cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Экзема
Себептери
Экземанын бир нече түрү белгилүү. Кадимки Экземанын пайда болушуна сырткы (химиялык жана физикалык) жана ички (эндокрин жана нерв системасынын, боор, ичеги-карындын ар түрдүү оорусу) факторлор себеп болот. Себореялык Экзема көбүнчө башка, чачтын түптөрүнө, маңдайга, кулак түпкө, жука чурайга, колтукка, киндиктин тегерегине чыгат. Балдардын Экземага чалдыгышынын себеби диатезге байланыштуу болот. Мындай Э. баланын башын, жаагын, маңдайын ооруга чалдыктырат. Жаактын териси кызарып шишийт. Ыйлаакчалар пайда болуп, суу чыга баштайт. Андан соң жарааттын суусу кургап, картка айланат. Кээде Экземанын пайда болушуна организмдин сезгичтигин жогорулатуучу ириңдүү инфекция себеп болот. Оору ириң пайда болуу менен башталып, барган сайын өөрчүп, жарага айланат. Көбүнчө микробдуу Экзема буттун терисине, манжалардын арасына, дененин жүн баскан жерлерине чыгат. Экзема - абдан таралган оору, статистикага ылайык, дүйнө жүзү боюнча калктын 10%, ал азап тартып, негизинен бейтаптар - аялдар 25-45 жашта.
Дарылоо
Экземаны дарылоону оорунун түрүнө карата врач жүргүзөт. Экземанын алдын алууда терини сезгентүүчү кээ бир ички жана тышкы факторлорду өз убагында жок кылып туруу өзгөчө мааниге ээ. Оорулуу убагы менен эс алып, уктап, туура тамактануусу керек. Тамактанууда витаминдүү, жакшы сиңе турган тамак-аштарды кабыл алуу өтө зарыл. Күчтүү, өткүр жана көп туруп калган тамак-аштарды, ичимдиктерди пайдаланууга болбойт.
Алдын алуу
Экземанын кабылдоосун алдын алуу үчүн ооруга түрткү болгон нерв, эндокрин системаларынын, ичеги-карын ооруларын жана инфекция очогун жоюу зарыл. Оорулууга оору күчөгөндө дененин жабыркаган бөлүгүн сууга салууга, самын, кир кетиргич күкүмдөрдү пайдаланууга жарабайт. Жуунганда жамгырдын же кардын суусун жылытып пайдалануу барынан жагымдуу. Крандагы суунун таасирин жеңилдетүү максатында 1 стакан сууга 1 чай кашык соданын Д бөлүгүн кошуп, 18—20°ка чейин жылытып колдонгон жакшы. Экзема менен жабыркаган эмчектеги баланы педиатрдын көрсөтүүсү менен тамактандыруу талапка ылайык. Оорулуу баланы катуу таңып оробой бош кармап, таза абада көбүрөөк сейилдетип, кебезден токулган кийим кийгизүү керек. Ит уйгак, эмен кабыгын кошуп киринткен жакшы. Денесинде ириңдүү жара пайда болсо тезинен врачка көрсөтүү зарыл. Аллергиясы бар аялдар кош бойлуу кезинде цитрус мөмөлөрүн, шоколад, жумуртка жана башкалар жешке болбойт.
Туранит
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Адель
Адель Лори Блу Эдкинс ( Adele Launie Blue Adkins) 5 майда 1988 жылы Энфилде (Түндүк Лондон шаары) туулган. Адель – бул Англиянын ырчысы жана жазуучусу, поп-жаз/соул жанрында ырдайт, 2007 жылы аны “жаңы Эми Уайнхаус” деп жарыялган. Бирок бир жылдан кийин Этты Джеймстын и Дасти Сприлфингтин улантулучусу деп эсептелет.
Өмүр баяны
Адель, Лондондук аткаруу маданият жана технология мектебинде Кройдон шаарында окуган, (ал жерде Эми Уайнхаус,Кэти Мелуа, Леон Льюис жана Клейт Нэш менен чогуу окуган, мектепти 2006-жылы май айында аяктаган).
Эки ай өткөндөн соң Адель өзүнүн эки композициясын төртүнчү имаратында онлайн арт-журналында Platforms Magazine.com басып чыгарган.
Аделдин карьерасы
Адель “21” аттуу экинчи альбомун  2011 жылдын башында чыгарган. Альбому жакшы  сынгарлып, дебютуна ийгиликтерди алып келген. 2012 жылы Аделге “21” атту альбому алты Гремми сыйлыгын, ошондой эле “Жылдын альбому” сыйлыгын алууга жардам берген.
Adele
Эң көп Гремми сыйлыктарын Адель бир кечеде алган. бул альбом Аделяга ушундай эле көп – көп сыйлыктарга жетүүгө жардам берген, ошондой эле эки Bit Award жана үч америкалык Muzic Award сыйлыктарына ээ болгон.
Adele Kids
Бул альбом 16 жолу платин менен Улуу Британияда сертификатталган. Башка 1985 жылдын альбомдоруна салыштырмалуу АКШда бул альбом биринчи оруну ээлеп турган.
Аделдин ийгиликтери
Андан соң 2007 декабрь айында Адель Brit Awards Critics' Choice Award  алды. Ал ушул XL Recordings контракт түздү жана    экинчи сингл  жазган  Chasing Pavements. 2008 март айылында Адель Columbia Records менен келишим түзүп, АКШ жана  Канадада  ийгиликтүү гастролдорун өткөрдү. 2008 20 июльда дебюттук альбому АКШда чыккан.
Өзүнүн биринчи Британиядагы турнесине Адель 2007-жылы чыккан. Бул убакытта My Spaceте анын демо-пленкасы чыккан. Бул демо-пленканы Адель жаш кезинде эле жазган болчу, кийинчерээк досуна белек кылынган. Досу аны My Spaceке жайгаштырган. Интерент тармакта жетишкен ийгилиги үчүн ал өзүнүн биринчи контрактына ээ болгон.
2007-жылдын 22 октябрында (Джейми Тиге таандык болгон) Pacemaker Recoldings аттуу лейблде Адельдин дебюттүк “Hometown Glory” синглы чыкты. Бул өзүнчө Тотенхемге арналган трибьют болуп, iTunesте “Жума синглы” деп тан алынган. Сингл «Skins» сериалынын саундтрекинде колдонгондон кийин, 2008-жылдын апрелинде кайрадан Британиянын топ-40 (топ-кырк мыкты ырларына) кирет.
24 январьда 2011 жылы Улуу Британияда экинчи студиялык 21-албому чыкты, 22 февралда америкалык релизи болду. Критиктер пластинкадан бир канча өзгөртүүлөрдү табышты,бул кантри музыкалык жактан байланышкан. Биринчи сингл альбому «Rolling in the Deep» 7 жума ичинде Billboard Hot 100дө биринчи орунду ээледи. Бул британдык ырчылар үчүн аз кездешет.
Бул альбом Улуу Британияда, Германияда, Голландияда, Жаңы Зеландияда, Швейцарияда, Австрияда, Бельгияда хит-параддарында биринчи орунду ээледи (6 жума бою лидерлик көрсөттү), ал эми 2010ж. Март айында Billboard Hot 100дө биринчи орунга чыкты.
2012-жылдын 20-май айында Лас-Вегаста болуп өткөн “Billboard Music Award” сыйлык тапшыруу аземинде Адель 12 сыйлыкты алган. Мындай салтанатты “Billboard” журналы жыл сайын уюштуруп турат. Адель “Мыкты аткаруучу”, “Мыкты поп ыр жыйнак”, “Мыкты альтернативдүү ыр” жана башка көп сыйлыктарга ээ болду. Бир гана салтанатта минтип бакыт кушун бекем кармаган ырчылардын арасынан Адель үчүнчүсү. Буга чейин бир эле сыйлык тапшыруу аземинде Жанет Жексон – 15 (1990), Майкл Жексон 13 (1983) сыйлыкка татыган болчу.
Сыйлыктары
Бир канча синглдери биринчи альбомунан 19 АКШ хит-паратына(Billboard charts) жана Улуубританиянын хит-паратына(Singles Chart) түшкон, ошондой эле <<Chasing Pavements>>,<<Cold Shoulder>>,<<Hometown Glory>>  жана  <<Make You Feel MY Love>> ,ушул ырлары Гремми сыйлыгында “Эң мыкты жаңы аткаруучу” деген наамга ээ болушка  жардам берген.
21 февралда 2012-жылы Brit Awards музыкалык сыйлык ыйгаруу кечесинде 2012-жылга Адель эки сыйлыка ээ болгон:Эң мыкты британдык альбом жана эң мыкты аткаруучу деген сыйлыктарга ээ болгон.
Адельдин 2012-жылга май айына эсептелген сыйлыктарынын саны 77 сыйлык жана 122 номинациясы бар.
Шам шарт
Шам шарт- кыргыз элинин байыркы улуттук оюндарынын бири.
Оюн тегиз жерде, мектептин спорт аянтчасында ойнолот. Оюнду 13 жаштан жогорку 20-30 бала ойнойт. Оюнга калыс шайланат. Калыс өзү каалаган төрт оюнчуну ортого чыгарат. Бир оюнчу сол колунун алаканын оң колтугунан чыгарып, оң колунун алаканы менен көзүн далдалап сол жаагын басып турат. Калган үч оюнчунун бири жаагын таянып турган оюнчунун арт жагынан келип, анын алаканын өз алаканы менен чабат. Ошол замат үч оюнчу тең азыр эле чаап жибергендей түр көрсөтүшүп, манжаларын жумган бойдон колдорун алдыга сунуп, баш бармактарын көтөрүп туруп калышат. Эгер алаканына чаптырган оюнчу чапкан оюнчуну тапса, анда ал оюнчуларга кошулуп, анын ордуна табылган оюнчу турат. Эгер чапкан оюнчу табылбаса, анда оюн мурдагыдай эле улана берет. Ортодо турган оюнчу чапкан оюнчуну үч жолу чапканга чейин таба албаса, калыс анын ордун башка оюнчу менен алмаштырат. Бирок чапканды таба албаган оюнчу ырдап, бийлеп, комуз чертип, кызыктуу аңгеме айтып, же болбосо оюнчуларды күлдүрүүгө тийиш. Маалымат булагы: Токторбаев С.Өспүрүмдөр оюндары.
Банк ишмердүүлүгү
Банк ишмердүүлүгү – банк мыйзамдарында жана КРУБнын акты ченемдеринде алдынала белгиленген көрсөтмөлөргө ылайык жүзөгө ашырылуучу ишмердүүлүктүн (аткарымдардын) баардык түрү. Ал аракеттер кредиттик уюм катталып, КРУБнан лицензия алгандан кийин гана жүргүзүлөт. == Колдонулган адабияттар ==
Аксак бөрү, урук
Этнонимдин параллели кыргыздын солто уруусундагы бөлөкбайдын курамында бар. Ушул эле кушчу уруусунун ичинде “сокур бөрү” аттуу урук бар экендиги маалым. Этноним, болжолу, лакап аттан улам келип чыккан. Параллели түркмөндөрдө “агсак” формасында кездешет.
Авиация отуну
Авиация отуну — учуучу аппараттын кыймылдаткычынын күйүү камерасына жылуулук энергиясын алуу максатында аба менен кошо киргизиле турган күйүүчү зат. Ал авиация бензини (бышкектүү (поршендүү) кыймылдаткыч үчүн) жана реактивдүү отун (газтурбиналуу кыймылдаткыч үчүн) болуп бөлүнөт. Нефтиден алынат, мисалы, авиация бензини — бышкектүү авиациялык кыймылдаткыч үчүн ылайыкталган октандык саны жогору бензин. Реактивдүү отун авиакеросиндин негизинде иштелип чыгат. Авиация отуну катары синтездик, криогендик жана башка отундун түрлөрүн колдонуу боюнча изилдөө иштери жүргүзүлүүдө. СССРде 1987—88 жылдарда суюк бутан менен Ми-8Т вертолётуна, ал эми 1988—90-жылдарда суюк суутек жана метан менен Ту-155 самолётуна сыноолор жүргүзүлгөн. Авиация отуну металл жана металл эмес материалдарды дат бастырбай, курамында механикалык кошулмалар, суу болбошу керек. Авиация отуну таза күйүп жана бийиктиктеги төмөнкү температурада коюланбашы үчүн анын тоңуу чекити абдан төмөн болот.
Константин Николаевич Никольский
Константин Николаевич Никольский (1951-жылы 1-февральда Москвада туулган) - Орусия жана СССР рок-музыканты, гитарчы, акын. Жеке карьерасы менен ошондой эле "Атланты", "Осколки верталета Сикорского", "Счастливое семейство", "Цветы", "Группа Сатаса Намина", "Фестиваль", "Воскресение", "Зеркало мира" сыяктуу ансамблдарда ойногону менен таанымал. Никольскийди "муундун үнү" деп аташат.
Өмүр таржымалы
Никольский К.Н. 1951-жылы 1-февралда Москвада туулган. Ата-энеси илимий кызматкер болушкан. 12 жашында Чкалов атындагы Маданият үйүндө (Генрих Сечкиндин курсунда) модага айланып бараткан алты кылдуу гитарада ойноону үйрөнө баштайт. Константин биринчи гитарасын логарифмдик сызгычтан жасап алганын күлүп эскерип жүрөт.
Кайрак таштар
Кайрак таштар– 12–14-кылымда мусулмандардын жана түрк-несториандардын көрүстөнүнө коюлган таш эстеликтер. Мусулмандарга таандык эстеликтер араб тилинде, ал эми несториандардыкы (христиандардыкы) сирия-түрк тилдеринде жазылган. Эстеликтерди алгачкылардан болуп орус чыгыш таануучулары изилдеген. 1897-жылы археология сүйүүчүлөрдүн Түркстан ийриминин мүчөлөрү Караханийлер кагандыгынын борбору Өзгөн шаарынан кайрак таштардагы жазууларды (12–13-кылым) табышкан. Шаар учурунда админ., соода-сатык, кол өнөрчүлүк жана маданий борбор болгондуктан, Шаш, Самаркан, Нишапур жана Бейхактан көп адамдар келишкен, ошондойэле көчүп келген арабдардын укум-тукумдары дагы жашаган. Өзгөндө табылган эстеликтердин эң баалуулары болуп ан-Нисабури шейхтеринин көрүстөндөрүнө коюлган эстеликтер саналат. Шейхтер Нишапур шаарынан келишкен жана Өзгөндө диний артыкчылыкка ээ болушкан. Моңгол доорунан кийинки Тимурийлердин башкаруу мезгилине таандык кайрактар да табылган. Кайрак таштар мазмуну боюнча суфизмдин диний-философиялык багытта өнүгүшүн жана Фергана өрөөнүндөгү моңгол доорунан кийинки коомдук өнүгүүнүн социалдык жана идеологиялык структурасын чагылдырган. Баласагун шаарынын ордунан табылган кайрак таш моңгол дооруна чейинки мезгилдерге таандык. Кайрактар диний катмардын өкүлдөрү – факихтерге, муфтийлерге, имамдарга, дин таануучуларга жана таратуучуларга тургузулган. Азыркы күндө Кыргызстандын аймагында исламдын диний чөйрөсү менен байланышкан 200дөн ашык кайрак таш белгилүү. Моңгол дооруна чейинки кайрактагы несториан жазуулары 1907-жылы Пишпек, Бурана көрүстөндөрүнөн жана 1967-жылы Ысык-Көлдүн түштүгүндөгү Жууку суусунун боюнан табылган. Жазуулардагы айрым түрк сөздөрү менен катар адамдардын ысымын эске албаганда, алар сирия-түрк тилинде жазылгандыгын көрөбүз. Жазуулар орто кылымдарда жергиликтүү түрк урууларына сириялыктардын таасири күчтүү болгондугун ырастайт. Алар өзүлөрүнүн маданиятын, тилин жана жазуусун, ошондой эле христиан динин таратууга аракет кылышкан. Табылган эстеликтер Санкт-Петербургдагы Эрмитажда, Ташкен, Алматы жана Бишкек шаарынын музейлеринде сакталып турат.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Антогонизм
Антогонизм -(грекче antagonisma – талаш, күрөш) – карама-каршы тенденциялардын, күчтөрдүн жана коомдук таптардын өз ара келишпес курч күрөшүн билдирүүчү каршылыктардын бир түрү. Антогонизм термини карама-каршы күчтөрдүн күрөшүнүн мааниси диний системаларда, Канттын Шопенгауэрдин ж. б. философиялык окууларында колдонулган. Ушундай эле мааниде Антогонизм биологияда, математикада, оюндардын теориясында колдонулат. Марксизм-ленинизм окуусу таптардын ортосунда Антогонизм таптык күрөш жолу менен жүзөгө ашарын көрсөтүшкөн.
Банк кепилдиги
Банк кепилдиги – милдетти камсыз кылуунун бир ыкмасы. КР жарандык мыйзамдарына ылайык, кепилдик берген банктын же кредит мекемесинин же аманат уюмунун башка жактын өтүнүчү боюнча берилген кепилдиктин шарттарына жараша кредитордун кат жүзүндөгү талабы боюнча тийешелүү акча каражатын төлөй тургандыгы тууралуу жазуу түрүндө берген милдеттенмеси. Эгер анда башкача каралбаса, Б. к. гарант тарабынан чакырылып алынбайт. Б. к. карызкордун кредитор алдындагы негизги милдеттенме боюнча шарттардын аткарылышын камсыз кылат.
Кай, уруу
Кай уруусу - 9-кылымда Борбордук Азиянын түндүк-чыгыш аймагын мекендешкен. Этноним кытай булактарында Си (hai) формасында берилген. Кайлардын теги байыркы моңголдордун уруулук бирикмесине барып кошулат. Кай аталышы 9-кылымдан белгилүү, жылан дегенди түшүндүргөн. Махмуд Кашгаринин сөздүгүндө йабаку, басмыл, татарлар менен катар, кайлар да түрк тилинде сүй-лөшөрү, кайлардын өзүнчө бир тили (диалекти) бардыгы айтылат. 9-кылымда моңгол тилдүү кайлардын бир бөлүгү түрктөшүү процессин башынан өткөрүшү мүмкүн. Анткени, ошол мезгилде түркмөн-огуздардын курамындагы уруу катары айтылат. Ушул учурдан тартып, кайлар кимак-кыпчак, огуз-түркмөн урууларын батышты көздөй сүрө башташат. Мусулман даректеринин айрымдарында кайлар Енисей кыргыздарынан чыгышта делсе, кээ биринде алардын батышында деп көрсөтүлүп жүрөт.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Тогуз-Булак (Тоң району)
Тогуз-Булак — Кыргызстандын Ысык-Көл облусунун Тоң районундагы айыл. Көл-Төр айыл аймагынын курамына кирет.
Калк
Калкы —1847 киши (2009-жылы).
Султан Акмат мечити
Көгүлтүр мечит же Султан Акмат мечити – Истанбулдагы эӊ ири жана көрүнүктүү мечиттердин бири.
Уайт Хорс (Нү-Жерси)
Уайт Хорс (Нү-Жерси) (White Horse) — Нү-Жерси штатынын Мёрсер округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 9373 киши. Болжолдуу аянты - 8.6 км². FIPS коду — 34-80630.
Кылычбек Болотов
Болотов Кылычбек Kapaпa, тери буюмдарынын чебери. 1954-ж. Жумгал районундагы Кызарт айылында төрөлгөн. Бишкектеги Сүрөтчүлөр окуу жайынын колдонмо-жасалга бөлүмүн бүткөн. Кыргызстан эл чарба жетишкендиктеринин көргөзмөсүндө сүрөтчү-прикладник болуп иштеген. Көркөм кол өнөрчүлүк кесиптик техникалык окуу жайын уюштурууга жандуу катышып, ал ачылгандан бери анда мугалим чебер болуп узанат. Кыргыз Республикасынын кесиптик-техникалык билим берүүсүнүн отличниги. Кылычбектин чыгармачылыгындагы булгаарыга наар түшүрүүсү, чийме сынпостоосу өзүнчө жаңычылдык. Ага кооздук үчүн «мүйүз оюмун», «кыяп оюмун» пайдаланат. Муну ысытып басуу, клишелеп басуу, чийме шибеге менен из түшүрүүсү сыяктуу ыкмалар аркылуу окуучуларга үйрөтөт. Kapaпa буюмдарын жаратууда ысыктыкты пайдалануу сырларын мыкты билет. Анын узануусундагы карапа буюмдар өнөктөшү - белгилүү карапа чебери Шаршеев Элчибектин стилине окшошот. Ат жабдыктарын кармоодо элдик узануунун жолунан тайбайт. Шайымбеков Кылыч анын өзү менен кошо узанган ишенимдүү шакирттеринен. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1979 ж. СССРдин ЭЧЖКсү. Kapaпa буюм-жасалгалары үчүн коло медаль, диплом. 1980 ж. Кыргызстан ЭЧЖКсү. Kapaпa идиштери, колдонмо-жасалга үлгүлөрү үчүн коло медаль.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Монгол
Монгол — топоними.
"Сейтек" драмасы
«Сейтек» драмасы — «Манас» үчилтигинин «Сейтек» бөлүмүнүн негизинде жазылган эки бөлүмдүү эпикалык-баатырдык драма. Автору Ж. Садыков. Кыргыз мамлекеттик Эмгек Кызыл Туу ордендүү академиялык драма театрында 1987-ж. коюлган. Режиссёру Б. Ибраев, жасалгасы сүрөтчү М. Исхаковдуку, музыкасы композитор К. Молдобасановдуку.
Драмадагы массалык кагылыш, чабыштарды Каракалпак АССРинин эмгек сиң. артисти Ташкендеги А. Островский атындагы театр жана сүрөт институтунун доценти А. Исмаилов койгон.
Кун
Кун – кыргыздын коомдук салттуу мамилелеринде адамды өлтүргөндүгү, денесине жаракат, үй-мүлкүнө, жеке буюмдарына материалдык зыян келтиргендиги үчүн жооп берүү, өч алуу адаты. Кундун жаралышы алгачкы коомдук мамилелерге барып такалат. Дүйнөнүн дээрлик бардык элдеринин тарыхына мүнөздүү. Кыргыздарда Кун коомдук мамилелердин өзгөчө катмарын түзгөн; ага байланыштуу «кун алуу», «кун куу», «кунуна берүү», «кунуна келген», «кун доо» жана башка түшүнүктөр кенен тараган. Кун коллективдуу коргонуунун бир формасы. Негизги максаты – күнөөлүү тарапты жазалоо, материалдык жана моралдык зыяндын ордун толтуруу. Кун алуу (куу) адаты ыйык эсептелип, сөзсүз түрдө аткарылган. Бул көрүнүш коомдун социалдык-экономикалык өнүгүүсүнө жараша бир нече баскычтан өтүп, өзгөрүүлөргө дуушар болгон. Бирок, негизги маңызы – күнөөлүү тарапты жазалоо функциясы сакталып калган.
Колдонулган адабият
“Кыргыз тарыхы” Бишкек  2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик тил Педагогикалык университети” Башкы редактор: Ү.А.Асанов, жооптуу редактор: А.А.Асанканов. Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н. Өмүрбеков.
Сяттейвис
Сяттейвис (Садтей-Вис) — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Колва дарыясынын оң жээгинен 174 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 34 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Яхтелья (дарыя)
Яхтелья — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Вижай дарыясынын сол жээгинен 23 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Замоскворецкая сызык
Замоскворецкая сызык (1990 чейин - Го́рьковско-Замоскворе́цкая сызык) - экинчи, жана Москва метросунда болгон узун сызык. Сап 42,8 км жана 24-участокторунун узундугу бар; чубалгысын бойлото убакыт жол - 1 саат 2 мүнөт (тартибине үзүндүлөрү жок поезд).
Аксаккой, урук
Аксак кой - кытай (төңтөгөр) уруусунун курамындагы урук. Лакап этноним.
Кыпа-Нярыль-Кы дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мундуз
Мундуз:
Банк комиссиясы
Банк комиссиясы – өз кардарынын кызыкчылыгы боюнча жүргүзүлгөн банк аткарымдары үчүн жасалган банкка комиссиялык чегеримдер.
Кайырма тургун жайы
Кайырма тургун жайы – 8–12-кылымга таандык археологиялык эстелик. Жумгал суусунун оң өйүзүндө, Чаек кыштагынан 10 км чыгыш тарапта. Чарчы формада (175х175 м), бийиктиги 4 мге жетет. Бурчтары жана дубалдары мунаралар менен бекемделген.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Озёрное (Сокулук району)
Калкы
Калкы - 741 киши.
Эски Бияз (Нуриман району, Башкыртстан)
Эски Бияз — Башкыртстандын Нуриман районундагы айыл, Жаңы субаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 90 киши. Почта индекси — 452445, ОКАТО коду — 80245840006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Туралиев Өмүрбек
Туралиев Өмүрбек (10. 10. 1919-ж. т., азыркы Чүй обл., Панфилов району, Кум-Арык кыш.) - ички иштер кызматынын генерал-майору (1963).
СССР ИИМдин эмгеги сиңирген ишмер кызматкери (1962). 1951-ж. СССР Мамлекеттик коопсуздук министрлигинин тергөө кызматкерлеринин мектебин бүткөн. 1940-ж. Советтик Армиянын катарына чакырылып, Улуу Ата Мекендик согушка (1941-45) катышкан. Согушта Түндүк-Батыш, Украина фронтторунда салгылашып, Киевди коргогон. Н. А. Щорс (1943), А. Невский (1943-44) жана Б. Хмельницкий атындагы партизандык отряддарда (1944) рота командири, командирдин жардамчысы, Украинанын Черновцы обл. истребитель батальонунун командири (1944-48), Талас обл. мамлекеттик коопсуздук к-тинин кадрлар бөлумүнун начальниги, к-ттин начальнигинин орун басары, мамлекеттик коопсуздук к-тинин Фрунзе, Талас облусун тейлөө боюнча бөлүмдүн начальниги (1951- 60), Кыргыз ССР ички иштер министринин 1-орун басары (1960-67) болуп иштеген. 1-даражадагы Ата Мекендик согуш ордени жана медалдар менен сыйланган.
Маймак
Маймак — Кыргызстандын Талас облусунун Кара-Буура районундагы айыл. Өзүнөн гана турган Маймак айыл аймагына кирет.
Туралиев Өмүрбек
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Ак-Талаа району
Ак-Талаа району ― Нарын облусудагы район. Административдик борбору ― Баетов айылы. Калктын саны ― 33 007 киши (2021). Райондо 13 айыл аймагы бар. 1936-жылдын 2-сентябрында түзүлгөн.
Административдик түзүлүшү
Райондо 13 айыл аймагы жана алардын курамына кирген 19 айыл бар :
Сагынбек Бирназаров
Бирназаров Сагынбек - Ат жабдыктарынын чебери.
1919-ж. Талас районундагы Саз-Булак айылында төрөлгөн. Жогорку билимдүү. Агартуу майданында, башкаруу кызматында эмгектенген. Улуттук оюндардын жумуруяттык категориясындагы судья, элдик талант. Ал ат жабдыктарын өрүп (жети кашка өрүм), кайып кармайт. Анын шөкөттөрүн - тогоону, солондорду, купаны, сүзмөнү, чагармакты, ооздукту көбүнчө өгөөлөп, өзүнчө кайышка кынапталып тургандай көркөмдүккө келтире узанат. Чебер кол кайыш жасоонун ички сырларын мыкты туя билет. Аны кайыкка беттей кайып алат. Жүгөндүк, көмөлдүрүктүк, басмайылдык, куюшкандык кайыкка булгаарынын энин анча жазы албайт.
Авиация спорту
Авиация спорту — спорттун авиациялык түрлөрүнүн жалпы аты. Ага авиамодель спорту, парашют спорту, планер спорту кирет. Эл аралык авиация федерациясы 1905-ж. түзүлгөн. Авиация спорту Кыргызстанда 1934-ж. пайда болгон. Бишкектеги авиациялык клубда көп сандаган атактуу учкучтар (алардын катарында эки жолку Советтик Союздун Баатыры Т. Бегельдинов жана башка) тарбияланган. Азыр республикада авиация спортунун көптөгөн чеберлери бар, анын ичинде И. Иванников авиамоделизм боюнча дүйнөнүн рекордсмени.
Массон Михаил Евгеньевич
Массон Михаил Евгеньевич (1897, Петербург шаары –1986) – археолог жана чыгыш тарыхын изилдөөчү. Түркмөн Советтер Соссиялисттик Республикалардын Илимдер академиясынын академиги (1951). Кыргызстандын Талас, Чүй өрөөндөрүндөгү орто кылымга таандык шаар чалдыбарларын (Бурана, Акбешим), кыргыз жергесинен табылган эпиграфикалык ,нумизматикалык эстеликтерди изилдеген.
Авиньондогу драма искусствосунун фестивалдары
Авиньондогу драма искусствосунун фестивалдары - Авиньон шаарында (Франция) өтүүчү театр фестивалдары. 1-фестивалды 1947-ж. Ж. Вилар уюштурган. Спектаклдер ачык асман астында көшөгөсүз, жасалгасыз өтөт. Авиньондогу фестивалга ар кандай мамлекеттердин театр коллективдери катыша алат.
Байдавлет (Зианчурин району, Башкыртстан)
Байдавлет — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Байдавлет айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 225 киши. Почта индекси — 453387, ОКАТО коду — 80226807002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Алтьюссер
Алтьюссер Луи (Althusser 1990) – француз философу, марксист.
Париждеги жогорку нормалдуу мектептин профессору, Испаниядагы жана Франциядагы граждандык согуштун катышуучусу. Философиянын теориялык жана методологиялык проблемаларын диалектиканы, таанып билүү теориясын, илимдердин байланышын: идеологияны жана философияны; теорияны жана практиканы (теориялык тажрыйбаны илимдердин өндүрүшү катары) таанып билүүнүн өзгөчөлүгүн, философиянын предметин жана тарыхын иштеп чыккан. А. марксизмди илимдин жана философиянын теориясы, илимий жана философиялык революция катары ой жүгүртүүгө аракет кылат. А. биринчи кезекте марксисттик философиянын теориялык таанып билүүчүлүк проблемаларын бөлүп берген жана «Капиталдын» консептуалдык түзүлүшүн анализдейт. А. илим менен идеологияны бири-бири менен карама-каршы коет.
Колдонулган адабияттар
[http://www.bizdin.kg/elib/kitepter/pdf/philosophy_blinnikov.pdf Л. В. Блинников.Философтордун кыскача сөздүгү. - Б.: 1997, ISBN 5-900162-16-8]
Калкан
Калкан – жоокерчиликте найза менен сайышканда, кылыч менен чабышканда, коргонууга керектелүүчү согуш куралы. Калкан алгач ар түркүн (тегерек, сүйрү, чарчы) түрдө жыгачтан же согулган чырпыктан, териден, сөөктөн, кийинчерээк ар түрдүү металлдан жасалып, жоокердин көкүрөгү менен баш жагын гана коргогудай көлөмдө урунууга эптүү, тегерек болгон. Калкандын ички бетинде колго кармап алуучу атайы тагылган боо — бүлдүргөсү бар. Сырт жагы түрдүү түстө тартылган оймо-чийме менен кооздолуп, сүрөт түшүрүлгөн. Жоокер сол колуна калкан кармап, оң колуна кылыч же найза өңдүү куралдарын алып, жоо менен беттешкенде, сол колундагы калкан менен тосуп же аны менен кагып жиберип, душманынан коргонгон. Атма куралдардын чыгышы менен калкан сейрек колдонула баштаган.
Банк консорциуму (синдикат)
Банк консорциуму (синдикат) – ири кредиттик аткарымдарды биргелешип жүргүзүү жана зайым алуучулар төлөбөй кеткен учурларда анын катышуучуларынын чыгым көлөмүн азайтуу максатында убактылуу түзүлгөн банктар тобу. Б. к-нун мүчөлөрү өзалдынчалуулугун толук сактайт жана башка банк бирикмелеринин катышуучусу боло алат. Б. к. катышуучулардын мүчөлүк акы эсебинен бирдиктүү фондду түзөт, ошондой эле банктар аралык кредиттен пайдаланат. Б. к-н башкаруу атайын түзүлгөн аткаруу органы же анын мүчөлөрүнүн бири тарабынан жүргүзүлөт. == Колдонулган адабияттар ==
Тоголок Молдо
Тоголок Молдо (нукура ысымы — Байымбет Абдыракман уулу, 1860—1942) — Кыргыз элинен чыккан жазма акын жана манасчы.
Өмүр баяны
Байымбет Абдракман уулу/Абдыракманов (Тоголок Молдо) — 1860-жылы Ак-Талаа районундагы Куртка деген айылда туулган. Атасынан 14 жашында ажырап, андан кийин аталаш агасы Музооке ырчыны ээрчип, ошонун тарбиясында жүргөн. Кадимки Тыныбек жомокчунун ал жашаган айылга келип “Манас” айтышы жаш балага катуу таасир эткен. Кирпик ирмебей тикирейип карап отурган баланы кыраакы Тыныбек да байкап, өзү менен ала кеткен. Ага Тоголок Молдо деген ылакап атты берген да, дал ошол Тыныбек болгон. Кийинчерээк бүтүндөй кыргыз жергесин түрө кыдырып, ырчы-чоорчуларга кезигип тажрыйба алышы, анын дүйнөтаанымынын кеңейишине өбөлгө түзгөн. Ошондой эле сабаттуулугунун жыйынтыгы менен ал кыргыз адабияты эле эмес, чыгыш адабияты менен да жакындан тааныш болгон. “Он сегиз жашка келгенде, Акын болдум атанып. “Манасты” бүт үйрөндүм, Тыныбектен жат алып” – деген Тоголок Молдо санжыра-тарыхты да мыкты өздөштүрүп, Манастын тарыхый доорун тапканга да бир топ далалат кылган. Баскан-турганын, уккан билгенин баарын кагазга түшүрүп жүргөн Тоголок Молдо анын баарын 1916-жылкы үркүндө жоготуп жиберген. Анан 1936-жылдан тартып кайра баштан киришкен. “Манастын” өз вариантын да ал өзү кагазга түшүргөн. Башка манасчылардай болуп түш көрүп айтып калуу жөнүндө Тоголок Молдо эскерген эмес. Тоголок Молдо Ырамандын Ырчы уулунан тартып, өзү менен кошо жашаган замандаш манасчыларга чейинки Улуу жомоктун жүгүн көтөрүнүп, аны кесип кылып аркалаган манасчылардын 31ин ырга салып, санаттап кошкон. Мунун өзү да тарых үчүн зор табылга десек болот. Низами, Навои, Фирдоуси, Хафиз, Абай сыяктуу чыгыштын улуу акындарынын чыгармалары менен жакшы тааныш болгон жана кыргыздын оозеки чыгармалары менен жана мифтик түшүнүк, ишенимдерден кабардар болот. Эл оозундагы «Шырдакбек», «Жаңыл Мырза», «Мендирман» сыяктуу дастандарды кагазга түшүрүп, азыркы Кыргыз Улуттук Илимдер Академиясына тапшырган. Ошондой эле эл кыдырып кыргыз тарыхын, санжыраларын жыйнап жазган.
Тоголок Молдо 1937-жылдан тартып 1941-жылга чейин Кыргыз Илимдер академиясына “Манас” үчилтигинен 98 703 сап ыр тапшырган. Анын ичинен “Семетей” 44 873 сап ырдан туруп, башка бөлүктөргө караганда толук жазылган десек болот. Ал эми “Манас” бөлүмүндөгү “Манастын ашы” сыяктуу эпизод башка манасчыларда кезикпегендиги менен айырмаланып турат (Чоюке өмүр уулу, Алмабек Тойчубек уулу, Ыбырайым Абдыракман уулу, Кубанычбек Алмабековду эске албаганда). Калганы Сагымбайдын варианты менен үндөш. Экөөнүн тең устаты Тыныбек болгондуктан аны мыйзам ченемдүү көрүнүш катары карасак болот.
Кыргыз тилинде
Насыят. Поэма. – М.: СССР Калктарынын Борбор басма мекемеси, 1925. – 23 б. Балдар жомоктору. – Ф.: Кыргызмамбас, 1939. – 92 б. Жер жана анын балдары. – Ф.: Кыргызмамбас, 1939. – 16 б. Майдан (Семетейден). – Ф.: Кыргызманбас, 1942. – 63 б. Жыйнак. – Ф.: Кыргызмамбас, 1944. – 262 б. Тандалган ырлар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1951. – 250 б. Жер жана анын балдары. – Ф.: Кыргызмамбас, 1952. – 60 б. Эркиндик: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1953. – 96 б. Чыгармалар: 1-т. – Ф.: Кыргызмамбас, 1954. – 276 б. Чыгармалар: 2-т. – Ф.: Кыргызмамбас, 1955. – 204 б. Балдар ыры. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1958. – 108 б. Тандалган чыгармалар. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1960. – 192 б. Чыгармалар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1960. – 322 б. Абышка-кемпирдин көмөчү. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1961. – 20 б. Жер жана анын балдары. – Ф.: Мектеп, 1964. – 24 б. Куштардын аңгемеси: Поэма. – Ф.: Мектеп, 1970. – 22 б. Чыгармалар: 1 – 2-т. – Ф.: Кыргызстан, 1970. – 343 б. Бөрү менен түлкү: Тамсилдер. – Ф.: Мектеп, 1971. – 28 б. Канаттуулар. – Ф.: Мектеп, 1973. – 24 б. Абышка-кемпирдин көмөчү: Жомок. – Ф.: Мектеп, 1974. – 19 б. Балдарга: Ырлар, тамсилдер, поэмалар. – Ф.: Мектеп, 1976. – 66 б. Бөдөнөнүн түлкүнү алдаганы: Жомок. – Ф.: Мектеп, 1977. – 9 б. Куштардын аңгемеси: Ырлар, тамсилдер, поэмалар. – Ф.: Мектеп, 1978. – 92 б. Бөрү менен түлкү. Тамсилдер. – Ф.: Мектеп, 1979. – 16 б. Адам мүнөзү: Ырлар, тамсилдер, поэмалар. – Ф.: Мектеп, 1980. – 72 б. Бөрү менен түлкү: Тамсилдер. – Ф.: Мектеп, 1981. – 10 б. Ала-Тоо: Поэмалар. – Ф.: Мектеп, 1982. – 48 б. Абышка-кемпирдин көмөчү: Жомок. – Ф.: Мектеп, 1984. – 19 б. Ала-Тоо: Поэмалар. – Ф.: Мектеп, 1984. – 48 б. Насыят: Ырлар, тамсилдер, поэмалар, жомоктор. – Ф.: Кыргызстан, 1985. – 21 б. Бөрү менен түлкү: Тамсилдер. – Ф.: Мектеп, 1986. – 14 б. Үркөрдүн кызы Үлпүлдөк сулуу: Жомок-уламыштар. – Ф.: Адабият, 1989. – 16 б. Жер жана анын балдары: Поэма. – Ф.: Адабият, 1990. – 26 б.
Орус тилинде
Избранные стихи. – М.: Госкомиздат, 1958. – 190 с. Дорогой песен: Стихи. – М.: Мол. гвардия. 1960. – 143 с. Волк и лиса. – Ф.: Мектеп, 1972. – 28 с. Волк и лиса. – Ф.: Мектеп, 1973. – 30 с. Сказка о птицах. – Ф.: Мектеп, 1973. – 24 с. Колобок. Сказка. – Ф.: Мектеп, 1975. – 24 с. Волк и лиса: Басни. – Ф.: Мектеп, 1986. – 14 с.
Театральная
Театральная — ар түрдүү шаарларда метро участкаларынын аты.
Антропологизм
Антропологизм -(грекче anthropos – адам) – философиялык концепция. Анын өкүлдөрү адам түшүнүгүндө мааниси жагынан материя жана аң-сезимден маанилүүлүк дүйнөгө болгон көз караштык негизги категорияны карашат.
Археология
Археология (грек тилинен archaios - байыркы, logos - илим) - адам баласынын байыркы тарыхын зат түрүндөгү булактар боюнча таанып изилдөөчү илим.
Археология- адамдардын өткөн турмушу жана оокат-тиричилигинен калган материалдык заттарды,буюм-тайымдарды изилдөөчү илим. Археология тарых илиминин эң чоң жана маанилүү тармагы.
Кызыл-Өзгөрүш, Токтогул району
Кызыл-Өзгөрүш, Токтогул району — Жалал-Абад облусунун Токтогул районундагы кыштак. Кызыл-Өзгөрүш айыл округунун борбору. Коңур-Өгүз суусунун оң өйүзүндө, Кара-Кыр, Туулук, Коңур-Өгүз тоолорунун этегинде, деңиз деңгээли 1720 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Токтогул шаарчасынан 85 км түштүкчыгыш тарапта. Таш-Көмүр темир жол бекетинен 147 км. Кыштак 1926-ж. негизделген. Калкы 1965 (2009); негизинен дыйкан чарбаларында эмгектенип, мал багат. Орто мектеп, китепкана, клуб, мечит бар. Оорукана, үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу, дарыкана, соода түйүндөрү иштейт.
Эшперов
Эшперов (Эшперов) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Тоң районундагы айыл. Болот Мамбетов айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 2 535 киши (2021).
Daft Punk
Daft Punk (1993-2021) - франциялык электрондук музыка дуэти, 1993-жылы Тома Бангальтер жана Ги-Мануэл де Омем-Кристо тарабынан түзүлгөн.
Токсонунчу жылдардын этегинде Франциядагы Хаус-музыка кыймылынын тушунда электро, хаус, диско жана синтипоптун элементтери аралашкан оригиналдуу дабыш жаратып, бир кыйла ийгиликке жетишишкен. Француз хаусунун өзүнүн калыптанышына чоң таасир тийгизишкен. 1996-жылдан 2008-жылга чейинки мезгилде алардын менежери Ed Banger Recordsтун башчысы Педро Винтер болгон.
Daft Punk сахнага дыкат ойлонулган жандуу чыгышы менен таанымал; көрүү элементтери жана өзгөчө эффекттер музыка менен бүтүндүк түзөт. Алардын чыгармачылыгында окуялардын визуалдуу сунулуп, музыка менен жуурулушуусу маанилүү. Эл алдына чыкканда робот костюмдарын кийген учурлары буга мисал.
Аксылык, урук
Аксылык - мундуз уруусунун курамындагы урук. Топоэтноним.
Этнонимдин Аксы аймагына байланыштуу келип чыккандыгы маалым. Бул аймакка мундуз уруусунун айрым топтору байырлашары аныкталган.
Күрөш
Күрөш - кыргыз элинин улуттук спорт оюну. Күрөш байыртадан эле кыргыз элинин сүйүктүү оюндарынын бири. Күрөш оюнуна жаштар да, чоң кишилер да катышкан. Көбүнчө эл чогулткан той – тамашада, ар кандай жыйында балбан күрөштүрүшкөн. Күрөштө жеңген балбандарга байге берилген. Кыргыз эли эзелтеден эле балбандарды даңазалап, алардын атын муундан муунга өткөрүшкөн. Мисалы, азыр Каба уулу Кожомкулду Кыргызстанда жашагандар гана эмес, бүткүл өлкөбүздүн эли билет. Анын атын сыймыктануу менен аташып, кыргыз элинин спортунун сыймыгы катары баалашат.
Күрөш оюну көк майданда, мектептин спорт залында, таарынды төшөлүп, үстүнө килем салынган жумшак жерде ойнолот. Оюнга 7 – 17 жаштагы 20 – 25 эркек бала катышат. Оюнчулар жашына, салмагына, күчүнө жараша топтолот. Ар бир топтогулар өз – өзүнчө жаатка бөлүнүшөт. Калыс аларга кыргыздын коюн – колтук алышып күрөшүүсүнүн ыгын түшүндүрөт. Калыс эки жааттан бирден оюнчуну ортого чыгарып күрөштүрөт. Күрөшкө катышкан оюнчу өз атаандашын чалбастан, бутун тосо койбостон, “ ит жыгылыш “ болбостон, так көтөрүп чаап, далысын жерге тийгизүү керек. Күрөш 10 – 15 минутага созулат. Күрөштө жеңген оюнчуга 1 упай берилет. Оюндун акырында кайсы жааттын упайы көп болсо ошол жаат утат.
Мелдеш төмөндөгү системалар боюнча жүргүзүлөт
а)	айланма системасы;
б)	6 же 8 штрафтык очкодон кийин уттургандардын оюндан чыгып калуу системасы.
Айланма системасы
Айланма системасында ар бир балбан башка топтордогу өз салмагына ылайыктуу балбан менен беттешип чыгат. Эгерде мелдешке көп сандагы. балбандар катышуучу болсо, анда аларды кошумча топторго бөлүштүргөндөн кийин, кошумча топтордо бирдей орунду ээлеген балбандардын ортосунда орундар үчүн күрөш башталат.
Айланма системасы боюнча каршылаш түгөйлөрдү түзүү.
Катышуучуларды таразага тартуу
Катышуучуларды таразага тартуу мелдештин бардык күндөрүндө жүргүзүлөт, мелдештин биринчи күнүндө күрөш башталардан 4 саат мурда, мелдештин калган бардык күндөрүндө күрөш башталардан 2 саат мурда башталат да бир сааттан ашык созулбайт.
Катышуучулардын кийимдери жана тазалыктары
Катышуучулардын спорттук кийимдери шым, такасы, жулугу, мыгы жок бут кийимден, белбоодон турат. Белбоо кебез кездемеден жасалып, узундугу каршылаш өнөгүнүн муштуму оңой эле өткөндөй байланат. Катышуучулар болсо бут кийимсиз мелдешке коё берилбейт. Килемдеги калыс каалаган катышуучунун белбоосун эрежеге ылайык кайрадан байлоого укуктуу.
Балбандын денеси таптаза болуп, колунун тырмактары алынууга тийиш.
Спорттук кийимдери жана тазалыктарды бузса балбан мелдешке коё берилбейт.
Калыстык топтор
Калыстар тобуна: Кармашуунун натыйжасын аныктоого 3 калыс— башкы калыс, же анын килемдеги орун басары жана капталдагы бир калыс катышат. Кармашууга техникалык катчы жана убакытты кароочунун катышуусу менен өтөт.
Килемдеги калыс
б)	тыюу салынган ыкмаларды колдонгондо;
г)	күрөшчү кокустукка учураганда;
д)	кармашуу убагында  спорттук  кийим  бузулганда;
е)	эскертүүгө тийиш болгон учурда;
ж)	катышуучуну эскертүүсүз  чыгарып  салууга калыстар тобунун чечими болгондо.
Банк котормосу
Банк котормосу – 1) эсеп-кысап тариздеринин бири; ал бир банк тарабынан бир банктын дарегине жөнөтүлгөн төлөм тапшырыгынын, ошондой эле (өзгөчө банктар аралык келишим бар болсо) банк чектеринин же дагы башка төлөм документтеринин жардамы менен жүргүзүлөт. Төлөөчү банк алуучуга төлөм тапшырыгында көрсөтүлгөн сумманы өз эсебинен төлөйт, бирок төлөнгөн сумманын ордун толтуруп берүүнү которгон банктан талап кылууга акылуу; 2) бир жактын (которуучунун) бир банкка дагы бир жактын (котормо алуучунун) пайдасы үчүн белгилүү бир сумманы төлөп берүү тапшырыгы.
Күрөш
Килемдеги калыс
Эгерде кармашуунун жүрүшүндө  эреже бузуларга жол берилсе килемдеги калыс  кармашууну дароо токтотууга жана  капталдагы  калыстар  менен өзүнчө чечимин  макулдаттырып  эскертүү  жасоого тийиш.
Чоң Емельяшевка (дарыя)
Чоң Емельяшевка — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тавда дарыясынын оң жээгинен 325 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 93 км.
Күрөш
Килемдеги калыс
Эгер күрөшүүчү  кармашуунун  натыйжасына таасир көрсөтпөгөн, бирок тыюу салынган ыкмаларды колдонуп жаткан болсо калыс кармашууну токтотпостон эле туура эмес аракетин дароо токтотулушун талап кылууга милдеттүү.
Чоң Емельяшевка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Күрөш
Килемдеги калыс
Килемдеги калыс күрөшчүлөрдүн кармашууларынын убагында капталдагы калыстын берген белгисине кунт коюу  менен көз салып, эрежеге  ылайык аны эске алып турууга милдеттүү.
Капталдагы калыс
Капталдагы калыс кармашуунун  натыйжасын аныктайт, килемдеги калыска жардам берип, эрежелердин бузулушуна жана кармашууну токтотууга себеп болгон  дагы  башка  учурларга  анын  көңүлүн бурат.
Капталдагы калыстын карамагында 4 тегерек калакча болууга тийиш, алардын биринин эки жагы тең ак түстө, калган үчөөнүн бир жагы кызыл, экинчи жагы жашыл түстө болот, аларда  1, 2, 3 деген цифралары бар.
Далынын килемге тийгендиги байкалган бардык учурларда же кармашууну токтотууну талап кылгандыгы башка учурларда капталдагы калыс колун же калканчаны даана көтөрүп, ошонун өзү менен килемдеги калыс көңүлүн бурат.
Кармашуунун мөөнөтү
Кармашуунун мөөнөтү чоңдор үчүн 6 минут, 16— 18 жаштагы уландар үчүн —4 минут.
Топтор аралык мелдештерде ар түрдүү разряддагы жана жаштагы күрөшчүлөр беттешкенде кармашуунун мөөнөтү жогорку разрядга же жаш үчүн белгиленген убакытка ылайык келүүгө тийиш.
Эгер кармашуунун убагында күрөшчүнүн кийими жана белбоосу бузулса анда кармашуу үч минуттан ашык эмес убакытка токтотулат, Эгер күрөшчү 3 минуттун ичинде өзүнүн кийимин жөнгө келтирүүгө үлгүрбөсө же кийими экинчи жолу бузулса, анда ал жеңилди деп эсептелинет.
Кармашуу килемдеги калыстын ышкырыгы боюнча башталат, аякталат же дароо токтотулат жана кайрадан башталат. Калыстын ышкырыгынан кийин жасалган ыкма эсепке алынбайт.
Кармашуулардын саны
16—18 жаштагы уландар бир күндүн ичинде эң көп дегенде үч кармашууга катыша алат.
19 жана андан жогорку жаштагы эркектер бир күндүн ичинде эң көп дегенде төрт кармашууга катыша алышат,
Ар бир келерки кармашуунун алдында чоң күрөшчү кеминде 15 минут, уландар кеминде 20 минут эс алууга тийиш.
Кармашуунун башталышы жана аякталышы
Кармашуу башталардын алдында күрөшчүлөр килемдин эки бурчтарында карама-каршы турушат, Жарчы калыс ар бир күрөшчүнүн фамилиясын, салмагын, спорттук разрядын, кайсы спорттук уюмга таандык экендигин жарыялайт.
Кармашуунун натыйжасы
Бир күрөшчүнүн жеңиши жана экинчи күрөшчүнүн жеңилиши, ошондой эле тең чыгуу кармашуунун жыйынтыгы болуп саналат. Айрым учурларда күрөшчүнүн экөө тең жеңилди деп эсептелиниши мүмкүн.
Балбан кармашууну төмөндөгүдөй натыйжа менен утуп алышы мүмкүн:
а)     таза жеңиш;
б)	упай боюнча жеңиш;
в)	кармашуунун убагында  калыстар  коллегия тарабынан 3 жолу эскертүү жасалгандан кийин каршылаш өнөктү мелдештен чыгаруунун натыйжасында аракетсиздик,  эрежелерди  бузгандык ж. б. үчүн);
г)	каршылаш өнөк килемге  чыкпаганда, майып болуунун  натыйжасында  кармашууну  улантуудан баш тартканда ж. б.
Таза жеңиш
Таза жеңиш күрөшчүгө төмөндөгүдөй учурларда эсептелинет: каршылаш өнөгү көз ачып-жумганча далысы менен килемге тийгенде («чучу кулак болуп» кулоо накта жеңилиш болуп эсептелинет); эрежени бузгандык үчүн каршылаш өнөгүн оюндан чыгарганда, атаандашы майып болуунун натыйжасында кармашууну улантуудан баш тартканда; врачтык жардам көрсөтүү, кийиминдеги кемчиликти жоюу үчүн бөлүнүп берилген 3 минут убакыт атаандашы тарабынан сакталбаганда.
Эгер күрөшчүлөрдөн экөө тең бир эле убакта аркасы менен килемге тийсе, капталына куласа күрөш турган абалда улантылат. Эгер күрөшчүнүн далысы килемге тийген учурда денесинин ылдыйкы бөлүгү жана буттары килемден тышкары болсо, анда жеңилди делип эсептелинет. Эгер кармашууга  атаандашы  келбегендиги үчүн күрөшчүгө таза жеңиш эсептелсе, кармашуунун убактысы мындай учурда 00 мин. 00 сек. деп белгиленет.
Таза жеңиш эки калыстар тарабынан таанылган учурда гана эсепке алынат.
Упай боюнча жеңиш жана тең чыгуу
Кармашуу үчүн белгиленген убакыттын ичинде таза жеңиш аныкталбаган учурда кармашуунун натыйжасы төмөндөгүдөй аныкталат:
а) упай боюнча жеңиш — эгер күрөшчулөрдүн бири кармашуунун жүрүшүндө, пайданы көбүрөөк алган болсо. Жеңүүчү 1, ал эми жеңилген күрөшчү 3 утулуш упайга ээ болот.
6)	эгер күрөшчүнүн экөө тең кармашуу аякталгандан кийин утуш упайына ээ болбосо, же бирдей сандагы упай алышкан болсо тең чыгышты деп жарыяланат да, алар 2ден штрафтык упай алышат.
Ыкмаларды упай менен баалоо
Утуш упайы  күрөшчүгө  төмөндөгүлөр  үчүн берилет.
1.	Бир упай:
а)	жооп кайтаруу ыкмасы менен атаандашын курсагына, тизесине жыккандык же болбосо төрт аяктап калууга мажбур кылгандык үчүн;
б)	атаандашынын килемдеги калыстан алган бир эскертүүсү үчүн;
Турагент
Турагент - туроператорлор тарабынан даярдалган турларды сатуучу уюм.
Күрөш
Ыкмаларды упай менен баалоо
2.	Эки упай;
Туруктуу ток машинасы
Турактуу ток машинасы - электр машинасынын бир түрү.
Турагент
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Күрөш
Ыкмаларды упай менен баалоо
а)	атаандашын капталына жыккандык үчүн, бирок жыккан күрөшчү  бир  колу менен белбоодон алган бойдон колун коё бербей өзү да капталы менен килемге тийип турган болсо,
Туруктуу ток машинасы
Ал мех. энергияны туруктуу токтун электр энергиясына (генератор) же тескерисинче (кыймылдаткыч) өзгөртүүчү машина. Туруктуу ток машинасы эки бөлүктөн турат: кыймылсыз бөлүгү статор, ал магнит агымын түзөт. Эгерде анда жайгашкан оромдор аркылуу туруктуу ток өтүп, магнит талаасы пайда болсо, эгерде электр-магниттик машина туруктуу магнит колдонсо, магнит-электрик машина деп аталат. Экинчи бөлүгү подшипникте айлануучу октолгоочко (валга) орнотулган якордон жана коллектордон турат. Якорь цилиндр түрүндө жыйналган электр тех. болот жалпак табакчалардан жана ага орнотулган оромолордон турат. Оромолордун учу коллектордун тилке-тилке болгон жалпак пластиналары кошулуп, щётке аркылуу тышкы электр тизмеги менен байланышат. Туруктуу ток машинасы электрлешкен транспортто, прокат, прокат станында ж. б-да колдонулат.
Күрөш
Ыкмаларды упай менен баалоо
б)	Эгер ыргыткан учурда  атаандашынын башы же денесинин белден жогору жагы килемден тышкары болуп калса. Мындай учурда ыкма эсепке алынбайт да, күрөш турган абалда кайрадан башталат.
Туруктуу ток машинасы
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Күрөш
Эскертүүлөр, эске алуулар жана беттешүүлөрдөн чыгарып салуу
1) Калыстарга же атаандаштарына орой мамиле кылгандыгы үчүн, ошондой эле күрөштүн жүрүшүндө кийимин иреттеп алып жүрбөгөндүгү да эске алынат.
Күрөштүн эрежесин бузгандык үчүн, ошондой эле күрөштү начар жүргүзгөндүк үчүн күрөшчүлөрдүн экөөнө тең эскертүү  жасалышы мүмкүн, бирок эскертүүнү  кармашуу  башталгандан эки  минуттан эрте жасоого болбойт.
Эгер күрөшчүлөрдүн бири же экөө тең биринчи эскертүүдөн кийин кайрадан  эрежелерди бузса же күрөштү  начар  жүргүзсө — экинчи  жолу  эскертүү жасалат.
Бир эле кармашуунун убагында күрөштүн эрежесин үчүнчү жолу бузганда эскертүү жасалбайт да, кармашуу токтотулуп,  күрөшчүгө  (же экөөнө тең) жеңилиш катталат.
Эскертүү жарыялоо үчүн калыстын макулдугу зарыл.
Кармашууну начар жүргүзгөндүк үчүн балбанды же экөөнү тең оюндан чыгарууда үч калыстардын бир добуштуу чечими жана калыстар тобунун башчысынын макулдугу зарыл.
Эрежени одонолук менен бузганда же өзүнүн атаандашына же калыска карата одоно мамиле кылганда балбан учурдагы кармашуудан же бүткүл мелдештен, калыстар  тобун эскертүүсүз эле чыгарууга мүмкүн.
Мелдештин жеңип чыгуучуларын жана катышуучулар ээлеген орундарды аныктоо
Салмактык категорияларда жекече орундар төмөндөгүдөй аныкталат:
Топ аралык мелдеш тууралуу
Топтор аралык мелдеште таза жеңишке ээ болгон күрөшчү топко үч упай, ал эми анын каршылаш атаандашы 0 упай алып келет, упай менен жеңишке ээ болгон  күрөшчү  өзүнүн  тобуна 2 упай, ал эми каршылаш  атаандашына 0 упай  алып  келет,  тең чыгуу  менен  аякталган  кармашууда ар  бир топко 1 упайдан берилет, эки күрөшчүнүн тең жеңилиши менен  аякталган  кармашууда  топтор  0  упайдан алышат.
Кандайдыр бир салмактык категория боюнча катышуучуну койбоюн топ 0 упай алат, ал эми каршылаш топ 4 упай алат (00 мин. 00 сек. убактысы менен).