cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Индикатриса
Индикатриса (лат. indicatrice көрсөтүүчү) — оптикада жарык талаасынын мүнөздөмөсүнүн (жаркырактык, полярлануу) же чөйрөнүн оптикалык чоңдуктарынын (чагылуу жөндөмдүүлүгү, сынуу көрсөткүчү жана башкалар) багытка көз карандылыгынын графикалык сүрөттөлүшү. Мисалы, полярланбаган жарык нуру нерсенин бетине түшкөндө, ар тарапка чачырайт. Чачыраган нурдун ургаалдуулугу чачыроо бурчуна көз каранды болот. Индикатрисаны алуу үчүн уюлдуу дпаграмманын борборунан тийиштүү вектордун чоңдугуна шарттуу масштабда туура келүүчү кесинди ченеп коюлат. Бул вектордун учу жаткан бет индикатриса болот. Оптикалык изотроптуу чөйрө үчүн индикатриса сферандан ичкери бурчтук көз карандылыктын анализдик туюнтмасы татаал же белгисиз болсо, ошондой эле экспериментте берилгенди системалаштырууда пайдаланылат.
Элкридж (Мэриленд)
Элкридж (Мэриленд) (Elkridge) — Мэриленд штатынын Howard округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 22042 киши. Болжолдуу аянты - 20.4 км². FIPS коду — 24-25750.
Жаңы сасыкуль (Бакалин району, Башкыртстан)
Жаңы сасыкуль — Башкыртстандын Бакалин районундагы айыл, Куштиряк айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 157 киши. Почта индекси — 452663, ОКАТО коду — 80207831004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кун Рапидс (Миннесота)
Кун Рапидс (Миннесота) (Coon Rapids) — Миннесота штатынын Anoka округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 61476 киши. Болжолдуу аянты - 60.5 км². FIPS коду — 27-13114.
Өлүм лабиринти: Чемпиондор турнири
Өлүм лабиринти: Чемпиондор турнири (Escape Room: Tournament of Champions, Клаустрофобы 2: Лига выживших туура которулушу «Эскейп-рум: Чемпиондор турнири») — Американын психологиялык коркунучтуу жанрындагы тасмасы боюнча. Режиссёру Адама Робитела, 2019-жылы чыккан «Өлүм лабиринти» тасмасынын уландысы.
Тасманын бет ачары 2022-жылдын 6-январына  пландалган, бирок кийинчерээк 2021-жылдын 16-июлуна  жылдырылган. Кыргызстандагы бет ачары 2021-жылдын 23-сентябрында болгон.
Чыгарылышы
2019 -жылдын февраль айында «Өлүм лабиринти» (Escape Room) тасмасынын уландысы болору жарыяланган. Тасманын режиссёру кайрадан Адам Робител, сценаристи — Брэги Ф. Шут, продюсери — Нил Х.Мориц белгилүү болгон. 2019-жылдын октябрь айында Collider сайты, тасманын уландысында — биринчи бөлүмүндө ойногон Тейлор Рассел жана Логан Миллер ошондой эле Изабель Фурман болорун жарыялаган. Эки жумадан кийин уландысында дагы Холланд Роден, Томас Кокерел, Индия Мур жана Карлито Оливеро ойной турганы белгилүү болгон.
Алгач тасма 2020 -жылдын 17-апрелинде чыгат деп пландаштырылган. Бирок, релиз кийинчерээк бир нече жолу кийинкиге калтырылган. Тасма 2021-жылдын 1-январында деп күтүлгөн, бирок аягында бет ачары кайрадан бир жылга, тагыраагы 2022-жылдын 6-январына которулган. Кийинчерээк, АКШдагы бет ачары кайрадан 2021-жылдын 16-июлуна жылдырылган.
Согуу толкуну
Согуу толкуну ⎯ тыгыздыгы, басымы жана ылдамдыгы өтө тез көбөйүп, чөйрөдө (газ, суюктук же катуу нерседе) үн ылдамдыгынан тез таралуучу жука өтмө (кыймылдуу) катмар.
Согуу толкуну жарылуудан, нерселердин үн ылдамдыгынан, тез кыймылдоосунан, кубаттуу электр разряддарынан ж. б. пайда болот. Мис., жарылгыч зат жарылганда тыгыздыгы, басымы жана температурасы өтө жогору болгон жарылуу продуктусу пайда болот. Зат жарылганда бул продукт курчап турган аба катмарын кысат. Мында ар бир убакыт бирдигинде белгилүү көлөмдөгү гана аба катмары кысылат да, ал көлөмдүн тышындагы катмары дүүлүкпөгөн мурунку абалында калат. Бирок убакыт өткөн сайын кысылган абанын көлөмү көбөйөт. Ал чөйрөнүн кысылган бөлүгүнүн бардык массасы жарылуу теориясында Согуу толкуну, ал эми чөйрөнүн кысылган бөлүгүнүн кысылбаган (дүүлүкпөгөн) бөлүгүнөн болгон кыймылдуу өтмө чек Согуу толкунунун фронту деп аталат. Согуу толкунунун аракети практикада эске алынат. Бул толкундун пайда болушун жана таралышын түшүн-дүрүүчү классикалык мисал катары түтүктүн ичиндеги газдын (абанын) поршень менен кысылышын кароого болот. Эгерде поршенди үн ылдамдыгына чейинки ылдамдык (ϑ) менен жылдырып, газды кысса, анда кысылган газ аркылуу үн ылдамдыгына барабар ылдамдык (а) менен акустикалык кысылуу толкуну тарайт. Поршендин ылдамдыгы ϑ>а болсо, анда Согуу толкуну пайда болот. Реалдык газдарда жогорку температурада молекулалык термелүүнүн дүүлүгүүсү, молекулалардын диссоциациясы, химиялык реакция, иондошуу ж. б. болуп өтөт. Бул энергиянын чыгымдалышы жана бөлүк-чөлөрдүн өзгөрүшүнүн саны менен байланыштуу. Согуу толкуну нда фронттон сырткары газ күчтүү иондолот же плазма боюнча таралат, иондуу жана электрондуу температура дал келбейт. Электр өткөрүүчү чөйрөдө сырткы магнит талаанын пайда болушу менен магнит-гидродинамикалык Согуу толкуну таралат. Бир нече ондогон миң градус жогорку температурада Согуу толкунунун структурасына нурдук жылуулук алмашуу таасир этет. Энергия жана басым катуу нерселердеги Согуу толкунунда эки мааниге ээ: алар жылуулук кыймылы жана бөлүкчөлөрдүн өз ара аракеттешүүсү (жылуулук жана серпилгичтүү түзүүчүлөрү) менен байланышкан. Иш жүзүндө 104-105 атм. басымдагы начар Согуу толкуну зор мааниге ээ. Бул басым от алдырууда, суудагы жарылууда ж. б. чоңойтулат. Катуу нерселердеги анча чоң эмес басымда серпилгичтүү толкундар пайда болот.
Оккультизм
Оккультизм (лат. occultus – жашыруун, ыйык сакталган) – дүйнөдө илимдин кудурети жетпеген күчтөрдүн феномендеринин бар экенин тааныган жана алар менен иш жүзүндө өз ара алакалашуунун практикалык жолун таап иштеп жаткан окуунун аталышы. Философиялык планда Оккультизм дүйнөнү кандайдыр бир кубаттуу, токтотууга мүмкүн болбогон улуу күчтөрдүн динамикасы катары караган гилозоизм менен пантеизмге жакындап кетет. Тарыхта Оккультизм түшүнүгүнүн көлөмү, мазмуну жана ролу көп жолу өзгөрүүлөргө дуушар болгон. Маданиятын өнүгүшүнүн ар кыл этаптарында Оккультизм илим, философия, дин тармактары менен көп учурда талаш пикирде. Оккультизм дин көп жактары азыркы кездеги илимдин жетишкендиктери менен төгүндөлүүдө.
Голленсдорф
Голленсдорф (Gollensdorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Штендаль районуна кирет.
Калкы - 302 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 36,31 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 90 185. Муниципалитеттин башчысы — Штефан Зайферт.
Жакырчылыктын региондор боюнча таралышы
Жакырчылыктын региондор боюнча таралышы - Жакырчылыктын саны өлкөнүн бардык региондорунда көбөйдү. Жакырчылыкка Талас, Жалал-Абад жана Ош областтары көбүрөөк дуушар болушту, буларда жарды үй чарбаларынын тиешелүү тартипте 81%и, 80%и жана 79%и турат. Жакыр эмес калктын көбүрөөк проценти Бишкекте (74%) жана Чүй областынын айыл жерлеринде (46,8%) жашайт.
Шаар жерлериндеги, Нарын жана Талас областтарындагы жарды калктын үлүшү өтө жогору болсо да, жакырчылык проблемасы шаар жерлерине караганда, айыл жеринде өтө актуалдуу. Эң жарды калктын эң жогорку проценти Ысык-Көл областынын шаар жерлеринде болсо, ошол эле убакта Ош областында эң жарды калктын эң жогорку проценти - айыл жерлеринде.
Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Ханхофен
Ханхофен (Hanhofen) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Рейн-Пфальц районуна кирет.
Сол кол эрежеси
Сол кол эрежеси – магниттик талаада жайгашкан өткөргүчкө аракет эткен механикалык күчтөрдүн багыттарын аныктоочу эреже.
Олимпия де Гуж
Олимпия де Гуж
(фр. Olympe de Gouges), чындыгында Мари Гоуз (фр. Marie Gouze, 7-май 1748, Монтаубан, Тарн жана Гаронна - 3-ноябрь, 1793, Париж) Француз жазуучусу жана журналисти, саясий ишмер, жазуучу. Мари Гугез касапчынын үй-бүлөсүндө туулган, бирок анын чыныгы атасы акын Жан-Жак Маркиз де Помпиньян болгон. Ал Вольтер менен болгон полемика менен белгилуу болгон. 1770-жылы Парижге көчүп барып, Олимпия деген атын алган.
1773-жылы ал бай расмий ишмер  Жак Биетри де Розьер менен жолугат, анын экономикалык жардамы аркасында жашоонун "асыл" түрүн түзө баштаган: ал эң жакшы салондорго кирип, Париждеги абройлуу адамдардын каталогдорунда пайда болот. Олимпия жазуучулар Ла Харпе, Мерсиер, Шамфорт, публицист Бриссо, философ жана математик Кондорсе, Жирондиндердин келечектеги фавориттери менен жолугушат.
Кийинчерээк, монархиянын кулатылышы, Олимпия де Гугес террордун альтернативалуу атаандашы катары ойной баштаган. 6-августта де Гуж контрреволюционер катары камакка алынган, ал өзү аларга кабинети катылган жерди көрсөткөн, бул анын камакка алынышына алып келген. Прокуратура монархияны кулатууга арналган «Куткарылган Франция же тактыдан түшкөн кара ниет» драмасы боюнча камакка алынган. Түрмөдө отурганда де Гуж досторунун колдоосу менен өзүнүн акыркы эмгектерин басып чыгарды: Олимпия де Гуж революциялык трибуналдын алдында, ал жерде анын сотунун деталдары тууралуу айтып берди жана «Патриотту куугунтуктоо» террорду айыптады. Күбөлөр анын эрдик менен өлүм жазасына тартылганын белгилешти. Анын акыркы тексттери: «Мекендин балдары менин өлүмүм үчүн өч алышат».
Колдонулган адабияты
Автордун кыскача өмүр баяны[Https://knigogid.ru/authors/74071-olimpiya-de-guzh : https://knigogid.ru/a]Https://knigogid.ru/authors/74071-olimpiya-de-guzh
Бергхаузен (Айнрих)
Бергхаузен (Айнрих) (Berghausen (Einrich)) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Рейн-Лан районуна кирет.
Калкы - 312 киши(2013-ж.). . Аянты - 4,37 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 41 010. Муниципалитеттин башчысы — Штефан Дөрнер.
Додекаэдр
Додекаэдр (гр. dodeka - он эки, hedra - грань) - туура көп грандыктардын беш түрүнүн бири.
Додекаэдр беш бурчтуу 12 гранга, 30 кырга, 20 чокуга ээ (ар бир чокудан 3 кыр чыгат).
Номография
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Трюсдэйл (Айова)
Трюсдэйл (Айова) (Truesdale) — Айова штатынын Бьюна-Виста округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 0.4 км². FIPS коду — 19-79095.
Калкы
2010-жылы калкы 91 киши болгон.
Трипаносомоз
Трипаносомоз - кишинин жана малдын жөнөкөйлөр - трипаносомалар пайда кылуучу оорусу. Трипаносомоз трансмиссиялуу ооруларга кирет. Ооруну оорулуу киши жана мал таратат. Кишиде Трипаносомоздун африкалык (уйку оорусу) жана америкалык (Шагас оорусу) түрү белгилуу. Профилактика: оору тараткычтарды (курт-кумурскаларды) жок кылуу, калкты хим. препараттар менен эмдөө. Малдын Трипаносомозу Африкада, Америкада, Азияда кеңири тарап, мал чарбасына чоң зыян келтирет. Ылаңдаткычтар малга биол. тараткычтар аркылуу (цеце чымыны, бит, кене, бүргө ж. б.), механикалык (көгөөн, чиркей) же жыныс жолу менен жугат. Дартка чалдыккан малдын температурасы мезгили менен көтөрүлүп, шайы кетет, көзүнөн жаш куюлуп, жыныс органдары шишийт, буту-колу шалдаят. Малды өз убагында дарылабаса, шалдан же арыгынан өлөт. Диагноз эпизоотологиялык маалыматтардын, клиникалык белгилердин, кандагы ылаңдаткычтарды табуунун, серологиялык реакциянын негизинде коюлат. Дарылоодо наганин, антрицид, омидий түзү колдонулат. кыргызстандын илимпоздору (Вечеркин С.) жылкынын кээңгисин дарылоо жана андан сактануу үчүн беренил жана азидинди пайдаланууну сунуш кылган. Профилактика: ылаң тараткычтарды жок кылуу, малды трипаноцид менен эмдөө, бүткүл мите алып жүруүчүлөрдү табуу жана айыктыруу.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Т. 6. Тоо климаты - Яшма. -656 б.
Василий Перов
Перов, Василий Григорьевич (1834, Тобольск – 1882, Москва) – орус живописчиси, график; орус сүрөт искусствосундагы сын реализмин баштоочулардан. А. В. Ступиндин Арзамас живопись мектебинен (1846–49), Москва живопись, ийчилик жана зодчийлик окуу жайында (1853–61) М. И. Скотти, А. Н. Мокрицкий жана С. К. Зарянкодон таалим алган. П-дун чыгармачылыгы башынан эле демократиялык салттары, өз мезгилинин маанилүү темаларына кунт койгондугу менен айырмаланган (“Мытищидеги чай ичүү”, 1862; “Сокур музыкант”, 1864; “Чана сүйрөгөн үч бала”, 1866; “Сууга чөккөн киши”, 1867 – баары Третьяков галереясы). П. портрет жанрында да бир нече чыгарма жараткан (А. Н. Островский, 1871; Ф. М. Достоевский, В. И. Даль, М. П. Погодин, 1872 – Третьяков галереясы). Ал Н. А. Касаткин, С. А. Коровин, М. В. Нестеров сыяктуу сүрөтчүлөрдү тарбиялаган.
Нонет
Нонет (лат. nonus — тогуз дегенден) —
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Филлипсбург (Миссури)
Калкы - 201 киши. Болжолдуу аянты - 1.3 км². FIPS коду — 29-57368.
Элай (Невада)
Элай (Невада) (Ely) — Невада штатынын Уайт Пайн округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4 255 киши. Болжолдуу аянты - 18.5 км². FIPS коду — 32-23500.
Альтенштадт (Гессен)
Альтенштадт (Гессен) (Altenstadt (Hessen)) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Дармштадт административдик округуна карайт. Веттерау районуна кирет.
Калкы - 11 938 киши(2013-ж.). . Аянты - 30,08 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 4 40 001.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 8 шаардык районго бөлүнөт.
Рокки Хилл (Коннектикут)
Рокки Хилл (Коннектикут) (Rocky Hill) — Коннектикут штатынын Хартфорд (Hartford) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 18 760 киши. Болжолдуу аянты - 35.7 км². FIPS коду — 09-65370.
Жамааттык ишкана
Мында жамааттык ишкананын мүчөсү өзүнүн тиешелүү салымына ээ болот да, ишкананын иштешинен улам түшкөн кирешенин белгилүү бөлүгүн алууга укуктуу.
Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Кутэс (Миннесота)
Кутэс (Миннесота) (Coates) — Миннесота штатынын Dakota округуна караган АКШ шаары.
Сербиядагы нацисттик Германиянын аскер администрациясы
Сербиядагы нацисттик Германиянын аскер администрациясы (Gebiet des Militärbefehlshabers in Serbien, Подручје Војног заповједника у Србији) — Югославияны Нацисттик Германия басып алгандан кийин марионеттик өкмөт менен коюлган аскердик администрациясы, расмий эмес аталышы - Недичев Сербиясы)
Доорлору
6 апрель 1941: Осьтун Югославияга басып кирүүсү. октябрь 1944: Сербиядагы Осьтун аскерлеринин утулуусу.
Экинчи дүйнөлүк согуш
Экинчи Дүйнөлүк Согуш учурунда немис оккупациясында болгон Сербиянын тарыхындагы мезгил. Оккупациялык күчтөр менен кызматташкан сербдердин ичинен биринчи жолу Сербиянын Экономикалык иштерин башкаруу боюнча жарандык комиссариаты түзүлүп, ал 1941-жылы августта таратылгандан кийин Югославиянын армиясынын генералы Милан Недич башында турган Улуттук куткаруу өкмөтү түзүлгөн. Недик Улуттук Куткаруу Өкмөтү оккупациялык администрациянын көмөкчү органы болгон жана эл аралык деңгээлде эч кандай статуска ээ болгон эмес, анын ичинде эл аралык мамилелердин субъекти катары таанылган эмес жана окку өлкөлөр тарабынан. 1944-жылдын аягында советтик аскерлер жана Титонун коммунисттик партизандары Сербиянын аймагын (ага өткөн Хорватиянын, Венгриянын, Албаниянын, Болгариянын жана Черногориянын бөлүктөрү менен бирге) Социалисттик Сербия Республикасына айландырган жерин басып алышкан. СФРЮнун чегинде.
Тарыхы
Экинчи дүйнөлүк согуш башталганда Югославия бейтараптыгын жарыялаган. 1941-жылы 25-мартта Югославия Вена протоколуна кол коюу менен Берлин пактына кошулган. 27-мартта премьер-министр Цветкович бийликтен кулатылып, ал жана анын министрлери камакка алынган. Башкы штабда өткөн жыйында жаңы премьер-министр болуп генерал Душан Симович шайланды. Ошондой эле, ханзаада Регент Павел бийликтен алынып, анын ордуна 17 жаштагы падыша Петр II тактыга көтөрүлдү. Сербиянын эли төңкөрүштү кубаныч менен кабыл алып, тышкы саясаттын өзгөрүшүнө, Германиянын багытынын өзгөрүшүнө үмүт артты. Югославиянын тышкы иштер министри Нинчиктин Үчтүк альянска катышууну улантуу жөнүндөгү билдирүүсүнө карабастан, 27-мартта Германия Югославияны басып алууга даярдык көрүүнү чечти, ал 3 күндө даяр болуп, кол салуу датасы белгиленген – 1941-жылдын 6-апрели. Германиянын Балкан жортуулу он бир гана күнгө созулуп, Югославиянын багынып бериши менен аяктаган.
Сорбция
Сорбция – айлана-чөйрөдөн суюктукту же газды катуу нерсенин же суюктуктун жутушу.
Газ фазасындагы затты бардык көлөмү боюнча суюк сорбенттин жутушу абсорбция, затты сорбенттин беттик катмарынын жутушу адсорбция деп аталат. Газ фазасындагы затты катуу нерсенин бардык көлөмү боюнча жутушу окклюзия деп аталат. Суюктуктан кандайдыр бир компонентти башка суюктуктун чыгарып алуусу экстранция делет. Көңдөйлүү нерселердин бууну жутушунда капиллярдуу конденсация кубулушу болуп өтөт. Демейде бир эле мезгилде бир нече Сорбция процесси болот.
Окленд
Окленд – Жаңы Зеландиядагы ири шаар. Өлкөнүн ири өнөр жай борбору (өлкөдө өндүрүлгөн өнөр жай продукциясынын 1/3 ине жакыны чыгарылат). Түндүк аралында; Окленд жарым аралын Түндүк аралынын негизги бөлүгү менен байланыштыруучу мойнокто жайгашкан. Тынч океандын Хаураки булуңундагы порт. Калкы 422,0 миң (2010; шаар айланасы менен 1,4 млн). Эл аралык аэропорту бар. Темир жол бекети. Өлкөнүн ири экономикалык борбору. Машина куруу (транспорт, айыл чарба жана электр-техникалык), металл иштетүү, тамак-аш (сүт, эт), текстиль, химия, жыгаччылык өнөр жай ишканалары иштейт. Университет, сүрөт галереясы, меланезиялык миссионерлер музейи бар.
Альткирхен
Калкы - 1061 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 20.05 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 77 002. Муниципалитеттин башчысы — Райнхард Хуберт Фриц.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 13 шаардык районго бөлүнөт.
Триггер
Триггер - эки активдүү элементи (транзистор) бар аракетке келтирчү түзүлүш же схема. Ал тескери байланыш менен камсыз кылуучу туруктуу эки тең салмактуу абалдын биринде узакка чейин боло алат. Триггердин киришине берилген сырткы сигнал анын абалын өзгөртөт. Триггердин негизги жана инверс деген эки чыгышы болот. Ар бир абалына деңгээли менен айырмаланган белгилүү сигнал дал келет. Кандайдыр бир абалда Триггердин негизги киришинде жогорку деңгээлдеги, ал эми инверсте төмөнкү дедгээлдеги сигналдар түзүлөт. Триггер поляризацияланган реле, эске тутуучу чөнөк, санагыч, автоматиканын жана эсептөө техникасынын логикалык элементи катары пайдаланылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Т. 6. Тоо климаты - Яшма. -656 б.
Штөттен-ам-Ауэрберг
Штөттен-ам-Ауэрберг (Stötten am Auerberg) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Швабия административдик округуна карайт. Чыгыш Альгой районуна кирет.
Калкы - 1941 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 40,75 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 7 77 171. Муниципалитеттин башчысы — Йоахим Эрнст.
Окоп
Окоп – аскер адамын (бир кишилик) же өздүк аскер бөлүгүн, аскер техникасын душмандын чабуулу же аткылоосунан коргоп, анын мизин кайтаруу үчүн атайын казылган орун (чуңкур). Негизинен окоптор ок атуучу кумдардын түрүнө (мисалы, пулемёттук же артиллериялык) ылайык казылат. Ич жагынан окоптун кырына (бруствер) үйүлгөн топурак барбет, ал эми ок атууга ылайыкталган тешик амбразура деп аталат. Бир кишилик окоптордун бийиктиги 0,5 мден жогору болуп, бири-бирине траншея жана байланып жолдору аркылуу туташтырылышы мүмкүн. Ок атуучу оор техникалар үчүн терең чуңкурлар казылып, үстү жашырылып жабылат.
Ноннус
Азыркы Ноннустун алгачкы түрүн француз математиги Бернье сунуш кылгандыктан Ноннус көп учурда верньер деп аталат.
Ноннус сызыктуу, бурч өлчөгүч, спиралдуу, трансверсаль ж. б. болуп бөлүнөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Догдор
Догдор (англ, dog - ит) - кызматта пайдаланылуучу чоң, күчтүү ит породасы.
Кылымдар бою жүргүзүлгон селекциялык иштердин натыйжасында алар бири бирине окшобой калган.
Азыркы кездеги Догдор: немец Дог, Кавказ, орто азия, тибет жана монгол ка- рышкыр иттери (овчаркалары), бульдог, боксёр, сенбернар ж. б. Немец догу өтө чон күчтүү. Дөбөтүнүн бийиктиги 80, канчыгыныкы 74 смге жетет. Ал көп өлкөлөрдө тараган.
Гольдбек
Гольдбек (Goldbeck) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Штендаль районуна кирет.
Калкы - 1517 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 14,29 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 90 180. Муниципалитеттин башчысы — др. Фридрих-Вильхельм Лемме.
Мадач-Яга
Мадач-Яга (Мадачаго) — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Черная дарыясынын сол жээгинен 20 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Печора дарыясы бассейнинин Чыгыш чек арасынан Чоң Ою дарыясы бассейнинин Чыгыш чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эллербек
Эллербек (Ellerbek) — Германия Федеративдик Республикасынын Шлезвиг-Гольштейн жеринде жайгашкан муниципалитет. Пиннеберг районуна кирет.
Калкы - 4204 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 9,11 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 01 0 56 013. Муниципалитеттин башчысы — Гюнтер Хильдебранд.
Перспектива
Перспектива (французча perspective) – 1) предметтик дүйнөнү сүрөттөө мыйзам ченемдүүлүгүн, аны көз менен көрүп (оптикалык жактан), кабыл алууну окуп үйрөнүүчү кошумча илимий тармак. Предметтик мейкиндикте байкап турган адамдын көзүнө карата жайгашышы анын көзгө көрүнгөн сөлөкөтүн, формасын жана өңүн өзгөртүп жиберет жана бул өзгөрүүлөр аркылуу предметтин чыныгы, туруктуу касиеттери адам тарабынан кабыл алынат. Бир далай аралыктан сөлөкөттүн дааналагы менен түсүндөгү өзгөрүү­лөрдү аба перспективасы (илим катары азырынча аз өнүккөн тармак) изилдейт. Перспективанын негизги терминдеринен көркөм практика үчүн өзгөчө маанилүүлөрү горизонт, көз караш, кесилиштин борбордук чекити, көз караш бурчу болуп саналат. Перспективанын негизги мыйзам ченемдүүлүктөрү 15-кылымда италиялык сүрөтчүлөр П. Учелло, П. делла Франческа жана башка тарабынан белгиленген. 2) П. – натурадагы болочок мыйзам ченемдүүлүктөрдүн кандай жалгыз конкреттүү көрүнүшү болсо, так эле ошондой көркөм искусство чыгармаларында көрүнүш. Бул мааниде П. терминин көп учурда предмет же мотив коштоп жүрөт (мисалы, көчөнүн П-сы, көрүүчүлөр залынын П.) натыйжаны көз болжол менен теориянын негизинде коррекциясыз берүү практикалык ыкмасы байкоочу П. деп аталат жана акыркыга бүт аба П-сынын тармагы кирет. Тескери П. термини чыныгы, илимий П-нын мыйзам ченемдүүлүктөрүнө эч кандай тиешеси жок жана тегиздиктеги реалдуу мейкиндикти берүүнүн алгачкы шарттуу жана толук эмес ыкмаларын өз ичине алат. Ал эми формалисттердин практикасында тескери П. курчап турган чындыкты бурмалоонун аң-сезимдүү куралы болуп эсептелет.
Жаңы Тумутук (Бакалин району, Башкыртстан)
Жаңы Тумутук — Башкыртстандын Бакалин районундагы айыл, Куштиряк айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 198 киши. Почта индекси — 452663, ОКАТО коду — 80207831005.
Ханштеттен
Ханштеттен (Hahnstätten) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Рейн-Лан районуна кирет.
Калкы - 2821 киши(2013-ж.). . Аянты - 10,7 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 41 051. Муниципалитеттин башчысы — Йоахим Эгерт.
Веннигзен (Дайстер)
Веннигзен (Дайстер) (Wennigsen (Deister)) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Ганновер районуна кирет.
Калкы - 14 072 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 53,78 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 41 020. Муниципалитеттин башчысы — Христоф Майнеке.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 8 шаардык районго бөлүнөт.
Спектр аспаптары
Спектр аспаптары ⎯ оптикалык диапазондордо (10-3-103 мкм) электр-магниттик нурланууну толкун узундуктарына ажыратып, анын спектрдик курамын, жарык булактарынын спектрдик мүнөздөмөлөрүн изилдөөдө жана спектр анализинде колдонулуучу приборлор.
Элко (Невада)
Элко (Невада) (Elko) — Невада штатынын Элко округуна караган АКШ шаары.
Спектр аспаптары
Спектр аспаптары спектрометрия методдору, нурланууну кабылдагычтары, изилденүүчү толкун узундугунун диапазондору ж. б. мүнөздөмөлөрү боюнча айырмаланат. Көпчүлүк Спектр аспаптарынын иштеши чиймеде көрсөтүлгөн имитатордун жардамы менен түшүндүрүлөт.
Элко (Невада)
Калкы - 18 297 киши. Болжолдуу аянты - 37.5 км². FIPS коду — 32-22500.
Спектрдик сезгичтик
Спектрдик сезгичтик – нурлануу агымынын энергиясынын өзгө-рүшү менен кабылдагычтын реакциясынын деңгээлин мүнөздөөчү чоңдуктардын катышы.
Өлчөө бирдигине жараша Спектрдик сезгичтик абсолюттук (мис., А/Вт) жана салыштырма болуп экиге бөлүнөт.
Индокытай
Индокытай — Азиянын түштүк-чыгышындагы жарым арал. Аянты 2 млн км2 чамасында. Батышынан Бенгал булуңу, Андаман деңизи жана Малакка кысыгы, чыгышынан Түштүк Кытай деңизи жана анын булуңдары Сиам, Бакбо менен чулганат. Түндүк чеги Ганг жана Брахмапутра дарыясынын дельтасынан Хонгха дарыясынын дельтасына чейин шарттуу жүргүзүлөт. Кра мойногунан түштүккө карай Малакка жарым аралы созулуп жатат. Чыгыш чеги тегиз келип, батышында булуңдар, жээк бойлото жаткан аралдар көп. Көп бөлүгү тоолуу, кырка тоолордун көбү меридиан жана субмеридиан багытта жайгашкан. Батышында Ракхайн (Аракан) тоолору (бийиктиги 3053 мге чейин, Виктория чокусу), борбордук бөлүгүндө Шань тайпак тоосу жана Танентаунжи кырка тоосу (Малакка жарым аралына чейин созулуп жатат), чыгышында Чыонгшон (Аннам) тоолору жайгашкан. Алар кеңири өрөөндөр (Иравади, Менам, Кампучия) жана плато (Корат) аркылуу бөлүнгөн. Жарым аралдын басымдуу бөлүгүн палеозой жана мезозой бүктөлүштөрү, борбордук жана түштүк-чыгыш бөлүгүн Инди-Сина ортолук массиви, батыш бөлүгүн кайнозой бүктөлүү облусу ээлейт. Калай менен вольфрамдын ири кендери (негизинен Малакка жарым аралында) бар. Климаты субэкватордук муссондук, Малакка жарым аралында экватордук. Түздүктөрдө абанын орточо температурасы 20°Сден төмөндөбөйт, жайында 27-30°Сге чейин; тоолордо 15°Сге чейин жана андан да төмөн. Жылдык жаан-чачын тоолордун батыш айдарым капталдарында 2500-5000 мм (көбү жайында), ички аймактарында айрым жерлерде 1000 ммден аз, чыгыш деңиз жээктерпнде 2000 ммге чейин (көбү кышында). Ири дарыялары: Меконг, Иравади, Салуин, Менам-Чао-Прая. Сугатка кеңири пайдаланылат. Эң ири көлү Тонлесап. Токой басымдуу: тоолордун айдарым капталдарында аралаш нымдуу тропик, деңиз жээгиндеги саздак жерлерде мангр токою, кургакчыл ички аймактарында бадалдар, жалбырагы күбүлмө сейрек токой өсөт. Түздүктөрү айдалган. Аймагында Малайзия, Бангладеш, Вьетнам, Лаос, Мьянма, Таиланд, Камбоджа мамлекеттери жайгашкан.
Элликот Сити (Мэриленд)
Элликот Сити (Мэриленд) (Ellicott City) — Мэриленд штатынын Howard округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 65834 киши. Болжолдуу аянты - 83.1 км². FIPS коду — 24-26000.
Уизэрби (Миссури)
Уизэрби (Миссури) (Weatherby) — Миссури штатынын DeKalb округуна караган АКШ шаары.
Кирхгайм-Мюнхен
Кирхгайм-Мюнхен (Kirchheim bei München) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Мюнхен районуна кирет.
Калкы - 12 463 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 15,51 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 84 131. Муниципалитеттин башчысы — Хайнц Хильгер.
Ноо
Ноо - жыгач же темир-бетон аштоо; аштоо сымал арык. Ал суу чыгаруу, эгин сугаруу, жыгач агызуу, балык өткөрүү, тегирмен барасын жfyа ГЭС турбиналарын айландыруу, малга жем, туз берүү үчүн пайдаланылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Жалпыга маалым болуу
Жалпыга маалым болуу - жеке менчик компаниянын акциясын жалпыга маалымдап сатуу стадиясындагы терминдин профессионалдык жаргону. Компанияны финансылоону кеңейтүү үчүн же болбосо кошумча зарыл болгон каражатты өзүнө тартуу үчүн ачык маалымдуу маанайда болот. Башкармалыктагы кээ бир башкаруу функцияларды келген каражатка айырбаштайт, сырттан келген адамга башкарма бере алат. Маалымдуу жайылтылган түрдө сатылган акция «биринчи жайылтылган сунуш» деп аталат. Караңыз: (LPO) Going Private, Initial Offering (LPO), Newissue.
Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Кузьма Петров-Водкин
Петров-Водкин, Кузьма Сергеевич (1878, азыркы Саратов облусу – 1939, Ленинград) – советтик живописчиси, РСФСРдин искусствого эмгек сиңирген ишмери (1930). Москва живопись, ийчилик жана зодчийлик окуу жайында (1897–1905), Мюнхенде (1901), Парижде (1905-08) окуган. 1900-жылдары символизм жана “модерн” агымдарынын таасиринде болуп, “Жээк” (1908), “Түш” (1910) сыяктуу сүрөттөрдү тарткан. Кийинчерээк чыгармачылыгында социалдык терең маңызы бар, жаңы доордун келишин каймана баяндаган темаларга көбүрөөк орун берип (“Чак түш”, 1917, “Таңкы натюрморт”, 1918, экөө тең Орус музейинде, Ленинград), кызыл, сары жана көк боёкторду айкалыштыра, мейкиндик чечилиши таамай бир катар чыгармаларды жараткан. Тарыхый революциялык (“1918-жылы Петроградда”, 1920, “Комиссардын өлүмү, 1928, Третьяков галереясы), портрет, графика жана башка жанрларда да жемиштүү иштеген.
Береборн
Береборн (Bereborn) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Вульканайфель районуна кирет.
Калкы - 103 киши(2013-ж.). . Аянты - 2,57 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 33 202. Муниципалитеттин башчысы — Йоханнес Шу.
Ноябрь революциясы
Ноябрь революциясы (Novemberrevolution) — 1918-жылдын ноябрындагы Германия империясындагы революция, анын себеби бир жагынан Биринчи дүйнөлүк согушта  жеңилүүдөн, экинчи жагынан согуштан жана социалдык чыңалуудан, экономикалык жашоонун бузулушунан келип чыккан Кайзер режиминин кризиси болгон. Революция Германияда Веймар Республикасы деп аталган Парламенттик демократия режимин орнотууга алып келди.
Революциянын башталышы 3 — жылдын 1918 — ноябрында Кильдеги матростордун көтөрүлүшү, 9-ноябрда түштө республиканын жарыяланышы, 11-жылдын 1919-августунда Республиканын Президенти Фридрих Эберт Веймар Конституциясына кол койгон учур деп эсептелет.
29-сентябрда Германия армиясынын Жогорку командачылыгы санаторийде (Бельгия) штаб-квартирасында турган Кайзер Вильгельмамачиге жана императордук канцлер Граф Георг фон Гертлингге Германиянын согуш абалы үмүтсүз экенин билдирген. Кырсыктан корккон кварталчы Генерал Эрих Людендорф фронттун дагы 24 саат кармалышына кепилдик бербей турганын айтып, Антантадан ок атышууну тезинен токтотууну талап кылды. Мындан тышкары, ал АКШнын президенти Вудро Вилсондун ("он төрт пункт") негизги шарттарын кабыл алууну жана тынчтыктын жакшы шарттарына үмүттөнүп, Германия империясынын өкмөтүн демократиялык негизде түзүүнү сунуш кылган. Бул Армиянын жүзүн сактап калууга жана багынып берүү жоопкерчилигин жана анын кесепеттерин түздөн-түз демократиялык партияларга жана парламентке өткөрүп берүүгө мүмкүндүк берет. 1-октябрда ал өзүнүн штабынын офицерлерине:"эми алар биз үчүн даярдаган керебетке жатышы керек" деди.
30-сентябрда Граф Георг фон Гертлингдин Өкмөтү кызматтан кетти. 3-октябрда Принц Максимилиан Баденский жаңы канцлер (өкмөт башчысы) болуп дайындалды. Ага элдешүү боюнча сүйлөшүүлөрдү баштоо тапшырылган.
4-октябрда парламенттик көпчүлүк партиялардын, анын ичинде социал-демократтардын өкүлдөрүн камтыган Германиянын жаңы өкмөтү европалык каршылаштарынын Башы аркылуу АКШнын президенти Вилсонго "он төрт пункттун"негизинде тынчтык сүйлөшүүлөрүн баштоо сунушу менен кайрылды. Жеңилбесе, Жеңиштин мүмкүн эместигин ачык моюнга алуу Германиянын армиясын жана тылын толугу менен начарлатты. Бирок Вашингтон оң жооп берген жок, бул кайзерди кемсинткен абалга алып келди. Сүйлөшүүлөрдүн өбөлгөсү катары Вилсон Германиянын бардык оккупацияланган аймактардан чыгып кетишин, суу астындагы согушту токтотууну жана кайзерди тактан түшүрүүнү талап кылган. 23-октябрдагы үчүнчү дипломатиялык нотада: "эгерде АКШ өкмөтү Германиянын Жогорку командачылыгы жана монархиялык чокусу менен азыр же Германия империясынын эл аралык милдеттенмелерин эске алганда, кийинчерээк келишим түзүшү керек болсо, анда ал тынчтыкты эмес, багынып берүүнү талап кылат"деп айтылган
24-октябрда Людендорф армия боюнча буйругунда Уилсондун 23-октябрдагы нотасын "кабыл алынгыс" деп мүнөздөдү жана аскерлерди согуш аракеттерин улантууга үндөдү.
25-октябрда Хинденбург менен Людендорф канцлердин көрсөтмөсүн этибарга албай, Берлинге жөнөштү. Канцлер кайзерден Людендорфту кызматтан кетирүүнү талап кылган жана Вильгельм 26-октябрда Людендорфко ишенимин жоготконун айткан. Людендорф отставкага кетти жана ал кабыл алынды. Людендорфтун ордуна таптакыр түссүз "паркет генералы" Гренер келди.
30-октябрда Осмон империясы багынып берип, Мудрос элдешүүсүнө кол койгон.
3 — ноябрда Германиянын акыркы союздашы Австрия-Венгрия Падуада багынып берди.
5-ноябрда Германиянын фронту бузулуп, эртеси күнү немис аскерлеринин жалпы чегинүүсү башталды.
8-ноябрда Париждин жанындагы Компьен токоюна Германиянын делегациясы элдешүү жөнүндө сүйлөшүү үчүн келген (чындыгында Германиянын багынып берүү шарттары). Келишимге 11-ноябрда республикалык өкмөттүн өкүлдөрү менен кол коюлган.
Социал-демократтардын бөлүнүшү
4-август 1914-жылы Рейхстагдагы ГСДП фракциясы аскердик насыялар үчүн добуш берген. Согушка болгон мамиле Германиядагы солчулдарды бир нече бөлүккө бөлөт:
Көпчүлүк Социал-демократтар-эски партиялык аппаратты көзөмөлдөп, империалисттик согушту колдоп, партия мүчөлөрүнүн негизги массасын басып алышты.
Кийинчерээк көз карандысыз социал-демократиялык партия деп аталган социал — демократиялык эмгек өнөктөштүгү-кьюи 1 оппозициясында, бирок аныктала элек. Алар, мисалы, Гамбургда солчул радикалдарды колдошкон, бирок алар менен мындан ары кызматташуудан баш тартышкан.
Берлиндеги заводдордо жана мастерскойлордо революциячыл башчылар. Алар империалисттик согуш эмес, таптык күрөш саясатын карманышкан (эски "Лидер", "Чиновник", "Президент" наамдары аң-сезимдүү жумушчулардын аң-сезиминде башка класстын синоними болуп калгандыктан, немисче "соя" деген аталыш башка жумушчулар ишенген адамды билдирет.)
Берлин эл аралык социалисттер — согушка каршы "жарык нурлары" журналын жарыялап, марксисттик позициялардан 1 жана 2 сындашкан.
Рейн тобу жана Вестфалия — "согуш" пропагандалык басылмасынын жанында, массалык иш-аракеттер үчүн, жана революциячыл социалисттик позициялардан ооох 1 жана 2 менен күрөшкөн.
Эл аралык топ, Берлин — революциялык социалисттик брошюраларды жана Спартак союзунун каттарын 3, 4, 5, жана 7. Спартактын жумушчу табына жазган биринчи каты "сен уктап жатасың, Спартак, революциялык иш-аракеттердин ордуна"деп башталган.
Солчул радикалдар - кийинчерээк Германиянын эл аралык коммунисттери деп аталып, Бремен, Гамбург, Вильгельмшавен, Брауншвейг, Ганновер, Саксония, Чыгыш Пруссия жана Стеттин шаарларында топтор болгон. 1916 — жылдан 1918-жылга чейин "жумушчу саясат-илимий социализмдин органы"аттуу гезит жарык көргөн. Революциячыл жумушчу табынын программасы динамикалык марксисттик позициялардан айтылды. Жумушчу Кеңеш кыймылын иштеп чыктык. Солчул радикалдар партияга болгон сокур ишенимди жумушчу табынын импотенциясынын негизги себеби катары көрүшкөн.
Анархо-синдикалисттердин чакан топтору солчул радикалдар менен дээрлик биригишкен революциячыл пацифисттер.
1917-жылдын жазында СДПГНЫН сол канаты көз карандысыз социал-демократиялык партияны түзгөн, анын курамына Бернштейн жана Каутский кирген. СДДПГНЫН сол канатында Роза Люксембург жана Карл Либкнехттин жетекчилиги астында Спартак тобу түзүлгөн.
= Монархияны кулатуу = 20-октябрда, 1918-жылы, буга чейин АКШ менен дипломатиялык ноталардын алмашуу жүрүп жатканда, Германиянын Жогорку командачылыгы, жагымдуу тынчтык шарттарын алуу үчүн каалап, Британ флотуна каршы жанкечтилик чабуулга немис флотун жөнөтүүнү чечет. Матросторго алар аскердик машыгууга жөнөтүлүп жатканы айтылды, бирок алардын арасында миссиянын жарактуу максаты жөнүндө имиштер тарады.
29-октябрда кечинде, акылсыз өлгүсү келбеген моряктар козголоң чыгарышты. Деңизге чыгуудан баш тартканы үчүн миңге жакын матрос камакка алынды. Матростордун жер астындагы уюму бардыгын шериктештерине көтөрүлүп, түрмөдөн чыгып, кемелерди басып алууга үндөдү. 4-ноябрда моряктар камакка алынган жолдошторун бошотуп, Килди ээлеп алышкан жана ал жерде моряктар кеңешин түзүшкөн. Алардын негизги талабы кайзерди тактыдан баш тартуу болгон. Макс Бадендин Өкмөтү күч колдонуудан тартынган; анын ордуна, ал козголоңду туура жолго салуу үчүн СДПНЫН мүчөсү Киль Носкеге жөнөттү. Носке кырдаалды мындайча сүрөттөйт:
"Бир патруль демонстранттарга ок чыгарып, натыйжада каза болгондордун жана жаракат алгандардын саны көбөйдү. Шаарда толкундануу чоң болду. Кильден алыс эмес жерде, аны көздөй, мен ачык аянтчаларда аскерлер менен поездге жолуктум, андан кырдаал өтө олуттуу деп тыянак чыгарууга болот, бирок дал ушул жагдай бийликтин толук башаламандыгын көрсөттү, анткени бул жоокерлер деңизчилер менен кубанычтын катуу кыйкырыктары менен тосуп алышты жана ошол замат куралсызданды"
Ал ортодо Өкмөт козголоң тууралуу маалыматты жашырууга аракет кылды. Бирок, кемечилер Германияда жүрүп, Килде болуп жаткан окуялар жөнүндө жаңылыктарды таратышкан. Бүткүл өлкө боюнча советтер — ишканаларда жумушчулар (топтор) жана бөлүктөрдө аскерлер түзүлдү. Герман революциясы " кеңештерди түзүңүз!"орус революциясында.
9-ноябрда СДПГНЫН "Форвертс" гезити билдирүү таратып, анда: "Берлин гарнизонунун көпчүлүгү замбиректери жана артиллериясы менен өздөрүн жумушчу-солдаттар кеңешинин карамагына өткөрүп беришет. Бул кыймылды Германиянын социал-демократиялык партиясы жана көз карандысыз социал-демократтар жетектейт".
Макс Баденский бийликти сактап калуу мүмкүн эместигин жана тартипти сактоо үчүн аны тез арада орточо социал-Демократтарга өткөрүп берүү керектигин түшүнгөн. 9-ноябрда түштө ал өз демилгеси менен кайзердин эки тактыдан (Пруссия жана императордук) баш тартуусун жарыялап, өз ыйгарым укуктарын социал-демократтардын лидери Фридрих Эбертке өткөрүп берген. Андан кийин Эберттин СДПГ боюнча шериги Баден макс Өкмөтүнүн Мамлекеттик катчысы Филипп Шейдеман монархиянын кулаганын жарыялап, Германияны республика деп жарыялаган.
10-ноябрда Берлин жумушчуларынын жана жоокерлер кеңештеринин жалпы чогулушу, мамлекеттик бийликтин убактылуу органдары - Улуу Берлиндин жумушчулар жана жоокерлер кеңештеринин Аткаруу Кеңеши (Оххххххи) жана элдик комиссарлар Кеңеши шайланды. Акыркысы КСДПнын өкүлдөрүнөн жана жакында бөлүнүп чыккан Германиянын солчул көз карандысыз социал-демократиялык партиясынан турган, социал-демократ Фридрих Эберт жана көз карандысыз социал-демократ Уго Гаазе элдик комиссарлар кеңешинин төрагалары болушкан.
Кайзер дагы эле курортто мелдешип, Гренердин монархияны калыбына келтире албагандыгына ишендирип, 10-ноябрдын кечинде Нидерландияга кетип, 28-ноябрда эки тактыдан баш тарткан.
= КСДП коалициясы = Антон Паннекук 1918 — жылы ноябрда Германияда түзүлгөн кеңештерди мындайча мүнөздөйт: "бул кеңештер жалаң пролетардык институттар болгон эмес; жоокерлер Советтерине офицерлер, жумушчу кеңештерине профсоюз жана партиянын лидерлери кирген. Бул адамдар революциянын андан ары кетишине жол беришкен жок ".
Көзкарандысыз социал-демократтар СДПГА болгон мамилеси боюнча экиге бөлүнүштү. Ледебур жетектеген сол канат СДПГ менен кызматташууга каршы болгон. Бирок, Гаазе баштаган партиянын көпчүлүгү СДПГ менен кызматташууну колдошту. Натыйжада, СДПГ менен биргеликте өкмөт түзүп, 9-ноябрь 1918-жыл болду.
"Элдик комиссарлар Кеңеши" деп аталган Германиянын жаңы өкмөтү СДПГНЫН үч өкүлүнөн жана КЭСДПНЫН үч өкүлүнөн турган. Бирок жаңы өкмөттөгү негизги позициялар СДПГ мүчөлөрүнө таандык болгон. Мисалы, Эберт ички иштер департаментин жана согуш департаментин жетектеген. Бул жаңы өкмөттүн кызыктуу өзгөчөлүгү бар болчу. Бернштейн жазат : "Алардын милдетине тийиштүү ведомстволор менен гана карым-катнаш болгон, ал эми түздөн-түз техникалык ишти буржуазиялык партиялардын мүчөлөрүнүн ичинен да ишкердик белгиси боюнча тандалып алынган өзгөчө статс-катчылар жүргүзүшкөн". Шейдеман жазат элдик комиссарлар Кеңеши жөнүндө: "алардын ар бири тийиштүү министрге же ведомствого дайындалган контролер болушкан... Эберт согуш министри Шейх менен, ошондой эле Ландсберг министрликте (каржы) жана мамлекеттик банкта финансисттер менен жакшы мамиледе болгон". Франциянын Премьер-министри Клемансо шейдеман Германия жөнүндө мындай деди: "Пруссия Хогенцеллернов жаңы маска кийди, пейзаждар гана өзгөрдү. Адамдар жана принциптер Вильгельмдегидей эле "
6-декабрь 1918-жылы төңкөрүш аракети болгон. Шейдеман Тышкы иштер министрлигинин реакциячыл күчтөрү бир нече юнкерлер менен бирге "бардык социалисттик жана пролетардык нерселер менен эсептешүүлөрдү жүргүзүү үчүн бардык революциялык топтомдорду алып салуу учуру келди"деп чечкенин жазат Путчтун лидерлери Эбертти президент деп жарыялоого жана жумушчу жана Жоокер депутаттар Кеңешинин аткаруу комитетинин күчүн жок кылууга аракет кылышты. Көчөдөгү кыргындын натыйжасында 40тан ашуун адам набыт болду.
Жумушчу жана солдат Советтеринин биринчи жалпы съездинде көпчүлүгү СДПГА таандык болгон. Ал тургай Карл Либкнехт курултайга делегат болуп шайланган эмес.
19-декабрь 1918-жылы Советтер Союзу жаңы Конституциянын базасы катары советтик системаны түзүүгө каршы 344 каршы 98 добуш берген. Алар тез арада уюштуруу чогулушун шайлоо өткөрүү боюнча Өкмөттүн чечимин колдошту. Германия Социалисттик Республикасынын Борбордук Кеңеши шайланган
Берлиндеги Рождество согуштары
Герман революциясынын дагы бир кандуу окуясы элдик деңиз дивизиясы менен байланыштуу. Носке жазгандай, Эберт-Шейдеман Өкмөтү "Берлинде эч кандай ишенимдүү күчкө ээ болгон эмес". Ошентип, алар Куксгафенден 600 морякты чакырып, аларды башкарууга Граф Маттернихти дайындашкан. Моряктар андан кутулушту, анткени ал 6-декабрда төңкөрүш аракетине катышкан жана дивизияны көзөмөлдөө СДПГНЫН колуна өткөн. Эберт Өкмөтү дивизияны кыскартууга жана матросторду куралсыздандырууга аракет кылган.
23-декабрда матростун айлык акысы жана алар ээлеген шаар сарайы боюнча чыр-чатак ачык күрөшкө айланды. Бир нече күн баш тарткандан кийин, моряктар императордук кеңсени ээлеп, телефондорун өчүрүп, элдик комиссарлар кеңешин үй камагына отургузушкан жана Отто Велсти (Эбертти ээрчиген Берлиндин аскер коменданты) басып алышкан. Матростор кырдаалды спартакиадалардан күткөндөй Эберттин өкмөтүн жок кылуу үчүн колдонушкан эмес. Алар эмгек акысын төлөп берүүнү гана суранышты. Ошого карабастан, Эберт жашыруун телефон линиясы аркылуу Касселдеги жогорку командачылык менен байланышып, өкмөткө берилген жоокерлерге 24-декабрда резиденцияга кол салууну буйруду. Алардын командири г. Дорренбах баштаган моряктар 30га жакын аскердик жана жарандык согушта жеңилип, чабуулду кайтарышкан. Өкмөттүк аскерлер Берлиндин борборунан кетүүгө аргасыз болушкан. Алар таркатылып, жаңы түзүлгөн "ыктыярдуу отряддарга"киришти. Кадыр-баркты сактап калуу үчүн алар "Кызыл Туу" (Спартакка таандык) редакциясын бир азга ээлешти. Берлиндеги аскердик бийлик кайрадан Элдик деңиз дивизиясынын колунда болгон. Жана моряктар дагы кырдаалдан пайдаланышкан жок.
Трибоэлектр
Трибоэлектр (гр. tribos - сүрүү) - эки нерсени бири бирине сүрүүдөн пайда болгон электр заряды. Мында эки нерсе тең электрленет, бирок алардын алган заряддары абсолюттук мааниси боюнча барабар, белгилери боюнча карама-каршы болот. Эки диэлектрик сүрүлүшкөндө кайсынын диэлектрдик өткөрүмдүүлүгү чоң болсо, ошонусу оң заряддалат. Трибоэлектр көпчүлүк өндүрүш процесстеринде пайда болуп, статикалык заряддардын керексиз топтодушуна алып келет. Заряддар топтолбосун үчүн металл тетиктер жердештирилет, аба иондоштурулат ж. б. чаралар көрүлөт.
Ноябрь революциясы
Берлиндеги Рождество согуштары
25-декабрда" Спартак " массалык нааразылык акцияларына чакырды. СДПГГА таандык "Форвертс" имаратын демонстранттар басып алышты.
Трибоэлектр
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Т. 6. Тоо климаты - Яшма. -656 б.
Ноябрь революциясы
Берлиндеги Рождество согуштары
29-декабрда элдик деңиз дивизиясына кол салуунун курмандыктарын акыркы сапарга узатуу зыйнаты өттү. Р. Мюллер жазат: "революциячыл жумушчу массанын күчтүү демонстрациясы кыймылдын алсыздыгын жашыра алган жок. Уюмда да, идеологияда да бийликти дароо басып алуу үчүн өбөлгөлөр болгон эмес "
29-декабрда үч көзкарандысыз социал-демократтар убактылуу өкмөттөн чыгып кетишкен, буга баш аламандыкты токтотуу үчүн курал колдонуу себеп болгон. Алардын ордуна Өкмөткө СДПГНЫН дагы эки өкүлү кирди: аскер иштерине жооптуу болгон Густав Носке жана Рудольф Виссель.
= Коммунисттик партиянын түзүлүшү =
1918-жылдын декабрь айынын аягында" Спартак " Германиянын коммунисттик партиясын (КПГ) түзгөн. Партиянын теоретиги Роза Люксембург болгон. 1918-жылдын декабрына чейин Р.Люксембург өзүнчө Коммунисттик партиянын түзүлүшүнө каршы болгон. 1904-жылы Люксембург "Искра" макаласында "Россия социал-демократиясынын уюштуруу маселелери"жарыяланган. Бул эмгегинде ал Россиянын социалдык демократиясын уюштуруунун негизги принциби катары Ленин тарабынан сунушталган "ырайымсыз централизмди" сынга алат. Германияда социалисттик революция башталганда, Р. Люксембург революциялык партиянын диктатурасынын ордуна жумушчу демократияны күчөтүүнү талап кылды. Макалада "башталышы", 20-жылдын 1918-ноябрында, Люксембург жазган:
Р. Люксембург революциялык зомбулукка каршы болгон. Ал мындай деп жазат: "пролетардык революция өз максаттарын ишке ашыруу үчүн террорго муктаж эмес, ал адамдарды өлтүрүүнү жек көрөт жана мындай аракеттерди жек көрөт". Террорду колдонууда ал алсыздыктын көрүнүшүн көрдү, логикага ылайык күчтүү адамдар алсыз адамдарга зомбулук көрсөтпөйт.