cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Темир хлориддери
Темир хлориддери – темир менен хлор бирикмелери FeCl2 жана FeCl3. Темир(II) хлориди FeCl2 – боз-жашыл түстөгү кристаллдар, гесагон. торчо, а=3,57 А0, с= 17,51 А0, тыгызд. 2.98г/см3, эрүү темп. 10260С, пайда болуу жылуулугу DНо298 =-81,5  ккал/моль. Абада окистенип, саргарат, сууда эригичтиги 40,5 % (200 ). Щелочтуу металлдар хлориддери менен 3 түрдүү комплекстерди пайда кылат: Ме[FeCl 3]; Ме2 [FeCl 4]; Ме4 [FeCl 6]. FeCl2 темир же анын оксиддерин туз к-тасында эриткенде, ошондой эле темир хлордо окистенгенде алынат. FeCl2 окистенгенде FeCl3 – темир (III) хлориди алынат. FeCl3 – кара-күрөң, сууну оңой сиңирип алуучу кристаллдар, гексагон. торчо: а=5,92, с= 17,26; тыгызд. 2,8г/см3 ; эрүү t 309 0С, кайноо t 3190С, пайда болуу жылуулугу DНо298 =-96,8  ккал/моль. 5000С жогорку темп-да FeCl2 жана Cl2 ажырайт. Сууда эригичтиги 47,9%(200 ), өтө суюлтулган эритмелерде гидролизденет. Эритмеден негизги туз- оксихлорид алууга болот. Щелочтуу металлдар туздары менен комплекстерди пайда кылат: Ме[FeCl 4]; Ме3 [FeCl 4]. FeCl3 сууну тазалооодо коагулянт катары колдонулат, кездемелерди боёодо, орг. синтезде катализатор катары, ошондой эле темир башка туздарын алууда жана башкалар колдонулат.
Аймактык өкүлчүлүк
Аймактык өкүлчүлүк – өкүлчүлүктүү бийликти уюштуруунун принциби, ага ылайык депутаттар бүтүндөй улуттун эмес, мамлекеттин кандайдыр бир аймагынын (адатта – федерациянын субъектисинин) атынан чыгышат. Мында аймактык өкүлчүлүк түздөн-түз калк тарабынан (АКШ, Бразилия, Венесуэла), же болбосо алардын мүчөлөрүн аймактын мамлекеттик бийлиги тарабынан дайындоо жолу менен түзүлөт (ГФР, РФ). Федерацияларда эреже катары, парламенттин жогорку палатасы аймактык өкүлчүлүк органы болуп эсептелет, ал эми төмөнкү жыйын – улуттук өкүлчүлүк органы болуп саналат.
Балдардын жугуштуу оорулары
Балдардын жугуштуу оорулары — аба аркылуу таралып, көбүнчө балдарда кездешүүчү катуу кармама жугуштуу оорулар тобу: суу чечек, кептөөр, көк жөтөл, кызамык, кызылча, менингит, скарлатина, паротит; Буларды оорулуудан, бактерия алып жүрүүчүлөрдөн тараган Бактериялар жана вирустар козгойт.
Оорулардын башталышы
Оорулуу оору башталар алдында же башталган күндөн тартып жугуштуу болот. Оору козгогучтар сүйлөгөндө, чүчкүргөндө, жөтөлгөндө шилекей, какырыктын майда тамчылары 1—3 м аралыкка чейин чачырап тарайт. Микроорганизмдер аба менен кошо оорулуунун айланасындагы адамдардын дем алуу органдарына кирип, оору жугузат. Мындай аба бир канча минутадан 1 саатка чейин коркунучтуу. Акырындык менен тамчылар кургап, микробдор жок болот. Ооруп айыккандан кийин бул ооруга туруктуу иммунитет пайда болот; кайталап ооругандар сейрек кездешет. Оору жуккандан кийин оору белгилери дароо билинбейт, белгилүү убакыт (оорунун инкубациялык мезгили) өткөндөн кийин башталат. Оорунун белгилери байкалары менен дароо баланы врачка көрсөтүү зарыл. Андан кийин белгилүү ооруга мүнөздүү белгилер пайда болот. Балдардын жугуштуу ооруларынын көбүндө эти ысыйт, териге жана былжырлуу челдерге кызыл чыбырчыктар чыгат. Бул оорулардын көпчүлүгүнө дем алуу жолдорунун жана көздүн сезгениши мүнөздүү, оорулуу жөтөлөт, чүчкүрөт, көзүнөн жаш агат, үнү каргылданат.
Балдардын жугуштуу оорулары өпкө, жүрөк, бөйрөк, кулак жана башкалардын жабыркоосу менен коштолушу мүмкүн. Кабылдоо көбүнчө катуу ооруганда, медициналык жардамга кеч кайрылганда же төшөккө жаткырбай дарылаганда болот. Буга жол бербөө үчүн ооруну эрте аныктап, убагында дарылоо зарыл. Оорулуу баланы туура багуунун мааниси зор.
Балдарды оорудан коргоо
Эмчектеги баланы убагы менен кургактап, жылуу суу менен жуунтуп туруу, оорулууга суюктукту көп берүү керек. Эрди кургаса вазелин менен майлоо, кичинекей баланын оозун кайнаган суу же муздак чай менен нымдап туруу зарыл. Баланын мурдунун тазалыгына көз салуу керек; чоңураак балдардын таза бет аарчысы болууга тийиш, кичинекейлердин мурдун вазелинге же акталган күн караманын майына малынган кебез менен тазалоо керек. Оорулууга абаны желдетип туруу (суук мезгилде бала үшүбөс үчүн жылуу ороп коёт), ал эми айрым ооруларда (көк жөтөл, суу чечек) дене температурасы түшкөндөн кийин таза абада сейилдетүү пайдалуу. Бул учурда соо балдарга жолуктурууга болбойт. Туура тамактануунун мааниси зор, тамак сиңимдүү жана витаминдүү болууга тийиш. Ооздун ичи, кулкун жабыркаганда сезгенген былжырлуу челди дүүлүктүрбөө үчүн оорулууга көбүнчө суюк тамак берүү керек. Эгер сыркоо бала ооруканада эмес үйдө дарыланса башкаларга жукпас үчүн алдын алуу чараларын көрүү керек. Бул максатта оорулууну өзүнчө бөлмөгө жаткырып же шейшеп калкалап, идиш-аягын, сүлгүсүн, оюнчугун бөлүү зарыл. Оорулуунун идиш-аягын пайдалангандан кийин өзүнчө бөлүп жууп, кайнатуу керек. Оорулуу менен жолуккан балдар балдар мекемелерине кабыл алынбайт. Балдарды жугуштуу оорулардан сактоодо алдын алуучу эмдөөлөр маанилүү роль ойнойт (к. Эмдөө, Эпидемияга каршы чаралар, Карантин, Жугуштуу оорулар).
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Москва
Москва, сейрек колдонулган ― Маскөө ― Орусиянын борбору. Москва шаарынын калк саны 15 миллионго чукулдайт, бирок бул расмий маалымат, башка маалыматтарга таянсак, 17 миллионго жетчүдөй. Москва дүйнөдөгү эң кымбат шаарлардын тизмесинде алдыңкы орундардын биринде турат.
Кыскача трыхы
Маскөө шаарыы 850-900 жыл мурун курулган. 900 жылдын ичинде бир канча жолу өрттөнүп жана кайрадан салынган. Александр Невскийдин кенже баласынын "Түндүк Княжествонун" кийин Орусыянын борбору болгон. Пётр І өлкөнүн борборун Маскөө шаарынан Санк-Петербургка которгон. 1917-жылдан бери борбордук шаар.
Казначейлик бондор
Казначейлик бондор – мамлекеттик милдеттенмелердин орто жана узак мөөнөттүү түрү. Адатта көрсөтүүчүгө, 5 жылдан 25 жылга чейинки мөөнөткө чыгарылат; мамлекеттин базардык баалуу кагаздары болуп саналат.
Тунук алабугалар
тунук алабугалар  (Ambassis) - алабуга балыктарынын бир тобу.
Даугуветис Борис Францевич
Даугуветис Борис Францевич (26. 3. 1885-13. 7. 1949) -литва совет режиссёру, актёр, драматург, СССР эл артисти (1948).
Даугуветис - «Жаны бороз» (1945), «Милдет» (1946), «Жалдокас чарбагы» (1948) пьесаларынын автору.
Литва ССР Жог. Советинин (2-шайл.) депутаты. СССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1947).
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Ак-Терек (Лейлек району)
Ак-Терек — Кыргызстандын Баткен облусунун Лейлек районундагы айыл. Лейлек айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 1162 киши (2009-жылы).
Тогуз кумалак (тогуз коргоол)
Элдик оюндарды жүзөгө ашыруу үчүн жасалган жыгач буюму.
Азыр улуттук мааниде кеңири ойнолуп жатат, муну кыруу, оюу, жонуу чеберчилиги устанын бөтөнчөлүгүн туюндурат. Ал — эки тарабында кылдат оюлган бирдей тогуздан сегиз чуңкуру (үйү, уясы), ортосунда чоңураак жанаша эки казынасы (казан чара) бар сүйрүлөнгөн такта. Анын жердиги карагайдан да, арчадан да, талдан да, теректен да, өрүктөн да, жаңгактан да болот. Чеберлер аны жасоодо араа, керки, бычак пайдаланышат. Чуңкурун, казынасын чебердеп оюу-жонуу үчүн атайын кичинекей ийгиси бар. Эгер кыйып келээри менен дароо чаба койсо, ага каймак, же сорпо майын «ичирип» (аябай сыйпап) көлөкөдө кургатуу керек. Тогуз кумалактын көлөмү койдун коргоолундай 162 коргоолу да жыгачтан бипбирдей тоголок жасалат.
Өмүралиев, Асанбек
Тартылган кинолору
Жасалгаланбоочу тексти бул жерге киргиз
Конфуций окуусу
Конфуций окуусу - Кытайдагы этикалык-саясий окуу. Байыркы Кытайда Чжанго доорунда Конфуций тарабынан негизделген.
Конфуций окуусу жөнүндөгү негизги булак - бул Конфуций жазма салты, биринчи кезекте «Төрт китеп», эсептелет.
Бул китептердин ичинен эң башкысы «Лун-юй». Ал Цин империясы мезгилинде өрттөлүп, кийин үч вариантта кайра калыбына келтирилген. Азыр кабыл алынган тексти 20 главадан турат. Конфуций окуусуна ылайык коомдун структурасы, дүйнөнүн түзүлүшү сыяктуу эле, түбөлүктүү жана өзгөрүлбөйт, Ааламдын эркине ылайык алардын ар биринин өзүнүн ээлеген орду бар. Адамдардын бөлүнүшү: ыймандуулукка жөндөмү бар «башкаруучулар» - «чоңдор» жана «баш ийүүчүлөр» - «төмөнкүлөр», кара-таман эл, жаратылышынан ыймансыздар, «чоңдорду» багыш жана тейлөө үчүн кара жумушу аткаруучулар болуп бөлүнүшү - бул Асмандын эрки. Конфуций окуусунун өзүнө «Башкаруучу -башкаруучу, атасы - ага, баласы - бала болууга тийиш». Ата-энеге баш ийүү, улуу бир туугандарды урматтоо - бул адамгерчиликтен гана негизи эмес, бул социалдык баш ийүүчүлүктүн да негизи. Ата-энесин, агаларын урматтаган адам эч качан «чоңдорго» каршы сөз айтпайт. Баладай болуп баш ий, агаларың менен ынтымакта бол - мына ушунун өзү башкаруу болуп эсептелет. Конфуций жазма укукту кийирүүгө каршы болуп, башкаруунун байыркы салттарын жана ыкмаларын кайра жаратууга чакырган.
Конфуций окуусунда диндик-философиялык маселелерин Мэн Цзы (б.з.ч. 372-289 жж.) иштеп чыккан.
Анын көз караштары «Мэн Цзы» китебинде берилген. Ага ылайык адамдын тагдыры объективдүү зарылчылык катары адамдын өзүнөн көз каранды эмес. Адамдын жашоосу, жашоо күчү эркке баш ийдирилүүгө тийиш. «Эрк - башкы нерсе».
Мэн Цзы мындай деп түшүндүргөн: «Эгер сөздөр бир жактуу болсо, анда акылдын кирдегени. Эгер сөздөр жагымсыз болсо - анда акылдын аңга түшкөнү. Сөздөрдүн калптыгы - бул акылдын өз принциптеринен тайышы. Үч айлантып айтылган сөздөр - акылдын арыганын билдирет. Акылдуу болуп төрөлүш - бул башкарууга зыян келтирүү».
Гаубица
Гаубица - мортирдик жана жантайма (бурчтун жантаюусу 70°) атуучу артиллериялык курал. Азыркы гаубицалардын калибри 105-203 мм, найы кыска. Снаряддын ылдамдыгы (300-800м/с гк), бат атуусу мүнөтүнө 10 ок атууну түзөт, атуунун алыстыгы 24 км чейин (жигердүү реактивдүү снаряд менен атса 30 км). Гаубицанын сүйрөтүлүүчү же өзү жүрүүчү түрлөрү бар.
Кичи Кара
Кичи Кара — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара дарыясынын сол жээгинен 257 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 30 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Шэйкер Хэйтс (Огайо)
Шэйкер Хэйтс (Огайо) (Shaker Heights) — Огайо штатынын Cuyahoga округуна караган АКШ шаары.
Тербий
Тербий (латын тилинен Terbium, Tb) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы 6-мезгилинин IIIВ группа элементи. К.н. 65, ат. м. 158,9254. Т. массалык сандары 146Tb - 164Tb болгон 19 изотобу белгилүү, алардын ичинен жаратылышта массалык саны 159Tb болгон бир гана изотобу табылган. Т. жер кыртышында 1,5×10-4 % массалык санда кездешет. Т. ак күмүш түстөгү балкып эрүү температурасы 13560С; кайноо температурасы 28000С; бирикмелеринде +3 жана +4 окистенүү даражаларын көрсөтүүчү активдүү металл. Окистенү -калыбына келүү потенциалы -2,39 барабар, Т. бирикмелери айнектерди, лак, люминофор өндүрүүдө, ошондой эле радиоизотоптук индикатор катары колдонулат.
Кырым
Кырым — топоним. "Манас" эпосунда ар кыл мааниде: бирде кыргызга кыйырлаш жаткан өлкө, мамлекет катары, бирде адам жеткис алыскы жер катары сүрөттөлөт. Хакас элинин эпосторунда да К. адам өтө алгыс ашуу, тоо катары кезигет. Географиялык реалияда Кара деңиз жана Азов деңизинин ортосунда жайгашкан жарым арал. Бул аймакта, Алтын ордо талкалангандан кийин өз алдынча феодалдык К. кандыгы түзүлгөн (1443—1783-ж.). Кыргыздар кезегинде бул мамлекет жөнүндө кабардар болушкан.
Англикан чиркөөсү
Англикан чиркөөсү - 16-кылымда пайда болгон протестанттык чиркөө; Улуу Британиядагы мамлекеттик чиркөө. Чиркөөнүн пайда болушуна Рим папасы Климент VII жана англия королу Генрих VIIIнин ортосундагы келишпестиктер негизги себеп болгон. 1527-жылы Генрихтин чиркөөдөн бөлүнүү тууралуу сунушун Рим Папасы четке каккан соң, ага жооп иретинде Англия чиркөөсүнүн Римге баш ийбөөсү тууралуу жарыялаган. Ошол күндөн баштап Англикан чиркөөсүнүн башчысы катары англия монархы эсептелет. Бирок негизинен монарх тарабынан дайындалган жогорку иерарх-архиепископ Кентерберийский иш жүргүзөт. Протестантизмдин башка багыттарына караганда Англикан чиркөөсүнүн ырым-жырымдары жана окуусу католиктик чиркөөгө өтө жакын. Британ Шериктештигине кирген өлкөлөрдө да Англикан чиркөөсү бар. Алар Улуу Британиянын Англикан чиркөөсүнө баш ийбегенине карабастан, 10 жылда бир жолу чиркөө башчылары конференцияга чогулушат. Англикан чиркөөсүнүн жактоочулары «жогорку чиркөө», «төмөнкү чиркөө», «кең чиркөө» болуп бөлүнүшөт. «Жогорку чиркөөнүн» өкүлдөрү Католик чиркөөсүнүн, «төмөнкү чиркөө» протестантизмдин, «кең чиркөө» болсо эки тараптын тең кызыкчылыгын көздөгөн диний жөрөлгөлдөрдү аткарат. Учурда дүйнө жүзүндө 58 млн англиканчылар бар.
Казуалдык чечмелөө
Казуалдык чечмелөө – укук ченемдерин ырасмий чечмелөө түрү; дайындуу жагдайлар боюнча укук ченемдерин колдонуучу бийлик органдары тарабынан берилет (м.: өкүм, мында соттолуучуну жазалоо чарасы негизделет, күнөөнү оорлотуучу жана жеңилдетүүчү жагдайлар ж.б. көрсөтүлөт).
Жийде (Сузак району)
Кара-Дарыя суусунун оң жээгинде, деңиз деңгээлинен 710 м бийиктикте жайгашкан. Райондун административдик борбору — Сузак айылынан 12 км түштүк тарапта жайгашкан. Жалал-Абад темир жол бекетинен 20 км аралгында.
Тарых
Кыштак 1888-жылы негизделген.
Калк
Калкы — 3509 (2009-жылы) ; негизинен жүзүмчүлүктө жана шалы өстүрүүдө эмгектенет.
Инфратүзүм
Эки орто мектеп, китепкана, амбулатория бар. Турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү, соода борборлору иштейт. Суусу мол болгондуктан, илгертеден шалынын мекени.
Булактар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 3-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. ISBN 978–9967–14–074–5
Мурат Алиев
Өмүр баяны
Мурат Алиев 1948-жылы 10-декабрда Нарын шаарында туулган. 1979-жылы Москвадагы Бүткүл Союздук кинематография институтунун (ВГИК) кинооператордук факультетин аяктаган. Анын чыгармачылык жолу 1966-жылы "Кыргызфильм" киностудиясында оператордун ассистенттигинен башталат. Анын устаттары Марлест Туратбеков, Кадыржан Кыдыралиев, Нуртай Борбиев болгон. "Мен – Тянь-Щань", Уркуя", "Мурас", "Көчө" жана башка белгилүү тасмаларында келечектеги кинооператор тажрыйба топтогон. 1980-1990-жылдары режиссёр жана оператор катары отуздан ашуун даректүү тасмаларды жарыкка чыгарат. Ал Кыргызстандын гана искусствосу менен маданиятына салым кошпостон коңшу Казакстандын дагы кино өнөрүнө зор салымын кошуп келген. 2000-жылдан баштап аны казак киносунун өкүлдөрү чакыра башташкан. Коюучу оператор катары ал "Казакфильмде" ондон ашык көркөм тасма жараткан. Алардын ичинде белгилүү казак режиссёрлору С.Нарымбетовдун "Мустафа Шокай", Э.Турсуновдун "Келин", Р.Аташевдин "Курак көрпө" тасмалары да бар. 2013-жылы Мурат Алиев "Шал" (Казакстан) тасмасындагы эмгеги үчүн Азия-Тынч океандык Киноакадемиясынын сыйлыгына "Мыкты оператордук эмгек" номинациясына талапкер болуп, киноакадемиянын мүчөсү болгон. Мамлекеттик тапшырык менен тартылган режиссёр Садык Шер-Нияздын "Курманжан Датка" тасмасында кинооператордук чеберчиликтин бийик деңгээлин көрсөтө алган. Улуттук киноискусствонун өнүгүүсүнө кошкон салымы үчүн 2011-жылы Мурат Алиевге Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер наамы ыйгарылган. 2017-жылы "Курманжан датка" тасмасы үчүн Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлык тапшырылган. Ошондой эле ал "Даңк" орденинин, Ардак грамотанын ээси.
Аймактык суулардан тынч өтүү
Аймактык суулардан тынч өтүү – эл аралык укукта жээкте жайгашкан мамлекеттердин аймактык суулары менен кемелердин аларды кесип өтүү максатында, ички сууларга кирбестен, рейдде же ички суулардан сырткаркы порттук курулмаларда токтоп турбастан, же болбосо ички сууларга өтүү, ал аркылуу ачык деңизге чыгуу же ошондой курулманын жанында токтоо, рейдде туруу максатында сүзүп жүрүүсү. Баардык мамлекеттердин кемелери, жээкте жайгашкандардыкы да, деңизге түз чыгууга жолу жоктордуку да ушул укуктан пайдаланат. Өтүү эгер ал демейки сүзүү менен байланышып, өз ичине токтоону, якорго турууну камтыса да, баш бербес күчтүн таасирин жеңүү же жардам көрсөтүү үчүн үзгүлтүксүз жана тез болуусу тийиш. Суу алдында сүзүүчү кемелер тынч өтүүнү суу үстүндө ишке ашыруулары керек.
Дары шыраалжаң
Дары шыраалжаң (Pedicularis) -көңүл гүлдүүлөр тукумундагы өсүмдүк уруусу.
Дары шыраалжаңдын - Кыргызстанда 28 түрү өсөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Гашков Ключ дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кырмус Шаа, Кырмус
Кырмус Шаа, Кырмус — «Манас» эпосундагы кейипкер. Дагалак шаарынын каны. Сагымбай Орозбаков вариантында Кошойдун окуясына байланыштуу айтылып, Нескара колго түшүрүп келген Билерикти зынданга салып, атасын коё берет. Жаангер кожо Кошойду издеп таап жардам сурайт. Кошой кол курап барып, К. ш-ны өлтүрүп, Билерикти бошотот.
Бул антропонимдин эпоско кириши иран мифологиясында башкы кудай Ахурамазда// Хормуста менен байланыштуу. «Кырмус» деген ысым Хормузда//Хормуста дегендин кыргыз тилинин закондоруна ылайык өзгөртүлгөн түрү. Терминдин экинчи бөлүгү болгон «шаа» сөзү перс тилиндеги «шах» (кан) сөзүнүн өзгөртүлүп айтылышы. Ирандыктарда башкы кудай болгон Ахурамазда//Хормуста эпоско кирип, анын өнүгүшүндө жөнөкөй эле эпостук кейипкер, кытай каны, баатырга айланып калган. Бул антропоним башка түрк-моңгол элдеринин фольклордук чыгармаларында, уламыш, мифтеринде Курбусту кан, Курбустан-Тенгере, Кан Курбусту Теңкерекей, Күрмөс жана башкалар ат менен кездешет. Байыркы түрк жазмаларында да El Kirmis sanun, Kirmis формасындагы адам аттары жолугат. Буга караганда Кырмус шаа<Хормузда (Хормуста) иран мифологиясынан түрк элдеринин мифологиясына байыркы мезгилдерде эле келген. Айрым окумуштуулар «Манастагы» К. ш. антропонимин дал ушул Хормузда (Хормуста) менен байланыштырып, эпоско иран мифологиясынан моңголдор аркылуу кирген деп жоромолдошот.
Кингстон-Апон-Халл
Кингстон-Апон-Халл, Xалл, Гулль —Улуу Британиянын чыгыш бөлүгүндөгү шаар, Англияда; унитардык түзүлүш статусуна ээ (1996). Калкы 261,0 миң (2009). Лондон менен темир жолу аркылуу түздөн-түз, Ливерпуль, Манчестер жана Лидс ж. б. ири шаарлар менен автомагистралдар аркылуу, Хамбер дарыясындагы көпүрө менен Англиянын түштүгүндөгү шаарлар менен байланышат. Ири деңиз порту (2005-жылы 13,4 млн тонна жүк ташылган). Роттердам (Нидерланд) жана Зебрюгге (Бельгия) шаары менен үзгүлтүксүз паром аркылуу байланышат. Эл аралык аэропорттору (Хамберсайд, шаардан 32 км; Робин Гуд, 77 км) бар. Шаардын бир топ бөлүгү деңиз деңгээлинен төмөн тургандыктан, суу каптоого (2007, турак үйлөрдүн 20%и) учурап турат. 12-кылымдарын аягында кечилдер негиздеген. 20-кылымда ири деңиз соода борбору жана дүйнөдөгү балык кармоочу ири порттордун бири. Готика стилиндеги Ыйык Троица чиркөөсү (1300), чеп-цитадель (1514), шаардык грамматика мектеби (1583), Уильям Шнүн монументи (1734) сакталган. Шаардын экономикасында тейлөө чөйрөсү басымдуу. Жыгаччылык, тамак-аш (ун, май) өнөр жай, «British Petroleum» (уксус кислотасы, ацетон, этилацетат ж. б.), «Smith & Nephew» (медициналык технология жана материалдар, ортопедия техникалары), «Seven Seas» [азыктүлүк, балык (тресканын боорунан) майы жана анын негизинде витаминдер] ж. б. ишканалары иштеп, лак, сыр, туристтер үчүн авточиркегич жана карапа буюмдары чыгарылат. Университеттер (анын ичинде медициналык колледж), музейлер (анын ичинде тарых, транспорт, деңиз ж. б.), сүрөт галереясы (1927), англиялык филантроп У. Уилберфорстун үйү (2007-жылдан музей), 3 ири театр, дүйнөдөгү жана Европадагы эң ири океанариум бар. Жыл сайын жармаңкелер жана фестивалдар (адабият, деңиз, рок музыка жана комедия жанрлары боюнча) өткөрүлүп турат.
Кампа бүлдүргүчтөр
кампа бүлдүргүчтөр    - кампадагы эгиндерди бүлдүрүүчү зыянкеч жандыктар.
Консоциативдүүлүк
Консоциативдүүлүк (англ, conso-ciationism) - коомдогу автономдуу сегменттердин кызыкчылыктарын коргогон саясий элиталардын ортосундагы кызматташтыктан улам келип чыккан бийликти түзүү принциби;
Консоциативдүүлүк принцибине таянуу «улуттук биримдикти» жогорку деңгээлде кармап турууга, «фрагменттешкен саясий маданиятка» (А.Лейпхарт) ээ өлкөлөрдө демократиянын стабилдүүлүгүн орнотууга жардам берет. «Консоциация» (коомдук биргелешүү тобу) термини саясат таануу илимине биринчилерден болуп Д.Аптер тарабынан киргизилген. Консоциативдүүлүк бийлик системасынын түзүлүшүнүн элитардык мүнөзүн көрсөтөт. Консоциативдүүлүк эффективдүүлүгү саясий элитанын курамындагылардын кызматташууга канчалык деңгээлде даярдыгына, лидерлердин толеранттуулугуна жана элита ортосундагы кызматташтыктын институционалдык түзүлүшүнүн ийкемдүүлүгүнө байланыштуу болот. Мындай шарттардын жоктугу саясий системанын урашына, ал эми саясий системанын урашы зордук-зомбулуктун күчөшүнө алып келет (Ливан, Кипр, Югославия).
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Нижий Китат дарыясы (Чулым куймасы)
Төмөнкү Китат — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чулым дарыясынын оң жээгинен 559 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Эски алексеевка (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Эски алексеевка — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Адзитар айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 17 киши. Почта индекси — 453004, ОКАТО коду — 80235805006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Тордоо (торчолоо)
Чыйратылган күмүш зымды асем нускалоо. Бул — зергерчиликтин бир ыкмасы. Мында зым түрдүү жоондукта чыйратылат. Ал улам ичкертилип, чыйратылган сайын чеберчилик да артылып жүрүп отурат. Илгерки зергердин зым тарткычтарынан айырмаланып, бирок, түспөлү ага окшошуп, атайын заводдон жасалган өзүнүн аспабы бар. Демек, анын отуз беш тешигинен (эң ичкеси 0,3 мм, эң жоону 0,6 мм) улам өткөн сайын ичкерип отурат. Ар бир тешиктен өткөн сайын зымды отко кызытып алат. Ансыз ал үзүлүп кетет. Ал эми зымды чыйратууда аны атайын түрө жана эше турган тигүү машинасынын туткасы сымал айлантууга эптеп дүкөнү болот. Муну дагы зергер буюмдун формасына жана колдонулушуна карата кынаптап, түрдүү оюм-чийимдеп, данакерлейт.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Казуистика (укук үлгү таануусу)
Казуистика (укук үлгү таануусу) – укук таануудагы адаттан тыш айрым сот иштеринин үлгүсү кандай укук ченемдер боюнча чечиле тургандыгын кароо.
Гауди (Гауди-и-Корнет) Антонио
Гауди (Гауди-и-Корнет) Антонио - (26. 6. 1852, Таррагона провинциясы, Реус 10. 6. 1926, Барселона) испан архитектору. 1868-жылдан Барселонада жашаган. Архитектуранын жогорку техникалык мектебинде окуган. Гауди курулуштарда (Саграда-Фамилия чиркөөсү, 1884-1926) архитектуралык формалардын кооздугуна жана таасирдүүлүгүнө жетишкен. Гуэль паркындагы курулмалар ансамбли (1903-08), «модерн» стилиндеги үйлөр (Каса Батльо, 1904-06; Каса Мила, 1905-10) жаңычыл конструкциялуу курулуштары (параболалык аркалар, жантык таянычтар, оңтойлуу своддор) менен укмуштуудай таасир калтырат.
Киндиа
Киндиа— Гвинеянын түштүк-батышындагы ири шаар. Киндиа префектурасынын административдик борбору. Калкы 181 миң (2008). Шаар 1904-жылы француздар тарабынан Киндиа — Конакри темир жолунун курулушуна байланыштуу негизделген. Француздук Батыш Африканын, 1958-жылдан көз каранды эмес Гвинеянын курамына кирген. Колдонмо биология жана Пастер институттары (1948), агрономия изилдөө борбору, Микробиология жана вирусология илимий лабораториясы ж. б. бар. Киндиа айыл чарба продуктуларынын (дан эгиндери, жемиш, мал) ири соода борбору. Тамак-аш (жемиш консервалары жана ширелери) өнөр жай ишканалары иштейт. Жыгач иштетилет.
Савельевка (Кандата куймасы)
Савельевка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кандат дарыясынын сол жээгинен 54 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Нарын козголоңу
Нарын козголоңу (Нарынскiй мятѣжъ) — 1920-жылы ноябрда ак гвардиячылар (империалисттер), соодагерлер, бай-манаптар тарабынан уюштурулган. 1920-жылы августта Нарын шаарындагы кызыл гвардиячылар арасында кызмат өтөгөн офицер Кирьянов, соодагер К. А. Бондарев Кеңеш бийлигин кулатуу максатында жашырын контрреволюциячыл уюм түзүп, козголоң даярдаган.
Кирьянов 1920-жылы 5-ноябрда өзү башкарган бөлүк менен Ат-Башыны басып алып, 6-ноябрда Нарындагы 23-полктун батальонун куралсыздандырган жана кызыл аскерлердин командирлерин, саясий кызматкерлерди камакка алып, уезддик-шаардык партия комитетинин төрагасы Х. Мусабаевди, уезддик саясий бюронун төрагасы С. Орозбековду өлтүрүшкөн. 11-ноябрда Нарын уездиндеги бийлик толугу менен козголоңчулардын колуна өткөн. Нарын козголоңун басуу үчүн 13-ноябрда Токмок шаарындагы 2-өзгөчө полк жана 4-түркмөн полку жөнөтүлгөн. Алар козголоңчуларды 15-ноябрда Кочкордо, 19-ноябрда Долон ашуусунда талкалаган.
Максаты
Козголоңчулар көтөрүлүүгө даярданып аткандагы Парганадагы Басмачылар менен биригип Нарынды совет бийлигинен кетирип, Басмачылар Ташкенге басым кылып бүт Жети-Сууну совет бийлигинен кетирүү максаты бар болгон. Эгерде, Нарындагы козголоңчулар Нарынды басып алса Токмок, Пишпек багытта басып, убактылуу Кеңеш бийлигин Верныйдан кетирүү. Деп «Түркфронтунун Ревтрибуналы» Нарын Козголоңу тууралуу жазган.
Хронологиясы
Ак-Гвардиячылар Нарын уездинин Ат-Башы айылын басып алышып, Ат-Башы айылында Банк, Телеграф, Гарнизондун Штабы басып алышып, айылдагы бүт коммунистчылдарды камакка алышкан, Ат-Башыда пропаганда кылып «Токмок, Пишпек, Пржевалск шаарларын Гвардиячылар басып алышты, Кеңеш бийлиги жоюлду, Биздин аскерлерибизге киргиле» деп, кыргыздарды алдашкан да Нарын шаарынын багытында басышкан. Кытай-Кыргызстан чыгарасын ачышып, Нарын шаарында соодачылыкты ачышкан. 9 ноябрда Кирьяновдун козголоңчул-аскерлери Кочкорго баратып Кара-Үңкүрдө кызыл аскерлер менен согушуп, кызыл аскерлерди жеңип Балыкчы тарапта куушат. 11 ноябрда Козголоңчулар Полку Кочкор шаарын согушсуз алышат. Кочкордо козголоңчулар армиясы экиге бөлүнүп Шамшы жана Боом капчыгайларынан түндүккө карай барышат. 15 ноябрда Кызыл Армия ал план тууралуу билип Шамшыдан чыгып баратканда жана Кубакы ашуусунда эки кандуу согуш өтөт. Эки согуш тең козголоңчулардын армиясынын Кочкорго кууйт. Кирьянов Кочкордо аскер чогултуп кыргыздарды алдап мынтип айтат ''«Братья, соратники! Нам на помощь высланы отряды прославленного атамана Анненкова, доблестного атамана Дутова, они уже перешли границу Китая и скоро будут здесь, нужно всего лишь продержаться!»''. Бир күн анын аскерлери чыдап, Кочкор согушунда кырылышат.
Чечкимдүү Кочкор согушу Нарын Ак Армиясынын бүт кыргынга тутат. Кирьянов Кытайга качып бара жатып, туткунга алынат.
Үрүстөм
Үрүстөм, Үрүстөм-Дастан — чыгыш элдерине кеңири белгилүү легендарлык баатыр; "Шах-Наме" дастанынын башкы каарманы. "Манас" эпосунда Сулайман, Искендер Зулкарнайн, Азиретаалы, Үрүстөм сыяктуу легендарлык кейипкерлердин образдарына эпикалык баатырлардын эрдиктери, эр жүрөктүүлүгү салыштырылуу менен алар өзгөчө поэтикалык формада идеалдаштырылат. Манас Ошпурда козу кайтарып жүргөндө, оттугун бербей койгон Баянчорду аттан оодара тартып, оттугун тартып алганда "Үрпөйгөндө кайраты, Үрүстөмдөй бар экен" (Сагымбай Орозбаков, 1. 105) дегени аркылуу Манас бала кезинде эле Ү-гө салыштырылат. Көбүнесе Манасты, башка баатырларды анын душмандары Ү-гө теңеп, эрдигин-каармандыгын калыс баалашат. Мисалы, Эсенкан:
Үрүстөмдөй иш кылган,
Балбандык кылган жашынан
Манас деген бала деп,
Барып келгин ага деп (Сагымбай Орозбаков, 1. 160), Манастан башка көбүнчө Алмамбет Ү-гө теңегтирилет: "Үлкөн Алма баатырдын Үрүстөмдөй сыягы" (Кол жазмалар фондусу, 585-инв., 29-б.).
Эпостун Сагымбай Орозбак уулу айткан вариантынын сюжеттик өнүгүшүнө, мазмунуна китептик таасирдин, айрыкча "Шах-Наме" дастанынын таасири тийгендигин, манасчынын бул дастан менен тааныш экендигин Ү-дүн атына байланыштуу саптар далилдейт:
Барып андан карачы (Кол жазмалар фондусу, 575-инв., 49-б.).
Адам эмес, периби?
Эрендердин илгерки
Эр Үрүстөм эриби?
Дагы эле өлбөй тирүүбү?
Самнармандын бириби (Кол жазмалар фондусу, 579-инв., 272-б.),
Үрүстөмдөй сыягы,
Жамынганы сууга акпас,
Жабыр-баян териси (Кол жазмалар фондусу, 1794-инв., 4-б.) жана башкалар.
Поэманын аты ("Шаанама"), анын башкы каарманы Ү. Эрендер (Иран) экендигин жана чоң атасынын ысымы Самнарман (Сам-е Нариман), ошондой эле анын жоо кийими "жабыр-баяндын" (бабр-е бейан) "Шах-Намедеги" Үрүстөмдүн жоо кийими да (бабр-е бейан) Алмамбетке таандыкталып айтылып (кыргыз тилинин фонетикалык мыйзам ченемине ылайык тыбыштык жактан өзгөртүлгөн), Алмамбеттин образы да кеңири идеалдаштырылат. Ал эми Саякбай Каралаевдин варианты вариантында:
Тал Чокуну ким ашкан? Үрүстөм Дастан эр ашкан, Андан кийин ким ашат? Арстан Манас шер ашат (Саякбай Каралаев, Кол жазмалар фондусу, 919инв., 131 —133-б.) делет. Демек, эпостун тексти боюнча Манас Ү-дөн кийин чыккан баатыр болуп айтылат.
Социалисттик Реализм
1917-жылдагы Большевиктик төңкөрүштөн кийин советтик бийликтин искусство ж-а адабият тармагында ырасмый түрдө колдогон социализмдин идеологиясы. Бул агымдын максаты социализм ж-а коммунизм идеологияларын жайылтуу болуп эсептелет.
Сонет
Сонет (итал.– үн чыгаруу) – он төрт саптан турган, көбүнчө а-б-б-а – а-б-б-а – в-в-г – д-г-д формасында уйкашкан, эки жолу төрт саптан (катрен) жана эки жолу үч саптан (терцет) түзүлгөн куплеттерден туруучу ыр формасы. Сонет формасынын өнүгүшүнө А. Данте, Ф. Петрарка (Италия), У. Шекспир (Англия), В. Жуковский, А. С. Пушкин, А. Блок (Россия) зор салымдарын кошкон. Кыргыз поэзиясында сонет С. Шимеев, С. Жусуев, Э. Турсунов, Т. Байзаков, Ж. Мамытов ж. б. акындардын чыгармачылыгында учурайт.
Мисалы, Сооронбай Жусуевдин:
Эр милдети – элге кызмат өтөмөк, Эмгек менен, ышкы менен, сөз менен. Адам чөкчү, адам уччу көкөлөп, Кереметтин керемети сөз деген. Айтып турат бар экенин бактыңын, Көп иш кылып, аз сүйлөшүң мактанбай. Көп билгенден бир белгиси жакшынын Сөз сүйлөшүү башкаларга жаккандай. Сөз тоңдурат, сөздөн жалын – от чыгат, Жаман сөзүң жакшы ишиңди жок кылат Жаман сүйлөп маанайыңды бастатпа. Ишке, сөзгө ыкласыңды тең бөлүп, Ак иш кылып, ак сүйлөөгө сен көнүп, Ашыгып жет адам деген жакшы атка!
Колдонулган адабияттар
"Кыргыз адабияты энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү. Асанов, жооптуу редактор: А. Акматалиев. Бишкек - 2004
Термоанализ
Термоанализ – температураны өзгөртүүнүн натыйжасында затта жүрүүчү процесстер жана химиялык айлануулар изилдөөнүн физ.-хим. методу. Т. визуалдык методунда изилденүүчү эритмени муздатканда же ысытканда кристаллдын пайда болушу, чаңгылттын жоголушу байкалгандагы температура өлчөнөт. Бул тунук эритмеде гана колдонулат. Т. тагыраак методу – диференциалдык Т. (ДТА). Белгилүү шартта жазылып алынган заттын физ. касиетин өзгөртүү графиги термограмма деп аталат. Т. жардамы менен изилденүүчү обьектини ысытканда же муздаткандагы мүнөздөмөлөрүн (фазалык курамын, реакциянын жылуулугун жана башка) билүүгө болот. Т. физ.-хим. анализде системанын теңдештик аблында фазалар санынын температурага карата өзгөрүшүн аныктоодо, эң аз сандагы затты да анализдөө менен анын курамы жана структурасы ж-дө маалыматты алууга, фазалык диаграмманы түзүүгө мүмкүнчүлүк берет. Т. минералдарды, куймаларды жана башка изилдөөдө колдонулат.
Аршаглы-Аят (дарыя)
Аршаглы-Аят (Арчаглыаят, Карагайлы-Аят) — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Курган облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Аят дарыясынын оң жээгинен 117 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 174 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы башатынан Увелька дарыясын кошпогондо, Уй дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Невакет
Невакет, Навекат – орто кылымга таандык шаарлардын бири. Чүй өрөөнүнүн чыгыш тарабында жайгашып, Ал-Хорезми (9-кылым) боюнча 44˚кеңдик, 104˚узундуктан орун алган. Тарыхчылардын көпчүлүгү (А. Н. Бернштам, Ө. Караев, Т. Д. Жуманалиев, В. Д. Горячева жана башка) аны азыркы Орловка шаары, В. В. Бартольд жана башка ЖелАргы (Жел-Арык), айрымдары Кызыл-Суу кышнын аймагы (А. Камышев) деп эсептешет. Жазма маалыматтарда (Согду документтери) биринчи жолу 711-жылы эскерилет. 737-жылы Невакет түргөштөрдүн каганы Сулук Чабыш-чор (моюн сунбаганы үчүн арабдар аны «Абу Музахим» – «Сүзөөнөк» деп аташкан) турган ордо-шаар болгон. Улуу Жибек жолунун жээгинде жайгашкандыктан, Невакет стратегиялык жактан маанилүү шаарлардын бири болуп эсептелген. 748-жылы кытай кол башчысы Ван Чжен-сян Түргөш кагандыгынын борбору Суябды талкалагандан кийин, Н. Батыш түрк (карлук) каганынын ставкасына айланган. Археологиялык казуулардын негизинде Невакет шаарынын тургундары 8–10-кылымда будда дини менен катар несториан динин кабыл алышканы далилденген. Невакет шаар калдыгын 20-кылымдын 39– 40-жылы археологдор А. Н. Бернштам, 50–60-жылыП. Н. Кожемяко жанаЛ. Р. Кызласов, 80–90-жылыВ. Д. Горячева жана башка изилдеген. Археологиялык казуу учурунда түрдүү түстө боёлгон карапа жана айнек идиштин сыныктары, үй-тиричилигине керектүү шаймандар (бычак, кайчы жана башка), асыл буюм (күмүш билерик, акак таштан жасалган шуру жана башка), согуш буюмдары (жебе, окчонтой), түргөш жана Караханиддер дооруна таандык тыйындар табылган. Невакет шаары болжол менен 13-кылымда жашоосун токтоткон, бирок шаар калдыгы кийин дагы көрүстөн катары пайдаланылган.
Англичандар
Англичандар (өздөрүн инглиш деп аташат) - эл, Улуу Британиянын негизги калкы. Жалпы саны 49,14 млн киши (2004), анын 44700 миңи Улуу Британияда. Канада, Австралия, АКШ, ТАР, Индия, Жаңы Зеландия жана башка жерлерде жашашат. Англис тилинде сүйлөшөт. Көпчүлүгү протестант-англикандар, ошондой эле католиктер да бар. Англичандардын этностук негизин биздин замандын 1миң жылдыгында Британ аралына келип, ал жерде жашаган байыркы кельт уруулары менен ассимиляцияланган жана кийин аларды Шотландия, Уэльс, Корнуолланын тоолуу аймактарына сүрүп чыккан англ, сакс, ют жана фриздер сыяктуу герман уруулары түзөт. 1066-жылы Англияны нормандардын жеңип алышы - Англичандардын этностук тарыхындагы маанилүү окуялардын бири. Өлкөдө франктар менен нормандар үстөмдүк кылышып, калктын англис тилинде сүйлөгөнүнө карабастан, башкаруучулар-барондор француз тилинде сүйлөшкөн. 12-13-кылымда Англия мамлекетинин борборлоштурулушу, англосаксондордун франк тилинде сүйлөгөн нормандар менен этностук консолидация-биригиши менен коштолгон. 16-17-кылым жаңы англис тили калыптанган. 17-кылымда англиялык буржуазиялык революциянын натыйжасында, англичан улутунун калыптануу процесси аяктаган. 1719-кылымда Англиянын колониялык саясатынын жүрүшүндө Англичандар Түндүк Америкага, Австралияга, Жаңы Зеландияга, Түштүк Африкага жер которушуп, ал жердеги жергиликтүү элдер жана эмигранттар менен аралашып, англис тилдүү жаңы элдер - АКШнын америкалыктары, англоканадалыктар, австралиялыктар, жаңы зеландиялыктар жана башкалар пайда болгон. 20-кылымда англичандардын кайрадан мекенине кайтуу процесси башталган. Учурда англичандардын көпчүлүгү шаарда турушат (90 %тен ашыгы). Англичандар кеңири пайдаланган англис костюму (кийин европалыктарга кеңири тараган) бул жерде 19-кылымда пайда болгон. Бүгүнкү күндө королдук гвардиянын, парламенттин, соттун айрым өкүлдөрүнүн кийимдеринде орто кылымдардагы кийимдердин айрым элементтери кездешет. Негизинен эт азыктары: ростбиф, бифштекс, бекон жана башка, ошондой эле балыктан жасалган тамактар кеңири тараган.
Артрит
Ревматоиддик артрит-татаал аутоиммундук патенез менен түшүнүксүз этиологиядагы эрозивдик-деструктивдүү полиарит тиби боюнча майда муундардын көп жабыркашына алып келүүчү тутумдуу сезгенүү оорусу.
Артрит пайда болушу
Артрит пайда болушуна карата инфекциялык (ревматизм, полиартрит, бруцеллёздук А.) дистрофиялык (подагра артрит остеоартрит жана башка), травмалык жана башка формаларга бөлүнөт.
Артриттин өнүгүшүнө
Артриттин өнүгүшүнө суук тийүү, организмдин коргонуу функциясынын төмөндөшү, өнөкөт уулануулар түрткү берет. Учурда ревматоиддик артриттин пайда болушунун иммуногенетикалык теориясы эң кеңири таралган, ага ылайык, генетикалык жактан аныкталган иммундук системанын кемтиги бар деп шектелип, козгогуч факторлорго патологиялык реакцияга алып келет.
Артрит белгиси
Белгиси — муундар ооруп, кызарат; анда сезгенүү суюктугунун чогулушунан шишийт. Ооруган адамдын шайы кетип, алсызданат, эти ысыйт.
Артритти дарылоо
Өз учурунда врачка кайрылуу, туура дарылануу оорунун толук айыгып кетишине жардам берет. Кээде оорулуу көпкө дарыланбай жана өз алдынча дарылануудан оору создугуп, күчөп, өнөкөт түрүнө өтөт. Мындан муундардын кыймылынын азайышы же кыймылсыз болуп калышы мүмкүн.Артритти дарылоодо дарылардан башка да массаж, айыктыруу физкулътурасы колдонулат. Айыктыруу физкультурасы менен массаж муундардын оорусу жоголуп, лабораториялык анализдери нормага келгенде берилет. Артритти дарылоо максатында атайын көнүгүүлөрдүн комплекси иштелип чыккан. Көнүгүүлөр оорунун мүнөзүнө жараша берилип, врачтын көзөмөлү менен жасалып турат. Ошондой эле артритти дарылоодо хирургиялык дарылоо (артропластика, артротомия, артродез) кеңири колдонулат. Ооруну дарылоонун кийинки этабында санаторий-курорттук дарылоо жакшы натыйжаларды берет.Курортко барууда сөзсүз врачтын көрсөтмөсү зарыл.
Артриттин алдын алуу
Артриттин алдын алууда жугуштуу ооруларды өз убагында дарылоо, ооз көңдөйүн дайыма дарылоо (санация) маанилүү. Ошондой эле температуранын кескин өзгөрүшүнөн, муздап калуудан сактануу организмди чыңдоо, эмгек, тиричилик шарттарын жакшыртуу чоң мааниге ээ.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Ташкен облусу
Ташкент облусу (вилоят, Toshkent viloyati, Тошкент вилояти — Өзбекстан жайлашкан аймак.
Калкы
Облус калкы 2 644 400 адам (2011).
Административдик бөлүнүшү
Облус 14 административдик районго(туман) бөлүнөт:
Амбистома сымалдар
амбистома сымалдар (Ambystomatidae) - куйруктуу амфибиялардын бир тукуму, буларга төмөнкү систематикалык категориялар кирет: (Ambystoma talpoideum) — ийинчи амбистома, көрчычкансымак амбистома, (A. opacum) — мраморсымак амбистома, (Rhyacontriton olympicus) — олимп амбистомасы; (A. tigrinum) — таргыл амбистома, (Dicamptodon eusatus) — тынч океан амбистомасы; (Ambystoma) — амбистомалар (уруу).
Дары оору
Дары оору - дарынын организмге жагымсыз таасиринен улам пайда болгон оору.
Дарылык касиети жок аллергендер (дан куурай, жумуртка, колбаса) организмдин дарыга сезгичтигин күчөтөт. Дары оорунун эң оор туру - анафилактикалык шок. Ал аймак сезгенүү процесси (мис., дары заттарынын териге тийгизген таасири), бөрү жатыш, бронха астмасы, геморрагиялык пурпура (териге жана ички органдарга кан куюлуу) түрүндө болушу мүмкүн.
Сактануу үчүн дарыларды этият колдонуу, организмдин сезгичтигин текшеруу жана дарыны өз өлчөмү менен кабыл алуу керек. Дарылоо анын түрүнө жараша жүргүзүлөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Кичи Лиур-Яга
Кичи Лиур-Яга — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лиур-Яга дарыясынын оң жээгинен 8 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 28 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чуянчы
Чуянчы — Кыргызстандын Баткен облусунун Лейлек районундагы айыл. Лейлек айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 933 киши.
Гауптвахта
Гауптвахта - (Hauptwache – башкы күзөтчү) тартип бузган аскер кызматчыларын камакта кармоо үчүн атайын жай. Гарнизондук жана аскердик (кемедеги) Гауптвахта болуп бөлүнөт. Гауптвахтада камалгандар үчүн жалпы жана жеке камералар, камалгандарды суракка алуу үчүн өзүнчө бөлмөлөр, сейилдөө жайы, кароолдук жана турмуш-тиричилик жайлар болот.
Казус (адаттан тыш көрүнүш)
Казус (адаттан тыш көрүнүш) (лат. сasus  ) – укукта: 1) адамдын эркинен тышкары болгон окуя, ошондуктан ал ошол шартта каралууга жатпайт; 2) сырткы белгилери боюнча (атайылап же байкабастыктан айырмаланып) укук бузуу белгилери бар кокустук аракети, бирок күнөөнүн өзү болбогондуктан укуктук жоопкерчиликке тартылбайт. К-тан «жеңгис күч» деген түшүнүктү айырмалай билүү зарыл; 3) өзалдынча бөлүнүп алынган сот иштери же укуктук жагдай (кара:Казуистика ).
Нежм
НЕЖМ – Фергана өрөөнүнүн түндүк-чыгыш бөлүгүндөгү орто кылымдарга таандык дубан жана шаар.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Нанотехнология
Нанотехнология ("нано"- 1/1000000 метр) - кыйын атомдук өзгөчөлүктөрдүн (спецификациялардын) структурасын куруу үчүн айрым атом жана молекулалар менен манипуляциялоого негизделген технология; микромеханика, б.а. нанометр өлчөмүндөгү механизмдерди иштеп чыгаруунун ыкмалары.
Н. өнүгүшү инсандын табиатына жана маданиятына зор өзгөрүүлөрдү алып келет деп божомолдонууда.
Англия-Америка согушу
Англия-Америка согушу (1812-1814) - Англиянын АКШнын соодасын, экономикасын үзгүлтүккө учуратууга жана АКШнын башкаруучу чөйрөлөрүнүн Канаданы басып алып, өз ээликтерин кеңейтүүгө умтулушунун натыйжасында келип чыккан. Англия флотунун Американын кемелерин басып алышы согушка шылтоо болот. 1812-жылы 18-июнда АКШ Англияга согуш жарыялайт. Америкалыктар Эри (1813-жылы сентябрь), Шамплейн көлдөрүнүн жанында ири жеңиштерге жетишет. Ал эми англичандар деңиздеги күчүнүн көптүгүнөн пайдаланып, 1814-жылы 24-июлда АКШнын жээктерине аскер десантын түшүрүп, Вашингтонду басып алган жана шаардын көп бөлүгүн өрттөп жиберген. Согуш АКШнын көз каранды эместиги үчүн америкалыктардын жүргүзгөн күрөшүнө айланат да, америкалык аскерлер бир топ жеңиштерге ээ болгон. 1814-жылы 24-декабрда согушту жыйынтыктаган Гент келишими боюнча согушка чейинки абал калыбына келтирилген.
Үчилтик
Үчилтик — генеалогиялык принцип боюнча өнүккөн эпикалык чыгарманын түрмөгү. Кыргыздын баатырдык эпосторунун ичинен үч бөлүктөн түзүлгөн "Манас", "Семетей", "Сейтек" эпостору Ү-ке жатат. Ү. Манас баатырдын
өмүр баяны менен башталып, анын уулу Семетей, небереси Сейтектин эрдик иштери менен бүтөт. Улуу манасчы Саякбай Карала уулунун вариантында эпос Манас баатырдын беш муунуна чейин баяндалат. Ал эми Кытай эл республикасында жашаган манасчы Жусуп Мамай "Манас" эпосун сегиз муунга жеткирет. Бирок эпостун элге кеңири белгилүү үлгүсү — "Манас", "Семетей", "Сейтек" Ү-ги болуп саналат. Айрым-айрым алганда жекече өзгөчөлүктөрү бар Ү-тин ичинен айрыкча терең иштелгени — "Манас" бөлүгү, к. "Манас" эпосу, "Семетей" эпосу, "Сейтек" эпосу.
Жеңиш чокусу
Жеңиш чокусу - Ала-Тоо кыркасында жайгашкан, тоо чокусу. Кыргыз Республикасынын эң бийик чекити. Жеңиш чокусу кыргыз-кытай чек арасында, Ысык-Көлдүн чыгыш тарабында, Хан-Теңри чокусунан 16 чакырым аралыкта жайгашып, Тянь-Шань тоо системасынын эң бийик чокусу (бийиктиги 7439 м) болуп эсептелет. СССР дин, 7000 м ден ашкан беш чокусунун арасына кирип, жер шарынын эң түндүк жетимиңдик тоосу болуп эсептелет. Чокуну багынткан кишиге "Ак-Барс" ардактуу намы берилет.
Тарыхы
Чоку, Какшаал-Тоо кырка тоосунда жашаган жергиликтүү калкка эбак эле тааныш болгон, аны Хан-Теңри деп аташчу. 1895-жылы белгилүү швед саякатчысы Свен Гедин, европалыктардан биринчи болуп Кытай тараптан чокуну көрүп, бийиктигин 7320 м деп болжолдоп эсептеген. 1938-жылы, Л. Гутман, Е. Иванов жана А. Сидоренко аттуу совет альпинистерине, бороондуу шамал менен 30 градустук суукка туруштук берип, чокуну багындыра алышты. Ага "ВЛКСМ дин 20-жылдыгы" атын берип, бирок бийктигин 6930 м деп белгилешкен. 1943-жылы гана, чоку Хан-Теңриден жарым чакырым бийик экени маалым болуп, чокуга Улуу Ата-Мекендик Согуштун Жеңишине арнап ат коюлган. Жеңиш чокусунун ачылышы жана бийиктигинин такталышы, СССР ге Коммунизм чокусунан кийинки, бийиктиги жагынан 2 чи орунда турган чокуну берип, көпчүлүккө кеңири кызыгуу жараткан.
Жеңиш чокусуна бирнчи болуп, 1956-жылы, түндүк тараптагы Звёздочка мөңгүсүнөн, В.М. Абалаков жетектеген альпинисттик топ чыккан.
Лирикалык каарман
Лирикалык каарман — лирикалык чыгармадагы ой толгоосу, ой-сезими берилген каармандын образы. Лирикада акындын жекече ой-сезимдери берилгендигине карабастан, ал автордун өзү эмес. Мисалы, улуу акын Токтогулдун «Беш каман», «Алымкан», «Кандай аял тууду экен, Лениндей уулду» сыяктуу ырларынын лирикалык каарманы эзүүгө каршы турган, сүйүүдөгү эркиндикти, адилеттүүлүктү жар салган, эркиндик, теңдик замандын эшигин ачкан улуу Лениндин даңазалаган күрөшчүл адамдын образы. Ырдагы лирикалык каармандын аты аталбайт, ал акындын «мени» менен берилет, бирок «мен» жалпыга таандык болот. Лирикалык каарман эпикалык чыгармаларда да болот, анын аты аталат. Мисалы А. Токомбаевдин «Өз көзүм менен» поэмасындагы Бакасты, Ч. Айтматовдун «Жамийла» повестиндеги художник Сейитти келтирүүгө болот. Булар лирикадагы лирикалык каармандардан айырмаланып, өзүнчө атка ээ болуп, терең ачылган эпикалык мүнөзгө жакын келет. Баары бир булар да автордук позицияны, мамилени көз карашты алып жүрүшү ме¬нен лирикалык каарман деп аталат.
Амблиоммалар
амблиоммалар (Amblyomma)  - кан соргуч кенелердин бир уруусу.