cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аврора (Огайо)
Аврора (Огайо) (Aurora) — Огайо штатынын Portage округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 13 556 киши. Болжолдуу аянты - 62.4 км². FIPS коду — 39-03086.
Мас болуу
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Сконто Арена
2003-жылы Сконто залында ошол жылы Латвияда өткөн 48-Еврокөрүнүү-ыр сынагы өткөн.
Каңдоо
Каңдоо (пайка) - Күмүштөн, калайдан, жезден, мистен жана ушул өңдүү металлдан жасалган идиштердин, буюмдардын жыртык, тешиктерин калай, коргошун аркылуу данакерлөө. Бул — калайды да арбын пайдалануу, чайнек, чака, чөөгүн, самоор, топчунун сабагын, оймок, шакек өңдүүлөрдүн кошунду жерлерин жаракалатып карматуу. Муну карматуунун алдына ачуу ношотур — кислота менен тазалайт. Ал металлдын кирлерин жеп кетет. Демек, зергелер ширетүүдө, калайлоодо, чоюн, коргошун, коло өңдүүлөрдү колдонуу сырларын мыкты билишет.
Ширетүү — темир менен темирди кошуп бекитүү.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Жаздоо, көктөө
Жаздоо, көктөө — жазгы мал жайыты. Кыштан чыккан малды эрте жазда, көктөмдө кыштоого жакын жайгашкан жаңы чыгып келе жаткан көккө коё берген. Күн өткөн сайын жаздоонун чөбү саргайып, отун жогото баштаганда, мал бийик тоолорго өрлөй баштаган. Элдин жайлоого көчүү камылгасы жаздоодо башталган.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Улуу-Тоо оникс кени
Улуу-Тоо оникс кени Ош облусунун Ноокат районунда, Улуу-Тоо кыштагынан 8,5  км батыш тарапта, Улуу-Тоодо, деңиз деңгээлинен 1522 м бийиктикте. 1973-жылдан белгилүү. Кен аймагын силурдун чөкмө тектери түзөт. Кооз таш–мрамор оникси акиташ тегиндеги үңкүрдө кезигет. Үңкүр 102015 м өлчөмүндө. Оникс быдырлуу кабат жана сталактит, сталагмит кыртышы түрүндө. Кат-кат быдырлуу оникстин калыңдыгы 0,4–0,5 м, узундугу 7 мге чейин. Сталактит-сталагмит кыртышы үңкүрдүн төбөсү менен таманында кездешет. Сталактит жана сталагмит шиштеринин узундугу 0,5–0,6 м. Сары, саргыч боз, жездей сары түстө. Кооздук касиети эң жогору, блоктуулугу канааттандырарлык. Майда кооз буюмдарды жасоого жарамдуу. 1997-жылга карата баланстагы запасы: оникс сырьёсунуку С1 категориясы боюнча 167,9; С2– 45,6 т, С1+С2–213,5 т, кондициялык оникстики – С1–69,8; С2–24,1 т; С1+С2 – 93,9 т. Кен казылып алынууда.
Брахмандар
Брахмандар – 1) Байыркы Индияда курмандык чалуу каадасын башкарган кечилдер (жрецтер). Кул ээлөөчүлүк коомдо сословиедер (варна) калыптанганда, Брахмандар өзүнчө кастага биригип, "тандамал кишилербиз" деп өздөрүн башкалардан өйдө коюшкан. Феодализм тушунда, б. а. сословие-лик-касталык түзүлүш орногондо, Брахмандар каста иерархиясындагы эң жогорку баскычты ээлешкен. 2) Веда адабиятына (байыркы индиялык жазма эстеликтерге) тиешелүү. касиеттүү деп эсептелген чыгармалар жыйнактары. Брахмандардын тексттери болжолу б. з. ч. 8-6-кылымда жар алгандыктан, байыркы Индия прозасынын адепки үлгүлөрүнөн деп эсептелет. Булардагы кудайлар, алптар же дүйнөнүн жаралышы жөнүндөгү жомоктордо жана уламыштарда байыркы Индиянын социалдык жана маданий тарыхы боюнча маалыматтар кездешет. Ошолордун эң баалуусу - "Шатапатха-брахмана".
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Аменорея
Аменорея - (а... жана men - ай, rheo - агуу) этек кирдин келбей калышы. Жыныстык жактан жетиле элек кыздарда, кош бойлуу, эмчек эмизген жана климакс мезгилинде аялдарда байкалат. Анын башка учурларда болушу - кандайдыр бир оорунун белгиси. Аменорея биринчилик (этек кири такыр келе элек) жана экинчилик (мурда келип жүрүп токтолгон) болуп айырмаланат. Аменореянын пайда болушуна түрдүү инфекциялар, ички бездердин оорулары, нерв-психикалык бузулуулар, жүрөк-кан тамыр, кан оорулары, өнөкөт уулануулар, тамак-аштын жетишсиздиги, абдан чарчоо же өтө семирүү ж.б. себеп болот. Кээде энелик безге рентген жана радиоактивдүү нурлардын таасиринен, аборттон, жыныс органдарынын өсүү кемтигинен ж. б. болушу мүмкүн. Аны дарылоо пайда кылган негизги себебине жараша жүргүзүлөт. Жакшы тамактануу, таза абада болуу, климат которуу менен дарылоо, дарылоочу денетарбия, нерв-психикалык эмоциялардан алыс болуу сунуш кылынат. Көбүнчө гормон дарылары колдонулат.
Пирке реакциясы
Пирке реакциясы — туберкулёзду диагноздоо үчүн териге жасалуучу аллергиялык текшерүү. Австриялык окумуштуу Пирке 1907-ж. сунуш кылган. Аны билектин терисин чийип, ага туберкулинди (өлгөн туберкулёз микобактериясынан жасалган препарат) тамчылатып, 2—3 суткага чейин суу тийгизбей байкоо жүргүзөт. Пирке реакциясы жасалган жердин шишип кызарышы организмге туберкулёздун козгогучунун киришинен, ошондой эле туберкулёзго каршы эмдөө жүргүзүүдөн болот. Пирке реакциясы мектепте, мектепке чейинки мекемелерде туберкулёздун микобактериясын алып жүрүүчүлөрдү табуу жана оорунун алдын алуу максатында жүргүзүлөт. Пирке реакциясысы туберкулёзго каршы эмдөөдөн кийин диагноздук максатта жасалбайт. Мындай учурда ооруну аныктоо үчүн тери алдына Манту реакциясы жасалат.
Кереж
Кереж – Ирандын түндүгүндөгү шаар. Тегеран останында. Тегерандын шаар-спутниги. Кереж дарыясынын боюнда, Эльбурс тоосунун этегинде жайгашкан. Калкы 1,5 млн (2008). Тегеран жана темир жана автомобиль магистралдары аркылуу байланышат. Б. з. ч. 3-кылымдын аягынан белгилүү. Орто кылымдын кербен сарайы, шаардын четинде Мехршахр маданий комплекси (Морварид ак сарайы жана) сакталган. Ядролук изилдөөлөр интуту, жаратылыш ресурстар илимий-изилдөө борбору, айыл чарба университети бар. Машина куруу жана металл иштетүү (ракета техникасы жана газ өндүрүшү ж. б.), химиялык (суперфосфат ж. б.), жеңил (текстиль, булгаары-бут кийим) жана тамак-аш өнөр-жай, курулуш материалдар өндүрүшү жана шаарга жакын жерде жеңил автомобиль жана автобустарды кураштыруучу завод иштейт.
Чыгыш Сөөк, капчыгай
Ички Теңир-Тоодогу Кара-Мойнок жана Жумгал тоолорунун аралыгында. Сөөк суусунун аккан багыты боюнча батыштан чыгышка 50км ге созулуп жатат. Кочкор жана Жумгал районунун аймагында. Таманынын жазы жери 2–3км, кууш жери 500–1000м. Деңиз деңгээлинен 2300–2900м бийиктикте. Шиленди жана аккумуляция тектерин суу жеп кетишинен пайда болгон. Негизинен V формасындагы капчыгай. Гранит-диорит, сиенит жана башкалар интрузия тектеринен турат. Капчыгайдын таманына талаа жана шалбаалуу талаа, тоо беттеринде бадал аралашкан талаа, айрым жерлеринде шалбаа (3000м ге чейинки бийиктикте), андан жогоркусу альп жана альп шалбаалуу талаа ландшафт алкактары мүнөздүү. Капчыгайдын төрүнө чейин авто жолу жетет. Жайкы жайыт.
Нжамена
Нжамена (, 1973-жылычейин Форт-Лами)) — Чад Республикасынын борбору. Шари-Багирми префектурасынын административдикборбору. Өлкөнүн түштүк-чыгыш бөлүгүндө, Шари дарыясыныноң өйүзүндө (Логоне дарыясынынчатына жакын), саздуу жерде жайгашкан. Климаты муссондук экватордук. Эң суук айы январдын орточо температурасы 24˚С, июлдуку 24˚С. Жылдык жаан-чачыны 650 мм. Калкы 1,2 миң (2010). Эл аралык аэропорту бар. Тамак-аш (эт, май), жеңил, бут кийим, курулуш материалдарын чыгаруучу өнөр жай ишканалары иштейт.
Тарыкы
1900-жылыфранцуздар тарабынан ФортЛами деген ат менен негизделген. 1910-жылы Франция Экватордук Африкасына караган. 1958-жылдан 1960-жылга чейин Чад Автономия Республикасынын, андан соң көз каранды эмес Чад Республикасынын борбору. 1973-жылдан азыркыдай аталат. Университет, институттар (зоотехния жана тропика өлкөлөрүнүн ветернариясы, гуманитария жана башка), улуттук административдик мектеп, музей бар. Өлкөнүн ички саясий абалы туруктуу болбогондуктан, туризм өнүкпөй келүүдө.
Аялдардын сыпаты
Аялдардын сыпаты тууралуу ар кыл калктардын, анын ичинде кыргыздардын ар кыл тарыхый доорлордогу пикирлери тууралуу маалымат.
Кыргыз этнографтары каттаган маалыматтар
Кыргыз аялдарын сыпаттоо варианттары тууралуу ар кыл эмгектер бар. Маселен, этнограф Амантур Акматалиев да айрым эмгектеринде бул маселеге кайрылган.
Орозобек Түгөлбаев, Кыргыз билим берүү академиясынын окутуучусу, өзү топтогон мындайча маалыматты сунуштайт:
2.	"Аркар эмчек, акылгөй тараз". Бул зайыптын курагы 30-40тын тегерегинде, бала-бакыралуу болуп калган кези болот. Барган сайын сымбаты чыгып, тоо кийигиндей маңкайып турганы үчүн "аркар эмчек" атка конот. Бою өтө бийик да эмес, жапыс да эмес, тараз болот. Байынын акылчысы, дайыма кайыптан акыл таап, жакшы идеялардын генератору болгондуктан "акылгөй тараз" деп коюшат.
3.	"Ак көрпө жайыл" же "ак дасторкон жайыл" атка конгон ургаачы да токтолуп калган кези болот. Дайым эшигинен ат кетпей, үйүнөн конок үзүлбөй, дасторкону жыйылбай, дүйүм аш-тамагын даамдуу жасап жайнатып турганы үчүн ушул сыпатка ээ болот. Ошондуктан алган жарынын дос-тамыры көбөйүп, кадыр-баркы бийиктейт. Мындай үй-бүлөнүн даңкы алыска кетет.
4.	"Жабуулуу кара инген". Мындай сыпаттуу зайыптын башкалардан айырмасы – анын көтөрүмдүүлүгүндө. Мындай ургаачы артык баш сүйлөбөйт, барга мактанбайт, жокко кейибейт. Текеберлик, кесир кылуу ага жат. Абысын-ажыны, кайындары менен ынтымактуу. "Аны алып бер, муну жулуп бер" деп эрин кыйнабайт. Оокатчыл: бирин эки, экисин төрт, төртүн сегиз кылат. Үйдөгү түйшүктүн көбү мойнунда болсо да, аны эч кимге доомат кылбайт, жүгүн нааразы болбой кудайга ыраазы болуп тартат. Ырыска шерик мындай жар абийирдүү жигитке туш болот, экөөнүн иши бачым алга жылып, тез оңолушат.
5.	"Берекелүү сарамжал". Бул зайып ак дасторкон жайылдын бир түрү. Мунун башкалардан айырмасы - өзгөчө сарамжалдыгында. Жыйып-терген оокатын артыкча бир тартип менен кармайт, акыл менен урунат. Бул зайыпта эмнелер гана жок, эмнени издесең ошону ушул үйдөн табасың. Ошол эле учурда сараңдык кылбайт, берекесин элге чачып турат. Колунан баары келген иштүү, жез оймоктуу уз. Аялдарды чогултуп иш кылдырып, дайым сарамжалын арттырып турат.
6.	"Ак жоолук делбир". Бул зайыптын али жаш келин аты кетелек болот. Ак жоолугун делбиретип, саамайын желге желбиретип, жарынын мойнуна асылып ойносо жарашып, оюнга тойбой турган кези. Эки жаш сүйүшүп баш кошкон, келин жарын сүйөт, сыйлайт, урматтайт. Алган жарынын кареги менен тең айланып көңүлүн табат, таттуу тамагын алдына коют, ою менен болот. Кийимин таза кийгизет, каалаганда бетинен сүйгүзөт, ошентип ичти күйгүзөт. Ар бир жаш жигит "менин жарым болсочу" деп эңсеген, оймок ооз калем каш, сулуу ургаачы. Бирок, ал өзүн алган жарына гана арнаган асыл келин. Келечекте мындан жогоруда айтылган мыкты зайыптар чыгат.
7.	"Дүнүйөкөй тоту". Бул зайыпты чүпүрөкчү, табылганын зайыбы деп да коюшат. Жылтыраган чүпүрөк-чапырактан, көр дүнүйөдөн кыя өтпөйт. Адамгерчиликтен, рухий байлыктан материалдык байлыкты, көр дүнүйөнү артык деп эсептейт. Тотудай жасанып кийинет, той-топурда, эс алуу жайларында өзүн көрсөткөндү жакшы көрөт. Эринин иши жүрбөй, багы тая түшсө дароо жүдөп-какап калат.
8.	"Айчырайлуу ачатил" аталган зайыптар өңдүү-түстүү келишет. Мындай аялдар жөнүндө «айдай чырайыңды албуут кыялың бузат» деп коюшат. Эрди жука, эбиреп-жебирегенге ылайыктуу. Акылы кыскараак, тили узун, узун эле эмес, уу. Жасайм деп аракет деле кылат, бирок колунан түзүгүрөөк иш келбейт, даярдаган тамагынын деле даамы, түрү чамалуу. Убагынын көбүн сулуулануу менен өткөрүп, балдарын, эрин кароого чамасы келбейт. Өзүмчүл, эрин дайым ачуу тили менен басмырлап турууга аракет кылат. Тилине, мамилесине ууланган эринин шору шорподой кайнап жүрө берет.
9.	"Ак көңүл алабаш" деген зайып мындай карасаң дурус эле сыяктуу. Бирок ак көңүлдүгүнөн көп эркек пайдаланып кетет да, үйүндө ала-кула балдар пайда болуп эринин көңүлү ооруйт.
10.	"Дүр кабак чабдар" атанган ургаачынын кабагына дайыма кар жаап турат. Дүгдүйүп кабагын бүркөп, жөн сүйлөбөй бурк-бурк этип уруштун кебин кылат. Көбүнчө долуланып, идиш-аягын чагып, айтпаганды айтып, аза бойду тик тургузат. Байы да, балдары зирилдеп коркуп, кошуналары теңелбейли деп качып кутулушат. Эрин эле коркутпай, элдин баарын коркуткан адаты бар. Мындай зайыпка жолуккан эрдин шору өмүр бою арылбайт.
11.	«Эрди түйрүк карагер, эмгектүү эрге жолуксун» деген эртегиден калган сөз бар. Мындай зайып дегеле ачык-айрым, сөзмөр болот. Эл көзүнө жакшы көрүнүүгө, эрине жакшы караган аял деген атка конууга да амалданат. Бирок болбой эле задисине кетип, эринин кулагынын кужурун алып, ачуу сөздөрдү айтып урушту көп кылат. Мындай аялды урушуп жеңе албайсың.
12.	"Жанбагар жалкоо"го жолуккан жигиттин шору. Балдарын баккан, кир-когун жууган, тамак-ашын жасаган өзү болбоско аргасыз. Мындай зайып чубуртуп төрөгөн уруктуу неме болот. Көк ийнени көтүнөн түртө албайт, жасаган тамак-ашынын же тузу жок, же даамы жок. Үй-бүлөсүн эмес, өзүн жакшылап күтө албаган жалкоо. Үйдүн ичи ачылып-чачылып жыйналбай жатат, коңурсу жытына адам чыдагыс, эри же келген киши чачылгандын ортосун оюп отурушка аргасыз. Ажырашайын десең, биринен-бири кичине балдарың бар. «Кудайдын кылганына кубарыңдын акысы барбы» деп жата бер.
13.	"Үйдө конок - өкмөт" аял көбүнчө чоңдур-кичинедир бир мекеменин жетекчиси болот. Өйдө отуруп, жиликтин барктуусун алып, кошоматка көнүп алып, үйүнө коноктой мамиле кылгысы келет. Эринин кызматы өзүнө тең же же жогору болбосо, аны теңине албай жаман үйрөнөт. Анын үстүнө эртели-кеч талаа-түздө эркектер менен чогуу жүргөндөн кийин эринин көзүнө чөп салып коёт.
15.	"Эринчээк шалтак" мурда айтылган жанбагар жалкоонун бир түрү. Мындай аялдын башкалардан өзгөчөлүгү – шалтактап өз боюна карабаган балит болот. Чачы түйдөктөшүп, башты карт-карт тырмап, ар кайсы жерин апчып алып коңурсуп турат. «Кыз кезинде баары эле жакшы, жаман катын кайдан чыгат» деген макал ушундайга абдан туура келет.
16.	"Эчки сан тыйтак". Бул аял Суу мурун сөпөктон бир аз тыңыраак болот. Аты айтып тургандай, эчкидей жалакай, тейтектеп жеңил, ачкөз, ары-бери жүгүрүп бирөөнүн чайын ичип, ушак сүйлөп отурганды жакшы көрөт. Дайым чыр чыккан жерде, көрүп-угуп алып сөз ташыйт. Бул дагы эринин шору.
Жер алды
Жер алды — байыркы мифологиянын негизинде пайда болгон түшүнүк. Байыркы адамдардын диний түшүнүгү боюнча дүйнө үчкө бөлүнгөн: биринчи — асман (кудайлар өлкөсү), экинчи — адамдар жашаган дүйнө, үчүнчү — жер астындагы дүйнө (өлүктөр дүйнөсү). Айрым адабиятчылардын пикири боюнча мифологиялык түшүнүктөрдүн алгачкы учурун таза диний мифология катары кароого болбойт. Кийинчерээк адамдар тапка бөлүнгөндөн кийин, бул элдик түшүнүк таптык кызыкчылыкка баш ийдирилип, мусулман дининин куралына айланган. Байыркы кыргыздар да кыял менен жаратылышты бул тирүү адамдар жашаган дүйнө, өлгөн адамдар жашаган тигил — Ж. а-ндагы дүйнө деп экиге бөлүшкөн. Эпосто сүрөттөлгөн Ж. а-ндагы дүйнө жер үстүндөгү турмуштан эч бир айырмаланбайт. "Бокмурун элге кабар жибергени, Көкөтөйдү коигону" деген окуяда Ж. а-ндагы дүйнө төмөнкүчө сүрөттөлөт:
Күтүнүп турсаң ашыңа
Жердин өзү дөңгөлөк
Жеткен жан келер жөрмөлөп.
Жер астында эрлер бар (Сагымбай Орозбаков, 3. 67).
Мында кыргыз эпосундагы Ж. а-ндагы дүйнө жөнүндөгү түшүнүк, башка түрк элдеринин көз карашындай эле бул элдин поэтикалык гана көз карашы деп жыйынтык чыгарууга болот.
9-кылымга чейин кыргыздарда, Алтайда, Батыш Сибирде жашаган элдерде тигил дүйнө жөнүндөгү түшүнүк абдан күчтүү болгон. Алтайлык жана Сибирде жашаган түрк элдеринин чыгармачылыгында Ж. а-ндагы кудайлар, шамандар менен болгон согуш учурайт. Башкы каарман тагдырына багышталган аялды алуу үчүн Ж. а-на түшүү, болбосо алыскы бир жерге чоочун элге саякат жасоо башка элдердин эпикалык оозеки адабияттарында да кезигет. Бул мотив алардын өтө байыркылыгын белгилейт.
Академик В. В. Радлов алтайлыктардын элдик чыгармалары менен таанышкандан кийин, бул түрк урууларынын оозеки чыгармаларында кеңири кезигүүчү Ж. а-ндагы дүйнө жөнүндөгү түшүнүктөрдү шаманизмдин теңири катары карабастан, шамандык көз караштан өзгөчөлөнүп турган алтайлыктардын поэтикалык көз карашы катары караш керектигин эскерткен.
Ж. а-ндагы дүйнө жөнүндө кыргыз элинин жөө жомокторунда, "Манас" эпосунда, негизинен "Эр Төштүктө" кеңири кездешет. "Эр Төштүк" эпосундагы Ж. а-ндагы турмуш жөнүндөгү мифологиянын өнүгүшү тигил дүйнө жөнүндөгү түшүнүктүн чыгышы, тактап айтканда, жан адамдын денесинен бөлөк жашайт деген түшүнүктүн келип чыгышы менен байланыштырылган. "Манас" эпосунун негизги варианттарында да Төштүк Ж. а-на түшүп барып, кайра келген баатыр катары сүрөттөлөт:
Элемандын эркеси
Жер алдына түшкөнү
Жети жыл болгон чагы экен,
Жер үстүнө чыкканы
Жети күнчө бар экен
Ошо Төштүк келгени ( Саякбай Каралаев, 2. 12, 40; Сагымбай Орозбаков, 3. 106).
Төштүктүн Ж. а-на түшүшүн шамандык мифология катары карабастан, байыркы адамдардын түшүнүгү катары караш керек.
Мегалоникс
Мегалоникс (Megalonyx) — байыркы иленди айбандын бир уруусу.
Бакай-Ата
Бакай-Ата (1882-жылдан — Николайполь же Николайталь; 2001-жылдын 14-февралына чейин — Ленинполь ) — Кыргызстандын Талас облусунун Бакай-Ата районундагы айыл. Ленинполь айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 6834 киши (2009-жылы).
Тутумдук реестр
Тутумдук реестр — компьютер конфигурациясы тууралуу маалыматтарды сактоо үчүн бмаалымат базасы. Тутумдук реестр Windows иштөө учурунда дайыма кайрылып турган малыматтарды камтыйт, атап айтканда:
Кокс
Кокс — катуу, бекем, көңдөйлүүлүгү жогору, күйүүгө жөндөмдүү, хим. актив-дүү, кара күңүрт түстүү зат. Курамы: орг. бөлүгү 94-95 % C, 1,5 % О2, 1,5-2% Н2 жана 1,2-1,7 % S турат. Минералдык заттар 10-11 % түзөт. Структуралык түзүлүшү б-ча графитке жакын. Жылуулук бөлүп чыгаруу жөндөмдүүлүгү орточо алганда 7950 ''ккал/кг. ''Негизинен (80%) металлдар өндүрүүдө отун катары жана металлды калыбына келтиргич катары колдонулат. Жогорку темп-раны пайда кылуу менен ылдам күйүүсү, калыбына келтиргич сапаты анын көңдөйчөсүнүн көптүгүнө (45-55%), майдаланган бөлүкчөлөрү кесектигине жараша болот. Канчалык көңдөйлүгү көп, кесегирээк бөлүкчөлөр болсо,, ошончолук анын беттешүү аянты жогору болуп, күйүү жана калыбына келтирүүсү ошончолук ылдам жүрөт. Курамында күлгө айлануучу минералдык заттар, нымдуулук, күкүрт чектен жогору болушу анын жылуулук бөлүп чыгаруу жөндөмдүүлүгүн төмөндөтөт. Электен өткөзүү аркылуу кесектиги өлчөмүнө жараша үч фракцияга ажыратат. 40-80 мм чегиндеги фракциялар металлургия ө. ж-нда, 10-20 мм чегиндеги фракциялар отун катары, 10 мм чоң эмес өлчөмдөгү фракциялар күйүүчү газга айландырылат. 1 т К. көмүрдөн 650-750 кг К. чыгат. Таш көмүрдөн алынган К. айырмаланып нефтиден алынуучу К-тун курамында минералдык заттар болбойт.
Системдин админисратордук иштерин башкаруу
(System administration processing control - Управление администрирования системы). Иштетүү системинин дагы бир кызматы болуп, иштетүү системинин аракеттерин текшерүү болуп эсептелет. Бул кызмат системдин аткарылышын текшерет, коопсуздугун, дискти жана файлдарды башкарат. Системдин аткарылышы иштеп кетүү (срабатывания) убактысы менен калибрлентин жана жолдордун саны менен өлчөнөт. Берилишти киргизген учурдан компьютер ага реакция кылганга чейинки убакыт иштеп кетүү убактысы болуп саналат. Иштеп кетүү убактысы киргизилген берилиш же буйрукка жараша өзгөрүп турат. Эгерде берилиштер файлга чыгарылса, анда иштеп кетүү убактысы секунддан аз, ал эми өзүнчө файлдагы сорттолуп жаткан берилиштерди көрсөтүү талабынын иштеп кетүү убактысы минутаны түзүшү мүмкүн. Иштеп кетүү убактысын так өлчөөнүн жолу- иштетүү системинин аракеттерин кабарлап жана жазып туруу үчүн тү-зүлгөн програмдын жардамы менен аткарылат. Бул програм башка маалыматтар менен катар БПны колдонуу убактысын кабарлап турат. БПны колдонуу убактысы анын иштеген жана иштетүү үчүн берилиштерди күткөн убакыттардан түзүлөт. Системдин коопсуздугу. Иштетүү системдеринин көп-чүлүгү колдонуучуларга системге кирүү коду, колдонуучунун ИПсы жана пароль бекитилет. Булардын ар бири сөз же катар тамгалар түрүндө берилет. Системге кирүү коду адатта бухгалтердик эсеп, сатуу же өндүрүү сыяктуу бөлүмдүн аты, колдонуучунун ИПсы Айша же Аскар сыяктуу өзүнүн ысмы түрүндө бекитилет. Пароль конфиденциалдуу болот, көпчүлүк учурда ал колдонуучуга жана системдин администраторуна гана белгилүү болот. Көпчүлүк системдерде парол киргизилгенде паролдун тамгаларын жашыруу максатында алардын ордуна жылдызчалар чыгарылат. Системди же колдонмолорду пайдалануу алдында системге кирүү кодун, колдонуучунун ИПсын жана паролду туура киргизүү керек. Киргизилген маалыматтар алдын ала уруксат берүүчү файлга сакталып коюлган маалыматтар менен салыштырылат. Эгерде алар дал келбесе, колдонуучу системге кире албайт. Системге кирүүнүн ийгиликтүү жана ийгиликсиз аракеттери файлга катталып турат, ошентип системди ким колдонгонун же колдонууга аракеттенгендер катталып калат. Бул каттоолор ошондой эле компьютердик системди ар башка бөлүмдөр тарабынан пайдалангандыгына жараша чыгымдарды бөлүштүрүүдө дагы колдонулат. Диск жана файлдарды башкаруу. Баардык иштетүү системдери диск жана файлдарды башкаруу менен байланышкан кызматтарды аткарган програмдарды камтыйт. Аларга катуу жана флоппи дисктерин калыптоо, системде файлдар тизмесин сактоо, дисктен файлдарды өчүрүү, файлдарды бир сактагыч түзүлүштөн экинчисине көчүрүү, сакталган файлдарды кайра атоо, файлдарды уюштуруш үчүн папкаларды жана каталогдорду түзүү ж.б.лар кирет.
Улуу-Тоо пикрит кени
Улуу-Тоо пикрит кени   Ош облусунун  Ноокат районунда, Улуу-Тоо кыштагынан 5 км чыгыш тарапта, Тогузбулак дөңсөөсүнүн жанында. 1982-ж. табылган. Кен аймагын девондун жанартоо тектери жана антропоген чөкмөлөрү түзөт. Кооз ташпикрит тоотеги силл түрүндө жатат. Калыңдыгы 100–150 м, узундугу 3 ''км. ''Пикриттин өңү каралжын боз. Майда бүртүкчөлүү, тыгыз массивдүү. Оңой сайкалданат. Жылмалап сайкалдангандан кийин кара баркыт сымал жалтырап турат. Имарат дубалдарын кооздоп каптоого жана кооз буюмдарды жасоого жарактуу. Болжол запасы 1 млн м3ден ашат.
Жашыл конвейер
Жашыл конвейер – малды жаз-жай-күз мезгилинде жашыл тоют менен үзгүлтүксүз жана жетиштүү камсыз кылууну уюштуруу. Ал колдо багылган малдын сүтүн, этин көп өндүрүү үчүн пайдаланылат. Мында, эрте жаздан кеч күзгө чейин кезектешип жетилүүчү өсүмдүктөрдү туура жайгаштырып өстүрүү чоң мааниге ээ. Чүй өрөөнүндө жазда себилген буурчак, сулуну 20–30-мартта, перкорапсты 5–20-апрелде, кара буудайды – 15–30-апрелде, тритикалени –1–20 майда; беденин 1 чабыгын 5–30-майда, 2 чабыгын 1–30-июнда, 3 чабыгын 10–30-июлда, 4 чабыгын 20-августан –10-октябрда чаап, жашыл тоют түрүндө пайдаланылат. Ошондой эле, жүгөрү, соя, сорго, тоют кызылчасы, тоюттук капуста да жашыл тоют катары колдонулат. Бул өсүмдүктөрдүн жашыл массасын өсүп жетилишине жараша малга үзгүлтүксүз чаап берүү менен сүт жана эт өндүрүүнү ургаалдуу жүргүзүүгө болот. Жашыл конвейерде орто ченинде өстүрүлгөн өсүмдүктөрдү (күздүк кара буудай, тритикале, рапс, перко жана башка) кеңири пайдалануу зарыл. Бир талаадан бир жылда эки жолу түшүм алууга мүмкүнчүлүк берип, айдоо жердин натыйжалуу пайдаланышына шарт түзөт.
Толька
Толька — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таз дарыясынын сол жээгинен 723 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 391 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жаңы кудаш (Татышлин району, Башкыртстан)
Жаңы кудаш — Башкыртстандын Татышлин районундагы айыл, Ялгыз-Нарат айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1 киши. Почта индекси — 452845, ОКАТО коду — 80250865003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Saku Suurhall
«Saku Suurhall» — Таллиндеги жана Эстониядагы эң чоң концерт жана спорт залы. Зал 10000 кишиге чейин кабыл алат. «Saku Suurhall» баскетбол жана хоккей боюнча беттештерди өткөрөт. Комплекс 2001-жылы 2002-жылы өткөн Еврокөрүнүү ыр сынагынын алдында ачылган.
Амердинова Магира Мунаждиновна
Амердинова Магира Мунаждиновна - (8. 11. 1954-ж. туулган, Каракол шаары) - философия илимдеринин доктору (2004). 1975-ж. Караколдогу Пржевальский мамлекеттик педагогикалык институтунун физика факультетин бүтүргөн. Эмгек жолун мектепте мугалим болуп иштөөдөн баштаган. Өзү бүтүргөн институтта инспектор, окутуучу, Илимий-изилдөө педагогикалык интунда мугалим, БГУда окутуучу, улук окутуучу, доцент, профессор болуп иштеген. Философиянын теориялык-методологиялык, социалдыксаясий проблемалары жана психология, этнопсихология боюнча адис. 60тан ашык илимий методикалык эмгектердин (анын ичинде 1 монография) автору.
Saku Suurhall
Арена өз атын курулушту каржылаган Эстониянын ири сыра өндүрүүчүсү Сакудан алды. Arena «Saku Suurhall» Европа Арена Ассоциациясынын расмий мүчөсү.
Россыпная
Россыпная — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Саянзас дарыясынын сол жээгинен 32 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жашыл көл
Жашыл көл – мөңгү суусунан куралган бийик тоо көлдөрүнүн жалпы аты. Мындай көлдөрдүн суусу, адатта, жашыл көгүлтүр түстө болот. Кыргызстандагы мындай көлдөрдүн көбүнүн энчилүү аты да жашыл көл деп аталып калган.
Кап
Бул — таар буюму. Мунун жердиги жүндөн болуп, идиштик милдет аткарат. Эндүү курулган өрмөктүн эриши ак менен кара жиптен эле күзүктөлүп, аркак салынган да жөнөкөй согулган. Мындан кара ала кап пайда болгон. Идиш төрт чарчылана бычылып, жээктери кыюуланат. Каптын ооз жагынын эки жагына өрмөктүн эриш жибинин калдыгынан өрүлүп же эшилип жасалган эки кулакчыны тагылат. Мунун бирөөнө чыйрак чыйратылган буугуч жип байланат.
Каптын чаканын дорбо деп атайт. Ал ат үстүнө өңөрүүгө, атка жая же арта салууга ылайыктуу. Буюмдун өтө ичтүүсүн зумбол деп атайт. Ал эгинди төөгө жана башка күч унаага теңдеп жүктөөгө оңтойлошкон.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Брегг-Вульф шарты
Брегг-Вульф шарты - кристаллдын бетинен толкун узундугу өзгөрүлбөстөн чачыраган рентген нурларынын интерфереция максимумдарынын багытын аныктоочу шарт. Ал 2dsin9 = п% формуласы менен туюнтулат, d - торчонун турактуулугу, % - рентген нурунун толкун узундугу, 0- чагылдыруучу тегиздик менен түшкөн нур багытынын ортосундагы бурч, п - чагылуу тартиби, ал дайыма оң жана бүтүн сан. Брегг-Вульф шартын орус илимпозу В. Вульф жана англис П. Брегг 1913-ж. ар бири өз алдынча аныкташкан. Брегг-Вульф шарты ачылгандай кийин гана рентген нурун рентген-структуралык жана рентген-спектрдик анализдергө колдонууга мүмкүндүк болду.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Балет
Балет - (фр. ballet, итал. balletto) ыргактуу кыймыл-аракет жана бий каражаттары аркылуу айтылуучу ойду, чыгарманын мазмунун угуучу-көрүүчүлөргө жеткире алган сахна өнөрү. Жалпы драматургиялык пландын (сценарийдин) негизинде балет музыканы, хореографияны (бий, пантомима), сүрөт өнөрүн (декорация, костюмдар, жарык берүү ж. б.) өзүнө камтыйт. Азыркы европ. Б. Кайра жаралуу доорунда пайда болгон. Туңгуч балет спектакли Италияда 15-16-кылымда, Францияда 16- кылымдын 2-жарымында (Б. Бальтазаринин «Королеванын комедия балети», 1581) жаралган. 18-кылымда Англияда, Австрияда, кийиичерээк Францияда өзалдынча сахна өнөрү катары толук калыптанган жана таанылган. Россияда 1730-жылдан сахнада балет оюндары үзгүлтүксүз коюла баштайт. Франция менен Россиядагы балет өнөрүнүн табылгалары романтикалуу балеттин жаралышын шарттайт. Бара-бара бийдин жаңы түрлөрү, аялдардын аяк учу менен бийлеши пайда болот. Ушул багыттагы балеттик спектаклдердин бири Адандын «Жизель» балети (1841). Балет 19-20-кылымында алдыңкы өлкөлөрдө улуттук маданияттын өнүккөн түрүнө айланат. Композитор-симфониячылардын балет өнөрүнө кайрылуусу маанилүү көрүнүш болгон, мисалы, П. И. Чайковскийдин «Уйкудагы сулуу» (1890), «Щелкунчик» (1892; Л. Иванов менен бирге), А. Глазуновдун «Раймонда» (1898) балеттеринде музыкадагы ойлор менен сезимдер бий аркылуу туюнтулган. Б. Асафьевдин («Париж жалыны», «Бахчисарай фонтаны»), Р. М. Глиэрдин («Кызыл гүл»),А. И. Хачатуряидын («Гаянэ», «Спартак»), С. С. Прокофьевдин («Ромео жана Жульетта»), А. Крейндин («Лауренсия»), К. Караевдин («Жети сулуу») чыгармалары балет өнөрүн өнүктүрүүгө чоң салым кошту. Кыргызда балет өнөрү классикалык бийди өздөштүрүүнүн, эл турмушун жана үрп-адатын үйрөнүүнүн негизинде келип чыккан. Кыргыздын туңгуч бийлери 1937-ж. «Алтын кыз» музыкалык драмасында жана «Айчүрөк» операсында (1939; балетмейстер Н. С. Холфин) колдонулган. «Анар» балети (1940) кыргыздын улуттук балет өнөрүнүн саамалыгы. Кыргыз балетинин өсүшүнө бийчилер Б. Бейшеналиева, Р. Чокоева, Ч. Базарбаев, А. Токомбаева ж. б. зор салым кошкон. Бий мугалимдерин жана балетмейстерлерди Москвадагы А. Луначарский атындагы мамлекеттик театр институту, Ленинграддагы Н. Римский-Корсаков атындагы консерватория, Кыргызстанда Ч. Базарбаев атындагы Бишкек хореография окуу жайы даярдайт.
Мегантроп
Мегантроп (лат. Meganthropus) — казылып табылган кишисымак айбан.
Тунгусла (Бочанка куймасы)
Тунгусла — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Бочанка дарыясынын сол жээгинен 2,5 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Аппа Сандаски (Огайо)
Аппа Сандаски (Огайо) (Upper Sandusky) — Огайо штатынын Wyandot округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6364 киши. Болжолдуу аянты - 13.7 км². FIPS коду — 39-79044.
Ниамей
Ниамей – Нигер Республикасынын борбору, шаар; Ниамей департаментинин административдик борбору. Өлкөнүн түштүк-батышында, Нигер дарыясынын сол өйүзүндө,деңиз деңгээлинен 163 м бийиктикте жайгашкан. Климаты субэкватордук. Жылдык орточо температура 25˚С, жаан-чачындын саны 400–700 мм. Калкы 980 миң (2010). Эл аралык аэропорту бар. 19-кылымдын аягында негизделген. 1926–60-жылы Нигердеги француздук ээликтин административдикборбору. Нигер көз каранды эместикке ээ болгондон анын борбору (1960). Университет, калк китепканасы, Улуттук жер жаңгак коому, чоң мечит, элдик каада-салтты жазуу борбору, Геология бюросу, Тропиктик токойчулуктун техникалык борбору, Тропик агрономия институту бар. Кол өнөрчүлүк (тери ашатылат, карапа, алтындан жана күмүштөн баалуу буюмдар жасалат) өнүккөн.
Жазыкечүү көрүстөнү
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Балетмейстер
Балетмейстер (нем. Ballettmeister бийдин устаты) бийди, балетти, хореографияны, номерлерди коюучу адам. Балетмейсер сахнада көркөм образды жана спектаклдин идеясын көрсөтүүчү кыймыл-аракеттин системасын түзүп, хореография партияны ар бир актёр жана бүт коллектив менен бирге иштеп чыгат. Кыргыз балетмейстерлери Н. Түгөлов, Э. Мадемилова, У. Сарбагышев, С. Абдужалилов, К. Садыков, М. Асылбашев ж. б-дын улуттук бийдин өнүгүшүнө кошкон салымдары чоң.
Системдик програм жабдык
(System Soft-ware-Системное программное обеспечение). Компьютер жабдууларынын аракеттерин башкарган жана иштетүү системин камтыган програмдар тобунан турат. Системдик програм жабдыктардын аткарган айрым кызматтарына компьютерди иштетүү, ар кандай програмдарды компьютер эсине програмдарды жүктөө жана сактоо аракеттери кирет. Буларга кошумча, системдик програм жабдык дискти калыптоо, берилиштер файлдарын сорттоо жана програм буйруктарын компьютер түшүнгөн экилик кодго которуу кызматтарын аткарат. Системдик програмдык жабдыктын үч башкы бөлүгү болуп, иштетүү системи, утилиттер жана тилдердин трансляторлору эсептелет.
Качкинтурай (Калтасин району, Башкыртстан)
Качкинтурай — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Большекачак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 276  киши. Почта индекси — 452865, ОКАТО коду — 80233805002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Улуу-Тоо хальцедон кени
Улуу-Тоо хальцедон кени Ош облусунун Ноокат районунда, Улуу-Тоо кыштагынан 4 км аралыкта, деңиз деңгээлинен 1200–1635 м бийиктикте. 1971-ж. табылган. Хальцедон төмөнкү кембрий мезгилинде пайда болгон кремнийлүү доломиттердин арасында, калыңдыгы 0,2 мден 2,0 мге чейин болгон линза жана тарамдарда кездешет. Хальцедон аморфтуу, сүттөй ак, боз, көгүш, кызгылт түстө. Болжол ресурсу 100 миң т.
Керезбеков Канат
Керезбеков Канат (29. 1. 1970-жылы туулган, Нарын облусу, Жумгал району, Жумгал айылы) – юридика илимдеринин доктору (2008), Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген юристи (2009). 1993-ж. Кыргыз Мамлекеттик университетин бүткөн. 1992–96-жылдары илимий-өндүрүштүк «Элдос ЛТД» фирмасында юрист-консультант, 1996–99-жылдары Кыргыз Республикасынын Улуттук Илимдер Академиясынын Философия жана укук институтунда илимий кызматкер, улук илимий кызматкер, бөлүм башчысы, 1999–2005-жылдары Кыргыз Мамлекеттик университетинде окутуучу, доцент, кафедра башчысы, 2001–02-жылдары. Кыргыз Мамлекеттик университетинде Юридика институтунун директорунун орун басары, директордун милдетин аткаруучу, 2005-жылдан Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Кыргыз мамлекеттик юрид. академиясынын ректору. Кыргыз Республикасынын Демократиялык, Жер кодекстери ж. б. мыйзам актыларынын, Кыргыз Республикасынын Улуттук Илимдер академиясынын Ипотека, Третейский суд жана Кыргыз Республикасынын жер-агрардык реформасы боюнча мыйзамдардын пакетин иштеп чыгуучулардын бири. «Кыргыз Республикасынын жер укугу», «Третейский суд», «Укук таануу» окуу куралдарын даярдоо боюнча автордук жамааттын жетекчиси, «Кыргыз Республикасынын массалык маалымат каражаттары жана укук» окуу куралына авторлош. 80ден ашуун илимий макалалардын автору. «Даңк» медалы жана сыйланган.
Жазуу
Жазуу - кептин (речтин) катталышы. Ал речтин тигил же бул элементин туюнтуучу графикалык белгилердин жана сүрөттөрдүн жардамы аркылуу ишке ашат. Кайсы элди албайлы, бардыгынын тең жазуусу бири-биринен туруктуу белгилери, бирдей формасы менен айырмаланган өзүнчө системаны түзөт. Жазуу белгилердин формасына карата эмес, маанисине, речтин кайсыл элементтеринин (бүтүндөй маалыматтын, жеке сөздүн, муундун же тыбыштын) белги аркылуу туюнтулуп жатканына карата түркүмдөштүрүлөт. Ушул негизден дүйнөдө жазуунун 4 тиби бар экени аныкталган: пиктографиялык жазуу, идеографиялык жазуу, муун жазуусу жана тыбыш жазуусу. Пиктографиялык жазуу - жазуунун эң байыркысы. Анда туюнтма катары бүтүндөй бир кабар билдирүүчү сүрөттөр (пиктограммалар) колдонулган. Идеографиялык жазуунун жазма белгиси бүтүн бир сөздү же анын таанымал бөлүгүн туюнтат. Мунун эң байыркы системалары төмөнкүлөр болгон: египет жазуусу (б.з.ч. IV миң жылдыктын 2-жарымынан тарта), шумер жазуусу (б.з.ч. IV миң жылдыктын 2-жарымынан тарта), шумерлерде өркүндөгөн клинопистин түрлөрү, байыркы хинди жазуусу (б.з.ч. 3-миң жылдан тарта), крит жазуусу (б.з.ч. III миң жылдык менен II миң жылдыктын башынан тарта), кытай жазуусу (б.з.ч. II миң жылдыктан тарта), Борбордук Америка жана Мексиканын байыркы элдеринин жазуу системалары жана башкалар. Азыр идеографиялык жазууну кытайлар гана колдонушат. Муун жазуусунун белгилери аркылуу жеке-жеке муундар белгиленет. Бул жазууну көбүнчө сөздөрүндө муун саны аз тилдер урунат. Клинопистин идеографиялык муун жазуу системасы б.з.ч. 3-2 кк. крит муун жазуусу б.з.ч. III миң жылдыкта келип чыгат. Кийин кытай иеороглификасына кошумча иретинде муун жазуунун жаңы түрлөрү чыккан. Алар япон муун жазуусу (б.з.8-к.) жана корей лигатуралык системасы кунмун (б.з. 15-к.). Азыркы мезгилде муун жазуусу Индияда (мисалы, деванагари), Японияда, Эфиопияда   Кореяда колдонулат. Тыбыш жазуусунун белгилери жеке-жеке тыбыштарды туюнтат. Жазуунун бул түрү - үнсүз тыбыш жазуусу (мында үнсүз тыбыштар гана көрсөтүлөт) жана вокалдык-тыбыштык жазуу (мындагы белгилер үндүү-үнсүз экөөнү тең билдирет) катары маалым. Үндүү тыбыш жазуусун сөздөрүнүн уңгусу көбүнчө үнсүз тыбыштан куралган элдер урунат. Нукура тыбыш жазууну батыш семит уруулары ойлоп табышкан (Финикия жазуусу). Бул жазуу башка жазуулардын кыйла жөнөкөй формада болгондуктан, тез эле дүйнөнүн көп элдерине таралган. Финикия жазуусунун таасиринде чыгышта арамей жазуусу (б.з.ч. I миң жылдыкта), кийин еврей, араб (б.з. 6-к. чендеринде), уйгур, монгол, манжур жазуулары калыптанган. Грузин, армян жазуулары да (б.з. I миң жылдыгы) финикия жазмасынын таасиринде жаралган деген пикирлер бар. Батышта Финикиянын таасири менен грек жазуусу (жазма даректери б.з.ч. 7-к. таандык), грек жазуусунун таасиринде латын жазуусу, славян кириллицасы түзүлгөн.
Мегасколециддер
Мегасколециддер (лат. Megascolecidae) — Австралиядагы сөөлжандардын бир тукуму.
Паркен стадиону
«Паркен стадиону» — Даниянын Копенгаген шаарындагы футбол стадиону. Даниянын алдыңкы клубдарынын бири - Копенгагендин үй аренасы. Даниянын футбол боюнча улуттук курама командасы да үйдөгү көпчүлүк беттештерин стадиондо өткөрөт.
Стадиондун курулушу 1990-1992-жылдары жүргүзүлүп, акыркы сыйымдуулугу 38 076 адамды түзгөн. Арена 1990-жылы бузулган Идреспаркен стадионунун ордуна курулган. Жаңы стадиондо биринчи беттеш 1992-жылы 9-сентябрда болгон (Дания — Германия — 1:2).
Паданга
Паданга — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Түштүк дарыясынын оң жээгинен 149 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Капкак
Капкак — бир нерсе салуучу, куюучу нерселерден төгүлбөй, бек, таза турушу үчүн үстүн жаап, бекитип коюучу жапкыч. Казандын үстүнө жабылуучу тегерек буюм. Ал тактайдан кынапталып, ак чийден токулуп жасалат. Жыгач капкактын үстүңкү бетинде жумуру жыгачтан туткасы, чий капкактын чыйрак чыйратылган шоодан, ичке кайыштан боосу болот.
Пластикалык операция
Пластикалык операциялар(амалияттар) — дененин айрым бөлүктөрүнүн же мүчөсүнүн тубаса же оорунун, кырсыктын натыйжасында бузулган формасын жана кызматын калыбына келтирүү үчүн жасалган хирургиялык операция.
Пластикалык операциялар байыркы Индияда жана Египетте колдонулган. Алгачкы мезгилде тери пластикасы өөрчүгөн. Сөөктү которуп улоо 17 — 18-кылымда башталды. Анын негиздөөчүлөрүнүн бири Н. И. Пирогов болуп саналат.
Азыркы мезгилде медицинанын, биологиянын жетишкендиктеринин, айрыкча кан тамыр хирургиясынын өөрчүшүнүн негизинде дененин айрым бөлүктөрүн, ткандарын гана эмес, бүтүндөй мүчөнү которууга мүмкүндүк болду.
Капкак
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Пластикалык операция
Эгерде оорулуунун өзүнүн денесинин тканы же мүчөсү колдонулса аутопластика, ал эми башка бир адамдын (донордун) тканы колдонулса гомопластика, жаныбарлардын органы же тканы көчүрүлсө гетеропластика деп аталат. Биологиялык эмес синтетикалык материалдар (металл, айнек, синтетикалык ткандар) азыркы мезгилде кеңири колдонулуп жатат.
Пластикалык операциялар хирургиянын бардык тармагында ийгиликтүү колдонулууда. Мисалы, жүрөк жана кан тамыр хирургиясында жүрөк клапандарын жасоо, иштен чыккан кан тамырларды алмаштыруу, ошондой эле жасалма кекиртек, кызыл өңгөч (ичегиден) салуу да Пластикалык операциялардын бир түрү болуп саналат.
Пластикалык операциялардын балдар хирургиясында мааниси өтө чоң, мисалы, тубаса жырык эринди жамоо, көтөн чучугу жабык төрөлгөндөрдү, заара жолдорунун тубаса кемтиктерин калыбына келтирүү жана башкалар. Чоң жарааттарга, күйүк терини көчүрүп жамап айыктыруу да чоң мааниге ээ. Ошондой эле беттеги же башка көрүнүү жердеги тырык, бырыш жана башка кемчиликтерди жоюу үчүн косметикалык Пластикалык операция жасалат.
Башка кишиден көчүрүлгөн ткань же орган эң татаал Пластикалык операция болуп эсептелет. Себеби ткандардын сыйышпастыгы мүмкүн, бул учурда атайын дарылоо чараларын көрүүгө туура келет.
Жерге-Тал
Жерге-Тал (о. э Жергетал) — топоним. "Жерге-Тал ылдый жүгүрүп, Энеңдин тизеси жерге бүгүлүп" ( Саякбай Каралаев, "Семетей", 1. 32),— деп, Каныкей Чыйырды менен Семетейди көтөрүп, төркүнүнө качып баратканда Ж.-Т. аркылуу өткөнү айтылат. Географиялык реалияда Кыргызстандагы бир катар жер, суулар" "Жерге-Тал" аталары белгилүү.
Жашыл-көл, Чоң Кемин өрөөнү
Жашыл-көл, Чоң Кемин өрөөнү – Иле Ала-Тоосунун түштүк капталындагы тоо көлү. Чоң Кемин өрөөнүнүн төрүндө, деңиз деңгээлинен 3121 м бийикте жайгашкан. Аянты 0,27 км2. Көл өтө кооз, анын чанагы байыркы зор көчкүнүн өрөөндү бөгөп калышынан пайда болгон. Көл мөңгү, жаан-чачын, кар суулары менен толукталып, андан Жашыл-Көл суусу агып чыгат да, Чоң Кемин суусуна куят.
Жайлоо советтери
Жайлоо советтери – 1927–33-жылдардагы Кыргызстандын тоолуу аймактарында Совет бийлигинин кыска мөөнөткө шайланган уюмдары. Мындай абал же жайлоолордун башкаруу борборунан алыс болушу жана калктын аздыгынан бардык малчыларга жетекчилик кылуу (билим берүү, медициналык жардам көрсөтүү, укук коргоо, маданий-агартуу жана башка) жай мезгилинде кыйынчылык туудурган. Мисалы, эң ири жайлоолордун бири Суусамыр өрөөнүнө Казакстандын айрым район­дорунан да малчылар келип, жыл сайын алардын саны 6000 түтүнгө чейин жетип, өздөрүнүн туруктуу жашаган административдик-аймактык борборлорунан алыс калышкан. Ошондуктан, алыс жердегилерди сов. жана партиялык уюмдар начар тейлеп же иш жүзүндө жайлоолор уруулар боюнча бөлүштүрүлүп, талаш-тартыш көп болгон. Натыйжада, 1927-ж. 20-февралда Кыргыз АССР БАК «Жайлоо совети жөнүндөгү убактылуу жобо» кабыл алган. Ошол эле жылдын жазында Суусамырда убактылуу жайлоо советтерин уюштуруу жөнүндө токтом кабыл алынып, ал жайлоодо бийликти орнотуу, көчмөн малчыларды чарбачылык жана маданий жактан тейлөөнү максат кылган. Кантондук атком кандай укукка ээ болсо, жайлоо советтери дал ошондой укук алып, Суусамыр, Алай, Көк-Ойрок, Арпада жана Ысык-Көлдүн сырттарында түзүлгөн. Жапырт коллективдештирүүнүн башталгандыгына жана жергиликтүү уюмдардын чыңдалганына байланыштуу 1933-ж. жайлоо советтери райондук, айыл советтеринин курамына киргизилген.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Ритм (лингвистика)
Ритм (лингвистика) (грек. rhuthmos – иреттүүлүк, бирдейлик) - структура жана текст жа-ратуучу, экспрессивдик-эмоциялык функция аткарган окшош жана бирдей өлчөмдөгү кептик бирдиктердин үзгүлтүксүз кайталануусу. Кептик Ритм - жаратылыштагы фундаменталдуу мыйзам ченемдүүлүктөрдүн бири. Көркөм тексттин (ыр жана кара сөз түрүндөгү) эстетикалык жактан уюшулушунун негизи болуп эсептелет. Даанараак ыр түрүндөгү тексттерде байкалат. Ритмдин бирдиктери болуп кара сөздө ритмикалык топ - синтагма, ырда тыбыш, муун, ритмикалык топ, сап, строфа эсептелет. Негизги бирдиги - ритмикалык топ, ал басым түшкөн бир муундан жана анын тегерегиндеги басымсыз муундардан турат. Эки же андан ашык басымдуу муундардан турган татаал ритмикалык топтор да кездешет. Ритмикалык топ ыргактуу кыймыл-аракет аркылуу биригет. Ритмдин жаралышында тилдик бардык каражаттар: тыбыштык, интонациялык, синтаксистик, лексика-семантикалык ж.б. катышат.
Конкреттүү тексттин Ритмнин өзгөчөлүктөрү тексттин жалпы идеясына көзкаранды. Ритмикалык кыймылдар аритмикалык кыймылдардын фонунда жүзөгө ашат. Ырда Р. метрика менен байланышта, бирок аны менен дал келбейт. Кептик Р. толук изилдене элек.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Риторика (лингвистика)
Тексттин риторикалык структурасы тилдик мыйзамдардан келип чыккандыгына же чыкпастыгына (тилдик эрежелердин фразадан жогору турган бирдиктерге таралышы), тилдик структураны түшүнүү же түшүнбөө менен байланышына карабастан, Риторикада изилденген объектилерде тилдик субстрат чечүүчү ролго ээ экендиги жана тексттин структурасын аныктоодо тилдик айрым элементтердин (М: сүйлөмдүн имманенттик структурасы) мааниси зор экендиги талашсыз. Бул көрүнүштөр тексттин лингвистикалык бүтүндүгүн шарттайт. Прозанын лингвистикалык теориясы фразадан жогору турган бирдиктерди талдоодо лингвистикалык ыкмаларды колдонуу мүмкүнчүлүгүн, Риторика менен лингвистиканын өз ара байланышын толугураак чагылдырып көрсөтөт. Азыркы семиотикада Риторика катары фразадан жогору турган деңгээлде кепти жаратуунун (уюштуруунун) эрежелери, "поэтикалык семантиканын" мыйзамдары, б.а., кыйыр (өтмө) маанилердин түрлөрү жана "тексттин поэтикасы" каралат. Риториканын көп функционалдуулугу анын метатилдик аспектидеги лингвистикалык негиздерин көрсөтүүгө мүмкүндүк берет: Риториканын дескриптивдик аппарат жана нормативдик жөнгө салгыч катары кызмат аткарышы аны "экинчилик" грамматика, метатекст иретинде саноого шарт түзөт. Коммуникативдик формаларды жана кырдаалдарды конструкциялоонун тартибин сыпаттоо жана белгилөө менен, Риторика өзүнө "функционалдык тилди" түзүү милдетин алып, маданияттын тилдик жана коммуникативдик системасын жараткан маанилүү курал катары эсептелет. Тил илими сыяктуу эле Риторика семиотикалык илимдердин катарына кирүү менен, аларга тиешелүү жалпы проблемаларды да изилдейт: вариант жана инвариант, түрлөр жана типтер, жалпы жана жеке, универсалийлер, жалпы негизди издөө жана салыштыруу, чындыкты моделдештирүү ж.б. Тил илиминде эрежеден четтөөлөр жана парадокстор катары каралган көрүнүштөр Риторикада талданып, анын лингвистика менен ажырагыс байланышта экендигинин далили болуп келүүдө.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4