cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Саясий уюм
Саясий уюм (коомдо) – институттар системасы; анын чегинде коомдун саясий турмушу, анын саясий системасынын башкаруучу бөлүгү өтөт. Саясий уюмдун жетектөөчү элементи – мамлекет болот. Бийлик, материалдык ресурстар жана мажбурлоо аппаратына ээ болуу менен бирге Саясий уюм өлкөнүн саясий системасынын институттарынын укуктук статусун жана алардын ишмердүүлүгүнүн юридикалык чектерин орнотот; таптардын, улуттардын, коомдогу башка социалдык топтордун кызыкчылыгынын тен салмактуулугун камсыз кылат; эл аралык аренада коомдун кызыкчылыгын коргойт. Коомдун, анын социалдык топтору жана катмарларынын абдан активдүү жана уюмдашкан бөлүгү саясий партияларга биригишкен. «Партиясыз» мамлекеттер дүйнөдө бирдеп саналат, көп өлкөлөрдө көп партиялуулук өкүм сүрөт. Көп партиялуулуктун калыптануу жана өнүгүү процесси КМШ жана Чыгыш Европа өлкөлөрүндө кызуу жүрүүдө. Ар бир саясий партиянын келип чыгуусунун жана ишмердүүлүгүнүн маңызы – бул саясий бийликке умтулуу мамлекеттин ички жана тышкы саясатынын калыптанышында жана ишке ашырылышында катышуу болуп эсептелинет. Саясий уюмдун маанилүү структуралык элементтери болуп коомдук уюмдар: профессионалдык, коргонуучу, чыгармачыл, жаштар, ардагерлердин, аялдардын ж. б. Ар кандай даражада: бири системалуу түрдө, экинчилери – эпизоддук түрдө бул ыктыярдуу бирикмелер граждандардын саясий ж. б. кызыкчылыктарын чагылдырышат, алардын социалдык-саясий активдүүлүгүнүн калыптанышына жана өнүгүшүнө мүмкүндүк берет. Реалдуу авторитетине ылайык коомдук уюмдар мамлекеттик жана коомдук ишмердик башкарууда, социалдык-саясий проблемаларды чечүүдө катышышат. Коомдун саясий системасынын активдүү жана өз алдынча элементи катары массалык маалымат каражаттары – басма сөз, радио берүү, телекөрсөтүү каналдары боюнча массалык маалыматты чогултуу, иштеп чыгаруу жана жайылтуу менен иш кылган мекеме-уюмдар чыгууда. ХХ к. экинчи жарымында массалык маалымат каражаттарынын улуттук системасы калыптанып, регионалдык жана глобалдык системалар түзүлүүдө. Алардын ишмердүүлүгүндө жалпы адамзат ориентирлери жана мамлекеттик, партиялык же ведомстволук буйруктан көз карандысыздык зор мааниге ээ болууда. Саясий турмушта массалык маалымат каражатынын маанисин эске алып, аларды кээде «төртүнчү бийлик» деп да атап коюшат. Кээ бир мамлекеттерде коомдун саясий уюштурулушунда чечүүчү ролду конфессионалдык уюмдар, мамлекеттен официалдуу түрдө бөлгөндүгүнө карабай чиркөө, мечит ойнойт. СССРде, Чыгыш Европанын бир катар өлкөлөрүндө узак убакыт бою чиркөөгө, мечитке карата мамиле терс мааниде болгон. Бүгүнкү күндө мамлекеттер, саясий партиялар, коомдук уюмдар, массалык маалымат каражаттары планетада тынчтыкты жана жаратылышты коргоо, коомдун ыйманын чыңдоо, руханий маданиятты өнүктүрүү жана байытуу маселелери боюнча ийгиликтүү кызматташууда. Диний кызматкерлер да бийликтин өкүлчүлүк органдарына шайланышат. Практика күбө кылгандай: коомдогу Саясий уюмдын жашоосунун эффективдүүлүгүнүн коомдун саясий, экономикалык, социалдык, руханий өнүгүүсүнүн кеңири жана татаал проблемаларынын чечилиши, социалдык-саясий, экономикалык, руханий прогресстин темптери көз каранды.
Колдонулган адабият
Саясат таануу. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек ''Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору ''Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу рекдактор: А. Акунов'' ''Ред. кеңеш: Б. Солтонбеков (төрага), А. Акунов, Т. Ожукеева, К. Байболов, ж.б''
Жозеф Луи Лагранж
Лагранж Күн системасынын туруктуулугу проблемасына арналган маселелерди чечүү боюнча иш жүргүзгөн. Асман механикасынын конкреттүү маселелерин чечүүдө иштеген окумуштуулар бири – бири менен атандашып, бирде бир пикирге келсе, көбүнчө талаш тартыштар менен чечилген.
Лагман
Лагман (лагман; لەغمەن leghmen; лағман lağman; lagʻmon;) — кесме, эт жана жашылчадан жасалган Борбордук Азиядагы тамак.
Веякошор
Веякошор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Рогозина дарыясынын оң жээгинен 6 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 29 км.
Лагман
Бул тамак айрыкча Кыргызстан жана Казакстанда популярдуу, жергиликтүү уйгур жана дунган этникалык азчылыктардын улуттук тамагы болуп эсептелет.
Веякошор
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кыргызстандагы мунай жана газ
Мунайдын өнөр жайлык маанидеги кендери негизинен палеогендин кумдук жана акиташ тектеринде, газдыкы — бор мезгилинин башталышында жана аягында пайда болгон бүртүкчөлүү кумдукта, кээде кумдуктуу акиташ тектеринде, конгломератта топтолгон. Түндүк Фергананын да кендери антиклинардык бүктөлүүлөрдө жайгашкан. Алардын бардыгы бөлүп алуу запастары боюнча майда кендерге кирет. Запасы боюнча ириси Майлысуу-4, Чыгыш Избаскен кени. Мында юра жана бор мезгилдеринин катмарларында газ, ал эми палеогендикинде — мунай топтолгон.
Мунай жана газ кендеринин көбүнүн өндүрүм коэффициенти төмөн келип, аларда суу көп кездешет. Анын үстүнө казып алынып жаткан кендер иштетүүнүн аяккы стадияларында болгондуктан (коллектордон бөлүп алуунун татаалдыгынан) кийинки жылдарда нефть жана газ өндүрүүнүн көлөмү кыскарууда. Ошол эле учурда, 2001-жылы Майлы-Сууда канадалык фирма менен бирдикте бургулоо иштерин жүргүзүүдө мунайы мол мунайлуу жаңы кендин ачылганы белгилүү болгон. Кыргызстандын Чүй, Ысык-Көл, Нарын, Аксай, Арпа, Алай өрөөндөрүнүн тереңдигиндеги палеозой тоотектеринде мунай жана газ кендеринин бардыгы илимий негизде болжолдонот.
Демагогия
Демагогия (байыркы грек. δημαγωγία «элди башкаруу; элге жагынуу»)– сөз жүзүндө элдин таламын талашымыш болуп, иш жүзүндө башка максатты (жакшы көрүнүү же башка мүдөө үчүн) көздөгөн иш-аракет. Демагогия көшөкөрдүк түшүнүгүнө жакын. Калктын көйгөйлөрүн, муктаждыктарын реалдуу суроо-талаптарын алдын ала билип алып, ошолорду ишке ашыруу керек деген ураанга жамынып, өзүнүн (топтун) социалдык же саясий максатын көздөгөн ач көздүк аракеттери менен белгилүү болгон, өзүнүн накта жүзүн, чыныгы максаттарын жашырган көшөкөр саясатчылар демагогиянын «чеберлери» да болушат. Алар калпты чындай кылып айтууга, жарамсыз нерсени кооздоп, жарактуу кылып көрсөтүүгө, көз көрүнөө алдоого, элдин ишенимине кирип, аны өз максатына кыянаттык менен пайдаланууга өтө маш келишет.
Чек-Су дарыясы
Чек-Су — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Уса дарыясынын оң жээгинен 44 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 44 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ла Гeма Алекс
Ла Гeма Алекс ((La Guma) 20. 2. 1925, Кейптаун – 11. 10. 1985, Гавана) – ТАРдын жазуучусу, коомдук ишмер. Англис тилинде жазат, расизмди ашкерелеген «Караңгыдагы каңгуулар» (1962), «Үч кабат эшилген жип дагы» (1964), «Таш өлкө» (1967), «Тумандуу мезгил аягында» (1972) повесттеринин автору.
Комузчулар ансамбли
Комузчулар ансамбли – музыкалык коллектив; Кыргыз улуттук филармониясынын эл аспаптар оркестринин комуз күүлөрүн аткаруучу чакан тобу. Алгачкы Комузчулар ансамблин М. Күрөңкөев 1922-ж. Каракол шаарында, 1933-ж. К. Орозов уюштурат. Кыргыз комузчуларынын туңгуч республикалык кароосуна (1936) Ысык-Көл районунун Комузчулар ансамбли катышкан. 1938-ж. А. Огомбаев Фрунзеде 3 кишиден (А. Огомбаев, Б. Кулболдиев, С. Айманбетов) турган Комузчулар ансамблин уюштурган. Кийинчерээк ансамблдин катышуучуларынын катарын К. Молдобасанов, Т. Карымшаков, Ш. Шеркулов, С. Медетов, А. Эшмамбетов өңдүү чебер аткаруучулар толуктаган. Ансамблде кол ойнотуу, маштап аткаруу ыкмалары менен айтым күүлөр чертилген. Ансамблдин аткаруучулук чеберчилиги кыргыз искусствосунун Москва шаарында өткөн (1939) он күндүгүндө жогору бааланган. Комузчулар ансамбли Орто Азия респларынын жана Казакстандын музыкалык он күндүктөрүнө (1942-ж. Фрунзе; 1944-ж. Ташкент) катышкан. Ансамблдин репертуарында Атайдын «Кыз кербез», «Ак тамак, Көк тамак», Айдараалынын «Көйрөң күү», Токтогулдун «Чайкама», «Чоң кербез», Ниязаалынын «Кара өзгөй», Карамолдонун «Жаш кербез» ж. б. күүлөр болгон. Атайдын «Маш ботой», Токтогулдун «Келгендеги кербезим» өңдүү күүлөрүн оркестрдин коштоосу менен да аткарган. Комузчулар ансамбли Москвада (1957), Софияда (1968) өткөн Бүткүл дүйнөлүк жаштар менен студенттердин фестивалдарынын лауреаты, 1958-ж. Кыргыз адабияты менен исквосунун Москвада өткөн он күндүгүндө жогорку баага татыган. 1970–80-жылдары ансамблди Ч. Исабаев жетектеген. Ансамбль Франция, Канада, Япония, Сирия, Финляндия, Моңголия, АКШ, Түркия ж. б. чет өлкөлөрдө жа Кыргыз эл аспаптар оркестри менен бирге КМШ өлкөлөрүнүн көпчүлүк шаарларында гастролдо болгон. Комузчулар ансамблинин салтын улантуу максатында 1998-ж. М. Абдраев атындагы Республикалык музыкалык мектеп-интернаттын алдында «Акак» Комузчулар ансамбли түзүлгөн (негиздөөчүсү И. Суеркулова, көркөм жетекчиси К. Жекшенов). Репертуарында: «Ибарат» (К. Орозов), «Ак тамак, Көк тамак», «Маш ботой», (А. Огомбаев), «Жеңиш күүсү» (Ы. Туманов), «Кара өзгөй», «Кер толгоо» (Н. Борошев) ж. б. Ансамбль көптөгөн республикалык кароо сынактарга, эл аралык конкурстарга жана фестивалдарга катышып, байгелүү орундарга ээ болгон. Комузчулар ансамбли Т. Сатылганов атындагы Кыргыз улуттук филармониясынын К. Орозов атындагы эл аспаптар оркестринин коштоосунда жана А. Жумакматов атындагы академиялык симфониялык оркестринин коштоосунда Ала-Тоо аянтында өткөрүлүүчү мамлекеттик деңгээлдеги иш-чараларга катышып турат. «Акак» Комузчулар ансамбли чет өлкөлөрдө – АКШ, Дания, Польша, Россия, Түркия, Франция, Швеция жана Борбордук Азия мамлекеттеринде кыргыз күүлөрүн даңазалоодо.
Витте Сергей Юльевич
Витте Сергей Юльевич [17(29). 6. 1849, Россия империясы, Тифлис шаары, 28 (13). 2 (3). 1915, Россия империясы, Петроград шаары] – орус мамлекеттик ишмери; Петербург Илимдер Академиясынын ардактуу мүчөсү (1893). Байланыш жана жолдор, финансы министри (1892-93); Министрлер комитетинин (1903-05), министрлер советинин (1905-06) төрагасы. Орус капитализминин өөрчүшүнө көмөктөшкөн саясат жүргүзүп, чет элдик капиталдын тартылышын колдогон. Виттенин демилгеси боюнча шарап монополиясы киргизилип (1894), Сибирь темир жол магистралы курулган; акча реформасы жүргүзүлүп (1897), ага ылайык кредит акчасын алтынга эркин айырбаштоо тартиби орнотулган. Тышкы саясатта орус-француз союзун чыңдоону жактаган. Портсмут тынчтык келишимин (1905) түзгөн делегацияны башкарган. 1905жылдагы революция учурунда ал падыша Николай IIи 17-октябрдагы Манифестти жарыялоого жана мамлекеттик Думаны чакырууга ынандырган. Витте 1906-ж. отставкага чыккан. Падыша өкмөтүнүн тышкы саясатын баяндаган «Эскерүүлөр» (1907-12) эмгегин жазган.
Бел-Терек
Бел-Терек (Бел-Терек) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Базар-коргон районундагы айыл. Арстанбаб айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 030 киши.
Пыянгарка-Яха
Пыянгарка-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сядор-Яха дарыясынын оң жээгинен 109 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эски Чечкаб
Эски Чечкаб — Татарстан Республикасынын Кайбыч районунда татар айылы.
Айыл, Казандан түштүк-батышка карата 100 км жана чоң Кайбычдан батышка 5 км аралыкта жайгашкан. Колангы темир жол станциясы айылдан 25 км аралыкта жайгашкан. Жанында Баерля дарыясы ага (Зөя куймасы).
Коллизиялык ченем
Коллизиялык ченем (лат. collisio  – кагылышуу) – эларалык мүнөздөгү жарандык, үйбүлөлүк, эмгектик мамилелерге карата кайсы мамлекеттин укуктары колдонулууга тийиш экенин же болбосо мамлекеттик ички юридикалык карама-каршылыктарда (коллизияда) кандай ченемдик укук акты колдонулууга жатарын көрсөтүүчү ченем. К. ч. ошондой эле улуттук жана эларалык укуктун ортосундагы карама-каршылыктарды чечүүнүн принциптерин да аныктоосу ыктымал. Эларалык жеке укукта К. ч. адатта, кандайдыр бир мамлекеттин укугуна көрсөтпөстөн, укукту пайдалануунун принциби аныкталуучу абстрактуу эреже катары калыптандырылат (м.: адамдын жарандык мыйзамы, келишим түзүлгөн жердин мыйзамы, буюм жайгашкан жердин мыйзамы, нике катталган жердин мыйзамы ж. б.).
Коло вексели
Коло вексели – аны каттоо жана банктан акча алууга, же болбосо жалган кредиторду пайда кылуу максатында кудуретсиздик карыздарын жасалма көбөйтүү үчүн арналган вексель.
Абдрахимов, Талгат Кадырович
Абдрахимов, Талгат Кадырович (1915-1967) – геолог, СССР Мам. сыйлыгынын лауреаты (1953). Казан мамлекеттик ун-тинин геол. факультетинин бүтүргөн (1939). Кыргыз ССР геол. башкармалыгында, Каменский геол. экспедициясында (1946), Казак ССР геол. министрлигинин (1965) геол. чалгындоо партияларында начальник болуп иштеген. Кыргызстандагы уран кендеринин бирин ачкандардан. Ленин ордени ж-а медалдар сыйланган.
Конвейер
Конвейер (conveyer, convey – көчүрүү, ташуу), жылдыргыч, транспортёр – чубурма, кесек же даана жүктөрдү үзгүлтүксүз ташуучу машина. Жылдыруучу элементтери боюнча тасмалуу, чынжырлуу, аркандуу, буралмалуу, инерциялуу, дирилдөөчү, чыгырыктуу Конвейер болуп айырмаланат. Жүктү ташуучу каражатына жараша Конвейер тасмалуу, пластинкалардан туруучу, кыргычтуу, арабалуу түрдө болот. Атайын программалар менен автоматтык түрдө аткарылышы да мүмкүндүк Узундугу бир нече кмди түзүп, ылдамдыгы 45 м/мин; арабалуу Конвейер оор жүктү бири-бирине чиркелген араба менен рельс жолунда 1,2–7,5 м/с ылдамдыкта ташыйт; сузгулуу Конвейер чынжырга илинген, 0,16–0,4 м/с ылдамдыкта которулат; буралмалуу, жүк буралманын жээги менен айлануучу түтүк аркылуу которулат жана жүктүн түрүнө (суюк же чубурма) жараша айлануу жыштыгы 50–150 мин; термелүүчү инерциялык Конвейер чубурма жана кесегирээк жүктү ташыйт; дирилдөөчү Конвейер бир же эки түтүктүү транспорттук кобулдан туруп, чаңдуу, уулуу, ысык жүктөрдү ташууда колдонулат; чыгырыктуу – Конвейер 2–5° жантайыңкы жайгашып, чыгырыктары жүктүн оордук күчүнүн таасиринен айланат. Ошондой эле атайын адистештирилген түрлөрү белгилүү, мисалы, стакер, элеватор, эскалатор ж. б. Конвейер өндүрүштүн ар кандай тармагында колдонулуп, жүктөө жана жүк түшүрүүдө, технол. процесстерде үзгүлтүксүз иштөөнү камсыз кылат.
Бурбанк (Оклахома)
Бурбанк (Оклахома) (Burbank) — Оклахома штатынын Osage округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 141 киши. Болжолдуу аянты - 0.9 км². FIPS коду — 40-09950.
Кобельма (дарыя)
Кобельма — Орусиядагы дарыя. Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кондурча дарыясынын оң жээгинен 49 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сок дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Алдан дарыясы
Алдан дарыясы - Якутиядагы дарыя, Ленанын оң куймасы. Узундугу 2273 км, алабынын аянты 729 миң км2.Становой кырка тоосунан башталып, Алдан тайпак тоосу, Верхояна кырка тоосунун түштүк этеги аркылуу агат. Негизги куймалары: Тимптон, Учур, Мая, Аллах-Юнь (оң), Амга (сол). Орточо чыгымы 5110 мъ/сек. Май - июлда кирип, август - сентябрда ташкындайт. Октябрдан майга чейин тоңот. Чатынан 1753 кмге чейин кеме жүрөт, балык (осетр, стерлядь) кармалат. Башкы пристандары: Томмот, Усть-Мая, Хандыга.
Лагуна
Лагуна (италянча laguna, лат. lacus – көл) – 1) деңизге кууш кысык аркылуу туташкан же андан шиленди тилке бөлүп турган анча терең эмес табигый көлмө. Ошондуктан ал деңизден суусунун туздуулугу (ашыкча жогору же төмөн), өсүмдүк менен жаныбарларынын бөтөнчөлүгү менен айырмаланат; лагуна катмары чогулат. Россияда лагена жээктери Сахалин аралында, Камчатка, Чукотка жарым аралында таралган; 2) бир жагынан шуру рифтери, экинчи жагынан материк же арал менен чектелген, ошондой эле атолл ичиндеги деңиз бөлүгү.
Топтук эгоизм
Топтук эгоизм — коомдук кызыкчылыктарга запал келтире турган адамдардын тобунун, кандайдыр бир жамаатынын, бирикмесинин өз кызыкчылыгын көздөгөн мотивациясын билдирүүчү соз айкашы; «топтошуучулук (групповщина)» терминине мааниси жактан жакын, биздин коомдук-саясий адабият менен публицистика үчүн салыштырмалуу жаңы түшүнүк.
Андан көрүнүштүн моралдык жагына өзгөчө басым жасалганы менен гана айырмаланат. Айыггтоо контекстинде гана колдонулат. Социалдык кубулуш катары Топтук эгоизм дээрлик адамзаттык цивилизация сыяктуу эле байыркы. Анын келип чыгышы бир жагынан эмгектин бөлүнүшү жана социалдык-топтук дифференциация менен байланыштуу болсо, экинчи жагынан нормативдик регуляциянын көп түрдүү тутумунун болушу менен да байланыштуу. Топтук ишмердиктин автономдуулугуна жана бир эле мезгилде саясий турмушта ар түрдүү моралдык стандарттардын катышынын аркасында үстөмдүк кылуучу социалдык нормалар менен топто кабьш алынган жүрүм-турум стандарттарынын ортосунда ажырым сөзсүз пайда болот.
Жалпы кабыл алынган нормалардан минтип четтеп кетүү тике, карама-каршы баалуулук векторуна ээ болуп, айталы, альтруизм, ошондой эле эгоизм менен айырмаланышы мүмкүн. Социалдык нормаларга карата жүрүм-турумдагы маанилүү флуктуациялар моралдык жана укуктук жонго салуу менен кармалат, ошол эле мезгилде баалуулук элестөөлөрүнүн өздөрүнүн эволюциясынын фактору болот. Каралып жаткан кубулуштун баалоо критерийлери тарыхый жактан шартталган жана кыймылдуу. Инновациялардын демилгечилери зарьшдыгына жараша өзгөчөлөнүүгө, иш-аракеттердин топтук образына түрткү болоору анык. Ошондой эле авангардцык топтор адамзаттык чыгармачьшыктын бардык түрлөрүндө орнотулган нормаларды сыйлабагандык, бийик амбиция, топтошуучулук күнөөлөрүн алышкан. Ушул эле ойду алгач ересь, фракциондуулук, партикуляризм ж.б. делип четке кагылган жана кийин конституциялык же социалдык норма катары ырасталган саясий идеялар менен элестөөлөрдүн уюшулган алып жүрүүчүлөрү жөнүндо дагы айтууга болот. Жогоруда келтирилгендер дегеле «Топтук эгоизм» түшүнүгүнүн баасын түшүрбөйт, бирок аны ашыкча кеңири жана жөндүү колдонууга карты абайлайт. Ошентсе дагы Топтук эгоизмдин аныктоочу белгилери болуп коомго, анын маданий фондуна, адамдардын ден соолугу'на тике материалдык чыгым, ошондой эле жалпы адамзаттык нравалык нормаларга зыян келтире турган топтордун активдүүлүгү саналат. Мындай көрүнүштөр согуштардын, социалдык кризистердин, массалык эпидемиялардын ж.б. кубулуштардын экстремалдык шартында тездейт, аномия жаралганда, нормативдик көзөмөл механизмдери начарлайт.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Кимсанбай Абдурахманов
Кыскача өмүр таржымакалы
Кимсанбай Абдурахманов 1940-жылдын 10-июлунда Өзбекстандын Фергана облусундагы (Кыргызстандын Баткен шаарынан 15 километр алыстагы) Жанабад айылында жергиликтүү кыргыз үй-бүлөдө туулган.
1959-жылда ал Өзбекстандын Бухара шаарындагы Мир-и Араб Ислам медресесине окууга кирген.
1962-1966-жылдарда Советтер Биримдигинин (Советтер Союзунун) Ыраакы Чыгышында Аскердик Деңиз флотунда кызмат кылган.
1976-1980-жылдары ал Иорданиянын борбору Иордан (Үрдүн) шаарындагы Үрдүн мамлекеттик университетинин Шарият факультетинде окуп, аны ийгиликтүү бүтүрүп, Иорданиянын падышасынын колунан Ислам шариатынын адиси деген дипломду алган.
1980-1982- жылдары “Советтик чыгыштын мусулмандары” журналынын редакциясында журналдын араб тили жана өзбек тили вариянтынын редактору болуп иштеген.
1987-1989-жылдары Борбордук Азия жана Казакстан мусулмандарынын Диний Башкармасынын «Фатва» бөлүмүндө иштеди.
1990-жылдын мартынан 1992- жылдын сентябрына чейин Кыргызстан мусулмандарынын казыятынын төрагасы - Казы болуп кызмат кылды. 1992- жылдын август айынын аягында Кыргызстан мусулмандарынын 1-Курултайы болуп, эгемендүү Кыргызыстан Диний Башкармасын түзүп, анын төрагасы (Муфтий) кылып Кимсанбай Абдурахмановду дайындады. Муфтий Кимсанбай 1990-жылдын сентябрында Бишкек шаарында Кыргызстандагы туңгуч ислам медресесин ачты.
Бул медресени 1993-жылда Ислам Инситутуна айлантып, окуу программаларын да жогору даражага көтөрүп, ага «Азрети Умар » наамын берди.
Ушул жылдагы Кимсанбайдын демилгеси менен Кыргызстандын облустарында да Ислам медреселери ачылып иштей баштады.
1991-жылы Кимсанбай баш болгон биринчи жолу 450 киши Кыргызстандан Саудия Аравиясына ажылыкка барышты.
Ушул борбор мечит 1995-жылдын октябрь айында бүттү. Азыркы күндөрдө да ал мечит борбор мечити болуп кызмат кылып жатат.
1994- жылда муфтий Кимсанбайдын аракеттери менен Саудиядагы Ислам Банкы ушул борбор мечиттин жанындагы чон имаратты сатып алып берди.
1996- жылы Кыргызстан мусулмандарынын Диний Башкармасын жана «Азрети Умар» институтун ушул имаратка көчүрүп киргизди. Азырда ушул имаратта Диний Башкарма жана Ислам институту иштеп жатат.
Муфтий Кимсанбайдын аракеттери менен 1990-жылга чейинки Кыргызстандагы 36 мечиттин саны миңден да ашып кетти.
«Азирети Умар» Ислам институтунда Мисрден келген араб мугалимдер араб тилинен сабак бере баштады.
1996-жылдын декабрында Кимсанбай ажы Кыргызстандын Муфтийи кызматынан алгачкы жолу бошоду. Ал эми 2000-жылдан 2003-жылдын сентябрына чейин Кимсанбай ажы экинчи жолу Кыргызстан Мусулмандарынын муфтийси болуп кызмат кылды.
2004-2007-жылдары Кимсанбай ажы Бишкек шаарындагы Махмуд Кашкарий мечитинде имам хатиб болуп иштеди.
Эл аралык жыйындарга катышуусу
Кимсанбай Абдурахманов кайра курууга чейин Москва шаарында,Баку шаарында,Ташкентте, Бухара,Самарканд шаарында болуп өткөн эл аралык Ислам конференцияларында көп жолу катышып келген.
Кайра куруудан соң да Москва да, Дүйшөмбү шаарында, жана Иорданияда, Мароккодо, Саудия Аравиясында да өткөрүлгөн эл аралык Ислам конференцияларында катышкан.
Ал өзү муфтий болуп турганда да Бишкекте эл аралык Ислам конференциясын өткөргөн.
Анын айрым чыгармалары
Кимсанбай ажы сунний мусулмандардын ханафий мазхабынын азхыркы учурдагы таасирдүү өкүлү.
Георгий тасмасы
Георгий тасмасы (орусча: Гео́ргиевская ле́нта) — падышалык Орусияда кабыл алынган эки түстүү тасма. Ал тасма падышалык Орусиянын тушунда “Ыйык Георгий” орденине, “Георгий чырымына”, Георгий медалына кошо тагылган. Бул тасманы падышалык доордо кемелердеги гвардиялык топтордун деңизчилери (матрос) да кырсыз баш кийимдерине тагынган. 1917-жылдан тартып СССРдин эч бир мамлекеттик сыйлыгында колдонулган эмес. Ал эми “Даңк” орденинде жана “Германияны жеңгендик үчүн” медалында георгий тасмасына окшогон, бирок андан түсү боюнча кыйла айырмаланган “гвардиялык тасманын” үлгүсү орден жана медал илинчү илгичтин ичинде жайгаштырылган.
Георгий тасмасын германдык нацисттерди колдогон айрым орус аскер топтору экинчи дүйнөлүк согуш маалында байма-бай колдонгон.
Бул георгий тасмасын колдонууга эгемен Беларуста (2014) тыйуу салынган.
Орусияда болсо 2005-жылдан тартып бул тасманы колдонуу өнөктүгү уюштурулуп келет.
Тарыхый таржымакалы
Падышалык Орусияда 1769-жылы георгий тасмасы мындайча сыпатталган: “Жибектен согулган жана үч кара, эки сары тилкелери бар тасма”.
Иш жүзүндө тасмада сары түс эмес, кызгылт-сары түс көьүрөөк колдонула баштаган.
1833-жылы бул тасма тууралуу атайын сүрөттөмө жарыяланган эмес.
1913-жылы бул “георгий тасмасына” мындайча расмий сыпаттама берилген:
“Кара түстөгү үч жана саргылт түстөгү эки тилкеден турган жана оң ийин аркылуу тагылчу тасма”.
Кыргызстандыктардын тасмага карата маанайы
2014-жылы 9-майда “Кыргызстан Бажы биримдигине каршы” кыймылы Бишкекте Георгий тасмасынан баш тартууга үндөгөн иш-чара өткөрдү.
Бул иш-чара 9-майда Бишкектеги Жеңиш аянтына майрамдык иш-чарага чогулгандардын арасында уюштурулду. Уюм өкүлдөрү кыргызстандык жарандарга саргылт-кара түстөгү тилкелерден турган тасманын ордуна кыргыз желегине түспөлдөш кызыл тасмаларды таратышты. Бул тууралуу “Азаттыкка” иш-чараны уюштуруучулардын бири Аида Алымбаева билдирди.
Бул иш-чара менен кыргызстандык коомчулук өкүлдөрү Улуу Ата Мекендик согушта жеңип чыгууга кыргызстандыктардын кошкон салымын даңазалоо менен катар, георгий тасмасы тарыхта оторчул падышалык Орусиянын баскынчыл аскеринин символу болгонун да белгилешти.
Алтынбек Исмаилов
Алтынбек Исмаилов 1982-жылы Ош облусунун Өзгөн районуна караштуу Көлдүк айылында туулган. 2005-жылы Кыргыз-Түрк “Манас” университетинин түркология факультетин бүтүргөн. Алгачкы “Таш күзгү” аттуу поэтикалык жыйнагы 2008-жылы жарык көргөн. Ырлары азербайжан, англис, башкыр, грузин, казак, кытай, түрк, түркмөн, өзбек жана орус тилине которулган. Ал көркөм котормого да аралашып, суфистик-мистикалык поэзиянын ири өкүлдөрү Мевлана Желаледдин Руми менен Юнус Эмренин ырларын түркчөдөн кыргызчага которуп, өзүнчө китеп кылып чыгарган. А. Исмаиловдун тил, адабиятка байланышкан илимий макалалары эл аралык жана жергиликтүү газета, журналдарга жарыяланган. 2005-жылы Крымда өткөн «Түрк калктарынын эл аралык  VI поэзия  фестивалынын», 2006-жылы Астана шаарындагы чыгармачыл жаштардын эл аралык «Шабыт» поэзия фестивалынын, 2007-жылы Түркияда өткөн IX Эл аралык поэзия фестивалынын дипломанты болгон. 2007-жылы Мевлана Желаледдин Руминин 800 жылдык мааракесине арналган Республикалык мелдештин баш байге ээси, 2008-жылы Республикалык жаштардын Жолдошбай Абдыкалыков атындагы адабий сыйлыгынын лауреаты, 2011-жылы Кыргыз Радиосунун 80 жылдыгына карата өткөрүлгөн Акындык өнөр боюнча «Таланттар таймашы» уктуруусунун жеңүүчүсү деп табылган. 2015-жылы Эл аралык ТҮРКСОЙ уюму уюштурган “Беш акын” теледолбоорунун баш байгесине татып, 2016-жылы Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиянын “Кыргыз тили” төш белгиси менен сыйланган. 2021-жылы Кыргыз Республикасынын Улуттук жазуучулар союзунун “Алтын калем” жана Республикалык Жолон Мамытов атындагы адабий сыйлы, ал эми 2022-жылы Түркия Жазуучулар союзунун Сезайи Каракоч атындагы адабий сыйлыгы ыйгарылган. 2006-жылы Кыргыз Республикасынын Улуттук жазуучулар союзунун мүчөлүгүнө кабыл алынган. 2007-жылдан бери Түрк дүйнөсүнүн жаш жазуучулар союзунун Кыргызстандагы координатору. Учурда Кыргыз-Түрк “Манас” университетинин Чет тилдер жогорку мектебине караштуу Кыргыз тили координаторлугунун координатору болуп эмгектенүүдө.
Писарев Дмитрий Иванович
Писарев Дмитрий Иванович (2(14). 10. 1840, Знаменьский кыш., азыркы Липецкий обл. -4(16). 7. 1868, Дуббельн, азыркы Латыш ССРиндеги Юрмала шаарынын бир бөлүгү, Петербургга коюлган) — орус публицисти жана адабият сынчысы, материалист философ, революциячыл демократ. Дворян үй-бүлөдөн.
Тарыхы
Петербург университетин бүткөн (1861). 1859-1866-ж. журналдарда иштеген. Самодержавиени кулатууга үндөгөн легалсыз макаласы үчүн 1862-66-ж. түрмөдө жаткан. Эмгектеринин далайын ошондо жазган. «19кылым схоластикасы» (1861) аттуу тунгуч эмгегинде эле эмгекчилерге жан тарткан ойлор айткан. Өлкөдө революциянын күчөшү, революциячыл демократиялык лагерь менен жакындашы Писаревдин саясий аң-сезимин кыйла өйдөлөткөн. Социализм маселелери Писаревдин «Эмгек тарыхынын очерки» (1863), «Көрөбүз!» (1865), «Генрих Гейне» (1867) деген макалаларында иштелет. Писарев 60-жылдардагы кырдаалга Караганда революция жасаш мүмкүн эмес деп эсептеп, коомду кайра куруу ишинде илимге негизги роль таандык деген. Мунусу Писаревдин революциячыл демократиялык жолдон четтешине алып келген («Эски мырзачылык», 1868). Ошондой болсо да Писарев «жумушчу маселеси» революциячыл жол менен радикалча чечилет деген ишенимде жүргөн («Тарыхый эскиздер» (1864), «Мектеп жана турмуш» (1865), «Француз дыйканы 1789-жылы» (1868) деген макалалар, идеализмди жаш динди катуу сындап, табият илимдерин, дарвинизмди пропагандалаган. Адабий чыгармачылыгынын башталышында асылдыктын объективдүү мацызын тааныган эмес, искусстводогу мазмундун мааниси менен коомдук маселелердин ролун кийинчерээк гана жактай баштаган. Тургеневдин, Гончаровдун, Писемскийлердин романдарын жогору баалаган. Бирок бир кезде агартуучулук ишке ашкере коңүл оодарып жибергенинен Писаревдин искусство элдин билим алышына кедерги болот деп, Белинскийдин эстет, көз караштарына каршы чыккан жерлери да бар. Анткен менен Писаревдин адабият сыны боюнча эмгектери - учурдун маанилүү коомдук маселелерин курч коё билген жалындуу революциячыл публицистиканын мыкты үлгүлөрүнөн. Адабий чыгармачылыгынын башталышында асылдыктын объективдүү маңызын тааныган эмес, искусстводогу мазмундун мааниси менен коомдук маселелердин ролун кийинчерээк гана жактай баштаган. Тургеневдин, Гончаровдун, Писемскийлердин романдарын жогору баалаган. Бирок бир кезде агартуучулук ишке ашкере көнүл оодарып жибергенинен Писаревдин искусство элдин билим алышына кедерги болот деп, Белинскиңдин эстетикалык көз караштарына каршы чыккан жерлери да бар. Анткен менен Писаревдин адабият сыны боюнча эмгектери учурдун маанилүү коомдук маселелерин курч коё билген жалындуу революциячыл публицистиканын мыкты үлгүлөрүнөн.
Виттенберг
Виттенберг (немецче Lutherstadt Wittenberg) – Саксония-Анхальт федералдык жериндеги (Германия) административдик-аймактык бирдиктин башкы шаары. Калкы 49 930 миң (2012). Эльба дарыясынын боюнда жайгашкан. Виттенберг аркылуу Берлин Лейпциг Франкфурт-на-Майне темир жолу, Берлин Лейпциг автомагистралы өтөт. Алгач 1180-жылдан эскерилет. 1293-жылдан шаар. 1486-1547-жылдары герцогдордун (мезгил-мезгили менен), андан кийин Саксония курфюристтеринин резиденциясы. Шаардын борборунда Рынок аянты, Ыйык Мария собору жана М. Лютердин эстелиги ж. б. жайгашкан. Шаардын эски бөлүгүндөгү Бардык Ыйыктардын сарай чиркөөлөрү, Меланхтондун ренессанс стилиндеги үйү (1536-39), Лютер гимназиясы бар. Лютердин өмүр жолуна байланыштуу курулуштар Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. Университеттер, музей, химиялык, тамакаш, машина куруу өнөр-жай ишканалары иштейт. 1990-жылдан кийин бир топ өнөр-жай ишканалары, шаарга жакын шахта, карьерлер жабылып, шаардын калкы 9,4 миң адамга азайган.
Виссервис
Виссервис — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Колва дарыясынын оң жээгинен 310 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 39 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Саясий эркиндиктер
Саясий эркиндиктер – социалдык эркиндиктин (экономикалык, ыймандык, диндик ж. б. менен катар) түрү; инсандын жана коомдун өзүнүн кызыкчылыгына жана максаттарына ылайык аракет кылуу жөндөмдүүлүгү жана мүмкүндүгү. Саясий эркиндиктер мыйзам тарабынан бекитилген, граждандардын саясий ишмердүүлүккө катышуу укугу жана мүмкүндүктөр системасы катары чыгат. Бул – граждандык коомдун жана укуктук мамлекеттин негизги институту, адамды саясий процесстин активдүү катышуучусу кылган демократтык түзүлүштүн атрибуту. Саясий эркиндиктердин чөйрөсү абдан кеңири. Азыркы күндөгү демократиялык мамлекеттерде граждандар: шайлоого жана мамлекеттик бийликтин органдарына шайланууга; өзүнүн эркин референдум, плебисцит ж. б. формалар аркылуу чагылдырууга; сөз, басма сөз, чогулуш, митинг, демонстрация эркиндиктеринен пайдаланууга укуктуу. Граждандардын саясий партияларды жана коомдук уюмдарды түзүү укугу жана алардын эркин ишмердүүлүгү зор мааниге ээ. Саясий эркиндиктердин катарына саясий жана идеологиялык плюрализмди түзүүчүлөр катары граждандыкты, дүйнөгө болгон көз карашты, саясий позицияны тандоо эркиндигин киргизүүгө болот. Коомдун деңгээлинде коомдук түзүлүштү, мамлекеттик жана улуттук суверендүүлүктү тандоо жана коргоо эркиндиги аракеттенет. Саясий эркиндиктердин реалдуу болушу үчүн аларга ылайык келген экономикалык шарттар, анын ичинен эркин эмгектин, чарба ишмердүүлүгүнүн стимулдаштырылышы керек. Бирок Саясий эркиндиктердин өзүлөрү да адамдардын экономикалык керектөөлөрүн жана кызыкчылыктарын канаатандыруу үчүн зарыл. Алар коомдун жана инсандын аң-сезимин жана интеллектуалдык потенциалын көз карандылыктан куткарып, куруу жана тарыхый прогресс максатында коомдук энергияны көбөйтүүгө чыныгы мүмкүндүктөрдү түзүшөт. Саясий эркиндиктер анда көп түрдүү керектөөлөрү жана кызыкчылыктары бар чыгармачыл инсан катары адамдын маңызы гана эмес, ал тарабынан объективдүү зарылчылыктын аңдалышынын даражасы да, канчалык толук чагылдырылса, ошончолук эффективдүүлүгү артат. Бул эки фактор тең эркиндиктердин жана милдеттүүлүктөрдүн, граждандардын жоопкерчиликтеринин, практикалык аракеттеринин биримдигин чагылдырат. Абсолюттук эркиндик жок, коомдо жашап коомго көз каранды болбоо мүмкүн эмес. Бийлик структураларынын Саясий эркиндиктердин багытын коомдук тартипти, конституциялык түзүлүштү, демократияны сактоого багытталган актылары туура. Бирок Саясий эркиндиктерди ишке ашырууда чектөөчү аракеттер мыйзамга ылайык, конституциянын чегинде гана жүргүзүлүүсү керек. Тескери учурда коомдун демократтык негизинин бедели түшөт, анын саясий потенциалы начарлайт, ар бир адамдын саясий кызыкчылыгына жана аракеттерине сокку урулат. Ал эми ар бир адамдын эркин өнүгүүсү бардыгынын эркин өнүгүүсүнүн шарты жана өбөлгөсү болуп эсептелет.
Вице...
Вице... - (латынча vice ордуна) – татаал сөздөрдүн башында туруп, «орун басар», «жардамчы» деген маанилерди туюндуруучу бөлүгү, мисалы, вице-адмирал, вице-президент, вице-консул.
Пяседай-Яха
Пяседай-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 132 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
«Манастын» музыкасы
«Манастын» музыкасы. Кыргыз эл эпосу «Манас» — бул улуттук поэзия гана эмес, музыкалуу, обондуу ыр маданияты жагынан да зор көркөм чыгарма. Мазмуну, формасы боюнча фольклордук чыгармачылыктын түрлүү элементтеринен турган эң чоң катмар. Музыкалык аткаруучулук өнөр жагынан алып караганда согуш-казат, кошок, күлкү-тамаша, ашыктык, оюн-зоок өңдүү элдик ыр жанрларын өзүнө камтыган синтездик көркөм формага кирет. Бирок, «Манас» бири-биринен бөлүп алгыс сөз, музыка жана көркөм кол шилтемдерден түзүлгөн синкретизмдик же болбосо жарым синкретизмдик искусство болуп да эсептелинет. «Манастын» эң башкы музыкалык өзгөчөлүгү — анын жекече (соло) жана музыкалык аспаптын коштоосусуз аткарылгандыгы. Коштоочу аспаптык музыканын жоктугу өзүнчө бир ритмдештирилген актёрдук кол шилтемдер, жаңдоолор менен толукталып турат. Эпопеянын музыкалык интонацияларын өзүнчө эле жаткан обондор дүйнөсү, кыргыз эпикалык речитациясынын энциклопедиясы десе болот. Манасты аткарууга манасчылардын баарына орток, мүнөздүү обон, ык калыптанган, ошол белгилүү обон, ыкты ар бир аткаруучу өз талант-жөндөмүнө жараша өздөштүрөт, өз алдынча вариациялайт.
Демек, ар бир профессионал манасчынын жекече айтуучулук жөндөм-шыгына жараша эпостук обондордун ар кандай варианттары түзүлөт. Маселен, улуу манасчы Саякбай Карала уулу башка манасчылардан бөтөнчө экспрессиялуу үн интонациялары менен айырмаланып турат. Буга далил катары анын аткаруусунда «Каныкейдин Тайторуну чапканы» эпизодунан кичинекей үзүндүнүн нотасын келтиребиз.
Бул келтирилген музыкалык «тез сүйлөө» речитативи Саякбайдын экспрессиялуу аткарган обонун иллюстрациялоо менен бирге, жалпы эле эпос айтуучулардын Ысык-Көл аймактык мектебинин үлгүсү боло алат.
Сагымбай Орозбак уулунун үнү жазылып калбагандыктан анын айтуу стилин конкреттүү түрдө нота менен көрсөтүү мүмкүнчүлүгү жок. Бирок, Сагымбай жөнүндөгү эскерүүлөргө караганда, ал салмактуу, жай, академиялык мүнөздө ырдаган. Сагымбайдын аткаруучулук стилин улантуучулардын бири — манасчы Молдобасан Мусулманкул уулу болгон. Анын аткаруусундагы граммафон табагына жазылган «Манастын чоң казатка аттанышы» — деген үзүндүнүн негизинде жогоруда айтылган ойдун туура экендигине толук ишенүүгө болот. Ушул үзүндүдө Молдобасан «чоң» эпостун музыкалуу лейтмотиви болуп эсептелинген сегиз-тогуз добуштуу фраза менен варианттап кайталап айтат. Саякбайдай экспрессиялуу речитатив — тез сүйлөмө интонацияларды колдонбойт. Нотада Молдобасан «Манасынын» музыкалык лейтмотиви берилген.
«Манас» айтуучунун эң кийинки мезгилдеги өкүлдөрүнүн бири катары Кыргыз мамлекеттик филармониясынын манасчы-солисти Назаркул Эшенкул уулу Сейдиракмановду алууга болот. Ал ар кайсы аймактык «мектептердин» ыкма-каражаттарын пайдаланып, синтездештирилген өзүнчө бир речитатив обондуу жекече аткаруучулук. манерага жетишкен.
«М» м. кыргыз эл аспаптык чыгармачылыгына да чоң таасир тийгизди. Кээ бир божомолдорго караганда революцияга чейин чоң манаптардын (мисалы Ормондун) керней, сурнай, добулбастардан түзүлгөн аскердик (кошундук) оркестри болгон. Ошондой эле комузчулардын чыгармачылыгында «Манастын» лейтмотивинин негизинде түзүлгөн марш ритмдүү казаттык музыкалык чыгармалардын кеңири орун алышын белгилөөгө болот. Мисалы, А. Тыныбековдун «Чоң кошуун», «Семетей күү» аттуу комуз күүлөрү «М.» м-нын негизинде жаралган кыргыз эл аспаптык музыкасынын үлгүсү болуп саналат. «М.» м. кыргыз музыкасына да таасирин тийгизүүдө, к. Музыка жана «Манас».
Конвекция
Конвекция (латынча convectio – алып келүү, жеткирүү) – суюктук, газ же чубурма заттуу чөйрөдө алардын бөлүкчөлөрүнүн которулушунан ал чөйрөдө массанын, жылуулуктун ж. б. алмашуусу. Конвекция табигый (эркин), аргасыз жана капиллярдык болот. Табигый Конвекция – агуучу же чубурма заттардын бирдей эмес ысышынан (мисалы, астынан жылуулук берилсе) оордук күчүнүн талаасында пайда болот. Мисалы, бөлмөнү жылытууда (меш же жылыткыч радиатор) абанын кыймылы эркин Конвекция болуп эсептелет. Температура жогорулаганда, абанын тыгыздыгы азайып, ал өйдө карай көтөрүлөт, ал эми муздак аба ылдый түшөт. Эркин Конвекция процесси темпра теңелгенге чейин уланат, анын ургаалдуулугу чөйрө катмарларынын ортосундагы температуранын айырмасына, жылуулук өткөрүмдүүлүгүнө жана илээшкектигине көз каранды. Аргасыз Конвекция атайын сырткы механикалык таасирден (насос, аралаштыргыч ж. б.) пайда болот, мисалы, бөлмөнүн ичинде вентилятордун же кондиционердин таасири астында абанын кыймылы, гидронасостун таасири астында түтүктөгү суюктуктун кыймылы. Капиллярдык Конвекция суюктуктун эркин беттик тегиздигинде беттик тартылуу айырмасында пайда болот. Айырмалар температура өзгөргөндө, беттик активдүү заттар таасир эткенде болот. Капиллярдык Конвекциянын ургаалдуулугу өтө кичине. Космос тармагында, атмосферадан сырткары чөйрөдөгү эркин учууларда, салмаксыз абалда эркин Конвекция азайганда капиллярдык Конвекциянын мааниси өсө баштайт. Конвекция техникада чоң роль ойноп, табиятта көп кездешет, мисалы, атмосферада аба массасынын жана деңиз менен океандарда суу массаларынын которулушу Конвекцияга мисал болот.
Спорофит
Спорофит зиготадан өөрчүйт. Спорофитте спорангий калыптанып, анда споралар пайда болот. Жагымдуу шартта спорадан жыныстык тукум - гаметофит өсүп чыгат. Гаметалардын кошулушунан зигота, зиготадан Спорофит өсөт д. у. с.
Ягун (Кигин району, Башкыртстан)
Ягун — Башкыртстандын Чишмин районундагы айыл, Ибраев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 182 киши. Почта индекси — 452503, ОКАТО коду — 80236830005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кайрагач-Арык, Араван району
Кайрагач-Арык — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Араван районундагы айыл. Нурабад айыл округу составына кирет.
Деңиз деңгээлинен 640 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Араван кыштагынан 15 км түндүк-чыгыш тарапта. Ош темир жол бекетинен 36 км. Калкы 2801 (2007); негизинен дыйканчылыкта эмгектенет. Орто мектеп, китепкана, дарыкана бар. Турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү, чайкана иштейт.
Калкы
Калкы - 2 926 киши. (2009)
Каро дарыясы (Улена куймасы)
Каро — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Улень дарыясынын сол жээгинен 11 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Абдуллаев, Хабиб Мухамедович
Абдуллаев, Хабиб Мухамедович (1912, Ош облусунун, Араван кыштагында, – 1962, Ташкен) – көрүнүктүү өзбек совет геологу, Өзбек ССР ИАнын академиги (1947), президенти (1956–62), СССР ИАнын корресподент мүчөсү (1958), геология-минералогия илиминин доктору (1946). Орто Азия индустрия институттунун геология факультетин бүтүргөн. Москва геология чалгындоо институттунда (1936), Орто Азия политехника институттунда (1940) педагог кызматтында иштеген. Орто Азия индустрия институттунун жана Өзбек ИАнын Геологдор институттунун директору (1949 – 50).
Абдуллаев петрологиянын теориялык маселелерин, кен илими жөнүндө окууну, скарпель жана аны менен байланыштуу болгон кендердин маселелерин иштеп чыккан. Айрым кен байлыктардын пайда болушу жана алардын жер кыртышында таралып закон ченемдүүлүгү жөнүндө илимий теорияны козгогон. Абдуллаевдин 130дан ашык илимий эмгеги (анын ичинде 6 монографиясы) бар; айрымдары дүйнөгө маалым. Ленин сыйлыгынын (1959), Бируни атындагы Өзбек ССРинин мамлекетик сыйлыгынын (1970) лауреаты. Ленин ордени, эки Эмгек Кызыл Туу, үч Кызыл Жылдыз жана “Ардак Белгиси” ордендери, бир нече медалдар менен сыйланган.
Баш оору
Баш оору (лат. cephalalgia, -грек. ἐγκέφαλος — Баш мээ + ἄλγος — оору) — ар кандай оорулардын көп кезигүүчү белгилеринин бири.
Баш оорунун себептери
Баш оорунун мүнөзү аны пайда кылган себептерге жараша болот. Кан тамыр ооруларында (гипертония, гипотония оорулары, шакый(француз байыр.-грек. ἡμικρανία же новолат. hemicrania — шакый же «жарым баш»).) баш лукулдап ооруп, чарчаганда, алкоголь ичкилигин ичкенде, тамеки тартканда, ошондой эле ызы-чуу, кескин жыт, өтө жарык таасир эткенде күчөйт.
Гипертония оорусу менен ооругандарда уктап турганда көбүнчө баш салмактанып, кежиге ооруйт. Шакыйда приступ түрүндө кармап баштын бир жагы ооруйт. Көп учурда ички секреция бездеринин функциясы бузулганда, аялдардын этек кири келген же климакс мезгилинде да баш ооруйт. Караңгы жерде иштөө, алысты начар көрүү, көз оорулары, мисалы, глаукома баш оорунун себептери болуп эсептелет.
Дарылоо
Баш оорунун себебин билгенден кийин дарылоо керек. Такай ооруса догдур кайрылуу зарыл. Анын себебин таппай, өзү билгендей ооруну басаңдатуучу дарыларды колдонуу, ден соолукка тескери таасир тийгизет. Догдур өз убагында кайрылып, негизги ооруну дарылоо баш ооруну басат же азайтат. Күн тартибин туура уюштуруу маалы менен тамактануу, суу процедуралары, дарылоо гимнастикасы, желдетилген бөлмөдө уктоо, таза абада сейилдөө баш ооруну басууга жардам берет.
Командир
Командир – куралдуу күчтөрдө бөлүктөргө, бөлүкчөгө (кемеге), бирикмеге жетекчилик кылуу милдети тагылган кызмат адамы. Бирикмелерди, аскер (күч) түркүмүн, куралдуу күчтөрдүн түрлөрүн (кээбир мамлекеттерде) башкаруучу адамдарды командачы деп аташат.
Салтанат (көркөм тасма)
Тасманын баяны
Толугу менен "Кыргызфильм" киностудиясынын базасында тартылган алгачкы көркөм тасма.
"Мосфильм" киностудиясы менен бирдикте тартылган.
Тасма жаш адистер зоотехник Салтанат менен аграрий Жоомарттын күрөшүн чагылдырат.
Лагeна чөкмөлөрү
Лагeна чөкмөлөрү – лагуналарда пайда болгон чөкмө тектер. Негизинен майда бүртүктүү кумдуктардан, алевролит менен чоподон турат. Кээде чополуу карбонаттар, таш туз, гипс, көмүр кездешет. Булар өтө жука катмарчаларды пайда кылат. Байыркы доорлордогу жаныбарлардын ташка айланган калдыктарынын жоктугу же кээ бир белгилүү түрлөрүнүн молдугу менен айырмаланат. Мындай аймак геологиялык кесиндиде тоо тектердин тез жана кескин алмашуусу менен мүнөздөлөт. Бул көрүнүш континент жана деңиз шарттарынын бат-бат өзгөрүп туруусуна байланыштуу. Лагена чөкмөлөрүнөн таш туз, гипс, ангидрит, көмүр кендери орун алат.
Спорофилл
Спорофилл (споралар жана гр. phyllon - жалбырак), споралуу жалбыракча - папоротник сымалдардын же уруктуу өсүмдүктөрдүн спорангийи өөрчүүчу жалбырагы.
Суу папоротниктеринин микро жана мегаспорангийлери бир эле Спорофиллдин спорокарпийлеринен пайда болот.
Ар кыл споралуу өсүмдүктөрдүн Спорофиллинде жалаң гана микооспорангийи өөрчүсө - микроспорофилл, мегаспорангий өөрчүсө. мегаспорофилл деп аталат
Черемза дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Спорофилл
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Черемза дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :