cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бронхоскопия
Бронхоскопия – атайын аспап-бронхоскоптун жардамы менен дем алуу жолдорун изилдөө ыкмасы. Бронхоскопия диагноз коюу жана дарылоо максатында, ошондой эле кекиртек менен бронхтон бөтөн заттарды алып салуу үчүн колдонулат. Оорулуунун абалы начар убакта бронхоскопия жасоого болбойт.
Дельяшор
Дельяшор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Макариха дарыясынын сол жээгинен 102 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жон Граймз
Жон Граймз (англ. John Paul Henry Daniel Richard Grimes) - ирландиялык ырчы өзүнүн бир тууганы менен Jedward тобунун мүчөсү. Топ 2011 жылы Дүсселдорф шаарында өткөн Еврокөрүнүү 2011 ыр сынагында «Lipstick» аттуу ыры менен, жана англис тилинде аткарылуучу «Waterline» чыгармасы менен, Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагындагы, Ирландия өлкөсүнүн көрсөтүүчүсү.
Антропо
Антропо... (грекче anthropos - адам) - татаал сөздөрдүн адамга таандык маанини туюндуруучу биринчи бөлүгү (мисалы, антропология, антропонимика).
Курама, Ноокен району
Курама (Курама) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Ноокен районундагы айыл. Бүргөндү айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 718 киши.
Жаңы кабан (Краснокам району, Башкыртстан)
Жаңы кабан — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Жаңы кабан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 879 киши. Почта индекси — 452941, ОКАТО коду — 80237830001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Тайтору
Тайтору "Манас" эпосундагы күлүктөрдүн эң көрүнүктүүлөрүнүн бири. Тайтору жөнүндө көбүнчө Семетей эпосунда көп айтылат. Убагында Кошойдун малы болуп, Билерик менен Жарманасты кытайдын туткунунан бошотуу үчүн Кошой Тайторуну минип барат. Кийин Манас өлгөндө Каныкейге азага келген тулпар. Семетейдин тоюнда Каныкей төлгө кылып алтымыш асый Тайторуну ат чабышка кошот. Тайтору алты жүз кырк үч аттын алдында келет. Каныкейдин Тайторуну чапканы Ушул турган Тайтору Белгилүү күлүк мал эле Берен төрөм өлгөндө Бейпайды куу жан көргөндө Калк атасы карыя,кагылайын олуя Катагандын кан Кошой Аксакалдуу абакем Ичке жолун төтөлөп Кайран атам жетелеп Азага берген мал эле Асыйын санап келгенде,алтымышка толду эле Ушу быйыл Тайтору алтымыш асый болду эле.
Генезис
Генезис (грек. genesis – пайда болуу, жаралуу, орун алуу). Алгач Генезис термини байыркы грек мифологиясында колдонулган. Кийинчерээк философиянын (Фалес, Гераклит, Кант, Гегель ж. б.) ошол эле табият илимдеринин (Кант-Лапластын космогоникалык гипотезасы, Дарвиндин эволюциялык теориясы) алкагына тараган.
Материалисттик философияда Генезис түшүнүгү көп учурда жаңы нерсенин пайда болуусунун өбөлгөсүн эски нерсенин (же көрүнүштүн) ошол өбөлгөлөрдүн негизинде пайда болгондугун белгилөө болуп эсептелет.
Антропогендик рельеф
Антропогендик рельеф, техногендик рельеф - адамдын чарбалык иш-аракетинен пайда болгон же өтө өзгөргөн рельефтин формалары.
Тарыхый тема
Тарыхый тема — тарыхый окуялар, тарыхый болуп өткөн адамдар жөнүндө жазылган чыгармалар. Тарыхый роман, повесть, драма, поэма жана башка жанрларда өткөн мезгилди көргөн, билгендер, уккандар боюнча, ар түрдүү документтердин негизинде сүрөттөп жазуу менен ошол доорго бүгүнкү күндүн талабынан баа берилет. Т. Касымбековдун «Сынган кылыч», «Келкел», А. Токомбаевдин «Таң алдында» романдары, С. Эралиевдин «Ак мөөр», А. Токтомушевдин «Алтын тоо» поэмалары, «Күндүн чыгышы» (А. Токомбаев), «Ак боз ат» (Ш. Садыбакасов) драмалары тарыхый темада жазылган чыгармалар болуп саналат.
Конституциялык түзүлүштүн негиздерине жана мамлекеттин коопсуздугуна каршы кылмыштар
Конституциялык түзүлүштүн негиздерине жана мамлекеттин коопсуздугуна каршы кылмыштар – КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган, коомдук түзүлүштүн, экономикалык мамилелердин, саясий тутумдун, улуттар аралык мамилелердин жана мамлекеттик түзүлүштүн конституциялык принциптерине, ошондой эле мамлекеттин эгемендүүлүгүнө, коргонуу жөндөмдүүлүгүнө жана аймактык колтийбестигине коркунуч келтирүүчү кылмыштар. Мамлекеттик чыккынчылык ;  шпионаж  ;  куралдуу козголоң  ошондой кылмыштарга кирет.
Биттер
Биттер (лат. Anoplura) — кан соргуч жандык, сүт эмүүчүлөрдүн жана кишинин мителери (лат. Pediculus humanus); бүт тиричилиги ээсинде өтөт. 2380ден ашык түрү белгилүү. Үч тукумга бөлүнөт. Сокур биттер — кургакта жашоочу сүт эмүүчүлөрдүн (маймыл менен кишиден башка), сайгычтуу биттер — деңиз сүт эмүүчүлөрүнүн, педикулиддер маймыл менен кишинин мителери.
Өзгөчөлүк жүрүм-турумдары
Кишиде кийим бити, чач бити мителик кылат. Беттер бардык өөрчүү стадиясында (сиркесинен башка) кан менен азыктанат. Көйнөк бити суткасына 2—3 жолу кан сорот. Сиркесин 28—30° температурада чачка же кийимдин түгүнө жабыштырып таштайт. Сиркеден личинканын чыгышы жана андан ары өөрчүшү чөйрөнүн температурасына жараша болот. Личинкасы үч жолу түлөп, битке айланат. Өөрчүшүнүн бүт цикли 15 күндө бүтөт. Кийим бити 2 ай, чач бити 4 жумача жашайт. Биттер баш келтенин, кайталанма келтенин козгогучтарын таратат.
Биттин таралуу
Биттөө жагымсыз санитардык-гигиеналык шартка, калктын материалдык жана маданий деңгээлинин төмөн болушуна байланыштуу. Биттегенде дене дүүлүгүп кычышат, тырмагандан тери тытылып, ириңдүү жара пайда болот.
Биттөөнүн алдын алуу
Биттөөнүн алдын алуу үчүн калктын материалдык жана маданий деңгээлин жогорулатуу, санитариялык билимди жайылтуу, мончо, кир жуугуч жайларды жакшыртуу керек, ошондой эле тез-тез жуунуп, кийимди жана шейшептерди алмаштырып туруу зарыл. Чач биттеп кеткенде майда тарак менен тарап, балдардын жана эркектердин чачын алып таштаган оң.
Химиялык заттарды пайдалануу жакшы натыйжа берет. Ага таза керосин, самын-керосин эмульсиясын жана башка колдонсо болот. Булардын бирөөнү чачка сүйкөп 20—30 минутага башты жоолук менен катуу байлап коюп, андан кийин жылуу суу менен самындап жууп, майда тарак менен тарайт. Кийим битин жоготуу үчүн денени ысык суу менен жууп, кийимди, төшөнчүнү дезинфекциялоо керек.
Колдонулган адабияттар
Tierläuse
Коммунизм (Кара-Суу району)
Коммунизм (Коммунизм) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Жоош айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 922 киши. 1999 азыркы учурда
Можарка дарыясы
Можарка — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Белое көлү орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Сабыр Аттокуров
Сабыр Аттокуров (Sabyr Attokurov; 12.04.1932 Жумгал району, Лама айылы - 02.01.2005, Бишкек шаары) — Кыргызстандагы көрүнүктүү тарыхчы, тарых илимдеринин доктору (1969), профессор (1971), Кыргызстандын өнөр жайынын тарыхын, кыргыз этнографиясын жана санжырасын илимктеген адис.
Кыскача өмүр таржымакалы
С.Аттокуров Кыргызстандын Нарын облусунун Жумгал районуна караштуу Лама айылында 1932-жылдын 12-апрелинде туулган. Теги - кыргыздын саяк уруусунан.
1956—62-ж. КМУда окутуучу, 1963 -70-ж. доцент, 1970—86-ж. профессор болуп иштеген.
1986-89-жылдары Кыргызстан Компартиясынын идеологдору тарабынан жазыксыз жерден "улутчул" катары куугунтукталган.
1986-жылдан Кыргызстан УИАнын Тарых институтунун совет мезгили бөлүмүндө улук илимий кызматкер, 1993-жылдан бөлүм башчы болгон.
2005-жылы 2-январда Бишкекте каза болгон. Сөөгү Бишкекке коюлган.
Чыгармачылыгы
С.Аттокуров 200дөн ашык илимий эмгектин автору (анын ичинде 10 монография). Ал өз чыгармачылыгында Кыргызстандын өнөр жайынын пайда болуу тарыхы менен биргеликте эле археологиялык, этнографиялык тарыхын изилдеген.Мындан тышкары ал 200 дөн ашуун илимий эмгектин, монографиялардын, окуу куралдарынын, сөздүктөрүн жазып, тарых илимдеринин бир канча кандидаттарын жана докторлорун даярдаган. СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз Улуттук университетинде иштеген. Студенттерине окуган лекцияларында кыргыз элинин өзгөчөлүгүн, каада-салты менен үрп-адаты жана аларды сактап калуу зарылчылыгы тууралуу айтып келгендиги үчүн 80-жылдардын акырында улутчул деген жалган жалаа менен жумушунан бошотулуп, КПССтин катарынан чыгарылган. Кийинчерээк КПССтин БКнын чечими менен ал реабилитацияланып, партияга кайрадан мүчө болгон.
Санжыра тууралуу эмгектеринен
Тарыхчы Сабыр Аттокуров мындай сүрөттөмө берет: “Санжыра биздин тарыхыбыз, басып өткөн жолубуз. Санжыранын түпкү максаты кыргыздарды урууга бөлүү эмес, аларды ким кайдан экенин билүүгө үйрөтүү. Кылымдар бою бир тилде сүйлөп, бир динге табынып, бир туунун астында жеңип, жеңилип, качып, качырып, Ала-Тоону мекендеп келгенибизди далилдейт”.
Жарыяланган эмгектери
Кыргызстандын өнөр жайынын тарыхына арналган бир нече эмгек жарыялаган.
Ошондой эле кыргыз элинин жалпы тарыхына байланыштуу:
"Тагай бий" (1994),
"Кыргыз санжырасы" (1995),
"Кыргыз этнографиясынын тарых наамасы" (1996);
жана башка китептери жарык көргөн.
Интуиция
Интуиция - чындыкты түздөн-түз таанып-билүү менен түшүнүүнүн өзгөчө жолу.
Интуициянын маанисин мистикалык трактовкалоодо «сезим», «ишеничке батып кубануу» деген түшүнүктөр пайдаланылат. Маселенин логикалык күч алышы аркылуу көпкө чейин аныкталбаган чыгарылышынын күтүлбөгөн жерден дароо табылышы, коркунучтан кутулуунун бирден бир туура жолун көз ачып жумганча табуу, адамдын жүрүш-турушун, ойлорун жана мотивдерин тез, катасыз таба билүү, ачык көрүнүүчү кыймылдардын жана физиономиялык белгилердин өзгөчөлүктөрүн дароо байкап түшүнүү, байкалбай турган жана билинер-билинбес болуп бүдөмүк сезилүүчү белгилердин негизинде алдыда боло турган окуялардын тенденцияларына күн мурунтадан таң калуу ж. у. с. кубулуштарды Интуиция областына таандык кылуу кабыл алынган. Чыгармачылык процесстин (музыкада, живописте, скульптурада, поэзияда, сценалык искусстводо, окумуштуулардын жана ойлоп табуучулардын ачылыштарында) мазмунун анализдеп, ачып көрсөтүү боюнча жүргүзүлүүчү изилдөөлөрдө Интуиция түшүнүгү дайыма эң кеңири пайдаланылат. Чыгармачылыктын психологиясы жөнүндөгү адабияттарда Интуициянын маанисин иллюстрациялоочу көп мисалдарды кездештирүүгө болот, аларда: чыгармачылык менен изденүү моменттеринде, чыг-лыктуу ойлордун пайда болуу мезгилинде, же тескерисинче мүмкүн болгон көп чечимдердин бирөөн тандап алуунун алдында адамдын күмөн саноо жана өзүнө өзү ишене албоо, олку-солку болуу абалында Интуициянын пайда болушунун конкреттүү мисалдары көп. Кээде сезимсиз, аткарылышынын мотиви сезимталдуу далилдениши менен кыймылдардын, тартип бузуунун жашыруун түрткүнчүктөрүнүн кайдан келип чыга тургандыгын ачып билүү б-ча жасалган аракеттерде Интуициядан пайдаланышат.
Интуиция түшүнүгү менен белгиленүүчү кубулуштар эзелтен бери билимдин ар түрлүү тармактарында эмгектенишкен окумуштууларды жана ойчулдарды кызыктырган. Адегенде Интуиция деп түздөн түз сезүү аркылуу таанып-билүүнү түшүнүшкөн. Философиялык ойлордун өсүү процессинде И. түшүнүгү улам барган сайын такталып, улам жаңы белгилер менен өркүндөтүлүп отурган.
Таанып-билүүнүн методу катарындагы Интуициянын маанисин толугураак жана тереңирээк ачып көрсөтүү үчүн аны таанып-билүүнүн башка методдору менен салыштырып көрүүгө туура келет. Таанып-билүүнүн тикеден тике ишке ашырылуучу формасы катары Интуицияны таанып-билүүнүн түздөн түз эмес, кыйыр, дискурсивдик формасына карама-каршы коюп салыштыруу кабыл алынган. Таанып-билүүнүн дискурсивдик формасы болсо Интуициядай тезинен эмес, узакка созулган убакыт ичинде ишке ашат.
Чындыкты интуитивдүү эмес, кыйыр жол менен таанып-билүү дегенибиз – бул ал чындыкка кокустан, ойлонбостон, кебелбестен логикалык операциялардын тизмегинде бир баскычтан экинчи баскычка акырындык менен өтүүгө мүмкүндүк берүүчү ойлонуу аракеттеринин белгилүү ыкмаларынын жардамы менен келүү дегендикке жатат.
Интуицияны таанып-билүүнүн дискурсивдик жолу менен салыштыруу жана чындыкты ачып көрсөтүү, филос. ойдун алдына таанып-билүүнүн бул эки формасынын баалуулугу ж-дөгү маселени койду. Бул маселени чечүү жолунда карама-каршы ой-пикирлер келип чыккан. Ойчулдардын бири Интуициянын таанып-билүүчүлүк баалуулугун жокко чыгарышкан же анын маанисин өтө жупуну кылып көрсөтүшкөн. Экинчилери – интуитивисттер болсо, тескерисинче, Интуицияны таанып-билүүнүн эң өркүндөтүлгөн жолу деп эсептешкен, алардын концепциясы боюнча Интуиция таанып билүүнүн интеллектуалдуу жолунан (анын логикалык аппаратынын жана ойлонуу аргументациясынын бүткүл байлыгына карабастан) артыкчылык кылат. Бири-бирине диаметриалдуу карама-каршы бул эки көз караштан тышкары Интуиция көйгөйүн трактовкалоого өздөрүнүн кошумча сапаттарын киргизген башка да көз караштар бар. Материалисттик илим таанып билүүнүн формаларынын ар түрдүүлүгүн жана чындыкты билүүнүн жолдорунун ар түрдүүлүгүн танбайт, о. эле Интуицияны таанып-билүүнүн дискурсивдик жолуна карама-каршы койбойт. Бирок Интуиция кубулушун материалисттик түшүнүү баарыдан мурда тикеден тике жана кыйыр жолдор менен алынуучу билимдердин байланыштуулугу жөнүндөгү көйгөйдү тактоону, алардын арасында түзүлүүчү катнаштарды таанып-билүүчүлүктүн жана практикалык ишмердүүлүктүн жандуу, динамикалык процесстеринде деп түшүнүүнү көздөйт. Бул проблема эң кыйын жана толук изилденле элек көйгөйлөрдүн бири болуп эсептелет. Таанып-билүү ишмердүүлүгүнүн ар түрдүү этаптарында түздөн түз жана кыйыр таанып-билүүлөр түрдүүчө боло тургандыгы гана белгилүү.
Интуиция (интуитивдик) – ырчынын эс тутумундагы дискурсивдик маалыматтардын ыр формасында өтө тездик менен берилиши, ылайыктуу ыр саптарын таба билиши. Көркөм-поэтикалык интуиция ой жүгүртүүгө  байланышып, ар бир ырчыда өз алдынча чагылат. Ырчыларда, чечендик өнөрдө өнүгүп келген.
Гаджет
Гаджет (gadget) Гаджет деген эмне? Акыркы мезгилде бизге мурун тааныш болбогон сөздөр көп кездешчү болду. Алардын бири – гаджет. «Мунусу эмнеси?» дегендер бар. Алар – күнүмдүк турмушта колдонуп жүргөн эле буюмдардын жалпыланган аталышы.
Гаджет жөнүндө кыскача
21-кылым – жогорку технологиялардын кылымы экени белгилүү. Буга далил катары компьютерди алсак болот. Ал эми компьютердин өнүгүшүнө байланыштуу ар кандай кошумча каражаттар да пайда боло баштады. Мисалы, флешка, USB кабель, Web камера, наушник сыяктуу нерселер. Мына ушулардын баары гаджет деп аталып жүрөт. Гаджет – салмагы 300 граммдан ашпаган кичинекей прибор. Француз тилинен которгондо «gachette» – илмек, каамыт (бирдемени бекитүү үчүн колдонула турган шакек сыяктуу нерсе), башкача айтканда, туташтыргыч, байланыштыргыч дегендей маанини берет. Гаджеттер чектелген гана бир функцияны аткарып, өз алдынча иштей албайт. Адатта, компьютерге же башка техникага туташканда гана иштей алат. Өзүнүн энергия булагына ээ эмес, кайсыга туташса, ошондогу энергияны колдонот. Бирок азыр ар кандай күлкүлүү же оригиналдуу электрондук буюмдарды да гаджеттер деп атап коюп жүрүшөт. Андайлардын катарын асмандагы жылдыздарды элестеткен түнкү лампалар, эртең менен ойгото турган маалга келгенде үнү катуу чыгып бөлмөнү айланып качкан сааттар да толуктайт. Андан тышкары телефо­нуңуз­да­гы же компью­те­риңиздеги кошумча функцияны да гаджет (виджет) деп атоого мүмкүн. Мисалы, аба ырайын, валюта курсун көрсөтүүчү атайын программалык тиркеме.
Беш тумак
Шарттары
Оюнчулардын саны 5—6 киши.
Оюн өткөрүлүүчү жер: аянтча, талаа, стадион.
Оюнда колдонуучу аспаптар. Тумак, тебетей топу.
Даярдануу
Оюндун шарты жана кезеги жөнүндө сүйлөшүшүп алышат. Кезектеги оюнчу калгандарынан 8—10 м. аралыкка алыс барып баш кийимчен отурат. Калгандары тескери карап  малдаш куруп отурат.
Оюндун баяны
Кезеги келген катышуучу жүгүрүп келип баш кийимчен жалгыз отурган оюнчунун үстүнөн секирип өтөт. Калгандары да улам секирип өтүшөт. Баары өтүп бүткөн соң, жалгыз отурган оюнчу тумагынын үстүнө дагы бир тумак коюп бийиктетип алып отурат. Беркилери жүгүрүп келип андан секирип өтүүгө аракеттенишет. Ошентип оюн, оюндун жеңүүчүсүң аныктагыча өткөрүлөт. Оюндан биринчи чыгып калганы отурган оюнчу менен орун алмашышат.
Оюндун эрежеси
Оюнга методикалык көрсөтмө. Баш кийимдердин ордуна башка жумшак буюмдарды дагы колдонсо болот. Оюн өткөрүлчү жер таза, ыңгайлуу болушу керек.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч, ылдамдык, ийилчектик тарбияланат, секирүүнүн, түртүүнүн ыкмаларын, чечкиндүүлүккө үйрөтөт.
Урмай уруу
Шарты
Оюнчулардын саны: 4—8 киши.
Оюн өткөрүлүүчү жер: талаа.
Оюнда бычактар колдонулат.
Оюнга даярдануу
Катышуучулар бычактарын колго алышып, катарга тизилип турушат. Оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден бычактарын алыстыкка ыргытышып, жерге учтары менен сайылып түшүрүүгө аракеттенишет. Оюн каалаган убакытка чейин уланат. Бычакты алыстыкка сайылдырып ыргыткан оюнчу жеңүүчү болот.
Оюндун эрежеси
Бир бирине жакын турууга, тоскоолдук кылууга, бычак ыргыткан тарапка турууга, бычакты башка жакка ыргытууга болбойт.
Саам тили
Саам тили (өз аталышы - suomi, suomen kieli) — финндердин тили, саам-мажар бүлөсүнүн балтик-саам тобуна кирген тил. Саам-мажар жана самодий тилдери (энец, ненец, нганасан, селкуп) орол тилдеринин бүлөсүн түзөт.
Финляндияда, Швециянын түндүгү менен Норвегияда, Карелияда жана Америкада (негизинен АКШда) таралган. Финн-угор тилдерине кирет. Алгачкы жазуу эстеликтери 13-14-кылымдарга таандык. Адабий тилинин жаралышына саам жазмасынын түзүлүшү (1540) өбөлгө болгон. Азыркы адабий тилинин калыптаныш процессин 19-кылымдын 70-жылдары аяктаган.
Финляндия аймагына таралган саам тили батыш жана чыгыш деген эки бутакчага биригип 7 диалекттен турат. Азыркы саам тили - мүчөлөмө (агглютинадиялама) тил. 15 жөндөмөсү бар, жыныстык категориясы жок. Лексикасында балтика, герман, славян тилдеринен кабыл алынган сөздөр учурайт. Жазмасы латын арибинин негизинде түзүлгөн.
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Атышов, Көбөгөн
Атышов Көбөгөн (10.10.1949-ж. т., Кочкор району, Талды-Булак айылы) — экономист, экономика илимдеринин доктору (1992), профессор (1997).
70тен ашык илимий эмгектин (анын ичинде 3 монография, 1 окуу китеби, 7 коллективдүү монография) автору. Эл аралык коомдук Айтматов академиясынын академиги (1994), түрк элдеринин олимпиадалык комитетинин 1-вице президенти (1997).
Броун кыймылы
Броун кыймылы – суюктук же газдагы өлчөмү 10–6 мден кичине бөлүкчөлөрдүн өзүнүн айлана-чөйрөсүндөгү молекулалардын кагылышынан пайда болгон иретсиз кыймылдоосу. Аны 1827-ж. Р. Броун ачкан. Кыймыл чөйрө температурасы жогорулаганда, илээшкектиги төмөндөгөндө, бөлүкчө кичирейгенде күчөйт. Бул теорияны 1905–06-ж. А. Эйнштейн жана польшалык физик М. Смолуховскийлер толуктап түзүшкөн. Чөйрө молекулаларынын жылуулук кыймылынан жана айланасындагы молекулалар бөлүкчөлөрүнүн кагылышынан броун кыймылы пайда болот. Чөйрө молекулаларынын кагылышы бөлүкчөнү башаламан кыймылга келтирип, бөлүкчө кыймылынын багыты жана ылдамдыгы тез өзгөрөт. Эгерде бөлүкчөнүн абалын бирдей убакытта белгилесек татаал, чаташкан траектория чийилет. Броун кыймылы молекулалык-кинетикалык теориянын атом, молекулалардын башаламан кыймылы жөнүндөгү түшүнүгүн эксперименттик түрдө далилдейт. Броун кыймылы теориясы статикалык механиканы изилдөөдө чоң роль ойногон, ал практикалык мааниге да ээ. Броун кыймылы өлчөгүч приборлордун өлчөө тактыгын чектейт.
Залесиха дарыясы
Залесиха — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Аламбай дарыясынын оң жээгинен 29 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Саясий көрүнүш
Саясий көрүнүш - көзгө көрүнүп турган, коомдун, коомдук топтордун, саясий группировкалардын, уюмдардын жана лидерлердин саясий турмушунун жалпы жеткиликтүү көрсөтмөлүү жагы.
Саясий аракеттерди, окуяларды, символдорду, ритуалдарды (Саясий символика, Саясий ритуал, Саясий эмблематика) тике көрүү менен кабыл алуу саясатты түшүнүктүүрөөк кылат, аны пропагандалоо мүмкүнчүлүгүн жана ошол эле учурда анын коомдук көзөмөлүн кецейтет. Азыркы замандын техникалык каражаттары убакыттын жана мейкиндиктин чектөөсүсүз адамдарды саясий окуялардын - саясий жетекчилердин чыгып сүйлөөлөрү, докладдары жана сөздөрү, саясий мекемелердин жана уюмдардын (парламенттин, партиялардын борбордук органдары, саясий ассоциациялар ж.б.) иштеринин, массалык саясий акциялардын (митингдер, жүрүштөр, талкуулар ж.б.) жана белок окуялардын (документтерге кол коюу, «тегерек столдогу» жолугушуулар, саясий атаандаштардын диспуттары, интервью, депутаттардын отчеттору ж.б.у.с.) күбөсү болууга шарт түзөт.
Саясий көрүнүш маанилүү демократиялык кызматты аткарат - мамлекеттин саясий жашоосуна коомду тартуу жана саясий катышуусун кеңейтүү, б.а. адамдын, коомдун жана өзүнчө топтордун саясий тике аракеттерин. Саясий көрүнүш ири акцияларда (шайлоолордо, колдоо же каршы чыгуу иштеринде) катышуу үчүн саясий мобилизациянын таасирдүү каражаты катары кызмат аткарат. Коомду жана саясий мамилелерди демократиялаштыруу саясий жашоону ачыгыраак, жеткиликтүүрөөк кьшат, «көлөкөлүү» саясатта, жабык жана көзөмөлсүз саясий иш-аракеттерде аз орун калтырат. Саясий көрүнүш - демократиялык процесстин маанилүү аспектилеринин бири. Жаңы техника саясий жашоонун көрүнүктүү формаларынын өнүгүүсүн камсыз ккылат; ал Саясий көрүнүшту дагы бир, жаңы - саясий окуяларды документтештирүү, саясат чөйрөсүндө маданий жана тарыхый эс тутуму функциялары менен бөлүп берет.
Генетикалык метод
Генетикалык метод (грек. genesis – пайда болуу, жаралуу) – жаратылыш жана коомдук көрүнүштөрдү алардын өнүгүүсүн талдоонун негизинде изилдөөнүн жолу.
17-кылымдан биологияда эволюциялык теориянын, космогонияда Кант-Лапласттын гипотезасынын, геологияда Лейлдин теориясынын, математикада дифференциалдык эсептөөнүн орун алуусунун натыйжасында пайда болгон өнүгүүнүн идеясы.
Генетикалык метод аксиомалык методду негиздөөчү метод катары азыркы математика менен логика кирет. Генетика өнүгүүнүн баштапкы шарттарын; негизги этаптарын; өнүгүүнүн багытын, тенденциясын тактоону талап кылат. Мындай изилдөөнүн негизги максаты – бул каралып жаткан кубулуштардын убакыттагы байланышын аныктоо жана төмөнкү формалардан жогорку формаларга өтүүсүн изилдөө. Бирок, Генетикалык метод татаал өнүгүү процессин ар тараптан талдоого мүмкүнчүлүгү болгондуктан, учурдагы илимде бирден-бир, абсолюттук метод катары эмес, башка методдор (структуралык-функционалдык анализ, системалык анализ, салыштырмалуу-тарыхый метод ж. б.) менен бирдиктүү колдонулат.
Эдвард Граймз
Эдвард Граймз (англ. Edward Peter Anthony Kevin Patrick Grimes) - ирландиялык ырчы өзүнүн бир тууганы менен Jedward тобунун мүчөсү. Топ 2011 жылы Дүсселдорф шаарында өткөн Еврокөрүнүү 2011 ыр сынагында «Lipstick» аттуу ыры менен, жана англис тилинде аткарылуучу «Waterline» чыгармасы менен, Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагындагы, Ирландия өлкөсүнүн көрсөтүүчүсү.
Тарыхый сөздөр
Тарыхый сөздөр же историзмдер — белгилүү бир тарыхый учурда колдонулуп, кийин ал касиетинен ажырап, ошол мезгилге тиешелүү окуяны баяндаган чыгармаларда гана учуроочу сөздөр. Алар оозеки чыгармаларда, жазма адабияттарда да кездешет.
Гранд Лэйк Тоун (Оклахома)
Гранд Лэйк Тоун (Оклахома) (Grand Lake Towne) — Оклахома штатынын Mayes округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 74 киши. Болжолдуу аянты - 0.4 км². FIPS коду — 40-30900.
Копетдаг
Копетдаг (түркм. Köpetdag – "көп тоо" деп которулат) – Иран жана Түркмөнстандын аймагындагы тоо тармагы. Түркмөн-Харасан тоолорунун түндүк бөлүгү. Иран тайпак тоосунун түндүк четинде. Узундугу 650 кмдей, туурасы 40 кмдей (түштүк-чыгышында) 200 кмге (түндүк-батышында) чейин. Эң бийик жери 3117 м (Ирандын аймагындагы Хезармесжед чокусу); Түркмөнстандын аймагында 2942 м (Ризе чокусу). Копетдаг Жер ортолук деңиздик геосинклиналь кырчоосунун орто бийик кырка тоолорунун тармагына кирет. Бири-бирине жарыш созулуп жаткан кырка тоолору, жалдары жана платолору узата жана туурасынан кеткен өрөөндөр менен бөлүнгөн. Негизинен чөкмө тектерден (акиташ, мергель, кумдук, конгломерат, чопо) түзүлгөн. Карст процесси өөрчүгөн (Бахарден үңкүрү). Сымап, мышьяк, бариттин кендери бар; минералдуу жылуу булактар көп. Катуу жер титирөөлөр болуп турат (мисалы, 1948жылкы Ашхабад жер титирөөсү). Жер ортолук деңиздик типтеги субтропиктик жана кургакчыл климат өкүм сүрөт. Дарыялары агымынын көп бөлүгүндө соолуп калат. Этегиндеги түздүктөрдү жана тоо этектерин шыбак-эфемерлүү чөл, капталдарынын 500 м бийиктеги бөлүгүн кыйгак чөп-жылгындуу жарым чөл ээлейт. 1500 м бийикке чейин дан өсүмдүктүү субтропик талаасы, андан өйдө ак кылкан-бетегелүү талаа, арча жана мисте өскөн сейрек токой мүнөздүү. Копетдаг, Сюит-Хасардаг коруктары (Түркмөнстан), Тандурек улуттук паркы (Иран) бар.
Конституциялык укук
Конституциялык укук – 1) укуктун коомдук фундаменталдык мамилелерди жөнгө салуучу негизги тармагы. Ал: а) мамлекеттин конституциялык (коомдук) түзүлүшүн, мамлекетте бийликти ишке ашыруунун тариздерин жана ыкмаларын; б) инсандын укуктук абалынын негиздерин; в) мамлекеттик түзүлүштү, б. а. мамлекеттин аймактык уюштурулушун; г) мамлекеттик бийлик жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарын түзүүнүн тартибин, уюштуруунун жана ишмердигинин принциптерин камтыйт. КР жана башка айрым өлкөлөрдө бул тармакты белгилөө үчүн «мамлекеттик укук» аталгысы колдонулат. Башкаруунун республикалык таризи, элдик эгемендүүлүк, адамдын жана жарандын укуктары менен эркиндиктеринин артыкчылыгы жана бузулгустугу, бийлик бутактарынын бөлүнүшү КР К. у-тун негизги принциптери болуп саналат. КР Конституциясы КРде К. у-тун негизги булагы болуп саналат. К. у. ошондой эле укук илимдеринин жана окутуу сабактарынын бири; 2) конституцияда бекемделген субъективдүү укук (билим алууга, эс алууга ж. б. укуктуулук).
Брошюра
Брошюра (французча brochure) – чакан китепче. Эл аралык басма сөз практикасында кеңири таралган. Ал 5–48 беттен турат, жука мукабалуу, мезгилдүү эмес. Баасынын арзандыгы, окуганга жеңил жана ыңгайлуулугу менен массалык басма сөз пропагандасында кеңири колдонулат. Брошюра. алгач Реформация доорунда пайда болуп, Улуу француз революциясы мезгилинде жашыруун чыгарылып турган. Кыргызстанда коомдук-саясий, социалдык-экономикалык, айыл чарба, маданий-көркөм, таалим-тарбия жана башка маселелерге арналган брошюралар чыгарылат.
Мусагатка (дарыя)
Мусагатка — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Кумак дарыясынын оң жээгинен 47 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 28 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Ириклинск суу тармагынан Орск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Бленнорея
Ымыркайдын жана чоң кишилердин бленнореясы
Ымыркай балага оорулуу энеден төрөт убагында жугат. Балдарга сүзөк (гонорея) менен ооруган, санитардык-гигиенаны сактабаган энеси жуктурат.Чоң кишилерге кир колу аркылуу жугат. Ымыркай бала төрөлгөндөн 2—3 күндөн кийин көз жапкактары абдан шишип, көздүн былжыр чели сезгенет; 5—6 күндөн кийин шишиги тарап, көздү чылпак басат. Демейде бир көз жабыркайт.
Дарылоо
Бат-батан көздүү марганецтик кычкылынын суюк эритмеси менен жууш керек. Бленнореянын белгилери билинери менен тезинен догдурга кайрылуу керек, догдур тийиштүү дарылоону сунуш кылат. Эгерде дарылоо өз убагында башталса, балдардыкы 3—5 күндө, чоң кишилерде 8—12 күндө айыга баштайт; кээде кабылдап кетиши байкалат. Бленнореяда жабыркаган көздү таңууга болбойт, себеби таңгычтын алдында козгогучтарга ыңгайлуу шарт түзүлөт. Бир көз ооруганда, экинчи көздү сактоо зарыл.
Оорудун алдын алуу
Бленнореяны гонококк пайда кылгандыктан ымыркайда бленнореяны алдын алуу үчүн эненин сүзөк (гонорея) оорусун дарылоо зарыл.
Скандинавия жарым аралы
Скандинавия жарым аралы - Европанын түндүк-батышындагы эн ири жарым арал.
Уз. 1900 км, туурасы 800 км ге чейин. Аянты 800 миң км. Балтика, Түндүк, Норвег жана Баренц дениздери менен чулганат.
Скандинавия жарым аралынын материктик чеги Ботния булуңунун түндүк бөлүгүнөн Варангер-фьорд булуңуна чейин. Жарым аралда Норвегия, Швеция жана Финляндиянын түндүк-батыш бөлүгү жайгашкан. Батыш жана түндүк жээктери тик, бийик аралдар жана архипелагдар (Лофотен, Вестеролен, Магерё ж. б.) көп. Түштүк жана чыгыш жээктери жапыз, аскалуу; майда буйткалар бар. Жарым аралдын батыш бөлүгүн Скандинавия тоолору (Галлхёпигген тоосу 2469 м) ээлейт.
Көп бөлүгүндө тайга, түштүгүндө аралаш жана жазы жалбырактуу токой өсөт. Токой алкагынан жогору (тоолорунда) тундра өсүмдүктөрү таралган.
Жаныбарлары: багыш, түлкү, коён, лемминг ж. б.
Токол эчки
Шарты
Оюнчулардын саны: 10—20 киши,
Оюн аянтчада өткөрүлөт.
Оюнда таяктар, томпойлор колдонулат.
Оюндун баяны
Биринчи топтун оюнчулары, таяктары менен томпойду аянтчанын ортосундагы чуңкурга түртүп же уруп киргизүүгө аракеттенишет. Экинчи топтун оюнчулары чуңкурду корушат. Томпой чуңкурга киргизилгенден кийин, оюнчулар ролдору менен алмашышып, оюнду кайрадан башташат. Ошентип оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат. Томпойду көп жолу чуңкурга киргизген топтун оюнчулары жеңишет.
Оюндун эрежеси
Бир бирин таяк менен урууга, түртүүгө, кармоого, томпойду кол менен кармоого, тебүүгө болбойт.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч, ылдамдык, шамдагайлык тарбияланат, бирдик тикке, бир бирин урматтоого, коюлган максатка жетүүгө үйрөтөт.
Абак Биялиев
Абак Биялиев - 1938-жылы 20-июлда Нарын облусунун Жумгал районуна караштуу Куйручук айылында төрөлгөн. КМУУнун филология факультетин 1960-жылы бүтүргөн. 1960-1977- жылдарда Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Тил жана адабият институтунда ага лаборант, кенже жана ага илимий кызматкер болуп он жети жыл эмгектенген. Филология илимдеринин кандидаты (1972), окумуштуу-тилчи, лексикограф, диалектолог, КМУУнун профессору.
Илимий эмгектери
Академиктер К.К.Юдахин менен Б.М. Юнусалиевдин шакирти. "Кыргыз тилинин түшүндүрмө сөздүгүн" (бир томдук. 1969, эки томдук 1985), фразеологиялык (1980), синоним (1984) сөздүгүн түзүүгө катышкан. Кыргыз тилинин 5 түрдүү лингвистикалык сөздүктөрүнө авторлош жана автору. Биялиев 60 басма табактан ашуун сөздүктөрдү түзүүгө катышкан.
«Кыргыздардын аңчылык кесибинин элдик терминдери» боюнча кандидаттык диссертациясын коргогон. «Аңчылык кесибинин кыргызча-орусча сөздүгү» 1967-жылы жарыяланган.
«Улуу манасчы, феномен Сагымбай Орозбаков», «Кыргыз диалек-тологиясы», «Кыргыз адабий тили жана анын адабий нормасы», «Манас» эпосунун тили» - деген ЖОЖдор учун окуу китептеринин автору.
КМУУнун Кыргыз филологиясы факультетинин кыргыз тил илими кафедрасында 1978-жылдан бери эмгектенет. Ал эң негизги предметтер: «Кыргыз тилинин лексикасы, лексикологиясы», «Кыргыз диалектологиясы», «Кыргыз адабий тили жана адабий нормасы» жана ""Манас" эпосунун тили", «Кыргыз лексикографиясы» - деген атайын курстар боюнча лекция окуп, практикалык сабак өтүп келатат.
Кыргыз тилинин ар кандай бөлүмдөрү менен ар кыл тармактарын өз ичине алган 150 басма табактан ашуун макалалары, изилдөөлөрү, окуу китептери жарык көргөн.
А. Биялиев эл агартуунун отличниги, «эмгектин ардагери», «Манас» эпосунун миң жылдыгында анын медалы жана сыйлыгы ыйгарылган. КМУнун 50 жылдыгында анын медалын жана Билим жана маданият министрлигинин Ардак грамотасын алган.
Улаккан
Улаккан - Каракандын сегиз уулунун бири. Жакыптын бир тууган агасы. Каракандын уулдарын туш-тушка бөлгөндө Улаккан Ала-Тоодо калат. Каралаев Саякбайдын вариантында Сыргактын атасы.
Деля-Керка-Шор
Деля-Керка-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Грешник-Йоль дарыясынын оң жээгинен 2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ташымал
Ташымал — ыр сабындагы сүйлөмдүн синтаксистик түзүлүшүнө, маанисине карал же ритмдик паузага ылайык дал келбей калган, сүйлөмдүн бөлүктөрүн башка сапка көчүрүү.
Долбоор:География
География долбоору айланасында Укикипедияга географияга таанымал макалаларды жазууну сунуш кылабыз. Бул жерде долббоор катышуучулары үчүн вазыйпалар көрсөтүлгөн.
Конституциялык укук бузуу (деликт)
Конституциялык укук бузуу (деликт) – конституциялык укуктун субъектинин анын аныкталган эрежелерин (ченемдерин) бузган жана ошол эле учурда кылмыш-жаза ишине, административдик да, жарандык же тартиптик да жорукка жатпаган айыптуу жүрүм-туруму. Конституциялык жоопкерчиликке негиз болуп саналат.
Кузг (Краснокам району, Башкыртстан)
Кузг — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Жаңы кабан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 299 киши. Почта индекси — 452941, ОКАТО коду — 80237830002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Маннаф Аубакиров
Аубакиров Маннаф (1925, Зайсан ш., Чыгыш Казакстан облусу - 1945, Германия) — Даңк орденинин толук кавалери, улук сержант. 1939-ж. Кочкор айылында (Кочкор району) жашап, ошол жерден 1943- ж. Кызыл Армияга чакырылган. Советтик Армияга 1943-жылы мартта Кыргыз ССРинин Кочкор райондук аскер комиссариаты тарабынан чакырылып, Улуу Ата Мекендик согушка Степной, 1-Беларусия, 2-Прибалтика бою фронтунун курамында замбиректин командири болуп катышкан. Буг жана Висла дарыяларын алууда эрдик көрсөткөн. Курск догосундагы салгылашууда Пулавский плацдармында Варшава-Радомск группировкаларын жок кылгандыгы үчүн 3-даражадагы (25-август 1944), Нова-Валя кыштагын бошотуудагы эрдиги үчүн 2-даражадагы (17-февраль 1945), Лебус шаарына (Германия) жакын жердеги урушта курман болгон, Берлин операциясына катышып, эрдик көрсөткөндүгү Ошондогу каармандыгы үчүн кийин 1-даражадагы Даңк ордени менен сыйланган (15-май 1946). Баатыр жоокердин сөөгү Франкфурт-на-Одердеги Шторков шаарынын четине коюлган.
Копён Чаатас
Копён Чаатас – Енисей кыргыздарынын 7–8-кылымдарга таандык көрүстөнү жана ошол кездеги маданиятынын негизги эстелиги. Енисей дарыясынын сол жээгинде, Хакасиянын Копён кыштагынын жанында жайгашкан. 1939–40-жылдары советтик археологдор Л. А. Евтюхова жана С. В. Киселёв изилдеген. Маркумдар өрттөлүп, таш дөбөлөрдүн астына коюлган. Ал дөбөлөрдүн көбү илгери эле талоонго учураган, бирок кыргыз ак сөөктөрү коюлган чоң таш дөбөлөрдө (диаметри 20–30 м) эки жашыруун казанак бар экендиги аныкталган. Ал казанактардан алтындан жасалган чоң идиш, күмүш табакка салынган жана кооздолгон 4 алтын кумура, жаа менен айбандарга аңчылык кылып бараткан чабендестин коло сөлөкөтү табылган. Кумуралардын экөөнүн бетинде байыркы түрк жазуулары бар. Ал буюмдарды Иран, Орто Азия жана Кытайдын орто кылымдагы искусствосу менен тааныш жергиликтүү чеберлер жасаган деп болжолдонот. Копён Чаатастын тарых илиминде мааниси зор.
Тезис
Тезис (гр.) — ар кандай көркөм чыгармалардын, илимий макалалардын негизги мазмунун аз гана сүйлөмдөр менен баяндап берүү.
Кызыл-Кыя (Ноокен району)
Кызыл-Кия (Кызыл-Кия) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Ноокен районундагы айыл. Бүргөндү айыл округу составына кирет.
Бийиктикке узун камчы аркылуу секирип өтүү
Шарты
Оюнчулардын саны 5—8 киши.
Брудный Абрам Львович
Брудный Абрам Львович (7. 11. 1896 – 2. 1959, Фрунзе) – отоларинголог, медицина илимдеринин доктору (1943), профессор (1951). Кыргыз ССРнин илимге эмгек. сиңриген. ишмери (1944). Ленинград медицина институтун бүтүргөн (1923). 1926-жылдан Фрунзедеги клиникалык оорукананын отолорингология бөлүмүнүн башчысы. 1941-жылдан КММИнин кафедра башчысы болуп иштеген. Анын негизги эмгектери дүлөй, начар уккандарды жана угуу нервинин ооруларын дарылоого арналган. Эмгек Кызыл Туу, Кызыл Жылдыз, «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Бийиктикке узун камчы аркылуу секирип өтүү
Шарты
Оюн өткөрүлүүчү жер: аянтча, спорттук бөлмө.
Оюнда аспап катары узун камчы колдонулат.
Даярдануу
Эки адам узун камчынын эки учунан кармашкандан кийин оюндун кезеги жана шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Камчыны макулдашышкан бийиктикте кармашып турушат. Калгандары кезектери келгенде бирден жүгүрүп келип күүлөнүшүп камчыдан секирип өтүүгө тийиш. Камчыдан секирип өткөндөр үчүн камчынын бийиктиги улам өйдөлөнөт. Оюндун жеңүүчүсүн аныктагыча өткөрүлө берет. Камчыдан секирип өтө албай калгандары, оюндун жеңүүчүсүн аныктагыча күтүшөт.
Оюндун башка түрү. Керилген аркандан секирип өтүү, бакандан секирип өтүү.
Оюндун эрежеси
Камчыны макулдашышпай көтөрүүгө, түшүрүүгө, бир бирине тоскоолдук кылууга болбойт.
Оюнга методикалык көрсөтмө. Секирип түшчү жер жумшак, ыңгайлуу болушу керек.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч, ылдамдык, шамдагайлык тарбияланат, секирүүнүн ыкмаларын, түртүнүүнү үйрөтөт.
Антропогендик факторлор
Антропогендик факторлор - адамзаттын иш-аракетинен пайда болгон факторлор. Алардын таасиринен бүгүнкү күндө өтө татаал экологиялык кырдаалдар (парниктик эффект, кислоталык жаан-чачын, токой аянттарынын кыскарышы, чөйрөнүн уулуу заттар менен булганышы жана башка) пайда болду. Булгоочу заттардын көбү азык заттар аркылуу адамга көптөгөн ооруларды алып келди. Адамзат коомунун жаратылышка тийгизген таасиринен масштабы глобалдык деңгээлге жетип, жашоо шартын төмөндөтүп жиберди. Терс кубулуштардын пайда болушунун эң негизги себептери - жерди экстенсивдүү пайдалануу, урбанизацияланган шаарлардын, кыштактардын, айыл чарба аянтынын кеңейиши жана башкалар. Техногендик факторлордун (аба жол транспорту, завод, фабрика куруу, космоско учуу жана башка) таасири астында табигый экосистемалардын аянттары кескин кыскарып жатат. Жылына нымдуу тропик токойлору 16,8 млн гектарга кыскарып, 6 млн га чөлдөр пайда болуп, кислоталык жаан-чачындан 50 млн га токойлор жабыркап, түшүмдүүлүгү асыл болгон 26 млрд о топурак чириндиси жоголуп, 25-30 миң өсүмдүк түрлөрү жок болуу чегинде. Натыйжада, биосфералык кызмат аткаруучу көптөгөн өсүмдүктөрдүн, жаныбарлардын, микроорганизмдердин түрлөрү азайып, кээ бир түрлөр (тур, стеллерую жана башка) жер бетинен таптакыр жок болду. Ошондой эле биосферанын биологиялык продукциясы төмөндөп, экологиялык тең салмактуулук бузулуп, адам баласынын жашоосу үчүн өтө коркунучтуу глобалдык жана региондук экологиялык проблемалар пайда болууда. Бул биосфералык терс көрүнүштөр акырында келип коомдук деңгээлдеги саясий-экономикалык кризистерди пайда кылып, улуттук же мамлекеттик деңгээлдеги экологиялык-экономикалык апааттын пайда болушуна өбөлгө түзүүдө.
Антропогендик факторлор:
Саясий коркунуч
Саясий коркунуч - каалабаган саясий окуялардын мүмкүндүгү.
Саясий процесстерге таасир этүү факторлоруна жараша - мыйзамдашкан өкмөтгүк (саясий чечгшдерди кабыл алуу менен шартталган) жана экстралегалдык (өкмөткө коз каранды эмес кырдаалдар менен шартталган) болуп бөлүнөт. Саясий коркунучтун мүнөзү жана деңгээли ички саясий туруксуздуктун атайын индекстери жана көрсөткүчтөрү менен бааланат. Саясий коркунучтун индекси ар кандай эконометрикалык жана математикалык методдордун жардамы менен аныкталат. 180ден ашуун мамлекетгин Саясий коркунучнун деңгээлинин баалары жыл сайын атайын адабиятта басып чыгарылат. Саясий коркунучтун индексин аныктоодо этностук жана линий айырмачылыктардын деңгээлине, кирешени бөлүштүрүүдөгү социалдык теңчиликке, саясий плюрализмдин деңгээлине, сол радикалдарга, конституцияга каршы аракеттердинмасштабына, укуктук тартиптин бузулуусуна (демонстрация, иш таштоо ж.б.) көңүл бурулат.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Эукариот
Эукариоттор (Eucаryota). Эукариоттордун клеткаларынын өлчөмү 13 мкмге жакын. Клеткасынын ичи жаргактар менен бөлүнгөн. Клетканын ичиндеги үч мүчөсү (органелла) башка протоплазмалардан эки чел кабыгы менен бөлүнгөн: ядро клеткасы, митохондриялар жана пластидалар (акыркы органеллар жалаң гана өсүмдүкгө тиешелүү). Цитоплазмада ар түрдүү органеллалар жайгашкан, булардын көбүн электрондук микроскоп менен көрүүгө болот. Ошону менен бирге, рибосомалар пластиддерде жана митохондрияларда болот. Клеткадагы бардык органеллала матриксте орун алышкан. Эукариоттордо үч түрдүү клеткалар болот: өсүмдүк, козу карын  жана жаныбар  клеткалары.
Конституциялык-процесстик укук
Конституциялык-процесстик укук – айрым өлкөлөрдө (м.: Германия) конституциялык укуктун конституциялык соттордогу сот өндүрүшүн жөнгө салуучу ченемдеринин (тармакчасынын) өзгөчөлөнгөн жыйындысы. К.-п. у. ченемдери конституциялык соттор жана конституциялык сот өндүрүшү тууралуу мыйзамдарда камтылган. Кеңири маанисинде К.-п. у. парламенттик жолжоболордун ченемдерин да өзүнө камтыйт.
Эукариот
Эукариотторго татал түзүлүштөгү бир жана көп клеткалуу жаныбар, өсүмдүк, балыр, козу карындар жана жөнөкөй түзүлүштөгү организмдер кирет. Бул организмдердин клеткасында ядролору толугу менен жайгашышкан. ДНК ядронун ичинде орун алып, гендери иреттүү түрдө тизилип ар түрдүү түзүлүштөгү хромосомалар түзүлөт.
Тиричилик дүйнөсү укмуштуудай ар түрдүү. Азыркы учурда 500 миңден ашык өсүмдүк түрлөрү, 1,5 миллиондон ашык жаныбар түрлөрү, бактериялардын, көк жашыл балырлар жана миңдеген козу карындын  миңдеген түрлөрү изилденип аныкталган. Организмдердин түзүлүшүндөгү кубулууларды байкап түшүндүрүү, алардын теориялык жана иш жүзүндө кандайча пайдалуу же зыяндуу экендигин ачуу жалпы биология илиминин негизги максаты.
Бардык эукариоттордун клеткаларында ядролору бар, алардын ядролору жаргактар менен курчалган. Эукариоттор үч дүйнөгө бөлүнөт: татаал түзүлүштөгү өсүмдүк, козу карындар жана жаныбар. Бул дүйнөнүн өкүлдөрү бири-биринен түзүлүшүдө көптөгөн өзгөчөлүктөрү менен айырмаланат. Көпчүлүк  өсүмдүктөр  автотрофтук  азыктанат, ал эми жаныбар жана козу-карындар гетероторфтук жол менен азыктанат. Бирок бардык татаал түзүлүштү үч дүйнөнүн арасын так бөлүү кыйын. Жаныбар клеткалары жакшы көрүнгөн чел кабык менен капталышкан, жаныбар козу карынга, өсүмдүкгө караганда демилгелүү, кыймылдуу келишип, өзүдөрү ургаачысын тамагын издеп табууга жөндөмдүү. Бирок жаныбардын ичинде жылбай,  жабышып бир жерде жашагандары  да бар, алар митоздук  жана мейоздук жол менен көбөйөт. Денесинде камдалган, белен азыгы, углеводдор жаныбарда гликоген түрүндө топтолот.
Кызыл-Кошчу
Кызыл-Кошчу (Кызыл-Кошчу) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Жоош айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 957 киши.
Саясий консерватизм
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Брунеллески Филиппо
Брунеллески Филиппо - (1377, Флоренция – 15.4.1446, ошол эле жер) – италиялык архитектор, скульптор, илимпоз. Флоренцияда иштеген. Кайра жаралуу архитектурасын жана илимий перспектива теориясын түзүүчүлөрдөн. Антикалык салттарды жаңыча пайдаланган. Брунеллескинин чыгармалары гармониялуулугу, инженердик-курулуш жактан чечилишинин жеткилеңдиги менен айырмаланат (Санта-Мария-дель-Фьоре соборунун кумпасы, 1420–36; Оспедале дельи Инноченти, 1421–44; Пацци капелласы, 1429 –69) баары Флоренцияда).
Индиянола (Оклахома)
Индиянола (Оклахома) (Indianola) — Оклахома штатынын Pittsburg округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 191 киши. Болжолдуу аянты - 0.8 км². FIPS коду — 40-36950.
Сибирчата-Яха
Сибирчата-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара дарыясынын сол жээгинен 8 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 162 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Манастын салбырынга чыкканы
Сюжеттин өнүгүшүндө Манастын кан шайланышын даярдаган милдетти аткарат. Баатырдын салбырынга чыгышын баяндоо жөө жомоктордо да, эпостордо да кеңири учурайт.
Жакып канатташ жашаган аргын Каракожо, алчын Бообек, манжулук Бөгөн, найман Көгөн, кыргыздан Саламат, кыпчак Ошпур болуп Мамырдын кара сазында өзөн бойлой конушуп бейкут жатканда өңчөй жаштар Коңко тоосуна салбырынга чыгышат. Сексен төрт киши Чаркастандын оюна барып, чатыр тигип, ит агытып, куш салып, талаага алты конушат. Салбырында жүргөндөрдүн алды жыйырма беште, эң арты он беште экен. Алар чогулуп отуруп сексен төртүбүз бирөөнү төрө деп, анын сөзүн угуп, айтканын аткаралы. Ким атын союп берсе, ошону кан көтөрөлү дешти. Жашы улуусунан баштап катары менен сураса эч кимиси атын сойгонго макул болбойт. Көбү бийликти Манаска берип койгонмун дейт. Акырында элдин эң кичүүсү он беш жаштагы Манаска кезек жеткенде, ал атын союп кан болуш элде жок кеп, антип кан болбой эле койдум, бирок атын аяп жатат деп ойлобогула, эт жегиңер келсе Аккуланы соё бергиле дейт. Анда Чегебай: Аккула арык, мен минген боз бышты Манастыкы, Жакып байдын жылкысынан жаңы кармалган, абыдан семиз, Манас макул болсо ошону сойгула дейт. Бул сөзгө макул болуп боз быштыны союп жеп, качса болбой Манасты кармап алышып, ак тердикке салып кан көтөрүштү. Кан нөкөрү бизбиз деп каткырып күлүп калышты.
Салбырын Радлов жазып алган вариантта да,  Саякбай Каралаевдин  вариантында да жок. Сагымбай Орозбаковдун вариантына жакын ТМВда берилген. Молдобасан Мусулманкуловдун вариантында Манас жолдоштору менен ууда жүргөн жеринде Нуукерге кабылганы гана эскерилет.
Манастын курал-жаракка ээ болушу, он бир дуу-дуунун жиберген балбандарынын жазаланышы
Манастын курал-жаракка ээ болушу, он бир дуу-дуунун жиберген балбандарынын жазаланышы — эпостун сюжеттик өнүгүшүндөгү маанилүү түйүн, туруктуу мүнөздөгү кеңири белгилүү сюжеттерден, эки окуянын бириктирилип берилген үлгүсү.