Тегеран
=Тарыхый музей= Ирандын тарыхый музейинин аянты 2744 квадрат метрди тузүп, Имам Хомейни жана 30 Тир көчөлөрүнүн кесилишинде шаардык сейил багынын маңдайында жайгашкан. Ал эң алгачкы жана эң маанилүү музейлердин бири болуп саналат. Музей экспонаттары, б.з.ч. алты миңинчи жылдан азыркы Ислам дооруна чейинки байыркы доордогу маданиятка жана цивилизацияга таандык. Бул музей өзүнүн тарыхый экспонаттарынын көптүгү, алардын маанилүүлүгү жана табылбастыгы менен дүйнөдөгү эң белгилүү жана маанилүү музейлердин бири болуп саналат. Музей эки кабаттан турат жана биринчи кабатта байыркы доорго таандык экспонаттар көргөзмөгө коюлса, экинчи кабатта Ислам дооруна таандык экспонаттар коюлган. =Зергер буюмдар музейи= Бул музейде баа жеткис, байыркы зергер буюмдар көргөзмөгө коюлган. Бул музей Ирандын акчасынын кепилдиги болуп эсептелинип, Ирандын Улуттук банкынын карамагында. Бул баа жеткис зергер буюмдар 37 бөлүктөн туруп, алардын арасындагы эң баалу деп эсептелинген 182 караттан турган Дарья-е нур (Дарыя нуру) деген кызгылт түстөгү алмаз ташы болуп саналат. Алмаздын бул түрү аалам боюнча эң эле аз кездешкен алмаз. Ал эми экспонаттардын эң ириси Фатхали шах доорунда жасалган “Тахте тавус” (Павлиндин тактысы) болуп эсептелинет. Такты 12 бөлүктөн чогултулуп, 26733 баалу таштар менен жасалгаланган. Музейдин дагы бир ажайып керемети бул 34 тазаа алтындан турган Насердин шахтын глобусу. Глобус 51366 баалуу таштар менен кооздолуп, салмагы 3 кил 656 грамды түзөт. =Килем музейи= Иран килемдери иран элинин өзгөчө бийик бааланган маданияты жана баа жеткис кол өнөрчүлүгүнүн асыл нуска мурасы болуп саналат. Музейде ХVI кылымдан бүгүнкү күнгө чейинки килемдер көргөзмөгө коюлган. Болжол мененИрандын килем кол өнөрчүлүгүнүн шедеври болгон 135дей килем биринчи кабатта көргөзмөгө коюлган. Ирандын килем музейинде фарсы, араб, француз, англис жана немис тилдеринде жазылган 3500 нуска китепти камтыган китепканада бар. Бул бибилиотека бардык изилдөөчүлөрдүн ыктыярына коюлган. Аталган музей Каргар-е шомали көчөсүндө заманбап искусство музейинин жанында жана “Лале” сейил багынын түндүк жагында  жайгашкан. =Башка музейлер= Тегеран шаарында жогоруда айтып өткөн музейлерден башка көптөгөн музейлер бар. Алардын арасынан маанилүсү “Заманбап искусство музейи” болуп саналат. Бул музейде эң маанилүү искусство жарманкелери байма бай өткөрүлүп турат. Андан тышкары улуттук искусство музейинде көптөгөн миниатюралар, баалуу буюмдар, жыгачтан оюлуп жасалган буюмдар, айкелдер жана эстеликтер көргөзмөгө коюлган. Ал эми “Реза Аббас” музейи эки чоң залдан туруп, алардын бири исламга чейинки доордогу (ахеменид, аршакид жана сасанид доорлорундагы), экинчиси ислам доорундагы чебер чыгармачылыктары коюлган. Бул жерде көптөгөн карападан, металлдан жасалган буюмдар, зергер жана токулганбуюмдар, живопись, миниатюралардын түрлөрү коюлган. Музейде Ирандын тарыхый жана маданий тармактарын камтыган 6 миң нуска китептен турган китепкана да бар. “Азади музейи” Азади (Аазаттык) майданынын алдыңкы жагында жайланышкан. Андан тышкары Тегеран шаарындагы көрүнүктүү музейлер катары “почта музейи”, “Дарабад” табият жана жапайы жаныбарлар музейи, “Бехзад” музейи, “этнографиялык музей”, “Айнектен жасалган жана керамика буюмдар” музейлерин атап өтүүгө болот. =Маданий-көргөзмө борборлор= Тегеран шаарында 100 дөн ашык кинотеатр жана театрлар бар. Андан тышкары Тегерандын ар бир райондорунда ар кандай маданий ишмердүүлүктөрдүуюштуруучу б. а. балдар жана жаштар үчүн ар кандай маданий оюн зоокторду өткөрүү, аялдар үчүн килем токуу, сүрөт тартуу ж.б.у.с. кол өнөрчүлүккө үйрөтүү сыяктуу иш-чаралар өткөрүлүп туруучу маданий үйлөр жана имараттар бар. Алардын көрүнүктүүлөрү “Вахдат” концерттик залы. =“Вахдат” концерттик залы= “Вахдат” концерттик залы (котормосу Биримдик деген маанини берет) ал Ирандагы опера жана чоң оркестрлерге ылайыкташкан эң алгачкы концерттик залдардын бири болуп эсептелинип миң адамга ылайыкташкан. Ал эми залдын негизги сахнасынын тегерегинде төрт кошумча сахна салынган. Негизинен бул жерде музыкалык жана театралдык программалар байма бай болуп турат. Бул зал Хафиз жана Энгелаб көчөлөрүнүн кесилишинде жайгашкан. =“Бахр” театры= Бул театр “Вахдат” залына жакын Энгелаб жана Вали Аср көчөлөрүнүн кесилишинде студенттик сейил багынын жанында жайгашкан. Театр өзүнө бир нече залды камтып, кээде кээ бир театралдуу программалар таертын эшик алдында көчөдө да коюлуп турат. =“Бахман” маданият сарайы= Бул сарай Бахман көчөсүндө жайгашып, сарайдын аянты 40 миң квадрат метрди түзөт. Сарайдын ыктыярында театралдык искусство музейи, жайкы зал, кинотеатр, спорт комплекси, театралдык зал жана башкалар бар. =“Хаверан” маданият сарайы= Хаверан маданият сарайы Ирандын маданият сарайларынын эң чоңу болуп эсептелинет. Ал эми мындан тышкары Тегеран шаарынын ири маданий борборлору деп “Бесат” маданий комплекси, “Шафаг” маданият сарайы, балдар жана жаштар үчүн “Балдарды жана жаштарды интеллектуалдуу тарбиялоо сарайы” жана “Балдардын адабий-көркөм чыгармачылыгы борборун” эсептөөгө болот. =Илимий-изилдөө борборлор жана китепканалар= Тегеран шаарында көптөгөн окуу жайлар, илимий-изилдөө борборлор жана китепканалар бар. Ал эми алардын эң маанилүүсү Тегеран мамлекеттик университети, “Шахид Бехешти” университети, “Тарбият-е модаррес” педагогикалык университети, Амир Кабир атындагы университет, Илимий өнөр-жай университети, Шариф атындагы өнөр-жай университети, Таба Табаи атындагы университет, “Тарбият-е моаллем” университети, “Аль Захра” университети, Хажи Насыр Туси атындагы университети, Имам Хосейн атындагы университет, “Паям-е нур” университети жана “Азаде Ислами” университеттери ж.б. болуп саналат. Ал эми эң чоң китепкана бул Иран улуттук китепканасы. Бул китепкананын ар бир бөлүмү ар башка имараттарда жайгашкан. Улуттук китепкананын негизги бөлүмү 30 тир көчөсүндө жана Нияваран аянтынын жанында жайгашкан. Андан бышка Тегеран шаарындагы белгилүү китепканалар: университеттердин жана илимий-изилдөө борборлордун борбордук китепканалары, парламенттик китепкана, маалымат жана илимий документтер борборунун китепканасы, гуманитардык илимдерди изилдөө борборунун китепканасы, “Даерат-уль-маареф” фондунункитепканасы, ири ислам китепканасы жана “Малек” китепканалары болуп саналат. =Соода-сатык борборлору= Тегеран шаары эң ири шаар болгондуктан андагы соода-сатык борборлорго өтө бай келип, алардын түрлөрү да көп. Тегеран шары бир нече райондон тургандыктан, райондордун ар биринин өзүнө караштуу бардык шарттары менен соода-сатык борборлору жана  дүкөндөрү бар, аларга Экбатан, Ку-е Наср, Арйи-шахр, Тажриш ж. б. кирет. Андан тышкары Тегеран шаарында көптөгөн гипермаркеттер жана супермаркеттер бар, алардын филиалдары башка шаарларда жада калса башка мамлектеттерде да ачылган.Мындай супермаркеттерден керектүү буюмдардын баарын тапса болот. Ал эми шаардагы мындай көрүнүктүү супермаркеттер “Годе”, “Шахрванд”, “Рефах”, “Сепах”, “Хайпер Стар”, “Милде нур” болуп саналат. Мындан тышкары ар бир буюм өзүнчө сатылуучу атайы көчөлөр же соода борборлор да бар мисалы Сепахсалар жана Жомхури Ислами көчөсундө жалаң эле бут кийим сатуучу борбор жайгашкан, бул көчөгө барган адамдын бут кийимдин түрүн тандап алуу мүмкүнчүлүгү бар, ал эми Энгелаб көчөсүндө Тегеран университетинин маңдайында - китеп борбору, Сомайе и Бахар көчөсүндө – кичинекей бөбөктөр кийими борбору, Хафих көчөсү менен Жомхури Ислам көчөлөрүнүн кесилишинде алтын жана зергер буюмдар борбору, Вали Аср көчөсүнөн баштап Зардошт жана Жомхури Ислами көчөлөрүнө чейин чоңдордун кийим борборлору жайгашкан. Эмерек сатуучу борборлор Йафтабад районунда, сейрек кездешүүчү көөнө буюмдар борбору – Манучехр көчөсүндө, акча алмаштыруу борборлору – Фирдоуси көчөсүндө, колго жасалган буюмдар – Талегани көчөсүндө, ал эми эркек кийимдер борборлору –Мир Дамад көчөсүндө жана Ариян пассажында ж. б. жайгашкан. =Аянттар жана чоң көчөлөр= Тегеран шаарындагы чоң көчөлөр жана аянттар шаардын көздүн жоосун алган кооз жерлердин  негизгилеринин бири болуп саналат. Мисалга алсак Вали Аср көчөсү. Анын узундугу 17,5 км жетип шаардын түндүгүнөн түштүгүнө чейин жетет. Вали Аср көчөсүнүн жанында агып турган дарыяча, анын кыркаларында тигилген чынар теректер аталган көчөгө өзгөчө сулуулук берип,  көчөнүн көркүн ачат. Көчөнүн түндүк бөлүгү сейилдөө үчүн абдан ыңгайлуу, ал эми Вали Аср майданында жана анын тегерек четинде көптөгөн элдин сейилдеп жүргөндөрүнө күбө боло аласыздар, анткени так ушул Вали Аср майданында шаардагы эң ири соода борбор жайгашкан. Вали Аср көчөсү менен Каргаре шомали көчөлөрүнүн кесилишинде жайгашкан Кешаварз булвары адамдар сейилдеп, эс алуу үчүп ыңгайлаштырылып салынган. Сейил бактын жанынаншаркырап агып турган дарыяча, анын ортосундажайгашкан абдан кооз газондор алардын тегерегинде салынган сейил отургучтары көздүн жоосун алып абдан кооз. =Азади борбордук аянты= Азади майданы жана мунарасы Тегеран шаарынын эң негизги архитектуралык символу болуп саналат. Бул майданда мунарадан тышкары бир нече фонтандар, көптөгөн аллеялар жана орунтуктар да жайгашкан. Азади Азаттык деген маанини билдирет жана азади майданы жана мунарасы улуттук көзкарандысыздыкты билирет. Мунаранын туу чокусуна, 4 лифт жана 286 тепкичтин жардамы менен чыгууга болот. Ал эми мунаранын ичинде эки бөлмөдөн турган музей жайгашкан. Негизи бул мунара күн батып караңгы киргенде маалда абдан кооз ажайып көрүнөт, анткени айланасындагы күйүп турган ар түркүн түстөрдөгү чырактар, музыканын коштоосу менен түркүн өңдө оргуштап атып турган  фонтандар адамдын суктандырбай койбойт. Барынан кызыктуусу мунара Ирандын желегиндеги кызыл, ак жана жашыл түстөргө жамынып, кадимки Иран желегин мунаранын сыртына тартып койгондой кубулуп турат (бул кубулуш ар бир 7 мүнөт сайын алмашып турат). Бул мунараИран архитектору Хоссейн Аманаттын долбоору менен курулуп, Сасанид доорунун жана ислам доорунун архитектурасын айкалыштырат. =Булактар=