cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ажал дептери
"Ажал дептери" (жапон. デスノート, хэпбөрн: Desu Nōto) – Цугуми Обой жазган, сүрөттөрүн Такэси Обата тарткан жапон манга сериялары. Бул мангада мектептин жогорку класстарынын окуучусу Лайт Ягаминин синигами Рүктан кожоюнуна, жүзүн жана атын билген кимдир бирөөнү өлтүрүү мүмкүнчүлүгүн берген, табияттан тышкары турган күчтөргө ээ болгон дептер бар болгонун үйрөнөт. Серияларда Лайттын дептердин жардамы менен “Кудай” катары “жамандыктан тазаланган” дүйнө куруу аракеттери жана L аттуу тыңчынын анын пландарын бузуусу баяндалат.
“Ажал дептери” 2003-жылдын декабрынан 2006-жылдын майына чейин Shueisha корпорациянын Weekly Shōnen Jump манга журналында сериялашып чыккан. 2004-2006-жылдардын аралыгында манганын 108 баптары бирге чогултулуп 12 танкобон форматындагы китеп болуп чыккан. Манганын анимацияланган телевизиондук адаптациясы Жапонияда 2006-жылдын 3-октябрынан 2007-жылдын 26-июнуна чейин көрсөтүлгөн. 37 эпизоддон турган аниме Madhouse компаниясы тарабынан жетектелип, режиссеру Тэцуро Араки болгон. Сериялардын окуясында негизделген Нисио Исин жазган жеңил сюжеттүү роман 2006-жылы жарыкка чыккан. Буларга кошумчалуу Konami оюн компанисы Nintendo DS чөнтөк оюнчукка ылайыктуу видео оюндарды чыгарган. Манга сериялары Жапонияда 2006-жылдын 17-июнунда, 2006-жылдын 3-ноябрында жана 2008-жылдын 2-февралында чыккан үч жандуу аракеттүү тасмаларга жана 2015-жылкы телевизиондук драмага адаптацияланган. Манганын "Ажал дептери: Жаңы муун" (англ. Death Note: New Generation) аталышындагы кыска метраждуу сериялары жана төртүнчү тасмасы 2016-жылы чыккан. Манганын болочок америкалык тасмасынын көргөзүүсү Netflix каналында, 2017-жылдын 25-августуна пландалган.
Формалдык логика
Формалдык логика Формалдык логика ой-жүгүртүү актысын изилдеген илим. (түшүнүк, талкуу, ой-жүгүртүүнүн жыйынтыгы). Формалдык логиканын негизги милдети – аныкталган, такталган илимдин мыйзамын, принциптерин формалдаштыруу. Аристотелдин эмгегинин натыйжасында формалдык логика калыптанган. Ал силлогистиканы иштеп чыккан. Схоласттар (Дунс. Скотт, В. Оккам; А. Саксонский, Р. Луллий ж. б.) дагы өз салымдарын кошушкан.
Койот
Койот (лат. Canis latrans) – Америка чөөсү, ит сымалдуулар тукумундагы жырткычтардын бир түрү.
Жаркент хандыгы
Жаркент хандыгы, же Могули ( — Mamlakat-i Mughuliya; ماملاكاتى موگولىيا), кийинчирээк Кашкар хандыгы, же Саидия —Батыш Түркстандын чыгышынын Кашкардагы жайгашкан феодалдуу мамлекет. (кээ бир убакыттарда өзүнүн курамында Турпан, Кумул, Чалыш ээлеген). Борбор шаары Жаркентте, 1596 год жылдан кийин Кашкар, өзүнүн күчүн көбөйтүп, Моголстан жерлерин, Жуңгар жерлерин, Жетисуу Фергана өрөөнү, Ысык-Көл), жана Бадакшан, Кашмир, жана түндүк Тибет.
Тарыхы
16-кылымдын башталышында Моголстан мамлекети экиге бөлүнгөндө Яркенд батыш бөлүгүнүн борбору болгон. Кийин Яркенд ошол аймакта түзүлгөн Могол хандыгынын байтактысы жана ички араздашуулардан улам Чыгыш Түркстандагы өз алдынча хандыкка айланган. 17–18-кылымда шаарды калмактардын көзөмөлү менен жергиликтүү төбөлдөр башкарган. Кийинчерээк Яркенд «Алты шаар» аталган тарыхый аймактын жана Якупбек түзгөн Жетишаар мамлекетинин курамына кирген. Соңку орто кылымдардан кыргыздар Я-деги жергиликтүү калктын бири катары саясий турмушуна активдүү катышып турушкан.
Бакасова, Айна Бакасовна
Айна Бакасовна Бакасова (18.11.1958) – Кыргызстандагы так илимдер боюнча изилдөө жүргүзгөн окумуштуулардын бири, техникалык илимдердин доктору (2015) жана кандидаты (2004), И.Раззаков атындагы Кыргыз техникалык университетинин профессору, электр кубаты жаатында адис. Учурда – Каракөл шаардык кеңешинин депутаты.
Кыскача өмүр таржымакалы
Айна Бакасовна Бакасова – Кыргызстандын Нарын облусунун борбору Нарын шаарында 1958-жылдын 18-ноябрында туулган. Анын ата-бабасы Нарын районуна караштуу Ак-Булун кыштагынан болот.
1976-жылы Нарын шаарындагы № 1 Токтогул атындагы орто мектепти ийгиликтүү аяктаган.
1981-жылы Фрунзе политехникалык институтун (азыркы Искак Раззаков атындагы Кыргыз мамлекеттик техникалык университетин) аяктаган.
1981-1992-жылдары Фрунзе политехникалык институтунун Каракөлдөгү факультетинде окутуучу болгон.
1993-95-жылдары аталган факультет Жалал-Абат мамлекеттик университетинин карамагына өткөндө, ЖАМУнун ага окутуучусу болгон.
1995-2007-жылдары ЖАМУнун “Электр кубаты” кафедрасынын башчысы.
Факультет 2007-жылы кайрадан Искак Раззаков атындагы Кыргыз мамлекеттик техникалык университетине кайтарылганда, кафедра башчысы кызматын аркалоону уланткан.
2007-жылдан – КМТУнун “Электр кубаты” кафедрасынын башчысы.
2008-жылдан – КМТУнун Каракөл технологиялык институтунун “Электр кубаты” кафедрасынын башчысы. 2014-жылдан - КР Улуттук илимдер академиясынын Автоматика жана маалымат технологиялар институтунун Башкаруу системасынын сызыктуу эмес динамика жана өз алдынча уюмдашуу лабораториясын жетектейт.
2015-жылдын бугу (май) айынын 15инде Бишкек шаарында техникалык илимдер тармагында доктордук диссертациясын коргоду.
Коомдук ишмердиги
2007-08-жылдары жана 2012-жылдан – Каракөл шаардык кеңешинин депутаты.
Илимий ишмердиги
Ал 2004-жылы кандидаттык диссертациясын коргогон. Техника илимдеринин кандидаты.
2008-жылы доцент наамын алган.
2012-жылдан КМТУнун профессору кызматын аркалай баштады.
«Сызыктуу эмес жана өзүнөзү уюштурган татаал системаларды башкаруунун синергетикалык ыкмаларын иштеп чыгуу» темасын доктордук диссертация деңгээлинде иликтеп, 2015-жылы бугу (май) айында коргоду.
Сыйлыктары. Наамдары
2005 - КР Билим берүүсүнүн мыктысы.
2012 - КР отун-кубат (энергетика) министрлигинин Ардак грамотасынын ээси.
2013 - Электр кубаты тармагындагы "Каарман" белгиси.
Үй-бүлөсү
Никеде турат.
Эки кыз, бир уулу, бир нече небереси бар.
Тил билгендиги
Кыргыз, орус жана немис тилдеринде сүйлөйт.
Негизги чыгармалары
Үч монография, бир илимий-жамаагаттык китеп (ата-бабасынын санжырасын), 45тен ашуун илимий макала, 40тан ашуун илимий-усулдук колдонмо жарыялаган.
Планетарий
Планетарий (Planetarium) — жылдыздуу асмандын, Күндүн, Айдын жана планеталардын сүрөттөлүштөрүн жарым сфера (жарым шар) формасындагы купол-экранга проекциялап көрсөтүүчү аппарат; астрономия, космонавтика жана Жер жөнүндөгү илим бонча лекциялар өтүлүүчү илимий-агартуу мекеме. Мындай лекцияларды өткөрүү учурунда жасалма жылдыздуу асмандын сүрөттөрүн демонстрациялап көрсөтүү коштолот.
Планетарийдин аппараты 1924-жылы Германияда, 1929-жылы Москвада ачылган. Планетарий аппараты – астрономия, космонавтика, геодезия, геофизика жана башка илимдин тармактары бонча лекцияларды окуганда пайдалануучу аппарат.
Планетарийде жылдыздарды, планеталарды гана көрбөстөн, Күндүн толук тутулуусун да байкоого болот. Мисалы, Москвада эң жакынкы Күндүн толук тутулуусу 2126-жылы 16-октябрда байкалат. Атайын проекторлордун жана куралдардын жардамы менен Күндүн, Айдын, Меркурий, Чолпон, Марс, Юпитер жана Сатурндун кыймылдарын, асман экваторун, эклиптиканы, асман меридианын жана башка асман сферасынын чекиттерин жана сызыктарын көрсөтүүгө болот. Көпчүлүк Планетарийлердин түрдүү астрономиялык кубулуштарды демонстрациялоочу телескоп жана башка куралдар менен жабдылган астрономиялык аянттары бар. Планетарийде окуучулар теориялык изилдөөлөрдү, байкоолорду жүргүзүүчү ийримдер иштейт.
Тышкы шилтемелер
WPD (Worldwide Planetariums Database)
Павел Валерьевич Дуров
Павел Валерьевич Дуров (1984-жыл 10-октябрь, СССР, Ленинград) - орусиялык ишкер, программист, рублдик миллиардер, ВКонтакте коомдук тармагынын жана ушул эле аталыштагы компаниянын негиздөөчүлөрүнүн бири; кроссплатформалык "Telegram" месенжеринин түзүүчүсү. ВКонтакте-нин мурдагы генералдык директору (2006-2014). Студент кезинде ОФ Президентинин жана ОФ Өкмөтүнүн стипендиясынын лауреаты, Потанин стипендиясынын үч жолку лауреаты болгон.
2001-жылы Академиялык гимназияны артыкчылык менен бүтүргөн. 2006-жылы Санкт-Петербург мамлекеттик университетинин "Англис филологиясы жана котормо" адистигин кызыл диплом менен аяктаган (дипломун алигиче алып кете элек). Мындан бир жыл мурда СПбМУнун аскердик окутуу факультетинде "Үгүт жана психологиялык согуш" боюнча профессионалдык даярдыгын бүтүрүп, запастагы лейтенант деген наам алган. ЖОЖду бүтүрөр замат азыркы тапта Орусиянын эң ири коомдук тармагы болгон "ВКонтакте"-ни түзгөн. 2011-жылы Дуров 7,9 миллиард рубль байлыгы менен Орусиянын миллиардерлеринин рейтингинде 350-орунду ээлеген.
Павел этжебес (вегетарианец) болуп эсептелет жана либертаристтик саясий көз караштарды карманат. Дуровду орусиялык Марк Цукерберг деп аташат. Адаттан тыш иш-аракеттери жана сөздөрү үчүн көп сындашат. 2012-жылы 19-ноябрда Николай Кононовдун "ВКонтакте"-нин пайда болушун жана авторун баян кылган "Дуров Коду" (орус. Код Дурова) китеби чыккан; китепти тасмага түшүрүү укугун дароо AR Films кампаниясы алган.
Дуров 2014-жылы Орусиядан чыгып кеткен жана артка кайтуу ниети жок экенин билдирген.
Архео
Архео.. (грекче archaios - байыркы) - татаал сөздөрдүн «байыркы», «байыркы нерселерге тиешелүү болгон» деген маанини туюндуруучу биринчи бөлүгү (мисалы, археография, археология).
Кызыл-Аскер
Кызыл-Аскер (Кызыл-Аскер) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Чүй районундагы айыл. Ибраимов айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 534 киши.
Некроз
Некроз (от греч. νεκρός — өлүк) — тирүү организмдин айрым бөлүгүнүн, ткань же клеткаларынын өлүшү (жансызданышы).
Себептери
Некроздун пайда болушуна
Оорунун жүрүшү
Некроздо клетка жана клетка аралык заттарда мүнөздүү өзгөрүүлөр болот. Клетканын ядро жана цитоплазмасы бүрүшөт, клетка мембранасынын өткөргүчтүгү күчөп, осмос тең салмактуулугу өзгөрөт, гидролиз ферменттеринин активдүүлүгү жогорулап, клетка эрийт. Некрозго учураган ткань ажырап түшөт, ириңдеп, эрийт же туташтырма ткань өсөт. Некроз болгон органдын структуралык элементинин бузулушу жана уулануусуна жараша функциясы начарлайт (Гангрена).
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
«Ислам мамлекетин» үгүттөө
"Ислам мамлекетин" үгүттөө — массалык маалымат каражаттары аркылуу "Ислам мамлекети" диний уюмунун идеяларын жалпы мусулман мамлекеттерине жайылтуу менен өздөрүнүн жактоочуларын көбөйтүү. ИМнин штаттык бөлүмдөрү жана ыктыярдуу колдоочулары үгүттөөнү жүргүзөт. Айрыкча интернетте активдүү иш жүргүзүлүп жатат. Фейсбук, инстаграм жана твиттер социалдык тармактарында ИМге арналган аккаунттар жана посттордун көптүгү байкалат.
Балык (топоним)
Балык — топоним. Эпосто кыргыздар менен коңшу жашаган Ооган мамлекетинин чоң шаарларынын бири катары сүрөттөлөт. Сагымбай Орозбаковдун вариантында «Бадакшан менен Балыкты, Башкы атасы бир бөтөн, Баары тажик калыкты», — деп эскерилет. Б. тарыхта орчундуу соода борбору катары белгилүү болгон. Ошондой эле эпосто «Балкы тон» деген термин да айрым учурда кезигет. Бул ошол Балх шаарынан жасалган тон кымбат баалуу болгондугу менен өзгөчөлөнүп турган.
Географиялык реалияда Ооганстандын түндүк батышындагы Балх шаары.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Жахиль
Жахиль жана Жахилия (орой киши, жапайы, сабатсыз) — Сабатсыздык, карангылык, түркөйлүк деген мааниде. Ислам дини келгенге чейинки караңгы доордун аты, жахилия доорунда жашаган адамдарды атоочу термин. «Жахиль» термини орто кылымдарда ислам уламалар менен мусулман коомундагы динден танган адамдарды сүрөттөө максатында колдонулган. Радикалдык идеологиялардын заманбап түшүнүгүндө бул термин шариаттын талаптарын аткарбаган жана исламды тутпаган   мусулмандарга жана жарандык коомго карата колдонулат. Исламдын канондук түшүнүгүндө мындай мусулмандар фасикун 1 (бузулгандар) деп аталышат.
Баң
Баң — этноним, "Манас" эпосунда кыргызга канатташ жашаган эпостук душман эл (Сагымбай Орозбаков , 2. 227).
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Стратосфера
Стратосфера (stratosphere) – 18ден 60 кмге чейинки бийиктиктеги жер атмосферасынын областы. Тропосфера менен мезосферанын ортосундагы катмар. Бул үч катмар биригип гомосфераны түзүшөт. Стратосферанын температурасы негизинен бийиктеген сайын жогорулайт: төмөнкү бөлүгүндө температура –45оСден –75°Сге чейин, жогорку катмарында –55°Сге чейин жетет. Стратосферада суу буусу аз, булут жок, бийиктеген сайын озон көбөйөт.
Коккорелла
Коккорелла — океандардын жылуу алкактарында жашоочу балыктардын бир уруусу.
Бензой альдегиди
С6Н5СНО + ОНСС6Н5 + КОН С6Н5СН2ОН + С6Н5СООК
Б. а. KCN -нин катышуусундагы конденсация реакциясына кирип, бензоинди пайда кылат:
С6Н5-СОН+HOC-C6H5  C6H5-CHOH-CO-C6H5
бензоин
Б. а. хлорду таасир эткенде бензой к-тасынын хлорангидриди пайда болот:
С6Н5СОН + Cl2  C6H5COCl + HCl; Б. а. фенол же үчүнчүлүк ароматтык аминдер менен трифенилметан туундуларын, аммиак менен гидробензамидди пайда кылат. Ароматтык ядродогу орун алмашуу (мис., нитрлөө, хлорирлөө, сульфирлөө) негизинен мета-абалда жүрөт. Б. а. толуолду металлдар окистендирерин катышуусунда окистендирүүдөн:
240оC
o. эле бензилхлорид же бензилиденхлоридди гидролиздөөдөн алынат. Б. а. ачуу бадам, шабдаалы, алча, өрүктүн данектеринде кездешет. Б. а. фенилуксус альдеги, жыпар жыттуу заттар, боёктор алууда жана парфюмерияда жыт берүүчү зат катары, тамак-аш өнөр жайларда эссенциялар алууда колдонулат.
Чоң Козлец
Чоң Козлец — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шарженга дарыясынын оң жээгинен 112 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Вознесен (Зилайыр району, Башкыртстан)
Вознесен — Башкыртстандын Зилайыр районундагы кыштак, Юлдыбаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 10 киши. Почта индекси — 453684, ОКАТО коду — 80227836002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Зульм
Зульм — кеңири түшүнүктө кимдир бирөөгө же өзунө карата адилетсиздик. Зульм адилетсиз мамиле жасоонун, басынтуунун, кордоонун ж. б. негизинде, бирөөнун укугун тепсөө.Саясий исламчыл топторунун түшүнүгү боюнча зульм деп катаал же авторитардык мунөзгө ээ болгон жана диний эркиндиктерди, саясий көз караштарды динге ишенген адамдарды көз караштары үчүн кугунтуктоо алуу ж. б. тигил же бул мамлекет же өкмот, репрессивдүү бийлик, мыйзам таанылат.
Бозбу-Тоо мрамор кени
Бозбу-Тоо мрамор кени — Жалал-Абад облусунун Аксы районунда, Таш-Көмүр шаарынан 24 км түндүк тарапта, Бозбутоонун түндүк капталында, деңиз деңгээлинен 1220–1390 м бийиктикте. Кен аймагын төмөнкү пермь мезгилинде пайда болгон карбонат жана карбонат-терриген чөкмө тектери түзөт. Пайдалуу катмар мраморлошкон каралжын акиташ тегинен турат. Агыш темгилдүү, майда бүртүкчөлүү. Механикалык жактан бекемдиги 94,8–100,5 МПа. Тоотек массивинен товардык блоктордун чыгышы 23,4–35,9%. Запасы В категориясы боюнча 507,1 миң м3, С1–85,7 миң м3, В+ С1–592,8 миң м3, С2–151,0 миң м3.
Сандык
Сандык - тоо капталдарындагы түзөң жер, рельефтин формасы. Тоолордун структуралык түзүлүшүнө жараша жайгашат. Сандык негизинен тектон. жаракалардын багыты боюнча көтөрүлгөн байыркы пенеплен тегиздигинин калдыгы; кээде кар чеги жаткан бийикте физикалык үбөлөнүүдөн талкаланып, кар, муз жана жылып кеткен тоо көчкүлөрүнөн бошогон беттерде пайда болот. Сандык көбүнчө бүктөлүү-келки түзүлүштөгү тоолордо кездешет.
Мис., Суусамырдагы Кишиней жана Арамза сандыктары. Сандык деңиз деңгээлинен 2000-3500 м бийиктиктерде жайгашып, аянты 2-8 гектарга жетиши мүмкүн. Адатта альп, субальп өсүмдүктөрү басымдуу, кээде корум таш, шагылдуу. Казактарда үстү тегиз, капталдары тик, башкача айтканда «сандык сымал» тоолорду «сандык тоолор» деп аташат.
Колдонулган адабияттар
Кыргызстандын географиясы. Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004, s. 71-72. ISBN 9967-14-006-2
Айыл чарба кооперациясы
Айыл чарба кооперациясы - айыл чарба товарларын өндүрүүчүлөрдүн экономикалык ж. б. керектөөлөрүн канааттандыруу максатында өндүрүштүк же башка чарбалык иш үчүн акчалай бааланган алардын мүлктүк, үлүштүк мүчө акыларын бириктирүүнүн негизинде уюшулган ыктыярдуу бирикме. Кооператив ыктыярдуу негизде түзүлөт жана мүчөлөрүяүн саны жетиден кем болбоого тийиш. Анын мүчөлөрүнүн жер үлүшү өз менчигинде калат жана кооперативге ижарага гана берилүүгө тийиш, ошондой эле мүчөнүн үлүштүк акысы кооперативдин фондуна акчалай төгүлөт. Үлүштүк мүчөлүк акы катары мал, айыл чарба техникасы, акчалай наркы бар башка мүлктөрүн кошууга болот. Кооператив ишинин түрүнө жараша өндүрүштүк, кайра иштетүүчү ж-а сервистик болуп түзүлүшү мүмкүн. Өндүрүшгүк кооперативде айыл чарба продукциялары биргелешип өндүрүлөт. Кайра иштетүүчү кооперативде айыл чарба продукциясы кайра иштетилип, жаңы азык-түлүк алынат. Сервистик кооператив айыл чарба продукцияларын сатуучу, ошондой эле аны сактоо, сорттоо, таңгактоо, кургатуу, жууп-тазалоо, бөлүштүрүү, ташуу, мелиорациялык, унаа менен камсыздоо, курулуш, ветеринардык жактан тейлөө, жерсемирткичтерди жана химикаттарды колдонуу боюнча иштерди, илимий-консультациялык, маалыматтык, маркетингдик ж. б. кызматтарды аткарат.
Бензой кислотасы
Бензой кислотасы (бензолкарбон к-тасы), С6Н5СООН – эң жөнөкөй ароматтык к-та, түссүз, жалтырак кристаллдар, мол. масс. 122,05. Б. к-нын эрүү t 122,4оС, кайноо t 249oC; жогорку темп-рада 370оС бензолго жана СО2 чейин ажырайт. Б. к-на бардык монокарбон к-таларынын касиеттери мүнөздүү. Б. к. бензоилхлорид менен аракеттенишип бензой ангидридине (С6Н5СО)2О айланат. Б. к. жана анын эфирлери чайырларда, эфир майларында кездешет. Ал өндүрүштө суюк фазада 130-160оС, басым астында (308-790 кПа) катализатор катышуусунда толуолду окистендирүүдөн алынат. Лаб-яда бензоилтрихлоридди (С6Н5ССl3) жана бензонитрилди гидролиздөөдөн алынат. Б.к-сы жана анын туздары эң жогорку бактерициддик касиетке ээ. Ошондуктан алар тамак аш ө.ж-нда концервант катары (0,1 %) соустар, фарш, ширелердин курамына кошулат. Медицинада тери оорууларын дарылоодо, парфюмерияда колдонулат. Б.к. фенол, капролактам өндүрүүдө жана лактардын курамына анын жалтырактуулугун жана башка касиеттерин жогорулатууда кошулат. Б.к. эфирлери жыттуу зат болгондуктан, алар косметикада кеңири колдонулат.
Фатиха сүрөсү
Фатиха1 сүрөсү (, Бетачар) — Курандын биринчи сүрөсү.
Сүрөнүн түрү: Меккелик сүрө. Баардык ислам уламаларынын ою боюнча Фатиха сүрөсү 7 аяттан турат.
Бул сүрө Куранда орду боюнча да, жана толук түрдө бир түшкөнү боюнча да биринчи сүрө. Сүрөдө Курандын жалпы түшүнүгү берилип жана таухидди(жалгыз гана Кудайга сыйынуу) ырастоочу, динчил адамдарга жыргалчылыкты, ал эми динсиз жана күнөөлүү адамдарга катуу жаза болоорун эскертүүчү, Аллахка сыйынуу зарыл жана эки дүйнөдөгү бактылуулукка жол экенин ырастоочу сөздөр айтылат. Ошондой эле Аллахка моюн сунгандар жыргалчылыкта болоорун, ал эми баш ийбегендер зыян тартаары жазылган.
Фатиха мусулмандардын арасында эң көп колдонулган сүрө болуп, намаздын ар бир рекетинде сөзсүз түрдө окулууга тийиш.
Telegram
Telegram - тексттик билдирүү жана түрдүү форматтагы медиафайлдар менен алмашууга мүмкүндүк берген смартфон жана башка түзмөктөр үчүн түзүлгөн бекер кроссплатформалык мессенжер. Жыл сайын 12 млн АКШ доллары өлчөмүндө Павел Дуров тарабынан каржыланган АКШ жана Германиядагы бир нече компаниянын кубатында иштеген жабык коддуу менчик сервер бөлүгү жана баштапкы ачык коддуу, анын ичинде GNU GPL лицензиялуу бир нече клиент колдонулат.
2016-жылдын февраль айындагы эсеп боюнча, кызматтын активдүү колдонуучуларынын саны 100 миллион кишиден ашат. Ал эми күн сайын жөнөтүлгөн билдирүүлөрдүн саны 15 миллиардга жетет. 2017-жылы август айында Павел Дуров өзүнүн Telegram-каналынан күн сайын катталган жаңы колдонуучулардын саны 600 миң экенин кабарлаган.
Боттор
Иштеп чыгуучулар атайын API-дын жардамы менен "ботторду", программалар менен башкарылган атайын эсептерди түзө алышат. Кадыресе боттор жеке жана топтук чаттарда атайын буйрутмаларга жооп беришет, жана ошондой эле интернетте издөө сала алышат же башка тапшырмаларды аткара алышат, көңүл ачуу максатында жана бизнесте колдонулат.
Павел Дуров 2015-жылдын сентябрь айында жакынкы мезгилде ботторго жарнама жайгаштырып, тыйындаштыруу мүмкүндүгү болорун жар салган.
2017-жылдын 18-майында боттор үчүн төлөм API'си көрсөтүлгөн. Колдонуучулар бул функцияны текшерип көрсүн үчүн Telegram командасы "Убакыт машинесин" сатып алууну сунуштаган тесттик бот түзгөн (колдонуучулардан акча алынган эмес).
Эфталиттер
Эфталиттер - хиониттер, ак гунндар –5–6-кылымдагы Орто Азия, азыркы Ооганстан, түндүк-батыш Пакистан жана Чыгыш Түркстандагы уруулардын шарттуу бирикмеси. Эфталиттердин теги Чыгыш Иран урууларынан деп эсептешет, бирок алардын арасында башка этностук бирикмелер болушу мүмкүн. Бир катар изилдөөчүлөр Эфталиттердин негизги аймагы катары Тохарстанды жана Чыгыш Ооганстанды эсептешет. Эфталиттер бирикмесин шаар маданиятынын таасирине кабылган жоокер уруулар түзгөн. Э. 5-кылымдын башынан сасанилерге каршы күрөшүп, аларды салык төлөөгө мажбурлашкан. 460-ж. Түндүк Индиянын батыш бөлүгүн басып алууга аракеттенишкен. Эфталиттер бирикмеси 6-кылымда инди, сасани, түрк урууларынын соккусу астында кыйраган.
Сциентизм
Сциентизм (лат. scientia анг. Sciemce – билим, илим) – коомдун маданият системасында жана идеялык турмушунда илимдин ролун абсолютташтыруу концепциясы.
Сциентизм илимдин үлгүсү катарында табыгый илимдерди жана так илим деп аталган илимдерди алат, мисалы, математиканы. Ошону менен бирге эле илимди адамга каршы зыяндуу күч катарында баалаган ар кандай антисциентизмдин түрлөрү да кездешет. Чындыгында Сциентизм да, антисциентизм да бир жактуу, чала көз караштар. Дүйнөнүн, коомдун, адамзаттын өнүгүүсүндө бардык илимдердин ролу маанилүү, бардыгынын прогрессивдүү функциялары бар, бирок, бары бирдей деңгээлде эмес.
Сциентизмдин келип чыгышынын негизги себептеринин бири илимий-техникалык прогресстин жетишкендиктери болгон. Ал эми антисциентизмдин келип чыгышына ошол илимий-техникалык жетишкендиктердин адамзатка алып келүүгө мүмкүн болгон зыяндары себеп болгон.
Пиллачылар
Пиллачылар (лат. Lasiocampidae) — эжекебесалары пилланын ичине өсүп чоңоюучу көпөлөктөрдүн бир тукуму, булардын кыйла түрү бар: муунактуу пиллачы (Malacosoma neustria), тоонун муунактуу пиллачысы (M. paraliela), Сибирь пиллачысы (Dendrolimus sibiricus), мырзакарагай пиллачысы (D. pini).
Сергеевка (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Либерия
Либерия, Либерия Республикасы – Батыш Африкадагы мамлекет. Атлантика океанынын жээгинде жайгашкан (жээк сызыгынын узундугу 579 км). Түндүк-батышынан Сьерра-Леоне, түндүгүнөн жана түндүк-чыгышынан Гвинея, чыгышынан Кот-д’Ивуар менен чектешет. Аянты 111,37 миң км2 (анын ичинде ички суу аянты 14,04 миң км2). Калкы 3,44 млн (2009). Борбору – Монровия шаары. Расмий тили – англис тили. Акча бирдиги – либерия доллары. Административдик-аймагы жактан 15 графтыктан туруп, алар 67 районго бөлүнөт (к. таблицаны).
Администрациялык-аймактык бөлүнүшү (2008): Либерия – БУУнун (1945), ЭВФтин (1962), Эл аралык реконструкциялоо жана өнүктүрүү банкынын (1962), Африка союзунун (1962; 2002-ж. чейин Африка биримдиги уюму) мүчөсү.
Мамлекеттик түзүлүшү
Либерия – унитардык мамлекет. 1986-ж. 6-январда Конституциясы кабыл алынган. Башкаруу формасы – президенттик республика. Мамлекет жана өкмөт башчысы – президент. Ал жогорку башкы командачы. Президент жана вице-президент жалпы элдик шайлоо жолу менен 6 жылга шайланат. Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы – эки палаталуу парламент, ал Сенат (30 мүчө, 9 жылга шайланат) жана Өкүлдөр палатасынан (64 депутат, 6 жылга шайланат) турат. Либерияда көп партиялуу саясий система орун алган. Негизги саясий партиялары: Демократиялык өзгөрүштөр үчүн конгресс, Либерия трансформациясы үчүн коалиция, Эркиндик партиясы, Биримдик партиясы, Улуттук-патриоттук партия, Тынчтык жана демократия үчүн альянс жана башка.
Табияты
Жаан-чачындын жылдык өлчөмү ички аймактарында 1500–2000 ммден Атлантиканын жээгинде 4000 ммге чейин. Бүт аймагында кургакчыл (ноябрдын ортосунан апрелдин ортосуна чейин) жана жаанчыл (апрелден октябрдын аягына чейин) сезондор байкалат. Эң жаанчыл мезгили – июнь–август айлары. Дарыя тармагы жыш, суусу мол; бардыгы Атлантика океанынын алабына кирет. Эң ири 6 дарыясынын (Мано, Лоффа, Сент-Пол, СентЖон, Сестос, Кавалли) алабы өлкөнүн аймагынын 60%тен ашык аянтын ээлейт. Дарыялары босоголуу, ортонку жана жогорку агымдары энергия ресурстарына бай. Сент-Пол дарыясында гана чатынан 80 км аралыкка чейин кеме жүрөт. Ар бир адамдын суу менен жылдык камсыз болуусу 66,5 миң м3. Айдоо аянтынын 3%и гана сугат жер. Аймагынын 75% аянтынан ашыгы кызылсары жана кызыл ферралит топурактуу. Жээк түздүктөрүнө кумдуу, дарыя өрөөндөрүнө саз топурактары мүнөздүү; саздуу жерлерине шалы өстүрүлөт. Түндүк-батышында жарым-жартылай жалбырагын күбүүчү, түштүк-чыгышында дайыма жашыл нымдуу токойлор таралган. Анда кызыл, палисиндр, каучуктуу (гевея) жана башка баалуу дарактар, ошондой эле кофе дарагы, шарап жана май пальмасы өсөт. Либериянын борбордук бөлүгү узак убакыт бою айыл чарбасында пайдаланылгандыктан, дээрлик токойсуз. Өлкөнүн аймагынын 40%инде табигый өсүмдүктөр айыл чарба жерлери менен айкалышып жатат. Жээктей мангр токою жана саздуу жерлер жатат. Биологиялык ар түрдүүлүгү боюнча Либерия Батыш Африкадагы алдынкы орундардын бирин ээлейт. Токоюн түрдүү маймылдар (кызыл колобус, батыш шимпанзеси, потто, галаго жана башка), токой пили, сөөлдүү доңуз, барс, жаныш, кидик бегемот, токой антилопасы жана башкалар мекендейт. Коргоого алынган табигый аймак өлкөнүн 15% жерин ээлейт; алардын эң ирилери: Сапо улуттук паркы (Батыш Африкадагы табигый тропик токоюнун эң ири массиви), Маунт-Нимба биосфералык резерваты (Гвинея, Кот-д Ивуар өлкөлөрү менен чектешкен жерде, шимпанзе корголот); булар Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген.
Калкы
Либериянын калкынын басымдуу бөлүгү (96,3%и) нигер-конго тилинде сүйлөгөндөр: анын ичинде түндүгүн манде (48,3%), түндүгүн жана түндүк-батышын атлантика (10,5%) тилдеринде сүйлөгөн элдер, түштүгүн крулар (35,4%) мекендейт. Монровияда либериялыктар, АКШлыктар да жашайт. Өлкөнүн калкы 1960-жылдардан баштап дээрлик 3,5 эсеге өскөн. Төрөлүү (2008-ж. 1000 адамга 42,9 бала) өлүм-житимден (21,4 адам) эки эсе ашык. Өспүрүмдөр (15 жашка чейинкилер) 44%ти, эмгек жашындагылар (15–64 жаштагылар) 53,2%ти, 65тен ашкандар 2,8%ти түзөт. Адам өмүрүнүн күтүлгөн орточо узактыгы 41,8 жыл (эркектерде 40,7, аялдарда 43 жыл). Калкынын орточо жыштыгы: 1 км2 жерге 31,3 адам. Эң жыш Либериянын батышында – Монтсеррадо графтыгында (1 км2 жерге орто эсеп менен 599,4 адам; мындагы 1,7% жерге өлкөнүн калкынын 33%те-йи, анын ичинде Монровияда 29%и) жана ага чектеш жайгашкан Маргиби графтыгында отурукташкан. Эң сейрек өлкөнүн түштүк- чыгышында (12 адам). Шаар калкы 60%тей (2008). Эң ири шаарлары – Монровия, Ганта, Бьюкенен, Гбарнга, Каката. Өлкөнүн калкынын 40%тейи христиандар, анын ичинде 30%тейи протестант деноминациясынын өкүлдөрү, 5%ке жакыны католиктер; 16%тейи мусулман сүннөттөр; 43%тейи жергиликтүү диндерди туткандар.
Тарыхы
15-кылымдын 2-жарымында Либерия аймактарына европалыктар келип, жергиликтүү африкалык элдер (кру тилиндегилер) менен соода байланыштарын түзө баштаган. 1821-ж. Америкалык колониялоо коому (1816-ж. түзүлгөн) бошотулган амер. кулдарды көчүрүү үчүн жерг. уруу башчысынан Месурадо тумшугундагы жерлерди сатып алган. Алгачкы топтору бул аймакка 1822-ж. келе баштаган. Алар өздөштүргөн аймак Либерия (лат. Liber – эркин) деп аталган. 1834– 36-ж. Либерияда (Африканын батыш жээгинде) бирибирине көз карандысыз Мэриленд, Баса-Ков жана Миссисипи жана башка кыштагы пайда болгон. 1839-ж. 1-апрелде Либерия кыштагынын ортосунда ынтымак түзүлүп, биригишкен. 1847-ж. 26-июлда Либерия республикасы деп жарыяланган. 1880–1900-жылдарда Либерия аймактарын (44%ин) Улуу Британияга менен Франция аннексиялап, аларды өздөрүнүн колониялык ээликтерине кошуп алышкан. 1911-ж. АКШнын колдоосу менен Улуу Британия жана Францияга көз карандылыктан бошонуп, өз чек арасын кайра калыбына келтирген. 1- дүйнөлүк согуштан кийин Либерияга америкалык капитал кире баштап, каучук алуучу плантацияга айландырылган. 2-дүйнөлүк согуш мезгилинде (1944-ж. Либерия гитлерчилерге каршы коалицияга кошулган) АКШ өз аскерлерин жана аскер техникасын Ы. Чыгыш жана Ж. Чыгышка жөнөтүү үчүн Либерия аймагын пайдаланган. Либерияда АКШнын согуш базалары (1942-ж. Робертсфилл шаарында америкалык аскер-аба базасы, 1943-ж. Монровия шаарында порт жана башка) курулган. 1959-ж. АКШ менен аскердик келишимге кол коюлган. Либерияда саясий реформалар жүргүзүлүп, жарандардын ортосундагы теңсиздик жоюлуп, өлкөнүн бардык жарандары бирдей шайлоо укуктарына ээ болгон. 1980-ж. 12-апрелдеги аскердик төңкөрүштүн (улук сержант С. К. Доу уюштурган) натыйжасында мамлекеттик бийликтин убактылуу органы – Элдик куткаруу кеңеши (1984-жылдан Убактылуу улуттук ассамблея) түзүлгөн. 1985-жылдан С. К. Доунун авторитардык режими өкүм сүргөн. 1989-ж. декабрда Либерия Улуттук патриоттук фронту (мурдагы мамлекеттик кызматкер Ч. М. Д. Т. Тейлор жетектеген) Доу режимине каршы куралдуу күрөш баштаган. 1990-ж. Либерияда өткөөл өкмөт түзүлүп, бири-бирине карама-каршы топтордун күрөшү токтогон эмес. 1994-ж. БУУнун жардамы менен өткөөл коалициялык өкмөт пайда болгон. Бирок Либерия аймагында жарандык согуш 2003-ж. чейин улантыла берген. 2003-ж. 18-августта Аккра шаарындагы (Гана) тынчтык келишимдин негизинде Убактылуу өкмөт менен бир палаталуу парламент түзүлгөн. 2005-ж. 8-ноябрда алгачкы демократиялык шайлоолор өткөрүлгөн. Дүйнөлүк банктын мурдагы кызматкери Эллен Жонсон-Серлиф айым Либериянын президенттигине (Африка континентиндеги биринчи аял-президент) шайланган.
Чарбасы
Экспортко накта каучук, алтын, алмаз, кофе, какао, темир кенташын чыгарат; негизги импорттук шериктери: Мавритания, Польша, Германия, АКШ, Испания. Сырттан азык-түлүк жана тирүү мал, машина жана жабдууларды, нефть продуктуларын, өнөр жай товарларын жана башкаларды сатып алат. Негизги экспорттук шериктери: Кытай, Нидерланд, Кот-д’Ивуар, Индия, Бельгия, АКШ.
Маданияты
Билим берүүсү мектепке чейинки тарбиялоону, милдеттүү акысыз толук орто, кесиптик даярдоону жана ЖОЖдорду камтыйт. 15 жаштан жогору калктын сабаттуулугу 60% (2012). Л. мамл. (1851), Каттингтон (1889) университеттери алардын алдындагы жана өз алдынча институттар, коллеждер иштейт. Гезиттери англис тилинде чыгат. Улуттук маалымат агенттиги (1978), радиоуктуруусу (1927), телекөрсөтүүсү (1964) иштейт.
Тропосфера
Тропосфера (Τροπόσφαιρα) – атмосферанын төмөнкү негизги катмары; анын бийиктиги уюл кеңдиктеринде 8 – 10 км, мелүүн кеңдиктерде 10 – 12 км, топиктик кеңдиктерде 16 – 18 кмге жетет.
Тропосферада аба массасынын 4/5 бөлүгүнөн көбү топтолгон; турбуленттүүлүк жана конвекция өтө өөрчүгөн, суу буусунун басымдуу бөлүгү жыйналган, булуттар пайда болуп, циклон менен антициклондор жүрөт.
Баңбаң
Баңбаң — "Манас" эпосу боюнча кытай аскер кызматчысынын наамы. «Манаста» эпикалык душман элинин согуштук-административдик башкаруу системасынын бир катар мансаптык титулдары боюнча жалпылаштырылып түзүлгөн образдардын системасында Б-дын да элеси чагылдырылган. «Чоң казатта» Манастан жарадар болуп дарыланып айыккан Коңурбай кыргыздардын колунун чабуулуна каршы чара колдонуу жөнүндө өзүнүн чөйрөсүндөгү адамдар менен кеңеш кылат: «Баңбаң менен чыйтайым, Бадышалык тыйтайым» (Сагымбай Орозбаков, 4. 344).
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Этногенез
Этногенез - (гр. ethnos – уруу, эл ж-а genesis – келип чыгышы, пайда болушу) – уруктардын, уруулардын, элдердин келип чыгышын изилдөөчү илим. Этногенез кайсы бир уруктун, уруунун же элдин пайда болуусунун баштапкы этаптарын иликтөө менен бирге, этногенездин этнографиялык лингвистикалык жана антропологиялык өзгөчөлүктөрүнүн андан ары калыптануусун да камтып изилдейт.
Кара-Кысмак
Кара-Кысмак – Чаткал дарыясынын оң куймасы; капчыгайлуу кооз аймак. Чаткал районунун аймагында. Узундугу 27 км, алабынын аянты 247 км2. Алабынын деңиз деңгээлинен Орточо бийиктиги 3200 м. Талас Ала-Тоосунун Түштүк капталынан, Кара-Буура ашуусуна жакын жерден башталат. Кара-Кысмак. суусу 17–18 км аралыкта терең капчыгай менен шар агат. Өзөнгө 18 чакан суу (көбү оң) куят. Алабында мөңгүлөр бар. Суусунун Жылдык орточо чыгымы 2–3 м3/сек; эң көбү июнь–июлда, эң азы февраль–мартта байкалат. Өрөөндүн жогору жагы кембрийге чейинки түрдүү сланец, филлит, кумдук, ортоңку бөлүгү кычкыл интрузия, чопо, сланец, төмөнкү бөлүгү палеозойдун акиташ тектеринен түзүлгөн. Жылдык жаан-чачыны 600–800 мм; көбүнчө ноябрь–март айларында жаайт; апрель–майда тез-тез сел, көчкү жүрүп турат. Орус саякатчысы Н. А. Северцов 1864-жылы июнь айында Кара-Кысмактан өзөндү үч жылдан бери бөгөп жаткан 7 чоң кар көчкү («кар көпүрөнү») көргөн; алардын айрымдарынын узундугу 800–1000 мге чейин жеткен. 1975-жылы 9-июнда ушул эле жерде (Мырсаш менен Мадисайдын ортосунда) 14 «кар көпүрө» пайда болгон. Капчыгайдын аймагында шалбаалуу талаа ландшафты басымдуу; өзөндүн боюнда түрдүү бадал, төмөн жагында кайың, тал, жайык кашаттарда шашыр, бийик тоолуу (3000 м жана андан жогору) жерлеринде жапалак арча өсөт. Капчыгайдын көп жери жылаңач аскалуу. Кара-Кысмакты бойлоп Талас менен Чаткалды байланыштырган автомобиль жолу өтөт.
Кара-Кысмак тарыхый топоним: Тимурдун 14-кылымдын аягындагы Моголстанга жасаган жортуулдарында номен Каракасмак түрүндө бир нече жолу эскерилет. 19-кылымдын аягы – 20-кылымдын башында өзбектердин коңурат уруусунда каракасмак деген урук болгон.
Курама (Наруто каарманы)
Курама (жапон. 九 喇嘛 же Тогуз куйруктуу (жапон. 九尾の妖狐 Kyūbi no Yōko, сөзмө-сөз: Тогуз куйруктуу шайтан түлкү) – куйругу бар макулуктар арасында эң күчтүүсү. Мадара Конохагакуре курулуп башталган кезинде аны жер жүзүнөн жок кылуу аракеттеринде колдонгон, Курама жеңилип Хашираманын аялынын денесинде бекилет, эки муундан кийин Кушина Узумакиге берилет. Обитонун схемасынын жардамы менен Курама эрк алып, түлкүнүн жарым Инь күчүн өзүндө камтыган төртүнчү Хокаге Минато Намиказе аны токтотоордун астында Конохагуреге чабуул жасайт. Ушундан кийин, Минато менен Кушина өздөрүн курман кылып, Кураманын алсыз Ян күчүн уулу Наруто Узумакиде сактап калышат, ушу менен он эки жыл өтөт. Наруто сериялар бою ага окшогон жаш шинобилердин колунан келе албаган бир канча ыкмаларды Кураманын ченемсиз чакрасын пайдаланып аткарууга аракет кылат. Көп өтпөй Наруто Кураманын күчүнө ашыкча таянуусу түлкүнүн бекилген жеринен кожоюн денесине зордоп күч келтирип бошонуп кетээрине алып келгендигин үйрөнөт. Акырында Наруто Кушинанын атайын белгисинин жардамы менен түлкүнүн чакрасын башкарганды үйрөнөт. Наруто Обито менен күрөшүп жатканда, кожоюнун башка куйругу бар макулуктарды коргоо чечкиндүүлүгүн көргөн Курама Нарутого достук мамиле жасап куйруктуу макулук түрүнө жетүүгө жардам берген. Акырында, Инь күчүнөн айрылган Курама Минатодон Нарутого өтүп, өзүнүн жинчуурикисине өткөн соң Курама Инь күчүн кайтарып бүтүндүккө жетет. Кисимото Курама каарманын “Рухтар” (жапон. YuYu Hakusho) мангасынын бирдей аталышындагы каарманынын негизинде жараткан. Түлкү рухунун көркөм элесинин күргизүүсү Годзилла комикс каарманынан алынган. Курама каармандын үнүн жапон версиясында Тэссө Генда, англис адаптациясын болсо Питер Пол коштогон.
Археологиялык казуулар
Археологиялык казуулар - адамзат коомунун чарбасын, маданиятын, үрп-адатын тарыхый изилдөө максатында тургун жайларды, көрүстөндөрдү, шаар урандыларын, адамдар жашаган жердин байыркы маданий катмарларын иликтөө боюнча жүргүзүлгөн иштер. Археологиялык казууларды атайын археологиялык мекемелер (илимий-изилдөө институттары, университеттердин археологиялык кафедралары, музейлер жана башка) жүргүзөт. Археологиялык казуулар жана изилдөөлөр КРнын УИАнын тарых институту тарабынан берилүүчү «Ачык барак» («Открытый лист») деген документтин негизинде ишке ашырылат. Археологиялык казуулар кеңири аянтта жүргүзүлүп, ар бир чарчы метр жер өтө кылдаттык менен казылат. Археологиялык казуулар мезгилинде табылган буюмдарды так жана туура каттоо (жазуу, сүрөткө тартуу, сызуу жана башка) талап кылынат. Негизинен маданий катмар, курулмалар, адамдардын жана жаныбарлардын сөөктөрү, өсүмдүктөрдүн жана дандын калдыктары изилденет. Кыргызстанда археологиялык казуулар иштери 19-кылымдын аягында башталган.
Бозучук минералдуу суусу
Бозучук минералдуу суусу дарыланууга жарамдуу ысык суу булактары. Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районунда, Каракол шаарынан 30 км чыгыш тарапта, Тескей Ала-Тоонун түндүк капталындагы Бозучук суусунун өрөөнүндө, деңиз деңгээлинен 2200 м бийиктикте жайгашкан. Суу жергиликтүү элге илгертеден белгилүү. Булак борбордук бөлүгү граниттерден түзүлгөн антиклинорийдин түндүк капталындагы тектоникалык жарака аркылуу жер бетине чыгат. Булактардын дебити 1,72 л/сек. Химиялык курамы, физикалык касиети боюнча аз минералдашкан (0,8 г/л), азоттуу (99%), сульфат-хлорит-натрий-кальцийлүү арашан сууларына кирет. Суунун темп-расы 28-30°С. Түссүз жана даамсыз, бир аз күкүрттүү суутек жыттанат. Курамында литий, стронций ж. б. бар. Суудагы биологиялык активдүү компоненттер: эркин түрүндөгү СО2 (7 мг/л), H2S (7 мг/л), кремний кислотасы (38 мг/л) жана радон (43,9 эман). Б. м. с. дарычылык касиети боюнча белгилүү Кулдур (Хабаров крайы) минералдуу суусуна окшош. Суу менен муун, таяныч органдарын, нерв, ашказан, тери жана гинекология ооруларын дарылоого болот. Жергиликтүү эл пайдаланат.
Кокколор
Кокколор (лат. Coccodea) — каскак жандыктардын бир түркүмчөсү.
Санташ шамалы
Санташ шамалы - Каркыра жана Түп өрөөндөрүнүн четиндеги Санташ ашуусунан Ысык-Көл ойдуңун карай соккон тоо шамалы. Шамалдын ылдамдыгы секундасына 17-20 м. Чыгыш тараптан келген муздак аба массасы, көл аймагындагы жылуу абанын басымы менен температурасынын ортосундагы айырмадан пайда болот. Шамал жаан-чачындуу муздак аба ырайын алып келет. Санташ шамалы согор алдында Ысык-Көл өрөөнүндө аба басымы төмөндөп, шамал башталгандан кийин кайра жогорулайт.
Шип Боттом (Нү-Жерси)
Шип Боттом (Нү-Жерси) (Ship Bottom) — Нү-Жерси штатынын Оушен округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1156 киши. Болжолдуу аянты - 2.6 км². FIPS коду — 34-67110.
Экзосфера
Экзосфера – Жер атмосферасынын бир нече жүз километр бийиктиктеги тышкы катмары; андан суутектин жеңил атомдору космос мейкиндигине учуп чыгат. Экзосферадагы «абанын» массасы атмосферанын массасынын 10-10сына жакын.
Экзосфера иондолгон газдардан турат. Экзосферадагы физикалык процесстер Жердин магнит талаасына күчтүү таасир тийгизет. Экзосферада Жердин радиациялык алкагы жайгашкан.
Барайыз
Барайыз (арабча бе — айиз — акындардын ырларынан бириктирилген жыйнак) — жай ташты сууга салып күн жайлоо учурунда айтыла турган дубанын түрү. Негизги варианттарда Алмамбет күн жайлаганда айтылат:
Касыйдадан кат окуп,
Калмакча кара дуба жат окуп,
Барайыздан бат окуп,
Бачымыраак жат окуп (Сагымбай Орозбаков, 3. 150).
Эпостогу бул сүрөттөө касиеттүү эсептелген ар кайсы диний китептердеги дубалардан окуса жаан-чачын болуп, борошо түшөт деген элдик магиялык ишенимге ылайык айтылып жатат.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Тимати
Тимати - Тиму́р Ильда́рович Юну́сов (такма аттары: Ти́мати жана Mr. Black Star) — орусиялык рэп/хип-хоп/R’n’B-аткаруучу, композитор, продюсер, актёр жана ишкер. «Фабрика звёзд — 4» телеберүүсүнүн катышуучусу.
Айыл чарба машиналары
Айыл чарба машиналары - айыл чарба өсүмдүгүн өстүрүүдө, мал асыроодо, өсүмдүк ж-а мал азык-түлүгүн алууда, даярдоодо, ошондой эле суу ж-а мелиорациялык курулуш, токой чарба жумуштарын аткарууда колдонулуучу техникалык каражаттар. Аларды куруу 19-к-дын башында Англияда, кийинчерээк АКШда, Францияда, 20-к-дан дүйнөнүн башка өлкөлөрүндө өнүгө баштаган. Ага чейин 1655-ж. орустун ойлоп табуучулары А. Терентьев жана М. Крик суу менен иштөөчү эгин бастыргычты, 1759-ж. И. Ползунов буу кыймылдаткычын ойлоп тапкан. 1844-ж. И. Кобыленский картөшкө жыйноочу машинаны жасаган. Биринчи чөп чапкычты А. Хейрин (1852), эгин жыйноочу комбайнды алгач агроном А. Власенко (1868), ал эми 1871-ж. Р. Глинков кендир токуучу түзүлүштү ойлоп тапкан. Биринчи казтамандуу тракторду Ф. Блинов ишке киргизген (1888). Азыркы учурда айыл чарбада жөнөкөй курал-шаймандан баштап тармактык жогорку компьютерлешкен инновациялык-маалыматтык технологиялар колдонулууда. Алар айыл чарба өндүрүшүн комплекстүү механикалашгыруу үчүн машиналар системасынын негизинде жасалып чыгарылат. Машиналар системасы өсүмдүк өстүрүүчүлүк, мал чарбасы, мелиорация, токой жана талаачылык, токой өстүрүү багытында түзүлөт. Айыл чарба машиналары арналышы боюнча топурак иштетүүчү, үрөн себүүчү жана көчөт отургузуучу, жер семирткич чачуучу, өсүмдүктү илдет менен зыянкечтен коргоочу, тоют даярдоочу, дан эгинин оруп-жыйноочу жана иштетүүчү, жүгөрү, жашылча, азык тамырлуу өсүмдүктөрдү өстүрүп, жыйноочу, сугат жана мелиорация тармагында, токойчулукта, мал чарбасында колдонулуучу машиналар болуп айырмаланат. Азыркы учурда жогорку өндүрүмдүүлүктү камсыз кылуучу айыл чарба машиналары жасалууда. Аларга өзү жүрүүчү эгин чабуучу комбайндар, чөп чапкычтар, пахта жыйноочу машиналар, канткызылчасы менен жүгөрү жыйноочу комбайндар, мал чарбасын механикалаштыруучу машиналар жана жабдуулар кирет. Айыл чарба машиналары - энергетикалык (тракторлор, өзү жүрүүчү шассилер жана жылуулук берүүчү кыймылдаткычтар) жана технологиялык комбайндар, жер иштетүүчү машиналар жана механизмдер болуп эки багытта иштейт.
Айыл чарба метеорологиясы
Айыл чарба метеорологиясы, агрометеорология - метеорологиялык кубулуштар менен айыл чарба өндүрүшүнүн объектилери жана процесстери ортосундагы өз ара байланыш жөнүндөгү илим. Аба ырайы, топурактын нымдуулугу менен температурасы, кардын түшүшү жана анын калыңдыгы, жер тоңунун тереңдиги ж. б. метеорологиялык шарттар айыл чарба өндүрүшүнө түздөн-түз таасир этет. Ошондуктан айыл чарба метеорологиясы айыл чарбасынын талабына ылайык изилдөөлөрдү жүргүзүп, агрометеорологиялык прогноздоо жолдорун белгилеп, өндүрүштүк мекемелерге жардам берет. Байкоолор метеорологиялык станцияларда жана постордо жүргүзүлөт.
Кара-Ой (Чүй району)
Калкы
Калкы - 662 киши.
Төмөнкү Ханавэй-Яха
Төмөнкү Ханавэй-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Тотыдэотта-Яха дарыясынын оң жээгинен 64 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 50 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Буюм
Элдик көркөм кол өнөрчүлүктө жасалуучу, турмуш-тиричиликте колдонмо-жасалга катары пайдаланылуучу нерселер, мүлктөр, эмеректер. Уста-усталардын жекече чыгармасы, чеберчиликте узанып - узданып жараткан нускалары жана үлгүлөрү. Көркөм буюм жаратуу — ал өнөр. «Буюм-тайым», «буюм-терим» деп айтыла берет да, ал (утилитардуу колдонмолук-жасалгалык жана уникалдуу (өтө көркөм, чанда көрүнө турган) мааниге ээ болот. Демек, буюмдун жупунусу колдонмо, коозу жасалга катары жашайт. Ушундан улам колдонмо-жасалга өнөрү келип чыккан. Азыр бирикмелерде жана турмуш-тиричилик комбинаттарда эки максатты тең көздөп, утилитардык мааниге ээ болгон буюм - сувенирлер чыгарылууда. Бир эле буюмду көркөмдөп да, жупунулап да кармоого болот. Андай бөтөнчөлүктөр устанын жана уздун өнөр дараметине байланышат. Ал эми азыркы курулуп, архитектуралык өзгөчөлүктөрү бар бөлмөнүн ичинен белекке берилген буюм-тайымдар өзүнө-өзү орун табат да, ошол эле тапта ал кооздукту да ыроолоп турат.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Жаргак канаттуулар
Жаргак канаттуулар (лат. Hymenoptera) — курт-кумурскалар түркүмү.
Кокцидиялар
Кокцидиялар (лат. Coccidia) — жалгыз клеткалуу мите жандыктардын бир түркүмү.
Кичи Пыновка (дарыя)
Кичи Пыновка — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пыновка дарыясынын сол жээгинен 38 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 38 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сын жана өзүн-өзү сындоо
Сын жана өзүн-өзү сындоо коомдук өнүгүштөгү карама-каршылыктарды ачуу ыкмасы.
Адамдын аң-сезимдин, коомдук жашоонун тармактарында жаңыча жана эскиче, прогрессивдүү жана консервативдүү көз караштардын, кызыкчылыктардын карама-каршылыгы. Сын өзүн сындоонун жалпы негизин түзөт.
Барак Кан
Барак Кан — Манас эпосунун эпизоддук кейипкери. Көкчөнүн түпкү атасы экендиги гана айтылат (Сагымбай Орозбаков, 1. 98, 256).
Кара-Мазар кенташтуу аймагы
Кара-Мазар кенташтуу аймагы Курама кырка тоосунун батыш капталынан орун алган. Сыр-Дарыя менен Ангрен сууларынын өрөөнүндө (Өзбекстан, Кыргызстан, Тажикстандын аймагында) кездешкен ири полиметалл кени. Аянты 8 миң км2. Силур, пермь жана булардан кийинки мезгилдерде пайда болгон чөкмө тектер, жанар тоо чөкмөлөрү, каледондогу гранит интрузиялары жолугат. Булар герцин бүктөлүү циклине дуушар болуп, өзгөрүүлөргө учураган. Мында коргошун менен цинктин 20дан ашык кени бар, ошондой эле жез, висмут, темир, флюорит кендери да кездешет. Ири кендерге Алмалык, Калмакыр, Калкан-Ата (Түндүк тарабында), Текели, Алтын-Тапкан, Кан-Сай (батышында), Канимансур, Лашкерек (чыгыш жагында) жана башка кирет. Алардын айрымдары биздин замандын 1-кылымында эле казылып алынганы белгилүү. Кен ташта коргошун, цинк, жез, алтын, вольфрам, молибден металлдары кездешет. Коргошун менен цинк кендери скарн түрүндө (Алтын-Тапкан, Кан-Сай, Чал-Ата, Таш-Булак), жанар тоо чөкмөлөрүнүн өзгөрүүгө учураган зоналарында (Канимансур, Чукур-Жылга, Замбарак, Лашкерек), ошондой эле гранит интрузиясы (Гудас, Умбетти) менен карбонаттарда жолугат. Жез менен коргошун гидротерм процессинен өзгөрүлгөн интрузиялардан (Алмалык, Калмакыр), висмут кен ташы магнетиттүү скарндардан (Чокадамбулак), флюорит магмалык тектердеги тектоникалык жаракалардан (Наугарзан, Чибаргата) орун алган. Кендер негизинен герцин металлогендүү мезгилинде пайда болгон. Айрым кендерде ири тоо-кен комбинаттары иштейт.
Барак Кан
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4