cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Исмаилдик
Исмаилдик – 8-кылымдын 2-жарымында араб халифатында пайда болгон жана мусулманчылыкта кеңири тараган шиит сектасынын жактоочулары. Алар тууралуу туура маалыматтар 9-кылымдын аягынан тартып гана сакталып калган. Сектанын аталышы Исмаилдин аты менен тыгыз байланыштуу. Сунниттик халифке каршы чечкиндүү күрөш жүргүзгөн шииттердин өтө активдүү тобунун таасири астында Исмаил жетинчи жана акыркы имам болуп таанылган. Исмаилиттердин окуусу неоплатонизм менен буддизмдин таасири астында калыптанган диний-философиялык системаны элестетет. Бул системага ылайык эч кандай атрибуттарга ээ эмес жана ошол себептен адам акылы менен түшүнүү мүмкүн болбогон Алла кудайы дүйнөлүк акылды жараткан. Дүйнөлүк акыл дүйнөлүк жанды жаратып, дүйнөлүк жандын касиеттери болуп жашоо жана кыймыл эсептелишет. Ушул касиеттерине таянуу менен дүйнөлүк жан материяны көзгө көрүнгөн жана сезимдерге берилген дүйнөнү пайда кылган. Бирок, материя инерттүү жана дүйнөлүк акылдагы идеяларды чагылдырган ар кандай формаларды кабыл алууга жөндөмдүү. Дүйнөлүк акыл аян түрүндө пайгамбарлар деп аталган өзгөчө адамдарга берилет. Алар кудайдын акылын адамдарга эч бурмалабастан жеткирүүгө милдеттүү. Алардын жолун улоочулар имамдар деп аталышат. Исмаилиттер Адам, Ибрагим (Авраам), Нук (Ной), Муса (Моисей), Иса (Иисус Христос), Мухаммед жана Исмаил өңдүү 7 пайгамбарды жана алардын жолун жолдогон 7 имамды таанышат. Ар бир пайгамбар белгилүү бир тарыхый доорго жана аларга ылайык келген кудай аянынын стадиясына туура келишет. Исмаилиттердин окуусу 909-жылы Туниске бийлик орноткон, кийин 972–1171-жылдары Египетти башкарган фатимиддик халифтердин официалдуу идеологиясы болгон. 11-кылымдын аягында исмаилиттер сектасында бөлүнүп-жарынуучулук жүрүп, неоисмаилизм жаралган. Бул окуу өз имамын кудайга айланткан ассасиндер сектасынын идеологиясы болуп эсептелген. Кийинки кездерде исмаилизмдеги өтө таасирдүү жана кеңири жайылтылган багыт «тирүү кудай» Ага-хан тарабынан башкарылган.
Каргадайлар
Каргадайлар (лат. Cassidix) — Америкада жашоочу каргадай кара куштардын бир уруусу, булардын төмөнкү өкүлдөрү белгилүү: кайык куйрук каргадай (түр) (лат. С. mexicanus), оропендол каргадайлар (уруу) (Gymnostinops).
Деньгина (дарыя)
Деньгина — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - №1316 Карачин көлү орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы Есет дарыясынын куюлушунан Тура дарыясы, Тавда дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кара балта
Кара балта, кыргыз балта – курч темирден жасалган, узун саптуу эмгек шайманы. Мизи сабына жарыш, анча жазы эмес (6—8 см), башы уңгусуна чейин калың, сапталуучу көзөнөгү тегерек, сабынын узундугу 50–60 см. Четин, кайың сыяктуу жумуру жыгачтан жасалат. Кара балта ак балтага караганда 1,5–2 эсе оор келип, көбүнчө отун жарууга колдонулат. Кара балта азыр сейрек кездешет.
Ак-Кудук (Ысык-Ата району)
Калкы
Калкы - 606 киши.
Мухаммед Йакуб Бек
Мухаммед Йакуб Бек, Жакыпбек (1820, Кокон хандыгы, Пекент ш. – 1877) – Чыгыш Түркстандагы Жетишаар мамлекетинин башкаруучусу.
Кудаяр хан жана Йакуб бек
Ташкен бегинин жардамы менен Чыназ дубанынын акимдигине дайындалган. 1851-жылы Акмечит калаасынын беги болгон. Кудаяр ханга каршы козголоңу ишке ашпай, 1853-жылы Бухарага качкан. 1858-жылы Кудаяр хан биринчи ирет тактан түшкөндө Йакуб бек Коконго кайтып келген. 1862-жылы кайрадан бийликке келген Кудаяр хан аны өлүм жазасына буйруган жана Алымкул аталык куткарып калгандан кийин кайрадан Бухарага качкан. 1863-ж Букар эмиринин кыргыз-кыпчактар менен согушуп жаткан Кудаяр ханга жардамга жиберген 2000 аскерин жетектеп келип, Йакуб бек Маргалаң шаарынын жанында жеңилүүгө учураган. Бухаранын колдоосунан ажыраган Кудаяр кайрадан бийликтен кеткенде, Йакуб бек Алымкул аталык баштаган Кокон хандыгынын башкаруучуларына кошулган. Ошол эле жылы Чыгыш Түркстан калктарынын Цин баскынчылыгына каршы көтөрүлүшү башталган. Кыпчак (айрым маалыматтарда кыргыз) Сыдык бек башында турган көтөрүлүшчүлөр Кашкарды ээлешкен. Сыдык бек Кокондун башкаруучусу Алымкул аталыкка кайрылып, Жааңгер кожонун уулу Бузрук кожону хан көтөрүү үчүн Кашкарга жөнөтүүсүн сурайт.
Йакуббек бадавлат
1864-жылы Бузрук кожо Йакуб бектин жана Алымкулдун тууганы Алдаштын коштоосунда 60 киши менен Кашкарга кирген. Сыдык бек бийликти Бузрук кожого өткөрүп берген. Бузрук кожо Йакуб бекти баатырбашы кызматына дайындап, армиянын командачылыгын берген. Йакуб бек Кашкардын айланасындагы бир канга ийгиликтүү жортуул жасагандан кийин бийликти тартып алып, Бузрук кожону Мекеге зыяратка жөнөткөн. Үч жылдын аралыгында Кашкар, Янги-Гиссар, Жаркен жана Хотан округдарын бириктирип, 1866-жылы өзүн мамлекетин башчысы – «Йакуббек бадавлат» («дөөлөт ээси») деп жарыялаган. 1864-жылы жайында Аксу жана Турпан шаарларын ээлегенден кийин, Музарт аркылуу өткөн кыска жол менен Кулжага чабуул коюуга ниеттенген. Колпаковский жөнөткөн 92 Полторацкийдин кошууну Музарт ашуусун ээлеп, ага жакын дарыядагы көпүрөнү кыйратышкан.
Кичи Каш-Кы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ак-Суу-1 кум шагыл кени
Ак-Суу-1 кум шагыл кени – Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районунда, Каракол шаарынан 4 км түндүк-чыгышта, деңиз деңгээлинен 1992–2010 м бийиктикте. 1984-ж. чалгындалган. Кен аймагы плиоцен-төмөнкү төртүнчүлүк мезгилинде пайда болгон кум-чопо жана карбонат-чопо толтургучу бар кой таш-шагыл-кум материалынан түзүлгөн. Кум–шагылдын калыңдыгы 36 мден ашык (250мге жакын). Гранулометриялык курамы: 500 – 70 мм – 29%, 70 – 5 мм –42%, 5 мм майдасы – 29%. Кум шагыл “300” маркадагы бетон жана асфальтбетон даярдоого жарактуу. Запасы В – 142 миң м3, С1–310 миң м3, В+С1– 452 миң м3. 1997-жылга карата баланстагы запасы: В – 110 миң м3. С1– 310 миң м3, В+С1 – 420 миң м3.
Тимирязевская (метро бекети)
Тимирязевская — Москва метросунун Серпуховско-Тимирязевская сызыксындагы станция. 1991-жылы 1-мартда ачылган.
Каталинеттер
Каталинеттер (лат. Anisotremus) – коркулдак балыктардын бир уруусу.
Кыргызстан 2018 Дүйнөлүк көчмөндөр оюндарында
Көк бөрү боюнча Кыргыз курамасынын курамына өлкөнүн мыкты делген улакчылары кирди. Анда Нооруз майрамына карата уюштурулган мелдештин жеңүүчүсү "Ынтымак" командасынан 5 улакчы, Жеңиш күнүнө карата өткөрүлгөн мелдештин жеңүүчүсү "Достук" командасынан 4 улакчы жана "Биримдик" командасынан 3 улакчы курамдын тизмесине кирди. Кыргыз курама командасынын тизмеси: Марлис Койгелдиев ("Ынтымак") - минген аргымагы Арбат Кубаныч Султан уулу ("Биримдик") - минген аргымагы Атаман Айбек Темирбаев ("Достук") - минген аргымагы Ахилес Эрлан Толобеков ("Ынтымак") - минген аргымагы Дерзкий Таштемир Майлыбашов ("Достук") - минген аргымагы Алай Чубак Нурманбет уулу ("Ынтымак") - минген аргымагы Ак-Куш Нуржан Мелисбек уулу ("Ынтымак") - минген аргымагы Эрке-Тору Улан Насакеев ("Биримдик") - минген аргымагы Арча Тору Аскат Баатырбек уулу ("Достук") - минген аргымагы Токмок Манас Ниязов ("Достук") - минген аргымагы Бойка Рустам Тыналиев ("Биримдик") - минген аргымагы Комбат Сейитбек Анарбек уулу ("Ынтымак") - минген аргымагы Кара-Куш Машыктыруучу - Мыктыбек Туташев. Ат багуучулар: Таалай Мырзакматов; Тилек Урманбетов; Калыбек Алтыбаев.
Буюм жайгашкан жердин мыйзамы
Буюм жайгашкан жердин мыйзамы ( lex rei sitae ) – эларалык жеке укуктун тажрыйбасында калыптанып калган эң алгачкы байламтанын (бекитүү тартибинин) бири. Жарандык мамилелердин объектиси болуп эсептелинген буюм, ал жайгашкан аймактагы мамлекеттин укугу колдонула тургандыгын билдирет. Б. ж. ж. м. бийлик кылып турган улуттук укук тарабынан бекитилбеген учурда да колдонулат (эларалык салт боюнча). == Колдонулган адабияттар ==
Кулку
Кулку — теринин май бездери бөлүп чыгарган заттан жана теринин өлүк клеткаларынан турган өзгөчө кошулма. Сырткы угуу өткөөлү ичке жана ийри болуп, анын капталын цемент жана ун чаңдары жана башка дүүлүктүргөндө Кулку чогулат. Адегенде жумшак болуп, бара-бара катууланат. Ал саргыч же күрөң түстө болот. Эгерде Кулку өтө көп чогулуп, угуу жолун бүтөп калса, жакшы укпай калат жана кулакта өз үнү жаңырат. Бул кулакка суу киргенде же кулакты ширеңке менен чукуганда капысынан болот. Эгерде Кулку угуу өткөөлүнүн капталын жана тарсылдакты кысса жөтөлүп, кулагы чуулдап, башы айланышы мүмкүн.
Мындай учурда врачка кайрылуу керек. Чогулган Кулкуну адегенде жумшартып, анан тазалайт. Мында Кулку көөп, угуу абдан начарлайт. Андан коркпоо керек. Кулкуну өз алдынча чукулап алып таштоого аракеттенүү жарабайт, себеби тарсылдакты жана сырткы угуу өткөөлүн жабыркатып алуу мүмкүн.
Токобаев Молдогазы
Токобаев, Молдогазы (1905–1974) - акын, драматург жана коомдук ишмер.
Өмүр баяны
Молдогазы Токобаев азыркы Ысык-Көл районуна караштуу Тору-Айгыр айылында 1905-жылы туулган. v 1921-жылы Караколдогу жетим балдар үйүндө тарбияланып, андан Түп районундагы айыл чарба техникумуна которулуп, анда 1926-жылга чейин окуйт. 1926–1929-жж. Каракол жана Нарын Кантонунда комсомолдун катчысы, 1929–1931-жж. Москвадагы Коммунисттик университетте окуп, 1931–1936-жж. Кочкор райондук партия комитетинин катчысы жана Сакалды МТСинин саясий бөлүмүнүн начальниги, 1936–1937-жж. «Кызыл Кыргызстан» гезитинин редактору, 1937–1938-жж. Токтогул Сатылганов атындагы филармониянын директору, 1938–1940-жж. Жалал-Абад облустук аткаруу комитетинин төрагасы, 1940-жылы Кыргызстан Борбордук партия комите-тинин катчысы, 1941-жылы Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун төрагасы, 1944-жылы Талас облустук партия комитетинин биринчи катчысы, 1948-жылга чейин Кыргыз ССР Министрлер Советинин алдындагы радиокомитеттин председатели, 1953–1957-жж. «Советтик Кыргызстан» гезитинин сын жана библиография бөлүмүн башчысы болуп иштеген.
.
1924-жылы «Эркин-Тоо» гезити чыга баштаганда М.Токобаевдин «Кайсы убак», «Жан карындаш» деген ырлары жарыяланат. 1931-жылы М.Токобаевдин биринчи «Ырлар жыйнагы», 1947-жылы орус тилинде «Мы друзья Ленинграда» деген китеби чыккан. М.Токобаев кыргыз драматургиясына негиз салуучулардын бири. Кыр-гыз элинин театр искусствосу 1928-жылы жазылган М.Токобаевдин «Кай-гылуу Какей» аттуу пьесасы менен башталат. Кыргыз элине жана адабиятына сиңирген эмгеги үчүн М.Токобаев Ленин, эки жолу «Ардак белгиси» ордени, «Эмгектеги артыкчылыгы үчүн», «1941–1945-жылдардагы Улуу Ата-Мекендик согушта каарман эмгеги үчүн» медалдары жана Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Ардак грамоталары менен сыйланган. СССР Жогорку Советине, Кыргыз ССР Жогорку Советине жана жергиликтүү советтерге бир нече жолу депутат болуп шайланган.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Ельгилде (Салауат району, Башкыртстан)
Ельгилде — Башкыртстандын Салауат районундагы айыл, Турналин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 23 киши. Почта индекси — 452486, ОКАТО коду — 80247865003.
Токобаев Молдогазы
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Ырлар жыйнагы. – М.: СССР элдеринин Борбордук басмасы жана Кыр-гызмамбас, 1931. – 118 б.
Экинчи ырлар жыйнагы. – Ф. – Казань: Кыргызмамбас, 1937. – 114 б.
Комсомолка. – Ф. – Казан: Кыргызмамбас, 1938. – 47 б.
Какей: 4 көшөгөлүү драма. – Ф. Казан: Кыргызмамбас, 1938. – 35 б.
Ырлар жыйнагы. I бөлүм. – Ф.: Кыргызмамбас, 1939. – 120 б.
Эрдин күчүн эл сынайт. – Ф.: Кыргызмамбас, 1940. – 59 б.
Эмгек булагы. – Ф. – Казань: Кыргызмамбас, 1941. – 101 б.
Гүлдөгөн турмуш. – Ф.: Кыргызмамбас, 1950. – 104 б.
Шайыр жаштар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1951. – 36 б.
Шаңдуу күн. – Ф.: Кыргызмамбас, 1951. – 68 б.
Гүлжан. – Ф.: Кыргызмамбас, 1953. – 95 б.
Алга бас: Балдар үчүн ырлар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1954. – 48 б.
Тандалган ырлар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1954. – 48 б.
Тандалган ырлар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1955. – 196 б.
Күжүрмөн эмгек. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1957. – 65 б.
Анна: Бөбөктөр үчүн. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1958. – 30 б.
Кайгылуу Какей (4 көшөгөлүү драма) – К–пте: Пьесалар. – Ф.: Кыргыз-мамбас, 1958. 137 – 178-б.
Шаңдуу кадам. Аңгемелер, очерктер жыйнагы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1960. – 85 б.
Таң алдында. Аңгемелер: Тестиер балдар үчүн. – Ф.: Мектеп, 1965. – 104 б.
Жарык күз: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1971. – 92 б.
Кайгылуу Какей: Ырлар, поэмалар жана драма. – Ф.: Кыргызстан, 1985. – 168 б.
Орус тилинде
Весна пришла: Стихи и поэмы. – Ф.: Киргизгосиздат, 1958. – 126 с.
Буюм кредити
Буюм кредити – кандайдыр бир буюмду күрөөгө коюу аркылуу кредит берүү. == Колдонулган адабияттар ==
Udacity
Udacity - Себастьян Трун, Дэвид Ставенс (David Stavens) жана Майкл Соколскилер (Mike Sokolsky) негиздеген билим берүүнү демократиялаштырууну максат кылган менчик уюм. Компания Стенфорд университетиндеги информатика боюнча программасынын кеңейишинен улам пайда болгон. Аралыктан окутуу курстары интернетте акысыз бар, аларды каалаган киши укса болот. Башында алты курс сунуш кылынган. 2012-жылдын башындагы маалымат боюнча, Udacity'де 14 курс сунушталат. Студенттердин саны он миңдеп саналат.
Udacity'нин негизделгени тууралуу 2012-жылы Digital Life Design конференциясында жарыя кылынган.
The Guardian 2012-жылы Себастьян Трунду ачык интернеттин өнүгүшүнө олуттуу салым кошкон адам катары белгилеген.
Курстар
Алгачкы эки курс - "CS 101: Издөө системин түзүү" (окутуучу Виргин университетинен Дэйв Эванс) жана "CS 373: учкучсуз автоунааларды программалоо" (окутуучу С. Тран), 2012-жылы 20-февралда башталган. Эки курста тең Python программалоо тили колдонулат.
Курстардын форматы
Текст менен айкалышкан субтитрдүү англис тилиндеги лекциялар жана артынан коштолгон "иш жүзүндө үйрөнүү" моделине негизделген үй тапшырмалары. Студенттер сунушталган концепцияларды жана идеяларды оңой түшүнүшсүн үчүн ар бир лекцияга текст кошулган.
Жасалма интеллект, робототехника жана физика курстарына блог жазуу жана стартап түзүү курстары кошулган. Бирок бары ойдогудай болгон жок. Көпчүлүк идеялар ийгиликсиз болду. Алсак, дискреттик математиканын деңгээли башкалардыкынан бир топ төмөн болуп чыккан. Башка жагынан алып караганда, форумдарда сабактардан ичи чыкпагандар дагы эле көп: алардын ою боюнча, курстар колдон келбегенчелелик кыйын жана атайын татаалдаштырылган. Долбоордун командасы муну эске алат - албетте жеңилдетилбейт, бирок колдон келишинче көп студент сабактарды татаалдыгына карабай өздөштүрсүн үчүн материалдарды түшүндүрүү ыкмалары жана тексттер дайыма кайра каралып турат.
Каттоо жана сертификат
Студенттер бир же бир нече класска алгачкы үй тапшырмасын тапшырганга чейин каттала алышат. Студенттер курсту аяктагандан кийин окутуучулардын кол тамгалары коюлган бүтүргөнү тууралуу сертификат алышат.
2012-жылдын август айынан тарта айрым курстарда бетме-бет Pearson VUE сынагын тапшыруу мүмкүнчүлү бар. Мунун акысы - 90 АКШ доллары чамасында.
Бань Гу
Бань Гу (б. з. 32–92) — байыркы кытай тарыхчысы.
Кытайдын эзелки жылбаяны — «Цинь хань Шу» («Алгачкы династиясынын тарыхы») эмгегинин авторлорунун бири. Бул тарыхты атасы Бань Бяо баштап, бүтпөй калган. Бань Гу 20 жыл эмгектенип, б.з. 82-жылы жылбаянды жазып бүтүргөн. Анын маалыматы боюнча Биздин заманга чейин 1- кылымда түндүк хунндардын бийлик башчысы Чжичжи шанүй аскерлерин батышка (Биздин заманга чейин 48-жылы), оболу усундарды, андан соң уцзуларды моюн сундурган. Шанүйдүн батышка жөнөткөн аскерлерине цзяньгундар (кыргыздар), динлиндер моюн сунууга аргасыз болушкан. Чжичжи шанүй багындырган үч ээлик (Уцзу, Цзяньгун, Динлин) жана ага баш ийген кыргыздар (цзяньгундар) Чжидеги (Турпан аймагы) батыш тарапта 33 байырлашары жөнүндө маалыматтар берилет.
Хунндардын бийлиги начарлаган мезгилде кыргыздар өз мамлекеттүүлүгүн кайрадан калыбына келтире алышкан. Кытай жылбаяндарында кыргыз (цзяньгун), динлин, уцзулар жашаган аймактар «үч падышачылык» деп аталганы маалым. Биздин заманга чейин 56-жылы саясий көз карандысыздыкка жетишкен кыргыздар Чыгыш Теңир-Тоону ыктай жашаган.
Социалдык санкция
Социалдык санкция, социалдык таасир этүү чаралары – айрым социалдык топтордун (коом, эмгек жамааты, коомдук уюмдар, компаниялар, ж. б.) социалдык жактан карманган чен-өлчөм, баалуулуктардан четтеген оң же терс жүрүм-турумдарга жасаган мамилеси.
Социалдык санкция сыйлоо же жазалоо түрүндө болуп, жеке адамдын жалпы ишке катышуусуна түрткү берет да, иш-аракетти үзгүлтүксүз жүргүзүүгө, жамааттын ынтымагын камсыз кылууга өбөлгө түзөт. Рим укугунда «санкция» термини юридикалык тартип бузгандыгы үчүн берилүүчү жазаны билдирген. Жеке адамга колдонулуучу чаралары жагынан Социалдык санкциянын күч колдонуу (уруп-согуу, эркинен ажыратуу, өлүм жазасы), экономикалык (сыйлоо, айып салуу, мүлкүнөн ажыратуу), символдук (сүйүү белгиси, урматтоо же жек көрүү, баалоо) түрлөрү кездешет.
Социалдык санкциянын туура эмес жүрүм-турумга тыюу салуучу «терс» түрү жана жакшы жакка багыт берүүчү «оң» таасирлери көп тараган. Социалдык санкция мурда белгиленген чен-өлчөмдөр (устав, мыйзам, жобо) аркылуу, атайын өкүлдөр аркылуу жүргүзүлсө, анда ал формалдык же «белгиленген тартип боюнча» деп аталат. Социалдык санкция туура эмес колдонулса, тескери натыйжа бериши мүмкүн. Бул же тигил Социалдык санкциянын пайда болушу же натыйжалуулугу конкреттүү тарыхый шартка байланыштуу жана ал ордуна, мезгилге ылайык чечилиши зарыл.
Социалдык сапаттар
Социалдык сапаттар – адамдык тажрыйбанын, адамдардын биргелешкен же жеке ишмердигинин жыйындысы, алардын ар кандай комбинациялары, композициялары, синтездери. Социалдык сапаттар адамдардын ишмердүүлүгүнүн шарттарында, чөйрөлөрүндө, куралдарында жана аспаптарына ишке ашат. Аталган сапаттар адамдардын жеке болмушунан, алардын жөндөмдүүлүктөрүнөн, керектөөлөрүнөн, ыктарынан, эптеринен, билимдеринен, алардын жүрүм-туруму менен алакаларына мүнөздүү болгон формалардан да көрүнөт. Адамдардын болмушу менен тике байланыштуу болгондуктан, социалдык сапаттардын маңызы нерселер, социалдык предметтер аркылуу ачылат жана ишке ашат.
Үч-Кайнар
Үч-Кайнар (Үч-Кайнар) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Ак-Суу районундагы айыл. Октябрь айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 790 киши.
Юнко-Шор (Адзьва куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Арилер
Арилер - инди-европалык (инди-ирандык) тилдик жалпылыкка кирген элдердин аталышы. «Арилер» деген түшүнүк 19-кылымдын орто ченинен инди-европа тилдеринде сүйлөгөн урууларды жана элдерди айырмалап белгилөө маанисинде айтыла баштаган. Инди-иран тилинде сүйлөгөн элдер эң байыркы жазма эстеликтерде эле коңшу же каратып алынган элдерден айырмаланып, толук укуктуу, таза кандуу адамдар экендигин белгилөө үчүн өзүлөрүн арилер деп аташкан. Арилер деген сөздөн бир катар географиялык жана этностук аталыштар келип чыккан. Мисалы, Ирандын азыркы аталышы (Аrуаnam - «Арилер» өлкөсү) ушул сөздөн алынган. Айрым уруулар да өзүн өзү арилер деп аташкан (мидиялык аризанттар уруусу, «арилер» уруусу, арилердин сармат уруусу, осетиндердин түпкү теги болгон - аландар - «аллен» - байыркы иран сөзү аrуаna жана башка). Расисттик адабиятта (асыресе фашисттик Германияда) арилер термини өтө бир жактуу, илимге жат мүнөз алган. Алар өзгөчө «жогорку» арийлик расанын бар экендигин жана аны негизинен немистер түзөөрүн далилдөөгө аракеттенишкен.
Чкаловская (метро бекети, Москва)
Чкаловская — Москва метросунун Люблинско-Дмитровская сызыксындагы станция. 1995-жылы 28-декабрьда ачылган.
Футурама
"Футурама" (англ. Futurama) - Мэтт Грониң, Fox каналы үчүн түзгөн америкалык анимацияланган илимий-фантастикалуу жана комедиялуу сериал. Сериалда жыйырманчы кылымдын аягында Нью-Йорк шаарында пицца жеткирип иштеген Филип Ж.Фрайдын окуясы баяндалат. Ал бир миң жылга тоңдурулуп койгондон кийин, 31-кылымдагы планеталар аралык жеткирүү иштерин аткаруу үчүн Экспресс планетасынан жумуш табат. Грониңге сериалды тартуу ойлору 1990-жылдардын ортосунда "Симсондорду" (англ. The Simpsons) тартуу учурунда келген. Андан соң ал Fox каналына көрсөтүү үчүн Дэвид Кс. Кохенди чакырган жана ал тасмадагы окуялар жана каармандарды өнүктүрүүнүн үстүндө иштеген.
Сериалды көрсөтүү токтотулганга чейин, АКШда 1999-жылы, 28-марттан - 2003-жылы, 10-августка чейин Fox каналында көрсөтүлгөн. "Футурама" ошондой эле Cartoon Networkтун Adult Swim каналы менен келишими бүткөнгө чейин 2003-2007-жылдардын аралыгында көрсөтүлгөн. Сериал 2007-жылы видео тасма катары кайрадан тартылган жана анын акыркы сериясы 2009-жылы чыккан. Андан соң Comedy Central, 20th Century Fox Television менен келишим түзүп, мурунку эпизоддорду бириктирип 16 жаңы тасма, төрт жарым эпизод жана беш сезондон турган тасманы чыгарышкан.
"Футурама" сериалын көрсөтүү учурунда көптөгөн алкыштарга ээ болгон. Бул телеберүү 17 "Annie Awards" сыйлыгына жана 12 " Emmy Awards" сыйлыктарына көрсөтүлүп, биринчи сыйлыктан жетөөнү, экинчи сыйлыктан алтоону жеңип алган. "Футурама", "Америка Жазуучулар Гилдиясы" сыйлыгына төрт жолу көрсөтүлгөн жана "Кудай балдар" (англ. Godfellas) менен "Бенданын туткундары" (англ. The Prisoner of Benda) эпизоддору үчүн эки сыйлык жеңип алган. Буга кошумча бир "Nebula Award" сыйлыгына көрсөтүлгөн жана "Попплер менен болгон көйгөйлөр" (англ. The Problem with Popplers) жана "Футураманын укмуштуу каникулу" (англ. The Futurama Holiday Spectacular) аттуу эпизоддору "Айлана-чөйрө боюнча Медия сыйлыктарын" жеңип алган. Ошондой эле учурда "Футураманын" комикстери, видео оюндары, календарлары, кийимдери жана статуэткалары сатылат. 2013-жылы "Футурама" сериалы TV Guide көрсөткүчүндө "Эң мыкты 60 мультфильм" тизмесинде алдыңкылардын бири болгон.
Каталуфа сымалдуулар
Каталуфа сымалдуулар (лат. Priacanthidae) — алабуга балыктарынын бир тукуму, буларга өкүл катары чоң көз каталуфа (лат. Priacanthus boops) кирет.
Зодиак
Зодиак «айбандар тегереги» деген сөздү түшүндүрөт. Ортосунда эклиптика турган, жазылыгы 8° асман сферасынын алкагы.
Зодиак топ жылдыздар
Күн топ жылдыздарды аралап, бир жыл ичинде асман сферасындагы чоң тегерек эклиптика бонча өтөт. Күн басып өткөн 12 топ жылдыз зодиак топ жылдыздары деп аталат жана зодиак алкагы деп аталуучу алкакта жатат. Чындыгында эле топ жылдыздардын көбү айбандардын аты менен аталган. Март айында Күн Балык топ жылдызында болот. Бул топ жылдызда жазгы күн-түн теңелүү чекити жайгашкан, ал аркылуу Күн түштүк жарым шардан түнкө өтөт. Апрелде Күн Кой топ жылдызына келет. Эки миң жылча мурун жазгы күн-түн теңелүү чекити ушул топ жылдызда болгон, прецессиянын себеби менен ал Балыкка которулган. Май айында Күн Букачар топ жылдызына токтолот. Бул топ жылдыздын жүзгө жакынын куралсыз көз менен көрүүгө болот, алардын эң жарыгы – Альдебаран – кызыл алп жылды Зодиак Үркөр чачыранды жылдыз чогулмасы да даана көрүнөт. 1054-ж. Букачар топ жылдызында өтө жаңы жылдыз жарк эткен, азыр анын ордунда Краб сымал тумандуулук бар. Июнда Күн Эгиздер топ жылдызына келет. Анын эң эле жарык жылдыздары – Поллукс менен Кастор. Бул топ жылдызга жайкы күн токтолуу чекити туура келет. Июлда Күн Суу чаян топ жылдызында болот. Мында жарык жылдыздар жок. Болжол менен 20-августта Күн Арстан топ жылдызына өтөт. Мында бир нече ондогон жарык жылдыздар бар, алардын эң жаркырактары – Регул жана Денебола. Сентябрь Күн – Бийкеч топ жылдызына келет, анын эң жарык жылдызы – Спика. Бийкеч топ жылдызында күзгү күн-түн теңелүү чекити жайгашкан жана алгачкы квазарлардын бири ачылган. Октябрь Күн Тараза топ жылдызына келет, мында үч гана жылдызды куралсыз көрүүгө болот. Ноябрь Күн Чаян топ жылдызынан өтөт. Бул топ жылдыздын эң жарык жылдызы – кызгылт Антарес. Дагы бир кызык жылдыз – Чаян, анын жарыктануусу Күндүкүнөн 400 000 эсе чоң. Декабрь Күн Жаачы топ жылдызында болот. Ушул топ жылдыздын багытында биздин Галактиканын борбору жайгашкан. Кышкы күн токтолуу чекити да ушунда. Январь Күн Текечер топ жылдызында болот, мында жарык жылдыздар жок. Февраль Күн Суу Куйгуч топ жылдызына келет.
Кулгуу
Кулгуу - көбүнчө эмчектеги балдарда байкалат; демейде бала эмээр замат, чанда 2-3 саат өткөндөн кийин кулгуйт. Кулгуунун кусуудан айырмасы баланын абалы начарлабайт, көңүлү ачык болот, ал эми кускандан кийин баланын алы кетип, өңү кубарат. Кулгууда сүт бир аз ирип же ирибей эле чыгат. Көбүнчө баланы ашыкча эмизүүдөн, эмчек эмгенде абаны көп жутуп алуудан болот. Бул шашып эмген балдарда, ошондой эле эненин сүтү көп болгондо байкалат. Бул учурда баланы эмизер замат жаткырбай, тикесинен кармап туруп, жуткан желди жана ашыкча сүттү кулгугандан кийин жаткырган оң. Баланы эмизер замат жалаягын алмаштырууга болбойт. Эгерде бала чанда кулгуса эч кандай тынчсыздануунун кереги жок. Ал эми бала тез-тез кулгуса врачка кайрылуу керек. Тез-тез көптөн Кулгуу оорунун белгиси болуп эсептелет. Кулгуу, ошондой эле Эмчектеги бала макаласын.
Алтын
Алтын (лат. Aurum) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы I В группа элементи; к. н. 79, ат. м. 197. Байыртадан белгилүү моноизотоптуу асыл металл. Жаратылышта эркин абалда уюган кристалл, кээде күкүм түрүндө топурака минералга аралашкан абалда жолугат. Өндүрүштүк маанидеги кендери Россия Чыгыш жана Батыш Сибирь, Якутия, Забайкалье, Красноярск крайы, Урал, Кыргызстанда: Кумтөр, Жерүй, Макмал, Солтонсары кеңири таралган. А. бирден бир ири кени Түштүк Африкада (дүйнөлүк алтындын 5 % өндүрөт). Кыргызстанда алтын өндүрүү жылына 14-17 т. жетет. Мындан сырткары Америка, Канада, Австралия ири алтын өндүрүүчүлөр болуп саналышат. А. сары түстөгү жалтырак, жумшак, созулгуч металл. 1 г. А. жоондугу 0,0002 мм, узундугу 3420 м болгон ичке зымды чоюп алууга болот. Ат. радиусу 1,44; иондук радиусу 1,37Е; тыгызд. 19,32 г/см3 ; балкып эрүү темп-расы 10640,43 0 ; кайноо темп-расы 2947; магнитке тартылбайт. А. хим. активдүүлүгү начар; кычкылтек, суутек, азот жана көмүртек менен жогорку темп-рада да кошулбайт. А. күкүмдөрүн хлор менен 140-150 оС ысытуудан А. хлориди - AuCl3 алынат. Ал А. башка бирикмелерден бөлүп алуунун баштапкы заты болуп саналат. Хим. бирикмелеринде I - III валенттүүлүктү көрсөтөт. Бирикмелери туруксуз. А. 1 көлөм азот, 3 көлөм туз к-сынын, күкүрт жана азот к-сынын аралашмасында жана натрий цианди эритмесинде гана эрийт. А. сымап менен амальгаманы пайда кылат. А. бул касиети аны кенден бөлүп алууда колдонулат. Лат. «Aurum» – сары, «аврора» таңкы шоола деген сөздөн келип чыккан. А. жана анын куймалары медицинада туберкулез оорусун козгоочу бактерияларды жок кылууда жана хим. жактан туруктуу аппараттардын тетиктерин жасоодо колдонулат.
Уикипедия:Жобо:Ислам
ar:ويكيبيديا:مشاريع ويكي/الإسلام en:Wikipedia:WikiProject Islam es:Wikiproyecto:Islam id:Wikipedia:ProyekWiki Islām ja:Wikipedia:ウィキプロジェクト イスラーム no:Wikipedia:Underprosjekter/Islām pl:Wikiprojekt:Islam pt:Wikipedia:Projetos/Islão sv:Wikipedia:Projekt Islām
Ли Лин
Ли Лин (туулган жылы белгисиз – биздин заманга чейин 74) – Хан династиясынын (биздин заманга чейин 206 – биздин замандын 205) аскер башчысы; биздин заманга чейин 99-жылдан кийин хунн урууларын бийлөөчүлөрдүн бири. Биздин заманга чейин 99-ж. Алтай тоосундагы салгылашууда 30 миң атчан аскери менен хунндардын курчоосунда калып, өзү колго түшкөн. Хунндардын шанүйү ага кызын берип, башкы кеңешчи (жуку-князь – 右校王) кылып дайындаган. Кытай тарыхый даректеринде Ли Линдин «биротоло хунндардын ичинде калганы жана Кыргыз (Хягас) өлкөсүн каратканы, анын тукуму бул өлкөнү Чыңгыз ханга чейин бийлегени» маалымдалат. Император Ву-Цзун (840–46) 840-ж. уйгур мамлекетин талкалаган кыргыз каганын Ли Линдин тукуму деп тааныган. Император Сюань-Цзун (846–47) кыргыз каганынын ысмын өзүнүн генеалдык тукумуна теңештирүүнү ойлогон. 860-ж. жазылган Дуань Чэншинин тарыхында (Юян Цз ацз у) кыргыздар (цзянькунь) «чачы ак саргыл, көздөрү көк, сакалмуруту сары» болсо, Ли Линден кийин же кытай жоокердин тукумунан тарагандар «сакал-муруту кара» болуп калганы тууралуу айтылган. Кээ бир изилдөөчүлөр (П. П. Азбелев) Ли Линдин тушунда Кыргыз өлкөсү Түркстанда (Чыгыш) жайгашканын белгилейт.
Социалдык аралык
Социалдык аралык (орус. Социальная дистанция) (лат. distantia – аралык) – социалдык топтор менен адамдардын жакындыгынын же алыстыгынын даражасын мүнөздөөчү түшүнүк.
Батыш социологиясында Социалдык аралыкты талдоого алуу биринчи жолу Зиммель, Парк жана Берджас тарабынан жүзөгө ашырылган. Социалдык аралыкты ички жана тышкы деп бөлүштүрүүгө болот; тышкы аралык улуттар, таптар, социалдык топтор ортосундагы аралыктарды мүнөздөсө, ичкиси топтордун мүчөлөрүнүн ортосундагы аралыкка тийиштүү.
Социалдык аралыктын горизонталдуусун жана вертикалдуусун да айрымалай билүү зарыл. Эгерде горизонталдуу Социалдык аралык коомдук өнүгүүнүн бирдей деңгээлинде турган топтордун ортосундагы Социалдык аралыктын деңгээлин билдирсе, вертикалдуусу-топтордун, тайпалардын социалдык иерархиясындагы айырмачылыктарды мүнөздөйт.
Социалдык аралыктын изилдөө усулдары
Социалдык аралыктын изилдөө усулдары өзүнө: өз ара иштешип жаткан адамдарга түздөн-түз байкоо жүргүзүү, анкеталоо, сурамжылоо жана башкаларды камтыйт.
Бирок анкеталоо жана сурамжылоолор социалдык аралык деңгээли тууралуу так натыйжаны бере албайт. Булар аталган топтун мүчөлөрүнө карата оң же терс сезимдердин күчтүүлүк даражасын өлчөөгө гана жардам берет.
Богардустун социалдык аралык шкаласы
1920-жылдары америкалык социолог Эмори Богардус социалдык аралыкты өлчөө шкаласын иштеп чыккан, бул изилденип жаткан адамдардын эки тобунун жакындыгын же бөтөн экендигин өлчөөгө мүмкүнчүлүк берген.
Аталган шкаланын жардамында өлчөө усулу боюнча респондентке социалдык аралыктын ар кандай даражасын туюндурган жети пикирден турган тизме жана тийиштүү социалдык топтордун тизмеси берилет.
Сурамжылоодо респонденттер тандалган топтун мүчөлөрү менен жол коюлган жакындык даражасын так сыпаттаган пикирди белгилешет. Башкача айтканда: «Жеке мен бул топтун өкүлүн… кабыл алышым мүмкүн жана туура», – деген сүйлөмдү толуктаган ырастоо тандалат.
Топтордун тизмеси изилдөөнүн максаттарына ылайык түзүлөт. Зарылчылыкка жараша тизмеге жыныстык азчылыктардын өкүлдөрү, саясий партиялардын жана коомдук кыймылдардын жактоочулары да киргизилиши мүмкүн.
Ошентип, Богардус шкаласы аркылуу расалык жана этникалык топтордун ортосундагы эле эмес, жашы, жынысы, кесиби, дини ж.б. ар кандай белгилери боюнча айырмаланган топтордун ортосундагы да социалдык аралыкты өлчөөгө болот.
Натыйжаларды иштеп чыгуу жана чечмелөө
Демек, бул көрсөткүч канчалык аз болсо, эки топтун ортосундагы социалдык аралык ошончолук кыска жана бир топтун экинчисине карата оң сезимдери ошончолук күчтүү туюндурулган. Ошондой эле шкаланын ар бир пунктун өзүнчө ырастоо катары бааласа болот. Мисалы, диапазондогу толугу менен макулмун (1) – таптакыр макул эмесмин (7) деген ырастоолор натыйжалардын тийиштүү түрдө иштетилишин билдирет.
Социалдык аралыктын пайда болуу себептери
Ар бир адам өз чөйрөсүндөгү башка адамдарды ар кандай критерийлер боюнча түркүмдөөгө, ошого жараша коомду өзүнчө топторго бөлгөнгө ыктап турат. Мындан тышкары, ал аң-сезимде түзүлгөн топторду (жалпы кабыл алынган мамилелерди таңуулаган) иерархиянын тартиби боюнча жайгаштырат. Бул процесс ар бир адамдын аң-сезиминде жүрөт.
Ошентип, коом айрым индивиддердин түшүнүктөрүнүн жыйындысынан социалдык тепкичти түзөт. Социалдык тепкич бардык индивиддер тарабынан өзүнчө колдоо табат. Азыркы учурда жеке адамдын кесиби негизги критерийлердин бири болуп калды, анткени бул анын социалдык макамына катуу таасир этет.
Кесип анын кирешесинин деңгээлин, артыкчылыктарынын саны менен мүнөзүн ж.б. аныктайт, ошондуктан коом ар кандай кесиптин өкүлдөрүнө ар кандай мамиле кылат. Бул бир жагынан кесиптин адамдын инсандык сапатына дагы таасир тийгизгендигине байланыштуу: анын мүнөзү жана жашоо таризи негизинен кесиби менен аныкталат. Бирок мүнөзү жана жашоо таризи да аталган кесипти тандоого таасир этиши мүмкүн (бул учурда алар бири-бири менен байланыштуу болот).
Бүгүнкү күндө социалдык аралыкты иликтөөдө индивиддин улуту маанилүү роль ойнойт. Бул критерий юридикалык жактан бекитилген, мындан тышкары ал социалдык тайкы пикирлерге негизделген сенек көз караштар менен бышыкталат.
Көпчүлүк америкалык изилдөөлөр көрсөткөндөй, жумуш берүүчүлөр толеранттуулук саясатына карабастан, башка улуттун өкүлдөрүнө чочулоо менен карап, бардык талапкерлерге бирдей мамиле кылышпайт. Бул факт адамдын (адамдар тобунун) коомдогу макамын аныктоодо улут критерийи маанилүү экендигин тастыктайт.
Белгилей кетчү нерсе, бейтааныш адамдарга болгон мамилени калыптандырууда да жеке адам үчүн социалдык аралык биринчи орунда турат. Адамдын аң-сезиминде ага белгилүү болгон дээрлик бардык социалдык макамдарга орун бериле турган социалдык түзүм бар. Бул аралык өтө сейрек учурларда, мисалы, жеке адамдар (топтор) ортосунда тыгыз психологиялык жана эмоционалдык байланыш болгондо, сакталбай калышы мүмкүн.
Социалдык аралык Covid-19 пандемиясы учурундагы сактануу чарасы катары
Covid-19 пандемиясы учурунда аталган вирустун жайылышын ооздуктоо үчүн социалдык аралык чаралары дээрлик бүт дүйнө жүзүндө колдонулган.
Бул учурда социалдык аралык дары-дармексиз кийлигишүүлөрдүн же оорунун жайылышын алдын алуучу иш-чаралардын ролун аткарат. Аталган процесс жеке адамдардын ортосундагы тулку-бойлук аралыкты сактоо жана алардын ортосундагы тыгыз байланыштын көлөмүн азайтуу жолу менен жүзөгө ашырылат.
Мындай чарага айланадагы адамдардан эки метр аралыкты сактоо жана көп адам чогулган жерлерден алыс болуу кирет.
COVID-19 пандемиясы учурунда кээ бир өкмөттөр эң көп жабыр тарткан аймактарды мажбурлап карантинге алуунун альтернативасы катары социалдык аралыктын маанилүүлүгүн белгилешти. ЮНЕСКОнун мониторингине ылайык, 100дөн ашуун өлкө дүйнө студенттеринин жарымынан көбүн камтыган COVID-19га каршы мектептерди жабууну жалпы мамлекет боюнча ишке ашырышты.
Кыргызстандын Өкмөтү коомдук тамактануу жайларын, кинотеатрларды, соода борборлорун жана башка эл көп жүргөн жерлерди өз убагында жапты.
Психикалык саламаттыкка таасири
Социалдык аралык адамдарды жакындарынан бөлүп, жеке эркиндигин чектегендиктен депрессияны жана тынчсызданууну пайда кылышы мүмкүн. Мындан тышкары, социалдык аралык сактануу чарасы катары күн тартибинин өзгөргөндүгүн, ал эми кээде тиричилик каражаттарынан ажырап калгандыкты билдирет. Бул көңүлдүн чөгүшүнө, зеригүүгө, маанайдын түшүшүнө жана депрессияга алып келиши ыктымал. Тынчсыздануу оору жуктуруп алуу коркунучунан жана социалдык аралыктын принциптерин анык түшүнбөгөндүктөн пайда болуп, муну чаташуу жана кооптонуу сезимин күчөтүүчү ишеничтүү эмес маалымат булактары бекемдейт. Мурда эле психикалык оорусу бар адамдар аларды дарылоонун негизин түзгөн өз ара карым-катнаштын чектелишинен, психиатриялык зарыл кызматтардын баштагыдай жеткиликтүү болбой калганынан жапа чегиши мүмкүн.
Психикалык саламаттыктын бул кесепеттерин азайтуу үчүн коомчулук, саясатчылар жана саламаттыкты сактоо адистери биргелешкен күч-аракет жумшашы зарыл. Коомчулукка сергек жашоо таризин, эрмегин, виртуалдык социалдык карым-катнашты камтыган күнүмдүк иш-аракеттер менен аӊ-сезимдүү түрдө алектенүү сунушталат.
Өкмөткө, маалымат каражаттарына жана саламаттыкты сактоо тармагынын өкүлдөрүнө коомдук саламаттыкты сактоо боюнча ачык-айкын жана так кеп-кеңештерди берип туруу сунушталат.
Медицина кызматкерлери ар кандай психикалык ооруларга кабылган тобокел тобундагы адамдарды жана аялуу топторду да аралыктан көзөмөлдөп, зарылдыкка жараша кошумча колдоо көрсөтүп турушу кажет. Социалдык аралыкка негизделген иш-чараларды ийгиликтүү жүргүзүү максатында коомдун психикалык саламаттыгына тийүүчү кесепеттерге тыкыр көңүл буруу сунушталат. Алдыда социалдык аралыктан кийин кадимки жашоого кайтып келүү менен байланышкан көйгөйлөр жана маселелер дагы изилдениши керек.
Буюм укугу
Буюм укугу – 1) багыты буюм болгон субъективдүү жарандык укук. Б. у-на ээ жак аны башка (милдеттүү) жактардын жардамысыз эле өзалдынча ишке ашырат. Буюмдун ээси ага мыйзамда белгиленген чектерде, өзү каалагандай ээлик кылат, аны каалагандай тескейт жана пайдаланат; 2) жарандык укуктун негизги бөлүктөрүнүн бири; субъективдүү менчик укугун ж. б субъективдүү Б. у-н жөнгө салуучу ченемдердин жыйындысы. == Колдонулган адабияттар ==
Кара-Балта капчыгайы
Кара-Балта капчыгайы – Кыргыз Ала-Тоосунун Түндүк капталындагы терең, кууш капчыгай. Жайыл районунун аймагында. Узундугу 50 кмге чейин, туурасы төмөнкү бөлүгүндө 5–8 км, аянты 577 км2. Орточо бийиктиги 3100–3400 м. Капчыгайдын таманы кууш (туурасы 30–150 м), капталы тик, деңиз деңгээлинен 1000–2800 м бийикте. Тепши сымал өрөөндөр 2600–2800 м бийиктен башталып, жабык төрлөр менен бүтөт. Капчыгайдын төмөн жагындагы тереңдиги 300–900 м, ортосунда 1700–2400 м, жогорку бөлүгүндө 800-1000 м. Зоокалары астыңкы жана ортоңку ордовиктин сары-жашыл түстүү алевролит, чополуу сланец, кумдук, мраморлошкон ачык сары акиташ теги, конгломерат жана девондун жанартоо туфтарынан жана башка эффузия тоо тектеринен түзүлгөн. Капчыгай неоген, төртүнчүлүк мезгилдеринде Кыргыз Ала-Тоосунун Түндүк капталынын тектоникалык көтөрүлүүсүнө байланыштуу суунун жерди ургаал жемирип-жешинен пайда болгон. Кара-Балта капчыгайынын капталдарында кургак жылгалар, сайлар, эшилме шагыл менен кум көп. Суу бөлгүчү негизинен байыркы түздүктөрдүн калдыктарынан (пенеплен) турат. Топурак жана өсүмдүктөрү бийиктик боюнча өзгөрөт. Кылканактуу-дүйүм чөптүү талаа (1000–1600 м), токой-шалбаалуу талаа (1900–2700 м бийикте; мында арча, четин, кайың, тал, бөрү карагат, ит мурун жана башка өсүмдүктөр өсөт), субальп (2700–3100 м) жана альп шалбаасы (3100–3400 м) мүнөздүү. Суу бөлгүчү жана тепши сымал өрөөндөрү жайыт катары пайдаланылат. Капчыгай аркылуу Бишкек-Ош автомобиль жолу өтөт.
Кичи Нимкытый-Кы дарыясы
Кичи Нимкытый-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Нимкытый-Кы дарыясынын оң жээгинен 51 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 43 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ак-Суу (Каракол) кум–шагыл кени
Ак-Суу (Каракол) кум–шагыл кени – Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районунда, Каракол шаарынан 4 км чыгышта, Каракол суусунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1845–1955 м бийиктикте. 1965-ж. Чүй геол. экспедициясы тарабынан геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлүп, запасы эсептелген. Кен аймагын антропогендин чөкмө тектери түзөт. Шагыл менен кум флювий-гляциал чөгүндүлөрүнөн пайда болгон. Кум-шагыл катмарынын калыңдыгы 100 мге чейин. Гранит, диорит, кумдук, сланец жана акиташ тектеринин сыныктарынан турат. Начар жумуруланган кесек шагылдуу. Кумдуу чопо менен камдашкан. Кесекчелердин 40 ммден ирилери 40% (ошондуктан шагылды майдалоого сунуш кылынат), 5 ммден майдалары 30%, жалпак формадагысы 8%, көлөмдүк массасы 1500 кг/м3. Кум ири бүртүкчөлүү, полимиктүү (кесектик модулу 2,4 – 2,5), арасында 16%ке чейин чаң жана чопо бар. Көлөмдүк массасы 1400 кг/м3, органикалык кошундулар жок, слюда 1%. Кендеги кум–шагылдан “400” маркасындагы бетон жасалат, жол курулушуна пайдаланылат. Запасы А+В+ С1 категориясы боюнча 11654 миң м3. 1997-жылга карата баланстагы запасы: В – 824 миң м3, С1 – 7608 миң м3, В+ С1 – 8432 миң м3, С2 – 6269 миң м3.
Римская (метро бекети)
Римская — Москва метросунун Люблинско-Дмитровская сызыксындагы станция. 1995-жылы 28-декабрьда ачылган.
Мала хан
Мала Хан, Малабек Шералы уулу (1832–1862) –1858–62-жылы Кокон хандыгын бийлеген хан. Кудаяр хандын аталаш агасы (кыргыздардын оң канат бөлүгүнө кирген багыш уруусунун кызы Сонайымдан төрөлгөн). Кудаяр хан бийликте турган кезде, ал Анжиян шаарынын акими болгон. Кудаяр хандын эл камын ойлобогон бийлигине нааразы Малабек кыргыз, кыпчак төбөлдөрүнө таянып, бийликти алуу үчүн күрөш баштаган. Ал кыймылга алайлык кыргыздардын бийи Алымбек датка активдүү катышкан. Маргалаңдын жанындагы Самгар деген жердеги салгылашта Кудаяр хандын аскери талкаланып, 1858-жылы ноябрда Малабек такка отурган. Мала хан алсызданып бара жаткан мамлекетин саясий бийлигин жана аскер күчүн чыңдоого киришип, хандыктын ички абалын тартипке келтирген. Мала хандын тушунда кыргыздардан Алымбек датка, Алымкул, Кыдыр, Чотон, Сейитбек, Касым датка жана башкалар мамлекетин саясий жана аскер иштеринде жогорку мансаптарды ээлешкен. Мала хан 1862-жылы ордодогу саясий күрөштүн курманы болгон.
Lynda.com
Lynda.com – онлайн-окутуу кызматтарын сунуштаган америкалык менчик компания. Компүтер программалырын, негизинен графикалык редакторлорду колдонууну үйрөтүүчү курстарга адистешишкен. Компания 1995-жылы негизделген. Кызмат жазылуу аркылуу жеткиликтүү, башкысы – жазылуучулар курстарды чектөөсүз көрө алышат.
Тарыхы
Lynda.com 1995-жылы Калифорниянын Охай шаарында, өзгөчө эффект аниматору жана мультимедиа жаатынын профессору, күйөөсү - сүрөтчү Брүс Хивин менен санарип искусстволору мектебин негиздеген Линда Вайнмандын китепчелери жана дарстары үчүн онлайн-булак катары негизделген. Lynda.com 2002-жылы Adobe Photoshop, Flash, Dreamweaver, Adobe Fireworks, UltraDev, Adobe Illustrator, Adobe Acrobat сыяктуу жайылган программаларды үйрөтүүчү курстар жана веб-дизайн негиздери боюнча жазылуулар менен (айына 25 доллар) жеткилик ачкан. Сайтта 2004-жылы дээрлик 100 курс болгон. Компания 2008-жылы чыгармачыл жол башчылар, сүрөтчүлөр жана ишкерлер тууралуу тасмаларды жасай баштаган.
Lynda.com 2013-жылдын январь айында Accel Partners жана Spectrum Equity башында турган венчурдук фонддор тобунан онлайн-билим берүү тармагы үчүн рекорд болуп саналган 103 миллиондук инвестиция алганын жар салган. Компания бул каражаттарды 400 жаңы курс ачууга, кызматкерлердин опциондорун төлөөгө жана теле, радио жарнамаларга сарптоону пландаган.
2015-жылы 9-апрелде Linkedin компаниясы сайтты $1.5 миллиарга сатып алуу мүдөөсүн жарыя кылган. Келишим расмий түрдө 2015-жылы 14-майда жабылган.
Ариозо
Ариозо (итальянча arioso, aria - ария) - 1) арияга караганда көлөмү чакан, речитативден обонунун жөнөкөйлүгү жана мукамдуулугу менен айырмаланган операдагы, кантатадагы вокалдык композпцпя. 17-кылымда италиялык операда (К. Монтеверди, М. А. Честинин) речитативдин обондуу бөлүгүн түзгөн. 19-20-кылымдын операларында Ариозо анча чоң эмес ария, башкача айтканда лирикалык ыр («Евгений Онегин» операсындагы Ленскийдин, П. И. Чайковскийдин «Карганын маткесинде» Лизанын ариозосу) кээде обондуу декламация мүнөзүндө болгон. К. Ариетта, Каватина; 2) аткаруучулукта кантилендик мүнөздөгү аткарууну жана ырдоону (ария сыяктуу) көрсөтүүчү белги.
Сарат (Зилайыр району, Башкыртстан)
Сарат — Башкыртстандын Зилайыр районундагы кыштак, Дмитриев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 87 киши. Почта индекси — 453689, ОКАТО коду — 80227813006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кара-Балта кен таш калдыгын сактоо жайы
Кара-Балта кен таш калдыгын сактоо жайы – Чүй облусундагы Кара-Балта шаарынын аймагында. 1952-жылы ишке киргизилген. Аянты 10 800 м2. Мында Кара-Балта тоо-кен комбинатынан иштетилип чыккан кен калдыктары (уран тобундагы элементтер) сакталат. Гамма нурлануусунун кубаттуулугу 30–220 мкР/с. Жер титирөөгө туруктуулугу 8 баллга чейин. Экологиялык жактан дээрлик канааттандырарлык.
Итеративдүүлүк
Итеративдүүлүк (санскритчеден itera – башка) – метафизиканын фундаменталдуу принцинтерин четке кагуу үчүн Деррида тарабынан киргизилген түшүнүк. Итеративдүүлүк түшүнүгү кайталануучулукту чагылдырат жана төмөнкүдөй эки карама-каршы маанини шарттайт: 1) кайталануу мүмкүндүгү жана 2) альтерациянын мүмкүндүгү. Эреже катары кайталануу кайталанып жаткан нерсеге тең маанилештикти шарттайт. Итеративдүүлүк кайталануунун негизи болун саналат. Түшүнүктүн же кубулуштун тең маанилештиги анын структурасындагы өтөөр-кетээрликтин, төрөлүү-өлүмдүн болушун шарттайт. Бирок, өлүм, талкалануу объективацияны четке каккандыктан, түшүнүк же каалагандай шарттуу белги өлүм болбогондо деле өлүмдү нечен ирет кайталайт, б. а. өзүнүн өлүмүн симуляциялайт. Түшүнүктүн же кубулуштун биримдиги алардын чексиз кайталануучулугун шарттайт. Бирок, бул учурдун баардыгы тең тең маанилештирилген маңыздын өзү болбогондукка байланыштуу кайталоо реалдуу жашабаган нерсени кайталайт. Ошол эле учурда тең маанилештирилген маңыздын өзү болбогондукка байланыштуу ар бир кайталоо мурдагы кайталанган кайталоого караганда башка кайталоо болуп саналат.
Десятка (Тавда куймасы)
Десятка — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тавда дарыясынын оң жээгинен 215 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Катля
Катля (лат. Catla catla) — каңылтыр балыктардын бир түрү.
Киров (Ысык-Ата району)
Киров, Ысык-Ата району — Чүй областынын Ысык-Ата районундагы кыштак. Ак-Кудук айыл округуна караштуу. Кыргызстан машина сыноочу станциясынын аймагында, деңиз деңгээлинен 697 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору жана темир жол станциясы Кант шаарынан 6 км түндүк тарапта. Кыштак 1927-жылы негизделген. Калкы 1681 (2007); негизинен дыйкан чарбаларында эмгектенет. Орто мектеп, китепкана, медпункт бар. Турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү ж. б. иштейт. Сов. коомдук ишмер С. М. Кировдун ысмынан аталган.