cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Редвиц-ан-дер-Родах
Калкы - 3406 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 14,66 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 4 78 155. Муниципалитеттин башчысы — Христиан Мрозек.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт.
Гүзөр
Гүзөр – кыштактын же шаардын соода-сатык, оюн-шоок жайлары бар бир бөлүгү.
Айрым түрк тилдеринде кыштактын бир айылы (мааласы), Суудан кайык м-н өтүүчү жер да гүзөр деп аталат.
Нойнхайлинген
Нойнхайлинген (Neunheilingen) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Унструт-Хайних районуна кирет.
Гүзөр
Колдонулган адабияттар
Кыргызстандын географиясы. Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004, s. 71–72. ISBN 9967-14-006-2
Нойнхайлинген
Калкы - 498 киши (31-декабрь, 2010). Болжолдуу аянты - 14,57 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 64 048. Муниципалитеттин башчысы — Вольфганг Лир.
Адыяман
Адыяман же Атыжаман (Adıyaman; Semsûr) — Түркиянын түштүк-чыгышындагы шаар, Ил Адиямандын борбору. Түркиянын эң тез өнүгүп жаткан шаарларынын бири.
Этимология
Шаар 1926-жылга чейин арабча Хисн-и-Мансур (Мансурдун чеби) деген аталышка ээ болгон, ал шаар курулган дөңсөөдөгү чептин атынан аталган. Бирок түрктөр үчүн бул ысымды айтуу кыйын болгондуктан, өз ара аны Ады-Яман (сөзмө-сөз «Атыжаман») деп атап, 1926-жылы бул лакап ат шаардын расмий аталышына айланган. Шаардын күртчө аты — Семсур (Semsûr)
Эксперименттик фонетика
Эксперименттик фонетика - тилдин тыбыштык түзүлүшүн объективдүү методдорго таянып изилдөөчү тармагы, к. Фонетика.
Гүлзар
Гүлзар – түрдүү гүлдөр өстүрүлгөн, жашылдандырылган аянт, гүл бакча.
Швемзаль
Калкы - 663 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 17,13 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 82 365. Муниципалитеттин башчысы — Готтфрид Вайэ.
Хү Лори
Жэймс Хү Кэлум Лори ОБЕ (Hugh Laurie; /ˌhjuː ˈlɒri/; 1959-жылы, 11-июлда туулган) - англиялык актер, жазуучу, режиссер, музыкант, ырчы жана куудул. Ал алгач "Фрай жана Лори" аттуу комедия тасмасындагы өнөктөшү Стефен Фрай менен тартылган тасмасы аркылуу белгилүү. Алар ошондой эле 1980-1990-жылдардын аралыгында тартылган "Фрай жана Лоринин берүүсү" (анг. A Bit of Fry & Laurie), "Блэкедер"(анг. Blackadder) жана "Живс менен Вустер" (анг. Jeeves and Wooster) тасмаларында биргеликте тартылышкан.
2004-2012- жылдардын аралыгында ал "Хаус" телесериалындагы доктур Грегори Хаустун ролун аткарган жана ролу ролу үчүн эки "Алтын Глобус" жана эки "Киноактерлордун Гилдия Сыйлыгы" сыяктуу наамдарын жеңип алган. Лори телевизордон эң көп көрүлгөн адам катары жана телесериалдарда эң көп киреше тапкандыгы үчүн 2011-жылы Дүйнөлүк Гиннес Рекорд тизмесине кирген. Ал "Хаус" (анг. House) телесериалынын ар бир эпизоду үчүн 250.000 фунт ($409,000) тапкан. Лори 2015-жылдан бери HBO каналындагы "Вип" (анг. Veep) саясий сатирасында Сенатор Том Жэймстин ролун аткарып келет. 2016-жылы ал BBC / AMCнин кыска сериялуу "Түнкү жетекчи" (анг. The Night Manager) тасмасына тартылып "Алтын Глобус" сыйлыгынын "Экинчи пландагы эң мыкты актер" наамын жеңүү менен үчүнчү сыйлыгына ээ болгон.
Скуба (Миссисипи)
Скуба (Миссисипи) (Scooba) — Миссисипи штатынын Kemper округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 632 киши. Болжолдуу аянты - 6.4 км². FIPS коду — 28-66160.
Добруджа татар тили
Добруджа татар тили (Tatarşa, Tatar tĭlĭ) – крым татар тилинин варианты. Негизинен Румыниянын Добружа аймагында сүйлөшөт. Болгарияда жана Түркияда да ораторлор бар. Ал румын тилинен көптөгөн сөздөрдү камтыйт.
Алфавит
Румыниялык татарлар колдонгон латын алфавити.
Беллеву (Кентукки)
Беллеву (Кентукки) (Bellevue) — Кентукки штатынын Кэмпбелл округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6 480 киши. Болжолдуу аянты - 2.3 км². FIPS коду — 21-05446.
Ауфхаузен
Ауфхаузен (Aufhausen) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Пфальц административдик округуна карайт. Регенсбург районуна кирет.
Калкы - 1757 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 27,32 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 3 75 115. Муниципалитеттин башчысы — Йохан Юргофски.
Импфлинген
Импфлинген (Impflingen) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Түштүк Вайнштрассе районуна кирет.
Бык (Благовещен району, Башкыртстан)
Бык — Башкыртстандын Благовещен районундагы айыл, Эски надеждин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 53 киши. Почта индекси — 453437, ОКАТО коду — 80215849007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Сангервилл (Мэн)
Сангервилл (Мэн) (Sangerville) — Мэн штатынын Пискатакис округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1270 киши. Болжолдуу аянты - 102.8 км². FIPS коду — 23-65865.
Моултонбороу (Нү-Гэмпшир)
Моултонбороу (Нү-Гэмпшир) (Moultonborough) — Нү-Гэмпшир штатынын Кэрролл округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4044 киши. Болжолдуу аянты - 193.2 км². FIPS коду — 33-49380.
Марин Сити
Марин Сити (Marine City) — Мичиган штатынын St. Clair округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4652 киши. Болжолдуу аянты - 6.4 км². FIPS коду — 26-51600.
Камбала сымалдар
Камбала сымалдар (Pleuronectiformes) — сөөктүү балыктар түркүмү, чоңунун денеси жалпак, капталынан кысылган, узундугу 6 смден 4,7 мге чейин, салмагы бир нече гдан 330 кгга чейин жетет, бакалоор жаргакчаларынын 6—7 жылчыкчалары бар. Сүзгүч тарсылдагы жок. Сүзгүчтөрүндө, адатта, тикендери болбойт. Эки көзү тең денесинин бир жагында. Баш сөөгү, жуп сүзгүчү, оозу, нервдери, ички органдары ассимметриялуу. 7 тукуму, 115 уруусу, 500 түрү Арктикадан Субантарктидага чейинки бардык океанда таралган. КМШ өлкөлөрүндө — Ы. Чыгышта 25 түрү, Ак жана Баренц деңиздеринде 9, Кара деңизде 6, Балтика деңизинде 4, Арктикада 1 түрү кездешет. Көбүнчө тайыз сууда жашайт, кээ бири дарыяга кирет. Суу түбүндө жашоочу балыктар, денесинин пигментсиз жагы суунун түбүн карайт. Камбала сымалдар деңиз түбүндөгү омурткасыздар, айрымдары балыктар менен азыктанат. Ири түрлөрү — жырткычтар.
Дан эгиндери
Аларга буудай, кара буудай, арпа, сулу, шалы, жүгөрү, сорго (ак жүгөрү), таруу ж. б. кирет.
Игала (эл)
Ига́ла (окпото, квотто, игара, атагара) — Нигериянын түштүк жана түштүк-чыгыш штаттарында жашаган эл. Саны 2 млн адам.
Тил
Игала тили бенуэ-конго уясынын йоруба бутагына кирет. Игаланын бир нече негизги диалектилери бар, алар — борбордук, ида, эбу, ибажи, анкпа, ифе, окугу, аньюгба. Жазуусу латын алфавиттин негизинде. Башталгыч мектепте окутулат. Ошондой эле хауса жана англис тилдерин колдонот.
Дин
Калктын жарымынан көбү христиандар (протестанттар). Калктын 30% жергиликтүү салттуу ишенимдерди (анимизм, ата-бабалар жана жаратылыш күчтөрүнүн культтары, реинкарнацияга ишенүү) карманышат. 10% — мусулмандар (сүннөттөр) түзөт.
Негизги салттуу кесиптери — кол менен иштетилген жер чарбасы (ямс, жүгөрү, сорго, таруу, жашылчалар, пахта, какао) жана малчылык (ири жана майда мүйүздүү мал). Көбүнчө аялдар жер менен иштешет. Эркектер жер тилкелерин тазалашат жана мал жайышат. Ошондой эле жыйноочулук (каучук жана май пальманын жемиштерин чогултуу), балык уулоо жана аңчылык менен да алектенишет.
Кол өнөрчүлүк
Булгаарыдан буюмдарды, балык уулоочу торлорду жана карапа идиштерди жасашат. Жыгач оюм (маска, икенга айкели).
Кийим
Игал кийими — жамбашка оролуп, бир учу ийнине ыргытылган кездеме. Хауса тибиндеги кийимдер кеңири таралган.
Тамак-аш
Улуттук тамак-аштын негизин өсүмдүк тамактары — ботколор, сорполор, пальма майы менен татытылган кайнатылган жана бышырылган жашылчалар түзөт.
Турак жай
Калктуу конуштардын көпчүлүгү айылдык типтеги, алардын так планы жок. Бир нече кепе, планы боюнча тегерек, чатыры конус жана сокмо (чопо) дубалдары менен үй чарбачылыгын түзөт.
Коом, салттар
Тарых
Игала йорубалар менен жалпы ата-теги бар деп эсептелет. 13—16-кылымдарда Игала алгачкы саясий бирикме жана анын Ида борбор шаары түзүлгөн. 16-кылымдын башынан тартып анын Байыркы Бенин жана нупе башчылары менен тыгыз байланышы түзүлгөн. 18-кылымда экономикалык негизи кул соодасы болгон. 19-кылымда — пальма майы. 19-кылымдын ортосунан баштап Насарава фульбе эмирлигине көз каранды болгон.
Колдонулган адабият
Исмагилова Р. Н., Попов В. А. Игала // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999.
Экспедиция
Экспедиция, илимий экспедициялар (лат. expeditio - жүрүш) - белгилүү бир аймакты же акваторияны кыдырып изилдөө үчүн уюшулган саякат. Ал комплекстүү (табигый чөйрөнүн бардык компонентин изилдөөнү камтыйт) жана тармактык (мис., физикалык-географиялык, геологиялык, геоботан. ж. б.) Экспедицияга бөлүнөт.
Экстремалдуу аймактар
Экстремалдуу аймактар -  айлана-чөйрөнүн адамзаттын жашоосуна терс таасир этип, ден-соолугуна зыяндуу абал түзүлгөн аймактар. Экстремалдуу аймактарда башкы фактор же комплекстүү фокторлор аныкталат. Экстремалдуу аймактардын түрлөрү табыгый (мис., Четки, Түндүк, бийик тоолуу аймактар, чөлдөр ж. б.) жана антропогендик; абс. (адамзаттын жашоосун атайын системалар менен камсыз кылуу) жана салыштырмалуу (адамзаттын жашоосунун кандайдыр бир денгаэлде кыйындашы). Ал жерде адам өмүрүнө коркунуч туулушу мүмкүн. Өтө Экстремалдуу аймактарга Антарктида (климатынын өтө катаалдыгына байланыштуу) жана рельефтин бийик тоолуу бөлүгү кирет. Термин латын тилинде - кокустук деген маанини түшүндүрөт.
Слэдж (Миссисипи)
Слэдж (Миссисипи) (Sledge) — Миссисипи штатынын Quitman округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 529 киши. Болжолдуу аянты - 1.4 км². FIPS коду — 28-68400.
Лака (Кулой куймасы)
Лака — Орусиядагы дарыя. Ненец АО, Архангельск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кулой дарыясынын сол жээгинен 119 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 157 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — АО деңиз бассейнинин дарыяларыВоронов тумшугунан (Мезень дарыясын кошпогондо) Канин Нос тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Мезень.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Метеориттер
Метеориттер – Күн системасындагы майда планеталардын өз ара кагылышуусунда пайда болуп, Жерге түшкөн темир жана таш сыныктары; метеор тулкуларынын атмосферага киргенде, толук талкаланбай жер бетине түшкөн калдыктары. Жерге бир суткада түшкөн метеориттер менен алардын чаңдары 10 тоннага жетет. Метеориттердин салмагы граммдын үлүшүнөн ондогон тонннага чейин жетет. Өтө кичине өлчөмдөгү иетеориттер микрометеориттер деп аталып, салмагы 8–12 граммга жетет жана атмосферага анча чоң эмес ылдамдык менен кирет. Мындай шартта да жалпы метеориттердин 25%и гана Жерге чейин жетет жана географиялык аймагына жараша ат берилет. таш метеориттердин массасы 100 граммдан 1500 грамма жетип, курамында 47% кычкылтек, 21% кремний, 16% темир, 14% магний жана 2% башка химиялык элементтер болот, ал эми темир метеориттердин өлчөмү бир канча граммдан 20 миң граммдан ашып, курамы 91% темир, 8% никель, 0,5% кобальт, жез, фосфор, күкүрт жана кремнийден турары аныкталган. Чоң метеориттер Жер бетинде кратерлерди пайда кылат жана кагылышуудан талкаланат. Метеориттер астероид калдыктарынын орбитасы Жердики менен кесилишкен учурда келип түшөт. Метеориттерди Жердин жасалма жандоочуларына орнотулган атайы приборлор гана каттайт.
Грос-Вүстенфельде
Грос-Вүстенфельде (Groß Wüstenfelde) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Гүстроу районуна кирет.
Калкы - 935 киши(2013-ж.). . Аянты - 26,61 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 53 029. Муниципалитеттин башчысы — Катарина Скорзец.
Адэл (Айова)
Адэл (Айова) (Adel) — Айова штатынын Даллас округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 8.5 км². FIPS коду — 19-00505.
Калкы
2010-жылы калкы 3435 киши болгон.
Хассендорф
Хассендорф (Hassendorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Вюммдагы Ротенбург районуна кирет.
Калкы - 1155 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 11,67 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 57 020. Муниципалитеттин башчысы — Клаус Драйер.
Гумер (Благовещен району, Башкыртстан)
Гумер — Башкыртстандын Благовещен районундагы айыл, Илик айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 58 киши. Почта индекси — 453456, ОКАТО коду — 80215822003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
«Камбаркан» этнографиялык-фольклордук ансамбли
«Камбаркан» этнографиялык-фольклордук ансамбли – Ч. Исабаев атындагы — музыкалык коллектив. 1987-жылы Кыргыз мамлекеттик филармониясынын алдында уюшулган. Ансамбль КРдин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыктын лауреаты (2002). 1997-жылы Ч. Исабаевдин ысмы берилген. Ансамбль комуз, кыл кыяк, сурнай, керней, жылаажын, сыбызгы, темир жана жыгач ооз комуз, аса таяк, зуулдак, дирилдек, добулбас, чоор, чопо чоор, доол жана башка элдик музыкалык аспаптардан турат. Аларды КРдин искусствосуна эмгек сиңирген ишмер, уста О. Кенчинбаев жасаган. Ансамблдин негизги репертуарын комузчулар М. Күрөңкөев, К. Орозов, Ы. Тумановдун, обончулар Б. Эгинчиев, Ж. Шералиев, М. Баетов, А. Огомбаев, К. Тагаев, Р. Абдыкадыров жана башкалардын чыгармалары түзөт. Ансамблдин коштоосунда С. Садыкова, Н. Абдрахманов, Б. Шатенов, Д. Кангелдиева жана башка ырчылар концерт тартуулап турушат. 1993-жылдан ансамблдин көркөм жетекчиси Э. Жумабаев, дирижёру КРдин искусствосуна эмгек сиңирген ишмер Р. Жумакунов. Ансамблге 2000-жылы Германияда өткөн Бүткүл дүйнөлүк ЭКСПО — 2000дин алтын медалы ыйгарылган. КМШ өлкөлөрүндө, Түркия, Япония, Франция, Кытай, Германия жана башка гастролдо болгон.
Добул уруу
Добул уруу, мөндүр уруу – айыл чарба өсүмдүктөрү м-н жемиш бактарын мөндүр түшүп талкалашы.
Добулдун зыяны мөндүрдүн чоңдугуна ж-а шамалдын күчүнө жараша болот. Майда жандыктар да көп зыян тартат.
Имсбах
Имсбах (Imsbach) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Доннерсберг районуна кирет.
Нэлсон (Нү-Гэмпшир)
Нэлсон (Нү-Гэмпшир) (Nelson) — Нү-Гэмпшир штатынын Чешир округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 729 киши. Болжолдуу аянты - 60.2 км². FIPS коду — 33-50580.
Беллевуд (Кентукки)
Беллевуд (Кентукки) (Bellewood) — Кентукки штатынын Джэфферсон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 300 киши. Болжолдуу аянты - 0.26 км². FIPS коду — 21-05464.
Метеорлор
Метеорлор (грекче mettoros – абада калкуучу) – катуу бүртүкчөлөрдүн же тулкулардын (метеор тулкусу) планета аралык мейкиндиктен Жер атмосферасынын эң чоң жогорку катмарына (75–180 км бийиктикте) ылдамдык (12 км/сек жана андан да тез) менен киргенде от чыгарып жаркыроолор. Атмосферанын таасиринен метеор тулкусу адатта толук массасын жоготот, башкача айтканда «күйөт», ошондуктан от чыгарып, атмосфера газын иондоштурат; сүрүлүүдөн жарык из калтырат. Жаркыраган метеорлор болид, ал эми начар жаркыраганы учуучу жылдыздар деп аталат.
Ренвегдеги Нойхаус
Ренвегдеги Нойхаус (Neuhaus am Rennweg) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан Шаар. Зоннеберг районуна кирет.
Калкы - 6601 киши (31-декабрь, 2010). Болжолдуу аянты - 22,69 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 72 013. Мэр — Марианне Райхельт.
Экскаватор
Экскаватор (лат. excavo - оюу, чункурайтып оюу) - казып-жүктөгүч машинанын негизги тиби. Кээ бир Экскаватор жумуш аткаргыч жабдууларын алмаштырганда көтөргүч кран, жүктөгүч, тыгыздагыч ж. б. катары пайдаланылат. Экскаватор негизинен жүрүүчү бөлүк, таяныч-айланма түзүлүш, платформа, күч бергич жана жумуш аткаргыч жабдуу, башкаруу системасы, кабинадан турат. Аткарган жумушуна жараша бир чөмүчтүү жана көп чөмүчтүү Экскаваторго айырмаланат. Бир чөмүчтүү универсалдык, карьердик, тоннелдик, мунаралык, чым көңдүк Экскаваторго бөлүнөт. Айыл чарбада көбүнчө универсалдуу Экскаватор колдонулат. Көп чөмүчтүүсү тизмектүү жана ротордук Экскаваторго бөлүнөт. Көп чөмүчтүү Экскаватор бир тектүү кыртыштарды, бир чөмүчтүү Экскаватор ар түрдүү кыртыштарды казууда, ошондой эле курулушта, таш-топурак жумуштарын аткарууда, кен казууда, аны транспорт каражаттарына жүктөөдө колдонулат.
Деңиз
Деңиз, сүңгүр (эск.сундир) – кургактыктын четинде жайгашкан, кээде аралдардын тизмеги, же суу астындагы көтөрүңкү жерлер м-н бөлүнгөн океандын бир бөлүгү. океандан Океан м-н кысык аркылуу байланышкан же океандын ачык бетинен шарттуу гана бөлүнгөн, суусунун гидрологиялык режими м-н айырмаланган суу массасы.
Кээде океандын ачык, төрт тарабында тең кургактык же аралдар жок аймактары да деңиз деп шарттуу аталат. Мис., Атлантика океанындагы Саргасс деңизи (ал калкыма балырлардын көптүгү м-н өзгөчөлөнөт). Кээде туюк көлдөрдү да деңиз деп шарттуу аталат (мис., Каспий, Арал, Жансыз деңиздери). Кээ бир зор аянтты ээлеген, режими б-ча деңизден айырмасы жок океандын бөлүктөрү булуң деп аталат (мис., Мексика, Гудзон, Бенгал, Гвинея булуңдары). Жайгашуу абалына ж-а гидрологиялык режиминин өзгөчөлүктөрүнө жараша ички (Кара деңиз, Балтика деңизи), четки (Баренц, Лаптевдер, Беллинсгаузен), аралдар арасындагы (Ява, Банда, Сулавеси) ж-а материктер арасындагы (Жер Ортолук, Кызыл деңиздери) болуп бөлүнөт. Деңиз топоним катары да (мис., Казакстандагы Теңгиз көлү) кездешет.
Нара (эл)
Нара — Эритреянын түштүк-батышында жашаган эл. Саны 108 миң адам. Эритреянын калктын 1,5% түзөт. Төрт топко бөлүнөт: хигир, могуреб, койта и сантора.
Этноним
Нара этнониминин мааниси «асман», «көк» дегенди билдирет. Дагы бир аты «барья/бареа». Ал кемсинткен аталыш амхара тилинен «кул» деп которулат.
Тил
Нара — обочолонгон тил катары Нил-сахара макро-үйбүлөсүнүн курамына кирет. Ошондой эле араб жана тигре тилдери кеңири таралган.
Дин
Көпчүлүк мусулмандар. Жергиликтүү салттуу ишенимдер (анимизм) да сакталууда. Аз сандуу христиандар бар.
Чарбалык иштер
Айыл чарба менен алектенишет. Судан менен чек араны бойлото, Барка түздүгүнүн батыш бөлүгүндө жашашат.
Коом
Коомдук уюмду кландар жана жамааттар түзөт. Туугандык эсеп — аталык. Жер кланга тиешелүү жана кландын ичинде үй-бүлөлөргө бөлүнөт.
Тарых
Нара уруулары Жогорку Нил аймагынан көчүп келип, жергиликтүү пигмей калкы менен баш кошкон Эритреядагы алгачкы нил-сахаралык отурукташкандардын урпактары. 19-кылымда египеттик оккупациясынан кийин нара элинин көпчүлүгү Ислам динин кабыл алышкан.
Булактар
Нара тили
Камбий
Камбий — өсүмдүк сабагы менен тамырын түзүүчү ткандын (меристеманын) бир түрү. Ал сабактын жана тамырдын кабыгы менен жыгачынын аралыгында же өткөргүч боочолордун флоэмасы менен ксилемасынын ортосунда жайгашкан. Камбий клеткаларынын бөлүнүп көбөйүшүнөн орган жооноёт (туурасынан өсөт). Ал ич жакка 2-ксилеманын, сырт жакка 2-флоэманын клеткаларын пайда кылып турат. Мелүүн алкакта камбий кеч күздөн жазга чейин тыным абалында болот.
Редницхембах
Редницхембах (Rednitzhembach) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Ортоңку Франкония административдик округуна карайт. Рот районуна кирет.
Калкы - 6908 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 13,01 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 5 76 137. Муниципалитеттин башчысы — Үрген Шпаль.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 8 шаардык районго бөлүнөт.
Швенда
Швенда (Schwenda) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Зангерхаузен районуна кирет.
Калкы - 597 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 10,23 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 87 380. Муниципалитеттин башчысы — Ханс-Юрген Шанце.
Марион
Калкы - 836 киши. Болжолдуу аянты - 3.6 км². FIPS коду — 26-51660.
Камдар
Камдар (немисче kamm — кыр, жон, жал) — тегерек же узатасынан созулган аралча дөбөлөр же алардын тобу. Эриген мөңгү суулары топтоп иргеген тектерден турат. Бийиктиги 2—5 мден 30 мге чейин. Көбүнчө плейстоценде материктик муз каптаган аймактарда (Карелия, Балтика бою, Ленинград облусунда жана башка) кездешет.
Экс...
Экс... (лат. ех - ичинен, андан) - татаал сөздөрдүн төмөнкүдөй маанилерди туюндуруучу бөлүгү:
Дыңча
Дыңча – кенди казып алууда пайдалуу казылманын убактылуу же биротоло казылбай калтырылган участогу.
Экс...
1) чыгуу, бөлүнүү, сыртка чыгаруу (мис., экспатриация - мекенден кууп жиберүү);
2) мурунку (мис., экс-президент ж. б.).
Аухаузен
Аухаузен (Auhausen) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Швабия административдик округуна карайт. Донау-Рис районуна кирет.
Метеорограф
Метеорограф (грекче mettōra – атмосфера кубулуш жана …граф) – атмосферанын температурасын, басымын, нымдуулугун, кээде аба агымдарынын ылдамдыгы автоматтык түрдө каттап туруучу прибор. Термограф, барограф, гигрограф, анемографтан турган түзүлүш. Өлчөнгөн кубулуштар саат механизми орнотулган барабандагы тасмага синхрондуу жазылат. Шар-зонд, аэростат, самолёт, ракетага орнотулат.
Смитсвилл (Миссисипи)
Смитсвилл (Миссисипи) (Smithville) — Миссисипи штатынын Monroe округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 882 киши. Болжолдуу аянты - 4.1 км². FIPS коду — 28-68720.
Скарбороу (Мэн)
Скарбороу (Мэн) (Scarborough) — Мэн штатынын Камберленд округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 18919 киши. Болжолдуу аянты - 143.3 км². FIPS коду — 23-66145.
Суу кымыздык
Суу кымыздык (Горец почечуйный), (Polygonum persicaria) - бир же көп жылдык чөп, чанда бадалча жана бадал. Сабагы тик өйдө, кээде төшөлүп же чырмалып өсөт. Жалбырагы жөнөкөй, түрдүү формада. Гүлү майда, топ гүлү - чачы. 4-6 мүчөлүү, алар жалбырак колтугү нан өсөт.
Республикабыздын бардык булуң, бурчунда, суу жээгинде, арыктын бойлорунда, жүгөрү же чөп чабындынын майнаптарында майдан августка чейин өсөт. 22 түрү кездешет. Бийиктиги 30-50 см. Өңү кызгылт, даамы ачуу.
Суу калемпирдин сабагы кызара электе үстүнөн 15-20 cm оруп алуу керек. Дарылыгы: андан жасалган дары каражаты төрөп же бойдон түшүп, кан токтобогондо, геморройго, ошондой эле денени кесип алганда же ачык жараларга колдонулат.
Даярдалышы: 700 г кайнак сууга бир канча салып демдеп коюп 3-4 маал кан токтогончо ичилет. Эскертүү: даярдалган дарыны уулуу болгондуктан муздак ичүүгө болбойт.
Жаак
Жаак – чек, кошулган деген мааниде. Бул түшүнүк адистердин пикири б-ча моңгол тилинин «зааг» деген сөзүнөн келип чыккан. Чындыгында эле «Жаак» деген жер Сарыжаз м-н Акшыйрактын чегинде жайгашкан.
Ал эми башкы «з» тыбышынын кыргызча «ж» тыбышына туура келиши закон ченемдүү көрүнүш. Мисалы, моңголчо, «зават» - кыргызча «жабык» (туурдук м-н үзүктүн ортосу), «завсар» – жапсар, «зар» –жар, ж. б. Топоним катары да кездешет. Мис., Жети-Өгүз районундагы жердин ж-а суунун аты.
Гютенбах
Гютенбах (Gütenbach) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Фрайбург административдик округуна карайт. Шварцвальд-Бар районуна кирет.
Калкы - 1193 киши(2013-ж.). . Аянты - 18,49 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 3 26 020. Мэр — Томас Клюдтке.
Нара тили
Нара (нера, бареа, барья) тили — нара эли сүйлөгөн тил — негизинен батыш Эритреянын Баренту аймагында жана анын түндүгүндө таралган. Бул тил көбүнчө түштүктө сүйлөгөн кунама тили менен чаташтырылат.
Тилдин өз аты «nəra bana» ("асмандагы сүйлөө").
Классификация
Нара тили — обочолонгон тил катары Нил-сахара макро-үйбүлөсүнүн курамына кирет. Салт боюнча, ал Нил-сахара макроүй-бүлөсүндө Чыгыш Судандын бутагына кирет. К.Эреттин классификациясы боюнча тама-нубия үй-бүлөсү менен бирге астаборан тобун түзөт.
Диалектилер
Нара тилинде 4 диалектилер бар:
Алардын ортосунда олуттуу айырмачылыктар бар. Ар бир диалект субдиалектилерге бөлүнөт.
Жазуусу
Тилди жазуу үчүн эфиоп жазмасынын негизинде да, латын алфавитинин негизинде да жазуу колдонулат.
Булактар
https://www.ethnologue.com/language/nrb
Жаңы илик (Благовещен району, Башкыртстан)
Жаңы илик — Башкыртстандын Благовещен районундагы айыл, Илик айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 21 киши. Почта индекси — 453456, ОКАТО коду — 80215822004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Хасте
Хасте (Haste) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Шаумбург районуна кирет.
Калкы - 2786 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 11,13 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 57 011. Муниципалитеттин башчысы — Зигмар Зандман.
Каменский Алексей Николаевич
Каменский Алексей Николаевич (29. 7. 1938-жылы туулган—Москва шаары) — КРдин эл сүрөтчүсү (2000)—Москвадагы Строганов атындагы Жогорку көркөм өнөр окуу жайын бүткөн (1962). Кыргызстанга 1962-жылы келген. 1963-жылдан республикалык, Бүткүл союздук жана Эл аралык көргөзмөлөрдүн катышуучусу. 1966-жылдан СССР Сүрөтчүлөр союзунун мүчөсү. К. Воронин— С. Бакашев— З. Хабибулин менен бирге М. В. Фрунзенин мемориалдык музейинин имаратынын тематикалык рельефин түзүүгө— Кыргыз мамлекеттик филармониясынын, «Айчүрөк» Борбордук универмагынын жана Москвадагы «Киргизия» кинотеатрынын имараттарын жасалгалоого катышкан. П. Шубин атындагы балдар музыкалык мектебиндеги мозаикалык паннонун— Бишкектеги «Бакыт» үйүнүн, Нарындагы «Ала-Тоо» мейманканасынын чий панносунун жана карапа жасалгасынын—«Күн» жана «Түн» жана башка пейзаждык композицияларынын автору. Каменский станоктук живопись— портрет жана пейзаж жанрларында да эмгектенет. Анын «Кара баткак» (1966)— «Хива. Палван-Дарбаза» (1968)— «Оодарыш» (1970)— «Сүйүнүч» (1972)— «Памир мотиви» (2002) жана башка живопистик чыгармалары бар. К-дин чыгармалары Г. Айтиев атындагы Кыргыз улуттук көркөм сүрөт искусство музейинде жана КМШ өлкөлөрүнүн музейлеринде сакталуу.
Колдонулган адабияттар
9967-14-104 -9
Беллемид (Кентукки)
Беллемид (Кентукки) (Bellemeade) — Кентукки штатынын Джэфферсон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 871 киши. Болжолдуу аянты - 0.8 км². FIPS коду — 21-05392.
Имсвайлер
Имсвайлер (Imsweiler) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Доннерсберг районуна кирет.
Калкы - 543 киши(2013-ж.). . Аянты - 9,90 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 33 034. Муниципалитеттин башчысы — Фридрих Ландер.
Лиза Кудроу
Лиза Валери Кудроу (Lisa Kudrow; /ˈkuːdroʊ/; 1963-жылы, 30-июлда туулган) - америкалык актриса, куудул, жазуучу жана продюсер. Ал NBC телеканалындагы он сезондук "Достор" (анг. Friends) аттуу телесериалда Фоеби Баффейдин ролун аткаруу менен дүйнөлүк атактуулукка жеткен. Ошондой эле бул ролу үчүн мактоолорго арзып, "Primetime Emmy Award" сыйлыктарынын алты наамына көрсөтүлгөн жана 1998-жылы бул сыйлыкка ээ болгон. Буга кошумчалай "Киноактерлордун Гилдия сыйлыгы" аттуу сыйлыктардын он эки наамына көрсөтүлүп, 1996 жана 2000-жылдары эки жолу бул сыйлыкка ээ болгон.
Телеберүүлөрдөн тышкары, Кудроу бир нече көрүнүктүү кинолорго тартылган. Анын ичинде "Роми жана Мишелдин мектептеги жолугушуусу" (анг. Romy and Michele's High School Reunion, 1997), "Секстин башка тарабы" (анг. The Opposite of Sex, 1998), "Муну изилде" (анг. Analyze This, 1999) жана анын уландысы "Тигини изилде" (анг. Analyze That, 2002), "Доктур Дуллитл 2" (анг. Dr. Dolittle 2, 2001), "Кызыктар өлкөсү" (анг. Wonderland, 2003), "Хэппи энд" (анг. Happy Endings, 2005), "П.С. Мен сени сүйөм " (анг. P.S. I Love You, 2007), "Бэндслем" (анг. Bandslam, 2008), "Иттер үчүн мейманкана" (анг. Hotel for Dogs, 2009), "Жеңил ойлуу мыкты окуучу" (анг. Easy A, 2010), "Кошуналар" (анг. Neighbors, 2014), анын уландысы "Кошуналар 2: Чыңалуу өсүүдө" (анг. Neighbors 2: Sorority Rising, 2016) жана "Поезддеги кыз" (анг. The Girl on the Train, 2016) бар.
Мамуралиева, Фатима
Фатима Мамуралиева (1924-жылы 20-майда туулган, Ысык-Көл облусунун Түп району, Талды-Суу айылы) – Кыргызстандагы биринчи аял кинорежиссер. Кыргызстандан ВГИКтин алгачкы бүтүрүүчүсү.
Кыскача өмүр баяны
Фатима Мамуралиева 1924-жылы 20-майда Ысык-Көл облусунун Түп районундагы Талды-Суу айылында дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган. 1941-жылы Фрунзе шаарындагы орто мектептердин бирин бүтүрүп, A. В. Луначарский атындагы ГИТИСтин кыргыз тобуна тапшырган. 1946-жылы Фрунзе кинохроника студиясында М.Слуцкийдин “Советская Киргизия” тасмасын тартуучу топко режиссёрдун жардамчысы болуп ишке орношкон.
ВГИКтеги окуусу
1947-жылы сентябрда Бүткүл Союздук мамлекеттик кинематография институтунун (ВГИК) режиссёрлук факультетине өтүп, кинорежиссёр, сценарист, драматург, актёр жана педагог Игорь Савченконун устаканасында билим ала баштаган. 1953-жылы Фатима Мамуралиева Москвадагы окуусун ийгиликтүү аяктаган. Окуп жүргөндө “Үчүнчү сокку” (“Мосфильм”) даректүү-сахналуу аскердик-киноэпопеялык тасмасында режиссёрдун жардамчысы болуп иштеген. ВГИКти аяктагандан кийин Ф.Мамуралиева Фрунзе киностудиясында хроника режиссёру катары толук кандуу иштей баштаган. Мындан тышкары “Советская Киргизия” киножурналын чыгарууга катышкан. 1956-жылы Ф.Мамуралиева В.Валованын сценарийи боюнча “Ак жол” (1956) аттуу биринчи даректүү киноочеркин жаратат. Тасмада Кемин районунун алдыңкы механиги Исмаил Матказиев, анын өмүрү жана эмгек жолу жөнүндө кеңири баяндалат. 1963-жылдан тарта ал көркөм тасмаларды орус тилинен кыргызчага дубляждоо менен алектене баштаган. Ф.Мамуралиева 17 жылдын ичинде “Дама с собачкой”, “Родная кровь”, “Воскресение”, “Отец солдата”, “Ленин в Польше”, “Верность матери”, “Поднятая целина”, “Журналист”, “Доживем до понедельника”, “Бег иноходца”, “Комиссары”, “Конец Любавиных” өңдүү ондогон тасмаларды кыргызчага дубляждаган.
“Ак жол” киноочерки
“АК ЖОЛ” 1-бөлүк, ак/кара, обч/э, к/очерк Сценарийди жазгандар — В. Валова, Ф. Мамуралиева Режиссёру — Ф. Мамуралиева Оператору — И Герштейн Директору — А. Ибраимов Фрунзе обл. Беловодск МТСинин жергиликтүү механиги И. Матказиев, анын МТСтин инженери катары иши тууралуу тасма.
Шилтемелер
Владимир Михайлов. Кыргыз киносунун каармандары// Литературный Кыргызстан, 2020-жыл, №3. – 198-б.// http://literatura.kg/uploads/lk_3_2020.pdf // http://www.kirgizfilm.ru/pablik/katalog.pdf Жооптуу редактору: Вавилкина Наталья. “Кыргыз кереметинин” сүрөттөрү кошулган журнал жарык көрдү// https://www.vb.kg/doc/392310_vyshel_v_svet_jyrnal_c_fotogalereey_kyrgyzskogo_chyda.html
Реккендорф
Реккендорф (Reckendorf) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Франкония административдик округуна карайт. Бамберг районуна кирет.
Калкы - 1998 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 13,06 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 4 71 175. Муниципалитеттин башчысы — Клаус Эттерер.
Экрандаштыруу
Экрандаштыруу - искусствонун проза, драматургия, поэзия, ыр, опера жана балет. либреттолору сыяктуу түрлөрүн кино каражаттары аркылуу чагылдыруу. Кинематограф өнөрү пайда болору менен образдар пайдаланылган. Мис., орустун туңгуч фильми болгон «Стенька Разин менен князь кызы» 1908-ж. экрандаштырылган. 1917-ж. чейин Россияда А. С. Пушкин, Ф. М. Достоевский, А. П. Чехов, Л. Н. Толстой ж. б. калемгерлердин 100гө жакын чыгармасы экрандаштырылган. Октябрь революциясынан кийин классикалык жана совет адабиятынын реалисттик салтын өздөштүрүү советтик кино өнөрүнүн калыптанышына өбөлгө түзгөн. Үндүү кинонун пайда болушу искусствонун бул тармагынын көркөмдүк жана жанрдык мүмкүнчүлүгүн байыткан. Экрандаштыруу учурунда маанилүү эмес сюжеттерди, майда-барат окуяларды жана айрым катышуучуларды кабыл албоого, же болбосо ал чыгармада жок, бирок анын ою боюнча кинонун көркөмдүк жагын же маанисин жакшырта турган идея болсо режиссёрдун сценарийге киргизүүгө укугу бар. Экрандаштыруу кыргыз кино өнөрүндө да кеңири колдонулат; Ч. Айтматовдун «Саманчынын жолу» (1967, реж. Г. Базаров), «Кызыл алма» (1975, Т. Океев), «Ак кеме» (1975, Б. Шамшиев), Н. Байте мировдун «Тарых эстелиги» (1972, Т. Океев) ж. б. чыгармалар экрандаштырылган. к. Кыргыз киносу.
Нью Хамптон (Нү-Гэмпшир)
Нью Хамптон (Нү-Гэмпшир) (New Hampton) — Нү-Гэмпшир штатынын Белкнап округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2165 киши. Болжолдуу аянты - 99.0 км². FIPS коду — 33-51540.
Акворс (Айова)
Акворс (Айова) (Ackworth) — Айова штатынын Уоррен округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 0.8 км². FIPS коду — 19-00235.
Калкы
2010-жылы калкы 85 киши болгон.
Грос-Гивиц
Грос-Гивиц (Groß Gievitz) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Мүриц районуна кирет.
Калкы - 470 киши(2013-ж.). . Аянты - 19,87 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 56 017. Муниципалитеттин башчысы — Ингеборг Бөльтер.
Солис (Миссисипи)
Солис (Миссисипи) (Sallis) — Миссисипи штатынын Attala округуна караган АКШ шаары.
Мэттью Перри
Мэттю Ленгфорд Перри (Matthew Perry; 1969-жылы, 19-августта туулган) - канадалык жана америкалык актер. Перри NBC телеканалында көрсөтүлгөн комедиялуу "Достор" (анг. Friends) телесериалындагы Чендлер Биңдин ролу менен жана ошондой эле "Рон Кларктын окуялары" (анг. The Ron Clark Story, 2006) тасмасында Рон Кларктын ролу менен кеңири таанымал. Мэттю "Сансет Стриптеги 60 студия" (анг. Studio 60 on the Sunset Strip) аттуу телевизиондук сериалдарга тартылуу менен биргеликте "Акылсыздар шашышат" (анг. Fools Rush In, 1997), "Тогуз ярд" (анг. The Whole Nine Yards ) жана "Кайрадан 17" (анг. 17 Again, 2009) тасмаларында тартылган. 2010-жылы ал видео оюндар жана аларга үн коштоо иштери менен алектенген жана "Fallout: New Vegas" аттуу ролдук видео оюнунда Беннинин үнүн коштогон.
Лапсейная
Лапсейная — Орусиядагы дарыя. Ненец АО, Архангельск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Кия дарыясынын оң жээгинен 35 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 39 км.
Мэттью Перри
Перри 2011-жылдын феврал айынан апрелге чейин созулган ABC телеканалындагы "Мистер Саншайн" (анг. Mr.Sunshine) аттуу комедиялуу сериалдын биргелешкен автору, сценаристи, башкы продюсери жана катышуучусу болуп саналат. 2012-жылы август айында Перри NBC телеканалындагы "Уланта бер" (анг Go On) комедиялуу сериалда спорт комментатору Райан Кищдин ролун аткарган. Бирок сериал 2013-жылы 10-майда токтотулган.
Солис (Миссисипи)
Калкы - 114 киши. Болжолдуу аянты - 1.1 км². FIPS коду — 28-64800.
Лапсейная
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — АО деңиз бассейнинин дарыяларыВоронов тумшугунан (Мезень дарыясын кошпогондо) Канин Нос тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Мезень.
Мэттью Перри
Андан соң 2015-жылы ал CBS телеканалындагы "Кызыктай түгөй" (анг. The Odd Couple) телесериалында Оскар Медисондун ролун аткарган жана сериалдын биргелешкен өндүрүүчүсү. 2015-жылы, 11-майда сериалдын экинчи сезону тартылган. Ал эми 2016-жылы, 16-майда CBS үчүнчү сезону тартылган.
Лапсейная
Суу реестринин маалыматтары
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кодулоо
Кодулоо — кордоо, коркутуу, күч колдонуу же агрессивдүү үстөмдүк кылуу, мажбурлоо, намысына тийип таарынтуу. Мындай жүрүм-турум көп учурда кайталанып турат жана адатка айланат.
Бир маанилүү шарты кодулоо кылган жана ага кабылган адамдардын ортосунда физикалык же социалдык күчтүн тең салмактуулугунун бузулушу. Бул тең салмактуулуктун бузулушу кодулоону жөнөкөй чыр-чатактан айырмалайт.
Кодулоо агрессивдүү жүрүм-турумдун субкатегориясы, ал душмандык ниет, күчтүн тең салмаксыздыгы жана кайталанып туруусу менен мүнөздөлөт.
Кодулоо маданияты адамдар бири-бири менен өз ара аракеттенген ар кандай контекстте өнүгүшү мүмкүн. Бул мектеп, үй-бүлө, жумуш орду, үйдү жана конуштарды камтышы мүмкүн. Заманбап маданияттагы зомбулуктун негизги платформасы социалдык медиа сайттары болуп келет.
Физикалык
Уурдоо, түртүү, уруп-сабоо, мушташуу жана атайылап кимдир бирөөнүн мүлкүн жок кылуу — физикалык кодулоонун түрлөрү. Кээде өспүрүмдөрдүн бейкалыс пикиринен улам жаштардын топтору курдаштарын бутага алып, аларды өзүнчө бөлүп салышат. Бул аларды классташтары шылдыңдап, кыйнап, "ур-токмокко" алынган жагдайга алып келиши мүмкүн.
Физикалык кодулоо убакыттын өтүшү менен күчөп, зыяндуу кесепеттерге же өлүмгө алып келиши мүмкүн, ошондуктан көптөр андан ары күчөшүн алдын алуу үчүн аны тез арада токтотууга аракет кылышат.
Оозеки
Оозеки кодулоо — кодулоонун эң кеңири тараган түрлөрүнүн бири. Бул сүйлөө аркылуу, үнүн туура эмес жолдо колдонуу же дене тилинин кандайдыр бир формасы менен жүргүзүлгөн жана эч кандай күч колдонуу камтыбаган кодулоо.
Кодулоо адатта ушул түрүнөн башталат жана төмөнкүлөрдүн бирин камтыйт:
Мамилелүү
Мамилелер аркылуу кодулоо (кээде социалдык агрессия деп аталат) — башкаларга зыян келтирүү үчүн мамилелерди колдонгон кодулоонун түрү. Бул термин ошондой эле кимдир бирөөнүн аброюна же социалдык абалына зыян келтирүү максатында жасалган ар кандай кодулоону билдирет, бул физикалык жана оозеки кодулоого кирген ыкмалар менен байланышы бар.
Мамиле аркылуу кодулоо — жаштар арасында, айрыкча кыздар арасында кеңири тараган кодулоонун бир түрү. Социалдык четтетүү (кимдир бирөөнү кемсинтүү же өзүн «четтетилгендей» сезүү) аркылуу кодулоо — эң кеңири тараган түрлөрүнүн бири. Физикалык зомбулуктан айырмаланып, мамиле кылуу аркылуу буллинг ачык эмес жана байкалбай узак убакытка созулушу мүмкүн.
Кибер
Кибер кодулоо — башка адамды кысымга алуу, коркутуу, уятка калтыруу же бутага алуу үчүн технологияларды колдонуу. Бул электрондук почта, мессенджерлер, социалдык тармактар, тексттик билдирүүлөр жана уюлдук телефондор аркылуу коркутууну камтыйт. Кибер кодулоо башталгыч класстарга караганда чоң класстарда көбүрөөк кездешет.
Интернетте адамдардын жоопкерчилиги чектелүү жана маалыматты ылгоо шарты жок. Кодулоо үчүн технологияларды колдонуу кимдир бирөөнүн онлайн аброюна зыян келтириши мүмкүн. Интернетте жарыяланган маалымат, эгерде аны ошол жерге койгон адам алып салбаса, анда ал жерде түбөлүккө калат. Келечектеги жумуш орундары жана адамдар башкалардын санариптик изин жана башкаларга жасаган мамилеңизди көрө алышат. Кибер кодулоонун дагы бир көйгөйү — башка адамдардын аралашуусу. Технологияларды, айрыкча социалдык медианы колдонуу, башкаларга позитивдүү же терс болобу, контентти кайра жайгаштырууга же бөлүшүүгө мүмкүнчүлүк берет.
Бейбаштар жана шериктери
Бейбаштардын өзүн баалоо сезими боюнча жүргүзүлгөн изилдөөлөр эки анжы натыйжаларды берди. Кээ бир бейбаштар текебер жана нарциссист болсо, алар ошондой эле кодулоо уятын же тынчсызданууну жашыруу же өзүн баалоо сезимин жогорулатуу үчүн курал катары колдоно алышат: башкаларды кемсинтүү менен, бейбаш өзүн күчкө ээ экенин сезет. Бейбаштар кызганычтан же өздөрү да кодулоого кабылгандыктан улам кодулоого барышы мүмкүн.
Изилдөөчүлөр депрессия жана жеке бузулуштар, ошондой эле ачуулануу жана күч колдонуу, агрессивдүү жүрүм-турумга көз карандылык, башкалардын иш-аракеттерин душмандык деп жаңылыш түшүнүү, өзүн баалоо сезимин сактоо жана обсессивдүү же катуу иш-аракеттерге катышуу сыяктуу башка тобокелдик факторлорун аныкташкан. Ушул факторлордун айкалышы бул жүрүм-турумдун себептери болушу мүмкүн. Жаштарды изилдөөдө антисоциалдык мүнөздөмөлөрдүн жана депрессиянын айкалышы жаштардын зордук-зомбулугун эң жакшы аныктаган, ал эми видео оюндардагы зордук-зомбулук жана телекөрсөтүү зордук-зомбулук мындай жүрүм-турумду алдын ала көрө алган эмес.
Тескерисинче, айрым изилдөөчүлөр кээ бир бейбаштар психологиялык жактан күчтүү жана курдаштарынын арасында жогорку социалдык абалга ээ, ал эми алардын курмандыктары эмоционалдык жактан кыйналып, социалдык жактан маргиналдаштырылгандар деп божомолдошот. Курдаштар көбүнчө бейбаштын иш-аракеттерин жайылтышат, ошондой эле бул курдаш топтордун мүчөлөрү көңүл ачуунун булагы катары бири-бирин шылдыңдоо, элден четтетүү, мушташуу жана кемсинтүү сыяктуу жүрүм-турумга катышышат. Башка изилдөөчүлөр болсо бейбаштардын аз гана бөлүгү, өз кезегинде кордук көрбөгөндөр, мектепке баруудан ырахат алышат жана ооруга байланыштуу эс алууга эң аз чыгышат деп ырасташкан.
Байкоочулар
Көп учурда, кодулоо зомбулукка тиешеси жок адамдардын чоң тобунун катышуусунда болот. Көпчүлүк учурларда, бул топтун зомбулукка каршы иш-аракеттерине нааразылык билдирип, үн катуудан коркууну пайда кылган, көпчүлүктүн колдоосуна ээ болгон иллюзияны жаратуу жөндөмү бейбаштын өзүндө болот. Эгерде «кодулоо менталитети» кайсы бир топто алгачкы стадиясында натыйжалуу түрдө токтотулбаса, анда кодулоо ал топтун ичинде кабыл алынган же колдоого алынган ченем болуп калат.
Өзүлөрүнүн «достук тобун» же «колдоо тобун» түзө алган көрүүчүлөр, башкаларга караганда, зомбулукка каршы сүйлөөгө көбүрөөк жакын экендиги аныкталган.
Курмандыктар
Курмандыктардын физикалык жана психикалык жактан алсыз болушу, ошондой эле эмоционалдык жактан оңой эле жабыркоо сыяктуу өзгөчөлүктөрү бар. Ошондой эле аларда ашыкча салмак же кандайдыр бир физикалык деформация сыяктуу бейбаштарга оңой кол салуучу физикалык өзгөчөлүктөр болушу мүмкүн. Балдар физикалык зомбулукка көбүрөөк дуушар болушат, ал эми кыздар кыйыр түрдө көбүрөөк дуушар болушат.
Ошондой эле, кодулангандар өздөрүнүн көңүлдөрүн ойлобостон, башкалардын көңүлүн ачуу үчүн өзүн төмөн түшүргөн же өзүн-өзү кемсинткен тамашаларды колдонушат.
Кодулоого кабылган балдарда көбүнчө физикалык же эмоционалдык өзгөрүүлөр байкалат, мисалы: мектепке баруудан коркуу, баш ооруга даттануу же табиттин жоголушу, мектептеги иш-чараларга кызыгуунун жоктугу, достору же үй-бүлөсү менен убакыт өткөрүү, мектептен башка коомдук жайларда кодулоого кабылуудан коркуп, коомчулукка чыгуудан тартынуу жана жалпысынан манайы чөккөн абалда жүрүү.
Кесепеттер
Кодулоого кабылгандарда узак мөөнөттүү эмоционалдык жана жүрүм-турумдук көйгөйлөр жаралышы мүмкүн. Кодулоого кабылуу жалгыздыкка, депрессияга, тынчсызданууга алып келиши мүмкүн, өзүн төмөн баалоого алып келет жана ооруга сезгичтикти жогорулатат. Кодулоо жаш балдардын коомчулукка адаптациялануусун бузат, ошондой эле мурун өздөрү бейбаш болгон кодулоого кабылгандар социалдык жактан андан дагы чоң кыйынчылыктарга дуушар болушат. Психикалык саламаттык боюнча отчётто ошондой эле кодулоо тамактануунун бузулушуна, тынчсызданууга, дене дисморфиясына жана башка терс психологиялык таасирлерге тиешеси бар экендиги аныкталган. Кодулоого кабылгандын да, залымдын да жалгыздыктын деңгээли жогору экени аныкталган.
Айрымдар кодулоодон сабак алып, адамды күчтөндүрөт деп ырасташат. Балдарды өнүктүрүү боюнча адис Хелен Гулдберг балага "талаш-тартыштарды кантип башкарууну жана башкалар менен өз ара аракеттенүү жөндөмүн кантип өркүндөтүүнү" үйрөтө аларын жана мугалимдер кийлигишпей балдарды кодулоого өздөрү жооп берүүгө калтырышы керек деп ырастаганда, талаш-тартыштарды жаратты. Бирок, башкалар, бул кадимки эле курдаштардын ортосундагы чыр-чатактарга гана тиешелүү экенин, кодулоого кабылгандарга тиешелүү эмес экенин белгилешкен.
Балдарга, камкорчуларга жана мугалимдерге буллингге каршы күрөшүү көндүмдөрүн үйрөтүү кодулоону азайтуунун натыйжалуу узак мөөнөттүү каражаты жана жеке адамдар үчүн баалуу көндүмдөрдүн топтому болуп саналат.
Интернет
Кибербуллинг - бул технологияларды колдонуу менен жасалган ар кандай зомбулук. Бул зомбулуктун түрү ата-энелердин көзөмөлүнүн жоктугунан улам оңой эле байкалбай калышы мүмкүн. Залым башка бирөөнүн кейпин кийип алышы мүмкүн болгондуктан, бул буллингдин эң жашыруун түрү болуп эсептелет. Кибербуллинг электрондук почта, мессенджерлер, тексттик билдирүүлөр, веб-сайттар жана социалдык тармактарды пайдаланууну аркылуу адамдын намысына шек келтирүүнү камтыйт. Кибербуллингдин жайылышын токтотуу үчүн атайын көзмөлдөөчү уюмдар түзүлгөн.
Майыптык
Майыптар зомбулукка жана кордукка көп дуушар болушат жана мындай иш-аракеттер жек көрүү кылмышы катары каралат. Кодулоонун мындай түрү майыптар коляскасында отургандар же эриндери жарака кеткендер сыяктуу физикалык жактан деформацияланган адамдар сыяктуу көзгө көрүнгөн майыптар менен гана чектелбейт, ошондой эле аутизм жана өнүгүү координациясынын бузулушу сыяктуу өнүгүү мүмкүнчүлүгү чектелгендерге карата дагы болот.
Буга кошумча көйгөй, үйрөнүүсү начар адамдар көп учурда башкаларга нерселерди түшүндүрө албагандыктан, нааразычылыгын билдиришкенде, ишенбөөчүлүккө же четке кагууга көбүрөөк дуушар болушат.
ЛГБТ
Гей жана лесбиян жаштары гетеросексуал жаштарга караганда кодулоо тууралуу көбүрөөк кабарлашат, айрыкча мектептерде. Гей болгондору үчүн кодулоого кабылган жаштар өздөрүн коопсуз сезе албагандары үчүн, алардын арасында депрессия жана тынчсыздануу, анын ичинде суицид жана суицид аракеттери көбөйөт. ЛГБТ жаштар кодулоодон кутулуу үчүн өздөрүн гетеросексуал адам катары алып жүрүүгө аракет кылышы мүмкүн, бул дагы стресске алып келет.
Мектеп
Кодулоо мектептин имаратынын дээрлик бардык бөлүктөрүндө же анын айланасында болушу мүмкүн, бирок дене тарбия сабактарында жана эс алуу сыяктуу иш-чараларда көбүрөөк кездешиши мүмкүн. Ошондой эле мектептин коридорунда, дааратканада, автобустарда жана автобустарды күтүп жатканда, ошондой эле топтук жумушту жана/же мектептен кийинки иш-чараларды талап кылган класстарда кордук көрсөтүлөт. Мектептеги буллинг кээде бир окуучуну пайдаланып же четтетип, кийинки курмандыкка айланууну каалабаган күбөлөрдүн ишенимдүүлүгүн алган окуучулардын тобунан турат.
Мугалимдер кодулоону алдын алууда жана ага кийлигишүүдө маанилүү ролду ойношот, анткени алар убактысынын көпчүлүгүн окуучулар менен өткөрүшөт. Бирок, кодулоо мугалимдер жана мектеп тутуму тарабынан да болушу мүмкүн; атүгүл зомбулукка каршы саясатка ачык милдеттенмелерди сактаган күндө дагы тутумда тымызын же жашыруун кыянаттыкка, кемсинтүүгө же четтетүүгө оңой эле дуушар боло турган бийликтеги оома учурлар бар.
Жумуш
Жумуш ордунда кодулоого кабылуу — жумушчунун жумуш ордунда башкалардын жаман мамилесине дуушар болуп, зыян тартуу. Жумуш ордундагы агрессиянын бул түрү өзгөчө кыйын, анткени мектептеги кодулоонун типтүү түрлөрүнөн айырмаланып, жумуш ордундагы буллинг көбүнчө алардын уюмунун жана коомунун белгиленген эрежелери жана саясатында иштейт. Жумуштагы кодулоо көпчүлүк учурларда бийлик ээ болгон адам тарабынан жасалган деп айтылат. Кордук көрсөткөң адамдар теңтуштары, кээде кол алдындагылары болушу мүмкүн.
Суусамыр уу коргошуну
Суусамыр уу коргошуну (Суусамырский аконит, ) — байчечекей тукумундагы көп жылдык чөп өсүмдүк. Тамыры жоон, жалбырагы татаал, манжадай тилик, гүлүсары, көк, кызгылт көк, кээде ак, чачыдай топ гүлгө чогулган Уулуу өсүмдүктөрдүн эң күчтүүлөрүнөн. Уу зат айрыкча тамырында көп. Анда Юго жакын алколоид бар, негизгиси - аконитин. Уу коргошун байыртадан дары катары белгилүү. Тамыры кайнатылып, сүт кошуп, ысык ичилген. Муну пайдаланганда өтө этият болуу зарыл. Дарыгердин көрсөтмөлөрүнүн ар бирин так сактоо өтө маанилүү. Табыптар рак, ошондой эле өтүшүп кеткен ондогон ооруларга колдонгон. Ал жакшы натыйжа берген, бирок туура эмес колдонгондо сөзсүз тескери таасирин тийгизет. Анын тамыры ички-тышкы жараларга, кызыл жүгүрүктүн бардык түрүнө, сөөк жана ошондой эле муун, кулгуна ооруларына жакшы таасири бар. Кызыл жүгүрүк оорусун дарылоо үчүн 150 г уу коргошундун тамырынын кубаттуулугу 60-70° болгон спиртке салып, жылуу, карангы жерге 7 күн коюп, өңү чай сыяктуу, кара-көк түскө келгенден кийин колдонулат. Эгерде оорулуунун эки колу, эки буту тең ооруса, анда адегенде эки колуна, экинчи күнү эки бутуна сүртүү керек. Андан соң желдеп калбас үчүн жүндөн токулган нерсе менен жылуу ороп, бир саат жатып тердеп, тер кургагандан кийин гана турат. Оорулуунун ахыбалына жараша колдонулат. Жүрөгү оорулуулар 3 тамчыдан баштап, 15 тамчыга чейин ичсе болот. 15-20 күн дарылануу сунушталат.