Профилактика
Натыйжасы
Советтик саламаттык сактоо тармактарынын пландуу өсүшү менен калкты диспансерлөөнүн масштабы жана сапаты өсүүдө. 50—60-жылдары диспансерлик байкоого кээ бир кеңири таркаган өнөкөт оорулуулар (ревматизм, карын оорулары жана башкалар) алынып, айыл калкын диспансерлөө башталган. Бул ишти аткарууга участкалык терапевт, педиатр жана акушер-гинекологдон тыш- кары поликлиникалык мекемелерде иштеген башка врач-адис катыша баштады. 1948-жылдан шишик жана аны пайда кылуучу ооруларды табууда учурдагы медициналык жабдууларды жана аспап- тарды кеңири пайдаланып, милдеттүү түрдө массалык алдын алуу кароолору уюштурулган. Жүрөк-кан тамыр оорулары менен күрөшүү да атеросклероз, гипертония, ревматизм ооруларын убагында таап, дарылоо жүргүзүлүп, поликлиникада бул ишти уюштуруу үчүн кардиоревматизм кабинеттери ачылган. Жүрөк-кан тамыр, шишик жана башка кеңири тараган оорулардын пайда болуу себептерин изилдеп, аларды алдын алуу жана дарылоо методдорун иштеп чыгуу медицина илиминин негизги милдети болуп калды. Медициналык илимий изилдөө проблемаларындагы өзгөрүштөр фундаменттүү, тактап айтканда биологиялык илимдерди өнүктүрүү максатында илимий изилдөө иштеринин багытын өзгөртүү мезгилине туура келди. Ири теориялык изилдөөлөр менен тыгыз байланышта социалдык гигиена, эпидемиология жана социалдык клиника жактан комплекстүү изилдөөлөр жүргүзүлүп, булардын негизинде өлкөнүн региондорунда жугушсуз оорулардын түрдүү формаларынын таралышы жөнүндө маалыматтар алынган. Бул илимий маалыматтар бардык оорулардын 50%инин пайда болушу калктын жашоо-тиричилик мүнөзүнө, анын ар түрдүү топторунун жүрүм-турумуна, 20% айлана-чөйрөнүн жагымсыз таасирине, 20%ке жакыны тукум куума жана 10%тен ашыгы медициналык аспект менен түздөн-түз байланыштуу деп аныкталды. Саламаттыкты сактоо үчүн күрөштүн учурундагы стратегиясы адептүү жашоону камсыз кылууга, коркунучтуу факторлорго каршы алдын алуу иш чараларын көрүүгө, саламаттыкка зыяндуу себептерге ишенимдүү тоскоолдорду уюштурууга багытталган. Буга байланыштуу ден-соолукту сактоо жана чыңдоого, өмүрдүн узактыгын, чыгармачылык активдүүлүгүн өркүндөтүү үчүн сергектик турмуш мүнөзүнө үйрөтүү, зыяндуу өнөкөттөрдөн (тамеки чегүү, баңгилик, аракечтик, ылайыксыз жүрүм-турум) баш тартууга калкты тарбиялоонун чоң мааниси бар. Коркунучтуу факторлорду изилдөөлөр алардын көпчүлүгү ар кандай жугушсуз дарттар менен ооруп калуу мүмкүнчүлүгүн арбытарын көрсөттү. Мисалы, чылым чегүү — коркунучтуу негизги факторлордун бири; анын таасиринен кекиртек, өпкө жугушсуз өнөкөт оорулары, көпчүлүк жүрөк-кан тамыр оорулары, дем алуу жолдорунун жана башка органдардын коркунучтуу шишик оорулары пайда болушу белгилүү; иретсиз, ченемсиз тамактануу семирүүгө, кант оорусуна, жүрөк-кан тамыр ооруларына алып келет. Ар бир оорунун пайда болушунда жана өөрчүшүндө түрдүү коркунучтуу фактордун ролу бирдей эмес. Көпчүлүк изилдөөлөрдүн пикири боюнча 20дан ашуун жүрөк- кан тамыр оорусунун коркунучтуу факторлорунун ичинен артериялык гипертониянын айрым формалары, чылым чегүү, холестериндин канда көбөйүшү, семирүү, кыймыл-аракеттин жетишсиздиги чоң мааниге ээ. Дем алуу органдарынын өнөкөт ооруларынын пайда болушунун негизги факторлоруна чылым чегүү, абанын булганычтыгы, жумуш орундарындагы абанын өнөр жайлык булгануусу жана башка кирет. Бул оорулардын пайда болушунда аба чөйрөсүнүн булгангандыгына салыштырганда чылым чегүү алда канча зыяндуу. Коркунучтуу факторлордун мааниси алардын өлчөмүнө жана ар биринин же биргелешкен таасиринин узактыгына жана башка жараша ар кандай болот. Бир нече коркунучтуу факторлордун кошулган таасири оорулардын пайда болуу мүмкүндүгүн өтө жогорулатат, мисалы, чылым чегүү коркунучтуу шишиктин мүмкүнчүлүгүн 1,5 эсе, аракечтик 1,2 эсе көбөйтсө, алардын биргелешкен таасири 5,7 эсе көбөйтөт.