cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Харуки Мураками
Муракаминин эң белгилүү эмгектерине "Койлорго аңга чыгуу" (англ. A Wild Sheep Chase, 1982), "Норвегиялык бак" (англ. Norwegian Wood, 1987), "Буроолу куштун хроникасы" (англ. The Wind-Up Bird Chronicle, 1994–95), "Жээкте жүргөн Кафка" (англ. Kafka on the Shore, 2002) жана "1Q84" (2009–10) чыгармалары кирет. Ошондой эле Мураками англис тилинен жапон тилине Раймонд Карвер жана Ж. Д. Сэлинжер сыяктуу жазуучулардын чыгармаларын которгон. "Жапониянын салтына таандык болбогон, Чандлер, Воннегут жана Бротиган сыяктуу батыш жазуучулардан таасирленген" деп Жапониянын адабият мекемеси жазуучунунун көркөм адабият чыгармаларын азыркыга чейин критикалууда. Көптөгөн учурда сюрреалисттик, меланхолиялык жана фаталисттик, Кафка стили сыяктуу "мезгил-мезгили менен кайталанган четтөө жана жалгыздык темалары" жазуучунун баяндамаларында кездешет. Мураками ошондой эле постмодернисттик адабияттын эң маанилүү фигурасы болуп саналат. The Guardian гезитинде иштеген Стивен Пул Муракаминин чыгармалары жана жетишкендиктери үчүн жазуучуну "дүйнөдөгү эң мыкты тирүү жазуучуларынын бири" деп даңктаган.
Өмүр таржымалы
Мураками Киотодо (Жапония), Экинчи дүйнөлүк согуштан кийинки балдардын төрөлүү санынын жогорулашы учурда туулган. Шукугавада (Нисиномия), Асияда жана Кобеде чоңойуп өскөн. Жазуучу үй-бүлөсүнүн жалгыз баласы. Муракаминин атасы буддизм диний мүчөсүнүн уулу болгон, апасы Осакадагы соодагердин кызы болгон. Ата-энеси жапон адабиятынын окутуучусу болгон.
Жазуучу бала кезинде Кобо Абэ сыяктуу батыш маданиятынын жана ошондой эле орус музыка жана адабияты таасири астында калган. Мураками Франц Кафка, Гүстав Флобер, Чарлз Диккенс, Курт Воннегут, Федор Достоевский, Ричард Браутиган жана Жек Керуак сыяктуу европалык жана америкалык жазуучулардын чыгармаларын окуп чоңойгон. Батыш жазуучулардын таасири Муракамини башка жапон жазуучулардан айырмалайт.
Мураками Токиодогу Васэда университетинде театр искусствосунда окуган. Ал жерде жазуучу жубайы Йоко менен таанышкан. Жазуучу "Норвегиялык бак" романынын Тору Ватанабе баяндоочусу сыяктуу эле биринчи жолу музыкалык дүкөнүндө сатуучу болуп иштеген. Окуусун бүтөрдүн алдында Мураками Кокубундзиге (Токио) Йоко менен бирге качып Peter Cat аталышындагы кофейня жана жаз-барын ачкан. Жубайлар балалуу болбоону чечкен.
33 жашына чыкканында гана чуркап баштаган Мураками марафон чуркоолор менен алектенет жана триатлондун энтузиасты болуп саналат. 1996-жылдын 23-июнунда жазуучусу Хоккайдодогу (Япония) Сарома көлү айланасында чуркап, өзүнүн биринчи 100 километрдик ультрамарафонун аяктаган. Мураками чуркоо адаты жөнүндө өзүнүн "Чуркоо жөнүндө кеп салганымда мен эмне жөнүндө сүйлөшөм" (англ. What I Talk About When I Talk About Running, 2008) мажарасында баяндап берген.
Китептерине алган сыйлыктары
Мураками 2007-жылы "Сокур тал, уйкуга курчалган аял" (англ. Blind Willow, Sleeping Woman) кыска аңгемелеринин жыйнагы үчүн көркөм адабият чыгармаларына Kiriyama Prize сыйлыгына татыган, бирок, Мураками сыйлыктын официалдуу веб-сайты боюнча жазуучу "жеке принциптеринен улам сыйлыктан баш тарткан".
Муракамиге арналган сыйлыктар
2006-жылы, Мураками Татарча сыйлыгынын алтынчы алуучу болду. 2006-жылы Мураками Франц Кафка сыйлыгынын алтынчы сыйээси болгон.
2009-жылы Мураками эки жылда бир берилген, адам эркиндиги, коом, саясат жана өкмөт жөнүндө жазган жазуучуларга ыйгарылган Кудус адабий сыйлыгына татыган. Кудуста өткөрүлгөн сыйлык ыйгаруу аземиндеги катышуусуна каршы Жапонияда жана башка жерлерде Кудустун Газа тилкесинде жүргүзгөн бомбалоолоруна жооп катары жазуучунун чыгармаларына бойкот кылуу менен коркутуулар менен бирге нааразычылык протесттери откөн. Мураками сыйлык ыйгаруу аземинде катышып, Кудустун саясатын сындаган чоң кызматтагы кишилердин астында мындай деп сүйлөгөң: "Ар бирибизде сезилердик бир жандуу жан бар. Системада мындай нерсе жок. Бул системанын бизди пайдалануусуна жол бербешибиз керек".
2011-жылы Мураками International Catalunya Prize сыйлыгынын (Каталониянын өкмөтүнөн) 80000 евролук байгесин 11-мартта орун алган жер титирөө жана цунами курмандыктарына жана Фукусимадагы өзөктүк кырсыгынан жапа чеккендерге тапшырган. Муракамиге сыйлык тапшырылып жаткан учурда жазуучу өз сөзүндө Фукусимадагы кырдаалды жөнүндө мындай деп айтты: "...бул жапон элинин башына келген экинчи өзөктүк кырсык... бирок бул жолку кырсыктын себеби бизге түшүрүлгөн бомба эмес өз колубуз менен жасаган чоң ката болду." Мураками боюнча жапон эли "хибакусялардын мисалында радиация адамзаттын жашоосунда кандай из калтырганын көрүп" өзөктүк кубаттан баш тартышы керек.
Акыркы замандарда, Муракаминин адабият жаатындагы "Нобель" сыйлыгынын сыйээси болушунун мүмкүндүгү айтылууда. Ошондой болсо да, сыйлыктын талапкерлери 50 жыл бою жашырын болгонунан улам бул ушактар жөн гана спекуляция. Жазуучуну "Нобель" сыйлыгынын ээси болушу мүмкүндү жөнүндө сураганда, Мураками күлүп, суроого мындай жооп берген: "Жок, мен сыйлыкты каалабайм. Сыйлык жолуңдун аягына келгениңди билдирет".
Жазуучу 2014-жылдын октябрында Welt-Literaturpreis сыйлыгына татыган.
2015-жылдын апрелинде Мураками TIME боюнча "100 эң таасирдүү адам" тизмесине кирген. 2016-жылдын ноябрында Мураками даниялык Hans Christian Andersen Literature Award сыйлыгына ээ болгон.
Алач
Алач — этноним. Эпос боюнча Алашкандан тараган эл, кыргыз, казактын жалпы аты, ошондуктан эпосто А. балдары, А. эли деп көп жолу кезигет. Тарыхый жазма эстеликтерге таянганда орто кылымдагы казак, кыргыздардын уруу союзунун аталышы. Кыргыз, казак элдеринин курамына кирген бул союздагы уруулар: катаган, каңгы, жалайыр Урус кандын тушунда (14-кылымда) Ак-Ордодо башкы ролду ойношуп, А. деген ат алгач жазма эстеликтерде белгилүү боло баштаган.
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Агенттик
Агенттик – 1) кандайдыр бир мекеменин (жарандын, мамлекеттик же муниципалдык түзүлүштүн) ыйгарым укугу же тапшырыгы (м.: жарнама, риэлтор А-ги) боюнча иш алпарган уюм; 2) биркатар өлкөлөрдөгү мамлекеттик башкаруу органдарынын аталышы (м.: КР Өкмөтүнө караштуу Мамлекеттик байланыш А-ги); 3) айрым эларалык уюмдардын аталышы (м.: Атом кубаты боюнча эларалык А. – АКЭА). ==Колдонулган адабияттар==
Замир атынын мааниси
Замир (эркек аты). Түрк которулушу - дегенин койбогон, көшөргөн, тырышчаак, абийирдүү, ар-намыстуу, ак-ниеттүү, чынчыл. Кээде амирбек деп колдонулат. Бек - көп учурларда эркек ысымдарында колдонулган мүчө.
Арапча - Жашыруун кыял.
Аялдарда - Замира.
Берилиштер базасынын администратору
Берилиштер базасынын администратору (Database administrator-Администратор базы данных). Берилиштер базасынын бардык аракеттерин башкарууга жоопкерчиликтүү адам. Чакан мекемелерде бул адамга адатта компьютер ресурстарын жалпы башкаруу сыяктуу кошумча жоопкерчиликтер жүктөлөт. Орто жана чоң мекемелерде берилиштер базасынын администрациясы бир же андан көп толук иштеген адамдардын тобунан турат. Администратордун иши демейде төмөндөгү жоопкерчиликтерди камтыйт: Берилиштер базасын долбоорлоо. Администратор берилиштер базасынын долбоорун жана зарыл болгон учурда кайсы жерге талаа, файл жана жазылыштарды кошумчалоо керектигин аныктайт. Колдонуучуларды координациялоо. Администратор берилиштер базасында жайгашкан берилиштерди пайдаланууга колдонуучуларга ижарага берүүнү жана ал берилиштерди колдонуучунун таап колдонуп жатканын көзөмөлдөйт. Аткарууну контролдоо. Берилиштер базасынын аткарылышы демейде колдонуучунун талабына системдин берген жообунун убактысы менен өлчөнөт. Бул убакытка файл өлчөмү жана тиби, күн ичиндеги талаптар жыштыгы сыяктуу факторлор таасир тийгизет. Берилиштер базасын башкаруу системдеринин көпчүлүгү берилиштер базасын эффективдүү пайдаланууну камсыз кылуу максатында администраторго бул факторлорду текшерүүнү жана өзгөртүүлөрдү киргизүү мүмкүнчүлүгүн берген сервистик програмдарды камтыйт. Системдин коопсуздугу. Администратор мекеменин берилиштерине санкциясыз жетүүгө мүмкүндүк бербөө максатында берилиштер базасына жетүүгө уруксат берүүчү текшерүү системин орнотууга жооптуу. Берилиштерди бөлүштүрүү. Эгер берилиштер эки же андан көп серверде сакталса, администратор берилиштерди өз учурунда бөлүштүрүп туруу тартибин орнотот
Болот (дастан)
Болот — дастан. Дастандын негизги каармандары Болот менен Нурайым. Буларды коштогон тагдырлаш, максатташ достору Калдар, Нурила, Бекчеке, Акседеп. Ушул үч тагдыр, үч махабат, үч баатыр, үч сулуу туурасында сөз болот. Жубайлар баш кошконго чейинки тоскоолдуктар, алардын көргөн азап-тозоктору «баатырдык үйлөнүү» салтынын алкагында кызыктуу баяндар аркылуу айтылат. Адаттагыдай эле залим, ачкөз хандар Обулбай, Дөөлөтбек, балбан-баатыр Бөкчө сулуу кыздарды тартып алуу аракеттерин жасашат. Окуянын аягы жомоктук ыкма менен бүтөт, башкача айтканда ашык жарлар тилеген тилегине, максаттарына жетет. Чыгарма элдин турмушун, ашыктык сезим мамилелерин, этнографиялык материалдарды жана коомдук-социалдык абалдын өткөндөгү тарыхын чагылдырат.
Элдердин (улуттардын) өзүнөзү аныктоого укугу
Элдердин (улуттардын) өзүнөзү аныктоого укугу – конституциялык укук илиминде элдердин (улуттардын) өздөрүнүн башка мамлекеттин курамында болууну кааларын же өздөрүнүн мамлекеттик түзүлүшүнө ээ болууну кааларын аныктоо укугу. Көп улуттуу мамлекеттердин алкагында Э. ө. а. у. кээде өзүнчө федеративдүү мамлекеттердин конституцияларында аныкталат. Элдердин өзүнөзү толук аныктоо (б. а. бир мамлекеттин курамынан чыгып кетүүгө чейинки) укугу бүгүнкү күндө дүйнөнүн эчбир конституциясында кезикпейт (РФтин курамындагы кээбир республикалардын конституцияларында бир тараптуу тартипте жарыяланса да, м.: Туванын 1993-жылкы Конституциясында).
Долон (айыл)
Калкы
Калкы - 939 киши.
Зеринге
Зеринге (лат. Psammophis schokori) — окжыландардын бир түрү.
Соус Баунд Брук (Нү-Жерси)
Соус Баунд Брук (Нү-Жерси) (South Bound Brook) — Нү-Жерси штатынын Сомерсет округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4563 киши. Болжолдуу аянты - 2.0 км². FIPS коду — 34-68730.
Ерлык (Миякин району, Башкыртстан)
Ерлык — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Миякин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 514 киши. Почта индекси — 452080, ОКАТО коду — 80244850002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Түлкү бий
Түлкү бий, Түлкү Айта уулу (туулган жана өлгөн жылы белгисиз) – 18-кылымдын орто ченинде чекир саяк уруусун башкарган бий; кыргыз-кытай саясий жана дипломатиялык мамилелерин жакшыртууга салым кошкон инсан. 1758-жылы кыргыздарга карата чыгарылган кытай императорунун манифестин жарыялоо үчүн генерал Чжао Хой офицерлери менен Ысык-Көлгө келген. Аларды биринчилерден болуп Санташ ашуусунан Түлкү бий тосуп алган.
Түлкү бийдин коштоосунда кытай офицерлери Урдэн жана Толунтай кыргыз конуштарын кыдырып, Черикчи бийге жана Мааматкул бийге жолугушкан. Натыйжада Түлкү бий, Мааматкул бий кытай императоруна жөнөткөн кыргыз элчилеринин курамында Пекинге чейин барган. Кытай императору барган элчилерге, анын ичинде Түлкү бийге 3-даражадагы бийлик даражасынын белгисин, асыл таш жана тоос куштун канатын тапшырып, бурут башкаруучуларынын тизмесине киргизген. Түлкү бий менен Шербек 500 түтүн чекир саяк уруусун башкарышкандыгы ошол эле кытай маалыматтарында көрсөтүлгөн.
Түмөн башы
Түмөн башы (моңгол) – түрк аскер системасында он миң аскерден турган кошуундун кол башчысы.
Замира атынын мааниси
Замира (аял аты) - арапча жашыруун кыял. Түркчө ыйман, ак-ниет.
Эркектерде - Замир.
Чолок мурут данчыл
Чолок мурут данчыл (лат. Laemophloeus ferrugineus) — жалпак коңуздардын зыяндуу бир түрү.
Шараповка (дарыя)
Шараповка (Темирка) — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шиш дарыясынын сол жээгинен 123 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Элдердин өз тагдырын өзү чечүү принциби
Элдердин өз тагдырын өзү чечүү принциби – эларалык укуктун негизги императивдик принциптеринин бири, толук аталышы – «Элдердин теңчилик жана өз тагдырын өзү чечүү принциби» (БУУ Уставынын 1-статьясынын 2-пункту). Анын эларалык-укуктук мазмунунун жалпыга таанылган түшүндүрмөсү 1966-жылдагы Адам укугу жөнүндөгү Пактынын 1-статьясында мазмуну боюнча бирдей болуп камтылган: «Баардык элдердин өз тагдырын өзү чечүүгө укугу бар. Ушундай укуктан улам, алар өзүнүн саясий статусун эркин орното алат жана өздөрүнүн экономикалык, социалдык жана маданий өнүгүүсүн эркин камсыз кылат».
Кул (Вижая куймасы)
Кул — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Вижай дарыясынын оң жээгинен 68 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Акматов Абдыкадыр
Акматов Абдыкадыр 1928-жылы азыркы Сузак районунун Багыш айылында туулган. Башталгыч мектепти бүткөндөн кийин, зирек болгондугунан, 14 жашынан баштап Багыш селсоветинде иштей баштайт. Улуу Ата мекендик согуш башталганда, өзү теңдүү курбулары сыяктуу эле, баардыгы фронт үчүн, баардыгы жеңиш үчүн деген ураандын алдындагы, тылдагы оор турмушту башынан кечирет.
Согуш бүтүп, жашоо бир нукка түшө баштаган, элүүнчү жылдардын башында, Ош шаарындагы техникумдун бухгалтерлик кесип боюнча бөлүмүнө окууга тапшырат.Окууну ийгиликтүү аяктап келгенден кийин, Октябрь Райкомунун аппаратында бухгалтер болуп эмгектене баштайт. Андан кийин Багыш селсоветинде иштейт да, Жалал-Абад шаарында “Кыргызсельхозхимия” бирикмеси түзүлгөндө, ошол жакка которулуп, пенсияга чыкканга чейин бухгалтер болуп эмгектенип келген.
Согуш убагындагы тылдагы каарман эмгеги үчүн, бир топ юбилейлик медалдар жана көптөгөн диплом, грамоталар менен сыйланган. 2008-жылы дүйнөдөн кайткан.
Аба ырайын болжоо
Аба ырайын болжоо, прогноздоо (гр.prognosis алдыналуу, билүү) атмосферадагы процесстерге талдоо жасоонун негизинде аба ырайы абалын күн мурунтан аныктоо. Абанын өзгөрүшүнө жараша кыска (1-2 күнгө) жана узак (3-10 күн, ай, сезон жана бир жылга) мөөнөткө байкоо жүргүзүлөт. Аба ырайын болжоо ар бир пункт, трасса (мисалы, авиация үчүн), аймак боюнча аныкталат. Абанын температурасы, күндүн ачык же бүркөктүгү, жаан-чачын, шамал, бороон-чапкын, күн күркүрөө, үшүк жана башка кубулуштар тууралуу маалыматтардын түрүнө карай жалпы жана кошумча өзгөрүштөрдү билдирүүчү атайы Аба ырайын болжоо болуп бөлүнөт (мисалы, авиация үчүн күндүн ачыктыгы, булуттун төмөнкү жана жогорку чектери, шамалдын багыты жана ылдамдыгы, айыл чарба үчүн жаан-чачындын болушу, сууктун түшүшү, үшүк же кургакчылыктын күтүлүшү жана башка, темир жол транспорту үчүн кардын, нөшөр жаандын, борошонун болушу). Болжоо 3 түрлүү: синоптикалык аба ырайын болжоо метеорологиялык станциялар менен жердин жасалма спутниктеринен алынган маалыматтардын негизинде түзүлгөн синоптикалык картаны пайдалануу аркылуу, жергиликтүү белгилер боюнча аба ырайын болжоо байкоолор жүргүзүлгөн белгилүү бир пункттагы аба ырайынын өзгөрүшүнүн негизинде, статистикалык аба ырайын болжоо белгилүү бир жерлердеги аба ырайынын өзгөрүшү, табигый кубулуштар жана аба ырайынын өткөндөгүсү менен алдындагысынын аралыгындагы статистикалык байланышты пайдалануунун негизинде жүргүзүлөт.
Берилиштер иерархы
Берилиштер иерархы (Hierarchy of data -Иерархия данных). Берилиштерди уюштурууда ар бир жогорку деңгел бир же бир нече төмөнкү деңгелдеги элементтерди камтыйт. Берилиштердин иерархы бит, байт, талаа, жазылыш, файл жана берилиштер базасы түрүндө уюшулат.
Сөөктөр
Сөөктөр. Уча сөөктөрү - омурткалуулардын учасын түзүүчү жуптуу сөөктөр. Жамбаш, отургуч жана чаткаяк сөөктөр биригип кашка жиликтин башы орношо турган чуңкурду түзүшөт;
Жабуу сөөктөр - кориумда туташтыргыч ткандын талчаларынын өсүшүнөн пайда болот. Омурткалуулардын Б. с-нүн көпчүлүк сөөктөрү териден келип чыккан жабуучу сөктөр;
Каңылжаар сөөктөр - жука кемирчектен келип чыккан сөөктөр, калбырдай жука, биринчиден кемирчектер пайда болуп, андан кийин алар сөөккө алмашат; парасфеноид (parasphenoideum) - Б. с-түн түбүндө жупсуз сөөк; кыз кемик, көнчөк сөөгү – Б. с-түн курамындагы түбүн түзүчүү жука, ичке сөөк. Сөөктүү балыктар жана канаттууларда жупсуз, айрым омурткалууларда (жерде-сууда жашоочулар, сойлоктор) жуптуу, анда тиштер орношкон (балыктар, жерде-сууда жашоочулар).
Лагена
Лагена (lagena) - үлүл, омурткалуу жаныбарлардын угуу органы. Л. ички кулактын тегерек баштыкчанын туюк бүткөн жери. Балыктарда - Л., ал эми кургактагы омурткалууларда - үлүл деп аталат.
Желе (аңчылык)
Желе — илбээсин кармаш үчүн жылкынын туу куйругунан, бышык жиптен же чыйратылган кылдан жасалган аңчылык куралы. Аны кылтак желе же тузак желе деп аташат. Желе 5–6 же 10–15 көздүү (кылтактуу) жасалат. Ал көбүнчө кекилик, чил, бактек, жапайы каз, өрдөк кармоо үчүн пайдаланылган.
Уилям Стайрон
Уилям Кларк Стайрон кич. (англ. William Clark Styron Jr.; 1925-жыл 11-июнь — 2006-жыл 1-ноябрь) — өз чыгармалары менен негизги адабий сыйлыктарды утуп алган америкалык жазуучу жана эссеист болгон.
Чыгармалары
Стайрон төмөнкү романдары менен таанымал болгон: 1985-жылы ал алгачкы депрессиядан жабыр тарткан. Ушул баштапкы илдеттен кийин бутка турган Стайрон "Көзгө көрүнгөн караңгылык" (англ. Darkness Visible, 1990) аттуу эскермесин жазган. Бул чыгарма менен ал өмүрүнүн акыркы жыйырма жылында белгилүү болуп калган.
Агенттик сыйпул
Агенттик сыйпул – агенттик келишим шартына жана аракеттеги чен-өлчөмгө жараша агенттин кызмат акысы. Эгер келишим шартында А. с. төлөп берүү тартиби жок болуп, эгер келишим маанисинен, же иш жүгүртүү каадасынан дагы башка сыйпул төлөө тартиби келип чыкпаса, агенттин өткөн мезгил аралыгы боюнча отчету тапшырылган күндөн тартып бир апталык мөөнөт ичинде принципал сыйпулун төлөп берүүгө милдеттүү.
Аба ырайы боюнча бүткүл дүйнөлүк маалымат кызматы
Аба ырайы боюнча бүткүл дүйнөлүк маалымат кызматы - тез байланыштыруучу каналдар менен туташтырылган дүйнөлүк жана аймактык (улуттук) метеорологиялык борбордон туруучу система. Анын максаты улуттук метеорологиялык кызматтын ишин жеңилдетүү жана жакшыртуу үчүн бүт жершарындагы аба ырайы жөнүндө маалыматтарды топтоо жана аларды аныктоону борборлоштуруу. Борбордо материал топтоо жана аныктоо жумуштары автоматташтырылган түрдө жүргүзүлүп, жергиликтүү метеорологиялык кызматтар үчүн даяр карталарды, күндөлүк жана боло турган аба ырайы, океандын абалы жөнүндөгү маалыматтарды таратып турат.
Социал-Туран, партия
Социал-Туран партиясы – 20-кылымдын 30-жылдарында Орто Азиядагы бир катар жергиликтүү саясий жана маданият ишмерлерине (партиялык, советтик кызматкерлер, интеллигенция өкүлдөрү ж. б.) пантүркисттик буржуазиялык улутчул максатты көздөгөн деген жалган жалаа коюп, жазалоо үчүн чыгарылган уюм.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. ISBN
Данчылдар
Данчылдар (лат. Bruchidae) —  майда зыяндуу коңуздардын бир тукуму, булардын кыйла өкүлү белгилүү: кадимки данчылдар (уруу) (лат. Bruchus), буурчак данчылы (В. pisorum), төлгөбуурчак данчылы (Acanthoscelides obtectus) жана ушундай сыяктуулар.
4-июль
4-июль — Григорий календары боюнча жылдын 185-чү күнү (толук жыл боюнча 186-чү күн). Жылдын аягына чейин 180 күн бар.
Элдердин укуктары
Элдердин укуктары – эларалык укуктун субъектиси катары, элдердин (жана мамлекеттердин) укуктарын жана милдеттерин жөнгө салуучу, эларалык-укук ченемдеринин калыптанып келе жаткан тутуму (кээде «Элдердин укуктарынын эларалык укугу» деп аталат).
Ишенова Асия
Ишенова Асия Саймачы, чырмакчы. 1943-ж. Куланак районундагы (азыркы Нарын) Куланак айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. Бишкектеги «Кызыл тикмечи» фабрикасында уздук жолун баштаган. Андан соң Кыргыз ССР Сүрөтчүлөр союзунун алдындагы көркөм фондуга которулуп, чий цехинде чырмакчылыкты өздөштүрөт. 1982-жылдан «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинде саймачылык боюнча узданган. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Асиянын өнөрканасында чий жана сайма буюмдарына көркөм көчөт түшүрүү аракеттеринен тизгинде барууда. Анын жараткан чакан үлгүлөрүндө адис прикладник сүрөтчүлөрдүн иштерине зор таасирленгени байкалат. Узда толук ойду түшүндүргөн ырааттуу чечмелөөгө ылайык бир бүтүн чыгарма катары берүү ыкмалары арбын жолугат. Негизи ал чий чырмакчылык боюнча көрүнүктүү сүрөтчү-прикладниктердин тапшырмалары анын уздануусуна ого бетер жол ачты. Ал В. И. Ленинден тартын көп инсандардын портретин чийге түшүрүүгө машыккан. Алардын алкагына чыгармачылыкка таандык көчөттөрдү төп түшүрөт. Уз чий чырмак, сайма буюм үлгүлөрү боюнча аттанган ири ташпырмаларды аткарган. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1978 ж. Москва. «Элдик жасалга өнөрүнүн Бүткүл союздук көргөзмөсү».
Ала кийизи үчүн Ардак грамота; 1979 ж. Москва. «Элдик колдонмо-жасалга өнөрүнүн Бүткүл союздук көргөзмөсү». Ала кийизи үчүн Ардак грамота; 1988-ж. Багдад. Эл аралык көргөзмө. Сайма кийиэ текчеси менен катышкан; 1990-ж. «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин «Корея элдик демократиялык республикасындагы көргөзмөсү». Сайма кийиз туштугу менен катышкан; 1990-ж. Орто Азия жана Казакстан союздук республикаларынын «Ташкенттеги колдонмо өнөрү боюнча көргөзмөсү». Сайма текчелеринин өзүнчө бир бүтүмү менен катышкан; 1990-ж. «Кыргыэстав Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Сайма жана чырмак буюмдары менен катышкан.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Аба ырайын маалыматтоо бюросу
Аба ырайын маалыматтоо бюросу - эл чарбасынын бардык тармактарына жана калкка аба ырайын маалыматтап туруучу мекеме. Учурдагы жана күтүлүүчү абарайын кабарлайт, анын чукул өзгөрүшүн (нөшөр, бороон-чапкын, үшүк жүрүү жана башкаларды) шашылыш билдирет.
Желе (аркан)
Желе — кулун байлоого ылайыкталып керилген жоон аркан. Аралаштырылган ар кыл жүндөн жоон эшилип, үч-төрт катталып чыйратылат. Узундугу 15–20 м. Желенин эки учу эки казыкка байланат. Ортосундагы аралык майда жыгач (арча, четин, кайың) казыктарга бекитилет. Бир желеге 15–20 кулун байланат;
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Суермет (Ермекеев району, Башкыртстан)
Суермет — Башкыртстандын Ермекеев районундагы айыл, кызыл-Яр айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 177 киши. Почта индекси — 452181, ОКАТО коду — 80225811001.
Ок (дары)
Ок (дары) (моңголчо кымыздан тартылган күчтүү арак, спирт) — элдик медицинада колдонулган дарынын бир түрү. Эпосто жарадар адамдарга аны жуткуруп, кайра кустуруу аркылуу ичке толгон кандан тазалангандыгы төмөнкүчө берилет:
Жарадардын баарысын
Жастык коюп башына,
Ок жуткуруп окшутуп,
Тинтүүр менен түрткүлөп
Бекиткен окту копшутуп (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 576-инв., 824-б.).
Ок аттоо — элдик эски түшүнүк. Элде ок тийип жарадар болгондо адамды күнөөсү жок аял аттаса денедеги ок өзү түшүп, жара айыгат деген ишеним болгон.
Мындай ишеним «Семетейде» да бар. Семетей Коңурбайдан оор жарадар болгондо Айчүрөк ак куу кебин кийип учуп барып, биринчи, экинчи жолу аттаганда ок түшпөйт. Канчоро менен Күлчоро Айчүрөктүн тазалыгынан шекшинип.
дүмөктү салганы даяр турушат. Айчүрөк ошондо:
Эч жазыгым жок эле,
Ак этектен түшпөгөн,
Арманга бүткөн мына бул
Алда кандай ок эле! ( «Семетей», 265), — деп озондоп ыйлап, солкулдап үчүнчү жолу аттайт.
Семетейдин үстүнөн Акырын аттап жылжыды, Аяктай болгон коргошун Эр Семеңдин ичинен Кулаткан таштай ыргыды! Буга караганда Айчүрөктүн перилиги, ак никеден жаңылбагандыгы менен үч аттагандыгы өзүнчө күчкө ээ. Анткени, үч байыртадан эле кереметтүү, сыйкырдуу сан катары эсептелген. Үч баштуу кудайлардын үч бир тууган экендиги, үч дүйнө (асман, жер, жер алды) жана башкалар Демек, үч саны жөнөкөй сандардан эмес экендигин айгинелейт. О. а. сыяктуу мындай байыркы магиялык түшүнүктөр башка түрк элдеринин эпостору менен жомокторунда да көп жолуккан салт. Алтайлыктардын баатырдык жомогунда Ак-Буркан кызы Ак-Тажди чыккынчы тарабынан өлтүрүлгөн Алтай-Буучайдын сөөгүн аттаганда ал тирилет. Ошентип, О. а. элдин мифтик түшүнүктөрүнүн элдик чыгармаларда чагылдырылышы болуп эсептелет.
Мороз Александр Алексеевич
Мороз Александр Алексеевич 1929-жылы азыркы Сузак районундагы Октябрь кыштагында туулган.
Салюкушор
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Зибоглиналар
Зибоглиналар (лат. Siboglinidae) — погонофор жандыктардын бир тукуму.
Химиялык бирикме
Химиялык бирикме — бир же андан көп элементтерден турган нерсе; аралашма.
Кидик бүркүт
Кидик бүркүт (Hieraaetus pennatus), (J.F. Gmelin, 1788):
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Европанын түштүгүндө, Африкада, Орто жана Түштүк Азияда, Жаңы Гвинея жана Австралияда, республиканын токойлуу тоолорунда кездешет.
Жашаган аймактары
Ар кандай типтеги токойлордо, көбүнчө жалбырактуу, ийне жалбырактуу токойлордо сейрек кездешет.
Саны
Кыргызстандын шарттарында саны такталган эмес. Ар кандай жактарда анын саны көп эмес. Акыркы үч жылдын ичинде 2 особң 2001, 2002 жж. кездешкен.
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Көчмөн куш. Республиканын территориясына апрелде келет. Уяларын көбүнчө жалбырактуу, чанда гана ийне жалбырактуу дарактарга салат. Уясында 1-2 жумуртка болот. Куштар менен, чанда гана майда кемирүүчүлөр жана сойлоп жүрүүчүлөр менен тамактанат.
Көбөйтүү (колдо багуу)
Маалымат жок.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Коргоо үчүн атайын чаралар колдонулган эмес, бирок республика боюнча аны кармоого тыюу салынган.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Коруктардын территорияларында коргоону уюштуруу. Уялоочу жерлерге ӨКЖА уюштуруу. Чектөөчү факторлорду аныктоо, түрдүн биологиясын толугу менен изилдөө.
Статусу
VI категория, Near Threatened, NT: R. Аз изилделген куш. Монотиптүү түр. Кыргызстандын фаунасында бир уруунун жалгыз өкүлү.
Караль-Кы дарыясы
Караль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таз дарыясынын сол жээгинен 1351 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
АКШнын көз карандысыздык күнү
АКШнын көз карандысыздык күнү — Америка Кошмо Штаттары 4-июль күнү өлкөнүн эгемендик күнүн белгилейт. АКШнын эгемендик Декларациясына 1776-жылдын 4-июль күнү кол коюлган. Эгемендик күн Кошмо Штаттардын эркин жана күңкорсуз мамлекет катары кайра жаралышы деп саналат.
Итикеев Эсенбек
Итикеев Эсенбек Ат жабдыктарынын чебери. 1933-ж. Жумгал районундагы Сары-Булуң айылында төрөлгөн. Бүтпөгөн Орто билимдүү. Ат жасалгаларынын шөкөттөрүн кармоосу башкалардан анча айырмаланбайт. Ал эми үзөңгүнүн кооз түрүн чоюндан, жезден, колодон сомдоп, буюмдун өзүнө гана таандык бөтөнчөлүгү жана сыйдалуулугу билинет. Үзөңгү куюда эки бөлүктөн турган жекече калыбын колдонот. Чөйчөккө калайды салып, көмүр менен эритет. Аны көркөм калыбына куюп, датчадбас болот аркылуу карматыл, өгөөлөп жымсалдайт. Өзүнчө түр таап жараткан жез үзөңгүлөрүнө жана «кошунду», «сүзмө» (жүзмө), «купа», «солондор», «тогоо», «чагармак» өңдүү өрүм менен кайыкка бирдей көркөм кынапталып түшүүчү шөкөттөрүнө калк кардар.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Западное
Западное (Западное ) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Сокулук районундагы айыл. Жаңы-Жер айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 905 киши.
Крыкнарат (Миякин району, Башкыртстан)
Крыкнарат — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Миякин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Георгий Николаевич Данелия
Георгий Николаевич Данелия (груз. გიორგი დანელია; 1930-жылы 25-августта Тбилисиде туулган) - советтик жана орусиялык кино режиссер, актер, сценарист, публицист.
Өмүр таржымалы
Георгий Данелия 1930-жылы 25-августта Тбилисиде туулган. Бир жылдан кийин үй-бүлөсү Москвага көчүп барган. 1955-жылы Москва архитектуралык институтун бүтүргөн. 1954-1955-жылдары Шаар долбоорлоо институтунда архитектор болуп иштеген. Данелия киного кызыгып, массовкаларга тартылат. Акыры 1956-жылы жаңы ачылган жогорку (Михаил Калатозовдун устаканасы) режиссерлук курска тапшырат. Ал жерди 1959-жылы бүтүргөн.
Варгол (дарыя)
Варгол (Воргол) — Орусиядагы дарыя. Орлов облусу, Липецк облусу, Курск облусу, Воронеж облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сосна дарыясынын сол жээгинен 50 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 64 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Дон бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сосна дарыясы. Дарыянын айрыгы — Хоперге кошулган куймасына чейинки Дон куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Дон (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Элдик демилге
Элдик демилге – биркатар өлкөлөрдүн конституциялык укугундагы институт; түздөнтүз калк аркылуу мыйзам чыгаруу укугун ишке ашыруу механизми, ал үчүн мыйзам долбоорун колдоочу белгилүү санда кол топтоо талап кылынат. КРде Э.д. 30 миң шайлоочуга таандык.
Берилиштер пакети
Берилиштер пакети (кадры) (Data frame-Пакет данных, кадр данных). Берилиштерди ташуу үчүн логиктик контейнер сыяктуу каралат. Берилиштер жиберүү алдында чакан фрагменттерге бөлүнөт жана аларга башынын индикатору жана аягынын кабары сыяктуу башкаруучу маалыматтар кошулат. Мындай фрагмент пакет же кадр деп аталып бир бүтүн катары жиберилет. Пакеттин калыбы колдонулган тармак тополо-жисине көз каранды болот.
Лихтенштейн
Лихтенштейн, Лихтенштейн княздыгы – Борбордук Европадагы мамлекет. Альп тоолорунда, Швейцария менен Австриянын чек арасында жайгашкан (чек арасынын жалпы узундугу 76 км). Рейн дарыясын жээктей түндүктөн түштүктү карай 28 кмге созулат; Жазылыгы батыштан чыгышты карай 10 кмге чейин. Дүйнөдөгү эң чакан мамлекеттердин бири. Аянты 160 км2. Калкы 35 миң (2010). Борбору – Вадуц. Расмий тили – немис тили. Акча бирдиги – швейцария франкы. Лихтенштейн эки тарыхый облустан турат: Оберланд (Жогорку Лихтенштейн, борбору – Вадуц) жана Унтерланд (Төмөнкү Лихтенштейн, борбору – Шелленберг). Административдик-аймагы жактан 11 коммунага бөлүнөт: Бальцерс, Эшен, Гамприн, Маурен, Планкен, Руггелль, Шан, Шелленберг, Тризен, Тризенберг, Вадуц.
Лихтенштейн – БУУнун (1990), Европа советинин (1978), Европа коопсуздугу жана кызматташтыгы уюмунун (1975), Европа эркин соода ассоциациясынын (1991), Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун (1995) мүчөсү.
Мамлекеттик түзүлүшү
Лихтенштейн – унитардык мамлекет. Конституциясы 1921-ж. кабыл алынган. 2003-ж. 16-мартта жаңы редакциясы иштелип чыгып, княздын бийлиги чыңдалган. Башкаруу формасы – конституциялык монархия. Мамлекет башчысы – башкаруучу князь. Ландтагдын (парламент) чечимдери княздын макулдугусуз кабыл алынбайт. Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы – бир палаталуу ландтаг. 4 жылга шайланып, 25 депутаттан турат. Мыйзамдарды иштеп чыгат жана кабыл алат, бюджетти бекитет. Аткаруу бийлигинин жогорку органы – өкмөт. Лихтенштейнде көп партиялуу саясий система орун алган. Негизги саясий партиялары: Мекен уюму, Прогрессивдүү жарандык партия, Эркин тизме жана башка.
Табияты
Лихтенштейндин аймагынын басымдуу бөлүгүн Альп тоолору ээлейт. Эң бийик жери 2599 м (Граушпиц чокусу – өлкөнүн эң бийик жери). Тоолору 3 ири өрөөн менен бөлүнгөн. Эң батыш четин Рейн дарыясынын жогорку агымынын өрөөнү ээлейт. Фён шамалынын таасиринен жумшарган мелүүн климат мүнөздүү. Рейн өрөөнүндө январдын орточо температурасы 0ᵒС, июлдуку 18ᵒС, тоолордо январдыкы –10ᵒСтан –6ᵒСка чейин, июлдуку 12–14ᵒС. Жаан-чачындын жылдык орточо өлчөмү – Рейн өрөөнүндө 700–800 мм, тоолордо 1200–1900 мм. Рейн өрөөнүн суу каптап кетпеш үчүн Рейн дарыясынын нугу айрым жерлеринде дамбалар менен тосулган. Өрөөн дээрлик бүт кургатылып, дыйканчылык өздөштүрүлгөн. Ал эми табигый абалында калган саз жана шалбаа өсүмдүктүү жерлери коргоого алынган. Тоолордо 800–1800 м бийиктиктерди токой каптайт: төмөнкү алкагын – жазы жалбырактуу токой (эмен, бук жана башка), жогорку алкагын – ийне жалбырактуу токой (негизинен карагай) түзөт. Жалпысынан токой өлкөнүн аймагынын 35% аянтын ээлейт. Андан жогору субальп жана альп шалбаасы таралган. Өлкө биол. ар түрдүүлүгү менен өзгөчөлөнөт. Коргоого алынган 10 табигый аймак бар. Рейн өрөөнүндөгү Руггеллер-Рит резерваты – эл аралык маанидеги суу-саздуу аймак.
Калкы. Өлкөнүн калкынын 67%и жерг. лихтенштейиндиктер (2008); ошондой эле германиялыктар, австриялыктар, немистер, италяндар, мурдагы Югославия өлкөлөрүнөн келгендер, түрктөр жашайт. Лихтенштейнде туруктуу жашаган калктын 4,8%и – башка өлкөлөрдүн жарандары. 20-кылымдын 2-жарымы – 21-кылымдын башталышында Лихтенштейндин калкы 3 эсеге өскөн. Иммигранттардын негизги агымы Австрия менен Швейцариядан, ошондой эле Италия, Испания, Түркиядан келген. Төрөлүү 1000 адамга 9,86 бала, өлүм-житим 1000 тургунга 7,42 адам. Адам өмүрүнүн күтүлгөн орточо узактыгы 80,1 жаш (аялдардыкы 83,5 жаш, Европадагы эң жогорку көрсөткүч; эркектердики 76,6 жаш). Калкынын орточо тыгыздыгы: 1 км2 жерге 219 адам. Калктын көбү түндүк жана батыш бөлүктөрүндө тоо этектей жана Рейн дарыясын бойлой отурукташкан. Шаар калкы 69,4%тей (2010). Эң ири шаарлары: Шан, Вадуц, Тризен, Бальцерс, Эшен. Экономикасында 31 миңге жакын адам эмгектенет; анын 14 миңи Австрия, Швейцариядан, ошондой эле Германия жана Италиядан күн сайын барып-келип иштейт. Жумушсуздар 1,5%ти гана түзөт. Калкынын 88%ке жакыны христиандар (анын ичинде 78,4%и католиктер, 8,3%и протестанттар, 1,1%и православныйлар), 4,8%и мусулман-сүннөттөр.
Тарыхы
Азыркы Лихтенштейн аймагын адамдар биздин заманга чейин 5-миң жылдыктан мекендеген. Бул жерге реторомандыктардын ата-бабалары – рет уруулары отурукташып, римдиктер убагында Реция провинциясына (биздин заманга чейин 15-жылдан) кирип, 5-кылымда Лихтенштейн аймагына алеманндар отурукташкан, 8-кылымда Франк мамлекетине, 10–12-кылымда Брегенц, Монфор тукумундагы графтардын бийлигинде болгон. 1699–1712-ж. бул аймактарды Лихтенштейн тукумунун австриялык князы каратып, 1719-ж. Ыйык Рим империясына көз каранды Лихтенштейн княздыгына бириктирген. 1799-ж. Лихтенштейнди Франция оккупациялаган. 1806-ж. Лихтенштейн Рейн союзуна кирип, 1815–66-ж. Герман союзунун курамында болгон. 1805-ж. Лихтенштейнде мектепте милдеттүү түрдө билим берүү киргизилген. 1852-ж. Лихтенштейндин Австрия империясы менен бажы келишимин түзүшү соода жана текстиль өнөр жайын өнүктүрүүгө түрткү берген. Князь Иоганн IIнин мезгилинде (1858–1929) өлкөдө реформалар жүргүзүлүп, гезиттер чыгарылып, 1861-ж. биринчи банк ачылган. 1862-ж. конституциясы кабыл алынган. 19-кылымдын 2-жарымында княздыктын экономикалык жана финансылык абалы начарлап, Лихтенштейн калкынын көбү коңшу өлкөлөргө чыгып кетүүгө аргасыз болгон. Биринчи дүйнөлүк согуш (1914–18) мезгилинде Лихтенштейн бейтараптуулугун сактаган. 1918-ж. алгачкы саясий партиялар (Христиан социалистик элдик партиясы, Лихтенштейн элдик партиясы, Ата мекендик уюм жана башка) пайда болгон. 1921-ж. жаңы Конституция иштелип чыккан. 1919-ж. Австрия менен түзүлгөн келишим күчүн жоготуп, Лихтенштейн Швейцария менен келишим түзгөн. Бажы, валюта жана почта союзу жөнүндө келишим (1923) – бүгүнкү күнгө чейин Лихтенштейн менен Швейцариянын өнөктөштүгүнүн негизги булагы. Лихтенштейндин валютасы швейцариялык франк болуп эсептелет. 1924-ж. өзүнчө мамлекет деп жарыяланганы менен Швейцариянын протекторатына айланган. Анын чет өлкөлүк дипломатиялык ишин Швейцария жүргүзөт. Экинчи дүйнөлүк согуш (1939–45) учурунда Лихтенштейн Швейцария менен тыгыз байланышта болуп, бейтараптыгын сактап калган. 1945-жылдан кийин Лихтенштейндин экономикасы тез өнүгө баштаган. 2000-жылдардын башында өнөр жай өнүгүшү жана тейлөө чөйрөсү боюнча Лихтенштейн өнүккөн Батыш өлкөлөрүнүн ичинен алдынкы орунду ээлеген. 1984-ж. аялдар шайлоо укуктарына ээ болушкан. 1989-ж. князь Ханс Адам II такка отурган. 2003-ж. конституцияга өзгөртүүлөр киргизилип, княздын укуктары кеңейген. 2004-ж. 15- августта Ханс Адам II мамлекетти башкаруу иштерин расмий түрдө уулу принц Алоисуга өткөрүп берген. 2009-ж. парламенттик шайлоодо Ата мекендик уюм (АУ) партиясы жеңишке жетип, анын лидери К. Чючер премьер-министрликке шайланган.
Транспорт
Өлкөнүн аймагын батыштан чыгышты карай жалгыз темир жол тармагы кесип өтөт; анын узундугу Лихтенштейндин чегинде 9,5 км, Фельдкирх (Австрия) менен Буксты (Швейцария) байланыштырат. Транспорттун негизги түрү – автомобиль жолу; анын жалпы узундугу 380 км (2007). Ички суу жолу жергиликтүү катнаш (катерлер) үчүн пайдаланылат; Рейн дарыясы боюнча узундугу 28 км. Аба катнашы Швейцариянын жана Австриянын эл аралык аэропорттору аркылуу жүргүзүлөт.
Экспорт
Товардык экспорту импортко караганда 2,5 эсе көп. Экспортунда бир жактуу адистешкен машина куруу продукциялары, стоматологиялык материалдар, фармацевтика жана косметология товарлары, мал чарба продукциясынын айрым түрлөрү, карапа буюмдары, ошондой эле почта маркалары басымдуу. Сырттан керектөө товарларын, машина жана жабдууларды, өнөр жай сырьёсун жана башкаларды сатып алат. Негизги соода шериктештери: Швейцария (экспорттун 20%тейи жана импорттун жарымынан көбү), Европа союзуна кирген өлкөлөр (экспорттун 45%ке чейинкиси; негизги кардарлары – Германия, Австрия, Италия) жана АКШ.
Маданияты
Биринчи апталык гезит 1862-ж. чыккан. Бир нече гезит жана журналдары бар. Радиоуктуруусу 1995-жылдан, телекөрсөтүүсү 1992-жылдан иштейт. Мамлекеттик басма сөз жана маалымат агенттиги иштейт. Шан шаарында жалгыз театр имараты (1960-ж. – кабаре; 2004–06-ж. реконструкцияланган) бар. Лихтенштейн Симфониялык оркестри (1988) бар. Хор ырдоо (1879-жылдан), заманбап музыка (1985-жылдан) жана жаз (2000-жылдан) фестивалдары, фольклордук искусствонун майрамдары өткөрүлөт.
Сассэкс (Нү-Жерси)
Сассэкс (Нү-Жерси) (Sussex) — Нү-Жерси штатынын Сассекс округуна караган АКШ шаары.
Кондратшко Александр Федорович
Кондратшко Александр Федорович 1929-жылы азыркы Сузак районунун Октябрь кыштагында туулган.
Жамийла (повесть)
Жамийля - Чыңгыз Айтматовдун биринчи көлөмдүү повести (1958). Повестте Данияр м-н Жамийланын махабаты боз улан бала Сейиттин айтуусунда берилет.
Айтматов "Жамийляны" Москвадагы Бүткүл дүйнөлүк М.Горький атындагы адабият институтунда жүргөн кезинде, Тверь саябанындагы батиринде жашаган кезде ак кагазга түшүргөн. Повесттин адегендеги аты “Обон” деп аталып, кыргызча ушул ат менен жарык көргөн. Орус тилинде “Новый мир” журналына (1958, № 8) “Жамийла” деген ат м-н жарык көрүп, дүйнө элдеринин тилдерине ушул ат менен белгилүү болгон.
Чыгармадагы окуянын лирика-романтикалык маанайда баяндалышынан улам повестти адабиятчылар “кара сөздөгү поэзия же прозадагы ыр” деп да атап жүрүшөт. Чындыгында да чыгарманын мазмундук өзөгүн түзгөн тема – сүйүү темасы: Жамийла м-н Даниярды табыштырган махабат; ошондой эле турмушка, элге, жерге, жашоого болгон чексиз сүйүү м-н адамдагы руханий сулуулукка болгон сүйүүнү, умтулууну бириктирген адамдык бакыбат зор сүйүүнүн Жамийладагы личносттук “мендин” патриархалдык салт-санаа, түшүнүк үстөмдүк кылган чөйрөдөгү үй-бүлө түшүнүгүнө кайчы келиши сыяктуу маселелер м-н тыгыз биримдикте каралат.
Автордун өз чыгармасын адегенде «Обон» деп аташы бекеринен эмес, анткени обон повесттин бүткүл сюжеттик-композициялык курулушунда чоң роль ойноп, анын негизги идеялык-көркөмдүк табиятын аныктап турат. Повесть жарык көргөндөн бери, өзгөчө өзүбүздүн улуттук адабий чөйрөбүздө Жамийланын Садыктан кетишине байланыштуу талаш пикирлер айтылып келет. Повесттин образдар системасын талдоодо «Садык Жамийланы сүйөт эле болчу, ал катты өз учурундагы эреже-жосундарга ылайык жазат, Жамийланын аны чанып, башкага кетүүсүнүн эч жүйөөсү жок, жеңил ойлуулук» деген пикирлер көп айтылды. Бул жерде кеп Садыкта эмес, Жамийлада, аны Даниярга жолуктурган тагдырда. Эгер көпчүлүктөн кескин айырмаланган мүнөзү, романтикалуу жандүйнөсү, августтун ажайып түндөрүндөгү керемет обондору м-н Данияр келбесе, Жамийла Садыкты күтүп, бара-бара чоң, кичине үйдү башкарган нарктуу кайнененин ордун басмак. Бирок көңүлгө канат байлап, мазмундуу жашоого умтулткан, күчтүү толкун болуп каптап келген сүйүүсүнөн баш тартып, ар кандай чектөөлөргө, адат-салтка баш ийип жашоо Жамийла сыяктуу күчтүү, бакыбат натурадагы аялга туура келмек эмес. Ошол себептүү ал акыры «эски шинели м-н тамтыгы чыккан өтүгүнөн башка эчтемеси жок» Даниярды «башын бийик көтөрүп, кылчайбай» ээрчип кетет.
Ким, эмне деди?
"Жамийла" чыныгы турмуштан алынган чыгарма. Жазуучу бул жөнүндө минтип эскерет:
"Даниярдын прототиби да ошондой эвакуациялангандардын бирөө болучу. Жаңылбасам, Казакстанда төрөлгөн, балдар үйүндө чоңойгон адам эле. Ал узун бойлуу, олбурлуу, көп сүйлөбөгөн, түнт жигит. Бир топ согуш жарадарлары менен бирге Шекерге жиберилиптир. Баарынын эле согуштан алган жараттары жеңил болбогону менен эптеп жумуш кылса болот эле. Даниярды "өкмөттүн баласы" дешчү. Сол буту менен аксап басчу.
''Бир күнү ал келбеттүү, жаркылдаган жаш келинибизге кезигип калат... Ошентип Жамийла менен Даниярдын ортосунда улуу махаббат оту жагылат.''
''Анан сүйүүгө мас ал экөө ошол мезгилде мендей бир өспүрүмдүн арттарынан калбай акмалап махаббат майданындагы алардын кыймыл-аракетин, айткан-дегинин көзөмөлдөп жүргөнүн кайдан билишсин? Арийне, мен да анчалык эле көзгө көрүнө бербеген, капарга да алынбаган бир кичине бала элем да...''
''Бир күнү эле айылдын баары ызы-чуу түшүп, сапырылып калды. Көрсө алардын айтуусунда биздин келин фронттогу күйөөсүн күткөндөн баш тартып, кайындарын таштап, "аксак Данияр" менен түндө качып кетиптир..."''
“Жамийла” повести өзүнүн идеялык-эстетикалык жаңычыл сапаты м-н кыргыз көркөм сөз өнөрүн жаңы бир бийик баскычка көтөрдү. Кыргыз сынчыларынын ичинен БОБУЛОВ Камбаралы биринчилерден болуп оң баа берип, аны “чыныгы махабаттын көркөм баяны” деп атаган. Казак окумуштуусу ж-а жазуучусу М. Ауэзов “Айтматовдун повести психологиялуу, табигый ж-а жөнөкөй... Бул кыргыз прозасындагы жаңы көрүнүш” деп жалпы союздук окурмандардын алдында адил сөзүн айтып чыкса, француз жазуучусу Луи Арагон повестти француз тилине которуп, аны “Махабат тууралуу дүйнөдөгү эң сонун баян” деп дүйнө жүзүнө жар салып, бийик баасын берген. Бүгүнкү күндө “Жамийла” дүйнөнүн жүз элүүдөн ашык тилдеринде жарык көргөн.
Повесть тасма жана ырларда
Повестти 1969-жылы МосФильм тартты, реж. Ирина Поплавская. Тасмада Жамийлан ын ролун Наталья Аринбасарова, Даниярдын ролун Сүймөнкул Чокморов ойногон. Сейиттикин Насредин Дубашев аткарган.
1994-жылы реж. Моника Теубер(Monica Teuber) (Кыргызстан,Германия)
Бек Борбиев-"Жамийла"(ыр)
1961-жыл М.Раухверге "Жамийла" (опера)
И.Жаканов "Даниярдын ыры", "Жамийланын ыры" (обон),(Казакстан)
Эльдар Александрович Рязанов
Эльдар Александрович Рязанов (1927-жыл 18-ноябрь, Самара - 2015-жыл 30-ноябрь, Москва) - советтик жана орусиялык кино режиссер, сценарист, актер, акын, драматург, педагог, профессор. СССРдин эл артисти (1984). СССР Мамлекеттик сыйлыгынын (1977-ж.) жана РСФСРдин бир тууган Васильевдер атындагы Мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1979-ж.).
Аббас I
Аббас I (27. 1. 1571, Казвин 19. 1. 1629, Исфакан) Ирандын шахы (1587-жылдан), Сефевиддер династиясынан. Борборлоштурулган бийликти бекемдеп, түрктөрдөн эмес, отурукташкан ирандыктардан түзүлгөн жарандык бюрократиянын ролун күчөткөн. А. I Ирандын борбордук райондорун чет жакадагы аймактардын жана багындырылган өлкөлөрдүн эсебинен чыңдаган. Анын тушунда мамлекеттин борбору Исфакан шаарына (1598) көчүрүлөт. Ирандын ички провинцияларына армян, грузин, азербайжан, курд кол өнөрчүлөрүн жана дыйкандарды күч менен жер которуштурган. Өлкөдө жолдор, каналдар, кербен сарайлар салынган, регулярдуу аскерлерди топтогон. Түркия менен согушуп, Закавказье, Ирак, Хорасандагы үстөмдүгүн калыбына келтирген жана Бахрейн аралын, Кандагарды жана Ормуз аралын басып алган. Ал Европа өлкөлөрүнүн маданиятына кызыккан, бир катар өлкөлөр менен соода жана саясий мамилелерди түзгөн. Аббастын тушунда Иран көзкаранды эместикке жетишкен жана өзгөчө күчтүү өлкөгө айланган.
Агрардык укук
Агрардык укук, же айыл чарба укугу - бири-бири менен өз ара тыгыз байланышкан жер, мүлк, эмгек жана уюштуруу-башкаруу мамилелерин жөнгө салуучу комплекстүү укук тармагы. Агрардык укуктун предметин өз ара ажырагыс болуп байланышкан агрардык мамилелердин комплекси түзгөндүктөн, аны жөнгө салуу да ар түрдүү.Агрардык укуктун тун өзгөчө объектилерине: айыл чарба жана агрардык бирикмелеринин жана алардын кызматкерлеринин укуктук статусу, айыл чарба ишканаларынын жер пайдалануу укугу, ушул ишканаларда өндүрүштү, эмгекти уюштуруу, укуктук жактан жөнгө салуу боюнча алардын мүлкүнө тиешелүү укук режими, өндүрүштүк, чарбалык, финансы иштерин жөнгө салуу, айыл чарба ишканалары менен бирикмелеринин келишим түзүү жагынан мамилелери, айыл чарба ишканаларынын мүлкүнө зыян келтиргени үчүн жоопкерчилик, айыл чарба ишканалары менен бирикмелердин жана башкалардын кызматкерлеринин көмөкчү чарбаларынын укуктук мамилелерин жөнгө салуу сыяктуу юридикалык нормалар кирет. Агрардык укук илимдин тармагы катары айыл-чарбанын укуктук маанилүү проблемаларын илимий жактан иштеп чыгууга, ошондой эле мыйзам актыларын бир системага салууга мүмкүнчүлүк берет.
Кош-Дөбө (Түп району)
Кош-Дөбө (Кош-Дөбө) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Түп районундагы айыл. Арал айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 467 киши.