cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кобыстан
Кобыстан — 1) Азербайжан Республикасындагы Жейрен-Кечпес суусуна жакын жердеги тоо; 2) К. аскаларына тартылган байыркы оймо-чиймелер. Мезолит доорунан орто кылымга чейинки мезгилге таандык 4 миңден ашык түрдүү сүрөттөн турат. Алардын арасында эгин эгүү жана жыйноо, курмандык чалуу жана башкалар диний жана чарбачылык мүнөздөгү сюжеттүү сүрөттөр көп. Кобыстан оймо-чиймелерине жакын жерде таш дооруна таандык тургун жай үңкүрлөр бар. Ошондой эле биздин заманга чейинки 3-миң жылдыктагы коло доорунда эл отурукташкан жайлар жана көрүстөндөр да белгилүү.
Осмон,Тогусаков
Өмүр баяны
Тогусаков Осмон (1953-жылы төрөлгөн, Чүй обласында, Ысыката району, Кызыл-Арык айылы) – географ, философия илимдеринин доктору (1993). 1979-жылы Кыргыз мамлекеттик универсетинин география факультетинин (1979) бүтүргөн. 1989–91-ж. докторантурада (Алматы ш.) окуган. 1979-жылдан баштап Кыргыз ИАнын Философия ин-тунда кенже, улуу илимий кызматкер, окумуштуу катчы болуп иштеген. 1992-жылдан декабрынан Кыргыз Республиканын Илимдер акемедиясыннын Философия институнун директору. Эмгектери табият таануу жана техниканын философиялык маселелерине арналган. Кыргыз Республикасынын илим жааатында эмгек синирген ишмер наамына ээ(2003).
Илимий теориялык изденүүлөрдү алдын ала андап билүүнүн, прогноздоонун диалектикасын, анын илимдеги жана практикадагы методологиялык маанисин тастыктоого багытталган.
Эмгектери
20дан ашуун илимий эмгектери ( 2 монография, 2 монографияга авторлош) бар. Эмгектери: “Философский анализ проблемы предвидения” (1984). “Элдик мурастын философиясы” (Авторлош) Окуу куралы. Б., (2001) жана башка.
Баффин жери
Баффин жери - Канадалык Арктика архипелагындагы эң ири арал. Аянты 476 миң км2. Чыгышы тоолуу (бийиктиги 2134 м ге чейин), мөңгүлүү (аянты 83 миң км2). Батыш бөлүгү дөбөдөңсөлүү (бийиктиги 150-200 м), саз жана ири көлү көп. Негизги калктуу пункту Фробишер-Бей.
Качма топ
Качма топ – балдар оюну. Балдар эки топко бөлүнүшүп таяк кармашып, кайсы топтун өкүлү анын эң учун кармаса, оюнду баштап, топту чабуу укугун алат. Топ тоскон тараптагылардын бирөө оюнчуларга топ салып берип турат. Калгандары чабылган топту тосуп, белгиленген чекке (30–50 м) чуркап бара жаткан балдарды топ менен урушат. Чабылган топту жерге түшүрбөй тосуп же качып бара жаткан балдарды урганда тийгизсе, алар тарап оюнду жеңген болот. Эгер өнөктөштөрдүн баары топту бирден чаап бүтүп, эң акырында калган бала топту үч жолу удаа чапканга чейин аркы чекке барып кайткан бала жок болсо, ал тарап утулган болот. Оюнчулардын кезеги алмашылып, 2-тарап топ чабууга келет.
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
Биоэнергия
Биоэнергия – тирүү организмдердеги жаңыланып туруучу энергия булагы. Ал жаныбар жана өсүмдүк калдыктарынын кычкылтексиз ажыроо процесси (биогаздык) жана тазалоочу курулмаларда пайда болот. Анын негизги компоненттери метан жана көмүр кычкыл газынын аралашмасы. Биогаз тамак даярдоодо, үй жылытууда, ж. б. газдык кыймылдаткыч катары колдонулат.
Ульяновка (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Ульяновка — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Николаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 78 киши. Почта индекси — 453026, ОКАТО коду — 80235840003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Дүйнө бөлүктөрү
Дүйнө бөлүктөрү – Жер шарынын шарттуу бөлүктөрү; ага материктер же анын бөлүктөрү жана ага жакын жаткан аралдар кирет. Дүйнө бөлүктөрү алтоо: Европа, Азия (экөө биригип, Евразия материгин түзөт), Африка, Австралия, Америка (Түштүк Америка, Түндүк Америка материктери), Антарктида; кээде Океания да дүйнө бөлүктөрүнө кирет. Ошондой эле Жаңы жана Эски дүйнө бөлүктөрүнө бөлүнөт.
Антихолинэстеразалар
Антихолинэстеразалар(грек. ἀντί — «каршы», χολή — «өт» жана эстераза — гидролаз классынын ферменти) — ацетилхолинди ажыратуучу фермент — холинэстеразанын активдүүлүгүн тормоздоочу дарылар тобу.
Ацетилхолин четки нерв системасында пайда болгон козголууну нервден — булчуңга, борбордук нерв системасында нейрондон нейронго өткөрөт. Антихолинэстеразалар таасир эткенде нерв системасы жана башка ткандардагы ацетилхолиндин өлчөмү көбөйүп, нерв козголуусу пайда болот.
Антихолинэстеразалар көздүн, бронхтордун, ичеги-карын, өт жолдорунун жылма булчуңдарынын жыйырылуусун күчөтөт. Тамак сиңирүү, тер бездеринин секрециясын көбөйтөт, вегетатив нерв системасын стимулдайт. Көздүн карегин кичирейтет, көз ичиндеги басымды төмөндөтөт. Ошондуктан кээ бир антихолинэстеразалар глаукоманы, миастенияны дарылоодо колдонулат.
.
Нонза-Яга
Нонза-Яга — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 32 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Хемилюминесценция
Хемилюминесценция – химиялык реакция энергиясынын эсебинен келип чыгуучу жаркыроо. Ал реакция продуктуларынан чыгат. Х. жекече учуру – биолюминесценция. Ал кээ бир тирүү организмдер органдарынын жаркырашы люциферин деп аталуучу спецификалык заттар абадагы кычкылтек менен ферментативдик окистенишинин натыйжасында дүүлүккөндө пайда болот. Газдарда Х. бош радикалдар жана атомдор катышкан экзотермиялык реакцияларда байкалат. Мисалы, NO + O ® NO2 (электрондук дүүлүгүү). Х. интенсивдүүлүгү реакциянын ылдамдыгына жана Х. чыгышына пропорционалдуу. Х. молекулалар түзүлүшүн, энергиянын, реакция продуктуларына бөлүнүшүн, реакция ылдамдыгын изилдөөгө мүмкүндүк берет.
Карымшак Жоошбай уулу
Карымшак Жоошбай уулу - (1900, Ноокат району, Шорон айылы —1979, ошол эле жер) —манасчы,жомокчу. "Манас", "Эр Төштүк" эпосторунун бир катар окуяларын айткан. 1969-ж. ТАИнин кызматкерлери тарабынан "Манас" эпосунун үзүндүлөрү ("Көкөтөйдүн ашы") жазылып алынып, Кыргыз Илимдер акдемиясынын Кол жазмалар фондусунда (Кол жазмалар фондусу, 5192-инв.) сакталып турат.
Европа борбор калаалары
Европа башкалаалары - Европада жайгашкан мамлекеттердин борбор шаарлары.
Аталыштары
Амстердам | Андорра-ла-Велья | Афинде | Баку | Белград | Берлин | Берн | Братислава | Брюссель | Будапешт | Бухарест | Вадуц | Валлетта | Варшава | Ватикан | Вена | Вильнюс | Дублин | Ереван | Загреб | Киев | Кишинёв | Копенгаген | Лиссабон | Лондон | Любляна | Люксембург | Мадрид | Минск | Монако | Маскөө | Осло | Париж | Прага| Подгорица | Рейкьявик | Рига | Рим | Сан-Марино | София | Скопье | Таллин | Тирана ] | Тбилиси | Сараево | Стокгольм | Хельсинки
Карыкан
Карыкан — кейипкер. Кырк кан кытай элинин түпкү, башкы каны (императору). Саякбай Каралаевдин варианты нда окуяларга учкай катышса да элестүү сүрөттөлгөн, өзүнчө мүнөзгө ээ кейипкер. К., Эсенкан, Азизкан, Алооке төртөө бир тууган. К. чексиз бийликке эгедер, согуштук эпизоддорго түздөн-түз катышпаганы, баатырдык иштери сүрөттөлбөгөнү менен Эсенкан экөө көп согуштук окуялардын түздөн-түз уюштуруучусу болуп саналат. Ал ар кадамын өлчөп куулук менен бийлик жүргүзгөн кан катары акыл, айла, амал менен сырткы саясатын жүргүзөт. "Эрдигин билип Манастын, Нечен кыстап бурутту, Алалбаган мен ушу" — деп эң башкы душманы Манаска алы жетпегенин, анын баатырдыгын мойнуна алат. Кытайлардын көп маанилүү иштери К-дын буйругу менен бүтөт) Азизканга Алтынайды алып берет; Азизкан ат койдурганы баласын К-га алпарат; Манасты өз туугандары аркылуу тымызын жок кылуу үчүн Таласка Көзкамандарды жөнөтөт; Манас Чет-Бээжинге кан болгондо качып барган Коңурбайга Манастын айбалтадан өлөрүн айтып, айбалта жасатат жана башкалар). Коңурбай баш болгон кытай кандары алдына жүгүнүп турган Эсенкан да керек учурда К-дан акыл сурайт, анын буйругун аткарат, жардамын алат (кандыкты талап кылып келген Алмамбеттен качып, Эсенкан К-га даттанып барат жана башкалар). Айлакер К. Алмамбетке өзүнүн тагын мингизип, таажысын кийгизип, амал менен көзүн тазаламакчы болгонун билгенден кийин Алмамбет Бээжинге дүмөк салып, К. жок болгондуктан аны өлтүрө албай калат (Саякбай Каралаев, 2. 112). Чоң казаттан кийин К-дын тагдыры жөнүндө айтылбайт.
Канттуулук өлчөгүч
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Жон, Толанд
Толанд, Жон (1670–1722) – англиялык философ, материалист. Толанд Жон атеизмдин позициясында турган: ал жандын өлбөстүгүн, дүйнөнүн жаралышын четке каккан. Анын “Сыры жок христианчылык” деген китеби өрттөлүүгө берилип, өзү болсо качып кеткен. Толанд Жонга француз философтору – Вольтер, Ридро, Гольбах Гельвеций жана башка чоң таасир көрсөткөн. Диндин дестик сынынан баштап, атеизмдин ээлеген ордунда турган: ал жандын өлбөстүгүн, дүйнөнүн жаралышын жана бака четке каккан. Толанд Жондын негизги эмгеги анын материя жана (кыймыл) жөнүндөгүдөгү окуусу, кыймыл материянын ажырагыс касиети. Ушул орунда Толанд Жон Спинозаны кыймылды материянын негизги касиети эмес деп эсептегени үчүн сынга алат. Толанд Жондин ою боюнча материя түбөлүктүү жана өлбөс.
Картель
Картель (французча саrtel, италянча саrtello, carta – кагаз, документ) – экономикалык жана юридикалык жактан бири-бирине көз каранды эмес ишканалардын көбүрөөк пайда көрүү үчүн экономикалык биригүү формасы. Картелге бириккендер өндүрүш көлөмүн жөнгө салуу, бирдей базар бааларын орнотуу, өндүрүлгөн продукцияны өткөзүү, жумушчу күчүн жалдоо жана башка боюнча макулдашышып, келишим түзүшөт. Картелге кирген бардык ишканалар өзүнүн өндүрүштүк жана коммерциялык өз алдынчалыгын сактап калат. Картелге бирдей продукция өндүргөн ишканалар биригет. Картель базар экономикасында монополиялык көзөмөлгө ээ болгондуктан, көбүнчө көмүскө түрдө түзүлөт. Алар көбүнчө кыска убакытка түзүлүп, туруксуз болот.
Дүйнө жактары
Дүйнө жактары, горизонттун жактары – горизонттун 4 негизги чекити – Түндүк (N), Түштүк (S), чыгыш (E же O), батыш (W). Кээде горизонттун чейрек бөлүктөрү да дүйнө жактары деп аталат.
Кантон
Кантон (Француз тили canton - округ) –
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Витаминдер
Витаминдер — организмдеги нормалдуу зат алмашууда жана тиричилик аракетинде мааниси чоң биологиялык активдүү бирикмелер. Алар тамактануунун алмаштырылгыс фактору. Витаминдин ачылышы орус окумуштуусу Н. И. Луниндин ысмы менен байланыштуу. Ал 1880-ж. тамактын составында тиричилик үчүн эң керек белгисиз фактор бар экендигин экспериментте аныктаган. Поляк окумуштуусу К. Функ 1912-ж. «витамин» терминин сунуш кылган. Буга чейин эле организмге белгилүү өлчөмдө белок, май, углевод, минерал туздар жана суу керек экендиги, ошондой эле начар тамактануудан болуучу оорулар да белгилүү болгон. Узакка созулган экспедициянын саякатчылары жашылча-жемиш жебегендиктен цинга оорусу менен оорушкан.
Витаминдердин көбү — ферменттердин составдык бөлүгү, алар зат алмашууну жөнгө салат. витаминдер организмде болуучу химиялык реакцияларды тездетет, ошондой эле ферменттердин пайда болушуна жана анын функциясына катышат. Организмдин азык заттарды өздөштүрүүсүнө таасир этип, клетканын нормалдуу өсүшүнө жана бүтүндөй организмдин өөрчүшүнө түрткү берет. Киши түрдүүлөп жетиштүү тамактанганда витаминди тамак-аш менен кабыл алат. Алардын кээ бири ичегиде микроорганизмдердин тиричилигинин натыйжасында синтезделет, бирок бул организмдин витаминге муктаждыгын толук канааттандыра албайт. Кээ бир учурда организмге тамак продуктулары менен бирге түзүлүшү витаминдерге жакын бирикмелер (провитаминдер) кирет; алар организмде витаминдерге айланат. Кээ бир продуктуларда бир же бир нече витаминдер жок болот, ошондуктан бир өңчөй жана витамини аз тамак-аш менен тамактануу, ошондой эле организм витаминди өздөштүрө албай калганда витамин жетишсиздиги (гиповитаминоз, авитаминоз) пайда болот. Витаминди ашкере кабыл алуу гипервитаминоз оорусуна алып келет.
Организмдин витаминди кабыл алуусу анын физиологиялык абалына жараша болушу керек. Витамин организмдин өсүү мезгилинде, кош бойлуу жана эмчек эмизген убакта, ооруп жатканда жана оорудан кийин, кара жумуш же акыл эмгеги менен көп иштегенде, мисалы, спорттук көнүгүүлөрдү жасаганда, нерв-эмоциялык чоң күч талап кылган иште, ошондой эле көп убакыт суукта болгондо чоң өлчөмдө талап кылынат (к. Тамактануу). Улгайган кезде витаминди өздөштүрүү начарлайт. Түрдүү тамак-аштагы витаминдин бардыгы эле туруктуу эмес жана алар сырткы факторлордун таасиринен анча-мынча бузулушу мүмкүн. Консерваланган азыктарга караганда жаңы даярдалган тамактар витаминдерге бай; продуктуларды узакка сактоо, аларды кургатуу, ошондой эле бышыруу витаминдин бузулушуна алып келет. Ошондуктан витаминди сактап калуу үчүн түрдүү тамак-аш азыктарын сактоо жана аны даярдоо эрежелерин билүү зарыл.
Витамндин көпчүлүгү латын алфавитинин тамгалары менен белгиленет (мисалы, А, В, С жана башка), мындан тышкары алардын химиялык структурасын көрсөтүүчү атайын аттары бар. Дарылоо максатында Витаминди колдонуу витамин менен дарылоо деп аталат. Сууда эрүүчү витаминдер.
Витаминдердин малдарды тоюндуруудагы мааниси
Организмдин витаминди кабыл алуусу анын физиологиялык абалына жараша болушу керек. Улгайган кезде витаминди өздөштүрүү начарлайт. Түрдүү тамак-аштагы витаминдин бардыгы эле туруктуу эмес жана алар сырткы факторлордун таасиринен анча-мынча бузулушу мүмкүн. Консерваланган азыктарга караганда жаңы даярдалган тамактар витаминдерге бай; продуктуларды узакка сактоо, аларды кургатуу, ошондой эле бышыруу витаминдин бузулушуна алып келет. Ошондуктан витаминди сактап калуу үчүн түрдүү тамак-аш азыктарын сактоо жана аны даярдоо эрежелерин билүү зарыл. Витаминдин көпчүлүгү латын алфавитинин тамгалары менен белгиленет (мисалы, А, В, С жана башка), мындан тышкары алардын химиялык структурасын көрсөтүүчү атайын аттары бар. Дарылоо максатында Витаминди колдонуу витамин менен дарылоо деп аталат. Сууда эрүүчү витаминдер.
Витаминдер тамак сиңирүүдө алмаштырылгыс регулятор болуп саналат. Алар малдардын ден-соолугун, өндүрүмдүүлүгүн, малдардын көбөйүүсүндө жана функционалдуулугун камсыз кылышат. згөчө белоктор менен туташышып жана ферменттик системанын составында витаминдер химиялык реакциялардын биологиялык катализаторунун тирүү клеткалардагы өтүп тарган функциясын аткарышат. Биологиялык мемраналардын ишинде да витаминдер өтө чоң роль ойношот. Мындай шарттар алардын пластикалык жана энергетикалык материал эместигинне күбө боло алышат. Витаминдер малдарды тура тоюндуруудагы эң негизги компонетн болуп эсептелет. Бирок кээбир малдарга бизге белгилүү болгон витаминдердин түрлөрү кереги деле жок болот, себеби алардын организми кээбир биологиялык активдүү заттарды өз алдынча  биосинтездей алышат. Бир нече витаминдер микрофлора менен өндүрүлөт. Кандайдыр бир витаминдердин өлчөмү ичке ичегилерде сиңирилип организм менен иштетилет. Практика көрсөткөндөй мындай витаминдерди өндүрүү булактары  да  малдарды витамин менен толук  камсыз кыла алышпайт. Белгилей кетчүү нерсе, ички витаминдердин булактары организмдеги авитаминоздун белгилерин жоготот, бирок дефициттин (гиповитаминоздор жана витамин жетишсиздиктин оорулары) көрүнбөгөн формаларын баари бир жокко чыгара алышпайт. Гиповитаминоз малдын чоңоюушуна, көбөйүшүнө жана башка өндүрүмдүүлүктүн көрсөткүчүнө өзүнүн терс таасирин тийгизиши мүмкүн, жана гиповитаминоз малдын өлүмүн көбөйтөт, айрыкча инфекциалык оорулар аркылуу. Жашырын витамин жетишсиздик мал чарбага чоң зыянын тийгизет: тоютту сиңирүүнү азайтат, анын негизинен мал чарбанын өздүк наркы көбөйөт, малдын саны азайтат. Гиповитаминоз сүттө жана майда витаминмдердин көлөмүн азайтат. Малдардын минималдуу витаминдерге болгон зарылчылыгы бул малдардын күнүмдүк  алып турган витаминдин көлөмү, ушинттип аларды витамин жетишсиздиктен сактаса болот. Оптималдуувитаминдерге болгон талабы болуп малдын эң жакшы өндүрүмдүүлүгүн, көбөйүүсүн, ден-соолугун жана тоюутту сиңирүүсүн жакшырткан  витаминдердин дозировкасы деп атйтабыз. Бул витаминдердин керектелүүчү нормасын ар бир малдын турунө, группасына карай аныктап чыгыш керек. Кээбир тажрыйбаларга таянсак малдардын оптималдуу витаминдерге болгон талабы минималдуу талапка караганда бир көп эсеге чоң болуп чыккан. Малдардын витаминдерге болгон зарылчылыгы бир топ өзгөрүлүүчү факторго байланыштуу болот. Жана дагы эсепке тоюттагы болгон жаратылыш витаминдер, малды багуу шарты, инфекциялык жана башка жугуштуу оорулардын боллуусу, өндүрүмдүүлүк жана башка факторлор эске алынышы зарыл. Ылайыктуу витаминдердин көлөмүн аныктоо ар бир учурда эле мүмкүн болбогондуктан , практикада көбүно «гарантиялык кошумчалар» принципи колдонулат.
60-жылдардын аягында синтетикалык витаминдерди өндүрүүнүн химиялык технологиясы иштеп чыгарылган. Псевдо жана бета-иондордун синтездөөсүнүн  технологиясы  иштеп чыккандан тартып, кымбат жана дефициттүү  ретинол, токоферол, нафтохинондордун  өсүмдүк синтезин  колдонуунун кажети жок болду. Химиялык жана нефтехимиялык сырьелордун базасында витаминдерди өндүрүүнүн көп тонналык  өндүрүүсү иштеп чыккан. Мындай өнөр жайдагы өндүрүш механизмдетилген жана автоматташтырылган жабдууларды, бункерлер, автоматташтырылган дозаторлор, жана башка машина жана механизмдерди колдуну менен ишке ашат. Нымдын өлчөмү көп болгон төгүлмөлүк премикстер көгөрүп, рН тын өзгөрүүсүнө алып келет. Ошондуктан көбүнчө курук витаминдердин премикстеринин колдонуусу талап кылынат. Толук баалуу жана баланстатылган жемди өндүрүү үчүн  өндүрүштө төмөнкү витаминдер колддонулат: ретинол ацетат жана ретинол пальмитат (витамин А), эргокалъциферол (витамин D2), холекальциферол (витамин D3), токоферол (витамин Е), менадион (витамин К3), тиамин (витамин В1), рибофлавин (витамин В2), пантотен  кислотасын (витамин В3), холин (витамин В4), никотин  кислотасын  (витамин РР), пиридоксин (витамин В6), фоль кислотасы   (витамин Вс же В9), цианокобаламин (витамин B12), аскорбин кислотуасы (витамин С) и биотип (витамин Н).
Витамин D (кальциферол). Рахитке каршы витамин D малдын организминде фосфор менен кальцийдин алмашуусу жөнгө салат. Алар ичегилердеги  кальцийди сиңирүүнү активдештиришет. Витамин D нин жетишсиздигинен малдарда сөөктүн тура эмес калыптанышы, жаш малда болсо рахит пайда болушу мүмкүн, чоң малдарда остеомаляция, остеопороз, тетания пайда болот. Мындай оорулардын пайда болуусунун себеби тоютта минералдык заттардын жетишсиздигинен же болбосо витамин Бнын райиондо жок болуусунан ал заттардын сиңирүүсүнүн начардыгынан келип чыгышы мүмкүн. Малдарда остеопорос, остеомаляция (сооктөрдүн жуммшашы) оорулары пайда болушу мүмкүн. Витамин D нин жетишсиздигинен малдардын аппети өзгөрүшү мумкүн (жер, тоопурак жеп, жүн жана башка нерселерди жалоо), жаш малдарда болсо кыймыл аракети аз болуп калышы ыктымал: малдар  араң ордунан туруп, аз басып калышат. Витамин D күндүн жана жарыктын негизинде малдардын терисинде пайда болот. Ошол себептен малдарда жайында бул витамин жетиштуу болот, бирок кышында витамин D нин жетишсиздиги пайда болот. Бул витаминдин жетишсздигин жоготуу үчүн ар кандай препараттарды кошумча беришет : витамин D2 и D3 түн майдаг этитмесин, видеин (D3), тривитамин ж.б.
Витамин Е (токоферол), көбөйүүнүн, төлдөөнүн витамини деп койушат. Витамин Е нин жетишсиздиги жыныстык мүчөлөрүнүн өзгөрүшүнө турткү болуп тукумсуздука алып келет. Малды тоютандырууда Витамин Е нин жетишсиздигинен тукумдун сапаты начарлап, жыныстык клеткалардын кыймылы азайып, клеткалардын саны кемий баштайт. Витамин Е антиоксиданттык касиетке да ээ, анын эсебинен Витамин А жана каротин жакшы сиңирилет жана жакшы сакталат. Витамин Е нин жетишсиздигинен организмде ууландыруучу заттар чогулуп малдын төлдөөсүн бузуп жана булчуңдардын дистрофясын пайда кылат Витамин Е кобүнчө дандуу продуктарда жакшы сапаттагы чөптө болот. Витамин Е нин тоюттандырууда жетишсиздигинен өндүрүлгөн буудайды берише, жана ошондой эле Е витаминдүү препараттарды беришет (токоферолдун айетаты, кормовит, капсувит, гранувит, тривитамин ж.б.).
Витамин К (филлохинон). Кандын кайрылуусунда керектелүүчү витамин. Витамин К Витамин К көбүнчө жашыл жалбырактуу                                     өсүмдүктөрдө, бедеде, өсүмдүктөрдүн тамырында, балырд, пимидордо, буурчакта бар.
Витамин В1 (тиамин). Тиамин глюкозадан гликогендин келип чыгышына, фруктозадан глюкозанын келип чыгышына шарт түзөт, углеводдордун сиңирилүүсүнө жардам берет. Ошондой эле тиамин углеводдордогу майлуу кислоталардын синтезине жардам берет. Бул витаминдин жетишсиздигинен оргонизмде суу, май жана белоктордун алмашысуу начарлайт. Тиамин жашылча өсүмдүктөрдө жана чөптөрдө бар. Витамин В2 (рибофлавин). Флавин көздүн функциясында, сыныстык клеткаларда, нерв системасында, гемоглабиндин синтезинде чоң рол ойнойт. Флавин ачыткыларда, өсүмдүк ундарда көп кездешет. Малдардын флавинге болгон зарылчылыгы аба ырайына карай өзгөрүп турат. Анын зарылчылыгы ысык температурада төмөндөп, суук температурада өсөт.
Витамин В6 (пиридоксин). Пиридоксиндин малдын организмде линол ксилотасын фосфорилазыга айландырат,  гликогенди ээритет. Бул витаминдин жетишсиздиги кадын составындагы гемоглабин азайат, булчуңдардын тартышуусуна, малдын  чоңойуусунда чоң таасир берет.
Корутунду
Азыркы мезгилде малдарды тоюттандырууда абдан көптөгөн методдор, препараттар иштелип чыгарылган, бир гана ал методдорду мал чарбасында туура колдонуу адамдардан талап кылынат. Үстүдө бир нече жолу кайталанып кеткендей ар бир витаминдин өзүнүн малды тоюттандырууда орду чоң. Бир гана витаминдин жетишсиздигинен малдарда ар кандай оорулар пайда болушу мүмкүн, малдын өлүмү  көбөйүшү мүмкүн. Жаан ошондой эле малды багууда ветеринардык –санитардык эрежелерин дща сактоо негизги фактор болуп саналат.
Видеман-Франц мыйзамы
Видеман-франц закону - металлдардын жылуулук жана электр өткөрүмдүүлүктөрүнүн өз ара байланышы жөнүндөгү закон. Туруктуу температурада металлдардын жылуулук өткөрүмдүүлүгүнүн (x) электр өткөрүмдүүлүгүнө (s) болгон катышы турактуу чоңдукка (C) барабар, башкача айтканда x/s =C. Бул законду немец физиктери Г. Г. Видеман менен Р. Франц тажрыйба жүзүндө аныкташкан (1853). Бул катыш абсолюттук температурага түз пропорциялаш экендигин даниялык физик Л. Лоренц далилдеген (1882), башкача айтканда x/s =LT, мында T абсолюттук температура, L бардык металлдар үчүн бирдей туруктуу лоренц саны деп аталат (L = 2,45 Q0 -8 ВтОм/K2).
Түмөнбай уулу Султаналы
Султаналы Түмөнбай уулу (туулган жылы белгисиз, Түп болушу, Талды-Суу айылы —1933) — Октябрь революциясына чейинки кыргыздын алгачкы белгилүү агартуучуларынын бири. Ал Каракол шаарындагы жаңы ыкма (усули-жадид) менен окутуучу татар мектебин бүткөндөн кийин 1912-ж. Түп болушундагы Жайылма деген жерде бардар адамдын үйүндө мектеп ачып, бала окута баштаган. Кийинки жылы Талды-Сууда эки бөлмөлүү там үй куруп, бир бөлмөсүндө жалпы билим берүүчү сабактарды, 2 бөлмөсүндө динди окуткан. Султаналы балдарды эски ыкма (динди окутуучу) эмес, көбүнчө жалпы билим берүүчү эсеп, география, табият таануу, тарых сабактарын окуткан. Казан, Уфа шаарында араб тамгасы менен татар тилинде басылып чыккан карталарды, глобусту, окуу китептерин кеңири колдонгон. Ал кыргыз ойчул акындарынын чыгармаларынан тышкары өзбек, казак жана башкалардын чыгаан ойчулдарынын да китептерин окуп эл арасында да агартуучулук иштерди жүргүзгөн. Султаналы 1920-жылдары Арашан, Талды-Суу айылдарындагы мектептерде мугалим, бөлүм башчы болуп иштеген. Ал 1931-ж., жазыксыз камалып, башка жакка айдалып кеткен. 1933-ж. түрмөдө каза болгон. Кийин иши кайра каралып, акталган.
Ааралар
Ааралар (лат. Аrа) — Түштүк Америкадагы тотулардын бир уруусу, булардын төмөнкү түрлөрү белгилүү: (лат. Anodorhynchus hiacinthimus) — көк аара, (лат. Аrа chloropterus) — жашыл канат аара, (лат. А. tacao) — кызыл аара, (лат. A. ararauna) — коксары аара, (A. tricolor) — үч түстүү аара.
Бирден (Оклахома)
Бирден (Оклахома) (Bearden) — Оклахома штатынын Okfuskee округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 140 киши. Болжолдуу аянты - 19.6 км². FIPS коду — 40-04700.
Ковалевская Софья Васильевна
Ковалевская Софья Васильевна [3(15).1.1850, Москва — 29.1(10.2). 1891, Стокгольм] — орус математиги, жазуучу жана публицист, аялдардан биринчи Петербург ИАга (1889) корреспондент мүчө болгон. Ковалевская ар тараптуу билим алган. Ошол мезгилде Петербург университетинде аялдар окууга укуксуз болгондуктан, белгилүү педагог А. Н. Страннолюбскийден математика боюнча өзүнчө окуган. Билимин өркүндөтүү үчүн Гейдельбергге (1869), андан Берлинге (1870) келгенетикалык Берлин университети да билим алууга уруксат бербегендиктен, 4 жыл бою Ковалевская Вейерштрасстан сабак алган. 1974-ж. Ковалевскаянын Вейерштрасс тарабынан көрсөтүлгөн үч эмгегине Гёттинген университети сырттан философия илиминин докторлук наамын ыйгарган. Ковалевская Россияга (1874) кайтып келет, бирок 6 жыл бою Петербург университети орун бербегендиктен, илимий иштерден четтеп, адабий-публицистикалык ишмердик менен алектенет. 1881-ж. Берлинге, андан Парижге, 1883-ж. Россияга келет. 1883-жылдан өмүрүнүн акырына чейин Стокгольм (Швеция) университетинин приватдоценти, профессор (1884) болуп иштеген. 1888-ж. «Катуу нерсенин кыймылсыз чекиттин тегерегинде айланышы жөнүндө маселесине» Париж, Швеция ИАнын сыйлыктары тапшырылган. Ковалевская — «Нигилистика» повестинин (1884), «Бакыт үчүн күрөш» (1887) сыяктуу көптөгөн адабий чыгармалардын автору.
Кыз-Көл, Сузак району
Кыз-Көл (Кыз-Көл) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Сузак районундагы айыл. Кыз-Көл айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 948 киши.
Биологиялык кадастр
Биологиялык кадастр - жаратылыш ресурстарынын белгилүү бир бөлүгүн же жалпы эле алардын сандык сапатын, мүнөздөрүн систематикалык түрдө жыйноо жана иретке келтирүү документи. Жаратылыш ресурстары ж-дө маалыматтарды жыйноо жаратылыш чөйрөсүнүн компоненттерине мезгил-мезгили менен же үзгүлтүксүз байкоо жүргүзүлүп, аларды сарамжал пайдалануу жана коргоо б-ча сунуштар берилет. Суу, жер, токой жана медицина - биол., рекреациялык ж. б. жаратылыш ресурстарынын кадастры деп бөлүнөт.
Картотека
Картотека (гр. theke  – жай, куту) – алфавиттик, номерленген же алфавиттик-цифралуу тартипте жайгаштырылган бирдей форматтагы брошюраланбаган карточкалардын же барактардын тутуму; кол менен жүргүзүлүшү мүмкүн.
Хемосорбция
Хемосорбция – валенттик химиялык күчтөр таасири астында жүрүүчү адсорбция. Х. кадимки химиялык реакциядан айырмалап, фазанын көлөмдүк тереңдигинде жүрбөгөн, химиялык бирикмени пайда кылуу процесси катары аныктаса болот. Х. айырмаланган өзгөчөлүктөрү: спецификалык аз аракеттешүүсү; тиешелүү химиялык реакция жогорку маанидеги жылуулуктары (40-400 кДж/моль) жана мындай процесс кайталанбастыгы. Х. байланыш адсорбциялык борбордо топтолот да көбүнчө адсорбат менен адсорбент атомдору же молекулалары ортосундагы химиялык реакция натыйжасы катары каралат. Х. тез жүрөт, анын ылдамдыгы температурага көз каранды, бул активациялык тоскоолдун бар экендегине күбө болот. Х. активациялык энергиясынын мааниси 40-80 кДж/моль түзүшү мүмкүн. Гетерогендик катализде Х. химиялык өзгөрүгө гана алып келүүчү стадия катары карашат. Х. газ аралашмаларын терең тазалоодо, электро-вакуум техникасында жана башка колдонушат.
Ындыстан
Ындыстан — "Манас" эпосундагы топоним. Кыргыздардан кыйла алыс жаткан өлкө катары эпостун бир катар эпизоддорунда эскерилет. Манасты байлап кетмекке Каканчын каны жиберген жигиттердин бири Ы-дын бер жагы Коңгу деген жерден болот. Кошойдун Кырмусшааны багынтышы, Айгандын окуясы Ы-га караштуу же ага жакын жерлерде өтөт. Алмамбеттин келгенине арнап Манас той берген окуяда учурайт:
Күн жүрүш жакка бет алсаң
Дүйнөлүк баа
Дүйнөлүк баа – эл аралык (интернационалдык) нарктын (баалуулуктун) акча түрүндө көрсөтүлүшү.
Ындыстан
Ысбахан менен Ындыстан,
Кандай барсаң андай бар,
Географиялык реалияда Азиянын түштүгүндөгү Индостан жарым аралы. Батышын Араб деңизи, чыгышын Бенгал булуңу чулгайт. Индостанда Индиянын көп бөлүгү, Пакистан менен Бангладештин айрым жерлери жайгашкан.
Манас Ниязов
Манас Ниязов (төр. 27-апрель, 1993, Дөң-Булак, Өзгөн району, Ош облусу) — Кыргызстандын көк бөрү боюнча спортчусу. Ош облусунун атынан мелдештерге катышып келген, "Достук" командасынын оюнчусу. Минген агымагы "Бойка".2016-жылы 9-майда болгон оюнда «Мыкты чабуулчу», Нооруз майрамында «Мыкты оюнчу», II дүйнөлүк көчмөндөр оюндарында «Мыкты чабуулчу» аталган.
Бийлик коридорлору
Бийлик коридорлору - XIX к. Дизраэли: «Чоң ийгилик менен ардактуу орунга жетишүүнүн жолу Бийлик коридорлору аркылуу гана өтөт» - деп ырастаса дагы салыштырмалуу кечээ жакында чыккан аныктама.
Ал аркылуу өкмөткө, ошондой эле чечимдерди кабыл алууга активдүү таасир эткен кеңешчилер менен серепчилерге катар эле көшөгө артындагы саясатчылар, лоббисттер (Лобби), басым кылуу топтору аркылуу жүзөгө ашырылган мыйзам чыгаруу жана сот бийликтерине таасир этүү феномени белгиленет. 60-ж. чейин ал пресса беттеринде «саясий турмуштун кулуарлары» аныктамасынын аналогу катары чыккан, бирок Ч.Сноунун «Бийлик коридорлору» (1964) деп аталган белгилүү романынан кийин жалпы кабыл алынган аныктама болуп калды. Күнөөлөө иретинде колдонулат, анткени массалык саясий аң-сезимде Бийлик коридорлору - ыплас иштердин, политиканствонун, алдоо стратегияларды иштеп чыгуунун орду.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Топ
Топ:
Коваленко Борис Гаврилович
Коваленко Борис Гаврилович (19. 7. 1929, Фрунзе — 9. 3. 2004, Бишкек) — техника илимдер доктору. (1971), профессор (1977). К. И. Скрябин атындагы КАЧИни (1954), СССР ИАнын Ленинград энергетикалык институтунун аспирантурасын (1957) бүтүргөн. 1957-жылдан Кыргыз ССР ИАда улук илимий кызматкер, лабороториялык башчысы, Кыргыз ирригация ИИИде жетектөөчү илимий кызматкер (1993-2004). Гидромелиорация тармактарын автоматташтыруу, суу ресурстарын комплекстүү ирригацияэнергетикалык пайдалануу боюнча адистик 100дөн ашык илимий эмгектин, 5 монография, 20 авторлук күбөлүктүн ээси. Эмгектери: Оптимизация планов развития орашения (в соавторстве). Ф., 1972.
Карынбай
Карынбай, Карымбай — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, малга кароо, сараң адам. "Кишичилик чаркы жок" К. кезинде "ат баштаган алтыны" (алты мал) алып, Манас менен Каныкейге өкүл ата болгонун Манас өлгөндөн кийин унутуп коёт (к. Өкүл ата). Манастан калган мал-мүлктү "алты арам" талап кеткенде Каныкейден кер торпогун аяп, а түгүл камчы көтөрүп ыза кылат, өзүнүн адамгерчилиги жоктугун көрсөтөт (Саякбай Каралаев,"Семетей", 1. 28—29). Кыргыз элинин оозеки чыгармачылыгына жана "Манас" эпосуна К-дын образы курандагы Карун жөнүндөгү уламышка байланыштуу кирген. Уламышта К-дын аябагандай сараңдыгына ачууланган Алла тааланын буйругу менен К-дын мал-мүлкү, үй-жайы ташка айланып, өзүн жер соруп кеткен делет. Азыр "Карынбайды жуткан жер" деген топоним да Ош жергесинде бар.
Топ
Топтун архаикалык формасына – диада, триада кирет (2–3 адам). Бул жарым феодалдык, патриархалдык коомго мүнөздүү. Батышта адамдар ишмердүүлүгүнө жараша да бөлүнөт: экономикалык, саясий, маданий.
Уюшулушуна жараша: уюшулган, уюшулбаган жана структуралаштырылган – структурасы жок ж. б. Саясат таанууда топ - социалдык структуранын элементи, күчтүү саясий окуяларга таасир бере алган субъекттер. Өзүнүн экономикалык, саясий кызыкчылыктарын ишке ашыруу үчүн күрөшкөн, мамлекеттик структурага кирбеген субъекттердин тобу деп аталат. Эгерде топ бийлик органдарын өз чечимин аткарууга мажбурласа, анда ал «басым көрсөтүү группасына» айланат.
Кайнама
Кайнама (Кайнама) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Алай районундагы айыл. Будалык айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 348 киши.
Промискуитет
Промискуитет (лат. Promiscus - аралаш, жалпы) - жаныбарлардын көбөйүү мезгилинде ар кандай өнөктөштөр менен баш аламан жыныс мамилелеринин формасы. Популяциялык, генетикадагы панмиксия деген түшүнүкө туура келет.
Кызыл армиянын улуттук бөлүктөрү
Кызыл армиянын улуттук бөлүктөрү — Түркстан крайлык советинин 5-съездинин (1918-ж. апрель-май) Түркстанда Кызыл Армиянын бөлүктөрүн уюштуруу жөнүндөгү токтомуна ылайык түзүлгөн Жети-Суудагы аскер кошуундары. 1919-ж. кыргыз, казак, уйгур, дунган жана башка улуттардан куралган эки эскадрон (бири 162, экинчиси 180 жоокерден турган атчандар полку) уюштурулуп, Совет бийлиги үчүн күрөшкөн. Алар негизинен жумушчу-дыйкандардан турган. Кыргыздардан Ж. Саадаев, С. Каралаев, К. Баялинов жана башка белгилүү адамдар өз каалоосу менен катышкан. 1919-ж. 29-сентябрда Түркстан АССРинин Революциячыл Аскер советинин токтому менен Түркстан фронтунун революциячыл аскер советинин карамагына өтүп, ошол эле жылдын 22-ноябрындагы Түркстан фронтунун аскер советинин буйругуна ылайык Жети-Суудагы бардык аскер бөлүктөрү дивизия укугун алып, өзүнчө Жети-Суу кошууну аталган. 1919-ж. 20-декабрда 3-Түркстан атчандар дивизиясына бириктирилген. 1920-ж. жай айларында Совет бийлигине каршы кыймылдын күч алышына байланыштуу Түркстан фронтунун командачысы М. Фрунзе жана Түркстан БАКтын төрагасы Т. Рыскуловдун буйругу менен 19-35 жаштагы аскерге жарамдуу 25 миң адамды Кызыл Армиянын катарына чакыруу каралган. Аскерге чакырылгандардын саны 30 миңге жеткен жана Орто Азиянын тарыхында кызыл армиянын улуттук бөлүктөрү биринчи жолку чакырылган туруктуу аскер болуп эсептелет. Орто Азия аймагындагы басмачыларды жана контрреволюциялык кыймылды басуу үчүн пайдаланылган (к. Басмачылык).
Кан токтотмо дарылар
Кан токтотмо дарылар - кан агууну токтотуучу заттар. Алар: фибриноген, тромбин, К витамини (викасол), кан токтотуучу губка (адамдын канынын плазмасына, кальций хлоридине жана аминокапрон кислотасына чыланган), кээ бир өсүмдүктөрдөн (лагохилус, чалкан) алынган дары- дармек жана жатынды жыйрылтуучу дарылар. Кан токтотмо дарылар кан уюшу начарлаган ооруларда, кан акканда, операциядан мурун кан агууну алдын алуу үчүн колдонулат. Кан токтотуучу милдетти кан же плазмада аткарат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Аскалафтар
Аскалафтар (лат. Ascalaphidae) — кумурскалардын бир тукуму.
Аммала дарыясы (Аммала куймасы)
Аммала — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Аммала (Бобровка) дарыясынын сол жээгинен 7 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Шамалды-Сай ГЭСи
Шамалды-Сай ГЭСи — Нарын дарыясында, Ташкөмүр ГЭСинен 14км төмөнүрөөк жайгашкан. Долбоорун ”Гидропроект” институту түзгөн. Суу электр станциясы 3 агрегаттан турат. Ар бир агрегаттын кубаттуулугу 80МВт. Долбоор боюнча кубаттуулугу 240МВт. Биринчи агрегаты 1992-жылы, экинчиси 1994-жылы, үчүнчүсү 1996-жылы ишке киргшизилген. Суу сактагычынын жалпы көлөмү 40,87 млн.метр, пайдалуу көлөмү 5,47 млн. Электр энергия өндүрүүсүнүн жылдык орточо көлөмү 900млн. КВт саат. Пайдаланууга берилгенден 2000-жылга чейин 3,75 млрд саат электр энергиясын өндүгргөн.
Нью-Йорк метросу
Нью-Йорк метросу – Нью-Йорк шаарынын метросу. Метросу 27-октябрь 1904-жылы ачылат.
Чесноковка (Чумыша куймасы)
Чесноковка (Пуртиха) — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чумыш дарыясынын сол жээгинен 434 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынын Томго кошулган куймасына чейинки бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бахаизм
Бахаизм, бехаизм - диний-саясий агым. Шииттик исламдан келип чыккан. 19-кылымдын 40жылдарында Иранда Мирза Хусейин Али Нури (1817-1892) тарабынан негизделген. Ал өзүн Баха-Улла [(Кудайдын жарыгы) деп жарыялап, пайгамбарлардын тогузунчусумун (Кришна, Авраам (Ибрагим), Заратушгра, Моисей (Муса), Будда, Иисус Христос (Иса), Мухаммедден кийинкисимин жана бабиддер кыймылынын негиздөөчүсүмүн)] деп эсептеген. Аны жолдоочуларды бахаисттер деп аташат. Бахаизмдин диний окуусу исламдын (бабизм формасындагы) жана христианчылыктын догмалык эрежелеринин синтези, ошондой эле зороастризмдин, буддизмдин, кришнаизмдин, конфуцианчылыктын жана даосизмдин айрым догмаларын кабыл алган. Алардын пикири боюнча бардык диндер жалпы идеяны камтыйт жана кудайга алып барат, бирок ага жетиш үчүн дүйнөлүк диндер Бахаизмге биригиши зарыл. Адегенде аларды жок жышаандардан, керексиз ырым-жырымдардан тазалаш керек деген идеяны айтат. Мында христианчылыктын үчилтик догмалары жана Иисус Христостун касиеттери таптакыр четке кагылат. Алар кудай шайтандарды жаратышы мүмкүн эмес, ошондуктан кара ниет, арамдыктын болушу жакшылыктын жоктугу деп эсептешкен. Коркунучтуу Сотко жана өлгөндөрдүн кайра тирилишине ишенет, бирок Иисус Христостун кайра жаралышын жана анын экинчи келишин, ошондой эле Библия ждөгү христиандык догматтарга, жазыксыз бойго бүтүүнү жана күнөөдөн арылууну танышат. Исламдын көп жоболору, мусулманчылыктын беш парзы: бир кудайга сыйынуу, намаз окуу, орозо кармоо, садака-зекет берүү, ажыга (Мекеге) баруу четке кагылат. Бахаисттер дин илимге каршы турбашы керек жана адам эволюциялык процесс аркылуу, жер табигый жол менен пайда болгон деп далилдөөгө аракеттенишет. Дүйнө жүзүндө 6 млндой бахаисттер бар, алардын борборлору 200дөн ашык өлкөдө жайгашкан. Басымдуу көпчүлүгү Индияда, ошондой эле Иран, Вьетнам, Филиппин, Өзбекстан, Пакистан, аз сандагы тарапкерлери Кыргызстанда да бар.
Ыраман
Ыраман — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Сагымбай Орозбаковдун варианты боюнча казактын улуу жүзүнөн. Каратайдын (Ырчыуулдун) атасы. Орго кандын увазири. Манастын Орго кан менен болгон согушу, Манас баштаган кыргыздардын Алтайдан Ала-Тоого көчкөнү, Бокмурун элге кабар жибергени, Көкөтөйдү койгону, Көкөтөйдүн ашы окуяларда айтылат. Саякбай Каралаевдин варианты вариантында Ырчыуул орус каны Ы-дын (Романовдордун сулалесине байланыштырылып) уулу делет.
Стокгольм
Стокгольм - Швеция мамлекетинин борбор шаары, Европанын Скандинавия жарым аралында жайгашкан.
Видео жазуу
Видео жазуу - (видео... жана жазуу) сүрөттөлүштү, радиолокациялык ж. б. сигналдарды видеомагнитофондун жардамы менен телевизордун экранынан, компьютердин мониторунан кайрадан көрсөтүү үчүн магнит тасмасына же кинопленкага жазып алуу. Сигналдар дискке термопластикалык жана механикалык ыкма менен жазылат. Телекөрсөтүүдөгү видео жазуу даректүү жана көркөм программаларды көпкө сактоонун негизги жолдорунун бири. Сигналдарды киноплёнкага жазып, ал плёнканы өңүнө чыгарып, көбөйтүп басып чыгарганга жана монтаждаганга караганда видеомагнитофонго видео жазуу программадагы берүүлөрдү бүтүндөй же анын айрым бөлүгүн көрсөтүүгө мүмкүндүк берет. Магниттик плёнкадагы жазылган сүрөттөлүштөрдү бир нече жолу өчүрүп, кайрадан жаңы сигналдарды жазууга болот. Видео жазуу спектри телеберүүлөр системасында 50 Гц - 6,5 МГц, фототелеграфтык түзүлүштө 80 Гц - 6 кГц, радиолокациялык системаларда 50 Гц - 10 Мгц.
Химия жана химиялык технология институту
Химия жана химиялык технология институту – Кыргыз Республикасынын УИА орг. хим, орг. эмес жана физ-лык-хим. институттар базасында 1994-ж. уюштурулган. Институттагы илимий багыттар: жаратылыш жана синтетикалык биоактивдүү заттар, минералдык сырьё ресурстарын жана металл кендерин комплекстүү иштетүүнүн химиясы жана технологиясы; көмүр химиясы жана гумустук жер семирткичтер, препараттар алуунун технологиясы; орг. жана орг. эмес материалдар алуунун химиясы жана технологиясы; химия жана экология.
Би Янху, Мухаммед Айуб
Мухаммед Айуб Би Янху (Ба Янху; туулган жылы 1840-жыл деп жоромолдонот – 26.07.1882) – 1862-1877-ж. Түндүк-Батыш Кытайдагы дуңгандардын жана Чыгыш Түркстандагы мусулман калктардын цинь-манжур эзүүсүнө каршы чыгарган көтөрүлүштөрүнө жетекчи болгондордун бири, теги дунган (хуэй).
Кыскача өмүр таржымакалы
Мухаммед Аюб Биянху (тегаты Бо Янху деп да берилет) Кытайдын Шэньси вилайетиндеги (провинциясындагы) Сианьфу кыштагында бай дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган. Ата-энеси кытайлык мусулмандардан (хуэй, кыпргызча дунган) болгон. Анын атасы оодандын башчысы да болуп иштеген.
1862-жылы дунган эли Кытайдын цин-манчжур сулалесинин эзүүсүнө каршы улуттук боштондук көтөрүлүш баштаган. 1868-жылы Би Янху көтөрүлүш жетекчилеринен болуп калган.
Кыймыл ойрон кылынган соң, көтөрүлүшчүлөр Шэньси аймагынан батышыраактагы Ганьсу аймагына качышкан.
Ганьсуда да көтөрүхлүшчүлөр жеңилип калганда, 1872-73-жылдардын аралыгында Би Янху өз тобу менен Чыгыш Түркстанды карай үрккөн.
Мында ал Үрүмчүгө жакын жердеги дунгандардын чакан ээлигшине кошулуп, акыры Жетишаар мусулман мамлекетинин курамында цин-манчжур аскерлерине каршы салгылашка катышкан.
1877-жылы Кытайдын батышында ири көтөрүлүш жеңилгенде, цин-манчжур жазалоочуларынан качып, Би Янху 5 миң кишиден турган шэньсилик тобу менен Түндүк Кыргызстанга келип байырлаганга аргасыз болгон. Оболу дунган бозгундар Торугарт аркылуу Нарын жергесине, андан соң Чүй аймагына ооп келишкен.
Анын тобунун жана ганьсулук дунгандардын өкүлдөрүнүн келиши менен Кыргызстанда дунган диаспорасы калыптана баштаган. Бозгун дунгандарга кыргыз эли кыйла жардам берген.
Кытай-манчжур бийликтери дунган элинин бир бөлүгүн бөйдө кыргындан сактап калган Би Янхуну тирүү кармап берчүлөр же анын сөөгүн көрсөткөндөр үчүн 200 миң лан (акча) сыйлык сунуш кылгандыгы маалым.
Мухаммед Айуб Би Янху өпкөсүнө суук тийип, 1882-жылы 26-июлда Кыргызстандын түндүгүндөгү Бишкекте кайтыш болгон.
Кичи Казалых дарыясы
Кичи Казалых — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Ортон дарыясынын оң жээгинен 48 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Анатолий Папанов
Анатолий Дмитриевич Папанов (31-октябрь 1922-жыл, Вязьма (Смоленск облусу) — 5-август 1987-жыл, Москва) – Советтик актёр. Анимацияланган сериялардын автору Сениби, шашпа!.
Кичи Казалых дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Анатолий Папанов
Өмүр баяны
31-октябрда 1922-жылы Смоленск провинциясынын Вязьма шаарында (азыркы Орусиянын Смоленск облусу) туулган. Атам — Дмитрий Филиппович Папанов (1897-1982) аскер адамы, темир жол түйүнүнүн күзөтүндө кызмат кылган; энеси — поляктарча Елена Болеславовна Росковская (1901-1973), милиндер, католик, оруска үйлөнүү үчүн жашыруун православдык динин кабыл алган. Келечектеги актёрдун атасы көркөм театралдык иш-чараларга катышкан: ал Николай Плотников уюштурган трупта ойногон, лидер император театрларынын мурунку актрисасы Лучезарская (Вязьма гарнизонун командиринин жубайы) болгон. Сахнага чыккан жаш актердун алгачкы көрүнүштөрү ушул мезгилге таандык, ал (анын сиңдиси сыяктуу) спектаклге ылайык, эгерде балдар ошол жерде сюжет боюнча керек болсо. 1930-жылы үй-бүлө Москвага көчүп келип, Малые Кочки көчөсүнө (азыркы Доватор көчөсү) отурукташкан. Өспүрүм кезинде 2-Москвадагы Молодой подшипник заводунун оңдоочу цехинде куйуучу болуп иштеген. 17 жашында, Каушук заводунун Маданият үйүндө драма студиясында окуй баштаган, театрдын актерлору жетектеген сүйүүчүлүк театрдык ийрими. Э. Вахтангов, Василий Куза жетектеген — Папанов аны биринчи мугалими деп эсептеген. 1937-жылы ал биринчи жолу кинотасмаларда пайда болуп, «Ленин в Октябре» кинотасмасында кемечи катары ойногон. Андан кийин ал «көп жана өтө ийгиликтүү (много и очень удачно)» кошумча иш-аракеттерди улантты. Согуштун биринчи күндөрүнөн тартып, Папанов фронтто болгон. Улук сержант наамы менен ал зениттик артиллериялык взводго буйрук берген. 1942-жылы 22-мартта ал Харьковдун жанындагы курчоого алынган жана катуу жаракат алган: жарылуу оң бутун жарактан чыгарып, анын эки манжасын айрып салган. Алты ай ооруканада жатып, 21 жашында үчүнчү топтун майып болуп калган жана алгачкы жылдары камыш менен басууга аргасыз болгон. Ал 1987-жылы 5-августта Москвада 65 жаш курагында «Холодное лето пятьдесят третьего…» тасмасын тартуудан кайтып келип, дүйнөдөн кайткан. Ушул маалда ысык сууну пландуу түрдө өчүрүү иши болуп өттү. Жүрөк-кан тамыр жетишсиздигинен жабыркап, муздак душка түшүүнү чечип, ваннада жүрөгү кармап, көз жумган. Актердун сөөгү ошол замат табыла элек. Өлгөн күнүн соттук-медициналык эксперттер белгилешкен, ошондуктан анын өлүмү кийинчерээк жарыяланган. Ал Новодевичий көрүстөнүнө коюлган (№10 участок). 1992-жылы анын мүрзөсүнө эстелик орнотулган (скульптор Давид Народицкий, архитектор Юрий Воскресенский).
Жарбутак (Жарлы куймасы)
Жарбутак (Джарбутак) — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Жарлы дарыясынын сол жээгинен 80 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Каршы жарнама
Каршы жарнама – анын натыйжаларын жоюу максатында таркатылуучу, туура эмес жарнаманы жокко чыгаруу. КР жарнама жөнүндөгү мыйзамын бузуучу К. ж. жөнүндө чечим кабыл алган жекебасарга каршы орган (анын аймактык органы) тарабынан аныкталган мөөнөттө К. ж. жүргүзүүгө милдеттүү.
Ковеллин
Ковеллин (итал. химик И. Ковеллинин атынан) — сульфиддер классына кирүүчү минерал. Химиялык формуласы CuS. Курамында 66,48% жез, 33,52% күкүрт бар. Гексагон системасында кристаллданат. Өңүтүсү күңүрт көк, металлдай жалтырайт. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 1,5-2. С. салмагы 4,6. Жез, полиметалл, сульфид, колчедан кендеринин кычкылдануу аймагында пайда болот. Ковеллин — жездин кени.
Томизм
Томизм – схоластикалык философиядагы жана католиктердин окуусундагы багыт, Фома Аквинскийдин таасири астында жаралат. Томизмге диний суроолордо позицияны жана ошону менен бирге акыл- эсти четке какпай бириктирүү мүнөздүү. Ушуга байланыштуу: Аристотелдин окуусуна жакын, Платон менен неоплатониктерге караганда, гнесеологияда берилүү менен аң-сезимдин табигый түсүнүн ортосу так бөлүнүшү керек; теологияда болсо – космологиялык ишендирүү менен кудайдын бар экени, онтологияга салыштырып караганда ишеничтүү далил катары антропологияда болсо адамдын жаны менен денеси бирдикте деп, мында жан “субстанциалдык форманы” берет деп түшүнүү.
Карыпчы
Карыпчы —"Манас" эпосунда аскердик кийимдин бир бөлүгү. "Жоого кийүү жарагын, Баарын кийди карагын, Карыпчы менен кыягы" (Сагымбай Орозбаков, 2. 58). Согушта жоокердин колун билегинен ийнине чейин сырткы соккудан сактап калуучу атайын жасалга. Ал кийиз менен кайыштан шырылып тигилип, сырт жагына жазы темирден калканч кадалып, кайып бүчүлөр менен колдун сыртына байланат.