cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Түлөберди баатыр
Ата Бабалары
Тагай бийден Богорстон. Богорстондон Эштек. Эштектен Солто. Солтодон Чаа. Чаадан Талкан. Талкандан Кошой. Кошойдон Жамансарт. Жамансарттын Жакшылык деген аялынан Түлөберди, Бөрүбай, Эсенаман. Эркебек деген аялынан Сөлпү, Саркөбөн, Мамырбай, Бает, Үмөт. Сарыкүң деген аялынан Кожобек, Солтонкелди, Нусуп, Сака, Байжигит. Жамансарттын бардыгы он үч баласы болгон. Ич-ара Жамансартты эл «Эликчи аке» деп тергеген. Бири-биринен көчүрүлбөгөн Осмонаалы Сыдыков жана Насирдин Бөөмбаевдин эмгектеринде Эсенаман 1841-ж. 85 жаш курагында каза болгону эскерилет, демек ал 1756-ж. туулган. Көпчүлүк санжырачылар Эсенамандын ысымын кыргыздардын эсен-аман Чүйгө көчүп келиши менен байланыштырат. 20-кылымда түзүлгөн СССРдин географиялык топокартасында Ашмаранын сол куймасы «Эсенаман суусу», ага жакын чоку (4040 м.) «Эсенаман тоосу» деп көрсөтүлгөн. Эсенаман Түлөберди, Бөрүбайдан кичүү болгон.
Түлөберди баатырдын саясий ишмердүүлүгү
Түлөберди баатыр казак-кыргыз мамилесин жөнгө салып, эки элдин чек арасын тактоодо чоң роль ойногон. Үчүнчү жолку барышында чогулган казак бийлеринин алдында айтылган Абылайдын Ыргайтыны (Корготунун Чүй суусуна куйган жери) чек ара кылуу сунушуна жооп кылып: «Мунуңузду айтып барып, башчыларды алып келем, бирок, өз бетимден бир ооз сөз кошом. Сиз, Таластын суусу чек болсун дейсиз, Күйүктүн бели чек болсун, Кичи-Буурул, Чоң-Буурул тоосу чек болуп, аягы туптуура Түймөкенттен, Таластын суусун кечип, Абылкайырды (Казакстандагы Кара-Тоонун чыгыш тарабындагы жер) басып, Корготуну жээктеп, Түйүшкөнгө келип, Уландын учугун басып, Тескейге түшүп, Ыргайтыга чейин дейсиз. Менин кошоорум, кыргыздын каны көп төгүлгөнүн билесиз, ошол Чокмордон тартып Илеге чейин барып, Сарытокумдан (Иленин Балхашка куйган оң жээги) токтосун» деген оюн билдирген. Натыйжада Сарытокумдан башкасы кыргыздардын пайдасына чечилген. Түлөберди баатыр белгилеген бул чек ара Түндүк Кыргызстандын  Кокон хандыгына карашы менен өз маанисин жоготкон.
Каракол кенчи
Кaракол кенчи I 1884-жылы Караколдон табылган. Кенч коло дооруна тиешелүү төрт буюмдан турган: бычак, көзөөч, шынаа сымал көлөмдөгү уңгусу жок керки жана көзөөч сымал керки. Көзөөч сымал керкинин жасалыш ыкмасы жогорудагы куралдардан кескин айырмаланып, Болгария менен Румыниянын чегарасында жайгашкан Гумельница энеолит маданиятынын буюмдарына жакын. Болжолу бул буюм Каракол кенчине соода байланышы аркылуу кошулуп калган болуу керек. Каракол кенчи Москва университетинин антропология музейинде сакталууда. Каракол кенчи II Ысык-Көлдүн түштүк-чыгыш тарабындагы Каракол айылынын жанынан 1976-жылы табылган. Кенч кеч коло доору жана эрте темир дооруна тиешелүү беш канжардан турат. Канжарлардын узундугу 29,5 см, туурасы 5,2 см. Кээсинин сабынын башында жылкынын, койдун сөлөкөттөрү түшүрүлгөн. Ар түрдүү калыпта куюлуп, көлөмдөрү бири-биринен айырмаланганы менен негизги жасоо ыкмалары, саптарынын башында жаныбарлардын келбеттеринин түшүрүлүшү боюнча булардын бир устанын колунан чыккандыгын далилдеп турат. Д. Ф. Винник, Е. Е. Кузьмина жылкынын жана койдун келбеттеринин түшүрүлүшүн коло доорундагы элдердин мифологиясында, фольклорунда бул жаныбарлардын кеңири тарашы менен байланыштырышат.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Араа
Араа - жыгач, металл, таш, бетон жана башка текзаттарды (материалдарды) тааруу, жара тилүү үчүн колдонулуучу кол же тестик (станоктук) көп кескичтүү шайман. Жыгач тааруучу кол араанын узатасынан жана ийри тааруучу түрлөрү бар. Жыгач өнөр жайында бензин же электр менен иштөөчү араалар колдонулат. Металл түтүктөрүн, прокаттарды, тунуке тилкелерин жана башка металл буюмдарын тааруу диск, сүрүлмө, мисалы, абразивдик жана тиштүү тасма, ийилчек болот тасмалар менен аткарылат. Ысык темирди кесүү үчүн өтө чоң айлануу жыштыктагы дискиси бар араа колдонулат. Курулуш ишинде тоо-тектеринен такта, блок, дубал таштарын жасоо үчүн кескич шайманы бышык эритме тпштүү диск, аркан, чынжырлуу араа, шакек фреза менен жабдылган таш кескич тилет. Кескич шайманынын диаметри 3-6 мм болот аркандуу аркан араасы менен имарат жасалгалоочу таш иштетилет.
Абак (математика)
Абак — 18-кылымга чейин Байыркы Грецияда, Римде, кийинчерээк Батыш Европада арифметикалык эсептөөлөр үчүн колдонулган такта. Тактанын бети тилкелерге бөлүнүп, ал тилкелердеги майда таштар, сөөктөр ж. б. жылдырылып эсептөө жүргүзүлгөн. Айрым өлкөлөрдө абакка окшош эсептөө куралдары болгон. Мис., Кытайда суанпан, Орусияда чот, Японияда соробан, кээ бир өлкөлөрдө теспе.
Бекешов Асек
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Сүттү-Булак сүрөтү
Сүттү-Булак сүрөтү – 7–8-кылымдарга таандык сөөккө тартылган сүрөттүн үлгүсү. 1995-ж. Сүттүүбулак археологиялык эстелигинен сүрөт тартылган эки жалпак сөөк көмүлгөн аялдын бел кырчоосунан табылган. Узундугу 7 см, туурасы 4 см келген жалпак сөөктүн бир жак башы балыктын куйругу сыяктуу кооздолгон. 1-сөөктө майдан талаасында үч-үчтөн болуп бири-бирине каршы турган 6 жоокердин сүрөтү оюп салынган. Оң тарабында эки жоокер тизелеп жаа тартып, үчүнчүсү каршыда жыгылган душманга кылыч шилтеп жаткан учуру чагылдырылган. Бардык жоокерлер өрүлгөн узун чачтуу, узун мурутчан, байыркы түрк калктарына түспөлдөш. 2-сөөктө эки адам келбети салынган. Маңдайынан тартылган адамдын баш жагы кө-лөмдүү, үч мүйүздүү баш кийимчен аял киши кейиптүү. Сол тарапта узун чачтуу, ичке каштуу, түз мурундуу, мурутчан байыркы түрк калктары чагылдырылган.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. ISBN 5-89750-150-5
Кыймыл саны
Кыймыл саны, импульс (лат. impulsus — согуу, түртүү) — механикалык кыймыл чени. Кыймыл саны \acute{р} =mv — багыты чекит ылдамдыгындай багытталган вектордук чоңдук. Күч таасир эткенде чекиттин Кыймыл санынын чоңдугу жана багыты Ньютон законунун негизинде өзгөрөт. Күч таасир этпегенде Кыймыл саны туруктуу болот. Механикалык системанын Кыймыл саны (Q) анын бардык k чекиттеринин Кыймыл санынын геометриялык суммасына же бардык системанын массасы (M) менен анын масса борборунун ылдамдыгынын {\nu }_{с} көбөйтүндүсүнө барабар: Q==M. Кыймыл санынын өзгөрүү закону төмөнкүчө жазылат: {Q}_{1}-{Q}_{0} =, мында {Q}_{1}, {Q}_{0} — баштапкы жана берилген убакыттагы системанын Кыймыл саны, Pk— тышкы күч импульсу. Системага тышкы күч таасир этпегенде ички күчтүн таасиринен системанын кээ бир бөлүкчөсүнүн Кыймыл саны өзгөрөт, бирок сакталуу закону боюнча бүткүл системанын Кыймыл саны туруктуу бойдон калат. Бул закондун негизинде реактивдүү кыймылды атуу учурундагы артка түртүүнү жана башка түшүндүрүүгө болот. Нерсенин ылдамдыгы жарыктыкына с жакындаган кезде, Кыймыл саны төмөнкү формула менен аныкталат: p=m\acute{v}/, мында \beta=v/c, эгер v<<c болсо, бул формула \acute{р} =mv түрүндө жазылат. Физикалык талаалар да Кыймыл санына ээ, мисалы, электр-магнит талаасынын импульсу. Талаанын Кыймыл саны анын тыгыздыгы менен мүнөздөлөт жана талаанын чыңалышы же потенциалы менен туюнтулат, к. Кванттык механика.
Исянгүл (Зианчурин району, Башкыртстан)
Исянгүл — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Исянгул айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 7964 киши. Почта индекси — 453380, ОКАТО коду — 80226816001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Берди Кербабаев
Берди Кербабаев- Түркмөн эл жазуучусу,түркмөн адабиятынын негиздөөчүсү.
Өмүрү таржымалы
Берди Кербабаев 1894-жылы 15-мартта Тежен районунун Коуки-Зерен деген айылында туулган.Кат-сабатын жойгон соң билим алууну Ленинград университетинин Чыгыш таануу факультетинде улантып,аны 1928-жылы бүтүрөт.
Чыгармачылыгы
1927-жылы "Кыз дүйнөсү",1928-жылы "Адат курманы" поэмалары,1930-жылы "Акыйкат" деген ат менен аңгеме,очерктер жыйнагы басылып чыгып,окурмандар тарабынан жылуу кабыл алынган.Бул чыгармаларында түркмөн элинин башынан өткөргөн оор күндөрдү,аялдардын азаттыкка чыгышы баяндалган.Отузунчу жылдардын аягында жарык көргөн "Чечүүчү кадам" аттуу революциялык тарыхый романында кош эзүү өкүм сүрүп,кара булут каптап турган оор мезгилдеги айыгышкан күрөштү,түркмөн элинин тарыхый тагдырындагы негизги турмуштун маанисин чагылдырган.Бул чыгармага 1948-жылы ССРдин Мамлекеттик сыйлыгы ыйгарылган.Берди Кербабаев Улуу Ата Мекендик согуштун жылдарында Советтер Союзунун Баатыры Курбан Дурдынын эрдигин даңазалаган "Курбан Дурды" повестин,"Айлар" поэмасын жана патриоттук сезимге жык толгон бир нече аңгеме,очерк,ырларды жазган.Ал эми согуштан кийин түркмөн элинин алдыңкы колхозчу кызынын образын чагылдырган "Ак алтын өлкөсүнүн Айсолтаны" повестин,нефтиде иштеген жумушчулардын тагдырын,республиканын өткөндөгү жана кийинки турмушун,келечегин баяндаган "Небит-Даг" жана көрүнүктүү коомдук ишмер К.Атабаевдин басып өткөн жолу,сиңирген эмгеги жөнүндөгү "Кереметтүү төрөлгөн адам" романдарын жараткан.
Колдонулган адабияттар
Кербабаев Б.Тамчы суу алтын кыпыны:Роман /Котор.:Р.Умралин.-Ф.:Кыргызстан,1980.-416б.; Карли Чакандын уулу: /Повесть /Котор.: Ш.Келгенбаев.-Ф.:Мектеп,1979.-84 б;Шайыр Жапбактар:Повесть / Котор.Э.Тазабеков.-Ф.:Мектеп,1975.-107 б.Алиева С.Түркмөн адабиятынын аксаклы // Сов.Кыргызстан.-1974.-15-март; Берди Муратович Кербабаев 80 жашта // Эл агартуу.-1974.-№3.-Б.63;
Тузсуздандыргыч
Тузсуздандыргыч - сууну тузсуздандыруучу түзүлүш.
Диесилляциялык Тузсуздандыргычтын жардамы менен дүйнөдөгү бардык тузсуздандырылган суунун болжол менен 96% ы алынат. Бир жана көп баскычтуу Тузсуздандыргыч болот. Түтүкчөлүү бууландыргычы бар көп баскычтуу Тузсуздандыргычта сууну ысытуу жана буулантуу биринчи баскычта буу генераторунан келүүчү буу менен жүргүзүлөт, ал эми андан кийинки ар бир баскыч улам кийинки баскычта түзүлгөн «экинчилик» буу менен жылытылат. Биринчи баскычты жылыткан буунун конденсаты казанга кайрылып келет, калган баскычтарда пайда болгон конденсат керектөөчүлөргө жиберилет. Көп баскычтуу Тузсуздандыргычта туздуу суу заматта кайнап, андан ары басымы төмөндөтүлгөн камерага келип түшөт, бул жерде жарым жартылай бууланат. Конденсат түбүнө чогулуп, ал жерден насос менен сордуруп алынат.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Сыгун-Самыр
Сыгун-Самыр – 11-кылымда Махмуд Кашгаринин эмгектеринде эскерилген Теңир-Тоодогу жердин аты. Илимпоздор Сыгун-Самырды азыркы Суусамыр өрөөнүнүн Караханийлер доорундагы аталышы деп эсептешет.
Рашид ад-Дин
Рашид ад-Дин , Фазлаллах ибн Абу-л-Хайр Али Хамадани (фарси тилинде - رشیدالدین, Хамадан, 1247 – Тебриз, азыркы Иран18. 7. 1318) – мамлекеттик ишмер, дарыгер, энциклопедиячы-окумуштуу. Рашид ад-Доулэ, Рашид ат-Табиб («Рашид табып») деген аттар менен да белгилүү. Чыңгыз хандын небереси Хулагу курган мамлекеттин (13-к.–14-кылымдын орто чени) ханы (1265–82) Абаканын тушунда мамлекеттик кызматка келип, Газан хандын (1295–1304) мезгилинде вазир, Олжейту (Улжейту) хандын (1304–16) учурунда иш жүзүндө башкы бийликке ээ болуп, Абу Саид хан (1316–35) такка отургандан кийин бардык кызматынан ажырап, жалган жалаа менен дарга асылган. Газан хандын тушунда экономикалык реформаларды (туруктуу алык-салык системасын киргизүү, дыйкандардын жашоо-турмушун жеңилдетүү, айыл-чарба, кол өнөрчүлүк, соода тармагын өнүктүрүү, сугат каналдарын оңдоо ж. б.) жүргүзүп, борбордук бийликти чыңдоодо ийгиликтерге жетишкен. Ал жүргүзгөн реформалардын натыйжасында көчмөн моңгол хандары мамлекетти башкаруудагы отурукташкан жашоо-шартка ылайыктуу бийликтин мурунку (ирандык) формасына тез өткөн. Мындан тышкары тарых, медицина, ботаника, эстетика, дыйканчылык жана курулуш техникасы, мусулман дини боюнча бир нече эмгектерди жазган. Анын ичинен Газан хандын өтүнүчү менен жазылган «Жами ат-Таварих» (фарси тилинде جامع‌التواریخ – «Тарыхтар жыйнагы») аттуу эмгеги өзгөчө маанилүү болуп эсептелет. Аны жазуу иши 1307-ж. башталып, бир нече жардамчынын (мисалы, тарыхчы Абдаллах Кашани, катчы Ахмед Бухари ж.б.) аракети менен 1310/11-ж. бүткөн. Эмгекти жазууда Махмуд Кашгаринин Диван-и лугат ат-түрк, Жувейнинин «Тарих-и жахангушай» («Дүйнөнү жеңип алуунун тарыхы») жана моңгол тилинде Чыңгыз хандын өмүрүн камтыган «Алтан дэбтэр» («Алтын китеп») сыяктуу эмгектер пайдаланылган. Автордун ою боюнча «Жами ат-Таварих» эки негизги бөлүктөн туруп, биринчи бөлүгүндө моңголдор жана алар түзгөн зор империя, анын ичинде Хулагу курган мамлекеттин тарыхы баяндалган. Экинчи бөлүгүнө исламга чейинки бүт дүйнө; халифаттын түзүлүшү; моңголдор чабуулуна чейинки Газневи, Селжук, Хорезм ж. б. мамлекеттери; мусулман эмес мамлекеттер (Байыркы еврейлер, Индия, Кытай, ж. б.) менен элдердин (герман, франк, огуздар ж. б.) тарыхы кирген. Булар менен кошо анда Жучунун Енисей кыргыздарын каратып алышы, Чагатай улусунун түзүлүшү, кыргыздар жана алар менен кошуна турган түрк, моңгол уруулары тууралуу көптөгөн маалыматтар кезигет. Мындан тышкары дүйнө жүзүнүн географиялык маалыматы жана Моңгол империясынын бардык соода жолдорун камтыган 3-бөлүгүн жазуу каралган. Бирок анын тагдыры азырынча белгисиз, кээ бир пикирлерге караганда, аны жазууга автордун чамасы жетпей калган.
Каракаш көрүстөнү
Каракаш көрүстөнү – биздин заманга чейин 6–5-кылымдагы көчмөн сак урууларынан калган мүрзөлөр. Токтогул районунун борбору Токтогул шаар тибиндеги кыштактын түндүк-батыш тарабында. Ондон ашуун дөбө мүрзөдөн турат. Мүрзөлөрдү казганда чопо идиштер, кийимге кадалуучу алтын каңылтырлар жана башкалар табылган. Мүрзөлөрдүн бийиктиги 4–6 м, диаметри 35–45 мге жеткен. Айрымдарынын үстүндөгү дөбө үчүн 2000 м3 топурак, 1000 м3 таш, 6–7 м3 арча жумшалган.
Кыпа-Хэй-Кы дарыясы (Ратта куймасы)
Кыпа-Хэй-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ратта дарыясынын оң жээгинен 85 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 48 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Австрия империясы
Австрия империясы (Kaiserthum Österreich) - 1806-67-ж. Габсбургдар династиясына караган аймактарда өкүм сүргөн мамлекет. «Ыйык Рим империясы» кыйраган соң (1806), анын императору Франц II өзүн Австриянын императору Франц I деп жарыялоо менен Австриялык үйгө жана Габсбургдарга таандык жерлерди Богемия, Венгрия, Хорватия, Трансильвания, Галиция жана Түндүк Италиянын көп бөлүгүн башкарып калган. Анын ичинде 19-кылымдын башынан Франция менен согуштарга, 1815-ж. Ыйык Союзду түзүүгө катышат. Франц I мураскери Фердинанд I башкарган мезгилинде көп улуттуу империянын курамындагы элдердин улуттук аң-сезиминин өсүшү жана өз алдынчалык үчүн күрөшү башталат. 1848-ж. өлкөдөгү оор экономикалык кризис элдик толкундоолордун жүрүшүндө канцлер Меттерних отставкага кетүүгө мажбур болот. Император өлкөдө цензураны жоюуга жана жаңы конституцияны кабыл алууга убада берген. Бирок, апрелде жарыяланган конституция оппозициянын лидерлерин канааттандырган эмес. Натыйжада, Австрияда революция башталган. Император Инсбургга качып кетип, тактыдан баш тарткан. Анын ордуна 18 жаштагы жээни Франц Иосиф такка отурган. Революциянын жүрүшүндө империянын курамында жашаган венгрлер, чехтер, словактар, румындар, италиялыктар өзалдынчалык үчүн күрөш башташкан. Бирок оппозициянын катарындагы пикир келишпестиктерди пайдалануу менен император Франц Иосиф жана канцлер Шварценберг кырдаалды көзөмөлгө алууга жетишип, Прагадагы жана Венадагы элдик кыймылдар армиянын жардамы менен басылган. 1866-ж. Италия жана Пруссия менен болгон согуштардагы жеңилүүдөн кийин Австрия менен Венгриянын ортосунда кол коюлган макулдашуу боюнча 1867-ж. Анын ичинде дуалисттик Австрия-Венгрия империясы болуп кайра түзүлгөн.
Батыш европалык бирлик (беб)
Батыш европалык бирлик (беб) –1954-жылкы Париж келишимине ылайык түзүлгөн аймактык-эларалык уюм. БЭБтин максаты БУУ Уставына ылайык эларалык тынчтыкты жана коопсуздукту сактоого жана кандай гана болбосун баскынчылык саясатка каршы аракеттерге аскердик жана башка өзара жардамдарды көрсөтүү болуп саналат.; Европанын биримдигин чыңдоого көмөктөшүү; ЕБ жана НАТО менен кызматташуу; демократияны чыңдоо, жеке жана саясий эркиндиктерди, конституциялык салттарды камсыз кылуу, мыйзамдарды сыйлоо; мүчө мамлекеттердин ортосунда экономикалык, социалдык жана маданий байланыштарды чыңдоо болуп саналат. == Колдонулган адабияттар ==
Райымкулова Искра
Райымкулова, Искра – театр жана кино артисти.
Кыргыз театрынын Жеңишбеги
Искра Райымкулова кыргыз театрыны тарыхына “Атанын тагдыры” спектаклинде Жеңишбектин образын жаратып жарк этип кирди. “Атанын тагдырын” эки артисттсиз – Акылбек Муратбек Рыскуловсуз жана Жеңишбек-И.Райымкуловасыз элестетүү дегеле мүмкүн эмес. Адегенде театрга травести (балдардын ролун ойногон артист) катары кызмытка алынган Искра чыгармачылык таржымалынын ичинде, Кыргыз мамлекеттик драма театрынын сахнасында отуздан ашуун балдардын образын жараткан экен. Бирок, ошонун ичинен өзгөчө анын Жеңишбеги легендарлуу образга айланган. Дегеле, кыргыз театрынын 20-кылымдагы жалпы тарыхында Искранын Жеңишбегиндей бийиктикке көтөрүлгөн бир дагы образ жок болсо керек. Кыргыз театрынын травестилеринин ичинен И.Райымкулова гана балдардын тарыхка кире тургандай образдарын чоң чыгармачылык эргүү менен жараткан. И.Райымкуловага чейин Кыргыз драма театрынын сахнасында Сабира Күмүшалиева травести болгон экен. И.Райымкулованын учурунда жана андан кийин Ш.Абылаева, С.Жунушалиева, К.Муратова ж.б. травести катары балдардын ролдорун ойноп көрүшкөн, бирок Искрага чейинки да, андан кийинки да бир дагы бирөө ал көтөрүлгөн бийиктикке көтөрүлө албаганын моюнга алып коюшубуз керек. Искранын чыгармачылык өмүрү жалаң гана балдардын ролун ойноо менен чектелген эмес. Анын жеке репертуарынан көрүнүп тургандай, ал чоңдордун да ондогон образдарын ийгиликтүү жараткан. Айрыкча, Корделия (“Король Лир”), Кэй (“Уурдалган өмүр”), Жульетта (“Ромео менен Жульетта”) сыңары образдары да кыргыз театрын тарыхынан ордун таба турган чыгармачылык эмгектер болуп саналышат. Бир мисалды келтире кетели.
Ички дүйнөсүнүн назиктиги, баелугу айрыкча көрүнгөн, Жульеттадан кем калбаган образдардын бири Искра жараткан “Бернарда Альбанын үйүндөгү” Амелиянын образы. Мына ушул сыяктуу чоң чыгармачылык эргүүдөн жаралган образдарды Искра Райымкулованын чыгармачылык таржымалынан арбын учуратууга блот. Албетте, муну менен актрисанын чыгармачылык потенциалы толук бойдон пайдаланылды деп айтуу да өтө кыйын. Анын травести экени жат болуп, штапмка айланып калгандар үчүн, биринчи кезекте ал ойной турган ролдор балдардын ролдору болуп туюлган да, Жульеттадай, Амелиядай образдар анын шыбагысына өтө аз тийген. Мына ушунусу өкүнүчтүү. Бирок, Жеңишбектин легендарлуу образы менен эле Искра өзүнө түбөлүк эстелик тургуза алды. Анын чыгармачылык бактысы ушунда.
Наамдары жана сыйлыктары
Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти. Кыргыз Республикасынын эл артисти.
Бритни Спирс
'''Бритни Джин Спирс - дүйнөгө таанымал болгон ырчы. Туулган жери - Маккомб, Миссисипи'''. Бритни Спирс (Britney Jean Spears) иштеп жана озунун жашоосу учун акча таап баштаган,ошондой эле коп сандаган сыйлыктарга жана акколадага (рыцарлыкка ал у жоролгосу) ээ.
MTV Video Music сыйлыгы, TNE Lifetime Achievement сыйлыгы ошондой эле Hollywood жылдызы 2009-жылы.Billboard декадасында 8-орунга ээ болгон жана дагы 21-кылымдын биринчи он жылдыкта оз ишинин мыкты устаты деген наам менен таанылган,бардык жагынан мыкты айым катарында таанылган.
Американын оноржай Ассоциаициясынын каттоо болуму Спирсти Кошмо штаттарынын 8-жолу оз ишинин мыкты устаты деп тааныган жана Бритниге 34 миллион суммасындагы сертификат ыйгарган.
Nielsen Soundscan Бритниге 10жолку олконун мыкты ырчынын катарына кирген,28,6 миллиондон коп акча берилген, мындай суммадагы акчаны айым бирден бир жалгыз  айым 2012ж январь айында ыйгарган.
Бритни 200млн ашуун альбомун дүйнө йно жүзүнө саткан жана дүйнөдө эң көп альбом саткан айрымдардын бири.
Rolling Stone Бритнини учурдагы ийгиликтуу 25 айымдын катарына киргизип тааныткан “Idol Breakout Moments”,ал эми VH1 Бритниге 11-жолу “Музыка дуйносундогу белгилуу 100 айым” катарына кирген жана сыйлык ыйгарган.
Наамдар
2012 жылы; ана Billboard музыкадагы   сексуалдуу айым деген ат берген, ошондой эле 3 жолку мыкты ырчы 2011-2012 жылы берилген., кандай гана болбосун 2002-жылы да мыктылардын катарына кирген ;
Тузсуз көл
Тузсуз көл - суусунун курамында эринди минералдык заттар аз (1 г/лте чейин) болгон тузсуз суулуу көл.
Ишмурат (Нуриман району, Башкыртстан)
Ишмурат — Башкыртстандын Нуриман районундагы айыл, Эски исаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 234 киши. Почта индекси — 452435, ОКАТО коду — 80245855003.
Кыйшык моюн
Кыйшык моюн, кылжыр — моюндун бир тарабындагы булчуңдардын тартылышынын, моюн омурткаларынын кыйшайышынын жана оорусунун кесепетинен моюндун жантык абалы. Ал көбүнчө тубаса, баланын жатында туура эмес өсүшүнөн, төрөт кыйын болгон учурда баланын моюн ткандарынын кокусташынан, ошондой эле күйүктөн, жарааттан жана башка тырыктардын тартылып калышынан болот. Моюн булчуңу жабыркаган жакка баш кыйшайып, ээк көтөрүңкү болуп, карама-каршы тарапка бурулат. Тубаса Кыйшык моюн бала төрөлгөндө эле билинет. Дарылоо эрте башталбаса, акырындап моюн омурткалары, бет кыйшаят. Ошондуктан анын белгилери билинер замат врачка кайрылуу керек. Анын көрсөтмөсү менен укалоо, дарылоо көнүгүүлөрүн жасаса болот (биринчи ирет врачтын көзөмөлүндө жасалат). Дарылоо мезгилинде баланы уктатканда башын соо жагына оодара жаткыруу зарыл. Хирургиялык жол менен да дарылайт.
Бачабаздык
Бачабаздык – эркектердин эркектер менен аналдык аркылуу жыныстык кумарын кандыруусу. КР кылмыш-жаза мыйзамдары боюнча зордук жолу менен жасалган жыныстык катнаш гана жазаланат.
Абсолюттук геометрия
Абсолюттук геометрия — Евклид геометриясынын параллелдүүлүк жөнүндөгү 5-аксиомасынан (постулатынан) башка (тиешелүүлүк, тартип, конгруэнттүүлүк, үзгүлтүксүздүк) аксиомаларына негизделип түзүлгөн геометрия. Абсолюттук геометрия Евклид геометриясы менен Лобачевский геометриясы үчүн жалпы сүйлөмдөрдү камтыйт. «Абсолюттук геометрия» терминин математикага 1832-ж. Я. Больяй киргизген.
Башатташ
Башатташ – чыныгы, бир башаттан чыккан. == Колдонулган адабияттар ==
Нерпа (Емуртлы куймасы)
Нерпа — Орусиядагы дарыя. Курган облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Емуртла дарыясынын оң жээгинен 39 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы Курган шаарынан Есет дарыясынын куймасына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Испания футбол лигасы
Испания футбол лигасындагы система
Таблица азыркы система боюнча түзүлгөн.
Шин, Роман
Өмүр баян
1948-жылдын 12-сентябрында Казак ССринин Талды-Курган областынын Үч-Төбө станциясында туулган.
Улутту: Корей Билими жогорку.
2004-жылы И.Арабаев атындагы кыргыз мамлекеттик педагогикалык университетинин экономика жана менеджмент боюнча факультетин аяктаган.
1968-1970-жылдары Советтик армиянын катарына кызмат өтөгөн.
Ишмердүүлүгү
2010-жылдын октябрынан V чакырылган Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинен “Ата-Журт” идеалисттик демократиялык саясий партиясынын тизмеси боюнча депутат болуп шайланган.
Кыргыз Республикасынын корейлер коомдук бирлигинин президенти.
“Даңк” медалы (2000-ж.), Кыргызстан менен Кореянын ортосундагы кызматташтыкты өнүктүргөндүгү үчүн Корея Республикасынын алтын медалы (1998-ж.) менен сыйланган.
Кыргыз Республикасынын 2-класстагы мамлекеттик кеңешчиси.
Ибн ал-Хэйсам
Ибни Хейсем (965 – 1039) - улуу физик, астроном, математик жана инженер.
Өмүр таржымалы
Батышта ал Эль Хазен деген ат менен таанылган. Таалим-тарбияны Багдад менен Каирде алган. Өзүнөн мурда жашап кеткен Эль Кинди, Рази, Хунейн, Фергани, Баттани, Бозжани өңдүү белгилүү аалымдардын математика, астрономия, медицина жана философия чыгармалары менен оозанып, чоңойгон.
Багдаддан чыккан аалым: «Египеттин түштүк жагындагы бийик тоолор Нил дарыясына «жан бергенин» эшиттим. Эгер Египетте болгонумда Нилдин күчүн колдонууга бир амаларга таап, дарыя ташкындаганда да, суусу тартылганда да адам баласына кызмат кылдырар элем», – деген экен.
Оптика
Оптика нурлары жөнүндөгү илимий изилдөөлөр Ибни Хейсемдин атын чыгарган. Азыр фотоаппаратта колдонулган жана фотоаппараттын табылышына себеп болгон элементтер Ибни Хейсемдин ачылышы. Күн тутулууда кылымдар бою колдонулуп келген ыкма Ибни Хейсемдин негиздерине таянат.
Ибни Хейсем жарык нурунун суу жана аба өңдүү тунук заттардан өтүүдө сынгандыгына изилдөө жүргүзүп, көрүнүштү чоңойтууга ыңгайлаштырылган аспаптардын ачылышына кадам таштаган. Рожер Бейкон, Витело жана башка батыш илимпоздору 3 кылымдан кийин микроскоп менен телескопту Ибни Хейсемдин чыгармаларына таянып тапкан.
Көрүү алгач ирет адам көзүнөн чыккан нурлар менен эмес, көзгө келип түшкөн нурлар аркылуу болот деген теориясын ортого салган Ибни Хейсем Батламус менен Оклиддин пикирлерин бул ачылышы менен жокко чыгарган. Анын пикири бонча көз заттарды жарыктын жардамы менен кабыл алат. Ал көз системасы көрүү борбору экендигин жана көз менен кабылданган маалымат көрүү нервдери аркылуу мээге жетерин далилдеп чыккан. Ибни Хейсем эки көз бир затты кандай көрөрүн өз тажрыйбалары менен түшүндүргөн.
Мындан тышкары Ибни Хейсем Ай менен Күндүн горизонтто чоң болуп көрүнүшү, атмосферанын таасиринен келгенин айткан. Күн горизонттон 19ока батканында нурлардын сынууга учураганын билдирген. Ошондой эле атмосферанын оордугу, тыгыздыгы менен алардын заттарынын оордугуна таасир берүүсүндөгү байланышты тапкан.
Астрономия
Ибни Хейсем астрономия илиминде да изилдөөлөрдү жасаган. Ал Айдын өзү нур чачпаганын, андан чыккан жарык Күндөн таралып топтолгон нурлар жана жылуулук экенин, башкача айтканда Күндөн таралган нурлар менен жылуулуктун чагылдыруусу экенин айтып келген.
Айдын нур, ал эми Күндүн жарык жана жылуулук чачкан чырак экенин айткан. Чырак нур чачат. Демек, Күн жылуулук менен жарык берет, ал эми Ай аны күзгүдөй гана чагылдырып турат.
Чыгармалары
1. «Китаб-үл Меназир» китебинин колжазмалары Истамбулдун Фатих, Топкапы Сарай жана Аясофья китепканаларында «Китаб-үл Меназир» 600 жыл бою Европанын илим дүйнөсүндө, айрыкча нур менен шоолага байланыштуу теория жана эсеп жагынан булак китеп катары колдонулуп келген.
13-кылымда бул китеп изилденген. Витело аттуу илимпоз бул темага кайрылып, Ибни Хейсем китебинде жазган натыйжалардан алыс кете алган эмес. Бул китеп 1948-ж. Хайдарабадда басылып чыккан.
3. «Китап фи Мейара’л Мухрика» жалын чыгаруучу күзгүлөр китеби. Ибни Хейсем бул китебинде байыркы грек аалымдары токтолгон багытта кеңири көлөмдүү маалымат берген. Герард де Кремона тарабынан алгач ирет европа тилине которулган бул китеп 1542-ж. басылып чыккан.
Таръю
Таръю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Хоседа-Ю дарыясынын сол жээгинен 2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 39 км.
Ибн ал-Хэйсам
Чыгармалары
Ибни Хейсем бул үч ири китебинен сырткары астрономия багытында да бир топ чыгарма жараткан. Э.Видеманн бул китептер жөнүндө макала жазып, бир тобун немис тилине которгон. Ибни Хейсемдин китептери латын жана европа тилдерине да жарык көргөн.
Таръю
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Фолсом (Нү-Жерси)
Фолсом (Нү-Жерси) (Folsom) — Нү-Жерси штатынын Атлантик округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1885 киши. Болжолдуу аянты - 21.9 км². FIPS коду — 34-23940.
Австриялыктар
Австриялыктар (өздөрүн Österreicher эстеррайхер деп аташат) эл, Австриянын жергиликтүү калкы. АКШ, Италия, Германия, Канада, Аргентинада да жашашат. Жалпы саны 10 млн киши (2000), анын 7400 миңи Австрияда. Немис тилинин жергиликтүү диалектинде сүйлөшөт. Австралиялыктардын этностук негизин байыркы герман уруулары (алеман, бабар, свевдер), 6-кылымда славяндар (словен), ошондой эле кельт, рет, иллирийлер түзөт. Дини католик. Австралиялыктардын көпчүлүтү шаарда жашап, өнөр жайларда иштешет. Кыштактагылар негизинен мал чарбачылык, дыйканчылык менен кесиптенишет. Жогорку жана Төмөнкү Австрияда немец, Тиролдо жана тоолуу райондордо альпы (2 кабаттуу, алды таш, үстү жагы жыгачтан), Форарльбергде алеман тибиндеги (жыгачтан), айрым жерлерде топурактан согулган, үстү саман менен жабылган үйлөрдү мкурушкан. Улуттук кийими желети менен ак көйнөк, эркектер кыска булгаары шым, куштун канаты тагылган шляпа, аялдар бүйүрмөлүү юбка кийишет. Австралиялыктар негизинен сүт азыктарын, ошондой эле ун азыктарын пайдаланышат.
Калашников автоматы
Калашников автоматы, АК-47 — азыркы кезде дүйнөдө Калашников автоматы тууралуу билбеген өлкө, аскер адамы жок болсо керек. Бул алмашкыс куралды ойлоп тапкан адам Михаил Тимофеевич Калашников 1919-жылы 10-ноябрда Орусиянын Алтай аймагынын Курья айылында туулган. Үй-бүлөдө 17-чи бала болгон. 1938-жылы Кызыл Армияга чакырылып, аскердик кызмат өтөөнү танкалык бөлүктөн баштаган.
Тарыхы
Михаил Калашников аскерде жү­рүп танкалык окуу жайын аяктап, курал чыгаруучу заводдо эмгектене баштайт. Ошол жылдары Улуу Ата Мекендик согуш башталып кетип, фронтко жөнөйт. Согуштан оор жаракат алгандыктан, узак мезгилге госпиталда дарыланып калат. Дарыланып жүрүп совет аскерлери коркоктугунан эмес куралынын алсыздыгынан окко учуп, чегинип жатат деп намыстанып өзүнүн алгачкы куралын жасап чыгат. Бирок анын тапкычтыгын өзүм билемдикке шылтоолошуп кылмыш деп табышып, жазалоого өкүм чыгарышат. Бирок анын ойлоп тапканы жөнөкөй нерсе эмес экенин кокустан байкап калган аскер чиновниги аны түрмөдөн сактап калган. Ошондон кийин гана курал ойлоп табуу ааламына жол ачылган.
Оор сыноолор
Ошентип, Калашников тагдырдын буйругу менен бул түйшүктүү жолго түшөт. Көптөгөн чыгаан куралчылардан сабак алып, өзүнүн алгачкы куралдарын иштеп чыгып, бирок колдоо таба албай көпкө кыйналат. Согуштан кийинки кездерде армияга мыкты автомат талап кылынып, көптөгөн таланттуу ойлоп табуучулар куралдын үстүнөн иштей башташат. Аягында келип жогорку чиндеги тажрыйбалуу куралчыларды улуу сержант, үйрөнчүк куралчы, 27 жаштагы Михаил Калашников жеңип чыгат. Ал ойлоп тапкан куралды саздын баткагына, ылай менен кумга ташташып, күндүн ысыгына куйкалашып оор сыноодон өткөрүшөт. Ага карабай автомат такалбай иштеп кетет. “Ушундай кыйноодон кийин автомат кантип иштөөгө жарай берди, билбейм? Акылга сыйбаган нерсе го”,- деп улуу куралчы өзү таң калган экен. Ошентип, 1949-жылы “АК 47” деген ат менен 7,62 мм калибрдеги Калашников автоматы куралдар арсеналына кабыл алынган.
Дүйнөлүк курал
Михаил Калашников 1949-жылдан баштап азыркы кезге чейин Ижевск шаарындагы “Ижмаш” заводунда куралчылык жолун улантып келет. Автоматтардын көптөгөн түрлөрүн иштеп чыгып, дүйнөгө таанытууга жетише алды. Ал эми ал ойлоп тапкан Калашников автоматы дүйнөнү багындырып, өзүнүн алмашкыс курал экенин далилдеп келүүдө. Мезгилди жеңген курал учурда 60тан ашуун өлкөнүн армиясында колдонулат. Бул автоматтын канчалык санда чыкканы эч кимге белгисиз. Азыркы кезде расмий түрдөгү саны 100 миллион деп айтылат. Ал эми мыйзамсыз түрдө чыкканы андан 5 эсеге көп. Милиарддаган курал-жарак жаратуучулар Калашников автоматын үлгү катары колдонушуп, ага сапаты жагынан окшош куралдарын чыгарып келет. Батыш аскер адистеринин пикири боюнча “Калашников автоматы дүйнөдөгү акыркы жүз жылдагы мыкты курал” деп табылган.
Адистердин айтуусу боюнча Калашниковдун куралы дагы 30 жыл ичинде алмашкыс курал болот. Ошентсе да Калашников автоматын алмаштыра турган куралчы Геннадий Никонов тарабынан даярдалган жаңы үлгүдөгү “АН-94” же “Абакан” аттуу автоматы учурда колдонууга даяр. Куралчылардын сөзү боюнча “Абаканды” XXI кылымдын куралы деп эсептесе болот.
Коргоо үчүн жаралган курал
Улуу куралчы Михаил Калашников­дон: “Сиз жараткан курал канчалаган өмүрлөрдү алып кетти. Ушундай ажалдын жарчысын ойлоп тапканыңызга өкүн­бөй­сүзбү?”- деп сурашканда: “Жок, адамды курал эмес, адамды адам өлтүрөт. Менин куралым кол салып элди жок кылуу үчүн эмес, Ата Мекенди коргоо үчүн жаралган курал”,- деп гана жооп берген.
Шилтемелер
КА музейи
Жыргалбаев, Узак
Жыргалбаев Узак (1912, Жети-Өгүз району, Шалба айылы —1986, Бишкек ш.) — партиялык жана мамлекеттик ишмер.
1930-32- ж. Орто Азия мамлекеттик университетинин алдындагы жумушчу факультетинде окуган. 1932—34-ж. Жети-Өгүз райондук профсоюзунун эмгекти коргоо бөлүмүнүн инспектору, андан соң ушул эле райондогу «Мундуз» колхозунун төрагасы. 1933—37-ж. профсоюздун жумушчу комитетинин төрагасынын орун басары, Нарын районундагы 53-жылкы заводунда парткомдун катчысы, 1937— 39-ж. комсомолдун Ак-Талаа райкомунун, Тянь-Шань обкомунун катчысы. 1939—42-ж. Кыргызстан КПнын Ак-Талаа райкомунун 1-катчысы. 1943-жылдан Кыргызстан КПнын Ысык-Көл обкомунда мал чарбасы боюнча катчы, 2-, андан соң 1-катчы. 1945—46-ж. КПСС БКнын алдындагы партиялык уюштуруучулардын Жогорку мектебинин угуучусу. 1946-жылдан Талас облустук эл депутаттар кеңешинин төрагасы. 1948—50-ж. Кыргыз ССР токой өнөр жай министри. 1950—56-ж. Республиканын Жогорку Кеңешинин президиумунун катчысы. 1956-жылдан Фрунзе облустук эл депутаттар кеңешинин аткаруу комитетинин төрагасынын орун басары. 1958—59-ж. Кыргызстан КПнын Сокүлүк райкомунун 1-катчысы. 1959-жылдан Кыргыз ССР Жергиликтүү чарбалар министринин орун басары, 1965-жылдан Кыргыз ССР министрлер советинин алдындагы турмуш тиричилик жактан тейлөө Башкы башкармасынын начальниги, Турмуш тиричилик жактан тейлөө министринин 1-орун басары, 1967-жылдан Кыргыз ССР Министрлер Советинин Эмгек ресурстарын пайдалануу боюнча мамлекеттик комитетинин төрагасы. 1976- жылдан пенсияда. 1951—66-ж. Кыргыз ССР Жогорку Кеңешинин депутаты. 4 «Ардак Белгиси» ордени жана медалдар менен сыйланган.
Абсолюттук каталык
Абсолюттук каталык — берилген чоңдуктун так мааниси менен анын жакындатылган маанисинин айырмасынын абсолюттук чоңдугу.
Башатташ тексттер
Башатташ тексттер – бир эле эларалык келишимдин арбашка тилде түзүлгөн, бирок бирдей юридикалык күчкө ээ болгон текстери. == Колдонулган адабияттар ==
Тузов Леонид Васильевич
Тузов Леонид Васильевич (1925-ж. т., Россия, Пензан обл., Кузнецк району, Пенделка айылы) - физик, физика-математика илимдин доктору (1967), проф. (1968). КРдин илимге эмгеги сиңирген ишмер кызматкери (1995).
КМПИни (1948), анын аспирантурасын аяктаган (1951). КУУда улук окутуучу, додент, кафедра башчы, проректор болуп иштеген. 1997-жылдан КУУнун алдындагы Фундаменталдык илимдер институтунун директору. Катуу заттар физикасы боюнча адис. 150дөн ашык илимий эмгектин, алардын ичинен 2 окуу куралдын автору.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Шор-Булак
Шор-Булак — Кыргызстандын Ысык-Көл облусунун Тоң районундагы айыл. Улакол айыл аймагына кирет.
Маданият
Маданият бул тарбиялоо деген маанини билдирет. Ар бир жердин маданияты бар, мисалы: сүйлөшүү маданияты, жүрүм-турум маданияты, коомдо өзүн кандай алып жүрүү маданияты. Бирок "Маданият" деген сөздүн терең мааниси бар,ар бир адам "Маданият" деген сөздү ар башкача түшүнөт.
Башатташ чечмелөөлөр
Башатташ чечмелөөлөр – өздөрү жарыялаган тийешелүү актылар боюнча ошол мамлекеттик бийлик органы тарабынан берилген чечмелөөлөр. == Колдонулган адабияттар ==
Маданий инновациялар
Маданий инновациялар (инновации культурные) – социология менен культурологияда этностун маданиятынын өнүгүүсүнүн мурунку этаптарында болбогон, бирок, кийин пайда болгон маданий кубулуштарды белгилөө үчүн колдонулган термин. Маданий инновациялардын пайда болуу жолдору ар кандай. Социологдор төмөнкүдөй эки процесске көңүл бурушат:
1.Санакталган тизме бирдиги маданияттын өнүгүүсүндөгү ойлоп чыгаруучулук же жаңы киргизүүлөр (маданий мутациялар) түрүндөгү ички этабы жана тышкы этабы ) 2.Башка маданияттан келген элементтерди өздөштүрүү жана стимулдаштырылган маданий трансформациялар формасындагы инновациялардын тышкы этабы. Маданий мутацияларга, эреже катары, динамикалуу өнүгүп жаткан коомдордун керектөөлөрүнө жооп берген максаттуу ойлоп табууларды (металлургиянын пайда болушу, жапайы жандыктарды колго үйрөтүү, өсүмдүктөрдү маданиятташтыруу, ошондой эле техниканын өнүгүшү) киргизишет. Ошол эле учурда маданиятка бекем орноп калган жана маданий традициялардын пайда болушуна түрткү берген кокустуктар да өзгөчө мааниге ээ. Башка маданияттан келген элементтерди өздөштүрүү – маданий инновациялардын кеңири жайылтылган түрү. Тышкы таасирлер башка маданияттан келген элементтерди өздөштүрүп гана тим болбостон, стимулдаштырылган трансформацияга да алып келет. Маданий инновациялар этностун маданиятына төмөнкүдөй 3 этапты басып өтүү менен кирет:
1.Тандап алуу этабы – мында инновациялардын баары берилген этностун маданияты тарабынан чыпкаланат (башка маданияттан келген элементтерди өздөштүрүү да тандалма жолу менен жүрөт);
2.Модификациялануу этабы – мында инновациялар берилген этностун маданиятынын өзгөчөлүк-төрүн эске алат;
3.Интеграция этабы – мында маданий инновациялар жаңы нерсе катары кабыл алынуудан калат да, берилген этностун маданиятындагы традицияга айланат.
Амфисбена сымалдуулар
Амфисбена сымалдуулар (лат. Amphisbaenia) — сойлоктордун бир түркүмчөсү, булардын өкүлү катары (лат. Amphisbaenia alba) ак амфисбена кирет.
Абсолюттук маани
Абсолюттук маани — K нерсесинин R чыныгы сандардын көптүгүнө болгон φ чагылдыруусу. Белгилениши |x|. Абсолюттук маани норма деп да аталат. Эгер чыныгы сандар талаасында K=R болсо, анда |x| абсолюттук чоңдук болот.
Кыйыр
Кыйыр — чүкө оюнунун бир түрү. Оюнга эки же андан көп бала (киши) катышат. Катышуучулардын баары бирден чүкө тигип, сака калчашып, кезек менен атышат. Биринчи атып, чүкөгө тийгизген жана сакасын айкүр тургузган оюнчу чүкөнү алат. Эгер атканда сака бөк же чүкө түшсө(же тескеринче түшсө), ошол гана чүкөнү алат. Сака чүкөгө тийир таа консо(же чүкөгө тийбесе), чүкө алынбайт. Оюнчулар бир сыйра атып бүткөн соң, экинчи сыйра атышууда кимдин сакасы чүкөлөрдөн алыс болсо, ошол биринчи атат да, сакасы кыйырдай(чүкөлөрдү кол менен шилей) турган жакын жерге түшүп, сакасы айкүр турса, бүт чүкөнү алат. Эгер кайырга эңкейип жетпей, жер таянып жетсе, «тайнеке-сулаке» деп биринчи озунуп айтса, жата калып сакасы менен чүкөлөрдү шилеп алат. Эгер андан кийин атуучу балдардын бирөө озунуп «тайнеке-сулаке» меники деп койсо, ага чейинки балдардын эч кимиси жата калып шилебей, жалпы тартипте чүкөнү мээлеп алып, кийинки кыйырдоочу кезкгин күтөт. Оюн улана берип, тигилген чүкөлөр бүткөндө, кайра башынан ойнолот.
Метеорит
Метеорит, учкун ок — чоң асман телонун бетине түшкөн космостук тегиндеги тело.
Мындай кичине планеталардын бөлүктөрү Жер атмосферасына киргенде жогорку басымдуу күчтүү толкунду пайда кылып, андагы өтө кысылган абанын темп-расы ондогон жана жүздөгөн миң кельвинге чейин жетет. Айрым бир метеориттер жогорку ылдамдык менен келип планеталарга түшүп жарылат да, Айдын бетин элестеткен чуңкурларды - метеорит кратерлерин - пайда кылат. Жер бетинде жакшы сакталган өтө чоң чуңкурлардын бири АКШдагы Аризон кратеринин диаметри 1200мге, тереңдиги 200мге жетет. Илимпоз астрономдордун баамдоосуна караганда ал Жерге түшкөн метеориттин массасы 200000 тга жакын болгон.
1908-жылы 30-июнунда Борбордук Сибирге түшкөн Тунгус метеорити 2000ден ашык чарчы километр токойду жок кылып, оптикалык, үн жана толкун кубулуштарын пайда кылган. Натыйжада толкун Жер шарын толук 1 айланып чыгып, метеорит түшкөн аймакта 3 – 4-июлдун түнүндө кадимкидей жарык болуп, китептин бетиндеги тамгалар даана көрүнгөн.
1947-жылы 12-февралда Ыраакы Чыгыштын Сихотэ-Алин районуна белгилүү Сихотэ-Алин темир метеорити түшүп, андан бир нече ондогон тонна метеорит заттары жыйналган. Таш метеорити 47% кычкылтек, 21% кремний, 16% темир, 14% магний жана 2%и башка химиялык элементтерден турары аныкталган. Таш-темир метеоритинин курамында 55% темир, 19% кычкылтек, 12% магний, 8% кремний, 5% никель жана 1%ке жакын башка элементтердин бар экендиги далилденген.
Темир метеоритинин жаратылышында 91% темир, 8% никель, 0,5% кобальт, жез, фосфор, күкүрт, кремний бар экени белгилүү болгон. Азыркы күндө дүйнө бонча массасы ондогон тоннадан бир нече граммга чейинки 3000ден ашык метеорит катталган. Метеориттер Жер бетине гана түшүп турбастан, башка асман телолорунун бетине да – планеталарга жана алардын жандоочуларына, кичине планеталарга да үзгүлтүксүз түшүп турат.
Бейшембиев Кулжанбек
Бейшембиев Кулжанбек Ат жабдыктарынын чебери. 1930-ж. Кочкор районундагы Теңдик айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. Кыйла жылдары талаачылык боюнча бригаданын бригадири болуп эмгектенет. Чапкан ээрин каптап, сынпостоп, аны шөкөттөөдө куйма сындырык менен оюм түшүрүү ыкмаларын пайдаланат. Жергесинде «Кулжанбек ээрчи» аталган. Терек менен талды, Сибир карагайын ээрге жердик кылат. Ээрдик талтеректи кыйып келип, анын ыңгайына карай узунун 70 см араалайт. Жумуру жыгачтын үчтөн-экөөн жарып алып, абалы ички бетин чаап, кабыгын аарчыбай эле кемиктейт. Кан-сөлү кача элек жыгач жумшак келет. Кулжанбек дайыма кучмач ээр чабат. Ээрдин эки капталын жонот. Уста ээрге капталуучу терини акиташ менен жыдытып, боёгуна сицирип, чылгый бойдон каптайт. Кашьгаа кара, кызыл булгаары тандайт. Анын ээрине Казакстандан, Тажикстандан, Өзбекстандан кардар түшүүдө. Азыр Кара-Кужур кыштоосунун Ак-Кыя айылында жашайт.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Лондон
Лондон, Чоң Лондон (Greater London) – Улуу Британия Кошмо королдугунун жана Улуу Британия жана Түндүк Ирландия борбору. Түндүк деңизинин жээгинде, Темза дарыясынын өйүз-бүйүзүндө жайгашкан порт (жылына 60 млн т жүк ташылат). Калкы 8,4 млн (2013). Калкынын саны боюнча дүйнөдөгү эң ири шаарлардын бири. Европадагы экинчи эн ири шаар болуп эсептелет.
Эл аралык аэропорттору (Хитроу жана Гетуик) бар. Чоң Лондон конурбациясынан (33 шаар округунан) турган өзгөчө административдик бирдикти – метрополитен графтыгын түзөт. Лондон – дүйнөлүк финансы, ишкер, маданий жана туристтик борбор.
Лондонго тиешелүү райондор – Сити, Вестминстер (король резиденциясы; Бyкингем ак сарайы), Уэст-Энд (заманбап курулуштар жана соода түйүндөрү), Ист-Энд (шаардын эски бөлүгү жайгашкан). Булар Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген. Вестминстер аббатчылыгында готика стилиндеги чиркөө Генрих VIIIнин капелласы менен (1503–19), Тауэр чеби (11-к.), Хэмптон-корт ак сарайы (1515), Ыйык Павел собору (1675–1710, арх. К. Рен) сакталган.
Мумия
Мумия
Кыпа-Хэй-Кы дарыясы (Хэй-Кы куймасы)
Кыпа-Хэй-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Хэй-Кы дарыясынын сол жээгинен 7 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Маданияттын коду
Маданияттын коду (код культуры) (фр. cod) – адамдын материалдык жана рухий ишмердүүлүгүнөн жаралган каалагандай нерседе камтылган белгилердин (символдордун), алардын маңызынын жана комбинациялардын жыйындысы.
Башка жүктөр менен зыян келтирүү
Башка жүктөр менен зыян келтирүү – камсыздандырылган жүккө башка жүктөр менен көмүскө же көрүнөө зыян же залал келтирүү. Адатта камсыздандырылбайт. Бирок, көрсөтүлгөн зыяндар камсыздандыруунун шарттарында каралган коркунучтардын натыйжасында болгон учурларда алар төлөнүп берүүгө тийиш. == Колдонулган адабияттар ==
Жаңы павловка (Зианчурин району, Башкыртстан)
Жаңы павловка — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Исянгул айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 506 киши. Почта индекси — 453380, ОКАТО коду — 80226816003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Метеорит кратери
Метеорит кратери – өтө чоң метеорит келип түшкөндө бир нече метрден ондогон километрге чейин пайда болгон чуңкур.
2–5 км/сек жана андан да чоң ылдамдык менен келип согулган метеорит катуу абалынан өтө кысылган газга айланып, кубаттуу жарылуу толкунун пайда кылат. Метеориттен бир аз гана чачыраган бөлүктөрү сакталышы мүмкүн. Ири метеорит кратерлеринен бизге белгилүүсү АКШдагы Аризон метеорити. Анын диаметри 1 207 м, тереңдиги 174 м.
Каали метеорит кратери Эстон мамлекетинде Сааремаа аралында жайгашкан. Анын узундугу 110 м, тереңдиги 16 м.