cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү
2. Баткен облусу‎;
3. Чүй облусу;
4. Жалал-Абад облусу;
5. Нарын облусу;
6. Ош облусу;
8. Ысык-Көл облусу;
9. Ош шаары
Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү ― бул натыйжалуу мамлекеттик башкарууну жана жергиликтүү башкарууну уюштуруу максаттарында аймактарды административдик-аймактык бирдиктерге бөлүштүрүү.
Аймактык бирдиктер ― мамлекеттик бийликтин же жергиликтүү башкаруунун органдары түзүлбөгөн калктуу конуштар жана атайын пайдалануу режиминдеги аймактар (коруктар, улуттук парктар, заказниктер, тарыхый эстеликтердин жана жаратылыш эстеликтеринин аймактары, коргонуу маанисиндеги аймактар жана башкалар).
Калктуу конуш ― жарандардын туруктуу жашоочу орду болуп эсептелген, жарандардын турмуш-тиричилигин камсыздоо үчүн зарыл керектүү турак жайы жана курулуштары, өзүнүн аталышы жана тийиштүү тартипте аныкталган аймактык чектери бар, ошондой эле Кыргызстандын мыйзамдарында белгиленген тартипте эсепке алынган жана катталган Кыргызстандын аймагынын калк тыгыз отурукташкан бөлүгү. Калктуу конуштар шаардык жана айылдык болуп бөлүнөт.
Кыргызстанда 531 административдик-аймактык бирдик:
Калктуу конуштардын категориялары
Калктуу конуштардын категориялары ― мыйзамда белгиленген белгилүү макамга ээ болгон административдик-аймактык бирдиктердин жыйындысы.
Республикалык маанидеги шаар категориясына мамлекеттик өзгөчө мааниге ээ же өнүккөн өндүрүштүү жана социалдык инфратүзүмдүү, калкынын саны 250 миң адамдан кем болбогон республикалык маанидеги администрациялык, экономикалык же маданий борбор болуп саналган калктуу конуш киргизилиши мүмкүн. Мындай шаарларда жергиликтүү башкарууну уюштуруунун өзгөчө ыкмасы белгилениши мүмкүн. Жергиликтүү башкаруу органдарынын ыйгарым укуктары башка калктуу конуштардагы жергиликтүү башкаруу органдарынын ыйгарым укуктарынан айырмаланышы ыктымал жана алардын мамлекеттик бийлик органдары менен мамилелери өзгөчө мүнөзгө ээ болот.
Республикалык маанидеги шаардын макамы мыйзам менен аныкталат.
Облустук маанидеги шаар категориясына административдик, экономикалык жана маданий борбор болуп саналган, өнөржай ишканалары, коммуналдык чарбасы жана турак жай фонду бар, өнүккөн окуу, маданий-агартуу, дарылоо жана соода мекемелерине ээ, калкынын саны 20 миңден кем болбогон калктуу конуш киргизилиши мүмкүн.
Райондук маанидеги шаар категориясына административдик, экономикалык жана маданий борбор болуп саналган, өндүрүштүк жана социалдык инфратүзүмгө, өнүккөн окуу, маданий-агартуу, дарылоо жана соода мекемелерине ээ, калкынын саны 10 миң адамдан кем болбогон калктуу конуш киргизилиши мүмкүн.
Шаар тибиндеги посёлоктордун категориясына аймагында экономикалык маанилүү объекттер (өнөржай ишканалары, курулуштар, темиржол станциялары ж.б.) жайгашкан, ошондой эле эгерде бул калктуу конуштар ыңгайлуулуктардын белгилүү деңгээлине жетишсе, калкынын саны 2 миң адамдан кем болбосо, дарылык мааниге ээ жерлерде жайгашкан калктуу конуштар киргизилиши мүмкүн.
Өзгөчө учурларда калкынын саны азыраак, бирок административдик, экономикалык жана маданий борбор болуп саналган жана андан аркы экономикалык өсүшү жана калкынын саны көбөйүшү жакынкы келечекте боло турган калктуу конуштар тийиштүү маанидеги шаарлар, шаар тибиндеги посёлоктор категориясына киргизилиши мүмкүн.
Айыл категориясына ыңгайлуулуктардын белгилүү деңгээлине жетишкен, калкынын саны 50 адамдан кем болбогон, айыл чарба өндүрүшүндө алектенишкен жана алардын үй-бүлөө мүчөлөрү калктын санынын жарымынан көбүн түзгөн калктуу конуштар киргизилиши мүмкүн. Айылдын курамында кыштактар жана конуштар уюштурулушу мүмкүн.
Өзгөчө учурларда алыс жана баруу кыйын болгон, калкынын саны аз конуштар айыл категориясына киргизилиши мүмкүн.
Биринчи деңгээлдеги адмистративдик-аймактык бирдиктер
Бишкек шаары 4 районго бөлүнөт: Ленин, Октябрь, Биринчи май жана Свердлов. Ленин районуна Чоң-Арык шаар тибиндеги посёлок жана Орто-Сай айылы баш ийет.
Кыргыз АО (1924―1926)
Автономиялуу облусунда 4 аймак негизделген — Пишпек (21 болуш менен), Каракол-Нарын (16 болуш), Ош (20 болуш) жана Жалал-Абад (19 болуш). Болуштар 269 айыл кеңештерге бөлүнүп 1173 калктуу конуштарды камтыган.
Кыргыз АССР (1926―1936)
1-февраль 1926-жылы Кыргыз АО Кыргыз АССРге айланган. Ошол эле учурда анын жаңы административдик-аймактык бөлүнүшү бекитилген. Ага ылайык аймактардын оруна 7 кантон орнолгон: Чүй, Талас, Каракол, Нарын, Ош, Жалал-Абад, Фрунзе. Кантондор 52 болушка, алар 455 айыл кеңешине бөлүнгөн. Ушул эле жылы Пишпектин аталышы Фрунзеге өзгөргөн.
1928-жылы Чүй кантону Фрунзе кантонуна кошулган, Жалал-Абад менен Ош кантондору Ош аймагына бириккен. Ошол эле учурда болуштарга бөлүнүсүнөн райондорго бөлүнүшүнө өтүү башталган. 1929-жылына Кыргыз АССР 1 аймака, 5 кантонго, 13 районго, 29 болушка жана 441 айыл кеңештерге бөлүнгөн.
1930-жылы Кыргызстанда, ошондой эле бүткүл Советтер Союзунда кантондорго бөлүнүү жоюлган. Кыргыз АССР райондорго, алар айыл кеңештерге бөлүнүп калган.
Кыргыз Республикасы
31-август 1991-жылы Кыргыз Республикасы жаралат.
7-февраль 1992-жылы Жалал-Абад облусунун Үч-Терек району түптөлгөн, бирок 1998-жылдын 30-сентябрында жоюлган. 1992-жылдын 27-февралында Ош облусунун Чоң-Алай району түзүлгөн.
1992-жылдын 6 мартында кээ бир райондордун аталыштары өзгөргөн: Жаңы-Жол — Аксыга, Киров — Кара-Буурага, Ленинполь — Бакай-Атага, Ленин — Ноокенге, Совет — Кара-Кулжага, Фрунзе — Кадамжайга. Ошол эле учурда Нарын облусунун Суусамыр району түзүлгөн (1994-жылдын 28-майында Чүй облусуна өткөрүлүп берилген, 1995-жылдын августунда жоюлган.
1993-жылдын 8-майында Калинин районун аталышы Жайыл районуна өзгөргөн.
1994-жылдын 16-апрелинде Чүй району жоюлган.
1998-жылдын 3-сентябрында Кант району Ысык-Ата районуна кошулган.
Тюрин, Виктор Степанович
Тюрин, Виктор Степанович (1917, Башкырстан, Белебеев району, Раево айылы) — сүрөтчү. 1929-ж. ата-энеси менен Кыргызстанга (адегенде Ак-Суу кыштагына, андан кийин Бишкек шаарына) көчүп келген. 1936—40-ж. Москвадагы "1905-жылдын эстелиги" сүрөт окуу жайында билим алган. 1940—45-ж. Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн. 1945—51-ж. В. И. Суриков атындагы Москва мамлекеттик сүрөт институтунда окуган. 1947-ж. Кыргызстанда Манастын миң жылдык мааракесин өткөрүү белгиленип, ал үчүн "Манас" сүрөт-өнөр искусствосунда" аттуу көргөзмө уюштурулмак. Бул көргөзмө үчүн Т. "Манастын  күмбөзү" пейзажы жана күмбөздүн жанында куран окуп жаткан эки адам тартылган "Этюдун" жараткан. 1951-ж. В. Вейстан жана Г. Айтиев менен бирдикте Кыргыз мамлекеттик академиялык опера жана балет театрында жасалгалоого катышкан жана Айчүрөк жана башкалар айкелин тарткан.
Скандий
Скандий (латын тилинен Scandium) – Д. И. Менделеевдин мезгилдик системасы IIIВ группа элементи. К.н. 21, ат. м. 44,956. Жаратылышта 45Sc изотобу бар. 1879-ж. Нильсон Скандинавия жергесинде гадолинит минералынан бөлүп алган, ошондуктан С. деп аталган. Жер кыртышында м. боюнча 6×10-4 % түзөт. Негизги минералдары ScSiO7 – тортвейтит, ScPO4×H2 O – стереттит. С. күмүш сымалданган саргыч боз металл. Эки кристаллдык модификациясы бар. химимялык жактан абдан активдүү. Бирикмелеринде +3, өзгөчө шартта +2 окистенүү даражасын көрсөтөт (ScSO 4, ScCl2). Кадимки шартта абада сакталганда оксид жука катмары менен капталат (Sc2O3). 250оС абада окистенет. С. суу менен аракеттенбейт. Бирок HCl, H2SO4, HNO3 к-таларында жакшы эрийт. Негизги бирикмелери: ScH2 – гидриди, ScN – нитриди, ScB2, ScB4, ScB12 – бориддер, Sc5Si3, Sc3Si5, ScSi2 - силициддер, Sc2O3 - оксиди Sc(OH)3 – гидрооксиди, Sc2S3, Sc2Se3, Sc2 Te3 – халькогениддер, Sc(NO3)3, Sc(NO3)3×4H2O, ScOH(NO3)2×3H2O - нитраттар; Sc2(C2O4) - оксалаттар; Sc2(SO4)3 - сульфаттар. С. SсF3 калыбына келтирүүдөн алынат. С. самолёт жана ракета жасоодо, радиотехникада, ядролук техникада, медицинада колдонулат.
Институциялар
Институциялар (лат. institutio  – насыят, нускоо, колдонмо) – 1) рим юристтеринин аракеттеги, негизинен жеке укукка үзгүлтүксүз баяндама берүүчү жөнөкөй окуу китептеринин аталышы. Эң байыркылары – рим юристи Гайдын (II к.) нускоолору; 2) Юстиниана жыйнагынын ажырагыс бөлүктөрүнүн бири болгон жана мыйзам күчүнө ээ рим укугунун ырасмий окуу китеби; 3) кандайдыр бир органдарды же мекемелерди туюнтуу үчүн «институт» деген сөздүн таризи катары колдонулуучу аталгы.
Галур теориясы
Галур теориясы — бир белгисизи бар жогорку даражадагы алгачкы теңдемелер теориясы. Аны франциялык математик Э. Галуа түзгөн. Бул теорияда хn + а1хn-1+...+аn1х + а= 0 (*) түрүндөгү теңдеменин тамырларын а1, а2,аnкоэффициенттери аркылуу тамырдан чыгаруу жана арифм. төрт амалдын жардамы менен туюнтуу. Мисалы, xm=aтеңдемесинин чыгарылышы та радикалы болсо жана (*) түрүндөгү теңдеме эки мүчөлүүтеңдемеге келтирилсе, анда (*) теңдеме бардык 2-, 3-, 4-даражалуу теңдемелер радикал аркылуу чыгарылат (к. Квдраттык теңдеме, Кубдук теңдеме, Кардано формуласы). n=5 жана андан жогору даражалуу теңдемени радикал аркылуу чыгаруу натыйжа берген эмес. 18-кылымдарда бул теңдемелерди радикалда чыгарууда франциялык математиктер Э. Безу (1730-83) менен Ж. Лагранж (1736 -1813) көп эмгектенген. 1801-ж. К. Гаусс хn= 1 түрүндөгү эки мүчөлүү теңдеменин радикалдагы толук чыгарылышынын теориясын түзгөн. Геометрияда бул маселе туура n-бурчтуктарды циркуль жана сызгычтын жардамы аркылуу чийүүгө мүмкүн экендигин көрсөткөн; ошондуктан хn=1 теңдемеси айлананы бөлүү теңдемеси деп аталат. 1824-ж. Н. Абелъ n>5 болгондо (*) теңдемеси радикал аркылуу чыгарылбастыгын далилдеген. Натыйжада алгачкы 5-даражадагы теңдеменин коэффициенттери ал теңдеме радикалда чыгарылышы үчүн, кандайдыр бир шарттарга баш ийишинин зарыл жана жетиштүү шарттарын табуу маселеси пайда болгон. Бул маселени Э. Галуа «Теңдемелердин радикал аркылуу чыгарылышынын шарттары жөнүндөгү мемуар» (1832) деген эмгегинде баяндап, 1846-ж. жарыялаган. Ошондон бери бул теория Галуа теориясы деп аталат.Ад.: Галуа Э. Сочинения/Пер. с франц. М.; Л., 1936; Чеботарев Н. Г. Основы теории Галуа. Ч. 1-2, М.; Л., 1937; Постников М. М. Основы теории Галуа. М., 1964.
Вайсенштадт
Вайсенштадт ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Вунзидель-Фихтельбирге районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 3187(2013-ж.). Аянты – 42.23 км2.
Куялы
Куялы — «Манас» эпосундагы каарман, эпикалык баатыр, алп кыз. Саякбай Каралаевдин вариантында «Сейтектин» көлөмдүү окуяларынын бири Желмогуз уулу Сарыбайдын окуясына катышкан баатыр, эпостун идеялык-көркөмдүк негизинде өзүнчө орунга ээ. Эпостун бул бөлүмүндөгү негизги каармандар Семетей, Сейтек, Күлчоро, Айчүрөк экендиктерине карабастан, «Сейтектеги» баатыр аялдардын ичинен К-нын эрдиги өтө көтөрүңкү маанайда поэтикаланып, анын кайрат-күчү эр азаматтардыкынан алда канча ашыкча көрсөтүлөт. Семетей, Сейтек, Күлчоролор күндөп-түндөп согушуп жеңе албаган коркунучтуу душман Сарыбайды жеңип чыгат. Муну менен баатыр уулдардан калышпаган эр жүрөк кыздарына элдин зор урматы билдирилет. К. негизинен согуш учурунда сүрөттөлгөндүктөн анын мүнөзүнүн жоокердик жагына басым күчтүү жасалып, аялдарга таандык сулуулугу, назиктиги баатырдыгы менен эриш-аркак сыпатталат. Анын образы көбүнчө эпикалык баатыр катары салттык мотивдер менен жабдылат. Ал да баласыз ата-эненин көпкө чейин зарлап тилегенинен кийин перинин кыздары оюн курган жерден кайыбынан табылат. Атасы Кайып чал байыркы салт боюнча кызы алтыга чыкканда гана чоң той берип, ат койдурат.
К. да эпикалык башка баатырлардай эле өтө эртелеп эрдик көрсөтөт. Жети жашка чыкканда эле: «Кан шимирип катыгып, Кыз арстан атыгып» баатырдыгы, балбандыгы белгилүү болот. Он үч жашында атасынын ордун басат. Эпостогу байыркы энелик доордун айрым белгилери да ушул К-нын образынан учурайт. Мындай эпикалык алп баатыр кыздардын образы дүйнө элдеринин эпосторунда өтө көп жолугат. В. М. Жирмунскийдин сөзү менен айтканда: «энелик доордун турмуштук мамилелеринен келип чыкса да, жоокер-кыздардын мындай тиби варвардык доордун аталык-уруулук коомунда да сакталат (мисалы, Европада байыркы кельттер менен германдыктарда); ошону менен катар жоокер кыздар феодалдык мамилелердин өнүгүү жана аялдар теңсиздигин алып келген мусулман идеологиясынын таралуу алдындагы мезгилдердеги көчмөн түрк урууларынын жоокердик турмушунда да кеңири белгилүү болгон» (Тюркский героический эпос. — Л., 1974, 39-б.). Демек, К-дай алп кыздардын образынын келип чыгышы жана салтка айланышы өтө узакка созулган татаал процесс. «Ал кандайдыр бир чукулунан гана табыла калган образ эмес, поэманын бүткүл идеялык агымы менен даярдалган образ» (К. Асаналиев). Бул каарман, биринчиден, эпостун элдүүлүгүн арттырса, экинчиден, анын зарыл турмуштук жагдайга жараша аткара турган өзүнө ылайык милдети бар. Саякбайдын «Сейтегинде» гана берилген алп кыз К. — апыртылган жомоктук белгилери бар, ата-бабанын адилет иши, эли-жеринин эркиндиги үчүн каны-жанын аябаган эпикалык баатыр. Анын образынын эң башкы касиети жоокерге таандык баатырдык мүнөз:
Олоңдой болгон кайран чач
Төбөгө ороп түйүптүр.
Көк темирден туулга,
Көмкөрө башка кийиптир.
Чабыша кийчү чарайна
Чактап белге салыптыр (Саякбай Каралаев, Кол жазмалар фондусу, 566инв., 195-б.), — деп сүрөттөйт манасчы К-нын Сарыбай менен согушууга аттангандагы көркөмүн. Кытайдагы кыргыздарда да К. алп кыз катары берилип, ага Сейтектин үйлөнгөндүгү айтылат. Эч ким жеңе албаган Желмогуз уулу Сарыбайды багынтып, элди каардуу жоодон куткарган баатыр кыз К-нын образы — «Сейтек» эпосунда негизги образдардан болуу менен «Манас» үчилтигинин негизги идеялык мотивдерин, салттарын улаган жана акыр аягына жеткирген образдардын бири.
Кутман Кадырбеков
Клубдук карьерасы
«Дордой» клубунун футбол мектебинин тарбиялануучусу. 2014-жылдан тарта Кыргызстандын жогорку лигасынын «Манас» жана «Ала-Тоо» клубдарында ижара иретинде ойногон. 2017-жылы «Дордой-2» клубунун курамында биринчи лиганын жеңүүчүсү болгон. 2018-жылдын 30-январында АФК Кубогунун алкагында түркмөнстандык «Ахалга» каршы оюнда «Дордойдун» негизги курамында ойноп чыккан. Улуттук чемпионатта болсо — 2018-жылы 9-майда «Илбирске» каршы оюнда. Кыргызстандын чемпиону (2018).
Курамадагы карьерасы
Кыргызстандын жаш балдар курамасында ойногон. 2018-жылы олимпиадалык кураманын курамында Азия оюндарына катышкан. Бирок Калысбек Акималиевдин дублёру болгондуктан, талаага бир да жолу чыккан эмес.
Бүргөндү ПМК
Калкы
Калкы - 706 киши.
Кутман Кадырбеков
Курамадагы карьерасы
2019 Азия Кубогунун Кыргызстан улуттук курамасынын курамындагы катышуучусу. Улуттук кураманын курамында алгачкы жолу ушул турнирдин алкагында, 2019-жылы 11-январьда Түштүк Кореяга каршы оюнда чыккан.
Астма
Астма — бронхтордун жылчыгынын тарышынан (Бронх астмасы) же жүрөктүн жабыркоосунан (Жүрөк астмасы) болуучу капысынан дем кыстыгуу (муунуу). Астма капысынан кармайт.
Скипидар
Скипидар — татаал аралашма, негизинен терпен углеводородунан С|0Н|6 турган кескин жыттуу тунук суюктук, кайноо t 153-180°С, тыгызд. 0,85-0,86г/см3, уюлдуу эмес эриткичтерде жакшы эрийт, сууда эрибейт. С. сагыз өңдүү (кедр, карагай), чайыр сымал (ийне жалбырактуу дарактан алынган зат) түрлөрү белгилүү. С. реакцияга өтө жөндөмдүү, абада, химимялык окистендиргичтерге (NHО 3, Сr2О3) оңой окистенет, озон, галоген, суутек галогениди, азот оксиддери менен реакцияга кирет. С. өндүрүштө лактар, боёктор, эмаль эриткичтерин, ошондой эле синтет. камфоралар, терпингидрат, майлагыч майлар, жыпар жыттуу заттар алууда сырьё катары жана мед-да, турмуш-тиричиликте кеңири колдонулат.
Астма
Бронх астмасы майда бронхтордун өткөргүчтүгүнүн бузулушунан (спазма, былжыр челдин шишиги).
Жүрөк астмасы кан айлануунун кичине тегерегинде кандын тез уюп, токтоп калышынан жана бронхтордун рефлекстик спазмасынан болот. Астма кармаганда тезинен медициналык жардам талап кылынат; отургузуу, таза абадан дем алдыруу оорулуунун абалын жеңилдетет. Дарыны врачтын көрсөтмөсү менен гана кабыл алуу керек.
Юл (Алатырка куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское ([[Томск облусу)|Зырянское]] айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Гальвани Луижи
Гальвани Луижи - (9.9.1737, Болонья 4.12.1798, ошол эле жер) италиялык анатом жана физиолог, электр жана электр-физиология жөнүндөгү окууларды негиздөөчү. Болонья университетинде билим алып, ошол эле жерде медицинадан сабак берген. Биринчи эмгеги салыштырма анатомияга арналган. 1771-ж. формалинделген баканын булчуңунун электр тогунун таасиринен жыйрылууга жөндөмдүүлүгүн изилдеген. Ошондой эле металлды нервге же жүлүнгө таасир этүүдөн да булчуңдун жыйрылышын жана булчуңга эки түрдүү металлды бир мезгилде тийгизгенде да жыйрылгандыгын байкаган. Бул тажрыйбалар токтун жаңы булагын галъвани элементин ойлоп табууга түрткү берген. Гальванинин изилдөөлөрү медициналык практикада жанафизиологиялыкэксперимент методдорун иштеп чыгууда мааниси чоң болгон.
Пикир алышуу
Пикир алышуу - саясий мамилелердин баштапкы учуру.
Пйоңчаң
2018 кышкы Олимпиада оюндары
2011-жылдын 6-июлунда, Пхенчхан 2018 Кышкы Олимпиада оюндарына жана 2018-жылкы Кышкы метрлик өтөт жарыяланды. башка талапкерлер Анси (Франция) жана Мюнхен (Германия) болгон. Бул Саппоро 1972 оюндарында кийин Азияда үчүнчү кышкы оюндар болуп, Япония жана Наганода, Японияда 1998-жылы оюндар. Ал ошондой эле Жапониянын сыртында жылкы кышкы оюндарды өткөрүү үчүн биринчи Азия жердин болуп саналат. Пхенчхан мурунку эки бул Ванкувер (Канадага), Сочи (Россия), тиешелүүлүгүнө жараша жоготкон турган 2010-жылы жана 2014-жылкы кышкы Олимпиада үчүн аракет калгандан кийин, алардын 2018-арызын утуп алды. 2018 Олимпиада үчүн Пхенчхан дүйнөлүк аудитория Корея, Түндүк Корея кошуна борбор менен чаташтырбоо үчүн, "Пхенчханды" деген CamelCase грамматикалык каталар менен тёлёнъъчъ жатат.
Пикир алышуу
Пикир алышуу жеке - ортомчусуз жана аралыктык, оозеки, ошондой эле документтердин, жазуу тилинин ортомчулугунда болуп бөлүнөт. Пикир алышуу процессинде саясаттын ар кандай субъектилеринин ортосундагы жеке адамдардан мамлекеттерге чейин, коом ичинде жана анын бөлүктөрүндөгү (кичи топтор, лидерлердин коомдоштугунда, каршылаштар, уюмдар ортосунда), ар кандай кырдаалдагы - спонтандык (толпада, митингде), уюштурулган (ишке байланыштуу мамилелерде, саясий эмгек ишмердүүлүгүндө), лидер жана массанын ортосундагы (жыйналышта, көчө жүрүштөрүндө ж.б.), ошондой эле тышкы саясий ишмердүүлүктөгү (эл аралык Пикир алышуу) байланыштар ишке ашат.
Пикир алышуу - бийликтин баштапкы керектүү актысы. Ар кандай формадагы Пикир алышуу таасир этүүнү, алмашууну (ойлор, көз караштар, таасирлер ж.б. менен), макулдашууну же потенциалдуу же болбосо актуалдуу конфликтти билдирет.
Пикир алышуунун жеңилдиги, тыгыздыгы, активдүүлүгү коомдогу саясий мамилелерди, анын ачыктыгын, саясий жана жарандык маданиятты мүнөздөйт. Формалдуу жана формалдуу эмес Пикир алышуунун катышы коомдогу демократиянын абалына баа берүүгө шарттайт. Эл аралык Пикир алышуунун өнүгүүсү мамлекеттин эл аралык мамилелердеги салмагын, анын авторитет, активдүүлүгүн тастыктап турат.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Ага (курбака)
Aгa (Bufo marinus) — дөө курбака; курбакалардын эң ири түрү. Америка континентинде жашайт.
Лакер-Се
Лакер-Сё — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лакер-Яга дарыясынын сол жээгинен 8 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Жаныспай (дарыя)
Жаныспай (Джаны-Спай) — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Жарлы дарыясынын оң жээгинен 71 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Лакер-Се
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Жаныспай (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Ириклинск суу тармагынан Орск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Лакер-Се
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чоң Кийзас дарыясы
Чоң Кийзас — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери КАР/ОБЬ/2677/635/23 орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Партикуляризм
Партикуляризм (лат. particula - бөлүкчө) - биринчи кезекте жеке жана кичи топтук кызыкчылыктарды коргоого багытталган социалдык жана саясий активдүүлүктүн принциби.
Бул өзгөчө, жеке же топтук максаттарды өзгөчөлөнтүүдө жана куугунтуктоодо байкалат. Партикуляризм - бул ошондой эле мамлекет өзүнчө бир бөлүгүнүн же социалдык жашоонун ар кандай чөйрөсүнүн өз алдынчалыкка умтулуусу. Партикуляризм инсандын юридикалык укуктарын камсыз кылууну, анын этностук автономиясын божомолдойт; бул планда ал - демократиялык өлкөлөрдүн жашоосунун мүнөзүнүн маанилүү бөлүгү болуп саналат.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Акустикалык процессор
Акустикалык процессор - жарыктын акустикалык модуляциясынын жардамы менен оптикалык нурланууну мейкиндик-убакыттык модуляциялоочу оптикалык процессор. Мындай процессорлор маалыматты иштеп чыгууну чыныгы убакыт бирдигинде жана кең жыштык диапазонунда (10 ГГцке чейин) камсыз кылат жана маалыматты оптикалык иштеп чыгаруучу түзүлмөлөрдө колдонулат.
Куяс
Куяс — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери. Маңгул аяры. Култаңдан Манастын кабарын уккан Текес кан күндүк жердеги К. аярды атайын киши жиберип, тез келсин деп чакыртат. Текестин коркконун көргөн К. аны жооткотуп: «Ортодо төрт буруттур, Ошондон коркуп жүргөнүң Сени да кудай уруптур!» — дейт да Манастын колу келчү жолдогу бак-шак, чөп-чарды арып-дуба окуп эсеп жеткис жаракчан аскерге айлантып коёт. К-тын аярлык өнөрүнө тең берген Текес Манастын колунун өтө албасына ишенип, даярдыксыз, беймарал жатып алат. Найза сайса найзаларын сунуп, мылтык мээлесе мылтыктарын колуна алып, кыйкырса кыйкырып, бет маңдай келген адам эмне иш кылса ошону жасап, жолду тосуп турган аскердин сырын Бакай билип, Манаска, колго айтат. Душмандын амал аскерин дары төгүп өрттөп жиберишип, Текестин ордосуна кирип барышат. Каарданган Текес адегенде К-ты, анан өзүн-өзү өлтүрөт (Сагымбай Орозбаков, 2. 35 — 45).
Жашоо образы философиялык сөз
Жашоо образы – индивиддин, социалдык топтун, коомдун жашоо шарттары менен биримдиктеги ишмердүүлүгүнүн ар кандай түрлөрүнүн жыйындысын камтыган философиялык жана социологиялык түшүнүк. Жашоо образы түшүнүгү адамдардын эмгек, тиричилик, маданият, саясий турмуш жана башка негизги жашоо чөйрөлөрүн өз ара байланышта кароого мүмкүндүк берет.
Гальвани каптоосу
Гальвани каптоосу — дат басуудан жана механикалык жешилүүдөн сактоочу (эң жука) катмар. Металл буюмдарынын бетине электролиттик тундуруу жолу менен мкмдин бир бөлүгүнөн, ммдин ондогон бөлүгүнө чейинки калыңдыкта кооздук, ошондой эле беттин Химиялыкжана физикалык касиеттерин жакшыртуу үчүн капталат. Эң көп таралганы гальвани никелдөөсү жана хромдоосу, кыскасыГалъванотехника.
Дифракция
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Дума (музыка)
Дума (музыка) - украиндердин тарыхый жана азыркы мезгилдеги окуяларды баяндаган эпикалык ыры. Ырлар анча татаал эмес (4 муундан 20 муунга чейин). Адатта уйкаштыктары этиш сөздөрүнөн турат. Д. украин казактардын арасында пайда болуп, 15-17-кылымдарда тараган. Аны сокур ырчылар (бандурачылар, козарылар) эркин уйкашта сабатмалуу обондо көбзаның - (бандуранын): коштоосунда аткарышкан. Думада украиндердин түрк, татар, поляк баскынчыларга каршы күрөштөрү, эрдиктери дэ баяндалган.
Дума баатырлары кедей казак Голота, туруктуу патриот Самойло Кошка, элдик шер Ганджа Анибер ж. б. болушкан. Совет доорунда кайратман эмгекчи элдердин ар кандай эрдиктери даңкталган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Жаркорумду мөңгүсү
Жаркорумду мөңгүсү — Ички Теңир-Тоодогу өрөөн тибиндеги мөңгү. Кызарт кырка тоосунун түндүк капталында. Кочкор суусунун алабынан орун алган. Узундугу 3,9 км, аянты 5,0 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4155 м, этеги 3600 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 3960 м, абляция облусунун аянты 3,2 км2. Азыркы мезгилде мөңгү бир калыпта тартылууда. Мөңгүдөн Жаркорумду суусу башталып, Кочкордун оң куймасы – Кызартка оң тараптан куят.
Дубровка (Карайыдель району, Башкыртстан)
Дубровка — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Ургушев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 118 киши. Почта индекси — 452367, ОКАТО коду — 80234880008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Аббад ибни Бишри
Аббад ибни Бишри (11/632-ж. өлг.) – Мухаммед пайгамбардын  сахабаларынын бири. Мадинада төрөлгөн.
Сода
Сода — натрий карбонаты тех. аты. Кадимки карбонат Nа2СО3 — суусузданган С. же кристаллдашкан С. (кристаллогидрат Na2С.О310Н2О); гидрокарбонат (бикарбонат) NaНСО3 ичилүүчү С. деп аталат. Суусуз С. — түссүз кристалл зат, тыгызд. 2,53 г!см3, эрүү I 853°С. Сууда жакшы эрийт. Ичилүүчү С. — ак кристаллдар, тыгызд. 2,16-2,22 г/см3, 50°С жогорку температурада ысытканда ажырайт. Табигый булактары анча көп эмес (минералдары натрий, термонатрий, трона). Na2СО3 — химимялык  өнөр жайындагы бирден бир негизги продуктусу, көбүнчө NаСl эритмесин NH 3 жана СО2 катышуусунда 140-160°C чейин ысытуу менен алынат. Na2СО3 айнек, самын, текстиль, целлюлоза-кагаз өнөр жайында, нефтини тазалоо үчүн жана башка колдонулат. NаНСО3 жасалма минералдык суулар алууда, мед-да, турмуш-тиричиликте кецири пайдаланылат.
Аббад ибни Бишри
Йамамада жалганчы пайгамбар Мусайлимага каршы салгылашта өлгөн.
Колдонулган булактар
Али-заде А. Исламский энциклопедический словарь. — Ансар, 2007. — ISBN 5-98443-025-8
Инсценировкаланган издер
Инсценировкаланган издер – криминалчылыкта кылмыш ишин изилдөөчү органдарды жаңылыш криминалчылык жыйынтык чыгарууга алып келүү үчүн кылмышкер тарабынан атайын түшүрүлгөн издер.
29-ноябрь
Кыргызстан
1929, 29-ноябрь – Кыргыз АССРинин БАКнин президиуму 1930-жылдын 1-январына карата кыргыз жазуусун араб тилинен латын тилине которуу иштерин аяктоо тууралуу чечим кабыл алган.
1950, 29-ноябрь – КПСС БКга караштуу марксизм-ленининзм институтунун филиалынын негизинде Кыргызстан КП БКга караштуу партия тарыхы институту уюшулган.
Уайтхол (Огайо)
Уайтхол (Огайо) (Whitehall) — Огайо штатынын Franklin округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 19201 киши. Болжолдуу аянты - 13.5 км². FIPS коду — 39-84742.
Гвадалахара метросу
Гвадалахара метросу – Гвадалахара шаарынын метросу. Метросу 1-сентябрь 1989-жылы ачылат.
Достук (Сузак району)
Достук — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы кыштак. Сузак айыл өкмөтүнө караштуу. Деңиз деңгээлинен 705 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Сузак кыштагынан 3 км түштүк-батыш тарапта. Жалал-Абад темир жол бекетпнен 10 км. Калкы 1600 (2006); негизинен пахтачылыкта, тамекичиликте эмгектенет. Орто мектеп бар.
Сольваташуу
Сольваташуу – эриткич менен эриген зат мол-сы (иону) ортосундагы электрстатикалык аракеттенишүү. Натыйжада сольваттар пайда болот. Эриген зат жаратылышына жараша сольваттар пайда болуу механизми ар түрдүү болот. Сольваттар иондук стуктурадагы заттар эригенде электрстатикалык тартылуу күчтөрдүн негизинде, ал эми мол-лык түзүлүштөгү заттар эригенде диполь-диполдук аракеттенишүүнүн негизинде пайда болот.
Абан ибни Саид ибни ал-Ас
Абан ибни Саид ибни ал-Ас – таасирдүү курайшийлердин бири. Кийинчерээк Исламды кабыл алган жана Мухаммад пайгамбардын сахабаларынын бири болгон.
Исламга чейин
Абан узак убакыт бою мусулмандардын душманы болгон. Анын үй-бүлөсүндө анын бир туугандары Амр менен Халид Исламды кабыл алгандыгына байланыштуу чатак чыккан. Анан Абан Бадрдагы салгылашта мусулмандарга каршы согушкан. Бул салгылашта ошондой эле мусулмандар менен согушкан анын бир туугандары Убайда менен Ас курман болгон.
Меккелик мушриктер менен болгон Худайбия келишиминин учурунда Абан өзүнүн колдоочулугуна Усман ибни Аффанды – Мухаммеддин  Меккеге сүйлөшүүлөр үчүн келген элчисин – алган.
Исламды кабыл алышы
Абан дурус ойлуу жана акылдуу адам болгон. Мусулмандар менен каршылашуудагы бүт убакыт бою ал акырындык менен ислам ишенимин үйрөнгөн. Мусулман булактарында билдирилгендей, ал Сирияга тез-тез барып турган. Ошондой сапарларынын биринде ал бир кечилге жолуккан, ал болсо буга Арабияга жаңы пайгамбардын келүүсү жөнүндө билдирген жана анын белгилерин келтирип берген. Абан бул белгилердин толугу менен Мухаммеддин кишилиги менен туура келерине ынанган. Меккеге келери менен ал мусулмандарга карата эми жеккөрүмчүлүк сезимин көргөзбөй калган. Дагы бир канча убакыт өткөн соң, ал Исламды кабыл алган. Бул болсо Хайбардагы салгылашка чейин ишке ашкан. Анан ал Мадинага хижра (көч) кылган. Пайгамбар ага салык чөйрөсүндөгү маанилүү мамлекеттик иштердин жүргүзүлүшүн тапшырган.
Пайгамбардын өлүмүнөн кийин, Абубакрдын  халифтигинин убагында, Абан Византияга каршы согуштарга катышып, ошол уруштардын биринде курман болгон.
Колдонулган булактар
Али-заде А. Исламский энциклопедический словарь. — Ансар, 2007. — ISBN 5-98443-025-8
Акустикалык резонатор
Акустикалык резонатор — сырткы чөйрө менен кичинекей жылчык же түтүкчө аркылуу байланышта болгон курал. Аны биринчи жолу немец окумуштуусу Г. Гельмгольц (1860) ойлоп таап, үн талдоого колдонгон. Акустикалык резонатордун негизги өзгөчөлүгү - толкун узундугунун резонатордун өлчөмүнө караганда бир кыйла чоң төмөнкү жыштыктагы өздүк термелүүлөрдү пайда кылууга жөндөмдүүлүгү. Изилденип жаткан үндүн термелүү жыштыгы акустикалык резонатордун өздүк термелүү жыштыгына жакын же барабар болсо, анда резонатордо резонанс кубулушу пайда болот.
Виндишешенбах
Виндишешенбах — Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Вальднабдагы Нойштадт районуна карайт. Жогорку Пфальц административдик округуна тиешелүү. Калкы – 5050 (2013-ж.). Аянты – 36.38 км2.
Агамалар
Агамалар (лат. Agamidae) — кескелдириктин бир тукуму, буларга кыйла уруу жана түрлөр кирет — Гималай агамасы (Agama nimalayana); ызар агамасы; дарак агамасы - (Agama atricollis), (Cophotis ceylanica) — тирүү туучу агама; (Aphaniotis acutirostris) — Индонезия агамасы, ичке тумшук агама; (Agama caucasica) — Казказ агамасы; (Agama aniceps) — таштак агамасы, корум агамасы; (Agama agania) — Африка агамасы; (Agama pawlowskii) — Павловский агамасы; (Ceratophara stoddartii) — мүйүздүү агама; (Agama ruderata) — журтчу агама; (Otocryptis wiegmanni) — жашыруун кулак агама; (Agama lehmanni) — Туркестан агамасы; (Agama sanguinolenta) — Фергана агамасы; (Agama erythrogaster) — Хорасан агамасы, кызыл боор агама; (Lyriocephalus scutatus) — Цейлон агамасы; (Caratophora tennentii) — чор тумшук агама; (Agama) — накта агамалар, чыныгы агамалар (уруу).
Күбө
Күбө — топоним. Көкөтөйдүн ашына чакырылган дугул элинин жери. «Күн чыгыш Күбө жери бар, Күлдү дугул эли бар» (Сагымбай Орозбаков, 3. 99).
Күбө — жоого кийилүүчү ок өтпөс сырт кийим. К. баалуу сырт кийим катары да айтылат. К-нүн эпосто ак күбө, көк күбө, кыл күбө, күбө тон деген түрлөрү жолугат: «Ак күбө тонду кийгени, Аккула атка мингени». Көкөтөйдүн ашында Манас менен эр сайышка чыкканда Коңурбай «Темир тондун тышынан Көк күбө чопкут жамынып» (Сагымбай Орозбаков, 3. 236) чыкканы айтылат.
Гальвани элементи
Гальвани элементи окистенүү-калыбына келүү реакциясынын натыйжасында пайда болгон электр тогунун химиялык булагы. Ал электролиттердин эритмесине малынган 2 түрдүү тектеги металл электроддордон турат. Демейде металл электрод ошол металлдын иону бар эритмеге малынат. Эритмелер бири биринен тешикчелүү тосмо менен бөлүнөт. Терс заряддалган электрод анод деп аталып, анда окистенүү (электронду берүү) жүрөт. Оң заряддалган электрод катод деп аталып, анда калыбына келүү (электронду кошуп алуу) жүрөт. Гальвани элементинин бир жолу пайдаланылуучу (кургак элементтер), көп жолу пайдаланылуучу (аккумуляторлор) жана электрод заттарын дайым сарптоочу түрлөрү бар. Туруктуу электр тогунун булагы катары колдонулат.
Иманкулов, Муратбек Калматович
Муратбек Калматович Иманкулов (Muratbek Imankulov) – кыргыздын педагог жана тарыхчы илимпозу, педагогика илимдеринин кандидаты, доцент.
Кыскача өмүр таржымакалы
Ал 1960-жылы 30-декабрда Кыргызстандын Нарын облусуна караштуу Ат-Башы жергесинде Кара-Суу кыштагында туулган.
1978-1983-жж. – Кыргыз мамлекеттик университетинин тарых факультетинде таалим алган.
1994-1997-жж. – Кыргыз билим берүү институтунда аспирантурада окуп, жалпы педагогика тармагында “тарыхый билим берүү” адистиги боюнча иликтөө жүргүзгөн.
2000-ж. – Кыргыз билим берүү институтунун алдындагы Адистештирилген Окумуштуулар Кеңешинде: «Кыргызстан тарыхы курсунун илимий-педагогикалык негиздери» деген темада педагогика илимдеринин кандидаты наамын алуу үчүн кандидаттык диссертациясын коргогон.
Айрым эмгектери:
Муратбек Калматович Иманкулов орто мектептердин 9-классы үчүн жазылган «Кыргызстан тарыхы» окуу китебинин автору.
Бул окуу китеби кыргыз тилинде (1998, 2003 жана 2004-ж., 2012-ж., Кыргызстан, Бишкек), өзбек тилинде (1996 г., Кыргызстан, Жалал-Абад, 2004-ж. Кыргызстан, Бишкек) жана орус тилинде (2006 гг. Кыргызстан, Бишкек) жарык көрдү.
Иманкулов М. Историко-культурный атлас Кыргызстана. - 2001-ж., Довер (АКШ), Москва (Россия), Бишкек (Кыргызстан).
Автордошуп жарыялагандарынан:
Окутуунун интерактивдүү усулдары жана классты башкаруу (Сайназаров К., Иманкулов М., Шультер Б. ж.б.), (кыргыз, орус, өзбек тилдеринде), 2004-ж., Бишкек.
Кыргыз Республикасынын мектептик «Адам жана коом» курсу боюнча мамлекеттик билим берүүчү стандарты (Жумушчу тобунун мүчөсү), Бишкек, 2005-ж.
Жалпы билим берүүчү мектептер, гимназиялар жана лицейлер 5-11 класстары үчүн тарых боюнча программалары (автордук коллективдин мүчөсү).
Дудук
Дудук, дудуки - кавказ элдерине (өзгөчө грузин, армян Дардын арасына) кеңири тараган кош чымылдактуу үйлөмө музыкалык аспап. Уз. 300 тт. калталында 9 көзөнөктөрү бар. Адатта Дудук ойногондо, бир: аткаруучу чыгарманын обонун, экинчиси такай бир добушту ойнойт. Дэф, награ катышкан ансамблде ойнолот. Ал эми грузиндердин мамлекеттик ыр жана бий ансамблиндеги оркестрдик топто башкы үйлөмө аспап катары милдет аткарат.
Мадрид метросу
Мадрид метросу – Мадрид шаарынын метросу. Метросу 17-октябрь 1919-жылы ачылат.
Интегралдык микросхеманын топологиясы
Интегралдык микросхеманын топологиясы – интегралдык микросхеманын элементтеринин жана алардын өзара байланышынын материалдык сактагычка түшүрүлгөн мейкиндиктик-геометриялык жайгашуусунун жыйындысы.
Гальвано
Гальвано - (италиялык илимпоз Л. Гальванинин атынан) татаал сөздөрдүн нерсенин же кубулуштун гальваникалык (электрдик) токко тиешеси бар экенин туюндуруучу биринчи бөлүгү (мисалы, галъванометр, галъваноскоп, галъванотехника жана башка).
Ноябрь (Жетинин айы)
Григориан жылнаамасынын он биринчи айы.
Эл аралык майрамдар
Noviembre
Монтеррей метросу
Монтеррей метросу – Монтеррей шаарынын метросу. Метросу 21-апрель 1991-жылы ачылат.
Акустикалык толкун өткөргүч
Акустикалык толкун өткөргүч — акустикалык энергияны өткөрүүчү түтүктөр. Алардын өзгөчөлүгү ички же сырткы чөйрөнүн касиеттеринен кескин түрдө айырмаланып, түтүк, зым же стержень түрүндө болот. Акустикалык толкун өткөргүч сырткы жана ички чөйрөлөрдө кескин айырмаланбаган, ал касиеттер бир чөйрөдөн экинчисине акырындык менен өткөн туташ бир тектүү эмес чөйрөдө да пайда болушу мүмкүн. Мындай акустикалык толкун өткөргүч атмрада ж-а океанда түрдүү температурадагы катмарда байкалат. Жасалма акустикалык толкун өткөргүчкө үн өткөрбөөчү дубал (мисалы, желдетүүчү канал, тоннель) менен чектелген түтүктөр, ал эми табигый Акустикалык толкун өткөргүчкө кадимки чөйрөлөр (мисалы, океан) кирет.
Убаң
Убаң — "Манас" эпосундагы топоним. Көкөтөйдүн ашында ат чабыштын байгесин зордуктап талап алып кетип бараткан Коңурбайдын астынан тосуп, конок кылууга даяр турсун деп Жолой катыны Кыяшка Жумабекти кабарга жөнөтөт. Ал кабар боюнча Жолойдун айылы Чанактан көчүп У. тоонун оюна түшүшөт.
Күдөң
Күдөң — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери. Кытай балбаны. Нескара менен болгон урушта Даң-Даңды Айдаркан өлтүргөндөн кийин К. чыгып, Айдаркан К-дүн айбатына даабай качып берет. Ошондо К-гө каршы он үч жашар Манас чыгып, жеңишке ээ болот (Сагымбай Орозбаков, 2. 222).
Заречная дарыясы (Чулым куймасы)
Заречная — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чулым дарыясынын оң жээгинен 452 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Париж коммунасы (1871)
18-марттан 24-майга чейин Парижде өкүм сүргөн. Бонапарттык режимдин 1870-71-жж. франко-прусс согушунда жеңилиши, үчүнчү республиканын өкмөтүнүн элге, улутка карты саясаты 18-мартта буржуазияны кулаткан Париж пролетариатынын көтөрүлүшүнө алып келген.
15-28-мартка чейин Улуттук гвардиянын борбордук комитети убактылуу революциялык өкмөт болгон. 28-мартта Париж коммунасысы жарыяланган. Париж коммунасы буржуазиялык мамлекеттик аппаратын жоюп, жаңы типтеги мамлекетти - пролетариат диктатурасын орноткон. Париж коммунасы мыйзам чыгаруу да, аткаруучу да орган болгон. Туруктуу аскерлердин ордуна элдин куралданышы киргизилген (Улуттук гвардия). Дин мамлекеттен ажыратылган. Калктын кеңири катмарын материалдык чыңдоо, эмгекти коргоо боюнча бир катар иш-чаралар жүргүзүлгөн Француз банкын улутташтыруудан коркуу, Париждеги контрреволюциячыл күчтөрдү жоюуда чечкинсиз аракет кылуу, дыйкандар менен биригүүнү баалабоо Париж коммунасынын кулашын тездеткен.
21-майда Версалдагы контрреволюциячыл күчтөр Парижде 28-майга чейин коммунарлар баррикадаларда салгылашкан. Париж коммунасы талкалоо контрреволюциялык террордун күчөшү менен уланган.
Сополимерлер
Сополимерлер — эки же андан көп мономерлер бирге полимерленишинен алынган полимерлер. С. макромол-сы курамы реакциялык аралашмадагы бардык алгачкы мономерлер калдыгынан турат. А жана В мономерлери инициатор ажыраганда пайда болгон радикал (К) менен аракеттенишет: R· + А А· ; R  + В  В·. Пайда болгон ар бир радикал А мономери жана В мономери менен да аракеттенет. Эгерде А·+ ВВ· реакциясы В· + А А· реакциясына караганда тез жүрсө, анда реакциялык аралашмада В· концентрациясы жогрулайт да, сополимер В мономери менен, тескерисинче болгондо А мономери менен байыйт. Туруктуу сополимерге кээ бир белоктор молекуласы тиешелүү. Туруктуу эмес сополимер молекуласында мономерлер жалгашуусу кокусунан болот. Мындай сополимерге көпчүлүк синтет. С. тиешелүү. Ар түрдүү мономерлер звенолорун айкалыштыруу ыкмасы менен комплекстүү касиетке ээ С. макромолекуласы алынат. Сополимерлешүү реакциясы синтет. каучук, пластмасса, лак, синтет. була, иониттерди жана башка алууда кодонулат.
Аналогия
Аналогия  окшоштук (грек с. - далма-дал келүү, окшошуу) – чыгармадагы окшоштук. Бул көбүнчө сюжеттин курулушунда, образдарында, мүнөз түзүү жана башка ыкмаларында байкалат. Мис., башкы каармандарынын өлүмү, алардын мүрзөсүнө кош теректин өсүп чыгышы айрым элдик чыгармаларда (Мис., “Олжобай менен Кишимжан”, “Мырза уул менен Аксаткын” жана башка) окшош айтылат. “Манас” эпосундагы баатырдын төрөлүшү, колукту тандашы, үйлөнүшүнө окшош эпизоддор бир катар элдик эпостордо учурайт.
Адабият
Ж.Шериев. А.Муратов. Адабият. Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү/ Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. –Бишкек, 2004. –ISBN 5-89750-084-3
Интеграцияланган ишкана
Интеграцияланган ишкана – электр, жылуулук кубаттуулугун өндүрүү, берүү, бөлүштүрүү жана сатуу тармагында 2 же андан көп ишмердикти жүзөгө ашыруучу аргандай мамлекеттик же жеке менчик ишкана.
Терини күтүү
Терини күтүү
Тери нормалдуу иштеши үчүн аны дайыма таза күтүү зарыл. Иш процессинде терини булгоочу түрдүү заттардан, чаң, микроб, тери майларынан, терден арылтуу үчүн жуунуу керек. Терини жумасына 1 — 2 жолу самындап, жылуу суу (36 — 38°) менен жуунуу сунуш кылынат. Кир самын менен жуунууга болбойт, анткени ал терини кургатат. Организмди чыңдоо максатында жумасына 2 жолу мелүүн ванна же душ (34—35°) алса болот. Эртең мененки көнүгүүлөрдөн кийин сүлгүнү муздак суу менен нымдап туруп, денени сүртүү, жайында мелүүн душ алуу жакшы. Моюн, колтук, эмчектин астын күнүнө жуу зарыл. Өндүрүштө иштегендер жумуштан кийин майлуу самындар («Ланолиновое», «Спермацетовое», «Детское» жана башкалар) менен жылуу душка жуунган оң. Толук адамдарга эти бышарып кетпес үчүн тери бырыштарын кайнатылган өсүмдүк майы менен майлап, упа сыйпаса болот.
Кургак тери үчүн кеңештер
Беттин териси кургак болсо «Детское», «Спермацетовое», «Косметическое», «Ланолиновое» самындарын жумасына бир жолу колдонуп, жылуу суу менен жуунуу керек. Тери өтө кургак болсо, жуунардан 20—30 мин. мурун бетти суюк бет май менен калың майлап же «Утро», «Бархатный», «Миндальное молоко» менен сүртүнүү жетиштүү. Мындан башка да жуунарда жумуртка сарысын чалып, ага өсүмдүк майын, кайнак сууну теңдеп кошуп, аралаштырып бетке сүйкөп, 5—10 мин. өткөндө адегенде самын менен жылуу, анан муздак суу менен жуунуу керек. Кечинде бетти «Рассвет», «Бархатный», «Утро» бет майлары, «Лилия» же «Роповая» суусу менен тазалап, теринин бырыш түшө турган жерлерине азыктандыруучу («Атласный», «Янтарь», «Восторг» жана башкалар) бет майларды сүйкөп, 30—40 мин. өткөндө бет майдын калдыгын кагаз салфетка менен аарчып салат. Айына 1 жолу косметикалык кабинетте массаж жасатып, азыктандыруучу маска жасаткан пайдалуу. Айрым маскаларды үйдө жумасына 2 — 3 жолу жасаса болот. Ага жаңы бышкан жемиштерди (алма, жүзүм, лимон, дан куурай, кулпунай жана башкалар), жашылчаларды (бадыраң, капуста, помидор жана башкалар) пайдаланса болот. Алардын кабыгын аарчып, майдалап, ага бир аз ун кошуп аралаштырат. Анан 10—15 мин. бетке жаап коёт. Маска жабарда жана андан кийин бетти жууп, майлуу бет май сыйпоо керек. Жайында бетке күн нурунан коргоочу «Луч», «Щит» жана башкалар бет майларды сыйпоо сунуш кылынат. Бетти жакшы сактоо жана бырыш түшпөө үчүн тери күтүүдөн башка да туура тамактануу (түрдүү витаминдүү тамак), эмгек жана эс алуу режимин (жетиштүү уктоо, дайыма абада сейилдөө) сактоо, физкультура жана спорт менен машыгуу талапка ылайык.
Моюн терисин күтүү
Моюнду күндө самындап жууп, бырышып, кургабас үчүн майлуу бет май сүйкөп, анан сүлгүнү суулап алып, алмак-салмак ысык жана муздак компресс (5 минутадан 4 жолу) жасап, андан кийин кайра бет май сүйкөп туруп, массаж жасоо керек. Андан тышкары атайын көнүгүүлөр сунуш кылынат. Колду күтө билүү. Кол көп булгангандыктан, аны күтүүгө өзгөчө көңүл буруу зарыл. Үй жумуштарын аткарганда резина мээлей кийип алган ылайык, же «Защитный», «Силикононый» бет майын сыйпап алуу сунуш кылынат. Өтө кир колду бир үзүм кебезди өсүмдүк майга малып сүртүп, анан жылуу сууга бир нече тамчы нашатырь спиртин тамчылатып, жууш керек. Кир жуугандан кийин колго кефир, айран сыйпоо сунуш кылынат. Бут терисин күтүү. Бутту күн сайын самындап жууп, жылуу суу менен ванна жасап, сүлгү менен кургатуу керек. Бут өтө терчил болсо ар күнү жуугандан кийин кургаткыч сепме жана лосьон менен сүртүү сунуш кылынат. Грибок оорусунун алдын алуу максатында буттун терисин туура күтүү чоң мааниге ээ (Микроспория, Трихофития, Эпидермофития).
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Тюркский героический эпос
"Тюркский героический эпос" — ''В. М. Жирмунскийдин'' тандалган эмгектер жыйнагы (Л., 1974). Китеп кириш сөз, библиографиялык очерк менен башталып, "Манас" эпосун изилдөөгө киришүү, "Алпамыш жана баатырдык жомок жөнүндө аңыз", "Идиге жөнүндө аңыз" (Тарыхый булактардагы ногой баатырлары жөнүндөгү эпикалык аңыздар), Өгүздөрдүн баатырдык эпосу жана "Коркут китеби" деген чоң бөлүмдөн турат. Андан сырткары "Орто Азия элдеринин жомокчулары", "Түрк элдеринин элдик ырлары жөнүндө" деген макалалары да кирген. Китептин аягына пайдаланылган адабияттардын орус, СССР элдеринин тилдериндеги жана чет тилдеги тизмеси, китепте жолугуучу адам аттарынын көрсөткүчү берилген.