Леонид_Романович_Кызласов
Балалык чагы
Советтик жана Россиялык археолог, чыгыш  таануучу ,Борбордук  Азия, Сибирь этнографиясы, Орто Азия  боюнча адис Кызласов Леонид  Романович  1924-жылы  24-мартта  Енисей   Губериясынын Хакас уездинин Синявино  кыштагында  туулган. Атасы Роман репрессияланган жана атылган. Леониддин кыз бир тууганы экѳѳнγ апасы жалгыз  багып чонойткон, ошондуктан ал  ар дайым жокчулуктун азабын  билип  жашаган.Окуучу  кезинде эле В.П.Левашов жетектеген  археологиялык экспедицияга катышып(1940-жыл),С.В.Киселевдин байыркы Алтай  боюнча лекцияларына катышып , археологияга  шыктануу  алган. 1941-жылы Абакандагы №1 мектекти аяктап ,Томск  мамлекеттик  университетинин тарых жана  филология факультетине  тапшырган.1942-жылы танк  училищасынын  курсанты  болуп калган,аны  аяктаган  сон  Т-34  танкынын  механик - айдоочусу кесибине  ээ  болуп ,1943-1944-жылдары 1- жана 4- Украиналык фронттунда  Улуу Ата  Мекендик  согушка катышкан.Анын γй-бγлѳсγ эки  жолу ѳлдγ деген  кара кагаз (похоронка)  алган, бирок ал оор  жарат  алып  айыгып  кеткен.1945-49-жылдары М.В. Ломоносов атындагы Москва мамлекеттик  университетинин  тарых факультетинин  археология  кафедрасында билим  алып, дипломдук  ишин «Алтай V-Xкк.» деген  темада  ийгиликтγγ жактаган. ==Илимий жолу==                                                                                                                       1949-1952-жылдары аспирантурада окуп, 1953-жылы  « Таштык   доору I-V кк. Хакас-Минусин ойдунун тарыхында » темасына кандидаттык диссертациясын  жактаган .1950-жылы Москва  мамлекеттик университетинде 	Хакас-Тува  экспедициясы  уюшулуп, бул  экспедицияны ошондон тартып  1991-жылга  чейин  Л.Кызласов жетектеген .40-жылдан  ашык  стационардык жана  чалгындоо изилдѳѳлѳрγ неолит доорунун  аягындагы культтук  эстеликтерден   баштап   XV-XVIІ кк.чейинки кѳрγстѳндѳрдγ карашкан. Изилдѳѳлѳр Туванын, Хакасиянын ,Красноярь крайынын, Казакстандын , Кыргызстандын, Байкалдын ,Приморьенин аймактарында  болуп , жыйынтыгында  Сибирь  археологиясы  боюнча адистерди  даярдаган кафедра  тγзγγгѳѳ  мγмкγнчγлγк   берди.1966-жылы  «История Тувы в средние  века» деген  темага  докторлук  диссертациясын  жактаган.Л.Кызласов  жетектеген  экспедиция Тγштγк  Сибирь  боюнча алгачкы  общиналык  коомго  тиешелγγ ыйык  жерлерди , Будда  жана  манихейизм  храмдарын, несториан чиркѳѳлѳрγн табышкан  жана Кыргызстан менен Казакстан  территориялярында 	маанилγγ  иштерди  жγргγзγшкѳн. ==Л.Кызласовдун илимий-уюштуруучулук  жактан    иштери==                                                                                СССР ИА нын  археология институтунун окумуштуулар  советинин  мγчѳсγ ,СССР МИНВУЗунун жана  РСФСР  агартуу  министрлигинин алдындагы  илимий-техникалык жана  илимий –методикалык  советтин мγчѳсγ, СССР ИАнын (РАН) адабият  жана  тил  бѳлγмγнγн тγркологдор  комитетинин   мγчѳсγ, «Советская  археология»  жана  « Татар  археологиясы»   журналдарынын   релколлегиясынын  мγчѳсγ. ==Илимий жетишкендиктери==                                                                                                                              Сибирдин  этникалык  археологиясын  аныктоонун  методун иштеп  чыккан , Тγштγк  Сибирдин байыркы  жана  орто  кылымдагы  шаар  маданиятын ,  Уйгурлардын  эстеликтерин изилдеген, Енисей  руна  жазуусунун доорун  аныктаган,хакастардын  орто  кылымдагы  искуствосун , VІІІ-XІІкк. Манихей храмдарын  тапкан, тγндγк   манихейликти  ачкан, Сибирь  жана   Борбордук  Азия  боюнча кытай, перс, араб, тγрк, грек, батыш  европалык  , орус  маалыматтарын  чогултуп  аларды  ирээтеген. Анын илимий  жана  талаа  изилдѳѳлѳрγ  кѳптѳгѳн  докладдарынан   орун  алган.Ал 1985 жана  1988- жылдары    Стамбулда  болгон,  тγркологдордун   V жанаVІ  конгресстерине катышкан.Л.Кызласов  15  монография , 14 автордук  китептерди  жазууга  катышкан , финн-угор коомунун  мγчѳсγ , Германия археология институнун мγчѳ-корреспонденти, ал  илимий  иштен  сырткары  хакас  эпосунун  негизинде  поема  жазган  жана  мугалими С.В.Киселев,А.В.Арцихов  жѳнγндѳ  эскерγγлѳрдγ  жазган. ==Наамдары жана даражалары==                                                                                                                            СССРдин  мамлекеттик  сыйлыгынын лауреаты(19851), Ломоносов  премиясынын І даражадагы  сыйлыгынын  ээси,Хакасия   мамлекетинин  илимине  эмгек  синирген  ишмер,Москва университетинин эмгек  синирген  профессору(1992),Улуу Ата Мекендик  согуштун катышуучусу  жана  инвалиди ,Ата мекендик  согуштун 	І жанаІІ даражадагы  орденинин  ээси,« Ата Мекендик согушта Германияны женгени γчγн»  медалынын  ээси,Советтик  армиянын 9 медалынын,«Эмгек  ветераны» медалынын  ээси,эки  ардак  белгисинин  ээси. Тува АССР.-Кызыл.1990.