cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кочкоров Календер
Кочкоров Календер — кырмачы. 1919-ж. Базар-Коргон районундагы Көк-Алма айылында төрөлгөн. Айыл чарбасында эмгектенген. Кырмачылык өнөрү жер-жемиш бактарынын түптүү мекени Арсланбаб, Ачы, Чырбак, Жарадар, Бел-Терек, Көк-Алма, Кызыл-Үңкүр, Кызыл-Алма сыяктуу жерлерде күчтүү өнүккөн. Ал нускалуу өнөрдү Календер чеберчилик менен улап, Улуу Ата Мекендик согуш учурунда жана кийинки жылдарда колхоздун атайын тапшырмалары менен токойго кол дүкөнүн орнотуп, жайы-кышы кырма идиштерине узанат. Ал айылдашы Акматаалы устанын нускасын алган. Календердин кырган идиш-аяктары салт катары тараган. Ал Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жай министрлигинин Борбордук көркөм эксперимент лабораториясында ишканаларга чыгаруу жана дүкөндөргө берүү максатында үлгү катары идиш-аяктын ондон ашуун түрүн жасаган. Чебер «кер аяк», «май челек», «бал челек», «татымал салгыч» жана табактын түрлөрүн кол дүкөнүндө атайын тепки аркылуу узанат. Чебер абалы жасалуучу буюмдун же идиштин түспөлүн жана ыңгайына карата жыгачын тандайт. Сомдошко керки менен балта керектелет. Идиш-аякты жасоодогу анын кол дүкөнү - бир учу түркүккө такалып, экинчи учу кыруучу жыгачка кагылган, беш темир мыктан азуусу бар ок жыгач. Ал «кырма» (дүкөн) деп аталат. Анын кыруучу куралы «ийги» бир метрдей таяктын учуна бекитилет. Кыруу учурунда таянычка ийгини басып турган жыгачты «туур» дейт. Кырманы (дүкөн) айлантып турган кош жыгачы «тепки» делет, эки бутун алмак-салмак эпилдетип, тынбай баскан адамды «кырманын тепкичи» дешет. Кырма идиштерине түшкөн кооздук «кеште» деп аталат. Кырылып бүткөн буюмду чебер өз кырындысы менен жылмалайт. Календер кырган идиш-аяктар бара-бара өңүн өзгөртүп, убакыт өткөн сайын кызгылт көрүнүп, өңүнө чыккан. Азык ачытууга арча челекти да жасаган. Ал жасаган буюмдардан кыргыз жергесинин ашкере чырайлуулугун, түгөнгүс түптүү байлыгын, ал эч бир жайда кайталангыс экендигин, андай жыгачтардан уникалдуу нерселерди көп жасоого ойдогудай жагдай түзүлүп жаткандыгы бул чеберден даана байкалат. Азыр жаңгак токойлорунда иштетилип, чет өлкөлөргө дейре жөнөтүлүп жаткан нускалар өтө арбын.
Люблин шаары
Люблин шаары – Польшанын чыгышындагы шаар. Быстшица дарыясынын боюнда жайгашкан. Люблин воеводдугунун (административдик-аймактык бирдик) административдик борбору. Калкы 349,3 миң (2010). Жолдор тоому. Өлкөнүн чыгышындагы экономикалык жана маданий борбор. Машина куруу (анын ичинде автомобиль), тамак-аш–татымал, булгаары–бут кийим, тигүү өнөр жай ишканалары иштейт. 10-кылымдан белгилүү. Университет, музей бар. Архитектуралык эстеликтери шаардын эски бөлүгүндө жайгашкан. Сепил (учурда музей; 13– 19-к.), ратуша (14–18-к.), готика, ренессанс, барокко стилиндеги турак жайлар менен костёлдор (14–18-к.) сакталган. Люблинге жакын Майданек мамлекеттик музейи (1941–44-ж. фашисттик концлагер болгон; 1,5 млнго жакын адам жок кылынган) жайгашкан.
Коңкайтиева Дарыйка
Коңкайтиева Дарыйка Уз, бычмачы, тикмечи. 1912-ж. Бакай-Ата районундагы Победа колхозу жайгашкан аймакта төрөлгөн. Сабатсыздыгын жойгон. Анын уздугу элдик кийим-кечектерди бычып-тигүүдөн, кийиз буюмдарын кармоодон көрүнгөн. Уздун ала кийиз уютуу ыкмасы өз чөлкөмүнө тараган. Ал адегенде козунун жүнүнөн жука кийиз уютуп алып, аны боёп, кийизге энине карата төрт-алты кабаттап оюм түигүрет. Анан жашыл, сары жүндөн чийге тарамдайт да, үстүнө оюлган кийизди жаткызат. Туш тараптан беш-алты адам чоюп, арткы кара жунү көрүнбөскө араларына жашыл, сары жүндөн коюп кычыктайт. Болжолдо 6 чакадай ысык сууну кийиздин четинен бир адам сээп, экөө чийди түрө баштайт. Ала кийизге түшүрүлгөн көркөм оюмдук түрлөрү ийкемдүү келип, өзүнүн фонуна живопистик артыкчылыкты берет. Ала кийиз кармоодо, ак, кара, жашыл, сары, кызыл түстөрдү ич ара ойдогудай жайгыза алат. Дарыйка карыялар көөлбүп кийүүчү тондун жакалык көрпөсүнүн жүнүнүн узундугун эки-үч элиден ашырбай, ичиктин өңөрүнө, этек-жеңине жүнү кыска кара көрпөдөн тандайт. Кара кыжымыдан, чийбаркуттан энин карыштай кылып «көбөө» коёт. Көрпө көбөөлөнсө, ага кыжымыдан жээк коюлат.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Зейл (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Зейл — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Учпилин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 183 киши. Почта индекси — 452309, ОКАТО коду — 80224847003.
Түлөев Аскар
Түлөев Аскар (10. 7. 1920, Чүй өрөөнү, Төкөлдөш айылы - 27. 1. 1963, Фрунзе) - композитор, кыргыз профессионал музыкасын негиздөөчүлөрдүн бири.
Зейл (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Түлөев Аскар
1934-ж. Фрунзедеги мызкалык окуу жайынын үйлөмө аспаптар бөлүмүнүн гобой классында П. Шубинден, 1935-40-ж. Москвадагы М. ИпполитовИванов атындагы мызкалык окуу жайында труба жана гобой классында, 1941-44-ж. Москва консерваториясынын кыргыз студиясында теор.-композитордук ф-тинде, 194451-ж. проф. В. Ференин классында окуган. Орто Азиядагы композиторлордун ичинен алгачкы жолу көлөмдүү симф. жанрдагы чыгармаларды жазган. Чыгармалары шаңдуулугу, лирикалуулугу, профессионалдуулугу менен айырмаланат. «Биринчи симфонияны» (1961), «Атай» симфониясын (1963, бүтпөй калган), «Баатырдык» симф. поэмасын жараткан. Көрүнүктүү чыгармалары: «Ук, дүйнө», «Ант» вокалдык-симфониялык поэмалары (1955), «Кыргызстан» кантатасы (М. Абд раев менен бирге, 1946), «Ким кантти?» комедиясы (М. Абдраев, А. Малдыбаев, А. Аманбаев менен бирге, 1948), «Жапалак Жатпасов» (М, Абдраев менен бирге, 1944) драмасына музыка, квартет үчүн сюита: гобой менен фортепьяно үчүн «Тоодо», «Бий» ж. б. пьесалар. «Даңктан, Кыргызстан!», «Жар көрүү», «Тынчтык ыры», «Гүлдөгөн тынчтык», «Москва сүйлөйт», «Жаштарвальсы», «Балерина», «Ак билек» сыяктуу ыр, романстарды, «Советтик Кыргызстан» аттуу даректүү фильмге, М. Абдраев менен бирге «Курманбек» спектаклине музыка жазган. «Гүлдөгүн КыргызстанЬ (1974), «Тандалмалар» (түзгөн Б. Алагушов) аттуу хорлор, ырлар, романстар жыйнактары жарык көргөн.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Видео
Видео (Video). Азыркы учурда мультимедиа колдонмолорунда видеону пайдаланышы улам көбөйүүдө. Видео ылдамдыгы секундасына 15тен 30га чейин фото сүрөт кадрын көрсөтөт жана кыймылдын пайда болушун камсыз кылат. Видеону мультимедиа колдомолорунда пайдалануу үчүн програмдык жабдыктардын жардамы менен видео сигналын өндүрүп алып көрсөтүү керек. Ошондой эле, видео сигналын өндүрүүчү програмдык жабдыктарды колдонуп, видео сигналдарды оңдоп жана аларды мультимедиа колдонмолоруна кошууга болот. Видео сүрөттөлүш¬төрдөн турат, алар кассеттик видео магнитофон же сандык камера (фотоаппарат) сыяктуу видео сигналдарды киргизүүчү түзүлүштөр менен жазылат жана компьютердин монитор сыяктуу чыгаргыч түзүлүшүнөн көрсөтүлөт.
Колдонулган адабияттар
ru:Video en:Video
Эларалык аба каттамы
Эларалык аба каттамы – каттамдар арасында танапис болгондугуна карабастан, узап чыгуу жана барар жери белгилүү болгон аба учактарынын баардык каттамдары: а) 2 мамлекеттин аймагында; б) бир эле мамлекеттин аймагында жана эгерде башка мамлекеттин аймагында конуп кайра учуу каралса.
Франц Кафка
Франц Кафка (англ. Franz Kafka; 1883-жыл 3-июль — 1924-жыл 3-июнь) — немис тилинде жазган роман жана аңгеме жазуучу. 20-кылымдын адабиятынын негизги ишмерлеринин бири болуп эсептелет. Анын эмгектеринде реализм жана фантастика элементтери айкалышат. Адатта чыгармаларындагы башкы каармандар таң калычтуу же сюрреалисттик оор кырдаалдарга жана түшүнүксүз коомдук-бюрократиялык бийликке туш болушат. Ошондой эле, анын эмгектери обочолонуу, экзистенциалдык тынчсыздануу, күнөө жана абсурддук темаларын изилдейт делет. Анын белгилүү чыгармаларына "Die Verwandlung" ("Кубулуу"), "Der Process" (Соттук отурум) жана "Das Schloss" (Сарай) кирет. "Кафкачасынан" (Kafkaesque) деген түшүнүк англис тилине анын китептериндегидей абалдарды сүрөттөш үчүн кирген.
Өмүр таржымалы
Кафка азыркы Чех Республикасынын бир бөлүгү болгон, ошол убактагы Австро-венгрия империясынын бир бөлүгүндөгү Богемия падышалыгынын борбору Прагада немис тилинде сүйлөгөн орто чарбалуу жөөт үй-бүлөдө жарык дүйнөгө келген. Ал адвокаттыкка окуп, юридикалык билим алгандан кийин камсыздама компаниясына жумушка кирген. Бул ага өзүнүн бош убактысында жазууга аргасыз кылган. Өмүрүнүн аягына чейин Кафка үй-бүлөсү менен жакын досторуна, анын ичинде чыңалган жана расмий мамиледе болгон атасына да, жүздөгөн каттарды жазган. Ал бир нече аялдар менен убалашканы менен бирок эч качан үйлөнгөн эмес. Ал 1924-жылы 40 жашында кургак учуктан каза болгон.
Чыгармалары
Айрым чыгармалары Кафканын көзү тирүү кезинде жарыкка чыккан: "Betrachtung" (Байкоо), "Ein Landarzt" (Элеттик дарыгер) аңгемелер жыйнактары жана өз алдынча аңгемелер (мисалы, "Die Verwandlung" сыяктуу) адабий журналдарда жарык көрүп, бирок коомдун көңүлүн көп деле бурган эмес. Кафка бүтпөй калган романдарын, анын ичинде "Der Process", "Das Schloss" жана "Amerika" (ошондой эле Der Verschollene (Дайынсыз жоголгон адам) деген аталыш менен да белгилүү) чыгармаларын досу Макс Бродго жок кылуусун буюрган. Бирок досу Кафканын айткандарын четке кагып, Кафканын өлүмүнөн кийин басып чыгарган. Анын чыгармалары 20-кылымдагы жазуучуларга, сынчыларга, сүрөтчүлөргө жана ойчулдарга таасир тийгизген.
Софиевка (Миякин району, Башкыртстан)
Софиевка — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Каран айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 183 киши. Почта индекси — 452096, ОКАТО коду — 80244829005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Түлөкеев Токтогазы Молдалиевич
Түлөкеев Токтогазы Молдалиевич (14. 4. 1951ж. т., Нарын обл., Кочкор району, Чолпон айылы) - терапевт, мед. илимдин доктору (1996).
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Жүрөктүн ишемия оорусу
Жүрөктүн ишемия оорусу - жүрөк-кан тамыр системасынын көп тараган оорусу; негизинен жүрөктүн таажы сымал артерияларынын атеросклерозунан улам жүрөк булчуңдарын кан менен камсыз кылуу начарлаганда болот. «Жүрөктүн ишемия оорусу» түшүнүгүнө катуу кармаган оорулар (стенокардия, миокарддын инфаркты), ошондой эле башка өнөкөт оорулар кирет. Мындай өзгөрүүлөр кан тамырдын атеросклерозунан улам болгондуктан, кардиосклероздун бул түрү атеросклероздук деп аталат. Ал айрым учурда жүрөк ишинин начарлашы жана согуу ыргагынын бузулушу менен коштолот. Белгилери ар түрдүү, оору кээде күчөп, кээде басаңдайт. Жүрөктүн ишемия оорусу (стенокардия пристубу), адатта оор күч келүүдөн кармайт, мындай абал көп жылга созулат да, кийин тынч абалда деле кармай берет. Оору кармаганда миокарддын инфаркты пайда болуу коркунучу туулат. Жүрөктүн ишемия оорусуна тукум куума жакындык, аз кыймылдоо, ашыкча тамактануу, семирүү, канда май заттарынын көбөйүшү, артериялык басымдын жогорулашы (к. Гипертония оорусу), углевод алмашуунун бузулушу себеп болот. Тамеки тарткандар көп ооруй тургандыгы далилденген: өтө чарчап-чаалыгуу, психикалык оорулар да организмге күч келтирери белгилүү. Баарынан мурда тамакты мүнөздөп ичүү, семирбөө, мал майын жана жакшы сиңиргенүүчү углеводдорду көп жебөө, ичкиликтен баш тартуу; тамакка өсүмдүк майын жана С витамини менен В тобундагы витаминдерди көбүрөөк кошуу талапка ылайык. Булардын баары жүрөктүн ишемия оорунун алдын алуу чаралары болуп эсептелет.
Жакруару
Жакруару (лат. Tupinambis nigropunctatus) — кескелдириктердин бир түрү.
Таң алдында (роман)
Таң алдында – ыр менен жазылган роман. 1916-жылдагы көтөрүлүш жана Үркүн окуялары туурасында баяндалган.. 1962-жылы жарык көргөн Т. Сатылганов Мамлекеттик  сыйлыкка татыктуу болгон чыгарма (1967). “Т. а” романынын 1-бөлүгү 1935-жылы “Кандуу жылдар”, 2-бөлүгү 1947-жылы “Таң алдында” деген ат менен жарыяланган чыгармасынын кайра иштелген варианты.
Кыргыз элинин тарыхындагы эбегейсиз трагедияны көркөм чагылдырууга арналган “Кандуу жылдар” өз убагында карама-каршы пикирлерди жаратып, чыгарманын идеялык мазмунуна олуттуу дооматтар айтылган. Романды кайра иштеп чыгууда автор мурда орун алган натуралисттик сүрөттөөлөрдөн качып, татаал тарыхый окуяларды көрсөтүүдө топтоштурууга  умтулган, ошону менен бирге, көркөмдүк жагын өркүндөтүүгө аракеттенген. Чыгарма эки бөлүмдөн туруп, биринчи бөлүмдөн көчмөн элдин падыша бийлигине каршы көтөрүлүшкө чыгуусунун себептери, күрөштүн жүрүшү жана жеңилиши, кыргыздардын Кытайга качышы баяндалса, экинчи бөлүмдө качкындардын бөтөн жерге баргандан кийинки кейиштүү тагдыры жана өз мекенине кайтып келиши көрсөтүлгөн.
Эларалык аба укугу
Эларалык аба укугу – аба байланыштарын түзүүнүн, ишке ашыруунун жана өнүктүрүүнүн жүрүшүндө келип чыгуучу эларалык мамилелерди, ошондой эле аба мейкиндигинин укуктук режимин жөнгө салуучу принциптердин жана эрежелердин жыйындысынан турган эларалык укук тармагы.
Таң алдында (роман)
Романдын сюжети кыйла даражада тарыхый фактыларга негизделген. Чыгармада баяндалгандай, падыша бийлигинин колониалдык саясаты кыргыздарды оор социалдык-экономикалык абалга дуушар кылып, жергиликтүү бай-манаптардын эзүүсү буга кошул-ташыл болгон. Ал эми кыргыз жарадарын аскерге чакыруу жөнүндөгү падыша өкмөтүнүн чечиминин адилетсиз шарттары көчмөн калктын жарды катмарларынын катуу нааразылыгын пайда кылган. Көтөрүлүш кыргыз жана орус элдеринин ортосундагы кагылыш эмес экендигин, күрөш ириде падыша бийлигине каршы багытталгандыгын ажырымдап көрсөтүү – автордон кыйла кылдаттыкты талап кылган чыгармачылык маселе болчу. Автор бул маселени ийгиликтүү чечүүгө жетишкен.
Чыгармада көрсөтүлгөндөй, көтөрүлүштүн кыймылдаткыч күчү карапайым эл болгон. Бирок, караңгы массага аң сезимдүүлүк жауюшкаңдык жетишкен эмес. Ошондуктан начар куралданган жана башаламан аракеттенген көтөрүлүшчүлөр падыша аскерлерине каршы тууралбай катуу кыргынга учурап, эл Кытайга качууга аргасыз болгон. Трагедиялуу бул окуялар романдын “Ак өгүздүн ашуусу” жана “Туу белде” аттуу главаларында зор көркөмдүк күч менен баяндалган. Качкындардын Кытай жериндеги турмушу да мындан жеңил болгон жок, кытай феодалдарынын талоонуна түшүп жакырланды, ачкачылыктан жана ар түрдүү оорулардан кырылды. Элдин аргасы куруп турган учурда “ак падыша кулаптыр” деген кабар алардын үмүтүн кайрадан жандырды.
Романда бири-бирине каршы турган каармандардын эки тобу көрсөтүлгөн. Алардын биринчиси – Алымкул, Антон, Жунуш, Мурат баштаган эмгекчилер; экинчи топто бай-манаптардын өкүлдөрү – Төлөк, Чолпонбай, Жанай, Ажы, Ташыбек, падыша жазалоочулары, кытай феодалдары. Ушул көп кейипкерлердин арасынан өзүнчө касиет-сапаты, мүнөз белгилери менен айырмаланып турган каармандардын бири Алымкул. Ал жаш кезинен орус кедейлери менен аралашат. Сибирге сүргүнгө айдалышы да анын аң сезиминин өсүшүнө көмөктөшөт.
Анын көз карашынын калыптанышына Антондун тийгизген таасири чоң болот. Алымкул адилеттикти эңсеген, элдик күрөштөн жанын аябаган эр жүрөк адам. Ошону менен бирге А. Токомбаев аны идеялдаштырбай, чектелүү жактарын, жаңылыштыктарын да көрсөткөн. Алымкулдун досу жана шакирти Жунуш да эсте каларлык кейипкерлердин бири. “Т. а.” романында эл достору менен жакындаштыруусу оңой болгон эмес. Бирок Алымкул, Жунуш сыяктуу алдыңкы адамдар мындай жакындашуунун келечегин көрө билишкен. Романдагы окуяларга бөлөк элдерден кытай, казак, уйгур эмгекчилеринин өкүлдөрү да катышат.
Алар эпизоддук каарман болсо да көтөргөн жүгү бар. Башка эл өкүлдөрүнүн арасынан Антон өзгөчө бөлүнүп турат. Алымкул менен Жунуштун аң-сезиминин ойгонушунда ал маанилүү роль ойнойт. Кыйын учурларда кыргыздар Антондон кеңеш сурашат. Чыгармада Мураттын образы акылман жана адилет карыя жөнүндө кыргыздардын салттуу түшүнүгүн чагылдырат. Ал эми терс каармандардын айрымдары элге ачык эле зулумдук кылса, кээ бири зыяндуу иштерин көмүскө жасашат. Ченемсиз азаптарды баштап кечирген элдин тарыхый тагдырында Октябрь революциясы жаңы доор ачкандыгын кабарлоо менен аяктайт.
Матиев Кадырбек
Матиев Кадырбек - cынчы, адабиятчы.
Кадырбек Матиев Сузак районундагы Ак-Тоок айылында 1938-жылы 20-майда туулган. 1955-жылы А.С.Пушкин атындагы Жалал-Абад педагогикалык окуу жайын, 1960-жылы КМУнун филология факультетин бүтүргөн. 1962–1965-жж. Кыргыз ССРинин ИАсынын философия жана укук институтунун аспирантурасында окуган. 1965-жылы философия илимдеринин кандидаты, 1999-жылы «Рух жана руханийлик проблемасынын философиялык маңызы» темасы боюнча докторлук диссертациясын жактаган. Эмгек жолун 1960-жылы «Кыз-Көл» орто мектебинде орус тили жана адабияты сабагынан мугалим болуп иштөө менен баштаган. 1965-жылдан Кыргыз ССР ИАсынын Философия жана укук институтунда кенже илимий кызматкер, 1970-жылы КМУнун диалектикалык материализм кафедрасында окутуучу, 1971-жылдан Б.Бейшеналиева атындагы искусство институтунун марксисттик-лениндик философия кафедрасынын доценти, 1981-жылдан Кыргызстан Жазуучулар союзунун башкармалыгынын драматургия секциясында, «Ала-Тоо» журналында бөлүм башчы, 1984–1986-жж. көркөм котормо секциясын жетектеп, 1988-жылы УИАсынын алдындагы адабият жана көркөм-прикладдык искусство институтунда, 1993-1998-жж. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясында гуманитардык илимдер бөлүмүн жетектеп, «КТР-Обо» газетасында кабарчы болгон. К.Матиев ыр жазууну мектепте окуп жүргөн кезинде, адабий сын ишмердүүлүгү менен 1962-жылы баштаган. Биринчи адабий сын макалалар жыйнагы «Турмуш художниктин көзү менен» деген ат менен 1970-жылы басылып чыккан. 1971-жылы орус тилиндеги монографиясы «Лирическое в искусстве как эстетическое явление» деген ат менен жарык көргөн. К.Матиев котормо үстүндө дагы эмгектенген. Анын бир катар ырлары, илимий, адабий-көркөм макалалары «Чүй баяны», «Азия нуру» ж.б. гезиттерде жарыяланган. 1984-жылдан СССР жазуучулар Союзунун мүчөсү.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Турмуш художниктин көзү менен. – Ф.: Кыргызстан, 1970. – 174 б.
Лирическое в искусстве как эстетическое явление. – Ф.: Илим, 1971. – 151 с.
Природа художественного образа: Сб. статей. – Ф.: Кыргызстан, 1985. – 108 с. ‎
Люблин униясы
Люблин униясы – Польша менен Улуу Литва княздыгын бир мамлекетке – Речь Посполитага бириктирүү жөнүндөгү макулдашуу. Ал 1569-ж. январда Люблин шаарында поляк жана литва феодалдарынын жалпы сейминде каралып, 1569-ж. 28-июнда кол коюлган. Люблин униясы боюнча Польша менен Литванын мамлекеттик түзүлүшү жана акча системасы бирдей, жалпы сейми болушу белгиленген. Речь Посполитаны поляк жана литва феодалдары биргелешип шайлаган король башкарган. Люблин униясы Улуу Литва княздыгынын бир бөлүгү Польшага кошулгандыгын ырастап, Ливонияны жалпы ээлик деп жарыялап, ич ара бажыны жойгон. Бирдиктүү мамлекет катары Речь Посполита эл аралык аренага чыкса да, Литвада мыйзам чыгаруу, сот, жогорку администрация, казына, аскер жана башка кызматтар сакталып, орус (беларус) тили расмий тил болуп калган. Мамлекеттин бул белгилери 17–18-кылымдын аралыгында жоюлуп, Люблин униясы өз күчүн 1795-ж. чейин сактаган.
Ворья (дарыя)
Ворья — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тавда дарыясынын оң жээгинен 612 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чурку
Чурку — ички органдардын, ткандардын өз ордунан жылып тубаса же кийин (операция, травмадан) пайда болгон тешиктер аркылуу теринин астына дөмпөйүп чыгышы.
Мында органдарды каптаган чел кабык (ич чели, өпкө чели жана башкалар) бүтүн бойдон болот. Чуркунун тубаса жана кийин пайда болгон түрү бар. Ал жайгашкан жерине жараша чурай, мээ, көкүрөк, сан, киндик, курсак Чуркусу болуп бөлүнөт. Ичеги, киндик, калта, жука чурай Чуркулары көп кездешет.
Чуркунун ички органдар чыга турган жери (дарбазасы), ички органдарды каптап кошо чыккан ич чели (чурку кабы) болот. Анын пайда болушуна оор кара жумуш, ич катканда дайыма ыйынуу, жөтөл жана башкалар себеп болот.
Айрыкча кош бойлууларда байкалат. Мында курсактын ички басымы жогорулап, ич капталдары начарлап жукарат да Чурку пайда болушу мүмкүн. Көңдөйлөрдүн капталы кээде кокустукка учурап жабыркаганда жараланган алсыз жери аркылуу ички органдардын дөмпөйүп чыгышы ыктымал. Бала жатында кезинде пайда болгон кемтиктерден (мисалы, киндик шакегинин бүтпөй калышы жана башкалар) тубаса Чурку пайда болот. Ал пайда болгон жер дүмпүйүп чыгып, сыйпалаганда Чурку тешиги (дарбаза) байкалат, жөтөлгөн сайын ички органдар баскан бармакты түртүп турат. Жатканда Чурку ич көңдөйүнө кирип, дөмпөйбөй калат. Кабылдабаган Чуркуда оорулуу ошол жерин бир аз ыңгайсыз оор сезет. Өтө чоң Ч. оорутат, адамдын жумушка жөндөмүн азайтат. Чуркунун кабылдоосу — анын сезгениши жана кысылып калышы. Сезгенүүсү Ч. кабынын травма алышынан болуп, Чурку кабы ичиндегилерге жабышып, аны ич көңдөйүнө киргизүүгө мүмкүн болбой калат. Анын эң коркунучтуу кабылдоосу — Чурку дарбазасы тар болуп, ал аркылуу чыккан органдардын (көбүнчө ичеги) көлөмү кыйла чоң болушунан алардын кысылып калышы; мында кан айлануу токтолуп, функциясы бузулат, орган жансызданат. Эгерде кысылган органдар өз убагында бошотулбаса ич чели сезгенип, перитонитке өтүшү мүмкүн. Ичегилер кысылганда ичеги өткөөлсүздүгү келип чыгат.
Чуркуну дарылоодо хирургиялык ыкма колдонулат. Чурку менен жапа чеккендер хирургдун көзөмөлүндө болууга тийиш. Кабылдабаган Чуркуну операция жасоо коркунучсуз жана жакшы натыйжа берет. Убагында операция жасалбай кысылып калган учурда шашылыш операция жасалат. Кысылган Чуркуну күч менен киргизүүгө аракеттенүү, ысык басуу, ооруну басаңдатуучу дарыларды ичүү жарабайт. Кысылган органдарды күч менен түртүп киргизүүгө аракеттенгенде, алар жарылып, ичиндегилер ич көңдөйүнө кирип, перитонитке алып келет. Чуркуга операция жасоого мүмкүн болбогон учурда бандаж кийсе болот. Балдарда көбүнчө тубаса болуп, негизинен киндик жана чурай Чуркусу кездешет. Киндик Чуркунун кысылышы сейрек жолугат, аны дарылоодо жабышкак пластырь жабыштыруу керек. Пластырь Чурку чыккан тешикти кичирейтип, анын дүмпүйүп чыгышынан сактоого тийиш. Пластырды 7 — 14 күндө бир алмаштырат.
Чуркунун алдын алууда организмди чыңдоо, ич булчуңдарын чыңдоочу физкультура жана спортту эрте баштоо, күч эмгеги менен эс алууну туура айкалыштыруу чоң мааниге ээ. Кош бойлуулар режимди туура пайдаланып, төрөттөн кийин бандаж кийип, массаж, гимнастика жасаган талапка ылайык. Өтө семирүү же өтө арыктоонун кажети жок. Балдарда Чуркуну болтурбоо үчүн аларды туура багуу жана тамактандыруу, ич катуудан алдын алуу жана өз убагында аны жоюу керек. Ич чыңалтмасын чыңдоочу атайын көнүгүүлөр пайдалуу. Кичинекей балдарды күнүнө 3—4 жолу (1—3 мин.) көмкөрөсүнөн жаткыруу сунуш кылынат.
Көк өрдөк
Көк өрдөк (Gavia arctica), (Linnaeus, 1758):
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Норвегиянын, Швециянын, Финляндиянын, Германиянын, Полңшанын, европалык Россиянын түндүк бөлүгүнүн ири көлмөлөрүндө тараган. Уралдан ары ареалы түштүккө карай жылат да, Батыш жана Чыгыш Сибирди камтыйт. Түндүк Казакстанда жашайт. Кыргызстанда номинативдүү түрчөсү Ысыккөлдө кездешет.
Жашаган аймактары
Ысыккөлдө Түп жана Жыргалаң булуңдарында уялайт. Кышында көлдүн бардык жеринде кездешиши мүмкүн.
Саны
Азыркы учурдагы саны белгисиз, кыштоодо гана кездешип, уялабай калышы мүмкүн. Мурда 5-6 жуп уялачу.
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Жыныстык жактан үч жашында жетилет. Апрелдин ортосунан баштап уялайт. Адатта 2 жумуртка басат. Балык жана суудагы омурткасыздар менен азыктанат.
Чектөөчү факторлор
Чектеш мамлекеттердин территорияларында Жашаган аймактарынын бузулушу.
Көбөйтүү (колдо багуу)
Маалымат жок.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Ысыккөл коругунда корголот.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Азыркы учурдагы популяциянын абалын аныктоо. Көк өрдөктүн топтошкон жеринде тор менен балык уулоого тыюу салуу.
Статусу
III категория, Critically Endangered, CR: R. Кыргызстандын территориясында тукум курут болуунун чегинде. Номинативдүү түрчөсү кездешет. Чоңдугу үй өрдөгүндөй.
Люкс
Люкс (лат. lux – жарык) – жарыктаныштын Бирдиктердин эл аралык системасындагы (СИ) бирдиги. Ал – 1 м2 аянтка 1 лм (люмен) жарык агымы түшкөндөгү беттин жарыктанышы. Белгилениши лк жана 1 лк=10–4фот.
Мухаммас
Мухаммас (ар. – бештик) – Чыгыш поэзиясындагы куплеттери беш саптан турган ыр формасы. Биринчи куплеттин беш сабы уйкашып (схемасы: а-а-а-а-а), кийинки куплеттердин акыркы саптары биринчи куплет менен уйкашат (схемасы: б-б-б-б-а, в-в-в-в-а). Бул форма элегиялык мазмундагы ырларды жазууда көбүрөөк колдонулган.
Видеокөрсөткүч
Видеокөрсөткүч-мултимедиа системиндеги жеке компьютерлердин маанилүү бөлүгү болуп саналат. Көр-сөтүү алдында монитор жана дисплей адаптерин баалоо керек, себеби алар монитордо текстти жана графикти көрсөтүү үчүн даярдайт. VGA мониторунун чечилүүсү 640х480- ден жогору болгон мониторлорду колдонууга болот.
Эларалык аймак
Эларалык аймак – мамлекеттик аймактан сырткары жаткан, кайсы бир мамлекетке таандык болбогон, жалпы адамзаттык пайдалануудагы, баардык мамлекеттердин колдонуусундагы, укуктук режими эларалык укук менен аныкталуучу географиялык аймактар. Ачык деңиздер, анын үстүндөгү аба мейкиндиги, континенттик шельфтин сыртындагы деңиз түбү, Антарктида, космос мейкиндиктери, Ай жана башка асман нерселери Э. а-ка кирет.
Чыгармачылык тарых
Чыгармачылык тарых. Көркөм чыгарманын адеп пайда боло баштагандан тартып, анын акыркы бүткөн текстине чейинки автордун чыгармачылык пландарынын өзгөрүшү, улам бара-бара такталышы, ар түрдүү варианттардын жазылышы чыгармачылык тарых деп аталат.
Чыгармачылык тарых үйрөнүү автордун ар түрдүү мезгилдеги чыгармачылык изденүүлөрүн, идеялык-көркөмдүк максатынын өзгөрүштөрүн аныктоого жардам берет. Маселен алсак, К.Баялиновдун «Бакыт» повести. Мында автор өзүнүн мурдагы чыгармачылык планын бир кыйла кеңитип, кийин жарыкка чыккан «Көл боюнда» деген чыгармасында жаңы каарманды, аларга байланыштуу жаңы идеялык мотивдерди киргизгенин көрөбүз. Ошондой эле Т. Сыдыкбеков өзүнүн «Кең-Суу» романын кайрадан оңдоп жазууда өз учурунда чыгарманын сюжеттик негизине кирбей калган турмуштук материалдардын негизинде мурда иштелип өнүкпөй калган образдарды «Тоо арасында» романында күчөтүү менен бирге аны жаңы образдар менен толуктап, чыгарманын идеялык көркөмдүк деңгээлин бир кыйла жогорулатты. Ошентип, чыгармачылык тарыхты изилдөө бир гана чыгарманын жазылыш тарыхын аныктоого жардам бербестен, ошону менен бирге жазуучунун бүткүл чыгармачылык жолундагы процесстин татаал учурларын белгилөөгө негиз берет.
Тоодактар
Тоодактар (лат. Otididae) – куштардын түкүмү. Алардын 11 уруусу 24 түрү бар. Т. чоң жана орточо көлөмдөгү канаттуулардын анча чоң эмес тобу. Алардын денеси тыгыз (нык), моюну орточо узундукта жана бир топ жоон, башы салыштырмалуу чоң. Кургак жерде жашоочу канаттуу менен 3 кыска жана жазы бармагы бар, күчтүү, жоон, орточо узундукта буту басып жүрүүгө жана чуркоого ыңгайланган.
Эркеги ургаачысынан чоңураак жана кээ бир түрлөрүнүн эркеги ачык түскө боёлгон.
Т. ачык мейкиндиктери, талааны, чөл жана жарым чөлдү мекендейт. Анча чоң эмес уясын жерге салат. Ал чуңкур түрүндө болот, чөп менен төшөп коёт. Ири түрлөрү 2–3, майдалары 3–5 чаар жумуртка тууйт, аны 20–30 күн бою ургаачысы басат. Балапандары жөжө тибинде, башкача атйканда жумурткадан тыбыт менен капталып чыгып, тез эле уясын таштайт.
Жай мезгилинде курт-кумурскалар, кээде амфибиялар, сойлоочулар, чычкандарды ал турсун башка куштун балапаны менен азыктанат. Балапандары курт-кумурскалар менен өтө көп азыктанат.
Т. Түндүк, Батыш Африканын, Европанын түздүк жана тоолуу талаасында жана Азияда, Пиреней жарым аралынан Монголияга жана Приморьяга чейин таралган. КМШнын, Европа бөлүгүнүн борбордук тилкесинен түштүктү карай, Крымда, Кавказда, Орто Азияда, Казахстанда, Түштүк-Батыш Сибирде, Алтайда, Забайкаляда уялайт. Крымда, Закавказяда жана Орто Азияда кыштайт. Дың жерлерди өздөштүрүүдө жана аңчылык кылуунун натыйжасында саны азайып кеткен. Жаратылышты коргоо боюнча Эл аралык бирикменин Кызыл китебине (1 түр) жана 1985-ж. Кыргызстандын Кызыл китебине киргизилген.
Фельдшер
Фельдшер — орто билимдүү медициналык кызматкер.
Ал врачка чейинки медициналык жардам көрсөтөт, ошондой эле оорунун алдын алуу жана эпидемияга каршы чараларды жүргүзөт. Фельдшер — врачтын жардамчысы жана анын жетекчилиги астында иштейт. Врачтын көрсөтмөсү боюнча медициналык ар кандай манипуляцияларды, процедураларды, лабораториялык жөнөкөй изилдөөлөрдү, өз алдынча жүргүзүүсү, ошондой эле катуу кармаган ооруларда, кырсыкка учураганда, ууланганда фельдшердин өз алдынча медициналык жардам көрсөтүү иштери Кыргыз Республикасынын саламаттык сактоо министерствосу бекиткен жободо көрсөтүлгөн.
Фельдшер-акушердик жана өнөр жай ишканаларындагы фельдшердик медициналык пункттарда фельдшер оорулууларды өз алдынча амбулаториялык кабыл алат, үйдө медициналык жардам көрсөтөт. Фельдшер врачтык жардамга муктаж болгондорду өз убагында дарылоо-алдын алуу мекемелерге жөнөтүүгө, зарыл учурда кошо барууга милдеттүү. Фельдшерлер медициналык орто окуу жайларында 8 жылдык билими менен 3 жыл 6 айда, ал эми 10 жылдык билими менен 2 жыл 6 айда даярдалат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Оң Кечь-Пель
Оң Кёчь-Пель — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кечь-Пель дарыясынын оң жээгинен 44 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 33 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Алдаяр уулу Төрөгөн
Өмүр жолу
Алдаян уулу Төлөгөн Чүй областына караштуу Ысык-Ата районунун Жер-Казар айылында 1947-жылы 16-февралда жарык дүйнөгө келген. Алдаян менен Сайранын көкүрөк күчүгү болгондуктан эрке өсүп калган. Төлөгөндүн атасы 1973-жылы Алдаян жарыкчылык менен коштошту. Төлөгөн айылчарба техникумун 1969-жылы бүтүрүп, аскерге кызмат өтөөгө кетип, аскерден 1971-жылы кайра келет.
Эмгектенген кызмат орундары
Төлөгөн алгачкы эмгек жолун туулган айылында тракторист болуудан баштаган. Кийин гидротехник, бригадир, агроном, энтомолог кызматтарында эмгектенди. Андан соң К.И.Скрябин атындагы айыл-чарба институтун бүтүрдү. Элге кылган кызматы үчүн биртоп сыйлыктарга ээ болгон. Өмүрлүк жары Роза менен 5 уул, 1 кыздын сүйүктүү атасы жана уул кыздарына мыкты тарбия беришти.
Сыйлыктары
Коло медалы, Ардак грамоталары менен сыйланып, көптөгөн баалуу сыйлыктардын ээси болгон.
Юна (Туй куймасы)
Юна — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Туй дарыясынын оң жээгинен 207 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Риджфилд Парк (Нү-Жерси)
Калкы - 12729 киши. Болжолдуу аянты - 5.0 км². FIPS коду — 34-62940.
Түлөбаев Аскарбек Зарлыкбекович
Түлөбаев Аскарбек Зарлыкович (01. 03. 1959 ж. т., Ысык-Көл обл., Тоң району, Көл-Төр айылы) - ветеринария илимдеринин доктору (1999), проф. (2001).
КРдин билим берүүсүнүн отличниги (2008). К. И. Скрябин атындагы КАЧИни (1981), ошол эле жерде аспирантураны бүтүргөн (1984). 1981-жылдан КАЧИде (азыркы КУАУ) ассистент, 1987-91-жж. декандын орун басары, 1991-94-жж. декан, 1998-2000-жж. КУАУнын Билим берүу башкармалыгынын башчысы, кафедра башчысы (2004-08-жж.). 2008-жылдан Кыргыз-Түрк «Манас» университетинде Ветеринария ф-тинин профессору болуп иштейт.
Морфометрия, функциялык морфология, малдын жана куштардын онтогенези боюнча адис. Ысык-Көлдүн туздуу суусунун жаныбар организмине экол., морфофункциялык жана вет,санит. гомеостазын изилдеген. Чет өлкөлүк бир нече илимий долбоорго катышкан жана жетектеген. 170 тен ашык илимий эмгектери, алардын ичинен 1 монографиясы, 5 окуу китептин жана 2 ойлоп табуунун автору.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Жүрөктүн тез каагуусу
Жүрөктүн тез кагуусу — жүрөктүн тез жана (же) катуу согушу. Дени сак адамдарда организмге өтө күч келгенде, толкунданганда, өтө ысыкта, тамекини көп тартканда, алкоголь ичкилигин, коюу чай, кофе ичкенде жүрөктүн ишин жөнгө салуучу нерв аппаратынын дүүлүгүүсүнөн болот. Жүрөк кан тамыр системасынын ооруларында (жүрөктүн ишемия оорусу, гипертония оорусу, жүрөк кемтиги, миокардит) башка органдар менен системалардын катуу ооруларында, калтыратма ооруларда, ошондой эле невроздо, климакс мезгилинде жана башка байкалат. Кээде бир аз эле күч келүүдөн же тынч абалда деле жүрөк тез кагып, ал коркуу сезими менен коштолуусу мүмкүн. Жүрөктүн тез кагуусунун дарылоо, эгер ал ооруга байланыштуу болсо, ошол ооруну айыктыруу максатын көздөйт жана ошондой эле Жүрөк-кан тамыр системасы менен байланышта.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Эл аралык алмашуу жайы
Эл аралык алмашуу жайы ― кирген жана чыккан эл аралык почта жөнөтүүлөрүн толук иштеп чыгуу, ошондой эле аларды дарегине жөнөтүү жүзөгө ашырылуучу, бөлүнгөн почталык байланыш ишканасы.
Бишофсхайм-ан-дер-Рён
Бишофсхайм-ан-дер-Рён - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Рён-Грабфельд (район)|Рён-Грабфельд районуна карайт. Төмөнкү Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы –  4811  киши (2010-ж.). Аянты – 67.72 км2.
Аулис Арет
Арет Аулис (Aulis Aret, 1907–1974) — Эстониялык жазуучу, куу китептеринин автору, илимпоз, психолог, педагогика илимдеринин доктору, профессор. Эстониянын Кайсмаск районунун Эстланд губерниясында 1907-жылы туулган. 1927-жылы гимназияны аяктагандан кийин Тартус университетинин философия факультетине тапшырган.
Эмгек жолун 1934-жылдан Эстонияда мектептерде жана гимназияларда мугалим болуп иштөө менен баштап 1941-жылдан Өзбек ССРинде мектепте мугалим болуп иштеген. Эстония бошотулгандан кийин Эстон ССРинин Элдик агартуу комитетине жумушка чакырылган.
1951-жылдан Кыргыз мамлекеттик университетинде доцент, педагогика жана психология кафедрасынын башчысы болуп иштеген.
Ал англис, немец, орус, эстон, фин тилдерин жакшы билип, кыргыз жана өзбек тилдеринде түшүндүрө алган.
Орус тилинде
Очерки по теории самовоспитания. – Ф., 1961.
О роли учебных предметов в руководстве самовоспитания учащихся средней школы//Труды Киргизского государственного университета: Серия «Педагогика и психология». – Ф., 1969. Вып. 3.
Ознакомление учащихся с вопросами самовоспитания//Научно-методический сборник: Серия «Педагогика и психология». – Ф., 1966.
Руководство самовоспитанием учащихся во внеклассной работе//Труды Киргизского государственного университета: Серия «Педагогика и психология». – Ф., 1970. Вып. 4.
Самовоспитание школьников. – М., 1967.
О подготовке учителей в университете//Советская педагогика. – 1957. № 3.
Самовоспитание школьников. – М., 1976.
Корумду (Ысык-Көл району)
Корумду — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Ысык-Көл районундагы айыл. Кум-Бел айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 2 680 киши.
Тунук, Жайыл району
Тунук (Тунук) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Жайыл районундагы айыл. Суусамыр айыл округу курамына кирет.
Калкы
Калкы - 729 киши.
Кастет
Кастет — салаага кийгизилип, алаканга кысуу менен, урулган жерин талкалай турган болот урчук кол курал. КР аймагында аны жарандык жана кызмат куралы катары колдонууга тыюу салынган.
Умберто Эко
Эко Умберто (5. 1. 1932-ж. т., Италия, Александрия) - Италиялык жазуучу, адабий сынчы, окумуштуу-философ.
Турин университетинде орто кылымдардын философиясын жана адабиятын окуп, 1954-жылы Телекөрсөтүүдө, «Эспрессо» тинде иштеген. Милан, Флоренция, Турин университеттеринде эстетика жана маданият теориясынан сабак берген. Болонья университетинин профессору. Эко Умбертонун алгачкы «Розанын аты» (1980) романы постмодернисттик адабияттын лидери катары таанылган. «Фуко маятниги» (1988), «Жакынкы күндөрдөгү аралдар» (1994), «Баудолино» (2000), «Лоана канышанын сырдуу жалыны» (2004), «Прага көрүстөнү» (2010) аттуу романдардын автору. Эко Умберто адабият маселелерин изилдеген «Ачык чыгарма» (1962), «Жойстун поэтикасы» (1965), «Белги» (1971), «Семиотика теориясы» (1976), «Окурмаңдын ролу» (1979) ж.б. эмгектерин жарыялаган. Ошондой эле алар Европадагы адабият таануу илиминин этаптык чыгармаларынан болуп калды. Көптөгөн эл аралык сыйлыктардын ээси.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Горелый дарыясы (Орлов куймасы)
Горелый — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Орлова дарыясынын оң жээгинен 11 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жарарака
Жарарака (Bothrops) — Бразилиянын уулуу жыландарынын бир уруусу.Анын узундугу 1,4 метрге жетсе, уулуу тиштери 2 сантиметр болот. Бул жыландын түрү Бразилияда өтө көп болгондуктан, көп адамдар андан жабыркайт, буларга төмөнкү түрлөр кирет: кадимки жарарака (В. jararaca), темгилдүү жарарака (В. neuwiedi), кара жарарака (В. cotiara), жараракусу (Bothrops jararacussu).
Чүчкүрүү
Ал заттардын коко, трахея, өпкөгө өтүп кетүүсүнөн сактайт. Дүүлүктүргүч мурун былжыр челиндеги үч ача нервдин сезгич учтарына таасир эткенде ага жооп кайтарып терең дем алат да, жумшак таңдай көтөрүлүп, мурундун ички тешигин жаап, көкүрөк көңдөйүндө жогорку басым пайда болот. Андан кийин мурундун ички тешиги капысынан ачылып, мурундан тезинен дем чыгат да, абанын агымы менен былжыр челди дүүлүктүргөн зат кошо чыгат. Ошондой эле ал дем алуу жолдорунун жугуштуу ооруларынын (мисалы, Сасык тумоо жана башкалар) белгиси болуп, оорунун козгогучунун таралып кетишине түрткү болот.
Матисаков Абдиламит Мурзаевич
Матисаков Абдиламит Мурзаевич - жазуучу.
Абдиламит Матисаков Ноокат районундагы Көк-Бел айылында 1956-жылы 15-мартта туулган. 1979-жылы КМУнун филология факультетинин журналистика бөлүмүн бүтүргөн. 1979–1986-жж. «Ленинчил жаш» гезитинде окуп берүүчү, улук корректор, кабарчы, улук кабарчы, жумушчу жана айыл жаштары бөлүмүнүн башчысы, жооптуу катчы, 1987-жылдан «Советтик Кыргызстан» гезитинде бөлүм башчы, 1991-жылдан Кыргыз Республикасынын Журналисттер союзунун башкармасынын биринчи орунбасары, 1992-жылдан Кыргыз Республикасынын Президентинин аппаратында басма-сөз кызматынын бөлүм башчысы, 1993-жылдан республикалык «Советтик Кыргызстан» гезитинин башкы редактору, 1994-жылдан Мамлекеттик улуттук телерадиокорпорациясынын президенти, 1996-жылдан Кыргыз Республикасынын Президенттик Администрациясынын мамлекеттик кызматынын бөлүм башчысы, 1996-жылдан «Кыргыз Туусу» гезитинин башкы редактору болуп иштеген.
Алгачкы «Тандыр» аңгемелер жыйнагы 1983-жылы жарык көргөн. Кыргызстан Жазуучулар союзунун жана Кыргызстан Журналистер союзунун мүчөсү. СССР Журналисттер союзунун сыйлыгынын (1988), Кыргыз Республикасынын Жаштар сыйлыгынын (1991-ж.) Кыргызстан Журналисттер союзунун сыйлыгынын жана Эл аралык «Руханият» сыйлыгынын (2001) лауреаты, Мамлекеттик «Даңк» медалынын ээси (2002). “Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер”.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Тандыр: Аңгемелер. – Ф.: Мектеп,1983. – 40 б.
Ак коргон: Повесть жана аңгемелер. – Ф.: Адабият. 1989. – 143 б.
Кыргыз өңү Чокморовдун өңүндөй...: Очерк. – Ф.: Кыргызстан, 1989. – 40 б.
Атамды көргөн өлбөсүн. – Б.: Бийиктик, 2004. – 465 б.
Сабира Күмүшалиева
Сабира Күмүшалиева (1917-2007) — Кыргызстандык жана Советтик театр жана кино артискасы. Кыргыз театр искусстосун профессионалдуу деңгээлге жеткирген инсандардын бири болуп саналат.
Матисаков Абдиламит Мурзаевич
Орус тилинде
Сабира Күмүшалиева
Кыргыз маданиятына ат көтөргүс кызмат өтөгөн Кыргыз Эл Баатыры Сабира Күмүшалиева 90 жаштык өмүрүнүн 73 жылын киного жана сахнага арнаган. Кыргыз театрынын Умай энеси атыккан актриса атайын актерлук билим албаса да табигый жөндөмү, тубаса таланты менен кичинекей эпизоддук образдарды жаркыратып ачып бергендиктен “кичинекей ролдордун чоң актрисасы” деген ары жөнөкөй, ары таамай баага татыган.
Матисаков Абдиламит Мурзаевич
Сказание о Суйменкуле. – Б.: Кыргызстан. – 45 б.
Сабира Күмүшалиева
Өмүр баяны
Сабира Күмүшалиева 1917-жылы 19-мартта Чүй облусунун Төкөлдөш айылында (Кыргыз ССРинин Фрунзе облусу) дыйкандын үй-бүлөсүндө төрөлгөн. Борбордогу мектепти аяктагандан кийин, Фрунзе техникумуна тапшырып, аны ийгиликтүү бүтүргөн соң, 1932-1934-жылдары башталгыч мектепте мугалим, 1934-жылдан тартып Кыргыз драма театрында актриса болуп эмгектенген.
Ушундан кийин Сабира Күмүшалиеванын өнөрү өркүндөп, актрисалык чеберчилиги артып, театрга болгон кызыгуусу күч алып бүтүндөй жан дүйнөсү менен искусствого сүңгүп кирип, өзүнүн 75 жылдык жашоосун театр, киного арнап, кыргыз жана казак фильмдеринде, элдин эсинен кеткис не бир сонун спектаклдерде жүздөн ашык ролдорду жаратып, өзүнө түбөлүк урагыс эстелик тургуза алды. 1934-жылы Кыргыз драма театрынын труппасына кирип, 120дан ашык ролду аткарган.
Сабира Күмүшалиева театрдан тышкары 1966-жылы кыргыз киносуна келип, анын өнүгүшүнө да салым кошуп, 20дан ашык тасмага тартылган. Алгачкы тартылган тасмасы “Салтанат”, ал эми акыркысы -  “Келгин куштун ыйы” (1991), бул тасмада эненин ролун ойногон. Бул анын кыргыз киносундагы акыркы эмгеги болгон, бирок ишмердүүлүгүн театрда уланта берген. Сабира Күмүшалиева жолдошу, СССРдин эл артисти Муратбек Рыскулов менен театрдан таанышкан. Экөө Асылкүл, Нуржамал, Искен жана Бактыбек аттуу төрт татынакай баланы чоңойтушкан.
Ал өзүнүн өмүрүнүн акырына чейин кыргыз искусствосунун өсүп-өркүндөшүнө салым кошуп, не бир кайталангыс образдарды жаратып кетти. Бирок адам өмүрү чектелүү экен. «Дүйнөгө устун болгон адам жок» - деп элибиз айткандай, 2007-жылы 14-сентябрда ач ажал Сабира Күмүшалиеваны биздин арабыздан алып кетти. Эң негизгиси Сабира апа бул жалган жашоодо татыктуу, таза өмүр сүрүп, артында ат көтөргүс эмгек, эл арасында жакшы пикир калтырып кете алды. Адамдын жашоодогу максатынын маңызы ушул эмеспи. Мындан артык байлыктын, атактын, даңктын кереги барбы?..
Сыйлыктары
Сабира апа эпизоддук ролдордун мыкты чебери болгондугун замандаштары көп кеп кылышат.
Ал кичинекей эле эпизоддон чоң роль жаратып койчу экен. Муну айтылуу режиссер Болот Шамшиевдин «Ак кеме» тасмасындагы Керез аттуу кемпирдин ролун аткаруудагы чеберчилигинен улам билсек болот. Ал аталган тасмада тажаал, ачуусу чукул, чапчаң, өзүмчүл адамдын кулк-мүнөзүн, образын түзгөн. Бул тасма 1976-жылы тартылып, IX Бүткүл союздук кинофестивалдын баш байгесине ээ болгон. Сабира Күмүшалиева 1934-жылы Кыргыз драма театрга кабыл алынып, алгачкы жолу Касымаалы Жантөшевдин «Карачач» пьесасында башкы каарман Карачачтын ролун ойногон. 1957-жылы театр искусство жаатында мыкты эмгек сиңиргендиги үчүн Сабира Күмүшалиева «СССРдин эмгек сиңирген артисти» андан кийин «Кыргыз Эл артисти» наамын алган. Ал «Даңк» медалынын ээси, Муратбек Рыскулов атындагы эл аралык жана Казак Республикасынын «Алтын Көпүрө», Төлөгөн Айбергенов жана Ленин комсомол сыйлыктарынын лауреаты, эгемендүүлүк жылдарында «Кыргыз Эл Баатыры» наамынын ээси болгон. «Курманжан Датка» Эл аралык сыйлыгы жана «Кутман эне» Эл аралык сыйлыктардын ээси болгон. «Ак-Шумкар» жана «Ардак белгиси» ордендердин ээси болгон. (01.11.1958). 1967-жылы Кыргыз ССРинин Эл артисти (1967) наамын алган. 1990-дылы Эл достугу орденин ээси болгон. 2000-жылы Кыргыз Республикасынын Баатыры наамын алган.
Тасмаграфиясы
Сабира Күмүшалиева театрдабы, кинотасмадабы, ар кыл мүнөздөгү образдарды кайталангыс деңгээлде жараткан. Казак боордоштордун «Адам-бугу», Боордошум», «Уул тууган», «Согуш учурундагы балдар» ж.б. тасмаларында да ролдорду мыкты ойноп, эки элдин достугунда да данакер болгон болсо, кыргыз элинин залкар жазуучусу Чыңгыз Айтматовдун чыгармаларында роль жараткан. ж. б. кинодогу образдарына юморлуу маанай, ачык-айрым мүнөз, ичкериден психологиялык чыңалуу абалы мүнөздүү. Мындан сырткары «Уркуя» тасмасында, «Курманжан датка» спектаклинде роль жаратып, элинин эсинде калды. ж.б. чыгармаларында кайталангыс образдарды түзүп кете алды.
Театрга калтырган эмгеги
Күмүшалиева көптөгөн сахналык ролдорду жаратып, таланттуу театр артисти катары таанылган. Күмүшалиеванын артисттик амплуасы комедиялык жана катаал мүнөздүү образдардан көрүнгөн. Аларга: Фан-и (Цао Юй «Тайфун»), Мастан (А.Көбөгөнов, «Болот менен Тынар»), Майсалбүбү (Т. Абдымомунов, «Тар капчыгай»), Оңолкан (Б. Жакиев, «Атанын тагдыры»), Шербет (А. Дыйканбаев, «Мүрөктүн суусу») ж.б. кирет
Жакшы көргөн майрамы
Эң сүйүктүү майрамы – 8-март эл аралык аялдардын майрамы болгон. Негизи эле Сабира апа үчүн март айы майрамдардын айы болгон дешет жакындары. Себеби ал жазды, гүлдөрдү аябай жакшы көрчү экен. Үйүндө кышы-жайы дебей дайыма жыпар жыты аңкыган жаңы гүлдөр турчу дешет көргөндөр.
Апанын чыдамсыздык менен күткөн майрамдары: 1-март - жаздын келиши, 8-март - Аялдардын эл аралык күнү, 19-март - өзүнүн туулган күнү, 21-март - Нооруз, 27-март - Театр күнү. Мына ушул даталуу күндөрдү Сабира апа чыдамсыздык менен күтүп, жаздын узак болушун самачу экен.