cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Зордуктоо маданияты
Сереп
Ар бир аял зордуктоонун курмандыгы болуп калышы мүмкуң деген идея жабырлануучуну күнөөлөө (виктимблейминг) түшүнүгүнө көңүл бурууга себеп болгон. Зордуктоого ар бир киши кабылып калышы мүмкүн, эркектер менен аялдарда андан толук сактануунун бир жолу жок. Зордуктоонун айрым мифтери аялдарды зордуктоонун кандай түрү болоруна байланыштуу кеңири кабыл алынган. Кээ бир мифтер кандай аялдар зордукталышы мүмкүн деген түшүнүктүн негизинде кеңири кабыл алынган, алар жабырлануучу ар дайым "жаш, бейкапар жана сулуу" же эркектерди чагымчылдык менен "зордуктоого чакырган" "жеңил ойлуу" аялдар деген идеялар болгон". Браунмиллердин жабырлануучуну күнөөлөө жөнүндөгү идеясы зордуктоо жөнүндөгү мифтердин жалган экендигин ачыкка чыгарып, жабыркаган адамды күнөөлөөнү токтотуусу керек болсо да, зордукталган учурларда жабырлануучуну күнөөлөө дагы деле кеңири таралган практика.
Объективдештирүү
Айрымдар зордуктоо маданиятынын негизги себеби "аялдарды башкаруу жана объективдештирүү"деп эсептешет. Бирок, академиялык теория зордуктоо маданиятынын сөзсүз түрдө бир гана себеби жок деп эсептейт жана себептер маданияттын башка социалдык аспектилеринин негизинде локалдаштырылышы мүмкүн. Зордуктоо маданияты - бул ийкемдүү жана ар дайым өзгөрүп турган, социалдык жактан өндүрүлгөн жана социалдык жактан легитимдүү нерсе, ошондуктан анын аныктамалары убакыттын өтүшү менен өзгөрөт. Зордуктоо жана зордуктоо маданияты жөнүндө ой жүгүртүүгө гендердик жана гетеросексуалдык нормалар да таасир этет. Мисалы, Түштүк Африкада эркектикти жана зордук-зомбулукту баса белгилеген  “согуш маданияты” зордуктоону нормалдаштырууга алып келген. Дэвис шаарындагы Калифорния университетинин мамлекеттик документинде зордуктоонун негизги себептери аялдардын социалдык эрежелерди сактоого мажбурлоо жана гендердик ролдордун шартталышы болгон деп ырасталган. Башкалары болсо зордуктоо маданиятында аялдар эркектердин сексуалдуулугу үчүн жоопкерчиликти өзүнө алышы керек деп айтышат, ал эми гендердик ролдор социалдык жактан курулуп, аялдарга коркуу сезими аркылуу жүктөлөт.
Сексуалдаштыруу
Сексуалдаштыруу жана сексуалдык объективдештирүү - бул зордуктоо маданиятындагы тема болгон аялдардын гиперсексуалдаштырылган түшүнүктөрүн нормалдаштырууга өбөлгө түзгөн практика. Гипер-сексуалдуу же порнографиялык маалымат каражаттары көбүнчө аялдарга карата зомбулукту колдогон агрессивдүү жүрүм-турум жана мамилелер менен байланыштырылат. Ошондой эле зордук-зомбулукка байланышкан жыныстык катнаштын сүрөттөлүшү жүрүм-турумдук агрессияны күчөтөт. Сүрөттөрдү сексуалдаштыруу кээ бир учурларда аялзатына карата жек көрүүчүлүккө негизделген ишенимдерди бекемдейт. Бул медиа кино, музыка, жарнама, видео оюндар жана башкалар түрүндө болушу мүмкүн.
Феминисттер зордуктоо маданиятын порнографиянын кеңири таралышы менен байланыштырышат, бул аялдарды буюм катары көргөн маданияттын көрүнүшү катары каралат, анда аялдардын денесин товар катары гана көрүлөт. Зордуктоочулардын билдирүүлөрүндө көбүнчө бир нече порнографиялык мотивдер бириктирилет.
Вудлоун Парк (Кентукки)
Калкы - 1033 киши. Болжолдуу аянты - 0.8 км². FIPS коду — 21-84576.
Зордуктоо маданияты
Жабырлануучуну күнөөлөө
Зордуктоо маданияты слатшейминг жана виктимблейминг менен тыгыз байланышта, анда зордуктоонун курмандыктары зордуктоо үчүн күнөөлүү деп эсептелет. Окумуштуулар бул байланыш гетеронормативдүү үй-бүлөдө тукум улоо максатында эмес, аялдардын сексуалдуулугун уятка калтырган маданиятка байланыштуу деп ырасташат. Айрым жабырлануучулардын аларга ишенбөө коркунучу болгондуктан зордуктоо фактысы тууралуу полицияга билдирбегени көп учурда зордуктоо маданиятынын белгиси катары көрсөтүлөт. Зордуктоо жөнүндө билдирбеген аялдардын 6%ы полицияга аларга ишенбей коет деп корккондорун айтышкан.
Слатшейминг
Слатшейминг (slut - сойку, shaming - уяткаруу) - жабырлануучуну күнөөлөөгө окшош деп эсептесек болот, анткени, бул учурда, сексуалдык катнаш боло турган окуяларга катышкан адам айыпталат. Бул эки түшүнүктүн негизги айырмачылыгы жабырлануучуну күнөөлөгөн учурда ал ага кол салган адамды ошол кылмышка түрткөндүгү үчүн өзү күнөлүү деп айыпталат (мисалы, ашыкча ачык кийгендиги үчүн зордук менен сексуалдык катнашка кабылгандыгын үчүн өздөрүн айыпташат), ал эми слатшейминг - бул жыныстык мамилелерге өз ыктыяры менен катышкандыгы үчүн айыпталган адамга карата айтылган айыптоолор. Слатшейминг - бул адамдардын жыныстык жүрүм-туруму же каалоолору үчүн өзүн күнөөлүү же төмөн сезүүсү, мындай жүрүм-турум менен алар салттуу гендердик күтүүлөрдөн четтешет.
Лабердеги Роттенбург
Лабердеги Роттенбург (Rottenburg an der Laaber) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан Шаар. Ландсхут районуна кирет.
Калкы - 7617 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 90,15 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 2 74 176. Мэр — Альфред Хольцнер.
Шаар административдик курамы боюнча 10 шаардык районго бөлүнөт.
Отома
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — АО деңиз бассейнинин дарыяларыВоронов тумшугунан (Мезень дарыясын кошпогондо) Канин Нос тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Мезень.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Төөмоюнит
Төөмоюнит (Фергана өрөөнүндөгү Төө-Моюн кенинин атынан), тюя-мунит - ванадаттар классындагы минерал, Са [U02] \+ [V04]2-8H20. Ромб системасында кристаллданат. Өңү ачык сары, жашыл же кызгылтым. Катуулугу 2. С. салмагы 3,68. Радиоактивдүүлүгү жогору. Төөмоюниттин курамында уран бар. Экзоген кендеринин кычкылдануу зонасында башка минералдар менен бирге кезигет, ошондой эле чөкмө тоо тектердеги корнотиттер курамында бикорбанат кальций бар, суулардын тийгизген таасиринен да пайда болот.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Киязибаш (Буздяк району, Башкыртстан)
Киязибаш — Башкыртстандын Буздяк районундагы айыл, Арслан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 22 киши. Почта индекси — 452723, ОКАТО коду — 80217804007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Эдвардс (Миссисипи)
Эдвардс (Миссисипи) (Edwards) — Миссисипи штатынын Hinds округуна караган АКШ шаары.
Сибрук (Нү-Гэмпшир)
Сибрук (Нү-Гэмпшир) (Seabrook) — Нү-Гэмпшир штатынын Роккингэм округуна караган АКШ шаары.
Эдвардс (Миссисипи)
Калкы - 1347 киши. Болжолдуу аянты - 4.3 км². FIPS коду — 28-21580.
Капсвайер
Капсвайер (Kapsweyer) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Түштүк Вайнштрассе районуна кирет.
Калкы - 1021 киши(2013-ж.). . Аянты - 8,27 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 37 046. Муниципалитеттин башчысы — Херман Пауль.
Атлантик (Айова)
Атлантик (Айова) (Atlantic) — Айова штатынын Касс округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 21.2 км². FIPS коду — 19-03520.
Калкы
2010-жылы калкы 7112 киши болгон.
Талап кылынбаган үлүшпайда
Талап кылынбаган үлүшпайда – акционерлердин укугу айтылбаган үлүшпайда. Акционер, эреже катары, өзү келип кассир кыркып калуучу үлүшпайданы төлөөгө купондуу баалуу кагазды көрсөтүүсү тийиш, болбосо акционердик коомго үлүшпайданы өзүнүн эсебине которуу тууралуу ырасмий тапшыруу жөнөтүүсү керек.
Пөснек
Пөснек (Pößneck) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан Шаар. Заале-Орла районуна кирет.
Норспорт
Норспорт (Northport) — Мичиган штатынын Leelanau округуна караган АКШ шаары.
Пөснек
Калкы - 12 882 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 24,45 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 75 085. Мэр — Михель Модде.
Норспорт
Калкы - 648 киши. Болжолдуу аянты - 4.3 км². FIPS коду — 26-58740.
Пөснек
Шаар административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Сасыкбаев Казакбай
Сасыкбаев Казакбай (1921-ж. т., Акчий-Карасуу айылы) - Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген куруучусу (1971).
Колдонулган адабияттар
Токтогул району: Энциклопедия/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2005. 292 б., ил. ISBN 9967-14-030-5
Көрпө-Тоо
Көрпө-Тоо – Ички Теңир-Тоодо. Ак-Сай өрөөнүнүн түштүгүндө. Ат-Башы районунун аймагында. Какшаал тоо тизмегинин батышынан орун алып, меридиан багытында дого сымал 36 кмге созулат. Туурасы 18 км. Орточо бийиктиги 4200 м, эң бийик жери 4552 м. Тоонун суу бөлгүчү Ак-Сай өрөөнүнүн таманынан 800—1000 мге көтөрүлүп жатат. Кырында тоонун тектон. көтөрүшүнө чейинки байыркы түздүктөрдүн калдыктары сакталган. Мөңгүнүн жалпы аянты 25 км2. Батыш капталы жазыраак келип, Ак-Сай өрөөнүнө жантайып түшөт. Чыгышы кыска, Корумду өрөөнүн карай тик.
Ашуулары: Кичи (3630 м) жана Чоң (4020 м), Сары-Белес, Түз-Ашуу (3590 м) ж. б. Тоодон Ак-Сайдын оң куймалары агып түшөт. Карбон менен девондун кумдук, сланец, кремний, конгломерат, акиташ тектеринен туруп, кеңдик багытындагы тектоникалык жаракалар менен тилмеленген. 3900 м бийикке чейин субальп, альп шалбаасы, шалбаалуу талаа, субнивалдык суук чөл, андан жогору нивалдык-гляциалдык тилке ээлейт.
Хойерсхаузен
Калкы - 499 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 15,3 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 54 038. Муниципалитеттин башчысы — Урзула Зенне.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 3 шаардык районго бөлүнөт.
Сэйнт Агата (Мэн)
Сэйнт Агата (Мэн) (St. Agatha) — Мэн штатынын Аростук округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 802 киши. Болжолдуу аянты - 90.4 км². FIPS коду — 23-64780.
Сасыбаев Турар
Сасыбаев Турар (1924, Кызылөзгөрүш айылы-1989, Ошол эле жер) - согуштун жана эмгектин ветераны.
Колдонулган адабияттар
Токтогул району: Энциклопедия/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2005. 292 б., ил. ISBN 9967-14-030-5
Матрилиналдуулук
Адамзаттын алгачкы туугандык байланыштары
XIX кылымдын аягында дээрлик бардык тарыхчылар жана антропологдор Льюис Х. Моргандын “Байыркы коом” (Ancient Society) аттуу таасирдүү китебине ылайык, адамдардын алгачкы туугандыгы бардык жерде матрилиниалык болгон деп ишенишкен. Бул идея Фридрих Энгельс тарабынан «Үй-бүлөнүн, жеке менчиктин жана мамлекеттин келип чыгышы» аттуу китебинде берилген. Морган-Энгельстин тезиси боюнча, адамзаттын эң алгачкы үй-бүлөлүк мекемеси үй-бүлө эмес, матрилиниалык клан болгон, ал система көп өтпөй коммунисттик ортодокско өзгөргөн. Буга жооп катары XX кылымдагы социалдык антропологдордун көпчүлүгү матрилиниалык артыкчылык теориясын колдоого мүмкүн эмес деп эсептешкен, бирок 1970-1980-жылдарда бир катар феминист окумуштуулары аны жандандырууга аракет кылышкан. Акыркы жылдары эволюциялык биологдор, генетиктер жана палеоантропологдор бул маселелерди кайрадан карап чыгышып, көбү генетикалык жана башка далилдерге таянып, адамдардын алгачкы тууганчылык байланышы матрилиниалык болушу мүмкүн экенин айтышкан. Маанилүү кыйыр далил катары миңдеген жылдар бою Сахаранын түштүгүндөгү Африка аймагындагы аңчы-жыйноочуларынын арасындагы аялдар никеден кийин күйөөсүнүн үй-бүлөсү менен эмес, өз энеси жана башка төркүндөрү менен жашоону тандашканын көрсөткөн генетикалык маалыматтар боло алат. Дагы бир аргумент - эже-сиңдилер менен алардын энелери бири-бирине бала багууда жардам беришкендиги тек атадан эмес, энеден улангандыгын бекемдейт. Биологиялык антропологдордун айтымында, биргелешип бала багуу адамдардын чоң мээнин өрчүшүнө жана адам баласына таандык психологиянын өнүгүшүнө шарт түзгөн. Башкалары матрилокалдуулуктун же патрилокалдуулуктун универсалдуулугун жактаган окумуштуулардын ырастоолорун четке кагып, аңчы-жыйноочу коомдордун ийкемдүү филопатриясы же практикалык мультилокалдуулугу бар экендигин белгилешет. Эркектер да, аялдар да ким менен жашоону тандоого укуктуу болгондуктан, бул өз кезегинде эгалитардык тең укуктуу коомго алып келет. Айрым маалыматтарга ылайык, малчылык жана дыйканчылык менен алектенген коомдор патрилокалдуулукка катуу тартылышат, ошондуктан патрилокалдуулук пигмей эместер арасында кеңири таралган көрүнүш. Бирок кээ бир аңчы-жыйноочулардын арасында патрилокалдуулук дыйкандарга караганда сейрек кездешет. Мисалы, ака пигмейлеринин арасында, анын ичинде биака менен бензене урууларында, жаш жубайлар биринчи баласы төрөлгөндөн кийин күйөөсүнүн чатырына көчүп келет. Бирок күйөөсү кайын журтуна барып аялы менен кошо жашай да алат, ошондой эле жанына бир тууганын же эжесин алып келип алса болот. Бул келин кызмат аткарган коомдордо болушу мүмкүн, же башка коомдордо. Жогорудагы маалыматтарга ылайык, айрым окумуштуулардын айтымында аңчы-жыйноочу коомдордо туугандык мамиле жана жашоо турмушу татаал жана көп кырдуу. Мисалы, мурунку маалыматтарды кайра текшерүүдөн өткөрүп (алар өтө ишенимдүү эмес), изилдөөчүлөр топтордун 40%ы билокалдык, 22,9%ы матрилокалдык жана 25%ы патрилокалдык болгонун белгилешет. Бир катар окумуштуулар бир гана матрилокалдуулук (матрилинеалдуулук) же бир гана патрилокалдуулук (патрилинеалдуулук) түшүнүктөрүн четке кагып мультилокалдуулукту жакташат.
Балдарга кам көрүү
Адатта, эне, бардык маданияттарда өз балдарына кам көрөт, ал эми кээ бир матрилиниялдык маданияттарда эненин ордуна "тайке-атасы" жээндерине кам көрөт: башкача айтканда, социалдык аталар бул жерде таякелер. Атанын ролун аткарган менен биологиялык атасынын ролунун ортосунда сөзсүз бир байланыш жок. Мындай матрилиниялдык маданияттардын көбүндө, айрыкча, жашаган жери матрилокалдык болгон жерлерде, эркек өз балдарына эмес, "өзүнүн каны" катары эсептелген эже-карындаштарынын балдарына камкордук укугун колдонот. Бул балдардын биологиялык атасы энесинин бир тууганы жана камкорчусу болгон таякесинен айырмаланып, керек болсо мээримдүү жана эмоционалдык жактан балдарга жакын болсо дагы кандайдыр бир мааниде алар үчүн "чоочун" болуп эсептелет.
Матрилиниалык фамилия
Матрилиниялык фамилиялар – фамилия берүүдө эң кеңири таралган жолу болгон атадан балага берилген патрилиниялык фамилиялардан айырмаланып, энеден кызга берилген ысымдар. Тактык жана кыскалык үчүн, патрилиниялык фамилия жана матрилиниялык фамилия деген илимий терминдер, адатта, патроним жана матроним деп кыскартылат.
Бир фамилия
Патрилиниялык маданияттарда матронимдердин жоктугу салттуу санжыраны колдонуу менен ата тегин издөөгө караганда энеден уланган тегин издөөнү татаалдаштырат. Антсе да, патрилиниялык фамилиялар адамдардын жекелигин так аныктоо үчүн пайда болгон жана административдик себептерден улам кабыл алынган жана бул патронимдер кылымдар бою фактыларды жана документтерди издөөгө жардам берип келет. Патронимдер - бул өзгөртүлгүс адамдын өздүгүн аныктоочу фамилиялар, жеке адамды, учурда же өткөндө же келечекте аныктаган фамилиялар; ушул сыяктуу эле, матронимдер - бул аялдардын өздүгүн аныктоочу фамилиялар.
1979-жылы Аялдарга карата дискриминациянын бардык формаларын жоюу жөнүндө конвенциясында (CEDAW) БУУ өзүнүн 16-беренесинин (г) пунктунда аялдар менен эркектер, айрыкча аялы менен күйөөсү саясий нормалар сакталган коомдо "баланын фамилиясын", ошондой эле өз "кесибин" жана “ишмердүүлүктү” тандоо укугуна бирдей ээ деген көз карашта. Бул үч укук аялдардын эркектер менен бирдей мүмкүнчүлүктөргө ээ болушун камсыз кылуу максатында гендердик теңчиликке байланыштуу укуктардын узун тизмесинин кичинекей бөлүгү. Айрым маданияттарда фамилия такыр эле берилбейт. Эгер кайсы бир маданиятта мындай көрүнүш болсо, анда дискриминация болбошу үчүн, жогоруда айтылгандай, ар бир баланын туулгандыгы тууралуу күбөлүгүндө матроним да, патроним да ыйгарылат.
Эки фамилия
Айрым маданияттарда атанын да, эненин да фамилиясы колдонулат, мисалы испандыктардын ысым ыйгаруу салты, португалдыктардын ысым ыйгаруусу, жана латиноамерикалыктардын ысым ыйгаруу салттары. Бул патрилиниялык маданияттарда патрилиниялык фамилия – патроним болуп эсептелет, ал эми эне тарабынан берилген фамилия матроним катарына кирбейт. Анын ордуна, латиноамерикалыктар энесинин патронимин колдонушат.
Кыргызстанда
Кыргызстанда мыйзам боюнча балдарга атасынын же апасынын фамилиясы коюлат. Сейрек учурларда ата-эне эки фамилия коюшу мүмкүн. Отчество же атасынын аты атасынын же багып алган адамдын, өгөй атасынын же чоң ата, таятасынын атынан жазылууга тийиш.
1930-1940-жылдардан тарта пайдаланылып, азыркы күндө дагы деле колдонулуп жаткан үлгү чоң атасынын атына -ов/ев, -ова/ева мүчөлөрүн улап колдонуу. Советтик Союз убагында Союз боюнча бардык өлкөлөрдө фамилиялар орус тилдин стандартына келтирилген. Ошондой эле атасынын атына (отчество) -ович/овна, евич\евна мүчөсү уланып документтерге атасынын аты дагы жазылып келет. Расмий жолугушууларда кайрылуу учурунда аттар атасынын аты (отчество) менен кошо колдонулуп келет.
Азыркы учурда баланын фамилиясы атасынын аты боюнча эркек балдар үчүн “уулу” же “тегин”, ал эми кыз балдар үчүн “кызы” деген сөздөрдү кошуу менен, болбосо ал сөздөрдү кошпостон адегенде өз атын, андан кийин атасынын ысмын жазуу менен аныктайт. Апасынын атын фамилия же атасынын аты (отчество) катары колдонууга уруксат берилбейт. 2021-жылы Кыргызстандык жалгыз бой эне Алтын Капалова үч баласына өзүнүн фамилиясын, атасынын атынын ордуна өз атын бергени үчүн Мамлекеттик каттоо кызматы менен соттошуп келе жатат. Мамкаттоо кызматы апасынын атын (матчество) жокко чыгаруу менен катар жазуучудан мамлекеттик алымды өндүрүп алууну да талап кылган. Ведомстводон Капалова балдарынын күбөлүктөгү атасынын атынын ордуна өз атын жаздыруу менен «Жарандык абалдын актылары жөнүндөгү» мыйзамды бузду деп билдирген. Кыргызстандын мыйзамдары боюнча, атасынын аты деген графага атасынын же багып алган адамдын, өгөй атасынын же чоң ата, таятасынын аты жазылууга тийиш деп көрсөтүлгөн.
Мичурин Иван Владимирович
Мичурин Иван Владимирович (15(27). 10. 1855, азыркы РФ, Рязань областы, Пронский району, Мичуровка кыштагы – 7. 6. 1935, Мичуринск шаары) – биолог, СССРде мөмө-жемиш өсүмдүктөрүнүн илимий селекциясына негиз салуучу; СССР Илимдер академиясынын ардактуу мүчөсү (1935), ВАСХНИЛдин академиги (1935). Пронский уезддик окуу жайын бүтүргөн. Мичурин сорт аралык жана алыскы тегинен гибриддештирүү, гибридди онтогенездин закон ченемине байланыштырып багып өстүрүү ыкмалары, ментора ыкмасы, көчөттү баалоо жана тандоо, физикалык жана химиялык факторлордун жардамы менен селекция процессин тездетүү, тексиз гибриддештирүүнүн теориялык негизин иштеп чыккан. Мичурин аргындаштыруу үчүн баштапкы өсүмдүктү тандоо теориясын ачкан. СССРде көптөгөн мөмө-жемиш өсүмдүктөрүн райондоштурган. Мичурин жүзүм, кызыл өрүк, гилас ж. б. түштүктө өсүүчү өсүмдүктөрдү суук жакка (Түн. жактарга) өстүрүүгө жол ачкан. Ленин, Эмгек Кызыл Туу ордендери менен сыйланган. Өсүмдүк генетикасы жана селекциясы боюнча жетишкендиктер үчүн ыйгарылуучу И. В. Мичурин атындагы алтын медаль белгиленген. Эмгектери: Соч., 2-е изд. М., 1948. Т. 1–4. Итог шестидесятилетних работ. М., 1950.
Георге Георгиу-Деж
Георгиу-Деж Георге (8. 11. 1901, Бырлад — 19. 3. 1965, Бухарест) — Ру­мыния окумушчу кыймылынын жана саясий ишмери.
18 жашынан жумушчу кыймылына катышат. 1930- ж. Румыниянын компартиясына (РКП) өтөт. 1932- жылдан т. ж. жумушчулар профсоюзунун Бүткүл румыниялык БКнын секретары Темир жолчулардын жанa нефтичилердин иш таштоосун (1933) уюштурууга катышканы учүн 1933-ж. 12 жыл каторгага айдалат.
1935-ж. РКП БКнын мүчөлүгүнө сырттан шайланат. Фаш. диктатурага карты куралдуу көтөрүлүштүн даярдалышына байланыштуу 1944- ж. РКПнин жардамы мене Георгиу-Деж Георге түрмөдөн качып чыгат. Румыния фаш. режимден бошонгондо (1944-ж. авг.)Георгиу-Деж Румыниядагы социалдык-экономикалык кайра түзүүлөрдү ишке ашыруу күрөшүнө жетекчилик кылат.
1945-жылдын октябрынан РКП БКнын Ген. секретары (1955—65-ж. биринчи сек­ретарь). 1944—48-ж. бир катар министерстволорду башкарат. 1948—52-ж. Румы­ния Мин. Советинин пред-лине бирин­чи орун басар, 1952—55-ж. Мин. Сове­тинин председатели. 1961-жылдын мартынан РСРдин Мамл. советинин председатели.
Георгиу-Деж Румын Соц. Республикасынын эки жолку Социалисттик Эмгектин Баатыры (1951, 1961).
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Көрсөткүчтүү теңдеме
Көрсөткүчтүү теңдеме – белгисизи даража көрсөткүчүндө камтылган теңдеме. Көрсөткүчтүү теңдеменин жалпы чыгарылыш эрежеси жок. Ошондой болсо да элементардык математикада Көрсөткүчтүү теңдеме берилген түрүнө жараша чыгарылат. Түрдүү (теңдеменин эки жагын тең логарифмалоо, өзгөрүлмөсүн алмаштыруу, бирдей негизге алып келүү, графиктик ж. б.) жолдор менен Көрсөткүчтүү теңдемени чыгаргандан кийин белгисиздин табылган маанилерин, шарты боюнча кайрадан текшерип чыгуу зарыл болуп эсептелген теңдеме. Көрсөткүчтүү теңдеменин эң жөнөкөй түрү – ах=Ь, мында x – белгисиз чоңдук, a – бирге барабар эмес берилген оң сан (a≠1). Эгер болсо, анда бул теңдеме чыгарылышка ээ болбойт. Эгер Ь>0 болсо, анда х тин бул теңдемени канааттандыруучу бир гана мааниси болот. Эгер b саны ac түрүнө келтирилсе, көп учурда Көрсөткүчтүү теңдемени чыгаруу ax=ac түрүндөгү теңдемени чыгарууга алып келет. Демек, x=c бул теңдеменин жалгыз чыгарылышы болот. Жалпылап алганда, эгер a>0 жана a≠1 болсо, анда af(x) = ag(x) теңдемеси менен алмаштырууга болот. Чынында эле көрсөткүчтүү функция монотондуу болгондуктан, алардын негиздеринин барабардыгынан көрсөткүчтөрүнүн барабардыгы келип чыгат. Тескерисинче, эгер f(x)=g(x) болсо, анда af(x)=ag(x) аткарылат.
Спрингфилд (Нү-Гэмпшир)
Спрингфилд (Нү-Гэмпшир) (Springfield) — Нү-Гэмпшир штатынын Салливан округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1311 киши. Болжолдуу аянты - 114.3 км². FIPS коду — 33-72740.
Талапкер
Талапкер – мамлекеттик бийлик органдарындагы же жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарындагы шайлануучу кызмат орундарына КР шайлоо мыйзамдарында белгиленген тартипте талапкер катары көрсөтүлгөн (анын ичинде өз талапкерлигин өзү көрсөткөн) адам.
Мишкольц
Мишкольц – Венгриядагы Будапешттен кийинки өнөр жай өнүккөн 2-шаар. Өлкөнүн түндүк-чыгышында жайгашкан. Боршод-Абауй-Земплен медьесинин (административдик-аймактык бирдик) административдик борбору. Калкы 173,6 миң (2010). Оор машина куруу, металл иштетүү, тамак-аш, кийим тигүү, текстиль өнөр жай ишканалары иштейт. Институт, музей, китепкана, театр, илим-изилдөө борборлору бар. 13–16-кылымдардагы архитектуралык эстеликтер сакталган. Шаардын аймагынан көмүр казылып алынат. Бальнеол. курорт иштейт.
Кызыл-Елга (Буздяк району, Башкыртстан)
кызыл-Елга — Башкыртстандын Буздяк районундагы айыл, Арслан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 30 киши. Почта индекси — 452723, ОКАТО коду — 80217804008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Штаккелиц
Штаккелиц (Stackelitz) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Анхальт-Цербст районуна кирет.
Калкы - 203 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 17,58 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 91 335. Муниципалитеттин башчысы — Хайке Брак.
Эмгек акыда гендердик ажырым
Эмгек акыда гендердик ажырым - бул иштеген эркектер менен аялдардын эмгек акысынын ортосундагы орточо айырма. Дүйнө боюнча аялдар эркектерге караганда аз айлык алышат. Эмгек акы ажырымына байланыштуу эки башка көрсөткүч бар: жөндөлбөгөн жана жөндөлгөн эмгек акы ажырымы. Экинчи көрсөткүч, иштеген сааттардагы айырмачылыктарды, тандалган кесиптерди, билимди жана иш тажрыйбасын эске алат. Америка Кошмо Штаттарында, мисалы, жөнгө салынбаган орточо аялдын жылдык эмгек акысы эркектердин орточо эмгек акысынын 79% түзөт, ал эми жөнгө салынган орточо эмгек акы үчүн 95% түзөт.
Себептери
Эмгек акыдагы айырмачылыктар кесиптик сегрегациядан (жогору эмгек акы төлөнүүчү тармактарда эркектер көбүрөөк жана азыраак эмгекакы төлөнүүчү тармактарда аялдар көбүрөөк иштейт), вертикалдык сегрегациядан (жогорку кызматтарда аялдар аз), эффективдүү эмес мыйзамдар же алардын жоктугу, жалпысынан аялдардын акы төлөнүүчү жумуш убактысы, жана эмгек рыногуна кирүүдөгү тоскоолдуктар (мисалы, билим деңгээли жана энелик деңгээли).
Эмгек акыда жөндөлбөгөн гендердик ажырымын түшүндүрүүгө жардам берген айрым өзгөрмөлөргө экономикалык активдүүлүк, жумуш убактысы жана иш стажы кирет. Гендердик факторлор, анын ичинде квалификациядагы жана дискриминациядагы гендердик айырмачылыктар, эмгек акынын жалпы структурасы жана өнөр жай секторлору боюнча эмгек акыдагы айырмачылыктар гендердик эмгек акыдагы ажырымга таасир этет.
Өнөр жай сектору
Жогорку технологиялар каржылык жактан көбүрөөк пайда алып келет, "high-tech" же жогору технологиялык кесиптерде болсо негизинен эркектер иштейт, демек эркектердин орточо маянасы жогору болот. Эркектердин, мисалы, тоо-кен казуу, курулуш, же өндүрүш сыяктуу салыштырмалуу жогорку эмгек акы төлөнүүчү тармактарда иштөө ыктымалдыгы аялдарга караганда жогору. Аялдар, тескерисинче, "high-touch" же кызмат көрсөтүү, тейлөө тармагында жана канцелярияда иштешет.
2017-жылы АКШнын Улуттук Илим Фондунун жылдык каттоосу жүргүзгөн изилдөө илимдин ар кандай чөйрөлөрүндө эмгек акыдагы ажырымдарды көрсөттү: математика жана информатика сыяктуу эң көп айлык акы төлөнүүчү эки илимий тармакта эркектердин үлүшү көбүрөөк чыкты. Эркектер бул тармактардагы докторлук даражалардын болжол менен 75% түзгөн жана аялдар 99,000 доллар тапса, эркектер 113,000 доллар табат деп күтүлгөн. Коомдук илимдерде докторлук даражасы бар эркектер менен аялдардын ортосундагы айырма кыйла азыраак болгон, эркектердики ~66,000 доллар, аялдардыкы 62,000 доллар. Кээ бир тармактарда аялдар көбүрөөк тапкан: химия тармагындагы аялдар эркек кесиптештерине караганда болжол менен 5,000 долларга көп табышкан, жылына 85,000 доллар.
Morningstar компаниясынын улук жетекчилердин эмгек акысын талдоосу көрсөткөндөй, 2019-жылы жогорку кызматтагы аялдар эркек кесиптештеринин тапкан ар бир доллары үчүн 84,6 цент киреше алышкан.
Энелик жаза
Изилдөөлөр көрсөткөндөй, эмгек акыдагы гендердик ажырымдын өсүшү балдарга байланыштуу. Төрөттөн улам айлык акынын төмөндөшү энелик жаза деп аталат. Кыскача айтканда, энелеик жаза энелердин баласыз аялдарга караганда аз киреше алып, зыянга учураганын көрсөтөт. 2014-жылы энелер баласыз аялдарга караганда 3% жана баласыз эркектерге караганда 15% аз айлык алышкан. Андан тышкары, гендердик төлөмдөгү ажырым убакыт өткөн сайын төмөндөгөнүнө карабастан, энелик жаза туруктуу бойдон калууда. Салттуу түрдө, балдарга кам көрүү үчүн жумуштан энелер кетишет. Энелердин ата-энелик өргүүсүнүн узактыгы эмгек акыда гендердик ажырымга таасирин тийгизет, ата-энелик өргүүнүн кыскарышы аялдардын жумуш ордун таштап кетишине алып келиши мүмкүн, ата-энелик өргүүлөрдүн узактыгы энелердин эмгек акысынын төмөндөшүнө алып келиши мүмкүн, орточо өргүү энелерге карьера менен энеликти тең салмактоого мүмкүндүк берет. Балдарга кам көрүү тармагынын өнүгүүсү (бала-бакча ж.б.) энелик жазаны азайтат, энелердин жумушка катышуусун жогорулатат.
Гендердик айлык акылардын мындай ажырымынын дагы бир түшүндүрмөсү - үй жумуштарын бөлүштүрүү. Баланы багып жаткан жубайлар үй жумуштарынын чоң бөлүгүн, бала багуу боюнча негизги жоопкерчиликти эненин мойнуна жүктөшөт, натыйжада аялдардын эмгек акы табууга убактысы азыраак болот. Бул эмгек рыногунда эркектер менен аялдардын ортосундагы маянанын айырмасын күчөтөт
Аял канчалык жаш болсо, ал иштебей калышы мүмкүн. Жумуш деңгээлиндеги эң чоң гендердик ажырым 25-34 жаштагы эркектер менен аялдар үчүн катталат. Ошол эле учурда, 25-29 жаш курагында Эркектердин иш менен камсыз болуу деңгээли 84%, ал эми аялдар 44%, ал эми 30-34 жаш курагында 90% жана 49% түзөт. Бул куракта аялдар көбүнчө баланын төрөлүшүнө байланыштуу жумуштан кетишет (никеге туруунун жана Тун баланын төрөлүшүнүн орточо курагы 23-24 жаш). Эркектер менен аялдардын ортосундагы айырмачылык 50 жашка чейин, балдар чоңоюп, аялдар жумушка кайтып келе баштаганда кыскарат.
Төөлөс көлү
Төөлөс көлү, Телец, Алтын-Көл РФтин Алтай крайында, Батыш Сибирдин түштүгүндө. Алтай жана Батыш Саян кырка тоолору кептешкен жерде, деңиз деңг. 436 м бийиктикте жайгашкан. Аянты 223 км2. Уз. “77,7 км, орточо жазылыгы 2-3 км. Орточо тереңдиги 174 м, эң терең жери 325 м. Көл жаткан чуңкурдук тектон. кыймылдан пайда болуп, суу астындагы кырка тоо менен экиге бөлүнгөн; түштүгү меридиан, түндүгү кеңдик багытында жатат. Жээги тик, аскалуу. Таманы тегизилдөө Көлгө 70тен ашык суу (ириси - Чулышман) куюп, Бия д. агып чыгат. Суусу тузсуз, өтө тунук (14 м тереңдикке чейин). Жайында суунун үстүнкү бетинин температурасы 17-18°С, кышында 2,3°С. Ноябрь январда түндүгү, кээ бир жылдары түштүгү тоңот. Суусунда балыктын 14 түрү байырлайт.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Дамм (Росток)
Дамм (Росток) (Damm (bei Rostock)) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Бад-Доберан районуна кирет.
Калкы - 672 киши(31 бирдин айы 2006 жыл). Аянты - 16,52 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 51 017. Муниципалитеттин башчысы — Мартин Яис.
Сарыкамыш Айыл Өкмөтү
Сарыкамыш Айыл Өкмөтү - Токтогул районундагы администрациялык-аймактык бирдик. Райондун борбору Токтогул шаарчасынын 170 км чыгыш тарапта жайгашкан. Бирлик, Көтөрмө, Упаталкан, Сарыбулак, Кожосойду айылдары карайт.
Колдонулган адабияттар
Токтогул району: Энциклопедия/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2005. 292 б., ил. ISBN 9967-14-030-5
Шамал алып кеткендер
"Шамал менен учкан сезимдер" (Gone with the Wind) — америкалык жазуучу Маргарет Митчеллдин романы, алгачкы жолу 1936-жылы басмаканадан чыккан. Америкадагы жарандык согуш жана Калыпка келтирүү доорундагы Жоржия штатынын Клейтон жана Атланта жергелериндеги окуяларды чагылдырат. Колунда бар плантациянын кожоюнунун жаш эрке кызы Скарлетт О'Харанын башынан өткөргөн оор окуясын баяндайт. Ал колунда болгон каражаттын баарын Шермандын кыйратуучу "Деңизге жүрүшүнөн" кийинки жокчулуктан чыгыш үчүн сарптайт. Бул тарыхый роман өсүп жетилүү окуяларын камтып, өз аталышын Эрнест Доусондун поэмасынан алган.
"Шамал менен учкан сезимдер" башынан бери эле америкалык окурмандардын арасында популярдуу болуп, жарык көргөндө эле 1937-жылы америкалык көркөм бестселлер тизмесинде башкы саптан орун алган. 2014-жылга карата Harris компаниясынын сурамжылоосуна ылайык, бул чыгарма Библиядан кийинки эле америкалык окурмандардын эң сүйүктүү китеби болгон. Дүйнө жүзү боюнча 30 миллиондон ашык нускасы басылган.
Кул иштеткен кишинин көз карашы менен жазылган "Шамал менен учкан сезимдер" Американын түштүгүндөгү плантациялар тууралуу ойдон чыгарылган окуя. Кулчулуктун сүрөттөлүшү, африка тектүү америкалыктар, расалык эпитеттердин колдонулушу жана ошондой эле ошол доорго таандык болгон этникалык айыптоолор өзгөчө кийинки муун тарабынан карама-каршы кабыл алынган. Бирок роман кийинки жазуучулар үчүн түштүктөгү кара терилүү жана ак терилүү адамдар тууралуу жазуу боюнча негизги булак болуп калган. Американын жогорку окуу жайларындагы окумуштуулар өз эмгектеринде китепке шилтеме жасап, аны чечмелеп, ал тууралуу изилдөө иштерин жүргүзүшөт. Роман Американын элдик маданиятына сиңип кеткен.
Митчелл 1937-жылы көркөм чыгармасы үчүн "Пулитцер" сыйлыгына татыган. Китеп 1939-жылы жарык көргөн америка тасмасына ылайыкташтырылган. "Шамал менен учкан сезимдер" Митчеллдин көзү тирүү кезинде басылган жападан жалгыз роман.
Митчелл түс символикаларын, өзгөчө кызыл жана жашыл түстөрүн колдонуп, алар көбүнчөсү Скарлетт О'Хара менен байланыштуу болгон. Митчелл китептин негизги темасын тириликте калуу деп атаган. Бирок ал чыгарманын аягын окурмандын божомолуна калтырган. Сүйүшкөндөр Ретт менен Скарлетке эмне болду деп андан көп сурашкан. Ал: "Менин билишимче, Ретт кыйынчылыгы азыраак болгон башканы таап алса керек" деп жооп берген. Митчеллдин ыйгарым укугу менен дагы эки уландысы жарым кылымдан ашык убакыттан кийин басылып чыгарылган. Китептин пародиясы да өндүрүлгөн.
Вэйланд (Кентукки)
Калкы - 298 киши. Болжолдуу аянты - 1.8 км². FIPS коду — 21-81012.
Геотермика
Геотермика, геотермия (гео...жана гр. therme — жылуулук) — Жер физикасы илиминин бөлүгү; жердин ички жылуулук абалын жанa жылуу­лук тарыхын изилдейт.
Күн нурунун жылуулугу жер кыртышынын үстүнкү катмарына гана өтөт. Бирок улам тереңдеген сайын температуpa закон ченемдүү көбөйөт (ар бир 100 м ге температура +3° ка чоңоёт). Бул Жер ичинде жылуулук булагы бар экенин айгинелейт.
Түрдүү байкоолор боюнча Жердин борборунун темп-расы 2000— 5000°Сден ашпайт. Улам ылдыйлаган сайын температуpa көтөрүлүп, ошол себептүү Жердин терең катмарларынан өйдө багытталган жылуулук агымы пайда болот. Ал агымдын көлөмү температуpaнын градиенти менен тоо тектеринин жылуулук өткөргүчтүгүнө түз пропорциялаш болуп, жылына жер бетинин ар бир см2 де 30—60 кал жы­луулук топтолот.
Бул Жердин Күндөн алган жылуулугунан 4 миң эсе аз. Ошондуктан Жер ичинен келген жылуулук климатка таасир этпейт. Жердин жылуулугун ченөө үчүн сымап жана электр термометрлери колдонулуп, алар скважинанын ичине коюлат. Too тектеринин жылуулук өгкөргүчтүгү өтө эле аз, ошон үчүн Жер ичиндеги жылуулукту энергия булагы кылып пайдалануу кыйынга турат.
Геотермикалык изилдөөлөрдүн Жер илимдеринин теориялык маселелерин чечүүдө чоң мааниси бар (мис., тектоникалык гипотезаларды түзүүдө жана баамдоодо).
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Карбах (Хунсрүк)
Карбах (Хунсрүк) (Karbach) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Рейн-Хунсрүк районуна кирет.
Калкы - 563 киши(2013-ж.). . Аянты - 4,98 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 40 063. Муниципалитеттин башчысы — Курт Клеман.
Доссенхайм
Калкы - 12 507 киши(2013-ж.). . Аянты - 14,14 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 2 26 012. Мэр — Ханс Лоренц.
«Көр уулу»
«Көр уулу» – Орто Азия, Кавказ жана Жакынкы Чыгышка таралган фольклордук чыгарма. 16-кылымдын 2-жарымында пайда болгон. Анын эки версиясы бар. Бири Батышка (армян, түрк, азербайжан, грузин версиясы), экинчиси Чыгышка (түркмөн, өзбек, казак, тажик версиясы) таралган. Батыш версиясы боюнча каарман – атасын сокур кылган зулумдан өч алуучу (Көр уулу деген ушундан калган) элдик баатыр жана төкмө ырчы. Мында окуя өзүнчө аңгеме түрүндө баяндалат. Аңгемелер лирикалык жана эпикалык ырлардан куралган кыстырмалар менен айкалышта берилет. «Көр уулу» жарым-жартылай тарыхый, жарым-жартылай уламыш мүнөзүнө ээ. Тарыхыйлыгына 16–17-кылымдардагы документтер күбө (мисалы, армян тарыхчысы Аракел Тавризскийдин Стамбул китепканасындагы архив материалы). Түрк версиясы боюнча (Жакынкы Чыгышта) «Көр уулу» чакан повесть түрүндө калыптанган. Анын каарманы – жергиликтүү феодал Болубийге каршы күрөшкөн качкын. Орто Азия версияларынын Батыштыкынан айырмаланган белгилери баш каарман энесинен көрүстөндө туулган үчүн Көр уулу аталган, тектүү жерден чыккан адилет башчы болот; кырк чоросу менен мекенин коргоп, коңшу феодалдарга каршы согушат. «Көр уулунун» бардык версияларында каарман теңдик менен бир туугандык өкүм сүргөн Шамлыбел деген ажайып өлкөдө жашаганы айтылат. Орто Азия версиялары жомоктук, фантастикалык көрүнүштөргө бай. «Көр уулунун» образы аркылуу элдин баатыр, калыс жана чынчыл падыша жөнүндөгү идеалы берилген.
Роттенбух
Роттенбух (Rottenbuch) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Вайльхайм-Шонгау районуна кирет.
Калкы - 1794 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 31,45 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 90 145. Муниципалитеттин башчысы — Андреас Келлер.
Экру (Миссисипи)
Экру (Миссисипи) (Ecru) — Миссисипи штатынын Pontotoc округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 947 киши. Болжолдуу аянты - 10.6 км². FIPS коду — 28-21340.
Сартов Шекербек
Сартов Шекербек (1949-ж. т., Кызылтуу айылы) - Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер (1999).
Колдонулган адабияттар
Токтогул району: Энциклопедия/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2005. 292 б., ил. ISBN 9967-14-030-5
Көрүндүк
Көрүндүк – жаңы төрөлгөн баланы, жаңы келген келинди, кайындап барган жаңы күйөөнү, ошондой эле жакшы буюм, алгыр куш, кыраан тайган, чыгаан күлүк сыяктууларды адеп көрүү үчүн алардын ээсинин кубанычын тең бөлүшүү, аны кубаттоо иретинде чын көңүлүнөн берилүүчү ырым; акча, буюм.
Талапкердин өкүлү
Талапкердин өкүлү – КР шайлоолор жөнүндө мыйзамы боюнча каттоодон өткөн депутаттыкка талапкердин кызыкчылыгын жактоочу ыйгарым укуктуу өкүлү, ишенимдүү адамы, байкоочу.
Жаңыл Түмөнбаева
Жаңыл Түмөнбаева (1945) - советтик жана кыргыз мамлекеттик ишмер, Кыргыз ССР Жогорку Советинин IX-XI чакырылыштагы депутаты (1975-1989), Кыргыз ССРинин тышкы иштер министри (1989-1991). I класстагы Атайын жана Ыйгарым укуктуу Элчи (1990).
Отуга
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — АО деңиз бассейнинин дарыяларыВоронов тумшугунан (Мезень дарыясын кошпогондо) Канин Нос тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Мезень.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жаңыл Түмөнбаева
Эмгек жана партия жолу
Жаңыл Түмөнбаева 1969-жылы Москвадагы текстиль институтун бүтүргөн. 1983-жылы КПСС БКнын алдындагы Коомдук илимдер академиясын бүтүргөн. 1969-1971-жылдары Фрунзедеги камволдук-кездеме комбинатында инженер-технолог, технология бөлүмүнүн инженери, комсомол комитетинин катчысы болуп иштеген. 1972-жылы КПССтин мүчөсү болгон. 1971-1975-жылдары Фрунзе шаардык комитетинин катчысы, Кыргыз ССР комсомолунун Борбордук Комитетинин катчысы болгон. 1975-жылдан 1981-жылга чейин Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун катчысы болгон. Ошондой эле Кыргызстан Компартиясынын текшерүү комиссиясынын төрайымы да болуп иштеген, 1981-1989-жылдары биринчи катчы болгон. 1989-жылы Кыргыз ССРинин тышкы иштер министри болуп дайындалып, Министрлер Советинин төрагасынын орун басары болуп иштеп, бул кызматта 1991-жылга чейин турган.1991-1992-жылдары Чүй облустук аткаруу комитетинин төрагасынын орун басары, ал эми 1992-жылы Чүй облустук кеңешинин төрайымы болгон. 1996-1999-жылдары Чүй-Токмок мамлекеттик администрациясынын жана Токмок шаардык администрациясынын башчысы болгон. 2000-жылы Жалал-Абад облусунун башчысынын орун басары болуп дайындалган. 2001-2002-жылдары – Жалал-Абад облусунун мамлекеттик администрация башчысынын биринчи орун басары болгон. 2002-жылдын 27-августунда кызматтан кеткен. 2002-жылдын 4-сентябрында Кыргызстандын тышкы соода жана өнөр жай министринин орун басары болуп дайындалган.
Сэйнт Франсис (Мэн)
Сэйнт Франсис (Мэн) (St. Francis) — Мэн штатынын Аростук округуна караган АКШ шаары.
Жаңыл Түмөнбаева
Коомдук ишмердиги
1993-жылы “Элдик каада-салттарды, үрп-адаттарды жана маданияттарды өнүктүрүү боюнча аялдар лигасы” өкмөттүк эмес уюмун уюштуруп, аны жетектеп, коомдук башталышта президенти болгон. Анын жетекчилиги астында 1996-жылы долбоор иштелип чыгып, эл аралык ХИВОС уюмунун колдоосу менен Борбор Азияда биринчи жолу “Үмүт” кризистик-психологиялык борбору түзүлгөн. Үй-бүлөлүк жана башка зордук-зомбулуктан жапа чеккен аялдар үчүн ачылган бул башпаанек үмүтүн үзүп, жашоодо ордун жоготкон ондогон аялдын өмүрүн сактап калган. Бул борбордо 1900дөн ашуун аял убактылуу баш калкалоочу жай тапкан. Алай менен Түптөн, Таластан жана Ак-Талаадан, Ноокенден жана Баткенден, Ош менен Жалал-Абаддан, Нарындан жана Бишкектен келген аялдар бул жерден баш паанек жана колдоо таап, жатакана, тамак-аш менен камсыздалып, юристтердин жана психологдордун, гинекологдордун жана башка адистердин консультацияларын алып турушкан. Кийинчерээк бул демилге жайылтылып, бардык облустарда аялдар үчүн кризистик борборлор ачылган. Жаңыл Түмөнбаева жарандык коомду түзүү өнүккөн мамлекеттин компоненттеринин бири деп эсептеп, көптөгөн бейөкмөт уюмдарды ачууга жана өнүктүрүүгө салым кошкон.
Сэйнт Франсис (Мэн)
Калкы - 577 киши. Болжолдуу аянты - 78.8 км². FIPS коду — 23-65025.
Жаңыл Түмөнбаева
Коомдук ишмердиги
Көптөгөн бейөкмөт уюмдарга Сорос, Интербилим, Финка, ЮСАИД өңдүү эл аралык уюмдар жана фонддор жардам беришкен[1].
“Ишкердикке жана соодага техникалык тоскоолдуктарды азайтуу” долбоорун ишке ашыруу боюнча бөлүмдүн директору болуп иштейт.
Үй-бүлөсү
Үй-бүлөлүү. Жолдошу Жантай Орозбаев инженер-автомеханик болчу, ал жаш кезинде дүйнө салган. Жаңыл Түмөнбаева үч кыздын энеси. Үчөө тең чет өлкөдө билим алганы менен, Кыргызстанга кайтып келишкен[2].
Пайцдорф
Пайцдорф (Paitzdorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Грайц районуна кирет.
Калкы - 392 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 8,68 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 76 055. Муниципалитеттин башчысы — Йөрг Триллицш.
Жаңыл Түмөнбаева
Колдонулган адабияттар
Бектурганова Кульбюбю Арыковна. Дочери земли кыргызской, Б.: «Бийиктик», 2007. — С. 122-134 ISBN 978 — 9967 — 13 — 319 — 8
Пайцдорф
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Жаңыл Түмөнбаева
Шилтемелер
[https://sputnik.kg/20211021/zhanyl-tumonbaeva-menen-maek-1054300586.html Алмаз Батилов. Жаңыл Түмөнбаева: кыргыз кереметин Казы Дикамбаев менен Сакин Бегматова түптөгөн]
Аубурн (Айова)
Аубурн (Айова) (Auburn) — Айова штатынын Сок округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 1.3 км². FIPS коду — 19-03610.
Старк (Нү-Гэмпшир)
Старк (Нү-Гэмпшир) (Stark) — Нү-Гэмпшир штатынын Кус округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 556 киши. Болжолдуу аянты - 154.3 км². FIPS коду — 33-73060.
Автостоп менен галактикага кантип барыш керек?
"Автостоп менен галактикага кантип барыш керек?" (The Hitchhiker's Guide to the Galaxy) (англисче кээде HG2G, HHGTTG же H2G2 деп аталат) — Дуглас Адамстын илимий фантастикалык комедия сериясы. Башында BBC Radio 4тө үналгы комедиялык берүүсү катары чыгып, кийинчерээк сахна көрсөтүүсүнө, романдарга, комикс китептерге, 1981-жылы телесериалдарга, 1984-жылы компьютердик оюнга жана 2005-жылы кинотасмага ылайыкташтырылган. Британ элдик маданиятындагы белгилүү болгон "Автостоп менен галактикага кантип барыш керек?" эл аралык мультимедиа кубулушуна айланган; романдар кеңири тарап, 2005-жылга карата 30дан ашуун тилге которулган.
Байериш-Гмайн
Байериш-Гмайн (Bayerisch Gmain) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Берхтесгаден районуна кирет.
Автостоп менен галактикага кантип барыш керек?
Кенен баяндама Вогон курулуш флоту гипермейкиндик өтмөгүн жасайын дегенде Жер планетасы кыйрап калып, андан соң акыркы тирүү адам Артур Денттин башынан өткөргөн кырсыктарына жетелейт. Жердин кыйрашынан Дентти Форд Префект куткарып калат. Префект адам сымал башка планеталык болот. Ал өтүп бараткан Вогон космостук кемесине автостоп менен чыгып, галактикага чыгуу боюнча "Автостоп менен галактикага кантип барыш керек?" деген таң калаарлык электроникалык саякат нускамасынын жазуучусу болуп иштейт. Дент куткарылгандан кийин Префект менен галактиканы изилдеп жүрүп, Жерден алынып кеткен адам Триллиан менен кайгыга баткан параноид андроид Марвинге жолугуп калат. Триллиан галактиканын президенти Зафод Библброкс жерди кыйратканга чейин алынып кеткен болот. Белгилүү бир сүрөттөлүштөр ар кандай ылайыкташтырууларда өзгөртүлүп кеткен.
Байериш-Гмайн
Калкы - 3037 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 11,40 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 72 115. Муниципалитеттин башчысы — Ханс Хавличек.
Төө куштар
Төө куштар (лат. Struthioniformes) - жалпак төштүү куштар түркүмү. Миоцен доорунан белгилүү. Алардын алдыңкы манжалары начар өөрчүгөн, башы, мойну жыланач, куйрук май бези жок. Сөөк көңдөйлөрү аз. Төө куштар азыркы куштардын эн ириси. Салм. 136 кгта, бийиктиги 2,44 мге жетет. Уча алышпайт, тез (50 км/с) жүгүрөт. Эркектери кара, ургаачылары көгуш боз. Түркүмдүн бир гана түрү белгилүү. Төө куштар Түндүк Африкада, Түштүк Европада, Кичи жана Түш-Чыгыш Азияда, Арабия жана Сириянын чөлдөрүндө, ачык талааларда жашап, ар кандай өсүмдүктөрдү, кээде майда жандыктарды жейт. Өлчөмү 12-15 см болгон 6-8 жумуртка тууп, эркек - ургаачысы кезектешип басып чыгарат. Төө куштар колго тез, жакшы көнөт, атайын фермаларда, КМШ өлкөлөрүнүн Аскания-Нова коругунда багылат. Кыргызстанда да багыла баштады.
Нортон Шорэс
Нортон Шорэс (Norton Shores) — Мичиган штатынын Muskegon округуна караган АКШ шаары.
Хойерхаген
Хойерхаген (Hoyerhagen) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Везердеги Ниэнбург районуна кирет.
Нортон Шорэс
Калкы - 22527 киши. Болжолдуу аянты - 63.4 км². FIPS коду — 26-59140.
Буздяк (Буздяк району, Башкыртстан)
Буздяк — Башкыртстандын Буздяк районундагы айыл, Буздяк айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 10450 киши. Почта индекси — 452710, ОКАТО коду — 80217807001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Фрунзик Мкртчян
Мкртчян Мгер (Фрунзе) Мушегович (4. 7. 1930,Армения, Ленинакан шаары – 29. 12. 1993, Ереван) – актёр, СССР эл артисти (1984). Ереван театр институтунда окуган. 1956-жылдан Сундукян атындагы театрда иштеген. Кинодо алгач комедиялык ролдордо тартыла баштаган («Даректи издөө», 1955; «Дарыя эмне деп күүлдөйт» жана «01–99», 1959). «Отуз үч» (1966), «Айболит66» жана «Кавказ туткуну» (1967) фильмдеринде өзгөчө кебете-кешпири башкы каармандардын образдарында колдонулган, ал эми «Үч бурчтук» фильминде Мкртчяндын лирикалык жана драмалык чеберчилиги ачылган (Армян ССРинин мамлекеттик сыйл., 1975). Мкртчяндын комедиялык жана драмалык жөндөмдүүлүгү Апронун («Наапет», 1977), Рубендин («Мимино», СССР мамлекеттик сыйлыгы) жана Арменактын («Жоокер жана пил», Бүткүл союздук кинофестивалдын сыйлыгы) – экөө тең 1978, Григори-агинин («Кордоо», 1980) ролдорунан көрүнөт. «Өткөн күндүн ырлары” (1982); “Бойдокторго жатакана берилет” (1984) ж. б. фильмдерге тартылган.
Сарпеков Барпы
Сарпеков Барпы (1898, Устасай айылы-1977, «Токтогул» совхозу) - комузчу-аткаруучу, уста.
Ал Токтогулдан, Ныязалыдан таалим алган. Токтогулдун «Чоң кербез», «Аламан кербез», «Ак куу», «Ырчы күү», «Миң кыял», Ныязалынын «Чүйдүн Сары барпысы», «Орто-Токойдун Сары барпысы », «Эки сагынгандын учурашканы», «Гүлгаакы», «Сары барпы», «Такыл эт» аттуу ж. б. күүлөрдү табына чыгара черткен. Анын аткаруусундагы Токтогулдун, Ныязалынын, Майлыбайдын ж. б. залкар шайырлардын З0дан ашык күүлөрү Кыргыз мамлекеттик телерадио корпорадиясынын музыкалык алтын казнасына жазылган.
Колдонулган адабияттар
Токтогул району: Энциклопедия/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2005. 292 б., ил. ISBN 9967-14-030-5
Талапкерлерди көрсөтүү
Талапкерлерди көрсөтүү – КР шайлоо мыйзамдарына ылайык шайлоо жүрүмүнүн негизги баскычтарынын бири. Т. к. укугу саясий партияларга, шайлоо жааттарына жана тийешелүү шайлоо округунда иштеген, окуган, жашаган шайлоочуларга, ошондой эле өзүн-өзү көрсөткөн жарандарга таандык.
Сарпашова Мария
Сарпашова Мария (1941-ж. т., Кызылтуу айылы) - провизор-аналитик, Кыргыз Республикасынын саламаттыкты сактоо отличниги.
Колдонулган адабияттар
Токтогул району: Энциклопедия/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2005. 292 б., ил. ISBN 9967-14-030-5
Геофизика обсерваториясы
Геофизика обсерваториясы - геофизиканын айрым маселелери боюнча илимий изилдөөлөр жүргүзүүчү мекеме.