cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кыргызстандагы молдавандар
Турмуш-тиричилиги жана салт-санаасы
Молдовандардын негизги салттуу тиричилиги – малчылык, дыйканчылык, жүзүмчүлүк, шарап жасоо, багбанчылык, анан кол өнөрчүлүк – саймачылык, килем токуу, карапачылык, жыгач, тери, таш иштетүү. Каада- салттан үйлөнүү жөрөлгөлөрү өзүнчө кызык. Үйлөнчү жаштардын бири-бирине шакек салышы (бизче сөйкө салуу да) өзүнчө убара, туугандардын курчоосундагы жаштар буудай салынган идиштен үч жолку аракет менен шакектерди таап чыккандан кийин гана күйөө бала, колукту аталып, тойго даярдыктар башталат. Баш кошкондо аткарылчу бир салт: бөлкө нанды эки жагынан кармап тартып бөлүү, кимисине чоңураак тийсе – үйдү ошол башкарат деп кою шат. Дагы бир кызыгы – колуктуну чечиндирүү: күйөө баланын костюмунан гүлдү, келиндин фатасын чечишет. Анан күйөө бала отургучка, колукту анын алдына отурат да, келинге жоолук жана фартукту байлашат – бул жаңы турмуш башталгандын белгиси. Андан кийин аларга коноктор четинен келип алардын үстүнө жууркан (одеяло), жапкычтарды жаап, белектерин беришет. Молдовада жазды аябай күтүшөт. 1-март – жаздын келиши Мэрцишор аталган майрам менен коштолот, ушул аталышта 10 күн музыкалык фестиваль да өтөт. Бул күнү «жаз жүрөгүндөгү алма бактай гүлдөгүлө, жашагыла» деген каалоо менен бири-бирине мэрцишор аталган кичинекей кызыл-ак тумар тартуулашат. Бул тумарды бир ай тагынып, 31-мартта гүлүн төккөн жемиш бактарга илишет, ушул учурда ичтен тиленген тилек-каалоо аткарылат деп ишенишет. Цимбал, чимпой, флуер, най, кобза, тоба аспаптарында жаңырган музыка алдында хора бийин бир канча адам кол кармашып бир нече катар тизилишип, бир катары оңго, бир катары солго жылып айланып бийлешет. Молдаван музыкасы шаңдуу да, муңдуу да ыргактарга бай. Аза күндөрү бизче кошок аталган дойна ыры, Рождество жана Крещение майрамдарында колиндэ ыры ырдалат. Улуттук ашканасы да бай, баары жасаган салттуу тамак – мамалыга. Алардын ашканасында алар жердеген аймакта ар учурда жашап кеткен элдерден калган «мурастар» көп. Негизи тамак- ашы жылкы, кой, куш, чочко эти жана жашылча-жемиш, сүт, дан азыктарынан жасалат. Дасторкондо сөзсүз кезиккен аш – бул брынза, мамалыга, анан өзгөчө сый ичимдик – шарап. Брынзаны молдавандар малчылык өнүккөн 17-кылымдан баштап жасап башташкан. Мамалыга – жүгөрү унунан өзгөчө шарт-эреже менен жасалып, тийиштүү тамактар менен коштолуп берилет. Жүгөрү да алардын ашканасына 2 кылым мурун келген, ал алгач жардылардын тамагы саналып, азыр ар кыл тамактын негизги кошундусу. Тамактын даамын арттырыш үчүн ар кыл татымалдарды кошуу да мүнөздүү. Чеснок менен популярдуу эки чык (соус) түрү жасалат: мюждея жана скордоли. Таттуулардан жүгөрү токочтор, гогошь, семилунэ, альвица, пелтя печеньелерин ж.б. белгилесек болот. Октябрь айынын экинчи жекшембисинде шарап күнүн, 8 жылдан бери сентябрдын соңку ишембисинде Чоң энелер күнүн салтанаттуу белгилешет. Чоң энелер майрамы – мурунку канайым Таисия Воронинанын демилгеси.
Эски Субханкул (Туймазин району, Башкыртстан)
Эски Субханкул — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Субханкул айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 487 киши. Почта индекси — 452774, ОКАТО коду — 80251861000.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Шарденьга
Шарденьга — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Түштүк дарыясынын сол жээгинен 2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 108 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Абуталип (Карайыдель району, Башкыртстан)
Абуталип — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Артакуль айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 236 киши. Почта индекси — 452368, ОКАТО коду — 80234804002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жекече камсыздоо эсеби
Жекече камсыздоо эсеби – камсыздандырылган жактын баардык эмгек ишмердүүлүгүнүн мезгил аралыгындагы жана бааракыны дайындоо, өлчөмүн аныктоо же кайра эсептөө үчүн зарыл болгон маалыматтарды камсыз кыла турган камсыздандырылган жак жөнүндө социалдык камсыздоо органдары тарабынан топтолгон малыматтардын жыйындысы; камсыздандырылган жактын далдаштырылган номери ал эсептин номери болуп саналат.
Натрий бромиди
Натрий бромиди, NaBr – түссүз кристалл, тыгызд. 3,20 г/см3, эрүү t 7600С. Сууда эригичтиги 250С 48,6 %, кадимки температурада суудагы эритмесинен NaBr·2Н2О түрүндө кристаллдашат. Н. б. калыбына келтиргичтер катышуусунда NаОН эритмесине бромду таасир этүүдөн же Fe3Br8 менен Na2CO3 ортосундагы орун алмашуу реакциясынан алынат. Сүрөт материалын алууда жана медицинада тынчтандыруучу жана уктатуучу зат катары колдонулат.
Ван көлү
Ван көлү - Түркиянын чыгышындагы туюк көл. Армян тайпак тоосундагы тектоникалык өрөөндө 1646 м бийиктикте жайгашкан. Аянты 3,7 миң км2дей. Тереңдиги 145 мге чейин. Кеме жүрөт (Анкара Тебриз темир жол парому). Суусу туздуу (19,1%о). Чыгыш жээгинде Ван шаары жайгашкан. Ванга жакын Сюпхан жана Немрут жанар тоолору бар. Жээгинде Кыргызстандан ооп барган кыргыздардын чакан тобу жашайт.
Редукция
Редукция - басым түшпөгөн муундагы үндүүлөрдүн басаңдап, угулуш сапатынын өзгөрүшү, түшүп калуу абалына чейин жетиши. Мындай кубулуш айрыкча кууш [ы], [и], [у], [ү] тыбыштарына тиешелүү. Алсак, айыл+ым=айлым, кийим+ы=кийми, эрин+ы=эрди, орун+ы=орду, ууру+ла=уурда, жумуш+а=жумша, оюн+а=ойно ж.б.
Жекече коргонуу
Жекече коргонуу – башка мамлекеттин куралдуу колсалуусунан улам бузулган өзүнүн саясий көзкарандысыздыгын, аймактык бүтүндүүлүгүн жана колтийгистигин калыбына келтирүү үчүн мамлекет тарабынан колдонула турган жооп иретиндеги куралдуу аракет (БУУ Уставынын 51-статьясы).
Ростошь (дарыя)
Ростошь — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу, Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - КАР/ОБЬ/1162/576/46 орун алган. Дарыянын узундугу - 38 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Тобыл дарыясынын куюлушунан Конда дарыясын кошпогондо Ханты-Мансийск (жогорураак) шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобылдан Обьке чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Аттокуров Токтосун
Аттокуров Токтосун (1938-ж. т., Ош облусу, Алай району, Жошолу айылы) - философия илимдеринин доктору (1987), профессор (1998). КРнын билим берүүгө эмгек сиңирген кызматкери (2001). 1963-ж. КМУнун тарых факультетин бүтүргөн. ОшМУда окутуучу, улук окутуучу, доцент, 1988-жылдан кафедра башчысы. Үй-бүлө социологиясы ж-а үй-бүлөлүк тарбия б-ча адис. 80ден ашык илимий эмгектин, а. и. 1 монографиянын автору. Кыргыз ССР «Эл агартуунун отличниги».
Эмгектери
Учурда Ош мамлекеттик педагогика институтунда иштейт.
Баден мектеби
Баден мектеби – 20-кылымдын неокантианчылык тармагындагы субъективдүү-идеалисттик багыттарынын бири. Баден мектебинин идеяларын Вендельбанд жана Риккерт Баден жергесиндеги Гейдельберг жана Фербург шаарларындагы университеттерге таратышкан. Баден мектебинин негизги идеясы тарыхый методду табият таануу илимине каршы коюу. Баден мектеби боюнча – тарых индивидуалдуу өнүгүүнүн акыйкаттары жөнүндөгү илим жана маданий байлык болуп эсептелет. Ал эми табият жөнүндөгү илим- жаратылыштын жалпы мыйзамдарынын кайталануусу жөнүндөгү окуу. Баден мектеби Канттын болмушту сөзсүз түрдө акыйкаттуулукка карама-каршы салыштыруу идеясына таянат. Бул идеяларды Г. Мюнстенберг (1863–1916), Э. Ласк (1875–1915), эстетикага караштуу – И. Кон (1869–1947), социологияда М. Вебер сыяктуу философтор өнүктүрүшкөн.
Билим
Билим– философиялык көз карашта объективдүү чындыктын адамдын сезиминде чагылдырылышы.
Педагогикада Билимди биз эки мааниде түшүнөбүз: 1) Билим – адам тарабынан кабыл алынуучу, сезилүүчү, түшүнүлүүчү жана анын оюнда сакталып калуучу информация (маалымат);
Демек Билим түшүнүгү педаогикалык процессте эки жактуу (информация жана каражат) мааниде кабыл алынат. Окутуу кандай гана формада уюштурулбасын, окуучунун жаңы материалды өздөштүрүшү үч этапта ишке ашырылат. 1-этапта окуучу үйрөнүлүүчү информацияны сезимдүү кабыл алып эсине сактайт.
2-этапта окуучу жаңы кабыл алынган Билимди көрсөтүлгөн үлгү боюнча же ал үлгүнүн башкача вариантында пайдалануунун ыкмаларын өздөштүрөт.
3-этапта окуучу өзүнүн мурунку этаптарда өздөштүргөн Билимин жаңы, өзүнө тааныш эмес ситуацияларда, чыгармачылыктуу пайдалана билүүгө даяр болот.
Ошентип, окуу материалын өздөштүрүү үч этаптан: материалды сезимдүү кабылдап эстеп калуу, аны көрсөтүлгөн үлгү боюнча жана тааныш эмес ар кандай жаңы кырдаалдарда пайдалануудан турат. Тиешелүү түрдө бул этаптарда материалды өздөштүрүүнүн үч деңгээли камсыз кылынат. Окутуу процесси үчүн материалды өздөштүрүүнүн 1- жана 2- деңгээлдеринин камсыз болушу милдеттүү зарыл, бирок ал жетиштүү эмес. Окутуунун азыркы кездеги максаты – материалды өздөштүрүүнүн 3-деңгээлине жетишүүнү камсыз кылууда, б. а. окуучуларды алган Билимдерин чыгармачылык менен пайдаланууга даярдоодо турат.
Билим (англ. Knowledge-Знания). 1. Берилиш жана маалымат терминдерине каршы коюлуп эксперт системдеринде колдонулат. Билим кандайдыр бир талкууланып жаткан нерсеге карата айтылыштар көптүгү катары аныкталат, алар дедуктивдик метод аркылуу жаңы айтылыш же пикир чыгарат же түзөт.
Мисалы, эгер төмөнкү эки айтылыш болсо:
а) «Кыргыз республикасы Борбор Азияда жайгашат»;
б) «Тажикстан менен чектешет» айтылыштарынын негизинде «Тажикстан Борбор Азияда жайгашат» деген жыйынтык чыгарууга мүмкүн.
2. Практикалык иш аракеттер жана профессионалдык тажрыйба жыйынтыгында алынган предметтик чөйрөдөгү мыйзам ченемдүүлүгү негизинде кесип ээлерине бул чөйрөдөгү маселелерди коюуга жана чечүүгө мүмкүндүк берүүсү.
Финикия тили
Финикия тили - финикиялыктардын тили. Ал б. з. ч. 2-1-миң жылдык менен б. з. 1-миң жылдыгында Финикияга жана Жер Ортолук деңиздин жээктерине (Кипр, Сицилия, Сардиния, Массалия, Испания, Түштүк Африка) тараган. Түндүк Африкада соңку финикия (пуни) тили б. з. 8-к-на чейин жашап келген. Финикиянын езүндө б. з. 2-кнда эле жоюлуп кеткен. Б. з. ч. 2-миң жылдыктын ортосунда б. з. 2-к-на чейинки жазмалардан белгилүү. Финикия тили семит тилдеринин ханаан тобуна кирет. Библдик псевдоиероглиф жазуусун, кийинчерээк финикия жазуусун колдонгон.
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Натрий гидроксиди
Натрий гидроксиди, щелочтуу натрий, NaOH – бөлмө темп-расында туруктуу түссүз кристалл, тыгызд. 2,13 г/см3, балкып эрүү t 320оС, кайноо t 1378оС. Пайда болуу жылуулугу DН0298 = -101,91 ккал/моль. Н. г. нымды тартып алууга жөндөмдүү. Суу менен реакцияга киргенде көп өлчөмдөгү жылуулукту бөлүп чыгарат. Эригичтиги жогору, суудагы эритмеси күчтүү щелочтук реакцияны берет. Темп-рага жараша суудагы эритмесинен ар кандай кристаллогидраттар бөлүнөт: - 24оС NaОН ·7Н2О; - 17оС NaOH·5Н2О; -17-+5оС NaOH·4Н2О; 5,4-12оС NaOH·3,5Н2О; 12-61,8оС NaOH·2Н2О, андан жогору температурада (NaOH). Н. г. абадан СО2 сиңирип алып, натрий карбонатын пайда кылат. Н. г. аммиакта, көпчүлүк органикалык эритмелерде эрибейт. Ачык денеге, кагазга, органикалык заттан жасалган буюмдарга тийгенде күйгүзөт. Аны менен иштөөдө коопсуздук эрежесин сактоо керек. Н. г. химимялык жана электр-хим. ыкма менен алынат. Электр-хим. ыкма менен натрий хлоридин NaCl сууда эритип, электролиздөөдөн кошумча зат катары хлор алынат. химимялык ыкма жана ысытылган натрий карбонаты менен акиташ Са(ОН) 2  өз ара аракеттенишинен 10-12 % Н. г. эритмеси алынат. Н. г. химимялык жана башка өнөр жайында кеңири колдонулган зат. Техникада каустикалык сода деп аталат.
Эпиталама
Эпиталама (грек. epi - алдында,thalamios - жубайлар орду) - Байыркы Грецияда үйлөнүү тоюнда ырдалган ыр. Аны аялдар, эркектер хору жубайлар жатуучу орун жанында ырдашкан. Азыркы Эпиталама сүйүү гимни катары мүнөздөлөт.
Хёхштедт-ан-дер-Донау
Хёхштедт-ан-дер-Донау ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Диллинген районуна карайт. Швабия административдик округуна тиешелүү. Калкы – 6550 киши (2010-ж.). Аянты – 37.45 км2.
Эпиталама
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Клайд (Огайо)
Клайд (Огайо) (Clyde) — Огайо штатынын Sandusky округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6064 киши. Болжолдуу аянты - 11.5 км². FIPS коду — 39-16308.
Апокопа
Апокопа - сөз аягындагы бир же бир нече тыбыштын түшүрүлүп айтылышы. Бул кубулуш көбүнчө башка тилден өздөштүрүлгөн сөздөрдө кездешет. Мисалы, дайыма-дайым (ар.), минута-мүнөт (ор.), секунда-секунд (ор.), август-авгус (ор.), далбаса-далбас (ир.) ж.б. Төл сөздөрдө сөз аягындагы үнсүздөрдүн түшүрүлбөй да, түшүрүлүп да айтылган учуру катар колдонулат. Телчик-телчи, ал-а, тигил-тиги, атайын-атайы, бул-бу, калдырт-калдыр, ж.б.
Комуз күүсү
Комуз – элдеги эң көрүнүкүтүү жана сүйкүмдүү музыкалык аспаптардын бири болуп келген. Илгерки замандарда комуз үнү ар бир кыргыздын боз үйүндө жаңырып турчу, ал эми ХХ к. ал чоң концерттик сахнага чыккан. Комуздун жардамы менен аткарылуучу күү озунун маанисинин байлыгы, жанрдык – тематикалык жана ритмдик өзгөчөлүгү менен укан көргөндөрдү кызыктырат. Ал гана эмес, бул комуз кылынан чыккан кереметүү, таңшандыруучу үн изилдөөчүлөргө да абдан кызыктуу. Комуз күүсү өзүнүн чертилишинин ыгы, ылдамдыгы, сол колунун жайгашкандыгына жана  аспаптын толгонушуна, оң колдун жардамы менен комуз кылдарынан үндүн чыгарышы боюнча башкача айтканда ойноо ыгына жана анын көркөм, терең маанисинин көптүгүнө жараша обон күүлөр, айтым күүлөр жана залкар күүлөр деп үч негизги топко бөлүнөт.
Обон күүлөрдүн негизинде өзүнүн аталышынан эле көрүнгөндөй эле элдик ырлардын обондору жатат. Алар өзүлөрүнүн көлөмү, формасы жана ойноо ыкмалары боюнча айырмаланат. Бул күүлөрдү комуз ойноо өнөрүн кичине билген адамдар да аткара алышат. Өзүнүн маани маңызына жараша алар эпикалык, лирикалык, трагедиялык, жашоо-турмуштук, патриоттук жана башка болуп бөлүнөт.
Өзүнүн формасы боюнча аспаптык миниатюра болгон, эпикалык күүлөр элде көбүрөөк таралган. Мында кыргыз музыкасыны эпоско болгон тартылуусу, сүйүүсү көрнөт. Албетте, манасчылардын өнөрү аспаптык жанрдын калыптанышына чоң түрткү болду. Комузчулар белгилүү эпикалык жана тарыхый ырлардын чертилишинде сюжетти, обонду өздөштүрүп, өркүндөтүп отуруп, жаңы «аспаптык эпостун» жаратуучулары болуп калышчу. Ал өзүнүн алгачкы абалынан чертилиши менен гана айырмаланбастан, анын эпостук каармандардын өз көзү менен сүрөттөлүшүнүн көлөмдүгү менен айырмаланат. Кыргыз комуз музыкасында эпос жана дастандын башкы каарманынын атын алган көптөгөн чыгармалар бар. Алардын ичинде: «Мендирман», «Солтон Сары», «Жаныш-Байыш», «Сарынжи-Бөкөй», «Курманбек», «Каныкейдин арманы», «Гүлкаакы», «Ак Бакай», «Кетбука».
Ырдык жанрдагы жашоо-турмуштук жана лирикалык маанидеги күү миниатюралар да кездешет. Көбүнчө махабатты, сулуулукту мактап, ырдаган чыгармалар айымдардан образдары жана аттары менен байланышкан. Мисалы: «Налима», «Батмакан», «Мистекан», «Сайракан» ж.б.
Көптөгөн лирикалык комуздук миниатюралар жашоо-турмуштун кырдаалдары жана табияттын образдары менен тыгыз байланышып, чырмалышкан. Муну «Керме тоо» чыгармасындагы менменсиген, улуу кыргыздын тоолор образынын мисалында көрсөк болот.
Жекече пикир
Жекече пикир – кылмыш-жаза принциби; Ж. п. – ыйгарым укуктуу органдар тарабынан коомго коркунучтуу жосун жасаган жакты кылмыш жоопкерчилигине тартып, ага жаза дайындоо маселесинин чечилишинде, жасаган кылмышы менен анын кесепеттерине карата күнөөкөрдүк мамилеси гана көңүлгө алынбастан, кылмыш жасоо маалындагы кылмыштын жекече тарабынын факультативдик белгилери да (жүйөсү, максаты, эмоциялык абалы) эске алынат.
Комуз күүсү
Айтым күүлөр – өзгөчө жана бай жанрдуу кыргыз музыкасынын тобунун бири. Бул топтун чыгармалары өзүнүн мазмууну жана өтө мыкты, кол ойнотуп чертүүсү менен айырмаланат. Күүлөргө чертилүүнүн темпераменттүүлүгү, комузчунун көркөм кыймыл аракеттери жана анын аспапты колдоно билүүсү таандык. Кээде комуз күүсү аткаруучунун түшүндүрмөсү, эпизоддук ырлар менен коштолот. Бул топко кирген чыгармалардын аткаруусун жөн Гана укпастан анны кунт коюп, көрүп туруш керек себеби угуп отурганда, күүнүн көркөм кээ бир жерлери байкалбай калышы мүмкүн. Мисалы бул топко: «Көйрөң күү», «Ак тамак, көк тамак», «Армандуу чымчык», Осмон жана Субан», «Сары барпы», «Ак куу»...
Мисалы алсак Айдаралы Бейшукуровдун аткаруусундагы көйрөң күү абдан ьат ылдамдыкта ойнолот, көбүнчө оң колдун чоң- чоң шилтемдери менен аткарылат. Ошондой эле бул күүнүн кээ бир жерлеринде «Мына, минтип!» деген үн коштоосу жана кол ойноп чертүүсү да байкалат, ал баш бармак, сөөмөй жана ортоңку манжалардын жардамы менен терилет. Бирок башкы рол бул жерде үн эмес комуз аткарат. Мындан тышкаары күү ортосунда комузчуну өзүнүн ак калпагын төбөсүнө коюп анны маңдайына, артка, кулак жакты көздөй колунун жардамы жок кыймылдатышы мүмкүн. Бул «Фокус» элдин күлкүсүн алып келет.
Залкар күүлөр өз өнүгүүсүн улуу комузчулардын салттык багыттагы өнөрүнөн алган. Бул топко кирүүчү күүлөрдүн түрлөрү: «Камбаркан», «Ботой», «Шыңгырама», «Кербез».
Алар илгерки убакыта эле пайда болушуп, жайылы таркалган. Комузчулар иш жүзүндө күүнү жаратуучусу жана анын аткарып, өз өнөрүнүн таратуучусу, атагын чыгаруучусу да болушат. Чыгармалар бир муундан экинчи муунга оозеки түрдө берилүүсүнүн натыйжасында аталышы бирдей бирок чертилиши айырмаланган б.а. варианттары пайда болгон.
«Күү башы камбаркан», - дегендей, Камбаркан эң илгерки күү болуп эсептелет. Комузчулардын өнөрүнүн өнүгүшүнүн натыйжасында, ал ар кандай аттардын астында аткарылган. «Камбаркан» ушунча элге таралгандыктан өзүн сыйлаган комузчу өзүн программасына бир же экини кошчу. Мисалы К. Орозов төрт «камбарканды» чертчү: «Эл камбаркан», «Терме камбаркан», «Колхоз камбаркан», «Сынган бугу камбаркан», ал эми М. Куренкеев «Күрөнкөйдүн камбарканын» аткарчу, А. Огонбаев болсо «Маш камбарканды» жана «Кирки камбарканды» аткарчу, А. Ошуров «Казак камбарканын», А. Тыныбеков «Алга бас, камбарканды», Б. Осмонов «Малчылар Камбарканын» жараткан. «Камбаркандын» негизги белгилери – анын жай ойнолушу, бош толгоосу, моюн күүсүнүн өзгөчөлүктөрү, обондун терең философиялык мааниси болуп эсептелет.
Ботойлор кыргыздардын аң-сезиминде ажырагыс эне менен баланын образы менен байланыштуу болот. Изилдөөлөр көрсөткөндөй ботойлор маани-маңызы боюнча ич-ара бири-биринен айырмаланышат. Мисалы кээ бири салыштырмалуу жай, жөнөкөй болот буга «Тилендини ботою», бешик ыры «Муратаалынын ботою», мүнөзү боюнча назик «Токтогулдун ботою», «Чоң ботой» дегендер кирет.
Ал эми башкалар абдан шаңдуу, ылдам, бат аткарылуучу «Муратаалынын Кичине ботою», «Айдайдын ботою», «Бокотөйдүн ботою», «Жумалак ботой», «Чаржайыт ботой», К. Орозовдун «Чоң ботою», Т. Сатылгановдун «Ботою» ж.б.
Кербез жанры кишинин мүнөзүн музыкада чагылдыруу аракетинде пайда болду десек болот. ХIХ – ХХ к. башында Т. Сатылгановдун жана башка элдик акын, комузчулардын чыгармачылыгында өзгөчө социалдык – саясий багыт алган.
Мындан твышкары дагы Толгоо жана кайрыктар болот бир анын көлөмдүүлүгүнүн натыйжасында изилдөөчүлөр булардын үстүндө иштөөдө.
Улуу Комузчулар.
Кыргызстанда бир нече регионалдык аткаруу мектептери калыптанды, ар бири өзүнүн стилдик өзгөчөлүктөрү менен айырмаланат. ХХ к. алар өздөрүнүн алдыңкы адамдары катары көрүнүктүү комузчуларды табышкан. Мисалы: Ыссыккөлдүн мектебинен Арстанбек, Муратаалы Куренкеев, Карамаолдо Орозовтор болгон алар өздөрүнүн чыгармаларында терең философиясы жана өзгөчө стили менен айырмаланат, Ош мектебинин алдыңкы комузчулары өздөрүнүн илгерки, архаикалык аткаруу салттарын бекем сактап кала алышкан. Бул мектептин көрүнүктүү Адамы болуп Ниязалы чыгат. Талас мектебинин аткаруучулары Токтогул, Атай мыкты чертүү шыгына, таң калтыраарлык оюнга жакын. Ал эми Нарын мектеби бардык мектептердин өнөрүнө шыктуу( Майлыбай, Кудайберген, Муса).
Ал эми төмөндө болсо ХVII – XIX к. көрүнүктүү ишмерлердин чыгармачылыгы Кыргыз музыка маданиятынын өнүгүшүнө чоң салым болуп эсептелген инсандардын аттарын атап өтсөм: М. Жаманкараев, К. Белеков, А. Бейшукуров, Н. Борошев, Т. Сатылгнов, К. Орозов, Ы. Туманов, А. Огонбаев, Ш. Шеркулов, Н. Абдрахманов.
Эркинбаева Офелия Шергазиевна
Эркинбаева Офелия Шергазиевна (1937 -ж. т., Фрунзе ш.) - режиссёр-коюучу. Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек синирген ишмер(2003). Ленинграддагы А. Я. Ваганова атындагы хореографиялык окуу жайында окуган. Кыргыз мамлекеттик академиялык опера жана балет театрында балет артисти болуп иштеген.
Кыргыз мамлекеттик М. Күрөңкеев атындагы музыкалык-хореографиялык окуу жайында окуган. 1962-ж. Москвадан A. В. Луначарский атындагы ГИТИСтин актердук факультетин бүтүргөн.
Нарын музыкалык драма театрында артист болуп иштеген.
1970-ж. экинчи жолу ГИТИСте окуп,режиссерлук факультетин бүтүргөн. Кыргыз мамлекеттик академиялык драматеатрында алгач актриса, кийин режиссер-коюучу болуп иштеген.
Кыргыз, орус, башкыр, тува, Ысыккөл, Нарын драма театрларына баш-аягы 60тан ашык кыргыз, орус жана дүйнөлүк драматургдардын пьесаларын койгон.
2002-жылдан келишимдик негизде Кыргыз улуттук А. Малдыбаев атындагы опера жана балет театрында режиссер-коюучу болуп эмгектенет. Рахманиновдун «Алеко», Гунонун «Фауст» операсын койду. М. Рыскулов атындагы сыйл. лауреаты, Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун грамотасы менен сыйланган. Эралиева Каныкей (1956-ж, т., Акталаа району) - композитор, обончу-аткаруучу. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти. (1988). 1976-ж. М. Күрөңкеев атындагы музыкалык -хореографиялык окуу жайың (баян классында) бүткөн.
4 класста окуп жүргөндө эле «Туулган жер», «Бөбөктөр» деген обондорду чыгарып, ырдаган.
Анын «Сезимдеги издер», «Алатоо», «Апалар», «Аппак тоолор», «Бала жыты», «Айлуу түн», «Акыркы коңгуроо», «Ак чөлмөк», «Бал кымыз», балдар үчүн жазган «Бөбөктөр», «Жаңы жыл жылмаят», «Күлүп кой», «Биздин бакча» ж. б. обондору элге кеңири тараган.
Анын жүздөй романс, обондору, 4 бөлүмдөн турган симфониялык оркестр үчүн сюитасы, чоң хор жана оркестр үчүн кантатасы, фортепьяно үчүн сонатасы, пьеасалары жана скрипка-виолончель, фортепьяно үчүн вариациялары (баш-аягы 350чыгарма) белгилүү.
«Каныкей Эралиева ырдайт» деген 4 топтомдон турган грампластинка чыгарылган. 1986-ж. «Айыл кечи» аттуу обондуу ыр жыйнагы (А. Бөдөшов менен бирдикте),
2003-ж. «Коңур күз» деген жыйнагы жарык көргөн. Бир нече республикалык кароолордун, фестивалдардын лауреаты.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Щюц Альфред
ШЮЦ Альфред (1899–1959) – австро-америка философу жана социологу, феноменологиялык социологиянын негиздөөчүсү. 1939-ж. тартып АКШда жашаган. Философиялык теорияда экзистенциализмге жакын турган трансценденалдык эмес феноменологияны иштеп чыккан. Түшүнүүчү социология багыты боюнча өзүнүн үлгүсүн сунуш кылып, Гуссерль тарабынан коюлган абстрактуу илимий категориялар менен күндөлүк турмуш чөйрөсүнүн, билим менен иш-аракеттин ортосундагы түздөн-түз байланышты орнотуу жонундөгү милдетти чечүүгө аракеттенген. Социалдык иш-аракеттин ички жүйө-себептери, кадыресе таанып-билүүнүн түрлөрү жана методдору, адамдардын ортосундагы өз ара мамиленин, рационалдуулуктун структурасы боюнча изилдөөлөрдү жүргүзгөн. Шюцтун негизги чыгармалары «Colleced papers» v.1-3, The Haguc, 1962-1966-жылы жарыяланган.
Өкмөт
Өкмөт - мамлекеттик бийликтин жогорку аткаруу, тескөө органы. Ө-тү премьер-министр (канцлер, министрлер кеңешмесинин же кабинетинин төрагасы, кээ бир өлкөлөрдө мамлекет башчысы жетектейт. Ө. мүчөлөрү (министрлер, катчылар, мамлекеттик катчылар ж.б.) мамлекеттиик башкаруунун ар түрдүү борбордук ведомстволоруна жетекчилик кылат.  Ө. бир партиялуу же коалициялык болушу мүмкүн. Федерациялуу мамлекттерде борбордук (федералдык) Ө. жана мамлекеттик федерациянын курамына кирген штаттардын, аймактардын өз Ө. болот. Ө-тү парламент курат же мамлекет башчысы (монарх, президент) дайындайт. Көпчүлүк мамлекеттерде укуктук жактан парламенттин алдында жоопкер.
Анын түзүлүш тартиби, курамы, компетенциясы конституциялар, конституциялык мыйзамдар менен аныкталат.
Электр-музыкалык аспаптар
Электр-музыкалык аспаптар - добушу электр күчүнүн жардамы менен жаралган музыкалык аспаптар тобу. Алар адаптердик жана электрондук болуп эки түргө бөлүнөт.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Синкопа
Синкопа - сөз ичиндеги бир же бир нече тыбыштын түшүрүлүп айтылышы. Синкопа кубулушу уңгу ичинде жана мүчө уланган сөздөрдө да учурайт. Мисалы: элек-элгек, көмөр-көмкөр, көмөрөсүнөн-көмкөрөсүнөн, тара-тарка, чуму-чумку, күлүңдө-күлмүңдө, туулганмын-туулгамын-туулгам жана башка.
Окладников, Алексей Павлович
ОКЛАДНИКОВ Алексей Павлович -археолог, тарыхчы ж-а этнограф. (1908, Россия, Иркутск облусу, Жигалов р-ну, Константинов кыштагы –1981)
Ишмердүулугу
СССР ИАнын академиги (1968).1966-жылдан СССР ИАнын Сибирь бөлүмүнүн тарых, филология ж-а философия институтунда директор болуп иштеген. Сибирь, Ыраакы Чыгыш, Орто Азия, Моңголияда археологиялык изилдөөлөрдү жүргүзгөн. Кыргызстандагы археологиялык изилдөөлөр боюнча эмгектери бар. «Кыргыз ССР тарыхынын» байыркы мезгилинен 13-кылымга чейинки бөлүгүн жазган. 1950-, 1973-ж.
Сыйлыктары
СССР Мамлекеттик сыйлыгын алган.Социалисттик Эмгектин Баатыры (1978).
Натрий иодиди
Натрий оксиди, Na2О – түссүз кристалл, тыгызд. 2,31 г/см3, балкып эрүү t 920оС, кайноо t 1350оС. Н. о. 180о С жогору болбогон температурада ысытылган натрий аркылуу эквиваленттүү өлчөмдөгү кычкылтекти өткөрүүдөн жана натрий пероксиди менен металл түрүндөгү натрий аралашмасын ысытуудан алынат. Н. О. суу менен өтө тез аракеттешип, натрий пероксидин пайда кылып, көп өлчөмдөгү жылуулукту бөлүп чыгарат. химимялык өнөр жайда негизги маанилүү зат катары колдонулган натрий пероксидин алууда кеңири пайдаланылат.
Өтүкчү (Кадамжай району)
Өтүкчү — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Ак-Турпак айыл аймагына кирет.
Кенен
Кенен — "Манас" эпосундагы кейипкер, Манастын чебереси. Сейтектин уулу. Сейтек кан болуп, эли бейкут жашап жаткан учурда чоң атасы Манас түшүнө кирип, ага Зулпукор кылычын тапшырат. Кереметтүү бул түштү Акжолтой мыкты уулдуу болот экенсиң деп жоруйт. «Перизада Берметжан, Белгилүү Сейтек зайыбы, Жолборско талгак болуптур» (Кол жазмалар фондусу, 960-инв., 145-б.). Муну билген Акжолтой жолборс уулап, салбырынга чыгып, жети күн кыдырып таппай, Кара-Кыя капка ташка келип, Кулунсур тулпарын жайдактап, уктап калат. Таң сүрө чочуп ойгонсо, чагарак куйрук чаар жолборс Акжолтойду чала турган болуп калыптыр. Акжолтой маша тартып жиберсе, жолборс адам болуп кубулат. Ал Акжолтойду сынаганы, даарыганы келген Кызыр экен. Анын жетелеген бышты тулпары бар. Медиян чөлүндө өлгөн ажыдаардын уусу чачылган жерден өсүп чыккан жаңгактын мөмөсүн жесе Берметтин талгагы канып, кийин Кенен аттуу уул төрөрүн айтып, жаңгак берет. Ал эми жетелеген бышты тулпары — Кенендин келечекте мине турган Кертулпары экен. «Кенен төрөлгөндө Бээжиндеги зор Айган, Чоң Билгичтер коркуп жанынан түңүлүшөт» деп көздөн кайып болот.
Акжолтой кызырдын белегин Акберметке бергенден кийин тогуз ай, тогуз күндөн кийин катуу толготот. Жерге түшкөн баланын үнүнөн, бакырган сүрүнөн он эки кемпирдин жүрөгү түшүп өлөт. Аркасында карыштай кара жалы бар балага «Кенен» деген ат коюлат, ал тез эле өсүп жетилип, Кертулпар атты минип, келберсиген кан болуп, журт башкарганга жарап калат.
Эзелтен Манастын тукумуна душмандыгы бар Жанаалы, Карачтын Эбегей, Көгөй аттуу уулдары Семетей өлүп, Сейтек калганын угуп, эки атабыздын өчүн алабыз деп жөнөшөт. Душман келатканын Кулансур сезет. Акжолтой жер чалып чыгып, келаткан көп колду көрөт.
Хэ-Яха дарыясы (Хадыта куймасы)
Хэ-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Хадыта дарыясынын оң жээгинен 6 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 35 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Англиянын Орто Азияга интервенциясы
АНГЛИЯНЫН ОРТО АЗИЯГА ИНТЕРВЕНЦИЯСЫ (1918–1920) – Советтик Россиянын курамынан Түркстан аймагын бөлүп, Англияга колониялык мамлекетти түзүү үчүн куралдуу күрөш. Англичандар мындай мүдөөнү 17-кылымдан башташкан. Россияда жаңы бийликтин келиши менен өз мүдөөсүн конкреттүү түрдө ишке ашырууга киришкен.
Түркстан АССРнин 1918-жылы 30-апрелде түзүлгөн куралдуу күчтөрүнүн аракеттери англиялык империалисттерге жана алардын жардамчыларына 4 фронтто: Жетисууда – ак гвардиячыл казак-орустарга жана «алаш ордочуларга», Оренбургда – Дутов менен Толстовдун ак казак-орустардан турган бандаларына, Ферганада – «Кокон автономиясына», Закаспийде – Англия интервенттерине, орус ак гвардиячыларынын жана контрреволюциячыл түркмөн улутчулдарынын кошмо күчүнө каршы жүргүзүлгөн. Интервенттердин күчтөрү четинен жеңилип турган.
М.В.Фрунзенин командачылыгы менен Түркстан фронтунун түзүлүшү (1919-жыл, август) абалды жакшырткан. 1920-жылы 6-апрелде Красноводск бошотулуп, 2-февралда Кызыл Армиянын жардамы менен Хивада хандын бийлигин кулатышып, 26-апрелде Хорезм Совет Эл Республикасына жарыяланды, апрелде Жетисуу фронтунда актардын аскерлери талкаланды. Бухара эмиратында революция жеңип, 1920-жылы 8-октябрда Бухара Совет Эл Республикасына жарыяланган.
Адабият
Кыргыз тарыхы.Энциклопедия. Бишкек, 2003 “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А. Асанов, жооптуу ред. А. А Асанканов” Ред. кеңеш: Ө.Ж Осмонов (төрага), Т.Н Өмүрбеков (жооптуу катчысы), А.Жуманалиев ж.б.”
Кенжут
Кенжут — топоним. "Манас" эпосунда Алтайлык кыргыздар көчүп барган жердин аты катары: «Алтайлык кыргыз барыптыр Ополдун тоосун оролуп, Кенжутка жетти көчмөнү» (Сагымбай Орозбаков, 2. 200),— деп айтылат. Алмамбет Манаска келгенден кийин К-тун каны Айганга жортуул жасап аны жеңет да, Алтынай деген кызына Алмамбет үйлөнөт. Алар мужоосу (маджус — отко табынуу) динде болгондуктан, мусулман динине киргизишет. Бул окуя Сагымбай Орозбаковдун вариантында гана айтылат. Кээде Шооруктун эли жашаган жер катары да эскертилет:
Жетигендин тарабы,
Жерди Кенжут карады,
Күн чыгышы Ималай.
Шолорду да жердеген
Географиялык реалияда түндүк Индиядагы жер — Канжут. Айрым изилдөөчүлөр (М. Ауэзов, Ө. Караев) К-ту байыркы Эне-Сай кыргыздарынын Улук-Кемдеги (Тува АССРи) шаары (Кем-Кемжут) менен окшоштурушат. Жердин аттары гана окшош болбосо, Кем-Кемжут 10-кылымда эле жок болуп кеткен, ал эми Канжут (Кенжут) кийинки кезге чейин эле аталып Сары-Кол тараптагы элдерге (кыргыз, тажик) кеңири белгилүү болгон экөө эки башка региондогу топоним. Ч. Валиханов : «Канджут — Хунза менен Нагар княжествосунун эски жалпы аты», — деп жазат.
Электрондук музыка
Электрондук музыка - электрондук-акустикалык тетиктердин жардамы менен жаралуучу музыка.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Метро
Метрополите́н - Шаардын темир кайыкка менен жер астында (тышкары көчөдө) жүргүнчүлөрдү, ар кандай башка транспорт жана кыймылына бөлүнүп техника алып, ага чуркап поезда.
Жалпысынан алганда, метро - эч кандай алыш-көчөдө шаардык жүргүнчүлөрдү ташуу, анын алы поезддин тагынып менен системасы (мисалы, шаардык монорельс). жүрүү тартиби боюнча метросундагы дайыма поезддер кыймылы. Мүнөздөлөт метро каттамы жогорку ылдамдыктагы (80 км/ч) жана сыйымдуулугу (60 мын чейин. Бир багытта саатына Жүргүнчүлөр). Жер астындагы саптары туннелдер-жылы, жер астындагы коюп жатат, жер жана аянтчалардын боюнча (бул шаар монорельсу айрыкча).
Финикия жазуусу
Финикия жазуусу — финикиялыктар менен карфагендиктер, ошондой эли байыркы еврейлер менен моавдар колдонгон жазуу; алфавиттик системадагы жазуунун байыркысы. Б. з. ч. 13-кылымдан б. з. 3-кылымына чейин колдонулган. Финикия жазуусу б. з. ч. 2-1-миң жылдыкта финикиялыктардын Жер Ортолук деңиздин жээктериндеги колонияларына тараган. Финикия жазуусу үнсүздөрдү туюнткан 22 тамгадан турган. Байыркы ханаан муун жазуусунан же сүрөтчө түрүндөгү консонанттык жазуудан келип чыккан деп божомолдонот.
Арамей (б. з. ч. 9-к.), грек (б. з. ч. 10-8-к.), түштүк араб (8-6-к.) жазууларынын, ошондой эле тамга-тыбыш системасындагы жазуулардын дээрлик баары ушул финикия жазуусунан өөрчүп чыккан. к. Жазуу.
Жекече тинтүү
Жекече тинтүү – бажы көзөмөлүнүн адаттан тыш таризи. КР бажы мыйзамдарына ылайык, КР мамлекеттик чегарасынан өтүп бараткан жана бажы көзөмөлүнүн аймагында же аэробекеттин эларалык катнаш үчүн ачылган транзиттик тилкесинде турган жеке жак КР бажы аймагына ташылып кирүүгө жана ташылып чыгууга тыюу салынган товарды жашырып койгондугуна же мыйзамда каралган тартипти бузуу менен өтүп бараткандыгына негиз болгондо гана бажы органынын башчысынын же аны алмаштырган кызмат адамынын чечими боюнча Ж. т. жүргүзүлөт. Ж. т. бирдей жыныстагы бажы органынын кызмат адамы тарабынан ошол эле жыныстагы эки күбө-калыстын көзүнчө санитардык-гигиеналык талаптарга жооп берген өзүнчө жайда жүргүзүлөт. Тинтилген адамдын денебоюн медициналык кызматкер гана карай алат. Ж. т. жөнүндө КР мыйзамдары боюнча аныкталган таризде акт түзүлөт.
Еловка (Бекет куймасы)
Еловка — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Бекет дарыясынын оң жээгинен 5 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское ([[Томск облусу)|Зырянское]] айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кенизек
Кенизек — үй кызматын аткаруучу аял, күң. "Манас" эпосунда Манас Каныкейге күйөөлөп барган учурда К. Санирабиганын сакчы, кызматчы кыздары катары сүрөттөлөт. Манас уурданып Санирабиганын үйүнө кирерде жети К. «канжарлары колунда, канкордун өтөр жолунда» каршы-терши жатышкан болушат. Манас менен кошо келген Ажыбай жети жамбы көтөрүп алып жети К-тин бири Нааркүлдү ойготуп калган К-терге шаңшуур жамбы берип Манаска жол ачат (Сагымбай Орозбаков, 2. 398—399).
Жамантай Асанов
Асанов Жамантай (1918-жылы азыркы Өзгөн району, Кыш-Булак кыштагы.) — дыйкан, Социалисттик Эмгектин  Баатыры (1949). Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. 1936-жылдан Өзгөн районундагы Эркин-Тоо kолхозунда колхозчу, 1945—53-жылдары талаачылык бригадасында звено башчы. Ал жетектеген звено дан эгиндерин өстүрүүдө мыкты ийгиликтерге жетишип, 1948-жылы 30,3 га буудай аянтынын ар гектарынан 23,1 цден түшүм жыйнап алган. Ленин ордени жана медалдар менен сыйланган. 1976-жылдан союздук маанидеги персоналдык пенсияда.
Социалисттик Эмгектин Баатыры, Ленин ордени жана медалдар менен сыйланган.
Эс алуу күндөрүн алмашуу
«Эс алуу күндөрүн алмашуу» (The Holiday) Орусиядагы котормосу (Отпуск по обмену) — Американын 2006-жылы тартылган, романтикалык комедия жанындагы тасмасы. Режиссёру Нэнси Мейерс, башкы каармандарда Кейт Уинслет, Камерон Диас, Жуд Лоу жана Жек Блэк.
Мазмуну
Тасмадагы каарман Лондондун “The Daily Telegraph” гезитинде үлпөт бурчун жазган Айрис Симпкинс (Кейт Уинслет) аттуу бийкеч шаар четиндеги чакан айылда, кичинекей коттеджде жашайт. Тилекке каршы, анын жүрөгүн багындырган адам башка айымга ашык болот. Ал эми Айрис менен болгон мамилеси жеке кызыкчылыктарына байланыштуу. Бул тууралуу Айрис жаңы жылдык майрамдоо учурунда билет.
Айристен таптакыр алыс, АКШда Түштүк Калифорнияда Аманда Вудс (Камерон Диас) аттуу айым жашайт. Ал өтө Популярдуу жарнамалык агенттиктин ээси. Кинотасмаларга жарнамалык роликтерди, трейлерлерди даярдайт. Аманданын да жеке жашоосу туңгуюкка кептелип, сүйгөн адамы башка бийкечти жандап жүргөнүн билет. Бири-бирин тааныбаган, дүйнөнүн эки башка жеринде отурукташкан, тагдырлары окшошуп калган эки айым интернет сайттары аркылуу башка өлкөдөн убактылуу жашоого үй издеп жатышып баарлашып калышат. 10 миң чакырым алыстыкта жайгашкан үйлөрүн жаңы жылдык эс алуу күндөрү бүткөнчө алмаша турушуп, жеке маселелеринен алысыраак эс алууга кетүүгө бел байлашат. Тасманын жүрүшүндө Айрис Аманданын үйүнө барып Майлз (Жек Блэк) аттуу композиторго жолугат. Ал эми Аманда Айристин агасы Грэм (Жуд Лоу) менен табышып чыныгы сүйүүлөрүн кезиктиришет.
Каармандарда
Эпизоддордо:Линдси Лохан, Жеймс Франко жана Дастин Хоффман
Гаплология
Гаплология - катар келген эки окшош муундун бирин түшүрүп айтуу. Кыргыз тилиндеги гаплология кубулушуна төмөнкү мисалдарды келтирсек болот: чычырканак-чырканак, арыраак-араак, берирээк-берээк, ж.б.
Натрий нитраты
Натрий нитраты, натрий селитрасы, NaNO3 — азот кислотасынын натрий тузу; түссүз кристалл, тыгызд. 2,25 г/см3, балкып эрүү t 308оС, пайда болуу жылуулугу DН0296 = -111,54 ккал/моль. Жогорку температурада натрий нитритине, кычкылтекке, натрий оксидине жана пероксидине ажырайт. Суудагы эригичтиги алда канча жогору, аммиакта эрийт. Күчтүү окистендиргичтердин бири. Н. н. жаратылышта минерал түрүндө кездешет. Чили мамлекетинде көп запастары табылып, алгач ачылышында чили селитрасы деп аталган. Өнөр жайда щелочтун эритмелерине адсорбцияланган азот оксидинен алынган аралашманы азот к-тасы менен окистендирүүдөн алынат. О. эле кальций нитраты менен натрий туздарынын (NaCl, Na2SO4) орун алмашуу реакциясы аркылуу да алууга болот. Н. н. негизинен минералдык жер семирткич катары, тамак аш өнөр жайында консервант, айнек өндүрүүдө жана окистендиргич катары колдонулат.
Андрон тарыхый-маданий бирикмеси
Андрон тарыхый-маданий бирикмеси, андрон маданияты – коло доорундагы археологиялык маданият. Маданият Ачинскиге жакын жердеги Андронов кыштагынын аты менен аталган. Уралдан Енисейге, Иртыштын ортоңку агымынан Чыгыш Түркстанга чейинки аймакта таркаган тектеш маданият эстеликтери үчүн колдонулган шарттуу аталыш. Анын тургундары негизинен суу жээктериндеги турак-жайларда жашашкан. Кыргызстанда Андрон тарыхый-маданий бирикмесине тиешелүү эстеликтер, турак-жай орундары аз изилденген. Кетментөбө, Карабалта, Кайыңдыда табылган археологиялык маалыматтарга таянып, алардын тамак-ашынын мүнөзүн аныктоого болот. Палеозоологдордун эсеби боюнча Казакстанда изилденген эстеликтерде тамак-аштын 60–70%ин уй эти, 10%ин кой эти, 20–30%ин жылкы эти түзгөн. Чопо идиш калдыктарына карап сүт азыктарынын молдугу болжонот.
Серек
Серек — "Манас" эпосунун кырк чоронун белгилүүлөрүнүн бири. Өз аты — Байсабай. С.— ылакап аты. Бардык варианттарда кырк чоронун катарында Сыргак менен катар айтылат. С. өзүнүн баатырдыгынан тышкары ар дайым өз тапкычтыгы, билермандыгы, акылмандыгы менен башка чоролордон өзгөчөлөнүп турат. Ар кандай татаал, кыйын кысталыш учурлардан С. билгичтиги, тапкычтыгы менен жол таап чыгып кеткен учурлар эпосто өзгөчө белгиленип айтылат. Сагымбай Орозбак уулу С-ке төмөнкүдөй мүнөздөмө берет:
Сайкашка сөзүн билип ал,
Кырк баатырдын ичинде
Билгичилден бири бар.
Саясы салкын тереги,
Кысылса тиер кереги,
Кыйбат баа Сереги.
Таар ордуна бөз тапкан,
Тарылган жерде сөз тапкан.
Талкаланган сыныкка
Дары жагып, эп тапкан,
Такалган жерде кеп тапкан (Сагымбай Орозбаков, 2. 320). Көп учурларда, айрыкча алабарман, ала көөдөн Манасты кыйчалыш учурларда билгичтик менен сактап калат. Манас баатыр Алоокеге барып, анын суну(пу боюнча конууга макул болот. Мындай учурларда "Саясы салкын терек бар, Сандыргалуу Манаста Салтанаттуу Серек бар". Билгич С. мында да Алоокенин берген тамагын жебестен, мал алдырып, өзүбүз союп, өзүбүз этин бышырганыбыз жөн дейт. Бакай Серектин сөзүн макул көрөт. Манасты сыйламыш болуп, уу бермекчи болгон Алоокенин ою ишке ашпай калат. Он башы болгон Тазбаймат Манасты унутуп шаштысы кеткенде да аны сактап калган С. болот. С-тин образыЧ. Валихановжазып алган текстте Манастын жакын чоролорунун бири катары эскерилет. "Эми үйдө Серек от башым, чором", "ойдо Серек от башым" делип, өз кишиси, ой, сөз тапкыч башчысы экендиги айтылып жатат. Сагымбай Орозбаковдун вариантында, Саякбай Каралаевдин варианты вариантында да С-тин эрдигин, адамдык сапатын, иш-аракетин сүрөттөп С-тин көп кырдуу образын ачып турган мүнөздөмөлөр арбын:
Жапырагы алтын байтерек,
Сандыргалуу эр Серек,
Серек деп айтуу не керек (Сагымбай Орозбаков, 3. 50), "Серүүндөгөн Сереги, Серпишкен жоого кереги" (Саякбай Каралаев, 2. 65) жана башкалар
Белгилүү варианттардын дээрлик бардыгында С. кырк чоронун бири, Манас менен аталаш тууган катары баяндалат. Саякбай Каралаевдин вариантында "Төмөнкү Кырымдан келген эр Серек" делет. Ал эми Кызыл-Суулук манасчы Жусуп Мамайдын вариантында С. Жакыптын Магдымдан төрөлгөн баласы, Манастын аталаш иниси болуп айтылат. Чоң казатта окко учкан он эки чоронун бири (Саякбай Каралаевдин варианты).
Киртлэнд (Огайо)
Киртлэнд (Огайо) (Kirtland) — Огайо штатынын Lake округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6 670 киши. Болжолдуу аянты - 43.3 км². FIPS коду — 39-40642.
Иткули (Карайыдель району, Башкыртстан)
Иткули — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Артакуль айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 99 киши. Почта индекси — 452368, ОКАТО коду — 80234804003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Хоф
Хоф - Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Райондун борбору - Хоф районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 50150 киши (2006-ж.). Аянты – 58.02 км2.
Кент
Кент, кенд – 1) эл отурукташкан жер, чоң кыштак, шаар; 2) сепил, коргон. Согд жазууларында жана араб географиялык эмгектеринде «кат» түрүндө жазылып, «үй» маанисин берген. «Кент» («кат») байыркы термин катары бүтүн Орто Азияда, ошондой эле Чыгыш Түркстанда, Иран жана Афганстанда энчилүү ат катары кеңири таралган. «Кат» түшүнүгү хинд-европа, финн-угор, монгол тилдеринде да пайдаланылат (мисалы, украинче «хата» түшүнүгү да «кат» сөзүнөн алынган). «Кент» энчилүү аттарда да «кан», «кенд», «кат» түрүндө кездешет. Кыргызстанда Ноокат, Торкент, Ноокен, Өзгөн (Узкендт), Бешкент ж. б., Орто Азияда Чымкент, Ташкент, Самарканд ж. б. белгилүү.
Татар-Улкан (Туймазин району, Башкыртстан)
Татар-Улкан — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Татар-Улкан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 651 киши. Почта индекси — 452773, ОКАТО коду — 80251865001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Сетер көтөрүү
Сетер көтөрүү (моңголчо сетер — ыйык) — ыйык кылып эркин коё берилген мал. Жакшы көргөн бир малды сүйгөн баласына арнап, аны ыйык көтөрүп, балага шыйрагын карматып, ырымдап малга кошуп жиберет. Анын этин жебейт, жүнүн албайт. Көбүнчө серкени кыргыз эли ислам динине кире элек кезде колдонгон. Бирок, мусулман болгондон кийин деле бул ырым эл ичинде сакталып калган. Калмак-моңголдордо да ушул сыяктуу мааниде колдонулат. С. к. жөнүндө "Манас" эпосунда көбүнчө кошокторго карата айтылат:
Өгүзү карып, өзү өлгөн,
Кечилдердин адети —
Өлгөндүн малын тең бөлгөн
Серкесин сетер көтөргөн(Курама вариант, 2. 25)— деп Бокмурун ашка кабар бергенде жаш Айдарга Коңурбайдын элин сүрөттөйт.
Элизия
Элизия - уңгу менен мүчөнүн же жанаша келген эки сөздүн ортосундагы катар келген эки үндүүнүн бирөөнүн жоюлуп кетиши. Элизия кубулушунун төмөнкү учурлары бар:
Кең-Калкан
Кең-Калкан — топоним. Кыргыздар мекендеген жерлердин бири катары эскерилет. Бокмурун атасына аш берерде «Кең-Калкандан өтөмүн, Кеме менен кечемин» (Валиханов жазып алган эпизод, «Ала-Тоо», 1979, № 7, 74-б.),— деп Баймырза менен кеңешкенде айтылат. Географиялык реалияда Иле дарыясынын боюндагы тоо (Кичи-Калкан, Чоң-Калкан).
Жекече укук
Жекече укук – жекече кызыкчылыгын канагаттандырууга байланыштуу максаттарга жетүүгө багытталган жарандардын же уюмдардын мүмкүн болгон жүрүм-туруму мыйзам тарабынан камсыз кылынган чаралар. Укук жөндөмдүүлүгү, т. а. укукка ээ болууну жалпы (шарттуу) жөндөмдүүлүгү Ж. у-тун белгиси болуп саналат. Ж. у. – айкын укук мамилелеринин зарыл катышы, демек, юридикалык фактынын негизинде келип чыгат. Ж. у. өзалдынча белгилүү бир аракеттерди (жүрүм-турумду) жасоо мүмкүнчүлүгүн да, ошондой эле башка жактардан белгилүү бир жүрүм-турумду (аракет кылуу же андан кармануу) талап кылуу мүмкүнчүлүгүн да өзүнө камтып турат, анткени, мындай жүрүм-турум Ж. у-ту жүзөгө ашырууну шарттап турат. Ж. у-ту бузуучуларга карата сотто же ыйгарым укуктуу органдарда кине коюу жолу менен, Ж. у. мыйзам тарабынан корголот.
Шарженьга (Кичменьга куймасы)
Шарженьга (Шаржинка) — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичменьга дарыясынын сол жээгинен 7 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 53 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ванадий кенташтары
Ванадий кенташтары - курамында казып жана бөлүп алууга арзырлык өлчөмдө ванадий металлы бар минералдардын жаратылыштагы чогундусу. Ванадий кенташтарынын негизги минералдары: ванадинит (курамында V2O5-11-19%), деклуазит (16-23%), кульсонит (15% ке чейин), карнотит (16-21%), роскоэлит (21-29%), патронит (929%). Ванадий кенташтарынын курамында ванадийден башка өнөр жайлык маанидеги минералдары болуп титаномагнетит менен магнетит эсептелет. Алардагы V2O5-0,1-4,9%. Ванадий кенташтарынын курамында ванадийден башка Fe, Ti, Pb, Zn, Cu, Mo, Al жана башка да болот. Ванадий кенташтарынын кендери эндогендик жана экзогендик болуп бөлүнөт. Эндоген кендери ультранегиздүү, жегичтүү тоотектер менен байланыштуу болуп, магма, метасоматоз жана гидро-термикалык процесстердин натыйжасында пайда болот. Алар ванадийге анча бай эмес (V2O5-0,1-1%), бирок запасы мол. Экзоген кендери коргошун-цинк жана жез кенташтарынын кычкылдануу зонасында (V2O5-2-10%), ванадийлүү фосфоритте (0,1-1%), ванадийлүү нефтиде (5-58%), асфальтитте (50% ке чейин), титан магнетиттүү кен чачындысында (0,3%) жана башка кезигет. Алар оолиттүү күрөң темир кенташтарында (V2O50,07-0,4%), көмүртек-кремнийлүү сланецтерде (0,2-1,5%), бокситтерде (0,02-0,04%), көмүрлүү жана күйүүчү сланецтердин күлүндө (0,2%), океан түбүндөгү темир-марганец конкрецияларында (0,1%) да болот. Булардын курамында V2O5аз болгону менен запасы мол. Запасы 1 млн о дан ашат (Урал-Россия, Түштүк Африка Республикасы), ири кендериники 10 миң о. Дүйнөлүк запасы 60 млн о, анын 90% Россия, Түштүк Африка Республикасы, Венесуэла, АКШ жана Кытайда. Кыргызстанда Ванадий кенташтары негизинен көмүртек-кремнийлүү сланецтер формациясында кеңири таралган.