cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Юрий Гагарин
Юрий Гагариндин эскериши
Космостон кайтып келгенден кийин ал мындай деп эскерет: "Ажайып мындай кооздукту мен мурда көргөн жок элем.Эч нерсеге салыштырууга болбойт.Түз менен ыраңдын не бир жумшак түрлөрүн көрдүм. Жомоктогудай кооздукту сүрөттөп айтууга сөз чабалдык кылат.Космостон жер укмуштай көк жашыл болуп,кубулжуп көрүнөт тура". Жер планетинин биринчи космонавты дайыма:"Восток" кораблинде бир гана мен учкан жокмун,бул менин үлүшүмө гана таандык нерсе эмес, ал биринчи кезекте илимпоздорубуздун,конструкторлорубуздун,инженер-техниктерибиздин,жумушчуларыбыздын,жалпы элибиздин эмгеги" - деген. Бир сааттан ашыгыраак убакыт өткөндөн кийин "Восток" корабли кайрадан Жерди көздөй багыт алып, Волга дарыясынын жээгинде жайгашкан бир колхоздун талаасына келип конгон.Ошентип, 1961-жылдын 12-апрелинде адам баласы үчүн космоско ачылган жол түбөлүк болуп калды. Мурдагы "Восток" кораблинин ордуна улам жаңы өркүндөтүлгөн кораблдер космоско учуусун улантышты. Адамзат чабытын кеңейтип жаңы эраны баштаган учкуч жылдыздар аралык галактиканы басып өтүп,ааламдын улуу саякаты башталгандыгын айкындады.
Ишмердиги жана чеберчилиги
Юрий Гагарин космонавттык чеберчилигин арттырып,космонавттардын экипажын үйрөтүүгө катышкан. Космос кемелеринин учушуна жетекчилик кылып,көптөгөн иштерди аткарган. 1966-жылдан Астронавтика жана космосту изилдөө боюнча эл аралык академиянын ардактуу мүчөсү болгон.
Сыйлык, наам даражалары
"Ленин" ордени, чет мамлекеттердин эң жогорку сыйлыктары, орден-медалдар менен сыйланган. 1968-жылы 27-мартта самитлетто машыгып жүрүп курман болуп, сөөгү Кызыл Ачнттагы Кремль дубалына коюлган. Анын ысымын түбөлүккө калтыруу максатында Гжатск шаарына жана районуна Гагариндин аты ыйгарылды.1968--жылы Ю.А.Гагарин атындагы алтын медаль сыйлыгын Эл аралык авиация Федерациясы белгиледи. Ал космос мейкиндигин өздөштүрүүгө кошкон салымы үчүн учкуч-косармонавттарга жыл сайын берилет.
Мир Али Табризи
=Мир Али Табризи میرعلی تبریزی = Годве Алькутаб (قُدوة الکُتّاب – араб каллиграфиясын баштоочу) ылакап аты менен белгилүү болгон Мир Али Табризи (14-15-кылымдар) (болжол менен 1320-жылы дүйнөдөн кайткан) иран каллиграфиясынын баштоочусу болгон. Аны иран өнөрчүлүгүнө таандык ажайып кооз жазуу Насталиктин түптөөчүсү жана жайылтуучусу катары билишет. Каллиграфиянын түптөөчүсүнүн өмүр баяны жөнүндө толук маалымат калган эмес, бирок ал бир канча убакыт Тебризде жашаганы маалым. 14-кылымдын биринчи жарым жылдарында Мир Али Табризи деген ат менен эки адам бар брлгон: алардын биринчиси Мир Али ибн Илиас Табризи, ал эми экинчиси ажайып Насталик жазуусунун түптөөчүсү Хасандын уулу  Мир Али ибн Хасан Табризи болгон. Мир Али Табризинин дооруна чейин Насталикке окшош кол жазмалар жана аларды окуткан атайы устаттар бар болгон, бирок Мир Али Табризи ал жазууга бир далай өзгөчөлүктөрдү жана эрежелерди киргизип аны дээрлик сулуу, ажайып кооз жазууга айланткан. Андыктан, Мир Али Табризиден кийинки (Насталик) сулуу жазуу устаттары аталган жазууну так ошол Мир Али Табризиге таандык деп билишет, кандай болсо да Мир Али Табризи насталик жазуусунун түптөөчүсү болбосо да аны жакшыртып, жеткиликтүү эреже киргизип элге жайылткан адам болгон деп айтууга болот. Мир Али Табризи “насх” жана “талик” эки ажа	йып кооз жазууну бириктирип, алгач аны “Насх-е таалиг” деп, андан соң “Насталик” деп атаган. Ошондон баштап Иранда эл ичине кеңири тараган ажайып кооз жазуу “насталик” деген ат менен белгилүү болгон. Күндөрдүн биринде Мир Али түндө уктап жатып түшүндө ажайып кооз жазуу жөнүндө аңгеме көрөт, түшүндө каздарды жана алардын учкандагы назик кыймыл аракеттерин туурап тартып отурат. Ошентип насталик жазуусунун оймо чиймелерин каздарын кыймылына окшоштуруп жазып, андан эргүү жана илхом алган деген аңгеме айтылып калган. Алгач насталик жазуусунун түрү жана тартиби оңойураак болгон, бирок Мир Али аны толуктаган. Бул жазуунун түзүлүш өзгөчөлүгү ыр жазууда абдан ыңгайлуу. Артур Поп белгилүү көркөм өнөр жана иран таануучу: “...насх жазуусу толук жана салмактуу, ал эми талик жазуусу таасирдүү жана өкүмдүү жазуу” деген. Бул эки жазуунун тартибинин өзгөчөлүктөрү менен ажайып кооз, жумшак, назик жазуу насталик келип чыккан. Жазуунун бул түрүн ирандыктар жайылтып, ирандын мыкты жактарын, аалам таанусун жана цивилизациясын элге көрсөтө алышты. Насталик жазуунун башталышы, ал эми талик жазууну толуктоочусу, кийинчерээк Жафар Табризи, Султан Али Машхади, Мир Омад Хасани жана башкалар тарабынан толугу менен бышып жетилген. Мир Али Табризи бир мезгилдерде Багдадда Султан Ахмад Жалаирдин хан сарайында (1404-1434ж.ж.) кызматчы болуп иштеген жана ал заманда Багдаддын элинин расмий тили араб тилдүү болгондугуна карабай “Кожо Кермани (1419-жылы) чыгармасын фарсы тилинде жазган. Ал эми Мир Али Табризи насталик жазуусу менен жазган Кожо Керманинин “Хамаи жана Хамайон” чыгармасы Британиянын китепканасында сакталган. =Шилтемелер= =Булактар= *Фасаили Хабтбуллах, Жазуу атласы, Исфахан басмаканасы, 2-басылыш, Исфахан 1983-жыл. https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B2%DB%8C Маданият, билим, кооз жазуу өнөрү, Насталик,
Taobao
Taobao.com (, Таобао сөзмө-сөз: "кенч тармакты издеп") — eBay, Amazon жана Rakuten'ге окшогон Кытайдын онлайн соода-сатык веб сайты. Ал Ханчжоу, Чжэцзян жергесинде Alibaba Group тарабынан иштетилет.
Alibaba Group тарабынан 2003-жылы 10-майда негизделген Taobao Marketplace керектөөчүдөн-керектөөчүгө (C2C) чакан бизнестерге жана жеке ишкерлерге аянтча камсыздоо аркылуу чекене соода жүргүзүүгө көмөктөшөт. Ал негизинен кытай тилдүү аймактарда (Кытайдын негизги бөлүгү, Гонконг, Макао жана Тайван), ошондой эле чет өлкөлөрдө керектөөчүлөргө онлайн дүкөндөрдү ачууну камсыздайт. 2010-жылдын аяктарында Taobao'до катталган мүчөлөрдүн саны 370 миллиондон ашуун адамга жетип, анын болдолдуу 80% Кытайдын онлайн соода базарын түзгөн.
2013-жылдын март айына карата, 760 млндун тегерегинде продукция тизмеленип, Taobao Marketplace Alexa рейтингиндеги маалыматка ылайык, дүйнөдөгү эң көп адам кирген 20 сайттын бири болуп калган. 2013-жылдын 31-мартында аяктаган бюджеттик жылга карата, Taobao Marketplace менен Tmall.com'догу дүң товардын көлөмү (ДТК) 1 трлн юандан ашып, eBay менен Amazon'дукунан дагы көптү түзгөн. The Economist журналы аны "өлкөнүн эң ири онлайн базары" деп атаган.
Соодагерлер товарларды белгиленген баада же аукцион аркылуу сатыкка коё алышат. Аукциондор транзакциялардын аз гана пайызын түзөт. Буюмдардын көпчүлүгү жаңы товарлар, алар белгиленген баада сатылат. Сатып алуучулар сатуучулардын бэкграунддарын сайттагы жеткиликтүү болгон маалыматтар менен баалай алышат, анын ичинде рейтингдер, пикирлер жана арыздар бар.
БУУнун Адистештирилген Мекемелери
БУУнун Адистештирилген Мекемелери - БУУга байланыштуу курулган жана аны менен түздөн-түз байланышта болгон түрдүү тармактагы мекемелер. Булар уюмдагы мүчө өлкөлөрдүн көпчүлүгүнүн адис кызматкерлери тарабынан түзүлөт. Бул адистештирилген мекемелер төмөнкүлөр:
Лалиус
Лалиус (лат. Colisa lalia, Trichogaster lalius) — аквариумда багылуучу майда балыктардын бир түрү.
Гонконг метросу
Гонконг метросу – Гонконг шаарынын метросу. Метросу 1 октябрь 1979-жылы ачылат.
Квебек
Квебек – Канаданын чыгыш бөлүгүндөгү шаар. Квебек провинциясынын административдик борбору. Ыйык Лаврентий дарыясынын чатында жайгашкан порт (2006-жылы 23 млн тонна жүк ташылган). Калкы 668,5 миң (2008; шаар айланасы менен 695,8 миң); калкынын саны боюнча өлкөдөгү 7-шаар. Ири жол тоому. Эл аралык аэропорту бар. 1535-жылы француз деңиз сүзүүчүсү Ж. Картье чоң кыштак бар экенин байкаган. 1663–1759-жылдары Франция ээлигинин борбору, 1674-жылдан епископтуктун резиденциясы болгон. 1867-жылдан ушундай аталыштагы провинциянын административдик борбору. Архитектура эстеликтери: цитадель (1820–31), Отель-Дьё (1644; Түндүк Америкадагы алгачкы оорукана), семинария (1663; учурда музей), классицизм стилиндеги базилика – Жаңы Франциянын башкы католик собору (1647), Ыйык Троица англикан собору (1800–04), Шевалье чарбагы (17–18-кылым) жана башка Эстеликтер тургузулган. Жеңил, тамак-аш, жыгаччылык, целлюлоза-кагаз, кеме куруу өнөр жай ишканалары иштейт. Лаваль университети, китепканалар, улуттук музей, театр бар. Жыл сайын кино жана театр фестивалдары, карнавалдар өткөрүлүп турат. Туризм өнүккөн (жылына 6 млн турист келет).
Ашкадар (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Ашкадар — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Отрад айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 86 киши. Почта индекси — 453140, ОКАТО коду — 80249856002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Акаева Майрам Дүйшөновна
Акаева Майрам Дүйшөновна - коомдук ишмер, техника илимдеринин кандидаты, профессор.
Өүр жолу
1947-жылы Талас району, Көпрө–Базар айылында туулган. Ленининграддагы инженердик-технологиялык институтту  бүтүргөн механизимдер  жана машиналар боюнча Кыргыздын белгилүү адиси. 30дан ашык илимий эмгектин автору. Бишкектеги политехникалык институтта окутуучу, КМУ да кафдра башчысы болуп иштеген. Азыр “Мээрим” эл аралык кайрымдуулук  фондусунун  төрайысы. Фондун эң башкы программасы –“Жетим балдарды колдоо”.
Сыйлыктары
1994-жылы “Мисир” наамына жетишкен. 1996-жылы эл аралык сыйлыкка-“юнити” жана “Анри Дэвидсон” медалдарына татыктуу болгон .Ч.Айтматов  атындагы эл аралык академиянын  академиги, Эл аралык “Азия-бир үй бүлө” кайрымдуулук ассоцатциясынын ардактуу төрөайымы, Түгөлбай Атафондусунун  “Каникей эне”, ИТндиянын эл  аралык “сасиялдык ишмердиги үчүн”  сыйлыктарынын ээси.Пекиндеги телекоммникатция жана  байланыш университетинин, эл аралык инженердик академиянын (Москва Ш.), Кыргыз-Өзбек, Ысык-Көл, Бишкек гуманитардык жана техникалык унивурситеттернин  ардактуу профессору.
Больцман Людвиг
Больцман Людвиг (20. 2. 1844, Вена 5. 9. 1906, Дупно) — австриялык физик, статикалык физикага жана физикалык кинетикага негиз салуучулардын бири. Вена ИАнын (1895) жана бир нече өлкөнүн академиясынын мүчөсү. 1866-ж. Вена университетин бүткөн. Ал ошол мезгилде эле физиканын бардык тармактары жана математиканын кээ бир бөлүмдөрү боюнча илимий иш жүргүзгөн. Алардын ичинен маанилүүлөрү — газдардын кинетикалык теориясы жана термодинамиканын статикалык негизделиши. Ж. Максвеллдин газ молекулаларынын ылдамдыктарынын бөлүштүрүү законун сырткы күчтөр талаасындагы газдарга колдонуп, «Больцман бөлүшгүрүүсү» деген формуланы аныктаган (к. Больцман статистикасы). Идеалдык газдардын кинетикалык теориясына статистикалык методдорду колдонуп, газдардын кинетикалык теориясынын негизги теңдемесин чыгарган. Больцмандын эң негизги эмгектери кайталанбас процесстерди изилдөө жана термодинамиканын экинчи башталышын статистикалык жол менен түшүндүрүү маселелерине арналган.
Муратбек Кожобеков
Муратбек Кожобеков — Кыргызстандын заманбап тарыхчысы, Эне-Сай кыргыз каганатынын тарыхы боюнча адис, тарых илимдеринин кандидаты, Кыргыз-Түрк "Манас" университетинин профессору.
Өмүр баяны
Муратбек Чалаке уулу Кожобеков 1958-жылы 14-октябрда Кыргызстандын Чүй облусуна караштуу Панфилов районундагы Кум-Арык айылында туулган.
Атасы - Чалаке Кожобеков (1910-1990). Башка маалыматка караганда, 1906-жылы туулган делет. Кыргыздын накай уруусунан болот. Энеси - Тойбүбү Болотбек кызы (1928-1991) - кыргыздын суумурун уруусунан.
Атасы - заманбап кыргыз тарыхчысы Жаныбек Жакыпбековдун бир тууган агасы болот.
Жакыпбек менен Чалаке - накай уруусунан чыккан Кожобектин балдары.
Мурат Кожобеков 1976-жылы Кум-Арык айылындагы орто мектепти аяктаган.
Ошол эле жылы Бишкектеги Кыргыз улуттук университетинин тарых факультетине тапшырган.
1980-82-жылдары Советтик аскерлердин катарында Сахалинде кызмат өтөгөн. Аскерден келип, окуусун уланткан.
Кыргыз улуттук университетинин тарых факультетин аяктаган.
1987-1992-жылдары Кыргыз Илимдер академиясынын кол жазмалар бөлүмүндө илимий кызматкер болуп эмгектенген.
1992-1996-жж. – КУУнун тарых факультетинде ага окутуучу.
1997-жылы кандидаттык диссертациясын белгилүү чыгыш таануучу, кыргыз таануучу, профессор Өмүркул Караевдин жетекчилиги астында Бишкекте Кыргыз УИАсында коргогон.
Диссертациясынын темасы: «Орто кылымдагы кыргыздардын этносаясий тарыхынын өнүгүү баскычтары».
Кыргызстан жаш тарыхчылар жамаатынын мүчөсү болгон. Азыр Кыргыз Тарых Коомунун мүчөсү.
Учурда "Манас" атындагы Кыргыз-Түрк университетинде профессор болуп иштейт.
Үй-бүлөсү
Жубайы - Гүлзат.
Эки уул, бир кызы бар.
Илимий жана агартуучулук ишмердиги
Тарых илимдеринин кандидаты, доцент. М.Ч.Кожобековдун илимий изилдөөчүлүк багыты кыргыз тарыхынын Энесай дооруна багышталган.
Изилдөөчүнүн байыркы кыргыздардын Тан доорундагы Кытай, Тибет, Түрк каганаттары, түргөштөр жана башкалар менен болгон саясий-дипломатиялык, чарбалык уклады, жазма маданияты боюнча эмгектерин белгилөөгө болот.
Мындан сырткары, автор байыркы кыргыздардын салттуу маданияты, каада-салты, тамак-ашы, диний жөрөлгөлөрү, философиялык-диний көз караштары, уруулук курамы, мамлекеттик тузүлүш структурасы боюнча иликтөөлөрдү жүргүзүүдө.
Илимий жетекчилик кылган доктордук (PhD) диссертациялар:
Aбдыкулова Роза, XIX к. экинчи жарымы XX кылымдын башталышындагы Орто Азия менен Осмон мамлекеттеринин байланыштары тууралуу архивдик документтер. - KТМУ 2006.
Илимий жетекчилик кылган магистрдик диссертациялар:
1. Taлканбаева Мария, Памир кыргыздарынын этникалык жана маданий тарыхы. - КТМУ 2005.
2. Aбыкеева Гүлжан, Kыргыз уруучуларынын саясий түзүлүшү. - KТМУ, 2007.
3. Максат Исраилов. Кыргыздардын ири мүйүздүү малды асыроо салты. – Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi, 2012.
4. Сebrail Nergiz. Eski Türklrede ölü gömme geleneklerininin antropolojik yönden incelenmesi, Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi, 2012.
Коомдук ишмердиги
1989-жылы июндан 1995-жылга чейин Кыргызстан жаш тарыхчылар жамаатынын (1995-жылдан 2010-жылга чейин - Кыргызстан Тарыхчылар Коомунун) мүчөсү болуп келди.
1990-жылдары кыргыздардын орто кылымдардагы тарыхына байланыштуу ар кыл илимий эмгектерин, макалаларын жарыялады, дарстар окуду, тарыхый жүрүмдү пост-советтик доордо калыс чагылдыруу жараянына салым кошту.
Кыргызстандын тарыхын жаңыча иликтөө боюнча бир катар макалалары жана маектери “Азаттык” үналгысы аркылуу обого чыкты.
Керкаюг
Керкаюг — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Луза дарыясынын сол жээгинен 266 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Күрмөнтү акиташ кени
Күрмөнтү акиташ кени Ысык-Көл облусунун Түп районунда, Күрмөнтү кыштагынан 1,5  км түндүк тарапта. 1939-жылдан 1984-жылга чейин мезгил-мезгили менен Кыргыз геология башкармалыгынын, "Средазгеолнеруд" трестинин, Курулуш материалдарын өндүрүү министрлигинин партиялары тарабынан чалгындалган. Кен аймагында антропогендин делювий-пролювий чөгүндүлөрү кеңир таралып, ар кайсы жерлерде акиташ теги, конгломерат сыяктуу чулу тоотектер жер бетине чыгып жатат. Пайдалуу катмар каралжын боз, агыш боз акиташ тегинен турат. Акиташ теги Таш-Көмүр мезгилинде пайда болгон жана аянты 3,5 км2 жеткен массивди түзөт. Катмарынын калыңдыгы 80 м. Акиташ жогорку сорттогу тез катуучу "600" маркасындагы цементти жана 1 сорттогу акини алууга жарамдуу. Цементтин карбонаттык кошумчасы катарында акиташ тегинин бекитилген запасы: А категориясы боюнча 1144 миң т, В – 5043 миң т, С1–13534 миң т, А+ В+С1–19721 миң т, С2–34149 миң т. Кен карьерден казып алынып, Күрмөнтү цемент заводу пайдаланылат.
Керимбаев Сүйүн
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Бишкек, 2003 ''Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И. Арабаев ат. Кыргыз Мамлекеттик Педагогикалык Университети'' ''Башкы ред. Ү.А. Асанов, Жооптуу ред. А. А. Асанканов'' ''Ред. кеңеш: Ө.Ж. Осмонов (төрага), Т.Н. Өмүрбеков (жооптуу катчысы), А.Ж. Жуманалиев, ж.б. ''
Илмедос
Ийне сайманын бир түрү. Саймачы мында саюучу учукту жердиктен ичке алат. Эки башынан (аралыгы бир см. дей) илмек өңдөнтүп улам илип, ) улам улаштырып тартып отурат. Муну ар нече курдай кайталаганда сайманын чети «жөрмөмө саймадай» болуп, ортосу «кереге көз» өңдөнүп калат. Аны менен Түштүк Кыргызстандын аймактарында жашаган элдер «балыш», «жаздык», «текче», «туштук» өңдүү жүк жана жасалга буюмдарын такай саюуну салтка айланткан. Бул сайма берилген көчөт чийимдерди толтурууга өтө эле ийкемдүү келет.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Чоң Тайдон
Чоң Тайдон — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тайдон дарыясынын сол жээгинен 87 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Угедей
Угедей, Өгөдөй, Үгөдөй, Угэдэй (1186–1241) – моңголдордун экинчи улуу ханы (1229–41); Чыңгыз хандын үчүнчү уулу жана мурасчысы. Орто Азияда Чагатай менен бирге Отрарды басып алган. 1224-жылы жер бөлүштүрүүдө атасынан Батыш Моңголияны, Чыгыш Түркстанды жана 28 миң атчан аскер алган. Атасы өлөр алдында аны өз ордуна дайындаган. 1235-жылы Үгөдөй уюштурган курултайда Волга боюна, Дешти Кыпчак, Россия жана Түштүк Европага жүрүш жасоо жөнүндө чечим кабыл алынган. Ошол эле жылы Тулуй жана Жебе менен бирге Түштүк Сун мамлекетин кыйроого учураткан. Анын бийлигинин убагында кат-кабар ташуу кызматы (ян) киргизилген, эл каттоо жүргүзүлгөн жана Каракорум шаарынын курулушу аяктаган. 1236-жылы Үгөдөй жерди үлүшкө берүү системасын бекиткен. Кийинки реформаларында моңгол аскер башчыларынын ашкере укуктары чектелген жана салык жөнгө салган. Үгөдөйдүн ордосу Тарбагатайда, Эмил жана Кабук дарыяларынын жээктеринде жайгашкан.
Кведлинбург
Кведлинбург – Германиядагы шаар. Саксония-Анхальт жеринин курамында. Гарц тоосунун Түндүк этегинде, Боде дарыясынын боюнда жайгашкан. Калкы 22 миң (2008). Шаар 922-жылдан эскерилет. Чиркөөлөр, ратуша, шаардын эски бөлүгүндө модерн стилиндеги үйлөр сакталган. Роман стилиндеги Штифтскирхе сепили жана шаардын эски бөлүгү Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. Шаардын экономикасынын негизин туризм түзөт. Үрөнчүлүктүн жана жашылча селекциясынын, гүл өстүрүүнүн ири борбору. Музейлер, жазуучу Ф. Г. Клопштоктун үй музейи, ИИИлер жана башка бар. Металл иштетүү, прокат өндүрүшү, фармацевтика,, жыгаччылык, тамак-аш – татымал өнөр жай ишканалары иштейт. Туризм өнүккөн.
Кара-Кече, агын суу
Кара-Кече агын суусу, Жумгал суусунун сол куймасы.
Узундугу 45 км, алабынын аянты 184 км2. Молдо-Тоонун түндүк капталынан башталып, түндүктү карай агатда, Жумгалга жетпей сугатка бөлүнүп кетет. Жогорку агымында өрөөнү куушураак, төмөндөгөн сайын кеңеет. Чатында салааларга бөлүнүп, саздуу. Жылдык орточо чыгым 1,1–1,5 м3/сек, эң көбү июньиюлда, азы декабрьянварда байкалат. Май айында кирип, сентябрда тартылат. Сугатка пайдаланылат.
Европа эркин cоода аccоциацияcы
Европа эркин cоода аccоциацияcы (ЕЭCА) (European Аree Еrade Associaеion‚ EАЕA) – Cтокгольм келишимине ылайык 1960-жылдын 2-январында түзүлгөн экономикалык топ. ЕЭCАны жети өлкө: Австрия‚ Улуу Британия‚ Дания‚ Норвегия‚ Португалия‚ Швеция жана Швейцария түзгөн. 1961-ж. аларга Финляндия кошулган. 1973-ж. ЕЭCА ЕCке (Европа союзу) кошулгандыктан‚ андан Улуу Британия менен Дания чыккан. ЕЭCАга мүчө мамлекеттеринин ортосундагы импорттук чектелүүлөр этабы менен алып салынган. Ошол эле учурда ар бир өлкө ЕЭCАга кирбеген өлкөлөргө карата өзүнүн импорттук бажы салыктарын жана башка соодалык чектөөлөрүн сактаган. ЕЭCАда улуттук органдар жок. Штаб-квартирасы Женева да, жетекчи, органы – Министрлер Cовети‚ анда ар бир өлкө бир добушка ээ. Cоветтин чечими‚ эреже катары‚ бир добуштуулук принцибине ылайык кабыл алынат. Аткаруучу органы – Cекретариат.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан” Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Байламталар
Байламталар - сүйлөмдөрдү же сүйлөм тизмесиндеги сөздөрдү өз ара тутумдаштыруучу кызматчы сөз. Байламталар түзүлүшү жагынан жөнөкөй (а, ары, бирок ж. б. ) жана татаал (ал эми, анткени менен ж. б. ); мааниси, аткарган милдети боюнча, багындырбас: байланыштыргыч (ары, жана ж. б. ), каршылагыч (а, бирок ж. б. ), божомолдогуч (же, же болбосо ж. б. ) жана багындырма: себеп (анткени, себеби ж. б. ), шарттуу (эгер, эгерде), салыштырма (кандай, ошондой, канча, ошончо ж. б. ) болуп бөлүнөт.
Квершлаг
Квершлаг – жер бетине чыгууга түз жол жок болгон учурда, узатасынан созулуп жаткан кен катмарды бойлой кеткен, тоо тектерде жүргүзүлгөн казма. Түз же эңкейиш казылат. Кен катмарына барып такалат же кесип өтөт. Квершлаг кенди казып алуу, ташуу, жумушчулардын ары-бери жүрүшү, шахтанын ичин желдетүү, жер астындагы сууларды агызуу үчүн колдонулат. Кенди толук казып бүткөнчө ар кандай кырсыктардан сактануу үчүн жыгач, темир, темир-бетон, бетон тирөөчтөр менен бекитилет.
Морозкова (дарыя)
Морозкова — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сосьва дарыясынын сол жээгинен 278 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 28 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Лама
Лама (лат. Lama) — Американын төөгө окшогон бир айбаны.
Кипчак (Илишев району, Башкыртстан)
Кипчак — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Аккузев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 148 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кундио (Нү-Мексико)
Кундио (Нү-Мексико) (Cundiyo) — Нү-Мексико штатынын Santa Fe округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 95 киши. Болжолдуу аянты - 1.3 км². FIPS коду — 35-19500.
Байкал бүктөлүүсү
Байкал бүктөлүүсү - тоотек катмарларынын рифейден кембрийдин башталышына чейинки мезгилде бүктөлүүгө дуушарланган тоолуу аймак. 1932-ж. орус геологу Н. С. Шатский алгач бөлгөн; кийин Байкал бүктөлүүсүнүн башкы фазасы (учуру) веиддин башталышынан кембрийге чейинки (350-650 млн) мезгил катары такталган. Байкалиддер Орус платформасын түндүгүндө Тиманга чейин жээктеп, Сибирь платформасында Турухан зонасын, Енисей токол тоосун жана Чыгыш Саянды, Байкал тоолуу облусун курчап өнүгөт. Алар Индастанда, Араб аймагында, Жакынкы жана Ортоңку Чыгышта, Батыш Европада, альп структураларынын пайдубалдары көтөрүлгөн жерлерде, герциниддердин ичиндеги Ортоңку массивдер катары таралат.
Ичмек
Аттын белин жумшактоо үчүн тердиктин алдына коюлуучу чакан жумшак кийиз.
Ичмектөө — тердиктин алдына ичмек коюу. Ичмек болжолдо (70—70 см) төрт чарчы кийизден болот.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Квинтит
Квинтит (латынча quintus – бешинчи дегенден) – 1) 5 аткаруучудан (аспапчылардан же вокалисттерден) турган ансамбль. Квинтит курамы бир түрдүү аспаптардан (мисалы, тартма кылдуу, үйлөмө жыгач, үйлөмө жез аспаптар) турат; 2) 5 аспап же 5 ырчы үчүн жазылган музыкалык чыгарма.
Пюль-Кы дарыясы (Ратта куймасы)
Пюль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ратта дарыясынын оң жээгинен 96 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 92 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Психиатрия
Психиатрия (немис тилинен psychiatrie грек тилинен ψυχή — жан жана грек. ιατρός — доктур; грек. ιατρικός — доктурлук, медициналык) — медицинанын психикалык оорулардын себебин, белгилерин жана өөрчүшүн изилдөөчү, аларды дарылоо, алдын алуу, психикалык ооруларга жардам уюштуруу методдорун иштеп чыгуучу бөлүгү.
Тарыхы
Психиатрия өзүнчө илимий тармак болуп 18-кылымдын аягында калыптанган. Акыркы жүз жылдыктын ичинде психиатрия ири ийгиликтерге жетишти. Кишинин психикасы бузулган оорулардын мурда айыкпаган көптөгөн формалары айыгууда. Оорулуу врачка канчалык эрте кайрылса, ошончолук дарылоо натыйжалуу болот. Тилекке каршы көпчүлүк оорулуулар өзүн соо эсептеп, врачка кайрылышпайт, анын үстүнө психиатрдын каттоосунда болууну каалашпай же жакындары оорулууну өзү жакшы болуп кетээр деген ой менен жашырып эч кимге айтпай, ага чоң зыян келтиришет. Азыркы мезгилдеги психиатрия жалаң гана психоздорду дарылабастан психопатия, невроздор, аракечтик, уйку качууда да жардам берүүдө. Оорулуунун абалын текшерүүдө физиология, биохимия, психология, генетика илимдеринин методдору колдонулууда. Жин ооруларынан айыктыруу мүмкүнчүлүгү кеңейди.
Дарылоо
Оорудан калыбына келтирүү үчүн психоформакологиялык заттар жана түрдүү дарылоо ыкмалары, эмгек менен дарылоо жана башкалар колдонулат. Көпчүлүк психикалык бузулууларды алдын алууда калкка түшүндүрүү иши өтө маанилүү. Алкоголь ичимдиктерин ашкере пайдаланган үй-бүлөдөн кем акыл, талмалуу, психикасы начар өөрчүгөн бала төрөлөрү белгилүү. Көптөгөн психикалык бузулууларга (невроздор, аракечтик жана башкалар) психикага тикеден-тике таасир тийгизген социалдык факторлор (тарбия берүү, айлана-чөйрө) себеп болот. Бул психиатриянын социалдык мүнөзүн жана социалдык маанисин белгилейт. Ошондуктан психиатрияга адептүүлүккө тарбиялоо, психогигиеналык агартуу, психикалык адаптация, граждандык милдетин аткаруу жөндөмдүүлүгүн, закон алдында жооптуулугун аныктоо, өзүнчө бөлүп кармоо жана башкалар социалдык маселелерди чечүү да кирет.
Психиатр
Психиатр — психикалык ооруларды аныктап, диагноз коюу, дарылоо, алдын алуу жана эксперттөө үчүн атайын даярдалган адис-врач.
Больцман статистикасы
Больцман статистикасы классикалык механиканын закондорунун негизинде кыймылдоочу көп сандагы аракеттешилген бөлүкчөлүү системалардын статистикалык физикасы. 1868-71-ж. австриялык физик Л. Больцман иштеп чыккан. Анда идеалдык газдын бөлүкчөлөрүнүн бөлүнүшү импульс жана координата боюнча каралат. Буга молекулалары бири-бири менен начар байланышкан сейрек газдар баш ийет. Системадагы көп бөлүкчөлөрдүн ар биринин абалын так аныктоо мүмкүн эмес, бирок ар бир бөлүкчөнүн орточо кыймылы системанын жалпы абалын мүнөздөшү мүмкүн. Больцман статистикасында бөлүкчөлөр бири бирине көзкарандысыз түрдүү абалга бөлүштүрүлөт жана алар бири биринен айырмаланат. Бул абалда алардын координаталары жана импульстары белгилүү мааниге ээ болот. Ал суюлтулган молекула газдарга жана газ разряддуу плазмага колдонулат. Тыгыз газдардагы бөлүкчөлөрдүн өз ара аракеттешүүсүндө Гиббс бөлүштүрүүсү пайдаланылат.
Мариин (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Мариин — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Отрад айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 906 киши. Почта индекси — 453140, ОКАТО коду — 80249856003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Айван
Айван (перс. эйван - бастырма, иван - зал, аксарай) - 1) Орто Азияда турак жайлардын, мечиттердин ж.б. имараттардын алдына улай же өзүнчө курулган чатыры жайык, түркүктөр менен тирелген бастырма; 2) короонун ичиндеги бир, эки же үч тарабы ачык, кенен имарат-зал (Парфия менен Сасаниддик Ирандын аксарайларында, орто кылымдагы Орто Азия, Иран, Афганстан ж. б. өлкөлөрдө мечиттер менен ак сарайларда адамдарды кабыл алуучу жай). Кыргызстандын аймагында (көбүнчө түштүгүндө) айваны бар көп турак үйлөр, мечиттер салынган (мисалы, Сулайман тоосунун этегиндеги мечит). Имараттын ортоңку чатыры купол түрүндө жабылып, капталындагылары кышкы имаратка ылайыкташтырылган. Мындай мечиттер Орто Азиянын Самаркан, Бухара ж. б. шаарларында да кезигет.
Үрүмчү метросу
Үрүмчү метросу – Үрүмчү шаарынын метросу. Метросу 25 октябрь 2018-жылы ачылат.
Бийлик жүргүзүү же өзүнө кошуп алуу
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Байпак
Байпак — бут кийимдин бир түрү. Байпак маасы, өтүк, ботинка, туфли сыяктуу бут кийимдердин ичинен кийилет. Мурда Байпактын сыртынан чарык да тартынтышчу Совет бийлигине чейин Байпакты жүндөн кийиз түрүндө, жүн жиптен түйүп жана теридей жасашчу. Кийиз Байпак кадимки кийиз жасаган ыкмада даярдалчу. Жүндү абдан жука, туюк уютуп, басып бытырат. Кийиз жылуу жана бышык болот. Тери Байпак тонго даярдалган тайкы жүндүү теридей да жасалчу. Азыр текши түймө Байпак кийишет. Кийиз, тери Байпак сейрек кездешет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Ламантиндер
Ламантиндер (лат. Trichechidae) – тропиктик жана субтропиктик деңиздерде жашоочу чөп жечү желиндүүлөрдүн бир тукуму, булардын кыйла түрү бар: Америка ламантини (Trichechus manatus), Африка ламантини (T. senegalensis), туяксыз ламантин (T. inunguis), Кариб ламантини (T. manatus manatus), Флорида ламантини (T. trichetus latirostris).
Квинтиллион
Квинтиллион (французча quintillion) – бирден кийин 18 нөлү бар сан, башкача айтканда 1018 саны; кээде Квинтиллион деп 1030 саны аталат.
Күрмөнтү баткак кени
Күрмөнтү баткак кени  – Ысык-Көл облусунун Түп районундагы дары баткагы жаткан жер. Күрмөнтү кыштагынын түштүк тарабында, Ысык-Көлдүн Күрмөнтү колтугунда жайгашкан. 1965-ж. табылган. Кендеги дары баткак 3–4 м тереңдиктеги көлдүн түбүндө жатып, күкүрттүү суутек жыттанган кара жана каралжын боз түстөгү илээшкек ылайдан турат. Калыңдыгы 0,6–0,8 ''м. ''Анын астында ныкталган бозомтук ылай тереңдеген сайын чопого өтөт. Баткак аз минералдашкан (3,5–5,4 г/л) күкүрттүү суутек (100 г баткактагы Н2S –153 мгга жетет). Нымдуулугу 60%тен көп, салыштырма салмагы 1,2– 1,5 г/см. рН–7,8– 8,6. Органикалык заттардын өлчөмү 1,31–3,65%. Эсептелген запасы 49 миң ''т. ''Ысык-Көл курорт зонасы үчүн мааниси чоң.
Портал:Кытай/Кытайча уикипедиялар
Кытайча көрүнгөн башка тилдерде
Йод-бромдуу суулар
Кыргызстандын аймагында мындай минералдуу суулар Фергана өрөөнүн курчаган адырлуу тилкедеги мунайлуу структураларда бар, ошондой эле Ысык-Көл, Нарын өрөөндөрүндөгү өтө тереңден бургулап чыгарылган минералдуу сууларда кездешет. Йод-бромду суулардын көбү Жалалабад облусундагы Майлусуу жана Кочкората шаарларына жакын жерлерден чыгат. Андагы жер астындага суулардын курамында йод 6 — 25 мг/л, бром 30 — 390 мг/лди түзүп, жалпы минералдашуусу 20 — 115 г/л. Бургулоо көзөнөгү менен 3 — 4 км тереңдиктен чыгарылган бальнеологиялык суулардын температурасы 50°Сден ашат. Кочкората шаарында (Жалалабат облусу) 14-бургулоо көзөнөгү менен чыгарылган ысык суу дарылоочу жайда пайдаланылат. Азыр андан суткасына хлорид-натрийлүү 100 м3 суу чыгат, минералдашуусу 55 г/л, температурасы 44°С. Сууда 160 мг/л борм, 10 мг/л йоддун концентрациясы бар. Бул суу белгилүү Майкоптун суусуна типтеш. Ошол эле Кочкората шаарынын түндүгүндө 200-бургулоо көзөнөгү менен 3000 м тереңдиктен чыгарылган минералдуу суунун температурасы 55°С, курамы хлорид-натрийлүү. Сууда бром 204 мг/л, йод 5,76 мг/лди түзөт. Сыноо убагында бул бургулоо көзөнөгү суткасына 1200 м3 суу чыгарган. Жыйынтыктап айтканда Кыргызстан йод-бромдуу суулардын ресурсуна бай.
Бенилюкс мамлекеттери
Бенилюкс мамлекеттери - Бельгия, Голландия жана Люксембург мамлекеттеринин аттарынан түзүлгөн термин жана ушул үч мамлекет менен алардын арасындагы союзду билдирүү үчүн колдонулат. Көп тараптан бири-бирине окшош бул үч өлкө 1948-жылы күчүнө кирген бир келишим менен орток бажы тарифин кабыл алган. Убакыттын өтүшү менен бул өлкөлөр экономика саясатын бири-бирине жакындаштырып, кызмат- таштыкты өнүктүргөн жана 1958-жылы Гаагада кол коюлган келишимдин негизинде экономикалык уюм курган. 1960-жылы күчүнө кирген БЕНИЛЮКС Конвенциясы менен бирге экономикалык интеграция жолуна түшкөн бул үч өлкө айрыкча Европа Шериктештиги менен Жалпы экономикалык рыноктун тушунда кызматташтыгын дагы да бекемдеген жана саясий маселелерде да бирге иштешкен ынтымактуу топ катары таанылууда.
Кош-Дөбө (Москва району)
Кош-Дөбө (Кош-Дөбө) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Москва районундагы айыл. Беловодск айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 204 киши.
Еврорынок
Еврорынок (Euromarket) – операциялары евровалюталарда ишке ашырылуучу ссуда капиталдарынын эл аралык ''рыногу. ''Батыш Европада 1950-жылдарда пайда болгон. Еврорынок финансылык глобалдаштыруунун бир түрү болуп саналат. Еврорыноктун катышуучулары: карыздакорлор – көбүнчө ар түрдүү өлкөлөргө капитал салууну финансылоо үчүн кредитке муктаж улуттар аралык монополиялар‚ ошондой эле тартыш төлөм балансына ээ мамлекеттер; эл аралык кредит операцияларын чет өлкөлүк валютада (евровалютада) ишке ашыруучу кредиторлор – менчик ''коммерциялык банктар. Еврорынок бир нече секторду камтыйт: евровалюта рыногу (кыска мөөнөттүү – бир жылга чейин – банктар аралык депозиттер)‚ еврокредиттер рыногу (кредиттик макулдашуу менен жазылуучу 2–10 жылга орто мөөнөттүү ссудалар)‚ еврофинансы ''рыногу (орто жана узак мөөнөттүү карыздар‚ 10дон 15 жылга чейин). Еврорыноктун экономикага таасири кош мүнөздө болот. Бир тараптан‚ ал мамлекеттер аралык масштабдарда микрочарбалык байланыштарды‚ өндүрүштүк концентрацияны жана капиталды борборлоштурууну өнүктүрөт. Экинчи жагынан‚ Еврорынок өлкөгө чет өлкөлүк капиталдын өтө агып киришин‚ тескерисинче, улуттук валютанын чет өлкөгө агып чыгышын токтотуу үчүн өкмөттү мезгили менен валюталык жана кредиттик чектөөлөрдү киргизүүгө мажбурлоо менен, айрым өлкөлөрдүн улуттук акча-кредит системасына дезорганизациялоочу таасир көрсөтөт.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан” Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Байкал коругу
Байкал коругу - Бурятияда. Байкал көлүнүн түштук жээктерин, Хамар-Дабан кырка тоосунун (бийиктиги 2900 мге чейин) капталын ээлейт. Аянты 1657 км1.1969-ж Забайкальенин күңүрт ийне жалбырактуу тайга, парк тибиндеги көк карагай токойлорун, субальп шалбаасын, эңилчектүү тундра табигый комплекстерин изилдөө үчүн уюшулган. Марал, түндук бугусу, булгун, росомаха, күрөң аюу мекендейт. Канаттуулардан токой чили, кереңкур, чил, туйгун кездешет. Байкал коругуна бүгүнкү күндө антропогендик таасир күч алууда. Ага жакын жайгашкан Байкальск ж. б. шаарлардан булганыч заттардын атмосфера аркылуу келгени баамдалган. Айрыкча, Байкал көлү булганууда. Ага жылына 700 кг нитрат, 8400 кг нефть бирикмелери ж. б. заттар кошулууда.
Психика
Психика (байыркы грек тилинен {, ψυχή } «дем алуу, жан») — мээнин объективдүү дүйнөнү активдүү түрдө чагылдыруу иши.
Психика тууралуу
Психика аркылуу кишиде айлана-чөйрө менен байланыш түзүү, ошондой эле ой жүгүртүү жолу менен айланадагы чындык, анын ичинде өзү жөнүндө түшүнүк калыптанат.
Адамдын психикасы
Адамдын психикасы — коомдук тарыхый өнүгүштүн натыйжасы. Эмгек миллиондогон жылдар бою психиканы калыптандыруучу фактор болду. Адамдын коомдук эмгек тажрыйбасында чагылып, өзгөрүп, татаалданып, психиканын кишиге гана таандык жогорку формасы — аң-сезим пайда болгон. Кишилер дүйнөнү таанып-билүү психикага гана эмес, аны өзгөртүүгө мүмкүндүк берүүчү психикага ээ. Мээ — психикалык ишмердүүлүктүн органы, ошондуктан мээнин ар кыл майыптыктары жана оорулары психиканын бузулушуна, психикалык ооруларга алып келиши мүмкүн. Эгерде ошол майыптыктар жана оорулар баланын түйүлдүк кезинде же наристе балада болсо, анда психиканын өөрчүшүндө түрдүү формадагы өзгөрүштөр байкалат (Жогорку нерв иши).
Ушур, Ушр
УШУР, Ушр – мусулман өлкөлөрүндөгү буюм, мал, азык-түлүк түрүндө алынуучу салыктын ондон бир бөлүгү. Ушурду феодал төбөлү жыл сайын чогултуп турган. Феодалдык эзүүнүн деңгээлине жараша ушурдун көлөмү дайыма өзгөрүп турган.
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
Уюм тууду
Уюм тууду – кыргыздын улуттук оюну. Негизинен 2 же андан көп киши ойнойт. Ар бир оюнчунун жерде бештен уясы (чуңкуру), бирден казынасы (уядан чоңураак чуңкуру) болот. Ар бир уяга бештен эмек (коргол же тоголок таш) салынат. Оюнду баштаган адам өз уяларынын бирөөнөн эмектерди солдон оңго карай жүрөт (уяларга бирден салат).
Оюндун жүрүшүндө оюнчу эмектери алынган же жүрүлгөн өз уяларынын бирин «уй» деп атайт. Оюндун жүрүшүндө «уйга» төрт эмек чогулса, «ую тууган» болуп, төлү казынасына салынат. Уядагы эмектер түгөнүп, андан аркы бир уя бош болсо, ошондон аркы уядагы эмектерди алып казынага салат да, оюн кезеги кийинки оюнчуга берилет.
Эмек түгөнгөн уядан ары эки же андан көп чуңкур бош калса да, оюн кезеги башкага өтөт. Уюм туудунун жыйынтыгы уткан эмектердин санына жараша аныкталат. Уюм туудунун эрежеси, корголдордун саны жана башка жактары тогуз корголго окшоп кетет.
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
Күрмөнтү темир кени
Күрмөнтү темир кени  Нарын районунда, Жетим кырка тоосунун түштүк капталындагы Күрмөнтү суусунун башталышында. 1956-ж. табылган. Кен аймагын рифей-венд мезгилинин аяк ченинде пайда болгон терриген чөкмө тектери түзөт. Темир рудасы конгломерат-сланец тектеринде топтолгон. Руда тулкусу линза сымал, гематит-магнетит жана магнетиттен туруп, туурасы 100–400 м, узундугу 3,5 кмге созулган тилкени түзүп жатат. Кондициялык өлчөмү 35–40%ке чейин. Запасы 169 млн т.
Бугровка
Бугровка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Черновой Нарык дарыясынын сол жээгинен 13 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мамасалы Абдрахманов
Абдрахманов, Мамасалы жазуучу,  котормочу,  журналист
Өмүр жолу
1910-жылы Кара-Суу району, Жапалак  айылында туулган. 6-жашында ата-энеден жетим калып,  ар кимдин колунда жүрөт. Кийин Оштогу жетим балдар үйүндө тарбияланат. Кыргыз педтехникумун бүтүрүп, “Ленинчил Жаш”,  “Советтик Кыргызстан”   газеттеринде жооптуу катчы, редакторунун орунбасары,  редактору,  партиянын, Ош обкомунда катчы,  Кыргыз мамбаста көркөм адабият редакциясынын  башчысы болуп иштеген.
Аңгемелерден, повестерден жана очерктерден турган бир нече жыйынтыктардын, “Жашагым келет” экилтик, жана “Жаңырык” романдарынын автору. Романдар орус тилинде да жарык көргөн. Ал көркөм адабиятты которуунун ири чеберлеринин  бири. Марксизм-ленинизм классиктеринин чыгармаларынан да орус тилине которгон. Кыргыз адабияты боюнча хрестеоматияларды түзгөн. Улуу Ата Мекендик Согушка катышкан. Кыргыз Республикасынын эл жазуучусу.
Колдонулган адабият
Абдышев К. "Кылым инсандары" Бишкек 2003-ж.
Дары баткактар
Кыргызстанда дарылык касиетине ээ баткактын 10дон ашуун кени чалгындалып, көбү пайдаланылууда.
Алар негизинен илээшкек-ылай жана илээшкек-чым көңдүү баткактарынан туруп, Ысык-Көл аймагында (Кызылсуу, Жыргалаң, Карой, Күрмөнтү, Тамга, Чолпоната, Чайка кендери), Чүй өрөөнүндө (Камышановка, Луговой кендери) ошондой эле Жалалабад облусунда Жалалабад кени бар. Республиканын бальнеологиялык мекемелеринде кеңири керектелет. Дары баткактардын запасы 5 млн м3ден ашуун.
Ичик
Бул — элдик салттуу сырт кийим. Ал кездемеден тышталат, кара саксактан ичтелет. Мунун сырты өзүнчө, ичи өзүнчө тигилет. Шартка жараша ичиктин ичи ар кандай өңдөгү терилерден болот. Ичиктик жакага кара көрпө ойдогудай шартташат. Кийинчерээк бүйүрмө ичик да тигилүүдө. Ага топчу ордуна илгич кадалат. Жердиги жашыл болсо, кийимдин өзгөчөлүктөрүн өзү эле баамдатат. Жең менен жака ойдогудай коюлса, кийим көрктүү көрүнөт.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Профилактика
Профилактика (байыркы грек тилинен prophylaktikos — сактоочу) (алдын алуу) — саламаттыкты сактоо жана чыңдоо боюнча алдын алуу чаралары же калктын саламаттыгын жогорку деңгээлде күтүү максатында мамлекет, коомдук уюмдар жана айрым граждандар жүргүзгөн экономикалык, социалдык, гигиеналык жана медициналык чаралардын системасы.
Алдын алуу түшүнүгү
Алдын алуу — медицинанын башкы багыты.
Оорунун алдын алуу түшүнүгүнүн мазмуну, аны аткаруунун айкын формасы коомдун өнүгүшүнүн ар кандай тарыхый этабында мамлекеттик жана коомдук түзүлүштүн шартына байланыштуу өзгөрүп келген. Профилактика байыркы заманда эле белгилүү, элдик медицинанын башталышынан чыгат. Кылымдар бою оорулардын алдын алуу медицинада башкы орунда болуп, анда жеке гигиенанын талаптары негизги ролду ойногон. Профилактиканы негиздөөгө жана таратууга көрүнүктүү медицина ишмерлери чоң салым киргизишкен. Бирок анын илимий негиздерин иштеп чыгуу 19-кылымда гана башталган. Илимий профилактиканын өнүгүшүнө микробиология, физиология жана гигиенанын жетишкендиктери, ошондой эле оорулардын пайда болушуна жана таралышына чоң роль ойногон айлана- чөйрөнү изилдөө олуттуу себеп болгон. «Келечек алдын алуучу медицинага таандык» — деп жазган орус хирургу Н. И. Пирогов.
Эмгекчилер системасы
Эмгекчилердин кызыкчылыгына ылайык эмгекти коргоо, социалдык камсыздандыруу, коопсуздук техникасы жана башка системалар түзүлгөн. Дүйнөдө биринчи болуп өндүрүш зонасындагы зыяндуу заттардын уруксат этилген концентрациясынын мүмкүн болгон чегин киргизүү, кесиптик тандоо, жумушчуларды алдын ала жана мезгили менен медициналык текшерүү, коопсуздук технологиясын киргизүү, кыскартылган жумуш күнү, зыяндуу өндүрүштө иштегендер үчүн кошумча дем алыш, катуу контроль жана өндүрүштүк санитариялык көзөмөл кесип ооруларынын азайышына алып келди. Жеке профилактика — ден соолукка жалпы элдик байлык катары аң-сезимдүү жана жооптуу мамиле жасоону, сергек турмуш эрежесин аткарууну, зыяндуу көнүмүш адаттарды жок кылууну, мамилелешүү, жүрүм-турум, тамактануу маданиятын тарбиялоону, эмгек жана эс алуу режимин сактоону, дене тарбия жана спортко системалуу катышууну, санитариялык жалпы маданиятты, гигиеналык билимди жогорулатуунун негизинде инсандын гармониялуу өнүгүшүн, ден соолугун сак- тоону жана чыңдоону, оорулардын алдын алуу боюнча чараларды көрүүнү талап кылат. Бул максаттарга багытталган иш бала кезден башталууга тийиш.
Коомдук профилактика тууралуу
Коомдук профилактика мамлекеттик институттардын, коомдук уюмдардын, граждандардын дене тарбиясын жана рухий кубатынын бардык жагынан өсүшүн камсыз кылуу, калктын саламаттыгына зыяндуу таасир этүүчү факторлорду жоюу максатында пландуу түрдө жүргүзүлгөн саясий, социалдык, экономикалык, закондуулук, тарбиялоо, санитария-техникалык, санитария-гигиеналык, эпидемияларга каршы жана медициналык чаралардын системасын кучагына алат. Анын максаты калктын саламаттыгынын жогорку деңгээлин камсыз кылууга, ооруларды пайда кылуучу себептерди жоюуга багытталып, эмгек шартын, материалдык камсыздандырууну, турак жай тиричилик шартын жакшыртууну, калк керектөөчү товарларды көбөйтүүнү, саламаттык сак- тоону, билим берүү жана маданият, дене тарбия ишин жана башка өнүктүрүүнү камтыйт. Коомдук профилактиканын натыйжалуулугу негизинен ар бир адам өз ден соолугун чыңдоо, сактоо үчүн коомчулук түзгөн мүмкүнчүлүктөн толук пайдалануусуна байланыштуу болот. Коомдук алдын алууну аткаруу закон чыгаруу чараларын, олуттуу материалдык чыгымдарды жана мамлекеттик аппараттын бүткүл тармактарынын, медициналык мекемелердин, өнөр жай, курулуш, айыл чарба ишканаларынын жана башка бирдиктүү аракеттерин талап кылат. Оорулардын алдын алууну ишке ашыруу саламаттык сактоо органдарынын гана милдети эмес, ошондой эле партиялык комитеттердин, министерстволордун жана ведомстволордун, Эл депутаттар советтеринин, профсоюздардын, комсомолдун, чарба жетекчилеринин, эмгек коллективдеринин да ишинин маанилүү бөлүгү болуп эсептелет. Алгачкы профилактика — оорулардын алдын алууга, анын пайда болуу, өөрчүү шартын, себептерин жоюуга, курчап турган табигый, өндүрүштүк, турмуш-тиричилик чөйрөлөрүнүн жагымсыз факторлоруна, организмдин туруктуулугун көтөрүүгө багытталган социалдык, медициналык, гигиеналык тарбиялоо чараларынын системасы. Ооруну эрте табууга, анын кайталануусун, күчөп кетүүсүн алдын алууга багытталган экинчи профилактикадан айырмаланып алгачкы профилактика ден соолукту сактоо, ооруга дуушар кылуучу табигый жана социалдык чөйрөнүн зыяндуу факторлорунун таасирин тийгизбөө чараларын жүргүзөт.
Алдын алуу багыты
Алдын алуу багыты социалисттик саламаттык сактоонун түзүлүшүнүн ар кандай этаптарында эпидемиялар жана массалык оорулар менен күрөшүүдөгү биздин ийгиликтерге шарт түзүп, балдар жана энелердин өлүмүн кыскартууну, жугуштуу ооруну жоюуну камсыз кылды жана эмгектин, турмуштун гигиеналык шартын түзүүдө, калктын санитариялык маданиятын жогорулатууда маанилүү роль ойноду.
Натыйжасы
20-кылымдын 2-жарымынан экономикасы өнүккөн өлкөлөрдүн көбүндө оорунун түрлөрү даана өзгөрүп, жугуштуу оорулар азайып же таптакыр жоюлуп, жүрөк-кан тамыр, онкологиялык жана дем алуу органдарынын өнөкөт оорулары жана башка жугушсуз дарттар өлүмдүн, майыптыктын жана убактылуу ишке жараксыздыктын себеби катары алдыңкы орунга чыкты. Бул оорулар эмгекчилер арасында кеңири тарап, калктын саламаттыгына жана коомдун эмгек байлыгына олуттуу зыян келтирүүдө. Бул оорулардын өсүшү жана аларга каршы жетишерлик дары-дармектердин жоктугу жугушсуз ооруларга каршы күрөшүү жолдорун изилдөөгө түрткү болду. Өлкөбүздө 50-жылдарда жугушсуз оорулар менен күрөшүүнүн мыкты ыкмалары негизделди. Мүмкүн болушунча ооруну башталышында эрте таап, убагында дарылоо, оорулууларды диспансердик байкоого алуу, өнөкөткө өтүп же кабылдап кетүүсүн алдын алуу максатында мезгили менен дарылоо уюштурулган. Бул көзөмөл оорулардын күчөп, оор түрүнө айланышын алдын алат. Саламаттык сактоонун өсүшү менен түрдүү медициналык адистердин жетиштүүлүгү, ооруларды даана белгиси али жок, организм функциясынын өзгөрүүсү жаңы башталган стадияда табууга мүмкүнчүлүк берген диагностикалык методдорду киргизүү, калыбына келтирүү жоболорун иштеп чыгып пайдалануунун негизинде, бул иштер барган сайын дартты алдын алууга багытта- лып, жугушсуз оорулардын экинчи профилактикасына айланды.