cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Раззаков (тасма)
Тасма тууралуу
Журналист жана жазуучу Абдыкерим Мырзаев: "Исхак Раззаковдой адам кылымда бир гана жаралышы мүмкүн.Кыргыз тарыхында Исхак Раззаковго чейин Коммунисттик партиянын Борбордук комитетинде биринчи катчы кызматында бир да киши иштеген эмес эле. Анткени Москва кыргыздарга ишенген эмес. 1937-жылдагы 'кызыл террордон' кийин Сталин кыргыздарга башкача мамиле кылган, бирок Раззаковдун таасиринен кийин Сталин өзүнүн көз карашын өзгөрткөн. Раззаков бийликке келгенде Кыргыз ССРинин борборунда бир да кыргыз мектеби болгон эмес, бардыгы орус мектептер болгон. Республиканын борборунда бир да кыргыздын атындагы көчө болгон эмес. Раззаковдун салымы менен көчөлөргө атактуу кыргыз инсандарынын аттары коюла баштаган"
Исхак Раззаков 1910-жылы Лейлек районуна караштуу Коросоң айылында туулган. 1918-жылдан тарта Ленинабаддагы балдар үйүндө тарбияланган. Ал Ташкенттеги техникумду, Москвадан Пландоо институтун бүтүргөн. 1945-1950-жылдары Кыргыз ССР Министрлер Советинин төрагасы, 1950-1961-жылдары Кыргыз КП БКнын биринчи катчысы болгон. Исхак Раззаков 1961-жылдан тартып Москвада Экономикалык советтин мүчөсү, Пландоо комитетинин аппаратында кызмат өтөгөн. 1979-жылдын 19-мартында 69 жашында каза болгон.
Леэстен
Леэстен (Lehesten) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан Шаар. Заальфельд-Рудольштадт районуна кирет.
Калкы - 1908 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 35,96 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 73 046. Мэр — Хельмут Фербер.
Шаар административдик курамы боюнча 3 шаардык районго бөлүнөт.
Иманкулов Эмилбек
Айыл чарба министрлигиндеги жайыт боюнча башкы башкармалыгында начальниктин орун басары (1968-69), Кенес-Анархай машина мал чарба станциясында директор (1969-76), Кант районунун айыл чарба башкармасынын начальниги (1976-94), 1994-жылдан «ЖанКан-Ай» дыйкан чарбасынын башчысы болуп эмгектенүүдө. Бир нече жолу айылдык, райондук кеңештерге депутат болуп шайланган. Кант райондук партия комитетинин бюро мүчөсү болуп келген.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Австралия
Австралия (Australia) rasmij aty — Avstralijalyq Birimdik (Commonwealth of Australia) – Австралия materigindegi mamleket. Materikke caqyn cajğaşqan Tasmanija araly da Avstralijanyn quramyna kiret. Tündügün Тимор, Арафура deñizderi cana Торрес qysyğy, çyğyşyn Коралл cana Тасман deñizderi tüştügün Басс qysyğy cana Инди okeany çulğap catat. Çet caqadyndağy Флиндерс, Кинг, Кенгуру cana başqa majda araldardy, oşondoj ele Картье, Эшмор, Рождество, Кокостуу (Киллинг), Херд, Макдональд, Норфолк araly da Avstralija'ğa qarajt. Ajanty 7,7 mln km2. Qalqy 23,2 mln (2004). Borboru Канберра şaary. Mamlekettik tili англис тили. Aqça birdigi - Австралия доллары.
Мамлекеттик түзүлүшү
Австралия - Улуу Британия шериктештигинин курамына кирген федерациялык мамлекет. 6 штаттан, 2 аймактан (Түндүк жана Федерациялык Борбор) турат. Конституциясы 1900-ж. 9-июлда кабыл алынган, Башкаруу формасы конституциялык монархия. Мамлекеттик башчысы Британия монархы, өлкөнү анын өкүлү генерал-губернатор башкарат (аны Австралиянын премьер-министринин сунушу менен монарх 5 жылга дайындайт). Мыйзам чыгаруу бийлигинин Жогорку органы парламент, ал монархтан жана 2 палатадан Сенат жана Өкүлдөр палатасынан турат. Сенат (бардыгы 76 депутат; ар бир штаттан 12ден, 1974-жылдан ар бир аймактан 2ден депутат) пропорциялык өкүлдөр системасы боюнча 6 жылга шайланып, ар бир 3 жылда жарымы жаңыланып турат. Төмөнкү палата (148 депутат) мажоритардык система боюнча (альтернативдүү добуш берүү аркылуу) 3 жылга шайланат. Генерал-губернатор конституциялык органды Федерациялык аткаруу советин дайындайт. Айрым учурларда генерал-губернатор Өкүлдөр палатасын жана Сенатты таратууга укуктуу. Өкүлдөр палатасынын полномочиесинин бүтөөрүнө 6 ай калганда аларды тарата албайт. Ар бир штатка монарх тарабынан губернатор дайындалат. Бардык штат (Квинслендден башкасы) эки палаталуу (Мыйзам чыгаруу совети жана Мыйзам чыгаруу жыйыны же Жыйын палатасы) легислатурага ээ. Штат өкмөтүн премьер-министр жетектейт. Штаттар графтыкка, графтык муниципалитеттерге бөлүнөт. Союздук эки аймакты бир палаталуу легислатура жана өкмөт башкарат.
Калкы
Калкы негизинен (73%и) англис-австралиялыктар (2000), буларга жакын жана Улуу Британия менен Ирландиядан көчүп келгендер 7%ти түзөт. Ал эми антропологиялык курамы ар түрдүү. Жергиликтүү калкы — австралиялык аборигендер 2%. Алардын англиялык колониялоо мезгилинде (18-кылымдын аягы) массалык кыргындан калгандары өлкөнүн ички аймактарында гана жашайт. Калгандары ар кыл антропологиялык типтерге, көбүнчө европеоид расасына кирет. Австралия дүйнөдөгү калк эң сейрек отурукташкан өлкө. Калкынын орточо жыштыгы 1 км2 жерге 2,5 киши. Негизинен чыгыш жана түштүк-чыгыш жээктеринде отурукташкан. Христиандар (76%, 2005; анын ичинде протестанттар -46%, англичандар 21%, католиктер -26%), ислам, буддизм, иудаизм динин тутат. Калкынын жашынын узактыгы эркектериники 77,4, аялдарыныкы 82,6 жаш. Шаар калкы 85%. Ири шаарлары: Сидней, Мельбурн, Брисбен, Аделаида, Перт.
Тарыхы
Австралиянын жергиликтүү калкынын ата-бабалары Түштүк Азиядан 50 миң жылдай илгери эле көчүп келишкен. Климаттын жылый башташы менен деңиз кысыктары Жаңы Гвинеяны (20 миң жыл мурда) жана Тасманияны (12 миң жыл илгери) Австралиядан бөлүп таштаган. Англия колониялаштыра баштаганга чейин (18-кылымдын аягы) болжол менен 250 300 тилде сүйлөгөн, 300-500 миңдей жергиликтүү калк (австралиялыктар) (500-700 уруулар) жашаган. Алар аң уулап, өсүмдүктөрдү, жер-жемиштерди чогултуп күн көрүшкөн.
Европалыктардан Австралиянын жээгине алгач 1606-ж. голландиялык капитан Виллем Янсзон, кийин Абел Тасман келген. 1770-ж. Австралиянын жээктерин Жеймс Кук изилдеп, бул жерлерди Британиянын ээлиги деп жарыялап, Түштүк Уэльс деп атаган. 1788-ж. англиялык кыштак (азыркы Сидней шаары) пайда болгон. 1868-ж. чейин Улуу Британия Австралияны сүргүнгө айдай турган жер катары пайдаланган. Колониялаштыруу жергиликтүү калкты кырып-жоюу менен кошо жүргүзүлгөн (18-кылымдын аягы 20-кылымдын ортосуна чейин алардын саны 5-6 эсеге азайган). Англия Австралияда негизинен кой чарбачылыгын өнүктүргөн. 19-кылымдын 2-жарымында жеңил, тамак-аш жана тоокен иштетүү өнөр жайы бир кыйла өнүккөн. 19-кылымдын орто ченинен тартып, алтын кендери табылгандан кийин иммиграция абдан өскөн (1900-ж. өлкөнүн калкы 3756 миңден ашкан). Узак убакыт күрөш жүргүзүү менен жер которуп келгендер 19-кылымдын 50-жылдарында ичара өзүн-өзү башкаруу укугун алышкан. 1901-ж. 1-январда Австралиянын түзүлүшү тууралуу салтанаттуу жарыяланган жана колониялар биригип, доминион укугуна жетишкен. Союздун (федерация өкмөтүнүн) жана штаттын укуктары белгиленип, королдук бийликтин өкүлү генерал-губернаторго коргоону иштерин уюштуруу жана эл аралык байланыштарды жүргүзүү милдети, ал эми ички иштерде жоопкерчилик толугу менен өкмөткө жана штаттардын парламентине берилген. 1906-ж. Улуу Британия Папуа колониясын Австралия Союзуна өткөрүп берет. 1911-ж. Союзга өз алдынча бирдик катары Түндүк Территория жана Жаңы Түштүк Уэльстин бир бөлүгү кошулган. Биринчи дүйнөлүк согуштан кийин Австралия Жаңы Гвинея аралынын түндүк бөлүгүн, Науру аралын башкарууга мандат алат. Экинчи дүйнөлүк согушта Улуу Британия тарапта болуп, антигитлердик коалициянын курамында Тынч океан, Батыш Европа, Түндүк Африка жана Жакынкы Чыгыштагы согуш аракеттерине (900 миңдей аскер) жана Вьетнам согушунда АКШ тарабында согушка катышат. Согуштан кийин Австралия АНЗЮС жана СЕАТО сыяктуу эл аралык уюмдардын толук кандуу мүчөсү болуп калган. 1967-ж. аборигендерге бардык граждандык укуктар берилип (1930-ж. аборигендерди резервациялоо иш чаралары уюштурулган), 1981-ж. Түштүк Австралиянын аборигендери эркин жер ээлөөчүлөр болуп калган. 1985-ж. Австралиянын өкмөтү Тынч океандын түштүк бөлүгүндө ядросуз зона жөнүндө келишимге кол коёт. 1986-ж. мамлекеттин Улуу Британиядан толугу менен бөлүнүшү тууралуу мыйзам кабыл алынат. Учурда өлкө дүйнөдөгү көптөгөн мамлекеттер менен байланышын чыңдоодо.
Маданияты
Австралияда билим берүү системасы 19-кылымда Британия модели боюнча калыптанган. Өлкөнүн азыркы билим берүү системасы мектепке чейинки мекемелерди, 12 жылдык жалпы билим берүүчү мектептерди (милдеттүү 10 жылдык жана 2 жылдык толук орто мектепти), кесиптик жана ЖОЖду камтыйт. Аларга (мамлекет, жеке) штаттардын билим берүү министрлиги жетекчилик кылып көзөмөлдөйт. Учурда Австралияда 41 университет (анын ичинде 3 жеке), Австралия ИА, Гуманитариялык академия, Технологиялык илимдер жана инженерия академиясы, Түштүк Уэльстин тарых илимдеринин королдук коому, көптөгөн колледждер жана башка илимий мекемелер бар. Өлкөдө негизинен Мельбурндан чыгуучу «Острейлиан» («The Australian») жана «Сидней морнинг геральд» («The Sidney Morning Herald») гезиттери белгилүү. Телекөрсөтүү жана радиоуктуруу ишгерин «Острейлиан бродкастинг корпорейшен» («Australian Broadcasting Corporation») корпорациясы жана коммерциялык компаниялар тейлейт. «Жетинчи канал» (Channel 7), «Тогузунчу канал» (Channel 9) жана «Онунчу канал» (Channel 10) деген ири коммерциялык телестанциялары, ошондой эле өлкөнүн бардык аймактарын тейлеген коммерциялык радиостанциялар бар.
Адабияты
Австралиянын адабияты 19-кылымдан англис тилинде өнүгө баштаган. Колониялык доордо (19-кылымдын аягына чейин) Улуу Британиянын адабий салттарынын таасиринде болгон. Алгач ирет Б. Филддин ыр жыйнагы 1819-ж., эң ири алгачкы прозалык чыгарма Г. Сейверинин «Квинтус Сервинтон» романы 1830-31-ж. жарык көргөн. 19-кылымдын аягы 20-кылымдын башында гана австралиялык жазуучулардын чыгармаларында улуттук өзгөчөлүктөр пайда боло баштаган. Мисалы: Г. Лоусондун ыр жана аңгемелер жыйнагы, С. Радда менен Прайс Уорунгдун новеллалары, Эндрю Бартон Патерсондун балладасы жана башка. 1917-29-ж. Г. X. Ричардсондун «Ричард Маэнинин тагдыры» аттуу алгачкы роман-эпопеясы жарык көргөн. Жазуучулар Катарина Сусанна Причард, Алан Маршалл, В. Палмер, Димфна Кьюсактын чыгармалары дүйнөгө белгилүү боло баштаган. 20-кылымдын акырында драматург Д. Уильямсон, жазуучулар К. Маккалоу, Р. Уолес Крэб, Д. Малуф, акын Л. Ларринин, аборигендердин арасынан чыккан акын-жазуучулардын, анын ичинде акындар К. Уокер, Л. Фогорти, драматургдар Ж. Дейвис, Р. Меррит, С. Морган жана башкалардын Австралиянын адабиятын байытууда ролу зор. Абориген-жазуучулар көркөм чыгармаларда өз элинин турмушун чагылдырууда классикалык реализмди гана өздөштүрбөстөн, ошондой эле магиялык реализмдин стилистикасын колдонуп, элдик мифологияны пайдаланууда. Учурда австралиялык абориген жазуучуларынын ичинен А. Уэллер («Алтын булуттардын өлкөсү» философиялык антиутопиялык чыгарманын автору) кеңири белгилүү. Австралиялыктардын көркөм өнөр башаты жергиликтүү австралиялык-аборигендердин үңкүрлөрдүн бетине, калкан, бумеранг жана башка магиялык мүнөздө тартылган сүрөттөрдөн башталат. 18-кылымдын аягынан европалыктардын келиши менен шаарлар көбөйүп, англиялык неоклассикалык, неоготикалык түрдөгү таштан курулган имараттар пайда болгон. Сүрөт искусствосунун башталышы 18-19-кылымдагы К. Мартенстин, С. Т. Гиллдин чыгармалары менен мүнөздөлөт. Кийин улуттук колорит менен коштолгон живопистик чыгармалар жарала баштаган (алардын көрүнүктүү өкүлдөрү: Ч. Кондер, Т. Робертс, Ф. Маккаббин жана башка). 21-кылымдын башында Азиядан келген эммигранттардын таасири менен чыгыш маданиятына таандык белгилер байкалат.
Музыка
Австралиянын элдеринин музыкасы жергиликтүү калктын, англ-австралиялыктар, европалык жана азиялык келгиндердин салттуу музыкалык маданияты менен мүнөздөлөт. Аборигендердин маданиятында музыка ырым-жырымдардын бир бөлүгү катары болгон. Түндүк Ада аборигендердин музыкасы Жаңы Гвинеянын, 14-15-кылымдарда азиялык келгиндердин (Малайя архипелагы жана башка) таасири менен өнүксө, 18-кылымдын аяк ченинде европалык мүнөздөгү маданият калыптана баштаган. 1833-ж. Сидней филармониялык коому, кийинчерээк алгачкы музыкалык окуу жайлары, жеке опералык компаниялар, 1906-ж. симфониялык оркестр түзүлгөн. 1847-ж. Сиднейде биринчи жолу А. Натандын «Дон Джон Австрийский» аттуу операсы коюлган. 1935-ж. Композиторлор гильдиясы, 1951-ж. Сиднейде улуттук опералык компания түзүлгөн. Ошол учурда композиторлор: А. Хилл, П. Грейнджер, К. Дуглас, Н. Мил, Л. Сицки, аткаруучулардын ичинен ырчы Ж. Сазерленд кеңири белгилүү болгон. Учурда өлкөдө «Сидней-Опера-Хаус» музыкалык-театр комплекси (опера жана балет театры менен бирге), Мельбурндагы мамлекеттик театр (1985), Аделаидадагы мамлекеттик операсы (1974), музыкалык борбор, консерваториялар жана башкалар бар.
Театр
Театрда алгачкы оюн көрсөтүүлөр келгиндердин демилгеси менен 1780-ж. ченде эле башталган. 1830-40-ж. Сидней, Хобарт, Мельбурнда театрлар ачылган. Аларда өздүк көркөм чыгармачыл жамааттар эмгектенип, негизинен австралиялык авторлордун, ошондой эле еврей жана америкалык классикалык чыгармаларды театрлаштырышкан. 1954-ж. Елизавета мамлекеттик театр трести уюшулуп, ал негизинен профессионалдык театрды өнүктүрүүнү көздөгөн. Улуттук драматургиянын өнүгүшүнө Р. Лоулер, П. Уайт, Д. Уильямсон жана башка омоктуу салым кошкон. 1960-жылдан аборигендердин театры биртоп өнүгө баштаган, 1987-ж. 1-жолу абориген-драматургдардын улуттук конференциясы өткөрүлүп, анда аборигендердин улуттук театр фонду түзүлгөн.
Кино
Кино өндүрүшү Австралияда 1900-жылдан башталат. 1906-14-ж. 90го жакын кино тартылса, кийин ал кескин кыскарып, кинодогу бул кризис 1960-ж. чейин созулган. Мындай узакка созулган кризистин башкы себеби америкалык жанаа англиялык прокат компаниялары тарабынан дүйнөлүк кинорыногун басып алышы болгон. 1970-80-ж. мамлекеттин колдоо көрсөтүүсү жана Австралия кинематографисттик комиссиянын түзүлүшү менен киноискусствосунда бир топ ийгиликтер башталган. Ошол мезгилде Д. Кромбинин «Кадди» (1976), Ф. Шепизинин «Жимми Блэксмиттин ыры» (1977), П. Феймандын «Крокодил аталган Данди» (1986) жана башка көркөм фильмдер дүйнөгө белгилүү болгон. Америкалык компаниялар Голливудга Австралиянын көрүнүктүү кинематографисттерин (анын ичинде Б. Браун, М. Гибсон, Д. Дэвис, Н. Кидман, Э. Морс, Ж. Раш) ишке тартып, чакыртышкан. Австралиянын Жаңы Зеландия жана Франция менен биргелешип тартышкан «Пианино» (1993, реж. Ж. Кэмпион) фильми 3 ирет «Оскар» сыйлыгына татыктуу болуп, акыркы он жылдыктын киношедеври катары таанылган. Жыл сайын Австралияда 10-15ке жакын кино тартылып турат. Адистер негизинен Австралия кино жана телекөрсөтүү мектеби тарабынан даярдалат.
Ректо-вексель
Ректо-вексель – «Берилүү укугу жок» деген белги коюлган вексель.
«Темир калпак»
«Темир калпак» – темир кычкылдары менен гидрокычкылдардан турган кен таш тулкуларынын жер бетине чыгып жаткан жогорку бөлүгү. Металлдардын (Cu, Pb, Zn) күкүрттүү ж. б. бирикмелеринин жер бетиндеги суулардын таасиринен кычкылданышынын натыйжасында пайда болуп, кендин кайра металлга баюусу жүрөт.
Петтендорф
Петтендорф (Pettendorf) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Пфальц административдик округуна карайт. Регенсбург районуна кирет.
Калкы - 3262 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 24,59 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 3 75 181. Муниципалитеттин башчысы — Эдуард Обермайер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 19 шаардык районго бөлүнөт.
Пеньк (Бир району, Башкыртстан)
Пеньк — Башкыртстандын Бир районундагы айыл, Кусекеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 180 киши. Почта индекси — 452470, ОКАТО коду — 80213819008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Интеллигибелдүү
Интеллигибелдүү (лат. intel-ligibilis түшүнүлгөн, ойлонулган, ойдогу) – дүйнөгө таандык нерселерди интеллекттин же акыл-эстин жардамы аркасында гана түшүнүү. Интеллигибелдүү дүйнө деп рухий чындыкты чагылдырган идеялардын, идеалдардын, образдардын жана түшүнүктөрдүн дүйнөсү айтылат. Интеллигибелдүү Канттын пикири боюнча Интеллигибелдүүлүк сезимдер аркылуу эмес, акыл-эс менен гана түшүнүүгө мүмкүн болгон нерселер. Интеллигибелдүү Канттын философиясында нукура акыл (чистый разум). Интеллигибелдүү дүйнөгө жаратылыштын кубулушу болуп эсептелген физикалык нерселерди киргизбейт, ал эми тажрыйбалык акыл-эс (практический разум) адамдын жүрүм-турумунун негизин түзгөн идеалдуулуктардын баарын Интеллигибелдүү дүйнөгө киргизет.
Ремиз
Ремиз (фр. remise  ) – 1) брокер менен баалуу кагаздарды сатып алуучунун ортосунда ортомчулук кылган адамга биржалык брокер тарабынан төлөнүп берилүүчү комиссиондук сыйакы; 2) которум вексели менен акча төлөп берүү.
Темир кен өнөр-жайы
Темир кен өнөр-жайы – кара металлургия өнөр-жай тармагы; темир кенин казуу жана аны алдын ала даярдоо (майдалоо, сорттоо, ылгоо, ж. б.) иштерин аткарат.
Плита
Плита (геологияда) – платформанын фундаменти терен жайгашып, чөкмө тектердин калың катмары (жабуусу) менен капталып калган ири бөлүгү. Мисалы, Орус, Туран, Батыш Сибирь ж. б. Плиталар.
Вайдэн (Миссисипи)
Вайдэн (Миссисипи) (Vaiden) — Миссисипи штатынын Carroll округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 840 киши. Болжолдуу аянты - 5.7 км². FIPS коду — 28-75880.
Плёнкалуу интегралдык схёма
Плёнкалуу интегралдык схёма – бирдик элементтери жана элементтер аралык бирикмелери диэлектрдик бетке (көбүнчө карапа) жабылган плёнка түрүндө аткарылган интегралдык схема. Даярдоо технологиясына жана плён- канын калыңдыгына жараша жука плёнкалуу (калындыгы 1 мкмр&н аз) жана калың плёнкалуу (калындыгы адатта 1-25 мкм) микросхемалар болуп бөлүнөт. Жука Плёнкалуу интегралдык схёма металл трафарет аркылуу плёнканы вакуумдук чачыратуу (чөгөрүү) же андан ары фотолитографикалык иштетүү менен айкалыштырып чачыратуу, калың Плёнкалуу интегралдык схёма көбүнчө электр өткөрүүчү, резистүү жана диэлектрдик паста жабылган бетти андан ары күйгүзүү менен алынат. Плёнкалуу интегралдык схёма пассивдүү элементтерден гана турат.
Норвуд (Массачусетс)
Норвуд (Массачусетс) (Norwood) — Массачусетс штатынын Норфолк (Norfolk) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 28 602 киши. Болжолдуу аянты - 27.3 км². FIPS коду — 25-50250.
Интендант
Интендант (фр. intendаnt башкаруучу, башчы) – куралдуу күчтөр курамында аскерлерди материалдык жана тиричилик жактан камсыз кылуучу кызматкер. 15-кылымда Францияда И. инту уюшулуп, мамлекеттик башкаруунун айрым тармактарына (аскер, соода, юстиция жана башкалар) жетекчилик кылган. 19-кылымда ага жалаң аскерлерди тейлөө милдети жүктөлгөн. СССР Куралдуу Күчтөрүндө Интеллигибелдүү кызматы 1935-ж. киргизилип, 1955-ж. жоюлган, анын милдетин Куралдуу Күчтөрдүн тиешелүү оорук кызматтары аткарат. КРдин Куралдуу Күчтөрүндө азык-түлүк, буюм жана турак жай менен камсыз кылуу өз-өзүнчө бөлүнгөн.
Фергас Фоллс (Миннесота)
Фергас Фоллс (Миннесота) (Fergus Falls) — Миннесота штатынын Otter Tail округуна караган АКШ шаары.
Интенционалдык
Интенционалдык (лат. intention умтулуш) – аң-сезимдин, ойдун белгилүү бир нерсеге багытталышын, беттешин мүнөздөгөн философиялык түшүнүк. Көбүнчө феноменологияда колдонулат.
Вомрат
Вомрат (Womrath) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Рейн-Хунсрүк районуна кирет.
Калкы - 209 киши(2013-ж.). . Аянты - 8,39 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 40 163. Муниципалитеттин башчысы — Вальтер Энгельман.
Ребург-Локкум
Ребург-Локкум (Rehburg-Loccum) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан Шаар. Везердеги Ниэнбург районуна кирет.
Калкы - 10 384 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 99,99 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 56 025. Мэр — Дитер Хюземан.
Ремитирлөө
Ремитирлөө (лат. remittere – жөнөтүү)– эсептешүү ыкмасы, мында карызкор улуттук валюта базарынан өз өлкөсүнүн валютасына чет өлкөлүк валюта (тратта, чек, телеграфтык которум) сатып алып, аны өз карызын жабуу үчүн кредиторго жөнөтөт.
Ортоңку Шубная
Ортоңку Шубная — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Шубная дарыясынын сол жээгинен 2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Интер...
Интер... (лат. inter аралык, ортосу) – татаал сөздөрдүн биринчи бөлүгү: 1) кандайдыр бир нерсенин аралыгындагы деген маанини билдирет (мисалы, интерфейс, интеркосмос жана башкалар); 2) эл аралык, улут аралык деген маанини билдирет (мисалы, интербригада жана башкалар).
Газ жалындуу иштетүү
Газ жалындуу иштетүү — материалды күйүүчү газдардын жалыны менен ысытып иштетүүдөгү технол. процесстин жыйындысы. Өндүрүштө Газ жалындуу иштетүүгө төмөнкүлөр кирет: газ менен ширетүү же данакерлөө, газ жалыны менен ысытып, кысуу күчүн колдонуп ширетүү, газ жалындуу сугаруу, кычкылтек менен кесүү, газ горелкалары менен ысытып тетиктерди түзөө, ийүү, чоюу, тазалоо ж. б.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Чым көң топурагы
Чым көң топурагы, саздак-чымкөң топурагы - топурактын жаан-чачын, көлчүк суулар ашыкча нымдап, анда өсүмдүк калдыгынын кычкылтексиз шартта чиришинен пайда болгон топурак тиби. Чым көң топурагы кычкыл реакциялуу, ным сыйымдуулугу жогорку жана көлөмдүк салмагы төмөн болот. Чым көң топурагы жайгашкан рельефи жана өөрчүшүнө жараша айырмаланат. Чым көң топурагынын азык зат элементтери аз (өсүмдүк калдыгынын толук чирибей, топтолушунан пайда болсо), өтө кычкыл реакциялуу, ал эми агын же жер астындагы суулар узакка чөөлмөктөп турушунан пайда болсо, микроорганизмдери аз, биологиялык активдүүлүгү төмөн, топурак реакциясы кычкыл же нейтралдуу келет. Чым көң топурагы КМШ өлкөлөрүнүн, Европа бөлүгүнүн түндүк-батыш, түндүк тарабында, Чыгыш Сибирь, Ыраакы Чыгышта ж. б., Кыргызстанда Чүй, Талас өрөөнүндө, Ысык-Көлдүн саздуу жерлеринде ж. б. кездешет. Тоют, жашылча-жемиш, өсүмдүктөрүн шалы ж. б. өстүрүү үчүн пайдаланылат.
Коринс (Мэн)
Коринс (Мэн) (Corinth) — Мэн штатынын Пенобскот округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2511 киши. Болжолдуу аянты - 104.0 км². FIPS коду — 23-14380.
Ибраимов Чикилдек
Ибраимов Чикилдек (2. 2. 1932-ж. туулган, Суусамыр кыштагы) - чарба кызматкери.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Рента
Рента (нем. Rente , лат.  reddita  – кайтарылган) – ишкердик менен байланышпаган жана карызга берилген капиталдан (кредиттен) пайыз түрүндө үзгүлтүксүз алынуучу рантье, ал эми жер ээсинин ижарага берген жер участогунан жер Р-сы түрүндө алуучу киреше. Башка мүлктөрдү, анын ичинде туракжайларды, жаратылыш байлыктарын пайдалангандыгы үчүн да алынышы мүмкүн. Көпчүлүк өлкөлөрдө ээсинин мамлекеттик баалуу кагаздар боюнча алуучу кирешелери (кара:Рента келишими).
Финцельберг
Финцельберг (Vinzelberg) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Штендаль районуна кирет.
Калкы - 288 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 5,61 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 90 575. Муниципалитеттин башчысы — Вернер Штальберг.
Жаз, жай, күз, кыш... жана жаз
"Жаз, жай, күз, кыш... жана жаз" (Spring, Summer, Fall, Winter... and Spring, Весна, лето, осень, зима… и снова весна) - 2003-жылы Ким Ки Дук тарткан түштүк кореялык тасма. Андагы окуя эч ким тийбеген токойдогу көлдүн үстүндө жайгашкан буддист ибадатканасында өтөт. Тасма кичинекейинен картайган убакка чейин ар кандай жашоо мезгилдерин башынан өткөргөн буддист кечилдин жашоосун чагылдырат.
Газ горелкасы
Газ горелкасы— абаны (кычкылтекти) газ түрүндөгү аралашмага аралаштырып, аны күйдүрүү үчүн үзгүлтүксүз жиберип туруучу түзүлүш.
Жаз, жай, күз, кыш... жана жаз
Тасмада тартылгандар: Су О Ёң, Ким Юң Мин, Со Же Кюң жана Ким Жоң-Хо. Тасманын режиссёру баш каармандын жашоосунун картайган абалын аткарат. Бул ойго салган тасма, анын мурунку оройлукту жана аялдарды жек көрүү сезимдерин чагылдырган тасмаларынын сынга алынышынан кийин, алардан абдан айырмалангандыгы белгиленген. Тасма 2004-жылы Кошмо Штаттарда "Sony Pictures Classics" тарабынан субтитрлүү форматта чыгарылган.
Газ горелкасы
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Поповка (Бир району, Башкыртстан)
Поповка — Башкыртстандын Бир районундагы айыл, Кусекеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 27 киши. Почта индекси — 452478, ОКАТО коду — 80213819009.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Плитвич көлдөрү
Плитвич көлдөрү (хорватча Plitvička jezera) — Динара тайпак тоосунун түндүк-батышында, Хорватияда. Корана дарыясынын жогорку агымында (Саванын алабы) жайгашкан кооз карсттык 16 көлдөн турат; алар акиташтуу тектирлерден (625–506 м бийиктикте) орун алган. 140 шаркыратма, көптөгөн үңкүрлөр, булактар бар. Айланасында бук жана ийне жалбырактуу токой өсөт; аюу, каман, токой маралы, ж. б. жаныбарлар, сейрек кездешүүчү куштар мекендейт. Көлдөрүндө жилингир балыгы бар. 1949-ж. элдик парк (аянты 19,4 миң га) уюштурулган. Ал 1979-ж. Бүткүл дүйнөлук мурастын тизмесине киргизилген.
Интерактивдүү система
Интерактивдүү система – компьютерди пайдалануучунун командасына жооп берип туруучу компьютердик система. Жооп өтө тез кайтарылат жана операциялар үзгүлтүксүз ишке ашырылып турат. Операция ийгиликтүү же ийгиликсиз болгону компьютердин жообунан билинет. Команда системага киргизүүчү түзүлүштүн (клавиатура жана мыштын) жардамы менен киргизилет.
Вудлэнд
Вудлэнд (Woodland) — Мичиган штатынын Barry округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 495 киши. Болжолдуу аянты - 2.1 км². FIPS коду — 26-88420.
Вайнона (Миссисипи)
Вайнона (Миссисипи) (Winona) — Миссисипи штатынын Монтгомери округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 5842 киши. Болжолдуу аянты - 87.8 км². FIPS коду — 28-80760.
Вальдюрн
Калкы - 11 702 киши(2013-ж.). . Аянты - 105,88 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 2 25 109. Мэр — Маркус Гюнтер.
Рента зайымы
Рента зайымы – мамлекет жоюу мөөнөтүн белгилебеген жана карыздын капиталдык суммасын кайтарып берүү милдетин (белгиленген мөөнөттө) өзүнө албаган, бирок облигация кармоочуларга рента аталган туруктуу кирешеге кепилдик берген мамлекеттик зайымдын бир түрү.
Альткален
Альткален (Altkalen) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Гүстроу районуна кирет.
Херман (Небраска)
Херман (Небраска) (Herman) — Небраска штатынын Вашингтон округуна караган АКШ шаары.
Альткален
Калкы - 856 киши(2010 жыл). Аянты - 45,54 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 53 003. Муниципалитеттин башчысы — Ренате Аве.
Херман (Небраска)
Калкы - 310 киши. Болжолдуу аянты - 0.4 км². FIPS коду — 31-22185.
Халилов Абдыганы Дарманбекович
Абдыганы Дарманбекович Халилов - кыргыздын заманбап журналисти жана агартуучусу, журналистиканын доктору.
Кыскача өмүр таржымакалы
А. Халилов 1956-жылы 1-октябрда Кыргызстандын Ош облусуна караштуу Чоң-Алай районундагы Кара-Мык айылында туулган.
Кыргыз улуттук университетинин журналистика кафедрасында мугалим болуп 32 жылдан бери эмгектенет.
«Кыргызстандагы журнал периодикасы: тарыхы жана өнүгүү этаптары» деген темада диссертациясын жактап, Европа стандартындагы «журналистиканын доктору» деген илимий даражага ээ болгон.
Учурда Кыргыз Улуттук университетинин доценти.
Үй-бүлөсү
Үй-бүлөлүү, 1 уул, 2 кызы бар.
Чым көң
Чым көң - саз өсүмдүктөрүнүн узак убакыт сууга чыланып жана аба жетишсиз шартта чала чириндиге айланган калдыктарынан пайда болгон күйүүчү көң. Өнү кара, кара күрөң, саргыч. С. салм. 1,1-1,8 г/м?‘. Курамынын 50-60% ин көмүртек, 5-6,5%ин суутек, 30-40%ин көмүр кычкыл газы, 1-3%ин азот, 0,1-1,5%ин күкүрт түзөт. Ным сыйымдуулугу эң жогору (88-96%); көпшөктүгү 96-97%; кургак абалында тыгыздыгы төмөн (0,3 г/см3); күйгөндө 26503120 ккал/кг жылуулук чыгарат. Чым көң отун, жер семирткич жана ар түрдүү химиялык сырьё алуу үчүн пайдаланылат. Ири кендери Россияда, АКШда, Канадада, Кыргызстанда Чымбай чым көң кени ж. б. бар.
Норвэлл (Массачусетс)
Норвэлл (Массачусетс) (Norwell) — Массачусетс штатынын Плимаус (Plymouth) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 10 506 киши. Болжолдуу аянты - 54.8 км². FIPS коду — 25-50145.
Ибраимов Азимжан Мамытбекович
Ибраимов Азимжан Мамытбекович (16. 4 1965-ж. туулган, 1-Май кыштагы) - жеке ишкер, «Кайрат» дыйкан чарбасынын башчысы. Механизатор.
Чымбай турак жайы
Чымбай турак жайы - Өзгөн шаарынын түштүк-чыгыш тарабында жайгашкан коло дооруна таандык турак жай калдыгы. Жалпы аянты 500 м2. Турак жайлардын сыртынан бекемделген чептин белгилери жок. Маданий катмардын калыңдыгы 1мге чейин. Байыркы очоктун, 16 чарбалык маанидеги чуңкурлардын орду, чопо идиштеринин калдыктары жана таштан жасалган куралдар (бычак, чокмор) табылган. Чопо идиштер көлөмдөрү жагынан Чуст жана Дальверзин эстеликгеринде кездешкен идиштерге окшош. 1959-ж. археолог Ю. А. Заднепровский таап изилдеген.
Газ каротажы
Газ каротажы — бургулоо ылайынан (атайы чопо менен суунун аралашмасы) газ жана женил суюк абалын­дагы углеводороддорду аныктоо жолу менен нефть жана газ кендерин табуу методу.
Бул метод 1-жолу 1933-ж. СССРде иштелип чыккан. Бургулоо учурунда нефть же газ катмарлары жолукса, андагы углеводороддор бур­гулоо ылайына аралашып, сыртка чыгат. Ылайдан алынган газ анализделип, анын жыйынтыгы б-ча углеводороддордун составы жана көлөмү кайсы тереңдикте кандайча өзгөргөндүгү көрсөтүлгөн диаграммага түшүрүлгөндөн кийин, нефть жана газы бар катмарларды аныктоого болот.
Кээде Газ каротажы бургулоодон чыккан тектер (керн) боюнча да жүргүзүлөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Иванов Михаил Фёдорович
Иванов Михаил Фёдорович (15, 11. 1928-ж. туулган, Россия, Воронеж облусу, Обросимов кыштагы) - айыл чарба кызматынын ардагери, агрардык ишмер. Суусамырдагы дың, жерлерди биринчи өздөштүрүүчүлөрдөн. Кыргызстанга 1935-ж. келген. Пишпектеги айыл чарба техникумун (1947) жана К. И. Скрябин атындагы айыл чарба институтун бүтүргөн (1961). Эмгек жолун 1947-ж. Жумгал райондук айыл чарба башкармалыгында агроном үрөнчү болуп баштаган. 1949-52-жылдары Советтик Армиянын катарында кызмат өтөйт. Армиядан кийин Фрунзе облусунун айыл чарба башкармалыгында (1952-53), Суусамыр МТСинде агроном (1954), ошол эле жерде директор (1956-64) болуп эмгектенет.
Кийинчерээк Калинин райондук өндүрүштүк колхоз-совхоз башкармалыгында башкы агроном, началыгактин орун басары  (1964-69), начальник (1969-74), Кыргыз ССР айыл чарба министрлигинде улук агроном (1974-84), Аламүдүн районундагы «Ала-Арча» совхозунун директору, «АкСуу» кант комбинатынын, «Кара-Балта» кант заводунун директорунун орун басары, Кара-Балта Агросвекло бирикмесинде кант кызылчасы боюнча совхоздун директору, Калинин районундагы колхоздор аралык бакчалар бирикмесинин башкармасынын орун басары жана башкы директору болуп иштеп келген. 1984-89-жылдары Калинин райондук өндүрүштүк айыл чарба башкармалыгында начальниктин орун басары жана РАПОнун төрагасынын биринчи орун басары болуп иштеп туруп, ардактуу эс алууга кеткен. Учурда жеке ишкерлик менен алектенет.
Бүткүл союздук илимий-техникалык коомдун ишине активдүү катышкандыгы үчүн деген төш белги алган. СССРдин Эл чарба жетишкендиктеринин көргөзмөсүнүн күмүш медалына татыктуу болгон (1968). Көптөгөн Ардак грамоталардын ээси.
Баласы Александр 1961-ж. Суусамырда туулган. Учурда Кара-Балта шаарында жашайт. Ал Суусамырда иштеп турганда Кожомкул менен бирге иштешкенин сыймыктануу менен айтып, Наскеев Молдокмат жөнүндө да эскерет.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Интервал
Интервал (лат. intervallum аралык) – музыкада жана акустикада эки үндүн бийиктигине жараша байланышы. Интервалдын төмөнкүсү анын негизи, жогоркусу эң бийиги деп аталат. Эгер үндөр бир убакта алынса, гармониялуу интервал, удаа алынса, обондуу интервал делет. Ошондуктан интервал добуш катарындагы үн баскычтарынын саны аркылуу түшүндүрүлөт. Музыкалык теорияда интервал жарым тондун жана тондун саны менен ченелсе, музыкалык акустикада үндөрдүн термелүү санын салыштыруу менен ченелет. Мисалы, добуш катарынын төмөнкү үнүнүн термелүүсү жогорку үндүкүнөн эки эсе аз. Интервал диатоникалык жана хроматикалык болуп бөлүнөт. Диатоникалык интервалга таза интервал (прима, кварта, квинта, октава) менен кошо чоң жана кичине интервал (секунда, терция, секста, септима) кирет. Хроматикалык интервалга бардык көбөйтүлгөн жана азайтылган интервал, көбөйтүлгөн прима до-до-диез, азайтылган секунда доре-бемоль кирет. Ошондой эле интервал консонанска жана диссонанска бөлүнөт. Интервалдын мүнөздүү угулушу анын ладдагы, аккорддогу жана динамикадагы абалына жараша болот.
Петтинг
Петтинг (Petting) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Траунштайн районуна кирет.
Калкы - 2317 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 29,93 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 89 135. Муниципалитеттин башчысы — Карл Ланцингер.
Финштедт
Финштедт (Fienstedt) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Заале районуна кирет.
Калкы - 236 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 8,52 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 88 105. Муниципалитеттин башчысы — Уве Томас.
Вонсхайм
Вонсхайм (Wonsheim) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Альцай-Вормс районуна кирет.
Сувойная
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
Вонсхайм
Калкы - 876 киши(2013-ж.). . Аянты - 8,79 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 31 075. Муниципалитеттин башчысы — Рудольф Хас.
Сувойная
Суу реестринин маалыматтары
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Фертайл (Миннесота)
Фертайл (Миннесота) (Fertile) — Миннесота штатынын Polk округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 842 киши. Болжолдуу аянты - 4.9 км². FIPS коду — 27-20978.
Темир-корук шаар чалдыбары
Темир-корук шаар чалдыбары – б. з. алгачкы кылымдарына таандык шаар калдыгы. Ош шаарынан түштүк-батышта, Сасык-Бука сайынын сол тарабында жайгашкан. Мархамат маданиятына таандык карапа идиш, куштун алтын бедизи, жанындагы мүрзөлөрдөн темир бычак, коло күзгү, сүрмө таш, кытайлык Хань империясынын тыйындары табылган.
Ибраимкулов Рыскулбек
Ибраимкулов Рыскулбек (22. 4. 1928, Суусамыр өрөөнү - 2003, Суусамыр кыштагы) - эмгек ардагери.
Рента келишими
Рента келишими – бир тарап (рента алуучу) экинчи тарапка (рента төлөөчү) мүлктү менчикке берүүгө, ал эми рента төлөөчү алган мүлкүнүн ордуна мезгил-мезгили менен рента алуучуга белгилүү акча каражаттарын төлөөгө, же башка түрдө аны кармоонун каражатын берип турууга милдеттенген келишим. Р. к. боюнча рента төлөө мөөнөтсүз (туруктуу рента) же рента алуучунун өмүрү өткөнгө (өмүр боюу рента) чейин белгиленишине жол берилет. Өмүр боюу белгиленген рента жаранды өмүр боюу кароо менен багуу шартында белгиленүүсү ыктымал (кара: Өмүр боюу каралашуу менен багуу келишими). Р. к. нотариалдык күбөлөндүрүүгө жатат, рента төлөө үчүн мүлктү ажыратуу мамлекеттик каттоодон өткөрүлүшү тийиш. Жер участогу, ишкана, туракжай жана башка кыймылсыз мүлктөр аны төлөөгө берилсе, рента алынат.
Леэстен (Йена)
Леэстен (Йена) (Lehesten (bei Jena)) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Заале-Хольцланд районуна кирет.
Калкы - 725 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 12,1 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 74 051. Муниципалитеттин башчысы — Михель Дөринг.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 3 шаардык районго бөлүнөт.
Темир кен таштары
Темир кен таштары – курамында казып алууга экономикалык жана тектоникалык жактан арзырлык өлчөмдө темир жана анын бирикмелери бар минералдардын табигый чогундусу. Негизги кен таш минералдары: магнетит, магномагнатит, титанмагнетит, гематит, гидрогематит, гетит, гидрогетит, сидерит ж. б. Өнөр-жайлык маанидеги кен ташта Fe 16—70% өлчөмүндө болот. Темир кен таштары пайда болуу шартына карай эндоген, экзоген, метоморфоген кендерине бөлүнөт. Эндоген кендерине: 1) магма кендери – габбро-пироксенит тектериндеги титан-магнетиттин дайка, кабат сымал катмарлары; сиенит, сиенит-диориттердеги апатитмагнетит катмарлары; 2) скарн кендери интрузия массивдерине чектеш же ага жакын жерлердеги (скарндардагы) ар кандай татаал формадагы магнетит кен таштары; 3) гидротерм кендери - минералдуу ысык эриндилерден пайда болгон сидерит, гидрогетит-сидерит кен таштары кирет. Экзоген кендери: 1) чөкмө кендер – деңиз менен көл сууларындагы темир бирикмелеринин химиялык жана механикалык түрдө суу түбүнө чөгүндүсү; күрөң темир, сидерит, силикат кен таштарынын чөкмө жанартоо-чөкмө тектердин арасындагы катмарлары; 2) үбөлөнүү кыртыш кендери – темирлүү минералдардан түзүлгөн тоо тектердин үбөлөнүп талкаланышынан гематитмартит, магнетиттүү кум, «темир калпак» ж. б. кен таштын өз ордунда же башка жерге ооп барып топтолушу. Метаморфоген (метаморфизмделген) кендери негизинен мурдагы экзоген (айрыкча чөкмө) кендеринин жогорку басым жана температура шартында өзгөрүлүшүнөн келип чыгат да, темирлүү кварцит, жеспилит, темирлүү роговик, магнетит, гематит, силикат жана карбонат кен таштарынан турат. Өнөр-жайлык маанидеги кен таш түзүүчү негизги минералына карай Темир кен таштары бир нече түргө бөлүнөт: күрөң темир (негизги минералын гидрогетит, гётит, шамозит ж. б. Fe 55% ке чейин), гематиттүү кен таш (гематит, Fe 60%), магнетиттүү кен таш (магнетит, мартит, магнезиоферрит, магномагнетит, Fe 60%), сидериттүү кен таш (сидерит, Fe 35%), силикаттуу темир кен таш (темирлүү хлорит, Fe 40%), темирлүү кварцит (гематит, магнетит, мартит, Fe 36%). Запасы жана казып алынышы боюнча метаморфоген Темир кен таштары башкы орунду ээлейт. Алар дүйнөдөгү казып алынган Темир кен таштарынын 70% ин түзөт жана байыркы тоо тектерде топтолгон. Ири кендери Россияда (Кривой Рог), Индияда (Майсур) ж. б. Темир кен таштарынын 25% и экзоген кендеринен казып алынат. Кыргызстанда Жетим темир кен таш бассейни Темир кен таштарынын ушул тибине кирет. Темир кен таштарынын 5% эндоген кендеринен казып алынат. Кендери Россияда (Кусин, Курск магнит аномалиясы), Швецияда (Кируна жана Елливаре), АКШда (Айрон-Спрингс) ж. б. Темир кен таштарынын көбү негизинен чоюн, болот жана феррокуйма алуу үчүн пайдаланылат. Кыргызстанда ондогон темир кендери бар; ирилери: Надыр (Кадамжай району), Бала-Чычкан (Талас), Жетим (Нарын), Каба (Ала-Бука), Төмөнкү Кемин (Кемин району) ж. б.
Темир уста
Темир уста – темир ж. б. катуу заттардан турган буюмдарга узануучу чебер.
Рента пайдасы
Рента пайдасы – КР жер алдындагы кен-байлыктар жөнүндөгү мыйзамдары боюнча пайдалуу кен-байлыктар жыйымынын жана ал жайгашкан аймактын инфратүзүмүнүн өнүгүшүнүн бир кыйла жагымдуу мүнөздөмөсү менен шартталган кендүү жерди өздөштүрүүдөн түшкөн жалпы пайданын бир бөлүгү.
Ренталык облигация
Ренталык облигация – жоюлуу мөөнөтү жок жана ээсине пайыз алып келе турган облигация.
Чыманов Жеңишбек
Чыманов Жеңишбек (7. 1. 1955-ж. т., азыркы Ысык-Көл обл., Жети-Өгүз району, Жети-Өгүз айылы) - педагог, педагогика илимдин доктору (2010), проф. (2011). КРдин билим берүү отличниги (2000). КМУну бүтүргөн (1981). 1981-жылдан азыркы Ж. Баласагын атындагы КУУда окутуучу. 150дөн ашык илимий эмгектин автору.
Андреевка (Бир району, Башкыртстан)
Андреевка — Башкыртстандын Бир районундагы айыл, Кусекеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1 киши. Почта индекси — 452473, ОКАТО коду — 80213819010.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Плотина
Плотина, тогоон, суу деңгээлин көтөрүү, суу басымын жогорулатуу жана суу сактагыч түзүү максатында дарыяны тосуп курулган гидротехникалык курулма. Ал суунун денгээлин бийиктетип, кеме жүргүзүүгө, карагай агызууга, сугат үчүн корук түзүүгө, энергия өндүрүүдө суу агымынын урунуш басымын көбөйтүүгө, дарыяда суу тартылганда сууну көбөйтүп жана суу киргенде азайтып жиберип турууга мүмкүндүк түзөт. Плотинанын констртрукциясы анын өлчөмүнө, жергиликтүү шартка жана негизги курулуш материалдарына карата аныкталат. Арналышына жараша суу сактагыч жана суу көтөргүч болуп бөлүнөт. Гидротүйүндүн курамында аткарган ролуна жараша тосмо, суу агызма жана станциялык Плотина болуп айырмаланат. Жасалган материалдын түрүнө жараша топурак, таш, бетон жана жыгач Плотина деп аталат.
Валнут (Миссисипи)
Валнут (Миссисипи) (Walnut) — Миссисипи штатынын Tippah округуна караган АКШ шаары.
Регесбостель
Регесбостель (Regesboste) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Харбург районуна кирет.
Валнут (Миссисипи)
Калкы - 754 киши. Болжолдуу аянты - 14.1 км². FIPS коду — 28-77480.
Регесбостель
Калкы - 1090 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 16,27 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 53 028. Муниципалитеттин башчысы — Бернд Мисфельд.
Вэйкфилд
Вэйкфилд (Wakefield) — Мичиган штатынын Gogebic округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1851 киши. Болжолдуу аянты - 22.1 км². FIPS коду — 26-82780.
Ибраимкулов Женишкелди Рыскулбекович
Ибраимкулов Женишкелди Рыскулбекович (9. 5. 1963-ж. туулган, Суусамыр кыштагы) - жетектөөчү адис.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Газ менен ширетүү
Газ менен ширетүү — ширетүүчү горелкадан чыккан газ жалыны менен металлдардын бириктирилүүчү жерин эритип ширетүү ыкмасы.
Жог. темп-радагы жалынды алууда ысытылган газ менен таза кычкылтектин аралашмасы пайдаланылат. Ширетүүчу ацетилен-кычкылтектин жалынынын температурасы 3000°Сден төмөн бол­бойт. Газ менен ширетүү процесси жука темир, чоюн, түстүү металл, катуу куймалар, чоц түтүктөр ж. б. материалдарды ишретип бириктирүү жумуштарында колдонулат.
Газ менен ширетүүдө жарылуу коркунучу болгондуктан электр ширетүү менен алмаштырылууда.
Интервалдар методу
Интервалдар методу – барабарсыздыкты чыгаруу ыкмаларынын бири. y = f (x) функциясы сан огунда аныкталсын жана үзгүлтүксүз болсун деп кабыл алынат. f (x) = 0 теңдемесинин тамырларын таап, алар сан огунда белгиленет. Бул чекиттер сан огун бир нече аралыктарга бөлөт. Аралыктарда функция белгисин сактайт. Белгисин аныктоо үчүн аралыктын бир чекиттеги белгисин аныктоо жетиштүү. Мисалы, барабарсыздыгын чыгарууда f(x)= функциясы x =-3, x =-2, x =0, x =1 чекиттеринде үзгүлтүккө ээ же нөлгө барабар болот. Бул чекиттер сан огун бир нече аралыктарга бөлөт (к. чийме), ар бир аралыктын ичинде f(x) функциясы белгисин сактайт. [1;\infty] аралыгында алымдын жана бөлүмдүн бардык көбөйтүндүлөрү оң, ошондуктан f(x) > 0; ]0; 1[ аралыгында x -1 көбөйтүүчүсү гана терс, калган көбөйтүүчүлөр оң, башкача айтканда f(x)< 0; ушул сыяктуу эле [-2; 0] дында f(x) > 0 ; ] -3; -2 [инде f(x) < 0; ал эми ]-\infty ; 3[ аралыгында f(x) > 0. Жыйынтыгында f(x) функциясы [-\infty ;-3[\cup]2;0[\cup]l;\cup [ аралыктарында оң, башкача айтканда берилген барабарсыздык ушул аралыктарда гана чыгарылышка ээ болот.
Корнвилл (Мэн)
Корнвилл (Мэн) (Cornville) — Мэн штатынын Сомерсет округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1208 киши. Болжолдуу аянты - 105.3 км². FIPS коду — 23-14555.
Пловдив
Пловдив (мурдагы Филиппополь) – Болгариянын түштүк бөлүгүндөгү шаар. Марица дарыясынын боюнда жайгашкан. Пловдив облусунун административдик борбору. Калкы 400,0 миң (2010). Өлкөнүн борбору Софиядан кийинки (чоңдугу, экономикалык, жана маданий мааниси боюнча) 2-шаар. Ири жолдор тоому. Айыл-чарбалуу жогорку Фракия ойдуңунун соода-өнөр-жай борбору.
Тарых
Европадагы эң эски шаарлардын бири. Франциялыктар Эумолпиада (Эумолпиас) деп аташкан. Б. з. ч. 342–41-жылдары Филипп II Македонский тарабынан Филиппополь деген ат менен негизделген. Европадагы эң байыркы шаарлардын бири. Славяндар Плендив деп аташкан. Антика мезгилине таандык түрк минарети (15-кылым), мечит (15-16-кылымдар), чиркөөлөр (19-кылым), базилика, байыркы терм (мончо), коомдук жана тургун жайлар, саат мунарасы сакталган. Тамак-аш – татымал, жеңил, машина куруу, түстүү металлургия өнөр-жай ишканалары иштейт. Балкан жарым аралындагы эң кооз шаар. Шаардагы 200дөн ашык курулуш «тарыхый эстелик» деп жарыяланып, коргоого алынган. Университеттер, музыка академиясы, улуттук китепкана, сүрөт галереясы, археологиялык жана этногр. музейлери бар. Эл аралык ярмарка ансамбли (1948–49), «Алёша» эстелиги (советтик жоокерлерге арналган; 1954) курулган. Жыл сайын эл аралык ярмаркалар (1933-жылдан), бүт дүйнөлүк көргөзмөлөр (1981, 1985, 1991) өткөрүлүп турат.
Норс Адамс (Массачусетс)
Норс Адамс (Массачусетс) (North Adams) — Массачусетс штатынын Беркшир округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 13 708 киши. Болжолдуу аянты - 53.3 км². FIPS коду — 25-46225.
К-Пэкс
"К-Пэкс" (K-PAX, Планета Ка-Пэкс) - 2001-жылы Йен Софтли тарткан америкалык илимий-фантастикалуу тасма. Тасма 1995-жылы Жене Бревер жазган ушул эле аталыштагы романга негизделип тартылган жана Кевин Спейси, Жефф Биджес, Мэри Маккормак жана Алфре Вудард тартылышкан. Тасма өзүн К-Пэкс планетасынан келгендигин белгилеген психиатриялык бейтап тууралуу. Даарылануу учурунда ал бейтап досторуна жана доктуруна анын көз-карашынын чындыкка төп келгендигин далидейт жана соңунда алар анын айткандарына ишене башташат.
Плагиат боюнча сот иши.
1986-жылкы аргентиналык "Түштүк- чыгышка келген адам" тасмасынын режиссеру Элисео Субиела, бул тасманын плагиат болгондугу боюнча арыз жазган. Ошондуктан 2001-жылы, ноябрда Жене Бревер жана "К-Пэкс" менен байланышы бар башка катышуучулар сотко чакырылган. Бирок сот процесси узакка созулгандыгы үчүн Субиела сот процессинин каржылык жактан камсыздай албай арызын кайтарып алууга мажбур болгон. Субиела 2016-жылы каза болгонго чейин "К-Пэкс" тасмасы анын тасмасынын плагитталышы деп белгилеп келген. Андан соң, Жене Бревер "К-Пэксти жазуу" же "Сен жазуучу болууга ишенимдүүсүңбү?" деген аталыштагы китептерин жазуудагы эргүүсүн баяндаган кыскача биографиялык чыгармасын чыгарган.
ЖинМэн
Мазмуну
Тасмада эрке чоңойгон байдын уулу тууралуу баяндалат. Акча менен баарын бүтүрсө болот деген ал жакындарын капа кылып, балдарды уруп-сабап, жадакалса Кудай жок дегенге чейин барат. Бир күнү баланы эсине келтирүү үчүн жин пайда болот. Эрке бала 5 сааттын ичинде жашоодогу кыйынчылыктарды, кызыктуу окуяларды башынан өткөрөт.Жин кетирген каталарын эстетип баарынан кечирим суратат.
Тасма тууралуу
Тасманын экинчи режиссёру Эрмек Исмаилов фильм тууралуу буларды айтты: "Учурда көп тасмалар тартылып жатат. Албетте, баары жогорку деңгээлде тартылбайт. Кино тармагында мындай нерсенин болгону жакшы, себеби сапаттуулары иргелет, улам жакшы тасмалар тартыла баштайт. 'ЖинМэн' комедиялык тасмасы көрүүчүлөргө жагат деп үмүттөнөбүз. 'Эл - тараза, эл - сынчы' дегендей, бүгүн эл назарына коюлду."
Башкы каармандын ролун жараткан Нурсултан Алибековдун бул дебюттук ролу. "Тасмада көпкөн, шок баланын образын жараттым. Буга чейин жарнамалык түрмөктөргө эле тартылганым болбосо, тасмага тартылган эмесмин. Образымды көрүүчүгө жеткире алдым го деп ойлойм. Өзүм да көрө элекмин, кандай ойногонубузду көрүүчүлөр менен чогуу байкайбыз."
Газ очогу
Газ очогу - газ түрүндөгү отундардын күйдүрүп, жылуулук энергиясын пайдаланууга ылайыкталган түзүлүш.