cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жаңы ураза (Краснокам району, Башкыртстан)
Жаңы ураза — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Арлан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 222 киши. Почта индекси — 452925, ОКАТО коду — 80237805005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Сайдыкум
Сайдыкум (Сайдыкум) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Базар-коргон районундагы айыл. Сайдыкум айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 244 киши.
Контексттик окутуу
Контексттик окутуу – окуу жайлардагы окутуунун бир түрү. Контексттик окуу кесиптин чыныгы моделдерине жакындаштыруу максатында теориялык жана практикалык жактан даярдоонун формасы да болуп эсептелет. Мындай иш көбүнесе «иштиктүү оюн» ыкмасында жүргүзүлөт да, окуучулар келечектеги адистик милдеттерин оюн формасында уюштурулган кандайдыр бир өндүрүштүк маселени чечүүгө катышуу аркылуу өздөштүрүшөт.
Каакым
Каакым — көп жылдык чөп өсүмдүк. Суу жээгинде, жолдун боюнда, огороддо, талаа-шалбааларда жана башка жерде өсөт. Медицинада каакымдын тамыры дары катарында колдонулат. Элдик медицинада кургатылган тамырын жана чөбүн демдеп өт баштыкчасынын оорусуна жана тамакка табитти жогорулатуучу дары катары, ошондой эле тамак сиңирүү бездеринин секрециясын ылдамдатуу үчүн да колдонулат. 10 г чөптү жана тамырын бир стакан кайнак сууга чылап тундуруп, чыпкалап күнүнө 5—6 жолу кашык менен ичет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Арккосинус
Арккосинус — [0;n] аралыгында косинуска тескери функция.
Ал берилген косинусу боюнча жааны (бурчту) табуу маселесин карайт. Аныкталуу областы [-1;1]; үзгүлтүксүз жана кемүүчү функция. Белгилениши: у = arcсоsx.
Осмонбетов, Кубат
Осмонбетов Кубат (3.3.1935-ж. т., Ак-Талаа району, Куртка айылы) — инженер-геолог, геология-минералогия илимдеринин доктору (1991), профессор (1992), Кыргыз Республикасынын илим жана техника тармагындагы мамлекеттик сыйлыгынын эки жолу лауреаты (1980, 1995), Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген геологу (1985). 1958-ж. Фрунзе политехникалык институтун бүткөн. 1958—66-ж. Кыргызстан геология башкармасында улук коллектор, геолог, отряд начальниги, улук геолог, партиянын начальниги. 1967—71-ж. Геология-чалгындоо иштери кызматкерлеринин республикалык профсоюз комитетинин катчысы, төрагасы, 1971—87-ж. Кыргызстан геология башкармасынын башкы геологу, 1987—96-ж. мамлекеттик геология комитетинин геология-экономика изилдөөлөр экспедициясынын башкы геологу, начальниги, ошол эле учурда Кыргыз тоо-кен металлургия институтунда кафедра башчысы, 1996-жылдан Кыргыз тоо-кен металлургия институтунун ректору. Осмонбетов — геология, металлогения, пайдалуу кендерди издөө жана чалгындоо боюнча ири адис. Ал өз изилдөөлөрү менен Кыргызстандагы ондогон кендердин ачылышына жана өздөштүрулүшүнө көмөк берген. 250дөй илимий эмгектин (анын ичинде 2 монография) автору. Алардын бир тобу Нарын облусунун геологиялык түзүлүшүнө жана кен байлыктарына арналган. Кыргыз Республикасынын инженердик академиясынын академиги (1993). "Ардак Белгиси" ордени жана медалдар, "Кенди биринчи изилдегич", "СССРдин кен байлыкты чалгындоонун отличниги" төш белгилери менен сыйланган.
Интернеттеги шилтемелер
Кубат ОСМОНБЕТОВ, геология илимдеринин доктору: "Канча алтын сыртка кетип атканы тууралуу юридикалык документ жок" “Талант тагдыры”: академик, уста, комузчу Кубат Осмонбетов
Мозолев, Леонид Никандрович
Мозолев, Леонид Никандрович (1925, Псков облусу, Оповец р-ну, Молол кыштагы – 1976, Фрунзе ш.) – геолог, СССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1976). Кыргыз ССРинин геол. кызматына эмгек сиңирген кызматкери (1975). Атамекендик согуштун катышуучусу (1944 – 45). 1952-ж. Ленинград мамлекеттик ун-тин бүткөн. 1952–76-ж. Кыргыз ССР Геол. башкармалыгынын геол. партиясынын геологу, улук геологу, начальниги. Кыргызстандагы жаңы кендерди ачууда ж-а чалгындоодо жигердүү эмгек сиңирген. Алтын кендерин ачууга катышкандыгы үчүн «Кенди биринчи ачуучу» деген төш белги берилген. Эмгек Кызыл Туу ордени (1966) ж-а медалдар менен сыйланган.
Эшик чий
Боз үйгө кирип-чыгууда эшиктин элпек жабылышы үчүн жылкынын жазы көгү менен токулган чий. Боз үйдүн бир бөлүгү. Түшүүчү көркөм көчөттөр анча ала чакмактанбай, буюмдун четки ийреги кийизге беттей тигилет да, мында негизи кызыл-көк, кара-кызыл, кара сары, кара-ак сыяктуу эки өң гана жупташат. «Мүйүз оюму», «такта оюм», «шайы оюм» өңдөнгөн көчөттөр эшик чий үчүн өтө мүнөздүү көрүнүп, чийдин төптөшүп, жакшынакай чырмалып токулган кайчы көктөлгөн көктөрдүн, «ууктун жана жел боонун» алдынан көрүнүп турат. Мунун көркөм көчөттөрүнүн четине түшкөн «ала мончоктору», «араа тиш», «тумарча» кейиптенет. Ачып-жабууда абдан бышык болушу үчүн аны согууда атайын жылкынын жазы көгү колдонулат да, буга деле чыгдан (ашкана) жана канат чийге таандык көркөм көчөттөр түшүрүлөт.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Адабият турлөрү
АДАБИЯТ ТҮРЛӨРҮ – адабий чыгармаларды системага салуунун жана аларды жикке ажыратуунун дагы бир принциби. Бул чыгарманын сырткы белгисине карай аныкталат. Адабияттын проза, поэзия, драма, деген үч түрү бар, алар ар бири өзүнчө өзгөчөлүктөргө ээ. Проза–карасөз, поэзия – ыр, драма – диалогдук сөз болуп саналат.
Колдонгон адабият:
Шериев Ж.. Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 Адабият
Социалдык нормалар
Социалдык нормалар - жеке адам менен топтун белгилүү социалдык бүтүндүккө баш ийүүсүн шарттаган тарыхый же кандайдыр бир башка жол менен калыптанган иш-аракеттердин үлгүсү.
Социалдык нормалар системасында баалоонун чени аныкталат. Нормалардын ар кандай системасы иш-аракеттин коомдук даражадагы демилгелерин, жүрүм-турум үлгүлөрүн же эрежелерин, норма бузуулардын санкцияларын өзүнө камтыйт. Социалдык нормалардын калыптанышы, бекемделиши жана укумдан- тукумга өтүшү - коомдук турмуштун маанилүү жагы. Социалдык нормалардын жеке адам тарабынан кабыл алынышы коомдук тарбиянын негизин түзөт.
Мисалы, социалисттик коомдогу Социалдык нормалардын системасы жалаң гана талаптардын багыты менен эмес, аларды ишке ашыруунун мүнөзү боюнча да айырмаланат. Массалык аң-сезимге социалисттик нормаларды сиңирүү - коомдук маанилүү маселелердин бири.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Воинов Александр Хусаинович
Воинов Александр Хусаинович (20. 4. 1961-ж. т., Тажикстан, Ленинабад ш.) Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген машыктыргычы (кикбоксинг), СССР спортунун чебери (Дзюдо 1989; ушу-саньда 1990), кикбоксинг (ушу-саньда) боюнча дүйнөнүн профессионалдар арасында чемпиону (1992). Кыргыз мамлекеттик Дене тарбия институтун (1966) жана И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик университетин (2003) аяктаган. Эмгек жолун Ысык-Ата районунун жаштар спорт мектебинин дзюдо боюнча машыктыргычы болуп баштаган. 1989-ж. Ысык-Ата районунун спорт комитетинин төрагасы, 1991-ж. Бишкек шаарынндагы чыгыш күрөш боюнча мектептин жетекчиси, 1993-жылдан Кыргыз Республикасынын кикбоксинг боюнча улуттук командасын жетектейт. Ушул эле жылы профессионалдык «Гермес-профи» спорт клубун ачып, Бүткүл Азия кикбоксинг ассоциациясынын президенти болуп дайындалган. Ал Кыргыз Республикасынын Олимпия комитетинин вице-президенти (2006), Кыргыз Республиканын президентинин дене тарбия жана спорт иштери боюнча кеңешчиси (2007). А. Х. Воинов бир нече спорт чеберлерин (Ш. Шабанов, Ж. Амантаев, А. Ибраев, Б. Борбашев, И. Мамбетов, Р. Абасов, К. Сыдыгалиев, А. Порсуков ж. б.) даярдаган. Даңк медалы (1999) жана Данакер ордени (2006) менен сыйланган.
Коскобальцы дарыясы
Коскобальцы — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Улень (Чоң Улень) дарыясынын сол жээгинен 34 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
“Ак шоола” үлгүлүү балдар ансамбли
"Ак шоола" балдар хорунун көркөм жетекчиси — Кыргызстандын маданиятына эмгек сиңирген ишмер, Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыктын лауреаты Гүлмира Эсенгулова. Чыңгыз Айтматов атындагы мамлекеттик жаштар сыйлыгынын ээси "Ак шоола" балдар хору. Кыргызстандын «Ак Шоола» балдар хору «Астана жылдыздары» эл аралык фестивалында 1-орунду жеңди Кыргызстандан барган «Ак Шоола» балдар хору «Астана жылдыздары» эл аралык фестивалда 1-орунду ээледи. Бул тууралуу бүгүн, 9-январда Кыргызстандын Композиторлор союзунан маалымдашты. Фестиваль Астанада (Казакстан) 4-январдан 7-январга чейин өтүп, ага катышкан кыргызстандык таланттардын катарында 7 жаштан 18 жашка чейинки 40 катышуучу болду.
Швед тибиндеги социализм
Швед тибиндеги социализм - Скандинавия өлкөлөрүндө 10 жылдар бою жүзөгө ашырылып келген экономикалык моделдин бир түрү. Aл «элдик капитализм» деп аталат. Анткени, анын башкы максаты – элдин ортоңку катмарын байытуу.
Портал:Ботаника/Киришүү
Ботаника (б. грек тилинен - βοτανικός — өсүмдүккө тиешелүү, βοτάνη — чөп, өсүмдүк) — өсүмдүктөр тууралуу илим. Өзүнө, кеңейтилген түрдөгү маселелерди камтыйт: өсүмдүктүн ички жана сырткы түзүлүшүнүн закон ченемдүүлүгүн (морфология жана анатомия), алардын систематикасын, геологиялык убактагы өнүгүп өсүүсүн (эволюция) жана окшоштуктарын (филогения), учурдагы жана өткөн мезгилдеги Жер шарына таралышынын өзгөчөлүктөрүн (өсүмдүктөрдүн географиясы), айлана чөйрө менен карым катнашын (өсүмдүктөрдүн экологиясы), өсүмдүк катмарлардын түзүлүшүн (фитоценология, же геоботаника), өсүмдүктөрдүн чарбачылыкта колдонулушунун жолдору (ботаникалык ресурстар же экономикалык ботаника).
Аноприев Геннадий Федорович
Аноприев Геннадий Федорович (4.1.1947-жылы туулган, Кант шаары) - бокс боюнча спорт чебери (1969). КРнын көп жолку чемпиону. КРнын (1984) жана СССРдин эмгек сиңирген машыктыргычы (1990). Бокс менен 1962-жылдан машыга баштаган. 1971-жылы КМДТИни бүткөн. Кант шаарында балдар жана жаштар спорт мектебинде машыктыргыч болуп иштеген. Бокс боюнча 14 спорт чеберин даярдаган. Эң атактуу шакирти дүйнөнүн профессионалдык бокс боюнча чемпиону О. Назаров болгон.
Софронов Анемподист Иванович
Софронов Анемподист Иванович (2 (14). 11, 1886, Якутобл., Ботурус улусу-24. 10. 1935, Якутск) - якут совет жазуучусу.
Якут АССР БАКка мүчөлүккө шайланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Кызыл-Суу шаар чалдыбары
Кызылсуу шаар чалдыбары – 7–12-кылымдарга таандык шаардын калдыгы. Ысык-Ата районуна караштуу Шалтакбай айылынын чыгыш тарабында, Чүй дарыясынын сол тарабында жайгашкан. А. Н. Бернштам бул шаар чалдыбарды археологиялык жана орто кылымдардагы жазма булактарынын негизинде Сарыг шаарына В. Д. Горячева Невакет шаарына салыштырышат. Бул эки шаар тең орто кылымдардагы араб-перс авторлорунун (Ат-Табар, ибн-Хордадбек, Кудами, ибн-Жафар, ал-Хорезмдин) эмгектеринде кездешет. Шаар жана шахристан (ички шаар) да сыртынан бекемделген дубалдар менен курчалган. Түштүк-чыгыш тарабында цитадель жайгашкан. Дубалдар түрдүү боёк менен сырдалып, оймо-чийме түшүрүлүп кооздолгон.
Түрдүү формада жасалган карапа идиштер, айнек, темир, колодон жасалган кооздук буюмдар, согду, араб жана несториан жазуулары жана 3000ден ашык, жерге көмүлгөн тыйындардын салыгы табылган. Согдулуктардын өлүк көмүүчү жайы (некропол) жана 12 м будда кудайынын айкели, ибадатканасы (храм) изилденген. Түрк урууларына таандык, аты менен кошо көмүлгөн жубайлардын көрүстөнү ачылган. Демек, шаарда ар түркүн элдер жашаган. Кыргыздардын уламышында бул шаар алтын төөлүү шаар деп айтылат. Эстелик А. Н. Бернштам, П. Н. Кожемяко, В. Д. Горячева жана М. К. Байпаковдор тарабынан изилденген.
Бенжереп дарыясы
Бенжереп — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Сары-Чумыш дарыясынын оң жээгинен 2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 66 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Арккотангенс
Арккотангенс — ]0;n[ аралыгында котангенске тескери функция.
Ал берилген котангенси боюнча жааны (бурчту) табуу маселесин карайт. Аныкталуу областы ]— ∞;∞ [; чектүү, кемүүчү, оң жана так да, жуп да эмес функция. Белгилениши: у = агссtgx.
Континенттик климат
Континенттик климат – материктин ички (океан, деңиздерден алыс) бөлүктөрүндө кургактыктын атмосферага тийгизген таасиринен пайда болгон климат. Континенттик климат Евразиянын борбордук бөлүгүнө жана Түндүк Америкага мүнөздүү. Мелүүн алкактарда абанын температурасы жыл (жайы ысык, кышы суук) жана сутка ичинде кескин өзгөрүп турат. Деңиз климатынан жаан-чачындын аз жаашы, булуттуулуктун аздыгы, шамалы басаң болгондугу, абанын жылдык орточо температурасынын төмөндүгү, аба ырайынын бат-бат өзгөрүп турушу жана атмененын чаңдуулугу менен айырмаланат. Климаттын континенттүүлүгү материктин ичин карай күчөйт. Кыргызстан аймагына да Континенттик климат мүнөздүү. Анда абанын жылдык орточо температурасы өрөөндөрдө 5–6°Сден 10–13°Сге чейин, бийик тоолуу зонада –7… –8°С. Абсолюттук минимум –3,6°Сди (Ак-Сай өрөөнүндө), абсолюттук максимум 44°Сди (Чүй өрөөнүнүн түндүгү) түзөт.
Мукашев, Бейшенбек
Мукашев, Бейшенбек (1940-т.ж., Ысык-Көл облусу, Ак-Суу р-ну, Бозучук кыштагы) – геолог. Фрунзе политехника ин-тун бүткөн (1963). Түркмөн ССРнин Геол. башкармалыгынын партияларында техник-геолог, партиянын начальниги (1963–68), Сарыжаз геол. экспедициясында тоо мастери, тоо иштеринин прорабы, геолог, профсоюздук комитетинин төрагасы, партиянын начальниги, экспедициянын начальнигинин орун басары (1968–76), Түндүк Кыргызстан геол. экспедициясынын Курутегерек геол. чалтындоо партиясынын начальниги (1976–77), Кыргыз ССРнин мамлекеттик тоо-техникалык көзөмөлдөө инспекциясынын участкалык инспектору (1977–79), Үчкошкон геол. ж-а Ысык-Көл комплекстүү геол. экспедицияларынын начальниги (1979–96). Кыргыз Республикасынын геол. кызматына эмгек сиңирген кызматкери (1992).
Голдсби (Оклахома)
Голдсби (Оклахома) (Goldsby) — Оклахома штатынын McClain округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1204 киши. Болжолдуу аянты - 49.9 км². FIPS коду — 40-29850.
Үсөнбеков Калыйнур
Үсөнбеков Калыйнур (1921-ж. т., Түп району, Ой-Булак айылы- 2003, Бишкек) — Советтик Союзунун Баатыры (1945), генерал-лейтенант (1985). 1941-ж. Каракол педагогикалык окуу жайын бүтүп, Жети-Өгүз районундагы Кичи-Жаргылчак мектебинде окуу бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген. 1942-ж. мартта армияга чакырылып, ошол эле жылы кенже лейтенанттардын курсун бүткөн. Согушка 1942-ж. ноябрдан кирген. 1945-ж. 12-февралда Одер боюндагы салгылашта Үсөнбеков жоокерлерди чабуулга баштап, анын ийгилигин камсыз кылган. Эртеси душмандын 2 батальондон ашуун жөө аскерин, 9 танкасынын чабуулун 14 саат токтоткон, өзү 60 фашистти өлтүрүп, көбүн жарадар кылган. 14-февралдагы бетме-бет салгылашта жалгыз өзү 7 фашистти жок кылып, экөөнү туткундаган. Согуштан кийин армияда кызматын уланткан. 1951-ж. Аскер-укук академиясын бүткөн. 1951—53-ж. аскер прокуратурасында иштеген. 1953-ж. Кыргыз ССР прокуроруна биринчи орун басар. 1960-ж. Кыргыз ССР ички иштер министрлигинде жооптуу кызматта. 1968—87-ж. Кыргыз ССР ДОСААФ БКсынын төрагасы. 1986-жылдан отставкада. 1987-жылдан Кыргызстан аскер жана эмгек ардагерлер советинин төрагасы. Үсөнбеков Ленин, Кызыл Туу, 1-даражадагы Ата Мекендик согуш, 3 Кызыл Жылдыз ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Кыргыз жана орус тилиндеги эмгектери
Ыйык милдетти аткарып. — Фр.: 1985; Путь к вершине. — М.: 1989; От кечкен күндөр. — Б.: 1990; Аскер иши боюнча терминдердин орусча-кыргызча сөздүгү (Б. Абылгазиев жана Ы. Кадыров менен авторлош). — Фр.: 1986.
Коммюнике
Коммюнике (лат. communicatio  – билдирүү, өткөрүп берүү) – мамлекеттик жогорку бийлик органдарынын, тышкы байланыштар органдарынын, аркыл мамлекеттердин же эл аралык уюмдардын өкүлдөрүнүн мамлекеттер аралык мамилелердин кайсы бир тармагындагы абал, сүйлөшүүлөрдүн жүрүшү же жыйынтыктары, жүрүп жаткан согуштук аракеттер ж. б. жөнүндө расмий билдирүүлөрү. Жалаң маалыматтык максаттардан сырткары К-де көбүнесе жарыялоочунун саясий-укуктук маселелерге карата мамилеси чагылдырылганда, аларга баа бергенде, кызыкдар субъекттердин максаттары жана милдеттенмелери, алардын ниеттери жана эскертүүлөрү жарыяланганда бир кыйла маанилүү жүк көтөрөт. Кээбир учурларда К-лер мамлекеттер аралык сүйлөшүүлөрдүн документ менен жол-жоболоштурган жыйынтыктарын камтыган материалдар болушу мүмкүн.
Эшме
Эшме жүзөгө ашыруучу чебер. «Көбүгүбүз көгөн эшет, Айраныбыз аркан эшет» (элдик оозеки адабият). Тытылган койдун жүнүнөн, эчкинин, топоздун кылтагынан, жылкынын куйрук-жалынан түйдөктөп, чыйратуу менен жип кылуу. Малдын түгү эшмечиликтин негизин түзөт.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Ошур уулу Асанаалы
Ошур уулу Асанаалы (1880, Нарын району, Доболу айылы — 1958, ошол эле жер) — комузчу. Боккөтөн, Майлыбай, Кудайбергендерден таалим алган. 1936-ж. Бишкекте өткөн эл чыгармачылыгынын Республикалык олимпиадасына катышып, баш байгени жеңип алган. 1936—38-ж. филармонияда иштеген. 1936-ж. музыка изилдөөчү А. Затаевич 12 күүсүн жазып алып, нотага түшүргөн. Алар 1971-ж. Москвадан "Кыргыздын аспаптык күүлөрү жана обондору" деген жыйнакка басылып чыккан. Ал "Сур толгоо", "Кер толгоо", "Ботой", "Кербез", "Камбаркан", "Шыңгырама" деген элдик салт күүлөрдү аткаруу менен, алардын негизинде "Терме шыңгырама", "Казак Камбаркан", "Сур толгоо", "Кара чий", "Такмаза", "Карылардын кеңеши", "Кыз ойготор", "Карылык", "Салтанат" жана башка ондогон залкар кайрыктагы күүлөрдү чыгарган.
Интернеттеги шилтемелер
Асанаалы НАРЫНДЫК АСАНААЛЫ
Эски ураза (Краснокам району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Салпада-Яха (Тиутей-Яха куймасы)
Салпада-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тиутей-Яха дарыясынын сол жээгинен 133 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 28 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Арксеканс
Арксеканс — аралыгында секанска тескери функция. Аныкталуу областы ]— ∞ ; — 1] ᴜ [1|∞ [. Белгилениши: у=arcsеcx.
"Таберик" - үлгүлүү балдар бий ансамбли
Таберик - улгулуу балдар бий театры,50 жылдан ашуун эмгек таржымалында бир эле убакытта балдардын бий мектеби, театр, эстрадалык уюм боло алды. 10 минге жакын улан кыздар бий искусствосуна, хордо жана өздүк ырдоого, сахнада суйлоого, музыкалык аспаптарда ойноого жана башка коп нерселерди уйроногонго жетишишти.
Интернет сайты: http://www.taberik.org Дареги: Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары Телефондору: ул. Шакирова (мурдагы Молодёжная), 17 +996 (312) 54-56-90 +996 (312) 54-56-96
Гигантизм
Гигантизмди бийик бой менен алмаштырууга болбойт. Гигантизм менен ооругандардын ата-энесинин бою нормада болот. Гигантизм көбүнчө эркектерде байкалып, демейде 9—10 жашында же жыныстык жетилүү убагында билинет да, бардык физиологиялык өсүү мезгилине созулат. Мындай кишилердин ден соолугу начар болот. Башы ооруйт, алы кетет, бат чарчайт, буту-колу ооруйт. Булчуңу адегенде күчтүү болуп, кийин алсызданат. Эске тутуу, психика начарлайт, жыныс иштеми бузулат. Дене түзүлүшү пропорциясыз болуп, буту узун, башы өтө кичине көрүнөт. Дарылоонун азыркы методу, гормон дары-дармектери менен рентген терапияны айкалыштыруу жакшы натыйжаларды берүүдө. Эгерде бала өзүнүн курагындагылардан бою өтө узун болсо врач менен кеңешүү керек.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Компенсациялык алымдар
Компенсациялык алымдар – бажы алымдарынын өзгөчө түрү, бажы органдары тарабынан карызга берилген товарларды эркин жүгүртүү үчүн КР бажы аймагына алып кирген учурларда, эгер ал атамекендик товар өндүрүүчүлөргө зыян келтирсе, же зыян келтирүү коркунучун жаратса, ошондой эле түздөнтүз атаандашуучу товарларды же болбосо КРде ошондой товарларды чыгарууну уюштурууга жана кеңейтүүгө тоскоолдук кылган учурларда алынат.
Ла-Манш
Порттору: Портсмут, Саутгемптон, Плимут (Улуу Британия), Гавр, Шербур (Франция). Ла-Манш кысыгынын түбү менен Францияны Улуу Британия менен байланыштырган темир жол тоннели курулган (1994-ж. 6-майда ачылган); анын жалпы узундугу 51 км, анын 39 кми кысыктын таманынын асты менен өтөт.
Анортит
Анортит (грекче anorthos - кыйгач, кыйшык) - плагиоклаздар тобундагы минерал. Химиялык формуласы Ca[Al2Si208]. Триклин сингониясында кристаллданат. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 6. С. салмагы 2,76. Өңү ак, көгүш кызгылт, айнек сымал жалтырак. Таза анортит сейрек кездешет. Скарн менен роговиктерде, кээде метеориттерде жолугат. Анортит - негиздүү магма тоотектерди түзүүчү минералдардын бири.
Мушкетов, Дмитрий Иванович
Мушкетов, Дмитрий Иванович (1882, Петербург ш. – 1938, Магадан облусу) – орус геологу, Ленинград тоо-кен ин-тунун профессору. И. В. Мушкетовдун баласы. Караколдон (Пржевальск) Ферганага чейин, Нарын аймагын, Чилмайрам ж-а Чилустун тоолорунун палеозойдогу стратиграфиясын изилдеген. 1908-ж. Чыгыш Фергана аймагынын геол. картасын тартуу иштерин баштап, аны 1916-ж. аяктаган. Орто Азиянын тектоникасынын негизги проблемаларын камтыган эмгектери белгилүү. «Түркстандын геол. очерктери» эмгеги (1925) схемалуу геол. карталар менен толукталган.
Борсок
Борсок — түрк тилдүү калктардын улуттук тамак-ашы.
Борсок көбүнчө той-мааракелерде жасалат.
Максим-Тобу
Максим-Тобу (Максим-Тобу) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Араван районундагы айыл. Чек-Абад айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 673 киши.
Софокл
Софокл (б. 3. ч. 496-406-ж. чен)- байыркы грек драматургу, мамлекеттик ишер.
Софоклдун чыгармаларынын мазмунун эски уруу салттары менен жаңы закондордун, тарыхый жаңы күчтөрдүн ортосундагы трагедиялуу кагылыш түзөт. Чыгармаларынын сюжетин жана образдарын кийинки мезгилдеги жазуучулар (Акций, Сенека, Ж. Ротру, П. Корнель, Ж. Жироду, Ж. Ануй ж. б.) арбын пайдаланган. 19-кылымдан Софоклдун трагедиялары дүйнө элдеринин театрларында коюлууда.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Саясий кырдаал
Саясий кырдаал– коомдун саясий турмушундагы чыңалып келе жаткан, курч абалды белгилүүчү түшүнүк. Саясий кырдаалдын өзөгүн негизи саясий мамилелердин – мамлекеттин жарандык коомго карата жана жарандык коомдун мамлекетке карата мамилелеринин мазмуну түзөт. Көп учурда cаясий кырдаал бийликтин мамлекеттин институттарынын кризиси формасында чыгат. Саясий кырдаалдын пайда болушунун негизинде коомдук турмуштун өзөгүндөгү (мамлекеттик бийлик, анын формалары жана багыттары үчүн ар түрдүү саясий күчтөрдүн ортосундагы) карама - каршылыктар	 өнүгүшү жатат. Акыры келип, сөз менен экономиканын, саясат менен социалдык чөйрөнүн ортосундагы карама-каршылыктар жөнүндө жүрөт.
Коомдогу төрт сапаттык өзгөрүүлөрдө өбөлгөлөгөн системалык карама-каршылыктардын өнүгүү процессинде cаясий кырдаал революциялык кырдаалдын бөлүгү катары чыгат. Коомдун саясий өнүгүшүндөгү терең өзгөрүүлөргө чейинки Саясий кырдаалдан ал өзгөрүүлөр болуп өткөндөн кийинки cаясий кырдаалды айырмалап билүү зарыл.
Биринчисинде саясий күчтөрдүн күрөшү саясий проблемалар жана маселелер менен (бирөөлөрү бийликти сактап калуу үчүн; экинчилери бийликти тартып алуу үчүн) чектелип, эски бийликке каршы күрөшкөндөр, адатта, бирдиктүү фронтко биригишет.
Экинчисинде алдыңкы планга экономикалык жана социалдык саясат чыгат. Жеңилгендердин арасында моралдык рух төмөндөп, бөлүнүп-жарылуулар күчөйт.
Кумустобе (дарыя)
Кумустобе (Кумус-Тюбе) — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Джуса дарыясынын оң жээгинен 17 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сопка (геоморфологияда)
Сопка (геоморфологияда) - Казакстан, Забайкалье, Ы. Чыгыштагы дөбөлөрдун жана тегерек чокулуу тоолордун жалпы аты;
Камчатка жана Курил аралдарындагы жанар тоолор (Ключ жанар тоосу, Авача жанар тоосу ж. б.) жана Крым менен Кавказдагы баткак жанар тоолору да Сопка деп аталат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Континенттик чөкмөлөр
Континенттик чөкмөлөр – кургактыкта (материктерде) пайда болуучу чөкмө тектер. Мурда орун алган тектер физикалык-химиялык жана механикалык процесстерден талкаланат, кесек бөлүктөргө бөлүнөт, үбөлөнөт, упураланат, эзилет, эрийт. Андан кийин оордук күчүнүн таасири астында каптал ылдый кулайт, суу агызат, муз шилейт, шамал учурат. Акырында ойдуңдарга топтолуп, катмарланат. Чөкмө пайда болушуна климаттык шарт, жер бетинин рельефи, физикалык-химиялык процесстер себеп болот. Түзүлүштөрү деңиз чөкмөлөрүнөн айырмаланып, туруктуу эмес. Химиялык курамы ар түрдүү. Органикалык калдык сейрек кездешет. Кээде такыр эле болбойт. Негизинен кум, шагыл, конгломерат, чопо, өтө сейрек органогендүү жана хемогендүү тектер жолугат. Тектердин орун алышына, топтолушуна, жыйылышына, чөгүшүнө, курамына жараша бир нече генетикалык типке бөлүнөт. Типтер белгилери боюнча: парагенезистик, жер бетиндеги же субарэалдык (элювий, делювий, эолдук чөкмөлөр), суу алдындагы же субаквалдык (аллювий, пролювий, көл чөкмөлөрү), муз астындагы же субгляциялык (морена ж. б.) топторго биригет. Мындан тышкары кызыл түстүү, гипстүү, бокситтүү, молассалуу жа түстүү түрү кездешет.
Шанхай кызматташтык уюму
Шанхай Кызматташтык Уюму (ШКУ) (Shanghai Cooperation Organisation ''上海合作组织; Шанхайская организация сотрудничества) ) — өкмөттөр аралык өз ара коопсуздук уюму, 2001-жылы Шанхайда Кытай, Казакстан, Кыргызстан, Россия, Тажикстан жана Өзбекстандын башчылары тарабынан негизделген. Өзбекстандан башка өлкөлөр 1996-жылы түзүлгөн Шанхай бешилтигинин мүчөсү болушту; 2001-жылы Өзбекстан кошулганда мүчөлөр уюм деп аталышты.
Расмий аталыштары
кытайча: 上海合作组织 (上合组织)
орусча: Шанхайская организация сотрудничества (ШОС)
Мүчөлүк
ШКУ мүчө өлкөлөрү
ШКУга байкоочу мамлекет катары кирүү демилгесин көрсөткөн өлкөлөр
«Сүйлөшүү шериктери»
ШКУнун конок катышуучулары
Мындан тышкары, ШКУнун шериктештик жөнүндөгү келишимдери БУУ, КМШ, ЖККУ, ЕАЭБ жана АСЕАН менен түзүлгөн.
Башаты
Шанхай бешилтиги 1996-жылдын 26-апрелинде Шанхайда Казакстан, Кытай Эл Республикасы, Кыргызстан, Орусия жана Тажикстан башчылары "Чек ара аймактарда аскер ишенимин тереңдетүү боюнча макулдашууга" кол коюу менен түзүлгөн. 1997-жылынын 24-апрелинде кээ бир өлкөлөр Москвадагы жолугушууда “Чек ара аймактарда аскер күчтөрүн кыскартуу боюнча макулдашууга” кол коюшту.
Шан[ай бешилтигинин кийинки жылдык жогорку деңгээлдеги жолугушуулары 1998-жылы Алматыда, 1999-жылы Бишкекте, 2000-жылы Дүйшөмбүдө өткөрүлдү.
2001-жылы саммит кайра Шанхай, Кытайда өттү. Беш мүчө-өлкө Шанхай Бешилтигинин аппаратына Өзбекстанды кабыл алышты (ошентип Шанхай алтыилтигине айланды). Андан соң алты өлкө башчылары 2001-жылдын 15-июнунда кызматташтыкты жогорку деңгээлге чыгаруу максатында “Шанхай Кызматташтык Уюмунун Декларациясына” кол коюшту. 2001-жылдын июлунда, Орусия жана Кытай Эл Республикасы, уюмдун эки баштоочу өлкөсу, “Ынак коңшулук жана дос кызматташтык боюнча макулдашууга” кол коюшту.
2002-жылдын июнунда, ШКУ мүчө-мамлекеттеринин башчылары Санкт-Петербург, Орусияда жолугушту. Алар уюмдун максаттарын, принциптерин, түзүлүшүн жана аракет түрлөрүн аныктаган ШКУнун Хартиясына кол коюшту жана аны эл аралык мыйзамдын көз карашы менен расмий түрдө түздү.
Анын алты толук мүчөсүнүн аянты Евразиянын 60% жана калкы дүйнөнүн төрттөн бир бөлүгүн түзөт. Байкоочу мамлекеттерди кошкондо адамзаттын жарымын камтыйт.
2005-жылдын июнунда анын Астанада (Казакстан) бешинчи жана чечүүчү саммитине Индия, Иран, Монголия жана Пакистандын өкүлдөрү ШКУнун жолугушуусуна биринчи жолу катышышты. Конокторду кабыл алган өлкөнүн президенти, Нурсултан Назарбаев, меймандарды “Сүйлөшүүлөр столдун тегерегинде отурган мамлекет башчылары - адамзаттын жарымынын өкүлдөрү”- деп мурун эч качан эч кандай контекстте колдонулбаган сөз менен тоскон экен.
2007-жылы ШКУ жыйырмадан ашык чоң өлчөм чениндеги транспорт, энергетика, телекоммуникация тармактарындагы долбоорлорду сунуш кылды жана мүчө-өлкөлөрнүн коопсуздук, куралдуу күчтөр, коргоо, тышкы иштер, экономика, маданият, банк жана башка тармактардын жетекчилеринин туруктуу жолугушуулары өткөрүлдү.
Азыр ШКУ Бириккен улуттар уюму менен мамиле түзүп, анын Башкы Ассамблеясы, Европа Биримдиги, АСЕАН (Түштүк-Чыгыш Азия өлкөлөрүнүн Ассоциациясынын), КМШ жана Ислам Кызматташтык Уюмунда байкоочу.
Түзүлүшү
Өлкө башчыларынын Кеңеши – бул ШКУнун жогорку чечим чыгаруучу борбору. Бул кеңеш ШКУнун мүчө-өлкөлөрүнүн баш калааларынын биринде жылдык саммиттеринде жолугат. Азыркы өлкө башчыларынын Кеңешинин курамы:
Тышкы иштер министрлер Кеңеши да туруктуу жолугушууларды өткөрүп турат, ал жолугушууларда учурдагы эл аралык абалды жана ШКУнун башка эл аралык уюмдар менен эриш-аркактарын талкулайт.
Улуттук координаторлордун Кеңеши ШКУнун Хартиясынын алкагында мучө-өлкөлөрүнүн көп тармактуу кызматташтыгын жетектейт.
Ворга-Шор (Ручь-Ю куймасы)
Ворга-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ручь-Ю дарыясынын оң жээгинен 58 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Шанхай кызматташтык уюму
Түзүлүшү
Региондук терроризмге каршы түзүмү (RATS) – ШКУнун туруктуу борбору. Ал мүчө-өлкөлөрүнүн терроризм, сепаратизм жана экстремизмге каршы кызматташтыгын илгерилетүүнү тейлейт. Кеңсеси Ташкенде (Өзбекстан) жайгашкан. Түзүмдүн башчысы үч жылга шайланат. Ар бир мүчө-өлкө түзүмгө туруктуу өкүлүн жиберет.
Ворга-Шор (Ручь-Ю куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Шанхай кызматташтык уюму
Коопсуздук боюнча кызматташтык
ШКУнун көнүл чордонунда негизинен анын мүчө-өлкөлөрүнүн Борбордук Азиядагы коопсуздук маселелери, көбүнчө башкы коркунучтар терроризм, сепаратизм жана экстремизмге байланыштуу. Бирок анын ишмердүүлүгү коомдук өнүгүү тармагында тезирээк өсүүдө.
2004-жылдын 16-17 июнунда ШКУнун саммити Ташкен, Өзбекстанда өткөрүлүп, Региондук терроризмге каршы түзүмү (RATS) түзүлдү. 2006-жылдын 21-апрелинде ШКУ терроризмге каршы бөлүмдүн астында эл аралык баңгизат кылмыштуулук менен күрөшүү планын жарыялады.
Григорий Логинов 2006-жылдын апрелинде ШКУ аскер сапсалгы болууну пландабаганын жарыялады, бирок “терроризм, сепаратизм жана экстремизмдин” күчөп бараткан коркунучтары куралдуу күчтөрдүн толук өлчөм ченинде катышуусун муктаж кылганын ырастады.
2007-жылдын октябрында Душанбе, Тажикстандын баш калаасында, ШКУ Жамааттык коопсуздук жөнүндө келишим уюму (CSTO/ОДКБ) менен коопсуздук, кылмыштуулук, баңгизат ташуу сыяктуу маселелер боюнча кызматтыштыкты кеңейтүү үчүн макулдашууга кол койду. Эки уюм арасында бириккен аракет планына кол коюу Пекинде 2008-жылдын башына пландаштырылган.
Уюм тарабынан ошондой эле киберсогушка жаңы аныктама берилип, "башка өлкөлөрдүн рухий, адеп-ахлак жана маданий чөйрөлөрүнө зыян келтирүүчү" маалыматты таркатуу коопсуздукка коркунуч катары каралыш керек деп айтылган. 2009-жылы кабыл алынган “мааалымат согуш” аныктамасына ылайык бул, айрыкча, кайсы бир өлкөнүн кимдир бирөөнүн “саясый, экономикалык жана коомдук системасын” бузуу аракети.
Аскер ишмердүүлүгү
Акыркы беш жылда уюмдун ишмердүулүгү кеңейди жана аскер кызматташтыкты, биргелишкен чалгындоо жана терроризмге каршылык көрсөтүүнү камтыйт.
ШКУнун бир нече биргелишкен аскер машыгуулары өттү. Биринчиси 2003-жылы өткөрүлдү, анын биринчи фазасы Казакстанда, экинчи фазасы - Кытайда өттү. Ошондон кийин 2005, 2007, 2009-жылдары Кытай менен Орусия ШКУнун карамагында чоң өлчөм ченинде согуш оюндарында биригишти. Биргелишкен аскер машыгууларда (Тынчтык миссиясы, 2007) 2007-жылы Урал тоолоруна жана Борбордук Азияга жакын Челябинскте (Орусия) өткөрүлгөн, 2006-жылынын апрелинде ШКУ Коргоо министрлеринин жолугушуусунда макулдашылгандай 4 миңден ашык кытай жоокерлери катышкан. Аба күчтөрү жана так буталаган куралдар да колдонулган деп болжолдонууда. Россия Коргоо министри Сергей Иванов бул машыгуулар басма сөз жана коомчулук үчүн айкын жана ачык болот деп айтты. Согуш оюндарынын ийгиликтүү аяктоосунан кийин орус мамлекеттик кызматкерлери келечекте Индиянын катышуусу жана ШКУнун аскер ролу тууралуу сөз кыла башташты. Казакстандын Матбулак машыгуу аянтында 2010-жылдын 9-25 сентябрында (Тынчтык миссиясы-2010), 5 миңден ашык Кытай, Орусия, Казакстан, Кыргызстан жана Тажикстан кызматкерлери биргелишкен пландоо жана пайдалануу ыкмаларын көрүштү.
Экономикалык кызматташтык
Кытайдан башка ШКУ мүчөлөрү ошондой эле Евразия Экономикалык Коомчулугун мүчөлөрү. Экономикалык кызматташтыкты күчөтүү максатында ШКУ мүчөлөрү 2003-жылынын 23-сентябрында Түзүлүштүк келишимге кол коюшту. Ошол эле жолугушууда Кытай Эл Руспубликасынын премьер-министри Вен Цзибао, башка тикеден-тике чаралар кабыл алынгыча, региондо товарлардын агымын түзөө үчүн узак-мөөнөттүк максатта ШКУда эркин соода аймагын түзүүнү сунуштады.. Пландын ашырылышы үчүн бир жылдан кийин 2004-жылдын 23-сентябрында 100 ашык аракеттерге кол коюлду.
Маданий кызматташтык
ШКУнун алкагында маданий кызматташтык да жүзөгө ашырылууда. ШКУнун маданият министрлери алгачкы ирет 2002-жылдын 12-апрелинде Пекинде жолугуп кызматташууну улантуу үчүн биргелешкен арызга кол коюшту. Маданият министрлеринин жолугушуусу Ташкен, Өзбекастанда 2006-жылдын 27-28 апрелинде өттү.
ШКУ Өнөр фестивалы жана көргөзмөсү алгачкы ирет 2005-жылы Астанада өткөрүлүп жаткан саммит учурунда ачылды. Ошондой эле Казакстан ШКУнун элдик бий боюнча фестивалын 2008-жылы Казакстанда өткөрүүнү сунуштады.
Компенсациялык бүтүм
Компенсациялык бүтүм – товарларды өзара алып келип берүү же контрагенттердин кызыкчылыктарын кандайдыр бир башка түрдө канааттандыруу. К. б-дө белгилүү бир баадагы товарларды башка товарларга же кызмат көрсөтүүлөргө алмашуу жүрөт. К. б. жарым-жартылай акчалай жабууну карашы мүмкүн, ал болсо аны товар алмашуу (бартер) бүтүмүнөн айырмалайт. Атамекендик иш-тажрыйбада өнөржай объекттерин курууда (аларды кийин продукция менен төлөө) көп колдонулат.
Контр...
Контр..., Контра... (латынча contra – каршы) – татаал сөздөрдүн түгөйү, экинчи түгөйү деген мааниге карама-каршы маанини туюндуруучу бөлүгү (мисалы, контрабанда, контрреволюция, контратака). Музыкада Контр «бир октава төмөн» дегенди билдирет (мисалы, контральто, контрабас).
Мүсүралиев, Камчыбек
Мүсүралиев, Камчыбек (1940, Чүй облусу, Аламүдүн р-ну, Арчалы кыштагы – геолог, Кыргыз ССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1980). Фрунзе политехника ин-тун (1965), Ташкендеги жогорку партиялык мектепти (1974) бүткөн. Акдөбө (Казакстан) комплекстүү геол. экспедициясынын Борлин, Түштүк Мугожар партияларынын техник-геологу, геологу, улук геологу (1965–67), Орто Азия мамлекеттик долборлоо ин-тунун №2 изилдөөчү экспедициясында инженер, улук инженер (1967–70), Кыргызстан Коммунисттик партиясынын Таш-Көмүр шаардык комитетинин транспорт өнөр жай бөлүмүнүн башчысы, комсомолдун Таш-Көмүр шаардык комитетинин катчысы (1970–72), Кыргызстан КП Ош областык комитетинин транспорттук өнөр жай бөлүмүнүн инструктору (1974–78), Түштүк Кыргызстан геол. экспедициясынын начальниги (1978–87), Кыргыз комплекстүү гидрогеол. экспедициясынын Калинин, Сокулук партияларынын начальниги (1987–93), 1993-жылдан Кыргыз комплекстүү гидрогеол экспедициясынын начальниги.
Рыскелди Алиев
Алиев Рыскелди (1912, Нарын району, Оттук айылы — 1991, Бишкек ш.) — Кыргыз ССР Жогорку Советинин 2 жолку депутаты (1947—55). 1934-ж. Ленинград финансы-экономика институтун бүткөндөн кийин Кыргыз ССР финансы эл комиссариатында инспектор, Тянь-Шань облустук финансы бөлүмүндө жетекчи кызматтарда, 1941— 44-ж. Тянь-Шань, Фрунзе облаткомдорунун төрагасынын орун басары, 1944— 52-ж. Кыргыз ССР Мамлекеттик контроль министри, 1952-жылдан Мамлекеттик эмгек сактык кассасы жана Мамлекеттик кредит башкармасында начальниктин орун басары, 1957-жылдан СССР коммуналдык банкынын Республикалык конторасынын башкаруучусу болуп иштеген. 1-даражадагы Ата Мекендик Согуш, 2 "Ардак Белгиси", Эмгек Кызыл Туу ордендери жана медалдар менен сыйланган. СССР курулуш банкынын отличниги.
Каз таман
Каз таман (Potentilla anserina, L. 1753) — көп жылдык чөп өсүмдүк. Тамыр сабагы жакшы өөрчүгөн. Каз таман ачык нымдуу жерлерде, бадалдардын арасында өсөт. Медицинада тамыр-сабагы жана тамыры колдонулат. Аны күзүндө (август—сентябрь) же жазында (март—май) жыйнап алат. Андан алынган препарат ичегикарындын сезгенүүлөрүн дарылоодо, ангина, оозул болгондо оозду чайкоо жана кан токтотуучу зат катары, ошондой эле түрдүү гинекологиялык ооруларда колдонулат. 20 г кургатылып, майдаланган тамыр-сабагын 0,5 л сууга 10 мин.кайнатып, чыпкалап күнүнө 3 жолу бир кашыктан ичилет.
Анортозит
Анортозит (аты анортит минералынан келип чыккан) лабрадорит, олигоклизит, плагиоклазит - орто жана негиздүү плагиоклаздан турган, габбро тобундагы магма тоотеги. Анортозиттин курамында кошунду катарында пироксен, оливин, магнетит, титаномагнетит жана башка болот. Өңү ак, боз, күңүрт кара, кээде көк жана көгүш келип, кубулуп турат. Анортозиттин кубулган түрлөрү эстелик жасоо жана имараттарды кооздоо үчүн пайдаланылат.
Ак терек, көк терек
Ак терек көк терек оюнунун шарттары
Ак терек, көк терек кыргыз элини эң манилуу жана кызыктуу оюндарынын бири.Чогулган балдар, кыздар акты-каралы болуп эки тарапка бөлүнүп, маңдай тескей эки бөлөк тизилип, бири-биринин колдорун бекем кармашат. Тутум боюнча оюн баштоого укук алган тарап жапырт үн менен:
Ак терек, көк терек,бизден сизге ким керек, – дешет.
Экинчи тарап бир баланын же кыздын атын аташат. Аты аталган бала жүгүрүп келип, каршы тарапта кол кармашып тургандардын бош же алсыз деген жеринен үзүп кетүүгө аракеттенет. Кол кармашып тургандардын колун бөлө албай калса, өзү ошол тарапка кошулат. Эгерде кармашып турган колду бөлүп кетсе, бөлүнгөн балдардын бир тобун өз тарабына кошуп алат.
Ушундай эле аракетти экинчи тарап жасайт. Белгиленген убакыт бүткөндө кайсы тараптын балдарынын саны көп болсо, ошол тарап уткан болот.
Кирпи
Чоң кирпиде узундугу 3 сантиметрге чейин жеткен 5-6 миң, кичинесинде 3 миңге жеткен ийнеси болот. Ийнелери кирпини душмандардан, мисалы, түлкүдөн, карышкырдан жана үкү сыяктуу жырткыч куштардан сактайт.
Эне кирпи жылына 3-6, кээде 7-8ге чейин ийнесиз, кызыл эт баштанган бала тууйт. Төрөлгөндөн кийин бир нече сааттан кийин ийнеси өсө баштайт.
Көзү кара, тоголок. Адам сыяктуу эле түстөрдү айырмалай алат. Мурду шуштугуй жана ар дайым нымдалышып турат. Кирпинин кулактуу түрүн да Пакистандан, Ооганстандан да кездештирүүгө болот. Тишинин саны 36. Жылан, бака, курт-кумурскалар, козу карын, мөмө-жемиштер кирпинин эң негизги азыктары болуп саналат.
Ноябрдан апрель айына чейин аюу сыяктуу чээнге кирип уктайт.
Аркалык (айыл)
Аркалык — Кыргызстандын Жалал-Абат облусунун Базар-Коргон районундагы айыл. Сайдыкум айыл аймагына кирет.
Кара-Үңкүр суусунун сол жээгинде, деңиз деңгээлинен 660 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Базар-Коргон кыштагынан 10 км түштүк тарапта Жалал-Абад темир жол бекетинен 40 км. 1937-жылы негизделген.
Тургундары негизинен пахта, дан эгиндерин, жашылча өстүрүүдө менен эмгектенишет. ФАП, мечит, тегирмен, медпункт, акжуваз бар.
Калкы
Калкы ― 534 киши (2009-жылы). 2002-жылы 1450 киши болгон.
Эшмечилик
Кол өнөрчүлүктүн бир түрү. Байыртан берки көчмөндүүлүктө күндөлүк турмуш-тиричилик жагын көздөп, жалаң мал чарбачылыгына байланышкан калк боз үйдүн боолорун, бирдемелерди байлоо жана жүктөө үчүн муну кыргыз аялдары жапырт кармашкан.
Эшменин үч түрү бар. Жалаң жүндөн эшилүүчү жип-шууларга боз үйдүн: «уук боосу», «түндүк боосу», «туурдук боосу», «үзүк боосу» анан «кырчоосу» сыяктуулар кирет. Жалаң кылдан көбүнчө «чылбыр», «аркан» эшилет. Анан кылга жүндү бөлөп, «желе» кулун-тайга «нокто», козу-улакка «көгөн» эшишкен. Кап, баштык, уук боолору да ошондой эшилген. Кыргыздын кылчык койлорунун жүнү эшмечилик үчүн негизги жердик болгон.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Компенсациялык келишим
Компенсациялык келишим – товардын бир бөлүгү акча (же валюта) менен төлөнгөн бартердик аткарымдардын же утурлама сооданын бир түрү.
Согуш жана куралдуу конфликт
Согуш жана куралдуу конфликт -   белгилүү саясий максатка жетүү үчүн зордук-зомбулукту колдонуу даражасы менен айырмаланышкан социалдык кубулуштар.
Согуш өзүнүн маңызы боюнча - бул же тигил мамлекеттердин (таптардын) саясатынын зордук-зомбулук каражаттары менен улануусу. Согуш саясий мазмунга ээ, ал ички жана тышкы саясаттын бөлүгүн түзөт. Тарых, анын ичинде эки дүйнөлүк согуштун тажрыйбасы көрсөткөндөй, согуштар, эреже катары, алдын-ала, узак убакыттар бою даярдалат, бул даярдык саясий, экономикалык, аскердик, дипломаттык, идеологиялык, моралдык-психологиялык чөйрөлөрдү, мобилизациялоо иш-чараларын, чалгындоо ишмердүүлүгүн өзүнө камтыйт. Согуш өзүнүн айырмаланган, өзгөчө мазмунга ээ; бул ролдо чыгуучу куралдуу күрөш - саясий жана аскердик максаттарга жетүү үчүн мамлекеттин куралдуу күчтөргө же куралдуу отрядцарды элдик башка бирикмелерди уюмдашкан түрдө пайдалануу болуп эсептелет. Куралдуу күрөш саясат тарабынан санкцияланбаган формаларда (айрым аскердик кагылышуулар, аскердик инциденттер, террористтик акциялар) жүрүшү да мүмкүн; андан тышкары айрым мамлекеттердин ортосунда жана алардын ичинде согуштун жалпы абалынын жоктугуна карабай саясатташтырылган куралдуу конфликттер пайда болуп, орчундуу орун алуусу мүмкүн.
Согуш жана куралдуу конфликтжалпылык — саясий шартталгандык жана куралдуу зордук-зомбулуктун жардамы менен карама-каршылыктарды чечүү ыкмасы. Алар өзүнүн саясий жана стратегиялык максаттары, себептери, масштабдары, куралдуу күрөштүн каражаттары, узактыгы, согуштук аракеттерди жүргүзүүнүн формасы жана ыкмалары менен айырмаланышат. Көбүнчө куралдуу конфликттер этностор аралык жана таптар аралык негизде, мамлекеттик чек араларда аймактык бүтүндүүлүктү бузуу, суверенитетке запал келтирүү ж.б. байланыштуу келип чыгышат.
Согуш жана куралдуу конфликтте эки фактор: адамдар жана курал өкүм сүрөт. Ошондуктан бүгүнкү күндө турмуштан бул социалдык кубулуштарды алып салуунун радикалдуу жолу чечкиндүү түрдө куралдуу күчтөрдү жана куралдарды кыскартууда жана куралсыздандырууда, эл аралык мамилелерди демилитаризациялоодо, бардык мамлекетгер тарабынан тынчтык саясатын жүргүзүүгө жатат.
Косуль дарыясы
Косуль — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - КАР/ОБЬ/2542/1239 орун алган. Дарыянын узундугу - 40 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Кари (Краснокам району, Башкыртстан)
Кари — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Кариев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 563 киши. Почта индекси — 452946, ОКАТО коду — 80237810001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Анофтальм
Анофтальм ( an... жана грекче ophtalnios - көз) бир же эки көздүн жоктугу. Ал көбүнчө көз оор майып болгондо же катуу оорудан кийин аны хирургиялык операция жолу менен алып таштаганда болот. Айрым учурда тубаса да болушу мүмкүн.
Ален Делон
Ален Делон — француз актёру, 1935-жылы 8-ноябрьда Сло шаарында туулган. Ал эң белгилүү жана кадырлуу француз актерлорунун бири. 135 миллион кассаны кабыл алуу менен, ал 60-жылдардагы фигура жана секс символунун катарына кирет.
Киыр Еланда дарыясы
Киыр Еланда — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Яма дарыясынын сол жээгинен 39 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Сопло
Сопло - газ жана суюктук агымдарын пайда кылуучу түзүлүш. Соплонун туурасынан кесилиши тик бурчтук (жалпак Сопло), тегерек (окко симметриялуу Сопло) же ар кандай формада (мейкиндик Соплосу) болушу мүмкүн. Сопло буу жана газ турбиналарында ракета жана аба-реактивдүү кыймылдаткычтарда, газ динамикалуу лазерде, магнит-газ динамикалуу установкада, аэродинамикалык түтүктө, химиялык технологияда, агымдуу аппараттарда, чыгым өлчөгүчтөрдө, үйлөмө процесстерде ж. б-да кеңири колдонулат.