cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бууган
Көтмалды топоними адабиятта 19-кылымдын башынан бери белгилүү («Манас» эпосунда ал андан мурун эле айтылып жүргөн). Бирок европалык илимпоздор үчүн анын абалы бүдөмүк болчу: немис географтары А. Гумбольдт (1831), К. Риттер (1832) жана башка Көтмалдыны Ысык-Көлдөн агып чыккан суу деп караган. Бул өзөндүн картадагы так ордун абалын илимде биринчи болуп 1856-ж. П. П. Семёнов аныктаган. Ал эми Б. топоними адабияттарда 1875-жылдан кезигет. А. В. Каульбарс (1875) аны казылган аң, арык (канава), В. В. Сапожников (1903) Кочкор суусунун бир айрыгы деп эсептеген. Бул эки аталыштын качан жана кандайча пайда болгону, этимологиясы белгисиз. Карылардын айтуусуна караганда номен Көтмалдынын нугун торогон, бууган деген сөздөн чыгышы ыктымал. Өзөндүн айрым жерлери Буулан-Арык, Бууган-Чий, Ак-Чий-Бууган жана башка аталып, өрөөндүн өзгөчөлүгүн билдирет.
Айрай-су дарыясы
Айрай-су — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Узун-Кара-су дарыясынын оң жээгинен 5 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Букалаев, Камчыбек
Обончу Букалаев КамчыбекЫсык-Көл районунун Чырпыкты айылында 1957-жылы 11-октябрда туулган. М.Абдраев атындагы Республикалык атайын орто музыкалык мектеп-интернатында, кийин №1 мектеп-интернатында окуган. 1976-жылы Фрунзедеги музыкалык педагогикалык окуу жайын, 1980-жылы Б.Бейшеналиева атындагы Кыргыз мамлекеттик искусство институтун аяктаган. Алгачкы обону – балдарга арналган «Ачык көңүл балдарбыз» (сөзү А.Кыдыровдуку) аттуу ыр болгон. 1980-жылы Чолпон-Ата шаарында элдик «Ак-куу» ыр-бий ансамблинде көркөм жетекчи болуп эмгектенип, 1981–1982-жж. Москвада чыгармачылык сапарда болгон жана 1984-жылы Грузияда, 1985-жылы Францияда, 1989-жылы Евпатория шаарында балдардын Бүткүл Союздук музыка фестивалына уулу Алмаз менен катышкан. 1984-жылы СССР Композиторлор союзунун Ардак грамотасы, 2007-жылы Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасы менен сыйланган. 2018-жыл КР ардак артисти. 2003-жылы эн биринчи небереси торолот. 2019-жылга чейин 8 небере, 3 уулу болот. №69, №5 ( Бишкек ) окуу жайларында музыка сабагынын мугалими болуп эмгектенет.
Ноталуу китептери
Ачык көңүл балдарбыз: Балдар үчүн обондуу ырлар. – Б.: Гүлчынар, 2007.
Камчыбек Акматов
Камчыбек Акматов ...
Өмүр баяны
Акматов Камчыбек 1936-жылы Ак-Талаа районунда, Ак-Кыя айылында төрөлгөн.
Эмгек жолу
1974- жылы Кыргыз Республикасыны чындалышына эмгек сиңирген механизатор. 1948- жылдан Карл Маркс атындагы колхоздо комбайнчы болуп иштеп, дан алууда өзгөчө көрсөткүчтөргө жетишкен. 1980- 1985 жж. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты.
Сыйлыктары
Ленин, Эмгек Кызыл Туу, Октябрь Революциясы ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабият
Нарын энциклопедиясы,-Б., 2009
Кызматтык нускама
Кызматтык нускама – ошол кызмат талап кылуучу ыйгарым укуктардын жана ыктардын, негизги милдеттердин кыскача баяндамасы.
Бириккен Улуттар Уюмунун Баш Ассамблеясынын 68/262 чечими
Украина туташтыгы тууралуу БУУнун Баш Ассамблеясынын A/RES/68/262 чечими — 2014-жылдын 27-мартында БУУнун Баш Ассамблеясынын 68-сессиясынын 80-пленардык жыйынында кабыл алынган документти. Чечимге ылайык, БУУнун Баш Ассамблеясы Украинанын эл аралык таанылган чек арадагы эгемендигин жана чек ара туташтыгын тактап, Кырым Автономиялык Республикасы менен Севастополь шаарынын 2014-жылдын 16-мартында өткөн жалпы кырымдык референдумунун натыйжаларына негизделген статусун өзгөртүү жөнүндө кабыл алынган, эч кандай юридикалык жактан жарактуу документти тааныбайт.
«Макул» добуш бергендер
Чечим документинин кабыл алынуусуна БУУ-на мүчө мамлекеттердин ичинен «макул» добушун берген 100 мамлекет: :
Америка Кошмо Штаттары, Австралия, Австрия, Азербайжан, Албания, Андорра, Багам аралдары, Барбадос, Бахрейн, Бельгия, Бенин, Болгария, Борбордук Африка Республикасы, Бутан, Венгрия, Гаити, Гватемала, Гвинея, Германия, Гондурас, Грекия, Грузия, Дания, Доминика Республикасы, Жаңы Зеландия, Жапония, Индонезия, Иордания, Ирландия, Исландия, Испания, Италия, Кабо-Верде, Камерун, Канада, Катар, Кипр, Кирибати, Колумбия, Конго Демократиялык Республикасы, Корея Республикасы, Коста-Рика, Кувейт, Латвия, Либерия, Ливия, Литва, Лихтенштейн, Люксембург, Маврикий, Мадагаскар, Македония, Малави, Малайзия, Мальдивдер, Мальта, Маршалл аралдары, Мексика, Микронезия, Молдова, Монако, Нигер, Нигерия, Нидерланд, Норвегия, Палау, Панама, Папуа-Жаңы Гвинея, Перу, Польша, Португалия, Румыния, Самоа, Сан-Марино, Сауд Арабиясы, Сейшел аралдары, Сиерра-Леоне, Сингапур, Словакия, Словения, Соломон аралдары, Сомали, Тайланд, Того, Тринидад жана Тобаго, Тунис, Түркия, Украина, Улуу Британия, Филиппиндер, Финляндия, Франция, Хорватия, Чад, Черногория, Чехия, Чили, Швейцария, Швеция, Эстония.
«Каршы» добуш бергендер
«Каршы» добуш бергендер 11 :
Армения, Белорусь, Боливия, Венесуэла, Зимбабве, КЭДР, Куба, Никарагуа, Орусия, Сирия, Судан.
Калыс добуш бергедер
Алжир, Ангола, Антигуа жана Барбуда, Аргентина, Бангладеш, Ботсвана, Бразилия, Бруней, Буркина Фасо, Бурунди, Вьетнам, Габон, Гамбия, Гайана, Жибути, Доминика, Жамайка, Замбия, Индия, Ирак, Камбожа, Кения, Комор аралдары, Казакстан, Кытай, Лесото, Мали, Мавритания, Моңголстан, Мозамбик, Мьянма, Мысыр, Намибия, Науру, Непал, Ооганстан, Өзбекстан, Пакистан, Парагвай, Руанда, Сальвадор, Сан-Томе жана Принсипи, Свазиленд, Сенегал, Сент-Винсент жана Гренадиндер, Сент-Китс жана Невис, Сент-Люсия, Суринам, Танзания, Түштүк-Африка Республикасы, Түштүк Судан, Уганда, Уругвай, Фижи, Шри-Ланка, Эквадор, Эритрея, Эфиопия.
Добуш берүүгө катышпагандар
24 мамлекет добуш берүүгө катышпаган: Белиз, Босния жана Герцеговина, Бириккен Араб Эмирликтери, Конго Республикасы, Кот-д’Ивуар, Гвинея, Гана, Гренада, Гвинея-Биссау, Иран, Израиль, Кыргызстан, Лаос, Ливан, Марокко, Оман, Сербия, Тажикстан, Тонга, Түркмөнстан, Тувалу, Вануату, Йемен, Чыгыш Тимор.
Бегимай Карыбекова
Бегимай Карыбекова ( 3-сентябрь 1998-жылы туулган) — " Мисс Кыргызстан 2017" наамына татыган кыргызстандык модель жана сулуулар сынагынын ээси.
Өмүр баяны жана карьерасы
2018-жылдан бери расмий түрдө Маданият, маалымат жана туризм министрлиги колдоо көрсөткөн "Кыргызстан сулуусу" сынагын өткөрүп келет. Кыргызстанда өзүнүн моделдик мектебин да негиздеген.
Сын пикирлер
Бегимай Карыбекова 2017-жылга чейин эле моделдикти аркалап жүргөнүнө карабай эл аны ошол жылдагы Кыргызстанда өткөн сулуулар сынагында баш байгени уткандан кийин тааный баштаган. Конкурста ал калыстардын "Сүймөнкул Чокморов ким болгон?" деген суроосуна "журналист" деп жооп берип алган. Анын жообу социалдык тармактарда көпкө чейин талкууланган.
Индология
Индология, индианистика - Индостан элдеринин тарыхын, маданий мурастарын, идеологиялык көз караштарын, адабият, искусство жана тилин, соңку мезгилде Индиянын экономикалык, социалдык жана саясий проблемаларын изилдөөчү илимдердин комплекси. Европа элинин Индияга болгон кызыкчылыгы байыртан бери болсо да, Индология 19-кылымдын башында калыптанган. Орто кылымда Индия жөнүндөгү кабарларды кытайлык зыяратчылар, араб окумуштуулары, кийинчерээк европалык саякатчылар калтырышкан. Индияга деңиз жолунун ачылышы жана европалык колониялоонун башталышынын натыйжасында 16-18-кылымда өлкөнүн жергиликтүү тилдерин жана салттарын үйрөнүү кызыкчылыгы туулуп, миссионерлер менен соодагерлердин арасынан чыккан айрым адамдар бул иштерге кызыга баштаган. Колон, компаниянын чиновниктери да 17-кылымдын аягында Индия жөнүндө маалыматтарды жыйноодо белгилүү роль ойношкон. 18-кылымдын аягында англ, чиновниктердин админ-.-укук маселесине байланыштуу санскрит менен эстеликтерди үйрөнүүсү Индологиянын чыгышына түрткү болгон. Европада Индологиянын өнүгүшүн Байыркы Индиянын бай филологиялык салты шарттаган. Индологиянын колдонмо багыты болсо Индиядагы колон, администрациянын кызыкчылыгына жана муктаждыгына байланыштуу келип чыккан. Индиялыктардын турмуш-тиричилигин, салттарын жана хиндустандын калькутталык жаргонунун грамматикасын жазып калтырган биринчи орус индологу Г. С. Лебедев болгон. 19-кылымдын ортосунда ИАда жана бир катар университеттерде санскритти изилдөө өзгөчө өнүгөт. С. Ф. Ольденбург жана Ф. И. Щербатский тун. будда жазмаларын жарыялоо үчү натайын серия уюштурат. Палия буддизмин изилдеген көрүнүктүү индолог И. П. Минаев менен китаист В. П. Васильев орустун дүйнөгө таанымал буддологиялык багытын негиздеген.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Лыа-Ю
Лыа-Ю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Адзьва дарыясынын сол жээгинен 316 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 64 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сонун Акматова
Өмүр баяны
Акматова Сонун 1925-жылы Нарын облусунда, Нарын районунда, Жалгыз-Терек айылында төрөлгөн. 1995-жылы дүйнөдөн кайткан.
Эмгек жолу
1934-60 жж. Жалгыз-Терек башталгыч мектебинде мугалим, 1960-жылдан колхоздо саанчы болуп иштеген.
Сыйлыктары
1977-жылы Ленин орденинин ээси. Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.
Буудай
Буудай (Triticum) – дан өсүмдүктөр тукумунун уруусу, чачы тамырлуу чөп өсүмдүк. Тамыры негизинен топурактын айдалма катмарында өсөт. Айрым көмөкчү тамырлары 180 смге чейин терең кетет. Сабагы көңдөй, жылмакай, көп муунактуу, бийиктиги. 40–130 см. Бышкан буудайдын сабагы агыш, саргыч, кызгылт. Жалбырагы ичке, сабагын курчап кезектешип жайгашат. Топ гүлү кылкандуу машак; көбүнчө өзү менен өзү чаңдашат, кайчылаш чаңдашканы чанда кездешет. Даны сүйрү, жумуртка сымал келип, ички жагынан тең ортосунда жикчеси бар; өңү агыш, кызгылт, боз; данын жара бөлгөндө агыш же тунук. 30дай жапайы жана эгилме түрү бар. Машагынын кылкандуулугуна, өңүнө жана дан кабыкчасына жараша, ал көп түрчөлөргө бөлүнөт. Эгилме буудай. Алдыңкы Азияда, Түркмөнстанда биздин заманга чейинки 7-6 миң жыл илгери эле белгилүү болгон. Дүйнөдө жыйналган эгиндин 27%ин Б. түзөт. 66° Түндүк кеңдиктен (Швеция) Австралия, Түштүк Америка, Африканын түштүк чет жакаларына чейин өстүрүлөт. Жумшак жана катуу түрү дүйнөнүн көп жерлеринде айдалат. Даны жагымдуу, калориялуу, курамында белок, углевод көп, ошондой эле май, витаминдер, ферменттер, минерал заттар жана башка бар. Даны, улпагы жана башка калдыктары баалуу аралаш тоют. Саманы кесек тоютка жана малга төшөлгө катары жана башкаларда пайдаланылат. Буудай бир жылдык маанилүү азык-түлүк дан өсүмдүгү; көп жылдыгы да бар. Ал күздүк жана жаздык болуп бөлүнөт. Күздүктүн активдүү вегетация мезгили экиге бөлүнөт: күзгү (45–50 күн, бул мезгилде Буудайдын вегетация органдары чыгат) жана жаз жайкы (75–100 күн, мында анын генерация органдары калыптанып, түшүм берет). Жаздык буудай жазында эгилет; вегетация мезгили 70–110 күн. Себилгенден кийин 5–7 күндө (17–18°С температурада) өнүп чыгып, 16–25°Сде жакшы өсөт. Күздүк буудай –35°С, жаздык буудай. –10°С суукка чыдайт. Буудай нымдуу жана азык заты жетиштүү жерде жакшы өсөт. Кыргызстанда күздүктүн Кылкансыз-1, Эритроспермум-80, Интенсивдүү, Кызыл шаркыратма-210, Кыргыз-16, Лютенсценс-46, Жамин, Безостая-1, Фрунзе-60 жана башка сорттору, жаздыктын кыргыз жапалдаш сорту эгилет. Буудай селекциясы көп түшүм алынуучу, жыгылбаган, илдет жана зыянкечтерге туруктуу, сапаттуу нан жана нан азыктары бышырылуучу сортторун чыгарууга багытталган. Зыянкечтери: данчы үкүчө, гессен чымыны, швед чымыны жана башка Илдеттери: өсүмдүк даты, чаңгыл кебер жана башка.
Жаңы Петров (Кугарчин району, Башкыртстан)
Жаңы Петров — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Жаңы Петр айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 220 киши. Почта индекси — 453342, ОКАТО коду — 80238860001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кызматтык ойлоп табуу
Кызматтык ойлоп табуу – кызматкер тарабынан өзүнүн кызмат милдеттерин же жумуш берүүчүнүн дайындуу тапшырмасын аткарууда жаратылган ойлоп табуу, пайдалуу модель, өнөржайлык үлгү.
Садыбакасова Ажар
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Түшкүнү коргошун камчы
" Түшкүнү коргошун камчы " – камчынын эң учундагы өрүмүнө уюган коргошунду кошо өрүп коюу. Кыргыз элинин ат үстүндө кас адамы же жоосу менен салышканда колдонгон куралы дайыма камчы болгон. Ошондуктан ар бир эр жигиттин мыкты камчысы болгон. Камчынын түшкүнүнө ( учундагы өрүмүнө ) коргошунду ичине кошо өрүп койгондо, камчы коркунучтуу куралдын бири болгон. Аны менен чапканда душманынын эси ооп, аттан кулап түшкөн. Кээде камчынын түшкүнүнө зым да ороп өргөн. Албандын түшкүнү коргошун камчысы кимисине кандай тийсе, анысы калпактай учуп түшө берди. ( А. Убукеев. “ Чыр дөбө “ )
Хабибилла Азиреткулов
Хабибилла Азиреткулов - 1959-жылы 12-июлда Лейлек районунун Көк-Таш айылында туулган маданият кызматкерлери, аткаруучу жана Обончу
Биографиясы
“Студенттик жаз”, Ала-Тоо жазы” республикалык фестивалдарына, патриоттук ырлар боюнча Бүткүл Союздук фестивалга “Уулуңар тирүү катарда” (“Эстелик”) аттуу ыры менен катышып лауреат болгон.
Акулов Карыбек
Эмгек жолу
1941-жылдан Ак-Талаа районунун колхозунда сугатчы болуп иштеген.
Сыйлыктары
1986-жылы Ленин, 1973-жылы Эмгек Кызыл Туу, Ардак белгиси ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабият
Нарын энциклопедиясы,-Б., 2009
Буудайык
Буудайык, ак чөп (Agropyron) – дан өсүмдүктөр тукумундагы уруу; тамыр сабактуу көп жылдык чөп. Тамыры узун, айрымдарыныкы кыска. Сабагынын бийиктиги. 60–120 см, түктүү же түксүз, жалбырагы тасмадай, түктүү. Топ гүлү эки катарлуу жөнөкөй машак. Даны сүйрү, түктүү. Түндүк жарым шарда 150дөй, Кыргызстанда 14 түрү бар. Көбүнчө талаа, шалбаа, таштак жерлерде өсөт. Айрым түрлөрү (көгүлтүр буудайык) буудай менен аргындаштырылып, суукка өтө чыдамдуу, сапаттуу түшүм берүүчү буудай-буудайык гибриди алынган. Көпчүлүк түрү тоют өсүмдүгү, айрымдары отоо чөп. Уругунан көбөйөт.
Аммербух
Аммербух (Ammerbuch) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Тюбинген районуна карайт. Тюбинген административдик округуна тиешелүү. Калкы – 4575 (2013-ж.). Аянты – 49,99 км².
Жоомарт Бөкөнбаев
Жоомарт Бөкөнбаев (1910―1944) ― акын, драматург, котормочу.
Өмүр баяны
1924-1926-ж. “Көк-Арт” балдар үйүндө тарбияланган. 1931-ж. Фрунзедеги (азыркы Бишкек шаарындагы) педагогика техникумун, 1935-ж. Москвадагы коммунисттик университеттин бүтүргөн.
1927-ж. “Жер алган кедейлерге” аттуу туңгуч ыры жарыяланган.
1939-ж. “Токтогул” пьесаларын, ошондой эле Жусуп Турусбеков, Кубанычбек Маликов менен бирге “Айчүрөк” операсынын либреттосун (1937) жазган.
“Алтын кыз” (1935), “Добулбас” (1935), “Жоомарттын ырлары” (1936), “Комуз” (1938), “Өчпөс өмүр” (1939), “Өмүр” (1940) ж. б. ырлар жыйнактары чыккан.
Улуу Ата Мекендик согуш жылдары “Кош Ала-Тоо, уулуң кетти майданга”, “Ата журт үчүн майданга” сыяктуу патриоттук ырларды жазган.
Орус классик акындарынын (А. С. Пушкин, М. Ю. Лермонтов, Н. А. Некрасов) айрым чыгармаларын которгон.
Хамбэ-Ты-Вис
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Юмоза (дарыя)
Юмоза — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Курган облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уй дарыясынын сол жээгинен 454 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Жоомарт Бөкөнбаев
Өмүр баяны
Согуштан кайтып, кызмат боюнча Ысык-Көл боюнда жүргөн кезинде машина кырсыгынан курман болгон.
Хамбэ-Ты-Вис
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Юмоза (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы башатынан Увелька дарыясын кошпогондо, Уй дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жоомарт Бөкөнбаев
Өмүр баяны
Анын ысымы азыркы Ысык-Көл облусуна караштуу Тоң районунун акимдик борбору болгон шаарчага ыйгарылган.
Уулу Зайнидин Бөкөнбаев (04.08.1943-12.01.2003).
Жоомарттын жубайы Тенти да чыгаан акын болгон. Кийинчерээк Тенти айым академик Муса Адышевге (1915-1979) турмушка чыгып, Адышева тегатын алган.
«Алтын кыз» поэмасы 1936-жылы орус тилинде жарык көрүп, жыйынтыгында Ж. Бөкөнбаевдин башка чыгармалары да орусчага которулган. Ал көптөгөн обондуу ырлардын текстинин автору.
Ш. Руставели, А. С. Пушкин, М. Ю. Лермонтовдун ж.б. чыгармаларын кыргыз тилине которгон.
1934-жылдан ССРС Жазуучулар союзунун мүчөсү.
«Ардак белгиси» ордени менен сыйланган.
«Манас» эпосунун сюжети боюнча фильм тартууга даярдык көрүп жатканда Каза болуп калган
Ал тууралуу эмгектер
Шамшиев, Бекташ. Кыргыз адабиятынан: Жоомарт Бөкөнбаев. - Бишкек, 1996. (калемдешип жазган).
Пайдаланылган адабияттар:
1. Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк: Мектеп окуучулары үчүн. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы Редакциясы, 1990. 113 б. ISBN 5-89750-028-2
2. Кыргыз Совет Энциклопедиясы: 6 томдук/ Башкы редактор Орузбаева Б. Ө./ - Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977-1980. Т.1-6.
Инвестиция
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Сабирдинов Айылчы
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Кызматтык сыр
Кызматтык сыр – таркалып кетүүсү өлкөнүн коргонуу жөндөмдүүлүгүнө, коопсуздугуна, экономикалык жана саясий кызыкчылыктарына терс таасирин тийгизүүсү мүмкүн болгон маалыматтар. Мындай маалыматтар мамлекеттик же аскердик сырга кирүүчү айрым бир маалыматтардан турат, жана алар толук ачыкка чыгарылбайт.
Аллопатриялык түр пайда болуу
Аллопатриялык түр пайда болуу (гр. аllo - ар башка, patria - мекен) – түр пайда болуунун бул жолун кээ бир убакта географиялык түр пайда болуу деп да атап коюшат. А. т. п. б-да кеңири таралган түрдүн тиричилик-мейкиндиги бөлүкчөлөргө бөлүнүп, түрдүн популяциялары бири биринен обочолоно башташат да, баштапкы тегинен айрымаланууга алып келет. Түр пайда болуунун бул жолу узакка созулат. Ареалынын обочолонуусунун натыйжасында репродукциялык обочолонуу жүрөт. Мисалы, ландыштын, тоту куштун түрлөрүнүн пайда болушу.
Лыаю (Косью куймасы)
Лыаю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Косью дарыясынын оң жээгинен 132 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ак-су дарыясы
Ак-су — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чулышман дарыясынын оң жээгинен 104 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Алдаярбек уулу Айсаракун
Өмүр баяны
Алдаярбек уулу Айсаракун 1905-жылы Ат-Башы районунда, Баш-Кайынды айылында төрөлгөн.
Колдонулган адабият
Нарын энциклопедиясы,-Б., 2009
Бердяш дарыясы (Лемеза куймасы)
Бердяш — Орусиядагы дарыя. Башкырт Республикасы, Челябинск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Лемеза дарыясынын сол жээгинен 63 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кама бассейндер округу жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сим дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Белая, дарыя бассейни — Кама.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мирзаматов
Мирзаматов Рысбек Мамырович
Мирзаматов Рысбек Мамырович [13. 3. 1962, Ош облусу, Ноокат району, Баргы (мурунку Кыркол) айлы] – генерал-майор (2010). Россия колхозундагы К. Жакыпов атнындагы орто мектепти (1979), Ташкент шаарындагы (Өзбекстан) Жалпы командалык жогорку аскер окуу жайын (1983), КУУнун (Бишкек шаары) юридикалык факультеттин бүтүргөн (1997). Иолатан шаарында (Түркмөнстан, Мары облусу) взвод командири (1983–85), Афганстанда аскер кызматын өтөгөн (1985–86). Ош шаарындагы Тоолуу мотоаткычтар бригадасында  рота командири (1986–87), Урал облусунда (Казакстан) Чапаев райондук (1988–90), Чаткал райондук (1990–91), Араван райондук (1991–93) аскер комиссарларынын орун басары. Араван райондук (1993), Кара-Суу райондук (1993–99) аскер комиссары. Ош облустук аскер дивизионунда штаб начальниги (1999), командирдин орун басары (1999–2002), Ош шаардык аскер комиссары (2002–06), Жалал-Абад облусунун аскер комиссары (2006–07). Россия Федерациясында Генералдык академиянын угуучусу (2007–08). КР Коргоо министринин орун басары (2008), Мамлекеттик чек ара кызматында төраганын орун басары (2008–11). Ош шаардык кеңешинин депутаты жана «Улуттар биримдиги» партиясында фракция жетекчиси, ошол эле учурда көпчүлүк коалициянын жетекчиси (2012). «СССР куралдуу күчтөрүнө 60 жыл» (1988), Эл аралык террористтерге каршы күрөшүүдө (1999–2000) «Эрдик» (1999), «Даңк» (2007) ж. б. медалдар менен сыйланган.
Тургут Озал
Тургу́т Оза́л (түр. Halil Turgut Özal, 13 октябрь 1927 — 17 апрель 1993, Анкара) — түркиялык мамлекеттик жана саясий ишмер. Түркиянын сегизинчи президенти. Ал 1983 жылдан баштап 1991 жылга чейин бийлик кармап турган учурунда, экономикалык реформаларга себептүү — Түркиянын ИДП жогорку деңгээлге көтөрдү, ал ИДП Осмон империясынын 1908 жылдагы ИДП барабар.
Өмүр-баяны
Озал Тургут 1927 жылы октябрьдын 13 Малатья шаарында туулган. Анын атасы банк кызматчысы болгон, апасы Хафиза башталгыч класстарда мугалим болуп иштеген. Бир аз убакыттан кийин үй-бүлө Силифке көчүп барат. Бала кезинде Тургут учкуч болгусу келген. Бирок ал эшектен кулап, колуп сындырып алат, ошол травма кыялына жолто болуп калат. 1931 жылы үй-бүлө Согутка көчөт, ал жерде Тургут окуп баштайт. Атасынын жумушуна байланыштуу үй-бүлө дайыма көчүп жүрдү, ошонун натыйжасында Тургут толук орто билимди Мардинде алды. Жогорку мектепти Коньеде жана Кайсерде аяктады. Стамбул техникалык университетинде окуган, аны 1950 жылы бүткөн, билими боюнча — инженер.
Үй-бүлө
1952 жылга чейин Озал кыска мезгилдүү никеде турган. Озал, ажырашкандан кийин, Семре Озал кесиптешине үйлөндү. Алар үч балалуу болушту: Ахмет, Зейнеб, Эфе.
Саясий ишмердүүлүгүнүн башталышы
1950 жылдан баштап 1952 жылга чейин АКШда иштеген. Аскерде кызмат өтөгөндөн кийин Жакынчыгыш техникалык университетте дарс окуган. 1980 жылдын 14 сентябрында Бюлента Улус премьер-министрдин экономика боюнча кеңешчиси болот. 1982 жылдын 14 июлунда Озал кызматынан кетет. 1983 жылдын 20 майында «Ата мекен партиясы» аттуу партияны негиздейт. 1983 жылы парламенттик шайлоодо анын партиясы болгон 400 орундун 211 ээ болот. Тургут Озал Түркиянын кырк бешинчи премьер-министри болуп шайланат. 1987 жылдын шайлоосунда Озалдын партиясы 292 депутаттык мандатка ээ болот. Озал кайрадан премьер-министр кызматын ээлейт.
Ийгиликсиз кол салуу
1988 жылы 18 июнда «Ататүрк» спортивдик салондо «Ата мекен партиясынын» съезди учурунда Озалдын өмүрүнө Картал Демираг кол салды, эки жолу атып президенттин колун жарадар кылды. Ок атышуунун натыйжасында 18 адам жаракат алды. Жарадар болгондордун арасында премьер-министр Имрен Айкут дагы болгон. Сот Картал Демирагды өлүм жазага өкүм кылган, бирок кийинчирээк 20 жыл түрмөгө камоого алмаштырды. Озал президент болгон учурунда Картал Демирагды кечирген.
Президенттиги
Түркиянын тарыхында алгач жолу шайлоодо экинчи тур өткөргөнгө туура келди. Биринчи турда Тургут Озал 247 добуш алса, анын каршысы Фетхи Челикбаш 18 алды. Экинчи турда Тургут Озал 256 добуш топтоды, анын каршысы 17.
1989 жылы 9 ноябрда Тургут Озал расмий түрдө Түркиянын сегизинчи президенти болду. Анын президент болгон учурунда региондо эң маанилүү окуя бул Кувейтти Ирак басып алганы. Тургут Озал Саддам Хусейнди Түркиянын коркунучу деп эсептечи. Бул жерде Озал АКШнын саясатын активдүү колдогон. Озал аскерлерди Мосулга жана Киркукка киргизем деген учурда, Түркиянын жогорку башкы командачы Неджип Торумтай мөөнөтүнөн мурун отставкага чыкты. СССР кулагандан кийин Озал Борбордук Азия өлкөлөрү менен жана Азербайжан менен байланыштарды ондогоно баштаган. Озал тышкы саясат концепцияны чыгарган, ал концепция боюнча Түркия регионалдык лидер болушу керек. Анын реформаларынын натыйжасында Түркия эң жогорку экономикалык ийгиликтерге жетти. Ал эркин базар экономиканын жактоочусу болчу.
Өмүрдүн аягы
1993 жылы 17 апрелде туура Азербайжанга болгон сапардан кийин Тургут Озал күтүүсүз миокарддын инфарктынан каза болду. Маркумдун аза зыйнатына Түркиянын бардык областарынан абдан көп адам келди. Траурдык церемония түз эфирде трансляцияланган. Джордж Буш улуунун келиши күтүлгөн. Озал аны Стамбулга көмгөнү суранган, анткени ал жарык дүйнөнүн аягына чейин Мехмет Фатихтин руханий колдочулугун астында жүргүсү келген. Озалдын жана Мендерестин мүрзөлөрү бир бирине жакын жайгашкан. 1996 жылдын ноябрь айында түрк ММК бир видео жарыялашты, ал видеодо күрд сепаратисттердин лидери Озалды түрк атайын кызматтар уулаган деп айтты, анткени 1993 жылдын 15 апрелинде Озал курддөр менен конфликтти жөнгө салууну макулдашкан жана ошол жөнүндө расмий түрдө туура 17 апрелде жарыялаганы болчу. Президенттин жесири иштин кайра каралышын талап кылган, бирок анын кайрылуусунун түбү чыккан жок.
2012 жылы 2 октябрда Стамбулда Тургут Озалдын өлүгүн уу издегени максатында эксгумациялоо башталды.
2012 жылы 2 ноябрда мындай маалымат жарыяланды: Тургут Озалдын ткандардын калдыктарын лабораториялык изилдөөсүнүн натыйжасында түрк медиктер сейрек учурай турган уулуу заттын калдыктарын табышты — ал стрихнин-кератин, жана мындай натыйжага келишти — Тургут Озал ууланган. Стрихнин боюнча маалымат расмий түрдө далилденген эмес. 2012 жылдын декабрдын ортосунда саясатчынын калдыктарында уулуу заттардын 4 түрлөрү тыбылды — америций, полоний жана ДДТ.
Шилтемелер
Тургут Озал
2023
2023 (эки миң жыйырманчы үчүнчү) жыл — толук жыл, Григорий календары боюнча   күнү башталат. Бул биздин замандын 2023, 3-миң жылдыктын 23, XXI кылымдын 23-жылы.
Александр Затаевич
Александр Викторович Затаевич (1869-1936) — орус композитору, этнограф жана музыка изилдөөчү.
Тарыхы
Александр Викторович Затаевич, белгилүү музыка изилдөөчү, этнограф жана копозитор, Казак ССРинин Эл артисти. 1869-ж. Россиянын Орлов (Орёл) губерниясында туулган, жергиликтүү кадеттердин корпусунда билим алат. Андан соң Полоцк шаарына аскер кызматына жиберилип, бош убактысында музыка чыгармаларын жыйноо менен алектене баштайт. Ошол жерде, 1889-ж. атактуу композитор С.В.Рахманинов менен таанышып, композитор А.В.Затаевичтин пьесаларына кызыгып, музыкалык пьеса жазгандыгы маалым. 1904-1915 жж. Варшавада кызмат өтөп, музыка жаатындагы иш-аракеттерин токтоткон эмес. 1920-ж.тартып, Оренбург щаарында жашоо менен, казактардын музыкалык өнөрүн изилдеп, казак музыкалык чыгармаларын нотага салган, анын алтын фондун түзгөн. Ал казак элинин 2300 ашуун музыкалык чыгармаларын нотага салып топтогон, алардын жыйнактарын басмадан чыгарган изилдөөчү. А.В.Затаевич Кыргыз АССР Эл агартуу Комиссариатынын чакыруусу боюнча Кыргызстанга 1928-ж. келип, бир катар кыргыз акындарынын жана музыка чеберлеринин ыр-күүлөрүн жазып алып, анын жыйынтыгында «Кыргыздын аспаптык 250 күүсү жана обондору» аттуу китепти жазган. 1936-ж. 170 обон-күү жазып, айрымдарын фортепьяно үчүн иштеп чыккан. А.В.Затаевич кыргыз, казак, уйгур, татар, дунган ж.б. элдердин музыкасын жыйнап нотага түшүргөн. Казак жана кыргыз музыкасынын теориялык жана тарыхый маселелеринин чечилишине зор үлүш кошуп, андан соңку профессионалдык музыканын өнүгүшүнө зор салым кошкон. А.В.Затаевич 1936-ж. каза болот, сөөгү Москва шаарына коюлган.
Өмүрү жана чыгармачылыгы
Александр Викторович Затаевич 1869-жылы падышалык Орусияда туулган. 1925-ж. Оренбург шаарыында басылып чыккан «Кыргыз элинин 1000 ыры» жыйнагына кыргыздын сегиз ырын киргизген. 1928-ж. Кыргызстанга атайын чакыртылып келген. Муратаалы, Токтогул, Карамолдо жана башкалардын обон-күүлөрүн нотага түшүрүп, аларды 1934-ж. Москвада чыккан «Кыргыздын аспаптык 250 күүсү жана обону» деген жыйнакка киргизген. Кыргызстанга дагы бир ирет келип, Атай, Калык, Молдобасан, Муса, Шаршен, Ыбырай жана башкалардан 170 ыр-күү жазып алган. А. Малдыбаевдин «Кызыл жоолукчан», «Күн бүгун» жана башка ырларын фортепьяно үчүн иштеп чыккан. 3атаевич казак, кыргыз, татар, дуңган, уйгур элдеринин музыкалык мурасын жоготпой сактап калууга, алардын профессионалдык музыкалык өнөрүн өнүктүрүүге чоң салым кошкон.
Аллогенез
Аллогенез (гр. аllo - ар башка) – организм топторунун багытталган эволюциясы. Жакын түрлөрдүн жеке ыңгайланышуусу өзгөрүүгө ээ болот, бирок алардын жалпы уюштурулушу өзгөрүүсүз калат. А. алломорфоз, идиоадаптация, адаптивдик кайрадан түзүлүүдө байкалат. А-де кээ бир орган прогрессивдүү өөрчүсө, айрым бирлери аткарган кызматын жоготуу менен редукцияланат.
Киши
Киши - Жердеги тирүү организмдердин ичинен өзүнүн өрчүп-өсүшүндө эң жогорку баскычка жеткен, коомдук-тарыхый ишмердүүлүктүн жана маданияттын жаратуучусу жана ээси.
Киши жаныбарлардан айырмаланып, акыл-эс, ойлоо жөндөмдүүлүгүнө ээ, эмгек куралын жасап, аны менен айлана-чөйрөгө таасир этип, өзгөртө алат; мээ түзүлүшү татаал, сүйлөөгө жөндөмдүү. Киши гендик жактан жаныбарлар менен тектеш, ал аң-сезимдүү коомдук жандыкка айлангыча узакка созулган биологиялык, социалдык, тарыхый жолду басып өткөн. Киши сымал маймылдын жашоо үчүн табияттагы даяр нерселерди курал катары колдонушу кийин эмгек куралын жасашына түрткү берген. Кишинин эң негизги жөндөмдүүлүгү эмгек куралын жасап, аны табиятты өзгөртүү үчүн пайдаланышы. Киши сымал маймылдын адамга айланышына шарт түзгөн эмгек болгон. Эмгек анын аң-сезиминин, сезүү органдарынын жана мээсинин иштешин жакшыртып, дене түзүлүшүн өзгөртүп, антропогенездин улам жаңы баскычына көтөрүп, миллиондогон жылдан кийин жаңы биологиялык түрдү пайда кылган. Эмгек аң-сезимдин туундусу катары сүйлөө жөндөмдүүлүгүн жараткан. Анатомиялык-морфологиялык бөтөнчөлүктөрү жагынан сүт эмүүчүлөрдүн приматтар түркүмүндөгү «гоминид» (латынча homo – киши) тукумуна кирет. Гоминиддердин түпкү теги катары саналган, мындан 1 млн 600 жыл мурда Чыгыш Африкада жашаган хомохабилис (Homo habilis ишке жөндөмдүү К.) келип чыккан. Археологиялык казындыларда хомохабилистин сөөктөрү менен кошо колго жасалган жөнөкөй эмгек куралдары да табылган. Эмгек куралын жасоо питекантроптордун убагында эле эзелки Кишинин аң-сезимине таасир этип, өз ара пикир алышуу зарылдыгын туудурган. Ушуга байланыштуу алардын мээ түзүлүшү да өзгөрө баштаган. Мындай эволюциялык өзгөрүүлөр Киши коомунун алгачкы доорунда эле башталган. Буга Европа, Африка, Азияда жашаган неандерталдардын көп калдыктары далил.
Төртүнчүлүк доордун аяк ченинде неандерталдарда коомдук мамилелер өнүгө баштаган. Кийинчерээк алардын ордун кроманьондор баскан. Алар илимде Homo sapiens (акылы бар К.) деген атка конгон, неандерталдарга караганда татаалыраак курал жасоого жөндөмдүү болушкан. Алардын дене түзүлүшү менен түр түспөлүндө да туруктуу морфологиялык жана расалык белгилер пайда болгон. Ошентип, эволюциялык жана тарыхый өнүгүүнүн натыйжасында калыптанган Киши Жер жүзүндөгү ар түрдүү материктерде жашап, ошол жердин ысык-суугуна жана тиричилик шарттарына ыңгайлашып отурган. Натыйжада Кишинин сырткы келбети, түспөлү өзгөрүп, ар кайсы жерде түрдүү расалар калыптанган.
Кишинин органдары жана системалары ткандардан куралат. Скелет, муундар жана булчуңдар кыймыл функциясын аткарат. Кишинин тамактанышы тамак сиңирүү органдары аркылуу жүрөт, дем алуу жолу жана өпкө аркылуу дем алат. Зат алмашууда пайда болгон зыяндуу заттар бөйрөк, тери аркылуу денеден сыртка чыгарылып, кан курамын туруктуу сактап турат. Ткандарды жана клеткаларды азык, кычкылтек, гормон менен камсыз кылуу, зыяндуу заттарды бөлүп чыгаруу милдетин жүрөк, кантамыр жана лимфа системалары аткарат. Жалпы денеде ткань, орган системаларынын бири-бири менен байланышын борбордук нерв системасы башкарат.
Кишинин бою антропологияда жана медицинада дененин морфологиялык өсүшүн, мүчөлөрдүн бири бирине шайкеш келишин мүнөздөйт. Жаңы төрөлгөн эркек ымыркайдын боюнун орточо узундугу 54 см, кыздыкы 53 см болот. Аялдын боюнун өсүшү 17-18, эркектики 20-23 жашка чыкканда токтолот. Бул процесс акцелерацияга байланыштуу. Киши бою 45 жаштан кийин ар бир он жылда 1-1,5 смге кыскара баштайт. Бул негизинен омуртка кемирчектеринин, тамандын жукарышынан ж. б. себептерден болот. Кишинин конституциясы дененин тукум куума жана көнүмүш касиеттеринин негизинде калыптанган функциялык жана морфологиялык өзгөчөлүктөрү болуп эсептелет. Азыр дүйнөдө кишилердин саны 6 млрддан ашты.
Султанов Шерикбай
Султанов Шерикбай Ганыевич
СУЛТАНОВ Шерикбай Ганыевич [25. 05. 1965, Ош облусу, Ноокат району, Баргы (мурунку Кыркол) айлы] – генерал-майор (2010). Орто мектепти аяктагандан кийин (1982), Горький шаарындагы (азыркы Нижний Новгород, Россия) И. Х. Баграмян атындагы жогорку аскер окуу жайын (1986), РФнын транспорт жана тыл аскер академиясын (2001), ошол эле жылы КУУнун юридикалык факультетин бүтүргөн Самарканд шаарындагы (Өзбекстан) аба чабуулунан коргонуу дивизиясында (1986–89), Анжиян шаарында жайгашкан аба полкунда азык-түлүк кызматы боюнча начальник (1989–91), Григорьевка (азыркы Кордой, Казакстан) кыштагында радиотехникалык батальондун тыл боюнча командирдин орун басары (1991–93), Ош шаарындагы зениттик-артиллериялык бригаданын тыл боюнча командирдин орун басары (1993–2001), КР Коргоо министрлигинде тыл башкармалыгынын начальниги (2001–05), ошол эле жерде тыл боюнча штаб начальниги (2005–07), КР Чек ара кызматынын төрагасынын орун басары (2007–08), КР Коргоо министринин орун басары (2008). «Күжүрмөн кызматы үчүн» ж. б. медалдар менен сыйланган.
Буу казаны
Буу казаны – жогорку басымдуу бууну алууга ылайыкталган жылуулук алмаштыргыч аппарат. Буу алууда көбүнчө суу пайдаланылат да, ал казандын очогуна катуу отун же газ жагып, бууга айландырылат. Бууну өнөр жайда пайдалануу 18-кылымда башталган. Орус ойлоп табуучусу И. И. Ползунов дүйнөдө 1-буу машинасын 1765-ж. курган. Андан кийин буу казанынын өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу, анын пайдалуу аракет коэффициентин арттыруу, казандын өлчөмүн жана материалды аз сарптоо багытында үзгүлтүксүз иштер жүргүзүлгөн. Буу казаны колдонулушуна жараша орнотулма (стационардык) жана көчмө болуп бөлүнөт. Орнотулма буу казан. электр станцияларына орнотулуучу энергиялык, өнөр жайлык, коммуналдык ишканалардын казан агрегатына коюлуучу жана имаратты жылыткыч болуп айырмаланат. Транспортко (паровоз, параход жана башка) орнотулуучу Б. к. көчмө казандын мисалы болот. Казандын газ түтүктүү жана суу түтүктүү түрү бар, алар камералуу жана секциялуу болот. Электр станциясында 100 кг/см2 басымдагы бууну пайда кылууда 230 т/с өндүрүмдүүлүктө иштеген буу казан орнотулат, ошондой эле 200–300 кг/см2 басымдагы бууну 500 т/с өндүрүмдүүлүктө иштетүүчү буу казандары да бар.
Рыскул Алтымышов
Рыскул Алтымышов
Өмүр баяны
Алтымышов Рыскул 1933-жылы Кочкор районунда, Чолпон айылында төрөлгөн.
Эмгек жолу
1960-жылдан "Чолпон" союзунда чабан болуп иштеген.
Сыйлыктары
1973-жылы "Ардак белгиси" ордени, Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Ардак грамотасы менен сыйланган.
Карагур, Кара-Суу району
Карагур (Карагур) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Папан айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 425 киши.
Кызматтык туракжай
Кызматтык туракжай – өздөрүнүн эмгек мамилелеринин мүнөзүнө байланыштуу иштеген жеринде же ага жакын жерде жашоого тийиш болгон жарандарды киргизүүгө арналган туракжай. К. т. анын менчик ээси болгон (аны тескеген) уюмдун жетекчи органдарынын чечими менен, жалдоо келишиминин негизинде, эмгек келишими түзүлгөн убакытка берилет. Жалпы эрежеге ылайык, уюм менен мамилелерин токтоткон кызматкерлер К. т. өздөрү менен бирге жашаган адамдар менен чогуу, башка туракжай берилбестен чыгарылууга тийиш.
Буу кемеси
Буу кемеси, пароход буу – кыймылдаткычы (буу машинасы же бара) менен кыймылга келип, өзү жүрүүчү кеме; баралуу буу кемеси бара жүргүчтөр (турбоход) деп да аталат. Ал буу машинасы ойлоп табылгандан кийин курулган, бирок 19-кылымдын башында гана колдонула баштаган. Алгачкы «Клермонт» буу кемесин Түндүк Америкада 1807-ж. Р. Фултон курган. Россияда алгачкы «Елизавета» буу кемеси 1815-ж. Петербург менен Кронштадттын ортосунда каттаган. Азыркы өзү жүрүүчү кеменин негизги түрү теплоход, ал негизинен ичинен күймө кыймылдаткыч менен жүрөт.
Бекеш (Кугарчин району, Башкыртстан)
Бекеш — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Жаңы Петр айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 189 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Хамде-Шор
Хамде-Шор — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Хальмер-Шор дарыясынын сол жээгинен 1 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Якши-Акжар (дарыя)
Якши-Акжар (Бахты-Бай) — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Суундук дарыясынын оң жээгинен 68 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 45 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Павлюк, Геннадий Георгиевич
Геннадий Георгиевич Павлюк (1958-2009) - кыргыздын чыгаан эркин журналисттеринин бири. Теги боюнча орус.
Геннадий Павлюк 1958-жылы 11-июлда Кыргызстанда туулган.
Кыргызстандагы бир катар советтик жана пост-советтик эркин басылмаларда иштеди.
Журналист Геннадий Павлюк Казакстанда Алматы шаарынын ооруканасында 2009-жылы 22-декабрь күнү эс-учуна келе албай жатып каза тапкан.
Андан алты күн мурда, 16-декабрда журналист ушул эле Алматы шаарында колу-буту байланган шартта жерде жаткан жеринен табылган. Казак полициясы ал көп кабаттуу үйдүн алтынчы кабатынан ыргытылганын аныктаган.
Киши колдуу болуп өлтүрүлгөн журналист Геннадий Павлюктун сөөгү өзүнүн керээзине ылайык 2009-жылдын 24-декабрында Ысык-Көл районунун Кара-Ой айылындагы христиандар мүрзөсүнө коюлду.
Узатуу жөрөлгөсүндөгү сөздөр
51 жашта өмүрү кыйылган журналистти жоон топ кыргызстандыктар, журналисттер, укук коргоочулар жана башка атуулдар акыркы сапарга узатышты. Табыт башында мурдагы жубайы Лена Павлюк менен атуулдук никедеги экинчи жубайы Ольга Колосова туруп ыйлашты.
Геннадий Павлюк акыркы жылдары Чолпон-Ата шаарындагы эс алуу үйүндө көбүрөөк иштей баштаганын анын досу, “Аргументы и факты” гезитинин Ысык-Көлдөгү фотожурналисти Владимирь Боровик эскерип, топурак салып атып, мындай деди:
- ''Гена бул жерден 6-декабрда кетип атканда калтырган байлыгын кимге кандай бөлүштүрүү жагын айтып, өлсөм да Ысык-Көлгө көмгүлө деген эле. Билбейм эмнеге антти. Досу катары туугандарына ыраазымын, анын акыркы керээзи боюнча Гена мына сен да көл жанында түбөлүк жатасың!''
Г. Павлюк “Ата Мекен” атуу маалымат сайтын ачуу боюнча ири долбоорду ишке ашыруунун үстүндө иштеп жатканын белгилеген “Ата Мекен” партиясынын лидери Ө.Текебаев, ал баштаган ишти сөзсүз улантып, аягына чыгарышаарын айта кетти:
Г. Павлюкту акыркы сапарга узатууга “атамекенчилер” Ө.Текебаев, Д.Чотонов, А.Шыкмаматов жана коомдук ишмер Аскар Айтматов да келип катышты.
Мурдагы тышкы иштер министри А.Айтматов Павлюктун жалгыз уулу Ярославга көнүл айтып атып, атасы “Комсомольская правда” гезитинде да мыкты эмгектенгенин эскерди.
Тергөө жараяны
Коңшу Казакстанда Геннадий Павлюктун өмүрүн сактап калуу менен катар анын өмүрүнө кол салуу боюнча кылмыш иштин бетин ачуу аракеттери жасалууда.
Геннадий Павлюк 2009-жылы 16-декабрда Алматыга барып, “Казакстан” мейманканасынан орун алган жана эртеси күнү кайра Бишкекке кайтып кетүү планы болгон. Бирок ал ошол күнү белгисиз жагдайда Фурманов көчөсүндөгү көп кабаттуу үйдүн алдынан табылган. Журналистти кимдир бирөөлөр алтынчы кабаттан ыргытып жиберишкен деген божомол басымдуулук кылууда.
Алматы шаардык кылмышты иликтөө полициясы адам өлтүрүү аракети деген негизде кылмыш ишин козгоду. Аны Казакстандын ички иштер министринин орун басары өз көзөмөлүнө алды.
2010-жылы 13-январь күнү казак ордо шаары Астанада атайы өткөрүлгөн маалымат жыйынында Казакстандын ички иштер министрлигинин маалымат катчысы Куанышбек Жуманов полиция “Кыргызстандын бул кылмышка тиешеси бар бир нече жаранын” аныктаганын белгилөө менен төмөнкү маалыматтарды кошумчалаган эле:
- ''Азыркы учурда Казакстандын Башкы прокуратурасы аркылуу Кыргызстандын укук коргоо органдарына укуктук жардам көргөзүү жөнүндө эл аралык тапшырма берилди. Ошондой эле 11-январь күнү Казакстандын ички министрлигинин кызматкерлеринин министр орун басары Амантай Аубакиров баштаган тергөө тобу Бишкекте болду''.
Лыдую
Лыдую — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Колва дарыясынын сол жээгинен 156 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 50 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Буу-күчтүк орнотмо
Буу-күчтүк орнотмо – суу буусунун энергиясын механикалык жумушка айландыруучу буу кыймылдаткычынан жана буу казанынан турган энергетикалык түзүлмө. Буу кыймылдаткычы катары буу машинасы же буу барасы пайдаланылат.
Кызматтык чыгарма
Кызматтык чыгарма – эмгек келишими боюнча, өзүнүн кызмат милдеттеринин (кызмат тапшырмасынын) алкагында автор тарабынан жаратылган адабий, илимий же көркөм өнөр (искусство) чыгармасы.
Импульс системасы
Импульс системасы - убакыттын белгилүү бир учурунда берилген кыска сигналдар (импульстар) менен башкарылуучу автоматтык башкаруу системасы. Мындай системада анын абалын мүнөздөөчү чоңдуктардын жок дегенде бири импульстуу модуляцияга дуушар болот. Импульс системасы импульстуу модуляцияны ишке ашыруучу элементтен жана модуляцияланган ырааттуу импульстардын аракетине дуушар болгон үзгүлтүксүз бөлүктөн турат. Импульс системасында башкаруучу импульстардын ырааттуулугу, амплитудага, импульстун узактыгына, фазага же убакыт бирдигиндеги импульстун санына таасир кылуучу үзгүлтүксүз сигнал менен модуляцияланат. Ошентип, импульстуу модуляциянын түрүнө жараша Импульс системасы амплитудалык, кеңдик, фазалык, жыштыктуу болуп айырмаланат. Анын ачык жана туюк түрлөрү бар. Ачык Импульс системасында сырткы таасир модуляцияланса, туюк системада үзгүлтүксүз бөлүктүн кириш чоңдугу модуляцияланат. Ачык Импульс системасына байланыш системалары, ал эми туюк системага үзгүлтүк менен жөнгө салынуучу жана импульстуу ээрчиме системалар кирет. Импульстуу башкарууну көп каналдуу системада колдонуу абдан ыңгайлуу. Мында башкаруу сигналдары убакыт (фаза) боюнча ар түрдүү каналдарга бөлүштүрүлөт. Техникада импульс сигналдарын колдонуу кабарларды жакшылап берүүгө жана аны кодго айландырууга шарт түзөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.