cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Курганка (Олым куймасы)
Курганка — Орусиядагы дарыя. Орлов облусу, Липецк облусу, Курск облусу, Воронеж облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Олым дарыясынын оң жээгинен 42 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Дон бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сосна дарыясы. Дарыянын айрыгы — Хоперге кошулган куймасына чейинки Дон куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Дон (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Спотсвуд (Нү-Жерси)
Спотсвуд (Нү-Жерси) (Spotswood) — Нү-Жерси штатынын Мидлсекс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 8179 киши. Болжолдуу аянты - 6.5 км². FIPS коду — 34-69810.
Геретсрид
Геретсрид - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Бад-Тёльц-Вольфратсхаузен (район)|Бад-Тёльц-Вольфратсхаузен районуна карайт. Жогорку Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы – 23,219 (2012-ж.). Аянты – 24.65 км2.
Неоклассицизм
Неоклассицизм (франц. neo-classicisme) – антикалык мезгилдин, Кайра жаралуу доорунун жана классицизмдин классикалык традицияларынын негизинде 19-кылымдын 2-жарымында – 20-кылымдарда пайда болгон көркөм агымдардын жалпы аталышы.
1870–80-жылдары немецтик «неоидеалисттер» – сүрөтчүлөр Х. Маре, А. Фейербах, скульптор А. Хильдебранд турмуштун карама-каршылыктарына «түбөлүктүү» эстетикалык нормаларды каршы коюшкан. Классикалык салт индивидуалисттик өзүм билемдикке каршы коюлган (20-кылымда Франциядагы архитекторлор О. Перре, Германияда П. Беренс, Орусияда И. В. Жолтовский, И. А. Фомин; француз скульптору А. Майоль, Орусияда А. Т. Матвеев).
Неоклассицизм менен байланышкан Германиядагы «жаңы заттуулук» жана Италиядагы «метафизикалык живопись» деп аталган агымдар адамдын дүйнөдөн жатыркап, чочуркап калгандыгын чагылдырышкан. Чындыктын апологиясы ме-нен 1910–20-жылдардагы Улуу Британиянын (Э. Лаченс) жана 1950–60-жылдардагы АКШнын (Э. Стоун) архитектурасындагы, 1930-жылдардагы америкалык живопистеги (регионализм) неоклассицизм тыгыз байланышкан. Неоклассицизмди көп учурда 17-кылымдагы классицизмден айырмалан-ган 18-19-кылымдагы классицизм деп да аташат. Адабий неоклассицизм (20-кылымдагы француз акындарынын «роман мектеби») антикалык жана классицисттик трагедия менен лирикага багыт алгандыгы, стилдин өтө баса көрсөтүлгөн адептүүлүгү, тактыгы жана түшүнүктүүлүгү менен айырмаланат да, декаданска да, реализмге да каршы маанай күткөн.
Колдонулган адабияттар
Музыкадагы неоклассицизм бир бүтүн багытты түзбөсө да, 19-кылымдын аягы – 20-кылымдын башындагы музыкадагы тил менен формаларды бир кыйла татаалдаштырып жиберген айрым композиторлорго реакция катары пайда болгон. Мындай музыка Ф. Бузонинин, А. Казелланын, П. Хиндемиттин, И. Ф. Стравинскийдин чыгармаларында чагылдырылган. Эски, байыркы музыканын айрым формалары менен стилисттик белгилерин калыбына келтирүү неоклассицизмде музыкалык тилди жаңылоо менен айкалыштырылган.
Каптал сызыгы
Каптал сызыгы (лат. Linea lateralis) – сууда жашоочу омурткалуулардын (тегерек ооздуулар, балыктар, айрым жерде-сууда жашоочулар) сезүү органдары. Кургакта жашоочу жерде-сууда жашоочулардын К. с. органы көнөк баштарда гана сакталып калат. К. с. теринин ичинде жана дененин тери алдыңкы структураларында жайгашкан. К. с. органдар – бул сейсмосенсордук тери органдары, суунун анча-мынча термелишин жана жылышын сезүүгө жөндөмдүү, себеби эктодерманын үстүндө же анын майда чуңкурчасындагы тентиме нервдин каптал бутактары курчап турган сездиргич клеткалардын арасында жатат. Балыктарда теринин калың жеринде узунунан кеткен каналды түзөт, андан сыртка карай майда тешикчелер чыгат. К. с. органдын түзүлүшү жана жайланышы көпчүлүк балыктардын систематикалык белгиси болуп эсептелет.
Логикалык жаңылуу
Логикалык жаңылуу – ойлоонун мыйзамдарынын жана логикалык кабылдоонун бузулушу. Логикалык жаңылуу түрлүү түшүнүк-төрдү аныктоодо жана бөлүүдө, дедуктивтик жана индуктивтик корутундуларда колдонулат.
Ихтиорнис
Ихтиорнис, балыккуш (лат. Ichthyornis) —  байыры өлгөн тиштүү куш.
Дилназ Ахмадиева
Дилназ Ахмадиева (ٴدىلناز مۇراتقىزى احمادىييەۆا Ділназ Мұратқызы Ахмадиева ) — Казакстандык актриса жана ырчы.
Шоу дүйнөсүнө аралашуу
1993-жылы Дильназ Алматынын чоң сахнасына чыгууга үлгүрөт. Ал эми он жети жашында болочок ырчы Уйгур театрынын солисти, вокалисти болуп эмгектене баштайт. Дильназдын жандүйнөсүнө актёрдукка караганда музыка жакыныраак болгондуктан, музыкага басым жасоого өтөт. Беш тилде сүйлөгөндү билген ырчы башка тилде да ырдап чыгууну максат кыла баштайт. Дильназдын ай чырайлуу жүзүнөн, келишимдүү мүчөсүнөн, ырчылык талантынан улам келечекте популярдуу ырчы чыгаарына көздөрү жеткен шоу дүйнөсүнү­үн адамдары ага чогуу иштешүүнү сунушташат. Алгач чыгармачылыктын чыйыр жолуна болочок ырчы биринчи продюсери Руслан Тохтахунов менен аттанат. Экөө биргеликте үч ыр жаздырышат. Бирок, кандайдыр бир себептерден улам көп узабай бирге иштешүүнү токтотушат. Андан кийин Гульвира Илуханова деген бизнесмен айым менен иштешип, элге “Экинчи мени көр­бөйсүң” деген ыр тартуулашат. Аталган ыр бат эле хитке айланат, бирок, тилекке каршы, тез эле популярдуулугун жоготот. Андан кийин белгилүү продюсер Адил Жамбакиев менен иштеше баштайт.
Юрмаладагы жеңиш
“Ala Music Entarprises” аттуу компаниянын жетекчиси Адил Жамбакиев менен иштеше баштагандан тартып Дильназга ийгиликтин эшиги ачылат. “Может однажды” деген ыры ырчыга популярдуулук алып келүү менен бирге ырчылык карьерасынын тушоосун кесет. Ошондон тартып Дильназдын чыгармачылык изденүүсүнө кызыккандар көбөйөт. “Азия Даусы” фестивалына келген чет өлкөлүк ырчылар Дильназдын талантына баа беришип, өздөрү менен кошо алып кетүү сунуштарын да билдиришкен. Бирок, кандай гана сунуштар түшпө­сүн, ырчы өз жеринде гана чыгармачылыгын ул­антууну айткан. Ошондон тартып Дильназ музыкалык фестивалдарга катышып, ийгиликтерге жетише баштайт. 1998-жылы “Алматы-98” конкурсунда Гран-Прини утуп алат. 2001-жылы улуттук “А-1” сыйлыгынын «Мыкты вокал жана мыкты ыр» номинациясына ээ болот. Ошондон кийин “Ильхам” сыйлыгынын лауреаты, Казакстанда өткөн “Алтын диск” фестивалынын жеңүүчүсү болууга үлгүрөт. Ал эми Дильназдын аты дүйнөгө Юрмалада өткөн “Новая волна” конкурсунан кийин чыгат. 2002-жылы эл аралык фестивалга биринчилерден болуп Казакстандын атынан Дильназ катышып, “Эл сүймөнчүгү” номинациясын жеңип алат. Ушундан кийин Дильназ баш-оту менен чыгармачылыкка киришүү менен продюсерсиз иштөөнү чечет да, чыгармачылык тизгинди өз колуна алат. Акыбети кайтып, “Разлука”, “Золотой” деген ырлары ийгилик алып келет.
Актрисалыкты аркалоого умтулуу
Казак-Голливуд фильми болуп эсептелинген “Көчмөндөр” тасмасына жуңгар ханынын кызы болуп тартылгандан кийин Дильназда келечекте киноактриса болуу тилеги жаралат. Келечекте Голливуд киносуна тартылып, башкы каармандын ролун аткарсам дегенде эки көзү төрт. “Көчмөндөргө” тартылгандан кийин ырчы актрисалык чеберчиликке үйрөнүү курсун Голливуддан окуйт. Ырчы Америкага досторунун таанышы Патрик Канингем деген адамдын чакыруусу менен барган. Патрик Дильназды ырчы эмес, актриса экен деп ойлогон. Дильназдын ырларын угуп, ырчылык дараметин байкагандан кийин Патрик актрисалык карьерасын токтотуп туруп, ырчылык өнөр­үн өркүн­дө­түү­нү сунуш кылган. Патрик аркылуу ырчы музыка тармагындагы белгилүү адамдар менен таанышууга, Марк Дакаскостун туулган кү­нүнө барууга жетишет. Оше­нтсе да ырчы кыз актриса болуу максатынан баш тарткан эмес. “Киного тартылып, роль жаратуу оңой иш эмес, бирок, мен бул иштин кыйынчылыктарынан коркпойм. Кандай роль болбосун ийине жеткире аткара алам деп ишенем. Анткени, мен бир нерсеге тез үйрөнөм” дейт ырчы берген интервьюсунда.
Дискографиясы
<OL> <LI> 2001 — Может однажды <LI> 2002 — Wapadarim <LI> 2005 — Алтын Золотой <LI> 2007 — Менин жүрөгүм (Моё сердце) <LI> 2010 — Любовью задеты <LI> 2014 — Думай обо мне
<LI> 2015 — Коз алдымда
<LI> 2016 — Strength in my soul
Абиота факторлору
Абиота факторлору (гр. bio жашоо жана лат. factor жасоочу) жансыз жаратылыштын органикалык эмес дүйнөсүнүн компоненттеринин жана кубулуштарынын тирүү организмдерге түз жана кыйыр таасир этүүчү шарттары. Аларга негизинен климаттык, эдафикалык (топурак чөйрөсүнүн), орографиялык, гидрографиялык факторлор кирет. Бирок, анда өзгөчө орунду климаттык факторлор (күн радиациясы, жарык режими, температура, нымдуулук, жаан-чачын, шамал, басым жана башка) ээлейт. Күн радиациясы энергиянын жана жарыктын негизги булагы болгондуктан, биосферанын жылуулук балансын жана температуралык режимин аныктайт. Ошондой эле күн радиациясы негизги экологиялык фактордун кызматын аткарып, тирүү организмдердин физиологиялык жана морфологиялык өнүгүүсүнө таасир этет. Мында климаттык башка факторлор да орчундуу мааниге ээ. Жер бетиндеги өсүмдүк дүйнөсүнүн жана башка ландшафт компоненттеринин зоналдуулугу (тундра, тайга, талаа, чөл, саванна, нымдуу тропик токою жана башка) да негизинен климаттык факторлорго баш ийет. Организм тиричилигинде топурак кыртышынын да мааниси зор. Мисалы, өсүмдүктөрдүн ар түрдүүлүгү топурактын структурасына, механикалык курамына, кычкылдуулугуна (рН), күрдүүлүгүнө, курамындагы химиялык элементтерге жана башкаларга байланыштуу.
Дилназ Ахмадиева
Дискографиясы
</OL>
Мураталиев, Тентимиш
Мураталиев Тентимиш (1950-ж. т., Жумгал району, Чаек айылы) — Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1993), доцент, профессор. 1969-ж, М. Күрөңкеев атындагы музыкалык окуу жайын, 1974-ж. Ташкент мамлекеттик консервагориясын бүткөн. 1974-жылдан Б. Бейшеналиева атындагы искусство институтунда окутуучу, 1980—83-ж. институттун маданият агартуу факультетинин деканы, 1983—86- ж. эл аспаптар кафедрасынын башчысы, вокал-оркестр факультетинин деканы болуп иштеген. 1986-жылдан М. Күрөңкеев атындагы музыкалык окуу жайынын директору, ошол эле убакта 1995-жылдан Кыргыз мамлекеттик консерваториясынын эл аспаптар кафедрасын жетектейт. Обончулар М. Рыскулбеков, А. Атабаевдин ырлары, ошондой эле өзү ойногон аспабы үчүн ондогон обон, күүлөрдү иштеп чыккан. Ондогон илимий-методикалык макалаларды, "Комуз үчүн программа", "Сольфеджио" (А. Исраилова менен) окуу китебинин автору. Көптөгөн чет өлкөлөрдө гастролдо болгон. Республикалык конкурстардын лауреаты.
Дилназ Ахмадиева
Бакыт тартуулаган көз ирмем
Дильназ бир кезде Мальдивы аралында эс алып жүргөн учурунда дүйнөлүк эстрада жылдызы Рикки Мартин менен ысык мамиледе болгондугунан кабардар бол­гондор аз. Рикки татынакай Дильназды аппак яхтада туруп купальникчен сүрөткө түш­үп жаткан жеринен жактырып калган. Эки жылдыз жакыныраак таанышкан соң экзотикалуу ресторандардын бирине кечки тамактанууга барышкан. Балык уулоого чыгып көңүл ачышкан. Дильназ менен таанышкандан кийин Рикки Казакстан мамлекети жана уйгур деген улуттун бар экенин биринчи жолу уккан. Эки ырчы ажыраша албай аэропортто бир топ убакытка чейин турушкан. Кетип жатып Рикки сулуу айымга: «Кайрылып келем» деп убада бергендигин Дильназ өзү журналисттерге кабарлаган. Экөөнүн мамилеси кийин уланабы, жокпу, аны убакыт көрсөтөөр.
ххх
Учурда ырчы Иван Бреусов деген жигит менен жакшы мамиледе. Экөөнүн мамиле кургандарына эки жыл болот. Иван Дильназдын чыгармачылыгына чоң колдоо көрсө­түп келет. “Экөөбүз тең үйбүлө курганга жашпыз, эгерде мамилебиз ушул боюнча улана берсе, анда сөзсүз үйлөнөбүз” дейт ырчы.
Чоң-Таш (айыл)
Чоң-Таш (Чоң-Таш) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Түп районундагы айыл. Чоң-Таш айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 954 киши.
Ала жер
Aла жер Жердин аты, тарыхый топоним. Махмуд Кашкардын «Диван лугат-ит-түрк» китебинде (11-к.) Ферганага жакын жайгашкан жайлоо деп баяндалат. Анын Кыргызстандын түштүгүндөгү Алай өрөөнүн билдирери шексиз. Аты, ээлеген географиялык орду жана чарбачылыкта пайдаланылышы жагынан Ала менен Алай өрөөнүнүн окшоштугу ачык эле байкалат. Археологиялык табылгаларга, табигый маалыматтарга Караганда жери кеӊири, чөп-чары мол Алай өрөөнү эзелтен эле атактуу жайлоо болгон, андан Батыш менен Чыгыш элдерин байланыштырган кербен жол өткөн. Айрым изилдөөлөр «Улуу жибек жолунун» негизги тармагы Алай өрөөнү аркылуу өткөндүгүн көрсөткөн. Атоо башында байыркы түрк тилинде алаа («кызыл») формасында айтылып, кийин кыргыз тилинин ыкмасы менен «алай» түрүнө өткөн көрүнөт. Азыркы жакут (саха) тилинде лексема ушул мааниде. Алай өрөөнүн курчаган неогендин кызыл чопо, кум-таштары мындагы көп жердин аты болууга негиз болгон (мис., Кызыл-Суу, Кы- зыл-Агын, Кызыл-Тоо ж. б.).
Мергенька (дарыя)
Мергенька — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу, Курган облусу, Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Карасуль дарыясынын оң жээгинен 43 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Акцияны майдалоо
Акцияны майдалоо – коом акционерлеринин жалпы чогулушунун чечими боюнча, жайгаштырылган коом акцияларын майдалашы мүмкүн. Анын натыйжасында коомдун 1 акциясы ошол эле коомдун ошондой эле категориядагы 2 же андан көп өтүмдүү акциясына айланат. == Колдонулган адабияттар ==
Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы
Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы – жумушчу жана дыйкандардын социалисттик мамлекети, СССРдин карамагына эркин жана тең укукта кирген союздук советтик социалисттик республика. Борбор шаары Фрунзе болгон. Аянты 198.5 миң км². Калкы 3368 миң (1976-жылга карата).
Шире
Ширелер — жемиш, мөмө, жашылчадан алынган маңыз.
Балдарга 1 —1,5 айынан тартып алма, карагат, жүзүм, сабиз Ширенин, 5—3,5 айынан тартып кара өрүк, чие, өрүк, бүлдүркөн, томат Ширенин бере баштаса болот. Адегенде аздан берип көндүрүү керек, антпесе баланын ичи өтүшү мүмкүн. Адепки күнү 2—3 тамчы, эртеси 5—6 тамчы берилет. Жарым жашка чейин балага 50 млге чейин, анан 60— 80 млге жеткирүү сунуш кылынат. Эгер баланын ичи көп өтсө лимон Ширенин, ичи катса сабиз жана апельсин Ширенин берүү оң. Ширинди балага тамактанып бүткөндөн кийин берүү керек, антпөсе табитин бузуп, тамак ичпей коюшу мүмкүн. Бүлдүркөн жана кожогат Ширенин берүүдө сак болуу керек, андан айрым балдар диатез болот. Жемиш Ширесинен кисель, мусса, желе даярдалат. Ширелер оорулуулар үчүн мүнөз тамак катары да пайдаланылат. Карын маңызынын кычкылы аз болсо кычкыл Ширелер (алманын, капустанын, чиенин, томаттын), ал эми кычкылы көп болсо таттуу Ширелер (өрүктүн, бүлдүркөн, жүзүмдүн жана башкалар) сунуш кылынат.
31-июль
31-июль — Григорий календары боюнча жылдын 212-күнү (толук жылда 213). Жылдын аягына чейин 153 күн бар.
Акча алмаштыруу жайы
Акча алмаштыруу жайы – накталай четөлкө валютасы менен алмаштыруу аткарымдарын жүргүзүүгө атайын улуксат алган акча алмаштыруу кеңселери. == Колдонулган адабияттар ==
Ихтиостегалиялар
Ихтиостегалиялар (лат. Ichthyostegalia) — амфибиялардын бир түркүмү.
Жумабекова Коён
Жумабекова Коён Оймочу. 1910-ж. Кемин районундагы Саз-Булак айылында төрөлгөн. Алты жашында 1916-ж. Үркүндө эл менен кошо Кытайга барып келген. Энеси Бачки Багыш кызы бир айыл элдин ишин кылган уз болгондуктан өрмөк куруп, терме согууну, топу тиккенди (ак топу) үйрөнгөн. Кайын энеси Токтосундун да узчулук өрнөгүн алган. Кол өнөрчүлүктүн оймочулук, өрмөкчүлүк, саймачылык, түймөчүлүк жаатын түгөл кармаган. Термеде элүүдөн жуп жип, эки жарым метр, З0дан кош жиптен «кыял» оюмун элестеткен таар согот. Анда кадимки кийизге түшүрүүчү «жолборс тырмак оюмун» көркөм көчөт кылып берүү үчүн ал 18 жуп жипти күзүктөйт. Бул жаңы терменин чети түгөйлүү 8 жиптен турат. Өрмөктө «чычкан изи» менен «бычак учу» четтик көчөтү алмаштырылат. Сайма саюучу, өрмөк согуучу, терме терүүчү кыз-келиндерге уз үлгү берет. Коён кийиз буюмдарын да кармайт. Шырдак менен ала кийизге ал «кыял оюмун», «бадам оюмун», «кош мүйүз оюмун» бири-бири менен тирештирип, учтарын бычактантып берет. Уз өз себин өзү камдаган. Мындай жөрөлгө кыз берген менен кыз алган жердин салттуулугун жана нарктуулугун айкындаган. Адептүүлүк жана эстетикалык накыл берген. Уз «дуруя саймасын» арбын кармаган. Бул - басма сайманын бир түрү. Анын айырмасы кездеме же башка жердик бетине эки бетине тең кеште болуп түшөт. Коёндун элдик оюм аркылуу бүткөн шырдактарында «кош мүйүз оюму» же «кочкор мүйүз оюму» чалкасынын «карга тырмак оюму» болуп көрүнөт. Ал жалпы алганда «көөкөр оюмун» элестетет. Мына ушул төрт оюм биригип келип үзүл-кесилсиз жалпы оюм менен берилген бир табакчаны түзөт. «Кочкор мүйүз оюмунун» башынан «карга тырмак оюму» биригип, төртөө бир табакчаны жаратат. Уз сайма буюмдарын боз үй менен там үйдүн жасалгалык-колдонмолук табиятына тең кошкондой өзүнчө түр, чыгармачылык үн, чеберчилик жүз бергендей кармаган. Ортолук көчөттөргө, четтик көчөттөргө «суу» жүргүзгөн. Ал «суу» имериле аккан күмүш өзөндү элестетет. Түшкөн көркөм көчөттөр өйүз-бүйүз конгон кыргыз айылын, катар-катар тигилген боз үйлөрдү, кой короону, керме желени, чатырап турган кең жайлоону баамдатып турат.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Котыль-Мачий-Кикя дарыясы
Котыль-Мачий-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Толька дарыясынын оң жээгинен 80 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Суроо-жооп айтышы
Суроо-жооп айтышы - ырчылардын бири-бирине татаал суроолорду берип айтышканы. Мында жооп бере албай калган ырчы жеңилген.
Серьер
Серьер — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Колва дарыясынын сол жээгинен 440 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 38 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Князевка (Ермекеев району, Башкыртстан)
Князевка — Башкыртстандын Ермекеев районундагы айыл, Суккул айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 78 киши. Почта индекси — 452194, ОКАТО коду — 80225834005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Саргояз (Нуриман району, Башкыртстан)
Саргояз — Башкыртстандын Нуриман районундагы айыл, Байгильдин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 63 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Инфантилизм
Инфантилизм — организмдин өсүшүнүн кечеңдеши; чоң кишинин дене түзүлүшүндө жана психикасында балдарга мүнөздүү белгилердин сакталышы. Инфантилизмге жугуштуу оорулар, уулануу, мээ, жүрөк-кан тамыр системасынын оорулары, ички секреция бездеринин жабыркашы, ошондой эле сапатсыз тамактануу, гигиеналык жаман шарттар жана башка себеп болот. Инфантилизм жалпы (бүт организмдин жалпы өспөй калышы) жана толук эмес (айрым органдын, системанын жетилбей калышы) болуп бөлүнөт.
Курбанкулов Байыш
Курбанкулов Байыш 1950-жылы 3-майда туулган.
Инфантилизм
Жалпы Инфантилизмде дене түзүлүшү балдардыкына окшош назик, мажес, сөөктөрү ичке, жүрөгү кичине, кан басымы төмөн болуп, экинчилик жыныс белгилери начар өөрчүйт. Толук эмес Инфантилизмге психикалык жана жыныс Инфантилизми кирет. Психикалык Инфантилизмде мүнөзү туруксуз болуп, бат ишенчээк, таарынчаак, ой жүгүртүүсү тайкы, капарсыз, бала кыял, өзүмчүл келет. Жыныстык Инфантилизмге аялдарда эмчеги, жатыны өөрчүп жетилбей, жамбашы кууш болот, айызы такай келбей, көбүнчө төрөбөйт же боюнан көп түшөт, жатындан тышкары бойго бүтөт. Жыныстык И. аялдарга караганда эркектерде азыраак жолугат.
Инфантилизмди алдын алуу үчүн гигиеналык жакшы шарт түзүү, сапаттуу тамактануу, физкультура менен машыгуу, балдарды ден соолукту чыңоочу пионер лагерлерине, санаторийлерге жиберүү, ошондой эле Инфантилизмге түрткү болуучу ооруларды убагында дарылоо керек. Дарылоо Инфантилизмди пайда кылуучу себептерге жараша жургүзүлөт.
Манас улуттук паркы
Манас улуттук паркы — Индиядагы улуттук парк жана ага чектеш Бутан өлкөсүндөгү корук.
Индиядагы парк 1928-жылы негизделген, аянты 8000га. Бутандагы корук 1966-жылы түзүлүп аянты 41,9 миң га жерди ээлейт. Гемалай тоосунун түштүк бетиндеги Манас өзөнү агып өткөн өрөөн тропиктик токойго бай келип, парк менен корук үчүн ыңгайлуу шарт түзгөн. Ар түрдүү айбанаттар[ жолборс, индия кериги жана башка көп болгон.
Шатман Садыбакасов
Шатман Садыбакасов (25.05.1932 — 3.08.1983) — Кыргызстандагы белгилүү акын, прозаик, драматургдардын бири.
==Кыскача өмүр баяны Эсенбаев Жанболот Кыргызстандын Нарын облусуна караштуу Жумгал районунун Дыйкан айылында 1932-жылы 25-майда туулган. 1955-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүргөн. Эмгек жолун «Жаш ленинчи» журналында адабий кызматкер болуп баштаган, 1961-жылдан «Кыргызстан» басмасында редактор, 1965-жылдан проза жана поэзия бөлүмүнүн башчысы, 1975-жылдан өмүрүнүн акырына чейин «Ала-Too» журналынын башкы редактору болуп иштеген.
Адабий чыгармачылыгы
Ш.Садыбакасовдун биринчи китеби 1958-жылы басылып чыккан «Пейил» аңгемелер жыйнагы болуп саналат.
Ошондон тартып өмүрүнүн соңуна чейин "Мүнөз", "Жол түгөнбөйт", "Бир үзүм жалын", "Күндөр", "Сонун бала", "Жашыл өзөн", "Кең дүйнө" сыяктуу ж.б. ар кыл жанрдагы китептерди окурмандарга тартуулады.
Жазуучунун чыгармаларында элибиздин тарыхына, социалдык маселелерине тийиш орчун маселелер козголуп, чагылдырылган. Кыргыз элинин тарыхый тагдырындагы урунттуу учуруна арналган "Күндөр", "Ак боз ат" сыяктуу чыгармалары жеке жазуучунун эле эмес, жалпы кыргыз адабиятынын өсүп-өнүгүш баскычындагы бараандуу көркөм туундулар катары өз ордун ээлеген. Жазуучунун көптөгөн чыгармалары орус жана башка тилдерге да бир нече ирет которулган. «Күндөр» романы, «Ак боз ат» драмасы орус тилине которулуп басылган.
Ошол эле учурда Ш.Садыбакасов М.Шолохов, О.Гончарь, Г.Мүсрепов, В.Степанюк сыяктуу жазуучулардын чыгармаларын кыргызчалаган.
Акын Ш.Садыбакасов, мейли прозалык же поэзиялык, же болбосо драматургиялык чыгармаларында болсун, жазуучулук маданияттуу сапаты даана көрүнүп турчу. Образды жаратууда, сөздөрдүн маанисин, маңызын, музыкасын кылдат сезип, элдик казыналарды терең өздөштүрүп, өзүнүн чыгармачылык өнөрканасына аларды жеткиликтүү иштеп чыгып, пайдаланып окурмандарына тартуулаган.
Жазуучу кийинчерээк драматургия жанрына да көңүл буруп, Ички Теңир-Тоодогу тарыхый окуялар чагылдырылган “Ак боз ат”, Тайлак баатыр Рыскул уулунун доору жана эрдиги тууралуу “Керме-Тоо” ("Тайлак баатыр") драмаларын, ошондой эле  “Уят эмеспи” аттуу комедияны жазган.
Ш. Садыбакасовдун калеминен жаралган “Ак боз ат” драмасы кыргыз театр сахнасынын классикасына айланган чыгарма болу, театр сахнасынан өз ордун жоготпостон сахнадан түшпөстөн бүгүнкү күнгө чейин коюлуп келе жатат.
Сыйлыктары. Наамдары. Коомдук уюмга мүчөлүгү
1960-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү.
В.И.Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына “Каарман эмгеги үчүн» медалы менен, Кыргыз ССРинин Жогорку Советинин Ардак грамотасы, Кыргызстандын ЛКЖС БКнын Ардак грамотасы менен сыйланган.
Эс тутум
2013-жылы 11-апрелде Бишкекте жазуучу Шатман Садыбакасовдун 80 жылдык мааракеси белгиленди. Буга байланыштуу Токтоболот Абдумомунов атындагы кыргыз драма театрда жазуучунун “Ак боз ат” спектакли коюлду. “Ак боз ат” айтылуу Шырдакбек баатыр тууралуу жазылган тарыхый драма. Убагында советтик идеологияга туура келбегени үчүн бир топ кыскартууга дуушар болуп, ошол боюнча сахнада кыскартылып жашап келген. Спектаклдин режиссеру Замир Сооронбаевдин айтымында, бу жолу драманын алгачкы варианты калыбына келтирилди.
Шатман Садыбакасовдун ысымы 1991-жылы өзү туулган Дыйкан айылынын орто мектебине берилген. Аталган мектептин мугалимдер жамааты, окуучулары демилге кылып, 2012-жылы маркум драматургдун 80 жылдыгын салтанаттуу белгиледи.
3-август
3-август — Григорий календары боюнча жылдын 215-күнү (толук жылда 216). Жылдын аягына чейин 150 күн бар.
Шатман Садыбакасов
Жарык көргөн эмгектери
Кыргыз тилинде
Акча алуу дүмүрчөгү
Акча алуу дүмүрчөгү – уюмдар тарабынан акча төлөөчүлөргө бериле турган жана кызмат акы, салык жана жүгүртүү, карызды кайтаруу ж. б. төлөмдөрүн төккөндүгүн ырастоочу белгиленген тариздеги документ. == Колдонулган адабияттар ==
Шатман Садыбакасов
Жарык көргөн эмгектери
Пейил: Аңгемелер жыйнагы. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1958. – 150 б. Мүнөз: Аңгемелер, очерктер. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1960. – 77 б. Жол түгөнбөйт: Аңгемелер жана мыскылдар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1962. – 170 б. Бир үзүм жалын: Повесть. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1964. – 162 б. Күндөр: Роман. – Ф.: Кыргызстан, 1965. – 340 б. Ленинди, партияны ырдайбыз: Ленин, партия жөнүндө ырлар. – Ф.: 1967. Жашыл өзөн: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1968. – 112 б. Сонун бала: Аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1968. – 21 б. Кең дүйнө: Чыгармалар жыйнагы. – Ф.: Кыргызстан, 1976. – 468 б. Бир үзүм жалын: Повесть жана аңгемелер. Ф.: Мектеп, 1981. – 192 б. Күзгү: Аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1981. – 30 б. Ажайып күндөр: Роман, аңгемелер, пьесалар, азилдер. – Ф.: Кыргызстан, 1982. – 407 б. Ажайып күндөр: Роман. – Ф.: Кыргызстан, 1982. – 406 б. Күзгү: Аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1987. – 30 б. Ак боз ат: Драмалар, интермедиялар. – Ф.: Адабият, 1989. – 140 б.
Кайталама
Зарыл кайталоонун негизинен эки түрү бар:
Шатман Садыбакасов
Орус тилинде жарыялангандары
Дни: Роман. – Ф.: Кыргызстан, 1969. – 240 с. Зеркало: Рассказы. – Ф.: Мектеп, 1982. – 28 с. Трудный перевал: Рассказы, легенда. – Ф.: Мектеп, 1983. Этот необъятный мир: Роман, рассказы. – М.: Сов. писатель, 1984. – 335 с.
Адабият
А.Тажыбаева. Борбордук Азиянын эпикалык театры: калыптанышы жана өнүгүшү, Бишкек, Бийиктик, 2009. ISBN 978-9967-13-540-6. Ж.Кулмамбетов.Театр дүйнөсүндө – Ф.: Кыргызстан, 1987. Ж.Кулмамбетов.Ак-куу болуп асманда ай баратат: (Таттыбүбү Турсунбаева тууралуу көркөмдөлгөн адабий публицистикалык чыгарма) – Б.: Кыргызтеатр, 1990.
Кайталама
1) математикалык логикада – бирдей окшоштук-аныктык айтуулар;
2) салттык логикада – аныктоочу аныкталуучудагы ойду башка сөз менен жөнөкөй кайталаган түшүндүрмө (логикалык аксиома).
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Tautológia
Ихтиофтириус
Ихтиофтириус (лат. Ichthyophthirius multifiliis) —  мите инфузориялардын бир түрү.
Жоробекова Айкан
Жоробекова Айкан Оймочу. 1937-ж. Аксы районундагы Кара-жыгач айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. Айыл ичиндеги ар кандай өнөктүктөргө катышкан. Анын шырдактарында кара - ак, кара - кызыл, кара - сары түстөр арбын кездешет да, «мүйүз оюмдары», «ачкыч оюмдары» көбүрөөк беттешип, «ит куйрук оюмдары» жээк оюмдагы «жагалмай канат оюмун» ак - кара, кара - кызыл өңдө аттын кашкасындай бөлүп турат. Бир шырдактагы үч чакан табакча жалпы оюмда берилип, башынан төрт «ачкыч оюму» өзөк болуп түшөт. Негизи Айкан кара шырдакты арбын кармайт. Эмгеги баттамада.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Отолиттер
Отолиттер - омурткасыздардын кээ бирлеринде жана бардык омурткалуулардын теңсалмак сактагыч органдарында жайланышкан катуу заттар. Ар кандай жаныбарлардын О-дин келип чыгышы, көлөмү жана түзүлүшү ар башка болот. Адатта алар минералдык туздардан (көбүнчөсү Са карбонатынан), орг. заттардан турушат. О. майда данчалардай (отокониялар, же статокониялар) же чоң таштардай болушат. Омурткасыздардын О. статоцисталарда, ал эми омурткалууларда – вестибулярдык аппаратында учурайт. Сөөктүү балыктардын жаргакча лабиринтинин (же чыгырыгынын) ички көңдөйү эндолимфа менен толтурулган, анда майда таштар - отокониялар каалгып жүрүшөт, ошолор бири-бирине жабышып, катмарланып О. пайда кылышат. Дененин абалынын өзгөрүлүшү эндолимфа менен отокониялардын жылып жүрүшүнө алып келип, сездиргич клеткалардын дүүлүгүшүн чакырат. Ошентип, жаргакча лабиринт (чыгырык) теңсалмакты сактагыч орган катары функцияны аткарат.
Лазавка (дарыя)
Лазавка — Орусиядагы дарыя. Орлов облусу, Липецк облусу, Курск облусу, Воронеж облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Любовша дарыясынын сол жээгинен 49 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Дон бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сосна дарыясы. Дарыянын айрыгы — Хоперге кошулган куймасына чейинки Дон куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Дон (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Абиссаль
Абиссаль (фр. abyssal, лат. abyssus түпсүз), абиссаль зонасы океан-деңиз түбүнүн эң терең (2 кмден төмөн) зонасы. Аянты 305 млн км2 (Дүйнөлүк океандын 85%, Жер шарынын 60% аянтын ээлейт). Океан таманынын 6000 мден терең жерлери ультра абиссаль зоналары катары бөлүнөт. Таманынын басымдуу бөлүгүн жайпак же дөбөлүү абиссаль түздүктөрү, ошондой эле океан ортолук кырка тоолор, платолор, жанар тоо курулуштары түзөт. Абиссаль зонасында суу тынчыраак абалда, суусунун температурасы 0,7-2°С болуп, туздуулугу (34,8± 0,2%) жана тыгыздыгы дайыма туруктуу. Күн нуру жетпейт, басымы тереңдикке жараша (2—11)107 Па, кычкылтектин орточо өлчөмү 1лде 4-6 см2 болот. Деңиздин мындай түпкүрүн органогендүү же минералдуу заттардан пайда болгон тунма ылай каптап жатат. Фотосинтездөөчү организмдер абиссаль зонасында болбойт; микроорганизмдерден гетеротрофтуу жана хемосинтездөөчү бактериялар жана козукарындар учурайт. Жогорку басымга жана азык ресурстарынын аздыгына байланыштуу фаунага жарды. Жаныбарлар 2500-3000 м тереңдикте гидротерм суулары чыккан жерлерде («тиричилик оазиси») арбын жашайт. Тереңдикте ысык булактарга жакын ысыкка чыдамдуу организмдер жашап, алар 113 С температурада көбөйө алат. Деңиз өсүмдүктөр дүйнөсүнө бактериялардын айрым түрлөрү, сапрофит балырлары, сабактуу лилия, голотурия, моллюска жана башкалар кирет. Жаныбарлары сокур же көздөрү өтө чоң болот. Алардын көбү өздөрүнөн нур чыгарып, жаркырап жүрүшөт.
Котур
Котур— котур кенеси пайда кылган теринин жугуштуу оорусу. Оорулуу кишиден анын кийимин, сүлгүсүн, жуунгучун жана башка пайдаланганда жугат.
Котурдун берилиши
Котур кенеси кишинин терисинде мителик жерге 50дөй жумурткасын таштайт, алардан 4—8 күндөн кийин личинка өөрчүп, бир нече жумада жетилет.
Эркектери котур жолун жасабайт, алар ургаачысын уруктандыргандан кийин өлүп калат. Оору кене киргенден 7—10 күн өткөндөн кийин башталат. Котур кенеси теринин жука жерине: салаанын арасына, кол-буттун бүгүлгөн жука жерине, ич, сан жана көкүрөктүн эки капталынын терисине кирип, мителик кылат. Теринин бул жеринде ыйлаактанган кызгылт бүдүрлөр пайда болуп, алардын арасында ичке, боз, ири, узундугу бир нече мм болгон котур жолу көрүнүп турат. Түн ичинде абдан кычышат. Оорулуу тырмана бергендиктен тери айрылып, теринин ириңдүү жарасы пайда болот. Теринин бир жери кычыша баштаса тезинен догдурга кайрылуу зарыл.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Бухара така тумшуктуу жарганат
Бухара така тумшуктуу жарганат (Rhinolophus (R.) bocharicus), (Kastschenko et Akimov, 1917):
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Ареалы мээлүн алкактын түштүк бөлүгүн жана Палеарктиканын субтропикасын камтыйт. Буларга дагы бүт Батыш Европа, Кичи Азия, Түндүк Африка, Батыш Украина, Молдова, Түштүк Крым, Кавказ сырты, Афганстандын түндүгү, Түштүк Казакстан, Кытай, Непал жана Жапан аралдары кошулат. Борбор Азияда, Түштүк Түркмөнстанда, Түштүк Казакстанда ( эң эле түндүк жагында табылышы Каратоодо белгилүү), Батыш Тажикстанда, Өзбекстандын чыгыш бөлүгүндө кездешет.Кыргызстанда Алай Кекликтоо жана Түркстан кыркаларынын тоо этектеринин түндүк беттеринде жашашат.
Жашаган аймактары
Климаты кургак жапыз тоо этектери, чөлдүү өсүмдүктүү келген тоо беттери жана өрөөндөгү оазистик айдоо жерлер. Көпчүлүк учурда башка түрлөр менен бирге ( тик кулак, кичи жана ири така тумшук жарганат, жазы кулактуу жарганат) үңкүрлөрдү пайдаланат. Жылуу ( 18-25С) жана нымдуу ( салыштырма нымдуулугу 100% ке чейин) үңкүрлөргө корголойт.
Саны
Саны анча көп эмес, бирин-серин тобу он чакты особго жетпейт.
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Түштүк Кыргызстандын территориясында жыл бою учурайт, бирок дайыма көчүп жүрүүгө ыңгайланган. Ноябрда кыштоого кыштаганга келишет жана андан февралдын аягынан тартып уча башташат.Жашоо тиричилигин түнкүсүн өткөрөт, күндүз жашыруун жерлерде болушат. Андан 2 жолу учуп чыгышы белгилүү: кечкисин узактыгы 3 саатка чейин жана таңга маал узакка созулбайт. Активдүүлүгүнүн радиусу 1,5 км ге чейин жетет. Азыгынын негизин жумшак жабдуулуу курт-кумурскалар – кош канаттуулар, үкү – көпөлөктөр, коңуздар, жалтылдак сары аарылар түзөт. 0,2 м ден 15 м ге чейинки бийиктикте айдоолор, суулардын жайылмасы, суулардын жана каналдардын үстүндө учуп жүрүп азыктанышат. Така мурундуулар суулардан жана каналдардан алыс эмес жерлерде жайгашышат, себеби сууну ичүүгө активдүү колдонушат, өзгөчө ургаачылары балдарын багуу мезгилинде.Көбөйүү мезгилинин башталышы майдын аягына - июндун башына туш келет.
Чектөөчү факторлор
Адамдардын үңкүрлөргө келип турушуна өтө сезгич болушат.
Көбөйтүү (колдо багуу)
Көбөйтүлбөйт.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Жашаган жана жашынуучу жерлерине кишилердин көзөмөлсүз келип турушунан коргоо.
Статусу
VI категория, Near Threatened, NT: R. Кыргызстан үчүн сейрек кездешүүчү түр, өзүнүн ареалынан сырткары четтерде жайгашкан.
Азиз Санжар
{{Илимпоз |Ысымы                   = Азиз Санжар |Расмий ысымы            = Aziz Sanjar |Сүрөт                   = Aziz Sancar 0060.jpg |Туурасы                 = |Сүрөттүн аталышы        = Азиз Санжар, Нобел сыйлыгынын лауреаты, Стокгольм 2015 |Туулган жылы            = 08.09.1946 |Туулган жери            = |Каза болгон жылы        = |Каза болгон жери        = |Жарандыгы               = АКШчөйрөсү           = |Иштеген жери            = Түндүк Каролина университети |Илимий даражасы         = |Илимий наамы            = |Альма-матер             = Стамбул университети (медицинанын доктору, 1969); Техас Университети (Даллас), (PhD, 1977) |Илимий жетекчиси        = |Белгилүү окуучулары     = |Белгилүү болгондугу     = |Сыйлыктары              = Нобел сыйлыгы, 2015 |Кол тамгасы             = |Кол тамгасынын туурасы  = |Сайты                   = }}
Азиз Санжар (англ. Aziz Sanjar; Aziz Sancar 1946-жылы 8-сентябрь) – түрк тектүү америкалык биохимик жана молекулардык биолог. ДНКнын калыбына келисүү, клетка циклинин көзөмөл механизми жана циркаддык сааттар боюнча адистешкен. 2015-жылы Азиз Санжар, Томас Линдал жана Пол Модрич менен бирге ДНКнын калыбына келүү механизмин изилдөөлөрү үчүн химия жаатындагы "Нобель" сыйлыгына ээ болгон. Окумуштуу ордун алмаштырган бактериялардагы фотолиз жана нуклетоиддердин эксцизионалдык репарациясынын изилдөөсүнө салым кошкон.
Учурда Азиз Санжар Түндүк Каролина университетинин Медицина мектебинин биохимия жана биофизика профессору Сара Грэм Кенандын жардамчысы жана UNC Lineberger Comprehensive Cancer Center рак оорусунун борборунун илимий мүчөсү. Окумуштуу түрк элинин маданиятын илгерилөөсүн жана АКШдагы түркиялык студенттерге жардам берүүчү коммерциялык эмес Aziz & Gwen Sancar уюмунун негиздөөчүлөрүнүн бири.
Өмүр таржымалы
Азиз Санжар Түркиянын Мардин аймагынын Савур районунда орто жашаган дыйкандын үй-бүлөсүндө сегиз баланын жетинчиси болуп төрөлгөн. Санжар баштапкы жана орто билимин Мардиндеги орто мектепте алган. Бала чагында футболго кызыгып, бирок кийинчерээк, жогорку класстын окуучусу болгондо футбол оюнчусу болуу пикиринен баш тартып, Стамбул шаарына билим алууга жөнөйт.
1963-жылы Стамбул университетинин Медицина факультетине тапшырып, 1969-жылы эң мыкты/алдыңкы студент катары аяктаган. Стамбул университетие аяктаган соң кайрадан Савурга барып, жергиликтүү медициналык пунктта иштеп баштаган. Андан кийин NATO-TUBİTAK уюмдарынын стипендиясы менен алгач Джонс Хопкинс Университетинде, андан соң Даллас Техас университетине которулган. Далластагы Техас университетинин молекулярдык биология программына жана учурдагы ардактуу профессор Клод Стэн Руперттин лабораториясына кабыл алынган. Ал жерде Санжар мугалими Руперт менен фотолиз катары билинген генди клондоп, генетикалык инженерия аркылуу бактерияларды жогорку деңгээлде көбөйтө алган. Бул ген коддогон фермент, ультрафиолет нурлары менен талкаланган ДНК клеткаларын калыбына келтирет. Мындай табылга Санжардын магистрдик, андан соң доктордук (1977) даражасына алууга түрткү болду.
Азиз Санжар 1977-82-жылдары Йель Университетинде иштеди, ошол убакта фотолиз ферментини үстүнөн иштөөнү убактылуу токтотуп, нуклеотиддин кесилиши, оңдолушу боюнча изилдөөсүн баштаган. ДНКны калыбына келтирүү боюнча доцент болду. 1997-жылдан бери Биохимия жана биофизика тармагында иш алып барган Америка Кошмо Штаттарынын Түндүк Каролина Чаппел Хиллде Түндүк Каролина Университетинде биохимия жана биофизика бөлүмүндө Сара Грэхам Кенан профессору катары изилдөөлөрүн жүргүзүп келет.
ДНКны калыбына келтирүү, клеткалардын ирээти, ракты аяктыруу жана биологиялык саат тармагында изилдөө жүргүзгөн Санжар көптөгөн илимий эмгек, макалалардын автору. Рактан айыктыруу боюнча Санжар циркаддык саат колдонулушу боюнча сыйлык алган. 2001-жылы Америка Химия Жамияты тарабынан бериле турган Түндүк Каролинанын Атактуу Химиги сыйлыгы каралып, 2005-жылы билим дүйнөсүндө эң престиждүү деп саналган АКШнын Улуттук Илимдер Академиясына кабыл алынган алгачкы Түрк болуп саналат. Бул сыйлыкты алгандан кийин Санжар АКШда окуган Түрк студенттерине жардам ирэтинде жана Түрк-АКШ мамилелерине салым кошуу максатында Aziz&Gwen Sancar фондун түзгөн. Түндүк Каролина штатында "Каролина Түрк үйү" аттуу студенттер үчүн конок үйү ачкан. 2006-жылы Түрк Илимдер Академиясынын негизги мүчөсү катары тандалган.
Санжар, ДНКны калыбына келтирүү боюнча жүргүзгөн изилдөө иштери үчүн АКШлык Пол Модрич жана Швециялык Томас Линдал менен биргеликте 2015-жылы Химия тармагында Нобель сыйлыгын алган. Бул үч илимпоз 30 жылдан ашуун убакыт бири биринен көз карандысыз түрдө бактериялардын клеткаларын изилдешкен. Санжар нуклеотиддин кесилиши жана оңдолушу тармагында ачылыш кылган. Азиз Санжар Нобель Сыйлыгын жана сертификатын Аныткабирге берген. Ошентип, Санжардын Нобель сыйлыгы Ататүрк жана Кутулуу Согуш Музейиндеги өзгөчө жайда көргөзмөдө турат.
Циркаддык саат боюнча изилдөөлөр
Азиз Санжар изилдөө тобу менен Period жана Cryptochrome эки гендин адамдардын баардык клеткаларынын циркаддык сааттарын көзөмөлдөп, баардык мезгилдер жана 24 саат убактына туура синхрондоштурат. Бул изилдөөлөрдүн натыйжасын окумуштуулар Genes and Development журналында 2014-жылы 16-сентябрда жарыялашкан. Санжардын изилдөөлөрү адамдардагы циркаддык саатынын иштөөсүнүн толук сүрөттөгөн, алар көптөгөн оорулардын айыктыруу процессине жардамчы болот, (мисалы: мезгилдер алмашуу учурундагы стресс) ошондой эле бул изилдөөлөр рак оорусунун ар кандай фазаларын көзөмөлгө алууда, оптималдоодо жана айыктырууда жардамчысы катары каралат.
Кыргызстандын райондору
Кыргызстанда 40 район бар. Республикалык маанидеги шаарлардын райондору өз алдынча административдик-аймактык бирдиктер болуп саналбайт.
Күнтуу (Сокулук району)
Күнтуу — Кыргызстандын Чүй облусунун Сокулук районундагы айыл. Күнтуу айыл аймагына кирет.
Гермеринг
Гермеринг - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Фюрстенфельдбрук (район)|Фюрстенфельдбрук районуна карайт. Жогорку Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы – 37 780  (2012-ж.). Аянты – 21.61 км2.
Күнтуу (Сокулук району)
ААББТ коду — 41708 222 832 01 0.
Деңиз деңгээли 875 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Сокулук кыштагынан 17 км түштүк-чыгыш тарапта. Шопоков темир жол бекетинен 15 км. Калкы негизинен дыйкан чарбаларында эмгектенип, мал менен алектенет.
Акча белгилери
Акча белгилери – нарк белгиси; жүгүртүүгө белгилүү бир сандагы баалуу металлды жайгаштырат. Баалуу металлдан куюлган тыйындар (КРде жок) же кагаз акча менен банк билеттери да А. б. катары эсептелет. == Колдонулган адабияттар ==
Курмантай Абдиев
АБДИЕВ Курмантай-коомдук ишмер
1949-жылы 1-октябрда Ош областынын Совет (азыркы Кара-Кулжа) районунун Кара-Кулжа айылында туулган.
Жогорку билимдүү
1978-жылы Кыргыз Мамлекеттик университетинин юридика факультетин “Укук таануу” адистиги боюнча бүтүргөн.
Эмгек жолу
1966-жылы Совет районунун “Совет” совхозунда жумушчу болуп иштөө менен баштаган. 1968-70-жылдары Советтик Армиянын катарында ызмат өтөгөн. ЖОЖду аяктагандан кийин республиканын прокуратура органдарында ар кандай кызматтарда иштеген, 1978-1982-жылдары – стажер, тергөөчү, Фрунзе шаардык Свердлов районунун прокуратурасынын улук-тергөөчүсү, 1982-жылдан-1984-жылга чейин Кыргыз ССРинин тергөө башкармалыгынын прокурору, өзгөчө маанилүү иштер боюнча тергөөчүнүн милдетин аткаруучу, 1984-1986-жылдары Фрунзе шаарынын Свердлов районунун прокурорунун орун басары, 1986-90-жылдары Фрунзе шаарынын Ленин районунун прокурору, 1991-92-жылдары тергөө башкармалыгынын начальнигинин биринчи орун басары, тергөө бөлүмүнүн начальниги, республиканын прокурорунун орун басарынын милдетин аткаруучу, 1992-94-жылдары Ош областынын прокурору, 1994-1998-жылдары Талас областынын прокурору, 1998-1999-жылдары Нарын областынын прокурору.
1999-2000-жылдары Кыргыз Республикасынын Президенттик Администрациясынын коргоо жана коопсуздук иштери боюнча бөлүмүнүн башчысынын орун басары, 2000-2001-жылдары Ош областынын прокурору, 2001-2003-жылдары Кыргыз Республикасынын Башкы прокурорунун орун басары, 2003-2006-жылдары Башкы прокурор]]дун орун басары – Кыргыз Республикасынын аскердик прокурору, 2006-2007-жылдары Кыргыз Республикасынын Башкы прокурорунун биринчи орун басары.
“Шайлоо жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Кодексинин 27-28-беренелерине ылайык Кыргыз Республикасынын Башкы прокурору]]нун биринчи орун басарлыгы кызматынан – ээлеген ордунан Кыргыз Республикасынын Президентинин тескемеси менен бошотулган 2009-жылдын декабрында Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши таркагандыгына байланыштуу Кыргыз Республикасынын Башкы прокурорунун тескөөсүндө болгон.
2009-2010-жылдары Кыргыз Республикасынын Юстиция министри болгон.
2010-жылдын октябрынан Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин V чакырылышына “Ата-Журт” идеалисттик демократиялык саясий партиясынан тизме боюнча депутат болгон. 2010-жылдын 23-декабрында [[Кыргыз Республикасынын Жогору Кеңешинин Регламенти жана мамлекеттик кызматчылардын этикасы боюнча комитетинин төрагасы болуп шайланган.
“Аскердик ак ниеттүүлүгү үчүн” медалы менен сыйланган (1970-ж.), прокуратуранын ардактуу кызматкери (2000-ж.), Кыргыз Республикасынын Эмгек сиңирген юристи (2005-ж.). Юстициянын 3 класстагы мамлекеттик кеңешчиси. Юстициянын Генерал-майору атайын наамы бар.
Абдуллаев Камчыбек
Абдуллаев Камчыбек 1950-жылы 21 -ноябрда Сузак районунун Октябрь кыштагында туулган.
4-август
4-август — Григорий календары боюнча жылдын 216-күнү (толук жылда 217). Жылдын аягына чейин 149 күн бар.
Ицель сымалдуулар
Ицель сымалдуулар (лат. Icelidae) — деңиз балыктарынын бир тукумчасы, буларга ицелдер уруусу (лат. Icelus) кирет.
Булчуңдуу чел кабык
Булчуңдуу чел кабык - омурткалуулардын Б. ч. к. жакшы өөрчүгөн. Ал ичегилердин бетин каптап тургандыктан, аларды жана андагы тамактын жылышына көмөк берет.
Акча каражаты
Акча каражаты – чарбачылык субъекттердин чарбачыл жүгүртүмүндө такай жүргөн банк эсептеринде акчалай таризде топтоштурулган кирешелери жана түшкөн каражаттары.
Мураталин, Искендер Садыкович
Мураталин Искендер Садыкович (24.1.1935-ж. т., Чүй району, Каны-Чек айылы) — Кыргызстан КП Нарын обкомунун 1-катчысы (1985—88). 1958-ж. К. А. Тимирязев атындагы айыл чарба академиясын бүткөн. 1958—61-ж. Талас районундагы 113-жылкы заводунда башкы агроном, 1961-жылдан жашылча совхоздор трестинин башкы агроному, Министрлер Советинде улук референт. 1962-жылдан Кыргыз айыл чарба институтунун окуу-тажрыйба чарбасынын директору, 1971—75-ж. Киров райаткомунун төрагасы, 1975-жылдан партиянын Киров райондук комитетинин 1-катчысы, 1979-жылдан Кыргызстан КП БКнын айыл чарба бөлүмүнүн башчысы, 1988—96-ж. Кыргыз Республикасынын табиятты коргоо боюнча мамлекеттик комитетинин төрагасы. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген агроному (1985). СССР Жогорку Советинин (1984—89), Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин 3 жолку депутаты (1975—95). Эмгек Кызыл Туу, Эл Достугу, 2 "Ардак Белгиси" ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Инфаркт
Инфаркт — органдын же ткандын артериялык кан жетпей калган бөлүгүнүн некрозго (өлүмтүккө) чалдыгуусу.
Тромбоз, эмболия же ошол тканды азыктандыруучу артериянын тарышы, шишик басып калышы Инфаркттын түздөн түз себеби болуп эсептелет; Инфарктта ткандардын өзгөрүүсүнө гипоксиянын да таасири чоң. Инфаркттын ишемиялык, геморрагиялык жана башка түрлөрү бар. Ишемиялык Инфарктта некроз болгон жерге кан жетпей калса, геморрагиялык Инфарктта ал жерге ашыкча кан толот. Ишемиялык И. жүрөк, бөйрөк, көк боордо, ал эми геморрагиялык Инфаркт өпкө, ичегиде кармайт. Инфаркт кургак (миокарддын Инфаркты) же нымдуу (мээнин Инфаркты) болушу мүмкүн. Инфарктта органдар абдан өзгөрүп: өлүк масса чогулуп киста (мисалы, мээде) же тырык (мисалы, жүрөк булчуңунда) пайда болот.
Инфарктты алдын алууда ага себеп болуучу ооңулардан сактануу керек.
Шоро-Башат
Шоро-Башат («шор суунун башаты» деген маанини камтыйт) — Кыргызстандын Ош облусунун Өзгөн районундагы айыл. Төрт-Көл айыл аймагынын административдик борбору.
Абиссаль түздүктөрү
Абиссаль түздүктөрү - океан жана деңиз чуңкурдуктарындагы жайык түз жерлер. Абиссаль түздүктөрү Дүйнөлүк океан таманынын ¾, Жердин аянтынын ⅓ (270 млн. км2 ) бөлүктөрүн ээлейт. Морфологиялык түзүлүшү жагынан тайпак жана дөңсөөлүү болуп 2 типке бөлүнөт. Тайпак абиссаль түздүктөрү океан чуңкурдугунун чет жагына, деңиз ойдуңунун борбордук бөлүгүнө туура келет. Мындай түздүктөр өтө тегиз келип, алардын ар кайсы жерлеринде жанар тоодон пайда болгон дөбөлөр кездешет. Тайпак абиссаль түздүктөрү Атлантика океанында көп (Хаттерас, Биская, Ангола жана башка). Дөңсөөлүү абиссаль түздүктөрүнүн рельефи татаал. Түздүктүн бети дөңсөөлүү, жалчалуу келет, борпоң, чөкмөлүү ойдуңдары бар. Ой жерлердин тереңдиги 500мден 1000мге чейин жетет. Мындай түздүктөр Тынч, Инди, Атлантика океандарына мүнөздүү.
Шоро-Башат
Тарых
Шоро-Башат айылында Шоробашат маданияты табылган. Шоробашат маданияты биздин заманга чейин 4—1-кылымдарга таандык археологиялык эстелик.
Калк
Калкы — 4764 киши (2009-жылы), негизинен айыл чарбасы жана мал чарбачылык менен алектенишет. Көптөгөн Акжуаз дыйкандардын кызматында.
Инфратүзүм
Айылда Эрназар атындагы мечит, Тагай Асранов атындагы орто мектеп жана Караханид лицейи жана спорттук зал иштеп келет. Айылдын атактуу кишилери жазуучу жана публицист
Атактуу инсандар
Пазылов Абибилла — Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер.
Агынай, урук
Агынай — саруу уруусундагы бош моюндун курамындагы урук. Агынай “Манас” дастанында эпизоддук кейипкер катары катышкан. Агынай Каныкейдин атасы Кара хандын бир тууганы экендиги баяндалат. Параллели казактардын курамында “агынай” формасында кездешет.