cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Конакри
Конакри – Гвинея Республикасынын борбору. Административдик жактан өзгөчө зонага бөлүнгөн. Өлкөнүн батыш бөлүгүндө, Атлантика океанынын жээгинде, Томбо аралында (материк менен дамба аркылуу байланышат) жана Калум жарым аралында жайгашкан. Калкы 1,8 млн (2008). Эл аралык аэропорту бар. Деңиз порту. Шаар 1884-ж. француздар тарабынан негизделген. 1895–1958-жылдары Француздук Гвинеянын, 1958-жылдан көз каранды эмес Гвинея Республикасынын административдик борбору. Учурда өлкөдөгү ири шаар жана негизги порт (дээрлик сырткы соода жүргүзүлөт). Конакри – Гвинеянын ири өнөр-жай борбору. Тамак-аш (анын ичинде жемиш ширелери жана суусундуктар, консервалар, өсүмдүк майлары, пиво), химиялык (ацетилен, пластмасса буюмдары), текстиль, жыгаччылык, эмерек, тамеки өнөр-жай ишканалары, кыш заводу иштейт. Университет, политехникалык институт (Батыш Африкадагы эң ири), улуттук китепкана, улуттук музей (экспонаттардын бай коллекциясы), улуттук искусство мектеби (19б6) бар. Конакриде 1970-жылдан улуттук фестивалдар (искусство жана маданий) өткөрүлүп турат. Шаарга жакын жерден темир, боксит жана гранит казылып алынат.
Недума
Недума — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Луза дарыясынын оң жээгинен 57 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жарык чоңдуктары
Жарык чоңдуктары – нур энергиясынын көзгө таасир этиши боюнча жарыктын нурлануу, таралуу жана кайра жаралуу (чагылуу, өткөрүү жана ушундай сыяктуу) процесстерин аныктоочу чоңдуктар. Көрүү сезими нур энергиясынын кубаттуулугуна жана спектрдик курамына жараша өзгөрөт. Алар жарык булагын жарык чыгаргыч катары мүнөздөйт. Негизги жарык чоңдуктары – жарык агымынын көрүү сезимге таасири боюнча аныкталуучу нур энергиясынын кубаттуулугу. Аны ченөө бирдиги – люмен. Жарык агымынын белгилүү убакыттагы таасири жарык энергиясын аныктайт. Бул эки негизги чоңдукту жарык чыгаруучу нерсенин аянты, жарык түшкөн бет жана көлөмдүк бурчтун чоңдугу менен байланыштырып, жарыктануучулук, жарык күчү, жаркырактык сыяктуу жарык чоңдуктарын аныктоого болот.
Балакирев Милий Алексеевич
Балакирев Милий Алексеевич – (21. 12. 1836 (2. 1. 1837), Нижний Новгород 16 (29) 5. 1910, Санкт-Петербург) орус композитору, пианист, дирижёр, коомдук ишмер. Балакиревдин пианисттик жана дирижёрдук ишмердиги Петербургда башталган (1856). 1960-жылдарда «Орустун жаңы музыкалык мектеби», «Балакиревдин ийрими», «Кубаттуу топ» аттуу ийримдерди уюштурган.Ал «Орустун үч темасына увертюра» (1858, 2-редакциясы 1881), «1000 жыл» аттуу орустун үч темасына экинчи увертюра (1862) менен чех увертюрасын (1867), 1-симфониясын (1864-98) жазган (2-симфониясы 1908-ж. жазылган). Орустун эпикалык симфония жанрынын жаралышы Балакиревдин ысымы менен байланыштуу. Балакирев орустун оригиналдуу фортепьяно стилин жаратуучулардын бири. Орус камералык-вокалдык музыкасында анын романстары менен ырлары өзгөчө орун ээлейт.
Тальниковая дарыясы (Кондый-Кы куймасы)
Тальниковая — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кондый-Кы дарыясынын сол жээгинен 101 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Балага ат коюу салты
Балага ат коюу салты ата-бабабыздан калган салттардын бири. Балага ат тандоодо жанылбоо керек. Анткени аталган ысым менен баланын тагдыры байланыштуу болот. Мусулман элдеринде баланы тарбиялоодо ата-эненин уч парзы болот. Алардын бири балага татыктуу ысым беруу. Илгери элдердин балага ат коюда ишеними куч болгон. Балага элдин назары тийбеш учун;'Балтабай, Тешебай, Бокмурун деген ысымдарды ыйгарышкан. Азыркы мезгилде замандын талабына ылайык;'Динара, Мария,  Саян' деген аттарды койуп келуудо. СССР убагында Сьездбек, Советбек, Колхозбек деген аттар бир убакта модага айланган.Жана СССР де Марлен, Батыр, Махмуд ж. б. Азыр болсо Мухаммед, Раяна, Адилет,Мунара деген аттар популярду.
Ботриомикоз
Ботриомикоз (гр. borys -бүртүк жана mykes - грибок) - малдын жугуштуу өнөкөт ылаңы. Бул дартка көбүнчө жылкы, кээде уй, кой, чочко чалдыгат. Жылкыда бычуу мезгилинде арбын байкалат. Дартка чалдыккан мал ишке жарабай калат, дарт өтүшүп кетсе, өлөт.
Курманбек Жумагазиев
Жазуучу Курманбек Жумагазиев Кочкор районунун Шамшы айылында 1941-жылы 6-сентябрда туулган. Кемин районундагы Жаңы-Алыш орто мектебин аяктаган соң,
Ботриомикоз
Дарттын козгогучу - Botryomyces ascoformans грибогу. Ал жарат аркылуу организмге кирет да, ал жерди сезгенди-рип, кабылдайт, шишитип, ириңдетип жиберет. Мындай жерди ысык темир менен кайрып же хирург, жол менен айыктырат.
Курманбек Жумагазиев
1963-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетинин журналистика бөлүмүн бүтүргөн.
1963–1972-жж. Кочкор райондук «Эмгек Туусу» гезитинде корректор, адабий кызматкер, жооптуу катчы,
Чолпон Баекова
Баекова Чолпон Турсуновна (1947, Ош облусу, Өзгөн району, Куршаб айылы) - Кыргыз Республикасынын Конституциялык сотунун төрагасы (1993-2007), мамлекеттик ишмер.
Курманбек Жумагазиев
редактордун орун басары болуп иштеген. 1972–1974-жж. Алматыдагы жогорку партиялык мектепте билим алып,
1974–1978-жж. партиянын Кочкор райондук комитетинде, партиянын Нарын облустук комитетинде инструктор,
Чолпон Баекова
Эмгек ишмердигинин негизги этаптары
КМУнун юридика факультетин (1969), Москвадагы Коомдук илимдер академиясын (1990) бүтүргөн. 1969-77-жылдары Кыргыз ССРинин Прокуратурасынын жарандык иштерди сотто кароонун көзөмөл жүргүзүү бөлүмүндө прокурор, 1977-82-жылдары Кыргыз ССРинин Жогорку сотунун судьясы, 1982-85-жылы Ысык-Көл облусунун сотунун, 1985-88-жылдары профсоюздун Ысык-Көл облусунун кеңешинин төрайымы, 1988-90-жылы Кыргыз ССРинин Юстиция министринин биринчи орунбасары, 1990-92-жылдары КРнын Жогорку Кеңешинин депутаты, Мыйзам жана мыйзамдуулук боюнча туруктуу комиссиянын төрайымы, 1991-93-жылы КРнын Башкы прокурору болуп иштеген. 1993-2007 жылдары КРнын Конституциялык сотунун төрайымы. 2008-2010 жылдары — Кыргыз Республикасынын Жогорку Кенешинин 1-вице-спикери.
Сыйлыктары
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген юристи (1994)
Курманбек Жумагазиев
1988–1991-жж. Ысык-Көл облустук кеңешинин уюштуруу бөлүмүндө инструктор,
Чолпон Баекова
Сыйлыктары
Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасы менен сыйланган (1995)
Европа экономикалык шериктештиги (еэш
Европа экономикалык шериктештиги (еэш ) – батыш европалык 12 өлкөнү (Бельгия, Улуу Британия, Греция, Дания, Ирландия, Испания, Италия, Люксембург, Нидерланды, Португалия, Франция, Германия) өз кучагына камтыган жуурулушуу тобу; Рим келишимине ылайык 1957-жылы негизделген. 1960-жылдардын аягында бирдиктүү бажы бирлиги түзүлгөн; бажы алымдары, өзара соода-сатыктагы сандык чектөөлөр жоюлган, үчүнчү өлкөлөргө карата бирдиктүү бажы наркы киргизилген. 1992-жылдын акырына карата бирдиктүү ички базарды түзүү иши аяктаган.1993-жылы ЕЭШтин ажырагыс бөлүгү катары ЕБ курамына кирген.
Курманбек Жумагазиев
1991-жылдан Кочкор райондук калкты иш менен камсыз кылуу борборунда башкы адис,
Чолпон Баекова
Сыйлыктары
II-даражадагы «Манас» ордени менен сыйланган (2009)
«Руханият» бирикмесинин Эл аралык «Курманжан Датка» сыйлыгынын лауреаты (1999-ж.).
Курманбек Жумагазиев
1992–1997-жж. иш менен камсыз кылуу борборунун директору,
1997–2000-жж. Кочкор райондук мамлекеттик администрациясында басма сөз катчысы,
Чолпон Баекова
Шилтемелер
[https://constsot.kg/kg/about/judge/ Конституциялык сот жөнүндө. Судьялар.КР ЖС Конституциялык палатсынын жана КР Конституциялык сотунун экс-судьялары]
Курманбек Жумагазиев
2000-жылдан бери Кочкор райондук «Эмгек Туусу» гезитинде редактор, бир эле мезгилде «Азаттык» радиосунун жана «Республика», «Аалам» гезиттеринин кабарчысы да болуп иштеп келген.
Чолпон Баекова
Шилтемелер
БАЕКОВА Чолпон Турсуновна
Курманбек Жумагазиев
Макала, аңгемелери, мектепте окуп жүргөндө «Кыргызстан пионери» гезитине,
Чолпон Баекова
Шилтемелер
Мамлекеттик сыйлыктар.Жеке маалыматтар.Баекова Чолпон Турсуновна
Курманбек Жумагазиев
студент кезинде «Ленинчил Жаш» гезитине, «Жаш Ленинчи» журналына жарыяланган.
Партиялык мектепте окуп жүргөндө Казак Республикасынын «Жалын» аттуу жаштар журналына «Таңкы Тобокел»,
«Социалисттик Казакстан» гезитине «Күүнүн сыры»,
Казакстан облустук «Жети Суу» гезитине «Ак боз аттуу аксакал» аттуу аңгемелери жарык көргөн.
Аңгеме, повесть, очерктери республикалык «Ала Тоо» журналына,
альманахтарга «Кыргызстан Маданияты» жумалыгына жана «Нарын правдасы» гезиттерине чыгып турган. Журналисттер Союзунун мүчөсү.
1983–1987-жж. «Мектеп» басмасынан жарык көргөн 3-класстар үчүн «Родная речь» аттуу окуу китебинин 10–11-басылышына «Баатыр чабан» деген аңгемеси жарыяланган.
2001-жылы 9-мартта «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер» деген наам берилген.
1997-жылдан Кыргызстан Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Рекламдык бизнес-модель
(Advertising business model- Рекламная бизнес-модель). Ачык сегменттелген же максималдуу кеңири аудиторияны калыптоо үчүн түзүлгөн сайт. Бул аудитория менен контакттоо реклам бергендер же демөөрчүлөргө сатылат.
Сөз формасы
Сөз формасы – белгилүү бир грамматикалык формада алынган сөз (лексема). Сөз формасы - эки жактуу бирдик. Анын сырткы жагы - фонемалардын удаалаш жайгашуусу жана басым; ички жагы - бир нече элементардык мааниден турган татаал мааниси. Ар бир Сөз формасы белгилүү бир синтаксистик касиеттерге, б.а., башка Сөз формасы менен айкашуу жөндөмдүүлүгүнө ээ. Сөз формасынын синтаксистик белгилеринин жыйындысы анын синтактикасын түзөт. Синтаксистик белгилер менен маанинин элементтеринин ортосундагы байланыштар абдан татаал жана көп санда. Сыртынан айырмаланган, ал эми ички мааниси дал келген Сөз формасылары варианттар деп аталат (бейкүнөө - күнөөсүз, үмүткөр - үмүттүү, найүмүт -үмүтсүз, ж.б.).
Кээде Сөз формасыда омонимия да байкалат ("кара" - этиш, "кара" - сын, "кара" - зат). Сөздүн (лексеманын) бардык Сөз формасынын жыйындысы ошол сөздүн парадигмасын түзөт.
Тауш (Тапа куймасы)
Тауш — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тап дарыясынын сол жээгинен 142 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 31 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы Есет дарыясынын куюлушунан Тура дарыясы, Тавда дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Турук көмүр кени
Турук көмүр кени Нарын облусунун Ак-Талаа районунда, Баетов кыштагынан 50  км түштүктө, Жамандаван тоосунун кырында, Турук суусунун башатында, деңиз деңгээлинен 3500 м бийиктикте. Кен 1951-ж. ачылган. 1994–96-ж. издөө-баалоо иштери жүргүзүлгөн. Көмүрлүү юра катмарында 2 кабат бөлүнгөн. Көмүр кабаттары тереңдикте изилденбегендиктен өз алдынча эки кабат экендигин же бир кабаттын синклиналдык бүктөлүүсүнүн эки капталындагы кабат экендигин тактык менен айтуу кыйын. Биринчи кабаттын калыңдыгы 3,5 мден 11,0 мге чейин өзгөрөт, 2-кабаттын калыңдыгы болжол менен 10 м. Көмүрдүн сапаты болгону 2 сынамык менен изилденген. Көмүрдүн күлдүүлүгү 5,72%тен 14,65%ке чейин өзгөрөт, күйүү жылуулугу 28,23 МДж/кг (6744 ккал/кг) – 29,29 МДж/кг (6997 ккал/кг). Кендин запасы С2 категориясы боюнча 328 миң т, болжол ресурсу 776 миң т. Бекитилген запасы С2 категориясы боюнча 56 миң т (1994-ж).
Чоң Кемин
Чоң Кемин - Түндүк Теңир-Тоодогу суу, Чүй дарыясынын оң куймасы. Кемин районунун аймагында. Күнгөй жана Иле Ала-Тоолору кошулган жериндеги мөңгүлөрдөн башталып, кууш Чоң Кемин өрөөнү аркылуу кеңдик багытта агат. Узундугу 116 км, алабынын аянты 1890 км2.
Ири куймалары: Калмаксуу, Ор-токайыңды, Дөрө, Кашкасуу, Койсуу (сол), Тегирменти, Жашылкөл, Ичкесуу, Жаңырык, Бузулгансай, Каскелең, Коколуу-булак, Алматы, Туюкалматы, Талгар жана башка. Жылдык орточо чыгымы чатында 21,7 м3/сек, эң көбү 83,7 м3/сек, эң азы 7,18 м3/сек. Апрелде кирип, октябрда тартылат. Кышкысын тоңот. Алабында 8 көл (жалпы аянты 0,54 км2) бар. Ирилери: Көлтөр, Челек, Жашылкөл. Сугатка пайдаланылат Жээгинде Кароолдөбө, Кызылбайрак, Шабдан, Кайыңды, Тегирменти, Калмакашуу, Тар-суу кыштагы жайгашкан.
Жарым автомат
Жарым автомат – өз алдынча толук бир жумушчу циклди аткарып, сырттан кийлигишүү циклди кайталоо үчүн гана талап кылынуучу машина. Мисалы, металл кесүүчү жарым автомат станок сом темирди иштетүүнүн бардык циклин аткарып, станоктун механизмин баштапкы абалына келтирет, ал эми сом темирди орнотуу, станокту иштетүү жана иштетилген тетикти алууну жумушчу тейлейт. Кошумча атайын түзүлүштү колдонуу менен Жарым автоматтын иштөө циклин толук автоматташтырууга болот.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Мантиспалар
Мантиспалар (лат. Mantispa) — тор канаттуу каскактардын бир уруусу.
Альтернариоз
Альтернариоз — өсүмдүк илдети. Аны мите козугарын (Alternaria) пайда кылат. Картошка, алма, алмурут, барсылдак альтернариозу белгилүү. Илдеттүү өсүмдүктү каратак басып, өсүмдүк ткандары акырындык менен солуйт. Ал көбүнчө өсүмдүктүн урук түйүлдүгүндө өөрчүп, үрөн өнбөйт. Ага каршы күрөшүү чаралары: үрөндү химиялык препараттар менен дарылоо, аңызды өсүмдүк калдыгынан арылтуу, которуштуруп эгүүнү туура жүргүзүү.
Корбанилдер
Корбанилдер - металлдар менен (II) көмүртек оксиди бирикмелерди. Жалпы формуласы (Ме)m (СО)n.
Кеңкол андалузит кени
Кеңкол андалузит кени – Талас районунда, Талас шаарынан 25 км түндүк-чыгышта, Кеңкол суусунун башатында, деңиз деңгээлинен 3000 м бийикте. 1936-ж. табылган. Эни 2–3 км, узундугу 11–12 км болгон андалузит минералынан турган метаморфизм тектери, кеңкол аляскит интрузиясынын экзоконтагына тушташ жатат. Мында 3 кен таш тулкусу бөлүнгөн. Биринчисинин узундугу 2 км, калыңдыгы 300 м; андалузиттин өлчөмү 25,5%ке чейин жетет. Калган эки кенташтын тулкусу анчалык чоң эмес. Кендин жарамдуулугу изилденип баалангандан кийин белгилүү болот. № 1 кенташ тулкусунун болжолдуу ресурсу 75–80 млн т.
Балалайка
Балалайка - орустун элдик үч кылдуу (мурда эки) чертме музыкалык аспабы. 18-кылымдын башында жаралып, домбраны алмаштырган. Айрыкча жөнөкөй калктын арасында кеңири тарап, жеке, топтук (ансамблдик) аткарууда элдик ырларды, бийлерди, частушкаларды ж. б. чыгармаларды коштойт. 19кылымдын аягында музыкант В. Андреев С. Налимов ж. б. музыкалык усталар менен бирдикте Балайканы өркүндөтөт, орустун тунгуч эл аспаптар оркестрин уюштурат. Башталгыч музыкалык мектептерде, окуу жайларда жана консерваторияларда Балалайкада ойноо боюнча адистер даярдалат.
Коэло, Пaуло
Пaуло Коэло жaзуучулуккa бaштaй элегинде өлкөсүнө тaaнымaл aкын болгон. Aл ырлaрдын сөзүн жaзып келген. Журнaлистикa менен дa aлектенген Пaуло Коэло, 1986-жылы Бaтыш Европaдaн Испaниядa Сaнтияго-дe-Компостелa шaaрындa aяктaгaн христиaндaрдын диний сaпaрынa бaрaт. Бул тaжрыйбaсы туурaлуу "Aжы" aттуу китебинде бaяндaйт. 1988-жылы жaзгaн "Алхимик" ромaны aны дүйнөгө тaaнытты. 42 өлкөдө бaсылып, 26 тилге которулгaн Aлхимик теңдеши жок ийгиликке жетүү менен бирге бул китеп aркылуу Гaбриел Гaрсия Мaркезден кийинки эң көп окулгaн Лaтын Aмерикaлык жaзуучугa aйлaнган. Пaуло Коэло кургaн Пaуло Коэло Институту Брaзилиядaгы жaкыр бaлдaргa жaнa кaрылaргa жaрдaм берүүдө. Коэло ЮНЕСКОнун Мaдaнияттaр aрaлык Диaлогдор прогрaммaсындa кеңешчи кaтaры милдет aткaрaт. Ошол эле учурдa Швейцaриянын Дaвос шaaрындaгы Дүйнөлүк Экономикa Шеринесин (Форум) уюштуруп келген Швaб Корундa (Фонд) жооптуу. Пaуло Коэло көптөгөн сыйлыктaрдын ээси: Дүйнөлүк Экономикa Шеринеси тaпшыргaн Crystal Award жaнa Фрaнсиянын Légion d'Honneur сыйлыктaры менен сыйлaнгaн. Жaзуучу 2002-жылы Брaзилиянын Aдaбият Aкaдемиясынa кaбыл aлынган. Коэло учурдa Рио-де-Жaнейродо жaшaйт.
Aкыркы ромaны Aлиф, португaлчaдaн кийин aлгaч түркчөгө которулуп, 2011дин мaрт aйындa бaсылып чыгaрылды. Кыргызчaгa болсо Aлиф ромaны «Параллел Аалам (Алиф)» деген aтaлыш менен 2012-жылдын ноябрь aйындa Дaнил Aсaн тaрaбынaн которулуп, бaсылып чыгaрылган.
(adecas)
Сагын Акматбекова
Өмүр жолу
Сагын Акматбекова - 1949-жылы  Калинин районундагы Орто-Арык айылында колхозчунун үй-бүлөсүндө туулган. Акын. Орто мектепти бүтүргөндөн кийин, адегенде Фрунзедеги политехникалык институтунда окуп, анан 1968-жылы СССР жазуучулар Союзунун М. Горький атындагы адабият институтуна кирип, аны 1973-жылы ийгиликтүү бүтүрүп чыгат. Ошол жылдан  баштап ал “Кыргызстан аялдары”  журналынын коомдук-саясий  бөлүмүнүн башчысы болуп иштеп келе жатат. Анын ырлары 1968-жылы  “Кыргызстан маданияты” гезити менен  “Ала-Тоо” журналынан жарык көргөн. Биринчи ырлар жыйнагы 1970-жылы “Жамгыр” деген ат менен чыккан. С.Акматбекова 1975-жылдан бери СССР жазуучулар Союзуна мүчө.
Чыгармачылыгы жөнүндө макалалар
Кыргыз тилинде Орус тилинде
Европалык валюта тутуму (евт)
Европалык валюта тутуму (евт) – катышуучу-өлкөлөрдүн алмаштыруу валюта курсунун туруксуздугун азайтуу жана Европа чөлкөмүндө валюталык туруктуулукту сактоо максатында ЕБ алкагында түзүлгөн валюта иштетүү жолжобосу. ЕБнын курамына кирген өлкөлөрдүн толук экономикалык жана саясий жуурулушуусуна жетишүү каражаты катары бирдиктүү европалык валюта биридигин ( евро ) киргизүүнү карайт.
Педиатр
Педиатр — балдардын ооруларын аныктоо (диагноз коюу), дарылоо, алдын алуу жана алардын ден соолугун коргоо маселелери боюнча атайын даярдалган адис-дарыгер.
Чапаррал (Нү-Мексико)
Калкы - 14 631 киши. Болжолдуу аянты - 100.4 км². FIPS коду — 35-14250.
Тановыповка (Татышлин району, Башкыртстан)
Тановыповка — Башкыртстандын Татышлин районундагы айыл, Төмөнкү балтачев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 98 киши. Почта индекси — 452836, ОКАТО коду — 80250850009.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Шанек (шанык), ашуусу
Шанек (шанык) ашуусу - Талас Ала-Тоосунда, Бешташ (Таластын оң куймасы), Шанек (Узун акматтын сол куймасы) сууларынын башынан орун алган. Бийиктиги 3532 м. Ашуу соңку ордовиктин гранит, гранит-диорит тектеринен турат. Ашуунун мойногу тар жана тик, капталдары терең капчыгайларга түшөт. Ашуу июнь айынан октябрь — ноябрга чейин ачык болуп, мал ашырылат. Талас жана  Кетмен төбө өрөөндөрүн  байланыштырат.
Жарым арал
Жарым арал – кургактыктын деңизге же дарыяга кирип, үч тарабынан суу менен курчалып турган бөлүгү. Жарым арал пайда болушу боюнча материктик (башкача айтканда тектоникалык курамы боюнча материктин бир бөлүгү), өз алдынча пайда болгон (өз алдынча түзүлүп, кийин кургактык менен туташып калган жарым арал, мисалы, Индстан жарым аралы), аккумуля­циялык (суу бетинин түрдүү деңгээлинде толкундун аракетинен пайда болгон жарым арал, мисалы, Каспий деңизиндеги Бозочу жарым аралы) болуп бөлүнөт. Кыргызстандагы ири жарым аралга Ысык-Көлдөгү Тасма, Чолпон-Ата, Кара-Булуң жарым аралдары кирет.
Жашыл-Көл
Жашыл-Көл — топоним. "Жакыптын агасы Байдын баяны" окуясында: "Жайлоосу Жашыл-Көл экен, Өлкөгө барып конору Кулан жайлоо бел экен" (Сагымбай Орозбаков, 1. 180), — деп Көктөмөн арт жагындагы Ж.-К. жайлоосу жөнүндө айтылат. Географиялык реалияда кыргыздар жашаган жерлердеги бир катар чакан көлдөр Ж.-К. аталат.
Лиссабон метросу
Лиссабон метросу – Лиссабон шаарынын метросу. Метросу 29-декабрь 1959-жылы ачылат.
Аңсакчы
Аңсакчы ― аңчылык чарбаларындагы кызмат адамы, аңчылыкка ынтызарларды тейлөөчү адис-аңчы. Аңчылык жөнүндө мыйзамдардын жана жаратылышты коргоо эрежелеринин сакталуусун көзөмөлдөйт.
Альтернатива (логикада)
Альтернатива (логикада) - (фр., alternative, латын alter - экөөнүн бири), эки же бир нече бири-бирин жокко чыгарган мүмкүнчүлүктөрдүн бирин тандоо зарылчылыгы; бири-бирин жокко чыгарган же танган мүмкүнчүлүктөр. Альтернативанын логикалык негизин шарттуу ажыратуучу силлогизм түзөт. Шарттардын саны боюнча дилемма, трилемма, полилемманы айырмалайт. Дилемма - экөөнүн бири тандап алуу мүмкүнчүлүгү бар шартты ажыратуучу силлогизм.
Эки миң сом
Эки миң сом (2000 сом) — Кыргыз сомунун эки миң сом номиналындагы, улуттук валютанын алгачкы нумизматикалык эстелик банкнотту.
Банкнот 2017-жылдын 17-ноябрынан тарта жүгүртүүгө чыгарылды, жана ошондой эле Кыргызстандын баардык жеринде расмий түрдө улуттук валюта катарында кабыл алынат. Бул акча бирдиги өзүнүн оригиналдуу дизайны, чектелген нускасы жана коргоо белгилери менен буга чейин чыгарылган улуттук валюталардан айырмаланат.
Эстелик банкнотту жүгүртүүгө чыгаруу себептери
Эстелик банкнот өзүнө бир учурда эки тарыхый окуяны камтып, Кыргыз Республикабыздын көз карандысыздыгынын 25 жылдыгына жана 2018-жылы белгилене турган улуттук валюта – сомдун жүгүртүүгө чыгарылышынын 25 жылдыгына арналат. Ушул эки маанилүү тарыхый окуяларды даңазалоо үчүн Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы көз карандысыз мамлекеттин тарыхындагы алгачкы эстелик банкнотту чыгарышкан.
Сүрөттөлүшү жана мааниси
Эстелик банкнот – кыргыз мамлекеттүүлүгүнүн пайдубалынын түптөлүшүн, байыркыдан бүгүнкү күнгө чейинки калыптануу жолун чагылдырган жана заманбап коргоо элементтерин камтыган, өзгөчөлөнгөн дизайнга ээ. 1) Банкноттун алдыңкы бетинде чачыранды урууларды бириктирип, түпкүлүктүү кыргыз элинин уюткусун кураган Айкөл Манастын Аккула сын минип, жоо-жарагы шайма-шай эл четинде, жоо бетинде турган элеси чагылдырылган. 2) Кыргыз эли ыйык тутуп, табынып келген, жаман көздөн жана суук сөздөн коргоп, анын руханий дүйнөсүнүн көөнөрбөс кутуна айланган ыйык «Умай эне» белгиси, көчмөн элдин турагы – жакшы жашоо, байгерчиликтин, ырыс-ынтымактын символу боз үйдүн сүрөттөлүшү негизги сюжетти толуктап турат. Кыргыз элинин басып өткөн жолун, жакшы жашоого умтулуп, жетишкен ийгиликтерин чагылдырган өмүр дарагы банкноттун арткы бетинин негизги сюжети. Аалам эгеси, асман тиреген «Хан-Тенгри» улуулукту, айкөлдүктү туу тутуп, алдыга үмүт артып жашаган, кайрат-күчү майтарылбас кыргыз элине мүнөздүү касиеттерди чагылдырса, көз жоосун алган көгүлтүр Ысык-Көлдүн керемет сүрөттөлүшүнүн алкагында канатын кере жайып учуп бара жаткан бүркүттүн элеси эркиндикти сүйгөн, тоскоолдуктарды тоготпой жиреп өтүп, сүр көрсөткөн, адилетсиздикке элдешпес кыргыз мүнөзүн чагылдырат.
Манхуапар
Манхуапар (лат. Jenkinsia) — айнакөз балыктардын бир уруусу.
Көк-Сай (Кара-Буура району)
Калкы
Калкы ― 5913 киши (2009-жылы).
Жаңы георгиевка (Ишимбай району, Башкыртстан)
Жаңы георгиевка — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Урман-Бишкадак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 85 киши. Почта индекси — 453220, ОКАТО коду — 80231875005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жар чакыруу
Жар чакыруу, жар салуу — көп эл чогулган жыйындарда, той-аштарда элге кабар, жарыя айтуу. Адатта Ж. ч-га эл ичинен чыккан белгилүү акындар дайындалып, алар жарчы деп аталган. Жарчылар той-аштарда аны өткөрүүчү адамдын кимдигин, байлыгы менен ишмердигин мактап, кайсы оюн-тамашанын, мелдештин кезеги келгенин, аны өткөрүү тартибин, жеңгендерге берилүүчү байге жана башкалар жөнүндө элге ырдап жар салышкан. "Манас" эпосунда Ж. ч. салты кеңири сүрөттөлөт. Салтка ылайык Көкөтөйдүн ашында өткөрүлгөн элдин оюн-зоок мелдештери да Ж. ч. менен башталган. Ж. ч-да даңазалуу ашты берген ким, анын камылгасы кандай экени, көрсөтүлүүчү оюн-зооктун түрү, аны өткөрүүнүн тартиби, байгеси жөнүндө жарыя кылынат. Салттык мелдештер ашка келген элге кезеги менен Ж. ч-чулар аркылуу жарыяланган. "Манас" эпосунда ар кандай үрп-адат, салтанаттарда жар салуучулар катарыМанас баатырдын замандашы, кырк чоронун бири Ырамандын Ырчыуулу менен Жайма көкүл жаш Айдардын ысымы дайыма эскерилет:
Ырамандын Ырчы уул,
Ычкыры бапик кырк муун...
Жанында бар жаш Айдар
Жалпы баары кеп айтат,
Жарчылар журтка бек айтат...
Туура-Булак полиметалл кенчеси
Туура-Булак полиметалл кенчеси Ош облусунун Ноокат районунда, Кичи Алай кырка тоосунда, Кыргызата суусунун баш жагында, деңиз деңгээлинен 2860–3060  м бийиктикте. 1953–55-ж. коргошун жана цинкке издөө-баалоо иштери, 1984–91-ж. алтын жана күмүшкө текшерүү ишери жүргүзүлгөн. Девон-карбон мезгилинде пайда болгон акиташтарда же алардын негизги эффузия тектери менен болгон контактысында тарам сымал руда тулкулары жайгашкан. Руда тулкулары галенит, сфалерит, арсенопирит жана пирит минералдары бар кварц-кальциттерден турат. Калыңдыгы 1,7–9 м, узундугу 100–600 м болгон 4 руда зонасы аныкталган. Руда тулкулары бургулоо көзөнөктөрү менен 90–170 м терендикке чейин текшерилген. Руданын болжол ресурсу 15085 миң т. Рудадагы металлдардын өлчөмү: коргошундуку – 1,83%, цинктики – 0,97%, күмүштүкү – 93,7 г/т. Металлдардын болжол ресурсу: коргошундуку – 276 миң т, цинктики – 147 миң т, күмүштүкү – 1414 т.
Бочвар Андрей Анатольевич
Бочвар Андрей Анатольевич (26. 7 (8. 8). 1902-ж. т. ) - советтик металл изилдөөчү, СССР ИАнын акад. (1946; мүчө-корр. 1939), эки жолу Социалисттик Эмгектин Баатыры (1949, 1953). 1923-ж. Москва жогорку тех. окуу жайын бүтүргөн. 1924-жылдан Москвадагы жогорку окуу жайларда окутуучу. Негизги иштери түстүү металлдар менен куймалардын кристаллданышын, рекристаллданышын, куюу касиеттерин жана ысыкка чыдаыдуулугун, уран менен плутонийдин металлдын касиеттерин изилдөөгө багытталган. Бочвар электрдик кристаллдануунун жана куюу касиеттеринин теориясын түзүп, куймалардын ысыкка чыдамдуулугунун структуралык теориясын негиздеди.
СССР Мамлекеттик сыйлыктарынын (1941, 1949, 1951, 1953), Лениндик сыйлыктын (1961) лауреаты. Бочвар 4 Ленин ордени, башка 4 орден жана медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Кеңкол базальт кени
Кеңкол базальт кени – Талас районунда, Талас шаарынан 28 км, Кара-Жылга тоосунун түндүк капталында, деңиз деңгээлинен 2100 м бийикте. 1991-ж. геологиялык карта түзүү маалында табылган. Туурасы 150 мден 600 мге чейин, уз. 2,6 км болгон линза сымал базальт теги палеогендин көк турпак свитасында жатат. Базальттан экинчи категориядагы минералдык була алууга болот. Болжолдуу ресурсу 21 млн м3.
Жар чакыруу
Көкөтөйдүн ашында
Көк жал Манас сөзүн тут.
...Темирди талдай сындырган,
Пил, керик араң жылдырган,
Душманды басып сындырган,
Туугандын көөнүн тындырган,
Дөө жеңбеген бөкөдөн,
Көптөн коркпос жекеден,
Журтка болгон чегеден
Бура тартпас баатырдан
Эки балбан чыксын деп,
Кабар ушул уксун деп,
Жыгылган куру калсын деп,
Алты жүз жылкы, бир жүз төө
Байгесинин саны деп,
Аз десеңер аны деп,
Эки жүз сыйыр, беш жүз кой.
Көңкү журтуң жыйылып
Көкөтөйгө берген той (Сагымбай Орозбаков, 3. 181 — 182).
Карбонаттар
Карбонаттар — көмүр к-тасынын (Н2СО3) туздары. Алар орто (К2СО3, Na2СО3, СаСО3), кычкыл (КНСО3) жана негиздик [Сu(ОН),СО3] болуп бөлүнөт. Щелочуу жана щелочтуу жер металлдардын, аммоний жана таллийдин орто К-ы гана сууда эрийт. Эритмелери негиздик касиетке ээ. К. ысытуудан ажырайт. Мис.:
СаСO3 = СаО + СO2
Гидрокарбонаттар ысытканда орто К. айланат:
2NaНСО3 = Na2СО3 + Н2О + СО2
Жаратылышта орто К. кеңири таралган. Zn, Рb, Сu, Fе жана башка сыяктуу металлдар К. — баалуу металл кендери болуп эсептелет. Алардын ичинен СаСО3 — кальцит, МgСО3 — магнезит жана башка курулушта, хим. ө. ж-да, отко чыдамдуу материалды алууда колдонулат. Синтет. К. (Nа2СО3 жана NaНСО3) тех-да кеңири колдонулат. Гидрокарбонат-тар буфердик зат болуу менен физиологиялык мааниси да чон. К. жаратылышта минералдар түрүндө кеңири таралган ЗО ашыгы белгилүү, алардын негизгилери: кальцит катарындагылар — кальцит СаСО3, магнезит МgСО3, сидерит FеСО3, родохрозит МnСО3, смитсонит ZпСО3; арагонит катарынан — витерит ВаСО 3, стронцианит SrСО3, церуссит РbСО3 жана башка болуп бөлүнөт. К. ачыктүстө: ак, кызгылт боз жана башка; жез карбонаты гана жашыл-көгүлтүр түстө болот. Катуулугу б-ча цинк, коргошун жана барий К. башкасыныкы Моос шкаласы б-ча 3-4,5. Бардык К, туз жана азот к-тасы менен кошулганда көмүр кычкыл газын бөлүп чыгарат. К. негизги өкүлдөрү (кальцит, доломит, сидерит) чөкмө түрүндө (биохим. же хим. чөкмө) деңиз түбүндө пайда болот да, калың катмарларды түзөт. Гидротермикалык (кальцит, сидерит, анкерит) жана магматогендик (карбонатит) ыкма м-н, о. эле окистенүү зоналарында (малахит, азурит, церуссит, смитсонит), үбөлөнүү кыртышында (магнезит) жана башка пайда болот. К. Кырг-да өтө көп. Алар негизинен хим. цемент ө. ж. үчүн сырье жана курулуш материалы (акиташ теги, мрамор) катары колдонулат.
Биримкул Алыбаев
Биримкул Алыбаев
Өмүр жолу
Акын жана котормочу Биримкул Алыбаев 1937-жылы Талас районуна караштуу Көпүрө-Базар кыштагында колхозчунун  үй-бүлөсүндө туулган.
Б. Алыбаевдин биринчи ыры 1953-жылы  областык газетада жарияланган. Ошондон тартып анын ырлары, очерктери, кабарлары,  макалалары республикалык   газета-журналдарда, альманахтарда  үзгүлтүксүз   жарыяланып келе жатат.
Б. Алыбаевдин биринчи ырлар жыйнагы 1968-жылы “Ак чардак” деген ат менен  “Кыргызстан”  басмасынан жарык көрөт. Б. Алыбаев котормо жагынан  да ийгиликтүү  эмгектенүүдө. Анын котормосу менен азербайжан  жазуучусу Алфи  Гасымовдун  “Адиланын  таалайы”  деген романы, тажик классиги  А.Дехотинин “поезд келди” деген китеби кыргыз тилинде  басмадан  чыкты.
Б. Алыбаев 1966-жылдан КПССке мүчө,  1969-жылдан  СССР журналистер  Союзуна,  1975-жылдан  СССР жазуучулар  Союзуна мүчө.
Реластык берилиштер базасы
(Relational Database - Реляционная база данных). Берилиштер базасынын реластык структурасы иерарх-тык жана тармактык методдорго караганда артыкчылыгы- сактагыч түзүлүштөрүндөгү жазылаштарга түз жетүү мүм-күнчүлүгү. Реластык берилиштер базасында берилиштер жадыбал түрүндө уюшулат, жадыбалдар саптарга бөлүнөт. Жадыбалдар, андан ары кортеж деп аталган саптарга бөлүнөт жана талаа атрибут деп аталат. Ар жадыбалды файл, ар сапты жазылыш катары караса болот. Талаа же атрибут бир катар маанилерге ээ жана ал чөйрө (domain) деп аталат. Берилиштер базасынын чечүүчү артыкчылыгы болуп көп сандагы файлдарды байланыштыруу мүмкүнчүлүгүн уюштуруу эсептелет. Жогоруда айтылып өткөндөй, көп сандагы файлдардын иерархдык же тармактык берилиштер базасы түзүлүп жатканда алдын ала алардын байланыштарын аныктоо керек болгон. Релас-тык берилиштер базасында жадыбалдар жалпы талаага ээ болсо, каалаган учурда жадыбалдар арасындагы байланыштар орнотулат. Реляциялык берилиштер базасынын башка артыкчылыгы- ага жаңы саптарды кошуу мүм-күнчүлүгү. Саптарды кошуу үчүн, аны тиешелүү жадыбалга аныктап коет. Иерархдык жана тармактык базада бүтүн-дөй берилиштер базасы кайрадан аныкталууга тийиш жана мурдагы байланыштар жаңы жазылыштардын негизинде калыбына келтирилет. Реластык берилиштер базасынын кемчилиги- көп сандагы програмдык жабдыктарды жана аларды аткартууну камсыз кылууда кубаттуу компьютерди талап кылгандыгы.
Педиатрия
Педиатрия — клиникалык медицинанын балдар организминин анатомия физиологиялык өзгөчөлүктөрүн, алардын ден соолугун, ооруларынын себептерин, өөрчүү механизмдерин изилдөөчү жана билүү, дарылоо, алдын алуу методдорун иштеп чыгуучу тармагы.
Альтернативалуу басма сөз
Альтернативалуу басма сөз - өкмөттүк басма сөздөн айырмаланып, ар кандай далилдерди жана окуяларды чагылдырууда өзүнүн көз каранды эместиги орду менен айырмаланган же оппозициялык идеяларды билдирип турган басма сөз.
«Жаныш-Байыш» эпосу
«Жаныш-Байыш» - кыргыз элинин баатырдык дастаны. Ал бир нече кылым оозеки жашап, укумдан-тукумга өтүп, калыптануу жана өнүгүү тарыхында ар түрдүү идеялык-философиялык ойлор менен байыган. Мурда анын үзүндүлөрү жөө жомок түрүндө айтылып келген. Пайда болгон доору так эмес. Бирок дастан каармандарына жана мазмунуна караганда кийинки доордо эле (16-18-кылымда) жаралган болушу мүмкүн. «Жаныш-Байышта» кыргыз элинин көз карандысыздыгы үчүн калмак баскынчыларына каршы күрөшү, эркиндик, теңдик жөнүндөгү үмүт-тилеги, ой-санаасы айтылат. Ошондой эле баатырдык жана акылмандык, адилеттүүлүк жана ак ниеттүүлүк сыяктуу адеп-ахлак, санат мотиви да арбын. Дастан эки бир туугандын аты менен аталат. Бирок экөөнүн дастанда алган орду бирдей эмес. Байышка мүнөздөмө кеңири берилген. Жаныштын аты Байыш менен бирге айтылса да, ал баш каармандын образын гана толуктайт. Ошондой болсо да эки бир тууган эл мүдөөсүн жогору санаган, эл үчүн кызмат кылган, душманга каршы күрөштө эл башын бириктирип, зор күч топтогон баатырлар катары сүрөттөлөт. Азыр КР УИАнын Кол жазмалар фондусунда дастандын төрт варианты бар. Биринчи вариантын М. Мусулманкуловдон (1922), экинчисин Ж. Жанаевден (1923) К. Мифтаков жазып алган. 3-4-варианты К. Акыев менен О. Урманбетовдуку. Бир варианты (К. Акыев, 1939, 1970) басмадан чыккан. Булар көркөмдүк сюжеттик-композициялык жактан бири-биринен айырмаланат. К. Акыев бул эпосту Токтогулдан үйрөнгөн. Бул вариант бардык нускалардан көлөмү гана эмес, көркөмдүгү, мазмун-маңызы, каармандардын образдарынын толук ачылышы, баяндоо ыкмасынын ар түрдүүлүгү, көтөрүлгөн идеянын жеткилең баяндалышы, куюлушкан бир кылка уйкаштык, сөз байлыгы, баатырдык теманын жогорку баскычта чечилиши менен айырмаланат. Дастан К. Акыевдин шакирти Сарыкунандан (Сагынбек Дыйканбаев) Б. Кебекова тарабынан жазылып алынган. Сарыкунан эки жолкусунда (1965, 1967) эки башка айткан, алар көркөмдүк жагынан кескин айырмаланат. Алгач жаздырышында К. Акыевдин вариантынын чегинен көп чыга албаса, кийинкиси өз алдынча варианттык деңгээлге жеткен. «Жаныш-Байыш» эпосун тарыхый-этногр. жагдайда атайын изилдөөгө алып, проф. И. Молдобаев монография жазган.
Төмөнкү Учекша
Төмөнкү Учекша — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Луза дарыясынын оң жээгинен 391 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Петрушиха (Чесноковка куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Либревил
Калкы 753,6 миң (2010; өлкөнүн калкынын 40%и). Габондогу калк эң жыш жайгашкан шаар. Эл аралык аэропорту бар. Университет, Ыйык Мишель, Ыйык Мария чиркөөлөрү, музейлер жана башка бар. Шаарга жакын белгилүү улуттук парк Лопе жайгашкан.
Тарыкы
Либревиль 1849-ж. негизделген. 1886-жылдан Габондун курамындагы Франция ээлигине, 1910–58-ж. Франция Экватордук Африкасына караган. Габон көз карансыздык алган 1960-жылдан өлкөнүн борбор шаары.
Экономиясы
Тамак-аш (кофе, какао иштетилип, пиво кайнатылат), текстиль, жыгаччылык өнөр жай ишканалары жана кеме верфи иштейт.
Жезбилек
Жезбилек — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери. Курама вариантыда Семетей Букардан Таласка көчүп келгенде Кожонун кызы Ж. Каныкей, Чыйырды менен кубанып, ыйлап көрүшкөнү, Семетейдин ордосун тигишкени айтылат (Курама варианты, "Семетей", 124—125).
Мара
Мара (лат. Dolichotis patagonum) — Түштүк Американын коёнго окшоштугу бар кемиргич айбандарынын бир түрү.
Бөйрөктүн таш оорусу
Бөйрөктүн таш оорусу (nephrolithiasis) - бөйрөктүн ички көңдө-йүндө же тканында зааранын составдын бөлүктөрүнөн келип чыккан ташы бар өнөкөт оору. Бөйрөктүн таш оорусунун белгилери Гиппократ, Галенге, персия жана араб врачтарына дайын болгон. Таш органикалык эмес жана органикалык (оксалат, урат, фосфат, карбонат, ксантин ж. б. ) туздардай турат. Бул оору балдардан картайган адамдарга чейин жолугат. Оорунун негизги себептери: зааранын тоскоолдукка учурап кармалышы, анын хим. составынын өзгөрүлүшү, бөйрөктүн сезгениши, канда кальций, фосфор туздарынын көбөйүшү, ички секреция бездеринин аткарган кызматынын бузулушу ж. б. Бөйрөктүн таш оорусунда бел жана бөйрөктүн тушу катуу ооруйт, заара өзгөрөт, дене ысыйт, оору киши кусуп, бат-бат заара кылат. Дарылоо таштын чоңдугуна, анын орун алышына жана кабылдоосуна карата дары менен же операция жолу аркылуу жүргүзүлөт.
Туура-Кабак көмүр кени
Туура-Кабак көмүр кени Миң-Куш кени Нарын облусунун Жумгал районунда,  Чаек кыштагынан 45 км  түштүк-батыш тарапта, Молдо-Тоо  менен Кабак кырка тоолорунун аралыгындагы Миң-Куш өрөөнүндө. 1956-ж. геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлгөн. Кен аймагын юра мезгилинин чөкмө тектери түзөт. Көмүр, чопо, алевролит, аргиллит тектеринин арасында жатат. Мында көмүрдүн 8 катмары бар. Алардын калыңдыгы 3,60–13,1 ''м. ''Күрөң көмүр тибине кирет. Күйгөндө 27,9 МДж/кг жылуулук берет. Жогорку сапаттуу, күлдүүлүгү 18%. Запасы 41,0 млн т (1975).
Теңдем
Теңдем — өндүрүш каражаттарынын абалын курамы боюнча (актив), ошондой эле алардын булактары, максаты жана кайтаруу мөөнөтү боюнча (пассив) белгилүү бир датага акча түрүндөгү көрсөткүчтөр тутуму. Теңдем топтомдор тутумуна жана бухгалтериялык теңдемге бөлүнөт. Топтомдор теңдемине төлөм теңдемди, соода, эсеп-кысап, эл аралык карыздар банкы ж.б. кирет.
Карбоциклдүү бирикмелер
Карбоциклдүү бирикмелер, изоциклдүү бирикмелер — мол-сында көмүртек атомунан түзүлгөн цикли (шакеги) бар орг. бирикмелер. К. б. алициклдүү жана ароматтык болуп бөлүнөт. Ароматтык бирикмелерге бензол жана анын гомологдору менен туундулары, трополондор, азулендер жана башка кирет. Алициклдүү бирикмелерге каныккан алициклдүү бирикмелер, полиметилендүү бирикмелер (циклоалкандар жана алардын туундулары) мис., циклопропан, циклогексан, гексахлорциклогексан, каныкпаган алициклдүү бирикмелер, (циклобутен, циклопентадиен) кирет. К. б. циклинде көмүртек атомунун жана циклдери саны ар түрдүү. Шакектер санына жараша К. б. бир ядролуу же моноциклдүү, би-, три-, жана полициклдүү болуп бөлүнөт. Эки цикл бири-биринен көмүртектик түз чынжыр м-н, мис.,
дифенилэтан С6Н5-СН2-СН2-С,Н6 же жөнөкөй байланыш м-нбайланышы мүм-күн, мис., дифенил С6Н5-С6Н5 ; о. эле циклдер жалпы бир көмүртек атому менен байланышышы мүмкүн, мис., спиро-[3,4]-октан. Көпчүлүк учурларда циклдер жалпы эки көмүртек атомуна ээ жанашкан ядролор, мис., ''нафталин. ''Алицикддүү жана ароматтык бирикмелер хим. ыкма менен бири-бирине оңой өтөт. Мис., бензолду майдаланган Ni үстүнөн гидрирлегенде циклогексан алынат, ал эми УФ-нурландыруу менен хпорлогондо гексахлоргексан алынат. К. б. өтө кеңири тараган. Алар синтет. чайырлар, пластмасса, дары-дармек, боек, инсектицид жана башка заттарды алууда колдонулат.
Тальниковая дарыясы (Кунде-Сеси куймасы)
Тальниковая — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кунде-Сесь дарыясынын оң жээгинен 18 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Жарым өткөргүч приборлор
Жарым өткөргүч приборлор – жарым өткөргүчтөрдүн касиеттерине негизделип жасалган электрондук приборлордун жалпы аты. Жарым өткөргүч приборлорго варисторлор, жарым өткөргүчтүү диоддор, транзисторлор, фоторезисторлор, фотодиоддор, фотоэлементтер жана ушундай сыяктуу кирет. Ал электрдик термелүүлөрдү пайда кылуу, күчөтүү жана кайра өзгөртүү (диод, транзистор, тиристор), бир сигналды башка сигналга (фоторезистор, фотодиод, фототранзистор жана башка) жана энергияны бир түрдөн башка түргө (термоэлемент, термоэлектрдик генератор, күн батареясы жана башка) өзгөртүү, ошондой эле электрдик жана механика чоңдуктарды өлчөө үчүн колдонулат. Жарым өткөргүч приборлор электр вакуумдук приборлорго салыштырганда компакттуу, талап кылынган кубаттуулугу жана массасы аз; бышыктыгы, иштөө мөөнөтү жана ишенимдүүлүгү жогору. Жарым өткөргүчтүү интегралдык микросхемалар жарым өткөргүч приборлордун өзгөчө классын түзөт. Интегралдык микросхема (чип) – толук жеткиликтүү электрондук чынжыр. Азыркы кездеги компьютерлердин аппарат бөлүктөрү ар кандай микропроцессордук чиптердин негизинде куралган.
Тальниковая дарыясы (Кунде-Сеси куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Жарым өткөргүч приборлор
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Тальниковая дарыясы (Кунде-Сеси куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Порто метросу
Порто метросу – Порто шаарынын метросу. Метросу 7-декабрь 2002-жылы ачылат.
Тановып-Чишма (Татышлин району, Башкыртстан)
Тановып-Чишма — Башкыртстандын Татышлин районундагы айыл, Төмөнкү балтачев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 16 киши. Почта индекси — 452836, ОКАТО коду — 80250850010.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кеңкол көлү
Кеңкол көлү – Фергана тоо тизмегинин түштүкбатыш капталындагы Кызыл-Үңкүр өрөөнүнүн баш жагынан орун алган. Базар-Коргон районунун аймагында. Деңиз деңгээлинен 1840 м бийикте жатат. Узундугу 700 м, туурасы 100–120 м, аянты 0,1 км2, тереңдиги 20–25 м. Көл байыркы моренанын өрөөндү бөгөп калышынан пайда болгон. Бөгөттүн бийиктиги 50–60 м. Көлдөн Кеңкол суусу агып чыгып, Отуз-Арт суусу жана кошулуп, Кызыл-Үңкүр суусун түзөт. Көлдү курчаган тоо капталдары тик, анда арча, карагай токою, көлдүн башталышындагы чакан дельтачада тал, терек жыш өсөт. Көлдө көк чаар, маринка, жилингир ж. б. балыктар бар.
Теңдем наркы
Теңдем наркы — бухгалтердик теңдемде негизги фонд менен айланма каражаттардын акчалай бааланышы.
Теңдем наркы өндүрүштү пландоо, өндүрүлгөн өнүмгө кеткен чыгымдын эсебин чыгаруу, амортизациялык фондду пландоо жана уюмдун каржы ишинин жыйынтыгын чыгаруу үчүн колдонулат.
Кармин
Кармин, С22Н200|3 — кызыл боёк; татаал орг. кармин к-тасы. Мол. масс. 492,38; ийнеге окшош кызыл түстөгү зат. 130°С чейин ысытса карарат, 250°С ажырап кетет. Сууда жакшы эрийт. К. к-тасы кошениль куртунун ургаачысынан ысык суунун жана уксус к-тасынын жарда-мы менен бөлүнүп алынат. Кошениль заты байыртан бери эле жүндү жана жибекти боёодо колдонулуп келген. Кошениль курамында 10% К. к-тасы бар. К. к.-тасынын алюминий тузу К. деп аталат. Ал косметикада, акварельдик боёкторду алууда, о. эле кондитердик буюмдар жана микроскопиялык изилдөөлөрдө препараттарды боёодо колдонулат. Коше-ниль заты Европанын Жер ортолук деңизиндеги эмен жыгачында жашаган курт-кумурскалардан да алынат. Эмен жыгачынан алынган боёк Кермес к-тасы деп аталат. Ал. К. к-тасынан RСОСН3 группасы менен айырмаланат.
Демянчук, Григорий
Демянчук Григорий Степанович (1918, Калинин ооданы, азыркы Жайыл ооданы, Сосновка айылы-1970, Бишкек шаары) - мамлекеттик жана партиялык ишмер.
Лилонгве
Лилонгве – Малави Республикасынын борбору. Чыгыш Африкада, Лилонгве дарыясынын боюнда, деңиз деңгээлинен 1100 м бийиктикте жайгашкан. Борбордук провинциясынын административдик борбору. Калкы 723,6 миң (2010; өлкөдөгү калкынын саны боюнча эң ири шаар). Тогуз жолдун тоому. Эл аралык аэропорту бар. 1902-ж. негизделген. Өлкөнүн мурдагы борбору Зомба шаарынын ордуна 1975-ж. борбор болуп калган. Шаардын жаңы бөлүгүндө ар кандай административдик турак-жайлар, соода борборлору жайгашкан. Тамак-аш, жеңил өнөр жай ишканалары иштейт. Белек-бечкектер жасалып, сатылат. Айыл чарбаны изилдөө станциясы (1948), Борбордук ветеринария лабораториясы (1974), медицина, айыл чарба, техникалык коллеждер, Улуттук китепкана кызматы (1968; фонду 700 миң) бар. Жыл сайын тамеки аукциону өткөрүлүп турат.
Тегеренмей
Шарты
Оюн аянтчада, спорттук бөлмөдө, сахнада өткөрүлөт.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден тегерекке чыгышып бир жагын көздөй тегеренишет. Белгилүү жолу тегеренишип бүтүрүшкөндөн кийин, сызыкта түз басууга аракеттенишет. Андан кийин оюнчулар экинчи жагын көздөй тегеренишет. Ошентип оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат. Тегеренип бүткөндөн кийин, сызыкта түз баскан оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун башка түрү
Шерик тегеретмей.
Оюндун эрежеси
Терекке жакын турууга, бир бирине тоскоолдук кылууга, токтоп кайра аракеттенүүгө, тегеренүүнүн тездигин акырындатууга болбойт.
Чупадэро (Нү-Мексико)
Чупадэро (Нү-Мексико) (Chupadero) — Нү-Мексико штатынын Santa Fe округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 318 киши. Болжолдуу аянты - 3.7 км². FIPS коду — 35-15300.
Репликаттоо
Репликаттоо (Replica-tion- Репликация). Берилиштерди сактагычтан же файлдык системден бир нече компьютерге көчүрүү процесси.
Марабу
Марабу — (лат. Leptoptilos) куназдар тукумундагы куштардын бир уруусу, буларга Африка марабусу (лат. L. crumeniferus) кирет.
Теңдемдик пайда
Теңдемдик пайда — бухгалтердик теңдемде чагылдырылуучу белгилүү мезгил үчүн пайданын жалпы суммасы. Теңдемдик пайдага түрдүү өнүмдөрдү, жумуштарды, кызмат көрсөтүүлөрдү ишке ашыруудан жана андан тышкаркы операциялардан (алынган жана төлөнгөн айыптардын, үстөктөрдүн ж.б. ортосундагы айырма, ижарага берилген мүлктөн алынуучу ижара төлөмү ж.б.) түшкөн пайда кирет.
Реляциялык берилиштер базасынын талаптары
(Relational database querys- Запросы реляционной базы данных). Бир же бир нече файлдагы берилиштер арасында аракеттерди аткарууда берилиштер базасына талаптар түзүлөт. Релястик операторлор бул аракеттерди аткаруу жана издөө критерийин аныктоодо колдонулат. Белгилөө, долбоорлоо жана бириктирүү үч релястик аракет релястик берилиштер базасына талаптарды түзүүдө колдонулат. Релястик тандоочу аракет киргизилген критерийдин негизинде тиешелүү жазылышты тандайт. Берилиштер базасынан тандоо критерийи бирден көп талаага колдонулат жана талаанын чоң, кичине же барабар экендигин аныктайт. Байланыштырууда AND жана OR сыяктуу операторлор колдонулат. Релястик долбоорлоо аракети чыгаруу суроосуна карата пайда болгон талааны так аныктайт. Релястик аракеттерди бириктирүү эки файлды (реластык же жадыбал) бириктирүүдө колдонулат. Мисалы, клиент номерин камтыган талаа ар бир файлда камтылган болсо,анда ушундай эки файл-ды бириктирүүдө колдонулат. Талап аткарылгандан кийин, бул талапка ысым берилип кийин пайдалануу үчүн сакталып коюулат.
Византия империясындагы кыргыз баатырлары
Византия империясындагы кыргыз баатырлары — Дүйнөлүк тарыхта белгилүү болгондой, VIII кылымдын аяк ченинде Орто Азия чөлкөмүндө кышкысын кар жаабай, ондогон жылдарга созулган кургакчылык болот. Ошондо жашоонун айынан көчмөн элдер туш тарапка чачылат. Бууданчаар (Бөдөнчаар, Бодончаар деген ат менен белгилүү) өз уруусу менен ушул Орто Азия чөлкөмүнөн Енисейге көчүп, кийин анын урпактары Монгол талаасында жашап, Бартан баатырдын үчүнчү баласы Есугей, андан Темирчың (Темучин) туулган. Ал эми ага-ини Эрдемги барлас менен Тоодой барластын балдарынан "барлас" уруусу, же тактап айтканда "баарлаш" уруусу түптөлүп, анын кийинки муундарынан Тарагайдын баласы болуп Темир (Аксак Темир) туулган.