cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ферромагнетик
Ферромагнетик - магниттик өткөрүмдүүлүгү бирден бир кыйла чоң болгон, микроскопиялык өлчөмдөгү аймактары - домендери бар кристаллдык зат. Сырткы магнит талаасындагы Ферромагнетиктерде домендердин магниттик моменттери бир багытта жайгашып, сырткы талаанын чыңалышын кескин чоңойтот. Талаанын чыңалышы чоңойгон сайын домендердин магнит моменттеринин иреттүү жайгашуусу да көбөйүп, жалпы талаанын чыңалышы миңдеген эсе өсөт. Сырткы талааны алып таштоо менен Ферромагнетиктердин магнит талаасы жоголбойт. Ферромагнетиктерге Fe, Co, Ni жана сейрек кездешүүчү Gd, ТЪ, Dy, Ho, Er, Tm элементтери жана алардын куймалары, бир катар кошулмалары кирет. Ф-тин магниттик кабыл алуучулугу оң жана 1ден жогору мааниге ээ. Ферромагнетикке гистерезис кубулушу мүнөздүү. Мындай заттар электро техникада, байланыш жана радио-техникада, туруктуу магниттерди даярдоодо ж. б. колдонулат.
Байхлинген
Байхлинген (Beichlingen) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Зөммерда районуна кирет.
Сугат
Сугат ― ным жетишсиз талааларга суу жеткирүү жана топурактын нымын көбөйтүү; мелиорациянын бир түрү. Сугат тех., агротех. жана уюштуруу-чарб. чаралар комплексинен турат да, топурактагы суу режимин жакшыртып, өсүмдүк тканындагы сууну көбөйтөт; азык заттарды эритет. Топурактын жылуулук режими жана түшүмдүн сапаты онолот. Мөмө-жемиш ширеси, өсүмдүк уругунда май, буудайда белок көбөйөт, гозо буласы жакшырат. Туура Сугат режиминде топурактагы микробиол. процесстер, өзгөчө нитраттоо үчүн ынгайлуу шарт түзүлөт. Сугат кургак аймакта жерди жакшыртып, пайдаланууга мүмкүндүк берет, топуракты шорго айлануудан сактайт. Дүйнөдө 19-кылымдын башында 8 млн га, 20-кылымда 48 млн га сугат жер болгон.
Азыр ири жаны системалар курулуп же ондолуп, сугарылуучу жердин аянты улам кедейүүдө. Суу курулмаларын телемеханика менен башкаруу, суу бөлүштүрүү, эсепке алуу жана сугарууну автоматташтыруу, ачык каналды (арыктарды) куур, жабык ноо каналы менен алмаштыруу, каналды бетондоо, сугат ыкмасын туура пайдалануу ж. б. тех. чаралар өркүндөтүлүүдө.
Термолюминесценция
Термолюминесценция – алдын ала жарык же катуу нурлануу менен дүүлүктүрүлгөн затты ысытууда пайда болгон люминесценция.
Көп кристалл-фосфорлордо, минералдарда, айрым айнектерде жана органикалык люминофорлордо байкалат. Термолюминесценция катуу нерселердеги электрондук кармагычтардын энергиялык спектрин изилдөөдө, минералогияда колдонулат.
Ренодо Теофраст
Ренодо Теофраст 1585-жылы Луденде туулган, биринчи француз гезитинин негиздөөчүсү француз журналистикасынын «атасы» да деп коюшат. Протестанттык үй-бүлөдө төрөлүп, Монпельедеги медициналык факультетти бүтүргөн. Университетти аяктагандан кийин көп өтпөй Батыш Европага чет өлкөгө саякатка чыгып, ал жердеги жергиликтүү «жаңылык баракчалары» менен таанышат. 1630-жылы Парижде даректер, ар кандай түрдөгү кулактандыруулар тууралуу маалыматтарды саткан «Чоң Короз» деген маалымат бюросун негиздеген. Ал бул маалыматты кабар баракчасы түрүндө тарата баштады.
1631-жылдын 30-майында Рено падышанын "Падышалыктын ичинде жана анын тышында болуп жаткан жана болуп жаткан бардык кабарларды жана эсептерди басып чыгарууга жана сатууга" падышалык уруксатын алган. Бул куну «La Gazette» деген ат менен чыккан биринчи француз гезитинин түзүлгөн күнү болуп эсептелет. Гезит кош монополияга ээ болду: расмий саясий кабарларды жана кулактандырууларды жарыялоо боюнча тузулгон. Гезиттин негизги мазмунун расмий булактардан алынган эл аралык кабарлар түзгөн. Көп өтпөй эл аралык жаңылыктар Франциянын жана анын союздаштарынын аскердик жеңиштери жөнүндөгү кабарлар, сот турмушу жөнүндөгү кабарлар, дипломатиялык билдирүүлөрдүн кыскача баяндамасы жана экономикалык мүнөздөгү бир аз маалымат менен толукталды. Акыркы бетте Франциянын ички иштери жонундогу кабарлар басылган. La Gazette редакциялык макалаларды чыгарган эмес. Ришелье комментарийлерди кубаттаган жок. Гезит мамлекеттик орган жана расмий кабарлардын тизмеси эле.
Ренодонун экинчи аялы менен ажырашкандан кийин, каржы иштери акыры начарлап, жакырчылыкта каза болгон. «La Gazette» басылмасын Ренодонун улуу уулу уланткан. Гезиттин чыгышы 1915-жылы токтогон.
Алгач төрт, кийинчерээк алты, он эки беттен турган чакан форматтагы басылма. Четтерге рубрикалар коюлган. Бөлүмдөрдүн аталыштары болгон эмес. 1634-жылдан бери өзгөчө кырдаалда камтууну талап кылган өзгөчө кырдаалдарга байланыштуу «Extraordinaire» («Extraordinary News») деген эрежесиз тиркеме жарык көргөн. Газетанын тиражы 300дон 800 нускага чейин.
Теофраст Ренодо талашсыз «Франциянын биринчи улуттук гезитинин, ошондой эле жалпы француз журналистикасынын негиздөөчүсү болгон. Ал өлгөндөн кийин гезитти Ренодонун уулдары басып алышкан. Франциянын биринчи профессионалдык басылмасынын статусу анын 1915-жылы жабылышына тоскоол болгон эмес. Ошого карабастан, 1926-жылы Теофраст Ренодо атындагы адабий сыйлык түзүлгөн.
Колдонулган адабияты
Гюнтерсдорф
Гюнтерсдорф (Günthersdorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Мерзебург-Кверфурт районуна кирет.
Ренодо Теофраст
http://www.litdefrance.ru/39/52/601/
Гюнтерсдорф
Калкы - 1280 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 3,26 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 88 130. Муниципалитеттин башчысы — Марианне Римайер.
Ренодо Теофраст
https://www.bagira.guru/biography/teofrast-renodo-osnovatel-frantsuzskoj-zhurnalistiki.html
Ферро...
Ферро... (ферро... - татаал сөздөрдүн тутумдаш бөлүгү «темир, темирге тиешелүү» деген маанилерди туюндурат (мис., феррит, феррозонд, ферроснавдар ж. б.).
Хартланд (Коннектикут)
Калкы - 2 082 киши. Болжолдуу аянты - 89.6 км². FIPS коду — 09-37140.
Красная Горка (Бакалин району, Башкыртстан)
Красная Горка — Башкыртстандын Бакалин районундагы айыл, Эски Матин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 34 киши. Почта индекси — 452673, ОКАТО коду — 80207855007.
Лорэтто (Миннесота)
Лорэтто (Миннесота) (Loretto) — Миннесота штатынын Hennepin округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 650 киши. Болжолдуу аянты - 0.8 км². FIPS коду — 27-38222.
Няр-Халытасе
Няр-Халытасе — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Табров-Яга дарыясынын сол жээгинен 10 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Печора дарыясы бассейнинин Чыгыш чек арасынан Чоң Ою дарыясы бассейнинин Чыгыш чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Брок (Небраска)
Брок (Небраска) (Brock) — Небраска штатынын Nemaha округуна караган АКШ шаары.
Ольденбургдар
Ольденбургдар - Ольденбург не­мец графтарынын тукумунан чыккан бир нече династия. Ольденбургдардын өкүлдөрү Данияда (1448—1863), Норвегияда (1450-1814), Швецияда (1457-1523. кез-кези менен) жанa Шлезвиг-Гольштейнде (1460—1863) сурак кылган. Ольденбургдардын бир бутагы — Готторптор. Глюксбургдар цинастиясы да Ольденбургдардан чыккан.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Геракл
Геракл (байыркы гр. Ἡρακλῆς; Herculēs, Геркулес) – грек мифологиясынын каарманы [төрөлгөндөгү аты Алкид (Ἀλκείδης)]; Зевс менен Алкменанын уулу. Гераклдин эрдиктери жөнүндө көп уламыштар бар.
Алардын эң белгилүүсү Гераклдин 12 эрдиги: 1) немей арыстанын жеңген 2) жети баштуу лерней ажыдаарын (гидра) өлтүргөн, 3) стимфалий желмогуз куштарын кырган, 4) керней элигин кармаган, 5) эриманф жапайы каманын үйрөткөн жана кентаврлар менен салгылашкан, 6) Авгийдин атканасын тазалаган, 7) крит букасын жеңген. 8) падыша Диомеддин аттарын уурдап, Диомеддин үстүнөн жеңишке жетишкен (уурдалып келген киши жегич аттарга жем кылып берген), 9) амазонкалардын (жалаң аялдардан турган эл) ханышасы Ипполитанын куруна ээ болгон, 10) үч баштуу дөө Герпондун өгүздөрүн уурдап кеткен, 11) Геспериддердин (келинчектер) багынан алтын алмаларды алган, 12) Аида (өлгөн жандардын кудайы) падышачылыгын коргоп турган Цербер деген дөбөттү жоошуткан. Башка уламыштар боюнча Антейди жеңген, Прометейди бошоткон, ошондой эле кентаврлар менен салгылашкан, д. у. с. көп эрдиктерди көрсөткөн. Грек эли Гераклди абдан кастарлаган, италиялыктар Геркулес деп урматтаган. Антикалык доордогу авторлордун чыгармаларында («Илиада»; Софокл, «Трахиниялык аялдар»; Еврипид, «Геракл» ж. б.), пластикада, кийин жаңы живописте (П. Веронезе, П. Рубенс, Г. Рени, Я. Тинторетто ж. б.) Геракл жөнүндөгү ар кандай мифтердин варианттары чагылдырылган.
Кашгар-Кыштак урандысы
Кашгар-Кыштак — байыркы шаар урандысы; эл жашаган жер. Ош шаарына жакын Кашкар-Кыштактын түштүгүндө. Б.з. алгачкы кылымдарына таандык. Аянты 125х215 м жана 135х170 м. Турак жайдын түштүк-чыгышындагы дөбөнүн бийиктиги 2 м, жан жактарынын уз. 95,1 м. Турак жай жана чарбалык курулуштардын негизги бөлүгү ошол жерде жайгашкан. Маданий катмардын тайыздыгына караганда, Кашкар-Кыштактын калган бөлүгү короо болгон. Түштүк-чыгыш тараптагы дубалынын борборундагы чептен дөбө гана калган. Анын бийиктиги 5 м, диаметри 25 м. Уранды казыла элек.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз совет энциклопедиясы, 3 том. Башкы редактору Б.Ө.Орузбаева. Фрунзе—1978.
Фонда (Айова)
Фонда (Айова) (Fonda) — Айова штатынын Покахонтес округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 2.7 км². FIPS коду — 19-28245.
Калкы
2010-жылы калкы 648 киши болгон.
Валентин Серов
Серов, Валентин Александрович (1865, Петербург – 1911, Москва) – орус живописчиси. Бала чагында И. Е. Репинден (Парижде жана Москвада), Петербург САда (1880–85) Н. П. Чистяковдон таалим алган. С-дун алгачкы сүрөттөрүндө (“Шабдалы кармаган кыз”, 1887; “Күн нуру тийген кыз”, 1888: экөө тең Третьяков галереясы) жаштыкты, сулуулукту даңазалаган; жарыкты, түстөрдү жөндөөдө, рефлекстердин татаал гармониясын берүүдө, аба кеңдигин каныктырууда, дүйнөнү көркөм кабылдоосунда орус импрессионизминин алгачкы белгилери байкалат. 1890-жылдардын адамды курч мүнөздөгөн (А. Мазини, 1890; Ф. Таманьо, 1891–93; К. Коровин, 1891; И. Левитан, 1893; Н. Лесков, 1894; Н. Римский-Корсаков, 1898 жана башкалардын портреттери, бардыгы (Третьяков галереясы), балдардын ыкласын чагылдырган (“Балдар”, 1899, Орус музейи; “Мика Морозов”, 1901, Третьяков галереясы), ал эми 1900-жылдардын ортосунда таланттын коомдук маанисин даңазалаган портреттери (М. Горький, 1904; М. Н. Ермолова, 1905; Ф. И. Шаляпин, 1905 жана башкалар), пейзаждарды (“Октябрь. Домотканово”, 1895, Третьяков галереясы) тарткан. 1905-07-ж. сатиралык, кийин тарыхый темадагы, антик мифтердин негизиндеги сүрөттөрдү жараткан. С-дун мыкты чыгармалары – орус искусствосунун өзүнчө бир бийиктиги. 1897–1909-жылдан Москва живопись, ийчилик жана зодчийлик окуу жайында сабак берген.
Биденкопф
Биденкопф (Biedenkopf) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан Шаар. Гиссен административдик округуна карайт. Марбург-Биденкопф районуна кирет.
Калкы - 13 219 киши(2013-ж.). . Аянты - 90,33 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 5 34 004. Мэр — Joachim Thiemig.
Шаар административдик курамы боюнча 9 шаардык районго бөлүнөт.
Оолиттер
Оолиттер – темир менен марганец кычкылы, кальций, доломит, арагонит, родохрозит, лептохлорит ж. б. минералдардан турган шар же эллипсоид түрүндөгү түзүлүштөр. Оолиттердин борборунда майда бүртүк же үлүл сыныкчасы болуп, чөгүндү материал анын тегерегинде улам жука кабатчаны пайда кылат. Оолиттердин көлөмү бир нече мкмдан 15–25 ммге жетет. Оолиттер деңиз суусунда жана жылуу булактарда коллоид-химия, биохимиялык процесстердин натыйжасында пайда болот. Темирлүү оолиттер – темир кенташтары.
Суворовец
Суворовец - кара өрүк сорту. Кыргыз ССР ИАнын Ботан. багында жерг. тикендүү кара өрүк менен Эрте көгүш сортун аргындаштыруудан алынган.
Дарагы бийик. Кышка чыдамдуу, мөмөсү кара көгүш, таттуу, ширелүү, жыттуу. Августтун аягында бышат. Данеги кичине. Ар бир дарагы 140-150 кг түшүм берет. Мөмөсү жаңы кезинде жана кагы тамак-ашка пайдаланылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Гаррель
Гаррель (Garrel) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Клоппенбург районуна кирет.
Калкы - 13 327 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 113,23 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 53 008. Муниципалитеттин башчысы — Андреас Бартельс.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 12 шаардык районго бөлүнөт.
Сиккативдер
Сиккативдер (латынча siccativus – кургатуучу) – живопись технологиясында – майлуу боёкторду тез кургатуучу камыр сымал же атайын суюк кошундулар (аларды иш үстүндө боёкторго кошушат). С-ди ашыкча колдонуу живопистин көпкө чейин сакталышына зыяндуу.
Колицхайм
Колицхайм (Kolitzheim) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Төмөнкү Франкония административдик округуна карайт. Швайнфурт районуна кирет.
Калкы - 5379 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 59,02 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 6 78 150. Муниципалитеттин башчысы — Хорст Херберт.
Эшебург
Эшебург (Escheburg) — Германия Федеративдик Республикасынын Шлезвиг-Гольштейн жеринде жайгашкан муниципалитет. Герцогство Лауэнбург районуна кирет.
Калкы - 3354 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 8,91 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 01 0 53 028. Муниципалитеттин башчысы — Райнер Борк.
Термомагниттүү материалдар
Термомагниттүү материалдар – берилген магнит талаасында магниттелиштин температурага абдан көзкарандылыгы менен айырмаланган ферромагниттүү куймалар.
Термомагниттүү материалдардын бул касиети 0°С менен 200°С дин ортосунда, Кюри чекитине жакын температуранын белгилүү интервалында байкалат. Термомагниттүү материалдар термомагниттүү куймалар жана көп катмарлуу термомагниттүү материалдар деп эки топко бөлүнөт. Термомагниттүү материалдар магниттик шунт же магниттик кошумча каршылык катары пайдаланылат. Термомагниттүү материалдарга кээ бир куймалардын системалары кирет: Ni-Cu, Fe-Ni-Cr ж. б.
Феррара
Феррара - Италиянын түндүгүндөгү шаар. Эмилилья-Романья облусундагы Феррара провинциясынын адм. борбору. Калкы 130,5 миң (2010). Айыл чарбалуу аймактын борбору. Нефть-химиялык, жыгаччылык, айнек, тамак-аш өнөр жай ишканалары иштейт. Музейлер (а. и. лапидарий, Улуттук пинакотека) ж. б. бар. 8-кылымдан эскерилет. 14711588-ж. аты окшош герцогдуктун борбору. Роман стилиндеги собору (12-18-к.), готика стилиндеги Комунале (13-15-к.) жана делла-Ражоне (14-к.) палаццолору, ренессанс стилиндеги курулуштар (д’Эсте сепили, 14-к.; Палацдо Скифаноя, 14-15-к. ж. б.) сакталган. 1995-ж. шаардын ренессанс стилиндеги салынган бөлүгү Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген. Туризм өнүккөн.
Термосерпилгичтик
Термосерпилгичтик – катуу нерселердин температуранын негизинде кеңейип жана кысылып, кайра калыбына келүү касиеттери.
Жылтыр гүл
Жылтыр гүл (Erigeron) — татаал гүлдүүлөр тукумундагы өсүмдүк уруусу. Бир эки же көп жылдык чөп. Жалбырагы жөнөкөй, сабакта кезектешип жайгашат. Топ гүлү шыпыргы сымал же калканчадай.
Жер жүзүндө 200, Кыргызстанда 32 түрү белгилүү. Алар өрөөндөн тартып, тоонун альп алкагына чейинки шиберлерде, шалбааларда, бадалдуу, токойлуу беттерде өсөт.
Кай бирлеринин дарылык касиети бар. Айрымдары эфир майын жана ашаткыч заттарды алуу үчүн атайын айдалат. Кээ бир түрү кооздук үчүн гүлзарларда өстүрүлөт.
Сэнтр (Миссури)
Сэнтр (Миссури) (Center) — Миссури штатынын Роллс округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 1.0 км². FIPS коду — 29-12592.
Калкы
2010-жылы калкы 644 киши болгон.
Оордук борбору
Оордук борбору – мейкиндикте ар кандай абалда жайгашкан нерсенин бардык бөлүкчөлөрүнө аракеттенүүчү күчтөр өтүүчү ошол нерседеги чекит. Эгерде эркин нерсени улам бир чекити аркылуу жипке асып отурсак, анда жиптердин багыттары оордук борборунда кесилишет. Симметриялуу борборго ээ болгон бир тектүү нерсенин (тегерек, куб, шар ж. б.) оордук борбору анын симметрия борборунда жайгашкан. Катуу нерсенин оордук борбору нерсенин масса борборуна дал келгендиктен, ал нерсенин оордук борбору анын массасынын борбору деп аталат. Симметрия огу (шар, цилиндр ж. б.) бир тектүү нерсенин оордук борбору өзүндө, ал эми бир тектүү эмес нерселердин (татаал шакек, татаал тор ж. б.) оордук борбору нерсенин сыртында жатат.
Фермион
Фермион - бөлчөк спиндүү (1/2, 3/2,...,) бөлүкчө же квази бөлүкчө. Мис., кварктар (протон, нейтрон), лептондор (электрон, мюон, нейтрино). Италиялык физик Э. Ферминин ысмынан аталган. Ф-дор Ферми-Дирак статистикасына баш иет.
Хельменцен
Хельменцен (Helmenzen) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Альтенкирхен-Вестервальд районуна кирет.
Калкы - 876 киши(2013-ж.). . Аянты - 4,15 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 32 047. Муниципалитеттин башчысы — Хайнц-Вальтер Хен.
Гюссефельд
Калкы - 185 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 11,11 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 81 145. Муниципалитеттин башчысы — Уве Шмидт.
Александр Герасимов
Герасимов Александр Михайлович [19 (31). 7. 1881, Россия империясы, Тамбов губерниясы, Козлов (азыркы Мичуринск) шаары – 23. 7. 1963, СССР, Москва] живописчи, архитектор, искусствонун теоретиги, СССР эл сүрөтчүсү (1943), СССР Мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1941, 1945). СССР Сүрөт академиясынын анык мүчөсү (1947), искусство таануу илимдеринин доктору (1951). Москвадагы живопись жана архтектура окуу жайында окуган (1903-15). 1947-57-жылдары СССР Сүрөт академиясынын президенти. Негизинен пейзаждык сүрөттөрдү, кийин көбүнчө портрет тарткан. 1929-30-жылдары «Трибунадагы Ленин» (Москвадагы тарых музейи) деген чыгармасын жараткан. Негизги чыгармалары: «Үч ат чегилген араба. Кышкы жол» (Третьяков галереясы, 1912), «Жаандан кийин» (Третьяков галереясы, 1935) О. В. Лепешинская (1939) менен И. И. Фисановичтин портреттери (Третьяков галереясы 1942), «Мончо» (1940), «Октябрга арналган гимн» (1942) ж. б. «И. В. Сталин менен К. Е. Ворошилов Кремлде» (1938, Третьяков галереясы), «Советтик аксакал сүтөтчүлөрдүн портрети»(1944), «А. А. Ждановдун табытынын жанындагы И. В. Сталин» (1949) ж. б. эмгектери үчүн бир нече жолу Сталиндик сыйлыкка татыган. Ленин ордени жана медалдар менен сыйланган.
Ферми-Дирак статистикасы
Ферми-Дирак статистикасы – жарым бүтүндүү спиндерге (1/2, 3/2 ж. б.) ээ болуучу фермион бөлүкчөлөрүнүн системасына колдонулуучу квант статистикасы. Итал. физик Э. Ферми жана англиялык окумуштуу П. Дирак тарабынан сунушталган (1925). Квант теориясында бөлүкчөлөрдүн абалы толкун функциясы менен аныкталат. Ферми-Дирак статистикасына баш ийген бөлүкчөлөрдүн толкун функциясы симметриялуу же антисимметриялуу болуп, кванттык абалдарда Паули принциби боюнча жайгашат. Ферми-Дирак статистикасы металлдардагы электрон газына, ферми-суюктугуна колдонулат.
Мулланур (Бакалин району, Башкыртстан)
Мулланур — Башкыртстандын Бакалин районундагы айыл, Эски Матин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 149 киши. Почта индекси — 452673, ОКАТО коду — 80207855008.
Ольминский
Ольминский (чын фамилиясы — Александров) Михаил Степано­вич [3(15). 10. 1863, Воронеж —8. 5. 1933, Москва] — Россиядагы рев-ячыл кыймылдын ишмери, публицист, тарыхчы, адабият сынчысы.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Бальхаузен
Бальхаузен (Ballhausen) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Унструт-Хайних районуна кирет.
Калкы - 888 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 14.72 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 64 005. Муниципалитеттин башчысы — Вольфганг Штеглих.
Штифенхофен
Штифенхофен (Stiefenhofen) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Швабия административдик округуна карайт. Линдау-Бодензее районуна кирет.
Калкы - 1788 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 28,96 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 7 76 127. Муниципалитеттин башчысы — Антон Вольф.
Сикейрос, Альфаро Сикейрос Хосе Давид
Сикейрос, Альфаро Сикейрос Хосе Давид (1898, Чиуауа – 1974, Куэрнавака) – мексика живописчиси жана графиги, мексика монумент живописин негиздөөчүлөрдүн бири; коомдук ишмер. Мехико шаарындагы САда (1911) жана Санта-Анита мектебинде окуган (1913). С. 1924-жылдан Мексика компартиясынын жетекчилеринин бири, “Эль мундо” газетасынын баш редактору. 1932–36-ж. АКШда иштеп, Нью-Йоркто эксперимент өнөркана (1936) ачкан. Саясый ишмердиги үчүн 1960-ж. камалып, эл аралык коомчулуктун талабы менен 1964-ж. бошотулган. СССР САнын ардактуу мүчөсү (1967), “Элдер ортосунда тынчтыкты чыңдаганы үчүн” Эл аралык Лениндик сыйлыгынын лауреаты (1966). С-тун искусствосу идеялуулугу, экспрессиялуулугу, конкреттүүлүк менен символдун эриш-аркак жүргөндүгү, скульптуралык формаларды, бир эле учурда түрдүү материалды (синтез, боёк, карапа, мозаика жана башкалар) пайдалангандыгы менен айырмаланат. С-тун негизги чыгармалары: Улуттук даярдоо мектебиндеги (1922-23), Асем искусство сарайындагы (1945 жана 1950–51), университет ректоратындагы жана башка дубал сүрөттөр, “Пролетардын энеси” станоктук сүрөтү (1929–30, азыркы искусство музейи, Нью-Йорк) жана башкалар.
Лоуисбург (Миннесота)
Лоуисбург (Миннесота) (Louisburg) — Миннесота штатынын Lac qui Parle округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 47 киши. Болжолдуу аянты - 0.8 км². FIPS коду — 27-38258.
Хэброн (Коннектикут)
Хэброн (Коннектикут) (Hebron) — Коннектикут штатынын Tolland округуна караган АКШ шаары.
Няхр-Тарка-Яга
Няхр-Тарка-Яга — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Черная дарыясынын сол жээгинен 67 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Печора дарыясы бассейнинин Чыгыш чек арасынан Чоң Ою дарыясы бассейнинин Чыгыш чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ферма теоремалары
Ферма теоремалары - 1. Ферманын кичи теоремасы: эгерде р – жөнөкөй сан жана арга бөлүнбөгөн бүтүн сан болсо, анда ар_1=1 (modp). Теореманы П. Фержа (1640) аныктаган жана эркин р модулу үчүн Л. Эйлер жалпылаган. 2. Ферманын улук теоремасы, Ферманын атактуу теоремасы, Ферманын чоң теоремасы, Ферманын акыркы теоремасы боюнча п>2 ар кандай натуралдык саны үчүн x"+yn=zn теңдемеси х, у, г бүтүн оң сандарында чыгарылышы болбойт.
Динкамикалык ката
Динамикалык ката - жөндөө процессинде жөндөлүүчү чоңдуктун талап кылынуучу жана чыныгы маанилеринин ортосунда пайда болуучу айырма.
Форрест Гамп
"Форрест Гамп" (Forrest Gump, Форрест Гамп) — 1994-жылы Роберт Земекис тарткан, Уинстон Груумдун 1986-жылдагы ошол эле аталыштагы романына негизделген америкалык комедиялуу-драма. Тасмага тартылгандар: Том Хэнкс, Робин Райт, Гари Синис, Майкелти Уилямсон жана Салли Филд. Окуя кем акыл, бирок жүрөгүндө кири жок, ак көңүл, ошондой эле жүгүрүүдө алдына киши салбаган алабамалык Форрест Гамптын жашоосун сүрөттөйт. Тасмада Форрест ХХ кылымдын экинчи жарымында, тагыраак айтканда 1944-1982-жылдар аралыгында АКШда болуп өткөн кээ бир орчундуу окуяларга күбө болуп, айрымдарына таасир этет. Уинстондун романы Гамптын мүнөзү жана кээ бир окуялардын сүрөттөлүшү жагынан тасмада бир топ өзгөртүлүп берилген.
1995-жылы тасма Оскардын "Эң мыкты тасма", "Эң мыкты режиссер" (Роберт Земекис), "Эң мыкты актер" (Том Хэнкс), "Эң мыкты сценарист" (Эрик Рот) "Эң мыкты визуалдык таасир" жана "Эң мыкты монтаж" сыйлыктарын утуп алган. Мындар сырткары "Алтын глобус", "Элдин тандоосу", "Жаш артист" ж.б. ушул сыяктуу бир топ сыйлыкка татыган. 2011-жылы АКШ Конгрессинин китепканасы тасманы "маданий, тарыхый же эстетикалык баалуу" деп Улуттук кино реестринде сактоо үчүн тандап алган.
Бетачарлардын датасы
Бетачарлардын датасы IMDb сайтынын маалыматтарына ылайык берилген.
Биккенбах (Бергштрасе)
Биккенбах (Бергштрасе) (Bickenbach) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Дармштадт административдик округуна карайт. Дармштадт-Дибург районуна кирет.
Термотүгөй
Ал металл өткөргүчтөрүнөн, кээде гана жарым өткөргүчтөн жасалат. Термотүгөйдүн иштөөсү Зеебек эффектисине негизделген. Эгерде Термотүгөйдү түзгөн элементтердин тиймектери түрдүү температурада болсо Термотүгөйдүн тизмегинде ЭКК пайда болот да анын чоңдугу ысык жана муздак тиймектин жана термоэлектрод катары колдонулган материалдын жаратылышынын температурасын бир маанилүү аныктайт. Металл өткөргүчтөн жасалган Термотүгөйдүн ЭКК 5–60 мкВ/К чегинде болот, ал эми жарым өткөргүчтүү Термотүгөйдүн ЭККан чоң. Термотүгөйдүн жардамы менен температураны аныктоо тактыгы бир нече К, кээ бир Термотүгөйдө ~0,01 Кге жетет. Термотүгөй температуранын түрдүү диапазонунда пайдаланылат. Б. а. өтө жогорку жана төмөнкү температураларды өлчөөгө мүмкүндүк берет. Температураны өлчөөчү түзүлүштөрдө жана башкаруу менен контролдоонун түрдүү автоматташтырылган системаларында колдонулат.
Фонтанэлл (Айова)
Фонтанэлл (Айова) (Fontanelle) — Айова штатынын Адайр округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 2.3 км². FIPS коду — 19-28290.
Калкы
2010-жылы калкы 692 киши болгон.
Бэнкелман (Небраска)
Бэнкелман (Небраска) (Benkelman) — Небраска штатынын Dundy округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1006 киши. Болжолдуу аянты - 2.1 км². FIPS коду — 31-04230.
Термоэлектрдик өлчөгүч курал
Термоэлектрдик өлчөгүч курал – турактуу токтун электр өлчөөчү механизми менен термоэлектрдик өзгөрткүчтөр айкалышкан түзүлүш.
Электр тогунун чоңдугун жана чыңалуусун (кээде кубаттуулугун), өзгөчө синусоидалык эмес токтун жана жогорулатылган жыштыгын өлчөө үчүн колдонулат. Термоэлектрдик өлчөгүч курал көбүнчө өлчөнүүчү ток өтүүчү оромдордун салыштырмалуу электр каршылыгы чоң ысыткычтан, ысыткычтын температурасын кабыл алуучу термотүгөйдөн жана магнит электрдүү ченегич механизмден турат. Термоэлектрдик өлчөгүч курал тиймектүү термоэлектрдик өзгөрткүч жана тиймексиз куралга айырмаланат.
Ооча
Ооча – куш кармоо үчүн тор жайганда, же көгүчкөндү ичке жип менен байлап, кармап жатчу жашырын (көмүскө) жай. Күз айынын башында саятчы куштар өтүүчү жерлерден таштуу жер тандап, таш короо жасап, же бадалдан кашаа сыяктуу ооча куруп, бет маңдай жагын калканч кылат. Өзүнөн төмөн жакка тегерете төрт чыбык сайып, сыртынан тор жаят (кадимки балык тору сыяктуу), саятчы өзү жата турган жагын ачык калтырат. Тордун башкы кежигесин аттын куйрук кылынан тузак сыяктуу эшип жасайт. Кежигеден өткөрүлгөн жиптин эки учун эшик жагына сайылган чыбыктарга байлап коёт. Андан кийин эки кыска чыбык алып, анын бирин тордун төр жагына, экинчисин эшик жагына саят. Эшик жагындагы чыбыктын ачасы болот. Көгүчкөндү тырпырата турган учун такап тап менен тээкке байлап, экинчи учун ача чабыла арта салып барып, оочанын ичине шиш сайып байлап коёт да, куштун келер жагын көзөмөлдөп олтура берет. Алгыр куштар: (бүркүт, ителги, чүйлү, кыргый, ылаачын, турумтай ж. б.) өтүп бара жатканда көгүчкөндү тырпыратуу керек. Учуп бараткан куш көгүчкөндү алмакчы болуп келип, торго түшөт.
Скань
Скань, сканное дело – Байыркы Руста кеңири тараган филиграндын аталышы.
Гартов
Гартов (Gartow) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Люхов-Данненберг районуна кирет.
Калкы - 1349 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 28,28 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 54 005. Муниципалитеттин башчысы — Ханс-Удо Маури.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 3 шаардык районго бөлүнөт.
Хельмерот
Хельмерот (Helmeroth) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Альтенкирхен-Вестервальд районуна кирет.
Калкы - 209 киши(2013-ж.). . Аянты - 3,57 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 32 048. Муниципалитеттин башчысы — Фридхельм Шнайдер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Файр Плэй (Миссури)
Файр Плэй (Миссури) (Fair Play) — Миссури штатынын Полк округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 0.8 км². FIPS коду — 29-23428.
Калкы
2010-жылы калкы 457 киши болгон.
Александр Суворов
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Колленберг
Колленберг (Collenberg) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Төмөнкү Франкония административдик округуна карайт. Мильтенберг районуна кирет.
Калкы - 2542 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 23,85 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 6 76 117. Муниципалитеттин башчысы — Карл Йозеф Ульрих.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 3 шаардык районго бөлүнөт.
Ферма Пьер
Ферма Пьер (17.8.1601,Бомон-де-Ломань - 12. 1. 1665, Кастр) - француз математиги. Кесиби юрист. 1931-ж-дан Тулуздагы парламетке кеңешчи болгон. Бир катар белгилүү эмгектердин автору, алардын көбү 1679-ж. «Математикалык түрдүү чыгармалар» деген аталышта жарык көргөн. Ферма сандар теориясын түзүүчүлөрдүн бири, ага өзүнүн ысымындагы 2 белгилүү - улук теоремаcы жана кичик теоремасы таандык. Геометрияда Р. Декартка караганда координата методун системалуу түрдө өнүктүрүп, 2-тартиптеги сызык менен түз сызыктын теңдемесин түзгөн. 2-тартиптеги бардык ийри сызыктар конустук кесилиш экендигин далилдеген. Дифференциал эсептөөдө Ферманын экстремумду табуу эрежеси зор мааниге ээ. Ферма интегралдоону бөлчөктүү даража менен терс даражага да колдонгон. Физикада геометриялык оптиканын негизги принциптерин түзүү Ф-нын ысмы менен байланыштуу.
Эшебюттель
Эшебюттель (Oeschebüttel) — Германия Федеративдик Республикасынын Шлезвиг-Гольштейн жеринде жайгашкан муниципалитет. Штайнбург районуна кирет.
Скарпель
Скарпель (италянча scarpello) – таштын ар кандай породаларын иштетүүдө скульптор колдонгон болот аспап. С. тегерек же кырдуу өзөгү бар, далы сымал учун көздөй кеңейип кеткен түз же догоо сымал учу курч аспап.
Герасимов Иннокентий Петрович
Герасимов Иннокентий Петрович [9 (22). 12. 1905, Российская империя, Кострома шаары – 30. 03. 1985, СССР, Москва шаары] – географ, геоморфолог, топурак таануучу, СССР ИАнын академиги (1953; корреспондент-мүчөсү 1946). Ленинград университетин бүтүргөн (1926). 193656-ж. В. В. Докучаев атындагы Топурак таануу институтунун география жана топурак картографиясы бөлүмүн башкарган. МГУда профессор. (1936 – 50). 1951-жылдан СССР Илимдер Академиясынын География институтунун директору. Казакстан, Орто Азия, Батыш Сибирь, Урал, Ыраакы Чыгыш экспедицияларына катышкан. Батыш Европа, Индия, Кытай, Япония, Сенегал, Тунис, Бразилия, АКШ, Жаңы Зеландия, Чили, Уругвай, Мексика, Австралия, Шри-Ланка, Марокко, Гвинеяга саякат жасаган. Негизги эмгектери топурактын генезисине жана географиясына, физикалык географияга, ошондой эле палеогеография менен геоморфологияга арналган. СССРде биринчи чыккан «СССРдин аймагындагы муз доору» жыйнагынын автору (1939; К. К. Марков менен бирге). Жердин рельефинин өзгөрүү жана классификациялоо проблемаларын, жаратылышты коргоо жана кайра өзгөртүү, табигый байлыктарды комплекстүү пайдалануу маселелерин иштеп чыккан. Географияда изилдөөлөрдүн жаңы методдору пайдаланылуучу конструкциялык багытты өнүктүргөн. Ысык-Көлдүн палеогеографиясын изилдеген. «Дүйнөнүн физикалык-географиялык атласынын» (1964) редколлегиясын жетектеген. Советтик географтардын улуттук комитетинин төрагасы (1957-жылдан), Жалпы союздук топурак таануучулар коомунун президенти (1963-жылдан), СССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1973). Ленин, башка 3 орден жана бир нече медаль менен сыйланган. Эмгектери: Ледниковый период на территории СССР. М.; Л., 1939 (совм. с К. К. Марковым); Основы почвоведения и географии почв. М., 1960 (совм. М. А. Глазовской); Генетические, географические и исторические проблемы современного почвоведения. М., 1976; Структура и динамика природы Земли. Избр. труды. М., 1993.
Ольха
Ольха (Alnus) — өсүмдүктөрдүн кайыңдар тукумундагы уруусу.
Ал жалбырак күбүмө, бир үйлүү, айрым жыныстуу дарак же бадал; көбүнчө Түн. жарым шарда өсөт. Ольханын 42— 17, СССРде 10—15че түрү бар. Жөнө- көй жалбырагы сабакта кезектешип жайгашкан. Көбү эрте жазда, жалбырактана эленте гүлдөйт, шамал аркылуу чаңдашат. Топ гүлү — сөйкөчө. Мөмөсү — жаңгакча. 100, кээде 300 жылга чейин жашайт. Уругу, дүмүр чырпыгы, айрым түрлөрү тамыр чырпыктар менен көбөйөт. Анын тамырларында түймөкчө бактериялар болот.
Ольха өзөн жанa булак жээгинде ж. б. ным жетиштүү жерлерде өсөт. Ольха нын жыгачы баалуу, андан суудагы жанa жер астындагы курулуштар үчүн материалдар, мебель ж. б. даярдалат. Айрымдарынын таннин заты болгондуктан дары жасоодо пайдаланылат. Кээси шаарды жашылдандырууда тигилет.
Термоэлектр термометри
Термоэлектр термометри – жылуулук энергиясын башка энергияга айландыруунун негизинде түзүлгөн температураны өлчөөчү түзүлүш.
Б. а. Зеебек эффектисине негизделген температура өлчөөчү курал. Ал сезгич элементи катары термотүгөйдөн жана градустарга бөлүнгөн электр өлчөөчү куралдан (милливольтметр, автоматтык потенциометр ж. б.) турат. Термоэлектр термометри жылуулук энергиясынын сан маанисин электр энергиясына, андан ары магнит талаасынын энергиясына жана механикалык энергияга айландырат. Жылуулук энергиясынын сан мааниси бөлүктөргө бөлүнгөн шкала аркылуу аныкталат.
Ферма (механика)
Ферма (механика) курулуш механикасында (фр. ferme, firmus - бекем) - геометриялык формасы өзгөрбөгөн өзөктүү система; расчет жасаганда анын бардык түйүндөрү шарнирдүү деп кабыл алынат. Ферма негизинен курулушта (имараттарды жабууда, көпүрө салууда, суу тех. курулмаларда ж. б.), ошондой эле машина жана механизмдердин көтөрүп турма конструкциясы катары колдонулат. Ал даярдалуучу материалдын түрү боюнча металл, темир-бетон, жыгач жана айкалышкан Ферма болуп айырмаланат. Ферманын тиби имараттын же курулманын арналышына, жабуунун түрүнө ж. б. жараша аныкталат.
Об-Се
Об-Сё — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Енцота-Яга дарыясынын оң жээгинен 7 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Печора дарыясы бассейнинин Чыгыш чек арасынан Чоң Ою дарыясы бассейнинин Чыгыш чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дзот
Дзот – («дерево-земляная огневая точка» деген орусча сөздөрдүн баш тамгаларынан куралган) – согуш талаасындагы коргонуучу жай. Термин алгач 1939–40-ж. Совет-финн согушунда пайда болгон. Улуу Ата Мекендик согушта жыгачтан жасалып, топурак менен жабылган ок атуучу жайлар дзотдеп аталган. Согуштан кийин ок атуу чекиттери өңүттөгү курал катары эсептелип калгандыктан, бул термин колдонуудан алынган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Символизм
Символизм (французча symbolizme) – XIX кылымда француз адабиятында пайда болгон жана 90-жылдары Германиянын көркөм искусствосунда жана адабиятында өзгөчө тараган буржуазиялык көркөм өнөрдөгү агым. С. эки дүйнө тууралуу мистикалык, идеалисттик окуунун негизинде пайда болгон, алар реалдуу дүйнөдөгү сырткы көрүнүштөр жана биздин акыл жетпеген, белгисиз дүйнөнүн түпкүрүндө терең сакталган ойлор. С-дин теориясы боюнча бул экинчи иррационалдык дүйнө бизге акыл менен таанып билүүгө мүмкүн болбосо да, тышкы дүйнө берген сырдуу ишти ара кылуу (четин чыгаруу) жана «аян» берүү жолдору менен элес-булас сезилет жана божомолдонот. С-ге көркөм искусствосунда мына ушул мистикалык «символдорду» өткөрүүчү, түшүндүрүүчү роль тийиштүү болсо, ал эми сүрөтчү-символист бул жерде «жрец», «треогдун» функциясын аткармак. Бул реакциячыл агым орто кылымдын мистикасын кайра жандандырган жана бардык реалдуу нерсени, анын ичинде көркөм өнөрдүн социалдык мазмунун маанисиздикке чыгарган субъективизмге алып келген, муну менен ал кыйшаюусуз формализмге өсүп чыккан жана реалдуу объекттерди бузуп көрсөтүүгө кеңири мүмкүндүк түзгөн. Француз сүрөтчүлөрү П. Пюви де Шаванн, Г. Моро С-дин алгачкы өкүлдөрүнөн болгон. С. айрыкча Германияда жакшы өнүккөн (Мюнхен жана Вена бирикмелери – «Сецессиондордо»). Көркөм сүрөт өнөрүндө ал көбүнчө декаденттик, индивидуалисттик модерн стилинин формаларында өнүккөн. Живопистеги С-дин типтүү өкүлдөрү А. Беклин, Ф. Штук, М. Клингер (Германия), О. Роден (Франция), Россияда сүрөтчү-символисттер П. Кузнецов, С. Судейкин, Ж. Мииоти жана башка «Таразалар» жана «Алтын руно» журналдарынын тегерегине топтолушкан жана «Көгүлтүр роза» бирикмесинде чыгып турушкан. Орус символисттеринин бакылдаган, ыгы жок бааланган декларацияларына карабастан, С. орус живописинде кандайдыр бир кадыр-барктуу агым болгон эмес, бирок XIX кылымдын аягы XX кылымдын башындагы декаденттик маанайдагы сүрөтчүлөр Н. Рерих, М. Врубелдин кээ бир чыгармаларында айтылган.
Гепатит
Гепатит (ἡπατῖτις  — Боор) — Боордун түрдүү этиологиядан пайда болуп, катуу кармаган жана өнөкөт сезгенүү ооруларынын жалпы аты; боордун түрдүүчө дарылоону талап кылуучу сезгениши. Ал пайда кылган себебине жараша впрустук Гепатит биринчилик (вирустуу гепатит) жана экинчилик болуп айырмаланат. Анын катуу кармаган (вирустуу гепатит) жана өнөкөт түрү бар. Боор катуу сезгенгенде алгач адамдын тамак ичкиси келбей, эти ысып, алы кетип, муундары, оң кабыргаларынын асты салмактанып ооруйт. Кийинчерээк оорунун негизги белгиси сарык пайда болот. Боордун өнөкөт оорусу көбүнчө катуу сезгенүү уларып, өнөкөткө айлануудан жана жугуштуу (бруцеллёз, кургак учук ж. б.), мите (эхинококк, описторхоз ж. б.) ооруларынан, уулануудан, кээ бир дарыларды туура эмес ичүүдөн пайда болот. Сезгенүү процесси көпкө созулганда, боор клеткалары өлүп, бириктиргич ткандар өсүп, циррозго алып келет. Боор ишинин бузулушуна жараша оорулуу адамдын боору, көкбоору чоңоёт, эти ысып, териси саргая баштайт. Гепатит жылдап созулат. Мындай оорулууну ооруканада дарылайт, каттоого алынат. Анын алдын алуу үчүн жугуштуу ооруларды туура дарылоо, уулануудан сактануу жана туура тамактануу чоң мааниге ээ.
Медицина сунуштайт
Гепатиттерди дарылоо үчүн заманбап илим тарабынан интерферонду – дене тарабынан ага кандайдыр бир инфекция киргендигине карата жооп катары бөлүнүп чыгарыла турган заттарды пайдаланууну сунуштайт. Интерферондун өздөрү вирусту өлтүрбөйт, ал болгону орто аралык чынжырча гана болуп саналат. Алар денеге вирустун дал ушул түрүн, инфекциянын тибинин өзүнүн кодун чечүүгө, анын алсыз жерлерин, иммундук системге аны өлтүрө турган ферментти иштеп чыгууга жардам берүү үчүн түшүнүүгө жардамдашат. Интерферондор менен дарылоо аргасыз чара болуп саналат, азыркы медицинанын колунда башка натыйжалуу дарылар жок. Пегилирленген интерферонду вируска каршы каражат болгон рибоверин менен бирге колдонушат. Дал ушундай комбинация бүткүл дүйнө жүзүндө В, С гепатиттерин дарылоонун айрым бир стандарты катары кабыл алынган. Тилекке каршы, интерферон менен жалпы кабыл алынган дарылоо абдан уулуу жана адам денеси үчүн абдан оор келип, 1 нече миллион сомго чейин болуп кымбатка турат. Анын колдонулушу жок дегенде жарым жылга эсептелгени менен, 85 пайыз учурда бейтаптар мындай дарылоону алгачкы 2-4 ай гана чыдап көтөрө алышат. Ошондуктан гепатиттерди натыйжалуу дарылоонун мындай көйгөй маселеси абдан актуалдуу болуп саналат.
Гепатиттин себептери
Гепатиттин келип чыгуу себептерин инфекциялык, метаболикалык, ишемиялык, аутоиммундук, генетикалык ж.б. негизги категорияларга бөлүүгө болот. Жугуштуу агенттерге вирустар, бактериялар жана мителер кирет. Метаболикалык себептерге рецепт боюнча берилүүчү дары-дармектер, уулуу заттар (айрыкча алкоголь) жана боордун алкоголсуз май оорулары себеп болот. Гепатиттин аутоиммундук жана генетикалык себептери генетикалык жакындык менен байланышкан жана эреже катары, мүнөздүү популяцияларга таасир этет.
Вирустуу гепатит
Вирустуу гепатит – гепатиттин дүйнө жүзү боюнча эң кеңири тараган түрү.  Вирустуу гепатитти вирустун беш түрү (А, В, С, D жана Е гепатиттери) козгойт. А жана Е гепатиттери окшош келет: экөө тең заң жана ооз аркылуу жугат. Өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдө кеңири тараган. Өнөкөт гепатитке алып келбей турган өзүн-өзү чектөөчү ооруларга кирет.
В гепатити, С гепатити жана D гепатити канга же былжырлуу кабыкчаларга оору жуккан кан жана дене суюктуктары, мисалы, урук жана кындан чыккан нерселер тийгенде жугат. Вирустук бөлүкчөлөр шилекейден жана эмчек сүтүнөн дагы табылган. Бирок өбүшкөндө, идиш-аякты чогуу колдонгондо жана эмчек эмизгенде – эгерде бул суюктуктар ачык жарага же кесилген жерге кирбесе – инфекция жукпайт.
В жана С гепатиттери курч да, өнөкөт да болушу мүмкүн. D гепатити – В гепатитинин көбөйүшүн (репликациясын) талап кылган жана В гепатитинин коинфекциясы менен гана аныкталуучу кемтик вирус. Чоңдордо В гепатити инфекциясы көбүнчө өзүн-өзү чектеп, 5% дан азы өнөкөт абалга өтөт. 20-30% өнөкөт оору жугузгандар циррозго же боор рагына чалдыгышат. Бирок инфекция ымыркайлар менен балдарды көп учурда өнөкөт илдетке кабылдырат.
В гепатитинен айырмаланып, С гепатити көпчүлүк учурда өнөкөт инфекцияга алып келет. С гепатити АКШда цирроздун эң көп таралышына себепчи (алкоголь гепатитинен кийин экинчи орунда).  1970-80-жылдардагы кан куюу С гепатити вирусунун жайылышынын негизги фактору болгон. 1992-жылы кан азыктарындагы С гепатитин кеңири текшерүү башталгандыктан, кан куюуда С гепатитин жуктуруп алуу коркунучу болжол менен 1970-жылдардагы 10%дан азыркы учурдагы 2 миллиондон 1 катышына чейин төмөндөгөн.
Мителүү гепатит
Мителер да боорго жугуп, иммундук жоопту активдештирет. Натыйжада Е сары суу иммуноглобулинин көтөрүп, курч гепатиттин симптомдоруна алып келиши ыктымал (бирок өнөкөт гепатит өнөкөт инфекциялар болгондо гана мүмкүн). Мисалы, Entamoeba histolytica боордун ириңдүү гепатитин пайда кылат.
Ит солитери деп да аталган Echinococcus granulosus цестод курттары боорду мертинтип, мүнөздүү боор гидатид ыйлаакчаларын пайда кылат. Fasciola hepatica жана Clonorchis sinensis сыяктуу боор трематоддору өт тамырларында жашап, оорлоштуруучу гепатитти жана боордун фиброзун пайда кылат.
Бактериялуу гепатит
Боордун бактериялуу инфекциясы көбүнчө боордун ириңдүү абсцесстерине, курч гепатитке же боордун гранулематоздук (же өнөкөт) илдетине алып келет. Өнөкөт же гранулематоздук гепатит микобактериялардын түрлөрүн, Tropheryma whipplei, Treponema pallidum, Coxiella burnetii жана риккетсиянын түрлөрүн жуктурганда пайда болот.
Алкоголь гепатити
Ичкиликти көп ичүү гепатитке алып келиши мүмкүн, ал боордун циррозунун эң көп тарашына да себеп болот.  Алкоголь гепатити боордун алкоголдук оорулар түркүмүнө кирет. Ал алкоголдук стеатоздун (эң жеӊил, эң көп калыбына келүүчү), алкоголь гепатитин, боор циррозунун жана рагынын (эң оор, эң аз калыбына келүүчү) оордугуна жана калыбына келүү иретине жараша айырмаланат.
Адатта гепатит алкоголь узак убакыт бою таасир эткенде кабылдайт, аракечтердин 10-20 пайызында болот.  Алкоголь гепатитинин пайда болушунун эң негизги себеби – спирт ичимдиктерин узак мөөнөткө жана көп көлөмдө ичкендик. Эгер эркектер күнүнө 80 г, ал эми аялдар 40 г ашыкча узак мезгилге ичсе (1 пиво же шараптын 4 унциясы 12 г спиртке барабар), алкоголь гепатитине себепчи болот. Алкоголь гепатити жышаансыз гепатомегалиядан (боордун чоңоюп кетишинен) курч же өнөкөт гепатиттин белгилери менен боордун жетишсиздигине чейин өтүшүп кетиши мүмкүн.
Дары-дармектик жана уулуу гепатит
Көптөгөн химиялык заттар, анын ичинде дары-дармектер, өндүрүштүк токсиндер, өсүмдүк жана тамак-аш кошулмалары гепатитке алып келиши мүмкүн.  Дары-дармектердин таасиринен боордун жабыркашы курч гепатиттен тартып өнөкөт гепатитке жана боордун курч жетишсиздигине чейин өтүшүп кетиши мүмкүн. Токсиндер жана дары-дармектер ар кандай жолдор менен, анын ичинде клеткалардын түздөн-түз жабыркашына, клетка метаболизминин бузулушуна жана түзүмдүк өзгөрүүлөр аркылуу боордун жабыркашына алып келиши ыктымал.
Парацетамол сыяктуу кээ бир дары-дармектер боордун болжолдуу, дозага жараша жабыркашын көрсөтөт, ал эми башкалары, мисалы, изониазид, ар кыл адамдарда ар башкача, күтүүсүз реакцияларды жаратат. Боордун жабыркашынын механизмдери менен латенттик мезгилинин таасир алуудан тарта клиникалык ооруга кабылууа чейинки түрлөрү бар.
Дары-дармектердин көпчүлүк түрлөрү боорго зыян келтириши мүмкүн, анын ичинде анальгетик парацетамол; изониазид, нитрофурантоин, амоксициллин-клавуланат, эритромицин жана триметоприм-сульфаметоксазол сыяктуу антибиотиктер; вальпроат жана фенитоин сыяктуу тарамыш тартышууга каршы дары-дармектер; холестериндин деңгээлин төмөндөтүүчү статиндер; ичме контрацептивдер сыяктуу стероиддер жана анаболикалык стероиддер; жана КИВ/СПИДди дарылоодо колдонулуучу өтө активдүү антиретровирустук терапия.
Чөптөрдөн алынуучу дары-дармектер жана азык кошулмалары гепатиттин дагы бир орчундуу себеби болуп саналат. Дары-дармек менен шартталган гепатит Кореяда эң көп кездешет.  Америка Кошмо Штаттарында негизделген дары чөптөр мекемеси боордогу гепатитти 16% дан ашык учурда чөп жана азык кошулмалары пайда кыларын аныктады. Улуттук ден соолук институттары боордун жабыркашы менен байланышкан баардык белгилүү рецепттүү жана рецептсиз кошулмаларга көзөмөл жүргүзүү үчүн керектөөчүлөрдүн LiverTox маалымат базасын колдоп келет.
Башка гепатотоксиндер кокустан же атайылап жутканда, дем алганда жана териге сиңгенде таасир этет. Өндүрүш токсини болуп төрт хлордуу көмүртек жана Amanita phalloides жапайы козу карын дагы башка белгилүү гепатотоксиндер эсептелет.
Аутоиммундук гепатит
Аутоиммундук гепатит – бул боордун клеткаларына каршы аномалдуу иммундук жооп пайда кылган өнөкөт дарт.  Бул оору иммундук жоопко катышкан кишинин кайсы бир лейкоцитардык антигендери менен байланышкандыктан, генетикалык жакындыкка ээ деп эсептешет. Башка аутоиммундук оорулар сыяктуу эле, айлануучу аутоантитулкулар бар болушу мүмкүн, муну диагноз коюуда эске алган жакшы.
Аутоиммундук гепатит жышаансыз болушу, курч же өнөкөт гепатитке жана боордун фульминанттык жетишсиздигинде чейин ар кандай өңүттө көрүнүшү ыктымал. Бейтаптардын илдети 25-34% учурда жышаансыз кездешет, андыктан боордун иш-милдетинин аномалдуу тесттеринин негизинде диагноз коюлат. Айрым изилдөөлөр көрсөткөндөй, 25%дан 75%га чейин курч гепатиттин белгилери жана жышаандары бар.
Башка аутоиммундук оорулардагыдай эле, аутоиммундук гепатит адатта жаш аялдарды жабыркатат (бирок ал каалаган жыныстагы жана курактагы бейтаптарга да залалын тийгизиши мүмкүн), ошондой эле бейтаптардан чарчоо, аз кандуулук, анемия, анорексия, аменорея, безетки, артрит, плеврит, тиреоидит, жара колити, нефрит жана макулопапулярдык бөртпөлөр сыяктуу аутоиммунитеттин классикалык белгилери менен жышаандары көрүнүшү ыктымал. Аутоиммундук гепатит цирроздун пайда болуу тобокелдигин жогорулатат, ал эми боор рагына өтүшүп кетүү коркунучу ооруга чалдыккандан кийин жыл сайын болжол менен 1% га жогорулайт.