cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кичи элдер
Кичи элдер - белгилүү бир региондордун түпкү калкын бириктирген жана чектелүү демографиялык потенциалы бар аз сандуу этносоциалдык топтор. Кичи элдерге саны 50 миңден ашпаган этностор кирет. Азыр дүйнөдө 800 дөн ашык кичи эл бар. Алардын 60 ка жакыны Россия Федерациясында, анын ичинен 26сы Четки Түндүктө, Сибирде, Ыраакы Чыгышта жашашат. Этносторду кичи элдер категориясына киргизүүдө төмөндөгүдөй факторлор эске алынат: азыркы мамлекеттик чек аралар түзүлгөнгө чейин аталган аймакта узак мезгил бою жашашы, салттуу промыселдин, өзүнчөлүк маданиятынын, тилинин, этностук өзүн өзү аңдоонун толук же жарым-жартылай сакталышы, сан жагынан аз болушу кичи элдердин жашоо ыңгайынын айрым өзгөчөлүгүн шарттайт. Айрымдары зор аймакта чачкын жашашса, айрымдары кичинекей аймакта чогуу турушат. Көпчүлүгү көчмөн жана жарым көчмөн турмушта жашашат. Бүтүндөй алганда кичи элдер башка элдерден өздөрүнүн салттуу чарбасы, өзүнчөлүк маданияты, эне тилинде жазуусунун жоктугу, этностук өзүн өзү аңдоонун жеткилең эместиги, этностор аралык байланыштын начарлыгы, миграциянын төмөнкү деңгээли жана башка өзгөчөлүктөрү менен айырмаланышат. Ушул кырдаалдарга байланыштуу кичи элдер өзгөчө социалдык, экономикалык жана укуктук коргоого муктаж. Ошол максатта 1992-ж. БУУда атайын уюм - аз сандуу элдердин эл аралык борбору түзүлгөн.
23-апрель
23-апрель — Григорий календары боюнча 113-күнү (толук жылда 114), жылдын аягына чейин 252 күн бар.
Люминесценттик анализ
Люминесценттик анализ – люминесценция кубулушуна негизделген методдор жыйындысы. Алардын ичинен кеңири таралган методу аныкталуучу зат фотолюминесценциясына негизделген. Мында ультракызгылт көк нурлары менен дүүлүктүргөндө аныкталуучу заттан бөлүнүп чыгуучу жарык толкун узундугу менен интенсивдүүлүгүн ченеп заттын сапаттык жана сандык курамын аныктайт. Ультракызгылт көк нурлар булагы болуп ксенон лампасы жана лазерлер колдонулат. Люминесценция нурларын көз менен же спектрофотометр менен регитрациялайт. Л.а. уранды, сейрек кезигүүчү жер элементтерин (10-5-10-6 % чегинде) аныктоодо колдонулат.
Жылдызча тармак
Орусча аталышы
Звездообразная сеть
Англисче аталышы
Star network Жылдызча тармакта борбордук компьютер менен байланышкан бир же андан көп терминал же кичине компьютер жылдызча түрүндө туташтырылган болот. Жылдызча түзүлүштүү тармакта борбордук компьютер менен тармак компьютерлери эки чекиттүү линиялар менен байланышат. Жылдызча түзүлүштүү көпчүлүк тармактар эки жана көп чекиттүү линияларды да камтышы мүмкүн. Жылдызча тармак конфигурациясында терминалдардан киргизилген берилиштердин бардыгы көп учурда борбордук компьютерде сакталат, авиабелеттерди сатуу системдери ушул структурага мисал боло алат.
Земелье
Земелье — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакасия Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Мрас-Су дарыясынын сол жээгинен 65 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь бастауынан Кондома дарыясын кошпогондо, Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Путин Владимир Владимирович
Путин Владимир Владимирович (Владимир Владимирович Путин; 7-октябрь, 1952, Ленинград, ОССФР, ССРС) — орусиялык мамлекеттик ишмер, Орусия Федерациясынын президенти (2012-жылдан тарта), Орусия Федерациясынын өкмөт башчысы (2008-2012).
Кагаз
1803-жылдан тарта кагазды алууда кагаз иштеп чыгуучу шаймандар пайдаланылышат.
Тарых
Кытай жазууларын карап көрсөк кагаз б.з. чейин 105-жылы Цай Лунь тарабынан ойлоп табылган (караңыз ИСТОРИЯ БУМАЖНОГО ЛИСТА, № 12, 2009 год Журнал Наука и жизнь. Бирок 1957-жылы Кытайдын түндүк аймагындагы Шаньси чөлкөмүндөгү Баоця деген үнкүрүндө табылган көрүстөндө кагаздын калдыктары табылган. Ал калдыктарды изилдегенде б.з. чейин II кылымга таандык болгон.
Цай Лунга чейин Кытайда кагазды дүмбүрдөн, а андан мурда жибектен жасап келишкен.
Цай Лунь жибектин калдыктарын, жыгач күлүн, жана дүмбүрдү пайдаланып биринчи кагазды алган. Ал, баардыгын майдалап, суу менен аралаштырып, алынган аралашманы жыгач калыпка салып кургаткан. Кургагандан соң ал аралашманы таштын жардамы менен тегиздеп түздөп кагаздын бекем барагын жасаган.
Цай Лундун ойлоп тапканынан кийин, кагазды иштеп чыгуу уламдан улам өнүгүп олтурган. Кагаз бекем болушу үчүн курамына крахмал, клей, жана жасалма боёктор колдонулган.
VII кылымдын башында кагазды жасоо ыкмасы Кореяга жана Жапондорго белгилүү болот. Ал эми 150 жылдан соң согуш учурунда камакка алынган жергиликтүү калктан арабтар да билишет.
VI—VIII кылымдарда кагазды өндүрүү Борбордук Азияда, Кореяда, Жапонияда жана башка Азия өлкөлөрүндө жүргүзүлөт. XI—XII кылымда кагаз Европада пайда болот. XV—XVI кылымдарда китеп жазуу жоголку денгээлге чыккандыктан кагаз өндүрүү да кескин өнүгө баштайт.
Кагаз өндүрүүдө негизги орунду XVII кылымда ролл-шайманы аткара баштайт. XVIII кылымдын соңунда роллдор көп өлчөмдө кагаз өндүрүүгө өбөлгө түзөт. Бирок ошентсе да ролл-шайманы колго иштегенгиктен өндүрүү аз болот. 1799-жылы Н. Л. Робер (Франция) тынбай иштей турган кагаз өндүрүүчү шайманды ойлоп табат. Англияда болсо Г. жана С. Фурдринье бир туугандар, Робердин патентин сатып алышып кагаз өндүрүүнү улантып келишкен, ошентип 1806-жылы кагаз жасоочу шайманды патенттештиришкен. XIX кылымдын ортосунда бул жөнөкөй шайман оор механизмдеги агрегатка айланат да, автоматташтырылган учурга өтөт.
Сауд Арабиясы
Сауд Арабиясы (السعودية), расмий түрдө Сауд Арабия Падышалыгы (المملكة العربية السعودية аль-Мамля́ка уль-'Араби́я ус-Су’уди́я) — Арап жарым аралындагы ири мамлекет. Түндүгүнөн Иордания, Ырак жана Кувейт менен, чыгышынан Катар жана Бириккен Араб Эмираттары менен, түштүк-чыгышынан Оман менен жана түштүгүнөн Йемен менен чектешет.
Тарыхы
Исламга чейинки доор
Мухаммед пайгамбардын доору
Уммаяддар халифалыгы
Аббаси халифалыгы
негизги шаарлар
Мекке, Медина
Географиясы
Арапстан жарым аралында жайгашкан. Жери кумдуу жана кургакчыл болот. Субэкватордук алкакта жайгашкан. Жаратылыш шартына ынгайлуу калкынын копчулук болугу тоо багышат.
Транспорт
Машина //Суу//
Иманалиев, Киреше
Киреше Иманалиев 1927-жылы Ысык-Көл обласынын Тоң районуна караштуу Коңур-Өлөң айылында туулган.(1927-ж т., Ысык-Көл обл., 1998, Бишкек ш.). Көрүнүктүү окумуштуу-методист, педагогика илимдеринин доктору, профессор, Кыргыз Республикасынын илимге эмгек сиңирген ишмери.
Иманалиев 1957-ж. Кыргыз мамлекеттик педагогикалык институтунун тил жана адабият факультетин аяктап, кыргыз адабияты кафедрасында окутуучу болуп иштеген. Өмүрүнүн акырына чейин ошол факультетте эмгектенген. 1954-ж. филология илимдеринин кандидаты, 1956-ж. кыргыз адабияты кафедрасынын доценти болгон. 40 жылдан ашык педагогдук ишинде ал 20 жылдан ашык улуттук университеттинттин кыргыз тили жана адабиятын окутуунун методикасы кафедрасын жетектеген. Иманалиевди республикада кыргыз адабиятын окутуунун методикасы илиминин негиздөөчүсү деп эсептөөгө болот.
Анын калеминен алгачкы ирет «Кыргыз адабиятын окутуунун методикасы» деген саамалык эмгек жаралып, педагогикалык жана ил. коомчулук тарабынан жылуу кабыл алынган. Ал орто мектептер жана пед. атайын орто жана жогорку окуу жайлары үчүн кыргыз адабияты б-ча бир нече окуу программаларынын жана 9–10-кл. үчүн Кыргыз совет адабияты окуу китебинин автору болгон. Бул эмгек 20 жолудан ашык басылып чыккан. И. орто мектепте кыргыз адабиятын окутуунун көп жактуу проблемалары боюнча жазылган бир нече илимий-методикалык эмгектин, 100дөн ашык илимий макалалардын да автору.
Анын калеминен монографиялык, окуу-методикалык жана колдонмо эмгектер, окуу программалары жаралып, анын жетекчилиги менен пед. илимдин 10дон ашык кандидаты жана доктору даярдалган. Иманалиев илимий педагогикалык иш менен бирге эле бир катар коомдук иштерди да аткарган. Билим берүү министрлигинин алдындагы кыргыз филологиясы боюнча илимий-методикалык кеңештин төрагасы, улуттук университеттин окумуштуулар кеңешинин жана адабият боюнча докторлук диссертацияларды коргоо боюнча атайын кеңештин мүчөсү болгон. Көп жылдык педагогдук жана илимпоздук эмгеги жогору бааланып, Эмгек Кызыл Туу ордени, бир катар медалдар, «Билим берүүнүн отличниги», «Жогорку билим берүүдө жетишкен мыкты ийгиликтери үчүн» төш белгилери, Ардак грамоталар менен сыйланган.
Америкалыктар
Америкалыктар — 1) АКШнын негизги калкы. Жалпы саны 281,4 млн адам (2000). Америкалыктар америка вариантындагы англис тилинде сүйлөшөт. Алардын көпчүлүгү протестанттар (баптисттер, методисттер), ошондой эле католиктер, иудаисттер, мусулмандар. 16-кылымда Европадан испандар, англичандар, француздар, голландиялыктар ж. б. Түндүк Америкага көчүп барып отурукташып, жергиликтүү индейлерди чет жакаларга сүрүп чыгарышкан. 18-кылымдын аягында америкалык улуттун негизин англиялык колониячылдардын урпактары түзгөн. 19-кылымдын 1-жарымында АКШда иммиграция күчөгөн, европалыктар, өзгөчө Ирландия, Франция ж. б. өлкөлөрдөн келгендердин саны өскөн. 1846-48-ж-дагы Америка-Мексика согушунан кийин мексикалыктар, 1861-65-жылдагы жарандык согуштан кийин афроамерикалыктар, 20-кылымдын башталышында индейлер Америкалыктардын курамына кирген. 1860-ж. иммигранттар АКШнын калкынын 13-14%ин түзсө, 1910-ж. 40%ке жакынын түзгөн. Аларга каршы 20-кылымдын 20-ж. иммиграциялык тыюу салуучу мыйзамдар чыгарылган. 1-дүйнөлүк согуштан соң иммигранттардын саны кескин кыскарып, аларга ар тараптан кысымдар көрсөтүлө баштаган. Ушуну менен АКШ аймагына эркин кирүү доору аяктаган жана ассимиляция процесси тереңдеп, этностор аралык консолидация күч алган. Бүгүнкү күндө Америкалыктар ар түрдүү расадагы этностордон куралган, жалпы улуттук патриоттук сезими күчтүү калк катары саналат. Азыркы Америкалыктардын көпчүлүгүн (69%) европалыктар (немистер - 15,2%, ирландиялыктар 10,8%, англичандар - 8,7%, италиялыктар - 3%) түзөт, ошондой эле Америкадагы эң чоң расалык топ испан-америкалыктар: мексикалыктар (7,3%), пуэрторикалыктар (1,2%), кубалыктар (0,4%) ж. б. Алардын көпчүлүгү АКШнын түштүк жана батыш бөлүгүндө, Калифорнияда жана Техаста (50%) жашашат. «Кара» А. (афроамерикалыктар) түштүк штаттарда элдин 12,3%ин түзөт. Азиялыктар менен аралашуусунун негизинде келип чыккан Америкалыктар 10,2 млн, кытайлар (2,4 млн), филиппиндер (1,8 млн), индиялыктар (1,7 млн), вьетнамдар (1,4 млн), кореялыктар (1 млн), япондуктар (796 миң адам) ж. б. Алар АКШнын Калифорния жана Гавайи штаттарында жашашат. Индейлер (чирок, навахо, чокто, сиу, оджибве - чиппева ж. б.) жана Аляскалык аборигендер (эскимос, алеуттар) - 2,5 млн адам; индейлер АКШнын түштүгүндө элдик санынын 31% ин жана батышында 43%ти түзөт, мындан сырткары шотландиялыктар (4,9 млн), норвегиялыктар (4,5 млн), арабдар (1,2 млн), чехтер (1,2 млн), датчандар (1,4 млн), голландиялыктар (4,5 млн), орустар (2,6 млн), украиндер (0, 9 млн) жашашып, өнөр жайларда, тейлөө тармактарында, илимий мекемелерде ж. б. иштешет. Улуттук майрам катары Эгемендүүлүк күнү (4-июль), Энелер күнү (майдын 2-жекшембиси) ж. б. майрамдалат. 2) Америка континентинде жайгашкан өлкөлөрдүн калкы да америкалыктар деп аталат.
Клан
Клан - (гэлл, «тукум») 1). Кельттерде уруктун же уруунун кнйннчерээк патронимиянын аталышы. Патронимиянын мүчөлөрү ата-эпонимге «уулу» (шотландиялыктар менен ирландыктар) же «небереси» (ирландыктар) деген сөздөр кошулган ысымдарды алып жүрүшөт. 2). Азыркы адабиятта уруктун (кээде матрилинейлик уруктун гана), же локалдык урук жамаатынын, кээде бардык урук- уруу топторунун аталышы.
Мормиропстор
Мормиропстор (лат. Mormyrops) — куштумшук балыктардын бир уруусу.
Тука (Туймазин району, Башкыртстан)
Тука — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Карамалы-Губеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 601 киши. Почта индекси — 452789, ОКАТО коду — 80251830005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Төмөнкү Качмаш (Калтасин району, Башкыртстан)
Төмөнкү Качмаш — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Төмөнкү качмашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 493  киши. Почта индекси — 452876, ОКАТО коду — 80233845001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Айып Идинов
ИДИНОВ Айып (1927, Нарын облусу, Жумгал р-ну, Жаңыарык айылы – 1997, Бишкек) – тарых илиминин доктору (1978), проф. (1981), Кыргыз Респ-нын элге билим берүүгө эмгек сиңирген кызматкери (1993).
Кыргызстан КП БКга караштуу партиялык мектепти, (1950), КМУнун тарых факультетин (1958) бүткөн. 1943-жылдан Жаңыарык айыл кеңешинин катчысы, комсомолдун Жумгал райкомунун 2-, 1-катчысы, Тянь-Шань обкомунун катчысы, 1962-жылдан КМУда улук окутуучу, доцент, проф., кафедра башчысы, парткомдун катчысы болуп иштеген. Анын эмгектери Кыргызстандын партиялык уюмдарынын коммунисттердин авангарддык ролун жогорулатууга ж. б. арналган. 130 ил. эмгектин (а. и. 6 монография) автору. СССР жогорку билим берүүсүнүн, Кыргыз Респ-нын эл агартуу отличниги (1965). Медалдар м-н сыйланган.
Мугам
Мугам (азерб. мугам) - жанры. Мугамдын негизги бөлүгү шобэ. Ал вокалдык-аспаптык же жалаң гана аспаптык ансамбль тарабынан толук же бөлүнүп-бөлүнүп аткарылат. Мугам драматургиясы адатта ранг (бий) жана тасниф (ыр) бөлүктөрүнүн кезектенүүсүнө таянат.
Люизит
Люизит, b-хлорвинилдихлорарсин, СIСН=СНАsСl2, түссүз оор суюктук. Сууда эрибейт. Орг. эриткичтерде жакшы эрийт. a-Л. цис- жана трансизомердик аралашмадан турат.
Мугам
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Люизит
Cl AsCl2 Cl H
Дублин (Огайо)
Дублин (Огайо) (Dublin) — Огайо штатынын Franklin округуна караган АКШ шаары.
Люизит
\ / \ /
Дублин (Огайо)
Калкы - 41 751 киши. Болжолдуу аянты - 54.8 км². FIPS коду — 39-22694.
Люизит
C=C C=C
Жарандык (жарандык-укуктук) жоопкерчилик
Жарандык (жарандык-укуктук) жоопкерчилик – юридикалык жоопкерчиликтин бир түрү; адам жарандык укуктун ченемдери менен белгиленген өзүнүн милдеттерин аткарбай же тийиштүү деңгээлде орундабай койгондугунан улам болуучу, башка адамдын жарандык укуктарын бузуу менен байланышкан юридикалык натыйжа. Ж. ж-тин маңызы башка бирөөнүн (кредитордун) же мамлекеттин кызыкчылыгы үчүн укук бузуучуга (карызкорго) карата мыйзамда же келишимде белгиленген таасир этүүнүн ага терс жыйынтыктарды берүүчү – чыгымды төлөтүү (айып, үстөк пайыз), тарткан зыяндарды калыбына келтиртүү – чараларын колдонууда жатат.
Люизит
/ \ / \
Шри-Жаяварденепура-Котте
Шри-Жаяварденепура-Котте (ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ, சிறீ ஜெயவர்தனபுர கோட்டே), — Шри-Ланканын борбор шаары, өлкөнүн парламенти жайгашкан жер. Өлкөнүн эң чоң шаары Коломбонун чет жакасы.
Люизит
H H H AsCl2
цис- транс-
Шэньчжэнь метросу
Шэньчжэнь метросу – Шэньчжэнь шаарынын метросу. Метросу 28-декабрь 2004-жылы ачылат.
Коён тебиш
Коён тебиш — тестиер балдардын, жаштардын өз ара күч сынашкан улуттук оюну. Эки жаш бала же жигит аркы-терки чалкасынан жатып, эки оң, эки сол карууларын бири-бириникине илээштирип алышат. Ким оодара басып, томкоруп кетсе, ал жеңген болот да, мөөрөй ошого ыйгарылат. Коен тебиш той-тамашаларда ойнотулат.
Мормирлер
Мормирлер  (лат. Mormyrus, L. 1758) — куштумшук балыктардын бир уруусу, булардын өкүлү: Каннуме мормири (лат. M. kannume).
Америка-Мексика согушу
Америка-Мексика согушу - АКШнын Мексикага каршы согушу (1846-48). 1835-ж. Мексиканын Техас штатында америкалык плантаторлор козголоң чыгарышып, 1836-ж. Техас Мексикага көз каранды эмес мамлекет деп жарыялашкан. 1845-ж. Техас АКШнын курамына кошулган. АКШ ал аймактын чегин андан ары кеңейтүү максатында 1846-ж. 13-майда Мексикага каршы согуш ачат. Согуштун башталышында америкалык аскерлер Нью-Мексиканы, Калифорнияны каратып алышкан. Ал эми Түндүк жана Борбордук Мексикада жергиликтүү эл катуу каршылык көрсөтүшүп, көп жоготууларга учураган. 1847-ж. Веракрус портуна америкалык десант түшүрүлүп, мамлекеттин борбору - Мехико шаарына чабуул башташкан жана ошол эле жылы шаарды басып алышкан. 1848-ж. февралда эки мамлекеттин ортосунда Гуадалупе-Идальго келишими түзүлгөн соң согуштук аракеттер токтотулуп, келишимдин шарты боюнча Мексика жарымынан көбүрөөк аймактарынан ажыраган (алар кийин Нью-Мексико, Аризон жана Калифорния штаттары деп аталып калган), ал эми АКШ Мексикага 15 млн доллар өлчөмүндө компенсация төлөгөн.
24-апрель
24-апрель — Григорий календары боюнча 114-күнү (толук жылда 115), жылдын аягына чейин 251 күн бар.
Идеалдаштыруу
Идеалдаштыруу чыгармада чагылдырылган көрүнүштөрдүн алгылыктуу жактарын баса белгилеп ажарын ачып ашкере сүрөттөөлөрдө таасын байкалат. И. искусстводо көрүнүштөрдүн “жакшы жагын да, жаман жагын да күчөтүп көрсөтүү же жөнөкөй айтканда апыртуу” (Н. Г. Чернышевский). Мындай сүрөттөөлөр "Манас" үчилтигинде өзүнүн табияты боюнча типтештирүү менен жуурулушуп турса да, негизинен карама-каршы турган оң, терс көрүнүштөрдү, ошондой эле асыл сапаттарды, оң каармандарды көкөлөтүү, даңазалоо, аларга кынтыксыз турпат берүү менен идеалдуу, өрнөк болуучу деңгээлге жеткирип, эстетикалык жактан бөтөнчө маанилүү кылуу аракеттеринде айкын көрүнөт. "Манас" эпосунда сүрөттөлгөн көпчүлүк объектилер идеалдаштырылып асыресе оң каармандар, алардын курал-жарактары, жоо кийимдери, иш-аракеттерин сыпаттоодо көбүрөөк кездешет. Манастын туулушунан өмүрүнүн акырына чейинки бардык иштери бүтүндөй И-нун чегинде көрсөтүлөт: “Алтын менен күмүштүн Ширөөсүнөн бүткөндөй, Айың менен Күнүңдүн Бир өзүнөн бүткөндөй, Асман менен жериңдин Тирөөсүнөн бүткөндөй”; “Акылмандын тунугу, Ак калпактын улугу”; “Бир карасаң бир киши, Бир карасаң миң киши”; “Жолборс моюн, жоон билек, Жоругу калың таш жүрөк”; “Алды жагын карасаң, Алты жүз эрдин сүрү бар, Аркасынан карасаң, Ажыдаардын түрү бар” жана башкалар Адамдар гана эмес, табият кубулуштары, предметтик нерселер, адаттан сырткары сырдуу көрүнүштөр, кереметтүү күчтөр да дайыма Манаска жан тартып, аны колдоп турушу да И-га жатат. Мунун түпкү максаты Манасты башкалардан өзгөчөлөөгө, артыкчалоого багытталган. Анын кырк чилтенге, Кызыр дубанага жолугушу жана жоо кийимин алышы мындайча баяндалат:
Белекке берген көк күрмө,
Кийсең жоого ылайык,
Ок өтпөгөн кылайып,
Табылгы жаксаң чок өтпөйт,
Жакадан тартсаң кол өтпөйт.
Жакасы алтын, жеңи жез,
Кош бадана, торгой көз.
Келеме жака, кең күрмө
Керишке кийсе ылайык.
Кызыр атам берди деп,
Арстан кийгин бул тонду,
Балбандыгың башкача,
Сенин баатырлыгың бир канча.
Ата-энелик укуктан ажыратуу
Ата-энелик укуктан ажыратуу – сот чечими боюнча балдарды коргой турган укуктук чара; балага аталык же энелик фактыга негизделген баардык укуктардан, анын ичинде тарбиялоо укугунан, балалуу жарандар үчүн белгиленген ар кандай жеңилдиктер менен жөлөк-пулдардан, карыганда багылуу милдеттеринен айрылуу. Бирок, А. у. а. ата-энелерди баласын багуу милдетинен бошотпойт. Ата-эне (же алардын бири) төмөнкүдөй учурларда ата-энелик укугунан ажыратылышы мүмкүн: ата-энелик милдетин аткаруудан, анын ичинде алимент төлөөдөн качса; эч себепсиз эле өз баласын төрөт үйүнөн (бөлүмүнөн) же дагы башка дарылоо жайларынан, тарбиялоо жайынан, социалдык коргоо жайынан алуудан баш тартса; ата-энелик укугунан кыянаттык менен пайдаланса ж. б.; балдарга мыкаачылык менен мамиле жасаса, анын ичинде алардын жыныстык кол тийгистигин бузса; аракечтик менен баңгиликтин өнөкөт оорусуна чалдыкса; баласынын же жубайынын өмүрүнө же ден-соолугуна каршы атайылап кылмыш жасаса; эрезеге жете элек балдарынын селсаяк болуп кетишине жол берсе.
Идеалдаштыруу
Сел каптаса акпайсың,
Арбагың артык, заарың күч,
Кыйратасың кылып түз... (Саякбай Каралаев, 1. 105— 106).
Манастын телегейи тегиз, келечеги кең өзгөчө сапаттары, алдын ала эле аныкталып жатат. Кеп буларды адам эмес, Кызыр дубана айтып, ал асыресе жараткандын атынан күбөлөп жатышы ого бетер таасирлүү. Эпосто ошондой эле Манастын укмуштуудай баатырдыгы гана эмес, анын айкөлдүгү, ашкере берешендиги, кең пейилдиги, адилеттүүлүгү да жогорку деңгээлде идеалдаштырылган.
Эпосто аялзатын даңазалоо бөтөнчө мааниге ээ. Көбүнчө аялдардын даанышмандыгы, акылмандыгы, уздугу, сарамжалдуулугу менен катар айрым учурларда эркектерден кем калышпаган эрдиги, кайраттуулугу да көрсөтүлөт. Мисалы, Каныкей:
Узун чачтын ыктуусу,
Кожо же кожолор
Кожо же кожолор — өздөрүн алгачкы халифтердин (Абу Бекр, Омар, Осмон, Али) түз тукумдарыбыз деп аташкан катмар. Айрым учурларда мусулмандардын диний жетекчилигине берилүүчү наам же «кожо» наамы бар адамдын аты. Шиизм багытындагы исмаилиттер да өздөрүн «кожо» деп аташат. Кыргызстандын аймагында жашаган өзбектерде өздөрүн «кожолорбуз» деп атаган көп сандуу топтор белгилүү. Алар өздөрүнүн чыгыш тегин алгачкы «шайланма халифтер» жана алардын урпактары менен байланыштырышат. Арийне, алардын тегин илимий негизде тактап чыгуу зарыл.
Идеалдаштыруу
Ургачынын мыктуусу.
Кең көйнөктүн тазасы,
Каныкейге мүнөздүү билермандык, бийик ыймандык сыпат да баса белгиленген. Айрыкча аялзатынын туруктуулугу, адептүүлүгү, ашкере сулуулугу көкөлөтө макталат. Каныкейди “мусулмандын нурдуусу, кара суурдун сулуусу”, “төгүлгөн кара чачы бар, жүлүндөй түптүз бою бар” жана башкалар Ушул жагдайда Айчүрөк да өзгөчө күчтүү поэтизацияланган. Дегеле эпосто аялдардын акылы, иштүүлүгү, сымбаты, келбети келиштире тартылган. "Манас" эпосунда негизги оң каармандардын мыкты сапаттары дайыма алдыңкы планда көрсөтүлөт (Семетей, Сейтек, Алмамбет, Бакай, Күлчоро жана башкалар), ошондой эле чыгарманын терс каармандары да унут калбай, аларды И-да жагымсыз иш-аракеттери, терс сапаттары гана эмес, алардагы баатырдык, эр жүрөктүүлүк, амалдуулук, айлакерлик өңдүү алгылыктуу сапаттары да белгилене кетет. Маселен, Жолой жөнүндө:
Каардуу Жолой баатырда
Сакал да жок, мурут жок,
Кан жыттанган Жолойдун
Баатырдыгы бир канча.
Жалаңкычтын өзү ошол (Саякбай Каралаев, 1. 95). Бир жагынан “Кан Жолой”, “Жетик Жолой”, “Эр Жолой”, “Каардуу Жолой”, “Көк жолборстой чамынып” деген сыяктуу эпитеттер менен сыпатталса, экинчи жагынан анын аёону билбеген ашкан зордукчулдугу, баскынчылыгы, мыкачылыгы баса белгиленет. Мындай сүрөттөөлөр реалдуулукка, чындыкка жакын келүү менен, жалпы эле чыгарманын таасирдүүлүгүн күчөтөт. Себеби душман эч качан начар болгон эмес, андыктан аны жеңүү да оңойго турбаган. Ушундан улам сырттан басып кирген душманбы, ичтен чыккан бузукуларбы, аларды эпосто коркунучтуу кылып сүрөттөө негизги орунду ээлейт. Эпостун борбордук сюжетин согуштук окуялар түзүп, мында баатырдыкка, эрдикти даңазалоого айрыкча көңүл бөлүнгөндүктөн, эпостогу баатырлардын жоокердик куралы менен жоокердин аты да идеалдаштырылган.
"Манас" эпосунда жоокердик куралдардын нечендеген түрлөрү кездешет. Алардын көпчүлүгүнүн энчилүү аттары жана ээси бар. Чыгармада айрым баатырлардын өзүнө гана арналган укмуштуудай куралга ээ болушу атайын белгиленет же кеңири баяндалат. Ал куралдын оңой менен табылбастыгы, өзгөчө материалдан жасалышы, даңкы таш жарган, атактуу устанын колунан чыгышы, ал түгүл айрым курал-жарактардын кудуреттүү күчтүн, кудай тааланын амири менен белгилүү баатырларга атайын арналышы даана көрсөтүлүп өтөт, маселен, Манастын курал-жарактары: Аккелте, Сырнайза, Зулпукор жана башкалар, ар биринин таржымалы, татаал сырлары бар. Асмандан түшкөн алты курчтун эң мыктысы, кудайдын буйругу менен Зулпукор аталып, ага Манастан ысымы да жазылып коюлган: Асмандан түшкөн Зулпукор Айкөл Манас курчу ошол, Катылышкан душмандын Канын төгөр мүлк ошол. Кыйкырып кындан чыгарса, Кан ичпей куру жүрбөгөн, Канга мыктап тойбосо, Кайта кынга кирбеген. Кындан сууруп алганда Көк жалын болуп кызарган,
Кыябын таап шилтесе Кырк кулач бою узарган (Саякбай Каралаев, 1. 212). Манастын жоо кийимдери, курал-жарагы өзгөчө идеалдаштырылган. Алар баатырдын өзүнө гана кызмат кылбастан Семетейге, анан Сейтекке ата мурас катары өтүп, касиетин жоготпой, алардын баатырдык иштеринде зор көмөк болот. Мисалы, Семетей атасынын куралдарын алганы Көбөштүкүнө келгенде илинип турган Аккелтеден шүйшүндөп кан агып, өзүнөн өзү эле тарсылдап добуш бергени айкын күбө. Эпосто жоо кийимдер, курал-жарактар баатырлардын эрдиктеринен кем эмес сыпатталып, даңазаланат. Баатырлардын тулпарларына да айрыкча көңүл бөлүнүп, ар бир баатырдын өзүнө ылайык жоого минген аты бар: Манастыкы Аккула, Коңурбайдыкы Алгара, Алмамбеттики Сарала, Семетейдики Тайбуурул жана башкалар Аттардын ар биринин өзүнчө энчилүү атка ээ болушу эле көп нерсени билгизет. Чоң казатта Айбанбоз жүрбөй калып Аккула келгенче жөө калган Манас согуша албай коркунучта калат. Коңурбайды Коңурбай кылган атактуу Алгара тулпар, Көкөтөйдүн ашындагы эр сайышта Алгараны олжолоп алып, Коңурбайга кайра берип койгондо Алмамбет  Манасты жемелеп, ыйлаганы бекер эмес. Ал эми “Тайбуурулдун тартууга кеткени, Семетейдин ажалынын жеткени” деген Тайбуурулдун Үмөтөйдүн кунуна берилип кетиши, Семетейдин Кыяс менен Канчородон жеңилишине алып келет. Аштойлордогу ат чабыштарда, карсылдашкан кармаштарда күлүктүгү, чыдамдуулугу, көркөмдүгү менен адамды суктандырган нечен түркүн тулпарлар сүрөттөлөт. Аккуланын сыпаты:
Кең көкүрөк, тайкы жал,
Кетмен туяк, кең соору,
Аркар аяк, капкан бел
Алыска чыдар мал экен,
Атасы тоонун кайыбы,
Энеси чөлдүн бууданы,
...Кыска көкүл жал экен,
Маалыматты иштетүү циклы
Маалыматты иштетүү циклы (Information processing cycle - Цикл обработки информации) Кандай гана компьютер болбосун, маалыматты иштетүүдө жалпы төрт аракет аткарылат. Бул аракеттерге киргизүү, иштетүү, чыгаруу жана сактоо кирет. Алар биригип маалыматты иштетүү циклын түзөт. Компьютерлерди туташтыруу менен, бул төрт аракеттин ар биринин аткарылышын тездетүүгө болот. Бул аракеттер биригип, компьютерде берилиштерди иштетүү менен маалыматтарды алуу жана аларды кийин пайдалануу үчүн сактап коюуну камтыйт.
Идеалдаштыруу
Кырсыкты чечер мал экен (Саякбай Каралаев, 1. 179).
Маалыматты иштетүү циклы
Компьютерде иштетүү баштапкы чийки берилиштерди, атап айтканда, сандар, сөздөр, сүрөттөлүштөр жана үндөрдү киргизүү менен башталат. Иштетүү жыйынтыгында компьютер берилиштерден маалымат алат. Берилиштерден алынган маалымат тиешелүү мааниге ээ жана кийин колдонууга мүмкүн болгондой түргө келтирилет. Берилиштерди компьютерде иштете турган маалыматтык өндүрүш маалыматты иштетүү (information processing) деп аталат. Маалымат колдонууга ыңгайлуу документ же электрондук барак түрүнө иштелип чыгат жана кийин пайдалануу үчүн сакталып коюлат.
Идеалдаштыруу
Маңдайында багы бар,
Көк-Таш (Баткен району)
Көк-Таш — Кыргызстандын Баткен облусунун Баткен районундагы айыл. Ак-Суу айыл аймагына кирет.
Идеалдаштыруу
Туман баскан жылчыксыз
Көк-Таш (Баткен району)
ААББТ коду — 41705 214 848 02 0.
Идеалдаштыруу
Жер көрүнгүс күн болсо
Кулагында шамы бар (Сагымбай Орозбаков, 4. 338).
Эпосто таймашка катышкан атактуу аттар ээсинин айтканына түшүнүп, кээде көп коркунучтан алдын ала сактаган, ал түгүл канат бүткөн, тил бүткөн абалдарда да сүрөттөлөт.
Эпосто элди душмандан коргоочу баатыр — өзгөчө жаралган адам. Анын ишенимдүү курал-жарагы, жоого минчү тулпары зоболосун көтөрүп, эрдигин арттырып, күчүнө күч кошуп турат. "Манас" эпосунда бул үчөө бири-бири менен ажырагыс байланышта берилип, атайын идеалдаштырылып, укмуштуу көрсөтүлөт. Мындай сүрөттөө биринчиден эпосто сүрөттөлгөн доордун талабынан келип чыкса, экинчиден баатырдык эпостун табиятына байланышкан.
О. Исмаилов
Мравинский Евгений Александрович
Мравинский Евгений Александрович (1903-ж. т., Петербург) - орус дирижёру, СССР эл артисти (1954). Социсалисттик Эмгектин Баатыры (1973).
Жетим кырка, тоо
Жетим кырка, тоо - Батыш уландысы. Ж. к. т. өз ара жарыш жана ача сымал таралган бир нече кырка тоодон турат. Чыгыш бөлүгүндө Сандык, Карамойнок тоолору кууш Чыгыш Сөөк өрөөнү менен бөлүнөт. Батыш бөлүгү түн.-чыгыштан түштүк-батышка созулган үч кырка тоого (Киндик, Жумгал, Ойкайың) ажырайт. Тоонун геол. түзүлүшү өтө татаал, батыш бөлүгү гранит-диорит интрузиясынан жана жогорку протерозойдун калыңдыгы 500– 3000 м болгон филлит, кварцит тектеринен турат. Ортоңку бөлүгү негизинен төмөнкү палеозойдун гранит, гранит-диоритинен, чыгыш бөлүгү ордовиктин калыңдыгы 1000–4600 мге чейинки кумдук, туф, порфирит, акиташ теги, конгломерат ж. б. чөкмө тектеринен түзүлгөн. Тоо аралык ойдуңдарда неоген жана төртүнчүлүк мезгилинин чөкмө тектери жатат.
Мора сымалдуулар
Мора сымалдуулар (лат. Moridae) — деңиз балыктарынын бир тукуму.
Щеща (дарыя)
Щеща (Щещья) — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Пелым дарыясынын оң жээгинен 511 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 35 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Барсылдак
Барсылдак (Grossularia) — таш жаргычтар тукумундагы көп жылдык өсүмдүк уруусу, бадал. Бийиктиги 130 см. Бутагы тикенектүү, жалбырагы татаал, кезектешип жайгашат. Гүлү ак, көк, кош жыныстуу. Мөмөсү жемиш, түркүн түстө, тоголок, сүйрү, көп уруктуу.
Түндүк Америка, Европа, Азияда жапайы 50дөй түрү бар. Кыргызстанда жапайы 1 түрү Ысык-Көл өрөөнүндөгү тоолордо өсөт. Эгилме Б. Россияда, Белоруссияда, Балтика боюндагы өлкөлөрдө, Кыргызстанда (Чүй, Ысык-Көл облусунда) өстүрүлөт. Мөмөсүндө кант, органикалык к-та, пектин заты, С, В1, Р витамин, А провитамини (каротин), темир, фосфор туздары болот. Мөмөсүнөн кыям, компот даярдалат. Зыянкечтери: барсылдак бүлбүлдөгү, барсылдак-карагат таарыгыч. Илдети: филлоксера.
Бартер
Бартер - (англ. barter) акча жана валюта каражаттарын колдонбостон, товарды товарга алмаштыруу. Бартер валюта проблемасынан (чет өлкөлүк валютанын тартыштыгы, улуттук валютанын туруктуу эместиги ж. б.) келип чыгат. Эларалык валютанын өтүмдүүлүгү эл аралык соодада бартердик бүтүмдүн үлүшүн көбөйтөт.
Ала-Мышык тоосу
Ала-Мышык — Ички Тянь-Шандагы Нарын кырка тоосунун батыш тарабы. Нарын менен Ат-Башы өрөөндөрүнүн ортосунда. Негизинен девон, карбон мезгилдеринин аки таш тегинен6 турат. Рельефи: чыгышты көздөй ичкерип, Нарын кырка тоосуна бел баскак(Шаркыратма суусунун өрөөну)аркылуу кошулат: борбор болүгү, бийик, капталдары тик, тектирүү, коолуу; батышы ичкерипбасаңдап, Жан-Булак коктусунан баштап түздүккө "чөгуп" кетет. Тектон түзүлүшү боюнча -горст-антиклиналь. Тундук беттериндеги капчыгайларда карагай, бадал түштүгүндө жарым чөлдүү кургак талаа өсумдуктору, чыгышында жана бийик бөлуктөрундө субалып тулаңы өсөт. Тоо беттериндеги аска таштарда сүрөт-чиймелер, аки таштуу жерлеринде үнкүрлөр бар. Анын эң бийик чокусуна ретрансляциялык телекөрсөтүү станциясы курулган.
Колдонулган адабият
жана энциклопедия борбору.] - Б.: 2004. ISBN 9967-14-006-2
"Манас" эпосунун идеясы
"Манас" эпосунун идеясы - эпостун мазмунунда, образдар системасында камтылган негизги ой катары чоң мааниге ээ. Ч. Айтматовдун сөзү менен айтканда “Ириде айтылуучу сөз мындай: эпостун негизги идеясы, анын бүткүл “кан тамырын” аралап өткөн идея адамзаттын жаралышынан бери адамды аздырып-тоздуруп, кубантып сүйүнтүп, издентип, улам алдыңкы максаттарга умтултуп, адам чаалыгып, чарчап баратканда ага канат байлап, күч берип, дем берип келген өлбөс, карыбас идея. Эпостун бүткүл көркөмдүк түзүлүшү, пафосу эң негизги бир идеяны баштан аяк улап, өөрчүтүп өнүктүрүп отурат, ал эркиндик идеясы, көз каранды эместиктин идеясы. "Манас" эпосунун өлбөс-өчпөстүгү, түбөлүктүүлүгү, дүйнөлүк баа жеткис маданий эстеликтердин катарынан орун алары да дал ушул идеялык-эстетикалык касиетине байланыштуу” (“Байыркы кыргыз рухунун туу чокусу”. К-пте: Сагымбай Орозбаков, 1. 9). Эл эркиндикке, күнкор эместикке күрөш аркылуу гана жетише алган. Ал эми күрөш элдин баатырларга, эр-азаматтарга муктаждыгын пайда кылган. Ушундан улам эпостун И-лык чордонун көп кылымдык тарыхында сандаган түркүн окуяларды башынан кечирген элдин эркиндик, күнкорсуздук үчүн баатырдык, каармандык күрөштөрү түзүп эпостун эң алгачкы калыптануу учурунан башталып, улам барган сайын тышкы душмандар менен катар ички душмандарга каршы күрөштөрдө кеңири сүрөттөлөт. Эпостун Манас, Семетей, Сейтек, Каныкей, Бакай, Чубак, Сыргак, Айчүрөк, Күлчоро жана башкалар каармандары — өз элин, жерин сүйгөн патриоттор. Алардын эрдик, баатырдык иштери, майтарылбас эрки, кайраттуулук, күжүрмөндүк, өткүрлүк, көсөмдүк сапаттары, элдин кызкчылыгы үчүн жан аябай күрөшү эпостун негизги И-сын улам тереңдетип турат. Эпосто элдин үмүт-тилегин, мүдөөсүн, максатын алып жүргөн башкы каарман — Манас. “Үзүлгөндү улап, чачылганды жыйнап”, бытырап тарап кеткен элдин башын бириктирип, өз Ата Мекенине ээ кылуу, элди тышкы жана ички душмандардан коргоо, баскынчыларга каршы күрөшкө баш коштуруу Манастын зор ишенимдүүлүгүнө байланышкан. Ат жалын тартып мингенден баштап эле “өчкөн отту тамызган, өлгөн жанды тиргизген” иштерди жасап, элдин алкоосуна арзыйт, анын тирегине айланат. Манастын патриоттук сезиминин эрте ойгонушуна Алтайда турган кыргыздар менен калмак, кытайлардын ортосундагы карама-каршылыктар, кытай, калмактардын зордук-зомбулуктары, ошондой эле ата-теги, эли-жери жөнүндөгү уккандары себепчи болот. Ата Журтун табуу, элин эзүүдөн куткарууну алдына максат кылып коёт. Манастын кыргыз урууларын бириктирип, Алтайдан Ала-Тоого көчүү, ата-бабадан калган жерди баскынчы душмандан кайрып алуу үчүн түшкөн багыты, иш-аракеттер эл тарабынан колдоого ээ болот.
Аттангандан тартынба,
Айтууга калсын артыңа.
Көптүгүнө ишенген
Көңкү кытай капырды
Көрүп турсун көз менен,
Аягың чыгар кишенден!
Арбынмын деп ишенген,
Арбак урган капырга,
Санын бириң өлтүрүп
Зарыкпай аяк чечиңер
Саныңды чыгар кишенден! (Сагымбай Орозбаков, 2, 151),— деп алдыда болуучу айыгышкан күрөштүн кыйындыгын ачык-айкын түшүндүрөт. Манастын аркасы менен эл ата мурас жерине ээ болуп, колу-буту “кишенден” бошойт. Бирок, эңсеген эркиндик ушуну менен эле камсыз болуп калган жок. Бул үчүн дагы ички ыйкы-тыйкы, чыр-чатактарды тышкы душмандын басып кирүү коркунучун жоюу зарылдыгы келип чыккан. Манастын жети кандын чатагын жөнгө салуу менен башкы күчтү, негизги көңүлдү Бээжинге карата буруп, Чоң казатка аттанышынын негизги себеби да ушуну менен түшүндүрүлөт. Анын элге, жерге деген сүйүүсү ушунчалык назик жана чексиз. Чоң казат жолунда эл тагдыры жөнүндө бушайман болот, эли-жерин бир саамга эсинен чыгарбайт:
Жылгындуу Кең-Кол, кең Талас
Жерди айтып бир кейип,
Жыргалдуу кыргыз көп ногой
Элди санап бир кейип,
Кокустан өлүп кетсем Бээжинде
Бирөөнүн тилин бири албай,
Баш-аламан кокуй эл
Бирөөн бирөө көрө албай,
Ала болуп кетет бейм,
Аңдып жүргөн көп душман
Алакандай элимдин
Түбүнө түгөл жетет бейм (Саякбай Каралаев, 2. 98).
Манастын жолун уулу Семетей улап, талоонго калган элин эбине келтирип, Коңурбайдан атасынын өчүн алат. Семетей ишке ашыра албай калгандарды Сейтек жөнгө салат. Эпостун улам кийинки бөлүктөрүндө (“Семетей”, “Сейтек”) кан күйгөн кармаштар, кырчылдашкан согуштар “Манастагыдай” көп болбосо да, чыгарманын негизги лейтмотиви — эркиндикти, күнкор эместикти коргоп калуу эч солгундабайт. Дегинкисинде, Манас да, Семетей да, Сейтек да элдин эңсеген тилегинен жаралган идеал каармандар. Алар элдин эркиндик үчүн күрөштөрүндө дайыма чоң тирек, өбөк, таянар тоо болуп, муундарды, элдин эркиндигин коргоочу болочокку жоокерлерди тарбиялоодо зор мааниге -өэ болуп келген. Эпостун эркиндик, көз каранды эместик И-сы жуурулушуп турган баатырдык патриоттук элди, жерди, Мекенди сүйүү И-лары чыгарманын башынан аягына кызыл сызык болуп өтүп турат.
Кайкы тумшук кидик чулдук
Кайкы тумшук кидик чулдук (лат. Terekia cinerea) – чулдуктар түркүмүндөгү бир түр.
Microsoft Exchange
Microsoft Exchange — Жергиликтүү тармактарда электрондук почтанын айрым типтерин жана факс-документтерди башкаруу, мекеме ичиндеги кабарларды башкаруучу програм. Microsoft Exchange мекеменин корпоративдик тармагында маалыматтарды алмашуу үчүн технологияны колдонуу мүмкүнчүлүгүнө ээ. Интернетке чыгуу дагы каралган.
Алиев, Юсуп Али Мухаммед
Өмүр жолу
АЛИЕВ Юсуп Али Мухамед (1898-жылы Ош шаарында — 1970-жылы Өзбек ССРи, Фергана шаары.)— кыргыз, өзбек, кедейлеринин арасында революциячыл кыймылды уюштуруучулардан, Ош шаарында Совет бийлигин орнотууга катышкандардын бири. 1919-жылдан Коммунисттик партиянын мучесу. 1916-жылы аскер-оорук иштерине айдалган; анда «оорукчулардын» согушка каршы кыймылына катышкан. 1917-жылы Ош шаарына кайтып келген. Мусулман жумушчу жана чайрикер депутаттарынын Оштогу советин уюштуруучулардан жана уезддик уюмдар менен өнөржай ишканаларында жумушчулардын көзөмөлдөөсүн киргизүү кыймылынын демилгечиси болгон. Ош Советин большевиктештирүүгө катышкан. 1917-жылы декабрдан шаардык уезддик Советте, 1918-жылы июндан анын аткомунда иштеген. 1919-жылы июлда уезддик революциячыл комитеттин улут бөлүмүнө башчы болуп дайындалган. 1920-жылы февралда уезддик жумушчу-дыйкан инспекциясынын мучесу. Граждандык согуш аяктагандан кийин советтик органдарда жооптуу кызматтарда иштеген.
Колдонулган адабичт
Борбугулов М."Ош областы энциклопедия" Фрунзе 1989-ж.
Мореска
Мореска (итал. mores.ca - мавританиялык) - бийден жана музыкалык сценадан турган балеттик оюн. Мореска 16-17-кылымдарда кеңири тараган. Ошол кездеги Мореска мазмунун христиандар менен маврлардын күрөшү түзгөн.
Тюнамбель-Кы дарыясы (Печаль-Кы куймасы)
Тюнамбель-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Печаль-Кы дарыясынын оң жээгинен 86 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 29 км.
Бышыктооч
Бышыктооч - сүйлөмдө баяндооч билдирген кыймыл-аракеттин тууралыгын, сан-өлчөмүн, ордун, мезгилин, себебин, максатын билдирген айкындооч мүчө. Бышыктооч маанисине, ага жараша сүйлөмдө аткарган милдетине жана грамматикалык байланышына карай, баяндоочтун айланасына топтошот. Демек, Бышыктооч - баяндоочтун тобуна кире турган айкындооч мүчө. Ал кыймыл-аракеттин ар кандай белгилерин көрсөтүү менен, баяндоочтун маанисин бышыктап, кеңейтип, айтылуучу ойду толук, так жана жеткиликтүү берүүдө чоң роль ойнойт. Бышыктоочтор багындыруучу сөзү менен болгон маанилик катышына, сүйлөмдөгү синтаксистик милдетине карай: мезгил, орун, сын-сыпат, себеп, максат, сан өлчөм Бышыктооч болуп бөлүнөт. Бышыктоочтун милдетин жөнөкөй жана татаал формадагы ар кандай сөз түркүмдөрү: зат атооч, сан атооч, ат атоочтор, тактооч, этиштин чакчыл формасы, жандоочтор менен айкашкан сөздөр аткарат. Бышыктооч түзүлүшүнө карай жөнөкөй жана тутумдаш болуп бөлүнөт. Мис.: Шамбет өз ишине кызуу киришти. (кызуу - жөнөкөй сын-сыпат Бышыктооч). Мында китеп сатып алганы келдим. (сатып алганы - тутумдаш максат Бышыктооч). Сүйлөм тизмегинде бир өңчөй Бышыктоочтор да кезигет. Синтаксистик бирдей милдет аткарып, бирдей суроого жооп берген жана өз ара тең байланышта айтылган Бышыктоочтор бир өңчөй Бышыктоочтор деп аталат. Бышыктоочтор айрым учурларда суроого жооп бериши жана жөндөмө мүчөлөрдө турушу жагынан аныктооч менен толуктоочко окшош. Бирок аларды айырмаласа болот: Ал жакшы (кандай?) кыз. Мектепте да жакшы (кандай?) окуйт. Биринчи сүйлөмдө жакшы - аныктооч, заттын (кыздын) сын-сыпатын көрсөттү. Экинчи сүйлөмдө жакшы - Бышыктооч, кыймыл-аракеттин (окуйт сөзүнүн) сын-сыпатын билдирди. Мен Мекениме суктанамын. Мен Мекениме баратамын. Мекениме сөзү эки сүйлөмдө тең барыш жөндөмөдө турса да, эки учурда эки башка милдет аткарды. 1. Мекениме (эмнеге?) - толуктооч. 2. Мекениме (кайда?) - Бышыктооч
Тюнамбель-Кы дарыясы (Печаль-Кы куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Лютеций
Лютеций (лат. Lutetium, Lu) – Д.И.Менделеев мезгилдик системасы 6-мезгилинин IIIВ группа элементи. К.н. 71, ат. м. 174,97. Л. массалык сандары 151Lu, 153Lu, - 156Lu, 162Lu, 154Lu - 180Lu болгон 23 изотобу белгилүү, алардын ичинен массалык саны 175Lu жана 176Lu болгон эки изотобу жаратылышта табылган, 176Lu изотобу радиоактивдүү болуп саналат. Л. жер кыртышында таралышы 1×10-4 % барабар. 1907-ж. фр. химиги Жорж Урбен Л. анын Lu2O3 түрүндө ачкан. Л. - күмүштөй ак металл ; балкып эрүү темп-расы 16520С ;  кайноо темп-расы 33270С ;  бирикмелеринде окистенүү даражасы +3. Л. лантаноиддер ичинен эң оор металл. Л. хромго кошкондо хром касиети кескин өзгөргөндүгү белгилүү. Л. күчтүү калыбына келтиргич зат.
Жарандык абал актылары
Жарандык абал актылары – 1) жарандардын укуктук абалдарын мүнөздөөчү, ошондой эле, жарандардын укуктары менен милдеттеринин өзгөрүүсүнө, же токтоосуна, пайда болуусуна таасир этүүчү аракеттер же окуялар; 2) ал окуялардын каттоого алынуусу. Туулгандыгы, өлгөндүгү, никеге тургандыгы, никени бузгандыгы, бала асырап алгандыгы, аталыкты аныктоо, атын, атасынын атын, фамилиясын алмаштыруу туралуу Ж. а. а. мамлекеттик каттоодон өткөрүлүүгө тийиш. Каттоо мамлекеттик бийлик органдары тарабынан уюштурулган Ж. а. а. түзүүчү органдар тарабынан жүргүзүлөт.
Америка-Панама келишимдери
Америка-Панама келишимдери - (1903, 1936, 1955, 1977). 1903-ж. Вашингтон келишими боюнча Панама кеңдиги 16,1 км келген каналдын аймагын АКШга түбөлүккө берүүгө аргасыз болуп, АКШ бул жерде Панама каналын пайдаланууга, ошондой эле армиясын кармап турууга укук алган. Компенсация катарында АКШ Панамага 1904-ж. 10 млн доллар төлөгөн. 1912-жылдан баштап жылына 250 миң доллар төлөп турган. 1936-ж. 2-мартта Вашингтондо кол коюлган жаңы келишимде 1903-ж. келишим кайра каралып, АКШнын Панаманы кемсинткен кээ бир жоболору өзгөртүлүп жана алынып салынган. Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин панамалыктар АКШнын бул аймактагы көзөмөлүнө каршы кыймылын активдештиришкен. 1955жылдагы келишимде (Панамада 25-январда кол коюлган) АКШ Панаманын кээ бир жерлерин кайра берүүсү жана аренда акысын 1млн 930 миң долларга көтөрүү каралган. 1967-ж. Панама менен АКШнын ортосунда 3 келишим түзүлүп, анда 1903, 1936, 1955-ж. Америка-Панама келишимдерин алмаштыруу каралган. Бирок бул келишимдер негизги маселени (Панама каналын Панамага кайра берүүнү) чечпегенден кийин, ага каршы кыймыл башталып, келишимдерге кол коюу жана ратификацпялоо белгисиз убакытка чейин токтотулган. 1977жылдагы Америка-Панама келишимдери боюнча мурдагы бардык келпшимдер жокко чыгарылып, 2000-жылдын 1-январынан Панама каналын толугу менен Панаманын суверенитетине өткөрүп берүү каралган.
Жижка Ян
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Имаева, Нуриля
Нуриля Имаева (1936-ж. т., Ысыккөл району) – педагогика илимдеринин кандидаты.
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген мугалими, Элге Билим берүүнүн отличниги, СССРдеги жогорку билим берүүнүн отличниги, профессор. 1954-ж. Кыргыз кыз-келиндер педагогикалык институттунун орус филологиясы факультетин бүтүргөн. Эмгек жолун 1958-ж. Тамчы айылынын орто мектебинде орус тили жана адабияты мугалимдигинен баштаган, андан кийин Нарын шаарындагы Токтогул атындагы орто мектебинде мугалимдик эмгек жолун уланткан. 1970-ж. педагогиканын тарыхы жана теориясы боюнча «Токтогул Сатылгановдун чыгармачылыгында тарбия идеялары» деген темада кандидаттык диссертациясын коргогон. Ал КМУнун педагогика жана психология кафедрасында көп жылдар бою эмгектенген. 1994-ж-дан тартып 2000-ж-га чейин КМУУнун Жогорку окуу жайларынын окутуучуларынын квалификациясын жогорулатуу жана кадрларды кайра даярдоо борборунда иштеген.
Администрациялык иштер менен катар Нуриля Имаева негизги, атайын окуу курстары боюнча лекцияларды окуп, «Тарбиялык иштердин педагогикасы жана методикасы», «Кыргыздардын этнопедагогикасы», «Жогорку окуу жайларынын педагогикасынын негиздери» аттуу педагогикалык дисциплиналар боюнча аспиранттар жана адистигин жогорулатуу курстарынын угуучулары үчүн көптөгөн окуу программаларын түзгөн.
«Кыргыз ССРинин педагогикалык ойлорунун антологиясынын» (1988) редакциялык кеңешине мүчө жана авторлордун бири катары белгилүү. 1994-ж-га чейин педагогика илими боюнча эксперттик комиссиянын мүчөсү болуп келген. Жогорку сапаттагы эмгеги үчүн «Эмгектеги артыкчылыгы» медалы, «Элге билим берүүнүн отличниги», «СССРдеги жогорку билим берүүнүн отличниги» белгилери менен сыйланып, «Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген мугалими», Эл аралык Түрк Академиясынын академиги деген наамдарга ээ болгон. Профессор Нуриля Имаева «Токтогулдун чыгармачылык мурастарынын тарбиялык идеялары» деген монографиянын, 70тен ашуун илимий иштердин автору.
Тихла
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ист Кливлэнд (Огайо)
Ист Кливлэнд (Огайо) (East Cleveland) — Огайо штатынын Cuyahoga округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 17843 киши. Болжолдуу аянты - 8.0 км². FIPS коду — 39-23380.
25-апрель
25-апрель — Григорий календары боюнча 115-күнү (толук жылда 116), жылдын аягына чейин 250 күн бар.
Чунцин метросу
Чунцин метросу – Чунцин шаарынын метросу. Метросу 6-ноябрь 2004-жылы ачылат.
Деңиз чегегүлү
Деңиз чегегүлү — (лат. Metridium dianthus) актиниялардын бир түрү.
Кожобеков Муратбек Чалаке уулу,
Кожобеков Муратбек Чалаке уулу, 1958-ж. туулган. КМУ- нун тарых бөлүмүн аяктаган. 1987-1992 жж. Кыргыз Илимдер академиясынын кол жазмалар бөлүмүндө илимий кызматкер болуп эмгектенген. Энесай кыргыздарынын этностук-маданий тарыхы боюнча адис. Тарых илимдеринин кандидаты, доцент. М.Ч.Кожобековдун илимий изилдөөчүлүк багыты кыргыз тарыхынын Энесай дооруна багышталган. Автордун калемине Энесай кыргыздарынын (5-12-кк.) этностук тарыхына, этногенезине, материалдык жана руханий маданиятына байланышкан эмгектер таандык. Изилдөөчүнүн байыркы кыргыздардын Тан доорундагы Кытай, Тибет, Түрк каганаттары, түргөштөр жана башка менен саясий-дипломатиялык, чарбалык уклады, жазма маданияты боюнча эмгектерин белгилөөгө болот. Мындан сырткары, автор байыркы кыргыздардын салттуу маданияты, каада-салты, тамак-ашы, диний жөрөлгөлөрү, философиялык-диний көз караштары, уруулук курамы, мамлекеттик түзүлүш структурасы боюнча иликтөөлөрдү жүргүзүүдө.
Караджан
Караджан — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакасия Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Базас дарыясынын сол жээгинен 6 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь бастауынан Кондома дарыясын кошпогондо, Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :