cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Экономикалык биримдиктин демократиялык партиясы
Негизги максаттары жана милдеттери: эркин жана социалдык адилетүү коомго карай кыймыл, мамлекеттин принциптерине жана жалпы социалдык баалуулуктардын артыкчылыгына негизделген демократиялык коомду куруу ж. б. Экономикалык биримдиктин демократиялык партиясы жаңы түзүлгөндүктөн 1994-ж. 22-сентябрда болуп өткөн баштапкы деңгээлдеги жергиликтүү кеңештерге депутуттарды шайлоодо да, 1995-ж. 5-февралда болуп өткөн Жогорку Кеңештин депутуттарын шайлоого да жигердүү катыша алган жок. Бул партиянын өкүлдөрү саясий партиялардын жолугушууларына, мамлекеттик бийлик органдары менен иш алып барууга жана саясий ишмердүүлүктүн башка түрлөрүнө катышып турушат. Экономикалык биримдиктин демократиялык партиясынын саясий кеңешинин төрагасы Таштанбеков А. Д.
Коммунизм (Лейлек району)
Коммунизм — Кыргызстандын Баткен облусунун Лейлек районундагы айыл. Кулунду айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 3 961 киши.
Багряшка (дарыя)
Багряшка (Багряжка) — Орусиядагы дарыя. Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Игарка дарыясынын оң жээгинен 7,8 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сок дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Вена Конвенциясы (1961)
Вена Конвенциясы (1961) - эл аралык дипломатиялык байланыштар жана дипломатиялык өкүлчүлүктөрдүн укуктук негиздери тууралуу конвенция. 1961-ж. 18-апрелде Вена шаарында кабыл алынган. Вена Конвенциясы дипломатиялык байланыштарды түзүү жана токтотуунун тартиби, дипломатиялык өкүлчүлүктөрдү ачуу жана алардын функциялары тууралуу маселелерди жөнгө салат, конвенцияда дипломатиялык өкүлчүлүктүн башчысы жана анын кызматкерлерин аккредитациялоо эрежеси, дипломатиялык иммунитеттердин көлөмү жана артыкчылыктары аныкталган. Конвенция боюнча дипломатиялык өкүлчүлүк жайгашкан имарат жана андагы кызматкерлер өз өлкөсүнүн гана мыйзамдарына баш ийишет. Жергиликтүү мамлекет башчылары элчилик орун алган имаратка элчинин уруксаты менен гана кирүүгө укугу бар. Азыркы учурда Вена Конвенциясына дүйнөнүн 170тен ашык мамлекети мүчө.
Кинотеатр
Кинотеатр — фильм көрсөтүү үчүн атайын курулган коомдук имарат (же имараттын бир бөлүгү). Ал көрүүчүлөр үчүн экрандуу зал, фойе, касса, вестибюль, кино көрсөтүүчү аппарат орнотулган бөлмө ж. б. жайлардан турат. Кинотеатр алгач 1895-жылы пайда болгон. Күндүзгү, панорамалуу, кең экрандуу, стерео-, өлчөмдүү (3 D), үстү ачык жайкы ж. б. кинотеатрлар бар. Бишкекте «Ала-Тоо», «Россия», «Манас», «Октябрь» ж. б. кинотетрлар иштейт.
Каман алп
Каман алп — мифтик каарман."Манас" эпосунда дайыма Китен алп, Кутан алп, Манжуу алп сыяктуулар менен бирге жолугат. "Кайчы кулак Каман алп" (Сагымбай Орозбаков, 3. 99, 107;Саякбай Каралаев, 1. 80) да "куман" ("коман") этноними менен байланыштуу деп айтууга негиз бар.
К. а. Сагымбай Орозбаковдун вариантында жезтумшук чыңыроо калкынын алпы делет. Көкөтөйдүн ашына чакыртылып, ашка башка алптар менен бирге келгени айтылат: "Дөөкүрсүгөн Чоюн алп, Жору куйрук Жоон алп, Кайчы кулак Каман алп, Киндиги темир Китен алп Жезтумшуктун уругу, Жергеси бөлөк бу бир калк" (Сагымбай Орозбаков, 3. 99, 107). Саякбай Каралаевдин варианты нда дөөлөр менен согушуп Жолой "Кулагы темир Кутан алп, Маңдайы темир Манжуу алп, Киндиги темир Китен алп, Карагер минген Казан алп, Кайчы кулак Каман алп" бешөөнү байлап алып, эл кылат (Саякбай Каралаев, 1. 80). Ошол эле учурда К. а. шибээ журтунун алпы делет. Манасты байлап келүүгө Эсенкан Жолой менен Дөңгөнү баш кылып Чоң Дөөдүрдү, Жоон алп менен К. аты кошуп жибергендеги согушта Манастын колунан өлөт (Саякбай Каралаев, 1. 102 — 103).
Каманбай
Каманбай — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, оогандын белгилүү баатырларынын бири. Курама вариантында Түмөнбай, Ажыбай менен кошо Кашканын уулу К-дын Айчүрөктү алабыз деп Ооганды камап турган Чынкожо, Толтойдун алдына элчиликке барганы айтылат (Курама варианты,"Семетей", 195—199).
Тиосульфаттар
Тиосульфаттар тиокүкүрт к-тасынын Н2S2О3, туздары. Щелочтуу жана щелочтуу жер металлдары, алюминий, цинк. кадмий туздары сууда жакшы эрийт. Алардын ичинен натрий тиосульфаты Nа2S2О3 практикалык мааниси чоң, фотографияда (сүрөт ишинде) фиксаж (бекиткич), текстиль ө. ж-нда (кездемелерди агартууда колдонгон) хлор калдыгын жоготууда, тери ө. ж-нда, медицинада жана ветеринарияда күчтүү кислоталар, иод, оор металлдар туздары менен ууланганды дарылоодо колдонулат.
Хазин (Чулым куймасы)
Хазин — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - 886 дарыясынын оң жээгинен км алыстыкта Чулым орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Александровка (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Александровка — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Камышлин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 174 киши. Почта индекси — 453024, ОКАТО коду — 80235825002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Каманбек
Каманбек — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, калмак Жүзгөндүн уулу. Балбан күрөшкө түшөрүндө белин тебелетип жаткан Кошойду көрүп: "Чалын тебелеп өзүлөрү өлтүргөнү жатыр, биздин Жолой баатыр муну коймок беле" (Сагымбай Орозбаков, 3. 217),— деп мактаныч кылат.
Марре-Яха
Марре-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 58 км.
Кайра камсыздандыруу комиссиясы
Кайра камсыздандыруу комиссиясы – тобокелчиликти кайра камсыздандырууга берген компания тарабынан кармап калына турган сыйакынын бир бөлүгү.
Марре-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тирсек
Тирсек — көз жапкагынын четиндеги май бездеринин сезгениши.
Себептери
Тирсек көздүн сырткы катмарынын майып болушунан, өздүк гигиенанын бузулушунан (кир кол, жүз аарчы), организмди алсыраткан узакка созулган оорудан (кант оорусу, карын, ичеги, боор, кургак учук жана башкалар) кийин пайда болот.
Белгилери
Тирсек башталганда көз жапкагынын чети кызарып томпоюп чыгат, былжыр чели, тери кабыкчасы шишийт. Ооруган жер кычышат. 3—4 күндөн кийин бул шишиктин башы ириңге толуп, жарылганда ириң чыгат. Бул убакта оорусу бир аз басаңдайт, кызарганы азайып, шишиген жери кичирее баштайт. Кээде оорулуунун башы ооруп, эти ысыйт. Оорунун белгилери билинери менен тезинен врачка кайрылуу зарыл. Врач демейде көзгө тамчылатма дары, май берип ысык нерсе басууну сунуш кылат. Үй шартында жылыткыч пайдаланса болот. Өз алдынча ириңди сыгууга болбойт. Тирсекти сыкканда ириң канга түшүп, аны менен мээге жана башкалар организмге тарап сепсис, менингитке өтүп кетиши мүмкүн.
Алдын алуу
Ооруну болтурбоо үчүн өздүк тазалыкты сактап, иштеген жерде чаң болсо көз айнек тагынуу зарыл. Адамды алсыздандырган негизги ооруну таап дарылоо талапка ылайык.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Каманкөз
Каманкөз, "Манас" эпосунун кейипкери. Каманкөз, Көзкаман деп айтыла берет. Толук маалымат:Көзкаман
Доңкулдактар
Доңкулдактар, тоңкулдактар (Picidae) – куштардын доңкулдак сымалдар түркүмүнүн тукуму. Доңкулдактар көбүнчө токойдо жашайт. Дене узундугу 9–56 см, баш сөөгү чың, тумшугу көзөөч сымал учтуу, катуу мүйүз кабык менен капталган; моюн булчуңу күчтүү болуп, жем издегенде же уя салганда жыгачты оюп тешет. Буту кыска, тырмагы катуу, учтуу, манжалары узун, эки манжасы алга, экөө артка карайт, даракка жармашып, жөргөлөп жүрүүгө ыңгайланган. Куйрук чалгындары катуу, бак-даракты тешкенде таяныч болот. Айрым доңкулдактардын тумшугу начар жана куйрук канаты жумшак болуп (Мисалы, сойкубаш доңкулдактар) жыгач теше албайт, чириген, жумшак жыгачты гана тешет. Доңкулдактар узун, ичке тилин сунуп жыгачтан, кабык астынан жемин таап жейт. Жабышкак шилекей бөлүп чыгаргандыктан, курт-кумурскалар тилине жабышып же сайылып калат. Айрым доңкулдактар курт-кумурскаларды жерден тили менен алып жейт. Доңкулдактар жыгачтын же ири кактустардын коңулуна, чөлдө жа шагандары ийинге же таштын арасына уялайт, 2–12 жумуртка тууйт. Балапандары жылаңач чыгат. 213 түрү кеңири таралган. КМШ өлкөлөрүндө 15, Кыргызстанда 4 түрү кездешет. Доңкулдактар курт-кумурска, өсүмдүк мөмөсү, уругу, дарак ширеси менен азыктанат. Кээде башка куштардын уясын бүлдүрөт. 4 түрү, 8 түрчөсү ТКЭСтин Кызыл Китебине катталган.
Доңуз-сырты
Доңуз-сырты (лат. Kobresia) – өсүмдүктөрдүн өлөңдөр тукумундагы уруусу. Көп жылдык нык чымдуу чөп. 40тай түрү Түндүк жарым шардын мелүүн жана анча-мынчасы субтропика, тропика зоналарынын бийик тоо кыркаларында өсөт. Тамыр жалбырактары жалпак же ичке кыл сымал болот. Топ гүлү машак же шыпыргы сымал, 2–7 майда гүлдөрдөн турат, машактары эки жыныстуу, үстүнкү гүлдөрү көбүнчө эркек гүлдөр. Негизинен уругу, бир гана түрү тамыр-сабагы менен көбөйөт. Айрым түрү айрыкча Теңир-Тоонун, Памир-Алайдын бийик тоолуу жайыттарында кездешет. Кыргызстанда 4 түрү өсөт, баалуу тоют.
Венерология
Венерология — медицинанын венера ооруларынын пайда болуу себептерин, белгилерин, таралуу жолдорун, диагностикасын жана клиникалык өөрчүшүн изилдөөчү, ошондой эле аларды дарылоо жана алдын алуунун натыйжалуу методдорун иштеп чыгуучу бөлүмү. Венерология дерматология жана башка медициналык илимдер менен тыгыз байланыштуу; медициналык жогорку жана орто окуу жайларда окутулат.
Көп убакыт котонжара менен сүзөктү бир оору деп эсептешкен. 1879-ж. А. Нейссер сүзөк козгогучун гонококкту таап, анын өзүнчө оору экенин аныктаган. 1905-ж. немис илимпоздору Ф. Шаудин жана Э. Гофман котонжара козгогучу спирохетаны табышкан. Венера ооруларынын козгогучтарынын биологиясын изилдөөгө орус окумуштуу А. Я. Виленчук, америкалык окумуштуулар X. Э. Мортон, Т. Ф. Андерсон, Р. А. Нельсон, франциялык окумуштуу Ф. Жанель, англиялык окумуштуу А. Уилсон ж. б. өз эмгектерин арнаган. Советтик окумуштуу Н. М. Овчиников электрондук микроскоптун жардамы менен спирохетталар, лептоспирлер жана башкалардын өсүшү менен түзүлүшүнүн өзгөчөлүгүн ачкан. Котонжарадан ички органдардын, нерв системасынын жабыркоосун диагноздоо жана дарылоо өзгөчөлүгү, котонжараны диагноздоо үчүн жаңы иммундук флюоресценция реакциясы иштелип чыккан жана практикага киргизилген.
Плотникова дарыясы (Аргудата куймасы)
Плотникова — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Аргудат дарыясынын сол жээгинен 21 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Экономика жана саясат
Экономика жана саясат – коомдук турмуштун негизги чөйрөлөрү. Аларда түрдүү социалдык субъекттердин предметтик жана руханий ишмердүүлүгү топтолот. Экономика жана саясат диалектикалык байланышта жана бирине-бири көз карандылыкта болот.
Экономика саясатка карата анын өнүгүүсүн шарттаган базистик негизи болуп чыгат. Ал эми саясат маанилүү өз алдынчалуулукка, өздүк мазмунуна жана белгилерине ээ болуу менен бирге, экономикага учурдагы шарттарда улам өсүп жаткан таасирин тийгизүүдө. Өндүрүү, алмашуу, бөлүштүрүү жана керектөө мамилелеринин системалык биримдиги катары экономика саясатка тике жана аракеттеги саясий институттардын (биринчи кезекте мамлекет) саясий мамилелердин жана идеологиялык мекемелердин (уюм) жалпы багытын жана социалдык мүнөзүн, ошондой эле саясатта ишке ашыруунун материалдык каражаттарынын составын жана ыкмасын шарттоо менен кыйыр таасир тийгизет. Экономика материалдык өндүрүштүн тармактарынын жыйындысы катары (өнөр-жай, айыл-чарба, курулуш ж. б.), учурдагы саясий системалардын негизинде жаткан эмгектин коомдук бөлүнүшүн узак убакытка созулган эволюциясынын натыйжасы болуп келет. Демек, ал саясий партиялардын, башка түрдүү багыттагы саясий мүнөздөгү уюмдардын келип чыгышынын да натыйжасы болуп саналат. Коомдун саясий уюму өзүнө таандык өздүк мыйзамдар жана социалдык укуктук нормалар менен, бирок менчиктин жана экономикалык уюмдардын үстөмдүк кылган формаларынын жалпы чегинде аракет кылат.
Кайра камсыздандыруу слипи
Кайра камсыздандыруу слипи – кайра камсыздандыруучулардын болжолдуу камсыздандыруучуларына жиберген жана анда тийиштүү тобокелдерди факультативдүү кайра камсыздандырууга катышуу сунушун камтый турган документ.
Кыргыз тилинин орфографиясы
Кыргыз тилинин орфографиясы тизмеси:
Комунитардык кыймыл
Комунитардык кыймыл - жаңы социалдык кыймылдардын бутагына таандык; индивиддин өздүк стилине жана жашоо образына, өздүк чөйрөсүн калыптандыруу укугун коргойт.
Комунитардык кыймыл көп учурда коомдук турмуштун эскирген формаларынын кыйрашы менен коштолгон өзгөчө интенсивдүү модерндештирүү мезгилдеринде активдештирилген. Ага мис., европалык романтизм менен америкалык коммунитаризм: биринчиси-өнөр жай революциясына эпкиндүү жооп катары болсо, экинчиси - XV к. башындагы урбанизацияга жооп болгон.
Бүгүнкү күндөгү коммунитаризм контркультуранын агымдарынын тегерегинде кайра жаралган жана сапаттык жаңы социалдык тартиптин түзүлүшүн көрсөткөн. Ал өзүн-өзү башкаруу башаттарында өкүм сүргөн эркин жарандардын децентралдаштырылган коммунитардык биримдигине негизделген.
Комунитардык кыймыл күчтүү утопиялык маңызга ээ. «Чоң коомго» карты турган, өзүнүн утопиясын сөзсүз түрдө ишке ашырууга умтулуусу менен мүнөздөлөт. Ошону менен бирге ал жарандык демилгелер, өзүнө-өзү жардам берүү тармактарын түзүү үчүн кыймыл сыяктуу жаңы социалдык кыймылдардын терең прагматикалык багыттары менен байланышкан. Альтернативдүү диний кыймылдардын өкүм сүрүүсүнүн формасы катары коммунитаризм көп учурда кездешет. Жалпысынан алганда коммунитардык пландагы кыймылдар жаңы түшүндүрүлгөн «убакыттан тышкары» баалуулуктарга таянган, кезектеги коомдук консенсустун орношуна бел койгон жаңы түшүнүүнү иштеп чыгууга кызмат кылат.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Далмация
Далмация - (Dalmacija, Dalmazia) азыркы Хорватия менен Черногория аянтында жайгашкан тарыхый аймак. Далмацияга байыркы кезде илирий уруулары: далматтар (областтын аты ушундан калган), либурндар ж. б. отурукташкан. 1-кылымда Римге провинция болуп, 6-кылымдан Византияга баш ийген. 9-кылымда далмат шаарлары Хорватия мамлекетине кирип, 12-кылымдын башында Венгрияга караган.
1918-ж. Австрия-Венгрия империясы кулагандан кийин Далмация (Задардан башкасы) Италия басып алган аралдар менен кошо серб, хорват жана словендер королдугуна (1929-жылдан Югославия) өткөн.
1941-ж. фашисттик агрессорлор Югославияны бытыратып бөлгөндө Далмация жалданма Хорват мамлекетине кошулган.
Далмацияны 1944-жылдын аягында Югославия элдик боштондук армиясы бошоткон.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Булак-Башы (Лейлек району)
Булак-Башы — Кыргызстандын Баткен облусунун Лейлек районундагы айыл. Кулунду айыл аймагына кирет.
Лейлек токой чарбасынын аймагында. Райондун административдик борбору ― Исфана шаарынан 30 км түндүк тарапта. Пролетарск темир жол станциясынан (Тажикстан) 25 км. Деңиз деңгээлинен 593 м бийиктикте жайгашкан. Калкы 1306 (2002); негизинен токойчулукта эмгектенет.
Тиофен
Тиофен С4Н4S – беш мүчөлүү, күкүрт бир атомун кармап жүргөн гетероциклдүү бирикме, мол. масс. 84,07. Бензол жыттанган түссүз суюктук кайноо t 84,1оС, балкып эрүү t -38,3оС. Сууда начар, орг. эриткичтер жакшы эрийт:
Кинотехника
Кинотехника — техниканын кинофильмдерди чыгаруу, көбөйтүү жана көрсөтүү каражаттарын жана ыкмаларын иштеп чыгуучу тармагы. Сүрөт тартуучу жана көрсөтүүчү алгачкы аппаратты 1895-жылы франциялык ойлоп тапкычтар Луи жана Огюст Люмерлер жасашкан. Ал аппарат «кинематограф» (грекче kinema — кыймыл жана ...графия — жазуу, б. а. кыймылды жазуу) деп аталган. Бул аппараттын негизинде 1895-жылы Парижде эң биринчи кинотеатр ачылган. Кийин көп мамлекеттерде ар кандай конструкциядагы тартуучу, көрсөтүүчү киноаппараттар пайда болуп, 1896-жылдан Франция, Англия, Россия, Бельгия, Германия ж. б. өлкөлөрдө кино көрсөтүлө баштаган. Алгачкы фильмдер үнсүз, түссүз жана көлөмсүз тартылган. 1929-жылы Советтер Союзунда А. Шорин, П. Тагер жана В. Охотников биринчи жолу кинону үндөштүргөн. Биринчи кинотеатр ачылгандан кийин кинематография өркүндөтүлүп, көп жетишкендиктерге ээ болгон. Фильмдер үндүү, түстүү, кең экрандуу, кең форматтуу, стереофондуу, вариоскоптуу жана айланма панорамалуу тартыла баштаган. Кино чыгарууда жана көрсөтүүдө ар түрдүү аппараттар колдонулат. Аларга кино тартуучу, үн жазуучу, плёнканы иштетип чыгаруучу, кинофильмдерди басуучу, көрсөтүүчү ж. б. аппараттар кирет. Кино тартуучу аппараттар ар түрдүү конструкцияда түзүлөт. Алар көрүнүштөрдү (сүрөттөрдү) биринин артынан бирин улай тартып, аларды өз убагында плёнкага түшүрүп калууга ылайыкташтырылат. Бир секундда тартылуучу кадрлардын саны кино тартуунун тездиги деп аталат. Азыр кинотехниканы үзгүлтүксүз өркүндөтүү — сүрөттү көрсөтүүнүн жана үндү угузуунун сапатын жакшыртуу, жарыкка өтө сезгич киноплёнкаларды түзүү, оптикалык басуу методу менен фильмди бир форматтан башка форматка өткөрүп, көчүрүүчү жабдууларды жакшыртуу багытында иштер жүргүзүлүүдө. 1990-жылдардан негизинен видеокамера колдонула баштады.
Тиофен
Химиялык касиети бензолго окшош. Бирок анын башка анологдоруна салыштырмалуу Т. реакцияга жеңил жана жумшак шартта жакшы кирет. Т. гетероатом болушу шакекчедеги a-абалынын электрондук тыгыздыгын көбөйтөт. Ошондуктан b-абалына салыштырмалуу a-абалында электрофилдүү орун алмашуу реакциялары өтө активдүү жүрөт. Т. галогендөө, сульфирлөө, нитрлөө жана башка реакцияларга оңой кирет. Алкилдөө реакциялары 2-, 3-, галогеналкилдер менен жумшак шартта жакшы жүрөт. Ацилдөө реакциясы бензол чүйрөсүндө, AICI3, ZnCI2, TiCI4 катышуусунда жеңил жүрөт. Т. бирикмелери анча туруктуу эмес, ошондуктан анын көп реакциялары полимерлешүү жана деструкция менен кошотолот. Маанилүү реакцияларынын бири калыбына келтирүү менен жүргөн десульфирлөө реакциясынан алифаттык бирикмелер пайда болушу.
Мындай реакциянын натыйжасында Т. негизинде ар кандай класстагы каныккан бирикмелер: карбон кислоталары, оксикислота, спирт, кетон, ацетон, жөнөкөй эфир, амин, аминоспирт, ошондой эле циклдүү бирикмелер синтезделет. Т. жана анын гомологдору көп санда таш көмүр чайыры, нефть фракциялары, күкүртүү сланецте кезедешет. Т. синтездик ыкма менен 300-4000С AI2O3 үстүнөн ацетилен менен H2S өткөрүп жана 1,4 карбонил бирикмелери менен Р2S5 аракеттенишүүсүнөн алынат. Т. акыркы убакта бир нечелеген биоактивдүү заттар синтезделген.
Коммунисттик кыймыл
Коммунисттик кыймыл - дүйнөнүн көпчүлүк өлкөлөрүндөгү коммунисттик партиялардын ишмердүүлүгү.
Эл аралык жана социалисттик кыймылдын В.И. Ленин башчылык кылган радикалдык-революциялык большевисттик канатынын II Интернационалдын көптөгөн ишмерлери менен биротоло ажырашуусу Коммунисттик кыймылдын келип чыгуусунун саясий өбөлгөсү болуп калды. Коммунисттик кыймылдын башталышы деп орус социал-демократиясындагы большевиктик агымдын консолидациясын жана 1917-ж. октябрында большевиктердин бийликти тартып алышын эсептейт.
1919-ж. Коминтернди түзүү Коммунисттик кыймылдын бир өлкөнүн чегинен чыгуусуна, өзүнүн түпкү максаты деп, социалисттик революциянын жеңишин жана пролетариаттын диктатурасын орнотууну эсептеген коммунисттик партияларды түзүүгө түрдүү каражаттар менен жардам көрсөтүүгө багытталган. Ленин тарабынан уюшулган Коминтернге кабыл алуунун шарттары улуттук компартиялардын ишмердүүлүгүн координациялаган жана аны бир Борбордон багыттаган бирдиктүү иерархиялык уюмду түзүүгө багытталган. СССР- деги коммунисттердин бийлигин бекемдөө, 1920-30-жж. Батыш өлкөлөрдөгү кризистик процесстер жана таптык күрөштүн курчушу, Коммунисттик кыймыл тарабынан антиколониалдык күрөшкө колдоо көрсөтүү сыяктуу факторлор менен жумушчу кыймылынын радикалдык революциячыл канатынын лидерлерине каржылык жардам көрсөтүүнүн айкалышын камтыган Коминтерндин активдүү ишмердүүлүгү Европа, Түштүк жана Түндүк Африканын бардык өлкөлөрүндө улупук компартиялардын пайда болушуна мүмкүнчүлүк берген. 1920-ж. аягы 1930-ж. Коммунисттик кыймылдын ишмердүүлүгү троицттик агымдын пайда болушун шарттаган СССРдеги партиянын ичиндеги күрөштүн курчушун, андан соң түздөн-түз сталинизмдин таасири менен ишке ашып жатты. Бул болсо Л.Д. Троцкий тарабынан IV Интернационалдын түзүлүшүн, эл аралык аренада Коммунисттик кыймылдын бөлүнүшүнө алып келген, бардык компартиялар жана социал-демократиянын Коминтерн тарабынан жумушчу кыймылындагы социал-фашизм катары бурмалап баалагандыктан, көптөгөн коммунисттик ишмерлерге каршы сталиндик репрессиялар жүргүзүлгөн. Бирок 1935-ж. Коминтерндин VII Конгрессинде бирдиктүү антифашисттик фронтту түзүү үчүн күрөштүн стратегиясы иштелип чыккан. Экинчи дүйнөлүк согуш жылдары Батыш Европанын бир катар өлкөлөрүндө (Франция, Италияда) коммунисттик партиялар каршылык көрсөтүү кыймылдарында активдүү катышышкан. Бул болсо согуштан кийинки мезгилде алардын позицияларынын бекемделишине жардам берген.
1943-ж. Коминтерн таркатылган. СССРде КПССтин XX съездинде сталинизмдин кылмыштарынын бетин ачып жарыялоо, 50-ж. К. к-дагы кризис, улуттук компартиялардан катардагы мүчөлөрдүн массалык чыгуусуна алып келген. Коммунисттик кыймылдын чегинде жарака пайда болуп, ал өсүп жаткан келишпестик, кийин СССР менен КЭРдин, демек КПСС менен КПК ортосундагы саясий бөлүнүүдөн улам тереңделген. Натыйжада Коммунисттик кыймылда негизги постсоветтик бөлүк, IV Интернационалдын партиялары көрсөткөн аз сандаган троицкисттик агым менен катары прокытайлык жана проалбандык багыттагы партияларды камтыган маоисттик канат пайда болгон.
Коммунисттик кыймылдагы кризисттик процесстерге карабай бир катар өлкөлөрдө компартиялардын абалдары узак убактысы менен бекемделип турган; айрым мамлекеттерде (Италия, Франция, Бельгия, Индия) компартиялар массалык саясий партияларга айланышкан, шайланма мыйзам чыгаруучу органдарда өзүлөрүнүн өкүлдөрүн кармашкан. Бир катар мамлекеттерде айрым мезгилдерде өкмөттүн курамына киришкен (Италия, Франция, Финляндия). Сталинизмдин кризиси жана КПССтин аша чабууларынан четтөөсү толук өлчөмдү камсыз кылбаса дагы улуттук партиялардын өз алдынчалыгынын өсүшүнө көмөк көрсөткөн (көбүнчө КПССтен каржылык көз карандылыкта болушкан). Бирок 70-ж. Батыш өлкөлөрдөгү структуралык алга жылуулар, илимий-техникалык революция, эл аралык чыңалуунун жоюлушу, «чыныгы социализм» өлкөлөрүндөгү кризисттик процесстер, «жаңы солчулдар» кыймылынын активдештирүүсү сыяктуу факторлордун таасири астында компартиялар көптөгөн өздөрүнүн мурдагы программалык көрсөтмөлөрүнөн баш тартуу зарылчылыгы келип чыкты. Бул шарттарда Коммунисттик кыймыл «еврокоммунизм» сыяктуу агым пайда болду. Италия, Испания, Франция жана бир катар өлкөлөрдүн партияларында өнүктүрүлгөн «еврокоммунизм» идеясы өзүнө СССРдеги «негативдик кубулуштарды» сындоону (биринчи кезекте адам укугунун бузулушу) пролетариат диктатурасынан баш тартууну, «демократтык социализмдин» көптөгөн жоболорун кабыл алууну камтыган «Еврокоммунизмдин» көптөгөн өкүлдөрү Чехословакияга жана Афганистанга советтик куралдуу кийлигишүүнү айыпташкан.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Кабырза дарыясы
Кабырза — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Мрас-Су дарыясынын оң жээгинен 201 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 74 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Тиофос
Тиофос – тиофосфор к-тасынын туундусу. Паратион деп да аталат. Химиялык формуласы жана аталышы – о,о- диэтил-о-(п-нитрофенил) тиофосфат, (С2Н5О)2Р(S)OC6H4NO2 – сары күрөң түстөгү суюктук, кайноо t 1220. Контакттуу инсектицид катары колдонулат, 0,1 мм ЛД 50 3-13 мг/кг.
Камар-ад-Дин
Камар-ад-Дин — "Мажму ат-таварихтеги" маалымат боюнча Жолойдун уулу. Ал атасынын ишин улап Манастын союздаштарына каршы согушту улантат. Чындыгында К. а.-Д. Чыгыш Түркстанды мекендеген дуглат эмирлеринин бири болгон. Ал 1363-ж. Моголстан каны Илияс-Кожону өлтүрүп, бийликке келген. Өмүрүнүн аягына чейин эмир Тимурдун жортуулдарына каршы согуш жүргүзгөн.
Арахноидит
Арахноидит — мээнин же жүлүндүн тор кабыгынын сезгениши; демейде мээнин жумшак кабыгынын сезгениши менен чогуу болот.
Арахноидит жугуштуу оору
Арахноидит катуу кармаган жана өнөкөт жугуштуу оорулардан, мисалы, грипп, мурундун кошумча коңулдарынын, бадам сымал, кулак бездеринин ириңдүү сезгенишинен, баштын жана омуртка тутумунун травмасынан кийин, коргошун менен өнөкөт уулануунун натыйжасынан пайда болот.
Арахноидиттин пайда болушуу
Араноидитте тор кабык менен жумшак кабык калыңданып, жүлүн суюктугунун циркуляциясы бузулат, баш сөөктүн ички басымы жогорулап, баш ооруйт. Көрүү нервдерин каптаган кабыктын сезгенүүсүнөн көрүү начарлайт; мээнин арткы бөлүктөрүнүн арахноидитинде баш айланып, кулак начар угат, тең салмактуулук бузулат. Жүлүн дүмүрчөктөрүнүн кабыгы сезгенгенде дене, кол, бут ооруйт. Арахноидиттин диагнозу жана себептери оорулууну неврологиялык бөлүмдө абдан тыкан текшерүүдөн кийин аныкталат. Оору өнөкөткө өтөт, күчөп кеткен учурда узак убакытка баш ооруйт, көзү начар көрүп, кулагы укпай калышы мүмкүн. Арахноидиттин алдын алууда ооруларды өз учурунда дарылоо керек.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Дорбо
Дорбо, торбо – 1) атка жем берүүгө пайдаланылуучу баштык. Дорбо кийиз, таар, булгаары жана башкалардан тигилип, илип коюуга, канжыгага байлоого ылайыкталган боосу болот. Дорбо ат менен жол жүрүүдө өтө ыңгайлуу болгон; 2) чакан баштык.
Базарбай (дарыя)
Базарбай — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Суундук дарыясынын оң жээгинен 23 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Еврокөрүнүү ыр сынагы 2009
Еврокөрүнүү ыр сынагы 2009 (орусча: Конкурс песни Евровидение 2009, англисче: Eurovision Song Contest 2009, французча: Concours Eurovision de la chanson 2009) - «Еврокөрүнүү ыр сынагынын» 54-чү сынагы болду, ал Белградда өткөн «Еврокөрүнүү 2008» сынагынын жеңүүчү өлкөсүндө, 2009-чу жылдын 12-майдан 16-майга чейин Орусияда өттү. Орусияга жеңишти «Believe» деген ыры менен Dima Bilan алып келген, добуштардын жыйынтыгынан соң 272 упай менен 1-орунду ээлеген.
Кайра камсыздандыруучу
Кайра камсыздандыруучу – тобокелчиликти кайра камсыздандырууну кабыл алуучу камсыздандыруу (кайра камсыздандыруу) компаниялары.
Даламбер Эйлер парадоксу
Даламбер Эйлер парадоксу – гидродинамиканын жалпы жобосу.
Ал жобо боюнча тынч абалдагы идеалдык суюктукта түз сызыктуу бир калыптагы кыймылда болгон нерсеге суюктуктун аракет эткен каршылык күчтөрүнүн натыйжалоочусу нөлгө барабар.
Бул жобону Ж. Д’Аламбер (1744) жана Л. Эйлер (1745) негиздеген. Жогорку шартта каршылыктын шоктугу нерсенин алдынкы жана арткы беттерине суюктуктун бирдей менен түшүндүрүлөт. Суюк- (же газда) кыймылдоочу дайыма каршылыкка учурайт илээшкектүүлүгү, артын пайда болушу байкалат, факторлор нерсеге суюктуктун көрсөтүүсүн шарттайт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Мело-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ходукина
Ходукина — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - 31 дарыясынын сол жээгинен км алыстыкта Чедат орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Түрк-Абад, Сузак району
Түрк-Абад (Түрк-Абад) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Сузак районундагы айыл. Сейпидин-Атабеков айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 241 киши.
Хатто Артур Томас
Хатто Артур Томас (11.2.1910––06.1.2010) — "Манас" изилдөөчү англиялык окумуштуу, фольклорчу. Лондондогу Оксфорд университетинин профессору. "Манас" эпосу боюнча бир нече илимий макалалардын жана монографиянын автору.
Кыскача өмүр таржымакалы
Алтымышынчы жылдардан "Манас" эпосун изилдей баштаган. Ч. Валиханов тарабынан жазылып алынган "Манастын " үзүндүсү тууралуу А. Маргуландын макаласы "Манас" эпосунун 885 саптан турган факсимилеси менен бирге 1965-ж. Казак Илимдер Академиясынын "Кабарлары" журналына жарыяланган. 1969-ж. X. ушул материалдардын негизинде "Манас" тууралуу алгачкы макаласын жазып, ал Лондон университетинин "Чыгыш жана Африка мектебинин бюллетениндеги" атайын бөлүмдөн басылып чыккан. Анда Ч. Валихановдун кыргыз жергесинен элдик фольклордун бай үлгүсүн жазып алгандыгын белгилеп, А. Маргуландын 1965-жылдагы жана 1968-ж. Фрунзеде (азыркы Бишкек) басылып чыккан макалалары жөнүндө пикир айтат. Ошол мезгилде Ч. Валихановдун "Манас" эпосунун "Бок мурун" эпизодунун үзүндүсүн англисчеге которгондугу жана текст менен кандайча иштегендиги жөнүндө ал макаласында кеңири баяндайт. Ошондой эле тексттеги айрым сөздөргө комментарий берип, анын англисче эквивалентин берген. Жалпы алып караганда Х-нун "Бокмурун", "Көз камандардын окуясы", "Көкөтөйдүн ашы" макалаларынын изилдөө багыты бирдей максат көздөгөн сыяктуу. Эпостун текстти менен таанышып окумуштуу кыргыз, казак элдери жалпы түрк уруусунан экендиги жана өтө көп аймакка тараган уруктуу журт экендигин белгилейт.
Эпостун тарыхый катмарларын карап: "Түпкү атабыз бир келип, Түркүй канга киремин" — деп түрк уруусунан таралгандыгы тууралуу баяндайт. Бир кездерде калмактар Алтай, Кангайды ээлеп кыргыздар менен канатташ жашап, карама-каршылыктар тез-тез болуп тургандыгын тексттин негизинде белгилейт.
Автордун экинчи макаласы 1971-ж. "Борбордук Азия" журналынын 15-сериясынын № 2 санына басылып чыгат. Макала В. Радловдун 1862-ж. жазып алган "Көзкамандар" окуясынын мазмунуна токтолуп, ага төмөнкүдөй багытта анализ берет: 1) Семетейдин төрөлүшү; 2) Элдин каада-салты; 3) Чыгыш элдеринин байыртадан эле бир-бирине болгон байланышы жөнүндө.
Текстте жолуккан айрым түшүнүксүз сөздөргө толук комментарийлер берилип, жөнөкөйлөтүп, кылымдар оозеки сакталып келген ыр түрүндөгү эпостун алтын казынасынан маалымат берүүнү көздөгөн. Тарыхый көз карашта автор кыргыздар аябагандай чоң аймакка таралып, чачыранды болуп жаралгандыгын чыгыш элдери менен ата-бабаларынан бери байланышып, кыз алышып-беришип, тургандыгын баяндайт. Алтай чөйрөсү жөнүндө сөз кылып, жер-суу аттарынын окшоштуктарына жана алардын этимологиясына тиешелүү айрым пикирлерин ортого салат. Мисалы, Бар-Көл, Төр-Көл, Талас, Алтай жана башкалар жер-суу аттарына комментарийлер берилген.
"Манас" жөнүндөгү улам жаңы маалыматтар, кызыктуу үзүндүлөр Х-нун залкар элдик эпопеяны дагы тереңдеп изилдешине түрткү берген. 1977-ж. Х-нун Лондондогу Оксфорд унивеситетинен "Көкөтөйдүн ашы" илимий монографиясы жарык көргөн. Окумуштуу монографиясында эпостун кыргызча текстин латын алфавити менен жарыялап, аны англисчеге кара сөз түрүндө которгон. Ал эми эмгектин теңин атайын комментарийлер ээлейт. Кыргыздын көөнө сөздөрүнө, үрп-адатына, каада-салтына тиешелүү сөздөргө, жер-суу аттарына жана тулпарлардын сырткы өңдөрүнүн аталышына карата кеңири түшүндүрмө берилген. Монографияны жазууда ал А. Маргулан, Ч. Валиханов, В. Радлов, В. М. Жирмунский, В. Бертольд жана башкалар бир катар фольклорчу чыгыш тануучулардын эмгектерин пайдаланган. Окумуштуунун эскерүүсү боюнча Борбордук Азия элдеринин чыгармалары менен кызыккан Чыгыш жана Африка бөлүгүндө кызмат өтөгөн профессорлор К. Р. Бавден, В. Левс, ушул бөлүм менен тыгыз байланышта болуп турган бир катар институттар, университеттердин профессорлорунун пикирлерин угуп, эмгектерин пайдалангандыгын белгилейт. Х-нун изилдөөлөрү абдан кылдаттык менен маңыздуу иштелгендиги, ошондой эле кыргыз эпосун чет элдерге таанытып жаткандыгы менен баалуу.
"Манас" эпосу бүгүнкү күндө Венгрияда, Моңголияда , Америкада , Германияда , боордош Орто Азия республикаларында толук болбосо да басылып чыккан, бирок илимий багытта мындай монографиялык изилдөө ишке аша элек, ошол себептен Х-нун бул эмгеги илимий багыттагы биринчи көлөмдүү эмгек.
Коллективдүү пикир
Коллективдүү пикир - уюштурулган топ катары коллективдин кызыкчылыктарын чагылдырган, дал келүүчү көз караштардын, божомолдоолордун, баалоочулук ой-пикирлердин жыйындысы.
Коллективдүү пикир - группалык пикирдин ар түрү. Англиялык саясат таануучу Д.Робертсондун ою боюнча ал бир жагынан рационалдык индивидуализм, ал эми экинчи тарабынан стейтизм менен туура келишпөө үчүн негиз болуп эсептелинет; анда мамлекет же өзүмчүл индивиддин эмес, түрдүү багыттагы коллективдин кызыкчылыктары эске алынып, оз ара таанылган укуктарга жана милдеттүүлүктөргө, азчылыктын байлыгына эмес, жалпынын жыргалчылыгына басым жасалат.
Коллективдүү пикир- коомдук ой-пикирди түзүүчүлөрдүн негизгилери: бул планда алар индивиддин психикасын өзүнө баш ийдирген коллективдүү элестетүүлөр жөнүндөгү Э.Дюркгеймдин идеясына жана коллективдүү психика жөнүндө В.Вундпун идеясына таянган саясий психологдордун анализинин предмети боло алышат.
Коллективдүү пикир - батыш саясат таануучулары атаган «көпчүлүктүн тираниясы» (Эркиндик жөнүндөгү эссесиндеги Ж-Ст. Миллдин сөзү) менен мүнөздөлөт. Бул болсо жалпы кабыл алынгандан айырмаланган ой-пикир жана жүрүм-турумга чыдабоого алып келет. Ушундан улам аны баалоодогу бүткүл инстанциялардын маанилүүлүгү келип чыгат.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Камбар
Камбар — кырк чоронун бири. Саякбай Каралаевдин варианты боюнча Манас Таласка көчүп келгенден кийин издеп келип Манаска кошулуп чоро болгон. Кийин Чубактын аялын Камбар алгандыктан айрым учурларда Канчоро К-дын уулу делет (Саякбай Каралаев, 1. 195;"Семетей", 1. 164).
Энглвуд (Огайо)
Энглвуд (Огайо) (Englewood) — Огайо штатынын Montgomery округуна караган АКШ шаары.
Камбар
2. Камбар, Камбарбек —"Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Чаликтин. атасы экендиги гана айтылып өтөт (Сагымбай Орозбаков, 2. 141, 149, 180, 393, 419; 3. 49, 175; 4. 43).
Энглвуд (Огайо)
Калкы - 13 465 киши. Болжолдуу аянты - 146.7 км². FIPS коду — 39-25396.
Кино үйү
Кино үйү — конференция, кеңешме, кинофильмдерди көрсөтүү, чыгармачыл кечелерди уюштуруу, жолугушуулар өткөрүлүүчү кино искусство ишмерлеринин клубу. 1930-жылы Ленинградда, 1934-жылы Москвада ачылган, кийинчерээк Киев, Тбилиси, Баку, Ташкент, Алма-Ата, Рига ж. б. шаарларда түзүлгөн. Кино үйүнүн ишин кино жагында инженердик-техникалык кесиптеги, чыгармачыл өкүлдөрдөн турган кеңеш жетектеген. Москвадагы алгачкы кино үйүнүн кеңешинин төрагасы А. П. Довженко болгон. Кино үйү СССР киностудиялары жана союздук республикалардын киностудияларынын жетекчилиги менен иштеген. Кыргызстанда кино үйү 1967-жылдан иштей баштаган, 2003-жылы Ч. Айтматовдун ысмы берилип, «Айтматовдун ак өргөөсү» аттуу бөлмө ачылган. Кино үйүндө Кинематографисттер союзу менен Кинематография департаменти жайгашкан. Кино үйүнүн директорлору: Э. Борбиев, А. Секимов, А. Мураталиев, П. Борбиева, Т. Кулмендеев, Ч. Камчыбекова, 2012-жылдан А. Абдыкадырова.
Кайра камсыздоочу
Кайра камсыздоочу – тобокелге камсыздандырууну кабыл алган жана аны (бир бөлүгүн) кайра камсыздандырууга башка камсыздоо (кайра камсыздандыруу) компаниясына берген камсыздоочу.
Вирилизм
Вирилизм —  аялдарда эркектик экинчи жыныс белгилеринин пайда болушу (булчуңдарынын өтө өөрчүшү, үндүн өзгөрүшү, сакал-муруттун өсүшү жана башка). Вирилизм бөйрөк үстүндөгү бездин кыртышынын жана энелик бездин же аларды жөнгө салуучу системанын ар кандай оорунун кесепетинен функциясы бузулганда эркектик жыныс гормону — андрогендин нормадан ашыкча бөлүнүп чыгышынан улам болот. Вирилизмде энелик бездин функциясы начарлайт, аялдардын жыныс органынын, эмчегинин көлөмү кичиреет, этек кир цикли бузулат. Дарылоону адис врач жүргүзөт. Кээ бир учурда хирургиялык операция жасалат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Мааматкул Бий
Мааматкул Бий Үчүкө уулу (болжол м-н 1668-70 – 1758-жылдан кийин, Кетмен-Төбө, Тагай конфедерациясы) – XVIII кылымдын I жарымында түндүк кыргыз урууларынын башчысы, белгилүү тарыхый инсан, калмак баскынчыларына каршы элдик күрөштүн (к. Жуңгар хандыгы, Кыргыз-калмак (ойрот) согуштары) жетекчилеринин бири; кыргыз урууларын башкарган чоң бий (кыт. «чжан»).
Кээ бир даректе Мааматкул, кытай хроникаларында «Ма-моет-холь»,, Минглибай бий болуп аталат.
Үчүкө, Түлкү баатыр Жаңыл мырза колдуу болуп өлгөндөн кийин кыргызды Кудаян хан бийлеп калган. 1680-ж-дын орто ченинде калмак баскынчылыгына туруштук бере албай, кыргыз уруулары Фергана тарапка сүрүлүп, Ысар-Көлөпкө чейин кирген ж-а Сыр-Дарыяга жакын жерде Кудаян хан каза болгон.
1720—1750-жылдарда калмак баскынчыларына каршы элдик согушту жетектегендердин бири. Түндүк кыргыз уруулары калмактардан Гиссар, Кулябка сүрүлгөндө Сыр-Дарыяга чейин барып, кийин сарыбагыш, солто, саяк ж. б. уруулардын башын бириктирип, Намангандын үстүндө турган. Маматкул бий жана Кошой бий башында турган кыргыз уруулары 1750-жылдардын баш чендеринде калмактардын Таластын оозу Капкада, Чүйдүн Кара-Кыштак, Сокулук жана Ак-Бешимде топтолгон негизги күчтөрүн талкалап, Ысык-Көлдөн ары Илеге чейинки кыргыз жерлерин бошотушкан. Натыйжада 1755—1756-жылдарда кыргыз элитолугу менен Чүй, Нарын жана Ысык-Көл аймактарын кайрадан ээлеп калышкан. Жунгар мамлекети кулагандан кийин 1758-жылы кыргыздарды Цинь империясынын карамагына өтүүгө үтүгтөгөн кытайлык чабармандар Ысык-Көлдө Мааматкулга жолутушкан. Кытайдын тарыхый дарегиндеги маалыматтарга караганда Мааматкул кыргыз урууларынын бийлери тарабынан шайланган башкаруучу экендиги жана ал кытайча «чжан» деп атала тургандыгы айтылат, Кытайлык чабармандардын сүрөттөөсүнө караганда Мааматкул бий ошол мезгилде 90 жашка чыккан, өтө эткээл, бирок ал-күчүнөн тая элек, али да ат үстүндө жүрүп жоого аттанганга жарамдуу адам болгон экен.
Кудаяр хандан кийин бийлик Маматкул бийге өтүп, Ферганага ооп барган кыргыздарды бириктирүү процесси башталган. Биринчи кезекте кыргыздар м-н тыкыз мамиле түзүп, алардан колдоо алган жерг. ферганалык майда уруулар бийликке жетип, жаңы мамлекет – Кокон хандыгынын түптөлүшүнө шарт түзүлгөн. 1720-ж-дан баштап Маматькул бий калмактарга каршы элдик күрөштү жетектөөнү колго алып, 1730–32-ж. кыргыздардын негизги тобу Кетмен-Төбө өрөөнүнө кайтып келген. Бул мезгил М. б. башында турган түндүк кыргыз урууларынын өз алдынча чакан мамл. түзүлүшүнүн (конфедерация) андан ары калыптануу учуру катары каралат. Санжыра маалыматтары б-ча биринчи кезекте бөлүндү болуп, калмактардын кол алдында калган бугу уруусун (белек) кайра кыргызга кошкон.
1735–40-ж. М. б. ж-а Кошойдун жетекчилиги м-н Эр Солтоной, Атаке, Качыке, Бердике, Момокон сыяктуу ж. б. баатырлар Чүй өрөөнүндөгү Кара-Кыштак, Сокулук ж-а Акбешимде турган калмакка чабуул коюп, баскынчылардан конуштарды бошотуу процесси башталган. Мындан кийин (болжол м-н 1750–60-ж.) кыргыздар Чүй өрөөнү, Ысык-Көлдүн башы, Иле д-на чейинки жерлерден конуш ала башташкан (к. Кыргыздардын Чүйгө көчүшү). Кытай хроникалары («Си-юй туч-жи») б-ча 1758-ж. Кетмен-Төбөдөгү Маматкул бийдин кол алдында 4 миң, ал эми Туюк-Төрдөгү (Туюй Хуяр) уулу Болоттун кол алдында 2 миң түтүн кыргыз болгондугун эскеришит.
Ушул жылы (б. а. Жуңгар хандыгы талкалангандан кийин) кытай элчилеринин келишине байланыштуу Цин мамлекети м-н чек ара тактоо максатында өз атынан Шербек Жакшыбай уулун, сарыбагыш уруусунун атынан небереси Черикчи, саяктан Түлкү Айт уулу, солтодон Нышаа, саруудан Бореке уулу Акбай ж-а уруусу аталбаган Айдар-бектин иниси Ноци, Шүкүр сыяктуу 8 кишини Кытайга аттандырган. Алар о. эле жылы Цин императорунун кабыл алуусунда болуп, саясий ж-а чек ара маселелерин чечип келишкен. Маматкул бийдин тушунда Фергана өрөөнүнөн баштап Жети-Суу ж-а Чыгыш Түркстанга чейинки аймакта конфедерациялык типтеги кыргыз урууларынын өз алдынча мамл. түзүлүшү аяктаган. Сөөгү Арстанбапка коюлган.
Даламбер принциби
Даламбер принциби - динамиканын негизги принциби.
Механикалык системанын чекитине аракет кылган күч (активдүү) менен байланыш чекитине болгон реакцияга инерция күчүн кошсо, күчтөрдүн тең салмактанышкан системасы келип чыгат.
Бул принцип Ж. Д’Аламбердин ысымынан аталган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Вена Конгресси (1814-15)
Вена Конгресси (1814-15) - Наполеон жеңилгенден кийин Европадагы кырдаалды жөнгө салуу үчүн өткөрүлгөн эл аралык тынчтык конференциясы. 1814-ж. сентябрь 1815-ж. июнда Венада өткөн. Вена Конгрессине Европа өлкөлөрүнүн бардыгы (Түркиядан башка) катышкан. Конгрессте Орусия (Александр I), Улуу Британия (Каслри), Австрия (Меттерних), Пруссия (Фридрих Вильгельм III) чоң роль ойногон. Анда Француз революциясынын жана Наполеон согушунун учурунда жоюлган феодалдык тартипти, кулаган династияларды кайра калыбына келтирүү, революциялык жана улуттук-боштондук кыймылдарга каршы күрөшүү, Наполеонду бийликке кайра келтирбөө жана жеңген державалардын аймактык таламдарын канааттандыруу маселелери каралган. Падыша өкмөтү Польшаны бүт Орусияга кошуп алуу маселесин койгон. Буга Франция, Улуу Британия менен Австрия каршы турган. 1815-ж. 3-январда жеңилген Франциянын атынан атайын өкүл катары конгресске катышкан Ш. М. Талейран күч алып бараткан Орусия менен Пруссияга каршы Улуу Британия жана Австрия менен жашыруун келишимге кол койгон. Конгресстин чечими боюнча Россияга Польшанын бир бөлүгү (Варшава менен чогуу Польша падышалыгы деп аталган); Пруссияга Польшадагы жана Саксониядагы айрым аймактар, Вестфалия жана Рейн провинциялары; Австрияга Ломбардия, Тироль, Далмация, Венеция; Улуу Британияга стратегиялык маанидеги Гельголанд, Мальта, Ионика жана Цейлон, ошондой эле Африканын түштүгүндөгү Кап колониясы да өткөн. Франция Саар облусунан жана бир нече чек ара чептеринен айрылган, контрибуция төлөөгө милдеттенген жана аймагында 5 жылга оккупациялык аскерлер калтырылган. Германиянын коопсуздугун камсыз кылуу үчүн Франциянын Түндүк чек арасында Голландия менен Бельгиянын аймагынын эсебинен Нидерланд королдугу түзүлгөн. Жалпысынан, Вена Конгресси Европада стабилдүүлүктү орноткон. Вена Конгресси кабыл алган чечимдеринин аткарылышын көзөмөлдөөнү камсыз кылуу үчүн Орусиянын, Австриянын жана Пруссиянын монархтары 1815-ж. сентябрда Ыйык союзду түзүшкөн.
Тиоэфирлер
2RX+Na2S®R2S+2NaХ
Т. оор металлдар (Pb,Cd) меркаптидин термикалык ажыратуудан алынат: tо
(СН3S)2Pb ¾® (СН3)2 S+ PbS
R2S + 4Br2 +4Н2О® R2SO4+ 8НВr
Т. окистенүүгө каршы зат жана стабилизатор катары күйүүчү отундарга кошулат. Кээ бир туундулары дары- дармек, боёчу зат, детергент, эриткичтер катары пайдаланылат. Айрым галоген туундулары физиологиялык активдүүлүк касиетке ээ, мисалы, иприт.
Бузовьязбаш (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Бузовьязбаш — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Бузовьяз айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 75 киши. Почта индекси — 453003, ОКАТО коду — 80235815003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ангола-Конго алмаз провинциясы
Ангола-Конго алмаз провинциясы - алмаздын запасы жана казып алынуусу боюнча дүйнөдөгү кенташтуу (рудалуу) ири аймактардын бири. Ангола Республикасынын жана Конго Демократиялык Республикасынын аймагында жайгашкан. Дүйнөдөгү алмаздын 1/4 бөлүгү ушул аймактан казылып алынат. Аянты 140 миң км2. Суммардык ресурсу (млн карат): алмаз кен чачындысыныкы 150 (Ангола) жана 100 (Конго), алгачкы кендериники 580 (Ангола) жана 250 (Конго). 1907-жылы Касан дарыясынын өрөөнүндө чачынды табылып, 1913-жылдан ачык казып алынат. Мындагы алмаз бор мезгилинде пайда болгон кимберлит интрузиясы менен байланышкан. Алар негизинен провинциянын түштүк-чыгыш чеги боюнча өз-өзүнчө бөлүнгөн аймактарды пайда кылган. Анголада 7 кимберлит аймагы (аларда 800дөн ашуун түтүк, анын ичинен эң ири Камафука-Камазамбо, Катока түтүктөрү), Конгодо - бирөө (15тей түтүк) бар. Алмазды казып алуу негизинен анын чачынды кендеринен - антропогендик борпоң тоо тектеринен (кум менен шагылдан (зергерлик алмаздын 65-85% алынат), андан башка бор мезгилинин конгломераттарындагы жана кимберлиттердеги байыркы кенчачындыларынан казып алынат. Мында казып алуу адеп башталгандан тартып бардыгы 1 млрд карат, анын ичинен Анголанын чачынды кендеринен 60 млн карат алмаз өндүрүлгөн.