cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Айша
Айша - (614-ж. чен, Меке - 13. 7. 678, Медина) Мухаммед пайгамбардын кичи аялы, биринчи халиф Абу Бакрдин (Абу Бекр) кызы. Ал мусулманчылыкты алгач кабыл алгандардын бири, пайгамбардын шериктеши болгон. Пайгамбар менен өткөргөн 9 жыл ичинде андан абдан көп диний сабактарды алган. Айша жамаатта көрүнүктүү орунду ээлеп, халифтик бийлик үчүн болгон саясий күрөшкө активдүү катышат, халифтикке жеткен Алинин (Азирет Алинин) душмандары тарабына өтөт. Айша 656-ж. болгон «төөчөндөр согушуна» өзү катышат. Согушта Алинин жеңишине байланыштуу саясий күрөштөн четтеп калган. Мухаммед өлгөндөн кийин «мусулмандардын энеси» деген атакка ээ болгон.
Качкынчы
Тайгараев — Кыргызстандын Жалал-Абад шаарына караштуу айыл. Жалал-Абад шаарынан жана темир жол бекетинен 12 км чыгыш тарапта. Калкы 1000ден жогору. Негизинен дыйканчылыкта жана мал чарбасында эмгектенишет. мектеп-гимназия, балдар бакчасы, фельдшер-акушердик пункт, клуб, ашкана бар.
Синодикалык мезгил
Колдонулган адабияттар
Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек ''Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов''
Нейро-гумордук жөнгө салуу
Нейро-гумордук жөнгө салуу — организмдин ткань, орган жана системаларындагы физиологиялык процесстерди нерв система жана гумордук факторлордун (кан, лимфа ткань суюктугундагы биологиялык активдүү заттар, гормондор, медиаторлор жана башкалар) таасири менен башкаруу. Алар бири-бири менен тыгыз байланышта болуп, организмдин ички чөйрөсүнүн туруктуулугун (гомеостазын) сактоодо жана тиричиликтин өзгөрүлүп турган шартына көндүрүүдө маанилүү роль ойнойт.
Функциясы
Нерв системасы менен өтүүчү козголуунун ылдамдыгы организмдин кайсы болбосун бөлүктөрүнүн бири-бири менен катышуусун тезинен камсыз кылат. Бирок нерв козголуусу бат эле өчөт да, ал өз алдынча көп убакыт жөнгө салуу таасирин бере албайт. Аны нерв жана гумордук процесстер бири-бири менен байланышта болгондуктан гана камсыз кылат. Нерв импульсунун негизинде пайда болуучу медиаторлор сезгич нервдердин учуна таасир этип, рефлекс догосу аркылуу мээ менен жүлүнгө информация берип, натыйжада нерв импульсу борбордук нерв системасынан иштөөчү органдарга келет. Мээ менен жүлүндүн иштеши аларга келген сигналдарга жараша гана жүрбөстөн, ал зат алмашуу, нерв клетканын ткань суюктугунун химиялык, физикалык-химиялык жана биологиялык касиеттери менен байланыштуу. Мисалы, көмүр кычкыл газы дем алуу борборун дүүлүктүргөндө синапстарда медиаторлор (ацетилхолин, норадреналин жана башкалар) бөлүнүп чыгат. Алар канга өтүп, түрдүү функцияларды гумордук башкарууда катышат жана алар нейрошрмондор деп эсептелет. Биологиялык активдүү заттардын пайда болушу жана алардын таасири шарттуу рефлекстер аркылуу ишке ашат. Мээ кыртышында пайда болгон козголуу гипоталамустагы борборлорго өтөт. Анда нерв сигналдардын таасири менен норадреналин чыгып, ал ретикул формациясынын сезгич структураларына таасир этип, симпат нерв системасынын борбордук жана четки бөлүктөрүндө козголуу пайда болууга түрткү берет. Симпат нервдер менен келген импульсуар бөйрөк үстүндөгү бездердин мээ кыртышында адреналиндин чыгуусун күчөтөт. Бул кан менен гипоталамуска жетип, гипофизде адренокортикотроп гормону (АКТГ) синтезделет. АКТГнын канга чыгышы бөйрөк үстүндөгү бездердин кыртышында кортикостероид гормондорунун пайда болушуна негизги шарт болуп, гормон организмдеги көп нерв жана гумордук реакцияларын пайда кылып, организмдердин стресске ыңгайланышында активдүү катышат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Нарын-Еган дарыясы
Нарын-Еган — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Поколька дарыясынын оң жээгинен 229 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ахмадия кыргызча
Ахмадия, Ахмадиялык Мусулман Коому (Кадианит) — исламдын кээ бир баалуулуктарын жамынган диний секта. «Ахмадия» негизинен Пакистанда, азыраак Иранда жана Афганистанда жайылган. Акыркы убакытта сектанын миссионерлери өзүнүн окуусун дүйнөнүн башка өлкөлөрүндө активдүү пропагандалоону жүргүзүп жатышат. Мусулман улама илимпоздордун сектанын жолун жолдоочулар исламдан чыгып калган деген өкүмүнө карабастан, сектанын жактоочулары өздөрүн көп учурда «Исламдагы Ахмадиялык кыймыл» деп аташат. Ахмадия 1882—1889-ж.ж. Иидияда Пенджабда пайда болгон. Негиздөөчүсү Мирза Гулам Ахмад (1835—1908-ж.ж.) болгон. Ал буга чейин кызматчы, кийин диний угуттөөчу болуп таанылган. Мирза алгач жөнөкөй суннит-мусулман бол¬гон. Адашкандан кийин өзун улуу окумуштуу, андан кийин— Мухаммед пайгамбардын окуучусу, андан кийин исламда пай¬да болуучу Махди 5 жана «Эңсеген Мессия», «Иисус», кийин «Мухаммед пайгамбардын кайра жаралганы», андан кийин— жаңы пайгамбар жана бардык пайгамбарлардын бир учурда кайра жаралуусу, «кудайдын уулу», жана эң акырында өзүн кайрадан жаралган Кудай деп жарыялаган.
Архаизмдер
Архаизмдер (грекче archбios - байыркы, эскирген) - активдүү колдонуудан чыгып калган сөз, сөз түркүмдөрү, синтаксистик конструкциялар жана грамматикалык формалар (мисалы, отараба, манат, найза жана башка). Архаизмдер стилистикалык каражат катары колдонулат.
Балбан таш(Токтогул району)
Балбан таш(Токтогул району) — Токтогул районунун борборунун түндүк-батыш тарабындагы дөңсөө. Ошол дөңсөөдө салмагы үч тоннадан ашыгыраак, бетине беш салаанын изи түшкөн сыяктуу таш бар. Жергиликтүү эл аны «Манастын балбан ташы» деп атайт. Манас миң кулунду тээктеген желенин бир учу байланган темир мамыны какканда ушул ташты пайдаланып, ага салаалары батып кеткен. Элдик уламыштарда ал таш ошол мезгилден бери төштүн боорунда жаткандыгы айтылат.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Юрий Борисович Мильнер
Юрий Борисович (Бенционович) Мильнер (1961-жыл 11-ноябрь, СССР, РСФСР, Москва) - ишкер, менежер, DST Globalдын ээси, Mail.ru Groupтун директорлор кеңешинин мурдагы төрагасы жана мурдагы ээлеринин бири. Мильнер технологиялар секторунда дүйнөдөгү эң таасирлүү инвесторлордун бири болуп саналат. DST Global фонддор бүлөсү аркылуу дүйнөлүк ири интернет-компанияларын инвестициялаган. Алардын ичинде Facebook, Zynga, Twitter, Flipkart, Spotify, Groupon, JD.com, OlaCabs, AirBnB, WhatsApp, Wish жана башка көптөгөндөрү бар. Мильнер ошондой эле, 23andMe, PlanetLabs, Xiaomi компанияларында инвестор болуп саналат.
Беш-Таш кум-шагыл кени
Беш-Таш кум-шагыл кени Талас районунда, Талас шаарынан 1–3 км түштүк-чыгыш тарапта, Бешташ суусунун чатында, деңиз деңгээлинен 1280–1340 м бийиктикте. 1967-ж. Түндүк Кыргыз геол. экспедициясы тарабынан геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлүп, запасы эсептелген. Кен аймагы антропоген мезгилинин аягында пайда болгон аллювий-пролювий чөкмөлөрүнөн турат. Кен негизинен 25,8–53,9% шагылдан, 30,1–61,4% койташтардан жана 9,6–25,3% кум-чоподон турат. Узундугу 3,3 км, туурасы 500–600 м келген аянттагы кум-шагылдын жалпы запасы 12803 миң м3. 1997-жылга карата баланстагы запасы: А–412 миң м3, В–3343 миң м3, С1–6125 миң м3, А+В+ С1–9880 миң м3. Кендеги кум-шагыл «300» маркасындагы бетон жасоого жарамдуу.
Барий нитраты
Барий нитраты, Ва(NO3)2: 4Н2О кристаллогидраты түрүндө кездешет. Сууда жакшы эрийт. Ал Ва(NO3)2 эритмесин вакуумда буулантуудан же Б. н. каныккан эритмесине концентрациялган НNO3 кошуу менен алынат. Ысытканда же вакуумда кургатканда өзгөрмөлүү курамдагы. Б.н. негиздик нитратына айланат. Жогорку темп-рада ысытууда ВаО пайда кылат.
Чикаго метросу
Чикаго метросу – Чикаго шаарынын метросу. Метросу 6-июнь 1892-жылы ачылат.
Баястан
Баястан Ботоканов (4-июнь 1993, Балыкчы, Ысык-Көл облусу, Кыргызстан) — кыргызстандык рэп-аткаруучу. 2008-жылдан баштап "Керексиң мага" ыры менен элге тааныла баштаган. "Акыркы кат", "Жарашат" "Менин келинчегим" "Эне тил" "Сени жактырам" «Ой Boy,Boy "Калптын баары" "Ким жетсин" аттуу хит ырлары жаралган.
Шилтемелер
https://www.youtube.com/channel/UCQ4F1t8by9z1wlC0HcwXWEw
https://www.instagram.com/ortoaziyabayastan/
Шамонг Тауншип (Нү-Жерси)
Шамонг Тауншип (Нү-Жерси) (Shamong Township) — Нү-Жерси штатынын Бёрлингтон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6713 киши. Болжолдуу аянты - 116.7 км². FIPS коду — 34-66810.
Судан текеси
Судан текеси (лат. Kobus megaceros) — Африканын тоолорунда жашаган кийиктердин бир түрү.
Чоң Кендус
Чоң Кендус — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Луз дарыясынын сол жээгинен 69 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Боз үй чечүү
БОЗ ҮЙДҮН ЧЕЧИЛИШИ
Чоң Кендус
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Боз үй чечүү
Оболу түндүк жабуу сыйрылат. Боолорун кырчоодон чечип, төркү (арткы) үзүктү, анан алдыңкы (маңдайкы) үзүктү сыйрат. Үзүк үч бүктөлүп коюлат. Мындан кийин жабык баш тегиричи менен түрүлүп (томолоктоштуруп) алынат. Бел кырчоо алынып, эки туурдукту сыйрып, аларды төрт бүктөйт. Канат чийлердин боолорун чечип, өзүнчө түрөт. Түрүлгөн чийлер өз боолору менен арчындалып таңылат. Эшик чий кошо сыйрылып, бул өзүнчө оролот. Эми уук тизгичти түрүп, ууктарды аттап чечүү керек. Он чакты уук чечиле электе ала бакан (түндүк бакан) аркылуу жел боосун каттай кармап тиреп, түндүктү так көтөрүп алат.
Чакан үйдүн уугу, керегеси экиден бөлүнүп таңылат. Уук жыйналары менен кереге чалгыч, кереге таңгыч, саканак чалгычтар катар түрүлүп алынып, кереге канаттарын бириктиребиз. Керегенин канатын жыйноодо саканактарын кынаптап бастырып, аны саканак таңгыч же кереге чалгыч менен тыкан байлайт. Ууктар да өзүнүн боолору аркылуу байланып, уук учтары сынбаска ага уук учтук кийгизилет.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Тынаев Осмонкул
ТЫНАЕВ Осмонкул (1904, Күнгөй Аксуу болушу, азыркы Ысык-Көл району, Темир айылы – 1937, Бишкек) – мамлекеттик жана саясий ишмер. 1913–16-жылдары Сазановка орус-кыргыз башталгыч мектебинде окуган. 1927-жылы Москвада Чыгыш эмгекчилеринин коммунисттик университетин бүтүргөн. 1916-жылкы үркүндө ата-энеси менен Кытайга качкан. 1919–22-жылдары 1-баскычтагы мектептин окуучусу, «Кошчу» союзунун уезддик комитетинин иш жүргүзүүчүсү.
1922–23-жылдары комсомолдун Каракол уезддик комитетинде жооптуу кызматтарда иштеген. 1927–29-жылдары ВКП(б) Кыргыз обкомдун агитация жана пропаганда бөлүмүнүн башчысы, партиянын Нарын райкомунун жооптуу катчысы, Кыргызстан Борбордук аткомуна караштуу Жер-суу талаш-тартышы боюнча жогорку көзөмөл коллегиясынын төрагасы. 1930–31-жылы партиянын Ош округдук комитетинин жооптуу катчысы, Жалал-Абад райкомунун жооптуу катчысы.
931-жылы партиянын Кыргыз обкомунун 2-пленумунда коллективдештирүүгө каршы чыгып сүйлөгөн, ошондуктан ал «оңчул» деп күнөөлөнүп, анын жол-жобосу Кыргызстанда «тынаевщина» аталган. 1933–37-жылдары Кыргыз АССР агартуу эл комиссарынын орун басары, партиянын Каракол райкомунун жооптуу катчысы. Репрессияланган.
Балкыбек
Балкыбек — Манас эпосунун эпизоддук кейипкери. Алтайдан кыргыздар менен кошо келген манжуриялык калмак. Маргалаңга мал сатып барып, Алоокенин кыргыздарды чапканы кол курап жатканын Жакыпка айтып келет (Сагымбай Орозбаков, 2. 172—174).
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Айшабүбү күмбөзү
Айшабүбү күмбөзү - орто кылымга (12-к.) таандык архитектуралык эстелик. Казакстан Республикасынын Жамбыл облусунун Тараз (мурунку Жамбыл) шаарына жакын жердеги Айшабүбү айылында жайгашкан. Токмоктогу Баласагын мунарасынын кичи эгизи сыктуу, Бирок Ички бетиндеги жазуулар еврей тилинде жазылган. Бул көөнө эстеликти алгач 1897-ж. В. А. Каллаур, кийин 1938-39-ж. А. Н. Бернштам, 1953-ж. Казакстан ИАнын археологиялык тобу изилдешкен. Сырткы көрүнүшү төрт чарчы келип, бурчтары мунара сыяктуу жумуру (түркүк сымал) жана бийик, төбөсү кумпа (казанбак сымал салынган). Күмбөз бышкан кыштан курулуп, маңдай жагы ар кандай айбанаттардын сүрөттөрү жана оймо-чиймеленген жазуулар менен кооздолгон. Айшабүбү белгилүү тарыхый инсан - Карахандын аялы болгондуктан, күмбөздү Карахан салдырткан деген маалыматтар да бар. Айшабүбү күмбөзү Казакстан Республикасынын тарых жана маданият эстеликтеринин тизмесине киргизилип оңдолуп, калыбына келтирилип, мамлекеттик корукка алынган.
Сүйүү
Сүйүү – сезимдин жана эрктин башка инсанга багытталышы; сүйүктүү предметке «өзүн берүү» жана ошол эле учурда аны «өзүнүкү» кылуу, эмоциялык чекте аны менен «биригип кетүү» муктаждыгы менен коштолуучу адамзаттык жалпылык же идея.
Сүйүүгө берилгендиктин этикалык талаптарында түзүлүүчү туруктуулукка умтулууну өзүнө камтышы керек. Сүйүү эң эле эркин жана ошончолук «алдын ала болжолдонбогон» жеке адамдын ички жан дүйнөсүн туюнтуу катары келип чыгат; аны мажбурлап чакырууга да, жеңип чыгууга да болбойт. Сүйүү кубулушунун маанилүүлүгү жана татаалдыгы анын фокусунда биологиялык жана рухий, жекелик жана социалдык, интимдик жана жалпы маанидеги карама-каршылыктардын кесилишкендиги менен аныкталат.
Сүйүү түшүнүгүндө так жана жалгыз бир туура аныктама жок, анткени махабатты түрдүү окуулар ар кандай талкуулашат. Мисалы:
Музтоо
Музтоо, айсберг - океан, деңиздерде, мөңгүгө жакын жайгашкан көлдөрдө калкып жүргөн же алардын тайыз жерлерине токтоп калган зор муз сыныктары. Айсберг адатта материктик же шельфтик муздуктардан (мис., Антарктидадагы, Канадалык Арктика архипелагынын түндүк бөлүгүндөгү шельф муздуктарынан, Гренландия, Шипцбергден, Франц Иосиф жери, Түндүк Жер ж. б. жерлердеги муздуктардан) омурулуп бөлүнүшүнөн пайда болот.
Негизги тулкусу (көлөмүнүн 90%тейи) суу астында калып, калган бөлүгү суу бетинен 70- 100 мге чыгып турат.
Айыл-кыштак
Айыл-кыштак — элет жеринде эл отурукташкан жай. Калкы негизинен дыйканчылыкта жана мал чарбасында кесиптенет. Шаар, шаарчаларга караганда калкынын саны чарбалык жана маданий мекемелери аз, чакан болот. Айыл өкмөтүнө карайт. 1970-ж. дүйнө жүзүндө 12-20 млндой, Кыргызстанда 2000-ж. 1801 кыштак болгон.
Нинжа таш бакалар (телесериал, 2003)
"Нинжа таш бакалар" (англ. Teenage Mutant Ninja Turtles) - ушул эле аталыштагы комикс китебинин каармандарына негизделген америкалык мультсериал. Мультсериалдын окуялары негизинен Нү-Йорк шаарында орун алган. Мультсериал 2003-жылдын 8-февралында экрандарга чыгып, Улуу Британия, Ирландия жана Австралияда 2010-жылдын 27-мартына чейин, ал эми АКШ менен Канадада 2005-жылдын 2-августуна чейин көрсөтүлгөн. "Нинжа таш бакалар" мультсериалынын кайрадан көрсөтүүсү Fox каналынын ишемби күнү чыккан балдарга арналган таңкы мультфильмдердин Fox Box (кийинчирээк 4Kids TV катары таанымал) телеалпаруусунда чыккан.
2003-жылкы "Нинжа таш бакалар" мультсериалы 4Kids Entertainment жана мультсериалдын кош-ээси болгон Mirage Studios студиясы жетектеген, ал эми анимациясына Dong Woo Animation жоопту болгон. 4Kids телеканалдын Fox компаниясы менен келишими соңуна чыкканда мультсериалдын акыркы сезону CW каналында көрсөтүлгөн. Учурда Nickelodeon "Нинжа таш бакалар" мультсериалдын баардык укуктарына ээ. Nickelodeon мультсериалды кээ бир учурларда өз каналында көрсөтүп, адатынча Nicktoons каналында "Нинжа таш бакалар" марафону учурунда көрсөткөн.
Ашымбаев, Калканбай (К. Кеңешбеков)
Ашымбаев, Калканбай (К. Кеңешбеков) – прозаик. 1932-жылы 10-сентябрда Ак-Суу районундагы Кайырма-Арык айылында туулган. 1952-жылы Кара-Колдогу окутуучулар институтун, 1966-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетинин журналистика бөлүмүн бүтүргөн.
1952-жылы мектепте мугалим, окуу бөлүмүнүн башчысы, 1959-жылдан «Ленинчил жаш» гезитинин адабий кызматкери, «Мугалимдер газетасынын» бөлүм башчысы, «Кыргызстан маданияты» гезитинин улук кабарчысы, «Ден-соолук» журналынын редактору, «Чалкан» журналынын фельетон бөлүмүнүн башчысы жана редактору болуп иштеген.
1957-жылы «Жаш ленинчи» журналына «Атасы айыктырды» аңгемеси жарыяланган. 1963-жылы «Көк конверт» аттуу алгачкы аңгемелер жана повесттер жыйнагы жарык көргөн. КРнын Билим берүү жана илим министрлигинин Жарлыктары менен «Бой тумар», «Батакөй чал» аттуу китептери окуу программасына киргизилген.
Антон Борисович Носик
Антон Борисович Носик (1966-жыл 4-июль, СССР, Москва - 2017-жыл 9-июль, Орусия, Москва облусу, Пирогово кыштагы) - орусиялык, израилдик стартап-менежер, журналист, коомдук ишмер жана таанымал блогер (Яндекстин 2017-жылдагы рейтинги боюнча Рунетте 10-орунда) Көптөгөн журналисттер жана интернет-ишмерлери аны "Рунеттин аталарынын" бири деп аташат. Орус өкмөт башчысы Дмитрий Медведев Носикке "орус интернетине чыйыр салып, өнүгүшүнө олуттуу салым кошкон" - деп баа берген.
Vesti.ru, Lenta.ru, Gazeta.ru жана NEWSru.com. сыяктуу ири кабар жайылтуучу интернет басылмаларынын редактору болгон. Рамблер холдингинин жана SUP компаниясынын блог кызматынын мурдагы менежерлеринин бири (бул сыпатта LiveJournal кызматынын иштелип бүтүшүнө катышкан), "Помоги.org" кайрымдуулук фондунун уюштуруучусу. 2011-жылдын март айына чейин Bfm.ru сайтынын башкы редакторлук постун ээлеген. 2009-жылдын октябрь айынын ортосунан тарта "Объединенные медия" компаниясынын генералдык директорунун орун басары кызматына дайындалган. Бул кызматын Bfm.ru-нун шеф-редакторлугу менен айкалыштырган. Антон Носик 2011-2012-жылдары Life Journal кызматына ээлик кылган SUP Media компаниясынын медиадиректору болгон.
Ашымбаев, Калканбай (К. Кеңешбеков)
«1941–1945 Улуу Ата Мекендик согуш жылдарындагы эмгектеги каармандыгы үчүн», «Эмгек ветераны», Улуу жеңиштин 30,40,50,60 жылдык юбилейлик медалдары жана Кыргыз ССРинин Жогорку Кеңешинин, Кыргызстан ЛКЖС БКнын Ардак грамоталары менен сыйланган.
«Эл агартуунун отличниги» төш белгиси, «Кыргыз Республикасынын маданиятынын эмгек сиңирген ишмер» (1992) ардактуу наамдары ыйгарылган. И.Арабаев атындагы университеттин ардактуу профессору.
Кыргыз тилинде
Көк конверт: Повесть жана аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1966. – 62 б.
Алачык: Аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1969. – 24 б.
Жарты жан: Сатиралык аңгемелер жана такмазалар. – Ф.: Кыргызстан, 1970. – 107 б.
Сокмо көйнөкчөндөр: Повесттер. – Ф.: Мектеп, 1970. – 111 б.
Куттубаев, Асанкул
Куттубаев Асанкул (1912- 1994-ж.), Сокулук району. Белек айылы)- артист, Кыргыз Республикасынын эмгек синирген артисти (1962). Чыгармачылык жолун 1936-ж. Кыргыз мамлекеттик театрында баштаган. 1938-42-жылы Кыргыз музыкалуу драма театрында (азыркы опера жана балет театры), 1942-58-жылы Кыргыз драма театрында, 1958-88-жылы Нарын облустук музыкалык драма театрында иштеген. Театрда аткарган негизги ролдору: Калыбек (либреттосу Ж. Бөкөнбаевдики, «Алтын кыз» ), Тейитбек (К. Жантөшев, «Курманбек»), Мамалак (К. Жантөшев, «Ким кантти»), Белли (У. Гажибеков, «Аршин мал алан») жана башка. Кыргыз адабияты менен исскуствосунун 1939-ж. Москвада өткөн 1-декадасына Калыбек ырчынын ролу менен катышкан. Киноактерлукту 1972-ж. тартылган “Эски тегирмен” деген киного география мугалиминин ролун аткаруу менен баштаган. Бир катар кинолордо башкы ролдорду ойноп, өзүн чебер киноактер катары көрсөткөн. Аларга: Момун (Ч. Айтматов, Б. Шамшиев, «Ак кеме», Кыргызфильм), Майрамовдун атасы (Т. Океев, «Улан», Кыргызфильм), Бердиев («Фонтан», Ленфильм), Шаубай (Б. Омаров, «Ай астындагы үй», Казак фильм) жана башка. Медалдар менен сыйланган.
Ашымбаев, Калканбай (К. Кеңешбеков)
Кыргыз тилинде
Жанчар: Повесть жана аңгеме. – Ф.: Кыргызстан, 1974. – 127 б.
Куттубаев, Асанкул
Айрым шилтемелер
Алтымыш жашында актёрлукту багындырган Момун чал
Ашымбаев, Калканбай (К. Кеңешбеков)
Кыргыз тилинде
Жолдогу өмүр: Повесттер жана аңгемелер. – Ф.: Кыргызстан, 1978. – 145 б.
Интергельпо: Роман. – Ф.: Мектеп, 1982. – 267 б.
Кантсин бечара: Шакабалар, күйдүргүлөр, жанытмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1987. – 172 б.
Баатыр: Докум. аңгеме: Мектеп жашындагы кенже балдар үчүн. – Б.: Адабият, 1990. – 64 б.
Мамбеталынын айткандары: Көркөм аңгемелер, уютмалар жана манасчы жөнүндө кыскача эскерүүлөр. – Кант : Б-сыз, 1997. – 67 б.
Горька: Сатиралар, фельетондор, уютмалар жана эпиграмма. – Кант, 1999. – 48 б.
Илимпоз табияты: Повесть. – Кант, 1999. – 100 б.
Академик өмүрү: Роман. – Б.: Кыргызполиграф комбинаты, 2002. – 311 б.
Теңизжан: Повесть. – Б.: Бийиктик, 2003. – 124 б.
Батакөй чал: Философиялык этюддар. – Б.: Эркинтоо, 2006. – 108 б.
Күйүмдүү жүрөк: Повесть. – Б.: Учкун, 2007. – 136 б.
Бой тумар: Асыл-ой берметтери. – Б., 2007. – 108 б.
Даанышман: Философиялык этюддар. –Б.: Эркинтоо, 2008. – 236 б.
Акылмандын каухар таш: Асыл-ой берметтери. – Б.: Эркинтоо, 2008. – 110 б.
Котормолору
Абалкы асыл ойлор. Эзоптон. – Б.: Адабият, 2002. – 128 б.
Качура тоосу
Качура тоосу - Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш тармагы. Кулун колунун түндүгүндө, Кулун жана Кара-Кулжа сууларынын аралыгында кендик багытта 34 кмге созулуп жатат. Туурасы 10 км. Орточо бийиктиги 3800—4000 м, эң бийик жери 4497 м. Кыры аскалуу жана мөңгүлүү, капталдары тик, капчыгай, кокту-колоттуу.
Тоо юра мезгилинин чаар-таш свитасына кирген конгломерат, гравелит, кумдук, аргиллит тектеринен турат. Батыш бөлүгүнө талаа жана шалбаалуу талаа (2300—2500 м бийиктикке чейин), шалбаа-токой-бадалдуу (2500—2900 м), субальп жана альп шалбаалуу талаа жана сейрек бетегелүү талаа, чыгыш бийик бөлүгүнө субальп жана альп шалбалуу талаасы (2900—3300 м), андан жогору бийик тоо тундралуу талаа жана гляциалдык-нивалдык ландшафт алкактары мүнөздүү. Жайыт.
Текелер жана кулжалар (тукумча)
Текелер жана кулжалар (лат. Caprinae) — тукумча.
Кызылкыя кенчилеринин иш таштоосу
Кызылкыя кенчилеринин иш таштоосу – Кызылкыя шаарында 1905-жылы апрельде болгон төрт күндүк иш таштоошондой Кенчилер иш таштоодо эмгек акыны көбөйтүүнү, штрафтарды жоуюну, сегиз сааттык жумуш күнүн киргизүүнү, сөз, чогулуш жана уюмдашуу эркиндигин, эмгекчилердин тилектештигинин күнү 1-майды майрамдоону талап кылышкан. Кендин кожоюндары Жаңы Маргалаң шаарынан жазалоочу кошуун чакырткан. Ал көп улуттуу кызылкыя кенчилеринин иш таштоосун баскан. Он эки жумушчу камакка алынган, 2 жумушчу оор жарадар болгон. Бул иш таштоо түштүк кыргызстандык кенчилердин алгачкы чыгууларынан болгон.
Колдонулган адабият
“Кыргыз тарыхы” Бишкек  2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик тил Педагогикалык университети” Башкы редактор: Ү.А.Асанов, жооптуу редактор: А.А.Асанканов. Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н. Өмүрбеков.
Кара-Кум шамалы
Кара-Кум шамалы, казан жик шамалы – чыгыштан соккон катуу шамал. Түркмөнстандагы Кичи Балкан менен Копетдаг тоо өткөөлдөрүндө, Кичи жана Чоң Балкан тоолорунун аралыгында согот. 15 м/с ылдамдык менен чаңды өйдө көздөй сапырып, чаңдуу бороон менен коштолот. Эң катуу шамал кышында жана жазында жүрөт.
Усубалиев Шаршеналы
Жазуучу Шаршеналы Усубалиев Москва районундагы Мураке айылында 1923-жылы 15-августта туулган. Буденный атындагы орто мектепти бүтүргөндөн кийин өз районунда башталгыч мектепте мугалим болуп иштеп калган. 1942-жылы Советтик Армиянын катарына чакырылып Улуу Ата Мекендик согушка катышкан. 1943-жылы Великие Лукинин алдында оор жарадар болуп 1944-жылдын март айында өз колхозуна кайтып келип, 1945-жылга чейин мал чарба фермасынын башчысы болгон. 1944-жылдын февралында Петров райондук комсомол комитетинин 1-катчысы болуп шайланган. 1945–1952-жж. комсомолдун шаардык, район-дук, облустук, республикалык комитеттеринде жетекчи кызматтарда иштеп, КПСС БКнын алдындагы Жогорку партиялык курсту бүтүргөн. 1953–1958-жж. Чүй облустук маданият башкармалыгынын начальниги, 1958–1963-жж. «Кыргызфильм» киностудиясынын директору, 1963–1970-жж. жана 1983–1990-жж. Кинофикация Кыргыз мамлекеттик башкармалыгынын башчысы, 1970 – 1971-жж. Москвадагы СССР Мамкиносунун аппаратында, 1971–1977-жж. СССР Мамкиносунун Египеттеги өкүлү, 1990–1993-жж. КРнын Кинематографисттер союзунун башчысы болгон. М.Усубалиевдин Панфилов дивизиясынын тыңчыларына арналган «След» повестинин мотиви боюнча Горький атындагы киностудия тарабынан «Тайная прогулка» аттуу фильм тартылган. 1986-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү болгон, 1986-жылы «Кыргыз Республикасынын искусствосуна эмгек сиңирген ишмери» деген ардактуу наам ыйгарылып, Улуу Ата Мекендик согуштун I, II даражадагы ордендери, Эмгек Кызыл Туу, Ардак белгиси ордендери, 1995-жылы «Даңк» медалы менен сыйланган. Кыргызстан КП БКнын мүчөсү, Кыргыз ССР ЖКнын бир нече чакыры-лышына депутат болуп шайланган.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Панфиловчулар салгылашта. – Ф.: Кыргызстан, 1964. – 100 б. Чыйыр: Повесть жана очерктер. – Ф.: Кыргызстан, 1981. – 176 б. Нил боюндагы жаңырык: Повесть. – Ф.: Кыргызстан, 1985. – 168 б.
Орус тилинде
'''След. – Ф.:''' Кыргызстан, 1960. – 200 с.
Самое молодое и популярное искусство. – Ф., 1966. – 10 с.
Эхо на берегах Нила. – Ф.: Адабият, 1990. – 290 с.
Барий сульфаты
Барий сульфаты, ВаSO4 - күкүрт к-тасынын барий тузу, түссүз крисстал, сууда жана суюлтулган к-тада эрибейт. Конц. күкүрт к-тасында, негизде, хлордуу сууда, суутек бромиди негиздик металлдар гидрокарбонаттары эритмесинде эрийт. Рентген нурларын жакшы сиңирет. Жаратылышта барит минералы түрүндө кездешет. Барий эрүүчү туздарына натрий сульфатын таасир этүүдөн, ошондой эле сульфонилаттарды ысытуудан алынат. Ал барийди жана анын бирикмелирин алуудагы негизги сырье. Синтездик Б.с. – кагаз иштетүүдө, ак минералдык боек алууда, рентгендик изилдөөдө колдонулат. Б.с. BaSO4 кадимки шарттарда түссүз кристаллогидрат ВаSO4 · 4Н2О түрүндө кездешет. Сууда жакшы эрийт. Эритмелеринен ВаSO4·4Н2О жеңил кристаллдашат. 400оС кристаллдашкан суусун жоготуп, 500-600оС ВаО жана SO3 ажырайт.
Боз үйдү жүктөө
БОЗ ҮЙДҮ ЖҮКТӨӨ Боз үйдүн туурдугу төрт бүктөлүп, үзүк үч бүктөлүп, унаанын белине коюлат. Эки бөлүк жүктөө мезгилинде унаанын бели талыбашы үчүн иреттүүлүк сакталат. Бир унааны адегенде эле сылай артып койбойт, үй эмеректери бир эле чакта кезеги менен бардык унааларга артылып кетет. Көчтү жүктөөдө аягында идиш-аяктарга кезек келет. Алардын үстүнөн казан көмкөрүлөт да, түндүк жабуу менен чүмкөлүп, унаанын бели тартылып, тулга бастырылып, аягында түндүк көмкөрүлөт.
Кызлар-Бирган (Зилайыр району, Башкыртстан)
Кызлар-Бирган — Башкыртстандын Зилайыр районундагы айыл, Уркас айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 414 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ленин-Жол (Чүй району)
Ленин-Жол, Алчалы (Ленин-Жол) — Чүй районундагы кыштак. C. Ибраимов атындагы айыл аймагына караштуу. Деңиз деңгээлинен 1100 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Чүй кыштагынан жана Токмок темир жол бекетинен 26 км түштүк-батыш тарапта. Кыштак 1935-ж. негизделген. Калкы 1007 (2010); негизинен мал багып, дыйкан чарбаларында эмгектенет. Орто мектеп, китепкана, ФАП бар. Айылдык ден соолук комитети иштейт.
Калкы
Калкы - 1007 киши.
Бостон метросу
Бостон метросу – Бостон шаарынын метросу. Метросу 1 сентябрь 1897-жылы ачылат.
Үмөталиев, Айтмамат
Драмалары бир топ республикалык конкурстардын жеңүүчүсү болгон. Чыгармалары гезит-журналдарга, альманахтарга басылган.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Арча: Ырлар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1967. – 118 б.
Эркиндик булбулу: Поэма жана ырлар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1959. – 156 б.
Ырлар. – 1998. – 120 б.
Бивис менен Баттхед
Бивис менен Баттхед (Beavis and Butt-Head) - Майк Жаж тарабынан ойлоп табылып, стилдештирилген америкалык ситком. Ситком Жаждын 1992-жылы Liquid Television каналында көрсөтүлгөн "Бака бейсболу" (англ. Frog Baseball) кыска метраждуу тасмасына негизделген. Бул кыска метраждуу тасмадан кийин MTV Жаж идеясын өнүктүрүүсү боюнча келишимге кол коюшкан. Ситком 1993-жылдын 8-мартынан баштап 1997-жылдын 28-ноябрына чейин көрсөтүлгөн. Кийин ситкомдун жаңы сегиз сезону чыккан. Алар 2011-жылдын 27-октябрынан 29-декабрына чейин көрсөтүлгөн. 1996-жылы сериялар "Бивис менен Баттхедтин Америкага көрсөткөн кылыктары" (англ. Beavis and Butt-Head Do America) аталышындагы анимациялык тасмага ылайыкташтырылган.
Танзимат
Танзимат (осмон. تنظيمات‎ — «тартипке келтирүү») — Осмон империясындагы биринчи конституциянын кабыл алынышынан кийинки, 1839 дан 1876 га чейинки модернизациялык ыслаттардын (жана алардын жүргүзүлүш доорунун) адабиятта кабыл алынган аталышы. Ыслаттардын (реформалардын) негизги ынанымдары султан Абдулмежид тарабынан 1839-жылы 3-ноябрда тактыга отуруп жатканда чыгарылган Гүлхане хатт-и шерифинде баяндалган. Мурунку ыслаттарга салыштырмалуу, Танзиматтагы башкы орунду аскердик эмес, социалдык-экономикалык өзгөртүүлөр алган. Демилге бюрократиянын сабаттуу тобуна таандык болгон, аны болсо, Гүлхане хатт-и шерифинин автору болгон Мустафа Решид паша жетектеген. Танзимат доорунун алдыңкы саясий лидерлери 1839-1855 аралыгында Мустафа Решид паша, 1850-жж. башынан 1871 ге чейин Мехмет Эмин Али паша менен Кечежизааде Фуат пашалар болгон. Фуат пашанын 1868 деги, Али пашанын 1871 деги өлүмүнөн кийин ыслат жүрүмү кризиске учурап, узакка созулган саясий туруксуздук мезгилин баштан өткөргөн.
Батыш тилдеринде жалпылай "Осмон Реформасы" (англ: the Ottoman Reform) атамасы колдонулат.
Нейродермит
Нейродермит — теринин нерв-аллергиялык оорусу; тери өтө кычышат, кийинчерээк өзгөрөт, анын себептери аныктала элек. Нерв системасынын, ички бездердин, зат алмашуунун бузулушу, тукум куума ооруга жакындык, карын оорулары чоң роль ойнойт. Нейродермиттин таралган (диффузиялык) жана чектелген эки түрү бар. Таралган нейродермит көбүнчө жаш балдарда (2—5 жаштагы) көп кездешет. Буга балдардын экзема, диатез менен оорушу түрткү болот. Көбүнчө бут-колдун салаасы, тизе муундары жана билектин ички бети, моюндун териси кызгылт күрөң тартат, кээде денеде да болушу мүмкүн. Көп тырмангандан теринин ошол жери бара-бара калыңдап, теринин сызыктары ачык-айкын көрүнө баштайт. Түнкүсүн катуу кычышат, кээде майда ириңдүү жаралар пайда болот (Теринин ириңдүү жаралары). Бет, айрыкча ооздун тегереги, көздүн айланасы кызарып, какачтар пайда болуп, эриндердин кычыгында кабырчыктар, кабыктар көбөйөт (Хейлит). Бала ачуулуу болуп, бат чарчайт, уйкусу качып, тамакка табити тартпайт. Чектелген Нейродермит менен көбүнчө чоң кишилер ооруйт. Адегенде моюн, тизеде, балтыр жана жыныс органдарынын тегерегинде жаралар пайда болуп кычышат. Жабыркаган теринин орто жери катуу болуп, кара түскө келет, теринин издери даана билинип, пигменттик тактар көбөйөт, жаранын тегерегинде майда, ар кайсы жерде жылтыраган катуу түйүнчөлөр пайда болот. Оору кайгырганда, өтө чарчаганда, кээ бир тамактарды (апельсин, кулпунай, жумуртка, бал, шоколад жана башкалар) жегенде, алкоголь ичкиликтерин ичкенде кармайт. Оору жай айларында басаңдайт.
Симптомдору жана дарылоо
Оорунун белгилери билинери менен врачка көрүнүп, дайыма анын көзөмөлүндө болуу керек. Дарылоо врачтын байкоосунда жүргүзүлөт. Оорулууга жашылча-жемиш, сүт тамактары сунуш кылынат. Туура тамактануу, өз убагында эс алуу бул ооруну дарылоодо маанилүү. Сейилдөө, врачтын сунушу боюнча крахмал, ит уйгак тундурмасы менен ванна (37°) кабыл алуу пайдалуу. Синтездик кездемеден, жүндөн жасалган кийим кийүүгө болбойт. Тырмакты, айрыкча балдардын тырмагын өз убагында алып туруу керек. Курортто дарылануу врачтын уруксаты менен гана жүргүзүлүүгө тийиш. Туура тамактануу, көрсөтүлгөн эрежелерди так аткаруу, денени чыңоо жана өнөкөт ооруларды дарылоо, жакпаган тамактарды ичпөө, тиричиликте аллергия пайда кылуучу заттардан сактануу бул ооруну алдын алууда негизги чара болуп эсептелет.
Немар-Нярель-Кы дарыясы
Немар-Нярель-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Парусовая дарыясынын оң жээгинен 186 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кара-Кум чөлү
Кара-Кум чөлү, Түркмөн Кара-Куму – Борбордук Азиянын батышындагы кумдуу ири чөл. Негизинен Түркмөнстандын аймагында. Табигый чеги даана эмес; түндүк-батышынан жана түндүгүнөн Сары-Камыш ойдуңу, түндүк-чыгышынан Аму-Дарыянын өрөөнү, түштүгүнөн жана түштүк-чыгышынан Карабиль жана Бадхыз дөңсөөлөрү, түштүгүнөн Копетдагдын этегиндеги түздүктөр, батышынан Батыш Узбойдун кургак нугу, Кичи Балкан тоолору менен чектешет. Аянты 350 миң км2. Рельефинде Уңгуз Кара-Кум чөлү же Уңгуз платосу, Түзөң (Түштүк) же Борбордук жана Түштүк- Чыгыш Кара-Кум (деңиз деңгээлинен бийиктиги 450 мге чейин) чөлдөрү өзгөчөлөнүп турат. Түзөң жана Уңгуз Кара-Кум чөлдөрүнүн ортосунда Уңгуз оёңу жайгашкан. Түштүк-Чыгыш Кара-Кум чөлүндө Келиф Узбоюнун кургак нугу бар. Рельефинде кум жалдары басымдуу; жылаңач бархандар да бар. Унгуз Кара-Кум чөлүнүн айрыкча анын батыш бөлүгүнүн рельефине бийик (75 мге чейин) жана узун (20 кмге чейин) жалдар – кырлар мүнөздүү. Кумдуу, түштүгүндө кум дөбөлүү чөлдөргө өтөт; такыр жерлердин тегерегинде эшилме кумдуу бархандар да кездешет. Кара-Кум чөлү негизинен Аму-Дарыянын алгачкы кумдуу чөгүндүлөрүнөн, түштүгү Тежен жана Мургаб дарыясынын шиленди чөгүндүлөрүнөн түзүлгөн түздүк. Күкүрт (Дарваза), газ (Дарваза-Зеагли, Очок, Байрам-Али), мунай кендери бар.
Климаты кескин континенттик, кургакчыл. Январдын орточо температурасы түндүгүндө –5°C, түштүгүндө 3°С айрым жылдары–30°Сге чейин төмөндөйт; июлдуку 28–34°С. Абанын суткалык амплитудасы 50°Сге чейин. Жылдык жаан-чачыны 60–150 мм. Дарыялары (анын ичинде Тежен менен Мургабда) кумга сиңип кетет. Кыртыш сууларына бай. Өсүмдүк өскөн кумдарында бозомук-күрөң топурак, оёң жерлеринде шор баскан жерлер жана такырлар бар. Жазында бархандардан башка жерлерин эфемер жана эфемероид өсүмдүктөрү каптап калат. Кум өлөң чөбү, бадалдардан алтыгана, ак жана кара сөксөөл, кум акациясы, чекенде, төө куйрук, бархандарда кандым, черкез жана башка өсөт. Чөл жайыт катары пайдаланылат. Калк көбүнчө оазистерде жана Аму-Дарыя, Тежен, Мургаб дарыясынын өрөөндөрүндө отурукташкан. Түштүк бөлүгүнөн Кара-Кум каналы өтөт. Табигый ландшафтын коргоо максатында Репетек, Бадхыз коруктары уюшулган.
Байгабылов, Талантбек (Талант)
Байгабылов, Талантбек (Талант) (1921–1992) - жазуучу, акын. 1921-жылы 14-майда Талас районундагы Кырк-Казык айылында туулган. 1940-жылы Фрунзе шаарындагы педагогикалык окуу жайын, 1952-жылы мугалимдер институтун, 1956-жылы Кыргыз мамлекеттик пединститутунун тил жана адабият факультетин бүтүргөн.
Чыгармалары 1943-жылдан тартып жарыялана баштаган. «Менин досторум» аттуу алгачкы ырлар жыйнагы 1952-жылы жарык көргөн.
1958-жылдан СССР Жазуучулар союзунун, 1959-жылдан СССР Журналисттер союзунун мүчөсү болгон.
Улуу Ата Мекендик согуштун 1-даражадагы ордени, «Эрдик үчүн», «Ленинградды коргогондугу үчүн», «1941–1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согушта каарман эмгеги үчүн», «Эмгек ветераны» медалдары, Кыргыз ССРинин Жогорку Кеңешинин Грамоталары, СССРдин Эл агартуу министрлигинин Ардак грамотасы менен сыйланган. Эл агартуунун отличниги.
Суутекелер
Суутекелер (лат. Reduncinae) — бөкөндөрдүн бир тукумчасы.
Угузуу
УГУЗУУ – жаман кабарды жана кырсыкты туугандарына, жакындарына бир нече кишинин чогуу келип билдирүүсү. Кыргызда мындай кабарды угузуу карыяларга, сөз билги, нускалуу кишилерге тапшырылган. Угузуу комуз күүсү же акындар тарабынан ыр менен айтуу аркылуу да ишке ашырылган.
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
Айыл чарба авиациясы
Айыл чарба авиациясы — өсүмдүктү илдет, зыянкечтерден коргоо, отоо чөптү, жайыт жана чабындыда пайдасыз бадалдарды жок кылуу, түшүм жыйноо алдында пахта жалбырагын түшүрүү, минералдык жер семирткич чачуу, жайытка чөп эгүү, жандыктарды, айыл чарба шаймандарын ташуу, медициналык жана ветеринардык жардам (оорулуу адамдарды ташуу, дары-дармек жеткирүү ж. б.) көрсөтүү жана башкаларда пайдаланылат. Айыл чарба авиациясында АН-2, АН-2М, ЯК-12 самолёттору, МИ-1НХ, КА-15, МИ-1, МИ-2 вертолёттору колдонулат. Аларда суюк хпмпкат, мпнер. жер семпрткпч, чөп уругун ж.б. чачуучу атайын аппаратуралар орнотулган. Анын жардамы менен бардык өсүмдүктөрдүн (айрыкча пахта, эгин, кант кызылчасы) зыянкечтерине каршы күрөш жүргүзүлөт. Өсүмдүк зыянкечи менен илдет козгогучунун түрүнө жараша күкүмдөлгөн кургак пестицидди (1 га жерге 10-40 кг), суюк уу химикаттарды (1га жерге 5-50 л) 5-10 м бийиктиктен чачат (чаңдатат). Уу химикатты майда тамчылатып чачуу ыкмасы жакшы натыйжа берип, суюктук аз (5-25 л) жумшалат. Мындай чаңдатып чачуу иштери адатта эртең менен (саат 4төн 9га чейпн), кечинде (саат 17ден 20га чейин) жүргүзүлөт.
Жон Дьюи
Жон Дьюи (1859—1952) — прагматизмдин өкүлдөрүнүн жана аны негиздөөчүлөрдүн бири.
Аны прагматизм идеяларынын башкы өкүлү катарында карашат, анткени ал прагматизмдин башка өкүлдөрүнүн — Пирстин, Жемстин көптөгөн жоболорун ыраатка салып чыккан. Ал философия жана коомдук турмуштун ар түрдүү проблемалары боюнча жүздөгөн макалаларды жана китептерди жазган. Мектеп реформатору катары да белгилүү. Чет өлкөлөрдө, анын ичинде Советтер Союзунда да көп жолу болгон. Мичиган, Чикаго жана Колумбия университеттеринде сабак берген.
Гносеологиялык жана логикалык проблемалар
Дьюи өзүнүн кээ бир эмгектеринде гносеологиялык жана логикалык проблемаларды карап чыкса да (мисалы, орус тилине которулган «Биз кандайча ой жүгүртөбүз» деген эмгегин караңыз), анын башкы көңүлү борборунда адам жана анын практикалык проблемалары турган социалдык маселелерге топтолгон. Прагматизм нагыз философиялык проблемалардан адамзат проблемаларын чечүүгө өтүп, өзүнчө бир «коперниктик революцияны» ишке ашырды деп эсептейт Дьюи. Анын чыгармаларынын көпчүлүгү ушул маселеге арналган.
Концепциялары
Дьюинин концепциялары бүткүл прагматизмдей эле, «тажрыйба» түшүнүгүнөн келип чыгат, тажрыйбаны ал турмуш-тиричиликтеги жолугуучу бардык нерселер катарында аныктайт. «Философиялык рефлексия үчүн тажрыйба түшүнүгүнүн баалуулугу бул түшүнүктүн талааны, күндү, булут жана жамгырды, урук жана түшүмдү, ошондой эле эмгектенип, пландарды түзүп, ойлоп таап, нерселерди пайдаланып, кыйналып жана ырахаттанып жаткан адамды камтып, белгилеп тургандыгында. Тажрыйба дегенибиз тажрыйба аркылуу өтө тургандардын баарын, окуялар менен адамдардын дүйнөсүн белгилейт, ал тажрыйба аркылуу кабылданган дүйнөнү, адамдын ишмердигин жана тагдырын белгилеп көрсөтөт.
Тажрыйба тууралуу
Тажрыйбаны Дьюи тааным катарында карабайт. «Тажрыйба дегенибиз баарынан мурда тааным эмес, иш-аракеттердин жана азап- түйшүктөрдүн ыгы». «Бүткүл тааным тажрыйбасы нерселердин бытиесинде жана аларга ээ болуунун өзүндө башталып, ошонун өзүндө аяктоого тийиш». «Биз дүйнө жөнүндө берилгендик, такыбалык, сүйүү жана сыр башка бир нерселерге караганда, алардан кем эмес реалдуу болушуна жол бере турган терминдер аркылуу ой жүгүртүүгө тийишпиз». Ошентип, Дьюи үчүн, тажрыйба дегенибиз адамдардын күндөлүк, демейки тажрыйбалары, алардын демейки эле иш-аракеттери болуп саналат. Ушул себептүү Дьюи тажрыйбаны тийиштүү категориялар аркылуу баалайт: «Ийгилик жана жолу болбоо жашоо-турмуштун алгачкы «категорияларынын» өзү, жыргалчылыкка жетишүү жана жамандыктан качуу — анын эң жогорку таламдары, үмүт жана коркунуч — тажрыйбанын үстөм кылуучу сапаттары».
Илимдин милдети
Илимдин милдети, Дьюинин пикири боюнча, келечекти пландаштыруу жана аны ишке ашыруу үчүн каражаттарды табуу болуп саналат. Тааным проблемасы, Дьюинин ою боюнча, маанисиз проблема. Ал а түгүл, философия чечип жаткан проблеманы, «ортодоксалдык эмпиризмдин» эрмектеген тамашасы деп атайт, анткени тышкы дүйнөнүн бар болуп жашап турганы эч кандай шек туудурбайт. Мына ушундан келип Дьюи адамдын күч-аракеттерине көрсөтүлүп жаткан каршылык катарында тажрыйбанын мажбурлоочулук мүнөзү жөнүндө корутунду чыгарат. Ушунун баары, Дьюинин оюнча, дүйнөнүн чоң коркунучтуу мүнөзү жөнүндө айтып турат. Дүйнө адамда коркунучту пайда кылат. Бул коркунуч чөйрөнүн функциясы. «Адам үрөй учурган коркунучтуу дүйнөдө жашап тургандыктан улам коркот. Дүйнө опурталдуу коркунучтарга толгон жана кооптуу». Албетте, Дьюи мунун пессимисттик духта айтылып жатканын моюндайт, бирок комедияга караганда трагедия жашоо турмуштун алда канча тереңдеги катмарын козгойт эмеспи. «Жамандык проблемасы жалпыга белгилүү проблема болуп саналат, ошол эле убакта биз жакшылык проблемасы жөнүндө сейрек угабыз же эч качан укпайбыз». Ошентип, прагматизм туруксуз жана коркунучтарга толгон дүйнөдө адамга жашоого мүмкүндүк бере турган көз карашты иштеп чыгууга умтулат.
Балкыбекова Сайрагүл
Балкыбекова Сайрагүл (1923, Тянь-Шань району, Эчки-Башы айылы) — Кыргыз ССРинин эл артисти (1964). Кыргыз театр өнөрүнүн калыптануу, өсүп-өнүгүү жолунда улуу муундагы сахна чеберлери менен бирге иштеп, жүздөн ашык образдарды жараткан. Ал Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театрында коюлган Ж. Садыковдун «Манастын уулу Семетейде» (1982) Бакдөөлөттүн, «Сейтекте» (1988) Каныкейдин, «Айкөл Манаста» (1989) Чыйырдынын образдарын түзөт. Драмалык мүнөздөгү образдарды жеткире иштеп чыга алган Б-нын аткарган ролдорунун ичинен баласынын баласын көргөн, алардын иштеринде активдүү роль ойногон Каныкей чыныгы идеал аялдын үлгүсү катары көрүнөт. Айрыкча Каныкей менен Сейтектин бири-бирине кездешкен жериндеги эпизоддо Балкыбекованын ишенимдүү кыймыл-аракети анын жан дүйнөсү менен айкалышып турат. «Ардак Белгиси» ордени жана бир нече медалдар менен сыйланган.
Жон Дьюи
Тааным милдети
Дьюи үчүн, таанымдын милдети тажрыйбаны адамдын кызыкчылыгынын урматы үчүн кайрадан куруунун жолдорун ойлоп табууда турат. Ошондуктан аныктыкты бытиеден эмес, дал кайра куруунун ыктарынын өзүнөн издөө керек. «Ишенимдүүлүктү өзгөрүлбөс реалдуулукка акыл-эс менен ээ болуу аркылуу издөө эми ынанымдуулукту окуялардын өзгөрүлүп жаткан жүрүшүн активдүү «өзөмөлгө алуу аркылуу издөө менен алмашылды». Таанымды Дьюи тажрыйбага багытталган иш же аракет катарында карайт. Тааным — проблеманы чече билүү. Тааным — реалдуулукка ээ болуунун кандайдыр бир өзгөчө жолу эмес. «Үмүттөр жана коркунучтар, каалоолор жана жийиркенүү тааным менен ойломдой эле нерселерге байланыштуу келип пайда болуучу чыныгы таасирлер. Биздин аффектилерибиз, алар түшүнүлүп турганда биз табийгый дүйнөнүн маңызына тааным аркылуу сүңгүп киргендей эле чыныгы түрдө сүңгүп кире ала турган, бирок алда канча толук жана терең сүңгүп кире ала турган орган болуп саналат.
Балкыбекова Сайрагүл
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Жон Дьюи
Тааным милдети
Ошентип, адамдын таанып-билүүчүлүк эпкиндүүлүгү — бул адамдын баштапкы материалды өзгөртүп жибере ала турган иш-аракети болуп саналат. Дьюинин инструментализми мына ушунда турат: изилдөө изилденүүчү материалды экзистенциалдык кайра курууну ишке ашырат. Илимдин обьектиси изилдөөдөн мурда бар болуп турган нерсе эмес, ал таанымдын жыйынтыгы, тааным аркылуу түзүлгөн нерсе. Дьюинин көз карашында акыйкат, билим жана реалдуулук бири-бирине дал келет. Илимий түшүнүктөр мындай учурда иш-аракеттердин аспаптары жана куралы гана болуп кызмат кылат.
Дьюи мындай деп жазат: «Эгерде идеялар, маанилер, концепциялар, түшүнүктөр, теориялар, системалар кээ бир спецификалык мүнөздөгү тынчсызданууларды жана дүрбөлөңгө түшүүлөрдү четтетүүгө карата алганда инструменталдык нерселер болсо, анда алардын ишенимдүүлүгүн жана баалуулугун текшерүү алардын ушул жумушту аткаруусу аркылуу ишке ашат». Ошентип, Дьюинин акыйкаты Жемстикине окшоп анын пайдалуулугу менен аныкталат.
Акыйкат жөнүндө
Педагогика тармагында Дьюинин сиңирген эмгеги өтө зор. Ал «иш-аракет аркылуу окутуу» принцибин көтөрүп чыгып, турмуш проблемаларын чечүүдө практикалык машыгууларга ээ болууну пропагандалоо аркылуу Америкада мектептерди жана педагогиялык практиканы ырааттап калыптандырууга чоң таасир көрсөткөн.
Кичи Пелым (дарыя)
Кичи Пелым — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Пелым дарыясынын оң жээгинен 66 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 41 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Юмагузино (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Юмагузино — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Куганакбашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 176 киши. Почта индекси — 453172, ОКАТО коду — 80248825003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Автоматташтырылган окутуу системасы (АОС)
Автоматташтырылган окутуу системасы (АОС)- жана аны түзүүгө байланышкан окуу программасы. ЭЭМди түрдүү предметти окутууда, билимди текшерүүдө, консультация жана маалымат берүүдө; окуучуга жекече мамиле кылуу менен убакытты кыскартууда жана окутуунун сапатын көтөрүүдө; окуу программасын иштеп чыгууда программалоонун алгоритмдик тилдерине салыштырмалуу убакытты 5 эсе кыскартууда; группалардын жана ар бир окуучунун окуу ишмердиги тууралуу жыйындарды уюштурууда жана статистикалык маалыматтарды эсептөөдө колдонулат; Ага төмөндөгүдөй талаптар коюлат: ал адаптацияланган, б. а. окуу процессинин конкреттүү керектөөсүнө ылайыкташтырылган болуусу, түрдүү окуу процессине карата универсалдуу келип, аны педагогикалык изилдөөлөрдө жана эксперименттерде колдонууга мүмкүнчүлүк түзүлүшү керек, ошондой эле ал окуу программаларын жана материалдарды дифференциациялоо жана кеңейтүү касиеттерине да ээ болуусу зарыл. Кеңири тараган АОСко төмөндөгүлөр кирет: «АОС ВУЗ» (ЭВМ ЕС үчүн), «Школьница», «Рига», «Радуга» (түрдүү типтеги персоналдык ЭЭМ үчүн).
Кара куурай
Кара куурай (Cannabis, L. 1753) – өсүмдүктөрдүн кара куурайлар тукумунун уруусу. Бир жылдык чөп. Жаш кара куурайдын сабагы жумуру, жумшак жана түктүү. Бийиктиги 0,5–4 м, жоондугу 8–30 мм. Өзөк тамырлуу. Жалбырагы жазы, түсү көк, жашыл. Шыпыргы сымал топ гүлү негизги жана каптал бутакта жайгашат. Кара куурайдын вегетация мезгили 65–70 күндөн 140–160 күнгө чейин. Уругу топурактын температурасы 8–10°Сде өнүп, 20–25°С температурада жакшы өсөт. Кара куурайдын данында тамак-ашка, техникада пайдаланылуучу 30–35% май бар. Индия, Иран, Түркия жана башка өлкөлөрдө май жана нашаа алуу үчүн эгилет.