cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Франк, Семен Людвигович
Акыйкат таанымы
Акыйкатты таанып-билүүнүн негизи катарындагы турмуштук тажрыйба түшүнүгүнөн башка да орус философиясын, анын реализмге, онтологизмге умтулушу мүнөздөйт. Таанып-билүү үчүн алгач адам өзү бар болууга тийиш. Адамдын таанып-билиши дал бытиени идеалдуу түрдө гана таанып-билүү менен чектелбестигинде, таанып-билүү мүмкүн болсун үчүн адам адегенде бытиеге байырланышы керек. Турмуштук тажрыйба түшүнүгү, ошентип, онтологизм менен тыгыз байланышат. Франк мындай деп жазат: «Турмуш «мен» менен бытиенин дал реалдуу байланышы болуп саналат, ал эми ойлом болсо алардын ортосундагы идеал байланыш гана. Төмөнкү «primum vivore deiunde philosophare» (баарынан мурда жашоо керек, андан кийин философиялык ой жүгүртүү керек) деген сөз өзүнүн тышкы утилитардык-практикалык мааниси боюнча баягы эле таң болуп бүткөн акыйкат: бирок ушул эле айтылган сөз ички, метафизикалык мааниде түшүнүлгөндө өзүндө (ойломдун үстүнөн турмуштук фактынын онтологиялык приматынын көрүнүшү катарында) терең ойду камтып турат, дал ушул ой сыягы орус көз карашынын негизги рухий негизин бере алат» [Ошонун өзүндө. 479-6.].
Концепциялары тууралуу
Орус философиясынын бардык ушул спецификалык өзгөчөлүктөрү Франктын өзүнүн философиясында болуп көрбөгөндөй толук чагылдырылган. Анын башкы концепциялары адам турмушунун рухий проблемаларына арналган. Адам дүйнө менен тыкыс байланышкан, адам дүйнөнүн бир бөлүгү гана эмес, дүйнө анын ички дүйнөсүндө жашап тургандай эле, адам да дүйнөнүн ички койнунда турат. Биз абсолюттук бытиени байкап-баамдай албайбыз, анткени «байкалып-баамдала турган нерседен тышкары да байкап-баамдоо актысы жана байкап-баамдоочу субьектинин болушун талап кылат» [Акыл жеткис нерсе. 91-6.].
Кудайдын дүйнө жаратышы тууралуу
Кудайдын дүйнөнү жаратышы, Франк боюнча, аны жоктон бар кылганында эмес, анткени жоктон бар кылуу куру сөз, Кудай ага маңыз жана баалуулук бергендигинде. Дүйнөнүн реалдуу тиреги жана идеал негизи Кудайда, дал ушул дүйнөнүн макулуктук экенин билдирет».
Франк теодицея проблемасын төмөнкүчө чечет: Кудайдын реалдуулугу фактылардын реалдуулугуна караганда өзүнөн өзү алда канча ачык. Ошондуктан, Кудай менен начар эмпирикалык дүйнөнүн байланышы акыл жеткис экендиги өзүнөн өзү белгилүү. Ушундан улам «теодицея проблемасы рационалдуу, зарыл түрдө таптакыр чечилгис проблема, чындыгында да принцибинде чечилгис проблема». Эгерде жаманчылыкты түшүндүрүүгө туура келсе, анда акыры түбү аны актоого, «болбоого тийиш болгон нерсенин» кантип пайда болгонун түшүндүрүүгө, ошентип, анын себебин таап, актоого алып келер эле. Жаманчылыкка бирден бир туура мамиле аны четке кагууда, аны жок кылууда жана албетте, аны түшүндүрбөй эле жөн коюуда турат» [300-6.].
Жамандык тууралуу
Жамандык «дайыма азап чегүү жана курмандыктын гана эмес, ошондой эле «жамандыкты алып жүрүүчүнүн түбөлүк өлүмү менен байланышкан, бул болсо Кудайдын абсолюттук күч-кубаттуулугунун далили болуп кызмат кылат». Бирок бул баары бир теодицея проблемасын чече албайт, анткени жамандык кээ бир толук жана терең мааниде, же эң болбоду дегенде, анын түпкү булагы Кудайдын өзүнүн акыл жетпес тереңинде жашырылып жатат». «Жамандык Кудай менен Кудай-эместин чегинде жаткан чексиз хаостон келип пайда болот» [313-6.]. Франктын кээ бир чыгармалары социалдык философиянын маселелерине арналган, аларга төмөнкүлөр таандык. «Коомдук илимдер методологиясынын очерки» (1922), «Мен жана биз» (1925), «Коомдун рухий негиздери» (1930).
Социалдык турмуш
Франк социалдык турмуш — бул психологиялык окуялардын жөн гана суммасы эмес деген. «Мыйзамдар, үрп-адаттар, мекемелер жана д.у.с. социалдык жашоонун тараптары катарында, буларга байланыштуу болгон коомдук сезимдердин, ой-пикирлердин жана д.у.с. жашап турушунан айырмаланат» [Очерктер. 47-6.]. Коом бирбүтүн маңыз катарында чыгат, бул недир бир түпкү бирбүтүндүк. Франк «коом... чыныгы бирбүтүн реалдуулук, ал айрым жеке индивиддерден түзүлгөн бирикме эмес, а түгүл ал бизге конкреттүү адам берилген (дан) бирден бир реалдуулук. Жалгыз алып каралган индивид абстракция гана: собордук бытиеде гана, коомдун биримдигинде гана биз адам деп атаган нерсе чыныгы реалдуу боло алат» [53-6.].
Бирок коом бир тектүү эмес, ал ички жана тышкы эки аспектиге ээ. «Анын ички катмары дал жогоруда белгиленген «биздин» биримдигинде, тагыраак айтканда, ар кандай «мен-дин» дал ушул түпкү биримдик болгон «биз» менен байланышында турат, ал эми тышкы катмар дал ушул биримдиктин көптөгөн «мен-дин» бөлүкчөлөргө, карама-каршыларга жана өз ара күрөшкөндөргө бөлүнүп кеткендигинде турат, жана бул биримдикке көптөгөн айрым, бири-биринен бөлүнгөн адамдар карама-каршы турат» [54-6].
Тышкы жана ички катмарларды Франк коомчулук жана соборчулук деп атайт. Ал соборчулукта негизинен адамдардын адамды адам кылып турган байланыштары көрүнөт деп эсептейт. Соборчулук ички, органикалык биримдик катарында «ар кандай адамдык карымкатыштын, адамдардын ар кандай коомдук бирикмелеринин негизинде жатат». Соборчулук бириктирүүчү башталыш катарында ар түрдүү формада көрүнө алат. Биринчи форма үй-бүлө, ар кандай коомдун түбөлүктүү негизи. Экинчи форма катарында диний турмуш чыгат. Соборчулук жана диний турмуш өзүнүн негизинде бир эле нерсе. Соборчулуктун үчүнчү формасы катарында ар кандайча бириккен көптөгөн адамдардын тагдыры жана турмушу чыгат. Жалпы жана биргелешип жашоо адамдарды бири-бири менен данакерлештирип, жолдоштук сезимин жана көңүл жакындыгын пайда кылат.
Инсан тууралуу
«Инсанды сыртынан курчабай, ичинен бириктирип жана аны толуктап турган адамдык соборчулук жана бирбүтүндүккө таандык экендигин сезүү чындыгында дал мистикалык диний сезим, бул сезим бизди кучагына камтып турган бытиенин жашырын сырдуу тереңинде бекип жатат» [Ошонун өзүндө. 59-6.].
Франктын сөзү боюнча, соборчулукту мүнөздөй турган белгилер төмөнкүлөр: 1) Соборчулук «мен-дин» жана «сен-дин» табийгый биримдиги болуп саналат, бул биримдик алгачкы биримдик болгон «биз-ден» келип чыгат. Бирбүтүндүк бөлүктөрдү ажырагыс кылып гана бириктирип турбайт, ал өзүнүн ар бир бөлүгүндө бар болуп турат» [Ошонун өзүндө. 61-6.].
3)	Собордук бирбүтүндүк — инсандын өзү сыяктуу конкреттүү индивидуалдуулук, башкача айткандасобордук бирбүтүндүк дегенибиз — бу жалпы эле адамзат эмес, ал конкреттүү үй-бүлө, улут, чиркөө.
4)	Соборчулук өзүнүн убакыттан тышкаркы биримдиги менен мүнөздөлөт, бул эң маанилүү. «Биздин турмушубуздун ар бир көз ирмеми өткөндөгү топтолгон күчтөр жана каражаттар менен аныкталган, ошону менен эле бирге ал келечекке да умтулган, ал али жок нерсенин чыгармачылыгы болуп саналат».
«Коомдон анын бүткүл өткөндөгүсүн жок кылып кыйратып, турмушту жоктон бар кылып кайра курууну максат кылып койгон радикал революциялар, чындыгында, организмде топтолгон канды төгүп салып, анын ордуна жаңы кан куюуга аракеттенгендей эле акылсыздык жана ишке ашпас нерсе, эгерде булар ишке аша турган болсо анда алар коомду жөн гана өлүмгө алып келер эле. Революциялардын өзү да, титиреп-калчылдап, өзүн өзү өлтүрүүгө умтулган акылсыз кыйратуулар өткөндүн көрүнүштөрү, өткөндөн келе жаткан тенденциялардын ачылып көрүнүшү: бул аракеттерден өткөндө топтолгон уулардын ойрон кылуучу аракеттери, алардан кутулууга жасалган жандалбастоолор байкалат. Эгерде алар коомдун кыйроого алып келбесе анда бул алар тарабынан жараланып, алсыраган коомдук организм белгилүү бир убакыттан кийин андагы өткөндөн калган соо күчтөрдүн таасири астында кайрадан жандана тургандыгы менен түшүндүрүлөт» [Ошонун өзүндө. 63-6.].
Франктын ою боюнча, коомдук турмуштун түпкү максаты, жалпы эле адам турмушунун максатындай эле бирөө гана, ал — турмуштун өзүн анын теңирлик түпнегизинде бардыкты кучагына алган толук, терең шайкеш жана эркин түрүндө, чыныгы турмушта болгондун бардыгында ишке ашыруу болуп саналат. Коомдук турмуштун бул жалпы максатынан айрым башталыштардын өзүлөрүнүн чогуу турушунда билдире турган иерархиялык структурасы келип чыгат. Мындай башталыштардын көбүрөөк жалпы жана алгачкылары кызмат өтөө, тилектештик жана эркиндик башталыштарынын үчилтик биримдиги болуп саналат.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-020-8
Атаке баатыр
Атаке Тынай бий уулу - Тагай конфедерациясынын Чоң бийи болгон жана 1785-1787-жылдары түндүк кыргыздар менен Орусия империясынын ортосунда биринчи дипломатиялык мамилелерди түзгөнү менен белгилүү болгон.
Атаке казак хандары, султандары менен кырдаалга жараша мамиле түзгөн. Өзгөчө Бүкөй төрө менен өтө жакын болгон. Кыргыз санжырасында Атакенин Кокон башчысы Нарбото бийге жолукканы жөнүндөгү аңыз кептер сакталып калган. Ошол кездешүүдө Атаке баатыр акылман башкаруучу, дипломат экенин көрсөткөн. Айрым маалыматтарда Атаке баатыр тубаса коёнээк төрөлгөн деп айтылса, экинчи бир маалыматта, салгылашта үстүңкү эрдине найза тийип, эрини экиге бөлүнүп, тиши ачылып, ыраңы бузулуп калгандыктан, оозу-мурдун жаап жүргөн деп айтылат. 1825-ж. Кокон хандыгынын кысымынан Атаке сарыбагыш уруусунун бир бөлүгү менен Ысык-Көлгө  убактылуу журт которуп кеткен. Атакенин баласы – Карабек, Карабектен Жантай, Жантайдан Шабдан. Кийинчерээк кыргыздар Россиянын курамына бириктирилгенден кийин Атаке баатырдын укум-тукуму Атаке болуштугун түзүшкөн.
Астробиология
Астробиология — биологиянын Ааламдагы ар кандай асман телолорундагы тиричиликти изилдөөчү бөлүмү. Ааламдагы эң жөнөкөй органикалык клеткалардын жаралышын жана аларда жашоонун жогорку формасына өтүп жетилишин, ошондой эле Жердин жасалма жандоочуларын, узакка жашаган жаныбар жана космонавттын организминин иштөө функцияларын да, ошондой эле изилдөө мүнөзүнө жараша Күн системасынын жана андан тышкары башка галактикадагы планеталарды изилдейт. Күн системасындагы планеталарга ар кандай космос кемелерин учуруу менен Меркурийде, Чолпондо жана Айда тиричиликтин болушу мүмкүн эместиги далилденди. Марс планетасы Жерге эң окшош, анда басым 10 Мбар, температурасы күндүз 30, түнкүсүн -70°, атмосферасында Н2О, СО2 ж-а О2 кездешет. Мындай шартта Жердеги микроорганизмдер жанданышы мүмкүн. Анын бетиндеги кара тактар чаң бороонунун, ал эми «уюлдук ак шапкелер» кыроонун пайда болушу менен түшүндүрүлөт. Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун жана Плутон планеталарында тиричилик жок, себеби атмосферасы аммиак жана метандан, ал эми тышкы катмары гелий - суутектен турат. Жердеги тиричиликтин пайда болушуна шарт түзгөн көмүртек жана суутектин эң жөнөкөй бирикмелери башка планеталарда да бар экендиги далилденүүдө. Алар жеке эле Жер шарында эмес, Ааламдагы башка планеталарда да жашоо тиричиликтин чыгышына себепкер болушу ыктымал. Ааламдын башка бөлүктөрүндөгү цивилизацияны Жердин жандоочусу - Айга жана ири астероиддерге астрологиялык лазер, оптика жана радио түзүлүштөрдү, радиотелескопторду орнотуу менен изилдөөгө болот.
Акматов Таштанбек
{{Персона |ысымы               = Акматов Таштанбек Акматович |нукура ысымы        = |сүрөт               = Akmatov_Tashtanbek.jpg |туурасы             = 150 px |сүрөткө түшүндүрмө   = |төрөлгөндөгү аты    = |ишмердүүлүк тармагы = |туулган датасы      = сентябрь 1938 |туулган жери        = Ысык-Көл облусу, {{ТЖ|Тон району|Тон районунда}}, Көк-Сай айылы |жарандыгы           = {{Өлкө желеги|СССР}} |букаралык           = |өлгөн датасы        = |өлгөн жери          = |атасы               = |апасы               = |күйөөсү             = |жубайы              = |балдары             = 10 балалуу |сыйлыктары          = {{{!}} style="background:transparent" {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ак-Шумкар|2013}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{Даңк медалы}} {{!}}} |сайт                = |уикиказына          = }}
Акматов Таштанбек (1938-ж. т., Тоң району, Көк-Сай айылы) — мал чарба өндүрүшүнүн новатору, мамлекеттик ишмер. Кыргыз ССРнин мал чарбасына эмгек сиңирген устаты (1974). Эки жолку Социалистик Эмгек Баатыры (1976, 1986).экономист
Өмүр таржымалы
1977-ж. К. И. Скрябин атындагы Кыргызстан айыл чарба институтун сырттан окуп бүтүргөн. 1955-жылдан Тоң районундагы 22-партсъезд атындагы колхоздун баш чабаны болуп иштеген. 1976—82-ж. койдон тел жана жүн алууда эң жогорку көрсөткүчтөргө жетишкен. Акматов бригадалык көтөрүп алып иштөө ыгын колдонгон. 1982-ж. республикада 1-болуп ирилештирилген 9 кишиден турган чабан бригадасын түзүп, ал бригада 4 короо койду (2014 баш, анын ичинде 1505 тубар кой) баккан. 1983— 85-ж. анын бригадасы ар жүз тубар койдон 143 козу, 5,1 кг жүн алган. 1987— 90-ж. Кыргыз ССР ЖогоркуКенешинин Президиумунун төрагасы. 1991-жылдан Тоң районундагы «Ак-Булун» дыйкан чарбасынын жетекчиси.
Жетишкендиктери
Кой чарбасын ургаалдаштыруу проблемалары боюнча бир нече эмгектин автору: «Ийгилик эмнеден башталат» (1979), «Чабан жана сакмалчы» (1982), «Кой чарбасындагы коллективдик подряддын экономикалык натыйжалуулугу» (1984). 1974-жылдан СССР Жогорку Кенешинин депутаты, 1989—91-ж. СССР эл депутаты, 1987—90-ж. Кыргыз ССР Жогорку Кеңешинин депутаты.
Сыйлыктары
СССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1982). Акматов Ленин ордени жана медалдар менен сыйланган. Акматовдун бюсту Тоң районунун Ак-Сай айылына 1988-ж. тургузулган (айкелчиси Т. Садыков, архитектору Б. Изаева).
Гарри Поттер жана Жалын чөйчөгү
"Гарри Поттер жана Жалын чөйчөгү" (Harry Potter and the Goblet of Fire) — 2000-жылы жазылган британиялык жазуучу Ж. К. Роулиңдун романы.
Ликотрисса
Ликотрисса (лат. Lycothrissa crocodilus) — анчоус балыктарынын бир түрү.
Ак-Коргон (Талас району)
Ак-Коргон ― Кыргызстандын Талас облусунун Талас районундагы айыл. Осмонкулов айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 468 киши (2009-жылы).
Интернирлөө
Интернирлөө (фр. interner) – өз өлкөсүндө жашоону талап кылуу. 1. Нейтралдык (калыс) мамлекеттин аймагына кирип келген экинчи бир согушуп жаткан мамлекеттин куралдуу күчтөрүн куралсыздандыруу жана кармап калуу; 2. Согушуп жаткан мамлекеттердин согуш бүткөнгө чейин жат мамлекеттин граждандарынын укугунан ажыратуу аркылуу, аларды кармап турушу.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Жакишев
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Алгыр куштар
Алгыр куштар - аң жана илбээсин уулоо үчүн атайын тапталган кыраан куштар. Алгыр куштарды таптоо, аны аңчылыкка пайдалануу кыргыз коомуңда байыртадан белгилүү. Ошону менен бирге, алгыр куштарды таптоо, куш салуу спорттук кызыкчылыктарды да канаатандырган. Байыркы кыргыздар алгыр куштарды мамлекеттер ортосундагы дипломатиялык алакаларда да ийкемдүү колдонушкан. Кытайдын Тан династиясы (618-907-жж.) менен элчилик алакаларда кыргыздардын Кытай императоруна, 1207-ж. Чыңгыз ханга алгыр куштарды, шумкарларды тартуулашкандыктарын тарыхый жазма булактар эскерет. Алгыр куштарга ителги, бүркүт, карчыга, кыргый, турумтай ж.б. кирет. Учурда алгыр куш- тарды таптоо, куш салуу жоголуп кетпей ата мурас катары сакта- лып келүүдө.
Ассимиляциялык сыйымдуулук
Ассимиляциялык сыйымдуулук - белгилүү бир убакыт ичинде экосистеманын нормалдуу өнүгүүсүн бузбай булгоочу заттарды топтоп, талкалап (ажыратып), трансформациялап (химиялык жана биологиялык айлануудан) анын чегинен чыгарган (биоседиментация, диффузия жана башка процесстердин негизинде) чөйрөнүн максималдуу динамикалык сыйымдуулугу. Мисалы, экосистеманын табигый таштандылар менен бирдикте адамдын иш-аракетинен пайда болгон органикалык таштандыларды ассимиляциялоосу (талкалашы жана сиңириши). Ассимиляциялык сыйымдуулук көптөгөн табигый (температура, суунун агымынын ылдамдыгы жана башка) жана антропогендик факторлорго, чөйрөнүн биоталык процесстерине, ошондой эле булгоочу заттардын физикалык-химиялык касиеттерине байланыштуу.
Орок чопо кени
Орок чопо кени Баш Кара-Суу участогу  Чүй облусунун Аламүдүн районунда, Бишкек шаарынан 16  км түштүк-батыш тарапта, Орок кыштагынан 500 м түштүк-чыгышта, деңиз деңгээлинен 1040–1170 м бийиктикте. Кенди "Средазгеолнеруд" трести ачкан (1954). Кыргыз ССР геол. башкармасы, Курулуш материалдарын өңдүрүү министрлиги тарабынан чалгындоо жумуштары жүргүзүлүп, запасы эсептелген (1970–76). Кен антропоген мезгилинде пайда болгон түрдүү түстөгү (саргыч, боз, күрөң) кумайлуу чоподон турат. Кумайлуу чопо катмарынын калыңдыгы 4,0–24,7 м. Арасында гипс, карбонаттардын майда тарамчалары кездешет. Курамы боюнча кумайлуу чопо "100" маркасындагы кирпич даярдоого жарамдуу, черепицага жараксыз. Запасы 8319 миң м3. 1996-жылга карата калган запасы А+В+С1 категориясы боюнча – 4302 миң м3. 1965-жылдан Новопавловка кирпич заводу казып, пайдаланат.
Акташ, көрүстөнү
Акташ көрүстөнү– эрте темир доору, орто кылымдарга таандык көрүстөндөр тобу. Соңкөлдүн чыгыш тарабында, Калмак - Ашуудан түшө бериште жайгашкан. Алгач археолог А.К.Кибиров (1953), кийин Кыргыз тарыхчылар жамааты менен Түрк тарых курумунун биргелешкен экспедициясы (1997) изилдеген.
Адабият
Кыргыз тарыхы.Энциклопедия. Бишкек, 2003 “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А. Асанов, жооптуу ред. А. А Асанканов” Ред. кеңеш: Ө.Ж Осмонов (төрага), Т.Н Өмүрбеков (жооптуу катчысы), А.Жуманалиев ж.б.”
Александер, Сэмюэл
Сэмюэл Александер (англ. Samuel Alexander, 6 январь 1859, Сидней, Австралия — 13 сентябрь 1938, Манчестер) – англиялык философ - неореалист, эмердженттик революциянын идеалисттик теориясынын негиздөөчүсү.
Александер акыркы реалдуулук «мейкиндик убакыт» түшүнүктөрүн эсептеген. Эволюция процесси Александердин айтуусунда алдын-ала айтылбаган жана илимий жактан түшүндүрүлбөгөн мүнөзгө ээ. «Мейкиндик – убакыт», «эмердженттик сапаттарды-материалдык дүйнөнү, жашоону, психиканы, аң-сезимди жаратат. Александер этика жана эстетика маселелери менен дагы иштеген. Анын көз-караштары азыркы илимде карама-каршы турат.
Анын негизги философиялык эмгеги – «мейкиндик, убакыт жана кудай» 1920-ж. жазылган. Антикалык философия – Байыркы Грецияда жана байыркы Римде өнүккөн кул ээлөөчүлүк коомдун философиясы. Философия коомдук аң-сезимдин өзгөчө формасы катары, качан коом таптарга бөлүнгөн пайда болгон. Биринчи философиялык элестер байыркы Египетте, Кытайда, Индияда ж. б. Байыркы чыгыш өлкөлөрүндө пайда болгон. Жогорку деңгээлде философиялык ой байыркы Антикалык философиясында жетти.
Александердин философиясынын баардык тарыхында карама-каршы эки багыттын: материализмдин жана идеализмдин күрөшү жүрөт. Биринчи байыркы грек материалисттери болуп Фалес, Анаксимандр, Анаксимен, Гераклит болушкан. Дүйнөнүн биринчи негизи катары сууну (Фалес), абаны (Анаксимен), отту (Гераклит) эсептешкен. Андан аркы антикалык материализмдин өнүгүшү Демокриттин аты менен байланыштуу. Ал материянын түзүлүшүнө жана гипотезанын өнүгүшүнө терең кирүүгө умтулган. Анын айтуусу боюнча, дүйнөдө атомдордон башка жана боштуктагы кыймылдап турган атомдордон башка эч нерсе жок деген.
Гомосексуализм
Гомосексуализм же биржыныстуулук (гр. homуs  – бирдей жана лат.  sexus  – жыныс) – эркек менен эркектин жыныстык катнашы. КР кылмыш-жаза мыйзамдары жеке адамдын келишкис социалдык зыяндуу жыныстык колтийгистигине жана толук эркиндигине каршы кылмыш гана жазаланууга татыктуу дегенден улам Г. үчүн жаза каралган эмес; сексуалдык мүнөздөгү зордукчул аракеттер жазаланат.
Гонорант
Гонорант – векселдик ортомчу, адатта – дайындалган далдал.
Цемент
Цeмент (немисче: Zement, аңглисче: Caementum — майдаланган, урулган таш) — гидравликалык жасалма жана органикалык эмес байланыштыргыч зат; негизги курулуш материалдарынын бири; органикалык эмес материалдын майда бөлүктөрү;
Цeмент суу менен аралашканда катып калуу касиети бар (камырдай жумшак пластик өңдөнүп, анан таш сымал затка айланат) кальций силикаты менен кальций алюминатынан қуралат. Цeменттин ар бир түрү ар кандай катуулук касиетине ээ. Ал эми, кээ бир түрлөрү тек гана туздардын, кычкылдардын суудагы эритиндиси менен аралаштырганда гана байланыштыргычтык касиетке ээ болат. Анын портландцемент деген түрү абдан кенири колдонулат. Портландцемент негизинен жогорку негиздуу кальций силикатынан турат.
Цемент маркалары
Муну менен бирге Цeменттин тез биригүү менен тез катуусу, майдалыгы, ж.б. белгилүү бир стандартка шайкеш болуусу шарт.
Жаккар машинасы
Жаккар машинасы – токуу станогуна орнотулуп, кездемеге кооз түр жана сүрөт салып токуу процессин автоматташтыруучу механизм. Жаккар машинасын 1801-ж. француз токуучусу жана механиги Жозе-Мари Жаккар (1754–1834) ойлоп чыгарган (аты ошондон). Бул машинада кездеменин бетине чексиз түр салып токууга болот. Мында ар бир жипти же алардын бир тобун алып жүрүүчү 100дөн 1000ге чейин илгич орнотулат. Жип илгичтин саны канчалык көп болсо, кездеменин бетине ошончолук татаал түр түшүрүүгө мүмкүн. Жаккар машинасы кооз кездеме, дасторкон, килем жана башка буюмдарды токууда кеңири колдонулат.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Лупбург
Лупбург - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Ноймаркт (район)|Ноймаркт районуна карайт. Жогорку Пфальц административдик округуна тиешелүү. Калкы – 2320  (2010-ж.). Аянты – 30.68 км2.
Рязановка (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Рязановка — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Рязан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 583 киши. Почта индекси — 453162, ОКАТО коду — 80249880001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Лимандалар
Лимандалар (лат. Limanda) — камбала балыктарынын бир уруусу.
Гарри Поттер жана Феникс ордени
"Гарри Поттер жана Феникс ордени" (Harry Potter and the Order of the Phoenix) — 2003-жылы жазылган британиялык жазуучу Ж. К. Роулиңдун романы.
Гонорат
Гонорат – анын эсебинен дайындалган векселдик ортомчулук ишке ашырыла турган жак.
Ассимиляция (этнографияда)
Ассимиляция (этнографияда) (латынча аssimilatio - аралашуу, өздөштүрүү) - бир элдин эне тилин, маданиятын, улуттук аң-сезимин жоготуп, экинчи бир элге сиңип кетиши. Бул процесс эки түрдө: табигый жана мажбурлоо жолу менен жүргөн. Табигый ассимиляция калктын түрлүү этностук топторунун арасында узак мезгилге созулган карым-катнаштын негизинде, алардын өзара никеге турушунун жана башка факторлордун натыйжасында жүрөт. Улуттар арасында теңсиздик өкүм сүргөн өлкөлөр ичинде ассимиляция мажбурлоо, зордоо жолу менен ишке ашырылган. Мисалы, Австрия империясында, кийинчерээк Австрия-Венгрияда, Россияда жана башка жерлерде ушундай ассимиляция процесси жүргөн.
Сатэпыль-Кы дарыясы
Сатэпыль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Часелька дарыясынын сол жээгинен 192 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 32 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бенефиции
Бенефиции (лат. benef icium - жакшылык) - 1) Байыркы Римде императорлор тарабынан элге берилген ар түрдүү жеңилдиктер (карыздан куткаруу, алык-салыктан бошотуу, наам берүү ж. б. ). 2) Батыш Европада алгачкы о. кылымда админ. же аскердик кызматтагыларга король же ири жер ээси тарабынан белгилүү мөөнөткө берилүүчү сыйлык (көбүнчө жер түрүндө). 3) Католиктер чиркөөсүндө дин кызматкерин кирешелүү кызмат берип сыйлоо.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Щелочтуу жер металлдары
Щелочтуу жер металлдары — элементтер мезгилдик системасы II группа негизги группасына кирген элементтер: бериллий (ат. н. 4) Ве, магний (12) Мg, кальций (20) Са, стронций (38) Sr, барий (56) Ва, радий (88) Rа. Жаратылышта ар түрдүү минералдар түрүндө кездешет. Булардын оксиддери — «жер» (алхимиктер аташкан), суу эритмелеринде негиздик реакцияга ээ болгондуктан Щ. ж. м. деп аталган. Мg, Са, Sr, Ва, Rа полиизотоптуу элементтер. Бардыгы күмүш түспөл, боз, ийилчээк, чоюлчаак, тыгызд. төмөн металлдар. Окистенүү даражасы ''+2. ''Ве башкасы дээрлик металлдык касиеттерди көрсөтүшөт. Металлдык касиеттер Мg ® Rа- көздөй жогорулайт. Алар абада О2, Н2О, F2 м-н, 300-400°С Н2 жана галогендер менен аракеттенишет Ве кычкылтек менен 500°С реакцияга кирет. Элементтер суюлтулган к-таларда, суюк аммиакта, Ве щелочтор да жакшы эришет. Электролиз, алюминотермия, металлотермия ыкмалары менен алынат. Ве легирлөөчү элемент катары, рентген түтүкчөлөрүнүн айнектерин даярдоодо, нейтронду чыгарып туруучу аппараттарды жасоодо, Мg жеңил куймаларды алууда, пиротехникада, сүрөт тартууда, Са оксиддерди калыбына келтирүү үчүн колдонулат.
Килька (Тайдон куймасы)
Килька — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тайдон дарыясынын оң жээгинен 57 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Пайнхилл (Нү-Мексико)
Пайнхилл (Нү-Мексико) (Pinehill) — Нү-Мексико штатынын Cibola округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 116 киши. Болжолдуу аянты - 8.7 км². FIPS коду — 35-57190.
Алжамбаев Стам
Алжамбаев Стам (1888, Ысык-Көл облусу, Тоң району, Жерүй айылы - 1950, Жети-Өгүз району, Саруу айылы) - педагог, алгачкы айылдык советтик мектептерди уюштуруучулардан жана тунгуч мугалимдерден. 1911-ж. мугалимдик курсту Уфа шаарынан бүтүргөн. Эмгек жолун Тоң болушундагы өзү уюштурган медреседен баштаган. 1916-ж. үркүндөн кийин окутуучулук ишин жаңы шартта уланткан. 1919-23-ж. айылындагы мектепте, 1923-24-ж. Каракол шаарындагы мугалимдерди даярдоочу курста эмгектенип, 1-муундагы советтик кыргыз жаштарын тарбиялоого жана окутууга активдүү катышкан. Жети-Өгүз районунун Чычкан (азыркы Жеңиш) айылында башталгыч мектебин курдурган. Малчылардын балдары үчүн башталгыч мектепти уюштуруп (1946-48), аны жетектеген. Үзүрлүү эмгеги үчүн 1949-ж. Ленин ордени менен сыйланган.
Жактоо укугу
Жактоо укугу ― адамдын конституциялык укугун коргоо. Жактоонун милдети ― жазык жана жарандык сот өндүрүштөрүнө тиешелүү иштин талаптагыдай аткарылышын жөнгө салат. Кыргызстандын Конституциясы жарандардын бардык укуктарын жана эркиндиктерин толук, сөзсүз жана токтоосуз сот аркылуу корголушуна кепилдик берет. Кыргызстандын ар бир жаранына квалификациялуу юридикалык жардам көрсөтүлөт.
Булактар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
«Алдан маадыр» музейи
«Алдан маадыр» музейи - Тува Республикасынын борбору Кызыл шаарында жайгашкан тарыхый-этнографиялык музей. Музейдин аталышы кыргыз тилинде «алтымыш баатыр» деген маанини туюнтат. 1883-ж. ачарчылыкка, манжур-монгол (Цин) жана жергиликтүү эзүүчүлөргө каршы көтөрүлгөн элдин жана анын жетекчилеринин атынан келип чыгат. Музейде Кыргыз каганатынын жана кыргыздардын орто кылымдагы этностук тарыхын, маданиятын, тилин чагылдырган тарыхый-этнографиялык, археологиялык маалыматтар өтө арбын. Анда Туванын аймагынын байыркы, орто, жаңы доорлору, 1944-ж. СССРге бириккен мезгилге чейинки тарыхы чагылдырылган. Эң кызыктуусу, музейде кыргыздарга таандык рун сымал жазуулар чегилген таш эстеликтердин ири көргөзмөсү бар. Кыргыз эстеликтери Элегест, Учуг-Хая ж.б. жерлерден алынып келип орнотулган. Музейдеги кыргыз жазуулары ж.б. тарыхый баалуу экспонаттар б.з. 5-15-кк. таандык.
Гонорация
Гонорация (лат. honor  – намыс) – акцепт же векселдин ортомчу (гонорант) тарабынан төлөнүшү. == Колдонулган адабияттар ==
Ормазан көмүр кени,
Ормазан көмүр кени, Чукур көмүр кени,  Баткен районунда, Алай кырка тоосунун түндүк капталында, Чукур өрөөнү менен Ормазан суусунун ортосунда. Кен 1903-ж. белгилүү. 1965–67- жана 1988-ж. издөө иштери жүргүзүлгөн. Көмүрлүү юра катмарында 9 кабат бөлүнгөн. Көмүр кабаттарынын калыңдыгы 0,5 мден 13,2 мге чейин өзгөрөт. Көмүрдүн жер үстүнө жакын талкаланган бөлүгү изилденген. Көмүрдүн күлдүүлүгү 8,6%тен 34,54%ке чейин өзгөрүп, орточосу 23,11% түзөт. Күйүү жылуулугу 5050 ккал/кг 6376 ккал/кг (21,14 – 26,69 МДж/кг). Көмүрдүн болжол ресурсу 62 млн т.
Асман параллели
Асман параллели - тегиздиги асман экваторунун тегиздигине жарыш болгон асман сферасынын кичине тегереги; асман сферасынын чекиттеринин (дүйнө уюлдарынан башка) дүйнө огунун айланасындагы суткалык айланышынын натыйжасында өткөн жолу.
Ашман (Илишев району, Башкыртстан)
Ашман — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Ишкар айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 12 киши. Почта индекси — 452281, ОКАТО коду — 80230840002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кундыш
Кундыш — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Маймонга дарыясынын оң жээгинен 4 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бооралбас, Кырка тоо
Бооралбас, Кырка тоо – Ички Теңир-Тоодогу кырка тоо. Соңкөл өрөөнүнүн түштүк жагында батыштан чыгышка карай созулуп жатат. Узундугу 70 км. Бирин бири далдалаган жана өзүнчө обочолонуп жаткан эки кырка тоодон турат (Бооралбас, Ителгиуя). Орточо бийиктиги 3500 м. Эң бийик жери 3980 м (Ителгиуя чокусу). Девон менен карбондун боз жана кызыл түстөгү карбонаттуу терриген тектеринен, айрым жерлери кембрий, ордовиктин көмүртектүү сланец жана карбонаттуу катмарларынан түзүлгөн. түндүк капталдары менен кыр жагында астыңкы палеозойдун гранит интрузиялары басымдуулук кылат. Б. к. тнун. борбордук бөлүгү өтө бийик келип, батышты жана чыгышты карай жапыздайт. түштүк капталдары тик, кемерлүү, түндүк тарабы анча тик эмес, Соңкөлгө карай этек жагы жантайып кетет.
Айрым жерлеринде байыркы денудациялык тегиздиктер кездешет. Таманы тегиз өрөөндөр жана аларды бөлүп турган жапыз жондор көлдү карай эңкейиштейт. Ителгиуянын күнгөй бети тик, тескейи жантайыңкы; кырларында айдөөш тегиздиктер даана байкалат. Бооралбас кырка тооcунда байыркы мөңгүлөрдүн издери кеңири таралган; азыркы мөңгүлөр жок. Ландшафттары бийиктикке жана тоо капталдарынын экспозициясына жараша өзгөрөт. Тескей капталдарын 3150 м бийиктикке чейин түркүн чөптүү (шимүүр, каз таман, көбүргөн) субальп,  андан жогору альп шалбаалары (түркүн гүлдүү чөптөр, доңуз сырт) ээлейт. Соңкөлгө такалган этегинде өлөң чөп, саздуу шалбаа басымдуу. Күнгөй беттерине бетегелүү (тоо сулу, казтаман, шимүүр жана башкалар), түркүн чөптүү талаа (2500–3000 м), жапалак арча, бадалдар (төө куйрук, табылгы), бетеге, түркүн чөптөр аралаш өскөн субальп (3000–3500 м) жана альп шалбаалуу талаа (3500  мден жогору) зоналары мүнөздүү. Куртка өрөөнүндө тоонун Кажырты суусуна караган бетеринде карагай токоюнун массивдери бар. Жайлоо.
Ашкабак чапмай
Ашкабак чапмай оюну - кыргыз элдик оюну.
Таза абада күлкү-шыкак менен ойнолуп, кишини баамчылдыкка үйрөтөт. Бул оюнду жекече да жана команда менен да ойноого болот.
Оюндун бардык катышуучулары судья көрсөткөн жерге барып, өздөрүнө келе турган иретти күтүп турушат.
Он беш метрдей аралыкка бийиктиги бир метрдей казык кагылып, анын учуна ашкабак сайылат.
Судья кезектеги кишини өзүнчө чакырат да, алгач ага ашкабак турган жерге чейин кадамдап өлчөө мүмкүнчүлүгүн берет, анан анын колуна бир жарым метрдей таяк карматат, көзүн жоолук менен таңат, аны турган жеринде эки, үч жолу тегеретет да, анан аны ашкабак жакка бет алдырып туруп:
— Алга! — деп, команда берет.
Ал ашкабакка жакын барат да таягын жогорудан темен карай ашкабакка шилтейт. Эгер таягы ашкабакка тийбей калса, анда таяк менен экинчи жолу тап берүүгө же таякты чалгыча шилтөзгө руксат берилбейт.
Эл аны, эч сөз сүйлөбөстөн, тынч гана көрүп турууга тийиш.
Судья ар бир оюнчуну жакшылап карап, алардын кыймыл-аракетин эсепке алып турат.
Щелочтуу металлдар
Щелочтуу металлдар — элементтер мезгилдик системасы I группа негизги группа түзгөн хим. элементтер: литий (ат. н. 3) Li, натрий (11) Na, калий (19) К, рубидий (37) Rb, цезий (55) Сs, франций (87) Fr, Li 1817-ж Арфедсон, Nа менен Сs 1861-ж. Бунзен, Fi 1939-ж М. Пере тарабынан ачылган. Бул металлдар гидрооксиддери күчтүү (негиз) щелоч болгондуктан щелочтуу металлдар деп аталат. Алардын окистенүү даражасы +1. Күмүшкө окшогон боз түстөгү, жумшак, тыгыздыгы төмөн, салыштырмалуу төмөнкү темп-рада эриген жана кайнаган, жеңил металлдар. Хим. жактан активдүү. Активдүүлүгүлитийден францийди көздөй жогорулайт. Щ. м. күчтүү калыбына келтиргичтер.Н2О, О2, гапогендер менен өтө тез, ал эми Н2, S, Р, N2 менен ысытканда, NН3 менен баскычтуу хим. реакцияга киришет. К-тадан Н2 оңой сүрүп чыгарышат. Щ. м. сымапта жакшы эрип амальгамаларды пайда кылышат. Li хим. касиеттери К караганда Мg жакыныраак. Литий иону комплекстерди пайда кылат, мис., (Li(NН3)4Вr. Ж. м. О2 жана Н2О буусу жок керосинде же майлуу суюктуктарда сакташат. Электролиз, термикалык 700-1200°С вакуумда калыбына келтирүү ыкмалары менен алынат. Щ. м. техникада, орг. боёкторду, самынды, тетраэтил-коргошунду, женил куймаларды алууда, катализатор катары, фотоэлементтерди жасоодо колдонулат.
Ашкабак чапмай
Колдонулган адабияттар:
Бектенов Зияш. Кыргыздын элдик оюндары.
Стамбул (аба майдан)
Ыстанбул эларалык аба майданы (İstanbul Havalimanı), Жаңы же Үчүнчү (Üçüncü Havalimanı) — Түркия Республикасынын Ыстанбул шаарынын Европа тарабындагы Арнабыткөй аймагында жайгашкан эларалык аба майдан. Калаанын борборунан 35 чакырым алыстыкта орношуп, 2018-жылдын 29-октябрында ачылган.
Дүйнөдөгү эң ири аба майдан болуп, жылына 150 миллион (бара бара 200 миллинго кеңейүүсү менен) жүргүнчү тейлөөсү жана учактар 350 тарапка уча турганы болжолдонууда. . Биринчи каттам Анкара багытына ишке ашкан. Бул Ататүрк атындагы жана Сабыйка Гөкчөн менен бирге, мындан сырткары аларды кеңейтүүгө мүмкүнчүлүк жок болгондугунан улам курулууга пландалган Ыстанбулдагы үчүнчү аба майдан. . Жаңы аба майдан ачылгандан соң, Ататүрк атындагы майдан 2019-жылдын 7-апрелинен тарта жүргүнчүлөрдү тейлөөсүн токтотуп (тейлөө Ыстанбул аба майданына которулган), бирок 2022-жылга чейин жүк ташууларды жүргүзүү үстүндө.
Пойва (дарыя)
Пойва — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лямъя дарыясынын оң жээгинен 16 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 30 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Класс
Класс (лат. classis — топ)
Гарри Поттер жана Канзаада чалыш
"Гарри Поттер жана Канзаада чалыш" (Harry Potter and the Half-Blood Prince) — 2005-жылы жазылган британиялык жазуучу Ж. К. Роулиңдун романы.
Рибонуклеин кислоталары
Рибонуклеин кислоталары (рнк) — бардык микроорганизм, өсүмдүк жана жаныбар организминин бөлүнгүс компонентин түзүүчү, табиятта кеңири тараган биополимерлер.
Курамы
РНК нуклеин кислоталарынын бири. Курамында рибоза, аденин (A), гуанин (G) (пурин негиздери) жана урацил (U), цитозин (C) (пирамидин негиздери) кирет. Ал генетикалык информацияны бөлүштүрүүгө катышат.
Милдеттери
РНКнын клеткадагы милдеттери өтө татаал жана ар түрдүү. Аткарган милдеттерине жараша РНК үч түргө бөлүнөт: рибосомалык (рРНК), ташуучу (тРНК) жана информациялык (иРНК). Рибосомалык РНК белок синтезделген учурда пептид байланышын түзүүгө катышат, тРНК организмде белок биосинтези учурда активдүү аминокислота калдыктарын бириктирип, рибосомага ташыйт, иРНКлар организмде нуклеотиддердин ырааттуу жайгашуусун камсыз кылат. Бул процесстер бузулса белок синтези жана тукум куума процесстер бузулат.
Талассемия
Белок синтезинин бузулушунан пайда болгон оору талассемия деп аталат. Ошондой эле боордун, бөйрөктүн, бездердин кээ бир оорулары да иРНКга байланыштуу болот.
Грамматикалык чечмелөө
Грамматикалык чечмелөө – сөздөрдүн түзүмдүк байланышын аныктоо үчүн анын маани-маңызын жана мазмунун талдоодон көрүнгөн укук ченемдерин чечмелөө ыктарынын бири. Г. ч. сөзгө сөздүн демейки же атайын колдонулуусундагы маани-маңызга ээ болуусун талаптайт. Г. ч. тигил же бул укук ченеминин сөздүк чагылдырылышынын маңызын, аны ошол ченемдин башка бөлүгүнүн мазмунуна салыштыруу жолу менен аныктоо зарыл болгондо орун алат. == Колдонулган адабияттар ==
Даттуу камбала
Даттуу камбала (лат. Limanda ferruginae) – балыктардын бир түрү.
Бензантрон боектору
Бензантрон боектору -бензантрондон же анын бирикмелеринен синтез жолу менен алынуучу татаал түзүлүштөгү бойоктор. Бензантрондун мо-лекуласы конденсацияланган бензолдук 4 шакекчеден турат. Ал бойогуч касиетке ээ эмес; анын 2 молекуласынын конденсацияланышынан Бензантрон боектору пайда болот.
Конденсациянын шартына жараша виолантрон (көк) же изовиолантрон (кызгылт көк) бойоктору алынат. Булар ар түрдүү түстө болуп, оңбойт. Бензантрон боектору сууда эрибегендиктен, аларды белгилүү өлчөмдөгү жегичтин эритмесинде эритип туруп, көбүнчө кебез кездемелерди бойойт. Айрымдары сыр пигменти катарында колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Алдар көсө
Алдар көсө - кыргыз жана кыпчак тилдүү элдердин (казак, каракалпак, ногой, башкыр, карачай ж.б.) элдик оозеки чыгармаларында кенен таралган акылдуу, айлакер адамдын жыйынтыкталган образы. Айрым учурда Алдар көсөнүн аты лакап катары да колдонулат. Элдик жөө жомоктордо Алдар көсөнүн окуясына байланыштуу бир катар күлкүлүү аңгемелер бар. Анын аты ошол коомдордогу аткарган иштерге байланыштуу келип чыккан. Анын чыныгы аты - Чагатай. Ал сараң байларды, пайда издеген соодагерди, алдамчы молдо, бүбү-бакшыларды, кара ниет ханды алдагандыгы үчүн Алдар көсө деген атка конгон. Алдар көсөнүн алдамчылык чебердиги «чык татырбас Чынарбай», «Көчпөсбай» сыяктуу жомоктордон даана байкалат. Элдик жомоктордо Алдар көсө Жаныбек хандын тушунда жашаган деген уламыштар айтылат. Бул доор болжол менен 16-к. Казак хандыгынын курулган мезгилине туура келет. Бул доор илимде «Ногайлы мезгили, доору» деп аталуу менен, кыпчак тилдүү элдердин эл катары калыптануу доору катары тарыхта белгилүү.
Жакшылык жана жаманчылык
Жакшылык жана жаманчылык – моралдык аң-сезимдин эң кеңири түшүнүктөрү; этика окуусунун адамдардын бири бирине болгон адептик жоопкерчилиги, ыймандык парзы менен байланышкан нарк баалуулуктарын тутуудагы оң-терс жактарын мүнөздөөчү өзөктүү категориялары. Жакшылы к жөнүндөгү түшүнүктө адамдардын ак дилиндеги бакубат таламдары, бийик умтулуулары, ак ниеттүү каалоолору жана келечекке карата ак пейилден күткөн үмүттөрү чагылат, алар (жакшылыктар) чыныгы ак ниети менен жардамдашууга, ар убак көмөктөш болууга даяр турган асыл аракеттер. Жаманчылык категориясы – маңызы боюнча жакшылык түшүнүгүнүн карама-каршысы. Жаманчылык моралдык жана социалдык болуп бөлүнөт. Жаманчылык – моралдык талаптарга түздөн-түз каршы келген, коомдогу жат көрүнүштөр, жүрүм-турумдар, жорук-жосундардын жыйынтыгы ошондой эле адептик терс сапаттардын жалпы абстракттуу мүнөздөмөсү. Социалдык түрү – коомдогу терс көрүнүштөрдүн кеңири тобун камтыган, коомдун таламдарына, жашоонун бакыбаттуу жү­рүшүнө кедерги болгон, тымызын же кыйыр түрдө каршы туруп, жалпы прогресске тоскоолдук түзгөн субъективдүү көрүнүштөр­дүн бүткүл жыйындысы.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Алжир улуттук-боштондук күрөшү
Алжир улуттук-боштондук күрөшү (1954-62). 1830-ж. француздук аскерлер адегенде Алжир шаарын, андан соң өлкөнүн бүткүл аймагын басып алып, колонияга айландырган. Көптөгөн француздардын келип отурукташуусунун натыйжасында, Алжирге Франциялык департамент статусу берилип, бул анын өзалдынча мамлекет катары таанылуусуна тоскоол болуп келген. Ага карабастан, жергиликтүү калк баскынчыларга катуу каршылык көрсөтүүсүн токтоткон эмес. 1832-47, 1871-72-ж. колонизаторлорго каршы бир нече жолу улуттук-боштондук көтөрүлүштөр ийгиликсиз аяктаган. Экинчи дүйнөлүк согуш учурунда алжирлик арабдар көз каранды эместикке жетишүү максатында де Голльду колдошкон, бирок алардын үмүтү акталган эмес. 1954-ж. Алжирдин улуттук-боштондук Фронту (УБФ) жетектеген колонизаторлорго каршы партизандык согуш башталат. Алардын күрөшүн басуу үчүн Франция 1958жылдан тартып Алжирде 800 миң аскерин, авиациясын, согуш-деңиз флотунун чоң бөлүгүн кармап турууга аргасыз болгон. Согуштун жүрүшүндө Алжир эли 1,5 млн. адамынан ажыраган, 2 млн. кишиси концлагерлерде жана түрмөлөрдө отуруп чыккан, жарым млн-го жакыны чет өлкөлөргө качууга мажбур болгон жана миңдеген айыл-кыштактары талкаланган. Алжирдеги узакка созулган согуш француз коомунда да жараканы пайда кылып, Төртүнчү респ-нын кризисине алып келген. 1958-ж. президент болуп шайланган Шарль де Голль согушту улантуунун пайдасыз экендигин түшүнгөн. 1961-ж. референдумда француздардын басымдуу бөлүгү Алжирге өзалдынчалык берүү үчүн добуш беришкен. Кийинки жылы Франция алжирликтердин убактылуу өкмөт башчысы Ахмед Бен Белла менен жүргүзгөн сүйлөшүүлөрдүн натыйжасында, Алжирдин көзкаранды эместиги таанылган жана 1962-ж. Алжир Элдик Демократиялык Республикасы жарыяланган.
Айыл чарба
Айыл чарба - мал чарба жана дыйканчылык азык-түлүгүн алуу үчүн айыл чарба өсүмдүктөрүн өстүрүү жана мал асыроо. Айыл чарбасы калкты тамак-аш, азыктүлүк, өнөр жайды чийки зат менен камсыз кылуу максатын көздөйт.
Айыл чарба өсүмдүктөрүнүн дүң жыйымынын динамикасы (1990 - 2003-ж.), миң:
2002-ж. КР эт жана сүт өндүрүү боюнча шериктеш өлкөлөрдүн ичинде алтынчы, Борбордук Азия мамлекеттеринин арасында экинчи орунду ээлеген. Өлкөбүздүн көз карандысыздыгынын алгачкы жылдарында мал чарбасы жана анын азык-түлүктөрүн өндүрүү деңгээли төмөндөп кеткен, ал эми 1995-жылдан кийин гана бул тармактагы абал турукташып, өсүү темпи камсыз болууда. 2003-ж. бир саан уйдан орточо сүт саап алуу 2154 кг, бир койдун орточо жүн кыркымы 3,5 кг жана бир мекияндан алынган жумуртка 118 даананы түзгөн. Асылдандыруу иши - мал чарбасынын негизи. Бүгүнкү күндө мал чарба фермасында, калктын короосунда жергиликтүү табигый климаттык шартка жакшы көнүккөн, жогорку азыктуу койдун кыргыз уяң жүндүү, тяншань, алай, уйдун алатоо, олуяата, жылкынын кыргыздын жаңы, эчкинин тыбыт жана жүн берүүчү, тооктун кыргыз тукумдары өстүрүлүүдө. Мал чарба продукцпяларын өндүрүүнүн дпнамикасы (1990-2003-жж.), миң: Асыл тукум мал чарбасын 228 чарба жүргүзүүчү субъект түзөт. Айыл чарбаны пландоо жана кеңеш берүү жактан камсыз кылуу үчүн агрардык илим жана консулътациялык кызмат борбору, анын карамагындагы төрт илимий-изилдөө институттары, айылдык кеңеш берүү кызматы окутуу-кеңеш берүү борбору менен тыгыз байланышта иш жүргүзүшөт. Кыргыз агрардык университети жана техникумдар агро-өнөр жай комплекси үчүн жогорку жана атайын орто билимдүү адистерди даярдашат.
Бааракы камсыз кылуу
Бааракы камсыз кылуу – мыйзамда каралган учурларда мамлекет же дагы башка субъектер тарабынан жарандарды материалдык жактан (акча жагынан) камсыздоо таризи. КР укугу боюнча Бааракы камсыз кылуу боюнча негиздер: тийешелүү курак, майыптык, багуучусунун өлүмү (анын эмгекке жарамсыз үйбүлө мүчөлөрү үчүн), белгилүү бир иш-аракетти узак мезгил бою аткаруу.
Молдо-Башы чокусу
Молдо-Башы чокусу — Жетим кырка тоосунун эң бийик жери. Бийиктиги 4622 м. Чоку кырка тоонун ортоңку бөлүгүндө жайгашкан. Капталдары тик келип, жылаңач. Чоку жаткан тоонун түндүк капталында чакан мөңгү бар; андан түштүктү көздөй жылаңач кыр созулат.
IUCN Red List
"Коркунучка Кабылган Жаныбарлардын Кызыл Тизмеси" (англ. IUCN Red List of Threatened Animals)- Жаратылышты Коргоо Эл Аралык Уюму тарабынан 1963 ж. түзүлгөн. "ЖКЭАУнун Кызыл тизмеси" деген ат менен дагы белгилүү.
The IUCN Red List of Threatened Species (also known as the IUCN Red List or Red Data List), founded in 1963, is the world's most comprehensive inventory of the global conservation status of biological species. The International Union for Conservation of Nature (IUCN) is the world's main authority on the conservation status of species. A series of Regional Red Lists are produced by countries or organizations, which assess the risk of extinction to species within a political management unit.
The IUCN Red List is set upon precise criteria to evaluate the extinction risk of thousands of species and subspecies. These criteria are relevant to all species and all regions of the world. The aim is to convey the urgency of conservation issues to the public and policy makers, as well as help the international community to try to reduce species extinction.
Major species assessors include BirdLife International, the Institute of Zoology (the research division of the Zoological Society of London), the World Conservation Monitoring Centre, and many Specialist Groups within the IUCN Species Survival Commission (SSC). Collectively, assessments by these organizations and groups account for nearly half the species on the Red List.
The IUCN aims to have the category of every species re-evaluated every five years if possible, or at least every ten years. This is done in a peer reviewed manner through IUCN Species Survival Commission (SSC) Specialist Groups, which are Red List Authorities responsible for a species, group of species or specific geographic area, or in the case of BirdLife International, an entire class (Aves).
1997 Red List of Threatened Plants
The 1997 IUCN Red List of Threatened Plants used the older pre-criteria Red List assessment system. Plants listed may not, therefore, appear in the current Red List. IUCN advise that is best to check both the online Red List and the 1997 plants Red List publication.
2006 release
The 2006 Red List, released on 4 May 2006 evaluated 40,168 species as a whole, plus an additional 2,160 subspecies, varieties, aquatic stocks, and subpopulations.
From the species evaluated as a whole, 16,118 were considered threatened. Of these, 7,725 were animals, 8,390 were plants, and three were lichen and mushrooms.
This release listed 784 species extinctions recorded since 1500 CE, unchanged from the 2004 release. This was an increase of 18 from the 766 listed as of 2000. Each year a small number of "extinct" species may be rediscovered, becoming Lazarus species, or may be reclassified as "data deficient". In 2002, the extinction list dropped to 759 species, but has been rising ever since.