cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эмилбек Абакиров
Абакиров Эмилбек (18 3.1929-ж. т., Кочкор району, Ак-Кудук айылы) — мамлекеттик жана профсоюз ишмери, СССР Жогорку Советинин (1990), Кыргыз ССР Жогорку Советинин (1971—90) депутаты. 1949-ж. Фрунзе кооператив техникумун, 1953-ж. КМУну бүткөн. 1945-ж. Чүй районундагы "Шамшы" совхозунда жумушчу, "Кегети" совхозунда, Кара-Дөбө айылдык керек-жарак коомунда эсепчи, 1953—58-ж. Ош педагогикалык институтунда окутуучу, улук окутуучу, 1958—59-ж. комсомолдун Ош обкомунун катчысы, 1960-ж. Кыргызстан КП Ош обкомунун инструктору, 1963—64-ж. бөлүм башчынын орун басары, 1964—70-ж. бөлүм башчы, 1970 -71-ж. Кыргызстан КП Ош шааркомунун 1-катчысы, 1971—73-ж. Кыргызстан КП БКнын уюштуруу партиялык бөлүмүнүн башчысынын 1-орун басары, 1973—95-ж. Кыргыз Республикасынын профессионалдык союздар Советинин төрагасы болуп иштеген. 1995-жылдан Борбордук Азиянын, Азербайжан жана Түркиянын профсоюздар борборлорунун Координациялык советинин генералдык катчысы. Абакиров калктын турмушун жакшыртуу, саламаттыгына кам көрүү жана башка боюнча көп иш-чараларды жүргүзгөн. Октябрь Революциясы, 2 Эмгек Кызыл Туу ордендери, үчүнчү даражадагы “Манас” ордени жана медалдар менен сыйланган.
Абдыкадыр
Абдыкадыр — эпизоддук кейипкер. Көкөтөйдүн ашын кандайча өткөрүү жөнүндөгү кеңешке чакырылган уруу башчылардын бири катарында аты гана аталат (Сагымбай Орозбаков, 3. 81, 83).
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Эрке-Кашка
Эрке-Кашка (Эрке-Кашка) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Араван районундагы айыл. Юсупов айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 221 киши.
Колыма түздүгү
Колыма түздүгү – Якутиядагы аккумуляциялык зор түздүк. Түндүк-Чыгыш Сибирде, Колыма дарыясынын төмөнкү агымында жайгашкан. Алазея жана Юкагир бөксө тоолорунун аралыгында 750 кмге созулуп жатат. Жеринин бети начар тилмеленген, деңиз деңгээлинен 100–300 м бийикте, дөбөлүү. Бардык жеринде көп жылдык тоң жана жер алдындагы калың (50 м) муз катмарынын таралышы рельефтин тоң-термокарсттык формаларынын пайда болушуна шарт түзөт. Климаты катаал, кескин континенттик. Тайыз чакан көлдөр жана саздар көп. Табигый ландшафттарынын ичинен тайганын түндүк чегиндеги саздашып, куурап бараткан кара карагайлуу сейрек токой, түндүгүндө токойлуу тундра (ольха бадалы, тал, кайың), ошондой эле кочкар тибиндеги тундра жана арктика ландшафттары менен алмашат. Бугу жайыты, мергенчилик, балык уулоо өнүккөн.
Акуционок Петр Антонович
Акуционок Петр Антонович - (24. 4. 1922, Белоруссия, Витебск облусу, Шумилино шаарчасы 1943, Гомель облусу, Лоев шаарчасы) - Советтик Союздун Баатыры (1943). 1941-ж. Белоруссиядан Кыргызстанга эвакуацияланган завод менен кошо келген. Таш -Көмүрдөгү шахтада иштеген. 1942-ж. Советтик Армиянын катарына чакырылган. 685-аткычтар взводунун командири (Борбордук фронт, 65-армия, 193-аткычтар дивизиясы) болгон. Днепр операциясына катышып, эрдик көрсөткөндүгү үчүн Советтик Союз. Баатыры деген ардактуу наамга ээ болгон (өлгөндөн кийин). Лоев шаарчасындагы көчө, Шумилинодогу көчө жана мектеп анын ысмы менен аталат. Ленин ордени менен сыйланган.
Кара-Алма (айыл)
Кара-Алма — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы айыл. Кара-Алма айыл аймагына кирет.
Калк
Калкы ― 2274 киши (2009-жылы).
Тышкы шилтемелер
Кара-Алма айылы жөнүндө айыл өкмөтүнүн сайтынан биле аласыз - Kara-Alma.kg
Anri Jokhadze
Анри Жохадзе (груз. ანრი ჯოხაძე) англис тилинде аткарылуучу «I’m a Joker» чыгармасы менен, Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагындагы Грузия өлкөсүнүн көрсөтүүчүсү.
Гематома
Гематома (байыркы грек. αἷμα — кан + ōma) — кырсыктардан же оорунун кесепетинен кан тамыр жабыркаганда ткандарда кандын чогулушу.
Гематома тери алдында, сөөк кабыгында, булчуң, былжыр чел, ички орган жана башкаларда пайда болушу мүмкүн. Анча чоң эмес гематома үстүңкү жумшак ткань урунганда болот, анда тери көгөрүп, шишип калат. Эгерде урунган, кокустаган жерге туура медициналык жардам көрсөтүлсө, ал жерде гематома болбойт. Жашоодо өтө маанилүү мээ, боор жана башка сыяктуу органдар кокустаганда тезирээк врачка кайрылуу керек, болбосо алардын гематомасы өтө оор кабылдап, өмүргө коркунуч туудурат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Гельмут Коль
Гельмут Коль (немецче Helmut Josef Michael Kohl; 3. 4. 1930-жылы туулган, Германия, Людвигсхафен на-Рейне шаары) – мамлекеттик жана саясий ишмер, Германиянын федералдык канцлери (1982–98). Христиандык-демократиялык партиянын төрагасы (1973–98). Франкфурт жана Гейдельберг универнситеттерин бүткөн. 1969–76-жылдары Рейнланд-Пфальц жери боюнча өкмөт башчысы болуп иштеген. 1990-ж. анын демилгеси менен Батыш жана Чыгыш Германия бириктирилген, бирдиктүү Германиянын биринчи канцлери.
Рафхатбек Абдиев
Абдиев Рафхатбек (23.2.1927, Жумгал району, Чаек айылы — 11.5.1995, ошол эле жер) — Кыргыз ССР Жогорку Советинин 4 жолку депутаты (1959—75). 1949-ж. Бишкек педагогикалык институтун бүткөн. 1949—52-ж. мектеп директору, Жумгал райондук эл агартуу бөлүмүнүн башчысы, 1952—53-ж. Кыргызстан КП БКнын мектептер жана ЖОЖдор бөлүмүнүн инструктору, 1953—56-ж. Кыргызстан КП Ысык-Көл обкомунун мектептер бөлүмүнүн башчысы, Кыргызстан КП Нарын обкомунун пропаганда жана агитация бөлүмүнүн башчысы, 1956—61-ж. Кыргызстан КП Тогуз-Торо, Ак-Талаа райкомдорунун 1-катчысы, 1962—63-ж. Ат-Башы райаткомунун төрагасы, 1963—73-ж. Кыргызстан КП Нарын райкомунун 1-катчысы, 1973—95- ж. облустук, райондук жооптуу жетекчи кызматтарда иштеген. 2 Эмгек Кызыл Туу, "Ардак Белгиси" ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Өткүрбек Жамшитов
Өткүрбек Жамшитов (4-сентябрь 1975, Төлөйкөн, Кара-Суу району, Ош облусу, Кыргыз ССРи, СССР) — Мамлекеттик ишмер, Кыргыз Республикасынын башкы прокурору.
Өмүр баяны
1996-жылы Кыргыз улуттук университетин юриспруденция адистиги боюнча бүтүргөн. 1997-жылы Талас шаардык прокуратурасында прокурордун жардамчысы болуп иштөө менен баштаган. 1999-2008-жылдары Талас шаарынын, Бакай-Ата, Алай райондорунун, Ош облусунун прокуратураларында тергөөчү болуп иштеген. 2008-жылдын 21-январында Кадамжай районунун прокурорунун орун басары кызматына дайындалган. 2011-жылдан баштап Лейлек районунун прокурору болуп иштеген. 2015-жылдын 1-июлунда Жалал-Абад облусунун прокурорлугуна дайындалган.
Хижап
Хижап (араб. - мусулман аялдарынын авратын жаап кийинүүсү) — мусулман аялдары көчөгө чыгар алдында бүткүл боюн жашыра турган жабуу, кийинүү.
Исламда аялзатынын жүзү жана билегинен колунун учуна чейинки дене мүчөсүнөн башка жеринин баары аврат деп эсептелинет. Хижап ислам дини пайда болгонго чейин эле тарыхта белгилүү болгон. Мис., иудаизм жан христиан диндеринде да динди бекем тутунган аялдар Хижап кийишкен. Хижап Орто Азия элдерине кеңири тарап, анын ичинде кыргыздарга да таасирин тийгизген. Ал кыргыздардын улуттук элечегинен байкалат. Болгон айырмасы исламда Хижап кыз кишиге балакатка жеткенден баштап милдеттүү болсо, кыргыздарда элечек күйөөгө чыкканда гана милдеттүү болгон.
Биринчи жолу Хижапдан ачык баш тартуу XIX к. 70-жж. Египетте башталып, мусулман өлкөлөрүндө демократташтыруу үчүн болгон күрөштүн ураандарынын бири болуп калса да, азыркы консервативдүү агымдар Хижапды исламдык этиканын зарыл элементтеринин бири деп кароодо. Азыр мусулман өлкөлөрүндө Хижапдын жеңилдетилген түрүн колдонуу айрыкча жаштар арасында кеңири тароодо.
Тайба дарыясы
Тайба — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери КАР/ОБЬ/2677/580/56 орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Ак үй (АКШ)
Ак үй (АКШ) - АКШ президентинин Вашингтондогу резиденциясы (1800-жылдан). Классицизм стилиндеги имарат 1732-1829-ж. курулган (архитекторлору Дж. Хобан ж-а Б. Латроб). Көпчүлүк учурда Ак үй деп президент башкарган АКШнын өкмөтүн да айтышат.
Хижап
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Акушерлик
Акушерлик, аначылык - (фр. accoucher - төрөткө жардам берүү), 1) медицинада - клиникалык медицинанын кош-бойлуу мезгилде, төрөт убагында, төрөттөн кийин аялдын организминде болуучу физиологиялык жана патологиялык өзгөрүүлөрдү изилдөөчү бөлүмү. Ал - медициналык илимдин байыркы тармактарынын бири. Акушерлик аялдардын жыныс мүчөлөрүнүн оорусу жөнүндөгү илим - гинекология менен тыкыс байланышта. Ал кошбойлууларга, төрөткө натыйжалуу жардам берүү жана төрөттөн кийин болуучу кабылдоолордун (кан кетүү, сепсис ж. б.) алдыналуу чараларын көрөт. Эне менен баланын саламаттыгын сактоо максатын көздөйт. 2) ветеринарияда - мал бооз мезгилинде туут жана андан кийинки учурда организмде өтүүчү физиологиялык жана патологиялык өзгөрүүлөр ждөгү илим. Ал малды колдон уруктандыруунун теориялык жана практикалык маселелерин иштеп чыгат; малды өстүрүү маселелерин уюштуруу, туутуна жардам берүү ыкмасын үйрөтөт. Акушерлик анатомия, эмбриология, биохимия, микробиология, физиология, хирургия ж. б. жалпы теориялык жана практикалык илимдердин жетишкендиктерине таянат.
Тайба дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кольцовка колтугу
Кольцовка колтугу, Булуң – Ысык-Көлдүн түштүк жээгиндеги буйтка (булуңча). Бөкөнбаев кыштагынан 6 км түндүк-чыгыш тарапта. Узундугу 720 м, туурасы 700 м, тереңдиги ооз тарабында 45 м. Жээктери тик болгондуктан, толкун менен шамалдан ыктоо турат. Таманын баткак менен шагыл каптаган. 35–40 м тереңдикке чейин «хара» балыры өсөт. Буйтка (жээктери да) өтө терең болгондуктан, кышкысын тоңбойт. Суусунун 10°С температурадан өткөн маалы жазында 19-майга, күзүндө 24-ноябрга туура келет. Чыгыш учунда кеме токтоочу жай бар.
Электролит эместер эритмелери
Электролит эместер эритмелери – эриген заттар мол-ларынын диссоциацияланбашы, башкача айтканда эритмеде иондор жоктугу менен мүнөздөлөт. Мол-лар аралык өз ара аракеттешүү таза суюктуктар жана электролит эместер эритмелеринде жаратылышы жана интенсивдүүлүгү боюнча жакын болушат. Мол-лар аралык өз ара аракеттешүүлөр (дисперсиялык, ориентациялык) электролит эместер эритмелеринде көбүнчө идеалдуулуктан оң кыйшаюуга алып келет. Эритмедеги бирдей молекулалар ассоциациясы да идеалдуулуктан оң четтелет. Химиялык аракеттенишүү же ар кандай тектеги молекулалар арасындагы суутек байланыштары электролит эместер эритмелери касиеттеринин идеалдуулуктан терс четтелишин шарттайт. Иделдуулуктан терс четтелиши, ошондой эле атермиялык эффект аркылуу, башкача айтканда компоненттер молекулалары өлчөмдөрүнүн жана формаларынын айырмаларынан келип чыккан идеалдуу энтропия системанын салыштырмалуу энтропиясынын жогорулашы аркылуу пайда болушу мүмкүн. Э. э. э. жакындатылган теориясы Гильденбрант аркылуу өркүндөтүлгөн.Ал бул теорияга регулярдуу эритме (ашыктык энтропиянын жоктугу) жана эригичтик параметрин киргизген. Бул формулада E жана V-тиешелүү түрдө таза компонент буулануу энергиясы жана анын моль көлөмү. Электролит эместер бинардык эритмелери үчүн, экинчи компонент активдүүлүк коэффициенттери жана Гиббс энергиясынын ашыктыгынын GE, моль жана көлөмдүк үлүштөрү даражалары боюнча катарга ажыроо түрүндөгү феноменологиялык теңдемелери колдонулат.
Абдыкалык
Абдыкалык — эпизоддук кейипкер, Букардын каны Атемирдин жакын кеңешчилеринин бири. Сагымбай Орозбаковдун варианты боюнча Жакып Каныкейге куда түшкөнү барганда аны менен сүйлөшүп, ким экендигин билип, Атемирге келип айтат. Атемир Жакып менен кудалашып, анын уулу Манаска Каныкейди беребизби же бербей аны менен согушабызбы деп кеңеш курганда, А. согушкан менен кыргызды жеңе албайбыз, андан көрө калыңды көп сурап коркутуп качыралы деп кеңеш берет (Сагымбай Орозбаков, 2. 362 — 376).
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Басым көрсөтүү тобу
Басым көрсөтүү тобу – өз максатын ишке ашыруу үчүн атайын бийлик институттарына басым көрсөтүп жетишүүчү, коомдук бирикме. АКШда пайда болуп, кийин бардык өлкөлөргө таралган. Басым көрсөтүү тобу – саясий, аймактык, локалдуу, трансулуттук болуп бөлүнөт. Саясий плюрализмге негизделген системада топтор саясий партиялар, мыйзам чыгаруучулар, өкмөт кишилери, бюрократия, коомдук пикир аркылуу жасашат. Басым көрсөтүү тобунун бар болушу бир жагынан саясаттын субъектилеринин көбөйүшүнө алып келет, же көп партиялуулукка кошумча катары эле башка жагынан, ири Басым көрсөтүү тобунун ири монополиялык бюрократия менен кошулуп кетүүсү күтүлөт. Басым көрсөтүү тобунун иштөө методдору: бийликтегилерге кат менен кайрылуудан демонстрацияга чейин. АКШ, Европада, Басым көрсөтүү тобунун ишмердиги көзөмөлдөнөт. Натыйжада М. Дюверже айткандай, бул Басым көрсөтүү тобу кыймылын коррупциядан маалыматтыкка жеткирди. Ошону менен катар Басым көрсөтүү тобу күчөдү, б. а., АКШда агент-лоббисттер, атайын даярдалат, атайын бийликке басым көрсөтүүгө даярдалат. Басым көрсөтүүгө катышуучулар тобокелге салышат, анткени жеңилип калган учурда аларды репрессия күтөт. Басым көрсөтүү тобу негизинен мамлекеттин – саясий системанын ичинде болот да, бюрократтык аппараттын өз ара атаандашкан (жердешчил, клан, этникалык ж. б.) звенолорун түзүшөт. Басым көрсөтүү тобунун эл аралык саясатка тийгизген таасири аз изилденген. Бирок, Кытайда Басым көрсөтүү тобу же АКШда нефти өндүрүүдөгү Басым көрсөтүү тобу мамлекеттер ортосундагы мамилеге чоң таасирин тийгизери белгилүү.
Көзөмөлдөгү продукция
Көзөмөлдөгү продукция – КРдин Улуттук көзөмөлдөгү тизмесине кирген жана жапырт кыргын салуучу куралдарды чыгарууда, аларды ташып жеткирүү каражаттарын, аскер техникаларын жана башка куралжарактарды жасоодо пайдаланылышы мүмкүн болгон интеллектуалдык ишмердиктин натыйжалары жана кош багыттагы продукциялар, жумуштар жана кызмат көрсөтүүлөр, илимий-техникалык маалыматтар, жабдуулар жана технологиялар, чийки заттардын жана материалдардын түрлөрү.
Эски акташ (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Абдылда
Абдылда — Манастын чоросу Ажыбайдын өз ысымы. Сагымбай Орозбаковдун варианты боюнча «Түмөнбайдын Абдылда», Жусуп Мамайдын вариантында «Кыпчактын уулу Абдылда» деп айтылып экөөндө тең кийин Ажыбай деген ат алат.
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Көзөмөлдөгү жеткирип берүү
Көзөмөлдөгү жеткирип берүү – мамлекеттик органдар тарабынан белгилүү товарлардын жана нерселердин, анын ичинде эркин сатылышына тыюу салынган же чектелген баңгизаттарынын жана психотроптук каражаттардын эларалык мыйзамсыз жүгүртүлүшүн болтурбоо боюнча колдонулуучу усулу. КР бажы органдары (ар бир жолу КР эларалык келишимдеринин негизинде же чет мамлекеттердин бажы жана башка компетенттүү органдары менен макулдашуу боюнча) К. ж. б. усулун колдонот, б. а. көрсөтүлгөн товарларды өзүнүн көзөмөлү алдында КРге ташып кирүүгө жана ташып чыгууга же өзүнүн аймагы аркылуу ташып өтүүгө мүмкүндүк берет. К. ж. б. усулун колдонуу тууралуу чечимди бажы органы кабыл алат. Ыкчам-иликтөө жумуштарын ишке ашыруучу башка органдар К. ж. б-нү бажы органдарынын макулдугу менен өзара макулдашуунун негизинде жүзөгө ашырат.
Төлөбек Абдиев
Абдиев Төлөбек Зайнидинович (1947- ж.т., Кочкор ооданы, Комсомол айылы) — Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген зоотехниги (1983), Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты (1990—1995). 1964-жылы Кыргызстан айыл чарба институтун бүткөн. 1969—1974 жылдары Кочкор ооданынын Соң-Көл совхозунда башкы зоотехник, 1974—1984 жылдары мүдүр, 1984—1991 жылдары Кочкор райаткомунун төрагасы, Кыргызстан КП Кочкор райкомунун 1-катчысы, 1991—1992 жылдары Чолпон совхозунун мүдүрү, 1992—1994 жылдары мамлекеттик "Асыл-мал" акционердик компаниясынын вице-президенти, 1994—1997 жылдары Ат-Башы оодандык мамлекеттик акимиятынын башчысы. "Ардак Белгиси", Эмгек Кызыл Туу, Октябрь Революциясы ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Чоң Пиярга
Чоң Пиярга — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уса дарыясынын сол жээгинен 297 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Батрактар
Батрактар – бай-манаптарга жалданып, кара күчүн сатып жан багышкан, кыргыз коомундагы социалдык бөлүктөрдүн биринин аталышы. Люмпен-пролетариаттардан айырмаланып Батрактардын үй-бүлөсү, анча көп болбосо да, мал-мүлкү, жери болгон. Октябрь революциясы жеңип, бийликке кедей-кембагалдар келгенде, байлардын байлыгын кайрадан бөлүштүргөндө, өзгөчө 1921–29-ж. жер-суу реформасынын жүрүшүнөн кийин, Батрактар мал-мүлккө, жерге ээ болушкан жана коллективдештирүү мезгилинде колхоздорго, айыл чарба артелдерине, коммуналарга биринчилерден болуп киришкен.
Акцент
Акцент - (лат. accentus - басым) - 1) сөз жана сөз тизмегинин басымы; 2) жазууда басымдын же тыбыштын башка өзгөчөлүктөрүн белгилөөчү атайын графикалык белги; 3) башка тилде сүйлөгөндө байкалуучу тыбыштык өзгөчөлүктөр; 4) музыкада үндү күчөтүү, бир калыпта созуу же гармонияны, тембрди, обондун агымынын багытын өзгөртүү жолу менен үндү же үндөшүүчү бөлүү, өзгөчөлөө (белгиси: >, V, Sf ж. б.)
Электролиттик диссоциация теориясы
Электролиттик диссоциация теориясы — эриген зат иондорго ажыроо закон ченемдүүлүгүн окуткан теория. Аррениус өзүнүн жана башка окумуштуулар тажрыйбалык маалыматтарын жыйынтыктап келип, электролиттик диссоциациянын классикалык теориясын (1883-87-ж.) сунуш кылган. Анын негизги жоболору: 1. Электролиттер мол-ларын эриткичте эриткенде карама-каршы заряддалган иондорго ажырайт; 2. Мол-лар бардыгы тең эле диссоциациялана бербейт. Мол-лар диссоциацияга ажыраган бөлүгү a (диссоциация даражасы). ал эми 1-a ажырабаган бөлүгү десек, бир мол. ажыраганда v ион пайда болсо, анда диссоциациянын негизинде бөлүкчөлөр жалпы молярдык концентрациясы i = [1+2(v-1)] эсе көбөйөт; 1 — Вант-Гофф изотоникалык коэффициентине физ. чо ңдугу боюнча теңдеш; 3. Электролиттик диссоциация процессине AmBn mA++ nB- массалар таасир этүү закону колдонулат: К = С mА С nд /САmВn, - электролиттик диссоциация туруктуулугу. Э. д. т. маңызы электролиттер иондорго ажырашы токтун таасирисиз эле, электролит зат сууда эригенде эриткич мол-ларынын таасири менен иондошкондугун көрсөткөндүгүндө.
Портсмут тынчтык келишими(1905)
Портсмут тынчтык келишими(1905) - Россия менен Жапония ортосунда 1905-ж. 23-августта (5-сентябрь) Портсмут шаарында (АКШ, Нью-Хэмпшир штаты) түзүлгөн. Аны менен орус-жапон согушун (1904-1905) аяктаган. Согуштун жүрүшүндөгү жеңилүүлөр жана өлкөдөгү революциянын башталышы Россияны тынчтык келишим түзүүгө аргасыз кылган. Ошондой эле Жапония да Россия менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүгө аракеттенген. Сүйлөшүүлөр 1905-ж. 27-июлда (9-август) башталган.
Корея Жапониянын таасир этүү чөйрөсү деп таанылган. Ошондой эле Россия Жапония менен балык уулоо конвенциясын түзүүгө милдеттенген. Жапония мурдагы бир катар талабынан (бүткүл Сахалинди алуу, контрибуция төлөтүү, Россиянын Ыраакы Чыгыштагы согуш-деңиз күчтөрүн чектөө ж. б.) баш тарткан. Портсмут тынчтык келишими падыша өкмөтүнө 1905-1907-жылдагы революцияны басууга жардам берген.
Советтер Союзунун учурунда
1925-жылы советтик-жапондук дипломатиялык мамилелер түзүлгөндө, Совет өкмөтү Портсмут тынчтык келишимин «Советтик Россия ал үчүн эч кандай саясий жоопкерчилик тартпайт» деген шарт менен тааныган. Экинчи дүйнөлүк согушта Жапония жеңилгенден (02.09.1945ж.) кийин Портсмут тынчтык келишими жараксыз болуп калган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Сүткор
Сүткор — Кыргызстандын Ош облусунун Араван районундагы айыл. Юсупов айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 348 киши (2009-жылы).
Карабутак (Суундука куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Көзөмөлсүз калган бала
Көзөмөлсүз калган бала – ата-энеси же мыйзамдуу өкүлдөр, болбосо кызмат адамдары тарабынан аны багып-өстүрүү, тарбиялоо жана билим берүү боюнча милдеттер орундалбагандыгынын же ойдогудай аткарылбагандыгынын натыйжасында жүрүм-туруму кароосуз болуп калган жашы жетелек бала.
Eva Boto
Ева Бото (словен. Eva Boto) - жаш словен ырчысы, «Verjamem» чыгармасы менен, Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагындагы Словения өлкөсүнүн көрсөтүүчүсү.
Синглдери
2011 2012
Хельсинки процесси
Хельсинки процесси - тынчтыкты, коопсуздукту жана кызматташтыкты камсыз кылуу принцибинде эл аралык мамилелердин европалык тутумун кайра куруу процесси.
Анын башталышы СССРдин демилгеси менен түзүлгөн Европадагы коопсуздук жана кызматташтык боюнча кеңешмесинин жыйынтыктоочу актысында белгиленген, жыйынтыктоочу стадиясы 1975-ж. Хельсинкиде болуп өткөн. Кеңешмеге 33 европалык өлкөлөрдүн, ошондой эле АКШ жана Канаданын жетекчилери катышышкан. Эл аралык мамилелердин кыйындагандыгынын басандаган шартында жыйынтыктоочу актыга кол коюу мүмкүн болгон. Ал «кансыз согуштун» токтотулуусуна жана анын кесепеттерин жок кылууга түрткү болгон.
Хельсинки процессинин чегиндеги көп жактуу сүйлөшүүлөр кеңири көйгөйлөрдү камтыйт:
Процесстин өнүгүүсүндөгү маанилүү кадам болуп 1990-ж. Европадагы коопсуздук жана кызматташтык боюнча Париж кеңешмеси эсептелет.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Еврокөрүнүү балдар ыр сынагы
Еврокөрүнүү балдар ыр сынагы (Junior Eurovision Song Contest, Concours Eurovision de la Chanson Junior) — Европа телерадиоберүү бирикмесинин мүчө-өлкөлөрү катыша ала турган, жыл сайын өтүүчү балдар үчүн телевизиондук ыр сынак. Еврокөрүнүү ыр сынагына окшош, бирок айырмачылыгы - сынакка аткаруучулар түрүндө 15 жашка чейинки балдар чыгышат. Сынак телекөрүнүү жана үналгы аркылуу бүт Европанын мейкиндигине жана Кыргызстан, Австралия, Жаңы Зеландия, Казакстан, Канада ж.б. өлкөлөрдө, аны менен бирге Интернетте берилет.
Командалык пункт
Командалык пункт – согуш майданында аскерлерди башкаруу үчүн командир туруучу жай. Командалык пункт командачыга аскерлерди башкарууга ыңгайлуу, кол алдындагы командирлер, коңшу бөлүктөр, бирикмелер жана жогорку штаб менен дайыма байланыша алгыдай жерге жайгаштырылат. Байкоо жүргүзүүчү, сигнал берүүчү жана байланыш каражаттары бар транспорттор менен жабдылат. Командалык пунктта штабдын негизги курамы, аскер башчылары ж. б. болот. Командалык пунктту көчүргөндө аскерлерди башкаруу иши токтобойт.
Паю-Тапе
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Абдраев Асейин
Абдраев Асейин (1948-ж. т., Нарын району, Кара-Үңкүр айылы) — сүрөтчү, Кыргыз Республикасынын маданиятка эмгек сиңирген ишмери (1994), Кыргыз Республикасынын Гербинин авторунун бири.
1969-ж. Бишкек сүрөтчүлөр окуу жайын, 1980-ж. Алматыдагы Абай атындагы университетин бүткөн.
1969-жылдан Нарын облустук драма театрында башкы сүрөтчү, Нарын райондук Ж. Шералиев атындагы балдар көркөм өнөр мектебинде мугалим, директор. Билим берүү отличниги (1993).
Шалча
Мунун аймактык айырмачылыктары бар. Шалча согуу — татаал көрүнүш. Оштук өрмөкчүлөр анын жибин жүндөн да, кебезден да ийрип, өрмөк курушат. Мындан согулган тасма таардан шалча жасалат. Шалча көбүнчө төрт чарчы жасалат. Буюмдун жээктери кыюуланат. Жүк үстүндө же үйдүн дубалына тартууга атайын арналган шалчаларга чачылар тагылат. Ал жөнөкөй — кара таар бир өңчөй түс түрүндө да болот. Көркөм (кара-ак, кызыл-жашыл, көк-сары, кызыл-көк) түстөрдүн айкалышуусунан токулган терме, кажары (букары), беш кеште таарынан тигилген гүрлөрү да көп кездешет.
Шалчага терменин мындан башкача көркөм көчөттөрү түшкөн чактары көп кездешет. Эндүү шалча үчүн узуну үч метр сексен беш см, туурасы эки метрдин өрмөгү 28,5 см болуп түшөт. Мындай аянттуу термеде адегенде төрт см «сыра» деген жөнөкөй көчөт кетет. 13 талдан 26 тал менен «чычкан изин» (суусу) берилет. Муну жалпысынан «такта» деп атайт. Анан сегиз см «тогуз төбө» келет да, четтерине «суусу», анан «тактасы» түшөт. Ал бир жарым-эки жарым см ден — төрт см ге чейин болот. Башкача айтканда, буга тогуз жиптен 10 жип келет. «Карга тырмак көчөткө» 13x13 = 26 тал жип берилсе, ал төрт жарым см ди түзөт. Четки «тактасы», «суусу» кайрадан башталат. Буга 22x22 = 44 чыйратылган жип сарпталат. «Ийрекке» (кочкорек) беш см, ага 13X13 = 26 тал жип керек. Анан четине «суусу» менен «тактасына» төрт жарым см (22x22 = 44) түшөт. Термеде кандай көчөттү тандоо жана түшүрүү зарыл экендигин термечилер өздөрү ачык билет. Демек, мунун четин «такталап», «суу» («чычкан изин») түшүрүп, кайра экинчи четине дейре такай түрдүү көркөм көчөттөрдү түшүрүүгө болот. Албетте, бул мындай таар кооз көрүнөт. Аны жогоруда биз баяндап кеткен өрмөктүн курулушунан жана ар бир талдын терилишинен даана көрөбүз.
Айрым шалчаларда өзүнчө өңдү ачуу, күзүктөлгөн эришке көчөттөрдүн сыйышы өзгөчөлөнүп турат. Мындай шалчалардын четине «ит тамандан» «жээк» (четтик көчөт) түшүрүп алат да, анан «башайы көчөттү» табакчалантып берип, алардын четинен «кайкалакты» жарымдап түшүрүп, көчөттүн четине «чычкан изин» берүү зарыл. Андай көркөм көчөттөр үчүн ак, кара, кызыл, көк өңдөр бири-бири менен беттешсе болот.
Шалча буюмун кармоодогу негизги каражат «тай туяк» менен «ит таман» көчөттөрүнүн араларын эндей калтырып, айрым жерлерине «чычкан изи» (өрмөчүлүктөгү «ала мончок», «аламыч» ал негизги көчөттөрдүн араларын айырмалап, «суу» катары жүрүп турган кооздук). Мында бул эки көчөт («ит таман», «тай туяк») алты тумарчаланган элемент бир түшүнүктү ойду билдирген көчөттү түзүп турат. Ошондо бир буюмда жогорудагы көркөмдүктөр өз ара айкалышат. Айтса, айрым аймактарда «бачайы көчөтү» «жарым кыял» болуп көрүнөт жана ошондой аталат.
Шалчада «чууртма», «ит таман», «сыңар мүйүз» эки негизги көчөттүн араларын ачыш үчүн же өзүнчө четтик көчөтү катары берилиши шарттуу көрүнөт. «Шалчага» «сыңар мүйүз», «кош мүйүз» көчөттөрүнүн ортолоруна «башайы көчөттү» берүү менен буюмдун жүзүн ачууга болот.
Шалча таарды «тогуз төбө» деп да атайт. Бул өрмөккө жүгүртүлгөн эриш жипти санап көчөт түшүрүүдөн чыккан. Бул түрдүн бөтөнчөлүгү өрмөктү эндей таар кылып согуп, алардын бетине сайма көчөттөрүн түшүрүүгө да болот. Анын чачыларына шуру төгүлөт. Зымдан чачык чыгарылат. Анда саймасы, килем көчөттөрүнүн ич ара кыйыштырылган жалпы үндөштүктөр бар.
Талзак дарыясы
Талзак — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Пызас дарыясынын оң жээгинен 68 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Орусиянын 2014-жылы чыгарылган эстелик монеталары
2014-жылы Орусия Федерациясынын Борбордук банкы жалпысынан монеталардын 87 түрүн чыгарган. Анын ичинен 13 монета алтын, 38 монета күмүш, 29 монета болот, 1 монета латунь жана 6 монета биметаллдан жасалып чагарылган.
Бек
Бек – башкаруучу; орто кылымдагы түрк элдеринде жергиликтүү бийлик ээлерине берилүүчү титул. Бек мамлекеттеги эң жогорку титул ээси – кагандан (хандан) төмөн туруп, жергиликтүү бир дубандын же аймактын бийлигин өз колуна топтогон. Кокон хандыгына баш ийген кыргыздарда Бек өз вилаетинде хандын өкүлү болуп, хандын казынасына алык-салык чогултуу ишин көзөмөлдөгөн, хандын жергиликтүү өкүлү болуп, өз чегиндеги маселелерди чечип турган.
Акцепт кредити
Акцепт кредити — котормо векселдердин (трат) акцепти түрүндө берилүүчү банк кредити; тышкы сооданы банктык кредиттөөнүн бир түрү. Коммерциялык жана соода банкы төлөөгө мүмкүнчүлүгү бар чет өлкөлүк импортчуга пролонгацияланган кредит берет. Акцепт кредити менен экспортчу вексель жазып берүүсү мүмкүн. Банк кабыл алгандан кийин бул вексель акча рыногунда эске алынат же ал төлөнүп бүткөнгө чейин сакталат.
Символ
Символ (грек — шартуу белги) — бир көрүнүш-окуяны, предметти же сөздү башка бир көрүнүш-окуя, предмет же сөз менен берүүчү шарттуу белги.
Киднеппинг
Киднеппинг (англ. kidnapping  ) – бала уурдоо. Бул аталгы КР мыйзамдарында пайдалынбайт, бирок акыркы жылдары юридикалык адабияттарда колдонулуп жүрөт.
Акцессор минералдары
Акцессор минералдары - (соңку лат. accessorius - кошумча) - магма жана метаморфизм тоо-тектеринин курамында аз өлчөмдө (1%тен да аз) кездешүүчү минерал, бирок айрым тоотектерге мүнөздүү да болот. Мисалы: граниттерге - апатит, магнетит, циркон, ортит ж. б., перидотиттерге - хром-шпинелид, жез сульфиддери, никель, темир ж. б мүнөздүү. Эгер, айрым тоо-тектерде минералдар көп өлчөмдө кездешсе кенташка айланат. Акцессор минералдары аркылуу магматизм процесстеринин өзгөчөлүгүн, тоотектердин бири-бирине тектештигин, пайда болуусун, талкалануу себептерин, тектердин жашын жана башкаларды аныктоого болот.
Даам
Даам — ооз көңдөйүндө түрдүү азык жана азык эмес заттар (мисалы, дарылар, айрым химиялык заттар) түшкөндө болуучу сезим. Даам сезимин эригич же эриген заттар пайда кылат. Кургак азык зат үчүн шилекей эриткич болуп эсептелет. Эрибеген заттар (кум, таш, жыгач жана башка) даам сезимин пайда кылбайт. Ал сезим эриген заттар Даам рецепторлорун дүүлүктүргөндө пайда болот. Даам рецепторлору тилде, жумшак таңдайда, бадам сымал безде, кулкунда жайгашкан.
Кишинин оозунда 2000дей даам рецепторлору болуп, алардын ар бирине бир нече сезгич нерв талчалар келет. Сезгич клеткалар дүүлүккөндө нерв талчаларда нерв импульстары пайда болот. Ооз көңдөйүндө Даам рецепторлорунан башка көп сандаган сезгич түзүлүштөр болуп, алар бир нерсе тийгенди, басымды, муздакты, жылууну сезет. Ооз көңдөйү ар кандай жытты сезгич нерв учтары жайгашкан мурун көңдөйү менен катнашат.
4 түрдүү (таттуу, кычкыл, ачуу, туздуу) накта даам сезими бар. Бул сезимдер тийиштүү рецепторлорго белгилүү заттар таасир эткенде пайда болот. Мында тилдин жана ооз көңдөйүнүн ар кайсы жери түрдүү даамды (мисалы, тилдин учу — таттуу, түп жагы — ачуу, четтери — кычкыл) сезет. Адамдын даам сезими көп факторлорго (мисалы, тамактын температурасына) байланыштуу. Айрым тамактар, мисалы, бал муздак — өтө муздатылганда. чай ысык болгондо гана даамдуу.
Төш (Сузак району)
Төш — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы айыл. Кара-Дарыя айыл аймагына кирет.
Даам
Даамды сезүү башка себептердин таасиринен да өзгөрөт, мисалы, жытты жакшы сезбей калганда тамак-аш даамсыз сезилет. Ошондой эле ички органдардын ооруларында да даам сезими бузулат (мисалы, өт баштыгынын оорусунда тамак — ачуу, тамак сиңирүү бузулганда — кычкыл, кант диабетинде таттуу даамданат). Тамакка табиттин ачылышы жана тамак сиңирүү процесстери даам сезимине байланыштуу.
Төш (Сузак району)
Калкы
Калкы - 3 486 киши.
Даам
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Порошоктуу металл материалдар
Порошоктуу металл материалдар - порошок металлургиясынын ыкмалары менен алынган материалдар. Порошок металлургиясынын ыкмалары менен химиялык составы, физикалык касиеттери жана структурасы өзгөчө (каалагандай) болгон материалдарды алууга болот. Бул метод аркылуу жалаң заготовка менен чала фабрикаттар алынбастан, андан ары иштетүү талап кылынбагандай биротоло даяр буюмдар да алынат. Порошоктуу металл материалдар металл менен металл эмес материалдардан, металл куймалары менен эригеп түрдө аралашпаган компоненттердин (мисалы, темир-коргошун, вольфрам-жез ж. б.) аралашмасынан турушу мүмкүн.
Кээде Порошоктуу металл материалдар эритүү аркылуу алынган материалдардан да өтө сапаттуу (кээ бир тез кесүүчү болот, отко бекем куймалар, бериллий ж. б.) материалдар иштеп чыгарылат. Азыр жез-графит композициялык материал (электр генератору, электр кыймылдаткычтарынын ток өткөрүүчү щёткалары), вольфрам-жез. күмүш-графит сыяктуу псевдокуймалар жана композициялык материалдар, майда көңдөйлүү металл материалдар ушул ыкма менен даярдалат. Бул металлдардын майда көңдөйлөрүнө май толуп жакшы майлангандыктан, алар подшипниктер (вал. ж. б. айлануучу) ж. б. үчүн маанилүү материал болуп эсептелет. Эритүү аркылуу алынган металл материалдарга салыштырганда бир топ артыкчылыгы болгондуктан Порошоктуу металл материалдарын өндүрүү улам өркүндөтүлүүдө.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Хантингтон Самуэл
Хантингтон Самуэл (1927-2008) - америкалык саясат таануучу.
1984-ж. саясий илимдердин америкалык ассоциациясынын вице-президенти, 1985-ж. президента болуп шайланган. Хантингтон структуралык функционалдык ыкманын негизинде жаткан өнүгүү концепциясына негизги көңүлүн бурган. Ал социоэкономикалык модернизациядан саясий өнүгүүнүн бөлүнүп чыгышында зор ролду ойногон.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Шекит
Бул — устанын жардамчысы (көөрүкчүсү). Устага барып, атайын ышкыланып, устакерчиликтин сырларын үйрөнүүчү адам. Уламышта «Устадан шекити өтүптүр» — деген кеп бар.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Оозантууга байланышкан шенимдер
Оозантууга байланышкан ишенимдер Жаны туулган баланы эмне менен оозандырса, анын өмүр жолу келечеги ошого жараша болот деген ишенимден улам ага байланыштуу ырым жырымдар пайда болгон. Наристени негизинен, май менен оозантышкан мал чарбачылыгы менен кесиптенген эл үчүн май эң мыкты азык болуп саналган. “Жебесе да май жакшы” деген макал бекеринен чыккан эмес. Майсыз тамактын ширеси да, сиңимдүүлүгү да болбойт эмеспи. Бир жакшы кабар угузган, же айткан кишини: “Оозуңа май!” деп алкаган. “Кулагыма майдай жакты” деген сөз да бар. Бөбөктү бөрүнүн шилекейи менен оозантуу ырымы да бар, анын максаты -баланын жаны бекем, дени сак, баатыр болуп чоңоюшу. Бул ишенимди тотемизм менен байланыштырууга болот, анткени бөрү –кыргыздар кадырлап келген жаныбарлардын бири. Кыргыздарда бөрү уруусу да бар. Борү бир эле кыргыздардын эмес, жалпы түрк, моңгол элдеринин тотеми болуп саналат. Жарык дүйнөгө келген чүрпөсүнүн дени сак, өмүрү узун болушун ата эне кандай кааласа, ошончолук денгээлде анын билимдүү, өнөрдүү болушун да эңсеген. Бөбөктү сагызгандын тили менен оозантуу шарты ошол максаттан келип чыккан. Мындай учурда бала бардык жан-жаныбарлардын тилин билип чоңоет деп ишенишкен. ''Маалымат булагы, Мурзакметов. А. "Ырым жырымдар"''
Алмамбет Матубраимов
Өмүр баяны
Матубраимов Алмамбет (1952-ж.т., Ош облусу, Өзгөн району, Кошатер айылы) – коомдук жана мамлекеттик ишмер.
Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Эл өкүлдөр жыйынынын төрагасы (1995).
Ташкен текстиль жана жеңил өнөр-жай институтун бүтүргөн.
Мастерден өнөржай ишканасынын директорлугуна чейин иштеген.
Бишкек шаарынын Свердлов райондук аткомунун Эл депутаттар советинин төрагасы, өнөржай министринин 1-орун басары (1991), Кыргыз Республикасынын 1-вице-премьер-министри (1993) болуп иштеген.
Электр-химия
Электр-химия — иондук системалар физ.-хим. касиеттерин жана эки фазанын чегиндеги заряддалган бөлүкчөлөр (иондор, электрондор) катышуусу менен жүргөн кубулуштарды изилдөөчү физикалык химиянын бөлүгү. Эки фазалуу системанын бир фазасы көпчүлүк учурда металл же жарым өткөргүч, экинчиси — эритме же б. эриген электролит. Э.-х. энергиянын Э.-х. жана химиялык формаларынын өз ара айланышы закон ченемдүүлүктөрүн изилдейт. Э.-х. эки бөлүктөн турат: 1. Электролиттер эритмесинин теориясы — электролиттер теңдештик эмес абалдары касиеттеринин закон ченемдүүлүктөрү; 2. Э.-х. термодинамика жана кинетика — фазалар заряддалган чегинин теңдештигинини жалпы шарттарын, ал чектин түзүлүшүн, фазалар аралык бет аркылуу заряддалган бөлүкчөлөр өтүшүнүн кинетикалык закон ченемдүүлүктөрүн жана механизмин изилдейт. Э.-х. илим катарында өнүгүшү Гальвани, Воль-та жана Петров ысымдары менен байланыштуу. А. Вольта биринчи жолу электр энергиясынын химиялык булагын «вольта мамычасын» жасаган. Анын өнүгү-шүнүн негизги этаптары гальва-никалык элемент электрдик кыймылдаткыч күчүнүн (ЭКК) пайда болуу меха-низмин жана электр энергиясы булагын аныктоо болгон. Вольта: гальваникалык элементте электр энергиясы ар түрдүү эки металл тийишкен кезде бир металл оң, ал эми экинчи металл терс заряддалышынын негизинде пайда болот деген. Бирок Вольта теориясы гальваникалык элемент иштегенде электр энергиясынын пайда болушун түшүндүрө алган эмес. Нернст химиялык теориясы, электр энергиясы булагы гальваникалык элементте жүргөн химиялык реакция деген. Вольта менен Нернст теорияларынын синтези болгон Фрумкин теориясы боюнча ЭКК чоңдугу эки металлдын чегиндеги контакттык потенциалдын айырмасынан жана электролит эритмеси менен электрод чегиндеги электрдик кош катмарлар потенциалынын айырмаларынын суммасынан турат. 19-к. башында электролиттер эритмеси аркылуу ток өткөндө химиялык айлануунун негизинде электроддо реакциянын продуктулары бөлүнүп чыгып, электролиз процесси жүрөрү аныкталган. Электролиз процессинин Э. х. практикада колдонулушуна кеңири жол ачкан.
Абдимуктар Маматов
Абдимуктар Маматов (төр. 19-май, 1950 - Жалпак-Таш, Өзгөн району, Ош облусу, Кыргыз ССРи, СССР) — Кыргызстандык саясатчы, «Ата-Мекен» социалистик партиясынын тизмеси менен V жана VI чакырылыштагы Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты. Мамлекеттик кызматтын III класстагы кеңешчиси
Өмүр баяны
Абдимуктар Маматов 1950-жылы 19-майда Ош облусунун Өзгөн районунун Жалпак-Таш айылында туулган.
Ошондой эле бир нече жолу Жалал-Абад облусунун жергиликтүү кеңештерине депутат болуп шайланган. Ийгиликтүү жетишкендиктери үчүн шаардык, облусттук, мамлекеттик органдардын жана Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Ардак грамоталары менен сыйланган.
Жеке жашоосу
Үй бүлөлүү, беш баласы бар.
Эски шаре (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Эски шаре — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Сахаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 498 киши. Почта индекси — 453019, ОКАТО коду — 80235875007.
Вельма (Оклахома)
Вельма (Оклахома) (Velma) — Оклахома штатынын Stephens округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 664 киши. Болжолдуу аянты - 3.7 км². FIPS коду — 40-76900.
Чоң Попадья-Вож
Чоң Попадья-Вож — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Черпа-Ю дарыясынын оң жээгинен 17 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жаңы-Арык (Араван району)
Жаңы-Арык (Жаңы-Арык) — Ош облусунун Араван районундагы кыштак. Маңгыт айыл округуна караштуу. Деңиз деңгээлинен 940 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Араван кышнан 16 км түштүк тарапта. Ош темир жол бекетинен 27 км. Кыштак 1900-жылы негизделген. Калкы 1726 (2007); негизинен дыйканчылыкта эмгектенет. Орто мектеп, китепкана бар. Турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү, ФАП, тегирмен, мончо иштейт.
Еланский дарыясы (Солгончика куймасы)
Еланский — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Солгончик дарыясынын сол жээгинен 4 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Оодарыш
Оодарыш, эңиш – улуттук ат спорту; ат үстүндөгү мелдештин бир түрү. Оодарыш 1958-жылдан бүткүл союздук ат спорту мелдешинин программасына кирген. Оодарыш көчмөн турмушта жашап, малчылык менен кесиптенишкен элдерде, анын ичинде кыргыздарда кеңири тараган. Мелдештин максаты – эки балбан бири-бирин ат үстүнөн оодарып, тартып же түртүп жерге түшүрүү. Мелдешке күчтүү, ден соолугу чың 19 жаштан жогору жигиттер катышат. Ат элпек башкарылуучу, күчтүү болушу абзел. Ар бир кармашуу 10 минга созулуп, ортодо 1 мин тыныгуу болот. Оодарыш диаметри 45 мден кем болбогон тегиз аянтчада өткөрүлөт. Балбандар 5 салмак боюнча катышат: 50 кгга чейин – эң жеңил салмак, 60 кгга чейин – жеңил салмак, 70 кгга чейин – орто салмак, 80 кгга чейин – орто оор салмак, 80 кгдан жогору – оор салмак. Мелдешке балбан калың шым, өтүк кийип, жоолук, кур байланып түшөт. Катышуучулардын бирөөсүнүн кийиминде, ат жабдыктарында кемчилик байкалса, кармашуу токтотулуп, аны тартипке келтирүүгө 5 мин убакыт берилет. Оодарышта жеңиштин эки түрү бар: аттан оодарып түшүрсө (атаандашынын денесинин кайсы гана мүчөсү болбосун жерге тийген учурда оодарылып түштү деп эсептелет) – таза жеңиш; кармашууда артыкчылык кылса – упай боюнча жеңишаары Упай саны бирдей болгондо кармашуу тең чыгат. Оодарышта спорттук 3 разряд белгиленген.
Пайзилда Ирисов
Адабиятчы Пайзилда Ирисов Ноокат районунун Тору-Тай айылында 1940-жылы 4-сентябрда туулган.
1963-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүргөн.
1963–1965-жж. мектептерде мугалим болуп иштеген.
1966–1969-жж. Кыргыз ССР Илимдер академиясынын Тил жана адабият институтунда аспирантурада окуп,
1970-жылдан ошол эле жерде лаборант, кенже илимий кызматкер болуп иштеген.
1971-жылы ырчылык өнөрдөгү айтыш жанры боюнча кандидаттык диссертация жактаган.
1975–2010-жж. Ош мамлекеттик университетинин кыргыз адабияты кафедрасында эмгектенген.
Бул мезгил ичинде көптөгөн республикалык жана эл аралык конференцияларга катышып, жүзгө жакын илимий жана публицистикалык макалаларды, бир нече китептерди жарыкка чыгарган.
1989-жылы «Эмгек ардагери» медалы, 1997-жылы «Кыргыз Республикасынын эл агартуусунун отличниги» төш белгиси ыйгарылган.
2001-жылы Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасы менен сыйланган.
1998-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү болгон.
Понт падышалыгы
Понт падышалыгы -, Понт - Кичи Азиядагы кул ээлик, эллиндик мамлекет (б.з.ч. 302 (301)-64). Персиялык Ахаменилерден чыккан Митридат I Ктист негиздеген. Борбору - Амасия шаары. Понт падышалыгынын негизги эли каппадокиялыктар болуп, кийин аларга Понт Эвксинский жээктериндеги (Понт падышалыгынын аты да ушундан) шаарлар жана чыгыш чек арадагы уруулар кошулган.
Понт падышалыгынын курамына кул ээлик түзүлүштөгү грек шаарлары менен катар уруулук мамилелер үстөм кылган аймактар да кирген.
Понт падышалыгындагы кул ээлери бара-бара эллин (грек) маданиятын, тилин жана жазуусун өздөштүргөн. Б.з.ч. 2-кылымдын башынан Понт падышалыгынын тышкы саясаты күчөп, Митридат VI Евпатор тушунда өтө гүлдөгөн.
Б.з.ч. 1-кылымда Понт падышалыгы эллиндик дүйнөдөгү күчтүү мамлекетке айланып, Улуу Армениянын падышасы Тигран II менен бирдикте Рим республикасына каршы согуш ачкан.
Адегенде көп аймакты каратканы менен б.з.ч. 86-ж. Сулланын армиясынан жеңилип, аны менен б.з.ч. 85 (84)-ж. тынчтык келишим түзгөн соң каратып алган жерлеринен бүт ажыраган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Карабутак (дарыя)
Карабутак — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Кумак дарыясынын оң жээгинен 115 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 47 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Ириклинск суу тармагынан Орск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Андронов маданияты
Андронов маданияты (маданий-тарыхый жалпылык) — коло дооруна таандык б. з. ч. XVII—IX кылымдардагы Батыш Сибирди, Орто Азиянын батыш бөлүгүн, Түштүк Уралды кучагына алган өз ара жакын археологиялык маданияттар тобунун жалпы аталышы.
Ачылыш тарыхы
Аталышы Ачинскке жакын Андроново айылынан, 1914-жылы А. Я. Тугаринов тарабынан алгачкы өлүк көмүү жерлери табылган жерден улам келип чыгат.
Андронов маданияты 1927-жылы советтик археолог С. А. Теплоухов тарабынан белгиленген эле. Изилдөөлөрдү ошондой эле археолог К. В. Сальников жүргүзүп, 1948-жылы андронов маданиятынын эстеликтеринин биринчи классификациясын сунуштаган. Ал үч хронологиялык этапты; фёдоров, алакөл жана замараев дегендерди бөлүп чыгарган.
Андронов маданияты.Бул маданияттын алыскы түштүк-батыш менен байланышы болгону байкалат; мында кечээ жакында эле кечирээк мезгилге таандык болгон окшош типтеги маданият табылган жана ал б.з.ч. доорлордо 1500—1000-жыл бою өнүгүп отурган.
Сөз байыркы минусиндиктер дин чарбасынын жана социалдык түзүлүшүнүн өнүгүшүнүн кийинки этаптары жөнүндө, андронов маданияты деп аталган маданият жөнүндө болуп жатат. Бул маданият ушул типтеги эстеликтер биринчи жолут абылган Минусин крайынын Ачинск районундагы Андронов кыштагынын аты менен аталган.
Андронов маданиятынын бейиттери сыртынан караганда мурдагы өткөн мезгилдеги бейиттердин тиби менен бир кыйла окшош келет. Мында да бейиттин айланасы тегерете же төртбурчтук түрүндө таш менен курчалган. Кээде бейиттин үстүндө анчалык бийик эмес топурак үйүлгөн. Көрүстөндөрдүн ар биринде 12 бейит бар. Анчалык терең эмес казанактын ички беттери жыгач же таштакталар менен бекемделген.