cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Роллдор
Медицинада
Бул тамактын жардамы менен аз убакытта арыктоого болот. Анткени роллдордун калориясы өтө аз. Майлуулугу аз болгону менен, йод көп. Мисалы, норинин курамында йод көп. Мындан сырткары ар түрдүү витаминдер, микроэлементтер бар. Окумуштуулардын изилдөөсүнө караганда, роллдорду көп жеген адам өпкө рагына кабылбайт.
Бломкэст (Миннесота)
Бломкэст (Миннесота) (Blomkest) — Миннесота штатынын Kandiyohi округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 157 киши. Болжолдуу аянты - 2.7 км². FIPS коду — 27-06490.
Ротенбург (Жогорку Лужица)
Ротенбург (Жогорку Лужица) (Rothenburg/OL) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония жеринде жайгашкан Шаар. Дрезден административдик округуна карайт. Гөрлиц районуна кирет.
Калкы - 5214 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 72,28 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 14 2 84 350. Мэр — Ханс-Дитмар Дорман.
Шаар административдик курамы боюнча 7 шаардык районго бөлүнөт.
Марганецтүү болот
Болотту марганец менен легирлегенде анын сүрүлүүгө каршылык керсөтүү( жешилбөө) касиеттери жогорулайт.
Марганецтүү болот деформацияланган (Г1- ж-а куйма (Г13Л), фасондуу уютулган прокат, зым түрүндө даярдалат. Аларда С г—1,3% С ж-а 11,5—14,0% Мп болот. Белгилуу касиеттеги уютманы алуу у: ун М. б. 1020—1100°Сге чейин ысытыльш (бул учурда карбиди бүтүп кетет), анан сууда сугарышы, бир тектуу аустенит структурасына келтирилет.
Марганец болоттун өзгөчүлүгү — анын үстүңккү бетининин абдан бекемдиги. Марганец болоттун трамвайдын, экскаватордун ж. б. урунуп т yiaiitr тетиктерин жасоодо колдонулат.
Тюбете (Алшеев району, Башкыртстан)
Тюбете — Башкыртстандын Алшеев районундагы айыл, Чебенлин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 390 киши. Почта индекси — 452120, ОКАТО коду — 80202864006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кэрролтон (Миссури)
Кэрролтон (Миссури) (Carrollton) — Миссури штатынын Кэрро округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 11.1 км². FIPS коду — 29-11566.
Калкы
2010-жылы калкы 4122 киши болгон.
Колумбас Сити (Айова)
Колумбас Сити (Айова) (Columbus City) — Айова штатынын Луиза округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 0.6 км². FIPS коду — 19-15375.
Калкы
2010-жылы калкы 376 киши болгон.
Эльрих
Эльрих (Ellrich) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. нордхаузен районуна кирет.
Калкы - 5712 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 69,42 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 62 005. Муниципалитеттин башчысы — Маттиас Эрхольд.
Марганец рудалары
Марганец рудалары — бөлүп алууга экономикалык жактан татыктуу өлчөмдөгү марганеци же анын бирик­мелери бар табигый минералдардын чогундусу.
Марганец рудаларында көпчүлүк учурда темир ми­нералдары болот. Өнөр жайлык мааннси боюнча негизги орунда чөкмө кендери турат.
Алар байыркы денизде же көлдө кабат жана линза түрүндө топтолгон (мис., Украинада—- ц- кополь, Грузияда — Чиатура. Кьггт-д- да — Арчалы, Жакболот, Жетж-Өгуз кендери ж. б.). Чекме кендердин ичинде төмөнку негизги типтери бар; а) кычкылдуу —тайыздыкта пай­да болгон псиломелан - пиролюзиттуу жана манганиттуу рудалар; б) карбонаттуу — өтө тереңдикте пайда болгон көбүнчө родохрозит, олигонит, манга­нит-кальциттуу рудалар. Мета­морфизм кендери жогорку температуpa менен басымдын таасиринен чөкмө кендердин өзгөрүлгөнүнөн келип чыгат да составында көбүнчө марганецтин суусуз кычкылдары (браунит, гаусманит) жана кыч кылдары (родонит ж. б.) болот. Үбөлөнүү кендери — кендердин кыч­кылдануу зонасында марганецтин топтолушунан пайда болот. Океандардын тубундо темпр-марганец конкрецияларынын жыйындылары Марганец рудалрынын ири ресурсун тузөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Блу Ирс (Миннесота)
Блу Ирс (Миннесота) (Blue Earth) — Миннесота штатынын Faribault округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3353 киши. Болжолдуу аянты - 8.2 км². FIPS коду — 27-06688.
Цемиц
Калкы - 821 киши(2013-ж.). . Аянты - 30,96 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 59 104. Муниципалитеттин башчысы — Зузанне Дарман.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Цемпин
Цемпин (Zempin) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Чыгыш Төмөнкү Померания районуна кирет.
Калкы - 945 киши(2013-ж.). . Аянты - 3,12 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 59 052. Муниципалитеттин башчысы — Вернер Шөн.
Шафран (Алшеев району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Рохлиц
Рохлиц (Rochlitz) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония жеринде жайгашкан Шаар. Хемниц административдик округуна карайт. Борбордук Саксония районуна кирет.
Калкы - 6216 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 23,71 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 14 1 82 350. Мэр — Йоахим Кнаппе.
Шаар административдик курамы боюнча 6 шаардык районго бөлүнөт.
Диабон (Миссури)
Калкы
2010-жылы калкы 529 киши болгон.
Мардикерлер
Мардикерлер (фарсча мард — киши, кэр, гэр — жумуш дегенден)
1) феодалдык доордо Орто Азияда борбордук (кан, эмир) же жергиликтүү өкмөттүн буйругу боюнча кара жумушка чегилгендер, ошондой эле ири жер ээсинин жерин иштеткен дыйкандар.
2) Биринчи дүйнөлүк согуш мезгилинде Россиянын чет жакасынан оорукта жумуш иштөө үчүн мажбурлап жөнөтүлгөн эркектер. Падыша Николай Инин буйругу (1916, 25-июнь) боюнча Сибирь, Казакстан, Орто Азия менен Грузиянын жериликтүү элдеринен 19— 43 жаштагы 400 миң эркек (250 миңи түркстандык) эмгек армиясына алынаары жарыяланган.
Бул буйрук калктын нааразылыгын туудуруп, Орто Азияда жанa Казакстанда 1916-ж. көтөрүлүш чыккан. Мардикерлерди жөнөтүүдө жергиликтүү төбөлдөр Россия падышасына чоң жардам көрсөткөн. Түркстандан 1917-ж. февралга чейин алынган 123 миң ки­ши Россия, Украина, Белоруссия, Кавказдын көп шаарында иштеген.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Нурбаев Мамат
Нурбаев Мамат (5. 1. 1911, азыркы Ош облусу, Кара-Кулжа району,Кара-Кочкор айылы – 17. 8. 1991, ошол эле жер) – советтик жана партиялык ишмер. Фрунзе айыл чарба техникумун (1942), Кыргызстан КП БКга караштуу республикалык артисти мектепти (1948) бүтүргөн. 1929–31-жылы кедейлер комитетинин төрагасы, 1931–33-жылы Кара-Кочкор айыл советинин төрагасы, 1933–38-жылы Кызыл Армияда взвод командиринин орун басары, саясий жетекчи болгон. Кызыл Армиянын катарында кызмат өтөп жүрүп, СССР Жогорку Советине депутат болуп шайланган. 1938–41-жылыКыргыз ССР социалдыккамсыздоо эл комиссары, 1942–43-жылы партиянын Пржевальск райкомунун 2-секретары, 1943–44-жылы Мырзаке облусунун аткаруу комитетинин төрагасы, 1944–46-жылы партиянын Молотов (азыркы Кадамжай) райкомунда 1-секретарь, ошол эле мезгилде 1940– 45-жылыСССР Өкмөтүндөгү Кыргызстандын туруктуу өкүлү, 1948–53-жылы Өзгөн облусунун аткаруу комитетинин төрагасы, 1953–58-жылы партиянын Кара-Суу, Мырзаке райкомдорунда 1-секретарь, 1958–59-жылы партиянын Ош обкомунда инструктор, 1959– 63-жылы Өзгөн облусунун аткаруу комитетинин төрагасынын орун басары, 1963–91-жылы Өзгөн районунун «Алга» жана «Өзгөн» совхоздорунда партиялык комитеттин секретары, профсоюз комитетинин төрагасы болуп иштеген. СССР (1937–46 жана Кыргыз ССР Жогорку Советтеринин (1955–59) депутаты. Ал Чоң Чүй каналынын курулушуна, Кара-Суу районуна Отуз-Адыр каналын, пахтадан май чыгаруучу заводун, ун комбинатын, о. эле Өзгөнгө ГЭС, нан жана сыра заводдорун курууга, балык чарбасын уюштурууга, Өзгөн – Кара-Кулжа, Мырзаке – Кара-Шоро жолдорунун салынышына зор салым кошкон. 2-даражадагы Ата Мекендик согуш, 3 «Ардак Белгиси», Эмгек Кызыл Туу, Октябрь Революциясы ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Эмзеталь
Эмзеталь (Emsetal) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Гота районуна кирет.
Калкы - 2890 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 29,87 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 67 084.
Блуминг Прэйрай (Миннесота)
Блуминг Прэйрай (Миннесота) (Blooming Prairie) — Миннесота штатынын Steele округуна караган АКШ шаары.
Колуэлл (Айова)
Колуэлл (Айова) (Colwell) — Айова штатынын Флойд округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 0.5 км². FIPS коду — 19-15465.
Калкы
2010-жылы калкы 76 киши болгон.
Нурдавлетов Сатар
Нурдавлетов Сатар (12. 5. 1911, азыркы Чүй облусу, Аламүдүн району,Таш-Дөбө айылы – 13. 9. 1990, Жалал-Абад облусу, Базар-Коргон району,Комсомол айылы) – туңгуч агартуучу. 1932-жылы Фрунзе педтехникумун бүтүргөн. Кочкор облусунун аткаруу комитетинин инструктору (1932–33), ЛКЖСтин Базар-Коргон облусунун комитетинин 2-секретары (1933–37), Базар-Коргон облусунун билим берүү бөлүмүнүн башчысы (1937–38, 1940–44), бөлүмүнүн башчысы (1938–40), Ачы облусунун билим берүү комитетинин (1944–45), Ачы райкомунда бөлүм башчы (1946–48), Базар-Коргон аткаруу комитетинин (1948–51), Жалал-Абад облсовпрофтун төрагасы (1951–53), Караван аткаруу комитетинин (1956–58) төрагасы, Жаңы-Жол облусунун советинин председателинин орун басары (1958–59), партиянын райкомунун 2-секретары (1960–61), Ленин районундагы «Комсомол» колхозунун башкармасы (1963–83) болуп эмгектенген. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты (1967–85-жылы) болгон. Ленин, «Ардак Белгиси», Эмгек Кызыл Туу ордендери менен сыйланган.
Петти Уильям
Петти Уильям (26. 5. 1623, Хэмп­шир, Рамси — 16. 12. 1687, Лондон) — англ, экономист, классикалык саясий экономияны негиздөөчү.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Цена
Калкы - 638 киши(2013-ж.). . Аянты - 25,76 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 53 098. Муниципалитеттин башчысы — Фред Ланге.
Нургазиев Догдурбек Бакасович
Нургазиев Догдурбек Бакасович (28. 3. 1955-жылы туулган, Ысык-Көл облусу, Жети-Өгүз району,Чоң Кызыл-Суу айылы) – живописчи, КР маданиятына эмгек сиңирген ишмер (2001), КРдин эл сүрөтчүсү (2011), профессор (2011), Т. Садыков атындагы Көркөм сүрөт академиясынын мүчөсү (2005), 1991жылдан КР Сүрөтчүлөр союзунун мүчөсү. 1978-жылы Фрунзедеги көркөм сүрөт окуу жайын, 1985-жылы Москвадагы В. И. Суриков атындагы көркөм сүрөт институтун, 1997-жылы Көркөм сүрөт академиясынын аспирантурасын бүтүргөн. 1985-жылдан республикалык жана эл аралык көргөзмөлөрдүн катышуучусу (Германия, Иран, Казакстан, Кытай, Конго, Люксембург, Малайзия, Өзбекстан, Россия, Түркия, Франция, Швейцария, Япония жана башка). Өздүк көргөзмөлөрү: «Тоолор» (1996), «Тоолор симфониясы» (2002, Г. Айтиев атындагы Кыргыз улуттук көркөм искусство музейинде); «Улуттар дворецинде» (2000, Женева шаары); КРдин эгемендүүлүгүнүн 10 жылдыгына арналган (1996, Дубай шаары); «Купуя жаңырык» (2003, Астана шаары), «Кыргыз жаратылышы» (2008, Эл аралык искусство шаарчасы, Париж) Н. чыгармачылыгында постмодернизмге ыктайт. Эмгектери КМШ өлкөлөрүнүн музейлеринде орун алган (Москвадагы Чыгыш искусство музейинде, Женевадагы Улуттар дворецинин галереясында жана башка).
Чурака (Алшеев району, Башкыртстан)
Чурака — Башкыртстандын Алшеев районундагы айыл, Шафран айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 568 киши. Почта индекси — 452107, ОКАТО коду — 80202870005.
Нура тоосу
Нура тоосу (моңголчо нура – терең капчыгай, суу жеп кеткен бийик кемер, жардуу жер) — Ички Теңир-Тоодо, Он-Арча өрөөнү менен Кичи-Нарын капчыгайынын аралыгында кеңдик багытта жатат. Узундугу 45 км, туурасы 24 км. Түндүк жагындагы Көкомитеторпок, Сары-Күнгөй өрөөндөрү аны Капка-Таш кырка тоосунан бөлүп турат. Орточо бийиктиги 3900 м, эң бийик чокусу Капка-Суу (4460 м, чыгыш бөлүгүндө). Капталдары бирдей эмес: тескей тарабы кууш, аска-зоокалуу, күңгөй бети жазы, бирок тик, этек жагы бийик адырлуу, батыш жагында чаптуу терең өрөөндөр көп. Түндүк капталындагы төрлөрдө мөңгүлөрү бар (жалпы аянты 19,2 км2), көбү Орто-Нура ашуусунан чыгыш тарапта; алардан Көк-Торпок, Сары-Күнгөй суулары жана Кичи Нарындын айрым куймалары башталат. Нура тоосунда ландшафттын бийиктик зоналуулугу даана байкалат. Жапызыраак Түндүк этектерин бетеге-шыбактуу кургак талаа, күнөстүү капталдарда 2200–2700 м бийиктикте (айрым жерлерде андан да жогору) шор өсүмдүктөрү, төө куйрук аралаш кезигүүчү шыбак, бетеге, ак кылкандуу жарым чөл, 2700 мден жогору жапалак арча, түрдүү бадал аралашкан бетегелүү талаа, шалбаалуу талаа, 3300–3700 м бийиктикте доңуз сырты, бетеге басымдуулук кылган түркүн чөптүү альп шалбаалуу талаа ландшафттары орун алган. Тоонун тескей жанабатыш, Түндүк-батыш капталдарында карагай токойлуу шалбаа (2300–3200 м); түркүн чөптүү (шимүүр, каз таман жана башка), доңуз сырттуу, бетегелүү субальп шалбаалуу талаа, 3400–3500 мден жогору доңуз сырты, өлөң чөптүү альп шалбаасы таралган. 3600–3700 мден бийик көтөрүлгөн тоо жондорун, чокуларды гляциалдык-нивалдык алкак ээлейт. Жайкы жайыт.
Колфакс (Айова)
Колфакс (Айова) (Colfax) — Айова штатынын Джаспер округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 3.6 км². FIPS коду — 19-15060.
Калкы
2010-жылы калкы 2223 киши болгон.
Марказит
Марказит — минерал, жаратылышта көп кездешчү күкүрттүү темирдин бир түрү.
Химиялык формуласы FeS2. Ромб системасында кристаллданат. Өңү сары, киргил сары. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 6—6,5. Салыштырма салм. 4,6—4,9. Гидротерм кендерде пирит ж. б. сульфиддер менен бирге жанa чөкмө түрүндө көздешет. Марказит кукурт кислотасын алууда пайдаланылат.
Маржанишвили, Константин Александрович
Сахна ишин 1893-ж. Кутаисиде баштап, Эркин театрын уюштурган (1913—14, Москва). 1919-ж. Киевде Лопе де Веганын «Кой булак» спектаклин коюп, аны 1922-ж. Грузияга келгенден кийин Ш. Руста­вели атындагы театрда да корсоткон.
Бул грузин театрында идеялык-көркөмдүх жаңычылдыкка жол ачкан. 1928-ж Кутаисиде Грузиянын 2-Мамлекеттик драма театрын түзгөн (азыр К. А. Маржанишвили атындагы грузин театры). 1924— 29-ж. Грузин кинематографиясыных режиссёру. Өмүрүнүн акыркы жылдарында Москва театрларында спектакль коюп жургөн. М. орус жана гру­зин театр маданиятынын бир бирине таасирин өз өнөрүндө чагылдырууга умтулган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Марьесев, Алексей Петрович
Марьесев, Алексей Петрович (7(20). 5. 1916-ж. т., Камышин) — советтик учкуч, майор, Советтер Союзунун Баатыры (1943). 1944-жылдан КПСС мүчөсү.
Блумингтон (Миннесота)
Блумингтон (Миннесота) (Bloomington) — Миннесота штатынын Hennepin округуна караган АКШ шаары.
Марьесев, Алексей Петрович
1937- жылдан Советтик Армияда. 1940-ж. Батайск аскер авиация мектебин буткөн. Улуу Ата Мекендик согушта (1941— 45) истребителдик авиаполктун зве­но командиры, полк, командирпнин жардамчысы жана полк штурманы. Согуштун башында душмандын 4 самолётун атып түшүргөн. 1942-ж. марттагы аба салгылашында катуу жарадар болсо да, ок тийип бузулган самолётун душман ээлеген жерге аргасыз кондурган. 18 сутка боору менен жылып олтуруп советтик аскерлерге кошулган.
Петухова Ксения Куприяновна
Петухова Ксения Куприяновна (1909—1977)— эки жолу Социалисттик Эмгектин Баатыры (1953, 1957).
Марьесев, Алексей Петрович
Жарадар эки бутун кестирип, протез кийип басуута үйрөнгөн жана өз өтүнүчү боюнча 1943-ж. 63-гвардиялык истребителдик авиаполкунда кызмат өтөп, душмандын дагы 7 самолётун атып түшүргөн. 1946-жылдан запаста. 1952-ж. Жогорку партиялык мектепти буткон. 1956-жылдан согуш ветерандарыньн Советтик комптетпнин жооптуу секретары. Маресьевдин эрдпги Б. Полевойдун «Чыныгы адам баяны» деген китебинде баяндалган. Ленин ордени, Октябрь Революциясы, Кызыл Туу, Эмгек Кызыл Туу, Кызыл Жылдыз ордендери жана медалдар менен сыйлан­ган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Петухова Ксения Куприяновна
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Рэкельвиц
Рэкельвиц (Räckelwitz) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Дрезден административдик округуна карайт. Баутцен районуна кирет.
Рудольф Нуреев
Нуриев Рудольф Хаметович (17. 3. 1938, Иркутск – 6. 1. 1993, Париж) – советтик жанабритандык балет артисти, балетмейстер. Бала чагынан эле Уфа шаарында балдар фольклордук ансамблинде бийлеп жүргөн. 1955-жылы Ленинград хореографиялык окуу жайында А. Пушкиндин классында бирди окуган. 1958-жылдан С. М. Киров атындагы (азыркы Мария) опера жана балет театрында балет солисти. 1961-жылы Парижде гастролдо болуп, СССРге кайтпай калып калган. Нуриев 15 жылдан ашык Лондондук Королдук балетте иштеп, дүйнөлүк атакка ээ болгон, англиялык балерина Марго Фонтейн менен дайыма бийлеген. Бүткүл дүйнөнү кыдырып (Европа, АКШ, Япония, Австралия жана башка) бийлеп чыккан. 1983–89-жылы Нуриев париждик Граноперанын балеттик труппасынын директору болгон. Иркутскиде Нуриевдин мемориалдык тактасы орнотулган. Уфа шаарында жыл сайын Р. Нуриев атындагы балет искусствосунун эл аралык, Казанда 1987-жылдан Р. Нуриев атындагы эл аралык фестивалдар өткөрүлүп турат. Башкыр мамлекеттик опера, балет жана хореографиялык окуу жайы анын ысмында.
Рэкельвиц
Калкы - 1170 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 11,51 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 14 2 92 440. Муниципалитеттин башчысы — Франц Бруск.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 6 шаардык районго бөлүнөт.
Марий Гай
Марий Гай (б. з. ч. 157-ж. ченде, Арпинумга жакын Цереате—86, Рим) — рим кол башчысы; саясий ишмер.
Тексиз үй-бүлөдөн. 119-жылдан эл трибуну, 115-жылдан претор. Мартабасы Югурти согушунда легат ка­тары көтөрүлгөн (109-жылдан). 107-ж. консул болгон. Югурти согушун 105-ж. жеңиштүү аяктаган. М. 102-ж. тевтон, 101-ж. кимвр урууларын талкалаган, ошол согуштун жүрүшүндө армияны кайра түзгөн.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Гэйнесвилл (Миссури)
Гэйнесвилл (Миссури) (Gainesville) — Миссури штатынын Озарк округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 6.8 км². FIPS коду — 29-26218.
Калкы
2010-жылы калкы 632 киши болгон.
Чайкино (Алшеев району, Башкыртстан)
Чайкино — Башкыртстандын Алшеев районундагы кыштак, Шафран айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 182 киши. Почта индекси — 452120, ОКАТО коду — 80202870004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Блэйн (Миннесота)
Калкы - 57186 киши. Болжолдуу аянты - 88.1 км². FIPS коду — 27-06382.
Эмлебен
Эмлебен (Emleben) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Гота районуна кирет.
Калкы - 762 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 10,98 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 67 013. Муниципалитеттин башчысы — Норберт Штөтцер.
Колэндер (Айова)
Колэндер (Айова) (Callender) — Айова штатынын Уэбстер округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 1.3 км². FIPS коду — 19-09955.
Пехлеви (шаар)
Пехлеви (1925-жылга чейин Энзели) — Ирандагы шаар жана порт.
Эмпфертсхаузен
Эмпфертсхаузен (Empfertshausen) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Вартбург районуна кирет.
Калкы - 607 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 4,87 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 63 023. Муниципалитеттин башчысы — Регина Деннер.
Гудман (Миссури)
Гудман (Миссури) (Goodman) — Миссури штатынын Мак-Дональд округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 3.3 км². FIPS коду — 29-27874.
Идрис (Алшеев району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Маркирлөөчү горизонт
Маркирлөөчү горизонт — литологиялык составы, түсү, структурасы, текстурасы, тыгыздыгы ж. б. касиеттери боюнча жанаша катмардан кескин айырмаланган тоо тек катмары.
Өзүнө гана мүнөздүү өзгөчөлүгү боюнча аны башка катмарлардан так ажыратып, көп жерге дейре созуу мүмкүндүгү болгондуктан маркирлөөчү горизонттун геокарталарды түзүүдө жанa геологиялык кесилиштерди бири бирине салыштырып изилдөөдө мааниси чоң.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Цепелин
Цепелин (Zepelin) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Гүстроу районуна кирет.
Калкы - 432 киши(2013-ж.). . Аянты - 22,36 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 53 099. Муниципалитеттин башчысы — Зигфрид Варнинг.
Нурлануу
Нурлануу – 1) электр-магниттик нурлануу – электр заряддарынын өз ара аракеттенишүүсүнүн негизинде электр-магниттик талаанын пайда болуу процесси. Эркин электр-магниттик талаанын өзү да нурлануу деп аталат. Заряддалган бөлүкчөлөрдүн кыймылынын өзгөрүү себептерине жараша: токтомо нурлануу, синхротрондук нурлануу, Черенков Вавилов нурлануусу болуп бөлүнөт. Классикалык физикада нурлануу ылдамдатылган кыймылдагы электр заряддарынын электр-магнит толкундарын бөлүп чыгаруусунун жыйынтыгы деп эсептелсе, квант теориясында электр-магнит толкундарынын кванттарынын – фотондордун жыйындысы катары каралат. Атом жана башка атомдук системалар дүүлүккөн абалдан аз энергиялуу абалга өткөндө нур чыгарат. Ага атомдун диполдук нурлануусу, мультиполдук нурлануусу, аргасыз нурлануусу кирет; 2) үн нурлануусу – түрдүү үн нурланткычтардын жардамы менен үн талаасын түзүү. Нурланткыч менен түзүлгөн үн талаасы нурланткычтын формасына, анын термелишине жана термелүү жыштыгына жараша болот; 3) плазма нурлануусу – плазманы түзгөн бөлүкчөлөрдүн жекече же чогуу кыймылында пайда болгон электрмагнит толкундарынын энергиясынын агымы. Нурлануунун ургалдуулугу жана спектрдин курамы плазманын абалын чагылдырат, ошондуктан плазманын нурлануусу плазманы диагностикалоодо негизги ролду ойнойт; 4) тең салмактуу нурлануу – зат менен белгилүү температурада термодинамикалык тең салмактуулукта болгон электр-магнит нурлануусу. Көбүнчө абсолюттук кара нерсенин нурлануусу тең салмактуу нурлануу деп аталат; 5) ылдамдаткыч бөлүкчөлөрүнүн нурлануусу – ылдамдаткычтарда электр-магнит толкундарын заряддалган бөлүкчөлөр менен нурлантуу.
Фалькенау (Саксония)
Фалькенау (Саксония) (Falkenau) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Хемниц административдик округуна карайт. Борбордук Саксония районуна кирет.
Калкы - 2000 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 9,08 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 14 1 77 110. Муниципалитеттин башчысы — Мартин Мюллер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Цепков
Цепков (Zepkow) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Мүриц районуна кирет.
Калкы - 217 киши(2013-ж.). . Аянты - 12,59 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 56 074. Муниципалитеттин башчысы — Манфред Питан.
Норвегия
Норвегия – БУУнун (1945), НАТОнун (1949), Европа (1949), Түндүк (1952) кеңештеринин, ЭВФтин (1945), Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун (1995), Европа эркин соода ассоциациясынын (1960), Экономикалык өнүгүү жана кызматташуу уюмунун (1960) жана башка уюмдардын мүчөсү. Н. – БУУнун (1945), НАТОнун (1949), Европа (1949), Түндүк (1952) кеңештеринин, ЭВФтин (1945), Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун (1995), Европа эркин соода ассоциациясынын (1960), Экономикалык өнүгүү жана кызматташуу уюмунун (1960) жана башка уюмдардын мүчөсү.
Мамлекеттик түзүлүшү
Норвегия – унитардык мамлекет. Башкаруу формасы – конституциялык-парламенттик монархия. Мамлекет жана өкмөт башчысы – король. Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы – эки палаталуу парламент (Стортинг). Аткаруу бийлигин премьер-министр баштаган өкмөт ишке ашырат. Негизги саясий партиялары: Норвег жумушчу партиясы, Прогресс партиясы, Консервативдик партия, Социалисттиксолчул партия, христиандык-демократиялык партия жана башка.
Табияты
Норвегия – тоолуу өлкө. Аймагынын көпчүлүк бөлүгүн Скандинавия тоолору (эң бийик жери – Гальхёпигген чокусу, бийиктиги 2469 м) ээлейт. Норвег жана Түндүк деңиздеринин жээктери фьорддор (Согне-фьорд, Хардангер-фьорд жана башка) менентилмеленген. Өлкөнүн аймагынын 39 миң км2и 1000 мден жогору, 91 миң км2и 500– 1000 м бийиктикте, калганы бийик тоолор жана саздак жерлер. Климаты (жылуу Гольфстрим агымынын таасири чоң) деңиздик мелүүн: жайы салкын, кышы жумшак. Эң четки түндүктө субарктикалык. Январдын орточо температурасы –12ден 2˚Сге чейин; июлдуку 6–15˚С. Жылдык жаан-чачыны 300–3000 мм. Дарыялары көп, бирок тоңбойт. Гидроэнергияга бай. Ирилери: Гломма, Логен, Бегна; эң чоң көлү – Мьёса. Өлкөнүн аймагынын 21%тен ашыгын токой каптап жатат. Ийне жалбырактуу тоо токою басымдуу. Түштүгүндө жазы жалбырактуу, түндүгүндө тоо жанатокой тундрасы өсөт. Топурагы – тундра топурагы. Көптөгөн канаттуулар деңизге тик түшкөн аскалардын коңулдарын уялашып, канаттуулар базарын түзөт. Кара кур, керең кур жана чилдер мекендешет. Кен байлыктары: темир, никель, жез, молибден, кобальт, күмүш, газ, нефть жана башка Улуттук парктары: Бергефьелль, Түштүк Шпицберген, Түндүк-чыгыш Свальбард жана башка.
Калкы
Калкынын негизин норвегдер (95%) түзөт. Ошондой эле саамдар, квендер, финндер, шведдер, дандар жана башка улуттар да жашайт. Расмий тили – норвег тили. Калкынын 87,8%и лютеран динин тутат. Калгандары жана башка протестант мененкатоликтер. Орточо жыштыгы 1 км2ге 14 киши (2004). Калкынын жашынын орточо узактыгы эркектериники –74 жаш, аялдарыныкы – 81. Төрөлүүнүн деңгээли төмөн (1000 кишиге 12,86), өлүм-житим орточо (1000ге 10,35). Жаш балдардын өлүмү төмөн (1000ге 6,1). Шаар калкы 77% (2008). Ири шаарлары: Ставангер, Берген, Тронхейм жана башка.
Тарых
Норвегия аймагын адам болжол менен биздин заманга чейинки 2-миң жылдыктан мекендеген. Биздин заманга чейинки 1-миң жылдыктын ортосунда Түштүк Скандинавиядан келген герман уруулары жергиликтүү калк менен аралашып кеткен. 9–10-кылымда Норвегияда саясий жактан биригүү башталып, 11–13-кылымда алгачкы феодалдык мамлекет калыптанган. Норвегия 1262-жылы Исландияны каратып, Гренландияны басып алууга аракеттенген. 14-кылымдан Швеция менен Даниянын Н-га карата экспансиясы башталып, 1380-жылы түзүлгөн Уния боюнча Данияга саясий-экономикалык жактан көз каранды болгон. 1536-жылдагы реформация боюнча Норвегия 1537-жылы (ага чейин королдук статусун сактап келген) Даниянын провинциясына айланган. Феодалдык эзүүгө жанадандардын кысымына каршы 15-кылымдын ортосу – 16-кылымдын башында дыйкандар көтөрүлүшү чыккан. 17-кылымдагы Дания-Швеция согушунун натыйжасында Норвегиянын айрым аймактары Швецияга өткөн. 17-кылымдын аягы – 18-кылымдагы экономикалык жогорулоого байланыштуу Норвегияда шаардык буржуазия калыптанып, Норвегияны Даниядан бөлүү талабы менен чыгышкан. Киль тынчтык келишими (1814) боюнча Н. Даниядан Швецияга өткөн. 1814–1905-жылы Шве(% м-н) 52,7, өнөр жайдыкы 45,1, айыл чарбаныкы 2,2. 2007-жылы 142,7 млрд кВт.с электр энергиясы өндүрүлгөн. Анын 95%тен көбү ГЭСке туура келет. Нефть (дүйнөдө 11-орунда), жаратылыш газы (5-орунда), таш көмүр, темир, жез, цинк, коргошун, никель, молибден, күмүш, гранит, мрамор жана башка казылып алынат. Өнөр жайынын алдынкы тармактары: машина куруу (деңизде нефть бургулоочу платформалар, кеме гидравлика турбиналары, балык тазалоочу жабдуулар, электр-техникалык, электроника жана башка), электр-металлургия (сырттан алынып келинген сырьёдон алюминий, никель, магний, цинк эритилип алынат), химиялык (боёочу жана жуучу каражаттар жана башка), жыгаччылык, целлюлоза-кагаз, тамак-аш (суусундуктар, тамеки). Айыл чарбасынын негизин мал чарбачылыгы (сүт багытындагы бодо мал, кой) түзөт. Негизги азыгы – картөшкө. Дан эгиндери, чөп айдалат. Бодо мал, кой жана башка асыралат. Балык уулоо боюнча дүйнөдөгү алдынкы 10 өлкөнүн бирөө (жылына 2,4 миллионт; айна көз, сайда, треска кармалат). Жасалма жол мененбалык (жилингир, сом; жылына 0,8 миллионтдан ашык) көбөйтүлөт. Деңиз продуктулары даярдалып, балык беленделип сыртка чыгарылат. Автомобиль жолунун узундугу 93,0 миң км (2009; анын ичинен асфальтталганы 72,0), темир жолунуку 4,1. Ири порттору: Осло, Берген жана башка Сыртка нефть (дүйнөдө 5–6-орунда), газ (3-орун; Норвегиянын экспортунун 68%ин түзөт), түстүү металл (алюминий, магний жана башка), химикаттар, кеме, машина жана башка чыгарылат. Негизги соода шериктери: Улуу Британия, Германия, Швеция, Нидерланд, Франция жана башка.
Адабияты
Норвег адабияты негизинен байыркы исланд адабияты менен тыгыз байланышта өнүккөн. 12– 13-кылымда скальд менен тарыхчылардын чыгармалары, феодализм доорунда христиан динине сугарылган адабият өкүм сүргөн, Реформация жылдары диний лирика пайда болгон. Эл турмушун П. Дасс (17-кылым) чебер сүрөттөсө, 18-кылымда буржуазиялык агартуу идеясы К. Туллиндин поэмаларында таасын чагылдырылган. Норвегия Жазуучулар союзу 1893-жылытүзүлгөн. 90-жылдардын башында импрессионисттик мүнөздөгү лирика кеңири тараган (С. Обстфеллер, В. Краг). 1900-жылдардын башында адабиятта реализм басымдуулук кылган. 20-кылымдынбашында саясий окуялардын (Норвегия 1905-жылы Швецияга көз карандылыктан кутулган) таасиринде жазуучулар көркөм чыгармаларды жаратышкан. Ошол мезгилде Норвегия адабиятында символизм, импрессионизм, натурализм багыттары пайда болгон. Сигрид Унсеттин маанилүү темаларынын бири – аялдык эмансипациянын проблемалары. Ошондой эле Я. Кристенсен, К. Эльстер кичүүсү, Р. Ёльсен жана башка жазуучулар келишкен. Драматургияда Борген («Андерсендер»), Т. Скагестадан («Деңиз жээгиндеги шаар», 1962) жана башка эмгектенишкен. А. Хьелланна «Ал жок деп айтты» деген пьесасында социалдык баа берүү менен согушка каршы чыкса, Бьёрнебу «Чымчыктарды сүйүүчүлөр» пьесасында фашизмдин кайра жаралуусуна каршы болгон. Х. Хагеруп «Кечки күндүн адамы» (1962) жана «Мышык сепили» (1967) пьесаларын экспрессионисттик маанайда жазган.
Архитектура жана сүрөт искусствосу
Норвегияда неолит жанаколо доорундагы таштарга чегилген байыркы сүрөт-чиймелер эсептелет. Архитектуранын өнүгүү башаты 11–13-кылымга таандык. 12–14-кылымда англиялык роман (Ставангердеги собор, 12-кылым) жана готика (Тронхеймдеги собор, 12-кылым) архитектурасынын таасиринде таш архитектурасы калыптанган. Көз карандылык, экономиканын начарлашы 14– 16-кылымда Норвегиянын көркөм мадабиятын төмөндөткөн. 16-кылымдын 2-жарымынан Норвегия даниялык провинциянын статусун алгандан кийин айрым экономикалык өсүш башталып, Германия, Нидерланд, Англия жана башка европалык өлкөлөр менен соода байланышы кеңийт. Ошол учурда Кайра жаралуунун архитектурасынын элементтери (Берген шаарындагы Розенкранц сепили, 1562–68) байкала баштайт. Алар айрыкча 17-кылымда норвег ак сөөктөрүнүн ири поместьелеринде короо жайларынан [Эрланндагы Эустрот усадьбасы, 1654–56, арх. У. Бьелке (1611–74); Хардангер-фьордго жакын жердеги Розендаль усадьбасы, 1661–65, арх. Розенкранц (1628–85)] ачык көрүнгөн. 18-кылымда барокко жана рококо архитектурасынын белгилери үстөмдүк кыла баштайт. 18-кылымдын аягы – 19-кылымдын башында архитектурада эрте классицизмдин чыгармалары пайда болот. 19к-дын 2-жарымында Н-нын архитектурасында Европанын башка өлкөлөрүндөгүдөй эле эклектика басымдуулук кылган: Ослодогу Стортингдин имараты (1866, швед архитектору Э. В. Ланглет, 1824–98). Н-га олуттуу талкаланууну алып келген. 2-дүйнөлүк согуштан кийин курулуш негизинен турак үйлөрдү тургузууга, өнөр жай калыбына келтирүүгө багытталган. 1948–50-жылдар элүү жылга түзүлгөн «Чоң Осло» долбоору боюнча калк жашоочу райондор курула баштаган.
Музыкасы
Норвегиянын профессионалдык музыкалык искусствосу негизинен норвегиялык фольклордун негизинде, 19-кылымдагы улуттук-боштондук кыймылга байланыштуу өнүккөн. Викингдер, скальддар, рыцарлар, биринчи королдор жөнүндө лирикалык-эпикалык ырлар (12–16-кылым) сакталып калган. Орто кылымдык чиркөө музыкасы Норвегияда европалык музыканын таасирдин нугунда өнүккөн. 16-кылымда элдик ырчылардын – зингмейстерлердин искусствосу тараган. 14–16-кылымда Норвегия Даниянын бийлиги астында турган кезинде улуттук кесипкөй искусство дээрлик өнүкпөй калган. Биринчи көрүнүктүү музыканттары – органист жана дирижёр Ф. Грот, композитор А. Флингенберг, органист Ф. Фогель (18-кылымдын 2-жарымы – 19-кылымдын башы). 1850–60жылдары улуттук музыкалык мектеп түзүлө баштайт; анын негиздөөчүлөрү: Х. Хьерульф – норвег романсын түзүүчү; У. Булль – композитор-импровизатор жана виртуоз-скрипкачы; Р. Нурдрок – улуттук музыканы жайылтуучу, улуттук гимндин автору. Ушул музыканттардын ишмердиги норвег музыкасынын классиги, композитор Э. Григдин чыгармачылыгынын гүлдөшүнө өбөлгө болгон. 1950-жылдар норвег композитор-авангардисттердин тобу пайда болгон: Б. Фонгар, Ф. У. Арнестад, А. Нурхейм, А. Янсон. Норвегияда 8 музыкалык бирикме, анын ичинен Норвегия композиторлор союзу, Музыка маселери боюнча комитет, Ослодо Норвег операсы (1958-жылдан), 2 консерватория – Ослодо жана Бергенде симф. оркестр жана башка иштейт, музыкалык фестивалдар (1953-жылдан) өткөрүлүп турат.
Театры
Улуттук театрынын башаты – диний жана турмуш үрп-адаттарында жатат. 18-кылымдын ортосунда Кристианиде (азыркы Осло) жана Бергенде алгачкы театр труппалары пайда болгон. 1780-жылы Кристианиде дайыма иштеген театр түзүлүп, У. Шекспирдин, К. Гольдонинин пьесалары, ошондой эле улуттук театрдын башында турушкан Б. Анкердин жанаЭ. Фаллесендин театрлаштырылган прологдору коюлган. 1850-жылы Бергенде Норвег театры ачылып, аны драматургдар Г. Ибсен, анан Б. Бьерсон жетектешкен. Бул театрдын ишмердиги кийинки Н. улуттук театр искусствосунун гүлдөшүнө алып келген. 1899-жылы Ослодо улуттук театр түзүлүп, анын репертуарында көрүнүктүү орунду Г. Ибсен менен Б. Бьёрнсондун драмалары, У. Шекспир, Ф. Шиллер, Ю. А. Стринберг, Б. Шоу жана башка драматургдардын чыгармалары ээлеген; труппага атактуу норвег актёрлору (Х. Кристенсен, А. Одвар, Х. Стурмоэн, Д. Кнудсен, Х. Обель, Г. Григ, Т. Сегельке, А. Маурстад, А. Мувинкель, Ю. Дюбвад жана башка) кирген. 19-кылымдын аягы – 20-кылымдын башында Кристианиде, Бергенде, Тронхеймде, Ставангерде жаңы театрлар ачылган. 20–30-жылдарда мыкты театр коллективдери Х. Крогдун жана коммунист-жазуучу Н. Григдин буржуазияга каршы драмаларына кайрылышкан. Норвегиянын театрларынын сценаларында советтик драматургдардын да (М. Горький, А. Г. Глебов жана башка) чыгармалары пайда болгон.
Блэкдак (Миннесота)
Блэкдак (Миннесота) (Blackduck) — Миннесота штатынын Beltrami округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 785 киши. Болжолдуу аянты - 4.0 км². FIPS коду — 27-06256.
Фалькенхайн
Фалькенхайн (Falkenhain) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Лейпциг административдик округуна карайт. Лейпциг районуна кирет.
Калкы - 3727 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 73,25 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 14 3 83 100. Муниципалитеттин башчысы — Герд Хертель.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 10 шаардык районго бөлүнөт.
Эндшюц
Калкы - 354 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 5,28 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 76 017. Муниципалитеттин башчысы — Зильфио Ничке.
Конвэй (Айова)
Конвэй (Айова) (Conway) — Айова штатынын Тейлор округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 0.6 км². FIPS коду — 19-15960.
Калкы
2010-жылы калкы 63 киши болгон.
Грэйн Валлэй (Миссури)
Грэйн Валлэй (Миссури) (Grain Valley) — Миссури штатынын Джексон округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 12.4 км². FIPS коду — 29-28090.
Калкы
2010-жылы калкы 14940 киши болгон.
Акан Нуртазин
Нуртазин Акан (21. 11. 1962-жылы туулган, Фрунзе) – балет артисти, КРдин эмгек сиңирген артисти (1992), КРдин эл артисти (2001), Москва академиялык хореографиялык окуу жайын бүтүргөн (1982). 1982-жылы А. Малдыбаев атындагы Кыргыз Улуттук академиялык опера жана балет театрына кабыл алынган. 2009-жылдан башкы хореограф. «Саманчынын жолу», «Ак куу көлү», «Макбет», «Куйручук», «Жизель» жана башка балеттердеги башкы партияларды аткарган. 1989-жылы «Бастилия» балетинде Маркиз де Лантенаканы мыкты аткарган үчүн «Нооруз-91» фестивалында, Ч. Айтматов атындагы Орус драма театрында коюлган «Баттерфлайдагы» Сонг-Лилингдин партиясын эң жакшы аткаргандыгы үчүн биринчи сыйлыкка ээ болгон. Сирия, Иордания, Япония, Германия, Кытай, Түркия жана башка чет өлкөлөрдө гастролдо болгон. Кыргызстан жаштар сыйлыктын лауреаты (1992).
Нурмолдо Наркул уулу
Нурмолдо Наркул уулу''' (1838) азыркы ЖалалАбад Облусттук, Ала-Бука району,Кош-Терек айылы туулган. Нурмолдо-жазгыч жана төкмө акын, ойчул, агартуучу. Ата-теги хан ордолорунда, илим-билим борборлорунда, дин ислам изилдөөчүлөрүнүн арасында жашап өткөн аалым адамдар болгон. Атасы Наркул, ата-бабалары: Молдо Темир, Кара Кычкач, Молдо Кыргыз, Нурмуххаммат, Молдо Сайпидин, Абасхан, Чурчар, Аличур болгондугу айтылат. Н. 9 жашынан Кош-Терек кыштагында мечиттен сабатын ачкан. Окуткан молдо баланын өтө зээндүү жана идирек экенин байкаган, эки жылдан кийин Намангандагы Молдо кыргыз медресесине жиберип, медресеге талаба (студент) болуп кабыл алынат. Нурмолдо медреседе окуп жүргөндө эле ошол медресенин өзүнө сабак берип, мударистик кылат. Нурмолдо чыгармаларын кагазга түшүргөн жана төгүп ырдаган акын болгон. Совет доорундагы молдолордун, ислам илимпоздорунун артынан куугунтук жүргүзгөн мезгилде кол жазмалары жоголуп, мезгил каарынан чочулаган туугандары, урпактары атайылап жоготкон учурлары да "ты не сильно нравишься наглый тип"'''
.
'''СССР мезгилинде Нурмолдо жөнүндө атайлап каралашып, ар кайсыл жалаа жабышып,Жеңижок, Токтогул, дагы башкалар менен айтышканы гана эскерилип, ал да анын кемчил жагын көрсөтүү үчүн айтылчу. Эгемендүүлүк келгенден кийин «Замана», «Молдо кыргыз медресесиндеги ыр» (1997) аттуу чакан эки китеби жарык көргөн. «Замана» акын өзү жашоо кечирген заман туурасындагы ойчул ырларынан жана «Нурмолдо тууралуу» икаялар деген бөлүмдөрдөн турат. Экинчи китепте да өз доорундагы саясий-социалдык абалдарды чагылдырган «Замана» аттуу айрым ыры бар. Нурмолдонун бул ырдагы жана замандаш ырчыларды мүнөздөгөн чыгармаларындагы көз карашы Калыгул, Молдо Нияз, Молдо Кылыч жана башка акындардан айырмаланып, орустардын келишине карата оңчул мүнөздө экени даана көрүнөт. Нурмолдо тууралуу маалыматтарды К. Рыскулов топтогон. А. Какеевдин «Нурмолдонун философиясы», С. Байгазиевдин «Нурмолдо-XIX кылымдын тунгуч агартуучу-педагогу жана эне тилдин даанышман патриоту» (2005) деген эмгектери жарык көргөн.'''
Каран (Алшеев району, Башкыртстан)
Каран — Башкыртстандын Алшеев районундагы айыл, Шафран айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 97 киши. Почта индекси — 452107, ОКАТО коду — 80202870007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
MUAH
MUAH – "make up artist and hair" деген англис тилиндеги сөздөрдүн комбинациясы. Которгондо "макияж жана чач жасалгалоочу адис" дегенди билдирет. Акыркы кезде социалдык тармактар аркылуу визажисттер макияж жасаткан сулуу кыздын сүрөтүн илип, алдына MUAH деген жазуу менен катар өз эмгегин жарнамалап жүрүшөт. Кыскасы, сиз барган салондун адисин өз баракчаңызда жарнамалагыңыз келсе, MUAH’ты колдонуу менен адистин аты-жөнүн жана салондун атын жазып койсоңуз болот. Интернет колдонуучулары бул сөздү "бирөөнүн жүзүнөн сүйүү" деп түшүнүшөрүн жана ал сулуулукка байланыштуу сөз экенин билгенде таң калганын жашырбай келишет.
Бовлас (Миннесота)
Бовлас (Миннесота) (Bowlus) — Миннесота штатынын Моррисon округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 290 киши. Болжолдуу аянты - 3.2 км². FIPS коду — 27-07066.
Нускоочу акын
Нускоочу акын, нускоочу ырчы – төкмөчүлүк таланты күчтүү, ырларынын мааниси терең, көркөмдүгү жогору ырчылар. Алар табигый шыгынын бийиктиги, чыгармачылык дараметинин күчтүүлүгү менен жамакчылардан айырмаланат. Токтогул, Барпы, Жеңижок сыяктуу акындарга эл нускоочу акын деген атак ыйгарган. Булардын чыгармачылыгы акындык поэзиянын эң жогорку бийиктигине жеткен.
Церрентин
Церрентин (Zerrenthin) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Иккер-Рандов районуна кирет.
Калкы - 482 киши(2013-ж.). . Аянты - 14,3 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 62 064. Муниципалитеттин башчысы — Хайке Лемке.
GIF
GIF – "Graphics Interchange Format", биздин түшүнүк боюнча сүрөттөр менен алмашуу форматы же бир компьютерден экинчи компьютерге сүрөттөрдүн сапатын жоготпой өткөрүү форматы. Бул программа британиялык "CompuServe" фирмасы тарабынан 1987-жылы иштелип чыккан. Ал эми 1989-жылы буга анимациялык форматта сүрөттөрдү кошуу функциясын кошушкан. Азыркы учурда интернет айдыңында "гифка" деген термин кеңири колдонулат. 5тен 30 секундга чейинки убакытты камтыган, белгилүү бир маанини же элести калтырган видеонун кесиндисин "GIF" же "гифка" деп атап, түрдүү максатта колдонушат. Ошондой эле интернет колдонуучулар достору менен майрамдарда же туулган күндөрдө гифка катары гүл кармаган, өөп жаткан жана көзүн кыскан мамалак, коён сыяктуу анимациялар менен алмаша алышат.
Кэйтесвилл (Миссури)
Калкы
2010-жылы калкы 533 киши болгон.
Конрад (Айова)
Конрад (Айова) (Conrad) — Айова штатынын Гранди округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 3.1 км². FIPS коду — 19-15825.
Калкы
2010-жылы калкы 1055 киши болгон.
Нурунбетов Балтагул Аттокурович
Нурунбетов Балтагул Аттокурович (1. 2. 1947-жылы туулган, Ош облусу, Өзгөн району, Кызыл-Сеңир айылы) – тарыхчы, тарых илимдеринин доктору (2000), профессор (2004). КРдин эмгек сиңирген мугалими (1994). ОМПИни (1972), КПСС БКга караштуу жогорку партиялык мектепти (1978) бүткөн. 1962– 65-жылы Өзгөн районунун Түштүк Кыргызстан тажрыйба станциясында (ЮКОС) жумушчу, 1965–67-жылы комсомол комитетинин секретары, ошол эле мезгилде 1966–67-жылы М. Ломоносов атындагыорто мектепте мугалим, 1972–83-жылы партиянын Ош шааркомунда, Ош обкомунда инструктор, сектор башчы, 1983–85-жылы Республикалык Ош технология техникумунда директор, 1985–89-жылы кесиптик-техникалык окуу жайларынын Ош облусттук башкармасынын начальниги, 1989–91-жылы партиянын Ош облусттук комитетинде, Облусттук аткаруу комитетинде бөлүм башчы, 1991–92-жылы Ош облусттук билим берүү бөлүмүнүн башчысы, 1992– 94-жылы Ош облусттук мамлекеттик администрациясы-губернатордун орун басары, 1994–99-жылы Ош облусттук билим берүү жана мадабият башкармалыгынын башчысы, 1999–2006-жылы Кара-Суу облусунун билим берүү бөлүмүнүн башчысы, 2006–10-жылы«Сулайман Тоо» улуттук тарыхый-археологиялык музей комплексинин башкы директору, 2010-жылдан ОшТУда кафедра башчысы. 150дөн ашык илимий эмгектин автору. Эмгек: Элдик педагогика жана адептүүлүк. Ош, 1998; Промышленные рабочие Кыргызстана. Б., 2000.
Эпферсхаузен
Эпферсхаузен (Oepfershausen) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Шмалькальден-Майнинген районуна кирет.
Калкы - 492 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 12,26 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 66 053. Муниципалитеттин башчысы — Андреас Хөссель.
Колонка (Алшеев району, Башкыртстан)
Колонка — Башкыртстандын Алшеев районундагы айыл, Шафран айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 2 киши. Почта индекси — 452107, ОКАТО коду — 80202870008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Фалькенштайн (Фогтланд)
Фалькенштайн (Фогтланд) (Falkenstein/Vogtl) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония жеринде жайгашкан Шаар. Фогтланд районуна кирет.
Калкы - 8700 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 31,05 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 14 1 78 170. Мэр — Арндт Раухаллес.
Шаар административдик курамы боюнча 3 шаардык районго бөлүнөт.
Бовэй (Миннесота)
Бовэй (Миннесота) (Bovey) — Миннесота штатынын Itasca округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 804 киши. Болжолдуу аянты - 6.0 км². FIPS коду — 27-07048.
Нусупова Жумагүл Балтабаевна
Нусупова Жумагүл Балтабаевна (17. 5. 1931ж. туулган, Фрунзе) – мамлекеттикжанакоомдук ишмер. КРдин маданиятына эмгек сиңирген ишмер (2011). Фрунзе шаарындагы педагогикалык окуу жайын (1949), Кыргыз кыз-келиндер педагогика институтун (азыркы И. Арабаев атындагыКМПУ, 1953), КМУну (1965) бүтүргөн. 1953–54-жылы комсомолдун Фрунзе шаарындагы 1-Май облусунун, 1954–59-жылы Талас,Фрунзе Облусттук комитеттеринин секретары, 1960–62-жылы партиянын Фрунзе шаардык комитетинин секретары, 1962–69-жылы партиянын Фрунзе шаарындагы 1-Май райкомунун 1-секретары, 1969–80-жылы Кыргызстан КП БКда бөлүм башчысы, 1980–85-жылы Кыргыз ССР мадабият министри, 1985–2008-жылы М. В. Фрунзенин үй-музейинин директору, 2008-жылдан кеңешчи-консультанты. Кыргыз ССР Жогорку Советинин 5 жолку депутаты (1963–80). 2 «Ардак Белгиси», Эмгек Кызыл Туу ордендери менен сыйланган.
Нeсов Владимир Ефимович
Нeсов Владимир Ефимович [24. 7 (6. 8). 1908, Беларуссия, Кричев] – совет архитектору (1974). 1934-жылыЛенинград коммуналдык чарба институтун архитектура факультетин бүтүрүп, 1938-жылга чейин Минск шаарында иштеген. Ошол эле жылы Кыргызстанга келип, «Кыргызгипрокурулуш» институтунда имарат долбоорлоо боюнча башкы архитектор болгон. Несов Кыргызстандык шаарларынын генералдык пландарынын долбоорлорун түзгөн. Негизги эмгектери: Фрунзе шаарындагы ат майдан жана айыл чарба министрлигинин, Н. Г. Чернышевский атындагы республикалык китепкананын (азыркы К. Баялинов атындагы балдар китепканасы), «Тюлпан» үй-тиричилик комбинатынын, ОМПИнин (азыркы ОшМУ) имараты. Н. Кыргыз ССР Арх. союзунун башкармасынын мүчөсү. Кыргыз элинин байыркы архитектурасын изилдеген, аларды реконструкциялаган (мисалы,Манастын күмбөзү, 1970; Бурана, 1973).
Нутанс-45 арпа сорту
Нутанс-45 арпа сорту – жаздык арпа сорту. Кыргызстан дыйканчылык ИИИде арпанын грузин сортунан жекече ылгоо жолу менен чыгарылган. Бийиктиги 80 см, машагынын узундугу 7,3 см. Даны ири, 1000 данынын салмагы 47 г. Анда 14–17% белок бар. Нарын аймагынын дыйканчылыкка ылайыктуу жерлерине райондоштурулган (1962). Мол түшүмдүү, сапаты жогору, Нутанс 187 сортуна салыштырганда анын түшүмү гектарынан 3,5 цге арбын. Мыкты тоют; сорт кара көсөөгө чалдыкпайт. Нутанс 970 – жаздык арпа сорту. Кыргызстан дыйканчылык ИИИде жаздык арпанын Нутанс 45 сортун Нутанс 4353 күздүк гибриди менен кайчылаш чаңдаштыруудан алынган. Машагы 2 катар, узундугу 7–8 см, түсү саргыч. Жапырылбайт, күбүлбөйт, эрте жетилет. Кургакчылыкка байымдуу. Чүй өрөөнүндө эгилет.
Маркомандар
Маркомандар — байыркы герман уруусу. Б. з. ч. 1-миң жылдыктын 2- жарымында азыркы Саксония жана Тюрингия аймагында жашаган. Б. з. ч. 8-кылымда азыркы Чехия аймагына отурукташкан. Б. з. 17-кылымында Дунайга сүрүлгөн. 1—2-кылымда Маркомандар (квад менен кошо) Дунай чек арасы аркылуу римдиктерге дайыма коркунуч туудуруп турган. Маркомандар 4-кылымдан Элдердин улуу көчушүнө кошулуп, 5-кылымдын аягында азыркы Бавария аймагына барып отурукташкан.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Конэсвилл (Айова)
Конэсвилл (Айова) (Conesville) — Айова штатынын Маскатин округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 1.0 км². FIPS коду — 19-15645.
Калкы
2010-жылы калкы 424 киши болгон.
Иониа (Миссури)
Иониа (Миссури) (Ionia) — Миссури штатынын Benton округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 108 киши. Болжолдуу аянты - 0.4 км². FIPS коду — 29-35306.
Флөа
Флөа (Flöha) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония жеринде жайгашкан Шаар. Хемниц административдик округуна карайт. Борбордук Саксония районуна кирет.
Калкы - 11704 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 18,53 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 14 1 77 120. Мэр — Фридрих Шлоссер.
Цеттемин
Цеттемин (Zettemin) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Деммин районуна кирет.
Калкы - 338 киши(2013-ж.). . Аянты - 18,79 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 52 092. Муниципалитеттин башчысы — Бодо Вальтер.
Бод Айлэнд (Миннесота)
Бод Айлэнд (Миннесота) (Bird Island) — Миннесота штатынын Renville округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1042 киши. Болжолдуу аянты - 4.0 км². FIPS коду — 27-06076.