cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кытай тарыхый даректери
Кытай тарыхый даректери — Кытай мамлекетин биздин заманга чейинки 2-кылымдын башынан биздин замандын 18-кылымынын аягына чейинки мезгилде башкарган династиялардын хроникалары. Негизинен Кытай жана аны башкарган династиялардын, ошондой эле түндүк, түндүк-батыш жана батышында жашаган эл жана уруулардын тарыхы баяндалган. Кытай тарыхый даректери алгач эркин баяндама («лечжуань»), биздин заманга чейинки 2-кылымдан Сыма Цяндын сунушу боюнча хроника түрүндө жазылган. Биринчи династия тарыхы «Тарыхый жазмалар» («Ши-цзи») деген аталышта болжол менен биздин заманга чейинки 186-жылга чейин жазылып, Кытайдын пайда болушунан биздин заманга чейинки 2-кылымды камтыган, анда биздин заманга чейинки 203—201-жылдардагы окуяларга байланыштуу хунн, динлин, синьли уруулары менен бирге кыргыздардын (ге-гун) тарыхына тиешелүү өтө сейрек маалыматтар кездешет. Биздин замандын 1-кылымында жазылган «Байыркы Хан тарыхы» («Цянь Хань шу»), 3-кылымдагы «Үч династиянын тарыхы» («Сань го чжи»), 5-кылымдагы «Соңку Хан тарыхы» («Хоу Хань шу») Хан династиясынын баскынчыл саясатына арналган. 7—8-кылымдардагы «Чжоу тарыхы» («Чжоу шу»), «Түндүк династиянын тарыхы» («Бэй ши»), «Суй тарыхы» («Суй ши»), 10-кылымдагы «Байыркы Тан» («Цзю Тан шу»), «Тан династиясынын жаңы тарыхы» («Синь Тан Юань ши») жана 13—14-кылымдардагы «Сун» («Сун ши»), «Юань» («Юань ши»), «Ляо» («Ляо ши») тарыхтары орто кылымдагы империялардын түзүлүшү, алардын кыйрашы жөнүндө тарыхый кабар берсе, жаңы доорго тийиштүү маалыматтар Цин империясынын хроникаларында баяндалган. Бирок байыркы жана орто кылымдагы Кытай тарыхый даректеринде жылдар так көрсөтүлбөй, бир эле элди ар башка аттар менен атоо, же бир эле жерде ар мезгилде жашаган түрдүү элди бир эл катары саноо; географиялык жайгашуулардын түшүнүксүздүгү ( мисалы, кытай тарыхчы-географтары өзүлөрүнүн түндүк-чыгыш, түндүк, түндүк-батыш чек араларын иш жүзүндө түндүк деп көрсөтүшкөн); сөз башына келген каткалаң үнсүздөрдүн өзгөрүлүшү же жутулуп айтылышы; иероглифтин өзгөчөлүгү; энчилүү аттардын байыркы кытай тилине, андан орус тилине которулушу (мисалы, «Ала-Тоо» — «Бэй-шань» — «Белая гора», «Кара-Тоо» — «Цин-шань» — «Чёрная гора», «Тёмная гора»); ошондой эле ылакап ат менен берилиши ж. б. аны пайдаланууда кыйынчылыктарды туудурган. Кытай тарыхый даректерин Н. Я. Бичурин (Иакинф), В. П. Васильев, В. Шотт, Э. Шаванн, Н. В. Кюнер, Л. И. Думан, В. С. Таскин, А. Г. Малявкин, Е. И. Кычанов, Ю. А. Зуев, Г. П. Супруненко ж. б. синолог-окумуштуулар изилдеп которушкан.
Сатира
Сатира (гр. – түрдүү, аралаш) – коомдук турмуштагы ошол чөйрөгө, түзүлүшкө ылайык келбеген айрым бир көрүнүштөрдү, адамдардын иш аракеттериндеги, мүнөздөрүндөгү жагымсыз сапаттарды күлкүгө алып, сындаган чыгармалар. Сатиралык чыгармалар бардык жанрда жазыла берет. Токтогул Сатылганов “Беш каман” деген ырында эзүүчү таптын өкүлдөрүнүн айрым жорук-жосундарын келекелейт, алардын бетин ачат. Сатирада автор объектисинин терс жактарын бир кыйла көркөмдөштүрүп, айрым бир сатиралык боёкторду коюулантып да коёт. Сатиралык чыгармалар байыркы грек адабиятынан бери эле белгилүү. Бүгүнкү күндө да сатиралык чыгармалардын мааниси чоң. Коомубузга жат айрым көрүнүштөрдү сынга алып турат. Кыргыз сатирасынын өсүшүндө элдик жомоктордун, анекдот-калптардын, Токтогул, Тоголок Молдо, А. Токомбаев, К. Маликов, Р. Шүкүрбеков, М. Алыбаев, К. Каимов, М. Борбугулов, М. Турсуналиевдердин чыгармаларынын мааниси чоң. Республикабызда сатиралык мүнөздөгү “Чалкан” журналы чыгып келип, анда фельетон, аңгеме, пародия, ырлар жарыяланат.
"Манас" эпосундагы сатира
Сатира адегенде элдик «күлкү» түрүндө пайда болуп, бара-бара искусствонун башка түрлөрүнө (адабият, театр, сүрөт өнөрү жана башкалар) да өткөн. Бүтүндөй чыгарма же чыгармадагы айрым образдар кырдаал, эпизоддор сатиралык мүнөзгө ээ болот. «Манас» эпосунда да сатиранын элементтери арбын учурайт. Эпосто эл турмушунун ар кандай күлкүлүү учурлары, кырдаалдары сүрөттөлүп, эпостун ыр саптарынан сатира менен юморду, сарказм менен иронияны жолуктурууга болот. Эпосто ар бир окуяда күлкүлүү көрүнүштөр, каармандардын кебете-кешпирлеринин сатиралык маанайдагы сүрөттөлүштөрү бар. Баатырлар башынан кечирген оор сыноолор, коогалуу окуялар сатиралык сүрөттөөлөр, күлкүлүү окуялар, көрүнүштөр менен эриш-аркак баяндалат, же окуя күлкүлүү аяктайт жана башкалар Мисалы, Чоң казатка аттанган жоокерлердин ичинен узак жол жүрүүдө чарчап кыйналган Кыргылчалдын абалы баштан-аяк сатиралык планда сүрөттөлөт. Тоодой болгон Манасты унутуп коюп, өлүп кала жаздаган Тазбайматтын жоругуна бүт кыргыз колу күлөт.
Эпосто каармандардын, айрыкча терс кейипкерлердин кебете-кешпирлери, терс кыял-жоруктары гипербола, гротеск аркылуу сатиралык мыскылга алынат. Мисалы, Сагымбай Орозбак уулунун вариантында Ороңгунун кебетеси (Ороңгу келет ороңдоп, арасынан чачынын отуз-кырк чычкан сороңдоп), Жолойдун кемегенин кашында очоюп отуруп, быша элек этти шишке сайып жеген опкоктугу, адепсиздиги. Эпостун «Манас» бөлүмүнө караганда «Семетей», «Сейтекте» сатиралык көрүнүштөр, сүрөттөөлөр сейрегирээк учурайт. Эпостун бул бөлүмдөрүндө чагылдырылган окуялардын, ал окуялар болуп өткөн мезгилдин мүнөзүнө байланыштуу, «Манаста» жеңилбес Манас баатыр баштаган кыргыз элинин бекем баш кошуп, бакыбат турмушта, басташкан душманын кыйратып турган мезгили сүрөттөлсө, кийинки бөлүмдөрдө Абыке, Көбөш, Толтой, Чынкожо, Канчоро, Кыяс өңдүү чыккынчылардын эл биримдигин ыдыратып, эл башына азап-тозок алып келгени баяндалат. Ушунун натыйжасында бул бөлүмдөрүндө трагедиялуулук, драматизм күч алып, комедиялуулук, сатиралык маанай басаңдайт. Бирок, М. Борбугулов белгилегендей жашоодо ый менен күлкү эриш-аркак жүргөндөй эле бул бөлүмдөрдө да сатиралык сүрөттөөлөр, күлкүлүү көрүнүштөр бир топ учурайт. Мисалы, Айчүрөктүн Семетейди издеп келип, Акшумкарын ала качып кеткендеги эпизоддо «Эрке катын Чачыкейдин» осол жорук-жосундары, «Сейтекте» Желмогуз уулу Сарыбайдын кебете-кешпиринин сүрөттөлүшү жана башкалар.
Почта
Почта (сонку лат. posita - аялдама, станция (почта унаасын алмаштыруучу жай) ) –
1) байланыш ишканалары аркылуу жөнөтүлүүчү аманат: газета-журнал, кат-кабар, телеграмма ж. б.
2) Почта аманатын алуучу, жөнөтүүчү байланыш ишканасы (почтамт, байланыш болуму). Кеңири мааниде - жалпы эл пайдалануучу байланыштын бир түрү.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Бделлалар
Бделлалар (лат. Bdellidae) — кенелердин бир тукуму.
Экстракция
Экстракция – суюк жана катуу абалдагы заттар алардын аралашмасынан тандалган экстрагенттер жардамы менен бөлуп алуу процесси. Экстрагенттерге суу менен аралашпай турган орг. эриткичтер кирет. Аралашмадагы заттар сууда жана орг. эриткичтерде бирдей эрибегендиктен Э. бир фазадан экинчи фазага өтүп турат. Э. төмөнкүдөй негизги операция турат: заттар алгачкы аралашмасы менен экстрагент беттелиши; 1) пайда болгон эки фазаны бөлүү; 2) экстрагентти ар бир фазадан ажыратуу жана регенерациялоо; 3) эритмеден Э. анын эриткичи менен экстрагент өз-ара эрибөөгө тийиш. Экстрагент чөйрөсүндөгү зат эритмеси экстракт деп аталат. Экстрагентти экстрактан регенерациялоону, буулантуу, дистилляциялоо, кристаллдаштыруу жана башка методдор менен жүргүзөт. Колдонулуучу экстрагент төмөнкүдой өзгөчөлүктөргө ээ болушу керек: 1) селективдүүлүгү; 2) жеңил регенерацияланышы; 3) баштапкы эриткичтен тыгыздыгы боюнча кескин айырмаланышы жана начар илээшкектиги; 4) химиялык жактан инерттүүлүгү, аз учмалуулугу, ууландырбоочулугу, арзандыгы жана оңой табылышы. Э. процессинин жакшы жактары: 1) жумушчу темп-расынын төмөндүгү; 2) суюлтулган эримеден негизги жана зыяндуу кошунду затты бөлүп алуунун натыйжалуулугу; 3) кайноо темп-ралары жакын заттар жана азеотроптук аралашмаларды бөлүү мүмкүнчүлүгү; 4) ректификация менен ыңгайлуу айкалышы; колдонулуучу аппаратуранын салыштырмалуулугу жана аны автоматташтыруунун жеңилдиги.
Догматизм
Догматизм – (грек. dogma - ой, окуу, токтом) – бир жактуу, жаңыруу идеясынан оолак, конкреттүү тарыхый шарттык өзгөрүшүнө каршы турган ойлоонун бир түрү. Турмуш көрүнүштөрүн кабыл алууда, баалоодо, түшүяүүдө алардын ордун, мезгилин, ар кандай аракеттердин өзгөчөлүү шарттарына кабылаарын эске албастан, качандыр бир кездерде өздөштүрүлгөн жобонун алкагынан чыкпай чектелип калуучулук, башкача айтканда акыл-эстин шалакылыгы, сенектиги, эскирген канондордун тушоосунан кутулуп, жаңычылдыкка карай жогору көтөрүлүүгө жөндөмсүздүгү, чыгармачыл ой жүгүртүүнүн дээрлик жоктугу. Догматизмдин келип чыгышынын жана турмушта орун алып келатышынын түпкү себеби (тамыры) — ойлоодо субъективизмге ооп кетүүчүлүк, башкача айтканда реалдуу көрүнүштөрдүн (турмуш чындыгынын) чексиз динамикалуулугун, конкреттүүлүгүн, андагы абсолюттук менен салышгырмалуулуктун диалектикасын атайылап же аңдоосуз элес албоодон келип чыккан бир жактуулук; психол. жагы — мартабага жүгүнүүчүлүк, аброй алдындагы сокур ишеним (ойлонбой ишенүүчүлүк); жамааттык, топтук (корпоративдүү) таламдар же жекече (эгоизм) кызыкчылыктар таасирлери; волюнтаризм кысымдары жана башка.
Догматизмдин бир түрү – фашисттик идеология. Догматизмдин социалдык бутагы болуп эскирген эрежелер, концепциялар аркылуу өз абалын сактоого умтулган группанын, топтун, таптык кызыкчылыгы эсептелет. Догматизмдин саясий булагы – коомдо ишмердүүлүк, чыгармачылык менен ой жүгүртүүгө шарттын (демократия, айкындык) жоктугу, натыйжада теория практикадан ажырап калат. Доктрина, платформа, концепцияларды улам текшерип туруу көрсөткөндөй, алар улам өзгөрүлө турган шарттарга жараша гана чын болот. Сталинщинанын жылдарында ошол коомдун абсолюттук чындыгы марксизм-ленинизм болгондуктан Догматизм Союзда жакшы өнүккөн, өкмөт башчылары доктринаны өзгөртүүгө окумуштууларга социалдык тапшырыктарды беришкен эмес.
Догматизм коммунисттик режим учурунда кибернетика, генетика илимдеринин өсүшүнө тоскоол болгон.
Философия
Догматизм (грек. сөзү dogma – пикир, окуу, бүтүм) – ой жүгүртүүнүн сынчыл эмес, бир жактуу, тарыхыйчылыкка каршы түрү болуп, реалийлерди кабыл алууда, баалоодо, түшүнүүдө орундун, мезгилдин, аракеттердин спецификалуу шарттарын эске албастан, качан бир өздөштүрүлгөн доктринага тушалып калуучулук.
Догматизмдин гносеологиялык базиси – чындыктын динамикалуулугун, конкреттүүлүгүн атайылап же аңдоосуздан элес албоо, андагы абсолюттук менен салыштырмалуулуктун диалектикасын бузуу же бурмалоо. Догматизмдин психологиялык пайдубалы – авторитетке сокур ишенүү, акыл – эстин шалакылыгы, өткөнгө, качан бир өздөштүрүлгөн канондорго, формулаларга, эрежелерге сенектик менен байлануу, турмуштун эскирген заркындыларынан жогору көтөрүлүүгө жөндөмсүздүк. Догматизмдин социалдык негиздери – корпоративдүү (таптык, топтук) же жекече эгоизм, ар нерсенин түпкү абалына колтийбестик сакталышын колдоого алуу.
Шатманов, Садыбакас
Шатманов Садыбакас (1931-ж. т., Талас району, Кара-Ой айылы) — тилчи, профессор (1993). Педагогика илимдеринин кандидаты (1966). 1954-ж. Кыргыз мамлекеттик университетин бүтүргөн. Эмгек жолун 1948-ж. Талас районунда 7 жылдык мектепте мугалим болуп баштаган. 1954-жылдан «Мугалимдерге жардам» (кийин «Эл агартуу» журналында кызматкер бөлүм башчы, ошол эле убакта мектепте мугалим, 1961—64-ж. Кыргыз илим изилдөө педагогика институтунда аспирант, 1964—66-ж. «Мектеп» басмасында редактор, 1966—68-ж. Кыргызстан ИАнын Тил жана адабият институтунда кенже, улук илимий кызматкер, 1968—80-ж. Ош мамлекеттик университетинде улук окутуучу, кафедра башчысы (1980—83), сырттан окуу бөлүмүнүн деканы (1983—87), 1993-жылдан профессор. «Мектепте зат атоочту окутуунун кээ бир маселелери» (1963), «3ат атоочту окутуунун айрым маселелери» (1965), «Диктанттын түрлөрү жана аны өткөрүүнун жолдору» (1967, авторлош), «Алиппе» (орус мектептеринин 1-классы үчүн, 1989—91; авторлош), «Кыргыз тили» (орус мектептеринин 2-классы үчүн окуу китеби, 1990—91; авторлош) жана башка эмгектери жарыкка чыккан. Кыргыз Республикасынын (1975), СССРдин эл агартуу отличниги (1981).
Догматизм
Философия
Саясаттагы Догматизм – авторитаризм, турмушту аңдап, таанууга үстөмдүк кылуу сөз менен иштин, теория менен тажрыйбанын ажыр алып келип, субъективизмди, волюнтаризмди, сектанчы жаратат да, акырында өзүн өзү ашкерелейт.
Төкөлдөштүн төрт кызы
Төкөлдөштүн төрт кызы - бул бир кезде Кыргызстандын борбору Бишкектин (Пишпектин) чет жакасында жайгашкан Төкөлдөш айылынан чыккан чыгаан кыргыз өнөрпоз айымдары.
Жаңы-Алай
Жаңы-Алай (Жаңы-Алай) — Ош облусунун Алай районундагы кыштак. Жаңы-Алай айыл округунун борбору. Деңиз деңгээлинен 2660 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Гүлчө кыштагынан 125 км түндүк-чыгыш тарапта. Ош темир жол бекетинен 25 км. Кыштак 1969-жылы негизделген. Калкы 2112 (2007); негизинен мал чарбасы менен алектенет. Орто мектеп, китепкана, клуб бар. Үй-бүлөлүк врачтар тобу, мончо иштейт.
Төкөлдөштүн төрт кызы
Кыргыз көркөм өнөрүнө зор эмгек сиңирген бул айымдар - СССРдин эл артисттери Сайра Кийизбаева, Бакен Кыдыкеева, Даркүл Күйүкова жана Кыргыз эл баатыры Сабира Күмүшалиева.
Аларсыз ХХ кылымдагы кыргыз өнөрүн эч элестете албайбыз.
Төкөлдөш айылы болсо мурда Бишкектин чет жакасында жайгашкан, азыркы Бишкек деген ири шаардын дээрлик чордонунда болуп калды.
Адабият тизмеси
Фрунзе. Энциклопедия. 1983.
Чүй облусу. Энциклопедия. Бишкек, 1995.
Экстракциялоо
Экстракциялоо – эриткичтер жардамы менен катуу заттан бир же бир нече компонентти бөлүү процесси. Процесс 4 этапты камтыйт: экстрагент катуу затка кирүүсү; катуу заттагы компонент эрүүсү; компонент катуу заттын бетине өтүүсү; компонент эриткичке толук өтүүсү. Экстракция процесси–сейрек кездешүүчү металлды, кенден алууда, AI2O3, NaF, орг. бирикмелерди бөлүүдө, кантты, өсүмдүк жана эфир майларын өндүрүүдө колдонулат.
Кандабулак (дарыя)
Кандабулак (Чоң Кандабулак) — Орусиядагы дарыя. Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кондурча дарыясынын сол жээгинен 85 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 40 км.
Бележ тили
Белуж тили - негизинен Пакистан, Иран, Афганстан, Индия, 0ман, Бириккен Араб Эмираттарында жана КМШ өлкөлөрүндө жашаган белуждардын тили. Иран тилдеринин түндүк-батыш тобуна кирет. Ирандагы жана Пакистандагы белуждар адабий тил катары перс тилин колдонуп келишкен. Пакистан жана Афганстан белуждары араб графикасына негизделген жазууну пайдаланышат.
Кандабулак (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сок дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ильтуган (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Ильтуган — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Эски мусин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 465 киши. Почта индекси — 453005, ОКАТО коду — 80235870005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Христиандык социализм
Христиандык социализм — социалисттик идеологияны жана тажрыйбаны негиздөөчү азыркы христианчылыктагы көп сандаган агымдар.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Абак (этноним)
Абак (этноним) — этноним. Эпосто казак каны Көкчөнүн жана башкалар бир катар кейипкерлердин уруусу. Казак элинин эпикалык чыгармаларында да (казакча уак, увак) эр Көкчөнүн, анын баласы эр Косайдын уруусу катары сүрөттөлөт. Ишим талаасында жашаган уактар кийинки учурларга чейин өздөрүнүн түп атасы катары Көкчөнү эсептешип келген. Тарыхый уактар казактардын орто жүз курамындагы ири уруу. Абак аттуу майда уруу кыргыздардын чекир саяктарынын арасында да кезигет. 17-кылымдагы казак, кыргыздардын жунгарларга каршы күрөшүндө Абак активдүү роль ойногон.
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Чоң Ниедь-Ю
Чоң Ниёдь-Ю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Юн-Яга дарыясынын сол жээгинен 83 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 27 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Манас эпосундагы аалам түшүнүгү
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Абаң
Абаң, Абаңды талаа — топоним. Эпосто Чүй өрөөнүнүн аймагы катары баяндалат.
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Kurt Calleja
Курт Каллея (англ. Kurt Calleja) англис тилинде аткарылуучу «This is the night» чыгармасы менен, Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагындагы Мальта өлкөсүнүн көрсөтүүчүсү.
Көзкөрүнөө жалган жарнама
Көзкөрүнөө жалган жарнама – КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган экономикалык ишмердүүлүк чөйрөсүндөгү кылмыш. Өзүнүн жеке кызыкчылыгынан улам, жарнама берүүчүлөрдүн (жарнама өндүрүүчүлөрдүн, жарнама таратуучулардан) товар, жумуш, тейлөө кызматы боюнча атайлап көзкөрүнөө жалган маалыматтарды колдонуусу, ошондой эле өндүрүүчүлөр менен сатуучулардын сөзсүз түрдө тастыктоого жана лицензиялоого жатып, бирок тийешелүү тастыктама кагазы же лицензиясы жок туруп эле товарларды жарнамалашы жарнама керектөөчүнү атайлап жаңылыштыкка түрткөн жарнама жалган болуп саналат.
Joomla
Joomla контент башкаруу тутуму
Joomla – PHP жана JavaScript тилдеринде жазылган, маалыматты сактоо үчүн MySQL берилиштер базасын колдонгон контентти башкаруу системасы. Joomla – GNU GPL лицензиясы эркин программдык жабдык. «Joomla» сөзү фонетикалык жактан суахили тилиндеги «Jumla» сөзү менен дал келет. Бул сөз «бардыгы бирге» же «жалпы бир» дегенди билдирет, жана системанын өнүгүүсүнө девелоперлердин жана коомдун мамилесин чагылдырат. Joomla! системасы көпчүлүккө таанымал Mambo CMS-тин тармагы болуп эсептелет. Көз каранды эмес девелоперледин тобу экономикалык политикадагы пикир келишпестиктен улам Mambo проектинен бөлүнүп, 2005-жылдын 16-сентябрында Mambo 4.5.2.3 версиясын Joomla деп атап чыгарышат.
Негизги мүмкүнчүлүктөр
Joomla CMS веб-сайт даярдоо үчүн ар түрдүү аспаптарды өзүнө камтыйт. Тутумдун башкы өзгөчөлүгү болуп баштапкы инсталляцияда аспаптардын минималдык тобу бар болгондугун айтсак болот. Бул жагдай системаны кеңейтүү керек болгондо гана жаңы функционалдык элементтер кошулуушун шарттайт, жана жалпы өндүрүмдүүлүктү жогорулатат. Негизги мүмкүнчүлүктөр: •	Тутумдун функционалдуулугун кошумчалар аркылуу кеңейтүүгө болот (модулдар, плагиндер, компоненттер). •	Көп даражалуу коопсуздук жана колдонуучулар менен администраторлордун аутентификациясын камсыз кылуучу модуль. •	Шаблондор системасы сайттын көрүнүшүн жеңил өзгөртүү мүмкүнчүлүгүн берет. •	Шаблондо модулдардын орундарын жана катарын өзгөртүү мүмкүнчүлүгү. •	Бүткүл шаблондорду, компоненттерди, плагиндерди жана модулдарды иштеп чыгып кеңейтүүлөр каталогуна жайгаштырса болот. •	Ар бир динамикалык баракча үчүн издөө системаларында сайттын рейтингин жогорулатуу үчүн белги сөздөрдү жана баяндамаларды кошсо болот. •	Каалаган макаланын жарыялануунун убакытын календар аркылуу белгилөө мүмкүнчүлүгү. •	Сайттын белгилүү баракчаларына регистрацияны өткөн колдонуучулар үчүн гана ачык кылуу.
Joomla мыкты жана динамикалуу сайттарды түзүү Web программалоо эч кандай билими жок, сага берет. Мындан тышкары, бутактары, модулдар жана плагиндер бир топ эркин программа.
Joomla тутумдун иштетүү үчүн керек болгон технологиялар:
•	PHP: o	PHP 4.4.7 же андан жаңы (Joomla 1.5x үчүн) o	PHP 4.2.x же андан жаңы (Joomla 1.0х) •	MySQL 3.23 же андан жаңы, бирок 6.х эмес •	Apache 1.3 же андан жаңы
Потсдам декларациясы (1945)
Декларацияда Япониядагы милитаристтердин бийлигин жана таасирин жоюу, япон аймагын убактылуу багынтуу, АКШ, Улуу Британия жана Кытай өкмөттөрүнүн Каир конференциясында (1943) кабыл алынган Декларациясын орундатуу, Хонсю, Хоккайдо, Кюсю, Сикоку аралдарына, ошондой эле чакан аралдарда Япониянын бийлигин чектөө, өлкөдө демократиялык салтты чыңдоого каршылык көрсөтпөй, япон экономикасын тынч турмушка өткөрүү ж. б. каралган. Япон өкмөтү Потсдам декларациясынын талаптарын четке каккан (1945, 28- июль). Бирок Потсдам декларациясына Советтик Союзу кошулуп (1945, 8-август), Японияга каршы согуш ачканда (9-август), япон өкмөтү 1945-ж. 14-августта Потсдам декларациясынын шарттарын кабыл алганы тууралуу билдирген.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Төкөлдөш, айыл
Төкөлдөш, айыл - мурдагы Бишкектин түндүк-чыгыш чет жакасындагы кыштак.
Бул айыл кийинчерээк Кыргызстандын борбор шаары Бишкектин ичине кирип калды.
Төкөлдөш айылынан кыргыздын далай чыгаан инсандары чыккан.
Алардын арасында "Төкөлдөштүн" төрт кызы" атыккан өнөрпоз айымдар да бар.
Кыргыз көркөм өнөрүнө зор эмгек сиңирген бул айымдар - КСРБнин эл артисттери Сайра Кийизбаева, Бакен Кыдыкеева, Даркүл Күйүкова жана Кыргыз эл баатыры Сабира Күмүшалиева.
Аларсыз ХХ кылымдагы кыргыз өнөрүн эч элестете албайбыз.
"Төкөлдөш" сөзүнүн келип чыгышы жаатында бир катар жоромолдор бар.
Аны кишинин, чакан уруктун аталышы менен байланыштыргандар да бар.
Адабият тизмеси
Фрунзе. Энциклопедия. 1983.
Чүй дубаны. Энциклопедия. Бишкек, 1995.
Тажикстандын премьер-министри
Бул макалада Кыргызстан премьер-министрлеринин тизмеси көргөзүлгөн.
Шакек
Шакек — колдун манжаларына салынуучу зер буюму. Анын жердиги түстүү металлдардан, түрдүү заттардан болот. Алсак, «күмүш шакек», «алтын шакек», «сөөк шакек», «мүйүз шакек», «жез шакек», «коло шакек» деп айтылат. Жасалуу ыкмасы боюнча көздүү «асыл таш чөгөрүлгөн шакек», «тамандуу шакек», «мөөр шакек» оюм-чийим түшкөнүнө карата «кырдуу шакек», «жөнөкөй шакек» болот. Буга узанууда уюткан таза күмүштү алып, аны көрүк аркылуу эритет. Эми балка менен чоюп, жукартып иет, сомдойт да, муну шакек түспөлүнө келтирет. Эгер эки башын туюктагысы келсе, күмүш менен ширетет. Андан кийин зергер атайын чийим шибегеси аркылуу оюм келтирет. Буга кооздук берүүдө зергерчиликтин бардык ыкмаларын колдонсо болот.
Бул зер буюмунун таманын кооздоодо «айчык», «мүйүз», «кыял», «жарым кыял», «ит куйрук», «бармак боочу» өңдүү көркөм оюм менен көчөттөрдү түшүрөт. Ал эми ал «чапкылоо» ыкмасы аркылуу жасаса, көбүнчө «жылдызча», «кымкар» сыяктуу чапкы көчөттөрүн ромб, кайчылашкан «тоок көз» өңдөнтүп, оюм элементтерин таасын берүүгө мүнөздүү. «Из түшүрүлгөн» ал көчөттөр «сыя төгүүгө» өтө окшош келет.
Мында уютулган таза күмүштү алып, аны көрүгү менен аяр эритүү керек. Күмүштү күйгүзбөй, тапка этиет кармайт. Жашык күмүш балка менен оңой эле чабылат. Жукартып ийип, сомдоп шакек түспөлүнө келтирип, андан соң атайын чийим шибегеси менен оюм түшүрүлөт. Ага «сыялоо ыкмасын» берет. Айрым зергерлердин шакеги бир мм эки жаадан турат. Буга чыйратылган зымдан көркөмдүк түшүрүлөт да, анын ачык калган ортолору чыбырчыктата «сирке төгүлөт». Ал «сокмо шакек» деп аталат.
Ошентип, шакектер «чапкылоо», «сыя төгүү», «тартулатуу», «тогуз төбөлөө», «ийүү» ыкмалары аркылуу бүтөт. Кооз шакектин бири «жети сай» болот. Мурунку түшүнүктө күмүш шакектин бир түрү — кармоодо зергер өзүнчө темирден бир нече сайдан (сызыктан) турган форма (калып) жасап алат. Ал «беш сай» деп да айтылышы ыктымал. Демек, шакек болуучу күмүштү, жез (сары жез), (кызыл жез), коло, нейзильберь, мельхиор, дат чалбас жана башка ушул сыяктуу түстүү металлдарды ошого коюп, сомдоп-согуп алат.
Бегемот сымалдуулар
Бегемот сымалдуулар (лат. Hippopotamidae) — Африкада өзөндөрдүн жээктеринде жашоочу, чөп оттоочу желиндүү айбандардын бир тукуму, булардын төмөнкү түрлөрү белгилүү: кидик бегемот (лат. Choreopsis liberiensis), кадимки бегемот (лат. Hippopotamus amphibius).
Мамбеталы Ашымбай уулу
Мамбеталы Ашымбай уулу (1897, Кыргызстандын азыркы Ак-Суу району, Кайырма-Арык айылы — 1969, ошол эле жер) — кыргызстандык манасчы.
Кыскача өмүр таржымакалы
М. бала кезинен жомокторду, элдик санжыраларды, уламыштарды берилип уга турган. Айылдагы жаштардын көңүл ачкан «Кыз оюну», «Селкинчек» өңдүү оюн-зооктордон калчу эмес. Өзү да ыр чыгарып, оюн-тамаша куруп, жаштардын арасында жамактатып ырдап жүрөт. Бара-бара ал өз айлында ырчы аталып кетет. М. жаш кезинен «Манаска» абдан кызыккан. 16 —17 жаш чамаларында Көл башындагы жомокчу Чоюке айлына келип, кыштап «Манас» айтат. Анын айтуусунда эпосту бир канча жолу угуп, чыгарманын негизги окуяларын, белгилүү сюжеттик мотивдерди, поэтикалык жалпы орундарды үйрөнүп, таалим алат. Мына ошондон тартып М. «Манас», «Семетей» бөлүмдөрүнөн үйрөнгөн эпизоддорун эл алдында айта баштайт. Улам башка чоң манасчыларга жолугуп, билгенин толуктап, өркүндөтүп турган. М. жашаган айылга кошуна айылда чоң жомокчу Назар жашап өткөн. Анын уулу Жүгөрү да «Манас» үчилтигин толук айткан жомокчу болгон. М. Жүгөрү менен көпкө бир жүрүп, анын айткан «Манасын» угуп, өзүнүн билгендерин толуктаган. Мындан башка М. Улуу-Тоолук (Тянь-Шандык) манасчы Шапак Рысменде уулунун да «Манас» айтканын бир нече жолу угуп, айта билүүнүн чеберчилигин үйрөнгөн. Бардык манасчылар сыяктуу эле М. да өзүндөгү айтуучулук шыктын жаралышын кандайдыр бир сырткары күчтүн колдоосу, башкача айтканда түш көрүү салты менен байланыштырат. М. коллективдештирүү мезгилинде жер коом шериктигине жана алгачкы артелге өзү баштап кирген. Колхоздо иштеп жүргөндө, айылдык шайырлар менен бирге эмгек талаасында колхозчуларга эс алуу учурунда «Манас» айтып көңүл ачкан. Кийин Караколдогу өздүк көркөм чыгармачылык ийримине катышып, райондун аймагын кыдырып, элге «Манас» айтат. 1939-ж. Москвада өткөн кыргыз адабияты менен искусствосунун декадасына катышат. Ал ошол жылдан тартып Ысык-Көл облусунун драма театрында артист болуп 1944-жылга чейин иштейт. Ден соолугуна байланыштуу ал артистикти таштап, өз айлында жашап, өмүрүнүн акырына чейин эпосту дайыма чыгармачылык менен өнүктүрүп айтып келген.
Чыгармачылыгы. Магасчылык өнөрү
М. манасчыдан «Манасты» жазып алуу иши алтымышынчы (1962, 1967) жылдары башталган. Эпостун «Манас» бөлүмүнөн: Манастын Каныкейге үйлөнүшү, Көкөтөйдүн ашы, Алмамбеттин аңгемеси, Коңурбайдын чабуулу (Чоң казат),  Манастын өлүмү деген эпизоддор жазылып алынган (Кол жазмалар фондусу, 231 — 234-инв.). Аталган эпизоддордун мазмуну төмөнкүчө баяндалат: Эпостун бардык варианттарында айтылган туруктуу салттык чоң эпизоддун бири «Манастын Каныкейге үйлөнүшү» эпизоду М-нын вариантынан да орун алган. Эпизоддо Манастын Каныкейге үйлөнүшү жана  Манастын кыз Сайкал менен беттешкени деген белгилүү эки сюжет бириктирилип берилген. Манастын Каныкейди алышы белгилүү сюжеттердин бири катары кыска түрдө баяндалат. Окуянын башталышында эле Чубак жөнүндөгү баян кыска берилет. Эрдигине чиренген Чубак баатыр Каракандын шаарына барып, Каныкей менен жекеме-жеке сайышып жеңише албайт. Эңишке түшүп Чубак алдырып коё турган болгондо качып жөнөйт. Артынан кууп келаткан Каныкей, ууда жүргөн Манас менен Бакайды көрүп сынайт: «Ичи көлдөн кең экен, Телегейи тең экен, Шай колдогон эр экен» (Кол жазмалар фондусу, 231инв., З-б.), — деп Манас купулуна толот. Каныкей кайра тартат. Манас намазын окуп болуп, Кара-Зоонун түбүнөн балта жутар көк жору тууп кеткен күчүк таап алат. Аны бага турган ылайыктуу ургаачы жалгыз Каныкей болгондуктан, ага күчүктү багып берсин деп Кыргылчалдан берип жиберет. Кийинки жылы Манас күйөөлөп барганда, көп азап менен багып чоңойткон күчүк Суртайган болуп, кыздар оюн куруп жатканда коломтодогу сөксөөлдүн чогуна куйругун чаап алат. Колуктусун алганы келген Манас баатыр Кумайыктын куйругунун учу күйүп калганын көрүп «Күчүктү жакшы бакпаптыр Кызыңда албаймын», — (Кол жазмалар фондусу, 231 -инв., 5-б.) деп айтып каарданат. Баатырдын күйөөлөп барышы, колуктусунун болочокку кайнатасынын оор тапшырмаларын аткарышы жана кыз-күйөөнүн ортосундагы чатак жөнүндөгү көрүнүштөр жөө жомоктук, эпикалык «даяр» сюжеттерден. Бул сюжеттердин теги баатырдык үйлөнүү темасы менен байланышып, улам кийинки доорлорго ылайык өзгөрүүгө дуушар болгон. Башка элдердин эпосторунун эпикалык баатырлары сыяктуу эле Манас да бир нече аял алгандыгы жөнүндө өзүнчө поэтикалык окуялар баяндалат. Эпостун негизги варианттарында Манас калмак каны Кайыпдаң кызы Карабөрккө, Ооган каны Шооруктун кызы Акылайга үйлөнгөндүгү жөнүндөгү эпизоддор салттык түрдө айтылат Бирок бул экөө баатырдын чыныгы аялдары эмес. Манаска багышталган, «маңдайына жазылган» аял башка. Ал — Каныкей. Өзүнө жакын Саякбай Карала уулунун варианты сыяктуу эле Мененын айтуусунда да Манас Каныкейди албай кетип калат «Алты жыл салбар кылганда, албаймын деп калганда» Бакайдын арага түшүшү менен окуя аяктайт. Ага улай Шооруктун кызы Акылай төрөбөй койду, нойгуттун каны Карачанын кызы Сайкалды аялдыкка аламын деп Манас оолугуп, Бакай, Чубак жана Сыргак, Серек эгиз эрди ээрчитип кыз Сайкалга аттанат.
Мыкты болсо Манасың
Бир сайыш менен чабышта
Ала койчу ал эмес (Кол жазмалар фондусу, 231-инв., 6-б.),— деп Сайкал жекеме-жеке беттешүүдө Бакай менен Чубакты жеңет. Эр сайышта эки чыгаан баатырын ат үстүнөн сайып түшүргөн кыз Сайкалга каршы Манас өзү чыгат. Экөөнүн беттешүүсү намыс талашуу, өз беделин коргоо мүнөзүндө болот да, Манастын ээрден арты кылтайып, үзөнгүдөн бут тайып, атынан оой баштаганын көргөн Алмамбет баатыр туурадан кирип, ортого жетип, Манасты куткарып калат Кайра бир беттешүүдө жеңилген Сайкал «О дүйнөлүк» жар болууга убадасын берет. «Манас» эпосунун варианттарынын көбүндө бул сюжет өз алдынча вариациялары менен кездешет.
Кыргыз элиндеги адамдын дүйнөдөн кайтышына жана аны жерге коюуга байланышкан салттык расмилер М-дан жазылып алынган Көкөтөйдүн ашында кеңири сүрөттөлөт. Поэтикалык жактан күчтүү сүрөттөлгөн окуянын киришүү бөлүмүндө Көкөтөйдүн образы жагымдуу сүрөттөлөт. Көкөтөй көп жашаган, көптү көргөн, жыргалчылыкты жана кыйынчылыкты эл менен бирге тарткан акылман карыя катарында көрсөтүлөт. Карыганча балалуу болбой жүргөн Көкөтөй бай жоголгон кызыл нарын издеп жүрүп үйдөй болгон кызыл таштын түбүндө чөгүп жаткан нарынын оң өркөчүнүн түбүнөн ымыркай бала таап алат. Ал жөнүндө эпосто:
Билгендери айтчу эле
Нурдан бүткөн бала деп,
Билбегендер айтчу эле
Айсалкын өзү тууп алды деп (Кол жазмалар фондусу, 231инв., 19-б.) — чоң той берип, баланын аты Бокмурун коюлат. Эселек уулу эр жетип, он экиге толгондо Көкөтөй ооруп, өлөр алдында мурасчысы Бокмурунга керээзин айтат: Мекедеги Акешенди, Кошойду чакыр, зыйнатыма турсун. Энеңдин тилин ал, Кошой менен энеңдин айтканына макул бол деп, Көкөтөй көз жумат. Анын жылдык чоң ашын берүү үчүн Бокмурун Ташкенден Каркырага көчүп, ашка ар түрдүү элди чакырат. Ашка келген кытай-калмак улуктарынын ичинен Нескара каапыр менен мусулмандын алптарын сынашы, Манастын жоктугунан пайдаланып Мааникер тулпарды тартууга бер деп Бокмурунга кыр көрсөтүп опузалашы, эси чыккан Бокмурундун ашты башкарган Кошой олуяга келип акылдашканы, Кошойдун кеңеши боюнча Таластан Манас ашка чакыртылып келиши, Мааникерди душман тарапка бердирбей коюшу Саякбай Каралаевдин варианты на жакын планда сүрөттөлөт. Айырмачылыгы «Манасыңды чакыртпайм, Манасың качан киши эле Манасың жок аш берем» (Кол жазмалар фондусу, 231 инв.,   17-б.),— деп Бокмурун Кошойдун айтканына көнбөй, энеси Айсалкындын кийлигишүүсү аркылуу макул болгонунан көрүнөт. Манаска мындай кекирейүүгө Бокмурундун байдын дөөлөт мас баласы болушу түрткү болот.
Аштын аземи башталат. Баатырлык кара күч, эрдик, аткычтык, айлакердиктерин сынашууга эпостун негизги каармандары — кыргыздар тарабынан Манастын өзү, анын атактуу чоролору — Кошой, Алмамбет, Бакай, Чубак, Сыргак жана башкалар катышса, экинчи тараптан алар менен эрегишип жүргөн эзелки баатыр жоолор — Коңурбай, Жолой, Нескаралар жана башкалар чыгат. Жар чакырылып, байгеси жарыяланып, чабыла турган аттар айдалат. Аттар келгиче, эл зерикпесин деп мелдештин башка түрлөрү ирети менен жарыяланат. Эр сайышка Коңурбай чыгат. Аккуланы ат чабышка кошуп жиберген Манас сайышка минип чыгууга ылайыктуу ат издеп турганда Айсарала ат минген, сары рапыс тон кийген Алмамбет баатыр келип, баштатан кеги бар ал Коңурбайга каршы сайышка чыгууга суранат. Манас баатыр: «Алакандай буруттан Адам чыкпай калды деп, Бизден кеткен качкын кул Алмамбетти салды деп Күбүр кылып калбайбы» (Кол жазмалар фондусу, 231 инв.,   10-б.),— деп намыстанып Калкамандын Кара атын минип, Сарала тулпарды бош коштоп чыгып, сайышка түшөт. Нескара менен Кошой алп баатырларга калыс болуп турушат. Манас Коңурбайды аттан түшүрө сайып өлтүрөрдө «кыргыздын колу аз» деп Кошой токтотот. Балбан күрөшкө чыккан Жолой дөөгө каршы барууга кыргыз, аларга канаатташ, максатташ жашаган казак, өзбек жана башкалар ашка келген түрк элдеринин белгилүү баатыр, балбандар баш тартканда, Манастын өтүнүчү боюнча Кошой алп өзү чыкмак болот. Кийүүгө ылайыктуу кандагай, Каныкей атайылап даярдаган шымды кийген Кошой «эркек балалуу бол!» — деп бата берет. Кошой бата бергенде аны менен кошо ал жерде чогулган мусулмандарга кошулуп каапырлар да бата кылат (Семетей ошол батадан бүткөн бала делет). Узакка созулган күрөштө Жолойду жыгып, Кошой намыс алат. Экинчи жолку күрөштө кытайлардын түктүү таман Түкүбай балбанын чыканактай эр Агыш ташка чаап өлтүрөт. Төө чечмейге каңгайлардын Ороңгусу чыгып тиешелүү байгени алды. Жамбы атууда каапыр менен мусулмандын ичинен эч кими ата албай койгондо Сыргак атып түшүрүп согуш өнөрүнө маштыгын көрсөтөт. Улак тартыштын байгесин эки тарап бөлүп алат. Чоң байге сайылган тулпарлар жарышында Манастын Аккуласы менен Жолойдун Суркуласы тең келе жатканда Алмамбет баатыр Аккуланы сүрөөнгө алып, ал чыгып келет. Өзүлөрү катышкан салттык мелдештерде жеңилип, байгенин көбүн алдырып ыза болгон Коңурбай, Жолой баш болгон калмак, манжулар «Суркула чыгар мезгилде кылганын эми көрдүңбү» деп көптүгүнө салып байгени талап киришет. Үтүрөңдөп тил кайырган Жолойду Манас булдурсун менен төбөгө тартып жибергенде, жаагы айрылып кеткенин көргөн Коңурбай жана башкалар калмак, манжуулуктары ичине кек сактап кетишет.
Негизги варианттын бири эсептелген Саякбай Каралаевдин вариантында Алмамбеттин окуясы чоң казатка аттанган жолдогу «Тал-Чокуда» анын өз сөзү аркылуу кеңири айтылса, Мамбеталы Ашымбай уулунун вариантында Көкөтөйдүн ашына улай Алмамбеттин аңгемеси өзүнүн монологу аркылуу кыска түрдө баяндалат. Алмамбеттин өмүр таржымалы анын Бээжинден качып чыгып Көкчөгө келгенге чейинки окуялары Саякбай Каралаевдин варианты на окшош мотивде берилет. Анткени Ысык-Көл мектебинин өкүлдөрү болгон эки манасчы эпостогу салттык туруктуу чоң эпизод — Алмамбеттин баянынын бирдей мазмундагы негизин өзгөртпөстөн, өздөрүнүн айтуучулук чеберчилигине жараша поэтикалык салымын кошконун, кемиткенин байкоого болот. Саякбай Каралаевдин вариантында Алмамбеттин Көкчөгө келип турушу, андан кетишинин себеби, Манаска кандайча, кимдин кеңеши боюнча келгени деталдаштырылып сүрөттөлсө, Мамбеталы Ашымбай уулунун вариантында бул мотивдер эскерилбейт да, окуянын кийинки сюжеттик жүйөлөнүшүндө өзүнчө өзгөчөлүктөрү менен башкача аспекте мотивделген айырмачылык бар. Маселен:
Алтайдын канын өлтүрүп
Шаңгай кирди деп уктум,
Шаңгайдын канын өлтүрүп
Каңгай кирди деп уктум,
Сары-Аркада Көкчөгө
Келгениң алты жыл болду деп уктум.
Карадан туулуп, ак болуп,
Калмактан качып жат болуп
Көрбөсөк да билбесек
Алтын айдар, чак белбоо
Кол алышып коёлу
О, Алмамбет аманбы? (Кол жазмалар фондусу, 231-инв., 9-б.),— деп Манас өзүнө тете Алмамбет баатыр менен табышып таанышканы күбө. Ал эми Алмамбет өзүнүн кытайдан биротоло кетишинин себептерин уккан Каныкей менен Бакайдын өтүнүчү боюнча аларды Манаска айтпас үчүн ант кылышы жана Манастын таарынычынан улам Бээжиндин укмуштай чеп экени, душман чек арасын кайтарган сакчылардын бар экени негизинен Саякбай Каралаевдин варианты на жакын айтылат.
Манас, Манас болуп Таласта турганда кырк чоро кезектешип, кароолго жарым айдан барчу экен. Чубакка кезек келип, жер чалып чыгып Коңурбайдын көп кол менен келе жатканын көрөт. Калмактардын чалгынчыларынан экөөнү өлтүрүп, аттарын бош коштоп айылга келет. Чубактын эл арасында эрдиги менен кадыр-баркка ээ болушуна Манастын чоролорунун ичтери күйөт. Чоролор Манас өзү кадырлаган Чубакты эч себепсиз жөн эле кетирип жибербесин билишет. Ошондуктан «Манасты Чубак билди деп, Каныкей менен ойнош деп Ынандырып алалык» (Кол жазмалар фондусу, 232-инв., 61-б.) деген бүтүмгө токтошуп турганда Каныкейдикине Чубак келип кымыздан тартылган арак ичип кызып калган учурда Манас келет. Ушундай ыңгайлуу абалдан пайдаланып Кыргылчал Манаска Чубакты жамандап ортолоруна чагым салат. Ала көөдөң Манас ак, караны аныктабай туруп эле Чубакты жектейт. Манастын мындай мамилеси чоролоруна да таасирин тийгизет, аларга жага бербей калат Чоролорго сабатып, ызаланткан Манаска таарынып Чубак көчүп кетет. Манас Каныкейди салбар кылып таштап, Акылайга барат.
Манасты колдогон кырк чилтен
Кайра тартып калыптыр.
Адырдан чыгып ак кулжа
А да кетип баратат,
Кара чаар арстан
Тилин салып акактап
Капталдап ал да кетип баратат,
Боору кара, сырты көк
Боз ала туйгун ителги
Кайра учуп баратат (Кол жазмалар фондусу, 232-инв., 76-б.).
Каныкейден чочулаган Чубак Таласка келип, душмандарга каршы жеке салгылашат. Мындан кийинки эки тараптын негизги баатырлары катышкан жалпы уруш сүрөттөлөт. Беш-Таштын башы жайлоодон аскери менен Алмамбет келет. Салгылашта колго түшкөн Манастын карындашы Карлыгачты куткарат. Баскынчы душмандар чегинип, качат.
Манасчы М-дан «Манас» эпосунун согуштук эпизоддорунун эң негизгиси болгон «Чоң казат» эпизоду жазылып алына баштаган. Бирок, эпостун соңку окуялары Мамбеталы Ашымбай уулунун вариантында кеңири планда деталдаштырылып берилбестен, сомологон түрдө жондотуп айтылган мүнөздө: Манас баатырдын амалдуу Коңурбайдан жарадар болушу, чоролордун жана Аккуланын окко учушу, согуш бүтүп, Манас жерине кайтып келип курман болгон баатырларды катуу кайгырып угузуп, кан кусканы, оорусу күчөп, оңолбосун сезип, Кошой, Айкожо, Сайкал, Көкбөрүгө кабар бер деп керээз айтышы, Каныкей Тайбуурулду мингизип Ажыбайды кабарга жибериши, чакырылган адамдар менен коштошуп Манастын көз жумушу, Каныкей Эчкилинин Кара-Зоого күмбөз салдырып сөөгүн коюшу Саякбай Каралаевдин вариантына жакын баяндалат.
Жомоктун биринчи бөлүгүнө караганда анын экинчи бөлүгү — «Семетей» эпосунун сюжеттик системасы жыйынтыктуураак, тыканыраак болуп, бири-бирине уланып, тыгыз байланышкан түрдө баяндалат. Эпостун сюжетин андагы окуялардын мүнөзүнө жана сюжеттик сызыктын багытына ылайык бир нече топко бөлүүгө болот: 1) жетим калган Семетейди өлүмдөн сактоо үчүн Букарга алып качуу, 2) Семетейдин балалык чагынын Букарда өтүшү жана өз атасын, эли-жерин билиши, 3) Семетейдин Таласка келиши, 4) өз туугандары менен талаш-тартыштары жана кагылыштары, 5) Айчүрөктүн учушу жана ага Семетейдин үйлөнүшү, 6) Семетейдин Коңурбай менен согушу, 7) Семетейдин өлүшү сыяктуу элге кеңири белгилүү окуялар толук сакталган. «Семетей» варианттарына таандык салт боюнча мында да болочокку баатырдын жаш кезиндеги өмүрү толгон коркунучтарга дуушар болот: акылман Каныкей балтыр бешик Семетейди корголотуп Абыке, Көбөштөрдөн алып качат. Букарга бара жаткан жолдо кыйынчылыктарга учурашат. Азыгы жок ач болуп, шайы кеткен «качкындар» дөбөгө суй жыгылып жатканда көктө учуп жүргөн жору түшүрүп жиберген өпкөнү Каныкей Семетейге бышырып жедирет жана ак марал эмчегин эмизет. Ал маралдын сүтү жеке эле Семетейди тойгузбастан, анын энеси менен чоң энесине да азык болуп күч-кубат берет. Бул эпизоддо болочок баатырдын башына кыйынчылык келгенде «колдоо көрсөтүп, жардам берген маралдын элеси аркылуу элдин байыркы тотемдик түшүнүгүнүн калдыгы берилген. Качкындарды издеп тапкан армандуу Бакай олжого түшкөн Бозжоргону Чыйырды, Тайбуурулду Каныкей минип, жол азык алышып, Үрбүс деген дайрадан өтүп Букарга жакындашат. Ит агытып, куш салып сейилдеп чыккан Ысмайылга жолугушат. Бакай Букарга келишинин себебин түшүндүрөт. Баш калкалап качырып келген Семетейдин тагдыры, келечеги үчүн кам көрүп, аны Ысмайылга тапшырып, он экиге толгондо өзүмө көрсөткүн деп Бакай аманат сөзүн айтып кайра Таласка кайтат. Семетей эр жеткенде Букардан Таласка көчүп келет.
Семетейдин балалык чагы таятасыныкында өтөт. Семетей сыяктуу атасынан эрте жетим калган бала таятасыныкында тарбиялануу, атасынын кимдигин кийин башка бирөөдөн угуп келип, энесинен кыстап суроо жана акыры чындыкты билип, эли-жерин издеп чыгуу көптөгөн элдердин эпосторунда, жөө жомокторунда салттык мотивдерден. Ошондой эле эпостук салт боюнча болочокку баатыр бала күнүндө өтө тентек болуп өсүшү да эпосто атайын белгиленип көрсөтүлгөн. Он экиге толгондо:
Баланы карап олтурсаң
Кадимки өткөн Манастай ,
Айдыңы бар Таластай,
Ага арбак конгон Манастай (Кол жазмалар фондусу, 233инв., 121-б.) болгон Семетейдин тентектигин койдуруу үчүн таятасы аны өз ордуна кан шайлайт. Ушул тойдогу Каныкейдин Тайторуну чапканы болочокку баатырдын тагдырын сыноонун дагы бир түрү жана төлгөгө чабылган ал ат чыгып келгендиги аркылуу жеке эле Семетейдин өзгөчө баатыр болору алдын ала эскертилбестен, анын балалык доорунун бүтүшүнүн да далили. Бул эпизод аркылуу баатыр өсүп эр жетти, күчкө толду, өз эл-жерин табууга убакыт жетти деген түшүнүк берилет.
Мамбеталы Ашымбай уулунун вариантында да жетим өскөн Семетейге ата-тегинин жайын айткан Сарытаз ага жөн-жай кабарлабайт, баланын намысына тийип, баатырдык сезимин козгоп сүйлөйт. Сарытаздын сөзү аркылуу эркек бала сөзсүз атасынын өчүн алуусу керек, атасынын уруусунан башка урууда, жерде жүргөн бала кимдигине, жеке сапатына карабастан кул, энесинин уруусу балага таята, таяке катары эсептелет деген эпос чагылдырган доордун түшүнүк идеалдарынын негизинде берилген.
Энесинен өзүнүн чыныгы тек жайынын ким экендигин аныктап билгенден кийин Семетей элин издеп жөнөйт. Бул сюжет «Каныкейдин жомогу» эпизодунда берилет. Болочокку баатырдын өз жерине, тууган элине келиши да толгон жышаандар менен байланышкан. Семетейди эл карысы Бакай баш болуп, Манастын Суртайган, Акшумкар, Желмаянына чейин зор кубаныч менен тосушат. Бул зооморфтук образдар аркылуу Манастын ордун баса турган, ага тете эл башчы баатыры келди, элдин самаганы орундалды, күткөн тилегине жетти деген ой берилген. Атасынын ордун басуудагы Семетейдин укугун анын туугандары турмак душмандары да тана алышпайт.
Семетей баатырдын өз туугандары — чоң ата менен неберенин, ага менен ининин ортосунда болгон талаш-тартышы кеңири сүрөттөлөт. Тууган жеринде Жакып баш болгон өз туугандары анын атасынан калган курал-жарактарды берүүдөн баш тартышып ар түрдүү кастыктар иштешет. Чоң атасы Жакып бозого уу кошуп берип небересин өлтүрмөк болот. Ички душмандык иштерди Семетейдин аталаш туугандары Абыке, Көбөштөрдөн да көрөт. Алар бийликке зордук менен жеткендиктен андан ажырагысы келишпейт, элдин ыркын бузуп, Семетейдин күч-кубатын кетирүү максатында Манастан калган чоролорду баатырга каршы тукурушат. Чынында Семетейдин баатыр катарындагы биринчи кадамы да сырттан келген душмандарга эмес, өз туугандарына каршы күрөшүүдөн башталат. Семетей туугандарына каршы күрөштү Көбөштөн баштайт, аны жана чыккынчылык кылган кырк чорону жайлайт. Ошон үчүн Жакып менен Абыке, Көбөштөрдүн Семетейден жазаланышы элдик көз караш, түшүнүккө туура келип, адилеттиктин жеңиши катарында кубатталат.
Эпосто Семетей эки жолу үйлөнгөн болуп сүрөттөлөт. Анын биринчи аялы — Чачыкей. Ага үйлөнүү кыргыз элинде эскиден бери келе жаткан белгилүү салтка байланыштуу түшүндүрүлөт. Саякбай Каралаевдин вариантында Чачыкейди Семетейге Темиркан таятасы алып берсе, Мамбеталы Ашымбай уулунун вариантында Темиркандын иниси Шаатемирге Бакай куда түшүп кызы Чачыкейге Семетейди үйлөндүрөт. Бирок Чачыкей баатырга ылайыктуу жар эмес. Эпостук байыркы салттын таламдарына ылайык Семетейдин өзү үчүн жаралган, маңдайына жазылган өмүрлүк жары бар. Ал — Айчүрөк. «Семетейдеги» андан кийинки окуя жомоктук-фантастикалык элементтер менен шөкөттөлгөн лирикалык-романтикалык мүнөзгө ээ баатырдык үйлөнүү тематикасына байланышкан.
Семетей менен Айчүрөк өзүлөрү төрөлө электе аталары Манас менен Акункан бел куда болушкан. Бул эпостогу эң байыркы көрүнүшкө ылайык Манас уулдуу, Акункан кыздуу болуп, Көкөтөйдүн ашында батадан бүткөн баланын аты Семетей, кыздын аты Айчүрөк коюлат. Кудалашып койгон Айчүрөктү күч менен тартып алмакчы болуп, Манастын кыйыр тууганы Чынкожо жана жедигер элинин баатыры Толтой биргелешип кол курап келип, кыздын атасы Акункандын шаарын камайт. Кысымчылыкта турган элин куткаруу үчүн Айчүрөк болочокку жары Семетейди издеп, аккуу кебин кийип учуп жөнөйт. Нечен сонун жерлерди, ар түрдүү элдердин нечен алп баатырларын көрүп, аларды сынайт, бирок Таласка эч бир жер, Семетейге эч бир алп-баатыр тең келбейт. Айчүрөктүн учуп жүрүп ар кайсы баатырларды сындап өтүшү, Чачыкей менен жолугушу, акыры Семетей экөөнүн ортосундагы жакындык сезимдин берилиши эпоско лирикалык мүнөз берип турат. Семетейди ээрчитүү максатын көздөп, куш салып сейилдеп жүргөн кезинде анын шумкарын алып качат. Шумкардын жоголушунун дайынын билген Семетей эки чоросун алып, Айчүрөк менен таанышып, эли Чынкожо, Толтой тарабынан чабылганы жаткан Акункандын калаасына келип, Айчүрөктүн элин коргоо үчүн урушка кирет. Семетей, Күлчоро, Канчоронун эрдиги, айлакерлиги кең түрдө берилген согуштук сүрөттөр менен көрсөтүлөт. Ээликкен душман жеңилет, Семетей Айчүрөккө үйлөнүп, той-тамаша өткөрүлөт. Семетейдин Чынкожо, Толтойду жеңип, Айчүрөккө үйлөнүшү башка варианттарга көп жагынан жакын, үндөш окуя катары сүрөттөлөт.