cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Токмок iii кум-шагыл кени
Токмок iii кум-шагыл кени Чүй районунда, Токмок т. ж. бекетинен 10,5 км чыгышта, деңиз деңгээлинен 1467–1488 м бийиктикте. 1984-ж. чалгындалган. Кен аянты жогорку төртүнчүлүк мезгилинде пайда болгон аллювий кум-шагыл катмарынан түзүлгөн. Узундугу 600 м, туурасы 200 м, жалпы калыңдыгы 50 м, ачылган калыңдыгы 28 м, калыңдыгы 0,2–0,5 м болгон кумайлуу топурак менен жабылып турат. Кум-шагылдын гранулометриялык түзүлүшүндө шагыл 63%, койташ – 20%, кум – 17%. Шагыл таштар анча жумуруланган эмес, жакшы иргелбеген, негизинен (80%) гранит тоотектеринин сыныктарынан турат. Шагыл асфальт бетон кошулмасы жана «300» маркадагы бетондун майда толтургучу катары пайдаланууга жарайт. Запасы А категориясы боюнча 117,6 миң м3, В – 435,4 миң м3, С1– 927,0 миң м3, А+В+С1 – 1480 миң м3. Кемин курулуш материалдар заводу тарабынан казып алынууда. 1997-жылга карата баланстагы запасы: В – 140 миң м3, С1 – 927 миң м3, В+С1 – 1067 миң м3.
Жапасалды билериктери
Жапасалды билериктери – биздин заманга чейин 2-миң жылдыкта отурукташып жашаган, коло доорунун урууларына таандык билериктер. Алар томпок-катарыңкы колодон куюп жасалган археологиялык өзгөчө табылга. Ала-Бука районундагы Жапасалды кыштагынын жанынан табылган. Билериктердин учтары конус формасындагы спиралсай баймалдары менен кооздолуп, уркуюп чыгып турган кичиней мүйүзчөлөрдү элестетет. Диаметри 7, туурасы 1,6 см. Билериктер Түштүк Кыргызстанда жашаган уруулардын кооздук-асем буюмдарынын, ошондой эле искусствосунун пайда болушунан маалымат берет.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Аз-Захрави
Альбукасис, же Абулкасым Халаф ибни Аббас аз-Захрави (936-1010 ченде, башка маалымат боюнча 1013) - араб хирургу, орто кылымдын башындагы хирургдардын колдон түшпөс китеби болгон 30 томдук «Китаб аз-Захрави» энциклопедиясынын автору. Ал кан агууну токтотуу ыкмасын, тканды ичеги жиби (азыркы кетгут) менен тигүү, чуркуну операция жолу менен дарылоо, гангренада ампутациялоо жана башкаларды сунуш кылган. 200дөн ашык хирургиялык аспаптарды сыпаттап жазган.
Абулкасым Халаф ибни Аббас аз-Захрави 936-жылы Андалусияда төрөлгөн араб дарыгер жана илимпоз болгон. Азыркы Испания менен Португалиянын аймагында ал кезде мусулмандардын Кордова халифалыгы өкүм сүрүп турганда, аз-Захрави хансарайдын дарыгери болуп иштеген. Ал хирургия, медицина, офтальмология, ортопедия, фармакология, одонтология, аначылык, гинекология, урология, туура тамактануу, тишти кароо, ымыркайды кароо, патологиялык акыбалдар сыяктуу жана башка темаларга арналган баптары бар «Ат-Тасриф» деген 30 томдук эмгек жазган. 1000-жылы бүткөн бул энциклопедияга Аз-Захрави өзүнүн 77 жылынын 50 жылын арнаган. Мында оорулардын, жаракаттардын, медициналык акыбалдардын, дарылоо түрлөрүнүн жана хирургиялык процедуралардын кеңири спектри тууралуу маалымат камтылып, хирургиялык инструменттердин 200дөн ашык түрү баяндалган.
«Китаб ут-Тасрифтин» акыркы 30-тому хирургияга арналган, анткени аз-Захравинин ою боюнча, медицинанын башка тармактары менен таанышмайынча, хирургия менен алектенүүгө болбойт. Мында окурманга ар бир деталь түшүнүктүү болушу үчүн китепте баяндалган хирургиялык операцияларга колдонулуучу ар бир инструменттин сүрөтү тартылган. Ал заара чыгаруучу каналды изилдөө үчүн, кызыл өңгөчтөн ашыкча эттерди ажыратып алуу үчүн, кулакты текшерүү үчүн атайын инструменттерди ойлоп тапкан. Анын ойлоп тапкан эмгектеринин арасында наштар, шприц, чымчуур жана хирургиялык ийнелер сыяктуу татаал инструменттер да болгон. Койдун ичегисинен жасалган кыл менен, башкача айтканда кетгут менен тигүүнү күнүмдүк практикага киргизген биринчи хирург – ушул аз-Захрави болгон.
Аз-Захравинин эмгеги да кийин латынчага которулуп, 18-кылымга чейин Европада хирургия боюнча негизги булак болуп, бардык окуу жайларда стандарттуу окуу куралы катары пайдаланылган. Батышта Альбукасис деп таанылган Абулкасым аз-Захравинин китебинде баяндалган айрым хирургиялык практикалар азыр да колдонулуп келет.
Ташкыштак (Татышлин району, Башкыртстан)
Ташкыштак — Башкыртстандын Татышлин районундагы айыл, Курдым айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 111 киши. Почта индекси — 452842, ОКАТО коду — 80250845007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Медянка (Тылая куймасы)
Медянка — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тылай дарыясынын сол жээгинен 27 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Али ибни Абуталиб
Али ибн Абу Талиб (600 — 661 жж.) — Ислам халифатынын төртүнчү халифасы.
Али ибн Абу Талибтин баатырдыгы
Хижраттын 3-жылы Ухуд согушунда жаачылардын айынан мушриктер мусулмандарды арттан курчоого алышкан жана пайгамбарыбыз (сав) жараланып, бир чуңкурга кулап түшкөн. Ошондо, душмандар «пайгамбар өлдү» деген жалган кабарды жайылтышат. Бирок, азирети Али пайгамбарыбыздын (сав) жанына келип, аны коргоого алган. Эки тарап тең жеңишке жетпеген бул согушта азирети Али көп жеринен жараланган. Ухуд согушунан кийин «Бани Надр» жөөттөрүнүн кыянаттарынын эсебин суроо менен болгон согушту азирети Али өзү башкарган. Бардык кагылышууларда азирети Али баатырдыгын көрсөтүп, мушриктердин эң белгилүү баатырларын өлтүргөн. Худайбия келишиминде тынчтык шарттарын жазууда азирети Али башчылык кылган. Ал тынчтык келишимин төмөнкүчө жазып баштаган: «Мээримдүү, Боорукер Аллахтын ысмы менен! Мухаммед Аллахтын Элчиси…». Мушриктер бул башталышка каршы чыгышат. Алар «Мухаммед Аллахтын Элчиси» деген жерге «Мухаммед бин Абдуллах» деп жазылуусун талап кылышат. Бирок, азирети Али «Расулуллах» деген сөздү жазууга аракет кылат. Азирети Али Меккенин мусулмандар тарабынан өткөрүп алынысуунда да туучу болот. «Кеда» жумушун аткаруу менен Меккеге кирген. Мекке кан төгүүсүз мусулмандарга өткөн. Азирети Али ж.б. сахабалар пайгамбарыбыз (сав) менен Каабадагы буттардын баарын талкалашкан.
Али ибн Абу Талиб Умар(р.а) доорунда
Азирети Али азирети Умар халифа болуп турганда мамлекеттин укуктук иштери менен алектенип, Ислам мамлекетинин башкы казылыгынын милдетин аткарган. Азирети Умар дүйнөдөн кайткандан, кийин халифа дайындоодо талапкерликке көрсөтүлгөн алты кишинин эң акырында калган эки талапкердин бирөөсү эле. Азирети Усман халифа болуп турганда башкаруу органына ыраазы болбой, Ислам мамлекетинин ар түрдүү аймактарынан келген арыздарды дайыма азирети Усманга билдирип, ал маселелерди чечүүгө сунуштарын айтып турган. Ал азирети Усманды курчоого алгандарды элдештирүү үчүн колунан келген аракетин жасаган. Азирети Усман дүйнөдөн кайткандан кийин Ислам мамлекетинин кадыр барктуу адамдары халифалыкка татыктуу деп табышкан. Бирок, анын бул доору Аллахтын сыноосу катарында өтө башаламан, оор мезгилге туш келген. Халифалыкка өткөндө чечилиши зарыл болгон өтө көп маселелер болгон. Бул баш аламандык Жамал жана Сыффин сыяктуу ички кагылышууларды пайда кылган. Ислам мамлекетиндеги бул келишпестиктерди жоюуда абдан кайраттуулугун көрсөткөн. Акырында Куфада 661-жылы Абдуррахман бин Мулжам тарабынан эрте мененки намазга баратып, жараланат. Бул жаралануунун натыйжасында шейит болот.
Али ибн Абу Талиб илимдуу
Азирети Али дайыма пайгамбарыбыздын (сав) жанында болгондуктан тафсир, хадис жана фыкхта сахабалардын ичинен бийик даражалуу болгондордун бири эле. Мындан сырткары, пайгамбарыбыз (сав) айткандай «илим мамлекетинин эшиги» катары, үммөттүн эң илимдүүлөрүнөн эле.
Али ибн Абу Талиб халиф
1. Элге карата ичиңде дайыма сүйүү жана сылыктык сакта. Аларга бир жырткычка мамиле кылган сыяктуу мамиле кылба жана аларды урушпа.
2. Мусулман болсо да, болбосо да баарына бирдей мамиле жаса. Мусулмандар – сенин бир туугандарың. Мусулман эместер сендей эле адамдар.
3. Кечирүүдөн уялба. Жазалоого шашылба. Сенин буйругуңдун алдында кызмат кылгандардын кемчилдиктерин көрүп дароо ачууланба.
4. Кээ бир адамдар тараптар болбо. Кээ бир инсандарды колдобо. Мындай мамилелер зулумдукка алып барат.
5. Туура, дурус жана назик кишилерди тандаңыз жана бир нерсе кылбастан, кыйынчылыктарды, чындыкты тартынбай, коркпой айта алгандарды танда.
6. Кызматчыларды тандоодо, изилдөөдө шалаакылык кылба.
7. Акыйкатсыздыкка жана адеп-ахлаксыздыкка туш болбоолору үчүн кызматчыларыңа жетишээрлик айлык акы бер.
8. Кызматкерлердин иштерин көзөмөлдөп, жана бул иш үчүн ишенимдүү адамдарды колдо.
9. Каттарга жана суранууларга өзүң жооп бер.
10. Элди өзүңө ишендир жана элди жакшы көргөнүңө ишендир.
11. Эч качан сөзүңдөн жана убадаңдан кайтпа.
Болот эритүү өндүрүшү
Болот эритүү өндүрүшү - болот эритүүчү мештерде чоюнду жогорку температура менен кычкылдантып, составындагы көмүртекти азайтуу аркылуу болот куймаларды даярдоо өндүрүшү. Болот эритүү өндүрүшүнүн эң алгачкы жөнөкөй түрү тигель процесси болгон. 19-кылымдын 2-жарымында машина куруу жана айрыкча т. ж. транспортунун талаптарына байланыштуу конвертер мештерин колдонуу жолу менен жүргүзүлүүчү бессемер жана томас процесстери пайда болуп, алар болот куймасын массалык түрдө өндүрүүгө мүмкүндүк түздү. Андан кийин чоюн жана болот сыныктарынан турган шихтаны (кошунду сырьё) эритип, болот куймаларын алууга мүмкүндүк түзгөн мартен процесси колдонула баштады. Бул кылымдын аяк ченинде болотту электр мештеринде эритүү, 20-кылымдын 50-жылдарынан баштап СССРде сапаттуу таза болотту вакуум мештеринде эритүү өндүрүшү ишке киргизилди. Бул мештерде жогорку температурада өтүүчү кычкылдануу реакцияларында чоюн болотко айланат. Суюк эритмеде калуучу темирдин чала кычкылы (FeO) жана болоттун көмүртек, кремний, марганец ж. б. боюнча тиешелүү проценттик составы эритмеге атайын кычкылдантуучу элементтерди кошуу жолу менен кадимки абалга келтирилет.
Али ибни Абуталиб
Али ибн Абу Талиб халиф
12. Майда дүкөнчү жана соодагерлерге көңүл бур, алар үчүн керек болгон мамилени көрсөт. Бирок, аларга казына жыйууга, акча чайкаганга жана мал-мүлк жыйууларына уруксат бербе.
13. Майда-чүйдө иштерге да жардам бер, анткени бул иштериң жакырчылыкты азайтат, жашоонун бир калыпка түшүшүнө шарт түзөт.
Болот эритүү өндүрүшү
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Али ибни Абуталиб
Али ибн Абу Талиб халиф
14. Дыйканчылык менен алектенгендер мамлекеттин казына булагы болуп эсептелет, андыктан алар корголууга тийиш.
15. Кембагалдарга, оорукчандарга жана жетим жесирлерге жардам берүү ыйык милдетиң экенин эч качан эсиңден чыгарба. Кызматкерлериң аларды капа кылып, аларга жаман мамиле жасабасын. Аларга жардам бер, корго жана жардамга муктаж болгондо алдыңа келүүсүнө тоскоол болбо.
16. Кан төгүүдөн алыс бол. Ислам буйруктары боюнча өлтүрүлбөөсү керек болгондорду өлтүрбө.
Хазирети Али аталган бардык буйруктарды так аткарган, кемчилдиксиз халифа эле. Беш жылдык халифалык доору өтө маанилүү окуялар, согуш жана кыйынчылыктар менен өткөн. Фитналарга каршы акырына чейин туура жолдо сабыр кылуу менен кармашып, акырында шейит болгон. Азирети Али Исламдагы бардык жакшы сапаттарга ээ эле. Анкени ал дайыма пайгамбарыбыздын (сав) жанында жүргөн. Ал Куранды жатка бтлген, мыкты тафсирчи (интерпретатор) жана хадисчи эле. Пайгамбарыбыздан (сав) беш жүздөн ашык хадис риваят кылган. «Элге түшүнө ала турган хадистерди айткыла. Аллах менен пайгамбарыбыздын (сав) жалган болуусун каалайсыңарбы?» - деген (Бухари, илим ).
Азирети Алинин азирети Фатимадан Хасан, Хусейн жана Мухсин аттуу уулдары жана Зейнеп, Умму Күлсүм аттуу кыздары болгон. Азирети Али Жаратканга дайыма ибадат кылган, баатыр, кайраттуу, жакшылык менен жарышкан такыба жана өтө жоомарт болгон. Мадинада мусулмандардын абалы жакшыргандан кийин, азирети Али бир кызматчы алууну ойлоп пайгамбарыбызга (сав) барат. Пайгамбарыбыз (сав) кызы менен күйөө баласына: «Мен силерге кызматчыдан дагы жакшыраагын айтып берейин. Жатарда 33 жолу Аллаху Акбар, 33 жолу Алхамдулиллах, 33 жолу Субаханаллах дегиле»,- деп буюрат.
Бир күнү азирети Алинин үй-бүлөсү аз эле тамак менен дастаркондо олтурушканда эшикке бир тилемчи келет. Алар дастаркондогу тамак-аштарын тилемчиге беришет. Эртеси күнү бир жетимге, үчүнчү күнү бир кулга тамактарын аштарын беришет. Бул окуя үч күнгө созулгандан кийин төмөнкүдөй маанидеги аяттар түшкөн: «Албетте, (дүйнө - тирүүлүгүнөн Аллах Тааланын буйрук – көрсөтмөлөрүнө моюн сунуп өткөн) жакшылар (бейиште) аралашмасы кафур – Аллахтын (жакшы) пенделери иче турган (бейиштеги) булак болгон шарап кеселерден (шарап) ичишет. Алар ал (булакты өздөрү каалаган жерден) чыгарып – агызып алышат. Алар (дүйнө тирүүлүгүндө өз моюндарына алган) – убадаларын толук аткарышат жана жамандык – коркунучтары кең жайылуучу (Кыямат) Күнүнөн коркушат. Жана тамакты сүйүп – каалап турушса да, (өздөрү жебестен) жарды кедей, жетим жана жесирлерди тамактандырышат. (Алар айтышат): «Биз силерди Жалгыз Аллахтын жүзүнөн (Башкача айтканда,, Аллахтын ыраазычылыгын тилеп) тамактандырабыз. Силерден (бул ишибиз үчүн) бир да сыйлык жана алкоо тилебейбиз – күтпөйбүз. Албетте, биз Раббибиз тарабынан боло турган, (коркунучтуу азабынан жүздөр) тырышып, бырышып калуучу бир күндөн коркобуз». Ошондуктан, Аллах аларды ошол Күндүн жамандыгынан сактады жана алардын жүздөрүнө жаркыраган – нур, (дилдерине) кубанычты белек кылды» (Инсан сүрөсү 76/5-11-аяттар). Азирети Алинин «Зулфикар» деп аталган белгилүү кылычы болгон. Аталган кылычтын учу эки ача болгон жана Расулуллах (сав) тарабынан ага белекке берилген. Азирети Алинин жоомарттыгы, инсандык өзгөчөлүгү, Расулуллахка (сав) болгон жакындыгы менен ээ болгон чоң руханий мурасы аны эл арасында жүздөгөн жылдар бою дастандык личностко айландырган. Бир күнү анын төрт дирхамы бар эле. Бирөөнү ачык, бирөөнү жашыруун, бирөөнү күндүз, бирөөнү түнү Аллах үчүн сарптаган жана ал жөнүндө төмөнкү аят түшкөн: «Бул - өздөрүнүн мал-дүнүйө байлыктарын күнү-түнү, жашыруун жана ашкере садага кыла турган заттар үчүн, Жараткандын алдында улуу сооптор бар. Алар үчүн эч кандай коркунуч да жок жана алар кайгы да чегишпейт» (Бакара сүрөсү 2/274-аят).
Азирети Алиден риваят кылынган кээ бир хадистер:
1. Күнөө кылган бирөө өкүнүп, даарат алып, намаз окуп, күнөөсү үчүн Аллахтан кечирим сурасын. Аллах Таала Ниса сүрөсүндө: «Бирөө күнөө кылып, өзүнө зулумдук кылып, андан кийин өкүнүп Аллах Тааладан кечирим сураса, Ал өтө Мээримдүү жана Кечиримдүү»,- буюрган.
3. Мал-мүлкүңөрдүн зекетин бергиле. Зекет бербегендердин, зекет берүү милдетин кабылдабагандардын намазы, орозосу, ажылыгы, жихады кабыл болбойт жана анын ыйманы жок.
4. Пайгамбарыбыз (сав) азирети Алиге: «Йа Али! Алты жүз миң кой каалайсыңбы, же алты жүз миң алтынбы же алты жүз миң насыят каалайсыңбы?» - дейт. Азирети Али: «Алты жүз миң насыят каалаймын» - деп жооп берет. Пайгамбарыбыз (САВ): «Ушул алты насыятка баш ийсең алты жүз миң насыятка баш ийген болосуң: 1) Баары нафил намаздарды окушса, сен парз намаздарыңды аткар. Тактап айтканда, парз намаздарындагы руку, важиптерди, сүннөттөрдү, мустахаптарды көңүл коюп толук аткар. 2) Баары дүйнөлүк иштери менен алектенсе, сен Аллах Тааланы зикир (эстөө) менен алектен. Исламга ылайык түрдө жаша. Исламга ылайык байлык тап жана сарпта. 3) Баары башкалардын айыбын издесе, сен өзүңдүн айыбыңды изде. Өзүңдүн айыптарың менен алектен. 4) Баары дүйнөсүн кооздосо, сен диниңди кооздо. 5) Баары элге жакындоо үчүн себеп издесе, элдин ыраазычылыгын көздөсө, сен Аллахтын ыраазычылыгын көздө, Аллага жакындатуучу себептерди изде. 6) Баары көп иш жасашса, сен амалыңдын көп болгонуна эмес, ыкластуу болуусуна көңүл бур.
6. Кул (пенде) үмүтүн жалгыз Жаратуучусуна жасаган күнөөлөрүнөн коркуусу керек.
7. Сабатсыз киши билбегенин суроодон уялбасын. Аалым билбеген маселесинде: «Эң жакшысын Аллах Таала билет»,- деп айтуудан уялбасын.
11. Жүрөк баштыкка окшош. Жүрөктүн жакшысы жакшылык менен толтурулганы. 12. Мага бир тамга үйрөткөндүн кулу боломун.
Шилтемелер
http://www.old.islam.kg/?i=abutalibkg
Макруронустар
Макруронустар (лат. Macruronus) — океан балыктарынын бир уруусу.
Доолорду бириктирүү
Доолорду бириктирүү – чогуу териштирүү үчүн бирнече доо талаптарды бир иш өндүрүшүнө бириктирүү. Талаптарды өзүнчө кароо максатка ылайыктуу деп тапкан учурда судья бириктирилген талаптардан бир же бирнече талаптарды өзүнчө өндүрүшкө бөлөт. Талаптар бирнече доогерден түшкөндө же бир нече жоопкерге карата коюлганда судья эгер талаптарды өзүнчө кароону максатка ылайыктуу деп эсептесе, бир нече талапты өзүнчө иш катары бөлөт. Судья соттун кароосунда бир эле талаптар катышкан бир нече окшош иштер, же болбосо бир эле доогердин аркыл жоопкерлерге карата доолору, же аркыл жоопкерлердин бир эле доогерге жооп берүүчү бир тектүү иштери бар экендигин айкындаган учурда, эгер аларды бир өндүрүшкө бириктирүү талаштарды тезирээк жана туура кароого мүмкүндүк бере турган болсо, бул иштерди чогуу кароо үчүн бир өндүрүшкө бириктирүүгө укуктуу.
Амур
Амур (тунгус-манжур тилдеринде амар – дарыя чаты; монголчо Xара–Мурэн – «кара дарыя»; кытайча Xэйлунцзян – «кара ажыдаар дарыясы») – Чыгыш Азиядагы дарыя. Шилка жана Аргунь дарыянын кошулушунан пайда болгон. Охот деңизинин Амур лиманына куят. Узундугу 2824 км (Аргундун башатынан 4440 км), алабынын аянты 1855 миң км2, анын көбү Россияда. Жогор жагы негизинен кууш, Зея дарыянын чатынан тартып кенен өрөөн аркылуу агат. Кичи Хинган тоолору аркылуу акканда өрөөнү кууштап, төмөнкү агымында кайтадан кеңейет; мында А. салааларга бөлүнүп агат. Негизги куймалары: Зея, Бурея, Амгунь (сол), Сунгари, Уссури (оң). Орточо чыгымы 10900 м3/сек, эң көп чыгымы Хабаровск ш. тушта 40 000 м3/сек. (жайында кирет), эң аз чыгымы 345 м3/сек. Суунун жазгы киришине кар суулары анча таасир кылбайт (кышкысын кар аз болгондуктан). Жазында ташкындайт. Амурдан 1 суткада 41 миң тонна агынды агып өтөт. Жогорку агымы ноябрдын башталышынан майдын башталышына чейин, төмөн жагы ноябрдын аягынан апрелдин аягына чейин тоңот. Балык (кета, горбуша, калуга жана башка) кармалат, Амер – Ыраакы Чыгыштын маанилүү суу жолу (бардык жеринде кеме жүрөт). Боюнда Благовещенск, Хабаровск, Амурск, Комсомольск-на-Амуре, Николаевск-на-Амуре (Россия), Айхой (Хэйхэ; Кытай) шаары жайгашкан.
Бакаев Анарбек Курамаевич
Бакаев Анарбек Курамаевич - (27. 4. 1950, Чүй облусу, Кемин району, Актүз шаарчасы 7.1.1998, Бишкек) генерал-лейтенант (1995). Философия илимдеринин кандидаты. 1972-ж. Казак мамлекеттик университетин бүткөн. 1972-74-ж. КММИнин философия кафедрасында окутуучу, 1977-81-ж. Кыргыз ССРИАнын аспирантурасын бүтүрүп, Философия жана укук институтунда илимий кызматкер, окумуштуу-секретарь, 1981-85-ж. Кыргызстандын КП Фрунзе шааркомунда инструктор, бөлүм башчысынын орунбасары, бөлүм башчы,1985-88-ж. Кыргызстандын КП БКнын аппаратында инспектор, бөлүм башчысынын 1орунбасары, 1988-91-ж. КПСС БКнын (Москва) аппаратында эмгектенген. 1991-ж. КРнын Элге билим берүү министри, 1991-95-ж. КРнын Мамлекеттик коопсуздук комитетинин төрагасы, 1995-96-ж. КРнын Мамлекеттик улуттук коопсуздук комитетинин төрагасы, 1996— 97-ж. КРнын Улуттук коопсуздук министри болуп иштеген. Данк медалы менен сыйланган.
Алыкул таануу
Адабияттар:
Кыргыз совет адабиятынын тарыхы. 2 томдук. Ф., 1987, 1990; Кыргыз адабияттаануу илими жана сыны. 2 томдук. Б., 2005.
Билл Гейтс
Уи́льям Ге́нри Гейтс III (William Henry Gates III; 28, Сиэтл ), таанымал ысымы Билл Гейтс (Bill Gates) — америкалык ишкер жана коомдук ишмер, Пол Аллен менен бирге түзгөн жана Microsoft компаниясынын эң ири акционери. 2008-жылга чейин компаниянын башчысы, ал кеткенден кийин директорлор кеңешинин аткаруучу эмес төрагасы ордунда калды.
Жеке жашоосу
Жеке жашоосуна келсек, Гейтс 38 жашында Мелинда Френч менен баш кошкон. Экөөнүн Женнифер Катарин аттуу кызы жана Рори Жон менен Фиби Адель аттуу уулдары бар. 2008-жылдын 7-январында компьютердик Microsoft компаниясынын жетекчилик кызматынан кетип, кайрымдуулук менен алектенүүгө өтөрүн билдирген. 2 жылдан кийин компаниянын башкы аткаруучу директорлугунан да кеткен. Башкы аткаруучу директорлук кызматты Гейтстин студент кезде тапкан досу Стив Балмер ээлеген. Учурда Б. Гейтс «Билл жана Мелинда Гейтс» фондунун жетекчиси жана өзү негиздеген компаниянын эң ири акционери.
Кен таш талаасы –
Кен таш талаасы – геологиялык түзүлүштөрү бирдей болуп, пайда болуштары бир мезгилге туура келген кен таштуу аймак. Бири-бирине жакын орун алып, окшоштуктары боюнча биригип, өз ара топтошкон кендердин чогундусу. Геологиялык түзүлүшүнө, генезисине жараша магма, скарн, пегматит, гидротерм, метаморфоген, стратиформ түрлөрүнөн турат.
Спазмофилия
Спазмофилия — канда кальцийдин азайышынан мезгили менен карышып, тырыштырган оору.
Баланын спазмофилиясы
Спазмофилия эки жашка чейинки балдарда көп кезигет. Көбүнчө итийден жабыркагандар ооруйт. Анын пайда болушуна баланы начар багып, туура эмес тамактандыруу, таза абада аз болуу түрткү болот.
Спазмофилиянын билинбеген түрүндө бала чыргоолонот, сиркеси суу көтөрбөйт, башка оорулар менен коштолсо же итий күчөгөндө түрдүү булчуңдар карышат, ыйлаганда, кыйкырганда үн жылчыгынын булчуңдары тартылып дем алганда кыйкылдайт. Бир нече секундадан кийин дем алуу калыбына келет, кээде такыр токтоп калышы мүмкүн. Айрым балдарда кол чеңгели менен бут кетменинин булчуңдары бир нече сааттан бир нече күнгө чейин тырышат. Эстен тануу менен жалпы тырышуу өтө коркунучтуу. Адегенде өңү бозоруп, бет булчуңдары тартылат, андан кийин бүт дене тырышат. Баланын желкеси, кол-буттары тартылып, оозунан шилекейи агып, эрини көгөрөт, деми кысылат. Заара ушатканын, заңдаганын билбей калат. Мындай тырышуу күнүнө бир нече жолу кайталанышы мүмкүн. Өтүп кеткенден кийин эч кандай из калтырбайт, кээде гана дем алуу же жүрөк токтоп калуудан бала майып болушу мүмкүн. Оорунун алгачкы белгиси билинери менен врачты чакырып, баланы таза абага чыгаруу керек. Врач келгенче хлордуу кальцийдин 10%түү эритмесин 1 чай кашыктан же 4—6 таблетка кальций глюконатын берсе болот.
Алдын алуу
Спазмофилиянын алдын алууда баланы туура тамактандырып, убагы менен таза абада сейилдетип, итийдин алгачкы белгилери билинери менен врачка кайрылуу керек.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Кальций нитраты
Кальций нитраты, кальций селитрасы, Са (NO3)2 – азот к-тасынын кальций тузу. Жаратылышта нитрокальций минералы Са (NO3)2 · 4Н2О түрүндө кездешет. Түссүз кристалл, эрүү t 42,7оС. 51,60С жогору ысытканда суусуз кристалл Са (NO3)2 пайда болот. Балкып эрүү t 561оС жогорку темп-рада ажырап, СаО жана NO2 пайда кылат. Тыгызд. 2,36 г/см3. Темп-ра жогорулаган сайын эригичтиги жогорулайт. Нымды соруп алуу касиетине ээ. Ошондуктан аны абасыз жерде сактоо керек. Кальций нитраты акиташ суусуна азот к-тасын таасир этүүдөн алынат:
Бул туз негизинен азот жер семирткичи катарында колдонулат.
Жапыз тоолор
Жапыз тоолор – салыштырмалуу бийиктиги жүздөгөн мге гана жеткен тоолор жана жалдар. Алардын жону жайпагыраак келип, ландшафттын бийиктик алкактуулугу анча байкалбайт. Мындай тоолорго Орто Азиядагы Бадгыз, Карабиль, Казакстандагы Сары-Арка, Кыргызстандагы Чилустун, Чилмайрам, Бозбу-Тоо жана башка кирет.
Бычмачы
Бычмачы — күндөлүк ж.б. мезгилдерде кийчү кийимдердин бардык түрүн (көйнөк, чапан, ичик, тон, бешмант, шым, кийме элечек, калпак, тебетей ж.б.), үй буюмдарын (көшөгө, аяк кап, күзгү кап, куржун, жууркан, төшөк, көлдөлөң, көрпөчө, тердик ж.б.) бычып-тиге билген адам, чебер.
Кызыл-Адыр
Кызыл-Адыр (1992-жылга чейин — Кировское) — Кыргызстандын Талас облусунун Кара-Буура районундагы айыл. Кара-Буура айыл аймагына кирет.
Чыңгыз хан
Чыңгыз хан (моңголчосу: Чыңгыз Хаан, Чынгызхан {ᠴᠢᠩᠭᠢᠰ ᠬᠠᠭᠠᠨ} [tʃiŋɡɪs χaːŋ], өз аты Темужин, Темучин {ᠲᠡᠮᠦᠵᠢᠨ?}, моңголчосу: Тэмүүжин; болжолу (1155 же 1162-жж.) 25-август 1227-жыл) – Моңгол ханы, Улуу Моңгол империясынын негиздөөчүсү, дүйнөнүн эң белгилиүү тарыхый адамдарынын бири, чачырап кеткен монгол жана түрк урууларын бириктирген Монгол империясынын негиздөөчүсү жана биринчи улуу ханы (каган); моңголдордун Кытайда, Орто Азияда, Кавказда жана Чыгыш Европада басып алуу өнөктүгүн уюштурган кол башчы. Адамзат тарыхындагы эң ири континенталдык империянын негиздөөчүсү.
Доолордун атаандаштыгы
Доолордун атаандаштыгы – милдеттенмелик-укуктук (келишимди аткаруу, чыгымдарды калыбына келтирүү, негизсиз алганды же сактаганды кайтаруу жөнүндө) же буюмдук-укуктук (виндикациялык, негатордук же таануу доосу жөнүндө) – бузулган менчик укугун коргоо үчүн доонун түрүн тандоо мүмкүнчүлүгүнүн берилиши. М.: күрөө кармоочу күрөө берүүчүгө күрөөнү кайтаруудан баш тарткан учурда кийинкиси аны кайтарып берүүнү же ээлик кылуучу, же күрөөгө берүүчү катары талап кыла алат. Мында жарандык укуктагы: келишимдик доонун болгону келишимден сырткары доо коюуга жол бербейт принциби колдонулат.
Төмөнкү Тыхта
Төмөнкү Тыхта — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - КАР/ОБЬ/2677/546/38 орун алган. Дарыянын узундугу - 35 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Доомат
Доомат – берилген товардын сапат же турпат кемчилиги боюнча сатып алуучунун сатуучуга карата болгон талабы менен нааразылыгы.
Антарктика макрурусу
Антарктика макрурусу— (лат. Macrourus whitsoni) субагай куйруктуу балыктардын бир түрү.
Эл Валлэ дэ Арройо Сэко (Нү-Мексико)
Эл Валлэ дэ Арройо Сэко (Нү-Мексико) (El Valle de Arroyo Seco) — Нү-Мексико штатынын Santa Fe округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1149 киши. Болжолдуу аянты - 13.4 км². FIPS коду — 35-24347.
Прокси сервер
Прокси сервер (proxy server - ыйгарым укуктуу сервер) - компьютердик желедеги клиенттин башка серверлерге болгон кайрылуусунун ыйгарым укугун аткарган кызмат.
Клиент прокси серверге кайрылат жана башка серверде жайгашкан бир ресурсту (мисалы, файл, баракча жб.) талап кылат. Прокси сервер талап кылынган сервер менен байланышып же өзүнүн кешинде (өзүнүн кеши бар болсо) сакталган ресурсту алып клиентке берет.
Прокси сервер клиентти желедеги кол салуулардан коргойт, клиенттин жашырындуулугун камсыздоого жардам берет.
Прокси сервер жергиликтүү тармакты Интернетке байланыштырат. Клиенттер серверге Интернеттин кайсы ресурстарды кызыктыра турганын кабарлайт, прокси сервер Интернеттен талап кылынган ресурстарды жүктөп андан ары клиенттерге жиберет. Прокси-сервердин негизги милдети сырткы колдонуучуларды тармактын ички ресурстарын колдонууга жол бербөө, ошондой эле ички тармак колдонуучуларына берилиштер ресурстарынын так жайгашкандыгы жөнүндөгү маалыматты сунуш кылуу. Мында прокси-серверден башка жергиликтүү тармак сыртындагы компьютерлерге жетүүгө болбойт.
Прокси-сервер аркылуу Интернетке туташтырылганда колдонуучулардын талаптары башында жергиликтүү тармакка жиберилет. Прокси-сервер Интернеттен талап кылынган ресурстарды алып чыгат, аларды колдонуучуга сунуш кылуу менен өзүндө бул ресурстар тууралуу көчүрмөнү сактап калат. Бул маалыматтарга кайталап кайрылууда прокси–сервер жергиликтүү компьютерлерге сакталган көчүрмөнү жүктөп берет. Ошону менен алыска байланышуу саны азаят. Эгерде Интернет провайдеринин каналы тиешелүү өндүрүмдүү болбосо, прокси-серверди колдонуу менен маалыматтарга жетүү ылдамдыгын жогорулатат.
Түрлөрү
Түз (forward) прокси сервер - клиенттин кайрылууларын сырткы желеге багыттаган прокси сервер. Түз прокси сервер менен иштөө үчүн клиенттин веб браузеринде проски серверге тийешелүү ырастоолор кылынышы зарыл. Ички желенин коопсуздугун камсыздоо үчүн колдонулат.
Тескери (reverse) прокси сервер - сырткы желеден келген клиенттердин кайрылууларын ички желенин ичинде жайгашкан бир же бир нече серверге багыттаган прокси сервер. Көбүнчө оордукту бир нече серверге бөлүштүрүү жана алардын коопсуздугун камсыздоо үчүн колдонулат.
Таволожка (Шайтанка куймасы)
Таволожка — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шайтанка дарыясынын сол жээгинен 27 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тура дарыясы Тагил дарыясынын куюлушунан Тагил дарыясы, Ница дарыясы жана Пышма дарыясы дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сперма
Сперма (байыркы грек тилинен σπέρμα — урук) — эркектин жыныс бездери иштеп чыгарган секреттердин аралашмасы. Негизинен аталык жыныс клетка — сперматозоидден турат. Ал жыныстык жетилген куракта пайда боло баштайт. 40 жаштан ашкандан кийин азаят. Анын бөлүнүп чыгышы адамдын жашына, ден соолугуна байланыштуу. Сперманын аз бөлүнүшү эркектин тукумсуздугуна себеп болот. Кээде жыныс органынын сезгенүү оорулары убагында дарыланбай калгандан аз бөлүнүшү мүмкүн.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Кино
Кино — топоними.
Кальций оксиди
Кальций оксиди, өчүрүлбөгөн акиташ, СаО- кальций менен кычкылтек бирикмеси, тыгызд 3,4 г/см3, ак түстөгү зат. Эрүү t 3000 0С. К. о. ө. ж-да кальций карбонатын жогорку темп-рада ысытуудан алынат:
СаСО3 ® СаО+СО2­
Хим. активдүү зат. Ал суу, к-талар жана к-талык оксиддер менен өз ара аракеттенишет.
СаО+Н2О=Са (ОН)2 (акиташты өчүрүү)
CaO+2HCl=CaCl2 +H2O
CaO+CO2-CaCO3
Курулушта хим. ө. ж-да, металлургияда, айыл чарбасында, суу тазалоодо ж.б. колдонулат.
Иван Болотников
Иван Исаевич Болотников (т. ж. белгисиз - 1608-ж. ө. ) - Россияда дыйкандар менен малайлардын (1606-07-жылдагы антифеод. ) ири көтөрүлүшүнүн жетекчиси. Болотников боярин Телятевскийдин малайы болгон. Жаш кезинде дондук казактарга качып, татарларга туткун болуп, Турцияга кулдукка сатылган. Түрктөр немецтерден жеңилгенден кийин Болотников Россияга кайткан. 1606-ж. жайында түштүктө көтөрүлүш чыгарып, ага жетекчи болгон. Дыйкандар согушу көп жерлерди камтыган. Болотниковдун аскерлери падыша В. Шуйскийдин армиясын оор жоготууларга учуратып, 1606-ж. октябрда Москваны курчап алышкан, бирок 1606-ж. 2-декабрдагы салгылашууда жеңилип, Калугага чегинген.
1607-ж. май айында Б-дун аскерлери Шуйскийдин армиясын талкалап, Калуганы бошотот, бирок июнда Тула шаарынд курчоодо калып, Болотников колго түшөт да, Каргополю айдалат. Ошо жерде мыкаачылык менен өлтүрүлгөн. к. Дыйкандар которулушу, 1606-07 (Иван Болотников башкарган).
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Сясит-Кы дарыясы
Сясит-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пюль-Кы дарыясынын сол жээгинен 48 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 40 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бужумбура
Бужумбура – Бурунди мамлекетинин борбор шаары. Калкы 336,6 миң (2006). Танганьика көлүнүн Түндүк-чыгыш жээгиндеги порт, өлкөнүн соода-транспорттук жана экономикалык борбору. Жолдор тоому. Эл аралык аэропорту бар. Сыртка кофе, пахта, тери, калай концентратын жана башка чыгарат. Тамак-аш, жеңил өнөр жайы, цемент, пиво заводдору иштейт. Балык кармалат. Айыл чарба сырьёсунан азык-түлүк даярдайт. Тор түйүү фабрикасы, университет бар. 1897-ж. негизделген. 1922-жылдан мандат менен башкарылуучу, 1946–62-ж. опека алдындагы (Руанда-Урунди) Бельгия аймагынын, 1962-жылдан көз каранды эмес Бурунди мамлекетинин борбору.
Терек оюну
Терек оюну. Кыргыздын элдик оюну. Оюн тегиз жерде, мектептин спорт залында ойнолот. Оюнга 6 – 7 жаштагы 20 – 30 оюнчу жашына жараша топтолушуп катышат. Оюнду алып баруу үчүн оюнчулар өздөрүнөн оюнга калыс шайлашат. 6 – 9 жаштагылардын оюнуна тарбиячы же мугалим жетекчилик кылат. Калыс бир оюнчуну “ терек ” деп дайындайт. КАлган оюнчуларды айлана кылып тургузат. Калыс өзү оюнчуларга терек деп угуза айтат. Оюнчулар болсо калыс “ терек ” дегенге чейин эле баш ийкөө, жаңсоо, көз ымдоо ж.б. жолдор менен турган оюндарын алмашуу үчүн өз ара келишип алышат да, калыстын “ терек ” деген үнүн угары менен орундарын тез алмашышат. Оюнчу өзүнүн жанындагы оюнчу менен орун алмашууга болбойт. Оюнчулар орун алмашканда орун алмаша албай калган оюнчу терек болот. Калыс оюнду андан ары улантат. Биринчи терек болгон оюнчу оюнчулардын катарына кошулат. Оюндун акырында кайсы оюнчу бир жолу да терек болбосо ошол оюнчу жеңет. Маалымат булагы: Токторбаев С. “ Өспүрүмдөр оюндары .”
Буура II
Буура II кыргыз тилинде «буура» - тукумдатуучу төө маанисин аныктайт. Караханийлер мамлекетинде «буура» тотем-жаныбар болгондугун аныктаган фактылар бар. Термин кыргыздардын байыркы шаман дини менен болгон байланышын аныктап турат. Кызыктуусу, түркмөндөрдө «пыр хан» - учурда «бакшы» (шаман) маанисин туюнтат. Буура - алтай кижи жана телеуттарда курмандыкка чалынуучу жаныбарды аныктаса, монгол жана якуттарда - «бугу», сойоттордо - (тувалар) «багыш» маанисин билдирет. Буура (пура) - алтайлыктардын шамандарынын диний лексикология- сында кенен пайдаланылган термин болгон. Алтай түздүгүндөгү жана Тоолуу Алтайдагы телеуттардагы шамандар бул термин менен кансыз (муунтулуп өлтүрүлгөн) курмандыкка чалынган жылкынын жана анын көрүнбөгөн көмүскөлүү шеригин аташкан экен. Түндүк алтайлыктарда (теленгит, куманды, челкандар) «бура» ыйык духтардын жана Кудайлардын мингич атын аныктаган. Көк Теңир «бураны» шамандарга жардамчы, колдоочу иретинде жөнөтүп турат имиш. Айрым шамандар диний ритуал учурунда «буранын» жардамы менен «көк асманга» көтөрүлүп турушкан. Шор, куманды, түндүк телеут, качин, сагай шамандары бураны (пура) башкы жардамчы жана колдоочу катары билишип, аны бул дүйнөдөгү өзүнүн өмүрү, жашоосу менен бир карашкан. Бул фактылар шаманизмдин Түштүк Сибирдин түрк тилдүү элдеринде тарыхый-этностук, маданий бир кыртышта өнүккөндүгүн ырастайт. Бура - шаман дининде үч функцияны аткарган: 1. Тын бура («тирүү» же «кайрадан өлүп-тирилген бура») - шаманга жеке таандык болгон өзгөчө буура. Көк Теңир менен сүйлөшүү учурунда шамандын түгөйү, колдоочусу катары милдетин аткарган; 2. Таг бураны - шаман Улген кудайынан жамаат сыйынган ыйык тоо аркылуу кабыл алган жана анын элеси шаман бубенине түшүрүлгөн; З. Чар буранын - (жер бура) - бубенге элеси түшүрүлүп, шаман тарабынан көпчүлүккө көрсөтүлбөй, жашыруун колдонулган. Негизинен, буура - жер менен Көк Теңирдин ортосундагы шамандын мингич аргымагын элестетип, шаман лексикологиясында Кудайлар, духтар менен бууранын ыйык, касиеттүү байланышын чагылдырат (жаныбардын териси капталып жасалган бубен шамандын мингич аргымагынын функциясын аткарган). Исламдын таралышы менен бул диний термин күндөлүк колдонуудан чыгып, урук (уруу) аталышы катары сакталып калган. Бууралар - кыргыздын дөөлөс уруусунун курамындагы урук катары белгилүү.
Альмаден кени
Альмаден кени, 10-кылымга чейин Сисапо — сымаптын дүйнөдөгү эң ири кендеринин бири. Испаниядагы Сьерра-Морена тоосунун этегинде, Мадридден 200 км түштүк-батыш тарапта. үстүңкү горизонту ачык жол менен 550 тереңдикке чейин. Жер астынан казылып алынат. Аянты 5 км2. Калган запасы 57 миң одан ашуун. Кен (б. з. ч. 1-миң жылдыктын аягынан) белгилүү. 10-кылымга чейин киноварь (кызыл) боёгун алуу үчүн иштетилип, 1499-жылдан сымап алынат. Кен орун алган аймакта палеозой заманынын башында пайда болгон жана ири бүктөлүүлөргө, жылышууларга дуушарланган сланецтердин, кумдуктардын, кварциттердин, акиташтегинин катмарлары менен кайнозойдун диабаз, кварц порфирлери кезигет. Кен узундугу 20 км келген тилкеде кварциттердин арасынан орун алып, катарлаша жаткан 3 кенташ (руда) кабаттарынан турат. Алардын калыңдыгы 8-12 м, узундугу 300-500 мге жетет. Кенташ негизинен кварц менен киновардан турат. Альмаден кени герцин металлогениялык доордо пайда болгон гидротерм кенине кирет.
Протокол
Протоколдун негизги элементтери:Айжана
Кен таш тарамдары
Кен таш тарамдары — тоо тектердин жаракаларын ээлеп жаткан минералдык заттардын тулкусу. Жөнөкөй жана татаал түзүлүштөн турат. Жөнөкөй түрүнө минералдуу заттар ээлеп жаткан жаракалар кирет. Татаалдары бирибирин кесип өтөт. Талкаланган аймактары кездешет. Түзүлүшү боюнча даана, көңдөйчө, ийилген, тепкичтенген, тарамдашкан турпаттарга бөлүнөт. Тоо тектердин кабаттарын туурасынан жарып өткөндөрү кесүүчү тарам деп аталат. Кабат боюнча тарагандарын катмарлашкан тарам дейбиз. Узундугу 1 мден жүздөгөн кмге жетет. Кээ бири жукарып, жок болуп кетет. Геологиялык жана жумушчу калыңдыктан турат. Жумушчу калыңдыгы бир нече смден ондогон мге барабар.
Тоң амазонит кени
Тоң амазонит кени Ысык-Көл облусунун Тоң районунда, Бөкөнбаев кыштагынан 25–27  км түштүк тарапта, Тоң, Аңгисай, Корумду коктуларынын башында, Тескей Ала-Тоонун жонунда. Аймагын соңку рифейдин порфир сымал гранит тектери түзөт. Кен альбиттешкен лейкократтуу гранит тилкесиндеги амазонит гранитинен турат. Тилкенин узундугу 10–15 км, андагы амазониттешкен зонаныкы 0,5–10 мге чейин. Амазонит жашыл түстө. Бүртүкчөлөрүнүн өлчөмү 23 см, чаңда 55 смге жетет. Жакшы сайкалданып, өтө кооз көрүнөт. Кооз буюмдарды жасоого жарамдуу.
Доомат баракчасы
Доомат баракчасы – банк мекемелеринде түзүлүүчү төлөм кезегинде белгиленген тартипте ошол күнү төлөнүүгө жатуучу шашылыш жана мөөнөтү өтүп бараткан акча милдеттенмелери жөнүндөгү маалымкат.
Бычуу
Бычуу - малдын жыныс бездерин хирургиялык ыкма менен алып таштоо. Бычылган мал жоош келип, борго байланганда жакшы семирет. Эти сапаттуу болот. Бычуу кээде малдын жыныс мүчөсүнүн сезгенишин, башка жараттарын айыктыруу үчүн да жасалат. Бычылган айгыр - ат, бука - өгүз, кочкор - ирик деп аталат. Жылкы бышты кезинде, торпок алты айында мээлүүн мезгилде (жазында, кээде күзүндө) түшкө чейин бычылат.
Арметрахим (Ишимбай району, Башкыртстан)
Арметрахим — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Петр айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 384 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Түндүк макрурус
Түндүк макрурус (лат. Macrourus berglax) — субагай куйруктуу балыктардын бир түрү.
Альмади
Альмади - Жашыл Тумшук жарым аралындагы тумшук, Африканын батыш учу (17°32' батыш узундугу, 14° 45' түн. кеңдик). Гамбия жана Сенегал дарыясынын чаттарынын аралыгында.
Юрмиязбаш (Татышлин району, Башкыртстан)
Юрмиязбаш — Башкыртстандын Татышлин районундагы айыл, Курдым айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 77 киши. Почта индекси — 452842, ОКАТО коду — 80250845008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кальций сульфаты
Кальций сульфаты, СаSO4. Жаратылышта көбүнчө гипс – СаSO4· 2 Н2 О түрүндө кездешет. 150-1700С ысытканда кристаллдык суусу ажырап, күйгөн гипске – СаSO4 өтөт. Бул зат ак түстөгү кристалл, тыгызд. 2,5 г/см3 барабар. Балкып эрүү t 1420оС, 900оС ажырап СаО жана SO2 пайда кылат. Күйгөн гипс бат эле сууну өзүнө тартып алып СаSO4 · H2O айланат. Гипс катып калуу касиетине ээ болгондуктан, аны негизинен курулуш иштеринде, медицинада (хирургияда) гипстеп таңууда, скульптура жасоодо колдонулат.
Жапыз тоо рельефи
Жапыз тоо рельефи – салыштырмалуу бийиктиги 1000 мден ашпаган тоо рельефинин тиби. Көбүнчө бийик тоолордун чет-жакасына, тектоникалык көтөрүлүүлөр анча болбогон зоналарга мүнөздүү. Кээде обочо жайгашкан жапыз тоолор да кездешет, мисалы, Казакстандагы Муголжар. Жапыз тоо рельефи негизинен андан бийик тоолордун денудациясынан пайда болот. Ага кыры жайпагыраак суу бөлгүчтөр жана жантайма капталдар, тектоникалык көтөрүлүүдө ургаалдуу эрозиялык тилмеленүүгө дуушарланган жерлерине өрөөн-капчыгайлуу, кокту-колоттуу, айрым жерине дөбө-дөңсөөлүү рельеф мүнөздүү. Мөңгү жаткан бийик алкактарда Жапыз тоо рельефи альп мүнөзүнө ээ. Жапыз тоо рельефинде ландшафттын өзгөчөлүктөрү орто жана бийик тоолордо салыштырмалуу азыраак байкалат.
Бакаев Ашырбек Бешкемпир уулу
Бакаев Ашырбек Бешкемпир уулу (20. 12. 1948-ж. туулган, Чүй облусу, Аламүдүн району, Таш-Дөбө айылы) генерал-майор (2000). 1970-ж. СССР ИИМдин Оржоникидзе аскердик-командалык окуу жайын (1970), Целиноград мамлекеттик педагокикалык институтунун филология факультетин (1985), КУУнун юридика факультетин (1999) бүткөн. 1975-95-ж. Алматы шаарында взвод командири, башкы полктун командири, Казакстандын Ички аскерлер штабынын начальнигинин орунбасары жана Республиканын гвардиясынын аскердик күжүрмөн даярдык бөлүмүнүн начальниги. Афганстанда Революцияны коргоо Башкы башкармалыгынын атайын жана ыкчам аскер бөлүктөрүнүн улук аскер кеңешчиси болгон. 1995-97-ж. КР ИИМдин Ички аскерлер командачысынын 1-орунбасары штаб начальниги, 1997-99-ж. Ош, Жалал-Абад областында аскер бөлүктөрүнүн курамын камтыган 3-бригаданы уюштурган жана анын командири, 1999-жылдан КР ИИМдин Ички аскерлер командачысы. 1999-ж. ал жетектеген ички аскерлердин курама «Шер» отряды Баткен аймагында террорчуларга каршы согуштук аракеттерде күжүрмөндүгү менен айырмаланган. Бакаев көптөгөн макала, монографиялардын жана КРнын Куралдуу Күчтөрүндө пайдаланылып жаткан 100дөн ашык аскердик терминдердин автору. «СССР Куралдуу Күчтөрүндө Атамекенге кызмат кылгандыгы үчүн» 1-, 2-,3-даражадагы, Афганстандын 1-даражадагы Алтын жылдыз, Россиянын «Атамекен алдындагы сиңирген эмгеги үчүн», 1-даражадагы «Улуу Пётр» ордендери жана медалдар, жана Эрдик медалы менен сыйланган. КРнын Өкмөтүнүн Алтын Дипломунун лауреаты (2003)
Болотту газсыздандыруу
Болотту газсыздандыруу -эритилген болоттогу газды бөлүп чыгаруу. Газдар болоттун физикалык -тех. касиеттерине терс таасир тийгизгендиктен, 1950-жылдарда советтик илимпоздор А. М. Самарин менен Л. М. Новиковдун сунушу боюнча эритилген болотту куяр алдында мешсиз вакуумдук иштетүү ыкмасын колдонуп, составындагы газы эң аз таза болот алууга мүмкүн болду. Бул ыкма дүйнөлүк практикада 1-жолу СССРде (1952) Енакиев металлургиялык заводунда өнөр жайлык сыноодон өттү. Мешсиз вакуумдук иштетүүнүн теориялык негизи көмүртектин кычкылданткыч жөндөмдүүлүгүн жогорулатууга жана составындагы суутек, азот газдарын такыр азайтууга багытталган. Көмүртек менен кычкылтеги эң аз сандагы болот ийилчээк, бекем келет да, андан куймаларды жана сомдоп иштетилүүчү тетиктерди даярдоо ыңгайлуу.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Жаңшаа
Жаңшаа — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери. Кытай-калмак баатыры Чоюндун атасы экени гана айтылат (Сагымбай Орозбаков, 3. 231).
Жаң-Жуң
Жаң-Жуң (кыт. цзянцзюнь; цзян — генерал, командачы; цзюнь — аскер, армия) — генерал-губернатор. Цин империясы Чыгыш Түркстанды басып алгандан (1758) кийин бул чөлкөмдө бийлигин бекемдөө максатында 1764-ж. Иле өзөнүнүн жээгинде Хой-Юан-Чен (азыркы Кулжа шаары) шаарын негиздеп, жалпы аймакты башкаруу үчүн атайын генерал-губернатор (жаң-жуң) дайындаган. "Цзянцзюнь" деген сөз вице-Король же Чыгыш Түркстандын генерал-губернатору, ошону менен бирге бул өлкөдө жайгашкан бардык аскердин башкы командачысы" (Ч. Валиханов, Чокан . Собр. соч. т. 2. А.-А. 1982).
"Манас" эпосунун негизги варианттарынын баарында Манас башында турган Орто Азия элдеринин биргелешкен согушу ушул Ж.-ж-га каршы жүргүзүлөт. Мисалы, "Жаң-жуң, сундуң — баарысы Жабылып келип калышты" (Сагымбай Орозбаков, 2. 22; 4. 226, 344). "Мага өткөрө баатыр эр келсин Жаң-жуңдардын шаарынан" (БС, "Манас", Кол жазмалар фондусу, 1090-инв., 672-б.), "Ошондо Жаңжуң баштап кан өлүп, Жалгыз жүрөт Коңурбай" ( Саякбай Каралаев,  2. 230). Демек, кыргыздардын жана ага коңшу жашаган элдердин (өзбек, казак, уйгур, тажик жана башкалар) Ж.-ж-га каршы күрөшү Чыгыш Түркстандагы кытай баскынчыларына каршы боштондук күрөш экендиги ачык көрүнөт. Саякбай Каралаевдин варианты нын "Чоң казат" эпизодунда Айжаңжуң, Күнжаңжуң деген каармандар согуштук окуяларга активдүү катышкан кейипкерлер болуп эсептелет.
Баатырдык эпостордун согуштук окуяларынын салттык түзүлүшү боюнча душман тарабы жеңилген соң, башкы же негизги каармандардын бири анын падышасынын же улуу даражалуу адамдарынын биринин кызына үйлөнөт. Ошондуктан, кытай тарабы жеңилгенден кийин Эсенкандын кызына (Бурулча) Алмамбет  үйлөнөт ( Сагымбай Орозбаковдун  варианты). Айжаңжуңдун кызы Бирмыскалга Чубак үйлөнөт (Саякбай Каралаевдин варианты ), Ж.-ж-дун кызына  Алмамбет  үйлөнөт (Багыш Сазановдун варианты) жана башкалар.
Демек, Ж.-ж. деген термин душман тарабындагы каарман катары 18-кылымдын 2-жарымынан кийин гана эпоско катмарлана баштаган. Асыресе, 19-кылымдагы жергиликтүү (уйгур) жана коңшу элдердин (кыргыз, казак, өзбек, тажик жана башкалар) боштондук көтөрүлүшүн кытай башкаруучуларынын баскынчылык образдарын кийинки айтуучулар арбытып сүрөттөп, окуяны кеңейтип баяндашкан.
Бакалоор буттуулар
Бакалоор буттуулар (лат. Branchiopoda) – өтө жөнөкөй түзүлүштөгү рак сымалдар классчасы. Кембрий мезгилинен бери белгилүү. Башы көкүрөк сегменттери менен бирикпейт. Фасеттүү көзү бар. Жалбыракка окшош буттары сүзүүгө, дем алууга жана азыктанууга жардам берет. 740ка жакын түрү бар. Көбүнчө тузсуз сууларда кезигет. Деңизде сейрек учурайт. Бакалоор буттуулар жана жалбырак буттуулар деген 2 түркүмгө ажыратылат.
Твин Пикс туннели
Твин Пикс туннели (Twin Peaks Tunnel) – Сан-Франциско шаарынын трамвай туннели. Трамвай 3-февраль 1918-жылы ачылат.
Меньша
Меньша (Епиха) — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шарденьга дарыясынын оң жээгинен 62 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 33 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Спирометрия
Спирометрия — өпкө сыйымдуулугун өлчөөчү ыкма.