cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аркесилай
Сократ сыяктуу эле ой-жүгүртүүлөрүн кагаз бетине түшүргөн эмес, догматизмге каршы болуп, «бардыгын дагы бир жолу изилдөө» принцибин өнүктүргөн. Анын пикирине ылайык, философиянын башкы максаты – акыйкатка ээ болуу эмес, адашуулардан арылуу. Мындай көз караш ойчулду ой-жүгүртүүлөрдөн алыс боолуу жобосуна алып келген.
Аркесилай сезимдик кабылдоонун негизинде предметти өздөштүрүүгө мүмкүн деген стоиктердин таанып-билүү теориясына каршы туруп ишенимдүү боло турган жоболорду гана жетекчиликке алуунуу максат кылган.
Гүлжан Абылбекова
Абылбекова Гүлжан Килемчи. 1946-ж. Лейлек районундагы Катраң айылында төрөлгөн. Узчулукту өтө жаш чагынан баштаган. Абалы энеси Айжамал, анан атактуу килемчи Бүбүчач байбиче небереси Тумар менен Гүлжанды бирдей нускалаган. Гүлжандын узканасында «Ашкана көчөтүн», «машаты көчөтүн», «тайлак таман көчөтүн», «Анар көчөтүн», «сыңар моюн көчөтүн» ирээти менен бир эле аянттуу килемдин ар бирине төп, так берүү салты бар. Ушундан улам «чебер көрүү» салты менен аны айыл аралатышкан. Гүлжан жараткан, мисалы, бир эле килемде төрт «роза көчөтү» «дилбар көчөтү» менен айкалышып, жайнаган майда талаа-талаа гүлдөрү шекилденип, ал кызыл-ак түстө болушу, ага кичине чоңураак «Гүлбахар көчөтүнүн» катар түшүүсү аркылуу ойдогудай жарашык берет. Гүлжандын килем үлгүлөрү Баул, Кольцо, Тогуз-Булак, Чаар, Чалдыбар, Кулунду айылдарына кеңири тараган. Уздун Токтобай Мубарик, Мамбеткулова Алыйма, Осмонова Болотай өңдүү өнөктөш уздаңуучулары бар. Эмгеги баттамада.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Ташбашат көрүстөнү
Ташбашат көрүстөнү – коло доорунан кечки орто кылымга таандык көрүстөндөр тобу. Коло дооруна тиешелүү 6 көрүстөн казылып, алардын үстү төрт чарчы көлөмдөгү таштар менен коргондолгон. Сөөк көмүү салты Таштөбө эстелиги менен окшош. Сөөктү көмүүнүн 2 түрү кездешет: сөөктү өрттөп көмүү жана жөн көмүү. Чопо идиштер, колодон жасалган билерик, шуру, сөйкө бирдей ыкмада жасалган. Ташбашат көрүстөнү 1957-ж. археолог П. Н. Кожемяко тарабынан изилденген.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Дамба
Дамба (голланд тилинен dam) - сууну бөгөө же агымын өзгөртүү үчүн дарыя нугунда, жайылмасында, канал, суу сактагычтарда узата кырдалып жасалган гидротехникалык курулма. Ири дарыя өрөөнүндөгү түздүктү жана деңиз жээгин суу каптоодон коргоочу дамба; суу түйүндөрүнүн курулмаларын жээк менен бириктирүүчү байланыштырма дамба; дарыя нугун жөнгө салуучу дамба болуп айырмаланат. Дамба жергиликтүү материалдардан, көбүнчө таш, топурактан тургузулат.
Аламач
Шырдактын ортолук оюму (борбордук оюму) менен жээк оюмун (четтик оюмун) бөлүп туруучу түр. Ал көбүнчө ак-карадан, кара-сарыдан берилет. Аны «ала мончок» деп да атайт. Ал «араа тиш оюмдан», «тумарча оюмдан», «ийрек оюмдан», «ит куйрук оюмдан», «бадам оюмунан», «бычак учу оюмдан» ж.б. оюмдардан түшүрүлөт. Аламач — буюмдун четине да, ортосуна да коюлат. Айрыкча, ак жана кара өң буюмдун түзүн аттын кашкасындай ачып, жалпы эле кийиздин ажарын өзүнө оодарып турат. Ошондуктан, мунун четине көбүнчө «тумарча оюму», ортосуна «бадамча оюму» түшүрүлөт. Кийиз оюмдары үчүн кара-ак өңдөгү «аламыч» түбөлүктүүдөй туюлат да, ар кандай өңдөгү ортолук жана четтик оюмдарды бөлүп турат. Көк-кызыл оюмдарга жүргүзүлгөн чаар «ыскыттар» (милтелер) сайманын «суусундай» дааналап көрсөтөт. Анын «аламычы» «кош мүйүздөн», «бадамдан» болот. Уздар «Жээк (четтик) оюмун» көбүнчө өзүнүн «жарым кыялынан» да түшүрө алышат. Акыйкатта, мыкты уздар элдик үлгүлөрдүн жалпы кооздугуна доо кетирбей туруп, өзүнчө «чыйыр салып», чыгармачылыкта буруп, «табак оюмдун» композициясын куруп кетет. Мында «кочкор мүйүздөрдүн» башына «карга тырмак» чыгарып, экөөнөн бир табакчаны түзүү, же эки «кочкор мүйүз», эки «карга тырмактан» бир табакча жаратуу аркылуу четтерине «араа тиштен», «аламыч» курчоо менен түр шырдак кармоо уздарда мыкты өнүккөн. Буюм четиндеги карама-каршы «жүрөк оюму» «жагалмай канат оюму» менен бириксе, «жээк оюму» болуп көрүнөт. Ага сарыдан «милте» басып, ак-карадан «араа тиш», «аламыч» түшкөндө «милтеси» мала кызылдан келиши шарттуу сезилип, бул буюмдун өңүн даана ачат. Анын «ортолук оюму»	толук төрт табакчаны түзүп төрт жеринен «карга тырмак оюму» чыгат. Негизги күрөң кызыл менен ач жашыл өң бирин-бири жутушпай, алардын жүздөрүн сарыдан бастырган «милте» ачат. Борбордук оюмдун бурчтарын жарым табакчалар бүтөйт. Мында «аламычтардын» арбын түшүшү буюмдун дубалга килем ордуна тартылышына да ойдогудай шартташат. Же шырдактын «четтик оюмун» «жарым кыялдантып», «жагалмай канаттантып» буюмдун жалпы танабын кочкул кызыл менен көк өң өзүнө оодарып, сары-карадан берилген «аламыч» куп жарашат. Шырдактын «ортолук оюмунун» четине да ушундай «ит куйрук оюму» түшүп, борбордук табакчалардын араларына жарым табакчалар орун алышы керек. Мында да негизги көк-кызыл өң биринчи кара-сарыдан турган «аламыч» экинчи түрдө көрүнөт.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996]
Аблаттарийлер
Аблаттарийлер (Ablattaria) - өлүкчүл коңуздар (лат. Silphidae) тукумунун бир уруусу.
Канадалык арктика архипелагы
Канадалык арктика архипелагы – Түндүк Американын Түндүк четинде жайгашкан дүйнөдөгү эң ири аралдар тобу; Түндүк Муз океанда. Канадага карайт. Аянты 1335 миң км2. Негизинен Түндүк Муз океаны (Бофорт, Линкольн деңиздери, Нарес, Гудзон кысыктары, Баффин деңизи, Фокс булуңу) жана Атлантика океанынын Девис кысыгы менен чулганат. Гренландиядан Нарес кысыгы, Баффин деңизи жана Девис кысыгы аркылуу бөлүнөт. Калкы сейрек, көбү – эскимостор. Архипелаг 36 563 аралдан турат, анын 15инин аянты 10 миң км2ден ашат.
Ири аралдары: Баффин Жери, Элсмир, Виктория, Банкс, Девон. Аралдары материктик тайыздыкта жайгашкан; аларды тереңдиги 150–300 м кысыктардын татаал системасы бир нече топко (Свердруп аралдары, Парри архипелагы жана башка) бөлөт. Рельефинде дөңсөөлүү түздүктөр жана платолор басымдуу, чыгышында бийиктиги 2926 мге жеткен (Элсмир аралында) тоо массивдери бар. Канадалык арктика архипелагы негизинен байыркы Түндүк Америка платформасынын Түндүк чет-жакасында жайгашкан; платформанын кембрийге чейинки кристаллдык фундаменти архипелагдын чыгыш бөлүгүндө жер бетине чыгып турат (калкан). Түндүк бөлүгүндө палеозойдун Иннуит алкагы созулуп жатат. Кен байлыктары: коргошун, цинк, полиметалл, темир, алтын, нефть, газ, көмүр жана башка.
Климаты
Архипелагдын басымдуу бөлүгүндө арктикалык, катаал, чыгышында деңиздик, батышында континенттик, Баффин Жери аралынын Түштүк бөлүгүндө субарктикалык. Январдын орточо температурасы түштүк-чыгышында –23ОСден түндүк-батышында –35ОС (абсолюттук минимум –50ОСден төмөн). Аязсыз мезгил 1 – 4 айга чейин созулат, май айында абанын абанын температурасы кээде –30ОСге чейин төмөндөйт. Жайы өтө кыска, июлдун орточо температурасы түндүгүндө 4ОСден түштүгүндө 7ОСге чейин (эң жогорку температура 24ОСге жетет). Жылдык жаан чачыны түштүк-чыгышында 450–600 мм, батышында 200–250 ммге, түндүгүндө 100 ммге чейин. Бул аймактар жылдын көп мезгилинде Арктика антициклонунун таасиринде болот. Бардык жеринде көп жылдык тоң таралган. Түндүгү жана түндүк-чыгышы мөңгүлүү (жалпы аянты 154 миң км2), түндүгүндө шельф муздары кездешет; кысыктарын жылына 9–10 ай бою муз каптайт. Көп жылдык пак муздарынын чеги архипелагдын түндүк-батыш чети аркылуу өтөт. Түндүк-батыш деңиз жолу өтүүгө өтө татаал. Жайында чыгышындагы кысыктарда (Гудзон, Дейвис, Ланкастер), ошондой эле материк жээктериндеги булуң-кысыктарда муз салыштырмалуу аз болот. Түндүгүнө арктика чөлү, түштүгүнө мамык чөп-эңилчектүү жана мамык чөп-бадалчалуу тундра өсүмдүктөрү мүнөздүү. Жаныбарлардан Түндүк бугусу, ак аюу, ак түлкү, лемминг, тундра чили, эндемиктерден койбука (овцебык), жээк сууларында тюлень, кит, атлантика моржу мекендейт. Деңиз промысели, балык кармоо, аңчылык өнүккөн. Табияты коргоого алынган ири улуттук парктары: Сирмилик жана Ауюиттук (Баффин Жери аралында), Куттинирпаак (Элсмир аралында), Аулавик (Банкс аралында). Негизги калктуу пункттары: Фробишер-Бей (Баффин Жери аралында), Кембриж-Бей (Виктория аралында), Резольют (Корнуоллис аралында). Элсмир аралында дүйнөдө эң түндүктөгү (82,50 Түндүк кеңдикте, Түндүк уюлдан 834 км аралыкта) Алерт калктуу пункту орун алган. Девон – дүйнөдөгү эң чоң калк жашабаган (аянты 54 миң км2) арал.
Беляево (метро бекети)
Беляево — Москва метросунун Калужско-Рижская сызыксындагы станция. 1974-жылы 12-августда ачылган.
Аядил
Аядил — Манас эпосунун эпизоддук кейипкери, Манас Шоорук канды жеңгенде Акылай менен кошо тартууга келген отуз кыздын бири. Кыздар өз эрки, каалоосу менен өзүнө ылайык күйөө тандоодо кысылып, тартынып турушканда А.: «Астыңкы тандоо биз эмес, Акылайдын жолу деп», — адегенде Акылай тандасын деген сунушту айтат. Акылай Манасты тандайт, башка кыздар да бирден жигит жактырышат (Сагымбай Орозбаков, 2. 219). АЯЗ — Манас эпосунун эпизоддук кейипкери. Эпосто кытай балбаны Түктамандын атасы экендиги гана эскерилет (Саякбай Каралаев, «Семетей», 2. 238). Ая-Көз, кара Аягүз
Төрөкул Жанузаков
Жанузаков Төрөкул — (1893, Орусия империясы, Сыр-Дарыя облусу, Аулие-Ата уезди, Талдыбулак аулу — 1921, Орусия СФСРи, Түркстан АССРи, Фергана облусу) — мамлекеттик жана коомдук ишмер. 1920-ж. Түркстан АССР Борбордук Аткаруу Комитетинин төрагасынын орун басары болгон. Меркедеги (Казакстан) орус-жергиликтүү мектебин аяктап, 1909-жылдан Түркстан генерал-губернаторуна жеке жардамчы жана котормочу болуп иштеген. Зеки Велиди Тоган 1969-жылы Стамбул шаарында жарык көргөн өзүнүн «Эскерүүлөр» деген аталыштагы китебинде: 1915-жылы Таластын жогорку чөлкөмүнө бир трашменке (араба) толтура дептер, калем сап, сыя, араб арибинде жазылган жүздөн ашык китептерди, өзү менен кошо үч татар мугалимдерди ээрчите келип, жай мезгилинде Үч-Кошой кыштоосунда айылдардан балдарды чогултуп, үч боз үйдү кошуп тиктирип мектеп уюштурган.
Кандела
Кандела (латынча сапdelа – шам) – жарык күчүнүн эл аралык бирдиктер системасындагы бирдиги. Белгилениши кандела (кд) Кандела – температурасы платинанын катуулануу температурасына (2042 К) барабар, басымы 101325 Па жана туурасынан кесилиш аянты 1/600000 м2 болгон толук нурланткычтын бул кесилишке тик багыт боюнча нурланткан жарык күчү.
Төрөкул Жанузаков
Жанузаков кыргыздардын ичинен биринчи болуп Россиянын мамлекеттик думасына депутаттыкка талапкер болгон. Совет бийлиги орногондо, эркиндикти, элдик бийликти колдоп, Түркстан Аткомунун 1916-жылкы көтөрүлүштөгү качкындардын иши боюнча комиссиясына төрагалык кылган. Совет бийлиги качкын кыргыздардын калгандарын мекенине көчүрүп келүүгө, жардам берүү үчүн Батыш Кытайга атайын комиссия жөнөткөн. Бул комиссия Түркстан Советтик Республикасынын Советтеринин Борбордук Аткаруу Комитетинин 1920-ж. 3-февралдагы чечими менен түзүлгөн. Бул комиссияны 27-жаштагы Төрөкул Жанузаков жетектеген. Комиссияга качкын кыргыздарды мекенине кайтаруу, жерлерин кайтарып берүү, аларга зомбулук көрсөтүүнү токтотуу кулдукка сатылып кеткендерин куткаруу, материалдык жардам берүү жана орустар менен кыргыздардын касташуусун токтотуу милдеттери жүктөлгөн.1920-жылы 22-мартта жыйын өткөрүлүп, анын негизинде Өзгөчө Комиссиянын мүчөлөрү толук катышып, комиссия өндүрүмдүү иштөө үчүн 3 подкомиссияга бөлүнөт:
Т. Жанузаков Чүй жана Ысык-Көл өрөөндөрүндөгү кулактардын жергиликтүү кыргыздарга жасаган өзгөчө жырткычтык мамилелери боюнча тергөө иштерин уюштурат. Анын натыйжасында, 1916-жылы Беловодск (Ак-Суу) айылынын аймагында 537 куралсыз кыргыздарды, карыяларды, балдарды, аялдарды жырткычтык менен өлтүрүүнү уюштургандар атууга берилет.
1920-ж. сентябрь айында Түркстан элинин делегациясын жетектеп, Бакуда өткөн Чыгыш элдеринин I-конгрессинде доклад окуп, С. Орджоникидзе, С. Киров менен чогуу Г. Зиновьев башында турган Чыгыш иштери боюнча Үгүт кеңешинин мүчөлүгүнө шайланган. Съездден кийин түркстандык 40 делегаттан турган атайын кеңешмеге да катышкан. Саясий көз карашы боюнча Т. Рыскуловду колдоп, аны менен бирдикте Россиянын курамында өзүнчө Түркстан Республикасын түзүүнү сунуш кылган.
Өзбекстан Республикасынын Мамлекеттик Архивине (19.08.1921. Стенограм. отчет) тийиштүү маалыматтарга ылайык, Т. Жанузаковдун ал мезгилдердеги ишмердүүлүгү жөнүндө: 1921-ж. Т. Жанузаков Андижан уездинде Исраил кор башынын тобунда жүрүп, декабрь айында кызыл аскерлер менен болгон уруштардын биринде курман болгон.
Т. Жанузаков саясий ишмердүүлүгүнөн тышкары улуттук баалулуктарды сактоо боюнча иш алып барып жүргөн. Ошол эле Заки Валидинин «Эскерүүлөр» китебинен:
Башкир Бармак (Зианчурин району, Башкыртстан)
Башкир Бармак — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Яныбаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 127 киши. Почта индекси — 453396, ОКАТО коду — 80226843003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ахтыл (дарыя)
Ахтыл — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лозьва дарыясынын сол жээгинен 588 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 30 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Даммам
Даммам - Сауд Арабиясындагы шаар жана негизги порт. Перс булуңунун жээгинде. Чыгыш провинциясынын администрациялык борбору. Калкы 819,2 миң (2007-жыл).Газ, нефть казып алуунун борбору; химиялык, цемент, кагаз өнөр жайы бар.
Кампануляриялар
Кампануляриялар (лат. Campanularia) — медузалардын бир уруусу.
Миастения
Миастения (латын тилинен myasthenia gravis; байыркы грек μῦς — «булчуң» и ἀσθένεια — «күчсүз, алсыз»)(астениялык бульбардык шал) — нерв-булчуң оорусу. Туура ала булчуң начарлап, тез чарчап, ооруйт.
Эпидемиология
Аны менен көбүнчө 20—40 жаштагы аялдар ооруйт. Көбүнчө көз жапкагынын булчуңу жабыркап, жапкак төмөн түшүп турат (птоз), ошондой эле чайнаткыч булчуңдар жабыркайт, жутуу жана оорулуунун басыгы бузулат. Көбүнчө эркектер жашы өткөндө оорушат.
Тарыхы
Эң биринчи бул ооруну Томас Уиллис 1672 -ж. баяндаган. Миастенияда антинерселер биринчиден Strauss менен 1960-ж. бөлүнгөн. Patrick жана Lindstrom менен бул оору аутоиммундук экени, Torpedo californica AChR менен иммундалган коендордо далилделген. Алардын миастения белгилери бар болчу.
Дарылоо
Дарылоодо ар кандай дарылар, витаминдер (айрыкча В тобундагы) берилип, жалпы организмди чыңдоочу процедуралар жүргүзүлөт, кээде ачакей без алынып ташталат.
Өтүшүп кеткен миястенияда плазмаферез өткөрүлөт жана венага иммуноглобулин сайылат. Плазмаферезди 500 млдан күн алыс плазманын же альбуминомдун ордуна өткөрсө болот.
Иммуноглобулинди 5-10 г венага сайыш керек жалпыланганда 10-30 г, орточо алганда 20г. Аны акырындык менен мүнөтүнө 15 тамчыдан сайыш керек.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Новопокровка (Ысык-Ата району, Логвиненко айыл аймагы)
Новопокровка (Новопокровка) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Ысык-Ата районундагы айыл. Логвиненко айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 6 217 киши.
Алачык
«Кан үйүнүн тардыгы, кара алачыгымдын кеңдиги» (макал). Боз үйдүн бир түрү, жупуну тигилиши. Анда кереге жайылбай, уукту жерге сайып, үзүгү жабылат. Муну «сайма алачык» деп да айтат. Боз үйдүн кичинеси бул алачык түндүк менен ууктан турат. Тактап айтканда, түндүктүн көзүнө өткөрүлгөн ууктун башын жерге саят. Уукту сайып бүткөндөн кийин, «тизгич» тизилет да, сыртынан үзүктү, түндүк жабуусун жабат. Анын эки этеги эшик жабуулук милдетти аткарат. Буга от жагылат. 2) Ит арка — алачыктын дагы бир түрү. Аны «сойломо» деп аташат. Убактылуу жашоо үчүн канат керегенин башын кайчылаштырып кошулат. Үстүнө кийиз салганда алды-арты ачык калат. Аны башка кийиз, таар менен жабат, буга от жагылбайт. Алачыктардын бул түрлөрүн жоокерчилик турмушта, же көчүп-конууда, ара жолдо шашылыш эле тиге коюшкан. Муну «Куш күйүткө» чыккандар, жылкычылар, койчулар, жатакчылар көп колдонушкан. Алачык айрым жерлерде «кеп», «ак тигер», «тигертмек» деп да айтылат.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996]
Адажио
Адажио - (аdagio жай) 1) музыкада жай темп, ушул темпте жазылган пьесанын аталышы; 2) балетте классикалык бийдин жай бөлүмү (па-де-дё, гран па, па-де-труа, па д’аксьон ж. б.).
Азот оксиддери
Азот оксиддери - азот менен кычкылтек бирикмелери: N2O (азот (I) оксид), NO (азот (II) оксиди), NO2(азот (IV) оксиди), N2O3 (азоттуу ангидрид) жана N2O5 (азот ангидриди). N2O (азот (I) оксиди) – жагымдуу жыты, таттуу сымал даамы бар, түссүз газ. t – 89о C суюк, ал эми t – 91оC катуу абалга өтөт. 0оС бир көлөм сууда 1,3 көлөм эрийт. Туруксуз болгондуктан жеңил ажырап, кычкылтек менен азотту пайда кылат:
2N2Og2N2+O2
Азот чала оксиди аммоний нитратын ажыратуудан алынат: 800оC
NH4NO3 g N2O+2H2O
Медицинада анестезия үчүн колдонулат. NO (азот оксиди) – түссүз газ, кайноо t – 163,7оC. Өнөр жайларда электр дугасында аммиакты окистендирүү ыкмасы менен, ал эми лаб-яда суюлтулган азот к-сын таза жез металлына таасир этүүдөн алынат:
3Cu+8HNO3 =3Cu(NO 3)2+2NO+4H2O Абада окситенип, күрөң түстөгү NO2 айланат, сууда начар эрийт. Щелочтуу, к-талар, суу менен реакцияга кирбейт. Негизинен азот к-тасын алуу үчүн колдонулат. NO2 (азот кош оксиди) – күрөң түстөгү тумчуктургуч жыты бар газ. t – 21,15оC күрөң кызыл суюктукка айланат.Анын өзгөчө касиети t-11оC димерди пайда кылат.
t азайтканда
2NO2 → N2O4
t көбөйткөндө
21оС кайнайт, сууда эрип – нитрит жана нитрат к-таларын пайда кылат.
2NO2+H2O-HNO2+HNO3
Щелочтор менен нитраттарды пайда кылат. Өнөр жай NO- окситендирүү менен, ал эми лаб-ялык шартта конц. азот к-тасын активсиз металлдарга тасир этүүдөн алынат. Мис.,
Cu+4HNO3 =Cu(NO 3)2+2NO2+2H2O Негизинен азот к-тасын алуу үчүн колдонулат.N2O3 (азоттуу ангидрид) – кадимки шартта туруксуз, – 3,5оСде кайнайт. Суу менен реакцияга кирип, азот к-тасын жана щелочтор менен реакцияланып, туздарды пайда кылат:
N2O5+H2O=2HNO3,
N2O5+2NaOH=2NaNO3+H2O.
Күчтүү окистендиргич болгондуктан, көп орг. заттар менен да өз ара аракеттенишет. А. о-нин бардыгы физиологиялык жактан активдүү келет.
Turbo Pascal
Turbo Pascal (айтылышы "ту́рбо паска́ль") - DOS жана Windows 3.x платформалары үчүн программалык камсыздоо иштеп чыгуунун интеграцияланган чөйрөсү жана бул чөйрөнүн программалоо тили; Borland фирмасынын Pascal тилинин диалекти.
Borland Pascal соода белгиси кымбат варианттар үчүн алынып коюлган (көп сандаган китепканасы жана стандарттык китепкананын баштапкы коду бар), арзан, оригинал жана кеңири белгилүү версиясы Turbo Pascal деген аталышта сатылган. Borland Pascal аты да кененирээк мааниде, Borland фирмасынын Pascal тилинин расмий эмес версиясынын аталышы катары колдонулат. x32 платформасында иштейт
Жаңы сюрюка (Салауат району, Башкыртстан)
Жаңы сюрюка — Башкыртстандын Салауат районундагы айыл, Мурсалимкин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 215 киши. Почта индекси — 452485, ОКАТО коду — 80247847002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ботанический сад (метро бекети)
Ботанический сад — Москва метросунун Калужско-Рижская сызыксындагы станция. 1978-жылы 29-сентябрьда ачылган.
Жакеш Абиков
Абиков Жакеш Жыгаччы. 1925-ж. Ысык-Көл районундагы Көк-Мойнок совхозунда төрөлгөн. Орто билимдүү. Темир жолдо, Токмоктогу боз үй жасоочу фабрикада узанган. Уста Чодронов Жумакадырдан таалим алган. Жакеш түндүкчү катары белгилүү. Анын түндүк жасоочу аспабы - төрт-беш жеринде чынжыры, башы иймекей үч лому бар тегерек дөңгөлөк. Оболу талды же теректи кыйып, корго салып 2-3 саат кызытат. Жыгач кызыгандан кийин дөңгөлөккө чынжыр, ломдун жардамы менен жаадай ийип бекитет. Аны бир айдан кийин гана алат. Түндүктүн экинчи жаагы жыгачтын ыңгайына жараша эки-үч бөлүктөн турушу мүмкүн. Ошентип, адегенде түндүктүн алкагын бүтүрүп алат. Анан чамгарагын салат. Бул үч-төрт чыбыктан турат. Анан уук көздөрү тегерете көзөлөт. Уста түндүктү тал, терек, кайыңдан жасайт. Түндүктүн төрт талаасына кооздук үчүн шакек кийгизип, ага түрлөнтүп оюм чийим түшүрүү нускасы бар. Түндүктүн көзүнөн ууктун башы чыкпас үчүн бөрктүү төбөлөмө коёт. Ал жердикти Казакстандын Илесинен алат. Айына үч үй бүткөрөт. Эмгеги баттамада.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Бөлүнүү балансы
Бөлүнүү балансы – юридикалык жактарды кайра уюштурууда анын укуктары менен милдеттери бөлүнүү жолу аркылуу жаңыдан пайда болгон жакка өтүүчү документ. Б. б. кайра уюштурулуп жаткан юридикалык жактын тараптар талашып жаткан милдеттенмелери менен кошо, кредитерлору менен карызкорлоруна карата баардык милдеттенмелер боюнча мураскорлук жөнүндөгү жобону камтууга тийиш. Б. б. юридикалык жакты кайра уюштуруу чечимин кабыл алган юридикалык жактын уюштуруучулары (катышуучулары) же органы тарабынан бекитилип, жаңыдан пайда болгон юридикалык жакты мамлекеттик каттоодон өткөрүү же ошол эле юридикалык жактын уюштуруу документтерине өзгөртүүлөр менен толуктоолорду киргизүү үчүн уюштуруу документтери менен кошо берилет.
Даңги
Даңги, таңги - кууш тоо өткөөлү, шаңшаар жер. Түштүк Кыргызстандын топонимдеринде даңги(таңги) түшүнүктөрү арбын кездешет. Мисалы, Лейлек районундагы Таңги, Таңгибашы кыштагы.
Бүт тепсемей
Шарттары
Оюнчулардын саны 2—10 киши.
Оюн аянтчада, сахнада, спорттук бөлмөдө өткөрүлөт.
Оюнга даярдануу
Катышуучулар экиден болушуп, бир бирин карашып, эки колун белинин артына коюп, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Ар ким бири биринин буттарын тепсөөгө аракеттенет. Оюнчулар бири биринин буттарын тепсегенден кийин атаандаштары менен алмашып, оюнду каалашкан убакытка чейин улантышат. Көп жолу атаандаштарынын буттарын тепсеген оюнчу жеңүүчү болот.
Оюндун эрежеси
Бири бирин колдору менен түртүүгө, тартууга, тебүүгө, кармоого болбойт.
Методикалык көрсөтмө
Оюнчулардын бут кийимдери жумшак болушу керек.
Педагогикалык мааниси
Ылдамдык, күч, шамдагайлыкка тарбияланат, кыймылдарды бат жана так аткарууга үйрөтөт.
Категориялар
Категориялар:
а) дүйнөнүн сүрөтүн;
б) ар кандай объекттерди адам тарабынан өздөштүрүүнүн ыкмаларын;
в) жалпы эле болмушту.
Анын ичинен адам болмушун түшүнүүнүн нормаларын иштеп чыгуунун каражаты болуп саналган философиялык түшүнүктөр жана ар кандай объекттерди түшүнүүнүн белгилүү бир тибин аныктагандыктан, категориялар адамдын ой жүгүртүүсү жана ишмердиги үчүн маанилүү методологиялык ролду ойношот.
Мисалы: «процесс» түшүнүгү категориалдык мааниде каралса, анда бардык кубулуштар, окуялар процесс түрүндө, башкача айтканда дайым өнүгүп, өсүп, калыптанып, динамикалуу алакада болуп турган процесстин калыпында түшүнүлөт.
Категориялардын өз ара алакасы тууралуу маселе философтор арасындагы кызуу талаш-тартыштарды пайда кылат: ал тургай категориялардын эң мыкты системасын түзүүгө карата аракеттер да болгон. Бирок, мындай аракеттерден эч майнап чыккан эмес. Ал тургай Гегелдин категориялар системесынын калыпындагы «гармониялуу» деп эсептелген системанын кризиси көптөгөн философтор тарабынан классикалык философиянын күнүнүн бүтүшү катары кабыл алынган. Табигый жана коомдук процесстердин үстүнөн түзүлгөн категориялардын иерархиялуу системасын курууга болгон философиялык «долбоор» келечексиз гана эмес, негизсиз да экендиги анык болгондо метафизиканын күнү бүттү деп жарыяланылган.
Метафизиканы сындоо менен философиянын дарегине айтылган дооматтар төмөнкүдөй мотивтерден турган:
1) категориялардын конкреттүү кубулуштардан, окуялардан, алакалардан обочолонгон мүнөз күтүшү,
2) турмуш динамикасына, айкын изилдөөлөргө, адамдардын жеке өнүгүшүнө кайдыгер мүнөздөгү категориялар системасынын иерархиясы жана бекемдиги.
Мындай мотивдердин аралашуусу философиянын, теориялык жана кадыресе ойломдун категориялык маданияты тууларуу маселени 20-кыымдын философиясында узак мезгилдер бою философиялык изилдөөлөр чөйрөсүнөн сүрүп салган. Бирок, онтологиялык, социалдык-философиялык, экзистенциялдык жана маданият таануу көйгөйлөрүн иштеп чыгуунун жүрүшүндө категориялар тууралуу маселе учурдагы философиянын изилдөө талаасынан чыкпагандыгы анык болгон.
Мисалы: жалпы менен жеке, коомдук жана жеке, маданий жана табигый нерселердин иерархиялуулугун сынга алуу аркылуу аталган категориялардын өз ара табигый жана маданий байланышынын негиздерин четке кагуу мүмкүн эмес.
Категориялык структураларды сынга алуу категориялык динамиканы четке какпайт. Экзистенциализм тарабынан философияга киргизилген болмуштун экзистенциалдуу көйгөйлөрү адамдын жеке турмуштун тажрыйбасын категориялар аркылуу чагылдырууга болгон аракет болуп саналат. Салтуу рационализмде философиялык маанайда болбосо да, илимий өңүттө категориялардын үстүнөн бир кыйла иш-аракеттер жүргүзүлгөн. Ошого карабастан, система, уюмдашуу, Түзүлүш түшүнүктөрү категориялык статуска ээ болушкан.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Кан-Жайлоо мөңгүсү
Кан-Жайлоо мөңгүсү – Борбордук Теңир-Тоодогу бутактанган өрөөн тибиндеги мөңгү. Сары-Жаз суусунун алабында. Эңилчек кырка тоосунун ортоңку бөлүгүндө, анын Түндүк айрыгынын араларында жайгашкан. Узундугу 13 км, аянты 32,5 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 5257 м, этеги 3150 м бийикте. Кар чегинин бийиктиги 4200 м. Мөңгү мезгил-мезгили менен тартылып, кайра ордуна келип турат. Андан Эңилчек суусунун сол куймасы Ат-Жайлоо суусу башталат.
Адал
Адал – же халал (арабча «эркин», «байланбаган») шарият мыйзамдары боюнча адамга уруксат этилген, ислам этикасына жооп берген иш-аракеттер, нерселер: 1) жегенге жарамдуу азык-түлүк; 2) адамдын ички тазалыгы; 3) таман акы, маңдай тер менен табылган киреше; 5) ажылыкка барып келип, кайрадан өз ишине кайрылып, күндөлүк турмушта жашоосун уланткан адамдын абалы ж. б. Башкача айтканда исламда тыюу салынган иш-аракеттерге карама-каршы түшүнүк.
Камподеялар
Камподеялар  (лат. Campodeidae) — кош куйруктуу, каскак жандыктардын бир тукуму, буларга өкүл, мисалы, үнкүрчү камподея (лат. Plusiocampa balsani).
Адабият (басылма)
Адабият (басылма)- (арабча асыл сөз) басмадан басылып чыккан коомдук мааниси бар чыгармалардын жалпы аты. Саясий адабият, тарыхый адабият, техникалык адабият, илимий адабият, медициналык адабият сыяктуу кең мааниде айтылат. Тар маанисинде алганда, адабият деп көркөм адабиятты түшүнөбүз. Көркөм адабият искусствонун бир тармагы, сөз өнөрүнүн жазма түрүндө өнүккөн формасы. Ал көркөм сөз өнөрү катары элдин оозеки чыгармаларында пайда болуп, бийик деңгээлге көтөрүлгөн; жазма-чийме жана китеп басуу чыккандан кийин азыркы калыбында өнүгө баштаган. Ал коомдук аң-сезимдин башка формаларынан (философия, илим, мораль, укук, саясат ж. б.) образдуу табияты, коомдук аң-сезимдин жалпы системасынан ээлеген орду, аткарган милдети менен айырмаланат. Көркөм адабият объективдүү дүйнөнү өз алдынча аңдап билет: тигил же бул коомдук жана турмуштук көрүнүштөрдүн негизги өнүгүш багыттарын элестүү формада чагылтат, аларды тарыхый келечеги менен кошо карайт; адамдардын эстетикалык, рухий жана идеялык-тарбиялык жактан текши өнүгүшүн шарттайт; коомдук жана турмуштук көрүнүштөргө өз доорунун, саясий-идеологиялык, философиялык-нравалык, эстетика-этикалык принциптери менен идеалдарынын бийиктигинен туруп өкүм чыгарат, башкача айтканда прогрессчил көрүнүштөрдү жактайт, терс көрүнүштөрдү ашкерелейт. Ал коомдук аң-сезимдин бир формасы болгондуктан, анын өсүп-өнүгүшү, бир формадан экинчи формага өтүшү коомдук-экономикалык формациялардын алмашуу мыйзамченемдүүлүктөрү менен байланышта жүрөт. Мисалы, жазма-чийме пайда болуп, адабият жаралганга чейин, фольклордук (элдик оозеки) чыгармалар түзүлөт. Бардык эле элдер рухий өнүгүш тарыхында ушу жолду басып өткөн. Алсак, Октябрь революциясына чейин кыргыз элинин көркөм сөз өнөрү фольклор түрүндө жашаган. Фольклордук чыгармалардын турмушту көркөм чагылтуу принциптери менен жазма профессионал адабияттын эстетикалык принциптеринин ортосунда байланыш, окшоштук менен бирге сапаттык айырмачылыктар болот. Жазма-чийме чыккандан кийин профессионал адабият түзүлөт. Көркөм адабият өзүнүн тарыхый өнүгүш процессинде классицизм, сентиментализм, романтизм, сынчыл реализм өңдүү түрдүү көркөм методдордун баскычтарынан өттү. Дүйнөлүк көркөм өнүгүштө реализм У. Шекспирдин трагедияларында, 19-кылымдагы француз адабиятында Бальзактын, Стендалдын, орус адабиятында А. С. Пушкиндин, Ф. М. Достоевскийдин, Л. Толстойдун чыгармаларында өзүнүн классикалык бийиктигине көтөрүлгөн. Улуу жазуучулар М. Горький менен В. В. Маяковский, М. Шолохов, К. Федин, Л. Леонов, А. Твардовский, А. Фадеев, М. Ауэзов, А. Упит, М. Рыльский жана башкалардын классикалык чыгармалары анын өсүш этабын белгиледи. А. Осмонов, А. Токомбаев, Т. Сыдыкбеков, Ч. Айтматов жана башкалардын белгилүү чыгармалары кыргыз адабиятындагы ийгиликтердин күбөсү болду. Адабиятты адабияттаануу изилдейт.
Бөлүнүүчү аккредитив
Бөлүнүүчү аккредитив – анда көрсөтүлгөн сумманын чегинде бирнече аккредитив ачууга мүмкүн болгон аккредитив.
Чоң-Кызыл-Суу
Чоң-Кызыл-Суу (Чоң-Кызыл-Суу) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Жети-Өгүз районундагы айыл. Светлая Поляна айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 505 киши.
Свиблово (метро бекети)
Свиблово — Москва метросунун Калужско-Рижская сызыксындагы станция. 1978-жылы 29-сентябрьда ачылган.
Жердин кабыгы
Жердин кабыгы, географиялык кабык - Жердин бири-бине өз ара таасир этип турган атмосферанын төмөнкү, литосферанын үстүңкү катмарларын, гидросфераны жана биосфераны камтыган кабыгы. Ага биосфера жана гидросфера бүт, литосферанын гипергенез облусу, атмосферанын стратопаузага чейинки катмары кирет. Калыңдыгы 40 кмге жетет. Географиялык кабыктын бирдиктүүлүгүнө кургактык, атмосфера. Дүйнөлүк океан жана организмдердин ортосундага зат менен энергиянын үзгүлтүксүз алмашып турушу себепкер. Андагы табигый кубулуштар Күндүн жана Жердин ички энергиясына байланыштуу.
Хора-Хома-Ты-Вис
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Интеллект
Интеллект (лат. intellectus – акыл, эс) – акыл, ой жүгүртүүгө болгон жөндөмдүүлүк, сезим органдары тарабынан кабыл алынган нерселерди билимге айландырган же мурдагы билимди сынга алган жана анализдеген акыл-эстин функциялары (салыштыруу, абстракция, түшүнүктөрдү, пикирлерди, ой бүтүмдөрүн ж. б. пайда кылуу). Орто кылымдарда эле эрк интеллектке баш ийеби, же тескерисинче Интеллект эрк тарабынан башкарылабы деген талаш-тартышуу курч маселе коюлган. Биринчи көз карашты Фома Аквинский, ал эми экинчисин Дунс Скот жана Уильям Оккам сыяктуу англиялык ойчулдар жакташкан. Бүгүнкү күндө интеллект да, эрк да обьективдүү жагдайлардан көз каранды, ал эми интеллект рухий чөйрөнүн курамына кирүү менен психикалык чөйрөнүн элементи болуп эсептелген эрктен бир кыйла жогору турат деген түшүнүмдөр үстөмдүк кылат.
Архе
Архе (грек. arke – башат, жобо, башталма, лат. princi-pium – байыркы грек философиясындагы аталыш.
Философияга чейинки көз караштарда Архе төмөндөкүдөй маанилерде колдонулган:
Терминологиялык жактан алганда Архе б. з. ч. 4-кылымда математика илиминин өнүгүшүнүн таасири менен пайда болуп, далилдөөлөрдүн, аксиомалардын түпкү башталышы катары эсептелген. Платондун окуусунда Архе онтологиялык жобо, таанып-билүүнүн башаты, гносеологиялык принцип ирээтинде кабыл алынган. Аристотель архени семантикалык жактан түшүндүрүү менен аны төмөндөгүдөй айырмалаган:
Синтактика
Синтактика (грек. syntaxis – катары б-ча түзүүчү, тартипке салуучу), синтаксистик көз караш менен белгилик системалардын накта структуралык касиеттерин кароого жана үйрөнүүгө арналган семиотиканын бир бөлүмү (семантиканы үйрөнүүгө жана белгилик системаларды прагматиканын чегиндеги коммуникативдик каражаттар катары кабыл алуу жана пайдалануу маселелеринин синтаксисин чечмелөөгө байланышпаган).
Кампостомалар
Кампостомалар (лат. Campostoma) каңылтыр балыктардын бир уруусу.
Микоплазмоз
Микоплазмоз — адам жана жаныбарларда кезигүүчү микоплазмалар пайда кылуучу жугуштуу оорулар.
Оорунун башталышы
Микоплазмалар адамдын ар кандай органдарында, ошондой эле сууда, кыкта кезигет. Кишилер жөтөлгөндө абага бөлүнүп, соо адамга дем алуу жолдору аркылуу жугат. Микоплазмоз менен катуу ооруган кишинин канында иммунитет пайда болуп, ал 5—10 жылга сакталат. Эгерде микоплазмоз жеңил өтсө, иммунитет тез эле жоголуп, оору кайра жугуп калышы мүмкүн. Адамга козгогуч жуккандан баштап 4 жумага чейин оорунун алгачкы белгилери билинбейт (жашыруун мезгил). Оорулуунун мурду, тамагы кургап кычышат, кызарып, мурду бүтүп, 1—2 жумача кез-кези менен катуу жөтөлүп, эти ысыйт (38°), акырында башы, кеңилжээри ооруйт. Оору күчөп кетсе өпкөнү сезгендирет. Ооруган адамдын 5 күнчө эти ысып (39—40°), жөтөлүп, какырынып, көкүрөгү ооруп, өпкөсүнөн кырылдаган дабыш угулуп турат.
Жаңы төрөлгөн баланын оорушу
Микоплазмоз жаңы төрөлгөн жана жаш балдарда өзгөчө оор өтөт. Адамдын дем алуу органдарынан башка нерв, тамак сиңирүү, бөлүп чыгаруу, кан айлануу системалары да аябай жабыркайт. Эгер кош бойлуу аял аны менен ооруса, ал кан аркылуу түйүлдүккө да жугат. Оорунун алгачкы белгиси билинери менен врач чакырып, аны кабылдатпай, тез дарылоо керек.
Алдын алуу
Алдын алуу үчүн ооруган адамды өзүнчө бөлүп, дарылап, оозу-мурдун даки маска менен калкалоо зарыл.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Жогорку Мамбетшино (Зианчурин району, Башкыртстан)
Жогорку Мамбетшино — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Яныбаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 306 киши. Почта индекси — 453396, ОКАТО коду — 80226843002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Visual Basic
Microsoft Visual Basic - программалоо тили, ошондой эле, Microsoft тарабынан иштелип чыккан программалык камсыздоонун ылайыкташтырылган чөйрөсү. Visual Basic тили көп диалектиге ээ болгон бабасы - BASIC'тин рухун, таризин жана бир аз синтаксисин энчилеген. Ошол эле учурда, Visual Basic объектиге багытталган жана компонентке багытталган программалоо тилдеринин жол-жоболорун жана элементтерин айкалыштырат. VB'нын ыңгайлаштырылган өнүктүрүү чөйрөсү колдонуучу интерфейсин көрмө проектилөөнүн шаймандарына, IntelliSense мүмкүнчүлүгүнө жана жарыктандырылган синтаксиске, колдонмону оңдоочу шаймандарга ээ.
Олуттуу иштеп чыгуучулар Visual Basic'ти 3-версиясы чыккандан кийин биринчи жолу кабыл алышкан. 5-версиясы чыккандан кийин Windows үчүн толук кандуу программалоо каражаты катары биротоло таанылган. Microsoft Visual Studio 6.0'нын курамына кирген VB6 версиясы чындап бышкан жана функционалдык жактан бай продукт болгон.
Фрихоулд (Нү-Жерси)
Фрихоулд (Нү-Жерси) (Freehold) — Нү-Жерси штатынын Монмут округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 12052 киши. Болжолдуу аянты - 5.2 км². FIPS коду — 34-25200.
Бабушкинская (метро бекети)
Бабушкинская — Москва метросунун Калужско-Рижская сызыксындагы станция. 1978-жылы 29-сентябрьда ачылган.
Интенция
Интенция (лат. intentio – умтулуу, максат коюу, далалаттануу, тенденция) – аң-сезимдин, ой жүгүртүүнүн кандайдыр бир предметке бурулушу. Интенция түшүнүгү орто кылымдагы схоластикада, Брентано, Гуссерль өңдүү философтордун окууларында, неотомизмде кеңири пайдаланылган. Кара, Интенционалдуулук.
Локай-Мачий-Кы дарыясы
Локай-Мачий-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Мэрхы-Кондыя дарыясынын оң жээгинен 8 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 35 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Абдыракман кызы Бурул
Абдыракман кызы Бурул Өрмөкчү жана бычмачы-тикмечи. 1913-ж. Нарын районундагы Жерге-Тал өрөөнүндө төрөлгөн. Узчулукту энеси Алый, чоң энеси Мааникеден үйрөнгөн. Кыйла жылдары «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинде үйдөн уздануучу чебер болгон. Анда элдик кийим-кечектерди арбын бычып кескен. Жаш кезинен өрмөкчүлүктүн бир жүздүү, эки жүздүү термелерин арбын соккон. Боз үйдүн боо-чуусу үчүн «ийрек» түшүрүп өрмөккө аркак саларда күзүккө байланган оң жипти терип, сол тараптагы кара жипти бармак менен басып туруп, андан аркакты өткөрүп алат. Аяан кайра аркак өткөрөөрдө аны дагы кайталайт. Чебер терменин элүүдөй көркөм көчөтүн таар бетине түшүрө алат. Тебетейдин үлгүсүнүн автору катары белгилүү болгон, ал өнөрканалардан көп нускада чыгарылган. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1974-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 50 жылдыгына карата «Кол өнөрчүлөрдун республикалык көргөзмөсү». Терме тегиричи үчүн ЭЧЖРКнүн II даражадагы диплому; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Эркектердин тебетейи үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Ардак грамотасы; 1987 ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Эл чеберлеринин республикалык кароо-сынагы». Баш кийимдери үчүн Кыргыз ССР Маданият министрлигинин Ардак грамотасы.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Асанга
Асанга (310–390) – индиялык философ – бутпарасчы, йогалык мектептин негиздөөчүлөрүнүн бири.
Эң башында ал хинаянеге кошулган, кийин махаянанын түзүүчүлөрүнөн болгон. Асанганын белгилүү чыгармасы – «Махаяна-сумуччая» (же «Абхидхарма-самуччая»). Ойчулдун «Махаяна-санграха» аттуу эмгеги философиялык баалуулукка ээ. Асанганын концепцияларына хинаянанын (айрыкча психологиядагы) түшүнүктөрүн кабыл алуу мүнөздүү. Асанга тантризмдин өнүгүшүнүн бирден бир баштоочуларынан да болуп эсептелет.
Чоң-Далы
Чоң-Далы (Чоң-Далы) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Ысык-Ата районундагы айыл. Логвиненко айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 793 киши.
Арабы килем
Килемдин бир түрү. Ал түксүз килем деп аталат. Чеберлер жүл (түк) килемдей эле муну да арбын токууда. Бул түктүү килемден токулуш ыкмасы жагынан кескин айырмаланат. Буга жүн абдан аз чыгымдалып, жиптен таштанды чыкпайт. Таар сымал согулуп, килемдикиндей аркак салынбайт. Чеберлер жумасына бир орто аянттагы арабы килемди бүткөрүп коюшат. Буюм жерге төшөөгө шартташып, анда эришине аркакты санап гана өткөрүү аркылуу көчөт түшүрүлөт. Буга жүл килемине түшкөн көчөттөр толук берилет. Анын четине уз «Казан кулак» көчөтүн түшүрсө, ал «бычак учуна» окшошуп кетет. Бул жарты болуп берилсе, «казан кулак» үч бурчтук өңдүү көрүнөт. Андан кийин «Жээк көчөтү» үчүн уздар «жарты омуртканы» тандашат. Баткендин Самаркандек, Рават тарабы «Пара көчөтүн» (бара-тегирмендин парасы) арбын түшүрүшөт да, анын ортолук көчөтү (борбордук көчөтү) бүтүн «омуртка көчөтү» болуп көрүнөт. Бул бири-бирине эриш-аркак көркөмдүктү_ «суусу» бөлүп турат. Көчөт араларындагы жарым табакчаларды алар «Колтук» деп айтышат. Негизи баткендиктерде буюм үчүн кара-кызыл өңдөрдү мүнөздүү карашат да, буюмдун материалы — жердиги такай кылчык жүндөн болот. Жүн килеминин көчөттөрүн арабы килемде да кайталайт. Мында негизги көчөттөрүнө «тарелка көчөтү», «ашкана көчөтү» кирет. Алардын четтерине «Талик», «Кыйкач» өңдүү жарым көчөттөрү дайыма түшөт.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996]
Ийилгичтер, камптозоа
Ийилгичтер, камптозоа (лат. Kamptozoa) - сууда жашоочу жандыктардын бир тиби.
Багышевка (дарыя)
Багышевка — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тура дарыясынын сол жээгинен 503 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 56 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тура дарыясы Тагил дарыясынын куюлушунан Тагил дарыясы, Ница дарыясы жана Пышма дарыясы дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Бөлүнүүчү жана бөлүнбөс буюмдар
Бөлүнүүчү жана бөлүнбөс буюмдар – жарандык мыйзамдар боюнча, бөлө келгенде өзүнүн өзгөчөлүгү менен баштапкы касиетин жоготуп койо турган буюмдар бөлүнбөс буюм катары таанылат. Ал эми, баштапкы касиетин жоготпогондор бөлүнүүчү буюмдарга жатат (м.: дан менен көмүр – бөлүнөт, сыналгы менен автомашина – бөлүнбөйт). Бөлүнүүчү буюмдар негизинен жалпы менчик жагына тийешелүү. Жалпы менчик үлүштүк болуп саналгандыктан, ар менчик ээси өз үлүшүн накталай бөлүп берүүнү талап кылууга акысы бар. Бирок, бөлүнбөс акыбалда болсо, менчик ээсинин бири ал буюмду алат дагы, калган тарап өз үлүшүнүн көлөмүндөгү акчалай түрдө сыйакы алат. Бөлүнүүчү же бөлүнбөс буюмдар, ал буюмдардын келип чыгуу жагдайына жараша, үлүштүк мүнөз күтөт.
Багышевка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Медведково (метро бекети)
Медведково — Москва метросунун Калужско-Рижская сызыксындагы станция. 1978-жылы 29-сентябрьда ачылган.
Каниметов Жангороз
Каниметов Жангороз (30. 3. 1950-жылы туулган, Ысык-Көл облусу, Түп району, Токтоян айылы) – педагог, мамлекеттик ишмер, педагогика илимдеринин доктору (2010). Кыргыз Республикасынын II класстагы мамлекеттик кеңешчиси (2000). Кыргыз ССРинин Билим берүүсүнүн отличниги (1979). СССР Билим берүүсүнүн отличниги (1987), Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген мугалими (1995). Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин үч жолку депутаты (1995–2000–05; 2007–10). Кыргыз Республикасынын «Мугалимдин статусу жөнүндө» мыйзамынын (2000), «Билим берүү жөнүндө» мыйзамынын (2003), «Жалпы орто билим берүү жөнүндө» мыйзамынын (2009) автору. Москвадагы Эл аралык педагогикалык билим берүү академиясынын академиги (МАНПО, 2009). Каракол (мурдагы Пржевальск) мамлекеттик педагогикалык институтун (1971), Ж. Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетин (1999) бүтүргөн. Түп районундагы Сан-Таш айылынын Каркыра орто мектебинин (1971–79), Арал орто мектебинин (1979–84), Кайкин атындагы орто мектебинин директору (1984–87), Ак-Суу райОНОсунда Элге билим берүү башкармалыгынын башчысы (1987–88), Кыргыз ССРнин Элге билим берүү министрлигинде бөлүм башчы (1988–91), Ысык-Көл облусунун билим берүү башкармалыгынын башчысы (1991–97), Кыргызстандын Билим берүү кызматкерлеринин конгрессинин президенти (2004-жылдан), Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министринин орун басары (2007), «Ысык-Көл» коомдук фондунун төрагасы (2001–10), Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин парламенттик кыргыз-түрк кызматташтык тобунун жетекчиси (2007–10) болгон. Кыргыз-Түрк «Манас» университетинин профессору (2010-жылдан), КРдин «Даңк» медалы менен сыйланган (1999). Эмгектери: О молодёжи и молодёжной политике КР. Б., 1999; Основные направления демократизации образования в КР. Б., 2004; Государственнообщественное управление образования в КР. Б., 2005.
Кан кен таш калдыгын сактоо жайы
Кан кен таш калдыгын сактоо жайы – Баткен облусундагы Совет шаарчасына жакын жайгашкан. 1950-жылы ишке киргизилген. Аянты 175 миң м2. Мында Кан кен таш башкармалыгында иштетилген калдыктар (коргошун, оор металл жана башка) сакталат. Гамма нурлануу өлчөмү жөнүндө так маалымат жок. Жер титирөөгө туруктуулугу 9 балл.
Бөлүп төлөө
Бөлүп төлөө – товарлардын же кызмат көрсөтүүлөрдүн акысын төлөө ыкмасы, мында төлөм алардын наркын толук эмес, бөлүп төлөө менен жүргүзүлөт. Б. т. чекене товарларды кредитке сатууда кеңири тараган. Б. т-дө контрагенттердин ортосунда кредиттик милдеттенмелер пайда болот.
Аял манасчылар
Аял манасчылар - Октябрь революциясына чейин аялдар эл алдында «Манас» айтып белгилүү болгону анчалык маалым эмес. Патриархалдык-феодалдык доордун заң-мыйзамына, адеп-ахлак, жүрүм-турум эрежелерине, аялдардын турмуштук жеке мүмкүнчүлүктөрүнө байланышкан объективдүү, субъективдүү себептер буга түрткү болгон. Мындан аялдардын «Манас» эпосунун пайда болушуна, өсүп-өнүгүшүнө чыгармачылык катышы болгон эмес деген бүтүм чыгарууга болбойт. Элдик айрым аңыздарда Манас өлгөндө Каныкей айткан кошокту кийин жомокчу-акындар улам өнүктүрүп, улам өнүктүрүп, зор көлөмдүү чыгармага айландырганы айтылат. Чындыгында эле Радлов жазып алган вариантта жана кийинки манасчылардын варианттарында Каныкейдин кошогу бар. М. Ауэзов бир катар ынанымдуу аргументтер менен «Манастын» түпкү өнүгүшүндө кошоктун кыйла роль ойногонун белгилеген. Чындыгында эпосто чагылдырылган тарыхый окуялар прототип болгон инсандардын өмүр баяны өздөрү күбө болгон, аларды өз көзү менен көргөн, иштерине аралашып жүргөн адамдар тарабынан алгач баяндалганы, аңызга айланганы талашсыз. Чыгармачылык мындай салттын издери эпосто бүгүн да даана сакталган. Мисалы, Манаска турмушка чыккандан тартып өзү күбө болгон окуяларды Каныкей баласы Семетейге эскерүү монолог түрүндө баштан аяк узун жомок кылып айтып берет (Саякбай Каралаевдин варианты); Алмамбет Манаска келгенге чейинки өмүр жолун өзү айтса (Сагымбай Орозбаковдун варианты), көпчүлүк варианттарда Көкөтөйдүн ашы Толтой бала кезинде Багышты ээрчип жүрүп өз көзү менен көргөн окуя катары баяндалат. Демек, «Манас» эпосунун өз фактыларынан көрүнгөндөй Каныкей Манастын эрдик иштерин кошок түрүндө да, жомок-аңыз түрүндө да даңазалап, ал жөнүндөгү эпопеянын жаралыш башатында турат. Улуу Манасчы Саякбай Карала уулунун эң алгачкы устаты чоң энеси Дакиш болгон. Ал киши элдик чыгармалардын, анын ичинде «Манастын» бал-шекер даамын болочок манасчы — кичинекей небересине таттырып:
Беренжини жамынып,
Береги, Бээжин минээр мал экен.
Карыпчыны салынып,
Кангай минээр мал экен.
Дегениме көн бурут,
Мааникерди бер бурут.
Мааникерди бербесең.
Тарткан этиң жебеймин.
Ашыңа апаат кыламын,
Айдап жүрүп кырамын, — деп Суранчы жана башкалар манасчылардан уккан «Манасынын» эсте калган ыр саптарын небересинин кулагына куя берген. Саякбай Карала уулу «Манастын» кара сөз түрүндөгү толук сюжетин чоң энеси Дакиштен уккан. Бул факт «Манастын» эл ичинде жашап, өсүп-өнүгүшүнө аялдар да ар дайым зор салым кошуп келгенин, алар эркек манасчылардай эле эл алдына чыгышпаса да, өздөрүнө ылайык чөйрөдө улуу дастанды айтып келишкенин эң сонун кабарлап турат. Октьбрь революциясынан кийин аялдардын теңдикке жетиши, алардын жалпы элдин алдында «Манас» айтып чыгууга мүмкүнчүлүк ачты. Азыр алардын ар кандай сынактарга, кароолорго, үналгы-сыналгы берүүлөрүнө катышуусу адаттагы көрүнүшкө айланды. Аялдардын ичинде Сейдене Молдоке кызы сыяктуу чыныгы манасчылык деңгээлге өсүп жеткендери да бар (к. Сейдене).
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4