cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сэр-Яха дарыясы (Лимбя-Яха куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Хоббс (Нү-Мексико)
Хоббс (Нү-Мексико) (Hobbs) — Нү-Мексико штатынын Lea округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 28657 киши. Болжолдуу аянты - 49.0 км². FIPS коду — 35-32520.
Көргүм келет (кинотасма)
Көргүм келет - 2013-жылы сентябрь айында чыккан, Ак-Кеме чыгармачыл группасы Айтыш-фильм студиясынын колдоосу менен тартылган драма. Тасманын релизи 2013 жылдын 19 сентябрына пландалган.
Сюжет
Турмуш жолуна эми аттанган Кайраттын алгачкы тунук махабаты, Айжанга жолугат… бирок ал сезим Кайратты бакытка эмес, жан дүйнөнү жарып чыккан арманга жетелейт. Тасмада Кайраттын махабат жолундагы сыноолорго канчалык деңгээлде туруштук бере алаары баяндалат.
Тасманын режиисеру Алмаз Супатаевдин тасма жөнүндөгү баяндамасы: - "Көргүм келет" тасмасынын жанры - драма. Түбөлүктүү темалардын бири сүйүү темасын камтыйт. Эки жаштын ортосундагы жарк деп жанган аруу таза сезимдер, коомдогу ар кандай терс көрүнүштөрдүн курмандыгы болот. Башкы каарман Кайраттын чечкиндүүлүгү, жалпы коомдо болуп жаткан адам укуктарын тепсөө, кыздарды ала качуу, сойкулук, адилетсиздик сыяктуу көрүнөштөргө каршы турган позициясы - тасманын өзөгүн түзөт. Негизинен "Көргүм келет" тасмасы жаштарга арналган десем болот. Жаштар Кыргызстандын булуң-бурчунан билим алуу же эмгектенүү үчүн борбор калаабыз Бишкекке аттанганда жакшы ой-тилектер, бийик максаттар менен келишет. Бирок турмуш агымында ар кандай кыйынчылыктар болоорун унутпай жүргөнүбүз оң деген ой тасмада кеңири баяндалат.
Кен казуу системалары
Кен казуу системалары - кен байлыктарды жер кыртышынан казып алууда колдонулуучу системалар; кен казуу, өткөөлдөө тартиби. Эгерде система так, туура, технологияга ылайык колдонулса, коопсуздук камсыздалып, кырсыктар болбойт. Экономикалык талаптар так аткарылып, кендер ысырапка учурабайт. Система кендин орун алган турпатына, чоңдугуна, өлчөмүнө, жайгашуу тартибине байланыштуу келет. Кен турпатына, формасына жараша катмарларга, тарамдарга, чачыранды түрлөргө бөлүнөт. Калыңдыгы бир нече ммден жүздөгөн мге жетет. Жайгашуу тартиби жантаюу бурчу жана аныкталат. Системаны тандоодо пайдалуу кендер жана жанаша жаткан тектердин физикалык-мехникалык касиеттери, жер астындагы суулар, газдар, чаңдар, газдар жана чаңдардын жарылуусу эске алынат. Өндүрүш процессинин механикалаштырылышы чоң роль ойнойт. Пайдалуу кендерди казып алгандан кийин жер астында боштуктар, көңдөйлөр пайда болот. Мындай боштуктардын тийгизген таасирине жараша Кен казуу системалары төмөнкүдөй үч түргө бөлүнөт. 1) казылып алынган боштуктардын арасында иштөө; 2) казылып алынган боштуктарды толтуруп иштөө; 3) казылып алынган боштуктардын үстүндөгү тектерди уратып иштөө. Катмарлуу кендерди иштетүүдө кендин калыңдыгы жана жантаюу бурчу эске алынат. Тегиз жаткан жука катмарлар узатасынан созулуп жаткан мамыча система жолу жана казылат. Калың катмарларда кабаттарга бөлүү же бөлбөй эле казып алуу системасы колдонулат. Чачыранды кендер жер бетинен орун алгандыктан, ачык жол менен казылып алынат. Эгерде жер кыртышынын терең бөлүгүнөн орун алса, мамы системасы колдонулуп, казылып алынган боштуктардын үстү уратылат. Өтө калың кен таштарды казып алып жатканда тоо тектерден тирөөч калтырылат, бекитүү, толтуруу, уратуу, кен ташты магазиндөө, комбинациялоо иштери жүргүзүлөт.
Байыркы германдар
Байыркы германдар — инди-европалык тилде сүйлөгөн ири уруулар тобу; б. з. ч. 1-кылым ченде Рейн менен Висланын, Дунай менен Балтика, Түндук Деңиздин жана Түштук Скандинавиянын аралыгын мекендеген. Б. з. ч. 1-кылымда Байыркы германдар отурукташууга өтүп, уруулук жамаат болуп жашап, жерди менчиктебестен, чогуу иштешкен.1-кылымдын аягында аларда социалдык жиктелүү башталган. Уруу союздары түзүлүп, колунда байлык топтолгон уруу башчылары, айрымдарында король бийлиги болгон. Королду уруунун эркин мүчөлөрү шайлашкан жана анын бийлигин эл чогулушу менен аксакалдар кеңеши чектей алган. 2-3-кылымда өндүргүч күчтөрдүн өнүгүшү уруучулук түзүлүштүн акырындап бузулушуна алып келген. Эл чогулушунун мааниси төмөндөп, мамлекеттик бийликтин белгилери пайда болгон. Бул процессти Байыркы германдардын Рим империясы менен болгон тыгыз байланышы да тездеткен. 4-6-кылымда алар Элдердин Улуу көчундө маанилүү роль ойногон. Батыш Рим империясынын биртоп жерин басып алышкан жана анын натыйжасында ал аймакта вестготтордун, вандалдардын, остготтордун, бургундардын, франктардын, лангобарддардын королдуктары түзүлгөн. Герман уруулары азыркы кездеги батыш европалык элдердин (немец, швед, даниялыктардын ж. б.) калыптанышына негиз болгон. Европанын көп эли герман тилдеринде сүйлөгөн. Б. з. 1-кылымда эле Байыркы германдардын өз жазуусу болгон.
Болчар, болшар
Болчар, болшар - эрте орто кылымдар доорундагы (5-9-кк.) кыргыздардын байыркы бир уруусу. Саян-Алтайдагы кыргыздарга таандык рун сымал эпитафиялык жазуу эстеликтеринде болчарлар менен биргеликте «ач», «ли» аттуу уруулар эскерилет. Кыргыздын белгилүү мамлекеттик ишмери, Тибетке кыргыз каганынын атынан бир нече ирет иш сапар менен барган мамлекеттик белгилүү ишмер (болжол менен алганда 7-к. аяк чени, 8-к. биринчи чейреги), Эрен Улук аттуу элчи (атактуу шаман) тектүү «болчар» уруусунан чыккан. Бул маалыматтар Алтын-Көлдөгү (азыркы Хакасия) кыргыз эстелигинде баяндалат. Эстелик таштын көлөмү 1,98 х 46 см, калыңдыгы 18 см. жетет. Минусин край таануу Музейин- де сакталып турат. Тибетке элчилик сапар менен барып, белгисиз себептер менен кайтпай калган Эрен Улук 38 жашта болгон. Кыргыздар «ак жана кара бөрүлөр» уруулук топторуна ажыраган. Бул оң жана сол канаттардын баштапкы аталышы болушу ыктымал. Болжолу, бул мезгилде кыргыздарда бөрү (карышкыр) башкы тотем болгон сыяктуудай. Кыргыздардын башка уруулук топтору элик (марал), барс (илбирс) ж.б. деген аттар менен да белгилүү болгон. Мисалы, «чик» — монг. чихтэй — элик дегенди туюнтат. «Аз» — аюу маанисин туюнтары илимде эбактан белгилүү.
Фагинун
Пайдаланылган адабияттар:
ISBN 5-89750-028-2
Данкова Павлина
Павлина Данкова (Pavlína Danková; 24.10.1963-ж. т.) — жазуучу жана актриса.
Кыскача өмүр таржымакалы
Павлина Данкова Чески-Тешин (Český Těšín) шаарында 1963-жылы 24-октябрда туулган. Гавиржовдо (Havířov) орто мектепти бүткөн, андан гимназияда жана Я. Ежек (Jaroslav Ježek) атындагы консерваторияда окуган. 2007-жылы Я.А.Коменский атындагы университетке кирген. Аны 2010-жылы ийгиликтүү аяктап, магистр даражасын алган. 1998-жылдан 2011-жылга чейин TV Nova станциясынын кабарчысы болуп иштеген. Азыркы күндө Мотол ооруканасында болуп иштейт. Бир баласы бар: Томаш (Tomáš).
Тегирмеч агальматолит кооз ташы кени
Тегирмеч агальматолит кооз ташы кени Баткен облусунун Кадамжай  районунда, Караганды кыштагынан 15 км түштүк-чыгыш тарапта, Кичи Алай кырка тоосундагы Тегирмеч суусунун сол өйүзүндө. 1966–67-ж. табылып, изилденген. Кен аймагында карбондун каралжын боз акиташ тоотек кабаттары таралган. Аларды пермь мезгилинде пайда болгон боз, орточо бүртүкчөлүү гранит-диорит штоктору менен дайкалары жиреп чыккан. Акиташ теги менен гранит-диорит чегинде агальматолит пайда болуп, анын тулкуларынын узундугу 200–230 м, калыңдыгы 25–30 ''м. ''Таза агальматолиттин түсү ачык сары, саргыч боз, боз, бозомук күрөң, ачык жашыл, жашыл жана кочкул жашыл. Жашыл жана кочкул жашылы басымдуу, өтө кооз, кат-кат болуп турат. Оңой кесилет, жакшы сайкалданат. Боз агальматолит андан жумшак. Чыгуучу блоктордун өлчөмү 504040 смге чейин жетет. Таштан өтө кооз шуру, статуэтка ж. б. майда кооз буюмдарды жасоого болот.
Жаңы сайыт (Ишимбай району, Башкыртстан)
Жаңы сайыт — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Кулгунин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 140 киши. Почта индекси — 453233, ОКАТО коду — 80231845004. 200px|thumb|left|Жаңы сайыт
Байыркы дүйнө
Байыркы дүйнө - Байыркы Чыгыш, Грекия жана Римдин өнүгүүсүнүн байыркы (антикалык) мезгилинин историографияда кабыл алынган шарттуу аталышы.
Жаңы сайыт (Ишимбай району, Башкыртстан)
Демографиясы
200px|thumb|left|Жаңы сайыт
Алымкулов Салмор Аманович
Алымкулов Салмор Аманович - (27.8.1955-ж. туулган, Чүй облусу, Чүй району, Жаңычек айылы) - техника илимдеринин доктору (2005), профессор, КРнын илим жана техника боюнча мамлекеттик сыйлыгы (2005), КРнын илим жана техника боюнча жаштар сыйлыгынын лауреаты. Ленинграддагы В. И. Ленин атындагы электр техникалык институтун бүтүргөн. ФПИде кафедра башчы, КРнын УИАда улук илимий кызматкер, КРнын Өкмөтүнүн алдындагы комиссияда башкы адис, «Кыргызтелеком» АКнын биринчи президенти (1997- 99), КРнын биринчи вице-премьер-министринин, Транспорт жана коммуникация министринин кеңешчиси (2001-2005). 100дөн ашуун илимий эмгеги, анын ичинде 2 монографиясы, 8 окуу-усулдук куралдары жарык көргөн, ойлоп табуу боюнча 5 патенттин ээси. Эмгектери: Оптические накопители цифровой информации (в соавторстве). Б., 1993; Передача и обработка информации акустооптическими устройствами (в соавторстве). Б., 1999.
Богоутдинов Алаутдин Махмудович
Богоутдинов Алаутдин Махмудович (1911-1970) - советтик философ, фи-лос. илимдин доктору (1951), профессор (1952), Тажик ССР ИАнын акад. (1953), Тажик ССРинин илимге эмгеги сиңирген ишмери (1961). 1941-жылдан КПССтин мүчөсү. Самаркандагы Өзбек педагогика академиясын бүткөндөн кийин (1931) маркстик-лениндик философиялык боюнча илимий -педагогика иштерди жүргүзөт. 1950-61-ж. Тажик ССР ИАнын философиялык секторуна башчы, 1955-62-ж. Тажик университетинде философиялык кафедрасына башчы, 1962-70-ж. Тажикстан КП БКнын алдындагы Партия тарыхы институтуна директор. Феодализм доорундагы тажик жана араб философиялык тарыхы, Орто Азия нарт. уюмдарынын тарыхы боюнча эмгектердин автору. Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу, "Ардак Белгиси" ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Жандын денеден бөлөк сакталышы
Жандын денеден бөлөк сакталышы — элдик оозеки чыгармаларда айрым кейипкерлердин жаны өзүнүн денесинен тышкары башка нерселерде жан-жаныбарларда, буюмдарда болуп, каармандын өлбөстүгүн айгинелеген көркөм ык. Мисалы, "Эр Төштүк" эпосунда Төштүктүн жаны өгөөдө. Бул мифтик мотив түрк-моңгол жана башкалар дүйнө элдеринин жомокторунда кеңири учурайт. Байыркы адамдардын магиялык күчкө болгон ишениминен пайда болгон Ж. д. б. с. "Манас" эпосунда да орун алган. Манаска каршы согушкан Күйөнүш аярдын жаны башка жакта:
Күйөнүштүн өз жаны
Кара курт деген куш экен.
Жакындабай жанына
Жарым таш жерде турчу экен (Курама варианты, 1. 161).
Күйөнүштү "Канча туурап салса да, Кайтып болот ажыдаар". Күйөнүштүн жаны сакталган Кара курт деген кушту эр Камбар мылтык менен атып түшүргөндө гана ал өлөт. Ж. д. б. с. эпосто жомоктук-мифологиялык кейипкер Көңгөй дөөнүн образына байланыштуу да учурайт.
Жоомарт Оторбаев
Жоомарт Кайыпович Оторбаев(18.8.1955-ж. т., Фрунзе) – физик, физика-математика илимд.-доктору (1990), КР УИАнын корр. мүчөсү (1994), проф. (1996), Нью-Йорк ИАнын анык мүчөсү (1995), Кыргыз илимди өнүктүрүү б-ча Америка ассоциациясынын анык мүчөсү (1996), Кыргыз ССРинин илим ж-а техника б-ча Ленин комсомол сыйл. лауреаты (1983). Ленинград мамл. ун-тинин физика ф-тин (1978), П. Н. Лебедев атн. ин-ттун аспирантурасын (1981, Москва) бүтүргөн. 1981-жылдан Кыргыз ССР ИАда кенже, улук ил. кызматкер, лабор. жетекчиси болуп иштеген. 1996−2002-ж. КРдеги Philips Electronics өкүлчүлүгүнүн генералдык директору, Philips Electronics корпорациясынын Борб. Азия өлкөлөрү б-ча вице-президенти, 1997−2002-ж. КРдеги Нидерланд Королдугунун ардактуу өкүлү, 2001−04-ж. чет элдик инвестицияларды тартуу б-ча КР Президентинин атайын өкүлү, 2002-05-ж., 2011-жылдан КРдин вице-премьер-министри. 230дан ашуун ил. эмгектин, а. и. 5 монография, 3 окуу колдонмонун автору.
Колдонлган адабияттар
. 2002.
Калий гидроксиди
Калий гидроксиди, щелочтуу ка-лий, КОН — кадимки шартта туруктуу түссүз кристалл, тыгызд. 2,12 г/см3, балкып эрүү 1380°С, кайноо 11320°С; пайда болуу жылуулугу DНо98 = 101,7 ''кДж/маль. Сууда жакшы эрийт -20°С 112 г. ''Суудагы эритмелеринде бир нече кристаллогидраттарды пайда кылат: КОН-Н2О; КОН.1,5Н2О; КОН.2Н2О; КОН .4Н2О. Нымды сиңирип алат. Суу менен кошулганда көп өлчөмдөгү жылуулукту бөлүп чыгарат. Суу эритмеси күчтүү щелочтуу реакцияны берет. Абадагы көмүр кычкыл газын сиңирип калий карбонатын пайда кылат. Ачык денеге тийсе ачыштырып күйгүзөт, андыктан аны менен иштөөдө тийиштүү коопсуздук эрежелерин эске тутуу керек. Сымап катодун колдонуу менен калий хлоридин электролиздөөдөн алынат. Суюк самындарды өндүрүүдө колдонулат. Калий өсүмдүктөр өнүгүп өсүшүнө керектелүүчү негизги элементтер бири болгондуктан, К. с. к. башка туздарды алуудагы негизги зат болуп эсептелет. Хим. реакцияларда, аналитикалык химияда реактив катары кеңири пайдаланылат.
Англис тили
Англис тили (англисче — English, the English language) же Иңглиш тили (иңглишче) — Иңгланда булактанган Индо-Европалык, батыш герман тилдердин бири. Америка, Канада, Улуу Британия, Австралия, Жаңы Зеландия, Ирландия жана иңглишче сүйлөгөн Карибдеги көптөрүнүн эне тили болуп эсептелет. Дүйнө жүзүндө, көп жерде жана эл-аралык уюмдарда экинчи тил же ырасмый тил болуп саналат.
Иңглиш тилинин этиштери жактары боюнча көп өзгөрбөйт, көбүнөчөсү жекелик сандагы үчүнчү жакта -s аякталышы менен бүтөт. [булак]
Жандандыруу
Жандандыруу — "Манас" эпосунда жаратылыш көрүнүштөрүн же жансыз нерселерди, айбанаттарды адам сыяктуу ойлотуп, кайгыртып көрсөтүүчү стилдик көркөм ыкма же каражат. Эпостордо кеңири колдонулган бул ыкма "Манас" эпосунун поэтикасында да белгилүү стилдик-көркөмдүк мааниге ээ. Бул көркөм каражат Сагымбай Орозбаковдун  вариантында, Саякбай Каралаевдин варианты нда кеңири учурайт. Эпикалык чыгармалардагы Ж-ну жандуу жаратылышты (айбанаттар, канаттуулар жана башкалар) жана жансыз жаратылышты (тоо-таш, бак-дарак, жер-суу жана башкалар) Ж. же адамдаштыруу деп шарттуу түрдө экиге бөлүүгө болот.
Жаратылыш көрүнүштөрүн Ж. каармандардын кайгыга же кубанычка батып турган абалын берүү үчүн гана колдонулбайт. Башкы каармандар кыйын кезеңге, кысталыш учурга кабылган мезгилде, башкача айтканда элдик идеалды андан нары туруктуу улантуу максатында баш иет. Мисалы, Байтерек Семетейди алып Букарга качып бараткан Каныкей менен Чыйырдынын кайгысын тең бөлүшүп, күңгүрөнүп сүйлөнөт. Өзөгүндөгү сүтүн берип качкындарды тоюнтат, калкалап паана болот ( Саякбай Каралаев, "Семетей", 1. 49—50).
Найман
Найман:
Майна
Майна (лат. Acridotheres tristis) — ала канат чыйырчык; Индистан чыйырчыгы, чыйырчыктар тукумундагы чымчыктардын бир түрү.
Жантак
Жантак — топоним. Эпос боюнча жалгыз көздүү Макел башында турган ит жээр, бит жээр дөөлөрдүн (Сазаншаң элинин) жери менен кытайлардын жеринин ортосундагы чек болуп турган дарыя (Сагымбай Орозбаков, 4. 227).
Документтелген вексель
Документтелген вексель – анын негизинде түзүлгөн товар тейлөө документтерин коштоп жүрүүчү вексель.
Принтер
Принтер — документти кагазга басып чыгаруучу түзүлүш. Тамгаларды документке чыгаруу ыкмасы боюнча (1) контактуу (урма) жана (2) контаксыз болуп, эки түргө бөлүнөт. Контактуу принтерлерде сүрөт-төлүштөрдү документке ба-суучу механизм тамга менен тасманы бирге басат. Контактуу принтерлердин көпчүлүгү үзүлтүксүз барактуу документ-терди басып чыгарууда колдонулат. Контактуу принтерлердин айрымдары кагаз барактарын деле пайдаланышат. Матрицалуу басып чыгаруучу түзүлүштөр тасманы калемчелер (ийнелер) менен басуу аркылуу сүрөттөлүштөрдү чыгарат. Чоң машинелерде колдонулган матрица принтерлери бир учурда бүтүндөй бир сапты басып чыгарышат. Тасмалуу басып чыгаруучу түзүлүш-төр чоң компьютердик системдерде көлөмдүү басылмаларды чыгарууда колдонулат. Тасмалуу басып чыгаруучу түзүлүштөрдө сандарды, ариптерди жана атайын тамгаларды камтыган горизонталдуу айлануучу вал колдонулат. Алмаштырылуучу ариптүү валдар тасманы басып чыгаруучу түзүлүштөрдө колдонулат. Мындай басып чыгаруучу тү-зүлүштөр алтыга чейинки көчүрмөлөрдү басып чыгара алат, басылманын сапаты жакшы, жогорку даражада ишенимдүү болот жана принтердин моделине жараша минутуна 600дөн 2 000ге чейин сап басып чыгарат. Контаксыз басып чыгаруу деп, кагаз бетине механизмсиз басып чыгарууну уюштурууну айтабыз. Мында электрграфияны, жылуу температураны же басымды колдонуп, документке пастаны (сыяны) чачыратуу менен тамгалар чыгарылат. Контаксыз басып чыгаргыч түзүлүштөр кичине жана чоң компьютердик системдерде колдонулат. Контаксыз басып чыгаргыч тү-зүлүштөр катары агым (сыя), лазер принтерлери жана термо басып чыгаргыч түзүлүш-төр колдонулат. Орточо жана тез ылдамдыкта иштөөчү лазер принтерлери мини, универсал жана супер компьютерлерде колдонулат. Агым принтерлер суюлтулган пастаны (сыяны) документке бүркөт. Агым принтеринин бөркү 50дөн бир нече жүзгө чейинки көзөнөкчөлөрдөн турат. Матрица принтерлеринин ийнелеринин комбинациялары сыяктуу көзөнөкчөлөрдөн дагы тиешлүү түспөл түзүлүп жогорку температура же басым аркылуу паста өтүп тамгалардын сүрөттөлүштө-рүн документке чыгарат. Агым принтерлери жогорку сапаттагы графикти жана текстти үнсүз басып чыгарууну уюштурат. Агым принтерлери түстүү документтерди чыгара алгандыгы жана баасы арзан болушу менен кеңири таралууда. Лазер принтери контаксыз басып чыгаруучу түзүлүш болуп саналат, ал көчүргүч машине сыяктуу иштейт. Лазердик принтер компьютерден чыккан берилиштерге карата лазер нурун өзгөртөт. Ал нур оң заряддалып, автоматтык түрдө калыбына келген жана айланып турган күзгүлүү барабанга багытталат. Нур жанып өткөн барабандын ар бир абалы терс заряддалып калат жана порошокту өзүнө тартат. Порошоктолгон барабан жогорку температура жана басым менен текстти же сүрөттө-лүштү документке чыгарып берет. Бардык лазердик принтер менен текст жана график жогорку сапатта басып чыгарылат.
Кен казуу ыкмалары
Кен казуу ыкмалары - кен байлыкты казып алууга даярдоо, казып алуу, жүктөө, ташуу жумуштары. Чалгындоо иштери жүргүзүлгөн, техникалык-экономикалык шарты аныкталган, казып алууга ылайыкталган учурда тоо-кен ишканаларын, турак-жай, маданий-тиричилик мекемелерин, ар кандай курулуштарды куруу маселелерин ишке ашыруу ыкмалары. Кендин тибине, өлчөмүнө, орун алган шартына, казмалардын түрүнө, сапаты жана өнөр-жайлык запасына жараша көптөгөн тоо-кен ишканалары (шахта, рудник, карьер) ишке киргизилет. Шахта же карьер талаасы аныкталат. Шахта талаасы өз ичинен кабаттарга, панелдерге, блокторго бөлүнөт. Өткөөлдөр даярдалат. Бекиткичтер тургузулат, кендерди тоо тектеринен бөлүү, тазалоо иштери жүргүзүлөт. Кен казылып алынгандан кийин анын ордунда пайда болгон боштуктар да пайдаланылат. Мында үңүлмөгө жакын жердеги жумушчулар жана жабдуулар жайгашкан боштук үңүлмө жанындагы жумушчу боштугу деп аталат. Жумушчу боштугунун айланасындагы тектердин жылып же урап кетүүсүнөн сактануу үчүн тоокен басымы аныкталат. Боштук бекитилет, уратылат. Жер астында иштөө үчүн атайын механизмдер колдонулат. Казылган кендер кулап түшөт же вагондорго жүктөлөт. Анан стволдогу аянтка жеткирилет. Конвейерлер жана ташылат. Көтөргүч механизмдер ствол аркылуу сыртка чыгарат.
Турин метросу
Турин метросу – Турин шаарынын метросу. Метросу 4-февраль 2006-жылы ачылат.
Манаксур
Манаксур — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шарженьга дарыясынын сол жээгинен 9 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Фарсах
Фарсах, парсаңг – мусулмандардын аралыкты өлчөөдөгү чен бирдиги. Иран тилиндеги “парсаңг” деген сөздөн алынган. Орточо алганда фарсах 6 кмди түзөт.
Пайдаланылган адабияттар:
ISBN 5-89750-028-2
Асмара
Асмара -  Эритрея мамлекетинин борбор шаары. Асмэра провинциясынын административдик борбору. Эфиопия тайпак тоосунун түндүгүндө, деңиз деңгээлинен 2300 м бийиктикте жайгашкан. Калкы 563,0 миң (2005). Жолдор тоому. Темир ж-а автомобиль жолдору аркылуу Кызыл деңиз жээгиндеги Массауа порту м-н байланышат. Эл аралык аэропорту бар. Шаар 13-14-к. ченде негизделген. Университет (1958-жылдан Италия бөлүмү, 1968-жылдан англ. бөлүмү), жалпы элдик китепкана, тамак-аш, текстиль, тигүү, полиграфия, курулуш материалдар өнөр жайы бар. Ири соода борбору.
Калий цианиди
Калий цианиди, КСN, балкып эрүү t 634,4°С; сууда эригичтүүлүгү (100 г сууда) 41,7 % (25°С), нымды жакшы тартат. Суудагы эритмеси щелочтук чөйрөнү берет жана кайнатканда NН3 жана НСООК пайда кылат. Бардык оор металлдар КСN менен комплекстерди пайда кылат. Алар туруктуу келет, сууда жакшы эрийт. Ошондуктан СN-ионунун бул касиети алтынды жана күмүштү жана башка кендерден бөлүп алууда чон мааниге ээ. СаСN2 менен К2СО3 көмүрдү кошуп ысытуудан; NН3, балкып эриген К2СО3 жана көмүр менен аракеттенишинен; НСN щелочтор менен болгон нейтралдашуу реакциясынан алынат. Алтынды, күмүштү кендерден бөлүүдө, нитрилдерди өндүрүүдө колдонулат. Эн уулуу зат.
Программаны иштеп чыгуу технологиясы
(Software engineering- Технология разработки про-грамм). Ишенимдүү про-грамдык каражаттарды тү-зүүгө алып келген өндүрүш процесси, ошондой эле бу-лардын бардыгынын доку-менттелген баяндоосу. Техно-ложиге програмдык кара-жатты түзүү боюнча ойдун жаралышынан баштап, про-грамдык документти иштеп чыгууга чейинки бардык процесстер кирет. Техноло-жинин ар процесси кандайдыр бир метод жана каражаттарды колдонууга негизделет. Про-грамдоо техноложиси тер-минине синоним катары «про-грам инженерлиги» термини кабыл алынган.
Материя
Материя
Богуславский Войцех
Богуславский Войцех (9. 4. 1757- 23. 7. 1829) - поляк актеру, режиссер, драматург жана театр ишмери. Польшанын драма жана музыкалык театрларына негиз салгандардын бири. 1762-70-ж. Варшавада окуган. Сахналык ишин 1778-жылдан баштаган. 1785-ж. Польшанын, Галициянын, Россиянын батыш губернияларынын шаарларына гаст-ролго барган. Богуславский опералык жана драмалык спектаклдерде бирдей ойногон, Шекспирдин пьесаларынан Король Лир менен Гамлеттин, Сальеринин "Ак-сур" операсында Аксурдун ролун аткарган.
1811-жылдан "Драма мектебинде" педагог болуп иштеген.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Алымсабак
Алымсабак - кандайдыр бир темада, ыкмада, бир багытта акындардын биринин оюн экинчиси улап, коштоп айтышы. Алымсабак айтыштын татаал түрүнө кирет. Айтышуунун бардык ыкмасы, түркүмдөрү кездешип, бүткүл айтышты тутумдап турат. Мында ырчы өзалдынча эркин ырдабастан, айтышты баштаган ырчынын оюн улантып, логикасын, атүгүл ырынын уйкаштыгын бузбай, улам тереңдетип, күчөтүп, кульминациялык чегине жеткизе, атаандашынан калышпай айтышуусу керек. Алымсабак эки, үч, кээде бир топ ырчылардын катышуусу менен өткөндүктөн, ойду улам жаңылап, корутундулап туруу кийинки ырчыларга жүктөлөт. Алымсабакта ырчылардын саны чектелбейт, ырлары да ар кылка (бир сап, эки сап, төрт сап, кээси узак) келип, көбүнчө ырчылардын чеберчилигине, ошол учурдагы жагдайга шартталат. Кыргыз акындар поэзиясында алымсабактын көрүнүктүү чеберлери: Токтогул, Жеңижок, Эшмамбет, Жаңыбай, Кара Курман, Калык, Барпы, Коргол, Осмонкул, Алымкул ж. б.
Документтерди алуучу
Документтерди алуучу – акы алуу менен же бекер милдеттүү нусканы алуу, сактоо жана коомдук пайдалануу укугу берилген юридикалык жак.
Ачу-Елга (Татышлин району, Башкыртстан)
Ачу-Елга — Башкыртстандын Татышлин районундагы айыл, Курдым айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 71 киши. Почта индекси — 452842, ОКАТО коду — 80250845002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Темиртөрбулак коргошун кени
Темиртөрбулак коргошун кени Ысык-Көл облусунун Түп районунда, Тескей Ала-Тоонун түндүк капталында, Жыргалаң жана Каркыра сууларынын аралыгында, деңиз деңгээлинен 2500–3940  м бийиктикте. 1951–54-ж. чалгындалган. Кен Жыргалаң полиметалл кендеринин тобуна кирет, аймагы каледон интрузиясынан, ордовиктин метаморфизмделген, девондун жанартоо, Таш-Көмүр мезгилинин чөкмө тектеринен түзүлгөн. Руда тектоникалык жана талкаланган зоналардагы кварц, кальцит тарамдары менен байланышкан. Негизги минералы – галенит. Рудада сфалерит, халькопирит, пирит минералдары да кездешет. Рудадагы коргошундун өлчөмү – 18,52%. Баланстан тышкаркы запасы 10 миң т.
Бостон (уруу)
Бостон - ичкилик (Булгачылар) уруулук тобундагы эң ири уруулардын бири. Этнонимдин параллелдери кара багыш, саруу, черик урууларынын курамдарында урук аталыштары катары белгилүү. Кыргыздар жөнүндөгү орто кылымдардагы баалуу маалымат болгон Сайф ад-Дин Аксыкендинин «Мажму ат-Таварихинде» (16-к.) Салус бек Булгачыдан тараган кыргыз уруусу катары чагылдырылат. Уруунун тегинин байыркылыгын анын курамындагы ыждар, сазан, жиңдөө, чаманай, гөдөк ж. б. урук аттары айгинелейт. Этноним «мөмө багы», «бакча» деген маанини берет. Элдик этимологияда «боз тон» деп да чечмелеп жүрүшөт. Мындан сырткары, «бостон» - орто кылымдардагы кыпчак (Дешт и-Кыпчак түрк уруулары) урууларынын курамынан да эскерилет. Бостондор Ош, Баткен облустарынын аймактарын, Жалалабаттын кээ бир жерлерин байырлашат. Бул уруунун өкүлдөрүнүн айрым бөлүктөрү азыркы Өзбекстан (Вуадил, Айым, Коргонтөбө), Тажикстан (Жергетал, Мургаб райондору) аймактарындагы кенен ареалды мекендеп келишери маалым.
Кен калдыгы
Кен калдыгы – пайдалуу кендерди жер астынан казып алууда баланстык запастын өндүрүлбөй калган бөлүгү. Жалпы шахталык жана эксплуатациялык калдыктардан турат. Жалпы шахталык калдыктарга казма арасында калтырылган мамылар, капиталдык иштердин чет-жакалары, скважиналар, шахта талааларынын чегиндеги тосмо мамылар, туракжайлар, техникалык жана чарбалык курулуштар, коммуникациялар, суу каптаган жерлердин, корукчалардын алдында калган кендер кирет. Эксплуатациялык калдыктарга массивдеги (казмалардын арасындагы мамылар, үстүнкү жана астынкы капталда калгандар, кендин ичкерип, жукарып кеткен бөлүктөрү, өрт чыккан, суу толгон, ураган участкалар, тектоникалык жаракалар) жана массивден тышкары (курамында кен өтө аз кездешкен тектер, көмүлгөн, суу толгон, талкаланып ураган участкалар, жүктөөчү, ташуучу, жыюучу, сорттоочу жерлердеги) калдыктар кирет.
Кыргыз тилинин жазуу эрежелери, 2002 ж. редакциясы
'Кыргыз тилинин жазуу эрежелери Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин 2008-жылдын 26-июнундагы № 567 токтомунун негизиндеги редакцияга ылайык жүргүзүлөт. Ошондуктан төмөнкү редакция колдонууга жараксыз. Редакциялардын айырмачылыктарын салыштырып изилдөө максатында гана колдонулушу мүмкүн.'--Chorobek (talk) 10:24, 3 Декабрь (Бештин айы) 2012 (UTC)
Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Мыйзам чыгаруу жыйынынын 2002-жылдын 28-июнундагы З № 830-11 токтомунун негизинде
КЫРГЫЗ ТИЛИНИН ЖАЗУУ ЭРЕЖЕЛЕРИ (ЖАҢЫ РЕДАКЦИЯСЫ)
Тыбыш, тамга жана алфавит
1-§. Кыргыз адабий тилинде он төрт үндүү, жыйырма үнсүз тыбыш бар. Үндүүлөрдүн сегизи - кыска: а, э, о, ө, ы, и, у, ү; алтоо - созулма: аа, ээ, оо, өө, уу, үү; жетөө - жоон: а, аа, о, оо, ы, у, уу; жетөө - ичке: э, ээ, о, оо, и, ү, үү. Үнсүздөрдүн алтоо - уяң: м, н, ң, р, й, л; алтоо - жумшак: б, в, д, ж, з, г; сегизи - каткалаң: п, ф, с, ш, ч, х, к, т.
2-§. Кыргыз тилиндеги тыбыштар 36 тамга менен белгиленет: Аа, Бб, Вв, Гг, Дд, Ее, Ёё, Жж, Зз, Ии, Ий, Кк, Лл, Мм, Нн, ң, Оо, Өө, Пп, Рр, Сс, Тт, Уу, Үү, Фф, Хх, Цц, Чч, Шш, Щщ, ь, Ыы, ъ, Ээ, Юю, Яя.
Эскертүү: булардын ичинен Ц, Щ тамгалары жапа Ъ, Ь белгилери Кыргыз Республикасынын расмий тили - орус тилинен жана башка тилдерден кирген сөздөрдү жазууда колдонулат.
Үндүү тыбыштардын жазылышы
4-§. Сөз башында э, сөз ортосунда жана аягында е, созулма түрү бардык учурда ээ болуп жазылат.
5-§. Үндүү тыбыштар менен аяктаган сөздөргө үндүү тыбыш менен башталган мүчө же сөз уланганда үндүүлөрдүн бири түшүп калат: бала - ым -балам, эне - ым - энем, тара- ын - таран, укта - ып - уктап, сары - ала - сарала, тору - ала - торала, тору - айгыр - торайгыр.
Үнсүз тыбыштардын жазылышы
6-§. Төл сөздөрдүн аягында б, в, д, ж, г тыбыштары колдонулбайт, бирок өздөштүрүлгөн герб, клуб, араб, гараж, парад, эпилог сыяктуу сөздөрдө сакталат (VII бөлүмдү караңыз).
7-§. Төл сөздөрдө р тыбышы сөз башына келбейт, ошондуктан раазы, рас, раак сөздөрү ыраазы, ырас, ыраак түрүндө жазылат.
''Эскертүү: араб, фарс, орус ж.б. тилдерден кирген кээ бир сөздөр төмөнкүчө жазылат: рамазан, раис, рубаи, рабат, расмий, райкан, руханий.''
8-§. б тыбышы эки үндүүнүн ортосунда жылчыкчыл в тыбышына окшош айтылса да, жазууда б тамгасы менен гана белгиленет: ооба, аба, собол («суроо» маанисиндеги, аны менен катар колдонулуп жүргөн сөз), өбөлгө, обон, үбөлүк, кубаныч, убал, добуш ж.б.
Баш тамгалардын жазылышы
9-§. Сүйлөм баш тамга менен башталып жазылат. ''Эмгек - бакыт. Биз - элибиздин маданий байлыгына мурасчыбыз''.
10-§. Сүйлөмдүн же энчилүү аттын башына келген созулма үндүүнүн биринчи тамгасы баш тамга, экинчиси кичине тамга менен жазылат: Аалам, Ооруктам, Уулум, Ээрден, Аалы ж.б.
Зергер, тоо
Зергер, тоо – Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш тармагы. Зергер жана Доңузтоо сууларынын (Жазынын оң куймалары) аралыгында түштүк-батыштан түндүк-чыгышты карай 23–25 кмге созулуп жатат. Өзгөн р-нун аймагында. Туурасы 7–8 км. Орточо бийиктиги 1700–2000 м, эң бийик жери 2186 м. Кыры тайпак, түштүк-батышка акырындап жантаят. тоо капталдары кыска, анчалык тик эмес, кокту-колоттор кездешет.
Түндүк-чыгыш бийик бөлүгү карбон-пермь жана юра мезгилдеринин кумдук, алевролит, сланец, гравелит, жапызыраак түштүк-батышы бордун кызыл түстүү кумдук, конгломерат, чопо, акиташ тектеринен түзүлгөн. Бийик чөптүү талаа (1600 мге чейин) жана андан жогору шалбаалуу талаа, шалбаалуу жаңгак токою ландшафт алкактары басымдуу. Жайыт, чөп чабынды; токой чарбалары бар.
Кыргыз тилинин жазуу эрежелери, 2002 ж. редакциясы
Уңгу сөздөрдүн жазылышы
13-§. Айрым сөздөрдүн бир же бир нече тыбышынын түшүрүлүп же түшүрүлбөй сакталып айтылган эки түрүнө тең жазууда жол берилет: алга//алдыга, кең//кеңири, нак//накта, чуму//чумку, бүкүл//бүкүлү, силк//силки, теңир//теңири ж.б.
Сүйлөмдү актуалдуу мүчөлөштүрүү
Сүйлөмдү актуалдуу мүчөлөштүрүү. Сүйлөм өзүнүн коммуникативдик максатына ылайык эки бөлүккө бөлүнөт: тема жана рема. Тема - айтылып жаткан ойдун баштапкы бөлүгү. Айтылган ойдун баштапкы бөлүгү (тема) көпчүлүк учурда угуучуга белгилүү болот же болбосо жалпы ситуациядан, же контексттен белгилүү болуп турат. Рема - тема жөнүндө билдирилген кабар, жаңылык. Рема айтылып жаткан ойдун негизги коммуникативдик максатын түзөт. Сүйлөм тутумунда тема көбүнчө ремадан мурун орун алат: Сүйлөмдү тема жана ремага бөлүштүрүү актуалдуу мүчөлөштүрүү деп аталат, себеби сүйлөөчү же жазып жаткан адам үчүн мына ушул контекстте же ошол конкреттүү ситуацияда (жагдайда) сүйлөмдү ошондой мүчөлөштүрүү актуалдуу, маанилүү болуп эсептелинет. Актуалдуу мүчөлөштүрүүнү билдирүүчү негизги каражаттар - сөздөрдүн орун тартиби жана интонация (фразалык басым). Бул экөө дайыма бирге, өзара тыгыз байланышта кызмат кылат. Кыргыз адабий тилинде Сүйлөмдү актуалдуу мүчөлөштүрүүдө, биринчиден, сөздөрдүн орун тартиби кызмат кылат. Адатта тема биринчи орунда, рема кийинки орунда айтылат. Эгерде сүйлөмдөгү сөздөрдүн орун тартиби өзгөрсө, аны актуалдуу мүчөлөштүрүү да өзгөрүлөт. Сүйлөмдү актуалдуу мүчөлөштүрүүнүн экинчи маанилүү каражаты - интонация (фразалык басым). Фразалык басым сүйлөмдүн башкы коммуникативдик бөлүгү болуп эсептелген ремага түшүрүлүп айтылат. Эгерде рема бир нече сөздүн тизмегинен турса, фразалык басым реманын акыркы компонентине түшөт: Касым | Жалалабат областына кетти. Тема көтөрүңкү тон менен айтылат: Зуура | "Артекке" барган. Артекке барган | Зуура. Мында биринчи сүйлөмдө Зуура көтөрүңкү тон менен айтылат, экинчисинде ... барган көтөрүңкү тон менен айтылат. Актуалдуу мүчөлөштүрүүнү билдирүүчү каражат болуп эсептелген сөздөрдүн орун тартиби жана интонация бири-бири менен өзара тыгыз байланыштуу. Ошондуктан алардын бирин экинчисинен ажыратып кароого болбойт.
Кыргыз тилинин жазуу эрежелери, 2002 ж. редакциясы
Уңгу сөздөрдүн жазылышы
Эскертүү: бул өңдүү сөздөрдүн толук тизмесин орфографиялык сөздүк камтыйт.
Сөз мүчөлөрүнүн жазылышы
15-§. Аягы р тыбышы менен бүткөн сөзгө -лык, -луу, -ла мүчөлөрү жалганганда, мүчөнүн башындагы л тыбышы д тыбышына өтүп да, өтпөй да айтылган эки түрүнө тең жазууда жол берилет: карлуу//кардуу, түрлө//түрдө, шаарлык//шаардык ж.б.
16-§. Чакчыл -а(-й) мүчөсү уланган сөздөн кийин 1-жактын жак мүчөсү келсе, жак мүчөнүн кыскарып, -м жана толук -мын болуп айтылган эки түрүнө тең жазууда жол берилет: келем-келемин, окуйм- окуймун, алам-аламын, барам-барамын ж.б.
17-§. Өткөн чактын -ган мүчөсүнөн кийин 1-жактын жак мүчөсү келсе, булардын -ганмын, -гамын, -гам болуп өзгөрүп айтылган түрлөрүнүн бардыгына тең жазууда жол берилет: келгенмин-келгемин-келгем, барганмын-баргамын-баргам, окуганмын-окугамын-окугам ж.б.
18-§. Таандык мүчө уланган сөздөн кийин илик, табыш, чыгыш жөндөмө мүчөлөрү келсе, жөндөмө мүчөлөрүнүн кыскарган түрүнө да, толук түрүнө да жазууда жол берилет: энемдин-энемин, энемди-энеми, энемден-энемен, энеңдин-энеңин ж.б.
19-§. 1-, 2-жактын жекелик мүчөлөрүнөн кийин жалпы таандык -ныкы мүчөсү уланганда, мүчөнүн толук жана кыскарган эки түрүнө тең жазууда жол берилет: баламкы//баламдыкы, инимки//инимдики, агамкы//агамдыкы, эжемки//эжемдики.
Жапалак (Ош)
Жапалак — Кыргызстандын Ош облусундагы айыл. Ош шаарынын курамына кирет. Калкы; 4181 (2021).
Кыргыз тилинин жазуу эрежелери, 2002 ж. редакциясы
Сөз мүчөлөрүнүн жазылышы
20-§. Чыгыш жөндөмөдө турган мезгил тактоочтордун кыскарган түрүнө да, толук түрүнө да жазууда жол берилет: байыртан//байыртадан, илгертен//илгертеден, эмитен//эмитеден, азыртан// азыртадан.
Жапалак (Ош)
ААББТ коду — 41721 000 800 03 0.
Инфратүзүмү
Ош – Ноокат автоунаа жолунун боюнда, деңиз деңгээлинен 940 м бийикте жайгашкан. Облустун борбору Ош шаарынан жана темир жол бекетинен 5 км батыш тарапта. Негизинен дыйканчылыкта эмгектенет. Орто мектеп, бала бакча, маданият үйү, китепкана бар. Жол оңдоочу ишкана, турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү, соода түйүндөрү, тамактануучу жайлар иштейт.
Кыргыз тилинин жазуу эрежелери, 2002 ж. редакциясы
Сөз мүчөлөрүнүн жазылышы
21-§. -оо, -уу, -өө, -үү мүчөсүнөн кийин -чы мүчөсү уланып жасалган атооч сөздөр уңгудагы үндүүгө карата өзгөрүп жазуучу, тергөөчү, ширетүүчү, бургулоочу түрүндө жазылат.
22-§. Өткөн чактын -чу мүчөсү уланган этиш сөздөр жазчу, тергечү, ширетчү, бакчу, иштечү түрүндө гана жазылат.
Кубаныч Акаев
Кубаныч Акаев (1919-жылы 7-сентябрда Кемин районунун Кызыл-Суу айылында туулган - 1982-жылы 19-майда дүйнөдөн кайткан) - акын.
Кыргыз тилинин жазуу эрежелери, 2002 ж. редакциясы
Сөз мүчөлөрүнүн жазылышы
23-§. Башка тилдерден өздөштүрүлүп, аягы жумшак үнсүздөр б, в, г, д, ж тыбыштары менен бүткөн сөздөргө уланган мүчөнүн башкы үнсүзү каткаландашып айтылганы менен, жазууда ага жол берилбейт: педагогко эмес, педагогго; Калининградта эмес, Калининградда; Гамбургка эмес, Гамбургга; Алиевтин эмес, Алиевдин ж.б.
24-§. Аягы к, п тыбыштары менен бүткөн сөздөргө үндүүдөн башталган мүчө жалганса, алар г, б тыбыштарына өтүп айтылышы боюнча жазылат: көк+ыш=көгүш, бак+ар=багар, чап+ уу=чабуу, китеп+ы=китеби, бак+ында=багында, топ+ым=тобум ж.б.
Кубаныч Акаев
Чыгармачылыгы
Ал өзүнүн чыгармачылык ишин 1939-1942-жылдары "Кызыл Кыргызстан", "Кыргызстан пионери" газеталарында иштеп жүргөндө баштаган.
Кыргыз тилинин жазуу эрежелери, 2002 ж. редакциясы
Сөз мүчөлөрүнүн жазылышы
25-§. Аягы уяң үнсүз менен аяктаган сөздөргө таандык мүчө уланганда, уңгунун тыбыштык түзүлүшүнүн өзгөрүп да, өзгөрбөй да жазылышына жол берилет: карыным-кардым, мурунун-мурдун, эриниң-эрдиң, ийиниң-ийниң ж.б.
Кубаныч Акаев
Чыгармачылыгы
1942-1947-жылдары Кыргыз ССР Министрлер Советинин алдындагы радиокомитетинин адабий-драма бөлүмүнүн башкы редактору, бир эле мезгилде Фрунзедеги хроникалык-документалдуу киностудиясында башкы редактор, андан кийин "Ала-Тоо" журналынын жооптуу катчысы, "Кыргызстан" басмасынын көркөм адабият редакциясынын жетекчиси болуп эмгектенген.
Кыргыз тилинин жазуу эрежелери, 2002 ж. редакциясы
Сөз мүчөлөрүнүн жазылышы
26-§. Үндүү тыбыш менен аяктаган этиш сөзгө атоочтуктун -ар//-ыр мүчөсү жалганса, бул мүчө уланган муундагы үндүүнүн созулуп айтылыш формасына жазууда жол берилет: иште+ар=иш-тээр, башта+ар=баштаар, ойло+ар=ойлоор, кара+ар=караар ж.б.
Кубаныч Акаев
Чыгармачылыгы
Акындын биринчи китеби "Жылаажын" деген ат менен 1941-жылы жарыкка чыгат.
Кыргыз тилинин жазуу эрежелери, 2002 ж. редакциясы
Сөз мүчөлөрүнүн жазылышы
Эскертүү: -ы, -и үндүүлөрү менен аяктаган сөздөргө -ар//-ыр мүчөлөрү жалганса, соңку муундагы үндүү созулуңку айтылат, бирок жазууда буга жол берилбейт: ири+ир=ирир, чири+ир=чирир, байы+ыр=байыр, жиби+ир=жибир, ысы+ыр=ысыр, ээрчи+ир=ээрчир.
Кубаныч Акаев
Чыгармачылыгы
Жазамын калем менен турмуш сырын,
Кыргыз тилинин жазуу эрежелери, 2002 ж. редакциясы
Сөз мүчөлөрүнүн жазылышы
27-§. Үнсүз менен аяктаган этишке -ар мүчөсү жалганса, соңку муундагы үндүү созулуңку айтылат, бирок буга жазууда жол берилбейт: бар+ар=барар, кел+ар=келер, сат+ар=сатар, жүр+ар=жүрөр ж.б.
28-§. Аягы м, п тыбыштары менен бүткөн этиш сөздөргө чакчыл -ып мүчөсү жалганганда, уңгу да, мүчө да тыбыштык жактан өзгөрүп, созулуп айтылгандыктан андай сөздөр угулушунча жазылат: эм+ып=ээмп, сеп+ып=сээп, өп+ып=өөп, чап+ып=чаап ж.б.
Кубаныч Акаев
Чыгармачылыгы
Жагымдуу өз элиме чындык ырын.
Кыргыз тилинин жазуу эрежелери, 2002 ж. редакциясы
Сөз мүчөлөрүнүн жазылышы
29-§. Аягы н тыбышы менен бүткон создөрго к, г, б, м тыбыштарынын бири менен башталган мүчө жалганса, н тыбышынын ң же м тыбышына өтүп айтылышына жазууда жол берилбейт: түңкү эмес, түнкү; түмбү эмес, түнбү; күңгө эмес, күнгө ж.б.
Кубаныч Акаев
Чыгармачылыгы
Жыргалдуу гүл турмушта ойноп-күлүп,
Жазамын күбө болсун биздин кылым -
Кыргыз тилинин жазуу эрежелери, 2002 ж. редакциясы
Сөз мүчөлөрүнүн жазылышы
30-§. Аягы з тыбышы менен бүткөн сөзгө с, ч тыбыштары менен башталган мүчө жалганса, сөздүн угулганындай жазылышына жол берилбейт: сөссүз эмес, сөзсүз; касса эмес, казса; тоссо эмес, тозсо; асчылык эмес, азчылык ж.б.
Кубаныч Акаев
Чыгармачылыгы
деген саптар менен башталган.
Кыргыз тилинин жазуу эрежелери, 2002 ж. редакциясы
Сөз мүчөлөрүнүн жазылышы
31-§. Аягы ч тыбышы менен бүткөн сөзгө с, ч тыбыштарынан башталган мүчө жалганса, ч тыбышынын ш тыбышына өтүп айтылышына жазууда жол берилбейт: ушсуз эмес, учсуз; кашты эмес, качты; уушта эмес, уучта; чашса эмес, чачса ж.б.
32-§. Күчөтмө сын атооч, күчөтмө тактооч, айрым сурама ат атоочторду жасоочу кап-, көп-, кып-, кип-, күр-, жеп-, чоп-, оп-, ып-, жап-, беп- ж.б.у.с. формалар негизги сөз менен бирге жазылат: капкара, капкайдан, капкачан, күпкүндүз, кипкичине, бепбекер, көпкөк, жепжеңил, чопчоң, опоңой, апаппак, жыпжылуу, мупмуздак, ыпысык, жапжалгыз. Ошондой эле тепедентең, тепетең, тападантак, тапатак, чападанчак, чапачак деген сөздөр да бирге жазылат.
Кубаныч Акаев
Чыгармачылыгы
Бул жыйнагына удаалаш эле "Жүрөк сыры" (1943), "Салют" (1944), "Турмуш дастандары" поэмасы жана башка көлөмдүү чыгармалары жарык көргөн. Кубаныч Акаевдин чыгармаларында патриоттук, публицистикалык ыр, поэмалары өзгөчө ураан ырлары менен бирге сүйүү ырлары да басымдуу орунду ээлейт. Акын ураан, саясий, сүйүү ырлары менен катар эпикалык жанрды да кошо ала жүргөн "Турмуш жолу", "Сыргажан", "Достук каналы", "Жаштык" деген поэмалары негизинен публицистикалык ыкма менен баяндалса, махабат ырларында соолубас махабаттын аруулугун, пакизалыгын даңазалайт.
"Жалыныңа күйгөнмүн", "Пахтачылардын ыры", "Студенткага" деген ырларына композитор М.Абдыраев, "Кыргыз күүсүнө" Ү.Сыдыков, "Айдайлы жашоо кемесине" Э.Муканбетов жана башка обончу композиторлор музыка жазган.
Кыргыз тилинин жазуу эрежелери, 2002 ж. редакциясы
Бириккен жана кошмок сөздөрдүн бирге жазылышы
34-§. Тыбыштык түрү өзгөрүп, түгөйлөрү өз ара биригип кеткен тарыхый кошмок (бириккен) сөздөр бирге жазылат: бүгүн, быйыл, кайер, жыңайлак, жылаңач, жылаңбаш, унчук, кайната, байке, агайын, былтыр, бүрсүгүнү, антип, минтип, ушинтип, ошентип, түнүчүндө, таяке, улутун ж.б.
Кубаныч Акаев
Котормолору
Кубаныч Акаев котормо ишинде да бир топ эмгектенип, классиктердин чыгармаларынан тартып, СССР элдеринин акындарынын ырларын: Ян Райнистин бир томдугун, С.Вургуддун "Талыстанын", Венцлованын "Достук ырын", Сурковдун ырлар жыйнагын, "Советтик Прибалтика акындары" деген жыйнакты жана Азия, Африка акындарынын ырларын кыргыз тилине которгон. Өзүнүн бир нече жыйнактары да орус тилине которулган.
Кыргыз тилинин жазуу эрежелери, 2002 ж. редакциясы
Бириккен жана кошмок сөздөрдүн бирге жазылышы
35-§. Лексикалык мааниси күңүрттөнүп, өз алдынча колдонулуу мүмкүнчүлүгүнөн ажырап калган сөздөр менен толук маанилүү сөздөрдүн айкашынан жасалып, бир маани берип турган кошмок (бириккен) сөздөр бирге жазылат: карамүртөз, кечкурун, көбүнесе, арабөк, акиташ, балжууран, денебою, карагат, алмончок ж.б.
Кубаныч Акаев
Сыйлыктары
Кубаныч Акаевдин адабият ишиндеги эмгеги жогору бааланып "Ардак белгиси" ордени, "Эмгектеги каармандыгы үчүн" медалы жана Кыргыз ССР Жогорку Советинин грамоталары менен сыйланган.
Кыргыз тилинин жазуу эрежелери, 2002 ж. редакциясы
Бириккен жана кошмок сөздөрдүн бирге жазылышы
36-§. Жанаша айтылган эки сөздүн биринчиси уяң үнсүз менен аяктап, кийинкиси каткалаң үнсүз менен башталып, бириккен сөз катары колдонулса, каткалаң үнсүз жумшарып айтылат, бирок жазууда ага жол берилбейт: тилгат эмес, тилкат; коңгарга эмес, коңкарга; колгап эмес. колкап; ишенимгат эмес, ишенимкат.
37-§. Эки түгөйү тең өз алдынча лексикалык мааниге ээ болбой, биригип кеткен сөздөрдөн жасалган кошмок сөздөр бирге жазылат: асыресе, тиригарак, жексур, колкабыш, ачарбак, ачкүсөн.
38-§. Түгөйлорү маанилик касиеттерин толук сактаганы менен, эркин сөз айкашынан айырмаланып, лексикалашып кеткен (эки, үч сөз биригип, бир маани туюнтуп калган) кошмок сөздөр бирге жазылат: көзайнек, алпкаракуш, аксарбашыл, ташбака, козукарын, аткулак, айбалта, аттиш, ашказан, айрыкуйрук, кошооз, ачкөз, көкжал, арыкчырай, алагүү, тогузкат, үчем, араңжан, колжазма, басмасөз, көзкараш, колбашчы, жолбашчы, кезкарандысыз, аккөңүл, карагер.
Кошмок сөздөрдүн бөлөк жазылышы
39-§. Түгөйлөрүнүн лексикалык алгачкы мааниси сакталып, толук лексикалашпаган төмөнкүдөй кошмок сөздөр айрым жазылат: беш күндүк, алты айлык, эгин талаасы, алтын кашык, алтын саат, башкы командачы, башкы редактор, бүткүл дүйнөлүк, айылдык кеңеш, райондук кеңеш, ойлоп табуучу, иш жүргүзүүчү, ат сарай, кой сарай ж.б.
Эскертүү: биринчи сөзү кыскарып бир мууну гана сакталса, алар бирге жазылат: райкеңеш, облкеңеш ж.б.
40-§. Сан атоочтордун жөнөкөй түрү да, татаал түрү да айкашкан сөздөрү менен биригип жазылбастан, айрым жазылат: он бир, жүз элүү эки, бир миң тогуз жүз токсонунчу жыл, беш бала, үч киши, он эки ай, кырк бешинчи жыл.
41-§. Татаал этиштин ар бир түгөйү айрым жазылат: чуркап кел, жүгүрүп чык, отура тур, уктап ал, күтө тур, сүйлөп жатты, айттырып ий, кете бер, алып барып кел, таап кел, алып барып бере кой, сурап чыга кал, жыгылып кете жаздап барып токтоду, келе жатат ж.б.
Эскертүү: 1) «жат» деген жардамчы этиш кыскарып «ат» болуп айтылса, ал негизги этишке уланып, угулушунча бирге жазылат: иштебатат, баратат, келатат, алпаратат, апкелатат ж.б. 2) төмөнкү татаал этиштердин толук түрүнө да, кыскартылган түрүнө да жазууда жол берилет: алып бар//алпар, алып кел//апкел, алып бер//алпер'' ж. б.''
42-§. Зат атооч менен этиштен, тактооч менен этиштен куралган кошмок сөздөр да айрым жазылат: жардам кыл, жардам эт, кол шилте, кол сал, баш ийдир, салам бер, баш тарт, азап чек, өч ал, кол кой, таасир эт, өмүр сүр, курман бол, өйдө бас, төмөн түш, жогору чык ж.б.
43-§. Туруктуу сөз айкашынын (фразеологизм) ар бир сөзү бөлөк жазылат: эшек такалаган, тили буудай куурган, кара кылды как жарган, колтугуна суу бүркүү, жумурткадан кыр издөө, камырдан кыл суургандай, мурдун балта кеспеген, талпагын ташка жаюу ж.б.
Эскертүү: эчтеке, эчтеме, бирдеңке, бирдеме сыяктуу сөздөр бирге жазылат.
Кыскартылган сөздөр, графикалык кыскартуулар жана алардын жазылышы
45-§. Башкы тамгаларынан кыскартылган татаал сөздөр баш тамга менен жазылат: БУУ (Бириккен улуттар уюму), КУУ (Кыргыз улуттук университети), УАК (Улуттук аттестациялоо комиссиясы).
46-§. Баш тамгаларынан кыскартылган татаал сөздөргө мүчө уланганда, кыскартылган сөздүн айтылышына ылайык мүчө кичине тамга менен жазылат: БУУга, КУУнун, УАКтын, МАИнин, КТРдин ж.б.
47-§. Биринчи муундары сакталып кыскартылган жалпы татаал сөздөр кичине тамга менен башталып, бирге жазылат: химфак, филфак, физприбор, турфирма ж.б.
Кош сөздөрдүн жазылышы
48-§. Кош сөздөрдүн бардык түрү ортосуна дефис белгиси коюлуп жазылат: сак-саламат, аман-эсен, күч-кубат, эки-үч, улам-улам, бала-бакыра, ыпыр-сыпыр, тарс-турс, жылт-жулт, жүрүм-турум, каада-салт ж.б.
Энчилүү аттардын жазылышы
49-§. 1. Адамдын бир сөздөн турган ысмы, атасынын аты-жөнү, теги, жашыруун аты, кошумча аты баш тамга менен башталып жазылат: Улан, Нурлан, Кубан, Нур, Урмат, Аян, Кыял, Балка, Жанчар, Чынар, Анар, Асел, Жалын, Толкун, Салкын, Ырыс ж.б.
2. Эки же андан көп сөздөн турган адам аттары баш тамга менен башталып, айтылышынча бирге жазылат: Султанмурат, Эсенгелди, Сатыбалды, Кожакмат, Элтегин, Сонунбала, Мамбеткалый, Абдыкадыр, Асылбүбү, Өмүргазы, Балыгооз, Саргунан, Жеңижок, Аткантаң, Айсара, Элмира ж.б.
Эскертүү: адамга гана тиешелүү өзгөчөлүктү билдирген ылакап аттар Кыз Сайкал, Жайыл Мырза, Тоголок Молдо, Молдо Нияз, Молдо Кылыч, Бала Курман, Акыл Карачач'' сыяктуу ысымдардын ар бири баш тамга менен башталып, айрым-айрым жазылышына да жол берилет. ''