cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Баш травмасы
Классификациялоо
Баш териси жана сөөгү бүтүн болсо жабык, ал эми териси айрылып, сөөгү сынса ачық баш травмасы деп аталат. Ачык баш травмасы анда мээ жана мээ кабыгына микробдор кирип, инфекциялық кабылдоолорго (энцефалит, абсцесс, менингит) алып келиши мүмкүн. Травмага учураганда баш сөөк жарылып, тешилип же басылып сынышы, ошондой эле баш сөөктүн негизи (асты) сынышы байкалат. Баш сөөктүн негизи сынганда кулак менен мурундан кан же жүлүн суусу агып, көз тегерегине кан уюйт. Көп учурларда баштын жабык жана ачык травмасында мээнин үч түрдүү жабыркашы (чайкалышы, урунуусу же кысылышы) кездешет.
Мээнин чайқалышы
Мээнин чайкалышы көбүнчө туюк травмада болот. Анда бардык мээ жапа чегет; мээ клеткалары менен анын ар кайсы бөлүкчөлөрүнүн ортосундагы байланыш убактылуу бузулат. Жапа чеккен киши мээнин чайкалышынын оордугуна жараша бир аз убакыттан бир нече саатка чейин эсин жоготот. Эсине келгенде башы ооруйт, окшуйт, кээде кусат, өңү бозоруп же кызарат, алсырайт, кан тамырдын тез согушу байкалат. Эгер тийиштүү режимди 1—2 жума кылдат сактабаса, оорулуунун көпкө чейин башы ооруйт, алсырайт, жумушка жөндөмдүүлүгү начарлайт.
Мээнин урунуусу
Мээ урулууда анын оордугуна жараша мээде кандын уюп калышы, мээнин шишиши, үзүлүшү же жанчылышы мүмкүн. Мындай абал айрыкча ачык травмада баш сөөк сынганда болот. Мээ урулганда киши бир нече сааттан бир нече күнгө же жумага чейин эстен танышы ыктымал. Мындай учурда кыймылдын (шал болуу), аң сезимдин, сүйлөөнүн бузулушу байкалат, оор учурда дем алуу менен жүрөктүн иштеши бузулат. Мээнин урулушунун жеңил түрүндө бул өзгөрүүлөр көп учурларда 2—3 жумада тарап кетет, ал эми оор түрүндө шал болуу жана аң-сезимдин, сүйлөөнүн бузулушу көпкө сакталат.
Мээнин кысылышы
Мээнин кысылышы баш сөөк ичиндеги кан тамырлар үзүлүп кан агып калса, сынган баш сөөк мээни басып калганда болот. Бул учурда киши мээ чайкалгандай эле эстен танат. Бузулган кан тамырдын көлөмүнө, сынган сөөктүн мээге батып калганына жараша, бир нече саат же күн өткөндөн кийин кокустукка учураган кишинин баш оорусу күчөйт, тынчы кетет же тескерисинче уйку басат. Кыймылы, аң-сезими, сүйлөшү бузулат. Акырындап эсинен танат, жүрөк иши жана дем алуу начарлайт. Баш травмасын дарылоо ооруканада жүргүзүлөт. Мээнин кысылышында, кан уюп калганда тезинен операция жасалат. Мээнин чайкалышы жана урулушунда оорулуу төшөккө жатуусу зарыл. Дарылоо консервативдик методдор менен жүргүзүлөт.
Баш травмасына биринчи жардам
Баш травмасында кокустукка учураган кишини замбилге жаткырып, тезинен ооруканага жеткирүү керек. Жараатты таңып, кулак-мурундан аккан канды кебез тыгып токтотуп, жүрөк токтоп калса массаж жасап, оозуна же мурдуна менен үйлөп жасалма дем алдыруу менен биринчи жардам көрсөтүү керек. Алдын алууда жалпы чаралар менен бирге, коопсуздук техникасын, көчөдө жүрүү эрежелерин сактоо зарыл.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолуқ» Медициналық энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Валерий Королёв
Валерий Григорьевич Королёв (1919, Москва ш. – 1991, Бишкек ш.) – геолог, геология-минералогия ил. кандидаты (1958). Москва геол. чалгындоо ин-тун бүткөн (1944). Кыргыз ССР ИАнын Геология ин-тунда окумуштуу катчы, кенже ж-а улук илимий кызматкер, тектоника ж-а стратиграфия лабораториясынын жетекчиси (1944–87), Ин-ттун директорунун илим б-ча орун басары (1961 –75), улук илимий кызматкер (1987–91). Геология ин-тун уюштурууга ж-а калыптандырууга түздөн-түз катышкан. Теңиртоонун стратиграфиясы, тектоникасы ж-а магматизми б-ча негиздүү илимий изилдөөлөрү, аны Орто Азия аймагын изилдеген геологдордун алдынкыларынын катарына көтөргөн. Ал 120дан ашык илимий эмгектин, алардын ичинен 4 монографиянын автору. Республикада, күчтүү ж-а кеңири профилдүү геологдордун көптөгөн мектебин түзүүдө анын эмгеги зор. «Ардак белгиси» ордени менен сыйланган.
Автофазировка
Автофазировка — заряддуу бөлүкчөлөрдүн ылдамдаткычтарынын көпчүлүгүндө электрондордун, протондордун, альфа-бөлүкчөлөрдун жана көп заряддуу иондордун жогорку энергиядагы ылдамдануусун камсыз кылуучу кубулуш. 1944-ж. советтик физик В.И. Векслер, 1945-жылы америкалык физик Э. Макмиллан ачкан.
Резонанс бузулганда, бөлүкчөлөрдүн энергияларынын өсүшү тезинен токтолот. Магниттин жылчыгындагы магнит талаасынын чыңалышы же ылдамдатуучу талаанын жыштыгы убакытка карата жай өзгөрсө, анда W менен W0 ортосундагы резонанс орто эсеп менен бөлүкчөлөрдүн чоң тобу үчүн автоматтык түрдө кармалып турат, башкача aйтканда, Wорт — W0(t).
Кара-Ой (Базар-Коргон району)
Кара-Ой (Кара-Ой) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Базар-коргон районундагы айыл. Могол айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 713 киши.
Анналчылар
Анналчылар - жыл сайын болгон окуяларды баяндап жазуучу байыркы рим тарыхчылары. Анналчылардын чыгармалары патриоттук багытта жазылгандыгы менен айырмаланган. Алар улуу (биздин заманга чейинки 3-2-кылымдын 1-жарымы), ортончу (биздин заманга чейинки 2-кылымдын 2-жарымы) жана кенже (биздин заманга чейинки 1-кылымдын 1-жарымы) болуп бөлүнөт. Улуу анналчылар анналдарды, фасталарды, үй-бүлө хроникаларын, өз көзү менен көргөн кишилердин айтып бергендерин жана өз байкоолорун пайдаланышкандыктан, жазгандары чындыкка жакын болгон. Алар негизинен грек тилинде жазышкан. Улуу анналчылардан Квинт Фабий Пиктор, Л. Цинций Алимент, М. Порций Катон Старший жана башкалар өзгөчө белгилүү. Ортончу анналчылар улуулар пайдаланган булактардан эле пайдаланышкан, бирок баяндоолорун кызыктуу, күлкүлүү окуяларды кошуу (Л. Кассий Гемина), мифтерди түшүндүрүү аракеттери менен (Л. Кальпурний Пизон) күчөтүшкөн. Кенже анналчыларга Клавдий Квадирагарий, Валерий Анциат, Элий Туберон жана башкалар кирет. Ортончу жана кенже анналчылар латын тилинде жазышкан. Анналчылардын чыгармалары бизге чейин келип жеткен.
Ишенов, Сайнидин
Жазуучу, акын, котормочу Сайнидин Ишенов 1938-жылы туулган. 1955-жылы A.C.Пушкин атындагы №5 кыргыз орто мектебин бүтүргөн. Эмгек жолун туулган айылында комсомол уюмунун катчысы болуп иштөөдөн баштаган. 1958-жылы Токмок шаарындагы Республикалык маданий-агартуу окуу жайын аяктап, китепканачы адистигине ээ болгон. 1958–1963-жж. Москва шаарындагы Мамлекеттик китепканалык институтунда окуган.
С.Ишеновдун «Кичине балдар, чоң балдар, китептин сөзүн уккула» деген биринчи ыры 1961-жылы 8-февралда «Кыргызстан пионери» гезитине жарыяланган. Бир нече жыл В.В.Маяковский атындагы Кыргыз мамлекеттик кыз-келиндер институтунда китепкана жана библиография кафедрасында окутуучу болуп иштеген. Азыркы учурда К.Баялинов атындагы республикалык балдар жана жаштар китепканасында өз адистиги боюнча иштеп келет. СССР Маданият министрлигинин «За отличную работу» төш белгисине жана Н.К.Крупская атындагы медалына татыктуу болгон. Кыргыз Республикасынын Маданият министрлигинин Ардак грамотасы, «Маданияттын мыкты кызматкери» төш белгиси менен сыйланып, «Эмгектин ардагери» медалына татыктуу болгон. Кыргыз Республикасынын китепканаларынын бирикмеси «Китепкана жылдызы» деген төш белги менен сыйлаган. 1995-жылдан Кыргыз Республикасынын Журналисттер союзунун, 1997-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Ачигус дарыясы
Ачигус — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чумыш дарыясынын сол жээгинен 579 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Батырбаева, Шайыркүл Жолдошевна
Шайыркүл Жолдошевна Батырбаева - Кыргызстан Кыргызстандагы тарыхчы айымдардын бири, тарых илимдеринин доктору, профессор.
Кыскача өмүр таржымакалы
Шайыркүл Жолдошевна Батырбаева (кыз кезиндеги тегаты - Урманбетова) Кыргызстандын Ысык-Көл облусу Ысык-Көл облусунда туулган.
1968-жылы "Жамийла" кинотасмасында эпизоддук ролду (Жамиланын кайын сиңдиси)аткарган.
1977-1980-жылдары Кыргыз мамлекеттиу университетинин тарых факультетинин 1-3-курсунда окуп, 1980-жылы М.В. Ломоносов атындагы Москва мамлекеттик университетинде окуусун уланткан.
1983-жылы аталган окуу жайдын тарых факультетин артыкчылык диплому менен аяктап, аспирантурада окуусун уланткан.
1986-жылдан тартып, бүгүнкү күнгө чейин Кыргыз улуттук университетинде эмгектенет.
1999-2000-жж Тарых жана чөлкөм таануу факультетинин деканы болгон.
2004-жылы "Кыргызстандын 20-кк 20-50-жж демографиялык өнүгүүсү:булактар жана изилдөө ыкмалары" деген темада докторлук диссертациясын жактаган.
Бүгүнкү күндө 100 жакын илимий макалалардын, окуу методикалык колдонмолордун жана 2 илимий монографиянын автору. Анын ичинен кыргыз тарыхчыларынын арасынан биринчилерден болуп, 2005-жылы "Вестник МГУ" журналына Улуу жеңиштин 60 жылдыгына арналган макаласы жарыяланган.
2010-жылы "Эпоха сталинизма в Кыргызстане в человеческом измерении" деп аталган илимий монографиясы РОССПЭНден "Сталинизм доорунун тарыхы" сериясынын 100 мыкты эмгектин бири катары жарык көргөн.
Батырбаева Ш.Д. Кыргызстанда тарых илиминде "тарыхый информатика" багытынын негиздөөчүсү.
2007-жылдан тартып, тарых боюнча атайын адистештирилген диссертациялык кеңештин окумуштуу катчысы.
Учурда КУУнун тарых жана чөлкөм таануу факультетинде Булактаануу, тарыхнаама жана тарыхый информатика кафедрасынын башчысы жана Б.Ельцин атындагы КРСУда тарыхый информатика лабораториясынын жетекчиси болуп иштейт.
Профессор Батырбаева Ш.Д. Алжирде, АКШда, Германияда, Францияда жана КМШ өлкөлөрүндө өткөн (Москва, Санкт-Петербург, Ашхабад, Астана,Алмата) эл аралык илимий конференциялардын катышуучусу.
Коомдук ишмердиги
Ал эл аралык "Тарых жана компьютер" ассоциациясынын кенешинин мүчөсү, мезгилдүү илимий басылманын(Круг идей. Москва шаары)редакциялык кеңешинин мүчөсү, Казак коомдук тарых академиясынын ардактуу академиги.
2011-жылдын 11-февралында "Кыргыз Тарых Коому" Башкармалыгына мүчө болуп шайланган.
Үй-бүлөсү
Үй-бүлөлүү, жолдошу Батырбаев Бактыбек Сулайманович Юстициянын генерал-майору, юридика илимдеринин кандидаты.
Москвада МГУда окуп жүрүп таанышып,1984-жылы үйлөнүшкөн. 1 уул, 3 кыздын энеси, эки неберелүү.
Кыздары Кымбат Адилет министрлигинде, Бурулча Кыргыз Түрк Манас университетинде иштешет,
Асел КУУнун кыргыз кытай институтунда, уулу Эламан Кыргыз Түрк лицейинде окушат.
Владимир Мономаx
Владимир Мономаx (1053 - 19.5.1125, Киевге жакын) – Смоленскинин (1073–78); Черниговдун (1078–94); Переяславлдын (1094–1113) князы; Киевдин улуу князы (1113-25), мамлекеттик ишмер, кол башчы жана жазуучу. Всеволод Ярославичтин уулу. Байыркы кыпчактарга (половецтерге) каршы орус княздарын баш коштурууга аракеттенген. Владимир Мономахтын учурунда Киев Русу күч алып, Байыркы Русь мамлекетинин 3/4бөлүгү бириктирилген.
Владимир шаары
Владимир шаары – Россия Федерациясындагы шаар; Владимир облусунун административдик борбору. Калкы 352;681 миң (2015). Россиядагы туризмдин ири борбору («Россиянын алтын айлампасы» маршрутунун негизги пунктарынын бири), облустун башкы өнөр-жай борбору. Чыгыш Европа түздүгүнүн борбордук бөлүгүндө, Клязьма дарыясынын боюнда, Москвадан 190 км түндүк-чыгышта жайгашкан. Шаар 1108-ж. ченде чеп катары князь В. В. Мономах тарабынан негизделген. 1299–1328-жылдары орус митрополиттеринин резиденциясы. 12-кылымдан 14-кылымдын башына чейин Владимир улуу княздыгынын, 18-кылымдын аягынан Владимир губерниясынын борбору. Совет өкмөтү 1917-ж. 25-октябрда (7-ноябрда) орногон. Владимир архитехтуралык эстеликтерге жана Владимир-Суздаль мектебинин живопистерине бай: Успенье (1158-60, 1185-89-жылдары кайрадан курулган), «Алтын Дарбаза» (115864), Дмитрий соборлору, чикөөлөр ж. б. сакталган. 12-кылымдын 2-жарымында Владимир-Суздаль архитехтура мектеби калыптанган учурда таштан ири курулуштар курулган. Ак таштан курулган архра эстеликтери Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. Эстеликтер тургузулган. Университеттер, китепканалар (анын ичинде атайын азиздер үчүн), Владимир-Суздаль тарахый-архит. жана көркөм музей-коругу (1854), Столитовдордун үй-музейи, сүрөт гал., драма театр (2003-жылдан театр комплекси), куурчак театры (1969), филармония, Владимир-Суздаль Русунун хор музыкасынын борбору (1992), концерт залдары, планетарий, эстеликтер ж. б. арбын. Машина куруу (трактор жана электр моторлор заводдору, «Точмаш»), автомобиль («Электр прибор» заводу), химиялык (химиялык, пленка материалдар), тамак-аш, тигүү жана трикотаж буюмдар ишканалары иштейт. Владимирге жакын Боголюбов кыштагы князь А. Ю. Боголюбовдун резиденциясы болгон.
Бирдин бөлүүчүсү
Бирдин бөлүүчүсү — тескери элементи a-1 болгон шакектеги а элементи, б. а. а • а 1 = е, е — шакектин бирдиги. Алгебралык сандар жана алгебралык функциялар теориясында бирдин бөлүүчүсү бирдик деп да аталат.
Степан Крикотин
Степан Павлович Крикотин (27.12.1910, Оренбург облусу, Ново-Покровка р-ну, Ново-Микайловский кыштагы – 9.04.1985, Фрунзе ш.) Социалисттик Эмгектин Баатыры (1963). Эмгек жолун 1937-ж. Кыргыз ССР Геол. башкармасында баштап, геол.-чалгындоо партиялардын бургулоочу мастери, бургулоо участкасынын прорабы болуп иштеген. Түстүү металл кендерин чалгындоодо ж-а өндүрүштүк тапшырмаларды жогорку технология-экономикалык көрсөткүчтөр менен орундатууда эмгектеги зор ийгиликтерге жетишкен. Көп жылдык ишинде жүздөгөн жумушчуну бургулоо адистигине үйрөткөн. Ленин ордени ж-а медалдар менен сыйланган.
Ээрди сынпостоо
Капталган булгаарыга кооздук түшүрүү. Түшүрүүчү сынпостоодо мурун ээрди булгаары аркылуу каптайт. Мунун каптыргалары да булгаары болот. Ал тердикти жаап турат. Ошого чебер өзүнүн чийим шибегеси менен оболу кичине ичке оюм түшүрөт. Анан жумуру сабы бар чийим шибегени отко ысытып алып басат. Мында усталар өзүнө таандык көркөмдүктү берет. Ээрге жана тердикке түшүргөн чийме сынпостор «мүйүзчөлөнүп», «кыялданып», «карга тырмактанып» кетет. Айрымдар ээр каптоосунда да жекече ыкмалары бар. Мында жылытылган тери аркылуу капталган ээрдин кашын өзүнчө каптап, анын үстүнөн тигип коет. Себеби, ал жыртылганда кайра тигүүгө оңтойлуу келет. Кара булгаарынын ичин кийиз же нооту менен ичтеп, четине нечен түрдүү кайык түшүрүп, жээктери кийиз, тукаба өңдүү бышык жердиктер менен да кыюуланат.
Ар бир өнөрдүн түрлөрүн табы менен кармаган зергерлер жигит ээринин эки капталынын этегине ак жип (илгери жибек тарамыш) менен энин жарым элидей кылып, «жээк» коюшат. Ага эни эки элидей кош карыш ичке балык жон «наар» келтиришет да, анын ичинен чийим шибегеси аркылуу «ийрек» сымал «тиш-тиш» түшүрүшкөн. Мындай «чиймесынпос» өзүнчө эле кооз көрүнгөн.
Айрымдары муну өзүнүн «кыял оюмдары» менен да наар кылып түшүрө алуучу. Чийим шибегесиндей эле «чийме сынпосту» түрлөнтүп жиберүүгө өтө онтойлуу «жылдызча», «тоок көз», «тегерекче», «толкун» сыяктуу аспаптары кол булгаарыга кооздук ыроолоонун мыкты шарты экенин баамдайбыз. Бул көркөм көчөттөр ээрдин эки капталына бипбирдей түшөт. Мында ээрдин кашы оюм-чийим түшкөн моюнунан өйдө өзүнчө капталып, алкымынан булгаары чачы чыккан. Албетте, эски зергерлердин берген «чийме сынпостору» биринен-бири кайталанбай, кайра түрлөнтүп кетишчү. Анткени менен кимдин «чийме сынпостору» экенин эл билип туруучу. Ушундан улам усталар ат жабдыктарына узанууда терини колдо иштетүүнүн асемдүү сырларын мыкты билишкен.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Константина шаары
Константина шаары – Алжирдин түндүкчыгышындагы шаар. Константина вилайясынын (административдик аймактык бирдик) административдик борбору. Калкы 659 миң (2006). Эл аралык аэропорту бар. Тамак-аш (ун, кант, пиво), текстиль, металл иштетүү, машина куруу өнөр-жай ишканалары иштейт. Өлкөнүн негизги дан рыногу, кустардык кол өнөрчүлүк (килем ж. б. токуучулук, булгаарыдан буюм даярдоо ж. б.) өнүккөн. Ислам университети, музей бар. Эң байыртадан (Цирта) белгилүү. Шаар император Улуу Константин Iнин урматына аталган. Рим курулуштарынын калдыктары, түрктөрдүн мезгилиндеги касба, мечиттер, медреселер, мавзолейлер, Кожо Ахмеддин ак сарайы (19-кылым) сакталган.
Коммерциялык эмес уюм
Коммерциялык эмес уюм – негизги максаты пайда табуу менен байланышпаган жана табылган пайданы катышуучулардын ортосунда бөлүштүрбөгөн юридикалык жак. К. э. у. болуп саналган юридикалык жак мекемелердин ээлери тарабынан каржылануучу, кайрымдуулук, мыйзамда каралган жана башка тариздерде, кооперативдер, коомдук же диний уюмдар (бирикмелер) түрүндө түзүлөт. К. э. у. өздөрү түзүлгөндөгү максаттарына ылайык, ошол максаттарына жетүүгө кызмат кылгандыктан гана ишкердүүлүктү жүзөгө ашыра алат.
Кыргызстандын туусу
Желек
Кыргыз Республикасынын мамлекеттик желеги кызыл түстө. Анын ортосуна алтын түстөгү бирдей өлчөмдө кырк нур болуп чачыраган күнгө окшош тегерек жайгаштырылган. Күндөй тегеректин ичинде Кыргыз боз үйүнүн түндүгү кызыл түстө берилген. Желектин туурасы анын узундугунун бештен үч бөлүгүн түзөт. Жаркыраган тегеректин диаметри желектин туурасынын бештен үч бөлүгүн түзөт. Күн жана нур чачыраган дискалардын диаметрлеринин салыштырмалуулуугу бештен үч бөлүгүнө барабар. Түндүктүн диаметри жаркыраган төгөрөктүн диаметринин жарымын түзөт. Желектин бир түстүү кызылдыгы эрдикти жана тайманбастыктын символу, жаркыраган алтын күн бейкуттукту жана байлыкты чагылдырат, ал эми түндүк - үй кутунун символу, аалам катары дүйнөнү алда канча кеңири түшүнүүдө бир айлампага бириктирилген кырк нур байыркы кырк уруунун бирдиктүү Кыргызстанга бириккендигин айгинелейт.Түндүк өлкөдө жашап жаткан элдердин биримдигинин символу, желектин кызыл түсү айкөл Манастын туусунун түсү болгон. Ар бир өлкөнүн өз доорунун желеги болот. Биздин желегибиз абдан кооз. Желектеги белгилер элибиздин улуттук руханий дүйнө таанымынан жана басып өткөн тарыхый жолунан жаралып келип чыккан символдор. Бул символдордун мамлекеттик желекте айкалышта чагылып турушу - дөөлөттүн көөнөрбөстүгүн, ыйыктыгын, элибиздин өткөндү унутпай, келечекке ишенимдүү кадам койгондугун айгинелеп турат.
1992-жылы 3- мартта республиканын Жогорку Кеңеши тарабынан кабыл алынган.
Сада-Нгыни-Се
Сада-Нгыни-Сё — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Хуты-Яха дарыясынын оң жээгинен 14 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Лактар эли
Лактар эли (өздөрүн лак, эскиче казикумухтар деп аташат) – Россия Федерациясындагы эл; Дагстандын жергиликтүү калкы. Тоолуу Дагстандын борбордук бөлүгүндө (Лак жана Кулин райондору), Түндүк Дагстанда (Новолак району), Ставрополь крайы, Кабарда-Балкария, Москвада, ошондой эле Өзбекстан, Түркмөнстан, Тажикстан жана Азербайжанда да жашашат. Жалпы саны 200 миң киши, анын ичинде 139,7 миңи Дагстанда (2010). Лак жана орус тилинде сүйлөшөт. Дини боюнча мусулман-сунниттер. Лактар алгач Казикумух хандыгына (шамхалдык) баш ийип, 1820-ж. Россияга кошулган, 1860-ж. Дагстан облусунун Казикумух округунда хандык болуп түзүлгөн, 1922-жылдан Лак округу, 1928-жылдан кантон, 1929-жылдан Дагстан АССРинин курамындагы район, 1935-ж. Лак жана Кулин райондоруна бөлүнгөн. 1944-ж. лактар күч менен депортацияланган. Негизги кесиби – дыйканчылык, мал чарбачылык, багбанчылык жана кол өнөрчүлүк. Тоолуу райондордо жүн (кездеме, кийиз, килем, таар жана башка токуу иштери), металл, жыгач, таш жана тери иштетүү кеңири өнүккөн. лактардын салттык социалдык уюмун айылдык жамаат түзүп, аксакалдар кеңеши башкарган. Бир тукумдан тараган үй-бүлөнүн патрилиниялык тобу сакталган. Лактар эки кабаттуу үйлөрдү куруп, чатырын темир же черепица менен жабышкан. Эркектер туника сымал көйнөк, ыштан, бешмант, черкеска (бели тар, жакасыз, узун тар чапан), аялдар көйнөк, кенен шым, тон жана булгаары өтүк, башына күмүш кооздуктар менен жасалгаланган жамынгыч оронушкан. Салттуу тамак-ашы – дан, эт, сүт азыктары, ошондой эле жашылча-жемиштер. Улуттук майрамдары – Жаңы жыл, Кош айдоо, Түшүм жыйноо жана башка.
Аннам тоолору
Аннам тоолору, Чыонгшон - Вьетнам менен Лаостогу тайпак тоо. Индикытай жарым аралынын чыгыш бөлүгүнөн орун алган. Узундугу 1300 м, туурасы 300 км. Бийиктиги 3280 мге чейин. Аннам тоолорунун түндүк бөлүгү акиташ, кумдук, түштүгү базальт тоо-тектеринен түзүлгөн. Тоонун деңиз тарабы жылга-жыбыттуу, ички бөлүгү жапыз дөңсөөлү. Меконг, Сонгба, Лагна өңдүү ири дарыялар агып чыгат. Тоо арасындагы түздүктөрдө саванна, капталдарында тропик токойлору (пальма, бамбук, родедендрон), бийик тоолордо жазы жалбырактуу токойлор (эмен, каштан, кызыл карагай) өсөт.
Социалдык чөйрө
Социалдык чөйрө - адам турмушун курчап турган коомдук, материалдык жана рухий шарттар.
Социалдык чөйрө кең маанисинде (макрочөйрө) коомдук- экон. системаны - өндүргүч күчтөрдү, коомдук мамилелердин жана институттардын жыиындысын, коомдук аң-сезимди, маданиятты толук өз кучагына алат. Тар маанисинде (микрочөйрө) адамды курчаган чөйрөнү, үй-бүлөнү, эмгек коллективин ж. б. билдирет.
Социалдык түзүлүш - өзүнө мүнөздүү өндүрүштүк, коомдук мамилелери жана саясий уюмдары бар коомдук, мамлекеттик түзүлүш системасы (мисалы, социалисттик түзүлүш, капит. түзүлүш), Социалдык түзүлүш - коомдук-экономикалык формация түшүнүгүнүн синоними
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Биригүү
Биригүү - техникада жогорку температурада майда бүртүктүү жана күкүм сымал материалдардын биригиши. Биригүү материалдарды агломерациялоодо, кокстоодо жана башкада ишке ашат.
Кольцовка дарыясы (Сережа куймасы)
Кольцовка — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сереж дарыясынын сол жээгинен 84 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кукпыкта (дарыя)
Кукпыкта — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Кумак дарыясынын оң жээгинен 192 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 41 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Ириклинск суу тармагынан Орск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Крючков, Алексей Степанович
Крючков, Алексей Степанович (1926, Орлов облусу, Ульянов р-ну – 1989, Москва ш.) – геолог, Кыргыз ССРинин мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1976). Москва түстүү металлдар ж-а алтын ин-тун бүткөн (1948). Тажикстандагы Кансай руднигинде геолог, улук геолог, начальник (1948–50), Актүз руднигинин башкы геологу, начальниги, рудабашкармалыгынын директору (1953–57), Кыргыз тоокен комбинатынын директору (1957–61), Кыргыз геология башкармалыгынын начальниги (1961–62). 1962-жылдан СССР геология министрлигинде Сейрек ж-а түстүү металлдар башкармалыгынын начальниги болуп иштеген. Кыргыз ССРнин геология кызматына эмгек сиңирген кызматкер, РСФСРдин эмгек сиңирген геологу.
Кофе
Кофе – кофе дарагынын даны жана андан даярдалган сергитүүчү, күчтөндүрүүчү азык. Кофе даны чийки, куурулган жана майдаланып тартылган түрдө пайдаланылат. Кофенин курамындагы кофеин адамдын борбордук нерв системасына чыйралтуучу жана күчтөндүрүүчү таасир тийгизет. Жүрөгү, башы, ичеги-карыны оорулууларга жана кан басымы жогоруларга Кофе ичүүгө болбойт.
Жашыл кофе
Айырмаланып обжаренных зерен, ал, имиш камтыйт хлорогеновую кислотасы, ал жардам берет тездетүү метаболизм, обуздать аппетит жана тоскоолдук всасыванию майдан айыл кишечнике.
Константинов Борис Павлович
Константинов Борис Павлович [23 (6). 6 (7). 1910, Россия империясы, Санкт-Петербург шаары – 9. 7. 1969, СССР, Ленинград шаары] – орус совет физиги, СССР Илимдер академиясынын академиги (1960, корреспондент мүчөсү, 1953), вице-президенти (1967-жылдан), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1954). Лениндик сыйлыктын (1958) жана СССР мамлекеттик сыйлыктын (1953) лауреаты. Ленинград политехникалык институтун бүтүргөн (1926–29). 1947-жылдан Ленинград политехникалык институтунда профессор Негизги илимий изилдөөлөрү теориялык жана колдонмо акустика, ядро физикасы, плазма физикасы, астрофизика ж. б. тармактарга арналган. Химиялык элементтердин универсал микроанализ методун иштеп чыккан. РСФСР Жогорку Советинин (6–7-шайланышынын) депутаты. Эки Ленин, Эмгек Кызыл Туу ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Долбоор:Ислам
Бул долбоорду өнүктүрүүгө сиз дагы көмөк көрсөтө аласыз, өз оюңузду кеңеш-талкуу бетине калтырыңыз. Долбоордун максаты порталды өнүктүрүп, Ислам тууралуу макалаларды көбөйтүү.
ar:ويكيبيديا:مشاريع ويكي/الإسلام en:Wikipedia:WikiProject Islam es:Wikiproyecto:Islam id:Wikipedia:ProyekWiki Islām ja:Wikipedia:ウィキプロジェクト イスラーム no:Wikipedia:Underprosjekter/Islām pl:Wikiprojekt:Islam pt:Wikipedia:Projetos/Islão sv:Wikipedia:Projekt Islām
Төрөбеков Сүйүтбек Сатымбекович
Сүйүтбек Сатымбекович Төрөбеков (1957) -  кыргыздын заманбап сүрөтчүсү.
Кыскача өмүр таржымакалы
Сүйүтбек Сатымбекович Төрөбеков 1957-жылы 12-февралда Кыргызстандын Талас облусуна караштуу Кызыл-Адыр (мурдагы Киров) кыштагында туулган.
Төрөбеков, Сүйүтбек Сатымбекович, сүрөтчү. 1957-жылы 12-февралда Талас облусунун Киров (азыркы Кара-Буура) районундагы Кызыл-Адыр кыштагында туулган. 1973-жылы Фрунзедеги (азыркы Бишкек) Көркөм өнөр окуу жайына (азыр С.А. Чуйков атындагы мамлекеттик көркөм өнөр окуу жайы) кирет.
Аны бүткөндөн кийин 1978-жылы Ленинграддагы (бүгүн Санк-Петербург) И.Е. Репин атындагы живопись, скульптура жана архитектура институтуна кабыл алынып, окууну 1984-жылы аяктайт. Ошондон тарта түрдүү өлкөлөрдөгү жана жергиликтүү көргөзмөлөргө катышып, эмгектери баш байгелер менен сыйланган.
Кылчебердин эмгектери Г. Айтиев атындагы Кыргыз улуттук көркөм өнөр музейи, СССР сүрөтчүлөр союзу, Москванын көркөм өнөр көргөзмөлөр башкармалыгы жана башка галереялар, көптөгөн чет элдиктер тарабынан сатып алынган.
С. Төрөбеков тарткан портреттер, көркөм өнөр таануучу Сарман Асанбековдун жазышынча, баарынан да «адамдын ички дүйнөсүн терең жана кеңири ачып берет».
Сүрөткер кыргыздын улуу инсандарын, анын ичинде айтылуу манасчылар Сагынбай Орозбаков менен Саякбай Каралаевдин, опера ырчылары Кайыргүл Сартбаева менен Токтоналы Сейталиевдин, калемгер-ойчул Чыңгыз Айтматовдун, актер-живописчи Сүймөнкүл Чокморовдун, акын Омор Султановдун, коомдук ишмерлер Күлийпа Кондучалова менен Роза Отунбаеванын  портреттерин тарткан.
Алардын ичинен С.Чокморов менен Р. Отунбаеванын образдары эки башка стилде ачылган жана сүрөткердин эң мыкты эмгектеринен саналат.
С.Төрөбековдун «Энеге арноо» триптихи ийик ийрип жатып, бир көз ирмемеге улуу ойго жетеленип, турмуш түйшүгүнө алкасып кеткен эненин руханий жана табигый ийгилигин, ич дүйнөсүнүн тазалыгын  таамай илип алып, тунук, көзгө жугумдуу бойоктор менен түбөлүккө эстеликке калтырат. Бул триптих-кыргыз энелерине симфония.
С.Төрөбеков жогорку окуу жайды бүтүп келгенден тарта адегенде Чуйков атындагы көркөм өнөр окуу жайында, андан кийин бүгүнгө чейин Кыргыз Республикасынын Көркөм өнөр академиясында эмгектенет. Азыр Академиянын живопись кафедрасынын башчысы, доцент.
2006-жылы Көркөм өнөр академиясынын мүчө-корреспонденти болуп шайланган.
1998-жылы сүрөткер-тарбиячыга «Кыргызстандын эл агартуусунун мыктысы» наамы ыйгарылган.
1973-77-жылдары Бишкек шаарындагы көркөм өнөр окуу жайында окуган.
1978-84-жылдары Санкт-Петербургдагы (Ленинград) И.Е.Репин атындагы көркөм өнөр академиясында таалим алган.
1998-жылдан азыркыга чейин Кыргызстандык Улуттук көркөм өнөр  академиясында эмгектенип келет.
Учурда үй-бүлөсү менен Бишкекте жашайт. 1 кыз, 1 уулдун атасы, 2 небереси бар
Наамдары, сыйлыктары
1998 – Кыргызстандын билим берүү тармагынын мыктысы наамы
2001 – Кыргызстандын маданиятына эмгек сиңирген ишмер
Воргаель (Воргашорвис куймасы)
Воргаёль — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Воргашорвис дарыясынын сол жээгинен 3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Коммивояжер
Коммивояжер (фр. commis voyageur  ) – базарда орун которуп жүрүү менен жөнөкөй ортомчунун милдетин аткаруучу же өзүнүн кардарларынын (сатуучусунун) тапшырмасы боюнча иш алпаруучу сатып өткөрүүчү көчмө ортомчу.
Вудвард (Оклахома)
Вудвард (Оклахома) (Woodward) — Оклахома штатынын Woodward округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 12051 киши. Болжолдуу аянты - 34.2 км². FIPS коду — 40-82150.
Биринчи даражадагы бир белгисиздүү теңдеме
Биринчи даражадагы бир белгисиздүү теңдеме — ах=b түрүндөгү теңдеме. Бул сызыктуу теңдеме деп да аталат. Мында
Төлөйкөн (Араван району, Чек-Абад айыл аймагы)
Төлөйкан (Төлөйкан) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Араван районундагы айыл. Чек-Абад айыл округу составына кирет.
Максумова, Рена Абдуллаевна
Максумова, Рена Абдуллаевна (1937-ж. т., Ташкен ш.) – геолог, геология-минералогия ил. доктору (1991). Кыргыз Республикасынын УИАнын корреспондент мүчөсү. Орто Азия мамлекеттик ун-тин бүткөн (1959). Кыргыз Республикасынын УИАнын Геология ин-тунда улук ж-а улук илимий кызматкер. Илимий иштеринин негизги багыты – стратрграфия, тектоника ж-а седиментология б-ча.
Төлөйкөн (Араван району, Чек-Абад айыл аймагы)
Калкы
Калкы - 433 киши.
Борбор шаар
Борбор шаар, байтак, башкен — өлкөнүн негизги расмий шаары. Борбордо бийликтин жогорку органдары жайгашат:
Коммуналдык
Коммуналдык – көпчүлүк сөз айкаштары «муниципалдык» дегенди, б. а. жергиликтүү өзалдынча башкарууга тийешелүүлөрдү билдирет (м.: коммуналдык менчик ,  коммуналдык чарба  ).
Борбор шаар
Көбүнчө борбор өлкөнүн эң чоң шаары болот. Бирок ондогон өлкөлөрдө, бир же андан көп шаарлар мааниси жана көлөмү боюнча борбордон ашып кетишет.
Көп өлкөлөр борбор тандоо диллемасы менен жолугушкан. Бирок ал ар кандай чечилиши мүмкүн.
Кээде тең укуктуу эки расмий борбор да болушу мүмкүн — мисалы, империялык Австро-Венгрияда Вена менен Будапешт, Ливия падышалыгында Триполи менен Бенгази ж.б.у.с. Жапонияда Токио префектурасы борбор болуп саналат, ал болжол менен 50 өз алдынча аймактан турат.
Башка учурларда эки борбордук макам үчүн күрөшкөн шаарга эмес, үчүнчү шаарга берилип (керек болсо атайын «нөлдөн» баштап түзүлгөн) — мисалы, АКШдагы Вашингтон (Филадельфия менен Нью-Йорктун ортосунда өткөн шайлоодон кийин), ТАРдагы Претория (Йоханнесбург, Кейптаун), Канададагы Оттава (Торонто жана Монреал), Австралиядагы Канберра (Сидней жана Мельбурн), Бразилиядагы Бразилиа (Сан-Пауло жана Рио-де-Жанейро) жана башка ушул сыяктуу.
Административдик борбор — биринчи, экинчи жана үчүнчү баскычтагы шаар үчүн же башка административдик түзүлүштөрдү (облус, аймак, автономиялуу республика, провинция, штат, департамент) атоо үчүн колдонулат.
Убактылуу борборлор
Ар кандай учурларда өлкөлөрдө убактылуу борбор жарыялоолор болгон, ошондой эле ар кандай ой-пикир менен боорборду башка шаарга жылдыруулар болгон. Мисалы, акыркы жарым кылымда эле ондогон жаңы борборлор пайда болгон.
Жалпак тамандуулук
Жалпак тамандуулук (май таман) — бир же эки буттун тең таманынын жалпак болушу. Соо бутта тамандын ички жагы көтөрүлүп кобул пайда кылып, улам сыртына карай кобул жоголуп, жерге тамандын сырты тийип турат. Ал эми Жалпак тамандуулукта тамандын ички кобулу жоголуп, басканда таман толук бойдон жерге тийип калат. Жалпак тамандуулук көбүнчө бала кезде башталып, таманга келген күч булчундардын, байламталардын жана сөөктөрдүн чыдамына ылайык келбегенде болот. Ага баланын денесинин ашыкча салмагы, итий жана башка түрткү берет. Чоң кишилерде Жалпак тамандуулук көпкө чейин тикесинен туруу, оор кара жумуш жасоо, ыңгайсыз бут кийим кийүү, кызыл ашык муундарынын кырсыкка чалдыгышынан жана башка болот. Тубаса Жалпак тамандуулук өтө сейрек кезигет. Кийин пайда болгон Жалпак тамандуулутун себебине жараша бир нече түрү белгилүү.
Статикалык жалпак тамандуулук эң көп кездешет. Мында семирүүдөн булчуң эт, тарамыштар чоюлуп, таман кобулу жоголуп, жалпак болуп, тамандын майда сөөктөрү бүт бойдон жерге тийип калат. Жалпак тамандулуктун бул түрү менен оор жүк көтөрүп иштегендер (жүк көтөрүүчүлөр, усталар, куруучулар жана башка), туруп иштегендер (мисалы, тиш доктурлар, чач тарачтар, нан жапкандар, сатуучулар жана башка) ооруйт. Ошондой эле 4—5 жашка чейинки балдарда байкалганы менен кийин эч кандай дарылоосуз эле, бала өскөндө таман коңулу да өсүп кетет. Жалпак тамандуулуктун бул түрүнүн белгилери анча байкалбайт. Көп басканда адегенде тизе ооруп, таман ысып, сайгылашат, бир аз эс алгандан кийин оорусу басаңдап калат. Адамдын басыгы бузулат. Барабара кызыл ашыктын томугу, тизе, бел да ооруй баштайт. Сыртынан караганда тамандын өзгөргөнү байкалбайт, бирок тургузганда таман жалпайып көрүнөт. Согончок, буттун манжалары, кызыл ашык мууну шишигенсип калат.
Акырындык менен буттун бармагы сыртка карап, сөөмөйдү басып калат да, бут кетменинин сырткы тарамыштары тырышып, тартышат. Итий менен ооруган балдардын сөөгү жумшак, ийилчээк, чоюлчаак болуп калгандыктан, итийден кийин да алпак тамандуулук пайда болот. Сыныктан кийин болгон жалпак тамандуулук кызыл ашыктын томуктары, согончок же манжалар сынып туура эмес бүтүп калгандан кийин болушу мүмкүн. Шал оорусунан кийин болуучу жалпак тамндулук көбүнчө балдардын шал оорусунда таман кобулдарын туура абалда кармап туруучу булчуңдардын тарамыштары шал болгондо келип чыгат. Жалпак тамандуулукту дарылоодо дене тарбияга өзгөчө көңүл бурулат. Денени чыңдоо, керектүү витаминдерди берүү, атайын дарылоо, массаж жасоо, убактысынча гипске таңуу, атайын батек (супинатор) салуу, бут кийимди туура кийгизүү, керек болсо атайын бут кийим менен камсыз кылуу керек. Жалпак тамандуулукту алдын алууда физкультура менен спортко үзбөй катышуу чоң мааниге ээ, сууда сүзүү пайдалуу. Жалпак тамандуулуктун белгилери байкалгандар бутка күч келтире турган оюндарга (мисалы, оор атлетика, чуркоо, коньки тебүү жана башка) катышууга болбойт. Жылуу мезгилде кумда, жумшак жерде жылаңаяк басуу да пайдалуу. Көпкө тике туруп иштегендерге тамандарын теңдеп коюп, сырт жак кырына сүйөп, күнүнө 5—10 минутадан бир нече жолу тыным алдыруу сунуш кылынат. Жалпак тамандуулукту алдын алууда бут кийим өтө тар же кенен болбой, такасынын бийиктиги 3—4 смден ашпоого тийиш. Өтө бийик такалуу бут кийим туурасынан жалпак тамандуулукту өстүрөт. Балдардын бут кийиминин таманы катуу, жапыз такалуу (1—2 см), апкыттуу болууга тийиш. Балдардын келбетине көз салып, алар денеси менен башын түз кармап, бутунун башын эки жакка тейтейтпей басуусуна көңүл буруу зарыл.
Жалпак тамандуулукту бала кезинде алдын алуу жана дарылоо жеңил. Анын белгилери билинер замат врач-ортопедге кайрылуу керек. Баланын жашына, жалпак тамандуулуктун өсүшүнө жана түрүнө жараша врач атайын гимнастика дайындайт, бала аны үйдө ата-энесинин көзөмөлү менен жасоо керек. Мындай машыгууларды буттун булчуңдарын жана байламталарын чыңдай турган көнүгүүлөр менен айкалыштыруу пайдалуу. Ошондой эле күн сайын бутка жылуу (35—36°) ванна жана массаж (сылап-сыйпоо, укалоо жана сүрткүлөө) сунуш кылынат. Көбүнчө балтыр менен таманды массаждоо керек. Балтырга кызыл ашыктан тизени, таманга манжалардан согончокту көздөй массаж жасалат. Жалпак тамандуулуктун айрым түрүндө атайын дарылоо батектерин — супинаторлорду колдонот. Оорулуу өз убагында супинаторлордун бийиктигин оңдоо үчүн мезгили менен врачка көрүнүп турууга тийиш. Кээде атайын тигилген ортопедиялык бут кийим кийүүгө туура келет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Власов Юрий Петрович
Власов Юрий Петрович (5. 12. 1935-жылы туулган, Украина, Донецк облусу, Макеевка шаары) – орус спортчусу (оор атлет), СССР спортунун эмгек сиңирген чебери (1959); публицист. 1950-жылдардын аягы -1960-жылдардын башында дүйнөдөгү эң күчтүү спортчу (штангист ). Оор салмак категориясы боюнча Олимпия оюндарынын (1960), дүйнөнүн (1959, 1961-63), Европанын (1959-64), СССРдин (1959-63) бир нече жолку чемпиону. Дүйнөнүн бир нече жолку рекордсмени (1959-67). Россиянын жеңил атлетика (1985) жана атлетикалык гимнастика (1987-88) федерацияларынын, көз карандысыз Пушкин академиясынын (1993-жылдан) президенти. Россия Федерациясынын Мамлекеттик думасынын депутаты (1993–95). 1946-53-жылдары Суворов атындагы аскер окуу жайында (Саратов шаары), 1953-59-жылдары Н. Е. Жуковский атындагы аскер-аба академиясында окуган. Ошол жерде оор атлетика боюнча машыга баштаган. Ал 31 дүйнөлүк рекорд койгон (штанга көтөрүүнүн үч түрүнүн суммасы боюнча рекордду 510 кгдан 580 кгга жеткирген), «Планетанын эң күчтүү кишиси» титулуна ээ болгон. Көптөгөн популярдуу китептердин автору. Ленин ордени менен сыйланган. Чыгармалары: Соленые радости, М., 1976; Огненный крест. М., 1991. Ч. 1-2.
Можары (Краснокам району, Башкыртстан)
Можары — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Арлан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 425 киши. Почта индекси — 452925, ОКАТО коду — 80237805003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Социалдык топ
Социалдык топ - белгилүү тарыхый коомдун чегинде калыптанып, жалпы кызыкчылыкка, дөөлөткө жана жүрүм-турумга ээ болгон адамдардын туруктуу тобу.
Ар бир топто индивиддердин өз ара жана алардын жалпы коом менен болгон бөтөнчө белгилери (мүнөздүү окшоштуктардан турган) көрсөтүлөт.
Социалдык топтордун кеп түрдүүлүгү ушундай байланыштардын көп түрдүүлүгү менен аныкталат. Англ, философ Т. Гоббс жалпы кызыкчылыгы жана иши боюнча бириккен белгилүү сандагы адамдар Социалдык топ болот деп эсептеген. Австриялык социолог Л. Гумплович Социалдык топтун негизин биол. раса түзөт деген.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Ээрди шөкөттөө
Зергерлер кыз-келиндер үчүн токунган ээрлерге узанууда бөтөнчөлүгү бар. Анын эр ээриндей тегерек кашы болбойт. «Ыңырчак сымал» алды-артын бирдей көрүнүп, муну көк менен да, жыгач менен да кураштырып жасоого болот. Демек, зергерлер ээрдин алдыңкы-арткы беттерине туташ күмүш чабышат. Четтерине «араа тиш», «толкун», «чычкан изи» сыяктуу көркөмдүк жүгүртүшүп, анан кооз оюм түшөт. Ал «мүйүз», «кыял», «карга тырмак» өңдүү оюмдардын элементтерин таасын сактайт. Буга да эр ээрдей жашыл, сары, кызыл, көк асыл таштар, айнектер чөгөрүлүп, «чапкылоо ыкмасы» менен атайын из түшүрүп, көркөм чиймеге «сыя төгүп» кооздолот. Жука күмүштү кайчылап, оюм кылып чаап, шөкөттөгөн усталар да болот.
Алды-артына бирдей сүйрү каш чыгара чаап, укмуштай шөкөттөөчү усталар Талас, Кетмен-Төбө, Жаңы-Жол, Ала-Бука, Чаткал тарапта көп чыккан. Андай ээрлерди кооздоо, албетте, беркилерден айырмалануучу бөтөнчөлүктөрү бар.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Кофи Аннан
Аннaн Кофи (1938-жылы туулган) - ганалык дипломат; 1997-жылдан 1-январынан БУУнун Генералдык секретары (2001-жылдын июнунан экинчи мөөнөткө шайланган). АКШнын Миннесота штатындагы Макаластер колледжин (1961), Массачусетс технология институтун бүтүргөн. 1962-жылдан БУУнун денсоолукту сактоонун Бүткүл дүйнөлүк уюмунда, Аддис-Абебадагы Африка үчүн экон. комиссиясында, Исмаилидеги БУУнун Атайын куралдуу күчтөрүнүн катарында качкындар иштери боюнча БУУнун Жогорку комиссарынын Башкармасында кызмат өтөгөн. 1987-92-жылдары БУУнун борбордук аппаратында адам ресурстары боюнча Генералдык секретардын жардамчысы жана коопсуздук маселелери боюнча координатору. 1993-94-жылдары Генералдык секретардын тынчтыкты сактоо маселелери боюнча жардамчысы, 1994-96-жылдары анын орун басары. А. К. ИракКувейт согушун токтотууга, Босния жана Герцеговина, Чыгыш Тимор маселелерин жөнгө салууга зор салым кошкон жана БУУну реформалоо боюнча иш-чараларды ишке ашырууда активдүү роль ойноодо.
Социал-демократия
Социал-демократия - бүгүнкү күндөгү солчул күчтөрдүн маанилүү курамдык бөлүгү.
«Социал-демократия» термини XIX к. акырында Европада жумушчу табынын партияларынын түзүлүү мезгилинде пайда болгон. 1918-23-жж. жумушчу социалисттик интернационалдын катарында Социал-Демократиянын реформисттик агым катары идеялык-саясий жана уюштуруучулук калыптануусу болуп өткөн. Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин Социал-демократия көпчүлүк өлчөмдө капиталисттик коомдун парламенттик саясий системасына интеграцияланган. Көп өлкөлөрдө ал мындай система менен бийлик механизминин функция кылуусун камсыз кылуучу күчкө айланган.
1951-ж. Социал-демократиянын Франкфурт-на Майнедеги эл аралык конгрессиндеги Социалдык интернационал - өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн көптөгөн саясий партиялары мүчө болгон, Социал-демократиялык кыймылдын эл аралык уюму негизделген.
Дээрлик бардык социал-демократтык партиялар анын мүчөсү болушат. Бирок алардын кандайдыр бир бөлүгү башкача апарды алып жүрүшөт (социалисттик, лейбористтик, жумушчу, эмгекчилердин партиясы). Социнтернге толук укуктуу мүчөлөрдүн статусуна ээ 52 партия жана консультативдик статусу бар 16 партия кирет. Социнтерндин мүчөлөрү болуп «тектеш уюмдар» - аялдардын социалисттик интернационалы, жаш социалисттердин эл аралык союзу, Агартуунун Социалисттик интернационалы да кирет. Социал-демократиянын ээлеген позицияларынын бекемдиги 60-70-жж. объективдүү абалдын социалдык ийкемдүүлүк саясатын ишке ашырууга ыңгайлуу болуусу менен шартталат. Социал-демократия бул саясаты ийгиликтүү ашырууга жөндөмдүү болгондуктан, калктын көпчүлүк бөлүгү аларды ээрчиген өлкөлөрдө Социал-демократиялык партиялардын бийликте турушуна олуттуу түрдө эч ким каршы болгон змее. Өз кезегинде, бул саясаттын өзү Социал-демократиянын сакталышын гана эмес, массалык колдоолорунун кеңейишин камсыз кылган.
Саясий публицистикада аларды кебүнчө модернисттик жана традиционалдык деп аташат. Бул эки багыт тең реформисттик агымга тиешелуу, ошону менен алар өзүлөрүн революциячыл кыймылдарга каршы коюшкан. Алар өнүккөн капиталисттик өлкөлөрдөгу коомдук-экономикалык жана саясий системаны буга чейин адамзат тарыхында болуп өткөн системалардын эң рационалдуусу деп таанышат. Ошол эле мезгилде багыттардын экөө тең чындыкка неоконсервативдик мамиле жасоо менен бирге ага негизделген экономикалык жана социалдык саясаттын жагымсыздыгын белгилешет. Социал-демократиянын бүгүнкү күндөгү эки багыты тең өнүккөн капиталисттик өлкөлөрдүн экономикалык, социалдык жана саясий өнүгүүсүнүн неоконсервативдик моделине алыпернаттдик — неоконсерваторлор сунуш кылгандан социалдуурак, гумандуурак моделди каршы коюуга өзүлөрүнүн жөндөмдүүлүктөрүн жана мүмкүнчүлүктөрүн жарыялашат. Традициялык багыттагы партияларга мурунтан эле өнөр жайлык жумушчу табы, профессионалдык союздар жана жумушчу кооперативдик кыймылдар менен тыгыз байланыш мүнөздүү. Алар эреже катары, эмгекчилердин кызыкчылыктары үчүн экономикалык жана саясий күрөштүн туруктуу салттарына ээ болуп, өз өлкөлөрүндөгү саясий маданиятта кубаттуу, терең тамыр жайган. Экинчи багыт - модернисттик жумушчу табы, профессионалдык уюмдар менен анча тыгыз байланышпаган партияларды жана партиянын ичиндеги топторду бириктирет. Жумушчу табынын колдоосу үчүн курч атаандаштык шарттарында, модернисттик агымга кошулган партиялар өзүлөрүнүн табигый социалдык базасынан тышкары таасирге ээ болууга умтулушат. Бара-бара өнөр жай жумушчуларынын кызыкчылыгын коргоо бул партиялар үчүн маанилүү болуудан калат да, алар өндүрүштүн жаңы тармактарында эмгектенишкен акыл эмгегинин кызматчыларынын топторуна, илимий-техникалык жана гуманитардык интеллигенциянын ортоңку катмарына (технологиялык революциянын зарылчылыктар менен тыгыз байланышкан) багытталган уюмдарга кайрадан уюмдашат.
Малышев, Сергей Степанович
Малышев, Сергей Степанович (1925-ж. т., Ленинград ш.) – геолог, СССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1976). Атамекендик согушка катышкан (1943–1945). 1949-ж. Фрунзеде коллекторлорду даярдоочу курсту бүткөн. Кыргыз ССР Геол. башкармалыгынын геол. партияларында коллектор, геолог, отряд начальниги. Кыргызстандагы жаңы кен байлыктарды ачууда ж-а чалгындоодо көп эмгек сиңирген. Экинчи даражадагы Улуу Атамекендик согуш ордени ж-а медалдар менен сыйланган. Калай кендерин ачууда салымы үчүн «Кенди биринчи ачуучу» деген төш белги берилген.
Констанца шаары
Констанца шаары – Румыниянын чыгышындагы шаар. Констанца жудецинин (административдик-аймактык бирдик) административдик борбору. Калкы 320 миң (2004). Кара деңиздеги өлкөнүн башкы порту (жылына 15 млн т жүк ташылат). Эл аралык аэропорту бар.
Шаар 6-кылымда иония гректери тарабынан негизделген. Б. з. ч. 29-ж. римдиктер басып алган. Констанца 1413–1878-жылдары Осмон империясынын бийлигинин астында болгон. 1878-жылдан Румыниянын курамында. Кеме куруу жана ремонттоо, целлюлоза-кагаз, эмерек, жеңил, тамак-аш өнөр-жай ишканалары иштейт. Археологиялык жана сүрөт музейлери бар. Констанца – Румыниянын Кара деңиз жээгиндеги туризм борбору. Антика мезгилинин курулуштарынын калдыктары, грек жана рим некрополдору, базилика (5–6-кылымдар), мечиттер (18–19-кылымдар) сакталган.