cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тамактануу гигиенасы
Диетология
Тамактануу гигиенасынын изилдөөлөрү адамдын эң жагымдуу тамактануу иретин, мүнөзүн иштеп чыгууга, тамак-ашта тигил же бул заттын жетишсиздигинен же тамак-аш менен оору чакыруучу микроорганизмдердин, уулардын, түрдүү химиялык заттардын организмге киришинен болуучу оорулардын алдын алууга багытталган. Дени сак адамдын тамактануусун изилдөөдө анын жашы, кесиби, тиричилик шарты, улуттук, климаттык-географиялык өзгөчөлүктөрү жана башкалар эске алынат. Тамактануу гигиенасысы тамактануунун нормаларын, авитаминоз жана гиповитаминозду алдын алуу чараларын (Витамин жетишсиздиги) иштеп чыгат. Анын негизги маселелеринин бири түрдүү кесипте иштеген кишилердин энергияны сарптоосун жана алардын организми белокту, майды, углеводду, минералдык туздарды, витаминдерди талап кылуусун изилдөө болуп саналат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Сөйкө
Бул — кыз-келиндерибиздин кулакка тага турган зер буюму. Анын кулакка илүүчү иймеги, ичке моюну жана сүйрү, тегерек, жумуру, жүрөкчөлөнгөн тоголок сыяктуу түрдүү формада алаканы (солоңдору). Сөйкө зергерчиликтин «сыялоо», «сирке төгүү», «тогуз төбөлөө», «Чапкылоо», «тордоо», «эшүү» «сомдоо» өңдүү негизги ыкмалары аркылуу жүзөгө ашат.
Сөйкөнүн бир түрү «иймек» деп аталат. Ал жаштарга ылайыкталып, күмүш зымдан иймекей формада жөнөкөйрөөк ийилип жасалып, кулактан өткөрүлөт. Ал иймекейден кийин күбөк өткөрүүгө болот. Тоголок томпоктуу кылып, ага «себетти» калыңыраак төккөн сөйкө сүйрү да, тегерек да, жүрөкчө кейипте да көрүнөт. Из түшүрүлүп кармалган сөйкө жука келет. Атайын калыпка салып, чыгарган сөйкө томпоктуу көрүнүп, мунун ортосу жазыраак болуп, ага өзүнчө кооздук түшөт да, анын аяк-башы бирдей көрүнөт.
«Чапкылоо» ыкмасы аркылуу бүткөн сөйкөлөр ичке, узун келип, ага түшүрүүчү түр «тап бердирме» (чөп башыланып, кооздук жөнөкөй түшүп, сейрек из түшүрүлөт) гана болот. Мына ушундай формадагы сөйкөнүн бир аз жазыраак кылып, анын бетине чеке-белине «сирке төгүлөт».
Желбирөөч, сөйкө, бой тумар, шакек, билерик, топчу, кыргак, чолпу күйөөгө аттануучу кыздын зер буюмдарынын жалпы бир бүтүмүн түзөт да алар кыз себинин ичине кирет.
Зергер бир эле сөйкө желбирөөчкө узанууда элдик зергерчиликтин («сыя төгүү», «сиркелетүү», «тогуз төбөлөтүү», «тордоо», «эшүү», «чыйратуу») кылдат ыкмаларын бүтүндөй колдонот.
Сөйкө желбирөөчтүн бир нече түрү кездешет. Сөйкө катары кулакка тагылуучу чакан сөйкө желбирөөчтүн иймеги берки сөйкөлөрдөй келип, дайыма кулакка жүрүүгө шартташкан. Ал эми желбирөөч жалаң асыл жердиктен көлөмдүү жасалып, көп машакаттар менен бүтүп, салмактуу келгендиктен төшкө тагылып, моюнга илинет.
Сөйкө желбирөөч — жалпы алганда конус формасындагы зым торчолору бар эки кулакка салына турган чачыктай төгүлгөн кош шөкөт. Мунун иймеги күмүштөн тандалат. Мында майда чыйратылган күмүш зымчалар иймектин алдындагы конус (тегерек сүйрү) темирдин сыртынан кылдат оролот. Анан анын этегине майда чыны шурулар, көз мончоктор, асыл таштар жана түрдүү түстөгү айнектер кылдат «тогуз төбөлөнүп» куткундалат. Зым торчолору төмөнкү түшкүнүн көздөй ортолору учуна чейин жыш мончоктолуп шурулантып, зергерленет. Албетте, желбирөөчкө мына ушундай узануу үлгүлөрү айыл ичинде жолугат. Биз этнографиялык жана тарыхый музейлерден да арбын сакталып турганын көрөбүз. Желбирөөчтө зым торчолордун кооздукту жаратуу мааниси зор. Муну элдик зергерчиликте «тордоо», «эшүү» деп айтат. Кыздын төшүн жаркырата турган анын эки канатынын көрүнүктүү бөлүгү «тумарча» жасалат. Анын торчолонгон жана эшилген күмүш зымчалары ошо тумарчадан төрт бурчтук болуп чыгат. Желбирөөч учтары сөйкө желбирөөчтөн калакча өңдөнгөн майда-майда зер аркылуу сеңселе төкмө чачыланат. Мында буюмду «тумарча», «төрт бурчтук» бөлүмүнө түшкөн оюмга «сыя төгүүгө», жөн гана «сирке төгүп») (таруулантып, «көз мончоктотуп» таштоого да мүмкүн.
Сөйкөнү айчык формасына кейиптентип, майда зымчаларды коюп, же эшип, зергерлер ага кол жеткистей түр-көчөт түшүрүп, алардын арасына бермет коюп, кооздоп да келишкен. Муну өтө көркөмдөлгөн бир түрү желбирөөчкө өтө окшошот. Элибизде «кулагыңа сырга болсун» деген сөз бар. — Мында туруктуулукту, сөздү тыңдай, талдай билүүчүлүк, сөздү тута билүү касиеттерин символдоштурушат.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Самындантуу
Самындантуу – карбон к-таларынан алынган туундуларды (татаал эфирлер, нитрилдер, амиддер жана хлорангидриддер) гидролиздөө Мисалы:
RCOOR¢ +H2O RCOOH +R¢-OH
Майларды С. карбон к-талары глицерин, самын алынат. Мына ушундан «самындаштыруу» термини келип чыккан. С. термини кээ бир органикалык бирикмелер гидролизинде да колдонулат. М., жөнөкөй эфирлер гидролизи ж.б.
Минск метросу
Минск метросу – Минск шаарынын метросу. Метросу 30-июнь 1984-жылы ачылат.
Сөңкөл өөрөнү
Cөңкөл өрөөнү - Ички Тянь-Шандын борбордук бөлүгүндөгү бийик көтөрүлгөн, Сөңкөл тоо, Молдо-Тоо, Бооралбас тоо кыркалары менен курчалган, борборун карай бир аз эңкейиштиги бар ойдуң. Ойдуңда суунун бети 3016 м, орточо тереңдиги 9м көл орун алган. Өрөөн кеңдик боюнча 50кмге созулат. Туурасы 25 км. Келип чыгышы боюнча байыркы денудациялык түздүктөрдүн бир үзүмү. Климаты континенталдык, январдын орточо температурасы -20С, июлдуку +11С. Жылдык жаан-чачын 350-400мм, Көлгө майда суулар куят, көлдөн Кажырты суусу агып чыгат. Тоолуу шалбаа топурагынын үстүнө субальпы жана альпы өсүмдүктөрү өсөт. Эң ыңгайлуу жайлоо.
Дирхем
Дирхем,дирхам – 1) арабдардын байыркы күмүш тыйыны, 2,97 г таза күмүшкө барабар. 695-ж. Араб халифатында чегилген. Алгач тыйын бетине сүрөт түшүрүлбөстөн, жазуулар гана болгон. Соода-сатыкта колдонулган. 697-ж. Абдал-Маликтин Араб халифатында жүргүзүлгөн реформасынын натыйжасында Орто Азияга тараган. Орто кылымда чебер кол өнөрчү айына 30, жардамчысы 15 дирхем алган. Кебез кездемеден тигилген көйнөк 10 дирхем турган. Бир тоок бир дирхемге сатылган. 9–12-кылымда дирхем Байыркы Руска да жеткен. 2) Ирак, Иордания, Кувейт, Ливия, Марокко, Бириккен Араб Эмираттарынын акча бирдиги; 3) Египет менен Суданда асыл металлдардын салмак өлчөмү (3,12 г).
Инвестициялык укук
Инвестициялык укук – өлкөдөгү инвестициялык ишмердикти, а. и. чет өлкөлүк инвестициялар режимин жөнгө салуучу юридикалык ченемдердин жыйындысы. Аталгы чет өлкөлүк тажрыйбада, ошондой эле илимий адабияттарда (а. и. атамекендик) кеңири колдонулат. И. у. өз ичине конституциялык, жарандык, административдик, каржылык жана укуктун айрым тармактарын камтыган тармактар аралык укук ченемдеринин комплекси болуп саналат.
Самындар
Самындар – ири мол. массалуу карбон к-талары (пальмитин, стеарин к-талары) туздары. Щелочтуу металлдан пайда болгон С. сууда эрийт. Na тузу катуу, К тузу суюк С. тиешелүү.
Солон (Огайо)
Солон (Огайо) (Solon) — Огайо штатынын Cuyahoga округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 23348 киши. Болжолдуу аянты - 53.3 км². FIPS коду — 39-72928.
Манас ордени
«Манас» ордени — Кыргыз Республикасынын жогорку даражадагы мамлекеттик сыйлыгы. 1996-жылы 16-апрелде «Кыргыз Республикасынын мимлекеттик сыйлыктары» мыйзамынын негизинде түзүлгөн.
Ордендин статутуту
"«Манас» ордени менен мамлекеттин биримдигин сактоого жана аны коргоого, демократиялык коомду түзүүгө, элдин биримдигин жана руханий, интеллектуалдык денгээлин көтөрүгө, мамлекеттин экономикасын жогорулатууга салымын кошкон жарандар сыйланышат."
Ордендин сүрөттөлүшү
«Манас» ордени үч даражадан турат:I даражадагы «Манас» ордени, II даражадагы «Манас» ордени, III даражадагы «Манас» ордени. Орден менен сыйлануу баскыч менен жүргүзүлөт, башкача айтканда, алгыч үчүнчү даражадагы орден менен сыйланышы керек. Кыргыз Республикасынын Президенти гана, эки баскычтан өтүп, биринчи даражадагы сыйлыкты ыйгара алат.
I даражадагы «Манас» ордени
I даражадагы «Манас» ордени эки бөлүктөн турат - 60 мм болгон сегиз кырдуу алтын жылдыздан жана анда бекитилген бири-бири менен чырмалышкан суу менен асмандын түсүндө - жашоону тутандырган көк түс менен боёлгон эки төрт бурчтан, ошондой эле кызыл түс менен бастырылган жана күндү элестеткен, борбордук тегерек формадан. Ал эми ал формада шамаалга желегин желбиретип, төшүн тоскон, жылкы минип турган Манастын сөлөкөтү түшүрүлгөн.
II даражадагы «Манас» ордени
II даражадагы «Манас» ордени, I даражадагы орденге окшош келет. Бирок, сегиз кырдуу жылдыз күмүштөн жасалган; алтындан болсо: жылдаздын нурларынын айланасына тегерек форманы түзгөн сегиз жалбырак жана анын борбору түшүрүлгөн. ал эми чырмалышкан эки төрт бурчтуктун бурчтары алтын баскычтар менен бекитилген. Колдонулган эмалдар - көк жана кызыл түстөр.
III даражадагы «Манас» ордени
III даражадагы «Манас» ордени толугу менен күмүштөн жасалган. Колдонулган эмалдар - көк жана кызыл түстөр.
Орден менен сыйланган инсандар
I даража:
II даража:
Гай дарыясы (Чиндата куймасы)
Гай — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чиндат дарыясынын сол жээгинен 31 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Шерлок Холмстун архиви
«Шерлок Холмстун архиви» (The Case-Book of Sherlock Holmes) — Артур Конан Дойль жарыя кылган, Шерлок Холмс тууралуу жыйнактардын акыркысы. 1921-1927-жылдары жазылган аңгемелерди камтыган жыйнак, 1927-жылы жарыкка чыккан. Бул жыйнакта аңгемелердин жайгашууу тартибинин эки варианты бар. Анын биринчиси жадыбалда көрсөтүлгөн.
Экрандаштыруулар
«Шурлок Холмстун укмуштуу окуялары» телесериалында нгемелердин дээрлик баары экрандаштырылган. Шерлок Холмсту -Джереми Бретт, ал эми Доктур Ватсонду - Дэвид Бёрк ойногон.
Курбский Андрей Михайлович
Курбский Авдрей Михайлович (1528-1583) - орустун саясий жаш аскер ишмери, жазуучу-публицист, Ярослав княздарынын тукумунан, 40-50-жылдарда Иван IV Васильевичтин эң жакын адамы болуп, административдик жана аскердик жогорку кызматта иштеген. Таңдалган радага кирген жана Казан казаттарына (1545-1552) катышкан. Ливониядагы согуштардан кийин падыша Балтика боюңдагы орус армиясынын башчылыгына (1561) дайындаган. Андан соң Юрьевде воевода. 1564-1579-жылдары Иван ГУгө үч послание жиберип, анын катаалдыгын жана ырайымсыздыгын ашкерелеген. Курбский өзү колдогон А. Ф. Адашев өкмөтү кулагандан кийин Юрьевден Литвага качкан. 1573-жылы «Москванын улуу князы жөнүңдө баян» деген саясий памфлет жазып, анда самодержавиенин күчөшүнө каршы ири аристократиянын идеологиясын жактаган.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Трактарны завод
Трактарны завод — Минск метросунун Автозаводская сызык сындагы станция. 1990-жылы 31-декабрьда ачылган.
Куала-Лумпур метросу
Куала-Лумпур метросу (Rapid Rail) – Куала-Лумпур шаарынын метросу. Метросу 16-декабрь 1996-жылы ачылат.
Дис...
Дис... – татаал сөздөрдүн кыйындатуу, бузулуу, ажырап кетүү, жоголуу сыяктуу маанини билдирген биринчи бөлүгү (Мисалы, дисгармония, диспропорция).
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Фольках
Фольках - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Китцинген (район)|Китцинген районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 8664 (2013-ж.). Аянты – 60.19 км2.
Volkach's main tourist attraction is its annual wine festival. Volkach's "Weinfest" is one of the premier celebrations of Franconian wine in the region.
Суйсал өрүмү
Камчы өрүмү, татаал өрүмдүн бири. Суйсал өрүмдүн «каз таңдай өрүмү» менен окшоштугу байкалып кетет. Бул да төрт талдан төрт жолу жупташат. Андыктан ага өрүмчүлөр он алты тал көктү тилишет. Эгер «Суйсал өрүмү» 18 тал тилинсе, тогуздан экиге бөлүнөт да, үчтөн басып отуруу зарыл.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Гаити
Гаити, Гаити Республикасы – Вест Индиядагы мамлекет. Гаити аралынын батыш бөлүгү менен ага жакын жаткан Гонав, Тортю, Ваш жана башка аралдардан орун алган. Аянты 27,7 миң км2. Калкы 8,3 млн (2006). Мамлекеттик тили француз жана гаити (креол) тили. Борбору Порт-о-Пренс шаары Гаити административдик жактан 10 департаментке Администрациялык-аймактык бөлүнүшү (2006): бөлүнөт. Акча бирдиги гурд. Гаити БУУнун (1945), ЭВФтин (1953), Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун (1953) жана башкалардын мүчөсү.
Мамлекеттик түзүлүшү
Гаити унитардык мамлекет. Конституциясы 1987-ж. 29-мартта кабыл алынган (1996-ж. 8августта референдумда өзгөртүлгөн). Башкаруу формасы аралаш республикалык. Мамлекет башчысы президент. Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы эки палаталуу парламенттен турат. (Улуттук ассамблея) Депутаттар палатасы жана Сенат. Аткаруу бийлигин премьер-министр жетектеген өкмөт жүзөгө ашырат. Саясий партиялары: Гаити христиан-демократиялык партиясы жана Гаити социалдык-христиан партиясы.
Табияты
Рельефи тоолуу (бийиктиги 2674 мге чейин, ЛаСель тоосу). Аралдары аскалуу. Климаты тропиктик, пассаттык. Айлык орто температурасы 23-29°С. Жылдык жаан-чачыны 500-800 мм, тоолордун айдарым капталдарында 2000 ммге чейин. Ири дарыясы: Артибонит, анда кеме жүрөт. Кюль-де-Сак ойдуңунда Гаитидеги эң ири көл Соматр (113 км2) жайгашкан. Аймагында көбүнчө жалбырагы күбүлмө тропик токою, түштүгүндө дайыма жашыл баалуу дарактар өсөт. Гаитиде жалпы аянты 7,45 миң га болгон 8 коргоого алынган табигый аймактары, андан ичкери Ла-Визит жана Макая улуттук парктары бар.
Калкы
Калкынын 95%ин негрлер (Африкадан алынып келинген кулдардын укум-тукумдары), 5%ин мулаттар түзөт. Динге ишенгендери католиктер. Орто жыштыгы 1 км2 жерге 300 киши. Шаар калкы 41,8% (2005). Калкынын жашынын орто узактыгы: эркектериники 51,6, аялдарыныкы 54,3 жашаары Ири шаарлары Порт-о-Пренс, Ле-Ке.
Европалыктар келгенге чейин аралды индей уруулары (аравак-таино жана сибон) жердешкен. Таинолор отурукташып жашашкан, алар маис, гозо өстүрүшкөн, ал эми сибондор аңчылык жана жыйноочулук менен кесиптенишкен. 15-кылымдын аягына карата алардын жалпы саны болжол менен бир млнго жеткен. 1492-ж. 6-декабрда Х. Колумбдун экспедициясы аралды Эспаньола деп атап, Испаниянын колониясына айландырган. Испандар өзүлөрүнүн бийлигин жана динин тааныгысы келбеген жергиликтүү индей урууларын кырып, калгандарын кул кылышкан. 16-кылымдын аягы 17-кылымдын башында Испания, Франция жана Англиянын ортосунда Эспаньола үчүн күрөш күчөйт. 17-кылымдын аяк ченинде аралдын батыш бөлүгү Францияга өтүп, Сан-Доминго деп аталган. Чыгыш бөлүгү Испаниянын карамагында калган. 1804-ж. арал Францияга көзкарандысыз деп жарыяланып, кулчулук жоюлган жана ага мурдагы Гаити деген индейче аты кайтарылган. Гаити 1807-ж. Гаити Мамлекети (негрлер көзөмөлдөгөн) жана Гаити Республикасы болуп экиге бөлүнүп кеткен. 1821-ж. генерал Ж. П. Буайе өлкөнү бириктирип, бирдиктүү Гаити республикасын түзгөн. 1825-ж. Франция анын көзкаранды эместигин тааныган. 1844-ж. аралдын Гаитиден бөлүнгөн чыгыш бөлүгүндө өзалдынча мамлекет Доминикан Республикасы түзүлгөн. Экинчи дүйнөлүк согуш жылдарында (1939-45) Гаити АКШнын согуш жана сырьё базасына айланган. Согуштан кийин Гаитиде демократиялык кыймыл кулач жайды. 1957-ж. АКШнын жардамы менен Ф. Дювалье президенттикке келип, чексиз жеке бийлик тартибин (диктатура) орнотту. Диктатор дүйнөдөн кайткан соң 1971-ж. анын ордун уулу Ж. К. Дювалье ээлейт, ал өзүн 1985-ж. «түбөлүк президент» деп жарыялайт. 1986-ж. башталган толкундоолордун жүрүшүндө Дювалье өлкөдөн качып кетет. 1990-ж. декабрда Ж. Аристид президент болуп шайланды, бирок 1997-ж. аскердик төңкөрүшгөн кийин ал өлкөдөн чыгып кеткен. 1994-ж. өлкөгө БУУнун аскерлери киргизилген, Аристид президенттик оркнду ээлеген. 2004-ж. ал кайрадан качкан, анын ордуна Б. Александр шайланган. 2006-ж. 14-майда аны Р. Преваль алмаштырган. Учурда өлкөдө ички саясий абал туруксуз бойдон калууда.
Инвестициялык фонд
Инвестициялык фонд – өздүк баалуу кагаздарын басып чыгаруу жана ачык жайгаштыруу аркылуу акча каражаттарын тартуу жана андан ары тартылган каражаттарды инвестициялык активдерге диверсифицирдик инвестирлөө үчүн түзүлгөн жамааттык инвестирлөөнүн таризи. И. ф-дор катары акционердик И. ф-дор жана пайлык И. ф-дор иштешет.
Манас (маанилери)
Манас — Кыргыз элинин баатыры. Кыргызстардын эң ири эпосторунун бири Манас эпосундагы баатыр. Анын ысымы менен:
Башка түшүнүктөр:
Географиялык объектилер:
Гүлбара Иманкулова
Иманкулова Гүлбара (1920, Сокулук району) - опера ырчысы (меццо-сопрано). Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1947). 1937- жылдан 1986-жылга чейин Кыргыз мамлекеттик музыкалык драма театрында (азыркы Кыргыз улуттук академиялык А. Малдыбаев атындагы опера жана балет театры) ырчы болуп иштеген.
Референдум
Референдум (лат. referendum – кабарлана турган нерсе) - конституциялык, мыйзам чыгаруучу, ички жана тышкы саясий суроолор боюнча акыркы чечим чыгаруу үчүн шайлоочу корпуска кайрылуу. Референдумдун башкы мазмундуу белгиси – мамлекеттик мыйзам чыгаруу бийлигинин түздөн-түз эл тарабынан ишке ашырылышы. Референдумдун объектиси болуп мыйзам, мыйзам долбоору, конституция, конституцияга толуктоолор, эл аралык статустун же өлкөнүн ички саясий турмушу боюнча маселелер эсептелет. Референдумдун мазмуну, шарттары жана процедурасы өлкөнүн конституциясы жана мыйзамдары менен тартипке келтирилет. Референдум процедурасы көп жерде шайлоолордун процедурасы менен дал келет: шайлоолордо да, референдумда да шайлоочулар катышат. Негизги айырмачылыктары: шайлоонун объектиси болуп депутаттыкка же шайланма кызматка (президент, губернатор ж. б.) талапкерлер эсептелсе, референдум объектиси – бир маанилүү маселени чечүү үчүн жүргүзүлгөн суроо болот.
Гүлбара Иманкулова
Бул жылдарда орус, кыргыз тилдеринде 40тан ашык башкы ролдордо ойногон. «Айчүрөктөн» Чачыкейдин, «Ажал ордундан» Зулайканын энесин, «Евгений Онегинден» Ольга Ларинанын, «Токтогулдан» Бурманын, «Манастан» Ороңгунун, «Тынч Дондон» Ильиничнанын, «Майсаранын жоругунан» Майсаранын, «Эненин жүрөгүнөн» Чынардын, «Чио-Чио-сандан» Сузукинин ж. б. партияларды ырдаган. КМШ өлкөлөрүнүн чоң шаарларында гастролдо болгон.
Референдум
Референдумду төмөндөгүчө бөлүшөт:
Гүлбара Иманкулова
Москвада өткөн кыргыз искусствосу менен адабиятынын он күндүктөрүнө (1939, 1958) катышкан.
Референдум
Референдумдун жыйынтыгы боюнча кабыл алынган чечимдердин юридикалык күчү эки башка. Мисалы, милдеттүү референдумдун чечимдери тез аранын ичинде юридикалык натыйжалары менен күчүнө кирсе, консультативдик референдумдун чечимдери мамлекеттик органдар тарабынан чечим чыгарууда гана эске алынат. Референдум жүргүзүү демилгеси жалпы улуттук суроону чечүүдө парламенттен же мамлекет башчысынан, жер-жерлердеги суроолорду чечүүдө жергиликтүү бийликтерден, референдум макул болгондордун саны мыйзамга ылайык болгондо шайлоочулардан чыгат. Референдум жүргүзүү укугу мыйзам менен тескелет. Референдум көп мамлекеттерде практикаланат. ХХ к. жалпы улуттук референдум жүргүзүлгөн өлкөлөр: Европада 100дөн ашуун, Африка жана Ортоңку Чыгышта – 50дөн ашуун, Азияда – жыйырмага жакын, Америкада – отузга жакын, Австралияда жана Океанияда – элүүгө жакын. Референдумда коюлган маселелер ар түрдүү монархияны сактап калуу же башкаруунун республикалык формасын орнотуу (Италия, Болгария, Греция), президентти парламент аркылуу же түз шайлоочулардын добуш берүүсү аркылуу шайлоо (Франция); саясий система бир партиялуу же көп партиялуу болушу керек (Алжир), Пиночетти мамлекет башчысына 9 жылга бекитүү милдеттүү (Чили), өлкөнүн НАТОдо катышуу шарттары жөнүндө (Испания). Жалпы рынокко кирүү жөнүндө (Иордания), конституцияны жана ага толуктоолорду бекитүү жөнүндө (Франция, Болгария, ГДР) ж.б. Кыргыз Республикасында 1994-ж. эки жолу (30-январда жана 22-октябрда) референдум өткөрүлгөн.
Гүлбара Иманкулова
«Ардак Белгиси» (1958), Эмгек Кызыл Туу (1971) ордендери, «Эмгектеги артыкчылыгы» медалы, эки жолу Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ардак грамота (1967, 1974) менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Референдум
Колдонулган адабияттар
"Саясат таануу: энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү.Асанов, жооптуу редактор: А.Акунов. Бишкек - 2004. ISBN 9967-14-011-9
Айзас дарыясы (Мрас-Су куймасы)
Айзас — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Мрас-Су дарыясынын оң жээгинен 276 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Торкент, Токтогул району
Торкент (Торкент) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Токтогул районундагы айыл. Абды Суеркулов айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 4 326 киши.
Коомдук эмгек
Коомдук эмгек негизинен материалдык өндүрүштө, өндүрүшкө байланышсыз чөйрөдө, үй тиричилигинде колдонулат. Коомдук эмгекке ар кайсы өңдүрүш жолу ар түрдүү форма берет.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Ак куу (топ жылдыз)
Ак куу – Түндук жарым шаардагы топ жылдыз. Ал асман сферасында учуп бара жаткан Ак кууну элестетет. Анын өтө жарык жылдызы Денеб. Денеб жылдызына катарлаш b жылдызы, ага туташ “Түндүк Америка” диффузиялык тумандуулугу жайгашкан. Ак куу топ жылдызынын аймагында дагы эки газ тумандуулугу, ошондой эле көптөгөн кош жылдыздар кездешет. Ак кууда рентген нурлануусунун эки булагы байкалган, булактын бири кара көңдөй менен байланыштуу болушу мүмкүн. Бул топ жылдыз КМШнын аймагынан жаздын акырында, жайында жана күзүндө көрүнөт. Ак куудагы жаркырак үч жылдыз элибизде Үч аркар деп аталат.
Ак-Суу козголоңу
Ак-Суу козголоңу (Беловодскiй мятѣжъ) — Чүй өрөөнүндөгү Ак-Суу кыштагында 1918-ж. «солчул» эсерлер Совет бийлигине каршы уюштурган козголоң. Ак-Суу козголоңунун чыгышына Пишпек уездинин 1-партиялык конференциясынын «солчул» эсерлерди жана буржуазиянын өкүлдөрүн бийлик органдарынан кууп чыгуу жөнүндөгү чечими шылтоо болгон.
6-декабрда эсерлер жергиликтүү оокаттуу дыйкандарды чогултуп, митинг өткөрүшкөн. Эсерлерден, эски офицерлерден, кулактардан «Элдик аскер совети» түзүлүп, советтик уюмдарды жоюу, Жети-Суу аймагында убактылуу өкмөттүн бийлигин калыбына келтирүү максаты коюлган. Козголоңго катышкан орустардын бир катары большевиктерден көп партиялуу демократиячыл түзүлүштү киргизүүнү талап кылышып, бул маселени сүйлөшүүлөр жолу менен да чечүүгө далалат кылышкан. Бул козголоңдун башында солчул эсер Бондаренко турган. Аларды дуңган жана кыргыз байлары колдогон. Козголоңчулар 1918-ж. 6-декабрда Ак-Суу кыштагындагы почтаны, телеграфты басып алышып, колго түшкөн большевиктерди, советтик кызматкерлерди, кызыл аскерлерди мыкаачылык менен өлтүрүшкөн. Козголоң Пишпек уездинин батыш жагынын жарымына тарап, Олуя-Ата уездинин айрым кыштактарына чейин жеткен. 14-декабрда Пишпек шаарынын батыш бөлүгүн ээлеп алышкан. Большевиктер тарабынан козголоңду басууга чечкиндүү чаралар көрүлүп, жер-жерлерде отряддар түзүлгөн. Козголоңду басууга 22-декабрда Жети-Суу фронтунан Я. Н. Логвиненко жетектеген 1-Пишпек полку келип, козголоңчулар 28-декабрда кызыл аскерлер тарабынан талкаланган.
Кур
Кур 1. Кур — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери. Бээжиндин чоң төрөлөрүнүн бири Дуңшанын уулу. Коңурбай Бээжинге келгенден анын жанында жүргөн нөкөрү. Анжыянды таштап Манастан качып келаткан Алоокеге жолукканда Коңурбай К. экөө барганы айтылат (Сагымбай Орозбаков, 2. 224).
2. Кур — булгаарыдан, кайыштан жана сызма сыяктуу башка материалдардан, узун жазы кездемеден белди бууп, байлаш үчүн жасалган буюм, белге курчана турган жоолук. Эпостогу маалыматтар курдун байыртадан эле болгондугун айгинелейт: «Белине жоолук — кур берди» (Сагымбай Орозбаков, 1. 45), «Курдан кармап алганы Оодара тартып атынан Чалды жерге салганы» (Сагымбай Орозбаков, 1. 90). Ал эми К-ду моюнга салуу жеңилгендикти же кудайга жалынып тилек тилөөнү билдирет: Мисалы, «Мойнуна курун салынып» (Саякбай Каралаев, 1. 52), к. Ботокур, Боз кисе.
Инвестициялык фонддун инвестициялоо ишмердиги
Инвестициялык фонддун инвестициялоо ишмердиги – инвестициялык активдерге инвестициялык фонддордун каражаттарын чегерүү (инвестирлөө) жана чегеримдердин кайтарымын камсыз кылууга багытталган иш-аракеттердин жыйындысы.
Юлдаш (Карайыдель району, Башкыртстан)
Юлдаш — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Эски акбуляк айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 127 киши. Почта индекси — 452369, ОКАТО коду — 80234872006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Төштүк
Төштүк (түрк. төс — рух, дух; төштүк — рухтуу, духтуу) Эр Төштүк — каарман. Манастагы эң көөнө образдарынын бири. Кыпчак уруусунун башчысы Элемандын тогуз уулунун эң кенжеси. Т-кө "Манас" эпосунун бардык варианттарында "Элемандын эркеси, Кудайдын сүйгөн бендеси", Тогуз уулдун кенжеси" деген туруктуу эпикалык формула кеңири колдонулат. Көкөтөйдүн ашына келгендердин арасында Т. кадыр-барктуу баатыр катары саналат. Калмактын алпы Жолойго "Жер астынан чыкканым жети күнчө боло элек, этим болду көк жашык, каным калды бир кашык" деп күрөшкө түшпөй коёт. Айрым варианттарда Көкөтөйдүн ашынан кийин Манаска аттанган алты кандын (жети кан) катарында айтылат. Негизги сюжет боюнча Т. Манас менен алакалаш 12 кандын бири. Бир гана Анаркүл Тажибаевадан жазылган вариантта Төштүк (Дөштик) Манаска каршы баатыр катары сүрөттөлөт. Накылайдын каргышы тийип, Манас Дөштиктин огунан каза табат (Кол жазмалар фондусу, 228инв., 3-дептер), Саякбай Каралаевдин варианты вариантында Манас өлөрүндө ишеничтүү адамы катары Кошой менен кошо чакыртылып, Манастын сөөгүн жашырып коюуга катышат.
Төштүк — "Манас" менен түздөн-түз байланышы бар "Эр Төштүк" (айтуучу Саякбай Карала уулу) эпосунун борбордук кейипкери. Бул эпостун сюжети Көкөтөйдүн ашындагы күрөштөн башталып, жети кандын Манаска аттануусу менен аяктайт.
Изья-Шор (Кара куймасы)
Изья-Шор — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара дарыясынын сол жээгинен 201 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Вазелин
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Барскоон ашуусу
Барскоон ашуусу ― Тескей Ала-Тоонун борбору бөлүгүндө. Барскон суусу менен Арабел ойдуңунун башында деңиз деңгээли 3756 м бийиктикте жайгашкан. Байыркы өрөөн тибиндеги мөңгүлөр каледондун гранит тектерин жеп,алардын үбөлөнүүсүнөн пайда болгон. Айланасында 4386-4512 м бийиктиктеги чокулар,мөңгүлөр бар. Түндүк капталы тик жана кыска,түшүк капталы жапыз жана айдөөш, акырындык мене сыртка өтөт. Республика үчүн ашуунун чарбачылыкта мааниси чоң. Ички Теңир-Тоонун сырттарын Ысык-Көл өрөөнү менен байланыштырат.Ашуу илгертен эле эл аралык жол катнашы болгон. Азыр ал аркылуу Кумтөр алтын кенине барчу авто жолу өтөт, жогорку вольттуу электр линиясы курулган.
Көк-Тал (Кадамжай району)
Көк-Тал — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Исхак-Полотхан айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы — 680 киши (2009-жылы).
Икили
Икили - тувалыктардын эң байыркы жаалуу тартма эки кылдуу музыкалык аспабы. Алтайлыктарга икили, хакастарга ыых деген аттарда тараган. Тулкусу жыгачтан чабылат, чарасы жаргак менен капкакталат. Эки кылдуу, квартага күүлөнөт. Аспаптын жалпы көлөмү 800-900 мм. Кыргыздын кыл кымгынын жаасына окшош жаа менен тартып ойнолот. Обондорду, күүлөрдү бир кыл менен ойнойт, экинчиси аны коштоого алат. Анын коштоосунда жеке ырлар аткарылат. Башка элдик музыкалык аспаптар кошулуп, ансамблдерде, оркестрлерде ойнолот.
Спрингбороу (Огайо)
Спрингбороу (Огайо) (Springboro) — Огайо штатынын Уоррен округуна караган АКШ шаары.
Инвестициялык фонддун инвестициялык активдери
Инвестициялык фонддун инвестициялык активдери – инвестициялык фонд ишке ашыруучу активдер. Инвестициялык активдердин курамы жана түзүмү баалуу кагаздар базары боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан аныкталат.
Ашхабад монорельсу
Ашхабад монорельсу – Ашхабад шаарынын монорельсу. Монорельсу 5-май 2016-жылы ачылат.
Вайшенфельд
Вайшенфельд - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Байройт (район)|Байройт районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 3106 (2013-ж.). Аянты – 55.65 км2.
Дискант
Дискант (лат. dis – бөлүнүү, can tus – ырдоо) – 1) балдардын эң бийик үнү; 2) хордо же вокалдык ансамблде балдардын же аялдардын бийик үнү (сопрано) менен аткарылуучу пар тия; 3) 12-кылымда Францияда эки үндүү, кийин көп үндүү ырдоодогу өзгөчө форма; 4) дишкант – Украинанын жана Белоруссиянын чыгыш облустарында дондук казак-орустардa ырларды аткаруу ыкмасы.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Сузгу
Бул — жыгач идиш. Тамакты сузууга (ошон үчүн сузгу), сапырууга, куюуга шартташкан идиш. Мунун кырбуусун да кештелеп коет. Түбүнө караганда оозу жука болот. Муну жасоо үчүн чеберлер болжолдо үч жарым карыш талды тепетең бөлөт. Эгер кыйган талыбыз ичке болсо, эки сузгу, төрт кашыкка чакталат. Тал жоон болсо, төрт сузгу чабылат. Талды кыйып келээри менен аны дароо чаба коет. Кан-сөөлү анча кача элек жыгач оңой чабылат. Ичи бычак, ийги аркылуу ийине келет. Анан идишти көлөкөдө он-он беш күнчө койсо, ал жарылбайт да, талаптагыдай кургайт. Сузгу менен кашыкты жасоого талдын кандайы керектигин чеберлер болжолдоп кыйышат. Алар анын атайын көчөттөрүн тигип өстүрүп да алышат.
Сузгуга узануу үчүн чеберге балта, араа, ийги гана кирет. Муну жыгаччылыкта жөнөкөй эле узануу деп атайт. Сузгу кырма, чалма, оймо идиштеринин бир түрү катары каралат. Узун саптуу, ичи ичтүү, жыгач кашык формасында жасалат. Муну айрым жерлерде сузгуну чөмүч деп тайпак да, ичи чуңкур да болот. Сабынын узундугу 30— 55 см, ичтүүлүгү 250—300 грамм болот. Тактап айтканда чөйчөк менен ичтеш келет.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Мекка метросу
Мекка метросу – Мекка шаарынын метросу. Метросу 13-ноябрь 2010-жылы ачылат.
Инвестициялык фонддун таза активдеринин наркы
Инвестициялык фонддун таза активдеринин наркы – анын милдеттенмелерин алып салгандан кийин калган фонддун активдеринин жалпы наркы.
Ак-Суу санаторийи
Ак-Суу санаторийи - Каракол (Пржевальск) шаарынан 15 км аралыкта, бийик тоолуу Ак-Суу өрөөнүндө деңиз деңгээлинен 1950 м бийиктикте жайгашкан бальнеологиялык дарылоо мекемеси. Аймагында карагай, четин, бөрү карагат ж. б. мөмөлүү өсүмдүктөр өсөт. Ак-Суунун ысык дары суулары жергиликтүү элге небактан бери белгилүү болгон. 2 ванна корпусу жана 2 барак тибиндеги жай курулган. 1957-жылдан бери балдардын шал ооруларын (полимиелит) дарылоочу жыл бою иштөөчү санаторий. Анын климатына жайыкышы тоңбогон Ысык-Көл, бийик тоо жана узун, тар капчыгай таасирин тийгизет. Тоо климаты менен деңиз климатынын айкалышып турушу кыштын жумшак, жайдын салкын болушун камсыз кылат. Ысык, өтө ысык жана радиоактивдүүлүгү төмөн азот газы аралаш минералдуу суулар дарылоонун негизин түзөт. Курортто жерден чыккан тогуз булак бар. Алардын ичинен дарылык үчүн №1 булактан чыккан ысык суу гана колдонулат. Андагы минерал заттар бир литрде 350 гга жетет. Хим. составы б-ча Ысык-Атанын арашан суусуна жакын, бирок аниондордон хлорид менен сульфаттар, катиондордон натрий, калий менен кремний кислотасы көптүк кылат. Жерден өзү атылып чыккан суулар өтө ысык болгондуктан (57°С) адегенде муздаткыч бассейнге агып келип, андан кийин ванналарга барып, керектелүүчү температурада колдонулат. №2 4 булактын суусу ичилет. Оорулуу балдарды айыктырууда анын минералдуу суулары жакшы жардам көрсөтөт.
Акира Куросава
Акира Куросава (англ. Akira Kurosawa, жапон тилинде: 黒沢 明, 1910-жылы 23-март – 1998-жылы 6-сентябрь) – жапон режиссеру жана сценарист. Эң олуттуу жана таасирдүү кинематографисттердин бири болуп саналган Куросава 57 жылдык чыгармачылык ишинде отуз тасма тартып чыгарган.
1950-жылдын августунда Токиодо бетачары өткөрүлгөн жана башкы ролун Мифунэ аткарган "Расемен" (жапон. Rashomon) тасмасы 1951-жылдын 10-сентябрында Венеция кинофестивалында "Алтын арстан" сыйлыктын күтүлгүс жеңүүчүсү болуп Европа жана Түндүк Америкада чыгарылган. Бул тасма биринчилерден болуп батыш тасма рыногунда финансылык жактан ийгиликтүү жана киносынчылар тарабынан жогору бааланып, башка жапон киноматографисттердин эл аралык атактуулугуна жол ачкан. 1950-1960-жылдар арасы Куросава жыл сайын бир тасмадан чыгарган, алардын ичиндеги жогору бааланган тасмалар: "Жашоо" (жапон. Ikiru, 1952), "Жети самурай" (англ. Seven Samurai, 1954) жана "Жансакчы" (жапон. Yojimbo, 1961). 1960-жылдардын ортолорунан баштап режиссердун тасмаларынын саны азайган бирок анын акыркы эки эпикалык жанрындагы тасмалары: "Аскердин көлөкөсү" (жапон. Kagemusha, 1980) жана "Ран" (жапон. Ran, 1985) бир канча чет мамлекеттик сыйлыктарга татыган, алардын ичинде "Аскердин көлөкөсү" татыган "Алтын пальма бутагы" сыйлыгы.
Режиссер 1990-жылы "Оскар" сыйлыгынын "Түбөлүк жетишкендик" номинациясына татыган. Куросава өлгөндөн кийин AsianWeek журналы жана CNN телеканалы режиссерду "Искусство, адабият жана маданият" жаатындагы "Кылымдын көрүнүктүү азиялык адамы" деп атаган, ошондой эле Куросава жөнүндө "акыркы 100 жыл ичинде Азиянын жакшыртуусуна ири салымын кошкон беш адамдын бири" деп кошумчалашкан.
Өмүр таржымалы
1928—35-жылдары Токиодогу Исккусство академиясынан окуган. 1936-жылдан сценарист, режиссёрдун ассистенти, 1943-жылдан режиссёр. «Сугата Сансиро» деген туңгуч фильмине (1943) сценарий жазган. Аны дүйнөгө тааныткан «Расёмон» фильми (1950; Венеция кинофестивалында баш байгеге арзыган, 1951). Башка көрүнүктүү фильмдери: «Кейбир» (1951, Ф. М. Достоевскийдики боюнча), «<Жашоо» (1952), «Жети самурай» (1954, Венеция, Күмуш байге), «Арамзалардын сепили» (1957, У. Шекспирдин «Макбети» боюнча), «Түпкүрдө» (1957, М. Горькийдики боюнча), «Жасоол» (1961), «Кызыл сакал» (1965), «Трамвай дөңгөлөгүнүн ыргагы менен» (1970), «Дерсу Узала» (1975; Москвадагы ЭКФтин баш байгеси, 1975; АКШнын «Оскар» сыйлыгынын; 1976). Бул фильмде С. Чокморов да тартылган. А. Куросава гуманизм идеаларына каныккан терең психологиялык фильмдери менен социалдык теңсиздикке, согушка каршы чыккан. Ал кино искусствосунун көркөм каражаттарын чеберчилик менен пайдаланган жана дүйнөлүк кинонун өнүгүшүнө маанилүү салым кошкон. «Согуштун көлөкөсү» (1980, Канн ЭКФтин башкы сыйлыгынын) жана «Ран» («Дүрбөлөң», У. Шекспирдин «Король Лир» трагедиясынын мотиви боюнча, 1985) ж. б. фильмдерде ал баатырдыкты жана көпчүлүктүн композициясын чеберчиликте айкалыштырган. Москвада (1979), Венецияда (1982) ЭКФтин юбилейлик сыйлыгынын, кино искусствого кошкон салымы үчүн «Оскар» сыйлыгынын (1990) алган.
Аларча мамлекеттик жаратылыш паркы
Аларча мамлекеттик жаратылыш паркы 1976-жылы Аларча капчыгайынын ичинде,ал капчыгайдын уникалдуу ландшафттарын сактоо үчүн жана эс алуучулардын агымын жөнгө салуу үчүн уюштурулган. Аларча капчыгайы Республиканын борбру Бишкекке эң жакын жайгашкан капчыгай жана карагай токоюнун массивдери ушул гана капчыгайда. Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк капталында карагай токойлору дагы Ысыката суусунун оң кумасы Туюктан Чыгышка карай гана кездешет. Ошондуктан, Аларчанын карагай токойлору, төрлөрдөгү мөңгүлөр, ар бир жылгадан түшкөн суулары, ар кайсы жерден чыккан булактары эс алуучуларды ар дайым кызыктырган. Туристтердин иретсиз келген топтору, альпинисттер, жайлоого чыккан малчылар жана бет алды келген эс алуучулр келишет.
Харюзовка (Мурюка куймасы)
Харюзовка — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Мурюк дарыясынын оң жээгинен 2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское ([[Томск облусу)|Зырянское]] айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Клише
Клише (фр. cliche) голитрафияда - бийиктен (чыгыңкы) басуу ыкмасы менен сүрөт оригиналдарынын так көчүрмөсүн алууга даярдалган басуу формасы. Так көчүрмөсү алына турган оригиналдын мүнөзүнө жараша клише штрихтүү жана растрлуу болот. Штрихтүү клише сызыктардан, бир түрдүү тартылган сүрөттөрдөн (калем үч менен чийилген сүрөт, чийме) жасалат. Ал эми түрдүүчө тартылган сүрөттөрдөн (фотографиядан, акварель, майлуу боёк менен) растрлуу клише алынат. Клише жыгач, линолеум, цинк, латунь; жез жана пластмассага жасалат. Булардан цинктүү клише кеңири таралган. Аны даярдоо үчүн  адегенде сүрөттүн оригиналы фотоплёнкага тартылат да, фотомех. жол менен цинк пластинкасына (бетине жарык сезгич катмар сүйкөлгөн) көчүрүлөт. Аңдан хим. жаш электр-хим. реакция аркылуу басылуучу элементтеринин ортосу ойдурулат. Жездүү клише даярдоодо басылуучу элементтердин ортосундагы бош жер кол менен же хлордуу темир эритмесинде ойдурулат. Клише электр гравюралык аппараттарда ылдам даярдалат. Бир клишеден 40-50 миң оттиск басылып алынат.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Касаболотов Жыргалбек
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
1968 май Франциядагы окуялар
1968 май Франциядагы окуялар - демонстрацияларга, массалык дүрбөлөң жана жалпы забастовкага айланган Франциядагы коомдук кризис. Ал өкмөт алмаштырууга, президент де Голльдин отставкага жана кеңири мааниде абдан зор өзгөртүүлөргө акырында алып келген.
Кыска баяндама
Бардык көтөрүлүштө катышып турган студентерддин саясий көз караштарды белгилөө мүмкүн эмес. Нантерде негизделген анархист кыймылы эң күчтүү болгон. Окуялар катышучуулардын арасында анархист жана солчулдук ураандарды шылдың кылуучулар көп болгон. Көп сорбонндун солчулдук мугалимдер жактырылган (алардын арасында Мишель Фуко да болгон). Окуялардын катышуучулар өзүлөрдү "жаңы солчулар" деп аталашкан.
Окуялардын бир нече күндөр кийин профсоюздер да чыгышты, мөөнөтсүз болуп кеткен забастовканы жарыялап. Митинг катышуучулар конкретүү саясий талаптар коюшкан, алрдын арысында: де Голлдин отставкага чыгуу жана «40 — 60 — 1000» формуласы (40 саат жумуш жума, 60 жылда пенсияга чыгуу, 1000 франк минималдуу эмгек акы)
Жаңыдаван мөңгүсү
Жаңыдаван мөңгүсү – Алай кырка тоосунун түндүк капталындагы өрөөн тибиндеги мөңгү. Сох суусунун оң курамы Кожашкандын алабында жайгашкан. Узундугу 4,1 км, аянты 3,4 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4880 м, этеги 3720 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4300 м, абляция облусунун аянты 2,2 км2. Мөңгүдөн Кожашкан суусунун оң куймасы Жаңыдаван суусу башталат.
Аксуу чопо кени
Аксуу чопо кени - Чүй өрөөнүндө, Сокулук районунда, Аксуу темир жол бекетинен 1 км түштүк батышта, Аксуу сайынын кашат тектеринде. 1957-ж. табылган. 1959—60-ж. геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлүп, запасы эсептелген. Кен аймагында антропоген мезгилинин борпоң чөкмөтектери жайгашкан. Чопо күрөң, кызгылт күрөң түстө, майда күлботодон турат. Кумдуу шагылдын үстүндө жайгашып, калыңдыгы 1,6— 8,5 мге чейин. Арасында карбонат тарамчалары, бүртүкчөлөрү бар. Айрым жеринде калыңдыгы 0,1—0,7 мге чейинки кумайлуу чопо, кумдук ж-а шагылдар учурайт. Гранулометриялык курамы: 0,005—0,05 мм — 76,92%, 0,05— 0,5 мм — 21,54%, 0,5—2,0 мм — 0,98%, 2,0 ммден жогоркусу 0,49%ке чейин. Баланстык запасы 418500 м3. Чоподон Аксуу кирпич з-дунда «100», «150» маркадагы кирпич ж-а черепица жасалат.
Дисквалификация
Дисквалификация (дис... жана квалификация) – 1) кимдир бирөөнү берилген ишти аткарууга жөндөмсүз же кызмат ордуна татыктуу эмес деп табуу; 2) спортчуну (команданы) оюндун, мелдештин эрежелеринин техникасын одоно бузгандыгы үчүн мелдештен четтетүү (Мисалы, футбол оюнунда башка спортчуну муштап же тээп жиберсе); 3) адеп-ахлак, ыйман нормаларын бузгандыгы же спорттук квалификациянын талабына туура келбеген иштерди жасагандыгы (Мисалы, допинг  колдонгондугу) үчүн спортчуну (команданы) мелдешке катышуу укугунан ажыратуу.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Спрингдэйл (Огайо)
Спрингдэйл (Огайо) (Springdale) — Огайо штатынын Hamilton округуна караган АКШ шаары.
Сүзмө (жүзмө)
Ат жабдыктарына чабылуучу шөкөт. Учу илмекей, сүйрүрөөк келген томпогураак шөкөт. Мунун узундугу 6—7 см ге, туурасы 2—2,5 см ге барабар, иймекей учу кайышка имериле чабылат. Куюшкандын эки жак «сүзмөлөрүн» бириктирген чагарагы бар. Аттын соорусуна түшүп турган кайышка чабылган «кош солондору» болот. Куюшкандык кайыш «кошунду» аркылуу биригет. Ат -жабдыктарынын бул бөлүгү да өтө зергерчиликте шөкөттөлөт. Темирге күмүш жалатуу менен күмүш сүзмө чабылган. Азыр чеберлер жез, мис, калай, сүзмөлөрдү жасап, ат жабдыктарын ошону менен шөкөттөп, кайыш беттерин зерчелеп жатышат.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Тамеки чегүү
Көбүнчө өспүрүмдөрдө чоңдорду тууроодон калыптанат. Тамеки чегүүнүн адатка айланып кетишине андагы негизги таасир этүүчү зат — никотиндин бир аз дүүлүктүрүүчү касиетке ээ болгондугу да түрткү берет. Мунун негизинде тамеки чегүүнүн сергитүүчү таасири бар, интеллектуалдуу активдүүлүктү стимулдаштырат деген ой пайда болот. Бирок мындай физиологиялык эмес стимулдоо акырында адамдын нерв системасын бошоңдотот.
Таасири
Стимулдаштыруу натыйжасына жетүү үчүн ден соолукка зыяндуулугуна карабастан тамекини көп чегүүгө туура келет. Психикалык күчтү талап кылуучу кырдаалда тамеки чеккендер үзгүлтүксүз чегет, натыйжада көп учурда никотинге катуу ууланышы мүмкүн (башы ооруп, оозу кургайт, уйкусу бузулат жана башкалар). Тамекини узак убакыт чегүүдөн никотинге көнүп алат, абалы начарлап, тамеки чекпей калса же аз чексе кыйналат. Никотин жана тамекинин күйүү продуктулары ден соолукка өтө зыян болгондуктан тамеки чегүүдөн баш тартуу зарыл. Тамеки чегүүнүн баштапкы стадиясында эле дем алуу жана жүрөк-кан тамыр системасынын функциясынын бузулушуна, органдар жана ткандардын кычкылтек менен камсыз болуусунун начарлашына (тамекинин түтүнү артерия канын кычкылтек менен камсыз кылуучу гемоглобинге терс таасир этет) байланыштуу бузулуулар болот. Тамеки чеккендер инфекциялык ооруларга тез кабылып (мисалы, алар тамеки тартпагандарга караганда сасык тумоо менен 4 эсе көп оорушат), жаратылыш жана өндүрүштүк жагымсыз факторлорго чыдамсыз келет. Тамеки чегүү жүрөк-кан тамыр системасынын, дем алуу жана тамак сиңирүү органдарынын ооруларынын, коркунучтуу шишиктин пайда болуу мүмкүнчүлүгүн жогорулатат. Айрыкча оорулуу адамдар үчүн тамеки чегүү коркунучтуу. Тамеки чекпегендерге караганда тамеки чеккендерде өлүм өпкө эмфиземасынан 25 эсе, өнөкөт бронхиттен 21 эсе, жүрөктүн ишемиялык оорусунан 3—5 эсе көп болот. Ичеги-карынында жара бар оорулуулардын абалын абдан начарлатат. Тамеки чегүүдөн баш тартуу — миокарддын инфарктын, облитерациялоочу эндартериитти жана башкалар айрым ооруларды дарылоонун бирден бир шарты. Кош бойлуу мезгилде тамеки чегүү түйүлдүктүн өсүшүнө тескери таасир тийгизет. Тамеки чегүү өзүнө гана эмес, аны менен бирге болуп, тамекинин түтүнү менен дем алгандар үчүн да зыяндуу. Айрыкча тамеки чегилген үйдө балдардын болушу коркунучтуу, ошондуктан жалпы бөлмөдө тамеки чекпөө керек, үйдү тез-тез желдетип туруу зарыл.
Тамеки таштоого чаралар
Тамеки чегүү адамдардын ден соолугуна чоң зыян келтиргендиктен, көп өлкөдө тамеки чегүүгө каршы күрөшүү боюнча атайын чаралар (тамекини рекламалоого, коомдук жайларда чегүүгө жана башкалар тыюу салуу) көрүлүүдө. Ар бир эрки күчтүү адам тамеки чегүүнү таштай алат. Аны дароо таштоо керек, тамекини аз-аздан чегип, акырындык менен таштоого аракет кылуу максатка жеткирбейт, мындай чектөөдөн чегүүгө кумарлануу күчөйт (дароо таштаганда 3—5 күн гана кыйналышы мүмкүн). Тамекини таштоону жеңилдетүүчү медикаменттик каражаттар да бар. Аны пайдаланууну врач менен кеңешүү зарыл. Көп учурда Тамеки чегүүнү таштаганда аппетит жакшырып, адам семирип кетиши мүмкүн. Бирок, демейде ал тез эле кайра калыбына келет. Тамекини таштагандан кийин толуп кетпөө үчүн сүт-өсүмдүк диетасына жана акырындык менен күч эмгегине өтүү керек. Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Чолпон-Ата, Токтогул району
Чолпон-Ата (Чолпон-Ата) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Токтогул районундагы айыл. Чолпон-Ата айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 101 киши.
Вальдерсхоф
Вальдерсхоф - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Тиршенройт (район)|Тиршенройт районуна карайт. Жогорку Пфальц административдик округуна тиешелүү. Калкы – 4331 (2013-ж.). Аянты – 60.40 км2.
Амзас дарыясы (Том куймасы)
Амзас — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Томь дарыясынын оң жээгинен 723 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Якуп (Карайыдель району, Башкыртстан)
Якуп — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Эски акбуляк айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 291 киши. Почта индекси — 452369, ОКАТО коду — 80234872007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Горелая дарыясы (Талановка куймасы)
Горелая — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Талановка дарыясынын сол жээгинен 16 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.