cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лотфи Заде
Лотфи Заде (фарсча жазылышы لطفی زاده, англ. Lotfi Askar Zadeh, азерб. Lütfi Zadə же Lütfəli Əsgərzadə, Lütfi Rəhim oğlu Ələsgərzadə) ― 1921-жылы 4-февралда Азербайжан Советтер Союзунун Новханы аймагында жарык дүйнөгө келген жана 2017-жылы 6-сентябрда Берклиде (Калифорния) жарык дүйнөдөн кайткан. Ал америкалык математик, логик, “бөлчөк логика” термининин автору жана “бөлчөк көптүк” термининин авторлорунун бири, Берклидеги Калифорниялык университеттин профессору. Лотфи Заде тарабынан сунушталган “бөлчөк логика” математика жана элдин бири бири менен баарлашып, ойлонуп, аалам менен байланышып жаткан интуитивдик ыкма экөөнү бири бирине байланыштыруу аракети.
=Илимге болгон салмыдары= Лотфи Заде 1965-жылы так эмес теориянын көптүгүн математикалык аппаратын баяндаган, “Так эмес көптүктүн теориясы” деген негиз салуучу эмгегин жазып чыккан. 1973-жылы “бөлчөк логика” теориясын сунуштаган, кийинчерээк – жумшак эсептөө теориясын (англ. soft computing), жана вербалдуу эсептөө жана элес алуу теориясын (англ. computing with words and perceptions) сунуштаган. 2011-жылдын ноябрь айына карата Google Scholarда Лотфи Заденин теорияларына болгон шилтемелерге жазылгандардын саны 88,7 миңге жеткен жана алардын 26 миңи Information and Control журналына чыккан биринчи “бөлчөк көптүктүн теориясы” макалага жазылышкан. Scopus 2017-жылдын октябра чейин Лотфи Заденин 1950-1956-жылдарында жарыяланган 20 эмгегине шилтеме көрсөткөн 482 академиялык макала жарыяланган, андан тышкары анын 1957-жылы жарыяланган 179 макаласына шилтеме берген 53708 академиялык эмгек жана анын ичинен 36165и   1965-жылы чыккан “бөлчөк көптүк теориясына” 9 шилтеме берген академиялык эмгектерди жарыялаган. =Сыйлыктары= =Үй бүлөсү=
=Өмүр баяны= Лотфи Заденин уулунун айтканы боюнча улуу даанышман абдан мыкты ишбилги адам болгон. Ал теннисте мыкты ойногон. Лотфи Заденин жакшы көргөн тамагы палоо (күрүч) жана шишкебек болгон, ал эми анын Берклидеги сүйүктүү рестораны Алборз эле жана даанышман ал ресторанга дайым барып «бадымжан долмасы» бакалажан долмесин дайым буйрутма берээр эле. =Шилтемелер=
=Булактар=
Жазуулар
=Шилтемелер=
Загородный (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Загородный — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Отрад айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 2102 киши. Почта индекси — 453140, ОКАТО коду — 80249856006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Бакмалаштыруу
Бакмалаштыруу — адамдын жапайы айбандарды акырындык менен колго үйүр алдыруу жана өзгөртүү процесси. Натыйжада алар үй айбандары болуп чыгат. Табиятта жапайы айбандардын түрлөрүнүн көптүгүнө карабастан, адам анын бар болгону 60-ка жакын түрүн гана бакмалаштырган. Бакмалаштыруу болжол менен 12-25 миң жыл мурда, мезолит жана неолит доорунда башталган. Көпчүлүк окумуштуулардын пикирлери боюнча, адегенде чочко, андан кийин эчки жана кой бакмага үйрөтүлгөн. Койлордун түпкү тектери - Борбордук жана Орто Азиядагы жапайы койлор. Эчкилер безоар эчкилеринен, уй турдан, жылкы тарпан жана пржевальский жылкыларынан бакмалаштырылган. Тооктун түпкү теги - жапайы банкив тооктору. Бакмалаштыруунун айыл чарбада мааниси чоң.
Мундыр (дарыя)
Мундыр — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ивдель дарыясынын оң жээгинен 73 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Лампаникттер
Лампаникттер (лат. Lampanyctus) — жылтылдак анчоустардын бир уруусу, буларга куба лампаникт (лат. Stenobrachius leucopsarus) кирет.
Кедрлүү өрөөн коругу
Кедрлүү өрөөн коругу — Приморье крайында, Амур булуңунун батыш жээгинде. Аянты 179 км2.
1916-жылы уникалдуу токой массивин коргоо максатында корукча катары уюшулган. 1934-жылдан СССР Илимдер академиясынын Ыраакы Чыгыш филиалына өткөн; учурда Россиянын Илимдер академиясынын Ыраакы Чыгыш мекемеси; 1964-жылдан Биология-топурак институтунун курамында. 2004-жылы ЮНЕСКОнун биосфералык резерват статусун алган. Кедрлүү суусунун алабында Чыгыш-Манжур тоолорунун капталынан (бийиктиги 700 м) орун алган. Табияты кооз, аскалуу, кууш кырка тоолор, шаңшаар сымал өрөөндөр, шаркыратмалар мүнөздүү. Коруктун 70%и ийне-жазы жалбырактуу жана жазы жалбырактуу токой. Токой аянтынын 10%ке жакынын көк карагай ээлейт. Ал реликт каралжын же бүтүн жалбырактуу көк карагай, моңгол эмени, ак чечек, зараң, кайың жана башкалардан турат. ошондой эле аян карагайы, корей кедринен турган көк карагай-жазы жалбырактуу токойдун чакан массивдери кездешет. Коруктун аймагында эңилчектин 80ден, мамык чөптүн 140тан, түтүктүү өсүмдүктүн 860тан, ошондой эле калпактуу козу карындын 640тан ашык түрү бар. РСФСРдин Кызыл китебине өсүмдүктөрдүн 11, сүт эмүүчүлөрдүн 50, канаттуулардын 200гө жакыны анын ичинде күкүктүн 5, тоңкулдактын 7, жерде-сууда жашоочулардын 8, сойлоочулардын 8 түрү киргизилген. Ал эми Россиянын Кызыл китебине – амур жолборсу, кабылан, уссурия чаар бугусу, кара жору, кабырчыктуу арам өрдөк, япон эчки маарагы, карчыгалуу жаман сары жана башка кирген.
Кызыл-Ата чопо кени
Кызыл-Ата чопо кени Жалал-Абад облусунун Ала-Бука районунда, Ала-Бука кыштагынан 6  км түндүк-чыгышта. 1987-ж. Түштүк Кыргыз геол. экспедициясы чалгындаган. Кендин аянты, калыңдыгы 15 мден 17 мге чейин, палеоген мезгилинде пайда болгон, кабат сыяктуу жаткан, чопо менен түзүлгөн. Чопо катмары түндүк-чыгыш тарапка 1 кмге чейин созулуп жатат. Чопо жеңил эзилгич, кызыл-күрөң, ийилгич, кол менен кармаганда майланышып турат. Чопо "100" маркасындагы кирпич алууда пластирөөчү кошумча (30% жана андан көп) катары колдонулат. Запасы С1 категориясы боюнча 140,7 миң м3.
Жакыпбек Абдылдаев
Анын алгачкы ыры «Жаз күндөрү» деген ат менен «Ленинчил жаш» гезитине 1966-жылы жарыяланган.
Биринчи китеби 1973-жылы «Сагыныч» деген ат менен «Кыргызстан» басмасынан жарык көргөн. Эки обону Маданият министрлиги тарабынан фондуга кабыл алынган (1983).
Ал Чернобыль АЭСинде болгон кырсыктын кесепетин жоюуга катышып келген. 1970-жылы «Жоокердик каармандыгы үчүн» юбилейлик медалы, 1976-жылы Кыргыз ССР Жогорку Советинин Грамотасы, 1990-жылы СССРдин түстүү металлургия жана профсоюздардын Бүткүл Союздук Борбордук Советинин (ВЦСПС) «Ардактуу кенчи» наамы ыйгарылган.
Ж.Абдылдаев 1989-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. Тоголок Молдо атындагы (2008) сыйлыктын лауреаты.
Жарык көргөн китептери
Сагыныч: Ырлар жыйнагы. – Ф.: Кыргызстан, 1973.
Жакшы көрөм кызылды: Балдар үчүн ырлар. – Ф.: Мектеп, 1976.
Шор башат: Сатиралык ырлар. – Ф.: Адабият, 1986.
Алтын кенин казгандар: Ырлар. – Б.: Учкун, 1998.
Тикендүү гүлдесте: Ырлар, пародиялар, сатиралык ырлар. – Б.: Бийиктик, 2003.
Бал челек: Балдар үчүн ырлар. – Б.: Гүлчынар, 2008.
Бомарше Пьер Огюстен Карон де
Бомарше Пьер Огюстен Карон де (24. 1. 1732, Париж 18. 5. 1799, ошол эле жер) француз драматургу. «Евгения» (1767), «Эки дос» (1770) драмаларында өз заманындагы коомдук теңсиздикти чагылдырган. Анын «Мемуарлары» (177374) ошол кездеги сот ишин жүргүзүүдөгү адилетсиздикти аёосуз ашкерелеген сатиралык памфлет. Бомаршенин драмалык чыгармаларынын туу чокусу «Севильялык чачтарач» (1775), «Фигаронун үйлөнүшү» (1784) аттуу комедиялары. Бомарше «Айыптуу эне» (1792) аттуу пьесасында өткүр сатирадан мелодрамага өткөн. «Севильялык чачтарач» комедиясына Ж. Россини (1816), «Фигаронун үйлөнүшү» комедиясына В. А. Моцарт (1786) опера жазып, дүйнөлүк театр сахналарында коюлууда.
Балкан пактысы
Балкан пактысы - 1953-жылы Түркия, Греция жана Югославия тарабынан Анкарада кол коюлган достук жана кызматташтык келишими кийинчерээк 1954-жылы август айында Югославиянын Блед шаарында бул пактынын түзүлүшүнө негиз болгон. Саясий чөйрөдө бул пакты Балкан пактысы деп аталат. Тараптар экономика жаатында да кызматташууну жана туруктуу катчылык ачууну пландашкан. Бул келишим Россия менен Югославиянын ортосундагы келишпестиктерди чечүү, аларды Батыш өлкөлөрүнө тартуу, айрыкча НАТОдо союздаш болгон Греция менен Түркиянын достугун чыңдоо максатын көздөгөн. Түрдүү себептерден улам көздөгөн максат жүзөгө ашпаган соң Балкан пактысы өтүмдүү болбой калган. Мындан тышкары админстративдик саясатта да маанилүү орунду ээлей алган эмес.
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Айдаркул, Каана
Кыскача өмүр таржымакалы
Каана Айдаркул 1953-жылы Кыргызстандын Чүй облусуна караштуу Ысык-Ата районундагы Юрьевка айылында туулган.
Орто мектепти аяктаган соң, Кыргыз мамлекеттик университетинин (азыркы Кыргыз Улуттуу университетинин) тарых факультетине окууга тапшырган. Студент кезинен илимий жыйындарга катыша баштаган.
1976-жылдан В.В.Маяковский атындагы Кыргыз кыз-келиндер институтунда лаборант, окутуучу, доцент, профессор кызматтарында иштеди.
Коомдук ишмердиги
Кыргызстандагы аял-милициялардын Ассоциациясынын президенти (2010).
Илимий-агартуучулук ишмердиги
Эмгектери негизинен эл аралык мамилелер тарыхын, политология маселелерин изилдөөгө багытталган.
40тан ашуун илимий эмгектери, анын ичинде бир канча монографиясы жарыкка чыккан.
Даражалары. Сыйлыктары. Наамдары
Профессор (1997).
Адабият
Кыргыз тарыхы.Энциклопедия. Бишкек: “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети”, 2003. (“Башкы ред. Ү.А. Асанов, жооптуу ред. А. А Асанканов).
Ноокат району
Ноокат району түштүк-батыш Кыргызстандын Ош облусундагы район. Борбору Ноокат шаары. . Ош облусундагы администрациялык-аймактык бирдик. Түндук-батышынан Өзбекстан, түндүгүнөн Араван, чыгышынан Карасуу, батышынан Баткен облусунун  Кадамжай, түштүгүнөн Алай жана Чоң Алай  райндору менен чектешет. Аянты 4,04 миң км2 (облустун аймагынын 13,9%). Калкы 302 481 (2021). Район 15 айыл өкмөтүнө бөлүнөт. Борбору – Ноокат шаары. Район 1928-ж. 24-декабрда уюшулган. Райондун рельефинде адырлуу тоо этектери жана тоо аралык депрессиялар басымдуу. Аймагында Ноокат өрөөнү (деңиз деңгел бийиктиги 1200–1700 м) жана ага туташ адырлар, Кичи Алай кырка тоосу  (4454 м), Кичи Алай өрөөнү (1200–2800  м), Караван түздүгү (Караван-Көкжар)  жатат. Көмүр (Абшыр, Алмалык, Бешбур- кан кендери), курулуш материалдарынын  кендери бар. Климаты континенттик. Жайы ысык, кургак, кышы мелүүн суук, кар аз түшөт. Ноокат өрөөнүндө январ- дын орто температурасы – 2,6°С, июлдуку  24,4°С, Кичи Алай өрөөнүндө январдыкы – 6,9°С, июлдуку 15,5°С. Жаан-чачындын жылдык орто өлчөмү 270–300 мм. Ири суулары: Кыргызата, Абшырсай, Акбуу-  ра, Кичи Алай, Косчан, Шанкол, Чечме,  Чилисай. Суулары сугатка кеңири пай- даланылат. Найман суу сактагычы курул- ган. Каралжын боз, күрөң, кара күрөң (тоо капталдарында), шалбааолуу тоо топурактары басымдуу. Деңиз деңг. 1200– 1500 м бийиктикте эфемер-шыбактуу та-  лаа, андан жогору (500–1800 м) аккылкан шыбактуу талаа, дан өсүмдүк шыбактуу талаа (1800–2200 м), арчалуу  шалбаа (2000–2800 м), субальп, альп  шалбаалуу талаасы (2800–3400 м) жана  гляциалдык-нивалдык алкактары бар.
Тарыхы
Ноокат районунун аймагынын тарыхы узак кылымдарды ичине камтыйт. Мындан 40 миң жыл мурда палеолит доорунда эле бул жерде жашоо болгонун күбөлөндүргөн археологиялык казуулар ишке ашкан. Бул жердеги үңкүрлөрдүн б.з.ч. IV-I кылымга таандык адамдардын колдонгон куралдары абылган. Алгачкы коло доорундагы байыркы Чуст маданиятынын издери Бөрү-дөбөдөн археолог Ю. А. Заднепровский тарабынан 1981-жылы аныкталган. Б.з.ч. II-кылымда жер иштеткен адамдардын уруулук топтору болгондугун окумуштуулар далилдешкен. Коло доорунда, б.з.ч. II-кылымда Фергана өрөөнүндөгү 80 эл турак кылган жайлардын бир тобу ушул аймактардан орун алган. Ошол доордо бул жерлерде Давань (балким Дубан) мамлекети болгон. Анын бир элестери Ноокат, Апшыр-Сай аймагындагы тоолорго түшүрүлгөн “Асман аттарынын” чегилген сүрөттөрүндө сакталуу турат. 80-жылдарда Ноокатта райооруканада 8 бөлүм болуп, 355 койкалык орун иштеген. Аймактагы 44 китепканада 307,6 миң нуска китеп болуп, 1985-жылы 34,7 миң окурманды тейлеген. 1977-жылы Край таануу музейи уюшулган, анда 1700 дөн ашык экспонат коюлган.
Географиясы
Ош облусундагы администрациялык-аймактык бирдик. Түндүк-батышынан Өзбекстан, түндүгүнөн Араван, чыгышынан Кара-суу, батышынан Баткен облусунун Кадамжай, түштүгүнөн Алай жана Чоң Алай райoндору менен чектешет. Аянты 4,04 миң км2 (облустун аймагынын 13,9%). Калкы 320,0 миң (2022). Район 15 айыл өкмөтүнө бөлүнөт. Борбору – Ноокат шаары. Район 1928-ж. 24-декабрда уюшулган. Райондун рельефинде адырлуу тоо этектери жана тоо аралык депрессиялар басымдуу. Аймагында Ноокат өрөөнү (деңиз деңгээлинин бийиктиги 1200–1700 м) жана ага туташ адырлар, Кичи Алай кырка тоосу (4454 м), Кичи Алай өрөөнү (1200–2800 м), Караван түздүгү (Караван-Көкжар) жатат. Көмүр (Абшыр, Алмалык, Бешбур- кан кендери), курулуш материалдарынын кендери бар. Климаты континенттик. Жайы ысык, кургак, кышы мелүүн суук, кар аз түшөт. Ноокат өрөөнүндө январьдын орто температурасы – 2,6°С, июлдуку 24,4°С, Кичи Алай өрөөнүндө январдыкы – 6,9°С, июлдуку 15,5°С. Жаан-чачындын жылдык орто өлчөмү 270–300 мм. Ири суулары: Кыргыз-ата, Абшыр-сай, Акбуура, Кичи Алай, Косчан, Шанкол, Чечме, Чилисай. Суулары сугатка кеңири пайдаланылат. [Найман суу сактагычы]] курулган. Каралжын боз, күрөң, кара күрөң (тоо капталдарында), шалбааолуу тоо топурактары басымдуу. Деңиз деңг. 1200– 1500 м бийиктикте эфемер-шыбактуу талаа, андан жогору (500–1800 м) аккылкан шыбактуу талаа, дан өсүмдүк шыбактуу талаа (1800–2200 м), арчалуу шалбаа (2000–2800 м), субальп, альп шалбаалуу талаасы (2800–3400 м) жана гляциалдык-нивалдык алкактары бар
Айыл-чарбасы
1984-жылы райондо айыл чарбачылыгына жарактуу 191,7 миң га жер болгон. 47 миң ири мүйүздүү мал, 170 миң кой-эчки, 0,3 миң чочко, 6,6 миң жылкы, 257 миң канаттуулар коомдук чарбада багылган. СССРдын урашы менен бара бара колхоз-совхоздор жоюлуп, жеке менчик фирмалар, дыйкан чарбалары уюшулган. Бул турмуштук укладдан башкага өтүү убактылуу кыйынчылык жаратканы менен дыйканчылыкка, мал күтүүгө кеңири жол ачылды. Айрым адамдар чет өлкөлөргө чыгып иштеп келүүгө мүмкүнчүлүк алды.
Жыныстык курамы
Райондун жалпы эли: 283000
Административдик-аймактык түзүлүшү
Райондо 1 райондук маанидеги шаар, 16 айыл аймагы жана алардын курамына кирген 97 айыл бар :
райондук маанидеги шаары: айыл аймактары жана алардын курамындагы айылдар:
Евфрат
Евфрат — Түркия, Сирия, Ирак аймактары аркылуу аккан дарыя. Мурат жана Кара-Суу дарыясынын кошулушунан пайда болот. Узундугу (Мурат дарыясынын башталышынан Тигр менен кошулганга чейинки) 3065 км, алабынын аянты 673 миң км2. Армян тайпак тоосунан башталып, Жезире платосу, Месопотамия ойдуңу аркылуу агат. Төмөнкү агымында Тигр дарыясына кошулуп, Перс булуңуна куйган Шатт-эль-Араб дарыясын түзөт. Жазында ташкындап, жайында тартылат. Орточо чыгымы Хит шаары тушта (ушул жерден баштап кеме жүрөт) 840 м3/сек, төмөн жагында 300–400 м3/секга чейин азаят. Негизинен сугатка пайдаланылат (Месопотамия ойдуңундагы жээктеринде оазистер көп). Евфратка Кебан (Түркия), Табка (Сирия) гидро­түйүндөрү курулган. Боюнан Бирежик (Түркия), Эр-Ракка, Дейр-эз-Зор (Сирия), Эр-Рамади, Эль-Фаллужа, Эль-Куфа, Эс-Самава, Эн-Насирия (Ирак) шаары орун алган.
Скопье
Скопье – Европадагы шаар, Македониянын башкалаасы жана ири экономикалык, маданий борбору.
Евфрат
Евфрат менен Тигрдин аралыгы байыркы цивилизациянын очогу болуп (к. Шумер, Ассирия, Вавилония макалаларын), байыркы Вавилон шаары Евфраттын боюнда турган.
Егерь
Егерь (нем. Оager – мергенчи, аткыч) – 1) 18–19-кылымда кээ бир европа жана орус армияларындагы жөө жана атчан аскерлердин бир түрү. 2) аңчылык чарбасынын кызматкери; мергенчилерди тейлөөчү адис.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан” Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Байламта (сугатта)
Байламта (сугатта) — суу агынын жөнгө салуучу гидротехникалык курулуш. Негизинен сугат тармагында колдонулат. Ал жандама нуктарды бууп, негизги нуктагы сууну көбөйтүү үчүн жасалат. Тоолуу жерде салынган байламтаны сайдын түбүн жеп кетүүдөн сактайт. Анын таманына, капталдарына атайын таш төшөлүп, чым коюлат.
Ла Джара (Нү-Мексико)
Ла Джара (Нү-Мексико) (La Jara) — Нү-Мексико штатынын Sandoval округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 209 киши. Болжолдуу аянты - 36.8 км². FIPS коду — 35-37490.
Кипшенга
Кипшенга — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Түштүк дарыясынын сол жээгинен 312 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 84 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Басып алуучулук
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Ламприс түспөлдүүлөр
Ламприс түспөлдүүлөр (лат. Lampridiformes) — океан балыктарынын бир түркүмү, буларга төмөнкү өкүлдөр кирет: ламприсымалдуулар (тукум) (Lampridae).
Кажары (букары)
Бул — өрмөкчүлүктүн бир ыкмасы. Терменин түрү. Түштүк Кыргызстандын Жаңы-Жол, Ала-Бука, Чаткал, Ноокат, Алай-Куу тарапта кажары-букары терме таарлары арбын кармалат. Анын өңдөрү ачык, көчөттөрү төп, көркөмдүгү так келет. Мында жип түгөйсүз күзүктөлөт. Ал түгөйлөнбөгөн жалгыз жиптин бирөө кара, бирөө кызыл болсо буга ким кайсы «кештени» (көчөттү) кааласа, өзү билгендей сого берүүгө болот. Ат жабуу үчүн уздар «кыйдым» деген кештени арбын түшүрүшөт. Анда көркөм көчөт кыйгач кетет да, ага беш жети тал жип керектелет. Муну шартка жараша шалча катары согуп, дубалга тартууга болот. «Керебет жапкыч», «диван жапкыч», «жүк жапкыч» өңдүүлөр жасалат. Жерге төшөйт. Буюм жалаң жүндөн ийрилип согулуп урунууга бышык келет. Кажары термеде таардын үстүндөгү жүзү (берки бети) кара термедей көчөттөрү жылма болот. Ал эми астыңкы бетинен (арткы бети) жиптери калкып калат. Ойдогудай кооздолуп жасалган терме таарлар үйдүн ички жасалгалары үчүн да өтө ажардуу болот. Кажары таарынын бир үлгүсүн согууда абалы өрмөк четине көбүнчө тумарча көчөтүн берип, ал, адатта, ак карадан -болсо, анан «чычкан изи» жүргүзүлөт. Андан соң «тарак көчөтү» (кадимки чөп жыйнай турган төрт илик) «тумарча», «жарым тумарча» түрлөрүн терип, кайрадан «чычкан изин» берүү менен сарыдан жана карадан «сыңар мүйүз көчөтүн» жарым тумарча көчөтүнө айкалыштырат. Булардын ортолорундагы «чычкан изи» ажыратып турса, буюмдун жүзү байчечекейдей ачык маанайды берет. Андай согулган таарга жалаң «чычкан из» түшүрүү аркылуу да көркөмдүк тартуулоого болот. Ошондой эле көркөм көчөттөрдүн четине кызыл «жээк» берип, алардын ортосуна да «суу» жүргүзүлсө, буюмдагы кооздуктар ойдогудай шартташат.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Кездеме
Кездеме – атайын токуу станогунда жиптерден эриш-аркак токулган текстиль материалы. Кээде кездемеге түк, оймо-чийме, сүрөт түшүрүү үчүн эриш-аркактан жиптерден башка да кошумча жиптер пайдаланылат. Кездеме эндей жана даана түрүндө (жоолук, дасторкон жана башка) иштеп чыгарылат. Калыңдыгы 5 ммге, эни (туурасы) 1,5 м ге жетет. Кездеме була курамы, арналышы, ошондой эле, токуп чыгаруу, көркөмдөө жана түр салуу ыкмаларына карата класстарга бөлүнөт. Кездеме бардык текстиль булалары менен жиптерден токулат. Текстиль өнөр жай тармагына жана көп колдонулуучу була курамына жараша кебез, кендир, жүн, жибек кездеме жана башка болуп айырмаланат. Кездеменин түрү бир тектүү, аралаш жана бир тектүү эмес даярдалат. Бир тектүү кездеме бир түрдүү буладан жасалган жиптен же 10% башка жип аралаштырылат, аралаш кездеме түрдүү булалардан даярдалган жиптерден кезектештирилип токулат. Арналышына карата кездеме тиричилик жана техникалык болуп бөлүнөт. Болжол менен кездемелердин жалпы санынын 2/3 бөлүгү тиричилик кездемеси болуп эсептелет. Алар кийимдик (ич кийим, тыш кийим жана башка), көркөмдүк (эмеректик, пардалык жана башка) жана ным сиңиргич (сүлгү, салфетка жана башка) болуп айырмаланат. Кездеме токулуп чыккандан кийин жасалгаланат. Анда жуулат, агартылат, боёлот, ар кандай түр салынат жана башка технологиялык процесстерден өткөрүлөт.
Шаммет (Илишев району, Башкыртстан)
Шаммет — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Аккузев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 260 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Беловодское (Москва району)
Беловодское — Кыргызстандын Чүй облусунун Москва районундагы айыл. Беловодское айыл аймагына кирет. Райондун жана айыл аймагынын борбору.
Кыштак Бишкек―Ташкен унаа жолунун боюнда жайгашкан, деңиз деңгээлинен 760 м бийиктикте жайгашкан. Беловодское темир жол бекетинен 3 км. Бишкек шаарынан 40 км батыш тарапта.
Тарых
1866-жылы отурукташкан.
Калкы
Калкы — 21 139 (2002-жылы), 19 831 (2006-жылы), 21 275 киши (2009-жылы).
Булактар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Артур Конан Дойл
Сэр Артур Игнатиус Конан Дойл (англ. Sir Arthur Ignatius Conan Doyle; 1859-жыл 22-май — 1930-жыл 7-июль) — британиялык жазуучу болгон. Ал детектив көркөм чыгармасы жана андагы башкы каарман Шерлок Холмс менен белгилүү. Башында дарыгер болгон Дойл 1887-жылы Холмс менен доктор Ватсон туурасындагы төрт романынын биринчиси "Кочкул кызыл түстөгү этюдду" (англ. A Study in Scarlet) жарыкка чыгарган. Мындан тышкары, Дойл белгилүү детектив тууралуу элүүдөн ашуун кыска аңгемелерди жазган.
"Шерлок Холмс" цикли криминалдык көркөм адабият жаатындагы башкы бурулуш жасаган чыгармалар деп аталат. Дойл профессор Челленжердин фантастикалык укмуштуу окуялары жазганы менен жана "Мария Целестанын" (англ. Mary Celeste) сырын үгүттөгөнү менен да белгилүү. Ал фэнтези жана илимий фантастикалык аңгемелерди, пьесаларды, романтикалык эмгектерди, поэзия, нон-фикшн чыгармаларды жана тарыхый романдарды жараткан көрүнүктүү жазуучу болгон. Айрым чыгармалары кыргыз тилине которулган.
Бакр Ахмед Хасан
Бакр Ахмед Хасан (1914-ж. т. ) - Ирактын аскер жана мамлекеттик ишмери, генерал. 1958-ж. 14-июлдагы антимонархиялык антиимпер. революцияга катышкан. 1963-жылдын февралынан ноябрына чейин Ирак өкмөтүндө премьер-министр, 1963-жылдын ноябрынан 1964-жылдын январына чейин вице-президент болуп, кийин отставкага чыккан. 1968-жылдын 17-июлунан Ирак Республикасынын президенти жана Революциячыл командование Советинин (өлкөдөгү бийликтин жогорку органы) председатели; 1968-жылдын 31-июлунан бери премьер-министр да болуп иштеп жатат. Ирактагы Баас партиясына башчылык кылат.
Байламта көл
Байламта көл - бөгөлмө көл дарыя өрөөндөрүнүн, коо-колоттордун, коктулардын табигый бөгөлүшүнөн (мисалы, көчкү жүрүп, мөңгү, суу шилендиси тосуп калышынан ж. б.) же атайын тосмо (плотина) менен тосуудан пайда болгон көлдөр. Байламта көлдөргө суу сактагычтар да кирет.
Психикалык оору
Түрлөрү
Психикалык оорулар формасы жана даражасы боюнча ар түрдүү. Оорулуу көбүнчө өз оорусун мойнуна албайт, бирок анча-мынча сезиши да мүмкүн же оорусуна эки жактуу, башкача айтканда оорумун да, соомун да деп мамиле кылуусу ыктымал. Психикалык оорулар ошондой патологиянын кеңири тараган формаларынын бири, бүткүл жер шарында психикалык оорулуулардын саны 150 миллион адамга жетет.
Калктын курактык структурасынын өзгөрүшү, жашоо мөөнөтүнүн узарышы менен алардын көбөйгөндүгү байкалууда.
Пайда болуу себептери
Психикалык оорулардын пайда болуу себептери ар түрдүү.
Алардын ичинен тукум куугуч факторлор маанилүү роль ойнойт. Мисалы, олигофрениянын, психопатиянын, маниядепрессиялык психоздун, талманын, шизофрениянын пайда болушунда бул факторлордун. мааниси чоң.
Бирок кээ бир учурларда психикалык оорулардын пайда болушу жана өнүгүшү тышкы жагымсыз факторлор (жугуштуу оорулар, травма, уулануу, психикага доо келтирген кырдаалдар) менен тукум куучулуктун айкалышынан да болот.
Ошондой эле ата-эненин аракечтиги, мас кезде (жубайлардын биринин эле) бойго бүтүү же боюнда бар кезде ичкилик ичүү тукумга терс таасир тийгизери белгилүү.
Уулануу, аракечтик, баңгилик жана башка ооруулар тууралуу
Уулануу, баштын травмасы, ички органдардын оорулары, жугуштуу оорулар көпчүлүк учурда психикалык ооруларды пайда кылат.
Психикалык оорулардын пайда болушунда ага себеп болгон факторлорго адамдын жеке өзгөчөлүктөрүнүн кошулуп кетиши белгилүү мааниге ээ. Мисалы, котон жарадан жапа чеккен адамдардын бардыгында эле котон жара психозу өнүкпөйт жана мээ кан тамырлары атеросклерозго чалдыккандардын айрымдарында гана кем акылдык же галлюцинациялык жөөлүмө психоз пайда болот.
Адамдын жашынын жана жынысынын мааниси
Психикалык оорулардын өнүгүшүндө адамдын жынысы, жашы белгилүү мааниге ээ. Мисалы, аялдар эркектерге караганда психикалык дарттан көбүрөөк жапа чегет. Эркектерде травмалык жана алкоголдук психоздор, ал эми аялдарда — мания-депрессиялык психоз жана карылык психоздор, депрессиялар көп учурайт. Бул кыязы, жыныстын биологиялык касиеттерине гана эмес, ошондой эле социалдык факторлорго да байланыштуу болот. Эркектер ичкиликти көбүрөөк иче тургандыгы, ошол себептүү алардын арасында алкоголдук психоздор көп байкалары табигый нерсе. Травмадан болгон психоздор эркектерде социалдык шарттардан улам келип чыгары талашсыз.
Айрым оорулар, мисалы, шизофрения 20 жаштан 31 жашка чейинки куракта көп учурап, улгайган сайын кескин азаят. Оорунун чыгышына себеп болгон фактор канчалык көп болсо психикалык оорулардын формасы менен түрү да ошончо көп кезигет.
Алардын айрымдары: уулануудан, жугуштуу оорудан травмадан болгон психоздор капысынан кармайт да, өтмө мүнөзгө ээ болот. Айрымдары билинбей башталып, өнөкөткө өтөт да, оор психикалык бузулууга дуушарлантат (шизофрениянын айрым формалары, карылык жана кан тамыр психоздору). Кээси бала кезинде эле байкалат, ал акырындан билинбей өтөт, мындан пайда болгон оору (олигофрения) айыкпайт жана өзгөрүүсүз калат. Бир катар психикалык оорулар капысынан же кез-кезде кармайт, андай оорулар таза айыгып кетет. Ошентип психикалык оорулардын акыры жаман бүтөт деген пикирге келүүгө негиз жок. Бул оорулар диагнозу жана прогнозу боюнча бирдей эмес; кээси жеңил өтөт, инвалиддикке жеткирбейт, айрымдары анча жеңил болбогону менен дарылоо өз учурунда башталса толук же жарым-жартылай сакайып кетүүгө мүмкүн. психикалык оорулардан уялып, жаман көрүнүш катары кысынууга жол бербөө керек. Дал ушундай жаңылыш түшүнүктүн кесепетинен психикалык оорулуулар кырсыкка учурайт, ошондой эле оору өтүшүп, дарылоого кыйынчылыкты туудурат. Психикалык оорулардын белгилерине көбүнчө галлюцинациялар, жөөлүү, жадатма абал, аффект, аң-сезимдин, эске тутуунун бузулушу, кем акылдык кирет.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Бакы кристал залы
«Бакы кристал залы» же «Baku Crystal Hall» (Bakı Kristal Zalı) — Бакуда Мамлекеттик Туу аянтында курулган спорттук-концерттик комплекс, эл аралык маданий иш-чараларды өткөрүүгө арналган. 2012-жылдын 25-январында аталган комплексте "Еврокөрүнүү ыр сынагы 2012" сынагы өтөрү белгилүү болду. Курулуш расмий түрдө 2012-жылдын 16-апрелинде аяктаган. Комплекстин ачылышы ошол эле жылы 7-майда болуп, 22-26-май күндөрү жарым финал жана мелдештин финалы болуп өткөн.
Кездешүүчү казмалар
Кездешүүчү казмалар – бир мезгилде эки тараптан бири-бирин көздөй жүргүзүлгөн жер асты боюнча казмалардын бир чекиттен кездешүү ыкмасы. Тереңдеги кен байлыктарды казып алууда ишти тездетүү үчүн колдонулат. Шахтада жаңы түздүктөр бөлүнөт. Участкалар даярдалат. Маркшейдерлер эки тараптын багытын аныктап, ката кетирбей текшерип турат. Айырмачылык бир нече смден ашпоо керек.
Alphabet Inc.
Alphabet Inc. — Американын эл аралык конгломераты. Ал 2015-жылы 2-октябрда кайра түзүлгөн. Бул Google менен бир нече мурдагы Google'дун туунду уюмдарынын үстүндөгү компания. Google'дун эки негиздөөчүсү жаңы компаниянын башкаруучу кызматтарын аркалашкан: Ларри Пейж башкы директор катары кызмат кылса, Сергей Брин президенттин милдетин алган. Компания Калифорниянын Маунтин Вү жергесинде жайгашкан. 2017-жылга карата анда 75,606дан ашуун кызматкер эмгектенет.
Alphabet'тин куржуну технология, табигый илимдер, капиталдык инвестиция жана изилдөө сыяктуу бир нече өнөр жайларды камтыйт. Анын айрым туунду бөлүмдөрүнө Google, Calico, GV, CapitalG, Verily, Waymo, X, Nest Labs жана Google Fiber кирет. Alphabet'тин айрым туунду бөлүмдөрү Google'дан чыгып кеткенден кийин аталыштары өзгөртүшкөн: Google Ventures GV болуп калса, Google Life Sciences Verily'га айланган, ал эми Google X жөн гана X болуп калган. Кайра түзүлгөндөн кийин Пейж Alphabet'тин башкы директору болуп калса, Сундар Пичай анын ордуна Google'дун башкы директорлугуна келген. Google'дун биржалык үлүштөрү Alphabet'тин биржасына оодарылып, Google'дун мурдагы "GOOG" жана "GOOGL" энбелгилери менен соодага чыккан.
Токтогул Ибрагимов
Жазуучу Токтогул Ибрагимов Талас районундагы Таш-Арык айылында 1949-жылдын 6-апрелинде туулган.
1964-жылы Долоно сегиз жылдык, 1966-жылы «Кырк-Казык» орто мектебин аяктаган.
1968–1970-жж. Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн. 1970–1978-жж. Фрунзе шаарындагы Кыргыз энергетика илим изилдөө бөлүмүндө лаборант болуп иштеп жүрүп
СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин сырттан окуп бүтүргөн.
1978–1980-жж. Таластагы №6 кесипчилик-техникалык окуу жайында кыргыз тили, адабияты мугалими,
1980-жылы Талас шаар-райондук «Лениндик Туу» гезитинде бөлүм башчы, жооптуу катчы, 1991–1998-жж.
облустук «Талас турмушу» гезитинде башкы редактордун орун басары, Талас шаар-райондук «Заман нуру» гезитинин башкы редактору,
Талас шаардык «Жаңы багыт» гезитинин башкы редактору жана 2002–2005-жж. Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун Талас облустук бөлүмүнүн төрагасы болгон.
«Эмгектеги артыкчылыгы үчүн» жана «Манас-1000» юбилейлик медалдары менен сыйланган.
Бунгарап
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Kloop.kg
Kloop.kg (Kloop, Клооп) — 2007-жылы Бектур Искендер менен Ринат Тухватшин негиздеген орус тилдүү маалыматтык сайт. Интернет басылма «Клооп Медиа» коомдук фонддун менчиги. Сайттын көпчүлүк авторлору — «Клооп Медиа» коомдук фондунун журналистика мектебинин окуучулары жана бүтүрүүчүлөрү.
Өзгөчөлүктөрү
2009 жылдын июнь айынан тарта Kloop.kg’де видео чыгарыла баштаган. Биринчи подкаст сайтта ошол эле жылдын июлдун башында чыккан.
Алгач сайттын блог платформасы бар болчу. Сайттын ичинде 1500ден ашык ачылган блогдор болуп, Kloop.kg’ни Кыргызстанда эки ири блогплатформасынын бирине киргизишкен.
Жергилик интернет колдоонучуларга өзгөчөлүктөр
Кыргызстанда ички жана тышкы интернет трафиктин баасынын ортосунда чоң айырма болгондуктан, көп колдонучулар, айрыкча орус тилдеги Livejournal.com блог сервисинен, Kloop.kg’ге өтүп жатышат. Анткени Kloop.kg’нин сервери Кыргызстанда турат. Кыргызстан боюнча болгон трафик тышкыдан өтө эле арзаныраак жана ошол мүчүлүштүк көп блогчуларды Кыргызстандын блогплатформаларына өткөнгө түртүк берип жатат.
Андан тышкары, Kloop.kg’нин өзгөчөлүктөрү дагы бир нерседе: өз блогуңдагы коомго маанилүү жаңылыктарды атайын тэг коюп туруп, Kloop.kg’нин башкы баракчасына чыгарса болот. Көп деле сайттар өз баш баракчасына мындай нерселерге шарт бере бербейт.
Жаңылыктардын өзгөчөлүктөрү
Kloop өзүнүн интернет баракчасында сапаттуу, эл аралык журналистиканын эрежелери менен жазылган макалаларды чыгарууга аракет кылат. Kloop.kg сайты Кыргызстанда сапаттуу, көзкарансыз жана объективдик көп сандуу эмес маалымат ресурсдун бири.
Билим берүү
«Клооп Медиа» фонду Бишкектеги Балдар Медиа Центри менен кошо борбор калаадагы жаштарды журналистика менен тааныштырып, өздөрүштүрүүгө жардам берет жана аларды эркин убакыт шартында иштөөгө чакырат. «Клооп Медиа» фонду келечекте Кыргызстандын кичи шаарларында жергиликтүү жаштарга тренинг аркылуу журналистика жөнүндө үйрөөтүү пландары бар. Бирок, бир нече себебтерден тышкары, кичи шаарларда интернет жай болгон үчүн бул пландарды ишке ашыруу азырынча кыйын болуп жатат.
2009 жылдын ноябрь айынан тарта мекеменин ичинде «New Media» мектеби ачылган. Ал мектепте эки курстар өткөрүлөт: журналистика боюнча жана программирование облусундагы сабактар.
Сыйлыктар
Kloop 2007 жылдын сентябрь айында Казакстандын Караганда шаарында өткөн Поколение.kz форумунда жаштардын веб-сайты боюнча номинациясында Өзбекстандын, Казакстандын жана түштүк Орусия сайттардын арасынан экинчи оорунду ээледи. 2008 жылдын январь айында Kloop.kg’нин Бишкекте турган блоггери Тимур Райымкулов Neweurasia’нын «Орто Азиянын эң мыкты блогу» деген номинацияда биринчи орунду ээледи, дагы башка Kloop.kg’нин блогу - Өзбекстандык анонимдик Real Uzbekistan деген блог үчүнчү оорунду ээледи.
2009 жылы Internews Network Kyrgyzstan менен уюштурулган «Стремление» конкурсунда, Kloop.kg «New Media» номинациясында сыйлыкка татыктуу болду.
Октябрь (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Октябрь — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Октябрь айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1045 киши. Почта индекси — 453147, ОКАТО коду — 80249860001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Багдат пактысы
Багдат пактысы - Жакынкы Чыгыш менен Түркиянын тышкы саясатында 1955-1959-жылдары маанилүү роль ойногон келишим. Ал Түркия, Иран, Пакистан жана Англиянын ортосунда түзүлгөн. 1958-жылы Иракта төңкөрүш болуп, падышасы тактан кулагандан кийин 1959-жылы Ирак пактыдан баш тартат. Андан соң борбору Багдатта жайгашкан бул уюм аты « Борбордук Конвенция уюму » деп өзгөртүлүп, Анкарага көчүрүлөт. Багдат пактысы 1955-жылы февраль айында Түркия менен Ирактын ортосунда түзүлгөн «Эки тараптуу кызматташуу келишиминен» кийин негизделген. Бул келишим арап өлкөлөрүнө жана бул аймактын коопсуздугуна жана тынчтыгына кызыктар болгон бардык өлкөлөргө белгилүү болгондуктан, кийинчерээк Иран, Пакистан жана Англия да бул келишимге кол койгон. АКШ болсо бул келишимге байкоочу деген статус менен кирген. Ушул келишимдин негизинде Багдат пактысы пайда болгон. Бирок калган арап өлкөлөрү бул пактыга кызыктар болгон эмес, атүгүл каршы чыгышкан.
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Бомбалоочу авиация
Бомбалоочу авиация согуш авиациясынын кургактагы же деңиздеги объектилерди бомба жана ракета менен кыйратуучу түрү. Авиациянын милдетине жана учуу тактикалык көрсөткүчтөрүнө ылайык, бомбалоочу авиация фронттук жана стратегиялык (АКШ армиясында тактикалык жана стратегиялык) болуп бөлүнөт. Фронттук бомбалоочу авиация кургактагы аскер күчтөрүнүн аракетин колдоого, стратегиялык бомбалоочу авиация душман тылындагы объектилерди бомбалоодо пайдаланылат. АДФ аскерлеринин аракетин сүрөмөлөө үчүн да колдонушат. Бомбалоочу авиациянын негизги куралы башкарылуучу жана башкарылбоочу ракеталар.
Бактериоциддик лампа
Бактериоциддик лампа -төмөнкү басымдагы газ разряддык сымаптуу лампа. Кубаттуулугу 15-30 вт. Лампаны электр линиясына кошкондо, сымап разряддалып, ультра кызгылт көк нур пайда болот. Бактериоциддик лампа операциялык бөлмөдөгү, бактериологиялык лабораториядагы ж. б. жайлардагы абаны зыянсыздандыруу үчүн жана дарылоо ишинде колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Египет жазуусу
Египет жазуусу – дүйнөдөгү эң байыркы жазуу системаларынын бири. Ал иероглиф, иератика жана демотика жазууларына бөлүнөт. Булардын негизгиси жана байыркысы – иероглиф. Адам, айбанат, өсүмдүк, имарат жана башка сүрөттөрүнүн негизинде түзүлгөн. Иероглифтер үнсүз тыбыштарды, ошондой эле 2–3 үнсүз тыбыштын айкалышын билдирген (үндүүлөр белгиленген эмес) фонограммалардан жана өзүнчө сөз же түшүнүктү туюндурган идеограммалардан турат. Мындагы тексттердин байыркылары биздин заманга чейин 3–2-кылымга, кийинкилери биздин замандын 3-кылымына таандык. Иероглиф жазуусунан көп кылымдар бою папируска түрдүү маанидеги тексттерди жазууда колдонулган курсив жазуусу – иератика чыккан. Биздин заманга чейин 8–7-кылымда жаңы курсив – демотика пайда болгон. Демотика иератикадан курсивдүү келип, лигатурасынын (бир эле тамганын бир нече тыбышты туюнтушу) көп болгондугу менен айырмаланган. Акыркы демотикалык тексттер биздин замандын 5-кылымына таандык.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан” Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Коборгон таш эстелиги
Коборгон таш эстелиги Атбашыөрөөнүнүн күн батыш тарабындагы Четкелтебек суусун бойлой кеткен капчыгайда тикесинен тургузулган. Бул жерден төрт чарчысынан келген таш коргончонун орду жана чопо идиш калдыктары табылган. Түзүлүшү жана мааниси жагынан байыркы түрк (6–9-кылымдарда) доорундагы маркумга арнап орноткон эстеликтерге жакын, бирок чопо идиш сыныктары караханийлер дооруна мүнөздүү. Коборгон таш эстелиги байыркы түрк доорунда курулуп, диний ырымдарды аткаруучу касиеттүү жай катары пайдаланылган.1989-жылы. К.Табалдиев изилдөө иштерин жүргүзгөн.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Бишкек, 2003 ''Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И. Арабаев ат. Кыргыз Мамлекеттик Педагогикалык Университети'' ''Башкы ред. Ү.А. Асанов, Жооптуу ред. А. А. Асанканов'' ''Ред. кеңеш: Ө.Ж. Осмонов (төрага), Т.Н. Өмүрбеков (жооптуу катчысы), А.Ж. Жуманалиев, ж.б. '' катары пайдаланылган. 1989-жылы. К.Табалдиев изилдөө иштерин жүргүзгөн.
Улан
Улан – Ат-Башы суусунун сол курамы. Нарын кырка тоосуна Улан тоосу кошулган жердеги чакан мөңгүлөрдөн башталат. Узундугу 21 км, алабынын аянты 234 км², деңиз деңгээли орточо бийиктиги 3600 м. Суу куралуу облусуна кирет. Бийик тоолуу кууш өрөөн аркылуу шар агып, Ойнокжар туштан Жаңыжер суусу менен кошулат да, Атбашы суусун түзөт. 11 куймасы бар; ирилери: Көкжар, Текелитөр, Байбиче жылаңач (оң), Аюулутөр (сол. Негизинен мөңгү, кар жана булак сууларынан куралат. Алабында жалпы аянты 8,3км2 келген 25 чакан мөңгү бар. Жылдык орточо чыгымы 2,50 м3/сек, эң көбү июнь-июлда, эң азы февраль-мартта байкалат.
Пюль-Кы дарыясы
Пюль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Ширта дарыясынын сол жээгинен 125 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 175 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Боналар
Боналар (фр. bon) мамлекеттик казыначылык, айрым мекемелер жана ишканалар тарабынан чыгарылган карыз милдеттенмеси; 2) майда акча түрүндө убактылуу айланууга чыгарылган кагаз акча белгилери. Каппталисттик өлкөлөрдө казыналык боналар мамлекеттик кредиттин бир формасы болуп саналат. СССРде 1922-24-ж. акча реформасына чейин майда акча купюраларынын жетишсиздигине байланыштуу мамлекеттик мекемелер жана ишканалар тарабынан чыгарылган. Акча реформасынан кийин боналар чыгаруу токтотулган.
Кызыл-Булак көмүр кени
Кызыл-Булак көмүр кени Ош облусунун Алай районунда, Сарымогол сайынын чыгыш жагында, Алай кырка тоосунун түштүк капталында, Кызылбулак кургак сайында. Кенди жергиликтүү эл 1993-ж. суурдун ийинин казууда ачышкан. 1993-ж. издөө иши, 1994–95-ж. чалгындоо иши жүргүзүлгөн. 1994-ж. көмүр казып алуу башталган. Көмүр казуу ишин "Кен" фирмасы жана "Ош-Пирим" акционердик коому жүргүзөт. Көмүрлүү юра катмарында татаал түзүлүштөгү I кабат бөлүнгөн. Кабаттын калыңдыгы 4,21 мден 74,41 мге чейин өзгөрөт. Сапаты боюнча көмүр 3Б маркасына таандык. Орточо күлдүүлүгү – 16,94%, орточо күйүү жылуулугу – 26,33 МДж/кг (6290 ккал/кг). Запасы 3710 миң т.
Жон Мейнард Кейнс
Жон Мейнард Кейнс (5. 6.1883, Кембриж – 21.4. 1946, Суусекс графтыгы, Ферл) – англиялык экономист, мамлекеттик ишмер жана публицист, 20-кылымдагы экономикалык ой жүгүртүүнүн маанилүү агымдарынын биринин негиз салуучусу. Кембридждеги Королдук колледжде (1902–06) окуган. 1920-жылдан Кембридж университетинин профессор «Индекс методдору» аттуу алгачкы экономикалык эмгеги үчүн 1909-жылы А. Смит атындагы сыйлыктын алган. 1930-жылы комитетин акча жүгүртүү теориясы боюнча өз лекциясынан турган «Акча жөнүндө трактат, 1936-жылы «Жумуштуулуктун, проценттин жана акчанын жалпы теориясы» аттуу эмгектери жарыяланган. Кейнс Жон улуттук киреше, керектөө, сактам жана инвестиция сыяктуу агрегатталган көрсөткүчтөргө көңүл бурган жана экономикалык активдүүлүк деңгээлинин калыптануусун түшүндүрүүчү жалпы теорияны иштеп чыккан. 1944-жылы Эл аралык валюта фондун жана Эл аралык реконструкция жана өнүгүү банкын түзүү планын иштеп чыккан Бреттон-Вуд конференциясына британиялык делегацияны жетектеп барган. Кейнс теориясы АКШда, Улуу Британияда жана бир катар өлкөлөрдүн экономикалык саясатына олуттуу таасир тийгизген.
Наливная (Ялынка куймасы)
Наливная — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ялынка дарыясынын оң жээгинен 7,8 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тура дарыясы Тагил дарыясынын куюлушунан Тагил дарыясы, Ница дарыясы жана Пышма дарыясы дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Угэчи Кашка
Угэчи Кашка (моңг. Үгэчи хашиха) – 14-кылымдагы ойрот хандыгын негиздеген кыргыз ханы. Юань династиясынын кулашы Моңголиядагы жана ага чектеш жайгашкан кыргыз урууларынын биригүүсүнө жакшы шарт түзгөн. Саясий бийликти алууга кыргыздар жигердүүлүк менен катышкан. Кыргыз башкаруучусу Учечи кашка (Мэнке Темур деген аттар менен да белгилүү болгон) 14-кылымдын аяк ченинде ойроттордун жана моңголдордун көпчүлүк бөлүгүнө өз бийлигин орноткон.
Биографиясы
Угэчи Хашигу, Худхай-Тайюнун баласы, жана Ойрот биримдигинин негиздөөчүсү. 1399 жылы Угэчи, жана анын байкеси Батула менен, Моңгол ханын Элбэгти каза кылышат, анын бүт ээлигин, жана ан сарайын алып алышат. Ошогул эле жылы ал экөө Ойрот хандыгын мамлекеттей негиздешет.
1402 жылы Тайшинин жанында, Угэчи согушта моңгол ханын Гун Тэмур-Ханды өлтүрөт, Тэмур Хан Элбегтин улуу баласы болгон. Кийинчерээк Угэчи Кашка куурчак Оруг Тэмур-хандын монгол тактысына отурушун колдоп, Юань хандын даңкын жок кылган. Оруг Тэмур-хан «Чингсанг» аттуу даңкты өзүнүн Аргутайга досуна берет, кийин ал Чыгыш Моңголиянын башкаруучусу болот. 1403 жылы моңгол ханынан Олдзейден утуу алат, Элбегтин экинчи баласы. 1407 жылы өзүнүн ээлигине Хами Князьдыгын кошот. 1408 жылы Оруг Тэмур-Ханды Аргутай өлтүргөн.
Келип чыгуусу
Кытай тарыхый булактарында Угэчи Хашигуну жана Гүйлүчү жана ойрот ханын Мэңкэ-Тимур жана торгуттук Махачи-Менкэ менен бир адам деп жазышат. Хашигуну тарыхчылар айтышат Угэчи Хашигу «КЕРГУТ» ойрот уруусунун башында турган. «Эрденин Тобчи» жазмасында «КЕРГУТ» уруусунун негиздөөчүсүнүн аты ЭРКЭГ, Дува Сохордун баласы, жана ойроттордун жанаДурбэндердин ата-бабалары. . Ряд исследователей предками кергутов называет кереитов, другие — киргизов. Д. Г. Кукеевдин оюу боюнча, Гүйлүчү, Менкэ-Тимур жана Угэчи-Кашка — Ойроттордун курамындагы, жана моңголдук жазуучулар атаган «КЕРГУТТАРДЫН», ага чейинки '''«КЕРЕИТТЕРДИН» башында турган бир адам деп жазышат.
Орто-Азиялык «ТИМУРИДТЕР» убагындагы тарыхчылардын оюу боюнча Гүйлүчүнүн генеалогиясы Угэдэйден чыгат. Жапондук изилдөөчү Минобу-Хонда жана моңголдук тарыхчы Ш. Бира ушул далилдөөгө кошулушат. .
Бийлик аталышын (Юань династиясы) өзгөртүп, өз ээлигин Дадань (Татар) деп жарыялаган. Учечи кашкар көз жумгандан кийин, анын уулу Эсэху хан бийликти мурастап, 4 бөлүктүү ойрот мамлекеттик бирикмесин негиздеген. Бул союзга элуте, бахатутэ, хойт, кыргыздар кирген. Ойрот жана Моңголия кыргыздардын бийлиги астында турганда (1399–1425) Учечи кашка жана анын уулу Эсэху хан соода жолдорунун тоомунда жайгашкан Хами өрөөнүн ээлеп алууга аракеттерди жасашкан.
Батыш Теңир-Тоого, Ысык-Көл багытына аскер жүрүштөрү уюштурулган. 1435-жылы Эсэху хандын өлүмү менен Ойрот союзундагы кыргыздардын бийлиги бошоңдой баштаган. Чорос урууларынан чыккан кыргыздар союздун башкаруу бийлигинде өз таасирин сактап калышкан. 15-кылымдын 40-жылдарында ойроттордун курамындагы кыргыз аскерлери Пекинге жасалган жүрүшкө катышкан. Бул согушта кытай армиясы талкаланып, император И-Цзун туткунга түшөт. Ошол мезгил Ойрот мамлекетинин гүлдөгөн учуру болгон.