Лалым_кушчу
Эми Чалике уруусунун  аксакал, карыяларынын  айтканына кайрылсак,  бешинчи, алтынчы кылымдарда канышадан тараган, аны ээрчип келген  чалике уруусунан чыккан  канзаадалар элдин бир бөлүгүн ээрчитип, түштүккө кеткен экен. Бешинчи кылымдын орто ченинде  ортонку Индия чөлкөмүндө Чалуке атанган уч падышалык болгон экен. Өзүнчө династия түптөлүп, бешинчи он биринчи кылымдар ортосунда , жетимиш төрт падыша өткөн экен. Алар  жүздөн ашык храмдарды курушкан. Ал эми Энисей, Ангара чөлкөмүнө кеткен кыргыздардын катарында,  чалике уруусунун өкүлдөрү  болушкан. Ортодо эчен убакыт өтүп, уруш талаштарды башынан көп өткөргөн элибиз эми Үчтурпан  да бизге жер болбой калды, уй түгүндөй көп калмак ме­нен согушуу акылсыздык -  деп, Үчтурпандан түштүккө – Баркөлгө көчкөн дейт К. Сыдыкова. Эл андан кийин Акчийге, Какшаалга көчүп келишиптир. Кушчулар Какшаалды мекендеп турганда, Kубат бийдин уулдары   Абайылда, Берик деген адамдар, Кара Чийди борбор катары тутушуп, ошол жерде жашашчу экен. Элибиз ал жерде көптөгөн жылдар жашашкан. Кийин өз ара чактакташып бөлүнүп кетишкен. Чырдын башы Үч-Меркечте турган Абайылда, Бериктин аталаш туугандары Чоко менен Токтокүчүк, аштыктан салынган салыкты, “ушул деле жетишет” - дешип, толук төлөбөй коюшат. Аштыктын чени жерге орнотулган,  бийиктиги 3 метр келген казык экен. Аштыкты ошол казык көрүнбөй калганча төгүүлөрү керек болгон. Айтылган чен толбой калыптыр. Берик айткан сөзүн жерге таштап койгону үчүн кек сактап калат. Кийинки жылы бир ашта Чокону  конокко алып, чоң селкинчек орнотуп, колуна бүркүтүн карматып “Селкинчекти таң аша тепсең, бүркүтүң алгыр болот”- деп,  түн бою Чокону ыргакка  түшүрүп, ыза кылат. Чоко таарынып, ашка күтпөй бастырып кетет. Жаз да келет. Чоко Меркечтен аттанып, бүркүтүн колго кондуруп алып, Кара Чийдеги -  Кара Сегин деген жерде, элге арык чаптырып жаткан Берикке атайлап барып жолугат. Берик, бүркүттү алып көрөйүн  дегенде, Чоко: “Бул кара кашка тынар, муну көрүнгөн эле киши кармай бербейт”-деп, элдин көзүнчө  Бериктин шагын сындырган экен. Берик өзү баатыр адам болгон. Арык чапкандар  Чокону кармай турган болгондо, ал күңгөй тарап менен качып, Үчтурпанга барат. Ал кезде Үчтурпан кичирээк шаарча  экен. Баш Чакмадан тартып, суунун бою кең жайлоо болуп, ал жерде Калмактардын бутканасынын кудаят – делген, төрт жүздөй аты багылчу экен. Чоко бул аттарга сырттан көз салып жүрүп, бир күнү Жаркөпүрөдөн айдап өткөрүп, Отбашыга чогултат. Ал күнү, Какшаалдан Үчтурпанга бара жаткан жолоочулардан, “Буткананын аттарын Абайылда менен Берик айдап кетти”- деп кабар айттырат. Андан кийин ал, жылкыга тийип, уурдалган жылкыларды  жиниккенче катуу айдап, баспай калгандарынын  башын кылыч менен кесип, тумшугун аттын чатына тыгып коюп, жүрүп олтурат. Артынан чыккан калмак куугунчулары, өлгөн аттарды көрүп таң калышат. Андан соң: “Калмактарды да ушинтип башын кесип, артына тыгам деген белгиси - деп түшүнгөн”  калмактар, элине кабар кылышат. Ошондо, Чоко калган аттарды андан ары айдап, Чал деген жердеги кашаттын башына өргүтүп коюп, эки жолдошунун бирин Абайылда, Берикке жиберип, Калмактардын атынан: “Согуша турган жериңди айт”- деп кат жазып жөнөтөт. Чоко өзүнүн  жакын туугандарын  көчүрүп, Тешикчапты ашып Ыссык Көлгө көчүп кеткен экен. Азыркы Бөкөнбаев айылындагы Кутчулардын айрымдары,  ошондо бөлүнүп кеткен  туугандарыбыз болгон. Ал эми К. Сыдыкова айткан сарбагыштардын  40  үй-бүлөсү, кушчуларды ээрчип кеткен. Ал учурда 5000 го  жакын сарбагыштар, Ыссык Көлдү тегеренип көчүп-конуп жүрүшкөн. Үркүндө алардын көпчүлүгү  Анжиан тарапка ооп кеткен эмес. Чоко менен Токтокүчүктөн тарагандар Жан Кушчунун Чалике уругунан болушкан. Ал эми Чулдук, Жыргалбайдан тарагандар, кийинчирээк Таластан барган, Жан Кушчунун Чалике  уруусунун  адамдары болчу.