cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кэти Перри
Жеке жашоосу
Келбети дүйнөнүн бардык мырзаларын тамшандырган ажарлуу Кэти Перринин жашоосундагы сүйүү романдары чыгармачыл чөйрөдөгү адамдар менен гана болуп келет. Ал алгачкы чоң махабаты катары “Gym Class Heroes” тобунун вокалисти Трэви Маккойду айтат. Чыгармачыл инсандар сүйүү кайыгында бири-бирин колдоп, жадакалса ырчы айым Трэвинин клиптерине да тартылып жүргөн. Бирок 2008-жылы сүйүшкөндөр бири-биринен кол үзүшкөн. “Көздүү мончок жерде калбайт” демекчи, көп өтпөй Кэти 2009-жылы британиялык куудул Рассел Брэнд менен сүйлөшүп, экөөнүн үйлөнүүгө убадалашкан аземи ошол жылдын жаңы жыл түнү Индияда өткөн. Бирок бул ирет да эки жаштын сүйүүсү түбөлүктүү болбой, 2012-жылы ажырашып кетишкен. Кэти кийинки арзуусун дагы эле ырчы Жон Мэйерден табат. Экөөнүн махабаты көп жолку урушуу жана элдешүү менен коштолуп, акыры эки башка жолго түшүү менен аяктады. Эми Кэти жаш актёр Роберт Паттинсонго ашык болуп жүргөндөй. Себеби акыркы учурда эки жаш чогуу жүрүп, папараццичилердин көзүнө көп учуроодо. Бул ашыктыктын оту канчага чейин тутанат болду экен, аны убакыт көрсөтөт.
Вэст Нью Йорк (Нү-Жерси)
Вэст Нью Йорк (Нү-Жерси) (West New York) — Нү-Жерси штатынын Хадсон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 49708 киши. Болжолдуу аянты - 3.4 км². FIPS коду — 34-79610.
Жыргалбек Оторбаев
Жыргалбек Оторбаев - 1993-жылы 19-июлда Кыргыз Республикасынын Бишкек шаарында төрөлгөн. Кыргызстандын эл аралык класстагы спорт чебери.Жаштар арасында Азия чемпиондугун жана Дүйнө чемпиондугун уткан, Дүйнө кубогунда коло медаль тагынган.
Мальта механизми
Мальта механизми, мальта крести – үзгүлтүксүз айлануу кыймылын үзгүлтүктүү бир багыттагы кыймылга айландыруучу түзүлүш; белгилүү бир технологиялык иш аткаруучу станок-автоматтын, кино көрсөтүүчү аппараттын механикалык системасынын негизги бөлүктөрүнүн бири. Ал сырткы илинчектүү жана ички илинчектүү болуп бөлүнөт. Сырткы илинчектүү мальта механизминде жетелегич звено (кривошип) айланганда, анын тиши биринчи чекитте жетеленме звенонун оюгуна кирет да, жылмышып барып крестти айлантат. Экинчи чекитте жетелегич звенонун тиши оюктан чыгат. Крест токтойт да, кривошиптин тиши айланып, биринчи чекитине жетет да, кийинки узата оюкка кирмейинче жылбайт. Токтоткондо крест өзүнөн өзү айланып кетпес үчүн кривошиптеги урчук кресттин оюгуна такалат. Мальта механизми так приборлордо колдонулат.
Тышкы башкаруу
Тышкы башкаруу (соттук санация) – 1) карызкорго карата анын төлөөгө жарамдуулугун калыбына келтирүү максатында, карызкорду башкаруунун ыйгарым укуктарын тышкы башкаруучуга берүү менен ишке ашырылуучу банкроттоо (кудуретсиздендирүү) жолжобосу; 2) соттун чечими менен ыйгарым укуктуу орган тарабынан сотто аныкталган мөөнөттө карызкордун кредит берүүчүлөр менен эсептешүүсүн камсыз кылуу максатында, анын төлөөгө жарамдуулугун калыбына келтирүүгө багытталган каржылык ж. б. экономикалык же уюштуруучулук мүнөздөгү чаралардын комплексин жүзөгө ашыруусу. Карызкордун санациясын жүргүзүүнү өзүнө алууну каалаган жактар менен кепилдер ыйгарым укуктуу орган боло алат. Санация карызкорго – юридикалык жакка карата гана, юридикалык жакты сот аркылуу кудуретсиз деп таануу талабы коюлганда колдонулат. Эгер карызкорду кудуретсиз деп таануу талабы сот аркылуу коюлбаса, санация карызкордун макулдугу боюнча анын кредиторлору менен макулдашууда белгиленген шарттарда жүзөгө ашырылышы ыктымал; 3) КР жарандык мыйзамдарында Т. у-нун өзгөчө кырдаалы каралган. Ага ылайык юридикалык жактарды кайра уюмдашууга аргасыз кылуу (эгер мамлекеттик ыйгарым укуктуу органдын кайра уюмдаштыруу жөнүндөгү чечими аткарылбаса) үчүн сот тарабынан тышкы башкаруучу дайындалышы мүмкүн.
Лорхайм
Лорхайм (Lohrheim) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Рейн-Лан районуна кирет.
Калкы - 570 киши(2013-ж.). . Аянты - 4,13 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 41 081. Муниципалитеттин башчысы — Бодо Шефер.
Оуентон (Кентукки)
Оуентон (Кентукки) (Owenton) — Кентукки штатынын Оуен округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1387 киши. Болжолдуу аянты - 6.0 км². FIPS коду — 21-58692.
Тышкы зайым
Тышкы зайым – эларалык кредиттин негизги түрү; чет өлкөлүк кредиторлордон алынганда же чет өлкөлүк зайым алуучуларга берилгенде, мамлекеттер, банктар, жекебасарлыктар, мекемелер, эларалык уюмдардын ортосунда кредиттик мамиле келип чыгуучу зайымдар.
Лима (Монтана)
Калкы - 242 киши. Болжолдуу аянты - 1.4 км². FIPS коду — 30-43525.
Кургашлы (Бурзян району, Башкыртстан)
Кургашлы — Башкыртстандын Бурзян районундагы кыштак, Байназар айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 318 киши. Почта индекси — 453591, ОКАТО коду — 80219810002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Вудвард (Айова)
Вудвард (Айова) (Woodward) — Айова штатынын Даллас округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 2.4 км². FIPS коду — 19-86970.
Тышкы кароо
Тышкы кароо – бажы көзөмөлүнүн бир түрү, унаа каражатынын сырткы көрүнүшүн, орунжайын же таңгагын ачпастан жүктү карап көрүү.
Казакстан 2016 жайкы Паралимпиада оюндарында
Казакстан 2016 жайкы Паралимпиада оюндарында - Спорттун 3 түрү боюнча 6 спортчусу менен катышат.
Веце
Веце (Weeze) — Германия Федеративдик Республикасынын Түндүк Рейн-Вестфалия жеринде жайгашкан муниципалитет. Дюссельдорф административдик округуна карайт. Клеве районуна кирет.
Калкы - 10682 киши (2010). Болжолдуу аянты - 79,49 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 05 1 54 064. Муниципалитеттин башчысы — Ульрих Франкен.
Кус
Кус (Kuhs) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Гүстроу районуна кирет.
Калкы - 332 киши(2013-ж.). . Аянты - 13,74 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 53 045. Муниципалитеттин башчысы — Ульрих Бисмарк.
Фишен-им-Альгой
Фишен-им-Альгой (Fischen im Allgäu) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Швабия административдик округуна карайт. Жогорку Альгой районуна кирет.
Калкы - 3022 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 13,60 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 7 80 121. Муниципалитеттин башчысы — Эдгар Рөльц.
Багайдат
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Гаммельби
Гаммельби (Gammelby) — Германия Федеративдик Республикасынын Шлезвиг-Гольштейн жеринде жайгашкан муниципалитет. Рендсбург-Экернфөрде районуна кирет.
Түрингенхаузен
Тюрингенхаузен (Thüringenhausen) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Кифхойзер районуна кирет.
Калкы - 109 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 3,79 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 65 072. Муниципалитеттин башчысы — Аня Кюн.
Вудлэнд Тауншип (Нү-Жерси)
Вудлэнд Тауншип (Нү-Жерси) (Woodland Township) — Нү-Жерси штатынын Бёрлингтон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1352 киши. Болжолдуу аянты - 249.6 км². FIPS коду — 34-82420.
Вильгельм I (Вюртемберг падышасы)
Вильгельм I (Friedrich Wilhelm Karl; 27-сентябрь 1781-жыл, Любин, Пруссия королдугу — 25-июнь 1864-жыл, Розенштейн сарайы) — Вүртемберг королу (30-октябрь 1816-жыл — 15-июнь 1864-жыл).
Магаде (Бурзян району, Башкыртстан)
Магаде — Башкыртстандын Бурзян районундагы айыл, Байназар айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 348 киши. Почта индекси — 453591, ОКАТО коду — 80219810003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Фернандо Эррасурис
Фернандо де Эррасурис и Мартинес де Алдунате (Fernando de Errázuriz y Martínez de Aldunate; 1-июнь 1777-жыл, Сантьяго-де-Чили — 16-август 1841-жыл, Сантьяго-де-Чили) — Чилинин саясий жана мамлекеттик ишмери. Чилинин убактылуу президенти (31-март — 18-сентябрь 1831-жыл). Чилинин сенатору, конгрессмен, Чили сенатынын төрагасы, биринчи өкмөттүк Хунтанын мүчөсү (1810), вице-президент.
Өмүр баяны
Сан-Фелипе королдук университетинин ректорунун уулу. 1793-жылга чейин Сан-Фелипе университетинде теологияны окуган. Кийинчерээк Королдук аудиторияда ийгиликтүү стажировкадан өткөндөн кийин, ал юрист болгон.
1810-жылы Биринчи өкмөттүк хунтаны түзүүгө катышкан. 1811-жылы ал биринчи Чилинин улуттук конгрессине Ранкагуа провинциясынан шайланган. Чилинин көз каранды эместиги үчүн күрөштүн мүчөсү. Чилинин көз карандысыздык согушу учурунда Эрразуриз Ранкагуа согушунан кийин испаниялыктар тарабынан колго түшүрүлгөн. 1817-жылы Чакабукодогу салгылашууда чилилик патриоттордун жеңиштен кийин гана ал кайрадан эркиндикке ээ болгон. 1822-жылдан 1823-жылга чейин өкүлдөр палатасында өз округунун өкүлү болгон.
1823-жылы Чилинин жогорку директору Бернардо О'Хиггинс кулатылгандан кийин Эрразурис башкаруучу хунтанын мүчөсү болуп шайланган. Кийинчерээк ал Сантьяго шаарынан сенатор болуп иштеген, 1824-жылдан Чили Сенатынын президенти, ошондой эле Сантьяго провинциясынын парламентинин төрагасы болгон.
Бертсдорф-Хөрниц
Бертсдорф-Хөрниц (Bertsdorf-Hörnitz) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Гөрлиц районуна кирет.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Мальтус Томас Роберт
Мальтус Томас Роберт [(15–17). 2. 1766, Cуррей графтыгы Рукери чарбагы – 23.12.1834, Батага жакын] – англиялык экономист, Кембридж университетин бүтүргөн (1788), 1805–35-жылдары Ост-Индия компаниясынын колледжинде саясий экономия боюнча профессор. Мальтус буржуазияга айланган жер ээлөөчүлөрдүн идеологу жана Улуу Британиядагы вульгардык саясий экономиянын негиз салуучуларынын бири. 1798-жылы көмүскө жарык көргөн «Калк закону жөнүндө тажрыйба» деген эмгеги аны белгилүү кылган. Ал калктын геометриялык прогрессияда өскөнүн, ал эми аларды азык-түлүк менен камсыз кылуу арифметикалык прогрессиянын негизинде болуп жатканын далилдөөгө аракеттенген. Ушул эки прогрессиянын ортосундагы айырма ар түрдүү коомдогу терс көрүнүштөрдү (ачкачылык, жакырчылык, эпидемия, согуш ж. б.) алып келерин айткан. Дүйнөлүк экономикалык коом Мальтустун теориясын реакциячыл деп атап, аны жерүүгө алган. Азыркы мезгилде жана келечекте өндүрүштүн өсүш темпи калктын өсүшүнөн бир канча ылдам болору аныкталды. 1900–2000-жылдары дүйнөлүк ИДП 19 эсеге, ал эми калктын саны ошол эле жылдарда 4 эсе өскөн. Ошентип адамзаттын «Мальтустун кылтагынан» бошонушу 20-кылымдын жыйынтыгы менен аныкталды десек туура болот.
Оуингсвилл (Кентукки)
Оуингсвилл (Кентукки) (Owingsville) — Кентукки штатынын Баз округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1488 киши. Болжолдуу аянты - 5.7 км². FIPS коду — 21-58710.
Өзбекстан 2016 жайкы Паралимпида оюндарында
Өзбекстан 2016 жайкы Паралимпиада оюндарында - Спорттун 8 түрү боюнча 32 спортчусу менен катышат.
Нарматов Абдышүкүр Исламович
Абдышүкүр ажы Нарматов — 1968-жылы 8-февралда Баткен облусунун Кара-Бак айылында туулган. 1985-жылы орто мектепти бүткөн соң, 1986-1988-жылдары СССР куралдуу күчтөрүндө ага сержант катары кызматын өтөгөн. 1989-1993-жылдары Ташкенттеги Имам Бухарий атындагы Ислам институтун, 1993-2000-жылдары Каирде Аль-Азхар эл аралык Ислам университетинин Ислам укугу факультетин бүтүргөн. 2014-жылы юридикалык факультетте магистратураны артыкчылык менен бүтүргөн.
2000-2003-жылдары “Азирети Умар” атындагы ислам институтунун ректору, 2003-2006-жылдары “Алтын муун” кайрымдуулук фондунун мүдүрү, 2003-2007-жылдары Азия мусулмандары комитетинин үгүт-насаат бөлүм башчысы, 2006-жылдан бүгүнкү күнгө чейин Кыргызстан Ислам Университетинин ректору.
2000-2003-жылдары Бишкек шаарындагы борбордук мечитте 2003-2006-жылдары Бишкектеги Ата Түрк сейил багындагы Тайба мечитинде, 2009-жылдан ушул күнгө чейин 12-кичирайондогу Айша мечитинин минбарында Жума баяндарын жалпы жамаатка баяндап келет.
Ошондой эле 2001-2006-жылдары КТРде “Жума хутбасы” көрсөтүүсүндө, 2010-жылдан бүгүнкө күнгө чейин ЭлТР каналында “Жума баяны”, Манас жаңырыгы телевидениесинде “Жума хутбасы” көрсөтүүлөрүндө элге үгүт-насаат иштерин жүргүзүп келүүдө.
“Ислам негиздери”, “Бейиш жолу”, “Жашооңду өзгөрт”, “Өчпөс өмүр” китептеринин автору. Мындан башка жалпы мусулмандарга арналган маңыздуу жана таасирдүү үгүт-насаат камтыган дисктер жана кассеталардын автору.
Беш кыз эки уулдун атасы.
Тышкы соода банкы
Тышкы соода банкы — экспортту насыялоо, экспорттук насыяны камсыздандыруу боюнча да иш жүргүзгөн банктардын бир түрү.
Блэнд (Миссури)
Блэнд (Миссури) (Bland) — Миссури штатынын Гасконэйд округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 1.7 км². FIPS коду — 29-06256.
Калкы
2010-жылы калкы 565 киши болгон.
Бургзинн
Бургзинн (Burgsinn) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Төмөнкү Франкония административдик округуна карайт. Майн-Шпессарт районуна кирет.
Калкы - 2518 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 51,38 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 6 77 122. Муниципалитеттин башчысы — Франц Шюслер.
Лоршайд
Лоршайд (Lorscheid) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Трир-Саарбург районуна кирет.
Калкы - 584 киши(2013-ж.). . Аянты - 5,09 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 35 080. Муниципалитеттин башчысы — Карл-Хайнц Кноблох.
Тышкы соода
Тышкы соода — өлкөлөрдүн ортосунда товарларды жана кызмат көрсөтүүлөрдү экспорттоо жана импорттоо соодасы. Негизинен соода келишимдери аркылуу таризделүүчү коммерциялык бүтүмдөр менен ишке ашырылат.
Ливингстон (Монтана)
Ливингстон (Монтана) (Livingston) — Монтана штатынын Park Округуна караган АКШ шаары.
Тышкы соода
Өлкөнүн тышкы соодасы мамлекет тарабынан жөнгө салынат. Ал үчүн бажы тарифтери, лицензиялоо, контингентирлөө ж.б. тарифтик эмес чектөөлөр, ошондой эле экспортту жана башка каражаттарды түз жана кыйыр каржылоо сыяктуу каражаттар колдонулат.
Ливингстон (Монтана)
Калкы - 7380 киши. Болжолдуу аянты - 6.8 км². FIPS коду — 30-43975.
Тышкы соода
Дагы караңыз
Тышкы соода ишмердиги
Малявин Филипп Андреевич
Малявин Филипп Андреевич [10 (22). 10. 1869, Самара губерниясы, Казанка кыштагы (азыркы Оренбург областы, Тоцк району) – 23. 12. 1940, Ницца] – орус живописчи жана график. 1906-жылдан Петербург Көркөм сүрөт академиясынын мүчөсү. 1885–91-жылдары Ыйык Пантелеймон монастрында кечилдикти кабыл алган жана икона тартуу өнөрканасында иштеген. 1922-жылдан чет өлкөдө жашаган. 1900-жылы Ф. А. Малявиндин «Күлкү» аттуу картинасы дүйнөлүк көргөзмөдө алтын медалга ээ болгон. «Көчмө көргөзмө» агымы анын чыгармаларына таасирин тийгизген. 1924-жылдан Европа өлкөлөрүндө, анын ичинде Шарпантье галереясында чыгармаларынын көргөзмөлөрүн өткөргөн. Ал чыгармачылыгында орус тематикасын көтөрүп чыккан.
Тышкы соода жүктөрү
Тышкы соода жүктөрү – тышкы соода келишиминин негизинде алынып келинүүчү же ташылып чыгуучу жүктөр.
Флаксланден
Флаксланден (Flachslanden) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Ортоңку Франкония административдик округуна карайт. Ансбах районуна кирет.
Калкы - 2388 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 41,00 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 5 71 146. Муниципалитеттин башчысы — Ханс Хеннингер.
Тышкы соода бүтүмдөрү
Тышкы соода бүтүмдөрү – катышуучуларынын бири чет элдик жеке же юридикалык жактар болгон, ал эми иштин маңызы товарларды, кызмат көрсөтүүлөрдү, чыгармачылык иштин жыйынтыктарын же аларга болгон укукту пайдаланууну экспорттоо же импорттоого байланышкан бүтүмдөр. Т. с. б-нүн арасында товарларды сатып алуу-сатуу, берүү боюнча келишимдер, ташып жеткирүү келишимдери, камсыздандыруу, лицензиялоо ж. б. өзгөчө орунду ээлейт.
Оунсборо (Кентукки)
Оунсборо (Кентукки) (Owensboro) — Кентукки штатынын Дэвисс округуна караган АКШ шаары.
Кусторф
Кусторф (Kuhstorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Лүдвигслуст районуна кирет.
Калкы - 786 киши(2013-ж.). . Аянты - 15,02 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 54 060. Муниципалитеттин башчысы — Рудольф Кула.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Гардинг
Гардинг (Garding) — Германия Федеративдик Республикасынын Шлезвиг-Гольштейн жеринде жайгашкан Шаар. Түндүк Фризия районуна кирет.
Рамон Фрейре
Рамон Фрейре (Ramón Freire; 29-ноябрь 1787-жыл — 9-декабрь 1851-жыл) — Чилинин саясий, коомдук жана мамлекеттик ишмери, Чилинин экинчи президенти (25-январь — 8-май 1827-жыл) жана Чилинин үчүнчү Жогорку директору (4-апрель 1823-жыл — 9-июль 1826-жыл).
Өмүр баяны
1787-жылы Сантьягодо туулган. Жаштайынан жетим калып, апасынын агасынын колунда чоңойгон. 16 жашында дагы жетим калып, Консепсионго көчүп барып, дүкөндө сатуучу, андан кийин соода кемесинде иштеген.
Баимчик
Баимчик — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кия дарыясынын сол жээгинен 259 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы соода ишмердиги
Тышкы соода ишмердиги — товарларды, кызмат көрсөтүүлөрдү, маалыматтарды, ошондой эле интеллектуалдык иштердин натыйжаларын, анын ичинде аларга болгон өзгөчө укуктарды (интеллектуалдык менчик) эл аралык соода жана алмашуу жаатындагы ишкердик.
Вурхис Тауншип (Нү-Жерси)
Калкы - 29131 киши. Болжолдуу аянты - 30.1 км². FIPS коду — 34-76220.
Виккеде (Рур)
Виккеде (Рур) (Wickede (Ruhr)) — Германия Федеративдик Республикасынын Түндүк Рейн-Вестфалия жеринде жайгашкан муниципалитет. Арнсберг административдик округуна карайт. Зөст районуна кирет.
Калкы - 11899 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 25,2 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 05 9 74 056. Муниципалитеттин башчысы — Херман Арндт.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Вулсток (Айова)
Вулсток (Айова) (Woolstock) — Айова штатынын Райт округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 2.7 км². FIPS коду — 19-87015.
Тютлебен
Тютлебен (Tüttleben) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Гота районуна кирет.
Нигматилла Юлдашев
Нигматилла Тулкинович Юлдашев (Nig‘matilla To‘lqinovich Yo‘ldoshev; 5 ноябрь 1962, Ташкент) — Өзбекстандын мамлекеттик ишмери жана Өзбекстан Республикасынын президентик кызматынын милдетин 2016 жылдын 2 сентябрынан тарта убактылуу аткаруучу. .
Тышкы экономикалык ишмердиктин товардык номенклатурасы (тэи тн)
Тышкы экономикалык ишмердиктин товардык номенклатурасы (тэи тн) – бажы салыктарын алууда колдонулуучу товарлардын коддорунун, баяндамаларынын жана аталыштарынын тизмеси. КРдин ТЭИ ТН КР Өкмөтү тарабынан аныкталат, ал эларалык тажрыйбада кабыл алынган товарларды жиктештирүү тутумунан келип чыгат. Тэи тн толугу менен ЕБнын өлкөлөрүндө колдонулуучу товарлардын баяндалышынын жана коддолушунун ылайыкташтырылган тутумуна корреспонденттелген.
Тютлебен
Калкы - 747 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 7,26 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 67 071. Муниципалитеттин башчысы — Альфред Майс.
Тыюу салуучу укук ченемдер
Тыюу салуучу укук ченемдер – жактардын кандайдыр бир аракетине жол берилбей тургандыгын көрсөтүүчү юридикалык укук ченемдер. Жарандык укук ченемдерине ылайык, милдеттенмелерди аткаруудан бир жактуу баштартууга жана келишим шартын бир жактуу өзгөртүүгө жол берилбейт.
Лохум
Лохум (Lochum) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Вестервальд районуна кирет.
Калкы - 309 киши(2013-ж.). . Аянты - 4,65 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 43 259. Муниципалитеттин башчысы — Фолькер Беннер.
Мамакеев Канат Мамбетович
Мамакеев Канат Мамбетович (1969-жылы туулган, Фрунзе шаары) — медицина илимдеринин доктору (2000). КММИни (1992), ошол эле жерде клиникалык ординатураны бүтүргөн (1994). КММИде госпиталдык хирургия кафедрасында ассисент, №2 ШКОдо башкы врач, 1997-жылдан Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигине караштуу УХБнин аткаруучу директору. Клиникалык жана эксперименттик хирургия боюнча адис. 40тан ашык илимий эмгеги, анын ичинде 1 монография, 1 ойлоп табуусу бар. Эмгектери: Экстренная хирургия (тактико-технические аспекты профилактики послеоперационных осложнений). Б., 1999.
Вэст Виндсор Тауншип (Нү-Жерси)
Вэст Виндсор Тауншип (Нү-Жерси) (West Windsor Township) — Нү-Жерси штатынын Мёрсер округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 27165 киши. Болжолдуу аянты - 68.2 км². FIPS коду — 34-80240.
Падука (Кентукки)
Падука (Кентукки) (Paducah) — Кентукки штатынын МакКраккен (McCracken) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 26307 киши. Болжолдуу аянты - 50.5 км². FIPS коду — 21-58836.
Камила Шаршекеева
Камила Шаршекеева — мамлекеттик ишмер, Борбордук Азиядагы Америкалык университетинин (КАУ, БААУ) жана Борбордук Азиядагы Эл-Аралык Университетинин (БАЭУ) негиздөөчүсү. Жалпы республикалык тестирлөөнүн (ЖРТ), “SIFE-Enactus” программасынын жана “EdNet” аккредитациялоо агенттигинин демилгечиси. Мурдакы Кыргыз Республикасынын билим берүү министри, учурда БАЭНУнун ректору. Педагогика илимдердин кандидаты, профессор.
Өмүр баяны
Камила Шаршекеева 1957-жылы, 30-мартта Фрунзе шаарында туулган. Атасы Дүйшебай Шаршекеев - Кыргыз ССРин эмгек сиңген ветеринардык врачы, апасы Айжаркын Канаева - ордендүү тарых мугалими. Алты бир тууган.
Билими
1974-жылы борбордогу №13 орто-мектепти аяктап, Москвадагы Морис Торез атындагы мамлекеттик чет тилдердин педагогикалык институтунда окуган. Ал жерде “Роман-германдык филология” адистиги боюнча дипломго ээ болгон. Алынган адистиги боюнча Англия жана Америкада такшалмадан өткөн. Кыргыз, орус, англис жана немис тилдерин жогорку деңгээлде билет, педагогикалык илимдердин кандидаты, профессор.
Эмгек жолу
1979–1993-жылдары Камила Шаршекеева Кыргыз мамлекеттик улуттук Университетиндеги англис филология факультетинде окутуучу, 1993-жылы КМУУнун ичинде бизнес, укук жана гуманитардык илимдер боюнча кыргыз-америкалык факультетти (КАФ) уюштуруп, деканы болуп иштейт. 1997-жылы КАФтын базасында Камила Шаршекеева Кыргызстандагы Америкалык Университетин (КАУ) негиздеп, аны жетектейт. 2002-жылы бул окуу жайы бүткүл Борбордук Азия регионуна адисттерди даярдоодо албан ийгиликтерге жетишкендиги үчүн Борбордук Азиядагы Америкалык Университетинин статусуна ээ болот (БААУ).
1995-жылы КАФтын студенттери менен биргеликте алгачкылардан болуп “Студенттер эркин ишкердүүлүк дүйнөсүндө” аттуу SIFE программасына кошулат. Бүгүнкү күндө бул программа Enactus глобалдык уюмуна айланып, анын иш-аракеттерине дүйнө-жүзү боюнча 36 мамлекеттен 1700 университеттин студенттери катышат. Түрдүү долбоорлор менен иштешип, студенттер өзүнүн жашаган жериндеги, региондогу, шаардагы социалдык-экономикалык абалды изилдеп, түрдүү бизнес-идеяларды сунуштап, коомчулуктун абалын жакшыртууга олутту салымдарын кошуп, бир командада иштөөгө үйрөнүп, лидердик сапаттарды өстүрүүгө жетише алышат.
2001-2002-жылдары билим берүү жана маданият министри болуп иштеп, Жалпы республикалык тестирлөө (ЖРТ) системасын бардык окуу жайларына киргизүүгө демилгечи болот. ОРТнин жыйынтыктары менен жыл сайын жогорку бааларга ээ болгон 6 миңге жакын абитуриент жогорку окуу жайлардын бюджеттик орундарына окууга өтүшөт. Кыргызстан билим берүүнүн PISA аттуу дүйнөлүк баалоо системасына кошулган. 2001-2002-жылдары тышкы иштер министри А. Жекшенкулов менен биргеликте Бишкекте ОБСЕнин академиясын ачууга даярдыктарды көрүп, бул окуу жайы Борбордук Азиядагы постдипломдук билим алууда, региондо коопсуздук боюнча изилдөөлөрдү жана байланыштарды өнүктүрүүдө өз салымын кошуп келет.
2002-2004-жылдары жогоркуу окуу жайларынын окутуучуларынын квалификациясын жогорулатуусуна мүмкүнчүлүк түзгөн EdNet уюмун түзөт. Бүгүн бул уюм окуу жайларынын билим берүү программаларын көз карандысыз экспертизасын өткөрүү менен да алектенет.
2004-2006 жылдары Дүйнөлүк Банктын “Айыл жердеги билим берүү” аттуу Кыргыз Республикасынын билим берүү министрилиги менен биргеликте жүзөгө ашырган долбоордо жетекчи болуп иштеп, айыл мектептеринин колдоого 15 миллион доллар өлчөмүндөгү грант тарткан. Проекттин алкагында Кыргызстанда алгач ирээт PISA эл-аралык билим деңгээлин баалоо изилдөөлөрү өткөрүлгөн.
2008-жылынан бүгүңкү күңгө чейин Токмок шаарындагы БАЭУнун ректору.
Кыргыз Республикасынын эл агартуусунун отличниги. К. Шаршекеева өлкөнүн билим берүү тармагына эмгеги сиңген кызматкер.
2017-жылдын июнь айында Кыргыз Республикасынын Президентинин кызмат ордуна ат салыша турганын жарыялады. 2017-жылдын 9-сентябрында КР БШКнын жыйынында Кыргыз Республикасынын Президентинин кызмат ордуна талапкер Камила Шаршекееваны каттоодон баш тартуу жөнүндө токтом кабыл алынган.
Үй бүлөсү
Үй бүлөлүү. Жолдошу - Аргынов Болотбек Асанжанович. Уулу - Аргынов Данияр Болотбекович (Deloitte брендинин улук консультанты, Чикаго). Кызы - Аргынова Гульсана Болотбековна.
Бишофсверда
Бишофсверда (Bischofswerda) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония жеринде жайгашкан Шаар. Баутцен районуна кирет.
Калкы - 12 130 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 46,26 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 14 2 72 020. Мэр — Андреас Эрлер.
Мурадым (Бурзян району, Башкыртстан)
Мурадым — Башкыртстандын Бурзян районундагы айыл, Байназар айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 390 киши. Почта индекси — 453591, ОКАТО коду — 80219810004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Баража
Баража — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Туралы дарыясынын оң жээгинен 6 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Мальта (Монтана)
Мальта (Монтана) (Malta) — Монтана штатынын Phillips Округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2120 киши. Болжолдуу аянты - 2.7 км². FIPS коду — 30-47425.
Гардинг-Киркспиль
Гардинг-Киркспиль (Garding, Kirchspiel) — Германия Федеративдик Республикасынын Шлезвиг-Гольштейн жеринде жайгашкан муниципалитет. Түндүк Фризия районуна кирет.
Калкы - 350 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 15,89 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 01 0 54 035. Муниципалитеттин башчысы — Эдмунд Крюгер.
Блумсдэйл (Миссури)
Блумсдэйл (Миссури) (Bloomsdale) — Миссури штатынын Сент-Дженевив округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 4.2 км². FIPS коду — 29-06454.
Калкы
2010-жылы калкы 419 киши болгон.
Яумба (Бурзян району, Башкыртстан)
Яумба — Башкыртстандын Бурзян районундагы айыл, Байназар айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 496 киши. Почта индекси — 453591, ОКАТО коду — 80219810005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Виллебадессен
Виллебадессен (Willebadessen) — Германия Федеративдик Республикасынын Түндүк Рейн-Вестфалия жеринде жайгашкан Шаар. Детмольд административдик округуна карайт. Хөкстер районуна кирет.
Калкы - 8516 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 128,13 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 05 7 62 040. Мэр — Ханс Херман Блум.
Шаар административдик курамы боюнча 13 шаардык районго бөлүнөт.
Альцтагы Бургирхен
Альцтагы Бургирхен (Burgkirchen an der Alz) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Альтөттинг районуна кирет.
Калкы - 10 428 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 46,14 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 71 113. Муниципалитеттин башчысы — Рита Бургграф.
Эллак
Өмүр баяны
Анын тактыга отурушу инилери Денгизик жана Эрнак менен болгон талаш-тартыштардан улам бир аз көйгөйлүү болгон. Кырдаалдан пайдаланып, гепиддердин башчысы Ардарих өз элинин көз каранды эместигине жетишти.
Кухельмис
Кухельмис (Kuchelmiß) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Гүстроу районуна кирет.
Франсиско Фрейре
Франсиско Фрейре Калдера (Francisco Freire Caldera; 1839-жыл — 30-июль 1900-жыл) — Чилинин саясий жана мамлекеттик ишмери, юрист. Чилинин экинчи президенти Рамон Фрейренин уулу.
Өмүр баяны
Чилинин президенти Рамон Фрейренин үй-бүлөсүндө туулган. Улуттук институтта жана Чили университетинде юридикалык билим алып, 1863-жылы декабрда юридикалык даражага ээ болгон.
Либералдык партиянын мүчөсү. 1882—1885-жылдары Иляпел шаарынын мэринин орун басары болуп иштеген. 1886-жылы Сантьягонун мэри болуп дайындалып, ошол эле жылы отставкага кетип, Чилинин тышкы иштер жана колонизация министри (30-октябрь 1886-жыл — 28-июнь 1887-жыл) кызматын ээлеген. 1887-жылдын 11-мартынан 26-мартына чейин юстиция, эл агартуу жана маданият министринин орун басары болгон.
Луг (Пфальц)
Луг (Пфальц) (Lug (Pfalz)) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Түштүк-Батыш Пфальц районуна кирет.
Калкы - 609 киши(2013-ж.). . Аянты - 2,32 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 40 030. Муниципалитеттин башчысы — Винфрид Шефер.
Убактылуу жашоочулар
Убактылуу жашоочулар – өзүнүн туруктуу жашаган жеринен туракжайдын жалдоочусуна убактылуу жашоого келген каалаган жарандар. Жалдоочу жана аны менен такай бирге жашаган жарандар (анын ичинде үйбүлө мүчөлөрү) өзара макулдашуу боюнча жана жалдоого берүүчүгө алдынала билдирүү менен жайды пайдалангандыгы үчүн алар менен жалдоо келишимин түзбөстөн жана акы албастан алардын пайдалануусундагы туракжайды У. ж-га (башка жарандарга) убактылуу жашоого улуксат бере алат. У. ж-ды 1,5 айдан ашык мөөнөткө киргизүүгө туракжай аянтынын ченемдерин сактаган шартта гана жол берилет. У. ж. ушул жайда жашаган жалдоочунун же анын үйбүлө мүчөлөрүнүн биринчи эле талабы боюнча бошотууга милдеттүү. Ал баш тарткан учурда жалдоочу же анын үйбүлө мүчөлөрү башка туракжай бербестен У. ж-ды соттук тартипте чыгарууну талап кылууга укуктуу.
Инндеги Флинтсбах
Инндеги Флинтсбах (Flintsbach am Inn) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Розенхайм районуна кирет.
Калкы - 2954 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 31,30 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 87 131. Муниципалитеттин башчысы — Глава.
Барандатка (дарыя)
Барандатка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Серта дарыясынын сол жээгинен 86 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бунтон Тауншип (Нү-Жерси)
Бунтон Тауншип (Нү-Жерси) (Boonton Township) — Нү-Жерси штатынын Моррис округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4263 киши. Болжолдуу аянты - 22.2 км². FIPS коду — 34-06640.
Чүкө оюндары
Кыскача таржымакалы
Кыргыз эли мал менен өсүп-өнгөн эл. Ошондуктан малдын чүкөсүн (каржиликтин башына ашташкан кичинекей сөөк) байыртадан эле пайдаланышкан. Кыштын узак түндөрүн чүкө ойноо менен өткөрүшкөн. Оюнда элдин ички, тышкы душмандарынан коргонуу ыкмалары, аскердик өнөрдүн элементтери (таамай атууга көнүгүү, көздүн курчтугун өөрчүтүү ж.б.), тактык, тыкандык, тез эсептей билүүчүлүк, шамдагайлык, тапкычтык, кылдаттык, чеберчилик, устаттык, кыраакылык, кыймыл, адеп сактоо сыяктуу көптөгөн учурлар колдонулат. Оюн ушунусу менен кызыктуу да, ушунусу менен баалуу. Чүкө оюндары жөнүндө элдик фольклордо, «Манас» эпосунда, жазуучулардын чыгармаларында кеңири маалыматтар бар.
Кыргыз эл жазуучусу Түгөлбай Сыдыкбековдун «Көк асабасында» төмөнкүчө айтылган: «... Кызылга, көккө, сарыга боёлгон ашыктарды уул үймөктөп чачып салчу. Анан ал ашыктарын түскө бөлүп: сарысын «табгач», кызылын «түрк», көгүн «кыргыз» уулу деп, үч топту үч тарапка жайнатып кулжа, теке сакаларды кол башы деп алдыга жылдырып... «Чабыш» оюнун ойногон эрке талтаң уулдар азыр керегеде илинген тулубун карап, андагы чүкөсүн сагынып, ыйлагысы ке¬лет...» Чүкө оюндарынын байыркылыгы «Манас» эпосунан да көрүнөт. Манастын ашык ойногондугу, ордо аткандыгы айтылат. Чүкөнү мурда ашык, эңке деп да аташкан. Чүкө салган баштык - тулуп, койдун чүкөсү - койгут (кээде аркардын кичирээк сакасы да койгут делет), эликтики - элик бапый, тоо теке, аркар, кулжаныкы - сака, эчкиники чыймыт, уйдуку - томпой, доңкей деп аталат. Абалак - мүйүздөн төрт кырдуу жасалып, негизинен ордого гана колдонулат. Чүкө оӊ, сол болуп бөлүнөт. Конушуна жараша алчы, таа, бөк, чик деп айтылат. Семиз койдун чүкөсү салмактуу келип, даана атылат. Ал эми арык малдын чүкөсү жеңил болот, атканда башка чүкөгө жөлөнүп шыйкы туруп калышы мүмкүн. Упайда үч чүкө бир басым, ордодо бирдин учу беш чүкө бо¬луп эсептелет.
Кыт
Саканын таа жагын көзөп, көндөйлөп, ага эритилген коргошун куюлат. Бул кыт куюу деп аталат. Кыт саканын таа жагын салмактандырып, арышын кеңейтет, ыргытканда, атканда, өкчөгөндө жалаң алчы конушуна көмөктөшөт. Чүкө оюндарын ойноодо балдардын бардыгында тең кыт куюлган сакалар болгон учурда гана ойногонго болот. Ойноочулардын биринде эле кыт куюлган сака жок болсо, оюн кыт куюлбаган сакалар менен ойнолушу керек. Оюн сака калчоо менен башталып, сакалардын конуу тартиби менен оюнчулардын кезеги түзүлөт. Бардык чүкөлөрдү чогултуп өкчөө-калчоо деп аталат. Кыргыз аңызында чүкө оюнунун пири - Какчеке делет. Чүкө оюндарынын 20дан ашык түрү белгилүү. Алар негизинен экиге бөлүнөт: отуруп ойнолуучу оюндар (чүкө калчамай) жана басып жүрүп ойнолуучу оюндар (чүкө атмай). Биринчисине упай, кан таламай, жеп кетти, канымдат, сасыткы, учум, ачакей-жумакей, чүкө өкчөмөй ж.б.; экинчисине ордо, үч тапан, өлдү, жедирмек, келиш, кыйыр, кеӊ, опол, пари ж.б. кирет. Чүкө оюндарынын төрөсү - ордо. Ордо кыргыз элинде гана учураган оюн. Анда кыргыз элинин тарыхый турмушу кеңири камтылган. Ордодо кыргыздардын күнүмдүк жашоо-турмушу, ички жана тышкы душмандары менен болгон мамилеси сыяктуу көптөгөн маселелер чагылдырылган. Оюнчулардан өтө чеберчиликти, машыккандыкты талап кылган татаал оюн. Ордо байыркы кыргыз элинин хан ордосун элестетип, элди биримдикке чакырат, ошондой эле аскердик өнөргө үйрөтөт. Ордонун үйдө - кийиз үстүндө ойнолгон түрү упай. Бул оюндар дүйнө элдеринин эч биринде жок. Чүкө оюндарында жергиликтүү өзгөчөлүктөр өтө эле көп, ал түгүл бир эле оюнду ар башка жерде ар башкача атаган же ар башкача эреже менен ойногон учурлар да кездешет. Төмөндө чүкө оюндарынын айрымдарын келтиребиз.
Андөк
Бул оюнду 2 кишиден 5 кишиге чейин ойносо болот. Ар бир кишинин (баланын) бирден сакасы, кыт куюлган же жөн эле онго чейин чүкөсү болот. Оюн түз жерде ойнолот. Чийин чийилип, андан 10 арыш аралыкка ар бир бала бирден чүкө тигет. Андан кийин оюнга катышуучулар сака калчашат. Сакаларынын конгону боюнча кезек түзүлөт. Биринчи конгонунун ээси чийинге бутунун башын келтирип туруп биринчи атат. Атканда са¬ка чүкөгө тийип бири чик, бири бөк болуп калса андөк болот. Ошол аткан чүкөнү утуп алат да, сака жатып калган жерден чүкөнү дагы атат. Аткан сакасы чүкөгө тийип, сакасы гана алчы консо тизилген чүкөлөрдү бүт утуп алат. Калгандары кайра бир¬ден чүкө тизишип, оюн кайра башталат. Ойногондо эч ким утпаса сака түшкөн жерден атылат. Колдогу чүкө түгөп калса, өнөгүнөн карызга чүкө сурап ойносо да болот.
Айкүр
Бул оюнду эки же андан көп бала ойнойт. Түз сызык сызылып, аны бастыра чүкөлөр бири таа, бири айкур (алчы) тизилет. Анан сакалар калчанат. Биринчи конгон саканын ээси чүкөлөр тизилген чийиндин четин басып туруп, өз сакасын калчап, сызыктан узак ыргытат. Эгерде сака үч тапандан жакыныраак түшүп калса, анда ошол саканын ээси оңдоп ыргытат. Ал эми биринчи эле калчаганда сакасы айкүр конуп калган оюнчу сака¬сы түшкөн жерди басып туруп, сызыкта тизилген чүкөлөрдүн каалаганын мээлеп атат. Анын сакасы чүкөгө тийип, ал чүкө чийинден үч тапан алысыраак түшсө, оюнчу чүкөнү утат да, кайра дагы атууга укук алат. Биринчи чүкөнү утуп алган учурда оюнчунун сакасы чоң чийиндеги чүкөлөргө канчалык жакын туруп калса, оюнчу үчүн ошончолук пайда. Себеби, оюнчу жакындан чийинде тизилип турган чүкөнү «кыйыры менен» деп айтат да, бир нечесин ута алат. Кыйыр учурунда үч тапандан алыс барып түшкөн чүкөлөр оюнчунун утканы болуп эсептелет. Ушинтип акыркы чүкөнү утуп алгыча кайталап ата берет. Ыргыткан учурда оюнчунун сакасы айкүр конбой калса, анда ал оюнчунун сакасы ошол түшкөн жеринде калат да, андан кийинки сакасы конгон оюнчу өзүнүн сакасын чийиндин четин таманы менен басып туруп, тигинден башка тарапты көздөй өкчөп ыргытат, же анын сакасын атат. Эгер экинчи оюнчу биринчинин сакасын үч тапандан алысыраак ыргыта ата алса, биринчи оюн¬чу оюндан чыгат. Оюн ушундайча улантылат. Акырында кимдин сакасы мыкты болсо, ким таамай ата алса, ошол баарын утуп чыгат.
Алжүдум
Оюнга каалаган сандагы балдар катышат. Алар чүкөлөрүн жалаң бөгүнөн тизишип, андан бир нече кадам алыстап барышып, кезек менен чүкөлөрдү көздөй сакаларын ыргытышат. Оюнду чүкөлөргө эң жакын түшкөн саканын ээси же чүкөлөргө биринчи болуп тийип кеткен саканын ээси баштайт. Эгерде оюнчунун сакасы чүкөлөргө тийип, анан айкүр конуп калса, ан¬да ошол оюнчу утушка ээ болот да, бардык чүкөнү алып коёт. Бул учурда оюн кайра башталат. Оюнду баштоочу өзүнүн сака¬сын чүкөлөргө тийгизип туруп, «алчы, алчы, алчы!» деп алыска атып жиберет. Дароо эле айкүр конуп калса утат. Сака таа, бөк же чик түшсө, анда «таш» деп айтылат да, оюнду башкасы улантат. Биринчи оюнчудан кийинкилер кааласа, топ чүкөдөн алыс же жакын турганына карабай, топ чүкөнүн үстүнө сакасын тий¬гизип туруп, жогорудагыдай атып жиберсе болот. Андай кылгысы келбесе, ошол сакасы барып түшкөн жерден басып туруп, өзүнө жакыныраак жайгашып калган оюнчунун сакасын атат. Сака менен саканы аткан учурда алардын бири бөк, экинчиси чик түшсө, же тескерисинче түшкөн учурларда аткан оюнчу утушка ээ болуп, сакасы атылган оюнчу оюндан чыгып калат. Эгерде аткан оюнчунун сакасы айкүр конуп калса да утуш аткандыкы болот. Бирок, сака менен саканы аткан учурда, сакасы атылган оюнчунун сакасы айкүр туруп калса, утуш мурда аткан оюнчунуку деп эсептелинет да, кийинки аткан оюнчу оюндан чыгып калат. Бул оюнда кимдин сакасы коноочок болсо ошол утат.
Ачакей-жумакей
Оюнду эки жаатка бөлүнүп ойношот. Кезек менен чүкө өкчөшөт. Өкчөгөн бала чүкө оңко турса - 3, алчы консо - 2, таа консо - 1 манжасын жумат. Жумганы - жумакей, ачканы - ачакей деп аталат. Чүкөсү алчы, таа коно берсе улам өкчөй берет. Бөк же чик консо оюн атаандашына өтөт. Кайсыл оюнчу биринчи болуп манжаларын толук жуумп, кайра ачып чыкса, башкача айтканда 10 упай топтосо, ошол оюнчу утат. Жеңилген бала эки колунун алаканы менен көзүн басат. Жеңген бала аны чекеге же колунун сыртына бир манжасы менен акырын чертип, колунун баш бармагын жана чыпалагын көрсөтүп туруп калат. Жеңилген бала анын кайсы манжасы менен черткенин табыш керек. Тапса ошол жаат оюнду кайра баштайт. Таппаса оюндан чыгат. Калгандары ойной берет.
Жыдымай
Бул оюнду экиден ашык бала ойнойт. Оюнчулар аз болсо ортого экиден, көп болсо бирден чүкө кошушат. Ат калчашат. Бир чүкө алчы консо калчаган бала чик түшкөн чүкөлөрдү утат. Кайра да калчайт. Дагы утса дагы калчайт. Утпаса кезек кийинки балага берилет. Калчаганда чүкөлөр алчы, таа түшүп калса, оюн сасыды деп аталып, калчаган бала оюндан чыгат. Ойногондор чүкө калчаганда канча таа консо ошончо чүкө кошуп, кайра калчайт. Утса, таа консо кайра-кайра калчай берет.
Кан таламай
Бул оюнду 2 оюнчу же 4-6 киши 2 топко бөлүнүуп ойнойт. 16-20 басым, б.а. 48 - 60 чүкө ортого салынат, чоӊдугу жана түсү жагынан айырмаланган бир чүкө кошулуп, ал кан аталат. Оюн ат калчашуудагы ирет менен башталат. Оюнду баштоочу чүкөлөрдү кочуштап, кийиздин үстүнө жая чачат. Кан таа түшсө, оюнчулар чачылган чүкөлөрдү талап алышат. Шамдагай оюнчу канга, чүкөлөрдүн көбүнө ээ болот. Кан бир жолу талангандан кийин, оюнчулар алган чүкөлөрүн эсептешип, ар бир оюнчудан бирдей сандагы чүкө чыгарылат. Кан жолдошу делип, бир чүкө ашык салынат. Артып калган чүкөлөр утуш катары оюнчуда кала берет. Кан алган киши чүкө калчайт. Кан таа кон¬со дагы таланат. Таа түшпөсө чүкө атуу башталат. Калчаган ки¬ши сөөмөйүнүн учу менен чигин чиги, бөгүн бөгү, тааны таа, алчыны алчы менен башка чүкөлөргө тийгизбей таамай атып, атылган чүкөнү алат. Атылган чүкө «ок», атылуучу чүкө «кийик» деп аталат. Үч чүкө атылгандан кийин канды атууга мүмкүн болбой, ал көп чүкөнүн курчоосунда калса, оюнчу макулдашуу боюнча үч же беш чүкө атып алгандан кийин канды атат. Канды алгандан кийин гана колундагы чүкөлөр менен кан белгилүү жерге коюлат. Кан менен чүкөнү атууга болбойт. Ок кийикке тийбей калса же башка чүкөгө тийип кетсе оюнчу жыдыйт да оюн кезектеги оюнчуга өтөт. Ким көп чүкө алса, ошол утат. Эки тараптын чүкөлөрү бирдей санда болсо, кан алган тарап утат. Бул оюн айрым жерлерде упай деп да аталат.
Канымдат
Катышуучулар тегерек тартып отурушат да кезек менен чүкө өкчөшөт. Кимдин чүкөсү алчы консо "кан", таа конгону "вазир" болот. Чик конгону "ууру" болуп эсептелет да, вазир ууруну шап билектен кармайт. Канга карап, "каным датым бар" дейт. Кан: "датынды айт" деп жооп берет. Ошондо вазир "бул ууру сенин жанга теңебес жоргоӊду уурдап бара жатканда кармадым, буга жаза колдон" дейт же ушул сыяктуу "кылмыш жазаганын" айтат. "Капа болгон" кан "ууруга" ырдоого, бийлөөгө ж.б. буйрук берет. Ал жазаны аткаргандан кийин, кезектеги оюнчу чүкө өкчөп, оюн улана берет.
Келиш
Оюн тегиз жерде өткөрүлөт. Чүкө тизилүүчү жана тизилген чүкөлөрдү атуучу жер белгиленет. Атуу аралыгы ойногондордун жаштарына жараша 2 метрден 8 метрге чейин болот. Ойноочулардын саны чектелбейт. Оюнчулар чүкөлөрүн белгиленген жерге алчы, таа кылып тизишет да, чүкө атуучу жерге келип турушат. Ар биринде бирден сака болот. Кезек менен сакаларын тизилген чүкөлөрдү көздөй ыргытышат. Кайсы оюнчунун сакасы тизилген чүкөлөрдүн бирине алгач тийсе же жакын түшсө, ал оюнду баштайт. Калгандары сакаларынын тизилген чүкөлөргө чейинки түшүү аралыктары боюнча кезек түзүшөт. Оюнду баштоочу сакасы жаткан жерди сол же оӊ буту менен басып туруп, тизилген чүкөлөрдүн өзү каалаганын атат. Аткан сака чүкөгө тийбесе оюнчу жыдыйт. Кезек андан кийинки оюнчуга келет. Аткан сака чүкөгө тийип, сака тийген чүкө чик, ал эми сака бөк түшсө же чүкө бөк, сака чик түшсө, оюнчу «келди» деп туруп чик же бөк чүкөнү утуп алат да чүкө атышын улантат. Ошентип, оюнчулар кезек менен чүкө атышып, акыркы чүкө «келгенге» чейин ойношот. Эгер аткан оюнчунун сакасы чүкөгө тийип алчы консо, анда атылган чүкөнүн кандай түшкөнүнө карабастан оюнчу аны утуп алат. Чүкө да, сака да өңчөй чик же бөк түшүп же сака таа консо, «утуш жок таш» деп аталат. Андан кийин оюн кайрадан башталат. Оюндун акырында чүкөнү көп «келтирген» оюнчу утат.
Кен
Оюн таза, тегиз жерде ойнолот. Оюнду 2-6 бала ойнойт. Балдар 2-3 төн өнөктөшүп ойношот. Ар бир бала бирден чүкө кошуп, топтолгон чүкөлөрдүн бирин алчы, бирин таа кылып тегерете тизишет. Эгерде чүкө тизүүдө байкабастан бардык чүкөлөрүн бир өңчөй алчы же таа тизип алышса, анда оюнду карап тургандардын бири «чур болду», - деп угуза айтып туруп, тизилген чүкөлөрдөн бир чүкөнү өз пайдасына алат. Чүкө ти¬зилген жер же тизилген чүкөлөр «кен», же «борбор», же «оп» деп аталат. Илгери кыргыздар эгин бастырууда унааларды байлоо үчүн кырмандын ортосуна орнотулган түркүкчөнүн түбүн «оп» деп аташкан. «Оп» ошондон келип чыккан. Ойноо кезегин түзүү үчүн ар бир өнөктөн бирден оюнчу сакаларын калыска беришет. Калыс сакаларды калчайт. Калчаганда бири алчы, бири таа конуп, калганы чик же бөк түшсө, алчы саканын ээси бирин¬чи, таа саканын ээси экинчи болот. Калчаганда сакалардын бардыгы алчы же таа, же эки алчы, же эки таа, эки бөк, же эки чик түшсө, сакаларды кайтадан калчайт. Ошентип, калчаганда бири алчы, бири таа конуп, калган сакалар бөк же чик түшсө, алчы конгон саканын ээси үчүнчү, таа конгон саканын ээси төртүнчү кезекке ээ болот. Ойноочулардын санына жараша сака калчоо ушундайча улантылат. Ошентип, ойноо кезеги түзүлөт. Акыркы өнөктүн оюнчуларынын бири өз өнөктөрүн кор¬гоо үчүн сакасын кенге жакын жерге чыгып, кендин жанына чок түшүп отуруп сакасын өкчөйт. Өкчөгөндө сакасы консо кендеги чүкөлөрдү сакасы менен бирге калчайт же колунун сырты менен чогуу шилейт. Бул учурда сакага окшош түшкөн чүкөлөрдү сака ээси утат. Эгерде сакасы конуп, калган чүкөлөр бөк, чик болсо, чүкөлөр кайра калчалат. Андан ары качан гана өкчөлгөн чүкөлөр сакага окшош түшпөй калганда ойноо кезеги кезектеги оюнчуга келет. Андан кийин биринчи чыккан оюнчу кендеги саканы атат, же өз сакасын өкчөйт. Өкчөгөндө сакасы консо, кендеги саканы атат, б.а. «өлтүрөт». Кендеги оюнчу сакасын өкчөбөй эле чыкса, анда кезектеги атаандашынын сакасын өз сакасы менен атат. Сакасы атаандашынын сакасына тийсе, тийген саканын ээси оюндан чыгат. Эгер сака тийбей калса, сака атуунун кезеги сакасы атаандашынын сакасына тийбей калган оюнчудан кийинки оюнчуга келет. Атаандашынын сакасы ат¬канда сака ага тийбей, бирок конуп калса, ал атаандашынын сакасын атууну улантат. Аткан сайын сака атаандаштарынын сакаларына тийип, сака ээлери оюндан чыга берсе, акыркы оюнчуну оюндан чыгарган оюнчу кендеги чүкөлөрдү утуп алат да, уткан чүкөлөрдү өз өнөктөрү менен тең бөлүшөт. Андан кийин оюн кайра башталат. Бул оюнду жекеден ойношсо да болот. Биринчи кезектеги оюнчу кенди сол буту менен басып туруп, сакасын каалаган жакка - кенден 10-15 метр алыстыкка чыгат, б.а. ыргытат. Ал сака алчы же таа консо, сакасы түшкөн жерден кендеги чүкөлөрдү атат, же сакасын өзү каалаган жакты көздөй ыргытат. Экинчи кезектеги оюнчу кезеги келгенде сакасын өзү каалаган жакка чыгат, же биринчи чыккан саканы атат. Ошентип, ар бир оюнчу өздөрүнөн мурда чыккан сакаларды атат, же сакаларын башка жакка ыргытышат. Оюнчу атаандашынын сакасын аткан¬да ал сакага тийсе тийген саканын ээси оюндан чыгат. Муну «өлдү» деп аташат.
Коюмтап
Эки же андан ашык оюнчу катышат. Ортого тең өлчөмдө чүкө чыгарышат. Канча таа жана канча бөк же канча алчы жана канча чик конгондо оюнда утаары алдын ала макулдашылат. Мисалы, калчаганда 2 таа, 4 бөк түшсө деп макулдашылса, кал¬чаганда чүкөлөрдө 2 таа жана 4 бөк түшкөн болсо калчаган ки¬ши алат, андай болбосо ошончо чүкө кошот. Ат калчашып оюн¬ду башташат. Чогулган чүкөлөрдү баштаган оюнчу жая калчайт. Андан кийин кезек кийинки оюнчуга келет. Оюн ушнтип улантыла берет.
Көтөрмөй
Эки же үч бала ат калчашып, кимдин сакасы конбой калса ал чийинден 3-6 м алыстыкка сакасын таштап, калгандары чийинден анын сакасын атышат. Кимисиники тийсе, аны сакасы түшкөн жерге чейин көтөрүп барат.