cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Богдан (Миякин району, Башкыртстан)
Богдан — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Богдан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 600 киши. Почта индекси — 452071, ОКАТО коду — 80244810001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Дарак
Дарак, агач – катуу сөңгөктүү, тамыры бекем көп жылдык өсүмдүктөрдүн, жалпы аты. Д-тын сыйда жоон сөңгөгүнөн көптөгөн майда бутактар чыгат. Калың токойдо Д. түз, бийик өсүп, шагын аз байлайт, ачык жерде жалпак жана жоон өсүп, коюу бутактайт. Токойчулукта Д. бийиктиги боюнча бөлүнөт. 25 м ден жогору (кызыл карагай, эмен, ак карагай, кара кайың, шуң дарак, жөкө дарак), 15-25 м (бай терек, кайың, ак мажрум тал, бал карагай) 7-15 м (ак чечек, арча, четин жана башка). Мөмө Д-ры үч түргө бөлүнөт: 1) бийик, көп жыл өсүүчүлөр (алмурут, гилас), 2) көп бийик эмес, аз убакка өсүүчүлөр (шабдаалы, алчанын кээ бир түрү), 3) орточо түрлөрү (алма, өрүк жана башка). Дарактын сөңгөгү курулуш материалдары, ошондой эле тирилчиликте колдонулуучу жыгач буюмдары жасалат.
Газ
Газдар – зат бөлүкчөлөрү өз ара аракеттенүү күчтөрү менен байланышпаган же өтө начар байланышкан жана эркин кыймылдап, берилген көлөмдү толук ээлеген агрегаттык абалы. Табиятта газ абалындагы заттар кеңири таралган Г. жер шарын курчап турган атм-ны түзөт, океандар, деңиздер ж. б. сууларда каныккан эритме катарында учурайт. Атм. негизинен O2, N2, Не, СO2 турат. Калган Г. аз санда кездешет. Жаратылыш газы биохим. жанар тоолук (вулкандык), метаморфтук, аба жана хим. радиоактивдүү, термоядролук болуп бөлүнөт. Биохим. Г. микроорганизмден орг. бактериянын ажыроосунан сульфаттар жана мине-ралдык туздун калыбына келишинен пайда болот (С2Н4, Н2, Н2S, СО2, N2).
Молдокабыл кызы Ырысбүбү
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Дисбактериоз
Дисбактериоз — организмдеги микрофлоранын түрдүк составы менен сандык катышынын өзгөрүшү.
Кадимки микрофлораны түзүүчү микроорганизмдердин саны азайып же такыр жок болуп, ага мүнөздүү эмес микробдордун өөрчүшү менен мүнөздөлөт. Көбүнчө начар төрөлгөн балдарда түрдүү оорудан (анемия, гипотрофия, авитаминоз жана башка) кийин организмдин ооруга каршы туруктуулугу начарлаганда жана антибиотиктерди ашкере колдонуудан пайда болот. Ашкере колдонулган антибиотиктер оору чакыруучу микробдорду гана жок кылбастан, организмге пайдалуу микробдорго зыян келтирет. Көпкө дарыланууда организмдин ооруга туруштук берүүсү начарлайт, дарылардын таасирине туруктуу микробдун саны көбөйөт. Анын натыйжасында организмге пайдалуу микробдорго караганда оору микробдун саны көбөйөт да, ал адамдын эски оорусун күчөтүп, башка оорунун чыгышына себеп болот.
Алдын алуу
Дисбактериоздун алдын алуу үчүн дарыны врачтын көрсөтмөсү боюнча гана пайдалануу керек.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Пальник-Ю (Юн-Яга куймасы)
Пальник-Ю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Юн-Яга дарыясынын сол жээгинен 60 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 38 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Тозепка (дарыя)
Тозепка — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Иртыш дарыясынын оң жээгинен 1402 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Вена
Вена (Wien, Wean, Vindobona) – Австриянын федералдык борбору. Өлкөнүн башкы экономикалык, маданий жана илимий борбору; өзүнчө административдик бирдикти түзөт (федерация жери статусуна ээ). Калкы 1,6 млн (2006; шаар агломерациясында 2,1 млн). Дунай дарыясынын боюнда, Вена Токою тоо массивинин этегинде жайгашкан. Өлкөнүн башкы жолдор тоому. Шаар айланта магистралдар (анын ичинде автобандар) жана темир жол тармактары салынган. Эл аралык транзиттик мааниге ээ магистралдар: Франкфурт-наМайне В. Будапешт Стамбул, Варшава В. Милан, Берлин Прага В. Загреб. Ири жүк ташуучу авиаборбор. Эл аралык Вена-Швехат аэропорту, метрополитен бар. Деңиз порту.
тарыхы
Байыркы кельттердин тургун жайы; б. з. 1-кылымынан римдик Виндобона (же Виенна) аскер лагери. 1221-жылдан шаар. 16-кылымда императорлор резиденциясы, бирок иш жүзүндө Габсбургдар мамлекетинин, 1804-жылдан Австрия империясынын (1867-1918-ж. Австрия-Венгриянын) борбору болгон. 18-кылымдын 1-жарымында Вена европалык маданияттын, айрыкча музыканын өнүккөн жери. 1848-49-ж. Австриядагы революциячыл күрөштүн очогу. 1918-жылдан Австрия Республикасынын борбору. Венага өлкөнүн жалпы өнөр жай өндүрүшүнүн 1/3 инен ашыгы туура келет. Машина куруу (транспорт, радиоэлектроника, электр-техника, станок, прибор куруу, айыл чарба машиналары), полиграфия, химиялык-фармацевтика, тигүү, текстиль, тамак-аш өнөр жай ишканалары иштеп, аялдардын модалуу кийимдери, трикотаж, шляпа, кооз эмеректер, музыкалык аспаптар чыгарылат. Шаарда Австриядагы эң ири нефть ажыратуучу завод иштейт. Ыйык Стефан собору (шаардын символу), роман, готика стилиндеги чиркөөлөр, ратуша, парк фонтандары менен сарайлар, Бельведер, вилла сакталган. Шаардын борбордук бөлүгүндө соода үйлөрү, газометрлер курулуп, эстеликтер (император Иосиф Пге, В. А. Моцартка Бурггартенде, И. Штрауска, Ф. Шубертке) тургузулган. Венанын тарыхый борбору жана Шёнбрунн сарайы Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. ИА, 100дөн ашык илимий-изилдөө институттар, илимий коомдор, университеттер, асем искусство академиясы, 53 ири китепкана (анын ичинде парламенттин, улуттук ж. б.), музейлер (анын ичинде табигый-тарыхый ж. б.), Альбертина, сүрөт галереясы, гравюра кабинети, мемориалдык музейлер (Й. Гайдн, В. А. Моцарт, Л. ван Бетховен, Ф. Шуберт, И. Штраус уулунун), З. Фрейддин үй-музейи, театрлар иштейт. Эки жылда бир бий, заманбап музыка, жыл сайын опера фестивалдары, 1982-жылдан «Бельведер» эл аралык вокалисттер конкурсу ж. б. өткөрүлөт. Дүйнөдөгү эң ири музыка басмасы «U niversal Edition» (1901) иштейт.
Лозанна шаары
Лозанна шаары (французча аталышы - Lausanne, италянча жана ромонжчо- Losanna) – Швейцариянын түштүк-батышындагы шаар. Во кантонунун административдик борбору. Өлкөдөгү Женевадан кийинки 2-шаар. Женева көлүнүн түндүк жээгинде (порт), Женева шаарынан 66 км түндүк-чыгышта, Юра массивинин түштүк этегинде жайгашкан. Калкы 125,2 миң (2010; 1/3и чет өлкөлүктөр; шаар агломерациясында 250 миң). Ири жолдор тоому. Метрополитен иштейт. Өлкөнүн экономикалык жана маданий борбору.
Биздин заманга чейин 4-кылымда пайда болгон. Ыйык Франциска чиркөөсү (1270), Сент-Мер епископторунун сепили (1400), академиянын имараты (1579–87; учурда мектеп), эски госпиталь (1766–71; учурда мектеп), неоренессанс стилиндеги Лозанна университетинин корпусу, «Рюмин ак сарайы» (1898–1906), «Бель-Эр-Метрополь» бийик комплекси (бийиктиги 55 м; 1929–32) жана башкалар сакталган. Университет (1537; 20 институту), АКШнын онкология оорулар институтунун филиалы, политехникалык жогорку мектеп (1853), бир нече адистештирилген окуу жайлары, Атенеум (1945), китепканалар, музейлер (асем, дизайн жана заманбап искусство, М. Шагалдын, Ж. Арпанын, С. Далдын айнектен жасалган чыгармалар топтому), сүрөт галереясы, Эрмитаж парк музейи, театр жана башкалар бар. Лозаннада Эл аралык олимпия комитетинин, тамеки индустриясынын дүйнөлүк ири концернинин, энергетика корпорациясынын штаб-квартиралары, 14 эл аралык спорт федерациясы жана арбитраж соту, допингге каршы дүйнөлүк агентчиликтин Европадагы өкүлчүлүгү, бир нече спорт курулуштары жайгашкан. Радиоэлектроника, электр-техникалык, так механика жана оптика, фармацевтика, жеңил (саркеч кийимдер), тамак-аш– татымал өнөр жай ишканалары иштейт. Зер буюмдар чыгарылат. Жүзүмчүлүк менен бакчылыктын борбору. Жыл сайын эл аралык марафон өткөрүлөт. Туризм өнүккөн.
Анатомия
Физиология
(киши анатомиясы(байыркы грек тилинде ἀνατομή — жара чабуу < ἀνά үстүнкү жагы жана τομή, tomé — кесүү)) — киши организминин формасы, түзүлүшү жана өнүгүшү жөнүндөгү илим. Анатомия — теориялык жана практикалык медицинанын негизги дисциплиналарынын бири. Киши организмин анатомиялык изилдөөлөргө органдардын сырткы жана ички түзүлүшүн ырааттуу так баяндап жазуу кирет. Киши денесинин түзүлүшүн изилдөө ылайыктуу болсун үчүн Анатомия функциясы, түзүлүшү жана өнүгүүсү окшош органдар системасы боюнча баяндалат.
Анатомиянын бөлүнүшү
Анын киши тиричилигинде жаш өзгөчөлүгүнө байланыштуу органдардын формасы менен түзүлүшүнүн мыйзам ченемдүү өзгөрүшүн изилдөөчү бөлүгү курактык Анатомия деп аталат. Айрым органдар менен системалардын түзүлүшүн жанаа формасын функцияларына байланыштуу изилдөө функциялык Анатомияда каралат. Органдардын жана системалардын микроскопиялык түзүлүшү жөнүндөгү окуу — гистология. Органдар менен ткандардын оору процессинин өзгөрүлгөн формасы жана түзүлүшү жөнүндөгү окуу — патологиялык Анатомия өз алдынча илим катары Биологиядан бөлүнүп чыкты. Анатомиянын изилдөө методдору да ар, түрдүү.
Каримов Сүйүн
Сүйүн Каримов (1910-1971) - коомдук ишмер.
Өмүр таржымалы
1910-жылы Гордой айылында кедей-дыйкан үй-бүлөсүндө туулган. Ата-энесинен жаштайынан ажырап туугандарынын колунда чоноет. 1917-1920-жж. Хожент уездинин Драгомир айлындагы жетимдер үйүндө тарбияланат. 1920-1925-жж. Өзбекстандын Анжиан шаарындагы жетимдер үйүндө окуп сабатын жоет. 1925-1926-жылдары Ташкент шаарындагы Кыргы-Казак пединстутунун даярдоо курсунда окуйт. 1926-1930-жж. Фрунзе шаарындагы педтехникумда окуйт, 1930-1931-жылдары Алай районундагы жетим балдар үйүнүн директору, 1931-1936-жж. Сүлүктүнүн, Шор-Булак, Баткендин Самаркандек, Лейлектин Катыран айылында башталгыч класстын мугалими.
Иштеген жайлары
1936-1938-жж. Куршаб районунун Кочкор-Ата, Молотов районунун Пушкин орто мектебинде директор, 1932-1942-жж. Ноокат районундагы "Арал"  "Жаны-Ноокат" районундагы "Төө-Моюн"  орто мектебинде директор болуп иштейт. 1942-жылдан бери КПССтин мүчөсү. 1943-1946-жылдары Ата Мекен коргоого аттанып Москва, Ленинград аскер округунда, Брянск, экинчи Прибалтика фронтунда женил артиллериялык жана пулемоттук отделениянын командири болуп согушкан. 1946-жылдын 1-январынан Лейлек районунун Кара-Булак айылындагы Калинин атындагы 7 жылдык мектебине, ошол эле жылы август айында Коргон орто мектебине директор болот. 1948-1967-жылдардын аралыгында Лейлек районунун "Өзгөрүш", "Комсомол", "Эки-Овчу", 8-март мектептеринде мугалим болуп иштеп жүрүп ардактуу эс алууга чыккан. 1971-жылы каза болгон.
Сүйүн Каримовдун өмүрлүк жубайы Гүлү экөө үч уул, үч кызды тарбиялап өстүрүшкөн.
Сыйлыктары
Сүйүн Каримов Ата Мекендик согуштун экинчи даражадагы, "Кызыл Жылдыз" ордендери жана бир топ медалдар менен сыйланган. Ошондой эле партиялык, советтик, органдардын, Кыргыз ССРнин агартуу Министирлигинин областтык, райондук Ардак грамоталарына жана баалуу сыйлыктарына татыган.
Колдонулган адабият
Г. Мадаминов. Лейлек жана Лейлектиктер тарыхы. Бишкек, 1998-жыл.
Дезодорация
Дезодорация — жагымсыз жыттарды жок кылуу. Жагымсыз жыттар ар кандай таштандылар, киши жана жаныбарлар бөлүп чыгарган заттар, тамак-аш азыктары жана башка чирип ажыраганда пайда болот. Жагымсыз жыттар жылчыксыз жабылган жана начар желдетилген имараттарда болот. Кээ бир өнөр Жай ишканаларында (айрыкча тери, химиялык өнөр жайларда) өзгөчө жыттар байкалат. Имарат ж.б. объектилерди пайдалануунун санитариялык эрежелерин бузганда, коммуналыктиричилик объектилерин кир кармаганда, чала желдеткенде, өздүк гигиенаны сактабаганда жагымсыз жыттар пайда болот. Жагымсыз жытты болтурбоо үчүн азык-түлүктү туура сактоо, таштанды жана булганычтарды убагында жок кылуу, даараткана, таштанды түтүгүн туура санитариялык нормада колдонуу, турак жайларды, ишкана имараттарын таза кармоо, жеткиликтүү желдетүү, өздүк гигиенаны сактоо керек. Жаман жыттанган таштандыны алып чыгуу кыйынчылыкка турса (транспорт жок болуп), желдетүүгө, жууп салууга мүмкүнчүлүк болбосо Д-нын химиялык жана физиологиялык жолдору колдонулат. Анда чириген массанын үстүнө 8—10 см калыңдыкта топурак, кум, чым көң же хлордуу акиташ ташталат. Хлордуу акиташ чириткич микробдорду өлтүрүүчү касиетке ээ. Бул Д-лык каражат 20%түү эритме түрүндө колдонулат. Үй шартында даараткана, ваннаны Д-лоо үчүн марганцовканын 0,5—-1,0% түү эритмесин жана суутек өтө кычкылын колдонсо болот. Адамдын денесинин, оозунун жана бутунун жагымсыз жыттарын (тердин жыты, шыбоо, колоңсо жана башка) жоготуу максатында атайын чаралар көрүлөт. К. Ооздун жыты, Терчилдик.
Кара-Үңкүр (Нарын району)
Кара-Үңкүр — Кыргызстандын Нарын облусунун Нарын районундагы айыл. Казан-Куйган айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 82 киши (2009-жылы).
Яковлевка (Шудельки куймасы)
Яковлевка — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шуделька дарыясынын оң жээгинен 133 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Обь Чулым дарыясынын куюлушунан Кеть дарыясынын куймасына чейин. Дарыянын айрыгы — Чулым, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Чоң Хэ-Яха дарыясы
Б.Хэ-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - КАР/ТАЗ/90/9 орун алган. Дарыянын узундугу - 120 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сингапур 2010
Сингапур 2010 — 1-чү Жайкы өспүрүмдөр Олимпиада оюндары, 2010-жылы 14 — 26-август аралыгында Сингапурын Сингапур шаарында өтөт.
Альценау
Альценау (31-декабрьга чейин расмий түрдө Alzenau i.UFr.) - Ашаффенбург районунун түндүк бөлүгүндөгү шаар. Бавариянын Төмөнкү Франкония административдик округуна карайт. Альценау түндүгүнөн Роденбах жана Фрайгерихт обзиналары, чыгыш жана түштүк-чыгышынан Мёмбрис жана Йоханнесбергменен, түштүк-батышынан Карлштейн-на-Майнешаары, батышынан Каль-на-Майне менен чектешет. Франкфурт Рейн-Майн регионунун чыгыш бөлүгүндө жайгашкан. Ал аркылуу Каль дарыясы агып өтөт. Альбштадт, Альценау, Хёрштайн, Кёльберау, Михельбах жана Вассерлос райондорунан турат. Шаардык кеңеши 24 орундан турат.
Альценау районунун мурдагы башчылары
15-кылымга чейин Альценау Вильмундшайм катары белгилүү болгон. Майнцтын архиепископу Каль дарыясынын каршы өйүзүнө сепил салдырганда Вильмундшаймдын аты Альценау (“өтө жакын” дегенди билдирет) деп өзгөртүлөт.
Альценауга өнөктөш шаарлар
Альценау - экономикалык, инфраструктуралык, айыл чарба, токой чарба жана жүзүм өстүрүү жагынан өнүккөн шаар. Франкфурт-на-Майне эл аралык аэропортунан 30-40 мүнөттүк аралыкта. Альценауда жашагандардын көбү католиктер.
Ишканалар
What follows is a selection of businesses resident in Alzenau:
Стамбеков Самидин
Стамбеков Самидин акын. Чаткал районунун Каныш-Кыя айылында 1959-жылы 8-мартта туулган. 1976-жылы Чаткал орто мектебин, 1980-жылы Ош мамлекеттик педагогикалык институтунун филология факультетин аяктаган.
1980–1983-жж. Чаткал районундагы Чаткал орто мектебинде мугалим, директордун тарбиялык иштер боюнча орун басары, 1983–1988-жж. Чаткал райондук «Чаткал оттору» гезитинде редактордун орун басары жана редактору, 1989–1993-жж. Бишкек шаарындагы «Вечерний Фрунзе», «Фрунзе шамы», «Ленинчил жаш», «Ак бата» гезит-журналдарында кабарчы, бөлүм башчы, редактордун орун басары, 1993–2001-жж. Чаткал районундагы К.Усупбеков жана М.Исмаилов атындагы орто мектептерде окуу бөлүмүнүн башчысы, мектептин директору, 2001–2004-жж. Жалал-Абад облустук мамлекеттик «Акыйкат» гезитинин башкы редактору 2004–2005-жж. облустук кыргыз тили комиссиясынын жетекчиси, 2005–2008-жж. облустук «Акыйкат» гезитинин башкы редактору, 2008-жылдын сентябрь айынан Жалал-Абад облустук коомдук-педагогикалык «Дил» гезитинин башкы редактору болуп иштеп келет.
Анын чыгармалары облустук, республикалык «Кыргызстан маданияты», «Ленинчил жаш», «Ленин жолу», «Мугалимдер газетасы», «Кыргыз туусу», «Эркин тоо» сыяктуу гезиттерге, «Ала-Тоо», «Жаш ленинчи», «Ак бата» журналдарында басылган.
Ал «Студенттик жаз-80», «Ала-Тоо жазы – 88», «Алыкулдун ак боз ат – 90» фестивалдарынын катышуучусу жана лауреаты болгон.
Ал Анна Ахматованын, Михаил Дудиндин, Лев Озеровдун, Николай Рубцовдун ырларын кыргыз тилине которуп, алардын айрымдары адабий журналдарда жарыяланган, айрымдары акындын «Алыстан жазылган каттар» деген ыр жыйнагына киргизилген.
2002-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Кыргыз тилинде
Алыстан жазылган каттар: Ырлар. – Жалал-Абад: “Элдердин достугу» университетинин басмаканасы. 2002. – 152 б.
Эритрея
Эритрея - Африканын чыгыш тарабындагы өлкө. Калкынын саны 6 млн киши (2020 ж.).
Калкы
Калктын 55% тиграи жана 30% тигре элдери түзөт. Калгандары сахо, афар, кунама, беджа, нара, билин, амхара.
Мухаммедкалый Абылгазиев
Абылгазиев Мухаммедкалый Дүйшекеевич (20-январь, 1968, Дөң-Алыш айылы, Кочкор району, Нарын облусу, Кыргыз ССР) — кыргызстандык мамлекеттик ишмер, Кыргыз Республикасынын премьер-министри (2018-2020), Кыргыз Республикасынын Президентинин Аппарат Жетекчиси (2018). Мамлекеттик кызматтын 3 класстагы мамлекеттик кеңешчиси.
Булагы
http://www.president.kg/kg/okujalar/zhanylyktar/11615_muhammedkalyiy_abyilgaziev__kyirgyiz_respublikasyinyin_prezidentinin_apparatyinyin_jetekchisi_bolup_dayyindaldyi/
Казакбаев Дайырбек
Казакбаев Дайырбек — жазуучу, сынчы. Ак-талаа районундагы Жаңы-Талап айылында 1940-жылы 20-июнда туулган. 1958–1960-жж. КМУнун филология факультетинде окуган. 1965-жылы Москвадагы СССР Жазуучулар союзунун алдындагы А.М.Горький атындагы Дүйнөлүк адабият институтун бүтүргөн. 1974-жылы М.В. Ломоносов атындагы МГУнун аспирантурасын бүтүргөн. 1975-жылы философия илимдеринин кандидаттыгына диссертациясын жактаган. Эмгек жолун 1965-жылы «Кыргызстан пионери» гезитинде бөлүм башчы болуп иштөө менен баштап, 1967-жылдан Кыргызстан ЛКЖС БКнын аппаратында лектор, лектордук топтун башчысы, агитация, пропаганда жана маданий массалык иштер бөлүмүнүн башчысынын орунбасары, 1974-жылдан «Кыргызстан маданияты» гезитинин башкы редакторунун орунбасары, 1985–1988-жж. Кыргызстан Жазуучулар союзунун аппаратында проза боюнча адабий кеңешчи, Прозачылар ассоциациясынын вице-президенти, аткаруу комитетинин башчысынын орунбасары, башчысы болуп келген. Кыргызстан Жазуучулар союзунун башкармалыгынын мүчөсү. 1988–1994-жж. Кыргыз Мамлекеттик дене тарбия институтунда философия жана гуманитардык илимдер кафедрасында ага окутуучу, 1994–2005-жж. И.Арабаев атындагы КМУнун доценти, 2005-жылдан тартып учурда Талас мамлекеттик университетинде коомдук, социалдык илимдер кафедрасынын башчысы. Чыгармачылыгынын башталышы 1965-жылга туура келет. Биринчи аңгемелер жыйнагы «Мүдөө» 1968-жылы басылып чыккан. 1978-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. Кыргыз Республикасынын «Эл агартуусунун отличниги». В.И.Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына «Каарман эмгеги үчүн» медалы, Кыргыз ССР ЖКнын Грамотасы, ВЛКСМ БКнын жана Кыргызстан ЛКЖС БКнын Ардак грамоталары менен сыйланган.
Бор (элемент)
Бор (Boron, B) — Д. И. Менделеев мезгилдик системасы XIII группа элементи; к. н. 5; ат. м. 10,81; ...
Колдонулган адабияттар
...
‎
Төмөнкү манчар (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Төмөнкү манчар — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Семилет айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 579 киши. Почта индекси — 452316, ОКАТО коду — 80224830004.
Степановка (Иртыш куймасы)
Степановка — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Иртыш дарыясынын сол жээгинен 1397 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 25 км.
Төмөнкү манчар (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Степановка (Иртыш куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Росэлл Парк (Нү-Жерси)
Росэлл Парк (Нү-Жерси) (Roselle Park) — Нү-Жерси штатынын Юнион округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 13297 киши. Болжолдуу аянты - 3.2 км². FIPS коду — 34-64650.
Токой таануу
Токой таануу – токой жөнүндөгү башкача атйканда токой табияты, андагы дарак, бадал, чөп өсүмдүктөрү, алардын географиялык таралышы жөнүндөгү илим. Токойду ар тараптан изилдөөнүн натыйжасында далилденген жана токой ресурстарын туура өздөштүрүү боюнча пайдаланылып жаткан чаралар системасындагы закон ченемдерди илимпоздор көп жыл бою изилдеген, бирок топурак таануу 20-к-дын башында гана өзүнчө илим катары негизделген. В.В.Докучаевдин зоналык жер кыртышы жөнүндөгү окуусунун негизинде жана практиктердин жана башка көп токойчу илимпоздордун тажрыйбасын эске алуу менен 1902-12-ж.ж. Г.Ф.Морозов токой тууралуу окууну, ошондой эле таануу-токойчулук теориясын негиздеген. Ал токой породаларынын, көчөттөрүнүн биологиялык өзгөчөлүктөрүн жана касиеттерин, зоналык типтерин, табигый алмашып турушун жана башка иликтейт. Т. т-нун өнүгүшүнө В. И. Сукачевдун биогеоценол. боюнча пикири да зор роль ойногон. Т. т. конкреттүү экономиканы эске алуу менен физикалык-географиялык, биологиялык жана башка илимдердин негизинде өнүгөт. Т. т. боюнча изилдөөлөр Россиянын ИАнын Т. т. лабораториясында, ал ИАнын Сибирь бөлүмүндөгү Токой жана жыгач институтунда жана башка илимий, мекемелерде жүргүзүлөт. Кыргыз республикасынын УИАнын токой жана жаңгак-чарба институту, ботаника багы да илимий иштерди жүргүзүүдө. Т. т. сабак катары токой институттарында биология факультеттерде өтүлөт.
Дисменорея
Дисменорея — этек кир циклинин бузулушу.
Анда ичтин ылдый жагы, бел ооруйт, шакый кармап, жүрөк тез-тез кагат, кустурат, ич өтүп, уйку бузулат.
Биринчилик дисменорея
Биринчилик дисменорея менен төрөбөгөн аялдар, кыздар ооруйт. Бул дисменорея көбүнчө жыныстык турмуш калыбына келгенде же төрөттөн кийин жоголот.
Экинчилик дисменорея
Экинчилик дисменорея аялдын жыныс органдарында сезгенүү ооруларынын, шишиктердин пайда болушунан, ошондой эле биринчи этек кир келип коркуп кеткендиктен, көп убакыт боюна болбогондон жана башка келип чыгат. Дарылоо себебине жараша жүргүзүлөт.
Алдын алуу
Алдын алууда организмди чыңдоо, туура тамактануу, эмгек менен эс алууну айкалыштыруу, жугуштуу ооруларды өз убагында дарылоо чоң мааниге ээ.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Кичи махаон
Кичи махаон (Papilio (s. str.) alexanor Esper, 1800 ssp. Voldemar), (Kreuzberg, 1989) - Эффективдүү, эстетикалык жаткан баалуу жана жаратылышты кооздочу Кыргызстанда таралган түркүмдүн эки түрүнүн бири. =Түрдүн жетилген стадиясынын сырткы түзүлүшү== Сырткы кебетеси кадимки махаонго окшогон чоң көпөлөк, алдынкы канатынын узундугу 31–37 мм. Канаттары ачык-сары, кара тактары бар. Туурасынын кеткен субмаргиналдык тилкеси көгүш-боз чаң менен капталган. Канатынын ички бурчунун үстүнкү бөлүгү кара түс менен алды жагы сары-кызыл түс менен жээктелген көк көзчөлөрү орун алган. Арткы канаттары бирден куйрукчалары бар. Мурутчалары төөнөгүчтөй, узундугу алдынкы канатынын үч бөлүгүнө жакын. Тулкусу ичке, кара тилкелүү, ийнинин четтери, көкүрөгүнүн капталдары жана курсагы сары түстө. Жыныстык диморфизм начар өнүккөн, ургаачылары эркектеринен чоңураак.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Түр Түштүк Европада, Жакынкы Чыгышта, Түркияда, Закавказңеде, Афганистанда жана Орто Азияда чачыранды таралган; P. a. voldemar ареалы Батыш Тянңшанң менен чектелет. Кыргызстанда Кыргыз жана Талас кырка тоолорунда кездешет. Алай кырка тоолорунун батыш жагында P. a. judeus Staudinger, 1893 көрсөтүлүшү анык эмес.
Жашаган аймактары
Кыргызстанда деңиз деңгээлинен 800–2000 м бийиктикге түрдүү өсүмдүктүү талааларда жана ксерофил өсүмдүктүү тоо этектеринде жана орто тоолордун таштуу-чополуу тик боорлорун жердешет.
Саны
Бардык жерде төмөн, бирин-серин кездешет. Кыргызстандын аймагында онго жакын популяциясы анык белгилүү.
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Өнүгүү цикли адатта эки жыл. Көпөлөктөрдүн учуусу жана жумуртка таштоосу майдын аягынан июлдун башына чейин жүрөт. Гусеницалары июлдун башында чыгып, өсүмдүктөрдүн (Ferula, Falcaria, Sesel i, Toril i s , Кыргыз кырка тоолорунда – Ferula sp. ), гүлдөрү, мөмөлөрү менен тамактанышып жалгыздан жашашат. Көпчүлүк убакта чабармандардын, ошондой эле түктүү чымындардын (тукум Tachinidae) мителерин жуктуруп алышат. Курчакчалары күрөң түстө, тоют өсүмдүктөрүнүн кургак бөлүктөрүнө жана таштарга жабышып калышат. Көпөлөктөр жапайы пияздын (Al l ium) жана татаал гүлдүүлөрдүн (Sonchus, Centau rea, L igularia) гүлдөрүнүн нектарлары менен азыктанышат. Эркектеринин аймактык жүрүш-турушу ачык көрүнүп турат; ургаачылары жумурткаларын ачыла элек гүлдөргө жана тоют өсүмдүктөрүнүн өсүп жаткан бөлүктөрүнө ташташат.
Чектөөчү факторлор
Бир жерде туруктуу болушу, миграцияга жөндөмсүздүгү жана популяциялардын бытыранды болуп кетиши. Ошондой эле жайыттардын тапталышы, ашыкча чөп чабыш жана ички митечилик факторлору да белгиленген. Рекреациялык басымдын өсүшү жана пестициддерди иштетүү да потенциалдык мааниге ээ. Кыргызстандын аймагындагы популяциялар үчүн чөптөрдүн чабылышы актуалдык фактор эмес, гусеницалардын өлүмүнүн 70 %ине мителер себеп болушат.
Көбөйтүү ( колдо багуу)
Колдо багуу эксперимент аркылуу далилденген. Кыргызстанда жаратылыштан жыйнап алынган жумурткалар менен гусеницаларды андан ары куурчакча стадиясына чейин өстүрүп, аларды эки кыштатып имаго алынганы белгилүү. Бул методду интродукциялоодо колдонуу мүмкүн.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Иштелип чыккан эмес. Азыр P. a. voldemar жашаган жерлери Кыргызстанда корголбойт. Түрчө Чаткал-Угам улуттук паркынын (Өзбекстан) коргоосуна кирет. ==Коргоо үчүн зарыл аракеттер== Мониторинг жүргүзүү аркылуу чарбалык иштерди жөнгө салуу менен өсүмдүкө басымды төмөндөтүү, жердеген жерлерге микрорезерваттарды түзүү максатка алайык. Ареалын кеңейтүү жана колдо өстүрүү методун пайдалануу мүмкүнчүлүктөрүн аныктоо зарыл.
Статусу
II категория (VU B1ab(iii)+2ab(iii)c(iii,iv); C2b). Өтө чектелген түштүк-батыш палеарктикада таралган саны кыскарып бара жаткан ареалы мозаикалуу түрчөсү; Кыргызстанда түрчөнүн бардык популяциялары аз, бытыранды жана начарлаган. P.Alexanor 1984-жылы III категория менен СССРдин Кызыл китебине жана Өзбекстандын Кызыл китебине киргизилген.
Зириклыкуль (Миякин району, Башкыртстан)
Зириклыкуль — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Богдан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 77 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Токой бонитети
Токой бонитети (лат. bonitas – сапаттуулук) – топурак, климат жана жер шартына байланыштуу токой кунардуулугун аныктоочу шарттуу көрсөткүч. Токойдогу негизги дарактын жашын эсепке алуу менен анын орточо бийиктиги боюнча аныкталат. Т. б-ти сапат көрсөткүчүн класска бөлүп баалоо шкаласы пайдаланылат. Т. б. 5 класстан турат. 1-класска эң сапаттуусу, 5 класска эң начары кирет. Кээде кошумча класс менен да бааланат. Бардык дарак породасы үчүн жалпы баалоо шкаласы колдонулат. Үрөндүк жана жаш бак-дарак үчүн атайын шкала бар.
Молдакмат кызы Азима
Молдакмат кызы Азима (Касымбекова Азима) Саймачы. 1944-ж. Чүй районундагы Кегети айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. Бишкектеги көркөм буюмдарды жасоо фабрикасында, 1966-70-жылдары Москва шаарындагы сайма фабрикасында, 1973-жылдан «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинде эмгектенет. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жайынын отличниги. Узчулукту 1975-жылдан баштаган. Ал кол сайма менен машинада илме сайманы тең аткарат. Туш кийиз, белдемчи, чепкен, чыптама, кемсел, аяк кап, текче, чыны кап өңдүүлөрдү арбын кармап, ага ылайыктуу көркөм көчөттөрдү өзүнүн уздук татымында так бере алат. Уз «бадам оюмун», «мүйүз оюмун» сайманын көркөм каражаттарына төптөштүрөт. Азимада боёкторду ич ара кабыл алууда жердикке шартташтырат. Уз көбүнчө кочкул кызыл, күрөң, боз түстөрдү буюмдун ажары деп эсептейт. Аянттуу буюму - туш кийизи жалпы кооздукту өзүнө имерет. Ага актан аламычтантып «суу» берет. Кызылдан жээги бар кара тукабага же чий баркутка сайылган сайма көчөттөрүнүн өзүнчө жүзү бар. Уз сары, ак, жашыл, көк өңдүү гүлдүн, чөптүн жана башка өсүмдүктөрдүн жалбырактарын көркөм көчөткө элемент кылат. Өңдү ич ара ойдогудай айкалыштырат. Уздун буюмдарында шырдак оюмдарынын элементтерине караганда нукура саймачылыкка таандык көчөттөр көбүрөөк көрүнөт. Ал көчөттөрдүн ар бири төрт көчөт элементтеринен турат. Ал өз өзүнчө табакчаланат. Ошондой эле жердик карадан тандалса, ортолугу кызыл көрүнсө, буюмдун жүзү ого бетер ачылат. Көчөт четтерине да «суу» жүргүзүлөт. Азима - атайын көркөм үлгүлөрдү чебер аткарууга жаралган уз. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин түзүлүшүнүн 60 жылдыгына карата «Элдик көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык кароо-сынагы». Элдик кийимдери үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Биринчи даражадагы диплому; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык кароо-сынагы». Туш кийизи үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Грамотасы; 1988-ж. Кыргыз ССР Маданият министрлигинин, Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жай министрлигинин жана Кыргыз ССР Сүрөтчүлөр союзунун биргелешкен «Элдик чеберлердин республикалык көркөм көргөзмөсү». Туш кийизи Мамлекеттик этнографиялык музейге экспонатталган; 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Туш кийиздери, сайма туштуктары менен катышкан.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Баланы бешикке бөлөө
'Баланы бешикке салуу ырымы кыргыздарда кадимки чоң той менен коштолот. Ымыркайдын киндиги түшүп, төрөлгөнүнө жети күн болгондон баштап бешикке салынат. Бешик наристени бакканга, таза кармаганга, уктатканга бир топ ыңгайлуу. Салт боюнча бешикти төрөлгөн наристенин таенеси алып келет. Ал эми наристенин бешикке салынган күнүн бешик тою дешет'.
Мына ушул бешикке салуу ырымы делет.
Наристе бешикке салынгандан баштап бешик ырлары ырдалат. Аны ар бир эне баласын уктатаарда бешикти терметип жатып ырдайт. Мындай ырлар мээримдин, сүйүүнүн мисалы.
Алдей бөбөк ыйлаба,
Энекеңди кыйнаба.
Жапкан нандын ортосу,
Жүрөгүмдүн толтосу.
Элди жоодон коргогон,
Баатыр болор бекенсиң.
Эл таалайын ырдаган,
Акын болор бекенсиң.
Алдей-алдей ак бөбөк,
Ак бешикке жат бөбөк.
Айланайын көзүңдөн,
Атасына нак балам.
Айланайын чырагым,
Колго бүткөн курагым.
Жакадагы кундузум,
Асмандагы жылдызым.
Бешикке байланыштуу ырым-жырымдар
Бешикке салуу жөрөлгөсү
— Жаңы төрөлгөн ымыркайды бешикке бөлөө — кыргыздын илгертен келе жаткан каадасы. Наристе жарык дүйнөгө келгенине жети күн болгондон кийин аны бешикке бөлөшкөн. Бешикти тай тараптан алып келишкен. Ал каада сөзсүз той менен коштолот. Тойдо аялдар чогулуп, аттуу-баштуу, көп балалуу байбиче баланы бешикке салган.
— Ымыркайды бөлөөрдөн мурда бешикке 9 чүкө салып, баланын жолу оң болсун деп байбичелер "оң, оң" деп күлтүккө чүкөлөрдү түшүргөн. Аны "казынага байлыгы түштү, көп мал союлат экен" деп жорушкан. Чүкөнү баштыкка салып, чоңойгондо ойносун деген максатта бешикке илип коюшкан.
— Чүкө менен бирге бала кайраттуу, курч, сүрдүү болсун деп балта, колунан камчы түшпөй эр жигит болсун деп камчы, уста болсун деп балка коюшкан. Ал эми кыз баланы чебер болсун деп кайчы, акылдуу болсун деп калем, дегеле түрдүү тилектер менен ар кыл буюмдарды чүкөгө кошуп, "оң, оң" деп күлтүккө түшүрүшкөн же башына коюп коюшкан.
— Бешикке салып жабууларын жапкандан кийин 7 түрдүү (уйкучу, шайыр, акылман ж.б.) адамдын кийимдерин ошолордой болсун деп жаап коюшкан.
— Андан соң бешиктеги баланы энеси көтөрүп, артка үч кадам таштап, наристени элдин керегине жараган эр-азамат кылып өстүрөм деп элге убада берип жүгүнөт. Ал учурда эл батасын берген. Бул энелерге чоң жоопкерчиликти арткан. Бешикке салуу жөрөлгөсү бүткөн соң ыраазылык иретинде байбичеге ак жоолук салышкан. Эл арасында бешик ыры ушундан кийин жаралган деп айтышат.
= Маалыматтын булагы = [https://sputnik.kg/longread/20210318/1051785372/beshik-tarykh-kochmon.html Бешик жана анын тарыхы. Sputnik Кыргызстан]
Родович, Марыля
Кыскача өмүр таржымакалы
Марыля Антонина Родович айым 1945-жылы 8-декабрда Полшанын Зелёна Гура жергесинде туулган. 1960-жылдардын ортосунан тартып ырчы өнөрпоз болду. 1970-80-жылдары мурдагы СССРди көп кыдырган. Кыргызстандын ордо шаары Бишкекке да келип, спорт сарайында чоң концерт берген. Маркум Владимир Высоцкийдин “Алымсынбаган аргымактар” (“Кони привередливые”) деген ырын аткарганда зал көпкө чейин кол чапкан. 1986-жылы турмушка чыккан. Үч баласы бар.
Чыгармачылыгы
Родович айым 2000ден ашуун ыр аткарган. 20дан ашуун албомун чыгарган.
Поляк тилинен башка англис, чех, немис, орус тилдеринде ырдаган.
Анын сатылган албомдору 15 миллион нускадан ашты.
Родовичтин ырлары азыр да поляк калкынын сүймөнчүгү.
Женинси сымалдуулар
Женинси сымалдуулар (лат. Jenynsiidae, syn. Anablepidae) — каңылтыр тиштүү балыктардын бир тукуму.
Амберг
Амберг - Бавариядагы шаар. Жогорку Пфальцта, Регенсбург менен Байройттун ортосунда жайгашкан. 2013-ж. калкы - 41,000 киши. Алгачкы жолу “Амменберг” деген ат менен 1034-жылы эскерилет. Орто кылымда Негизинен темир рудаларын ташыган маанилүү соода борбору болгон. 1269-жылы Бамберг менен бирге Баварияны башкарган   Виттельсбах династиясына баш ийген.
Лесмуровка (дарыя)
Лесмуровка — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Омск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ягыл-Ях дарыясынын сол жээгинен 124 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Васюган. Дарыянын айрыгы — Кеттен Васюганга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Иосиф Сталин
Иосиф Виссарионович Сталин — Мурдагы Советтер Союзунун Коммунисттик партиясынын жетекчи ишмерлеринин бири.
Өмүр баяны
Иосиф 1879-жылы 21-декабрда Тифлис губерниясынын Гори шаарында туулган. 1894-жылы Горидеги дин окуу жайын бүтүрүп, Тифлис правослазие семинариясына кирген. Ал жердеги марксчылардын таасири менен революциячыл кыймылга аралашып, жашырын ийримдерде марксылк адабияттар менен тааныша баштаган. 1899-жылы революциялык иштери үчүн семинариядан куулгандан кийин жашырын абалга өтүп, революциялык илимди кесип кылып алып, Октябрь революциясын даярдоого жана ишке ашырууга активдүү катышып, Борбордук Комиссиянын Саясий бюросунун куралдуу көтөрүлүшкө жетекчилик кылып, Петроград Аскердик революциялык комитетинин мүчөлүгүнө кирген. Ал 1953-жылы 5-мартта дүйнөдөн кайткан.
Бизге - саясатчылардын кереги жок, аткаруучулар керек. Социализимге - жакындаган сайын душмандардын каршылыгы күчөп, күрөш курчуйт. Бир - жолу кабыл алынган чечимди өзгөртпөш керек. Сиздин - жоро-жолдошторуңуз эле көп экен. Жамандан - жаан жасаса болот. Өткөн - иш бир кудайга таандык. Көрүстөндө - гана талаш-тартыш болбойт. Калпка - муюп, чындыкка ишенишпейт. Кагылышта - канөлөт. Душмандарды - өз жеринде талкалаш керек. Депутат - элдин кызматчысы. Большевиктер - ала албас чеп жок. Кадрлар - баарын чечет. Техника - баарын чечет. Түшүм болсо - эгин болот. Тушум болбосо, эгин болбойт.
Ал тууралуу ар кыл баалар
Шолохов: «Күлө багып караганы менен, көзү жолборс Бухарин: «Маркстан окуган Чынгыз-хан". Кретинский: «Жолборс көзүү бул адам далай кайгыны билет" Симонов: «Сталин саясий гроссмейстер болгон». Черчилль: «Сталин эң ири саясатчы». Твардовский: «Ал улуу бирок, коркунучтуу киши>. Адатта И. В. Сталин кимдир-бирөө жазаланган кагаздарды жетекчилерге жүктөп койчу экен.
Ага болгон мүнөздөмө
Жемелев: Рокоссовский түрмөдөн бошоп, 1941-жылы дивизияга командир болуп жүргөндө, ага чоң кызмат сунуш кылмак болуп, фронттон чакыртат. - Германиянын согуштук доктринасын жакшы билесизби? - Жок, жолдош Сталин. - Герман армиясынын түзүлүшү менен курал-жарагынчы? - Жок, жолдош Сталин. Акыркы жылдары түрмөдө олтурдум да. - Кан күйүп жатса түрмөдө отуруп алганын карап кой! деген экен.
Адабият
Борев Ю. Б. Сталин жөнүндө икая / Котор.: С. Наматбаев. -Б.: Мектеп, 1991. -336 б. Сактанов К. Сталин. -Б., 1992. -88 б.; Жуков Г. К. Сталин жөнүндө. Тагдырлар: Илимий-таанып билүү китеби. - Ф., 1990. -Б. 5-18; Сталинизм «Триумф жана трагедия» китебинин кыскартылган вариантынан / 9-февр; Сталин (Жугашвили). И. В. // Кыргыз Совет Энциклопедиясы.
Жалгыз-Терек
Жалгыз-Терек — Кыргызстандын Нарын облусунун Нарын районундагы айыл. Жерге-Тал айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 1157 киши (2009-жылы).
Чекенде
Чекенде (Éphedra) — жапайы өсүмдүк. Өркүнү муунактуу. Чекенденин гүлдөгөн жана мөмө байлаган учурдагы жашыл бутактары дарылык касиетке ээ. жаш бутактары эрте жазда, жайында жыйналат. Чекенденин кургатылган жашыл бутакчаларынан эфедрин алкалоиди алынып, таблетка, порошок, суюктук түрүндө кан тамырды тарытуучу дары катары колдонулат.
Моке уулу Молдожан
Моке уулу Молдожан (1904-1989) Ат жабдыктарынын чебери. Түп районундагы Жылуу-Булак деген конушта төрөлгөн. Үч күндөн кийин энеси, жети күндөн кийин атасы өлүп, таенесинин колунда чоңойгон. Көркөм кол өнөрчүлүктү 40 жаштарга келгенде кармап, кийин бул устачылыкты түбөлүктүү кесип тутат. Ал ээр чапкан. Чебер ээрдин астыңкы тарагын эки жарым эли, арткы тарагын үч эли, ээр каптыргасына чейин сөөм кылып кармайт. Мында ээр далынын кузгүсүнө бирдей жатып, арты аттын бөйрөгунө кынаптала түшөт. Ошондуктан, анын чапкан ээринин мыктылыгын айылдаштары айың кылып айтышат. Ат жабдыктарына мыкты узануусу устакерчиликтин даңазасын чыгарган. Ага кардарлар алыстан аттанып келип түшкөн. Ээрлеринин алды Кавказга жеткен. Казакстандан, Ысык-Көл, Тянь-Шань дубандарынан атайын кардарлар келип турушкан. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын областтык II кароо-сынагы». Кайык ат жабдыктары үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Ардак грамотасы; Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Грамотасы.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Лозанна тынчтык келишими
Лозанна тынчтык келишими (1923) – Лозанна конференциясын (1922–23) жыйынтыктаган документ. Ага бир тараптан Улуу Британия, Франция, Италия, Япония, Греция, Румыния, Болгария, Сербдер, хорваттар, словендер королдугу жана экинчи тараптан Түркия 1923-ж. 24-июлда кол койгон. Бул келишим боюнча Осмон империясынын кулашы укуктук жактан ырасталып, Түркиянын аймагы анын азыркы чек аралары менен гана чектелген. Лозанна тынчтык келишиминин шарты боюнча Түркия Измир жана Чыгыш Фракияны өзүнө кайтарып алып, араб провинциялары жана Эгей (Имброс менен Тенедос аралынан сырткары), Жер ортолук деңиздердеги аралдардан баш тарткан. Лозанна тынчтык келишимине ылайык Түркиянын үстүнөн эл аралык финансы контролу жоюлуп, Түркия Оттоман (Осмон империясынын тышкы карызы) карыздарынын айрым бөлүгүн төлөөгө макул болгон. Лозанна тынчтык келишими Кемалчылардын революциясынын натыйжасында пайда болгон көз каранды эмес түрк мамлекетин таанып, Севр тынчтык келишимин (1920) жокко чыгарган.
Акыра
Акыра — Африкада жашаган кепшөөчү сүт эмүүчүлөрдүн ача туяктуулар түркүмүнүн тукумундагы уруусу. Жер бетинде жашаган жаныбарлардын эң узуну.
Калчабаева Бурул
Калчабаева Бурул - драматург.
Бурул Калчабаева Тоң районунун Төрт-Күл айылында 1951-жылы туулган.
Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер (2019).
1968-жылы орто мектепти аяктаган. 1979-жылы КМУнун филология факультетин, 1989–1991-жылдары Москва Адабият институтунун Жогорку адабият курсун бүтүргөн. Б.Калчабаеванын «Күкүк жазында чакырат» деген биринчи пьесасы 1975-ж. «Кыргызстан маданияты» гезитинде жарыяланган. Анын пьесалары Кыргызстандын облустук жана райондук театрлардын сахналарында жана, Казакстанда коюлган. Ал Г.Нахуцришвили, В.Володина, Д.Киносито, А.Дурдыева, Дж.Кийи, Т.Ибраимов, Т.Абдыгуловдордун пьесаларын которгон.
ПЬЕСАЛАРЫ
Толкундар тереңге кетет. – Нарын облустук театры (1978).
Мен сүйгөн обон. – Ысык-Көл драма театры (1986), Чүй облустук театры (1997).
Кыз күйөө (1991), Аянанат (1990). – Казакстандын Талдыкоргон облустук театры.
Арман, Таштабай тентек. – Кыргыз Улуттук драма театры (2000).
Сулайман Күчүков
Сулайман Күчүков Юнусович (1880-1932) Туштук Кыргызстанда Совет бийлигин чындоо учун курошко катышуучу. Ош уездинин Алай-Гулчо болушунда туулган. Жаш чагында Ташкенде мал базарга келип,атасынан адашып калат. Аны бир башкурт көпөс асырап алып, кийин окууга жашы жеткенде ОренбургдагыНеплюев кадеткорпусуна окууга берет.1911-ж ал корпусту бутуп, поручик наамын алган. Биринчи дуйнөлук согушка катышып,"Озгөчө каармандыгы учун" ордени менен сыйланган жана орус армиясынын  штаб-капитаны чинине дейре көтөрүлгөн. Жарадар болуп Кыргызстанга кайтып келгенден кийин Ош шаарындагы мамлекеттик жылкы чарбасынын башчысы болуп иштеген. 1918-1919-ж Кызыл Армиянын ыктыярдуу отрядынын, 1920-ж  январдан ноябрга чейин  кыргыз атчандар  дивизионунун, андан кийин полктун командири,Көр-Шермат,Нурмат колбашылардын негизги кчтөрун талкалоого катышкан. Кызыл Туу орденинин ээси. Басмачыларга каршы салгылашта оор жарадар болуп отсавкага чыккан. Кийин жетекчи кызматтарда иштеген.
Колдонулган адабияттар
Урстанбеков.Б,Чороев.Т "Кыргыз тарыхы"энциклопедиялык сөздүк-Б,1990.
Жордания сымалдуулар
Жордания сымалдуулар (лат. Jordaniinae) — океан балыктарынын бир тукумчасы.
Деизм
Деизм (лат. deus – кудай) – удаалаш эмес материализмдин өзгөчө формасы.
Бул термин 1564-ж. христианчылыктын үчилтиктүү кудай тууралуу негизги диний догмасын четке кагуу менен өздөрүн динчил катары көрсөтүүгө далалаттанган антитринитарийлик социниандарды мүнөздөө үчүн алгачкы жолу колдонулган. Кийинчерээк деисттер өздөрүн “табигый диндин” жактоочуларыбыз деп атай баштаган. Мындай диндин негиздөөчүсү болуп 16-кылымдагы француз философу Ж. Боден эсептелет.
1624-ж. англиялык философ Э. Г. Чербери “Акыйкат тууралуу китеп” деп аталган эмгегинде “табигый диндин” төмөнкүдөй беш негизги жобосун белгилеген:
Бул жоболорго таянуу менен, 17–18-кылымдарда Франция, Англия ж. б. европалык өлкөлөрдө көп сандаган деисттер пайда болгон. Аталган жоболорго ылайык, алар ыймандуу христиандардын мүнөзүн күтүүгө тийиш болушкан. Бирок, алардын арасында чиркөөгө, ырасмий дин окууларына кескин жана ачык мүнөздө чыккан күрөшчүл инсандар арбын эле. Алардын эң көрүнүктүүсү болуп Вольтер саналат.
Маркстык адабиятта Деизм термини кудайга ишенген, бирок, дүйнөнү илимдин рационалдуу ыкмалары аркылуу түшүнүүгө умтулган философторду белгилөө үчүн колдонулган. Анын өкүлдөрү кудайды тааныганы менен анын функцияларын кескин төмөндөтүшүп, ал функцияларды материяны жаратууга жана материяга кыймылдын алгачкы импульсун берүүгө гана алып барып такашкан. (Мисалы:, Френсис Бэкондун, ДЖон Толанддын, Бенджамин Франклиндин, Михаил Васильевич Ломоносовдун материализми).
Түркстан облусу (Казакстан)
Түштүк Казакстан облусу - Казакстандагы адм.-айм. бирдик.