cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Баш барак
Баш (үй) барак (Home page-Домашняя страница) 1. web-барактарын дагы кам-тыган каалагандай гипер-текстик системде жашайт. web же башка гипертекст документине алгачкы кирүү үчүн арналган. Айрым учурда бул баракты «чакыруу барагы» деп дагы атап коюшат. Эреже катары баш барак жалпы кириш маалыматты, ошондой эле гипершилтемелерге туура келген маалыматтарды кам-тыйт. Жакшы аткарылган баш барак колдонуучуга документ түзүлүшүн баамдоого мүм-күндүк берген сырткы баскыч-тарды камтыйт. 2. Кандайдыр обжект же субобжект үчүн борбордук маалымат репозити (маалымат сактагыч). 3. Кол-донуучу Web-браузер же кандайдыр програмда Home баскычын чыкылдатып басуу менен ишин баштаганда дисплей экранына автоматтык түрдө чагылдырылган стартталуучу барак.
Колдонулган адабияттар
Домашняя страница
Жазгы келгин
Жазгы келгин — адеми сомбалыктын өзөндү жазында өрдөчү формасы.
Шейшемби
′′′Шейшемби′′′ - аптанын экинчи күнү. Дүйшөмбү менен шаршембинин ортосунда турган күн.
Абоненттик бутак
Абоненттик бутак – абонент менен түз туташтырылган жалпы пайдалануучу электрдик байланыш тармагынын бир бөлүгү.
Камышка (Карасул куймасы)
Камышка — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу, Курган облусу, Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Карасуль дарыясынын оң жээгинен 106 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — РФ менен Казакстан Республикасы чек арасынын аягына чейин Чоң Уват көлүн кошпогондо Чоң Уват Суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Ишим (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү), дарыя бассейни — Иртыш.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эмил Золя
Эмил Эдуард Чарлз Энтони Золя (фран. Émile Édouard Charles Antoine Zola; 1840-жыл 2 апрель — 1902-жыл 29-сентябрь) — франциялык жазуучу, драматург, журналист, натурализм адабий мектебинин белгилүү ишмери жана театралдык натурализмдин өнүгүшүнө маанилүү салым кошкон инсан болгон. Ал Франциянын саясий либералдашуусунда жана белгилүү "Мен айыптайм" деген башкы аталыш менен гезитте жалган айыпталып, күнөөлүү деп табылган аскердик офицер Алфред Дрейфусту актоодо башкы фигура болгон. Золя 1901 жана 1902-жылдары адабият боюнча Нобел сыйлыгына эки жолу көрсөтүлгөн.
Акматалиев, Амантур Сейтаалы уулу
Амантур Сейтаалы уулу Акматалиев (Акматаалы-тегин, 12.12.1934, Бөрүлү кыштоосу, Нарын району - 30.8.2002, Кочкор өрөөнү, Нарын) – кыргыздын чыгаан этнограф журналисти, публицисти, агартуучусу жана көркөм өнөр таануучусу.
Кыскача өмүр таржымакалы
Амантур Сейтаалы уулу Акматалиев Кыргызстандын Нарын облусуна караштуу Нарын районундагы (мурдагы Тянь-Шань районундагы) Жерге-Тал өрөөнүндө Бөрүлү кыштоосунда 1934-жылы 12-декабрда туулган. Ата-теги моңолдор уруусунан болгон. Чоң атасы Арпачы Ажибек уулу молдо киши болгон.
1951-жылы Нарын педагогикалык окуу жайын аяктаган.
1954-жылы Нарын мугалимдер институтун бүтүргөн.
1966-жылы Кыргыз улуттук университетинин филология факультетин аяктаган.
1954-72-жылдары Лейлек жана Нарын райондорунда мугалим, мектеп директору, “Советтик Кыргызстан” гезитинин адабий кызматкери, Нарын районунун “Коммунисттик эмгек” гезитинин баш редактору жана башка кызматтарда иштеген.
1972-жылдан негизинен Бишкекте жашаган жана иштеген.
1991-жылдын май айынан бир нече жыл бою “Азаттык” үналгысынын Бишкектеги тыш кабарчысы катары иштеп, кыргыз көркөм өнөрү жана каада-салттары тууралуу баяндарды обого чыгарган.
1993-жылдан тартып “Манас-1000” Мамлекеттик дирекциясында этнография боюнча адис болуп иштеди.
Кыргыз педагогика илим изилдөө институтунда кыйла жылдар кызматкер болду.
Кыргыз элинин 21-кылымдын башындагы дүйнөлөшүү жүрүмү маалындагы түйшүктөрүнө сересеп салып:
“Чыныгы кыргыздын өсүшүн тилейбиз. Анткени азыркы кырдаал опурталдуу, Кыргыз улуту жоюлууга тийиш эмес. ХХI кылым билимдүүлөрдүн, илимдүүлөрдүн кылымы дейбиз. Кыргыз эли "төө бастыда" калбаса болгону!” - деп жазганы бар. (“Каада-салт, үрп-адат, адамдык оң-терс сапат”. 2002-жыл).
2002-жылдын 30-август күнү Кыргызстандын Нарын облусуна караштуу Кочкор районунун Теңдик айылына жакын жерде автокырсыктан улам мезгилсиз дүйнөдөн кайткан.
Үй-бүлөсү тууралуу маалымат
Үч ирет үйлөнгөн.
Уулдары: академик Абдылдажан Амантурович Акматалиев (учурда КР Улуттук илимдер академиясынын вице-президенти) жана Уулбек Амантурович Акматалиев кесиби боюнча тарыхчы (учурда КР Президентинин Иш башкармалыгынын маалыматташтыруу жана телекоммуникация бөлүмүнүн кызматкери, 24.5.1973), кыздары: Уулкан Акматалиева (23.9.1969) жана Сүйүмкан Амантур кызы (22.7.1975).
Чыгармачыл мурасы
Амантур Акматалиев кыргыз колдонмо өнөрүн жана анын устаттарын (уздар, усталар, чеберлер) кылдат иликтеп, алардын тажрыйбаларын жана өрнөктүү ишмердигин этнографиялык илимге сыпаттап калтырган өз демилгелүү окумуштуу жана журналист болчу.
Адепке, ыймандуулукка чакырган инсан болгон.
Анын насаат сөздөрүнөн:
“Мурас - ата-бабадан келе жаткан адептүүлүк. Анын ыйманы ичинде. Ал адамдарга коңурдуулук, туруктуулук, сүйкүмдүүлүк, ажардуулук аркылуу көрүнөт. Т.а. ыймандуулук, адептүүлүк экөө биринин сапатын, даражасын бири толуктайт. Адамдардын ою боюнча түбөлүккө жашайт. Адамдык оң таасирлер ар дайым жаныңда”. (2002-жыл).
Дагы бир насаат (дидактикалык) ою:
“Балдар жана кыздар. Сылык мамиле кылууда улууларды сиз, сиздер, өзүңүз, өзүңүздөр, акелер, үкөлөр-иникелер деп кайрылат. Жолдошторго, теңтуштарга сен, силер, өзүңөр, өзүң, алар, тиги, бул өңдүү кайрылуулар да боло берет. Улуулар тууралуу мамиле болуп жатканда, мисалы, Турсунай эже, же эжеке, же Сүйүмкан тайэже, Уланбек байке, же ава, же аке, же байке, Бообек ата, же чоң ата, тайата, Мунаркүл эне, чоң эне, тайэне, тайжеңе.
Кичүүлөр жөнүндө: Урмат иним, же үкөм, Алтынай карындашым, же Уулкан апам, Уулбек тайакем өңдүү айтылат. Бейтааныш балдар-кыздарга кайрылууда: "Сиз" деш сыпаакерчилик кылат. Кыргызда "Сиз" деш сылык сөз. "Сен" деген сенек сөз дейт. Жашамак тарткандар, кары-карыялар бири-бирине "Сиз" деп айтуу сыпайыкерчилик болот”. (2002-жыл).
Ыраматылык Амантур Сейтаалы уулу Акматалиевдин (1934-2002) эл оозунан жазып калтырган накыл сөздөрүнөн.
"Көлдүн күңгөйүндө (Ысык-Көл району, Корумду айылы, Турдакун уулу Жунушбай кезегинде айыл билермандары аталып, кеп-сөзгө эгедер, мыкты карыялардан болгон. Байбичеси Мария уз, үйүнө эски салттуу нускалар мыкты сакталган).
Жунушбай атанын мурунку карыялардан угуп айтаны:
"Анжияндык айры сакал сынчы Сынчыбекке Бугунун атактуу манабы Боромбайдын уулу Өмүрзак:
- Кадырман сынчым, бу дүйнөдө эмне жаман? - деген суроо койот.
- Эл-журтту бийлеп жүрүп, ошону билбейсиңби? - деп туруп, сынчы Сынчыбек бармак баштарын жуумп, санай баштайт:
- Эмесе жакшылап угуп тур:
- 1-жаман: Бирдиги жок эл жаман,
- 2-жаман: Энеси жок кыз жаман,
- 3-жаман: Үлгүсүз бычкан иш жаман,
- 4-жаман: Төрөсү жок эл жаман,
- 5-жаман: Уул-кызсыз белгисиз кеткен эр жаман,
- 6-жаман: Кочкору жок кой жаман,
- 7-жаман: Токсонго чыгып тоголонгон чал жаман,
- 8-жаман: Сендей олуттан калган чоң жаман.
Жунушбай карыя "карыялардан калган сөз" деп адамдардын жаш өзгөчөлүктөрү тууралуу минтип айткан:
Он жаш улак (улакча секирип ойнойсуң). Жыйырма бычак (өткүрсүң). Отуз өгөө (кесип түшөсүң). Кырк кылыч (көрүнгөнгө шилтейсиң). Элүү найза (токтоо чак). Алтымыш аркан (айылдан анча узабайсың). Жетимиш-тушамыш (тушалуу чак). Сексен чидер (үч буттайсың). Токсон-тоголок (тоголонуп, буйдалып каласың). Жүз кумалак (кара жер жаздандың, бүттүң).
Албетте, мындай сөздөрдү уга жүрүү, муундарга накыл болуп калат".
Амантур Акматалиев чогулткан айрым макалдар:
Аталар сөзү - акылдын көзү. Абийириңди жашыңдан сакта. Баласы баатырдын, атасы сыймыктуу. Отузунда ок ата албаган, кыркында кылыч чаба албайт. Адамдын көркү адилеттүүлүгүндө, жигиттин көркү адептүүлүгүндө. Жакшы болсоң жатык бол, улук болсоң кичик бол. Атаң менен мактанбай, азамат уулуң менен мактан. Атың жакшы болсо, жолдун ыраагы. Уулуң жакшы болсо, көңүл чырагы. Жаш улук эмес, акыл улук. Жигиттин куну - жүз жылкы, ары - миң жылкы. Жигит бар күндө бир кишилик, бир күндө миң кишилик. Карылык коркунуч эмес, өлүм коркунуч. Өмүрдөн жамандык күтпө, өлүмдөн жакшылык күтпө. Жаштык бар жерде жалын бар. Жаш күчү менен, карыя кеңеши менен. Өткөн өмүр - качкан куш, кайрылып келбейт үндөсө. Өткөн өмүр - өчкөн от, калган көңүл - качкан куш. Кубаныч жашартат, кайгы картайтат. Заманы жакшы болсо, карысы жаш болот.
Амантур Акматалиевдин оюнча, кыргыз баласынын “үч журту” бар:
“1. Ата журт. Бул - ата-бабасынан бери келе жаткан, киндик кан тамган, кирин жууган, көз ачкан, ата-энесин көргөн, көңүл сүйүп эпкен журту. Уул болобу, кыз болобу муну ыйык тутат. Кайда жүрбөйлү, эмне күндү көрбөйлү. Ата-Журт кимге болбосун - мисир. Эч качан элеси эстен кеткис, эч кимге бергис аттанып түшөөрүбүз - Ата Мекенибиз. Ошондуктан "Мен нарындыкмын", "Сен оштуксуң", "Ал аксылык", "Таалайбек таластык", "Акмат алайлык", "Баатырбек баткендик" - деп айтуудан ооз күйбөйт. Мында ар ким өзүнүн элин-жерин чакыруусу.
2. Тайын журт. "Эр тайын тартат". (Макал). Буга кыргыз баласынын энесинин төркүндөрү кирет. Тайата, тайэне, тайаке, тайжеңе, тайэже, тайжезде өңдүүлөрү аталгандан кийин жээнге алар кызы үчүн баарын аябайт, жээн эркелейт. Алаарын айтат "Жээн киргиче, жети бөрү кирсин"... Баланын Ата-Журту: "Мунун чыккан жери жакшы, биз ушулар менен көгөргөнбүз, агарганбыз" - деп, уулдун энесинин төркүндөрүн баалап, барктап турушат.
(Булак:  https://web.archive.org/web/20060621191119/http://janyzak.narod.ru/kitep/amantur/salt.htm )
Ал тууралуу пикирлер
Кыргыз эл жазуучусу Кеңеш Жусупов айтат:
"Кыргыздарда А.Акматалиевдей алиге мыкты адис этнограф жок. Ал кишинин айрым эмгектерин учурунда “Ала Тоо” журналына жарыялаган элек. Жакында кыргыз маданиятына байланыштуу бир китепти түзгөнгө катышып, Амантур акенин эмгектери менен кайрадан таанышып чыктым. Амантур аке баскан-турганы жай, сыйкор, нарк сактаган, эч убакта үнүн бийик чыгарбаган, бой көтөрбөгөн, жоош, кыйратып салдым деп мактанбаган, мага сыйлык бергиле деп дооматын артпаган, элди-жерди жөө-жалаңдап чарчабай кыдырып сөз, салт, накылды кагазга түшүргөн чыныгы патриот эле. Ал кыргыздын маданият салтына байланышкан ондой китеп чыгарыптыр. Улуттук салттан алыстап бараткандарга жана рухий маданиятты унуткандарга өтө керектүү эмгектер. А.Акматалиев кыргыздар келечекте жашоо-тиричилигине, салтына, пайдалуу, өтө бай мурас калтырды".
Усенбаева Рахима
Усенбаева Рахима 1954-жылы Сузак районунун Октябрь кыштагында туулган. Ош Мамлекеттик педагогикалык институтун аяктап, эмгек жолун 1970- жылы Сузак районунун “8-Март” орто мектебинде мугалим болуп иштеп баштаган. 1973-жылдан бери Ж. Бөкөнбаеватындагыбалдарүйүндөтарбиячы,башталгыч класс мугалими, кружок жетекчиси болуп эмгектенип келе жатат. Областтык “Жылдын мыкты кабинети” конкурсунда биринчи орундун жеңичүүсү. Элге билим берүү Министрлигинин, областтык, райондук, жергиликтүү көптөгөн “Ардак грамоталарынын” ээси. “Эл агартуунун отличниги” Мугалимдик эмгек стажы 45 жыл.
Акматалиев, Амантур Сейтаалы уулу
Сыйлыктары
Кыргызстандын кесиптик-техникалык билим берүүсүнүн отличниги наамын алган.
Кыргызстандын маданиятына эмгек сиңирген ишмер (1992-жыл).
Четинди
Калкы
Калкы - 191 киши.
Башжазуу, каттын башжазуусу
Башжазуу, каттын башжазуусу (Header, Mail-header-Заголовок, заголовок письма). Электрондук почтодогу каттын башындагы бөлүгү, кызматтык маалыматтардан турат (мисалы, жөнөтүүчүнүн дареги).
Эл аралык террорчулук
Эл аралык террорчулук — адамдардын максатсыз өлүмдүрүнө алып келүүчү, мамлекеттердин жана алардын өкүлчүлүктөрүнүн ойдогудай дипломаттык ишмердиктерин бузуучу жана эларалык байланыштарды жана жолугушууларды ишке ашырууну, ошондой эле мамлекеттердин арасындагы транспорттук байланыштарды татаалдаштыруучу эл аралык масштабдагы коомдук коркунучтуу жосундардын жыйындысы.
Уксусная (дарыя)
Уксусная — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Туй дарыясынын сол жээгинен 448 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Шаршемби
′′′Шаршемби′′′ - аптанын үчүнчү күнү. Шейшемби менен бейшембинин ортосунда турган күн.
Дрель
Дрель — металл, жыгач жана башка материалдарга көзөнөк жасоочу машина. Ал кол, электр же аба кыймылдаткычтары менен аракетке келет. Бурамалуу дрель алга-артка айланып жылуучу бурама менен кыймылга келүүчү бурамалуу шпинделден турат. Темир устачылык дрельде көзөөч конус түрүндөгү тиштүү дөңгөлөктүн жардамы менен айланат. Электрдик дрель тулкусунун ичине орнотулган электр кыймылдаткычынын жардамы менен кыймылга келет.
Насыбай
Насыбай же Насывай (ошондой эле наспай, насвай, нас, нац, нос, айс ж.б аталыштары бар;  نسوار; नसवार),  (ناس; на́с) же (نسوای; насвай) — Тамеки өсүмдүгүнөн жасалган, тамеки кошулмаларынын түтүнсүз колдонулган бир түрү, аны Орто Азия Өлкөлөрүндө, Тажикстан, Түркмөнстан, Ооганстан, Кыргызстан, Өзбекстан, Казакстан өлкөлөрүндө кеңири колдонулат, ошондой эле, Иранда, Пакистанда, Индияда, Орусияда, Казакстандын түштүгү жана Кытайдын батышында да колдонулуп келет.
Учурда Түркмөнстанда насыбайды жасоого жана сатууга тыюу салынган. Насыбай тамеки өсүмдүгүнөн жасалгандыктан, организмдин никотинден көз каранды болуусуна алып келет. Ошондой эле аны чегүү тиш, ичеги-ашказан оорулары жана ооз көңдөйүнүн рагына алып келиши мүмкүн.
Заманачы акындар
Заманачы акындар. Кыргыздар байыртадан залкар акындарга, комузчуларга, обончуларга жана ойчулдарга бай. Ошондой заманачы акындардын бири ойчул Арстанбек Буйлаш уулу. (1824–1878). Ырчы катары 16 жашында таанылат. Арстанбектин чыгармачылыгында орчундуу теманы заман ырлары – “Тар заманы” түзөт. “Тар замандын” өзүнө таандык обону, күүсү, кайрык кайталоолору бар. Чындыгында, Арстанбектин ыры-заман зары. Жайлуу конуш – жер, суудан ажырап, өз алдынчалыгын жоготуп, орус колонизаторлорунун бийлигинен жабыркап, турган калк турмушун, социалдык ал абалын бир топ реалдуу чагылдырат. Ойчулдун “Тар заманын” өз жашоосунун күзгүсү катарында кабыл алган. “Тар заман” акындын турмуштук коомдук-социалдык көз карашынын жыйындысы. Чыгарманын түзүлүү, калыптануу учуру бир топ узак. Ал чыгармасында заманды “азууларга бар заман, бечарага тар заман” катары мүнөздөгөн. Калыгул Бай уулу (1785–1855) – ойчул, акылман, меселчи, чечен. Сарыбагыш уруусунун манап тукумунан. Калыгул өз чыгармалары м-н ырчылар поэзиясынын тарыхында зор из калтырган. Айрым акындар анын ой, идеяларын улантып, “Калыгулдун сөзү эле” дедиртип эл арасына таратса, 20-к-дын башында да “Акыр замандын” нугунда чыгарма түзгөн-дөр да болгон. Акындын жеке чыгармачылык өнөрканасын ачык мүнөздөй турган өзүнө гана таандык турмуштук, коомдук-социалдык көз карашы, философиялык ой толгоолору, жыйынтык-корутундулары бар. Калыгул-арымы кенен, нускоочу акын. Ошондуктан анын ойлору турмуш тиричилик жагдайдын тегерегинде гана болбостон, коом заман зары, анын келечеги, өлкөнү башкаруу иштерине, адеп-ахлактык, руханий дүйнөсүнө кире турган өзгөрүүлөрү-социалдык курч маселелер болуп саналат.
Замбарлар
Замбарлар — Азиянын түштүгүндөгү бугулардын бир тобу, булардын ичине төмөнкү түрлөр кирет: жалдуу замбар (лат. Cervus timorensis), Индистан замбары (C. unicolor), Филиппин замбары (C. marianus).
Экспрессия (адабият)
Экспрессия (лат. – сөз, айтылыш, сүйлөм, образдуу сөз деген маанилерде) – чыгарманын тилинде речтин көркөм жана так, даана болушу. Экспрессиялуулук чыгарманы жандуу кылат, ар кандай топтун түрлөрүн колдонуу, эркелетүү, какшык, жактырбоо ж. б. маанидеги сөздөрдү, портреттерди, пейзажды пайдалануу Экспрессиянын элементтери болот.
Жаңы михайловка (Миякин району, Башкыртстан)
Жаңы михайловка — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Менеузтамак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 53 киши. Почта индекси — 452082, ОКАТО коду — 80244840003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Бөрү-Баш
Бөрү-Баш — Кыргызстандын Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районундагы айыл. Бөрү-Баш айыл аймагына кирет.
«Бөрү-Баш» үрөн чарбасынын аймагында. Ысык-Көл өрөөнүнүн чыгышында, Каракол суусунун сол жээгинде жайгашкан. Райондун борбору ― Каракол шаарынан 15 км түн.-батыш тарапта, Балыкчы темир жол бекетинен 221 км аралыгында.
Калкы 3800 (2014); негизинен үрөн даярдоодо, алма өстүрүү, мал багуу жана картошка өстүрүүдө эмгектенишет. Орто мектеп, балдар бакчасы, маданият үйү, китепкана, медпункт бар. Кыштакта Соң. Эмг. Баатырлары К. Абдуллаев туулган.
Калкы
Калкы ― 2100 киши (2009-жылы).
Абоненттик почта кутусу
Абоненттик почта кутусу – белгилүү бир дарекке жөнөтүлгөн почта жөнөтүмдөрү менен күндөлүк басылмаларды алуу үчүн көп кабаттуу үйлөрдүн киребериштерине, же жеке турак үйлөрдүн почточу үчүн ыңгайлуу жерлерине, элет жергесиндеги менчик үйлөрдүн дарек ээлери тарабынан кадалган, тагылган, орнотулган атайын куту. ==Колдонулган адабияттар==
Си Брайт (Нү-Жерси)
Си Брайт (Нү-Жерси) (Sea Bright) — Нү-Жерси штатынын Монмут округуна караган АКШ шаары.
Нурманбетов Жакшылык
Нурманбетов Жакшылык - 1935-жылы Нарын облусу, Ат-Башы району Терек-Суу айылында туулган. Жогорку билимдүү. 1954-1974 жылга чейин Ат-Башы райондорунун мектептеринде мугалим, 1974- жылдан 1981-жылга чейин мектептерде директор болуп иштеген. Март 1981-жылдан ноябрь 1997-жылга чейин № 32 кесиптик-лицейде директордун орун басары болуп иштеп, ардактуу эс алууга чыккан. Агартуу ишиндеги көп жылдык эмгеги СССР Агартуу министрлигинин, Эмгек жана социялдык жактан коргоо Министрлигинин жана кесипчилик-техникалык билим берүү боюнча башкы башкармасынын бир катар “Ардак грамоталары” берилген. Иштеги ийгиликтер “1977-жылдагы Социалисттик мелдештин жеңүүчүсү” белгиси менен белгиленген. 1970-жылы В.И.Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгына карата “Эмгекти каармандыгы үчүн” медалы, 1984-жылы “Кыргыз ССРинин Ардактуу отличниги” значогу, 1986-жылы “Ветеран труда” медалы, 1995-жылы “50 лет Победы в Великой Отечественной Войне 1941-1945гг.” Юбилейлик медалы менен сыйланган.Төрт жолу Ат-Башы айылдык кеңешинин депутатттыгына шайланган. Агартуу ишиндеги көп жылдык үзүрлүү эмгеги эске алынып 14-октябрь 2000-жылы Кыргыз Республикасынын Президентинин Указы менен “Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнө эмгек сиңирген кызматкер” деген ардактуу наам берилген. Декабрь 2000-жылдан “Кыргыз Республикасынын алдында сиңирген өзгөчө эмгеги үчүн” пенсияда. 2005-жылы Ат-Башы айылынын “Ардактуу адамы” наамын алган.
Авалдашкан вексель
Авалдашкан вексель – векселдин алдыңкы бетине же ага тиркелген баракчага кол коюлуп, банк кепилдиги менен авалдашкан вексель.
Кара-Коо
Кара-Коо — Кыргызстандын Ысык-Көл облусунун Тоң районундагы айыл. Ак-Терек айыл аймагынын административдик борбору.
Ысык-Көлдөн 5 км түштүк тарапта .Боз-Чөл жана Тегерек тоолорунун ортосунда, Бар-Булак-Жөкөтөй өрөөнүнүн чыгыш жагында жайгашкан. Балыкчы темир жол бекетинен 58 км чыгышта, Тоң райондун административдик борбору — Бөкөнбаев айылынан 33 км батыш тарабында жайгашкан.
Айыл аркылуу Бишкек-Каракол унаа жолу өтөт.
Инфратүзүм
Түтүн саны 800-850 .Айылда 1 орто мектеп (Рашит Жангазиев,окуучулардын саны 800), оорукана, үй-бүлөөлүк дарыгерлер тобу, 2 дарыкана, айыл өкмөтүнүн үйү, маданият үйү, клуб, 2 китепкана, спорт комплекси, аймактык милиция бөлүмү, почта бөлүмү жана көптөгөн дүкөндөр бар.
География
Кара-Коо айылынын узундугу 3143 метр. Туурасы 450дөн 1170 метрге чейин жетет. Аянты калк отурукташкан бөлүгү 3021метр ² же 300 гектар. Унаа жолунун жалпы узундугу 33.7 км (айыл ичиндеги ),анын 4 км ине таш төшөлгөн (асфалтталган).
Айылга жакынкы аралыкта Бар-Булак минералдык суусу (түндүк-батыш тарапта,көл жээгине 300 метр жетпейт,айылдан 6.4км алыстык да) жана Туз-Көл  (түндүк-чыгыш тарапта,көл жээгине 500 метр жетпейт) бар.
Климаты-мээлүүн. Январдын орточо температурасы -3.7°С, июлдун орточо температурасы 17.9°С. Жаан-чачын 120-150мм ,күндүн ачык тийүүсү 220-250 күн. Кышында кар аз өлчөмдө жаайт.
Артур Рэнсом
Артур Мичелл Рэнсом (англ. Arthur Michell Ransome; 1884-жыл 18-январь — 1967-жыл 3-июнь) — англиялык жазуучу жана журналист болгон. Ал балдарга арналган "Чабалекейлер жана амазонкалар" (англ. Swallows and Amazons) сериясы менен белгилүү болгон. Анда Лэйк жана Норфолк жергелериндеги жаш балдардын мектеп каникулунда өткөргөн кызыктуу окуялары тууралуу баяндалат. Китептердин көбү сүзүү, балык уулоо, кемпиң жана башка жалпы темаларды камтыйт. Китептер популярдуу бойдон калууда, "Чабалекейлер жана амазонкалар" Уиндермир жана Конистон көлдөрүнүн айланасындагы туризм өнөр жайынын өнүгүшүнө негиз салган. Рэнсом аталган эки көлдү ойдон чыгарылган Түндүк өлкө көлү деп өзгөртүп колдонгон.
Кара-Коо
География
Алагоз Каба урук тукумдары жашайт.
Артур Рэнсом
Ошондой эле ал Лондондун адабий турмушу, 1917-жылдагы көтөрүлүшкө чейинки, ошол учурдагы жана андан кийинки Орусия жөнүндө жазган.
Кол өнөрчүлүк
Кол өнөрчүлүк —
1) кол эмгегине негизделген майда өндүрүш; ири машина индустриясы пайда болгонго чейин өнөр жайы буюмдарын колго жасоо. Кол өнөрчүлүк байыркы заманда эле пайда болгон. Эмгектин коомдук бөлүнүшүнүн натыйжасында үй Кол өнөрчүлүк, өтүнүч Кол өнөрчүлүк жана базар Кол өнөрчүлүк болуп бөлүнөт. Үй Кол өнөрчүлүк өз керектөөсүн камсыз кылуу үчүн буюм жасайт. Ал чарбанын башка тармагынан бөлүнбөстөн, өндүрүштө эмгектенген адамдардын жардамчы кесиби болгон. Үй Кол өнөрчүлүк натуралай чарбага таандык болуп, анын элементтери менен өсүп-өнүккөн. Эмгектин коомдук бөлүнүшүнүн өнүгүшү натуралай чарбаны бүлүндүрүп, Кол өнөрчүлүктү көбөйтөт. Ал айыл чарбадан бөлүнүп, өтүнүч жана базар кол өнөрчүлүгүнө ажырайт. Өтүнүч кол өнөрчүлүгү — устанын же кардардын өз сырьёсунан буюм жасоо өндүрүшү. Бул учурда кол өнөрчүлөр айыл чарба ишинде көп иштегени менен өнөр жайы эмгегин аткаруучу бөтөнчө топко айланат. Базар кол өнөрчүлүгү — майда товар өндүрүшү. Кол өнөрчү буюмду керектөөчүгө жергиликтүү базарда же соодагер аркылуу сатат. Ошондой эле Россияда да дыйкан кол өнөрчүлүгү, шаар кол өнөрчүлүгү сыяктуу Кол өнөрчүлүктүн түрлөрү болгон;
2) уста, уз, зергерлердин байыртадан муундан муунга мурас катары өткөн асем буюмдарды жаратуучу кесиби; улуттук маданияттын ажырагыс бөлүгү, калктын тарыхый эстелиги, калк казынасы, чеберчиликтин натыйжасы. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү мал чарбачылыкка байланыштуу, көчмөн турмуштун негизинде өнүккөн. Кол өнөрчүлүктө жүн, тери, кыл, мүйүз, сөөк, жыгач, чий, темир, күмүш, жез, калай, акак, таш, шуру, мончок, седеп жана башкалар кеңири колдонулган. Өсүмдүк тамырынан, кабыгынан жана жалбырагынан боёк даярдап, анык чеберлер таң каларлык буюмдарды жаратышкан. Кол өнөрчүлүктүн түрлөрүнө: оймочулук (шырдак, жабык баш), саймачылык (жүз аарчы, суу жоолук, белдемчи, туш кийиз), зергерчилик (шакек, сөйкө, билерик, чолпу, кемер кур, ат жабдыктары), мүйүзчүлүк (кыз-келиндердин асем буюмдары, тарак, абалак, чакча), жыгаччылык (боз үй жасалгалары, үй эмеректери, ат жабдыктары, комуз), кырмачылык (идиш-аяктар жана башкалар), чырмакчылык (чыгдан, канат чий), темирчилик (тулга, капкан, ооздук, тогоо жана башкалар ат жабдыктары), түймөчүлүк (тегирич, чачы), өрмөчүлүк (камчы, жүгөн, куюшкан, басмайыл, көмөлдүрүк, чидер), өрмөкчүлүк (таар, шалча, чепкен, кап), бычмачылык (кийимдер), куракчылык (жер төшөк, туш кийиз, килемче жана башкалар), ташчылык (жаргылчак, тегирмен), теричилик (шири, кайыш), килемчилик (килем токуу), боёкчулук (жүн боёо), эшмечилик (чылбыр), кытаттоо (тери жана башкалар) өңдүүлөр кирет. Учурда чеберлер байыртадан келе жаткан элдик ыкмаларды кеңири пайдаланып, Кол өнөрчүлүктү андан ары өнүктүрүүдө. Борборубуздагы «Кыял» жана жер-жерлердеги Кол өнөрчүлүк бирикмелер жараткан салттык көркөм буюмдар чет өлкөлүктөрдүн кызыгуусун туудурууда.
Хорошовка (Ермекеев району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Башкаргыч түзүлүш
Башкаргыч түзүлүш компьютердин мээси катары каралып, компьютерди башкарып турат. Ал борбордук процессордо жайгашат. Башкаргыч түзүлүш машине цикли деп аталган төрт аракетти улам кайталап аткарып турат.
Канташ уулу Капар
Канташ уулу Капар (1898-1985) Зергер. Кочкор районунун Кара-Күңгөй айылында төрөлгөн. Аталаш Санташ, Балташ усталардын нускасын алган. Чоң атасы Оттук таштан берки устачылыктын улуу жолун ыйык тутуп, мурас катары уланткан. Ага Балташ жана Шамшидин устанын таасири бөтөнчө тийген. Тянь-Шандын № 53 жылкы заводунда устакана уюштуруп, анда кырк жыл узанган. «Капардын макиси», «Капардын үзөңгүсү», «Капар кадаган идиш» өңдүү сөздөр кеңири тараган. Капар курч темирден бүргү жасап, ак бараңга алты сай чыгарган уста. Ат жабдыктарынын бардык түрүнө узанган. Ага күмүш, жез, мис, калайды пайдаланган. Зергерчиликте узануунун эң кылдат ыкмасы - буюмду «сиркелетүү» менен көркөмдөөнүн чеберчилигин мыкты билген. Сиркелетүү, таруулатуу, чыбырчыктатуу, жүгөрүлөтүү, коноктотуу - элдик зергерчиликтеги эң эски ькмалардын бири. Жыгач көмүрдүн бетин кестик менен этиет жонуп, тегиз жалпактап, үшкүлүү шибегеси менен (учу тоголок) көмүрдүн бетин сыйда оюп, аны кыдырата койгон. Күмүш зымды үшкүгө ченеп кесип, аны көмүрдүн ошол чуңкурчаларына чымчуур менен салып, көмүрдүн үстүнө ошондой жалпак көмүрдү капкактаган. Ошол тапта эриген күмүштүн өңү жашыл түскө өзгөргөн чакта үстүндөгү көмүрдү шилеп жалпак темирдин үстүнө төккөндө топтоголок «кызыл таруулар» мөлт-мөлт эте түшкөн. Күмүштөн «сирке», «таруу» пайда болгон. Уста данакерди чөйчөккө чылаган. Куткундап чыгарган билериктин оюмуна ошол майда күмүштү данакерге малып, тизип чыгып, аны көмүрдүн табына койгон. Күмүш күйүп кетпегидей тутанган чокту жез түтүкчөсү менен үйлөгөн. Күмүшкө аралашкан данакер жалтырап эрип, ал чыбырчыктаган «таруудай күмүштү» чап кармаган. Кыз-келиндердин зер буюмдарына (билерик, сөйкө, шакек, желбирөөч, оймок, топчу) узанган. Зергер буюмду «тогуз төбөлөгөн». Күмүшкө акак, айнек, асыл таш чөгөргөн. Акакты, айнекти, зумуратты, инжини буюмга чөгөрүүдө эки ыкманы пайдаланган. Биринчиси, күмүш билериктин үстүн оюп, кызыл жалын болуп эриген айнекти ага куюну колдонгон. Күмүштөн ага «жатак» кылып алып, күмүш менен данакерди аралаштырат да, билерик үстүнө коюп, каухар, жакут, акак таштардан шуру жасап, сөйкө, билерик, чач учтук, чолпу, күбөк, желбирөөч, шакек өңдүүлөрдүн беттерин жалтылдатып кооздогон.
Беков Көчөрбай, Сыдыкбеков Шайып, Эсенбаев Торсон, Абдыбеков Сыдык өңдүү усталар Капардын шекиттери.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Артериялдык доголор
Артериялдык доголор, толтонун доголору (arcus aortae) - курсак толтодон чыгып жон аортага (толтого) куюлган омурткалуулардын кан тамырлары. Омурткалуулардын түйүлдүгүндө адатта 6 жуп А. д. башталат (балыктарда - 7, шакек ооздууларда - 15 жупка чейин жетет). Кургактагы омурткалууларда 1-, 2- жана 5-жуптар редукцияланат. Ал эми А. д. 3-жубу уйку артериясынан кеткендиктен, уйку догосу деп аталат. Жерде-сууда жашоочулар менен сойлоктордо А. д. 4-чү жубу толтонун жупту догосун пайда кылат; канаттууларда анын оң, ал эми сүт эмүүчүлөрдө сол догосу сакталып калат. А. д. 6-жубу - өпкө догосу, себеби андан өпкө артериалар кетет.
Ак кaжыр
Ак кaжыр (Gyps fulvus, Hablizl, 1783):
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Түндүк Африка Мароккодон чыгышты карай Кызыл деңиздин жээгине чейин. Түштүккө карай Мароккодо 20-параллелге чейин, Сахара Атласына чейин, Түштүк Туниске чейин жана Кызыл дениздин жээги боюнча түштүккө карай Суданга чейин. Евразияда Пиреней жарым аралынан чыгышты көздөй Саур жана Тарбагатайга, Монгол Алтайына, Чыгыш Тянң-Шанга, Батыш Памирдин Алай системасына чейин жана Гималайдын түштүк жантаймасы боюнча батыш Ассамга чейин. Кыргызстанда – Тянң-Шандын түндүк жана түштүк четинде кээ бир жерлерде кумай менен интерградацияланат.
Жашаган аймактары
Түндүк жана түштүк Тянь-Шаньдын жапыз жана орто тоолорунда, жапайы ача туяктуулардын жана үй жаныбарларынын жайылган жерлеринде жашашат. Уялоо үчүн кескин бөлүнгөн ландшафттуу жерлерди артыксынтат.
Саны
Саны боюнча маалымат толук эмес. Мурда ак кажыр Кыргыз кырка тоолорунда уялоочу жана табылчу. 1992 жылы Араван районунун Данги Туя Муюн өзөнүндө 1100 м бийиктикте эл аралык зоологиялык экспедициянын мүчөлөрү 15 ак кажырдан турган топту каттаган. Дагы 4 канаттуу Фергана өрөөнүнүн тоо этектеринде байкалган.
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Отурукташкан канаттуу. Өзүнчө жуп болуп да, бир канча жуптан турган колония менен да уялайт. Уялоо биологиясы боюнча маалымат абдан аз. Жумурткаларын басуу мартта башталат. Ак түстөгү бир жумуртка басат. Июлдун башында уча албаган жаш канаттууларды табышкан. Тарп менен азыктанышат. Кажырларга мүнөздүү адаттарга ээ.
Чектөөчү факторлор
Негизги чектөөчү фактор болуп жапайы же үй жаныбардарынын тарпынын бардыгы же жоктугу саналат. Карышкырларга даярдалган уулуу азыкты жеп алуусунун натыйжасында зыянга учурашы мүмкүн. Кээде адам тарабынан кырылуусу.
Көбөйтүү (колдо багуу)
Көпчүлүк зоопарктарда багылат. Кыргыз Республикасында колдо кармалбайт.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Атайын коргоо иш-аракеттери каралган эмес.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Уялоо колониясын коргоо үчүн бул аймактарды кичи-заказник катары кабыл алуу керек, ошону менен бирге орнитологдор үчүн ак кажырларга байкоо жүргүзүүнү уюштуруудан жана канаттууларды атайын азыктандыруу жерлеринен түшкөн каражаттардын эсебинен коргоо иш-аракеттерди жүргүзүү зарыл. Ак кажырга анын тынчын албоодон байкоо жүргүзүү үчүн изилдөөчү жай курууга жергиликтүү коомчулуктардын ичинен кызыккан жашоочуларды тартуу керек. Массалык уялоо жерлерин картага түшүрүү, көбөйүү биологиясын изилдөө, ак кажырдын жашоо аймагын чектөө, кумай менен интерградациялануу жерлерин иликтөө, бул эки түрдүн өз ара катнашуу суроолорун изилдеп чыгуу, бул эки түрдүн аргындашуусунун мүмкүн болгон учурун каттоо керек.
Статус
VI категория, Near Threatened, NT: R Кыргызстанда G.f.fulvus (Hablizl, 1783) түрчөсү кездешүүдө.
Роща-Шор (Чоң Роговая куймасы)
Роща-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Роговая дарыясынын оң жээгинен 200 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Орозбаев Олжобай
ОРОЗБАЕВ ОЛЖОБАЙ
(1920–2005)
Жазуучу, котормочу Олжобай Орозбаев Ысык-Көл районунун Темир айылында 1920-жылы туулган. 1932-жылы Борбордук педагогикалык техникумдун даярдоо бөлүмүндө окуйт. 1937–1939-жж. Фрунзе шаарындагы А.С.Пушкин атындагы №5 кыргыз орто мектебинде башталгыч класстардын мугалими болуп иштейт. О.Орозбаев 1939-жылдын декабрында Советтик Армияга чакырылып, Грозный шаарындагы аскер окуу жайынын кыскартылган курсун 1941-жылдын июнь айында, Улуу Ата Мекендик согуш башталардын алдында бүтүрүп, Батыш Украинадагы аскер бирикмелеринин биринде кызмат өтөөгө жиберилип, 1941-жылдын 22-июнунан минометтук взводдун командирлигинин ролунда айыгышкан салгылаштарга катышат. 1941-жылдын 15-сентябрында Украинанын Полтава облусундагы Великая Багачка кыштагы үчүн болгон урушта катуу жарадар болот. 1944-жылдын апрелинде О.Орозбаев оор жараатта майыптыгы боюнча туулуп өскөн жерине кайтып келип, 1947-жылдын сентябрына чейин Ысык-Көл райондук Аткаруу комитетинин аппаратында Райпландын төрагасы, андан кийин Аткаруу комитетинин жооптуу катчысы болуп иштейт. 1947–1953-жж. республикалык радиокомитетте редактор болуп иштейт. 1955-жылдын сентябрында Республиканын Жазуучулар союзуна мүчө болгон. 1955–1958-жж. Жазуучулар союзунун көркөм котормо боюнча консультанты, 1958–1965-ж. «Ала-Too» журналынын жооптуу катчысы, журналдын башкы редакторунун милдетин аткаруучу. 19661967-жж. «Кыргызстан» басмасында редактор болуп иштеген. О.Орозбаевдин котормочулук ишмердиги 1937-1939-жж. башталган. Аркадий Гайдардын, Н.Лесковдун көркөм чыгармаларын, англиянын акыны Джорж Гордон Байрондун «Шильондук туткун» аттуу поэмасын которгон. О.Орозбаев француз жазуучусу Ромен Ролландын «Кола Брюньон» аттуу романынын котормосу үчүн эң мыкты көркөм котормо боюнча республикалык конкурстун сыйлыгына татыктуу болгон. О.Орозбаев кыргыз жазуучуларынын чыгармаларын орус тилине которууга өз үлүшүн кошуп, Т.Сыдыкбековдун «Too арасында» романын которгон. «Манас» эпосунун орусча-кыргызча чыгарылган академиялык 4 томдугунун негизги эпизоддорунун сапма-caп котормолору да Олжобай Орозбаевге таандык. О.Орозбаевдин 1974-жылы «Кыл көпүрө» аттуу биринчи повести жарык көргөн. Ал орус тилине которулуп, Москвадан «Советский писатель» басмасынан басылып чыккан. Бул повести үчүн автор 1984-жылы Бүткүл союздук Александр Фадеев атындагы сыйлыктын лауреаты болуп, күмүш медаль менен сыйланган. Согуш майданындагы жана чыгармачылык иштериндеги сиңирген эмгеги үчүн Олжобай Орозбаев «Биринчи даражадагы Улуу Ата Мекендик согуш» ордени, «Каармандык үчүн», «Эмгектеги артыкчылыгы үчүн» медалдары, Кыргыз Республикасынын Жогорку Советинин Ардак грамоталары менен сыйланган. 1981-жылы ага «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмери» деген наам ыйгарылган. Ал эми 1995-жылы О.Орозбаевге «Кыргыз Республикасынын Эл жазуучусу» деген ардактуу наам берилген.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Кыл көпүрө: Повесть. – Ф.: Кыргызстан, 1976. – 236 б. Күдөр: Повесттер. – Ф.: Адабият, 1991. – 368 б.
Орус тилинде
Мост, как волосок: Повесть. – М.: Сов. писатель, 1979. – 191 с.
КОТОРМОЛОРУ
'''Лесков Н. С.''' Кароолдогу киши: Рассказ. – Ф.: Кыргызмамбас, 1939. – 27 б.
Гоголь Н.В. Шинель. – Ф.: Кыргызмамбас, 1952. – 92 с.
Полевой Б.Н. Чыныгы адам жөнүндө повесть. – Ф.: Кыргызмамбас, 1953. – 375 б.
'''Гоголь Н. В.''' Тарас Бульба: Повесть. – Ф.: Кыргызмамбас, 1954. – 184 б.
Роллан Ромен. Кола Брюньон. “Эсил кайран али тирүү». – Ф.: Кыргызмамбас, 1955. – 232 б. Лацис В. Жаңы жээкке: Роман. – Ф.: Киргизгосиздат, 1957. – 754 б.
Байрон Ж. Шильондук туткун. – Ф.: Киргизгосиздат, 1960. – 14 б.
Гайдар А. Ысык таш. – Ф.: Киргизгосиздат, 1962. – 7 б.
Леонов Л. Селсаяк. – Ф.: Киргизгосиздат, 1962. – 14 б.
Островский Н. Болот кантип курчуду: Роман. – Ф.: Мектеп, 1967. – 452 б.
'''Герцен А. И.''' Сааттуу сагызган: Повесть. – Ф.: Кыргызстан, 1968. – 48 б.
Быков В. Үчүнчү ракета: Повесть. – Ф.: Кыргызстан, 1971. – 186 б.
Полевой Б. Чыныгы адам жөнүндө повесть. – Ф.: Кыргызстан, 1972. – 358 б.
Дорфен
Дорфен ― Германиянын Бавария жериндеги шаар. Эрдинг районуна карайт. Жогорку Бавария административдик аймагына тиешелүү.
Орозбаев Олжобай
Островский Н. Болот кантип курчуду. – Ф.: Кыргызстан, 1973. – 472 б.
Дорфен
Калкы – 13 723 киши (2010-жылы). Аянты – 99,6 км2.
Орозбаев Олжобай
'''Герцен А. И.''' Сааттуу сагызган: Повесть. – Ф.: Кыргызстан, 1975. – 45 б.
Шолохов М. Тынч Дон 1-к. – Ф.: Кыргызстан, 1977. – 443 б.
Островский Н. Болот кантип курчуду. – Ф.: Мектеп, 1979. – 472 б.
2-к. – 448 б.
3-к. – 464 б.
'''Герцен А. И.''' Сааттуу сагызган: Повесть – Ф.: Мектеп, 1982. – 40 б.
'''Гоголь Н. В.''' Тарас Бульба: Повесть. – Ф.: Мектеп, 1983. – 160 б.
Полевой Б. Чыныгы адам жөнүндө повесть. – Ф.: Мектеп, 1985. – 326 б.
Островский Н. Болот кантип курчуду: Роман. – Ф.: Мектеп, 1987. – 464 б.
Гайдар А.П. Төртүнчү блиндаж. – Фрунзе – Казань, Кыргызмамбас, 1939. – 28 б.
Рыбак Натан. Переяслав радасы: Роман. – Ф.: Кыргызмамбас, 1954. – 192 б.
Сатым Улуг-Заде. Гүлдөгөн жер. – Ф.: Кыргызмамбас, 1954. – 360 б.
Гоголь Н.В. Повесттер /Котор.: О.Орозбаев, С.Бектурсунов. – Ф.:Мектеп, 1976. – 103 б.
Гоголь Н.В. Аңгемелер /Котор.: О.Орозбаев, 3.Бектенов. – Ф.: Мектеп, 1978. – 120 б.
Шаболотов Ахматбек
Шаболотов Ахматбек 1957-жылы 17-январда Көк-Жаңгак шаарында туулган. 1974-жылы Октябрь кыпггагындагы Мичурин атындагы орто мектепти аяктап, Россиядагы Мичуринск шаарындагы Мамлекеттик педогогикалык институтка тапшырып, 1979-ийгиликтүү аяктаган. Эмгек жолун ошол эле жылы Ж. Бөкөнбаев атындагы Октябрь балдар үйүндө орус тил адабиятынан мугалим болуп иштеп баштаган. 1982-1986-жылдары комсомолдук, партиялык тармакта, 1986-2000-жылдары Р. Исманалиев атындагы орто мектепте завуч, У. Абдукаимов атындагы орто мектепте директор, Жалал-Абад шаарындагы Коммерсиялык институтта мугалим, 2002-жылдан бери И. В. Мичурин атындагы орто мектепте тарых мугалими болуп эмгектенет. Бир канча «Ардак грамота» жана башка сыйлыктар менен сыйланган. «Эл агартуунун отличниги»
Кай-Геный-Кикя дарыясы
Кай-Геный-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Поколька дарыясынын оң жээгинен 85 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Авалдаштыруу
Авалдаштыруу – авалды  жолжоболоштуруу. А. чектин бетине же кошумча баракка «аваль катары эсептелсин» деп, кимге жана ким тарабынан берилгендиги күбөлөндүрүлүп көрсөтүлөт. ==Колдонулган адабияттар==
Занкл сымалдуулар
Занкл сымалдуулар (лат. Zanclidae) — океан балыктарынын бир тукуму, булардын өкүлү, мисалы, мүйүздүү занкл (лат. Zanclus cornutus).
Калык уулу Эшенкул
Калык уулу Эшенкул Зергер. 1906-ж. Ноокат районундагы Кара-Най айылында төрөлгөн. Он төрт жашынан зергерчиликти кармайт. Жолдош, Жапар, Айтмат аттуу усталардан үлгү алган. Зергер сары талдын жаyа кара талдын көмүрүн пайдаланат. Жез билерикти тазалоо үчүн адегенде сууну кайнатып, ага туз менен ачык ташты салат. Анан муну тазалай турган көк жашыл бөтөлкөдөн майдалап алат. Аны «заркун» деп атайт. Билерикти ошол майда заркун менен сүртөт. Ошондо жез билерик жүзүнө чыгат. Уста күмүш кармоодо да мына ушундай өзүнүн жекече ыкмаларын колдонот. Ал муну менен катар зергерчиликтин жалпы элге маалым түрлөрүн да кармай билет.
Зергер буюмду шөкөттөөгө, сынпостоого көбүнчө жезди (сары жез, кызыл жез жана коло) жана калайды такай пайдаланат.
Жалаң индуктивизм
Жалаң индуктивизм (орус. Всеиндуктивизм) – индукцияга ашыра баа берген жана дедукциядан ажыраткан логикалык окууларды Энгельс келеке кылып атаган термин.
Таануу процесси бир учурда индуктивдүү дагы, дедуктивдүү дагы башталарын көргөзүп, Энгельс төмөнкү пикирди жазган: Синтез менен анализ кандай зарыл түрдө өз-ара байланышта болсо, индукция менен дедукция да ошондой тыгыз байланышта. Булардын бирөөсүн экинчисинин эсебинен асманга чейин бир жактуу көтөрмөлөй бербей, ар бирин өз орду менен колдонууга умтулуу керек. Ал эми ушул натыйжага булардын өз ара байланышын, өз ара бири-бирин толуктоосун эсибизден чыгарбасак гана жетише алабыз.
Турсунов Кубанычбек Жаныбекович
Турсунов Кубанычбек Жаныбекович (28. 11. 1960-ж. т., Нарын ш.) - инженер-механик, техника илимдин доктору (1992).
Эларалык трибунал
Эларалык трибунал – эларалык кылмыш үчүн айыптоо боюнча жеке жактар менен мамлекеттердин үстүнөн сот ишин жүргүзүүчү эларалык орган, эларалык кылмыш-жаза сот акыйкаттуулук механизминин маанилүү курамдык бөлүгү. Аргандай мезгилде төмөндөгүдөй Э. т-дар түзүлгөн: 1) 1945-жылкы Эларалык аскер трибуналынын уставынын негизинде аракеттенген Нюрнбергдеги Эларалык аскер трибуналы; 2) 1946-жылкы Япониядагы биримдик державалардын аскер башчылары тарабынан бекитилген Уставдын негизинде аракеттенген Ыраакы Чыгыш үчүн Эларалык аскер трибуналы; 3) 1993-жылы БУУнун Коопсуздук кеңеши тарабынан кабыл алынган Уставдын негизинде аракеттенген 1991-жылдан мурдагы Югославиянын аймагында (Гаага) жасалган эларалык гуманитардык укуктарды одоно бузууларга жоопкер жактарды сот жоопкерчилигине тарта турган эларалык трибунал; 4) 1995-жылы БУУнун Коопсуздук кеңеши тарабынан кабыл алынган Уставдын негизинде 1994-жылдын 1-январынан 1994-жылдын 31-декабрына чейинки мезгил аралыгында Раунданын аймагында тукумкурут кылууга жана эларалык гуманитардык укуктарды одоно бузууга жоопкер жактарды, жана ага коңшу мамлекеттердин аймагында тукумкурут кылуу жана ушу сыяктуу кылмыштарга жоопкер Раунда жарандарын сот жоопкерчилигине тарта турган Эларалык кылмыш-жаза трибуналы.
Турсунов Кубанычбек Жаныбекович
КР Инж. академиянын корр.-мүчөсү (1996). Н. Э. Бауман атындагы МТЖОЖду (1984) бүтүргөн. Бишкектеги Ленин атындагы заводдо мастер, инженер-конструктор (198486), Кыргыз ССР ИАда аспирант, В. И. Ленин атындагы Станок куруу заводунда жетектөөчү инженерконструктор (1989-91), Кыргызстан Экономика жана финансы министрлигинде белүм башчысы (1992-94), Кыргызстан инж. академиясынын президентинин орун басары (1994-96), Мамлекеттик мүлк фондусунун башкы эксперти (1996-97), 1997жылдан «Кыргызстан химия-металлургия заводу» (Орловка, Кемин району) Мамлекеттик АКтын башкармасынын төрагасы-генералдык директору. Машинамеханизм теориясы жана металлдарды басым астында иштетүү тармагы боюнча адис. 40тан ашык илимий эмгектин, алардын ичинен 1 монография, 4 автордук күбөлүк жана 2 патенттин автору.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Тайлы-Яйры (дарыя)
Тайлы-Яйры — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Туй дарыясынын оң жээгинен 459 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Орокчиев Тенти
ОРОКЧИЕВ ТЕНТИ
Акын, котормочу жана радиожурналист Тенти Орокчу уулу Тоң районуна караштуу Көк-Сай айылында 1938-жылдын 8-сентябрында туулган. 1963-жылы Караколдогу педагогикалык институтту аяктап, 1963–1965-жж. Кочкор районундагы мектептерде мугалим, 1965–1969-жж. «Мугалимдер газетасында» 1969–1973-жж. Кыргыз Совет Энциклопедия-сында (КСЭ) илимий редактор, 1974–2002-жж. Кыргыз Республикасынын телерадиокомитетинде иштеген. Т.Орокчу уулунун 1978-жылы «Мекенимди даңктаймын» деп аталган алгачкы ырлар жыйнагы жарык көргөн. Казак жазуучусу А.Шымбатыровдун «Ак-Сай жайлоосунда» деп аталган повесть жана аңгемелер жыйнагын казак тилинен которгон. 1991-жылы радиожурналист Тенти Орокчу уулунун кыргыздын акын, жазуучулары менен өткөзгөн радиомаектери өзүнчө том болуп жарыкка чыккан. Т.Орокчу уулунун кыргыз радиосунун «Казына» чыгармачылык өндүрүштүк бирикмесиндеги эмгек жолунда очерктер, радиоочерктер, радиокомпозициялар, радиоэсселер жана бир, бир жарым саатка созулган радиомаектери 3500гө жакын уктуруулар даярдалган. Алардын 300 саатка жакыны Улуттук телерадиокорпорация менен Мамлекеттик архивдин алтын фондунда сакталып турат. 1997–2002-жж. жумасына бир ирет жарым сааттан «Таберик» аттуу радиокөркөм жана публицистикалык радиотүрмөгүн эфирге чыгарып келген. Учурда «Кыргыз руху» гезитинде баяндамачы жана "Манас" радиосунда "Таберик" уктуруусунун автору жана алып баруучусу болуп иштеп келет. Радиожурналистик көп жылдык жана чыгармачылык эмгеги эске алынып, 1997-жылы «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер», 1998-жылы «УТРКнын отличниги» деген ардак наамдар ыйгарылган. 1994-жылы Кыргыз Республикасынын Эл баатыры, жазуучу Түгөлбай Сыдыкбеков менен болгон 25 сааттан ашык маеги үчүн «Эл аралык Түгөлбай-ата коомунун сыйлыгын алган. 1994-жылдан бери Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун, 1973-жылдан СССР Журналисттер союзунун мүчөсү.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Мекенимди даңктаймын: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1978. – 52 б. Закым: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1980. –68 б.
Менин таңым: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1994. –72 б.
Ысык-Көл, ырым да сен, ыйым да сен: Ырлар. – Бийиктик, 2003. –176 б.
Алакан: Ырлар. – Б.: Айат, 2006. –192 б. Дүйнө-өмүр: Ырлар. – Б.: Айат, 2007. – 200 б.
Асылдар баяны. – Б.: Бийиктик, 2003. – 142 б., 1-китеп
Асылдар баяны. – Б.: Университет, 2004. – 152 б., 2-китеп
Асылдар баяны. – Б.: Бийиктик, 2005. – 152 б., 3-китеп
Тоолордо торолгон бакыт. – Б.: Бийиктик, 2004. – 88 б., даректүү көркөм баян.
КОТОРМОЛОРУ
Конституция күнү: Репертуардык жыйнак. – Ф.: Мектеп, 1982. – 155 б.
А.Шымбатыров: Повесть жана аңгемелер. – Ф.: Мектеп.– 111 б.
Сары-Ой (Ысык-Көл району)
Сары-Ой (Сары-Ой) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Ысык-Көл районундагы айыл. Чоң-Сары-Ой айыл округу составына кирет.