cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кыргыз филологиясы факультети
Чыманов Жеңишбек Арыпович – педагогика илимдеринин доктору, профессор. 1955-жылы 7-январда Жети-Өгүз районундагы Жети–Өгүз айылында туулган. Жогорку билимдүү, КМУну 1981-жылы бүтүргөн. 2010-жылы профессор, 2011-жылы педагогика илимдердин доктору, докторлук ишинин темасы: «Орто мектепте кыргыз тилин октуунун лингводидактикалак негиздери». 13.00.02-окутуунун жана тарбиялоонун теориясы жана методикасы (кыргыз тили). Кыргыз Республикасы, Бишкек, 2010-жыл. Илимий иштеринин жыйынтыгынын кыскача мүнөздөмөсү: Кыргыз тилин орто мектепте жана жогорку окуу жайларда окутуунун методологиялык негиздерин иштеп чыгып, окутууну инновациялоонун концепциясын түзүп, жарыялаган. Кыргыз тилин окутуунун лингивистикалык жана дидактикалык негиздерин билим берүүгө, анын ичинде кыргыз тилин эне тил катары окутууга коюлуп жаткан азыркы талаптарга ылайык аныктап, окутуунун активдүү формалары менен интерактивдүү методдорун иштеп чыгып, практикага сунуш кылган. Илимий-методикалык эмгектердин саны: 150дөн ашык илимий-методикалык эмгектери жарыяланган. Алардын ичинде 2 монография, алардын ичинде 2 монография, окуу куралы, 1 окуу китеби, методикалык колдонмосу бар. Ж.Чымановдун жетекчилиги алдында 9 кандидаттык диссертация корголгон жана 5 докторанты бар. Иштеген жери жана кызматы: 1981-жылдан азыркы убакытка чейин Ж.Баласагын атындагы КУУнун кыргыз филология факуультетинде иштеп жатат. 2000-2008-жылдары кыргыз тилин жана адабиятын окутуунун методикасы кафедрасынын кафедра башчысы. Өкмөттүк сыйлыктары: КРнын билим берүүнүн отличниги 2001-ж, Ж.Баласагын атындагы КУУнун эмгек сиңирген кызматкери 2009-ж. Негизги илимий эмгектери: 1.	Байланыштуу кепти окутуунун негиздери.-Б.: 1997.-97б. 2.	Тил илимине киришүү: ЖОЖдор үчүн окуу китеби. – Б.: Эркин-Тоо, 2001.-247-б. (авторлор) 3.	Кыргыз тили:  Сабактын теориясы жана практикасы. Б.: 2007.-100б. 4.	Кыргыз тили: Окутуу методдору. – Б.:2007.-104б. 5.	Кыргыз тили: Сабактын үлгүлөрү жана сабакты талдоонун методикасы.-Б.: 2009.-64б. 6.	Кыргыз тилин окутуунун теориясы жана практикасы.-Б.:2009.-488б. 7.	Ж.Баласагын атындагы КУУнун мамлекеттик жана расмий тилде иш кагаздарын жүргүзүүнү үлгүлөрү. Б.:2010.-218б. (авторлор). 8.	Кыргыз тилин эне тили катары окутуунун предметтик стандарты (5-9, 10-11-класстар). Б.-2005-128б. (авторлош) 9.	Кыргыз тилинин программасы 5-9-класстар. Б.: 2015.-130б. 10.	Кыргыз тилин эне тили катары окутуунун методологиясы. Б.:2015.-320б.
Джумаев Мырзабек - филология илимдеринин доктору, профессор. Джумаев Мырзабек 1950-жылы 17-ноябрда Сокулук районундагы  Төш-Булак айыл аймагындагы (мурдагы Белогорка) Бөрүлү айылында жумушчунун үй-бүлөсүндө туулган. 1976-жылы СССРдин 50 жылдыгы атындагы КМУнун филология факультетинин кыргыз филологиясы бөлүмүнө окууга өтүп, окууну артыкчылык диплому менен 1981-жылы аяктаган. 1989-жылы кандидаттык диссертациясын жактап, филология илимдеринин кандидаты окумуштуулук даражасына ээ болгон. 2014-жылы доктордук диссертациясын жактап, доктордук даражага ээ болгон. Билим берүүнүн отличниги, КРнын Билим берүү жана илим министрлигинин Ардак грамотасы менен сыйланган. И. Арабаев атындагы КМУнун ректораты тарабынан Ардак профессору наамы берилген. Байсабаев Бектурсун Ашымович – филология илимдеринин кандидаты, доцент 	Байсабаев Бектурсун Ашымович, 1950-жылы 15-ноябрда Кыргыз ССРинин Кант районундагы Алмалуу айылында колхозчунун үй-бүлөсүндө туулган. 1973-жылдын август айында Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетинин «кыргыз тили жана адабияты» адистигине окууга өтүп, аны 1978-жылы ийгиликтүү аяктаган. Окууну бүткөн соң ушул эле окуу жайдын кыргыз тилин жана адабиятын окутуунун методикасы кафедрасына кызматка алынып, лаборанттан баштап кафедранын профессору кызматтарында иштеп келди. 2004-жылдын февралынан Ж.Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин Мамлекеттик жана расмий тилдер борборунда директор, 2005-жылдын февраль айынан 2008-жылдын март айына чейин Кыргыз улуттук университетинин мамлекеттик тил проректору кызматында иштеген. 2008-2009-жылдары кыргыз тилин жана адабиятын окутуунун методикасы кафедрасында профессор болуп иштеген. 2009-жылдын март айында кыргыз филологиясы факультетине декан болуп шайланып, 2014-жылдын июнь айына чейин иштеп, 2014-жылдын июнь айынан 2015-жылдын август айына чейин кыргыз филологиясы факультетинин кыргыз тилин жана адабиятын окутуунун методикасы кафедрасынын башчысы болуп эмгектенген. 2015-жылдын август айында КУУнун Кыргыз-Кытай институтунун директору кызматына дайындалып, аталган институт факультет болуп өзгөртүлүп түзүлгөндөн баштап 2017-жылдын февраль айына чейин Кыргыз-Кытай факультетинин деканы болуп иштедим. Азыркы учурда филологиялык билим берүүнүн технологиялары кафедрасынын профессору.
Дареги: 720033, Бишкек ш., Манас көч., 101. Тел.: (0 312) 61 44 93, (0 312) 61 44 90                                                                                	       E-mail: Ky@university.kg
Пичуг
Пичуг (Пычуг) — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Түштүк дарыясынын оң жээгинен 258 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 62 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тагай конфедерациясы
Тагай конфедерациясы — XVIII кылымдын орто чени - XIX кылымдын биринчи чейрегине чейинки мезгилде жашаган, Кыргызстандын түндүк-чыгыш аймактарын жердеген кыргыз урууларынын бирикмеси. Убагында кытайлар тарабынан Чыгыш буруттары деп аталган, Кокон хандыгына киргенге чейин дээрлик 70-90 жылча, Батыш-кыргыздары менен удаа эле көзкарандысыз бирикмени түзүп турушкан.
Ата журтту кайтарып алуу
1680-жылдын аягы – 1690-жылдын башталышында калмак баскынчылыгына туруштук бере албаган, калмактарга жакын жайгашкан айрым кыргыз уруулары түштүк-батыш тарапка көчүүгө мажбур болушкан. Бул уруулардын көбүнчөсү тагай тектүү уруулар менен айрым сол уруулар болгон жана Фергана өрөөнүнөн Гиссар, Кулябга чейинки жерлерге киришкен. Ушундан тарта, алар мусулман журттарынын калмактарга каршы күрөшүнүн активдүү катышуучары катары тааныла баштаган. Бул күрөштүн көрүнүктүү жетекчилеринин бири болгон Мааматкул бий 1732-жылдар чамасында Кетментөбө өрөөнүнө кыргыздарды топтоп, калмактарга каршы күрөштү уланткан. Ушул мезгилде Кетмен-Төбөдө Мааматкул бий башында турган түндүк кыргыз урууларынын өз алдынча чакан конфедерациясы – мамлекет түзүлүшү калыптанган. Мааматкул бийдин байтактысы ошол өрөөндүн Коңурөгүз деген жеринде жайгашып, солто уруусунун башчысы Кошой бий анын жардамчысы болгон. Өрөөн табигый чепке окшош болгондуктан калмактарга каршы аскердик иш-чараларды жүзөгө ашырууга жана уруулардын саясий биригишине ыңгайлуу мүмкүнчүлүк түзүлгөн. 1740-жылдын 2-жарымында Мааматкул бийдин жана Кошойдун жетекчилиги менен калмактардын күчтөрү топтолгон Таластын оозу Капкага, Чүйдүн Каракыштагына, Сокулукка жана Акбешимге кыргыз кошуундары чабуул коюп, Алатоону баскынчылардан бошотуу процесси башталган. Жуңгар хандыгынын Цин империясы тарабынан жок кылынышына чейин кыргыздар Талас, Жумгал, Атбашы жерлерин ээлеп калууга жетишип калышкан эле.
Цин империясын таануу
50-жылдардын ортолорунда Цин империясынын калмактарга келтирген чоң кыргыны жана артынан Чыгыш Түркстанды каратып алуусу коңшулаш мусулман журттарына чоң коркунуч алып келген эле. Ушул окуялардан кийин Казак хандыгы, Кокон хандыгы сыяктуу эле Батыш кыргыздары (1759) менен Арка кыргыздары (1758) да Цин империясынын үстөмдүгүн убактылуу таанууга аргасыз болушкан. Бул мезгилдерде теңиртоолук кыргыздар географиялык шарттан улам 4 бирикмеге бөлүнүп тураары; Чыгыш (арка) кыргыздары, Батыш кыргыздары, Каратегин кыргыздары (башчысы Кожомжар бий) жана Кашкар атрабындагы кыргыздар (Ациму? бек ж. б.) болгондугу кытай булактарында катталып калган.
1758-жылы цин генералы Чжао Хуей Санташ аркылуу Аркалык кыргыздардын жергесине кирип келип, эң алгач Түлкү баатыр менен Үкүгө жолугуп, анан башка бардык улук бийлерди Цинге баш ийүүгө чакыргын. Кыргыздардын Цин бийлигин таануусу автономдук түрдө болгон, бирок, бул деле беш жылдан ашпаган убакытка чейин созулган. Ошол мезгилдердеги кыргыздар жана алардын жерлери тууралуу кытайлар тарабынан бир топ маалыматтар чогултулган.
Бул мезгилде кыргыздардын Цин империясына болгон алгачкы элчилигинде Черикчи бий, Түлкү бий жана Нышаа баатырлар болгон. Ысыккөлдүн Цин империясынын карамагынан кыргыздардын карамагына өтүшүнө Черикчи бийдин салымы чоң болгон.
Келишпестик жылдары
Кыргыз-казак жерлеринде кытай бийлигинин таасири анча болбогондуктан, кыргыздар менен казактар өзалдынча жер ээлөөнү уланта беришкен эле. Мисалы, 60-жылдардан баштап Атаке баатыр, Бердике ж. б. баатырлардын башчылыгындагы кыргыздар Чүй, Кемин, Ысыккөл аймактарын ээлеп, кыргыздар көчүп келе башташкан. Бул аракеттердин аягы кыргыз-казак чегара маселесине барып такалган. 1765-80-жылдар бою кыргыз-казак ортосунда бир канча чабыштар жүргөн.
1774-75-жж. Казак хандыгынын ханы Абылай хан аркалыктардын чоң бийи Жайыл хандын өлүмүнө себеп болгон "Жайылдын кыргыны" салгылашын ишке ашырат.
Кыргыздардын кийинки чоңу Хан Садыр Абылайга карата катуу каршылык көрсөткөн саясатты жүргүзгөн. Акыры 1759-жылы Абылай хан аны да туткундап өлтүрүүгө жетишкен соң, аркалык кыргыздар анын бийлигин таанууга аргасыз болушкан. Көп өтпөй, 1781-жылы Абылай хан каза табып, кыргыз-казак ортосундагы кагылыштар кайрадан жанданган.
Бейпил жылдар
90-жылдардан - кийинки кылымдын алгачкы жылдарына чейин бул бирикменин чоң бийлик орду Мааматкул бийдин небереси Эсенгул бийде болгон. Анын 1891-жылы Кокон ханы Нарбото бийге элчи жөнөткөндүгү маалым.
Соңку убактарда бул аймакта Тайлак баатырдын ишмердүүлүгүнү кеңири тааныла баштаган.
1831-жылы кыргыздар Кокон хандыгынын курамына кирген. Мындан тарта, экиге ажыраган кыргыздар бир мамлекеттин курамында жакындашуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болгон.
Административдик түзүлүш
XVIII кылымдын 50-жж. Арка (чыгыш) кыргыздары оң (тагай уулдары) жана сол болуп экиге бөлүнгөн жана жалпысынан 15 уруудан (бешөө сол, оноо оң) турган. Алардын чоң бийи бир эле учурда оң бөлүктүн жана өзүнүн уруусунун улук бийи болгон Мааматкул бий болгон. Ага сол бөлүктүн чоң бийи Каработо бий да баш ийген. Каработо бийге баш ийген сол бөлүк негизинен Таласта орун алып, төрт уруудан; саруу (Акбай), кытай (Каработо бий), кушчу (Майтак), кытай-кушчулардан (Эшбото) турган. Оң бөлүккө болсо саяк (Арзымат бий), чекир саяк (Түлкү бий), сарыбагыш-бугу (Черикчи бий) ж. б. кирген.
Интернеттеги шилтемелер
http://www.history.krsu.edu.kg/index.php?option=com_content&view=article&id=382%3A--xviii-&catid=24&Itemid=56&limitstart=2
Чыкта
Чыкта – кулунду желеге байлоодо нокто менен желени бириктирүүчү тээктүү жип. Ал кулунду желеге байлоо же агытуу ишин жеңилдетет. Койдун кылчык жүнүнө жылкынын кылы кошо эшилген бышык жиптен жасалат.
Абсорбциялык спектроскопия
Абсорбциялык спектроскопия  – ар түрдүү агрегаттык абалдагы заттар атомунун ж-а молекулаларынын электоромагниттик нурду сиңирүү спектрлерин изилдейт. Жарык булагынын интенсивдүүлүгү изилденүүчү чөйрөдөн өткөндө, заттардын ички энергиясынын ар түрдүү формасына өтүүсүнүн натыйжасында азаят. Зат жарык сиңирүү жөндөмдүүлүгү негизинен атомдун ж-а молекуланын электрондук түзүлүшүнө, ошондой эле түшкөн жарыктын толкун узундугуна, уюлдануусуна, чөйрөнүн калыңдыгына, заттар концентрациясына, темппературасына, электрдик ж-а магниттик талааларга көзкаранды. Заттар сиңирүү жөндөмдүүлүгүн ченөө үчүн спектрофотометрди колдонушат. Сиңирүү жөндөмдүүлүгүн мүнөздөөдө экстинкциянын коэффициентин же жарык сиңирүү ж-а оптикалык тыгыздык А=IgJo/J, о. эле өткөрүүнүн чоңдугу T=J/Jo колдонулат. А. с-ы колдонуу Бугер-Ламберт-Бээр бириктирилген законуна негизделген: J=Jo exp(-l), J ж-а Jo өткөн ж-а түшкөн жарыктын интенсивдүүлүгү, l-катмардын калындыгы; с-заттын концентрациясы, -сиңирүүнүн молярдык коэффициенти (эгерде моль/л м-н көрсөтүлсө). Сиңирүүнүн спектри, түрдүү заттын атомдорунун ж-а молекулаларынын жаратылышы ж-а агрегаттык абалы м-н аныкталат. Сиңирүүнүн спектрлери б-ча заттарга сапаттык ж-а сандык анализ жүргүзүлөт (к. фотометрдик анализ, атом-абсорбциялык спектрдик анализ). Абсорбциялык спектроскопия зат түзүлүшүн изилдөөдө да колдонулат. Процессти суюк чөйрөдө изилдөөдө анын эффективдүүлүгү, интенсивдүүлүгү өзгөрүшү ж-а сиңүү тилкесинин түрү б-ча, сиңген жарыктын бөлүкчөлөрүнүн курамынын ж-а түзүлүшүнүн өзгөрүлүшүнө баа берүүгө болот.
Коян (Калтасин району, Башкыртстан)
Коян — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Калегин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 222  киши. Почта индекси — 452872, ОКАТО коду — 80233815003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Чаар-Кудук коргошун кени
Чаар-Кудук коргошун кени Ысык-Көл облусунун Түп районунда, Каракол шаарынан чыгыш тарапта, Жыргалаң жана Каркыра сууларынын аралыгында, деңиз деңгээлинен 2960–3370  м бийиктикте. Кен илгертен жергиликтүү элге белгилүү. 1953–55-жылдары чалгындалган. Кен аймагы Таш-Көмүр мезгилинде пайда болгон терриген катмарлары, акиташ теги жана гипстик горизонттордон түзүлгөн. Стратифицирленген руда горизонттору акиташ тектеринин арасында жатат. Руда тулкуларынын калыңдыгы 0,75–5,7 м жана алар галениттен, кальциттен, бариттен турат. Коргошундун рудадагы орточо өлчөмү 1,54–4,17%. Руданын запасы С1 жана С2 категориясы боюнча 1314,55 миң т, коргошундун баланстан тышкаркы запасы С1+С2 – 61290 т, күмүштүкү – 22,619 т.
Төмөнкү Синьга (дарыя)
Төмөнкү Синьга — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Бочанка дарыясынын оң жээгинен 36 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы Есет дарыясынын куюлушунан Тура дарыясы, Тавда дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жети
Жети - кыргыздарда жана Евразиянын башка калктарында, араб элдеринде (семит элдери) эзелтеден ыйык маанини туюндуруп келген сан, санак. Ыйык сан Саян-Алтайдагы, Монголиядагы байыркы кыргыз, түрк рун сымал жазууларда да эскерилери маалым. Күл Тегиндин эстелигинде анын (ханзада Күлтегин) жылдын он жетинчи күнүндө, кырк жети жашында көз жумгандыгы, жыйырма жетинчи күнү жерге коюлуп, эстелик жетинчи айдын жыйырма жетисинде тургузулгандыгы баяндалат. Кыргыздарда да эзелтеден жети атаны билүү, бабалардын арбактарын урматтоо салты сакталып келет. Ал эми алтайлыктарда жети атадан кийинки бабалардын атын атоого табу (тыюу) салынган жана башкалар. Жети - символикалык ыйык санды, тагыраак айтканда, уруу союзун, бирикмелердин да аталышын аныктап келет. 11-к. автор фарси Гардизи 8-9-кк. Ибн Хордадбек, Джейхани ибн-Мукаффалардын маалыматтарына таянып, кимактар жөнүндөгү төмөнкү уламышты кагаз бетине түшүргөн: «Шад дегенге оболу жети киши, андан соң жети жүз киши өз уруу жетекчилери менен келишти, алар: имек (йемек), татар, кыпчак, ланиказ, ажад, ими». Байыркы кимак-кыпчак уруулук бирикмеси жети уруудан турган. Тувадагы байыркы кыргыздарга таандык Төр Апа Ичреки аттуу атактуу жоокерге арналып тургузулган эстеликте (9-10 кк.)«... жети бөрү өлтүрдүм...» - сыяктуу саптар бар. Бул атактуу жоокердин бир эле учурда шамандык (бакшылык) кызматты да аткаргандыгы баяндалган. «Жети бөрү» термини «жети баатыр», «жети уруу» дегенди билдирген. Буга бүгүнкү хакастардын курамындагы «чити пүүр» уругу (сөөгү) мисал боло алат.
Меланопсистер
Меланопсистер (лат. Melanopsis) — өзөндө жашоочу үлүлдөрдүн бир уруусу.
Буденный Семен Михайлович
Буденный Семен Михайлович (13 (25). 4. 1883, Козюрин хутору, азыркы Ростов обл. Пролетарск району, - 26. 10. 1973, Москва) - советтик аскер жана мамлекеттик ишмер, Граждандык согуштун баатыры, Советтик Союзунун маршалы (1935), үч жолу Советтер Союзунун Баатыры (1958, 1963, 1968). 1932-ж. М. В. Фрунзе атындагы Аскер академиясын бүтүргөн.
Жети Ленин ордени, 6 Кызыл Туу, 1-дараж. Суворов ордени, Азерб. ССРинин Эмгек Кызыл Туу, Өзбек ССРинин Эмгек Кызыл Туу ордени, МЭРдин ордендери, Кызыл Туу ордендүү аскердик алтын курал, Кызыл Туу ордендүү революциялык ардактуу тапанча, СССРдин герби түшүрүлгөн ардактуу курал-кылыч жана көптөгөн медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Арпа мөңгүсү
Арпа мөңгүсү – Ички Теңир-Тоодогу өрөөн тибиндеги мөңгү. Фергана тоотиз мегинин түндүк-чыгыш капталында. Узундугу 3 км, аянты 3,3 км2. Жылаңач менен Кичи Каракамандын (Арпанын оң куймалары) аралыгындагы өзөндүн төрүндө жайгашкан. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4600 м, этеги 3640 м бийикте жатат. Көптөгөн жаракалар менен тилмеленген. Үстүнкү бетинин 30–50%тейи мореналар менен капталган. Мөңгүдөн башталган суу Арпага сол жактан куят.
Хараре
Хараре Африкадагы бир шаар, жана Зимбабвенин борбор шаары.
Тарыкы
...
Географиясы
...
Экономиясы
...
Бааны дифференциациялоо
Бааны дифференциациялоо бирдей продукцияга ар кыл баа ченин коюу. Мында ишканага тиешесиз экономика, табигый, аймак шартына байланыштуу продукция чыгаруу, сатуу чыгымынын түрдүүлүгү, продукциянын сапаты эске алынат. Бааны дифферанциалоо ишканалардын киреше деңгээлин теңдемелейт, бул көбүнчө даярдоо ишканаларына (жыгач даярдоо жана башка), ошондой эле бир катар иштетүүчү тармактарга (ун тартуу, пахта тазалоо жана башка) тиешелүү.
Керман
Керман – Ирандын түштүк-чыгышындагы шаар. Керман останынын (административдик-аймактык бирдик) административдик борбору. Кухбенан кырка тоосунун этегинде, деңиз деңгээлинен 1900 м бийиктикте жайгашкан. Калкы 521,7 миң (2008). Жолдор тоому. Кум – Керман темир жолунун акыркы пункту. Аэропорту бар.
Алгач Геродоттун эмгектеринде эскерилет. 1298-ж. «Марко Поло китебинде» сүрөттөлгөн. 1720-ж. афгандардын убактылуу бийлиги үстөмдүк кылган. 1791–94-жылдары курддар династиясынын акыркы резиденциясы. 1842-ж. кажарлар бийлигине каршы Ага-хан I жетекчилик кылган исмаилиттер көтөрүлүшүнүн борбору болгон. Үч кумпалуу Шах (11–12-кылымдар), Соборлуу (14-кылым) жана Па-Менар (1390) мечиттери, Кожо-Атабек мавзолейи (12-кылым), Гомбеде-Жабалие мунарасы, Ибрагимхан медресеси (1816—17) жана Вакиль базары (19-кылымдын 2-жарымы) сакталган. Университет, музей (этнографиялык ж. б.) бар. Текстиль (жүн кездеме), тамак-аш, курулуш материалдар өнөр-жай жана хна өндүрүшү жана Керманга жакын жерде жез иштетүүчү комбинат (Серчешме) иштейт. Салттуу кустардык өндүрүшү жана кол өнөрчүлүк (килем токуу, көркөм карапа ж. б.) өнүккөн. Кермандын айланасынан таш көмүр, темир казылып алынат. Кермандан 35 км түштүктө Нуроддин Ниматолла мавзолейи (19-кылым; Махан шаар айланасында) жана Жебели-Санг кумпалуу мавзолейи (таштан курулган; 1213) жайгашкан.
Кара ооздор
Кара ооздор (лат. Melanostomiatidae) — меланостома сымалдуулар океан балыктарынын бир тукуму.
Авогадро саны
Авогадро саны  – 1 моль зат структуралык элементтеринин (атом, мол., ион ж.б.) саны. А. с. Авогадро ысымынан аталган; белгилениши –NА А.с.- физ. турактуу сан ж.б. физ. турактуу сандарды (Больцман турактуулугу ж.б.) аныктоодо пайдаланылат. Авогадро санын аныктоонун эң жакшы методу, белгилүү моль сандагы татаал заттын электролиттик ажыроосуна кеткен электр зарядын ж-а электрондук зарядын аныктоого негизделген. Авогадро санынын эң туура мааниси (1980) NA – 6,022045 (31)• 1023 моль-1.
Колдонулган адабияттар
Химия: Энциклопедиялык окуу куралы/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш С. Адылов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 422 б. ISBN 9967-14-021-6
Буж
Буж (фр. bougie - зонд, медицинада) - түтүк түрүндөгү мүчөлөрдү (заара чыгаруучу канал, кызыл өңгөч ж. б. ) кеңейтүү жана изилдөө үчүн колдонулуучу ичи көңдөй, жумуру түтүкчө. Буж каучук, пластмасса же металлдан жасалып, жоондугу, формасы жана узундугу түрдүүчө болот. Ал урологияда заара чыгаруучу каналды кеңейтүү үчүн пайдаланылат. Буж кулак, көмөкөй, кекиртек, кызыл өңгөч жана кан тамыр Буждарына бөлүнөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Көлөмдүк анализ
Көлөмдүк анализ (титриметрия) – аныкталуучу зат менен эритмеде же газ фазасында реакцияга кирген реагент санын өлчөөгө негизделген сандык анализ түрү. Буга титриметрия жана газ анализи кирет. Титриметрияда аныкталуучу зат менен реакцияга кирген титрант көлөмүн өлчөйт. Титрант деп реагент концентрациясы белгилүү болгон эритмесин атайт. Титрант аныкталуучу зат эритмесине бюретка аркылуу, тамчылатып кошуу процессин титрлөө деп атайт. Титрлөөнү эквиваленттик чекитке, б. а. реакция бүткөн учурга чейин жүргүзөт. Аны индикатор жардамы менен аныктайт. Титрлөөгө сарпталган титрант көлөмү жана концентрациясы аркылуу зат саны табылат. К. а. колдонулуучу реакциялар түрлөрүнө карата к-та-негиздик, окистендирип-калыбына келтирүү, чөкмөгө чөктүрүп жана комплекстик бирикмени пайда кылып титрлөө методдору бар. Газ анализинде газ аралашмасындагы аныкталуучу газды тандап сиңдиргич сорбентке сиңдирип алгандан кийин аралашманын баштапкы көлөмүнүн азайышы б-ча анын көлөмү табылат. Көлөмдүк анализ масс. анализге караганда бат аткарылат, татаал аспаптарды талап кылбайт. Анализ жыйынтыгынын тактыгы 0,1 % түзөт.
Парадигма (лингвистика)
Парадигма (лингвистика) - (грек, paradeigma - үлгү, мисал) – Каралып жаткан бирдиктердин кайсы деңгээлге тиешелүү экендигине карай морфологиялык Парадигма, синтаксистик Парадигма лексикалык Парадигма жана сөз жасоонун Парадигма деп бөлүнөт. Принцибинде, бир эле Парадигмага бир объектиге же кубулушка: мааниге, кырдаалга, сөзгө, сөз тобуна туура келген тил бирдиктери бириктирилет. Морфологиялык Парадигма грамматикалык категориялардын (род, сан, жөндөмө ж.б.) реализацияланышын, лексемалардын бардык грамматикалык өзгөрүүлөрүнүн жалпылык идеясын көрсөтүп инварианттуу (уңгу, негиз) белгини алып жүрүүсү менен мүнөздөлөт. Лексикалык Парадигма түшүнүгү ар түрдүүчө түшүндүрүлөт. Көпчүлүгү семантикалык жалпылыкка ээ болгон, грамматикалык жактан бир бүтүндүккө бириккен сөздөрдүн биримдиги катары кабыл алышат. Бир лексикалык Парадигма сөздүн маанисинин жалпы семантикалык белгилеринен гана эмес, айырмалоочу белгилеринен да байкалат. Азыркы тил илиминде сөз жасоонун Парадигма деген түшүнүк кеңири жайылган. Сөз жасоонун Парадигмде деривациянын тигил же бул деңгээлинде түзүлгөн бир уңгулуу түзүлүштөрдү белгилешет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Энрике Иглесиас
Дүйнө жүзү боюнча Иглесиас 159 миллиондон ашык үн жазууларын сатып, ал Эң көп сатуулары болгон испан ырчысы болгон.Баардык Billboard чарттарында Иглесиас 150 эң мыкты хити болгон. Иглессиастын беш сингли Billboard Hot 100 чартында эң жогорку орундарды ээлеген, анын ичинден экөөсү биринчи орунга татыган, ошондой эле ал Billboard's Hot Latin Tracks чартында 27 ыры биринчи орунга татыган. Ошондой эле анын көптөгөн хиттери чарттардын биринчи орундарынын узак мөөнөткө ээлеген. Иглесиас башка эркек артисттерге салыштырмалуу Billboard бий-музыка чартына биринчи орунду ээлеп 14 чыгармасы кирген.
Бивэркрик (Огайо)
Калкы - 45193 киши. Болжолдуу аянты - 68.4 км². FIPS коду — 39-04720.
Баа түзүлүшү
Баа түзүлүшү — товар баасынын, бүтүндөй эле баа системасынын калыптануу процесси.Азыркы кыргыз экономикалык системасында баа эркин атаандаштык жана өндүрүштүк башаламандыктын шартында талап менен сунуштун, нарк мыйзамынын таасиринен улам түзүлөт.
Имангүл (Туймазин району, Башкыртстан)
Имангүл — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Жогорку бишиндин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 127 киши. Почта индекси — 452780, ОКАТО коду — 80251810003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Аралыктан (дистанттык) окутуу
Заманбап глобалдуу аудиториянын жаны мүмкүнчүлүктөрүнө кирүүгө дүйнөлүк желе же интернет чоң жол ачууда. Интернет бул академиктер, илим изилдөөчүлөр, студенттер, үчүн лабораторияларда, офистерде, класстарда калаберсе жеке үйлөрдө да колдонууга мүмкүн болгон билимдин жана илимдин булагы болууда.
Кыргызстанга интернеттин келгенине аз эле убакыт болсо да, Орто Азия өлкөлөрүнө салыштырмалуу бул багытта чон жетишкендиктерге жетише алды. Кыргызстанга салыштырмалуу кошуна республикаларыбыз болгон Өзбекстан, Казакстан жана Түркменстанда интернет колдонуучуларга бир аз чектөөлөр коюлган. Интернетке кеңири жол ачуу бул Кыргызстан үчүн биринчи кезекте дүйнөдө тездик менен өнүгүп келе жаткан илимий-техникалык жетишкендиктерге прогрессивдүү кадам деп айтууга болот.
Азыркы учурда интернеттен ар тараптуу маалыматтарды алууга мүмкүнчүлүктөр бар. Илим, техника, экономика, медицина, билим берүү жана башка толуп жаткан тармактар боюнча маалыматтарды алууга болот. Булардын ичинен интернеттин билим берүү тармагында канчалык орду бар ошону карап көрөлү. Учурда интернеттен билим берүү тармгында көптөгөн интернет баракчаларды табууга болот. Алар негизинен электрондук почта менен же болбосо атайын шарты бар каттоодон өтүп андан кийин керектүү маалыматты алуу мүмкүнчүлүгүндө. Мындай маалымат алмашуу да белгилүү бир өлчөмдө жакшы жыйынтыктарды берет. Ал эми экономикалык жактан жетишкен өлкөлөрдө билим берүүнүн бул түрү алда канча алдыда. Алар видео лекциялар, реалдуу убакытта (бир мезгилде) окутуучу менен окуучу бири бирин көрүп да, сүйлөшүп да маалымат алмаша алышат.
Бул деген текст түрүндө маалымат алмашууга караганда (виртуалдык окутуучу менен окуучунун) байланышын реалдуулукка абдан эле жакындатат. Америкада чоң-чоң илим изилдөө уюмдары интернеттин мындай мүмкүнчүлүгүн мурдатан эле колдонуп келет. Чакан аймактуу Кыргызстан үчүн интернеттин мындай түрү болгон корпоративдик түйүн же кыскача Intranet тармагын түзүү анчалык деле кымбатка турбайт. Мындай түйүндү азырынча Кыргызстандын алты областындагы окуу жайларда бирден интернет класс ачып андагы компьютерлерди жалпы бир түйүнгө бириктирүү менен баштаса болот. Интернет бул эмне? Интернет - бул миллиондогон компьютер колдонуучулардын бири бири менен байланышы жана дүйнөлүк ресурстардан маалымат алууга мүмкүн болгон глобалдуу «Түйүндүн Түйүнү».
Мугалимдер жана студенттер дүйнөлүк эң чоң архивдерге, космостук борборлорго, спутниктик метеостанцияларына жана башка миңдеген билим берүү жана илим изилдөө булактарына кирүүгө мүмкүндүк ала алышыт, Интернет - жогорку окуу жайлар, колледждер, мектептер керектөөчү инфраструктура, себеби компьютер аркандай тексттерди, үндөрдү схемаларды, сүрөттөрдү камтыган тоталдык технологиялык машина болуп калды. Эми бир жактуу болгон телевизиондук системаларга же башка кымбат технологиялара жана студенттин атайын даярдалган окуу лабораториясына келип маалымат алуусунун зарылдыгы жок. Интернет билим берүү тармагында: Дистанттык окуу интернеттин дагы бир кызматы, бул билим алуу жана үйрөнүүнүн инструменти десек болот. Дистанттык окуу, интерактивдүү режимде эки же андан көп адамдын, эки же андан көп жерден бири бири менен байланышы. Дистанттык окуу билим берүүнүн эффективдүү жана сапаттуу чөйрөсү. Интернет дистанттык окууда эң керек болгон абдан көлөмдүү болгон ресурс.
Маалымат супермагистралы мугалимдер менен студенттерди өз класстык бөлмөлөрүнүн башка жерлердеги билим булактарына жана башка адамдар менен маалымат алуусуна көмөкчү болот. ISTE http://www.iste.org  коому кибермейкиндик болгон интернеттин чексиз ресурстарын мугалимдер менен студенттер үчүн керектүү китептердин тизмесин чогултту. Бул түйүн жер шарынын окуучуларын бириктирет. Бирок бардык эле өлкө бул түйүнгө кирген эмес. Ошондой болсо да көптөгөн өнккөн жана өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдө түйүндүн табууга болот. Бул деген ар түрдүү студенттердин чектөөсүз билим алуусунун тенденциясын бере алат дегендик. Эл аралык Telecomputing Консорциум коому «Калыбына келип жаткан энергияны колдонуу» деген темадагы дүйнөлүк класс-проекти 1997-желы өткөрдү. Бул жөнүндө http://WWW.itc.org/wcl97 дарегиндеги архивден маалымат алса болот. Дистанттык окуудагы негизги керектелүүчү нерсени айтсак ал компьютердик үйрөтүүчү программалар. Азыркы тез чабытта өнүгүп келе жаткан билим технологияларынын арасында компьютердик телекоммуникациалык түйүндөр келечектин талабына ылайыктуураак болууда.
a. Global School House Foundation - http://www.gsh.org b. The Well Connected Educator - http://www.gsh.org/wce c. Glossary of Terms Used in Internet and Distance Education: http://www.friend.ly.net/user-homepages/b/braatz/archives/glossary.htm d. About Distance Education - http://www.friend.ly.net/user-homepages/b/braatz/archives/disted.htm e. Educational Development Center: - http://www.edc.org f. Teachers on the Internet - http://www.gsh.org/wce/archives/aruntchr.html g. Internet Technical Academy Newsletter for Education Network, Administrators- newsletter h. American School Directory - http://www.asd.com i. The Young Adult Library Services Association - http://www.yalsa.org j. Education Development Center - http://www.edc.org
Торней-Кикя дарыясы
Торней-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Ширта дарыясынын оң жээгинен 50 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жамандык
Жамандык – салттуу турмушта зээнди кейитчү, кайгы, капа алып келүүчү турмуштук кырдаал. Ага өлүм, кырсык, жут ж.б. кирген. Жамандык башка келсе тууган-урук тикесинен туруп, чогуу көтөрүшкөн, кайгыны тең бөлүшкөн. Үй-жайы өрттөнүп, малы жуттан кырылып калган учурда жакын туугандары жана урукташтары оокат-жайын курап, ортого мал чыгарышкан. Жамандыкка учураган үй-бүлөнүн көңүлүн көтөрүшкөн, кайрат айтышкан. Башка жамандык келбесин деп түлөө, баабедин өткөрүшкөн, жети нан жасап кошуналарына тараткан. Жамандык үстөккө-босток келсе, аларды келтирбөөчү көптөгөн ырымдарды аткарышкан. Жамандыкта адамдардын асыл сапаттары: адамгерчилиги, боорукерчилиги ж. б. даана байкалган.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Эстебес Турсуналиев
Эстебес Турсуналиев (5-май, 1931-жыл, Кара-Арча айылы (Талас облусу) — 11-октябрь, 2005-жыл, Бишкек) — белгилүү акын, төкмө акын, комузчу. СССРдин эл артисти (1988-ж.)
Өмүр баяны
Ал кыргыздын төкмөлүк өнөрүн, айтыштык салтты өнүктүрүп, манасчылык жөндөмүн Жапония, АКШ, Германия, Түркия, Орусия, Канада, Франция, Румыния, Венгрия, Финляндия, Швеция, Швейцария, Дания, Тунис, Алжир, Сирия, Йемен, Вьетнам, Лаосто да көрсөтө алган.
Э.Турсуналиев кыргыз элинин фольклордук ырларын аткаруучу солист катарында Т.Сатылганов атындагы Кыргыз мамлекеттик филармониясында эмгектенип, фольклордук топ менен бирге Индияда, Бельгияда, Швецияда, Францияда, Японияда ж.б. өлкөлөрдө гастролдордо болгон.
Эстебес Турсуналиев филармониядагы 60 жылга чукул чыгармачылык өмүрүндө төкмөлүк өнөр менен айкалыштырып, "Акындын үнү", "Айтыштар", "Заман жарчысы", "Эскерүүлөр", "Ыр өмүрүм”, "Кайыңды" аттуу китептери жарыкка чыгарган.
Ага Кыргыз Мамлекеттик кон-серваториясынын фольклор бөлүмүнүн профессору деген наам ыйгарыл-ган. «Ардак белгиси» ордени, «1941–1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согуштагы каарман эмгеги үчүн», В.И.Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына «Каарман эмгеги үчүн» медалы, Кыргыз ССРинин Жогорку Советинин Ардак грамоталары менен сыйланган.
Ал 2005-жылы 11-октябрда кан басым оорусунан 74 жаш курагында дүйнө салган.
Чыгармачылыгы
Анын чыгармалары 1950-жылдан баштап басма сөздө жарык көрө баштаган. 1952-жылдан өнөктөшү Т.Тыныбеков менен комуздун коштоосундагы айтыш ырларын жаза баштаган. Биринчи поэтикалык жыйнагы «Акындын үнү» деген ат менен 1960-жылы басылып чыккан. Бир катар ырлар жана айтыштар жыйнактарынын автору. Сегиз китептин автору.
Шилтемелер
Актандайлар. Бишкек-2004. Манас району. Энциклопедия. Бишкек -2006.
Кара тасмалуулар
Кара тасмалуулар (лат. Melanotaeniidae) – меланотения сымалдуулар; өзөндө, Көлдө жашоочу, капталдарында кара тасма тактары бар майда балыктардын бир тукуму.
Аксонометриялык проекциялар
Аксонометриялык проекциялар - проекция октору боюнча өлчөмдөрдүн өзгөрүү даражасын эске алуу менен чийилген нерселердин көлөмдүү сүрөттөлүшү. Негизгилери: тик бурчтуу изометриялык жана тик бурчтуу диметриялык.
Көк таш
Көк таш — жез сульфаты кристаллогидраты, СuSО4-5Н2О ачык көк түстүү кристалл. Сууда жакшы эрийт. Тыгызд. 2,29 г!см3, 105°С жогору темп-рада бир аз суусун жоготуп СuSО4-ЗН2О (көгүш) өтөт. 258°С толук суусузданып, ак түстөгү кристаллга айланат. Жаратылышта халькантит минералы түрүндө кездешет. Ө. ж-да К. т. абаны үйлөтүү менен жезди суюлтулган ысык күкүрт к-тасында эритүүдөн алынат:
Аксонометриялык проекциялар
Муну да караңыздар
Аксонометрия
Көк таш
1
Аксонометриялык проекциялар
Адабияттар
Аширалиев А. Инженердик графика. - Б.: 2009. - 148 б. ISBN 978-9967-09-174-0
Көк таш
Сг + SО4 + — O2 = СuSО4 + Н2О
2
Ал жездин маанилүү техникалык тузу. Чирүүдөн сактоо максатында К. т. эритмеси жыгачтарга сиңирилет; боёк алууда, үрөн дарылоодо өсүмдүк илдеттерине жана зыянкечтерине каршы, медицинада, тери ийлөөдө ж. 6. колдонулат.
Еврокөрүнүү жаш бийчилер сынагы
Еврокөрүнүү жаш бийчилер сынагы — Европадагы 2 жылда бир жолу өтүүчү бий сынак. 1985-жылдан баштап Еврокөрүнүү ыр сынагына окшош формат колдонулат, Европа телерадио бирикмесине мүчө ар бир мамлекет катышуучуларды жиберүү мүмкүнчүлүгүнө ээ. Катышуучу жалгыз же бий түгөйү болушу ыктымал, аны менен бирге бүт катышуучулар 15 жаштан 21 жашка чейинки куракта жана кесиптүү даярдыгы жок болушу зарыл. Жеңүүчү учурдагы убакыт түрүндө бүткүл EBU боюнча телекөрүүчүлөр аркылуу аныкталат.
Жекишева Сагын Жекишевна
Жекишева Сагын Жекишевна (1948-жылы 15-августта Талас облусунун Арашан айылында туулган) – техника илимдеринин доктору, профессор, Кыргыз Республикасынын ойлоп табуучулар жана рационализаторлор коомунун президенти. Изилдөөчү катары Жалал-Абад облусундагы кенде чийки заттан фарфордун касиеттерин изилдеген. Ал төмөнкү температурада өтө бекем фарфорду өндүрүүнүн ыкмаларын иштеп чыгып, андан электр өткөргүчтөрдүн линиялары үчүн изоляторлорду жасаган. Ал түрдүү багытта колдонулчу төмөнкү температурадагы фарфор буюмдарын өндүрүүнүн оригиналдуу ыкмаларын иштеп чыккан
Билими жана окумуштуу даражасы
Жекишева Сагын 1971-жылы Москвадагы кооперативдик институтту “Технолог” адистиги боюнча аяктаган. Москвадагы Г.В. Плеханов атындагы Эл чарба институтунда кандидаттык диссертациясын жактаган (1980). Орусия Федерациясынын Электр керамика илимий-изилдөө институтунда докторантураны бүтүргөн (1995). Ташкент химия-технологиялык институтунда докторлук диссертациясын жактаган (1999-жыл). 2001-жылы Кыргыз Республикасынын Улуттук аттестациялык комиссиясы Жакишева Сагынга техника илимдеринин доктору даражасын жана профессор наамын ыйгарган Ошол эле жылы Кыргыз Республикасынын Инженердик академиясынын мүчө-корреспонденти, 2004-жылы ошол эле академиянын академиги болуп шайланган.
Окутуучулук иши
Окутуучулук ишин Жекишева Сагын 1971-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинде баштаган. Ушул эле жерден “Кыргызстандын жергиликтүү металл эмес сырьёлорунун негизинде керамикалык материалдарды изилдөө жана иштеп чыгуу” илимий ишин баштаган. Сагын Жекишева Кыргыз мамлекеттик курулуш, транспорт жана архитектура университетинде сабак берген. Ошондой эле Бишкектеги башка университеттерде да иштеген.Учурда Жекишева Сагын Жекишевна Кыргыз-Орус Славян университетинин Архитектура жана өнөр жай жарандык имараттар кафедрасынын профессору.
Сыйлыктары
2018-жылы жигердүү кызматташтык, жемиштүү иши жана Кыргыз Республикасынын интеллектуалдык менчигин коргоо системасын өркүндөтүүгө көмөк көрсөткөндүгү үчүн Жекишева Сагын Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Интеллектуалдык менчик жана инновациялар мамлекеттик кызматынын (Кыргызпатент) Ардак грамотасы менен сыйланган
Илимий эмгектери
Негизгилер: илимий адис. шифри 23.05.05 – курулуш материалдары жана буюмдары:
Чаар-Таш мрамор кени
Чаар-Таш мрамор кени — Талас облусунда, Кендин батыш чети Кара-Буура, чыгыш чети Бакай-Ата районун аймагында, Өзгөрүш кыштагынан 10 км түндүк тарапта, Эчкилитоодо, деңиз деңгээлинен 1630–1765 м бийиктикте.
Жекишева Сагын Жекишевна
Илимий эмгектери
1. Жекишева, С.Ж. Өндүрүш калдыктары глазурду алуунун булагы катары [Текст] / С.Ж.Жекишева, Н.М.Хасанов, А.М.Мирджамолов Кыргыз-Орус Славян университетинин жарчысы. - Бишкек, 2017. – 17-том. - №8. - 103-105-беттер.
Чаар-Таш мрамор кени
1985-ж. чалгындалган. Кен аймагын протерозойдун аягында пайда болгон карбонат-терриген чөкмө тектери түзөт. Пайдалуу мрамор катмарынын узундугу 42 км, калыңдыгы 40 м, (чыгышында 500 мге жетет). Мрамор майда бүртүкчөлүү, негизинен агыш кызгыл түстө, боз темгилдүү. Жакшы сайкалданат. Блоктордун чыгышы 11,3%–14,7%, 20–30 мм калындыктагы сайкалданган такталардын чыгышы 12,9–12,8 м2/м3. Физикалык-механикалык касиети боюнча имараттын ички жана сырткы дубалдарын кооздоп каптоого жарактуу. Ошондой эле майда күкүмүн курулушка пайдаланууга, кээ бир түрлөрүнөн кооз буюмдарды жасоого болот. Мрамордун каптама таш катары бекитилген запасы В категориясы боюнча 440 миң м3, С1–1988 миң м3 В+С1–2428 миң м3.
Жекишева Сагын Жекишевна
Илимий эмгектери
2. Жекишева С.Ж. Кыргыз Республикасынын Жаңы-Жол (Үчкурт) кенинен фарфор ташын пайдалануунун келечеги [Текст] / С.Ж. Жекишева, У.А.Амираев, В.А.Глубоков // Кыргыз-Орус Славян университетинин жарчысы. - Бишкек, 2016. – 16-том. - №7. – 84-88-беттер.
3. Жекишева, С.Ж. Жука керамика буюмдарын өндүрүү үчүн Кыргызстандын алюмосиликаттык чийки затын изилдөө [Текст] / С.Ж. Жекишева, У.А.Амираев, А.И.Даутова жана башкалар // Тажик улуттук университетинин жарчысы. Табигый илимдер сериясы. - Душанбе, 2016. - №1-4 (216). - 110-113-беттер.
Шилтемелер
“Адамдар учак менен үй-бүлөсүнө белек-бечкек ташыса, мен таштарды көтөрүп жүрөм”. Окумуштуу Сагын Жекишева 50 жылдан бери фарфорду изилдеп келатат// https://kloop.kg/blog/2021/05/12/lyudi-v-samolyote-vezut-seme-gostintsy-a-ya-kamni-kak-uchyonaya-sagyn-uzhe-50-let-izuchaet-farfor/
Жекишева Сагын Жекишевна //https://www.open.kg/about-kyrgyzstan/famous-personalities/inventors-of-kyrgyzstan/31982-zhekisheva-sagyn-zhekishevna.html
КЫРГЫЗПАТЕНТ ӨНӨКТӨШТӨРҮНӨ КЫЗМАТТАШТЫК ҮЧҮН ЫРААЗЫЧЫЛЫГЫН БИЛДИРДИ//http://patent.kg/ru/2018/08/29/29503/
Кафедранын курамы//http://pgz.krsu.edu.kg/index.php/professorsko-prepodavatelskij-sostav/35-zhekisheva-sagyn-zhekishevna
Паспорт специалиста//http://vak.kg/wp-content/uploads/2020/09/ZHekshieva.pdf
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Кыргызская наука в лицах / У. А. Асанов, А. З. Джуманазарова, Т. К. Чоротегин; Нац. аттестац. комис. Кыргыз. Респ. - Бишкек : Гл. ред. энцикл. и Центра госязыка, 2002. - С. 216. : ил., портр., факс.; 25 см.; ISBN 5-89750-142-4
Көңүлдүн көлөмү
Көңүлдүн көлөмү – салыштырмалуу кыска убакыт ичинде адамдын кабыл алып эсинде сактап кала ала турган объектилердин саны.
Мисалы: чоң кишиге кыска убакыт ичинде бири бирине байланышсыз ар түрлүү 100 буюм көрсөтүлсө, анда алардын 5–8-ин гана кабыл алып эстеп кала алат.
Бири бирине байланышсыз ар түрдүү элементтерди кабылдоодогу көңүлдүн мындайча чектелүүлүгү физиологиялык себептер менен түшүндүрүлөт. Бирок жакшы тааныш же бири бири менен оңой байланыша турган буюмдар сунуш кылынса, анда иш башкача болот. Ар түрлүү элементтерди тез анализдеп, системалаштырып бирдиктүү бир бүтүнгө жыйнактай билүү – Көңүлдүн көлөмүнүн кеңейтет. Ошондуктан окуу материалдарына жакшы багыт жасай алуучу окуучулар жаңы маалыматарды тез өздөштүрүшөт. Демек, педагогикалык иште окуулардын көңүлүнүн көлөмүнүн чектүүлүгүн сөзсүз эске алуу зарыл, маалыматарды өтө көп берүү менен окуучулардын алы келбей калгандай ашыкча жүктөнтүүгө болбойт.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Смотрик
Смотрик — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Түндүк Уньга дарыясынын сол жээгинен 8 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бузачи
Бузачи - Каспий деңизинин түндүк -чыгыш жээгиндеги жарым арал. Казакстандын Гурьев облусунда. Деңиз деңгээлинен 61 м бийиктикте. Түштүк жагы дөңсөөлүү, кээ бир жерлеринде бархан жана кум дөбөчөлөрү бар. Түндүк жагы шор топурактуу. Түштүгү Мангышлак жарым аралынын тоолору менен тута-шат. Кийинки жылдарда Каспий деңизинин деңгээли төмөндөп, жээга-нин кургашынан ага жакын жаткан майда аралдар кошулуп, Бузачинин аянты бир кыйла кеңейди.
Рид, Томас
Рид, Томас (Thomas Reid, 1710—1796) — шотландиялык философ, «жүйөлүү маани» философиясынын башкы өкүлү, Юмдун окуусун талдаган сынчы.
Кыскача өмүр баяны
Томас Рид адегенде жамааттык поп, кийин окутуучулук кесипти тандап алат да, Абердиндеги жана Глазгодогу университеттердин профессору болгон. Бир нече философиялык чыгармаларды жазган, алар: «Жүйөлүү маани принцибине ылайык адам акылы жөнүндө изилдөө» (1764), «Адамдын интеллектуалдык жөндөмдүүлүгү жөнүндө тажрыйбалар» (1785), «Адамдын ишкерлик жөндөмдүүлүгү жөнүндө тажрыйбалар» (1788). Өзүнүн окуусунда Рид жүйөлүү маанини кадыресе түшүнүүдөн келип чыгат, бул англис тилинде — common sense деп айтылат. Жүйөлүү маани, деп жазат ал, биз менен дайым карым-катышта болгон адамдарга мүнөздүү болгон ой жүгүртүүнүн деңгээлин билдирет, ошондуктан ой-пикиринде жүйөлүү маани болгон адам акылэстүү адам болууга тийиш. Мындай адам үчүн жүйөлүү ой-пикир акыл-эстен жана акыл-эске негизденген философиядан маанилүүрөөк. Рид адамдарда стихиялуу түрдө калыптанган өзү жана дүйнө жөнүндөгү түшүнүктөрдү жогору баалайт.
Интуитивдик принциптер
Рид, ошондой эле жүйөлүү маанидеги ой жүгүртүү илимдин белгилүү бир жоболору менен шайкеш келүүгө тийиш деп ойлойт. Илимдер бардык калган нерселер аныктала турган башкы принциптерге негизденет, бул принциптерди далилдөөчү принциптер эмес, интуитивдик принциптер десе болот. Бул принциптерден кандай гана шарттарда болбосун баш тартпоо керек.
Рид, «акыйкаттардын», принциптердин эки түрүн айырмалайт, ал акыйкаттар, принциптер өзүнөн өзү эле түшүнүктүү болуп турат жана бул принциптерге зарыл жана контингенттик билимдер негизденет. Зарыл принциптер дегенибиз — бул аналитикалык ой жүгүртүү, контингенттик принциптер дегенибиз — синтетикалык ой жүгүртүү. Зарыл принциптер илимдердин негизи катарында чыгат, ал эми контингенттик принциптер болсо карапайым адамдардын турмушунда чоң роль ойнойт. Контингенттик принциптер юмдук скептицизмди жокко чыгарат, анткени алар эч кандай далилдөөлөргө муктаж эмес, алар ошончолук жүйөлүү мааниге негизденгендиктен тубаса сапаттарга ээ.
Жүйөлүү маани теориясынын негиздери
Рид адамдардын инстинктивдик көнүмүш адаттарын, адамдын жаратылышын негизинен тажрыйбалык принциптерге таяп түшүндүрүүгө көп көңүл бурат. Рид үчүн «жүйөлүү маани» дегенибиз — биздин акыл-эсибиздин өзгөчө интуитивдик касиети, ал өзүнөн өзү анык болгон, жасалма эмес принциптерге негизденген.
«Идеизм»
Рид «идеизм» деп аталганга каршы чыгат, мында тааным процесси бир нерсе аркылуу — кандайдыр бир предметтин, мисалы Күндүн өкүлү катарында чыгуучу идеялар-образдар аркылуу түшүнүлөт. Бул образдан, идеядан Күндүн бар болуп жашап тургандыгы жөнүндө корутунду чыгарабыз. Идеянын өзү жөнүндө келсек философтордо күмөндүүлүк жок сыяктанат. Бирок дал ушунун өзү тажрыйбалык таанымга карата болгон скептицизмге алып келет. Рид мындай скептицизмге каршы чыгып, эгерде адамдар бардык нерселер жөнүндө күмөндөр боло беришсе жана өздөрүн скептиктердей алып жүрүшсө анда бул акылдан ажырагандыкка жана өлүмгө алып келер эле деп ырастайт.
Жүйөлүү маани түшүнүгүн туткан философтор, баарынан мурда Томас Рид рационализм менен эмпиризмдин ортосунда аралык позицияны ээлеп турушкан.
Автоматтык болот
Автоматтык болот  – курамында күкүрт м-н фосфору көбүрөөк, кесүүчү станок, автоматтар, тетиктер даярдоого арналган болот. Автоматтык болот курамында 0,08 - 0,45 % көмүртек, 0,15 - 0,35 % кремний, 0,6 - 1,55 % марганец, 0,08 - 0,30 % күкүрт, 0,05 - 0,16 % фосфор болгон түрү чыгарылат. Курамында күкүрт көбүрөөк болгондо, андан жасалган тетикти жонуп, кыруу жеңил болот. Автоматтык болот ийилгичтиги ж-а чоюлгучтугу кадимки көмүртектүү болотторго салыштырганда начарыраак, б.а. морт келет. Автоматтык болот даярдалган тетиктер термикалык иштетүүсүз пайдалангандыктан, алардан бөрктүү ж-а сайлуу бурамалар, автомобиль м-н приборлордун кээ бир тетиктери жасалат.
Колдонулган адабияттар
Химия: Энциклопедиялык окуу куралы/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш С. Адылов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 422 б. ISBN 9967-14-021-6
Керманшах
Керманшах, мурдагы Бахтаран – Ирандын батышындагы шаар. Керманшах останынын административдик борбору. Загрос тоосунда, деңиз деңгээлинен 1600 м бийиктикте, Тегеран – Багдад (Ирак) автомагистралынын жээгинде жайгашкан. Калкы 800,4 миң (2008). Жолдор тоому. Аэропорту бар.
Шаарды 4-кылымда Сасаниддер династиясынын шахы Бахрам IV негиздеген. Алардын жайкы резиденциясы болгон. 11-кылымда селжуктардын бийлиги астында туруп, Күрдстандын өнөр-жайлуу башкы шаарына айланган. Керманшах 1980–88-жылдары Иран – Ирак согушунда жабыркаган. Университеттер (Рази, 1974; Медициналык илимдер, 1986), этнология музейи бар. Маанилүү соода-өнөр-жай борбору. Нефть ажыратуу, жеңил (текстиль, булгаары-бут-кийим ж. б.), тамак-аш (анын ичинде кант), айнек өнөр-жай жана курулуш материалдар (цемент) өндүрүшү иштейт. Килем токулат. Керманшахтан 5 км түндүк-чыгышта Таге-Бостан комплекси (аска бетиндеги 385 майда, 600гө жакын оюк үңкүрлөрдөн турат) жана 30 км аралыкта дүйнөдөгү эң көлөмдүү аска жыл баяны жайгашкан
Көмүр кислотасы
Н2О+СО2 Н2СО3 Н++НСО3-
2Н++СО32-
Кадимки шартта бул реакциянын теңдештиги солго көбүрөөк жылышат. Темп-ранын таасиринде К. к. ажырашы күчөйт. Ал күчтүү негиздер менен реакцияга кирип, бикарбонаттар жана карбонаттар пайда кылат. Өз алдынча жана таза түрүндө -30°С NаНСО, тузунун эфирдеги суспензиясына НС1 эфирдеги эритмесин кошуудан бөлүп алууга болот.