cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ажио
Ажио (ит. аggio – кундануу деген мааниде) –1) алтындын базар баасынын анын өз наркын түзүүчү кагаз акча белгилеринин санынан ашып түшүүсү; 2) акчалардын, векселдердин ж. б. баалуу кагаздардын базар баасынын алардын көрсөтүлгөн наркынан кымбаттап кетүүсү (дизажио); 3) накта товардын баасы менен товардын шашылыш бүтүмдөгү баасынын ортосундагы оң айырма; 4) акчаны алтынга, же «алсыз» валютаны «күчтүүсүнө» алмашканы үчүн алынуучу үстөк.
Жапа чеккендер
Жапа чеккендер – кылмыштаанууда кылмыш аракетинин натыйжасында түздөнтүз же кыйыр түрдө материалдык же материалдык эмес зыян тарткан жеке же юридикалык жак; кең маанисинде алганда, социалдык топ (кара:Жабырлануучу, Виктимология ).
Керкибаштар
Керкибаштар (лат. Scopus) – кытандардын бир тукуму, булардын бир түрү бар: керкибаш (лат. Scopus umbretta).
Вустэр (Огайо)
Вустэр (Огайо) (Wooster) — Огайо штатынын Wayne округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 26119 киши. Болжолдуу аянты - 37.3 км². FIPS коду — 39-86548.
Жети-Өгүз корукчасы
Жети-Өгүз корукчасы – Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районундагы мамлекеттик аңчылык корукчасы (заказниги). Тескей Ала-Тоонун түндүк капталында, Жети-Өгүз суусунун бүт алабын ээлейт. Аянты 31,61 миң га. ТКЭСтин Кызыл китебине кирген илбирс, азайып бараткан тоо эчки, элик, улар, кекилик, кыргоолдорду коргоп, аларды көбөйтүү максатында 1958-ж. уюшулган.
Калып, калыптоо
Калып, калыптоо (Format, Formating - Формат, форматирование). Сактоо, басып чыгаруу же дисплей экранына чагылдыруу үчүн маалыматтарды уюштуруу. Ийилчеек жана катуу дисктер калыбы – бул кандайдыр бир утилит аткарган алардагы магнит чектөөлөрү. Документтерде болсо калып катары текст чегин (сол, оң, жогорку, төмөнкү), колдонулган арипти, текстти түздөө жолдорун, жогорку жана төмөнкү колонтитулдарды, барактарды номурлоону жана алардын баракта жайгашышын түшүнөт. Берилиштер базасын башкаруу системдерде калып термини экран формаларында чагылдырылган талаа аттарынын жана берилиштер талааларынын физикалык жайгашы.
Жакталыш
Жакталыш - сүйлөмдөгү ээ менен баяндоочтун синтаксистик байланышын билдирүү үчүн, предикативдик мамилени көрсөтүү үчүн кызмат кылат; жак мүчө уланган сөз дайыма баяндоочтук милдет аткарат. Кандай гана кыймыл-аракет болбосун, ал ар дайым грамматикалык жак - логикалык субъект тарабынан аткарылат, ал бир же бир канча субъект тарабынан аткарылышы мүмкүн, ал эми иштин кайсы жак тарабынан иштелгендиги жак мүчө уланган баяндооч аркылуу туюндурулат. Баяндоочтук милдет аткаруучу атооч менен этиштин жак жана сан боюнча өзгөрүшү жакталыш деп аталат. Жак эки түрдүү жол менен берилет:
Формалдык белгилерине карата кыргыз тилин-деги жак мүчөлөр экиге бөлүнөт: Этиштер маанисине жана сүйлөмдөгү синтаксистик кызматына карата морфологиялык жагынан түрдүүчө уюшулат. Ушуга карата алар жак мүчөлөрү менен бирдей өзгөрбөйт. Жак мүчөлөрү менен өзгөрүүчү этиштер нагыз этиштер деп аталат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Музыкалык эстетика
Музыкалык эстетика (грек. aisthetikos - сезим, сезим таасири) -музыканы көркөм өнөрдүн түрү катары үйрөнгөн музыка таануу илиминин тармагы. Ал көркөм өнөрдүн жалпы өзгөчөлүгү, музыка өнөрүнүн жеке мүнөзү менен сезим таасирлеринен жаралган кейиптердин мыйзам ченемдүүлүгү ортосундагы байланыштарды диалектикалык бирдикте карап үйрөнөт, изилдейт. Музыкалык эстетика философиялык эстетика менен байланышта жана анын жалпы усулун пайдаланат, ага таянат. Музыкалык эстетика 19-кылымдын аягында музыка таануунун өзүнчө багыты катары бөлүнүп чыккан. Азыркы учурда Музыкалык эстетика музыка өнөрүнүн баалуулугун, тарыхый өнүгүүсүн, жашоонун бирдиктүү мыйзамы жана музыка өнөрүнүн жеке өзгөчөлүгү ортосундагы байланышты ж. б. багыттарды изилдөөдө.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Фин бакчасыباغ فین
=Фин бакчасыباغ فین =
Маданият
Педагогикалык психология
Педагогикалык психология – психологиянын адамдын психикасынын өнүгүпгүн окупүйрөнүүчү жана пеихол. негиздерин изилдөөчү тармагы. Педагогикалык психология жалпы жана балдар психологиясы, ошондой эле педагогика менен тыгыз байланышта. Педагогикалык психология балдардын (өспүрүмдөрдүн) психикасындагы болгон өзгөрүүлөрдү изилдейт. Психология илиминин өзүнчө тармагы катары Педагогикалык психология 19–20-кылымдарда калыптанган. К. Д. Ушинский: «Эгер педагогика адамды бардык жагынан тарбиялагысы келсе, анда ал аны бардык жагынан билүүгө тийиш»,- деген. Педагогикалык психология тарбия психологиясын жана окутуу психологиясын камтыйт. Педагогикалык психология боюнча изилдөөлөр окутуунун жеке ыкмасын иштеп чыгууда, окуу программасын жана окуу китебин түзүүдө маанилүү роль ойнойт.
Исаев, Кусеин
Исаев Кусеин (1937-ж. т., Ысык-Көл району, Бостери айылы) — экономист, социолог, философия илимдеринин доктору (1984), профессор (1985).
1955-ж. КМУну (азыркы Жусуп Баласагын атындагы КУУну) бүтүргөн. 1961—62-ж. КМУнун саясий экономия кафедрасында окутуучу, улук окутуучу. 1969—87-ж. Бишкек политехника институтунун илимий коммунизм кафедрасынын башчысы, 1987-жылдан ошол эле кафедрада профессор, cоциология жана инженердик психология лабораториясынын башчысы. 1993-жылдан тилдер жана гуманитардык илимдер мамлекеттик институтунун (1994-жылдан Бишкек гуманитардык университети) социология жана саясатты таануу кафедрасынын башчысы, 1994-жылдан Башкаруу жана социология факультетинин деканы.
Исаев Кусеин 140тан ашык илимий эмгектин (анын ичинде 10 монография) автору. Илимий изилдөөлөрү кыргыз коомунун социалдык маселелерине; социалдык түзүлүштүн, улуттун, билимдин, жаштардын, саясаттын социологиясына арналган.
Кыргыз Республикасынын социологдор коомунун төрагасы (1991), Эл аралык социологдор ассоциациясынын ынтымакташтыгынын вице президенти (1993). «Ардак Белгиси» ордени менен сыйланган.
Туугандары. Үй-бүлөсү. Шакирттери
Профессор К.Исаевдин бир тууган агасы таанымал географ, профессор Акыбай Исаев болгон.
Барит
Барит, оор шпат сульфаттар классына кирүүчү минерал. Химиялык формуласы BaS04. Ромб сингониясында кристаллданат. Өңү ак, боз, көгүлтүр, кызгылт, ачык кызыл, кээде түссүз, айнек сымал жалтырак. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 3-3,5. С. салмагы 4,5. Гидротермдик кендерде кварц, флюорит ж. б. менен бирге өз алдынча тарамдар, ал эми чөкмө тоотектерде цемент, конкрециялар түрүндө кездешет. Кагаз, резина, булгаары, оптика, кант өнөр жайында жана жогорку сорттуу ак боёк даярдоодо, медицинада колдонулуучу барий туздарын алууда, ошондой эле бургулоо иштеринде пайдаланылат.
Чүй
Чүй - Кыргызстан менен Казакстандын аймагы аркылуу аккан дарыя. Узундугу 1030 км (Каракужур суусу менен 1305 км), алабынын аянты (Үлкөнарнанын чатынан Уланбел кыштагына чейин) 67,5 миң км2. Кыргызстандын аймагындагы узундугу 260 км, ортонку эңкейиши 5°, алабынын аянты 22 миң км2, анын 65%и тоолуу бөлүккө, 35% түз жерлерге тура келет. Адабиятта жана официалдуу маалыматтарда Чүй дарыясы деп анын Боом капчыгайынан ылдыйкы, Чоң Кемин суусу кошулгандан кийинки гана агымын эсептеген. Биринчи орус изилдөөчүлөрү (М. И. Венюков, 1860; А. Ф. Голубев, 1861; П. П. Семёнов, 1857 ж. б.) да ушуну айкындашкан.
Илимге сиңип калган түшүнүк боюнча, Чүй дарыясынын Кочкор өрөөнүнөн (Жоонарык менен Кочкордун бириккен жеринен), 1802 м бийиктиктен башталат. Андан ылдый протерозойдун метаморфизмделген гнейс,акиташ тоо тектеринен, силурдевон граниттеринен турган Арсы, Каракоо тоолорун, Ортотокой сиенит массивин кесип өтүп тар капчыгайларды жаратат. Ысык-Көл өрөөнүнө чыгып, көлгө 7 км жетпей, дарыя түндүк-батышка Боом капчыгайына көздөй бурулат. Ушул имерилиште илгери, Орто-токой суу сатагыч курулганга чейин жайкысын Кочкор суусу катуу кирген мезгилде суу өзөндүн нугуна батпай жээктен ашып, Көтмалды салаасы аркылуу Ысык-Көлгө да куюп турган (к. Бууган макалсын). Каражылгадан (1600 м бийиктикте) Тайгакташка чейин 22 км аралыкта дарыя Боомдун ичи менен тар (нугунун туурасы 15–20 м чейин) капчыгай, терең (60–70 м) каньон аркылуу өтөт. Капчыгайдын ортоңку бөлүгүндө палеозойдун чөкмө тектерин, түндүк жагында (Ыңырчак, Окторкой аймактары) протерозойдун гранит- гнейс тектерин шар суу дайыма жемирип турат. Чоң Кемин суусу (1287 м бийиктикте) куйгандан кийин дарыя Чүй өрөөнүнө чыгып, катуу шар аккан тоо суусу түздүк тибиндеги жайылып аккан дарыяга өтөт. Деңиз деңгээлинен 535 м бийиктикте Чүй Кыргызстандын чегинен чыгып калган агымы Казакстандын чөлдөрүнө туура келет. Төмөн жагында өрөөнү 5–10 км, кээ бир жеринде 30 кмге чейин кеңейип, жайылмалары сазга айланып, камыш басып, майдакөлдөрдү пайда кылат. 72° чыгыш узундукта Чүй дарыясына кумга сиңип соолот. 67°ка жакын туздуу Ачикөлгө жетип-жетпей (150 м абс. бийиктикте) кумдуу чөлдө биротоло соолот. Кыргызстандын аймагында Чүйдүн системасына 4892 агын суу, өзөн, канал ж. б. кирет; алардын эң узуну 200 кмден ашат; 91%нин уз. 10 км жетпейт: Жылдык орточо агымы 3,6 км3 (Кыргызстандагы агын суулардын жылдык көлөмүнүн 7,7%), орточо чыгымы 71 м3/сек, агымынын орточо модулу 6,5 л/сек. км2. Агымынын 54%и 3300 мден бийик жаткан тоолуу аймакта чогулат.
Ири куймалары: Чоң Кемин, Кичи-Кемин, Үкөк, Каракоңуз, Ыргайты (оң), Кызыл-Суу, Шамшы, Норуз, Ысык-Ата, Аламүдүн, Ала-Арча, Жыламыш, Ак-Суу, Кара-Балта (сол). Куймаларынын көбү Чүйгө жетпей, сугатка таралып кетет.
Суу ресурстарын толук пайдалануу максатында Чүйдө, анын куймаларында каналдар (Ат-Башы, Георгиевка, Чоң Чүй ж. б.), суу сактагычтар (Орто-Токой, Чөмүч, Аларча ж. б.), ГЭС, көлмөлөр ж. б. курулган. Жылына Чүй өрөөнүнүн аймагында (Кыргызстанда) 300 миң гектардан ашык аянттары сугарылат. Чүй дарыясынын энергетикалык кубаты 360 миң кВтка барабар. Анын жээгиндеги саздардын чым көңү, дары баткак кендери (Камышановка, Луговой, Төмөнкү Чүй) пайдаланылат. Түрдүү балыктар (жаян, каңылтыр, өрдөкбаш, сазан ж. б.) кезигет. Саздак, нымдуу, жайылма кашаттардагы камыш, бадал, өлөң чөп жана башкаларда түрдүү канаттуулар, жандыктар мекендейт. Боюнда Токмок шаары, Чүй, Кемин шаарчалары, Георгиевка, Васильевка жана башка кыштактар жайгашкан. Өндүрүштүн түрдүү токсикалык ж. б. таштандылары, жаратылыш ресурстардын иреетсиз пайдаланылышы табигый чөйрөгө зыян келтирүүдө.
Чүй дарыясын булганган өзөндөрдүн бири. Аны коргоо, дарыянын экологиялык абалын жакшыртуу – өзгөчө маанилүү милдет. Чүй топониминин тарыхы, жаралышы,этимологиясы алиге чейин чечиле элек.
"Манас" эпосунда
Чүй — «Манас» эпосундагы топоним. Кыргыздардын байыртадан мекендеген жерлеринин бири катары эпостун көптөгөн эпизоддорунда эскерилет. Жакып Манас төрөлгөндөгү тойго Ч-дөгү элди да чакырат. Манас колу менен келип бошотуп алганга чейин Ч-дү Акунбешим шаа басып алып, жердеп турган. Көкчөгө тарынган Алмамбет капаланып келе жатып Ч-дүн аягында Манаска жолугат (Сагымбай Орозбаков, 1. 75; Сагымбай Орозбаков, 2. 94, 290). Географиялык реалияда Кыргызстан менен Казакстандагы дарыя, өрөөн.
Калыбына келтирүү
Калыбына келтирүү Берилиштер базасын башкаруу системдеринин татаалдары вахталык журналды камтыйт, ал журнал жазылыштын өзгөртүлгөнгө чейинкисин жана өзгөртүлгөндөн кийинкисин көзөмөлдөп турат. Бул вахталык журнал програмдык жабдык же жабдуулар иштен чыгып калган учурда берилиштер базасын калыбына келтирүүдө колдонулат.
Руаль Амундсен
Руаль Амундсен (16.7.1872, Борге шаары, Томта хутору, Осло шаарына жакын – 18.6.1928) – норвегиялык уюл саякатчы жана изилдөөчү. Борге шаарында Вервен кеме верфинин ээси, кеме капитанынын үй-бүлөсүндө туулган. Кристиания (азыркы Осло) шаарындагы университеттин медицина факультетин бүтүргөн. 1897–99-ж. Амундсен Жерлаш жетектеген Антарктиканы изилдеген бельгиялык экспедицияга алгач штурман, 1901-жылдан капитан болуп катышкан. Чакан «Йоа» моторлуу кемесинде үч жолу кыштап, Түндүк-Батыш өткөөл аркылуу өтүп, Гренландиядан Аляскага чейин Түндүк Американы биринчилерден болуп айланып өткөн. Антарктидада Росс шельф муздугу (800 кмден ашык) аркылуу өтүп, Королева Мод жерин ачкан. «Фрам» кемесинде Антарктикалык экспедицияны башкарып, Р. Скотт жетекчилик кылган англ. экспедициядан бир ай мурда, 1911-ж. 14-декабрда Түштүк уюлга жетет. 1918–20-ж. «Мод» кемеси менен Евразия материгин жээктеп, 2 жолу кыштап, Норвегиядан Беринг кысыгына чейин барат. Челюскин тумшугунун так координатын аныктаган. 1926-ж. Шпицберген – Түндүк уюл Аляска маршруту боюнча «Норвегия» дирижаблинде учкан 1-трансарктикалык экспедицияга жетекчилик кылып, Түн. уюл менен Барроу тумшугунун ортосунда кургактыктын жок экенин аныктаган. Түндүк Муз океанында кыйроого учураган италиялык саякатчы У. Нобиленин экспедициясына жардам берүү үчүн Амундсен 1928-ж. 18-июнда «Латам» гидросамолётунда учуп чыгып, бүткүл экипажы менен Баренц деңизинде өлөт.
Амундсендин ысмы менен Антарктидадагы деңиз, тоо, Амундсен Скотт атындагы америкалык илимий станция жана Түндүк Муз океандагы булуң, чуңкурдук аталган.
Кеңеш аяк (үйлөнүү салтында)
Кеңеш аяк (үйлөнүү салтында) - өргөөгө жайгашкандан кийин күйөө баланын ата-энеси кой союп, бышырып кудасына алып кирип, той баштоого уруксат сурашкан. Кудасы бир күндү белгилеп, кара мал (уй, тай, жылкы) сурайт. Белгиленген күнү той башталган.
Туя
Ботаникалык мүнөздөмө
Ар дайым жашыл болуп туруучу дарактар же бадалдар, чанда гана бийиктиги 60 метрге, ал эми сабагынын туурасы 2,5 (6 чейин) метрге чейин жетет.
Жаш өсүмдүктөрдүн жалбырактары майда ийне сымал болот. Ал эми өсүмдүктүн жашы өйдөлөгөн сайын жалбырактары — кабырчыктуу келишет.
Туя бир үйлүү өсүмдүк. Тобурчагы сүйрү узун келет, 2—6 жуп кабырчыктардан турат, булардын үстүнкү экөө таза, ар дайым өсүндү алса болот, ал эми калгандары көп учурларда өнүп чыгышпайт. Уруктары ичке, майда 2 канатчан болушат да күзүндө бышып жетилишет.
Маданиятта
Туя субстрат көп тандабаган ийне жалбырактуу өсүмдүктөрдүн бири. Шаарда же болбосо өндүрүш жайларга жакын түтүндүү жерлерде өстүрүп жашылдандырса болот. Ачык, күнөстүү жайларда жакшы өсөт. Көпчүлүк тараган өкүлү болуп Thuja occidentalis, Thuja plicata жана башка бакча формалары саналат.
Химиялык курамы
Туянын жыгачында аромодендрин, токсифоллин, сары түстөгү, жыттуу эфир майлар кездешишет. Майларды көбүнчө жалбырактарын кайра иштетүү жолу менен алышат. Жалбырактардын курамында пинен, кардиофиллен, углеводород фидрен, цедрол, пинипикрин, пиллен, пинин, туйон, дубильдик заттар, чайыр, сесквитерпен спирти бар.
Түрлөрү
Тукум Түндүк Америкада жана Батыш Азияда өсүүчү дарактардын жана бадалдардын 5 түрүнөн турат.
Ири көлөмдө жана көп учурларда «Батыш туясы» же «Батыш биотасы» деп келинген өсүмдүктү учурда Батыш жалпак бутакча Platycladus orientalis L. Franco деп аташууда.
Туянын эн жакынкы өкүлү — долот туевиги Thujopsis dolabrata, мунун айырмасы, калың жалбырагы жана катуу тобурчактуу келет жана Тетраклинис Tetraclinis articulata.
Жаңы-Бак
Жаңы-Бак — Кыргызстандын Баткен облусунун Баткен районундагы айыл. Самаркандек айыл аймагына кирет.
Деңиз деңгээлинен 1160 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Баткен шаарынан 38 км түштүк-батыш тарапта. Исфара темир жол бекетинен (Тажикстан) 10 км. Кыштак 1970-жылы негизделген. Калкы 1480 (2009); негизинен дыйканчылыкта эмгектенет. Орто мектеп, ФАП бар.
Ажыратуу (укук)
Ажыртауу – жарандык укуктагы кандайдыр бир мүлктү башка бирөөнүн менчигине өткөрүп берүү; менчик ээсинин өзүнө тийиштүү мүлктү жайгаруу укугунун бир ыкмасы. Ал өз ара келишим негизинде акы алып ажыратуу (соодалашуу) жана бекер ажыратуу (сый тартуу) болуп бөлүнөт. Мыйзамда каралган айрым учурларда мүлк менчик ээсинин эркинен тышкары деле ажыратылат (м.: тартып алуу жолу менен).
Көксуу (Батыш) өрөөнү
Көксуу (Батыш) өрөөнү - Алай өрөөнүнүн батышында. Түндүгүнөн Алай кырка тоосу, түштүгүнөн Текелик тоосу менен чектешет. Алай районунун аймагында. Өрөөн кеңдик багытка жакын 60 кмге созулат; туурасы 4–5 км. Таманынын деңиз деңгели орто бийиктиги 2500–3300 м. Курчап жаткан тоолордун өрөөндүн таманынан салыштырмалуу биииктиги 1000–1200 м. Өрөөндүн башында тепши сымал төрлөр, мөңгү көп. Ортоңку бөлүгү кууш, тоо капталдары кокту-колоттуу. Аягы Текелик суусунун чатынан Алай өрөөнүнө чейин кеңеет. Мында өрөөндүн капталдары тик, жардуу. Таманы төртүнчүлүк мезгилдин шагыл, кум, чополору менен толгон. Тоо капталдары кеңдик багытында жаткан тектоникалык жаракалар менен тилмеленген. Климаты кескин континенттик; январдын орто температурасы —14°С, июлдуку 10°С. Жылдык жаан- чачыны 300 мм. Өрөөн аркылуу Көксуу жана анын куймалары (Текелик, Корумду, Бекага, Караказык, Чоң Кочкорчу, Кызылайрык, Кочкорчу) агып чыгат. Арча токойлуу шалбаалуу талаа, субальп жана альп талаасы, шалбаа жана нивалдык-гляциалдык ландшафттары мүнөздүү. Жайыт, этеги чабынды катары пайдаланылат. Өрөөндө Чак, Кочкорчу кыш. жайгашкан.
2007
2007 (эки миң жетинчи) жыл — толук эмес жыл, Григорий календары боюнча дүйшөмбү күнү башталат. Бул биздин замандын 2007, 3-миңжылдыктын 7, XXI кылымдын 7-жылы.
Куржун
Бул — ортосу бириктирилген кош көздүү баштык. Ал ар кандай көлөмдө жасалат. Орточо куржундун бир көзү 50x50 см келет. Аны айланта «милте» (жээк) коюп, чети жана бурчтары чачыланат. Бул килемден да жасалат.
Амундсен-Скотт
Амундсен-Скотт атындагы илимий станция – АКШнын Түштүк географиялык уюлдагы антарктидалык ил. станциясы. Уюл платосунда 2800 м бийиктикте жайгашкан. 1957-ж. январда ачылган. Континенттин ички аймактарына маршрут боюнча жүргүзүлчү изилдөөлөрдүн базасы. Түштүк уюлду биринчи ачышкан норвегиялык Р. Амундсен жана англиялык Р. Скоттун ысмынан аталган.
Куржун
Куржундун килиттери болот. (Килиттөө — куржундун көзүн топчулоо). Ал төрт кат чыйратылган жиптен жасалат. Көчкөндө тайлакка, тай, кунанга чакан куржун теңдеп коюу салты болгон. Азыр малчылар үчүн аны турмуш тиричилигинде колдонуу, ат үстүнө такай сала жүрүүнүн мааниси зор. Орточо терме куржунга 38 түгөйлүү жип кетет. Мында бир талдан жаңылса, көчөт түшпөй калат.
Куржунда тизгич сымал энсиз «кыюуну» четине алып, алардын ортолоруна чалма менен «аламыч» (көчөттөрдү бири-биринен айырмалай турган өзүнчө түр) түшүргөндө жакшы кооздук берет. (Чалма — бул өзүнчө өнөр, ал кол башында жүзөгө ашат. Эгер ак-кара жиптен болсо, бирөөнү оңго, бирөөнү солго чыйратып чалганда, көркөм таңдай болот.)
Килем куржундун ортолук көчөтү төрт чарчыланып, ичин «кочкорек көчөтү» ээлейт да, анын өзөгүндө «ала мончок» болот. Ал — көркөм көчөттөрдүн араларын бири-биринен ажыратат. Алардын жүзүн ачат. Ал кийиз буюмдарына түшкөн «аламачы» саймалардагы «сууну» элестетет. Килем куржунга көчүрүлгөн кооздукту башкараак берүүгө да мүмкүн. Буюмдун чок ортосунда «сегиз жылдыз» орун алат. Ал «тогуз дөбө» деп да аталат. Алардын учтарына карадан «сыңар мүйүз» (жарым кочкорек) түшөт. Буюмдун четине кара-кызыл өңдө — «кочкорек көчөтү» түшкөн буюмдар, албетте, чырайлуу көрүнөт. Мунун килити чыйрак чыйратылган кара жиптен чалынат да, анын төрт жеринде топ чачысы болот. Килем куржундагы көчөт араби килемдин согуу ыкмаларында да байкалат. Анын ортосунда ак-сарыдан төрт бурч «ала мончогу» келет. Анын этегине үч-төрт жерине барпайган «топ чачык» чыгарып койсо, буюм кооз көрүнөт.
Килемден токулган «куржун», «текче» (баштык), «бокчо», «чавадан» өңдүүлөр үчүн көркөм тандоодо биринин кооздугун бири толуктап турат. Тигил-бул буюм үчүн андай түрлөрдү алмак-салмак түшүрө берүүгө болот. Мында үлгүнүн жердиги көк-кызылдан тандалып, ортолук көчөттөрдүн арасына сарыдан «ала мончок» түшүрүп, четтерине да тумарчаланган көчөттөр келтирилсе, андай майда кооздуктары жашылдан берилген «ийрек» (ала мончок сыяктуу килем көчөттөрдүн ажарын ачып турган түр) болуп турат. Анын куржун килиттери, чачыктары эшилген чыйрак кара шоонадай болот. Куржундун эки көзүнүн ортосунда «омуртка», «ашкана» көчөттөрү берилүүсү да тийиш. Мында буюмдун төрт-алты жеринде «топ чачысы» чыгат. Же төкмө чачылап койсо да жарашат.
Селкилердин куржуну — кыздын куржуну, бозойдун куржуну (жигиттин куржуну, мырза куржун) деп эки түрдүү жасалат. Куржунда жети жиптүү «чагармак көчөтү» түшүп, ал көк-кызыл өңдө берилип, четтеринде «чычкан изи» бар. Анда ак-кара түс мүнөздүү көрүнүп, түрдүү жиптер менен күзүктөө аркылуу терме көчөтсүз эле аркак өткөрүп согуу ыкмасы да колдонулат. Куржун кара-ак жиптен согулуп, жиби кезектеле ийрилет.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Дал келүү принциби
Дал келүү принциби - механиканын кванттык сандын чоң маанисине тийиштүү чектик (предел) учурунда кванттык теориянын натыйжасы классикалык теорияныкы менен дал келүүсүн талап кылган постулаты. Бор суутек атомунун түзүлүшүнүн кванттык теориясын иштеп чыгып, аны атомдун спектрин түшүндүрүү үчүн колдонууну сунуш кылган (1927). Дал келүү принцибине ылайык атомдун нурлануу энергиясынын, спектрдин жогорку толкундук бөлүгүндө спектр боюнча бөлүштүрүлүшү, кванттык сандын чоң маанилерине туура келет жана классикалык электрдинамикадагы Рэлей-Жинстин законундагы энергиянын бөлүштүрүлүшүндөй болот. Кийин дал келүү принциби кенен мааниге ээ болуп, ал физикалык кубулушту терең изилдөөдөгү жаңы теория, эски теорияны өзүнө айрым учур катары камтышы керектигин көрсөткөн логикалык талап (эреже) катары каралат. Мисалы, релятивдик механика кичине ылдамдыктар чегинде (v<<c) Ньютондун механикасына, бөлүкчөнүн де Бройль толкунунун узундугу системанын өлчөмүнөн кичине болсо, анда кванттык механика классикалык механикага өтөт. Бул чектик өтүш Планк турактуулугунун нөлгө умтулушуна туура келет, себеби де Бройль толкун узундугу: λ=h/p, мында p бөлүкчөнүн импульсу. Классикалык механиканын h/p→0 шартында, квант механикасынын негизги Шрёдингер теңдемеси классикалык механиканын Гамильтон-Якоби теңдемесине өтөт.
Атайылап жасалган кылмыш
Атайылап жасалган кылмыш – КР кылмыш-жаза мыйзамдары боюнча тикелей же кыйыр ниет менен жасалган жосун. Эгер адам өз аракетинин (аракетсиздигинин) коомдук коркунучтуулугун аңдап билсе, анын коомдук коркунучтуу кесепеттерин баамдай алса, алардын ошондой болушун кааласа, анда ал тикелей ниетте жасалган кылмыш катары таанылат. Эгер адам өз аракетинин (аракетсиздигинин) коомдук коркунучтуулугун аңдап билсе, коомдук коркунучтуу кесепеттердин келип чыгышы мүмкүн экендигин баамдай алса, аларды каалабаса, бирок аң-сезимдүү түрдө аларга жол берсе, анда ал кыйыр ниетте жасалган кылмыш деп табылат.
Большекураз (Калтасин району, Башкыртстан)
Большекураз — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Краснохолм айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 376  киши. Почта индекси — 452852, ОКАТО коду — 80233847003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Баритон
Баритон - (гр. Barys оор жана tonos төмөнкү тон) 1) бийиктиги боюнча тенор жана бас үндөрүнүн ортосундагы эркектердин коңур үнү. Лирикалык баритон мүнөзү жагынан тенорго, ал эми драмалык баритон баска жакын келет; 2) саксгорндор тобундагы үйлөмө музыкалык аспап; 3) виолалар тобундагы кылдуу тартма музыкалык аспап.
Александровка (Туймазин району, Башкыртстан)
Александровка — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Кандрин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 69 киши. Почта индекси — 452769, ОКАТО коду — 80251827006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Балкасымак
Балкасымак (лат. Malleus) — кош капкалуу моллюскалардын сыңар булчуңдуулар түркүмүндөгү бир уруусу, буларга деңиз балкасы (лат. М. malleus) кирет.
Жапырт башаламандык
Жапырт башаламандык – КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган коомчулуктун коопсуздугуна жана коомдук тартипке каршы келген кылмыш. Анын объективдүү жагын төмөндөгүлөр түзөт: а) зордук-зомбулук, кыйратуу, өрттөө, мүлктөрдү талкалоо, ок атуу куралдарын колдонуу, жардыргыч заттарды же жардыргыч түзүлүштөрдү колдонуу, ошондой эле бийлик өкүлдөрүнө куралдуу каршылык көрсөтүү коштолгон Ж. б-ты уюштуруу; б) жогоруда аталган жалпы Ж. б-ка катышуу; в) бийлик өкүлдөрүнүн мыйзамдуу талаптарына жигердүү каршылык көрсөтүүгө жана Ж. б-ка, ага тете эле жарандарга зордук-зомбулук көрсөтүүгө чакыруу.
Тюккай-Няркыль-Чор дарыясы
Тюккай-Няркыль-Чор — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Няркыль-Чор дарыясынын сол жээгинен 13 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 31 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дискурс
Дискурс (франц. discours - кеп) – прагматикалык, социалдык, маданий, психологиялык, ар түрдүү экстралингвистикалык факторлордун жуурулушу аркылуу куралган текст, кептик структура, жандуу турмуштук аспектини, адамдардын өзара карым-катышын, алардын максаттуу социалдык маданий, саясий иш-аракетин, когнитивдик процесстерди чагылдырып, аларга таасир эткен кептик ишмердик, кептик структура, текст. Кээде Дискурсту «жандуу турмушка чөгөрүлгөн», «турмуштун казанында кайнаган кеп» деп да аташат. Ошондуктан Дискурс текст термининен кичине айырмаланып, байыркы тексттерди атоодо колдонулбайт, себеби ал тексттер жандуу турмуштук кырдаалдар менен бүгүнкү тапта байланышсыз. Дискурс бүгүнкү күндүн «турмуштук формалары» (саясат, экономика, дипломатия, маданият, публицистика, укук ж.б.у.с.) менен карым-катышта изилденет жана ушул «турмуштук формалар» же жашоо, турмуштук контексттик Дискурсфрейм (типтүү кырдаал) же сценарий түрүндө моделдешет. Дискурс түшүнүгүнүн жаралышы адегенде, синтаксисти сүйлөм чегинен жогорку структураны анализдөө зарылчылыгынан (гиперсинтаксис, макросинтаксис, тексттин синтаксиси – Т ван Дейк, В.Дреслер), кептин прагматикасын иштеп чыгуу менен, кепти социалдык таасирлүү иш-аракет катары түшүнүүдөн келип чыккан. Кийин Дискурс түшүнүгү прагматикалык жактан шартталган, коюлган максаты боюнча, тексттик структуранын түрлөрү боюнча айырмаланган кептин типтерин атоо үчүн колдонулуп калды.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Азчылыктын өкмөтү
Азчылыктын – парламенттардык мамлекеттерде парламентте көпчүлүктү камсыз кыла албаган партия же партиялардын коалициясы тарабынан түзүлгөн өкмөт; мында партиялар (же жетишерлик таасири бар бир партия) бул өкмөттү парламентте добуш берүү аркылуу (белгилүү шарттарда) колдоого алууга убада кылат.
Пхеньян
Пхеньян – Корея Элдик Демократиялык Республикасынын (КЭДР) борбору. Тэдонган дарыясынын боюнда (Сары деңизге куя бериштен 89 км жогору), деңиз деңгээлинен 300 м бийиктикте жайгашкан. Климаты муссондук мелүүндүк Январдын орточо температурасы –8°С, июлдуку 24°С. Жылдык жаан-чачыны 922 мм. Өзгөчө административдик бирдикти түзүп, борборго баш иет. Пхёнан-Намдо провинциясынын административдик борбору. Калкы 4,1 млн (2010). Маанилүү жолдор тоому. Эл аралык Сунан аэропорту бар. Метрополитен, эл аралык маанидеги темир жол түйүнү (Пекин, Москва жана Владивостокту байланыштырат) иштейт. Пхеньяндын аванпорту – Нампхо. Пхеньян – Кореянын байыркы шаарларынын бири. 427–668-жылдары Когурё мамлекетинин борбору болгон. 1904–05-жылдары Япония басып алган. 1948-жылдын 9-сентябрынан КЭДРдин борбору. Өлкөнүн ири индустриясы өнүккөн жайы: кара жана түстүү металлургия, машина куруу, текстиль, тамак-аш, химия, курулуш материалдар өнөр жай ишканалары иштейт. Пхеньян да дүйнөдөгү эң бийик «Рюген» мейманканасы (бийиктиги 332 м; 105 кабаттуу) салынган. Ыльмильдэ күзөт (дозор) мунарасы (3-кылым; 14-кылымда кайрадан курулган), Тэндонмун (3-кылым; 17-кылым), Потхонмун (10-кылым; 15-кылым) дарбазалары, байкоочу мунара (учурда Енгванжон павильону, 17-кылымда кайрадан курулган), Чэсындэ чатырчасы (3–4-кылым) сакталган. Илимдер академиясы, университеттер (анын ичинде мамлекеттик), Чоң театр, музейлер (анын ичинде жеңиш, революция, тарых, этнография, искусство ж. б.), китепканалар, сүрөт галереясы, гүлдөр павильону ж. б. бар. Пхеньянга жакын КЭДРдин негизги таш көмүр бассейни жайгашкан.
Кайчылаш шилтеме (шилтөө)
Кайчылаш шилтеме (шилтөө) (Перекрестная ссылка, Cross-reference) ...
Тексттерди электрондук иштетүү програмдарында колдонулат, шилтөөнүн коддук аты документтин башка жагындагы материалга шилтөөнү аткарууда колдонулат. Коддук ат боюнча шилтенген текстке өтүү аткарылат. Текст басылып жатканда шилтөө кодун програм тиешелүү барактын номерине алмаштырат. Документке кошумча текст кошулганда же алып салынганда програм шилтенген барак номерин автоматтык түрдө өзгөртөт.
Музыкалык ылдамдык
Музыкалык ылдамдык (лат. tempus - убакыт) - музыкадагы аткарылыш ылдамдыктын көрсөткүчү. Музыкалык ылдамдык Музыкалык чыгармадагы өлчөм үлүштөрдүн саны менен шартталат. Музыкалык ылдамдыктын азыркы учурдагы мааниси 16-17-кылымдарда пайда болгон. Музыкалык ылдамдык чыгармаларды аткаруунун бүгүнкү күндөгү орточо көрсөткүчү катары сүрөткерге чоң мүмкүнчүлүктөр ачып берет.
Алар ылдам (vivo, vivace, allegro), орто (moderato) жана жай (largo, lento, andante) болуп бөлүнөт. Мындан тышкары алар ылдамданууну (accelerando), жайлатууну (ritardando) белгилеген көрсөткүчтөргө да ээ. Метрономду ойлоп табуу (1816-ж.) Музыкалык ылдамдыкты дагы да так жана таамай аныктоого мүмкүнчүлүк ачты, Музыкалык ылдамдыктын көптөгөн көрсөткүчтөрү Италияда иштелип чыгып, такталган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
12-апрель
12-апрель — Григорий календары боюнча 102-күнү (толук жылда 103), жылдын аягына чейин 263 күн бар.
Исмаилов, Асейин
Исмаилов Асейин (1937-ж. т., Жети-Өгүз району, Барскон айылы) — филолог, философия илимдеринин доктору (1984), профессор (1989).
1961-ж. КМУну бүтүргөн. 1968—69-ж. КМУнун философия кафедрасында окутуучу, 1969—73-ж. СССР ИАнын философия институтунда аспирант. 1974—76-ж. Москвадагы Н. Э. Бауман атындагы Жогорку техникалык окуу жайында, ошол эле мезгилде Н. Э. Циалковский атындагы Москва авиациялык технологиялык институтунда, 1976—85-ж. РСФСР эл агартуу министрлигинин улуттук мектептер илимий изилдөө институтунда (Москва) иштеген. 1978-81-ж. Монгол мамлекеттик университетинде (Улан-Батор) профессор-консультант. 1987-жылдан КМУнун философия кафедрасынын башчысы, ошол эле убакта 1987—91-ж. СССР элге билим берүү мамлекеттик комитетинин Жогорку мектебинин "Жаштарга патриоттук жана интернационалдык тарбия берүүнүн диалектикасы" илимий изилдөө лабораториясынын башчысы. Анын изилдөөлөрү негизинен улуттар ортосундагы мамилелерге жана философиялык, социологиялык талдоонун объектиси катары турмуш тиричилик чөйрөсү менен өндүрүштөн сырткары мамилелерди изилдөөгө арналган.
Исмаилов 170тен ашык илимий эмгектин (анын ичинде 10 монография, анын 7си авторлош) автору.
Дамдинсурэн Цэндийн
Дамдинсурэн Цэндийн (14. 9. 1908, азыркы Чыгыш аймагы 27.5.1986, Улан-Батор) моңгол жазуучусу жана илимпоз. Азыркы моңгол адабиятын баштоочулардын бири. Чыгармалары 1926-жылдан жарыялана баштаган. «Түрткүнчүк кыз» (1929) повести жаңы моңгол прозасындагы туңгуч ири чыгарма. «Ак чач энем» поэмасынын (1934), «Таң каларлык үйлөнүү тою» (1966), «Алтын казык», «Экөө тең менин уулум», «Тилек жөнүндө жомок» жана башка аңгеме жыйнактарынын автору. Ошондой эле анын «Гэсэриаданын тарыхый тамырлары» (1957), «Моңгол көркөм адабиятынын обзору», «Рамаяна Моңголияда» (1976) жана башка илимий эмгектери бар. Адабият менен илимдеги ишмердиги үчүн Моңголиянын мамлекеттик сыйлыгы берилген (1946, 1948, 1951).
Амур маданияты
Амур маданияты – неолит дооруна (биздин заманга чейинки 5- жана 1 миңинчи жылдыктын башы) таандык, Амур дарыясынын ортоңку жана төмөнкү бойлоруна тараган маданият. Негизинен чопо идиш-аяктары, таштан жасалган эмгек куралдары табылган. Амур маданиятын калтырышкан уруулар көчмөн жана жарым көчмөн турмушта жашап, аңчылык менен тиричилик кылышкан.
Кепсен
Кепсен - өткөн доорлордо Орто Азиядагы дыйканчылык өнүккөн жерлериндеги чаап алынган, жыйналган эгиндин түшүмүнөн алынуучу салыктын бир түрү; кызылдоо учурунда саламдашып келген айрым кишилерге, тууган-туушкандарга кырмандан ырымдалып берилген эгин. Эгин басылып, кызыл сапырылып, чечкор өткөрүлүп, капка саларда же ороого куярдан мурун эгин басууга, эгин сапырууга жардамдашкан же ошол учурда кырманга келген аксакалдарга, балдарга кырман ээси бир күрөк, бир табак, бир калбыр же бир чака кызыл салып берген. Ошол жердеги жетим-жесирлер атайы эле кепсен алуу үчүн «кырман толсун» деген алкоосун айтып барышканда да кырман ээси бир аздап ырым кылган. Айрым учурда кырман ээси чечкор жасап, айыл аксакалдарын, аттуу-баштуу кишилерди чыкырган. Тамак ичилип бата айтылгандан кийин аларга кызылдын кѳлѳмүнѳ жараша кепсен таратылып берилген.
Шайтанка (Лобва куймасы)
Шайтанка — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лобва дарыясынын сол жээгинен 115 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жети-өгүз көрүстөнү
Жети-өгүз көрүстөнү – болжол менен биздин замандын 1-миң жылдыгына таандык археологиялык эстелик (бардыгы 150дөй). Жети-Өгүз кыштагынын түштүгүндө тоо этектей жайгашкан. Алардын үстүнө тегерете таш төшөлүп, тик бурчтуу жана чарчы таш тосмолор коюлган. Айрымдарынын бурчтарына таш балбалдар орнотулган. Бейит белгилеринин түрдүүлүгү көрүстөнгө табыттардын ар кандай мезгилде коюлганын далилдейт. Таш балбалдар орнотулган тик бурчтуу тосмолор менен таш төшөлгөн дөбөлөр 6–8-кылымдагы түрктөргө таандык экенин археологдор аныктаган. Биздин замандын1-миң жылдыгында Кыргызстанда жашаган көчмөн калктын маданияттын изилдеп билүүдө бул көрүстөндүн мааниси чоң.
Атайын алымдар
Атайын алымдар – КР бажы аймагына кандайдыр бир товарларды ата-мекендик өнөр жай тармактарына же болбосо ата мекендик ушундай эле товарларды же аларга тикелей атаандаш товарларды чыгаруучуларга орчундуу зыян келтириши мүмкүн болгон, же мындай зыяндын коркунучун туудурган санда же шарттарда алып келгенде бажы органдары тарабынан колдонулуучу бажы алымдарынын өзгөчө түрү.
Зулпукор күмбөзү
Зулпукор күмбөзү — архитектуралык эстелик. Талас — Суусамыр жолунун боюнда, Кара-Кол суусунун жээгинде, Талас районунун Арал айылынан 1,5 км аралыкта көрүстөнгө жакын дөңсөөгө курулган. Элдик уламыш боюнча Манас баатырдын кош миз кылычы — Зулпукор сынган согушту эскерүү иретинде курулган. Эстеликтин көлөмү сыртынан эсептегенде 6,75X6,5 м, ичи 4,24X4,42'' м. ''Күмбөз чарчы тик бурч формадагы бышкан кирпичтен салынган. Кумпасы сакталган эмес, фасадынын жана интерьеринин алгачкы оюмдары өчүп калган. Стилдик белгилеринин негизинде эстеликтин курулган мезгилин 12кылым—14-кылымдын баш чендери деп айтууга болот. Ошондой кылым мемориал курулмаларынын бир түрү катары кызыгуу туудурат.
Кептѳѳ
Кептѳѳ - чылгый териден шири идиштерди жасоо ыкмасы. Тоборсуган чылгый тери жасалуучу идишке ылайыктап бычылып жана тигилип, оозуна тегерек алкак бекитилип, ичине жумшак топурак шыкай толтурулуп, тиешелүү түргө келтирилген. Ал тоборсуган соң бетине калемдей мукур учталган катуу жыгач сындырык менен түрдүү оймо-чийме түшүрүлүп кооздолгон. Абдан кургатып 3-5 сутка ышталгандан кийин шири идиш даяр болгон.
Баркарола
Баркарола - (итал. barka кайык) 1) венеция гондольерлеринин ырларынын баштапкы аты. Кийин кайыкта сейилдеп ырдагандагы ырлардын баары баркарола деп аталган; 2) лирикалык сезимтал обондуу, суунун толкунун сүрөттөгөн коштоосу бар романс же фортепьяно үчүн жазылган чыгарма. 18-кылымдан баркарола профессионалдык музыка жанры катары кеңири тараган. Ф. Шуберт, М. И. Глинка, Ф. Шопен, П. И. Чайковский ж. б. композиторлордун чыгармачылыгында жана италян-француз операларында кездешет.
Жараксыздоо
Жараксыздоо – товардын сапатынын, кутусунун жана сырткы жасалгаланышынын тийиштүү стандарттардын жана сатуу келишимдеринин шарттарына туура келүүсүн текшерүү. Атайын мамлекеттик уюмдар же атайын бракерлер тарабынан ишке ашырылат. Ырасмий товар жүгүртүүчүлөр (бракерлер) тарабынан товарларды күбөлөө учурунда табылган жараксыздыктар дагы Ж. катары түшүнүлөт.
Кайрадан багыттоо барагы
Кайрадан багыттоо барагы (Redirect page - Страница переадресации). Башка окшош терминдер: Bridge Page – көпүрө барак, Enter page – кирүүчү барак. Издөөчү системдерде жогору бааны (рейтинг) алыш үчүн атайын жаратылган барактар. Бул барактар негизи ортокчу (далдалчы) болушат жана туура багыттагы веб-сайттарга кайрадан даректешет. Кээ бир издөөчү системдер бул кайрадан багытталган барактарды спам деп эсептеп аларга жол бербейт.
Тикендүү кескелдирик
Тикендүү кескелдирик (лат. Moloch horridus) — тикенкуйрук кескелдириктердин бир түрү.
Атайын байланыш
Атайын байланыш – атайын байланыш ишканаларынын уставдарында каралган өзгөчө шарттарга ылайык мамлекеттик органдардын, уюмдардын жана жеке жактардын атайын почта жөнөтүмдөрүн кабыл алуу жана жеткирүү.
Ворсингтон (Огайо)
Ворсингтон (Огайо) (Worthington) — Огайо штатынын Franklin округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 14125 киши. Болжолдуу аянты - 14.7 км². FIPS коду — 39-86604.
Сор-Ель
Сор-Ёль — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Луза дарыясынын сол жээгинен 442 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Музыкалык чыгарманын түзүлүшү
Музыкалык чыгарманын түзүлүшү (формасы) (грек. morpha, лат. forma - түс, сырткы көрүнүш, кейип, кооздук) - 1. Музыкалык чыгарманын түзүлүш түрлөрүнө сонаталык түзүлүш, фуга, канон ж. б. кирет. Музыкалык чыгарманын түзүлүшү кээ бир учурда музыкалык чыгарманын жанры менен төп келет (мис., концерт, месса ж. б.)- Татаал түзүлүштөгү музыкалык чыгарманын бөлүмдөрүнүн жайгаштырылышы да адатта Музыкалык чыгарманын түзүлүшү деп аталат. 2. Чыгарманын мазмунун музыкалык көркөм каражаттардын (ладдын, гармониянын, өлчөмдүн, тембрдин ж. б.) жардамы менен чагылдырууну ишке ашыруу. Музыкалык чыгарманын түзүлүшү ар бир чыгарманын добуштук түзүлүшүн айгинелеп турат, ар бири өз алдынчалыкка ээ. 3. Музыкалык чыгарманын түзүлүшүн үйрөнгөн, изилдеген окуу тармагынын, илимдин аталышы.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Дания тили
Дания тили, дан тили — Даниянын расмий тили. 16-19-кылымда дания тили Норвегиянын да расмий тили болгон. Ал герман тобундагы тилдердин скандинавия (түндүк герман) топчосуна кирет. Дания тилинин тарыхы үч мезгилди камтыйт: жалпы скандинавиялык түпкү тил (3-9-к.), байыркы дания тили (9-16-к.), жаңы дания тили (16-20-к.). Жаңы дания тилине азыркы (20-21-к.) дания тили кошулуп кетет. Дания тили ютланддык (түндүк-чыгыш, түштүк-батыш), аралык (зеландиялык, фюндук жана башка), чыгыш даниялык (борнхольмдук, скондук жана башка) деп үч топко бөлүнөт. Адабий тили зеландия диалектисинде калыптанган. Грамматикалык жана сөздүк курамы боюнча түндүк норвег тилине жакын. Дания тилинин жазуусу латын графикасы боюнча түзүлгөн.
Жараксыздоо баракчасы
Жараксыздоо баракчасы – өндүрүүчү, сатуучу, ошондой эле сатып алуучу тарабынан өндүрүлгөн материалдык баалуулуктардын сапатына көзөмөлдүк кылган учурда кездешкен мүчүлүштүктөрдү каттоо үчүн түзүлгөн жардамчы документ.
Шуштар тарыхый гидротехникалык системасы
Шуштар тарыхый гидротехникалык системасы= Шуштар тарыхый гидротехникалык системасынын тутуму көпүрөлөрдүн, тосмолордун, тегирмендердин, шаркыратмалардын, каналдардын жана чоң тунелдердин бир бирине байланышып суу өткөрүүсү, бул система Ахамениддер доорунан Сасаниддерге чейин, сууну пайдалуу колдонуу үчүн курулган. Атактуу француз археологу Мадам Жан Диулафо жазган сапар катта бул система өнөр жай төңкөрүлүшүнө чейинки эбегейсиз өнөр жай тутуму катары эскерилген.
=Шуштар тарыхый гидротехникалык системасынын бөлүктөрүнүн тизмеги= Бул байыркы тарыхый курулуштар Ирандын онунчу тарыхый эстеликтери катары ЮНЕСКОнун бүткүл дүйнөлүк мурастар тизмегинде 1315 номуру менен Шуштар тарыхый гидротехникалык системасы деген каттоодон өткөн, анын ичинде төмөнкү суу курулуштар бар: =ЮНЕСКО бүткүл дүйнөлүк мурастар тизмесине каттоо тарыхчасы= Гидротехникалык курулуштардын негизинин түзүлүшү жана алгачкы Шуштар тегирмендеринин айланасындагы илимий изилдөө иш чараларынын натыйжасында Иранда орун алган негизги каттоодон өтүү сунушу тизмеги дайындалган. Бирок ЮНЕСКО бүткүл дүйнөлүк мурастарынын адистеринин сунушу жана көз карашы менен, аймактагы тегирмендер бири бирине байланышкан Шуштар гидротехникалык курулуштарынын бир гана бөлүгү болгондуктан Шуштар тарыхый гидротехникалык курулуштарынын документин даярдоо күн тартибине киргизилген. Бул документ толукталган соң жана башка тарыхый курулуштар сунуштарынын сынагынан ийгиликтүү өткөндөн кийин, өлкөнүн маданий мурастар уюму аркылуу Ирандын онунчу тарыхый эстелиги катары ЮНЕСКО бүткүл дүйнөлүк мурастар комитетине жиберилген. Андан соң жогорку комитеттин мүчөлөрүнүн жылдык жыйынынын негизинде 26-июнь 2009-жылы Испаниянын Севилия шаарында 1, 2 жана 5 текшерүү критерийи аркылуу, Шуштар тарыхый гидротехникалык системасы аталып ЮНЕСКО бүткүл дүйнөлүк мурастар тизмегине 1315 номуру менен катталган.
=Шуштар курулуштары саякатчылардын көз карашы менен=
Атактуу саякатчылардын бири Ибн Батуте Шуштар тууралуу өзүнүн кол жазууларында, бул шаардын улуктары жана даанышмандары менен жолугуп, ал жердин илим, билимине бир топ таң калгандыгы тууралуу эскерген. Ибн Батуте Шуштарды өзүнүн жазууларында арабча Тустар же Тастар деп атаган. Ал андан сырткары бир канча жазууларында Шуштардын чоң көпүрөлөрү тууралуу да эскерген. =Шарабдар тосмо көпүрөсү= Шарабдар тосмосу Шуштардын түштүк тарабында Дариун суу арыгынын бир нугунун үстүнө курулган. Бул курулушту эки маанилүү суу курулушу, Аскер тосмо көпүрөсүнүн жана Мохибазан көпүрөсүнүн ортосунда орун алганын байкоого болот, анын түштүк тарабындагы бөлүгүндө шаардын дубалы орун алган. Бул тосмо көпүрө 4218 номуру менен Улуттук тарыхый курулуштар тизмесинде катталган. =Мизан (өлчөм) жана Кулох Фаранги (киоск) тосмосу= Мизан тосмосу Шуштар тарыхый гидротехникалык системасынын эң маанилүү бөлүгүнүн бири, ал Карун дарыясын экиге б.а. Шатит жана Гаргар суу арыгына бөлөт. Бул тосмо 2331 номуру менен Улуттук тарыхый курулуштар тизмесине катталган. =Гар гар суу арыгы= Гаргар суу арыгы Карун дарыясынын колго жасалган бутакчасы болуп саналат, Шуштар шаарынын түндүк тарабынан Мизан тосмосу аркылуу Карун дарыясынан бөлүнөт жана түштүктү карай агат. Бул суу арыгы 17599 номуру менен Улуттук тарыхый курулуштар тизмесине катталган. =Дариун суу арыгы= Дариун суу арыгы ахаменид Дарий I доорунда казылган жана Шуштардын кургак өрөөнүн суугаруу кызматын аткарган. =Мохибазан тосмосу= Мохибазан тосмосу Даства тарыхый шаарынын аймагына суунун деңгээлин жогору сактап туруш үчүн курулган. Бул тосмо 4207 номуру менен Улуттук тарыхый курулуштар тизмесине катталган. =Дохтар тосмосу= Дохтар тосмосу Карун дарыясы агып өткөн акыркы тоо капчыгайында салынган. =Доро тосмосу= Доро тосмосу Гаргар суу арыгынын үстүнө курулган, ал Ахамениддер дооруна таандык. =Колдонулган адабияттар= =Шилтемелер= =Булактар=
Дешифровка
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Зуура
Зуура (иранча Зохре — чолпон, таңкы жылдыз) — кыргыз элинин ишениминде үйдүн кутун жана жаш балдарды, боюнда бар жана төрөп жаткан аялдарды көзгө көрүнбөй кайыбынан колдоочу ыйык эне. Элдик оозеки чыгармачылыкта маданий таасир катары иран элинин мифологиясынан кабыл алынып, байыркы түрк элдеринин кудай энеси Умай менен катар же бир эле кейипкер катары кездешет. "Манас" эпосунда да ушул түрдө колдонулат. Мисалы, Айчүрөк Сейтекти төрөп жатканда:
13-апрель
13-апрель — Григорий календары боюнча 103-күнү (толук жылда 104), жылдын аягына чейин 262 күн бар.
Зуура
Умай эне Зуурага
Уялбай ичин оңдотту.
Шек билгизбей эч кимге
Баранзас
Баранзас (Чоң Баранзас) — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакасия Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тутуяс дарыясынын оң жээгинен 9 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 30 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь бастауынан Кондома дарыясын кошпогондо, Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эмилбек уулу Айбек
ЭМИЛБЕК уулу Айбек – энциклопедист, Кыргызстандагы мыкты физик мугалимдердин бири. 1987-жылы 4-августта Нарын областына караштуу, Кочкор районунун Кочкор айылында медицина кызматкерлеринин үй-бүлөсүндө жарык дүйнөгө келген. Атасы – Ысагалиев Эмилбек, саламаттыкты сактоонун отличниги, апасы – Алиева Сүйүм, «Баатыр эне» медалынын ээси. А. Эмилбек уулу 1994-жылы мектеп босогосун аттап (К. Бай уулу жана И. Арабаев атындагы орто мектептери), 2005-жылы мектепти «артыкчылык аттестаты» менен аяктаган. 2005-жылы Ж. Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин Физика жана электроника факультетине тапшырып, аны 2010-жылы «артыкчылык диплому» менен бүткөн. Учурда КУУнун аспиранты. Бир катар грамота, ардак грамота жана дипломдор менен сыйланган.
Музбел мөңгүлөрү
Музбел мөңгүлөрү — Талас Ала-Тоосунун түн. капталында жайгашкан ири мөңгү. Оңдогу мөңгүсүнүн уз. 3,2 км,аянты 3,6 км2. Төр тибиндеги мөңгү. Башы деңиз деңгели. 4400 м, этеги 3450м бийиктикте жатат. Сол тарабындагы асылма өрөөн тибиндеги мөңгүнүн уз. 2,5 км, аянты 3,1 км2. Башы 4350 м, этеги 3640 м бийиктикте жатат. Ал эми мореналар менен көмүлүп жаткан мөңгүнүн «тили» 3522 м бийиктикке ылдыйлайт. Жалпы эле Кара-буура суусунун алабынын 44, мореналар ээлейт Талас Ала-Тоосундагы мореналар эң көп топтолгон жеp. Мөңгүдөн Карабууранын (Талас сол куймасы) сол курамы Шамалдысай суусу башталат.
Жарактуулук мөөнөтү
Жарактуулук мөөнөтү – товар, буюм, кызмат көрсөтүү өзүнүн максаттуу милдетине жарамдуу болгон убакыт.
Исмаилов, Сапар
Исмаилов Сапар (1942-ж. т., Жети-Өгүз району, Оргочор айылы) — опера ырчысы. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1992). Кыргыз Республикасынын эл артисти (2022).
1962-ж. Пржевальск айыл чарбатехникумун, 1974-ж. Б. Бейшеналиева атындагы Кыргыз мамлекеттик искусство институтун профессор Б. Миңжылкыевдин вокалдык классы боюнча бүткөн. 1973-жылдан А. Малдыбаев атындагы опера жана балет театрында солист. Heгизги аткарган ролдору: Канчоро, Түмөнбай («Айчүрөк», «Манас», В. Власов, В. Фере, А. Малдыбаев), Сапарбай, Тейитбек («Аста секин, колукту», Курманбек», Н. Давлесов), Сулайман, Зултанбек («Аршин мал алан», У. Гажибеков), Токтогул («Токтогул», В. Власов, В. Фере, А. Малдыбаев), Риголетто, Амонасро, Ди Поза («Риголетта», «Аида», «Дон Карлос», Ж. Верди), Томский, Бес, Эбин-Хакиа («Карганын маткеси», «Черевички», «Иоламта», П. И. Чайковский), Дон-Катро («Кармен», Ж. Визе), Карнеро («Цыган барону», И. Штраус) жана башка. 1991-жылдан театрдын башкы администратору.
Кер ѳзѳн
Кер ѳзѳн - эл музыканттарынын арасына кеңири тараган кыл кыяк күүлөрүнүн бири. Алардын ичинен Муратаалынын күүсү мазмуну, кѳркѳм каражаттарынын байлыгы менен айырмаланат. Күүдө бирде элдик шаан-шѳкѳт же согуш баяндалса, бирде лирикалуу музыка жаңырат. Азыркы күндө «Кер ѳзѳн» кыргыз эл аспаптар жана эстрадалык оркестрлерде аткарылат. «Кер ѳзѳн» М.Раухвергердин «Чолпон» балетине мотив болуп кирген.