cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Айдоо аянтынын структурасы
Айдоо аянтынын структурасы - жалпы айдоо аянтында ар бир айыл чарба өсүмдүгүнө туура келүүчү жер өлчөмүн көрсөтүүчү бирдик. Ал айыл чарба өндүрүшүнүн өнүгүү деңгээлин, адистештирилишин билдирүүчү көрсөткүчтөрдүн бири. Район, чарба боюнча которуштуруп айдоо жерге жана топурактын ар түрдүүлүгүнө жараша бөлүнөт. Ал туура белгиленсе, жерди үнөмдүү пайдаланууга шарт түзүлөт. Айдоо аянтынын структурасынын башкы милдети - айдоо бирдигинен жана которуштуруп айдоо аянтынан көп түшүм алуу. Айдоо структурасы ар бир региондун климаттык шартына, жер кыртышынын өзгөчөлүгүнө, чарбанын экономикасына жана техника менен камсыз болушуна жараша түзүлүп, илимий жактан негизделип, айдоо аянтынын структурасы которуштуруп айдоонун негизин түзөт. Сугат жерди дыйканчылык шартында которуштуруп айдоодо чарба жерин туура уюштуруу жана рационалдуу айдоо структурасы (ар бир зонанын топурагына жараша) камсыз болушу керек. Бул сугат жерди натыйжалуу пайдаланууга, механикалаштыруунун негизинде эмгек өндүрүмдүүлүгүн жогорулатууга көмөк берет.
Кан куюу станциясы
Кан куюу станциясы - кан куюу жана аны даярдоо, уюштуруу методикалык жетекчиликти ишке ашыруучу медициналык мекеме. Кан куюу станциясы донорлук тармактарды пландайт жана топтойт, донорлорго күбөлүк берет, каттайт, канга аралжы суюктуктарды даярдайт жана сактайт, аларды дарылоо мекемелерине бөлүштүрөт. Кан куюу станциясы Кызыл Крест жана Кызыл Жарым Ай коомдорунун союзу менен бирдикте калкты донорлукка тартуу (Донорлор күнү жана башка) үчүн агитация пропаганда жана уюштуруу иштерин жүргүзөт.
Айвож
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Базальт кени
Базальтты Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районунда, Тосор жана Тамга сууларынын аралыгында, Тосор кыштагынан 6,2 км түштүк-чыгышта, деңиз деңгээлинен 2000 м бийиктикте, 1962 жана 1972-жылдары издөө иши жүргүзүлгөн. Палеоген мезгилинин көктурпак свитасынын катмарларынын арасында калыңдыгы 2,5–3 м болуп 2 кмге созулуп жаткан пироксендүү базальт кабаты аныкталган. Базальттын химиялык курамы Сулутерек кениндеги базальттын курамына жакын, ошондуктан таш куюу жана минералдык кебезди алууга жарашы мүмкүн. 50 м тереңдикке чейин божомолдуу ресурсу 300 миң м3.
Верхние Лихоборы (метро бекети)
Верхние Лихоборы — Москва метросунун Люблинско-Дмитровская сызыксындагы станция. 2018-жылы 22-мартда ачылган.
Валюта тобокели
Валюта тобокели – чет өлкө валютасынын курсунун өзгөрүүсүнө байланыштуу валюталык тышкы соодаларды жана башка аткарымдарды жүргүзүүдө зыян тартуу кооптуулугу. Чет өлкө валютасында номиналдашкан баалуу кагаздарды инвестициялаган баардык банктар В. т-не кириптер болот. Наркы чет өлкө валютасында көрсөтүлгөн активдер менен милдеттенмелер улуттук валютага өткөрүлгөн учурларда В. т-нин таасири бөтөнчө көрүнөт. Өз маалында валюта сатып алуу же кредит тартуу, ошондой эле шашылыш бүтүмдөрдү түзүү менен В. т-нен камсыздандырууга болот. == Колдонулган адабияттар ==
Арпаддар
Арпаддар, Арпадовичтер - венгр княздарынын (889-1000), кийинчерээк королдорунун (1001-1301) династиясы. Арпад негиздеген (889-907) Арпаддар династиясы Венгрпяда феодалдык мамилелер калыптанган учурда жана 13-кылымдын орто ченинен башталган феодалдык бытырандылык мезгилинде бийлик жүргүзгөн. Арпаддардан 5 князь жана 20 король чыккан. Алардын белгилүүлөрү: Иштван I (Ыйык), Ласло I (1060-63), Бела IV (1235-70).
"Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты режиссер" номинациясы
"Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты режиссер" номинациясы (англ. The Academy Award for Best Director), (расмий түрүндө "Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты режиссердук иш" номинациясы (англ. Academy Award for Best Directing) катары таанымал) - жыл сайын Кинематографиялык искусство жана илимдер академиясы тарабынан ыйгарылат. Бул номинация киноиндустрияда көрүнүктүү режиссердук ишти жүргүзгөн режиссерго ыйгарылат.
Кичи Жилина (дарыя)
Кичи Жилина — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кокузовка дарыясынын сол жээгинен 13 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тура дарыясы Тагил дарыясынын куюлушунан Тагил дарыясы, Ница дарыясы жана Пышма дарыясы дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Пржевальск солдат, жумушчу депутаттар совети
ПРЖЕВАЛЬСК СОЛДАТ, ЖУМУШЧУ ДЕПУТАТТАР СОВЕТИ 1917-жылы июнда Солдат депутаттар советтеринин бириккен советине Жумушчу депутаттар совети кошулуп түзүлгөн. Советте адегенде меньшевиктер көптүк кылган. 1917-жылы октябрдын башынан Дыйкан, солдат депуттар совети аталган. 1918-жылы бул Совет большевиктештирилген. 1918-жылы 26-июнда өткөн Советтердин 1-съездинде Каракол аймагында Совет бийлигинин жеңишин жарыялаган.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Ай жана планеталардын жасалма жандоочулары
Ай жана планеталардын жасалма жандоочулары - Ай жана планеталардын атмосферасын, бетин жана жалпы түзүлүшүн, ошондой эле аларга жакын космос мейкиндигин изилдөө үчүн илимий-изилдөө максатында учурулган космос аппараттары. Жерден кийинки биринчи жасалма жандооч чыгарылган асман телолорунун бири - Ай. Айдын биринчи жасалма жандоочусу - «Луна-10» автоматтык станциясы 1966-ж. 31-мартта учурулган. Ал маалымат берүү мезгилинде Айды 460 жолу айланган. 1971-ж. Ай жана планеталардын жасалма жандоочусу. «Моринер-6» космос кемеси учуруу алдында. Марс менен Жердин улуу тогошуу мезгилинде советтик эки космос зонду «Марс-2» (19-майда), «Марс-3» (28-майда) жана америкалык Космос зонду «Маринер-9» (31-майда) учурулган. Айга 1980-ж. чейин 14 жасалма жандоочусу жеткирилген. Башка планеталардын орбитасына да ар кайсы өлкөлөрдөн жасалма жандоочулар учурулган.
Жаңы-Арык (Ак-Суу району)
Жаңы-Арык ― Кыргызстандын Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районундагы айыл. Кара-Жал айыл аймагына кирет.
Каракол Балыкчы автомобиль жолунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1675 м бийикте жайгашкан. Райондун административдик борбору ― Каракол шаарынан 22 км чыгыш тарапта. Балыкчы темир жол бекетинен 215 км. Калкы 2138 (2007); негизинен мал чарбасы менен алектенет. Орто мектеп, медпункт, клуб, китепкана бар.
Байболот
Байболот — эпизоддук кейипкер. Өзүн кармап алган Семетейди Карагул Каракандын сегиз уулунун бири Байболоттун баласы Жоодур баатырмын деп алдайт (Саякбай Каралаев ,«Семетей», 2. 172).
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Sony Pictures
Sony Pictures Entertainment Inc. (Sony Pictures катары кеңири таанымал, кыскартылып жазылганы: SPE) - бир канча платформа аркылуу сахналык кинофильмдерди, телеберүүлөрдү жана жаздырылган видеолорду чыгарган, сатып алган жана жайылткан америкалык зоок компаниясы. Музыка жана тасма чыгаруучу Sony Corporation компаниянын Sony Entertainment энелик компаниясынын туундусу катары иш жүргүзөт. Ал Калвер-ситиде (Калифорния) жайгашкан жана Sony компаниянын тасма, телевизиондук өндүрүү жана жайылтуучу бөлүктөрүн камтыйт. Маалыматтарга карата, компаниянын сатуулары 2015чи бюджеттик жылы боюнча (2015-жыл апрель - 2016-жыл март) 8,3 миллиард долларга жеткен.
Sony Pictures Голливудтун ири тасма студияларынын бири болуп саналат жана Америка кинокомпаниялар ассоциациясынын мүчөлүгүнө кирет.
Sony Pictures чыгарган тасмалар: "Каратист бала" (англ. The Karate Kid), "Арбак аңчылары" (англ. Ghostbusters), "Жөргөмүш адам" (англ. Spider-Man), "Кара кийимчен адамдар" (англ. Men in Black), "Тозок" (англ. Underworld), "Жалаңкычтын турагы" (англ. Resident Evil), "Роберт Лэнгдон" (англ. Robert Langdon), "Смурфтар" (англ. The Smurfs) жана башкалар.
Тойкожо Бучук уулу
Тойкожо Бучук уулу, Тойкожо сурнайчы (1840—1912, Талас өрөөнү, «Чырганак» деген жер) — көрүнүктүү сурнайчы.
Залкар сурнайчы Кара Тураптын өрнөгүн алган. 17 жашынан чебер сурнайчы катары Талас өрөөнүнө таанылган. Ал көптөгөн аш-тойлордо жарчы, сурнайчы болуп, эр сайыш, күрөш, ат чабыш, оодарыш, жорго салдырыш, жөө эңиш сыяктуу элдик оюндарды сүрөөнгө алган. Сурнайы менен бүт кыймылды даңазалаган. Тойкожонун «Баатыр баштоо», «Калың бүрбөдө», «Айкөл Манас», «Торгой сайрап таң атты», «Ат кетти», «Калча баатыр найза сал», «Токто чором, найза сал», «Ак байбиченин термеси», «Ажик күү», «Кер өзөн», «Салтанат», «Эр сайыш» өңдүү классикалык чыгармалары улуттук сурнай күүлөрүнүн уюткусун түзөт.
Кан пайда кылуучу органдар
Кан пайда кылуучу органдар - кандын формалуу элементтерин пайда кылуучу органдар. Аларга кемик, көк боор жана лимфа түйүндөрү кирет. Кемик - кан пайда кылуучу негизги орган. Анын негизи болуп өзгөчө ретикуль тканы эсептелет. Клеткаларында кан тамырлар, айрыкча капиллярлар өтө көп. Кемиктин бүткүл тканы кандын жетилген клетка элементтери менен толгон. Кемикке караганда сөөк чучугунда май көп болот. 4 жашка чейинки балдарда сөөк көңдөйү жалаң кемик менен толгон, ал эми чоң кишилерде кемик жалпак сөөктө жана жиликтин башында гана болот. Кемикте эритроциттер, лейкоциттин ар кандай формалары жана тромбоциттер пайда болот. Лимфа түйүндөрү (к. Лимфа системасы) кан пайда болуу процессине жана организмдин коргонуу реакциясына катышып, лимфоциттерди пайда кылат. Көк боор ич көңдөйүнүн оң тарабында, тыкыс капсулада жайгашкан. Көк боордун көп бөлүгүн ак жана кызыл пульпа түзөт: Кызыл пульпа кандын формалуу элементтери, айрыкча эритроциттер менен толгон. Ак пульпа лимфа тканынан пайда болуп, лимфоциттерди иштеп чыгарат. Көк боор кан пайда кылуудан сырткары кан пайда кылууну жөнгө салууга, кан агымынан бузулган эритроциттерди, микроорганизмдерди жана башка канга түшкөн бөтөн заттарды кармап, коргоо функциясын аткарат; анда бул кармалган элементтерге каршы антитело иштелип чыгарылат. Андан сырткары көк боор кан жана гемоглобиндин запас резервуары болуп эсептелет. Организмде кандын формалуу элементтери тынымсыз бузулуп турат (мисалы, тромбоцит бир жумадан кийин ажырайт). Ошондуктан Кан пайда кылуучу органдардын негизги функциясы - кандын клеткалуу элементтерин үзгүлтүксүз толтуруп туруу. Кан пайда кылуучу органдардын оорулары өтө көп түрдүү. Бирок бул оору менен ооругандардын саны жүрөк кан тамыр системасынын, өпкө же ичеги-карын жолунун өнөкөт оорулары менен ооругандардан аз. Бул оору менен ооругандар негизинен аз кандуулук, гемобластоздор (лейкоздор жана башка) жана геморрагиялык диатездер болуп үч топко бөлүнөт. Бул оорулардын себептери тукум куума, ошондой эле чөйрө факторунун таасирине байланыштуу болушу мүмкүн. Бирок мындай айырмалоо туура болбой калат. Себеби чөйрө фактору кишинин тукум куума кемтигине таасирин тийгизгенде болушу мүмкүн. Кээ бир тромбоцити тукум куума кемтиктүү кишилерде ацетилсалицил кислотасын (аспирин) көп колдонуу кан агууну токтотууну кыйындатат. Дарыны (сульфаниламиддер, кээ бир антибиотиктер жана башка) баш аламан кабыл алуу сөөк кемигинин кан пайда кылуу функциясын бузат. Гемоглобиндин (гемдин) пайда болушунун, кандын уюшунун бузулушу (к. Гемофилия) жана башка тукум куума кемтик болуп эсептелет. Бирок бир катар кан органдарынын оорулары толук изилдене элек. Кан составынын өзгөрүүсүн, оорунун түрүн врач тактайт. Кан пайда кылуучу органдардын ооруларын диагноздоо, дарылоо жана алдын алуу үчүн диспансерлөө, санаторий-курорттук карта толтурууда дени соо кишилердин канына анализ жүргүзүлөт. Мында билинбей жүргөн оорулар табылып, аны өз убагында дарылоого мүмкүндүк берилет.
Он чөп оюну
Шарты
Оюн аянтчада, талаада өткөрүлөт.
Оюнда колдонуучу аспаптар. Узундугу 20—25 см« 10 таякча жана узундугу 1 м. келген бир таяк.
Оюндун баяны
Жетекчи калган оюнчуларга жердеги таякчаларды тийгизбей коруйт. Эгерде жетекчиси оюнчулардын бирөөсүн кармап алса, алар ролдору менен алмашышат. Эгерде оюнчулардын бирөөсү билдирбей келип, буту менен тизилген таякчаларды тээп бузуп кетсе, оюнчулар туш тарапка качышып, жетекчи кайрадан таякчаларды, чоң таяктын үстүнө тизгиче жашынып калууга аракеттенишет. Оюн жетекчиси таякчаларды кайрадан тизип бүткөндөн кийин, таякчаларды коруу менен жашынган оюнчуларды табууга аракеттенет. Жетекчи жашынган оюнчуларды издеп жатканда, алардын  бирөө,  кайрадан  тизилген таякчаларды тээп кетсе, оюн кайрадан таякчаларды тизүүдөн  башталат. Эгерде жетекчи жашынгандардын бардыгын тапса, биринчи табылган оюнчу, жетекчи менен орун алмашышкандан кийин оюн кайрадан башталат. Ошентип, каалаган убакытка чейин уланышы мүмкүн. Тизилген таякчаларды буздурбай коруган жана жашынган оюнчуларды бат тапкан оюнчу жеҢүүчү болот.
Оюндун эрежеси
Жетекчиге айтууга, табылган оюнчуларга кайрадан оюнга кирүүгө болбойт.
Педагогикалык мааниси. Көңүл бурулууга, коюуга, салууга, коюлган максатка ынтылууга, чындыкка үйрөтөт.
Селигерская (метро бекети)
Селигерская — Москва метросунун Люблинско-Дмитровская сызыксындагы станция. 2018-жылы 22-мартда ачылган.
Момчик
Момчик — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таз дарыясынын оң жээгинен 294 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 92 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чоң клинус
Чоң клинус (лат. Clinus robustus) — клинус тукумундагы океан балыктарынын бир түрү.
Ай календары
Ай календары - Ай фазаларынын өзгөрүшүнө негизделген мусулман календары, болжолу менен 29 сутка 12 с 44 мин. 3 сек.
Луноход
Айда өзү жүрүүчү 1-автоматтык Жерден башкарылма аппарат-советтик «Луноход-1» (1970) болгон. 1970 – 75-жылдары советтик эки луноход учурулган. Анын салмагы 840 кг болуп, 1 жылга жакын иштеген. «Луноход-1» 80 000 м2 Айдын бетин так изилдеген. Жерге 20 000ден ашык сүрөттү телесистема аркылуу берген.
1971–72-жылдары Айга «Аполлон-15-, 16- жана 17» космос кемелери менен 3 «Ровер» жеткирилген. Ал астронавттардын иштерин кыйла жеңилдеткен, конгон жерден 27–35 км аралыкка алыстоого мүмкүнчүлүк болгон. Луноход – планетоходдордун бир түрү. Азыр Марста жүрүүчү аппараттын долбоору бар.
Валюта тутуму
Валюта тутуму – келишимдик жана мамлекеттик-укуктук ченемдерде бекемделген, чарба турмушун улуттар аралык деңгээлге алып чыгуу менен дүйнөлүк базарды өнүктүрүүнүн негизинде келип чыккан акча-кредиттик мамилелердин жыйындысы. Дүйнөлүк, аймактык, улуттук В. т. болуп бөлүнөт. == Колдонулган адабияттар ==
Антрахинон
Антрахинон, С14Н8О2 – орг. бирикме, ачык сары түстүү кристалл. Балкып эрүү t 286оС; кайноо t 379-381оС; d20 (катуу) 1,419-1,438, ысык толуолдо, анилинде жана нитробензолдо эрийт. Спиртте начар ээрийт. А. антраценди окистендирүүдөн же фталь ангидриди менен бензолдон синтезделинет. А. 130оС хлорду таасир эткенде 1,4,5,8-тетрахлоранттрахинон пайда болот, ал эми 60оС бромдоо тетрабромбирикмесин берет. А. белгилүү шартта нитрленет. А. сулфирлөөдө антрахинонсульфок-талар алынат. А. КСIO3, KNO3 же Na2CrO4 щелочтуу эритмелерин таасир эткенде ализарин пайда болот. А. карбонил топтору кетон же хинон топтору ортосундагы касиеттерге ээ. А. боёкторду алуудагы негизги зат. А. сульфирлөө реакциясы өнөр жайларда боёк заттар синтездөө үчүн колдонулат.
"Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты актер" номинациясы
"Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты актер" номинациясы (англ. The Academy Award for Best Actor) - жыл сайын Кинематографиялык искусство жана илимдер академиясы тарабынан ыйгарылат. Бул номинация тасмада башкы көрүнүктүү роль аткарган, киноиндустрияда эмгектенген актерго ыйгарылат.
Чапаев (Чүй району)
Чапаев (Чапаев) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Чүй районундагы айыл. Кегети айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 591 киши.
Карайым тили
Карайым тили – карайымдардын тили. Түрк тилдеринин кыпчак тобуна кирет. Карайым тили Түндүк (тракай), Түштүк (галич) жана крым диалектилерине бөлүнөт. Негизинен карачай-балкар, крымтатар, кумук, ногой тилдерине жакын. Синтаксисине славян тилдеринин таасири тийген. Карайым тили 1840-жылдан байыркы еврей, латын, славян графикасын пайдаланган. 19-кылымдын аягынан орус (Россия, Украина), латын (Литва, Польша) графикасындагы алфавитти колдонушат.
Нижние Карамалы (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Нижние Карамалы — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Бакеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 36 киши. Почта индекси — 453183, ОКАТО коду — 80248810003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Валюта чайкоочулугу
Валюта чайкоочулугу – банктардын, башка уюмдардын, жеке жактардын валюта курсунун өзгөрүүсүнөн пайда табуу максатында жүргүзгөн аткарымдары. == Колдонулган адабияттар ==
Paramount Pictures
Paramount Pictures Corporation (Paramount катары да таанымал) – 1994-жылдан тартып Viacom медиаконгломератынын туунду компаниясы болгон Голливудта (Калифорния штаты) негизделген америкалык тасма студиясы. Paramount – эски замандардан калган бешинчи тасма студиясы, АКШнын экинчи эски тасма студиясы жана "Big Six" тасма студиялар мүчөлүгүнүн Голливудта (Лос-Анжелес) жайгашкан жалгыз мүчөсү. 1916-жылы продюсер Адольф Зукор 22 актер жана актриса менен келишимге кол коюп ар бирөөнөнө фирма белгисиндеги жылдызды ыйгарган. Жылдыздарга ээ болгон дээрлик бир канчасы алдынкы пландагы "тасма жылдыздарына" айланган. 2014-жылы Paramount Pictures өз тасмаларын санарип түрүндө чыгарган Голливудтагы жалгыз ири тасма студиясы болгон.
Paramount Pictures Америка кинокомпаниялар ассоциациясынын мүчөлүгүнө кирет.
Альмеж
Альмеж (Альмец) — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пушма дарыясынын сол жээгинен 110 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Аң уулоо
Аң уулоо - кыргыздардын ата-бабаларынан калган кесиби катары хх к. чейин кеңири сакталган. Мында мылтык, капкан тузак, пайдаланылган. Андан тышкары мүнүшкөрлөр  бүркүт, куш  менен аң уулашкан. Аларга карышкыр, түлкү, коён, кекилик, чил жана башкаларды алдырышкан. Эл ичинен көзгө атар мергендер чыккан. Аң уулоону кесип кылгандарды мергенчи дешкен. Мергенчи – айылдагы эң кадырлуу адамдардын бири болгон. Айрым мергенчилер аң уулоо менен бир айылды баккан. Аркар, кулжа ,текелерге кээде ондон да көп киши чогуу чыгышкан. Жердин уусун билген мерген кийиктерди  үркүтүүгө  атайын кишилерди  жиберген, аларды айдакчылар дешкен. Ал эми калгандары болсо, колдоруна мылтык алып ыңгайлуу жерге жашырынып, үрккөн кайберендерди алдынан тосуп  тургандарды тозоттогулар деп аташкан. Мергенден келе жатканда алдынан жолуккандар  шыралга сурашкан. Аларга атып алышкан кайберендин этинен сөзсүз бөлүп беришкен. Кээде аткан кайберендин этин шыралгага таратып берип, үйүнө куру кол келген карт мергенчилер да болгон. Кыргыз элинде илгертен айтылып келе жаткан “Жандоочу кийик аттырат “- деген ылакап бар.Көп киши катышып узак убакытка созулган  аң уулоону  салбырын же салбуурун деп атаган. Андагы мылтыгы жок, мергенчилерге айдакчы болуп, жардамчы болуп , жүргөндөрдү салбырынчы деп коюшкан. Ууга бир аз эле киши чыкса, андагы айдакчы болуп жүргөндөрдү- карасанчы деп аталган. Кийик атып аны бөлүштүргөндө карасанчылардын шыбагасына сан тийген .Ошондон улам мергенчилердин салтында "Санчыга - сан" деген ылакап калса керек. Аң уулоодо пайдаланылган итти кыргыздар тайган деген .Аны күчүк кезинен сөөк, чийки эт бербей, итке талатпай, эр жүрөк кылып кастарлап багышкан. Тайгандардын кырааны жолборс, эң мыктысы кумайык деп аталган. Кыргыздарда кумайыкты көк жору тууйт, туулгандан үч күнгө жете киши көрсө, кумайык (тайган) болуп , андан өтсө, жорунун балапаны болот деген ишеним болгон. Кыргыздар атты кандай таптаса тайган менен кушту да ошондой эле аздектеп таптаган. Куш таптаган адамдар мүнүшкөрлөр деп аталган. ("Кыргызстан тарыхы")
Квантор жалпылыгы
Квантор жалпылыгы – предикаттардын логикасынын универсалдык айтуусун билдирүүнү мүмкүн кылган логикалык оператор. Квантор жалпылыгы символ менен белгиленет: квантор жалпылыгынын символу катары А тамгасы алынган. Мисалы: бардык х үчүн Р(х) орун алат деп айтуу керек болгондо, төмөнкүдөй жазылат: х Р(х) Бирок х А(х) мындай окулат: «Бардык х учурунда А(х) орун алат». Польшанын логикалык эмгектеринде квантор жалпылыгы кээде П символу менен, ал эми француз эмгектеринде Т тамгасы менен белгиленет. Табигый тилде квантор жалпылыгы колдонулбайт, бирок логикалык мааниси боюнча бул кванторго окшош сөздөр бар. Мисалы: «ар бир», «бардык» жана башка квантор жалпылыгы танууга болот. Ал үчүн квантордун үстүнө сызыкча коюлуп, төмөнкүдөй жазылат: хА(х). Бул мындай окулат: «Бардык эле х, А касиетине ээ эмес».
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Пыхтино (метро бекети)
Пыхтино — Москва метросунун Калининско-Солнцевская сызыксындагы станция. Бекети 2022-жылы ачылат.
Кабо-Верде
Кабо-Верде, Кабо Верде Республикасы – Африканын батыш жээгине жакын жайгашкан өлкө. Атлантика океанындагы Жашыл Тумшук аралынан орун алган (бардыгы 18 арал, анын 9унда эл жашайт).
Администрациялык-аймактык бөлүнүшү (2008)
Кабо-Верде 1975-жылдан Бириккен Улуттар Уюмуна (БУУ), Африка биримдиги уюмуна (1975; 2002-жылдан Африка союзу), Бейтарап кыймылына (1975), Эл аралык Валюта Фондуна (1978), Батыш Африка өлкөлөрүнүн экономикалык биримдигине (ЭКОВАС; 1975), Португал тилинде сүйлөгөн өлкөлөр коомуна (ПАЛОП; 1996) мүчө.
Мамлекеттик түзүлүшү
Кабо-Верде унитардык мамлекет. Конституциясы 1992-ж. 25-сентябрда кабыл алынган. Башкаруу формасы парламенттик республика. Мамлекет башчысы президент, түздөн-түз жалпы элдик шайлоодо 5 жылга шайланат. Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы бир палаталуу парламент (Улуттук ассамблея). Саясий партиялардын тизмеси боюнча 5 жылга шайланат, 66дан 72ге чейинки депутаттан турат. Аткаруу бийлигин өкмөт ишке ашырат. Премьер-министр президент тарабынан дайындалат. Калган министрлерди жана мамлекеттик катчыны премьер-министрдин сунушу менен президент дайындайт. Өкмөт Улуттук ассамблеянын алдында жоопкерчиликтүү. Кабо-Вердеде көп партиялуу система орун алган. Жетектөөчү саясий партиялары: Кабо-Верде көз карандысыз африкалык партиясы (ПАИКВ), Демократия үчүн кыймыл (ДМД), Демократиялык биримдик үчүн партиясы (ПДЕ).
Табияты
Жашыл Тумшук аралыЖанар тоодон пайда болгон. Жээктери негизинен тик, аскалуу; ыңгайлуу гавандары аз, эң ириси Сан-Висенти аралындагы Минделу булуңу (өчкөн жанартоонун суу астындагы кратери). Аралдардын басымдуу бөлүгүнө тилмеленген тоолуу рельеф мүнөздүү. Өлкөнүн эң бийик жери Фогу аралындагы жанартоо (2829 м). Чыгыш бөлүгүндөгү аралдары (Сал, Боа-Вишта, Маю) рельефинин кыйла түзөңдүгү менен айырмаланат, бийиктиги 436 мге чейин. Бузулган жанартоо конустары жана кальдералары, лава платолору кеңири таралган. Тропиктик пассаттык климат өкүм сүрөт. Эң жылуу айларынын (сентябрь-октябрь) орточо температурасы жээктеринде 24-26°С, эң суугунуку (январь-февраль) 21-22°С, тоолордо температура 34°Сге төмөн. Аба ырайы жылдын басымдуу мезгилинде кургак жана ачык, октябрь июнда харматан деп аталган кургак жана ысык шамалдын таасири астында турат, август октябрь жаанчыл мезгил. Жаан-чачындын өлчөмү (жылына 300 ммге чейин) жылдар боюнча бирдей эмес, кургакчылык басымдуу, тоолордо нөшөрлөгөн жамгырдан кыртыш жуулуп кеткен учурлар да болот. Ири аралдарында мезгил-мезгили менен соолуп калуучу кыска суу тармактары арбын. Калыбына келип туруучу суу ресурстары өтө аз (0,3 км3); өлкөнүн ар бир тургунуна жылына 634 м3 суу туура келет. Чарбада негизинен жер астындагы суу пайдаланылат. Суунун 90%и айыл-чарбасында (сугат жеринин аянты 1821 га), 7,3% коммуналык-тиричилик чарбасында, 1,8% и өнөр-жай ишканаларында керектелет. Жери айыл-чарбасында көп жылдар бою жана сарамжалсыз пайдаланылгандыктан, антропогендик чөлдөшүүгө кыйла дуушарланган. Жер кыртышы эрозиядан өтө жабырланып, таштак топурактар кеңири таралган. Өсүмдүктөр дүйнөсүнө жарды, ксерофиттик дарак жана бадал өсүмдүктөрү (ажыдаар дарагы, сидероксилон) тоолордун жетүүгө татаал жерлеринде гана кездешет. Дарак өсүмдүктөрүн (акация, эвкалипт) жана эрозияга каршы көчөттөрдү отургузуунун эсебинен өлкөдөгү токойлуулук азыр 20%ке жеткен. Жаныбарлар дүйнөсүнө да жарды (жапайы болуп кеткен эчкилер, жашыл мартышка, кемирүүчүлөрдүн бир нече түрү); орнитофаунасы кыйла ар түрдүү (куштардын 40тан ашык түрү уялайт). Жээк суусу балыкка бай. 2003-ж. коргоого алынган табигый аймактын улуттук системасы түзүлгөн (жалпы аянты 1 миң га).
Калкы
Креол-кабоверделиктер өлкөнүн калкынын 73%ин түзөт; батыш атлантика (манджак, баланте ж.б.) тилдеринде 24,4%и сүйлөйт; португалдар 2%. Калкынын жылдык орточо өсүүсү 0,6%. Төрөлүү (1000 тургунга 24,4 бала) өлүм-житимден (1000 тургунга 6,5 адам) 4 эсе ашык. Калктын 56,4%и эмгекке жарамдуу курактагылар (15-64 жаш), балдар (14 жашка чейинки) 36,9%, 65 жаштан ашкандар 6,7%. Калкынын орточо курагы 20,2 жаш. Жашоонун күтүлгөн орточо узактыгы 71 жыл (эркектердики 67,7, аялдардыкы 74,4 жыл). Калкынын 95%и христиандар көбү католиктер, ошондой эле протестанттар да бар. Өлкөнүн калкынын 82%тейи 3 аралда (56%и Сантьягу аралында) жашайт. Шаар калкы 22% (2007). Ири шаарлары: Прая (калкы 124,7 миң; 2008), Минделу (74,6 миң; Сан-Висенти аралында), СантаМария (20,1 миң; Сал аралында), Педра-Бадежу (10,0 миң; Сантьягу аралында), Сан-Филипи (8,2 миң; Фогу аралында).
Чарбасы
ИДПнин көлөмү 3,7 млрд доллар (2007), аны киши башына бөлүштүргөндө 7 миң доллардан туура келет. ИДПнин реалдуу өсүшү 7% (2007). Өлкөнүн аралдарда жайгашуусуна, табигый ресурстарга жардылыгына, тез-тез жана узакка созулган кургакчылыкка ж. б. себептерге байланыштуу анын экономикасы начар өнүккөн; көбүнчө импорттук энергия булактарына жана азык-түлүккө күнкор. Валютанын кыйла бөлүгүн (ИДПнин 20%ке жакыны) чет өлкөлөрдөгү кабо-верделиктерден түшкөн акча түзөт. Өлкөнүн экономикасында инвестициянын (2006-ж. 60 млрд доллар чамасында) жана жеңилдетилген кредиттин мааниси зор. Өлкөнүн экономикалык саясаты жеке менчик секторду чыңдоого, тейлөө чөйрөсүн (айрыкча чет элдик туризм, аба жана суу транспорту) өнүктүрүүгө багытталган. 20-кылымдын аягында 40ка жакын ишкана мамлекеттин менчигинде болгон; 2007-ж. алар бүт (улуттук ТАСУ авиакомпаниясынан сырткары) менчиктештирилген же жоюлган. Жеке менчик компаниялардын иш-аракетин мамлекеттик агенттик көзөмөлгө алган. ИДПнин 73,8%и тейлөө чөйрөсүнө, 16,9%и ө. ж-на, 9,3%и айыл-чарбасына таандык.
Энергетикасы
Энергетикасы импорттук энергия булактарынын (60%и нефть жана нефть продукциялары) негизинде иштейт. 2006-ж. 45 млн кВтс электр энергиясы өндүрүлүп (эл жашаган аралдарда электр станциялары дизель менен иштейт), 41,9 млн кВтс. керектелген. Сал жана Маю аралнан жылына 60 миң гдан ашык туз, Санту-Антан аралнан пуццолан, дагы башка табигый курулуш материалдары жана карапа сырьёлору (базальт, акиташ теги, гипс, чопо, каолин) казылып алынат. Декорациялык таштарды иштетүүчү, курулуш материалдарын чыгаруучу фабрикалар (Прая шаарында, Маю жана Боа-Вишта аралында) бар. Айыл чарба сырьёлорун кайра иштетет; алкоголсуз ичимдиктерди, пиво, балык унун жана консерваларын (Прая, Сал аралдары), текстиль кездемелерин жана бут кийим (Манделу) чыгарат. Кеме ремонттолот (Минделу шаарындагы Порту-Гранди); деңиз суусун тузсуздандыруучу заводдор иштейт. Өндүрүштүк ишканалардын 80%тен ашыгы Сантьягу, Сан-Висенте, Сал аралында жайгашкан.
Айыл чарбасы
Тоолуу рельефине жана топурагынын күрсүздүгүнө байланыштуу айыл чарба аз продукция берет. Азык-түлүктүн 80%тен ашыгы импорттолот же гуманитардык жардам иретинде сырттан келет. Өлкөнүн аймагынын 11,5% аянты айыл-чарбасында пайдаланылат. 1990-жылдардагы кургакчылыкта дан эгин эгилген аянттын дээрлик 80%и кыскарган (21-кылымдын башында 3 миң га сугат жер болгон). Буурчак, томат, жүгөрү, батат, картөшкө, төө буурчак, ошондой эле кокос пальмасы, бал камыш, кофе, банан, ананас, манго, жер жаңгак, клещевина өстүрүлөт. Мал чарбасы этке болгон ички муктаждыктын 95%ин, сүткө болгон муктаждыктын 25%ин камсыз кылат. 2000-жылдын башталышында 640 миң чочко, 112 миң эчки, 22 миң уй болгон. Куш чарбасы өнүккөн (жумурткага болгон муктаждыкты толук камсыз кылат). Балык уулоонун мааниси зор (ИДПнин 5%и); жыл сайын 12 миң т чамасында балык кармалат; деңиз продуктуларынын көбү Европа өлкөлөрүнө экспорттолот.
Туризм
Чет өлкөлүк туризм өнүгүүдө. Туристтердин саны жылдан жылга өсүүдө (1993-ж. 20 миң турист келсе, 2007-ж. ал 320 миңге жеткен). Туризмден түшкөн киреше 50 млн доллардан ашат. Туризмдин негизги түрлөрү: кумдуу пляждарда эс алуу жана спорттук сайраңдоо (дайвинг). Банккредиттик система 3 мамлекеттик банкты, борбордук банкты, 4 коммерциялык, 3 офшордук банкты, 5 банкка кирбеген финансы институтун камтыйт.
Автомобиль жолу
Автомобиль жолунун узундугу 1,4 миң км. Өлкө аралдарда жайгашкандыктан, анда аба жана деңиз транспорттору кеңири пайдаланылат. Негизги порттору: Порту-Гранди (Минделу шаарында; көбүнчө круиздик лайнерлер келет), Прая, Палмейра (Сал аралы). Деңиз соода флоту 8 кемени камтыйт (жалпы 7,7 миң дедвейт; 2007). 8 аэропорту (Илья-Брава аралынан башка бардык аралдарда) бар; эл аралык аэропорттору: Прая (Сантьягу аралы), Рабил (Боа-Вишта аралы), Амилкар (Сал аралы).
Экспорт жана импорт
Сырткы соодасы 827 млн долларды түзүп (2007), анын 727 млн доллары импортко, 100 миң доллары экспортко таандык. Экспортунда деңиз продуктулары, туз, банан, жер жаңгак басымдуулук кылат. Негизинен Испанияга (наркынын 39,4%и), Португалияга (19,3%), Нидерландга (11,3%), Германияга (10,9%), Марроккого (4,1%) экспорттойт. Негизинен нефть продуктуларын, азык-түлүк, машина жана жабдууларды Португалиядан (импорттук нарктын 42,2%и), Нидерланддан (10,6%), Испаниядан (6,5%), Италиядан (5,5%), Кот-д’Ивуардан (5,2%), Бразилиядан (4,8%) алат.
Маданияты
Мектепте билим берүү системасы Португалиянын таасири менен калыптанган. Кабо-Вердеде 6дан 12 жашка чейинки балдар үчүн акысыз билим берүү киргизилип, үч баскычтан турат: башталгыч мектеп 6 жыл, толук эмес орто мектеп 3 жыл, толук орто (лицей) мектеп 2 жыл. Сабактар 3 багытта жүргүзүлөт: гуманитардык, табигый-илимийжана техникалык Калктын сабаттуулугу 15 жаштан жогору 81,2%ти түзөт. Негизинен Прая шаарында илимий мекемелер, Жогорку окуу жайлары, китепканалар жана музейлер; Сан-Висентиде Деңиз жана инженердик илимдер институту (1984), Минделуда Педагогикалыкинститут жайгашкан. Кабо-Вердеде жума сайын чыгуучу басылмалар: өкмөттүк «Horizonte» (1975-ж. негизделген), «Boletim Informativo» (1976, португал тилинде) жана көз каранды эмес «A Semana» (1991, португал жана анлис тилдеринде). Маалымат агентчилиги «Inforpress» (1988). 1984-жылдан Теле көрсөтүүсү, 1975-жылдан радио уктуруусу (португал, француз жана креоль тилдеринде) иштейт. Телекөрсөтүүлөрдү жана радио уктурууларды «Radio e Televisao de Cabo Verde» (RTS) мамлекеттик компаниясы ишке ашырат. 19-кылымдын 2-жарымынан Кабо-Верденин адабияты креол жана португал тилдеринде өнүккөн. Алгач креоль тилинде Ш. да Куньинин «Сүйүүкайгысы» романы (1893), португал тилинде Ж. А. ди Алмейданын «Кул» романы (1856) жарык көргөн. 19-кылымдын аягы 20-кылымдын башында фольклорго жакын поэтикалык түрдөгү морна (Э. Тавариш, «Креолдук морна», 1931) жана коладейра пайда болгон. 20-кылымдын 1-жарымында прозада социалдык проблематика басымдуулук кылган (П. Кардозу, «Гесперид багы» романы, 1928 ж. б.). 1936-ж. «Claridade» журналы негизделип, белгилүү жазуучулар Б. Лопиш, М. Лопиш, акын Ж. Барбоза ж. б. эмгектенишкен. 1960-70-жылдарда революциялык маанайдагы поэзия (К. Кунотинин ырлары), 1990-жылдары психол. детектив роман жанры (Алмейда «Эки бир тууган», 1994) жаралган. 20-кылымдын 2-жарымынан сүрөт өнөрү өнүккөн. Белгилүү сүрөтчүлөрү: Б. Барруш-Гиззи, Д. Ж. Корвалью, Л. Лопиш, Ж. Миранда, М. Фернандиш, М. Фигуэйра жана Ч. Фигуэйра ж. б. Эл ичинде карапа идиштерди кооздоо, жыгачты оюу-чийүү, самандан буюм согуу, токуу, ар кандай кооздуктарды жасоо иштери кеңири таралган.
Хоуп (Нү-Жерси)
Хоуп (Нү-Жерси) (Hope) — Нү-Жерси штатынын Уоррен округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1952 киши. Болжолдуу аянты - 48.4 км². FIPS коду — 34-33060.
Арпа-Йазы
Арпа-Йазы - жердин аты, тарыхый топоним. 15-кылымдагы кол жазма эстеликтерде («Зафар-наме», «Матла ас-садайнва маджма ал-бахрайн» жана башкалар) Тимурдун Моголстанга жасаган жортуулдарына байланыштуу эске алынат. Тимурдун тарыхын жазган тарыхчылар (Низамаддин Шами, Шараф ад-дин али Йезди, Абд ар-Раззак Самарканди) Арпа-Йазы Ат-Башыга жакын өрөөн, жайлоо экенин, аны Тимурдун аскерлери бир нече жолу басып өткөнүн белгилешкен. Айрым изилдөөчүлөр Арпа-Йазы эки суунун (Арпа менен Йазы) атын билдирет деген корутундуга келпшкен. Чынында топоним эки башка сууну эмес, бир эле жерди, аймакты билдирет. Аталган эмгектерде да ушундай. Тимурдун аскерлери азыркы Арпа өрөөнүнөн өтүп, андан Фергана тоосун ашып, Жазы (Йазы, Яссы) суусун бойлоп кеткенп ырас. Бирок булардын ар бири өзүнчө аймак, алардын жеке аты бар. Арпа-Йазы азыркы Арпа өрөөнүнө гана таандык. Жери түзөң, жазы (кенен) талаа болгондуктан, бул аймак, берекелүү жайыт – Арпа-Жазы аталып калган. Номендин жазы эмес йазы түрүндө жазылып калышы, эски чагатай тилинде, жалпы эле карлук-хорезм тобуна кирген тилдерде «ж» ордуна «й» формантынын колдонушуна байланыштуу.
Айкалыштырылган система
Айкалыштырылган система курулуш механикасында - ар түрдүү көтөрүү конструкцияларынын биримдиги (мисалы, устун менен асма конструкциялар, жаа өткөөл менен устун жана асмалар). Айкалыштырылган система адатта конструкциялык элементтердин бир бөлүгү. Ал негизинен ийилүүгө жана туурасынан кеткен күчкө, экинчиси чоюулууга жана кысылууга каршы турат. Ошондуктан бир системанын кемчиликтерин аныкталган таасын шартта башкаларынын мүмкүнчүлүктөрү менен толуктап турат. Айкалыштырылган системага кары менен ферманын, арка менен ферманын, асма конструкция менен карынын, кары менен арканын айкалышынан түзүлгөн конструкциялар кирет. Айкалыштырылган системанын кысуучу жана ийүүчү күч келүүчү элементтери темир-бетондон, ал эми чоюлуучу элементтери өрүлгөн болот зым аркандан жасалат.
Клионалар
Клионалар (лат. Clione) — көзөгүч курсакпут моллюскалардын бир уруусу.
Пулатчы
Пулатчы – 14-кылымдын ортосундагы теңиртоолук түрк-моңгол «Дөөлөт» уруусунун эмири; Моголстандын таасирдүү төбөлдөрүнүн бири. П. Моголстандын Маңгалай-Субе («Башкы аймак») аймагын башкарган. Анын курамына Фергана өрөөнү, Ташкен аймагы, Ош, Атбашы, Нарын аймактары, Аксуу, Кашкар, Жаркенд, Хотан шаарлары караган. Пулатчы Исан Бука хандын (1309–18) учурунда Кашкардын улусбеги, башкаруучусу болгон. 1318-жылы Исан Бука хан өлгөн соң, башкаруучусу жок могол улустары, ар кимиси өз алдынча бөлүнө баштаган. Пулатчы хандын тукуму деп эсептелген 16 жаштагы Тоглук Темирди 1348-жылы Моголстанга алдырып келип, аны хан деп жарыялап, өзүн Бүткүл Моголстандын беги деп жарыялаган. 1361-жылы пулатчы кайтыш болгондон кийин, анын орду уулу Худайдадга мураска калган.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Базар-Коргон чопо кени
Базар-Коргон чопо кени Жалал-Абад облусунун Базар-Коргон районунуда, Жалал-Абад шаарынан 23 км түндүк-батышта, Кайырма кыштагынын четинде, деңиз деңгээлинен 700-745 м бийиктикте. 1972-жылы Түштүк Кыргыз геологиялык экспедициясы чалгындаган. Кен аймагын антропогендин кум-шагыл, кумай топурак, борпоң тектери түзөт. Пайдалуу кумайлуу топурак катмары аллювий-пролювий чөгүндүсүнөн пайда болгон лёсс сымал күлботодон турат. Саргыч боз түстө. Калыңдыгы 20 мге чейин, узундугу 1,3 км. Ийилгичтиги 2,02–5,22%. Чоподон “100” маркасындагы кирпич даярдоого болот. Запасы А+В+С1 категориясы боюнча 8989 миң м3.
Магнит бороону
Магнит бороону – Жердин магнит талаасынын күчтүү дүүлүгүшү. Мындай дүүлүгүү учурунда Жердин магнит талаасынын кадимки өлчөмү бузулуп, Магнит бороону бир нече сааттан бир нече суткага созулат. Ал Күн плазмасынын Жердин магнит сферасына келген күчтүү агымынын таасиринен Жер шарынын бардык бөлүгүндө пайда болот. Магнит бороонунун эң чоң интенсивдүүлүгү жогорку кеңдикте байкалат. Ал эскерткич, башталгыч, башкы жана калыбына келтиргич фазалардан турат. Магнит бороону магнит куюну деп аталат.
Колдонулган адабияттар
Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек ''Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов''
Кара кагаз
Кара кагаз, рубероид – курулушта ным өткөрбөө максатында колдонулуучу түрмөк материал. Ал картондун (салмагы 350–500 г/м2) эки жак бетине жумшак нефть битуму сиңирилип жана экинчи катмары кыйындык менен эрүүчү битум жабыштырылып даярдалат. Кара кагаздын сырткы бети бүртүк жана кабырчыктуу (кесек кум, асбест) келип, күн нурунан сактоо менен туруктуулугу жогору. Кара кагаз түрмөгүнүн эни 650–1100 мм, аянты 20 м2 болот.
Кан басымын төмөндөтүүчү дарылар
Кан басымын төмөндөтүүчү дарылар - артерия кан басымын төмөндөтүүчү каражаттар (дибазол, раунатин, резерпин жана башка). Бул максатта жүрөктүн жыйрылуу күчүн басаңдатып, толтого кандын келишин азайтуучу, мээнин кан тамырларын кыймылга келтирүүчү борбордун активдүүлүгүн басаңдатуучу дарылар, ошондой эле заара айдама заттар колдонулат. Врач дарынын өзгөчөлүгүнө, организмдин абалына, оорунун стадиясына карай сунуш кылат. Врачтын кеңешисиз өз алдынча колдонуу кан басымын өтө төмөндөтүп, өмүргө коркунучтуу абалга - коллапска алып келиши мүмкүн.
Акцессия
Акцессия (лат. аccessio – кошумчалоо, таандыктык).
1) бир нерсенин экинчисине юридикалык жактан таандыктыгы, ошондон улам ал тигил нерсесиз жаңы ээлик кылуучуга өтпөйт;
2) менчиктин тамырлашуусу (көбүн эсе, кыймылсыз мүлктөргө мүнөздүү); 3) келишимге, же макулдашууга кошулуу.
Внуково (метро бекети)
Внуково — Москва метросунун Калининско-Солнцевская сызыксындагы станция. Бекети 2022-жылы ачылат.
Валюта чегерими
Валюта чегерими – мамлекеттик валюта фондуна атайын курс боюнча уюмдар тарабынан чегериле турган келип түшкөн валютанын бир бөлүгү; В. ч-нин пайызы жана мындай сатык курсу мамлекет тарабынан белгиленет.
Сакчы (оюн)
Шарты
Оюнчулардын саны 15 киши.
Оюн өткөрүлүүчү жер аянтчада, спорттук бөлмөдө өткөрүлөт.
Оюнга даярдануу
«Сакчы» жана «саткынчы» шайлангандан кийин дубалдын же коргондун алдына жарым тегерек сызылат. Дубалдын астындагы сызыктын ортосуна «саткынчы» ордунан кыймылдабай турат, жарым тегеректин ичинде «сакчы» басып жүрөт, калгандары сызыктын сыртында турушат.
Оюндун баяны
«Сакчыга» өздөрүн карматышпай, «саткынчыны» кийимдеринин же денесинин бир жеринен кармашып, сызыктын сыртына алып чыгууга аракеттенишет. Эгерде оюнчулар «саткынчыны» «сакчыдан» куткарышып алышса «сакчы», «саткынчы» менен орун алмашышып оюнду улантышышат. Эгерде «сакчы», «саткынчы» сызыктын ичинде кармап алса, оюнчулар өз ордуларында калышын оюнду улантышышат. Эгерде «сакчы» оюнчулардын бирөөсүн кармап алса, кармалган оюнчу «саткынчынын» ордуна барат. «Саткынчы» — «сакчынын» ордуна барат, «сакчын калган оюнчуларга кошулат. «Сакчы» сызыктын ичинде эки оюнчуну кармап алса алардын бирөөсү «саткынчынын» экинчиси «сакчынын» ордуна барышкандан кийин оюн кайрадан башталат. Ошентип, оюн каалаган убакытка чейин уланат. Жакшы «сакчылык» кылган оюнчу жеңүүчү болот.
Оюндун эрежеси. «Саткынчыга» себепсиз ордунан жылууга, кыймылдоого, «сакчыга» «саткынчынын» жанында турууга болбойт.
Педагогикалык мааниси. Ылдамдык, күч, шамдагайлыкка тарбияланат, максатка жетүүгө, тартипти сактоого үйрөтөт.
Аппретирлөө
Аппретирлөө – текстиль материалдарын кээ бир орг. бирикмелер (карбоксилметилцеллюлоза, крахмал, мочевина-формальдегид чайыры, кремнийорг. суюктуктар, латекстер) менен иштетип, алардын катуулугун, кургактыгын, күйүүгө туруктуулугун жогорулатуу.
Тургунбаев, Сүйөркул
Сүйөркул Тургунбаев Базар-Коргон районундагы Беш-Кадам айылында 1940-жылы 12-июнда туулган.
Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер, Кыргыз Республикасынын эл акыны.
Биринчи поэтикалык жыйнагы «Бизде баары сүйлөйт» деген ат менен 1966-жылы басылып чыккан. Ал бир катар ырлар жана поэмалар жыйнак-тарынын, адабий сын макалалардын автору, В.Маяковскийдин, М.Ю.Лермонтовдун, И.Чавчавадзенин, Я.Шивазанын ырлары, моңгол эл-дик поэзиясын ж.б. кыргызчага которгон. 1979-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Рабад
Рабад– шаардын кол өнөрчүлөр, соодагерлер жашаган бөлүгү, шаардын чет-жакасы. Шаардын өкүмдары жана дөөлөттүү адамдар жашаган шахристан бөлүгүнө улай салынган.
Тургунбаев, Сүйөркул
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Рабад
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Тургунбаев, Сүйөркул
Кыргыз тилинде
Күндүн көзү. – Б.,2006. – 298 б.
Бизде баары сүйлөйт: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1966. – 16 б.
Салам, жаш өмүр: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1967. – 54 б. Кечки троллейбус: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1969. – 60 б.
Замандаштын дүйнөсү: Сын макалалар. – Ф.: Кыргызстан, 1978. – 91 б. Жарыктын ыры: Ырлар жана поэмадан фрагменттер. – Ф.: Кыргызстан, 1979. – 76 б.
Эки аска: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1982. – 100 б.
Касиет: Ырлар жана поэма. – Ф.: Кыргызстан, 1985. – 135 б.
Жылдыз: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, – 1989.
Орус тилинде
Признание в любви. – Ф.: Кыргызстан – 1973.
Запах арчи (коллектив). – Ф.: Кыргызстан – 1986.
Башка элдердин тилдеринде
Ысык-Көл саамалы (коллектив). – Алматы. «Жазушы» – 1986 – каз.
World Literature Todau (USA). (Литература Центральной Азии (антология. Англис тилинде цикл ырлар). –1996. – анг.
Евтушенко Е. Энем жана нейтрон бомба. – Ф.: Адабият, 1988.
Шевченко Т. Кобзарь. – Ф.: Кыргызстан, 1990.
Навои А. Өлбөстүк гүлү. – Ташкент, 1991.
Чавчавадзе И. Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1984.
Лермонтов М. Тандалган чыгармалар. – Ф.: Кыргызстан, 1983.
Lionsgate
Lions Gate Entertainment Corporation (бизнес тармагында Lionsgate катары таанымал) – Канадада негизделген америкалык медиакомпания. Компания 1997-жылдын 10-июлунда Ванкуверде (Британиялык Колумбия) негизделген, учурда башкаруу пункту Санта-Моникада (Калифорния) жайгашкан.
2015-жылы Түндүк Американын жылдык дүң кирешесинин көлөмү боюнча жетинчи орунду ээлеген Lionsgate Films бөлүгүнө кошумчалуу компания Lionsgate Television жана Lionsgate Interactive сыяктуу башка бөлүктөргө ээ. Ошондой эле компания америкалык тасма чыгаруучу Summit Entertainment жана 2006-жылы Lionsgate сатып алган телевизиондук синдикатка бириктирилген Debmar-Mercury сыяктуу туунду компанияларга ээ.
Клипеоморус
Клипеоморус (лат. Clypeomorus) — курсакпут моллюскалардын бир уруусу.
Кичи Земляная (дарыя)
Кичи Земляная — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Земляная дарыясынын оң жээгинен 0,5 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бет аарчы
Жүздү ачуучу, белек катары бирөөлөргө берилүүчү «таңдай сайма», «басма сайма», «көптүрмө сайма», «жөрмөмө сайма» аркылуу көркөм көчөт келтирилген төрт бурчтуу сайма буюм. Ал (30—30 см) төрт четинде таңдайлашкан саймалары болот. Уздар жигиттерге сунуучу жүз аарчыда кусалык сырын, сезимин төкпөй-чачпай атайын арзуу менен айлакердикте көчөт аркылуу чагылта турган. Аны колуна алган жигит кыздын жүрөгүндө чөгөрүлгөн сүйүүсүн, болгон дилин «ачып окуй» алат.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Акцессордук келишим
Акцессордук келишим – негизги келишимге кошумча болуп саналат жана юридикалык жактан ага багыныңкы болот. Милдеттенмени (негизги) камсыз кылат жана андан ажырым жашай албайт. Акцессордук келишим мыйзам талаптаган таризди сактоо менен, өзүнчө документ катары да, ошондой эле негизги келишимдин шарты катары да түзүлөт. Акцессордук келишим жана негизги келишимдин тараптары адатта дал келишет.
Кара кайыңдар
Кара кайыңдар – эки үлүштүү өсүмдүктөр катары (Fagales) жана тукуму (Fagaceac). Жалбырагы күбүлмө жана дайыма жашыл дарак жана бадалдар. Гүлү майда, көрксүз, желекчесиз, көбүнчө бир жыныстуу, демейде татаал топ гүлчөгө чогулган; шамал аркылуу чаңдашат. Мөмөсү жаңгактай. Катардын 2 тукуму (кара кайыңдар, ак кайыңдар) бар. Кара кайыңдардын 7–9 уруусу, 600дөй (айрым маалымат боюнча 1000ге чейин) түрү мелүүн, субтропик жана тропик алкактарда кезигет. Бир үйлүү энелик дихазийи (жуптуу топ гүл) бир же бир нече гүлдөн турат. Гинецейи (мөмө жалбырактары) синкарптуу, астынкы мөмөлүктүү. Казылып алынган калдыктары бор мезгилинде табылган. Кара кайың – токой түзүүчү өсүмдүктөр (кара кайың, эмен, каштан жана башка).
"Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты актриса" номинациясы
"Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты актриса" номинациясы (англ. The Academy Award for Best Actress) - жыл сайын Кинематографиялык искусство жана илимдер академиясы тарабынан ыйгарылат. Бул номинация тасмада башкы көрүнүктүү ролду аткарган, киноиндустрияда эмгектенген актрисага ыйгарылат.
Айкелдер
Айкелдер - орто кылымдардагы көчмөн түрк тилдүү урууларына таандык мүрзөлөрдөгү обочо атайын аянтка орнотулган, маркумдун элеси түшүрүлгөн таш эстеликтер. Байыркы түрк рун жазууларында «бедиз» деген ат менен белгилүү. Айкелдер монголоид түспөлдөгү адамдарга окшош келип, алардын көпчүлүгүнө адамдын турпаты, курал-жабдыгы же колуна кармаган чөйчөгү (чөйчөк молчулукту, ырыскыны чагылдырган), кушу, айрым учурларда сөйкө, билериктери, кийим-кечесинин деталдары менен кошо чегилген. Айкелдердин бийиктиги 0,4-3 м. Алардын көпчүлүгү жоокер түспөлүндө. Аял түспөлүндөгү айкелдер сейрек кездешет. Айрым учурларда айкелдер жеңилген жоонун башчысына карата да жасалган. Айкелдер Монголиядан, Европанын түштүк-чыгыш талааларынан, Борбордук Азиядан, Түштүк Сибирден, Алтайдан кездешет. Алгачкы айкелдер байыркы көчмөн элдерге (скиф, хунн, авар ж. б.) көпчүлүгү 6-13-кылымдагы кыргыз, огуз, кыпчак ж. б. түрк тилдүү элдерге таандык. Мындай айкелдер Кыргызстандын Нарын, Талас, Чүй, Ысык-Көл өрөөндөрүнөн көп табылган. Айкелдер Кыргызстанда 6-кылымдан 10-кылымга чейин коюлуп, ислам дини тарала баштагандан кийин бул салт акырындап жоюла баштаган.
Калктуу жерди тазалоо
Калктуу жерди тазалоо - көчөнү шыпырып, тазалоо, таштанды, ыпыр-сыпырды чогултуп, ташып кетүү жана зыянсыздандыруу боюнча иш-чаралар системасы. Калктуу жердеги таштандынын өлчөмү ошол аймакта жашаган калктын санына, канализациянын болушуна, климаттык шартка, жылытуу системасына жана отундун түрүнө жараша болот. Таштандыны убагында чогултуп, ташып кетпесе, ал чирик сасыйт, ага чымын жумурткаларын таштайт, айрым жугуштуу ооруларды жуктуруучу кемирүүчүлөргө азык болот, булганган жердеги микроорганизмдер жана гельминт жумурткалары жаандын суусу менен агын сууга кошулуп, аны булгайт.