cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Колумбия Университети
Бул университетти көптөгөн көрүнүктүү бүтүрүүчүлөрү аяктаган. Бүтүрүүчүлөр арасында Америка Кошмо Штаттарынын 5 Founding Father, аларга Эгемендүүлүктүн Декларациясын жана АКШнын Конституциясын жазган автору да кирет. Булардан тышкары дагы Америка Кошмо Штаттары Жогорку сотунун 10 соту; 20 миллиардери; 123 Pulitzer сыйлыгынын лауреаттары; 39 Оскар сыйлыгына лауреаттары; 3 Америка Кошмо Штаттары президенттери; мамлекеттердин 29 башчылары; 101 National Medal of Science мүчөсү; 98 Нобель сыйлыгынын ээлери; 77 National Medal of Science сыйлыгынын ээлери; 23 National Humanities Medal утуучулары Колумбия Университетинен билим алып кетишкен. Колумбия Нобель сыйлыгынын алуучулар боюнча Гарвард университетинен кийин экинчи орунда турат. Колумбия жыл сайын Pulitzer Prize сыйлыгын жетектеп келет.
Кыргыз Республикасын экономикалык өнүктүрүүнүн приоритеттери (2013-2017)
Кыргыз Республикасын экономикалык өнүктүрүүнүн приоритеттери (2013-2017)
Кыргыз Республикасынын экономикалык өнүктүрүүнүн приоритеттери 2013-2017-жылдардын мезгилине Кыргыз Республикасын туруктуу өнүктүрүүнүн Улуттук стратегиясында камтылган. Аталган стратегия Кыргыз Республикасын туруктуу өнүктүрүү боюнча Улуттук кеңештин талкуусунан соң кабыл алынып, Кыргыз Республикасынын Президенти Алмазбек Атамбаев 2013-жылы 21-январда кол койгон атайын жарлыктын негизинде бекитилген. 2013-2017-жылдары мамлекеттик бийлик органдарынын ишинин маанилүү багыты Кыргызстанда ата-мекендик жана чет өлкөлүк инвесторлор үчүн сөзсүз эң жагымдуу шарттарды түзүү болот. Өзгөчө көңүл кен казуу өнөр жайын, энергетиканы, туризмди, айыл чарбасын, транспортту, финансы секторун өнүктүрүүгө, ошондой эле жаңы экологияга багытталган технологияларга негизделген бизнес чөйрөгө топтолот. Стратегияны жүзөгө ашыруу Кыргызстанга 2017-жыл аяктаганга чейин энергетикалык көз карандысыздыкка жетишүү жолунда олуттуу илгерилөөгө, ошондой эле жакынкы келечекте электр энергиясын ири экспорттоочунун статусун алууга олуттуу билдирүү жасоого мүмкүндүк бериши керек.
Электр энергиясы
Электр энергетикасынын жаңы обьекттерин ишке киргизүү менен өлкөнүн жарандары “кезектүү өчүрүүлөр” түшүнүгүн унутууга тийиш. Арзан электр энергиясын кошумча иштеп чыгуу ишканалардын санын кеңейтүүгө, өндүрүштүн көлөмүн жогорулатууга жана чакан жана орто ишканаларда жаңы жумушчу орундарды түзүүгө, региондордун экономикасын жандандырууга алып келет.
Саясат жана чаралар
Кубаттуулукту өнүктүрүү чөйрөсүндө Камбар-Ата ГЭСи – 1, Жогорку Нарын каскадын ГЭС (4) курулушун баштоону,  Камбар-Ата – 2 ГЭСинин экинчи гидроагрегатын ишке киргизүү боюнча курулушту улантууну жана Сары-Жаз дарыясында ГЭС каскадын куруу маселесин иштеп чыгууну камсыз кылуу керек. Республиканы электр менен жабдуунун коңшу мамлекеттердин тармактарынан көз карандысыздыгын камсыз кылуу үчүн республиканын түштүгүндө 500/220 кВ «Датка» көмөкчү чордону жана жалпы узундугу 410 км «Датка-Кемин» ЖЧ курууну аяктоо зарыл. Экспорттук потенциалды камсыз кылуу үчүн техникалык-экономикалык негиздемени (ТЭН) даярдап жана «Кемин-Алма-Ата» 500 кВ ЖЧ өткөрүүчү чубалгыларын жана «Кыргызстан-КЭР» 500 кВ ЖЧ жана «Датка-Худжент» 500 кВ ЖЧ ( «CASA-1000»долбоору) өткөрүүчү чубалгыларын курууну баштоо зарыл. Электр энергетика секторун финансылык жактан жакшыртууга багытталган саясат чаралары өзгөртүүсүз болот, бул үчүн электр энергиясынын жоготууларынын 12%дан ашык эмес көрсөткүчүнө, коюлган эсептер боюнча 100%дык чогултууларга жетишүү зарыл, дебитордук карыздын мөөнөттөрү үч айдан ашпоосу керек, бул энергия компанияларынын техникалык абалын жакшыртууга финансылык каражаттардын көлөмүн жогорулатууга мүмкүнчүлүк берет.
Кен казып алуу тармагы
Кен казып алуу тармагы өлкөнүн экономикасынын стратегиялык маанилүү тармагы болуп саналат, ал бийликтен Кыргызстандын жаратылыш байлыктарын иштетүүгө инвестициялык кызыктыруу үчүн шарттарды түзүүнү талап кылат. Мамлекеттик бардык бийлик институттарынын, анын ичинде жергиликтүү бийликтин мыйзамды туу туткан инвесторлорду реалдуу коргоого алуусу ушул иштин натыйжасы болуп калат. Инвестор менен региондук жамааттардын өз ара мамилелери мыйзамдын гана чегинде түзүлөт. Жергиликтүү калк инвестор өз каражатын жумшап жана жаңы жумушчу орундарды түзүп, регионду өнүктүрүүгө жана жашоо деңгээлин жогорулатууга көмөк көрсөтүп жаткандыгын түшүнүшүнө жетишүү керек, ошондуктан аларга карата мамиле жакшы санаалуу жана конструктивдүү болууга тийиш.
Алтын казуу өнөр жайы
Алтындын запастары 2012-жылдын 1-ноябрына карата 60 негизги алтын чыккан жерлер боюнча, алтындын чалгындалган жана тастыкталган запастары 448 тонна жана алтын аралашмалары 24 кен чыккан жер боюнча – 5 тонна көлөмү эске алынган. Бардык түпкү алтын кендеринен азыркы убакта бешөө иштетилип жатат – «Кумтөр», «Макмал», «Солтон-Сары», «Терек» жана «Тереккан». Өнөр жайлык өздөштүрүүгө 6 кен чыккан жер даярдалган («Жерүй», «Талдыбулактын сол жээги», «Андаш», «Бозымчак», «Иштамберды», «Куру-Тегерек»), алар боюнча иштеп чыгууга долбоорлор түзүлгөн же долбоорлоо аяктап жатат. Калган обьекттерде геологиялык чалгындоо жана издөө иштери жүрүп жатат.
Саясат жана чаралар
«Жер казынасы жөнүндө» мыйзамдын жаңы редакциясы күчүнө киргендигине байланыштуу жалпы мамлекеттик масштабдагы алтын кен чыккан жерлерге мурда берилген лицензияларды узартуу керек. (ii) бир лицензиялык аянтчада издөө жана чалгындоо иштерин өткөрүүгө атаандашкан лицензиаттар менен мамлекеттин мамилелеринин маселесин жөнгө салуу керек. Лицензиялык шарттарды жана КР мыйзамдарынын сакталышына контролдукту жана көзөмөлдү күчөтүү зарыл, лицензиялык тиркемелердин шарттарын сактабагандык үчүн кайра чакыртып алууга чейин жоопкерчилик чараларын күчөтүү керек. Мында бул аракеттер инвестициялык макулдашуулардын алкагында өз милдеттенмелерин аткарып жаткан ак ниеттүү инвесторлорго таасирин тийгизбеши керек.
Түстүү металлургия
Сымаптын чийки заттык базасын Хайдаркан сымап комбинаты иштетип жаткан «Хайдаркан», «Новое» сымап-сурьма-флюорит комплекстүү кен чыккан жерлеринин запастары түзөт. Сурьма кен чыгуучу жана «Кадамжай», «Терек», «Хайдаркан», «Новое», «Кассан», «Түндүк Акташ» жана «Абшир» комплекстүү кен чыккан жерлерде сурьманын чалгындалган запасы 265 миң тоннаны түзөт. Республикадагы чалгындалган уран чыккан жерлер иштелип бүткөн жана акыркы 30 жылда Кара-Балта тоо-кен комбинаты Казакстандан алынып келинген чийки затта иштеп келген. Комбинаттын өздүк чийки зат базасы жок жана анын мындан аркы иши уран чийки затын тыштан берүүгө көз каранды. Калай жана вольфрамдын ири запастары «Трудовое», «Үчкошкон» жана «Кеңсуу» кен чыккан жерлерде топтолгон жана 208 миң тонна калайдын жана 125 миң тонна вольфрамдын запастарын түзөт. «Трудовое» кен чыккан жеринде өнөр жайлык өздөштүрүүгө долбоор түзүлүүдө, казуу 2013-жылдан эрте башталбайт.
Айыл чарбасы
Айыл жеринде өлкөнүн бүткүл калкынын жарымынан ашыгы жашайт жана ошондуктан айыл чарбасын өнүктүрүү бир эле учурда экономикалык да, социалдык да милдет. Дыйкан жана фермер үчүн экономиканын бул секторунда пайдаланылуучу жаратылыш ресурстарынын жеткиликтүүлүгү жана сапаты абдан маанилүү. Бул эң оболу - жер жана суу. Айыл тургундары үчүн 2017-жылга карата 50 миң гектар жаңы сугат жерлер ишке киргизилет жана жүгүртүүгө кайтарылат, ал эми 80 миңге жакын дыйкан чарбалары же 200 миң киши сугат жана ичүүчү суу менен кошумча камсыз болот. Ошондой эле ирригациялык системаларды калыбына келтирүү жана оңдоо үчүн каражаттар бөлүнүп жана тышкы кредиттер тартылат. Ошол эле жерлерге суу келип, айдоо аянттары жанданып, ал эми айылдык эмгекчилердин турмушу жакшы жагына кыйла өзгөрөт.
Учурдагы абал
ИДПда айыл чарбасынын салыштырма салмагы жана тармакта иш менен камсыз болгондордун үлүшү акыркы 5 жылда өтө төмөндөгөн, 2011-жылы бул көрсөткүчтөр тиешелүүлүгүнө жараша 18% жана 30,7% түздү. Айыл чарбасынын кошумча наркынын өсүш арымы өлкө боюнча орточо алгандан олуттуу артта калууда. Алсак, тармактын жылдык орточо өсүш арымы 2001-2011-жылдарда 2,2%ды түзгөн, бул ошол эле мезгил үчүн ИДПнын өсүшүнүн тиешелүү көрсөткүчүнөн кыйла аз – 4,3%. Айыл чарбасында орточо эмгек акы экономиканын башка тармактары менен салыштырмалуу өтө төмөн болуп саналат: 2011-жылы эмгек акы өлкө боюнча тиешелүү көрсөткүчтөн 4784 сомду же 51,4%ды түзгөн. 1990-жылдары айыл чарбасында башталган жер реформасынын натыйжасында агрардык өндүрүштүн негизги каражаттары – жерлер, айыл чарба техникалары жана жабдуулар, мал менчиктештирилген. Бирок, жүргүзүлгөн реформалар күтүүлөрдү актаган жок: мамлекеттин ойлонуштурулбаган саясаты бул стратегиялык тармактын чарба жүргүзүүнүн накталай жана майда товардык формага айлануусуна алып келди. 2011-жылы бардык айдоо аянтынын 79,6%ы жеке менчикте, калган 20,4%ы – мамлекеттин менчигинде болгон. Азыркы учурда айыл чарбасынын 97%дан ашык продукциясы жеке сектордо өндүрүлөт.
Максаттар
Агроөнөр жай комплексинин өндүрүшүнүн көлөмдөрүнүн өсүшү, продукциянын сапатын жогорулатуу, өлкөнүн азык-түлүк коопсуздугун камсыз кылуу.
Айыл чарба өндүрүшүнүн натыйжалуулугун жогорулатуу, кайра иштетүү өнөр жайынын дараметин арттыруу жана бардык агроөнөр жай комплексинин продукциясынын атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүн жогорулатуу.
Агроөнөр жай комплексинин бюджеттик кайтарымдуулугун жогорулатуу.
Дыйкандардын социалдык маселелерин чечүү.
Милдеттер
Айыл чарба тармагын башкаруу системасын өркүндөтүү, жөнгө салуунун жыйынтык берүүсүн жана натыйжалуулугун жогорулатуу; (2) айыл чарбасы үчүн сервистик жана техникалык кызмат көрсөтүүлөрдүн сапатын жана курамын жакшыртуу, айыл чарба өндүрүшүн техникалык жана технологиялык жактан жаңыртуу үчүн өбөлгө түзүү; (3) кооперацияны өнүктүрүү үчүн шарттарды түзүү, продукциянын сапатын жакшыртуу; (4) агроөнөр жай комплекси үчүн заманбап рынок инфраструктурасын түзүү; (5) агроөнөр жай комплексинин өндүрүшүн жана экспортун өстүрүү, экспортко багытталган кластерлерди өнүктүрүү; (6) жыл сайын жаңы жерлерди колдонууга киргизүү; (7) кайра иштетүү өнөр жайын өнүктүрүү; (8) жерди пайдалануунун натыйжалуулугун башкаруунун жакшыртуу.
Транспорт жана коммуникация
Стратегия Кыргызстанды “транспорттук туңгуюктан” алып чыгуу жана транзиттик өлкөнүн катарына өтүү боюнча ачык-айкын инфраструктуралык иш-чараларды камтыйт. Курулушу пландаштырылып жаткан темир жол региондордун экономикасын өнүктүрүүгө түрткү болуп, пайдалуу кен жаткан жерлерге жетүү маселелерин чечет. Мына ушунун бардыгы калкты иш менен камсыз кылууну жогорулатууга жана алардын экономикалык абалын жакшыртууга алып келет. Бул өлкөнүн түндүгү менен түштүгүнүн ортосунда кошумча транспорттук байланышты камсыз кылат. Ошондой эле жыл сайын асфальтобетон төшөлгөн 300 км ашык автожолдорду калыбына келтирүү жана асфальтобетон төшөө менен кеминде 150 км авто жолдорду оңдоо каралып жатат. Телекоммуникация системасында байланыштын була-оптикалык магистралдык тармагын куруу жана санариптик телерадио берүүгө өтүү долбоорлору аяктайт, бул Кыргызстанга дүйнөлүк электрондук маалыматтык мейкиндикке интеграцияланууга мүмкүндүк берет. Коюлган максаттарга жетүү үчүн төмөнкү милдеттерди чечүү зарыл: (1) эл аралык транспорттук коридорду түзгөн автомобиль жолдорунун беш маршрутун реабилитациялоо; (2) асфальт төшөлгөн автомобиль жолдорунун ички тармагын сактап калуу жана жакшыртуу; (3) өлкөнүн транспорттук көз карандысыздыгын камсыз кылуу; (4) техникалык-экономикалык негиздемени иштеп чыгуу жана Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан темир жолун жана өлкөнүн түндүк-түштүгүн бириктирген темир жол тарамын курууну баштоо; (5) аба-транспорттук түйүн борборун; (6) электрондук өкмөт системасын ишке киргизүү жана сан ариптик телерадиоберүүгө өтүү. Кыргыз Республикасында колдонулуучу транспорттун негизги түрү автомобиль транспорту болуп саналаарын көңүлгө алып, орто мөөнөттү келечекте негизги артыкчылык болуп калктын жүргүнчүлөрдү жана транспорттук жүк ташууларга керектөөлөрүн канааттандыруу, автотранспорт каражаттарынын паркын жаңыртуу жана толуктоо, ошондой эле жол тармагын сактоо жана өнүктүрүү болуп саналат. Транспорттук кызмат көрсөтүүлөрдү өнүктүрүү чөйрөсүндө саясат жана чаралар жалпысынан жол-транспорттук комплексте мамлекеттик-жеке өнөктүк механизмдерин киргизүүгө багытталат. Экономиканын бул секторуна жеке инвестицияларды, анын ичинде тикелей чет өлкөлүк инвестицияларды тартуу үчүн максималдуу жагымдуу шарттарды түзүүгө туура келет, ошондой эле инфраструктуралык долбоорлорду өнүктүрүүгө бардык керектөөчүлөрдүн катышуусунун андан ары кеңейүүсүнө көмөк көрсөтүү керек.
Биринчи милдетти
Борбордук Азия өлкөлөрүнүн экономикалык кызматташтыгынын программасынын алкагында ишке ашырылат, ал жүргүнчүлөр жана жүк транспортунун макулдашылган региондук ишмердүүлүгүн карайт. Борбордук Азия өлкөлөрү тарабынан соода-сатыкты жана транспорттук каттамдарды өнүктүрүү үчүн тоскоолдуктарды четтетүү боюнча аракеттенүү планы иштелип чыккан. Кыргыз Республикасы аталган программанын активдүү катышуусу болуп саналат жана жөнгө салуучу реформаларды демилгелөөгө ниеттенүүдө, аны менен катар эле региондук жол инфраструктурасынын участкаларын жакшыртмакчы. Төмөнкүдөй беш эл аралык транспорттук коридорду реабилитациялоо зарыл: Суусамыр – Талас – Тараз (узундугу 199 км); Бишкек – Нарын – Торугарт (узундугу 539 км); Ош – Баткен – Исфана (узундугу 360 км); Каракол – Түп – Кеген (узундугу 76 км); Исфана-Сүлүктү-Ходжент (Тажикстан Республикасынын чек арасына чейин (узундугу 44 чакырым). Автомобиль жолдорунун ички тармактарын сактоо жана жакшыртуу боюнча милдетти чечүү үчүн жыл сайын төмөнкүлөрдү ишке ашыруу зарыл: (1) 300 км ашык узундукта асфальт бетон төшөлгөн автожолдорунун эскирген катмарын калыбына келтирүү; (2) 150 км кем эмес авто жолун асфальт бетон төшөө менен капиталдык оңдоо жүргүзүү;
Финансылык чөйрө
Финансылык кызмат көрсөтүү системасында атаандашууну өнүктүрмөйүнчө экономиканын өсүшү мүмкүн эмес, ошондуктан мамлекет ишкерлердин жана жарандардын финансылык ресурстаргажеткиликтүүлүгүн кеңейтүү боюнча шарттарды түзүү, ошондой эле жарандардын финансылык системага ишенимин өстүрүү үчүн өз ыйгарым укуктарын пайдаланат. Ишкерлер үчүн банктар кардарлардын суроо-талаптарын жана таламдарын эске алышы маанилүү. Бирок кардарлар да жаңжалдар келип чыкпашы үчүнөздөрүнүн финансылык сабаттуулугун жогорулатуулары жана мыйзамдарды билиши керек. Өлкөбүздүрегиондогу финансылык борборго айлантуу үчүн бардык өбөлгөлөр бар. Экономикада мамлекеттик сектордун үлүшү дале болсо олуттуу, мамлекеттик чыгымдар ИДПнын 30%га жакынын түзөт. Бюджеттин тартыштыгы өсүп жатат. Мамлекеттик бюджеттин туруктуулугун жогорулатуу жана социалдык милдеттенмелерди аткаруу үчүн экономиканы өнүктүрүүгө мамлекеттин күч-аракетин толук көлөмдө топтоо талап кылынат, анткени салык кирешелеринин жана Социалдык фондго келип түшкөн камсыздандыруу төлөмдөрүнүн деңгээли экономиканын өнүгүшүн көп жагынан кечеңдетип жатат. Документте белгиленген 2013-2017-жылдарга экономикалык өнүктүрүү саясаты улуттук жаратылыш ресурстарын сарамжалдуу пайдаланууга, социалдык кесепеттерди жоюуга жана өлкөдө саясый кырдаал жакшырган шартта өлкөнүн экономикасын өнүгүүнүн туруктуу багытына алып чыгууга багытталган. Бул документте экономикалык приоритеттер белгиленген, ал жакынкы беш жылда эле экономиканын, мамлекеттик бюджеттин жана эмгек рыногунун абалына олуттуу таасир тийгизүүгө тийиш. Ошондуктан 2013-2017-жылдарга экономикалык приоритеттерди тандоо үчүн негизги критерийлер болуп төмөнкүлөр саналат: (1) жогорку кошумча нарк; (2) салыктын көп өлчөмү; жана (3) жумушчу орундарды түзүү жана ага ылайык жумушсуздукту кыскартуу.
Документте көрсөтүлгөн экономикалык приоритеттерди тездик менен жүзөгө ашыруу алдыдагы беш жылда мамлекеттик бюджеттин тартыштыгын кыскартууга жана иш менен камсыз кылуунун өсүшү аркылуу коомдо социалдык оорчулукту төмөндөтүүгө дурус таасир тийгизет.
2013-2017-жылдарга Кыргыз Республикасынын экономикалык өнүктүрүү саясатын тариздөөгө концепциялык мамилени эске алуу менен ачык-айкын чараларды жана аракеттерди кең-кесири тактоо бюджеттик процесстин убакыттык алкагына негизденүү менен бул документтин чегинде белгиленген өлкөнүн экономикалык өнүктүрүү саясатын жүзөгө ашыруу боюнча Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн ар жылдык жана үч жылга кеңири так пландын алкагында жүргүзүлүшү керек.
Экономикалык реформаларды жүзөгө ашырууну координациялоо, өлкөдөгү экономикалык кырдаалдын өзгөрүшүнө натыйжалуу жооп кайтаруу Кыргыз Республикасын туруктуу өнүктүрүү боюнча Улуттук кеңештарабынан жүргүзүлүүгө тийиш. Кыргызстандын экономикалык өнүгүшүнө олуттуу чектөөлөр болуп төмөнкүлөр саналат:
Улуттук долбоорлордун аткарылышы
Туруктуу өнүгүү стратегиясында агро өнөр жай комплекси, энергетика, транспорт жана коммуникация, тоо кен жана өндүрүш-логистикалык тармактагы 77 улуттук долбоорду ишке ашыруу каралган. 2013-жылдын январь айынан 2015-жылдын сентябр айына чейин 690 миллион АКШ долларына эсептелген 17 долбоор аткарылды. Учурда 1 миллиард 59 миллион долларга каралган 38 долбоор ишке ашырылып жатса, 382, 4 миллион доллардан каражатка 4 долбоорду ишке ашырууга даярдык көрүлүп жатат.
2835,9 миллион долларга эсептелген 18 долбоор учурда баштала элек.
“Биз Туруктуу өнүктүрүүнүн улуттук стратегиясында каралган 77 улуттук долбоорду ишке ашырыбыз керек. Ал өлкөбүздүн өнүгүү багыттарын аныктап, кубаттуулугун артыруудагы мааниси чоң”-деди Темир Сариев.
Жыйындын жүрүшүндө жогоруда көрсөтүлгөн долбоорлор жана азыркы учурга чейин аткарыла элек долбоорлор ишке ашыруу боюнча тиешелүү министрликтер маалымат берди.
Айыл чарба жана мелориация министрлигинин маалыматында, агро өнөр жай комплекси тармагында 24 долбоор каралса, анын ичинен 36,95 миллион долларга эсептелген 7 долбоор бүткөрүлүп, дагы 7 долбоор ишке ашырылууда.
Ал эми энергетика тармагында 16 долбоор каралса азыркы тапта 563,4 миллион долларга эсептелген 5 долбоор ишке ашырылды, учурда 293, 91 миллион долларлык 11 долбоор ишке ашырылып жатат. Булардын арасында Жогорку Нарын ГЭСтер каскадын куруу, Бишкек жылуулук борборун модеринизациялоо, Ат-Башы ГЭСин реконструкциялоо сыяктуу долбоорлордун каражаты табылып, тиешелүү иштер жүргүзүлүп жатат. Транспорт жана коммуникация тармагында 17 долбоор пландалып, учурда 90, 6 миллион долларга эсептелген 5 долбоор аяктады. Ал эми 470 миллион долларга каралган 11 долбоор ишке ашыруу стадиясында. Алардын арасында Тараз-Талас-Суусамыр, Бишкек-Нарын-Торугарт, Ош-Баткен-Исфана ж.б жолдорун реаблитациялоо, Түндүк-түштүк альтеративалуу жолун куруу сыяктуу долбоор камтылган.
Кыргыз мамлекеттик искусство институту (КМИИ)
Кыргыз мамлекеттик искусство институту (КМИИ) Б. Бейшеналиева атындагы — республикадагы жогорку музыкалык билим берүүчү окуу жайы. 1967-жылы Фрунзеде уюшулган. 1974-жылы институтка Б. Бейшеналиеванын ысмы берилген. Адегенде институтта 14 кафедрадан турган 3 факультет (фортепьяно — теориялык, вокалдык-оркестрлик, маданий-агартуу иштери) жана сырттан окуу бөлүмү болсо, 1993-жылы социалдык-маданий ишкердүүлүк, хор жана оркестрди дирижёрлоо, театр жана кино факультеттерине 12 багыттагы 24 кесиптик адистерди [хор коллективинин, социалдык-маданий тейлөөнүн, эл аспаптар, эстрада оркестрлеринин, фольклор ансамблинин, хореографиялык коллективдин менеджерлерин, актёрдук искусство, хореография режиссёру, үн режиссёру, адабий чыгармачылык (киносценарий), театр таануу, кино таануу, музыкалык билим берүү, экономика жана башкаруу] даярдай баштаган. 1992-жылдан эстрада оркестрлеринин, ансамблдердин жетекчилерин, актёрлорду, режиссёрлорду, педагогхореографтарды даярдайт. 1996-жылы «Музыка жана ырдоо» кафедрасы ачылып, анда жалпыга билим берүүчү мектептердин музыка мугалими даярдалат. Ректорлору: Т. Мусулманкулов, Н. Давлесов, К. Сартбаева, К. Молдобасанов, А. Асакеев, 2000-жылдан С. Субаналиев.
Чикаго Университети
Чикаго Университети (University of Chicago) - Иллинойс штатындагы Чикагодо жайгашкан жеке изилдөө окуу жайы болуп саналат. Ал көптөгөн улуттук, эл аралык рейтингдерде жана өлчөмдөрдө жогорку орундарда турат.
Бул университет 1890-жылы түзүлгөн, ал беш академиялык изилдөө бөлүмдөрүнөн, жети кесиптик окуу уюшулган колледждеринен, ар кандай магистратуралык жана ич аралык комитеттерден турат. Көркөм өнөрдөн жана илимден тышкары, Pritzker School of Medicine, Booth School of Business, Law School, School of Social Service Administration, Harris School of Public Policy Studies, Divinity School жана Graham School of Continuing Liberal and Professional Studies мектептери менен да белгилүү. Азыркы учурда университеттин колледжинде 5,700 студент, ал эми окуучулардын жалпы саны болжол менен 15000ге барабар.
2018
2018 (эки миң он сегизинчи) жыл — толук жыл, Григорий календары боюнча дүйшөмбү күнү башталат. Бул биздин замандын 2018, 3-миң жылдыктын 18, XXI кылымдын 18-жылы.
Түрк маданиятынын эл аралык уюму 2018-жылды "Айтматов жылы" деп жарыялаган. Бул чечим ТҮРКСОЙ уюмунун Казакстандын Түркстан калаасында өткөн 35-жыйынында кабыл алынган.
Малдыбай Кайыпов
Малдыбай Кайыпов  — 1949-жылы Ат-Башынын Жаңы-Күчүндө туулган. Кыргыз Республикасынын Билим берүүсүнүн эмгек сиңирген кызматкери. 1974-жылы Фрунзе шаарындагы Б. Бейшеналиева атындагы искусство институтунун хор дирижеру бөлүмүн аяктаган соң, 1974-84-ж. Токмок маданий-агартуу техникумунда окутуучу, окуу бөлүмүнүн башчысы, 1984-86 жылдары Токмок шаардык маданият үйүнүн директору, 1986-96-ж. Токмок шаардык аткаруу комитетинин төрагасынын орун басары, 1991-ж. Кыргызстан КП Токмок шааркомунун 2-катчысы, 1991-97-ж. Токмок маданият техникумунун директору. 1997-жылдан Чүй-Токмок шаарынын мамлекеттик админстрациясынын башчысынын орун басары, 2000-жылдан тарта Бишкек шаарынын маданият башкармасынын начальниги. Көптөгөн мамлекеттик маданий иш-чараларды өз деңгээлинде өткергөндүгү үчүн ардак баракчалар жана медалдар менен сыйланган.
Акматаалы Карыбеков
Карыбеков Акматаалы 1919-жылы 2-январда Жаңы-Күч айылында жарык дүйнөгө келген. Ал бир жашка чыгып-чыга электе атасы Карыбек 25, энеси Күлүкан 23 жашында бул дүйнөдөн өтүп кетишет. Томолой жетим калышкан Акматаалы менен агасы Дүрбөлөңдү Карыбектин агасы Мүсүраалы аксакал багып чоңойтуп, окутат. Акматаалы атанын чоң атасы Татыбек ажы эмгекти абдан сүйгөн, карапайым дыйкан болуптур. Жакшына жайлоосунан агып түшкөн сууну эгин аянттарын сугаруу үчүн нечен чакырым арыктарды каздырып, элди-жерди багайын деп камкордук көргөн киши болуптур. Мүсүраалы аксакал бир тууганы Карыбектин балдарына аталык камкордук көрүп багып чоңойтуп, билим алсын деп Ат-Башы жетим балдар үйүнө орноштурат. Оорунун азабын жаш кезден тартса да, акылы зирек, намыскөй Акматаалы ата 1938-жылы Наркомпростун жолдомосу менен Ат-Башыдагы Ак-Муз, Кара-Суу, Ак-Талаа айылдарында мугалим болуп иштейт. 1941-жылдары Педтехникумду бүтүрүп, 1943-46 жылдары Ат-Башы районундагы агартуу бөлүмүндө бөлүм башчы болуп иштеген. 1946-48-жылдар аралыгында Кыргызстан КП БКнын алдындагы эки жылдык партиялык мектепти, 1949-жылы Кыргыз педагогикалык институнун тарых факультетин бүтүрүп, жогорку билимге ээ болгон. 1948-56-жылдарда Ак-Талаа, Куланак райондорунда партиянын адегенден экинчи, анан биринчи катчысы, партиянын Тянь-Шань областтык комитетинин мектептер бөлүмүнүн башчысы, Тянь-Шань областтык маданият башкармалыгынын башчысы болуп үзүрлүү эмгектенген. 1956-1987-жылдарда Нарын шаарындагы Чкалов атындагы, Ат-Башыдагы Ленин атындагы № 1 жана №2 мектептерде, өзү туулуп өскөн Жаңы-Күч орто мектебинде директор болуп иштеген. Айылга, жалпы кыргыз элине жасаган эмгегин баалап, айылдаштары Жаңы-Күчтүн бир көчөсүнө ысмын ыйгарышкан. Сыйлыктары: "1941-45-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согуштун убагында кайраттуу эмгеги үчүн" медалы, "Кыргыз Республикасынын эл агартуусунун отличниги" ардактуу наамы, Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасынын Жогорку Со- ветинин Президиумунун 3 жолку Ардак грамотасы, Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасы баштаган ондогон орден-медалдардын ээси, Республикалык маанидеги өзгөчө сиңирген эмгеги үчүн пенсиянын ээси болгон. 2005-жылы "Эсте калган элестер" деген китеби чыккан. Балдары Аманбек- геолог, Кемел-инженер-автомобилист, Чоро- педагог, Мирбек- мамлекеттик кызматкер, Алмазбек- педагог, окумуштуу, ректор, коомдук ишмер, Айбек мамкызматкер, ишкер, кыздары Жылдыз, Чолпон дагы эл үчүн эмгектенишкен.
Вилдвуд Крэст (Нү-Жерси)
Вилдвуд Крэст (Нү-Жерси) (Wildwood Crest) — Нү-Жерси штатынын Кейп-Мэй округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3270 киши. Болжолдуу аянты - 3.4 км². FIPS коду — 34-81200.
Бедбург-Хау
Бедбург-Хау (Bedburg-Hau) — Германия Федеративдик Республикасынын Түндүк Рейн-Вестфалия жеринде жайгашкан Шаар. Клеве районуна кирет.
Калкы - 13200 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 61,29 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 05 1 54 004. Мэр — Петер Дриссен.
Шаар административдик курамы боюнча 7 шаардык районго бөлүнөт.
Тифенброн
Тифенброн (Tiefenbronn) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Энц районуна кирет.
Калкы - 5293 киши(2013-ж.). . Аянты - 14,79 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 2 36 062. Мэр — Фридрих Земан.
Вабс
Вабс (Waabs) — Германия Федеративдик Республикасынын Шлезвиг-Гольштейн жеринде жайгашкан муниципалитет. Рендсбург-Экернфөрде районуна кирет.
Калкы - 1442 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 33,27 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 01 0 58 166. Муниципалитеттин башчысы — Удо Штайнаккер (ХДС).
“Достук заводу” акционердик коому
“Достук заводу” акционердик коому (Каракөл шаары, Заводской көчөсү) - Каракөл шаарындагы ачык типтеги акционердак коом (1993-жылдан).
1979-ж. негизделген. Тиш жуугуч щеткаларды, пластикадан жана металлдан жасалган буюмдарды чыгарат. Мурда турмуш-тиричилик буюмдарын, электрондук радиоаппаратураларынын электр бириктиргичтерин даярдап чыгарууга адистештирилген завод болгон.
Жылына 15 млн тиш жуугуч щетка, 400 миңден ашык пластмасса буюмдарын чыгара алат. Пластмассадан жасалган буюмдар ички рынодко таратылат, ал эми тиш жуучу щетка негизинен Орусияга (Москва, Краснояр крайына) жана Орто Азия өлкөлөрүнө сатылат. Ишканада 200дөй адам иштейт.
Колдонулган адабияттар
Токтогул району: Энциклопедия/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2005. 292 б., ил.ISBN 9967-14-030-5
Досалиев Сары
Досалиев Сары (1932-ж. т., Өзгөрүш айылы) - айыл чарбасынын отличниги.
Колдонулган адабияттар
Токтогул району: Энциклопедия/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2005. 292 б., ил.ISBN 9967-14-030-5
Нью-Дели
Нью-Дели (नई दिल्ली, Наи-Дилли ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, نئی دلی, নতুন দিল্লি, New Delhi) — Индиянын расмий борбору. Дели шаарынын району.
Товардын келип чыгуусу жөнүндө тастыктамасы
Товардын келип чыгуусу жөнүндө тастыктамасы – ал өлкөнүн же товар келип чыккан өлкөдөн алынган маалыматтардын негизинде берилсе, ташылып чыккан өлкөнүн тийешелүү органдары тарабынан берилген жана товар келип чыккан өлкө жөнүндө бир жактуу күбөлөндүрө турган документ. Эгер Т. к. ч. ж. т-нда товар чыккан өлкө жөнүндөгү маалымат КРде колдонулгандагыга караганда башкача негизде каралса, товар чыккан өлкө КРде колдонулган негиздерге ылайык аныкталат.
Юмака (Бураев району, Башкыртстан)
Юмака — Башкыртстандын Бураев районундагы айыл, Ванышев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 237 киши. Почта индекси — 452964, ОКАТО коду — 80218816011.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Бриджер (Монтана)
Бриджер (Монтана) (Bridger) — Монтана штатынын Carbon Округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 745 киши. Болжолдуу аянты - 1.6 км². FIPS коду — 30-09475.
Либерти (Кентукки)
Либерти (Кентукки) (Liberty) — Кентукки штатынын Кэси (Casey) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1850 киши. Болжолдуу аянты - 4.7 км². FIPS коду — 21-46072.
Клүссерат
Клүссерат (Klüsserath) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Трир-Саарбург районуна кирет.
Калкы - 1141 киши(2013-ж.). . Аянты - 11,7 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 35 063. Муниципалитеттин башчысы — Норберт Фридрих.
Товар-күрөө кредити
Товар-күрөө кредити – товар партиясын күрөөгө алуу менен бериле турган кредит.
Тутцинг
Тутцинг (Tutzing) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Штарнберг районуна кирет.
Калкы - 9406 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 35,63 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 88 141. Муниципалитеттин башчысы — Штефан Ваннер.
Аманбай Кайыпов
Аманбай Кайыпов 1966-жылы 1-сентябрдра Жаңы-Күч айылында туулган. Жогорку билимдүү, Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин физика факультетин бүтүргөн. 1990-91-ж. аталган окуу жайынын комсомол комитетинин секретарынын, 91-93-ж. профсоюз комитетинин төрагасынын орун басары, 1993-94-жылдары туулуп өскөн айылында Жолдубай Кайыпов атындагы орто мектебинин директорунун, 1995-2010-жыл аралыгында Дордой базарынын башкы директорунун орун басары болуп эмгектенген. 2011-12-жылдары Бишкек шаардык кеңешинин депутаты, бюджет жана финансы боюнча туруктуу комиссиясынын төрагасы, Бишкек шаардык Кеңешинин төрагасы болгон. 2013-жылы шаардык кеңешке кайрадан депутат болуп шайланып, Социал-демократиялык фракциясынын лидери болгон. 2013-жылдан тарта Кыргыз Өкмөтүнүн Нарын облусундагы ыйгарым укуктуу өкүлү болуп иштеп келе жатат.
Долоев Токторалы
Долоев Токторалы (1955-ж. т., Куйбышев айылы) - эл агартуу отличниги (1982). Ош мамлекеттик педагогикалык институнун филология факультетин (1976), КМУнун юридикалык факультетин (1995) бүтүргөн.
Колдонулган адабияттар
Токтогул району: Энциклопедия/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2005. 292 б., ил.ISBN 9967-14-030-5
Юлия Самойлова
Юлия Самойлова — 1989-жылы 7-апрелде Ухта шаарында төрөлгөн.Орусиялык ырчы, өзүн коомчулукка ырчы, музыкалык чыгармалардын автору, композитор катары тааныта алган.«Еврокөрүнүү-2017» ыр сынагына Орусиянын атынан «Flame Is Burning» ыры менен катышат.
Орусияда жана башка чет мамлекеттерде өткөрүлгөн бир катар фестивалдарга катышып жеңүүчү боло алган. "Фактор А" сынагынын финалчысы, Алла Пугачёванын "Алланын алтын жылдызы" сыйлыгын алган.
Йель Университети
Йель Университети (Yale University) - Нью-Хейвен шаарында жана ал Америкалык Айви Лигасына кирген жеке изилдөө окуу жайлардын бири. Ал Кошмо Штаттарда жогорку билим берүү 1701-жылы негизделген байыркы үчүнчү мекемеси болуп саналат.
Башында Saybrook Colony деген Коннектикут колониясы тарабынан диний кызматкери жетекчилигинде конгрегационалист министрлерин окутуу үчүн ачылган "Collegiate School" болгон. Ал 1716-жылы New Haven шаарына көчүп барып, бир аз убакыттан кийин British East India Company жана губернатор Elihu Yale-ге ыраазылык билгизип Йель Университети деп аталып калган. Алгач теология жана ыйык тилдерге чектөө коюлган жана Америка Революциясында гуманитардык жана табигый илимдер киргизүүлөр башталган. Мектепте 19-кылымда аспирантура жана кесиптик-насааттары болгон. 1861-жылы Америка Кошмо Штаттары боюнча биринчи жолу кандидаттык диссертациясын утуп алып,1887-жылы жогорку окуу жайы катары катталган. Анын окутуучулар жана студенттик калкы тездик менен 1890-жылдан кийин физикалык жатаканаларга жана илимий-изилдөө тез экспансиясына өскөн.
Гиппарх
Гиппарх (б.з.ч. 160-125.) байыркы грек астроному, астрономияны негиздөөчүлөрдүн бири. Өмүрүнүн көп бөлүгүн Родос аралында өткөрүп, асман телолоруна системалуу байкоо жүргүзгөн. Географиялык координаталар системасын (узундук жана кеӊдик) биринчи жолу колдонгон. Күндүн жана Айдын кыймылын байкоо усулун өнүктүрүп, жылдын жана синодикалык айдын узактыгын тактаган. Б.з.ч. 129-жылдагы Күндүн тутулуусуна байкоо жүргүзүү менен Айга жана Күнгө чейинки аралыкты мурдагы эсептөөлөргө Караганда жогорку тактыкта аныктаган. Жылдыздарды асман сферасында кыймылсыз деп эсептеп, 850 жылдызды каталогго киргизип, жаркырактыгын “жылдыздык чоӊдук” менен белгилеген. Бардык жылдыздарды 28 топ жылдызга бөлүштүргөн. Мурдагы астрономдордун байкоолоруна таянуу менен Жердин айлануу огунун прецессия кыймылын ачкан.
Берла (дарыя)
Берла — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чулым (Цыганов куймасы) дарыясынын сол жээгинен 366 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское айылындагы суу өлчөгөн посттун аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кыргыз мамлекеттик куурчак театры
Кыргыз мамлекеттик куурчак театры М. Жангазиев атындагы — республикадагы профессионал театр. 1938-жылы Фрунзеде уюштурулган. Туңгуч уюштуруучусу жана көркөм жетекчиси — М. Волкова (1939—45). Адегенде орус труппасы, 1948-жылы кыргыз труппасы түзүлгөн. Алгачкы спектаклдери эл жомокторунун негизинде коюлган: «Түлкү сиңдим» (иштеп чыккан Войденова), «Чет өлкөлүк Петрушка» (С. Маршак), «Зарлык менен Дөө» (О. Сарбагышев), «Таластык мерген» (К. Эшмамбетов, В. Швембергер) ж. б. 1945-жылы режиссёр В. Швембергер антифашисттик мазмундагы өзүнүн «Жээктеги бороон», «Партизан токоюнун жомоктору», «Кичинекей партизандын энеси» ж. б. спектаклдерин койгон. Кыргыз труппасында «Баатыр бала» (А. Алдашев), «Туткун Каныш» (А. Көбөгөнов, Н. Медведкина), «Куйручуктун күлкүсү» (К. Бектенов), «Жоронун жоруктары» (М. Тойбаев) ж. б. коюлган. Театр Ташкентте өткөн Орто Азия республикалары менен Казакстан фестивалынын (1975) лауреаты жана Бүткүл союздук куурчак театрларынын Москвада өткөн 12-фестивалынын (1976) дипломанты. Өз спектаклдери менен балдар арасында тарбиялык иштерди жүргүзгөндүгү үчүн 2008-жылы жана 2009-жылы республиканынын мыкты театры деген наамга ээ болгон. Директорлору: Т. Эремжанов (1945—49), Козубеков (1950—53), Н. Проскурин (1953—57), С. Зорина (1958—67), Е. Морозова (1967—74), К. Саскеев (1975—77), Б. Карасаев (1977—81), К. Алиев (1981—2006), И. Өмүралиев (2006—07), орто Айдаров (2007), 2007-жылдан Т. Сманбеков.
Броунинг (Миссури)
Броунинг (Миссури) (Browning) — Миссури штатынын Линн округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 1.4 км². FIPS коду — 29-08884.
Калкы
2010-жылы калкы 317 киши болгон.
Боденкирхен
Боденкирхен (Bodenkirchen) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Төмөнкү Бавария административдик округуна карайт. Ландсхут районуна кирет.
Калкы - 5351 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 62 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 2 74 120. Муниципалитеттин башчысы — Моника Майер.
Добулбеков Макен
Добулбеков Макен (1947-ж.т., Сарыкамыш айылы) - айыл чарба өндүрүшүнүн ишмери.
Колдонулган адабияттар
Токтогул району: Энциклопедия/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2005. 292 б., ил.ISBN 9967-14-030-5
Виктори Гадэнс (Нү-Жерси)
Виктори Гадэнс (Нү-Жерси) (Victory Gardens) — Нү-Жерси штатынын Моррис округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1478 киши. Болжолдуу аянты - 0.4 км². FIPS коду — 34-75890.
Карштедт (Мекленбург)
Карштедт (Мекленбург) (Karstädt (Mecklenburg)) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Лүдвигслуст районуна кирет.
Калкы - 572 киши(2013-ж.). . Аянты - 19,71 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 54 051. Муниципалитеттин башчысы — Кримхильде Франк.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Бэрклей (Айова)
Бэрклей (Айова) (Berkley) — Айова штатынын Бун округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 0.5 км². FIPS коду — 19-06040.
Калкы
2010-жылы калкы 24 киши болгон.
Евдокус
Евдокус - планеталар кыймылынын алгачкы теориясын түзгөн Б.з.ч. IV кылымда гректердин илими жетилип, жалпылоону талап кыла баштаган. Бул багытты баштагандардын бири Кичи Азияда төрөлгөн Евдокус (б.з.ч. 408-355ж.) болгон. Евдокус пропорциялар теориясын жана чексиз кичине чоӊдуктар менен иштөө амалдарын сунуштаган. “Жерди айлануу” аттуу китебинде климаттын географиляык кеӊдикке байланышын жана Жердин тоголоктугун ишенимдүү далилдеген. Планеталардын кыймылындагы илмек сымал кыймылын жана Күндүн эклиптика боюнча кыймылынын бир калыпта эместигин аныктаган. Ар бир жарык чыгаруучунун кыймылын түшүндүрүү үчүн бири-биринин ичине киргизилген бир нече сфералардын комбинациясы менен түшүндүргөн. Маселен, Ай үч сфера боюнча кыймылдайт, биринчиси дүйнөнүн огунун айланасында суткасына бир айлануусу, экинчиси сфера эклиптика боюнча 18,6 жылда бир айлануусу, үчүнчү сфера жылдыздарга салыштырмалуу 27,3 суткада бир айлануусу. Евдокстун байкоого негизделген корутундулары табият таануудагы жаӊы кадам болгон.
Товарлар
Товарлар – 1) кандай гана болбосун эмгектин үзүрү жана баяндалышы, а. и. чийкизат, буюмдар, жабдуулар жана катуу, суюк жана газ түрүндөгү заттар, электр кубаттуулугу, ошондой эле эгер андай коштолуучу кызмат көрсөтүүлөрдүн наркы товарлардын өздөрүнүкүнөн ашпаса, товарларды алып кетүүгө коштолуучу кызмат көрсөтүүлөр; 2) бажы укугунда мамлекеттик жана бажы чегаралары аркылуу ташылып өтүлүүчү, тышкы соода-сатыктын же алмаштыруунун (бартердин) объекттери болуп саналган буюмзаттар. Алар экспорттук, импорттук же транзиттик болушу мүмкүн. Максаттарына байланыштуу бажы чегарасындагы ары-бери ташылып өтүлүүчү Т. коммерциялык жана коммерциялык эмес болуп бөлүнүшү ыктымал.
Ливермо (Кентукки)
Ливермо (Кентукки) (Livermore) — Кентукки штатынын МакЛин округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1482 киши. Болжолдуу аянты - 2.6 км². FIPS коду — 21-47062.
Хомбург
Хомбург (Homburg) — Германия Федеративдик Республикасынын Саар жеринде жайгашкан Шаар. Саарпфальц районуна кирет.
Калкы - 43 808 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 82,64 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 10 0 45 114. Мэр — Карлхайнц Шөнер.
Кыргыз мамлекеттик медициналык кайра даярдоо жана адистикти жогорулатуу институту
Кыргыз мамлекеттик медициналык кайра даярдоо жана адистикти жогорулатуу институту — саламаттык сактоо системасындагы мамлекеттик жогорку окуу жайы. Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигинин карамагында. Врач, фельдшер, медсестра ж. б-дын, өлкөбүздөн жана чет мамлекеттен медициналык жогорку окуу жайын аяктагандардын жергиликтүү жана чет элдик врачтардын адистигин жогорулатат жана кайра даярдайт, ошондой эле докторантура, аспирантура, клиникалык ординатурага кабыл алат. Бул окуу жайы 1992-жылы КММИнин врачтардын билимин өркүндөтүү факультетинин жана Республикалык орто билимдүү медициналык фармацевттердин билимин жогорулатуучу окуу жайдын базасында уюштурулган. Институтта жыл сайын 5000ден ашык врачтар жана медсестралар адистиктерин жогорулатат. Институтта Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын корреспондент мүчөлөрү, эмгек сиңирген врачтар, көптөгөн профессорлор, илимдин докторлору жана кандидаттары эмгектенишет. Окуу жайда врачтардын жана медсестра иши боюнча адистердин билимин өркүндөтүүчү факультет; үй-бүлөлүк медициналык окуу борбору жана үй-бүлөлүк медициналык иши борбору иштейт. Бардык областтарда үй-бүлөлүк медициналык окуу борборунун 7 бөлүмү бар. Андан сырткары, Ошто «Медициналык билим берүүнүн дипломдон кийинки борбору» — бөлүмү иштейт.
Филипп Киркоров
Филипп Киркоров (Фи́лип Бедро́сов Кирко́ров, паспорту боюнча — Филипп Бедрос Киркоров; 30 апрель 1967, Варна, Болгария) — Советтик жана орусиялык эстрада ырчысы жана актёр, композитор, продюсер.
Өмүр баяны
Филипп теги армян болгон болгар ырчысы Бедрос Киркоровдун үй-бүлөсүндө, 1967-жылы жарык дүйнөгө келген. 5 жашынан тарта эле ата-энесин ээрчип, гастролдордо жүргөн. Музыкалык окуу жайды 21 жашында артыкчылык менен бүтүргөн. Бирок чыгармачылык жолун андан 3 жыл мурун эле баштаган болот. 1985-жылы болгар тилиндеги “Алёша” деген ыры менен биринчи жолу көгүлтүр экранга чыккан. Ошондон кийин чыгармачылык чыйыры башталат. 1987-жылы акын Илья Резник менен таанышат. Экөө тил табышып кетет да, Илья жаш ырчыга чоң жардам көрсөткөн биринчи адам болуп калат.
Жеке жашоосу
1988-жылы Илья Резниктин кечесинде Филипп Алла Пугачёва менен жолугушат. Бул жылы ырчы биринчи клибин тартып, Ялтада өткөн сынакта жеңишке жетишет. Ошондон тарта Алла Пугачёва менен биргеликте иштей баштайт. 1992-жылы АКШга, Канадага, Германияга гастролго ийгиликтүү барып келет. 1994-жылы Киркоровдун жашоосунда чоң бурулуш болот. Башкача айтканда, орус эстрадасынын примадоннасы Алла Пугачёвага үйлөнүп, 15-март күнү нике күбөлүгүн алышат. Салтанат Санкт-Петербург шаарында өтүп, никеге катталууну ошол кездеги шаардын мэри Анатолий Собчак өзү көзөмөлдөйт. Ошол мезгилден баштап экөөнүн сүйүүсү ташкындап, коомчулукта эң көп сөз болгон жан шериктерге айланышат. Экөө он жылдан ашык чогуу өмүр сүрүп, 2005-жылы ажырашышкан. Мунун так себеби айтылбай келет. Филипптен сураганда: “Биз ажырашкан жокпуз. Мен Алланын ишенген эң жакын мырзасы болуп кала берем. Ал эми паспорттогу ажырашуу мындай эле, башка үйлөнбөйм”,- деп жооп берген. Ал эми ажырашуу боюнча чечимди ЗАГСтан алуу үчүн Пугачёва белгилүү телеалпаруучу Максим Галкин менен келген болсо, Филипп жалгыз барган. Нике күбөлүгүн алгандан кийин, ажырашууну “жууш” үчүн Алла Галкин менен ресторанга жөнөгөн. Ал эми Киркоров маанайы суз үйүнө кайткан.
Беккум
Беккум (Beckum) — Германия Федеративдик Республикасынын Түндүк Рейн-Вестфалия жеринде жайгашкан Шаар. Варендорф районуна кирет.
Калкы - 36 736 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 111,39 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 05 5 70 008. Мэр — др. Карл-Уве Штротман.
Шаар административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт.
Рудерсдорф
Рудерсдорф (Rudersdorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Зөммерда районуна кирет.
Калкы - 340 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 7,76 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 68 046. Муниципалитеттин башчысы — Ханнелоре Төпфер.
Арсланбек (Бураев району, Башкыртстан)
Арсланбек — Башкыртстандын Бураев районундагы айыл, Вострец айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 80 киши. Почта индекси — 452977, ОКАТО коду — 80218819002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Товарларды бажы аймагынан сырткары кайра иштетүү
Товарларды бажы аймагынан сырткары кайра иштетүү – атамекендик товарларга экономикалык жөнгө салуу чаралары көрүлбөстөн ташылып чыга турган, кайра иштетүү жана андан ары товарларга экономикалык жөнгө салуу чаралары көрүлбөстөн жана бажы алымдары менен салыктарынан толук же жарым-жартылай бошотулуу менен, кайра иштетилген өндүрүмдөр КР бажы аймагына эркин жүгүртүүгө чыгарыла турган бажы тартиби.
Ааламдын модели
Ааламдын модели - Биздин кылымдын башталышында. Эйнштейн И.Ньютондун бүткүл дүйнөлүк тартылуу теориясын жалпылоочу жалпы салыштырмалуулук теориясын ачты.
А.Эйнштейндин теориясынын негизинде советтик математик А.А.Фридман бүткүл ааламдын математикалык моделин түздү. Бул модель азыркы илимий космологиянын башталышы болду. Фридман тартуу күчүнүн аракетиндеги ааламдагы заттар тынч абалда болбойт. Аалам кеңейүү абалында же кысылуу абалында болот деген.
Азыркы мезгилдеги илимде ааламдын үч модели белгилүү.
Вагерсрот
Вагерсрот (Wagersrott) — Германия Федеративдик Республикасынын Шлезвиг-Гольштейн жеринде жайгашкан муниципалитет. Шлезвиг-Фленсбург районуна кирет.
Калкы - 243 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 5,64 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 01 0 59 095. Муниципалитеттин башчысы — Георг Ханзен (KWW).
Вартон (Нү-Жерси)
Вартон (Нү-Жерси) (Wharton) — Нү-Жерси штатынын Моррис округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6127 киши. Болжолдуу аянты - 5.7 км². FIPS коду — 34-80390.
Товарларды бажы аймагында кайра иштетүү
Товарларды бажы аймагында кайра иштетүү – экономикалык жөнгө салуу чаралары көрүлбөстөн, КР аймагынан сырткары жерде кайра иштетилген өндүрүмдөрдү экспорттоо бажы тартибине ылайык КР бажы аймагында кайра иштетүү үчүн бажы алымдары менен салыктарды кайырып берүү шарты аркылуу чет өлкө товарлары белгиленген тартипте пайдаланыла, чыгарыла турган бажы тартиби.
Калифорния Университети (Лос-Анжелес)
Лос-Анжелестеги Калифорния Университети (University of California, Los Angeles; КУЛА) - мамлекеттик изилдөө университет болуп саналат. Ал Америка Кошмо Штаттарынын Калифорния штатына караштуу Лос-Анжелес шаарындагы Вествуд районунда жайгашкан. 1919-жылы Калифорния Университеттеринин Түштүк бөлүгү болуп негизделген. Калифорния университет системасындагы 10 кампустарынын экинчи эң байыркы окуу жайы болуп эсептелинет. Ал 337 бакалавр жана магистратура даражадагы программаларды сунуш кылат. КУЛА 31,000 бакалавр жана 13,000 магистратура программаларында окуган студенттери бар. 2016-жылы күзүндө 119 000 студент тапшырган, алардын ичинде башка жерден которулуп келүүчүлөр жана Америкалык университтеринен жогорку билим алуучулар да бар.
Университет 6 колледжден, 7 профессионалдык мектептен жана 4 медицинаны окутуу мектептеринен турат. Бакалавр колледждерине Каттар жана илим колледжи; Инженерлер мектеби жана Генри Самуэл прикладдык илимдер мектеби (HSSEAS); Көркөм өнөр жана архитектура мектеби; Херб Альперт музыкалык мектеби; Театр, кино жана телекөрсөтүү мектеби жана медайым мектептери бар.
Тодтмос
Тодтмос (Todtmoos) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Вальдсхут районуна кирет.
Калкы - 2014 киши(2013-ж.). . Аянты - 28,09 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 3 37 108. Мэр — Херберт Кифер.
Тухенбах
Тухенбах (Tuchenbach) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Ортоңку Франкония административдик округуна карайт. Фюрт районуна кирет.
Калкы - 1299 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 6,50 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 5 73 129. Муниципалитеттин башчысы — Леонхард Эдер.
Броктон (Монтана)
Броктон (Монтана) (Brockton) — Монтана штатынын Рузвельт Округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 255 киши. Болжолдуу аянты - 0.5 км². FIPS коду — 30-10000.
Кассов
Кассов (Kassow) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Бад-Доберан районуна кирет.
Калкы - 374 киши(2013-ж.). . Аянты - 14,33 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 51 033. Муниципалитеттин башчысы — Петра Ролоф.