cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Айдар Акаев
Өмүр баяны
Ыңкылаптан кийин ал “Кумтөрдүн” иши боюнча келишимге кол коюудагы жемкорлукка шектелип, ага эки ирет издөө жарыяланган. 2005-жылдан бери Орусияда ишкерлик менен алектенип, ата-энеси менен бирге тургандыгы маалым болгон. Экинчи жубайы (айрым ЖМКлар үчүнчү деп да жазып жүрүшөт) Сайкал Чокубаева экөө эки баланын ата-энеси. Турмушка чыкканча ал НБТ каналында алып баруучу болуп иштеген.
Организмдин коргонуу функциялары
Организмдин коргонуу функциялары — организмди айлана-чөйрөнүн өзгөрүүлөрүнөн коргоп, ага бактериялар, вирустар жана башкалар зыяндуу заттардын киришине тоскоол болуп, организмдин ички чөйрөсүнүн (кан, лимфа, ткань суюктугу) составынын жана касиеттеринин туруктуулугун (гомеостазды) бир калыпта кармап турууну камсыз кылуучу өзгөчө физиологиялык механизмдер.
Гистогемалык тоскоол
Кан менен ткандардын ортосундагы ички коргонуу гистогемалык тоскоол деп аталат. Негизги коргоочу функцияны капиллярлар аткарат. Кан менен борбордук нерв системасынын. көздүн суюктугунун, кулак лабиринтинин эндолимфасынын ортосундагы жана башкалар адистештирилген тоскоолдор болот.
Оорулардын пайда болушу тууралуу
Оорулардын пайда болушуна тышкы жана ички тоскоолдордун түрдүү микробдорго, зат алмашууда (өзгөчө анын бузулушунда) пайда болгон зыяндуу продуктуларга туруктуулугунун бузулушу алып келет.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Google Play Китептер
Google Play Китептер (Google Play Books) — Google тарабынан башкарылуучу электрондук китепти санарип бөлүштүрүү кызматы. Колдонуучулар беш миллиондон ашуун китеп сунуштаган Google Play'ден электрондук китептерди сатып алып жүктөй алышат. Google аны "дүйнөдөгү эң ири электрондук китеп жыйнагы" деп келет. Китептерди Google Play вебсайтындагы атайын Китептер бөлүмүнөн окуганга болот. Алар Android жана iOS мобилдик колдонмолору, Adobe Digital Editions үчүн колдоого алынган эридерлер (электрондук китептерди окугучтар) жана Google Chrome веб браузер колдонмосу аркылуу жеткиликтүү. Ошондой эле, колдонуучулар PDF же EPUB файл форматтарында 1000ге чейин электрондук китептерди жүктөй алышат. Google Play китептер 75 өлкөдө жеткиликтүү.
Google Play китептер 2010-жылы декабрда колдонууга берилген. Ортомчу программалар көз карандысыз китеп сатуучуларга Google электрондук китептерин өз вебсайттарында арзандатып сатууга мүмкүнчүлүк түзгөн. Ошондой эле, анда 2011-жылдын июнунда бириктирилген программа ишке киргизилген. Ал вебсайт ээлерине сатууларды ошол кездеги Google eBookstore'го багыттаганы үчүн комиссиядан акча табуу мүмкүнчүлүгүн берген. Бирок ал ортомчу программа 2012-жылдын апрелинде жоюлган. Анда Google "биз күткөн өзүнө тартууну ала алган жокпуз, ал көптөгөн окурмандардын же китеп сатуучулардын муктаждыгын канааттандырган жок" деп билдирген. Бириктирилген программа 2012-жылы февралда жаңы катталгандар үчүн жабылып, Google жарыялагандай, ал демилге басаңдап, жеке жана чакыруу менен гана пайдалылган кызматка айланган.
Абак-жатактар
Абак-жатактар – этиятсыздыктан жасалган кылмыштары үчүн 5 жылдан ашык эмес мөөнөткө эркиндигинен ажыратылган соттолуучулар (эркектер жана аялдар) жаза мөөнөтүн өтөп жатышкан, ошондой эле жалпы, күчөтүлгөн жана катуу режимдеги түзөтүү жайларынан КР кылмыш-жаза-аткаруу мыйзамдарында аныкталган тартипте жана негизде которулган соттолуучулар жаза мөөнөттөрүн өтөөчү түзөтүү жайларынын түрү.
Биоклимaтология
Биоклимaтология - (био... жана ...климатология) климаттын тирүү организмдерге тийгизген таасирин изилдөөчү илим. Ал агроклиматологияга жана медициналык климатологияга бөлүнөт.
Иманкулов, Чалагыз
1954-жылы алгачкы ырлар жыйнагы чыккан.
1950-жылдан СССР Жазуучулар союзуна мүчө.
1970-жылы «Кыргыз ССРнин маданиятына эмгек сиңирген ишмер» деген наам берилген.
«Эмгектеги артыкчылыгы үчүн», «1941–1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согуштагы каарман эмгеги үчүн», В.И.Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына «Каарман эмгеги үчүн» медалы жана Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Ардак грамотасы менен сыйланган.
Кыргыз тилинде
Манат. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1957. – 88 б.
Чынтемир. – Ф.:, Кыргызокуупедмамбас, 1961. – 48 б.
Замандашым, комузум. – Ф.: Кыргызстан, 1964. – 77 б.
Үч кыз. – Ф.: Мектеп, 1965. – 116 б.
Өмүр элестери. – Ф.: Мектеп, 1970. – 152 б.
Ак-Сай, өзөн, Тоң району
Ак-Сай (Тоң району) – Тоң районундагы суу, Тоңдун сол куймасы. Тескей Ала-Тоонун түндүк капталынан башталып, Жерүй менен Көк-Сай суулары кошулганда Ак-Сай деп аталат.
Узундугу 36 км, алабынын аянты 340 км2. Кууш капчыгай аркылуу өтүп, Ак-Сай кыштагы тушта терең сай аркылуу агат. Ысык-Көлгө 4 км жетпейт. Тоң суусуна куят. Алабындагы мөңгүлөрдүн жалпы аянты 44 км2.
Ири куймалары
Жерүй, Көк-Сай. Июнда кирип, октябрда тартылат.
Жылдык орточо чыгымы 3,06 м3/сек, эң көбү 4,49 – 8,45 м3/сек, эң азы 1,49–1,60 м3/сек.
Сугатка пайдаланылат. Боюнда Ак-Сай кыштагы орун алган.
Астатикалык жөндөгүч
Астатикалык жөндөгүч, астатикалык регулятор — жөнгө салынуучу системага сырткы таасирлерди бирдей кармап туруучу автоматтык жөнгө салгыч механизм. Жөнөкөй жөндөгүч системада суюктуктун сарпталышына (көбөйүп же азайып) жараша калкыгыч жогорулап же төмөндөп, үстүңкү же астыңкы контактка тийип турат. Натыйжада электр кыймылдаткычы ишке киришип, жапкычты ачып же жабуу менен суюктуктун агып чыгышын жөнгө салат.
21 Январь (Үчтүн айы)
21-январь — Григорий жылсанагы боюнча жылдын 21-күнү, жылдын аягына чейин 344 (толук жылда 365) күн бар.
Галлий
Галлий (лат. Gallium) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы IIIА группа элементи, к.н. 31, ат. м. 62,73; 2 изотобу бар: 69Ga жана 71Ga. Бул элемент орус химиги Д.И.Менделеев тарабынан алдын ала айтылган элементтин бири (1870-ж. «экаалюминий» деп атаган), 1875-ж. Лэкок-де-Буабодран спектрдик анализ аркылуу бөлүп алган. Жер кыртышында м. б-ча 1,510-3 % түзөт. Негизги минералы болуп галлит эсептелет (CuGaS2). Г. көгүш түстүү ак металл, эрүү темп-расы 29,75оС, кайноо темп-расы 2400оС, тыгызд. 5,90 г/см3. Окистенүү даражасы +2, +3. Хим. касиети б-ча алюминийге өтө окшош. Cl2, Br2, I2, концент. щелочтор эритмеси менен реакцияга кирип, тиешелүү бирикмелерди берет, 2850С абада окистенет (жогорку оксиди GaO3), HNO3, H2SO4 к-талары, «падыша арагы», суунун буусу менен аракеттенет. Г. туздарынын суудагы эритмелеринде амфотердик мүнөзгө ээ болгон гидроксиди Ga(OH)3 пайда болот. Г. бирикмелери уулуу эмес. Анын алтын жана күмүш менен болгон куймасы белгилүү. Г. бокситтен бөлүнүп алынат. Г. оптикалык күзгүлөрдү,, жогорку темп-ралык термометрлерге жарым өткөргүчтөрдү даярдоодо колдонулат. Г. деп Франциянын байыркы аты менен атоону Лекок де Буабодран сунуш кылып, өзүнүн мамлекетинин урматына атаган.
Бозайгыр
Бозайгыр — Көкөтөйдүн тулпарларынын бири. Валиханов жазып алган эпизод боюнча Бокмурун эл чакырууга жаш Айдарды жиберерде кааласаң Бозайгырды минип бар дейт.
Кабыргада калкан бар, Кап жайласа кебелбес. Куйругунда кудук бар Кулан суулап түгөтпөс, Баш жагында манат бар Марал суулап түгөтпөс. Алты ай минсе арыбас, Аркасын кесип алса жоорубас Асти көөнүң оорубас (Валиханов жазып алган эпизод, «Ала-Тоо», 1979, № 7, 73-б.).
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Саймачылык
Элдик көркөм кол өнөрчүлүктүн бир түрү. Эл ичиндеги кездешүүчү адими буюмдарындагы формасы ар кандай, мазмуну терең сайма көчөттөрү бүгүн да көөнөрбөй, чеберлердин чыныгы узундугу жана ашкере таланттуулугун дааналап көрсөтөт. «Энени көрүп, кыз өсөт. Эжени көрүп сиңди өсөт» — дегендей, кыз бала тестиер чагынан тартып жалаң сайма саюу менен алектенүүчү. Бул — тоолуу калкыбыздын турмушунун элестүү белгилеринин бири. Элдик колдонмо-жасалга өнөрүндө негизги орунду ээлеген саймачылыктын өнүгүшүнүн өтө мерчемдүүсү өткөн кылымдарга өзгөчө таандык. Ал эми жыйырманчы кылымдын башынан тартып элибизде саймачылык өнөрү андан бетер кеңири кулач жаят. Элдик өнөрдүн берки көркөм түрлөрүндөй эле саймачылык да элибиздин көчмөңдүү турмуш-тиричилигин, кесибин, калк мүдөөсүн жан дилинен чагылдырып келет.
Саймачылыктын элдик санжыргалуу салты абалы — боз үйдүн ичи-сыртын кооздоодо жаралганы чындык. Ал кийиз оюму, чий чырмагы, таар термелери, килем көчөттөрү, тор чачыктары менен кошо боз үйгө улуттук өз алдынчалыкты тартуулап турган. Бул өнөр аркылуу боз үйдүн «эшик тышы» кооздолгон. «Ашкана башын» саймалоо-кештелөө, элибизде адатка айланган.
Жүк жыюуда тактанын үстүндө «алтыгат» коюп, андан өңдөштүрүп жууркандар кертимделип жыйылат. Анан «жаздыктын» (балыштын) чети, ортосу саймаланган. Айрым аймакта боз үйдүн «жабык башы» кездемеден болот.
Бир кездерде боз үйдүн керегесине жалаң кийиз тартылган. Андыктан үй ичи жылуу, ары таза турган. Анан мындан кийиз бети аста-секин кооздоо жышааны башталат. Төтөн, жүндөн анан кебезден ийрилген жипке дүйүм өсүмдүктөрдүн тамыры менен жалбырагынан колго жасалган боекту сиңирип, башкаларына караганда алгач ак кийиз бетин саймалоо өңдүү жупуну аракеттери бара-бара талапка ылайыкташкан. Сайма өнөрү оболу ушул туш кийиз бетинен көрүнгөн. Андан кийин уздар жалаң кийизге эле эмес соккон таардын, ийлеп өңдөлгөн теринин (жаргак) беттерин да кештелеп саймалашат. Боз үйдүн керегесине кыдырата илинип, саймасы аркылуу кооздукка-кооздук жалгаган: «Күзгү кап» да, «кайчы кап» да, «самын кап» да, «текче» («секиче») жана ушул өңдүү буюм-жасалгалары кийизден, териден, таардан басымдуу болуп келген. Илгерки элдик салттарыбызда, наркыбызда каркырадай калың көчтү баштоочу, үлпөт менен күйөөгө аттануучу бийкечтердин ат үстү саймаланган «үртүк», «тердик», «көрпөчө» өңдүүлөр болот. «Көшөгө», «кеп такыя», «белдемчи», «кемсел», «элечек» мындан сырткары күлгүн жигиттердин адими кийимдери да түрдүү саймалар менен кештеленген.
Кыргыздар Орто Азиянын боордош элдери менен тыгыз байланышта өнүккөнү, алардын таасири менен фабриканын жиби менен элдик көчөттөрдү көркөмдөп түшүрүүгө өтөт. Саймачылык өнөрүн иштетүүнүн баалуу жердиги эми баркут, нооту, манат өңдүү бышык кездемелер болуп калат.
Абсолюттук (толук) жоопкерчилик
Абсолюттук(толук) жоопкерчилик (лат. absolutus – сөзсүз, чексиз) – зыян келтирүүнүн натыйжасында келип чыккан материалдык жоопкерчиликтин түрү. А. ж. зыян келтирген тараптын күнөөсүнүн канчалык экендигине карабастан, материалдык зыяндын ордун толук толтуруп берүү боюнча келишим милдеттенмесине негизделет. Ал кээде «негиздүү жоопкерчилик» деп да аталат.
Саймачылык
Саймачылыктын да адамзат менздук түшүрө алышат. Сайма көчөттөрүндө кийиз оюмдун, чий чырмакчылыктын, өрмөк согуунун жана килем токуунун кооздук түрлөрүнүн ич ара кереметтүү айкалыштары ширелишип кетет. Мында үлгүсү эскирген саймаларга түшкөн көчөттөр кайта табылгыстай сезилет.
Социалисттик Эмгектин Баатыры
Социалисттик Эмгектин Баатыры - СССРдин Мамлекеттик сыйлыгы, иш үчүн бир жогорку даражасы, 1938-жылдан 1991-жылга чейин.
Кыргыз аталышы
Чыңгыз Айтматов социалисттик эмнектин баатыры наамын кайсы жылы алган.
Форматтоо
Форматтоо (Калыптоо) (Formating - Форматирование). Жаңы сатып алынган дискти колдонуу алдында аны даярдап алуу керек. Дискти колдонууга даярдоо деп калыптоо (formatting) аракети айтылат. Калыптоодо флоппи дисктин бетине издер (тректер-track), цилиндрлер (cylinder) жана секторлор (sector) аныкталат. Калыптоону иштетүү системинин програмдык жабдыгы аткарат, флоппи диск киргизгичинин мүмкүнчүлүгү, флоппи дисктин сыйымдуулугуна жараша, аны калыптоодо из жана секторлор саны өзгөрүп турат. IBM компьютердик системи 3,5 дискетинин ар бир бетине демейде 80 из жана 18 сектор калыптайт. Macintosh Apple тибиндеги башка компьютердик системдерде калыптоо башкача аткарылат. Калыптоо процессинде жеке эле жазылуучу бетте из аныкталбастан, анда мурда жазылган берилиштер өчүрүлөт, жазууга жарабай калган жерлер аныкталат, жазылуучу бетти анализдейт жана флоппи дискке сактала турган файл жөнүндөгү маалыматтарды жазыш үчүн каталог орнотулат. Жеке компьютерлердин көбүндө бул каталог файлдарды жайгаштыруучу жадыбал ( FAT – File Allacation Table) деп аталат. Файлдарды жайгаштыруучу жадыбалда файл ысмы, файл өлчөмү, акыркы өзгөртүүнүн убактысы жана датасы, файл башталган кластер номуру сакталат. Windowsтун акыркы иштетүү системдеринде файлдарды жайгаштыруучу жадыбал файлдарды виртуалдык жайгаштыруучу жадыбалы (VFAT) деп аталган. Флоппи дисктеги файлдар тизмесин чыгарууда маалымат FAT файлынан алынат. FAT ошондай эле пайдаланылбаган кластерлерди жана иштетилип жаткан чөйрөлөрдү көзөмөлдөйт.
Саймачылык
Боз үйдүн ичин-сыртын жасалгалоодогу уздардын айрым жогорудагы кооздуктары менен күтүүсүз жаңы шартта үйдүн жасалгалоо жагдайына байланыштуу өзгөрүүлөр кирип, уздар «керебетке тарткыч», «кийим жапкыч», «сүлгү», «эшик пардоо», «терезе пардоо», «бет аарчы» сыяктуу буюмдарды ак полотнойго (ак сурп) «ийне сайма» ыкмасы аркылуу ар кандай чөптөрдүн (гүлдүн) формаларын бажырайта бере башташты. Мында орус, украин, белорус элдеринин сайма ыргактарынын мыкты үлгүлөрү арбын учурайт. Кыргыз саймаларынын өңүнүн ачыктыгы жана кооздугу, көп кырдуулугу аркылуу ойдогудай баркталат. Мындай биз кесе айтып жаткан көрүнүштү, баарыдан мурда, тектеш тилдердеги жана канатташ жашаган бир тууган элдердин сайма көчөттөрүнүн өтө окшошун, ич ара жуурулушуп жана жупташып кеткенинен баамдайбыз. «Ирис жип болсо, укмуштай туш кийиздерди сайып таштаар элем» дешет.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Жыгач
Элдик көркөм кол өнөрчүлүктө буюм-тайым кармоонун жердиги. Күнөстүү кыргыз жергесинде жыгачтын түрлөрү арбын. Аларга: арча, карагай, кара жыгач, кайың, тал, терек, ак чечек жана жемиш бак-дарактары: өрүк, жаңгак, тыт, алма, алча өңдүүлөр кирет. Булар ар кандай көркөм буюм-тайымдарды жасоо үчүн чеберлерге укмуштай бай негиз боло алат.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Шекер Жоомартова
Шекер Жоомартова (1971) — Кыргызстандык театр жана кино артисти.
Өмүр баяны
Шекер Жоомартова өз айылында орто мектепти аяктагандан кийин 1988-жылы Фрунзе (азыркы Бишкек) шаарындагы Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театрынын театр окуу жайына келип кирет.
Аталган окуу жайынын студент кезинде эле, 1989-жылы Шекер Кыракадемдрамтеатрда акын жана драматург Жеңишгүл Өзүбекованын “Апамдын махабаты” драмасы боюнча коюлган спектаклде башкы ролду – Жибектин ролун ойноп, театр чөйрөсүнүн сынына толот. Театр окуу жайнын 1-курсун бүтүрүп, Шекер ошол эле жылы Москвадагы М.С.Щепкин атындагы жогорку театр окуу жайнына өтөт. 1993-жылы Москвадан М.С.Щепкин атындагы жогорку театр окуу жайын аяктап келгенден тартып Каракол шаарындагы Ысык-Көл областтык К.Жантөшев атындагы музыкалуу-драма театрында ийгиликтүү эмгектенип келе жатат. Театрга кирген алгачкы мезгилден тартып эле Шекер чыгармачылык дареметинин жогору экенин айгинелеп, алдыңкы катарга суурулуп чыкты. Театрда эмгектенген жыйырма жылдык жигердүү чыгармачылык жолунун ичинде Шекер ондогон ролдорду ийгиликтүү ойноп, көл кылаасынын көрүүчүлөрүнүн гана эмес, жалпы эле кыргыз театр журтчулугунун оозуна алынды. Акыркы жылдары Шекер Жоомартова кинодо да чоң-чоң ролдорду ойноп, кыргыз көрүүчүлөрүнө кеңири таанымал болду. Театрда жетишкен ийгиликтери үчүн Кыргызстандын маданият жана маалымат министрлигинин Ардак грамоталары, “Маданияттын  мыкты кызматкери” наамы менен сыйлынган.
2010-жылы Шекер Бурулчанын ролун жогорку чеберчиликте жаратканы үчүн Даркүл Күйүкова атындагы республикалык сыйлыкка татыктуу болгон.
Театрда ойногон негизги ролдору
Бурулча (А. Абдыгулова, “Бурулча”) ж.б. Асел (М. Байжиев, “Алтынчы күнү кечинде”) Нуржан (Д. Сариев, “Бир ууч топурак”) Көзү ачык кемпир (Ж. Кулмамбетов, “Ааламат келген күн”) Зулайка (К.Акиев, К.Жантөшев, “Курманбек”) Баян (Б. Мукаев, “Эңсеген түн”) Курдаш айым (Э. Ионеско, “Макбет”) Жийдегүл (З. Сооронбаева, “Байлык жана махабат”) Асел айым (Т. Касымбеков, “Кара көлөкө”) Дездемона (М. Байжиев, “Тил табышкандар”) Магыш (М. Ауэзов, “Абай”) Наргиза (О. Кожомкулова, “Туюк”) Жийде (К. Жапаров, “Намыскөйлөр”) Жибек (Ж. Өзүбекова, “Апамдын махабаты”)
Интернет шилтемелер
Кыргызстане вышла в свет новая кинокомедия «Токолдор тополону» о современном многоженстве
Corel word project suit
Вектордук график үчүн програмдык систем, ал атайын графиктик эффекттердин кеңири тобун, үч өлчөмдүү тонирлөө жана кыймылдатуу, фотосүрөттөлүштөрдү оңдоо жана графиктерди көрсөтүү мүмкүнчүлүктөрүн камтыйт. Интернеттин тиешелүү түс палитрин жана файлдык калыптарды колдонуу менен Интернет-график менен иштөөгө мүмкүндүк берген програм. Ал коммерстик програмдарын негизги иштеп чыгуучусу болгон кеңири белгилүү Corel Corporation (Ottawa, Ontario, Canada) корпорациясы тарабынан иштелип чыккан.
Таз (дарыя)
Таз — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы.
Альбукерке (Нү-Мексико)
Альбукерке (Нү-Мексико) (Albuquerque) — Нү-Мексико штатынын Берналийо округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 545852 киши. Болжолдуу аянты - 469.5 км². FIPS коду — 35-02000.
Кар кристаллдары
Кар кристаллдары – булуттар менен туманда пайда болуп, алардан түшкөн муз кристаллдары. Кар кристаллдарынын эки негизги формасы болот: жалпак жана түркүк. Биринчисине – 6 бурчтуу жалпак пластинкалар жана 3, 6, 12 шоолалуу жылдыздар, экинчисине – 6 грандуу түркүктөр жана ийнелер, ошондой эле түркүктөр комплекси («кирпи») кирет. Көбүнчө кар кристаллдарынын туура эмес формада түшүшү байкалат. Физикалык шарттын пайда болушуна жана өсүшүнө (баарынан мурда абанын температурасы менен нымдуулугуна) көз каранды, ошондуктан көлөмү менен формасы ар түрдүү болот. Температуранын өсүшү менен кар кристаллдарынын көлөмү жана пластинкалуу форманын бөлүкчөлөрү чоңоёт. Көбүнчө жылдыз жана кирпи түрүндө учурайт. Ийне шоолалуу жылдыздардын туурасы 6–8 мм, пластинка шоолалуу жылдыздар 4–5 мм, кирпилер 2–3 мм, пластинкалар 1–2 мм; түркүктүн узундугу 1–2 мм, ийнелүүлөрдүкү 3–5 мм. Булуттан түшкөн ири кар кристаллдары кар бүртүгү деп аталат. Кар кристаллдары. суу буусунун сублимациясынын натыйжасында муздап калган булуттар менен тумандан же кристаллдык чаңдан пайда болот. Майда булуттуу кристаллдарда жөнөкөй пластинкалар жана түркүктөр болот. Кристаллдын өлчөмү 0,1–0,2 ммден ашканда формасы татаалданат. Катуу шамал болгондо кар кристаллдары 0,1 мм жана андан да майда бөлүнүп кетет. Булуттан муздаган суу тамчыларынын түшүшүнөн кар күкүмү пайда болот.
Депутаттын суроо-талабы
Депутаттын суроо-талабы - мамлекеттик бийликтин өкүлдүк органына шайланган депутаттын мамлекеттик бийликтин аткаруу органдарына же кызмат адамдарына алардын ишине тийиштүү маалыматтарды жана түшүнүктөрдү берүү тууралуу талап менен кайрылышы. Демократтык өлкөлөрдө Демократтык централизм - өкүлдүк органдын өзүнө баш ийген аткаруу органдарынын ишине көзөмөлдүк кылышынын формаларынын бири. Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 58-статьясында: Жогорку Кеңеш мыйзамдарды кабыл алат, аларга өзгөртүү жана толуктоо киргизет, ошондой эле, алардын аткарылышын көзөмөлдөйт; өзү түзгөн же шайлаган органдардын, ошондой эле өзү дайындаган же шайлаган кызмат адамдарынын отчетун угат, зарыл учурда республиканын өкмөтүнө же анын айрым мүчөсүнө ишеним көрсөтүү маселесин чечет - деп көрсөтүлгөн. Ал эми 57-статьяда: «Жогорку Кеңештин депутаты мамлекеттик башкаруу органдарына жана алардын кызмат адамдарына суроо-талап менен кайрылууга укуктуу. Алар Жогорку Кеңештин заседаниесинде суроо-талапка жооп берүүгө милдеттүү», - деп айтылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Жылаажындуулар
Жылаажындуулар (лат. Cotingidae) – Америка куштарынын бир тукуму.
Куала-Лумпур
Куала-Лумпур (Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur, джави:كوالا لومڤور) – Малайзиянын борбору, шаар. Федерация аймагы статусуна ээ. Селангор штатынын административдик борбору. Малакка жарым аралынын түштүк-батыш бөлүгүндө жайгашкан. Калкы 1 809 699 (2009; шаар агломерациясында 7,6 млн). Жолдор тоому. Эл аралык аэропорттору бар. Куала-Лумпурдун деңиз аванпорту Келанг (2007-ж. 133,5 млн т жүк ташылган). Өлкөнүн экономикалык, саясий, илимий жана маданий ири борбору. Кытай калай казуучулары тарабынан 1857-ж. негизделген. 19-кылымдын 80-жылдарында шаарга айланган. 1946–57-жылдары Англия ээлиги Малайя Союзунун (1948–57-жылдары Малайя Федерациясы), 1957–63-жылдары көз каранды эмес Малайя Федерациясынын, 1963-жылдан Малайзиянын борбору. 2001-ж. Куала-Лумпур «улуттук жана мыйзам чыгаруучу борбор» статусун алган. Металл иштетүү, жыгаччылык, тамакаш өнөр-жай ишканалары иштейт. Каучук иштетилет. Куала-Лумпур өлкөнүн информатикалык технологиясынын башкы борбору. Ири 40 авиакомпания (анын ичинде «Malaysia Airlines», туристтик маршруттарга адистештирилген) иштейт. Дүйнөдөгү эң бийик имарат Эгиз мунара же Петронас комплекси (бийиктиги 452 м, 88 кабат) ушул шаарда жайгашкан. Анда көпүрө (48-кабатта), телемунара (421 м; бийиктиги боюнча дүйнөдө 4-орунда), айланып жүрмө ресторан, обсерватория бар. Чаньцзясы кытай храмы, Масжид Жамек мечити (инди-моңгол стилинде), Шри-Махамариамман индуисттер храмы, Дайябуми комплекси (араб-византия стилинде), готика стилиндеги Ыйык Мария чиркөөсү, султан Абдул Самаддын ак сарайы (саат мунарасы менен, бийиктиги 30 м), Истана Негара (Малайзия королунун расмий резиденциясы), Чайнатаун, табигый парктар (анын ичинде орхидея, гибискус өстүрүлүп, көпөлөк, куштар жана эликтер мекендейт) сакталган. Куала-Лумпурдан түндүктө дүйнөдөгү эң ири Бату-Кейвс үңкүр храм комплекси (1891; бийиктиги 47 м скульптурасы менен) жайгашкан. Бул жерде жыл сайын «Тайпусам» (диний) фестивалы өткөрүлүп турат. Университеттер (анын ичинде эл аралык ислам), Илим изилдөө институттары, улуттук жана калк китепканалары, театрлар, музейлер (Мэйбанка нумизматика, каучук), сүрөт галереясы (кол өнөрчүлөрдүн эң баалуу буюмдары, калай идиштер) бар. Шаарда эл аралык ар кандай турнирлер, «Формула-1» авто жана моторлуу кайыктар жарышы өткөрүлүп турат. Туризм өнүккөн.
Жыргалаң полиметалл кендери
Жыргалаң полиметалл кендери Ысык-Көл облусунун Түп районунда, Каракол шаарынан чыгыш тарапта, Тескей Ала-Тоонун түндүк капталындагы Жыргалаң, Каркыра сууларынын аралыгында. Мында ондон ашык кен бар (Экичат, Чааркудук, Үчкашка, Каркыра, Ташдөбө, Темиртөрбулак, Жогорку Жыргалаң ж. б.). Кендердин айрымдары (Чааркудук) жергиликтүү элге илгертен белгилүү болсо да, көпчүлүгүндө 1950–60-жылдары гана геол. чалгындоо жүргүзүлгөн. Аймагында каледондун интрузиялары, ордовиктин метаморфизмделген чөкмө тектери, девондун жанартоо, Таш-Көмүр мезгилинин чөкмө тектери жатат. Мында морфологиясы, курамы, түзүлүшү жана структуралык өзгөчөлүктөрү боюнча кендер эки топко бөлүнөт. Биринчисине Темирбулак, Жогорку Жыргалаң ж. б. кендер кирет. Булар тектоникалык жаракалардын брекчияланган зоналарындагы кварц жана кальцит тарамдарында кездешет. Экинчисине акиташ тектери (калындыгы 40–80 м) менен байланышкан стратиформдук кендер кирет. Алардын ичинен эң негизгиси жана жакшы изилденгени Экичат, Чааркудук жана Ташдөбө кендери. Мында жездүү жана коргошундуу эки геол. горизонт кезигет. Халькопирит, барит, халкозин минералдары бар жездүү горизонт акиташ теги катмарларынын төмөн жагында. Калындыгы 3,5 м, жездин кондициялык өлчөмү 1%ке жетет. Анын үстүндө коргошундуу горизонт жатат, калыңдыгы 0,5–5,0 м. Коргошундун өлчөмү 0,5–5,6%. Руда негизинен галенит, кээде сфалерит, халькопирит минералдарынан турат. Галенит чачырап кеткен же уюп калган, кээде кальцит тарамдары менен акиташ тектеринде кабат жана линза түрүндө кездешет. Мындагы кеңдер чөкмө жана гидротерм жолдору менен пайда болгон деген эки көз караш бар.
Биологиялык булгануу
Биологиялык булгануу - пайдаланылып жаткан экосистемага жана техникалык түзүлүштөргө жат өсүмдүктөрдүн, жаныбарлардын жана микроорганизмдердин табигый жол менен, ошондой эле адамдын иш-аракетинен жайылышы. Көпчүлүк учурда аймакка терс таасир этет. Бөлөк жерден келген организмдер жергиликтүү организмдерге караганда чөйрөгө бат байырлашып, жергиликтүү түрлөрдү четтете баштайт. Мисалы, америка ачкүсөнү европа ачкүсөнүн, ондатра калтарчычканды сүрүп чыгарган. Шаарларда таштандылар топтолгон жерлерде (убагында тазаланбай калуудан) кескин түрдө синантроптук организмдер (келемиш, карга, курт-кумурска) көбөйүп кетет. Чөйрөгө айрыкча ферменттерди иштеп чыгаруучу ишканалардын биологиялык таасири зор, анткени алардын таштандыларын тирүү клеткалуу микроорганизмдер түзөт.
Ясная Поляна (Иглин району, Башкыртстан)
Ясная Поляна — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Калтыман айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 65 киши. Почта индекси — 452419, ОКАТО коду — 80228820013.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Онлайн музыка кампаларын салыштыруу
Учурда үч чоң кызмат бар. Алар: Amazon Music, Apple'дын iTunes Match жана Google Play музыка кызматтары. Ар бири онлайн музыка дүкөндөрүн камтыйт (салыштырууну карагыла), башка музыка дүкөндөрүнөн сатып алынган музыка эс тутум чектөөлөрүнө эсептелбейт. Amazon.com менен Apple'дын жылдык акы төлөп алуучу кошумча сактоо жеринен тышкары башкы кошумча өзгөчөлүгү — "скандап дал келтир" кызматы. Бул компүтердеги музыка файлдарын текшерип, дал келген ырлардын көчүрмөсүн колдонуучунун музыка кампасына файлды жүктөп олтурбай эле кошуп коёт. Google ири көлөмдөгү сактоо жерин дагы, "скандап дал келтир" мүмкүнчүлүгүн дагы акысыз эле камсыз кылат.
Amazon 2011-жылдын март айынын соңунда булут музыка кампасын ишке киргизип, учурдагы маанилүү плеерлердин биринчиси болгон. Amazon Music эч кайсы жаңы музыка агымынын лицензиясын албастан ишке киргизилип, башкы үн жазуучу фирмалардын ачуусуна тийген. Google өз кызматын бир жарым айдан азыраак убакытта ишке киргизип, ал дагы эч кандай лицензия алган эмес. Apple башкы үн жазуучу компаниялар менен жаңы лицензия боюнча соодалашып, Google'дын кызматтары ишке киргенден алты айдан кийин өз кызматы ишин баштаган. Amazon жана Google өздөрүнүн "скандап дал келтир" кызматын колдонууга бергенге чейин акырында лицензиялар боюнча соодалаша алышкан.
Фон програмы
Фон програмы (Background program - Фоновая программа) — колдонуучу башка програм менен иштеген учурда аткарылган програм. Фон режиминде аткарылган програмдарга компьютердин микропроцессору оперативдик режимде аткарылган програмдарга караганда аз ресурс бөлөт. Мисалы колдонуучу тексттер менен иштеген учурда фон режиминде антивирусту колдонсо да болот.
Астатикалык өлчөө прибору
Астатикалык өлчөө прибору - өлчөөчү механизми кыймылдуу бөлүгүнүн абалына (прибордун көрсөтүүсүнө) сырткы бир тектүү магнит талаасы таасир этпегидей жасалган электр өлчөгүч. Бул прибордо эки бирдей кыймылдуу бөлүгү өзара бириктирилип жалпы окко орнотулган (мисалы, электр-магниттик түрмөк) магнит талаасы ага таасир этип, бир учурда өз ара карама-каршы багытталган айландыруучу моментти пайда кылып, системаны тең салмактап турат. Бул прибор амперметр, вольметр, ваттметрден турат. Астатикалык өлчөө прибору көбүнчө турактуу жана өзгөрмө ток тизмегинде тажрыйбалык өлчөөлөрдү жүргүзүүдө колдонулат.
Карана (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Карана — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Янгурчин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 83 киши. Почта индекси — 453195, ОКАТО коду — 80248865003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
COVID-19 пандемиясы
COVID-19 пандемиясы  — COVID-19 коронавирус таралгандагы глобалдык пандемия.
2019-жылы 31-декабрда Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму (ДСУ) Кытайдын Ухань шаарында келип чыгышы белгисиз болгон пневмония учурлары аныкталгандыгы тууралуу маалымат алган. 2020-жылы 7-январда өлкөнүн бийлиги оорунун козгогучу жаңы коронавирус экендигин аныктап, ал "2019-nCoV" деген убактылуу аталышка ээ болгон.
2020-жылы 30-январда Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму бул абалды коомдук саламаттыкты сактоо жаатындагы өзгөчө кырдаал катары, ал эми 11-мартта пандемия катары жарыялаган. 2020-жылдын 3-декабрына карата пандемиянын жүрүшүндө дүйнө жүзү боюнча 64,4 миллиондон ашык учур катталды; 1.489 миллиондон ашуун адам каза болуп, 43.8 миллиондон ашык адам айыгып чыккан.
2020-жылы 18-мартта Кыргызстандын саламаттык сактоо министри COVID-19 инфекциясынын үч учуру катталгандыгын билдирген. Жалал-Абад облусунун Сузак райондук администрациясы аймактын чегинде өзгөчө кырдаал режимин киргизип, ал эми 21-марттан баштап мындай абал республиканын бардык аймагында жарыяланган. 2020-жыл, 3-декабрга карата республикада инфекция жуктургандардын саны 73 513тү, айыгып чыккандардын саны 65 189ду түзүп, 1277 киши өлгөнү аныкталды.
COVID-19 инфекциясынын чыгышы жана себептери
2019-жылы декабрь айынын ортосунда Ухань шаарынын саламаттыкты сактоо органдары "түшүнүксүз себептерден улам келип чыккан пневмония" жышаандары байкалган бейтаптардын алгачкы учурларын аныкташкан. Расмий маалыматтарга караганда, бул биринчи инфекциялар Түштүк Кытайдын Ухань шаарындагы деңиз азыктарынын дүң базарында болгон. Бул маалыматтан соң белгисиз коронавирус инфекциясынын булактары базарда сатылган жарганаттар болушу мүмкүн деген божомолдор айтылган. Кытайдагы бир нече медициналык мекеменин изилдөөчүлөр тобу Цзиньинтань ооруканасында диагнозу аныкталган жана вирус жуккандыгы тастыкталган алгачкы 41 бейтап тууралуу кеңири маалыматтарды беришет. SARS-CoV-2 инфекциясы 41 адамда тастыкталган, анын 30 (73%) эркектер, орточо курагы 49 жашты түзгөн. Дээрлик үчтөн биринде (32%) өнөкөт оорулар, анын ичинде кант диабети, гипертония, жүрөк оорулары болгон. Алардын ичинен төмөнкү жышаандар байкалган: 40 (98%) чыйрыкма, 31 (76%) жөтөл, 18 (44%) булчуң оору жана чарчоо. Аз кездешкен жышаандардын катарына какырык же кан аралаш какырык коштогон жөтөл, баш оору жана диарея кирди. Топтун жарымы энтигүүдөн кыйналып, ал эми 13 бейтап жандандыруу бөлүмүнө жатууга муктаж болгон. Оору жуккан 41 адамдын бардыгына компьютердик томографиялык текшерүү жүргүзүлүп, алардыын баарында пневмония бар экендиги аныкталды.
2019-жылдын соңунда бул эпидемияны пайда кылган козгогуч азыркыга чейин белгисиз. Алгачкы ирет оору жуктурган бейтаптар деңиз азыктары, ошондой эле канаттуулар, жыландар жана жарганаттар сатылуучу Ухань базарына тиешеси бар болгондуктан, коронавирус геномун чечмелөө учурунда, андан жарганаттардын жана панголиндердердин короновирусуна жакын компоненттер табылган. Ошондуктан демек Ухань базарындагы жарганаттар менен панголиндердин биригиши, ушул жаныбарлардын коронавирустарынын рекомбинацияланышына шарт түзгөн деп божомолдонууда. Ухань шаарынын муниципалдык отчётторуна ылайык, жарганаттар жергиликтүү базарда эч качан сатылган эмес, ал эми панголиндер Кызыл китепке киргизилген. Шаар бийлиги коронавирусту базарга кандайдыр бир ооруган адам, нөлүнчү пациент алып келип, андан соң эпидемия күч алды деп ырастоодо.
Короновирустун дүйнө жүзүнө жайылышы
2020-жылдын 30-январында дүйнөнүн 19 өлкөсүндө 7818 учур катталган соң, Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму коомдук саламаттыкты сактоодо эл аралык мааниге ээ бул абалды өзгөчө кырдаал деп, ал эми 2020-жылдын 11-мартынан баштап пандемия деп жарыялады. Ушул эле айдын соңунда башка өлкөлөрдө ооруган бейтаптардын саны Кытайдагы оорулардын санынан тез эле ашып кетти.
2020-жылдын 13-мартына карата Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму Европаны коронавирус инфекциясынын жайылышынын активдүү борбору деп билдирген. 2020-жылы 19-мартта Италия эң көп өлүмгө учураган өлкө катары Кытайды басып өттү. 26-мартка карата Америка Кошмо Штаттары дүйнөдө оорунун эң көп тастыкталган учурлары менен Кытай менен Италияны артта калтырды. Коронавирус геномдорун изилдөө Америкада COVID-19 менен ооругандардын көпчүлүгү түздөн-түз Кытайдан же Азиянын башка өлкөлөрүнөн эмес, европалык саякатчылардан келгенин көрсөттү.
2020-жылдын 29-июнунда, Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму көптөгөн адамдар коронавирус инфекциясынын жайылышын жайлата алгандыгына карабастан, өлкөлөр чек араларын кайрадан ачып жаткандыгынан улам, вирустун жайылышы дагы деле күчөп баратканын эскертти.
2020-жылы октябрь айында Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму ДСУнун жетекчилеринин атайын жолугушуусунда дүйнөдөгү ар бир онунчу адам COVID-19 оорусун жуктурушу мүмкүн деп билдирген. Ошол эле мезгилде, бул 780 миллион адамга оору жуккан дегенди билдирет, бирок анын 35 миллиону гана тастыкталды.
2020-жылдын 3-декабрына карата пандемиянын жүрүшүндө дүйнө жүзү боюнча 64,4 миллиондон ашык учур катталды; 1.489 миллиондон ашуун адам каза болуп, 43.8 миллиондон ашык адам айыгып чыккан. Ооруну көзөмөлдөө жана алдын алуу борбору жарыялаган макалада вирустук инфекциялардын учурдагы саны тастыкталган лабораториялык изилдөөлөр менен гана аныкталат деп айтылат. Бирок чыныгы сан расмий сандардан бир нече эсе көп болушу мүмкүн.
Эпидемиология жана карантиндик чаралар
11-мартта Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму COVID-19 эпидемиясынын пандемия мүнөзүнө ээ болгонун билдирген, буга байланыштуу Шенген зонасы менен Европа Биримдигинин тышкы чек аралары 17-марттан тартып кирүү үчүн жабык боло тургандыгы жарыяланган (чектөөлөрдүн алдын ала мөөнөтү - 30 күн).
Көптөгөн спорттук мелдештер, анын ичинде спорттун бардык түрлөрү: футбол боюнча Европанын улуттук чемпионаттары; 2020-жылы футбол боюнча өтүүчү Европа чемпионаты бир жылга жылдырылып, ошондой эле Токиодо 24-июлда баштала турган 2020-жылкы Жайкы Олимпиада оюндары кийинкиге калтырылды. Көптөгөн фестивалдар, көргөзмөлөр жана сынактар ​​болбой калды же мөөнөтү өзгөртүлдү.
Оорунун жышаандары жана жугуу жолдору
COVID-19 оорусунун жышаандары ар кандай, кээде сасык тумоонун жышаандарына да окшош. Коронавирустук инфекция менен ооруган адамдарда ар кандай жышаандар кездешет, алар убакыттын өтүшү менен өзгөрүшү дагы ыктымал.
COVID-19 көп тараган жышаандары:
Жугуштуу оорулардын көбүндө кездешүүчү инкубациялык мезгил болот - бул адамга оору жуккан учур менен анын алгачкы жышаандарынын пайда болушунун ортосундагы мезгил. COVID-19 оорусунун орточо инкубациялык мезгили төрт-беш күнгө созулат.
Парусовая
Парусовая — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таз дарыясынын оң жээгинен 380 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 211 км.
COVID-19 пандемиясы
Covid-19ду алдын алуу
Өзүңүздү жана башкаларды сактоо үчүн, оору тууралуу текшерилген маалыматты колдонуп, зарыл болгон алдын алуучу чараларды көрүш керек.
Тулку-бой кыймылдуулугу
ДСУ аныктагандай, «тулку-бой кыймылдуулугу – бул скелет булчуңу тарабынан иштелип чыккан дененин ар кандай аракети, жумуш, оюн, үй тапшырмасы, саякат жана эс алуу учурунда күч-кубатты талап кылган жигердүүлүк». Орточо, ошондой эле ургалдуу тулку-бой кыймылдуулугу ден-соолукту чыңдайт.
Парусовая
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
COVID-19 пандемиясы
Тулку-бой кыймылдуулугу
5-17 жаштагы балдар жана өспүрүмдөр орточо жана ургалдуу тулку-бой кыймылына күнүнө 60 мүнөттөн кем эмес убакыт бөлүшү керек.
18-64 жаштагы чоң кишилер жумасына орточо ургалдуу тулку-бой кыймылына кеминде 150 мүнөт же жогорку ургалдуу тулку-бой кыймылына жумасына кеминде 75 мүнөт убакыт бөлүшү абзел.
Парусовая
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
COVID-19 пандемиясы
Тулку-бой кыймылдуулугу
64 жаштагы жана андан улуу чоң кишилер жумасына орточо ургалдуу тулку-бой кыймылына кеминде 150 мүнөт же жогорку ургалдуу тулку-бой кыймылына жумасына кеминде 75 мүнөт убакыт бөлүшү абзел.
Стресс менен күрөшүү
Узак мөөнөттүү карантин режими учурунда көптөгөн балдар менен чоңдор психикалык саламаттыгынан жапа чегишкени байкалды.
Эгерде сиз үйдө отурушуңуз керек болсо, анда туура тамактанып, өз убагында уктап, спорт менен машыгып, үйдөгү жакындарыңыз менен социалдык карым-катнаш түзүп, үй-бүлөңүздүн бөлөк мүчөлөрү жана досторуңуз менен электрондук почта жана телефон аркылуу байланышып, дени сак жашоо таризин тутуңуз.
Өз эмоцияларыңыз менен күрөшүү үчүн тамеки, алкоголь жана башка баңги заттарды колдонбоңуз. Эгерде маанайыӊыз өтө чөгүп кеткенин сезсеңиз, медициналык кызматкер же кеңешчи менен сүйлөшүңүз. Зарыл учурда тулку-бойлук жана психикалык саламаттыкка байланыштуу кайда баруу же кайрылуу керектиги жөнүндө планыңыз болушу шарт.
ЖМКдагы жагымсыз маалыматты көрүүгө же угууга кетирген убактыңызды кыскартып, тынчсызданганды жана толкунданганды азайтыңыз.
Кыйынчылыктарды жеңүүгө жардам берген, мурда алектенген кушуңуз түшкөн иш менен алектениӊиз. Алар сизге пандемия учурундагы оор кырдаалда эмоцияларыңызды теске салууга көмөк көрсөтөт.
D витамини
D витамини инфекцияларга каршы күрөшүүгө организмге жардам берет, ошондуктан бул азыркы пандемия учурунда өзгөчө маанилүү. Терибиздин ачык жерлерине күн нуру тийип турса, биз аны жетиштүү деңгээлде алабыз.
Англиянын Саламаттыкты сактоо башкармалыгы карантин учурунда жетишсиз болуп калышы ыктымалдыгынан, D витаминин күн сайын ичүүнү сунуштады. Бул витамин кандайдыр бир жол менен таажы вирус инфекциясынан сактайт деген далилдер жок, бирок адистер анын пандемия учурунда пайдалуу деп эсептешет.
Курамында D витамини бар кошулмалар организминде аталган витамин жетишпеген адамдардын дем-күүсүн жакшыртат. Айрым адистер денедеги D витамининин жетишсиздиги менен таажы вирус жуккан учурда оорунун күчөп кетишинин ортосунда байланыш бар деп айтышат.
Ошол эле учурда мындай бейтаптарда илдеттин кабылдап кетишинин башка да себептери болот, андыктан азырынча бул боюнча бир беткей тыянак чыгаруу кыйын.
Цинк
Иммундук тутумдун ар кандай функцияларын жөнгө салуу менен цинк төмөнкү дем ​​алуу жолдорунун курч инфекцияларга сезгичтигин төмөндөтөт, анын ичинде өпкө сезгенгенде же жабыркаганда дем алуу жолдорунун клеткаларынын бүтүндүгүн сактайт деп эсептелет. Бирок төмөнкү дем ​​алуу жолдорунун курч инфекцияларын, анын ичинде пневмонияны дарылоодо цинктин колдонулушун изилдөө эки анжы натыйжаларга алып келген.
Вакцина
Вакциналар иммундук системаны вирустарды жана бактерияларды таанууга жана аларга каршы күрөшүүгө даярдайт. Эгерде кийинчерээк организм бул оору жаратуучу микробдорго дуушар болсо, анда аларды дароо жок кылууга даяр болуп, оорунун алдын алат.
Азыркы мезгилде өмүргө коркунуч туудурган 20дан ашык оорунун алдын алуучу вакциналар бар, анын ичинде COVID-19ту вакциналардын жардамы менен алдын алуучу иштер дагы жүргүзүлүп келе жатат.
Учурда 100дөн ашык COVID-19 вакциналары иштелип чыгууда, алардын айрымдары адамдарга сыналып жатат.
Божомол
Европадагы ар кайсы вирусологдордун айтымында, пандемия бир жылдан эки жылга чейин созулушу мүмкүн. Америкалык окумуштуу жана эпидемиолог Джастин Лесслер бир жагынан алып караганда, COVID-19 жоголуп кетпейт, ал эми экинчи жагынан, вакциналардын жардамы менен же калктын табигый түрдө иммунитетке ээ болушунун аркасында адамдардын кадимки жашоосуна тоскоол болбойт деп эсептейт.
Morgan Stanley компаниясынын талдоочулары түзүлгөн кырдаалды талдап, АКШ боюнча отчётун жарыялашты. Ага ылайык, эксперименталдык вакцинанын пайда болушу жана аны медициналык персоналды эмдөө үчүн колдонуу 2020-жылдын ноябрь айында, ал эми массалык эмдөө 2021-жылдын жазында болот деп божомолдонот.
Абсолюттук (чексиз) укук
Абсолюттук (чексиз) укук – ага эгедер жакка бир же бир нече милдеткер жактар каршы турган субъективдүү укук. Абсолюттук укуктун кызыкчылыгына туура келбеген иш-аракеттерди жасабоо жоопкерчилиги тууралуу башка жактардын баарына атайын билдирилет. Абсолюттук укука айрым мүлктүк (айрыкча, буюмдар боюнча) жана да мүлккө жатпаган баардык укуктар кирет. Мисалы, адамдын туулгандан тартып эле ээ болгон негизги укугу менен эркиндиктери (эч качан ажыратылбас жана баардык жагынан мыйзам менен сот тарабынан корголгон) (кара: Салыштырмалуу укук ).
Жыргалаң көмүр кени
Жыргалаң көмүр кени Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районунда, Каркыра, Түп жана Жыргалаң сууларынын алаптарында. Кен 1914-жылдан белгилүү. 1930-жылдан жер астынан казылат. Акыркы геол. чалгындоо иши 1982–85-жылдары жүргүзүлгөн. Көмүр төмөнкү юранын жыргалаң, ортоңку юранын көкбел свиталары менен байланышкан. Бардыгы 10 кабатка, кабатчаларга, линзаларга бөлүнгөн. Алардын ичинен 2 кабат (I жана V) өнөр жайлык мааниге ээ, 2 кабат (III жана II) линза түрүндө болуп өнөр жайлык мааниси төмөн. Кендин негизгиси V кабат. Анын калындыгы 0,10 мден 16,80 мге чейин өзгөрөт. Сапаты боюнча Жыргалаңдын көмүрү Д маркасына таандык. Көмүрдүн орточо күлдүүлүгү 11,61–12,07%, орточо күйүү жылуулугу 31,6–31,7 МДж/кг (7549–7573 ккал/кг) түзөт. 1997-жылга карата баланстагы запасы (В+С1 категориясы боюнча ) – 13987 миң т.
COVID-19 пандемиясы
Дагы караңыз
КР/Саламаттык сактоо министрлиги
Каркыра дарыясы
Каркыра дарыясы – Кыргызстан менен Казакстандын аймагы аркылуу аккан дарыя, Кеген суусунун сол куймасы. Тескей Ала-Тоонун капталынан башталып, түндүктү карай агат. Узундугу 69 км, алабынын аянты 1790 км2. Жогорку бөлүгү Кыргызстандын аймагында кууш өрөөн аркылуу агып өтөт. Ортоңку бөлүгү – Кыргызстан менен Казакстандын чек арасы; төмөнкү бөлүгү түзөң, саздуу келет. Негизги куймалары: Көк-Жар, Турук, Чоң Жылаңач, Кур-Каркыра, Кичи Жылаңач, Ак-Каркыра, Жел-Каркыра жана башка 140тан ашык майда куймасы, жалпы аянты 0,47 км2 келген 22 көлү бар. Жылдык орточо чыгымы 15,0 м3/сек. Эң көбү 107 м3/сек, эң азы 2,87 м3/сек. Апрелде кире баштап, октябрь–ноябрда тартылат. Сугатка пайдаланылат.
Жыгач уста
Жыгач уста - жыгачтан түрдүү көркөм буюм жасоочу чебер. Жыгач уста жыгаччы, түндүкчү, ээрчи, кырмачы, тактачы, комузчу жана башка болуп бөлүнгөн. Жыгаччы боз үйдүн бүт жыгачтарын,түндүкчү боз үйдүн түндүгүн, ээрчи ээр, айырма чыңырчак, кырмачылар аяк, табак, чара, сүзгү, тепши, челек, чыны куту, чөйчөк, кашык, соку, сокбилек, ийик, тактачы ком, сандык, жагдан, такта, бешик, үкөк, чана, чийне, чарпал, комузчулар комуз, кыл, кыяк, чоор, тактеке, добулбас, жыгач ооз комуз жана башка жасашкан. Бул буюмдарды жасоого арча, кайың, терек, жаңгак, тал, өрүк, четин, кара жыгач, карагай, табылгы жана башка пайдаланылган. Жыгач устанын негизги куралдары: балта, араа, керки, байтеше, чот, бычак, ийди, аталгы, үшкү, көзөөч, тез, тарткы жана башка болгон. Ал өз үйүндөгү дүкөнүндө иштеп, бир экиден шакирт күткөн. Ар бир устанын колунан чыккан буюм чеберчилигине жараша жасалышы, кооздолушу, сапаты жагынан өзгөчөлөнүп, кимдики экени таанылып турган.
Коктюль (дарыя)
Коктюль — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тобыл дарыясынын оң жээгинен 400 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 44 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы Есет дарыясынын куюлушунан Тура дарыясы, Тавда дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Биологиялык мониторинг
Биологиялык мониторинг - белгилүү физика-географиялык аймактагы тирүү организмдердин сандык, сапаттык абалына, өнүгүүсүнө, өзгөрүүсүнө байкоо жүргүзүү. Алынган маалыматтар өсүмдүктөрдү, жаныбарларды коргоо пландарын иштеп чыгууда пайдаланылат.
Нанкин
Нанкин (кытайча Наньцзин) - Чыгыш Кытайдагы шаар. Цзянсу провинциясынын административдик борбору. Янцзы дарыясынынтөмөнкү агымындагы порт (деңиз кемелери келет). Калкы 3,4 миллион (2010, шаар агломерациясы менен 4,4 млн). Жолдор тоому. Көп тармактуу машина куруу, металлургия, химиялык (жер семирткич, жасалма була), текстиль, тамак-аш өнөр жай ишканалары иштейт. ИАнын филиалы, университет, музейлер (анын ичинен тарых жана башка), обсерватория, Кытай демократ-революционери Сунь-Ятсендин мавзолейи бар.
Биздин заманга чейинки 5-кылымданар түрдүү ат мененбелгилүү болуп келген. 1368-1421-жылы Кытайдын, 1853-68-жылы көтөрүлүшкө чыккан тайпиндер ээлеп, алар жарыялаган Тай-пин тяньго мамлекетинин борбору, (фарфор мунара жана башка тарыхый эстеликтер талкаланган) 1927—37- жана 1946—49-жылы Кытай Республикасынын өкмөту турган жай болгон. 1937-45-жылы япон аскерлери басып алган. Цисясы кечилканасындагы Шэлита таш пагодасы (10-кылым), Лингусы кечилканасындагы «уляндянь» (кыштан салынган «устунсуз сепил») сакталган. Ботаникалык бак уюштурулган. Нанкин аймагынан темир, таш көмүр, пирит казылып алынат.
Коттункулсымактар
Коттункулсымактар (Cottunculoides) — букачар балыктардын бир уруусу.
CorelDRAW
Вектордук график үчүн програмдык систем, ал атайын графиктик эффекттердин кеңири тобун, үч өлчөмдүү тонирлөө жана кыймылдатуу, фотосүрөттөлүштөрдү оңдоо жана графиктерди көрсөтүү мүмкүнчүлүктөрүн камтыйт. Интернеттин тиешелүү түс палитрин жана файлдык калыптарды колдонуу менен Интернет-график менен иштөөгө мүмкүндүк берген програм. Ал коммерстик програмдарын негизги иштеп чыгуучусу болгон кеңири белгилүү Corel Corporation (Ottawa, Ontario, Canada) корпорациясы тарабынан иштелип чыккан.Россия учун болсо 6.0 7.0 версиялары иштеп чыгылган
20 Январь (Үчтүн айы)
20-январь — Григорий жылсанагы боюнча жылдын 20-күнү, жылдын аягына чейин 345 (толук жылда 365) күн бар.
Каркыра жармаңкеси
Каркыра жармаңкеси – 19-кылымдын 2-жарымы – 20-кылымдын башындагы Жаркент жана Пржевальск (азыркы Ысык-Көл облусу) уезддерине тийиштүү Каркыра жайлоосундагы Каркыра өзөнүнүн боюнда (азыркы Алматы облусу Кеген ооданы) июнь, июль, август айларында өткөрүлчү соода-сатык. Бул жерге орус өкмөтү тарабынан атайын үйлөр тургузулган. Жарманкесин Кытай, Россия жана Борбордук Азиянын (өзбек, тажик, түркмөн, казак, кыргыз) соодагерлери товарларын, Кеген, Каркыра, Ийри-Суу, Кең-Суу аймактарын жайлаган элдер малын сатып, азык-түлүк, кийим-кечек жана башка алышкан.
Галогендер
Галогендер (гр. Наls — туз жана ...генез) — Элементтер мезгипдик системасы VII группа элементтери (фтор F, хлор Cl, бром Br, иод I, астат At). Металдар менен кошулганда туз пайда кылгандыктан, галогендер деп аталат. Мол-cы 2 атомдон турат. Сырткы электрондук деңгээлинде 7 электрон болуп, туруктуу деңгээл пайда кылууга 1 электрон жетпейт. Металлдар менен кошулганда алардын бир электронун өзүнө тартып алып, окистендиргич касиетке ээ болот. Алар реакцияга абдан тез кирүүчү металлоиддер. Көпчүлүк элементтер менен түздөн-түз кошулуп, галогенидди пайда кылат. Хим. активдүүлүгү, фтордон иодду көздөй атомдук радиусу чоңоюшу менен төмөндөйт. Кадимки шарт-та фтор менен хлор — газ, бром суюк, иод менен астат — катуу зат. Астат — радио-активдүү элемент. Суу менен кадимки шарт-та газ абалындагы сууда жакшы эрүүчү суутек галогенин пайда кылат. Алардын суудагы эритмеси күчтүү к-талар. Эритмеде ар бир галоген өзүнөн кийинки галоген атомун металлдык жана суутектик бирикмелеринен сүрүп чыгарат.
Флэш
Флэш (Flash - Флэш) — бул вектордук графикке негизделген анимация технологиясы. Флэш анимациалары компактуу болгондуктан, алар эстин чоң ресурстарын талап кылбайт, тез жүктөлгөн жана терезе өлчөмү боюнча масштабдалган кароо програмдар. Флэш анимацияларын иштеп чыгуу үчүн Macromedia Flash сыяктуу колдонмолор зарыл. Учурда флэш алдыңкы иштетүү системдерине, медиа-ойноткучтарына жана браузерлерге кошулган.