cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Локсиас калдырканы
Түрдүн жетилген стадиясынын сырткы түзүлүшү
Ортодон чоңураак көлөмдөгу көпөлөк, алдынкы канатынын узундугу 33–35 мм. Канаттарынын жалпы түсү ак. Алдыңкы канатында эки кара тагы ортосуна жана жогору жагына чейин туурасынан кесип өтөт, алды жагында эки ачаланып, ичкиси кичирейип кетет. Эки канатынын четтери айнектей тунук. Арткы канатында эки кичине тегерек, ичке кара түс менен курчалган эки көзчөлүү. Бозомук тарткан арткы канатынын субмаргиналдуу тасмасында катарынан жайгашкан, ички жагы көк түстөгү 4–6 кара көзчөлөрү бар. Ал эми төмөн жагын карай эндүү тилке кетет. Мурутчалары төөнөгүчтөй, узундугу алдынкы канатынын узундугунун үчөөнө жакын. Тулкусу ичке, кара, эркектериники узун агыш түктүү. Ургаачыларында копуляциядан кийин курсагынын аяк жагында агыш өсүндү сперматофрагма пайда болот. Жыныстык диморфизм начар өнүккөн.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Түр дизңюнктивдүү, өтө тар ареалда чачыранды таралган, номинативдүү түрчөсү Кыргызстан менен Кытайдын чектеш аймактарында белгилүү кездешет. Түрчө P. l. raskemensis Батыш Кун-Лундан табылган бир ургаачысы боюнча жазылган (Кытай), анын жердеген жери анык эмес. P. l. tashkorensis Кыргызстанда гана Сарыжаз бассейнин сол аймагында, Кайыңды-Катта жана Эңгилчек тоо кыркаларынан үч популяция белгилүү.
Жашаган аймактары
Деңиз деңгээлинен 2500–3100 м бийиктиктеги чыгыш орто тоолордун таш- чополуу вертикалдуу, тик кургак беттеринде тоют өсүмдүктөрү өскөн жерлерге байырлашкан. ==Саны== Массалык учуу мезгилинде жашаган жерлеринде 1000 м2 аянтта 1–3 чейин кездешет, ал эми түрчө жердеген жалпы аянт 20 км2 жетет.
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Моноволңтивдүү түр. Гусеницалары жумуртка кабыгын таштабастан биринчи жылында кыштайт. Аларга түнкү жашоо-тиричилик мүнөздүү. Corydal i s krasnovi Mikhailova жалбырактары менен тамактанышат, күндүз таштардын алдыларында бекинишет. Имагосунун учуусу төлдөгөн жерлеринде июндун ортосунан августун ортосуна чейин: көпөлөктөр көбүнчө түш чендерде активдүү, жапайы пияздын (Al l ium) жана татаал гүлдүүлөрдүн ( Sonchus, Cent au rea, L i gul aria) ширеси менен азыктанат. Ургаачылары жумурткаларын азык өсүмдүктөрүнүн түптөрүндөгү таштарга таштайт.
Чектөөчү факторлор
Отурукташкан жерлеринен жылбай миграцияга жөндөмсүздүгү, популяциялардын чачырандысы, жердеген жерлеринин аянтынын тарлыгы жана гусеницаларынын монофагдуулугу. Тоют өсүмдүктөрүнүн популяциялары эрозиялык коркунуч зонасында, биотоптору да жайыт коркунучунда турушу, тоо-кендерин иштетүү жана башкалар. Табигый душмандары, атаандаштары жана оорулары изилденген эмес.
Көбөйтүү (колдо багуу)
Жүргүзүлгөн эмес.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Иштелип чыккан эмес. Азыркы кезде түр жердеген жерлери корголбойт.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Популяциялардын репродуктивдик потенциалын билүү үчүн жердеген жерлерине микрорезерваттарды түзүү, мониторинг жүргүзүү жана өсүмдүктөр коомчулугуна жасалган басымды тартипке келтирүү зарыл. Ареалын кеңейтүү мүмкүнчүлүгүн аныктоо, ошондой эле жасалма байырлаштырууну колдонуу максатка ылайык.
Статусу
II категория (VU B1ac(v)+2ab(iii)c(v); D2). Обочолонгон өтө локалдуу, чачыранды таралган түрдүн түрчөсү.
Дерматофил
Дерматофил (лат. Dermatophilus penetrans L. 1758, syn. Tunga penetrans) —  териге кирип алып жашоочу бургонун бир түрү.
...логия
...логия (гр. ljgos – сөз, окуу) – татаал сөздөрдүн экинчи бөлүгү. Окуу, билим, илим деген маанини туюнтат, мисалы, биология, филология, лексикология жана башка.
Левая Ажарма (дарыя)
Cол Ажарма — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Краснояр крайы, Ханты-Мансий АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ажарма дарыясынын сол жээгинен 30 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 28 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — ОбьВасюган дарыясынын куюлушунан Вах дарыясынын куймасына чейин. Дарыянын айрыгы — Васюган, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Көкөнов Шарип
Көкөнов Шарип (1884–1951, Ысык-Ата району) – драматург. Жаш кезинде эле оозго алынып калган. Көкөнов кийин окууну бүтүп келгенден баштап жаңы турмуштун жетишкен ар бир жеңишин эргүү менен кабыл алып, жан-дили менен берилип иштеп, телчигип келе жаткан адабияттын ар тармактуу жүгүн аркалаган.
1925–1926 ж. биринчи гезитибиз “Эркин Тоого” жооптуу редактор болуп иштеген. Ошол учурда 1925 ж. бугу айынын 5-күнү тиркеме түрүндө “Мына, Тоо жаштары” деген гезит эрктүү кыргыз облустук жаштар комитетинин тили болуп, чыгып биринчи ирет чыгып отурат” – деп баштап, ак жол каалап чыгарган. Улуттук кыргыз театры үчүн Көкөнов бир топ үзүрлүү кызмат өтөгөн. Тайманбай бетке айтып, кемчиликти көрсөтө жазган макалалары байма-бай жарыяланып турган. “Театр тууралуу” деген бир эле макаласын алып көрөлү: ... биз көрүп жүрөбүз “Ирвизор” (орус. “Ревизор”) менен “Метечди” (орус. “Мятежи”) көргөндө театрдын жасалгасы бүт чыгат, аларга табылган жасалга кыргыз турмушунан жазылган китептерге (пьесаларга) эмне табылбайт?” – деп көңүлкош мамиле болуп жаткандыгын айтат. Айтылуу “Академия кечесинде” “Ак Мөөр” пьесасы коюлган Көкөнов ошол “Академия кечесинин” ишке ашышына түздөн түз киришип, программасын түзүп чыккан. (Ш. Көкөнов. “КМУ театрындагы жетишкендиктер жана алдыдагы милдеттери”. 1932. №7.).
Бул программадан биз “Академия кечесинде” ойнолгон оюндардын үч кечеге бөлүнүшүнөн баштап, музыкасына чейин такталгандыгын, ошондой эле элдин көркөм көкркөм өнөр болгон кызыгуусун арттырып, элдин мүдөөсүн калыптандыруучу адистердин даярдалып чыгышына кам көргөндүгүн көрөбүз. “Академия кечесинин” чыгышы шылтоо болуп, Көкөнов да “улутчул, байчыл, эски турмушту көксөйт” дегендей жалаалар менен жана дагы “Эркин Тоо” гезитине редактор болуп иштеп турган кезинде С. Карач уулунун, Б. Кененсариндин, Б. Калпак уулунун чыгармаларынын жарык көрүп кеткендиги үчүн да айыпталган. Жүрөктүн үшүн алган “бай-манапчыл” деген жалаа менен камалган, Көкөнов 1937-ж. репрессияланып каза болгон. Аздыр-көптүр эмгегинин акыбети кайтпай “унутулуп” кеткен. Ден соолугунан ажырап түрмөдөн чыккан Көкөнов өзү да тагдырына моюн сунуп, адабияттан алыстап кеткен.
Көкөнов жаңы турмуштун ийгиликтерин даңктаган аңгемелери менен кошо орус элинин адабиятына да ынтаасын коюп, адепки жөрөлгөсүн балдар үчүн арнагандыгын анын которуусунда жарык көргөн А. Серафимовичтин “Чымчык үнү”, Л. Толстойдун “Филиппок”, К. Лебедевдин “Биринчи калык”, Куприндин “Жер астында” деген китепчелеринен көрөбүз.
Көкөновтун котормолорунун өзүнчө бир кайталангыс жүзү бар экендигин байкоого болот. Балдардын жан-дүйнөсүнө ылайыктаганбы, же жаңыдан кат-сабаты жоюлуп, тамтуң баскан баладай тумсак балдарга түшүнүктүү болсун дегенби, айтор, аңгемедеги каармандардын аттарын да накта кыргызчалатып берген. Ал өз учурунда кыргыз элинин маданияты, көркөм өнөрү үчүн кызмат өтөп, адабияттын ар тармактуу жүгүн аркалап келген.
Уразай (дарыя)
Зайка (Уразай) — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Иртыш дарыясынын оң жээгинен 1444 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 26 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Түштүк Кара-сай мөңгүсү
Түштүк Кара-сай мөңгүсү Ак-Шыйрак тоо тоомунун түштүк-батыш капталында, Чоң Нарын суусунун сол курамы - Кара-Сайдын сол жак төрүнөн орун алган.
Уз. 7,2 км, аянты 16,0 км2, алардын ичинен абляциясынын аянты 2,2 км2. Башы деңиз деңг. 4980 м, этеги 3880 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4060 м. Фирн облусу кенен төрдө жатат. Бул мөңгү өткөн кылымдын 50-жылдарында Түндүк Кара-Сайдын бир тармагы болгон. Мөнгүдөн Кара-Сай суусунун сол курамы башталат.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Шизофрения (мээкайык)
Шизофрения (мээкайык) (гр. schizo – бөлөм, кескилейм жана phren – акыл, ой) – психикалык дарт; негизги белгилери: кертбаштын өзгөрүүсү (жигердин солгундашы, ышкынын токтолушу, аутизм ж. б.); «патологиялык өнүмдүк белгилердин» артүрдүүлүгү (жөөлүү, көзүнө көрүнүү, жинденүү, элирүү ж. б.). Көбүнесе өнөкөткө айланат (аруу же такай түрүндө).
Пипак энд Гладстоун (Нү-Жерси)
Пипак энд Гладстоун (Нү-Жерси) (Peapack and Gladstone) — Нү-Жерси штатынын Сомерсет округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2582 киши. Болжолдуу аянты - 15.0 км². FIPS коду — 34-57300.
Боз таркылдак
Боз таркылдак (лат. Turdus viscivorus, L. 1758) —  таркылдак чымчыктардын бир түрү.
Альтөттинг
Альтөттинг - Бавариядагы шаар, Альтөттинг районунун борбору. 500 жыл бою Дева Марияга сыйынууга барган католиктердин, ошондой эле 1980-жылы Рим папасы Иоанн Павел IIнин да диний зыяратынын аренасы болгон.Каролингдердин мезгилинде Альтөттингде падыша сарайы жайгашкан. Бавариянын падышасы Карломан (Бавариянын падышасы) 876-жылы биринчи аббат Веринольфтун урматына Бенедикт монастырын, ошондой эле Апостол Филипптин урматына деп монастырдык чиркөө тургузган. 910-жылы венгрлер чиркөө менен аббаттыкты талоонго алышкан. 1228-жылы герцог Людвиг I  бузулган имараттарды калыбына келтирип канондоштургандан кийин провостко баш ийген он эки Регулярдуу Канониктерге өткөзөт. Канониктер 1803-жылдагы бавар монастырларынын секуляризациясына чейин иштеген.ref>
Грейс чиркөөсү
Альтөттинг шаары “Gnadenkapelle” деп аталган Грейс чиркөөсү менен белгилүү.
Ажайып жайлар
“Штифтскирхе” эгиз мунаралары - Альтөттинг шаарынын маанилүү архитектуралык ажайып жайы. Готика архитектурасына ылайыкталып курулган чиркөө 16-кылымдын башында зыяратчылардан түшкөн байлыкка ыңгайлаштыруу үчүн тургузулган.
Боордош шаарлар
Альтөттинг төмөнкү шаарлар менен боордош:
Логограмма
Логограмма (гр. ljgos – сөз жана ...грамма) – сөздүк-муундук тилдерде бүтүндөй сөздү же анын негизин билдирүүчү белги. Так маанисинде логограмма деп белгилүү бир сөздү туюндуруучу белгини атоо керек, бирок кээде «логограмма» термини идеограмма термининин ордуна да колдонулат.
Колдонулган адабияттар
[[Категория:Тил илими]
Жер-Көчкү
Жер-Көчкү — Кыргызстандын Нарын облусунун Нарын районундагы айыл. Кара-Кужур айыл аймагына кирет.
Негизги тиричилиги – мал чарбачылык. Жер-Көчкү айылы деңиз деңгээлинен 2900 метр бийиктикте жайгашкан. Бир тарабында "Акташ" жана "Солтон-Сары" алтын кендери болсо, 10 чакырым аралыкта "Кумтөр" алтын кени жайгашкан.Айыл эли эзелтен бери эле мөңгүдөн агып түшкөн тоо суусунан ичип жашап келишет. Айылда 130дай түтүн бар, тагыраагы 730 адам (2009)
2019 жылдан баштап таза суунун тутуктору орнотулуп ишке берилди.
Жашоо шарты катаал, мал жан менен тиричилик кылышат. Дениз денгээлинен бийик жайгашкандыгына байланыштуу момо жемиш осбойт.
Жуманын ар алтынчы куну кочкордогу мал базарга барып мал сатып керектуу азык тулукторун алып турмуш тиричилигин откорот.
Калкы
Калкы ― 730 киши (2009-жылы).
Иманкулов Чалагыз
Иманкулов Чалагыз (1889–1980) - акын.
Кыргыз элинин карыя акындарынын бири, Ысык-Көлдүн күңгөй жагындагы Булан-Сөгөттү айылында 1889-жылы туулган. Ч.Иманкулов акын гана эмес, таанымал комузчу. Октябрь Революциясына чейин эл арасында өзүнчө элдик ырларды жаттап, ырдап жана күү чертип жүргөн. Ал кыргыз арасына элдин эски жомокторун айтууда, аны жайылтууда зор иш жасаган.
1954-жылы алгачкы ырлар жыйнагы чыккан. 1950-жылдан СССР Жазуучулар союзуна мүчө.
1970-жылы «Кыргыз ССРнин маданиятына эмгек сиңирген ишмер» деген наам берилген.
«Эмгектеги артыкчылыгы үчүн», «1941–1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согуштагы каарман эмгеги үчүн», В.И. Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына «Каарман эмгеги үчүн» медалы жана Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Ардак грамотасы менен сыйланган.
Дененин ысышын төмөндөтүүчү даарылар
Дененин ысышын төмөндөтүүчү даарылар — жылуулукту жөнгө салуучу процесстерге таасир этип, ысытма абалында дененин температурасын төмөндөтүүчү дары заттар. Аларга салицил кислотасынын бирикмелери, амидопирин, анальгин, фенацетин жана башка кирет. Бул дарылардын эффектиси мээде жайгашкан жылуулукту жөнгө салуучу борборго түздөн-түз таасири менен байланыштуу. Кээ бир ооруларда (сезгенүү, жугуштуу) жылуулукту жөнгө салуучу борборлордун козголуусу күчөйт. Анда кан тамырлар спазм болуп, жылуулукту берүү азайып, жылуулук пайда кылуу күчөйт, натыйжада эт ысыйт. Дарынын таасиринен жылуулукту жөнгө салуучу борборлордун козголгучтугу өзгөрөт, теринин кан тамырлары кеңеет, тердеп жылуулукту берүү күчөйт жана дене температурасы төмөндөйт. Бул дарыларды колдонуу дененин температурасын төмөндөтүү менен оорунун себептерин көмүскөлөп, айрым оорулардын айыгуусун кечететет. Кээде дененин ысышы организмдин коргонуу реакцияларынын бири болуп эсептелет. Эт ысыганда дарыларды врачтын көрсөтмөсү жок кабыл алуу жугуштуу оорулардын белгилерин өзгөртүп, диагнозду эрте аныктап дарылоого тоскоол болот. Ошондуктан эт ысыганда өзүн өзү дарылап, температураны төмөндөтүүчү дарыны баш аламан кабыл алуу коркунучтуу.
Эчкемер
Эчкемер (Varanus griseus) – ири кескелдирик уруусу. Борбордук Азияда жашаган кескелдириктин эң чоңу, уз. 80-300 см. Борбордук Азиянын чөлдүү талаасында кенен таралган түр. Күндүзү күн жылууда демилгелүү болуп, кемирүүчүлөр, кескелдириктер, канаттуулар жана алардын жумурткалары жана башка менен азыктанат. Азыркы учурда Кыргызстандын түштүгүндө Түркестан тоосунун этегиндеги адырларда: Алмата, Караташ, Сарытоо, Акташ, Түзбел, Алай, Фергана, Бабашата жана Атойнок тоолорунун кургак, этегинде чополуу жерлерде Бозбутоо, Майлысайлардын түштүк жакаларында жана Үчкоргондун, Ташкөмүрдүн жарым чөлдүү чополуу жерлеринде жашагандары байкалган. Бир жылда бир гана жолу 6-10 чейинки жумуртка тууйт. Жарым чөлдүү жерлердин өздөштүрүүсүнө байланыштуу жана алардын терилеринин кымбат баалуулугуна карата, көп жерлерден бул түр жок болуп кеткен. Э-дин кескин азайгандыктан алар коргоого алынып, Кызыл китепке киргизилген.
Пальник-Ю (Чоң Роговая куймасы)
Пальник-Ю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Роговая дарыясынын сол жээгинен 136 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 53 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сооронбаев Анаш
Сооронбаев Анаш (1930-2007) - жазуучу, журналист. Аксы районунун Ак-Сай айылында 1930-жылы 1-майда туулган.
1940–1947-жж. Ак-Суу толук эмес орто мектебинде (азыркы А.Осмонбеков) 7-класска чейин, 1947–1949-жж. Кара-Жыгач орто мектебинин 8–9-классты окуп, 1950-жылы Таш-Көмүр шаарындагы №2 кыргыз орто мектебинен 10-классты бүтүргөн.
1952-жылы Жалал-Абад шаарындагы эки жылдык мамлекеттик мугалимдер институтунун тарых факультетин, 1965-жылы Ош педагогикалык институтунун тарых факультетин сырттан окуп бүтүргөн.
Эмгек жолун 1952-жылы Жаңы-Жол райондук комсомол комитетинде уюштуруу жана кадрлар бөлүмүнүн башчысы болуп иштөөдөн баштаган.
1953-жылы Фрунзе шаарына чакырылып, «Ленинчил жаш» гезитине кызматка орношуп, 1953–1955-жж. адабий кызматкер, кийин гезиттин Ош облусу боюнча өз кабарчысы, 1955-жылдан Ош облустук «Ленин жолу» гезитинде адабий кызматкер, 1955–1958-жж. райондук маданият бөлүмүнүн башчысы, 1959-жылдан «Колхоз жолу» гезитинде адабий кызматкер, 1959–1970-жж. облустук «Ленин жолу» гезитинин өз кабарчысы, райондук «Жаңы турмуш» гезитинин жооптуу катчысы, редактордун орун басары, 1970–1973-жж. «Жаңы турмуш» гезитинин редактору, 1973–1975-жж. райондук маданият бөлүмүнүн башчысы, 1976–1990-жж. райондук «Жаңы турмуш» гезитинин айыл чарба бөлүмүнүн башчысы, жергиликтүү радио уктуруунун редактору болуп иштеген. 1990-жылы пенсияга чыгып, 1991–1992-жж. райондук жаратылышты коргоо коомунун инспектору, 1993–1994-жж. Таш-Көмүр шаардык «Таш-Көмүр жарчысы» гезитинде адабий кызматкер, 2001–2002-жж. Жалал-Абад облустук «Акыйкат» гезитинде өз кабарчы болуп эмгектенген.
«Колхоз талаасында» деген алгачкы ыры облустук «Большевиктик жол» гезитине 1951-жылдын 13-майдагы санына жарыяланып, кийин «Коммунизм жолу», «Большевиктик жол» «Кыргызстан пионери», гезиттерине ырлары, макалалары жарыяланып турган.
Биринчи макаласы 1950-жылы апрель айында В.И.Лениндин туулган күнүнө карата «Кыргызстан пионери» гезитине жарыяланган.
Анын райондук, облустук, республикалык гезиттерге жүздөгөн макалалары, репортаждары, очерктери, публицистикалык макалалары жарыяланып, очерктери, публицистикалык макалалары республикалык жана облустук сынактарда жеңүүчү деп табылган.
Ал 1984-жылы О.Кутмановдун «Эчки чарбасы-кирешелүү тармак», 1985-жылы С.Добулбековдун «Ийгиликтер жана резервдер», 2001-жылы Ж. Суранбаевдин «Мен баскан жол» деген китептерин редакциялап, басмадан чыгарууга көмөктөшкөн.
Өзүнүн «Аркыт», «Туулган жерге», «Көркөмдүү Сары-Челегим», «Алтынай эже», «Өзүңдөн жүрөм түңүлбөй», «Карылык» жана башка онго жакын ырларына өзү обон чыгарып, комуздун коштоосунда ырдаган.
«Атамды эскерүү», «Эргүү», «Ойгон Кыргыз», «Аксы кайрыктары» деген күүлөрү бар.
А.Огонбаевдин «Алымкан» «Күйдүм чок», «Ой булбул», «Жаштарга», Барпынын «Мөлмөлүм», Т.Сатылгановдун «Коштошуу», «Насыят» жана өзүнүн «Жеңижокко таазим» деген ырларын эл арасында комуздун коштоосунда аткарган.
Анын 50дөн ашык ырларына композитор А.Жаркынбаев, обончулар А.Алымов, К.Дыйканбаев, Б.Мейманов, Т.Жоробеков, С.Түгөлбаев, Э.Мазирбаев, Э.Турдукулов, К.Ашыралиев, И.Стамкулов ж.б. обондорду чыгарып, айрымдары Кыргыз радиосунун Алтын казынасына жазылып алынган.
СССР Журналисттер союзунун жана Кыргыз Республикасынын Журналисттер Союздарынын, Кыргызстан КП Борбордук Комитетинин, Кыргыз ССР Министрлер Советинин, Кыргызстан Профсоюздар советинин жана Кыргызстан ЛКЖС БКнын Ардак Грамоталары, В.И.Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына “Күжүрмөн эмгеги үчүн” юбилей медалы, «Эмгектин ардагери» медалы жана Кыргызстан жаштарынын республикалык биринчи фестивалынын лауреаттык медалдары менен сыйланган.
Эки жолку Президенттик стипендиянын ээси. «Жалал-Абад облусу» энциклопедиясынын авторлорунун бири.
1959-жылдан СССР Журналисттер союзунун, 1990-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү. 10 китептин автору.
Жарык көргөн китептери
Тоо жели. – Ф.: Кыргызстан, 1974 -70 б.
Күмүшкан. – Ф.: Кыргызстан, 1986 - 60 б.
Башымдан өткөн окуялар. – Б.: Шам, 2002 – 125 б.
Арашан дептери. – Жалал-Абад: Клоцман, 2003. – 80.
Өмүр сапары. – Жалал-Абад: Клоцман, 2005. – 93 б.
Жеңижок жөнүндө баян. – Б.: Мурас, 2007. 102 б. ж.б.
Момунбаев Сүйүнаалы
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Ло Гуаньчжун
Ло Гуаньчжун (1330-ж. ч. – 1400-ж. ч.) – кытай жазуучусу. «Үч падышалык» деген баатырдык эпопеясы элдик дастандарга негизделген. «Ажыдаар менен жолборстун биримдиги» драмасы, ырлары бар.
Кадимки талаа чычкан
Бул макаланы Maksat которуп түздөөдө, Сиз долбоорду түзүүгө жардам бере аласыз!
Шикана
Шикана – жарандык укук илиминдеги өз укугунан ашыкча пайдалануу көрүнүшү.
Чятай-Бурзян (Миякин району, Башкыртстан)
Чятай-Бурзян — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Биккул айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 343 киши. Почта индекси — 452085, ОКАТО коду — 80244805006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Лоджия
Лоджия (итал. lodgia – беседка) – имараттын жалпы көлөмүнө кирген, сырткы мейкиндиктен арка, колоннада же парапет менен тосулган, жабылма балкон же кирүүчү жер катары кызмат кылган жай. Галерея тибиндеги бир же бир нече жагынан ачылган имарат да лоджия деп аталат (мисалы, Флоренциядагы ден Ланци лоджиясы, 1376–80).
Төмөнкү аташ (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Десмод сымалдуулар
Десмод сымалдуулар (лат. Desmodontidae) — жарганаттардын бир тукуму, булардын бир өкүлү: десмод (лат. Desmodonus rotundus) белгилүү.
Чычкан (компьютер)
Чычкан (mouse) — алакан өлчөмүндөгү кичинекей киргизгич түзүлүш, аны үстөлдүн үстүндө кыймылдатуу менен экрандагы көрсөткүчтүн жылышы башкарылат. Чычканды дайыма атайын материалдан жасалган төрт чарчы жаздыктын үстүнө коюшат, чычканды жылдырганда астында турган оптикалык сенсор күйүп экрандагы курсорду жылдырат. Чычкандын электрондук схемалары, анын кыймылын сигналга айландырып компьютерге жиберип турат. Сигнал көрсөткүчтү чычкан жылган багытка жылдырууда пайдаланылат. Чычкан компьютерге кабель менен туташтырылат, азыркы учурда зымсыз чычкандар дагы кездешет. 1999-жылдын аягында оптосенсордук чычкандар чыгарыла баштаган, аларда топчо ордуна оптикалык сенсордук камера орнотулган жана анын жардамы менен көрсөткүч жылдырылат. Чычкандын үстүндө бир же андан көп баскычтары болот, аларды чыкылдата басуу менен менюдан тандоо, документти оңдоо жана берилмелерди бир орундан экинчи орунга же башка документке которуу сыяктуу аракеттер аткарылат. Чычкан баскычтарынын аткарган кызматтарын программалоо жолу менен өзгөртүүгө болот. Чычкандын негизги артыкчылыгы – аны пайдалануу жеңил, бир аз тажрыйбасы бар адамдар чычкандын жардамы менен көрсөткүчтү экрандын каалаган орунуна жылдырууну тез эле үйрөнүп алат. Чычкандын эки кемчилиги бар: биринчиси, үстөлдө бош орун талап кылат, экинчиси колдонуучу чычкан менен көрсөткүчтү жылдырган же буйрукту аткарткан учурда колун баскычтоп тактасынан улам алууга туура келет. Эски механикалык чычкандардын кемчилиги – мезгил-мезгили менен чычкандын топчосунун кирин жана чаңын тазалап туруу керек болот.
Шиканер
Шиканер – ынсапсыз соодагер.
Ложа
Ложа (фр. loge – беседка, жабык галерея) – көрүүчүлөр залындагы бир нече кишилик тосмолуу секиче. Ложа залдын каптал жактарында, партердин артында (бенуар ложа) жана ярустарда жайгашат. 16–17-кылымда Европа шаарында ири театрлар пайда боло баштагандан тарта кеңири таралган.
Шилтеме укук ченемдер
Шилтеме укук ченемдер – өз аракетинин шарты катары башка ченемдерди түздөнтүз көрсөтө турган укук ченемдери.
Лакол
Лакол — Кыргызстандын Нарын облусунун Нарын районундагы айыл. Кара-Кужур айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 1000 киши (2009-жылы).
Он буттуу моллюскалар
Он буттуу моллюскалар (лат. Decapoda ?) —  моллюскалардын бир түркүмү.
Чоң Хадыта-Яха дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Анжыр
Анжыр (Ficus cariсa, L.) – тыт тукумунун фикус уруусундагы субтропик мөмө дарагы. Бийиктиги 12-15 м. Сөңгөгүнүн диаметри 0,2-0,5 м. Тамыры жоон, бутактуу. Жалбырагы жазы, күбүлмө, 3-7 тилкелүү. Мөмөсү майда, көп уруктуу, тоголок же алмурутка окшош, салмагы 32-77 г. Курамында 12-23 % кант, 0,5-4,2 % пектин заттары, 3,4-7,4 % клетчатка, А, С, В1, В2 витаминдери, каротин, кальций, темир, фосфор бар. Анжырдын мөмөсү таттуу, жумшак. Жаңы кезинде жана кургатылып желет, кыям, компот даярдалат. Анжыр эки үлүштүү өсүмдүк, 2-3 жылдан кийин мөмө байлап түшүм берет. Ар түп дарактан 20-100 кг түшүм алынат. Жер ортолук деңизинин жээктеринде, Иранда, Индияда жана Азияда жапайы түрү өсөт. Грузияда, Азербайжанда , Арменияда , Борбор Азия өлкөлөрүндө, Крымда жапайы жана өстүрүлмө түрү бар. Кыргызстандын түштүгүндө өстүрүлөт. Кызыл китепке катталган.
Соронкулов Гүлжигит
Соронкулов Гүлжигит - котормочу, илимпоз жана адабиятчы. Талас районунун Ленинполь айылында 1952-жылы 1-январда туулган. 1973-жылы Ош мамлекеттик педагогикалык институтунун филология факультетин бүтүрүп, орус тили жана адабияты мугалими кесибине ээ болгон. Жолдомо менен 1973–1978-жж. Совет районунун XXIII партсъезд атындагы жана Кара-Кулжа орто мектептеринде иштеген. Кийин Бишкек шаарында жашап, илимий кызматкер, жогорку окуу жайларында мугалим болуп эмгектенип келет.
1991–1996-жж. Билим берүү жана илим министрлигинде орто мектептер, бала бакчалар жана мектептен тышкаркы мекемелер башкармалыгынын башчысы, 1997–1999-жж. Кыргыз Республикасынын Президентинин администрациясында референт, 1999–2005-жж. «Сорос-Кыргызстан» фондунун «Мектеп-Школа» журналынын башкы редактору, 2005-2006-жж. Кыргыз билим берүү академиясынын орус тили жана адабияты секторунун башчысы-жетектөөчү илимий кызматкери, 2006–2010-жж. Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлигинде окуу китептерди даярдоо жана чыгаруу бөлүмүн жетектеп, кийин министрдин орун басары болуп иштеп келет. Педагогика илимдеринин кандидаты, доцент.
Ш.Садыбакасов, Ж.Мавлянов, Ө.Даникеев, Т.Касымбеков, К.Иманалиев, М.Шаханов, Ч.Айтматов ж.б. чыгармаларын орус тилине которгон. 100 ашык усулдук, илимий эмгектердин автору.
1995-жылы «Манас» эпосунун 1000-жылдыгы» юбилейлик медалы, 2003-жылы орус тили жана адабияты мугалимдеринин эл аралык ассоциациясынын А.С.Пушкин алтын медалы менен сыйланган.
1997-жылдан Кыргызстан Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Орус тилинде
Кыргызы, казахи и другие народы Востока в мире Пушкина. – Б.: Айбек, 1996, 1997, 2004. – 116 с.
Пушкин и его современники: Восток-Запад – Б.: Фонд “Сорос-Кыргызстан”, 2000. – 540 с. (соавтор).
Русская литература 10-класс. – Б.: Билим, 2006. – 408 бс.
Литературное чтение 8-класс. – Б.: Билим компьютер, 2008. – 320 с. (соавтор).
Дирилдөө
Дирилдөө — катуу телолордун механикалык термелиши.
Колдонулушу жана таасири
Дирилдөөнү өнөр жай менен тиричиликте кеңири колдонулуучу пневматикалык жана механикалаштырылган электрдик кол аспаптар, түрдүү машиналар, станоктор пайда кылат. Дирилдөө техникада гана колдонулбастан, медицинада да кээ бир нерв жана булчуң ооруларын дарылоодо (вибротерапия, вибромассаж) пайдаланылат. Өндүрүштө жана тиричиликте болсун дирилдөөлөр адамга жагымсыз таасир тийгизип, кээ бир физиологиялык процесстердин бузулушуна, ал эми узак убакытка чейин таасир этсе, адам ооруга чалдыгышы мүмкүн. Дирилдөө жергиликтүү жана жалпы болуп бөлүнөт. Жергиликтүү дирилдөөдө иштеген адамдын колуна таасир тийгизет. Жалпы дирилдөөдө полдун, отургучтун кыймылдашы адамдын бүт организмине таасир тийгизет. Жергиликтүү дирилдөөнүн таасиринен ооруга чалдыккан адамдын колу чымырап, манжалары, белдин, жүрөктүн тушу ооруйт.
Белгиси
Оорунун белгиси: четки кан тамырларда кан айлануу бузулат. Кол, бут ооруну сезбей калат, эндокрин бездери, ички органдар, зат алмашуу начарлайт. Оорулуу алсызданат, бат чарчайт, башы ооруйт, уйкусу качат. Ал эми жалпы дирилдөөнүн таасиринен пайда болгон ооруда вестибюль системасы жабыркап, баш ооруп, айланат.
Дарылоо
Дарылоодо витамин жана физиотерапия, айыктыруучу гимнастика пайдалуу, курортто дарылануу да натыйжалуу. Дирилдөөдөн пайда болгон ооруну алдын алуу үчүн гигиеналык норма менен катар машина, жабдуулардын, аспаптардын термелүүнү пайда кылуучу күчүн теңдештирүү менен дирилдөөнү жоюу жүргүзүлөт. Аны басаңдатуучу мээлей жана бут кийим кийилет. Дирилдөө ооруларына чалдыкпоо үчүн коопсуздук техника нормаларын жана иштин белгиленген эрежесин сактоо, эмгек жана эс алууну туура айкалыштыруу жана башка чоң мааниге ээ.
Аркарка (дарыя)
Аркарка — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - КАР/ОБЬ/1162/1421 орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кадыров Сатыбалды
1970-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин сырттан окуп бүтүрүп, 1985-жылдан Кыргызстан Жазуучулар союзунун Ош облустук бөлүмүндө адабий кеңешчи, Ош мамлекеттик университетинде окутуучу болуп иште-ген. С.Кадыровдун адабий чыгармачылык жолу 1970-жылдардан башталып, анын сатиралары республикалык, облустук гезит, журналдарда жарыяланып турган. «Тикенек» аттуу алгачкы сатиралар жыйнагы 1979-жылы жарык көргөн.
С.Кадыров жаш акындардын республикалык фестивалынын (1977) лауреаты болгон жана 1985-жылы Кыргызстан Жазуучулар союзунун мүчөлүгүнө кабыл алынган.
Мерцбахер (кадимки) калдырканы
Мерцбахер (кадимки) калдырканы (Parnassius (s. str.) apollo (Linnaeus, 1758) ssp. Merzbacheri), (Fruhstorfer, 1906) - Түр P. apollo IUCN RLTSтин (1996-жылы VU A2cde категориясында), CITES IIнин Тиркемесине жана бир катар регионалдык Кызыл китептерге киргизилген. Голарктикалык тукумдун 47 өкүлү, өтө кооз, коллекционерлердин сүйгөн түрү.
Түрдүн жетилген стадиясынын сырткы түзүлүшү
Канаттарынын кулачы 70–75 мм келген ири көпөлөк. Канаттарынын жалпы түсү ак же бозомук кара кабырчыктар менен чачыратылган. Арткы канаттарында кара алкакчада билинер-билинбес ак көзчөлүү эки кызыл тагы бар. Эркектери агышыраак жана ургаачыларынан майдараак, кичирээк, жупташкандан кийин курсагынын үч жагында агыш тырмак сыяктуу өсүндү – сперматофрагма өнүгөт.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Түр бүткүл евросибир ареалы боюнча чачыранды, 60ка жакын жергиликтүү P. a. merzbacheri ''түрчөлөрү кездешет, анын ичине жунгар-түндүк Тянңшанң ареалы да кирет. Кыргызстан үчүн көрсөтүлгөн P. a. transiliensis түрчөсү көпчүлүк адистер боюнча P. a. merzbacheri ''менен синонимдештирилет ; түрчөнүн калган таксондорунун көрсөтүлүшү так эмес аныктоолордун натыйжасы. Кыргызстанда Жумгал, Кастек, Илий, Күнгөй жана Тескей Алатоо кыркаларында кездешет ; Атбашы тоо кыркаларында кездешкени так эмес.
Жашаган аймактары
P. a. merzbacheri деңиз деңгээлинен 1000–3000 м бийиктиктеги орто тоолордун алкагында, таштуу тоо беттеринин ар түрдүү шалбааларында кездешет.
Саны
Табигый жашаган жерлерин бузулбаганда массалык учуу мезгилинде салыштырмалуу (көз болжоо менен) P. a. merzbacheri көпөлөгүнүн имагосунун жыштыгы гектарына 100–120 даана жана айрым жылдары саны бир кыйла өзгөрүшү мүмкүн. Жа шоо ти ричи лиг и ( жашоо цикл дар ы). Жаратылышта моновол’тиндик түр. P. apollo биологиясы жана имаголануу алдындагы стадиялары жетишерлик кенен жазылган. Диапаузасы Каркыра жайлоосунда (Күнгөй Алатоо кыркасы) апрелдин ортосунда аяктайт ; жаш гусеницалар топ-топ болуп жашашат, седумдар (Sedum ewersii, S. hybridum, S. alberti) жалбырактары жана Orostachys spinosa (Crassulaceae) азыктанышы ыктымал. Жетилген гусеницалар июнң айында байкалат. Куурчакча стадиясы 10–16 күнгө созулат, учуусу июндун аягынан күзгө чейин.
Чектөөчү факторлор
Орун которууга таптакыр жөндөмсүз жана отурукташкан түр. Түз жерлердеги P. apollo популяциялары үчүн өлүп, жоюлуунун башкы себеби – жашаган жерлерин өздөштүрүү, айрыкча чөп чабуу, пестициддерди колдонуу сүйүүчүлөр аркылуу кармоолор. Өсүмдүктөрдөгү стенофагия көпчүлүк фитофагдар үчүн уулу болуп, атаандаштардын жоктугуна себеп болот. P. a. merzbacheri мите түктүү чымындар, бактерия- вирус оорулары белгиленген.
Көбөйтүү ( колдо багуу)
Колдо багылат. Кыргызстанда обочолонгон (өзүнчө бөлүнгөн) популяцияларды белгилүү бир кулңтурада бир нече муундун аралыгында асыроо боюнча эксперимент ийгиликтүү өткөрүлгөн.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Түр 1984-жылы Республиканын Кызыл китебине киргизилген. Популяциялар Алматы коругунда (Казакстан), Кемин, Каракол, Аларча МУЖПсынын аймагында, Аксуу заказнигинде корголот. P. apollo ареалынын бардык мейкиндиги боюнча корукка алынган. Ко рг оо үч үн зар ыл ар ак еттер. Түрчөнүн көпчүлүк жердеген жерлери азыркы мезгилде антропогендик басымдын интенсивдүүлүгү ортодон төмөн, ал эми басым күчөтүлгөн жерлерде (Аламүдүн, Талдыбулак капчыгайларында) жайытты, чөп чабууну, рекреациялык басымды чектөөчү 2–3 микрорезерват түзүү жана сандык каттоо жүргүзүү (мониторинг), тоют өсүмдүктөрүн тактоо, ошондой эле жашаган жерлерине окшош жерлерге кайра байырлаштыруу мүмкүнчүлүгүн үйрөнүү максатка ылайык.
Статусу
III категория (LR-nt). Белгилүү бир жерге таандык, жоголуп кетүү коркунучу туула элек, бирок популяциялары начарлап бараткан түрчө.
Ложенко Пелагея Макаровна
Ложенко Пелагея Макаровна (1904, азыркы Казакстан, Семей облусу, Уржар району, Маканчы айылы – 1988, Аламүдүн району, Арашан айылы) – саанчы, Социалистик Эмгектин Баатыры (1948). 1942-жылдан Кыргыз ССРинин Аламүдүн районундагы Стрельникова атындагы асыл тукум заводунда уйчу, саанчы-бригадир болуп иштеген. Сүт саап алууда мыкты ийгиликтерге жетишкен. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты. Ленин, Эмгек Кызыл Туу ордендери менен сыйланган.
Чычкан (маанилери)
Чычкан - бул аталыштагы макалалар
Лобачева (дарыя)
Лобачева (Елбагач) — Орусиядагы дарыя. Новосибирск облусу, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Карнаухов куймасынын сол жээгинен 5 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 60 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Обь Новосибирск су торабынан Иняи жана Томь дарыяларын кошпогондо Чулым дарыясынын куймасына чейин. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынын Томго кошулган куймасына чейинки бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Альпинизм
Альпинизм — тоо чокуларына чыгуу спорту. Альпинизм адамды чечкиндүүлүк, өзүн башкара билүү, эрктүүлүк, күчтүүлүк, чыдамкайлык ж. б. сапаттарга тарбиялайт. Альпинизмди туура уюштуруу ден соолукту бекемдөөнүн жана активдүү эс алуунун пайдалуу каражаты боло алат. Бийик тоого чыгууда тоо шартынын татаалдыгы альпинисттердин нерв жана күч жагынан даярдыгын талап кылат. Бийик тоого чыгууда организмге патологиялык өзгөрүүлөрдү пайда кылуучу негизги фактор — кычкылтек жетишсиздиги (караңыз Гипоксия). Ал дем алуу жана жүрөк-кан тамыр системасынын функцияларынын кескин бузулушуна алып келет. Айрыкча дем алуу функциясынын өзгөрүшү (тез-тез үстүртөн дем алуу, анын ыргагынын бузулушу) байкалат. Тамакка табит тартпай, уйку начарлайт, ошондой эле жүрөк-кан тамыр жана борбордук нерв системасында өзгөрүштөр болушу мүмкүн. Альпинисттердин органдарындагы жана системасындагы бузулуулар жана өзгөрүүлөр, тез өтүп кетүүчү, убактылуу мүнөзгө ээ. Бул өзгөрүүлөрдүн деңгээли альпинисттин организминин жеке касиетине жана машыгуусуна байланыштуу. Бийиктикке көнүгүү үчүн ар кандай бийиктикте жайгашкан альпинисттик лагерлерде болуу (баскычтуу акклиматизация) максатка ылайык.
Альпинизм менен машыгууда сөзсүз врачтык байкоодо болуу зарыл. Альплагердин дарыгери алгачкы медициналык текшерүүнү тоого чыгуунун алдында жана чыккандан кийин жүргүзөт. Тоого чыгуунун бул же тигил татаалдыгына жиберүүнү врач текшерүүдөн кийин уруксат берет. Врач көнүгүүнүн тууралыгына жана альпинисттердин атайын машыгууларына көз салат; тамактануу рациону айрым тоого чыгуулардын шартына жана татаалдыгына карата түзүлөт.
Альпинисттин кийими тоого чыгуу татаалдыгына ылайык келип, жеңил, ыңгайлуу, сууктан, шамалдан жана жаан-чачындан жакшы сактоого тийиш. Бутка булгаарыдан жасалган чак ботинка, көзгө атайын көз айнектерди кийүү зарыл.
Альпинисттердин тамагы калориялуу болуп (4500—5000 ккал), күнүнө 4—5 жолу (мүмкүн болушунча жылуу) ичүү керек. Тоо шартында көмүртекти өздөштүрүү жакшырып, майды сиңирүү начарлайт, ошондуктан тамакта майды азайтып, углеводду көбөйтүү зарыл. Тамагына ышталган азык-түлүк, шокалад, кант, С жана В тобундагы витаминдер, катытылган нан, жемиштер кошулат. Катышуучулардын күч жана техникалык жактан даярдыгынын жетишсиздиги, топтун туура эмес тандалышы, маршруттун татаалдыгын эске албагандык, буюм, кийим, тамак-аштын сапатынын начарлыгы жана жетишсиздиги, врачтык көз салуунун жоктугу түрдүү кырсыктардын себеби болушу мүмкүн.
Колдонулган адабияттар
Klättring
Шпионаж (тыңчылык)
Шпионаж (тыңчылык) (фр. espionage ) – КР кылмыш-жаза укугунда: а) КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган мамлекеттин коопсуздугуна каршы кылмыш. Мамлекеттик сырга кирген маалыматтарды чет өлкөгө, чет өлкө уюмуна же анын өкүлдөрүнө берүү максатында жыйноо, уурдоо же сактоо, ошондой эле, эгер андай жосун чет өлкө жараны же жарандыгы жок адам тарабынан жасала турган болсо, КРдин тышкы коопсуздугуна зыян келтирүү үчүн, чет өлкө чалгындоосунун тапшырмасы боюнча дагы башка маалыматтарды берүү же жыйноо; б) мамлекеттик чыккынчылыктын бир түрү. Ш-дын объективдүү тарабын КР жараны тарабынан жасалган ошондой эле иш-аракеттер түзөт.
Мухаме Имазов
Мухаме Имазов Москва районундагы Александровка айылында 1941-жылдын 1-майында туулган. 1964-жылы КМУнун филология факультетинин орус тили бөлүмүн бүтүргөн. 1968–1971-жж. Кыргыз ССРинин ИАсынын аспирантурасынын дунган таануу бөлүмүндө окуган. 1972-жылы филология илимдеринин кандидаттыгы илимий даражасына диссертациясын жактаган. Эмгек жолун 1964-жылы Александровка айылында орус тили жана адабияты мугалими болуп иштөөдөн баштап, 1968-жылга чейин иштеген. 1971-жылдан Кыргыз ССРинин ИАсынын Чыгыш таануу бөлүмүндө кенже илимий кызматкер, улук илимий кызматкер, 1982-жылдан дунган тилинин жана адабиятынын секторунун башчысы, 1993-жылдан ошол эле жерде башкы илимий кызматкер, 1994-жылы доктордук диссертациясын ийгиликтүү жактаган. 1999-жылы профессор наамы берилген. Ал дунган тилинин ар түрдүү аспектери боюнча изилдөө-монографияларды жазган. М.Имазов окуу китептеринин, «Орус-дунган сөздүгүнүн» авторлорунун бири.
Адабий чыгармачылыгынын башталышы 1963-жылга таандык. Орус жана дунган тилдеринде жазат. Ал тарабынан жазылган көптөгөн аңгемелер «Шыйуэди Чи» аттуу дунган гезитинде, «Байчечекей» балдар журналында ж.б. жарыяланып келген. 1976-жылы балдарга арналган биринчи китеби орус тилинде «Янжир» деген ат менен чыккан. Кийин «Щука», «Письмо», «Игрок» ж.б. көркөм китептери жарык көргөн. 2000-жылдан Кыргызстан ИАсынын мүчө-корреспонденти. 1986-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Орус тилинде
Основы фонетики дунганского языка. – Ф.: Мектеп, 1972. – 80 с.
Фонетика дунганского языка. – Ф.: Мектеп, 1975. – 174 с.
Русско-дунганский словарь. В соавт. МГУ им. Ломоносова. – Ф.: Мектеп, 1981. – 992 с.
Очерки по морфологии дунганского языка. – Ф.: Илим, 1982. – 213 с.
Очерки по синтаксису дунганского языка. – Ф.: Илим, 1987. – 164 с.
Орфографический словарь дунганского языка: Для уч-ся средней школы. – Ф.: Мектеп, 1988. – 106 с.
Грамматика дунганского языка. – Б. : Илим. 1993. – 217 с.
Ясыр Шиваза (страницы жизни и творчества). – Бишкек, 1996. – 92 с.
Дунгане Китая. Совместно с проф. Центрального универститета национальностей Дин Хун. – Б.: Илим, 1999. – 120 с.
Жакас сымалдуулар
Жакас сымалдуулар (лат. Cheilodactylidae) — деңиз балыктарынын бир тукуму, булардын кыйла түрү бар: көгүш жакас (лат. Nemadactylus valenciennesi), боз жакас (N. macropterus) жана ушундай сыяктуулар.
Мухаме Имазов
Арли Арбуду (штрихи к портрету писателя). – Б., 1997. – 69 с.
Портреты современников (в соавторстве). – Б.: Илим, 2006. – 168 с.
Дунганская энциклопедия. – Б.: Илим, 2005. – 399 с.
Дунган тилинде
Дунганский язык: Учебник для 4-го класса. – Ф.: Мектеп, 1974. – 76 с.
Дунганский язык: Учебное пособие для 9–10 класса. – Ф.: Мектеп, 1978. – 148 с.
Дунганский язык: Учебник для 4-го класса. – Ф.: Мектеп, 1979. – 80 с.
Дунганская советская литература. Пособие для учащихся старших классов. (В соавторстве). – Ф.: Мектеп, 1982. – 162 с.
Сборник диктантов по дунганскому языку для 5–6 классов: Методическое пособие для учителей. – Ф.: Мектеп, 1983. – 104 с.
Письмо: Избранные стихи. – Б., 2002 – 51 с.
Игрок: Рассказы. – Б., 2005. – 84 с.
Щука: Рассказы. – Ф.:Адабият, 1990. – 80 с.
Программа по дунганскому языку и литературе для I-II классов на дунганском языке. В соавторстве. – Б., 1992. – 122 с.
Башка элдердин тилдеринде
Ясыр Шиваза (страницы жизни и творчества).(Главный редактор). Иньчуан, 2001 – 264 с. – кытай.
Стихи и рассказы. – Иньчуан, 2004. – 179 с. – кытай.
Өмүр баяны
Имазов, Мухаме Хусезович – жазуучу. Москва районундагы Александровка айылында 1941-жылдын 1-майында туулган. 1964-жылы КМУнун филология факультетинин орус тили бөлүмүн бүтүргөн. 1968–1971-жж. Кыргыз ССРинин ИАсынын аспирантурасынын дунган таануу бөлүмүндө окуган. 1972-жылы филология илимдеринин кандидаттыгы илимий даражасына диссертациясын жактаган.
Эмгек жолун 1964-жылы Александровка айылында орус тили жана адабияты мугалими болуп иштөөдөн баштап, 1968-жылга чейин иштеген. 1971-жылдан Кыргыз ССРинин ИАсынын Чыгыш таануу бөлүмүндө кенже илимий кызматкер, улук илимий кызматкер, 1982-жылдан дунган тилинин жана адабиятынын секторунун башчысы, 1993-жылдан ошол эле жерде башкы илимий кызматкер, 1994-жылы доктордук диссертациясын ийгиликтүү жактаган. 1999-жылы профессор наамы берилген. Ал дунган тилинин ар түрдүү аспектери боюнча изилдөө-монографияларды жазган. М.Имазов окуу китептеринин, «Орус-дунган сөздүгүнүн» авторлорунун бири.
Адабий чыгармачылыгынын башталышы 1963-жылга таандык. Орус жана дунган тилдеринде жазат. Ал тарабынан жазылган көптөгөн аңгемелер «Шыйуэди Чи» аттуу дунган гезитинде, «Байчечекей» балдар журналында ж.б. жарыяланып келген. 1976-жылы балдарга арналган биринчи китеби орус тилинде «Янжир» деген ат менен чыккан. Кийин «Щука», «Письмо», «Игрок» ж.б. көркөм китептери жарык көргөн.
2000-жылдан Кыргызстан ИАсынын мүчө-корреспонденти.
1986-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Орус тилинде
Основы фонетики дунганского языка. – Ф.: Мектеп, 1972. – 80 с.
Фонетика дунганского языка. – Ф.: Мектеп, 1975. – 174 с.
Орфография дунганского языка. – Ф.: Илим, 1977. – 168 с.
Русско-дунганский словарь. В соавт. МГУ им. Ломоносова. – Ф.: Мектеп, 1981. – 992 с.
Очерки по морфологии дунганского языка. – Ф.: Илим, 1982. – 213 с.
Очерки по синтаксису дунганского языка. – Ф.: Илим, 1987. – 164 с.
Орфографический словарь дунганского языка: Для уч-ся средней школы. – Ф.: Мектеп, 1988. – 106 с.
Грамматика дунганского языка. – Б. : Илим. 1993. – 217 с.
Ясыр Шиваза (страницы жизни и творчества). – Бишкек, 1996. – 92 с.
Дунгане Китая. Совместно с проф. Центрального универститета национальностей Дин Хун. – Б.: Илим, 1999. – 120 с.
Арли Арбуду (штрихи к портрету писателя). – Б., 1997. – 69 с.
Портреты современников (в соавторстве). – Б.: Илим, 2006. – 168 с.
Дунганская энциклопедия. – Б.: Илим, 2005. – 399 с.
Дунган тилинде
Дунганский язык: Учебник для 4-го класса. – Ф.: Мектеп, 1974. – 76 с.
Янжир: Рассказы для детей. – Ф.: Мектеп, 1976. – 47 с.
Дунганский язык: Учебник для 4-го класса. – Ф.: Мектеп, 1979. – 80 с.
Дунганский язык: Учебное пособие для 9–10 класса. – Ф.: Мектеп, 1981. – 148 с.
Дунганская советская литература. Пособие для учащихся старших классов. (В соавторстве). – Ф.: Мектеп, 1982. – 162 с.
Сборник диктантов по дунганскому языку для 5–6 классов: Методическое пособие для учителей. – Ф.: Мектеп, 1983. – 104 с.
Письмо: Избранные стихи. – Б., 2002 – 51 с.
Щука: Рассказы. – Ф.:Адабият, 1990. – 80 с.
Программа по дунганскому языку и литературе для I-II классов на дунганском языке. В соавторстве. – Б., 1992. – 122 с.
Башка элдердин тилдеринде
Стихи и рассказы. – Иньчуан, 2004. – 179 с. – кытай.
Соурбаев Оңолбек
Соурбаев Оңолбек (1934–2006) Аксы районунун Тегене айылында 1934-жылы 15-сентябрда туулган. Москва шаарындагы мамлекеттик соода институтун бүтүргөн. Эмгек жолун Кызыл-Кыргызстан колхозунда жумушчу болуп иштөөдөн баштаган. 1951–1960-жж. Майлуу-Сай шахтасында шахтёр, 1960–1961-жж. Майлуу-Сай шаардык Кеңешинин катчысы, мектептин директору, 1961–1973-жж. Таш-Көмүр шаардык соода бөлүмүндө бөлүм башчы, соода бөлүмүндө улук инспектор, директордун орунбасары, директор, 1973–1987-жж. Кызыл-Жар совхозунда, керек-жарак коомунда иштеген. 1987–2005-жж. өзүнүн демилгеси менен Шамалдуу-Сай райондор аралык база куруп, миңдеген жумушчулар иш менен камсыз болушкан. 2005-жылы Шамалдуу-Сай шаарчасында асфальт-бетон заводунда директор болуп иштеген.
Ош облустук кеңешинин депутаты, Таш-Көмүр шаарынын үч чакырылышында депутат болгон.
1997-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү болгон.
Кыргыз тилинде
Ак сүйүү: Ырлар. – Жалал-Абад, 1995. – 52 б.
Өмүр: Ырлар. – Бишкек: Шам, 1997. – 140 б.
Гөйгөй: Ырлар. – Бишкек, 2004. – 204 б.
Раритан (Нү-Жерси)
Раритан (Нү-Жерси) (Raritan) — Нү-Жерси штатынын Сомерсет округуна караган АКШ шаары.
Бадам
Бадам (Amugdalus ?) – роза гүлдүүлөр тукумундагы өсүмдүк уруусу. Бийиктиги 8-10 м дарак же бадал. Жалбырагы кезектешип жайгашкан, ар түрдүү. Гүлү ак же кызгылт, жалгыздан. Мөмөсү – данек, ширин, айрымдары ачуу. Анда орточо 54 % май, 21 % азоттуу жана 13 % азотсуз заттар, 4 % клетчатка, 6 % суу, 2 % күл болот. Түндүк жарым шардын мээлүүн жана субтропик алкагында 40 түрү бар. КМШда 17 түрү (анын ичинен 5 гибрид) Европа бөлүгүнүн түштүгүндө, Крым, Закавказье, Сибирь, Орто Азияда ; Кыргызстандын Чаткал, Алай тоолорунда өсөт. Анын ичинен жапыз же талаа Б-ы кеңири таралган. Кадимки Б. Батыш Копетдаг, Батыш Тянь-Шань тоолорунда 800-1600 м бийиктикте өсөт. Ал биздин заманга чейин 2-кылымда Азияда өстүрүлгөн. Кургакчылыкка чыдамдуу келгендиктен адыр бөксө тоолорду жашылдандыруу үчүн өстүрүлөт. Ар гектар жерден 400 кгга чейин түшүм алынат. Данеги желет, кондитер ишинде, медицинада жана башка майын ачуу данектүүлөрү эфир майын алууда пайдаланылат. Вавилов бадамы менен, Сузак бадамы мурдагы СССРдин Кызыл китебине катталган. Бадамдын айрым түрү кооздук үчүн өстүрүлөт.
Таштау (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Таштау — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Семилет айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 182 киши. Почта индекси — 452313, ОКАТО коду — 80224830003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы: