейдин турмушу» (1938–39) жана «Швейк экинчи дүйнөлүк согушта» (1944) аттуу жана башка жаңычыл чыгармаларын жазган. Эмиграциядан келип, 1949-ж. атактуу «Берлин ансамбли» театрын уюштурган. ГДРдин 1-даражадагы улуттук сыйлыгынын (1951), Элдердин ортосундагы тынчтыкты чыңдагандыгы үчүн Эл аралык Лениндик сыйлыгынын лауреаты (1954) болгон.
Сейитказы
Сейитказы — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Базар-коргон районундагы айыл. Кеңеш айыл аймагына кирет.
Айылда 1 толук орто билим берүү мектеби, ФАП жана мечит бар. 🇰🇬🇰🇬🇰🇬
Калкы
Калкы - 1 550 киши.[http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/Джалал-Абадская%20область.pdf Перепись населения Киргизии 2015. Джалал-Абадская область] Кыргызстан
Булактар
Seyitkazy.kg
Жумалиев Артыкбай Жумалиевич
Жумалиев Артыкбай Жумалиевич - медицина илимдеринин доктору, профессор. --өмүрү== 1928-жылы Чуй областынын Жайыл районунун Сары-Булак аыйлында туулган. Улуту кыргыз.1954-жылы Кыргыз Мамлекеттик Медициналык Институтун артыкчылык менен аяктап, 1957-жылы ушул эел жерден аспирантурасын бүтүргөн.КММИда лечфакта ассистент, доцент,,зам.декан болуп иштеген. Биохимия, физиология жаатындагы адис. Жумалиев Артыкбайдын жетекчилиги менен 2 кандидаттык диссертация жакталган.
Сыйлыктары
СССРдин меделдары, Кыргыз ССРинин Президиумунун грамотасы менен сыйланган. Кыргыз ССРинин саламаттыкты сактоо жаатындагы  эмгек сиңирген кызматкер.
Эмгектери
70ден ашуун илимий эмгектери, 2 монография, 3 окуу китеп, окуу пособия бар. Негизги эмгектери "Азотистый обмен в головном мозгу белых крыс при пониженном барометрическом давлении и при действии инозирующего излучения", "Биогенные элементы. Уч.метод.рекоментации для студентов спец.",Лабораторные работы по физколлоидной химии"
Колдонулган адабияттар
Асанов.У.А "Кто есть кто в кыргызской науке" Б,1997
Сategory
Инсандар Илим Медицина
Антил аралдары
Антил аралдары (испанча Antillas; anti - каршы, illas - аралдар, башкача айтканда океандын арткы тарабындагы аралдар) - Вест-Индиядагы архипелаг. Аянты 220 миң км2. Калкы 30 млн (2000). Чоң Антил аралдарына (Куба, Гаити, Ямайка, Пуэрто-Рико) жана Кичи Антил аралдарына (Виргиния, Айдарым, Ылымта, Тринидад, Тобаго, Барбадос) бөлүнөт. Климаты тропиктик пассаттык, ысык, жайы нымдуу. Жылдык жаан-чачыны 1200-2000 мм, тоолорунун айдарым капталдарында 5000 мм чейин, ылымта капталдарында 700-800 мм. Жайдын аягында өтө катуу шамал (ураган) болот. Тоолорунун бийиктиги 3175 мге жетет. Аракеттеги жанар тоолор бар. Жалбырагын күбүүчү жана дайыма жашыл тропик токойлору, саванна мүнөздүү. Антил аралдарында жайгашкан өлкөлөр: Антигуа жана Барбуда, Барбадос, Гаити, Гренада, Доминика Республикасы, Куба, Сент-Винсент жана Гренадина, Сент-Люсия, Сент-Китс жана Невис, Тринидад жана Тобаго, Ямайка, ошондой эле Улуу Британиянын, АКШнын, Франциянын жана Нидерландиянын ээликтери; аралдардын бир бөлүгү Венесуэланын курамына кирет.
Гранит (Оклахома)
Гранит (Оклахома) (Granite) — Оклахома штатынын Greer округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2065 киши. Болжолдуу аянты - 4.1 км². FIPS коду — 40-30950.
Консигнация агенти (фактор)
Консигнация агенти (фактор) – принципалдын (бүтүмкердин) товарын башка мамлекеттин базарында сатуу боюнча өзүнө милдеттенме кабыл алган жак. Кадимки агенттик келишимден айырмаланып, К. а-нин иши консигнация келишиминин негизинде жүзөгө ашырылат.
Стилистика
Стилистика — тил илиминин тилдик карым-катнаштын ар кандай шарттарында адабий тилдин нормаларынын колдонулушун, речтин ар түрдүү стилдерин жана жазуу өзгөчөлүктөрүнүн түрлөрүн иликтеген илим.
Шкиль, Николай Михайлович
Шкиль, Николай Михайлович (1937, Одесса облусу, Великий-Михайловский р-ну, Путилов кыштагы)–геолог, СССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1976). Фрунзе политехника ин-тун бүткөн (1961). Кыргыз ССР геол. башкармалыгынын Түштүк Кыргызстан геол. экспедициясында техник-геолог, Чүй геол. экспедициясында техник-геолог, геолог, Үчкошкон геол. экспедициясында улук геолог, начальник, башкы геолог (1965–92), Кыргызстандагы жаңы табылган кен байлыктарды изилдөөгө ж-а чалгындоого активдүү катышкан. Эмгек Кызыл Туу ордени ж-а медалдар менен сыйланган.
Карышкыр оюн
Шарттары
Оюнчулардын саны 8—16 киши.
Оюн өткөрүлүүчү жер: аянтча, талаа.
Оюнда колдонуучу аспаптар. Чапан, күрмө, тон.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар сырткы кийимдерин чечишип, аларды бүктөп, короодогу койлордой кылып катар коюшкандан кийин эки топко бөлүнүшөт. Андан кийин оюнчулардын макулдашуусу боюнча биринчи топтогулар «койчу», экинчилер «карышкырдын» ролунда болушат.
Оюндун баяны
«Карышкырлар» билдирбей келишип бир же бир канча «койлорду» уурдап кетүүгө аракеттенишет. «Койчулар» «карышкырларды» кубалашып, аларды баш кийимдери менен уруп алганга аракеттенишет. Кармалган «карышкырлар» «койлорго» кошулат. Оюн «карышкырлар» же «койлор» калбай калгыча ойнолот. Оюн 2—3 жолу кайталанышы мүмкүн. «Карышкырлар» же «койчулардын» ролун жакшы аткарган оюнчулардын тобу жеңишет.
Оюндун эрежеси
Кармалган «карышкырларга» кайрадан оюнга кирүүгө, чурулдоого, бир бирине тоскоолдук кылууга, жардам берүүгө болбойт.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күчтүүлүккө, ылдамдыкка тарбиялап, бир нерсеге көңүл коюуга, тартипти сактоого үйрөтөт.
Пьер-Симон Лаплас
Эмгектери
1793-ж. якобинчилердин террорунан сактанып, Парижден качып кетип, «Дүйнөлүк системаны баяндоо" деген илимий популярдуу эмгегин жазат. Бул эмгекте Күн системасы Күндү курчаган ысык газ тумандуулуктан пайда болушу жөнүндө гипотезаны баяндап, "кара туюктун" пайда болушун биринчи айткан. Лаплас XVIII к. чейинки астрономиялык билимдерди чогултуп, бир да формуланы пайдаланбай планеталар жана алардын жандоочуларынын кыймылын, тутулууларды, календарлар жана ташкынды көпчүлүкө жеткиликтүү формада баяндаган. "Асман механикасы жөнүндө трактатында" кудай жараткан деген идеядан баш тартып, бардык кубулуштарду механикалык принциптер менен түшүндүргөн. 1790-ж. өлчөм жана салмак Палатасы түзүлүп, президенттигине Лаплас дайындалат. Аны жетекчилиги менен азыркы физикалык бирдиктердин Эл аралык системасы түзүлгөн. Наполеон Бонапарт 1799-жылы мамлекеттик төӊкөрүш жасап, өзүн Франция республикасынын биринчи консулу деп жарыялайт. Бонапарт Аскердик мектепте окуп жүргөндө Лапластан сабак алып, баллистикадан экзаменди эӊ жакшы тапшырган. Бийлик келгенде мугалимин ички иштер министрине дайындайт. Бул тармакта жасаган реформалары Наполеонго жакпай калып, Лапласты Сенатка которуп, империянын графы титулун берет. 1820-ж. Айдын координаталарын эсептөөнү уюштуруп, түзгөн жаӊы таблицасы чоӊ ийгилике жетет.
Акыркы күндөрү
Өмүрүнүн акыркы жылдарын Лаплас үй-бүлөсү менен жана окуучулары менен Аркайледе өткөрөт. Кирешеси өтө чоӊ болгон менен карапайым жашоону өткөргөн. Кабинетинде Рафаэлдин сүрөтүнөн башка кооздук болгон эмес. 1827-ж. кышында ооруп калып, 5-мартга каза болор алдында: "Билгенимен билбегеним көп экен" деген акыркы сөзү болгон.
Карыпбек Асанов
Асанов Карыпбек (1947-ж. т., Ак-Талаа району, Ичке-Суу айылы) — Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты (1990—95). 1965-ж. Бишкек финансы-кредит техникумун, 1977-ж. К. И. Скрябин атындагы айыл чарба институтун бүткөн. 1965—71,-ж. Ак-Талаа райондук кредиттик, финансылык органдарда, 1971-ж. Жданов атындагы колхоздо улук экономист. 1971-жылдан комсомолдун Нарын обкомунда бөлүм башчы, Кыргызстан КП Нарын обкомунда инструктор, бөлүм башчынын орун басары, облустук айыл чарба башкармасынын начальниги, обкомдун айыл чарба бөлүмүнүн начальниги. "Орто-Сырт" колхозунун башкармасынын төрагасы, 1991—92-ж. облустук Кеңештин төрагасынын 1-орун басары, 1992—93-ж. Кыргыз Республикасынын айыл чарба министри, 1993—96-ж. биргелешкен Кыргыз Агробизнес Компаниясынын координатор-директору, 1997-жылдан Мамлекеттик акционердик "Айыл- техсервис" лизинг компаниясынын президенти. Медалдар менен сыйланган.
Седаты-Томбой
Седаты-Томбой — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Морды-Яха дарыясынын сол жээгинен 250 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Кичи Итатка дарыясы
Кичи Итатка — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Итатка дарыясынын оң жээгинен 18 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Ла-Плата шаары
Ла-Плата шаары – Аргентинадагы порт шаар. Буэнос-Айрес провинциясынын административдик борбору. Пампанын чегинде, Ла-Плата ойдуңунда, Буэнос-Айрестен 56 км түштүк-чыгышта жайгашкан. Калкы 769,7 миң (2010). Жолдор тоому. Деңиз порту (жылына 5 млн т жүк ташылат). Кафедралуу собор (1885), Дардо-Роча пассажы (1883–95), Өкмөт үйү (1880), чиркөөлөр сакталган. Нефть ажыратуу, нефть-химиялык, металл иштетүү, тамак-аш (анын ичинде эт) өнөр жай ишканалары, кеме оңдоочу ири завод иштейт. Университет (анын алдында астрономиялык обсерватория), китепкана, музейлер (анын ичинде дүйнө элдеринин куурчактары, музыкалык аспаптар, почта маркалары жана башка) бар.
Бриан-Келлог пактысы,
Бриан-Келлог пактысы, – Париж пактысы 1928-ж. 27-августта Парижде 15 мамлекет (Франция, АКШ, Германия, Улуу Британия, Япония жана башка) тарабынан кол коюлган жана 1929-ж. 24-июлунда күчүнө кирген. Сунуштун демилгечилери Франциянын тышкы иштер министри А. Бриан жана АКШнын мамлекеттик катчысы Ф. Келлогдун ысымдарынан аталган. Анда улуттук саясатты жүргүзүүнүн куралы катары согушту пайдалануудан баш тартуу макулдашылган. Кийинчерээк пактыга дагы 48 мамлекет кол койгон. Бриан-Келлог пактысы эл аралык укуктун өнүгүүсүндө маанилүү роль ойногон.
Биофизика
Биофизика - биологиялык физика организмде өтүүчү физика жана физика-химиялык процесстерди, организмдердин ультра-түзүлүшүн изилдөөчү илим. Биофизиканын өнүгүшү биологиянын ыкмалары, физика, математика жана химия менен тыгыз байланышта. Биологиянын өнүгүшү менен биологиялык жөнөкөй кубулуштарды түшүнүү үчүн так илимдердин ыкмалары керек экендиги билинген. Азыркы биофизиканын Эл аралык теория жана колдонмо биофизика уюму тарабынан кабыл алынган (1961) негизги тармактары: мол. Биофизика организмди түзгөн макромолекулалардын же алардын комплекстеринин физика жана физика-химиялык касиеттерин, аларда өтүүчү процесстердин өз ара таасирлерин, клеткалык биофизика клетканын функциясынын физика-химиялык негизин, мембраналар менен клеткалык органеллалардын түзүлүшү менен функцияларынын байланыштарын, клеткада өтүүчү процесстердин энергетика менен термодинамикасын, механика жана электрдик касиетин изилдейт. Башкаруу жана жөнгө салуу процесстеринин биофизикасы организмдеги башкаруу системалардын ички байланыштарын изилдейт жана моделдейт, алардын физикалык негизин аныктайт. Булардан тышкары биофизика физикалык факторлордун, иондоштуруучу нурлануунун организмге тийгизген таасирин изилдеп, сезүү органдарынын ишин жана башкаларды физика анализдейт.
Чокой
Чокой - кышында кийилүүчү кончтуу, такасыз, жылуу бут кийим. Материалына карай тери чокой, кийиз чокой деп айырмаланат. Тери чокой көбүнчө бодо малдын чылгый (кээде ийленген), бучкак жана баш терисинен (жыдытылып же жыдытылбай) кончу узун же кыска, тигиштери сыртына келтирилип, ызгыт коюлуп көктөлүп жасалган. Кийгенде кызыл ашыктан кайыш боо (чокой боо) менен байланган. Кийиз Чокой койдун күзгү жүнүнөн басылып жасалып, кээде таманы кийиз же шири менен капталат. Чокойдун чоро чокой, чарбакча чокой, үйүрмө чокой, жеркен чокой, мөкү чокой, тайпак чокой, чанач чокой жана башка түрлөрү болгон.
Борбиева Дамира Балтабаевна
Өмүр таржымалы
Борбиева Дамира Балтабаевна 1940 жылы 28 сентябрда Кыргыз ССР-нин Талас районундагы Чат Базар айылында туулган. Мектепти бүткөндөн кийин Фрунзе политехникалык институттан сүт жана сүт азыктардын технолгиясынын инженердик адистиги боюнча билим алган. Борбиева Д.Б. 80-ден ашык эл-аралык жана республикалык денгээлдеги усулдук эмгектерди, илимий макалалардын автору, алардын арасында 1 монография, патент жана КР нын ББжИ министрлигинин грифи менен орус жана кыргыз тилинде чыккан окуу китептери. Борбиева Д.Б. студенттик илимий иштерине чон көнүл бурат. Анын жетекчилиги астында студенттер илимий изилдөөлөрдү жүргүзүп, илимий практикалык- конференцияларга катышып, макалаларды жарыкка чыгарат.
Эмгеги
1966-1968 жылдары Кыргыз ССР-нин тамак-аш Министрлигинин системасында иштеген.
1966-1969 жылдары Кыргыз ССР-нин Илимий Академиясынын Органикалык эмес жана Физикалык (ОЭжФХ) институтунун аспирантурасын окуган.
1971 жылы кандидаттык диссертацияны жактаган.
1969-1983 жылдары Кыргыз Илимий Академиясынын ОЭжФХ институтунда эмгектенген. 1983-1991 жылдары ФПИ-тун Химия жана химиялык технология кафедрасынын улук окутуучусу;
1991-2007 жылдары – ошол эле кафедранын доценти;
1992-1995 жылдары – КТУ-нин Технологиялык факультеттин деканынын окуу боюнча орун басары;
1995-1999 жылдары – КТУ-нин фундаменталдык илимдеринин факультетинин орун басары;
2009-2012 жылдары – КМТУ-нин технологиялык факультетинин окуу иштери боюнча орун басары;
2007 жылдан азыркы убакытка чейин Химия жана химиялык технология кафедрасынынпрофессору;
2012 жылдан баштап азыркы учурга чейин Химия жана химиялык технология кафедрасынын башчысы.
Сыйлыктары
1995 жылы – “Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнүн отличниги” деген белгини алган;
1999, 2000 жылы – Билим берүү жана илим министрлигинин Ардак грамоталары, КМТУ-нун Ардак грамоталары;
2004 жылы – Профсосюздардын Республикалык комитетинин Ардак грамотасы менен сыйланган;
2012 жылы – КМТУ-нин профессору деген наам берилген.
Коньюнктивит
Коньюнктивит (латынча conjunctivus – бириктиргич) – көздүн бириктиргич кабыгы – коньюнктиванын сезгениши. Көздүн көп кездешүүчү оорусу. Пайда болушуна карата экзогендик жана эндогендик болуп бөлүнөт. Экзогендик Коньюнктивитти түрдүү микробдор, стрептококктор, стафилакокктор, кептөөр таякчасы, гонококктор ж. б., ошондой эле физикалык жана химиялык факторлордун, ультракызгылт көк нурдун, электр тогунун таасири ж. б. пайда кылат. Эндогендик Коньюнктивиттин пайда болушуна жалпы жугуштуу оорулар (кызылча, скарлатина ж. б.), мурун-кулкун, тиш, ичеги-карын, боор оорулары себеп болот. Аллергиялык Коньюнктивит да экзогендик болуп эсептелет. Коньюнктивиттин катуу кармаган жана өнөкөт түрү бар. Катуу кармаган түрүн вирус козгойт. Оору капысынан башталып, көз кызарат, ачышат, көзгө кум түшкөндөй өйкөп, катуу ооруйт. Жарыкты карай албай, көз чылпактайт; көз жапкалары шишимик тартат. Айрым учурда оорулуунун денеси ысып, мурдунан суу куюлат, башы ооруп, уйкусу качат. Өз убагында дарылабай же чала дарылаганда көздүн коркунучтуу ооруларына жана өнөкөт түрүнө өтүп кетиши мүмкүндүк Өнөкөт Коньюнктивитте көз жапкагы салмактанып, сайгылашкансыйт. Көз бир аз кызарат, жаш агып, чылпактайт. Оору көпкө созулат, дарылоодо сезгенүүгө каршы жана ооруну басаңдатуучу тамчылатма дарылар врачтын сунушу менен колдонулат. Көз чылпактаганда бор кислотасынын, марганец кычкыл калийдин эритмелери менен жууш керек. Коньюнктивит жаныбарларда да жолугат.
Акындар чыгармачылыгынын тарыхынын очерктери
Акындар чыгармачылыгыны тарыхынын очерктери 1988-ж. “Илим” басмасынан жарык көргөн. “Очерк” КРУИАсынын ил. кызматкерлери тарабынан жазылган.
Авторлору филология илимдеринин кандидаттары Ж. Таштемиров, С. Байхожоев, С. Мусаев, Ш. Үмөталиев, С. Закиров, Б. Кебекова, К. Кырбашев, илимий кызматкерлер Р. Сарыпбеков жана С. Алиев. “Очерктин” ички структурасы “Легендардык акындар”, “Төкмө акындар”, “Жазгыч акындар”, “Куудулдар”, “Манасчылар” деген түрлөргө бөлүнүп, ар бир бөлүмгө өзүнчө кириш сөз жазылган. Эмгекке эл арасына кеңири белгилүү болгон акындардын портреттери берилген. Мында ар бир автордун өмүр баянына, чыгармачылык жолуна кеңири токтолуп, негизги деп эсептелген чыгармалары илимий талдоого алынган. Жайсаң, Кет Бука, Токтогул ырчы, Асан Кайгы, Балык, Жеңижок, Эшмамбет, Коргол, Калык, Барпы, А.Тыныбек, Т. Боогочиев, О. Бөлөбалаев, А.Үсөнбаев, Т. Шабданбаев, С. Чойбеков, Ы. Борончиев, А. Бердибаев, Т.Тыныбеков, Э. Турсуналиев,Тоголок Молдо , Т. Талканбаев, Ы. Шайбеков, Ш. Токтобаев, А. Жутакеев, Ж. Борсол уулу, Көкөтөй Тото уулу, Карачунак Шылдыр уулу, Куйручук (Кудайберген Өмүрзак уулу), Арзымат уулу, Шаршен Термечиков, Тыныбек Жапай уулу, Шапак Рысмендеев, Сагымбай Орозбаков, Жаңыбай Кожеков, Багыш Сазанов, Жакшылык Сарыков, Молдобасан Мусулманкулов, Дүңкана Кочукеев, Ыбырайым Абдырахманов, Акмат Рысмендеев, Саякбай Каралаев, Мамбет Чокмор уулу сыяктуу акындардын чыгармачылыгы боюнча биринчи ирет жазылган көлөмдүү, мазмундуу фундаменталдуу эмгек адабият таануу илиминде теориялык жана практикалык мааниси зор китеп катары бүгүнкү күнгө чейин кызмат кылып келе жатат.
“Алтын кыз” (драма)
“Алтын Кыз” – драма; кыргыз драматургиясындагы көрүнүктүү чыгармалардын бири. Улуттук көркөм сөз өнөрүнүн жетишкендиги катары Ж. Бөкөнбаевдин бул драмасы кыргыз адабияты менен искусствосунун 1939-ж. Москвада өткөн декадасы учурунда чоң борбордун театр сахнасында коюлуп, орус көрүүчүлөрүнө тартууланган “Алтын Кыз” өз мезгилинин туундусу. Анын негизги конфликтин коомдук эки күчтүн – совет бийлигине, колхоз түзүлүшүнө жан-дили менен берилген эмгекчилер, алардын Чынар, Жапар, Кузнецов сыяктуу өкүлдөрү менен жаңы түзүлүштүн каршылары – басмачылардын ортосундагы күрөш түзөт. “Алтын кызга” сахналуулук (сценичность) мүнөздүү. Анда карама-каршылыктын курч берилиши музыкалык драманын талабына ылайык ыр, бий, оюн, хор басымдуу. Сюжеттин курулушу да кызыктуу. Ал өз ичине авантюралык белгилерди да камтыйт. Буларга кошумча драманын тексти кооз, чечен речитативдерге, көтөрүңкү тирадаларга, аллитерацияга карк ыр саптарга, шурудай тизилген сулуу уйкаштарга, жорго сөздөргө, макал-ылакаптарга, куюлушкан фразеологизмдерге толгон. Сюжеттин борборунда турган алтын кыз – Чынардын образы революциянын, жаңы коомдук түзүлүштүн кыргыздын байыркы жеринде кандай саясий, рухий-нравалык натыйжаны жараткандыгын айгинелеп турат. Чынар совет бийлигинин тушунда тарбияланып өскөн кыз. Ал жаңы түзүлүштү, өзүнүн советтик мекенин чын жүрөгү менен сүйөт, партиянын ишинин акыйкаттыгына, колхоздун элге бактылуу турмуш берерине бекем ишенет. Өзүнүн бараткан жолунун тууралыгына кылчалык шек санабайт. Чынардын образы кыргыз адабиятына совет доордун жаңы кызынын жалпыланган бейнеси катары кирген. Өз мезгилинде “Алтын кыз” кыргыз көрүүчүлөрүнүн арасында чоң кызыгууну жаратып, популярдуулукка ээ болгон.
Колдонгон адабият:
Шериев Ж.. Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994
Гулегина Мария Агасовна
Мария Гулегина (төр. 9-август 1959, Одесса, СССР) — опера ырчысы (сопрано).
Славянофилдер
Славянофилдер -19-кылымдын 40-50- жылдарындагы орустун коомдук жана философиялык ой-пикир багытынын өкүлдөрү.
Грешник-Йоль
Грешник-Йоль — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лек-Нерцета дарыясынын оң жээгинен 40 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 9 км.
Славянофилдер
Славянофилдер батыш европанын өнүгүү жолун кубаттагандар менен талашып-тартышкан. Алардын дүйнөгө көз карашына революцияга терс мамиле, монархизм жана диний-филос. концепциялар мүнөздүү.
Грешник-Йоль
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Славянофилдер
Славянофилдердин көбү келин чыгышы жана социалдык абалы боюнча орто помещиктер болгон. Славянофилдердин көз карашын шптеп чыгууда адабиятчылар, тарыхчылар, тилчилер, акындар, окумуштуулар (А. С. Хомяков, И. В. Киреевский, К. С. Аксаков, В. И. Даль, Ф. И. Буслаев, М. А. Максимович) башкы роль ойногон. «Русская беседа», «Молва», «Парус» ж. б. газета, журналдарды чыгарышкан.
Грешник-Йоль
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :