cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тайтеке Сатыбалды уулу
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Өзгөчө корголуучу жаратылыш аймагы
Өзгөчө корголуучу жаратылыш аймагы – өзгөчө кайтаруу жана пайдалануу тартиби орнотулуп, өзүнө жаратылыш комплекси менен өзүнчө жаратылыш объектилерин камтып турган жер участкалары, суу чөйрөсү. Өзгөчө кайтарууга алынган жаратылыш аймактарына экологиялык, илимий, тарыхый-маданий, эстетикалык, саламаттык сактоо жактан өзгөчө мааниге ээ болгон табигый же атайын жасалган жаратылыш комплекстери менен жаратылыш объектилери кириши мүмкүн.
Ченнаи метросу
Ченнаи метросу (சென்னை மெட்ரோ ரயில்) – Ченнаи шаарынын метросу. Метросу 29-июнь 2015-жылы ачылат.
Бёртельс Евгений Эдуардович
Бёртельс Евгений Эдуардович (1890-1957) - чыгыш таануу боюнча илимпоз, СССР ИАнын мүчө-корреспондент (1939), Иран ИАнын (1944), Дамаскидеги Араб ИАнын (1955) мүчө-корреспонденти. 1920-жылы Петроград университетинин чыгыш тилдер факультетин бүгүрүп, СССР ИАнын Азияльпс музейине (азыр СССР ИАнын Чыгыш таануу институгу) кирип, өмүрүнүн акырына чейин иштеген. Фарс, тажик, бир катар түрк тилдеринин тарыхы боюнча эмгектердин автору. Суфизмди жана суфизм адабияты, Фирдоуси, Низами, Жами жана Навоинин чыгармачылыгын изилдеген. Бертельс иравдык текстология боюнча советтик мектепти түзүп, ага жетекчилик кылган. «Низами» монографиясы үчүн СССР Мамлекеттик сыйлыгын алган (1948). Бертельс Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган.
Пиримидин
Пиримидин (3-диазин) – курамы C4H4N2 болгон, циклде эки азоттун атому бар гетерициклдүү бирикме: 4
5 N3
6 2
N
1
П- кадимки шартта 22оС балкып эрип, 124оС кайноочу, сууда жакшы эрүүчү кристалл. Ал начар негиздүүлүк касиетке ээ болгон ароматтык бирикмеге тиешелүү. П. мол-сындагы азот атомдору терс электрлүүлүгү жогору болгондуктан, алар циклдеги электрондук булуттарды өздөрүн көздөй тартып, пиридинге салыштырганда П. ядросундагы көмүртек атомундагы электрондун тыгызд-н алда канча азайтат; айрыкча анын мол-сындагы 2-, 4- жана 6- көмүртек атомундагы электрондор тыгызд. аз болот. Демек, нуклеофилдик реагенттер. П. 2-,4- жана 6- көмүртек атомундагы суутек атомдору менен орун алмашса, электрофилдик реагенттер электрондук тыгызд. бир аз көбүрөөк болгон 5-көмүртек атомундагы суутек атому менен орун алмашат. П. шакекчеси В1 витамининин, айрым бир коэнзимдердин, антибиотиктер курамдарында болот. Анын окси- жана амин туундулары П. негиздери деп аталып, маанилүү биологиялык активдүү заттарга тиешелүү.
Массаж
Сүрүү — катуу жасалуучу ыкма, анда тери жана анын астындагы ткандар түрдүү багытта чоюлуп жылат. Аны манжалар, алакандын түбү, кыры, муштум менен жүргүзөт. Сүрүү борбордон четке же карама-каршы багытта жайыраак, сылап-сыйпалоо менен айкалыштырып жасалат. Ткандарды сүрүү аларды массаждын кийинки этабына даярдайт. Ушалоо — Массаждын татаал ыкмасы. Ал үстүңкү ткандарга гана эмес, терең жаткан булчуңдарга да таасир этет. Анда ткандарды каршы тартып, көтөрүп, басып, чоёт. Бир же эки кол менен ушаласа болот. Дирилдетүүдө дененин бөлүгүнө термелүү кыймылдары берилет. Ал кол же атайын массаждык аппарат менен ар кандай жыштыкта, ылдамдыкта жана амплитудада жасалат. Үзгүлтүктүү дирилдетүүдө чапкылоо, чабуу; үзгүлтүксүз дирилдетүүдө титиретүү, термелтүү, түртүү колдонулат. Ал манжалардын же алакандын термелүүчү  кыймылдары менен жасалат. Массаж жүргүзүүдө укалануучу дененин бөлүгү ачык болуп, булчуңдарды бошоңдотуп, кишини отургузуп же жаткырып жасоо керек. Тери өтө кургак жана сезгич болсо абдан жакшы боло элек тырыктарда массаж кыймылдарын жакшыртуу үчүн вазелин, тери майлуу жана терчил болсо тальк колдонулат.
Массаждын түрлөрү
Массаждын дарылоочу, спорттук, гигиеналык жана косметикалык түрлөрү бар.
Дарылоочу массажды таяныч-кыймыл аппаратын, муундардын түрдүү ооруларын, травмасын, куяңды жана башкалар комплекстүү дарылоодо врач белгилейт. 0шондой эле массаж жүрөк-кан тамыр, дем алуу, нерв системаларынын ооруларында, зат алмашуунун бузулушунда (өтө семирүү, подагра) жана башкаларда колдонулат.
Спорттук массаж чарчоону жоготууда жана күч-кубатты калыбына келтирүү үчүн пайдаланылат. Ал даярдоочу, машыктыруучу, калыбына келтирүүчү болуп бөлүнөт. Гигиеналык массаж көбүнчө эртең мененки гимнастика менен бирге жасалат. Андан киши сергек, сымбаттуу болот.
Гигиеналык массаждын бир түрү — өзүн-өзү укалоо. Өзүн-өзү укалоо организмдин тонусун, ишке жөндөмдүүлүгүн, булчуңдардын күчүн жогорулатат, чарчоону басат жана чарчагандан кийин тезинен калыбына келтирет. Ал үчүн массаждын бардык эрежелерин колдонуу зарыл. Укалоочу колдун кыймылдары четтен борборго (лимфа түйүндөрү жайгашкан жерлерге, колтукка, чыканак бүктөөсүнө) карай умтулат. Жалпы массаж 10—15 мин., дененин кээ бир бөлүктөрү 5—10 мин. жасалат. массажды бут кетменинен баштап, шыйрак, тизе мууну, сан, бел кырчоо, арка, моюн, баш, көкүрөк, ич жана эң акырында колдорду укалайт. Балдарды М. жасоо өзгөчөлүктөрүн к. Эмчектеги бала, Мектепке чейинки бала.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Диаметр
Диаметр (гр. diāmetros – туурасы) – 1) aйлананын (тегеректин) борбору аркылуу өтүүчү хорда. Айлананын диаметри бул хорданын узундугу деп да аталат. 2) Экинчи тартиптеги сызыктардын диаметри – параллель хордалардын ортосу аркылуу өтүүчү түз сызык. Хорданы тең экиге бөлүүчү диаметр хордага тутумдаш деп аталат. Эллипс жана гиперболанын диаметри ийринин борбору аркылуу өтөт. Өз ара перпендикулярдуу тутумдаш диаметр башкы диаметр делет. Параболанын диаметри анын симметрия огуна параллель. 3) Метрикалык мейкиндиктеги көптүктөрдүн диаметри – көптүк чекиттеринин арасындагы аралыктардын жогорку чеги.
Аэрономия
Аэрономия (аэро... жана грекче nomos - закон) Күндүн (жылдыздардын) нурлануусунун таасири астында атмосферанын физикасынын газ молекулаларынын сейрек жайгашкан чөйрөсүндө жүрүүчү физикалык жана химиялык кубулуштарды изилдөөчү тармагы. Ал негизинен атмосферадагы температураны, тыгыздыктын бөлүнүшүн, ионосферадагы электрондордун топтолуш профилин, уюлдук жаркыроо, жердин радиациялык курчоолорун (поястары) жана башканы изилдейт. Атмосферадагы Күн энергиясынын өзгөрүү процесси, магнитосферадан чыккан бөлүкчөлөрдүн агымы жана космостук нурлар Жер климатын түзүүдө чоң роль ойнойт. Аэрономия 1950-жылдын башында негизделген. Анын негиздөөчүлөрү - Жердин үстүнкү атмосферасын изилдеген англиялык Д. Р. Бейтс жана бельгиялык М. Николе болгон. Аэрономиянын милдети - аталган маселелерди изилдөө менен бирге алардын себептерин түшүндүрүү. Аэрономия эсептерин чыгаруу үчүн математикалык ыкмалар, жөнөкөй процесстердеги жутулуу жана нурлануунун өзгөрүшү колдонулат.
Диаметр
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Яр-Яха дарыясы
Яр-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Яр-Яган-То көлү орун алган. Дарыянын узундугу - 25 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Аэроплан
Аэроплан (аэро ... жана латынча planum - тегиздик) - самолёттун мурдагы аты.
Мамбаева Салтанат
Салтанат Мамбаева – Кыргызстандагы илимпоз жана агартуучу айым, доцент, филология илимдеринин кандидаты (2002), Кыргыз-Түрк "Манас" университетинин доценти (2009).
Кыскача өмүр таржымакалы
1965-жылы Кыргызстандын борбору Бишкек (мурдагы Фрунзе) шаарында туулган.
1982-жылы орто мектепти аяктаган.
Ошол эле жылы КУУнун чет тилдер факультетине тапшырган.
Студент кезинен коомдук ишке жигердүү катышып, Москва, Ленинград (Санкт-Петербург), Киев, Омск, Новосибирск, Будапешт (Венгрия), Белград (Югославия) шаарларын кыдырган.
1987-жылы КУУну аяктап, Москвадагы СССР Эл чарбасынынын жетишкендиктери көргөзмөсүнө кыргызстандык котормочу катары кызматка алынган. Бир айдан соң СССР КГБсынын алдындагы синхрондук котормочулар курсуна кабыл алынган.
1991-жылга чейин Кыргызстан Тышкы иштер министрлигинде котормочу болуп иштеп, өкмөттүк делегациялар менен ишсапарга чыгып турган.
СССР кулаган соң, мугалимдик кесипке өткөн. Оболу Фрунзе политехникалык институтунда англис сабагынан окутуп, студенттер үчүн ишкердик тармагындагы оозеки котормочулук жаатында алгачкы колдонмо китепти жазган.
1992-жылы жаңы ачылган Бишкек гуманитардык университетинин роман-герман факультетине чакырылып, 1 ай өтпөй англис тили кафедрасынын башчысынын милдетин аткарып калган.
1998-жылга чейин аталган окуу жайда эмгектенген. Ал окуу жайдын эл аралык карыс-катнашын чыңдоого салым кошкон. 1998-жылдын сентябрынан 2002-жылга чейин Жусуп Баласагын атындагы КУУнун алдында уюшулган британдык Темпус ТАСИС программасыныны менежери болуп иштеди.
2002-жылы июлда кандидаттык диссертациясын коргогон соң, эл аралык Кыргыз-Түрк “Манас” университетине кызматка чакырылган.
Азыркы тапта аталган эл аралык университетте доцент болуп иштеп келет.
Илимий жана агартуучулук ишмердиги
Салтанат Мамбаева тил илиминин маселелери, салыштырма котормочулук, салыштырма тарыхый типология ж.б.га арналган 120дан ашуун илимий макала жана 6 китепти англис, орус жана кыргыз тилдеринде жарыялады.
Котормочулук
1987 жылы Синхрон котормо 3 айлык курс, Москва КГИФК, МИД СССР 1986 жылдан баштап азырыкы убакытка чейин - Оозеки (синхрондук) котормолор аркылуу бир катар олуттуу расмий делегациялардын ишмердигин чагылдырган.
Чет өлкөдөгү адистикти өркүндөткөн доору
1997-98-жж. Ташкенде англис тилин окутуу боюнча тренинг.
2004-2006 FDFP (Faculty Development Fellowship Program)гранты боюнча Америкада, Висконсин
штатындагы Милуоки шаарында чакырылган профессор катары лекцияларды берди
2010-2011-жж. – АКШнын Фулбрайт программасынын гранты (Буффало шаары,Нью-Йорк штаты, АКШ)
2012-2017 жж - TUNING TUCAHEA проектинин  Кыргыз-Түрк Манас Университети тарабынан менеджери жана проект ичинде Тил илими боюнча координатору
2018 ж - Денизли, Туркия, Памуккале университетине чакырылган профессор катары лекцияларды берди
Илимий жыйындарга катышуусу
Кылым башынан бери ар жылы илимий жана окутуучулук жыйындарга катышып келет.
Тейит
Т-тердин басымдуу көпчүлүгү илгертен бери эле Түштүк Кыргызстанды жердеп турушат. Алар ичкилик тобуна кирет. "Манас" эпосунда кыпчак жана башкалар уруулары менен бирге айтылат. Сагымбай Орозбаковдун вариантында: "Катарлаш болуп Кошойго, Кара тейит, найманга Кабардаш болуп ошого" (Сагымбай Орозбаков, 2. 230), — деп кара тейит деген формасында да учурайт. Кара тейиттер Т-тин курамына кирет. Т. биздин республикабыздан тышкары Ооганстан (Кичи-Памир), Каратегинди (Тажикстан) да эчактан бери жердеп турушат. Мисалы, ал жердеги Т-тер Ош облусунун Т-териндей эле кара тейит, сары тейит, бай тейит, арык тейит, кочкор тейит, чал тейит, чапан тейит, чыгытыр тейит болуп бөлүнүшөт.
EPUB
EPUB - смартфон, планшет, компүтер же электрондук китеп түзмөктөрү аркылуу жүктөп алууга жана окууга арналган, .epub кеңейтемеси бар болгон файл форматы. Ал Эл аралык басма форуму (IDPF) тарабынан жарыяланган техникалык стандарт. Бул термин электрондук басылма үчүн кыска болгондуктан кээде EPUB стили деп саналат. EPUB 2007-жылдын сентябрында эски Open eBook стандартын алмаштырып, IDPF расмий стандарты болуп калды. Book Industry изилдөөчүлөр тобу EPUB 3 контентти кутулоонун тандалган форматы деп жактырды жана китеп басмаканаларынын зор дүйнөсү бирдиктүү стандарттын тегерегинде биригиши керек деп жардады. EPUB жабдуучудан көз каранды болбогон, XML (PDF дан айырмаланып) негизиндеги электрондук китептердин эң кеңири таралган форматы болуп саналат; б.а. аны аппараттык эсептөөчүлөрдүн абдан көбү окуй алат.
Программалык камсыздоо
Көп редакторлору бар, анын ичинде Sigil, LaTeX, OPAKI e-Book Maker жана Genebook кирет. Epubcheck деп аталган ачык булактуу курал - структуралык белгилөө файлдарын (OCF, OPF, OPS) сүрөттөрдү, XHTML текшерип, каталарын табуу үчүн колдонулушу мүмкүн. Epubcheck ти буйрук сабынан кое берсе болот, тиркемелерде колдонсо болот, китепкана катары Java-тиркемелерден жана EPUB Validator да онлайн пайдаланса болот. Окуучулар бардык негизги аппараттык платформаларда бар, бир гана Amazon Kindle тышкары өзүнө Google Play Books (Android и iOS) жана Apple iBooks (MacOS и iOS) камтыган.
Байчечекей журналы
Байчечекей - балабакча жана башталгыч класс курагындагы балдарга арналган, түстүү сүрөттүү, адабий-көркөм журнал. 1977-жылдын январынан баштап чыгууда. Башкы редактору акын Т. Самудинов. Максаты бөбөктөрдү мектепке даярдоочу жана баштооч мектеп программасын толуктоочу материалдарды жарыялоо менен жеткинчектин таанып-билүү жөндөмүн арттырууга жана эне тилинин байлыгын, көркөм касиетин өздөштүрүүгө көмөктөшүү. Негизги рубрикалары: «Ата журтуң алтын уяң», «Кел, чогулуп окуйлу!», «Сабактан кийинки сабак», «Табиятты сүй, үйрөн, кастарла!», «Эмне үчүн минтип айтабыз?», «Куйма кулак балдарга», «Тууган жердин аттары», «Адептүүлүктүн алиппеси», «Сөз оюндар». Испаниялык «Actualidad» журналынын эл аралык сыйлыгы менен сыйланган (2003).
Жеңиш Кыдырганов
Кыдырганов Жеңиш (1945-ж. т., Ак-Суу району, Ичке-Жергез айылы) — спортсмен. СССР спортунун мастери (1967; классикалык күрөш боюнча), СССР спортунун ардактуу мастери (1975), Кыргыз Республикасынын классикалык күрөш боюнча 10 жолку чемпиону (1966— 76), улуттук категориядагы судья (1990).
1983-ж. Кыргыз мамлекеттик физкультура институтун бүткөн.
1964—65-ж. Бишкектеги 1 автобазада слесарь, 1965—76-ж. Кыргыз Республикасынын «Эмгек резервдери» ыктыярдуу спорт коомунун машыктыргыч-окутуучу, 1976—79-ж. Бишкектеги Н. К. Крупская атындагы спорттук жатак мектепте (азыркы олимпиадалык) машыктыргыч-окутуучу, 1979—84-ж. Ысык-Көл облспорткомитетинин төрагасынын орун басары, 1984—90-ж. Ысык-Көл облустук спорт мектебинин директору, 1990-жылдан Ысык-Көл облустук балдар-өспүрүмдөр мектебинин улук-усулчусу.
Эл аралык турнирлердин көп жолку (Швеция, 1972; Иран, 1973; Египет, 1974; Түркия, 1975), Прибалтика кубогунун (1973), СССР элдеринин (1967, 1971; 1975) спартакиадасынын катышуучусу жана жеңүүчусү.
Кыргыз Республикасынын элге билим берүү отличниги (1993).
Сосновый Бор (Карайыдель району, Башкыртстан)
Сосновый Бор — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Магин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 164 киши. Почта индекси — 452370, ОКАТО коду — 80234845002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Диапазон
Диапазон (гр. diā pason (chordon) – бардыгы (кылдар) аркылуу)– 1) музыкада – ырдоого ылайык ырчы үнүнүн, музыкалык аспаптын жана башка добуштук өлчөмү (эң төмөнкү жана жогорку добуштардын аралыгы менен өлчөнөт.); 2) кандайдыр бир чоңдуктун өзгөрүүчү бөлүгү, мисалы, радиокабылдагычтын жыштык (толкун узундугу) диапазону, өлчөгүч жабдыктын өлчөө диапазону; 3) өтмө мааниде – билимдүүлүктүн, жөндөмдүүлүктүн өлчөмү.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Грибовка (Уфим району, Башкыртстан)
Грибовка — Башкыртстандын Уфим районундагы айыл, Кирилл айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 248 киши. Почта индекси — 450069, ОКАТО коду — 80252825002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарынын жери
Өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарынын жери – мамлекеттик коруктардын, улуттук жаратылыш парктарынын, заказниктердин (аңчылык кылуучу жерлерди кошпогондо), жаратылыш эстеликтеринин, ботаникалык бактардын, дендрологиялык жана зоологиялык парктардын, денсоолукту чыңдоо багытындагы жаратылыш аймактарына караштуу жерлер. Бул жерлердин курамына ошондой эле экологиялык, жаратылышты коргоочу, илимий, тарыхый-маданий, рекреациялык жана дарылоо-денсоолукту чыңдоо жагынан өзгөчө мааниси бар жаратылыш топтолгулары жана объектилери бар жер участоктору кириши мүмкүн. Ө. к. ж. а. ж. тартиби жаратылышты коргоо жөнүндө мыйзамдардын талабына жана башка атайын мыйзамдарга ылайык белгиленет.
Кара-Жыгач (Кадамжай району)
Кара-Жыгач — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Майдан айыл аймагына кирет.
Кара-Жыгач айылына караштуу жерлердин аталыштары Дектир, Даңги, Таш Коргон, Чурулдай, Гадыма, Чукур маала, Шаба, Үч көчө, Орто маала, Центр, Бак, Жангак түбү, Бегиш жери, Какыр, Үч көчө, Чочко маала, Пөнкүт, Тумшук таш ж.б.
Калкы
Калкы - 3498 киши.
Гор Сужян
Гор Сужян (Գոռ Սուջյան, 1987-жылы 25-июлда Армениянын Ереван шаарында туулган) — армян рок-аткаруучусу, Dorians тобунун вокалчысы. Еврокөрүнүү 2013 ыр сынагындагы Армениянын өкүлү.
Пиримидин негиздери
Пиримидин негиздери – негиздүүлүк касиетке ээ болгон, жаратылышта кезигүүчү пиримидин туундулары. Алар бири-биринен пиримидин ядросундагы функционалдык топтордун жаратылышына жана алардын жайгашуусуна жараша айырмаланат. П. н. жаныбарлар, өсүмдүктөр жана микроорганизмдер курамдарында N-гликозиддик бирикмелер түрүндө кеңири таралган. П. н. ичинен нуклеин к-талары, нуклеозиддер жана нуклеротиддер курамында кездешкен, эритмеде таутомердик абалда турган, биологиянык жактан эң маанилүүлөрү болуп урацил, цитозин жана тимин эсептелет:
урацил тимин
цитозин
Жаратылышта кезигүүчү нуклеин к-таларын, нуклеотидди, нуклеозидди к-талар катышуусунда (12Н НClO4 же НСООН, 100оС)гидролиздөөдөн пайда болгон аралашманы ион алмашуу хроматографиясынын жардамы менен П. н. бири биринен бөлүнүп алынса, синтездик ыкма менен алар ацетоуксус, малон, циануксус эфирлери сыяктуу бирикмелердин мочевина жана анын аналогдору (мисалы, тиомчевина) менен конденсация реакциясына киришинен алынат. П. н. сууда начар эрүүчү, түссүз кристаллдар. Алардын балкып эрүү темп-ралары өтө жогору. Урацил 335оС балкып эрийт. Ал концентрацияланган HNO3 менен электрофилдик орун алмашуу реакциясына кирип, ар түрдүү синтездерде колдонулуучу 5-нитроурацилди пайда кылат. Тиминдин балкып эрүү температурасы 318оС. Цитозин 320-325оС балкып эрийт. Цитозинди нитрит кислотасы HNO2 менен окистендирүүдөн урацил алынат.
Аэрозолдор
Аэрозолдор(медицинада) — газдуу чөйрөдө катуу же суюк бөлүкчөлөрдүн калкып, чаңгыттап турушу. Аэрозолдор өнөр жайда жана айыл чарбасында анын химиялык составына, бөлүкчөлөрдүн өлчөмүнө жана концентрациясына жараша пайдаланылат. Аэрозолдун составы химиялык уулуу заттардан турса ден соолукка жана өмүргө коркунучтуу. Өтө майда дисперстүү Аэрозолдор киши жашаган чөйрөдө узак мезгилге сакталып, абаны булгап турат. Аэрозол адамга түздөн-түз же кыйыр зыяндуу таасир этип, дем алуу органдарынын (пневмокониоздор жана башка), теринин жана башкалардын ооруларын, чаң жана булганыч аба менен таралуучу жугуштуу ооруларды, өнөкөт же катуу кармоочу ууланууну пайда кылат.
Кээ бир Аэрозолдор медицина жана ветеринарияда оору таратуучу курт-кумурскаларды жоготууда; айыл чарба өсүмдүктөрүн зыянга учуратуучу козу карындар, вирустар жана микробдорго, курт-кумурскаларга каршы колдонулат.
Медицинада кээ бир дарылар аэрозолдор түрүндө жараат, дем алуу жолунун жана теринин кээ бир ооруларын жана башка дарылоодо пайдаланылат. Аны көбүнчө жугуштуу вирус ооруларын (грипп), дем алуу жолдорунун кесиптик жана башка ооруларын, көпкө созулган бронх астмасын алдын алуу жана дарылоо үчүн колдонсо болот. Ар түрдүү антибиотиктердин, бронхту кеңейтүүчү заттардын эритмелеринен, жегичтүү, жегич-туздуу минерал суулардан, май дарылардан жана башка даярдалат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Брусь-Яха-Вож
Брусь-Яха-Вож — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Брусь-Яха дарыясынын оң жээгинен 7 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Роза Таирова
Таирова Роза Абдулловна (1953-ж.т., Тажикстандын Дүйшөмбү ш.) - Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1992).
Брусь-Яха-Вож
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Роза Таирова
Театрдын коллективи менен КМШ өлкөлөрүндө, Кытайда, Оман Султанатында гастролдо болгон.
«Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнүн отличниги» (2000-ж.).
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Матьё Ош
Матьё Ош (, 1999-жылы, 1-апрелде төрөлгөн) — Люксембургтук тоо-лыжачы, мелдештердин арасынан слалом, гиганттык слалом жана супергигант спорттун түрлөрү боюнча катышат.
Гиганттык слалом боюнча 2018-жылы Люксембургтун чемпиону болгон. Ушул эле жылы Түштүк Кореянын Пхёнчхан шаарында өтүүчү Кышкы Олимпиада оюндарына, Люксембургтун атынан, катышуу үчүн жолдомо алган. . Матьё Ош Олимпиада оюндарындагы Люксембург делегациясынын жалгыз спортчусу. .
Тейиш
Тейиш — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Темиркандын кенже уулу. Текес кандын иниси. Акылдуу, калыс баатыр катары сүрөттөлөт. Текес өлгөндөн кийин анын ордуна он сегиз жашында кан көтөрүлөт. Т-тин тоюнда эр сайышта Манас менен Сайкал беттешет, ат чабыш болот, эки эл элдешет (Сагымбай Орозбаков, 2. 47, 50, 60, 63, 64).Т. кан 17-кылымдагы тарыхый адам. Анын аты кыргыздын башка эпикалык чыгармаларында да ("Сейитбек", "Жаңыл Мырза") учурайт.Ч. Валиханов17-кылымдагы казак кандары тууралуу минтип жазат: "Жангирдин уулу, Ишимдин (кыргызча Эр-Эшим небереси Тауке) (кыргызча Тооке) Тиес (Тейиш) бийдин жардамы менен кыргыздарды бийлеп турган".
Мамасалиев Калдар
Сыйлыктары
Ленин ордени, медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабият
Борбугулов М. "Ош областы энциклопедия" Фрунзе 1989ж.
Өзгөчө кырдаал
Өзгөчө кырдаал – белгилүү аймакта, коркунучтуу табыгый жана техногендик кубулуштун, кырсыктын, кыйроонун, күтүлбөгөн же башка алааматтын натыйжасында, адамдардын өлүм-житимине, денсоолуктарына зыян келүүсүнө же айлана-чөйрөнүн кыйроосуна алып келүүчү же алып келген, адамдардын турмуш-тиричилик шарттарын кыйраткан жана олуттуу материалдык жоготууларга кириптер кылган жагдай.
Ноот, Токтогул району
Калкы
Калкы - 956 киши.
Малов, Сергей Ефимович
Малов, Сергей Ефимович (1880-1957). Дүйнөгө таанымал тилчи-окумуштуу, байыркы түрк тилдери боюнча ири адис. Борбордук жана Ички Азиянын чөлкөмдөрүн кыдырып чыгып, байыркы жана соңку түрк тилдери жана элдери боюнча эбегейсиз зор маалыматтарды жыйнап, илим чөйрөсүнө сунуш эткен.
1939-ж. СССР Илимдер академиясынын корреспондент-мүчөсү болуп шайланган. В. В. Радлов менен биргеликте "Алтун йарук" аттуу байыркы уйгур тилиндеги чыгарманы табышып, изилдөөлөрдүн жыйынтыгын басмадан жарыкка чыгарышкан. Окумуштуу Энесай чөлкөмүндөгү байыркы кыргыз, Орхондогу түрк жазма эстеликтерин толук иликтеп чыккан. Изилдөөлөрдүн натыйжалары орус тилинде «Байыркы түрк жазма эстеликтери», «Кыргызстандагы жана Монголиядагы байыркы түрк жазма эстеликтери», «Түрктөрдүн Енисейдеги жазуулары» жана башка эмгектерде чагылдырылган. Алматы шаарынан жарык көргөн орус тилиндеги «Сары уйгурлардын тили» (1957), «Лобнорлуктардын тили» (1957) аттуу эмгектеринде автор сары уйгур жана лобнорлуктардын тилдери орто кылымдардагы кыргыз тили же кыргыз тилинин өнүгүүсүнүн ортоңку этабы деген тыянакты айткан. Илимпоздун чыгарган тыянагына караганда аталган этностор 9-к. орто чендеринде Уйгур мамлекетин талкалаган кыргыздардын бул аймакта калып калган бөлүгү болуп эсептелишет.
Өз эмгектеринин биринде 1944-ж. мурдагы Фрунзе (Бишкек) шаарыңдагы Илимдер Академиясынын кызматкерлерине Саян-Алтайдагы жазуу эстеликтери кыргыздарга таандык экендигин илим дагы бир ирет далилдегенин билдиргенде, жергиликтүү илимпоздор тарабынан каршы тосулуп алынгандыгын өкүнүч менен эскерген. Арийне, дүйнөлүк аты бар окумуштуунун илимий чыйырын соңку доордогу илим адамдары жигердүү улантышып келишүүдө.
Пирогаллол
Пирогаллол, 1,2,3-триоксибензол-үч атомдуу фенол, түссүз, жытсыз, абада тез караруучу, 133-1340 С балкып эрип, андан ары ысытуудан суюктукту пайда кылбай буу абалына өтүүчү кристалл түрүндөгү зат. П. суу, спирт, эфирде эрийт, бензол, хлороформ, төрт хлордуу көмүртекте эрибейт. П. бардык көп атомдуу фенолдор ичинен оңой окистенет. Анын щелочтуу эритмеси тез жана толугу менен газдар курамындагы мол. түрүндөгү кычкылтекти сиңирип алуу касиетине ээ болгондуктан, газдар курамындагы кычкылтекке сандык анализ жүргүзүүдө колдонулат. Темир (III) хлоридин таасир этүүдөн анын өңү кызыл түскө өзгөрөт. П. аналитикалык хим-да, лаб-яда, сүрөт ишинде жана боёк заттарды синтездөөдө колдонулат.
Манжурлар
Манжурлар - Түндүк-Чыгыш Кытайдын түптүү калкы. Өздөрүн «манчжу нялма», «манчжу жэн» деп аташат. Түндүк-манжур тилдеринин бир диалектисинде сүйлөгөн эл. Калктын учурдагы жалпы саны 10 млн. ашуун. Манжур тили айрым гана жерлерде (Хэйлунцзян провинциясы) сакталып калган. Манжурлардын басымдуу бөлүгү кытайлашып кетишкен. Бул элдин этностук негизин сушэнь, шлоу, уцзи, мохэ жана башка уруулар түзгөн. Түрк-монгол элдеринин да тийгизген таасири зор. Уруулук-патриархалдык бөлүнүү сакталып калган. Санжыралык баяндарга маани беришет. Жазуусу (17-к.) монгол алфавитине негизделип иштелип чыккан. Диний ишеними - буддизм карманышат. Даонун жолун колдоо менен бирге, байыркы салттуу диндеринин (шаманизм, тотемизм, фетишизм) элементтерин сактап калышкан. Материалдык жана руханий маданиятында кытайлардын күчтүү таасири байкалат. Байыркы жана орто кылымдар мезгилинде кыргыздар манжурлар менен алакада болушкан.
MIT лицензиясы
2015-жылдагы абал боюнча бул программалык камсыздоого эң популярдуу лицензия, ал GPL дин бардык варианттарынан жана башка бекер лицензиялардын баарынан ашып кетүүдө (FOSS). MIT лицензиясынын бир версиясын колдонгон белгилүү долбоорлорго Ruby on Rails, Node.js, jQuery жана X Window System кирет.
Кабыл алынганы
2015-жылдагы абал боюнча Black Duck Software жана GitHub ылайык MIT лицензиясы акысыз программалык камсыздоодогу эң белгилүү лицензия болчу, ал эми GNU GPLv2 экинчи орунду ээлеген. 2016-жылдын июнунда Fedora долбоорунун пакеттерин иликтөө MIT эң көп пайдаланылган лицензия экенин көрсөттү.
MIT лицензиясынын версияларынын бирин колдонушкан белгилүү проекттер өзүнө Expat, XML-парсерлер китепканасын; Ruby on Rails, веб-тиркемелеринин түзүлүшүн, Node.js, веб-тиркемелерди аткаруу чөйрөсүн, jQuery, JavaScript китепканасын; Lua тил программалаштыруусун жана алгач лицензия ал үчүн жазылган X Window System ди өзүнө камтыйт.
Швабмюнхен
Швабмюнхен ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Аугсбург районуна карайт. Швабия административдик округуна тиешелүү. Калкы – 13.466 (2013-ж.). Аянты – 55.52 км2.
Манжы I.
Манжы I. шаман дининдеги ритуал учурунда кийилүүчү кийимге (тонго) жана таягына (жезл) байланган ыйык деп эсептелүүчү кездемелердин кесиндиси. Ошол эле учурда шамандын «сырткы дүйнө» менен «сүйлөшүүсү» учурунда ритуал аткарылуучу ак кайыңга жана боз үйдүн устундарына илинип туруучу тыйын, түймө- топчу кадалып, тигилген кызыл түстүү кездеменин кесиндиси, боркусу (лента). Өтмө маанисинде шамандын ритуал (дубалоо) учурунда кийүүчү кийимин туюнтат. Термин кыргыздын бугу уруусунун курамындагы уруктун аталышы катары маалым.
Байжыев Ташым Ысак уулу
Байжыев Ташым Ысак уулу (1909, Тепке айылы, Ак Суу району, Ысык-Көл обл. -1952) - адабиятчы, сынчы, драматург, тилчи, агартуучу, СССР жазуучулар союзунун мүчөсү (1936). Бул эмгектер бир нече жолу кайталанып басылып чыгат. Кыргыз мектептеринде элге билим берүүдө зор салым кошот. Адабий чыгармачылыгы 1920-жылы башталат. Бул жылдары алгачкы аңгемелери жарык көрөт. 1927-жылы «Кызыл Кыргызстан» газетасында «Кызыл учкун» деген адабий ийрим пайда болот. Ал ушул ийримдин мүчөсү болгон. Бара-бара бул уюм Кыргыз жазуучулар союзунун жаралышына уютку болуп берет. 1930-1940-жылдары кыргыз адабиятын изилдөө жана сын жазуу аракети башталат. «Кырманда» (1934), «Жигиттер» (1944) деген пьесаларды да жазат. Котормочулук аракети башталат. А. Треневдун «Любовь яровая», A. А. Островскийдин «Сепсиз кыз» пьесалары анын которуусунда Кыргыз драма театрында коюлган. A. С. Пушкиндин, И. С. Тургеневдин, Л.Н. Фурмановдун, A. А. Фадеевдин ж. б. чыгармалары орус тилинен кыргыз тилине которот. 1936-жылы СССР жазуучулар союзуна мүчө болот. 1950-жылы Т. Б айжыев жалган жалаа менен репрессияга туш болот да, 10 жыл эркинен ажыратылат (1990-жылы акталган). Ташым Байжыев - Зыяш Бектенов, Хусеин Карасаевдер менен жолдоштук жана чыгармачылык байланышта болгон.
Өзгөчө кырдаалдарды жоюу
Өзгөчө кырдаалдарды жоюу – өзгөчө кырдаалдарды пайда кылуучу факторлордун таасирин басуу жана токтотууга, өзгөчө кырдаалдар пайда болгондо адамдардын өмүрүн жана саламаттыгын сактоого, материалдык чыгымдардын жана айлана-чөйрө тартуучу зыяндардын көлөмдөрүн төмөндөтүүгө багытталып жүргүзүлүүчү кырсыктан сактоо жана башка кечиктирилгис жумуштар.
Диапауза
Диапауза (гр. diāpasis – тыныгуу) – көпчүлүк жаныбарлардын өөрчүүсүндөгү зат алмашуунун кескин төмөндөшү жана форма түзүүчү процесстердин токтолушу менен мүнөздөлгөн физиологиялык терең тыным мезгили. Диапаузанын башталышы метаморфозду жана өөрчүүнү иретке салуучу нейроэндокрин системасынын өзгөрүүлөрү же өөрчүүгө тоскоол болуучу атайын гормондордун бөлүнүп чыгышы менен шартталат. Организмдеги диапауза менен өөрчүүнүн муун алмашуусун мезгилдик цикл жаратат. Курт-кумурскаларда диапаузанын башталышын шарттоочу маанилүү экологиялык факторлорго күндүн узактыгы жана температура кирет. Диапаузанын токтолушу жана өөрчөөнүн калыбына келиши организмге төмөнкү температуранын же күн жарыгынын узакка таасир этүүсүнөн келип чыгат. Ар кайсы түрдөгү курт-кумурскалардын диапаузасы алардын тиричилигиндеги белгилүү гана баскычтарга туш келет. Алсак, курт-кумурскалардагы диапауза эмбриондук жана имаголук болуп бөлүнөт. Диапауза учурунда организмдин сырткы ыңгайсыз шарттарга болгон байымдуулугу артат.
Монреаль метросу
Монреаль метросу – Монреаль шаарынын метросу. Метросу 14-октябрь 1966-жылы ачылат.
Табигый добуш катары
Табигый добуш катары, обертондук катар - негизги тондордон жана ага үндөш кошумча добуштардан турган добуш катары. Негизги тон добуш булагынын (тартылган кылдын, үйлөмө аспаптын түтүгүнүн ичине камалган абанын ж. б.) термелүүсүнөн пайда болсо, ал эми кошумча үндөштүктөр алардын тең жарымга, үчкө, төрткө ж. б. Бөлүнүп кошо термелүүсүнөн жаралат. Табигый добуш катары добуш булактарынын ички өзгөчөлүктөрүн чагылдырат. Табигый добуш катары добуш аралыктарынын, добуш бийиктик катнаштарынын татаалдыгын, чыңалыш өзгөчөлүгүн (мис., унисон менен октава алардын бирдейлигин, квинта жана кварта алардын эң жакындыгын, терция менен секста алардын жумшак, угумдуулугун, секунда менен септима андагы чыңалышты, карама-каршылыкты ж. б.) мүнөздөйт. Табигый добуш катары 1636-37-жылдарда М. Мерсен тарабынан ачылып, мүнөздөлүп жазылган
Модус
Модус (латын сөзүнөн келип чыккан modus – чен, жол) – марксисттик философияга чейин колдонулган, атрибуттардан айырмаланып, предметтин айрым гана абалдарына таандык касиетин белгилөөчү философиялык термин. Спиноза Модус деп өзүнүн болмушунун себеби өзүндө эмес, субстанцияда ж-а анын атрибуттарында болгон субстанциянын бүткүл өтмө абалын атаган; Модустагы нерселердин чексиз көптүгү жана чексиз материалдык субстанциясынын көрүнүштөрү орун алган алардын өтмө сапаты туюнтулат.
Табигый добуш катары
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Пиролиз
Пиролиз (грекче πῦρ (pýr) – от, λύσις – ажыроо) – күйүүчү заттардын жогорку температуранын таасиринен ажыроосу. Пиролизге – жыгачты кургак буулантуу, таш көмүрдү чала кокстоо, кокстоо, нефтини жана нефть продуктуларын крекингдөө кирет. Жыгач Пиролизи 400-500°С, көмүрдүкү 600- 1000°С, нефть продуктуларыныкы 400-700°С, метандыкы 1000°Сден жогорку температураларда ишке ашырылат. Пиролиз - физикалык, физикалык-химиялык жана химиялык кубулуштарды камтыган татаал процесс. Температурага жараша суюктук пайда болуу, суюктуктун фракцияларга бөлүнүшү, буулануу, буунун кайра конденсацияланып, акырында жыгач көмүрү, кокс сыяктуу катуу жана газ-буу аралашмасынан турган татаал заттар пайда болот. Пиролиздөө реакторлордо жүргүзүлөт.
Кичи Юкса (Чулым куймасы)
Кичи Юкса — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чулым дарыясынын сол жээгинен 211 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 82 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское ([[Томск облусу)|Зырянское]] айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ричмонд Хэйтс (Огайо)
Ричмонд Хэйтс (Огайо) (Richmond Heights) — Огайо штатынын Cuyahoga округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 10944 киши. Болжолдуу аянты - 11.3 км². FIPS коду — 39-66894.
Диарея
Диарея (гр. diarrhtō – агам), ич өткөк – тез-тез суюк заңдоо. Диареяөз алдынча оору болбостон, көптөгөн патология процесстердин белгиси катары пайда болуп, ага дизентерия, тамак-аштан уулануу, ич келте, холера, ичегинин өнөкөт сезгенүү оорулары (энтероколит, колит жана башка), ошондой эле карын менен уйку безинин маңызы жетишсиз болгондогу тамак сиңирүүнүн бузулушу, ичегилердин начар иштеши себеп болот. Айрым кишиде катуу кайгырганда, корккондо, кээ бир тамак-ашты (сүт, жумуртка, жашылча-жемиш) сиңире албаганда да болушу мүмкүн. Диарея лабораториялык, бактериологиялык, рентгендик жана эндоскопиялык изилдөөлөр менен аныкталат. Оорулуу айланасындагыларга жуктуруу коркунучунда гана ооруканага жаткырылат. Өз алдынча дарыланып, антибиотиктерди колдонуу оорунун белгилерин чаташтырып, туура диагноз коюуга тоскоол болот жана дарттын кабылдап кетишине алып келет. Алдын алууда тамактануу тартибин, жеке гигиенаны туура сактоо (идиш-аякты, тишти таза кармоо), ичеги-карын оорусун алдын алуу жана дарылоо зарыл.
Өзгөчө кырдаалдарды жоюуда кечиктирилгис жумуштар
Өзгөчө кырдаалдарды жоюуда кечиктирилгис жумуштар – бул кыйроодон куткаруу жумуштарын баардык тараптан камсыздоо, өзгөчө кырдаалдан жапа чеккен калкка медициналык жана башка жардамдарды көрсөтүү, адамдардын өмүрүн жана саламаттыгын сактоо үчүн минималдуу зарыл шарттарды түзүү, алардын ишке жарамдуулугун колдоо боюнча ишмердүүлүк.
Аэростат
Аэростат (аэро... жана грекче statos - кыймылсыз) - газ өткөрбөс кабыкка (ар кандай формадагы) тыгыздыгы абадан аз газдарды (суутек, гелий, ысытылган аба) толтурганда пайда болгон аэростатикалык көтөрүү күчүнүн жардам менен учуучу жеңил аппарат. Аэростаттын башкарылуучу (дирижаблъ), эркин (стратостат) жана байланма түрлөрү бар.
Тауш (Уфим району, Башкыртстан)
Тауш — Башкыртстандын Уфим районундагы айыл, Кирилл айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 64 киши. Почта индекси — 450069, ОКАТО коду — 80252825004.
Аэростат
Эркин аэростат
Атмосфераны, астрономиялык изилдөөлөрдү жүргүзүү, аппаратуралар менен жабдууларды сыноодо, ошондой эле спортто, көрнөк-жарнакта, чалгындоо иштеринде жана башкаларда колдонулат. Арналышына жараша экипаждуу жана экипажсыз, алыс же кыска аралыкка учуучу болуп айырмаланат. Эркин аэростат демейде шар формасындагы жумшак кабыктан турат, ага тор же стропа аркылуу гондола бекитилет. 7-12 кмге көтөрүлүүчү ачык гондолалуу аэростат субстратостат, стратосферага көтөрүлүүчү, башкарылуучу, жылчыксыз гондолалуу жана автоматтык аэростат стратостат деп аталат. Башкарылуучу эркин аэростат асты жагынан ачык, башкарылбоочусу ачык да, жабык да жасалат. Ачык кабыктуу аэростатта көтөрүүчү газдын ашыгы тешик аркылуу чыгып, анын массасын азайтат. Шар-зонд резина кабыкта жана радиозонддо көтөрүүчү газдын басымы резина кабыкты чоюп, аэростаттын көлөмү 60300 эсе чоңоет, ал 45-48 км бийиктикке көтөрүлүүгө мүмкүндүк берет. Анын кабы полимер пленкадан жана кездемепленкадан жасалып, бир гана жолу пайдаланылат. Көлөмү 15-100 миң м3. Жылуу аба толтурулуучу спорттук аэростаттын кабы бышык, ысыкка чыдамдуу материалдан жасалат. Ал көп жолу пайдаланылат.
Актанов Тойчу Кулунтай уулу
Актанов Тойчу Кулунтай уулу (1910-1942) - кыргыз окумуштуу-агартуучуларынын алгачкыларынын бири.
Аэростат
Байланма аэростат
Байланма аэростат аппаратураларды, байланыш каражаттарын (радиолокаторлор, ретрансляторлор) көтөрүү үчүн атмосфераны изилдөө, авиация чабуулунан (коргоо аэростат) коргоо жана башка максаттарда колдонулат. Байланма аэростат шамалдын ылдамдыгы 35-40 м/с кезде 2-5 кмге көтөрүлө алат. Анын көлөмү бир нече м3дан 10-12 миң м3га чейин жетет. Формасы сүйрү келип кошумча аэродинамикалык көтөрүү күчүн пайда кылат; тулкусуна экипаж үчүн гондола же аппаратура орнотулган контейнер, байлап коюучу зымаркан бекитилет. Ага көтөрүүчү газ суутек же гелий толтурулат. Байланма аэростат согуш учурунда шаарларды, портторду, маанилүү объектилерди жапыз учкан самолёттун чабуулунан сактоо үчүн колдонулган.
Актанов Тойчу Кулунтай уулу
Чүй областынын Аламедин районунун Кашка-Суу айылында туулган. 6-класска чейин кыргыз мектебинде, кийин Бишкектеги №6 орус мектебинде окуган. 1927-1930-жылдары Ташкендеги педагогикалык институтта окуган. Анын атасы жергиликтүү кулак катары куугунтукталган.
Тауш (Уфим району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Актанов Тойчу Кулунтай уулу
Эмгек жолу
1938-1941-жылдары Фрунзедеги педучилищада сабак берген, илимий изилдөө иштерин алып барган жана Кыргызстандын басылмасынын редакторунун милдетин аткарган. 1937-жылы К.О.Бакеев менен бирге «Кыргыз тилинин синтаксисинин конспестиси» деген эмгекти жарыкка чыгарган. 1938-1940-жылдары 6-7-класстар үчүн окуу куралдары басылып чыккан. 1938-жылы «Кыргыз тилинин окуу куралы» экинчи китеби басылып чыккан. Кыргыз орфографиясынын сөздүгүнүн автору болгон. Н.М.Абрамов менен бирге «Алиппе: Окууга жана жазууга үйрөтүү үчүн» окуу куралын чыгарган.
32 жашында анын 10дон ашык окуу куралы басылып чыккан.
1942-жылы согушта курман болгон.
Программалык камсыздоого уруксат берүүчү лицензия
Программалык камсыздоого уруксат берүүчү лицензия, кээде BSD лицензиясы деп аталат — программалык камсыздоону кантип бөлүштүрсө болот дегенге минималдуу талаптарды койгон акысыз программалык камсыздоо үчүн лицензия болуп саналат. Ага мисал катары MIT лицензиясын, BSD лицензиясын, Apple Public Source лицензиясын жана Apache лицензияларын көрсөтсө болот. 2016-жылга карата эң белгилүү акысыз программалык камсыздоонун лицензиясы болуп MIT уруксат берүүчү лицензиясы эсептелген.
Аныктамалар
Ачык булактуу демилгелер программалык камсыздоого уруксат берчү лицензияны "көбөйтүүгө тиешеси жок лицензия" деп аныктайт. GitHub вебсайты тандоо негизинде MIT уруксат лицензиясын "сиздин кодуңуз менен эч кандай жоопкерчилик албаган адамдарга каалаганын кылганга жол берет" деп сүрөттөгөн. Калифорниялык мыйзамдын батыш мектеби newmediarights.com сайтында аларды мындай деп аныктаган: "BSD өңдүү лицензиялар, аларга BSD, MIT жана Apache лицензиялары сыяктуулар кирет, өзгөчө эле уруксат бере беришет, иштеп чыгуучулардын оригинал лицензиялык кодунун баштапкы бөлүктөрүн өзүңүздүн кодуңуз же документацияңызга өзгөртүп коюңузга талаптарды азыраак коюшат".
Манжы II.
Манжы II. «Манас» дастанында жердин жана элдин энчилүү аты катары чагылдырылат. Мындан сырткары, «Манас» эпосунун эволюциялык өнүгүүсүндө эпизоддук кейипкерге айланган. Этноним башка маанини да туюнтат. Энесайлык кыргыздардын урпактары болгон хакастарда «манжы» төмөнкү маанилерди туюнтат: 1-Шамандын ритуалдык кийимине же таягына (жезл) тагылуучу ыйык деп эсептелүүчү кездеменин кесиндиси (лента); 2.Шамандын «сырткы дүйнө» менен «сүйлөшүүсү» учурунда ритуал аткарылуучу ак кайыңга жана боз үйдүн устундарында илинип туруучу тыйын, түймө-топчу тигилген кызыл түстүү кездеменин кесиндиси (лента); 3. Өтмө маанисинде шамандын ритуалдык кийими.
Өзгөчө кырдаалдардын алдыналуу
Өзгөчө кырдаалдардын алдыналуу – өзгөчө кырдаалдардын пайда болуу тобокелчилигин мүмкүн болушунча азайтууга, ошондой эле адамдардын денсоолугун сактоого, айлана-чөйрөгө келүүчү зыяндардын жана материалдык жоготуулардын көлөмүн төмөндөтүүгө багытталган алдынала жүргүзүлгөн чаралардын комплекси.
Табакчалар
Табакчалар (итал. piatti) - идиофондор түркүмүндөгү байыркы музыкалык аспап. Ортосу кесе сымал чуңкурайтылган эки табакча. Адатта кошулма (куйма) металлдан жасалат. Бири-бирине кагыштыруудан добуш алынат. Алар калыңдыгы жана чоңдугу боюнча бири-биринен айырмаланат да, кичи, орто жана чоң болуп үчкө бөлүнөт. Азыркы аткаруучулук тажрыйбада түрк Табакчалар, кытай Табакчалар, антикалык Табакчалар жана чарльстон деп аталган түрлөрү колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Аэростатика
Аэростатика — гидроаэромеханиканын газ чөйрөдө, негизинен атмосферада тең салмактуулукту изилдөөчү бөлүмү. Анда гидростатикадай кысылбаган суюктуктун тең салмактуулук мыйзамы каралбастан, кысылуусу суюктуктун кысылуусунан көп эсе жогору болгон аба жана башка газдар каралат. Атмосферада атмосфералык басымдын бийиктикке көз карандылыгы, ошондой эле абада калкыган нерсени кармап турган күчтүн таасири изилденет. Аэростатиканын мыйзамдары абада учуу теориясын жана атмосферанын тең салмактуулугун изилдөөдө кеңири колдонулат.
Плазма химиясы
Плазма химиясы – х, илиминин жылуулуктун таасиринде өтүүчү кубулуштарды изилдөөчү тармагы. Төмөнкү темп-ралык (103-105 К ) плазма зат атомдорун иондорго айландырууга жөндөмдүү жана химимялык жактан абдан активдүү. Ошондуктан кадимки шартта кыйындык менен жүрүүчү же такыр жүрбөөчү химимялык реакцияларды ишке ашыруу үчүн төмөнкү темп-ралык плазма колдонулат. П. х. илими газ термодинамикасын, андагы бөлүкчөлөр урунуу кубулушун жана химимялык реакцияларга катышуу жөндөмдүүлүгүн изилдейт. П. х-нын негизинде металлдар иштетилет жана кесилет, жогорку температурада эрүүчү заттар кристаллдары өстүрүлөт, заттар бети жука катмар менен жабылат, ар кандай химимялык бирикмелер синтезделет, табигый газдан ацетилен жана өтө таза материалдар (мисалы, электроникада колдонулган кремний жука катмары), ошондой эле курамы химимялык  элементтерге кыйындык менен ажыроочу минералдар алынат.
Окуу программасы
Окуу программасы – бул расмий мамлекеттик документ. Анда окуу планына ылайык ар бир окуу предмети боюнча окуучулар тарабынан өздөштүрүлүүчү билим, билгичтик көндүмдөрдүн дидактикалык модели аныкталат. Мектепте канча окуу предмети болсо алардын ар биринин өз өзүнчө программасы болот. Окуу програмасынын структурасы төмөнкүлөрдөн турат:
3. Предмет ичиндеги айрым темаларды үйрөтүүгө бөлүнгөн убакыт;
4. Предметтер аралык байланышты камсыз кылуу боюнча көрсөтмөлөр;
5. Окуу куралдарынын каражаттарынын тизмеси;
6. Сунуш кылынган адабияттар.
Окуу программалар типтүү, жумушчу, автордук болушу мүмкүн. Типтүү окуу программалар мамлекеттик билим стандартынын талаптарынын негизинде иштелип чыгат жана билим берүү министрлиги тарабынан бекитилип бардык мектептерге сунуш кылынат. Жумушчу окуу программалары конкреттүү шарттарга ылайык реалдуу окутууну жүзөгө ашыруу үчүн мугалимдердин өзү тарабынан түзүлµт. Жумушчу окуу программалары ар бир окуу курсу, класска ылайыкталып эреже катары бир окуу жылына карата түзүлµт. Мында мамлекеттик билим стандарттары менен бирдикте аймактык өзгөчөлүктөргө байланыштуу темалар, мектептин билим берүү концепциясы, мугалимдин дидактикалык концепциясы, окуучулардын өзгөчөлүктөрү, маалыматтык, техникалык каражаттар мүмкүнчүлүгү эске алынат.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Буграк
Буграк — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Байдарата губасы орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Абдувалиев Ибрагим
Абдувалиев Ибрагим (1947. 10. 05, Үч-Дөбө айылы, Баткен р., Ош обл.) - филология илимдеринин доктору. Аталган райондун Самаркандек орто мектебин 1964-жылы бүтүп, кийин Ош шаарындагы башталгыч класстардын мугалимдерин даярдоо курсун аяктап, Баткен районунун мектептеринде эмгектенет. 2004-жылдан баштап Жалал-Абад мамлекеттик университетинин алдындагы Тилдер жана маданият институтунун директору. Негизги илимий багыты - кыргыз тилинин лексикологиясы, грамматикасы, кыргыз тилинин орфографиясы жана кыргыз алфавити. «Манас» энциклопедиясын редакциялоого катышкан. Кыргыз тилин жогорку окуу жайында жана орто мектепте окутуу проблемасына да кызыгат. Эмгектерин кыргыз жана орус тилдеринде жазат. 50дөн ашык илимий макала жазган.
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Хомяков, Алексей Степанович
Хомяков, Алексей Степанович (1804—1860) — орус философу, философияда славянофиль идеясын өнүктүргөн.
Ал дворян-помещиктин үй-бүлөсүндө туулуп-өсүп, холерадан өлгөн.
Хомяков метафизикалык философиялык системанын негизин салган, бул кийинки орус философторунун эмгектеринде өнүктүрүлгөн. Кудайлык акыйкат логикалык аңдап-билүүнүн мүмкүнчүлүгүнүн чегинен тышкары жатат. Ал акыйкат ишенимдин обьектиси, ошол эле убакта ишеним, металогикалык мүнөзгө ээ болсо да, логикалык түшүнүүгө карама-каршы турган бирнеме эмес. Ишеним менен зээндин шайкештиги «бирбүтүн акыл-эсти» берет деп эсептеген ал.
Адам тууралуу
Адам рационалдуу эркке жана адеп-актык эркиндигине ээ болгон жан.
Эркиндик такыбаалык менен күнөөнүн ортосундагы тандоо эркиндигин билдирет.