cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ротонда
Ротонда ( италиянча rotunda, сөзмө-сөз – тегерек) – 1) тегерек формадагы (храм, күмбөз, павильон, зал), адатта кумпалуу курулуш; 2) аялдар жамынчу жеңи жок узун кийим.
Хакстун (Колорадо)
Хакстун (Колорадо) (Haxtun) — Колорадо штатынын Филипс (Phillips) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 982 киши. Болжолдуу аянты - 1.3 км². FIPS коду — 08-34960.
Облус
Облус же дубан ― администрациялык – аймак, жер, край; кандайдыр бир аймактын (өлкө, мамлекет, материк ж. б.) мерчемдүү белгилери (жаратылыш шарты, тарыхый салты, этностук же экономикалык өзгөчөлүгү, административдик-саясий мааниси ж. б.), ошондой эле географиялык объектиде (зона, район) бир нерсенин таралышы (зоогеографиялык облус, флора облус, геосинклиналь облус) боюнча бөлүнгөн бөлүгү. Облус – КМШ (Орусия, Украина, Беларусь, Кыргызстан, Казакстан, Тажикстан, Түркмөнстан) өлкөлөрүндөгү жана бир катар мамлекеттердеги (Непал, Габон, Гана, Камерун, Конго, Мали, Нигерия, Сенегал, Сомали, Танзания, Того ж. б.) негизги административдик-аймактык бирдик. Облус табигый жана экономикалык шарты, аймактык өзгөчөлүгү, калктуу пункттардын ири өнөр жай очокторуна жакын жайгашуусу боюнча бөлүнөт. Кыргызстанда 7 облус (Баткен, Жалал-Абад, Нарын, Ош, Талас, Чүй, Ысык-Көл) бар. Ар бир облус райондорго бөлүнөт.
Эпифеномен
Эпифеномен – феноменге коштолгон, феномендин «кыстырындысы» сымал көрүнгөн кошумча кубулуш, ал башка кубулуштарды жандап жүрөт, бирок аларга эч кандай таасир көрсөтө албайт.
Материалдык дүйнөнү чагылтууда чечүүчү таасир бере албаган аң-сезимди белгилөөчү термин. Табигый илим материализм өкүлдөрү тарабынан (Т. Гексли) ж-а кээ бир идеалист-философтор тарабынан (Э. Гартман, Ницше, Сантаяна) пайдаланылат.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Обого берүү
Обого берүү – андан ары радио же телекөрсөтүү (кабелдик телекөрсөтүүдөн сырткары) аркылуу жалпыга маалымдоо үчүн (көрсөтүү жана аткаруусу менен кошо) оболук же кабелдик көрсөтүүлөрдө уюштурулган берүүлөрдү, чыгармаларды, коштоочу үндү, аткарууларды, коюуларды кабарлоо. Чыгармаларды, коштоочу үндү, аткарууну, коюуларды, оболук жана кабелдик көрсөтүүдө уюштурулган берүүлөрдү обого спутник аркылуу чыгарууда, чыгармалар, үндөктөр, аткаруулар, коюулар, оболук же кабелдик көрсөтүүдө уюштурулган берүүлөр жалпы элдин кандай кабыл алып жаткандыгына карабастан жалпы кабарлоого чыкса, жердеги станция аркылуу спутникке, спутниктен жердеги станцияга жиберилген сигналдарды кабыл алуу О. б. катары түшүнүлөт.
Вельшенбах
Вельшенбах (Welschenbach) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Майен-Кобленц районуна кирет.
Барритон
Барритон (Barryton) — Мичиган штатынын Mecosta округуна караган АКШ шаары.
Оболук же кабелдик көрсөтүүдө уюштурулган берүүлөр
Оболук же кабелдик көрсөтүүдө уюштурулган берүүлөр – оболук же кабелдик көрсөтүү уюмунун өзү тарабынан жасалган, ошондой эле башка уюмдардын эсебинен өз тапшырыгы боюнча жасалган берүүлөр.
Нойенхаус
Нойенхаус (Neuenhaus) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан Шаар. Графство Бентхайм районуна кирет.
Калкы - 9728 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 31,31 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 56 014. Мэр — Пауль Мокри.
Стэйси (Миннесота)
Стэйси (Миннесота) (Stacy) — Миннесота штатынын Chisago округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1456 киши. Болжолдуу аянты - 3.0 км². FIPS коду — 27-62320.
Жылуулук өткөргүчтүк
Жылуулук өткөргүчтүк - жылуулук энергиясынын нерсенин температурасы жогору бөлүгүнөн температурасы төмөн бөлүгүнө таралуу процесси. Жылуулук өткөргүчтүк жылуулук берүүнүн бир түрү. Жылуулук берүүнүн башка түрлөрү болгон конвекциялык жана нур аркылуу жылуулук алмашуудан жылуулук өткөргүчтүктүн айырмасы энергиянын бир орундан экинчи орунга атом, молекулалардын кыймылы менен берилишинде. Изотроптук нерсе үчүн жылуулук өткөргүчтүк. Фурье закону менен аныкталат. Бирдик аянт аркылуу бирдик убакытта өткөн жылуулук агымы q температуранын градиентине түз пропорциялаш q=-λ∆Т/∆x, мында ∆Т/∆х температуранын градиенти, γ - жылуулук өткөргүчтүк коэффициенти, «-» белги жылуулук агымынын ысык бөлүгүнөн муздак бөлүгүнө карай багытталышын көрсөтөт.
Обрагация (өзгөрткү)
Обрагация (өзгөрткү) (лат. obrogatio  ) – мурдагы мыйзамдарга айрым өзгөртүүлөрдү киргизүү.
Эпохе
Эпохе (гр. токтоо, басылуу, ой жүгүртүүдөн баш тартуу деген түшүнүктөрүн билдирет) – антикалык скептицизмде калыптанган философиялык түшүнүк.
Секст эмпириктин аныктамасы б-ча биз бар деп да, жок деп айта албай турган акылдын, аң сезимдин абалы жолугат. Э. адам таанып билүүсүндө толук маалымат алууга мүмкүндүктүн жоктугу м-н байланыштырылат да, жандын бейкут, тынч абалда турушун айкындайт.
Сюрпрайз (Небраска)
Сюрпрайз (Небраска) (Surprise) — Небраска штатынын Butler округуна караган АКШ шаары.
Ервинг (Массачусетс)
Ервинг (Массачусетс) (Erving) — Массачусетс штатынын Франклин округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1 467 киши. Болжолдуу аянты - 37.3 км². FIPS коду — 25-21780.
Ылымта аралдар
Ылымта аралдар, Түштүк Антил аралдары (голл. Benedenwindse Eilanden Islas Sotavento) - Кариб деңизиндеги топ арал, 64° батыш узундуктан батышка карай жайгашкан. Кичи Антил аралдары архипелагынын түштүк бөлүгү. Ы. а-га Аруба, Кюрасао, Бонайре (Нидерланд Антил а-нын курамында), Авес, Лос Рокес, Орчила, Бланкилья жана Лос-Эрманос (Венесуэланын курамында, федерация укугуна ээ) аралдары кирет. Аянты 1,2 миң км2. Ири аралдарынын көп бөлүгү дөңсөлүү (бийиктиги 372 мге чейин, Кюрасао а-нда). Сорго, батат, банан плантациялары бар; кой, эчки асыралат. Нефть ылгоо (Ы. а-дын Нидерландга таандык бөлүгүндө) өнөр жай бар.
Ири шаарлары: Виллемстад (Кюрасао а-нда), Ораньестад (Аруба а-нда). Аты аралдын түндүк-чыгыш пассатка карата ыктоо жайкашкандыгынан улам келип чыккан. Лос-Рокес а. - улуттук парк (1973-ж. уюшулган).
Кимсанов Ашым Кимсанович
Кимсанов Ашым Кимсанович (9.6.1949-ж.т., Ош облусу, Өзгөн району, Кош-Этер айылы) - геология тармагынын көрүнүктүү ишмери, райондун ардактуу атуулу.
Фрунзе политехникалык институтун бүткөн (1973). 1978-98-жылдары Чаткал геологиялык экспедициясында механик, башкы механик, начальниктин орун басары, башкы инженер, 1998-2002-жылдары Жалал-Абад геологиялык чалгындоо партиясынын начальниги, 2002-11-жылдары «Кыргызалтын» ААКтын «Терек-Сай рудниги филиалы» ишканасынын директору болуп иштеген. Райондук жана Терек-Сай шаарча кеңештеринин депутаты болуп шайланган. Кыргыз Республикасынын “Ардак грамотасы” менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Аксайчин
Аксайчин (кыт. 阿克賽欽, мис. 阿克赛钦,, уйг. ак сай "ак жар", хинди अकसाई चिन, урду اکسائی ‎ - Кытай, Пакистан жана Индиянын Синьцзян-Уйгур Өзэркин районунун чек арасында жайгашкан аймак. Аянты 42 42 685 км² (мурдагы Джамму жана Кашмир штатынын 20%ке жакыны). Аймакты Кытай башкарат, бирок аймакты Ладак союзунун аянтты кошкон Индия менен талашып-тартышат.
Аксайчин - Индия менен КЭР ортосундагы эки негизги аймактык талаштын бири, экинчи талаштуу аймак - Аруначал-Прадеш штаты.
Аксайчын (уйгур тилинен сөзмө-сөз которгондо «ак сай Чин») — 5000 м бийиктикте жайгашкан, бийик тоолуу кең туздуу чөл. Географиялык жактан ал Тибет платосунун бир бөлүгү болуп саналат. Бул аймакта жергиликтүү тургундар, ошондой эле туруктуу конуштар дээрлик жок. Жаан-чачын бир аз жаайт, анткени айланадагы тоолор аба массаларынын кыймылына тоскоол болот.
Тарыхы
Тарыхта Ак-Сайчин бир бөлүгү болуп Гималай Королдугундагы Ладакхтан менен басып чейин Кашмир 19-кылымда, андан кийин бир бөлүгү болуп Британдык Индия - -жылдын 24-мартындагы, 1914- Делиде, Тибет жана Британдык Индия (ортосунда мурда каттары жашыруун алмашуу аркылуу Симла конференция ), Макмахон демаркация сызыгы тартылды ... 1903-1904-жылдардагы Британ-Кытай согушу учурунда пайда болгон Тибеттин суверенитетин тааныбаган Кытай (ал британ аскерлеринин Лхас шаарын басып алуусу жана XIII Далай-ламанын Монголияга качышы менен аяктаган) издөөдө Россия империясынын аскерий жардамын жана 1911-жылдагы революциядан кийинки «суверендүүлүк парадынын» натыйжасында ал бул келишимди тааныган эмес, ал жашыруун келишим тууралуу билбегендиктен, Симла конференциясында Кытайдын өкүлү Чен Йифан. 1914-жылы 3-июлда жана жарыялаган.
Google Жерден рельефтин модели
2006- жылдын июнунда 38.26667°N, 105.95°W менен Google Earth спутниктик сүрөтүндө. 38.26667°N, 105.95°W 38.26667°N, 105.95°W Инчуан шаарынан (Нинся-Хуэй өзэркин районунун борбору) 35 км түштүк-батышта Аксай Чиндин чыгыш бөлүгүнүн жана Тибеттин. 900 mx 700 м модели көмөкчү имараттар, жүк ташуучу унаалар жана байкоочу посттор менен курчалган.
Бюзинген-на-Верхнем-Рейне
Бюзинген-на-Верхнем-Рейне (Büsingen am Hochrhein) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Констанц районуна кирет.
Калкы - 1429 киши(2013-ж.). . Аянты - 7,62 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 3 35 015. Мэр — Гуннар Ланг.
Падыша-Ата (дарыя)
Падыша-Ата – Жалал-Абад облусунун Аксы районунундагы суу. Сырдарыянын оң куймасы. Узундугу 130 км, алабынын аянты 443 км2. Чаткал тоо кыркасынын түндүк капталынан (Чанач ашуусуна жакын) башталат. Башкы агымында Кийик-сай аталып, кууш өрөөн аркылуу агат. Нанай кыштагынан кенен Кара бала өрөөнүнө чыгат. Төмөнкү агымында Үңкүрдөбө тоосун кесип өтүп, салааларга бөлүнөт. Заркен кыштагынан Намансансай аталып, Сырдарыяга оң жактан куят. Жылдык орточо чыгымы 6,12 м3/сек. Апрелде киребаштап, сентябрда тартылат. Негизинен кар жана  булак сууларынан куралат. Сугатка пайдаланылат. Өрөөнүндө Кашка-суу, Эскабат, Бешкаран, Жаңыкоргон, Зоркен жана башка кыштак жайгашкан.
Ройден (Флеминг)
Ройден (Флеминг) (Reuden (Fläming)) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Анхальт-Цербст районуна кирет.
Калкы - 312 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 12,71 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 82 315. Муниципалитеттин башчысы — Элард Шмидт.
Ким Илья Иванович
Ким Илья Иванович (1919, Бишкек шаары - 2002, ошол эле жер) - Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген мугалими, СССР эл агартуу отличниги.
Кыргыз мамлекеттик университетинин математика факультетин бүткөн (1954). 1954-57-жылдары Аксы районунун Кербен мектеп-интернатында мугалим, 1957-80-жылдары Шакафтар мектеп-интернатынын директору. Мектеп-интернатты жетектеген 23 жыл аралыгында анын материалдык-техникалык базасын чыңдоого, билим берүүнүн сапатын жогорулатууга, мектепти республиканын алдыңкы окуу жайына айландырууга зор эмгек сиңирген.
Акылынан адашкан Макс:Каардуу жол
"Акылынан адашкан Макс- Каардуу жол" (Mad Max: Fury Road, Безумный Макс: Дорога ярости)- 2015-жылы Жорж Миллер тартып жана продюсерлик кылган экшн тасма. Тасманын сценарийин Миллер, Брендан Маккартни жана Нико Лазурис жазышкан. Тасма бензин жана суу жетишсиз болгон келечектеги чөлдүү аймакта орун алган. Анда Макс Рокатански (Том Харди) узун жолдуу согушка түрткөн "Өлбөс Жо"(Хү Кейс-Бирне) жана анын куралчан танкер унаасынан качыш үчүн, аскерий жетекчи Фуриосага (Шарлиз Терон) кошулгандыгы баяндалат.
Тасманын бет ачаары 2015-жылы, 7-майда "TCL" атту кытайлык кинотеатрда өткөн. Тасма дүйнө жүзүнө 2015-жылы, 14-майда жайылтууга берилген жана "Канн Кино Фестивалында" жарышуудан тышкары 2D,3D, IMAX 3D жана 4DX форматтарында көрсөтүлгөн. Ошондой эле 378 миллион АКШ долларын табуу менен "Акылынан адашкан Макс" тасмаларынын эң кирешелүү чыгарылышы атыккан. Тасма көптөгөн киносынчылар тарабынан 2015-жылдын эң мыкты тасмасы деп белгиленип, дүйнөдөгү эң мыкты экшн тасмалардын бири деп эсептелинип келет. "Каардуу жол" бир нече киносынчылардын жана гилдия сыйлыктарына ээ болуп, "Эң мыкты тасма", "Эң мыкты режиссер"(Жорж Миллер) сыяктуу "Оскар" сыйлыгынын он наамына көрсөтүлгөн. Анын ичинен "Эң мыкты костюм дизайны", "Эз мыкты сүрөтчү-коюучу", "Эң мыкты макияж жана чач жасалга", "Эң мыкты киномонтаж", "Эң мыкты үн монтаж" жана " Үндөрдүн мыкты айкалышы" сыяктуу наамдарын жеңип алган.
Ротор
Ротор (латынча roto – айланам) – машинанын, демейде статордун ичине жайгашкан айлануучу тетиги. Ротор электр жана кээ бир ичинен күймө кыймылдаткычтарда, турбина, желдеткич, компрессор, насостор менен автоматтар жана жумушчу органы Ротор болуп эсептелген бардык машиналарда болот. Мисалы, гидротурбинанын Ротору жумуш аткаргыч дөңгөлөк менен валдан турат жана суунун механикалык энергиясын айланып турган валдын энергиясына айландырып, ал энергияны гидрогенератордун Роторуна берет. Ал эми электр машиналарында Ротор электр энергиясын механикалык энергияга айландырып, аны жумуш аткаргыч механизмге берет.
Клайнбартлофф
Клайнбартлофф (Kleinbartloff) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Айхсфельд районуна кирет.
Калкы - 431 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 12,59 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 61 059. Муниципалитеттин башчысы — Эрхард Кох.
Джоунсбороу (Мэн)
Джоунсбороу (Мэн) (Jonesboro) — Мэн штатынын Вашингтон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 594 киши. Болжолдуу аянты - 99.5 км². FIPS коду — 23-35905.
Жылуулук сыйымдуулугу
Жылуулук сыйымдуулугу - нерсенин температурасын1 градуска (1°С же 1К) жогорулатууга сарпталган жылуулук саны. Эгер нерсеге dQ жылуулук саны берилгенде, температурасы dТга жогоруласа, анын жылуулук сыйымдуулугу С=dQ/dT боюнча аныкталат жана Дж/град менен өлчөнөт. Катуу заттардын жана газдардын жылуулук сыйымдуулугу туруктуу чоңдук болбостон, температурага көз каранды. Бирдик массадагы берилген затты бир градуска ысытуучу жылуулук саны ал заттын салыштырма жылуулук сыйымдуулугу деп аталат, бирдиги Дж/градкг. Массасы бир моль затты бир градуска ысытууга керек болгон жылуулук саны молдук жылуулук сыйымдуулугу деп аталат. Газдардын туруктуу көлөм жана басым кезиндеги жылуулук сыйымдуулугунун чоңдугу түрдүүчө болот. Эгер газ туруктуу көлөмдө ысытылса, анда сыртка жумуш аткарбастан, берилген жылуулук толугу менен нерсенин ички энергиясын көбөйтүүгө жумшалат. Эгер газ туруктуу басым кезинде ысытылса, анын көлөмү кеңейип, берилген жылуулуктун бөлүгү сыртка жумуш аткарат. Демек, бул учурдагы жылуулук сыйымдуулугу туруктуу көлөмдөгүгө караганда көп. Ысытуудан катуу заттардын көлөмү аз өзгөргөндүктөн, алардын көлөмү жана басымы туруктуу кезиндеги жылуулук сыйымдуулугу дээрлик барабар (к. Дюлонг Пти закону). Катуу заттардын жылуулук сыйымдуулук теориясын Эйнштейн жана Дебай иштеп чыккан.
Ылдамдаткычтар
Ылдамдаткычтар - заряддалган бөлүкчөлөрдү - өтө чоң кинетикалык энергияга (100 КэВ -10 ГэВ жана андан жогору) чейин күүлөтүүчү түзүлүштөр. Бөлүкчөлөрдү ылдамдатуунун түз, индукциялык, резонанстык ж. б. ыкмалары бар. Ылдамдаткычтар бөлүкчөлөрдүн кыймылынын траекториясынын формасы боюнча сызыктуу жана циклдик болуп бөлүнөт. Сызыктуу Ылдамдаткычтарда бөлүкчөлөрдүн кыймылынын траекториясы түз сызык боюнча, ал эми циклдик Ылдамдаткычтарда айлана же спираль боюнча болот. 20-30 МэВ энергияга чейин күүлөнтүүчү Ылдамдаткычтар техникада изотопторду алуу үчүн, материалдардын физикалык касиетин өзгөртүү үчүн, ошондой эле медицинада колдонулат. Негизинен Ылдамдаткычтар ядролук физикада жана жогорку энергиялар физикасында колдонулат.
Резонанстуу, циклдик Ылдамдаткычтар протондорду, нейтрондорду жана ар кандай химиялык элементтердин атомдорунун көп заряддуу иондорун ылдамдатуу үчүн колдонулат. Ылдамдануучу бөлүкчө өзгөрмө электр талаасы аркылуу туюк траектория боюнча бир нече жолу өткөрүлөт. Улам кийинки өтүүсүндө бөлүкчө өзүнүн энергиясын көбөйтө берет. Бөлүкчөнүн кыймылын башкаруу жана анын ылдамдатуучу электр талаасына мезгили менен келип турушун камсыз кылуу үчүн күчтүү магнит талаасы колдонулат. Резонанстуу Ылдамдаткычтардын эң жөнөкөйү - циклотрон.
Карапапактар
Карапапактар же таракамалар — Түндүк Кавказдагы Дербент,Грузиядагы Квемо-Картли, Азербайжандагы Газах , Ирандагы Сулдуз жана жалпы Түндүк- Чыгыш Анадолудагы Түркияда жашаган азербайжан түрктөрүнө тектеш уруу. Калкы негизинен мал чарбачылыгы менен алектенет жана көбүнчө көчмөндөр катары кездешет. 1917-1918 жылы, Карапапактар өзүнүн эркин, таанылбаган Борчалы Карапапак Республикасын ээлеген.
Тарыхы
Алар мурда Сыр-Дарыянын оң жээгинде жашашкан. Огуз түрктөрү (түркмөндөр) XI кылымдан баштап Иранга, Закавказьеге, Кичи Азияга жана Месопотамияга тараган. Көчмөн турмушта жашаган түрктөрдүн айрымдары таракама (арабча «таракима» - түркмөн) деп аталчу. Кээ бир булактарда таракамалар этникалык топ катары каралат. Бирок андай эмес, Тарекамалар биринчиден эле этникалык топ болгон. Анан алардын саны көбөйгөн сайын эл болуп калыптанган. Терекамалар Азербайжан, Дагстан, Түркия жана Грузияда жашайт. Кур-Араз ойдуңунда, Азербайжандын Мил-Карабах, Муган жана Ширван түздүгүндө, Батыш Азербайжандын Гойча районунда жашаган жана жамаат болуп түздүккө барган терекамалар да дыйканчылык менен алектенишкен. Калган таракамалар талаада эгин чаап-жыйноону аяктап, куздук себууге даярданып жатышты. Негизинен мал чарба азыктарын (май, сыр, жүн ж. б.) өндүрүп, данга, кол өнөрчүлүккө алмаштырышкан. Килем токуу, токуу ж.б. да өнүккөн. «Таракама» элдик бий жана музыка Таракама менен байланыштуу. Таракамалар Азербайжан, Түркия, Грузия, Дагестан жана Ирандын аймактарында жашашат.
Падыша-Ата мамлекеттик коругу
Падыша-Ата мамлекеттик коругу — Кыргызстандагы өзгөчө кайтарууга алынган жаратылыш коруктардын бири. Жалал-Абад облусунундагы Аксы районунун аймагында. Батыш Теңир-Тоо (Чаткал кырка тоосу) регионунда, Пача-Ата суусунун алабында. Аянты 15,8 миң га. Анын ичинде 4,4 миң гасы токой, 1,3 миң гасы такыр жер, 2,2 миң гасы жайыт, калганы жөн жерлер, КРдин Кызыл китебине кирген уникалдуу арча токоюн, Семёнов көк карагайын ж. б. өсүмдүктөрдү сактоо максатында 2003-ж. уюшултурулган. Коруктун аймагында Падыша-Ата мазары жайгашкан.
Түлкү
Түлкү - ит сымалдуулар тукумундагы сүт эмүүчү жырткыч жаныбар.
Нюдюко-Выеръяга
Нюдюко-Выеръяга — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Арко-Выеръяга дарыясынын оң жээгинен 4 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эргүү
Эргүү ― адамдын рухий жана кара күчүнүн чыңалышы, эмоциясынын көтөрүлүшү м-н мүнөздөлгөн эмоциялык абал. Руханий түшүнүк катары, бул абал типтүү өзгөчөлүгү жана чыгармачыл иш-курамдык бөлүгү болуп саналат. Адатта, бул көрүнүш, башкача айтканда, анын сырттан келген башкалардан бөлөк болгон көрүнүш катары кабыл алынат.
Эргүү чыгармачыл иш-аракеттин (искусство, илим ж. б.) негизги шарттарынын бири. Ал ойломдун, эстин, кыялдын активдүү кызматы м-н байланыштуу. Бул учурда чечилүүчү маселе түздөн-түз тиешеси жок жагдайлар көңүлүнөн тышкары калып, аракет жемиштүү болот.
Тарым (дарыя)
Тарым ( уйг. تارىم  ички дарыя системасынын негизги огу бир чоң дарыя болгон Уйгур Мухтар аймагында -жылы Кытай Эл . Жалпы узундугу 1321 км. Бассейндин аянты 1000000 км². Арал деңизине жакын жерде жылдык орточо агын агымы 2500 м³/с ашык. Ал Ак-Суу жана Яркент дарыяларынын кошулган жеринен пайда болуп, чыгышты көздөй агат, Такла-Макан чөлүн этектейт.Аккан жылдарда Карабуранкөл көлүнүн чыгышындагы туздуу сазга жетет. Буга чейин дарыя Лоп-Нор көлүн кургаганга чейин азыктандырчу. Өрөөн кум дөбөлөрү менен курчалган жээктеги токойлордун мекени.
Суу сугатка пайдаланылат. Дарыя өрөөнүндө 10 миллионго жакын уйгурлар, кытайлар жана моңголдор жашайт.
Эргүү
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Тарым (дарыя)
Куюлганы
Бууланып, кумдуу топурактарга батып кеткендиктен, дарыя тайыз болот, айрыкча октябрдан апрелге чейинки мезгилде. Дарыянын суусу өтө ылайлуу, Борбордук Азиядагы көптөгөн дарыялардай эле багытын тез-тез өзгөртүп турат. Тарым Дарыя чөлдө жоголот - кургак дельта. Кышында тоңуп калат.
Жаныбарлар жана табияты
Тарим жана анын куймалары балыкка бай ( маринка, осман, чар),төмөнкү агымында сууда сүзүүчү канаттуулардын уясы бар камыш.
Кастору
Кастору (1865-1918) өрөөндөгү аялзатынан чыккан тарыхый инсан.
Калыстыгы, чечкиндүүлүгү менен эл арасына “Кастору датка” аталган. Чаткалдын Коргон-Төбө аймагында жашап өткөн. Балыктуу-Сай жайлоосунан Кайың-Суу, Жарты-Суу аймактарына эгин суугаруу максатында казылып келген арык үчүн кытай, кушчу урууларынын ортосунда талаш башталып, уруулар ич ара чабышка камданат. Чыр башталаарда колуна союл алып, жайдак бээ минип келген Кастору эне “Талашты токтоткула, ким макул болбосо мени менен жекеге чабышка чык” - дейт. Эч ким чыкпай, Кастору эненин “Арык укумдан-тукумга чыр бойдон улана берээрин, ошондуктан аны көмүп салуу” сунушун туура көрүп, арык кайра көмүлүп, элди ич ара кыргындан сактап калган. Кастору датка бийлер менен бирге уруу аралык, адамдардын ортосундагы талаштарды калыс чечип келгендиги айтылат.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Шоттен (Шаар)
Шоттен (Шаар) (Schotten (Stadt)) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан Шаар. Гиссен административдик округуна карайт. Фогельсберг районуна кирет.
Калкы - 10802 киши(2013-ж.). . Аянты - 133,56 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 5 35 016. Мэр — Зузанне Шаб-Мадайски.
Жылуулук тармагы
Жылуулук тармагы - имаратты жылытуу, технологиялык процесстер үчүн ысык суу менен бууну керектөөчүлөргө жеткирип жана бөлүштүрүп берүүгө арналган түтүктөр (куурлар) системасы. Жылуулук тармагы. Изоляциялоочу жана бекиткич материалдар, жөнгө салуучу арматуралар, текшерүүчү жана өлчөөчү приборлор, байкоочу кудуктар, жылуулуктан болгон кеңейүүнү теңдештирүүчү түзүлүштөр менен жабдылат. Ал жер астындагы мачталарда жана эстакадаларда жайгаштырылып, айлантма жана радиустук болуп бөлүнөт. Айлантмада бузулган жерин оңдоодо (бузулган жерди жалпы тармактан бөлүп алат) жылуулук тармагы үзгүлтүксүз иштей берет. Жылуулук тармагынын радиустук түрү куруу наркы арзан болгондуктан, көбүрөөк колдонулат. Ар кандай чоңдуктагы буну жана сууну бир убакта жеткирүү жана иштетилген сууну кайра артка кайтаруу үчүн жылуулук тармагына бир нече түтүк орнотулат.
Одельцхаузен
Одельцхаузен (Odelzhausen) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Дахау районуна кирет.
Калкы - 4312 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 30,48 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 74 135. Муниципалитеттин башчысы — Конрад Брандмайер.
Вельшнойдорф
Вельшнойдорф (Welschneudorf)) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Вестервальд районуна кирет.
Одельцхаузен
Муниципалитет административдик курамы боюнча 14 шаардык районго бөлүнөт.
Вельшнойдорф
Калкы - 964 киши(2013-ж.). . Аянты - 7,77 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 43 079. Муниципалитеттин башчысы — Томас Шмидт.
Ротордук бургулоо
Ротордук бургулоо – айландырып бургулоонун бир түрү; мында жер бетинде жайгаштырылган ротордун бургулагыч колоннасынын скважинадагы көзөөчтү айландыруусу аркылуу бургуланат. Ротордук бургулоо жардыруу, чалгындоо жана эксплуатациялык скважинаны бургулоо үчүн колдонулат. Кыймылга келтиргич горизонталь вал аркылуу кыймылдаткыч (электр, газ трубиналуу, ичинен күймө ж. б.) роторду айландырат. Бургу түтүгү менен көзөөчтүн ортосуна салмактуу бургулоочу түтүк орнотулат. Жумуш аткаргыч жог. түтүк ротор аркылуу өтүп, ал уячага (вертлюг) туташтырылат. Ротордук бургулоо тереңдеген сайын кошумча түтүк кошулуп турат.
Объективдүү моюндатуу
Объективдүү моюндатуу – айыпсыз зыян келтиргендиги үчүн кылмыш-жазык жоопкерчилиги. Кылмыш-жаза укугу боюнча жол берилбейт.
Сюрстон (Небраска)
Сюрстон (Небраска) (Thurston) — Небраска штатынын Thurston округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 125 киши. Болжолдуу аянты - 0.3 км². FIPS коду — 31-48900.
Ылдамдануу
Ылдамдануу -  убакыт бирдиги ичинде материалдык нерсенин (чекиттин) ылдамдыгынын чоңдугун жана багытын мүнөздөөчү физикалык вектордук чоңдук. Сан мааниси a гДи/At формуласы менен аныкталат. Эгер материалдык чекит ийри сызык боюнча кыймылдаса анын a вектору ат тангенсиалдык (жаныма боюнча) жана ат нормалдык (борборго умтулуучу) ылдамданууларга ажырайт. Ылдамдануунун бирдиги м /сек2 (СИ). Нерсенин түз сызыктуу кыймылында ылдамдык чоңойсо (же кичирейсе), анда Ылдамдануунун сандык маанисин asAu//At.
Хартман (Колорадо)
Хартман (Колорадо) (Hartman) — Колорадо штатынын Проуерс (Prowers) округуна караган АКШ шаары.
Текес (дарыя)
Текес ( кит. 特克斯 河 - Тэкэсыхэ — Казакстан (жогорку агымы) жана Шинжаң-Уйгур автономиялуу районундагы (КНР) (төмөнкү агымы) дарыя.
Иле дарыясын түзгөн эки дарыянын бири (Күнгөс менен бирге). Узундугу 438 км, анын 100 кмге жакыны Казакстан Республикасынын аймагына туура келет, анын ичинен 40 км Казакстандын аймагына жана 60ка жакыны Казакстан менен КЭР чек арасына туура келет. Суу сактагычтын аянты 29,6 миңге жетет. км².
Хартман (Колорадо)
Калкы - 111 киши. Болжолдуу аянты - 0.8 км². FIPS коду — 08-34520.
Рудники (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Рудники — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Калинин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 3 киши. Почта индекси — 452044, ОКАТО коду — 80212825006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Касмалиев Ажыбек Кадыркулович
Касмалиев Ажыбек Кадыркулович (2.8.1958-ж.т., Нарын облусу, Кочкор району, Кочкор айылы) - коомдук ишмер.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Стэндгуист (Миннесота)
Стэндгуист (Миннесота) (Strandquist) — Миннесота штатынын Marshall округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 69 киши. Болжолдуу аянты - 0.7 км². FIPS коду — 27-63112.
Нойкамперфен
Нойкамперфен (Neukamperfehn) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Лер районуна кирет.
Калкы - 1650 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 6,27 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 57 015. Муниципалитеттин башчысы — Хартмут Юнге.
Тайвань аралы
Тайвань – Кытайдагы провинция. Азиянын түштүк-чыгыш жээгинен орун алган. Тайвань провинциясын материктен Тайвань кысыгы бөлөт. Тайвань аралы жана ага чектеш жаткан аралдар, Пенхумдао аралы да провинциянын курамына кирет. Аянты 36 мин км2. Калкы 23,1 млн (2010); калкынын 98%и кытайлар. Административдик борбору – Тайбэй шаары. Өзүнүн акча бирдиги (тайвань доллары) бар. Тайванды жээктей Юйшань кырка тоосу (бийиктиги 3950 м) созулуп жатса, батышы түздүктүү. Түндүгүндө өчкөн жанар тоолор тобу жайгашкан. Жаратылыш газы, таш көмүр, нефть, алтын кени бар. Климаты түндүгүндө субтропиктик, түштүгүндө тропиктик, муссондук. Январдын орточо температурасы 15–20°С, июлдуку 27–28°С. Жылдык жаан-чачыны 1500–5000 мм. Тезтез тайфундар болуп турат. Нымдуу тропик токою басымдуу. Дарыяларынын суусу мол. Кызыл күрөң токой топурагы мүнөздүү. 3300 м бийиктиктен жогору бадал жана шалбаа өсөт.
Тайвань – экономикалык жактан жогору өнүккөн аймак. ИДПнин көлөмү 717,7 млрд АКШ доллары (2009). Аны киши башына бөлүштүргөндө 29,8 мин доллардан туура келет. Андагы тейлөө чөйрөсүнүн үлүшү (% менен) 69,2, өнөр жайдыкы 29,2, айыл чарбасыныкы 1,6. 2008-жылы 238,3 млрд кВт∙с электр энергиясы (3/4ү ЖЭСтен, 1/5и АЭСтен) өндүрүлгөн. Машина куруу (анын ичинде жогорку технологиялуу электроника), электр-техникалык (тиричилик муздаткычтары, кир жуугучтар ж. б.), автомобиль (анын ичинде мотоцикл, скутер), кеме куруу өнүккөн. Кара жана түстүү металлургия, химиялык (негизинен нефтьхимиялык), фармацевтика, жеңил (анын ичинде текстиль), тамак-аш – татымал өнөр жай иштейт. Шалы (негизги азык), бал камыш, чай өстүрүлөт. Гүл өстүрүүчүлүк (негизинен экспортко чыгарат), жашылча-жемишчилик өнүккөн. Чочко асыралып, үй куштары багылат. Балык кармалып, деңиз азыктары даярдалат. Аква маданий өсүмдүктөрү (омурткасыздар, балырлар ж. б.) өстүрүлөт. Автомобиль жолунун узундугу (миң км менен) 40,8, темир жолунуку 1,6. Башкы деңиз порттору: Гаосюн, Цзилун (Тайбейдин аванпорту), Тайчжун. Экспортко электроника, тиричилик электр буюмдары, химикаттар, дары-дармектер, текстиль чыгарылат. Негизги соода шериктештери: Кытай, Япония, АКШ, Түштүк Корея, Европа союзуна кирген өлкөлөр, Түштүк-Чыгыш Азия өлкөлөрү ассоциациясы.
Жылуулук техникасы
Жылуулук техникасы - илим менен техникада жылуулук энергиясын алуу жана пайдалануу ыкмасын камтыган тармак. Жылуулук техникасынын эки негизги багыты бар: 1) жылуулук кубаты жылуулук казан жабдууларынын очогунан, мешинен, органикалык отун күйгүзүүчү камерадан, жылуулук аккумуляторунан, радиатордон, калориферден, конденсатордон, ядро реакторунан жана башка алынат; 2) отундун химиялык энергиясы механикалык, андан соң электр энергиясына айландырылат. Буларга буу турбиналары, ичинен күймө кыймылдатычтар, газ турбиналары, реактивдүү кыймылдатычтар, муздаткыч машиналар жана жылуулук насостору кирет. Ошондой эле, Күн нурунун жана жер астындагы жылуулуктар да пайдаланылат.
Ротор кыймылдаткычы
Ротор кыймылдаткычы – ротордун сырткы жана статордун ички беттеринен түзүлгөн, ротор айланганда мезгил-мезгили менен көлөмү өзгөрүлүп туруучу камералуу ичинен күймө кыймылдаткыч. Ал күйүүчү газдын энергиясын механикалык энергияга айландырат. Жумуш аткаруучу нepceгe кысылуу, кеңейүү циклдери үзгүлтүксүз кайталанат. Поршендүү ичинен күймө кыймылдаткычтарда жумуш аткаруучу процесстер (эки жана төрт тактылуу) Ротор кыймылдаткычында да болот. Заманбап Ротор кыймылдаткычында жумуш аткаргыч бир, эки жана үч секциядан турат.
Пача-Ата көмүр кени
Пача-Ата көмүр кени — Жалал-Абад облусунун Аксы районунда, Чаткал кырка тоосунун түштүк тарабында, Пача-Ата жана Итагар сууларынын аралыгында. Кен 1932-жылдан белгилүү. 1952-53-ж. геологиялык съёмка жана чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Көмүр юра катмарынын төмөнкү жана жогорку көмүрлүү свиталары менен байланышкан. Төмөнкү көмүрлүү свитасында 17 кабат жана кабатчалар бар. Алардын ичинен 8 кабаттын калыңдыгы 0,67-4,39 м. Жогорку көмүрлүү свитасында 5 кабатча бөлүнгөн, алардын калыңдыгы 0,05-0,20 м. Көмүрдүн күлдүүлүгү 9,43%тен 16,41% кечейин, күйүү жылуулугу 24,34- 29,30 МДж/кг (5815-7000 ккал/кг). Болжол ресурсу 600 м тереңдикке чейин 182 млн т.
Объективдүү чен-өлчөмдөр же шарттар
Объективдүү чен-өлчөмдөр же шарттар – башкаларга салыштырмалуу бейтарап болуп эсептелген менен белгилүү уюмдарга жагымдуу жагдай түзбөгөн, өздөрүнүн маани-маңызы боюнча экономикалык болуп саналган жана колдонууда бирдей (жумушчулардын саны же уюмдун көлөмү) принциптер же шарттар. Принциптер же шарттар мыйзамдар жана башка ырасмий документтер менен так аныкталган болуусу керек.
Эриксон Эрик
Эриксон Эрик (1902–1994) – америкалык психолог ж-а психоаналитик, «Мен психологиясы» («психология Я») деп аталган психоаналитикалык мектептин өкүлү.
Зигмунд Фрейдден айырмаланып, адамдын жан ишмердигинин адаптациялык аспектине басым жасаган. Ал колдоого алган эпигенез теориясы б-ча, адамдын руханий ишмердүүлүгү социомаданий факторлордун жыйындысына байланыштуу болот. Инстинктивдүү каалоолор биринчи, алгачкы каалоолорго жатпайт, тескерисинче аң-сезимдүү процесстер м-н өз ара байланышта жүрөт, өтөт. Улуу инсандардын психикалык өмүрүн өзүнүн концепция духунда интерпретациялаган. Анын ою б-ча, алардын тарых бурулуштарында баштан кечирген инсандык кризистери социалдык кризистерге изоморфтуу келет ж-а алар м-н бирдей структурага ээ.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Эзол (Айдахо)
Эзол (Айдахо) (Athol) — Айдахо штатынын Кутеней округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 2.0 км². FIPS коду — 16-03700.
Калкы
2010-жылы калкы 692 киши болгон.
Ипсвич (Массачусетс)
Ипсвич (Массачусетс) (Ipswich) — Массачусетс штатынын Эссекс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 12 987 киши. Болжолдуу аянты - 109.1 км². FIPS коду — 25-32310.
Ройпциг
Ройпциг (Reupzig) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Көтен районуна кирет.
Калкы - 328 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 8,58 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 82 320. Муниципалитеттин башчысы — Хартмут Бургхаузе.
Колумбиа (Мэн)
Колумбиа (Мэн) (Columbia) — Мэн штатынын Вашингтон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 459 киши. Болжолдуу аянты - 93.9 км². FIPS коду — 23-13750.
Бартон Хиллс
Бартон Хиллс (Barton Hills) — Мичиган штатынын Washtenaw округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 335 киши. Болжолдуу аянты - 2.1 км². FIPS коду — 26-05660.
Касан-сай (кызыл-токой) кени
Касан-сай (кызыл-токой) кени - Чаткал районундагы чопо кени жаткан жер. Терек-Сай айылынан 22,5 км түштүк-чыгышта, Кызыл-Токой өрөөнүндө, деңиз деңгээлинен 1500 м бийиктикте жайгашкан.
Каменка (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Каменка — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Камен айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 557 киши. Почта индекси — 452051, ОКАТО коду — 80212828001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Клайнбодунген
Клайнбодунген (Kleinbodungen) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Нордхаузен районуна кирет.
Талмэйдж (Небраска)
Талмэйдж (Небраска) (Talmage) — Небраска штатынын Otoe округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 268 киши. Болжолдуу аянты - 0.4 км². FIPS коду — 31-48305.
Ылаң
Ылаң, мал ыландары - мал организминин тиричилик функциясынын бузулушу. Ал сырткы чөйрөнүн зыяндуу (физикалык, химиялык, биологиялык ж. б.) таасиринен же өөрчүүнүн кемтигинин кесепетинен пайда болот. Ылаң организмдин функцияларын бузгандыктан, аны физиологиялык жана морфологиялык жактан ар кандай өзгөрүүлөргө дуушар кылат. Пайда болуу себебине жараша жугуштуу жана жугушсуз Ылаң деп айырмаланат. Жугушсуз Ылаң малдын бир түрүнөн экинчи түрүнө жукпайт. Ылаң бүт организмге таасир этет, бирок белгилүү бир органдын же системанын өзгөрүшүнөн гана билинет. Ошондуктан жугушсуз ички Ылаңдар шарттуу түрдө тоют синирүү, дем алуу органдарынын, жүрөк-кан тамыр, нерв, зат алмашуу ж. б. системалардын Ылаңрына бөлүнөт. Тоют сиңирүү органдардын Ылаңдары (гастрит, энтерит, тимпания ж. б.) сапатсыз тоют берүү, ашыкча тоюттандыруу, булганыч суу менен сугаруу ж. б. учурда пайда болот. Дем алуу органдарынын Ылаңдарына (бронхит, плеврит, ринит ж. б.) малдын суукка урунушу, чаң сарайларда кармоо, сарайлардын начар желдетилиши ж, б. түрткү болот. Теринин механикалык жарааттанышы, сынык, туяктын бузулушу ж. б. тышкы органдардын Ылаңдары да жугушсуз Ылаң болуп эсептелет. Жугуштуу Ылаңдар соо малга ылаңдуу малдан жугат, ошондой эле курт-кумурска, тейлөө буюмдары ж. б. аркылуу таралат. Мындай Ылаң инфекциялуу жана инвазиялуу болуп айырмаланат. Инфекциялуу Ылаңдарга куйдургу, селейме, листериоз, пастереллёз, бруцеллёз, шарп, чечек ж. б. Ал эми инвазиялуу Ылаңдарга фасцеллиоз, дикроцелиоз, эхинококкоз ж. б. кирет. Аларды курткумурскалар таратат. Бул Ылаңдар кишиге да жугушу мүмкүн. Ылаң мал чарбасына чоң зыян келтирет. Мал Ылаңдарын алдын алуу, дарылоо ж. б. иштер вет. мыйзамдарга ылайык жүргүзүлөт.
Овердрафт
Овердрафт (англ. overdraft  ) – кардардын эсеби боюнча анда калгандан ашыкча каражаттарды жоюу менен ишке ашырылуучу кыска мөөнөттү кредиттин түрү. Натыйжада дебеттик сальдо пайда болот. Банктар тарабынан: О. эң жогорку чеги, берүү шарттары жана жоюунун тартиби белгиленүү менен ишенимдүү кардарларга берилет. О. карыздарды жоюуга кардардын учурдагы эсебине түшкөн баардык каражаттар чегерилет, ошондуктан каражаттардын келип түшкөнүнө жараша кредиттин көлөмү өзгөрүлөт, ушул жагдай О. кредиттөөнүн демейдеги таризинен айырмалап турат. Үстөк пайыздар аракеттеги же макулдашылган өлчөмдө алынат.
Карашов Өскөн Карашович
Карашов Өскөн Карашович (1942-ж.т., Каныш-Кыя айылы) - коомдук ишмер, райондун ардактуу атуулу.
Кыргыз мамлекеттик университетин бүткөн (1968).
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Вендельсхайм
Вендельсхайм (Wendelsheim) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Альцай-Вормс районуна кирет.
Калкы - 1394 киши(2013-ж.). . Аянты - 12,56 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 31 070. Муниципалитеттин башчысы — Ханс-Лудвиг Килиан.
12 жыл кулчулукта
"12 жыл кулчулукта" (12 Years a Slave, 12 лет рабства) - 2013-жылы тартылган жана Соломон Норзаптын 1853-жылкы кыска биографиясын сүрөттөгөн "Он эки жыл кулчулукта" чыгармасынын адаптацияланышы. Чыгарма Нью-Йорк штатында эркин төрөлгөн афро-америкалык адамдын 1841-жылы Вашингтон шаарынан уурдалып, кулчулукка сатылып кеткендигин баяндайт. Норзап эркиндикке чыкканга чейин Лузиана штатында 12 жыл боюнча талааларда кул болуп иштеген.
"12 жыл кулчулукта" дүйнө жүзү боюнча сын-пикирлерге кабыл болуп, бир нече медиа берүүлөрү тарабынан 2013-жылдын мыкты тасмасы деген наамга ээ болгон. Тартуу иштери үчүн 22 миллион АКШ долларын сарптаган тасма 187 миллион АКШ доллардык кирешени табуу менен кирешелүү тасмалардын бири болгон. Тасма Оскардын үч сыйлыгын утуп алган: "Мыкты тасма", "Мыкты экинчи пландагы актриса"(Ньюоңго) жана "Мыкты адаптацияланган сценарий"(Ридлей). Маккуин "Мыкты тасма" үчүн сыйлык утуп алган алгачкы кара терилүү продюсер жана "Мыкты тасманы" тарткан алгачкы кара терилүү режиссёр аталган. Тасма "Мыкты тасма" категориясында Алтын Глобус сыйлыгын утуп алган. Ошондой эле, Британия кино жана телекөрсөтүү сыйлык тапшыруу аземинде, тасма "Мыкты тасма" жана Эжиофор "Мыкты актёр" наамдарына ээ болушкан.
Жылуулук электр борбору
Жылуулук электр борбору - керектөөчүлөргө электр энергиясы менен ысык суу жана буу түрүндө берилүүчү жылуулукту бир убакта иштеп чыгаруучу жылуулук электр станциясы. Жылуулук электр борбору негизинен отун, суу даярдоочу жана суу ысытуучу түзүлүштөрдөн, казандан, электр генераторунан, буу турбиналарынан, бууну керектөөчүлөргө бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдөн турат. Жылуулук электр борборунун артыкчылыгы пайдаланылуучу бууну, сууну жылытуу менен эле бир убакта электр энергиясын иштеп чыгат. Жылуулук жылдын белгилүү гана мезгилинде талап кылынгандыктан, жылуулук электр борборунда буу тыгыздалат: өнөр жай үчүн жыйналган буунун басымы 8-16 атмга, жылытууга арналган буунуку 1,2-25 атмга жетет.
Жылуулук уюлдары
Жылуулук уюлдары - Жер шарында, адатта, тропик алкактарында абанын температурасы эң жогору болгон жерлер. Эң ысык жерлер: түндүк Жарым шарда Евразиядагы Тар чөлүндө жана Индияда (53°Сге чейин), Түндүк Америкадагы (АКШ) Мохаве чөлүндө (Ажал өрөөнү, 56,7°С), Африкадагы Ливия чөлүндө (Эль-Азизия, 57,8°С дүйнөдөгү эң ысык жер, 1922-жылы катталган); түштүк жарым шарда Австралиядагы Флиндерс дарыянын өрөөнүндө (50°С), Түштүк Америкадагы Парана дарыянын өрөөнүндө (47°С), КМШнын аймагында ОртоАзиянын түштүгүндө (50°С). Абанын жылдык орточо температурасы (30,2°С) боюнча дүйнөдөгү эң ысык жер Африкада (Эфиопиядагы Массауа шаары тушта). Дүйнөлүк океандагы суунун эң жогорку температурасы Перс булуңунда (35,6°С), Мексика булуңунда (33°С), Каспийде (37,2°С) байкалган. Кыргызстандын эң ысык жери Чүй өрөөнүнүн Түндүк чеги (44°С).
Огороддук жер участогу (багбанчылык-огороддук участок)
Огороддук жер участогу (багбанчылык-огороддук участок) – мамлекеттик бийлик же жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдары тарабынан уюмдарга жана жарандарга жашылча-жемиш, бакча жана башка айыл чарба өсүмдүктөрүн жана картошка өстүрүү үчүн бөлүнүп берилген жер участоктору.
Ыктымалдуулук теориясы
Ыктымалдуулук теориясы - бир кокус окуянын ыктымалдуулугу боюнча кандайдыр бир түрдө аны менен байланышкан башка кокус окуянын ыктымалдыгын табууга мүмкүндүк түзүүчү математикалык илим. Окуя түшүнүгү Ыктымалдуулук теориясында - алгачкы жана ажырагыс түшүнүк. Окуя деп ар кандай кубулуштарды түшүнсө болот. Мис., тыйынды бир жолу көкөлөтүп ыргытканда ал герб же цифра жагынан түшүшү мүмкүн. Бирок тыйындын кайсы тарабынан түшүшүнө кызыкпастан, ошол натыйжанын биринин болушуна же болбошуна кызыксак, анда ал окуя түшүнүгүн берет. Бардык окуялар шексиз (мис., тыйынды ыргытканда же герб, же цифра жагынан түшүшү), кокус (мис., тыйынды бир эле ыргытканда герб жагынан түшүшү) жана мүмкүн эмес (мис., бир айда 36 күн болот деп эсептелиши) окуя болуп бөлүнөт. Ыктымалдуулук теориясы чектүү теоремалар жана кокус процесстер теориялары менен тыгыз байланышта. Ыктымалдуулук теориясында кокус чоңдук, математикалык күтүү, дисперсия, корреляция, ыктымалдуулукка тыгыздыгы, пределдик теорема, Бернулли теоремасы, Лаплас теоремасы, бөлүштүрүү, нормалдуу бөлүштүрүү, Марков процесси, стационардуу кокус процесси ж. б. түшүнүктөр көп колдонулат, к. Математикалык статистика.
Нойлеэ
Нойлеэ (Neulehe) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Эмсланд районуна кирет.
Калкы - 697 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 13,62 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 54 038. Муниципалитеттин башчысы — Хайнц Коп.
Эристика
Эристика (гр. талаш искусствосу деген сөзүнөн) Эристикалык ой корутундулар софизмге тектеш келет ж-а талаш-тартыштарда жеңишке жетүү үчүн гана пайдаланылчу аргументтерди эске салат, ал эми айтышып жаткан адамдын сөзү чынбы, же жалганбы, туурабы, же туура эмеспи – бул эске алынбайт.
Эристиканы ушундай түшүндүрүүнү мис., Шопенгауэр колунда кармаган. Анын аныктамасы б-ча эристика талашта жеңишти камсыз кыла турган талаш искусствосу, же болбосо рух фехтованиеси болуп саналат. Ошентип, Э. өз ойлорду жактап, башкаларды төгүнгө чыгарууну көздөгөн ж-а өз позициясынын тууралыгын ар түрдүү ыкмалар м-н далилдөөгө далалаттанган талаш өнөрчүлүгүнө жатат.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Роттердам
Роттердам – Нидерланддагы шаар. Рейн дарыясынын дельтасында (түндүк салаасында) жайгашкан. Калкы 586,3 миң (2010). Дүйнөдөгү эң ири (Шанхайдан кийинки) порт (2008-ж. 421 млн т жүк ташылган). Аванпорттору: Влардинген, Схидам, Хук-ван-Холланд. Ири жол тоому. Эл аралык аэропорту бар. Метрополитен иштейт. Соода жана финансы иштеринин ири борбору. Нефть ажыратуу, нефть-химиялык өнөр-жай өнүккөн. Машина куруу (кеме), металл иштетүү, металлургия, химиялык, жеңил, тамак-аш өнөр-жай иштейт. Университет, искусство академиясы, Табигый-тарых, нидерланд король коому, кеме куруу жана навигация улуттук институту, музейлер (анын ичинде тарых, деңиз, өлкө таануу, этнография), сүрөт музейи ж. б. бар. Готика стилиндеги чиркөө (15-кылым) сакталган. 2001-ж. Европанын маданий борбору деп жарыяланган. Шаар 1282-жылдан эскерилет.
Бюлерталь
Бюлерталь (Bühlertal) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Карлсруэ административдик округуна карайт. Раштат районуна кирет.
Калкы - 7946 киши(2013-ж.). . Аянты - 17,68 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 2 16 008. Мэр — Йохан Хорет.
Рояль
Рояль (фр. royal – король, королдук) – кылдуу урма-клавишалуу музыкалык аспап. Фортепьяно түрү. Роялдын кылы, декасы (тээги) жана механикасы горизонталь абалда жайгашкан. Роялдын тулкусу канат түспөлүндө. Роялдар клавиатурасынын өлчөмү жана добуш көлөмү менен айырмаланып, «миньон» же кабинеттик (7 октава) жана концерттик (8 октава) болуп бөлүнөт.
Нюдюко-Пендмаяга
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ыктымалдуулук автоматы
Ыктымалдуулук автоматы -  өтмө жана чыгыш функциялары кокус функциялар болгон чектүү автоматтын жалпыланышы. Ыктымалдуулук автоматы (A, S, В, cp, V|/) системасы менен берилет, A, S, В - чектүү автоматтагыдай мааниге ээ болгон чектүү алфавиттер: A - кириш алфавит, S  -  абалдын көлүгү, В  -  чыгыш алфавит; ip, vj/ - кокус функциялар, мында <р - S хА көптүктү Sice которуучу өтмө функция, vj;  -  S хА көптүктү Вга которуучу чыгыш функциясы. Бул функциялар S жана В көптүгүндө cps, v|/ga, а<=А, seS ыктымалдык чендеринин системалары менен берилет. Бул чендер адатта стохастикалык матрицалардын жардамы менен берилет. Бул ыктымалдык чендер 0 жана 1 деген гана эки мааниге ээ болгон учурда, Ыктымалдуулук автоматы  детерминацияланган автомат түшүнүгү менен дал келет. Эгер өтмө функция кириш алфавиттин тамгаларына көз каранды болбосо, анда и= (А, S, В, ф, ф) автономдук автомат деп аталат. Ыктымалдуулук автоматы көптөгөн реалдуу түзүлүштөрдүн математикалык модели болот жана организмдердин ал-абалын изилдөөдө пайдаланылат.
Хасвелл (Колорадо)
Хасвелл (Колорадо) (Haswell) — Колорадо штатынын Киова округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 84 киши. Болжолдуу аянты - 2.2 км². FIPS коду — 08-34740.
Озон катмары
Озон — кычкылтектин аллотропикалык формасы. Озон грекчеден «ozein» жыттуу. Озон 1840 ж. Шенбейн,Кристиан Фридрих тарабынан ачылган.
Озон катмары – космостон чыккан тирүү организмдер үчүн өлүмгө тете ультуракөгүлжүм түстөгү нурланууларды жутуп алуучу, уюлдардагы жер үстүнөн 7–8 чакырым, экватордогу жер үстүнөн 17–18 чакырым бийиктигиндеги аба чөйрөсүнүн озон молекулаларынын жогорку жыштыгына ээ катмары.
Озон катмарынын жоюлуусу
Фреондорду колдонууну токтотуу боюнча эл аралык келишимдер бар:
Вашингтон (Мэн)
Вашингтон (Мэн) (Washington) — Мэн штатынын Кнокс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1345 киши. Болжолдуу аянты - 101.5 км². FIPS коду — 23-80425.
Кара-корум волластонит кендери
Кара-корум волластонит кендери - Чаткал районунда, Жаңы-Базар кыштагынан 10 км аралыкта, деңиз деңгээлинен 2069-2800 м бийиктикте.
Кен 3 участоктон турат: Кара-Корум I (аянты 0,1 км2), Кара-Корум - II (0,6 км2) жана Түштүк (0,04 км2). Мраморлошкон акиташ тектери менен Чукур-Сай диориттуу штогунун чегинде жатат. Скарноиддердеги волластониттердин өлчөмү 1,5%тен 88,47%ке чейин.
Ак жана агыш-боз түстөгү волластонит ири жана майда кристаллдык агрегаттардан, түрдүү кристаллдардан турат. Волластонит концентратын фарфор-фаянс, металлургия жана лак-краска өнөр жайында пайдаланууга болот. Өндүрүштөгү калдыктары (анда волластонит 34-56%ти түзөт) гранат, диопсид, кварц курулуш материалдарын - кыш, блок, плита ж.б.даярдоого жарамдуу. Волластониттин запасы түштүк кенинде C1+ С2 категориясы боюнча 0,361 млн т, Р1 - 0,478 млн т, Кара-Корум II кенинде B+C1 - 1,59 млн т, С2 - 17,13 млн т, Р1-13,0 млн т, Каракорум I кенинде C2+P1-1,76 млн т.
Орусиялык социал-демократиялык жумушчу партия
Орусиялык социал-демократиялык жумушчу партиясы (ОСДЖП) ― Советтер Союзунун Коммунисттик партиясынын мурунку аталышы.
Кара-корум волластонит кендери
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
MSQRD
MSQRD, толук аталышы Masquerade (Англис тилинен которгондо Кубанычтуу бет кап - деген түшүнүктү берет) — видео жана фото - селфи программасы, Беларустук Masquerade Technologies компаниясынын программисттери тарабынан иштелип чыккан.