cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пахлаван Пурдун бакчасы
=Пахлаван Пурдун бакчасы باغ پهلوان پور = Мэхриздин, Мазвир Абад аймагында жайгашкан Пахлаван Пур бакчасы Кажарлар династиясынын доорунун акырына таандык. Бул бакча Ирандын бирден-бир улуттук тарыхый калдыгы катары 1381-жылы 7-мехр (2002- жылдын 29 сентябрь айында) 6334 каттоо номуру менен катталган. Пахлаван Пур бакчасы анын ичинен суу агып чыгып турганы менен илгертеден бери өзүнө өзгөчө кызыкчылыкты арттырып келген. Суунун башы атактуу “Хасан Абад”  булагынан  башталып, ошол аймактагы  башка бир дагы бакчаны аралап өтпөстөн, жалгыз гана Пахлаван Пур бакчасына түз куят. Хасан Абад суу түтүкчѳсү ошол тарапта ѳскѳн чынар дарактарын суугарат. Бул бакчага, жогоруда айтылган суу түтүкчѳсүнѳн сырткары, Шах Хусейни жана Мазвир Абад деп аталган эки суу агымынан суу агып келет. Бакчанын 16 суу укугу (суунун сарпталышы жергилүктүү Йезддиктердин сѳзүндѳ хакабе же суу укугу деп аталат) 12 күндѳ бир гана жолу берилет. Суу укугунун мѳѳнѳтү 10 дон 11 мүнѳткѳ чейин созулуп, аны сабу деп аташат.
Аялдардын ден соолугу
Биологиялык факторлор
Аялдардын жана эркектердин ден соолугуна өзгөчө таасир этүүчү факторлор репродукцияга байланыштуу факторлордо айкын, бирок жыныстык айырмачылыктар молекулярдык масштабдан жүрүм-турумдук масштабга чейин болгону аныкталган. Тубаса биологиялык факторлордун ден соолукка тийгизген таасирин алар жашаган айлана-чөйрөнүн таасиринен ажыратып алуу кыйын болгондуктан бул айырмачылыктардын айрымдары тымызын жана түшүндүрүү кыйын.
Пахлаван Пурдун бакчасы
Пахлаван Пур бакчасынын негизги жолунун эки тарабында абдан чоң жана кѳп жылдык чынар теректер жайгашкан. Бакчада анар, бадам, хурма сыяктуу мѳмѳ дарактары да бар. Бул дарактар, Йезд шаарынын аба ырайынын дээрлик ысыктыгын эске алып, аба ырайы андан айырмаланган абасы салкын жерде өстүрүлөт. Пахлаван Пур бакчасын архитектуралык жактан караганда Ирандын байыркы бакча куруу ыкмасынан азыркы белгилүү бакча куруу ыкмасына ѳтүп жаткан учур байкалат. Бул бакча ичине бир толук комплекс, тактап айтканда кире бериш, сарай курулушу (Кушак) же кампа, кышкы үй имараты, короо, мончо жана ашкананы камтыйт. Анын архитектуралык стили бакчанын негизги борбордук бөлүгүнөн орун алган архитектуралык Кушактан жана борбордук короодон турат да бакчадагы суу да так ошол жерден агып өтөт. Андан сырткары суунун негизги агымы башка эки агым аркылуу дагы ѳтѳт. Суунун негизги өзөгүнөн тышкары, дагы эки суу өзөгү жайгашып, алардын так ортосундагы ажайып кооз жерге  Араи бакчасы жайгашкан, андыктан жолдун эки тарабын бир калыпта кооздо максатында, андагы эки көчөгө тике бак дарактар тигилген. = Бакчанын кире беришинде бийик имарат, малсарай жана үймѳк чѳптѳр жайгашкан. Бийик имараттардын кооздоп салынышы Кажар династиясынын доорунда курулганына карабай Зенд династиясынын доорундагы имараттардын кооздогону менен курулушуна окшоштугу бар. Кушак бакчасы же Шербет хане андагы эң бир кооз имарат болуп саналып, бакчанын негизги борбордук бѳлүгүндѳ жайгашкан.
Аялдардын ден соолугу
Биологиялык факторлор
Аялдар жана эркектер хромосомдук, белоктук продукт, гендик импринтинг жана гормоналдык түзүлүшү боюнча айырмаланат. Мунун баары биомаркерлерден алынган маалыматты бир жыныстан экинчисине экстраполяциялоодо этияттыкты талап кылат. Аялдар жашоонун эки четинде өзгөчө аялуу. Жаш аялдар жана өспүрүмдөр жыныстык жол менен жугуучу ооруларга (ЖЖЖО), өспүрүмдүк кош бойлуулук жана кооптуу аборт коркунучуна дуушар болушат. Ал эми улгайган аялдар көбүнчө эркектерге салыштырмалуу аз каражатка ээ болушат, ошондой эле деменция, зордук-зомбулук, жана ошондон улам ден соолугунун начарлашы коркунучу бар.
Пахлаван Пурдун бакчасы
Дээрлик үч деӊгээлде (эки жарым кабат) курулган Кушак бакчасынын курулушу Кажар династиясынын дооруна таандык. Кушактын ич жагында ортосунда суусу бар бир чоң зал жана капталдарында бөлмөлөр жайгашкан. Хасан Абад суу түтүгү Кушактын ортосу менен агып өтүп бакчага куят. Аталган комплексте жайгашкан имараттардын дагы бир белгилүүсү үй имараты болуп саналып, анын курулушу Пахлавинин дооруна таандык. Имараттын белгилүү болушунун негизги өзгөчөлүгү, андагы аба ырайын эске алып, кышында кыштоо үчүн ыңгайлашып салынышы. Бул имарат бир кабаттан туруп, өзүнө бир канча даараткана, ашкана жана башка бѳлмѳлѳр камтыйт. Бул бакча маркум соодагер жана Йезддин баатыры “Али Пахлаван Пурдун” мүлкү болуп эсептелген. Акыркы учурдагы казуу иштеринин натыйжасында топурактын алдынан Кушак бакчасынын жанынан ашкана, мончо жана кампа жайгашкандыгы табылган. Бакчанын дагы бир белгилүү имараттары болуп жумушчулар эс алчу жана иштөөчү имараттары болгон, ал бакчанын түндүк тарабынан орун алган.
Аялдардын ден соолугу
Социалдык жана маданий факторлор
Аялдардын ден соолугуна алардын биологиясы таасир эткени менен, жакырчылык, жумуш жана үй-бүлөлүк жоопкерчилик сыяктуу социалдык шарттар да таасир этет жана бул аспектилерди көңүл алдынан чыгарбоо керек. Аялдар адатта экономикалык жана социалдык статус жана бийлик жагынан начарыраак абалда болушат, бул өз кезегинде алардын жашоого керектүү нерселерге, анын ичинде саламаттыкты сактоого жеткиликтүүлүгүн азайтат.
Пахлаван Пурдун бакчасы
=Колдонулган адабият=
Аялдардын ден соолугу
Социалдык жана маданий факторлор
Жүрүм-турумдагы айырмачылыктар да роль ойнойт. Аялдар тамеки, алкоголдук ичимдиктерди жана баңгизаттарды азыраак колдонгондуктан, өпкө рагы, кургак учук жана цирроз сыяктуу оорулардан өлүм коркунучу азаят. Аялдар үчүн азыраак болгон башка тобокелдик факторлоруна автотранспорт кырсыктары кирет. Кесиптик айырмачылыктар аялдарды азыраак өндүрүштүк жаракаттарга дуушар кылат. Бирок бул тенденция, согушта жаракат алуу же өлүм коркунучу менен кошо, өзгөрүшү мүмкүн. Аялдардын өз жанын кыюунун көрсөткүчтөрү да азыраак. ДСУ маалыматына ылайык Кыргызстанда 2020-жылы суицид эркектер арасындагы өлүм себептеринин арасынан 10 орунда турса, аялдарда биринчи ондукка кирген жок.
Репродуктивдик жана сексуалдык ден соолук
Аялдар репродуктивдик жана сексуалдык жашоого байланыштуу көптөгөн ден соолук маселелерин баштан кечиришет жана булар аялдардын репродуктивдик жаш курагында (15–44 жаш) башынан өткөргөн бардык ден соолук көйгөйлөрүнүн үчтөн бир бөлүгүнө жооптуу. Кооптуу секс, өзгөчө өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдө негизги тобокелдик фактору болуп саналат.
Репродуктивдик ден соолук тукум уулоо, кош бойлуулук, төрөт жана баланы тарбиялоо менен алектенген структуралардын жана системалардын ден соолугун жана функцияларын камтыган маселелердин кеңири спектрин камтыйт.
Эненин ден соолугу
Кош бойлуулук дүйнө жүзү боюнча, акушердик илим менен практикадагы жетишкендиктерге карабастан, ден-соолукка олуттуу коркунуч келтирет. Энелердин өлүмү глобалдык ден соолуктун негизги көйгөйү бойдон калууда жана саламаттыкты сактоо системасынын сапатын баалоодо контролдук фактор болуп эсептелет. Өспүрүм курактагы кош бойлуулук, пландалган болобу же пландалбаган болобу, өзгөчө кыйынчылыктарды жаратат. Кош бойлуулук кыздын жашоосунда физикалык, эмоционалдык, социалдык жана экономикалык жактан чоң өзгөрүүлөргө алып келет жана анын чоңоюшуна коркунуч туудурат. Өспүрүм курактагы кош бойлуулук көбүнчө кыздын тандоонун жоктугунан жана зордук-зомбулуктан келип чыгат.
Энелик өлүм
2013-жылы дүйнөдө болжол менен күнүнө 800 аял кош бойлуулукка байланыштуу себептерден улам каза болгон. Энелик өлүм эң жогорку көрсөткүч Сахарадан түштүгүндөгү Африкада жана Түштүк Азияда. Бул өлүмдөр сейрек изилденет, бирок Бүткүл дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму бул өлүмдөрдүн 99%ын, алардын көпчүлүгү төрөттөн кийин 24 сааттын ичинде келип чыгат, эгерде тийиштүү инфраструктура, окутуу жана жабдыктар бар болсо, алдын алууга болот деп эсептейт. Бул энелердин өлүмүнүн түздөн-түз себептери болуп кан агуулар, эклампсия, тоскоолдуктар, сепсис жана квалификациясыз бойдон алдыруу саналат. 2003–2009-жылдары кан агуу энелик өлүмдүн негизги себеби болгон, өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдө өлүмдөрдүн 27% жана өнүккөн өлкөлөрдө 16% түзгөн.
Айыз
Айыз (менструация — этек кир) - аялдын организминин менструалдык циклинин бөлүгү. Менструацияда эндометриянын катмары сыйрылып, кан кетүү менен коштолот. Кан кетүүнүн биринчи күнүнөн тартып менструалдык цикл эсептеле баштайт. Менструалдык кан уюбайт жана кан тамырларда аккан канга салыштырмалуу кочкул кызыл өңгө ээ. Бул анда ферменттердин тобу бар экендиги менен түшүндүрүлөт. Менструация кош бойлуу кезде жана бала эмизген кезде келбейт. Менструация келер алдында жана келген убагында аял физикалык ыңгайсыздыкты сезет. Мисалы, жини келүү, уйку келүү, чарчоо, пульстун көбүрөөк кагышы.
Айыздык циклдер
Аялдарда менструация орто эсеп менен 21-35 күн сайын келип 3-7 күн созулат. Жыныстык жактан жетилгенге чейин, кош бойлуу учурда, төрөттөн кийин, менопаузда менструация келбейт. Төрөттөн кийинки кан, былжыр жана жатын ткандарын камтыган лохии деп аталган бөлүп чыгуулар бир нече аптага созулат. Эмчек эмизүү кезинде менструация келбей “эмчек эмизүү аменореясы” деп аталат. Дарыгерлердин айтымында, эмчек эмизүүдө бойго түшүү мүмкүн, ошого контрацепция колдонуу сунушталат.
Стигма
Непалда ушул кезге чейин менструациясы келип жаткан аялды, кызды адамдардан өзүнчө бөлүп коюу адаты жашап келет. Аны атайын алачыкка алып барып коюшат, андан менструациясы токтомоюнча чыгышпайт. Бул ритуал “чхаупади” деп аталат жана буга мыйзамдуу түрдө 2005-жылы тыюу салынган.
1946-жылы Уолт Дисней студиясы “Менструациянын тарыхы” деген мультипликациялык фильм тарткан. Ал “вагина” сөзү колдонулган тарыхтагы эң биринчи фильм болгон. Азыркыга чейин жарнамаларда менструация деген сөздү колдонуу уят сезилип, аны “бул” же “кооптуу күндөр” деп аташат.
Гигиеналык каражаттардын (прокладка) жана тампондордун ойлонуп табылышы жана феминисттик кыймылдын өнүгүшү менен коомчулук ай сайын кан келүү - бул калыптагы жана табигый нерсе экендигин билген.
Акыркы жылдары менструация темасы көлөкөдөн чыгып, 2017-жылы гигиеналык каражаттардын жарнамасында канды кызыл кылып көрсөтүшкөн, ал эми супермаркеттердин бөлүмүнөн өзүнүн өнөктөшүнө бул уят же жагымсыз нерсе дебей, гигиеналык каражатты же тампонду сатып алып жаткан эркектерди көрүүгө мүмкүн болгон.
Бирок маселе эмдигиче чечиле элек. ЮНИСЕФтин жана Бүткүл дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюмунун докладында куру дегенде дүйнөдө 500 миллион кыз жана аял  менструация учурунда гигиенаны сактоо үчүн тиешелүү шартка ээ эмес экендиги айтылган.
Кыргызстанда кыздар айыз учурунда гигиеналык процедураларын ишке ашыруу үчүн шарттар ыңгайсыз болгону үчүн окууну калтырышат. Мектептердин көбүндө, айрыкча айыл мектептеринде дааратканалар короодо жайгашкан, жылуу суусу жок жана гигиеналык каражаттарды алмаштырууга шарттар жок. Кышында суук болгондуктан муз менен капталып, тайгалак болуп калат.
Ала гигиенасы
Жыныстык органдардын гигиенасын сактабоо аялдарда, кыздарда, уретрит, цистит, кольпит, бартолинит, кандидоз ооруларына алып келиши мүмкүн. Кыздар жана аялдар күн сайын сырткы жыныстык органдарын жылуу суу менен жуушу зарыл. Жууганда көтөн чучуктан инфекция (ичеги таякчалары) жыныс кынынын оозуна (вульва) жана жыныс кынына (вагина) кирип кетпеши үчүн алдыдан арткы көздөй жуу керек. Жууганда самынды көп колдонуунун кереги жок, ал жыныс кынынын кире беришинин (вульва) былжырынын кургашына жеткирип, жыныс кынынын нормалдуу микрофлорасын бузат. Жуунууга суу жок кезде нымдуу гигиеналык салфетканы колдонуу керек. Менструация кезинде, талапка ылайык, жеке гигиена каражаттары (прокладка, гинекологиялык тампон, менструалдык чаша) колдонулат.
Анемия
Анемия аялдардын ден соолугунун негизги глобалдык көйгөйү болуп саналат. Аялдар эркектерге караганда анемиядан көбүрөөк жабыркайт: аялдардын 30%, жана кош бойлуу аялдардын 42%. Анемиянын кош бойлуулукка тобокелдик келтириши жана когнитивдик функциялардын бузулушу (концентрациянын жана көңүл буруунун төмөндөшү) сыяктуу бир катар терс натыйжалары бар.
Анемиянын негизги себеби - темирдин жетишсиздиги. Дүйнөдө аялдардын темир жетишсиздик анемиясынан кош бойлуу аялдардын 80% жабыркайт. Темир жетишсиздик анемиясы өспүрүм куракта, айыздагы кан жоготуулардан башталып, чоңойуудагы керектелген темирге болгон суроо-талаптын өсүшү жана тамак-ашты оптималдуу эмес колдонуу менен күчөйт. Бойго жеткен аялдарда темирдин азайышыныны себептеринен бири - кош бойлуулук.
Кан жетишсиздигинин алгачкы жана даана билинерлик белгилери: теринин жана былжырдын бозорушу,  чачтын кургап жана сынып түшүшү, тырмактын катмарланышы жана сынып башташы, шалдыроо, алсыздык. Адаттан тыш кээ бир жыттарга жана азыктарга тартылуу келип чыгат.
Кандагы гемоглобиндин өлчөмү
Күнүмдүк рациондогу тамак-аштар жалпысынан аз дегенде 25 миллиграмм темирди камтышы зарыл. Кош бойлууларда бул көрсөткүч 30 миллиграммдан аз эмес болушу керек. Кандагы гемоглобиндин нормасы аялдар үчүн литрине 120 грамм.
Анемияда төрөт аралык убакыт
Төрөттүн аралыгы организм калыпка келиши үчүн 3 жылдан кем болбошу керек. Жыл сайын тргн эне түйүлдүккө берген 1 грамм темирдин ордун толтура албайт. Улам-улам төрөттөн аялдарда анемия жаралып, жыйынтыгында алсыз, оорулуу балдар төрөлөт. Кыргызстанда кош бойлуу аялдардын дээрлик жарымы аз кандуулуктан жабыркайт. Анемия Кыргызстандагы энелердин өлүмүнүн негизи 3 себептин бири болуп саналат.
Мэнан (Айдахо)
Мэнан (Айдахо) (Menan) — Айдахо штатынын Джефферсон округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 2.5 км². FIPS коду — 16-52030.
Калкы
2010-жылы калкы 707 киши болгон.
Брукс (Мэн)
Брукс (Мэн) (Brooks) — Мэн штатынын Уалдо округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1022 киши. Болжолдуу аянты - 65.0 км². FIPS коду — 23-07870.
Лер (Чыгыш Фризия)
Лер (Чыгыш Фризия) (Leer (Ostfriesland)) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Лер районуна кирет.
Калкы - 34301 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 70,28 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 57 013. Муниципалитеттин башчысы — Вольфганг Кельнер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 9 шаардык районго бөлүнөт.
Кашык
Кашык  — тамак-аш ичүүдө колдонулуучу ашкана буюму. Көлөмүнө жараша: аш кашык, чай кашык, жасалган затына жараша: калай кашык, жыгач (сыр) кашык, күмүш кашык, алтын кашык деп аталат. Мурда кырмачылар тал, терек, арча, кайың, жаңгак жана башка жыгачтан бычак жана ийди менен кыруу аркылуу кашык жасашса, учурда жыгачтан, ар түрдүү металлдан өндүрүштө даярдалат.
Байнфурт
Байнфурт (Baienfurt) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Тюбинген административдик округуна карайт. Равенсбург районуна кирет.
Калкы - 7194 киши(2013-ж.). . Аянты - 16,02 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 4 36 011. Мэр — Роберт Видеман.
Реверссиз электр кыймылдаткычы
Реверссиз электр кыймылдаткычы – электр кыймылдаткычтын айлануу, тегеренүү кыймылынын багытын өзгөрткүч. Адатта ал кайталанма, кыска убактылуу режимде ыкчам иштеп жана тормоздолуп турат. Реверссиз электр кыймылдаткычынын якорунун орогучундагы же козгогучтарындагы токтун багытын өзгөртүү менен электр кыймылдаткычтын кыймыл багыты өзгөрөт. Лифтте, жылдырып сүрүүчү, чоюучу станоктордо, металл кескич станоктун механизмдеринде колдонулат.
Олэн (Небраска)
Олэн (Небраска) (Allen) — Небраска штатынын Dixon округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 411 киши. Болжолдуу аянты - 1.0 км². FIPS коду — 31-00870.
Вайденбах (Айфель)
Вайденбах (Айфель) (Weidenbach) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Вульканайфель районуна кирет.
Калкы - 246 киши(2013-ж.). . Аянты - 10,73 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 33 081. Муниципалитеттин башчысы — Херберт Тайзен.
Аис (Белорет району, Башкыртстан)
Аис — Башкыртстандын Белорет районундагы айыл, Инзер айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 34 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Чаткал токой чарбасы
Чаткал токой чарбасы токойду коргоо, калыбына келтарүү жана токой өндүрүшүн жөнгө салып башкаруу максатында 1975-жылы Чаткал механизациялаштырылган токой чарбасы, 1979-жылдан Беш-Арал мамлекеттик коругу, 1994-жылдан Чаткал токой чарбасы болуп уюштурулган.
Жеринин жалпы аянты 44641,2 миң га, анын ичинен токойлуу жердин аянты 19729,7 миң га. 3 токой бөлүмүнөн турат: Чаткал токой бөлүмү (17113,1 га), Башкы-Терек (22355,8 га), Чаткал (16700 га), Терек-Сай (5172,3 га) токой бөлүмдөрүнөн туруп, 27 кызматкер эмгектенет.
Токой чарбасын алгач уюшулганда Приходько, Нурак Муназараев, Н. Жапаров ж.б. жетектеген. К. Анарбеков, Д. Барпиев, К. Эгембердиевдер айлана-чөйрөнү коргоонун мыкты кызматкери наамын алган. Чаткал токой чарбасында Р.Нематулаев, А.Сапарбеков, А.Ормонов, Э.Сейталиев, К.Эшалиев, К. Арзыкулов, Д.Барпиев жетектеген.Учурда Н.Жолдошев жетектейт.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Чаткал эт-сүт совхозу
Чаткал эт-сүт совхозу - 1958-жылы уюшулган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Манифестация
Манифестация (лат. manifestatio – айкындалуу, көрүнүү) – жалпы коомчулук менен бийлик органдарына өз көзкарашын билдирүү, бийлик органдарынын, коомдук уюмдардын, кызмат адамдарынын же жарандардын чечимин же кандайдыр бир иш-аракетин колдоо же колдобоо максатында айрым адамдар же адамдар тобу тарабынан алдынала белгиленген жерде жана мезгилде жарандардын пикирлерин айтуу түрүндө уюштурулган ишчара. М. анын катышуучуларынын кандайдыр бир багыт боюнча жүрүшү менен коштолушу мүмкүн.
Ноймаркт (Жогорку Пфальц)
Ноймаркт (Жогорку Пфальц) (Neumarkt in der Oberpfalz) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан Шаар. Жогорку Пфальц административдик округуна карайт. Ноймаркт-Жогорку-Пфальц районуна кирет.
Калкы - 39163 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 79,03 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 3 73 147. Мэр — Томас Туман.
Эхтернахербрүк
Эхтернахербрүк (Echternacherbrück) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Айфель-Битбург-Прүм районуна кирет.
Калкы - 700 киши(2013-ж.). . Аянты - 4,74 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 32 028. Муниципалитеттин башчысы — Карл-Хайнц Вирц.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 1 шаардык районго бөлүнөт.
Таң
Таң – түн караңгысы тарап, айланага жарык кире баштаган маал; башкача айтканда күндүзгү маалдын башталышы. Бул маал «таң агаруу», «таң сүрүү», «тан заар», «заар» («саар»), «супа» «таң шооласы» жана «таң сөгүлүп» деп да аталат. Күн чыгардагы атмосферадагы оптикалык кубулуш. Күндүн горизонтто ээлеген абалына жараша асмандагы жарык түстөрүнүн закон ченемдүү алмашуусунан келип чыгат. Күн горизонттон 12° төмөн кезинде асманда жашыл тарткан тилкелер, горизонттон чыгарына 5° калганда Күндүн үстүндө сегмент түрүндөгү жарык пайда болот. Бул учурда жарык түшүп, окуганга мүмкүн болот. 2–3° калганда таң шооласында кызгылт тактар көрүнүп, ал улам ачык, жарык боло баштайт. Күн горизонттон чыкканда асман (асман ачык кезде) сары же кызгылт-сары түстө, кээде күрөң тартып турат.
Молотов-Риббентроп пактысы
Германия менен Кеңештер Бирлигинин ортосундагы кол салбоо жөнүндөгү пакт (Deutsch-sowjetischer Nichtangriffspakt, Договор о ненападении между Германией и Советским Союзом; ошондой эле Молотов-Риббентроп пакты деп аталат) — 1939-жылы 23-августта Германия менен Кеңештер Бирлигинин тышкы иштер боюнча ведомстволорунун башчылары кол коюшкан өкмөттөр аралык келишим. Буга чейин Германия менен ушундай келишимдерге Польша (1934), Улуу Британия (1938), Франция (1938), Литва (1939), Латвия (1939), Эстония (1939) кол койгон; кийин - Түркия (1941)
КСРБ менен Германиянын Антикоминтерндик пакт боюнча союздашы болгон Япониянын ортосунда Халхин-Голдогу салгылашуулардын жүрүшүндө кол салбоо жөнүндө советтик-германдык келишим түзүлгөн. Келишимге ылайык, тараптар бири-бирине кол салбоого жана эгерде алардын бири үчүнчү тараптын согуштук аракеттеринин объектиси болуп калса, бейтараптуулукту сактоого милдеттендирилген. Келишимге катышкандар башка державалар менен «тике же кыйыр башка тарапка каршы багытталган» союздук мамилелерден да баш тартышты. Тараптардын таламдарын козгогон маселелер боюнча өз ара маалымат алмашуу каралган.
Келишимдин айырмалоочу өзгөчөлүгү «территориялык жана саясий кайра түзүү» болгон учурда Чыгыш Европадагы тараптардын кызыкчылыктарынын чөйрөлөрүн делимитациялоо жөнүндө ага тиркелген жашыруун кошумча протокол болду. Протокол Латвияны, Эстонияны, Финляндияны, чыгыштагы «поляк мамлекетинин курамына кирген оодандарды» жана Бессарабияны СССРдин таламдарынын чейресуне кошууну караган. Литва жана Польшанын батыш бөлүгү немистик кызыкчылыктардын чөйрөсүнө бекитилген.
Марка аталышы
Марка аталышы – тамгалык же сандык белгилөөнү камтыган өндүрүш маркасынын бөлүгү (м.: «Шевроле»).
Марихуана (көкнаар)
Марихуана (көкнаар) – тамыры менен сөңгөгүнөн ажыратылган, бирок чайыры калган, иштетилген же атайын иштетүүдөн өткөн (майдаланган, калбырланган, ныкталган ж. б. у. с. – майдалоо деңгээлине жана түрүнө (күкүм, такта, таякча ж. б.) карабастан) кендир өсүмдүктөрүнүн уругунан башка баардык бөлүгү.
Зөммерда
Зөммерда (Sömmerda) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Зөммерда районуна кирет.
Калкы - 19 862 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 80,70 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 68 051. Муниципалитеттин башчысы — Ханс-Вольфганг Флөгель.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 8 шаардык районго бөлүнөт.
Таңгак жүктөгүч
Таңгак жүктөгүч – таңгакталган чөптү же саманды жерден алып, платформага тизип, аны тизилген бойдон үймөктөлүүчү жерге жеткирүүчү машина. Өнөр жайда чыгарылуучу ГУТ-2,5 (ГУТ 2,5А) таңгак жүктөгүчтүн негизги тетиктери 6 рама, жерден көтөргүч механизм, таңгак кабыл алгыч, көтөргүч жана жыйнагыч платформа, түрткүч механизм жана гидроцилиндр. Таңгак жүктөгүч тракторго чиркелет, трактордун кубат берүүчү валынан жана гидросистемасынан кыймылга келтирилет.
Таңыкчы
Таңыкчы, таңгыч – элдик медицинада кишинин, малдын сынган же чыккан жерин, мүчөсүн ордуна келтирип танган же ордуна салган киши.
Нойц-Леттевиц
Нойц-Леттевиц (Neutz-Lettewitz) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Заале районуна кирет.
Калкы - 913 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 15,22 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 88 255. Муниципалитеттин башчысы — Херберт Франк.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт.
Нампа (Айдахо)
Нампа (Айдахо) (Nampa) — Айдахо штатынын Кэньон округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 51.5 км². FIPS коду — 16-56260.
Калкы
2010-жылы калкы 81557 киши болгон.
Чаткал районунун № 27 жол тейлөө ишканасы
Чаткал районунун № 27 жол тейлөө ишканасы 1980-жылы түзүлгөн. Транспорт жана коммуникациялар министрлигине карайт.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Летинская
Летинская — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ома дарыясынын сол жээгинен 22 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 58 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жумамүдүн Шералиев
Жумамүдүн Шералиев (1915, Ат-башы району - 1994, ошол эле жер) - обончу, композитор, акын. Кыргыз Республикасынын Токтогул атындагы мамлекеттик сыйл. лауреаты (1989).
Шералиевдин чыгармалары негизинен элдик ырлардын салтынын азыркы турмуш менен үндөшкөн мотивдерге, ыргактарга жуурулуша чыгарылган лирикалык, патриоттук темадагы ыр, хорлордон турат. «Албырыпшаттык жүзүндө», «Созулма», «Укчу, эркем», «Түшүмдө», «Анда сен»,«Гүлдөжан», «Kapan койчу», «Ырдап кой», «Жибек чач», «Геологдун ыры»,«Токтогулдун арманы», «Жаш ча-бан», «Нарын вальсы», «Сонун да»,«Кыштак четинде», «Түшүмдө»,«Селкиге» ж. б. ырлары; «Сулуукыз», «Кыз-жигит», «Чекмурат», «Aк бата», «Калдыкка каршы» ж. б. дуэттери белгилүү. Ал бүт өмүрүн музыкага арнаган чаалыкпас композитор, чебер аткаруучу болгон. Комузда, аккордеондо, мандолинада эркин ойногон. Театрда коюлган оюндардын көбүнө музыка жазган. Кыргыздын жаш жанры болгон хорду өнүктүрүүгө баалуу салымын кошкон. Атай, Муса менен жаны бирге курдаштардан болгон. Өзүнүн обондоруна сөзүн жазган. Алым сабакта төгүп ырдаган, аңгеме, очерк, пьесаларды, макалаларды жазган жазуучу, драматург, журналист да болгон.
Анын чыгармачылыгы бир катар чет өлкөлөрдүн ырчыларынын репертуарларынан орун алган. «Жаштар ай»,«Ырлар», «Тандалмалар», «Ырдап кой» аттуу жыйнактары жарык көрдү «Ардак Белгиси» ордени жана медалдар менен сыйланган. Ысымы Ат-башы айылындагы мектеп-интернатына, Нарындагы музыкалык мектепке, Нарын шаарындагы көчөгө коюлган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Лере
Лере (Lehre (Niedersachsen)) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Хельмштедт районуна кирет.
Боксбороу (Массачусетс)
Боксбороу (Массачусетс) (Boxborough) — Массачусетс штатынын Миддлсекс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4 996 киши. Болжолдуу аянты - 27.0 км². FIPS коду — 25-07350.
Лере
Калкы - 11 463 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 71,57 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 1 54 014. Муниципалитеттин башчысы — Клаус Вестфаль.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 8 шаардык районго бөлүнөт.
Ред Клифф (Колорадо)
Ред Клифф (Колорадо) (Red Cliff) — Колорадо штатынын Игл (Eagle) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 289 киши. Болжолдуу аянты - 0.6 км². FIPS коду — 08-63265.
Марка белгиси
Марка белгиси – таанууга боло турган, бирок айтууга болбогон өндүрүш маркасынын бөлүгү (марка эмблемасы). Буга сүрөттөлүш, боёк же өзгөчө шрифттик жасалгалоо кирет.
Чоң Үзөңгү-Кууш капчыгайы
Чоң Үзөңгү-Кууш капчыгайы Борбордук Теңир-Тоодо. Какшаал жана Борколдой, Карлы-Тоо, Карлы-Кыр тоолорунун аралыгында кеңдик багытында 80 кмге созулуп жатат. Капчыгай батыштан чыгышты карай куунттайт (15-16 км/ск 200 мге чейин). Таманынын деңиз деңгээлинен бийиктиги баш жагында 3700 ж, аягында 2600 м; курчаган тоолордун салыштырмалуу бийиктиги 1000-1200 м. Капчыгайдын башы Котур жана Ай-Талаа сууларынын аралыгында (таманынын жазылыгы 1516 кмге чейин). Капчыгайдын ортонку бөлүгү кууштап (2-3 кмге чейин), капталдары тигирээк, Жарык-Таш, Туюк, Чолок-Капчыгай, Шалдырак (сол куймалары) жана Кичи жана Чоң Туура-Суу, Чоң Төө-Куйрук, Туюк-Булак, Эки Чат, Кичи Төө-Куйрук, Чакан-Таш (оң куймалары) сууларынын капчыгайлары, кокту-колоттору менен терең тилмеленген. Капчыгайдын аягы өтө кууш (200-300 мге чейин), капталдары тик, көптөгөн капчыгайлар (Кичи Үзөңгү-Кууш, Кичи Терек, Чоң Терек, Чаты-Терек ж. б.), кокту-колоттору менен тилмеленген. Капчыгай аркылуу Чоң Үзөңгү-Кууш суусу агып, Какшаалды кесип Кытайга кетет. Баш жагы палеоген, неоген жана антропогендин конгломерат, карбондун сланец, акиташ теги, порфирит, диабаз, спилит, аягы девондун кумдук, сланец, кремний, конгломерат ж. б. тектеринен турат.
Климаты континенттик, суук, январдын орточо температурасы -22°С; айрым убактарда -50°Сге жетет; жылдык жаан чачыны 300 ммден ашпайт. Капчыгайдын таманына жана баш жагына талаа, айрым жерлерине шалбаа, капталдарына бадал аралашкан кургак талаа (3000 ж бийиктикке чейин), андан жогору муздак чөл жана нивалдык-гляциалдык ландшафт алкактары мүнөздүү. Жайкы жайыт.
Чоң туздуу көл
Чоң туздуу көл (Great Salt Lake) - АКШнын (Юта штаты) батышындагы Чон Бассейнде, деңиз деңгээлинен 1280 м бийикте жайгашкан туздуу туюк көл. Плейстоцендеги тузсуз Бонневилл көлүнүн калдыгы. Көлгө Бэр, Уибер, Жордан д. куят. Батышында чөл аймагы менен чектешет. Аянты жаан-чачынга жараша 2500ден 6000 км2ге чейин өзгөрөт. Орточо тереңдиги 4,57,5 м, эң терең жери 13-15 м. Туздуулугу 137 - 300%о. Көлдөн кайнатма жана глабуер туздары казылып алынат. Чыгыш жээгинде калк жыш отурукташкан; ири шаарлары: Солт-ЛейкСити, Огден. Көлдөгү дамба аркылуу Түштүк Тынч океан т. ж. (Саут Пасифик) кесип өтөт.
Вайденбах (Таунус)
Вайденбах (Таунус) (Weidenbach) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Рейн-Лан районуна кирет.
Чаткал райондук ветеринардык жана фитосанитардык коопсуздук башкармасы
Эпизоотиялык абалдын туруктулугун сактоо, малдын жугуштуу илдеттерин алдын алуу, илдетке чалдыккан малга ветеринардык жардам көрсөтүү, мал базарлардын ветеринардык санитардык эреженин негизинде иштөөсүнө көзөмөл жүргүзүү ж.б.иштерди жүргүзөт.
2005-жылдан Ж. Б. Жолдошев жетектейт.
Чоң төр мөңгүсү
Чоң төр мөңгүсү - Тескей Ала-Тоонун түштүк капталындагы татаал өрөөн тибиндеги мөңгү. Уз. 5,0 км2, аянты 8,1 км2. Нарын д-нын башкы курамы - Тарагайдын алабында жайгашкан. Башы деңиз деңгээлинен 4640 м, этеги 3870 м бийиктикте жатат. Мөңгүдөн Арабел суусунун сол курамы Чоң Төр суусу башталат.
Чаткал райондук ветеринардык жана фитосанитардык коопсуздук башкармасы
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Революциялык трибуналдар
Революциялык трибуналдар – Совет бийлигинин алгачкы жылдарындагы сот органы. Сот жөнүндөгү № 1 декретке (22. 11. 1917-жылы кабыл алынган) ылайык контрреволюциячыларга, басмачыларга ж. б. коркунучтуу кылмышкерлерге каршы күрөшүү үчүн уюшулган. Жарандык согуш убагында Совет бийлигин чыңдоодо, душмандарга каршы күрөшүүдө революциялык трибуналдардын укугу кеңейтилген. Революциялык трибуналдар 1922-жылы жоюлган.
Чоң туз санаторийи
Чоң туз санаторийи - табигый туз катмарларында казылган шахтанын (үңкүрдүн) ичинде туздуу аба менен дарылануучу жай. Нарын облусунун Кочкор районунда, Кочкор өрөөнүнүн түштүк-батыш тарабында, деңиз денг. 2100 м бийиктикте, райондун борбору Кочкордон 22 км алыстыкта тоонун боорунан орун алган. Бул жердин климаты континенттик, жайы мелүүн салкын, июльдун орточо температурасы +16,3°С, кышында кар аз түшөт, январдын орточо темп-сы -9,9°С. Тоо ичиндеги санаторийдин имараты горизонталдуу галерея тибинде, уз. 200 м, туурасы 510 м, бийиктиги 3-4 м. Галереянын капталында 1,2 жана 4 орунду жатаканалар жайгашкан. Ошондой эле дарылоо физкультурасын өткөрүүчү, кино, видеокөрсөтүүчү жана конференц залдар бар. Туздуу тоонун негизги породасы чопо, мергель, ал эми туз катмарынын калыңдыгы кээ бир жерлерде 25 мге жетет. Туздун химиялык курамынын негизин NaCl түзөт. Шахта-санаторийинин бөлмөлөрүндө температурасы жылдын кайсы мезгилинде болбосун 8-10°С, абасында туздун майда кристаллдык концент. 5-10 мг/м3. Микрокристаллдар адамдын эң майда бронхиоларына чейин кирип, дарылык касиетин тийгизет. Бул санаторийде бронх астмасынын аралашма жана инфекция-аллергиялык түрүн, ошондой эле полиноз ж. б. аллергиялык ооруларды, бронхиттерди дарылоого болот.
Суйыр-Аис (Белорет району, Башкыртстан)
Суйыр-Аис — Башкыртстандын Белорет районундагы айыл, Инзер айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 0 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Эхтерсхаузен
Эхтерсхаузен (Echtershausen) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Айфель-Битбург-Прүм районуна кирет.
Калкы - 99 киши(2013-ж.). . Аянты - 2,49 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 32 029. Муниципалитеттин башчысы — Вернер Коц.
Ридштадт
Калкы - 21478 киши(2013-ж.). . Аянты - 73,76 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 4 33 011. Муниципалитеттин башчысы — Геральд Куммер.
Байрсброн
Байрсброн (Baiersbronn) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Карлсруэ административдик округуна карайт. Фройденштадт районуна кирет.
Калкы - 15498 киши(2013-ж.). . Аянты - 189,70 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 2 37 004. Мэр — Норберт Бек.
Маркировка
Маркировка – 1) арбир жүк орунунун таңгагына (жашикке, кутуга, мүшөккө ж. б.) түшүрүлө турган далдаштыруучу шарттуу белги; жүк ташуу жана аны алуучуга өткөрүп берүү үчүн белгилүү бир маалыматтарды камтыйт. М-нын жок болушу камсыздандыруучунун камсыздоо каражатын алуу укугун жокко чыгарышы мүмкүн.
Революциялык ардактуу курал
Революциялык ардактуу курал – 1919–30-жылдары СССР Куралдуу Күчтөрүндөгү жогорку сыйлык; сабына Кызыл Туу орденинин белгиси түшүрүлгөн алтын жалатылган кылыч (канжар). Декрет жүзүндө 1920-жылы 8-апрелде бекитилип, ВБАК, анын Президиуму жана республикалык революциялык аскер советинин чечими менен өзгөчө көрсөткөн күжүрмөн кызматы үчүн аскер начальниктерине ыйгарылган. Революциялык ардактуу куралга татыктуу болгондор: С. С. Каменев (1919), В. И. Шорин (1919), С. М. Будённый (1919), М. Н. Тухачевский (1919), И. П. Уборевич (1920), М. В. Фрунзе (1920), К. Е. Ворошилов (1920), Ф. К. Миронов (1920), анын ичинде Корк (1920), Н. Д. Каширин (1920), С. К. Тимошенко 1920), В. С. Нестерович (1921), Я. Ф. Балахонов (1921), В. Г. Винников-Бессмертный (1921), анын ичинде Егоров (1921), Е. С. Казанский (1921), Г. И. Котовский (1921), В. Р. Розе (1921), Г. Д. Хаханьян (1921), И. С. Кутяков 1922), С. С. Вострецов (1930). 1924-жылы 12-декабрда СССР БАКтын Президиуму «Жумушчу-дыйкан Кызыл Армиясынын жана Флоттун жогорку командирлерин Революциялык ардактуу курал менен сыйлоо жөнүндө» жобо кабыл алып, кылыч (канжар) менен бирге туткасында Кызыл Туу орденинин белгиси бар револьвер берүүнү караган. Алгач мындай сыйлыкка 1921-жылы С. С. Каменев жана С. М. Будённый татыктуу болушкан. 1968-жылы СССР Жогорку Советинин Президиуму СССР Куралдуу Күчтөрүнө сиңирген эмгеги үчүн СССР Мамлекеттик гербинин алтын сүрөтү түшүрүлгөн ардактуу курал менен сыйлоону киргизген.
Чаткал райондук дене тарбия жана спорт бөлүмү
Чаткал райондук дене тарбия жана спорт бөлүмү райондун аймагында спортту пропагандалап, спорттук иш-чараларды уюштурат.
Райондо 17 спорттук зал, 4 күрөш залы, 4 стадион, Өспүрүм балдар спорт мектеби бар. С.Эгембердиев (2000-04), Т.Осмонбетов (2000-07), А.Миңбаев (2007-08), 2008-жылдан 3.Белдибеков жетектейт.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Ноймаркт-Санкт-Файт
Ноймаркт-Санкт-Файт (Neumarkt-Sankt Veit) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан Шаар. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Мюльдорф (Инн) районуна кирет.
Нонневиц
Нонневиц (Nonnewitz) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Бургенланд районуна кирет.
Калкы - 841 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 5,72 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 84 370. Муниципалитеттин башчысы — Зигфрид Ренкер.
Чаткал райондук жарандык абалдын актыларын каттоо бөлүмү
Чаткал райондук жарандык абалдын актыларын каттоо бөлүмү 1992-жылы түзүлгөн.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Браунфилд (Мэн)
Браунфилд (Мэн) (Brownfield) — Мэн штатынын Оксфорд округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1251 киши. Болжолдуу аянты - 119.5 км². FIPS коду — 23-08150.
Чоң төр мөңгүлөрү (Кыргыз Ала-Тоо)
Чоң төр мөңгүлөрү (Кыргыз Ала-Тоо) - Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк капталында бири-бирине жанаша жаткан өрөөн тибиндеги үч мөңгү. Ак-Суунун куймасы - Сокулук суусунун жогорку агымы Чоң Төрдүн төрүнөн орун алган. Чыгыш Чоң Төр мөңгүсүнүн уз. 4,3 км, аянты 5,0 км2. Башы деңиз деңгээлинен 3990 м, этеги 3200 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 3520 м. Абляциясынын аянты 2,5 км2. Батыш Чоң Төр мөңгүсүнүн уз. 4,3 км, аянты 6,1 км2. Башы деңиз деңгээлинен 4030 м, этеги 3440 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 3700 м. Абляциясынын аянты 0,2 км2. Ортонку мөңгү Альпинисттер (Чоң Төр) мөңгүсү деп аталат. Мөңгүлөрдүн бетинин 13,2%тейин морена жаап жатат. Мөңгүдөн Сокулук суусунун негизги курамы Чоң Төр башталат.
Лидус
Лидус — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Вижас дарыясынын сол жээгинен 183 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 44 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Нотус (Айдахо)
Нотус (Айдахо) (Notus) — Айдахо штатынын Кэньон округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 1.0 км². FIPS коду — 16-58060.
Регенератор
Регенератор (латынча regenero – кайрадан жасайм) – жылуулук ташыгычтар кезек-кезеги менен аппараттын бир жак гана бетине тийишкенде жылуулук бере турган жылуулук алмаштыргыч. «Ысык» жылуулук ташыгычтын бети менен тийишкенде регенератор бети жылыйт, «муздак» бети менен тийишсе, аны жылытуу менен өзү муздайт. Регенератор мезгилдүү жана үзгүлтүксүз иштөөчү болуп айырмаланат. Мезгилдүү иштөөчү регенератор кыштан курулган бир нече камерадан турат да, аларга кезек-кезеги менен ысык түтүндүү газ, ысытылган аба же газ түрүндөгү отун берилип турат. Үзгүлтүксүз иштөөчү регенератордо газ чөйрөсүнүн ичине жайгаштырылган аба патрубогу айланып турат. Мезгилдүү регенератордо аба 1000–1200°Сге, үзгүлтүксүздө 400°Сге чейин ысытылат. Регенератор мартен жана айнек эриткич мештерде, домна мештеринин аба ысыткычтарында колдонулат.
Заалеплатте
Заалеплатте (Saaleplatte) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Веймар районуна кирет.
Калкы - 2889 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 42,81 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 71 099. Муниципалитеттин башчысы — Йөрг Хаммер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 9 шаардык районго бөлүнөт.
Лерте
Лерте (Lehrte) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Ганновер районуна кирет.
Калкы - 43 259 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 127 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 41 011. Муниципалитеттин башчысы — Ютта Фос.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 9 шаардык районго бөлүнөт.
Тао Юань Минь
Тао Юань Минь (башка аты – Тао Цянь) (365–427) – байыркы кытай акыны. Азыркы Цзянси провинциясынын аймагында туулган. Майда чиновниктик кызматтарда иштеген. Кырк жашында сүйүктүү карындашынан айрылгандан кийин жашоо-турмушка нааразыланып, ишин таштап, баш-оту менен айыл турмушуна сүңгүп кирет. 20 жылдан ашык жалгыздыкта жашаган. 6-кылымда аны «байыртадан азыркы күнгө чейинки календер акындардын баарынын баштоочусу» деп аташкан. Көптөгөн ырлары (160 сакталган) адеп-ахлактык проблемаларга арналып, дыйкан эмгегин, эркиндикти, теңдикти даңазалайт («Шарап ичкенде», «Түрдүү ырлар» циклдери ж. б.). Салттык формадагы ырларында жаңы, заманбап идеяларды чагылдырган. Кытай поэзиясына кыйла таасир тийгизген. «Беш тал» окумуштуунун турмушу философиялык көркөм прозасы жана «Шабдалы булак» деген утопиялык фантазиясы бар. Чыгармалары: Лирика. М., 1964; Стихотворения, М., 1972.
Ирландия Республикасы
Ирландия Республикасы (ирл. Poblacht na hÉireann) 1919-жылы январда Улуу Британиядан көз карандысыздыгын жарыялаган таанылбаган революциялык мамлекет болгон. Республика Ирландиянын бүт аралында юрисдикцияны талап кылган, бирок 1920-жылга чейин анын функционалдык көзөмөлү Ирландиянын 32 округунун 21и менен гана чектелген жана Британиянын мамлекеттик күчтөрү түндүк-чыгыштын көп бөлүгүндө, ошондой эле Коркто, Дублин жана башка ири шаарлар. Республика айыл жеринде эң күчтүү болгон жана өзүнүн аскер күчтөрү аркылуу өзү түздөн-түз көзөмөлдөбөгөн шаарлардагы калкка таасир эте алган.
Напони (Небраска)
Напони (Небраска) (Naponee) — Небраска штатынын Franklin округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 132 киши. Болжолдуу аянты - 0.6 км². FIPS коду — 31-33565.
Материалдык абал
Материалдык абал – эмгек акынын, бааракынын жана башка кирешелердин барлыгы же жоктугу, анын өлчөмү, мүлк байлыгынын болушу, эмгекке жарамдуулугун жоготуу деңгээли, башка үйбүлө мүчөлөрүнөн материалдык жардам ала же албай тургандыгы.
Карагайлы (Белорет району, Башкыртстан)
карагайлы — Башкыртстандын Белорет районундагы айыл, Абзак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 10 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Чоң төр мөңгүлөрү
Чоң төр мөңгүлөрү - Борколдой кырка тоосунун түндүк капталында жанаша жайгашкан татаал өрөөн тибиндеги 2 мөңгү. Чоң Нарын д-нын жогорку сол куймасы - Чакыр-Корумдун алабында. Сол тараптагы мөңгүнүн уз. 4,2 км, аянты 4,3 км2. Башы дениз деңгээлинен 4880 м, этеги 3940 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 4340 м. Абляциясынын аянты 2,2 км2. Оң тараптагы мөңгүнүн уз. 4,4 км, аянты 3,0 км. Башы деңиз деңгээлинен 4920 м, этеги 3880 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 4300 м. Абляциясынын аянты 1,7 км2. Мөңгүлөрдөн агып чыккан өзөн Чакыр-Корум суусуна он жактан куят.
Боксфорд (Массачусетс)
Боксфорд (Массачусетс) (Boxford) — Массачусетс штатынын Эссекс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 8 520 киши. Болжолдуу аянты - 63.6 км². FIPS коду — 25-07420.
Чаткал райондук кадастр жана кыймылсыз мүлккө укуктарды каттоо бөлүмү
Чаткал райондук кадастр жана кыймылсыз мүлккө укуктарды каттоо бөлүмү - жарандарды жерге жайгаштыруу, аларга күбөлөндүрүүчү документтерди берүү, жарандардын кыймылсыз мүлккө болгон укугун мамлекеттик каттоодон өткөрүү ж.б. иштерди жүргүзөт.
1997-жылдан жер комитети, мамлекеттик каттоо башкармасы, каттоо бөлүмү, 2008-жылдан азыркыдай аталат.
Бөлүмдү К.Батырбеков, Ж.Алманов, М.Ташбаев (2000-04), М.Тотонов (2004-06), О.Нышанов (2006-08), Н.Керимбаев (200811), А.Ботобеков (2011-12), 2013-жылдан А. Кадыров жетектеген.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Вайденталь
Вайденталь (Weidenthal) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Бад-Дүркхайм районуна кирет.
Калкы - 1867 киши(2013-ж.). . Аянты - 14,49 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 32 048. Муниципалитеттин башчысы — Пауль Мар.
Роквилл (Миннесота)
Роквилл (Миннесота) (Rockville) — Миннесота штатынын Stearns округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2448 киши. Болжолдуу аянты - 1.7 км². FIPS коду — 27-55078.
Регистр
Регистр (латынча registrum – тизме, тизмек) – музыкада 1) ырчы үнүнүн же музыкалык аспаптын белгилүү бийиктиктеги добуш диапазонунун бөлүгү. Регистр бийик, орто, пас болуп бөлүнөт. Эркектин үнүндө фальцет регистри деген добуш да бар; 2) бирдей тембрдеги түтүктөр (органда), кылдар (клавесинде), тилчелер (аккордеондо жана фисгармонияда) тобу; 3) укуктук мааниге ээ тизме, тизмек, эсепке алуу документи; 4) цифралык техникада – n-разряддуу экилик маалыматты (берилме) жана аларды өзгөртүп түзүүгө арналган удаалаш же жарыш болгон логикалык түзүлүш; 5) процессордо – адрес жана эсептөөнүн жыйынтыктарын же процессордун өзү иштеши үчүн керектүү маалыматты (берилмени) сактоочу жогорку ылдамдыктагы эс.
Айхах
Айхах ( Немисче айтылышы:  <span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[ˈaɪçax] <span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)"> <small class="nowrap metadata"> ( listen) ) - Германиядагы шаар, Германия жерлериндеги Баварияда, Аусбургдун түндүк-чыгышында жайгашкан. Айхах - Айхах-Фридберг районунун борбору. Айнхах муниципалитетинде 20 000 жакын киши жашайт. Мюнхен менен Штутгарт шаарларын байланыштырып турган A8 автожолуна жакын жайгашкан. Ал жерде Паараталган дарыя бар. Бавариянын аялдар үчүн түрмөсү Айнхахта 1909-жылы негизделген.
Тарыхы
Айхахтын дээрлик 1000 жылдык тарыхы бар.
1997-ж. шаар статусу ыйгарылшынын 650 жылдыгы майрамдалган.
Боордош шаарлар
Айнхах бул шаарлар менен боордошкон:
Тапажос
Тапажос – Бразилиядагы дарыя, Амазонканын оң куймасы. узундугу (Журуэна дарыясынын башатынан тартып) 2200 км, алабынын аянты 487 миң км2. Журуэна менен Телис-Пирис (Сан-Мануэл) дарыясынын кошулушунан пайда болуп, Бразилия тайпак тоосу жана Амазонка ойдуңу аркылуу агат. Босоголуу. Жаан суусунан куралат. Орточо чыгымы 15,5 миң м3/сек. Ири куймасы Жаманшин. Кеме жүрөт. Чатында Сантарен порту жайгашкан. Боюнда Амазония улуттук паркы уюштурулган.
Чоң Тоскоол рифи
Чоң Тоскоол рифи (Great Barrier Reef) - Коралл (Шуру) денизиндеги шуру (коралл) аралдарынан жана рифтеринен турган жалчалар; Австралиянын түндүк-чыгыш жээгин бойлой 2300 кмге созулуп жатат. Туурасы түндүк бөлүгүндө 2 км, түштүгүндө 152 кмте чейин жетет. Жалпы аянты 344,4 миң км2ге жакын. Рифтин көп бөлүгү суу астында жатып, суу тартылганда гана ачылат. Чоң Тоскоол рифи материктен кеме жүрүүгө ыңгайлуу канал (тереңциги 50 м) аркылуу бөлүнөт. Рифте океан менен туташтыруучу 20 өткөөл бар. Басымдуу бөлүгүн камтыган Деңиздик улуттук парк уюштурулуп, корукка алынган. Ал 1981-ж. Буткул дуйнөлук мурастын тизмесине киргизилген.
Эцбах
Эцбах (Etzbach) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Альтенкирхен-Вестервальд районуна кирет.
Калкы - 1327 киши(2013-ж.). . Аянты - 3,05 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 32 028. Муниципалитеттин башчысы — Вольф-Дитер Штульман.
Римбах (Оденвальд)
Калкы - 8530 киши(2013-ж.). . Аянты - 23,16 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 4 31 019. Муниципалитеттин башчысы — Ханс-Юрген Пфайфер,.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Винница облусу
Винница облусу (Ві́нницька о́бласть) — Украинадагы борборундагы облусу. Калкы 1,6 миллион киши (2018-ж.).
Винница облусу 1932-жылдын 27-февралында СССР БК Украина Борбордук Комитетинин 1932-жылдын 9-февралындагы кезексиз IV сессиясынын Украинанын аймагында беш облус түзүү жөнүндөгү токтомун бекиткенден кийин түзүлгөн. Облустун борбору - Винница шаары, калкынын саны 2020-жылдын ноябрь айына карата 370 000 адамды түзөт. Днепрдин оң жээгинде Подольск тоосунун чегинде жайгашкан.
Батышта Черновцы жана Хмельницкий, түндүгүндө Житомир, чыгышында Киев, Кировоград жана Черкассы, түштүгүндө Украинанын Одесса облусу жана Молдова Республикасы менен, анын ичинде таанылбаган Приднестровье менен чек аранын бир бөлүгү менен чектешет.
Калкы
2020-жылдын 1-январына карата облустун калкынын иш жүзүндөгү саны 1 545 416 адамды түзөт, анын ичинен шаар калкы 799 385 адам же 51,7%, айыл калкы 746 031 адам же 48,3% түзөт.