cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Баланын укуктары жөнүндө конвенция
4. Баланын жыргалчылыгына, ошондой эле анын абалына жана кылмышынын мүнөзүнө ылайык келген мамилени камсыз кылуу максатында аны мекемелерде багууну алмаштырган багуу, камкордук кылуу жана көзөмөлдүк кылуу жөнүндө жобо, консультативдик кызмат көрсөтүүлөр, сыноо мөөнөтүн белгилөө, тарбиялоо, окутуунун жана кесиптик даярдоонун программасы жана багуунун башка түрлөрү сыяктуу ар кандай иш чаралардын болушу зарыл.
41-статья
Көпчүлүк даражада баланын укуктарын жүзөгө ашырууга көмөк көрсөткөн жана төмөндөгүлөрдө камтылган:
а) катышкан мамлекеттин мыйзамында;
b) аталган мамлекетке карата колдонулуучу эл аралык укуктун нормаларында камтылышы мүмкүн болгон ар кандай жоболорго ушул Конвенциянын эч тиешеси болбойт.
42-статья
Катышкан мамлекеттер тиешелүү жана таасирдүү каражаттарды пайдалануу менен чоңдорго да, балдарга да Конвенциянын принциптери жана жоболору жөнүндө кеңири маалымдоого милдеттенишет.
4З-статья
1. Ушул Конвенцияга ылайык кабыл алынган милдеттенмелердин катышкан мамлекеттер тарабынан аткарылышына жетишүүнүн прогрессин камсыз кылуу максатында Баланын укуктары боюнча комитет түзүлүп, ал төмөндө каралган милдеттерди аткарат.
2. Комитет жогорку адеп-ахлактык сапаттарга ээ болгон жана ушул Конвенцияда камтылган жактарда компетенттүү деп таанылган он эксперттен турат.
Комитеттин мүчөлөрү катышкан мамлекеттер тарабынан алардын граждандарынын ичинен шайланат жана жеке сапаттары менен айырмаланышат, анын үстүнө географиялык жактан акыйкат бөлүштүрүүгө, ошондой эле башкы укуктук системаларга көңүл бурулат.
З. Комитеттин мүчөлөрү катышкан мамлекеттер көрсөткөн адамдардын тизмесине киргизилгендердин ичинен жашыруун добуш берүү аркылуу шайланат. Катышкан ар бир мамлекет өз граждандарынын ичинен бир адамды көрсөтө алат.
4. Комитетке алгачкы шайлоолор ушул Конвенция күчүнө кирген күндөн тартып алты айдан кечиктирилбестен, ал эми кийин эки жылда бир жолу өткөрүлөт. Ар бир шайлоого эң жок дегенде төрт ай калганда Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы катчысы катышкан мамлекеттерге өз кандидатураларын эки айдын ичинде көрсөтүүнү сунуш кылган кат менен кайрылат. Андан кийин Башкы катчы мына ушундай жол менен көрсөтүүлгөн бардык адамдардын тизмесин бул адамдарды көрсөткөн катышкан мамлекеттерди көрсөтүү менен алфавиттик тартипте тизме түзөт жана бул тизмени ушул Конвенциянын катышуучуларына берет.
6. Комитеттин мүчөлөрү төрт жылдык мөөнөткө шайланат. Алар өз кандидатуралары кайталап көрсөтүлгөндө кайра шайланууга укуктуу болушат. Алгачкы шайлоолордо шайлануучу беш мүчөнүн ыйгарым укуктарынын мөөнөтү эки жылдык мезгилдин акырында аяктайт; алгачкы шайлоодон кийин токтоосуз түрдө бул беш мученун ысымдары кеңешменин председатели тарабынан жребий боюнча аныкталат.
7. Комитеттин кандайдыр бир мүчөсү өлгөндө же отставкага кеткенде же ал кандайдыр бир себеп боюнча Комитеттин мүчөсүнүн милдетин андан ары аткара албаганда, Комитеттин ошол мүчөсүн көрсөткөн катышкан мамлекет Комитет жактырган шартта калган мөөнөткө өз граждандарынын ичинен башка экспертти дайындайт.
8. Комитет өзүнүн жол-жоболорунун жекече эрежелерин белгилейт.
9. Комитет өзүнүн кызмат адамдарын эки жылдык мөөнөткө шайлайт.
10. Комитеттин сессиялары, эреже катары, Бириккен Улуттар Уюмунун Борбордук мекемелеринде же Комитет тарабынан аныкталган башка ар кандай ылайыктуу жерде өткөрүлөт. Комитет, эреже катары, өз сессияларын жыл сайын өткөрөт. Комитеттин сессияларынын узактыгы Башкы Ассамблея жактырган шартта ушул Конвенцияга катышкан мамлекеттердин кеңешмесинде аныкталат жана зарыл учурда кайра каралат.
12. Ушул Конвенцияга ылайык түзулген Комитеттин мүчөлөрү Бириккен Улуттар Уюмунун каражаттарынан Башкы Ассамблея тарабынан белгиленүүчү тартипте жана шарттарда алышат.
44-статья
1. Катышкан мамлекеттер Комитетке Бириккен Улуттар уюмунун Башкы Катчысы аркылуу Конвенцияда таанылган укуктарды бекемдөө жана бул укуктарды жүзөгө ашырууда жетишилген прогресс жөнүндө докладдарды:
а) тиешелүү катышкан мамлекет үчүн Конвенция күчүнө киргенден кийин эки жылдын ичинде;
b) кийин ар бир беш жылда берип турууга милдеттенет.
2. Ушул статьяга ылайык берилүүчү докладдарда ушул Конвенция боюнча милдеттенмелерди аткаруунун даражадасына таасир тийгизген, келип чыккан факторлор жана кыйынчылыктар көрсөтүлөт. Докладда ошондой эле Конвенциянын аталган өлкөдө колдонулушунун Комитеттин толук түшүнүшүнүн камсыз кылуу үчүн жетиштүү маалымат да камтылат.
З. Комитетке ар тараптуу алгачкы доклад берген катышкан мамлекетке ушул статьянын 1-пунктуна ылайык берилүүчү кийинки докладдарында кайталап берүүнүн зарылдыгы болбойт.
4. Комитет ушул Конвенцияны жүзөгө ашырууга байланыштуу кошумча маалыматты мамлекеттен сурап u1072 алышы мүмкүн.
5. Комитеттин иши жөнүндө докладдар эки жылда бир жолу Башкы Ассамблеяга Экономикалык Социалдык Кеңештин көмөкчүлүгү астында берилип турат.
6. Катышкан мамлекеттер өз докладдарынын өздөрүнүн өлкөлөрүндө кеңири маалымдуулукка ээ болушун камсыз кылышат.
45-статья
Конвенцияны натыйжалуу жүзөгө ашырууга көмөк көрсөтүү жана ушул Конвенцияда камтылган эл аралык кызматташтыкты кубаттоо максатында:
а) Бириккен Улуттар Уюмунун адистештирилген мекемелери, Балдар фондусу жана Бириккен Улуттар Уюмунун башкы органдары алардын ыйгарым укуктарынын чөйрөсүнө кирген маселелерди кароодо ушул Конвенциянын ушундай жоболорун жүзөгө ашыруу жөнүндө маселелерди кароодо өкүл болууга укуктуу. Комитет Бириккен Улуттар Уюмунун адистештирилген мекемелерине, Балдар фондусуна жана башка компетенттүү органдарга өзүн максатка ылайыктуу деп эсептеген кезде алардын тиешелүү ыйгарым укуктарын чөйрөсүнө кирген жактарында Конвенцияны жүзөгө ашыруу боюнча эксперттердин корутундусун бериши мүмкүн. Комитет Бириккен Улуттар Уюмунун адистештирилген мекемелерине, Балдар фондусуна жана Бириккен Улуттар Уюмунун башка органдарына алардын иш чөйрөсүнө кирген жактарда Конвенциянын жүзөгө ашырылышы жөнүндө докладдарды берүүнү сунуш кылышы мүмкүн;
b) Комитет өзү максатка ылайыктуу деп тапкан кезде Бириккен Улуттар Уюмунун адистештирилген мекемелерине, Балдар фондусуна жана башка компетенттүү органдарга катышкан мамлекеттердин техникалык консультация же жардам көрсөтүү жөнүндө өтүнүчү камтылган же ушуга муктаж экендиги көрсөтүлгөн ар кандай докладдарды, ошондой эле ушундай өтүнүчтөр же көрсөтмөлөр жаатындагы Комитеттин пикирлерин жана сунуштарын жөнөтөт;
с) Комитет өзүнүн атынан баланын укуктарына тиешелүү айрым маселелер боюнча иликтөө жүргүзүүнү Башкы катчыга сунуш киргизүүнү Башкы Ассамблеядан өтүнүшү мүмкүн;
d) Комитет ушул Конвенциянын 44 жана 45-статьяларына ылайык алынган маалыматка негизделген жалпы мүнөздөгү сунуштарды жана сунуштамаларды киргизиши мүмкүн. Мындай жалпы мүнөздөгү сунуштар жана сунуштамалар ишке тиешеси бар ар кандай катышкан мамлекетке женөтүлөт жана катышка н мамлекеттердин пикирлери болсо, алар менен кошо Башкы Ассамблеяга билдирилет.
46-статья
Ушул Конвенцияга бардык мамлекеттер кол коё алат.
47-статья
Бул Конвенция ратификацияланууга тийиш. Ратификациялык грамоталар Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы катчысына сактоого берилет.
48-статья
Ушул Конвенцияга ар кандай мамлекет кошула алат. Кошулуу жөнүндө документтер Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы катчысына сактоого берилет.
49-статья
1. Ушул Конвенция жыйырманчы ратификациялык грамота же кошулуу жөнүндө документ Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы катчысына сактоого берилгенден отуз күндөн кийин күчүнө кирет. 2. Ушул Конвенцияны ратификациялаган же ага жыйырманчы ратификациялык грамотаны же кошулуу жөнүндө документти сактоого бергенден кийин кошулган ар бир мамлекет үчүн ушул Конвенцияга мындай мамлекет тарабынан анын ратификациялык грамотасы же кошулуу жөнүндө документ сактоого берилгенден отуз күндөн кийин күчүнө кирет.
50-статья
1. Ар кандай катышкан мамлекет түзөтүү сунуш кылышы жана аны Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы катчысына бериши мүмкүн. Башкы катчы берилген түзөтүүнү алар ушул сунуштарды кароо жана алар боюнча добуш берүүнү өткөрүү максатында катышкан мамлекеттердин конференциясын чакырууга макул же макул эместигин көрсөтүшүн өтүнүү менен катышкан мамлекеттерге сунуш кылынган түзөтүүнү жиберет. Эгерде мындай билдирүү берилген күндөн тартып төрт айдын ичинде эң жок дегенде катышкан мамлекеттердин үчтөн бири макул болсо, Башкы катчы мындай конференцияны Бириккен Улуттар Уюмунун атынан чакырат. Катышкан мамлекеттердин конференцияга катышкан жана добуш берүүгө катышкан көпчүлүгү тарабынан кабыл алынган түзөтүү Башкы Ассамблеяга бекитүүгө берилет.
2. Ушул статьянын 1-пунктуна ылайык кабыл алынган түзөтүү Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы Ассамблеясы тарабынан бекитилгенден кийин жана ал катышкан мамлекеттердин үчтөн экисинин көпчүлүк u1076 добушу менен кабыл алынгандан кийин күчүнө кирет.
З. Түзөтүү күчүнө киргенден кийин ал аны кабыл алган катышкан мамлекеттер үчүн милдеттүү болуп калат, ал эми башка катышкан мамлекеттер үчүн ушул Конвенциянын жоболору жана алар тарабынан кабыл алынган мурдагы ар кандай түзөтүүлөр милдеттүү бойдон калат.
51-статья
1. Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы катчысы мамлекеттер тарабынан ратификациялоо же кошулуу учурунда жасалган сунуштардын текстин алат жана бардык мамлекеттерге жиберет.
2. Ушул Конвенцияны максаттарына жана милдеттерине ылайык келбеген сунуштарга жол берилбейт.
З. Сунуштар Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы катчысына жиберилген тиешелүү билдирүү аркылуу ар кандай мезгилде алынып салынышы мүмкүн, ал бул тууралу бардык мамлекеттерге андан кийин билдирет. Мындай билдирүү Башкы катчы аны алган күндөн тартып күчүнө кирет.v
52-статья
Ар бир катышкан мамлекет ушул Конвенцияны Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы катчысына кат жүзүндө билдирүү жасоо аркылуу денонсациялай алат. Денонсация Башкы катчы билдирүүнү алгандан бир жыл өткөндөн кийин күчүнө кирет.
53-статья
Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы катчысы ушул Конвенциянын депозитарийи болуп дайындалат.
54-статья
Ушул Конвенциянын англис, араб, испан, кытай, орус жана француз тилиндеги бирдей кучке ээ болгон түп нускалары Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы катчысына сактоого берилет. Ушуларды күбөлөндүрүп, өздөрүнүн тиешелүү өкмөттөрү тарабынан белгилүү даражада ыйгарым укук берилген төмөндө кол койгон ыйгарым укуктуу өкүлдөрү ушул Конвенцияга кол коюшту. __
Карымшаков, Санарбек
Котормолору
Кредер А.А. Соңку тарых.
Кыргыз Совет Энциклопедиясы
Мазмуну
Энциклопедия билимдин дээрлик бүт тармагын камтыйт, бирок фактыларды берүүдө жана материалды баяндоонун майда-чүйдөлөрүндө коммунисттик идеологиянын таасири байкалат.
Дарак илдеттери
Дарак илдеттери – түрдүү себептердин – илдет козгогуч менен айлана-чөйрөнүн ыңгайсыз шартынын таасиринен дарак өсүмдүктөрүнүн өсүү функциясынын (фотосинтез, дем алуу, суу жана азык зат сиңирүү) жана анын түзүлүшүнүн бузулушу. Дарак илдеттери этиологиясына жараша жугуштуу жана жугушсуз болуп бөлүнөт. Жугуштуусун мите козу карын, бактерия, балырлар, акти номицеттер жана вирустардан, жугушсуз илдет айлана-чөйрөнүн ыңгайсыз  шартынан пайда болот. Дарак илдеттери эл чарбасына өтө чоң зыян келтирет. Мөмө-дарактын түшүмү төмөндөп, жыгачы зыянга учурайт. Дарак көбүнчө рак, чирик, дат, жараат илдеттерине чалдыгат. Каршы күрөшүү чаралары: илдеттүү даракты же бутакты кыркып таштоо; урук, көчөткө формалин жана башка фунгицид чачуу; агротехниканы туура жүргүзүү.
Бумын каган
Бумын каган - туулган жылы белгисиз 553-жылы өлгөн - Түрк каганатынын негиздөөчүсү. Ашина уруусунун башчысы. 6-кылымдын ортосунда Алтайдагы түрк урууларынын союзун Ашина уруусунун чыккан Бумын башкарган. Бумын жакшы жоокер жана мыкты дипломат болгон. 545-жылы жуан-жуандар менен душмандыкта болгон Түндүк Кытай мамлекеттеринин бири менен дипломатиялык мамиле түзүлгөндөн кийин Бумындын кдыр-баркы көчмөндөр арасында кыйла өскөн. Адегенде Бумын тектеш урууларды бириктирүүнү чечкен. Уруулардын арасынан эң эле жакыны Теле уруусу болгон жана алар дагы жуан-жуандардын эзисүнөн кутулуу үчүн өз алдынча чыгууну чечет. Бирок Бумын Теле уруусунун ниетинтүшүнүп өзүнүн армиясын Алтай тоосунун капчыгайына жайгаштырган. Кол алдында калган Теле уруусу Бумындын камарагына өткөнгө макул болушат. Ошентип 546-жылы Теле уруусу (кытай булактарында 50000 боз үй) келечектеги Түрк мамлекетинин составына кирген. Теле уруусунун отряддары түрк аскерлерин кыйла күчтөнткөн. Бумын Борбордук Азияга үстөмдүк кылуу үчүн жуан-жуандардын каганы Анахуандын (520-552-ж.ж. башкарган) атаандашы болуп калган. 552-жылы жуан-жуандардын аскерлерин талкалаган. Түрктөрдүн жетекчиси Бумын жуан-жуандардын жогорку титулу "каган"ды алган. Ал эми өзүнүн байтактасын Монголиядага Орхон дарыясынын жээгине көчүргөн. Ошентип Бумын-каган жуан-жуандардын державасынын чалдыбарында пайда болгон жаңы мамлекетти - Улуу Түрк Каганатын башкарган. Бумын-каган өз элине көз карансыздыкты алып бергенден кийин 553-ж. көз жумган. Ал эми ордуна такка баласы Кара Ысык-Каган олтурган. Улуу Түрк Каганатынын түзүлүшү дээрлик бардык түрк элдеринин кийинки тагдарына чоң таасир тийгизген.
Глицериддер
Глицериддер (ацилглицериддер) – глицерин жана орг. же минералдык к-талар татаал эфирлери. Мол-сындагы к-талык калдык санына жараша моно- (1), ди (2 жана 3) жана триглицериддер (V) болуп бөлүнөт.
a b a
RCОOCH2CHOHCH2OH (1)
RCОOCH2CHOHCH2OОCR (2)
RCОOCH2CHOОCR CH2OH (3)
RCОOCH2CHОOСR CH2OОCR (4)
Г. гидролиз учурунда b-абалдагы көмүртек атомунун к-талык калдыгы самындашат; бул a,b- диглицериддерден a-моноглицеридди жана триглицеридди a,a - диглицеридди алууга мүмкүндүк берет. Г. к-талык калдыктары к-талар катышуусунда мол. ичиндеги жана мол. аралык миграцияларга учурайт. Мис., b-моноглицерид жана a, b-диглицериддер. a,a-Көмүртек атомунда к-та калдыгы бар моно жана диглицериддерге кайра жеңил топтолушат. Глицеринди этерификациялоо менен Г. алууда к-та калдыктары биринчи экинчилик көмүртек атомуна, андан кийин гана үчүнчүлүк көмүртек атомуна кошулушат. С4-С18 кармаган карбон к-тасынын триглицеридди өсүмдүктөр жана жаныбар майларынын курамдык бөлүгү болуп саналат. Моноглицерид триглицерид менен глицерин аракеттенишүүсүнөн алынат (пайда болгон продуктулар ди жана триглицериддер аралашмасынан турат):
C3H8O3
RCОOCH2CHOОCRCH2OОCR →2CH2OHCHOHCH2OОCOR
C2-C4 карбон к-талары триглицериддин, мис. триацетин, трипропионин, трибутирин тиешелүү к-талар глицерин менен аракеттенишүүсүнөн алынат. Глицерин к-танын 1:1, 1:2 катышында тиешелүү моно жана дитуундулар пайда болот. Г. ошондой эле глицерин хлоргидриди менен карбон к-таларынын туздары (щелочтуу металлдар) аракеттенишүүсүнөн да алынат. Орг. эмес к-талар Г. азот к-тасы триглицериди-нитроглицерин чоң мааниге ээ. Г. косметикада, дары дармектерди жасоодо, текстиль, кагаз өнөр жайларда глицерин жана карбон к-таларын алууда колдонулат. Г. кагаз, булалар жылмалоочу каражаттар курамына кирет, ири мол-лык массалуу карбон к-таларын жана самын алууда сырьё болуп саналат. Кичине мол-лык массалуу карбон к-талары глицериддери целлюлоза эфирлеринин пластификаторлору, кээ бир чайырлар, целлюлоза эфирлеринин эриткичтери болуп саналат. Глицеро-моно-ацетат–тамак-аш ө. ж-нда эмульгатор катарында колдонулат.
Тогуз-Торо району
Тогуз-Торо району. Жалал-Абад облусунун түндук-чыгышындагы администрациялык район. 1935-ж. уюшулган. Түндүгүнөн Нарын облусунун Жумгал, чыгышынын Ак-Талаа райондору, түндук-батышынан Токтогул, батышынан Базар-Коргон, Сузак райондору, түштүгүнөн Ош облусунун Өзгөн району менен чектешет. Аянты 3962 км2. Калкы 22,3 миң (2001). Орто жыштыгы 1 км2 жерге 4,1 киши туура келет. Райондо 5 айыл өкмөтү (Атай, Көк-Ирим, Каргалык, Сары-Булуң, Тогуз-Торо), 13 кыштагы бар, борбору — Казарман айылы.
Жетекчилик
“Жергиликтүү мамлекеттик администрация жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 14-беренесине ылайык, Идирисов Тилек Казыбекович 2012-жылы Кыргыз Республикасынын Жалал-Абад облусунун Тогуз-Торо районунун мамлекеттик администрация башчысы – акими болуп дайындалган.
Макмал алтын комбинаты
Макмал алтын комбинаты 1986-жылы ачылган. Учурунда он жыл гана иштөөгө эсептелген комбинат узартылып отуруп, 2016-жылдагы эсептөөлөр менен бир жарым жылдык запастагы гана алтыны калган. Бүтүндөй бир районду иш жана социалдык экономикалык жактан кармап, Тогуз-Торонун бюджетинин 95% ар кандай которуулар жана салыктан түшкөн каражат менен түзүлөт.
Курамы
Райондо 5 айыл аймагы жана алардын курамына кирген 14 айыл бар : Эскертүү: Каргалык айылдык кеңеши Каргалык айыл аймагында “Кызыл-Жылдыз” калктуу конушу жок болгондугуна байланыштуу калктуу конушту Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитетинин мамлекеттик классификатордон чыгаруусун сунуштаган.
Черный Ключ (Иглин району, Башкыртстан)
Черный Ключ — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Красновосход айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 24 киши. Почта индекси — 452408, ОКАТО коду — 80228830014.
Дарбаза информатикада
Дарбаза (Cateways) информатикада – 1) тармак колдонуучуларына арналган программалык жабдыктардын жана компьютер жабдууларынын бирикмеси. Дарбазаны пайдаланып, дүйнөлүк жана башка глобал тармактарга чыгууга болот. Ал жеке компьютер тармагын универсал компьютер системасы менен туташтырууда колдонулат. 2) Иштөө жобосуна көз каранды эмес тармак аралык берилиштерди жиберүү үчүн аппараттык жана программалык жабдуулар.
Грантс (Нү-Мексико)
Калкы - 9 182 киши. Болжолдуу аянты - 35.4 км². FIPS коду — 35-30490.
Адам укуктары боюнча комитет (БУУ)
Адам укуктары боюнча комитет – жарандык жана саясий укуктар жөнүндөгү 1966-жылкы Эл аралык пакттын IV бөлүгүнө ылайык, катышуучу мамлекеттердин Пакттын жоболорун ишке ашыруусун көзөмөлдөө үчүн түзүлгөн келишимдик орган. 1976-ж. 20-сентябрда катышуучу-мамлекеттердин кеңешмесинде түзүлгөн. Адам укуктары боюнча комитет Пактка катышуучу-мамлекеттердин жарандарынан куралган өз аттарынан чыгуучу 18 мүчөдөн турат. Мүчөлөрдүн ыйгарым укуктары – 4 жыл. Өздөрүнүн иш-милдеттерин аткаруу үчүн алар өздөрүнүн иш жүргүзүү жолжоболорун аныкташат.
Улуу Ата-Мекендик согуш
Улуу Ата Мекендик согуш ― 1941–45-жылы совет элинин нацисттик Германияга жана анын союздаштарына (Италия, Венгрия, Румыния, Финляндия, Жапония) каршы Ата Мекенинин эркиндиги жана көз карандысыздыгы үчүн адилеттүү күрөшү.
Улуу Ата Мекендик согуш дүйнөлүк 2-согуштун (1939–45) маанилүү жана чечүүчү бөлүгү. Бул согушка Кыргызстандан 360 миңдей адам катышкан. Алардын 150 миңдейи орден жана медалдар менен сыйланган. 29 адам Даңк орденинин толук ээси, 73 жоокер Советтер Союзунун баатыры болгон. 90 миңден ашык кыргызстандыктар курман болгон.
Boeing
Boeing (Боинг) - Американын эл аралык корпорациясы. Ал учактарды, тик учактарды, ракеталарды жана космостук кемелерди дүйнө жүзү боюнча жасап, өндүрөт жана сатат. Ошондой эле компания лизиң жана продукцияны колдоо боюнча кызматтарды көрсөтөт. Boeing дүйнө жүзүндөгү ири учак өндүрүүчүлөрдүн бири болуп саналат; ал 2015-жылдагы кирешеси боюнча дүйнөдөгү экинчи орунда турган коргонуу жалдануучусу болуп саналат жана доллар наркы боюнча Кошмо Штаттардагы эң ири экспорттоочу болуп эсептелет. Boeing биржалык фонду Доу Жонс өнөр жай индексинин бир бөлүгү болуп саналат.
Boeing компаниясынын штаб квартирасы Чикагодо жайгашкан жана ал президент, башкы директор Деннис Мулленбург тарабынан жетектелет. Boeing беш негизги топко бөлүнгөн: Boeing коммерциялык учактар (англ. Boeing Commercial Airplanes, BCA); Boeing коргонуу, космос жана коопсуздук (англ. Boeing Defense, Space & Security, BDS); Инженерия, операциялар жана технология; Boeing капитал жана Boeing Shared Services Group. 2016-жылы соодадан 94.6 млрд таап, Fortune журналынын "Fortune 500" тизмесинде 24-орунду ээлеп (2017), "Fortune Global 500" тизмесинде (2017) 61-орунга жайгашка, ал эми "Дүйнөнүн эң суктандырган компаниялары" тизмесинде 30-саптан орун алган (2017)
Айланчык кыйшык башы
Айланчык кыйшык башы — (лат. Ancylostoma duodenale) ичеги анкилостомасы, мите жумуру курттардын бир түрү.
Жаңы Васильевка (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Жаңы Васильевка — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Аючев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 255 киши. Почта индекси — 453160, ОКАТО коду — 80249818003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Садабад пактысы
Садабад пактысы - Ататүрктүн тышкы саясаты эки чоң дүйнөлүк согуш мезгилдеринде чоң мамлекеттердин аймактык кеңейүү саясатына каршы болуп, Балкан жарым аралы жана чыгыштагы коңшу мамлекеттер менен достук жана кызматташтык мамиледе болуу жана аскердик күчтөрдүн тең салмактуулукту түзүү негизинде өнүккөн. Бул саясаттын жыйынтыгында Балкан Антантысы ишке ашырылган, буга удаа 1934-жылы Иран жана башка мамлекеттер менен жакындашуу саясатында кээ бир тармактар боюнча келишимдерге кол коюлган. Италия Эфиопияны басып алып, бул жерлерде өз өкүмүн орното баштаганынан улам, 1937-жылы 8-июлда Тегерандын Садабад сарайында Түркия, Иран, Афганистан жана Ирактын ортосунда жаңы конвенцияга кол коюлган. Кийин бул конвенция тарыхка Садабад Пактысы деген ат менен кирген. Бул пактыга кол койгон мамлекеттер арасында төмөнкүдөй шарттар коюлган: кол койгон мамлекеттер бири-биринин ички саясатына кийлигишпейт, чек араларды сактоодо бири-бирине жакшы мамиледе болушат, эл аралык аренадагы пикир келишпестиктер жаралган учурда орток кызыкчылыктар үчүн консультациялар өткөрүлөт, бири-бирине каршы чабуул коюлбайт, өз ара келишпестиктер болгон учурда бул маселе Улуттар Лигасында каралат, куралдуу күч колдонулбайт. Бул шарттар Брианд-Келлог Пактысындагы шарттарга окшошуп түзүлгөн. Садабад пактысы 5 жылдык мөөнөткө бекитилген, пактынын мөөнөтү бүткөндө тараптар өз ара макулдашуу менен пактынын мөөнөтүн узартууну кабыл алышкан. Бул пактыга мүчө мамлекеттердин эч кайсынысы расмий түрдө пактыдан баш тартпаса да II Дүйнөлүк согуш маалында жана андан кийинки мезгилдерде пакты өзүнөн-өзү таасири жок, чабал абалга келген.
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
4 Февраль (Бирдин айы)
Окуялар
- Вердер (Бремен, Германия) футбол клубу негизделген.
- Филиппин-Америкалык согуш башталган.
Карышкырлар
Карышкырлар (Canis) – жырткыч сүт эмүүчүлөрдүн ит сымалдар тукумундагы уруусу. Дене узундугу 70–160 см, куйругунун узундугу 20–50 см. Буттары узун, жылына 2 жолу түлөйт. 6 түрү Евразия, Африка, Америка, Гренландияда кездешет. КМШ өлкөлөрүндө 2 түрү бар. Жаныбарлар менен азыктанат. Көбүнчө мал жайытында, талаа, чөлдө жашайт. Түсү сур, тундра карышкырлары куу, чөл карышкырлары саргыч. Өмүр бою жубу менен, кээде кышкысын үйүр болуп жүрүшөт. Ылаңдаган же өлгөн жаныбарды жеп, санитар ролун аткарат; табигый биоценоздо туяктуулардын санын жөнгө салып турат. 62–75 күн көтөрүп, 3–13 (демейде 4–6) бөлтүрүк тууйт. Бир айдан кийин аларды эт жегенге үйрөтөт. Күзүндө эле бөлтүрүктөр чоңдор менен кошо жашап, жаныбарларга кол салат. Мал чарбасына зыян келтирет.
Карагач мунай кени
Карагач мунай кени ― Баткен облусунун Лейлек районунда, Сүлүктү шаарынан 18 км түндүктө, Карагач өрөөнүндө. Жалал-Абад мунай чалгындоо экспедициясынын структуралык издөө жана бургулоо иштеринин негизинде 1974-жылы ачылган. Кен аймагын палеоген-неоген мезгилинин чөкмө тектери түзөт. Алар бүктөлүүлөргө дуушарланып, антиклиналдык түзүлүш пайда болгон. Мунай бүктөлүүнүн түндүк канатында 2430-2440 м тереңдиктеги кумдук жана алевролит тектеринде топтолгон. Мунайлуу горизонттун узундугу 2,8 км, туурасы 1,3 км жана бийиктиги 64 м. Кендин биринчи ачылышында № 7 бургулоо көзөнөгү боюнча мунайдын дебити 90 т/сут., ашыкча басымы 50 кгк/см2 түзгөн. Кендин мунайы жеңил, аз күкүрттүү, жогорку парафиндүү. Тыгыздыгы – 0,864 г/см2. 1997-жылга карата мунайдын иштеп чыгаруу запасы С1 категориясы боюнча 38 миң т. 1996-жылы кенден 1,4 миң т мунай алынган.
Биринчи Май (Бакай-Ата району)
Биринчи Май — Кыргызстандын Талас облусунун Бакай-Ата районундагы айыл. Орос айыл аймагына кирет.
Райондун административдик борбору ― Бакай-Ата кыштагынан 28 км түндүк батыш тарапта. Жамбыл темиржол бекетинен 80 км. Деңиз деңгээлинен 1027 м бийиктикте жайгашкан. Кыштак 1928-ж. негизделген. Калкы 1461 (2002); негизинен тамекичиликте эмгектенет. Орто мектеп, балабакча, ФАП, клуб, китепкана бар.
Устаралар
Устаралар (лат. Centriscidae) — устарабалыктар, майда балыктардын бир тукуму, булардын төмөнкү түрлөрү белгилүү: узун тикендүү устара (лат. Centriscus cristatus), кадимки устара (Aeoliscus strigatus).
Кунгурка (Том куймасы)
Кунгурка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Томск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Томь дарыясынын сол жээгинен 201 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тертуллиан
Тертуллиан Квинт Септимий Флоренс (Карфагенде 155-160ж.ж төрөлгөн, 220-240ж.ж ошол эле Карфагенде дүйнөдөн кайткан) – христиандык (богослов) диний адам, жана жазуучу.40 илмий чыгармалардын автору,аларды ичинен 31и сакталып калган.Карфагенде төрөлүп, кийин Римге өткөн. Ал жакта философияны, риториканы кийинирээк укукту өздөштүргөн.Римде соттук чечен катары чыккан; 195-жылдары христианчылыкты кабыл алып, Карфагенге кайтып келген. Тертуллиан грек авторлорунун ыйык диний жазууларын аябай жакшы билген.Тертуллиандын биздин күнгө чейин 31 сочинениеси жеткен. Алардын темаларынын баары өзүнүн турмушундагы иш тажрыйбаларына байланыштуу болгон. Эмгектери: Башында Тертуллиан "апологетика" менен алектенген. Жеке өзүнүн "Апологетик", "Тилчилерге" 197-жылы,жана христиандык адеп-ахлактагы "Көрүнүштөр жөнүндө" илимий чыгармаларындагы мыйзам сотун иштеп чыккан.Андан сыркары "Аялдардын жасалгалары жөнүндө","Жубйыма"деген чыгармаларды жазган. Кечирээк монтанистер менен жакындашып, чиркөө менен конфликте болгон. Өмүрүнүн акырында өзгөчө “тертулианисттер” сектасын негиздеген. Тертуллиан Квинт Септимий Флоренс протезтантизмдин жана христиандык теологиянын негизги агымдары бириктирүүгө аракет жасаган.
Андан сырткары “маданияттын теологиясын” түзүү маселесин дагы алдыга койгон. К. Барттан айырмаланып Тертуллиан диндеги маданияттын баалуулуктарын жана адамзаттын автономдуу активдүүлүгүн сактоо зарылчылыгын баса белгилейт. Анын айтуусу боюнча кудайды кандайдыр бир бусам катары издөөгө болбойт жана жеке болмуш катары да пайда болбойт деген.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Өзүн контролдоо
Өзүн контролдоо. Дене тарбия көнүгүүлөрү дең соолукту чыңдоодо жана сактоодо маанилүү. Физкультурниктер менен спортсмендердин ден соолугун коргоону врачтык контролдоо камсыз кылат. Ошондой эле өзүн контролдоо жүргүзүлөт. Ал үчүн врач өзүнө байкоолорду кандайча жазууну үйрөтөт. Өзүн контролдоо күндөлүгү медициналык кароодон өткөндө врач менен тренерге көрсөтүлөт. Андагы көрсөткүчтөр врачка спортсмендин ден соолугунда болгон өзгөрүүлөрдү өз убактысында табууга жардам берет. Натыйжада врач машыгууну көбөйтөт же азайтат, өтө чарчоонун алдын алат. Өзүн контролдоону үй шартында жүргүзүү оңой. Ал үчүн атайын күндөлүк түзүп, жумасына 1—2 жолу эртең мененки гимнастикадан кийин күндөлүккө: салмагын, пульсун, дем алуунун ылдамдыгын, булчуңдардын күчүн, демигүүнү, кандай тердегендигин, оорунун белгисин, ичеги-карындын функциясын жазуу керек. Ошондой эле машыгуу учурунда эмне жасагандыгы жөнүндө жазат. Эгерде режимди кайсы бир жеринен бузса, ал жөнүндө да жазуу керек. Аялдар «кошумча жазуу» деген графада этек кирдин жүрүшү, төрөттөн кийинки мезгил жөнүндө маалымат берет. Ошондой эле күндөлүккө биринчи ирет машыгуудан кийин өзүн кандай сезгендиги жөнүндө жазуу зарыл.
Көнүгүүлөрдүн натыйжасы
Эгерде зарядка методикалык жактан туура жүргүзүлсө, андан кийин киши күч алып, өзүн жакшы сезет. Машыгуудан кийин ал кетип, баш ооруп, баш айланса, кайсы бир функциялык бузулуулардын пайда болушун көрсөтөт. Зарядка, машыгуу туура жүрсө уйку кадимкидей тынч болот. Өтө чарчоодон уйку качат же тескерисинче уйку басат. Буларды да күндөлүккө жазуу керек. Кээде биринчи машыгуудан кийин булчуңдар ооруйт, андан чочубай, күндөлүккө белгилеп, такай машыгып, массаж, жылуу ванналарды жасоо сунуш кылынат. Кээ бир кишилерде машыгуудан кийин же машыгуу убагында оң же сол кабырганын (боор менен көк боордун тушу) алды ооруйт. Күч келүүдөн бул органдарга кан айлануу күчөп, бир аз ашык кан келип алардын капсуласы чоюлгандыгынан келип чыгат. Мындай учурларда кыймылдоо темпин азайтып, терең дем алуу керек. Ал жердин ооруганы басылбай, улам кайталаганы ошол органдардын функциясы бузулгандыгын көрсөтөт. Ошондуктан аны күндөлүккө киргизип, врач менен тренерге айтуу зарыл. Физкультура менен жаңы машыга баштагандар жана көп убакытка созулган тыныгуудан кийин эң башында өтө тердеп, организмден ашык суу чыккандыктан жана зат алмашуу абдан күчөп, майлар толук ажыроого учурагандыктан, дене салмагы азаят (бир эле машыгууда 1 кгга чейин), бирок сутканын ичинде ал кайра ордуна келиши мүмкүн. Машыгуу күчөп, туруктуулук жогорулаган сайын, дененин салмагы туруктуу болот. Таразага жумасына бир жолу эртең менен ач карын түшүү сунуш кылынат. Спорттук машыгуу тамакка табитти ачат. Анын начарлашы өтө чарчагандыкты белгилейт. Табит жөнүндө да маалыматтар күндөлүккө жазылат. Спортко дайыма катышкандардын булчуң күчү акырындык менен жогорулайт. Терең дем алууга үйрөнүү маанилүү. Эгерде дем алуу 1 минутада 16—20 болсо, кара жумуш иштегенде же машыкканда ал 40 же андан көп болушу мүмкүн. Бул организмдин кычкылтекти көп талап кылуусуна болгон физиологиялык реакциясы болуп эсептелет. Дем алуу өтө тездеп, күйүккөндө машыгууну токтотуп, күндөлүккө белгилеп, врачка кайрылуу керек.
Жүрөк тууралуу
Жүрөк-кан тамыр системасынын иштешин пульс белгилейт. Эркектерде минутасына 70, аялдарда 80 жолу кагат. Спорт менен такай машыккандардын жүрөгүнүн иштеши үнөмдүү болуп, алардын пульсу 1 минутада 50—60 жолу кагат. Көнүгүүлөрдөн кийин пульс минутасына 180ге жетет. Жүрөгү соо кишилерде пульс тез эле калыбына келет. Эгер 1 —1,5 саатка чейин калыбына келбесе организмдин чарчагандыгын же жүрөк-кан тамыр системасынын бузулуусун белгилейт. Ал учурда врачка кайрылып, машыгууну убактылуу токтотуу зарыл. Спорттук жетишкендиктерди да белгилөө маанилүү. Туура түзүлгөн машыгуу спорттук жетишкендиктерди жогорулатат. Спортко катышууда гигиеналык режимди (бир убакта уктоо, ойгонуу, тамеки тартпоо, ичкилик ичпөө жана башкалар) сактоо гана жакшы натыйжа берип, ден соолук чыңдалат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Ультиматум
Ультиматум (ultimatum – аягына чейин алпаруу)
1. эл аралык укукта бир мамлекеттин экинчисине оозеки же жазуу түрүндө жиберген дипломатиялык нотасы. Анда көрсөтүлгөн шарт-талаптарды белгилүү бир мөөнөттө кыйшаюсуз аткаруу талап кылынат да; аткарылбаса, ага карата ар кандай чаралар көрүлөт. Мисалы, жүргүзүлүп жаткан сүйлөшүүнү токтотуу, дипломатиялык мамилени үзүү, реторсияларды, репрессалияларды жасоо;
2. коркутуп-үркүтүү жолу менен чечкиндүү талап коюу. Күч колдонуу аркылуу коркутуп-үркүтүп, үстөмдүк кылуу ООНдун Уставына шайкеш келбейт.
Эфиронос
Эфиронос (Эфиронос) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Панфилов районундагы айыл. Курама айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 635 киши.
Улуттук мамилелер
Улуттук мамилелер - социалдык этностук биримдиктердин, улуттук жана этностук топтордун, улуттук-мамлекеттик түзүлүштөрдүн ортосундагы коомдук мамилелердин түрү. Мамилелердин «улуттук» жана «улуттар аралык» деген түшүнүктөрдүн карым-катнашы тууралуу түрдүү көз караштар кездешүүдө. Ата Мекендик адабиятта улуттар аралык мамилелер деп көп улуттуу мамлекеттердин ичиндеги элдердин (этнос) мамилелерин атоо кабыл алынган. Бул ыкма менен «Улуттук мамилелер». жана «улуттар аралык мамилелер» түшүнүгү бир мааниде пайдаланылат. Улуттар аралык байланыштардын комплекси болбой туруп, улуттун кадыресе жашоосу мүмкүн эмес. Улуттук мамилелерден тышкары «улут» түшүнүгү өзүнүн мазмунун жоготот. Улуттук мамилелер - улуттун жашоо чөйрөсү. Алар комплекстүү мүнөздүү болуп, Улуттук мамилелердин субъектеринин экономикалык, социалдык, руханий, саясий, социалдык-психологиялык ж. б. өз ара аракеттенүүсүнүн түрлөрүн камтышат. Бирок коомдук мамилелердин анализин түрдүү негиздөөлөрүн структуралык (улуттар аралык байланыштар социалдык структуранын элементтери катары) жана мазмундук (экономикалык, саясий, нравалык ж. б. байланыштар) бөлүктөрүн аралаштыруунун зарылдыгы жок. Улуттук мамилелер - структуралык пландагы комплекстүү байланыштар. Бул болсо өзүлөрүнө коомдук мамилелердин мазмунун бардык байлыктарын камтыган Улуттук мамилелердин субъектеринин ортосундагы байланыштар. Бирок Улуттук мамилелер социалдык-этникалык биримдиктердин, улуттук, этностук топтордун өз ара аракеттеринин объектиси менен чектелген. Улуттук мамилелерге тарыхый өнүгүүсүндө эки диалектикалык өз ара байланышкан тенденциялар таандык: обочолонууга жана өз ара аракеттенүүгө: алардын өз ара байланышы социалдык-этностук өнүгүүсүнүн булагы болуп чыгат. Универсалдуу мыйзам ченемдүүлүк-түн - тарыхый процесстин биримдүүлүгүнүн - күчү менен жалпы тарыхый планда өз ара аракеттенишүү тенденциясы жетектөөчү болуп саналат. Социалдык этностук биримдиктин сапаттык жаңы абалга - улутка өтүүсүндө, улуттук көз карандысыздыкка жетишүүдө, улуттук эгемендүүлүктү калыбына келтирүүдө, тарыхый өнүгүүнүн бурулуш этаптарындагы улуттук кайра жаралууларда обочолонуу тенденциясы артыкчылык кылат. Ички жана тышкы байланыштардын диалектикасы Улуттук мамилелертин түзүүчү жана бузуучу факторлор катары потенциалдык мүмкүнчүлүгүн болжойт. Обочолонуу (ички мамиле) тенденциясы улуттук-саясий чөйрөдө улуттук өзүн-өзү ырастоо саясаты (түзүүчү) катары же улутчулдук (бузуучу) саясат катары өзүн көрсөтөт; өз ара аракеттенүү (тышкы мамиле) тенденциясы интернационалдык (түзүүчү) саясат же псевдоинтернационалисттик (бузуучу) саясат катары чыгат. Өлчөнгөн, рационалдык улуттук саясат Улуттук мамилелерди оптималдаштырууну жөнгө салат. Анда алардын татаал жана карама-каршы мүнөзү толук өлчөмдү эске алынат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Киши башына Нобель сыйлыгынын ээлери боюнча өлкөлөрдүн тизмеси
Бул макала киши башына Нобель сыйлыгынын ээлери боюнча өлкөлөрдүн тизмесин камтыйт. Башкача айтканда, өлкөлөр калкынын санына карата Нобель сыйлыгын утканы боюнча тизмектелет. Бир өлкөнүн калкынын саны Нобель сыйлыгынын ээлерине караганда кыйла жогору болгондуктан, бул көрсөткүчтөр 10 миллионго көбөйтүлгөн. Ошондуктан оң жактагы мамычадагы сан калктын ар 10 миллионуна бир Нобель сыйлык ээси бар экенин билдирет.
Көрсөткүчтөр 2016-жылдын 13-октябрына чейинки берилген бардык Нобель сыйлыктарын камтыйт.
Эскертүү: Көз каранды аймактар ​​жана чакан өлкөлөр жантайынкы тамгалар менен белгиленген.
Кайназар уулу Кыдыраалы
КАЙНАЗАР УУЛУ КЫДЫРААЛЫ (1850–1920)
Манасчы, манасчылыктын түштүк мектебин түптөөчүлөрдүн бири, төкмө ырчы Кайназар уулу Кыдыраалы 1850-жылы Ала-Бука районунда туулган. Өз заманынын белгилүү манасчысы Кыдыраалынын таланты тууралуу эл оозунда абдан көп айтылат. Ал “Манасты” 32 урпакка чейин айтчу экен дешет. Анын варианты белгилүү варианттардан кескин өзгөчөлүктөргө ээ болуу менен бирге, туруктуу, салттык окуялардан чыккан эмес. Ал эми Манас жөнүндөгү баян тогуз жүз аша жашаган, Манасты өз көзү менен көргөн Миңжашар аттуу карыянын айтуусу менен башталат. Кыдыраалынын чыгармачылыгын өз замандаштары өтө жогору баалашкан. Алсак, айтылуу Жеңижок: “Карайган тоонун талаасы, Калың журтту ээрчиткен, Алмамбет, Сыргак, Манасы. Кыдыраалы жомокчу, Кайназар мерген баласы” – десе, Ташкен тарапта жашап өткөн Үсөн ырчы: “Эмесе, туурдукту сыйрыгыла, Эссиз эле барчалап жыртылбасын. Кыдыкем “Көкөтөйдүн ашын” айтат, Уй мүйүз тартып элим кылкылдасын” – деп айтат. Ырдын мазмунуна терең үңүлсөк, Кыдыраалы “Манас” айтканда туурдук сыйрылып, эл кылкылдап, зор берилүү менен уккандыгына күбө болобуз. Демек, бардык чоң манасчылар сындуу эле, Кыдыраалынын айтуучулугун да эл абдан жогору баалап, аны бир көрүүгө өз жеринде эле эмес, атын угуп калган коңшу жерлерде да куштар болгондор көп болгон экен. Дагы бир өз заманынын белгилүү ырчысы Көркары: Жомогун угуп тыңдаган, Жанынан карыш жылбаган. Жети ай айтып “Манасты”, Жарымын ада кылбаган. Чаар атын баяндап, Чарчабай үч күн ырдаган. Алпамыш акын Кыдыкем, Айтышканын бурдаган – деп, анын жомокчулугуна таң берет. Эгер Көркары ырчы апыртып койбогон болсо, анда Кыдыраалы жети айда “Манас” эпосунун жарымына жетчү эмес экен. Ушунун өзүнөн эле анын манасчылык дараметин аныктасак болот. Ал эми: “Ар бир сөзү тапкандай, Аккелтени аткандай. Кыдыраалы манасчы, Кыргыздан чыккан ак таңдай. Торгой сайрап жаткандай, Топ акындай ак таңдай. Кыдыраалы ырчыны айт, Кыйырды билген сынчыны айт” – деп, кадимки Токтогул Сатылганов анын өнөрүн жогору баалаптыр. Кыдыраалыдан үлгү алган Сейде Дейди кызы эмнени айтса да, бул Кыдыраалыныкы деп баштачу экен дешет. Мына ушундай зор манасчынын оозунан “Манас” өз убагында жазылып калбаганы, албетте, өкүнүчтүү. Алп манасчылардын катарын толуктаган Кыдыраалы манасчы 1920-жылы дүйнөдөн кайткан.
Кулья (Кама куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Өйкөлүү
Өйкөлүү — бир нерсенин механикалык таасиринен теринин айрым бөлүктөрүнүн сезгениши.
Бут кийим
Бут кийим тар болсо согончок, бут манжалары жарылып, ал узак убакка чейин айыкпайт. Тар кийим кийгенде колтукта, моюнда, кайык айдаганда, күрөк менен иштегенде алакан өйкөлөт. Күн ысык мезгилде алакан жана таман тердеп өйкөлүүгө шарт түзүлөт. Өйкөлгөн тери алгач кызарат, шишип ооруйт, суюктук толгон ыйлаакчалар пайда болот. Ыйлаакча жарылганда ал жер сууланып, кызарат, кокус инфекция түшсө, ириңдеп, кетиши мүмкүн.
Дарылоо
Өйкөлүп, шишип, кызара баштаган жерди марганцовканын мала эритмесине салыш керек, 2%түү бор кислотасы менен жууп, упа сээп же ар кандай бет майды («атласный», балдар бет майы) сүрткөн оң. Эгерде ыйлаакча пайда болсо аны бриллиант жашылы менен жакшылап тазалап, ыйлаакчаны жарып стерилдүү даки менен таңып же бактерициддик пластырь жабыштырып койсо да болот. Көп жер өйкөлүп кабылдап кеткен учурларда токтоосуз врачка кайрылуу талап кылынат. Сүрүлүп, өйкөлүп, жооруп калууну алдын алууда бут кийимдерди туура тандап, башка кийимдерди да денени кыспагандай кенен кийген жакшы. Кийген кийим адамдын кыймыл-аракетине тоскоол болбос керек.
Кудеев (Иглин району, Башкыртстан)
Кудеев — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Кудеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 2983 киши. Почта индекси — 452420, ОКАТО коду — 80228832000.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кадимки устара
Кадимки устара (лат. Aeoliscus strigatus) – балыктардын бир түрү.
Дарваз кырка тоосу
Дарваз кырка тоосу Батыш Памирде; Обихингоу, Пянж жана Ванч д-нын аралыктарында. Узундугу 200 кмдей. Бийиктиги 6083 мге чейин (Арнавад чокусу). Негизинен гранит, метаморфизм делген сланец, конгломераттан турат. Бийик тоо рельефи басымдуу. Капталдарында талаа, бадал өсүмдүктөрү өсөт. Мөңгү (жалпы аянты 420 км2 дей) бар.
Доровица (Юга куймасы)
Доровица — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Түштүк дарыясынын оң жээгинен 390 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Питчаль-Кы дарыясы (Толька куймасы)
Питчаль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Толька дарыясынын оң жээгинен 238 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 48 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бир казан сымалдар
Бир казан сымалдар, калак буттуулар (лат. Pelеcaniformes) – сууда сүзүүчү куштар түркүмү. Бардык калак буттууларга 4 манжасын бириктирүүчү жаргакча мүнөздүү. Алкым баштыкчасы болот. Жүнү калың, нык, көп түрүнүн үйүрдүк көркү бар. Алардын 6 тукуму, 55 түрү белгилүү, КМШ өлкөлөрүндө 8 уялоочу, 3 келгин түрү кездешет. Деңиз жана көлмө жээктерине байырлоочу колониялуу куштар. Моногамдар, жумурткасын ургаачысы жана эркеги алмак-салмак басып чыгарып, балапандарын багып өстүрүшөт. Негизги азыгы балыктар жана башка суу жаныбарлары. ТКЭСтин Кызыл китебине 5 түрү жана 1 түрчөсү киргизилген.
Дарбыз
Дарбыз, бүкөн (Citrullus lanatus) — ашкабактар тукумундагы бир же көп жылдык өсүмдүк уруусу. Тамыры көп тарамдуу, жерге 1 мден ашык кирет. Сабагы узун, оролуп же төшөлүп өсөт, жалбырагы жазы, айрым жыныстуу. Дарбыз тоголок, сүйрү, жалпак, кабыгы агыш жашыл жана башка; сулпу кызыл, кызгылт, айрымдарыныкы ак, сары. Дарбыздын жапайы, аш жана тоют түрү белгилүү. КМШ өлкөлөрүндө Төмөнкү Волга бою, Түндүк Кавказ, Украина, Молдавия, Казакстан жана Орто Азия республикаларында өстүрүлөт. Аш дарбызы желет, туздалат, маринаддалат, андан цукат жасалат. Дарбызда 11% кант болот. Тоют дарбызы чоң (салм. 10–15 кг), кант туулугу 2–3%. Жаңы кезинде жана силос түрүндө бардык малга берилет. Дарбыз ысык климаттуу жерде жакшы өсөт, топурактын күрдүүлүгүн анча талап кылбайт. Дарбыз эгилүүчү жер күзүндө айдалат (25–27 см тереңдикте), эрте жазда малаланып, эки жолу культивацияланат. Кыргызстанда эгилүүчү дарбыз сорттору: Жеңүүчү, Мрамор, Мелитополь, Десерт жана башка.
Чаңырган балчы
Чаңырган балчы (лат. Philemon corniculatus) — балчы чымчыктардын, куштардын бир түрү.
Көкөтөйдүн керээзи
Көкөтөйдүн керээзи
Ч. Валиханов жазып алган бул вариантта Көкөтөйдүн баркы, даңкы бийик, батылы жогору турган кан экендиги айтылат. Ногой журттун башы болгон Көкөтөй кан ажал тооруп турганда элин чакыртып алдынан өтмөй болот. Сары ногойдун баласы Жайма көкүл Жаш Айдарды алдыртып, Мааникерге мингизип, Көкөтөй абалы жаман деп, түн түшкөн калың ногойго, Байдын уулу Баймырзага айт, мен керээзимди айтамын деп тапшырат. Бул кабарды уккан көп ногой чогулуп Көкөтөйдүн боз ордого дүңгүрөп түшүп калат. Келген элге Көкөтөй керээз сөзүн айтат:
Менин көзүм өткөндө кылыч менен кырдыргын, кымыз менен жуудургун, журтум, Чарайна менен чаптатып, булгаары менен каптатып, ак казаным жаздантып, кыбыланы баштантып жаткыргыла, журтум. Кызыл макмал бүктөтүп, кызыл нарга жүктөтүп, кара макмал бүктөтүп, кара нарга жүктөтүп, алтымыш бир ногой кырк кербен менен алып барып койгула. Кербен башы Кара сартка сексен эркеч майына кыш бышыртып, астыңкы жолдун үстүнө, үстүңкү жолдун астына айга баккан Ак сарай, Ак сарайга койгула. Бейитимдин башына тайдан, төөдөн, кунандан байге сайып, ат чаптырып, кызматыңарды кылгыла, мындан бөлөк кебим жок.
Эл-журтунун эсен-амандыгын тилеп ак батасын берет. Анан Байдын уулу Баймырзага кайрылып:
"Тели куш таптап куш салдым, тентиген жыйып эл кылдым, кулаалы таптап куш салдым, курама жыйып эл кылдым эле, менин көзүм өткөн соң курама элди таратпай жөөсүнө чобур кармап берип, чапан жаап, бир эл кылып ала көр. Таап алган жалгыз балам Бокмурунду арам сийдик жетим дедирбей үч жыл чыдап бакканда бой жетип эр болор, ошондо калы килем үстүнө салып менин ордума кан көтөрүп алгыла. Кырк ашымды берерде кытайлардын кыр мурундуу Коңурбай өзүнүн аты Үңүрбай ошого кабар берип, кырк ашымдан кутулгун. Улуу ашымды берерде, Жакыптын уулу жаш Манас, жаңы оозго алынган, кабагы бийик, өңү саз, эңгечер бойлуу эр Манаска барып акыл салып, мусулман менен каапырды чогултуп, менин бир карызымдан кутулуп кала көр."
Муну айтып Көкөтөй көзү сүзүлүп, кыямат көздөй жол тартат.
Өмүрдүн узактыгы
Кээ бир киши 110 жана андан да көп жыл жашайт. Өмүрдүн узактыгы калктын турмушунун деңгээлин белгилейт. Өмүрдүн орточо узактыгын ар кандай жашта жашаган жана өлгөндөрдүн эсебин чыгарып эсептейт. Жашагандардын эсеби калкты каттоодон билинет. Өлгөндөрдүн эсеби мурдагы статистикалык каттоодон табылат.
Глориэта (Нү-Мексико)
Глориэта (Нү-Мексико) (Glorieta) — Нү-Мексико штатынын Santa Fe округуна караган АКШ шаары.
Өмүрдүн узактыгы
Өмүрдүн орточо узактыгы — коомдун калктын ден соолугун чыңдоо, өлүмчүлүктү азайтуу боюнча аракетинин көрсөткүчү. Экономикасы өнүккөн өлкөлөрдө өмүрдүн орточо узактыгы 70 жашка жетти.
Глориэта (Нү-Мексико)
Калкы - 859 киши. Болжолдуу аянты - 32.4 км². FIPS коду — 35-29860.
Өмүрдүн узактыгы
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Өлкө боюнча Нобель сыйлыгынын ээлеринин тизмеси
Бул өлкө боюнча Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын тизмеси. Экономика тизмеси Экономика илимдери боюнча Нобелдин элесине арналган сыйлыкты билдирет. Нобель сыйлыктары жана Экономика илимдери боюнча наам 889 сыйлык ээсине 567 жолу ыйгарылган. Анын ичинен 25и (бардык Тынчтык сыйлыктары) уюмдарга берилген. Айрым сыйлык ээлери бир нече наам алгандыктан лауреаттардын жалпы саны 860 адам жана 22 уюм болуп саналат.
Бул жерде лауреаттар Нобель сыйлыгынын комитети тарабынан вебсайтында көрсөтүлгөндөй өлкө/өлкөлөрү боюнча тизмектелген. Тизме толук сыйлык алгандары жана байгени бөлүшкөндөрдүн ортосундагы айырмачылыкка токтолбойт. Айрым лауреаттар бирден көп өлкөнүн астында тизмектелген, анткени расмий вебсайт ошол лауреатка карата бир нече өлкөнү эскерет. Эгерде бир өлкө гана туулган жери катары айтылган болсо, ал жылдызча (*) менен белгиленген. Бул учурда туулган өлкөсү бул лауреаттын башка тизмелеринде жантайынкы түрдө жазылган.
Эгерде Нобель сыйлыгынын комитети бир гана өлкөгө таандык деген болсо, анда ошол уюмдар бул жерде тизмектелген.