cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Көгөөндөр
Көгөөндөр (Tabanidae) — курт-кумурскалар классынын кош канаттуулар түркүмчөсүнүн тукуму. Жаныбардын канын соруп жашоого ыңгайлашкан. Көзү чоң, муруту үч бөлүктүү. Башы кыска, жазы. Канаты тунук, кээсиники боз тор сымал жана жол-жол күрөң түстө. Дене узундугу 6— 30 ммге жетип, сырты кыска майда түктөр менен капталган. Дүйнөдө 3 миңге жакын түрү белгилүү. Ал жайкы аптапта айбанаттарды, кишини чагат. Ургаачылары гана кан сорот, эркеги гүл чаңчалары менен азыктанат. Көлмө жээгиндеги бадал, дарак жалбырагына, бутагына топ-топ кылып, чоңдугу 2 ммдей цилиндр түспөл топтошкон жумуртка таштайт. Андан личинка чыгат да, алар сууда же топуракта жашап, майда омурткасыздар менен азыктанат. Кийинчерээк ал куурчакчага, 2—3 жумадан кийин имагого айланат. Көгөөндөр жайылган малды талап, кунарын кетирет. Кишинин ишке жөндөмдүүлүгүн азайтат жана жугуштуу ылаң козгогучтарын таратат. Аларга каршы күрөшүүдө көлмөлөрдү кургатуу, жаныбарга Көгөөндөр дү качыруучу дары (мис, креолиндин 5%түү эритмесин) сыйпоо керек.
Сандык кырка тоосу
Сандык кырка тоосу - Ички Теңир-тоодо кеңдик багытында созулуп жатат. Жумгал кырка тоосунун чыгышында, Кызарт, Сөөк (Кочкордун куймалары), Түгөлсай, Кызарт (Жумгалдын куймалары) сууларынын алабында жайгашкан. Уз. 50 км, туурасы 12 км. Орт. Бийиктиги 3600 м. Эң бийик жери 3947 м.
Шкурина Клара Петровна
Шкурина Клара Петровна (1936-ж. т., Ысык -Көл обл., Чолпон-Ата ш.) - техника илимдин доктору (1993). Москва Тоо-кен институтун бүтүргөн (1958). ФПИде ассистент, декандын орун басары, Кыргыз ССР ИАнын ФИ жана Тоо тектер физикасы жана механикасы институтунда кенже, улук илимий кызматкер, лабор. башчысы, 1994жылдан башкы илимий кызматкер. Тоо тектер породасынын механикасы боюнча адис. 70тен ашык илимий эмгеги, а. и. 5 монография, 3 брошюрасы жарык көргөн.
Сандык кырка тоосу
Айланасындагы өрөөндөрдүн таманынан 800–1000 м бийиктикте көтөрүлүп жатат. Батыштан чыгышка карай жапыздап, Кочкор өрөөнүндө бөксөлүү майда адырларга (Акучук, Айгыржал) өтөт. Тоонун кыры негизинен тайпак, тик чокулар аз, айрым жерлеринде түбөлүк кар м-н мөңгүлөр кездешет. Тоонун түш.-батыш тарабында, 3307 м бийиктикте чакан Сарыкөл көлү жайгашкан. Андан Түгөлсайдын оң куймасы Корумду башталат. Тоонун түн. капталы батышында (Жалпакташ ж-а Кумбел сууларынын ортосу) жантайыңкы, Сандык өрөөнчөсү бар; чыгышында тик, Кумбел, Сарык капчыгайлары м-н тилмеленип, Сөөк суусунун таманына чукул түшөт. Түш. капталы тик ж-а кыска, майда капчыгайлуу. Мал айдоого ыңгайлуу Окторкой, Кумбел, Сандык сымал ашуулары бар.
Индастри (Мэн)
Индастри (Мэн) (Industry) — Мэн штатынын Фрэнклин округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 790 киши. Болжолдуу аянты - 80.8 км². FIPS коду — 23-34820.
Рынокту сегменттештирүү
Рынокту сегменттештирүү (латынча segmen-tum – кесим) – белгилүү айырмачылыктары боюнча рынокто сатылуучу товардын түрүнө, колдонулган валютага, кардарлардын тобуна, территориялык жайгашуусуна жараша бөлүү. Рынокту сегменттештирүү адатта маркетингдин иш-аракетине, товар өндүрүүчүгө, алармандарга мүмкүнчүлүк түзүп, товардын өтүүсүн тездетет.
Сары-Белес тоосу
Сары-Белес тоосу - Борбордук Теңир-Тоодо. Какшаал тоонун түн.-батыш тармагы.
Ланкастэр (Массачусетс)
Ланкастэр (Массачусетс) (Lancaster) — Массачусетс штатынын Уорчестер (Worcester) округуна караган АКШ шаары.
Сары-Белес тоосу
Текелик ж-а Көккыя сууларынын (Аксай суусунун оң куймалары) аралыгында дого сымал кеңдик багытта созулуп жатат. Уз. 24–25 км, туурасы 6–7 км. Орт. Бийикт. 3800–4200 м, эң бийик жери 4613 м. Кыры аскалуу, капталдары тик капчыгайлуу. Мөңгү ж-а анын аракетинен пайда болгон көл бар. Девон м-н карбондун кумдук, сла-нец, акиташ теги; конгломерат, кремнийлүү чөкмө тектеринен турат. Субальп ж-а альп шалбаалуу талаасы, шалбаа (3300–3400 м бийиктикке чейин), субнивалдык суук чөл ж-а гляциалдык-нивалдык ландшафттары мүнөздүү. Жайкы жайыт.
Бриджман
Бриджман (Bridgman) — Мичиган штатынын Berrien округуна караган АКШ шаары.
Башкы-терек совхозу
Башкы-терек совхозу - Чаткал районундагы ири чарбалардын бири.
Бриджман
Калкы - 2428 киши. Болжолдуу аянты - 7.6 км². FIPS коду — 26-10580.
Башкы-терек совхозу
1978-жылы Чаткал МЖСинин базасында уюштурулган (Коргон-Сай айылы кошулуп).
Кой чарбасын жана тоют базасын күчөтүү максатында уюштурулган. Совхоздун чарбасын көтөрүүдө чабандар: Өскөн Айдаралиев (“Ардак белгиси” орденинин ээси), Андашов Акмат, Кулиев Былжыбай, Абасов Канибек, Таштанбаев Замир, Азамкулов Нарин, Чамданбаев Адилбек, инженер Наркулов Жумабай, бригадирлер Ашыралиев Абдыкапар, Манасов Сман, Жаманкулов Шайман, трактористтер Абдырахманов Галыбай ж.б.кошкон салымы чоң.
Совхозду жетектегендер: Максымбеков Саматкул (1978-80), А. Мамытбеков (1980-87), Оморов Абдыкайым (1987-90), Сулайманов Жаныш (1990-91). 1991-жылдын 15-ноябрынан өлкөдө башталган айыл-чарбасын реформалоого байланыштуу мал-мүлкү таркатылып, жеке чарбалар түзүлгөн.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Паспорт
Паспорт (passeport) – 1) ҚР жана башқа бир қатар өлкөлөрдө жарандардын инсандығын күбөлөндүрүүчү жана жарандығын тастықтай турған мамлекеттик ырасмий документ. ҚР аймағындағы П-тор: а) ҚР жаранынын П-у – өлкө ичинде қолдонууға арналған; б) жалпы жарандық П. – республика чегинен сыртқары жерде қолдонууға арналған, ҚР аймағынан чығууға жана ҚР аймағына кирүүгө уқуқ берет; в) қызмат П-у – мамлекеттик қызматтын башқы же жоғорқу қызмат ордун ээлеп турған ҚР жарандарына берилип, қызмат иштери боюнча четөлкөлөргө чығууда қолдонулат; г) дипломаттық П. – қызмат иштери боюнча чет өлкөлөргө чыққанда, ҚР жарандарынын инсандығынын мамлекеттик органдарда жоғорқу қызмат ордун ээлей турғандығын күбөлөндүрөт; 2) ишқаналар, имараттар, қурулуштар ж.б. объектилер (м.: турақжайға ээлик П-у  ) жөнүндө негизги маалыматтарды қамтуучу қаттоо же технологиялық документ.
Шандор Петёфи
Петёфи Шандор (венгрче Petőfi Sándor; 1. 1. 1823, Австрия империясы, Венгер королдугу, Кишкёрёш шаары – 31. 7. 1849, Австрия империясы, Фехередьхаза шаары) – венгр акыны, революционер демократ. 1848-49-жылдары Венгриядагы революция мезгилинде Пешттеги көтөрүлүштү жетектеген. 1844-ж. тунгуч ыр жыйнагы («Ырлар») жарык көргөн. Улуттук-боштондук күрөшкө чакыруу ырларынын негизин түзөт. Анын элдик поэзиянын салтында жазылган «Айыл барсканы», «Янош баатыр» (экөө тен 1844), «Пишта Силай» (1846), «Шалго» (1846), «Апостол» (1848) деген поэмалары, «Ургаачы жолборс жана чөө» (1845) драмасы, «Желдеттин жиби» (1846) романы, «Булут» ыр цикли, ошондой эле публицистикалары бар. Петёфинин поэзиясына социалдык-аналитикалык реализм менен рев-ячыл романтиканын биримдиги мүнөздүү. Венгр поэзиясына чоң таасир тийгизген.
Башкы-терек орто мектеби
Башкы-терек орто мектеби Башкы-Терек айылында жайгашкан. Чаткал райондук билим берүү бөлүмүнө карайт.
Имараты 1985-жылы 25-декабрда пайдаланууга берилген. 22 мугалим (20 жогорку, 4 Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнүн отличниги) эмгектенип, 152 окуучу билим алат (2014-2015 окуу жылы).
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Саан орнотмолору
Саан орнотмолору - уйду, бээни саап алуу жана сүттү алгач иштетүүгө арналган машина, аппараттар жыйындысы. Туруктуу жана көчмө саан орнотмолору болот. Бул орнотмо сүттү түз эле саан чакасына же сүт түтүкчөлөрүнө саап алууга мүмкүнчүлүк түзөт. Саан орнотмолорунун негизги бөлүктөрү: саан аппараты, вакуум-түтүк, жуугуч жабдык, вакуум орнотмо, саан станоктору, сүт түтүкчөлөрү, сүт тазалагыч, муздаткыч жана башка Сүт саап алуу технологиясы уйдун желинин тазалоо, уйду сааш, сүттү түтүкчөлөр аркылуу өзүнчө бөлмөгө жеткирүү, сүттү тазалоо жана муздатуу, сүт жабдууларын жууп жана дезинфекциялоону камтыйт. Саан аппараттары саан стакандарынын ичинде вакуумененасостун жардамы менен абаны суюлтуп, вакуум пайда кылуу аркылуу уйдун эмчегинин үрпүнөн сүттү сордуруп алат. Вакуум түтүк үрптү саан аппаратын кагып тургучу (пульсатору) менен байланыштырат. Ал туруктуу вакуумду музоо эмгендегидей өзгөрүлмө вакуумга айландырат.
Пильмен-Тосе
Пильмен-Тосё — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сеньяга дарыясынын сол жээгинен 37 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Оттензос
Оттензос (Ottensoos) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Нюрнберг районуна кирет.
Калкы - 2062 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 10,01 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 5 74 146. Муниципалитеттин башчысы — Клаус Фальк.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 3 шаардык районго бөлүнөт.
Гепатит А
Гепатит А - Аталган дарт мурун Боткин оорусу, сарык деп аталчу. Гепатиттин калган түрлөрүнүн ичинен эң жеңил түрү болуп саналат.
Оорунун белгилери
Дене саргаят.
Жана ошондой эле 3 түрдө өтүшү да мүмкүн
Элдик медицина ооруга жардам бербейт
Дененин саргайышы эмнеден болот? Боор кандагы ууларды тазалап чыгарып турат. Боор вирустун айынан жакшы иштей албай калганда кандагы билирубиндин (өт пигменти) канча бир бөлүгү денеде топтолот. Мунун айынан дене саргаят. Кээ бирөөлөр элдик медицинаны колдонуп бит жеп, балыктын майын ичип жүрө беришет. Бул туура эмес. Бит ашказанга барганда эле андагы туз кычкылы жана башка ферменттердин айынан өлөт. Башкача айтканда, эл ойлогондой анын түз боорго өтчү жолу да, оору козгогучтарды жеп жок кылуучу мүмкүнчүлүгү да жок. Демек, элдик медицинаны колдонгон адам убакыттан уттуруп, оорусун тереңдетүү менен чөйрөсүндөгүлөргө дартын жуктура берет.
Ооруну сакайтууга болот
Дарыгерлер жеңил түрүндө керектүү дары-дармектерди жазып берип, үй шартында дарыланууну, 6 айга чейин мүнөздөп тамак ичүүнү сунушташат. Дарттын орто жана оор түрүндө бейтаптар ооруканага жатып дарыланышат. Диета сунушталып, витаминдер берилип, боордогу вирустун уусун чыгаруу үчүн тамчылатма дары куюлат. Оорунун курч мезгилинде адам баспай, чуркабай, тынч абалда жатышы зарыл. Ууларды боордон чыгаруу максатында компот, жашылчалардын жаңы сыгылган ширесин, минералдык сууну көп ичүү керек. Оорулууга өзүнчө идиш-аяк, сүлгү, төшөнчү бөлүп берип, бөлмөнү ным чүпүрөк менен сүртүп туруу сунушталат. Бейтап айыккыча дарыгердин көзөмөлүндө болот. Көрсөтмөлөрдү толук аткаргандар таза айыгып кетишет. Убагында дарыланбаса оору өнөкөткө айланып, кийин циррозго, ракка өсүп кетиши мүмкүн.
Кыргызстандын статистикасы
Бишкектеги Республикалык жугуштуу оорулар ооруканасында 2015-жылы 1435 адам, 2016-жылдын январь айы ичинде 107 адам гепатиттин түрлөрү менен жатып дарыланган.
Кунг-Фу панда
"Кунг-фу панда" (Kung Fu Panda) - 2008-жылы "DreamWorks Animation" өндүргөн жана компүтерде анимацияланган америкалык комедиялуу экшн уруш тасма. Тасманын режиссёрлору: Жон Стивенсон жана Марк Озборн. Ал эми үн коштогондор: Жэк Блек, Дастин Хофмэн, Анжелина Жоли, Йан Макшейн, Сет Роген, Люси Лю, Дэвид Кросс, Рендал Дак Ким, Жеймс Хоң жана Жеки Чан. Тасмадагы окуя сүйлөй алган жаныбарлар жашаган байыркы Кытайды чагылдыруу менен, анын баш каарманы олдоксон Понун Кун-фу боюнча чебер болууга умтулуусун баяндайт. Жыйырма жыл түрмөдө отурган каардуу Кун-фу жоокеринин абактан качып кеткендигин уккан Пого, аны туткунга алып жана мекенине тынчтыкты алып келүү тапшырмасы берилет.
Тасманын экинчи чыгарылышы "Кун-фу панда 2" 2011-жылы, 26-майда жана ошол эле жылы "Кун-фу панда: Таң калыштуу окуялар" аттуу сериалдар да чыгарылган. "Кун-фу панда 3" атту кийинки чыгарылыш 2016-жылы, 29-январда чыккан.
"Кун-фу панда" алгачкы жолу 2008-жылы, 6-июнда Кошмо Штаттарда көрсөтүлгөн. Тасма чыккандан кийин киносынчыларынын жылуу пикирлерине арзыган "Кун-фу панда" алгачкы көрсөтүү күнүндө 20.3 миллион АКШ долларын тапкан.
Петипа Мариус Иванович
Петипа Мариус Иванович (французча Marius Petipa; 11. 3. 1818, Франция, Марсель – 14. 7. 1910, Россия империясы, Таврия губерниясы, Гурзуф шаарчасы) – француз жана орус балетмейстери жана педагог. 1847-жылдан Россияда жашаган. 1869–1903-жылдары Петербург балет труппасынын башкы балетмейстери. 60тан ашык балет койгон, алардын мыктылары орус композиторлору менен чыгармачылык байланышта жаралган. Көп балеттери 19-кылымдын хореографиялык мурасынын үлгүсү катары азыркы күнгө чейин сакталган («Ак куу көлү», «Уйкудагы сулуу» ж. б.). Балетмейстер Л. И. Иванов менен бирге иштеген.
Шомыртлы (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Шомыртлы — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Сухоречен айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 3 киши. Почта индекси — 452042, ОКАТО коду — 80212843002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Эклей (Колорадо)
Эклей (Колорадо) (Eckley) — Колорадо штатынын Юма (Yuma) округуна караган АКШ шаары.
Шкив
Шкив — тасмалуу кыймыл өткөргүчтө же аркандуу кыймыл өткөргүчтө пайдаланылуучу жазы дөңгөлөк формадагы тетик; ага туюк тасма же аркан кийгизилет. Айлантма моментти берүүчү жумуш аткаруучу Шкив (жетелегич же жетеленме дөңгөлөк) валга шпонкалуу бирикме, шлицтүү бирикме ж. б. ыкма менен бекитилет. Шкив чоюн, болот, женил куйма, пластмасса, кээде жыгачтан жасалат. Шкивтин конструкциясы ар түрдүү.
Ольденбург
Ольденбург (Oldenburg) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан Шаар.
Калкы - 162173 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 102,96 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 03 000. Мэр — Герд Шванднер.
Шаар административдик курамы боюнча 42 шаардык районго бөлүнөт.
Шквал
Шквал — ылдамдыгы 30 м/сек ашкан, добул жана нөшөр менен коштолуп багытын өзгөртүп туруучу капыстан соккон катуу шамал. Ал негизинен ортонку кендиктердеги циклондордо муздак фронт өткөндө, ошондой эле өтө күчтүү конвекция (муздак жана жылуу аба массаларынын жылышы) учурунда пайда болот. Шквал адатта бир нече минутага созулат.
Паспорттук тутум
Паспорттук тутум – жарандардын инсандыгын күбөлөндүрүүчү бирдиктүү документтерди – паспортторду киргизүү аркылуу жарандарды каттоого алуу, аларды туруктуу жашаган жана убактылуу барган жери боюнча каттоо, ошондой эле даректик-маалымкат иш тартиптерин белгилей турган эрежелердин жыйындысы. П.т-дун негизги милдеттеринин бири – укук тартибин коргоо. П.т. эркин жүрүү жана туруктуу жашаган жерди эркин тандап алуу сыяктуу конституциялык укуктардын сакталуусуна жолтоо болбоого тийиш.
Эльбталь (Гессен)
Эльбталь (Гессен) (Elbtal (Hessen)) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Гиссен административдик округуна карайт. Лимбург-Вайльбург районуна кирет.
Калкы - 2402 киши(2013-ж.). . Аянты - 11,12 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 5 33 005. Муниципалитеттин башчысы — Хуберт Ленц.
Рынок экономикасы
Рынок экономикасы – эркин ишкердик принциптерине, өндүрүш каражаттарына болгон менчиктин көп формалуулугуна, рыноктун баа чыгарууга, атаандаштыкка жана чарбалык субъектилердин ортосундагы өз ара келишимдерге, мамилелерге негизделген экономика; мында ар кандай ишкерликке мамлекеттин кийлигишүүсү чектелген. Деги эле Рынок экономикасы деп рынок механизмдери менен жөнгө салынган коомдогу экономикалык мамилелердин жыйындысын түшүнөбүз, б. а. чарбалык турмушту башкаруу жана координациялоо түздөн-түз эркин атаандаштыкка негизделген рынок системасы (баа, пайда, чыгаша) аркылуу жөнгө салынат. Рынок экономикасында жумушчу күчү, капитал, товар жана тейлөө дайыма эркин өкүм сүрөт Рынок экономикасынын тушунда мезгил-мезгили менен кайталануучу инфляциянын болушу рынок механизмдеринин толук кандуу иштөөсүнө тоскоол болот. Товардын керектөөдөн ашыкча өндүрүлүшү – Рынок экономикасыда дайыма болуп туруучу көрүнүш. Рынок экономикасында жумушсуздук өндүрүштүн туруктуу өнүгүшүнө дайыма кедерги болот, ошондуктан мындай учурда мамлекет өзүнүн ички экономикалык рычагдарын колдонуу аркылуу өкмөттүк ж. б. чыгымдарды азайтып, ички салык жана акча-кредит саясатын жөнгө салат, ошондой эле тышкы экономикалык байланыштарга жол ачат.
Тауха (Саксония-Анхальт)
Тауха (Саксония-Анхальт) (Taucha (Sachsen-Anhalt)) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Вайсенфельс районуна кирет.
Калкы - 641 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 5,27 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 84 480. Муниципалитеттин башчысы — Ренате Пөцш.
«Көгүлтүр Ысык-Көл»
«Көгүлтүр Ысык-Көл» - Чолпон-Ата курорттук районунда жайгашкан, жыл бою иштөөчү эң ири санаторий. 1965-жылдан иштейт. Бишкектен 250, Балыкчыдан 80, Караколдон 145 км алыстыкта жана деңиз деңгээлинен 1610 м бийиктикте жайгашкан. Чолпон-Ата курорттук районунда Ысык-Көлдүн башка жерлерине салыштырганда күн радиациясы өтө күчтүү, абасы таза. Санаторийде учуктан башка өпкө ооруларын, нерв системасынын функциялык бузулушун, кан тамыр, жүрөк ооруларынын кээ бир түрүн дарылайт. Суу жана баткак менен дарылоочу жайы, ванна, баткак берилүүчү кушетка, бассейн, кычкылтек менен дарылочу бөлмө, ингаляторий, тиш кабинети ж. б. бар. Оорулууну дарылоодо электр тогу жана жарыгы, дарылоочу физ-ра, укалоо, климат кеңири пайдаланылат. Клиникалык, биохимиялык лабор. ж. б. иштейт. Алар учурдун талабына шайкеш аппараттар менен камсыз кылынган. Жайкы, кышкы клубу,көрүү залы, китепкана, атайын пляж жана кайык станциясы бар. Көл суусу туздуу, темпретурасы жайында 20—220Сге жетет. Cyyга түшүү июндан сентябрга чейин. Кара-Кулжа району
Винвайлер
Винвайлер (Winnweiler) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Доннерсберг районуна кирет.
Калкы - 4606 киши(2013-ж.). . Аянты - 21,80 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 33 503. Муниципалитеттин башчысы — Роберт Зимон.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 3 шаардык районго бөлүнөт.
Саан
Саан - уй, кой, эчки, бээ жана башка малдан сүт саап алуу процесси; белгилүү бир мезгилде (бир күндө бир жолку, бир айда, бир жылда) саалып алынган сүттүн өлчөмү. Малды улам саап туруу сүттүн пайда болуусун тездетет.
Саан негизинен гипоталамус жана мээ кыртышы менен жөнгө салынуучу сүт берүү рефлекси менен ишке ашып, эки фазадан турат. Биринчи (нервдик) фазада желиндин үрпүнүн нерв учтарынын дүүлүгүшүнүн натыйжасында сфинктери бошоп, желиндин жылма булчуңдары жыйрылат, сүт цистернасы жана сүт чыгаруучу түтүктөр аркылуу сүт чыгат. Бир нече секдан кийин экинчи (нерв-гумордук) фазада гормондордун таасири менен альвеолалардын тегерегиндеги жылдызча клеткалар жыйрылып, альвеолалар кысылат, сүт цистерна менен сүт чыгаруучу түтүккө өтөт. Малдын жогорку нерв ишинин тиби жана чөйрөгө жараша шарттуу рефлекс (мисалы, саанчынын келиши) сүт берүүгө таасир этет. Уй машина же кол менен саалат. Машина менен саагандын артыкчылыгы бар: эмгек өндүрүмдүүлүгү артып, саанчы көп уйду (50 же андан да көп) тейлей алат, сүт булганбайт жана башка Желини ылаңга чалдыккан (мастит болгон, айрылган, шишиген, сезгенген жана башкалар) уй машина менен саалбайт. Уйду саарда желинди жылуу (40-45°С) суу менен жууп, жумшак чүпүрөк менен сүртөт, массаждайт. Кышында машинанын эмчекке кийгизилүүчү түтүгүн (стаканын) жылытуу керек. Саандын узактыгы уйдун ийишине жараша болот. Жакшы (тез) ийиген уйлар 4-5 (кээси 10-12) мин саалат. Уйдун сүттүүлүгү анын физиология абалына, аба ырайына, тоюттандырылышына, породасына байланыштуу. Кол менен сааганда эмчекти тутамдап кармоо керек. Мындай учурда желин оорубайт, кан айлануу системасы бузулбайт жана башка Саанды арткы эмчектен баштаган жакшы, анткени сүт желиндин арткы бөлүгүндө көп топтолот. Саанчы уй сааган кезде уйдун оң жагында отурат. Жаңы тууган уйлар (уузу тарай электе) суткасына 3 жолу саалат. Бээ саанынын бир топ өзгөчөлүгү бар. Бээнин желини анча чоң эмес, ошондуктан бээлер тез-тез саалат. Адегенде ар бир 2 саатта, сүтү азая баштаганда ар бир 3-4 саатта саалат. Бээнин энелик инстинкти күчтүү болгондуктан, тез ийибейт. Ошондуктан адегенде кулунду эмизип, анан тартып алып, бээни саап бүткөнгө чейин жанында кармап туруу керек.
Батыркулов Салижан
Батыркулов Салижан (10.5.1951-ж.т., Ала-Бука району, Коммунизм участогу) - райондун ардактуу атуулу.
1969-71-жылдары Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн. 1972-жылдан Ала-Бука автобазасында айдоочу, 1980-жылдан Ала-Бука-МЖС каттамында узак жылдар бою автобус айдоочусу болуп иштеп келүүдө.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Пассивдер
Пассивдер – кредитордук карыздары менен кошо, зайымдык жана тартылган каражаттардан турган милдеттенме (жармакташ жардам, жардам, жеке каражаттарынан сырткары).
Пепель (эл)
Пепель — Гвинея-Бисаудагы эл. Гвинеи-Бисаунын батышында Биомбо регионунда жашайт. Аз сандуу топтор Сенегалда (Казаманс провинциясында) жана Гвинеяда бар. Жалпы саны 140 миң.
Тил
Пепель тилинде сүйлөшөт. Пепель тили Нигер-конго макро-үйбүлөсүнүн Батыш атлантикалык уясына кирет. Көпчүлүк португал тилин билет.
Дин
Пепель арасында христиандар (айрыкча католиктер) көп. Ошондой эле, жергиликтүү анимисттик ишенимдер жана ата-бабалар культу сакталган. Маркумдун үйүндө өткөрүлгөн «Toka Chur» жөрөлгөсү эл арасында сакталып калган.
Коом
Маданий жана тил жагынан манжак элине жакын. Социалдык мааниде коомдун түзүлүшү иерархтуу жана көптөгөн өзүнчө полигиниялык фамилиялардан турган чоң үй-бүлө-кландардын жамаатарынан турат. Алар ата-бабаларынын үйлөрүндө жашашат, анда уруу башчысы да жашайт. Башка, кичинекей үйлөрдү "regulos" ("кичинекей падышалар") деп аталган төмөнкү даражадагы жергиликтүү башчылар жетектейт. Үй-бүлө кургандан кийин, никеленген аялдар көбүнчө күйөөсүнүн атасы жетектеген күйөөсүнүн үйүнө көчүшөт. Тарых
Элдин этногенези манжак эли менен байланыштуу. Португалиянын азыркы Гвинея-Бисау аймагындагы колониялык үстөмдүгү учурунда пепель урууларына бийликтин таасири анча деле болгон эмес. 1915-жылга чейин португалдык колониялык өкмөтү тартипти сактоо үчүн айрым топторуна пособие төлөп келген.
Чыгаандар
Пепель элинин белгилүү инсандардын бири — Гвинея-Бисаунун мурдагы президенти Жуан Бернарду Виейра.
Булактар
https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/008/907.htm
Рынок экономикасын жөнгө салуу
Рынок экономикасын жөнгө салуу – салык саясаты, жөлөк пул жана ар кыл жеңилдиктер аркылуу кредит берүүнүн проценттик ставкасын өзгөртүп, мамлекеттик заказга кызыкчылыкты арттыруу. Рынок экономикасын жөнгө салуу үч формада ишке ашырылышы мүмкүн: директивалык, пландоо, демилгечи аракеттер (ишкерлердин) аркылуу рынок жөнгө салынып турат.
Краутайм
Краутайм (Krautheim (Thüringen)) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Веймар районуна кирет.
Калкы - 486 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 10,23 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 71 047. Муниципалитеттин башчысы — Аксель Шнайдер.
Сааремаа Эзель
Сааремаа Эзель - Балтика деңизиндеги жана Моонзунд (Батыш Эстония) архипелагындагы анча чоң эмес арал. Эстонияда. Аянты 2,7 мин км2. Бийикт. 50 м (Раунамяги дөңсөөсү). Муху аралы менен дамба аркылуу туташат. Климаты деңиздик. Аймактын аянтынын 40% ин токой ээлеп, андагы бакылымдарактардын 120 түрү коргоого алынган. Доломит (Каарма) өндүрүлөт. Батышында Вийдумяэ коругу бар. Каалидеги заказникте метеорит кратерлери кездешет. Сааремаадагы Кингисепп шаары жайгашкан.
Сэндстоун (Миннесота)
Калкы - 2849 киши. Болжолдуу аянты - 14.1 км². FIPS коду — 27-58396.
Элмвуд (Небраска)
Элмвуд (Небраска) (Elmwood) — Небраска штатынын Cass округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 668 киши. Болжолдуу аянты - 1.0 км². FIPS коду — 31-15430.
Пётр биринчи кырка тоосу
Пётр биринчи кырка тоосу Батыш Памирде, Тажикстанда. Узундугу 200 км. Эң бийик жери 6785 м (Москва чокусу). Негизинен кумдук, конгломерат тоо тектеринен турат. Бийик тоолуу рельеф басымдуу. Чыгыш бөлүгүндө ири мөңгүлөр бар (Сарган, Гандо ж. б.), капталдарында жаңгак, ак чечек токою, бийик тоо шалбаасы өсөт.
Лауэлл (Массачусетс)
Лауэлл (Массачусетс) (Lowell) — Массачусетс штатынын Миддлсекс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 106 519 киши. Болжолдуу аянты - 37.7 км². FIPS коду — 25-37000.
Сабаев Замир Шекенович
Сабаев Замир Шекенович (10. 5. 1969-жылы туулган, азыркы Ысык-Көл облусу, Жети-Өгүз району, Ак- Терек айылы) - генерал-майор (2011).
1995-жылы КУТУну бүткөн. 1992-2005-жылдары КР Президентине караштуу Күзөт башкармалыгынын күзөт офицери.
2005-10-жылдары КР ИИМдин мамлекеттик адистештирилген күзөт кызматы департаментинин атайын ротасынын командиринин орун басары, командири.
2010-жылдан КРдин мамлекет улуттук коопсуздук комитетинде 9-Башкы башкармалыктын начальниги.
Көдөө
Көдөө, ак кылкан – дан өсүмдүктөр тукумундагы көп жылдык чөп өсүмдүк уруусу. Көдөөнүн 300дөй түрү белгилүү. Көз Карандысыз мамлекеттер шериктештиги өлкөлөрүндө 60тай, анын ичинде Кыргызстанда 21 түрү өсөт. Машакчасы жалгыз гүлдүү, машак түрпүлөрү ичке, сүйрү, узун кылкандуу; жалбырагы ичке Көдөө кургак, кумдак, боздоң дөңдөрдө өсөт. Көдөө – баалуу тоют, айрыкча эрте жаздагы жаш чөбү малга жагымдуу. Кыргызстанда кеңири таралган түрү – лессинг Көдөөсү. Анын гектарынан 10– 15 ц чөп алынат. 100 кг көк чөбүндө 30,8 тоют бирдиги, 4,3 кг сиңимдүү протеин болот. 100 кг кылкандуу Көдөөдө 29,3 тоют бирдиги, 1,1 кг сиңимдүү протеин бар.
Сарыжон тоосу
Сарыжон тоосу – Талас Ала-Тоосунун түндүк тармагы.
Үрмарал ж-а Каракайың сууларынын аралыгында түш.-чыгыштан түн.-батышты карай 30 кмге созулуп жатат. Орт. бийикт. 2500 м, эң бийик жери 3260 м. Тоонун жону тайпак келип, байыркы түздүктөр кездешет. Талас Алатоосун карай бийиктейт, капталдары кыска, суу өрөөндөрүн карай жантайыңкы түшөт. Негизинен жогорку рифейдин 1500 мге чейинки калыңдыктагы кумдук, алевролит, чополуу ж-а акиташтуу сланец, акиташ тектеринен турат. Бадал-арча аралашкан шалбаалуу талаа, чыгыш бөлүгүнүн 3000 мден жогору жаткан айрым жерлерине субальп ж-а альп шалбаалуу талаа ландшафттары мүнөздүү. Жайыт; тоо этегинин айрым жерлери чабынды.
Батырбекова Рахима Темирбаевна
Батырбекова Рахима Темирбаевна (15.3.1963-ж т., Жаңы-Базар айылы) - биология илимдеринин кандидаты (2007).
Ленинград айыл чарба институтун бүткөн (1984). 1989-жылдан “Передольский” совхозунда агроном, 1994-98-жылдары Ош мамлекеттик университетинин жалпы экология жана зоология кафедрасынын лаборатория башчысы, 1998-жылдан доценти, декандын илимий иштер боюнча орун басары. 20дан ашык илимий макаланын автору.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Бужум
Бужум — Кыргызстандын Баткен облусунун Баткен районундагы айыл. Кара-Булак айыл аймагынын административдик борбору.
Бөлүнүшү
Айыл 5 бөлүктөн турат:
Жайыттар
"Тамчы", "Ничке-суу", "Жүрөк-Ой","Күнгөй жана Тескей", "Танги", "Түз-бел" "Тамдык".
Сары-Жаз кырка тоосу
Сары-Жаз кырка тоосу - Борбордук Теңир-тоодо, Кантеңир тоо тоомунда жайгашкан.
Меридиан кырка тоосундагы «Мрамор дубалы» чокусунан Сарыжаз капчыгайына чейин созулат. Уз. 113 км, туурасы 16 км, орт. бийикт. 4730 м, эң бийик жери 5816 м (Семенов чокусу). Тарим м-н Балкашка куюучу дарыялардын суу бөлгүчү. Батыш жагы Сарыжаз сыртын Эңилчек өрөөнүнөн бөлөт. Түн. Капталы жантайыңкы келип, бара-бара сырт деңгээлине өтөт. Эңилчек өрөөнүнө караган түш. капталы тик, кокту-колоттуу.
Сары-Жаз кырка тоосу – Эңилчек антиклинорийинин түн. бөлүгү. Төртүнчүлүк мезгилден муз каптоолор тоонун көп бөлүгүн (кырынан этегине чейин) каптап, азыркы рельефинин түзүлүшүнө таасир тийгизген. Чыгыш бөлүгү азыр да мөңгүнүн алдында. Протерозой заманында, кембрий ж-а ордовик мезгилдеринде пайда болгон метаморфизм ж-а чөкмө тоо тектерден (кумдук, конгломерат, акиташ теги, биотит-роговая обманкалуу гнейс, көмүртек-кремнийлүү сланец ж. б.) түзүлгөн. Гранит тектери да кеңири тараган. Сары-Жаз кырка тоосу Чаткал-Нарын структура-фациялык тилкесинде жатып, түштүгүнөн Атбашы –Эңилчек жаракасы, түндүгүнөн Теңир-Тоонун негизги жаракасы м-н чектешет. Кендери: калай, коргошун ж. б. Кырка тоодогу мөңгүлөрдүн жалпы аянты 400 км2дей; эң ирилери: Баянкол, Семёнов, Мушкетов, Түн. Эңилчек ж. б. Түн. капталына альп шалбаасы (доңуз сырты, өлөң чөп ж. б.), субнивалдык суук чөл (өлөң чөп, байчечекей, дриада), гляциалдык-нивалдык ландшафттары, түш. капталына кургак талаа ж-а талаа өсүмдүктөрү (2800–3000 мге чейин), субальп, альп шалбаалуу талаа мүнөздүү (бетеге, аккылкан, акшыбак ж. б.).
Подлей
Подлей (Падлей, Крестовая) — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Баренц деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 81 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Патент
Патент (лат. patens  ( patentis  ) – ачық, айқын)  –  салық қызматы тарабынан берилип, салық төлөөчүнүн тийешелүү салықты төлөгөндүгүн жана белгилүү бир экономикалык ишкердүүлүк менен иштөө уқуғун күбөлөндүрө турған документ. Ишмерлердин (адатта жеке ишмердүүлүк қылған) мамлекеттен мындай П-ти сатып алуусу аны андан ары салық төлөөдөн бошотот (жақынқы жылдар же дақы бир мезгил аралығындағы).
Көз боочу
Көз боочу (фокусчу– иллюзионист) – көрүүчүнүн көңүлүн алаксытып – чыныгы нерсени бурмалап ишендирүүгө машыккан эстрада жана цирк артисти. Ар кандай буюмдарды көз көрүнөө жок кылып же жоктон бар кылып – «таң каларлык» кубулуштардын пайда болуусуна ишендирүү үчүн алар көбүнчө байкалбаган кыймыл-аракет жасап – айрым учурда татаал аппараттарды жана механизмдерди пайдаланышат. Көз боочулардын айрым номерлери химия – физика закондорунун жардамы менен көптөгөн адам – айбанат катышкан театрлашкан программа түрүндө да көрсөтүлөт. Көрүнүктүү орус Көз боочулары: Э. Кио – А. Акопян – Кыргызстанда Ф. Мукушева.
Исяка (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Исяка — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Сухоречен айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 141 киши. Почта индекси — 452042, ОКАТО коду — 80212843003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Рысалиев Дамир Жусупбекович
Рысалиев Дамир Жусупбекович (1940-жылы туулган, Ош облусу, Кара-Кулжа району, Кара-Кулжа айылы) – медицина илимдеринин доктору (1998), профессор (2000). Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген врачы (1982). Фрунзедеги медициналык окуу жайын (1959), Кыргыз Мамлекеттик Медицина институтун (1968) бүтүргөн. Ош облустук аптека башкармалыгында фармакология инспектору, мамлекеттик инспектор (1968–73), Ош. облустук санитария-эпидемиология станциясында бөлүм башчы, башкы врачтын орун басары (1973–1980), облустук саламаттык сактоо бөлүмүнүн башчысы (1980–85), ОшМУда кафедра башчысы (1985–99). 1999-жылдан декан. Саламаттык сактоо жана эпидемология боюнча адис. 70тен ашык илимий эмгеги, анын ичинде 3 монография, 1 ойлоп табуусу бар. Эмг.: Введение в бюджетно-страховую медицину (в соавторстве). Ош, 1993; Автоматизация систем расчета медико-статистических данных на основе математических моделирований (в соавторстве). Ош, 1997; Оптимизация системы управления здравоохранения. Ош, 2001.
Батырбекова Жылдыз Касымбековна
Батырбекова Жылдыз Касымбековна (22.5.1977-ж.т., Каныш-Кыя айылы) - экономика илимдеринин кандидаты (2012).
Ж.Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетин бүткөн (1998). 1998-жылдан Улуттук илимдер академиясынын Экономика институтунда илимий кызматкер, Ж.Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин Бизнес жана башкаруу институтунда окутуучу.
Илимий макалалардын жана окуу китептердин автору.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Карибоу (Мэн)
Карибоу (Мэн) (Caribou) — Мэн штатынын Аростук округуна караган АКШ шаары.
Винден (Нассау)
Винден (Нассау) (Winden (Nassau)) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Рейн-Лан районуна кирет.
Калкы - 685 киши(2013-ж.). . Аянты - 6,99 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 41 139. Муниципалитеттин башчысы — Гебхард Линшайд.
Патент жөндөмдүүлүгү
Патент жөндөмдүүлүгү – ошол өлкөнүн аракеттеги мыйзамдарынын негизинде жаңы табылга катары таанылышы мүмкүн болбогон техникалык чечилиш касиеттеринин жыйындысы. Эгер ал жаңы ачылыш болсо, ойлоп табуу деңгээли болсо жана өндүрүштө колдонууга мүмкүн болсо, жаңыдан ойлоп табылган табылгага укуктук коргоо берилет (кара:Ойлоп табуу).
Вайль-дер-Штадт
Вайль-дер-Штадт (Weil der Stadt) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан Шаар. Штутгарт административдик округуна карайт. Бёблинген районуна кирет.
Калкы - 18 864 киши(2013-ж.). . Аянты - 43,17 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 1 15 050. Мэр — Ханс-Йозеф Штрауб.
Шаар административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Петрарка Франческо
Петрарка Франческо (италянча Francesco Petrarca; 20. 7. 1304, Ареццо – 19. 7. 1374, Аркуа, Падуяга жакын жер) – италия акыны, Кайра жаралуу доорунун улуу гуманисттик маданиятына негиз салуучулардын бири. 1316-ж. Моппельяда, 1320-ж. Болоньяда укук илими боюнча таалим алган. 1333-ж. Европада, андан сон көп жыл бою Италияда саякаттап, байыркы маданият үлгүлөрүн изилдеген. «Дүйнөнү жек көрүү жөнүндө» трактатында (1342–43) ж. б. чыгармаларында жеке адам эркиндигин жактаган, поэтикалык өнөргө чоң маани берген. «Менин Италиям», «Көтөрүнкү көңүл» деген саясий лирикаларында өлкөнүн бытырандылыгын айыптап, биримдикке чакырат. Лауранын өмүрү жана өлүмү жөнүндөгү сонета, канцона, секстина, баллада, мадригалдан турган «Ыр китеп» жыйнагы – орто кылымга мүнөздүү көз караш менен дүйнөнү жаңыча көрө билүүнүн ортосундагы карама-каршылыкты чагылткан поэтикалык күндөлүк. 2-Пуни согушу жөнүндө «Африка» поэмасы (1339–42), «Буколиктер» (1346–57), «Жашыруун сыр же Дүйнөнү жек көрүү жөнүндө маек» (1342–43), «Урпактарга кат» (1374) ж. б. чыгармалары бар. Ал А. Данте жана Ж. Боккаччо менен тең катар италян адабий тилин түзүүчү катары чыгып, жалпы эле Европа поэзиясынын өнүгүшүнө зор таасир тийгизген.
Көздү ак басуу
Көздү ак басуу, лейкома – көздүн тунук чел кабыгынын чеч басып бозорушу. Чеч тунук бездин ортосун, чет жагын басат, кээде бүт каптап калат. Ал чел кабыктын сезгенүү ооруларынан же кырсыктан жабыркашынан пайда болот. Тубаса түрү да кездешет. Көз күйгөндө одуракай чеч басып, көздүн көрүүсүн абдан начарлатат. Ал эми көз кырсыктан майып болсо жана жарага айланып кетсе, көздүн өң берүүчү катмары бул чеч менен биригип, жабыркашы мүмкүндүк Бул учурда көз көрбөй жана көздүн ички басымы жогорулап, глаукомага алып келет. Дарылоо хирург. жол менен жүргүзүлөт. Алдын алуу үчүн күйүк, кокустатуу ж. б. көздүн майып болуусунан сактануу керек.
Элизабет (Колорадо)
Калкы - 1 434 киши. Болжолдуу аянты - 2.2 км². FIPS коду — 08-23740.
Гепатит С
Гепатит С - Эң олуттуу жана жаман түрү – бул С гепатити. Өзгөчө коркунучту анын өнөкөткө айланган формасы көрсөтүп турат, ал оорукчандардын 70-80 пайызга өсүп кетүүсү. Мында грипптин белгилерин эскертип турган алсыздык жана жалпы начар сезүүдөн башка тышкы белгилери болбой деле калышы мүмкүн. Ошондуктан көптөгөн инфекция жуктурушкан адамдар өзүнүн дарты тууралуу өтө кеч билип калышат. Оорунун ушундай жабык болушунан улам С гепатитин эл арасында «жароокер киши өлтүргүч» деп атап коюшат
Гепатит С-ынын айрымдары
1) Башка вирустардан бул вирус түрүн өзгөртүүгө болгон жогорку мүмкүнчүлүгү менен айырмаланат. Ал бүгүн башка болуп туруп, бир аз убакыт өткөндөн кийин башкага айланат. Ошондуктан кайсы бир лабораторияда С гепатитинин жаңы вирусунун штампын алышары менен ага каршы эмдөөнү жаратуунун мааниси жок. Анткени бир жылдан кийин эле анын түрү өзгөрүлгөндүгү жана лабораторияларда окумуштуулардын колунда эскирген көчүрмөсү тургандыгы аныкталып калат. Бул учурларда вакцина жасоонун мааниси жок болуп кала тургандыгы түшүнүктүү – анткени вирустун майда тиби, анын геному башка болуп калат.
2) Бул вирустун экинчи маанилүү сапаты – анын өзгөчө агрессивдүүлүгүндө камтылган. Эгерде А жана В вирустары боордун клеткаларын жаралап, бирок кийинчерээк кетип кала турган болсо, С гепатитинин вирусу боорду толук талкалайт жана андан «согушсуз» эч жакка кетпейт. Бир аз убакыт өткөндөн кийин адам боордун рагына өөрчүп кетиши мүмкүн болгон боордун циррозу менен ооруйт.
3) С гепатитинин үчүнчү өзгөчөлүгү чындап эле уникалдуу: вирус жуккан боордон сигналдар кетет, бирок мээге баары бир жетпейт.
Сарыкамыш тоо кыркасы
Сарыкамыш тоо кыркасы – Суусамыр тоо кыркасынын түштүк-чыгыш тармагы.
Ольдендорф (Луэ)
Ольдендорф (Луэ) (Oldendorf (Luhe)) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Люнебург районуна кирет.
Калкы - 1001 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 32,69 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 55 027. Муниципалитеттин башчысы — Юрген Рунд.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт.
Батырбеков Касымбек
Батырбеков Касымбек (19.4.1949-ж.т., Каныш-Кыя айылы) - айыл чарба тармагынын көрүнүктүү ишмери, райондун ардактуу атуулу.
Казакстандагы ачарчылык (1930—1933)
1930–1933-жылдардагы казак ачарчылыгы, ошондой эле казак кыргыны ачарчылык болуп, анда Казак Автономиялык Социалисттик Советтик Республикасында, ошол кездеги Орусия Социалисттик Федеративдик Советтик Республикасынын курамында 1,5 миллиондой адам каза болгон. Биримдик, анын 1,3 миллиону этникалык казактар болгон. Болжол менен бардык казактардын 38 - 42 пайызы өлдү, бул 1930–1933-жылдардагы советтик ачарчылыктан каза болгон бардык этностордун эң жогорку пайызы. Башка булактарда 2,0 миллиондон 2,3 миллионго чейин өлгөн деп айтылат. Ачарчылык 1930-жылы кышында, Украинадагы «Голодомор» деп аталган ачарчылыктан бир жыл мурун башталган, ал 1931-1933-жылдары эң начар болгон. Ачарчылык Казак АССРинде казактарды азчылыкка айлантты ; ал көп сандагы адамдардын өлүмүнө же миграциясына себеп болгон жана 1990-жылдары, Советтер Союзу тарагандан кийин гана казактар Казакстандагы эң көп этникалык топко айланган. Ачарчылыкка чейин республиканын тургундарынын 60%га жакынын этникалык казактар түзсө, ачарчылыктан кийин бул көрсөткүч калктын 38%ке чейин кыскарган. Кээ бир окумуштуулар ачарчылык Советтер Союзундагы коллективдештирүүнүн кеңири тарыхына жана 1932–1933-жылдардагы советтик ачарчылыктын бир бөлүгүнө таандык деп эсептешет.
Батырбеков Касымбек
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Краутаузен
Калкы - 1630 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 18,48 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 63 046. Муниципалитеттин башчысы — Вернер Новацки.
Эмерсон (Небраска)
Эмерсон (Небраска) (Emerson) — Небраска штатынын Dixon округуна караган АКШ шаары.
Краутаузен
Муниципалитет административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Тессен
Тессен (Theeßen) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан Шаар. Йерихов районуна кирет.
Калкы - 14269 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 246,28 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 86 140. Мэр — др. Удо Рөннекке.
Левэрэтт (Массачусетс)
Левэрэтт (Массачусетс) (Leverett) — Массачусетс штатынын Франклин округуна караган АКШ шаары.
Саба-Жарды сурьма кени
Саба-Жарды сурьма кени — Ош облусунун Кара-Кулжа районунда, Чыгыш Алай кырка тоосунун түндүк капталында, Саба-Жарды суусунун оң жээгинде, деңиз деңгээли 3000-3600 м бийиктикте. 1974-77-жылдары издөө-баалоо иштери жүргүзүлгөн.
Кен жогорку палеозойдун карбонатфлиш катмарынан турган жаракалуу жалпак тилкелерин силур-девондун терриген катмарларынан бөлуп турган иркеш тектон. тик жаракасына туура келет. Кен иркеш жаракасын бойлоп, 12 кмге созулуп жатканы аныкталган. Акиташ жана кумдуктагы майда жаракаларды жана негизги чоң жараканы бойлото кальциттешкен жана кварцташкан талкаланды тилкелер кенташты камтып турат. Кенташынын минералдык курамы: жемсонит, пирит, антимонит, бурнонит, бертьерит, пирротин, нукура алтын, касситерит, аленит, халькопирит жана башка Кенде узундугу 20-250 м (эки тарамдыкы 800 жана 1350 лгге чейин) жана калыңдыгы 0,5-9,0 м болгон 11 кенташ тарамы табылган. Сурьманын орт. өлчөмү 4,55%, алтындыкы - 6,5 г/г. Кенташтын запасы жана болжол ресурсу 5526,8 миң г, анын ичинде сурьманыкы - 38090 т, алтындыкы - 8,0 т.
Көз ирмемде жардыруу
Көз ирмемде жардыруу – жарылуучу заттардын заряддарынын бир нече тобун бир убакта өтө тез жардыруу. Ал көз ирмемде аракетке келүүчү электр дүрмөтүнүн жардамы менен жардырылат. Айрым учурда дүрмөт жиби колдонулат. Тоо тектерин жардыруу аракети, күчү, кубаты, натыйжалуулугу кескин жана жай жардырууга караганда төмөн болот. Негизинен согуу толкунунун таасир этүүчү узатасынан созулуп жаткан чөйрөдө жүрүп, казмалардын турпатын сактап, үңкүр казууда, эки тараптап жүргүзүлүүчү жардырууларда колдонулат.
Бридсвилл
Бридсвилл (Breedsville) — Мичиган штатынын Van Buren округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 235 киши. Болжолдуу аянты - 1.7 км². FIPS коду — 26-10180.
Патент тазалыгы
Патент тазалыгы – техника объектисинин юридикалык касиети; ал ошол өлкөнүн патенттик аракет аймагында эч кооптонуусуз эле эркин пайдаланыла берет. Эгер кандайдыр бир өлкөгө ташылып келинген техника объектиси ошол өлкөдөгү башка бирөөгө берилип калган патенттин же өнөржай үлгүсүнүн күбөлүгүнүн аракетине туштугуп калса, «таза эмес» болуп чыгышы мүмкүн.
Петров Константин Иванович
Петров Константин Иванович (1920, Москва облусу, Абрютков кыштагы) – тарыхчы, тарых илимдеринин доктору (1985). 1949-ж. Ленинград мамлекеттик университетин бүтүргөн. 1950–61-жылдары Ленинград шаарында аскердик жогорку окуу жайында окутуучу, СССР ИИМдин Мамлекеттик борбордук архивинде илимий кызматкер, кийин Кыргыз ССР Илимдер Академиясынын Тарых институтунда илимий кызматкер болуп иштеген. Илимий эмгектери Кыргызстандын 13–18-кылымдардагы тарыхын изилдөөгө арналган.
Ид Мираб
Ид Мираб (кыт. 埃德·米拉布) – 1932-жылы кыргыздардын козголоңу учурунда Шинжаңда кытай улутчул өкмөтүнө каршы чыккан кыргыз лидери. Ал ошол согушта жеңилип калган.
Сарычашма тоосу
Сарычашма тоосу — Алай тоо кыркасынын түндүк тармагы. Раут ж-а Калаймахмуд сууларынын (Сохтун сол куймалары) аралыгында кеңдик багытында 20 кмге созулат.
Туурасы 5–6 км. Орт. Бийикт. 3600–3800 м, эң бийик жери 4005 м. Кыры аска-зоокалуу, капталдары тик, кокту-колоттуу. Силурдун сланец, кумдук, акиташ теги, конгломерат ж. б. тектеринен турат. Көмүр кендери бар. Бадалдуу шалбаа-токой (арча 2700–3000 м бийиктикке чейин), бадалдуу-талаа (3000–3200 м) ж-а субнивалдык муздак чөл ландшафттар мүнөздүү. Жайкы жайыт.
Зарылбек Рысалиев
Рысалиев Зарылбек Кылычбекович (19. 12. 1960-жылы туулган Талас облусу, азыркы Бакай-Ата району, Үрмарал кыштагы) – милициянын генерал-майору (2010). Кыргыз Мамлекеттик дене-тарбия институтун (1982), Кыргыз Мамлекеттик Университетинин юридикалык факультетин (1996) бүтүргөн. Кыргыз ССР Ички Иштер министрлигинин Түзөтүү-эмгек мекемелер башкармалыгында инженер (1985–95), Аламүдүн райондук ички иштер бөлүмүндө «Бүркүт» отрядынын командири (1995–96), Кыргыз Республикасынын Ички Иштер министрлигинин кылмыш издөө башкармалыгында улук оперуполномочен (1996–2000), кылмыш издөө башкы башкармалыгында бөлүмдүн начальниги (2000–02), Уюшкан кылмыштуулукка каршы күрөшүү башкармалыгында бөлүмдүн начальниги (2002–04), Жалал-Абад ички иштер башкармалыгында начальниктин орун басары (2004–05), Кыргыз Республикасынын Ички Иштер министрлигинин кылмыш издөө башкармалыгында начальниктин орун басары (2005–08), начальник (2008), кылмыш издөө башкы башкармалыгынын начальниги (2008-09), 9-башкармалыктын начальниги (2009), Бишкек шаарындагы Свердлов райондук ички иштер башкармалыгынын начальниги (2009–10), Бишкек шаардык ички иштер башкармалыгынын начальниги (2010), Кыргыз Республикасынын Ички иштер министри (2010–12), Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн алдындагы Жаза аткаруу мамлекеттик кызматынын төрагасы (2012–13) болуп иштеген.
Тайлэр (Миннесота)
Тайлэр (Миннесота) (Tyler) — Миннесота штатынын Lincoln округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1143 киши. Болжолдуу аянты - 5.0 км². FIPS коду — 27-66046.
Милисоновка (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Милисоновка — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Сухоречен айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Патентсиз лицензия
Патентсиз лицензия – кандайдыр бир себептер менен али патенттеле элек, же такыр патенттик коргоого жатпаган (колдонуудагы мыйзамдар боюнча) техникалык жетишкендикке берилүүчү лицензия.
Оттенхофен
Оттенхофен (Ottenhofen) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Эрдинг районуна кирет.
Калкы - 1843 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 10,27 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 77 134. Муниципалитеттин башчысы — Эрнст Эгнер.
Сабак (өсүмдүктөр)
Сабак (caulis) - татаал түзүлүштүү өсүмдүктөрдүн негизги органдарынын бири. Андан бутак, бүчүр, жалбырак жана башка кошумча органдар өсүп чыгат. Сабак тамырдан сууну, минералдык жана башка пайдалуу заттарды жалбыракка, гүлгө, мөмөлөргө өткөзөт. Жалбыракта фотосинтез процессинде пайда болгон органикалык заттарды тамырга жана башка органдарга жеткирет. Жашыл Сабакта фотосинтез процесси жүрүп, суу жана азык топтоого да катышат. Сабак жалбырак, гүл жана мөмөлөрдү көтөрүп, тирөөч кызматын аткарат. Алардын жер үстүндө жана жер астында өсүүчү чөп, жыгач сөңгөктүү, тик өсүүчү жана төшөлмө, жармашма түрлөрү бар. Дарактардын башкы сабагы — сөңгөк. Сабактын формасы ар түрдүү: жумуру, үч кырдуу, төрт кырдуу, көп кырдуу, жалпак (кактус) жана башка Сабактын жалбырак жана бутак өсүп чыккан жери муун, бир муундан экинчи муунга чейинки аралык муун аралыгы деп аталат. Көпчүлүк өсүмдүктөрдүн сабагы учунан өссө, айрымдарыныкы муун аралыгынын жардамы менен жооноюп өсөт. Сабактын узундугу 1-2 жиден 200- 300 мге (тропик пальмалары), диаметри 1 ж.иден 10-11 лгге чейин жетет.
Шиш-Дөбө шаар калдыгы
Шиш-Дөбө шаар калдыгы - 6-12-кылымга таандык археологиялык эстелик. Кара-Балта шаарынын түндүк тарабынан орун алган. Ал төрт чарчы коргондолгон эки катар дубал чептен турат. Ички чептин уз. 12 км, сырткы дубалдыкы 28 км. Шаар эки бөлүктөн: борбордук бөлүктөн жана аны айланта калк жашаган шахристандан турган. Цитадели шаардын түштүк-батыш тарабында жайгашкан. Археологиялык казуу иштери шаардын борбордук урандыларында жүргүзүлүп, турак-жайлар, чарбалык маанидеги курулуш бөлмөлөрү, карапа идиштер, айнектен, металлдан жасалган буюмтайымдар, ошондой эле 11-12-кылымдагы караханиддер дооруна таандык күмүш жана жез тыйындар табылган.