cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гимнастика
Денени жалпы өөрчүтүүчү гимнастиканын түрлөрү. Негизги гимнастика бардык жаштагы кишилердин ден соолугун чыңдоо, массалык тарбиялоонун маанилүү каражаты. Ага жүгүрүү, секирүү, сойлоо, чоюлуу, бир нерсени ыргытуу жана башка кыймылдар, ошондой эле кээ бир гимнастикалык шаймандарда аткарылуучу көнүгүүлөр кирет. Гимнастика жаш балдарды туура тарбиялоонун эң маанилүү факторлорунун бири. Ал баланын дене түзүлүшүн, кулк-мүнөзүн жакшы калыптандырууга жардам берет. Балдардын гимнастика менен үзгүлтүксүз машыгуусу алардын кыймыл-аракетин, дене келбетин жакшыртат, ошондой эле балдарды чечкиндүүлүккө, кайраттуулукка тарбиялайт. Борбордук нерв системасы, жүрөк-кан тамыр, дем алуу, булчуң системаларын өнүктүрүп, зат алмашуу процессин жакшыртат.
Наристелер жана мектеп жашына жете элек балдар үчүн арналган гимнастиканын комплекси негизинен ийин курчоосунун, көкүрөк, арка, курсак, бут жана кол булчуңдарын өөрчүтүүчү кыймылдардан турат. Көнүгүүлөр комплексине басуу, жүгүрүү, секирүү, бир нерселерге чыгып, кайрадан түшүү, топту ыргытуу жана тосуп алуу, тең салмактуулукту сактоо сыяктуу кыймыл-аракеттер кирет (1 —2-сүрөт). Эгерде бала мурда гимнастика менен машыкпаган болсо, алгачкы мезгилде бир нече, ал эми 7—8 күн өткөндөн кийин көнүгүүлөр комплекси толук аткарылат. Көнүгүүлөрдү көңүлдүү оюн түрүндө же болбосо жаныбарлардын кыймыл-аракетин туурап аткаруу пайдалуу жана кызыктуу келет. Бала эки жашка толгондон баштап эртең мененки гигиеналык гимнастиканы жасоону үйрөтүү зарыл. Балдар көнүгүүлөрдү жеңил, кыймыларакетке тоскоол болбогондой кенен, кийим кийип жасоого тийиш.
3-4 жаштагы балдар үчүн гимнастикалык көнүгүүлөр
1—сүрөт.
1 — бутту далынын кеңдигиндей аралыкка коюп, желекчелерди ылдый кармагыла. Ушул абалда желекчелерди өйдө көтөрүп, кайрадан ылдый түшүргүлө.
2 — кош аяктап, алкактын ортосунан жөрмөлөп өткүлө.
3 — чыканагыңарды алдыга сунуп, колуңарды ийинге койгула. Көпөлөктү туурап, чыканагыңарды жайып жана бириктирип бир нече кыймыл-аракет аткаргыла.
4 — өйдө илинген тордогу топко секирип жеткиле.
5 — чалкадан жатып, кезек-кезеги менен бутуңарды тизеден бүгө өзүңөргө тарткыла.
6 — башыңарга жумшак буюм коюп, аны түшүрүп жибербөөгө аракеттенип баскыла.
7 — стулга отуруп, таманыңар менен таякты ары-бери тоголоткула.
Эскертүү: Көнүгүүлөрдү аткаруу алдында жай басуу, бир аз жүгүрүү жана кайрадан жай басуу талап кылынат. Көнүгүүлөрдү аткарып болгондон кийин да бир аз жай басууну эстен чыгарбагыла.
5-6 жаштагы балдар үчүн гимнастнкалык көнүгүүлөр
2—сүрөт.
1 — бутуңарды далынын кеңдигиндей аралыкка коюп, гимнастикалык таякты эки колго эркин кармагыла. Гимнастикалык таякты өйдө көтөрө терең дем алып, керилгиле. Гимнастикалык таякты далыны көздөй түшүргөнчө, дем чыгаргыла.
2 — топту алкактан өткөрө ыргыткыла.
3 — көмкөрө түшүп жатып, колуңарды тулку бойду бойлото өйдө көтөргүлө. Бул мезгилде өйдө кароого умтулгула.
4 — бөйрөк таяна, малдаш урунуп олтургула. Колуңарды эки жакты көздөй жая, тулку боюңарды оңго жана солго кезект.-штире бургула.
5 — жерге узата ташталган жип менен баскыла.
6 — колуңарды жогору көтөргөнчө, сол бутуңарды артка койгончо демиңерди ичке тартып, ылдый түшүргөнчө дем чыгаргыла. Ушул эле тартипте көнүгүүнү оң бутуңардан уланткыла.
7 — алкакты алдыга кармап, олтуруп, тургула.
8 — бутуңарды далынын кеңдигиндей аралыкка коюп, колуңарды бириктире кармагыла. Колуңарды өйдө көтөрө, дем алгыла, ылдый түшүргөнчө — дем чыгаргыла.
Эскертүү: Көнүгүүнү баштоо алдында жана аяктагандан кийин бир аз жай басууну жана жүгүрүүнү унутпагыла.
Мектеп жашындагы балдардын гимнастика комплексин түзүүдө алардын жаш "өзгөчөлүктөрү эске алынат. Башталгыч класстын (7—9 жаш) окуучуларына катарга туруу, кичинекей жана чоң топ менен ойноо, дене келбетин калыптандыруучу көнүгүүлөрдү аткаруу, акробатикалык элементтерди жасоо жана башка кыймыл-аракеттер сунуш кылынат (3-сүрөт). Дем алууну кыйындаткан же болбосо аны убактылуу токтотуучу көнүгүүлөрдөн баш тартуу керек.
7-9 жаштагы балдар үчүн гимнастикалык көнүгүүлөр
3—сүрөт.
1 — бутуңарды бир аз кеңдикте койгула. Колуңарды өйдө көтөрө, дем алып, кайра капталга түшүргөнчө дем чыгаргыла.
2 — бутуңарды далынын кеңдигиндей аралыкка коюп, колуңарды бирге кармагыла. Колуңарды өйдө көтөргөнчө дем алгыла. Алдыга тулку бойду эңкейте колуңарды эки бут арасынан өткөргүлө. Бул мезгилде дем чыгаргыла.
3 — колуңарды жайып, түз тургула. Кезек—кезеги менен алдыдан жана арттан кол чапкыла.
4 — колуңарды чыканактан бир аз бүгө кармагыла. Ордуңарда бир нече ирет секиргиле жана андан кийин бир аз жай баскыла.
5 — гимнастикалык таякты алдыга кармагыла. Сол бутгап таякты аттап өткүлө жана кайрадан мурдагы абалга келгиле. Эркин дем алгыла. Көнүгүүңү оң бут менен аткарып уланткыла.
6 — бутту далы кеңдигиндей аралыкка, гимнастикалык таякты далыга койгула. Эркин дем ала тулку бойду оңго жана солго кыйшайткыла.
Эскертүү: Ар бир көнүгүүнү 4—6 жолу кайталагыла.
10—14 жаштагы балдардын организми тез өсүп жана аларда жыныстык жактан жетилүү процесси башталат. Бул мезгилде балдардын кыймыларакети солгун тартып координация начарлашы мүмкүн. Туура уюштурулган машыгуулар мындай терс өзгөрүүлөрдүн алдын алат. Буларга арналган көнүгүүлөр бир аз татаалдыгы менен айырмаланат. 5-класстан баштап, балдар негизинен күчтү жана чыдамкайлыкты талап кылуучу (мисалы: күрөштүн элементтери, шаймандарда аткарылуучу көнүгүүлөр), ал эми кыздар үчүн көркөм гимнастиканын элементтерин аткаруу талапка ылайыктуу (4-сүрөт).
Жогорку класстагы балдар үчүн гантель менен аткарылуучу гимнастикалык көнүгүүлөр
4—сүрөт.
1 — гантелди артка кармап, 8—10 жолу олтуруп, тургула.
2 — тактага чалкадан жатып, гантелдерди капталды көздөй 6—8 жолу жайып, кайрадан өйдө көтөргүлө.
3 — кезеги менен колду жогору сунуп, гантелдерди 8—10 жолу өйдө-ылдый көтөрүп, түшүргүлө.
4 — гантелдерди каруу менен 6—8 жолу көтөрүп түшүргүлө.
5 — гантелдерди капталга, андан кийин ийинди көздөй 5—6 жолу көтөрүп түшүргүлө.
6 — гантелди желкеге кармап, тулку бойду оң жана сол тарапты көздөй 6—8 жолу толгогула.
7 — чалкадан жатып, колду желкеге коюп, денени бир нече ирет көтөрүп, түшүргүлө (бутту бир нерсеге илип же такап коюу керек).
Эскертүү: машыгуу үчүн көнүгүүнүн кайталоо талабын так аткарууга мүмкүндүк бере турган салмактагы гантель талап кылынат. Машыгууну баштоодон мурда дене кызытуучу бир катар көнүгүүлөрдү аткаргыла. Ар бир көнүгүүнү аткарып болгон соң 1—2 минутага чейин эс алгыла.
Жогорку класстагы кыздар үчүн гимнастикалык көнүгүүлөр
5—сүрөт.
1—2 — колуңарды ийинге койгула. Оң бутуңарды артка коюп, эки колуңарды өйдө көтөргөнчө, дем алгыла. Колуңарды ылдый түшүрө, бутуңарды бирге коюп, дем чыгаргыла. Көнүгүүнү жай темпте 4—6 жолу оң жана сол бутуңардан кезектештирип баштагыла.
3—4 — түз тургула. Оң бутуңарды алдыга шилтей, аны тизеден бүгүп, колуңар менен жер таяна, салмакты бүгүлгөн бутка жиберип олтургула, экинчи бутту алга созгула (дем чыгаргыла). Кайрадан түзөлгөнчө дем алгыла. Ушул эле тартипте көнүгүүнү сол бутуңар менен уланткыла.
5—6 — колуңарды капталга жая, түз тургула. Оң бутуңарды өйдө көтөрө, тизе алдынан кол чапканча, дем чыгаргыла. Мурдагы абалга келе, денени түздөп, дем алгыла. Ушул эле тартипте көнүгүүнү сол буттан уланткыла.
7—8 — кол менен жер таяна олтургула. Денени түздөп, өйдө көтөргөнчө, дем алгыла жана кайрадан мурдагы абалга келе, дем чыгаргыла.
12—13 — стулдун жөлөнгүчүнө бир аз аралыкта таянып тургула. Оң бутуңарды өйдө көтөргөнчө, колуңарды чыканак муундан бүгүп, стулга жакындай, дем алгыла. Кайрадан мурдагы абалга келгенче, дем чыгаргыла. Көнүгүүнү жай темпте оң жана сол бутту көтөрө 6—8 жолу аткаргыла.
14—16 — бөйрөк таянып, бутту далынын кеңдигиндей аралыкта койгула. Оң колуңарды жая, тулку бойду оңго бурай, дем алгыла. Мурдагы абалга келгенче, дем чыгаргыла. Ушул эле тартипте көнүгүүнү сол тарапты көздөй уланткыла.
17—18 — түз тургула. Колуңарды жана бутуңарды жая, жай темпте 20—30 жолу ордуңарда секиргиле.
19 — терең дем ала, тез баскыла.
Улгайган кишилердин гимнастика менен машыгуусу кан айлануу, дем алуу, эндокрин, нерв системаларынын функцияларынын жана зат алмашуу процессинин жакшырышына алып келет. Мындай машыгуулар булчуңдардын, муундардын кыймыл-аракетин, жүрөктүн иштешин жакшыртып, эрте картаюунун алдын алат. Машыгуу мезгилинде кескин кыймыл жасоо, тез олтуруп туруу, өтө эңкейүү жана тез түзөлүү, тулку бойду тез толгоо, башты оңго, солго тез буруу, дем алууну көпкө токтотуу жана башка кыймылдарды жасоого болбойт. Көнүгүүлөрдү кайталоо саны, ылдамдыгы акырындык менен өскөнү оң. Гимнастика менен машыгуунун алдында врачтын кароосунан өтүп, анын кеңешин угуу талап кылынат.
Гимнастиканын гигиеналык түрү көбүнчө эртең менен аткарылуучу көнүгүүлөр системасы түрүндө жүргүзүлөт.
Атлетикалык гимнастика менен негизинен дени соо уландар, жигиттер жана орто жаштагы эркектер машыгышат. Машыгууда эспандер, гантель, гиря, штанга жана башка оордуктар менен аткарылуучу көнүгүүлөр, ошондой эле гимнастикалык шаймандарда аткарылуучу көнүгүүлөр, жүгүрүү, секирүү жана башка сунуш кылынат. Атлетикалык гимнастика менен 13—14 жаштан баштап машыгууга болот.
Ритмдүү гимнастика
Гимнастиканын түрү эстрадалык музыканын коштоосунда бий бийлөөгө жакындатылып аткарылуучу гимнастикалык көнүгүүлөрдүн системасынан турат.
Гимнастиканын спорттук түрлөрү
Гимнастикалык шаймандарда көнүгүүлөрдү аткаруу кол жана тулку бой булчуңдарын өөрчүтөт жана муундарды бекемдейт. Таянып секирүү, гимнастикалык эркин көнүгүүлөрдү аткаруу, жазы мамы үстүндө көнүгүү негизинен бут булчуңдарын өөрчүтүп, кыймылдын тактыгын жана координациясын жакшыртат. Гимнастикалык көнүгүүлөрдү аткарууда дене абалынын тез-тез алмашып турушу вестибуль аппаратын машыктырат. Мына ушул себептен спорттук гимнастика учкучтарды, космонавттарды, моряктарды, айдочуларды, альпинисттерди, каскадёрлорду жана бир катар татаал кесиптерди өздөштүрүүдө колдонулат. Спорттук гимнастика менен 6—7 жаштан баштап машыгууга, ал эми спорттук мелдештерге 10—11 жаштан катышса болот.
Акробатика өзгөчө күч менен аткарылуучу көнүгүүлөрдөн, секирүүлөрдөн, тең салмактуулукту сактоого багытталган кыймыл-аракеттерден, ар түр күн пирамидаларды түзүүдөн турат (Акробатика).
Көркөм гимнастика менен аялдар гана машыгат. Машыгуулар бий калыпында аткарылуучу акробатикалык, ритмдүү көнүгүүлөрдөн турат. Улуттук, классикалык жана азыркы мезгилдеги эстрадалык бийлердин элементтери, басуу, жүгүрүү, секирүү, тең салмактуулукту сактоочу, түрдүү буюмдар (алкак, булава, тасма жана топ) менен аткарылуучу көнүгүүлөр кеңири колдонулат. Көркөм гимнастика нерв системасынын координациялык механизмдерин, кыймыл-аракеттин тактыгын, дененин ийкемдүү лүгүн өөрчүтүүгө жардам берет. Көркөм гимнастика менен машыгууну 7—8 жаштан, ал эми мелдешке 10—12 жаштан баштап катышууга болот.
Колдонмо гимнастиканын түрлөрү
СССР убагында өндүрүштүк гимнастика күнүгө жумуш мезгилинде эмгек өндүрүмдүүлүгүн өөрчүтүү максатында жумуш күнүнүн башында жумуш алдындагы гимнастика түрүндө жана жумуш күнүнүн орто ченинде гимнастикалык тыныгуу калыбынды колдонулган. Өндүрүштүк гимнастика ден соолукту чыңдоо, эмгек өндүрүмдүүлүгүн жогорку деңгээлде кармоо, ишкердүүлүктү арттырууга жардам берет. (Өндүрүштүк гимнастика). СССР убагында кесиптик-техникалык окуу жайларында, техникумдарда жана жогорку окуу жайларда окуган студенттерди жалпы дене тарбия жактан даярдоодо кесиптик-колдонмо гимнастика колдонгон, ал кесипчиликти өздөштүрүү өзгөчөлүгү менен тыгыз байланышта болгон көнүгүүлөрдөн турат.
Мисалы: монтажчылардын кесибин өздөштүрүүдө бийиктикте аткарылуучу көнүгүүлөр пайдалуу келет. Азыркы мезгилде кесип өзгөчөлүктөрүнө ылайык кесиптик-колдонмо гимнастика менен машыгуу ыкмалары иштелип чыккан.
Спорттук-колдонмо гимнастика спорттун белгилүү түрү боюнча спорттук мыкты ийгиликке жетүү максатында колдонулат. Ага эртең мененки гигиеналык гимнастика, машыгуу же мелдеш алдындагы даярдануу жана жалпы дене тарбия даярдыгы кирет. Ал спортсмендерди даярдоо этабында кеңири колдонулат.
Аскердик-колдонмо гимнастика негизинен Советтик Армиянын катарында кызмат өтөө мезгилинде колдонулат. Гимнастиканын бул түрү бир катар татаал жана оор көнүгүүлөрдөн турат. Алар негизинен оордуктар менен аткарылат, жүгүрүүнү, секирүүнү, турникте ойноону, брусьяда көнүгүүлөрдү аткарууну, ар түркүн татаалдыктагы тоскоолдуктардан өтүүнү талап кылат. Аскердик кызматтын өзгөчөлүгүнө жараша аскердик-колдонмо гимнастика менен машыгуу да түрдүү болот.
Мисалы: десантчыларды даярдоодо алардан тоскоолдуктардан өтүү, парашют менен секирүү, күрөшүү, сууда сүзүү, жүгүрүү жана башка талап кылынат.
Айыктыруу гимнастика айыктыруу физкультурасынын негизги түрү болуп саналат. Айыктыруучу гимнастика денени жалпы чыңдоочу көнүгүүлөрдөн турат. Ооруга жараша организмдин жана органдардын кызматын жакшыртуучу көнүгүүлөр аткарылат. Мындай көнүгүүлөр адамдын оорудан батыраак арылышына анын айыгып кетишине түрткү берет.
Врачтык текшерүү
Денени жалпы өөрчүтүүчү гимнастика менен машыккан ар бир киши жашаган же иштеген жеринен врачтык текшерүүдөн өтүп турушу керек. Ал эми гимнастиканын спорттук түрү менен машыгуучулар врачтык-физ-ралык атайын диспансерлерден врачтык текшерүүдөн өтүп турууга милдеттүү. Анткени гимнастиканын спорттук түрлөрү менен машыгууга ден соолуктагы кемчиликтер олуттуу тоскоол болот. Спорттук гимнастика, көркөм гимнастика жана акробатика менен машыгууга жүрөк, бөйрөк, боор жана дем алуу органдары ооруган кишилерге уруксат берилбейт
Гигиеналык талаптар
Гимнастика менен машыккандардын кийими кыймыл-аракетке тоскоол болбоосу керек. Эркектер гимнастикалык шым жана майка, аялдар атайын гимнастикалык костюм кийгени оң. Бут кийим булгаарыдан тигилип, боосу жок жасалат. Машыгуудан кийин жылуу душ алып, жумасына бир жолу мончого барып туруу керек. Өзгөчө алакандын абалына чоң көңүл буруу зарыл. Анткени, гимнастикалык шаймандарда аткарылуучу көнүгүүлөр колдун чор болушуна алып келет. Анын алдын алуу үчүн колго глицерин, ланолин сыйпап, ал эми машыгуу мезгилинде алаканга жука булгаары кеп кийип алуу туура болот.
Сладкая Балка (дарыя)
Сладкая Балка — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кызылоба дарыясынын оң жээгинен 17 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Орск шаарынан Сакмара дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Электромиография
Электромиография - электро+гр. «мио» - «булчуң» + графия) сүйлөө мезгилиндеги ооз булчуңдарынын биологиялык жөндөмүн (биопотенциалын) белгилөө үчүн колдонулат.
Киши менен жаныбарлардын булчуңдарында дүүлүгүүдөн пайда болгон биоэлектрдик потенциалдарды изилдөө ыкмасы. Кагазга же атайын фотоплёнкага жазылат. Анын жардамы менен нерв жана булчуңдун ортосундагы импульстардын өтүшү, кыймыл аппаратынын рефлекстик иштеши, козголуунун нерв аркылуу өтүү ылдамдыгы аныкталат. Электромиография кыймыл функцияларын изилдөөдө, эмгек физиологиясы менен спортто, невропатологияда, кээ бир нерв-булчуң ооруларын диагноздоодо, ортопедия жана протездөөдө колдонулат.
Колдонулган адабият
http://kyrgyzinfo.ru
Симметриялуулук
Симметриялуулук (математика) - кандайдыр бир объектиге кирген эки элементтин бинардык (эки орундуу, эки мүчөлүү) катыштарынын ал элементтердин тартибине көз карандысыздыгын туюнтуу касиети.
Эгер аныкталуу областынан ар кандай элементтери үчүн катышынан келип чыкса, анда R катышы Симметриялуулук деп аталат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Прозелитизм
Дүйнөлүк диндердин өнүгүшүнүн тигил же бул баскычында Прозелитизм орун алгандыгы анык. Алсак, христианчылыктын алгачкы баскычында ГГ. күчтүү болгон. Чокундуруу ырымы абдан эле жөнөкөй, жада калса байыркы Орусиядагыдай массалык түрдө чокундуруу жолу менен жалпы орус эли христиан динин кабыл алышкан. Заманбап христианчылыкта Прозелитизм термининин ордуна «миссия» сөзү көбүрөөк колдонулат. СССР кулагандан баштап Прозелитизм өтө эле жигердүүлүктү көрсөтүп, сан жагынан тездик менен көбөйүп келаткан диндик топтордун катарына Иеговдордун Күбөөлөрү кирет. Алар каратьшгандарга чокундурууну бекер уюштуруп гана тим болбостон, аларга материалдык жардам бергендиктери жөнүндө эл арасында айтылып жүрөт. Диндин бул тобуна эгемендик жылдарында миңдеген кыргыздар каратышыгандыгы жөнүндө ар кыл маалыматгар кездешет. Ислам башынан эле күчтүү Прозелитизм диндеринин катарына кирет. Эгер адам күбөөлөрдүн көзүнчө үн чыгарып шахада (Алл а дан башка кудай жок, Мухаммед анын үмөтү) айтса, анда ал ислам динине каратылды деп эсептелинген. Адамдар төрөлгөндөн эле мусулман болуп төрөлүшпөйт, алар ишенимин кийин тандап алышат. Аларды чыныгы динге «кайтаруу» керек деген сыяктуу көз караш бүгүнкү исламда орун алып келүүдө. Кыргызстандагы эгемендиктин алгачкы жылдарында даават кыймылынын кеңири таралгандыгы байкалган.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Врангель Фердинанд Петрович
Врангель Фердинанд Петрович (Фердинанд Фридрих Георг Людвиг; немецче Ferdinand Friedrich Georg Ludwig von Wrangell) [29 (9). 12 (1) 1797 (98), Россия империясы, Псков шаары -25 (6). 05 (06). 1870, Дерпт (Тарту), Эстония] – орус деңиз саякатчысы, полярдык изилдөөчү, адмирал (1856), генерал-адъютант (1856), корреспондент мүчө (1827), Петербург Илимдер Академиясынын ардактуу мүчөсү (1855). Деңиз кадет корпусун бүткөн (1815). Орус география коомун уюштуруучулардын бири. 1817-19-жылдары Ф. П. Врангель «Камчатка» кемеси менен дүйнөнү айланып чыккан экспедицияга катышкан. 1820-24-жылдары Колыма экспедициясына башчылык кылып, Сибирдин чыгыш, түндүк-чыгыш жээктерин, Индигирка дарыясынын чатынан Колючи булуңчасына чейинки аралыкты изилдеген. Аюулуу аралдарын картага түшүрүп, Колыма дарыясынын чатынан түндүктө жана Шелаг тумшугу тушта ачык деңиз (мурда кургактык деп божомолдонгон) бар экенин аныктаган. Полярдык деңиз толугу менен тоңбогонун далилдеп, арал бар экенин айткан. 1824-27-жылдары «Кроткий» кемеси менен дүйнөнү айланып чыккан орус экспедициясын, 1829-35-жылдары Аляскада жашаган орус тургундарын жетектеген. Лондондогу королдук география коомунун корреспондент мүчөсү (1837). Демидов сыйлыгы (1842) жана 4-даражадагы Ыйык Георгий ордени менен сыйланган (1837). Ф. П. Врангелдин атын Түндүк Муз жана Тынч океандарындагы аралдар, Аляскадагы тоо, тумшук, бухта жана Алеут аралдарындагы тоо алып жүрөт. Эмгектери: «Историческое обозрение путешествий по Ледовитому океану» (1836); «Путешествие по северным берегам Сибири и по Ледовитому океану, совершенные в 1820, 21, 22, 23 и 24 годах» (1841)
Сядай-Яха (Байдарата-Яха куймасы)
Сядай-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - 34 дарыясынын оң жээгинен км алыстыкта Байдарата-Яха орун алган. Дарыянын узундугу - 34 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Пскем пиязы
Пскем пиязы (Allium pskemense, B. Fedtsch.) - Бийиктиги 40-80 см ге чейин жеткен көп жылдык өсүмдүк. Бир нече пияз түбү кыска, жоондугу 4-5 см жана сырткынан кара-күрөң, ичинен кызгылт-күрөң түстөгү кабыгы менен капталган сабак-тамырда жайгашкан. Сабагында көпкөлөң тарткан томпогу бар. Жалбырактарынын ичи көңдөй, түтүк сыяктуу узун, 3 санда, сабагынан кыска келет. Чатыр гүлү шар сымал, кабы чатыр гүлүнө теңдеш. Гүлдөрү 6 мм ге жакын, ак түстө. Аталык жипчеси гүл коргонунан узунураак, тегинен бири-бири менен биригип, учунан өз ара шакекче сымал бекиген. Тектеш түр Ошанин пиязынан айырмасы - гүл коргонунун жалбыракчалары жана аталык жипчеси чоңураак жана тегинен шакекче сымал биригип турат.
Өсүү шарттары
Аска-зоолордун жаракалары, орто тоо алкактарындагы таштак беттерде өсөт.
Чектөөчү факторлор
Жергиликтүү калк тамак-аш катары колдонот. Чарбачылыкка жерлерди өздөштүрүүдөн өсүү шарттары начарлап кеткен.
Өстүрүү
КР УИАнын Ботаникалык багынын шарттарында пияз түбүнөн бир нече түп өстүрүлгөн. Өсүп-өнүүсү жакшы.
Уюштурулган коргоо аракеттери
СССРдин (1975), Казак ССРинин (1981), Өзбек ССРинин (1984), Кыргыз ССРинин (1985) кызыл китептеринде катталган.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Атайын коргоо аракеттери иштелип чыккан эмес. Пияз түбүн казып алууга тыюу салып, маданий өсүмдүк катары өстүрүү зарыл.
Статусу
EN. Өтө сейрек кездешкен, саны азайып бара жаткан Батыш Тянңшандын эндем түрү.
Пушкинская (метро бекети)
Пушкинская — ар түрдүү шаарларда метро участкаларынын аты.
Шүкүр
Шүкүр - кырк чоронун бири. С. Орозбаковдо кырк чоро саналганда ар дайым алардын катарында айтылат. Манас менен бирге көптөгөн согуштук жана турмуштук окуяларда катышат. Манас Каныкейге күйөөлөп барганда ат чаап, жар тандоодо аты он жетинчи келип, тагдыры буюрган Маарамканга үйлөнөт.
Спектрограф
Спектрограф - (гр, «spectrym» - «көрүнүүчү» жана «grapho» -«жазамын») тыбыштардын термелүү ылдамдыгын жазып алуучу аппарат.
Алдаяр
Алдаяр - 21 км. Калкы 1006 (1986). Орто мектеп бар. А-да (мурдагы Тогуз-Булак) Советтер Союзунун Баатыры М. Тешебаев туулган. Алга (1966-ж. чейин Жаркотон)— Ош обл-нын Фрунзе р-нундагы Алта айыл советине караштуу кыштак. 22-партсъезд атн. к-здун аймагында. Катыраң кырка тоолорунун этегинде. Райондун борб. Фрунзе кыш-нан 30 км түн.-батыш тарапта.
лты-Арык т. ж. станциясынан (Өзбек ССРи) 40 км. Калкы 1633 (1986); негизинен дыйканчылык, мал чарбасында эмгектенишет. Орто мектеп, спорт ком-плекси, китепкана, турмуш-тиричилик комбинаты, чайкана, ашкана, оорукана бар.
Коргоочу укук ченемдер
Коргоочу укук ченемдер – юридикалык жоопкерчилик жана мамлекеттик мажбурлоо чаралары менен байланышкан коомдук мамилелерди жөнгө салуучу укук ченемдер. Ал процесстик укук ченемдери деп да аталат.
Махмуд Кашгари
Махмуд ибн ал-Барскани ал-Кашгари - он биринчи кылымдагы түрк калктарынын чыгаан энциклопедист окумуштуусу, тилчи, тарыхчы-этнограф, географ, картограф, диалектолог, этнолог. Толук аты-жөнү Махмуд ибн ал-Хусейн ибн Бейшаналиев Азат Мухаммед ал-Кашгари. Окумуштуулар анын “Түрк тилдеринин сөздүгү” аттуу эмгегине жана Караханийлер мамлекетине тиешелүү маалыматтарга таянып, 1029-жылы Ысык-Көл кылаасындагы байыркы Барскан шаарында (азыркы Барскан кыштагы жайгашкан жер) туулган деп эсептешет. Анын балалык чагы Ысык-Көл боюнда өткөн. X кылымдын 90-жылдарында Чыгыш-Түркстан жана Жети-Суу аймагында Караханийлер мамлекети түзүлүп, анын 1-ханы Абдулкерим Мухаммед Сатук Каракан болгон. Махмуд мына ушул Караханийлердин тукумунан чыккан. Атасы Барскан шаарынын эмири болгон. Көптөгөн окумуштуулардын изилдөөлөрү боюнча Махмуддун атасы мураскор жарыялангандан кийин Караханийлер династиясында ич ара бийлик талашуу жүрүп, ордодо көңтөрүш болгон. Махмуддун чоң атасы Мухаммедди (Буура хан) аялы ууландырып өлтүргөн болчу.
Кыскача өмүр таржымалы
Ысык-Көлдүн Барскоон шаарында 1029-1038-жылдардын аралыгында туулган. 1126-жылы каза болгон.
1072-1077-жж. аралыгында "Түркий тилдер сөз жыйнагы" ("Диван лугат ат-турк") чыгармасын араб тилинде жазган. Кашкардын жанындагы Махмуд Кашгаринин күмбөзү делген эстелик – орто кылымдардын кеч мезгилине таандык. Аны Кашгаринин мүрзөсү катары кароого болбойт.
Азыр Барскан шаарынын урандылары Кыргызстандын Ысык-Көл облусундагы Жети-Өгүз районуна караштуу Барскоон кыштагынын жанында жайгашкан.
1072-1077-жылдары "Диван лугат-ат-түрк" - "Түрк тилдеринин сөз жыйнагы" эмгегин жазган.
Өз атасы Хусейин Мухаммед уулу Барскан дубанын бийлеп турган. Айрым америкалык жана орусиялык окумуштуулар Махмуддун ныспасы «ал-Кашгари» болуп чектелбестен, «ал-Барскани» деп да толукталышы керектигин эскеришүүдө.
Украин чыгыш таануучусу Омелян Прицактын далилдешинча, Хусейин уулу Мухаммед небереси Махмуд ал-Кашгари хижранын 4-кылымынын 20-жылдарынын ичинде, христиандык жыл эсеби боюнча – 1029-1038-жылдардын ичинде жарык дүйнөгө келген.
Окумуштууну азыркы тапта «он биринчи кылымдын Радлову» деп айтып жүрүшөт. Тескерисинче, «Василий Васильевич / Фридрих Вилгелм Радлов (1837-1918) – он тогузунчу кылымдын Кашгариси» деп да баалагандар бар. Кандай болсо да, эки илимпозду окшоштурган нерсе – экөө тең жер кезип, Борбордук жана Ички Азияны байырлаган түрк калктарынын чоң улуттарынан тартып, майда уруктарына чейин кыдырып, алардын диалектилик өзгөчөлүктөрүн, этнографиялык мурасын, санжырасын, макал-лакаптарын, дастандарын терең иликтешкен.
Махмуд Барскани Кашгари орто кылымдарда айтылуу «мусулмандык кайра жаралуу доорунун» жемишине каныгып, түрк тилдерин гана эмес, араб тилин да терең үйрөнүп, өз элинин маданий казынасын араб окурмандарына бөксөртпөй жеткирүүнү максат койгон илимпоз.
Ал өзүнүн «Диван лугат ат-турк» - Түрк тилдеринин сөз жыйнагы» деген эмгегин 1072-1077-жылдары араб тилинде жазып бүтүргөн. Эмгектин кириш бөлүмүндө Махмуд бул энциклопедиялык сөздүктү 11-кылымдын 70-жылдарындагы Аббасийлер халифи ал-Муктадига белекке берүү ниетинде болгонун саймедирлеп жазат:
«Касиеттүү, Пайгамбардык, Имамдык, Хашимийлик, Аббасийлик Кожоюнубуз жана Мырзабыз Абулкасым Абдулла ибн Мухаммед ал-Муктади би-Амриллага, – исламга ишенгендердин Эмиринин жана Ааламдын Кожоюнунун халифине, - тартуу кылуу үчүн ушул китебимди Алла-тааланын көмөгүн көксөө менен, түбөлүккө эстелсин да, өчпөс издей чектелсин деп жазып бүттүм».
Бул китеп, ошентип, 1077-жылы халифаттын ордо шаары Багдадда жазылып бүтсө керек деп божомолдоого болот.
Багдадда отурган халиф ал-Муктади 1075-жылы бийликке келип, 1094-жылы дүйнөдөн кайткан. Ал кезең - Борбор Азиядан Жакынкы Чыгышка селдей каптаган Селжук түрктөрүнүн ташы өөдө кулап турган чак болчу. Багдад халифи ал-Муктади жалпы халифаттын рухий жетекчиси катары таанылган менен, саясий чөйрөдө ал селжук султаны Мелик-шахтын көзүн карап турган.
Кашгаринин чыгармасынын түп нускасынан көчүрүлгөн кол жазма бүгүнкү күнгө чейин сакталып жетти. Ал азыр Стамбулдагы Миллет китепканасында бапестелип сакталууда.
Багдад менен Кыргызстандын орто кылымдардагы маданий байланышынын бир өрнөгү – дал ушул «Диван лугат ат-турк» эмгеги.
Симабар көтөрүлүшү
Симабар көтөрүлүшү - япон дыйкандардын эң ири козголону.
1637-38-ж. Симабар жарым аралында (Нагасаки шаарына жакын жерде) жана Амакуса аралында болгон. Феод, эзүүнүн күчөшүнөн чыккан.
16-17-кылымда европалык миссионерлер кийире баштаган христиан динин жактоо мүнөзүндө өткөн.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Жаңы-Арык (Ноокен району, Шайдан айыл аймагы)
Жаңы-Арык — Жалал-Абад облусунун Ноокен районундагы кыштак. Шайдан айыл округуна караштуу. Деңиз деңгээлинен 850 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Масы кыштагынан 7 км түштүк-батыш тарапта. Жалал-Абад темир жол бекетинен 55 км. Кыштак 1928-жылы негизделген. Калкы 1722 (2007); негизинен дыйканчылыкта эмгектенет. Орто мектеп, китепкана бар. Улуу Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган.
Кичи Мостовая дарыясы (Чумыша куймасы)
Кичи Мостовая — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чумыш дарыясынын оң жээгинен 582 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сартачуль дарыясы
Сартачуль — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Большое көлү орун алган. Дарыянын узундугу - 5,400 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Врачтык эмгек эксперт комиссиясы
Врачтык эмгек эксперт комиссиясы (ВЭЭК) — анатомиялык кемтиктерден жана оорунун кесепетинен ишке жарамдуулукту убактылуу же узакка жоготууну, майыптыктын топторун, анын себептерин аныктоочу врачтык комиссия. Бул Кыргыз Республикасында 1939-ж. Уюшулуп, ал райондук, район аралык, шаардык, облусу, респубилкалык болуп, медициналык мекемелердин базасында Эмгек жана социалдык жактан коргоо министрлигинин медициналык-социалдык экспертиза башкы башкармасы уюштурат. ВЭЭК негизги адистиктеги (терапевт, хирург, неврапатолог ж. б.) врачтык эксперттерден турат; комиссиянын карамагына, ошондой эле профсоюз уюмдарынын жана социалдык камсыздандыруу органынын өкүлдөрү да кирет. ВЭЭК эмгекке таптакыр же узакка жарамсыздыгын аныктап, эмгекке жарамдуулукту толук же жарым жартылай калыбына келтирүү үчүн керектүү иш-чараларды белгилейт. ВЭЭКтин чыгарган жыйынтыгынын негизинде жумушчулар жана кызматкерлер кесиптик жумуштарынан бошотулат, аларга мамлекеттик мыйзам боюнча пенсия дайындалат.
Кребс цикли
Кребс цикли — углеводдордун, майлардын, амин к-талардын организмде ажыроосунун натыйжасында клетка менен ткандардын ортосундагы зат алмашуунун негизинде аралык продукт катары уксус к-тасы пайда болот. Сутка аралыгында адам 400 г углевод пайдаланылса, андан 267 г уксус к-тасы, мындан башка 70 г май жана 100 г заттардан дагы 100 гга жакын уксус к-тасы алынат. Бир суткада орточо эсеп менен адам организминде 367 г уксус к-тасы пайда болот уксус к-тасы эркин к-та катары эмес, кофермент түрүндө (CН3-CО-КоА) пайда болуп, андан ары көмр кычкыл газы жана сууга чейин ажыроосу К. ц-нин негизин түзөт. К. ц-нде козукулакуксус к-тасынын конденсация реакциясынын негизинде лимон к-тасы пайда болот. Козукулакуксус к-тасы организмде аспарагин к-тасынын деаминдешүү реакциясынан кийин жана пирожүзүм к-тасынын карбоксилдешүүсүнөн (пирожүзүм к-тасына көмүр кычкыл газы кошулат) кийин пайда болот. Лимон к-тасынан кийин цис-аконит → изолимон → a–кетоглутар → янтарь → фумар → алма к-талары, андан кайра козукулакуксус к-тасы → лимон к-тасы …
Бул к-талардын бири-бирине айлануусу акыр аягында көмүр кычкыл газы жана суунун молекуласына чейин ажыраганча жүрө берет.
Мунун негизинде 38 молекула аденозинүчфосфор к-тасы (АТФ) пайда болуп, организмдеги энергиянын булагы катары каралат. Изилдөөлөрдүн негизинде аныктоо боюнча К. ц-нен бөлүнүп чыккан энергия организмдин жашоосуна кеткен энергиянын бөлүгүн түзөт.
Камбар уулу Чалик
Чалик - кырк чоронун бири. Камбардын уулу. С. Орозбаковдо Манас эпосунун негизги өзөктүү окуяларынын барында катышат. Чалик жалпы элдик мүдөөнү көздөгөн,ата-журтту жат душмандардан коргоо күрөшүнө катышкан баатыр чоролордун бири. Ал "Камбар уулу Чалиги,кармашаар жоого каныгы" деп сүрөттөлөт. Манас Каныкейге күйөөлөп барганда ат чаап, жар тандоодо аты он биринчи келип, тагдырына буюрган Санамканга үйлөнөт.
Илей-Шор
Илей-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Уса дарыясынын оң жээгинен 19 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 9 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жетинин айы
Жетинин айы же май билек (орус. Ноябрь, лат. November) — Григориан жылнаамасы боюнча он биринчи ай болуп саналат. Байыркы римдиктер боюнча - тогузунчу катарда турат, анткени Цезардын реформасынан улам жыл башы жалган куран айынан башталчу.
Академика Барабашова
Академика Барабашова — Харьков метросунун Салтовская сызыгындагы бекет. 1984-жылы 11-августта ачылган.
Бел-Кыштак, Кара-Суу району
Бел-Кыштак (Бел-Кыштак) — Кыргыз Республикасынын Ош облусунун Кара-Суу районундагы айыл. Кызыл-Кыштак айыл округу составына кирет. Райондун борбору Кара-Суу шаарынан 32 км түштүк батыш тарапта. Ош темир жол бекетинен 7 км. Деңиз деңгээлинен 850 м бийиктикте жайгашкан. Калкы 1427 (2002); негизинен пахтачылыкта, тамекичиликте эмгектенет. Орто мектеп, китепкана бар.
Барскоон шаары
Барскоон ― орто кылымдарда Ысык-Көл өрөөнүндө гүлдөп-өскөн, Улуу жибек жолунун таманында жайгашкан шаар.
Майга окшош заттар
Майга окшош заттар - фосфолипиддер, стериддер, цереброзиддер, момдор (воск) кирет.
Барскоон шаары
Барскон (же Ысык-Көл) аймагынын бийи (акими) ушул шаарда отурган.
Майга окшош заттар
Фосфолипиддер - клетка мембранасынын негизги компоненти, биологиялык зарыл процесстерге катышат. Фосфатиддердин курамында фосфор к-тасы бар, эгерде курамында холин аминоспирти болсо, лецитин деп аталат.
Cтериндер – жогорку молекулалуу циклдүү спирттер, структурасында циклопентанпергидрофенантрен шакекчеси бар, эң маанилүүсү холестерин. Бул М. о. з. организмде пайда болгон таштардын 90 %ин түзөөрүн 18-к-да окумуштуу Конради ачкан.
Барскоон шаары
Бир катар арап географтары жана саякатчылары бул шаарды Х кылымдан бери өз жолнаамаларында эскеришет.
Бул шаардын акими Хусейндин баласы Махмуд Кашгари 1029-1038-жылдардын аралыгында ушул шаарда төрөлгөн.
Ал кийинчерээк түркология илимине жол чапкан. Анын толук ысымы - Махмуд ибн Хусейн ибн Мухаммед ал-Барскани, ал-Кашгари.
Бул аалым - он биринчи кылымдагы түрк калктарынын чыгаан энциклопедист окумуштуусу, тилчи, тарыхчы-этнограф, географ, картограф, диалектолог, этнолог катары кеңири таанымал.
Махмуд Кашгари 1072-1077-жылдары арап тилинде "Дивану лугати-т-түрк" - "Түрк тилдеринин сөз жыйнагы" эмгегин жазган.
Азыр да Барскоон шаарынын калдыгы Жети-Өгүздөгү Барскоон кыштагынын жанында сакталган, бирок шаар чалдыбарынын көпчүлүк бөлүгү 1950-жылдардагы дың бузуу жараяны учурунда айдоо талааларынын алдында калган.
Алмамбеттин баяны
Алмамбеттин баяны — эпостогу салттык туруктуу чоң окуялардын бири. Алмамбет эпосто Манаска тете деңгээлде коюлуп сыпатталган каарман жана ага байланыштуу окуялар да баатырдын өмүр жолун кууп, кеңири планда баяндалат.
Алмамбеттин туулушу жана балалык чагы — чыгарманын башкы каарманына мүнөздүү ыктар менен иштелип чыккан маанилүү бөлүм. Окуяда баатырдын өзгөчө төрөлүшүнө, бала чагына, эрдиктерине тиешелүү эпикалык салттык мотивдердин дээрлик бардык белгилери топтолгон: баатырдын теги, ата-энесинин узак баласыз жүрүшү, туяксыз атанын зары, тилеги, баланын укмуштуу төрөлүшү, өзгөчө белгилери, жашынан эле башкалардан айырмалануу, өзгөчөлөнүп турушу жана башкалар.
Туңша журтун бийлеген Чылаба деген кан болуп, Чылабадан Солобо, Солободон Соорондүк. Ал элүү төрт жашка чыкканча эркек бала көрбөй, арман кылып, баласыздыгына кайгырып жүрдү. Соорондүк элүү бешке караганда аялынын боюна бүтөт. Бала төрөлгөн жайдын күнү бир ай бою кар жаап, күн ачылбай жаткан. Бала жерге түшкөндө улуу шамал жүрүп, жер силкинип, бир күн, бир түн алаамат болуп, мал чуулап, ит үрүп, тоок чакырып, журтка доорук түшөт. Катуу толгоо көпкө созулуп, бала төрөлгөндө энесинин эси ооп, ошол бойдон ооруп калып, эмчеги байып кетип, баласын эмизбей калат. Бала Салор аттуу дуңгандын аялы Изаттын эмчегин ээмп чоңоёт. Соорондүк эң көп эл чогултуп, балалуу болгонуна чоң той берет. Баласына ат коюп беришин сурап чогулган элге кайрылса, ат коёр адам табылбай аш бышымга токтолуп калышат. Ушунча көп журттун оозуна бир ат келбейби деп Соорондүк ачууланып турганда кайдандыр пайда болгон кытай думана баланын атын «Алмамбет» коёт. Соорондүк ичинде баламдын аты башкача болуп калды деп ойлонот. Жолдугун деп берген алты дилде, он күмүштү албай, көздөн кайым болгон думана Кызыр экен. Алмамбет алты жашка чыкканда эле өзгөчө зээндүүлүгү билинип, кашына көп балдарды жыйып ойноп, окуткан таалимчилерине алардын акыл-билими жетпеген суроолор берип, акылы менен көргөндөрдү таң калтырат. Уулу он төрт жашка чыкканда Соорондүк анын акылынын жетиктигине көзү жетип, өз ордун — тагы менен кызматын баласына өткөрүп берет. Алмамбет кара кылды как жарган калыс башкаруучу болгондуктан жеке эле өз эли эмес, башка кандардын эли да арыз-муңун айтып ага келгендиктен кытайдын башка кандары, билермандары нааразы боло башташат. Атасынын ордуна аскер башы катары ал эл кыдырып жүрүп кытайлардын улуктун урматына адамды курмандык чалуу салтын көрүп, ага нааразы болуп, токтотууга өкүм кылат. Жаш бала менен кыздын боорунан жашартуучу дары жасоо адатына да тыюу салат. Анын мындай иштерине кытай кандары таң калып, күңкү сөз чыгарышат. Аскерлердин абалын текшерип жүргөн Алмамбет Эсенкан турган шаарга келгенде анын аярлары бул бала түбү бизге эл болбойт, заар берип, көзүн тазалоо оң деп кеңеш айтышат. Жөндөн жөн эле баласын өлтүрүп койсок соо калышабы деп Соорондүктөн чочулаган Эсенкан акылчыларынын айтканына көнбөйт.
Радлов жазып алган вариантта Алмамбеттин окуясы «Алмамбет мусулман болуп, Көкчөдөн чыгып, Манаска кирет» деген тема менен «Манастын туулганы» аттуу биринчи темадан кийин берилген. Бул вариантта сюжеттик өнүгүүдөгү окуянын так орду белгисиз. Анткени, бир нече айтуучудан жазылып алынган материалдарды жарыялаганда окумуштуу эпизоддорду ошол жазылып алынган тартипте эмес, окуялардын ордун өзүнүн белгилөөсү боюнча берген. Жер жер болгондо, суу суу болгондо Алты атанын уулу капыр бар экен, Үч атанын уулу мусулман бар экен (Радлов жазып алган вариант) деп башталган бөлүмдө төрт арыштуу ойроттон алтын айдар, чок белбоо Каракандын, оп олуянын тобосунан, бар олуянын батасынан бүткөн Алмамбет аттуу бала туулганы баяндалат. Алмамбет туулганда Ала-Тоо коркконунан бас болот, агын суу коркконунан сай болот, үч ата уулу мусулман суунун башын көздөй качат.
Демек, Манас сыяктуу эле Алмамбетке да эпосто мурдатадан эле орчундуу орун берилип, ага тиешелүү окуялар эпикалык салттык мотивдердин талабына ылайык баяндалып келген.
Саякбай Каралаевдин вариантында Алмамбеттин окуясы, Чоң казат  учурунда өз сөзү аркылуу баяндалат. Атасы Азизкан. Азизкан, Карыкан, Эсенкан, Алооке төртөө бир тууган. Азизкан жетимишке чыкканча бала көрбөй, алтымыш аял алат. Алоокенин Коңурбайы тың чыгып, Азизкандын Кан-Жайлак аттуу жайлоосун тартып алат. Ыза болгон Азизкан Карыканга арызданып, Коңурбайдан да баатыр бала тууп берүүчү аял алып беришин талап кылат. Кытайдын кыздарын бүт сынчыларына сынатып Соорондүктүн кызы Алтынайды Азизканга алып беришет. Алмамбет нурдан бүткөн бала, энеси Соорондүккө келгенде анын үч айлык боюнда болот. Бала жышааналуу — сүннөткө отургузулуп төрөлүп, бала жерге түшкөндө күн күркүрөп, жер титиреп кетет. Кытайлар душман болчу бала тууларын билип, андай баланы издеп жүрүшүптүр. Ар бир төрөлгөн баланы касиеттүү кудукка салып сынап, эгер бала душман болсо күйүп өлүп, өз болсо аман калуучу экен. Алмамбетти кудукка салганда периште тосуп баланы сууга жеткирбей кармап калат. Аман калган баланы кытайлар биздин өз адамыбыз экен деп түшүнүшөт. Балага атты Алмамбет деп думана коёт. Алмамбет өзгөчө зээндүү бала болуп, ал алты жашка келгенде атасы ажыдаардын окуусуна жиберет. Ажыдаардан үч жыл Кожожаш менен бирге окуйт. Он экисинде Коңурбайдан атасынын жерин доолап барып беттешип, аны ыргыта саят. Коңурбай качып Эсенканга барып даттанат. Артынан кубалай барган Алмамбет Эсенкандан кырк кан кытайдын бир кандыгын сураса жашсың деп шылтоолоп бербей коёт. Тарынган Алмамбет Эсенканды өлтүрмөк болуп аңдып жүрүп, анын кызы Бурулчаны көрүп, экөө бирин бири жактырып калат. Бурулча өзү мусулман экен, Алмамбетти мусулман бол дейт. Ачууланган Алмамбет аны кубалап, кыз кире качкан Эсенкандын ордосунун дарбазасын талкалайт. Өз жанынан чочулап Эсенкан Карыканга качып барып, ага Алмамбетти жамандайт. Карыкан буйрук менен Алмамбетти айдатып барып, сага кандык эле керек болсо менин ордума олтур деп амал менен өз кандыгын берет.
Алмамбеттин балалык чагы белгилүү манасчыларга таандык варианттардан Шапак Рысмендеевдин вариантында,Багыш Сазановдун вариантында жок, Молдобасан Мусулманкуловдун вариантында өзүнчө өзгөчөлүктөрү менен башкача айтылат. Алмамбеттин насили кытай, түп атасы Айтууган, андан Күнтууган, анын баласы Айдаркан, Айдаркандан Соорондүк, Соорондүктүн уулу — Асылкан. Асылкан эр ортонуна барганча баласыз жүрүп, түш көрөт. Түшүн курачылар эркек балалуу болот экенсиң, балаң Бээжинге чуу салат деп жорушат. Курачылардын айтканын угуп, алардын кеңеши боюнча Эсенкан Асылкан балалуу болсо өлтүргүлө деп буйрук берет. Асылкандын аялынын боюна бүтүп, ал төрөрдө Эсенкан баланы өлтүрткөнү эки балбан жөнөтөт. Аны билип калган Асылкан баласын өлтүртпөй сактап калат да, дайыма сакчыларга кайтартып өстүрөт. Алмамбет сегиз жашка чыкканда окууга берилип, Кожожаш экөө бир окуйт. Асылкан баласын үйлөнтмөк болуп, дуу-дунун кызы Турнага куда түшөт. Күйөөлөп барган Алмамбеттин түшүнө Азиретаалынын балдары Асан, Үсөн кирип, сага бизди пайгамбар бабабыз жиберди, мусулман болуп келмеге тилиңди келтир дешет. Алмамбет дароо үйүнө кайтып, токтоно албай кырк жолдошу менен ууга аттанат.
Райан Долан
Райан Долан (Ryan Dolan; Страбэйн, Түндүк Ирландия) — Түндүк Ирландиянын ырчысы, «Only Love Survives» деген ыры менен Еврокөрүнүү 2013 ыр сынагындагы Ирландиянын өкүлү.
Рентгеноскопия
Рентгеноскопия - сөз жасоо органдарынын сүрөтүн рентген аппаратынын жардамы менен түшүрүп алуу.
Джонсон (Оклахома)
Джонсон (Оклахома) (Johnson) — Оклахома штатынын Pottawatomie округуна караган АКШ шаары.
Рентгеноскопия
Рентгеноскопия — рентген-диагностика ыкмасынын бири.
Джонсон (Оклахома)
Калкы - 223 киши. Болжолдуу аянты - 10.2 км². FIPS коду — 40-38200.
Рентгеноскопия
Анда изилденүүчү объекттин элеси флюоресценциялоочу экранга түшүрүлөт. Ал экран анча жарык болбойт, ошондуктан рентген бөлмөсү караңгыланып врач-рентгенологдун көзү караңгыга көнгөндөн кийин гана рентгеноскопия жүргүзүлөт. Көкүрөк көңдөйүнүн органдары рентген нурларын ар кандай сиңиргендиктен, аба толгон өпкө экранда жарык, жүрөк, омуртка тутуму күңүрт көрүнөт. Өпкө ооруларында өпкө тканынын бузулушу анда оңой эле билинет.
Коргоочу эскертмелер
Коргоочу эскертмелер – контрактардын же келишимдердин аларды аткаруунун жүрүшүндө (аргандай тобокелдиктерден коргоо үчүн) келишимдин адегендеги шарттарын өзгөтүүнү алдынала караган шарттары.
Кадыр (Кугарчин району, Башкыртстан)
Кадыр — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Волостн айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 124 киши. Почта индекси — 453335, ОКАТО коду — 80238805003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Вроцлав
Вроцлав (орусча Бреславль, немецче. Бреслау) – Польшанын түштүк-батышындагы шаар. Одра дарыясындагы порт. Вроцлав воеводдугунун (административдик-аймактык бирдик) борбору. Калкы 633,3 миң (2010); калкынын саны боюнча өлкөдөгү 4-шаар. Машина куруу, химиялык, жеңил, жыгаччылык, тамак-аш өнөр-жайы; университет, бир нече илимий изилдөө институттары, китепкана, Польша Илимдер Академиясынын басмасы, опера театры, Силезия, археологияк музейлери бар. 10-кылымдан баштап эскерилет. Силезиянын башкы шаары, бир топ кылым (1945-ж. чейин) немецтер үстөмдүк кылган. 13-16-кылымдагы ратуша, 13-18-кылымдагы костёлдор менен үйлөр, «Кылым залы» (Эл үйү; 1911-13), Бириккен жерлердин көргөзмө комплекси (1948-жылдан) бар.
Солодянка (Гумбейка куймасы)
Солодянка — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Гумбейка дарыясынын оң жээгинен 82 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.