cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Улупамир
Кошумча маалымат
Мектеби бар. Орто эсеп менен алганда 600-700 окуучу окуйт. Лицей жана жогорку окуу жайы жок. Бул себептен айылдын жаштары шаарда интернат мектептерге барып окуйт.
Почта, телефон жана телеграф станциясы жок. Айылга асфальт жолу менен барууга болот. Электркубат жана телефон байланышы бар.
Айылдын суусу төбөдөн келген булактан болуп башкарма карайт.
Улупамир айылы "Памир-Дер" атында коому бар.
Сысоевка (Ермекеев району, Башкыртстан)
Сысоевка — Башкыртстандын Ермекеев районундагы айыл, Бекет айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1 киши. Почта индекси — 452189, ОКАТО коду — 80225802006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Орозалиев Бекпо
ОРОЗАЛИЕВ БЕКПО
(1923–1987)
Котормочу жана жазуучу Бекпо Орозалиев 1923-жылы Пржевальск районундагы Зындан айылында туулган. 1937-жылы Түп районундагы айыл чарба техникумунда окуган. 1941-1942-жж. техникумдун алдындагы жети жылдык мектепте мугалим болуп иштеп, 1942-жылы Советтик Армиянын катарына чакырылат. Б.Орозалиев Улуу Ата-Мекендик согуштун катышуучусу. Адегенде ротанын старшинасы, андан соң ротанын командиринин саясий жактан орунбасары катары Дон жана Сталинград фронтторунун аскерлеринин курамында Сталинград алдындагы, Курскидеги салгылашууларга катышкан. 1943–1945-жж. Харьковдун авиациялык окуу жайында угуучу болот. 1946-жылдын башында жогорку офицердик авиациялык мектепке угуучулардын командири болуп которулуп, 1946-жылы июль айында аскерден демобилизацияланат. 1946–1948-жж. Түп районундагы Күрмөнтү орто мектебинде мугалим, комсомолдун Пржевальск шаардык комитетинин биринчи катчысы, 1949-жылы «Ленинчил жаш» гезитинин редакциясында бөлүм башчы, 1952-1955-жж. «Жаш ленинчи» журналында жооптуу катчы, 1955-1958-жж. партиялык мектепте окуп, 1958-1961-жж. республиканын радио комитетинде улук редактор, башкы редактор, Кыргыз ССР Министрлер Советинин Басма, полиграфия жана китеп соода иштери боюнча Мамлекеттик комитетинде бөлүм башчы болуп иштейт. Б.Орозалиев адабият майданына элүүнчү жылдардын ортосунда келген. «Жолугушуу» деген алгачкы китеби 1956-жылы жарык көргөн. Л.Кассиль менен М.Полянскийдин, поляк жазуучусу А.Багдайдын, индиялык жазуучу К.Чандрдын, М.Колесниковдун ж.б. чыгармаларын которгон. 1959-жылдан СССР Журналисттер союзунун, 1971-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. Б.Орозалиев «Кызыл Туу» ордени, «Сталинградды коргогондугу үчүн», «1941–1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согушта Германияны жеңип чыккандыгы үчүн», «1941-1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согушта Каарман эмгеги үчүн», «19411945-жылдардагы Улуу Атамекендик согуштун жеңиштүү аяктаганына XX жыл», «СССРдин куралдуу күчтөрүнө 50 жыл», «1941–1945-жылдардагы согуштун жеңишине 25 жыл» медалдары жана Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Ардак грамотасы менен сыйланган.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Жолугушуу. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас. – 1956.  70 б.
Намыс. – Ф.: Кыргызмамбас, 1960.  20 б.
Капар, Жапар жана өчүргүч.  Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1962.  20 б.
КОТОРМОЛОРУ
Иманжаков М. Бала менен аңгемелешүү.  Ф.: Кыргызмамбас, 1953.  55 б.
Кассиль Л., Полянский М. Кенже уулдун көчөсү. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1955.  574 б.
Нечволодова Н., Резниченко Л. Лениндин өспүрүм кези.  Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1958.  262 б.
Нечволодова Н., Резниченко Лениндин өспүрүм кези.  Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1960.  194 б.
Суреев П. Серебрянканын жээгинде.  Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1964.  120 б.
Антонов С. Чечүүчү мезгил.  Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1964.  194 б.
Багдай А. Биринчи таймда 0:1.  Ф.: Мектеп, 1965.  227 б.
Воскресенская 3. Эненин жүрөгү.  Ф.: Мектеп, 1967.  258 б.
Воскресенская 3.Таң алдында.  Ф.: Мектеп, 1969.  189 б.
Кришан Чандр. Жеңилүү.  Ф.: Кыргызстан, 1970.  132 б.
Колесников М. Шамалдын баары бетке урат.  Ф.: Мектеп, 1971.  330 б.
Колесников М. Бороонду бет алып.  Ф.: Мектеп, 1973.  387 б.
Эдил ыргактары.  Ф.: Кыргызстан, 1973. (Коллектив).
Жыт сездиргич капсула
Жыт сездиргич капсула – мээнин пайда болушу менен бирге 2-3 жуп кемирчектер катары мээнин кутучасы да пайда боло баштайт. Кемирчектер туш тарабынан өсүп, бири-бири менен байланышып мээни капталынан курчай башташат. Ушундай кемирчектерге алдынан Ж. с. к-сы, ал эми арткы капталдарга угузгуч капсулдар өсө башташат. Баш кутучасынын мындай өрчүү стадиясы тегерек ооздууларга мүнөздүү.
Аколпок
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Жунус Борсунбаев
Өмүр жолу
Жунус Борсунбаев Жунус Нарын өрөөнүндөгү Миң-Булак айылында төрөлгөн. Эс тарткандан баштап агасы Мамбеттин жардамы менен эски окуудан окуп, кат тааныйт. 1920-жылы Нарында жаңы бийликке каршы көтөрүлүш чыгат. Бул көтөрүлүштү басууга катышат. Кыргызстандын бардык аймагында совет бийлигин орнотууга жана чыңдоого үзүрлүү салымын кошот. 1921-жылдын башында комсомолго, аягында компартиям отот. Нарындагы Революциялык комитеттин торагасынын орун басары болуп иштейт. 1921-жылы Верныйда (Алма-Атада) Түркстан АССРинин казак жана кара кыргыз кедейлеринин крайлык 1-сьездине делегат болуп, андан кийин Ташкендеги Орто Азия боюнча съездге ка¬тышат. Мезгил талабына ылайык ошол кезде партия менен окмот тапшырган кызматтарда иштеген. Алып айтсак, Нарын кантонунун жер бөлүмүнүн башчысы, Нарын уездинин эмгек бөлүмүнүн башчысы болуп эмгектенет. 1925-жылы Ташкенттеги Эл сотунун 6 айлык курсун бүтүрөт. Ошондон кийин 4 жыл Нарын областынын Ат-Башы, Ак-Талаа, Нарын райондорунда сот болуп иштеген. Кыргыз Республикасындагы тунгуч соттордун бири, кыргыз юридикасын негиздөөчүлөрдөн болгон. Нарын дарыясы кирип турган маалда аркы өйүзүндө туруп, берки өйүздөгү жооптолчу кишиге өкүм чыгаргандыгы менен кыргыз сотунун тары-хында калган. 1928-жылдан 1930-жылга чейин Ат-Башы волком ВКП (б)нын катчысы болуп иштеген. 1935-1937-жылдары Казарман сельсоветинин төрагасы, 1937-жылы Тогуз-Торо району уюшулганда райондук аткаруу комитетинин торагасы болгон. 1937-жылдын аягында союз боюнча ошол мезгилде жүрүп жаткан репрессияга кабылып, 1940-жылга чейин Архангельск шаарынын түрмөлөрүндө болгон. 1940-жылы акталып кайра оз жерине келип Тогуз-Торо районунун 1-Май колхозунун башкармасынын төрагасы болуп шайланган. Андан кийин Нарын районунун Куйбышев атындагы колхозунда, ардактуу эс алууга чыкканга чейин топоз фермасында биртоп башкарып турду. Ал Совет бийлигин чыңдоого белсемдүү катышкан. 1954-жылы Турсун Борсунбаева менен үй-бүлө куруп, сүйүктүү эки уул, эки кыздын атасы, ал уулу кыздарда ата наркын, эне адебин сактаган инсандардан.
Сыйлыктары
Эмгектери окмот тарабынан жогору бааланып "Эмгек Кызыл Туу", "Ардак белгиси" ордендери, бир нече медалдар жана Кыргыз Республикасынын бир нече Ардак грамоталары менен сыйланган.
Колдонулган адабият
Инсандар таржымалы Бишкек-2007ж.
«Унчукпас» акцепт
«Унчукпас» акцепт – төлөм талабы кабылданган шартта төлөөдөн баш тартуунун (белгилүү убакыттын ичинде) жоктугу (кара:Терс акцепт).
Экспозиция (адабият)
Экспозиция (лат. – түшүндүрүү) – көркөм чыгармаларда сюжеттин элементтеринин бири болгон экспозицияда каармандар жөнүндө алгачкы маалыматтар белгилүү болуп, окуя өтө турган тарыхый шарт жөнүндө, жалпы эле конфликтиге чейинки ал-абал тууралуу түшүнүк берилет. Мис., Ч. Айтматовдун «Атадан калган туяк» аңгемесиндеги Авалбек, Жээнгүл жөнүндөгү автордун баяны, кой кыркчу кашардагы турмушту сүрөттөө экспозицияга кирет. Экспозицияны чыгармадагы ордуна карап, төмөнкүдөй түрлөргө бөлөт: түз экспозиция – чыгармадагы негизги окуянын башталышынан мурда келет, кечиктирилген.
Экспозиция – окуя түйүндөлүп, конфликт түзүлгөндөн кийин каармандар жөнүндө автордук баяндоо. Мис., Т. Сыдыкбековдун “Пайдага чечилген чатак” аңгемесинде, тескери экспозиция – мында каармандар жөнүндө маалымат, алардын байланышуу-катнашуу жагдайлары чыгарманын аягында берилет.
Аба мыйзамдары
Аба мыйзамдары – авиация тармагындагы ишмердикти жана аба мейкиндигин пайдалануу боюнча мамилелерди жөнгө салуучу ченемдик укуктук актылардын жыйындысы.
Эларалык талаш
Эларалык талаш – эларалык укук субъекттеринин факты же укук боюнча келип чыккан, ырасмий таанылган пикир келишпестиктери. Эки тараптуу же көп тараптуу болушу мүмкүн, мамлекеттердин иш-аракетинин аркайсы чөйрөлөрүндө тигил же бул эларалык келишимге түшүндүрмө берүү же аны колдонуу, дайындуу мамлекеттин жоопкерчилиги д. у. с. маселелер боюнча келип чыгышы ыктымал. Тынчтык жолу жана каражаттары менен чечилүүгө тийиш.
Мукам сымалдуулар
Мукам сымалдуулар (лат. Prunellidae) — таранчылар түркүмүндөгү сайрагыч чымчыктардын бир тукуму, булардын кыйла түрү бар: too мукамы (лат. Prunella alpina), куба мукам, токой мукамы (P. modularis), Сибирь мукамы (P. montanella), кара тамак мукам, мукамдар (уруу) (Prunella) жана башкалар.
Жээналиева Зуура
Жээналиева Зуура 1948-жылы 5-майда Өзгөн районуна караштуу Ой-Тал айылында туулган. Үй-бүлөлүү. 5 кыз 1 уулдун энеси.
Эшик ырчы
Эшик ырчы – бай- манаптардын, бийлик өкүлдөрүнүн үйүндө жүрүп ырдаган ырчылар. Алар, негизинен, өз кожоюнунун байлыгын, мал – мүлкүн, жүргөн – турганын мактап ырдоо менен чектелишкен. Ошол эле учурда алардын да ашынган чеберлери болуп, бирок кожоюнуна көз каранды болгондуктан, эркин ырдай алышкан эмес.
Маалымат булагы: И.Пайзилда Ырчылар чыгармачылыгы. Б.2004
Копула
Копула (copula) - тил алдыңкы догонун жупсуз элементи, жуптуу гиоиддерди эки жактан бириктирет (кошот).
Загутилер
Загутилер (лат. Plagiodontia) — доңузчычкан сымалдуу желиндүүлөрдүн бир уруусу.
Менеузтамак (Миякин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Каглый-Мэттыль-Кыке дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Басылмаларды алдын ала көрүү
Басылмаларды алдын ала көрүү (Print Preview-Предварительный просмотр печати). Документтерди басып чыгаруу алдында ал кандайча басыла турган түспөлүн экрандан алдын ала көрүп алуу мүмкүнчүлүгү бар. Алдын ала көрүүдө бир же бир нече барак беттерин көрүүгө болот. Бир нече барактын сырткы түс-пөлүнүн сүрөтүн көрүү үчүн, барактын өлчөмүн кичирейтип коюу керек, бирок мында документтин тексти окулбай калат. Бул учур барак бетиндеги тексттер кандай жайгашканын көргөзүү менен документтин калыбына кошумча талаптарды аныктоого жардам берет.
Жыныстык турмуш
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Акуш
Акуш (тажикче накш, уйгурча накша — «ыр») — тойлордо, салтанаттуу кечелерде, көңүлдүү отурган убакта кезек менен ырдачу ыр. «Манаста» А. тууралуу «...Барабанын тарттырып, Бала туйгун жолунан, Тегиз акуш айттырып» (Саякбай Каралаев, «Семетей», 1. 131). «...Баягы арты кучак чоң комуз, Дутарларын тарттырды. Алтымыштай балбанга Тегиз акуш айттырды...» деп айтылат.
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Эржиш
Эржиш - 1) Түркиянын Ван дубанындагы эң көп калкы бар жана эң өнүккөн аймагы.
2) Эржиш аймагынын борбор шаары.
Эржиш шаарынын тургундарынын саны 2008-ж. 79.639 кишиге жеткен. Салыштырмалуу 1990-ж. - 40.481 киши, 2000-ж. - 70.881, 2007-ж. - 77.464. Бирок акыркы изилдөөлөргө караганда калктын саны 100 миңден ашты деп айтылууда.
3) Эржиш шаарынанан 30 км аралыкта жайгашкан айыл.
Кристин Кашор
Кристин Кашор (англ. Kristin Cashore; 1976-жылы туулган) — америкалык фэнтези жазуучу. Ал Пенсилваниянын айыл жеринде өскөн, төрт баланын экинчиси. Анын дебюттук "Шык менен сыйлангандар" (англ. Graceling) романы 2008-жылдын октябрында жарык көргөн. Китеп "Андре Нортон" жана "Уилям С. Моррис" сыйлыктарына көрсөтүлгөн жана 1000ден ашуун китепкананын текчелеринен орун алган. Ал эми "От" (англ. Fire) аттуу экинчи китеби 2009-жылдын октябрь айында чыгып, "Шык менен сыйлангандардын" башталышы сыяктуу коштомо китеп деп сүрөттөлөт. Анын "Кочкул көк" (англ. Bitterblue) аттуу үчүнчү китеби 2012-жылы 1-майда жарык көргөн. Бардык үч китеп "Шык менен сыйлангандар" дүйнөсүндөгү циклдин бөлүмдөрү болгон.
Пешавар
Пешава́р (урду پشاور, пушту پېښور Pekhawar/ Peshawar, хиндко: پِشور, Pishor санскр. puruṣapūra — «Пуруши шаары») — Пакистандагы Хайбер-Пахтунхва аймагынын админстративтик борбор шаары. Калкы — 1 439 205 адам (2010 жылга карата).
Ишкулка (дарыя)
Ишкулка — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тегень дарыясынын оң жээгинен 73 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тура дарыясы Тагил дарыясынын куюлушунан Тагил дарыясы, Ница дарыясы жана Пышма дарыясы дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Динкельсбюль
Динкельсбюль ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Ансбах районуна карайт. Орто Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 11 482  киши (2010-ж.). Аянты – 75.19 км2.
Эларалык талаштарды чечүүнүн тынчтык каражаттары
Эларалык талаштарды чечүүнүн тынчтык каражаттары – эларалык укук субъектери (негизинен мамлекеттер) алардын арасында пайда болгон келишпөөчүлүктөрдү жөнгө салуу үчүн колдонуусу мүмкүн болгон эларалык укукта аныкталган жолжоболук ыкмалардын жана практикалык чаралардын комплекси. Көрсөтүлгөн каражаттарды колдонуунун укуктук жербайын БУУнун Уставында белгиленген эларалык талаштарды тынчтык жолу менен чечүү принциби түзөт. Анда Э. т. ч. т. к. катары сүйлөшүүлөр, иликтөөлөр, ортомчулук, элдештирүү, арбитраж, соттук териштирүү, аймактык органдарга же келишимдерге кайрылуу, ошондой эле талаштын катышуучуларынын тандоосу боюнча ушул сыяктуу башка каражаттар каралган.
Фольклордун түрлөрү жана жанрлары
Фольклордун түрлөрү жана жанрлары – поэтикалык системасынын жалпылыктарын, турмуштук функциясын, аткарылуу мүнөзүн эске алуу менен элдик оозеки чыгармаларды төмөнкүдөй түрлөргө бөлүүгө болот:
Айрым улуттардын фольклорунда драмалык түр да жакшы өнүккөн, кыргыз фольклорунда мындай мүнөздөгү чыгармалар бирин-эки (Мисалы, айрым акыйя айтышуулар, маскарапоздордун, бакшылардын оюндары) болгон менен өзүнчө түр даражасына көтөрүлүп жете алган эмес.
Арткы бакалоордуулар
Арткы бакалоордуулар (лат. Opisthobranchia) —  моллюскалардын бир классчасы.
Кара-Көл
Кара-Көл (байыры кыргызча: 𐰴𐰀𐰺𐰀:𐰚𐰇𐰠) шаары — дубандын борбору Жалал-Абад шаарынан 175 км түндүк-батышта, Таш-Көмүр темир жол бекетинен 78 км аралыкта.
1962-ж. Токтогул ГЭCин куруучулардын шаарчасы катары негизделген. 1977-ж. 17-январда шаар статусун алган.
Нарын дарыясынын сол жээгинде, Бишке—Ош жолунун боюнда. Климаты континенттик; январдын орт. температурасы —3°C, июлдуку 23—25°C. Жылдык жаан-чачыны 300—500 мм. Калкы 24 миң (2001); көп улуттуу, негизинен кыргыз (80%), орус (10%), өзбек (2,6%), татар (3,2%), азербайжан (0,2%), белорус, тажик, армян, украин, казактар ж.б. жашайт.
Азыркы шаар жайгашкан жер Жазы-Кечүү деп аталган. Малга жайлуу болгондуктан, жергиликтүү эл негизинен мал чарбачылык менен тиричилик кылган. Айрым жерлерге жүгөрү, таруу, шалы (күрүч) эгишкен. Кеңеш бийлиги орногондон кийин колхоздоштуруу башталып, эки колхоз түзүлгөн (Фрунзе жана Молотов атындагы). 1950-жылдары эл чарбасын өнүктүрүү үчүн пахта өстүрүү колго алынып, Жазы-кечүү айылынын калкы Ноокен ооданынын аймагына көчүрүлгөн.
1960-жылдары Токтогул ГЭCинин курулушу башталган. 1962-ж. куруучулар үчүн мурдагы айылдын ордуна турак жайлар курулуп, мектеп, үйлөрдү жылытуучу буу казаны, коомдук тамактануу, мед. тейлөө мекемеси, мончо, байланыш бөлүмү ишке кирген. Кийинки жылы 25 миң м2 болгон турак жайлар, турмуш-тиричилик жактан тейлөө комбинаты, бала бакча, бейтапкана ж.б. бүткөрүлгөн. Маданият үйү бар. Учурда Кара-Көл шаарында Токтогул ГЭCинин каскады, «Достук заводу», «Нарынгидроэнергиякурулуш», «Гидромонтаж», «Аэродромкурулуш» ж.б. 12 акционердик коом иштейт. «Нарынгидроэнергиякурулуш» акционердик коомунда 3000дей киши иштейт. Республиканын бардык аймактарында жана Бишкек, Ош шаарларында курулуш иштерин жүргүзөт. Түркиянын «Cуусамыр—Интер», «Энтес», Ирандын «Кейсон», «Ирдопаз» жол реконструкциялоочу фирмалары менен кызматташууда.
«Кыргызгидроатайынкурулуш» акционердик коому Камбарата, Ташкөмүр, Шамалдысай ГЭCтеринде жана Өзбекстан Республикасындагы Резаккамчик ашуусундагы тоннелге, ал эми «Гидромонтаж» акционердик коому Үчкоргон, Ташкөмүр, Камбарата, Атбашы ГЭCтеринде курулуш-монтаждоо иштерин аткарган. «Аэродромкурулуш» акционердик коому Бишкек—Ош автомобиль жолун реконструкциялоодо 3 млн сомдук иш бүткөргөн (1999). Рыноктук экономиканын шартына өтүүдө бир топ реформалык иштер жүргүзүлүп, натыйжада шаарда 4 кичи ишкана, 1 кооператив, 117 жеке ишкер, 2 менчик дүкөн, 11 жоопкерчилиги чектелген дүкөн ишке киргизилген. «Ротор» кичи ишканасы 1996-ж. түзүлгөн. Бөтөлкөлөрдүн оозун бекитүүчү капкактарды чыгарат. Анда 44 киши иштейт. Ичимдик чыгарган «Нурлан-Алко» жоопкерчилиги чектелген коомдо 17 киши иштейт (2001). 1999-жылга карата жогоруда аталган ө. ж. ишканалары 29132 млн сомдук продукция өндүргөн. 1999-ж. 1-апрелде Бишкек—Ош автомобиль жолунун боюнда «Кыргызтелеком» акционердик коомунун шаар жана эл аралык кварцтык телефон байланыш пункту, 2000-ж. 105 орундуу базар пайдаланууга берилген. Кара-Көл шаары Бишкек—Ош автомобиль жолунун боюнда жайгашкандыктан Кыргызстандын бардык аймактары менен байланышта. Автобус (Каракөл—Жалал-Абад, Каракөл—Токтогул, Каракөл—Өзгөрүш) үзгүлтүксүз каттайт.
2000/01-окуу жылында шаарда 6 орто, 2 негизги мектеп, музыкалдык мектеп, балдардын чыгармачыл үйү, 2 китепкана, 3 бала бакча, спорт мектеби, ошондой эле Жалал-Абад мамлекеттик университетинин Кара-Көл инженердик факультети (1962-ж. Бишкектеги политехникалык институтунун даярдоо бөлүмү катары ачылып, 1963-жылдан тех. факультети уюшулган).
Кесиптик-техникалык окуу жайы, «Кайыңды» эс алуу лагери (жылына 600—800 бала эс алат), «Энергетик» спорт комплекси (200 орундуу, күрөш, каратэ, футбол ж.б. спорттун түрлөрү менен машыгышат) иштейт, ошондой эле маданият үйү да бар. Кара-Көл шаардык борборлоштурулган ооруканасында 398 киши эмгектенет (а. и. 86 врач, 137 мед. орто билимдүү адистер), андан сырткары 4 үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу, 2 фельдшер-акушердик пункт, төрөт үйү бар.
Кымыз,анын касиети
Бал кымыз байтал бээнин сүтүнөн жасалат. Анын диеталык жана дарылык касиети күчтүү. Саамал кымыз – ачый элек кымыз. Тунма кымыз – эң күчтүү кымыз. Балга чайкап, мейиз кошуп 3 – 5 күн ачытса, ичкиликке тете болуп чыга келет. Чайкаган кымыз. Жакшы ачыган кымызга бал кошуп чайкап, саамал кошуп көпкө бышат. Ачыган кымыз. Жакшы бышылган жаш кымызга саамал, ак чүпүрөккө жанчылган мейиз, набатты түйүп, чаначтын түбүнө салып бир нече күн ачытат. Мындай кымыз кадырлуу меймандарга, тойлорго арналып жасалат. Кымыздын малдын сүтүнө карата төө кымыз (төөнүкү), уй кымыз (уйдуку), көөрчөк (кой – эчкиники) деген түрлөрү да бар. Кымыз көрөңгөлөнгөн күнүнө карата бир нече түргө бөлүнөт. Бир күндүгү жаш кымыз, эки күндүгү күчтүү кымыз, үч күндүгү өткүл кымыз деп аталат. Үч күндөн өткөн соң кымыз какырым даамданып калат. Мындай кымыздан илгери арак тартышкан. Кымыз - даарылык касиети бар суусундук. Анын курамында жеңил сиңчүү белоктор, майлар, углеводдор, сүт кислотасы, минерал туздары, С, В, А витаминдери бар. Алар тамак сиңдирүүнү жакшыртып, кандын көбөйүшүнө көмөктөшөт. Бээнин сүтүндөгү майлуулук да башка малдыкына караганда аз жана өтө пайдалуу. Ошондой эле йоддун саны да өтө жогору. 100 грамм бээнин сүтүндө 95 – 100, уй сүтүндө 25-30 пайызды түзөт. Ошондуктан бээ сүтүндөгү май бүртүкчөлөрү ичеги-карынга тез сиңип, канга айланып пайдалуу холестерин болот. Бээ сүтүнүн башка сүттөрдөн айырмасы – анын курамында кант жана лактоза көп болгондуктан, ачыганда спиртке айланганында. Ал кан тамырларды кеңейтип, ашказан бездеринин иштешине жакшы жардам берет. Бээнин сүтү бардык эле убакта пайдалуу. Айрыкча бээлер жаңы тууган убакта сүтү жаш, кымызы да жеңил келип, кан басымын жогорулатпай, боор, өпкө, өт жана ашказандын, нерв системасынын, дем алуу органдарынын иштешине өтө чоң таасир тийгизет. Кымыздын эң чоң касиети – иммунитетти бекемдеп, жугуштуу оорулардан сактаганында. Кымыз менен кургак учуктун бардык түрлөрүн, аз кандуулук, өнөкөт бронхит, итий, гастрит жана башка ооруларды дарылоого болот. Аны такай ичкен адамдар узак жашаары айтылып келет. Жылкы бруцеллез, кургак учук, кара өпкө, кара сан деген оорулар менен эч качан оорубайт. Ошондуктан анын сүтүн саап бүтөөр замат сүзүп иче бергенге болот. Ал эми июлдун экинчи жарымынын тартып чөп бышып баш алып, мал семирип үркөр чыгып калган кезде кымыз көп кишиге, өзгөчө кан басымы жогору, жүрөгү начар адамдарга жага бербейт.
Маалымат булагы: Южный вестник гезити
Бакалоор капкакчасы
Бакалоор капкакчасы - сөөктүү балыктардын бакалоор доголору жаткан бакалоор көңдөйүн жаап турат. Б. к-нын скелети жабуучу сөөктөрдөн пайда болгон.
Бакалоорго суунун кириши жана дем алуунун ритми Б.к-нын ачылып жана жабылып турушу оозунун ачылып-жабылышы менен бирдей жөнгө салынат.
Акункан
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Басуу кезегин башкаргычы
Басуу кезегин башкаргычы (Print queue manager-Диспетчер очереди печати). Колдонуучу басып чыгаруу үчүн жиберген жана тез эсте же дискте сакталган документти принтер басып чыгарганга чейин кабыл алууну уюштурган програм. Кезектин башкаргычы басып чыгарылуучу документтерди кабыл алуу, иштетүү, пландоо жана бөлүш-түрүүнү башкарган динамиктик компоновкадагы китепкана тобу түрүндө болот.
Роща-Вож
Роща-Вож — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Хамболь-Ю дарыясынын оң жээгинен 10 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Алмазбек Боталаев
Боталаев Алмазбек (1968-....)-лейтенант.
Өмүр таржымалы
Полковник Боталаев Алмазбек Сопубекович 1968-жылы Ысык-Кол областына караштуу Ак-Суу районунун Кара-Кол айылында жарык дүйнөгө келген. 1985-жылы А.Айтпаев атындагы (Островский) орто мектебин бүтүргөн соң, Бишкектеги атайын аскер окуу жайына тапшырып, Тамбов шаарына билим алууга чектелген. Окууну аяктагандан кийин лейтенант наамын алып, Ленинград шаарында эки жыл иштеген. Андан кийин Германияда (ГСВГ) иштеп жүрүп, Краснодар шаарына которулат. Ал жактан кызмат өтөп ага лейтенант наамын алат. 1992-жылы Кыргыз Республикасынын Куралдуу күчтөрүндө, кийин Беловодскийдеги аскер бөлүгүндө эмгектенип капитан болот. 1993-жылы Кой-Таш аскер бөлүгүндө командалык курамында иштеген. 1995-жылы билимин жргорулатуу үчүн Москва шаарындагы Подвойский атындагы аскердик академияны ийгиликтүү аяктаган. Андан кийин кайрадан Кыргызстанда Куралдуу күчтөрүндө кызматын улантат. Алмазбектин эмгеги коз жаздымдан калбастан өз убагында бааланган. Өмүрлүк жары Түлөндиева Айгүл менен турмуш куруп бир уул, бир кыздын сүйүктүү атасы, балдары Марат менен Наргиза.
Сыйлыктары
"Даңк" медалы менен сыйланып, Кыргыз Республикасынын Куралдуу күчтөрүнүн медалдарына Ардак грамоталарына, ыраазычылык каттарга ээ болгон.
Колдонулган адабият
Инсандар таржымалы Бишкек-2007ж.
Аба укугу
Аба укугу - аба мейкиндигин пайдаланууга байланышкан укуктук нормалардын жыйындысы. Аба укугу мамлекеттик ички жана эл аралык укуктун нормаларын камтыйт. Өз аймагына, ошондой эле аймактын сууларына тиешелүү аба мейкиндигине мамлекеттин толук суверенитетин таануу аба укугунун жобосу болуп эсептелет. Кыргызстандын аба укугу комплекстүү мүнөздө: а) ал мамлекеттик укуктун (аба мейкиндигине суверенитет); б) жарандык укуктун (жүргүнчүлөрдү, жүк ташуу, аба кемесинин ээсинин жоопкерчилиги); в) административдик укуктун (аба кемелерин аэродромдо каттоо тартиби, аэродромдун тегерегинде объектилерди куруу, аба транспортунда укук бузгандык үчүн административдик жоопкерчилик); г) жазык укугунун (өзгөчө оордотуучу жагдайда укук бузуулар, мисалы, аба кемесин айдатып качуу) нормаларын камтыйт. Аба укугунун негизги булактары эларалык келишимдер (эки жана көп тараптуу). Алардын ичинен эл аралык жарандык авиация жөнүндө 1944-ж. кабыл алынган Чикаго конвенциясынын мааниси чоң. Бул конвенция боюнча жарандык авиациянын эл аралык уюму (ИКАО) түзүлгөн. Аба кемелерин басып алуу жана айдатып качуу Варшава конвенциясы (1929); Гаага протоколу (1955); Токио конвенциясы (1963); Гаага конвенциясы (1970); Монреаль конвенциясы (1971) жана башкаларда каралган.
Бөрүлү
Бөрүлү (Бөрүлү) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Сокулук районундагы айыл. Төш-Булак айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 340 киши.
Бекка Фитцпатрик
Бекка Фитцпатрик (англ. Becca Fitzpatrick; 1979-жыл 3-февралда туулган) — америкалык жазуучу. Ал New York Times гезитинин бестселлери "Өтө купуя" (англ. Hush, Hush) чыгармасы менен белгилүү.
Небрасканын Норс Плэйтт жергесинде өсүп чоңойгон Фитцпатрик Бригам Яң университетинде жамаат саламаттыгы багытында билим алып, 2001-жылы апрелде бүтүргөн. Андан кийин катчы, мугалим жана Проводогу алтернативдик орто мектепте бухгалтер болуп иштеген.
2003-жылдын февраль айында күйөөсү аны 24-туулган күнүндө жазуучулук боюнча курска жаздырган. Фитцпатрик ошол курста "Өтө купуя" чыгармасын жаза баштаган.
Дуйнолук пауэррмув серия(Worlds PowerMove Series)чемпионаты
Дуйнолук пауэррмув серия башка брейк бий чемпионаттары сыяктуу эле ар жылда орун алган чемпионаттардын бири болуп саналат. Дүйнөлүк чемпионатка аймактагы тандоо турун жеңип дүйнөлүк биринчиликке жолдомо алган  муверлер катышат. Башка брейк чемпионаттардан айырмачылыгы аты айтып тургандай брейк бийинин ичинен паэррмув элемменттерин көргөзүүнү камтыйт. Ал эми  брейк бийинин ушул элементин жакшы аткарган бийчини мувер  деп аташат да чемпионатка жер шарынан  8 мувер тандалып алынат.
Worlds PowerMove Series 2013
2013-жылкы чемпионат адаттагыдай эле Франциянын Дурдан шаарында 17-18-19-майында болуп өткөн. Катышуучулардын 7өөсү мурунтан эле белгилүү болгон. Ал эми 8-катышуучусу 18-майдагы тандоо турунун жеңүүчүсү Victor аттуу мувер болду. Кеченин жүрүшүндө уюштуруучулар тарабынан кыздар, балдар арасында да бий боюнча батллдар уюштурулду. Ал эми финалдык беттештер 19-майда орун алды.
Мелдештин жадыбалы
Уюштуруучулар 2013-жылкы чемпионду аныктоо үчүн  бийчилерди 2 группага болуштуруп  таймаштын жадыбалын төмөнкүдөй түзүштү. A группасы
B группасы
Буудайчы уулу Дакибай
Өмүр баяны
Дакибай Буудайчы уулу Дакибай 1910-жылы Быстровка районунун (азыркы Кемин району) Чым-Коргон айылында жарык дүйнөгө келген. Алты жашынан ата-энесинен ажыраган Дакибайды атасынын кичүү иниси Чоткара уулу Арпачы оз тарбиясына алат. Он жети жашында анын эмгек жолу башта-лат. Эрки күчтүү, өтө таза, чынчыл, элдин кызыкчылыгын сактай билген, ишке жөндөмдүү илберинки бул жигит эл арасында бат эле байкалып калат. Үзүрлүү эмгектенип жүрүп ал Кыргызстан партиялык борбордук ко-митетинин (КП БК) алдындагы пропагандисттердин курсуна жиберилип, аны бүткөндөн кийин 1937-1942 жылдары КПБКнын инструктору, кийинчерээк Үч-Терек (азыркы Токтогул) райондук комитетинин биринчи катчылыгын аткарат. Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. 1960-жылдары Дакибай өзгөчө зор ийгиликтерге жетишкен. Узак жылдар бою ал Быстровка райондук аткаруу комитетинин торагасы, Карл Маркс атындагы колхоздун торагасы болуп иштеп жүрүп пенсияга чыккан. Дакибай менен турмуштун ачуу таттуусун бирге таткан ишенимдүү жары Асия экөө 1 кыздуу, 6 уулдуу, 20 неберелүү болушту.
Сыйлыктары
"Эмгек Кызыл Туу" ордени менен сыйланган " 1941-1945-жыл-дары Германияны жеңтендик үчүн" деген медалы, көптөгөн Ардак грамоталарга, төш белгилерге ээ болгон.
Колдонулган адабият
Инсандар таржымалы Бишкек-2007ж.
Тамсурка (дарыя)
Тамсурка — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Когит дарыясынын оң жээгинен 4 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Жыт сезүү
Жыт сезүү — жаныбар жана адамдын жыт билдиргич клеткаларынын жардамы менен жыт ажыратуучу нерв клеткалары аркылуу түрдүү жытты туюнуусу. Туюнуу жыт билдиргич рецепторлор аркылуу мээнин чоң жарым шарларынан жыт билдиргич зонага өткөрүп, ал жерде жыт ажыратылып таанылат. Мурун көңдөйүнүн былжыр челинде эбегейсиз көп жыт билдиргич рецепторлор жайгашкан. Жыт сезүү рецепторлоруна жыт дем алганда мурун көңдөйү аркылуу барат. Тамактын жыты тамакты чайнап, жутарда каңылжаарга өтүп, ооз көңдөйү аркылуу таралат. Мында тамактын даамынан башка жыты да сезилет. Ар кимдин жыт сезүү анализаторлору ар түрдүү. Кээ бирөөнүкү абдан жакшы өөрчүсө, айрымдарда начар өөрчүгөн. Мисалы, адамда, маймылда жана куштарда начар, ал эми жашоосунун негизги максаты тамак табуу жана көбөйүү болгон жаныбарлардын Жыт сезүү органдары абдан күчтүү өнүккөн. Иттин жыт сезүү органдары адамдыкына караганда 10000 эсе күчтүү өөрчүгөн, аңчы иттер 800—1000 м аралыкта турган бөдөнө же өрдөктүн жытын сезишет. Көп жаныбарлар жыт кубалап тамак таап жейт, душманы жакындап келатканын туят. Жыт сезүү органдардын физиологиялык жактан бузулушуна байланыштуу өзгөрүүсү (начарлап же күчөп кетүүсү) мүмкүн. Улгайган адамдардын жыт сезүүсү начарлайт, ал эми боюнда бар аялдардыкы өтө күчөйт. Эгерде түрдүү жыттар көпкө чейин таасир этсе, жыт сезүү рецепторлору ошол жытка көнө баштайт. Жыт билдиргич рецепторлор бузулушу да мүмкүн. Алар жыт билдиргич рецепторлордун өтө күчөшүнө же такыр сезбей калышына же тескерисинче, болбогон жыттардын пайда болушуна алып келет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Акматов Барпы
Акматов Барпы 1949-жылы 15-апрелде Сузак районунун Кедей-Арык айылында туулган. 1966- жылы У. Абдукаимов атындагы орто мектебин, Ош Мамлекеттик педагогикалык институтун артыкчылык диплому менен аяктап, Токтогул районуна караштуу Ж. Бөкөнбаев атындагы орто мектепте математика мугалими болуп иштей баштаган. Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн. Жалал-Абад шаарында жайгашкан педагогикалык окуу жайында мугалим болуп иштеп турганда 1973-жылы белгилүү педагог Ж. Мустафиндин чакыруусу менен ОшПИнин алгебра жана геометрия кафедрасында окутуучу, ага окутуучу жана доценттик кызматта иштеп келген. Москва шаарындагы М. И. Ломоносов атындагы университетинин мехмат факультетинде стажер-мугалим катарында билимин ошол эле шаарда жайгашкан В.И. Ленин атындагы Мамлекеттик педагогикалык университетинин “Геометрия жана топология” адистиги боюнча аспирантурада окуган. Профессор Н. М. Остиянунун жетекчилиги менен илимий иттттин үстүндө иштеп, 60 дан ашуун илимий жана окуу методикалык макалалары жарык көргөн. 1993- жылы “Дифференциалдык структуралар менен багытталган көп түспөлдүүлүктөгү сызыктуу бөлүштүрүүлөр” деген темада кандидаттык дисертациясын ийгиликтүү жактаган. Докторлук илимий-изилдөө жумушун Москва шаарында жайгашкан В. И. Ленин атындагы Мамлекеттик университетте улантып жатканда 2005-жылы 23-июлда капилеттен көз жумган.
Персонаж
Персонаж, кейипкер (фр.-өң-түс, бет, маска ) – чыгармадагы катышкан каармандардын баары негизинен ушундайча аталат да, бул термин көбүнчө ошол чыгарманын баштан- аягына чейин катышпай, анда- санда гана көрүнгөн каармандарга карата колдонулат, к. Образ. Пайдаланылган адабият: Кыргыз адабияты. Терминдердин тушүндүрмө сөздүгү. Шериев Ж.. Муратов А.
Жырык эриндер
Жырык эриндер (лат. Noctilionidae) — жарганаттардын бир тукуму.
Эларалык темир жол байланышы
Эларалык темир жол байланышы – КМШга катышуучу мамлекеттердин Э. т. ж. б-н кошкондо КРдин жана дүйнөлүк коомдоштуктун чет элдик мамлекеттеринин ортосунда жүргүнчүлөрдү, жүктөрдү, жүкбагаждарын жана багаждарды темир жол унаасы менен ташуу.
1951
1951 жыл —
Рэд Банк (Нү-Жерси)
Рэд Банк (Нү-Жерси) (Red Bank) — Нү-Жерси штатынын Монмут округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 12206 киши. Болжолдуу аянты - 5.6 км². FIPS коду — 34-62430.
Жаңы тура (Ермекеев району, Башкыртстан)
Жаңы тура — Башкыртстандын Ермекеев районундагы айыл, Бекет айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 278 киши. Почта индекси — 452186, ОКАТО коду — 80225802008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Спирал клапаны
Спирал клапаны – көптөгөн бүктөмөлөрдүн жана бырыштардын өсүшүнөн ичегинин ички бети чоңойюп жана кеңейет (тегерек ооздууларда, кемирчектүү, кош дем алуучу, манжа канаттуу, мекире сымалдуу жана көп канаттуу балыктарда кездешет).
Абазов Макамбай
Абазов Макамбай 1950-жылы 19-мартта Сузак районунун Кызыл-Кыя айылында туулган. Жалал-Абад шаарындагы A. С. Пушкин атындагы педагогиялык окуу жайынын дене-тарбия бөлүмүн бүтүргөн. 1973-1976-жылдары Карл-Маркс атындагы мектеп интернатында тарбиячы болуп иштеген. 2013-жылы Жалал-Абад “Мамлекеттик Университетине эмгек сиңирген мугалими” ордени менен сыйланган жана ушул эле жылы “Эл агартуунун наамын алган. Бир канча Ардак грамоталардын ээси.
Аба учагын айдай качуу
Аба учагын айдай качуу – жарандык авиация ишмердигинин коопсуздугуна кол салган, эларалык мүнөздөгү кылмыш; аз эмес учурларда террордук акты болуп саналат. А. у. а. к. үчүн, ошондой эле уурдап айдап кетүү максатында аба учагын мыйзамсыз басып алганы үчүн өзалдынча кылмыш-жаза жоопкерчилиги биринчи жолу 1973-жылы киргизилген. КР Кылмыш-жаза мыйзамдары бул кылмышты суу кемесин жана темиржолдун кыймылдуу унаасын айдатып кетүү менен бир статьяга бириктирген.
Коёнсымак кошаяк
Коёнсымак кошаяк (лат. Alactagulus acontion)
Эл аралык террордук ишмердик
Эл аралык террордук ишмердик — террорчунун же террордук уюмдардын бирден ден көп мамлекеттердин аймактарында, же бирден ашуун мамлекеттердин кызыкчылыктарына зыян келтирген, бир мамлекеттин жарандарынын экинчи бир мамлекеттин жарандарына карата, же террорчусу да, террорчулуктун курамындагы да бир мамлекеттин, же аркыл мамлекеттердин жарандары болуп саналган, бирок кылмыш ал мамлекеттердин аймактарынан тышкары жерлерде жасалган террордук ишмердик.
Топинамбур
Топинамбу́р же Жер алмуруту (Heliánthus tuberósus) — көп жылдык өсүмдүк
Топинамбур аталышынын келип чыгышы бразилиялык тупинамба аттуу индейлердин уруусуна байланыштуу деп айтылат. Ошол индейлер өстүргөн өсүмдүк (жашылча) 16-кылымда Францияга, кийинчерээк Англияга алынып келинип өстүрүлүп, кийин башка өлкөлөргө таркаган. мекени – Америка.
Биологиялык мүнөздөмөсү
Боюнун бийиктиги – 40 сантиметрден 4 метрге чейин. Күн карамага окшош өсүмдүк. Тамырында картошкага окшош жашылча (өңү ак, сары, сыя-көк, кызыл) түйүлөт. Даамы шалгамга окшоп кетет. Жер тандабай өсө берет. Учурда дээрлик бардык өлкөлөрдө, анын ичинде Кыргызстанда өстүрүлөт
Топинамбур жашылчасынын курамында белок, минералдык туздар, инулин, фруктоза, микроэлементтер, B жана C витамини, каротин бар.
Ашканада
Андан чипсы, котлет жасашат, кууруп жешет, салатка кошушат. Куурулганы жана отко көмүп бышырылганы таттуу картошканын даамын берет. Кургатып, майдалап ун алышат. Топинамбурдун сабагы менен жалбырагынан мал үчүн тоюттарды даярдашат. Өнүккөн өлкөлөрдө спирт жана целлюлоза алынат.
Медицинада
Кант диабети, жүрөк оорулары жана башка ооруларга, ошондой эле семирип кетпөө үчүн да колдонулат. Дени сак адамдын 1 суткада кантты колдонуу өлчөмү – 50 грамм, бирок көпчүлүк элдер нормадан өткөрүп жиберишет, андыктан канттын (сахароза) ордун фруктоза менен алмаштыруу сунушталат. Фруктоза организмге бат сиңет, кандагы канттын өлчөмүн жогорулатпайт, холестеринди азайтат. Рактын жана бөйрөктөгү таштын пайда болуусунун алдын алат, боордун жана ичеги-карындын иштешин жакшыртат. Фруктозанын булагы – бул топинамбур. Анын 100 грамм азыгында 61 килокалорий бар. Демек, семиртпейт. Андыктан азыр дүйнөдө диабетиктер жана туура тамактанууну колдогондор үчүн топинамбурдан атайын азыктар чыгарылат. Диабетиктер мындай азыктарды жеп-ичүү менен инсулинди алууну азайтышат. Бул илимде далилденген. Мисалы, уну кант ордуна момпосуйларга, токочторго кошулат. Тромбофлебит оорусу менен жабыркагандар жесе алардын каны суюлат, тазаланат.
Аба чек-арасы
Аба чегарасы – мамлекет аймагынын (кургак жеринин, сууларынын, жер түпкүрүнүн, аба мейкиндигинин) чектерин аныктаган тилке жана ал тилке боюнча тигинен өтүүчү үстүңкү бет.
Ихтисад (Миякин району, Башкыртстан)
Ихтисад — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Менеузтамак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 101 киши. Почта индекси — 452082, ОКАТО коду — 80244840002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Журтчу, тaрпчы
Журтчу, тaрпчы (Neophron percnopterus), (Linnaeus, 1758):
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Сахара кумдуу чөлү жана нымдуу тропикалык токойлордон башка Африкада. Евразия, Чыгышка карай Пириней жарым аралынан тартып Жунгар Алатоосуна чейин, Борохор, Тескей Алатоо кыркалары, Алай кырка тоосунун чыгыш жагы, Батыш Памир жана чыгышка карай Гималайдын түштүк бетине чейин. Түндүккө карай борбордук Францияга, Түндүк Италия, Югославиянын ортосуна чейин; Румынияга, Днестр өзөнүн түштүккө карай Черновцыга, Крым, Чоң Кавказ, Мангышлак, Каратоо кыркасы, Чүй-Илий тоолорунан Жунгар Алатоосуна чейин. Түштүктү көздөй Жер Ортолук деңиздин жээктери, Кичи Азияга, Түштүк Аравияга, Түндүк Азиянын океан менен чектелген жерине чейин; Индостан жарым аралында; Жашыл булуң, Канар, Балсар, Сицилия, Сонотра аралдары, Кипрде убактылуу учуп келгени байкалган. Ошентип, Кыргызстандын түндүк-чыгышында анын ареалы жайгашкан. Бул жерлерде бардык ареалдары ээлейт, бирок башка жоруларга караганда жапыз тоолордо кездешет.
Жашаган аймактары
Республиканын чөлдүү тоо этектери жана орточо бийик тоолордо, ландшафттары тилкеленген жерлерде жашашат. Субалңпы шалбаасында анда-санда кездешет.
Саны
Маалымат өтө аз. 1955-жылы 20-мартта П.П.Тарасов Балыкчы шаарынын аймагында тарпчынын 20 особдон турган тобун байкаган. Болжолдоп айтканда, ал анын учуп бара жаткан мезгилинде байкаган. Биздин маалыматтар боюнча, анын уялоочу популяциясынын жорулардын башка түрлөрүнө караганда саны бир топ төмөн. 1992-жылы изилделген 44 капчыгайдын тарпчы биринде гана болгону белгилүү. Ошол эле жылы 15-сентябрда Ош областында Араван районундагы Араван өзөнүндөгү 1000 м бийиктиктеги Дангитуямоюн капчыгайында бир жуп чоң куш бир балапаны менен табылган. Эртеси үчөө тең учуп кетишкен. Андан кийин табылган эмес. Ысыккөлдүн чыгышында тарпчы өтө сейрек кездешет (1км2 жапалак арчалуу аянтта 0,002 особң).
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Келгин куш. Аскаланган тоолорго уя салат.
Чектөөчү факторлор
Жапайы ача туяктуулардын санынын азайышы анын азыктык базасын азайышына алып келет, аны максатсыз атуу.
Көбөйтүү (колдо багуу)
Кыргызстанда колго багылбайт.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Кыргызстанда коргоо үчүн атайын чаралар колдонулган эмес.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Уялоочу жерлерин картага түшүрүү зарыл, көбөйүү мезгилинде тынчын алуучу факторлорду болтурбас максатында зоологиялык чакан заказниктердин картасына уялоочу жерлеринин реестрин көрсөтүү керек. Жергиликтүү элдин арасына тарпчынын популяциясын сактоо боюнча түшүндүрүү кампаниясын жүргүзүү.Тарпчынын жергиликтүү популяциясы санын, таралышын, уялоонун биологиясын, мүмкүнчүлүк болсо, морфологиялык белгилерин изилдеш өтө зарыл. Ошондой эле, анын санынын өсүшүн карап жана өсүшүнө көмөк бере турган чараларды сунуш кылыш керек (жасалма түрдө жем даярдоо, уялоочу жерлерин түзүү ж.б.). Ошондой эле уялоочу жерлеринде, учуп өтүү жана кыштоочу мезгилинде түрдү коргоо максатында стратегия иштеп чыгуу үчүн тарпчы кыштаган өлкөлөрдөгү орнитологиялык бирикмелер менен сөзсүз байланышта болуу зарыл болуп эсептелет.
Статусу
V категория, Vulnerable, VU: R. Кыргызстандын фаунасынын бир уруусунун бир өкүлү, анын ареалынын чеги түндүк-чыгыш жактан өтөт. Номинативдүү түрчөсү кездешүүдө.
Чок-Тал, Ысык-Көл району
Чок-Тал (Чок-Тал) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Ысык-Көл районундагы айыл. Чоң-Сары-Ой айыл округу курамына кирет, Чолпон-Ата шаарынан 30 км алыстыкта ​​жайгашкан. Айылда заманбап коттедждер жана эс алуучу үй-бүлөлүк пансионаттар жайгашкан. Белгилүү курорт болуп саналган Чок-Тал ошондой эле кызыктуу тарыхый жерлерге ээ.
Калкы
Калкы -3000 киши.
Корнелия Функе
Корнелия Мария Функе (нем. Cornelia Maria Funke) — балдар көркөм чыгармаларын жараткан германиялык жазуучу. Ал Түндүк Рейн-Вестфалиядагы Дорстен жергесинде 1958-жылы 10-декабрда туулган. Функе 2004-2008-жылдары басылып чыккан "Сыя жүрөк" (англ. Inkheart) үчилтигин менен белгилүү. Анын китептеринин көбү учурда англис тилине которулуп жатат. Анын чыгармалары негизинен фэнтези жана укмуштуу окуялар жанрларына кирет. Учурда ал Калифорниянын Беверли Хиллс жергесинде жашайт.
Каныметов Бешкүрөң
Каныметов Бешкүрөң Жыгаччы. 1931-ж. Ак-Талаа районундагы Кара-Булуң айылында төрөлгөн. Саякаалы устадан таасирленген. Ачкычты бир көрүп жасаган. Кош-Дөбөлүк Нурбай уста мылтык согуп, кош жаак капкан жасап, кара темирди сугарганы Бешкүрөңдү тан калтырган. Анын көөрүгүн басып, күжүсүн күйгүзгөн. Беш күрөң кийин үй жыгачын (уук, кереге, түндүк, босого-таяк) кармаган. Ал ээрчи катары да элге таанылган. Ак каңкы ээрдин 15-20дайын бир убакта чапкан. Мурунку чапкандары кургаганча чабылуучу ээрлер менен иштегендиктен, уста айына 20-25 зерди бир колдон чыгарып турган. Ээрге теректи пайдаланган. Аны августта кыйып, аарчып, жайында бир ай сулк жаткырган Сомдолгон ээрлерди көлөкөдө кургатып, жарыла баштаса же катууланып баратса солидол сыйпаган. Чоң уйдун терисин 14-15 ээрге хаптоочу тыш бычкан. 11 ээрге сегиз килочо мык керектеген.
Нанбаш ээрин алты бөлүккө бөлүн кармаган. Анын айырмач ээри 18 бөлүктөн турат. Кушбаш ээрди туюк чабат. Ээрди жалпы чабууда, кашын чыгарууда керкини гана этият колдонгон. Бешкүрөң өтүк да ултарат. Аны чоң атасы Сарымырзадан үйрөнгөн. Боз үй жыгачын ноябрь, декабрь айларында кыйып, аны Кара-Сууга 15 күнчө салат. Керегенин жыгачын кыяры менен кабыгын аарчып, бекем таңып (үч жеринен курчап), кургак жерге жөлөп коёт. Бешкүрөңдүн керегелери 12 көктүү келет. Жыгаччы кайың түндүк кармайт. Аны кыйып келээри менен кабыгын аарчыйт. Анын ар бири жеңден ичке 1,5 метр жыгачтан турат. Ал жара бөлүнөт. Үч бурчтуу жыгачка аны жатак алдырганда ал жаа болуп калат. Түндүктүн көзүн чыгаруу үчүн уста торт кырдуу шишин күжүгө коюп ысытат.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Тарак
Тарак — чачты, кылды ж.б. тарай турган майда тиштери бар буюм.
Усенбаев Шарипбек
Усенбаев Шарипбек 1950-жылы Сузак районунун Кара-Булак айылында туулган. 1972-жылы Ош Мамлекеттик педагогикалык институтунун музыкалык факультетин аяктап, ошол жылдан бери Ж. Бөкөнбаев атындагы балдар үйүндө духовой оркестрдин жетекчиси, музыкалык мектептин мугалими болуп эмгектенип келе жатат. 40 жылдан ашык балдарга музыка тармагында билим берип урмат-сыйга ээ болгон адам. “Эл агартуунун мыктысы” Көптөгөн Мамлекеттик, областтык, райондук Ардак грамоталар жана дипломдор менен сыйланган.
Кагыль-Кы
Кагыль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Тотыдэотта-Яха дарыясынын оң жээгинен 158 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 44 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Артериялдык конус
Артериялдык конус - жүрөктөн чыккан кан тамырдын конуска окшош кеңейген жери, бөлүгү. А. к. кемирчектүү балыктарда жүрөктөн чыккан курсак толтонун кеңейген бөлүгү (жери). Анын ички бетинде кандын кайрадан артка агышын тосуш үчүн клапандар жайланган. Жерде-сууда жашоочуларда А. к. жүрөктүн карынчасынын оң жагынан чыгат, андан өз алдынча 3 жуп артериалдык дого кетет, алар ар бир тараптан сыртынан жалпы чел кабык менен капталып адегенде чогу чыгышат.
Эларалык террористтик иштер
Эларалык террористтик иштер – төмөнкүлөр тарабынан жасалган террористтик иштер: а) террорист же террористтик уюм тарабынан бирден кем эмес мамлекетте жасалса же бирден көп мамлекеттин кызыкчылыгына зыян келтирилсе; б) бир мамлекеттин жараны тарабынан башка бир мамлекеттин жаранына карата же анын аймагында жасалса; в) террордон бир эле мамлекеттин же аргандай мамлекеттердин жарандары жапа чексе, бирок мындай кылмыш ал мамлекеттердин аймагынан сырткары жерде жасалса.
Тейлор Свифт
Те́йлор Э́лисон Свифт (Taylor Alison Swift; 13-декабрь, 1989, Рединг, Пенсильвания, АКШ) — америкалык кантри-поп-аткаруучу, ырлардын автору жана актриса.
Мамилелери
2008-жылы июль айынан октябрь айына чейин Jonas Brothers тобунун мүчөсү Джо Джонас менен жүргөн.
2009-жылы октябрьдан декабрьга чейин «Күүгүм» тасмасы аркылуу таанымал актер Тэйлор Лотнер менен ысык мамиледе болгон. Экөө биргеликте “Ыйык Валентин күнү” тасмасына чогуу тартылган. Кийин экөө эки жолго түшкөндө Свифт Тэйлорго Back to December деген ырын арнаган.
2010-жылы Жейк Жилленхол менен болгон романы ачыкка чыккан.
2012-жылы июльдан сентярбьга чейин ырчы айым Коннор Кеннеди менен мамиледе турган.
2012-жылдын октябрь айынан 2013-жылдын январь айына чейин One Direction тобунун мүчөсү Гарри Стайлздин сүйлөшкөн кызы болгон.
2015-жылдан тарта Тейлор диджей Келвин Харрис менен сүйлөшүп баштаган. Алардын романы жөнүндө сөздөр март айында айтыла баштаган. Ошол маалда экөө эл алдына улам-улам бирге чыгып жана бир концертке бирге барып келген. Май айында түгөйлөр үйлөнүү тууралуу ойлонуп жатат деген сөз тараган, бирок Тейлор менен Келвин расмий далилдеген эмес. Июльда экөөнүн никелешүүсү жөнүндө маалымат жайылган. 2015-жылы Тейлор менен Келвин жылдын эң көп акы алган жуп деп табылган. 2016-жылдын май айында алар ажырашкан.
2016-жылдын май айында «Met Gala» костюм институтунун балында британиялык актёр Том Хиддлстон менен таанышкан. Июньда түгөйлөрдүн Род-Айленддеги эс алуусунан алгачкы биргелешип түшкөн сүрөттөрү жарыкка чыккан. Сентябрьда Тейлор менен Том ажырашканы белгилүү болгон.
Азыркы учурда Тейлор британиялык актёр Джо Элвин менен мамиледе турат.
Тейлор — режиссёр Кайл Ньюман менен актриса Джейми Кингдин кенже уулун чокундуруп ат койгон энеси.