cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Маразм
Маразм — организмдин өтө арыктоо (начарлоо) менен коштолуучу психикалык иш-аракети төмөндөгөн абалы. Борбордук нерв системасын жабыркатуучу кээ бир оорулардын (мисалы, карылык кем акылдыгы, артериосклероз, шишиктин жана психоздун кээ бир формалары) натыйжасында өөрчүйт. Оорулуу төшөккө жатып калат, алы кетет, өңүнөн санаркоо, кыйналуу байкалат, себепсиз эле ыйлап же күлүп калышы мүмкүн. Денесине бир нерсе тийсе онтойт, кыйкырат, сөз түшүнбөйт. Оорулуу өтө арыктап, териси саргыч тартып бырышат, көбүнчө сары же күрөң так пайда болот, териси тез бышарып жана оюлуп кетет. Ошондуктан оорулууну тез-тез улам бир капталына жана чалкасына оодарып, денесин камфора спирти менен сүртүп, бышара турган терилерине кургаткыч сепмелерди сээп туруу зарыл. Төшөгү жайлуу болушуна көз салып, шейшебинин алдына клеёнка төшөө керек. Тамагы майдаланган, витаминдүү болуп, оорулуунун тамакка табити болсо да ашык берүүгө болбойт. Эгер ичи катса ич алдырма дары берип, клизма жасоо туура. Денесин марганцовка, уксус, кумурска спирти же арак кошулган жылуу сууга малынган жумшак чүпүрөк менен сүртүп, кургатып, ороп коюу керек. Бул оору айыкпайт. Оорулуу ушундай абалда көпкө жатышы мүмкүн.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Дунган атчандар полку
Дуңган атчандар полку Түркстан Республикасынын 1920-ж. 8-февралдагы токтому боюнча Орто Азиядагы ак гвардиячыларга жана басмачыларга каршы түзүлгөн. Верный жана Пишпек уезддеринен куралган полктун кол башчысы революционер Магазы Масанчи болгон. 1921-ж. Фергана өрөөнүндө Максум, Халбут корбашылардын, Кагар молдонун бандаларын талкалаган, Уратөбө районунун басмачылардан 3 ай коргогон. 1923-ж. басмачылардын негизги күчтөрү талкалангандан кийин таркатылган.
Сидней метросу
Сидней метросу – Сидней шаарынын метросу. Метросу 26-май 2019-жылы ачылат.
Дунган атчандар полку
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Эспанола (Нү-Мексико)
Эспанола (Нү-Мексико) (Española) — Нү-Мексико штатынын Rio Arriba округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 10495 киши. Болжолдуу аянты - 21.9 км². FIPS коду — 35-25170.
Балдар музыкалык мектеби
Балдар музыкалык мектеби - музыкалык билим алуунун башталгыч баскычы. Балдар мектебине жалпы билим берүү мектептеринде билим алып жатышкан жана музыкага жөндөмдүү балдар кабыл алынат. Окуу программасына музыкалык аспапта ойноого үйрөтүү, ырдоо жана сольфеджио, музыка теориясы сыяктуу сабактар кирет. Республика боюнча 87 музыкалык мектеби бар (2007).
Түштүк Ысык-Көл көмүрлүү району
Түштүк Ысык-Көл көмүрлүү району батыш жагынан Кажы-Сай суусу, чыгыш жагынан Каркыра суусу менен чектелген көмүрлүү юра катмарынын тилкеси түрүндө үзүк-үзүк болуп жер үстүнө чыгып жатат. Райондо 2 кен: Сөгөттү жана Жыргалаң, 2 кенче Жергез жана Сүттүбулак белгилүү. Сөгөттү жана Жыргалаң кендери дыкат чалгындалган жана көмүр казып алуу иштери жүргүзүлүп келген. Сүттүбулак жана Жеркес кенчелеринде издөө иштери гана жүргүзүлгөн.
Олимпиада залы (Афина)
Олимпиада залы (Афина) ― Грециядагы жабык (чатырлуу) баскетбол аянтчасы. 2002-2004-жылдары, 2004-жылкы Жайкы Олимпиада оюндарынын алдында арена реконструкцияланган.
Морони
Морони — Африкадагы бир шаар, жана Коморлордын борбор шаары.
Жебе
Жебе – жаанын огу. Ал табылгы, ыргай, шилби, кайынга окшогон ийилчээк катуу жыгачтан жасалган. Тийген жерине кирип кетсин учун жебенин учуна кийгизилген темирди (коло, жез, коргошун, темир) колок же кыма дешкен. Жебе түз жана алыс кетүү үчүн арткы бөлүгүнө узата жебе канатын жабыштырышкан. Жаачылар жебени оң далыга асынган саадакка сакташкан.
Тондол (дарыя)
Тондол — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - №1237 Кичи Вагильский Туман дарыясы орун алган. Дарыянын узундугу - 58 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Жаштардын эл аралык оюндары
Жаштардын эл аралык оюндары – спорттун 15 түрү боюнча жашы 18ге чейинки жаштар катышкан эл аралык мелдештер. Эл аралык Олимпия комитетинин көзөмөлү астында Москва шаарында 1998-ж. 20-июлда өткөрүлгөн. 131 өлкөнүн спортчулары катышкан. Олимпия оюндарынын салты боюнча жаштар эл аралык оюндарында Олимпия кыштагы курулуп, Грекияда күйгүзүлгөн Олимпия оту эстафета аркылуу жеткирилип жана Олимпия желеги көтөрүлөт. Жаштар эл аралык оюндарына катышкандардан 64 өлкөнүн спортчулары байгеге жетишкен. Командалык эсепте биринчи орунга Россия (64 алтын, 29 күмүш, 31 коло), экинчиге Украина (10, 19, 23), үчүнчүгө Кытай (21, 7, 9) татыган. Жаштар эл аралык оюндарында негизги программадан тышкары спорттун 30 түрү боюнча көрсөтүү иретинде мелдеш жана «Жаштар – Илим – Олимпизм» деген илимий форум (150 окумуштуунун катышуу менен) болуп өткөн. Жаштар эл аралык оюндарынын жеңүүчүлөрүнүн жана байгеге ээ болгондордун ичинен Олимпия оюндарынын азыркы чемпиондору жана байгеге ээлери өсүп чыккан. Кыргызстандан бул оюндарга К. Бегалиев (грек-рим күрөшү), Д. Көбөнов (грек-рим күрөшү; 3-орун) жана башка катышкан.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Аманбаев кыштагы
Аманбаев кыштагы - (1976-ж. чейин Грозный) Талас облусунун Кара-Буура районундагы кыштак. Аманбаев айыл өкмөтүнө караштуу. Күркүрөө суусунун оң жээгинде, деңиз деңгээлинен 990 м бийиктикте, Чымкент - Талас автомобиль жолунун боюнда жайгашкан. Райондун борбору Кызыл-Адыр кыштагынан 35 км батыш тарапта, Маймак темир жол бекетинен 7 км. 1870-ж. отурукташкан. Калкы 5777 (2002); негизинен тамекичиликте, мал чарбасында эмгектенет. Орто мектеп, оорукана, дарыкана, амбулатория, маданият үйү, китепкана, мончо, кафе ж. б. бар. Улуу Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган. Кыштак Социалистик Эмгектин Баатыры А. Аманбаевдин ысмынан аталган.
Кобальт гидроксиддери
Кобальт гидроксиддери, Со(ОН)2— көк, же кызыл, же кызгылт көк түстөгү кристаллдык зат. 150°С жогорку темп-рада ажырайт. Эки валенттүү кобальт тузуна муздак жерде жана абанын катышуусуз КОН кошуудан, адегенде көк акырындык менен (ал эми ысытканда тез эле) көк жашыл, андан кийин кызыл түскө өтүүчү Со(ОН)2 пайда болот. Сууда жана орг. эриткичтерде эрибейт. Күчтүү негиз, анын туздары өтө көп, туруктуу жана күчтүү электролиттер болуп саналат. Эгерде Со(ОН)2 суспензиясы аркылуу абаны жиберсе ал окистенип Со2О3 пайда кылат. Бул процесс натрий гипохлорити, бром жана суутект пероксиди сыяктуу күчтүү окистендиргичтер таасири астында жеңил жүрөт. Со(ОН)3 — каралжын күрөң түсгөгү аморфтук зат. 100°С бир аз суусун жоготот; 300°С ажырайт; сууда, орг. эриткичтерде эрибейт, нымды жакшы тартат. NаСIO менен кобальт туздарынын эритмесинин же хлор менен Со(ОН)2 суспензиясынын аракеттенүүсүнөн алынат. Со(III) туздарын жана Со3О4 алуудагы аралык зат болуп эсептелет.
Симплекс берилиши
(Simplex transmission- Симплексная передача). Берилиштерди бир гана багытта жиберүүнү уюштурган жол. Симплекс жолу боюнча демейде берилиштер датчиктердин жардамы менен алынып компьютерге иштетүү үчүн жиберилип турат. Мисалы, компьютер имараттын ичиндеги температураны башкарууда пайдаланса, көп сандагы датчиктер имараттын ичине орнотулат жана алардан берилиштер келип турат. Ошону менен катар датчиктер компьютерге берилиштерди жиберүүдө гана эмес, компьютерден жиберилген сигналдарга жараша тиешелүү аракетти аткартууда дагы колдонулат.
Салыштыруунун даражалары
Салыштыруунун даражалары - берилген затты же кыймыл-аракетти мүнөздөөчү белгинин даражасын билдирүүчү грамматикалык категория.
Кыргыз тилинде даража категориясы сын атоочторго жана тактоочторго мүнөздүү. Сапаттык сын атоочтор туюнтуучу белгинин кадимки нормада, андан басаң же анча-мынча, болбосо өтө эле айырмалуу экендигине жараша жай даражада (ак), басаңдатма даражада (агыш), салыштырма даражада (агыраак), күчөтмө даражада (аппак) болушу мүмкүн. Ал эми тактоочтун даражалары кыймыл-аракетке тиешелүү белгини көрсөтүп, жай даражада (эрте), салыштырма даражада (эртерээк), күчөтмө даражада (эң эле эрте) болушу мүмкүн. Сын атоочтун да, тактоочтун да жай даражаларынын формалдык көрсөткүчү жок, ал эми басаңдатма, салыштырма, күчөтмө даражалар аффикстердин жардамы (кыпкызыл, бозомук, жашыраак, тезирээк) жана аналитикалык жол (эң жаш, өтө кызыл, чымкый көк, абдан кеч, араң-араң, ага караганда, бул өтө эле чоң) менен жасалат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Жаш түрктөр
Жаш түрктөр – 19-кылымдын аягы – 20-кылымдын башында Турциядагы (Осмон империясында) революциячыл кыймылдын катышуучулары; султан бийлигин конституциялык түзүлүш менен алмаштыруу максатын көздөгөн; тар мааниде алганда Жаш түрктөр революциясына (1908) жетекчилик кылган «Биригүү жана прогресс» уюмунун мүчөлөрү.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Чашкино (Калтасин району, Башкыртстан)
Чашкино — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Амзибашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 113  киши. Почта индекси — 452871, ОКАТО коду — 80233803006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Антон Макаренко
Макаренко Антон Семенович (1888-жылы Украинада жарык дүйнөгө келип, 1939-жылы дүйнөдөн кеткен.) – жазуучу жана педагог. 1920-жылдан Полтавага жакын жерде жашы жетелек кылмышкерлердин эмгек колониясын жетектеген. 1926-жылы ал колония Харьковдун алдындагы Куряжга которулган. (М. Горький атындагы колония). 1927-жылдан колониядагы жумушун Харьковдун алдындагы Ф. Э. Дзержинский атындагы балдардын Эмгек Коммунасын уюштуруу менен айкалыштырган. 1928-жылдан Коммунанын жетекчиси, 1935-жылдан баштап УССРинин ички иштер комиссариатынын эмгек колониялар боюнча бөлүмүндө түрдүү кызматтарды аткарган. 1937-жылдардан Москвага келип адабий педагогикалык чыгармачылык менен алек болгон.
Макаренконун бүт ишмердүүлүгү тарбия практикасы менен байланыштуу болгон. Анын педагогикалык көз караштарынын өзөгүн тарбия процессинин негизги формасы болгон коллектив теориясы түзөт. Макаренко коллективди уюштуруу, тарбиялоо жол-жоболорунун ырааттуу системасын иштеп чыккан. Макаренко А. С. эмгектеринде үй-бүлө педагогикасынын негизги маселелери болгон үй-бүлө структурасы, анын маданияты, үй-бүлөдө тарбиялоонун методдору да иштелип чыккан. Макаренконун ачылыштары 30-жылдары субьективдүү шарттардан улам кеңири колдонулган эмес. Ага революцияга чейинки педагогика менен алек болот, авторитаризмдик тартипти бекемдөөгө умтулат деген күнөөлөр коюлган. Педагог гуманисттер (П. П. Блонский, В. Н. Сорока-Росинский ж. б.) анын иштин коллективдүүлүк формасы менен) ашкере алек болгондугун, революциялык активдүүлүгүн кабыл алышкан эмес. Макаренконун практикасы жөнүндө Н. К. Крупская, А. В. Луначарский ж. б. негативдүү ойлорун билдиришкен. Сынчылардын Макаренконун артынан сая түшүшү «Педагогикалык поэма» жарыкка чыккандан кийин да улантыла берген. 80-жылдардын акырында Макаренконун чыгармачылыгына жаңы позицияда баа берүүгө аракет кылган көптөгөн эмгектер пайда болду. Ошондой болсо да Макренконун педагогика теориясындагы ордуна ушул күнгө чейин бир жактуу баа берилбей келет.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Мбу
Мбу (лат. Tetraodon mbu) — ийнекурсак балыктардын бир түрү.
Таштан Дүйшемалиев
Дүйшемалиев, Таштан (1923-жылы туулган, Чүй облусу, Кант району, Карагайбулак айылы) – тарых илимдеринин доктору (1969), проф. (1972). 1950-ж. Кыргызстан мамлекеттик педагогикалык институтун бүтүргөн. 1950–72-ж. Кыргызстан ИАнын Тарых институтунда кенже, улук илимий кызматкер. 1972–83-ж. К. И. Скрябин атындагы Кыргызстан айыл чарба институнда КПСС тарыхы кафедрасынын профессор, 1983-жылдан Кыргызстан ИАнын Тарых институнда улуу, жетектөөчү илимий кызматкер. Анын илимий эмгектери Кыргызстандын айыл чарбасын изилдөөгө багытталган. Ал 90го жакын (анын ичинен 8 монография) илимий эмгектин автору.
Братск ГЭСи
Братск ГЭСи Октябрдын 50 жылдыгы атындагы -дүйнөдөгү эң ири ГЭСтердин бири. ГЭС Россиянын Иркутск облусундагы, Братск шаарынын жанындагы Ангара дарыяда курулган. ГЭСтин курулушу 1955-ж. башталып, 1961-ж. алгачкы 4 агрегаты ишке киргизилген. Долбоор кубаттуулугу 4500 Мвт. Жылына орточо 22, 7 млрд. кет-с электр энергиясын чыгарат. 1967-ж. 1-январда ГЭСтин кубаттуулугу 4100 Метка жеткирилип, 18 гидроагрегат орнотулган. ГЭСтин плотинасынын бийиктиги 124, 5 м; суу сактагычынын аянты 5470 км2 (к. Братск суу сактагычы). Братск ГЭСи келечекте Сибирдин экономикасынын өнүгүшү үчүн негизги энергетикалык база болуп кала берет.
Кубакы ашуусу
Кубакы ашуусу — Кыргыз Ала-Тоосунун чыгышында. Орто-Токой, Байдамтал өрөөндөрүнүн чек арасынан орун алган. Кочкор жана Тоң райондорунун аймагында. Бийиктиги 2350 м. Ашуунун түндүк капталы жантайыңкы, түштүгү тигирээк. Девон, карбондун кумдук, конгломерат, сланец, акиташ тектеринен түзүлгөн. Ашуу жыл бою ачык, Боом капчыгайынан Орто-Токой өрөөнүнө түшкөн автомобиль жолу (Бишкек- Кочкор төтө жолу) өтөт. Эл чарбасында мааниси чоң.
Остапенец
Остапенец — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пичуг дарыясынын сол жээгинен 22 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 29 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дегене
Денгене — бир нече адамдын ортого майда жандык чыгарып жеш адаты. Денгене жамааттык мамилелер өкүм сүрүп турганда пайда болгон чогуу тамактануу. Денгенеге эркектер гана катышып, ортого кой, эчки, торпок чыгарып союп жешкен. Кийинчерээк денгенеге союлган малдын баасын денгененин катышуучулары тен төлөп беришкен да, союлган этти бирдей өлчөмдө бөлүп алышкан. Мындай көрүнүш жамааттык мамилелердин бузулгандыгын, ар бир үй-бүлөнүн чарбасы, тиричилиги өз алдынча боло баштагандыгын билдирген.
Шилтеме: Кыргыз тарыхы. Энциклопедия. Бишкек, 2003.
Кербен түздүгү
Кербен түздүгү, Караван - Көк Жар түздүгү – Алай кырка тоосунун түндүк этегинде. Кадамжай районунун аймагында. Түндүгүнөн Дастар, Улуу Тоо, түштүгүнөн Гаузан тоосу, чыгышынан Бел-Өрүк адырлары, батышынан Исфайрам-Сай өрөөнү жана чектешет. Узундугу 28–30 км, туурасы 16–18 км. Деңиз деңгээлинен бийиктиги 1200–1500 м. Түздүк негизинен тегиз, чет-жакасы майда жылга-жыбыттуу. Айрым жеринде суу жеген ойдуңчалар кездешет. Палеоген-неоген жана төртүнчүлүк мезгилдеринин чөкмө жана шиленди тектери жана капталган. Климаты континенттик. Жайы ысык (июлдун орточо температурасы 24оC), кышы мелүүн (январдыкы —3,5оC). Жылдык жаан-чачыны 250-290 мм. Кербен түздүгүндө Абшыр жана Исфайрам-Сай суулары каналдарга бөлүнүп кетет. Негизинен боз топурактуу. Шыбак-эфемерлүү жана жарым чөл талаа ландшафттары мүнөздүү. Тамеки, дан өсүмдүктөрү ж. б. эгилет. Түздүктө Кызыл-Кыя, Кербен шаары, Үч-Коргон, Кубасай кыштагы жайгашкан.
Узун-Ташты бериллий кени
Узун-Ташты бериллий кени Талас облусунун Бакай-Ата районунда, Узунташты сайынын оозунан 2–5,3  км жогору өрөөндө, деңиз деңгээлинен 1400–2000 м бийиктикте. 1963–65-ж. издөө-баалоо, 1986–1991–ж. издөө иштери жүргүзүлгөн. Кен Узунташты гранит массивинин түндүк жана түндүк-чыгыш экзоконтактысында жайгашкан. Рудалуу скарн тулкулары жогорку протерозойдун калып калган терриген-карбонат тектеринин четки бөлүгүнөн орун алган. Руда тулкуларынын узундугу 45–750 м, калыңдыгы бир метрден 100 мге чейин, кээ бир руда тулкулары 150–170 м терендикке чейин бургулоо менен изилденген. Бериллий кычкылынын орточо өлчөмү 0,114–0,137%ке жетет. Негизги минералдары хризоберилл жана магнетит. Руданын запасы С1 категориясы боюнча 5791,7 миң т, С2 –22243,5 миң т, болжол ресурсу – 23217,4 т. Бериллий кычкылынын запасы: С1–6623 т, С2–6003 т, болжол ресурсу 27641 т.
Кең-Арал
Кең-Арал— Кыргызстандын Талас облусунун Бакай-Ата районундагы айыл. Өзүнөн гана турган Кең-Арал айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 3024 киши (2009-жылы).
Спорт сарайы (Киев)
Спорт Сарайы ― Днепрдин оң жээгиндеги Киевдеги спорт комплекси. Спорт Сарайы ушул эле аталыштагы метро станциясына ысым берди.
Сарсен Аманжолов
Аманжолов Сарсен (27. 12. 1903, Чыгыш Казакстан облусу, Улан району, Еринсу айылы - 28. 1.1958, Алматы) - алгачкы казак тилчиси, филология илимдеринин доктору (1948), профессор (1948), Казакстан ИАсынын корреспондент мүчөсү (1954). Орто Азия мамлекеттик университетин бүтүргөн (1930). КазПИде окутуучу (1931), Казак улуттук маданияты институтунун директору (1934-36), КСРО ИАнын Казакстан филиалынын тил жана адабият секторунун башчысы (1937-42), «Кызыл Армия үгүтчүсү блокнотунун» жооптуу редактору (1944-58), Казакстан ИАсынын тил жана адабият институтунун бөлүм башчысы (1946-58) болгон. Ал эне тилин окутуу боюнча бир нече эмгектерди жараткан. Казак тилинин диалектикалык негизин, өзгөчөлүгүн, ошондой эле калыптануу теориясын, тарыхын, анын түрк тилине жакындыгын изилдеген. Жалпы тил илимине, анын ичинде синтаксиске карата орчундуу аныктамалары бар. «Казак совет фольклору» (1935), «Казак тилинин грамматикасы, 1-бөлүк, Морфология» (1938-40), «Казак тилинин грамматикасы, 2-бөлүк, Синтаксис» (1939-97), «Казак адабий тили» (1949) ж. б. бир нече илимий эмгектерди жазган.
2020- жылдар
2020-жылдар — 2020-жылдан 2029-жылга чейин созулган онжылдык
Дүмпүлдөк, оюн
Дүмпүлдөк – элдик оюн. Оюнду жаштар түнкүсүн ойнойт. Шарт боюнча эки топко бөлүнүп, тутум боюнча аныкталган коргонуучу тарап атайы ала келишкен кийиз, кийимдерин калыңдай жамынып, бир жерге чогуу, тыгыз жатышат. Аркандын бир учун жаткандардын бирөө кармайт. Күчтүү, күлүк, шамдагай бирөөсү сакчы (сары айгыр) болуп, аркандын экинчи учун кармаган бойдон, коё бербей чогулуп жаткан өнөктөрүн тегерене чуркап туш-туштан келип чабууга аракеттенген атаандаш тарапка чаптырбай коргоого, ошол эле убакта аркан жеткен жерге чейин кууп барып, каршы жактын бирөөсүн кармап калууга аракеттенет. Сакчы бир жагын кубалаганча, беркилери экинчи жагынан келип эшкен жоолугу же куру менен сакчынын өнөктөрүн чаап кетип турушат. Экинчи тараптагылардын бирөө сакчынын колуна түшсө, ал тарап коргонууга өтөт.
Синхрондук режим
(Synchronous mode-Синхронный режим). Берилиштерди синхрондоо деп берилиштердин түрдүү процесстерин убакытка карата текшилөөнү айтышат. Синхрондук режимде берилиштердин чоң блогу бир калыпта жиберилип турат. Блоктор атайын башкаруучу сигналдар менен чектелет. Блоктун курамына атайын синхросимволдор кошулат, алар жиберүү чөйрөсүнүн физикалык абалын текшерүүнү камсыз кылат жана дагы берилиштерди алмаштырууда кетирилген каталарды табууну уюштурган символ кошулат. Сихрондук жиберүү татаал жана кымбат баалуу жабдууларды талап кылат, ошол себептен асинхрондук режимге караганда жогорку ылдамдыкты жана тактыкты камсыз кылат.
Коваленттик байланыш
Коваленттик байланыш — валенттик теориянын чегинде пайда болгон хим. байланыш теориясындагы негизги түшүнүк. К. б. валенттик орбиталдарында жупташпаган электрондору бар атом же атомдор топтору пайда кылат. Электрондун жалпыланышы биригишкен атомдун экөөнө тең таандык электрондук жуптун пайда болуусуна алып келет. Пайда болгон электрондук жуптар санына жараша жөнөкөй, (жалпы электрондук бир жуп) кош (эки электрондук жуп), үч (үч жалпы электрондук жуп) байланыштар болот. К. б. жаратылышын, жана хим. байланыштын башка типтерин пайда кылган күчтөрү жалпылыгын кванттык механика түшүндүрөт. К. б. бирдей атомдор ортосунда пайда болгондо жалпы электрондук жуп пайда кылган электрондук булут тыгыздыгы мейкиндикте эки атом ядросуна бирдей симметриялуу бөлүнүшүп, уюлсуз К. б. пайда болот. Эгерде К. б. терс электрлүүлүгү ар башка атомдор ортосунда пайда болсо, байланыш электрондук булуту терс электрлүүлүгү чоң атомду көздөй жылышып, уюлдуу К. б. пайда болот. К. б. негизги касиеттери - анын каныгуусу жана багытталуусу. К. б. каныгуусу деп, атомдор чектелген гана санда жуп электрондук байланышты пайда кылуусу. К. б. багытталышы мол-лар, иондор, радикалдар мейкиндиктик түзүлүшүнүн стереохим-сын аныктайт. К. б. багытталышынын себептерин кванттык химия ачып көрсөтөт, ал эми анын негизги принциптерин атомдук орбиталдар гибридешүүсү ж-дөгү түшүнүк жана валенттик орбитаддар электрондук жуптарынын түртүлүү теориясы түшүндүрөт. Кванттык химиянын методун жана көз караштарын К. б. түшүндүрүүгө колдонуу анын эки бор-борлуу жуп электрондуу байланыш деген мазмунун бир кыйла байытып, кеңейтип, көп борборлуу К. б. координациялык байланыш деген түшүнүктөрдү киргизүүгө алып келди.
Шип Спрингс (Нү-Мексико)
Шип Спрингс (Нү-Мексико) (Sheep Springs) — Нү-Мексико штатынын San Juan округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 237 киши. Болжолдуу аянты - 15.4 км². FIPS коду — 35-72600.
Меаторлор
Меаторлор (лат. Meator) — медузалардын бир уруусу.
Правый Терсюк
Правый Терсюк — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Терсюк дарыясынын оң жээгинен 8 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Найроби
Найроби – Кения Республикасынын борбору, шаар. Шаар айланасы менен Найроби борбордук округун түзөт. Экваторго жакын, тайпак тоолуу платодо, деңиз деңгээлинен 1795 м бийиктикте жайгашкан Чыгыш Африкадагы эң чоң шаар. Калкы 3,1 млн IGM банкынын башкы кеңсеси. (2009). Жолдор тоому. Эл аралык аэропорту бар.
Н. 1899-жылы негизделген. Ошол эле жылдан Кениядагы Британия ээлигинин административдикборбору болгон. 1964-жылдан көз каранды эмес Кениянын борбору. Улуттук университет, политехникалык коллеж, улуттук театр, драма мектеби (1968), консерватория, Агахан госпиталы (1950–70), маданий борбор (1960), Макмиллан мемориалдык китепканасы, музей (1952), Чыгыш Африканын заманбап искусство галереясы (кустардык кооз буюмдар) бар. Палеонтология залынан байыркы аска бетиндеги жазууларды көрүүгө болот. Найроби улуттук паркы (анын ичинен жыландар паркы, о. эле зебра, антилопа, кабылан, арстан, төө куш жана башка бар) уюштурулган.
Жаш түрктөр революциясы (1908)
Жаш түрктөр революциясы (1908) – Турциядагы Абдул-Хамид IIнин өкүмдар тартибине каршы багытталган революция. Султан Абдул-Хамид IIнин бийлигин кулатуу, конституциялык түзүлүш орнотуу максатын көздөгөн. Империалисттик державалардын 19-кылымдын аягы – 20-кылымдын башында Осмон империясын жарым көз карандылыкка айландырышы, султан Абдул-Хамид IIнин катаал сурагы элдин нааразылыгын күчөтүп, буржуазиялык интеллигенттерди, асыресе офицерлер чөйрөсүн кыжырланткан. Кыймылды «Биригүү жана прогресс» уюмунун мүчөлөрү башкарган. 1908-ж. 3-июлда майор Ниязинин, 6-июлда майор Энвердин колу көтөрүлүш чыгарып, 23-июлда бир катар шаарларды (Салоники, Биотль жана башка) ээлеген. Өлкөдө 1876-жылдагы конституция калыбына келтирилип, Абдул-Хамид II парламентти чакырууга аргасыз болгон. Бирок 2-жолу бийликке келген Абдул-Хамидди кулатып (1909-ж., 27-апрель), жаш түрктөр бийликке келишкен.
Канжыга
Канжыга — ат жабдыктарынын бир бөлүгү. Ат үстүндө ар кандай нерсени байлануу жана бөктөрүү үчүн ээрдин арткы эки чагаракка «чаян түйүлгөн» жарым кулачтай ичке кош кайыш. Аны ийленген кайыштан тилет да, кез-кез майлап турат. Көчкөндө бешикти, же баланы өзүнчө өңөрүүдө аялдардын ээринин эки капталынын алдыңкы четине да атайын жазы кайыш тагылган. Олжолуу адамды «кош канжыгалуу» деп айтат.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Доолдай
Доолдай - жука кийиз ичтелип, таар же калын кездеме менен тышталган узун сырт кийим. Доолдай эркектерге жана кедей зайыптарга таандык. Элдин оозеки чыгармаларда кыргыздардын эң байыркы кийимдери катары сүрөтөлөт. Чыңында доолдайдын кементай сыяктуу этегинин кен болушу, улам жогорулаган сайын анын кууш тартып кеткени, жакасынын жөн гана кыйыкталып коюлушу, эки онурунун бир гана жеринен бучу менен байланышы, эки жени, эки онурунун учасынын сулк-сулк бычылышы анын байыркы кийимдерден экенин далилдейт.
Шилтемелер
1. Кыргыз тарыхы. Энциклопедия. Бишкек, 2003.
Когезия
Когезия (латынча cohaesus — байланышкан) — бир тектүү заттардын (суюк же катуу) бөлүкчөлөрүнүн жармашуусу. Ал заттагы бөлүкчөлөрдүн (атомдор, иондор) ортосундагы химиялык байланыш жана молекула аралык өз ара аракеттениши менен шартталат. Бөлүкчөлөрдүн өз ара тартылыш күчтөрү берилген заттын физикалык, физика-химиялык, механикалык касиеттерин (заттын агрегаттык абалын, бууланышын, эришин жана башкалар) аныктайт.
Браулез
Браулез (гр. Braula - бит) - аарынын бит (браула) ылаңы. Дарт таза аарыга ылаңдаган аарыдай жугат. Браулез күзүндө, айрыкча кургакчылык убакта көп өөрчүйт. Аары бити улам көбөйүп, алардын денесин жаралантып тиричилигине зыян келтирет, эне аары урук чачуусун токтотот; иштемчил аары уча албай, бал жыйноого жарабай калат. Диагноз лупанын же микроскоптун жардамы менен аныкталат. Битке каршы нафталин, камфора, тимол пайдаланылат. Тамекинин түтүнү менен ыштоо жакшы натыйжа берет. Браулез менен жабыркаган аарыны башка жакка которууга, сатууга тыюу салынып, карантин коюлат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Абды Ипекчи Арена
«Абды Ипекчи Арена» (Abdi İpekçi Arena) — Стамбулдагы көп функционалдуу спорттук арена.
Арена 1986-жылы Константинополь дубалынын жанындагы Цейтинбурну аймагында курулган жылдардан кийин ачылган жана Миллиет гезитинин редактору Абди Ипекчинин ысымына ээ болгон. 2018-жылы бузулган.
Токья-Кы
Токья-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Ширта дарыясынын сол жээгинен 32 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 37 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кергелен
Кергелен – Инди океанынын түштүк бөлүгүндөгү архипелаг, Антарктикада. Франциянын ээлиги. Жанар тоодон пайда болгон бир чоң (Кергелен) жана З00дөй майда аралдан турат. Платонун суу бетине чыгып турган бетин ээлейт. Жалпы аянты 7 миң км2дей. Туруктуу отурукташкан калкы жок. Бийиктиги 1850 мге чейин. Климаты субантарктикалык, февралдын орточо темпрасы 7оС, июлдуку 0оC, жылдык жаан-чачыны 1000 ммдей. Батыш бөлүгүндө ири муздуктар (аянты 500 км2ге жеткен) бар. Дайыма катуу шамал болуп турат. Субантарктикалык суйдаң чөп өсүмдүктөрү өсөт. Порт-о-Франсе геофизикалык станциясы 1950-жылдан иштейт. Архипелаг 1772-ж. аны ачкан француз деңиз саякатчысы И. Кергелен де Тремаректин ысмынан аталган.
Улуу-Тоо лиственит кени
Улуу-Тоо лиственит кени Ош облусунун Ноокат районунда, Көк-Жар кыштагынан 12  км түндүк тарапта, Кичи Алай кырка тоосунун түндүк этегинде. 1968-жылдан белгилүү. Кен аймагын силур мезгилинде пайда болгон эффузия-терриген тоотектери түзөт. Бул тектер тектоникалык жаракалар менен тилмеленген татаал түзүлүштөрдү пайда кылган. Лиственит ошол жаракаларды бойлой жайгашып, кеңдик багытта созулуп жатат. Калыңдыгы 5 м, узундугу 1,5 км. Лиственит кварц менен карбонаттан турат. Кара, каралжын боз түстө. Жашыл боз, саргыч боз темгилдер кооз оймо-чиймелерди пайда кылып, жылмалап сайкалданган тактанын бетине өзгөчө түр берет. Имарат дубалдарын кооздоп каптоого жана майда кооз буюмдарды жасоого жарактуу.
Брахисинклиналь
Брахисинклиналь (гр. brachys - кыска жана синклиналь) - тоо тек катмарларынын синклиналдык кыска бүктөлүүсү. Брахисинклиналды түзүүчү тоо тек катмарлары анын чет жагынан борбордук бөлүгүнө карай жантайыңкы жатат. Брахисинклиналь планда эллипс сыяктуу сүйрү тегерек келип, анын борбордук бөлүгүндө кийин пайда болгон, ал эми чет жактарында андан мурунку тоо тектер жайгашат. Брахисинклиналдын туурасынын узунуна болгой катышы 1:10-1:3.
Башкибаш (Татышлин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Канат чий
Бул чырмалган же эндей чийден токулган боз үйдүн сыртынан калануучу жабуу. Анын узундугу боз үйдүн аянтына карата аныкталат. Ал эми бийиктиги чыгдан (ашкана) чийдей келет. Эки башында үчтөн алты боосу болот. Алар ыңгайына карата уукка, керегеге жана босогонун таягына байланат. Канат чийдин баш-аягы ийректелет. Эгер көркөм оюм түшүрүлсө, анда чийдин баш-аягы кара жүн менен чыбыкталат. Керегенин сыртынан калоочу чийди үйдүн чоң жана кичинесине карай эки бөлөк согот. Канат чийди кызыл, көк, жашыл, сары, ак ж. б. ар түрдүү түстөгү жүндөн түр салып чырмайт. Ал «чырмак чий» деп аталат. Чийди жибек менен да чырмашкан. Өткөн мезгилдерде 10—12 канат ак үйлөргө тасма чийди да колдонушкан. Бир кылка ичке чийди «тасма чий» деген. Анда көркөм көчөт түшүрүшкөн. Жалаң ичке чийди тандап алып, түрдүү жибек менен чырмап, кооз көчөт берген. Тасма чийлерди чырмоо — татаал көрүнүш. Эки канат чийди минтип чырмап бүтүрүүгө эң кеминде 4—5 чырмакчы болжолдо 5—6 ай убакытты сарптаган.
Канат чийди көркөм оюм-түр түшүрбөй, түрдүү түстөгү жип менен жыш эле чырмактап да жасашат. Аны «чыбыктоо» же «тап бердирүү» деп атайт. Канат чийге «мүйүз оюмун» бериш үчүн ар бир чийдин эсеби алдын-ала такталат. Чырмалуучу ошол бир талдын аяк-башынын чени да узга белгилүү болот. Эгер муну төрт өңдө берүүгө тийиш десек «мүйүз оюмунун» башын же анын чеке-белин так көрсөтүүдө кайсы түстөгү жүн канчанчы тал жүн аркылуу кошулат. Оюм менен ак чийдин аралыгы кандай берилет, оюмдун кылда учу менен аягы кандайча кошулат, ошондо узун-туурасы метр-бир метр сексен см. бийиктиги бар буюмдун жалпы аянтына канча тал чий, жүндүн түрүнөн канча өлчөмдө кетээрин чырмакчы баамдайт. Ар бир чырмалган тал чий белгиленип турулат. Канат чийди чырмоо жана согуу үчүн буюмдун мыкты үлгүсү катары узданууну мындан баштоо керек. Чийдин аяк-башы, адаттагыдай, кара жүн менен чырмакталып, ал «ийректелет». Эми түшүүчү көчөттүн фонуна кызыл өңдү тандообуз керек. Анан көктөн «мүйүз оюмун» бергенде, буюмдун ортосу үч бурчтук келет. Анын ичине сарыдан көчөт түшүрүп, жогоруда айткан ушул шарттуулук дал өзүндөй кайталанат. Кызыл менен көктүн айрым жерлери сары өң аркылуу жээктелет. Ал андан бетер жүзүн ачат. Адатта, чий буюмдарына түшүүчү көркөм оюм-көчөттөр бурч чыгарылып, сындырылып түшкөндүктөн «мүйүз уюмдарынын» башы «бармак боочу оюму» баштанып калуусу да ыктымал. Мына ушундай канат чийдин өзүн жогорудагы үч өңдү айкалыштырбай эле ак-кара аркылуу да берүүгө болот. Мындай бири-бирине карама-каршы эки өң өтө «алачакмактанып» калат.
Болбосо, кара ийректен кийин канат чийдин жээгин сарыдан берип, буюмдун четтигине кызыл-кара «бадамча оюмун» түшүрүп, анан «салбай оюмун», «табак оюмун», «омуртка оюмун» келтирүү салтка айланган. Мындай көрүнүш Нарын аймактарында кулач жаюуда. Мында оюм көчөттөрдүн ортолору омурткаланып, өз ара шуруланып, «тап бердирилип», төрт бурчтук, тумарчаланып, кошуу ( + ) белгиси өңдөнүп, «ала мончоктолуп» турат.
Көркөм буюмга «ала мончок» берүү көбүнчө чий чырмакчылыкка, өрмөкчүлүккө жана килемчиликке бөтөнчө таандыктай туюлат. «Тап бердирүү» — буюмдун өңүн буруу жана ачуу, айрым жерлерине өзүнчө өзгөчөлөнгөн ачык белги берүү. Маселен, чийди чырмап чыбыктап, аны ак чийге аралаштыра токуу, өрмөктү эндей таар согуп баратып, айрым жерлерине түр түшүрө чалып кетүү, токулуп жаткан килемдин бир өңчөй жерлерине башка өң келтирүү жана башка ушул өңдүүлөр — тап бердирүүнүн ачык далили.
Жоон чийди жүн менен чырмоо тасма чийге караганда оңой болгон. Жалпы эле көчөтү бар чий үйдүн ички жасалгасына кошумча кооздук берип, жайдын күнү үйдүн ичин чандан коргоп салкындаткан. Кыштын күнү сууктан сактаган. Үйдүн эптүү тигилишине шарт түзгөн.
Чий чырмалса, чырмалбаса да кыргыздар чийсиз боз үй тикпеген. Анткени, чийсиз боз үй коолдоп, ички көрүнүшү жоголуп, ысыкты да, суукту да өткөрө берет. Кыргыздарда «Кереге чийдей болбойт, келин кыздай болбойт» — деген кеп бар. Үйгө калана турган чийдин бийиктиги орто эсеп менен 1,50—1,70 см. болот.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Дыйкандар аскери
Дыйкандар аскери ― 1918-жылы жайында Жалал-Абад аймагындагы Көгарт өрөөнүндө басмачылардан коргонуу максатында түзүлгөн майда кошуундар бирикмеси. Дыйкандар армиясы Фергана облустук штабына баш ийген. Бирок аскер комиссары Осиповдун көрсөтмөсү боюнча Дыйкандар аскеринин катарына ак гвардиячы офицерлер кирип алып, Совет бийлигине каршы козголоңдорду уюштурушкан. 1919-жылдын июлунда Дыйкандар аскеринин жетекчилери кулак Монстров, штабдын начальниги генерал Муханов, корбашы Мадаминбек макулдашып, сентябрда Ош менен Жалал-Абадда Совет бийлигин кулатышкан. Анжиянды курчап, ала албай коюшкан. Бирок Кызыл Аскеринин бөлүктөрү козголоңчуларды талкалаган.
Булактар
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Жашылдандыруу
Жашылдандыруу – калктын жашоо шартын жакшыртуу максатында бак-дарак тигүүгө, пайдаланууга багытталган чаралар системасы; республиканын бүткүл ландшафтын кайрадан түзүү маселесинин бөлүгү. Мында калктын турмуш-тиричилиги үчүн табият шартын, ыңгайсыз, начар жерлердин ландшафтын байытуу иши жүргүзүлөт. Жашылдандыруунун санитардык-гигиеналык, инженердик-техникалык, өрткө каршы жана эстетикалык зор мааниси бар. Бак-дарак микроклиматты жакшыртып, калк жашоочу жердин абасын, чаң, газ сыяктуулардан тазалайт (жалбырагы, сөңгөгү жана бутагы менен тосот), жолдор менен элдүү аймактарды чаңдан, шамалдан жана күрткүдөн коргойт, санит. гигиеналык шартын жакшыртат. Жашылдандыруунун өндүрүштүк базасын түзүү үчүн шаардын чет-жакасына питомник жана гүл өстүрүүчү чарба жайгаштырылат. ошо
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Элиден чыккан Пиррон
Элиден чыккан Пиррон (Х.Т.ч. 360—270-ж.ченде) — байыркы грек философу, скептицизмдин негиз салуучусу.
Скептицизмдин башкы концепциялары
Скептицизмдин башкы концепциялары пикир айтканда ой жүгүртпөөнү жана жашоо-турмушта камырабастыкты талап кылат. Скептицизм мурдагы философтордун нерселердин, көрүнүштөрдүн агылып-өтүп турушу жөнүндө, бири-бирине карама-каршы келген жоболордун бирин тандап алууга негиздин жетишпегендиги жөнүндө айткан идеялардын негизинде келип пайда болгон. Ушул жана ушуга окшогон идеялар элейликтердин, софисттердин жана башкалардын окууларында өнүктүрүлгөн. Бирок скептицизмдин түздөн түз булагы софистика болгон деп эсептелинет.
Эпохэ принциби
Пиррон, философиянын, философиялык ой жүгүртүүнүн негизги усулу катарында «ой жүгүртүүдөн кармануу» (эпохэ) принцибин көтөрүп чыккан биринчи ойчул болгон. Скептицизмде философиянын предмети этикалык маселелер болуп саналат. Мурдагы философиянын натурфилософия, космология жана башкаларменен байланышкан проблемалары экинчи планга көчөт. Философтор бул туруксуз дүйнө кандайча себептен пайда болгондугу жөнүндө эмес, ушул туруксуз дүйнөдө кантип жашоо керектиги жөнүндө маселени көбүрөөк коюшат. Философ, философия турмушта коркунучтарга каршы күрөшүүгө жардам берүүгө, адамды ар кандай толкундоолордон бошотууга, кыйынчылыктарды жеңип чыгууга жардам берүүгө тийиш деп эсептейт. Бул мааниде алганда философ теоретик эмес, ар кандай турмуштук проблемаларга акылдуу жоопторду таап берүүгө жөндөмдүү акылман болуп чыгат.
Бакыт менен философия
Пиррондун пикири боюнча, философ — бакытка умтулган адам, ал эми бакыт дегенибиз камырабай жана азап тартып, кыйналбай тынч жашоо болуп саналат. Мындай абалга жетишүү үчүн бир катар суроолорго жооп берүү керек, алар: нерселер деген эмне, биз аларга кандай мамиле жасайбыз, биздин ошол нерселерге жасаган мамилебизден кандай пайда келип чыгат деген суроолор. Пиррондун пикири боюнча, нерселер жөнүндө алар жакшы деп да, жаман деп да, тиги деп да, бу деп да эч кандай белгилүү бир пикир айтууга болбойт. Ар бир нерсе жөнүндө ар кандай пикир айтууга, а түгүл карама-каршы пикир да айтууга болот. Ошондуктан, нерселерге бир гана мамиле болууга тийиш: нерселер жөнүндө кандайдыр бир кесе айтып, ой жүгүртүүдөн кармануу керек.
Бирок, бул, Пиррон үчүн эч кандай анык нерселер болбойт дегендикке жатпайт. Конкреттүү бир адамдын сезимдик таасири скептицизмди пайда кыла албайт деп ойлойт. Эгерде адам кандайдыр бир нерсе ага ачуу же таттуу сыяктанып көрүнсө, ал дал ошондой болушу мүмкүн, бирок мындан бул чындыгында да анык нерсе деген жыйынтык чыгарууга болбойт. Дал ушул адамдын камырабастыгы келип чыгат, бул болсо эң жогорку бакыт болуп саналат.
Бирок ой жүгүртүүнүн жана турмушка карата мамиленин жогоруда баяндалган ыгы — философ иштиксиз болууга тийиш дегендикке жатпайт, жок, ал дал ушул өлкөдө башка адамдар кандай жашаса дал ошондой эле жашоого тийиш. Бирок ушул өлкөнүн жашоо-турмуш үлгүсүн ал акыйкат үлгүсү деп эсептөөгө тийиш эмес.
Скептицизм философиялык багыт катарында философиялык ойдун өнүгүшүнө чоң салым кошкон. Бул мааниде алганда антик скептицизми кийинки скептицизмге салыштырганда тереңирээк мүнөздө болгондуктан чоң артыкчылыкка ээ болгон. Гегелдин айтканы боюнча, антик скептиктери акыйкатты издешкен жана алардын философиясы сезимге эмес, жалаң акылга салып ой жүгүрткөн ойломго каршы багытталган. Гегель, ошондой эле, скептицизмдин бардык нерселердин нерселер сыяктуу болуп көрүнүшү субьективдүү идеализм болуп саналбайт, анткени ал бир эле предметте карама-каршылыктын бар экенин көрсөтүү менен анын обьективдүүлүгүн баса белгилейт, а бул болсо философиянын өзүнүн мүнөздүү белгиси деп баса айткан.
Колдонулган адабияттар
[http://www.bizdin.kg/elib/kitepter/pdf/philosophy_blinnikov.pdf Л. В. Блинников.Философтордун кыскача сөздүгү. - Б.: 1997, ISBN 5-900162-16-8]
Большекачак (Калтасин району, Башкыртстан)
Большекачак — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Большекачак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 615  киши. Почта индекси — 452865, ОКАТО коду — 80233805001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кергелен-Гауссберг
Кергелен-Гауссберг, Кергелен – Инди океандын түштүгүндөгү суу астындагы кырка тоо. Антарктидага жакын, Африка-Антарктида жана Австралия-Антарктида чуңкурдуктарынын аралыгында 2600 кмге созулуп жатат. Жазылыгы 950 кмге чейин. Океандын бетинен кырка тоонун кырына чейинки басымдуулук кылган тереңдиги 1000–2000 м. Кырка тоонун чокулары суудан чыгып, аралдарды пайда кылат; алардын эң ирилери – Кергелен, Херд. Кергелен-Гауссберг океан түбүнөн келки көтөрүлүп, айрым жерлерине жанартоо формалары мүнөздүү. Негизинен базальт тоо тектеринен түзүлгөн. Кырка тоодогу жанартоо палеогенден баштап аракетте. Кырка тоону 1929–31-жылдары Д. Моусон баштаган Австралия экспедициясы ачкан.
Тохта (Вижая куймасы)
Тохта — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Вижай дарыясынын сол жээгинен 51 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 29 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
«Жашылдар»
«Жашылдар» – айлана-чөйрөнү сактоо жана калыбына келтирүү максатында же ошол багытта иш-чараларды (абаны жана сууну булгануудан сактоо; радиоактивдүү булгануу кооптуу-лугуна каршы пикирин билдирүү жана башка) жүргүзүү үчүн түзүлгөн кыймыл. Ал катталган жана катталбаган коомдук уюмдар, саясий партиялар түрүндө түзүлөт. Жашылдар айрыкча Батыш Европа өлкөлөрүндө жандуу иш жүргүзүүдө. Алар көпчүлүк өлкөлөрдүн жана Европа парламентинин курамына кирген. Кыргызстанда Жашылдар партиясы жана бир нече табиятты коргоо уюмдары бар.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Аманулла-хан
Аманулла-хан (1892-1960) - афган королу (1919-29). Улуу Британияга каршы Аманулла-хан башында турган афган элинин боштондук күрөшү ийгиликке жетишип, 1919-ж. 28-февралда Афганстан көз каранды эмес мамлекет катары жарыяланган. 1919-ж. РСФСР менен достук келишимин, 1926-ж. бейтараптык жана өз ара кол салышпоо жөнүндө СССР менен келишим түзгөн. Аманулла-хандын реформалары улуттук экономиканы жана маданиятты өнүктүрүүгө жана мамлекеттин көзкаранды эместигин бекемдөөгө багытталган. Анын тушунда кулчулукка каршы, балакатка жетпей никелешүүгө, ошондой эле калың төлөп, аял алууга ж. б. тыюу салган мыйзамдар кабыл алынган. Көптөгөн жаш афгандыктар билим алууга мамлекет тарабынан Европага жана Түркияга жиберилген. 1923-ж. Афганстандын алгачкы Конституциясы кабыл алынган. 1928-29-ж. Афганстанда Аманулла-хандын реформаларына нааразы болгон мусулман дин башчылары козголоң уюштуруп, Аманулла-хан чет жерге качууга аргасыз болгон. Цюрихте (Швейцария) дүйнөдөн кайтып, сөөгү Желалабадга (Афганстан) коюлган.
Жагалмай (тамга)
Жагалмай (тамга) - бугу, моңолдор, сары багыш, черик, мурзаке (адигине уруулук тобу) урууларынын эн тамгаларынын аталышы катары маалым. Эн тамга эзелтеден менчиктин, көз каранды эместиктин символун аныктап келет. Жырткыч куштар байыртадан тотемдик ишенүүнүн объектиси катары белгилүү. Жагалмай - кыргыйдан кичине, турумтай сыяктуу алгыр куш. Эн тамгалардын параллелдери байыркы кытай жазма булактарында да чагылдырылат. Белгилей кетчү маселе, жагалмай тамганын байыркы кыргыздардын эн тамгасы менен да генетикалык байланышы байкалат. Аталган кыргыз урууларынын эн тамгалары крест же учуп бараткан кушту элестетет. Бул анын мифологиялык элесин жана маанисин сыпаттайт. Чыгыш теги эзелки сөз эки маанини аныктайт. «Загал» бурят-моңгол тилдеринде кызыл түстүү аргымакты, бугу-маралды, телеуттарда ыйык аргымакты туюндурган шамандын бубенин, якуттарда канаттуу атты аныктаган. Сөз жасоочу -май мүчөсү канаттууну, тагыраак айтканда, канаттуу жырткыч, алгыр кушту туюндурат. Изилдөөчүлөр «май» сөзүн Умай (Эне) менен параллель карашат. Умай - байыркы түрк доорунан белгилүү Кудай, жаңыдан дүйнөгө келген балдардын колдоочусу. Умай (иранча-хума) эзелки ирандыктардан (перстерден) түрк урууларына тараган мифологиялык ыйык Кудай - эне. Жагалмай - байыркы адамдардын кыялында Көк Теңир менен Жараткандын жана анын колуктусу болгон Жер эне кудайынын ортосундагы байланышчы, кабарчы милдеткерлигин аткарган. Бир эле мезгилде жагалмай ак шамандын «жардамчы духуна» айланып, ал эми бубен болсо жагалмай алгыр кушунун элесин чагылдырган. Жагалмайдын элеси түшүрүлгөн белгилер Түштүк Сибирь (Хакасия, Тува, Алтай), Монголия, Кыргызстандын аймагындагы байыркы эстеликтерде көп жолугат.
Едренкин, Иван Иванович
Едренкин, Иван Иванович (1890–1948) – Совет бийлигин орнотуу үчүн күрөшкө катышкандардан. 1905-ж. Москвада революциялык иштерге катышкан. 1906-ж. Петербургда саясий адабияттарды тараткандыгы үчүн камалган. 1909-жылдан Шураб (Тажикстан), Ташкөмүр, Кызылкыя шахтыларында иштеген. 1917-жылдан Кызылкыя жумушчу депутаттар советинин төрагасы, 1920-жылдан чарба кызматтарында иштеген.
Мегаломиктерлер
Мегаломиктерлер (лат. Megalomycteridae), кара терилүүлөр — океандагы майда балыктардын бир тукуму.
Павечорная
Павечорная — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Куданга дарыясынын оң жээгинен 35 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жады
Жады – малга чөп, саман (бакал), пая туурап берүү үчүн колдонулуучу чарба шайманы. Жадынын кескичинин узундугу 60–80 см. Бир учу узун эки жалпак темирдин арасына бекитилет да, жадыны көтөрүп-басып иштеткенде, көп кыймылдабай турган салмактуу жалпак дөңгөчтүн ортосуна оюп киргизилет. Жадынын кескичинин сабы эки колдоп басууга ылайыкталып, жыгачтан жасалат. Жадыда чөп, саман тууроо үчүн 2 адам иштеген. Учурда жады менен иштөө да механикалаштырылган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Гастроэнтерит
Гастроэнтерит - (гастро... жана гр. enteron ичеги) адам жана жаныбардын карыны мененичке ичегисинин сезгенүүсү. Адам тамактан ууланганда, бактерия жукканда, сапатсыз суу ичкенде, түрдүү ооруларда, оор металлдар, к-та, сымап жана башка менен ууланганда болот. Катуу кармаган жана өнөкөт түрүндө өтөт. Көп убакта жоон ичегинин жабыркашы менен коштолот. Катуу кармаган гастроэнтритте карынды жууп, бутка жылыткыч коюп, карын менен ичегинин секрет чыгаруу функциясын жөнгө салуучу дарылар берилет. Өнөкөт түрүндө узак убакыт диета кармоо, тамактануу режимин сактоо зарыл жана тиешелүү дарылар менен дарылоо жүргүзүлөт. Жаныбарда бузулган тоюттан, Химиялыкжана өсүмдүк ууларынан, жугуштуу оорулардан кийин пайда болот. Ылаңдаган мал араң басып, үргүлөйт, жалпы абалы начарлайт, жем, чөпкө анча табити тартпайт, кепшебейт, ичи курулдап, чычкактайт, деми кыстыгат. Дарылоодо карынын жууп, ич алдыруучу, куруштургуч, дезинфекциялоочу жана башка бактерияга каршы дарылар берилет. Алдыналуу үчүн малды азыктандырууда зоогигиеналык талаптарды сактоо зарыл.
Козукулак кислотасы
Козукулак кислотасы, НООС-СООН – эки негиздүү каныккан карбон к-талардын эң жөнөкөй өкүлү. Түссүз кристаллдар; мол. массасы 90,036; балкып эрүү t 189,5оС; 100 г сууда эригичтиги: 10 г (20оС) жана 120 г (100оС); 100 г абс. спиртте: 24 г (15оС), 100 г эфирде 1,3 г (15оС) эрийт; бензолдо, хлороформдо, бензинде эрибейт. Суу менен Н2С2О4×2Н2О курамында гидратты (балкып эрүү t 101,5оC) пайда кылат. К. к. – күчтүү орг. кислота К125 =3,6×10-2 ; ал эки катар гидро жана орто туздар – оксалаттар пайда кылат. К. к. Са, Тh туздары сууда эришпейт. К. к. гидро оксалаттар менен болгон молекулалык бирикмелери белгилүү, мис., КНС 2О4×Н2С2О4×2Н2О. К. к. туздары көп сандаган өсүмдүктөр курамында кездешет. Айрыкча козукулакта жана ышкында көп болот. К. к. - күчтүү калыбына келтиргич. Кычкыл жана орто эфирлер, амиддер жана башка туундулар пайда кылат. Конц. H2SO4 таасиринде К. К. ажырайт:
H2SO4
(COOH)2 ———® H2O + CO + CO2
Кумурска к-cынын туздарын 360оС жогорку темп-рада ысытканда К. к-танын туздары алынат.
>360оC
2НCOONa —–® NaCOO-COONa + H2 Ө. ж.-да К. к-сын көмүртек кош оксиди менен суутектен алышат:
2СО2+Н2 ® НООС-СООН
К. к. жана анын туздары металлдар беттерин жылмалоодо, чыт кездемесин чыгарууда жана боёодо, булгаары өндүрүүдө, аналитикалык химияда Ca, Th, Pt ж.б. металлды чөктүрүү үчүн, перманганатометрия жана алкалиметрия титрдик аныктоодо колдонулат.