cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сенатобиа (Миссисипи)
Калкы - 8165 киши. Болжолдуу аянты - 27.9 км². FIPS коду — 28-66440.
Төмөнкү Изяк (Благовещен району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Молдалиев Абдыхалил
Молдалиев Абдыхалил, Акал (5. 1. 1931, Суусамыр кыштагы -2005, Чаек кыштагы) - эл мугалими, коомдук жана саясий ишмер.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Зиало тили
Зиало́ (англ., фр. Zialo) тили — Гвинеяда жашаган зиало элинин эне тили. Манде тилдеринин бири.
Зиало тилинде Гвинеянын түштүк-чыгышындагы Нзерекор провинциясынын Масента префектурасында жашаган 25 миңдей адам сүйлөшөт. Зиало бөлүштүрүү зонасы 50гө жакын айылды камтыйт. Зиало элинин үчтөн бир бөлүгү Масента, Гекеду жана Конакри шаарларында жашайт.
Жазуусу жок. Француз тилин расмий максаттарда колдонулат.
Зиало тили 2010-жылы орус лингвисти Кирилл Бабаев тарабынан (россиялык лингвисттик экспедициясында) ачылган жана изилденген. Мурда Зиало лома тилинин алыскы диалектилеринин бири деп эсептелсе, орус лингвистери эки тилдин ортосундагы олуттуу айырмачылыктарды далилдешти. Демек, зиалонун тоналдык жана фонетикалык системалары лома тилине бир топ жакын болсо, анда сөз байлыгы банди жана менде тилдерине жакындыгын көрсөтөт.
Зиало тили мурун үндүү жана үнсүз тыбыштардын кеңири колдонулушу, алгачкы үнсүздөрдүн алмашуунун продуктивдүү системасы, ар түрдүү түр-убакыттык маанидеги аналитикалык этиштик конструкциялардын тармакталган структурасы, ошондой эле 15тен ашык жеке ат атоочтордун болушу менен мүнөздөлөт.
Зиало тилинде беш диалект бар. Алардын ичинен түндүк лаволозу диалектиси эң өзгөчө.
Молдалиев Абдысалам
Молдалиев Абдысалам (1920, Кызыл-Ой кыштагы -1996, ошол эле жер) - алгачкы агартуучу.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Хардегзен
Хардегзен (Hardegsen) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан Шаар. Нортхайм районуна кирет.
Калкы - 8161 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 83,87 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 1 55 005. Мэр — Дитер Зютс.
Калькулятор
Калькулятор (латынча саlculator — эсептегич) — эсептөө жүргүзүүчү түзүлүш. Азыркы учурда баскыч топ (клавиша) аркылуу киргизүүчү ЭЭМдин ичинен кеңири тараганы. Өлчөмү эң кичине, чөнтөккө же баштыкка салып жүрмөсү — микрокалькулятор. Микрокалькулятордун бардык моделдери сан жана командаларды киргизме — чыгарма жана арифметикалык түзүлүштөрдөн, азыктандыруучу блоктон турат. Эсептөө мүмкүнчүлүгү боюнча микрокалькулятор үч типке бөлүнөт; 1) жөнөкөй микрокалькулятор арифметикалык төрт амалды аткарат, квадраттык тамыр чыгарат, процент табат, ал эми айрым моделдеринде алынган жыйынтыктарды эсине сактоо мүмкүнчүлүктөрү каралган. Эске жазылган сандарды баскыч топтогу тиешелүү кнопканы басуу менен таап алууга болот; 2) инженердик микрокалькуляторлор илимий-техникалык эсептөөлөрдү жүргүзүүгө багытталган, аны менен тригонометрия, даража, көрсөткүчтүү, логарифм жана башка функцияларды эсептөөнү камтыган кыйла татаал эсептөөлөрдү жүргүзүүгө болот. Мындай микрокалькуляторлордо сандын факториалын (n!) табуу, радиандык ченден градустук ченге жана тескерисинче градустук ченден радиандык ченге өтүү жана башка амалдар каралган; 3) программалануучу микрокалькулятор — бул кыйла өркүндөтүлгөн түрү, жогорку экөөндө каралган бардык амалдарды ичине камтыйт. Эсептөө жүргүзүүдө шарттуу белгилөөлөр менен анын программасы түзүлөт жана ал клавишадан терилип, микрокалькулятордун эсине киргизилет. Киргизилген программа автоматтык түрдө аткарылат. Ар типтеги микрокалькулятордо командалар саны ар башка болот.
Крохалиха
Крохалиха — Орусиядагы дарыя. Ненец АО, Архангельск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Несь дарыясынын сол жээгинен 37 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 44 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — АО деңиз бассейнинин дарыяларыВоронов тумшугунан (Мезень дарыясын кошпогондо) Канин Нос тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Мезень.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Шахдорф-Штрөбек
Шахдорф-Штрөбек (Schachdorf Ströbeck) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Хальберштадт районуна кирет.
Калкы - 1149 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 13,46 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 85 320. Муниципалитеттин башчысы — Руди Крош.
Ричмонд (Мэн)
Ричмонд (Мэн) (Richmond) — Мэн штатынын Саджадахок округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3298 киши. Болжолдуу аянты - 81.8 км². FIPS коду — 23-62645.
Банкрофт (Кентукки)
Банкрофт (Кентукки) (Bancroft) — Кентукки штатынын Джэфферсон округуна караган АКШ шаары.
Грессе
Грессе (Gresse) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Лүдвигслуст районуна кирет.
Калкы - 639 киши(2013-ж.). . Аянты - 21,25 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 54 039. Муниципалитеттин башчысы — Вернер Хорнбахер.
Манисинг
Манисинг (Munising) — Мичиган штатынын Alger округуна караган АКШ шаары.
Раттисцелль
Раттисцелль (Rattiszell) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Штраубинг-Боген районуна кирет.
Калкы - 1446 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 22,16 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 2 78 179. Муниципалитеттин башчысы — Манфред Райнер.
Элегия
Элегия (гр. elegeia, elegos - зарлоо, муңкануу ыры) - 1) адабиятта лирикалык поэзиянын бир жанры; алгачкы антикалык поэзияда мазмунуна карабастан, элегиялык эки can менен жазылган ыр; кийинчерээк (Каллимах, Овидий) - муңайым мазмундагы ыр. Жаңы европ. поэзияда мүнөздүү белгилерин сактаган (интимдүүлүк, ошондой эле көңүл калуу, сүйүү, жалгыздык, пенделик турмуштун оопасыздыгын чагылдырган кайрыктар, эмоцияны билдирүүчү ритмикалуулук); сентиментализм менен романтизмдин классикалык жанры; 2)музыкада - элегиялык ырларга чыгарма (мис., А. Бородиндин «Алыскы жээктеги Атажуртума» романсы, Ж. Массненин фортепиано менен виолончелге кошулуп ырдалуучу «Элегиясы»). Мындай чыгармалардын үлгүсүндө аспаптык пьесалар (Ф. Лист, С. Рахманинов, А. Жаныбековдун ж. б.) жана ырлар да жазылган. Элегия адистик музыканын өз алдынча калыптанган жанры катары 17-кылымдан белгилүү. Ойго чөмүлгөн, кайгылуу мүнөздөгү вокалдык же аспаптык музыкалык чыгарма.
Арка
Кыргыздар айрым тоону – «арка тоо» деп да аташат. Орто Азия, Казакстан м-н Кыргызстанда геогр. энчилүү ат же анын бир компоненти катары кеңири таралган, мис., Арка, Аркалык (Лейлек, Базар-Коргон р-ндагы кыштактар), Кудратарка, Тактарка (Түштүк Уралдагы тоолор), Аркалы, Сарарка (Казакстандагы тоолор) ж. б.
Изерт
Изерт (Isert) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Альтенкирхен-Вестервальд районуна кирет.
Калкы - 176 киши(2013-ж.). . Аянты - 1,84 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 32 058. Муниципалитеттин башчысы — Вольфганг Хөртер.
Эхо (Миннесота)
Эхо (Миннесота) (Echo) — Миннесота штатынын Yellow Medicine округуна караган АКШ шаары.
Аялдын жыныс органдарын жабыркаткан операциялар
Аялдарды сүннөткө отургузуу, же аялдын жыныс органдарын жабыркаткан операциялар , ошондой эле аялдын жыныс органдарын кесүү - бул эч медициналык муктаждыгы жок, ырым иретинде толук же жарым-жартылай кыздардын тышкы жыныс органдарын кесип салуу. Мындай тажрыйба Африка, Азия жана Жакынкы Чыгыштын айрым өлкөлөрүндө, ошондой эле аялдардын жыныс органдарын кесүү тажрыйбасы кадыресе көрүнүш катары кабыл алынган өлкөлөрдүн чет өлкөлөрдөгү жамаатарында кездешет. ЮНИСЕФтин маалыматы боюнча, аялдын жыныс органдарын жабыркаткан операциялардын эң көп кездешкен 31 өлкөсүндө кеминде 200 миллион кыз жана аял бул практикага кабылды, алардын жарымынан көбү Мысырда, Эфиопияда жана Индонезияда. Ошондой эле, аялдардын жыныс мүчөлөрүнө залал келтирилип жасалган мындай процедуралар Россиянын айрым региондорунда да катталган.
Негизинен, мындай операциялар жаңы төрөлгөн ымыркай кыздардан баштап, 15 ке толо элек жаш кыздар арасында жасалат. Мындай учурлар каттоого алынган айрым өлкөлөрдүн маалыматына таянсак, жогоруда аталган өлкөлөрдүн жарымында кыздар 5 жашына чейин жыныс органдарын жабыркаткан операцияларга кабылышат. Бул процедуралар алар жасалган өлкөлөргө, же этникалык өзгөчөлүктөрүнө карай айырмаланышат.
Мындай операцияларда клитор капюшону жана клитордун башы кесилет, ошондой эле, ички жыныс эриндери алынат (2-а түрү), айрым учурларда  ички жана сырткы жыныстык эриндер кошо алынып, вульва жабылат. Инфибуляция деп аталган акыркы процедударада, заара жана айыз суюктугу чыгуучу тешик гана ачык калтырылат. Ал эми кын тешиги жыныстык катнаш жана төрөт үчүн кийинчерээк ачылат.
Бул тажрыйба гендердик теңсиздиктин, аялдык сексуалдуулукту көзөмөлдөөгө умтулуунун кесепеттеринен жана сулуулук, тазалык, жөнөкөйлүктү элестеткен жалган түшүнүктөрдөн улам  келип чыккан. Мындай процедураларды көбүнчө сүннөткө отургузууну тазалыктын булагы деп эсептеген аялдар демилгелеп, ишке ашырышат. Бул аялдар  кыздарына же неберелерине мындай процедуралар кылынбаса, алар коомчулуктан бөлүнүп социалдык изоляцияга кабылат деп кооптонушат. Ал эми кыздардын ден-соолугуна тийгизген залалдары бул процедуралардын түрүнө жараша болот: инфекциялардын жайылып кетүүсү, кыйынчылык менен заара ушатуу жана айыз суюктугунун чыгуусу, дайыма ооруксунуу, тукумсуздук, ашыкча эттин пайда болуусу, төрөттүн оорлошу жана кандын токтоосуз агуусу. Ошол эле учурда, бул процедуралардын ден-соолукка болгон бир дагы пайдасы жок экендиги тастыкталган.
Терминология
Дүйнөлүк медициналык жана адам укуктары коомчулугунда 1980-жылдан бери “аялдарды сүннөткө отургузуу” (англ. female circumcision) термини иш жүзүндө колдонулбайт жана анын ордуна “аялдардын жыныстык органдарын жабыркаткан операциялар” (анг. female genital mutilation, FGM) жана “аялдардын жыныстык органдарына залал келтирүү” (анг. female genital cutting, FGC) терминдери колдонулат. Эл аралык медициналык коомчулуктун “аялдарды сүннөткө отургузуу” терминин четке кагышынын себеби - анын мааниси туура эмес колдонулуп келет. Себеби бул операцияларды - эркектин сүннөткө отургузулушуна - ашыкча терини алып салган операцияга окшоштуруу такыр туура эмес. Чындыгында, аялдардын жыныстык органдары жабыркаган учурларда ден-соолукка жана жашоого тийгизген кесепеттери сыяктуу эле, мындай операциялык кийлигишүүнүн масштабы да алда канча олуттуу. Анатомиялык көз караштан алып караганда, аялдарга жасалуучу “клиторидэктомияны” эркектин жыныс мүчөсүнүн чоң бөлүгүн кесип салууга салыштырса болот, ал эми “инфибуляцияны” эркектин жыныс мүчөсүн толугу менен ампутация кылуу деп окшоштурса жарашат.
Локалдык терминдер
Аялдардын жыныс органдарын жабыркаткан операциялар  кадимки көрүнүш болгон өлкөлөрдө бул практиканын көптөгөн вариациялары ондогон терминдерде чагылдырылат, алар көбүнчө “тазалоо,  тазалык” деген маанилерди билдирет. Мисалы, Малиде колдонулган бамбара тилинде бул процедура bolokoli (“колуңду жуу)”, ал эми чыгыш Нигериянын игбо тилинде isa aru же iwu aru (“денеңди жуу”) дегенди түшүндүрөт. Ал эми араб тилинде “тазалоо” деген маанини камтыган сөздөр t-h-r деген уңгудан турат жана эркек менен аялды сүннөткө отургузуу “тахур” жана “тахара” деп аталат. Бул операциянын араб тилинде хафд жана хифад деген да аталыштары бар.
Кыздардын жыныс органдарын жабыркаткан операциялар жасалган коомдордо  инфибуляцияны “ фараондук” деп, ал эми сүннөткө отургузууну Мухаммед пайгамбардан калган сүннөт деп аташат. Бирок мындай операциянын эч бири Исламдын талаптарына, же пайгамбардын осуяттарына туура келбейт. “Инфибуляция” термини - fibula деген сөздөн алынган, латын тилинен которгондо “илгич” деген маанини билдирет. Белгилүү болгондой, байыркы римдиктер кулдарды жыныстык катнаштан тыюу максатында жыныс мүчөлөрдүн ашыкча этин же жыныс эриндерин атайын илгичтер менен “бекитип” салышкан.
Аялдарга жасалчу инфибуляцияны Суданда “фараондук сүннөткө отургузуу” деп аташса, Египетте бул процедура “судандык сүннөткө отургузуу” деген аталыш менен белгилүү. Ал эми Сомалиде бул процедура qodob - жөн гана “тигүү” деген аталышка ээ.
Ыкмалары
Процедуралар,  адатта, кыздын үйүндө, наркоз же анестезия жок эле сүннөтчү тарабынан жүргүзүлөт. Көбүнчө операцияны  улгайган аялдар ишке ашырышат. Бирок кээ бир жамааттарда эркек чачтарач адамдар дагы медициналык кызматкердин ролун аткарып келишет. Бул жамааттарда мындай чачтарачтарга  кыздарга залалдуу процедураларды дагы жасай берүүгө укуктар берилген.
Салттуу сүннөтчүлөргө келгенде, бычак, устара, кайчы, айнек, курч таштар жана тырмактар ​​сыяктуу стерилдүү эмес аспаптар колдонулушу бышык. 2007-жылы The Lancet гезити угандалык медайымдын айтуусуна таянып, кыздарга жыныстык органдарды кескен адам 30 кызга бир бычакты бир убакта колдонгонун жазып чыккан.
Классификациясы
1997-жылы Бүткүл Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму, ЮНИСЕФ жана Бириккен Улуттар Уюмунун Калкты жайгаштыруу Фонду менен биргеликте билдирүү жасашкан, анда аялдардын жыныс органдарын жабыркаткан мындай операциялардын баардыгын “медициналык көрсөтмөсү жок, кандайдыр-бир маданиятка ыңгайлаштырылып, аялдын жыныс органдарын толугу менен, же жарым-жартылай алып салуу, же жыныс органдарына залал келтирүү процедуралары” деп аныктама берүүгө чакырык жасашкан. Процедуралар этникалык тегине жана айрым практик-дарыгерлерге жараша айырмаланып турат:  1998-жылы Нигер мамлекетинде жүргүзүлгөн сурамжылоодо, аялдардан аларга жасалган операциялар тууралуу суроо берилгенде, алар бул боюнча 50 дөн ашык терминди колдонушкан.
Ошондой эле, котормо иштери жана аялдардын операция болгон-болбогону же операциянын кайсы түрү жүргүзүлгөндүгүн билбестиктери да маселени ого бетер татаалдатат. Изилдөөлөр аныктагандай,  жүргүзүлгөн сурамжылоолордун жоопторуна ишеним артууга мүмкүн эмес. Ал эми 2003-жылы Ганада жүргүзүлгөн изилдөө иштери төмөнкүдөй жыйынтыктарды көрсөткөн: 1995-жылы сурамжылоого катышкан аялдардын 4% жабыркаткан операцияга дуушар болбогонун айтышса, 2000-жылы ошол эле аялдар жабыркаткан операцияларга туш болгонун билдиришкен. Натыйжада, көрсөткүчтөр 4 пайыздан 11 пайызга өзгөргөн. 2005-жылы жүргүзүлгөн Танзаниядагы сурамжылоодо, ага катышкандардын 66% пайызы аларга карата  жыныс органдарын жабыркаткан операциялар жүргүзүлгөндүгүн айтышкан. Бирок медициналык кароолордун жыйынтыгында, алардын 73% пайызына процедуралар жасалгандыгы аныкталган. 2006-жылы Суданда инфибуляция жасалган аялдар менен кыздардын олуттуу пайызы бул практиканын анча оор эмес түрү тууралуу билдиришкен.
Түрлөрү
Бириккен Улуттар Уюмунун стандарттык анкеталарында аялдарга өздөрү же алардын кыздары төмөнкүдөй процедураларга дуушар болгонбу деген суроолор берилет:
Бул процедуралардын эң кеңири тараган түрлөрүнө “этин жарым-жартылай алып салуу менен кесүү” категориясы кирет, буга клиторду жарым-жартылай же толугу менен кесип салуу процедурасы да кошулат.
Бүткүл дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму 1997-жылы бул процедуралардын кененирээк типологиясын иштеп чыккан: I-II типтери кесилип, алынып салынган ткандардын көлөмү боюнча айырмаланат, III түрү ЮНИСЕФтин “тигип салуу” категориясына барабар, ал эми IV түрү ар кандай процедураларды, анын ичинде символикалык кесүүлөрдү камтыйт.
I тип
I түрү - клитордун башын жарым-жартылай же толук алып салуу (аялдардын жыныс органдарынын сезгич бөлүгү болуп саналган клитордун сырткы жана көрүнөө бөлүгү) жана/же чыгып турган тери/клитордун капюшонун (клитордун башын курчап турган тери) кесип салуу.
I-а түрү - клитор капюшонун гана алып салууну камтыйт, бирок  сейрек учурларда гана аны жалгыз алып салуу мүмкүнчүлүгү ишке ашырылат.
Кеңири таралган процедура I-b түрү (клиторидэктомия), мында клитордун башы жана клитор капюшону толугу менен же бир бөлүгү бир убакта алынып салынат. Процедура жасаган киши клитордун башын чоң жана сөөмөйү менен артка тартып туруп, кесип салат.
Абалдын оорлошуусу
Салттуу сүннөткө отургузуу операцияларын аткаруу үчүн ар кандай аспаптар, анын ичинде устара же бычактар колдонулат. Көпчүлүк учурда бул процедуралар анестезиясыз ишке ашырылып келет. Маалыматтар боюнча, дүйнөдөгү  мындай операциялардын 18% гана хирургиялык кайчы жана наркоз колдонуу менен саламаттыкты сактоо адистери тарабынан жүзөгө ашырылат.
Аялдардын жыныстык органдарына жабыркаткан операциялар - өзгөчө антисанитардык шарттарда жасалганда, аялдардын ден-соолугуна көптөгөн терс кесепеттерди алып келет. Мындай процедурага дуушар болгон аялдарды заара чыгарууда кыйынчылыктар, жыныс органдарынын инфекциялары жана төрөт учурундагы кыйынчылыктар коштойт.
Географиялык жактан
Аялдардын жыныстык органдарын жабыркаткан операциялар дүйнөнүн 30 дан ашуун өлкөсүндө, негизинен Жакынкы Чыгыш жана Африканын өлкөлөрүндө колдонулат. Азияда Филиппин, Малайзия, Пакистан жана Индонезиянын кээ бир жамааттарында салттуу түрдө ишке ашырылат. Кээде Бириккен Араб Эмираттарында, Йеменде, Оманда жана Бахрейнде да бул процедуралар колдонулган учурлар кездешет. Ирактагы “Ислам мамлекети” тобу 2014-жылдын июль айында карамагындагы аймактардагы бардык кыздарды жана аялдарды сүннөткө отургузууга милдеттендирген фатва чыгарган. Учурда Дагестандын жергиликтүү диний басылмалары  тарабынан аялдарды сүннөткө отургузуунун «пайдасын» пропагандалоо жүргүзүлүүдө.
Египетте
Египетте аялдардын жыныстык органдарына жабыркаткан операцияларды кылууга мыйзам тарабынан 2008-жылдан бери тыюу салынган, бирок бул процедуралар дагы эле калк арасында кеңири колдонулуп келет. Египет дүйнөдөгү аялдардын жыныстык органдарын кесүү боюнча эң жогорку көрсөткүчтөргө ээ болгон өлкө. Мамлекеттеги 50 жашка чейинки аялдардын 90%дан ашыгы бул процедурага дуушар болушкан. Эреже боюнча, бул операция 9 жаштан 13 жашка чейинки кыздарга жасалат. Белгилей кетчү нерсе, Египетте мындай операциялардын 70%дан ашыгы квалификациялуу дарыгерлер тарабынан жасалат.
2013-жылы өлкөнүн тарыхында биринчи жолу 13 жаштагы Сухер аль-Батаа бул түр операциядан улам каза болгон. Жаш кыздын өлүмүнөн кийин операция жасаган дарыгер жана кыздын атасы сотко өткөрүлгөн.
Эфиопияда
Эфиопия Африкада операцияга кабылган аялдардын саны боюнча Египеттен кийинки экинчи орунда турат. Эфиопияда бул салтты мусулмандар менен кошо, христиандар жана жөөттөр да карманышат. ЮНИСЕФтин 2005-жылдагы маалыматтарына ылайык, 15 жаштан 49 жашка чейинки эфиопиялык аялдардын арасында 74,3% бул операциядан жабыр тарткан, ал эми салыштыра келсек, 2000-жылы бул көрсөткүч 79,9% болгон. Башка маалыматтар боюнча (NCTPE/EGLDAM сурамжылоосу), 2007-жылы Эфиопияда операциядан жабыр тарткан аялдардын  саны  57%ды гана түзгөн.
Орусияда
Дагестандын айрым тоолуу райондорунда аялдардын жыныс органдарын кесүү иш-чаралары жүзөгө ашырылып келет. Изилдөөчү С. Сиражудинованын маалыматына ылайык, 2010-жылдардын башында аялдарды сүннөткө отургузуу салты Дагестандын бийик тоолуу аймактарында авар жана андо-цез элдеринин айрым өкүлдөрүнүн арасында кеңири тараган. “Орусиядагы укуктук демилге” (42-43-беттер) баяндамасына ылайык, бул практика Ботлих, Цунтинский (анын ичинде Бежта участогу), Цумадинский жана Тлярата жана башка аймактарда, ошондой эле түздүккө көчүп келген айылдарында кайталанууда. С.Сиражудинованын айтымында, аялдардыжыныстык органдарын кесүү – кээ бир учурларда Ингушетия жана  Чеченстандын  жабык тайпаларында гана кездешиши мүмкүн, бирок Орусиянын  бул аймактарынан башка жерлерде дээрлик  кездешпейт. Ингушетиянын борбору Магаста 2020-жылы медициналык мекемеде операциянын баасы 2000 рубль — 30 доллардан аз акчаны түзгөн. С.Сиражудинованын айтымында, жергиликтүү бийлик бул иштерге эч кандай реакция кылбай келет. 2016-жылы жарыяланган баяндамага ылайык, аялдардын жыныстык органдарына операциялар кээде ооруканада, бирок көбүнчө үйдө жасалат.
Жаш өзгөчөлүктөрү
Ар кайсы өлкөлөрдө аялдардын жыныстык органдарына операциялар ар кандай куракта жасалат. Йеменде бул түр операцияларга мыйзам жана дин тарабынан тыюу салынган, бирок Ходейда жана Хадрамаут шаарларында төрөлгөндөн кийинки алгачкы эки жумасында ымыркай кыздардын жыныстык органдары кесилген учурлары сейрек катталат, ал эми Сомалиде, Египетте, Чадда жана Борбордук Африка Республикасында кыздардын 80% пайызы 5 жаштан 14 жашка чейин жыныстык органдарына операцияга кабыл болушат. Кенияда отурукташкан киси элинин арасында кыздар 10 жашында, ал эми камба элинде он алты жаштагы кыздар операция болушат.
Себептери
Аялдардын жыныстык органдарын кесүү практикасы болгон коомдордо “бул процедуралар аялдын жыныстык каалоосун азайтат, ошону менен бирге нике кыйганга чейин кыздыкты сактап, бузулуунун алдын алат” деген ишенимдер орун алган. Чындыгына келгенде, аялдын жыныстык органдарын кесүү ооруксунткан жыныстык катнашка алып келет жана аялды ырахат алуу мүмкүнчүлүгүнөн ажыратат. Бул аялдарды мыйзамдуу жубайы менен коомдук нормаларга ылайык гана жыныстык катнашка макул болууга мажбурлайт.
Дагы башка ишенимдер боюнча, жыныстык органдарды кеспей коюу клитордун ашыкча өсүп кетишине алып келет. Кээ бир сейрек учурларда,   жыныстык органдарга операция эркектердин кошулуу ырахатын узартат жана сексуалдык күчүн арттырат деген ишеним да бар. Андан сырткары, сүннөткө отургузуу азабын башынан өткөргөн аялдарда төрөт азабын көтөрүү жөндөмү жакшырып, төрөттү жеңилдетет деген ишенимдер да кездешет.
Аялдардын сүннөткө отургузулушу боюнча дагы бир катар ишенимдер туруктуу орун алган: “бул процедура дин тарабынан колдоого алынат же буйрук кылынат, же сексуалдык чектөөлөр боюнча диний көз караштарга туура келет, ошондой эле бул маанилүү маданий салт болуп саналат, аны талашууга же токтотууга болбойт. Өзгөчө бул коомчулукка тиешеси жок адамдар бул иштерге кийлигишүүгө укуктары жок”.
Мындай процедуралардан баш тарткандар көбүнчө стигматизацияга дуушар болушат, алар маанилүү коомдук иш-чаралардан жана колдоо чөйрөлөрүнөн четтетилишет жана бардык түрдөгү дискриминацияга туш болушат.
Талаш-тартыштар жана укуктук статус
Көптөгөн мусулман аалымдары аялды сүннөткө отургузууну күнөө деп тааныган жарлыктарды чыгарышкан. Юсуф Ал-Кардави аттуу мусулман теологу бул практика ислам динин тутунгандар үчүн милдеттүү эместигин айткан.
Улуу Британияда аялдын жыныстык органдарын жабыркаткан операция кылууга 1985-жылы расмий түрдө тыюу салынган. Бирок буга карабастан, ири шаарлардагы афррика-азия коомчулугунда бул ырымды жасоо салты улантылып келет.
Ал эми Египетте 1997-жылдан бери медициналык муктаждыгы жок аялдын жыныстык органдарына операция кылууга тыюу салынган. Бирок айрым дарыгерлер медициналык көрсөткүчтөргө шылтоо кылып, бул операцияларды ишке ашырып келишүүдө.
Ал эми 28-ноябрь 2012-жылы Бириккен Улуттар Уюму аялдардын жыныстык органдарын кесүүгө тыюу салган резолюцияны кабыл алган.
Сентрвилл (Миссисипи)
Сентрвилл (Миссисипи) (Centreville) — Миссисипи штатынын Wilkinson округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1680 киши. Болжолдуу аянты - 6.0 км². FIPS коду — 28-12740.
Манчэстер (Нү-Гэмпшир)
Манчэстер (Нү-Гэмпшир) (Manchester) — Нү-Гэмпшир штатынын Хиллсбороу округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 109565 киши. Болжолдуу аянты - 90.4 км². FIPS коду — 33-45140.
Гутах-им-Брайсгау
Гутах-им-Брайсгау (Gutach im Breisgau) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Фрайбург административдик округуна карайт. Эммендинген районуна кирет.
Калкы - 4457 киши(2013-ж.). . Аянты - 24,77 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 3 16 014. Мэр — Урбан Зинглер.
Харен (Эмс)
Харен (Эмс) (Haren (Ems)) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан Шаар. Эмсланд районуна кирет.
Калкы - 22999 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 208,76 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 54 018. Мэр — Маркус Хоннигфорт.
Шаар административдик курамы боюнча 12 шаардык районго бөлүнөт.
Мекешова Замира
Мекешова Замира (18. 3. 1956-ж. туулган, Жумгал району, Өрнөк кыштагы) - дасыккан педагог, жогорку категориядагы мугалим, жетекчи кызматкер.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Заалдагы Аура
Заалдагы Аура (Aura an der Saale) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Төмөнкү Франкония административдик округуна карайт. Бад-Киссинген районуна кирет.
Калкы - 869 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 6,73 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 6 72 111. Муниципалитеттин башчысы — Томас Хак.
Саннин (Благовещен району, Башкыртстан)
Саннин — Башкыртстандын Благовещен районундагы айыл, Саннин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 467 киши. Почта индекси — 453444, ОКАТО коду — 80215843001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Арык
Арык (суу нугу) – негизги дарыядан башталган табигый же жасалма суу нугу.
Сууну бөлүштүрүү жана керектүү жерге жеткирүү үчүн пайдаланылат. Жасалма канал, чоң арык, чарба ичиндеги майда сугат тармактары да жалпысынан арык деп аталат. Кийин, казылган чоң арыктар – канал, чарба ичиндеги майда сугат тармактары – арык аталып калган.
Кыргызстанда Кум-Арык, Жон-Арык, Дөң-Арык, Арыктурук деген ж. б. топонимдер бар.
Элевация
Элевация (фр. elevation - көтөрүнкү) - балет термини; классикалык бийде - бийик секирүү. Элевация эки элементтен турат: Элевациянын өзү (абадагы бийик секирик) жана баллон (бийчинин секиргендеги позасын бийиктикте сакташы).
Калькутта
Калькутта (2001-жылдан расмий аталышы Колката) — Индиянын чыгышындагы ири шаар жана порт (жылына 10 млн T жүк ташылат). Гангдын бир салаасы (Хуглинин) боюнда, Бенгал булуңунан 150 км аралыкта жайгашкан. Батыш Бенгалия штатынын административдик борбору. Калкы 5,1 млн (2008; Чоң Калькутта агломерациясында 15 млн); калкынын саны боюнча өлкөдөгү 3шаар (Мумбаи, Делиден кийин). Тогуз жолдун тоому. Эл аралык аэропорту бар. Метрополитен иштейт.
Барбувилл (Кентукки)
Барбувилл (Кентукки) (Barbourville) — Кентукки штатынын Нокс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3589 киши. Болжолдуу аянты - 9.1 км². FIPS коду — 21-03574.
Калькутта
Шаар 1690-жылы негизделген. Калькутта 1773-жылдан 1911-жылы чейин Индиядагы Британия ээлигинин борбору болгон. Калькутта — Индиянын чыгышындагы финансы, соода өнөр жайынын ири борбору. Шаарда фонд биржасы (соода жүргүзүү боюнча Мумбаиден кийинки), чет өлкөлүк банктардын ири өкүлчүлүктөрү, алдыңкы корпорациялардын штабквартиралары жайгашкан. Өнөр жайынын алдыңкы тармагы машина куруу жана металл иштетүү (автомобилдер, ар түрдүү приборлор, электр-техникалык продукциялар). Жут (дүйнөдөгү жуттун 50% өндүрүлөт), текстиль, химиялык, кагаз өндүрүшүнүн борбору. Ошондой эле кеме куруу жана ремонттоо, фармацевтика, боёочу каражаттар, айнек, азык-түлүк, полиграфия жана башка өнөр жай ишканалары иштейт. К. — Индиянын ири илимий жана маданий борбору. Эки унт (Калькутта, 1857; Жадавпур, 1955), институттар (анын ичинен Рабиндри Бхарати), жана илимий-изилдөө мекемелери (анын ичинен Ш. Бозе атындагы Фундаменталдык илимдер борбору), музейлер (анын ичинен археологиялык, этнографиялык), Рабиндранат Тагордун үй-музейи, улуттук китепкана (анда учурда 1,5 млн китеп сакталууда), парк жана башка бар. Сепил (Уильям форту), Ыйык Павел христиан, Ыйык Ионн англикан соборлору, Накхода мечити, индус храмы, раджалардын ак сарайлары сакталган. Ботанкалык бак уюштурулуп, обсерватория курулган. Кино индустриясынын ири борбору. Улуттук театр жана эл аралык кино фестивалдары, 1987-жылы Түштүк Азия оюндарынын, 2005-жылдан аялдар арасында теннис турнири жыл сайын өткөрүлүп турат. Туризмдин жана зыярат кылуунун дүйнөлүк маанидеги ири борбору.
Аязсыз мезгил
Аязсыз мезгил – жазгы акыркы үшүк менен күзгү алгачкы үшүктүн аралыгындагы мезгил.
Бул мезгилдин агроклиматалогияда мааниси зор, анткени ага карата белгилүү бир аймакка тигил же бул эгинди же өсүмдүктөрдү өстүрүү же өстүрбөө аныкталат.
Мамытова Асылкан
Мамытова Асылкан (20. 5. 1930, Чүй облусу, Москва району, Кепер-Арык кыштагы -2007, Суусамыр кыштагы) - эмгек ардагери. Ал ар кандай чарбалык иштерде эмгектенип, 1974-жылдан 1990-жылга чейин «Калинингазда» иштеген. Ленин ордени (1966) жана «Эмгектеги артыкчылыгы» медалы (1983) менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Метаморфизм
Метаморфизм (грекче metamjrphjomai – өзгөрөм), тоо тектердин метаморфизми – жер кыртышынын тереңдигиндеги температура, басым, флюиддердин (жеңил учуп кетүүчү компоненттер) таасиринен тоо тектердин түзүлүшүнүн, текстурасынын, минералдык жана химиялык курамынын олуттуу өзгөрүү процесси. Терминди илимге англиялык геолог Ч. Лайель 1883-жылы киргизген. Метаморфизм процессинде тоо тектер балкып эрибей эле кристаллдык түзүлүштө өзгөрүүгө дуушар болот. Жер бетинде болуучу ныкталып тапталуулар, камдашып биригүүлөр, диагенез процесси, талкалануу кубулуштары метаморфизм процессине кирбейт. Метаморфизм процессин пайда кылуучу факторлорго өтө жогорку температура, туш тараптан кысуучу күчтүү басым жана магманын курамындагы флюиддер кирет. Фациялар пайда болот. Фация метаморфизмделген тоо тектерди изилдөөдө жана топторго бөлүүдө негизги ролду ойнойт. Көпчүлүк учурда метаморфизм процессинен тоо тектеринин химиялык курамы өзгөрбөйт (изохимиялык метаморфизм), кээде бир аз өзгөрүүгө дуушар болот (аллохимиялык метаморфизм) же өтө күчтүү өзгөрүүгө учурайт (метасоматоз). Метаморфизм процесси чоң аймакты кучагына алса, региондук метаморфизм, ал эми интрузиялардын чет тарабындагы ичке тилкелерде жүрсө, контакт метаморфизми деп аталат. Жер кыртышынын өнүгүү тарыхындагы тектоникалык циклдин ичинде бир нече метаморфизм процесси болот. Алар өз ичинен гранит магмасы пайда болгон мезгилге жараша гранитке чейинки, гранит менен бирге жүрүүчү метаморфизм деп ажыратылат. Мындан тышкары тоо тектердин деформацияга учуроо мезгилине карай статикалык (деформация боло элек учурда) жана синкинематикалык (деформация менен бирге) түрлөргө бөлүнөт. Булардын физикалык-химиялык, геологиялык шарттары түрдүүчө болот. Температура менен басымдын көтөрүлүшүнөн келип чыккан өзгөрүүлөр прогрессивдүү, төмөн түшкөндөгүсү регрессивдүү метаморфизм деп аталат. Метаморфизм процессинен филлиттер, кристаллдуу сланецтер, жашыл түстүү актинолит-хлориттүү сланецтер, амфиболиттер, эклогиттер, кварциттер, мраморлор, роговиктер ж. б. пайда болот. Метаморфизм процессинен ар кандай кен байлыктар келип чыгат. Алар метаморфоген кендери деп аталат. Адабияттар: Елисеев Н. А. Метаморфизм. 2-е издание. М., 1963.
Марлборо (Нү-Гэмпшир)
Марлборо (Нү-Гэмпшир) (Marlborough) — Нү-Гэмпшир штатынын Чешир округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2063 киши. Болжолдуу аянты - 53.5 км². FIPS коду — 33-45460.
Бакве (эл)
Бакве — эл. Либериянын түштүк-чыгышында (500 миң адам, 1992) жана Кот-д'Ивуардын түштүк-батышында (400 миң адам, 1992) жашайт. Жалпы саны 900 миң адам.
Тил
Бакве (бакуэ, бакво) тилинде сүйлөшөт. Ал тил гване-бодо, омелокве (пьа), абри, обва жана бакве диалектилерден турат. Бакве тили Нигер-конго макро-үйбүлөсүнүн Кру уясына кирет.
Дин
Көпчүлүк жергиликтүү салттуу ишенимдерди карманышат. Ата-бабаларга жана табият күчтөрүнө сыйынышат. Полидемонизм. Фетишизм. Калктын бир аз бөлүгү христиандар (протестанттар, католиктер жана афрохристиандар).
Чарбалык иштер
Негизги салттуу кесиптер — кол менен иштетилген тропикалык жер чарбасы (сорго, таруу, ямс, маниок, күрүч), жыйноочулук, аңчылык, балык уулоо. Кээ бирлери плантацияларда (гевея, кант тростниги, май пальмасы) эмгектенишет.
Кол өнөрчүлүк
Кийим
Тамак-аш
Бакве рациону негизги жашылчалардан жана балыктан турат. Ачуу татымаал менен пальма майы кошулган ботколорду жана суюк ысытмаларды жешет.
Турак жай
Конус формасында курулган чатыры чөп же саман менен жабылган тегерек сокмо кепе.
Коом
Маданият
Фольклордун бардык негизги жанрлары бар. Инициация ырымы сакталып калган.
Метаморфоген кендери
Метаморфоген кендери – тоо тектердин метаморфизм процессинде жогорку температура менен күчтүү басымдын таасиринен келип чыккан минералдык заттардын чогундусу. Алар метаморфизмделген жана метаморфизм кендери болуп бөлүнөт. Метаморфизмделген кендер аймактык жана жергиликтүү (чектелген аянтта гана болуучу) метаморфизм процессинин мурдагы кендерге тийгизген таасиринен пайда болот. Мындай кендер деформацияланып, метаморфизмделген тектерге мүнөздүү касиеттерге ээ болот. Сланецтелген була сыяктуу текстуралар, гранопласт структуралары өнүгөт. Аморфтуу заттар кристаллдашат, борпоң минералдардын көлөмдөрү кичирейип, катуу минералдарга айланат. Метаморфизмделген кендердин басымдуу көпчүлүгү кембрийге чейин пайда болгон формацияларда кездешет. Метаморфизмкендери тоо тектер метаморфизм процессине учурап жатканда жаңыдан пайда болот. Аки таш мраморго, кумдуктар кварцитке, чополуу тектер сланецке өтүп кетет. Боксит наждакка айланат.
Ноймарк (Веймар)
Ноймарк (Веймар) (Neumark (bei Weimar)) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан Шаар. Веймар районуна кирет.
Калкы - 482 киши (31-декабрь, 2010). Болжолдуу аянты - 8,64 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 71 061. Мэр — Рональд Рунге.
Раублинг
Раублинг (Raubling) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Розенхайм районуна кирет.
Калкы - 11276 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 44,2 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 87 165. Муниципалитеттин башчысы — Олаф Кальспергер.
Иллерих
Иллерих (Illerich) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Кохем-Целль районуна кирет.
Калкы - 715 киши(2013-ж.). . Аянты - 7,74 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 35 042. Муниципалитеттин башчысы — Хельмут Брауншедель.
Грибен
Грибен (Grieben) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Түндүк-Батыш Мекленбург районуна кирет.
Калкы - 169 киши(2013-ж.). . Аянты - 6,21 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 58 035. Муниципалитеттин башчысы — Франк Леншов.
Риплэй (Мэн)
Риплэй (Мэн) (Ripley) — Мэн штатынын Сомерсет округуна караган АКШ шаары.
Даймбег Даррелл
Даррелл Лэнс Эбботт (Darrell Lance Abbott), Даймонд Даррелл деп да белгилүү (Diamond Darrell), жакшыраак Даймбег Даррелл катары белгилүү (Dimebag Darrell; 20-баш оона 1966-ж. — 8-бештин айы 2004-ж.) — Америкалык рок-музыкант, виртуоз-гитарист, вокалист жана улуу агасы Винни Пол менен бирге Pantera жана Damageplan грув-метал топторунун негиздөөчүлөрүнүн бири. Бардык убактагы эң мыкты металл гитаристтердин бири деп эсептелген. 8-декабрь, 2004-жылы Колумбуста (Огайо) өз концертинде Нейтан Гейл тарабынан өлтүрүлгөн.
Эрте жашоо
Даррел Лэнс Эбботт мүзикчи жана продюсер Жерри Эбботтун уулу болуп, Техас штатындагы Даллас жана Форт-Уэрт шаарларынын четиндеги Арлингтон шаарында туулган. Анын атасы Pantego Sound Studios ширкетине ээ болгон, Даррелл ал жерде көптөгөн блюз гитарчыларын көрүп, уккан, бирок Эйс Фрейлиди Kissтен уккандан кийин ал гитарада өзү ойной баштагысы келген. Ал убакта анын улуу агасы Винни Пол добулду ойногонду үйрөнүп жаткан. Даррелл да аспапты өздөштүргөнгө аракет кылган, бирок Винни добулду жакшы эмес экенин айтып, Даррелге башка аспап издегенге кеңеш берген. Даррелл атасынан гитара сураган. Ал Hondo Les Paul (Gibson Les Paul'дун көчүрмөсү) болуп калды жана көп өтпөй бир туугандар чогулуп калышты. Бир аз убакыт өткөндөн кийин, Даррелл ар кандай сынактарга катыша баштады, көбүнчө ага караганда 10 жыл көп ойногон гитаристтер менен, бирок, ошентсе да, ал жеңиштерге жетишти. Бул сынактардын биринде ал Dean ML гитардын сыйлык катары алган, Даррелл мүзиктик жашоосунун көп бөлүгүн аны менен өткөргөн. 18 жашында ал көп учурда жеңишке жеткендиктен, аны эч жакка киргизбей коюшкан, бирок алар өз каалоосу менен судьялык кызматка чакырылышкан.
Крутая (Чоң Кия куймасы)
Крутая (Садиюн) — Орусиядагы дарыя. Ненец АО, Архангельск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Кия дарыясынын сол жээгинен 57 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 35 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — АО деңиз бассейнинин дарыяларыВоронов тумшугунан (Мезень дарыясын кошпогондо) Канин Нос тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Мезень.
Манисти
Манисти (Manistee) — Мичиган штатынын Manistee округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6586 киши. Болжолдуу аянты - 11.3 км². FIPS коду — 26-50720.
Кальмарлар
Кальмарлар (лат. Teuthida) — баш буттуу моллюскалар түркүмү. Дене узундугу 2 смден 5 мге жетет. Ири кальмарлардын узундугу 6—13 мге (тинтүүрү менен), кээде 18 мге, салмагы 300 кгдан 1 тга чейин жетет. Башында 8 буту, 2 тинтүүрү бар. Тинтүүрүндө төрт же андан көбүрөөк катар соргучтары болот. Скелети мүйүз сымал ичке пластинка (гладиус). Бардыгынын радуласы жана сыя баштыкчалары бар. Тайыз сууда жашоочу кальмарлар түсүн өзгөртүп турат, тереңдегилери бир түстө же түссүз. Көбүнүн жарык чыгаруучу органдары бар. Кальмарлардын 25 тукуму, 85тен ашык уруусу, 250дөн ашык түрү Арктикадан Антарктидага чейин таралган. Кальмарлар — үйүрү менен жүргөн активдүү жырткычтар. Деңиз түбүндөгүлөрү — аз кыймылдаган макропланктонофагдар. Кальмарлар — кашолоттун, ошондой эле кээ бир деңиз жаныбарларынын негизги азыгы. Кальмарлар — фармацевтика өнөр жайынын сырьё булагы.
Сидон (Миссисипи)
Сидон (Миссисипи) (Sidon) — Миссисипи штатынын Leflore округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 672 киши. Болжолдуу аянты - 0.3 км². FIPS коду — 28-67840.
Мамытбеков Сейитказы
Мамытбеков Сейитказы (15. 1949-ж. туулган, Суусамыр өрөөнү, 8-Март (учурда Кожомкул) кыштагы) - тажрыйбалуу педагог.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Байырлашуу
Байырлашуу – жаныбарлардын, өсүмдүктөрдүн ж-а адамдын жаңы тиричилик шартына ыңгайланышы (байыр алышы).
Тирүү организмдер жашаган жерин которуштурбай эле, ошол чөйрөнүн өзгөрүшүнө байланыштуу (мис., токойдун кыйылып жок болушунан, чөлдүү аймакты сугаруудан, сазды кургатуудан ж. б.) байыр алышы мүмкүн. О. эле адамга пайдалуу биоценоздорду көбөйтүү максатында тирүү организмдердин кандайдыр бир түрүн жаңы аймактарга ылайыкташтырып өстүрүү да байырлаштырууга кирет.
Швайниц (Флеминг)
Швайниц (Флеминг) (Schweinitz (Fläming)) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Анхальт-Цербст районуна кирет.
Калкы - 287 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 35,80 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 86 215. Муниципалитеттин башчысы — Эдельгард Ян.
Эшби (Миннесота)
Эшби (Миннесота) (Ashby) — Миннесота штатынын Grant округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 446 киши. Болжолдуу аянты - 1.5 км². FIPS коду — 27-02422.
Барбурмид (Кентукки)
Барбурмид (Кентукки) (Barbourmeade) — Кентукки штатынын Джэфферсон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1 260 киши. Болжолдуу аянты - 1.0 км². FIPS коду — 21-03556.
Балкылдак
Балкылдак, калкыма саз, шабыр – жайык жерлердеги көлмөлөнгөн саздар; айрым дарыялардын дельталарындагы саз м-н көлдөр өтмө катар болуп жаткан жерлер. Адатта мындай саздарды чым каптап, анда саз өсүмдүктөрү, майда камыш (шабыр) өсөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргызстандын географиясы. Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004, s. 71–72. ISBN 9967-14-006-2
Харзефельд
Харзефельд (Harsefeld) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Штаде районуна кирет.
Калкы - 12330 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 51,81 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 59 023. Муниципалитеттин башчысы — Райнер Шлихтман.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт.
Мамытбеков Орозбек
Мамытбеков Орозбек (25. 2. 1956-ж. туулган, азыркы Ко-жомкул кыштагы) - жетекчи кызматкер, инженер.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Эл аралык эсептешүү акча бирдиги
Эл аралык эсептешүү акча бирдиги - жасалма ойлоп табылган акча бирдиги; бул бирдик ар кайсы өлкөлөрдүн валютасын салыштырып өлчөй турган жана алардын ортосундагы пропорцияны чыгара турган шарттуу өлчөмдүн масштабын түзүүгө багытталган. Мындай бирдик эл аралык милдеттүү карыздарды, ар кайсы өлкөлөрдүн төлөмдөрүн, валюта резервдерин, кредиттерин, депозиттерин салыштыруу, ошондой эле, ар кайсы өлкөлөрдүн валюта курстарын жана банктык баланстын көрсөткүчтөрүн салыштыруу үчүн керек.
Булат (Благовещен району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Мэсон (Нү-Гэмпшир)
Мэсон (Нү-Гэмпшир) (Mason) — Нү-Гэмпшир штатынын Хиллсбороу округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1382 киши. Болжолдуу аянты - 62.1 км². FIPS коду — 33-46260.
Аурах (Ансбах)
Аурах (Ансбах) (Aurach (Landkreis Ansbach)) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Ансбах районуна кирет.
Калкы - 2845 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 36,72 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 5 71 114. Муниципалитеттин башчысы — Манфред Мерц.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 14 шаардык районго бөлүнөт.
Силвэр Крик (Миссисипи)
Силвэр Крик (Миссисипи) (Silver Creek) — Миссисипи штатынын Lawrence округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 209 киши. Болжолдуу аянты - 2.7 км². FIPS коду — 28-67960.
Гутенцелль-Хюрбель
Гутенцелль-Хюрбель (Gutenzell-Hürbel) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Тюбинген административдик округуна карайт. Биберах районуна кирет.
Калкы - 1827 киши(2013-ж.). . Аянты - 37,86 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 4 26 135. Мэр — Андреас Меркле.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 Шаардык районго бөлүнөт.
Ильбесхайм (Доннерсберг)
Ильбесхайм (Доннерсберг) (Ilbesheim (Donnersbergkreis)) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Доннерсберг районуна кирет.
Калкы - 537 киши(2013-ж.). . Аянты - 6,13 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 33 031. Муниципалитеттин башчысы — Фолькер Шорник.
Элдик фронт
Элдик фронт - фашизмге жана согушка каршы, демократия, социалдык прогресс жана улуттук көз карандысыздык үчүн, ошондой эле эмгекчилердин зарыл экономикалык мүдөөсүн коргоо үчүн элди күрөшкө бириктирүү максатында бир катар өлкөлөрдө пайда болгон (жумушчу табын, дыйкандарды, шаардык орто катмарды, прогрессчил интеллигенттерди) уюмдун формасы. В. И. Ленин иштеп чыккан принциптердин негизинде түзүлүп, жумушчулардын биримдик фронту жөнүндөгү Коминтерндин бир катар чечимдерине негизделген. 30-жылдарда капитал чабуулунун күчөшү, Германияда бийликти фашисттердин алышы (1933), Италияда фашисттик бийликтин орношу, Франдия менен Исланияда ж. б. өлкөлөрдө фашизмдин күчөшү Элдик фронтту түзүү зарылдыгын туудурган. 1935-жылдан Элдик фронт иш жүзүндө калыптанып, алгачкы ийгиликтерге ээ болгон. Ошол эле жылы Испания менен Чилиде түзүлгөн Элдик фронт эл аралык мааниге ээ болуп, 1936-ж. 35 өлкөнүн делегаттарынын катышуусу менен Брюсселде Тынчтыктын эл аралык конгресси өткөрүлгөн. Элдик фронт коммунисттер тарабынан андан ары өркүндөтүлүп, анын таасири колониялык жана көз каранды өлкөлөрдө кеңири тарай баштаган. Экинчи дүйнөлүк согуш (1939-45) учурунда да өркүндөп, каршылык көрсөтуү кыймылына. улуттук фронтко өсүп чыккан жана Европа, Азия өлкөлөрүндө (Албания, Болгария, Венгрия, Германия Демократия Республикалык, Румыния, Польша, Чехословакия, Югославия, Корей Элдик Демократия Республикалык, Вьетнам Социалисттик Республикалык) зор роль ойногон. Согуштан кийинки жылдарда коммунисттердин жетекчилиги менен Франция, ГФР, Австрия, АКШ сыяктуу өнүккөн капит. өлкөлөрдө монодолияга, империализмге каршы фронт уюштуруу үчүн демокр. күчтөрдүн кыймылы күчөгөн. Ал эми Латын Америкасынын өлкөлөрүндө (Боливия, Венесуэла, Гаити, Гватемала, Мексика, Сальвадор, Уругвай, Колумбия, Эквадор, Чили ж. б.) улуттук фронт тибиндеги уюмдар уюшулган. 20-кылымдын 60-жылдары Азия, Африка өлкөлөрүндө да Элдик фронткеңири кулач жайыд, зор ийгиликтерге жетишкен.
Рауэнебрах
Рауэнебрах (Rauhenebrach) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Хасберге районуна кирет.
Калкы - 2979 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 46,82 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 6 74 187. Муниципалитеттин башчысы — Оскар Эберт.
Эл аралык финансы корпорациясы
Эл аралык финансы корпорациясы - БУУнун адистештирилген мекемеси. Эл аралык финансы корпорациясына катышкан өнүгүп жаткан өлкөлөрдүн жеке секторуна капиталдык салым жумшоо максатында 1956-ж. Эл аралык реконструкция жана өнүктүрүү банкынын филиалы катары уюшулган. 1980-ж. Эл аралык финансы корпорациясына 109 мамлекеттик кирген. Турган жери - Вашингтон.
Мамбеталиева Айнагүл
Мамбеталиева Айнагүл (5. 9. 1954-ж. туулган, 1-Май кыштагы) - эл агартуунун отличниги (2006).
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Манистикю
Манистикю (Manistique) — Мичиган штатынын Schoolcraft округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3583 киши. Болжолдуу аянты - 9.1 км². FIPS коду — 26-50760.
Кальян
Кальян — Индиянын батышындагы шаар. Махараштра штатында. Араб деңизинин жээгинде, Улхас дарыясынын чатында жайгашкан. Калкы 1,3 млн (2008; Домбивли шаары менен биригип кеткен). Темир жол тоому. Мумбаи шаары менен темир жол аркылуу байланышат. Чоң Мумбаи агломерациясына кирет. Алгач Биздин заманга чейинки 4-кылымда порт катары эскерилет. 19-кылымдын башында Бомбей провинциясынын курамына (1947—60 Бомбей штатында) киргизилген. Машина куруу (электр жабдуулары), металл иштетүү, нефть ажыратуу, химиялык (боёктор, жуучу каражаттар жана башка), текстиль (кебез-кездеме) өнөр жай ишканалары иштейт.
Колдонулган адабияттар
Биринчи кальян качан кандайдыр изобретенный жылы даярдалган бири кокосовой кабыкчасы жана трубок менен прикрепленной глиняной чашей үстүнөн. сөздөрүн кошуп.
Бардвелл (Кентукки)
Бардвелл (Кентукки) (Bardwell) — Кентукки штатынын Карлисл округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 799 киши. Болжолдуу аянты - 1.6 км². FIPS коду — 21-03664.