cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дистилляция
Дистилляция (лат. distillatio – тамчылап агуу) – түрдүү курамдагы суюк аралашмаларды буулантуу жолу менен фракцияларга бөлүү процесси. Дистилляция аралашманын компоненттеринин кайноо температурасынын түрдүү болушуна негизделген. Суюктукту буулантып, кайрадан конденсациялоо аркылуу жүргүзүлөт. Буулантуунун негизинде буу фазасы төмөнкү температурада кайнай турган, ал эми конденсат фазасы жогорку температурада кайнай турган компонент менен байыйт. Компоненттердин физикалык касиеттерине жараша бир нечеге бөлүнөт. 1. Жөнөкөй дистилляцияда суюк аралашманы кайнатканда тез кайноочу компоненттер бууланып, конденсацияланып, түтүк менен чогулткучка тамчылайт. Буудан чогулган суюктук конденсант же дистиллят деп аталат. 2. Фракциялык дистилляция кайноо температурасы бири бирине жакын болгон суюк аралашманы фракцияларга бөлүүдө пайдаланылат. 3. Тең салмактуулук дистилляцияда суюктук бууланып, фазалык тең салмактуулукка чейин буу суюктуктун үстүндө болот. Тең салмактуулук абалга жакын болгон буу менен суюктуктун аралашмасы сепаратордо бөлүнөт. Буу сепаратордон конденсаторго келип, дистиллят чогулткучка куюлат. 4. Суу буусунун жана инерттүү газдын агымындагы дистилляция менен жогорку температурага чыдамсыз компоненттерди бөлүп, буулануу процессинин температурасын төмөндөтүү жана төмөнкү температурада буулануучу затты жогорку температурада буулануучу компоненттен ажыратат. 5. Молекулалык дистилляция суюк аралашмалардын кайноо температурасынан төмөнкү температурадагы вакуумда эркин буулантып бөлүүгө негизделген. Ал ири молекулалуу жана жылуулукка чыдамсыз органикалык заттарды бөлүү жана тазалоодо, Мисалы, эфирлерди стеарин, олеин жана башка кислоталардан тазалоо; балык жана өсүмдүк майларынан витаминди бөлүү, медициналык дары-дармек жана башка алууда колдонулат.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Трой (Огайо)
Трой (Огайо) (Troy) — Огайо штатынын Miami округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 25058 киши. Болжолдуу аянты - 25.3 км². FIPS коду — 39-77588.
Инспекция
Инспекция (лат. inspectio –  кароо) – мамлекет тарабынан орнотулган эрежелердин так сакталышына көзөмөл жүргүзүүчү (м.: өрт коопсуздугунун эрежелерине, жол кыймыл эрежелерине) орган. И. милдетине аткарылышты текшерүү эле эмес, жер-жерлерде тартип бузууларды четтетүү боюнча чараларды көрүү да кирет.
Санто-Доминго метросу
Санто-Доминго метросу – Санто-Доминго шаарынын метросу. Метросу 30-январь 2009-жылы ачылат.
Акустикалык материалдар
Акустикалык материалдар - имарат бөлмөсүнүн акустикалык сапатын, касиетин жакшыртуу үчүн пайдаланылуучу материалдар. Алар үн жутуучу жана үн өткөрбөөчү материалдар болуп бөлүнөт. Айнек буласынан же минералдык кебезден жасалган тешиктүү текчелер ж-а акустикалык шыбактоо үн жутуучу материал болуп эсептелет. Полдун, шыптын жана дубалдын арасына коюлуучу асбестоцементтен, жыгач буласынан, борпоң пластмассадан жана минералдык кебезден жасалган серпилгичтүү текчелер - үн өткөрбөөчү төшөлмө. Бул материалдар өнөржай ишканалары ж. б. имараттардын ичиндеги пайда болгон ызы-чууну сиңирүү үчүн, коомдук жайларда (зал, аудитория, радиостудия) үндүн жакшы угулушун камсыз кылат.
Бүргөндү ОПХ
Бүргөндү ОПХ — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Кыргыз-Кыштак айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 421 киши (2009-жылы).
Абадила
Бул адамдар өзүнүн илимдүүлүгү менен айырмаланышкан жана өз алдыларынча фатваларды (укуктук буйруктарды) бере алышкан. Алар ислам илиминин өнүгүүсүнүн булактарында турушкан.
Колдонулган булактар
Али-заде А. Исламский энциклопедический словарь. — Ансар, 2007. — ISBN 5-98443-025-8
Инспекция тууралуу эскертме
Инспекция тууралуу эскертме – кайрадан камсыздандыруу келишимдериндеги камсыздандыруучуга кайрадан камсыздандыруучунун китептерин келишимдин шарттарын сактоого байланыштуу текшерүүгө укук берүүчү эскертме.
INOGATE
INOGATE — Европа Бирлиги (ЕБ) каржылаган эң созулган программа. INOGATE программасы 2006-жылдын аягына чейин Көз карандысыз Мамлекеттер Шериктештигине ЕБ Техникалык Жардамынын (TACIS) чегинде каржыланып келди. 2007-жылдан тартып INOGATE Коңшу жана Өнөктөштүк Европалык Куралдары (ENPI) каржыланууда. EuropeAid программаны ENPI куралынын жана Кызматташуу жана Өнүктүрүү боюнча куралдардын жардамы менен колдойт.
Келип чыгышы
INOGATE программасы (англ. INterstate Oil and GAs Transportation to Europe — Иногейт) Европада нефтти жана газды мамлекеттер арасында ташуу үчүн ЕБдин механизми катары 1995-жылы түзүлгөн (мындан англис тилиндеги акроними пайда болгон). Алгач бул ЕБде Чыгыш Европа менен Кавказга гана нефть жана газ өткөрүүгө гана тиешелүү болчу. 2001-жылы Киевде жыйырма бир мамлекет арасында өткөрүү түтүктөрүн өнүктүрүү жана модернизациялоо чөйрөсүндө кызматташуу максатында Алкактуу Макулдашууга кол коюлган. 2004-жылы Бакуда, Азербайжанда өткөн жана Казакстандын Астанасында, өткөн кийин конференциядан кийин бул программа энергетика чөйрөсүндө бир топ кеңири өнөктөштүккө өзгөртүлүп түзүлгөн жана төр негизги багыт боюнча иштейт:
2007-жылдан тартып INOGATE программасы Европалык Коңшулук жана Өнөктөштүк Демилгеси (ENPI) тарабынан каржыланат.
INOGATE өнөктөш-өлкөлөрү
Туркия INOGATE өнөктөш-өлкө болуп эсептелет, ошондуктан INOGATE отурумдарына катышууга дайыма чакырылат, бирок бенефициар-өлкө эмес. INOGATE программасы — бул Европалык Комиссиянын үч директоратынын атайын демилгеси: Транспорт жана энергетика боюнча башкы директораты, Сырткы байланыштар боюнча башкы директораты жана EuropeAid кызматташуу офиси.
«Баку демилгеси» жана Астанада кол коюлган декларация
«Баку демилгеси» — ЕБ жана INOGATE өнөктөш-өлкөлөрү арасында энергетикалык кызматташуу жөнүндө саясий диалогдун жыйынтыгы. Бул демилге 2004-жылы 13-ноябрда Бакудагы Министрдик Конференцияда кабыл алынган. Экинчи Министрдик Конференция 2006-жылы 30-ноябрда Астанада өттү, анда INOGATE программасынын өнөктөш өлкөлөрдө энергетикалык маселелердин кеңири спектрин жабуу ниетин жана ЕБ менен ушул маселелер боюнча алардын бирдиктүү иш-аракеттерин ырастады.
«Баку демилгесинин» максаттарынын бири инвестицияларды тартууга жөндөмдүү таза энергетикалык базарларды түзүү жана энергия алып жүрүүчүлөрдү жеткирүүнүн иненимдүүлүгү үчүн катышуучу өлкөлөрдүн энергетикалык базарлары менен ЕБдин интеграциясын күчөтүү. (Демилгенин башка аспектилери транспортировкага тийиштүү). Өнөктөш өлкөлөр интеграцияланган энергетикалык базардын эл аралык жана ЕБдин укуктук ченемдерине ылайык иштешине түрткү болгон мыйзам чыгаруу жана техникалык стандарттарды үндөштүрүүгө, жаңы инфраструктура түзүү жана чоңойтуу жолу менен энергия булактарын жеткирүүдө коопсуздукту жана ишенимдүүлүктү жогорулатууга, энергия генерациялоочу инфраструктураны айлана чөйрөгө экологиялык жагымдуу болуп эсептелген жаңысына алмаштырууга, жаңы инфраструктураны өнүктүрүүгө жана заманбап мониторинг системасын киргизүүгө, энергия жеткирүүнү жана энергия натыйжалуу системаларды интеграциялоо аркылуу суроо-талапты башкарууну жакшыртууга; жалпы кызыкчылыктагы коммерциялык жана экологиялык энергетикалык долбоорлорду каржылоону көбөйтүү. Ушул максаттарга жетүү үчүн багытталган «Жол картасына» Астанада кол коюлган.
Түзүмү жана ишмердүүлүгү
Баку демилгесин аткарууда Киевде жайгашкан INOGATE Техникалык катчылыгы координатор болуп эсептелет. Баку Демилгеси төрт жумушчу тобунун жардамы менен аткарылат, анын катышуучулары бардык өнөктөш өлкөлөрдүн өкүлдөрү болуп эсептелген: INOGATE веб порталында ENPI каржылаган бир катар долбоорлор жана INOGATE тарабынан ишке ашырылган долбоорлор келтириген. 2009-жылдын февралында бул долбоорлор нефть жана газ транспорттук түзүмдүн ишенимдүүлүгүн жана коопсуздугун жакшыртуу, Борбордук Азияда координацияланган энергетикалык саясатты өнүктүрүү жана өнөктөш өлкөлөрдүн туруктуу энергетикасынын демилгелерин жана базардын интеграциясын колдоо демилгелерин жабат. INOGATE программасы менен өнөктөш өлкөлөрдүн нефть жана газ өткөрүү жана алардын Батыш Европа менен байланыш карталары даярдалды.
INOGATE программасында конференциялардын жана публикациялардын дайыма жаңыланып туруучу тизмЕБи бар. Веб порталда дайыма жаңыланып туруучу маалымат, өнөктөш өлкөлөрдө энергетиканы өнүктүрүү чөйрөсүндөгү жаңылыктар, ЕБдин тиешелүү демилгелеи жана саясаы жайгаштырылган.
INOGATE долбоору
"INOGATE долбоору — бул INOGATE программасынын төрт багыттагы иши менен байланыштуу маселелер боюнча Өнөктөш-өлкөлөрдүн энергетикалык саясат жаатында кызматташууну колдоого багытталган ЕБ каржыланаган региондук энергетикалык долбоор. 1996-жылы ушул Программа башталгандан бери INOGATE 61 долбоору ишке ашырылды. Азыркы убакта INOGATE 3 долбоорду ишке ашыруу уланууда: Ушул долбоорлордон сырткары, INOGATE программасы менен байланыштуу дагы бир долбоор бар (INOGATE долбоору болбой туруп, INOGATE алкагында каржыланат жана ошол максаттарга жетүүгө түрткү берет), аны Программа көңүлгө алууну пландоодо: Бирок, INOGATE программасынын Техникалык катчылыгы (ITS) долбоорлордун ишинин жыйынтыктарын INOGATE программасынын бир топ кенен контекстинде жайылтууга көмөк көрсөтөт.
Россия-1
Россия-1 — Орусия каналы шаарындагы телекомпания.1991 жылы эң алгачкы берүүсүн көргөзгөн.
Австралия сагызгандары
Австралия сагызгандары (лат. Cracticidae) — куштардын Австралиядагы бир тукуму.
Тери
Түзүлүшү
Анын калыңдыгы 0,2—4 мм. Тери татаал түзүлүштөгү бир нече катмардан турат. Анда көптөгөн нерв учтары, кан тамырлар, май жана тер бөлүп чыгаруучу бездер жайгашкан. Тери каптоочу (эпидермис) жана туташтырма ткандан (дерма, гиподерма) турат. Алар бири-биринен морфологиялык, физиологиялык жактан айырмаланат. Эпидермис — теринин эң сырткы катмары.
Тер бездери
Тер бездери дененин эрин жана башкалар бөлүктөрүнөн башка бардык жеринде жайгашкан. Алакан, таман жана маңдайда айрыкча көп. Тер бездери бөлүп чыгарган тер 98—99% суу, калганы зат алмашуу процессинде пайда болгон мочевина, сийдик кислотасы, натрий жана калий хлориддери жана башкалар химиялык заттан турат. Тердөө процесси дене температурасын бир калыпта кармап турууда мааниси чоң (Жылуулукту жөнгө салуу). Ар кандай себептердин натыйжасында тердөө бузулуп, тер өтө көп (Терчилдик) же аз бөлүнүп, же такыр тер чыкпай (тер бездери тубаса жок болсо) калышы мүмкүн.
Май бездери
Май бездери бет, көкүрөк жана далы терисинде өзгөчө көп. Ал холестерин, эфир май кислотасынан, белок продуктулары жана гормондон турган май бөлүп чыгарат. Бул май терини майлап жумшартып, чоюлгучтугун сактайт, сууну аз буулантып, кургатпайт. Май бези, ошондой эле чач түбүн нымдап чачтын нормалдуу өсүшүн камсыз кылат. Тер жана май бездеринин иши сырткы айлана-чөйрөнүн таасирине түздөн-түз көз каранды жана адамдын жашына, ден соолугуна, эндокрин системасына байланыштуу өзгөрүп турат. Тери майынын составында микробдордун өсүшүн басаңдатып туруучу заттар болот. Кээде май көп бөлүнүп, жегичтүү чөйрө пайда болуп, ириңдетүүчү микробдун көбөйүшүнө шарт түзүлөт. Терини туура эмес, кир кармаганда безетки, теринин ириңдүү жаралары пайда болушу мүмкүн. Териде жайгашкан кан жана лимфа тамырлары аны азыктандырат. Анын ар кандай катмарындагы нерв учтары ооруну, суукту, жылуулукту жана химиялык дүүлүктүрүүнү, ошондой эле басымды сезет. Тери алдындагы май клетчатка борпоң туташтырма ткандан турат. Дененин ар кандай бөлүгүндө клетчатканын калындыгы бирдей эмес: мисалы, көз жапкагында такыр болбойт, жаак, курсакта, сооруда өтө калың болот. Май клеткасынын тканында көптөгөн кан тамырлар жана нервдер жайгашкан.
Теринин түсү меланин пигментине, кан тамырлардын кан менен толушуна, эпидермистин калыңдыгына жараша болот. Тери чөйрөнүн жагымсыз таасиринен (механикалык, химиялык, температуралык жана биологиялык) сактап турат. Мүйүз катмарынын тыгыздыгы, бетинин майлуулугу, дерманын туташтырма тканынын талчалары, май клетчаткалар организмди механикалык травмадан сактап турат.
Функциялары
Тери суу, туз, углевод, белок, май, витамин алмашууга жана кычкылтекти сиңирип, көмүр кычкыл газды бөлүп чыгарып, газ алмашууга катышат. Тери кишинин тиричилик процессинде бир катар өзгөрүүлөргө учурайт. Баланын териси жука, назик келет. Эпидермиси чоң кишиникинен 2—3 эсе жука, мүйүз катмары өтө начар өөрчүгөн. Ал эми май клетчаткасы чоң кишиникинен бир нече эсе калың. Балдардын терисинде кан тамырлар көп, кан тамыр капталынын өткөргүчтүгү жогору. Алардын жылуулукту жөнгө салуусу жана тер бөлүп чыгаруусу өөрчүп жетилбеген, бала бат ысып, тердейт. Ошондуктан баланы таза эмес бакканда ысык чыгуу, бышаруу, теринин ириңдүү жаралары пайда болушу мүмкүн. Бала 6—8 жашка келгенде терисинин түзүлүшү жана функциясы чоң кишиникине жакындайт.
Теринин карышы
Организм картайганда кан менен камсыз болуусу начарлап, теринин өңү өчө баштайт, май жана тер бездеринин функциясы басаңдайт. Теринин оорулары жөнүндө, кара Тери оорулары, Терини күтүү макалаларын.
Теринин сыйрылышы
Бакытбек уулу Бактыбек
Теринин сыйрылышы — теринин сырткы катмары же былжыр чел кабыгынын механикалык жабыркашы. Теринин сыйрылган жеринде сары суюктук (лимфа) же майда кан тамчылары пайда болот. Ал жерге йоддун спирттеги 5%түү эритмесин сүртүп, стерилденген даки-кебез таңгак коюлат. 4—6 күн өткөндөн кийин таңгакты алып койсо болот. Таңгыч жабышып, катып калса суулап же алып салууга болбойт. Стерилденген даки болбосо, сыйрылган жердин тегерегин йод менен сыйпап, сыйрылган жерге стрептоцид же норсульфазолдун күкүмүн себүү сунуш кылынат. Сыйрылган жерди май менен майлоого же даки-кебез таңгак койбой туруп пластырь менен чаптоого болбойт. Себеби мындай учурда жараат карттанбай, ириңдеп кетиши мүмкүн. Ириңдеп кетсе ооруйт, күчөп ириңдесе температура көтөрүлөт, ага жакын лимфа түйүндөрү ооруйт жана башкалар Анда сөзсүз врачка кайрылуу керек.
Тыңчы
Тыңчы — жашырынып, аңдып сөз угуучу; артынан көз салып жүрүүчү, шпион. Байыртадан эле белгилүү. Падыша, кандардын, ошондой эле жоолашкан эки тараптын Т-лары болуп, алар маанилүү сөздү, кеңешти, алдыда жасалуучу ишти жана башкалар жашырын билип, өз жагына жеткирип турган. Согушта, байгелүү аш-тойдо Т-нын иш-аракети өтө маанилүү болгон. "Манас" эпосунда мындай айтылат: "Айтса кепти шыбырап Алыстан уккан тыңчы бар" (Сагымбай Орозбаков, 3. 185). Эсенкан кызы Бурулча Алмамбеттин Бээжинге келгенин түшүнөн билип, буйрук берет:
Корголоп турган капкачы,
Бүгүн капканын оозун жаппачы.
Кайтарып турган тыңчылар,
Сакчың менен биригип
Жаныма бирөөң жатпачы (Саякбай Каралаев, 2. 140). Мындан Т. жоо тарапта гана эмес, өз ичинде да жүрө тургандыгын баамдоого болот.
Жаз (музыка)
Жаз (музыка) (англ. jazz) - профессионал музыка өнөрүнүн түрү. Жаз музыкасынын типтүү формалары: фокстрот, блюз, уанстеп, чарлстон, танго, румба, бушвуш, рок-н-ролл ж. б. Жазды АКШнын негрлери европалык жана африка музыкалык элементтерин айкаштырып, 19-кылымдын акырында чыгара баштаган. Негизги очогу - Нью-Орлеан ш. Л. Армстронг, К. Оливер, Ж. Доде ж. б-лар негиздөөчү катары эсептелген. Андан кийин саксофон, труба, тромбон тобундагы үйлөмө аспаптардан турган свинг стили пайда болот.
Көрүнүктүү өкүлдөрү: Д. Эллингтон, Ф. Хендерсон, Г. Шуллер, Д. Эванс, Ч. Ллойд ж. б. 20-кылымдын 20-жылдары Жаз АКШдан башка өлкөлөргө тарай баштайт. Бирок өз алдынча нагыз коллективдер 40-50-жылдары гана уюшулат. Буга Ж. Данкворт (Англия), М, Легран (Франция), К. Влах жана Р. Бром (Чехословакия), К. Комеда (Польша) ж. б. оркестрлери мисал. СССРде В. Парнах, А. Цфасмаи, В. Лансберг, Л. Теплицкий жетектеген коллективдер Жаз музыкасынын баштоочулары катары таанымал. 1929-ж. Л. О. Утёсов жетектеген Мамлекеттик эстрадалык оркестр советтик Жаз стилинин калыптанышында чоң роль ойногон. 30-жылдары Н. Варламовдун, Я. Скоморовскийдин, Э. Рознелдин, 50-жылдары А. Товмасян, Н. Громин, А. Зубов ж. б. ансамблдери Жаз музыкасына кыйла салым кошкон. Ыкчам интонациядагы көп шаңдуу ритмге, аткаруучулук эмоцияга бай Жаз ыкмасында И. Дунаевский, К. Караев, Р. Щедрин, М. Кажлаев, А. Петров ж. б-лар бир нече ыр, бий музыкасын жазган.
Галофиттер
Галофиттер - (гр. halo туз жанаphyton өсүмдүк) өтө шор топурактуу жерде (деңиз жээги жана башка) өсүүчү өсүмдүктөр.
Жаз (музыка)
Кыргыз музыкасында жаз жанрын өнүктүрүүгө аракеттер болгон. Айрым чыгармалар да жазылган, бирок алар угармандардын колдоосуна алынбай келүүдө.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Галофиттер
Галофиттер үч топко бөлүнөт. Эвгалофиттердин же чыныгы галофиттердин көбүнчө жалбырагы калың, сабагы жоон келип, клеткасына туз көп топтолот. Аларга чөлдөгү кээ бир бадалчалар кирет. Киногалофиттер сабагы менен жалбырагындагы безченин жардамы менен организмде топтолгон шорду сыртка бөлүп чыгарат. Буларга боздоңдо жана кургак талаада өсүүчү кермектер, жылгындар, реомериялар жана башка кирет. Гликогалофиттердин тамыр системасы тузду өткөрбөйт, мисалы, шордуу боздоңдогу шыбактар. Дүйнө жүзүндө кеминде 2000-2500, борбордук Азияда 900дөй галофиттер кездешет. Эгилме өсүмдүктөрдүн шорго өтө чыдамдуу жана анча чыдамсыз түрлөрү бар. Туздар зат алмашууну жана протоплазманын абалын бузуп, клетка органеллаларынын структурасынын өзгөрүшүнө алып келет. Өсүмдүк туздан жабыркаганда айрым уу заттар пайда болот, мисалы, белок синтези бузулганда аммиак, диаминдер, сульфоксид топтолот.Адабият: Акжигитова Н. И. Галофитная растительность Средней Азии и её индикационные свойства. Т., 1982.К. Т. Шалпыков.
Чебык (Карайыдель району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ситаллдар
Ситаллдар – айнек кристаллдык материал. Балкып эриген айнекке катализатор кошуудан, айнек көлөмүндө негизги фазанын кристаллдары өсүүсүнө алып келүүчү кристаллдашуу борбору пайда болот. Айнек курамын, катализатордун тибин өзгөртүү менен белгилүү касиетке ээ болгон ситаллды алууга болот. С. жогорку бышыктыгы, катуулугу, химимялык жана темп-ралык туруктуулугу менен айырмаланышат. С. плита, панель, электроизолятор, подшипник, чыпкалар химимялык аппаратура, түтүктөр ж.б. даярдалат.
Вайсенхорн
Вайсенхорн ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Ной-Ульм районуна карайт. Швабия административдик округуна тиешелүү. Калкы – 13.323 (2013-ж.). Аянты – 53.69 км2.
Лайндте-Яха
Лайндте-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 68 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Инстанция
Инстанция (лат. instantia  – түздөнтүз жакындык) – административдик жана соттук укуктун ошол мекеме ошол тармактагы салыштырмалуу жогору же төмөн турган мекемеге карата кандай деңгээлде турганын билдирүүчү аталгы.
Атайгаш дарыясы
Атайгаш — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Анзас дарыясынын оң жээгинен 3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Акустикалык оптика
Акустикалык оптика - оптиканын электрмагниттик толкундардын катуу жана суюк заттардагы үн толкундары менен өз ара аракеттешүүсүн үйрөтүүчү бөлүмү. Көпчүлүк акустикалык оптика түзүлүшүнүн иштөөсү ультраүндө жарыктын дифракция кубулушуна негизделген. Дифракцияланган жарыктын кыйшаюу бурчу үндүн толкун узундугуна көз каранды. Кабыл алынуучу үндүн жыштыгын өзгөртүү менен ошол бурчту каалагандай өзгөртүүгө болот. Бул принциптин негизинде акустикалык оптика дефлектор жана сканерде колдонулат. Жарыктын үн менен өз ара аракеттешүүсү когеренттүү жарык нурлануусун башкаруу үчүн оптикада, электроникада, лазер техникасында кеңири пайдаланылат, ошондой эле жарык сигналынын амплитудасын, поляризациясын, спектр түзүлүшүн жана жарык нурунун таралуу багытын башкарууга болот. Негизги нур менен дифракция нурунун арасында энергиянын бөлүштүрүлүшү үндүн интенсивдүүлүгүн өзгөртүү менен башкарылат. Бул эффект жарык агымынын интенсивдүүлүгүн башкаруучу акустикалык модулятордо пайдаланылат.
Австроменийлер
Австроменийлер (Austromenidia) — балыктардын бир уруусу.
28-ноябрь
28-ноябрь - Жылдын - 336 күнү. Жыл аягына чейин 33 күн бар
Синтездик чайырлар
Синтездик чайырлар— син-тет менен алынуучу органикалык ири молекулалуу заттар; алар кичине мол. масс. (мономерлер) заттар полимерлешүү жана поликонденсация реакциясының натыйжасында пайда болот. Баштапкы продуктулар мүнөзүнө жараша С. ч. сызыктуу же мейкиндикте үч өлчөмдүк түзүлүштө болот. Баштапкы зат катарында С. ч. алуу үчүн таш көмүр, нефть, жаратылыш жана өндүрүш газы, өсүмдүк заттары жана башка колдонулат. С. ч. алуу үчүн колдонулган баштапкы затка жараша төмөнкүдөй болуп бөлүнөт: полимерлик чайырлар — этилен, стирол, акрил жана метакрил к-талары эфирин полимерлөөдөн алынат; конденсациялык чайырлар — поликонденсация реакциясы менен алынат; фенол-альдегид, карбамид, алкид, полиамид жана башка Ысытууга туруктуулугу боюнча төмөнкүдөй болуп бөлүнөт: термопластикалык чайырлар (ысытууда жумшап, муздатканда катыйт). Аларга полиэтилен, полистирол, поливинилацетат жана башка кирет; термореактивдүү чайырлар — ысытууда эриткичтерде балкып эрибеген абалга өтөт. Ага фенолальдегид жана карбамид чайырлары кирет. Пластмасса, синтездик каучук, жасалма жана синтет. булаларды өндүрүүдө, жогорку сапаттуу лак, клей жана башка алууда колдонулат. С. ч. ысытууда жана басым астында оңой формага куюлат жана иштетилет. Алар жеңил жана бекем болушат.
Ногойбеков, Мухамеджан
Ногойбеков Мухамеджан (туулган жана өлгөн жылдары белгисиз) — Кыргызстандагы алгачкы агартуучулардын бири. Улуту татар. 1876-ж. Казан шаарындагы медресени бүтүрүп, Татарстанда мугалим болуп иштеген. 1910-ж. Кыргызстанга келип, Каракол шаарындагы татар жаңы ыкма мектебинде, андан кийин орус-жергиликтүү мектебинде мугалим болуп иштеп, ондогон кыргыз балдарын окутуп-тарбиялап чыгарган. 1920-жылдары Ысык-Көл өрөөнүндө мугалим, райондук агартуу бөлүмүнүн инструктору, башчысы. 1930-жылдары Кыргыз АССРинин Эл агартуу комиссариатында инструктор. 1948—50-ж. Каракол шаарындагы педагогика техникумунда окутуучу болуп иштеген. Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген мугалими (1941).
Жаңы-Дыйкан
Жаңы-Дыйкан — Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы кыштак. Сузак айыл округуна караштуу. Деңиз деңгээлинен 770 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Сузак кыш-нан 8 км түн тарапта. Калкы 2139 (2007); негизинен дыйкан чарбаларында эмгектенет. Орто мектеп, бала бакча, клуб, ФАП бар.
Полициялык мамлекет
Полициялык мамлекет - коомдук түзүлүш үчүн колдонулган образдуу түшүндүрүү.
Полициялык мамлекеттин белгилери талашта болуп келет; ал эми мамлекеттер өзүлөрүн мындай аташпайт. Негизи Полициялык мамлекет термини жүрүп жаткан режимдин ички жана тышкы каршылаштарынын ортосунда колдонулат. Полициялык мамлекетке мисал катары - апартеид доорундагы ТАР же Үчүнчү рейх мезгилиндеги Германия, ошондой эле согуштук хунта жүрүп жаткан кайсы мамлекет болбосун кирет. Идеалдуу Полициялык мамлекет сталиндик СССР болгон деген ойлор да бар, ал эми азыркы учурда Түндүк Корея Полициялык мамлекет болуп саналат.
Полициялык мамлекет жарандардын жеке жана коомдук жашоосун катуу регламентациялоо (жарандардын турган жерин, кыймылын, жүрүм-турумун көзөмөлдөө), жашыруун кат жазышууну массалык бузуу, телефондон сүйлөшүүлөрдү, жолугушууларды, маектешүүлөрдү тыңшоо, оппозициялык кыймылдардын даана жана потенциалдуу катышуучуларына, ишмерлерге тутумдук досье киргизүү менен айырмаланат.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Мехико метросу
Мехико метросу – Мехико шаарынын метросу. Метросу 4-сентябрь 1969-жылы ачылат.
Тыргоот
Тыргоот — этноним. "Манас" эпосунун негизги варианттарынын баарында душман тарабындагы элдин (уруунун) аты катары салттык түрдө айтылат: "Тыргоот-калмак элинен Эки жүз миң он алты Эсен келди бар калкы" (Сагымбай Орозбаков, 2. 45). "Тыргоот деген эли бар, Кайнап жаткан кытайдын Канча түркүн жаны бар" (Саякбай Каралаев, 2. 19). Мында тарыхый турмушта болгон чындык чагылдырылган. Тарыхта 14-кылымдын аягында Эртиштин башатынын чөлкөмүндө, "Дөрбөн ойрот" (Төрт ойрот) деген калмак урууларынын бирикмеси, башкача айтканда төрт уруудан турган мамлекеттик бирикме түзүлгөн. Тарыхый маалыматтар боюнча калмактын ал төрт уруусу төмөнкүлөр: чорос, хошоут, торгоут, хойт экендиги маалым. Демек, эпостогу Т. деген этноним ошол 14-кылымдын аягынан бери эпикалык душман катары сакталып, текстте айтылып калган. Эпосто: "Төрт арыштуу ойроттун, төрөсүнүн баласы" (Радлов жазып алган вариант, 23) деген саптар түздөн-түз "Дөрбөн ойрот" (Төрт ойрот, төрт уруунун бирикмеси) жөнүндө айтылып, салт боюнча сакталып келгендигин айгинелеп турат.
Галиева, Зайраш Идрисовна
Зайраш Идрисовна Галиева – заманбап кыргыз тарыхчысы жана саясат таануучусу, Кыргыз Улуттук Университетинин профессору.
Кыскача өмүр таржымакалы
Зайраш Идрисовна Галиева 1959-жылы 11-декабрда Кыргызстандын ордо шаары Бишкекте (ал кездеги Фрунзе шаарында) туулган.
Аталган университетте окутуучу, ага окутуучу, доцент, тарых факультетинин деканы жана башка кызматтарда иштеген.
1993-1995-жж. – Жусуп Баласагын атындагы КУУнун тарых факультетинде ага окутуучу
1995 – 1997-жж. – КУУнун тарых факультетинин доценти
Август 1997 – апрель 1998 - Жорж Вашингтон атындагы университеттин изилдөөчү стажеру (АКШ)
Май 1998 – июнь 2002 - КУУнун тарых жана чөлкөм таануу факультетинин доценти
Июль 2002 – август 2003 – И.Арабаев атындагы Кыргыз Мамлекеттик Университетинин Атамекен тарыхы кафедрасынын башчысы
Сентябрь 2003 – август 2005 - КУУнун тарых жана чөлкөм таануу факультетинин доценти
Сентябрь 2005 – июнь 2006 – Миссури штатынын Мамлекеттик Университетинин изилдөөчү стажеру (АКШ)
Сентябрь 2006 – январь 2008 - КУУнун тарых жана чөлкөм таануу факультетинин доценти
Февраль 2008 – декабрь 2008 - КУУнун тарых жана чөлкөм таануу факультетинин деканы
Январь 2009 – август 2010 - КУУнун тарых жана чөлкөм таануу факультетинин доценти
Сентябрь 2010 – азыркыга чейин – Жусуп Баласагын атындагы КУУнун тарых жана чөлкөм таануу факультетинин Азия жана Африка өлкөлөрүнүн тарыхы кафедрасынын профессору
Дифирамб
Дифирамб (гр. ditherambos – ыр) – 1) Дионис кудайга арналган туңгуч диний хор ыры. Кийин гимнге жана одага окшош адабий форма (Пиандар, Арион, Шиллер, Гердер); 2) ыксыз мактоо; 3) антикалык лириканын бир түрү. Кийинчерээк мындай мактоо ыры кудайлардын, баатырлардын урматына да ырдала баштаган. Дифирамб өзүнүн өсүш жолунда көп өзгөрүштөргө учурады.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Акустикалык өлчөө
Акустикалык өлчөө — үн жана чуу чоңдуктарын мүнөздөө. Ага үндүн күчү, басымы, катуулугу, тембри, термелүү ылдамдыгы, термелүү жыштыгы жана мезгили, басаңдоо коэффициенти жана ургаалдуулугу, ошондой эле архитектуралык акустикадагы, байланыштагы жана башкалардагы үн өткөргүчтөрдү мүнөздөөчү өлчөөлөр кирет. Үн күчү - үн толкунунун багытына перпендикуляр болгон аянт бирдиги (1 м2) аркылуу өткөн энергиянын санына барабар. Термелүү (толкундун) энергиясы жыштыкка жана термелүү амплитудасына көз каранды, башкача айтканда термелүү жыштыгы жана амплитудасы канчалык чоң болсо, үн күчү да ошончолук чоң болот. Акустикалык өлчөө үчүн негизинен электрондук аппараттар, мисалы, абада үн басымын ченөөдө микрофон, суюктукта (сууда) гидрофон, чууда чуу өлчөгүч колдонулат.
Марлен Дитрих
Марлен Дитрих (чыныгы аты-жөнү Мария Магдалена фон Лош) 27.12. 1901, Берлин – 6.5. 1992, Париж – немец жана америкалык актриса. Берлиндеги музыкалык академияны жана М. Рейнхардттын драмa искусство мектебин бүтүргөн. 1922-жылдан театрда. Алгач киного 1923-ж. тартылган («Жолдогу эркек»). Режиссер Ж. Штернбергдин «Көгүлтүр периште» фильминде ырчы Лола-Лоланын ролун аткарып, ийгиликке жетишкен. 1930-ж. режиссёру менен бирге Голливудга чакырылып, «Марокко», «Шанхай экспресси», «Аксаргыл Венера», «Кызыл императрица», «Шайтан – ал аял» фильмдерине тартылган. Актриса ар кыл мүнөздөгү каарман тандаганга аракеттенген, күлкүлүү да, кайгылуу да ролдорду мыкты аткарган («Каалоо», «Периште», «Дестри кайрадан ээрде» жана башка). Эстрада ырчысы катары да көп өлкөлөргө таанылган. «Нюрнберг процессиндеги» (1961) жесир аялдын образы жана «Кара түлкү» даректүү фильминде аткарган ролу аркылуу фашизмге каршы пикирин бекемдеген. 1978-ж. «Эң сонун күспуруш – бактысыз күспуруш» аттуу Батыш Германия фильмине тартылган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Жужуй дарыясы (Чулым куймасы)
Жужуй — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чулым дарыясынын оң жээгинен 689 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
«Прогрессивдүү демилгелер фонду» коомдук фонду
«Прогрессивдүү демилгелер фонду» коомдук фонду - 2012-ж. 19-декабрда коомдук ишмер жана меценат Салымбеков А.М. тарабынан негизделген.
Фонд жаркын келечекке жол баштан турган жөндөмдүү жаңы муунду калыптандыруу, жаратмандык жана прогресске негизделген жаңы көз караш жана ойлордун багытын түптөө жана коомчулукта жоопкерчилик, биримдик идеясын жайылтуу максатын көздөйт. Эки жылга жетпеген аралыкта Фонд өз деңгээлине коомго пайдалуу жаратман аракеттерди ишке ашырууга аракет кылды. Атап айтканда, Кыргызстандын идеялык картасы программасынын алкагында илимдин кадыр баркын арттырып, ата мекендик эксперттердин билими аркылуу жаңы прогрессивдүү көз караштарды калыптандырууга багытталган бир нече долбоорлорду ишке ашырды. Бул багытта Фонддун колдоосу менен бир нече атайын китеп жана колдонмолор басылып чыкты.
Жаш окумуштуу, мугалим жана студенттерге эл аралык деңгээлдеги иш чараларга катышуусуна колдоо көрсөтүлдү. Атайын краудсорсинг платформасы түзүлүп, анын негизинде көптөгөн окумуштуу адистер мамлекетке керектүү коомдук документтерди иштеп чыгууга мүмкүнчүлүк алышты. Ошондой эле Фонд тарабынан көптөгөн илимий жыйындар, тегерек столдор уюштурулуп мамлекетибиздеги орчундуу маселелер, чечүү жолдору каралды. Илимий чөйрө менен биргеликте иштелип чыккан мындай сунуш жана документтер мамлекеттик органдарга сунушталып, талкууланып келет. Ал эми эки жылдан бери уюштурулуп келе жаткан Кыргызстандыктардын Бүткүл Дүйнөлүк «Акыл Тирек» жарышы илимдин кадыр-баркын арттырып, даңазалап, жаш окумуштууларды элге таанытып, ЖОЖ-дордогу маанилүү программа жана эмгектерди коомчулукка тааныткан көпүрө болууда.
Бул эки жылдын аралыгында бүткүл өлкө боюнча 20дан ашык багыт боюнча 120дан ашык жаш окумуштуу илимге кошкон салымы үчүн «Акыл Тирек» наамына татып, коомчулукка таанылды. Ал эми экономика жана башкаруу, социалдык тармак, илимий-техникалык ойлоп табууларды камтыган «Акыл Тирек» интеллектуалдык жарышына 230 дан ашык конкурстук иш келип түшүп, жеңүүчү окумуштуу эксперттер бир жарым миллион сомдук материалдык колдоого ээ болушту. «Акыл Тирек» сыйлыгынын өзгөчөлүгү болуп Фонддун негиздөөчүсү А.Салымбековдун демилгеси менен көрүнүктүү эксперт, илимий кызматкерлерди жана жаш окумуштууларды даңктап, эмгегин баалаган атайын «Акыл Тирек» китебинин басылып чыгарылышы болду. «Акыл Тирек» китеби илимий чөйрөдөгү жетишкендиктерин баалап коомчулукка жеткирүүчү атайын көпүрө болууда. Жаштар колдоого, туура жол көрсөтүүгө муктаж, ал эми мамлекетибиз таза жана жөндөмдүү жаңы муунга муктаж. Мына ошондуктан 2 жылга жетпеген Фонддун ишмердүүлүгүндө жаштардын билим дараметин арттырып, ишеним жараткан, алардын аң-сезимин жаратман бийик максаттарга бурган бир нече долбоорлор ишке ашты.
Жаштарды колдоого багытталган иш аракеттер бир гана Бишкек шаарында жүргүзүлбөстөн өлкөбүздүн бардык аймактарында ишке ашып келди. Фонддун колдоосу менен жаштардын финансылык сабаттуулугун арттырууну максат кылган тренингтер Бишкек, Ош, Жалал-Абад, Баткен шаарларында 4000ден ашык кишиге акысыз берилип, чоң колдоо тапты. Ошондой эле мектеп окуучуларына багытталган «Менин гениалдуу балам» китеби Фонддун демөөрчүлүгү менен Бишкек шаарынын жаңы конуштарындагы жана аймактардагы 2500дөн ашык мектеп окуучуларына бекер таратылып берилди. Аймактардан келген абитуриенттерге колдоо көргөзүү максатында Кыргыз экономикалык университетинин студенттеринин демилгесин колдоп 1000ден ашык атайын билим карталары басылып чыгарылып, акысыз таркатылды.
Мамлекеттик тил жана жеткинчектерди тарбиялоого кам көрүү максатында Фонддун негиздөөчүсү А.Салымбековдун колдоосу менен кыргыз тилинде А.Кыязовдун башкы редакторлугу астында балдар үчүн «Айтумар» журналы 2500дөн ашык нуска менен жарыкка чыгып, жеткинчектердин колдоосун тапты.
Жогорудагы белгиленген иш-аракеттер менен чектелбей Фонд жаштарга багытталган үч ири долбоорду ийгиликтүү алып барууда.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Намазга-тепе эстелиги
Намазга-Тепе I турак жайы биздин заманга чейин IV миң жылдыкка туура келип, байыркы дыйканчылыкта жашаган адамдардан калган маданий катмарды түшүндүрөт. Үйлөрү төрт бурчтуу формада бышырылган кирпичтен тургузулган. Мына ушул мезгилден баштап Борбордук Азиянын түштүк-батыш аймагында негизги курулуш материалы катары куюлган кыш-кирпич пайдаланыла баштаган. Намазга-Тепе-I дин адамдары отурукташкан дыйканчылык жана аңчылык менен кесиптенишип, буудай, арпа өстүрүшкөн, жерди сугаруу үчүн өтө чоң эмес арыктарды казышкан, уй, кой, чочколорду багышкан. Бул катмардан оттук таш куралдары аз кездешет. Бул кезде жезден согуп, чоюп жасалган алгачкы буюмдар пайда боло баштайт. Казылып алынган чопо идиштеринен жалпак табактар, кичинекей тарелкалар, сары же кызыл түскө боёлуп кооздолгон, кумаралардын оймо-чиймелери кызгылт, Чоподон жасалган ийиктин башынын табылышы аларда жүндөн кийим согуунун өнүгө баштаганын түшүндүрөт. Намазга-Тепе I турак жайынын жалпы аянты 10 гектардан ашык. Намазга-Тепе II биздин заманга чейин IV миң жылдыктын аягына туура келет. Бул мезгилде анча чоң эмес дарыяларда пайда болгон тосмо плотиналардан улам жерди сугарып айдоого карата жасалган биринчи аракеттерди байкоого болот. Намазга-Тепе-II де металлды калыпка куюу жолу менен жасалган жанчкычтар, бычактар, балталар сыяктуу жез буюмдар көбүрөөк учурайт. Жез куралдарынын көбөйүшү менен таш куралдарынын саны азайган. Таш куралдардан жебенин учтары, таш жаргылчактар, сокулар, төөнөгүчтөр кезигет. Чопо идиштери атайын жасалган мештерде бышырылган. Алардын сыртына оймо-чиймелер, үч бурчтуктар, ромбалар, айрым учурда эчкилердин сөлөкөттөрү жана адамдын фигуралары тартылган. Салынган бир бөлмөлүү үйлөрдүн үстү жалпак формада жабылган. Турак жайлар күнгө кургатылган кыштан тургузулган дубал менен курчалган, анын ортосуна кеңири салынган үй жайгашып, дубалдары боёк менен боёлгон, үйдүн ичине курмандык чалууга ылайыкталган коломто жасалган. Ал үй уруунун ыйык жери деп эсептелип, уруу чогулушу жана башка жалпы жыйындар ушул жерде өткөрүлгөн. Аялдардын сөлөкөтү салынган чопо сөлөкөттөр көп кездешет. Мындай көрүнүш энелик урууну, эне – түшүмдүн кудайы деген маанини туюндурган. Намазга-Тепе I жана Намазга-Тепе II катмарларынын калдыгы 8 м чейин жеткен.
Намазга-Тепе Штүн маданий катмары биздин заманга чейин IV миң жылдыктын аягына III миң жылдыктын ортосуна таандык. Ээлеген жери 100 гектарга жетип, турак жайы чоң, кууш көчөлөргө бөлүнгөн көп бөлмөлүү үйлөрдөн турган. Ар бир үйдө 15ке жакын бөлмө жана кампалар болгон. Үйгө туташ чоң чарбалык короо жайгашкан. Бул үйлөр уруулук түзүлүш бузула баштаган мезгилде жашаган адамдардын үй-бүлө общинасына туура келет. Изилдөөдө аял-дардын сөлөкөттөрү менен бирге эркектердики да кездешкен, жез буюмдар да көп. Табылган сабы жез, ийри кылыч эң алгачкы кылычтын формасын билдирет. Жебелердин учтары да майда таштан жасалган. Көп сандаган шурулар сөөктөн, таштан кээде халцедондон (баалуу таш породасы) жасалган. Чоподон жасалган арабанын дөңгөлөгүнүн үлгүсүнүн табылышы алардын жүк ташуу үчүн араба тарткан унааны пайдалангандыгын билгизет. Мунун өзү бул кезде дыйканчылыктын өскөндүгунө күбө болот. Идиштерди боёк менен боёп оймо-чиймелөө адаты татаалданып, Намазга-Тепе IIIкө геометриялык сүрөттөр менен бирге тоо эчкилердин, илбирстердин, канаттуулардын, айрым учурда адамдардын сүрөттөрү да тартыла баштаган. Илбирс менен канаттуулардын (бүркүттүн) сүрөттөрүн карапа идиштеринин бетине түшүрүү традициясын Ирандан да кезиктирүүгө болот. Мындан Намазга-Тепе жана Анау маданияттарынын мезгилинде Борбордук Азия Алдыңкы Азия менен алыш-бериш байланыш жүргүзгөндүгүн түшүнөбүз.
Ошентип, Борбордук Азия эли биздин заманга чейин V-III миң жылдыктарда белгилүү маданиятка ээ болуп, чарбасы, эмгек куралы, устачылыгы, жашоо шарты өнүгүп, коншулаш өлкөлөр менен байланыш түзүп, жогорку өнүгүүгө жетишүү менен байыркы дыйканчылыктын эстеликтерин жаратышкан.
Бал
Бал — аарылар тамак өндүрүмүнө айландырган гүл нектары. Бал — азыктык, биологиялык жана дарылык жактан баалуу тамак өндүрүмү. Анын негизги составдык бөлүгү (69%) — инверсияланган канттан (глюкоза менен фруктозанын аралашмасы) тургандыктан ал оңой сиңет. Азыктык жана биологиялык жакшы касиеттерине карабастан аны ашыкча колдонууга болбойт. Балдын негизги составдык компонентин органикалык кислоталар (сүт, алма, лимон, козу кулак кислоталары), ферменттер (диастаза, каталаза, инвертаза, липаза, фосфатаза) жана витаминдер комплекси түзөт.
Бал медицинада
Ал элдик медицинада, кээ бир учурда эч негизсиз эле кеңири колдонулат. Бирок карындын жана он эки эли ичегинин кээ бир жара ооруларында, жүрөк-кан тамыр системасынын ооруларында врач сунуш кылат, бул учурда оң таасирлер байкалган. Аарынын тиричилик аракетинин өндүрүмдөрүнө — гүл чаңчасы, апилак, прополис жана башка чоң көңүл бурулууда. Гүл чаңчасында ар кандай биологиялык активдүү заттар болуп, бир катар ооруларды дарылоодо колдонулат. Апилак (жумушчу аары безинин секрети) тонусту көтөрүүчү жана антисептик таасирге ээ; артерия басымына таасир этет. Таблетка түрүндө чыгарылат. Прополис же аары желими микробго каршы таасири бар, тери ооруларын, күйүктү, тамак сиңирүү органдарынын ооруларын, гинекологиялык ооруларды дарылоодо пайдаланылат. Гүл чаңчасын, апилакты жана прополисти врачтын кеңеши менен гана пайдалануу керек. Бал жакшы сакталуучу продукт. Балда канттын концентрациясы көп болгондуктан анда микроорганизмдер өөрчүбөйт, көпкө сакталат, айрым козу карын өөрчүшү мүмкүн.
Классификациялоо
Балды ажыратуу:
Матч ТВ
Матч ТВ — Спорт каналы шаарындагы телекомпания. 2015 жылы эң алгачкы берүүсүн көргөзгөн.
Тротвуд (Огайо)
Тротвуд (Огайо) (Trotwood) — Огайо штатынын Montgomery округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 27431 киши. Болжолдуу аянты - 79.1 км². FIPS коду — 39-77504.
Нарынбаев, Азиз Исажанович
Нарынбаев Азиз Исажанович (орусча Исаджанович; 1924-ж. чын куран (апрел) айынын 24үндө Каракол ш. т. - 2015-жылдын жетинин айынын (ноябрынын) 19у, Бишкек ш. ө.) — философ; философия илимдеринин доктору (1970), Кыргызстан УИАнын корреспондент мүчөсү (1989), Кыргыз Республикасынын илимге эмгек сиңирген ишмери (1994). Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. Теги - уйгур.
Өмүр таржымакалы
Азиз Исажан уулу Нарынбаев 1924-жылы 24-апрелде Кыргызстанда Ысык-Көл облусунун Каракол шаарында жарык дүйнөгө келген.
1942-жылдын август айында Советтик Армиянын катарына өз ыктыяры менен кетип, 1941-1945-жылкы Ата Мекендик согушка катышкан.
1950-1952-жылдары Москвадагы М.Ломоносов атындагы Москва мамлекеттик университетинин аспирантурасында окуган.
Ошол эле жерде (ММУда) "Совет мамлекетинин социталисттик улуттарды калыптандыруудагы жана өнүктүрүүдөгү ролу" («Роль советского государства в формировании и развитии социалистических наций») деген темада кандидаттык ишин жактаган.
1952—57-ж. В. В. Маяковский атындагы Кыргыз мамлекеттик кыз-келиндер педагогикалык институтунун марксизм-ленинизм кафедрасында улуу окутуучу, кафедра башчысы.
1957—59-ж. Кыргыз мамлекеттик сырттан окуу педагогикалык институтунун ректору.
1968-жылдан Кыргызстан УИАнын Философия жана укук институтунда тарыхый материализм секторунун, 1975-жылдан философия тарыхы секторунун, 1977-жылдан философия кафедрасынын башчысы.
2015-жылдын жетинин айынын (ноябрынын) 19унда Бишкек шаарында дүйнөдөн кайтты.
Илимий жана педагогдук чыгармачылыгы
Heгизги илимий эмгектери улут маселесине арналган. А.Нарынбаев 300дөн ашык илимий эмгектин (анын ичинде 20 монографиянын) автору.
Нарынбаев Азиз Исажанович илимий эмгектерди жазууда гана айырмаланбастан педагогикалык ишмердикти 60 жылдан ашык аркалаган алдыңкы педагог эле. Бир нече илимпоздорду тарбиялап, окумуштуулук даражага жеткирген. Академик Нарынбаевдин эмгектери КМШда, Кытай мамлекетинде кеңири таанымал болуп, кыргыз, уйгур, кытай жана англис тилдерине которулган жана беделдүү кесиптештери тарабынан жогору бааланган.
А.Нарынбаевдин ишмердиги негизинен эки багытка: Борбор Азия республикаларындагы улуттун калыптануусуна улут аралык мамилелердин өнүгүүсүнө жана кыргыздар менен уйгурлардын коомдук-философиялык ой берметтерине арналган.
Анын Жусуп Баласагынды уйгурлардын гана ойчулу катары көрсөтүү аракети бир катар түркологдор тарабынан сынга алынып жана четке кагылып, он биринчи кылымдын башында (1015-16-жж.) Баласагын шаарында (азыркы Кыргызстандын Токмок шаарынын түштүк-батышындагы Бурана шаар чалдыбарынын ордунда) туулган бул даанышман жалпы түрк калктарын үчүн орток баба экендиги, анын ичинде кыргыздардын да бабасы экендиги тастыкталган.
Үй-бүлөсү
Жубайы - Рауфа Галим кызы Забирова. Ал орус тили мугалими.
Бир уулу (Рустам) эки кызы (Хаззухан менен Зайтуна) бар.
Рустам - химик окумуштуу.
Кыздары - музыка өнөрпоздору. Зайтуна Нарынбаева Кыргыз улуттук консерваториясынын профессору.
Сыйлыктары. Наамдары
Кызыл Жылдыз ордени менен сыйланган.
1-даражадагы «Ата Мекендик согуштун катышуучусу», «Ардак белгиси» ордендери менен да сыйланган.
КР Жогорку Кеңештин Ардак грамотасынын, «Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнүн отличниги» төш белгисинин ээси.
1994-жылы «Кыргыз Республикасынын илимге эмгек сиңирген ишмери» наамын алган.
2002-жылы «КР УИАнын ардактуу академиги» наамын алган.
Автолитус
Автолитус (Autolytus pictus) — көп түктүү курттардын бир түрү.
Мыйзам чыгаруу иши
Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши мыйзам чыгаруу бийлигинин органы болгонуна байланыштуу орчундуу милдети мыйзам чыгаруу болуп саналат. Бул функцияны негизинен Мыйзам чыгаруу жыйыны аткарат. Жогоруда айтылган эки палата биргелешип кабыл ала турган мыйзамдардан башка мыйзамдардын бардыгы ушул палата тарабынан кабыл алынат. Мыйзам чыгаруу жыйынында ар бир керектүү тармактар боюнча комитеттер, комиссиялар түзүлөт. Иштелип чыккан же келиптүшкөн мыйзам долбоорлору оболу ушул комитеттерде, комиссияларда талкууланып чыгат да, андан соң мыйзам чыгаруу жыйынынын депутаттарынын кароосуна коюлат. Мыйзам депутаттардын бардык санынын көпчүлүк добушун алса, кабыл алынды деп эсептелет.Кабыл алына турган мыйзамдардын долбоорлорун кимдер жана кайсы органдар киргизе алаарын, б. а. мыйзам чыгаруу демилгеси кимдерге таандыктыгын билүү максатка ылайык. Мындай демилге Кыргыз Республикасынын гражданы болуп эсептелген, 30 миң шайлоочуга, Кыргыз Республикасынын Президентине, эки палатанын депутаттарына, Өкмөткө жана өзүнүн карамагына таандык маселелер боюнча Жогорку Сотко жана Жогорку Арбитраждык сотко таандык.Мыйзамдар кабыл алынгандан кийин Жогорку Кеңештин тиешелүү палатасы тарабынан кол коюу үчүн беш жумушчу күндүн ичинде Президентке жиберилиши керек. Президент он беш күндөн кечиктирбей ага кол коюшу керек же болбосо өзүнүн каршы пикирлери менен кайрадан Жогорку Кеңештин тиешелүү пала-тасына кайтарып берет. Ошол каршы пикир боюнча мыйзам кайрадан каралганда депутаттардын кеминде үчтөн экисинен ашыгы мурдагы өзүлөрү кабыл алган мыйзамдын жобосун жактаса, анда Президент ал мыйзамга колун коюп бекитиши талап кылынат, эгер анча добуш алынбаса Президенттин каршы пикири кабыл алынган болуп эсептелет. Мыйзам, эгерде анын өзүндө убагы көрсөтүлбөсө, жарыяланган учурдан баштап он күндөн кийин күчүнө кирет.Кыргыз Республикасынын Конституциясына ыла-йык Жогорку Кеңештин палаталары өздөрүнүн мыйзам чыгаруу боюнча бийлик-укуктарын Кыргыз Респуб-ликасынын Президентине бир жылдан ашпаган мөө-нөткө ыйгарып бере алат. Мыйзам чыгаруу боюнча бийлик укуктар, мындан тышкары, Президентке Жогорку Кеңештин палаталары таркатылган учурда да өтөт. Президент мыйзам чыгаруу укугун мыйзам күчүнө ээ болгон указдарын чыгаруу жолу менен жүзөгө ашырат.
Мунжия Еркимбаева
Еркимбаева Мунжия Закировна (1918, Башкыр АССРи, Актаныш району - 1976, Фрунзе ш.) - опера ырчысы (колоратуралык сопрано). Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1947). Кыргыз мамлекеттик муз,-драма театры (азыркы Кыргыз улуттук А. Малдыбаев атындагы опера жана балет театры) уюшулгандан тартып хордо, кийин солист болуп иштеген. У. Гаджибековдун «Аршин мал аланынан» Гүлчахранын, В. Власов, А. Малдыбаев, В. Ференин «Айчүрөгүнөн» Сарыкыздын, «Ажал ордундан» Зулайканын энесинин ролдорун аткарган.
1939-ж. Москвада өткөн Кыргыз искусствосунун декадасына катышкан. Улуу Ата Мекендик согуш жылдарында артисттер менен Беларусь, Волхов майданындагы жоокерлерге барып, 2500 шефтик концертке катышкан. М. Раухвергердин «Көкүлүнөн» Гүлайымдын, В. Власов, А. Малдыбаев, В. Ференин «Көл боюнан» Настянын, «Манастан» Канайымдын, А. Аманбаевдин «Бойдоктор» музыкалык комедиясынан Суусардын ж. б. опералардан партияларды аткарган. 1958-ж. Москвада өткөн Кыргыз адабияты менен искусствосунун декадасына катышкан.
Дүйнөлүк, кыргыз, орус композиторлорунун арияларын, романстарын ырларын да аткарган.
Театр коллективи менен КМШ өлкөлөрүндө гастролдо болгон. «Эмгектеги артыкчылык» медалы менен сыйланган.
Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү
[[file:Kyrgyzstan provinces map.png|thumb| 1. [[Бишкек|Бишкек шаары]];