cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хундзанген
Калкы - 2077 киши(2013-ж.). . Аянты - 7,63 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 43 037. Муниципалитеттин башчысы — Алойс Файн.
Токтосунов Турсункул
Токтосунов Турсункул - Сузак районундагы аскердик ишмер. 1950-жылы азыркы Сузак районундагы Ак-Кыя кыштагында туулган.
Билими
Орто мектепти бүткөндөн кийин, 1967-жылы Жалал-Абад шаарындагы педагогикалык окуу жайына тапшырып, аны 1969-жылы ийгиликтүү аяктап чыгат. Бүтүрүп келгенден кийин, 1970-жылга чейин мектепте мугалим болуп эмгек жолун баштаган.
Аскердик ишмердүүлүгү
1970-жылы Советтик Армиянын катарына чакырылып, ал кызматын 1972-жылы өтөп келет. Армиядан келип, Көк-Жаңгак шаарындагы Ички Иштер Бөлүмүнө милиция кызматкери болуп жумушка орношот да, 1978-жылга чейин “жашы жете элек өспүрүмдөрдүн инспектору” кызматын аркалап келген. 1978-1983-жылдары Казахстандын Караганды шаарындагы “СССР ИИМ инин жогорку окуу жайында” билимин уланткан. Аталган окуу жайын бүтүп келген соң, Октябрь кыштагындагы милиция бөлүмүндө “участкалык инспектор” болуп кызматка орношот да, ардактуу эс алууга чыкканга чейин, “кылмыш иликтөө” бөлүмүндө ага инспектор, ошол эле бөлүмдүн жетекчиси, Сузак ИИБте тергөөчү, ага тергөөчү кызматтарында үзүрлүү эмгектенип келген.
Талыкпаган эмгегинин натыйжасында, ”ИИМдин отличниги” төш белгиси, “Кадырман” ,”ИИМдин ардагери”,жана башка көптөгөн юбилейлик медалдар менен сыйланган. Милициянын майору.
Колдонулган адабияттар
Ааламга кеткен жол айылдан башталат: Багыш айыл аймагы. – Бишкек, 2015. ISBN 978-9967-04-673-3
Лидербах
Лидербах (Liederbach am Taunus) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Майн-Таунус районуна кирет.
Кайчылаш себүү
Кайчылаш себүү – айыл-чарба өсүмдүктөрүн (негизинен дан эгиндери жана тоют өсүмдүктөрүн) эгүү ыкмасы; себилүүчү үрөндүн жарымы айдоону бойлой узатасынан, экинчи жарымы туурасынан себилет. Мында үрөн айдоого текши себилип, түшүм жогорулайт. Мында суу топуракты аз агызат, бирок эмгекти көп талап кылат.
Кайчы гүлдүүлөр
Кайчы гүлдүүлөр, капусталар (Brassicaceae, Cruciferae) – өсүмдүктөрдүн жабык уруктуулар тукуму. Көбүнчө чөп, кээде бадал же чала бадал. Жалбырагы кезектешип жайгашкан. Топ гүлү көбүнчө чачыдай, эки жыныстуу, 4 мүчөлүү, алар бири бирине кайчы жайгашкандыктан, Кайчы гүлдүүлөр деп аталат. Мөмөсү саадак же саадакча. Айрым түрүнүн мөмөсү бир уруктуу, ачылбай турган жаңгакча. Кайчы гүлдүүлөр тукумунун 500дөн ашык урууга кирген 3000дей түрү бар. КМШ өлкөлөрүндө 130 уруусунун 800 түрү, Кыргызстанда 68 уруусунун 200 түрү өсөт. Кайчы гүлдүүлөрдүн көпчүлүгүндө кескин жыттуу эфир майлары болот. Алардын пайдалуу түрү көп. Кайчы гүлдүүлөр жашылча (капуста, брюква, чамгыр, шалгам), май алуу үчүн (ындоо, кычы), тамакка жакшы кош даам, жыт берүү үчүн (хрен, кызыл гүл, катыраң, горчица), дары (койчу баштык), ошондой эле тоют, боёк алуу үчүн жана гүлзарларда кооз өсүмдүк катары өстүрүлөт.
Канбийке Мононоке
"Канбийке Мононоке" (жапончо: も の の け 姫 Hepburn: Mononoke-hime? - "Арбак/Желмогуз канбийке") ― 1997-жылы Хаяо Миязаки тарткан, Studio Ghibli продюсерлик кылган жана Toho жайылткан жапондук эпикалык фэнтези аниме. Башкы ролдорго үн коштогондор: Йожи Матсуда, Йүрико Ишида, Йүко Танака, Каору Кобаяши, Масахико Нишимура, Сунехико Камижо, Акихиро Мива, Митсуко Мори жана Хисая Моришиге.
Канбийке Мононоке Жапониядагы муромачи доорун (болжол менен 1336-1573 арасы) фэнтези элементтери менен баяндаган анимациялык тасма. Окуя Эмиши канзадасы Ашитаканын токойдун кудайлары жана алардын токой байлыктары үчүн кишилер менен күрөшүнө кийлигишүүсүн баяндайт. "Mononoke" (物 の 怪 же も の の け?) деген термин бул ысым эмес. Жапончодо арбак же желмогуз деген маанини берет. Ghibli'нин башка тасмаларынан айырмаланып, Мононокеде бир аз орой окуя жана сапат байкалат.
Тасма 1997-жылы, 12-июлда Жапонияда жана 1999-жылы, 29-октябрда Кошмо Штаттарда көрсөтүүгө чыккан. Аниме 1997-жылы Титаник тасмасы чыкканга чейин Жапонияда эң жогору киреше тапкан тасма болгон. Ошондой эле 2001-жылы Миязакинин дагы бир тасмасы "Арбакка айлангандар" чыкканга чейин улуттук тасмалардын арасында эң кирешелүү тасма болгон. Ага англисче үн коштолуп, Түндүк Америкада Miramax тарабынан таратылган. Америкада жакшы ийгиликке жете албаганы менен DVD жана видеолор мыкты сатылып, Ghibli'нин популярдуулугун жана Жапониядан сырткаркы таасирин жогорулаткан.
Савкино (Белебеев району, Башкыртстан)
Савкино — Башкыртстандын Белебеев районундагы айыл, Ермолкин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 82 киши. Почта индекси — 452023, ОКАТО коду — 80209807009.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кууганды айыл аймагы
Кууганды айыл аймагы ― Кыргызстандын Талас районундагы административдик-аймактык бирдик. Үч-Эмчек айылынан гана турат.
Брехт (Айфель)
Брехт (Айфель) (Brecht (Eifel)) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Айфель-Битбург-Прүм районуна кирет.
Калкы - 252 киши(2013-ж.). . Аянты - 4,50 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 32 020. Муниципалитеттин башчысы — Михель Брүк.
Клинтон (Небраска)
Калкы - 30 киши. Болжолдуу аянты - 0.2 км². FIPS коду — 31-09655.
Эммертсбург (Айова)
Эммертсбург (Айова) (Emmetsburg) — Айова штатынын Пало-Альто округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 10.2 км². FIPS коду — 19-25590.
Калкы
2010-жылы калкы 3958 киши болгон.
Чоң Крутая (Перепуска куймасы)
Чоң Крутая — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Перепуск дарыясынын оң жээгинен 0,2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 71 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Өндүрүш мамилелери
Өндүрүш мамилелери - коом­дук өндүрүш жанa коомдук продуктунун өндүрүштөн керектөө чөйрөсүнө жетүү процессинде адамдардын өз ара материалдык экон. карым-катнаш жыйындысы.
Өндүрүш мамилелери— коомдук өндүрүштүн эң зарыл жагы. Жеке адам материалдата эч нерсе өндүрө албайт. Байлык өндүрүү, бөлүштүрүү жанa керектөө үчүн адамдар белгилүү бир байланыш түзүп, мамилелеш болуу аркылуу гана табият менен катнашат да, коомдук өндүрүштү жүзөгө ашырат. Өндүрүш мамилелеринин негизин адамдар­дын өндүрүш каражаттарына карата мамилелери, б. а. өндүрүш каражат­тарынын менчиктелишине жараша карым-катышы түзөт. Эмгек процес­синде өндүрүштү уюштуруу жанa тех­нология муктаждыгынан улам өндүрүштүк-тех. мамилелер түзүлөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Эссекс (Миссури)
Эссекс (Миссури) (Essex) — Миссури штатынын Стоддард округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 0.7 км². FIPS коду — 29-22600.
Калкы
2010-жылы калкы 524 киши болгон.
Вестгройсен
Вестгройсен (Westgreußen) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Кифхойзер районуна кирет.
Калкы - 393 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 8,45 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 65 079. Муниципалитеттин башчысы — Гизела Мозебах.
Мусаев Акылбек Инаятович
Мусаев Акылбек Инаятович (11. 2. 1959-жылы туулган, Фрунзе) – медицина илимдеринин доктору (2000). КММИни (1982), Ростов-на Дону шаарындагы медицина институтунун аспирантурасын (1989) бүтүргөн. Фрунзе шаардык клиникалык ооруканасында хирург-врач, хирургия бөлүмүнүн башчысы. 2000-жылдан КММАда профессор Хирургия боюнча адис. 60тан ашык илимий эмгеги, анын ичинен 4 монография, 2 ойлоп табуусу бар. Эмгектери: Совершенствование методов ликвидации полости фиброзной капсулы после эхинококэктомии. Б., 1999; Способы ликвидации полости фиброзной капсулы при эхинококкозе печени. Б., 1999.
Кайчылаш түз сызыктар
Кайчылаш түз сызыктар – мейкиндиктеги бир тегиздикте жатпаган, кесилишпей турган, жарыш (параллель) эмес түз сызыктар. Эгер эки түз сызыктын бири тегиздикте жатса, экинчиси биринчи түз сызыкка тиешелүү эмес чекитте тегиздикти кесип өтсө, анда берилген түз сызыктар кайчылашат. Кайчылаш түз сызыктар а жана b аркылуу бир гана түгөй параллель тегиздик a жана b (ае а, be в) жана өз ара бири бирине перпендикулярдуу көптөгөн түгөйлөш тегиздиктер жүргүзүлөт. Параллель эки а жана в тегиздиктин арасындагы аралык Кайчылаш түз сызыктардын ортосундагы аралык деп аталат. Эгер а, b, с түз сызыктары түгөйлөш Кайчылаш түз сызыктар болсо, анда 3 кыры берилген 3 түз сызыкта жаткан бир гана параллелепипед түзүлөт. Ал эми төрт а, b, с, d түз сызыктары түгөйлөш кайчылашса, анда ошол төрт түз сызыкты тең кесүүчү түз сызыкты түзүүгө болот.
Менгофен
Калкы - 5775 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 86 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 2 79 127. Муниципалитеттин башчысы — Карл Майер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 10 шаардык районго бөлүнөт.
Көлен
Калкы - 987 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 26,72 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 52 027. Муниципалитеттин башчысы — Мартин Дөшер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 8 шаардык районго бөлүнөт.
Кальбе (Мильде)
Кальбе (Мильде) (Kalbe (Milde)) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан Шаар. Зальцведель районуна кирет.
Калкы - 8156 киши (31-декабрь, 2010). Болжолдуу аянты - 30,44 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 81 240. Мэр — Хельмут Бендер.
Кулназар Алмаматов
Алмаматов Кулназар - Сузак районундагы аскердик ишмер. 1922-жылы азыркы Сузак районунун Кашка-Терек айылында туулган.
Согуш жылдарында
Мектепте окуп жүргөндө согуш башталып, өзү теңдүү курбулары сыяктуу эле окуусун токтотуп, тылдагы оор турмушту башынан кечирет.
1944-жылы кан күйгөн Улуу Ата мекендик согушка чакырылып, Сталиндин туулган шаары, Грузиядагы Гори шаарында кызмат өтөгөн. 1947-жылы согуштан аман-эсен кайтып келип, мектептеги окуусун улантат.
Согуштагы каармандыгы үчүн бир топ медалдарды алган.
Милициялык кызматы
Бүткөндөн кийин, 1949-жылы милицияга жумушка орношот да, пенсияга чыкканга чейин Базар-Коргон, Сузак райондорунда, андан кийин Октябрь районунун Сымкат, Гавриловка, Михайловка, Таран-Базар, Кара-Алма, Октябрь кыштактарында участковый инспектор болуп эмгектенген.
Милицияда кызмат кылып жүргөндө, “Отличник милиции”, “За долголетний добросовестный труд” медалын 2 жолу жана бир нече юбилейлик медалдары менен сыйланган.
Эттинген
Эттинген (Oettingen in Bayern) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан Шаар. Швабия административдик округуна карайт. Донау-Рис районуна кирет.
Калкы - 5028 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 34,21 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 7 79 197. Мэр — Матти Мюллер.
Шаар административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Ландагы Лимбург
Ландагы Лимбург  (Limburg an der Lahn) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан Шаар. Лимбург-Вайльбург районуна кирет.
Калкы - 33400 киши(2013-ж.). . Аянты - 45,15 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 5 33 009. Мэр — Мартин Рихард.
Колорадо Спрингс (Колорадо)
Колорадо Спрингс (Колорадо) (Colorado Springs) — Колорадо штатынын Эль Пасо округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 416 427 киши. Болжолдуу аянты - 482.1 км². FIPS коду — 08-16000.
Көп сандагы адамдарды көтөрүү
Шарты
Оюнчулардын саны 3—8 киши.
Оюн аянтчада, спорттук бөлмөдө, сахнада өткөрөт.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар тегерек болуп турушуп, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден ортого чыгышкандан кийин, тегеректеги оюнчулар ага бирден жыгылып калгыча, минишип, асылышып, отурушуп турушат. Оюн 2—3 жолу кайталанышы мүмкүн. Көп сандагы адамдарды жыгылбай көтөргөн оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун башка түрлөрү
Жатып көп сандагы адамдарды көтөрүү, жатып үстүнөн араба өткөрүү, жатып үстүнөн машина өткөрүү.
Оюндун эрежеси
Ортодо турган оюнчуларга кыймылдоого, басууга, минген оюнчуларга, буттарын жерге тийгизүүгө, атайын кыймыл жасап, ортодогу оюнчуну тең салмагынан чыгарууга болбойт.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч тарбияланат, чыдамкайлыкка, оордуктарды көтөрүүгө үйрөтөт.
Кара-Жыгач айыл аймагы (Аксы району)
Кара-Жыгач айыл аймагы ― Кыргызстандын Аксы районундагы административдик-аймактык бирдик. Кара-Жыгач, Дардак-Дөбө, Кара-Ой, Сыны, Тор-Камыш, Чарба айылдарынан турат. Административдик борбору ― Кара-Жыгач айылы.
Хауз
Хауз — Кыргызстандын Ош облусунун Араван районундагы айыл. Төө-Моюн айыл аймагына кирет.
Кызыл-Кыя - Мархамат (Өзбекстан) унаа жолунун боюнда, дениз деңгээлинен 880 м бийиктикте жайгашкан. Райондун административдик борбору ― Араван айылынан 45 км түштүк-батыш тарапта. Кызыл-Кыя темир жол бекетинен 10 км. Кыштак 1912-жылы пайда болгон.
Калкы негизинен дыйкан чарбаларында эмгектенет. Орто мектеп, китепкана, медпункт, дарыкана, мечит бар. Соода жайлары, базар иштейт.
Калкы
Калкы ― 1565 киши (2009-жылы).
Булактар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Мусаев Көлбай Алишерович
Мусаев Көлбай Алишерович (3. 6. 1961-жылы туулган, Ысык-Көл облусу, Жети-Өгүз району, Кызыл-Суу айылы) – коопсуздук кызматынын генерал-майору (2011). КМУну (1984), Киев шаарындагы СССР Мамлекеттик коопсуздук комитетинин жогорку курсун (1989), Европа борборунда квалификацияны жогорулатуу курсун (1999) бүтүргөн. 1984–88-жылы Талас облнун Ленинполь районундагы Орловка орто мектебинде мугалим, комсомолдук иште, 1989–99-жылы КР МамлекеттикУлуттук коопсуздук комитетинде, 2009–10-жылы Шанхай кызматташтык уюмунун Ташкент шаарындагы Региондук террористтерге каршы күрөшүү комитетинде жооптуу кызматкер, 2010– 11-жылы КР Мамлекеттик Улуттук коопсуздук комитетинин төрагасынын орун басары, 2011жылдан 1-орун басары, Террорго каршы борбордун директору. Медалдар менен сыйланган.
Комсток (Небраска)
Калкы - 110 киши. Болжолдуу аянты - 0.9 км². FIPS коду — 31-10180.
Кайын жезде
Кайын жезде — жубайлардын бир тууган жана бир нече ата өткөн эжелеринин күйөөсү. Ар кандай кырдаалдарда кайрылганда, айтууга оңтойлотуп «кайын» деген сөздү кошпой эле «жезде» деп атай беришет. Келиндер кайнежесине жүгүнгөндөй эле жүгүнөт жана тергейт. Жигит болсо кайын эжесинин күйөөсүн «жезде» деп да айтат, бирок көпчүлүгү бажа деп атап, тең ата болушат.
Чоң Крутая (Пеша куймасы)
Чоң Крутая — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пеша дарыясынын оң жээгинен 222 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 39 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Нью Джермани (Миннесота)
Нью Джермани (Миннесота) (New Germany) — Миннесота штатынын Carver округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 372 киши. Болжолдуу аянты - 1.7 км². FIPS коду — 27-45556.
Мамытов Табалды Абдиевич
Өмүр баяны
Мамытов Табалды Абдиевич 1960-жылы 30-апрелде Өзгөн районунда төрөлгөн. 1982-жылы ОМПИ биология факультетин аяктаган. 2000-жылы "Исследование взаимодействия лактатов и цитратов магния марганца, железо и кобальта с карбомидом, тиокарбомидом и никатинамидом" аттуу темада илимий диссертациясын ийгиликтүү коргогон. Азыркы учурда х.и.к., доцент, Ош мамлекеттик университетинин табият таануу жана география факультетинде 2014-жылдан бери декандык кызматта иштеп келүүдө.
Хундсбах (Бад-Кройцнах)
Калкы - 401 киши(2013-ж.). . Аянты - 7,48 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 33 049. Муниципалитеттин башчысы — Йоахим Блум.
Эндрю (Айова)
Эндрю (Айова) (Andrew) — Айова штатынын Джексон округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 0.7 км². FIPS коду — 19-02125.
Хаттусас
Хаттусас, Хаттуса, Хаттушаш байыркы Хетт мамлекетинин борбору. Богазкале кыштагына жакын Борбордук Анатолиядагы Кызыл Ырмак дарыянын жээгинде, Түркиянын азыркы борбору Анкара шаарынан 145 км чыгышта жайгашкан. Шаар б. з. ч. 2-мин жылдыкта негизделип, соода жолдорунун кесилишинде курулган. Жалпы аянты 120 га. Айланасы түшүмдү көп берүүчү жерлер, жайыттар, токойлор менен курчалган. Храмдар жана сарайлар салынып, суу өткөрүлгөн. Суу тегирмени иштеген. Бийиктиги 6 м, туурасы 8 м келген эки катар дубал менен курчалып, дарбазанын батышына эки таш арстан, түштүгүнө сфинкстер орнотулган. Шаарда падыша сарайы, китепкана, кудайлардын храмдары ж. б. болгон. Хетт падышалыгы Байыркы Грекия менен маданий жана соода байланыш тузгөн. Хаттусастын калдыгы (сарай, храм, турак жайлар ж. б.) 1834-ж. табылып, 1906-ж. археологиялык изилдөөлөр жүргүзүлгөн. Аны б. з. ч. 12-кылымдын башында «деңиз каракчылары» кыйраткан. 1996-ж. ЮНЕСКОнун Бүткул дүйнөлук мурастын тизмесине киргизилген.
Ат үстүндө куржун эңмей
Шарты
Оюнчулардын саны 2—5 киши.
Оюн аянтчада өткөрүлөт.
Оюнда колдонуучу аспап- куржун.
Оюнга даярдануу
Толтурулган куржунду  тегиз жерге койгондон кийин оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Кезектери келгенде, аттарынан түшпөй, эңкейишип жерден куржунду эңип алып кайра мурдагы ордуна коюуга аракеттенишет. Оюн каалаган убакытка чейин уланышы мүмкүн. Куржунду жерден кыйналбай бат эңип алган оюнчу жеңет.
Оюндун башка түрлөрү
Бала эңмей, кыз эңмей ж. б.
Оюнга методикалык көрсөтмө
Акырындык менен куржундун оордугун көбөйтсө болот.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч, ийилчээктик, шамдагайлыкка тарбияланат, чечкиндүүлүккө, атты башкарууга, тең салмакты сактоого үйрөтөт.
Динара Тилекеева
Динара Тилекеева - маданият кызматкери. 1985-жылы 15-июнда Сузак районунун Кыз-Көл айылында туулган.
Билими
К.Эрматов атындагы лицей-жатак мектебин, Ош Технологиялык Университетинин байланыш бөлүмүн аяктаган.
Эмгек жолу
Эмгек жолун “Зор” тамаша куудулдар театрында ырчы жана куудул болуп иштеп баштаган. Эстрада ырчылык өнөрүн өркүндөтүү максатында 2006-жылдан “Достук” тобунда ырчы болуп иштей баштаган. Бир канча конкурс, фестивалдардын жеңичүүсү.
Учурда
Учурда областтык филармонияда, Сузак райондук маданият үйүндө ырчы болуп эмгектенет. Кыргыз элине таанылган эстрада ырчысы.
Колдонулган адабияттар
Ааламга кеткен жол айылдан башталат: Багыш айыл аймагы. – Бишкек, 2015. ISBN 978-9967-04-673-3
Өндүрүш программасы
Өндүрүш программасы эл чарба талабынын жана элдин продукция керектөөсүнүн негизинде иштелип чыгылат. Ошондуктан өндүрүш тармактарынын шайкеш келиши, о. эле анын жайгаштырылышы, район аралык байланыш эске алынат. Өндүрүш программасын аныктоодо пландоонун баланс методу колдонулат. [ Тармактык Өндүрүш программасында продукциянын келөмү жана номенклатурасы көрсөтүлет. Ишкананын беш жылдык жана бир жылдык планы өндүрүш көлөмү менен продукциянын реализацияланышына ылайык мамл. тапшырманын негизинде иштелет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Кайын журт
Кайын журт – жубайлардын төркүндөрү, элжурту бириники экинчисине Кайын журт болот. Экөө тең бири-биринин ата-энесин, жакын туугандарын атаганда кайната, кайнене, кайнага, кайнеже, кайын жезде, кайын сиңди (аялына карата), кайни ж. б. деп «кайын» деген сөздү кошот. Ал эми аялынын сиңдиси (күйөөсүнө карата) балдыз, анын жана кайнежесинин күйөөсү бажа деп аталат. Очор-бачар болгондон кийин аял барган жерин кайындарым дебей өз элим деп калат. Ошондон улам, эл ичинде «чыккан кыз чийден тышкары» деген сөз калса керек. Ал Кайын журт, төркүн-төс, жек-жаат деп да аталат.
Кайын сиңди
Кайын сиңди күйөөсүнүн бир тууган, аталаш, энелеш жана төрт-беш ата өткөн карындаштары. Келиндин өзүнөн көп улуу болсо да күйөөсүнөн кичүү кыздардын баары Кайын сиңди болот.
Эурека (Миссури)
Эурека (Миссури) (Eureka) — Миссури штатынын Сент-Луис округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 26.2 км². FIPS коду — 29-22834.
Калкы
2010-жылы калкы 10189 киши болгон.
Муса Баетов
Муса Баетов (1902, азыркы Нарын облусу, Ак-Талаа району, Байгөнчөк кыштагы – 9. 5. 1949, Фрунзе) – ырчы, обончу, Кыргыз ССР эл артисти (1939).
Нарын шаардык радиосунда (1931– 34), Кыргыз мамлекеттик филармониясында (1936–49) солист болуп иштеген. Тубаса мукам үнү менен жаштайынан элдик ырларды («Сары-Ой», «Жароокер», «Арпанын Ала-Тоосунан», «Ак Зыйнат») чебер аткарган. Муса Баетов жөнөкөй аткаруучудан профессионал опералык ырчыга чейин өсүп, «Манас» операсында Алмамбет менен Сыргактын, «Айчүрөктө» Күлчоронун партияларын ырдаган. Ал таланттуу обончу да болгон. Алгачкы обондору («Даанышман», «Ойгоном») элдик ырлардын духунда жаралса, кийинки чыгарган обондорунан («Эр Панфилов», «Майданга чыкты маршалдар», «Бакыт», «Туткун ыры» жана башкалар) анын чыгармачылыгына профессионал музыканын таасири тийгени байкалат. «Окудум борбор шаарынан», «Сагынам», «Кыздар ай», «Алма алам» деген ырлары өзгөчө көркөмдүк сапатка ээ. Баетов комузда, домбрада, гармондо эркин ойной билген, ырларын ошол аспаптардын коштоосу менен аткарган. Баетов «Сарт калмак», «Кургур ай», «Ох-хой», «Ак-Сайдын күйгөнү», Боогачынын «Үкөй», Эсенаалынын «Ой тобо», Токтогулдун «Кербезим», «Келгендеги кербезим», Атайдын «Ой булбул» жана башкалар. элдик жана автордук ырларды зор чеберчиликте аткарган. мененын аткаруусундагы элдик жана залкар обончулардын ырларын музыка изилдөөчүлөр А. Затаевич, В. Виноградов нотага түшүргөн. Музыка изилдөөчү Б. Алагушов мененын «Арпанын Ала-Тоосунан» (2002) аттуу обондуу ырларынын жыйнагын түзүп, жарыкка чыгарган. О. Азия жана Казакстан ырчыларынын конкурсунда Баетов биринчи байгени алган (1944). Муса Баетовдун ысмы Нарындагы маданият үйүнө, Бишкек шаарындагы көчөгө, Ак-Талаа районунун борборуна, туулган жериндеги мектепке берилген. Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Өмүр баяны
Муса Бает уулу 1902-жылы Кыргызстандагы Ак-Талаа өрөөнүндө туулган.
1916-жылкы үркүндө эл менен кошо Кашкарга чейин барып, ал жерде Жумабай деген байдын малын багып, 1917-жылы мекенине кайтып келген.
1931–1934-жж. Нарын шаардык радиосунда, 1936-жылдан Кыргыз мамлекеттик филармониясында, 1942-жылдан Кыргыз мамлекеттик опера жана балет театрында солист болуп иштеп, «Сары-Ой», «Арпанын Ала-Тоосунан», «Жароокер», «Акзыйнат» ырларын аткарган.
Ал «Даанышман», «Ойгоном», «Эр Панфилов», «Майданга чыкты маршалдар», «Туткун ыры» ж.б. обондорун жараткан. Ал комузда, домбурада, гармошкада жакшы ойноп, ырларын ошол аспаптардын коштоосу менен аткарган.
Музоокенин «Муңдуу күү», «Керме тоо», «Сары өзөн», «Коңур жаз» жана элдик «Татты ботой Зулайка», «Муңдуу ботой», «Сердимак», «Эки ногойдун айрылышы» аттуу комуз күүлөрүн черткен. Кыргыздын музыкалык фольклорун жакшы билгендиктен, музыка жыйноочулар А. В. Затаевичке, В. С. Виноградовго элдик обондор жөнүндө маалымат берген.
1944-жылы Орто Азия жана Казакстан ырчыларынын сынагына катышып, баш байгеге ээ болгон.
Ал 1939-жылы Москвада өткөн кыргыз адабияты менен искусствосунун он күндүгүндө ырдап, “Эмгек Кызыл Туу” ордени менен сыйланган.
1939-жылы Кыргыз искусствосунун жана адабиятынын Москва шаарында өткөн декадасында «Кыргыз Республикасынын эл артисти» деген наам берилген.
2002-жылы туулган күнүнүн 100 жылдыгына карата «Арпанын Ала-Тоосунан» (түзгөн Б. Алагушов) аттуу обондуу ырларынын жыйнагы жарык көргөн.
Сыйлыктары. Наамдары
Ал 1939-жылы СССРдин борбору Москвада өткөн кыргыз адабияты менен өнөрдүн он күндүгүндө ырдап, “Эмгек Кызыл Туу” ордени менен сыйланган.
1939-жылы Кыргыз көркөм өнөрүнүн жана адабиятынын Москва шаарында өткөн декадасында «Кыргыз Республикасынын эл артисти» деген наамга ээ болгон.
Эскерүүлөр
Ак-Талаа районунун борборуна, туулган айылындагы мектепке, Бишкек шаарынын бир көчөсүнө Муса Баетовдун ысмы ыйгарылган.
Киев облусу
Киев облусу (Ки́ївська о́бласть) - Украинанын түндүгүндөгү облус. Облустук борбор — Киев шаары административдик жактан анын курамына кирбейт.
Муса Баетов
Китептери
Баетов М. Арпанын Ала-Тоосунан: Обондуу ырлар жайныга / Түзгөн Балбай Алагушов. - Бишкек, 2002.
Киев облусу
Райондун аянты 28 131 км² (бул көрсөткүч боюнча Украинада 8-орунда), калкы 2022-жылдын акырына карата абал боюнча 1,8 миллион адамды түзөт.
Вестенфельд
Вестенфельд (Westenfeld) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Хильдбургхаузен районуна кирет.
Калкы - 381 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 8,00 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 69 055. Муниципалитеттин башчысы — Клаус-Дитер Ценер.
Киев облусу
1932-жылы 27-февралда түзүлгөн. Облуста 7 район, 69 бириккен аймактык жамаат, 26 шаар, анын ичинен 13 райондук маанидеги, 30 шаар тибиндеги поселоктор, бардыгы болуп 1182 калктуу конуш бар. Аймактын түндүк бөлүгү, болжол менен 2000 км² аянтты, Чернобыль зонасы ээлейт. Славутыч шаары - Чернигов облусунун аймагындагы Киев облусунун эксклавы.
Калкы
2020-жылдын 1-январына карата облустун калкынын иш жүзүндөгү саны 1 781 044 адамды түзөт, анын ичинен шаар калкы 1 105 383 адамды же 62,1%ды, айыл калкы 675 661 адамды же 37,9%ды түзөт.
Киевде 558 миңге жакын адам (облустун калкынын 32%) иштейт.
Азыркы чек араларда Киев облусунун чыныгы калкынын динамикасы :
Улуттук курамы
2001-жылдагы эл каттоого ылайык (жалпы саны: 1 814 280), 1 миңден ашык калкы көрсөтүлгөн:
Акимий-аймактык бөлүнүшү
Киев облусунун административдик борбору Киев шаары (облустун курамына кирбейт).
Облуста эки эксклав бар - Чернигов облусунун аймагы менен курчалган Славутыч шаары жана Киев шаарынын аймагы менен курчалган Коцюбинске кыштагы.
Райондору
2020-жылдын 17-июлунда облустун жаңы 7 районго бөлүнүшү кабыл алынган : Райондор өз кезегинде шаардык, поселкалык жана айылдык бириккен аймактык жамааттарга бөлүнөт (об'єднана територіальна громада).
Знаменка (Белебеев району, Башкыртстан)
Знаменка — Башкыртстандын Белебеев районундагы айыл, Знамен айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 2033 киши. Почта индекси — 452032, ОКАТО коду — 80209810001.
Мусаев Манасбек
Мусаев Манасбек (24. 4. 1942-жылы туулган, Нарын шаары) – кинооператор-коюучу, КРдин искусствосуна эмгек сиңирген ишмери (1977), КРдин эл артисти (1991). ВГИКтин операторлор факультетин бүткөн (1970). 1960-жылдан «Кыргызфильм» киностудиясында жардамчы оператор, 1970-жылдан оператор. Алгач документ фильмдери («Муке», «Жогорку чыңалуу» жана башкалар) «Советтик Кыргызстан», «Күндөлүк жаңылыктар» киножурналдарына кирген М. тарткан көркөм фильмдер: «Ысык-Көлдүн кызгалдактары» (1971), «Ак куулар конгон айдың көл» (1973), «Сүйүү жаңырыгы» (1974), «Ак кеме (1975), «Эл арасында» (1979), «Процесс» (1980), «Бөрү зындан» (1980) жана башкалар. Ал Тбилиси шаарында өткөн Бүткүл союздук кинофестивалда (1972), Францияда (Страсбург, 1973) байге алган. «Ак кеме» фильми Фрунзе шаарында өткөн М. Мусаев иш үстүндө. Бүткүл союздук кино 9-фестивалда (1976) Чоң байгеге жана Италияда (Тренто шаары) Гран-при сыйлыгына, Чехословакияда (Карлови-Вари шаары) атайын байгеге ээ болгон. СССР Мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1977), «Айкөл Манас – жыл адамы» сыйлыгынын (2009) ээси. КР Кино искусство академиясынын мүчөсү, Кыргыз-Түрк «Манас» университетинин профессор (2001). Даңк медалы менен сыйланган.
Меринг
Меринг (Mähring) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Пфальц административдик округуна карайт. Тиршенройт районуна кирет.
Калкы - 1861 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 72,94 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 3 77 139. Муниципалитеттин башчысы — Йозеф Шмидконц.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 19 шаардык районго бөлүнөт.
Колумбин (Колорадо)
Колумбин (Колорадо) (Columbine Valley) — Колорадо штатынын Арапаое округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 11 132 киши. Болжолдуу аянты - 2.6  км². FIPS коду — 08-16385.
Кальвинкель
Кальвинкель (Kahlwinkel) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Бургенланд районуна кирет.
Калкы - 358 киши (31-декабрь, 2006). Болжолдуу аянты - 6,80 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 84 245. Муниципалитеттин башчысы — Михель Визе.
Жолдошева Дилкумар
Жолдошева Дилкумар - КРнын маданият кызматкери. 1979-жылы 6-майда Сузак районунун Октябрь кыштагында туулган.
Өмүр баяны
1995-жылы У.Абдукаимов атындагы орто мектепти “Алтын медаль” менен, 2001-жылы Жалал-Абад Мамлекеттик университетинин чет тили жана адабияты факультетин аяктаган. Октябрь балдар музыкалык мектебинен белгилүү комузчу Токтомурат Осмоналиевдин классынан 5 жыл билим алган.
Андан кийин “Достук” тобунда ырдап жетекчиси Муктар Кырбашевден тарбия алып, эстрада ырчылык өнөрүнө кадам таштаган.
1995-жылы КР Президентинин катышуусу менен Бишкек шаарында өткөн Медалистердин слетуна катышып “Алтын медаль” алып келген.
2003-жылдан бери Жалал-Абад областтык Т.Тыныбеков атындагы филармонияда эмгектенет.
2013-жылы “Маданияттын мыкты кызматкери” төш белгиси менен сыйланган.
Кыргыз элине таанылган эстрада ырчысы.
Колдонулган адабияттар
Ааламга кеткен жол айылдан башталат: Багыш айыл аймагы. – Бишкек, 2015. ISBN 978-9967-04-673-3
Көнигслуттер-ам-Эльм
Көнигслуттер-ам-Эльм (Königslutter am Elm) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Хельмштедт районуна кирет.
Калкы - 15 694 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 130,58 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 1 54 013. Муниципалитеттин башчысы — Оттомар Липпельт.
Харбин
Харбин - Кытайдын түндүк-чыгышындагы шаар. Хэйлунцзян провинциясынын адм. борбору. Сунгари дарыянын боюндагы порточо Калкы 3,4 млн (2010; агломерациясы менен 5 млн). Ири жол тоому жана темир жол түйүнү. Аэропорту бар. Метрополитен курулууда. Түндүк-Чыгыш Кытайдын негизги соода, өнөр жай, илимий жана маданий борбору. Жогорку технология боюнча илимий-изилдөө иштери жүргүзүлүп турат. Машина куруу (электр энергетика жабдуулары, вертолёт, жеңил самолёт, автомобиль, электроника ж. б.), металлургия, химиялык, нефтьхимиялык, жыгаччылык, текстиль (негизинен кендир кездемелер токулат), тамак-аш ж. б. өнөр жай ишканалары иштейт. ЖОЖдор (Харбин политехникалык университети ж. б.), музейлер (Илимий-техникалык, Хэйлунцзян), театрлар (а. и. опера, драма), эс алуу парктары ж. б. бар. Кытайдагы саркеч кийимдеринин башкы борбору. 1898-ж. Россия – Чыгыш Кытай т. ж-нун курулушуна байланыштуу салынган. Темир жолдун карамагындагы жол бойлогон тилке жерде жарандык башкармалык жана сакчылар штабы жайгашкан. Улуу Октябрь революциясынан кийин орус эмигранттарынын борборлорунун бири болгон. 1932-45-ж. япондор басып алган. Харбинди Кызыл Армия 1945-ж. августта бошотуп, Кытайга кайтарган. Туризм өнүккөн.
Өндүрүш Операциясы
Өндүрүш Операциясы — өндүрүш процессинин долбоорлоо жана уюштуруу иштерине объект болуп берген элементе.
Өндүрүш Операциясы технол. (негизги), көмөкчү жана тейлеөчү деп ажырайт. Технология операциясы — продукт алуу максатында эмгек куралдарынын жардамы менен сырьёнун же чала фабрикаттын формасын, колөмүн, структурасын, мех. жана физ. касиеттерин атайлап өзгөртүүгө багытталган аракет. Көмөкчү опе­рация ишкана курулушун, имаратын, шаймандарын оңдоо үчүн тех­нол. жабдуу жана аспап чыгарууга багытталат.
Өндүрүш Операциясы технол. (негизги), көмөкчү жана тейлөөчү деп ажырайт Технология опорациясы— продукталуу максатында эмгек куралдарынын жардамы менен сырьёнун же чала фабрикаттын формасын, колөмүн, структурасын, мех. жана физ. касиеттерин атайлап өзгөртүүгө багытталган аракет. Көмөкчү опе­рация ишкана курулушун, имаратын, шаймандарын оңдоо үчүн тех­нол. жабдуу жана аспап чыгарууга багытталат. Тейлөө операциясы негизги жана көмөкчү өндүрүш процессии материал, чала фабрикат, энергия, транспорт менен камсыз кылып, лабор-яда сыноо жана изилдөө ишин жүргүзөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Өндүрүш санитариясы
Өндүрүш санитариясы — гигиенанын өнөр жайда иштегендердин ден соолугун сактоого багытталган тармагы.
Ал өнөр жай мекемелеринин санитариялык абалын текшерип, өндүрүш чөйрөсүндө ызычуу, дирилдөө, иондошуу, электромагнит талаасынын таасири жана алар кесип ооруларынын, травматизмдин пайда болушуна кандай себеп болорун изилдейт.
Ошондой эле технол. процесстерге, эмгектенүү шарттарына санитариялык-гигиеналык баа берип, аларга карата санитариялык эреже жана гигиена нормаларын закондуу түрдө түзөт. Өндүрүш сарпынын функциясын санитариялык мамл. ин­спекция, санитариялык-эпидемиологиялык станциялар, ири өнөр жай ишканаларында мед.-санитариялык бөлүмдөр аткарат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Даннброг (Небраска)
Даннброг (Небраска) (Dannebrog) — Небраска штатынын Howard округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 352 киши. Болжолдуу аянты - 0.9 км². FIPS коду — 31-12140.
Гендердик ролдор
Гендердик рол – адамдын жынысына таандык болгон жүрүм-турумдун кандай түрлөрү алгылыктуу, ылайыктуу же жагымдуу деп эсептелерин аныктоочу социалдык нормалардын комплекси. Адамдын гендердик ролго ылайык келбеши – гендердик конформсуздук деп аталат. Ар кайсы маданияттарда гендердик ролдор айырмаланып турат, ошол эле учурда жалпыга таандык окшоштуктар дагы бар. Гендердик ролдор жана алардын түрлөрү кайсы деңгээлде биологиялык фактор менен аныкталат, кайсы деңгээлде коомчулук тараптан түзүлөт деген бирдиктүү көз караш жок. Жалпысынан гендердик ролдор биологиялык, когнитивдик жана социалдык факторлордун таасири астында өнүгүп жүрүп отурат.
Теориясы
Гендердин социалдык конструкциясы – бул коомдо гендердин жана гендердик ролдордун өкүм сүрүп жатканы жөнүндө социологиялык концепция. Коом жана маданият гендердик ролдорду жаратат, анын уландысы катары бул ролдор конкреттүү жыныстагы адам үчүн идеалдуу же ылайыктуу жүрүм-турум катары бекитилет. “Эркек кандай болушу керек?” деген суроого конкреттүү бир маданияттын же коомдун берген жообу – социалдык конструктун негизи. Мисалы, көпчүлүк маданияттар эркек – үй-бүлөсүн финансылык жактан камсыз кылууга милдеттүү деп тааныйт. Башка маданияттарда, мисалы, тең укуктуулук көрсөткүчү жогору жана салттуу гендердик ролдор таасирин жоготуп бараткан коомдордо эркектин финансылык статусу, жөндөмү анчалык мааниге ээ болбошу мүмкүн. Айрым илимпоздор эркек менен аялдын ортосундагы жүрүм-турумдун айырмачылыгы социалдык шарттуулук гана дешет. Ал эми башкалар жүрүм-турумга ар кайсы деңгээлде көп тараптуу биологиялык факторлор таасир этет, ошондой эле социалдык гипотезалар жыныстык жүрүм-турумга олуттуу таасирин тийгизет деп бекемдешет.
Биологиялык факторлор
Эволюциялык психология – гендердик дифференциацияны тукум куучулук катары карайт. Гендердик ролдордун тукум куучулуктан жаралышы сексуалдык өнөктөштү тандоо, репродуктивдик стратегия, ата-эненин тукум улоочулукка кошкон салымы жана эркектердин агрессивдүүлүгүнө өзгөчө көңүл буруу аркылуу анализделет. Бул көз караштан караганда, заманбап гендердик ролдор – адамдын ата-тегинин эркектер жана аялдардын репродуктивдик милдеттеринин айырмачылыктарына ийгиликтүү адаптациялануусунун натыйжасы. Эмпиристтик маалыматтар гендердик өнүгүүнүн биологиялык теориясынын негизги жоболорун четке кагат. Көптөгөн изилдөөчүлөр биологиялык-ориентацияланган изилдөөлөрдүн ыкмасын сындашат. Анткен менен биологиялык теориялар популярдуу жана коомдо кеңири тараган.
Биологиялык детерминизм адамдын жана коомдун жашоосун толук бойдон биологиялык фактор аныктайт дейт. Мисалы, назиктик – бул табияттан аялга таандык, же эмоционалдуулук – бул табияттан эркектерге жат нерсе деген көз караш. Гендердик ролдор үй-бүлөдө калыптана баштайт. Кыздар кичине кезинен: кыз деген назик, кыялкеч, алсыз, эмоционалдуу, сулуу, тыкан, камкор болушу керек деп тарбияланат. Балдарды, тескерисинче, күчтүү, чечкиндүү жана чыдамкай болууга, ыйлабоого, эмоциясын жашырууга үйрөтүшөт. Балдар кызгылт түстүү кийим кийбеши керек, кыздар тапанча эмес, куурчак ойнойт деген нормалар... Күтүүнүн так ушул комплекси балдар менен кыздарда коомчулук “алгылыктуу”, “жагымдуу”, “ылайыктуу” деп тааныган гендердик ролдорду калыптандырат.
Гендердик ролдор жана маданият
Заманбап коомдо адамдарды 2 топко: эркектер жана аялдар деп бөлгөн бинардык гендердик систем үстөмдүк кылат. Бул системге карата адамдын төрөлгөндөгү жынысы менен гендердик ролу, гендердик иденттүүлүгү жана сексуалдык ориентациясы шайкеш жүрүшү керек. Бирок антропологиялык изилдөөлөр көрсөткөндөй, мындай шайкештикти орнотуу дүйнө боюнча универсалдуу эмес: көптөгөн маданияттарда биологиялык, ошол эле анатомиялык жыныс гендердик ролдорду аныктоодо маанилүү ролду ээлебейт. Түндүк америкалык айрым маданияттарда 3 же 4 гендер жана гендердик ролдор бар: алар үчүнчү жыныс, “эки жан дүйнөлүү адам” же бердаштар деп белгилүү. Ал эми Батыш африкалык йоруба маданиятында гендер маанилүү социалдык категория эмес. Социалдык ролдор биринчи кезекте адамдын жаш курагына жана уруусуна карап аныкталат. Атүгүл бири-бирине абдан жакын деген маданияттарда да гендердик ролдор айырмаланган учурлар бар. Мисалы, Батыштын орто класстагы катмарында 1950-жылдардан тарта аялдардын гендердик ролу – үй кожойкелик эле. Ушул эле коомдо үйдөн тышкары иштөө – жумушчу класстагы аялдар үчүн гендердик ролдун кадимки элементи болчу. Жалпылап караганда көпчүлүк патриархалдык маданияттарда гендердик ролдордун табияты окшош: аялдын негизги ролу – очок ээси болуу, тукум улоо жана бала тарбиялоо. Эркектин ролу – үй-бүлөнү коргоо, финансылык жактан камсыздоо. Эркектер күчтүү, чечкиндүү, агрессивдүү, бийлик жүргүзүүгө шыктуу, ал эми аялдар алсыз, бирөөгө таянып жашаган, сезимтал, назик жан деген элестетүү бекем орногон. Бишкектеги Кыргыз-Орус Славян университетинин доценти Осауленко өзүнүн “Кадимки укуктагы мусулмандык диний нормалардын гендердик аспекттери” деген эмгегинде Исламдагы гендердик ролдогу айрым адилетсиз сезилген жагдайларга токтолот. “Исламда аялдын күйөөсүнүн көзүнө чөп салуусуна катуу тыюу салынары, мындай жорук үчүн аялга катаал жаза берилери эскертилет. Эркектер үчүн дагы ойноштук кылууга тыюу салынат, бирок бул үчүн эркектерге эч кандай жаза каралган эмес: башка бирөөнүн менчигине кол салуу катары гана каралат” дейт окумуштуу. Гендердик ролдор өзгөрүп жатканына карабастан кыз кандай учур болбосун бирөөгө (эркекке: атасына, агасына, инисине же досуна) таянышы керек, турмуштагы аял сыртта иштебей үйдө отурганы туура деген көз караш жоюла элек.
Медиада аялдарга сексуалдык объект жана үй кожойкеси катары, эркектерге башкаруучу катары басым жасалат. 2000-жылдары Россияда популярдуу 3 телеканалдын жарнамалык роликтерине анализ жүргүзүлдү. Жарнамада аялдар көбүнчө ырахаттануунун объектти катары (24,7 пайыз), үй-бүлөнүн очок ээси катары (17,3 пайыз), модель катары (16 пайыз), жубай катары (12,9 пайыз), эне катары (10,4 пайыз) жана 4 гана пайыз ишкер аялдын образы катары көрсөтүлгөн. Ал эми эркектер көбүнчө саясий ишмер жана жетекчи катары чагылдырылары аныкталган.
Гендердик ролдордун өзгөрүшү
Коомдун өзгөрүшү – гендердик ролдорду да өзгөртөт. 21-кылым жаңы үй-бүлө структуралары, билим берүү, массалык маалымат каражаттары жана башка көптөгөн факторлордон улам гендердик ролдордун кескин өзгөргөн убагы. Тарых бою жубайларга белгилүү бир коомдук функциялар жүктөлгөн. Аялдар үй иштери жана бала тарбиялоо менен алектенчү, эркектер болсо камсыздоочу ролун аткарчу. Бирок азыр ролдор өзгөрүүдө, заманбап аялдар жашоонун бардык чөйрөсүндө: саясатта, бизнесте, илимде, спортто, маданиятта ийгилик жаратып жатышат. Европада эркектердин жаңы төрөлгөн баласын кароо үчүн декреттик өргүүгө чыгышы бүгүн нормалдуу көрүнүш. Бул коомдордо “үйдө бала багып отурган ата өзүн бактысыз сезбеши керек, ал эми карьера жасап ийгилик жаратып жаткан аял аялдык касиети жок же үй-бүлөсүн арткы планга калтырды деген жеме укпоого тийиш” деген идеология иштейт. Кыргызстанда аталардын декреттик өргүүгө чыгуу мүмкүнчүлүгү дагы каралган, бирок бул практика көп учурда иш ордун жоготуп албоо үчүн колдонулуп келатканын белгилейт Клара Сооронкулова. Чыгыш коомунда салттуу гендердик ролдор салыштырмалуу жай болсо дагы өзгөрүүгө учурап келатат. Аялдар көп бала төрөө жана үй иштери менен гана чектелүүнү улам четке сүрүүдө. Кыргызстанда жыл сайын өткөрүлгөн аялдар укуктары үчүн марштар “Келин – кул эмес”, “Чай куюуга милдеттүү эмесмин”, “Кааласам төрөйм, каалабасам жок” деген ураандар менен коштолуп келатат. Бул маселеде кызыкчылыктардын тикелей карама-каршы чыкканын ачыктаган окуя Кыргызстанда 2022-жылы болду: Кыргыз балбаны Айсулуу Тыныбекова күрөштө Дүйнө чемпиону аталып, бүтүндөй республика сүйүнүп жаткан учурда белгилүү диний ишмер Өзүбек Чотонов спортчу кыздын денеге чапташкан формасы үчүн “уят” деп чыкты. Салттуу гендердик ролдор аялдын эле эмес, эркектин да өнүгүүсүнө тоскоол болууда дешет адистер. Эркек жакшы жумушта иштеши керек, көп акча табышы шарт, физикалык жактан күчтүү болууга тийиш деген түшүнүк бекем орноп калгандыктан бул нормаларга ылайык келбеген учурда көпчүлүк эркектер стресске кабылышат. Мисалы, “үй-бүлөмдү татыктуу бага албай жатам” деген ой эзиши мүмкүн.
Төкө Жумабаев
Төкө Жумабаев - кыргыз төкмө акыны. 1915-жылы туулган, 1978-жылы дүйнөдөн өткөн.
Бөтөндөр
"Бөтөндөр" (Aliens, Чужие) — 1986-ж. жарыкка чыккан, АКШнын илимий-фантастикалык коркутма тасмалардын бири. Тасманын сценарийин жазган жана койгон режиссер - Жеймс Кэмерон, продюсери - Гейл Анна Херд. Башкы каармандарды аткаргандар: Сигурни Уивер, Майкл Бин, Пол Райзер, Лэнс Хенриксен жана Бил Пэкстон. Тасма 1979-ж.жарыкка чыккан "Бөтөндөр" тасмасынын экинчиси жана дал ушул аталамадагы тасманын франшизасы. Тасма башкы каарман Эллен Рипли (Сигурни Уивер) экипажы менен планетага кайтканда, бул жолу аны Бөтөн жандыктар космостук флоттун коштоосунда кастык менен тосуп алганы тууралуу баяндайт. Бөтөндөр тасмасынын сценарийи Вьетнам согушунун тассири астында, түпнуска "Бөтөндөн" айырмаланып, согуш киносуна сымал жазылган.
Төкө Жумабаев
Жеке жашооосу
Колхоз, совхоздо жумушчу болуп иштеген. Уй-булолуу 1 кыз, 3 уулдун атасы.
Төкмөчүлүк өнөрү
Журт кыдырып, өзүнүн төкмөчүлүк өнөрүн аркалап, той-аштарда кызмат кылып, Көк-Арт өрөөнүндө төкмө акын деп элге таанылып келген. Айылда комузун көтөрүп, эл менен жолугушкан учурда комузун күүлөп, ошол замат төгүп жиберчүү. Орус калкы үчүн бул өнөр бааланган эмес. Төкө Жумабаевдин төкмөчүлүк чеберчилиги өтө жогору болгон. Ошол мезгилдин шартында, өз өнөрү менен даңкталбай калган.
Бөтөндөр
1992-жылы "Бөтөн 3" чыкканда, Сигурни Уивер Эллен Риплинин ойносо, Лэнс Хенриксен Бишопту аткарган.
Бридель
Бридель (Briedel) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Кохем-Целль районуна кирет.
Калкы - 1028 киши(2013-ж.). . Аянты - 26,61 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 35 013. Муниципалитеттин башчысы — Бернхард Матис.
Чаңдуу жорук
Чаңдуу жорук, Торгут качуусу ( – “ Чаңдуу жортуул), же Жунгарияга кайтуусу – 1771-жылы волгалык калмактардын, алардын арасында торгуттар басымдуулук кылган Орусия империясынан Цин империясына болгон массалык көчүүсү.
Көз карандысыз булактардын маалыматына караганда, Кытайдын манжур бийликтери тарабынан кабыл алынып, мурдагы Жунгар жайлоолоруна отурукташкан 70 миңден ашпаган (же 75 миңден ашпаган калмактар сындыра алышкан эмес. Жунгарияга 140-170 миңден.
Себептери
Дондук -Дашы (1741-1761) жана Убаши (1761-1771) хандардын тушунда падыша өкмөтү хан бийлигин чектөө саясатын жүргүзө баштаган. 1760-жылдары Калмак хандыгында орус помещиктеринин жана дыйкандарынын жерлерин колониялаштырууга, жайыт жерлеринин кыскарышына, башкаруучу элитанын укуктарынын бузулушуна, падышалык администрациянын калмактардын иштерине кийлигишүүсүнө байланыштуу кризистик көрүнүштөр күчөгөн. .
Ахиллестин согончогу
Ахиллестин согончогу — жалпы күч-кубатка карабастан, жыгылууга дуушар кылчу алсыздык. Мифологиялык келип чыгышы денедеги алсыздыкты билдирет, бирок бул сөз айкашын ойрон болууга же жеңилүүгө дуушар кылчу башка сапаттарга деле көркөм сыпаттама катары колдонуу учурлары кеңири таралган.
Уламыштын келип чыгышы
Байыркы грек уламыштарына караганда, Ахиллес ымыркай кезинде ал жаш кезинде эле өлөт деп алдын ала айтылган. Анын өлүмүнө жол бербөө үчүн, анын энеси Фетис Ахиллести Стикс дарыясына алып барган; бул дарыя жаракат албастык кудуретин бермек болчу. Энеси чүрпөсүнүн денесин сууга малган, бирок аны согончогунан кармап тургандыктан, дарыянын суусу согончогуна тийген эмес. Ахиллес чоңойгондо жоокер болуп, далай согуштардан аман калып келген.
Ахилестин өлүмү Гектор тарабынан Гомердин « Илиадасында» алдын ала айтылганы менен, бул өлүм иш жүзүндө «Илиадада» чагылдырылбайт https://interestingliterature.com/2021/05/achilles-heel-phrase-origin-meaning/, бирок кийинки грек жана рим поэзиясында жана драмасында Илиададан кийинки окуяларга, кийин Троя согушуна байланыштуу сүрөттөлөт.
Лимесхайн
Лимесхайн (Limeshain) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Веттерау районуна кирет.
Калкы - 5362 киши(2013-ж.). . Аянты - 12,52 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 4 40 014. Муниципалитеттин башчысы — Адольф Лудви.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 3 шаардык районго бөлүнөт.
Чоң Крутая (дарыя)
Чоң Крутая — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Баренц деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ордени Исмоили Сомонӣ дараҷаи III
Ордени Исмоили Сомонӣ дараҷаи III  - ордени  давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон аст.
Ордени Исмоили Сомонӣ дараҷаи III дорои нишон буда, он дар тарафи чапи сари сина овехта мешавад.