cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кичи Хадыта-Яха дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Щелья-Шор
Щелья-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уса дарыясынын оң жээгинен 394 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 25 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ворник (дарыя)
Ворник — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Пелым дарыясынын оң жээгинен 613 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Алкадиендер
Алкадиендер (диен углеводороддору, диолефиндер) – бир эле мол-да эки кош байланышы бар чексиз углеводороддор. Чектүү углеводородго салыштырганда алардын мол-сында төрт суутек атому кем болуп, жалпы формуласы СnН2n-2 менен туюнтулат, башкача айтканда диен углеводороду көмүртек атомдору бирдей болгон ацетилен углеводороду менен изомерияда болот. А. мол-дагы кош байланыштар жайгашуусуна карата үч түргө бөлүнөт.
1. Катарлашкан (кумуляцияланган) А. эки кош байланыш бир көмүртек атомунда жайгашкан: >С=С=С<;
2. Кезектешкен (конъюгирлешкен) А. кош байланыштар бир жөнөкөй байланыш менен бөлүнгөн: >С=СН-СН=С<;
3.Туюнтулган (изоляцияланган) А. кош байланыштар бир нече жөнөкөй байланыштар
м-н ажыратылган:
>С=СН-(СН2)n -СН=С<
А. көбүнчө илимий номенклатура менен аталат. Кээде тривиалдык номенклатура да колдонулат. Мис., СН2 =С=СН 2 аллен же пропадиен, СН2 =СН-СН=СН 2 дивинил же бутадиен-1,3 жана башка А-дин ичинен ө.ж-да эң маанилүүсү конъюгирлешкен диен углеводороддору, анткени алар көп сандаган синтездик каучуктар алууда баштапкы продукт болуп эсептелинет. Ошондуктан айрыкча 1,3-диен углеводородун лаб-яда жана ө.ж-да алуунун көп методдору сунуш кылынган. 1,3-Бутадиен өз алдынча жана винил мономерлери менен бирге полимерлешип каучукту, каучук сымал сополимерлер, термоэластопластиктер пайда кылат. Реагенттер таасир этүүдө 1- жана 2-көмүртек атомдоруна кошулбастан 1- жана 4-көмүртек атомдоруна кошулуп, 2- жана 3-көмүртек атомдорунун ортосунда жаңы кош байланыш пайда болот:
СН2 = СН-СН = СН2+Br2CH2Br-CH=CH-CH2Br
Конъюгирлешкен А. мындай өзгөчөлүгү өз ара жакын жайгашкан кош байланыштар орбиталдарынын жабылышуусунан мол-дагы бирдиктүү бир p-молекулярдык орбиталдар пайда болушу менен түшүндүрүлөт. А. хим. реакциялары, алардын жаратылышына, реагенттерге, катализаторго, реакциянын шартына көз каранды. А. ө.ж-да. нефтиден катализ же крекинг аркылуу бөлүнүп алынган алкандар же алкендер катализатор катышуусунда дегидрлөөдөн алынат. Алар ө.ж. негизинен синтездик каучуктар, чайырлар, полиамид булаларын, лактар, боёктор, дары-дармектер д.у.с көптөгөн синтездик бирикмелерди алууда колдонулат.
Акбулак чопо кени
Акбулак чопо кени – Ысык-Көл облусунун Түп районунда, Күрмөнтү кыштагынан 4 км батышта. 1990-ж. “Кыргызкурулушматериалдары” концернинин Тоо геол. партиясы чалгындаган. Кен аймагы төртүнчүлүк мезгилине таандык, калыңдыгы 1,6–19,6 м болгон кумтопурак катмарынан түзүлгөн. Кумтопурак “100”, “125” маркадагы кирпичти өндүрүүгө жарамдуу. Кабыл алынган запасы: А категориясы боюнча 78 миң м3, В–302 миң м3, С1–356 миң м3, А+В+С1–736 миң м3.
Хирургия
Хирургия (наштарчылык) (байыркы грек тилинен χειρουργική, χείρ — кол жана ἔργον — кыймыл, жумуш) — клиникалык медицинанын көбүнчө операция жолу менен дарылоочу ооруларды жана ал операциялардын техникасын, ыкмаларын изилдөөчү бөлүгү.
Хирургия байыркы замандан белгилүү болуп, илим катары тынымсыз өсүп-өркүндөгөн. Айрыкча 19-кылымдын экинчи жарымында наркоз, антисептика, асептика ачылып, практикада колдоно баштагандан дүркүрөп өстү. 19—20-кылымда ар кайсы өлкөлөрдүн хирургдары жүргүзгөн эксперименттик изилдөөлөрү өтө татаал операциялардын техникасын иштеп чыгууга мүмкүндүк берди. Хирургиядан травматология, ортопедия, урология, нейрохирургия, балдар хирургиясы жана башкалар өз алдынча бөлүмдөр өсүп чыкты.
Азыркы операциялык ыкмалардын өркүндөшү химия, физика, молекулалык биология, генетика, иммунология жана башкалар илимдердин жетишкендиктери менен байланыштуу. Натыйжада жүрөккө жасалма клапан, кан тамыр жасоого, органдар менен ткандарды көчүрүп жамоого, жасалма муун түзүүгө жана башкалар мүмкүн болду. Хирургиянын миокарддын инфарктын операциялык жол менен дарылоо, микрохирургия, лазерди колдонуу, баротерапия жана башкалар жаңы багыттары пайда болду.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Адрия деңизи
Адрия деңизи – Жер ортолук деңизинин бир бөлүгү. Апеннин жана Балкан жарым аралынын аралыгында. Италия, Югославия, Албаниянын жээктерин чулгайт. Түштүгүндө Отранто кысыгы аркылуу Иония деңизи менен туташат. Аянты 144 миң км2. Эң терең жери 1230 м. Чыгыш жээгине жакын Далмация аралдары жайгашкан. Батыш жээги негизинен ойдуңдуу, чыгыш жээги тоолуу. Ири булуңдары: Венеция, Триест. Суунун темп-расы августта 24°Сден 26°Сге, февралда 7°Сден 13°Сге чейин. Туздуулугу 35тен 38%ое чейин. Суткасына эки жолу ташкындайт (бийиктиги 1,2 м.). Балык (сардина, скумбрия) кармалат. Шельфтеринен нефть жана газ алынат. Башкы порттору: Триест, Венеция (Италия), Риека, Сплит, Дубровкин, Котор (Югославия), Дуррес, Влера (Албания).
Ташаул (Салауат району, Башкыртстан)
Ташаул — Башкыртстандын Салауат районундагы айыл, Таймеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 217 киши. Почта индекси — 452494, ОКАТО коду — 80247855005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Codecademy
Codecademy - Python, PHP, JavaScript, Ruby, Java сыяктуу 12 программалоо тилин, jQuery библиотекасы менен иштөөнү жана белгилөө тилдерин, HTML жана CSS веб-баракчаларын түзүүнү үйрөтүү боюнча интерактивдүү онлайн-платформа. 2014-жылдын январь айындагы маалыматка ылайык, 24 миллион колдонуучу 100 миллиондон ашык көнүгүү жасаган. Codecademy New York Times жана TechCrunch сыяктуу көптөгөн блогдордун жана сайттардын оң пикирлерине татыган.
Codecademy'де форум да бар. Бул жерде үйрөнчүк жана тажрыйбалуу веб-иштеп чыгуучулар баарлашып, бири-бирине жардам беришет. Кээ бир курстар үчүн сыноо аянттары бар. Колдонуучулар мында программалык коддорун сынап көрө алышат.
Достук фестивалы
"Достук фестивалы" - Ош шаарынын Карасуу районуна караштуу Зардар участкасындагы Ч.Айтматов атындагы билим берүү комплексинде ар жылы 1-майда өткөрүүлүчү иш-чара. Анын максаты - улуттар, элдер арасындагы достукту чындоо, бекемдөө. Фестивал мектепте 2003-жылдан баштап өткөрүлүп келе жатат. Бул фестивалда мектептин окуучулары ар улуттун улуттук кийимин кийип, алардын урп-адаттарын көрсөтүшөт, улуттук тамактарын даярдашат жана алардын бийлерин бийлешет. Фестивалда кыргыз, казак, өзбек, татар, уйгур, түрк, цыган, тажик, орус, корей, индия, араб ж.б. улуттардын маданияты көрсөтүлөт. 2011-жылы "Улуттар аралык ынтымакты чыңдоо жылына" арналган.
Арек
Арек - Ош облусундагы кыштак. Ош шаардык кеңешине карашгуу. Облустун борбору Ош шаарынан 6 км түштүк-батыш тарапта. Тентек-сай темир жол бекетинен 7 км. Деңиз деңгээлинен 1040 м бийиктикте жайгашкан. Калкы 1531 (2004); негизинен дыйканчылыкта эмгектенет. Негизги мектеп, медпункт бар.
Буунун башкы катчысы
Буунун башкы катчысы – БУУ Уставына ылайык (97-ст.), ал уюмдун башкы башкаруу кызмат адамы болуп эсептелет. БУУ Коопсуздук Кеңешинин сунушу боюнча БУУ. Башкы Ассамблеясы тарабынан дайындалат. Б. б. к. Ал Башкы Ассамблеянын, Коопсуздук Кеңештин, Экономикалык жана социалдык кеңештин (ЭКОСОК), Камкордук боюнча кеңештин баардык жыйындарында дал ушундай сыпатта катышат жана ал органдар тарабынан жүктөлгөн дагы башка иш-милдеттерин аткарат.
Накта каретта
Накта каретта (лат. Eretmochelys imbricata) — деңиз ташпакаларынын бир түрү.
Орлиное
Орлиное (Орлиное) — Кыргызстандын Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районундагы айыл. Отрадное айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 1 067 киши.
Кара аксак
Кара аксак (Paronychia contagiosa) – малдын туягын сезгентүүчү жугуштуу ылаң. Адегенде, салаасы жабыркап, кийинчерээк терең жарага айланып, туякты чиритет. Кара аксак менен кой, эчки жана бодо мал ылаңдайт. Ылаң козгогуч бактерия туяктын ар кандай жаракатында, нымдуулукта жана организм начарлаганда жугат. Ылаң соо малга ылаңдаган койдон, микроб менен булганган кыктан, суудан, топурактан, тоюттан ж. б. жугат. Кыргызстандын шартында Кара аксак айрыкча жаз жана күз мезгилдеринде кеңири таралат. Ылаңдын букма мезгили 3–6 күн. Ылаң белгилери башталганда эле бардык ылаңдуу мал өзүнчө бөлүнүп, аларды сиңимдүү тоют жана кургак жайлар менен камсыз кылуу зарыл. Өсүп кеткен туякты кесип, жараланган жерлерин тазалайт. Кара аксак жеңил формада өткөндө аэрозолдуу дарылар – кубатол жана хроницин жакшы натыйжа берет.
Адстрат
Адстрат - (лат. ad - жанында жана stratum катмар, кабат) - ар түрдүү элдердин узак мезгил аралаш же жанаша жашагандыгынын натыйжасында ар башка тилдердин (эки элдин тили) бири бирине таасир тийгизишинин тилдик системадагы жыйындысы. Адстрат субстрат жана суперстрат терминдеринен айырмаланып, тилдердин өз ара таасиринин бейтарап тиби болуп саналат. Ал этникалык жактан эки эл ассимиляцияланбайт, бир тил экинчи тилге аралашып, сиңип жок болуп кетпейт дегенди туюндурат. Адстрат кубулушу өз алдынча эки тилдин ортосундагы катмарды түзөт да, аралаш билингвизмди туюндуруу үчүн да колдонулат.
Раменки (метро бекети)
Раменки — Москва метросунун Калининско-Солнцевская сызыксындагы станция. 2017-жылы 16-мартда ачылган.
Факторлор теориясы
Факторлор теориясы – социологиялык позитивдик концепция, батышта жана россияда 19-кылымдын аягынан баштап белгилүү боло баштаган. Факторлор теорияснын башкы өзгөчөлүктөрү – социологияда монизмдин четтелиши, тең укуктуу факторлордун (экономика, религия, мораль, техника, маданият ж. б.) тарых менен коомдун механикалык карым-катышы. Бул концепция адамдын эркиндигин курал катары кызмат кылат жана адам өзүнүн тагдырын жаратат деген пикирге алып келет.
Кичи-Кемин
Кичи-Кемин — Кыргызстандын Чүй облусунун Кемин районундагы айыл. Дүйшеев айыл аймагына кирет.
Кичи-Кемин суусунун сол жээгинде, Бишкек — Ак-Түз унаа жолунун боюнда жайгашкан.
1930-жылы негизделген.
Калкы негизинен кой чарбасында эмгектенишет.
Орто мектеп, фельдшер-акушердик пункт, балдар бакчасы, клуб, китепкана, ашкана бар. Улуу Ата Мекекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган.
Калкы
Калкы ― 2802 киши (2009-жылы), 1986-жылы ― 2425 киши.
Садыков Убайдулла
Садыков Убайдулла (1902, азыркы Кара-Суу району, Мады кыштагында төрөлгөн - 1978, ошол эле жерде) – айыл чарба өндүрүлүшүнүн ишмери, Социялистик Эмгектин Баатыры (1957).
1939-жылдан КПСС мүчөсү. Жаш кезинен жалданып иштеген. 1930-жылдан колхоздо бригадир, председателдин орун басары. 1939-ж. М. И. Калинин атындагы колхоздун председатели болуп шайланган. Анын жетекчилиги менен колхоздун экономикасы чыңдалып, айыл чарба өсүмдүктөрүнүн түшүмдүүлүгү жогорулаган, малдын саны көбөйүп, кунардуулугу арткан. 1956-ж. ал башкарган колхоз 1520 га пахтанын ар гектарынан 29,5 цден түшүм жыйнап алган. 1954-58-жылдры СССР Жогкуор Советинин, 1951-55-ж. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты.
Сыйлыктары
Социялистик Эмгектин Баатыры,Эки Ленин ордени, 3 Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар менен сыйланган.
Теңир
Теңир — байыркы түрк-моңгол элдеринин эң жогорку кудайынын аты. Теңир алтай тилинде — тенгри, тенгери; шор тилинде — тегри; хакас тилинде — тигер, тер; тува тилинде — дээр; чуваш тилинде тура; якут тилинде — тангара; моңгол тилинде — тэнгэр; бурят тилинде — тэнэри; калмак тилинде — тэнгэр кытай тилинде -腾格尔, путунхуа Ténggéer,  түрүндө айтылат. Илимий чөйрөдө Т. дин катары биздин заманга чейин 3-кылымда Борбор Азияда пайда болгон деп болжолдонот. Гунн тилинде ал "тенли" деп айтылып, "асман" деген маанини түшүндүргөн. Кийинки мезгилдерде изилдөөчүлөр анын тамырын байыркы "асманды" түшүндүргөн шумердик "дингир" менен байланышта карашууда. Аны кытайлык "天(tian)-тянь" — "асман же көк" менен жарыш келтиришкен окумуштуулар да бар. Бул дин тууралуу кеп кылганда анимисттик ишенимге негизделген "асман ээси" жөнүндөгү ойду түшүнөбүз. Асман анын жашоочу жайы гана эмес, анын өзүн да түшүндүрөт. Түштүк Сибир, Борбор Азияда жашаган кээ бир элдердин түшүнүгү боюнча 99 Теңир бар, алардын башкы ээси болуп Көк-Теңир саналат. Байыркы түрк жазмаларында да Көк-Теңир адамдардын, элдердин жана мамлекеттердин тагдырын бийлеген кудай. Көкөтөйдүн ашында Жолой күрөшкө чыкканда, аны көргөн элдин баары Көк-Т-ге табынышат:
Калмак, кытай, тарса, жөөт
Карап турган канча көп,
Өз дининче окунуп,
Күн чыгышка бет алып,
Көкө-теңир колдо деп,
Батасын кылды чокунуп (Сагымбай Орозбаков, 3. 186).
Адрондор
Адрондор - (гр. hadros - чоң, күчтүү) - ядролук өз ара аракеттенишүүгө катышуучу элементардык бөлукчөлөрдун тобу. Бул термин 1967-ж. Л. Б. Окун тарабынан киргизилген. Адрондорго бардык бариондор (нуклондор - протон, нейтрон) жана мезондор кирет. Эркин абалда бардык адрондор (протондон башкасы) туруксуз, жашоо убактысы өтө кыска.
Рафикова, Дилерам
Рафикова, Дилерам (1940, Араван району, Чек-Абад кыштагында төрөлгөн.)-пахтачы, агроном-механизатор, Социялистик Эмгектин Баатыры (1971). 1965-жылдан КПСС мүчөсү. Эмгек жолун 1957-ж. Араван районундагы А. А. Жданов атындагы колхоздо иштөөдөн баштаган. 1960-ж. пахта жыйноочу машинанын механик-айдоочусу;, 1965-жылдан пахтачылык бригадасынын бригадири. Анын бригадасы 1971-ж. ар гектардан 50 цден түшүм жыйнаган; өзү машина менен 250 г пахта терген. 1982-жылдан колхоздун биология лабораториясынын башчысы, 1983-жылдан колхоз председателинин орун басары, 1984-жылдан Ленин атындагы колхоздун председатели. 1967-75-жылдары Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты.
Сыйлыктары
Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу, Октябрь Революциясы ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабият
Борбугулов М. "Ош областы энциклопедия" Фрунзе 1989ж.
Тепши, көрүстөн
Тепши, көрүстөн – Тепши суусунун өйүзүндө жайгашкан эрте темир дооруна таандык археологиялык эстелик. Кыркка жакын көрүстөндөр, анын ичинде диаметри 4 мге жеткен сегизташ, таштулга эстеликтери бар. Изилденген эмес.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Сырдуу материалдар
"Сырдуу материалдар" (X-Files) – Крис Картер тарабынан чыгарылган америкалык илимий-фантастикалык драмалык сериал, ал 1993-жылдын 10-сентябрынан 2002-жылдын 19-майына чейин Фоксто (Fox) көрсөтүлгөн. Программа 202 эпизоду бар тогуз сезонду жана бир эле наамдагы көркөм фильмди кучагына камтыган. Кийинчирээк 2008-жылы экинчи фильм жасалып, онунчу сезондун улантылышына себепкер болгон, ал 2016-жылы алты эпизоддон турган. 2016-жылдын 24-январындагы кайрадан жандандырылган бет ачаары өткөн. 2017-жылдын апрелинде Fox расмий түрдө "Сырдуу материалдар" он эпизоддон турган он биринчи сезонго кайрыла турганын жарыялаган, ал эфирге 2017-2018-жылдардын сезонунда чыгат экен.
"Сырдуу материалдар" сериалы Fox тармагы үчүн хит болуп, жалпысынан оң пикирлерди алган, бирок анын узакка созулган окуясы сындарга дуушарланган. Башынан бери культтук серия деп эселтелген бул чыгарма өкмөттөргө жана ири институттарга коомдук ишенбестикти чагылдырган жана заговор менен рухийликтин теорияларын камтыган поп маданияттын сынамак ташына айланды. Сериалдын өзү жана негизги актерлер Духовны менен Андерсон көптөгөн сыйлыктар менен номинацияларга ээ болушту, бул АКШ нын телекөрсөтүүсүнүн тарыхында эң узак илимий-фантастикалык серия болучу. Ошондой эле сериал франшизаны пайда кылып: "Жалгыз жоочул" аттуу оюнду, эки театралдык фильмдерди жана ошого шайкеш товарларды чыгарган. 2008-жылы финалдуу театралдык фильминен кийин күйөрмандар сериалдын сюжеттик линияларын бүтүрүү үчүн үчүнчү фильмдин чыгышын талап коюну уланта беришти, акыры 2015-жылдын мартында Fox сериал кайтып келе турганын, Крис Картер аткаруучу продюсер жана жазуучу боло турганын, ал эми Духовны, Андерсон, Пилегги, Дэвис жана Гиш кайрадан ролдорун кайталай тургандыгын жарыялады.
Сейитбек
«Cейитбек» – тарыхый поэма. Эки вариант аркылуу белгилүү. Бири – Орузбай Урмамбетовго, экинчиси - Нурдин Адиевге таандык. Эки варианттын тең айтуучулары өзүлөрү кагаз бетине түшүрүшкөн. О.Урмамбетовдун варианты мурда жарык көргөн. “Сейитбек” – сюжети анча татаал эмес чыгарма. Атасынын досу Аккандын колунда өскөн башкы каарман Сейитбек эр жеткенде элине кайтып келиши, кырк жигит курап атасы Курманбекти өлтүргөн Дөлөндөн өч алышы жана Вазилкандын кызы Мөл сулууга ашык болушу, ага үйлөнүшү менен негизги окуялар аяктайт. Сюжет жагынан да, образдар жагынан да О. Урмамбетов менен Н. Адиевдин варианттары анча көп айырмаланбайт. Бирок, О. Урмамбетов деталдаштырып сүрөттөп, көп мотивдерди жаңы кошкону байкалат. Мис., Н. Адиевде Сейитбек менен Мөлмөл кичинекейинен бирге өсүп, баш кошушса, О. Урмамбетовдун вариантында бир кыйла кенен берилет. Мөл сулуу менен Сейитбектин сүйүүсү, айылдык кыз-жигиттин мамилесиндей өтө реалдуу сүрөттөлгөн. Сейитбек Мөл сулуунун жеңеси Фатимага пул берип, кызды терезеден чыгартып алып, гүлбакта жолугушуп жүрөт. Кийин өз элине келгенде да аны эсинен чыгарбайт. Элдин “кандын бойдок жүрүшү жарабайт”, элден тандап сулуу ал” дегенине макул болбойт. Калмактарды жеңгенде тартууга келген Торконун кызы Санжыргалга үйлөнүүдөн баш тартып, баш жигити Бөрүгө берет. Мөл сулууга үйлөнүү үчүн Кашкарга кайра келип, ага жолугат. Акырында Аккан Вазилканга куда түшүп, калыңын берип, эки ашыкты баш коштурат. Ушундай эле поэмада Сейитбек Курманбектин жигити Зайырбек менен таанышышы жана Зайырбектин андан кийинки өмүрү деталдуу сүрөттөлгөн. Зайырбектин образы карама-каршылыктуу образ. Ал Курманбекке чыккынчылык кылат. Курманбек Телтору минбей, башка ат менен жоого аттанганда аны менен бирге барбайт. Бирок, кийин өз күнөөсүн сезип, Курманбектин мүрзөсүн 12 жыл күзөтүп жүрөт да, акырында Сейитбекке дубана түрүндө келип, аны эл-жери жөнүндө кабардар кылат. “Сейитбекте” эпикалык мотивдер сейрек кездешет.
Көбүнчө сүрөт-төөлөргө басым жасалат. Ошондой эле эпикалык жанрдын туруктуу элементтери фантастика, гипербола бул поэмага анча мүнөздүү эмес. Каармандар да кадимки жердик адамдар, алардын иш аракеттери анча апыртылбай реалдуу сүрөттөлөт. Мунун баары баатырдык эпостун жанрдык жактан өзгөрүп, реалисттик иск-вого жол бошото баштаганын күбөлөп турат. Башкача айтканда “Сейитбек” баатырдык эпос эмес, жаңы доордун туундусу – тарыхый поэма. Ырас, тарыхый булактарда Сейитбек деген инсан болгондугу жөнүндө маалыматтар кезикпейт. Бирок, мындай инсан жашап өткөнүн болжолдосо болот. Анткени, ал генеалогиялык циклдешүү принцибинде түзүлгөн баатырдык эпос “Курманбектин” жана тарыхый поэма “Шырдакбектин” башкы каармандарынын бирине бала, бирине ата болуп сүрөттөлөт. Ал эми аталган эки чыгарманын башкы каармандарынын тарыхта болушкандыгы жөнүндө көп маалыматтар кездешет. Сейитбектин адилеттик, чындык, көз карандысыздык үчүн жүргүзгөн күрөштөрү жалаң гана көркөм чыгарма катары эмес, ал эл арасындагы айрым маалыматтарга, уламыштарга караганда тарыхый адам катары айтылат.
Колдонулган адабияттар
Шериев Ж.. Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
Арена
Арена (латынча арена, сөзмө сөз - кум) - 1) Байыркы Римде оюн көрсөтүү үчүн амфитеатрдын ортосундагы кум төшөлгөн аянтча. Жырткыч айбандар менен гладиаторлорду (кул же согуш туткундарын) кармаштыруу үчүн пайдаланылган. Арена менен көрүүчүлөрдүн ортосуна суу толтурулган чуңкур же атайын тосмолор жасалган; 2) спорттук мелдештер өтүүчү көрүүчүлөр үчүн атайын жасалгаланган орундары бар жай. Анда футбол талаасы, чуркоо жолу, секирүү, ыргытуу жайы үчүн секторлору болот. Волейбол, баскетбол аянтчалары да аренага кирет.
Ысык-Ата, Ысык-Ата району
Ысык-Ата — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Ысык-Ата районундагы айыл. Юрьевка айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 430 киши.
Социалдык кызмат
Социалдык кызмат (ор. Социальная работа, аңгл. Social work) — колдоо, коргоо, коррекция жана реаблитация аркылуу адамдарга, социалдык топторго алардын кишилик (личносттук) жана социалдык кыйынчылыктарды жеңүүсүнө өбөлгө болууну максат кылган кесиптик ишмердик.
Жалпы жонунан алынганда социалдык кызмат татаал коомдук көрүнүштү, илимий-практикалык билимдин өз-алдынча областын, кесипти жана окуу тартибин түшүндүрөт.
Социалдык кызмат мектептеринин Эларалык ассоциациясы жана Социалдык кызматкерлердин Эларалык федерациясы тарабынан 2001-жылдын 27-июнунда Копенгагенде кабыл алынгандай, социалдык кызматтын аныктамасы боюнча, «социалдык кызматкерлердин кесипчилик ишмердиги коомдук өзгөрүүлөргө, адамдык өз-ара мамиле маселелеринин чечилишине жол ачат; коомдо функционалдык бар-болууга болгон жөндөмдөрдүн бекемделишине жана адамдардын жыргалчылык деңгээлинин жогорулоосу максатында бошонуусуна жөлөк болот. Социалдык кызмат адамдын жана коомдук системдердин жүрүм-турум теориясын колдонуу менен бирге адамдар өз чөйрөсү менен болгон өз-ара аракеттешүүсүнө мүмкүндүк түзүп берет. Адам укугу жана социалдык адилеттүүлүк принциптери социалдык кызматтын пайдубалы болуп саналышат.»
Социалдык кызмат илим катары
Ар бир илимдин изилдөө объекти, предмети жана усулу, принциптери, мыйзамченемдиктери, теоретикалык моделдери, түшүнүктүк-категориалдык аппараты жана илим системиндеги өз орду болушу керек. Бул жагынан социалдык кызмат дагы кем калышпайт. Социалдык кызматты илим катары караганда, социалдык аракеттенменин бузулган жагдайларында индивиддин, үйбүлөнүн жана коомчулуктун ички жана тышкы ресурстарын колдонуу жараянын (процессин) башкаруу мыйзамченемдиктери тууралуу илимий билимдин областы катары түшүнсө болот. (Б. В. Куприянов).
Мыйзамченемдиктер
Социалдык кызматтын мыйзамченемдиктеринин биринчи тобу (социалдык кызматтын субъектисинин функциялашуу жана өнүгүү мыйзамченемдери):
Социалдык кызматтын мыйзамченемдеринин экинчи тобу (социалдык кызматтын субъекттери менен объекттеринин ортосундагы байланыш мыйзамченемдери):
Принциптер
Социалдык кызматтын принциптери илимий теориянын логикалык формаларынын маанилүү структуралык элементтери жана эмпирикалык (тажрыйбага негизделүүчү) ишмердиктин негиз салуучу эрежелери болуп саналат.
Мичуринский проспект (метро бекети, Калининско-Солнцевская сызыгы)
Мичуринский проспект — Москва метросунун Калининско-Солнцевская сызыксындагы станция. 2018-жылы 30-августда ачылган.
Аккөл полиметалл кени
Аккөл полиметалл кени Нарын облусунун Жумгал районундагы Аккөл кыштагынан түштүк тарапта, Кабак тоосунун түндүк капталындагы Аккөл суусунун баш жагында. Кен жергиликтүү элге илгертен белгилүү. 1936–37-ж. геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлүп, запасы аныкталган. Кен аймагы Ортожон антиклиналынын чегинде жайгашып, ордовик мезгилинин кумдугунан, сланецтеринен, карбондун конгломераттарынан турат. Антиклиналдык түзүлүштүн борбордук бөлүгү аркылуу Аккөл тектоникалык ири жаракасы өтөт. Руда ошол жаракадан кезигет. Кен негизинен кварц, кальцит, барит, галенит, сфалерит, халькопирит минералдарынан турган ичке тарамчалар, майда уячалар жана бүртүкчөлөрдөн түзүлгөн 11 руда тилкесинен турат. Алардын узундугу 10–120 м, калыңдыгы 1 мге чейин. Руда герцин металлогениялык доорунда гидротерм жолу менен пайда болгон. Кенден 1950–60-ж. коргошун казып алынып, киреше бербегендиктен токтотулган.
Буунун коопсуздук кеңеши
Буунун коопсуздук кеңеши – БУУнун туруктуу иштөөчү башкы саясий органы, БУУнун Уставы боюнча ага эларалык тынчтыкты жана коопсуздукту камсыз кылуу боюнча башкы жоопкерчилик жүктөлгөн. БУУга мүчө өлкөлөрдүн өкүлчүлүгүнүн негизинде иштейт. Ал 15 мүчөдөн турат, алардын бешөө туруктуу мүчө болуп саналат (Орусия, АКШ, Улуу Британия, Франция жана Кытай). БУУнун КК белгиленген тартипте кабыл алган чечимдер БУУга мүчө баардык мамлекеттер үчүн милдеттүү болуп саналат. БУУнун КК эларалык тирешүүлөргө алып келиши мүмкүн болгон баардык талаштарды иликтөөгө, мындай талаштарды жөнгө салуунун жолжоболору жана усулдары боюнча сунуштарды берүүгө, БУУга жаңы мүчөлөрдү кабыл алуу же БУУдан чыгаруу жөнүндө сунуш кылууга, тынчтыкты бузган же баскынчылык актысын жасаган мамлекетке карата мажбурлоо чараларын көрүү, анын ичинде куралдуу күчтөрдү колдонуу тууралуу чечим кабыл алууга укуктуу. Олуттуу маселелер боюнча чечимдер көпчүлүк 9 добуш менен кабыл алынат, мында БУУнун КК-нин туруктуу мүчөлөрүнүн бири да каршы добуш бербөөгө тийиш (кара:Бир добуштуулук принциби).
Мээ кабыктары
Мээ кабыктары - мээ жана жүлүндү сыртынан каптап турган тутумдаштыргыч ткандуу катмар. Ал үч катмардан турат: катуу, желе сымал жана кан тамырлуу. Алардын эң ичкисинде артерия жана вена кан тамырлары көп болгондуктан кан тамырлуу Мээ кабыктары деп аталат. Бул кабык мээге тыкыс жайгашып, анын кобулдарына кирип турат да, кан менен камсыз кылуу, мээ суюктугун иштеп чыгаруу кызматын аткарат. Мээнин желе сымал кабыгында кан тамырлар болбойт, абдан жука жана назик келет. Мээнин катуу кабыгы калың жана катуу болот, оңой менен чоюлбайт. Анын ички бети жылма, жылтырак жана нымдуу болот. Бул кабыктан мээни көздөй катуу мүйүзчөлөр ажырайт. Булар мээни бөлүмдөргө бөлүп, аны чайкалуудан сактайт. Мээнин катуу кабыгы жүлүн тушунда экиге ажырап, сырткы (сөөк алдындагы) жана ички (май клетчаткасы менен вена кан тамырлар чиеленишинен турган) көңдөйчөлөрдү түзөт. Мындай көңдөйчөлөр мээнин желе сымал кабыгы менен, ошондой эле баш терисинин веналары менен байланышта болот. Бул аркылуу мээ суюктугу вена канына кошулат, ошондой эле мээнин катуу кабыгынын көңдөйүндөгү вена каны баш терисинин сырткы вена тамырларына чыгарылып турат. Мээнин катуу кабыгынын өзүнүн вена, артерия кан тамырлары жана нервдери бар. Бул катуу кабык мээни куту сымал каптап, аны сырткы күчтүн урунуу таасиринен сактайт. Мээнин катуу кабыгы менен баш сөөгүнүн ортосунда бир аз боштук болот. Мээ кабыктарынын беттешкен жерлеринде мээ суюктугу менен толгон боштуктар бар. Мээнин кан тамырлуу кабыгы менен желе сымал кабыгынын арасындагы боштук бардык жеринде бирдей болбостон, кээ бир жеринде кенен келип, мээ суюктугун топтоочу көңдөйчөлөрдү түзөт.
Фальсификация
Фальсификация (лат. falsificatio, falsifico жасалма)
а) жөнөкөй мааниде: жасалма,
б) логикада ж-а илимдин методологиясында: гипотезанын реалдуу чек арасынын кыскарышы.
Бул жерде гипотеза кээ бир фактыларга каршы коюлат. Гипотеза иш жүзүндө далилденсе, бул али гипотеза чындык деп айтууга болбойт, ал далилденген деп айтса болот. Теориянын ар бир жасалма текшерүүсү аны жоготууга болгон аракет. Бир сөз менен айтканда Фальсификация  жалган айтуу жасалма аракет б.а. жасалма нерселер.
Католицизм
Католицизм (грек. καθολικός (katholikos) – жалпы, бүткүл ааламдык) – православие жана протестантизм менен бирдикте христианчылыктагы негизги багыттардын бири.
Христианчылык пайда болгондон тартып бүткүл ааламдык, кафоликалык, башкача айтканда курама деп аталган бирдиктүү христиан чиркөөсү болгон. Анын Константинополду борбор кылган чыгыш жана Римди ордого айландырган батыш деп аталган эки бөлөк чиркөөгө бөлүнүшү 9-кылымда башталып, 11-кылымда (1054 ж.) аяктаган. Алардын ар бири өзүн кафолик же роман-латынча католик чиркөөсү деп атаган.
Орус тилинде бул түшүнүккө «собордук» деген термин ылайык келет. Акырындык менен батыш жана чыгыш чиркөөлөрүнүн ортосундагы карама-каршылык күч алат. Ал төмөнкүдөй факторлор менен шартталган: бир жагынан аталган чиркөөлөр европадагы мамлекеттерге саясий үстөмдүк орнотуу үчүн болгон күрөш менен байланышса, экинчи жагынан Константинополдун же Римдин таасирине туш болгон элдердин менталитетинин өзгөчөлүктөрү менен аныкталган.
Мисалы: чыгыш жана түштүк славян урууларынын маданияты, этностук аң-сезими, рухий дөөлөттөрү үчүн чыгыш христианчылыктын окуусу жакын болуп, натыйжада православие дини калыптанган.
Герман уруулары Рим-католик чиркөөсүнүн жетекчилиги астындагы батыш христианчылыкты кабыл алышкан. Христианчылык өз маңызы боюнча космополиттик (улуттук мүнөзгө ээ эмес) дин болсо да, тигил же бул элдердин улуттук өзгөчөлүктөрүнө ыңгайланышуу менен батыш жана чыгыш чиркөөлөрүнүн ортосундагы айырмачылыктарды кескин күчөтүп жиберген. Натыйжада, 1054-ж. христианчылык официалдуу түрдө эки багытка ажырап кеткен. Православие менен католицизмдин ортосундагы айырмачылыктар төмөндөгүлөргө негизделген:
1) 6–9-кылымдардын аралыгында чыгыш менен батышта ар кандай мүнөздөгү христиан догматикасы калыптанат. Рим-католик чиркөөсү догматтарды өнүктүрүү ынаным кабыл алган. Бул принцип боюнча чиркөө соборлору жаңы догматтарды кабыл алууга толук укуктуу.
Православ чиркөөсү бул принципти толугу менен четке кагат.
Мисалы: батышта ишенимдин Никей-Царьграддык символу «филиокве» (лат. filioque – уулдан дагы) деген түшүнүк менен толукталган. Башкача айтканда католик Чиркөөсү Никей-Царьграддык собордун чечимдери менен канааттанбастан, кийинки соборлорду да чакырган. Кийинки соборлордо кабыл алынган филиокве принциби боюнча Ыйык Рух Кудай Ата менен Кудай Уулдан дагы жаралган.
2) 20-кылымга чейин католиктер тарабынан православие четке каккан төмөнкүдөй догматтар кабыл алынган:
3) Католицизм Рим Папасын рим-католик чиркөөсүнүн башчысы гана эмес, Христостун мурасчысы, христианчылыктагы ар кандай багыттарга таандык экендигине карабастан, бардык христаиндардын атасы жана устаты деп атайт. Православиеде Рим Папасынын мындай кеңири мүнөздөгү бийлиги кабыл алынбайт.
4) Католицизм менен православиеде диний ырым-жырымдар да ар кандайча түшүндүрүлөт.
Мисалы: католик дининде причащение (Кудайдын денеси жана каны деп ооз тийилүүчү нан жана вино ичип, кудайды эскерүү) ырымы бекем орногон.
Католиктерде дин кызматкерлери нан жана вино (нан – Христостун денесинин, вино – канынын символу) менен кудайды эскерсе, жөнөкөй христиандар нан гана ооз тийүүгө укуктуу. Католицизмде чокундуруу ырымы православиедегидей сууга чөмүлтүү жолу менен эмес, үстүнөн суу куюу аркылуу жүргүзүлөт.
Мисалы, грек улутундагы орус агартуучулары, ага-ини Кирилл жана Мефодий тарабынан Библия грек тилинен эски орус тилине которулган.
6) Католицизмде дин кызматкерлеринин чиркөө эрежелерине «кыңк» этпестен баш ийиши салт.
Мисалы: католик дин кызматкерлери үй-бүлө, бала, чарба күтпөө тууралуу ант беришет.
Православиеде мындай ырым-жырым жок. Ошол себептен эрежелерди бекем сактаган ыйык адам катары түшүнүлгөн Рим папаларынын күнөөсүздүгү тууралуу догмат 1870-жылы кабыл алынган. Православиеде дин кызматкерлеринин күнөөсүздүгү тууралуу догмат толугу менен четке кагылат.
7) Православие мамлекеттин саясий бийлигине кийлигишпейт жана адамдардын адеп-ахлактуу жүрүм-турумун жөнгө салуу менен гана чектелет. Аврелий Августиндин окуусуна таянуу менен Рим-католик чиркөөсү өз бийлигин динсиз мамлекеттерге орнотууга жана аларды саясий тескөөгө алууга умтулган.
Чиркөөнүн светтик бийликке болгон үстөмдүгү тарыхта клерикализм (лат. cularis – чиркөө бийлиги) деген ат менен белгилүү. Ошондуктан батыш европанын орто кылымдардагы тарыхы Рим папаларынын чиркөөгө баш ийбеген динсиз мамлекеттер менен болгон тынымсыз күрөшү менен коштолгон.
8) Православиеде дин кызматкерлеринин зомбулук көрсөтүүгө жана курал колдонууга таптакыр укугу жок. Католиктерде зомбулук христиан динин орнотуунун, таратуунун жана коргоонун негизги каражаты болуп саналган. Ушул максатта католиктер тарабынан аскерлештирилген уюмдар жана кечилдик ордендер түзүлгөн. Аскерлештирилген кечилдик ордендери еретиктер менен күрөшүү үчүн түзүлгөн. Ошол эле максатта көп кылымдар бою адамкерчиликсиз ырайымсыздык ишмердүүлүгүн жүргүзгөн инквизиция (лат. inquisitio – издөө салуу) деп аталган өзгөчө сот органы негизделген. Негизги кечил ордендери болуп доминикандыктар менен францискандыктардын уюмдары эсептелген.
Доминикандыктардын ордени 1216-ж. испан дворянини Доминик (1170-1221) тарабынан негизделген. 13-кылымдан бул орден инквизицияга жетекчилик кылган. Өздөрүн «Кудайдын дөбөттөрү» деп аташкан доминикандыктар католик дининин куралдуу коргоочулары болуп саналышкан жана инквизициялык сотторго еретиктерди кармап беришкен.
Доминикандыктар еретиктерге каршы от жана силлогизмдердин жардамына таянуу менен күрөшүшкөн. Ошондуктан алардын гербинде тиштерине балбылдап жанган факелди тиштеген иттин башы тартылган. Францискандыктардын ордени 1209-ж. италиялык акын ассиздик Франциск (1182–1226 ж.) тарабынан негизделген. Бул ордендин ишмердүүлүгү доминикандыктардыкына караганда бир аз башкача мүнөзгө ээ. Алар жакырлардын жана бей-бечаралардын кейпин кийип, эл массаларына барат да, аларга христианчылык окуусун жана аскетизм принциптерин жайылтышат. Элди аралап жүрүп, еретиктерге каршы тыңчылык кылышат.
9) Чыгыш менен батышта христианчылыктын дин окуусунун маңызын түшүнүү да ар башкача болгон. Православиеде кудайды акылдын эмес, мистиканын жардамы менен гана таанып билүү мүмкүн. Дин илимий изилдөөлөрдүн предметине айлануу менен динсиздикке жол ачат. Ошондуктан православиеде дин окуусу кереметтүү сыр катары кабыл алынат.
Католизмде Кудайды чыныгы таанып билүү акыл менен илимдин жардамысыз эч мүмкүн эмес деген түшүнүмдөр эрте калыптанган. Ошондуктан чиркөө аталарынын окууларына таянуу менен 6–13-кылымда Рим-католик чиркөөсү тарабынан христиандык динди рационалдаштыруу жүргөн. Башкача айтканда бул мезгилдерде христианчылыктын догматтары илимдин жана философиянын жардамы менен негизделген.
Орто кылымдарда диний философия өнүккөн маданий чордон болуп университеттер (лат. universitas litterarum – илимдердин жыйындысы) эсептелишкен. Университеттер деп дин кызматкерлерин, билимдүү адистерди даярдаган жана диний маселерди талкуулаган маданий мекеме аталган. Орто кылымдардагы негизги университеттер болуп Париж, Кельн, Оксфорд, Болонья, Неополь, Падуа ж. б. жогорку окуу жайлары эсептелген. Орто кылымдардагы университеттердин эң башкы метрополиясы болуп Париж университети саналган. Андан кийинки орунду философиялык жана илимий борбор катары даңкталган Оксфорд университети ээлеген.
Университеттердин аты эле айтып тургандай, аларда ошол кезде белгилүү болгон илимдердин баары окутулган. Илимдердин эң маанилүүсү жана башкысы катары христиандык теология аталган. Философия теологиялык гана эмес, искусство менен байланышкан башка факультеттерге да окутулган. Университеттердеги эң маанилүү факультеттер болуп теологиялык, юридикалык жана медициналык бөлүмдөр саналган.
Бардык факультеттерге «жети эркин искусство» деп аталган илимдердин комплексинен дарстар окулган. Бул комплекс Боэций тарабынан иштелип чыккан жана өз кучагына «тривиум» (грамматика, риторика (чечендик өнөрү), диалектика) менен «квадриумду» (арифметика, геометрия, астрономия жана музыка) камтыган. Теология гана илим деген статуска ээ болгондуктан, бул илимдер эркин искусстволор деп аталышкан. Бүгүнкү күндө католицизм динин туткандардын саны христиандардын басымдуу көп бөлүгүн түзөт. Христианчылыктын бул багыты Европанын роман тилинде сүйлөгөн өлкөлөрүндө, Латын Америкасында, Польшада ж. б. өлкөлөрдө кеңири тараган.
Кичи Хуричангда дарыясы
Кичи Хуричангда — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Хуричангда дарыясынын оң жээгинен 2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 66 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Адъективация
Адъективация - (лат. аdjectivum - сын атооч) башка сөз түркүмдөрүнө тиешелүү сөздөрдүн сын атоочтук милдетте колдонулушу (мисалы, жалпылоочу маани, самаган максат, ошол окуя ж. б.). Адъективация термини көбүнесе атоочтуктарга карата колдонулат, себеби башка сөз түркүмдөрүнө караганда бул процесске этиштин атоочтук формалары көбүрөөк дуушар болот. Айрым окумуштуулар адъективацияны сөз жасоого тиешелүү кубулуш деп эсептеп, адъективацияланган лексикалык бирдиктерди сын атооч катары карашат; айрымдары аны полисемияга тиешелүү көрүнүш катары карайт; үчүнчү бир көз караш боюнча атоочтуктар адъективацияланбайт, себеби атоочтуктар этиштин өзгөчө формасы эмес. Адъективацияда сөз (же анын маанилеринин бири) сын атоочтун маанилик жана грамматикалык белгилерине ээ болот да, нерсени же кубулуштун сапат белгисин көрсөтөт. Бул алардын семантикасынын өзгөчөлүктөрүнө, морфемалык курамына, зат атооч менен айкашуу жөндөмдүүлүгүнүн бекем же бошоңдугуна жана башкаларга байланыштуу.
Турсунбек Чынгышев
Чынгышев Турсунбек Нарын облустунда 15-октябрда 1942-жылы төрөлгөн. Кыргыз саясатчысы, 1992-жылдын 10-февралынан баштап 1993-жылдын 10-декабрына чейин Кыргызстандын премьер-министри болгон. 1963-жылы Автодорожный техникумун аяктаган. "Нарынгидроэнергострой" партком секретарынан баштап Кыргызстан ЦКа кмпартиясынын мүчөсүнө чейин иштеген. 1990-жылы жазында элдик депутат болуп шайланга. Премьер-министр болгондон кийин, Канадалык фирмага алтын чыккан жер Кумтөрдү өткөзүп берип койгон, ошол себептен аны отрставкага кетиришкен.
Ыджыд-Нидзъель
Ыджыд-Нидзъёль — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уса дарыясынын оң жээгинен 76 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Кожомбердиев, Ысман
Кожомбердиев Ысман (1928–1988) – кыргыздын тунгуч адис-археологу, тарых илимининин кандидаты (1987). Сузак районундагы Үчмалай кыштагында туулган. 1946–50-жылы Кыргыз мамлекеттик педагогика институтун (азыркы Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетин) бүтүргөн. 1954–88-жылы Кыргыз ИАнын Тарых институтунун илимий кызматкери (1973–86-жылы Археологиялык секторунун башчысы) болуп иштеген. Кетментөбө, Талас, Чаткал, Чүй өрөөндөрүнө жасалган археологиялык кошуундарды жетектеп, коло дооруна жана байыркы көчмөндөргө таандык археологиялык эстеликтерди изилдеген.
Кыскача өмүр таржымакалы
Ысман Кожомбердиев 1928-жылы Кыргызстандын ал кездеги Ош облусуна караштуу Сузак районунун Үч-Малай кыштагында туулган. Ысман агай туулган Үч-Малай кыштагы азыркы тапта Жалал-Абат облусунун Сузак районундагы Көк-Арт айыл өкмөтүнө карайт. Ы.Кожомбердиев Көк-Жаңгак шаарында жети жылдык орто мектепти бүтүргөндөн кийин индустриялык багыттагы атайын кесиптик окуу жайын аяктап, шахта жол көрсөтүүчүсү кесибине ээ болгон. 1945-жылдан тартып Жалал-Абаддагы педагогикалык окуу жайында, жогорку окуу жайда тарых факультетинде окуган. 1954-жылга чейин Ленинград (азыркы Санкт-Петербург) шаарында профессорлор А.Н.Бернштам, М.П.Грязновдун жетекчиликтери астында аспирантурада таалим алган.
1958-жылдан тартып байыркы көчмөндөрдүн археологиялык маданияты, тарыхы боюнча изилдөөнү максат кылып, өмүрүнүн акырына чейин талбай уланткан. 1988-жылы Бишкекте каза болгон.
Илимий ишмердиги
Ы.Кожомбердиев айтылуу археолог Юлий Худяковду Кыргызстанга алгачкы жолу чакырган илимпоз болгон.
Урпагы
Ысман Кожомбердиев Элмира аттуу ата жолун жолдогон археологду тарбиялап өстүрдү.
Эстутум
Ысман Кожомбердиевдин Борбордук Азия, Кыргызстан археологиясына кошкон илимий салымын аныктоо үчүн «Манас» университетинин студенти Айсулуу Асангариева дипломдук иш жана магистрлик диссертация даярдаган. Иштемчил, өз ишине берилген кыргыздан чыккан биринчи археологдун илимий ишинин натыйжалары Кыргызстандын байыркы маданий тарыхын окуу китептеринде, мамлекеттик музейинин көргөзмөлөрүндө үзгүлтүксүз чагылдырылып келе жатат.
2018-жылдын кулжа (июнь) айынын 21инде, бейшемби күнү саат 10:00до кыргыздын туңгуч археологу, тарых илимдеринин кандидаты Ысман Кожомбердиевдин 90 жылдыгына арналган илимий жыйын КР УИАсынын 2-кабатындагы жыйын залында өтөт.
Кичи-Кашка-Суу мөңгүсү
Кичи-Кашка-Суу мөңгүсү — Ички Тянь-Шандагы өроон тибиндеги меңгү, Нура тоосунун тун. капталында. Уз. 3,6 км, аянты 3,3 км2. Кичи-Нарын д-нын оң куймасы — Сары-Күнгөйдүн алабынан орун алган. Башы деңиз деңг. 4280 ж, этеги 3740 м бийиктикте жатат. Меңгудон Кичи-Кашка-Суу озену (Сары-Күнгөйдүн оң куймасы) башталат.
Жоголгондор
"Жоголгондор" (англ. Lost) – америкалык драмалык телесериал, башында 2004-жылдын 22-сентябрынан 2010-жылдын 23-майына чейин алты сезон бою, жалпысынан 121 эпизод менен америкалык телерадиокөрсөтүүчү компаниясында (ABC) чыккан. Шоу илимий фантастиканын жана адаттан тыш нерселердин элементтерин камтыйт жана Калифорния штатынын Лос-Анжелеси менен Сиднейдин ортосунда учуп жүргөн соода пассажирлик учактын Тынч океандын кайсы бир түштүк бөлүгүндөгү табышмактуу тропикалык аралында кулап, андан аман калгандар жөнүндө болот. Бул окуя чоң сериализация менен жүрөт. Эпизоддор адатта аралда орнотулган негизги сюжеттик линияны камтышат, ал жаңы келген персонажды жакшыраак түшүнүү үчүн ретроспективалар же флейш-файлдар менен толукталып берилет.
"Жоголгондор" Жеффри Либер, Ж.Ж.Абрамс жана Деймон Линделоф тарабынан жазылган, алар Абрамс багытын аныктаган пилоттук эпизоддо сюжеттик жазмалары менен бөлүшөт. Шоунун жүрүшү бою Линделоф жана Карлтон Куз башкы жазуучулар болушуп, башка көптөгөн аткаруучу продюсерлер жана жазуучулар менен чогуу иштешкен. Аткаруучу курамдардын көп санынан жана негизинен Гавайинин Оаху деген жеринде кино тартуудан улам бул сериал телеберүүдө эң кымбат сериалдардан болуп калды, анын пилоту эле 14 миллион доллардан өйдө турду. "Жоголгондордун" ойлонуп табылган ааламы жана мифологиясы кошумча медиалар менен кеңейип, негизинен "Жоголгон бөлүкчөлөр" (англ. Missing Pieces) деген кыскача мини-эпизоддордон турган сериал жана "Жооптуу жаңы адам" деген 12-мүнөттүү эпилог кошулду.
Өзүнүн баштапкы чабытында эле кеңири белгилүү болуп, коммерциялык ийгиликке да жеткен "Жоголгондор" сынчылар тарабынан дайыма бардык мезгилдин теледрамаларынын ичинен эң улууларынын бири деп бааланып келген. Биринчи сезон АВС каналында ар бир эпизоду үчүн 16 миллионго жакын адамды чогултуп жатты. Өзүнүн алтынчы жана финалдык сезонунда шоунун орто эсеп менен ар бир эпизодуна 11 миллион АКШ нын көрүүчүлөрү туура келди. "Жоголгондор" тартылып жатканда киноөндүрүштүн сыйлыктарына көп жолу көрсөтүлдү жана 2005-жылы "Эмминин" эң алтыңкы сериалы деген премиясын, 2005-жылы Британиялык Академиянын телекөрсөтүү сыйлыктарын тапшыруу азем кечесинде "Мыкты америкалык импорт" наамын, 2006-жылы "Алтын глобустун" мыкты драма үчүн премиясын жана Киноактерлордун Гильдиясынын сериалдагы мыкты драмалык ансамбли үчүн премиясын алган IMDb.com Pro сайтынын колдонуучулары "Жоголгондорго" алгачкы он жылдык ичиндеги (2002-2012) башка бардык телесериалдан жогору рейтинг беришкен.
Каристтер
Каристтер (лат. Caristius) — жалдуу балыктардын бир уруусу.
Франклин Тауншип (Нү-Жерси)
Франклин Тауншип (Нү-Жерси) (Franklin Township) — Нү-Жерси штатынын Уоррен округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3176 киши. Болжолдуу аянты - 62.2 км². FIPS коду — 34-24960.
ESET NOD32
ESET NOD32 - словакиялык ESET фирмасы тарабынан чыгарылган антивирус куржуну. Биринчи версиясы 1987-жылдын аягында чыккан. Аталышы башында "Nemocnica na Okraji Disku" ("Дисктин четиндеги оорукана": ал учурда Чехословакияда популярдуу болгон "Шаар четиндеги оорукана" телесериалынын өзгөртүлүп айтылышы) деп чечмеленген.
Ареометр
Ареометр (грекче araios - суюк жана метр) - суюктуктун жана борпоң нерселердин тыгыздыгын өлчөгүч прибор. Иштөөсү Архимед законуна негизделген. Сүрүп чыгарылган суюктуктун көлөмү жана анда калкыган заттын массасы боюнча суюктуктун тыгыздыгы аныкталат. Массасы жана көлөмү турактуу ареометрлер пайдаланылат.
ESET NOD32
ESET NOD32 - реалдуу убакыт ичинде коргоо боюнча ар тараптуу антивирустук чечим болуп саналат. ESET NOD32 вирустардан жана троян программалардан, курттардан, spyware, adware жана фишиң-чабуулдар сыяктуу коркунучтардан коргойт. ESET NOD32'де патенттелген ThreatSense технологиясы колдонулат. Бул технология аткарылган программаларда зыяндуу коддордун бардыгын анализдөө жолу менен реалдуу убакта пайда болуучу коркунучтарды аныктап чыгууга багытталган. Мунун жардамы менен зыяндуу программалардын авторлорунун иш-аракеттерин алдын алууга болот.
NOD32 вирустар базасы менен катар али белгисиз вирустарды жакшыраак таап чыгышы мүмкүн болгон эвристикалык усулдарды колдонот.
Антивирустун кодунун көпчүлүк бөлүгү ассемблер тилинде жазылган. Ошондуктан, ал системдик булактарды аз колдонот жана абалкы жөндөөлөрү менен тез текшерет.
ESET Smart Security 5 үчүн Puppetworks Animation Studio жана Mark BBDO Bratislava компаниялары тумар каарман даярдашкан.
Озёрная (метро бекети)
Озёрная — Москва метросунун Калининско-Солнцевская сызыксындагы станция. 2018-жылы 30-августда ачылган.
Адъютант
Адъютант - (лат. adjutans - жардамчы) -1) аскер башчыларынын тапшырмаларын аткаруучу офицер (прапорщик, мичман). Советтик Армияда (1954-ж. чейин) өзүнчө батальондордун (дивизиондордун) строй кызматы жагын башкарган; 2) революцияга чейинки орус армиясында штабдагы иш жүргүзүүнү тейлеген офицер; 3) 17-18-кылымда орус императорунун тегериндегилерге берилүүчү аскердик чин. Генерал чининдегилерге генерал- адъютант, офицер чининдегилерге флигель- адъютант деген наам берилген; 4) 19-кылымда Францияда полктогу унтер-офицерлер менен капралдардын окуусу үчүн жооп берген офицер. Белгилүү окумуштуу Чокан Валиханов да адъютант чинине татыктуу болгон.
Дмитриевка (Зилайыр району, Башкыртстан)
Дмитриевка — Башкыртстандын Зилайыр районундагы айыл, Дмитриев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 251 киши. Почта индекси — 453689, ОКАТО коду — 80227813001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Воробина (дарыя)
Воробина — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сосьва дарыясынын сол жээгинен 4,3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 75 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ирреалдуулук
Ирреалдуулук (ирреальность) (лат. irrealis – зат эместик, реалсыз) – реалдуулукка карама-каршы туруучу, турмушта кездешпей, кыялда гана болуучу нерсе. Ирреалдуулук элестөөнүн, фантазиянын, кыялдануунун синоними катары колдонулат.
Тайгараев, Туку бай
Тайгараев Туку бай (1923, Сузак району, Кедей-Арык кыштагы —1944-жылы Латыш ССРи, Рундене кыштагы) — сержант, Советтер Союзунун Баатыры (1945). 1942-жылы Кызыл Армиянын катарына чакырылган. 2-Прибалтика фронтунда 3-сокку берүүчү армиянын Т. Тайгараев 219-Идрицкдивизиясынын 375-аткычтар полкунда отделение командири. 1944-жылы 19-июнда Рундене кыштагынын жанындагы салгылашта эрдик көрсөткөн. Жоокерлер-1 дин тобуна (11 киши) душмандын ооругуна өтүп, алардын шоссеге чегинүүчү жолун тосуп салуу жөнүндө тапшырма берилген. Жоокерлердин тобу курман болушса да, берилген тапшырманы аткарышкан. Аты жок бул бийиктик алардын урматына 11 жоокер бийик- тиги аталган. Лудзе шаарындагы паркта аларга эстелик тургузулган.
Адабият
Борбугулов М. Ош областы энциклопедия. Фрунзе 1989-ж.
Карихиумдар
Карихиумдар (лат. Carichium) – кургактагы үлүлдөрдүн бир уруусу.