cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Биосфера
Биосфера (βιος — тиричилик жана — сфера, шар) же биочөйрө ― атмосфера, гидросфера жана литосферанын активдүү тиричилик өтүүчү бөлүгү. Биосферада тирүү организмдер менен алардын жашоо чөйрөсү органикалык байланышта болуп, бүтүндөй системаны түзөт. «Биосфера» терминин австралиялык геолог Э. Зюсс киргизген. Биосфера жөнүндөгү толук түшүнүктү орус геохимиги В. И. Вернадский иштеп чыккан. Ал боюнча Жер планетасындагы тирүү организмдердин тиричилик аракетинин натыйжасында пайда болгон жана өзүн-өзү теңсалмактуулукта сактап туруучу мейкиндик системасы, башкача айтканда жандуу жана жансыз заттардын бири-бири менен болгон аракеттеринин натыйжасында пайда болгон биостук система.
Биосфера – глобалдык экосистема.
Жер планетасынын эң ири экосистемасы биосфера – жандуу организмдер жайгашкан катмар. Грек тилинен «βιος» —жашоо жана «σφαῖρα» — тоголок. Биосфераны окуу катары В.Вернадский өөрчүткөн. Биосферага эң аз 3,5 миллиард жыл болду.
Биосферадагы заттардын топтору
В.Вернадский биосферанын курамына кирген заттардын баардыгын келип чыккан мүнөзү боюнча топторго бириктирген:
Биосферанын геосфералары
Биосферада 3 негизги геосфералар ажыратылат:
Орто-Кайырма
Орто-Кайырма (Орто-Кайырма) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Панфилов районундагы айыл. Вознесеновка айыл округу составына кирет.
Второй Амбал
Второй Амбал — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Куданга дарыясынын сол жээгинен 11 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Конфессионалдык партиялар
Конфессионалдык партиялар - католицизм, протестантизм жана ислам конфессийлеринин идеологияларынын базасында түзүлгөн жана аракет кылган партиялар. Бул саясий уюмдар өздөрүнүн теорияларын адам, анын дүйнөдөгү ээлеген орду жөнүндөгү диндик түшүнүктүрдүн негизинде, азыркы мезгилдеги социологиялык жана социалдык-экономикалык идеяларды пайдалануу менен иштеп чыгышат. Конфессионалдык партиялардын катарына - христиан-демократтык партиясы (Италия), Христиандык-демократтык союз (1950-ж.) жана Христиандык социалдык союз (1945 ж.), (Германия) ж. б. кирет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Кадыров, Сатыбалды
Кадыров, Сатыбалды (1940–1995) - сатирачы, акын. Өзгөн районунун Зергер айыл өкмөтүндөгү Ничке-Сай кыштагында туулган. 1961-жылы Жалал-Абаддагы А.С.Пушкин атындагы педагогикалык окуу жайын аяктаган. Эмгек жолун Аксы районундагы Ленин атындагы орто мектептин башталгыч классында мугалим болуп иштөө менен баштаган. 1967-жылы Өзгөн районундагы «Совет» орто мектебине мугалим болуп которулуп, андан кийин Өзгөн райондук «Октябрь Туусу» гезитинде адабий кызматкер, Ош облустук телерадиокомитетинде редактор, Ош мамлекеттик пединститутунда окутуучу болуп иштеген. 1970-жылы Кыргыз Мамлекеттик улуттук университетинин филология факультетин сырттан окуп бүтүрүп, 1985-жылдан Кыргызстан Жазуучулар союзунун Ош облустук бөлүмүндө адабий кеңешчи, Ош мамлекеттик университетинде окутуучу болуп иштеген.
С.Кадыровдун адабий чыгармачылык жолу 1970-жылдардан баш-талып, анын сатиралары республикалык, облустук гезит, журналдарда жарыяланып турган. «Тикенек» аттуу алгачкы сатиралар жыйнагы 1979-жылы жарык көргөн.
Кыргыз тилинде
Тикенек: Сатиралар. – Б.: 1979. – 32 б.
Шляпа: Сатиралар. – Б.: 1982. – 48 б.
Сарымсак саптары: Сатиралар. – Б.: 1986. – 92 б.
Асел Кадырбекова
Асел Кадырбекова — Кыргызстандык ырчы жана теле алыпбаруучу. Ош облусундагы Финансы-юридикалык колледжди аяктап, ОшМУдагы Юридикалык факультетке тапшырган. Алгач 2010-жылдары "Кыргыз кыздары" деген аталыштагы ыры менен чоң сахнага чыккан.
Өмүр баяны
Асел Кадырбекова 1991-жылы 19-мартта Ош облусуна караштуу Кара-Суу районунда төрөлгөн.
Билими:
Жеке жашоосу
Үй-бүлөлүү. Ырчы Нурлан Насиптин жубайы. Алардын үйлөнүү тою 2018-жылы 25-апрелде болгон. 2019-жылы 27-мартта кыздуу болушкан. Ага Дария деген ысым коюшкан.
Асел жол кырсыгына кабылып, оор абалда ооруканага жаткырылган. Жол кырсыгы 2020-жылы 26-июнда, саат 15:47 де Медеров жана Тыныстанов көчөлөрүнүн кесилишинде Toyota Camry жана Ыкчам аракетке келчү топтун (ЫАТ) Honda Odyssey автоунаалары кагышкан. Анын кесепетинен биринчи автокөлүктөн бир, экинчи автоунаадан эки кишинин жабыркаган.
Астрахань хандыгы
Астрахань хандыгы - Алтын Ордонун бытырашынын натыйжасында түзүлгөн татарлардын мусулман мамлекети. Борбору - Ажытархан (Астрахань). Эмир Ажы-Черкестин 14-кылымдын 2-жарымында түзүлгөн ээлигинин аймагында калыптанган. Айрым тарыхчылар өз алдынча Астрахань хандыгынын келип чыгышын 1459-60-жылдарга (Ахмед хан менен мамилесин үзгөн Махмуд хандын такка отурушу менен) туура келет деп эсептесе, кээ бирлери 1502-жылдан (Чоң Ордонун Крым ханы Менгли-Гирей тарабынан кыйратылышынан соң) башталат деп карашат. Чыгыш жагы Ногой ордосу менен чектешип, түштүк жагы - Терек, батыш жагы - Кубань, Дон дарыяларына, түндүк жагы Сарай шаарына чейин созулган. Түрк тилинде сүйлөгөн Астрахань хандыгынын калкынын (алчиндер, коңураттар, маңгыттар) негизги кесиби: көчмөн мал чарбачылык, аңчылык, балыкчылык, туз өндүрүү жана дыйканчылык болгон. Астрахань хандыгынын Чыгыш өлкөлөрү менен соода жүргүзүүнүн борбору болгон. Аны Алтын Ордолук хан Тимур-Кутлугдун тукумдарынын династиясы башкарган. Хандан кийин эле мамлекеттеги экинчи киши болуп, калга (мураскер) саналган. Ак сөөктөр султандар, огландар, бектер, мырзалардан турган. Тышкы саясатта Астрахань хандыгы адегенде Чоң Ордого, андан кийин Ногой Ордосуна жана Крым хандыгына дайыма көз каранды болгон. Андан кутулуу максатында Астрахань хандыгы орус мамлекети менен жакындашып, 1533-жылы союздук келишим түзөт. Каспий деңизине чыгууга, крымдыктар м-н түрктөрдүн кол салууларынан коргонууга кызыккан орус мамлекети 1554-жылы Астрахань хандыгына жортуул жасап, Крым хандыгы тарабынан коюлган Жамгырчы (Ямгурча) ханды кулатып, анын ордуна узак мезгил бою Москвада жашап, падышанын колдоосуна ээ болуп келген Исмаил Дервиш-Алини падыша Иван IV Василъевич өзүнүн вассалы катарында коёт. Анын жанында такай орус кеңешчиси отурган. Бирок, Дервиш-Али Крым хандыгы менен союздаш болууга аракеттенип, ханзаданы чакырат. Астрахан-Крым коалициясынын түзүлүшүнөн чочулаган орус өкмөтү жаңы жортуул уюштуруп, 1556-жылы Астрахань хандыгы Россияга биротоло кошулат.
Душанбе
Дүйшөмбү (Душанбе, 1929-1961 жылдарында Сталинабад) — Тажикстандын борбор калаасы, өлкөнүн эң ири илимий, саясий, маданий, экономикалык, өнөр-жай жана административдик борбору. Дүйшөмбү өлкөнүн мамлекеттик бийлигинин жогорку органдары жайгашкан, анын ичинде Президенттик сарайдагы Тажикстан Республикасынын Президентинин резиденциясы.
Калкынын саны 2016-жылдын 1-январына карат 802,7 миң адамды түздү, жалпы Дүйшөмбү алгомерациясынын саны — 1485,1 миң адам.
2017-жылдын 12-январынан баштап шаар башчысы — Рустами Эмомали.
Табияты
Душанбе шаары Ысар өрөөнүндө, деңиз деңгээлинен 750—930 метр бийиктикте жайгашкан. Аймагы  — 127 км². Шаар аркылуу түндүктөн түштүккө карай Варзоб (Душанбе-дарыя) суусу агып өтөт. Ал дарыя шаардын борборундагы "Комсомол" көлүнө суу берет. Чыгыштан батышка карай Кафирниган дарыясы агып өтөт. Шаардан түндүккө карай Варзоб капчыгайы жагашкан — ал жерде көптөгөн эс алуу жайлары жайгашкан.
Душанбе шаарынын сейсмикалуулугу бир топ жогору. XX кылымдын 30-40-жылдарынын куруу нормалары боюнча 7-8 балл деңгээлиде бааланган. Жер титирөөлөрдү Душанбе сесмологиялык станциясы байкоо жүргүзүп турат.
Душанбеде жай мезгили узак жана ысык, жаан-чачын чанда болот. Кыш мезгили салыштырмалуу кыска. Кышкысын абанын нымдуулугу көтөрүлгөндүктөн, кыш абдан көп жаан-чачын менен коштолот. Жаз мезгили салыштырмалуу узак, тез-тез чагылгандуу жаан жаап турат. Эрте күз кургак, бирок кийин күз жамгырдуу жана нымдуу болот. Кургак (июнь-октябрь) жана нымдуу (декабрь-май) деп эки мезгилге бөлүнөт. Январь айынын орто температурасы — 1 °С, июлдуку — 28 °С.
Расмий символдору
Душанбе шаарынын расмий кабыл алынган символу — Герб. Гербдин авторлору С. Курбанов жана А. Н. Заневский.
Административдик-аймактык бөлүнүшү
Душанбе — Тажикстандагы райондорго бөлүнгөн жалгыз шаар. Ошондуктан, шаардык элдик депутаттар Кеңеши жана аткаруучу бийлиги (Хукумат) областтык статуска ээ. Райондордо аткаруучу бийликтин өкүлдөрү болуп район башчылары эсептелет.
2013-жылдын 18-июлунда шаар аймагын үч эсе кеңейтүү пландары жарыяланган.
Калкы
Тажикстан Республикасынын Президенти алдындагы Статистика агенттигинин 2016-жылдын 1-январына карата маалыматы боюнча, Душанбенин туруктуу калкынын саны 802 700 адамды түзгөн. Калкынын жыштыгы — 6366 адам/км². Душанбеде республиканын калкынын 9% жашайт.
Өнөр-жайы
Борбор шаарынын өнөр-жай комплекси 230 өнөр-жай ишканаларын камтыйт. Бул ишканаларда 19 миң шаар тургундары иштейт. Ишканаларда 300дөн ашык продукциянын атылышы өндүрөлөт. Душанбеде өндүрүлгөн, экспортко чыга турган негизги продукция — бул пахтадан жасалган жиптер жана кездемелер, чулки-байпак продукциясы, кабелдик буюмдар, арматура, айыл-чарба азыктарын өндүрүүчү буюмдар, соода жабдыктары жана башкалар.
Исаков, Исабек
Исаков, Исабек - акын, жазуучу, журналист. Кочкор районундагы «Теңдик» совхозунда 1933-жылы 1-сентябрда туулган.
1952-жылы Кыргызстан Мамлекеттик мугалимдер институтун бүтүрөт. 1952-жылдан «Кыргызстан пионери» гезитинде адабий кызматкер, андан кийин адабият жана искусство, мектептер жана пионерлер бөлүмдөрүнүн башчысы, 1959-1967-ж. жооптуу катчы болуп иштейт. 1958-жылы Кыргызстан мамлекеттик педагогикалык институтунун сырттан окуу бөлүмүнүн тил жана адабият факультетин ийгиликтүү бүтүрөт.
И.Исаков 1967-жылы жаңыдан уюштурулган «Кыргызстан маданияты» жумалыгына жооптуу катчы катары чакырылып, 1971-жылга чейин иштейт. 1971–1973-жж. жумалыктын башкы редакторунун орунбасары, 1973-1985-жж. башкы редактор, 1985–1987-жж. «Ала-Too» журналында бөлүмдүн редактору болуп кызмат өтөйт.
Исабек Исаковдун жаш жеткинчектерге арналган биринчи ырлар жыйнагы «Ороз менен короз» 1959-жылы, ал эми «Турсундун тамашасы» аттуу алгачкы аңгемелер жыйнагы 1960-жылы жарык көргөн.
Балдарга арналган чыгармалары орус, украин, казак, өзбек, эстон, азербайжан, каракалпак ж.б. тилдерге которулган. Акындын жүздөн ашуун ырларына музыка жазылган.
И.Исаков көркөм котормо жаатында да үзүрлүү эмгектенип, М.Исаковский, С.Стальский, К.Салыков В.Шкода, Тофик Махмуд, С.Саргаскаев, Музафар Алимбаев, Борис Пак, Ильяс Тапдыг, А.Филатов, А.Дүйсембиев, С.Жиенбаев, Р.Гамзатов, А.Жамишев ж.б. чыгармаларын кыргыз тилине которгон. Конкурстук чыгармалары, ырлары, очерктери, поэмалары дипломдук сыйлыктарга ээ болуп, лауреаттыкты жеңип алган.
И.Исаков журналист катары көптөгөн очерктерди, публицистикалык макалаларды жазган.
1963-жылдан СССР Жазуучулар союзунун, 1959-жылдан СССР Журналисттер союзунун мүчөсү. Ошондой эле Кыргызстан Жазуучулар союзунун башкармасынын жана президиумунун мүчөсү, Кыргыз ССР Журналисттер союзунун пленум мүчөсү болуп келген.
Ал «Эл агартуунун отличниги» жана «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер» ардактуу наамынын ээси.
Исабек Исаковдун көп жылдык үзүрлүү эмгеги жогору бааланып эки жолу республиканын Жогорку Советинин Ардак Грамотасына татыктуу болгон.
Кыргыз тилинде
Ороз менен Короз: Поэмалар ырлар. – Ф.: Мектеп, 1959. – 122 б.
Турсундун тамашасы: Аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1960. – 139 б.
Айга учам: Ырлар, поэмалар. – Ф.: Мектеп, 1961. – 166 б.
Тууган жер ыры: Ырлар, поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1963. – 162 б.
Достук: Поэма. – Ф.: Мектеп, 1963. – 60 б.
Учкул канат: Ырлар, поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1965. – 108 б.
Күн менен сүйлөшүү: Поэма, ырлар. – Ф.: Мектеп, 1968. – 144 б.
Бала кыялы: Аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1968. – 170 б.
Бардыгын билгиси келген бала: Поэма. – Ф.: Мектеп, 1971. – 28 б.
Өмүр сапары: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1971. – 104 б.
Дыйкан жазы: Повесть. – Ф.: Кыргызстан, 1975. – 73 б.
Жол нурлары: Повесттер, очерктер. – Ф.: Кыргызстан, 1978. – 208 б.
Алтын балалык: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1980. – 290 б.
Ата-Журт толкундары: Ырлар, поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1983. – 238 б.
Күн жарыгы: Ырлар, поэмалар. – Ф.: Адабият, 1990. – 140 б.
Орус тилинде
Любознательный мальчик: Стихи. – Ф.: Мектеп, 1971. – 28 с.
Песня о земле: Стихи, поэмы. – Ф.: Кыргызстан, 1975. – 108 с.
Светлый путь: Повести, рассказ. – Каракалпакстан, Нукус, 1983.
Дорога жизни: Стихи, поэмы. – М.: Сов.писатель, 1984. – 70 с.
Юные годы: Повести, рассказы. – Ф.: Мектеп, 1985. – 167 с.
Песнь о земле: Стихи. – Ф.: Кыргызстан, 1975. – 104 с.
Башка элдердин тилдеринде
Качели: Стихи. – Алма-Ата: Жалын. – 1979. – 70 с. – казак.
Любознательный мальчик: Стихи. – Баку. – 26 с. – азерб.
Жол нурлары: Повести рассказы, очерки. – Нукус. 1983. – 171 с. – каракалпак.
Тоо кызгалдактары: Стихи. – Литва: Витурист, 1985. –35 с. – литва.
Котормолору
Ануарбек Дүйсенбиев. Ырлар, поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1980. – 103 б.
Какинбек Салыков. Кутмандуу Күндөр: Ырлар, поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1981.
Расул Гамзатов. Ырлар, поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1983.
Борис Пак. Көгүлтүр капка: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1984. – 40 б.
Шкода В. Ырлар, поэмалар. –Ф., 1986.
Ильяс Тапдыг. Тайлак: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1976. – 20 б.
Астро...
Астро... (грекче astron - жылдыз) - татаал сөздөрдүн асман телолоруна (нерселерине), космос мейкиндигине тиешелүү маанини билдирүүчү биринчи бөлүгү (мисалы, астрология).
Ортопедия
Ортопедия (грек тилинен ορθος — түз, оң жана παιδεία — тарбиялоо, окутуу) — медицинанын таяныч кыймыл аппараттын (сөөк менен булчуңдар) тубаса жана кийин пайда болгон деформацияларын жана функцияларынын бузулушун изилдөөчү, аларды алдын алуу жана диагноз коюу, дарылоо методдорун иштеп чыгуучу тармагы.
Ортопедияны франциялык врач Н. Андри илимий негиздеген. Азыркы мезгилде ортопедия дарылоонун хирургиялык методун (остеосинтез, пластикалык операциялар), консервативдик ыкмаларды (физиотерапия, айыктыруу физкультурасы, санаторий-курорттук дарылоо жана башкалар), түрдүү ортопедиялык аппараттарды, протездерди колдонот.
Ортопедиялык аппараттар
Ортопедиялык аппараттар — адамдын кыймыл органдарынын деформациясын жана майыптыгын дарылоо жана алдын алуу максатында колдонулуучу атайын механикалык түзүлүш. Ортопедиялык аппараттардын бир нече түрү:
Түзөтүүчү аппараттар дененин деформацияланган бөлүгүн акырындап түзөтөт. Буга корсеттер, ортопедиялык бут кийимдер, супинаторлор кирет.
Жеңилдетүүчү аппараттар дене салмагын ооруган жерге эмес, жогору соо жерге түшүрөт. Демейде Томас, Воскобойников аппараттары колдонулат.
Компрессия-дистракциялоочу аппараттар (Илизаров, Сиваш аппараттары) кол, буттун деформациясын (жалган муун, буттун кыйшыгын жана башкалар) оңдойт.
Кыймылдатпоочу аппараттар муундагы, омуртка тутумундагы кыймылды толук же бир аз азайтуу, оордукту жеңилдетүү үчүн колдонулат. Аларга туторлор, шарнирлүү (муунда бир аз кыймылды сактоочу) жана шарнирсиз аппараттар, протездер кирет.
Мындай аппараттар катуу атайын материалдан дененин белгилүү бөлүгүнө ченеп жасалат. Бут протездери басканда денеге таянчык берет. Колго кийилүүчү протездер анын формасын, айрым учурда кызматын калыбына келтирет. Ортопедиялык аппараттар өлчөмү туура келгендей, жеңил, жөнөкөй, оңой кийип-чечилгидей болушу керек. Аппаратты туура эмес колдонгондо тери жооруп, оюлуп кетиши мүмкүн. Андай сүрүлүүнү болтурбоо үчүн аппараттын астынан байпак, ич кийим кийүү сунуш кылынат. Жаш өспүрүмдөргө атайын чоңойтуп-кичирейткичи болбосо тез-тез алмаштырылып туруу талапка ылайык. Кээде ортопедиялык аппараттар ты көпкө кийүүдөн анын астындагы булчуңдар кысылып, алсызданат, арыктайт. Андыктан врачтын кеңеши менен аны киерде жана чечкенден кийин ал жерди укалап туруу, атайын булчуңдарды чыңоочу гимнастика сунуш кылынат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Даллас шаары
Даллас – АКШнын түштүгүндөгү шаар (1856). Техас штатында. Тринити дарясынын боюнда. Калкы 1,2 млн (2007, агломерациясында 6,1 млн) Эл аралык аэропорту бар. АКШнын түштүгүнүн ири экономика-соода-финансы борбору жана жолдор тоому. Түштүк нефть-газ өнөр жайынын уюштуруу борбору. Ири авиа ракета-космос, радиоэлектроника, прибор куруу, нефть-газ өнөр жай үчүн жабдуу, тамак-аш, тигүү, полиграфия, кагаз, химия (самын жана жасалма жуучу каражаттар) өнөр жай ишканалары иштейт. Университет, музей, театрлар бар. Далласта президент Ж. Кеннеди атылган (1963). Эл аралык конкурстар (органчылардын), ярмаркалар өткөрүлүп турат.
Авал
Авал (фр. aval ) – жарандык укукта векселдик кепилдик берүү, же үчүнчү жак тарабынан өзгөчө кепилдик кат таризинде түзүлгөн чек боюнча төлөм кепилдиги. КР жарандык мыйзамдарына ылайык, чек боюнча төлөм толук бойдон же жарым жартылай авалчынын төлөө кепилдигине (авал) жараша кепилденүүсү мүмкүн. Төлөм чеги боюнча кепилдикти (авал) төлөөчүдөн башка баардык жактарга бере алышат.
2-январь
1-январь (Үчтүн айынын бири) — Григорий жылсанагы боюнча жылдын 2-чи күнү, жылдын аягына чейин 363 күн (толук жылда 365) күн бар.
Холодна Гора
Холодна Гора — Харьков метросунун Холодногорско-Заводская сызыксындагы станция. 1975-жылы 23-августда ачылган.
Чоң Киргизка
Чоң Киргизка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Томск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - КАР/ОБЬ/2677/58 орун алган. Дарыянын узундугу - 85 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Кемерово шаарынын аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Теософия
Теософия (грек сөзүнөн theos – кудай жана sophia – акылмандык, билим) (сөзмө-сөз – кудай таануу) Е. П. Блаваттын мистикалык доктринасы жана анын жолдоочулары. Кээде теология менен дал келүүчү түшүнүк (мисалы, “Ареопагатиках”). 1857-жылы Нью-Йоркто Е. П. Блаватская тарабынан теософиялык коом негизделген (1831–91). 1913-жылга чейин бул коомдун активдүү өкүлү болуп антропософиянын түзүүчүсү Р. Штейнер болгон. Коомдун максаттары жана Блаватскаянын өзүнүн идеялары анын “Сырдуу доктрина” (1888), “Теософияга ачкыч” (1889) ж. б. эмгектеринде баяндалган.
Ошондой эле Блатавскаянын Теософиялык китебинде өз максатын тстыктап бере алды: "Жаратылыш кокусунан атомго окшош эмес", жана анын мыйзамдуу орду аалам схемасында экендигин адам баласына көрсөттү. Бардык диндердин өзөгү болгон архаикалык чындыктардын бузулуп кетүүсүнөн сактай алды. Жаратылыш сырлары азыркы мезгилдегидей илимде изилдөөгө мүмкүн болбогон учурда эле бир канча деңгээлде анын негизги бүтүндүгүн ачып бере алды.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Генри Форд
Генри Форд (Кулжа айынын (Июль) 30, 1863 - Чын Куран айынын (Апрель), 1947) Американын Форд Мотор Компаниясынын жана унаанын массалык чыгарылышын атасы деп аталат. Анын Модель Т аттуу унаанын бет ачары Америка индустриясын жана жалпы ташууда (транспорт) революция кылды. Аны "Фордизмдин" себеби деп саналчы. Анын аты арзан унаанын массалык чыгарылышы жана ошондой эле жумушчуларын жогору айлыгы менен бир мааниде болуп калган. Форд Мотор Компаниясынын эсси болуп дүйнөдөгү эң бай жана таанымал адамдардын тобуна кирген.
Балачагы
Генри Форд Кулжа айынын 30, 1863-жылы Гринфилд Тоувншипте (Детроиттин жанында, Мичиган) дыйканканада (фермада) төрөлгөн. Анын атасы, Уильям Форд (1826-1905), Ирландиядагы Каунтри Корккто төрөлгөн. Анын апасы, Мэри Литогот Форд (1839-1876), Мичиганда төрөлгөн; ал Белгиялык иммигранттардын арасында эң кенжеси болгон; эрте жетимдеп кошуналар багып алынган, О'Генрилер менен.
Жашыл краб
Жашыл краб (Carcinus maenas, L. 1758) — оң буттуу рак түспөлдүүлөрдүн бир түрү.
Астрогнозия
Астрогнозия (астро... жана грекче gnosis - билүү) — асман сферасындагы топ жылдыздарды жана айрым жарык жылдыздарды иликтөө менен өз ара жайгашуу законченемдүүлүгүн изилдөөчү илим.
Каролина аралдары
Каролина аралдарында европалыктардан алгачкы жолу 1528-жылы испан деңиз саякатчысы А. де Сааведра болгон. Испан королу Карл 11нин урматына аталган.
Политология
Политоло́гия (грек тилинен πολιτικός — коомдук, πολίτης — атуул, андан сон πόλις — шаар; байыркы грек тилинен λόγος — окуу, соз), же саясый илим, — саясат тууралуу илим, адамдардын ишмердуулугунун озгочо сферасы, бийликке, коомдун саясий-мамлекеттик организациясына, саясий институттарга, принциптерге, нормаларга, коомдун кунумдук турмушунун функционалдуулугун камсыз кылуу учун, адамдардын, коомдун жана мамлекеттин оз ара мамилелерине байланыштуу маселелер каралат.
«Кутадгу билиг»
«Кутадгу билиг», «Кут алчу билим» же «Куттуу билик». Теңир тоодогу түрк элдеринин даанышман акыны жана ойчулу Жусуп Баласагындын 1069-1070-ж. Баласагун шаарында жазган саясий-философиялык дастаны. Анын үч көчүрмө нускасы белгилүү. Бири 1439-ж. Герат шаарында (азыркы Түндүк Афганистанда) уйгур жазмасы менен даярдалган (Вена шаарында сакталууда). Экинчиси ХIV к. биринчи жарымында араб жазмасы менен даярдалган Каир нускасы, булардын эң байыркысы - Наманган (Фергана) нускасы ХП к. аягы ХШ к. башында араб жазмасы менен көчүрүлгөн. «Кутадгу билиг». азыр бир катар тилдерге (немец, түрк, орус, өзбек, уйгур, англис, кыргыз ж. б.) которулган. «Кутадгу билигдин» жалпы көлөмү 13444 ыр сабын түзөт, андан тышкары кара сөз түрүндө жазылган чакан кириш сөзү бар, дастанда өлкөнү кантип башкаруу, кантип туура саясат жүргүзүү керектиги айтылат. Ал өтө бай тарыхый-этнографиялык, лингвистикалык, социологиялык ж. б. энциклопедиялык маалыматтарды камтыйт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Майдан Конституции
Майдан Конституции (Майдан Конституції, , 2015-жылдын 20 ноябрына чейин ― Советская, Радянська ) — Харьков метросунун Холодногорско-Заводская сызыгындагы бекет. 1975-жылы 23-августда ачылган.
Жаңы сим (Иглин району, Башкыртстан)
Жаңы сим — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Кальт айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 8 киши. Почта индекси — 452416, ОКАТО коду — 80228825011.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Иштамберди алтын кени
Иштамберди алтын кени Жалал-Абад облусунун Чаткал районунда, Чаткал кырка тоосунун түштүк капталында, Касан сууусунун оң куймасы Иштамберди суусунун төмөнкү агымында, деңиз деңгээлинен 2005–2450 м бийиктикте. 1934-ж. табылган. 1981–86-ж. геол. чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Кен аймагы, Иштамберди антиклиналдык катмарга бүктөлгөн, түндүк-чыгыш жагы Ангул гранодиориттери менен жирелген, протерозойдун мраморлору, кварц-талаа-шпат-биотиттүү сланецтери жана амфиболдук сланецтерден түзүлгөн. Рудалануу семизсай свитасынын кристаллдык сланецтеринин Андагул гранит-диорит массивине жакын жеринде, катмар аралык талкаланган зоналары жана ар түрдүү багыттагы жаракалардын кесилиштери менен байланышкан. Кен магмадан кийинки гидротермдик процесстин негизинде пайда болуп, рудалануу тарам жана минералдашкан зона тибине, алтын–сульфид формациясыны кирет. Руданын негизги минералдары: пирит, арсенопирит, тубаса алтын, антимонит ж. б. Алтын менен кошо күмүштү да бөлүп алууга болот. Рудадагы алтындын орточо өлчөмү 7,49 г/т. Руданын запасы 10463,4 миң т, алтындыкы - 78,361 т.
Уул балага карата тыюулар
Уул балага карата тыюулар/Айрым тыюулардын тикеден – тике уул балдарга же кыздарга тиешелүү экендигин унутууга болбойт. Маселен, эркек бала жүккө отурбайт, келинчеги сепсиз келет деп коюшат. Ал эми жаздыкка отурса артына сыздоок чыгат деп айтышат. Баланы боюңду карыштаба, боюң өспөй калат деп эскертишет.
Жоокерчилик замандарда “Балаңын акылы жок болсо да, бою узун болсун” деген сөз чыккан. Чыйратып жаткан аркандын алдынан өтпөйт, бою өспөй кыска болуп калат деген тыюу ошол замандарда пайда болушу мүмкүн. Андай ишеним бирөөнүн бутун тебелеген балага да тиешелүү. Найза сунуп, кылыч чапкан согушта узун бойдун артыкчылыгы бардыгына шек жок. Анткен менен “ Теректей бой бергенче, теменедей акыл берсин” деп, адамдын акылы, өнөрү жогору коюлган.
Бою өтө эле узарып кеткен өспүрүмдү нан жапкан жеңче менен үч жолу башына чаап, ырымдап койгон. Эркек баланын кашына осмо койбойт, багы көгөрбөй калат деп тыят. Элдик ишеним боюнча, уул балага осмо койсо, кийин ал түрмөгө түшөт имиш же дагы бир жаман иштерге туш болот экен. Эгер кыздар жаш баланын кашына ойноп жатып осмо коюп коюшса, ал баланын башын үч жолу тандырга тыгып ырымдап кайтарат. Балага тыюу салган ырымдардын бири – бул тагасына кол тийгизбөө. Тагасын ургандын колу калтырап калат деген ишеним бар. Элде жигиттин үч журту – ата журту, тага журту, кайын журту болот деп айтылат.
Адабият
А.Мурзакметов “Кыргыз ырым жырымдары” \-Ош-2005 \- ISBN 9967-08-112-0
Кемчат крабы
Кемчат крабы (лат. Paralithodes camtschaticus) — оң буттуу рак түспөлдүүлөрдүн бир түрү.
Корчубек Акназаров
Корчубек Акназаров (Кызыл-Октябрь, СССР, 1-август 1922 — Бишкек, Кыргызстан, 2019) — Коомдук ишмер, Кыргыз ССРинин советтик-партиялык ишмери, Социалисттик Эмгектин Баатыры (1966). Улуу Ата Мекендик согуштун ардагери.
Өмүр баяны
Корчубек Акназаров 1922-жылы 1-августта Талас облусуна караштуу Бакай-Ата районунун Кызыл Октябрь айылында туулган. Эмгек жолун 1941-жылы айылдык жети жылдык мектепте мугалим болуп иштөө менен баштаган.
1943-жылы Советтик Армиянын катарына чакырылып, 1-Беларус фронтунда баскынчыларга каршы согушкан. Варшавага чейин жетип, Висла дарыясын кечип өтүү учурунда жарадар болгон. Ал I даражадагы «Ата Мекендик согуш» ордени жана бир нече медалдар менен сыйланган.
1946-жылы майдандан туулган жерине кайтып келип, Чаткал районундагы Карл Маркс атындагы мектепте окуу бөлүмүнүн башчысы болуп иштеп баштаган
1947-жылдан тартып партиялык кызматтарда иштеп, адегенде Кыргызстан Компартиясынын Чаткал райондук комитетинин парткабинетинин башчысы, пропаганда жана агитация бөлүмүнүн башчысы болгон.
1961-жылдан 1990-жылга чейин Нарын облусунун Ак-Талаа, Жумгал жана Кочкор райондорунун партиялык комитеттеринин 1-катчысы болуп эмгектенген. Кыргызстан Коммунисттик партиясынын Борбордук Комитетине бир нече жолу мүчө болуп шайланган.
Кыргыз ССР Жогорку Советине бир нече жолу депутат болуп шайланган. Кыргызстан эгемендик алгандан кийин да парламентке депутат болгон
Корчубек Акназаров 2019-жылы 1-февралда Бишкек шаарында каза болгон
Партиялык ишмердүүлүгү
1947-жылдан КПССтин мүчөсү. 1947-жылдан партиялык жетекчи кызматта, 1961-1971-жылдарда партиянын Ак-Талаа райкомунун биринчи секретары болуп иштейт. 1971-жылы партиянын Жумгал райкомунун, 1972-жылдан партиянын Кочкор райкомунун биринчи секретары.
Депутаттыгы
Кыргыз ССР Жогорку Советинин (6-7-шайланышы.) депутаты. 1961-жылы 11-областтык партиялык конференцияда Кыргызстан КП Тянь-Шань обкомунун мүчөсү, ошол эле жылы Кыргызстан КПнин 12-сьездинде Кыргызстан КП БК мүчөлүгүнө кандидат, Кыргызстан КПнин 13-сьездинде Кыргызстан КП БКнин мүчөсү болуп шайланган.
Сыйлыктары жана наамдары
Ал Ленин ордени, Октябрь революциясы, Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Далмат аралдары
Далмат аралдары – Адрия деңизиндеги архипелаг. Хорватияга карайт. Аянты 2,5 миң км2дей. 1000ден ашык аралдан турат. Эң ири аралдары: Крк, Брач, Црес, Хвар, Корчула. Балкан жарым аралынын батыш жээгинин төмөн чөгүшүнөн жана Динара тайпак тоосунун этегиндеги айрым жерлерин суу жайпап калышынан пайда болгон. Булуң-буйтка жана кысыктар (далмация тибиндеги жээк) көп. Негизинен акиташ тегинен турат; карст кубулушу өөрчүгөн. Кокту-колоттуу дөбө жана жапыз тоолор (бийиктиги 778 мге чейин) басымдуу. Жер ортолук деңиз бадалдары өсөт. Жүзүм, жемиш багы, зайтун дарагы өстүрүлөт. Цитрус плантациялары, деңиз климаттык курорттору, улуттук сейилбактары бар. Туризм өнүккөн.
10-апрель
Окуялар
- Эстеглал (Тегеран, Иран) футбол клубу тарыхында 1-жолу АФК Чемпиондор лигасынын жеңичүүсү болгон.
- Пол МакКартни "Битлз" тобунан чыгаарын жарыялаган.
Боз кисе
Боз кисе (моңг. бусе — белбоо, иранча кисе — белбоо)—1) эр азаматтын өзүнө гана таандык болгон майда буюмдары тагылуучу кайыш кур; 2) калың кайыштан кооздолуп оттук жана милте салынуу үчүн жасалган баштык. Муну негизинен кисе же кур деп да жалпы жонунан атай берет. Ал эми эпосто Б. к. болсо жалгыз гана Манастын өзүнө таандык болуп эсептелет. Саякбай Каралаевдин вариантында Манастын Б. к-си өзүнчө касиетке ээ буюм. Б. к. асмандан атайын Манаска арналып башка куралдары менен бирге түшкөн. Анын касиеттүүлүгү Манас жоого аттанып, Б. к. курун белге чалганда кырк чилтен жолдош болуп, капталынан кара чаар кабылан чамынып, алдына келген душманын баса калчудай чолок куйрук арстан камынып калат. Айрым бир учурларда Б. к. эмес, ак кисе деп да айтылат:
Сырттан Манас зыңгырап,
Ак олпокту кийди эми
Асмандан түшкөн ак кисе
Айкырып белге илди эми (Саякбай Каралаев, 2. 211).
Калган эскерүүлөрдө Б. к. деп айтылып олтурат. Манастын Каныкейге айткан керээзинде да Б. к-нын касиеттүүлүгү эскерилет:
Кысталыш жолго киргенде,
Кыйкырып белге чалганда,
Кырк чилтен жолдош бир болгон.
Касташкан жоону көргөндө,
Каарданып курчанса,
Кара чаар кабылан
Капталында чамынган.
Чолок куйрук арстан
Жандай салып камынган
Асмандан түшкөн бос кисе,
Жаным менен дос кисе,
Каныкей, илип койчу кашыма (Саякбай Каралаев, 2. 231).
Демек, Б. к. жөнөкөй эле ар кандай керектелүүчү буюмдар тагылуучу кур катары айтылбастан, дайыма Манастын колдоочуларын алып жүргөн касиеттүү кур катары сүрөттөлөт.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Каролингдер
Каролингдер – Франк мамлекетиндеги королдор менен императорлор династиясы. Карл I Улуунун ысмынан аталган. 751-жылы Меровингдерди алмаштырып, 10-кылымга чейин бийлик кылган. Каролингдер династиясы аны негиздеген Пипин Ланденскийдин (7-кылым) тушунда күчтөнө баштап, небереси Геристальский, чөбөрөсү Карл Мартелл жана анын уулу Кодоо Пипиндин (Каролингдердин 1-королу) бийлиги учурунда ого бетер чыңдалып, айрыкча Карл I Улуунун (768–814-жылы башкарган, 800-жылдан император) тушунда өтө күчөгөн. 814-жылы бийлик анын уулу Людовик Благочестивыйга өтүп, Верден келишими (843) боюнча империяны Карл I Улуунун неберелери бөлүп алган. Империя биротоло кулагандан кийин Каролингдер Италияда 905-жылга, Германияда 911-жылга, Францияда 987-жылга чейин бийлик кылган.
Федосеев, Петр Николаевич
Петр Никола́евич Федосе́ев (1908–1990) Коомдук ишмер, советтик философ, СССР Илимдер Академиясынын академиги, социолог. Социалисттик эмгектин баатыры. СССР Илимдер Академиямынын вице президенти. Диалектикалык жана тарыхый материализм, илимий коммунизм, илимий атеизм көйгөйлөрү менен иштеген.
Байард (Нү-Мексико)
Калкы - 2534 киши. Болжолдуу аянты - 2.3 км². FIPS коду — 35-06270.
Перекатная дарыясы (Каменистой куймасы)
Перекатная — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Каменистая дарыясынын сол жээгинен 17 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Коомдук келишим теориясы
Коомдук келишим теориясы – мамлекет менен укуктун адамдардын ортосунда аң-сезимдүү түзүлгөн келишимдин натыйжасында пайда болгондугу тууралуу теория.
Аталган теорияны жактоочулардын көз карашында мамлекетке чейин ашынган анархия же «бардыгынын бардыгына каршы күрөшү», ошондой эле жеке адамдын чексиз эркиндиги менен тыгыз байланышкан «табигый абал» болгон. Өздүк коопсуздугун камсыз кылуу, менчигин ж. б. жеке укуктарын коргоо үчүн адамдар чексиз эркиндиктен баш тартып, өздөрүнүн табигый укуктары менен эркиндиктеринин көп бөлүгүн мамлекеттин пайдасына өткөрүп берүү зарылдыгын түшүнүшкөн. Мамлекеттин келишимдик жол менен пайда болгондугу тууралуу алгачкы түшүнүктөр байыркы мезгилдерде эле пайда болгон.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Боз Мойнок
Боз Мойнок — топоним. Семетей менен Бакайдын Жакып канга жолукканында:
Ээй кагылайын кулунум,
Ушу жаткан Боз-Мойнок,
Боз-Мойнокту көргөндө
Көңүлүм кетет көп ойноп (Саякбай Каралаев, «Семетей», 1. 240),— деп Бакай мурда жердеп, оюн куруп жүргөн Б.-М. жерин көргөндө кубанып толкунданат. Эпос боюнча Б.-М. Талас чөлкөмүндө жайгашкан бел.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Ортопедиялык корсеттер
Ортопедиялык корсеттер — омуртка тутумунун ооруларында, кыйшаюусунда, мертинүүсүндө колдонулуучу ортопедиялык аппарат.
Корсеттер тууралуу
Ал омурткалардын кыймылын азайтуу, жүгүн жеңилдетүү жана деформациясын түзөтүүгө арналган. Ортопедиялык корсеттер жумшак, ийилгич, анча катуу эмес жана катуу болот. Корсеттер түрдүү материалдан (тери, кездеме, гипс, металл, пластмасса жана башкалар) протез-ортопедиялык мекемелерде жасалат. Ал чак, тыкан болушу үчүн оорулууга ченеп жасалып, гипс калыпка салынат. Врач оорунун мүнөзүнө жараша түрдүү (кыймылдатпоочу, жеңилдетүүчү, түзөтүүчү) ортопедиялык корсеттер ди сунуш кылат. Кыймылдатпоочу жана жеңилдетүүчү корсеттер омуртка туберкулёзунда, сыныгында, мертингенде операциядан кийин жабыркаган омуртканы кыймылдатпоо жана ага келүүчү оордукту азайтуу максатында колдонулат.
Сунуштар
Түзөтүүчү ортопедиялык корсеттер омуртканын кыйшаюусунда сунуш кылынат. Өзгөчө балдарда омуртканын андан ары күчөп кыйшаюусун алдын алуу жана бир аз түзөтүү үчүн мааниси чоң. Ортопедиялык корсеттерди кийип жүрүү мөөнөтүн врач белгилейт. Аны көпкө кийүүдөн дене булчуңдары алсыздангандыктан врачтын сунушу боюнча айыктыруучу гимнастика, массаж жасоо зарыл.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Карлов университети
Ар дайым мыкты университет. Никола Тесла менен университет.
Төмөнкү ибра (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Төмөнкү ибра — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Яшерган айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 245 киши. Почта индекси — 453192, ОКАТО коду — 80248870004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Аcтpогpaф
Аcтpогpaф (астро... жана гр. grapho - жазамын) — асман жарык чыгаруучуларын сүрөткө тартуучу астрологиялык аспап. Анын негизги мүнөздөмөсү - фотопластинкага түшкөн жарык күчү менен сүрөттөлүштүн өлчөмүн аныктоочу объективдин диаметри жана фокус аралыгы. Асмандагы жылдыздар, метеорлор, кометалар, астероиддер жана жасалма жандоочторду тартуучу аcтpогpaфтын объективинин фокус аралыгы 1 мден ашпайт, ал эми өтө так астрологиялык өлчөөлөрдү жүргүзүүчү аcтpогpaфтыкы 10-15 мден кем эмес болот. Дүйнөнүн көпчүлүк обсерваториялары фокус аралыгы 3,4 м кадимки аcтpогpaф менен жабдылган.
Гелдер
Гелдер - (лат. gelo муздоо) кээ бир касиеттери катуу заттарга окшош килкилдек сымал колоиддик системалар. Гелдер коллоиддик эритмелердеги золдордун коагуляцияланышынан жана заттар суюктукта көпкөн убакта (желатиндин сууда, каучуктун бензинде жана башка көбүшү) пайда болот. Ал механикалык жана жылуулуктун тааспринен оңой жана кайра калыбына келүүчү бузулууга дуушарланат. Суу дисперсиялык чөйрөдөгү гелдер гидрогелдер, углеводород чөйрөдөгүсү органогелдер деп аталат. Алар лиофобдуу жана лиофилдүү болуп бөлүнөт. Лиофобдуу гелдердин дисперсиялык чөйрөсүн жок кылса (мисалы, буулантса), катуу былпылдак тибиндеги көп сандаган майда тешиктүү структураны берет. Аларга кайра эриткич таасир эткенде золь пайда болбойт. Лиофилдүү гелдердин чөйрөсүн жоготсо, улам көлөмү кичирейип, тыгыз бириккен килкилдекке, андан ары кургатса катуу аморфтуу массага (аэрогелдер) айланат. Бул процесс желатиндешүү деп аталат.
Билгичтик
Билгичтик - – билимди (айлана-чөйрөдөгү объекттердин ордун, өз ара катнашын, көз карандылыктарын чагылдыруучу мыйзамдарды, теорияларды, аныктамаларды, эрежелерди, формулаларды) практикалык жана интеллектуалдык ишмердикте пайдалануунун ыкмасы.
300 спарталык (тасма 2006)
300 спарталык (300) — Америка көркөм тасмасы.
Мазмуну
Биздин заманга чейинки 480-жыл. Каардуу жана барктуу Леонид (Жерард Батлер) – Спартанын башчысы. Акылдуу жана сулуу жубайы Горго (Лена Хеди) менен мамлекетин башкарат. Бирок, кооз жана бай мамлекет душмандардын көзүн кызыктырбай койбойт. Күндөрдүн биринде хандын алдына “шаарыңа кол салуу үчүн перстердин миңдеген аскер катарлары келатышат” деген кабар менен чабарман келет. Келаткан – Персиянын аёо билбеген зөөкүр ханы Ксеркс (Родриго Санторо). Ал башка элдерди басып алгандай эле Спартаны да багындырууну самап келет. Леонид чабармандын “сүйүнчүсүн” берет – аны дароо өлтүрүп, мунусу менен согушка даяр экендигин билдирет. Перстерге каршылык көрсөтө алаарына көзү жеткен Леонид Ксеркске эч качан моюн сунбашын айтат. Бирок, Спартанын куу саясатчылары да, көзү ачык аксакалдар кеңеши да согушка каршы чыгышат. Эмне айла табаарын билбеген Леонид жубайынан кеңеш сурайт. Горгонун “душманыңдын алдына тизелегенден көрө анын бетине тик кара!” деген күчтүү сөздөрү Леонид үчүн ураандай угулат. Бирок, анын чечимин бүт өлкө колдобой, башчы болгону 300 гана аскер чогултууга жетишет. Мына ошол 300 спарталык жоокер менен Ксеркс баштаган сансыз армиянын ортосундагы Фермопил деген тик аскалуу жерде өткөн кандуу согушту баяндайт бул тасма.
Тасманын тартылышы
Тасманын өзөгүн “300” аттуу графикалык роман (комикс) түзөт. Анын автору белгилүү прозаик, карикатурист Фрэнк Миллер – Канада менен АКШдагы көптөгөн күйөрмандардын сүйүктүү жазуучусу. Анын күйөрмандарынын катарында тасманын режиссёру Зак Снайдер да бапэр. Тарыхый роман режиссёрго күчтүү таасир эткендей, аны дароо эле сценарийлештирип, тасмага айландырууну чечкен. Негизги актёрлук топ тасмага тартылуу үчүн чоң даярдык көрүшүп, ар бири колуна китеп алып, байыркы Спартанын тарыхын окуп чыгышкан. Жогорку окуу жайларынан тарых мугалимдери жалданып келинип, суроолорго жооп берип, кадимкидей сабак өтүп турушкан. Ал эми актёрлорду физикалык жактан машыктыруу үчүн профессионалдуу альпинист Марк Твайт менен каскадёр Деймон Каро жардамга чакырылышкан. Булар актёрлук топту күн сайын машыгуучу залда даярдаган. Тасма тартылууга 8 жума калганда бардык актёрлор даяр болгон. Оор көнүгүүлөрдү аткарышып, диета да кармашкан. Съёмкалар аскалуу тоолордо, жарлардын арасында өткөн соң тез жардам жана коопсуздук кызматы дайыма жакын жерде болуп турган. “Спарталык жоокерлер перстерден айырмаланып туруусу үчүн аларга коңур түстөгү калың кийимдерди кийгиздик. Ал эми перстерге ачык жашыл, көгүш өңдөр жарашты” деп билдирген, тасманын костюмери Майкл Уилкинсон. Бул таланттуу тигүүчүнүн колунан жаралган эң татаал костюм – Ксеркстин темирден жасалган зоот кийими. Тасманын жаралышында гримёрлордун да эмгеги зор. Алардын жардамы менен Ксеркстин, анын өздөрү атагандай Өлбөс жансакчыларынын, бүкүр чыккынчы Эфиальттын жана башка романда болбогон жаңы каармандардын образдары мыкты жаралды.
Бозтайлак
Бозтайлак — Жакыптын минген аттарынын бири, Камбарбоздун үйүрүнөн. Чыйырды Манасты издегенде мингени айтылат (Сагымбай Орозбаков, 1. 126).
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Жон Дальтон
Дальтон (Долтон) Жон (6.9.1766, Улуу Британия, Иглсфилд – 27.7.1844, Манчестер) – англиялык химик жана физик, Лондон Король коомунун мүчөсү (1822). Париж ИAнын (1830), чет өлкөлүк ардактуу  мүчөсү,  Кендалда жана Манчестерде математикадан  сабак берген. Манчестердеги адабий-философиялык коомдун мүчөсү  (1794), секретары (1800) жана төрагасы (1817) болгон. Эселик катыш законун ачкан (1803); «атомдук салмак» түшүнүгүн киргизип, биринчи болуп бир нече  элементтердин  атомдук  салмагын (массасын) аныктаган. Газ закондорун ачып (1801 жана 1803), кийин алар Дальтондун атынан аталган. Көрүү кемтигин  алгач  баяндаган (1794; өзү ооруган), кийинчерээк ал дальтонизм деп аталган.
Майкл Фрэнсис Атия
Сер Майкл Френсис Атия (англ. sir Michael Francis Atiyah, арап. مايكل عطية‎; 1929-жылы 22-апрелде, Лондондо туулган) - англиялык математик.
Математикалык эмгектери
Атиянын негизги эмгектери алгебралык типологиягы арналган. Ал Александр Гротендиктин эмгектеринин таасири менен жана Фридрих Хирцебрух менен шериктеш болуп, К-теориясын түзгөн. Мында ал кадыресе когомологиялардан негизги гомотопикалык инвариант катары баш тартып, алардын ордун К-функтор менен алмаштырган (чындыгында К-теория когомологиянын жалпыланган теориясынын биринчи үлгүсү болгон). Атия К-теориянын жардамы менен Раул Ботт менен чогуу кыймылсыз чекит жөнүндөгү Атия-Ботт теоремасын жана Изадор Зингер менен чогуу эллиптикалык оператордун индекси тууралуу теореманы далилдеген. Акыркы теорема 1950-жж. башында эле И.М. Гельфанд ортого койгон маселени чечкен. Бул теорема топология менен дифференциалдык теңдемелер теориясынын ортосундагы жаңы байланыштардын табылышына өбөлгө болгон. Ошондой эле Атия жана Ботт И.Г. Петровскийдин жарым-жартылай туундуларда гиперболалык теңдемелер жөнүндөгү классикалык корутундуларын жалпылашкан.
Атиянын 1977-жылдан кийин жазган көпчүлүк эмгектери математикалык физикага багытталган. Анын калибрлөөчү талаалар жаатындагы эмгектери өзгөчө мааниге ээ. Атап айтканда, Атия башка авторлор менен бирге төрт ченемдүү евклид мейкиндигинде мүмкүн болгон бардык инстантондорду сүрөттөгөн.
Анын жакшы белгилүү шакирттери Саймон Доналдсон, Жордж Лүстиг жана Найжел Хитчиндер.
Тяньцзинь
Тяньцзинь - Кытайдын түндүк-чыгышындагы шаар.
Хайхэ дарыянын боюнда, Улуу Кытай каналы менен кесилишкен жеринде, Сары деңиздин Бахайвань булуңуна жакын жайгашкан порт. Калкы 3,6 млн (2010; шаар айланасы менен 6,4 млн). Жолдор тоому. Метрополитен иштейт. Эл аралык аэропорту бар. Өлкөнүн ири порт комплекстеринин бири. Пекиндин деңиз аванпорту (чоңчон контейнер терминалдары бар). Паром ар кылуу Түштүк Кореянын, Япониянын порттору мн байланышат. Жанаша жайгашкан аймактар менен борборго баш ийген өз алдынча адм.-айм. бирдикти түзөт. Кытайдын башкы экон. борборлорунун бири.
Өнөр жайынын башкы тармактары - машина куруу, электроника (алардын ичинен мобилдүү телефондор, цифралык фото-видеокамералар), автомобиль кураштыруу, кеме, станок куруу, ар түрдүү өнөр жай жабдуулары (алардын ичинен хим. машиналар), кара металлургия, тамак-аш (алардын ичинен ун) өнөр жай ишканалары иштейт. ЖОЖдор, театрлар (опера), музейлер ж. б. бар. Т. 13-кылымда балыкчылардын тургун жайы Чжигунун ордунда пайда болгон (1404-ж.). 1405-жылдан азыркы атында.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Чоң Северная (Чубура куймасы)
Чоң Северная — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Томск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чубур дарыясынын сол жээгинен 35 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Кемерово шаарынын аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Түккол краб
Түккол краб (лат. Eriocheir) — оң буттуу рак түспөлдүүлөрдүн бир уруусу.