cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лайденка
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Викрамасингхе Сугисвара Абейвардена
Викрамасингхе Сугисвара Абейвардена (13. 4. 1901-ж. т.) — эл аралык жанa шриланкалык (цейлондук) жумушчу кыймылынын ишмери.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Эссенхайм
Эссенхайм (Essenheim) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Ландкрайс Майнц Бинген районуна кирет.
Калкы - 3390 киши(2013-ж.). . Аянты - 10,51 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 39 017. Муниципалитеттин башчысы — Ханс-Эрих Блодт.
Шабданов Мелис
Шабданов Мелис (14. 11. 1953-ж. т., 1-Май айылы) - коомдук ишмер. Кыргыз айыл чарба институтун бүткөн (1976).
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Спарта (батальон)
"Спарта" атайын багыттагы деңиз аскерлеринин өзүнчө чалгындоо батальону (Спарта АБДАӨЧБ) - мурда Донецк Элдик Республикасынын Элдик милициясы болгон Россия Федерациясынын кургактагы күчтөрүнүн өзүнчө бир бөлүгү. Ал 2014-жылдын август айында түзүлгөн.
Курамы
Батальондун күчү украиналык маалымат каражаттары тарабынан 300 согушкер деп бааланган (2016-жылдын 1-июлуна карата). Спарта базасы 10 корпустун аймагында жайгашкан.
Батальонду Моторола деп аталган Арсен Павлов жетектеген. 2016-жылдын 16-октябрында Павлов үйүнүн лифтиндеги жарылуудан каза болгон. Анын ордуна Славянск шаарында туулган Владимир Жога («Воха», 1993-2022), батальондун командиринин биринчи орун басары  болгон. Владимир Жога 2022-жылдын 5-мартында Волноваханын карапайым калкын эвакуациялоону камсыз кылуу учурунда каза болгон <sup class="noprint" style="white-space: nowrap">[ <span style="" title="нет источника (3 мая 2022)">булак 266 күн көрсөтүлгөн эмес  ]. Владимир Жога өлгөндөн кийин батальонду анын атасы Артём Жога жетектеген.
Борбордук Азия университети
Борбордук Азия университети (БАУ) — Борбордук Азиядагы жеке жогорку окуу жайы. Аталган университет эл аралык хартия аркылуу Тажикстан, Кыргызстан жана Казакстандын өкмөттөрү тарабынан өнүктүрүү боюнча Ага Хан Өнүктүрүү Уюму менен өнөктөштүктө 2000-жылы негизделген.
Тарыхы
Алгачкы кампус 2016-жылы Кыргызстандын Нарын шаарында курулган жана пайдаланууга берилген. 2017-жылы экинчи кампус Тажикстандын Хорог шаарында ачылган Казакстандын Текели шаарындагы кампусу азыркы учурда долбоорлоо баскычында турат.
Бакалавриат программасынын алгачкы бүтүрүү аземи 2021-жылы 19-июнда өттү.
Бөлүмдөр
Университетте үч академиялык бөлүм иш алып барат:
Профессионалдык жана үзгүлтүксүз билим берүү
Профессионалдык жана үзгүлтүксүз билим берүү Мектеби 2011-жылы өз ишин баштаган. Аталган Мектепте 60 программа жана курстар Кыргызстан, Тажикстан, Казакстан жана Ооганстандагы 17 окутуу борборунда жүргүзүлөт. Мектептеги окутуу жана кайра даярдоодон 172 000 ден ашык киши өткөн. Рокки-Колледжинин (Канада) эл аралык билим берүү боюнча Канадалык бюросу жана Жогорку экономика Мектебинин (Москва) билим берүү институту тарабынан өткөрүлгөн көз карандысыз баалоо аталган Мектептин программаларынын жогорку канааттандырарлык деңгээлин көрсөттү.
Гуманитардык жана так илимдер мектеби
БАУнун 5 жылдык бакалавриат программасы бар, Анын ичинде 1 жылдык даярдоо программасында дисциплина аралык курстар, гуманитардык илимдер жана пререквизиттик курстар да камтылган. Биринчи даярдоо курсунан кийин студенттер 6 адистиктин бирөөнү тандап алып окуй алышат. Бул программа ошондой эле милдеттүү түрдөгү кооперативдик билим берүү программасын камтуу менен анын алкагында студенттер акы төлөнө турган стажировкадан өтүшөт. Студенттерди окутуу кайсы адистикти тандап алганына жараша кампуста жүргүзүлөт. Программаны аяктаган соң студенттер гуманитардык илимдер боюнча бакалавр жана так илимдер боюнча бакалавр даражаларына ээ болушат.
Гуманитардык жана так илимдер Мектеби бакалавриат программасынын алкагында төмөнкү багыттар боюнча окутат:
Өнүгүү жогорку Мектеби
Жогорку өнүктүрүү Мектебинде 5 бөлүм бар жана аларда кызматкерлер саясий жана социалдык-экономикалык темаларга арналган изилдөөлөр мененен алектенип, ошондой эле изилдөө эмгектерин туруктуу негизде жарыялап турушат.
Мамлекеттик башкаруу жана саясат институту
Мамлекеттик башкаруу жана саясат институту 2011-жылы негизделген. Институт эркин колдонууга жеткиликтүү болгон изилдөө эмгектерин жарыялоо менен, саясий жана социалдык-экономикалык кубулуштарга талдоо жүргүзөт. Жарык көргөн эмгектердин катарына «Мамлекеттик жана экономикалык саясатта, башкарууда жана соода-сатыкта колдонула турган англисче-орусча түшүнүктөр менен терминдердин глоссарийи» деген эмгек да кирет. 2018-жылдан 2020-жылга чейин аталган Институт Борбор Азия өлкөлөрү жана Ооганстандагы  мамлекеттик кызматкерлер үчүн экономикалык саясат тармагындагы магистрлерди даярдоо боюнча программаны алып барган.
Тоолуу аймактардагы коомчулуктарды изилдөө Институту
Тоолуу аймактардагы коомчулуктарды изилдөө Институту Борбор Азиянын тоолуу аймактарындагы туруктуу өнүктүрүүгө байланыштуу трансдисциплинардык изилдөөлөр менен алектенет. Изилдөөнүн темалары табигый ресурстарды рационалдуу колдонууну, жерди пайдалануу жана жашоо ишмердүүлүгү системаларын, табигый кырсыктардын келип чыгышынын коркунучтарын азайтууну, биотүрдүүлүктү сактоону, климаттын өзгөрүшүн жана туруктуу өнүктүрүүнүн максаттарын реализациялоону өз ичине алат. Институттун жарык көргөн публикациялары тутумуна изилдөө обзорлорун жана аналитикалык жазмалардын серияларын камтыйт. Институттун бардык изилдөө иштери эркин пайдалануу  үчүн жеткиликтүү. Изилдөөлөрдүн курамында камтылгандардын ичине пасторализм жана фермердик чарбаны жүргүзүү системасы, жер ресурстарын туруктуу (рационалдуу) башкаруу, тоо туризми жана жоопкерчиликтүү табиятты пайдалануу, агротокойчулук жана чек арага чектеш аймактарда жаратылыш ресурстарын пайдалануу кирет.
Акыркы жылдары аталган Институт климаттын өзгөрүшүнө таасир эте турган маселелер, Бишкек шаарындагы машиналык окутуу технологиясынын жардамы менен абанын сапатын божомолдоо, жапайы өсүп жаткан Батыш Тянь-Шандын маданий жемиш өсүмдүктөрүн изилдөө, социалдык кызмат көрсөтүүлөрдү жакшыртуу, Тажикстандын чек арага чектеш аймактарында экономикалык интеграция жана башкаруу, Борбордук Азиядагы арча токойлорун көп функционалдуу пайдаланууну оптималдаштыруу жана тең салмактоо меселелери менен алектенип келе жатат.
Гуманитардык илимдер жана маданий мурастар бөлүмү
Гуманитардык илимдер жана маданий мурастар бөлүмү 2013-жылдан бери иш алып барып келет. Аталган бөлүмдүн ишмердүүлүгү Борбор Азия элдеринин маданий мурастары тууралуу жаңы диалогдорду түзүүгө багытталган. Бул бөлүм БАУнун миссиясын жүзөгө ашырат: аймактардагы ар кыл элдердин бай маданий салттарын сактоодо жана колдонууда изилдөөлөр, документациялар, окутуп үйрөтүү жана маалыматтык-агартуу ишмердүүлүгү аркылуу көмөк көрсөтүү.
Аталган бөлүм өзүнүн табылгалары боюнча изилдөөлөрдү жүргүзөт, документтештирет жана архивдештирет, ошондой эле Борбор Азия аймагынан чыккан окумуштуулардын «Маданий мурастар» китеп сериясынын алкагындагы музыка, салттар, археология жана аймактын тарыхын камтыган эмгектерин колдоого алат. “Гуманитардык илимдер жана маданий мурастар» бөлүмү Борбор Азиянын маданий мурастарын даңазалоо жана сактоо менен алектенген жергиликтүү коомчулуктар жана музейдик уюмдар менен өз ара карым-катышта иш алып барышат.
Бул бөлүм Борбор Азиядагы социомаданий жана тарыхый процесстерди түшүнүүнү жакшыртуу, ар кыл маданий мурастарды сактоо үчүн, БАУнун академиялык программаларын өркүндөтүү үчүн билим борборунун милдетин аткаруу, иш-чараларды жана маданий алаканы байытуу, маданий ар түрдүүлүктү алдыга жылдыруу, плюрализм жана өз ара туура түшүнүктү калыптандыруу максатында ишмердүүлүгүн жүргүзүп келет.
2012-жылы адам менен аттын сөөктөрү казылып алынган БАУнун Нарын шаарындагы кампусунун аймагында түрк бейиттери табылган. Бул аймак археологдорду 1950-жылдын ортосунан бери кызыктырып келген: археолог Ахмад Кибиров 1953-жылы эле Айгыржал чөлкөмүнөн көптөгөн бузулган көрүстөндөрдөн турган бейиттерди табышкан. БАУнун өкүлдөрүнө болсо бул аймактар тууралуу “Манас” кыргыз-түрк университетинин кызматкери, археолог доктор Кубат Табалдиевдин иштеринен улам белгилүү болгон. Жергиликтүү коомчулуктун өкүлдөрүнүн катышуусунда табылган артефакттар көрүстөндөрдөн тиешелүү тартипте көчүрүлүп алынды. Сейсмикалык изилдөөлөрдүн жыйынтыгында дагы башка байыркы сөөктөр жана петроглифтер табылган учурда БАУ доктор Табалдиевге бул аймактарда археологиялык казууларды жүргүзүү өтүнүчү менен кайрылган. 2014-жылы Табалдиевдин иштерине VII кылым деп датасы коюлган түрк көрүстөндөрү менен артефакттарын тапкан орус археологу Юрий Сергеевич Худяков да кошулган. Археологдордун тобу таш дооруна, коло дооруна, темир дооруна жана орто кылымдарга таандык көрүстөндөр менен артефакттардын аймактарын табышкан. Археологиялык изилдөөлөрдүн жыйынтыктары Кубат Табалдиевдин «Древние памятники Теңир Тоо» китебинде чагылдырылып, БАУнун Профессионалдык жана үзгүлтүксүз билим берүү Мектеби менен бирдикте БАУнун «Маданий мурастар» китеп сериясынын алкагында жарык көргөн.
2022-жылы БАУнун Гуманитардык илимдер жана маданий мурастар бөлүмү «Кыргыз Кайрык» долбоорунун алкагында «Этносольфеджио» музыкалык окуу китебин түзүүгө колдоо көрсөткөн.
2022-жылы
«Жарандык коом демилгеси» программасы
«Жарандык коом демилгеси» программасы 2017-жылы Борбор Азиядагы жарандык коом үчүн жагымдуу саясий жана админстративдик климатты жакшыртуу жана анын өкүлдөрүн өнүктүрүүгө көмөк көрсөтүү максатында негизделген. Аталган программа Кыргызстан, Тажикстан жана Казакстандын шаарлардагы жана айылдардагы жарандык коомдун уюмдары менен иш алып барат. Программа жарандык коомдун уюмдарына алардын ишин билим жана тажрыйба алмашуу аркылуу алдыга жылдырууга мүмкүндүк бере турган кесиптик байланыштарды түзүүгө жардам берет.
Бул программа «COVID-19 мезгилиндеги кыргызстандыктардын үнү» долбооруна авторлош болуп, COVID-19 пандемиясы  мезгилинде жабыр тарткан адамдардын таржымалын чогулткан. 2022-жылы Гендердик теңчиликти алдыга жылдыруу Мектебинин программасын баштаган.
«Адам таануу» Ага Хан долбоору
Долбоордун курстары Борбор Азиянын бай оозеки жана жазма маданиятынын материалдарын, ошондой эле Батыш менен Чыгыштын классикалык тексттерин камтыйт. Долбоор даярдаган окуу куралдары Борбор Азия өлкөлөрүндөгү гуманитардык илимдерди окуп үйрөнүүдөгү мугалимдер менен студенттерге көмөкчү болот. Бул окуу куралдары плюрализмдин принциптерин жайылтат, Борбор Азия элдеринин нарктарын универсалдык баалуулуктардын контекстинде алдыга жылдырат, этика, маданий интерпретация жана эстетикалык кабылдоонун көз карашында педагогика жана сынчыл ой жүгүртүүнү өнүктүрөт..
Өнөктөштүк
БАУ өз ара кызматташуу жана академиялык өнөктөштүк тууралуу эл аралык ЖОЖдор жана уюмдары менен меморандумдарга кол коюшкан:
Кампустар
БАУнун бакалавриат программалары Кыргызстандын Нарын шаарындагы (2016-жылдын сентябрь айында ачылган) жана Тажикстандын Хорог шаарындагы кампустарында (2017-жыл) ишке ашырылып жатат. Казакстандын Текели шаарындагы кампусу азыркы учурда долбоорлоо баскычында. Кампустар заманбап аудиториялар, китепканалар, лабораториялар, коопсуз модулдук жатаканалар жана спорттук курулмалар менен жабдылып, жергиликтүү коомчулуктун өкүлдөрү үчүн жеткиликтүү, алардын ичинде футбол талаалары жана теннис корттору да бар.
Кыргызстандын Нарын шаарындагы кампусу Бишкек шаарынан 314 км (195 миль) алыстыкта жайгашкан жана кампус ачылган мезгилде жалпы аянттын 9 гектарын (13 927 чарчы метр) түзгөн. Азыркы мезгилде кампус 200 студентке эсептелген. Нарын шаарындагы кампус масштабдуу долбоордун башталышы гана болуп эсептелип, жалпы территориясы 252 гектарды (125 000 чарчы метр) түзөт. Кампустун курулушунун акыркы баскычында сыйымдуулугу 1200 студентти батырмакчы.Тажикистандын университеттик кампусу Хорог (ТБАО) шаарында, Ооганстан менен чектешкен чек арадан алыс эмес Памирдин түштүк-батышында 2200 м (7200 футов) бийиктикте, Гунт дарыясынын Пянджга куйган жеринде жайгашкан.
Казакстандагы кампус Текели шаарында курулмакчы. Азыркы учурда курулуш долбоору мерчемдөө баскычында турат.
Баардык 3 кампус тең архитектор Арата Исодзаки Aoki & Associates (IAA) тарабынан долбоорлонгон
Негиздери
Борбордук Азия Университетин ректор жетектейт. БАУнун башкаруу органы катары доктор Шамш Кассим-Лакхи жетектеген Камкорчулар кеңеши эсептелет.
Камкорчулар Кеңешинин курамы төмөнкү адамдарды камтыйт:
Булактар
<references group="" responsive="1">
Калаа
Калаа
2) борбор маанисинде; административдик-саясий борбор. Өкмөт турган жер, министрликтердин, ведомстволордун борбору.
Эссинген (Пфальц)
Калкы - 2191 киши(2013-ж.). . Аянты - 11,38 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 37 023. Муниципалитеттин башчысы — Хартмут Допплер.
Мамлекеттик түзүлүштүн таризи
Мамлекеттик түзүлүштүн таризи – конституциялык укук теориясында союз түзүүчү мамлекеттердин же мамлекеттин аймактык уюштуруу ыкмасы. Үч М. т. т. айырмаланат: федеративдик (биримдик), конфедеративдик (кошунду) жана унитардык (бирөңчөй) мамлекет. Калкынын курамы көп улуттуу өлкөлөргө карата кээде «улуттук-мамлекеттик түзүлүш таризи» деген түшүнүк колдонулат.
Драгенсдорф
Драгенсдорф (Dragensdorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Заале-Орла районуна кирет.
Калкы - 67 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 3,07 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 75 017. Муниципалитеттин башчысы — Юрген Кислинг.
Рационализация
Рационализация (латынча rationalis – акыл-эстүү; ratio – акыл-эс) – кандайдыр бир нерсени бир кыйла максатка ылайык өркүндөтүү, жакшыртуу, ишке киргизүү (мисалы, өндүрүштү рационализациялоо).
Понча Спрингс (Колорадо)
Понча Спрингс (Колорадо) (Poncha Springs) — Колорадо штатынын Чаффи (Chaffee) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 466 киши. Болжолдуу аянты - 2.9 км². FIPS коду — 08-60600.
Чыныбекова Анарбүбү Сейитовна
Чыныбекова Анарбүбү Сейитовна (10. 3. 1952-ж. т., Ак-Таш айылы) - коомдук ишмер, эл агартуунун отличниги.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Москоу (Айдахо)
Москоу (Айдахо) (Moscow) — Айдахо штатынын Лата округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 15.9 км². FIPS коду — 16-54550.
Калкы
2010-жылы калкы 23,8 киши болгон.
Лемфөрде
Лемфөрде (Lemförde) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Дипхольц районуна кирет.
Калкы - 2878 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 6,95 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 51 023. Муниципалитеттин башчысы — Вильхельм Рюмке.
Чоюнчу
Чоюнчу (1985-ж. чейин Чарбак-Сай) - Баткен облусунун Лейлек районундагы кыштак. Лейлек айыл аймагына караштуу. Дениз деңгээлинен 1020 м бийиктикте. Райондун борбору Исфана шаарынан 40 км чыгыш тарапта. Пролетарск т. ж. бекетинен (Тажикстан) 100 км. Калкы 1003 (2014); негизинен дыйкан чарбаларында эмгектенет. Соода жайлары, дарыкана бар.
Вилия
Вилия - Литва республикасындагы дарыя (латвача аты — Нярис), Немандын оң куймасы.
Уз. 510 км, алабынын аянты 25 100 км2. Минск шаарынын түндүгүндөгү саздак жерден башталат. Ири куймасы — Швянтойи. Кар, жаан-чачын жанa саз сууларынан куралат. Декабрда тоңуп, мартта ачылат. Кээ бир жеринде кеме жүрөт. Минскини суу менен камсыз кылуу үчүн Вилейка шаарынын жогору жагында суу сактагыч курулган. Жээгинде Вильнюс, Каунас (чатында) шаарлары жайгашкан.
Бернардстоун (Массачусетс)
Бернардстоун (Массачусетс) (Bernardston) — Массачусетс штатынын Франклин округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2 155 киши. Болжолдуу аянты - 60.6 км². FIPS коду — 25-05560.
Танганьика
Танганьика – Борбордук Африкадагы узунунан созулган тузсуз көл. Конго Демократиялык Республикалык, Танзания, Замбия жана Бурундинин аймагында.
Блу Хилл (Мэн)
Блу Хилл (Мэн) (Blue Hill) — Мэн штатынын Хэнкок округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2390 киши. Болжолдуу аянты - 224.5 км². FIPS коду — 23-05700.
Танганьика
1858-жылы англиялык саякатчы Р. Бёртон ачкан. Алабынын аянты 34 миң км2. узундугу 650 км, жазылыгы 40–80 км. Тереңдиги 1470 мге чейин (Байкалдан кийинки дүйнөдөгү 2-терең көл). Деңиз деңгээлинен 773 м. бийиктикте; тектоникалык ичке узун ойдуңда жайгашкан. Жээги бийик жана тик. Батыш жээги тик келип, бийиктиги 2000 мге жетет. Чыгышы жапыз, булуң-буйткалуу. Ири булуңу – Бёртон. Негизги куймалары: Малагараси, Рузизи жана Каламбо. Көлдөн Лукуга дарыясы агып чыгып, ал Луалаба дарыясына (Конгонун алабы) куят. Үстүнкү катмарында суунун температурасы 24–30°С. 30 м тереңдикке чейин суусу тунук. Фаунасынын 75%тейи эндемиктер (негизинен балык, креветка, калак буттуулар ж. б.). Крокодил, бегемот бар. Сууда сүзүүчү куштар уялашат. Балык кармалат. Кеме жүрөт. Порттору: Бужумбура (Бурунди), Калемие (Конго Демократиялык Республикалык), Кигома (Танзания).
Оскэола (Небраска)
Оскэола (Небраска) (Osceola) — Небраска штатынын Polk округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 921 киши. Болжолдуу аянты - 2.3 км². FIPS коду — 31-37525.
Мамлекеттик туракжай фонду
Мамлекеттик туракжай фонду – 1) мамлекетке тийешелүү турак үйлөр менен башка курулмалардагы туракжайлар; 2) мамлекеттин менчигинде турган жана мамлекеттик ишканалардын чарбалык керектөөлөрүндө же мамлекеттик мекемелердин ыкчам башкаруусундагы ведомстволук туракжай фонду.
Чымканаев Нуркул Амирбекович
Чымканаев Нуркул Амирбекович (1953-ж. т., Терек-Сай айылы) - экономика илимдеринин кандидаты, доцент.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Аялдарга билим берүү
Билим берүү – инсанды, коомду жана мамлекетти шайкештикте өнүктүрүү максатында окуп жаткандардын мамлекет тарабынан белгиленген билим берүү деңгээлине жетишүүсүн тастыктоо менен коштолгон тарбиялоонун жана окутуунун тынымсыз, системдүү процесси. Билим алуу деп окуп жаткандардын тиешелүү документ менен тастыкталган белгилүү бир билим деңгээлине жетиши жана ары ырасташы түшүнүлөт. Инсандын аң-сезимин, мүнөзүн жана физикалык жөндөмүн калыптандыруу процесси же анын жыйынтыгы десе болот.
Тарыхта кыздарга билим берүү
Байыркы Мысырда аялдар билим алуу укугуна ээ болушкан. Иероглифтерди түшүнүүнү окуп, жазгыч болуп чыгышкан. Аларга мугалим же дарыгерлик кесипти аркалоого мүмкүн болгон. Биздин заманга чейинки IV кылымда грециялык Агнодика медицинаны изилдөө үчүн Египетке барат, анткени аял болгону үчүн Афинада ага окууга мүмкүн эмес болчу.
Салттуу билим берүү практикалары
Диний билим берүү жайларында дагы бөлөк окутуу ыкмасы тажрыйбаланат. Кыргыз Республикасында диний окуу жайлар жалпы жана диний билим беришет. Андан башка айрым медреселер окутуу процессине профессионалдык курстарды кошуп жатышат, мисалы Жалалабаттагы медресенин биринде кыздарга ашпозчу курстары ачылган.
Улуу Британия, АКШ, Канада, Швейцария жана башка батыш өлкөлөрдө дагы бөлөк окутуу мектептери бар.
Кыргызстанда билим берүү жана аял укуктары
2018-жылы Кыргызстанда 3-класстын Адеп китебиндеги Гүлайым ыры талкууга түшкөн. Ырда Гүлайым аттуу каарман кыздын кыска кийими, киндигине шакек тагып алганы, чылым чеккени шакаба аралаш сындалат. Китепте ошондой эле "Батыштын жана башка массалык маданияттын бардык эле жактарын кабыл алууга болбойт", "чет элдик моданын бардыгын эле туурай бербе" деген жазуулар бар. Окуучуларды толеранттуулукка үйрөтпөй, аларды жаш кезинен жек көрүүгө үндөп жатат деген негизде Билим берүү министрлигине сындар айтылды.
Мектептердеги технология (эмгек) сабагы (адатта балдарга устачылык, кыздарга кийим тигүү же тамак жасоо үйрөтүлчү) балдарда зыяндуу стереотиптерди калыптандырат, иштерди эркек жана аялдын жумушу деп бөлүүнү бекемдейт деп сындалып келген. Азыркы убакта бул сабак уул жана кыздарга бирге өткөзүлөт, бирок практикада кээ бир мугалимдер өз инициативалары менен Технология сабагын бөлүп өткөрүшөт.
2020-жылы ЮНИСЕФ 14-18 жаштагы кыздарга илим, технология, инженердик иш жана математика жаатында мыкты болууга жана карьералык өсүш үчүн көбүрөөк мүмкүнчүлүктөрдү алууга багыт берген “Илимдеги кыздар” долбоорун баштаган. Максаты – 2022-жылга карата кеминде 15 000 кызды, анын ичинде калктын аярлуу катмарындагы жана мигранттардын үй-бүлөсүндөгү кыздарды атайын тренингдерге катышууга тартуу.
Тоскоолдуктар
2016-жылы Кыргызстанда өспүрүм кыздардын айыз гигиенасы изилдөөгө алынган. Сурамжылоого 200 окуучу кыз катышып, анда негизги көйгөйлөрдүн бири – мектептердеги дааратканаларда ыңгайлуу шарттардын жоктугу экендиги аныкталган. Мектеп дааратканасы кыздарды буллинг, уруп-сабоо, зордуктоо катталган кооптуу жай дагы. 2018-жылы Бишкектеги мектептердин биринин дааратканасында окуучу кызды зордуктоо аракети болуп, 28 жаштагы жаран камакка алынган.
Жашы жетпеген кыздарды күйөөгө берүү көрүнүшү, анын кесепеттери болгон жаш энелердин төрөт учурдагы өлүмү, жана ымыркайлардын өлүмү боюнча Орто Азия мамлекеттеринин ичинен Кыргызстан 1-орунда турганын КМШ өлкөлөрүндөгү аялдар менен эркектер статистикасында жана КМШнын мамлекеттер аралык статистикалык Комитетинин маалыматында берилген. 2016-жылы жашы жете элек өспүрүмдөргө нике кыйган дин кызматкерлерин жана ата-энелерди кылмыш жоопкерчилигине тартууну караган мыйзам кабыл алынган.
Өспүрүм кыздарды эрте турмушка берүүдө башка кесепеттер бар экенин жарандык коомдун өкүлдөрү элге коңгуроо кагып келет:
Кыргызстанда толук орто билим алган кыздар балдарга салыштырмалуу көбүрөөк. 10-11-класстагы кыздардын үлүшү 54 пайыздан ашык. Эркек балдар көбүнчө 9-классты аяктагандан кийин кесип тандоого кетишет.
Жогорку окуу жайларда дагы кыздар көптүк кылышат: университеттерде студенттердин 52 пайызы кыздар.
Кыздарга билим берүүнүн таасири
Үй-бүлөлүк зомбулукка кабылган аялдар көбүнчө “эл эмне дейт?” деген стереотиптен улам чыдап жашоого мажбур экенин айтышат. Укук коргоо уюмдары бул - сабатсыздыктын, аялдардын өз укугун билбестигинин натыйжасы деп коңгуроо кагышат. Кыргызстанда билим алгандардын 50 пайыздан ашыгы адабий окуу, математика жана табигый илимдер боюнча базалык деңгээлге жетишпейт. Төмөнкү функционалдык сабаттуулук миграциянын жогорку деңгээлине, жумушсуздукка, жаштардын криминалдык жүрүм-турумга ыктоосуна алып барат дешет эксперттер.
Саламаттыкты сактоо министрлигинин маалыматы боюнча, Кыргызстанда жылына 1,5 миңдей өспүрүм кыз кош бойлуулук боюнча каттоого алынат. Мунун башкы себебин эксперттер өспүрүмдөрдө жыныстык жашоо тууралуу туура маалыматтын жоктугу деп айтып келишет. 2014-жылы Кыргызстандагы окуучуларга арналып “6-11-класстын окуучулары үчүн сергек жашоо образы боюнча класстык сааттардын колдонмосу” аттуу методикалык колдонмо жарык көргөн. 2017-2019-жылдары ал кайрадан басылып чыгып Билим берүү жана илим министрлиги жана ЮНЕСКОнун көмөгү астында мугалимдерге таратылып берилген. Колдонмо мектеп окуучулары арасында сергек жашоо образын жайылтууну, жыныстык жол аркылуу жугуучу оорулардын, ВИЧ инфекциясынын алдын алууну көздөйт. Класстык сааттын бул колдонмосунда “сексуалдык жана репродуктивдик ден соолук жана укуктар”, “үй-бүлөлүк мамилелердин баалуулугу”, “үй-бүлөнү пландаштыруу” жана башка башка тематикалар камтылуу.
Ривэртон (Миннесота)
Ривэртон (Миннесота) (Riverton) — Миннесота штатынын Crow Wing округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 117 киши. Болжолдуу аянты - 2.2 км². FIPS коду — 27-54736.
Лапышта (Белорет району, Башкыртстан)
Лапышта — Башкыртстандын Белорет районундагы айыл, Инзер айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 3 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Мамлекеттик түзүмү өзгөртүлгөн зайымдардын облигациясы
Мамлекеттик түзүмү өзгөртүлгөн зайымдардын облигациясы – карыздардын түзүмүн өзгөртүү максатында чыгарылган мамлекеттик баалуу кагаздар. Мамлекеттик баалуу кагаздарга жолжоболоштурулган КРУБдун алдындагы кредит жана карыз боюнча КР Өкмөтүнүн негизги карыздарын кайра түзүү М. т. ө. з. о-н чыгарып, аны КРУБка өткөрүп берүү жолу аркылуу жүргүзүлөт. М. т. ө. з. о. жүгүртүү мөөнөтү менен пайыз чени чектелбеген мамлекеттик баалуу кагаз болуп саналат. Күндөлүк базар чени боюнча акча-кредит саясатынын максаты үчүн КРУБ М.т. ө. з. о-н кыска мөөнөттүү (6 айга чейин) РЕПО аткарымдарына пайдаланууга укугу бар.
Ваверн (Саар)
Ваверн (Саар) (Wawern (Saar)) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Трир-Саарбург районуна кирет.
Калкы - 591 киши(2013-ж.). . Аянты - 5,27 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 35 144. Муниципалитеттин башчысы — Ханс Грайс.
Нойенхофе
Нойенхофе (Neuenhofe) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Оре районуна кирет.
Калкы - 774 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 14,97 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 83 385. Муниципалитеттин башчысы — Хартмут Ян.
Эдуард Вильде
Эдуард Вильде (Eduard Vilde; 4-март 1865-жылы, Пудивере — 26-декабрь 1933-жылы, Таллин) — эстон жазуучусу, эстон адабиятындагы сынчыл реализмдин көрүнүктүү өкүлү.
Чыгармычылыгын журналисттик иштен баштан, адегенде юморлук аңгемелер, фельетондор жазып жүргөн. Вильде «Катаал крайга» (1896), «Темир колдор» (1898), «Мяэкюлалык сүт сатар» (1916) романдары менен «Махтрадагы согуш» (1902), «Ания дыйкандары Таллинне» (1903), «Мальтсвет пайгамбар» (1905—1908) деген трилогиясында дыйкандардын жана жумушчулардын турмушун сүрөттөгөн. Вильде бир нече аңгеме, публистикалык макалалар, пьесалар да жазган.
Булактар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Тангеит
Тангеит – аделиттер тобундагы минерал, CaCuV040H. Өңү – ачык жашыл, жашыл, кочкул жашыл, саргыч жашыл. Айрымдары айнектей жылтырайт. Тунук, күн нурун жакшы өткөрөт. Катуулугу 3,5, тыгыздыгы 3,75 г/см3, морт. Кристаллдары жука такта, агрегаттары туш тарапка чачыраган радиустук нур түрүндө, туташ топтолуп катуу кабыктуу келет. Биринчи жолу Фергана өрөөнүнүн түштүк бөлүгүндө, Алай кырка тоосунун түндүк этегиндеги Танги өзөнүндөгү Төө-Моюн Cu-V-U кенинде 1926-жылы табылган.
Чымканаев Амирабек атындагы орто мектеби
Чымканаев Амирабек атындагы орто мектеби Терек-Сай айылында жайгашкан. Чаткал райондук билим берүү бөлүмүнө карайт.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Рационализм
Рационализм (rationalis – акыл-эстүү) – акыл-эсти таанып-билүүнүн жана адамдардын жүрүм-турумунун негизи катары эсептеген философиялык багыт. Рационализм фидеизмге жана иррационализмге, ошондой эле сенсуализмге (эмпиризмге) да каршы турат. «Рационализм» термини философиялык концепцияларды белгилөө жана мүнөздөө үчүн колдонулат. Рационализм гносеологиялык көз караштардын бир бүтүн системасы катары математика менен табият билимдеринин өнүгүшүнүн натыйжасында калыптанган. 17–18-кылымдагы классикалык рационализм (Р. Декарт, Б. Спиноза, Н. Мальбранш, Г. Лейбниц) орто кылымдагы схоластика менен диний догматизмге каршы турган. Р. боюнча билимдин булагы жана анын талашсыз критерийи – бул акыл-эс. Рационализм дин принциптерине материалисттер (Б. Спиноза) да, идеалисттер (Г. Лейбниц) да кошулушкан. Рационализм – агартуу идеологиясынын философиялык булактарынын бири.
Ларьяга
Ларьяга — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Песчанка-То көлү - №5712 аталышы жок дарыя орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Вилькицкий кысыгы
Вилькицкий кысыгы - Таймыр жарым аралы менен Түндүк Жер аймагынын ортосундагы кысык, Карск жана Лаптевдер деңиздерин туташтырып турат. Уз. 130 км ге жакын, кууш жерп 56 км, те­реңд. 210 м ге чейин. Орус гидрогра­фы Б. А. Вилькицкийдпн атынан аталган.
Калак бут куштар
Калак бут куштар (Peleanitares) – сууда сүзүүчү куштардын түркүмү. Манжалары сүзгүч жаргакча менен капталган. Тамагында баштыкчасы бар, жүнү калың. 6 тукуму, 55 түрү белгилүү. Моногамдар. Эркек, ургаачысы экөөлөп балапан басып чыгарат. Негизинен балык ж. б. суу жаныбарлары менен азыктанат. 5 түрү, 1 түрчөсү ТКЭСтин Кызыл китебине катталган.
Байльштайн (Вюртемберг)
Байльштайн (Вюртемберг) (Beilstein (Württemberg)) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан Шаар. Штутгарт административдик округуна карайт. Хайльбронн районуна кирет.
Калкы - 6063 киши(2013-ж.). . Аянты - 25,25 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 1 25 008. Мэр — Гюнтер Хенцлер.
Шаар административдик курамы боюнча 12 шаардык районго бөлүнөт.
Мамлекеттик туу
Мамлекеттик туу – мамлекеттин негизги символдорунун бири, анын ырасмий айырмалоочу белгиси, эмблемасы; мамлекеттин эгемендүүлүгүн көрсөтөт. Ошол өлкөнүн коомдук-саясий жана мамлекеттик түзүлүшүн чагылыдырышы мүмкүн. М. т-нун баяндалышы конституция же атайын мыйзам менен аныкталат; мамлекеттик герб же башка эмблема түшүрүлгөн же андайы жок бир түстүү же көп түстүү кездеме түрүндө болот. М. т. баардык мамлекеттик бийлик жана башкаруу органдарынын; чет өлкөлөрдөгү, ачык деңизде сүзүүчү кемелердеги жана чет мамлекеттердин суу аймактарындагы элчиликтеринин, соода өкүлчүлүктөрүнүн, консулдуктарынын имараттарында көтөрүлөт ж. б. КР мыйзамы боюнча КР М. т-су. КРдин мамлекеттик символу. КР М. т-су КР Өкмөтүнүн тийиштүү улуксаты бар юридикалык жактар тарабынан даярдалат.
Эсталь
Эсталь (Esthal) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Бад-Дүркхайм районуна кирет.
Калкы - 1442 киши(2013-ж.). . Аянты - 15,51 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 32 016. Муниципалитеттин башчысы — Герхард Кун.
Нойкирхен (Төмөнкү Бавария)
Нойкирхен (Төмөнкү Бавария) (Neukirchen (Niederbayern)) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Төмөнкү Бавария административдик округуна карайт. Штраубинг-Боген районуна кирет.
Чоуган
Чоуган, атчан поло - атчан спортчулар мелдешинини бир түрү. Ал жашыл чөптүү аянтта, жапыз бойлуу ат - пони минип, топту таяк (клюшка) менен чаап, атаандаш команданын дарбазасына кийирүү максатында ойнолот. Ар бир командада 4 оюнчу болуп, оюн 4-8 бөлүктөн (чак) турат, ар бир чак 7 лгикга созулат. Аянтынын туурасы 155 м, уз. 274,2 м, дарбазасы 7,31 м аралыкта орнотулган 2 штангдан турат. Чоугандын клюшкасы бамбуктан же талдан жасалат. Борбордук Азиянын көчмөн элдеринде пайда болгон. 1859-ж. Улуу Британияда алгачкы Чоуган клубу уюшулган. 19-кылымда Англия жана Америкада кеңири ойноло баштаган. Түштүк Америкада, а. и. Аргенитинада поло оюнунда минилүүчү пони жылкысы багылгандыктан, бул оюн да өтө кеңири таралган. Учурда дүйнөнүн көп өлкөлөрүндө мелдеш өткөрүлөт. чочко - ача туяктуулар түркүмүнүн чочколор тукумундагы сүт эмүүчү айбанат. Бакма 4. камандын 2 түрчөсүнөн (европа жана азия) неолит доорунда (б. з. ч. 4900-4000-ж.) колго үйрөтүлгөн. Чоуганын 44 тиши (12 маңдай тиш, 4 азуу тиш, 28 түпкү азуусу) болот. 2 катар жайгашкан 14 эмчеги бар. Жүнү суюк, катуу. Тоютту тандабай жейт. Негизинен эгиндин бардык түрүн (а. и. жүгөрүнү), тамыры тоют өсүмдүктөрдү, техникалык өсүмдүк калдыгын, көк чөп, силос, сенаж, тамак-аш калдыгын ж. б. жейт. Чоуган колдо багылган малдын ичинен көп тукумдайт жана тез жетилет. Мегежиндери 9-10 айлыгында (тирүүлөй салмагы 130-150 кгга жеткенде) куутка кошулат. Торопоюн 113-116 күн көтөрөт. Жылына эки жолу төлдөп, төлдөгөн сайын 8-10 (жакшы багылгандары 13-16, кээси андан да көп) торопой тууйт. Жаңы туулган торопоюнун тирүүлөй салмагы 1,2-1,3 кг, энесин 2 айга чейин эмет, бордолгон 6-7 айлыктарынын салмагы 90-100 кгга жетет. Асыл тукум мал өстүрүүчү фермаларда мегежиндер 5-6 жыл (торопойлор начар туула баштаганга чейин), камандар 7-8 жыл асыралат. Дүйнө боюнча 100дөн ашык породасы белгилүү. Чоуганын эт, эт-май жана май багытындагы породалары бар. Дүйнөдө эт багытындагы Чоугандар көп багылат.
Призрак (бригада)
ЛЭРдин 14-аянттык коргоо батальону ( мурунку аты Призрак (Арбак батальону, Луганск облусунун элдик милициясы) өзүн-өзү жарыялаган Луганск Эл Республикасынын аскерлештирилген бөлүгү. Ал Украинанын чыгышындагы куралдуу кагылышууларга, атап айтканда, Дебальцево аймагындагы салгылашууларга активдүү катышкан. Июлга чейин Александр Костин командир болгонуна карабастан, Алексей Мозговой дайыма отряддын башчысы болгон. 2014- жылдын жай айынын орто ченинде батальондун күчү 600 жоокерден турган деп эсептелсе, августтун аягында 1815 кызматкерге чейин өскөн . Штаб Лисичанск айнек заводунун аймагында, кийинчерээк - СБУнун имаратында жайгашкан. Алчевск. Курал-жарак танкка каршы системалардан, MANPADS жана аткыч куралдардан турган.
Бөлүмдүн Луганск облусунун аймагында иштегенине карабастан, Мозговойдун отряды Донецк Элдик Республикасынын мурдагы коргоо министри Игорь Стрелков менен тыгыз байланышта болгон. Атап айтканда, Лисичанскиден чегинүү Стрелковдун буйругун аткаруу катары жарыяланган.
«Куралдуу сепаратисттик топ» катары бул бөлүк Евробиримдиктин, Канаданын, Улуу Британиянын жана башка бир катар өлкөлөрдүн эл аралык санкцияларынын алдында турат
Мамлекеттик тышкы карыз
Мамлекеттик тышкы карыз – белгилүү бир мөөнөткө карата, мамлекеттин резидент эмес кредиторлордун алдындагы өз багытында жумшалып, бирок жоюла элек мамлекеттик тышкы зайым ж. б. мамлекеттик карыздардын милдеттенмелеринин курамдык бөлүгү.
Чымканаев Амирабек
Чымканаев Амирабек (1905, Талас өрөөнүндөгү КөкСай айылы-1968) - кен иштетүү тармагынын көрүнүктүү ишмери.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Ранштадт
Калкы - 5006 киши(2013-ж.). . Аянты - 34.26 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 4 40 020. Муниципалитеттин башчысы — Эрхард Ландман.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Чотоев Жакен Айтиевич
Чотоев Жакен Айтиевич (1935-ж. т., Ысык-Көл обл. Тоң району, Төрт-Күл айылы) - медицина илимдин доктору (1989), проф. (1992). Харьков мед. институтун (1958). ММУнун жана СССРМИАнын фармокология ИИИнин аспирантурасын бүтүргөн (1964). КММИде ассистент, улук илимий кызматкер (1964-89), проф., лабор. башчы (198499). 1999-жылдан ОшМУда кафедра башчы болуп иштейт. Экстремалдык шартта организмдин биохимия жана биоэнергетикасы (гипоксия) боюнча адис. бОтан ашык илимий эмгеги, а. и. 1 монография, 1 окуу китеби, 13 окуу методикалык куралы бар.
Драйтч
Драйтч (Dreitzsch) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Заале-Орла районуна кирет.
Калкы - 446 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 7,29 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 75 019. Муниципалитеттин башчысы — Франк Зальцман.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Вильморен, Левек де
Пьер Луи Франсуа Левек де Вильморен ( же ; (1816 жылы болжол менен 18 апрельде төрөлгөн, 1860 жылы 22 мартта кайтыш болгон) — француз ботаниги, генетик жана химик.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Притчетт (Колорадо)
Притчетт (Колорадо) (Pritchett) — Колорадо штатынын Бака округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 137 киши. Болжолдуу аянты - 0.6 км². FIPS коду — 08-61315.
Ленгеде
Ленгеде (Lengede) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Пайне районуна кирет.
Калкы - 12 862 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 34,09 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 1 57 005. Муниципалитеттин башчысы — Ханс-Херман Бас.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Калай кен таштары
Калай кен таштары - курамында казып алууга арзырлык калай металлы бар минералдардын табигый чогундусу. Жаратылышта калай минералынын 18 түрү кездешет. Бирок алардын ичинен касситерит менен станнин гана ө. ж-лык мааниге ээ. Кен ташта булардын концентрациясы көп санда топтолот. Калай кристаллдуу жана кристаллсыз кен таш түрдө жолугат. Кени нукура жана чачыранды түрлөрдөн турат. Нукура кендер пайда болуу шартына жараша пегматиттүү, скарндуу, альбититтүү, гидротермдүү, грейзендешкен түрлөргө бөлүнөт. Өнөр-жай кендери бир нече классты түзөт. Мында С. С. Смирнов (1937), кийинчерээк О. Р. Левицкий жана Е. А. Радкевич түзгөн классификация зор мааниге ээ. Азыркы кезде В. И. Смирнов (1955) жана М. П. Материков (1974) тактап чыккан классификация кеңири колдонулууда. Мында минерал.-геохимиялык курамы боюнча К. к. силикат-кварцтуу, силикат-карбонаттуу, силикат-сульфиддүү түрлөргө бөлүнөт. Ошондой эле башка касиеттерине жараша бир нече ген. типтерге жана кен таш формацияларына ажырайт Калай кен таштарындагы эң негизги минерал болуп эсептелген касситерит минералы физикалык-химиялык жактан туруктуу касиетке ээ. Ошол себептен геол. сырткы процесстердин таасиринен элювий, делювий, аллювий чачыранды кендерине айланат. Мындай кендер дүйнөлүк калай кенинин 75%ин түзөт. Азыркы кезде нукура кендерде 0,1-0,2%, чачыранды кендерде 100-150 г/м3 калай кездешсе, ө. ж-лык мааниге ээ болот. Чет өлкөдөгү эң ири калай кендерине Малайзия (Сунгей-Лембинг жана Кинга өрөөнүндөгү чачыранды кендер), Боливия (Лалагуа), Бирма (Маучи), Индонезия (Клаппа-Кампит), Кытай (Лаочан, Суншуцзяо, Малаги), Австралия (Аберфойл), Япония (Ахенобе), Россия (Забайкал-Окон, Этыкин, Ы. Чыгыш, Чукотка, Колыма, Приамурье, Приморье, Якутия, Депутат, Илинтас, Бургочан) ж. б. мисал болот. Кыргызстанда Үч-Кошкон, Сары-Булак, «Трудовое» ж. б. калай кендери бар.
Танго
Танго, цыган тангосу (tando gitano) – 1) Андалусияда кеңири тараган аялдардын жеке бийи; 2) Андалусияда жаралаган куйкум сөздүү тамашалуу ыр. 1850–90-жылдары Севильяда кеңири тараган. Ал кубалыктарда тараган хабанерага окшош; 3) Креолдор тангосу же портенье (Буэнос-Айрестик Танго) 1880-жылы Буэнос-Айрес шаарынын чет жакасында калыптанган. Ал Андалус тангосунун ыргактык, обондук өзгөчөлүгүнөн хабанера пайда болгон. Танго алгач ыр түрүндө жаралып, кийин жуптук бийге айланган; 4) Аргентина тангосу 19-кылымдын 90-жылдары бий катары бүткүл дүйнөгө кеңири тараган.
Тактылар оюну
"Тактылар оюну" (A Game of Thrones, Игры престолов) — америкалык жазуучу Жорж Рэймонд Ричард Мартиндин калеминен жаралган "Муз жана от ыры" фэнтези романдар сериясындагы биринчи роман. Ал биринчи жолу 1996-жылдын 1-августунда жарык көргөн. Роман 1997-жылы "Локус" сыйлыгын утуп алып, ошол эле жылы "Небула" жана "Дүйнөлүк фэнтези" сыйлыктарына көрсөтүлгөн. Дейенерис Таргариен жөнүндөгү бөлүмдөрдү камтыган "Ажыдаардын каны" новелласы 1997-жылы "Хүго" сыйлыгынын "Эң мыкты новелла" байгесин утуп алган. 2011-жылдын январь айында роман New York Times гезитинин бестселлерине айланып, 2011-жылдын июль айындагы тизмеде №1 болуп калган.
Романда ар түрдүү көз караштар аркылуу окуяларды баяндоо менен Мартин окуянын негизги чынжырчасы болгон Вестеростогу, Дубалдагы ак сөөк үй-бүлөлөрдү жана ошондой эле ак сөөк Таргариендерди тааныштырат. Роман бир канча бутактама эмгектердин жана айрым видео оюндардын жаралышына дем берген. Ошондой эле бул "Тактылар оюну" киносериалынын биринчи сезонуна негиз болуп берген. Сериалдын бетачары HBO телеканалында 2011-жылдын апрель айында болуп өткөн. 2013-жылдын март айындагы телеге толуктоо катары чыккан китеп да, "А" артикли алынып салынып, "Тактылар оюну" (Game of Thrones) деп аталган. Басылыштары
Роман көптөгөн тилдерге которулуп, катуу, жумшак мукабалуу түрдө, электрондук жана аудио китеп түрүндө да басылып чыгарылган. Ар кайсы тилдердеги китептердин саны бирдей эмес болушу мүмкүн. 2000-жылдын июнунда Мейша Мерлин китептин чектелген чыгарылышын Жеффри Жонстун толук түрдө иллюстрациялоосу менен басып чыгарган.
Ылайыкташтырылышы
"Тактылар оюну" жана андан кийин жарык көргөн "Муз менен от ыры" сериясындагы романдар HBO телеканалынын киносериалдарына, комикс сериалдарына, карта, стол жана видео оюндарына жана башка медиа түрлөрүнө ылайыкташтырылган.
Мамлекеттик тышкы карыздар
Мамлекеттик тышкы карыздар – мамлекеттин жоюлбаган тышкы карыздары жана алар боюнча төлөнбөгөн пайыздар боюнча карыздары. М. т. к. мамлекеттин эларалык жана мамлекеттик банктарга, өкмөттөргө, чет өлкөлүк жеке менчик банктарга ж. б. карыздарынан куралат. Учурдагы М. т. к. төлөө мөөнөтү үстүбүздөгү же жакынкы бюджеттик жылы келүүчү карыздар; капиталдык карыздарга төлөө мөөнөтү али келе элек карыздар жатат.
Муд Лэйк (Айдахо)
Муд Лэйк (Айдахо) (Mud Lake) — Айдахо штатынын Джефферсон округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 0.4 км². FIPS коду — 16-55450.
Калкы
2010-жылы калкы 270 киши болгон.
Биллерика (Массачусетс)
Биллерика (Массачусетс) (Billerica) — Массачусетс штатынын Миддлсекс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 42 038 киши. Болжолдуу аянты - 68.3 км². FIPS коду — 25-05805.
Ричвилл (Миннесота)
Ричвилл (Миннесота) (Richville) — Миннесота штатынын Otter Tail округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 96 киши. Болжолдуу аянты - 2.6 км². FIPS коду — 27-54340.
Нойермарк-Любарс
Нойермарк-Любарс (Neuermark-Lübars) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Штендаль районуна кирет.
Калкы - 343 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 20,65 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 90 405. Муниципалитеттин башчысы — Райнер Рокхаузен.
Вагенхаузен (Айфель)
Вагенхаузен (Айфель) (Wagenhausen (Eifel)) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Кохем-Целль районуна кирет.
Чөкөбай мерген
Чөкөбай мерген (1853, Айгыр-Жал - ө. ж. белгисиз, Ыдырыс пайгамбар мазары) - Чаткал өрөөнүнөн чыккан атактуу мерген.
Вагенхаузен (Айфель)
Калкы - 58 киши(2013-ж.). . Аянты - 1,8 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 35 087. Муниципалитеттин башчысы — Хайнц-Вернер Хендгес.
Чөкөбай мерген
Эр жүрөктүлүүтү, көзгө  атар мергендиги менен Чаткал, Талас, Аксы аймактарына белгилүү болгон. Жокчулук кездерде өз элин кийик эти менен багып, Чөкө мерген аталган. Ал найзакер катары да белгилүү. Бой жагынан кичине экендигине карабастан, Кокон ханы Кудаяр тарабынан уюштурулган эр сайышта кокондук атактуу Алачык балбанды жеңген.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Ошкош (Небраска)
Ошкош (Небраска) (Oshkosh) — Небраска штатынын Garden округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 887 киши. Болжолдуу аянты - 1.7 км². FIPS коду — 31-37560.
Рашида алмасы
Рашида алмасы – Кыргызстандагы алма сорту. Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Ботаникалык багында чыгарылган. Бул сортту чыгарууда алманын александр апорту менен жонатан сорту кыйыштырылган. Рашида алмасы кышка чыдамдуу, илдет менен зыянкечтерге туруктуу, көп түшүм берет. Мөмөсү чоң, тоголок, кабыгы жука, саргыч жана кызгылтым түстө, салмагы 250 г, сулпу ак, ширелүү, даамдуу жана жыттуу.
Мамлекеттик укук
Мамлекеттик укук – укуктун бир тармагы, ал ошол мамлекеттин коомдук түзүлүштүн жана саясаттын негиздерин бекемдөөчү мамлекеттик-укуктук ченемдерди, жарандардын укуктук абалын, алардын укугун, эркиндигин, милдеттерин, улуттук-мамлекеттик түзүлүштү жана мамлекеттик ж. б. органдардын тутумун түзөт. Аталган мамилелер конституциялык жөнгө салуунун объектиси болуп эсептелгендиктен М. у-ту конституциялык укук деп да аташат.
Бузбэй (Мэн)
Бузбэй (Мэн) (Boothbay) — Мэн штатынын Линкольн округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2960 киши. Болжолдуу аянты - 119.5 км². FIPS коду — 23-06050.
Кэндзо Тангэ
Тангэ Кэндзо (4. 9. 1913, Япония, Осака, Сакаи – 22. 3. 2005, Токио) – япон архитектору. Архитектуралык билимди Токио университетинен алган (1938). О. кылымдагы япон архитектурасынын ыкмаларын чыгармачылык менен кайра иштеп чыгууга негизделген Хиросима шаарындагы Тынчтык мемориал борбору (1949–56) анын даңкын чыгарды. 1950-60-жылдары Ле Корбюзьенин «жаңы пластицизминен» жана брутализмден таасирленип, образдын олбурлуу күчү, көлөмдүн скульптуралык ачыктыгы менен айырмаланган чыгармаларды (Курасики шаарындагы зал, 1960) жараткан; тепкичтердин бурулушунда чоң аянтчалуу конструкциялардын экспрессиялуу мүмкүнчүлүгүн (Токио шаарындагы «Гимназиум») пайдаланган. 1961-жылы Токиону реконструкциялоонун алкагында Токио булуңунун үстүндө атайын конструкцияларга негизделген шаар түзүүчү долбоорун иштеп чыккан.
Тандоо курстары
Тандоо курстары – окутуу методикасынын бир түрү. Окуучулардын же студенттердин кызыкчылыгына жараша предметти тандап окуусу (мисалы, кайсы бир чет тилди тандоосу: корей же кытай тили).
Мамлекеттик чегара тилкеси
Мамлекеттик чегара тилкеси – эларалык келишимдер менен аныкталуучу жана улуттук ченем актылары менен бекитилген, эгемендүү мамлекеттин аракеттеринин мейкиндиктик чектерин белгилөөчү, жердин үстүнө перпендикулярдуу өткөн тик тилке. Ал тилкесинин техникалык-экономикалык милдети конкреттүү мамлекеттин кургактагы, суудагы жана аба мейкиндигиндеги аймактарын, ошондой эле анын байлыктарын, ачык деңиздеги акваториясын жана анын үстүндөгү аба мейкиндигин чектеш мамлекеттерден ажыратып чектөөдө турат.
Сол Иевка
Сол Иевка — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Иевка дарыясынын сол жээгинен 18 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 28 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.