cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Талгакка байланышкан ишенимдер
Талгакка байланышкан ишенимдер Кош бойлуу аял ар түрдүү нерсеге талгак болушу мүмкүн. Андай учурда анын талгагынын жанышы үчүн күйөөсү милдеттүү.Кыргыздар аялдын талгагы канбаса бойдогу балага зыяны тиет деп чочулап, кандай гана нерсе болбосун издеп таап берүүгө аракет кылышкан. «Эгер талгагы канбаса, баланын бети башы чуңкурайып калат» деген ишеним да бар. Талгактын канбай калышы болочок инсандын тагдыры үчүн өтө манилүү экендиги жөнүндөгү ишеним эл арасында ар дайым жашап келген. Ош МУнун профессору, маркум агайыбыз Жээналы Шериевдин айтуусу боюнча, Түштүк Кыргызстандагы басмачылык кыймылдын көрүнүктүү өкүлдөрүрүнүн бири Ади паңсаттын апасы жыланга талгак болгон экен. Эки жолу жеп, биринде ал тургай бээ сааганы желеге бара жатып, жыланды кармап, тирүүлөй эле жеген экен. Бирок ошондо да талгагы канган эмес дейт. Кийин Ади паңсатты кучактышкан досу чыккынчылык кылып атып өлтүргөнүн уккан апасы: «Талгагым канбай калганда эле баламдын өмүрү кыска болорун билген элем» деп ыйлаган экен. Ади жылан сыяктуу көзүн ирмебей тиктеп, укканда да көзүн жумбай уктачу дешет. Ошондукттан азыр да Алайлыктарда: «Адидей тикирейип тиктебе» деп айтылып келет. Перзенттин ден соолугу жөнүндө күйүп-бышып кам көрүп, бары жокту жасаган эл эненин талгагын кандырууга бөгөт боло турган тоскоолдукка эч качан жол берген эмес. Талгак аял күсөп калса чочконун эти да адал деген ишеним эл арасына толук сиңип кеткен. Бул онтогонездин бойдо жетилүү учурунун өтө жоопкердүүлүгүн эл толук аңдап түшүнгөндүгүнүн далили. Талгак болгондо кош бойлуу келин жегиси келген тамакты алып келип берген адам чоң соопко кала деген ишеним да ошондон пайда болгон. Буга күйөөсү милдеткер экендигин жогоруда айта кеткенибиз, бирок аялы талгак болгон нерсени биринчи жеп койсо, толгоо келгенде күйөөсү аялынан мурун толгоо тартат деген ишеним жашайт. Талгак маселеси Ч. Айтматовдун «Кылым карытар бир күн» романында мыкты берилген, анда Эдигейдин аялы Үкүбала алтын мекре деген балыкка талгак болуп калганда, деңиздеги бороонго карабай кармап келип, аялынын талгагын кандырышы романда окуган адамдын ичин жылытпай койбойт. Кээде келиндин боюна бүткөн менен эч нерсени күсөбөгөн же көрүнгөндү самай берген учуру да болот, элде аны «ит талгак» дейт. Андай учурда жөн гана тамакты күчтүүлөп берүү сунуш кылынат. А.Мурзакметов: «Ырым- жырымдар»
Сопу-Коргон, Алай району
Сопу-Коргон (Сопу-Коргон) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Алай районундагы айыл. Алай айыл округу составына кирет. Сопу-Коргон шаарчасы, Ош областынын, Алай районунда жайгашкан.Келдибек Белекбаев атындагы айыл окмотуно кирет. Кышкысын абасы суук,жайында салкын болот.
Калкы
Калкы - 2 205 киши.
Жакарта
Жакарта (Jakarta, Jakarta) — Индонезиянын борбор шаары. Жава аралынын түндүк-батышында, бухтадагы майда аралдарда чачыранды жайгашкан. Провинция статусуна теңдеш өзгөчө борбордук район. Калкы 8,6 млн (2007). Агломерациясы менен 18,2 млн. Агломерациядагы ири шаарлары: Бекаси, Тангеранг, Депок, Богор. Жакарта Батыш Ява провинциясынын округдары менен Жаботабек мегалополисин (калкы 23 млн; 2007) түзөт. Жолдор тоому. Ява деңизиндеги башкы порту Танжунг-Приок (жылына 20 млн т жүк ташылат). Эл аралык аэропорту бар. Жакартада 100дөн ашык ЖОЖ (анын ичинен университеттер жана башка), илимий изилдөө институттары, китепканалар, музейлер, театрлар, улуттук галерея бар. Машина жана кеме куруу (ремонттоо), электроника, химия, целлюлоза-кагаз, нефть ажыратуу, тигүү, тамак-аш, текстиль, металлургия өнөр жай ишканалары иштейт. Банктар көп. Жакартанын агломерациясы Түштүк-Чыгыш Азиядагы автомобиль өнөр жайынын башкы борбору [негизинен автомобиль жыйноо; жылына 300 миңге жакын; ири заводдору: «Astra Interntional» («Toyota», «Honda», «Daihatsu», «BMW», «Nissan»), «Indomobil» («Nissan», «Volvo», «Masda» жана башка)].
Тарых
Жакартанын ордунда 5-кылымда эле тургун жай болгон деп божомолдонот. 1527-жылы султан Бантама ал жерде португалиялыктарды жеңгенде ошол жердеги Сунда-Келапа кыштагын Бантамага кошуп, Жаякерта («Улуу жеңиштин шаары» дегенди түшүндүрөт) атайт. Шаар 17-кылымдын башында голланддар тарабынан талкаланган. 1619-жылы ушул эле жерге алар тарабынан Батавия чеби курулган. Анын айланасына түшкөн шаар да 1621-жылы Батавия аталган. 1945-жылы 17августта Индонезия көз каранды эместикке ээ болгон. 1949-жылдан Батавия Жакарта аталган. Шаардын тарыхый борборунда голландиялык архитектуранын көптөгөн белгилери байкалат. Каналдар, 1718-кылымдагы үйлөр, Пенанг дарбазасы, эски чиркөөлөр (17-кылымга таандык), ратуша сакталган. Истикляль (1984) жана Нурул-Худа (2000) мечиттери курулган. Жакартада Азия жана Африка өлкөлөрүнүн кинофестивалы, Азия (1962), Түштүк-Чыгыш Азия (1979, 1987, 1997) оюндары өткөрүлүп турат.
Шуйкучу
Шуйкучу (дуңганча — үй кызматчысы) — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, Коңурбайдын тыңчысы. Манастын ашпозчусу катары кызмат кылат. Кытай тарап жеңилип Эсенкан Чет Бээжинди Манаска өткөрүп бергенде тартууга кеткендердин арасында Ш. төрө да болот. Ал мусулман динин кабыл алат. Манастын бардык жагдайын байкап жүрүп, аларды катка түшүрүп, Коңурбайдын атайы жиберген дубанасы аркылуу нанга кошуп кат берет. Ш. эпосто Манастын жарадар болушуна түздөн-түз себепкер кейипкердин бири катарында сүрөттөлөт.
Батыш Сьерра-Мадре кырка тоосу
Батыш Сьерра-Мадре кырка тоосу - Түндүк Америка Кордильерасынын Батыш тилкесиндеги кырка тоо; Мексикада. Батышынан Мексика тайпак тоосу менен чектешет. Узундугу 1300 км, эң бийик жери 3150 м (Чоррерас чокусу). Негизинен метаморфизмделген тоотектерден туруп, лаванын калың катмары менен капталган. Күмүш жана алтын кендери бар. Терең өрөөн-капчыгайлар менен тилмеленген. Түндүгүн ксерофилдик бадалдар жана кызыл карагайлуу сейрек токой, түштүгүн катуу жалбырактуу жана жайында жашыл токойлор ээлейт.
Мен киммин? (тасма 1998)
«Мен киммин?» (我是誰, пиньинь Wǒ shì shuí, кант. Ngo⁵ Si⁶ Seoi⁴; Who Am I?) — 1998-жылы тартылган Гонконгдун эксклюзивдүү комедиялык тасмасы, режиссер Бенни Чан жана Жеки Чан, ошондой эле башкы ролду ойногон. Тасма 1998-жылы 17-январда Гонконгдо жарык көргөн. Ошондой эле Чандын англисче сценарий жана сценарий боюнча тартылган экинчи тасмасы, биринчиси - Ницца Гай мырза.
Мазмуну
Түштүк Африканын токойлорунун бир жеринде, көп улуттуу аскердик бөлүк, Атайын күчтөр бөлүмү колоннаны буктурмага салып, жакында эле ачылган метеориттен алынган өтө жогорку учуучу кошулмада иштеген бир нече илимпозду уурдап кетишет. Операторлордун арасында " Жеки Чан " деп аныкталган Гонконгдун жараны бар. ЦРУ Морганга окуяны териштирүүнү тапшырып, өзүнүн жана жаңы отставкадагы генерал Шермандын жеке пайдасы үчүн уурдоону уюштургандыгын билбейт. Ошол эле учурда ЦРУ дагы бир оперативдүү операцияны Түштүк Африкада дагы бир жашыруун операцияны дайындайт.
Йоханнесбургга жеткенде, "Мен киммин?" Кристин Старкка жолугуп, анын митингдеги укмуштуу окуялары жөнүндө маектешүүгө жиберилген. Бирок, Морган "Мен киммин?" Деген сөздү угат. өлтүрүү үчүн атуучу топ жиберет. Ошондой эле Морган өзүнүн шериктеши болуп көрүнүп, ага коркунуч туулса, аны менен байланышууну сунуш кылат. Кол салгандардан качып кеткенден кийин Кристин өлгөн оперативдердин биринин табылгаларынын кагазына жазылган жашыруун кодду жарып, аларды Голландиядагы Роттердамга алып барат. "Мен киммин?" жана Кристин Юки менен коштошуп, анын ким экендигине байланыштуу көбүрөөк жооп табуу үчүн Роттердамга жөнөшөт.
Роттердамда "Мен киммин?" Кристин чындыгында анын чалууларын тыңшаган ЦРУнун жашыруун агенти экендиги аныкталат. Кимге ишенерин билбей, Шермандын мушташуучулары менен салгылашып, жалгыз Виллемсверф асман тиреген имаратта окумуштууларды уурдоонун артындагы мастерлерди табат. Морган менен Генерал Шерман жер үстүндөгү курамды Армано аттуу күчтүү курал сатуучуга сата тургандыгы белгилүү болот. Интернеттеги бүтүмдүн аякташын күтүп жатып, үч киши "Мен киммин?" Деп кофе-брейк өткөрүү үчүн жыйындар бөлмөсүнөн чыгышат. аралаш маалыматты камтыган дискти уурдайт. Ал ошондой эле бүтүмдү жокко чыгарып, акча каражатын курал-жарак сатуучусун ачууланткан балдар кайрымдуулук фондуна жөнөтөт. Бир жолу ал Морганын чыккынчылыгын тапканда, "Мен киммин?" Морганды өлтүрүүгө аракет кылат, бирок Моргандын чабуулчуларына тоскоол болот. Имараттан чыккандан кийин Моргандын чабуулчулары менен "Мен киммин?" Нидерланддар Королдук деңиз корпусу менен биргеликте Эразмус көпүрөсүн жана Морган бурчун курчоого алуу үчүн "В планын" аткарууга чакырган Кристин менен бир топ топтор. Кристин Морганды тепкилеп, аны камакка алып, "Мен киммин?" дискти көпүрөдөн ыргытып, Кристинге Африкага кайтып барарын айтат.
Документ (компьютер)
Документ (лат. "үлгү, күбөөкат, далил") - маалыматты сактап, убакыт жана мейкиндикте алып өтүп жеткизүү үчүн атайын түзүлгөн заттык буюм.
Жаңы троит (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Жаңы троит — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Кармаскалин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 4 киши. Почта индекси — 453020, ОКАТО коду — 80235835007.
Кызыл-Алма, Сузак району
Калкы
Калкы - 399 киши.
Арноглоссосымактар
Арноглоссосымактар (лат. Bothidae) — океан балыктарынын бир тукумчасы. Буга (лат. Arnoglossus) — арноглосстор уруусу жана төмөнкү түрлөр кирет: (лат. A.laterna) — Европа арноглоссу, а. Кесслера (лат. A.kessleri) — Кесслер арноглоссу, (лат. A. scaphus) — Жаны Зеландия арноглоссу ж.б.
К-мезондор
К-мезондор, каондор — спини нөлгө, массасы 970 электрондун массасына барабар элементардык бөлүкчөлөр тобу. Бул топко заряддалган эки (К+,К-) (энергетикалык масса бирдиги К+-493,7 МэВ, К0-497,7 МэВко барабар), эки туруксуз (К0, \acute{К}0) К-мезондор жана антибөлүкчөлөр (К+ жана К-) кирет; Алар өз ара күчтүү аракеттенгич, башкача айтканда адрондор деп аталат. К-мезондор биринчи жолу космос нурларынын курамында байкалып (1947-51), кийинчерээк (1954) заряддуу бөлүкчөлөрдүн ылдамдаткычтарынын жардамы менен алынган. Заряддуу К-мезондордун заряды электрондун зарядына барабар. Алар ажыраганда мезон, электрон, позитрон жана нейтрондор пайда болушу мүмкүн. К-мезондор нуклондордо жутулуп, сигма (\sigma) -гипердондорду пайда кылат. К-мезондордун ачылышы элементардык бөлүкчөлөр жөнүндөгү түшүнүктү кеңейткен.
Мангала (оюн)
Мангала — Түрк элинин интеллектуалдык жана стратегиялык оюну. Бул оюндун оюнчулары 2 кишиден турат. Оюн тактайында эки катарда алтыдан чункурча бар (ошондо жалпысынан 12), ошондой эле оюнчулар таштарды топтой турчу эки чоң чукур болот. Мангала оюну 48 таш менен ойнолот.
Оюн тартуу ыкмасы менен башталат. Оюнчулар бардык 48 ташты ар бир 12 чукурга төрттөн бөлөт, ал эми эки чоң топтоо чукурлары бош калат. Оюнчу тараптагы кичинекей алты чункур ошол оюнчунун оюн талаасы, ал эми каршы тараптагы алты чукур болсо атаандашына тиешелүү болот. Оюнчулар өз тарабына (топтоо чукурларына) мүмкүн болушунча көбүрөөк таштарды топтоого аракет кылышат. Ким көбүрөөк таш топтосо ошол оюнчу жеңүүчү деп эсептелет.
Вибриоз
Вибриоз, кампилобактериоз - (Campylobakteriosis) негизинен бодомал менен койдун жыныс органдарын жабыркатып, массалык баласалууга (абортко) дуушар кылуучу жугуштуу ылаң. Вибриоздун козгогучу 1909-ж. козу салган койдун, 1913-ж. музоо салган уйдун чөбүнөн жана күмөн ткандарынан табылган. Вибриоз кишиге да жугат. Бодонун кампилобактериозунда ылаңдуу бука инфекциянын негизги булагы болуп саналат. Козгогуч алардын жыныс органында көп жыл сакталып, урук (сперма) жана урук безинин секрети менен кошо сыртка бөлүнүп чыгып турат. Ылаңдуу уй менен кунаажындар да бир кыйла коркунучтуу, алардын жыныс органдарынан аккан суюктук менен козгогуч 3-10 айга чейин сыртка бөлүнүп чыгат. Ошондой эле, козгогуч сыртка ылаңдуу уйдун сүтү, сийдиги менен жана түшкөн күмөн аркылуу да бөлүнүп, айлана-чөйрөнү булгайт. Соо койлорго ылаң козгогуч менен булганган жем-чөп, суу аркылуу жугат. Ылаңдын алдыналуу үчүн вакцина куюлат. Дарылоодо ылаңдуу мал өзүнчө бөлүнүп, антисептикалык эритмелер (риванол, фурациллин, калий перманганаты) жана антибиотиктер (пенициллин, стрептомицин, хлортетрациклин, окситетрациклин, гентамицин ж. б.), нитрофуран жана сульфаниламид препараттары (фуразолидон, фурагин, стрептоцид, норсульфазол, сульфапиридазин) суспензия жана эритме түрүндө колдонулат.
Федоровка (Чумыша куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынын Томго кошулган куймасына чейинки бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Каржылык кызмат көрсөтүүлөр
Каржылык кызмат көрсөтүүлөр – төмөнкүлөр менен байланыштуу иштер: а) насыяларды, карыздарды, кредиттерди жана кредиттик кепилдиктерди берүү жана өткөрүү боюнча аткарымдар, ошондой эле акчалай кепилдиктерди берүү, кредит берүүчүлөр тарабынан берилген кредиттерди жана кредиттик кепилдиктерди, карыздарды башкаруу; б) депозиттик жана агымдагы эсеп аткарымдары менен байланышкан аткарымдар, ошондой эле башка эсептер, төлөмдөр, которумдар, карыздар милдеттенмелер, чектер жана жүгүртүмдөгү коммерциялык төлөм каражаттары, инкассо жана факторинг; в) алтын тыйындар жана коллекциялык нускалардан башка мыйзамдуу төлөм каражаттары болуп саналаган банкноттор, акча каражаттары; г) акциялар, облигациялар жана башка баалуу кагаздар менен байланышкан аткарымдар, ошондой эле баалуу кагаздардын сакталуусун камсыз кылуудан башка акциздик маркалар; д) каржылык ижара (лизинг) жана башка кередиттөө менен кыйыр байланышкан аткарымдар; е) инвестициялык фонддорду башкаруу менен байланышкан ишмердик.
Кардыгач
Кардыгач — кейипкер, Манастын карындашы. Эпостун белгилүү вариант тарынын көбүндө айтылат. -К. — түрк-моңгол элдеринин эпосторунда кездешүүчү салттык кейипкер. Баатыр башкы каармандын К. аттуу карындашынын болушу да туруктуу салттык мотив. Мисалы, Табылдынын ("Эр Табылды"), Алпамыштын ("Алпамыш") карындаштарынын ысымдары да ушундай аталат.
Саякбай Каралаевдин варианты нда К. "найза сунуп топ бузган" баатыр катары сүрөттөлөт ("Эпсиз энең Чыйырды Уулдан бирди шер тууган, Кыздан бирди шер тууган" —Саякбай Каралаев,"Семетей", 1. 262).Бакай Семетейге айткан К. жөнүндөгү баянда кытайлар менен болгон согушта Коңурбай баштаган кытай баатырлары К-ка алдары жетпей койгону айтылат:
Каарына бу кыздын
Калайык чыдап турбаган.
Кан Коңурбай баш болуп,
Чымачындын, Бээжиндин
Чын кандары ыйлаган (Саякбай Каралаев,"Семетей, 1. 262).
Вибриондор
Вибриондор - (лат. vibro термелем, ийрилем) үтүр сымал ийрейген кыска таякча түрүндөгү бактериялар. Алардын эки учунда куйрукчалары болгондуктан, абдан тез кыймылдашат. Жаратылышта вибриондордун түрлөрү көп, алардын көпчүлүгү зыянсыз; ачык сууда, көлмөдө, топуракта, ичегиде жашайт. Патогендүү түрлөрү жаныбарларда вибриоз, кишиде холера ооруларын козгойт.
Аррип сымалдуулар
Аррип сымалдуулар (лат. Arripidae) — деңиз балыктарынын бир тукуму. Буга аррипы (лат. Arripis) уруусу кирет.
Овари (оюн)
Овари — Африка элинин акыл курчуткан-стратегиялык оюну. Анда эки адам ойнойт. Оюн тактасында, ар бир жагында, бирдей тереңдикте алтыдан чуңкүрча, жалпысынан алганда он эки чуңкурча жана эки жагында эки чоң чуңкурча бар ал таштарды топтогонго ылайыкталган. “Овари” оюну 48 таш менен ойнолот. Алты чуңкурча оюндун оюнчунун оюн талаасы болуп, ал эми анын каршылыгындагы алты чуңкурча атаандаштын оюн талаасы болуп саналат. Оюнчулар оюнда кобүрөөк таштарды топтогонго аракет кылышат. Эң көп таш топтгон оюнчу жеңүүчү деп эсептелет.
Дуралюмин
Дуралюмин, дюралюминий, дюраль (нем. Duren; Дюрен – куйманы өнөр жайлык жол менен алуу башталган шаардын аталышы жана алюминий) – алюминийдин Си (3–5 %), Mg (0,4—2,4%) жана Мn (0,3—1%) менен болгон куймасы. Дуралюмин – алгачкы кеңири колдонулган, деформациялануучу алюминий куймасы. Чыңалган дуралюминди табигый шартта эскирткенде, анын бекемдиги артары белгилүү болгон. Дуралюмин 500°Сна жакын температурадагы суюктукта чыңалат да, 4 сутка бою табигый шартта же 190°Сна жакын температурада жасалма түрдө эскиртилет. Ушундай термиялык жол менен иштетүүдөн кийин дуралюминдин ар түрдүү маркаларынын бекемдик чеги 400–500 Мн/м2га (40–50 кг/мм2) жетет. Үзгүлтүктүү куюу ыкмасы менен дуралюминден уютмалар алынат да, алар басым аркылуу (чоюп, созуп, ныктап жана башка) иштетилип, плита, калдыркан, түтүк, жоон зым жана башка даярдалат. Башка алюминий куймалары менен катар дуралюмин авиацияда, транспортто, машина курууда жана техниканын башка тармактарында кеңири колдонулат.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Ададым дарыясы
Ададым — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чулым дарыясынын сол жээгинен 1380 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 28 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Шумкар таш
Шумкар таш — элдик уламыш боюнча Манастын Акшумкары байыр алган таш. Ат-Башы районундагы Ат-Башы тоосунун Баш-Келтебек
Карнас
Карнас, Карнас Кара — "Мажму ат-таварихтеги" каарман. Якуб - бектин (Жакыптын) бир тууганы. Жолой көп кол менен келип Кара-Кыштакты талкалап, Якуб - бекти туткундап кеткенде К. качып чыгып Манаска кабарлайт. Жортуулдарда, согуштарда дайыма Манас менен бирге жүрөт. К-тын ысымына караханийлер учурунда "улуу", "кудуреттүү" деген маанини туюнткан "кара" сөзүнүн кошо берилиши мүмкүн бул каармандын баатырдыгынын белгиси. К. кезегинде жекеге чыгып, душман менен бетме-бет кармашса, көп учурларда маанилүү кабарды убагында жеткире алган чабарман дагы.
Вибро...
Вибро... - (лат. vibro термелем, терметем) татаал сөздөрдүн башында туруп, термелүү кыймылдарына, вибрацияга байланыштуу маани берүүчү бөлүгү (мисалы, виброкаток, виброизоляция).
Батыш Уюн-Төр мөңгүсү
Батыш Уюн-Төр мөңгүсү - Тескей Ала-Тоонун түндүк капталындагы татаал өрөөн тибиндеги мөңгү. Ысык-Көлдүн куймасы Каракол суусунун алабында жайгашкан. Узундугу 4,9 км, аянты 5,6 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 5280 м, этеги 3430 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 3720 м. Абляция облусунун аянты 2,8 км2. Мөңгү татаал куралуу облусуна ээ, ал эми анын «тили» ортоңку морена аркылуу тең экиге бөлүнгөн. Мөңгүнүн ортоңку бөлүгүнүн бети туура кеткен жаракалар менен тилмеленген. Чыгыш Уюнтөр мөңгүсү жаткан өрөөнгө чейин жетип, зор морена жалчасына такалат жана узун шынаа сымал негизги өрөөндү көздөй бурулат. Сол капталында асылма майда мөңгүлөр жайгашып, этектери туурасынан кеткен жаракаларга бөлүнгөн. Мөңгүдөн Каракол суусунун сол курамы Уюнтөр суусу башталат.
Карамель
Карамель (Латын тили cannamella - бал камыш) - кант аралаштырып жасалган кондитер азыгы. Кантка меме, жемиш ширеси, какао ж. б. кошулуп жасалган даамдуу, таттуу азык. Карамель муздай тунук жана коюу ширелүү болуп айырмаланат. Карамель азыктары түркүн даамда болуп, түрдүү формадагы калыптарга салынып жасалат. Карамелди даярдоо анын массасын жана ичине сала турган коюу ширени даярдоо, калыпка салуу, муздатуу, ороо же сыртын тазалоо, өлчөө жана кутуларга салуу жумуштарынан турат. Карамель массасы кант эритмесине крахмалдуу патока же илээшкек шире (97-99% кургак заты бар) кошуп кайнатуудан алынат. Карамелдин массасын калыпка салуу үчүн 70-80°Сге чейин муздатат. Бул температурада Карамель жабышпаган, ийилгич абалга ээ болот. Муздай тунук Карамель массасына лимон кислотасы, жыттуу жана боёгуч заттар кошулат. Ал эми коюу ширелүү Карамелдин ичине ар түрдүү (же- миштен, жер жемиштен, сүттөн жана каймактан жасалган азыктар, жаңгак, шоколад ж. б.) заттар салынат.
Каржылык лизинг
Каржылык лизинг – лизингдин лизинг берүүчү  лизинг алуучу көрсөткөн мүлктү белгилүү сатуучудан өз менчигине сатып алууга милдеттенген жана аны ага лизинг нерсеси катары белгилүү акысына, белгилүү шарттар менен белгилүү мөөнөткө убактылуу ээлик кылууга жана пайдаланууга берүүчү түрү. Мында лизинг буюму берилген мөөнөт анын толук амортизациялык мөөнөтүнө барабар (же жогору) болот. Эгер лизинг алуучу лизинг келишиминде аныкталган сумманы толук төлөп берген болсо, келишимдин аракет мөөнөтү аяктагандан кийин (же аяктаганга чейин эле), анын шарттарынан башка жагдайлар келип чыкпаса, лизинг буюму лизинг алуучунун менчигине өтөт. К. л. мамилелери Эларалык каржылык лизингдер боюнча конвенция менен (Оттава, Канада, май, 1988-ж.) жөнгө салынат.
Биксби (Оклахома)
Биксби (Оклахома) (Bixby) — Оклахома штатынын Tulsa округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 20844 киши. Болжолдуу аянты - 65.0 км². FIPS коду — 40-06400.
Князь
Князь — 1) 9-16-кылымда славян жана кээ бир башка элдердеги феодалдык-монархиялык мамлекеттердин башчысы же ак сөөктөрдүн өкүлү. Князь адегенде аскердик демократиялык органдарды башкарып, кийин алгачкы феодалдык мамлекеттин башчысына айланган. Алгач Князьдык бийлик шайлоо аркылуу берилсе, кийин мураска (Байыркы орус мамлекетинде Рюриковичтер, Улуу Литвада Гедиминовичтер жана Ягелондор, Польшада Пясттар, Чехияда Пржеломисттер жана башкалар) өткөн. Байыркы орус мамлекетинде жана Литвада өлкө башчылары Улуу Князь, калгандары уделдик Князьдар деп аталган; 2) Мурас аркылуу бериле турган дворяндык титул. Алгачкы Князь титулун Россияда 18-кылымда Д. И. Меньшиков алган. Князьлык наам Россияда Октябрь революциясы жегенден кийин ББАКтын 1917-жылдын 10(23)-ноябрындагы «Катмарларды жана жарандык чиндерди жоюу жөнүндө» декретинен кийин күчүн жоготкон.
Оро-Дөбө
Оро-Дөбө (Оро-Дөбө) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Алай районундагы айыл. Будалык айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 191 киши.
Кичи Суета дарыясы
Кичи Суета — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Мрас-Су дарыясынын сол жээгинен 140 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 26 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Адвентивдүүлүк
Адвентивдүүлүк (лат. Adventicius - келгин, жат, бөтөн) - түрлөрдүн башка өсүмдүк жамаатташтыгынан же башка географиялык таралуу областынан келиши же иммиграциясы. Адвентивдүүлүк жаратылышта көп кездешет. Мисалы, өсүмдүктөрдүн адивентивдүү жандооч органдары бүчүр, сабак, жалбырак колтугунан өсүп чыкпастан тамырынан жана жалбырактарынан өсүп чыгышы. Адвентивдүү өсүмдүктөрдү – адам мурда өспөгөн жерге көчүрүп келип өстүрөт, б. а. интродукциялайт. Адвентивдик эмбриол. – өсүмдүк түйүлдүгүнүн түйүлдүк баштыкчасынын клеткасынан же уруктун урук бүчүрүнөн уруктанбай туруп эле өрчүшү. Мында айрыкча көптөгөн түйүлдүктөн бир, эки гана түйүлдүк өсүп чыгат. Башка жерден жаңы жерге байырлаштырылган жаныбарлар адвентивдик жаныбар деп аталат.
Карадрина
Карадрина (Spodoptera exigua) - айыл чарба өсүмдүктөрүнө зыян келтирүүчү шайтан көпөлөк. Канатынын уз. 26- 34 мм, өңү саргыч, боз. Африка, Түштүк [[Азия]] жана Түндүк Америкада, Орто Азияда кездешет. Анын куурчакчалары топуракта кыштайт. Көпөлөктөрү эрте жазда учуп, көбүнчө отоо чөптө тукумдайт, кийинчерээк айыл чарба өсүмдүктөрүнө өтөт. Курттары пахта, беде, кызылча, помидор ж. б. өсүмдүктү зыянга учуратат. Ага каршы агро-техникалык чаралар колдонулуп, үрөнгө инсектицид, биопрепарат чачылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Кырк муун түспөлдүүлөр
Кырк муун түспөлдүүлөр (лат. Articulata) — деңиз лилияларынын бир түркүмү.
Телесность
Телесность
Телесность – түз жана кыйыр мааниде «денелүүлүк», «материалдуулук», «жердик» деген түшүнүктөрдү билдирет. Телесность-традициялык метафизикалык багыттагы ойлорду – субъект-объект, репрезантациянын бирдиктүү борбору, гносеологизмди имплицисттик жол менен көтөрүп мактоо жана башка обочолонтуп сүрүп чыгууга кызмат кылган түшүнүк. Классикалык философия субъект-объект, дене-жан, трансценденталдык-имманенттик, тышкы-ички жана башка түшүнүктөрдүн дихотомиясын түшүндүрүп чыга алган эмес. Ал эми булардын дихотомиясын тажрыйбанын биримдигине кайрылып, жеңип чыкса болот, анткени, Телесность дал тажрыйбанын турукташтыруучу түзүлүшү. Бирок, мында Телесность объект да, дене мүчөсүнүн суммасы да эмес, ал өзгөчө түзүлүш, уюшулуш тактап айтканда, Адам тажрыйбасында белгилүү ар кандай ойлорго чейин туруктуу жашаган, бирок, баамдалбаган, ынандырылбаган горизонт болуп эсептелет. Рефлексиялык анализге алууга болбогон, ырааттуу рационалдык аракет схемасы боюнча ажыратылгыс Телесность жаратылыш жана маданият объектеринин эң алгачкы башталышы болгон.
Окумуштулардын айтусунда
Окумуштуулар Телесность «феноменалдык дене», «потенциалдык дене», «мүчөсүз дене», «мүмкүн болуучу аракеттердин системасы», «либидиндик каалоо», «ойдун фигурасы», «тканы» же «аң-сезимдин интенционалдык актысынан мурда аны жараткан структура», «текст-өзгөчө түрдөгү дене» жашка башка аташкан. Телесность дүйнө «ички», «тышкы» деп бөлүнгөнгө чейинки ага тике катышып турган факт. Ушундан улам Телесность феномени дүйнөнүн «ички», «тышкы» деп ажыратылбастыгын билдирген илим предмети болуп калууда. Телесность боюнча алганда субъект-странсценденталдык түшүнүк, субъекттин ою – бул мейкиндик жана убакытка байланыштуу мүнөздөмөлөрдөн ажыраган, бирок өзүнө-өзү айкын жана «мен» деген түшүнүктү элестетет. Бул субъект денесиз жана өлбөс субъект, ал трансценденталдык формада жөнөкөй эле гно тракция эмес, ал реалдуу субъект оюн толук алмашкан түшүнүк. Натыйжада, аң-сезимден ырааттуу түрдө сезимдүүлүктүн бардык элементтери «туулган», аны менен кошо аң-сезимдин дүйнө менен сеологиялык абс байланышкан учурлары да токтогон, субъекттин аң-сезимин рефлексиялык контролго алууга болбойт. Трансценденталдык субъективдүүлүктүн чегинен чыгуу-ойдун «таржымалдык», «топографиялык» параметрлерин аныктоо максатын коёт. Мында, мисалы, Телосность аң-сезимдин бир учурдагы абалын мүнөздөйт, ал боюнча субъект аң-сезими өзүн-өзү бийлей албай калат (катуу коркуу страх), катуу бузулуу (шок), жогорку эйфория, эмоция жана башкана.
М.Фуко айтусунда
Ал эми Франция философу М. Фуко (1926–1984) Телесность позициясында коомду социалдык жана денелик тажрыйбалардын өз ара шартталып иштелген тарыхый продуктусу деп аныктаган; дагы Телесность терапевтик саясаттын эки формасынын – Адам денесинин анатомосаясаты менен калктын биосаясатынын бириккен түйүнү болот деген. Фуконун изилдөөсүн немец философу жана жазуучусу Э. Юнгер улантып, «жумушчу» менен «солдаттын» дене фигураларын дал дене формаларын түзүүчү субъекттер катарында даана сүрөттөп жазган. Бирок бул фигуралар (эки эркек адамдын накта денелери гана) саясий-экономиялык, социалдык-психологиялык экспликация (шарттуу) белгилер аркылуу түшүндүрүү аркылуу же культурологиялык категориялар аркылуу андай кесиптеги адамдарды түшүнүп билүүгө мүмкүндүк бере албайт. Телесность анонимдүүлүк өзгөчө орун алган. Ал боюнча Телесность тажрыйбанын эң жогорку синтези жана биримдиги катарында өзүнө гана тиешелүү дүйнөсү бар, ал дүйнөнү өзү рационалдыксыз, ишке ашуу функциясына баш ийүүсүз түшүнөт.
Ниутей-Яха
Ниутей-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 83 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жамылшисай (дарыя)
Жамылшисай (Джамылчи-Сай) — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кызылсай дарыясынын оң жээгинен 3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Орск шаарынан Сакмара дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Каржылык санкция
Каржылык санкция – салык укуктарын бузгандыгы үчүн жоопкерчилик чаралары.
Виварий
Виварий - (лат. vivarium, vivus жандуу дегенден) көбүнчө лабораториялык жаныбарларды багуу (кээде көбөйтүү) үчүн илимий-изилдөө мекемелеринин алдындагы жай. Виварий атайын (иттер, маймылдар ж. б. үчүн) жана комплекстүү (ар кандай айбандар үчүн) болуп бөлүнөт.
Павсаний
Павсаний — македониялык кан Филлипп IIнин жан сакчысы жана ойношу. Тарыхта Филлипп IIни өлтүрүү менен аты калган жаш македониялык.
Бийликтин ресурстары жана түрлөрү
Бийликтин ресурстары жана түрлөрү - бийликтин субъектисинин (бийлик ээси) объектиге (бийликке баш ийгендер) таасир этүүдө колдонулуучу каражаттардын жыйындысы - бийлик ресурстары болуп эсептелет.
Бийликтин ресурстары - утилитардык, зордукчулук жана нормативдик болуп бөлүнөт. Утилитардык ресурстар - бул адамдардын күнүмдүк кызыкчылыктарына байланышкан материалдык ж.б. социалдык жыргал, бардык нерседен материалдык пайда чыгарып алууга умтулуучулук. Бул ресурстардын жардамы менен мамлекеттик бийлик кээ бир саясатчыларды эле эмес, элдин бүтүндөй бир катмарын сатып алышы мүмкүн. Бийликтин утилитардык ресурстары күткөн жыйынтыкты бербей калган учурда, б.а. кээ бир саясатчыны сатып алуу (кызмат берүү, кредит же башка жеңилдиктер ж.б.) мүмкүн болбой калган учурда бийликтин зордукчул ресурстары ишке кирет.
Буларга куугунтукка алуу, кээ бир күнөөлөрүн таап сотко берүү, экономикалык «блокада» түзүү ж.б. Ал эми бийликтин нормативдик ресурстарына - жетекчи менен баш ийгендердин максаттары, кызыкчылыктары бирдей экендигине ишендирүү, бийлик ээсинин аракеттери, кылган иштери туура экендигине колдоо көрсөтүүнү камсыз кылуу, анын айткандарын аткарууга ынандыруу кирет.
Бийликтин булардан тышкары дагы көптөгөн ресурстары бар: мажбурлоо, зомбулук, ишеним, харизма, ынаным, талам, укук, салттар ж.б.
Бийлик төмөнкүдөй элементтерден турат: жана лидерлер, саясий партиялар. көтөрмөлөө, укук, салттар, коркутуу, мифтер ж.б.
Бийлик жүргүзүүнүн эки негизги ыкмасы бар, муну бийликтин «эки жүзү» деп коюшат.
Ушундан улам бийлик жүргүзүү - демократтык (бийликке баш ийүүчүлөр да катышат), авторитардык (чектелбеген бийлик, бирок ар бир адамдын үстүнөн толук көзөмөл жүргүзүүгө аракет кылбайт), тоталитардык (объекттин үстүнөн болгон субъектинин толук көзөмөлү), конституциялык (мыйзамдын чегинде башкаруу), деспоттук (мыйзамсыз, чектелбеген, өз билгенин кылган бийлик), либералдык (адамдын эркиндигин жана укуктарын сыйлаган бийлик) ж.б. бөлүнөт.
Арфалар
Арфалар (лат. Наrра) — деңиз үлүлдөрүнүн бир уруусу.
Бийликтин ресурстары жана түрлөрү
Ресурстарына карап бийликти төмөнкүдөй түрлөргө бөлөт - экономикалык, социалдык, маданий-информациялык жана зордукчулук. Экономикалык бийлик - бул экономикалык ресурстардын үстүнөн көзөмөл, ар кандай материалдык байлыктарды менчиктөө. Бейпил жашоо мезгилинде экономикалык бийлик бийликтин башка түрлөрүнө салыштырганда биринчи орунда турат. Экономикалык бийлик материалдык байлыкты бөлүштүрөт.
Социалдык бийлик - бул кызматтарды, сыйлыктарды бөлүштүрөт, льгота менен артыкчылыктарды берет, элдин кеңири катмарын өзүнө тартыш үчүн социалдык саясаттын мүмкүнчүлүктөрү абдан кеңири. Маданий-информациялык (маалымат) бийлик - бул, биринчи кезекте, илимдин, билимдин, информациянын жана аларды таратуу каражаттарынын жардамы менен элдин үстүнөн бийлик жүргүзүү. Буга мораль, адеп-ахлактык жана дин бийлиги да кирет. Мындай бийликти жүргүзүү каражаттарына мектеп, жогорку окуу жайлары, массалык маалымат каражаттары радио, гезиттер, телекөрсөтүү ж.б. кирет.
Зордукчул бийлик - бул күч ресурстарына таянган жана күч колдонуу жардамы менен элдердин үстүнөн болгон көзөмөлдү билдирет. Бул бийликтин чордонун - армия, милиция, коопсуздук кызматы, сот жана прокуратура, түрмө ж.б. түзөт.
Каржылык эмес инвестициялар
Каржылык эмес инвестициялар – укук, лицензиялоо, ноу-хау, машина, жабдуу, жер участокторуна ж. б. инвестициялык долбоорлорго чегерүүгө байланышкан акчалай эмес инвестициялар.
Бийликтин ресурстары жана түрлөрү
Саясий бийликтин бир катар өзгөчө белгилери бар:
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Батыш Чоң Чүй каналы
Батыш Чоң Чүй каналы - Кыргызстандагы эң ири сугат тармагы. Чүй суусунан (Чыгыш Чоң Чүй каналынын суу алуучу курулмасынан 40 км төмөнүрөөк) башталып, Чүй өрөөнүн чыгышынан батышты карай кесип өтүп, аягы Казакстан аймагынан бүтөт. Узундугу 145 км; 82 миң га жерди сугарат. Суу чыгымы баш жагында 43 м2/сек, эң көп чыгымы 55 м3/сек. Канал 1940-ж. курула баштап, Улуу Ата Мекендик согуш мезгилинде (1943) кол менен казылган. Каналдын калган бөлүгү 1958-ж. курулуп бүткөн, 1951-54-ж. каналга аралыктан башкарылуучу дамба курулган. Боюна 7 кичи ГЭС курулган.
Теодицей
Теодицей
Теодицей (грек тилинен келген theos – кудай жана dike – адилеттүүлүк; сөзмө сөз-кудайды актоо) – бул 17–18-кылымдардагы Батыш ойчулдарынын диндик-философиялык доктриналары. Бул сөз Теодицей немец философу Г. В. Лейбниц тарабынан киргизилген.
Теодицей окуусу
Теодицея окуусунда жалпыга тиешелүү жыргалчылык идеянын, жалпыны жаратып бийлеген кудайдын жана дүйнөдө көп орун алган адилетсиздик, азап чегүүлөрдүн ортосундагы карама-каршылыктарды жоюуга аракет кылган көз караштар, жоболор камтылган. Антикалык философия жана политеизм жер жүзүндө тараган жамандыкка космостук күчтөр жоопкер дешкен.
Окумуштулардын айтусунда
Бирок, Сириялык философ С. Лукиан (125–180) өзүнүн «Зевс айып ачуучу» деген диалогунда бардык жаманчылыкка акыры барып кудай күнөөлү деп жазган. Платон менен Августиндин жамандык дүйнөлүк гармониянын бир бөлүгү деген ойлорун Лейбниц өзүнүн эмгегинде колдонгон. Ал: “дүйнө кудай тарабынан жакшыртылып жаратылган” – дейт, – “ал эми жазыктар менен азаптануулар максималдуулар түрдүүлүктү ишке ашыруу үчүн гана кошулган...” Христиандык Теодицея Кудай шайтандын азгыруусу боюнча өзүнө ишенүү күчүн текшерүү үчүн адамга-Ветхий заветтин авторлорунун бири Иовго улам-улам жаңы балакеттерди жиберип турган. Теолог Б. Августин Кудайды этикалык, эстетикалык жактан актайт: жамандык менен келишүү мүмкүндүгү жамандык жана зарылдыгы; жөнөкөй эле бир көрүнүш; жакшылыктын жергиликтүү гана кемчилиги, анын тең эмес бөлүштүрүлүшү; жамандык дүйнөдө өзүнчө бир бүтүндүктү түзбөйт; анда-санда гана пайда болот жана башка. Жамандыкты мындай позицияда түшүнүүнү Вольтер катуу сындап, мазактап күлгөн.
Кароол Дөбө
Кароол Дөбө — топоним. Кытай тарапта Ак-Сайдын оң куймасы Терек суусунун баш жагында Кереге-Саздын жээгинде Кароол Дөбө деген дөбө бар. Учурунда Манас баатыр ага кароол койчу дешет. Дөбөнүн жанында "Жалгыз үй" деп аталган анча бийик эмес дөбөчө бар. Манас: "Чалк-Өйдөнү чала кел Жалгыз үйгө бара кел", — деп кароолго киши жиберчү экен. Чалк-Өйдө — Кытай тараптан узак жол жүрүп, чарчап келе жаткан кол эс алып, аттарын тойгузуп, жатканга ылайыктуу өзөн-суулуу жер. Арпанын күн чыгыш жагынын Ак-Талаа району тарабынан орун алган. Бул жерде илгери коргошун кени көрүнө эле жердин үстүндө жатчу дешет. Колунан көөрү төгүлгөн чебер усталар коргошундан ок куюп жасаган курал-жарактары менен душмандан коргонуп турганы жөнүндө элде уламыш айтылып жүрөт.
Константиновка (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Константиновка — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Николаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1675 киши. Почта индекси — 453026, ОКАТО коду — 80235840001.
Экология туризми
Экология туризми. Адамзат «Балык терен жерди, адам жакшы жерди издейт» демекчи бир цивилизациядан башкасына көчүп отуу менен откорот, бирок курчап турган чөйрөнү, жаратылыш кооздуктарын унутуп калышат. Чоң мегаполисттер жана шаарлар бардык адамзатты кудум кофенин анкыган жытына окшоп озуно тартып алат. Дүйнө кезген саякатчылар жергиликтуу маданиятты жана жаратылыш чөйрөнүн өтө динамикалык туристтик индустрия сектору болгон экология туризми менен терен таанышууну каалашат. Кыргызстандын ушул нишаны (кооздукту) ээлеп калуу учун бардык шансы жана мүмкүнчүлүгү бар экендигин эксперттер айтып келишет. Адам – биологиялык бир түр, ал жаратылыштан сыртка чыгып башка жерде жашай албайт. Шаар тургундары дайыма табият менен бирге, анын таза абасы менен дем алууга умтулушат. Жана ушул көрүнүштүн актуалдуулугу бүгүнкү күндө күч алууда.
Экология туризми – алгач табият менен баарлашуу, андагы объект, көрүнүштөрдү таанып,билүү, жана табият койнунда активдуу эс алуудагы туристтик тармактын өзгөчө сектору. Шаар жана ызы-чуу көңүл ачуулар экинчи планга чыгып калат. Бирок практика, жана кээ бир өткөрүлгөн анализдер экотуризм 10% туристтик рынокту, ал эми анын өсүш темпи бардык экотуризм индустриясынын темпи менен өсүп жаткандыгын көрсөтүшөт.Чейрек кылым адистер ушул экология  туризми – экотуризмдин эле бир көрүнүшү, жаратылыш, жашыл жана башка. жадагалса adventure travel көрүнүштөрүнүн эле бирөөсү деп бир ойго токтоло алышпады. Бирок, балким экология- анын ойлорун турооператорлордун каалоосу жана жада калса ошол туристтер өздөрүнүн максатында жаратылышты пайдаланып, аларга ушул турпродукт ишке ашкан жерде экология абалына  башкача таасир калтырат.
“Экотуризм” терминин алдынкы жуз жылдыктын 80-жылдарында мексикалык экономсит-эколог Гектор Цебаллос – Ласкурье тарабынан сунуш кылынган. Экотуризм табият индустриялизациясына узакка созулбаган масштаб боюнча таасир калтырган коомдун реакциясынын негизинде толук пайда болгон. Ушул темпте өздөштүрүү, демек, курчап турган чөйрөнүн булгануусу табияттын кол тие элек жерлеринин жоголуу коркунучу пайда болот. Экотуризм – бул туризм индустриясындагы ал өзүнүн негизги ресурсун табигый жаратылыш чөйрөсүнүн же анын ар бир компоненттерини сактоодо көзду кызыктыра турган жападан жалгыз багыт. Экология туризминин географиясы - башкалардан өзгөчө. Эгерде негизги эл аралык салттык туристтердин агымдары багытталса, ал өнүгүүдөгү өнүккөн өлкөлөрдөн эми кабыл алуучу мамлекеттердин арасында: Франция, США, Испания, Италия лидерлик кылышат, ошентип экотуристтер өнүгүүдөгү өнүккөн өлкөлөрдүн негизги түрүнө  багытталат. Акырында, айрыкча орточо кендиктеги жашоочу үчүн табият, тропикте жайгашкан. Лидерлер арасында бул жерде – Кения, Танзания, Эквадор, Коста-Рика, непал, Австралия, Жаны Зеландия, ЮАР жана биздин Кыргызстан. экотуристтер негизинен кол тие элек табигат кооздуктарына умтулушат, бирок, биздин планетада мындай жерлер бара-бара азайгандан азайып баратат, айта кетчү нерсе, азыркы күндө  ажайып кооз кол тие элек Кыргызстанга чет өлкөлүк туристтердин ышкы күчөөдө...Албетте, туристти жартылыштагы сакталган салым кызыктырбайт, Жердин биосферасынын конкреттуу бөлүгү менен тикеден-тике, анын бардык өзгөчөлүгү, анан дагы жергиликтуу элдин маданияты менен таанышуусу кызыктырат. Курчап турган чөйрөнүн коргоосу бул жерде тышкы эффективдуу, пайдалуу сапаты катары, биринчи кезекте бул жөнүндө биз ойлонуубуз зарыл. Бирок негизинен бардык учурда бийлик органдарында, башчылардын чон ролу ойнойт. Өлкө туристтик рыноктун оюнчуларынын рыногунда, кызмат сунуш камсыз кылуусунда шарт тузуп берүүсү керек.Өлкө-жеке кызматташ механизми бүгүнкү күндө дээрлик актуалдуу, жана Кыргызстандагы башка экотуризминин өнүгүү жолу көрүнбөйт.
Туристтик агенттиктин иш-аракетин камсыздоодо нормативдик-укуктан тышкары Республиканын экотуризм майданында эс алуу, бизнес куруу, анан калса: жолдор, мейманканалар, маршруттар, башка инфраструктура обьектилерин, информациялык камсыздоону жана жардам беруу, кадрдык потенциалды тузуу керек. Экотуризм айыл-жерлерин, алыскы жана экономика жактан перспективасы жок айылдарда, бардык социалдык-маданий мүмкүнчүлүктөрдү түзөт.
Сабаттуу өнүгүү шартында экологиялык туризм заманбап социалдык- экологиялык кризистин уруксат берүүсүндө өзүнүн ролун ойноосу мүмкүн. Туризмдин бул секторундагы өсүүчү талап өзгөчө табият аймактарын, биринчи кезекте, улуттук жана жаратылыш парктарын сактоочу түзүлүшүнө алып келет. Экологиялык туризм өлкө бюджетине киреше алып келет. Өлкөнүн начар экономикасы үчүн бир канча миллиард доллар алып келиши мумкун. Бирок Кыргызстан өлкө казынасына келе турган ушунча көп акча булагынан баш тартабы?
Биздин өлкөдө экотуризм абалын жакшыртуу керек. Кыргызстандын региондору арсындагы курчап турган чөйрөнү, жалпысынан экотуризм жана туризмдин таасирдуу принциптерин окуп чыгуу зарыл. Ошол принциптердин бирин мен мынтип айтмакмын: “Табиятта эс алып, коргоо менен анын закондорун бузба!” Биздин өлкө уникалдуу табияты менен кен аймакты ээлейт. Бактыга каршы акыркы убакка чейин Кыргызстандагы экотуризмдин өнүгүү мезгили өздүк денгээлге түшүп кетти. Азыр биз туристтик аймактын бул өнүгүү тенденциясын байкабайбыз.
Экология туризминин өнүгүүсү Ысык-Көлдүн аймагындагы уникалдуу табият сулуулугун сактаганга жардам берет. Бул иште өтө маанилуу нерсени колдон чыгарбоо керек. Акырында экотуризмдин негизги принциптерин белгилеп кетуу керек. -Жаратылышка саякат жасоо, мында ушундай саякаттоонун негизги мазмуну жандуу жаратылыш менен, жергиликтуу каада-салт, жана маданият менен таанышуу.
Ушул нерселерге карабастан, бүгүнкү күндө заманбап экотуризм “туйулдук” абалында жана эми гана жетилип, Кыргызстанда модага чыгуу кадамдары ташталып жатат.
Интернеттик шилтемелер
...
Айлана (математика)
Айлана — борбор деп аталуучу кандайдыр бир О чекиттен бардык чекиттери бирдей алыстыкта жаткан тегиздиктеги (жалпак) туюк ийри сызык. Айлананын ар бир чекитинен О борборуна чейинки аралык — радиус, айлананын эки чекити аркылуу өтүүчү түз сызык — кесүүчү, ал эми айлананын ар кандай эки чекитин туташтыруучу кесинди — хорда, борбору аркылуу өтүүчү хорда — диаметр, хорда менен чектелген айлананын бөлүгү жаа деп аталат. Айлананын узундугунун өз диаметрине болгон катышы ар кандай айланалар үчүн турактуу чоңдук болот. Ал C/D= π =3,14159... саны менен туюнтулат. [[Декарттык координаталар системасында]] борбору (а, b) чекити болгон R радиустуу айлананын теңдемеси (х - а)2+ (у - b)2=R2 борбору (0, 0) чекити болсо x2 +у2 = R2 түрүндө жазылат. Айлана — экинчи тартиптеги сызык. Тегиздиктин айлана менен чектелген бөлүгү тегерек деп аталат.
Кобальт кенташы
Кобальт кенташы — курамында кобальт жана анын бирикмелери кездешкен кендүү таш. Жаратылышта кобальттын 100дөн ашык бирикмеси бар, андан ичкери 30га жакыны — кобальттын өзүнүн минералы. Химиялык жана минералдык курамы боюнча мышьяктуу, күкүрттүү, оксиддүү түрлөрдөн турат. Мышьяктуу кенташта негизги минералдарга арсениддер, сульфоарсениддер кирет. Арсениддерге скуттерудит (курамында 16-20% кобальт бар), шмальтин хлоантит (1-20% кобальт), сульфоарсениддерге кобальтин-герсдорфит (20-30% кобальт), глуакодот-арсенопирит (15-16% кобальт) кирет. Кенташта булардан тышкары никель, жез, күмүш, уран, калай, алтын, висмут, сурьма минералдары жолугат. Мындай кенташтардын өнөр жайлык маанидеги кендеринде кобальттын орточо саны 1-2% болот. Ири кендери Тувадан (Хову-Ак-Суу), Мароккодон (Бу-Аззер) орун алган. Күкүрттүү кенташта жез, темир, никелдин комплекстүү бирикмелери кездешет. Кенташтын курамында кобальт аз санда (0,001-0,1%) жолугат. Негизинен никелдүү пириттен (0,1-3% кобальт), линнеиттен (24-33% кобальт), каттиериттен (36-40% кобальт), пентландиттен (0,5-3% кобальт) турат. Ири кобальт кендери Красноярск крайын (Норильск), Кола жарым аралында, Канадада (сульфид-жез-никелдүү кендер) орун алган. Оксиддүү кен таштар курамында кобальт менен никель кездешкен ультранегиздүү тектерде (0,1%ке чейин кобальт) же күкүрттүү кенташтардын физикалык-химиялык жол менен кычкылданган зоналарында (1-4% кобальт) жолугат. Кобальт марганецтин гидрооксиддеринде топтолуп (асболан), сульфиддердин кычкылдануу аймагында кобальттын суулуу кычкылы менен карбонаттары кошулат. Ультранегиздүү тектер менен байланыштуу болгон силикат-никелдүү кендер Урал, Казакстан, Куба, Жаңы Каледония, күкүрт кенташтары Заирде (Катанга) кездешет. Кобальт кенташы негизинен гидротерм, скарн, магма жана талкалануу процесстеринен пайда болот.
Караважо
Караважо Меризи да Караважо Микеланжело (28. 9. 1573- 18. 7. 1610) - италиянын живописчиси. 1584-ж. Миланда С. Петерцанодон таалим алган. Алгачкы жанрдык картиналары («Төлгөчү аял», Лувр; «Лютначы», 1595, Эрмитаж), диний жана мифологиялык композициялары («Вакх», Уффици; «Магдалина», Дориа гал., Рим), «Жемиш салынган чабыра» натюрморту (Амброзиана гал., Милан) терең демократтык реализми, тактыгы жана композициясынын пластикалуулугу менен көңүлдү бурган. Ыйык Матфей өмүрүнөн алынган полотно циклинде (1597- 1600, Сан-Луижиден Франчези чиркөөсү, Рим), «Табытка салуу» (1604, Ватикан, Рим) сүрөтүндө жөнөкөйлүккө жана күчтүү драматизмгө жетишкен.
Караважонун чыгармалары чечкиндүүлүгү, жаратылыштан үйрөнүүгө чакырган ынтызарлыгы менен 17-кылымда европанын сүрөт өнөрүндө реалисттик багытка жол ачып, анын новаторлугу кийинки муунга зор таасир тийгизген. Италия ж. б. өлкөлөрдө анын көптөгөн жолдоочулары («караважисттер») болгон.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Памир кулжасы
Памир кулжасы (лат. Ovis ammon polli) — Койлор.
Фториддер
Фториддер — фтор менен башка элементтер менен химиялык бирикмелери. Көпчүлүк металлдар Ф. (суутек фторди к-тасынын туздары) — эрүү температурасы жогору болгон катуу заттар, металл эместер Ф. суюктуктар же газдар. Ф. фтор менен суутек өз ара аракеттенүүсү, суутек фторидин металлга таасир этүү жана башка ыкмалар менен алынат. Ф. фторду (флюорит) алуу үчүн, ракета отундарын окистендиргич катары (С1F3, С1F5), уранды изотоптук бөлүүдө (UF6), оптикалык айнектерди чыгарууда (LiF, MgF2, CaF2 жана башка) фтордоштурууда (CoF3, AgF), диэлектриктер катары (SF6) колдонулат.
Авиофауна
Авиофауна (лат. aves – канаттуулар, fauna – токой кудайы) – белгилүү аймакта кездешкен канаттуулардын түрдүк курамы.