cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Саясий жарнама
Көркөм сүрөт жана айкелдер
Визуалдуу саясий жарнаманын байыркы түрлөрүнүн бири болуп сүрөтчүлөр тарткан саясатчылардын сүрөттөрү саналат. Кээ бир саясий фигуралардын жарнамасы үчүн бул сүрөттөр тарттырылган, элге көргөзүлгөн жана аймактарга таркатылган. Падышалардын, СССРдин генералдык катчыларынын, президенттердин сүрөттөрү саясатчынын визуалдуу образын жаратуу функциясын аткарган.
Сяасий карикатура
XVII кылымда дароо бир нече европалык өлкөдө – Англия, Франция жана Голландияда саясий карикутар жанры пайда болгон. Алар атайын терс мүнөздөгү жарнама жана пропаганда максаты менен жаратылган. Наполеон сейрек учураган мүнөздөгү башчы болгондугу үчүн карикатуралардын пайда көргөн жана өзүнүн ийгиликтерин чагылдырган карикатураларды даңазалагандыгы үчүн сүрөтчүлөрдү ар дайыма сыйлап турган. 1862-жылдагы АКШдагы жарандык согуш учурунда сүрөтчү Т.Наст түн дүктөгүлөрдүн демин көтөрүү үчүн түштүктөгүлөрдүн жана алардын жетекчилеринин карикатурасын бастырган. Бирок анын белгилүүлүгү өз учурундагы өтө паракор болгон саясатчы У.Твиддин имиджин, андан кийин анын карьерасын толугу менен кыйратуу менен келген. Насттын карикатураларында Твид рим императору Нерон менен салыштырылган. Бул саясатчы шайлоодо жеңилип бийлигин жоготкон. АКШнын республикалык партиясынын символу – пилдин сүрөтү бул карикатуристке таандык. ХХ кылымда журналдарда АКШлык Т.Рузвельт, В.Вильсон сыяктуу президенттердин карикатуралары жарыяланган. Кийинки жылдарда АКШнын жана Европанын көпчүлүк шайлоо кампанияларында саясий карикатура жанры активдүү колдонула баштаган. Согуш учурунда дагы саясий карикатура актуалдуу болгон: Испания-Америка согуштарда испандыктарга, I жана II Дүйнөлүк Согуштарда немистерге, ошол эле учурда япондуктарга карикатура тартылган. Кийинчерээк – корейликтер, вьетнамдыктар жана орустар карикатура каармандары болгон.
Фотосүрөт
Фотографиялар саясий жарнаманын бөлүнбөс бир элементи болуп калды. Фотосүрөт тексттин чынчылдыгын жогорулатуучу сезимин жаратат. Адамдар сүрөттөгү чагылдырылган окуяларга өздөрү катышкандай, каармандары менен чогуу күйгөндөй сезилет. Муну менен бирге фотосүрөт окуялардын объективдүү каттоосу эмес фотографтын атайын бир ой-пикиринин интерпретациясы болуп саналат. Мында бул интерпретацияга жеке тажрыйба жана маданий чөйрө таасир кылат. Борбордук Африкада болуп көрбөсөк же ырым-жырым боюнча адис болбосок, фотосүрөттөрдө тартылган ритуалдуу сахналардын так маанисин түшүнө албайбыз. Биз муну башчыны шайлоо же ата-бабалардын азасы экендигин биле албайбыз. Ошол эле учурда эгерде сүрөттө шайлоо жайы, үкөктөр тартылып турса, окуяны интерпретациялоодо эч кандай кыйынчылыктарга дуушар болбойбуз. Биз адамдардын саясий бир орун үчүн же референдумда добуш берип жаткандыктарында гана жаңылышыбыз мүмкүн. Фотосүрөттөрдө ар кыл символдор колдонулат, андыктан саясий жарнамада туура интерпретация болушу үчүн аудиторияга тааныш жана түшүнүктүү болгон белгилер колдонулушу абзел. Фотографиялык образды кабыл алууда белгилүү сезимдерди жараткан атайын символикалык ыкмалар бар. Мисалы, саясий жарнамада “эски” же атайын “эскиртилген” сүрөттөрдүн колдонулушу кээ бир максаттуу аудиторияда жаштык сезимин же “мурдакы” заман боюнча ностальгиялык, сагынуу сезимдерин пайда кылат.
Саясий плакат
Плакаттар саясий жарнаманын жана пропаганданын каражаты катары терең тарыхый тамырларга ээ. XVIII кылымда Ж.П.Мараттын, Франция көтөрүлүшүнүн баатырынын өлүмүнөн кийин анын сүрөтү тартылган плакаттар бастырылып бүтүндөй Франция боюнча таркатылган.
1840-жылы хромолитографиялык басмаканалар пайда болуп, түстүү плакаттарды жаратууга мүмкүнчүлүк жаралган, мында түстөр тексттин дааналыгы болгон. Ошол эле учурда Европадагыдай АКШда да олуттуу саясий кыймыл-аракеттер болуп өтүп, ал жактын төбөлдөрү “орточо даражадагы тургундардын” жүрүм-турумуна таасир кылуунун каражаттары тууралуу ойлонууга мажбур кылган. 1910-жылы Улуу Британиядагы шайлоодо лейбористтик партия тарабынан “Жумушсуздар” плакаты актуалдуу темага саясий риторика менен колдонулган.
Биринчи Дүйнөлүк Согушка чейин кандай болсо да плакаттар негизинен коммерциялык жарнама катары колдонулган. Бирок Россияда жана башка өлкөлөрдөгү олуттуу саясий окуялар жана согуштар плакаттардын саясий багытын, саясий жарнаманы алдын ала аныктап коюшкан.
Биринчи Дүйнөлүк Согуштун плакаттары үч чоң категорияга бөлүнөт – биринчиси аскерге жоокерлерди чакыруу менен, экинчиси согушка акча каражаттарынын чогултулушу, үчүнчүсү өлкөгө жана дүйнөгө душмандын жүзүн көрсөтүү менен байаныштуу. Бул плакаттар бардык өлкөлөрдө бирбирине өздөрүнүн графикалык түзүлүшү жана саясий багыштоосу боюнча таң каларлык окшош. Алар негизги эки функцияны – маалымдоону жана калкта душмандын даана, терс элесин жаратууну аткарган, андыктан душманды жок кылуу көңүлүн жаратууга жана өз мамлекетине мүмкүн болгон күчүн жумшоого өбөлгө болгон.
Аскерге чакыруунун эң белгилүү плакаттары катары Англияда, АКШда жана Советтик Россияда чыккан эгиз плакаттар саналат. Англиялык “Сен өлкөңө керексиң!” плакаты, советтик “А сен ыктыярдуулардын катарына жазылдыңбы?” плакатынан эч айырмасы жок, экөө биригип америкалык “Сэм акеге” абдан окшош.
Биринчи Дүйнөлүк Согуш мезгилиндеги плакаттардын көбү ичиндеги образдардын эмоционалдык заряддуулугу менен айырмаланат. Ал учурдун согуштук плакаттары каражат топтоого, жарадарларга, армияга жардам берүүгө үгүттөгөн. Ошол учурдун плакаттарынын эмоционалдуулугу бүгүнкү күндө да таң калтырат. Алардын бирөөсүндө немис жоокерине мылтык найза менен сайылган сүрөт чагылдырылган, бул плакат согушттук бонддорду сатып алуу, мындайча каражат чогуштуп, германиялык армияны толугу менен кыйратуу үчүн чакырган. Бул плакаттын автору Ф.Бренгуин согуштагы адамдардын курмандыктарынын баасын жакшы билген. Анын АКШдагы иниси бул плакаттан таасирленип деңиз аскерлеринин катарына кетип калат да алты аптадан кийин шейит болот.
Биринчи Дүйнөлүк Согуш саясий жарнаманын плакат жанрындагы бурулуш учуру болуп саналат. Мунун натыйжасында А.Гитлер 1926-жылы “Майн кампф” китебинде британиялык саясий жарнамасын “эмоционалдык шантаж” катары өтө таасирдүү болорун кабыл алган.
Саясий плакаттардын тарыхында Россиядагы көтөрүлүш маанилүү окуя болгон. Бул көтөрүлүш саясий жарнама, өзгөчө плакат тармагын жардырып жиберген. Өз чыгармачылыгын лубок жанрда Маяковский, атактуу сүрөтчүлөр И.Малютин, В.Лебедев, П.Киселис, Н.Купреянов, Б.Кустодиев улантышкан. Плакаттар революциялык күрөштүн пафосун чагылдырган, ар дайыма душманга болгон зордук-зомбулуктун сүрөтү болгон.
Советтик Россиянын оор экономикалык абалы плакаттардын техникалык аткарылышында байкалган. Кээде аларды толук кандуу боёк менен жасоого мүмкүнчүлүк болбой калган. Далай ирет плакаттар бир гана боёк мене тартылган. “Советтик дизайндын пионерлери” аттуу китептин автору С.Хан-Магомедов Юденичтин Петроградга кирип келишинде 24 сааттын ичинде “Грудью на защиту Петрограда” плакат даярдалып таркатылган.
1919-жылы “Окна РОСТА” пайда болгон, мында саясий плакаттар ирет менен коюлуп, комикстерге окшоштурулуп жасалган. Эң белгилүүлөрү Маяковскийдин тексттери менен коштолгон. Кээ бир саясий плакаттар үчүн лубок жанры дагы эле мүнөздүү болуп келген, сүрөтчүлөр М.Ларионов, Н.Гончарова бул жанрда иштеп келишкен.
Россияда жарандык согуш учурунда плакат түрүндөгү саясий жарнаманы жаратуунун коллективдик технологиясы активдүү өнүккөн. Башка өлкөлөрдө да бул технология популярдуу болгон. 1936-жылы Испанияда коммунисттерде да, республикачылдарда да саясий жарнама дизайнында коллективдүү чыгармачылык болгон.
Бул учурда фотомонтаж технологиясы пайда болуп, байкаларлык өнүгө баштаган. Фотомонтаж Германия менен Италияда фашисттик жана нацисттик саясий жарнаманын дизайнында абдан активдүү колдонулган.
Саясий плакатта колдонулган символдор, атаандаштарда жана кас душмандардан оңой эле көчүрүлүп алынчу. Гитлердик Германиянын жана сталиндик СССРдин саясий жарнамаларында абдан көп жалпылыктар бар. Эр жүрөк жоокер, жумушчу, эне, башчынын образдары колдонулган. Политбюронун мүчөлөрөнүн айланасында Сталин ар дайыма көп эсе чоңураак кылып көрсөтүлгөн. Мындай оптикалык диспропорция улуулук, лидерлик, башчынын ал турсун кудай менен теңдиги сездирилген. Ал укмуштуудай сонун, мүмкүн боло албас бир нерсенин образында алдыга чыккан.
Германия улутунун жана рухунун кайраттуулугун көрсөткөн фигураларды көрсөтүүдөгү пропорциялардын бузулушу гитлердик Германиянын плакаттарында да чагылдырылган. 1933-жылы И.Геббельстин жетекчилиги астында Германияда Элдик агартуу жана Пропаганда Министрилиги түзүлөрү менен саясий жарнама катуу көзөмөл алдында олуттуу түрдө пландаштырылып жана жаратылып баштаган.
Экинчи Дүйнөлүк Согуш саясий плакаттардагы дизайндын өнүгүшүнө дээрлик таасир берген жок. Саясий жарнаманын дизайнында революция радио жана телекөрсөтүү тармагында аткарылган. Саясий жарнаманын негизги темалары болуп дагы эле армиянын катарына тизилүүгө, азык-түлүктү жана отунду үнөмдөөгө, мамлекеттик сырды коргоого чакыруулар эсептелген.
“Суук согуш” учурунда эки тараптын тең жарнамаларынын көпчүлүк үлгүлөрүндө эгиз козулардай бирбирине абдан окшош болгон. Мында душмандын сатирикалык образдары жана тынчылык, шектүүлүк темалары жаралган. Англияда советтик “Не болтай!” плакатына жакын болгон: “Сырларыбызды сырларда сакта!” 1960-жылы пайда болгон. Саясий жарнама өзүнүн экинчи жаралышын кайра куруу жана Чыгыш Европада социалисттик системанын кыйрашы менен жашады. Ошол убактын плакаттары өзүндө абдан эмоционалдуу заряддарды ташыган жана жаркын визуалдык образдарга таянган.
Россияда демократиялык шайлоолор башталышы менен талапкерлердин сүрөтү болгон же бир гана шрифттик дизайнда болгон саясий плакаттардын жасалышы катуу өнүгө баштаган. Плакаттардын электоратка таасирдүүлүгү максималдуу жогору болушу үчүн психодизайн түзүлгөн, алдыңкы технологиялар да колдонула баштаган.
Билдирүүлөр (листовка)
Большевиктер революция, жарандык согуш, интервенция учурунда билдирүүлөргө чоң көңүл бурушкан. В.И.Ленин өзү билдирүүлөрдүн тексттерин жазган. Анын жазгандары душмандын моралдык жактан эзилишин максаттаган. СССРде 1939-1940-жылдары Улуу Ата-Мекендик Согуш башталганга чейин душмандын жоокерлерине жана калкына кайрылган билдирүүлөр активдүү түрдө колдонулган.
1941-жылдан 1945-жылга чейин ар кандай билдирүүлөр калктын, аскерлердин, партизандардын, душмандын жоокерлеринин, Германиянын жана бошотулуп жаткан өлкөлөрдүн элинин жүрүм-турумуна таасир берүүнү көздөгөн. Билдирүүлөр функциялары боюнча: маалымдоочу жана жалган маалыматтандыруучу, кыймыл-аракетке чакырган жана депрессивдүү көңүлдү жаратуучу, маани берүүчү жана маани жоготтуруучу болуп бөлүнгөн.
Фашисттик аскерлердин деморализациялоо үчүн мүмкүн болгон бардык каражаттар, темалар колдонулган: аскерлердин аялдарынын тылда зордук менен ССтиктер менен жашатылышы, жөнөкөй жоокерлердин таланып-тонолушу сыяктуу. Тынчтык учурунда да билдирүүлөр да актуалдуулугун жоготпойт. Өзгөчө шайлоо учурунда аларга кайрылышат. Алар түстүү, жаркын, фотографиялардын астында ири тексти менен болушат.
Билдирүүлөр ой-пикирдин дизайн жана тексттин мазмуну деңгээлинед терең изилдениши керек. Анда ойдун айтылышынын жөнөкөйлүгү жана көңүлдү бура турган сырткы жагымдуулугу өзгөчө мааниге ээ. Антпесе ал жөн эле таштандыга ыргытылат да талапкердин капчыгына оор түйшук болуп калат.
Киножарнама
Ленин кино аркылуу саясий жарнаманын ролун абдан жогору баалаган. Сталин да саясий жарнаманын бул жанрынын таасирдүүлүгүн жакшы түшүнгөн. “Баш катчы үчүн кино айрыкча мамлекеттик искусство катары санаган, анткени кинонун адамдардын массаларына концентрацияланган психологиялык таасири жагынан атаандашы жок болчу. Советтик кинону сөзсүз түрдө программалоо керектигин билген...”
ТВ-жарнама
Эгерде саясатчылар башында өз кайрылууларын бетме-бет сүйлөшүүлөр учурунда же билдирүүлөр, плакат же сувенирдик өндүрүмдөрдү колдонуу, же көзөмөл астындагы басылмалар аркылуу контролдоп турушуса, телекөрсөтүү доорунун келиши менен абал түп-тамыры менен алмашты. Саясатчылардын эми шайлоочулар аларды, алардын нагыз айткандарын укту же көрдү деген ишеничи калбай калды.
Азыркы учурда биз чындыгында эле башка тарыхый мезгилде жашап жатабыз. Шайлоочулардын аз бир бөлүгү гана талапкер менен жолугушат. Негизинен саясатчылар шайлоочулар менен радио-ТВ, гезит аркылуу коммуникация курат. Мындайча саясатчынын ММКларда акысы төлөнгөн жарнамасынан башка коммуникациясы ага бай ийбейт. Интернет дагы, өзүнүн тобунун жасаган веб-баракчасынан тышкары, ага көз каранды эмес.
Телекөрсөтүү саясатчы менен калк арасында күчтүү ортомчуга айланды. Саясатчы өзунүн билдирүүсүн телекөрсөтүүгө берет, ал болсо аны өз кезеги менен калкка таркатат.
Албетте, эң биринчи билдирүү, биринчиден техникалык себептерден (жарык, үн, арткы көрүнүш, тартуу бурчу) баштап, комментарийлер, берүүнүн маанилик контексти, алдын ала жана кийин айтылган кабарлары менен бүтүп, көптөгөн себептер боюнча бурмаланат. Телекөрсөтүүнүн мындай түрдөгү ортомчулугу талапкерлерге болгон талаптарды өзгөрттү жана калктын саясий процесске жалпысынан болгон мамилесинин трансформацияланышына таасир берди. Телекөрсөтүү шайлоочуларда тандоосунун жана баалоосунун өзгөрүшүнө жана түзүлүшүнө база болгон, абдан кубаттуу маалымат айдыңын жаратат.
Телекөрсөтүүлөрдө жана негизи эле ММКларда шайлоочулар менен коммуникацияны куруу үчүн эки жол: жарнама жана акысыз эркин пресса колдонулат. Жарнама жа акысыз жаңылык берүүлөрүн колдонуу жөнүндө чечим кабыл алууда эки негизги факторду көз алдында каралып турушу зарыл: ММКнын шайлоого болгон кызыгуу даражасы жана талапкердин жарнамага керектелген акчасы. Шайлоо кампаниясы жакшылап иштелип чыккан болсо, жарнама негизинен биринчи орунда талапкердин шайлоочуларга айткан негизги билдирүүсүн көрсөткөн жаңылык берүүлөрү менен бөлүшөт. Бирок жаңылыктарга караганда жарнама бул билдирүүнү чыпкаларсыз көрсөтөт.
ТВ-жарнамалар Россияда өлкөдөгү маанилүү окуялардын – референдум, улуттук валютанын деноминациясы, федералдык же регионалдык шайлоолор учурунда жөн гана бир өзгөчө өндүрүш эмес, калкка психологиялык таасир кылуунун  күчтүү куралы болуп калды. Саясий жарнаманы колдонуунун жыйынтыгында жөн гана кандайдыр бир саясий объектилер болгон оң мамилелерди түзүү гана эмес, жеке тажрыйбанын негизинде түзүлгөн терс шарттуу рефлекстерди, мисалы деноминация процесси башталгандан бир күн өтпөй акча алмаштыруу жайларына жүгүрүүнү “бастыруу” мүмкүн болот. Тележарнамалар гезиттердеги саясий жарнамаларды визуалдык образдардын динамикасы менен четтетип койду. Бул образ жон гана түс жана көлөмгө ээ болбостон, мунун жанында кыймыл-аракетте болуп турат, бул учурад шайлоочунун көңүлү объектте көбүрөөк болуп турат.
Мультфильмдер
Экинчи Дүйнөлүк Согуш учурунда АКШ өкмөтү тарабынан япондуктардын жана немистердин карикатуралык көрсөтүлүштөрү менен болгон мультфильмдер пропагандалык максаттар үчун активдүү түрдө колдонулган. 1991-жылкы Россиядагы төңкөрүштөн кийин тартылган мультфильмдер калкта көтөрүлүшчүлөрдүн терс образдарын калыптоо жана калктын айрым бөлүгүндө коркунуч жана стрессти чыгаруу үчүн колдонулмак болчу. Мультфильм саясий жарнаманын жанры катары каармандарды гротесктик же абсурддук образдарда көрсөтө алат. Ал каарман үстүндө жакшы көрүп же маскаралап күлүүгө, балалыктан бери көнгөн стилистикада берүүгө, ошондуктан ностальгиялык сезимдерди жаратууга мүмкүнчүлүк берет. Мультфильм жанр катары абдан динамикалуу жана “бардыгына уруксат бар” болгонуна байланыштуу көңүлдү өзүнө бурдура алат. Ал коомдо өзүнчө бир падышанын алдындагы “маскарапоздун” ролун ойнойт.
Сувенирдик өндүрүм
Саясий жарнаманын мындай түрү кабыл алуунун визуалдык жана сезилүүчү каналдардын айкалышуусунун көз карашы жана сувенирлерди узак убакытка ээ болуу жагынан кызыкчылык туудурат. Шайлоочу ар дайыма жарнамалык элести кармалай жана көрө алат, ошондой эле анын ташып жүрүүчүсүн өз пайдасы үчүн колдоно алат. Бул пайда талапкердин сүрөтү чапталган идиш-аяк жөнүндө сөз болуп жатса прагматикалык, жөн эле төш белги болсо эстетикалык деле болушу мүмкүн.
Инжил
Инжил — Ыйса Машайактын кудайдык табияты, окуусу жана жердеги жашоосу: төрөлүшү, жасаган кереметтери, айкаш жыгачка кадалышы, тирилиши жана асманга көтөрүлүшү жөнүндө ыйык китеп же китептин жыйындысы.
Старые Калтасы (Калтасин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Доха метросу
Доха метросу – Доха шаарынын метросу. Метросу 8-май 2019-жылы ачылат.
Портал:Инсандар/Мыкты макала
Таттыбүбү Турсунбаева (12-июль 1944-жыл, Жумгал району, Чаек айылы - 21 декабрь 1981-жыл) - Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти, СССР кинематографистер союзунун жана Кыргызстандын театр ишмерлер союзунун мүчөсү. Нарын областынын Жумгал районунун Чаек айылында орус орто мектепте окуган. 1960-жылы 16 жашында "Салиманын ыры" аттуу кыска метраждуу кинотасмада биринчи жолу тартылган. 17 жашында Ташкенттеги А.Н.Островский атындагы театр жана сүрөт өнөрү институтунун "Драма жана кино актеру" факультетине тапшырган.
(Калганын окуу…)
Исламабад
Исламабад (اسلام آباد, Islamabad) — Пакистан Ислам Республикасынын борбор шаары. Өз алдынча администрациялык бирдик статусуна ээ. Борбордук федерация округунун администрациялык борбору. Гималайдын этегиндеги Потвар платосунда, деңиз деңгээлинен 550 м бийиктикте жайгашкан. Исламабаддын климаты жагымдуу; июлдун эң жогорку температурасы 39°С, январдын эң төмөнкүсү 3°С. Калкы 657,8 миң (2008). Өлкөнүн мурдагы убактылуу борбору Равалпинди шаары менен туташып, агломерацияны түзөт; калкы 3,2 млн. Эл аралык аэропорту бар. Тамак-аш, жеңил өнөр жай ишканалары иштейт. Өлкөнүн илим-билим борбору. Пакистан ИА (1953), ири улуттук китепкана, университет (Каид-и-Азам), Атом энергиясы боюнча Пакистан комиссиясы (бүткүл дүйнөгө белгилүү, 1956; курамында 20га жакын ИИИ бар), институттар (анын ичинде адам укугу, тарых, маданият ж. б.) жана Ислам таануу окуу жайы, улуттук архив (1951), музейлер, сүрөт галереясы бар. «Шехерезада» мейманканасы, Фейсал улутук мечити, шаар грек архитектору К. А. Доксиадистин долбоору менен борборду куруу жөнүндөгү өкмөттүн 1959-жылкы чечимине ылайык (1960–70-ж.) атайын курулган.
Ини
Ини — эркек бир туугандардын жашы боюнча кичүүсү. Адатта жашы улуу эркектер кичүүлөрүнө «иним» деп кайрылат.
Ушма (Лозьва куймасы)
Ушма — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лозьва дарыясынын оң жээгинен 536 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 43 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сыздоок
Сыздоок — түк (чач) капчаларынын жана ага байланыштуу май бездери менен тегерегиндеги клетчаткаларынын ириңдетүүчү стафилококк микробу пайда кылуучу катуу кармаган ириңдүү — некроздук сезгениши. Сыздоокко теринин такай булганышы жана кийимдин өйкөшү, анын химиялык заттар менен дүүлүгүшү, теринин үстүңкү катмарынын сыйрылышы, тытылышы жана башкалар микротравмалар, ошондой эле тер жана май бездеринен тер менен майдын көп бөлүнүшү, витамин жетишсиздиги, зат алмашуунун бузулушу түрткү болот. Сыздоок теринин түктүү бөлүгүнүн бардык жеринде, көбүнчө желкеде, бетте, колдун сырткы бетинде, бел тушта пайда болот. Адегенде ачык кызыл түстөгү катуу ооруган кызыл пайда болуп, конус түрүндө теринин үстүнө чыгат. 3—4 күндөн кийин анын ортосу жумшарып, ириңдей баштайт. Ал жарылып, азыраак ириң чыгат. Ордунда көгүш тарткан некроздуу ткань өзөгү көрүнөт. 2—3 суткадан кийин ириңдүү кан менен кошо өзөгү бөлүнүп чыгат. Дененин айрым жерлеринде, мисалы, моюн, бел, билекте же жамбашта бир нече сыздоок чыгышы мүмкүн. Ал санитария-гигиена эрежелерин сактабаганда жана жалгыз чыккан сыздоокту туура эмес дарылагандан да болот. Көбүнчө жетишсиз тамактанган, витамин жетишпеген, алсыз, жалпы инфекциялуу катуу оору менен ооругандарда жана зат алмашуусу бузулгандарда (диабет, колит, гастрит, нефрит, анемия жана башкалар), ысык же суук өткөндө, өтө чарчаганда жана нерв системасынын функциясы бузулганда дененин көп жерине сыздоок чыгат (жалпы сыздоок). Сыздооктун катуу кармаган жана өнөкөт түрлөрү бар. Катуу кармаган сыздоок бир эле убакта же кыска мөөнөттө пайда болуп, оорулуунун башы ооруп, алсырайт, денеси ысыйт. Өнөкөт сыздоок организмдин туруктуулугунун төмөндөшүнөн улам чыгып, бир нече айларга созулат. Сыздоокту дарылоо стадиясына, чыккан жерине жана жайылышына жараша врачтын көзөмөлү менен жүргүзүлөт. Өз алдынча сыгуу, чукулоо, учун тырмап салуу, ысык басуу жарабайт, анткени алар ар кандай кабылдоолорго алып келет. Сыздоок чыккан учурда мончодо, ваннада, душтун алдында жуунууга болбойт; врачтын көрсөтүүсү боюнча марганцовка кошулган жылуу ванна кабыл алса болот. Алардын тегерегиндеги соо терини камфора же салицил спирти менен сүртүү керек. Углеводдуу (таттуу, ундан жасалган жана башкалар) ачуу тамак-аш берилбей, витаминге бай диета сунуш кылынат. Сыздоокко түрткү берүүчү ооруну убагында дарылоо менен пиво ачыткыларын кабыл алса болот. Сыздоокту алдын алууда негизинен өздүк гигиена эрежелерин так сактоо, терини таза күтүү, теринин ириңдүү жарасын пайда кылуучу факторлорду четтетүү микротравмаларды өз убагында тазалап, дарылоо, ошондой эле ириңдетүүчү инфекцияларга организмдин туруктуулугун жогорулатуучу чараларды (организмди чыңдоо, сууга түшүү, күнгө күйүү) көрүү, витаминдүү тамактануунун мааниси чоң.
Кадимки микрограф
Кадимки микрограф (лат. Hylurgops glabratus) карагайды кемирүүчү коңуздардын бир түрү.
Чимион мунай кени
Чимион мунай кени ― Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы мунай кени. Фрунзе айылынан 25 км түндүк-батыш тараптагы Катыраң тоонун түндүк этегинде жайгашкан.
1954-жылы табылган. Кен аймагында мезозойдун, неогендин жана антропоген мезгилинин акиташ теги, доломит, кумдук, алевролит, чопо, мергель тектеринен турат. Алар бүктөлүүлөргө дуушарланып, антиклиналдык түзүлүштү пайда кылган. Ал түзүлүш батыштан чыгышка 2,5 кмгесозулуп, туурасы 1,2кмге жетет. Мунай юра мезгилинин акиташ тек катмарында топтолуп, 750–1090 м терендикте жатат. Мунайлуу катмардын калыңдыгы 7 ''м. Бургулоо көзөнөгүнөн чыккан нефтинин суткалык чыгымы 1,5–4 т. Тыгыздыгы 0,87 г/см3'', курамында күкүрт 0,23%, кокс 3,09–4,77%, асфальтендер 2,3–3,87%, акциздик чайыр 25–56%, парафин 6,1 %, углеводдор 26,5–2,8%.
Параметр (техника)
Параметр - техникалык түзүлүштүн, тутумдун (системанын), жараяндын (процесстин) негизги касиеттерин мүнөздөөчү чоңдук.
Бутмир маданияты
Бутмир маданияты - Югославиядагы кийинки неолит доорундагы археологиялык маданият. Б. з. ч. 4-миң жылдыкка таандык. Босна өзөнүнүн боюна тараган. 19-кылымдын аягында байыркы адамдар жашаган Бутмир турак жайынын табылышына байланыштуу Бутмир маданияты деп аталган. 20-кылымдын 40-жылдарынын аягынан бир нече жолу изилдөө жүргүзүлүп, камыш жана топурак үйлөр, көп сандаган таш куралдар (балта, кетменче, кыргыч ж. б. ), оймо-чийме түшүрүлгөн чопо идиштер табылган.
Рудас
Рудас — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пушма дарыясынын оң жээгинен 108 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жоокер
Жоокер – куралдуу күчтөрдө кызмат өтөп, уруштарга катышкан аскер киши. Анын аскердик даражасы ар кыл болушу мүмкүн. Эң төмөнкү даражадагы аскер кишисин “катардагы жоокер” деп аташат. Сөз уңгусу “жоо” сөзүнөн алынган. Айрым кыргыз диалекттеринде “жааңгер” деп да учурайт.
Ногой
Ногой
Эпизоддук кейипкер. Манастын чоң атасы. Ногой кан «Манас» эпосунун бардык варианттарында (кээде ногой, сары ногой эли) туруктуу түрдө айтылат. Ч. Валиханов жазып алган эпостун үзүндүсүнө Көкөтөй Ногой элинин аксакалы болуп баяндалат. Айрым варианттарында (СОВ): «Ордосу Талас, башы Чүй, Ногойдун жүз миң үй болгон» (СО, 1. 178,117)- деп сүрөттөлөт. Эпосто Ногой кан Манас баатырдын чоң атасы аталат да, өз мезгилинин баатыр адамы жана уруу аксакалы катары сүрөттөлөт.
Колдонулган адабият
Манас энциклопедия II., Манастын сюжети – ярупа. Бишкек, 1995
Жергиликтүү убакыт
Жергиликтүү убакыт – Жер шарынын белгилүү бир оруну (аймагы) үчүн аныкталган убакыт. Ал жылдыз убакыты (астрометрияда), чыныгы күн убакыты, орточо күн убакыты болуп айырмаланат. Жергиликтүү убакыт ошол жердин географиялык узундугуна байланыштуу жана меридиандын бардык чекиттеринде бирдей болот. Эки башка жердин жергиликтүү убакытынын айырмасы ошол жердеги меридиандардын айырмасы менен өлчөнөт. Жергиликтүү убакыт ошол жердеги астрологиялык байкоолордун негизинде (Күн сааттары аркылуу) аныкталат. Жергиликтүү убакыт мурда тиричиликте кеңири колдонулса, 19-кылымдан баштап көпчүлүк өлкөлөрдө алкак убактысы менен алмаштырыла баштаган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Бальцерович Лешек
Бальцерович Лешек - (1947-ж. туулган) польшалык экономист жана мамлекеттик ишмер. 1989-92-ж. Польшанын финансы министри. Анын демилгеси менен Польшада рынок экономикасын түзүү боюнча реформалар жүргүзүлгөн. Реформалар эркин соода жүргүзүү, валюта алмаштыруу жана бааларды либералдаштыруу чараларын камтыган. Анын жүрүшүндө келип чыккан баалардын кескин жогорулашы жана инфляция поляк элинин абалын оорлоткон. 1992-ж. Польшанын президенти Лех Валенса өз өкмөтүнүн популярдуулугун сактап калуу үчүн аны отставкага кетирүүгө аргасыз болгон. Ага карабастан Бальцерович баштаган реформалар оң натыйжаларды берип, өлкөнүн экономикасы өнүгө баштаган. Рынок экономикасына өтүүнүн польшалык үлгүсү дүйнөлүк коомчулук тарабынан таанылган. Экономиканы реформалоонун мындай жолу кийин «шок терапиясы» деген атка ээ болгон.
Терсюк (Том куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Гафур (Туймазин району, Башкыртстан)
Гафур — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Гафур айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1022 киши. Почта индекси — 452754, ОКАТО коду — 80251817002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Компьютердик программа
Чатботтор
Чатбот-бул мессенджердин ичинде иштеген программа. Мындай программа суроолорго жооп берүүгө, ошондой эле аларды өз алдынча суроого жөндөмдүү. Чат боттор типтүү маселелерди чечүү үчүн ар кандай тармактарда колдонулат.
Кошумча караңыз
Компьютердик программалоо
Чоң-Талаа
Чоң-Талаа — Кыргызстандын Баткен облусунун Баткен районундагы айыл. Төрт-Күл айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 744 киши.
Кефир
Кефир — сүттөн уютулган кычкыл азык. Ынак же көк сүттөн даярдалат. Сүт 85–87оC температурада 5–10 мин же 90–92оСде 2–3 мин пастерленип, 19–23оСге чейин суутулат. Ага түрдүү сүт сүт кычкыл микроорганизмдеринен турган 3–5% кефир уюткусун куюп, аралаштырат. Уюган килкилдек продукт 8–10оС температурада түрдүү убакытка кармалат. Ага жараша начар (1 күндүк), орто (2 күндүк) жана өтө ачыган (3 күндүк), кычкылдуулугу ар башка (80–120оТ) Кефир алынат. Өтө ачыган Кефирде сүт кислотасы, спирт, көмүр кычкыл газ көбүрөөк, белоктун ажыроо продуктулары азыраак болот. Сүт заводдору майлуу (майлуулугу 2,5; 3,2 жана 6%), С витаминдүү, мөмө-жемиш ширелүү жана майы аз (0,5%) Кефир чыгарат. Кефир көбүнчө чоң идиште ачытылып, даяр продукт бөтөлкөгө же полимер капталган кагаз жана полиэтилен пакеттерге куюлат. Сүткө караганда Кефир сиңимдүү жана мүнөздөп тамактанууда пайдаланылат. Өтө ачыган Кефир ичти катырат, начар ачыганы ичти алдырат. Кефирди 0оСден жогору эмес температурада 3 суткага чейин сактоого болот.
Параметр
Параметр (грекче parametron – ченөөчү, өлчөмдөш) – кандайдыр бир көптүктүн элементтерин бири-биринен айырмалоочу чондук. Мисалы, тегиздикте түз сызыктардын көптүгү у = kx+b теңдемеси менен берилет, мында k жана Ь түз сызыктын параметрлери. Эгерде k=2 жана 6=7 болсо, анда у—2х+7 түз сызыгын алабыз, бул көптүктүн бир элементи.
Чолок фельзит жана липарит кени
Чолок фельзит жана липарит кени  Чүй облусунун Кемин районунда, Байбиченин соорусу тоосунун түндүк этегинде. 1972–73-ж. геол. изилдөө жүргүзүлгөн. Кен аймагында девон мезгилинде пайда болгон фельзит жана липарит порфирлери жатат. Аларды кендин түштүк тарабында гранит-сиенит жиреп чыккан. Порфир тоотектеринин жер үстүнө чыгып жаткан аянты 136,8 миң ''м3. ''Липарит порфири күрөң түстө, анда кооз яшма сымал ийри-буйру тарамдар кезигет. Таштан майда кооз буюмдарды жасоого болот.
Лингвистикалык поэтика
Лингвистикалык поэтика  (лингвопоэтика) – адабият таануу менен лингвистиканын чегинде турган филологиялык тармак. Көркөм чыгарманын тилин, тилдик бирдиктердин көркөм чыгармада колдонулуш өзгөчөлүктөрүн, алардын эмоционалдык-экспрессивдик, эстетикалык функциясын изилдеп, көркөм чыгарманын жанa жалпы эле адабий системанын структурасындагы негизги компоненттерди бөлүп көрсөтүү менен, алардын формалдык структуралар менен болгон байланышын ачып берет. Лингвистикалык поэтика  вербалдык белгилердин, формалдык структуралардын поэтикалык функциясын жанa мүмкүн болгон комбинацияларын адабий системанын мазмундук структурасынын элементтери менен биримдикте изилдөөгө алат. Негизги объектиси болуп поэтикалык тил жана көркөм адабияттын тили түшүнүктөрү эсептелет. Лингвистикалык поэтиканын системалык түзүлүшүнүн негизин көркөм чыгармада колдонулган тилдик фактылардын классификациясы түзөт да, поэтикалык фонетика (эвфония), поэтикалык морфология, поэтикалык синтаксис, поэтикалык семантика, поэтикалык лексикологияга ажырайт. Лингвистикалык поэтика  стилистика, лингвостилистика, кеп маданияты, риторика, эстетика менен тыгыз карым-катышта өнүгөт. Лингвистикалык поэтика нын негизги принциптери 20-к. 3-жж. ОПОЯЗдын, Прага лингвистикалык тобунун концепцияларында, В.В.Виноградов, В.М.Жирмунскийдин эмгектеринде калыптанып, Б.В.Томашевский, Р.Якобсон, М.М.Бахтин ж.б. тарабынан өнүктүрүлгөн. Кыргыз фило- логиясында орус филологиясынын салттарына таянуу менен жаныдан калыптанып, өнүгүп келе жаткан тармак болуп эсептелет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Микродесма сымалдуулар
Микродесма сымалдуулар (лат. Microdesmidae) — тропик деңиздеринде баткакка, кумга кирип жашоочу балыктардын бир тукуму, буларга микродесмалар уруусу (лат. Microdesmus) да кирет.
Жакшылык алуучулар
Жакшылык алуучулар – кайрымдуулук кайырларын, өз ыктыярдуулардын жардамдарын алуучу жактар.
Жайыт
Жайыт – мал жаюуга пайдаланылуучу от жер. Жайыт табигый жана эгилме (жасалма) болуп бөлүнөт. Кыргызстанда табигый жайыттар тоолуу, адырлуу, талаалуу жана жарым чөлдүү жерлерде болгондуктан, климаттык шарттары ар башка, натыйжада чөбүнүн кунардуулугу түрдүүчө болот. Жайытта негизинен көп жылдык чөптөр, чала бадал жана бадалчалар өсөт. Эгилме жайытта көп жылдык жана бир жылдык чанактуу, дан уруктуу өсүмдүктөрдүн аралашмасы эгилет. Мезгилдик пайдаланылышы боюнча жазгы-күзгү жайыттар 2,6 млн, жайкы 3,8 млн, кышкы 2,2 млн гектар аянтты ээлейт. Жайыт көк тоюттун негизги булагы. Жайытка малды чөбү жетилгенде жаят. Мал жайытта 150-170 күнгө чейин, айрым учурда жыл бою асыралат. Жайыттын кунардуулугун көтөрүү максатында атайын чаралар жүргүзүлөт, мисалы, которуштуруп пайдалануу, семирткич чачуу, сугаруу, чөп себүү, тосмолорду куруу жана башка. Эгилме жайыт кунардуу келип, экономикалык жактан көп пайда берет, мисалы, эгилме маданий жайытка өзгөчө саан уйларды эрте жаздан кеч күзгө чейин жайса болот. Эгилме жайыт жылына 500-600 цге чейин түшүм берет. Жайытты туура пайдалануу менен мал чарбасынан сапаттуу жана арзан азык-түлүк алса болот.
Багама аралдары
Багама аралдары, Багама Аралдары Ынтымактыгы Вест-Индиядагы арал мамлекет. Флорида жарым аралынан түштүк-чыгышта, Куба аралынан түндүк-чыгышта жайгашкан. Багама аралдар архипелагынын көп бөлүгүн (700дөй арал) ээлейт. Аянты 13,87 миң км2. Калкы 321 миң (2005); калкынын 70%тен ашыгы Нью Провиденс, 15%тен ашыгы Чоң Багама аралдарында жашайт. Борбору Нассау шаары (Нью-Провиденс аралында). Шаар калкы 86%. Ири шаарлары: Нассау, Нью-Провиденс, Фрипорт. Акча бирдиги багама доллары.
Вапаконета (Огайо)
Вапаконета (Огайо) (Wapakoneta) — Огайо штатынын Auglaize округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 9474 киши. Болжолдуу аянты - 14.8 км². FIPS коду — 39-80766.
Багама аралдары (архипелаг)
Багама аралдары (архипелаг) - Атлантика океанындагы архипелаг, Вест-Индияда. Флорида жарым аралынан түндүк-батыштан түштүк-чыгышка карай Куба жана Гаити аралына чейин 1500 км аралыкта созулуп жатат. Флоридадан Флорида кысыгы, Кубадан Эски Багама кысыгы аркылуу бөлүнөт. 700гө жакын аралдан, 2300дөн ашык шуру рифтеринен жана аскалардан турат. Эң ири аралдары: Андрос (4,1 миң км2), Чоң Абако (2 миң км2), Чоң Багама (1,1 миң км2). 20 аралында гана эл жашайт. Б. а-нын бири Сан-Сальвадор Х. Колумб Жаңы Дүйнөдөн алгачкы ачкан (1492-ж. 12-октябрда) кургактык. Мында Багама аралдары мамлекети жайгашкан.
Портал:Инсандар/Тандалган инсан
Тынчтыкбек Кадырмамбетович Чоротегин (Чороев) - тарыхчы, журналист, публицист. Тарых илимдеринин доктору, профессор. 1959-жылы 28-мартта Кыргызстандын Нарын облусунун Нарын районундагы Эчки-Башы (Он-Арча) кыштагында туулган.
Илимий жана педагогдук эмгектери кыргыз жана орус тилдеринен башка англис, түрк, немис жана өзбек тилдеринде жарыяланган.
(Калганын окуу…)
Жергиликтүү шамал
Жергиликтүү шамал – чектелүү бир аймакка мүнөздүү шамал; ал аймактын географиялык өзгөчөлүктөрүнө байланыштуу болуп, тез-тез кайталанып, өзгөчө мүнөздөгү аба ырайын пайда кылат. Жергиликтүү шамал атмосферанын жергиликтүү циркуляциясынан (фён, тоо-өрөөн шамалы, кууш капчыгайлардан соккон шамал, мисалы, Боом капчыгайындагы Улан шамалы, Жоңгор дарбазасындагы ибэ шамалы) же атмосферанын жалпы циркуляциясынын өзгөрүүсүнөн (мисалы, бриз, сирокко, афган, хамсин, бора, мистраль, чинук, баргуза жана башка) пайда болушу мүмкүн.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Ядринцев, Николай
Николай Михайлович Ядринцев (1842-1894) – Сибирди изилдеген археолог жана этнограф. 1865-ж. камалып, түрмөдө жана сүргүндө 9 жыл жүргөн. Алтайга (1878-1880), Миң-Суу өрөөнүнө жана Орхонго (1886, 1889, 1891) илимий экспедиция жасаган. Орду-Булактын (Хара-Балгас), Каракорумдун ордун изилдеген, 1889-ж. Түндүк Моңголияда Кошо-Цайдам деген жерден Күл-Тегинге арналган эстеликти, 1891-ж. Көкшүн-Орхон деген жерден Элтерес ханга арналган Онгин эстелигин ачкан. Ядринцев жергиликтүү элдин турмушун жакшыртуу үчүн күрөшкөн. 1882-ж. ал Сибирди үйрөнүү боюнча алгачкы мезгилдүү басылманы – “Восточное образование” гезитин негиздеген. (Т.Ч.)
Маалымат булактары: “Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк”, 1990.
Звирынецька
Звирынецька — Киев метросунун Сырецко-Печерская сызыгындагы бекет. 1991-жылы 30-декабрда ачылган.
Балзострада
Балзострада - (фр. balustrade) тепкич, балкон, терраса, чатырдын четтерин чакан бийиктиктеги балясиналар менен тосуу. Классикалык архитектурада балзостраданы көп учурда четтери бириктирилип, бийиктиги боюнча тең, тегиз узундуктагы төрт кырдуу устунчалар түзөт, к. Парапет.
Торайгыр ашуусу
Торайгыр ашуусу — Күнгөй Ала-Тоонун батышында. Түндүк жана Түштүк Торайгыр сууларынын  башынан орун алган. Бийиктиги 3250 м. Анын айланасындагы Көлтөр чокусу 3812 м, Кызылбулак чокусу 3830 м бийиктикте жатат. Ысык-Көл жана Чоң-Кемин ойдуңдарынын таманынан салыштырмалуу бийиктиги  1600 м. Түндүк тарабынын ландшафты кооз. Жыш өскөн карагай токоюнун арасында, 2430 м бийиктикте Көлтөр көлү жайгашкан. Туристтердин жолу. Торайгыр ашуусу аркылуу Ысык-Көл районунун малы Көкойрок жайлоосуна  ашырылат.
Проекция
Проекция - нерсенин тегиздик бетине эреже сактап түшүрүлгөн сүрөттөлүшү.
Микродондор
Микродондор (лат. Microdon) — шылдыр чымындардын бир уруусу.
Буу турбинасы
Буу турбинасы (лат. turbo - куюп, чимирик, ийик) - суу буусунун кеңейгендеги потенциалдык энергиясын механикалык энергияга айландыруучу жылуулук кыймылдаткыч. Буу турбинасы жумушчу калактар бекитилген дискалуу ротордон, буу киргизүүчү жана чыгаруучу патрубоктуу станоктордон, диафрагмадан жана соплодон турат. Дискалар валга бекитилет. Турбина иштегенде соплодогу буу кеңейип, калакчалардын айлануу багытын көздөй буунун ылдамдыгы жогорулап, калакты айланып өткөн буунун агымы өзүнүн кыймыл багытын өзгөртөт. Бул учурда калакчаларга аракет кылган күчтөр жумуш аткарат. Буунун кеңейишине жараша Буу турбинасы активдүү жана реактивдүү болуп айырмаланат. Турбинанын айлануучу бөлүктөрүндө буу үзгүлтүксүз кеңейгендиктен, буу мезгил-мезгили менен кеңейе турган поршендүү буу машинасына караганда Буу турбинасында мех. энергиянын пайда болушу үзгүлтүксүз болуп турат. Ошентип, турбинада үзгүлтүксүз тез жүрүүчү электр генераторун, аба үйлөткүчтөрдү, аба кысуучу компрессорду иштетүүгө колдонулат. Буу турбинасы пайдаланышына жараша орунтуктуу жана көчмө болуп бөлүнөт. Орунтуктуу (стационардык) Буу турбинасы электр станциясына, көчмө турбина кемелерге орнотулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Кечке-Суу мөңгүлөрү
Кечке-Суу мөңгүлөрү – Чоң Алай кырка тоосунун түндүк капталынан агып түшкөн Кечке-Суунун төрүндөгү 2 мөңгү (Оң жана Сол). Мөңгүлөрдөн Кызыл-Суунун сол куймасы – Кечке-Суу башталат.
Жакшыртуучу инновация
Жакшыртуучу инновация – базардагы тигил же бул товардын (кызмат көрсөтүүнүн) сапаттарын (мүнөздөмөлөрүн) жакшыртуу максатында атайын тапшырык берилген илимий, технологиялык, уюштуруучулук же долбоордук иш жыйынтыгынын негизинде алынган инновация. Жаңы табылгаларды жакшыртууга багытталган инфратүзүмдөр тармактык долбоорлоо-технологиялык жана илимий-изилдөө институттарында жайгашкан.
Ротхакер, Эрих
Ротхакер, Эрих (Erich Rothacker, 1888—1965) — философиялык антропологиянын маданий бутагы деп аталгандын өкүлү.
Адамдын ишмердиги жөнүндө
Адамдын ишмердигинде, Ротхакердин пикиринче, чыгармачылыкка умтулган эрк ачылып көрүнөт, мунун булагы адамдын жан дүйнөсүндө болот. Ал мындай деп жазат: «Мен — сырттан берилүүчү туюмдардын бир тутамы да, суммасы да, үйүндүсү да эмесмин, бирок активдүүлүктүн субьектисимин, борборумун жана башталыш чекитимин. Дал мына ушул — инсандын эркиндигинин жана адеп -актык күчүнүн башталыш чекити».
«Инсандын катмары» китеби
1938-жылы «Инсандын катмары» деген китебин чыгарат, анда адамдын инсандыгы жөнүндө өз түшүнүгүн берет. Анын пикири боюнча, инсан үч катмардан турат: 1) Вегетативдик жана жаныбарчылык жашоо, 2) «Ошол», бул катмар ышкылык жана сезим менен аныкталат (влечением и чувствами). 3) «Мен», бул ойлой турган жана өзүн өзү аңдап биле алган катмар. Бул катмарлар бири-бири менен өз ара байланышта турат, бирок бири-бирин алмаштыра албайт, бытие катмары кандай мыйзамченемдүүлүккө баш ийсе бул катмарлар да ошол эле мыйзамченемдүүлүккө баш ийишет. Ротхакер мындай деп жазат: «Инсан катмары жөнүндөгү окуу гана адамдын практикалык жүрүм-турумун түшүнүүнүн ачкычы болуп саналат».
Ротхакер адам маданиятты жаратат, ал эми маданият адамды калыптандырат деп эсептейт. Мында чоң роль тилге таандык: «Ар бир толук түшүнүктүү сөз аркылуу дүйнө өзгөрүп турат. Ар бир айтылган сөз бар болуп жашап турган дүйнөгө кайрадан барып кошула берет».
Unix
UNIX - көп колдонуучуну жана көп маселелүү режимди колдогон иштетүү системи. Ал 1970-жылы Бэлл лабораториясынын окумуштуулары тарабынан иштелип чыккан. 1980-жылы мамлекеттик көзөмөлдөн чыккандан кийин, көп компаниялар тарабынан линцензияланып, азыркы учурда ар кандай өлчөмдөгү компьютерлердин көбүндө колдонулат. UNIXтин көп таралышы анын башка иштетүү системдерине караганда артыкчылыгын билгизет. Экинчи артыкчылыгы болуп, көп колдонуучулар чөйрөсүндө көп сандагы иштетүүлөргө кайрылуу мүмкүнчүлүгү эсептелет. UNIX көпчүлүк учурда тармак серверинин, өзгөчө көп процессордуу серверлердин иштетүү системи катары колдонулат. UNIXтин айрым начар жактары дагы бар. UNIX буйрук саптарын колдогон иштетүү системи болгондуктан, анын көп буйруктары програмчылардын эсинде жакшы сакталбайт жана колдонууга кыйын. UNIXтин айрым версиялары графиктик иштетүү чөйрөсүн сунуш кылуу менен бул проблемди чечүүгө көмөк кылууда. UNIXте ошондой эле административ системинин айрым элементтеринин жетишсиздиги сезилет. UNIXтин бир нече версиялары кеңири колдонулат, бирок бири экинчисинен көп айырмаланат жана биринен экинчисине колдонмо програмдарын которуу үчүн програмдарды өзгөртүүгө туура келет.
Дагы караңыз
Linux
Кыргыз тили жана адабияты журналы
Кыргыз тили жана адабияты журналы - алгач Ысык-Көл мамлекеттик К.Тыныстанов атындагы университетте уюшулуп, 2000-жылдын сентябрынан бери чыгып келе жатат. Бул журналдын чыгышы К.Тыныстанов атындагы Ысык-Көл мамлекеттик университетинин 60 жылдык мааракеси менен түздөн-түз байланышкан жана өлкөнүн тунгуч Президенти Аскар Акаевичтин катышуусу менен өткөн салтанатта 1-номуру элге таркатылган. Журналды уюштурган жана анын биринчи башкы редактору Университеттин 1-Проректору профессор С.Ж.Мусаев болгон. 2003-жылдан тартып журнал К.Тыныстанов атындагы Ысык-Көл мамлекеттик университети менен К.Карасаев атындагы Бишкек гуманитардык университетинин биримдикте чыгарып келе жаткан илимий, илимий-методикалык басылмасы катары катталган. 2005-жылга чейин эки Университет тарабынан чыгып келе жаткан журналдын башкы редактору БГУнун ошол кездеги ректору профессор С.Ж.Мусаев болгон. Журнал негизги теориялык, окуу-методикалык максатты ишке ашырууну көздөйт. Республикадагы лингвист-филологдорду, адабиятчыларды, илимпоздорду бир максатка карата топтоп, кыргыз тил илиминин, адабияттын теориялык жана практикалык маселелерин чагылдырган илимий маанилүү басылма болуп саналат. Мында илимий жана теориялык маселелер менен бирге эле окутуунун методикасын, мамлекеттик тилдин маселелерин изилдөө боюнча иштер да камтылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Багаттль
Багаттль - (фр. Bagatelle майда-чүйдө) жеңил аткарылуучу, чакан, көбүнчө фортепьяно үчүн жазылган музыкалык чыгарма. «Багаттль» деген түшүнүктү алгач Ф. Куперен киргизген. Кийин Л. Бетховен, А. К. Лядов, А. Дворжак сыяктуу композиторлор тарабынан өркүндөтүлгөн. 20-кылымдын композиторлорун пьесалык чыгармалардын циклдериндеги ар бир пьесанын музыкалык тилинин өз алдынча изденүү мүмкүнчүлүгү кызыктырган. Ф. Бузони, Ф. Пуленк, Б. Барток, А. Веберн кылдуу аспаптар квартети үчүн Багаттль жазышкан.
Чолпон-Ата баткак кени
Чолпон-Ата баткак кени Ысык-Көл районунда, Чолпон-Ата шаарынын жанында, Ысык-Көлдүн түндүк жээгиндеги булуңда. 1963-ж. табылган. Кен 1–6 м тереңдиктеги көл суусунун астында 3 катмар болуп жатат: үстү калыңдыгы 0,5 м күкүрттүү суутек жыттанган кара илээшкек, орточо калыңдыгы 0,8 м кара күрөң илээшкек, асты 1 мге чейинки калыңдыктагы боз илээшкек ылай. Алардын физикалык-химиялык касиеттери ар башка. Кара илээшкек ылайдын нымдуулугу 42,6 – 65%, ал эми кара күрөң жана боз илээшкек ылайдыкы – 34,5–36,3%. Салыштырма салмагы кара түстөгүсүнүкү 0,08–1,59%. Күкүрттүү суутек кара ылайда 0,234%, органикалык заттар 1,39%. Баткактын минералдануусу 0,9–2,9 г/л, рН 8,2–8,3. Запасы 26,1 миң т. Дарылоо мекемелери пайдаланат.
Схема
Түзмөк (схема) - техникалык түзүлүштүн, тутумдун (системанын), жараяндын (процесстин) түзүлүшүн, иштөө катарын шарттуу белгилердин негизинде жөнөкөйлөтүп, жалпылап көрсөткөн чийме.
Кыргызстан 2020 жайкы Олимпиада оюндарында
Кыргызстан 2020 жайкы Олимпиада оюндарына спорттун 7 түрү боюнча 16 спортчусу менен катышат. Кыргызстан эгемен тарыхында жетинчи жолу олимпиада оюндарына катышуусу.
Жайкы Олимпиада оюндары 2020-жылы 24-июлдан 9-августка чейин Жапониянын Токио шаарында өтүшү керек эле, бирок Эл аралык олимпиада комитети COVID-19 пандемиясынан улам 2021-жылга жылдырган. Олимпиада оюндары 23-июлдан 8-августка чейин Токио шаарында өтөт.
2021-жылы, 15-июлда тууну Кыргызстандан Олимпиадага алгачкы жолу лицензия алган спортчу, грек-рим күрөшүнүн балбаны Атабек Азисбеков көтөрүп өтө турганы маалым болгон. Ага министрлер кабинетинин төрагасы Улукбек Марипов Кыргыз Республикасынын желегин тапшырган. Бирок Олимпиададагы күрөш боюнча курамдын мелдеши 1-августта башталып, спортчулар 28-июлда баргандыгына байланыштуу туу көтөрүү милдетин башка спортчуларга өткөрүлүп берилген.
Катышуучу курамдар
Кыргызстан улуттук курамынан 16 спортчу барат. Бул тууралуу Жаштар иши, дене тарбия жана спорт агенттигинин маалымат кызматы 2021-жылы 15-июлда билдирген.
Жеңил атлетика боюнча спортчу Юлия Андреева жаракат алып калганына байланыштуу ири мелдешке катышуудан баш тарткан. Мария Коробицкая олимпиадалык нормативди аткарбагандыктан мелдештен четтетилген.
Кыргызстан командасынын курамында грек-рим күрөшүнүн балбандары Жоламан Шаршенбеков (60 килограмм), Акжол Махмудов (77 килограмм), Атабек Азисбеков (87 килограмм) жана Үзүр Жусупбеков (97 килограмм).Эркин күрөш чеберлеринен Эрназар Акматалиев (65 килограмм) менен Айаал Лазарев (125 килограмм).Аялдар күрөшүнөн Айсулуу Тыныбекова (62 килограмм), Мээрим Жуманазарова (68 килограмм) жана Айпери Медет кызы (76 килограмм.
Дзюдо боюнча Владимир Золоев (81 килограмм), оор атлетикадан Бакдөөлөт Расулбеков (94 килограмм), фехтование спортунан Роман Петров, ок атуу спортунан Каныкей Кубанычбекова жана сууда сүзүү боюнча Денис Петрашов.Жеңил атлетикадан Дария Маслова (марафон, 42 чакырым) жана Нурсултан Кеңешбеков (5 000 метр).
30px|alt=|link= Дзюдо
Спортчу Владимир Золоев 2018-жылдан тарта 12 турнирге катышып, жалпы 2 380 упай топтоп, натыйжада 2021-жылы 21-июнда жолдомо алуу мүмкүнчүлүгү жаралган.