cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Imagine Dragons
Origins (2018)
23-октябрьда «Zero» ырына видеоклип чыккан.
9-ноябрьда жаңы альбомдун релизи болуп өткөн.
Кайрымдуулугу
Imagine Dragons кайрымдуулук менен активдүү алектенишет. 2013-жылы жигиттер онкологиялык оорулуу балдарга жардам берүү фондун негиздешкен. Фонддун аталышын рактан каза тапкан күйөрманы Тайлер Робинсондун атынан Tyler Robinson Foundation коюшкан. Жыл сайын топ акча чогултуу максатта кайрымдуулук гала-концерттерди, вело-жарыштарды өткөрүп турат.
Сыйлыктары жана көрсөтүүлөрү
Жалпы жонун топтун 73 көрсөтүүсү бар, алардын ичинен 23 — жеңиштүү. Топтун сыйлыктар тизмесине Grammy Awards, American Music Awards, Billboard Music Awards жана башкалар сыяктуу кадыр-барктуу сыйлыктар кирет.
Таракчычкандар
Таракчычкандар (лат. Ctenomyidae) — Түштүк Америка кемиргич айбандарынын бир тукуму.
Күрддөр
Күрддөр (өздөрүн күрд, курманж деп аташат) — Батыш Азиядагы эл, Күрдстандын негизги калкы. Түркия, Иран, Ирак, Сирия, ошондой эле Армения, Грузия, Казакстан, Азербайжан, Ливан, Афганстан, Түркмөнстан, Казакстан, Кыргызстан, Германия, Франция, Нидерланд, Швейцария, Австрия, Белгия, Россияда да жашашат. Жалпы саны 35 млнго жакын киши (2009). Күрд тилинде сүйлөшөт. Динге ишенгендердин көпчүлүгү мусулмансунниттер, башка дин туткандары да бар. 14-18-кылымда Күрддөр Иран жана Осмон империясына көз каранды болгон. Осмон империясы кулагандан кийин, ага тиешелүү Күрддөрдүн аймактары Түркия, Ирак, Сирия мамлекеттерине өткөн. Натыйжада Түркия, Ирак, Сирия, Иранда К. улуттук дискриминацияга кабылган. Күрдстанда улуттук-маданий укуктары үчүн Күрддөрдүн көтөрүлүштөрү болуп турган. 19-кылымдын аягында миграция процесси күч алып, Түркия жана Ирандан Күрддөр Закавказьеге көчүрүлгөн. Күрддөр Армения, Азербайжан (1937) жана Грузиядан (1944) Казакстанга, Орто Азияга депортацияланган. СССР кулагандан кийин Казакстан, Орто Азия жана Закавказьедеги Күрддөр Краснодар жана Ставрополь крайларынын алыскы райондоруна, Ростов облусуна жана Адыгэ Республикасына көчүп кетишкен. Күрддөр дыйканчылык жана мал чарбачылык менен кесиптенип, дубалы топурактан же таштан тургузулган, бир же эки кабаттуу үйлөрдө, көчмөндөрү – жайкысын чатыр, кышкысын жер төлөлөрдө жашаган. Эркектери чалбар (көлбөйгөн кең шым), көкүрөк жагы ачык, узун жеңдүү көйнөк, түйүлгөн чыптама, суукта кийиз же жүндөн даярдалган кийим кийип, белине кур байлап, канжар тагынган. Аялдар кездеме чалбар, узун көйнөк, чыптама кийип, кур курчанган. Тамак-ашы — негизинен эт, сүт, дан азыктары.
Талас Ала-Тоосунда тараган мөңгүлөр
Талас Ала-Тоосунда тараган мөңгүлөрдүн көпчүлүгү майда, асылма жана кар тибиндеги мөнгүлөр. Алар туташ муз талааларын түзбөй капчыгайлардын төрүндө бири биринен ажырап бөлөк жайгашкан. Жаллы аянты 120,7 км2 ге барабар 202 мөнгү түндүк капталында таралган. Түштүк капталынан Угам, Майдамтал, Пскем, Чандалаш жана Чаткал тоо кыркалары ажыраган жерлеринде жана аталган кырка тоолордун түндүк капталдарында майда мөнгүлөр таралган. Кыргызстанга караган Чаткал суусунун алабында жалпы аянты 10,8 км2 ге жеткен 62 мөңгү бар.
Муньга (дарыя)
Муньга — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кенга дарыясынын оң жээгинен 154 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Обь Кеть дарыясынын куюлушунан Васюган куймасына чейин. Дарыянын айрыгы — Кеть, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ядролук курал
Ядролук курал — массалык жабыркатуучу куралдын бири, анын күчү ядролук жарылуудан бөлүнүп чыккан энергиядан пайда болот. Ал ракета, самолёт жана башкалар менен ташылат. Анын жабыркатуучу күчү ядролук жарылуунун кубаттуулугуна, түрүнө жараша болуп, ядролук жаруу негизинен абада, жерде, жер астында (суу астында) жүргүзүлөт. Ядролук жардыруунун натыйжасында бир катар жабыркатуучу факторлор: абада согуу толкуну, жарык нурлануусу, радиация, радиоактивдүү булгануу пайда болот.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Сикаликуль (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Сикаликуль — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Исмайыл айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 188 киши. Почта индекси — 452328, ОКАТО коду — 80224810009.
Чет өлкө валютасын кундаштыруу
Чет өлкө валютасын кундаштыруу – ошол учурдагы экономикалык шартты, мыйзам ченемдерин, калыптанып калган иш жагдайын эске алуу менен, чет өлкө валютасынын ошол өлкөнүн валютасына карата алмашуу мүмкүнчүлүгүнүн курсун белгилөө.
Ольга инкарвиллеясы
Ольга инкарвиллеясы (Incarvillea olgae, Regel) - Бийиктиги 1 м ге чейин жеткен көп жылдык өсүмдүк. Жалбырактары канаттай тилкелүү, чоку жалбырагы бүтүн кырдуу. Гулдөрү шыпыргыдай, жыш эмес топ гүлгө чогулуп, сабактын учунда жайгашат. Желекчелеринин узундугу 4 см ге чейин жетет, алар бирдей эмес беш бөлүктүү, эки эриндүүдөй болуп көрүнөт, күлгүн-кызыл, кээде ак. Чөйчөкчөсү уч бурчтуу тишчелүү. Аталыгы 4, эки канатчалуу чаңчалуу. Мөмөсү - көп уруктуу, сүйрүрөөк, сырты катуу кутуча, узундугу - 10 см ге чейин жетет.
Биологиялык өзгөчөлүктөрү
Июнң-июлда гүлдөп, август-сентябрда уруктанат. Уругу аркылуу көбөйөт.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Тажикстан (Батыш Памир, Памир-Алай). Кыргызстанда - Алай тоо кыркасынын түндүк беттери, Сох жана Шахимардан сууларынын арасы.
Өсүү шарттары
Деңиз деңгээлинен 700-2500 м бийиктиктеги өзөн бойлорундагы кумдуу, таштак жерлер жана боз топурактуу тоонун беттери.
Саны
Ареалында эң аз, чакан, бирин-серин кездешет. Түр жоголуп кетүү коркунучунун алдында турат.
Чектөөчү факторлор
Жергиликтүү калк анын кооздугуна карап, үзүп-жыйнашат. Айрым өскөн жерлеринде геологиялык иштер жүргүзүлүп жатат.
Өстүрүү
Кыргыз Республикасынын УИАнын Ботаникалык багында 1941-1944, 1952-1954 жылдары атайын өстүрүүдө жакшы натыйжа болгон. Көлөкөлүү жерлерде таптакыр өспөйт.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Кыргыз ССРинин Кызыл китебине (1985) киргизилген, формалдуу түрдө Айдаркен ботаникалык заказнигинде коргоого алынган. Атайын коргоо чаралары көрүлгөн эмес.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Популяцияларын тактап, кошумча ботаникалык заказниктерди уюштуруу, атайлап колдо өстүрүү иштерин жүргүзүү керек.
Статусу
CR B2ab( i i i ). Өтө сейрек кездешкен, жоголуп кетүү коркунучунун алдында турган, өзгөчө коргоону талап кылган байыркы түр.
Күрдстан тоолору
Күрдстан тоолору, Күрд тоолору Армян жана Иран тайпак тоолорунун ашташкан жеринде, Түркия, Иран жана Ирактын аймактарында жайгашкан. Күрдстан тоолору кырка тоолордун жана тоо массивдеринин татаал тармактарынан турат; эң бийик жери 4168 м (Жило чокусу). Кыры жайпагыраак, капталдары тик, капчыгайлар көп; эң бийик кырларында (альп тибиндеги) чакан мөңгүлөр бар. Климаты субтропиктик; жаан-чачыны түштүк-батыш капталдарында 1000-3000 мм, түндүк-чыгыш беттеринде 400-700 мм. Түштүк капталдарында жер ортолук деңиздик токой жана бадалдар (маквис, эмен токою, мисте жана арча сейрек токою), түндүк беттеринде тоо-талаа өсүмдүктөрү өсөт. Жайпак чокуларын альп шалбаасы ээлейт. Көчмөн мал чарбасы мүнөздүү; дарыя өрөөндөрүндө бак-дарак, буудай, жүгөрү, арпа өстүрүлөт. Күрдстан тоолору көбүнчө Армян Тавр тоолору деп аталат.
Таракколдор
Таракколдор (лат. Ctenodactylidae) — Түндүк Африка кемиргич айбандарынын бир тукуму, булардын өкүлү катары: бараккуйрук тараккол (лат. Pectinator spekei) кирет.
7-июнь
7-июнь — Григорий календары боюнча 158-күнү (толук жылда 159), жылдын аягына чейин 207 күн бар.
Абсистенция
Абстиненция
Абстиненция - Озун озу тыюу (же абстиненция, abstinere — Озун озу тыюу)— спирт ичкиликтерин ичүүдөн, тамеки тартуудан, жыныстык жактан жана башка толук сармануу. Баңгилерде (аракечтерде, морфий тарткандарда жана башка) — наркотикти, алкоголду капысынан таптакыр кабыл албай калганда пайда болгон оорулуу абал. Ал нерв-психикалык бузулуу менен мүнөздөлүп, клиникалык белгилери жана оордугу кабыл алган заттын түрүнө, өлчөмүнө, кабыл алуу мөөнөтүнө жараща болот.
Күрд тили
Күрд тили — күрддөрдүн тили. Күрд тили Россия, Орто Азия, Түркия, Иран, Ирак, Сирия, Афганстан, Ливан мамлекеттерине тараган. Иран тилдеринин батыш тобуна кирет. Негизинен түндүкбатыш (курманжи) жана түштүк-чыгыш (сорани) диалектилерине бөлүнөт. Күрд тилинин жазмасы Иракта (араб графикасына негизделген) жана Россияда бар. Кийин 1921-жылдан орус алфавитине негизделген.
Мандоки, Иштван (Коңур)
Мандоки, Иштван (Коңур) (мажарча - István Mándoki Kongur, 1944-1992) - белгилүү мажар чыгыш таануучусу жана түркологу.
Кыскача өмүр баяны
Иштван Мандоки Коңур 1944-жылы Мажарстанда (Венгрияда) Карцаг (Karcag) жергесинде туулган. Теги мажардык кыпчактардан болгон.
Иштван Мандоки Коңур 1963-68-жылдары Будапешт университетинин түркология бөлүмүндө таалим алган.
Иштван Мандоки Коңур мажарстандык чыгаан түрколог окумуштуу Юлиус Неметтин (Julius Nemeth, 1890-1976) шакирти болгон.
Академик Немет болсо жалпы түрк тилдери, анын ичинде http://kumukia.ru/modules.php?name=Pages&pa=showpage&pid=5004 олуттуу эмгектер жарыялаган.
Иштван Мандоки Коңур 1981-жылы "Венгриядагы кумандардын тили боюнча даректүү булактар" деген темада доктордук диссертациясын коргогон.
Ал Бишкекте илимий-педагогдук ишмердүүлүгүн баштоону көксөп жүргөн чагында, 1992-жылы жайында Дагестанда илимий сапарда жүрүп жүрөгүнөн кармап каза болгон.
Өзүнүн керээзине ылайык сөөгү Казакстандын ошол кездеги ордо шаары Алматыга коюлган.
1993-жылы туулуп-өскөн шаары Карцагда Иштван Мандоки Коңурдун коло эстелиги тургузулган (бедизчи - Дь.Шандор - Györfi Sándor мырза).
Алматы шаарынын көчөлөрүнүн бирине (мурдагы "Кызыл партизандар" көчөсүнө) Иштван Коңур ысымы берилген.
Илимий мурасы
Иштван Мандоки Коңур түркология жана ар кыл түрк калктарынын тили жана этнографиясы боюнча 30дан ашуун эмгектер жазган.
1986-жылы Ташкенде өткөн Туруктуу алтаистика жыйынына (ПИАК) катышкан, андан соң Кыргызстанга, Казакстанга, Түндүк Кавказга илимий сапар менен келип кетип турган.
Кыргыз таануу жаатындагы ойлору
Иштван Мандоки Коңур Кыргызстанды жана кыргыз адабиятын астейдил үйрөнгөн.
"Тил жаатында Түгөлбай Сыдыкбековду кыргыз жазуучусу Чыңгыз Айтматов менен бир жерге чогуу алып карасак, анда төө менен аргымактай эле болуп калат. Эгерде Чыңгыз кыргызча жазса, анда эмгеги мынчалык мыкты которулбай болчу. Ал орус тилинде жазганы үчүн аны дүйнө тааныды... Эгерде Чыңгыздын атасын комунисттер өлтүрбөгөн болсо, балким, ал анда кыпкызыл коммунист болмок. Акыры ал эң жогорку өнөр дареметинин кубаты менен өз атасынын өчүн алды".
Ноултон Тауншип (Нү-Жерси)
Ноултон Тауншип (Нү-Жерси) (Knowlton Township) — Нү-Жерси штатынын Уоррен округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3055 киши. Болжолдуу аянты - 65.6 км². FIPS коду — 34-37320.
Матай Абдраимов
Абдраимов Матай  (1888-жылы төрөлгөн. — 1954) — Ош дубанынын Ленин ооданындагы «Сакалды» колхзунун мүчөсү болуп эмгектенген анын эмгегин баалап, Социялистик Эмгектин  Баатыры деген наам ыйгарган (1948). Абдраимов 1929-жылы колхозго кирип бир топ жылдар эмгектенген, узак мезгилге чейин пахтачылык звеносуна башчылык кылган. Ал башкарган звено бир топ ийгиликтерге жеткен маселен 1947-жылы 3 га аянттын ар гектарынан 97,3 ц ден түшүм алган.
Сыйлыктары
Абдраимов 2 Ленин ордени, «Ардак Белгиси» ордени, медалдар, Кыргыз КСР Жогорку Кеңешинин Ардак Грамотасы менен сыйланган.
Осей уулу Сыланбай
Осей уулу Сыланбай — жыгаччы. 1901-ж. Базар-Коргон районундагы Көк-Алма айылында төрөлгөн. Колхоз кыймылына жандуу катышкан жана ал жаш кезинен жыгаччылыкты кесип тутат. Арстанбабтык уста Өмүрзактын шекити. Өзгөчө өнөрдүн кырмачылыгына назар таштайт. Ал «Сыланбайдын кырма идиштери» деген атта тараган. Уста көбүнчө жаңгак жыгачтарын иштетет. Өнөктүк учурунда токойго кол дүкөнүн артына барып, баса жатып узанат. Табак (чара табак, тайпак табак, депкир, табак), кесе (аяк), чөмүч (сузгу), кашык, чөйчөк, күү-күү (каймак бышкыч), челек (май челек, бал челек, каймак челек) өңдүү кырма идиштерди кармайт. Бүткөн буюмду өзүнүн кырындысы менен сыйдалаган. Анан аны сорпого «ичирип» алган. Аны көлөкөгө бир аз коюп, майсинди болгондон кийин урунууга жараган. Идиш бозомук өңүн өзгөртүп, кызгылттанып, барабара карайып кеткен да, ичиндеги тамак-ашын даамын мыкты сактаган. Сыланбайдын кырмалары кооз көрүнүп, азыр да Кара-Алма, Могол, Көк-Алма, Ачы, Чарбак, Арстанбаб, Кызыл-Үңкүр, Ак-Булак, Кызыл-Ой, Акман өңдүү айылдарда арбын учурайт. Айрым идиштери элдик көркөм кол өнөрчүлүк экспедицияларында сүрөткө тартылып алынган. Сыланбайдын Жунусалиев Карыбек, Борончиев Камал өңдүү шекиттери бар.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Лимпопо дарыясы
Лимпопо дарыясы, Крокодилдүү – Африканын түштүк-чыгышындагы дарыя; ТАР, Ботсвана, Зимбабве, Мозамбиктин аймактары аркылуу агат. Ортонку агымында ТАР – Ботсвана, ТАР – Зимбабвенин чек арасын түзөт. Узундугу 1800 км, алабынын аянты 415 миң км2.
Чет өлкө жактарына бажы жеңилдиктери
Чет өлкө жактарына бажы жеңилдиктери – белгилүү бир чет өлкөлүк жеке жана юридикалык жактарды мыйзамда белгиленген бажы режимин жөнгө салуучу жалпы эрежелерди аткаруудан толук же жарым-жартылай бошотуу, же ал жактарга мамлекеттик ички жазма буйруктардын негизинде берилген же андай жеңилдиктерди берүү каралган эларалык келишимдер менен макулдашууларга катышуу аркылуу шартталган артыкчылыктар. КР бажы мыйзамдарына ылайык Ч. ө. ж. б. ж. чет мамлекет өкүлчүлүктөрүнө, анын кызматкерлерине (дипломаттарга, консулдарга), ошондой эле дагы башка жактарга ыйгарылат.
Лимпопо дарыясы
Витватерсранд тоосунан башталып, Мозамбик ойдуңу аркылуу агат да, Инди океанына куят. Башкы куймалары: Моколо, Лепхалала, Могалаквена, Санд, Улифантс (оң), Марико, Мотлоуце, Тули, Умзингвани, Бубье, Мвенези, Шангане (сол). Жамгыр жана жер астындагы суулардан куралат. Көп жылдык орточо чыгымы төмөнкү агымында 449 м3/сек чамасында (жылдык агымынын көлөмү 14,2 км3). Жайкы (декабрь–февраль) жамгырдан төмөнкү агымынын деңгээли 5–7 мге көтөрүлөт. Крокодилдүү дарыясында Хартбиспурт плотинасы, Улифантстта Лоскоп суу сактагычы курулган. Чатынан 209 кмге чейин кеме жүрөт. Алабында Крюгер, Баньине улуттук парктары бар. Боюнан Мабалане, Шокве шаары, деңизден 60 км алыстыкта Шаи-Шаи порту орун алган.
Пазылов Абибилла
Пазылов Абибилла – адабиятчы, жазуучу, журналист, драматург, сценарист, публицист, котормочу.
Өмүр жолу
1970–1974-жж. А.С.Пушкин атындагы Жалал-Абад педагогикалык окуу жайынан билим алып, А.Осмоновдун ысымы ыйгарылган адабий ийримге жигердүү катышкан. 1974-жылы Кыргыз Мамлекеттик университетинин Филология факультетинин кыргыз тили жана адабияты бөлүмүнө тапшырып, андан үч жыл билим алгандан кийин, Ленинграддагы Мамлекеттик университеттин журналистика факультетине которулган. Аталган университетти 1980-жылы ийгиликтүү аяктаган. Эмгек жолун «Кыргызстан маданияты» гезитинде иштөө менен баштап, көптөгөн адабий сын-макалаларды, рецензияларды жазган. Андан соң «Ала-Тоо» журналында, жана башка гезиттерде иштеп, публицистикалык чыгармаларды жараткан. Мектепте окуп жүргөндө анын туңгуч кабарлары мезгилдүү басма сөзгө жарыяланган жана чыгармалары жамааттык жыйнактарда, журналдарда жарык көргөн. Ал ар кыл китептерди түзүүгө, которууга да катышып келатат. Бир нече жылдар бою Кыргызстан Жазуучулар уюмунун адабий кеңешчиси, жооптуу катчысы болуп иштеген. 1990-жылы драматургия жанрына өтүп, пьесалары сахналаштырылган. Кийинчерээк кыска метраждуу, даректүү фильмдердин сценарийлерин жазган. 2008-жылы Чыңгыз Айтматовдун «Жаабарс» романын которгон. Автордун айрым аңгемелери орус, өзбек тилдерине которулуп, Россиянын интернет сайттарына жарыяланган. 1986-жылдан СССР Журналисттер союзунун, 1988-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Орус тилинде
Газетчик Дзюо: Аңгеме. – Б.: Салам, 2006. – 26 б.
Котормолору
И. Бунин. Сан Францисколук мырза: Аңгеме. – Ф.: Мектеп, 1983. – 26 б. Айтматов Ч. Тоолор кулаганда (Жаабарс): Роман. – Б.: Бийиктик, 2008. – 221 б.
Пьесалары жана кино сценраийлери
Куса (режиссеру З.Аклаева). – ЖКТ, 1996. (Т.Уралиев менен бирге). Бир мертебе Бишкекте (режиссеру Ө.Абдуллаев). – Ош драма театры, 1997. Жаабарс (режиссеру А.Сарлыкбеков). – «Учур» жаштар театры, 2003. Ата (Кыска метраждуу фильм, режиссеру Б.Карагулов). – «Кыргызфильм», 2007. Айтматов жана көрүүчү: Даректүү фильм, (режиссеру Р.Шершенова). – «Бишкек-фильм», 2008. Боордош. Даректүү фильм (режиссеру Р.Шершенова). – «Кыргызфильм», 2009.
Сыйылыктары
Эл аралык Айтматов сыйлыгынын ээси. Республикалык А.Токомбаев атындагы адабий сыйлыктын ээси. Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер
Тынчтык жөнүндө декрет
Тынчтык жөнүндө декрет - Совет өкмөтүнүн биринчи декрети. Жумушчу, дыйкандар жана солдат депутаттар советтеринин бүткүл россиялык экинчи съездинде 1917-ж. 26-октябрында (8-ноябрь) кабыл алынган.
Декреттин долбоорун В. И. Ленин даярдап, тынчтык жөнүндө доклад катары съездге сунуш кылган. Улуу Октябрь социалисттик революциясы Биринчи дүйнөлүк согуштун  учурунда жеңип чыккан. Согуштан чыгуу маселеси жүз миллиондогон адамдар үчүн өтө маанилүү болгон. Тынчтык жөнүндө декрет В. И. Лениндин эмгектеринде жана партиялык документтерде иштелип чыккан аннексиясыз жана контрибуциясыз жалпы демократиялык тынчтык үчүн күрөштүн большевиктик программасында баяндалган. Декрет тынчтык жөнүндө сүйлөшүүлөрдү токтоосуз түрдө баштоону өкмөткө сунуштап, ал эми аларды жүргүзүу мезгилинде 3 айлык мөөнөткө жарашуу демилгесин көтөргөн. Тынчтык жөнүндө декретте бардык элдердин толук тең укуктуулугун таануу, алардын улуттук жана мамлекеттик көз каранды эместигин урматтоо, башка өлкөлөрдүн ички иштерине кийлигишпөө, ишкердүү кызматташуу жарыяланган. Бул болсо адамзат тарыхындагы эл аралык мамилелердин, Совет мамлекетинин саясатынын жады принциптеринен болгон.
Тынчтык жөнүндө декрет эзилген элдердин эркиндикке чыгуучу күрөштөрүнүн адилеттүүлүгүн баса көрсөткөн; анда согуш адамзатка каршы өтө оор кыянатчылык болуп саналат, тынчтык элдердин бирин да четке калтырбастан, адилеттүү бирдей шарттарда түзүлүүгө тийиш экендиги айтылган. Бийликтин жогорку органы, тарыхта биринчи болуп, эзилген элдин боштондук күрөшүн мыйзамдуу жана адилет деп тааныган. Антантa өлкөлөрүнүн башкаруучу чөйрөлөрү Тынчтык жөнүндө декретти кастык менен кабыл алып, Советтик Россияга каршы куралдуу интервенция уюштурууга чакырган. Улуу Британияда, Францияда, АКШда Советтик Россияны колдоп, тынчтыкты талап кылган митинг жана демонстрациялар өткөн. Антанта өлкөлөрү Тынчтык жөнүндө декретти четке каккан соң, Советтик Россия аргасыздан Германия менен тынчтык жөнүндө сүйлөшүүгө барган. Тынчтык жөнүндө декреттеги бүткүл дүйнөдө тынчтыкты сактоого багытталган лениндик принциптер Совет бийлигинин тышкы саясатындагы маанилүү программалык документ болуп калган.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
8-июнь
8-июнь — Григорий календары боюнча 159-күнү (толук жылда 160), жылдын аягына чейин 206 күн бар.
Юза (дарыя)
Юза — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Унжа дарыясынын оң жээгинен 388 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 92 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чээнге кирүү
Бул жаратылыштын өзгөчө кубулушунун бири. Чээнге кирүүчүлөр чээнге кирүүгө алдын ала камданат. Бул учурда чээнге кирүүчүлөр өз денесинде жетишерлик азык зат топтойт. Жата турган жайларын даярдап, ичеги карындагы курттардан кутулууга кам көрөт. Мисалы, суурлар, сары чычкандар чээнге кирүүнүнгө 20 күнчө калганда митесинен кутулууга аракет кылат. Алар шыбактын айрым бир түрүн жеп шыбак ичин өткөрүп ичеги карындагы калган азык түлүктү, курттарды кууп чыгарат. Андан кийин ичеги карыны бырышып, бүктөлүп кичиреет.
Чет өлкөлүк (эларалык) байкоочу
Чет өлкөлүк (эларалык) байкоочу – мыйзамда белгиленген тартипке ылайык, шайлоолорго карата даярдык менен анын жүрүшүнө байкоо жүргүзүү укугуна ээ болгон чет өлкөлүк же эларалык уюмдардын атынан катыша турган адам.
Чээнге кирүү
Эмне үчүн жаныбар ичегилерин азык заттардын калдыгынан жана ички мителерден тазаланышат? – деген суроо туулушу мүмкүн. Себеби ичеги карында азык түлүктүн калдыгы жана мителер калса анда алар терең уйкуга кире алышпайт, себеби, азык  сиңирүүчү органдарда калган заттар, гельминттер тынч уктатышпайт, ошондуктан жаныбарлар мителерден тынч кутулуусу тынч терең уйкуга кирүүсүн  шарт түзөт.
Чээнге киргендердин физиологиясы ар түрдү болот, мисалы, сары чычкан активдүү  демилгелүү учурунда жүрөгү  бир мүнөттө 200-400, ал эми уктап жатканда 7-10 жолу согот. Жүрөктүн мындай согушу анын зат алмашуусуна байланыштуу. Уктап жаткан организмде зат алмашуу, дем алуу төмөндөйт.
Жаныбар терең уйкуда учурунда, кээ бир маалыматтарга караганда кан жана мээ де пептид заттынын  көбөйгөндүгү  байкалган. Бул зат чээнге киргендердин абалын жөнгө салып турушу  мүмкүн  деген пикир бар.
Чээнге кирүүчүнүн анабиоздук кубулуштан айырмасы бар. Биринчилер экинчилерге караганда, толугу менен жансерек болбойт, алар ойгонуп кайра уйкуга кирүүгө жөндөмдүү. Чээнге киргендер болсо уктап жаткан учурларында ууга жана оору сыктоону жуктуруучу микрорганизмдердин таасирлерине туруктуу келишет.
Абада согуу толкуну
Абада согуу толкуну жарылуу учурунда аба катмарларынын кысылуусунан жана жылуулуктан көп заттардын тез кеңейишинен келип чыгат. Кысылуу жарылуу болгон жерден бардык тарапка үндөн тез ылдамдыкта таралат. Согуу толкуну бир топ алыс аралыктагы түрдүү объектилерди кыйратуу менен адамга да жабыркатуучу таасир тийгизет. Ал адамды көз ирмегенче каптап, кысат да, бир топ аралыкка ыргытып жиберет. Андан коргонууда калканч жайга кирүү керек. Калканч жайлар өзүнчө же турак жай үйлөрдүн, администрациялык, өндүрүштүк имараттардын подвалдарында ылайыкталып курулат. Эшиктери аба кирбей жана чыкпай тургандай жылчыксыз бекитилет, аба чыпкалоочу-желдетүүчү установкалар аркылуу берилет. Аз жабыркоо үчүн өз убагында жана өз ара туура жардам көрсөтүү чоң роль ойнойт. Сыныкта жана сөөктүн муундан чыгышында иммобилизация жүргүзүү зарыл. Дем алуу токтоп калса же кескин начарласа, адам эсинен катуу танса жасалма дем алдыруу керек. Кырсыкка чалдыгууда кан көп кетет, ошондуктан өз убагында жгут же таңгыч менен таңып, кан агууну токтотуу зарыл. Врачтык жардам көрөтүү үчүн жабыркаган адам алгачкы медициналык жардам көрсөтүлүүчү отрядка жеткирилет.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Кой-Таш (Аламүдүн району)
Кой-Таш — Кыргызстандын Чүй облусунун Аламүдүн районундагы айыл. Таш-Мойнок айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 2359 киши (2009-жылы).
Жарык нурлануусу
Жарык нурлануусу 8— 15 сек., башкача айтканда оттуу шар өчкөнгө чеиин таасир этет. Анын таасиринен өрт чыгып, эл массалык жабыркайт, күйүк пайда болот, көзгө зыян келет. Коргонууда калканч жай жана сыйынт-коргонч жайлар, өрткө чыдамдуу кездемелер колдонулат. Жабыркаган адамдын күйүп жаткан кийимнн өчүрүү үчүн ага калың кездеме же жууркан жаба салып, күйгөн жерин стерилденген таңгыч менен таңып, кийимин кайчы менен абайлап кесип алып, өзү алгачкы медициналык жардам көрсөтүүчү жакын арадагы дарылоо мекемесине жеткирилет.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Лимфаденит
Лимфаденит (лимфа жана гр. adēn – без) – лимфа бездеринин (түйүндөрүнүн) сезгениши. Лимфа аркылуу оору пайда кылуучу микроорганизмдердин, алардын токсиндеринин, ткандын бузулган заттарынын лимфа түйүнүнө киришинен пайда болот. Организмдин абалына жана микробдун оору пайда кылуу активдүүлүгүнө жараша микроб лимфа түйүнүндө өлөт же аны сезгендирип, кээде ириңдетет. Лимфаденит катуу кармаган жана өнөкөт сезгенүүлөрдө, ошондой эле жалпы жугуштуу ооруларда учурайт. Катуу кармаган лимфаденитте жабыркаган без шишип, катуу ооруйт, лимфа түйүнүнө коңшу ткандар сезгенип, айланасында инфильтрат пайда болот. Оорулуунун денеси ысыйт, тамакка табити тартпайт, башы ооруйт. Ириңдеп кеткен лимфаденитти өз убагында хирургиялык операция жасабаса ириң тегерегиндеги ткандарга өтүп, оор кабылдоого – флегмонага алып келиши мүмкүн. Өнөкөт лимфаденит лимфа бездеринин чоңоюп, катууланышы, кыймылынын начарлашы менен мүнөздөлүп, өнөкөт инфекцияларда (туберкулёз, котон жара) учурайт. Дарылоо аны пайда кылган себептерине, сезгенген жерине жараша, антибиотиктер, физиотерапия жана башка колдонулат, керек учурда хирург. операция жасалат.
Пасаңова Зинакан
Пасаңова Зинакан – жазуучу. Алай районунун Мурдаш айылында 1956-жылы 11-январда туулган. 1978-жылы CCCдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүрүп, айылындагы «Мурдаш» орто мектебинде мугалим болуп иштеген.
1979–1981-жж. Алай райондук «Күжүрмөн эмгек» гезитинде кабарчы, бөлүм башчы, 1981–1991-жж. эл депутаттарынын Ош облустук Аткаруу комитетинин жалпы бөлүмүндө кызматкер, 1991–1997-жж. шаардык «Ош шамы» гезитинде кабарчы, редактордун орун басары, 1997-жылдан республикалык «Кыргыз Туусу» гезитинде өз кабарчы болуп иштеген. 2004-2014-жылдары «Aкиpress-Ош» маалымат-аналитикалык агенттигинде редактор болуп эмгектенген.
1971-жылы анын «Эрте жаздын байчечекейлери» деген аңгемеси «Кыргызстан пионери» гезитине жарыяланган. Андан кийин аңгеме жана башка прозалык чыгарма-лары түрдүү гезиттерде, журнал, альманахтарда жарык көргөн.
«Жамгыр тоодон башталат» аттуу китеби 2002-жылы Ош облустук администрациясынын Ж.Мамытов атындагы адабий сыйлыгына татыган.
"Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер" наамын (2020-ж.), Эл аралык ТҮРКСОЙ уюмунун Жусуп Баласагын атындагы медалын (2019), «Кыргыз Республикасынын маданиятынын мыкты кызматкери» (2008), КР Президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиянын "Кыргыз тили" төш белгилерин алган жана Ош обладминистрациясынын «Алтын калем» сыйлыгынын бир нече жолку лауреаты.
Кыргыз тилинде
Аял сыры: Аңгемелер. – Ош, 1997. – 90 б.
Жамгыр тоодон башталат: ырлар – Ош, 2001. – 60 б.
Кут түшкөн түндөр: Повест, аңгемелер. – 2006. – 228 б.
5 жыл: Балдар үчүн аңгемелер. – 2007. – 58 б.
Академик Текенов: Даректүү баян. – 2008. – 125 б.
Сыркеч жамгыр: Ырлар. – 2009.
"Арыба, Жүрөк": ырлар. - 2014. - 181 б. "Дос" аңгемелер. - 2016. - 115 б.
"Томаяк издеген бакыт": аңгеме, новелла, эссе. - 2020. - 359 б.
Орунтай уулу Шарше
Орунтай уулу Шарше Ат жабдыктарынын чебери. 1919-ж. Тоң районундагы Күн-Чыгыш айылында төрөлгөн. Кийинки чейрек кылымдан бери талбай узанат. Устада ат жабдыктарынын бөлүктөрүнүн шөкөттөрүнүн куймалары бар. Үзөңгүнү сары жезден уютат. Ал нарктуу баага өтөт. Чебер «беш кашка өрүмүн» жети талдан тилет. Ал үчтөн алып басылат да, бирөө аркак болуп түшөт. Аны басмайылга тагат. Чебердин уулу Нурлан зергер. Нурлан кыз-келиндердин зер жасалгалары: сөйкө, билерик, шакек, оймок, топчу, бой тумар, төөнөч, желбирөөч жана башкаларга узанууда. Усталар азыр Тоң районунун Кажы-Сай шаарчасында жашашат. Сүрөтү түстүү баттамада.
Дөң-Алыш
Дөң-Алыш — Кыргызстандын Нарын облусунун Кочкор районундагы айыл. Талаа-Булак айыл аймагына кирет.
Тарых
1935-жылы отурукташкан.
Калк
Калкы — 2431 (2009-жылы), 1378 (2006-жылы); негизинен мал чарбасында эмгектенет.
Инфратүзүм
Орто мектеп, ФАП, клуб, китепкана бар.
Көрүнүктүү инсандар
Кыштакта Социалисттик Эмгектин Баатыры К. Мамбеталиев туулган.
Кадимки коко
Кадимки коко (Onopordum acanthium, L. 1753) – өсүмдүктөрдүн татаал гүлдүүлөр тукумундагы уруусу. Көп жылдык, чанда эки жылдык өсүмдүк. Анын Түн. жарым шарда 200дөн ашык түрү кездешет. К.т. айрым түрү зыяндуу отоо чөп, кай бири ширелүү жана кооз. К.т. көп жылдык отоо чөп, жок кылуу кыйын. Сабагынын бийикт. 50-130 см, жогорку жагы бутактуу. Уругунан жана тамырынан көбөйөт. Даны майда, кабыксыз. Тамыр системасы өзөк жана каптал тамырдан турат. К.т. өсүмдүктү каптап, түшүмдү азайтып, сапатын начарлатат. Күрөшүү чарасы: туура которуштуруп эгүү, эрте тоңдурмалоо, гербицид чачуу жана башка
Кидик чарылдактар
Кидик чарылдактар (лат. Sistrurus) —  оюкбаш жыландардын бир уруусу, булардын бир нече түрү бар: Мексика кидик чарылдагы (лат. S. ravus), сепкилчаар кидик чарылдак (S. miliaris), теспенаар кидик чарылдак (S. catenatus).
Куккуян (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Куккуян — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Куккуян айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 756 киши. Почта индекси — 452312, ОКАТО коду — 80224813001.
Манасчылар мектеби
Манасчылар мектеби Белгилүү бир эпикалык чыгарманы айтуучулардын бири-бирине чыгармачылык таасиринин, устаттан шакирттеринин таалим алуусунун, үйрөнүүсүнүн натыйжасында варианттары өз ара жакын, окшош келип, башкалардын варианттарынан бир кыйла өзгөчөлүккө ээ болгон айтуучулардын тобу фольклористикада айтуучулар мектеби деп аталат. Айтуучулар мектеби эпикалык чыгармачылыгы күчтүү өнүккөн элдердин көбүнө мүнөздүү келип, уруулук түзүлүш күчтүү сакталган жерлерде мындай мектептер уруу ыңгайына карата, ал эми отурукташкан элдерде аймактар боюнча түзүлөт. Мисалы, 19-кылым—20-кылымдын башында Самарканд облусунда өзбек дастанчыларынын булунгурлук жана нураталык деген эки чоң мектеби болгон. Ал мектептердин өкүлдөрү өз жеринен чыккан дастанчылардын таасиринде болушуп, эпикалык чыгарманын ошол аймакта айтылыш салтын улантышкан. Ал эми уруу боюнча бөлүнүшү Борбор Азиядагы айрым түрк-моңгол элдеринде байкалат.
Чет өлкөлүк валюта
Чет өлкөлүк валюта – а) тийешелүү чет мамлекетте же чет өлкөлүк мамлекеттердин тобунда мыйзамдуу төлөм каражаттары болуп саналган жана жүгүртүмдө жүргөн тыйын, казыналык билеттер, банкноттор түрүндөгү акча белгилери; б) эсептердеги чет мамлекеттердин акча бирдиктери жана эларалык акча жана эсептешүү бирдиктери түрүндөгү каражаттар.
Укмуштуу шилби
Укмуштуу шилби (Lonicera paradoxa, Pojark) - Бийиктиги 1,5 м ге чейин жеткен жапыз, ксероморфтук көрүнүштөгү бадал, көп жылдык бутактарынын кабыгы боз, катталган; бутактары кыска, жаш бутактары сары, кыска жана жыш түктүү. Жалбырактары майда, эллипстей, түбү шынаадай, канаттай айчыктуу, төмөнкүлөрү бүтүн, жалбырак сабы кыска, кылдай-безчелүү түктүү. Шилбилердин ичинен жалбырактары айкын айчыктуу болгон жалгыз түр. Гүлдөрү жуп, гүл сабы кыска, безчелүү, түктүү жана жалбырак колтугунда орун алган. Мөмөлөрү шар сымал тоголок, бош, кызыл.
Биологиялык өзгөчөлүктөрү
Июлң-августта гүлдөп, август-сентябрда мөмөлөйт. Уругу менен көбөйөт.
Жалпы жана өлкөдө таралышы. Мурунку учурда бул түр Түркстан жана Алай тоо кыркаларынын түндүк беттеринде ( Тажикстан, Өзбекстан жана Кыргызстан) кеңири таралган; азыркы кезде ареалы үзгүлтүктүү: Алай тоо кыркасында ( Кыргызстан) Курбанкөл көлүнөн жогору Көксуу суусунун капчыгайынан гана белгилүү; Республиканын чегинен тышкары Түркстан тоо кыркасында сакталып калган ( чыгыш бөлүгүндөгү Миңтеке дарыясынын капчыгайынан жана борбордук бөлүгүндөгү Кусавлысай капчыгайынан) ; мындан тышкары Заравшан тоо кыркасынын түндүк бетиндеги Демиор капчыгайы.
Өсүү шарттары
Ири таштуу, адырлуу тоолордун этектериндеги акиташтуу аскалар жана жыш өскөн бадалдардын, шалбаалуу-боздоңдордун топторунун жана сейрек өскөн арчалуу токойлордун арасындагы, деңиз деңгээлинен 2000-3000 м ге чейинки бийиктиктерде.
Саны
Деградацияга дуушар болуп, аянты өтө чектелген төрт жерде өсөт. 1969-жылдан 1973- жылга чейин Алай тоо кыркасында экземплярларынын саны 22 ден 12 ге чейин азайган. Түркстан тоо кыркасында 20 экземпляр кездешет. Жалпы саны 30-40 түптөн ашпайт.
Чектөөчү факторлор
Чарбачылык жактан территорияларды өздөштүрүү. Уругу аркылуу көбөйүүсү жок. Жергиликтүү калк тарабынан отун катары пайдаланылат.
Өстүрүү
Эч кандай маалыматтар жок.
Уюштурулган коргоо аракеттери
СССРдин (1984 ж.) жана Кыргыз ССРинин Кызыл китебинде (1985ж.) катталган.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Түрдүн азыркы кездеги абалын, биологиясын жана экологиясын изилдөө. Жайгашкан аянтында, Курбанкөлдүн бассейнинде ботаникалык заказник уюштуруу керек.
Статусу
CR B2ab( i i i ). Үзгүлтүктүү (дизүюнктивдүү) ареалдуу, реликт, эндем түр.
Закирова Тазагүл
Тазагүл Закирова-1948-жылы, 26-июнда Сузак районундагы Качкынчы айылында туулган.
Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер (1996). Кыргыз Республикасынын эл акыны (2020).
1967-жылы комсомолдун Сузак райаткомунда бөлүм башчы, райондук радиоуктуруу боюнча редактор, Оштогу №12 кесипчилик-техникалык окуу жайында, 1977–1984-жж. Ош облустук маданият башкармасынын кадрлар бөлүмүндө улук инспектор болуп иштеген. 1991-жылдан Аялдардын эл аралык маданий-өндүрүштүк «Насыят» ассоциациясын жетектейт. Тазагүл Закированын чыгармачылык жолу 1963-жылдан башталып, «Кыргызстан пионери» гезитине «Космоско учту» аттуу эң алгачкы ыры жарыяланган. Ошондон бери акындын ырлары республикалык, облустук, райондук гезиттерде жана журналдарда жарыяланып, жыйырмадан ашуун коллективдүү жыйнактарда: алтай, түркмөн, казак, өзбек, грузин, орус, түрк, англис тилдеринде жарык көргөн. Акындын көптөгөн ырлары обонго салынган. 1991-жылдан Кыргызстан Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Т.Закирова «Ырыстын тагдыры», «Анипа жана кыргыз сурмасы», «Уркуядан уланган жол», «Аялдын монологу» аттуу ж.б. даректүү видеофильмдерди тарткан. Кыргыз окурмандары үчүн эски араб тамгасынын алиппесин түзүп басмадан чыгарган, жана «Чыгыш сыйкырлары» аттуу китепти которгон. Ош облустук мамлекеттик администрациясы уюштурган «Тасма – 2000» конкурсуна коюлган «Уркуядан уланган жол» фильми үчүн «2000-жылдын мыкты режиссеру» деген наам алган.
Тазагүл Закировага маданият тармагында, коомдук жана чыгармачылык иштерде үзүрлүү эмгектенгендиги үчүн Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер  деген наам (1996) ыйгарылган. Республикалык Молдо Нияз атындагы адабий сыйлыктын лауреаты. «Ош–3000» эстелик медалы жана КР Президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиясынын Ардак грамотасы жана «Кыргыз тили» төш белгиси менен сыйланган.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Купуя сезим: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1986. – 72 б.
Кусалык:Обондуу ырлар. – Ош: 1991. – 6 б.
Алиппе: Эски араб – кыргыз алиппесинен сабактар. – Б., 1992. – 72 б.
Боз торгойдун ыры: Ырлар. – Ош: 1993. – 116 б.
Аденоиддер
Аденоиддер — мурун-кулкун бездеринин өтө чоңоюп кетиши. Аденоиддер негизинен 3—10 жаштагы балдарда кезигет, ошондой эле бир жашка чейинки балдарда же жыныстык жетилүү мезгилинен жогорку дем алуу жолдорунун катуу кармаган жана өнөкөт сезгенүүлөрү себеп болот.
Закирова Тазагүл
Боз торгойдун ыры: Тандалмалар. – Б.: Бийиктик, 2003.
Аденоиддер
Алгачкы белгилери: мурун менен дем алуу начарлайт, мурундан суюктук көп чыгып, кулкунду карай агат. Балдар демейде коңурук тартып, оозун ачып, тынчы жок уктайт. Эмчектеги балдар эмчекти жакшы эме албай, курсагы тойбой ыйлаак, алсыз, оорукчан болушат. Кээде айрыкча мурун бүтүп калган учурда кулагы начар угат. Мезгили менен начар угуу, сабыры суздук балдардын маанайын пастатып, акыл-эс жагынан артта калышына себеп болот. Кичине кезинде аденоиддер пайда болгон балдар көпкө чейин сүйлөй албай, мектеп окуучулары сабакты дайыма начар өздөштүрүшөт. Күчөп кеткенде бала оозу менен дем алгандыктан оозу дайыма ачык болуп, астыңкы жаагы ылдый түшүп, мурун менен эриндин ортосундагы бүктөө түзүлөт, тиштери туура эмес жайгашып (үстүңкү кашка тиштер алдыга озуп турат), беттин кебетеси өзгөрөт («аденоиддик бет»), Чоңураак балдардын башы ооруйт, мурун менен көпкө чейин кыйналып дем алуу көкүрөктүн туура эмес өсүшүнө («тоок көкүрөк»), ичеги-карындын начар иштешине (тамакка табити тартпайт, кусат, ичи катат же өтөт), аз кандуулукка алып келет. Дарылоо канчалык эрте башталса ошончолук натыйжалуу болот. Көп учурда операция жасалат. Операция амбулаториялык шартта жүргүзүлүп, 2 сааттан кийин үйүнө жиберилет, 3 күн төшөккө жаткырып, 5—7 күн ысык жана катуу (каткан нан, сухарь ж. б.), ачуу, кычкыл, тузду.у тамак-аш жана шоколад берүүгө, чуркап ойноого, күнгө чыгууга болбойт. Баланын бөлмөсүн дайыма желдетип, нымдап тазалоо зарыл. Аденоиддердин алдын алуу үчүн дем алуу жолдорунун ооруларын өз убагында дарылап, мурун менен дем алуу кыйындаса врач-оториноларингологго көрсөтүү керек.
Закирова Тазагүл
Ала-Тоом–Мекеним: Ноталуу обондуу ырлар. – Б.: Бийиктик, 2003.
Аденоиддер
Интернеттеги шилтемелер
Adenoid hypertrophy Neelumandli hüpertroofia Tonsilla Adenoidná vegetácia
Закирова Тазагүл
Мекенимдин эшиги: Ырлар жыйнагы. – Б.: Бийиктик, 2008.
Орус тилинде
Щедрая душа: Стихи. – Б.: 1990. – 120 с.
Светлый дождь. – Ф.: Кыргызстан, 1990.
Сокровенность. – Б.: Бийиктик, 2008.
"Ўзбек тилида"
"Бўз тўрғай навоси" : 2017. Жалолобод
"Тоғлар виқори" : 2019. Жалолобод
Башка элдердин тилдеринде
Ырыстын тагдыры. – Б.: Бийиктик, 2003. – кыргыз, орус, англис тилдеринде.
КОТОРМОЛОРУ
Чыгыш сыйкырлары: Проза. – Ош, 1997. – 60 б.
Ачык асман боюнча келишим
Ачык асман боюнча келишим, ААК (The Treaty on Open Skies) — Европа коопсуздук жана кызматташтык уюмуна (ЕККУ) мүчө 23 мамлекеттин өкүлдөрү тарабынан 1992-жылдын 24-мартында Хельсинки шаарында кол коюлган көп тараптуу эл аралык келишим. Ачык асман боюнча келишимдин эң башкы максаты - ага мүчө болгон мамлекеттер ортосунда учууларды жасоого мүмкүндүк берүүнү камсыздоо болуп саналат.
2017-жылга карата Келишимге 34 мамлекет мүчө болуп эсептелет. Кыргыз Республикасы келишимге кол койгон, бирок ратификациядан өтө элек.
Тарыхы
Биринчи жолу 1955-жылы Женева шаарында АКШнын президенти Дуайт Эйзенхауэр менен СССРдин министрлер Кеңешинин төрагасы Н. А. Булганиндин жолугушуусунда Америка президенти тарабынан көтөрүлгөн.
Келишимдин мүчөлөрү
Ачык асман боюнча келишиминин катышуучулары болуп 34 мамлекет саналат:
Лингвистика
Лингвистика (лат. lingua – тил) – тил жөнүндөгү илим. Лингвистика тил кубулуштарын изилдөө менен «тилдерди практикалык иликтөөдөн» ар бир тилдик фактыга тигил же бул тилдик кубулуштун пайда болуу себептерин ачууга аракеттениши менен айырмаланат. Лингвистиканын бул өзгөчөлүгүн прагматизм (гр. pragma – иш) деп атоого болот, анткени прагматикалык тил илими прагматикалык жөнөкөй үйрөнүүгө карама-каршы коюлат. Тил илими кыргыз тилинде тил жөнүндөгү окууну туюндурат. Кыргыз тилинде тил ооз көңдөйүндөгү тилди (анат. термин) жана тилди сөздүн (речтин) системасы катары туюндурат. Бул маселеге байланыштуу көптөгөн илимий, тил жөнүндөгү окуу деген терминдер синоним катары да колдонулууда. Лингвистика же тил илими: 1) баяндама (сыпаттама); 2) тарыхый; 3) салыштырма тил илими болуп бөлүнөт.
Раманов Карабай
1955-жылдан Бел-Алды, Толук, Кара-Суу, Жаңы-Жол айылдарында медпункттарда иштеген. 1970-жылдан Бел-Алды айылдык Кеңешинин төрагасы, «Совет» совхозунун директорунун орун басары болгон.
Ырлары 1952-жылдан республикалык, облустук жана райондук басма сөздөрдө жарыялана баштаган.
Айылдык, райондук кеңештерге депутат болуп шайланган. Союздук, республикалык, облустук, райондук Ардак грамоталары менен сыйланган.
1994-жылы Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Чет өлкөлүк валюта аймагы
Чет өлкөлүк валюта аймагы — мамлекеттин конвертирленген валюта эркин жүгүртүлүүчү аймагы.
Күрмөнтү шаар калдыгы
Күрмөнтү шаар калдыгы — 8-12-кылымга таандык археологиялык эстелик. Ысык-Көлдүн Түп булуңунда жайгашкан. Жалпы көрүнүшү тик бурчтуу, аянты 220-320 м. Казуу убагында бакса дубалынын урандысы, карапа идиштер, жаныбарлардын сөөктөрү табылган.
Радиация
Радиация ядролук жарылуу зонасынан ядролук реакция жана радиоактивдүү бөлүнүү мезгилинде бөлүнгөн гамма-нурлануу жана нейтрон бөлүкчөлөрүнөн турат. Гамма-нурлануу жана нейтрон агымы жарылуу кубатына жараша чөйрөгө өтүп, алардын атомдорун жана молекулаларын иондоштуруу менен жүздөгөн жана миңдеген мге чейин таралат. Радиациянын дозасы атайын приборлор менен өлчөнөт. Гамманурлануу жана нейтрондор тирүү тканга өтүп, биологиялык процесстерди, организмдин орган жана системаларынын физиологиялык функциясын бузуп, нур оорусун пайда кылат. Андан коргонууда калканч жай, сыйынт-коргонч жайларга кирүү керек. Нурга чалдыгуу алдында нур оорусун алдын алуу үчүн жеке аптечкадагы I радиациялык коргонуу каражаты колдонулат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Астрид Линдгрен
А́стрид А́нна Эми́лия Ли́ндгрен, Эрикссон фамилия менен туулган (Astrid Anna Emilia Lindgren, 14.11. 1907, Смоланд, Виммербү – 28. 1. 2002, Стокгольм; сөөгү Виммербюга коюлган) – швециялык балдар жазуучусу. 1947–70-ж. «Рабен жана Шёгрен» басмасында балдар бөлүмүн жетектеген. Анын «Пеппи – Узун Байпак» (1945–52), «Бала менен Карлсон жөнүндө» (1955–68), «Селсаяк Расмус» (1956) аттуу повесттери балдарга арналган. Линдгрен – «Бюллербю жөнүндө китеп» (1952), «Бузотёрлор көчөсүндөгү балдар» (1958), «Мадикен» (1960) аңгеме-повесттеринин, ошондой эле «Рони каракчынын кызы» (1981) романынын автору. «Пеппи – Узун Байпак», «Селсаяк Расмус», «Менин Миом» жана башка чыгармалары экрандаштырылган. 1996-ж. Стокгольмдун борборунда эстелиги орнотулган жана өлгөндөн кийин Швеция өкмөтү тарабынан анын атындагы адабий сыйлык уюштурулган.
Эгиз-Төр мөңгүлөрү
Эгиз-Төр мөңгүлөрү — Ички Тянь-Шанда, Жетим кырка тоосунун түндүк капталында Кичи-Нарын дарыясынын сол кумасы. Арчалуу суусунун алабында жайгашкан өрөөн тибиндеги 2 ири мөңгү.
Батышындагы мөңгүнүн уз. 5,5 км, аянты 10,2 км, башы деңиз леңгээлинен 4600 м, этеги 3600 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 4050 м.
Чыгышындагы мөңгүнүн уз. 5,0 км, аянты 7,3 км, башы деңиз деңгээлинен 4720 м, этеги 3700 м бийиктикте жатат. Эгиз-Төр мөңгүсүнөн башталган суулар Арчалуу суусуна сол тараптан куят.
Жердүлөйчүлдөр
Жердүлөйчүлдөр — майда коңуздардын бир тукуму.
Комсомол (Кочкор району)
Комсомол — Кыргызстандын Нарын облусунун Кочкор районундагы айыл. Дөң-Алыш айыл аймагына кирет.
Изепце (дарыя)
Изепце — Орусиядагы дарыя. Новосибирск облусу, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Верхяя Анма дарыясынын сол жээгинен 53 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Обь Новосибирск су торабынан Иняи жана Томь дарыяларын кошпогондо Чулым дарыясынын куймасына чейин. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынын Томго кошулган куймасына чейинки бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ош-Вор
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ак суюктук
Ак суюктук — аялдардын жыныс органдарынан күчөп бөлүнгөн секреция. Ден-соолугу таза аялдарда жатын жана жатын моюнчасынын былжырлуу катмарынын секрециясы мезгили менен, мисалы, этек кир алдында жана андан кийин, жыныстык жетилүү мезгилинде, кош бойлуулукта көбөйүп турат, бирок бул бөлүнүүлөр өздүк гигиенаны сактаган аялдарда байкалбайт. Өзгөчө жыттуу суюктук бөлүнүп, жагымсыз суулануу, кычышуу, ачышуу аялдардын жыныс органдарынын (мисалы, аднексит, вульвовагинит, кольпит ж. б.) же организмдин айрым ооруларында (мисалы, туберкулёз, аз кандуулук, кант диабети, жүрөк оорулары) байкалат. Ак суюктук жыныс кынынын капталы ылдый түшүүдөн, өздүк гигиенаны сактабоодон, бойго болтурбоо максатында химиялык заттарды узакка колдонуудан, концентрацияланган дезинфекциялоочу эритме менен кынды жуугандан, ич каткандан жана аз кыймылдоодон ж. б. болушу мүмкүн. Жатындын, жатын түтүктөрүнүн, жатын моюнчасынын, жыныс кынынын, вестибулдук ак суюктук болуп айырмаланат. Өзгөчөлөнгөн бөлүнүү пайда болгондо дароо врач-гинекологго кайрылуу керек. Алдын алуу максатында аялдар мезгили менен профилактикалык текшерүүдөн өтүп туруулары зарыл.
Чет өлкөлүк жак
Чет өлкөлүк жак – а) жарандык укукка жөндөмдүүлүгү чет мамлекеттин анда түзүлгөн укугу боюнча аныкталуучу юридикалык жак; б) жеке жак – чет өлкөлүк жаран, анын жарандык укук жөндөмдүүлүгү жана жарамдуулугу ал жараны болгон чет мамлекеттин укугу боюнча аныкталат жана жарандыгы жок адам, анын жарандык жарамсыздыгы бул адам туруктуу жашаган жерге ээ болгон чет мамлекеттин укугу боюнча аныкталат. Ч. ө. ж. КР жаранынын укуктарын жана эркиндиктерин пайдаланат, ошондой эле КРдин мыйзамдарында жана эларалык келишимдери менен макулдашууларында каралган шарттарда жана тартиптеги негизде жоопкерчилик тартат.
Күркүрөө
Күркүрөө — Талас өрөөнүнүн батышындагы суу, Ассанын бир курамы. Кара-Буура районунун аймагында. узундугу 56 км, алабынын аянты 454 км2. Талас Ала-Тоосунун Манас чокусундагы (4482 м) жана Байдамтал, Чыңгыз ашууларынын түндүгүндөгү мөңгүлөрдөн башталат. Терс менен кошулуп, Асса суусун түзөт. Алабынын орт. бийиктиги 2870 м. Эки ири куймасы бар: Көгөндү (сол, узундугу 24 км) жана Аташ-Чапкан (оң, узундугу 32 км). Өрөөнүнүн таманында жана беттеринде булактуу саздак жер көп. Алабында мөңгү жана 4 көл (жалпы аянты 0,08 км2) бар. Күркүрөө тоо аралап шар агат. Тектирчелерди пайда кылат. Кар, мөңгү жана булак сууларынан куралат. Көп жылдык орто чыгымы 5,98 м3/сек, июлдуку 16,0 м3/сек, марттыкы 2,23 м3/сек. Июнь-июль айларында кирип, сентябрда тартыла баштайт. Тоодон чыккандан кийин 13 каналга бөлүнөт. Кара-Буура районунун дыйкан чарбаларынын жана Казакстандын Тараз облусунун чарбаларынын айдоо аянттары сугарылат. Боюнда Көк-Сай, Арчагул, Кайнар, Шекер, Аманбаев кыш. жайгашкан.