cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кадыракунов Керимбек
1987–1991-жж. Нарын, Ысык-Көл облустарында Турмуш-тиричилик өндүрүштүк бирикмесинин башкы директору, 1991–2007-жж. “Кыргызалтын” мамлекеттик концернге караштуу “Солтон-Сары” эксплуатациялык чалгындоо кен чыгаруучу мекемесинин начальнигинин орун басары, концерндин башкы адиси, “Нарынмунай ЛТД” жоопкерчилиги чектелген коомунда башкы директор, 2008–2010-жж. «Жети-Өгүз» санаториясынын директору, 2011-жылдан “Кыргызстан” санаториясынын директору болуп иштеп келет.
Мектепте окуп жүргөндө алгачкы ырлары республикалык гезит-журналдарда жарыяланып, 1972–1973-жж. жаштардын «Учкун», 1975-жылы «Темир канат» альманахтарында бир топ ырлары, «Ала-Тоо» журналында ыр топтомдору жарык көргөн.
Анын ырларынын текстерине Кыргыз Республикасынын эл артисттери К.Тагаев, Ш.Өтөбаев, белгилүү обончулар А.Кыязов, К.Усуповдор обондорду чыгарышкан.
1974-жылы Республикалык чыгармачыл жаштардын көркөм өнөр фестивалынын лауреаты, Лениндик коммунисттик жаштар союзунун уюштуруу комитетинин дипломунун ээси болгон.
Тажрыйбалуу, мыкты өндүрүшчү катары Нарын шаарынын Эл депутаттар советинин беш жолку чакырылышына депутат болуп шайланган.
Жарык көргөн китептери
Кыргыз тилинде
Сырдашым-жарык дүйнө: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1980.
Мен терметкен ойлор: Ырлар. – Б.: Бийиктик, 2004. – 108 б.
Төө таман
Төө таман (Acantholimon) – өсүмдүктөрдүн кермектер тукумунун уруусу. Формасы жаздыктай, жарым томолок, четки сабактары жерге төшөлүп өскөн бадалча. Жалбырагы ичке, тикен учтуу, формасы үч кырдуу сызгычтай, цилиндрдей, ийнедей, кээде жалпак шибегедей. Мала же кочкул кызыл гүлдөрү шыпыргыдай татаал топ гүлгө чогулган. Мөмөсү бир уялуу кутуча. Жер жүзүндө 150дөй түрү чөлдө, жарым чөлдө, чанда кургак боздоңдо кездешет. Негизинен адырда, жапыз тоолордун таштак, күңгөй бетинде өсөт. Т. т. тикенектүү болгондуктан төөлөргө гана тоют катары маанилүү. Кыргызстанда Т. т-дын 23 түрү белгилүү.
Еюг (дарыя)
Еюг — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Юза дарыясынын сол жээгинен 80 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ярей-Ю (Силова-Яха куймасы)
Ярей-Ю — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Силова-Яха дарыясынын сол жээгинен 118 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 66 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жаңы курмаш (Кушнаренк району, Башкыртстан)
Жаңы курмаш — Башкыртстандын Кушнаренк районундагы айыл, Эски курмашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 223 киши. Почта индекси — 452248, ОКАТО коду — 80240877005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Окмулги (Оклахома)
Окмулги (Оклахома) (Okmulgee) — Оклахома штатынын Okmulgee округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 12558 киши. Болжолдуу аянты - 33.2 км². FIPS коду — 40-55150.
Жаңы-Ноокат, Ноокат району
Жаңы-Ноокат — Кыргызстандын Ош облусунун Ноокат районундагы айыл. Жаңы-Ноокат айыл аймагына кирет. Кичи Алай тоо кыркасынын этегинде, Чили-Сай суусунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1490 м бийикте жайгашкан. Райондун административдик борбору — Ноокат шаарынан 10 км батыш тарапта. Ош темир жол бекетинен 50 км.
Кыштак 15-кылым ченде пайда болгон.
Калк
Калкы — 21 049 киши (2009-жылы), негизинен дыйканчылыкта эмгектенип, мал чарбасы менен алектенет.
Инфратүзүм
Эки орто мектеп, китепкана, клуб, соода түйүндөрү, дарыканалар бар. Бир АК, 2 ФАП, төрөт үйү, турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү иштейт. Кыштактын түштүк тарабында таштагы байыркы жазуулар сакталган.
КИВ (СПИДдин вирусу)
КИВдин ачылышы
1981-жылы алгачкы үч илимий макала гомосексуалдык эркектердеги Пневмоцистис пневмониясы жана Капоши саркомасынын өзгөчө учурлары боюнча чыккан. Ага чейин бул эки оору тең сейрек кездешкен. 1982-жылдын июль айында ушул абалды белгилөө үчүн иммундук жетишсиздик синдрому (СПИД) деген термин сунушталган.
1982-жылдын сентябрь айында СПИД нозологиялык форма катары толугу менен аныкталган.
1981-1984 -жылдар аралыгында СПИДдин аналдык секс менен же баңги заттардын таасири менен өнүгүү мүмкүнчүлүгүн байланыштырган бир нече эмгектер жарыяланган. Мындан тышкары, СПИДдин жугуштуу мүнөзү жөнүндө гипотезанын үстүнөн иш жүрүп жаткан.
Адамдын иммундук жетишсиздик вирусу 1983-жылы эки лабораторияда өз алдынча ачылган: Франциядагы Пастер институтунда Люк Монтанье жана Роберт Галлонун жетекчилиги астында АКШдагы Улуттук онкология институтунда. СПИДдин белгилери менен ооругандардын ткандарынан биринчи жолу жаңы ретровирус бөлүнүп алынган изилдөөлөрдүн натыйжалары 1983-жылы 20-майда Science журналында жарыяланган. Ошол эле эмгектерде, СПИД менен ооруган адамдардан бөлүнүп алынган вирус биринчи жолу өстүрүлгөн Т-лимфоциттерде ийгиликтүү көбөйгөн. Франциянын изилдөөчүлөр тобу бул вирус серологиялык жактан HTLV-Iден айырмаланып, аны LAV ("лимфаденопатия менен байланышкан вирус") деп, ал эми америкалык команда HTLV-III тобун жаңылыштык менен айтып, HTLV-III деп аташкан.
1983-жылы француз жана америкалык изилдөөчүлөр тарабынан ачылган вирустар генетикалык жактан окшош деп табылган. Ошондуктан вирустардын баштапкы аталыштары жоюлуп, бир жалпы аталыш «кишинин иммундук жетишсиздик вирусу (КИВ» - деп калган.
КИВ- инфекция
Вирус, жабыркаган же жабыркабаган былжырлуу кабыкчанын, же соо адамдын жабыркаган терисинин ооруган адамдын биологиялык суюктуктары менен түздөн-түз байланышы аркылуу жугушу мүмкүн. Кан, урукка чейинки суюктук (бүткүл жыныстык катнаш учурунда бөлүнүп чыгат), сперма, кындын бөлүнүп чыгышы, эмчек сүтү. Вирус корголбогон аналдык, кын же оозеки жыныстык катнаш аркылуу да жүрүшү мүмкүн.
Вирус көбүнчө булганган ийнелерди жана шприцтерди колдонуу жолу менен кан куюу аркылуу жугат. Вирус эне менен баланын ортосунда кош бойлуулук учурунда, төрөт учурунда жана эмчек эмизүү мезгилинде жугушу да ыктымал.
Вирус абадагы тамчылар менен, тиричилик жолу менен, тери бузулбай, кан соруучу курт-кумурскалардын, көз жаш жана шилекей аркылуу жукпайт. Жана, вирус тышкы чөйрөгө туруктуу эмес, күндүн түз тийген нурларында бат өлөт. Айрыкча 57⁰С жогору температурада жана 100⁰С; вирус кычкылдуулукка (рН 7-8ге чейин гана жашай алат), щелочтуу жана туздуу чөйрөгө өтө сезгич болот.
Белгилери
1) 1 айдан ашык убакыт бою белгисиз себептерден улам дене табынын жогорулашы,
2) Себепсиз арыктоо - баштапкы салмактын 10% дан ашыгы,
3) Ооздун жана жыныс органдарынын былжыр челдериндеги кандидоз,
Нядэй-Се
Нядэй-Сё — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Колва дарыясынын оң жээгинен 522 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
КИВ (СПИДдин вирусу)
Белгилери
4) Лимфа бездери шишип кеткен,
Нядэй-Се
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Крака дарыясы
Крака — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Миндяк дарыясынын сол жээгинен 6,8 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Нядэй-Се
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Крака дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейндер округунда жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы башатынан Жогорку Урал суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
КИВ (СПИДдин вирусу)
Белгилери
5) Өнөкөт ич өткөк,
6) Герпес инфекциясы
Крака дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
КИВ (СПИДдин вирусу)
Белгилери
7) Herpes zoster
8) Гинекологиялык сезгенүү
9) Түнкү терлер
Эпидемиология
2011-жылга карата дүйнө жүзү боюнча 60 миллион адам КИВ инфекциясы менен катталган. Анын ичинен 25 миллиону каза болуп, 35 миллиону КИВ-инфекциясы менен жашап жатышат. Бул сандын үчтөн экисинен ашыгы Африкада, Сахара чөлүнүн түштүгүндө жашашат.
Эпидемия бул жерде 1970-жылдардын аягында жана 80-жылдардын башында башталган. Андан кийин кана эпидемия АКШ, Батыш Европа жана Түштүк Африкага жеткен. Бүгүнкү күндө, Африка өлкөлөрүн эске албаганда, вирус Борбор Азияда жана Чыгыш Европада эң тез жайылат.
КИВ инфекциясы Чыгыш Азия, Түндүк Африка жана Жакынкы Чыгышта орточо деңгээлден төмөн. Дүйнөдө эпидемиялык кырдаал турукташып, КИВ-инфекциясынын жаңы саны 1997-жылы 3,5 миллиондон 2007-жылы 2,7 миллионго чейин кыскарган.
Классификация
Адамдын иммундук жетишсиздик вирусу ретровирустардын (Retroviridae) үй-бүлөсүнө, лентивирустардын (Lentivirus) тукумуна кирет. Лентивирус аты латын тилиндеги lente - жай деген сөздөн келип чыккан.
Адамдын иммундук жетишсиздик вирусу өзүн-өзү көбөйтүү процессинде пайда болгон генетикалык өзгөрүүлөрдүн жогорку жыштыгы менен мүнөздөлөт. КИВ-инфекциянын каталарынын коэффициенти репликация түрмөгүндө  бир геномго карата 10−3 - 10−4 каталарды түзөт, бул эукариотдорго караганда бир нече ирет жогору. КИВдин геному болжол менен 104 нуклеотидди түзөт. Демек, дээрлик ар бир кыздын геному мурункусунан жок дегенде бир нуклеотид менен айырмаланат.
Заманбап классификацияда КИВдин эки негизги түрү бар - КИВ-1 жана КИВ-2.
Бул вирустар SIV (маймылдардын иммундук жетишсиздик вирусун) адамга, тиешелүүлүгүнө жараша, шимпанзе жана мангаби аркылуу адамга жугушу менен пайда болгон деп эсептешет.
КИВ-1 жана КИВ-2 экөө тең иммундук чоӊ жетишсиздикти жаратышы мүмкүн, бирок оорунун клиникалык жүрүмү бир аз башкача.
КИВ-2 КИВ-1ге караганда патогендүүлүгү төмөн жана жуктуруу мүмкүнчүлүгү аз экендиги белгилүү. Мунун себеби, КИВ-2 инфекциясы бир миллилитр кандагы вирустук бөлүкчөлөрдүн саны аз.
КИВ-2 инфекциясы кеселди КИВ-1 инфекциясынан бир аз коргойт деп айтылып келет.
КИВ-1
КИВ-1 1983-жылы сыпатталган, бул КИВдин эң көп кездешкен патогендүү түрү.
Дүйнөлүк КИВ эпидемиясынын КИВ-1 түрү кеӊири жайылган. Көпчүлүк учурларда, эгерде атайын тактап айтылбаса, КИВ дегендин өзү эле КИВ-1ди билдирет.
КИВ-2
КИВ-2 1986-жылы аныкталган, генетикалык жактан мнгабейдин Т-лимфотроптук SIVsmm вирусуна жана КИВ-1 вирусуна анча-мынча жакын.
КИВ-1 жана КИВ-2 геномдорунда сакталган гендердин болжол менен 60% гомологиясы бар, ал эми конверттеги белоктордун гендеринин 45% чейин.
2010-жылга карата КИВ-2 тобу, А жана В топтору гана эпидемиялык мүнөзгө ээ болуп, А тобундагы вирустар Батыш Африка, Ангола, Мозамбик, Бразилия, Индияда кеңири таралган жана АКШда, Европада кеңири таралган эмес.
Кыдыралиев, Бейшенакун
Кыдыралиев Бейшенакун (20.1.1937- ж. т., Нарын району, Эмгекчил айылы) — Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген экономисти (1995). 1957-ж. Нарын шаарындагы педагогикалык окуу жайын, 1965-ж. КМУнун экономика факультетин бүткөн. 1957-жылдан мугалим, 1965-67-ж. Нарын шаарындагы эмгек түзөтүү лагеринде, 1968-71-ж. Тянь-Шань ремонт курулуш башкармасында бөлүм башчы, 1971-77-ж. Кыргызстан КП Нарын обкомунда инструктор, облустук керек-жарак союзунун төрагасынын орун басары, облустук элдик контролдоо комитетинин инспектору, Нарын соода уюмунун директорунун орун басары. 1977—93-ж. облустук статистика башкармасынын акиминин орун басары, эсептөө борборунун директору, Нарын шаардык статистика комитетинин төрагасы, облустук статистика комитетинин төрагасынын орун басары, 1993-жылдан облустук статистика комитетинин төрагасы. Медалдар менен сыйланган.
Куу-Майдан, Ноокат району
Куу-Майдан (Куу-Майдан) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Ноокат районундагы айыл. Кеңеш айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 4 331 киши.
Самыш дарыясы
Самыш — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Телецкое көлү орун алган. Дарыянын узундугу - 30 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кыдырбай уулу Абдыракман
Кыдырбай уулу Абдыракман (1905, Нарын району, Кытайчы айылы — 1970, ошол эле жер) — комузчу. Колхоздо, соода тармагында иштеген. Жети жашынан атасынан комуз үйрөнгөн. (Атасы Кыдырбай Осмонбек уулу да чоң комузчу болгон). Элдик "Жайкама", "Сылама", "Кайра чап", "Ажыбектин арманы", "Калматайдын кара өзгөй", "Карыялардын кеңешме", "Кекерт", "Асанаалынын кербези", "Айдама", "Карачий" жана башка 70дей күү черткен. Өзү "Жайдарбек ботом", "Үмөтаалынын сол моюн", "Элирме" деген жана башка күүлөрдү чыгарган. 1967-ж. Кыргыз телекөрсөтүү жана радио уктуруу комитетинин музыкалык редакциясынын фонетекасына алтымыштан ашык элдик, залкар шайырлардын, өзүнүн күүлөрүн жаздырган.
Бейке (Кушнаренк району, Башкыртстан)
Бейке — Башкыртстандын Кушнаренк районундагы айыл, Эски курмашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 198 киши. Почта индекси — 452248, ОКАТО коду — 80240877006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Найман (Сузак району)
Найман — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы айыл. Сайпидин Атабеков айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 423 киши (2009-жылы).
Ибрагимов Галимжан Гирфанович
Ибрагимов Галимжан Гирфанович – (28.3.(19. 4). 1887, Уфа уезди, Стерлитамак губерниясы, Султанмурат кыш. 21. 1. 1938, Казан) татар жазуучусу, татар адабиятына негиз салгандардын бири, Социалдык Эмгектин Баатыры (1928). Оренбург медресесинде (1898-1905), Уфадагы «Галия» медресесинде (1906-09) окуган. Чыгармачылыгы 1907-жылдан башталган. Анын 1910-12-ж. жазылган чыгармаларына субъективдүү романтизм мүнөздүү («Деңизде», 1911; «Сүйүү бакыт», 1912). «Татар аялдарынын тагдыры» (1911), «Жаш жүрөктөр» (1912), «Табийгат перзенти» (1914) аттуу чыгармалары аркылуу таанылган. Ибрагимовдун чыгармалары Орто Азия элдеринин адабиятында реалисттик прозанын пайда болушуна жана өөрчүшүнө чоң таасир тийгизген. Ибрагимов «Жаңы адамдар» пьесасынын, «Кызыл гүл» (1922) повестинин, «Биздин күндөр (1920), «Талаа кызы» (1924), «Терең тамырлар» (1928) романдарынын автору. «Адабият теориясы» (1916), «Татар орфографиясынын принциптери» (1924), «Эне тилин окутуунун методикасы» (1938) аттуу илимий жана «Татар студенттеринин козголоңу тарыхынан» (1922) деген тарыхый эмгектери бар. Анын прозалык чыгармалары дүйнөнүн көп тилине, анын ичинде кыргыз тилине да которулган. Туулган айылында үй-музейи ачылган.
Яркуче-Яга
Яркуче-Яга — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Жергиликтүү колот орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Желтушка (Нужная куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кургаш дарыясы (Урал куймасы)
Кургаш — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Урал дарыясынын оң жээгинен 2381 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейндер округунда жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы башатынан Жогорку Урал суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Мирза Ибрагимов
Ибрагимов Мирза Ажар оглы – (15(28). 10. 1911, Түштүк Азербайжан, Эва айылы, азыр Иран 17. 12. 1993, Баку)) азербайжан жазуучусу, коомдук ишмер, Азербайжан ССР ИАнын академиги (1945), Азербайжан ССР эл жазуучусу (1961), Социалдык Эмг. Баатыры (1981). Чыг-лыгы 1930-жылдардан башталган. Туңгуч драмалары «Турмуш» (1935), «Мадрид» (1938), «Махаббет» (1942). «Түштүк аңгемелери» цикли менен «Күткөн күн да келет» (1948) романында (СССР мамлекеттик сыйл., 1951) Ирандагы улуттук-боштондук кыймылы чагылдырылган. «Улуу таяныч» (1957) романынын жана Н. Наримановдун өмүрү жана революциялык ишине арналган «Пэрванэ» эпопеясынын (196970), «Кыштак кызы» (1962), «Жакшы адам» (1965) аттуу драмалык чыгармалардын, тил, адабият боюнча сын жана публ. макалалардын автору. 1965-жылдан Азербайжан жазуучулар союзунун башкармасынын биринчи катчысы, СССР Жогорку Советинин (1-5, 7-шайланышынын) депутаты. Үч Ленин ордени жана медалдар менен сыйланган.
Кургаш дарыясы (Урал куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Прайор Крик (Оклахома)
Прайор Крик (Оклахома) (Pryor Creek) — Оклахома штатынын Mayes округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 9 539 киши. Болжолдуу аянты - 16.9 км². FIPS коду — 40-61000.
Татаал гүлдүүлөр тукуму
Татаал гүлдүүлөр тукуму (Asteraceae, Compositae) – өсүмдүктөрдүн эки үлүштүүлөр классынын тукуму. Бир, эки же көп жылдык, бадал, бадалча, дарак, липалар суу жана саз өсүмдүктөрү. Жалбырактары ар түркүн формада, сабакка кезектешип, тушташ же тегерек жайгашкан. Топ гүлү – себетче. Себетчесинин сырты бир же бир нече катар түрпүчөдөй, жалбырактай ороочтуу, көп учурда бир нече себетче чогулуп чачыктай, шыпыргыдай, калемчедей, тоголок, чатырчадай, чачыктай, калканчадай, чатырчадай жана башка топ гүлдү түзүшөт. Туура түзүлүштүү гүлүнүн желекчелери түтүкчөдөй, туура эмес түзүлүштүүлөрүнүкү тилчедей же эки эриндүү гүлдөн турат. Көп учурда себетчедеги четки кырка гүлдөрү тилчедей, ал эми ортоңкулары түтүкчөдөй гүлдөн (мисалы, күн карама) турат. Чөйчөкчөсү жок, анын ордуна кылкандай көкүл же кабык сымал тилке өөрчүгөн. Аталыгы 5, энелиги бирөө, ал бир уялуу, астыңкы мөмөлүктүү. Мөмөсү – урукча. Айрым учурда Т. г. бир үйлүү, эки үйлүү, бир жыныстуу, негизинен эки жыныстуу. Жер жүзүндө Арктикадан башка жерлердин бардыгында кездешет. Татаал түзүлүштүү өсүмдүктөрдүн эң көп түрү ушул Т. г. тукумуна кирет. Кыргызстанда эң көп түрдү камтыган (580 дөн ашуун) тукум.
Түндүк жарым шарында формасынын түрүнүн көптүгү боюнча Т. г., биринчи орунда турат. Кыргызстанда 580ден ашык түрлөрү, бардык аймакта – өрөөндөн тартып тоо мөңгүсүнүн этегине чейин таралган. Эки үлүштүүлөрдүн ичинен Т. г. чаңдашууга, таралууга, көбөйүүгө өтө ылайыкташкан. Т. г. май (күн карама), жашылча (шыраалжын, цикорий), тоют (шыбак), дары-дармек (карындыз, өлбөс гүл), каучук (кой текей – тоо сагыз), алынуучу түрлөрү бар, о.эле кооздук (георгин, баркыт гүл, астра, айчык гүл жана башка) үчүн да өстүрүлөт. Айрымдары зыяндуу отоо чөптөр -кекире, сүт тикен, маңкоо жана башка Т. г. тукуму татаал түзүлүштүү өсүмдүктөрдүн эволюциялык өөрчүшүндөгү эң жашы, акыркы эрада гана өөрчүп калыптанган.
Нядэйта-Юнко
Нядэйта-Юнко — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шер-Нядэйта дарыясынын сол жээгинен 30 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Мык тикен
Мык тикен (Tribulus, L. 1753) – жуп жалбырактуулар тукумундагы өсүмдүк уруусу. Кош канат сымал, майда, уз. 0,5-1 см жээги тегиз жалбырактуу, сабагы 10-30 смге чейин узундуктагы, жерге төшөлүп өсүүчү бир же эки жылдык чөп, гүлдөрү жалгыздап, майда, сары, беш мүчөлүү, мөмөсү беш бөлүктүү жаңгакча, анын сырты учтуу илмекей тикендүү. Америкада, Африкада, ошондой эле Жер Ортолук деңизинин чыгышында кеңири таралган 20, Кыргызстанда 1 түрү белгилүү. М. т. кумдак, каксоо жерде, жол боюнда өсөт. Мөмөсүнүн тикени малдын бутун жаралайт, кой-эчкинин жүнүнө жабышып, анын сапатын төмөндөтөт.
Нядэйта-Юнко
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Саратан дарыясы (Башкаус куймасы)
Саратан — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Башкаус дарыясынын оң жээгинен 122 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Лямзин, Виктор Андреевич
Лямзин Виктор Андреевич (1897, Түркмен ССРи, Чаржоу ш. — 1972, Нарын ш.) — Нарында Совет бийлигин орнотууга жана чыңдоого активдүү катышуучу, аскер кызматчысы, майор, 1916—17-ж. унтер-офицер. 1918-жылдан Кызыл Армияда кызмат өтөгөн. 1918—22-ж. Түркмен дивизиясында, Жети-Суу фронтунда батальондун командири, атчандар дивизиясынын бөлүгүнүн командири болуп ак-казактарга каршы, Верный (Алматы) шаарындагы козголоңду басууга, Бухара эмиринин бийлигин кулатууга жана башка катышкан. 1924-ж. Нарын шаарына келип, чек ара аскерлеринин бажыкана башкармасында кызмат өтөп, басмачылар жана контробандачыларга каршы күрөшкөн. Улуу Ата Мекендик согушка катышып жарадар болуп (1-топтогу майып), 1944-ж. кайтып келет. Андан кийин Нарын шаарында бухгалтер болуп иштеген. Кызыл Туу, Кызыл Жылдыз, 1-даражадагы Даңк ордени жана медалдар менен сыйланган.
Ибрагим (Кушнаренк району, Башкыртстан)
Ибрагим — Башкыртстандын Кушнаренк районундагы айыл, Эски курмашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 156 киши. Почта индекси — 452248, ОКАТО коду — 80240877007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ак-Терек (Ноокат району)
Ак-Терек — Кыргызстандын Ош облусунун Ноокат районундагы айыл. Кеңеш айыл аймагына кирет.
Ибрагимов Сүйүнбек
Ибрагимов Сүйүнбек (1. 05. 1940-ж. туулган, Талас облусу, Бакай-Ата району, Миң-Булак айылы) тилчи, филология илимдеринин доктору (2004). КМУнун филология факультетин (1961), А. Жданов атындагы Ленинград мамлекеттик университетинин аспирантурасын машина менен которуу жана колдонмо лингвистика адистиги боюнча бүтүргөн (1964). Кыргыз ССР ИАнын Тил жана адабият институтунда ил. кызматкер (1964), Ош педагогика институтунун филология факультетинин деканы (1965-88), Кыргыз кыз-келиндер педагогика институтунда проректор, кийин филология факультетинде декан, кафедра башчысы, профессор (1988-92), И. Арабаев атындагы КМПУнун Мамлекеттик тил жана мадабият институтунда кафедра башчысы (2002-04), Кыргыз юридикалык академиясынын Жогорку коллежинде директор (2003-04), КМУда (2005-06), 2007-жылдан КРСУда профессор Кыргыз тилинин синтаксиси, орус, немис, англис тилдеринин салыштырма типологиясы, жалпы тил илими, тил жана мадабияттын байланыш маселелерине арналган көптөгөн ил. эмгектери жана макалалары бар. Изилдөө иштеринде матем. ыкмаларды колдонгон. «Эмгектеги каармандыгы үчүн» медалы менен сыйланган. Эмгектери: Тил илиминин негиздери. Б., 2000; Кыргыз тилинин синтаксиси (изилдениш тарыхынан). Б., 2001; Лингвокультурология тилдик маданият таануу. Теориясы жана тарыхы. Б., 2004; Иш кагаздарын мамлекеттик тилде жүргүзүүнүн орусча-кыргызча сөздүгү. Б., 2008.
Чек (Сузак району)
Чек — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы айыл. Сейпидин Атабеков айыл аймагы кирет.
Калк
Калкы — 664 киши (2009-жылы).
Аппендикс
Эркин энциклопедиядан (Википедиядан) алынган материал [[Файл:Anatomy-human-appendix-in-colon.png|thumb|Адамдын жоон ичегисиндеги урчуктун (курт сымал урчук) жайгашуусун көрсөткөн анатомиялык диаграмма.
Адистик:   Тамак сиңирүү системасы
Себептери:    Курт сымал урчуктун бүтөлүп калышы                    ]]
Аппендикс  (лат. appendix vermiformis «кошумча орган») — адамдын мөөнүнүн туюк учундагы кошумча орган. Мөөндүн туюк учу жоон ичегиде жайгашкан баштык сыяктуу урчукту билдирет.
Мурда аппендикс рудименттик орган деп эсептелип келген, бирок бул көз караш акыркы он жылдыктарда өзгөрдү. Жакынкы изилдөөлөр аппендикстин олуттуу кызмат кылышы мүмкүн экенин көрсөттү. Атап айтсак, ал пайдалуу ичеги бактериялары үчүн резервуар (идиш) боло алат.
Курт сымал урчуктун сезгенүүсү аппендицит деп аталат.
= Сыпаттамасы = Адамдын аппендиксинин узундугу орточо алганда 9 см түзөт, бирок 5 см 35 см чейин жетиши ыктымал. Аппендикстин диаметри 6 мм түзөт. Эгерде диаметр 6 мм ашса, анда урчук жооноргон же сезгенген болуп эсептелет.
Адам организминде аппендикс, эреже катары, курсактын төмөнкү оң жагында жайгашат. Урчуктун түп жагы жоон ичегини ичегиден бөлүп турган илеоцекалдык клапандан 2 см төмөн турат. Аппендикс мезоаппендикс деп аталуучу кара ичегинин төмөн жагындагы мезоколондун чычыркайы менен байланышкан.
Мурда аппендиксти анын эволюция процессинде өзүнүн көп милдеттерин аткаруудан калганын эске алуу менен, рудиментардык орган деп эсептеп келишкен. Курт сымал урчук адамдардын ата-бабаларындагы сокур ичегинин калдыгы болуп эсептелбейт. Көптөгөн жашап жаткан чөп жегичтерде кездешкен сокур ичегиде жаныбарларга өсүмдүктөрдө кездешкен целлюлозаны аш кылууга жардам берген мутуалисттик бактериялар бар. Аппендиксте бул бактериялар жетишээрлик санда болбогон соң, адамдар клетчатканын күнүмдүк минималдык өлчөмүнөн ашыкчаны сиңире алышпайт.
Аппендикс коён, маймыл жана адам сыяктуу кээ бир сүт эмүүчүлөрдө гана кездешет.
= Милдеттери = Аппендикс аткарышы мүмкүн болгон милдеттердин (функциялардын) лимфатикалык, экзокриндик же эндокриндиктен нерв-булчуңдукка чейин түрлөрү бар. Врачтар менен окумуштуулардын көпчүлүгү аппендикс негизинен биздин чөп жеген ата-бабаларыбызда кездешкен целлюлозаны сиңирүү үчүн кездешкен чоӊураак сокур ичегинин рудиментардык калдыгы катары калган дешет.
Бул тармактагы илимий изилдөөлөр аппендикс оору ичегинин башка бөлүктөрүнөн бактерияларды жууп салган учурда пайдалуу бактериялар үчүн баш калка катары кызмат кыларын көрсөттү. Бул божомол 2000-жылдарда пайда болгон иммундук система пайдалуу бактериялардын көбөйүүсүн колдойт деген изилдөөлөргө негизделген.
Ошентип, адамдын сокур ичегиси пайдалуу бактериялар үчүн сактагыч жай катары кызмат кылышы мүмкүн. Бул бактериялар резервуары андан ары тамак сиңирүү системасындагы ичеги флорасын ич келте (холера), ич өткөк жана жеңилирээк ашказан-ичеги ооруларынан кийинки инфекциялардан сактап калуусу мүмкүн.
= Патология = Аппендикстин эӊ көп кездешкен оорусу болуп аппендицит эсептелет. Аппендицит – бул аппендикстин сезгенүүсү менен мүнөздөлгөн абал. Эреже катары, оору курсактын ортосунда башталат, бул аппендикстин эмбриондун ортоңку ичеги бөлүгү катары өнүгөрүнө шайкеш келет.
Сезгенүүнүн күч алышына жараша, оору курсактын төмөнкү оң жагында даанараак пайда боло баштайт, анткени курсактын ички көңдөйүн каптап турган чел сезгенет. Аппендицитке ошондой эле чыйрыгуу жана иммундук системанын ыкчам жообу мүнөздүү.
Аппендицит болгондо, адатта сезгенген аппендиксти хирургиялык жол менен дароо алып салуу зарыл. Антпесе, аппендикс жарылып кетиши мүмкүн, ириң жакын жайгашкан органдарга таркап, бул адамды өлүмгө алып келет.
= Аппендициттин жышаандары = Курч кармаган аппендицитти билдирген негизги жышаандар бар. Эң башкы жышаан – курсак туштагы катуу оору. Оору адегенде курсактын жогор жагынан башталып, андан соң оң же сол капталда пайда болушу мүмкүн. Оору кээде арткы тешикке же кабыргага жетиши ыктымал.
Аппендициттин мүнөздүү белгилери:
Бул аппендицитти аныктоого мүмкүн болгон даана жышаандар. Эгерде патологиянын бар экенине кичинекей шек болгон күндө да, тезинен адиске кайрылып, диагностика жүргүзүү зарыл. Курч түрдөгүсү ырасталганда, хирургиялык дарылоо зарыл.
= Дарылоо = Курч кармаган аппендицит диагнозу ырасталганда операциялык дарылоо талап кылынат. Азыркы учурда аппендицитти дарылоонун жападан-жалгыз жолу катары хирургиялык кийлигишүү кала берет.
Аппендицитти хирургиялык дарылоо лапароскопиялык ыкма же түздөн-түз операция жасоо жолу менен жүргүзүлөт.
Аппендицитти шашылыш хирургиялык алып салууга аппендиксте ириңдүү сезгенүү белгиси жок суюктук топтолгон учурда тыюу салынат. Мындай учурда адегенде медикаментоздук терапия жүргүзүлөт. Операциялык кийлигишүү 2-3 айга артка жылдырылат жана пландуу тартипте жүргүзүлөт. Суюктук ириңдеген учурда хирург аны ачып, дренаж жүргүзөт.
= Дагы караӊыз =
= Шилтемелер =
Пурсэлл (Оклахома)
Пурсэлл (Оклахома) (Purcell) — Оклахома штатынын Cleveland округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 5884 киши. Болжолдуу аянты - 26.9 км². FIPS коду — 40-61150.
Ибрагимов Эркин Кайбылдаевич
Ибрагимов Эркин Кайбылдаевич - (31. 7. 1927ж. туулган, Ысык-Көл облусу, Каракол ш.) ветеринария илимдеринин доктору (1991), профессор (1992). КАЧИни (1951), ошол эле институттун аспирантурасын (1955) бүтүргөн. 1956-жылдан ошол эле институтта доцент, кафедра башчысы (1978-91), 1974-83-ж. проректор болуп иштеген. 1983-жылдан К. И. Скрябин атындагы КАЧИде профессор 1995-жылдан менчик ветеринар-практикалык пунктун башчысы болуп иштеген. Уйдун тукумсуздугунун себептерин жана аларды алдын алууну изилдөө, койду жасалма уруктандыруу боюнча адис. 100дөн ашык илимий эмгектин, анын ичинде 4 монография, 2 ойлоп табуунун автору. Эмгектери: Уйлардын гинекологиялык дарттары. Б., 1993; Справочник ветеринарного врача (в соавторстве). Б., 1994; Ветеринария негиздери. Б., 1995.
Кызыл-Яр дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейндер округунда жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы башатынан Жогорку Урал суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сүйсен
Сүйсен (Calamagrostis) – дан өсүмдүктөр тукумунда өсүмдүктөрдүн уруусу. Көп жылдык чөп. Сабагынын бийикт. 25-120 см. Бир нече сабагы топтолуп дүңчөнү түзөт. Топ гүлү шыпыргыдай, бир же көп машактуу. Мөмөсү – данча. Жер жүзүндө 100-150 түрү суук жана- мелүүн зоналарда, ошондой эле эки жарым шардын тропик зонасынын тоолорунда кездешет. Кыргызстанда 11 түрү, ойдуңдан бөксө тоолордогу өзөндө, жапыс аймактагы кумдак жерде, арык жээгинде өсөт. Малга эң жакшы тоют, машагы баш алган кезинде чабылат.
Яры-Се
Яры-Сё — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ою-Яха дарыясынын сол жээгинен 4 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Жогорку Варзенка (дарыя)
Жогорку Варзенка — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Унжа дарыясынын оң жээгинен 276 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Нядэй-Хасырей-Вис
Нядэй-Хасырей-Вис — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Нядэйт дарыясынын сол жээгинен 15 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ибраимов Абыт
Ибраимов Абыт – (1. 1. 1948-ж. туулган, Ош облусу, Совет (азыркы Кара-Кулжа) району, Алайкуу айылы) биология илимдеринин доктору (1985), КР УИАнын корреспондент мүчөсү (1993), КРдин илимге эмгек сиңирген ишмери. КММИни (1970), СССР МИАнын Генетика институтунун аспирантурасын (1973) бүтүргөн. Кыргыз кардиология ИИИде (1996-жылдан М. М. Миррахимов атындагы УКТБ) ассистент, лаборатория башчысы. Адам генетикасы боюнча адис. 80ден ашык илимий эмгектин, анын ичинде 2 монографиясы, 4 ойлоп табуусу бар. Көптөгөн эл аралык илимий коомдордун мүчөсү. КРдин Жогорку Кеңешинин «легендарлуу» парламентинин (1989-94) жана кийинки чакырылышынын (1995-2000) депутаты. Эмг.: Кыргызы и их генефонд. Б., 1992.
Арбын, Ноокат району
Арбын — Кыргызстандын Ош облусунун Ноокат районундагы айыл. Кеңеш айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 3 560 киши.
Сюльтюп (Кушнаренк району, Башкыртстан)
Сюльтюп — Башкыртстандын Кушнаренк районундагы айыл, Эски курмашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 150 киши. Почта индекси — 452248, ОКАТО коду — 80240877008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Корн (Оклахома)
Калкы - 503 киши. Болжолдуу аянты - 0.924627 км². FIPS коду — 40-17300.
Мааданбеков, Эсенбек
Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер (1994).
1978-ж. Кыргыз мамлекеттик искусство институтунун композиторлук бөлүмүн бүткөн. 1967— 70-ж. Нарын музыкалык драма театрында музыкант, 1978—87-ж. музыкалык бөлүмүнүн башчысы. Театрдын көптөгөн спектаклдерине музка жазып, музыкалык жасалгаларын жасаган.
1987-жылдан Кыргыз улуттук телерадио компаниясынын музыкалык редакциясында редактор, бөлүм башчы. 15 жашында "Нарыным", "Күкүгүм" аттуу ырларын жараткан (сөзү өзүнүкү). 16 жашында "Балама" аттуу ырын чыгарган. Белгилүү обондору: "Табаар белем", "Жаштар маршы", "Эскерүү", "Таң чолпонум", "Толгонуу", "Таптым сени", "Бийге чакыруу" жана башка 80дей чыгармасы кыргыз радиосунун алтын фондусуна жазылган. Т. Абдумомуновдун "Жарыктык карыларым", Ч. Айтматовдун "Эрте жаздагы турналар", Б. Өмүралиевдин "Жолчубектин көпүрөсү" жана башка спектаклдерге, А. Айтикеевдин "Бийик жээк", "Жашоо үчүн дем алуу керек" документ фильмдерине музыка жазган. Көптөгөн аспаптар үчүн көлөмдүү чыгармалардын, ошондой эле оркестр үчүн марштардын жана бийлердин автору. Симфониялык поэмасы бар. 1988-ж. "Таң чолпонум" аттуу ноталуу ыр жыйнагы жарык көргөн.
Интернеттеги шилтемелер
Эсенбек МААДАНБЕКОВ "Өжөр талант ийгиликке жетет, өнөрдүн сырын чечет" ЭСЕНБЕКТИН ЭСТЕН ЧЫККЫС ЫРЛАРЫ
Майлыбай Беке уулу
Майлыбай Беке уулу (1865, Кочкор району, Кашат айылы — 1952, ошол эле жер) — куудул, комузчу. Комузда кол ойнотуп, оштонтуп (шайырланып), куудулданып черткен айтым күүлөрдүн устаты болгон. Токтогул, Кудайберген, Боккөтөн жана башка менен аш-тойлордо алым-сабакка түшкөн, алар менен комуз чертишкени калк арасында уланмалуу узун сабак, аңыз катары айтылган. Жердеши Самсаалы Алыке уулунун аткаруусунда «Майлыбайдын ботою», «Майлыбайдын саадак какты», «Майлыбайдын кербези», «Майлыбайдын шыңырамасы», «Майлыбайдын керээзи» деген залкар күүлөрү кыргыз радиосунун алтын фондусуна жазылган. Ыбырай, Шекербек, Чалагыз, Асылбектердин чертүүлөрүндө анын тамашалуу “Майлыбайдын шалкы күүсү” комуз күүлөрүнүн классикасына айланган.
Камыш-Башы (Сузак району)
Камыш-Башы — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы айыл. Сузак айыл аймагына кирет.
Кадыров Ысмайыл (М.Жаныбек)
Кадыров Ысмайыл (М.Жаныбек) - акын, жазуучу жана котормочу. Ат-Башы районунун Жаңы-Күч айылында 1951-жылы 16-июлда туулган.
Камыш-Башы (Сузак району)
Калк
Калкы — 1130 киши (2009-жылы).
Кадыров Ысмайыл (М.Жаныбек)
1968-жылы М.И.Калинин атындагы орто мектепти, 1977-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин механика-математика факультетин аяктап, 1983–1984-жж. Москва шаарынын полиграфия институтунда дасыгын жогорулаткан. 1977–2000-жж. Кыргыз Совет энциклопедиясынын Башкы редакциясында илимий редактор, улук илимий редактор, жетектөөчү редактор, 2000–2004-жж. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн Аппаратында референт, эксперт, 2005-жылдан Өкмөттүн чечимдерин чыгаруу боюнча сектордун башчысы болуп эмгектенип келет. 1-класстагы мамлекеттик кызматтын кеңешчиси.
Алгачкы ырлары “Ленин” жана “Тоолор” деген ат менен 1969-жылы Ат-Башы райондук “Жеңиш жолу” гезитине, “Алгачкы таң тосуу” деген ыры 1972-жылы 4-июлда республикалык “Ленинчил жаш” гезитине басылган.
1979–2008-жж. ырлары, аңгемелери, жомоктору, макалалары мезгилдүү басма сөз беттерине, “Учкун” альманахына жарыяланып, “Адеп”, “Мекен таануу”, “Эне тил”, “Кыргыз тили”, “Адабий окуу” ж.б. китептерде пайдаланылган.
Тунгуч ырлар жыйнагы “Жаштар үнү” сериясында 1988-жылы “Мектеп” басмасынан жарык көргөн.
Кыргыз Совет Энциклопедиясы (4–6-томдору, 1979–1980), Советтик энциклопедиялык сөздүк (4-том, 1987), Үй тиричилигинин кыскача энциклопедиясы (1989), Кыргыз жергеси (энциклопедия, 1990), Айыл чарба энциклопедиясы (1990), Математика (кыскача энциклопедия, 1991), Ден соолук (Медициналык энциклопедия, 1991), Бул ким. Ал эмне? (Балдар энциклопедиясы, 1992, 2-басылышы 2000), Физика (Кыскача энциклопедия, 1994), Чүй облусу (1994), Ысык-Көл облусу (1995), Манас (Энциклопедия, 1, 2-том, 1995), Талас облусу (1995), Нарын облусу (1998), Кыргызстан (Энциклопедия, орусча, кыргызча, 2001), Физкультура жана спорт (Энциклопедия, 2002), Жалал-Абад облусу (2003), Кыргыз тарыхы (Энциклопедия, 2003), Кыргызстан географиясы (2004), Астрономия (Энциклопедиялык окуу куралы, 2004), Кыргызстан (Улуттук энциклопедия, 1-том, 2006). энциклопедияларынын авторлорунун бири.
“Кыргызстан-Сорос” фонду тарабынан 1999, 2000-жылдары чыгарылган Кыргыз поэзиясынын антологиясынын редактору.
1994-жылы “Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер” наамы берилген.
1997-жылы “Кыргыз Республикасынын билим берүү отличниги”, 2002-жылы “Кыргыз Республикасынын кесиптик-техникалык билим берүү отличниги” төш белгилери менен сыйланган.
1980-жылдан СССР Журналисттер союзунун, 1990-жылдан Айтматов клубунун, 1994-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун, 2007-жылдан Кыргыз Республикасынын Маданият ишмерлер ассамблеясынын мүчөсү.
Жарык көргөн китептери
Аскер иши боюнча терминдердин орусча-кыргызча сөздүгү. – Ф.: Илим басмасы, 1986. – 284 бет. (авторлош).
Түймө өнөрү: Маалымдама басылма. – Б.: Кыргызстан, 1987. – 56 б.
Математика: Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. – Ф.: КСЭнин башкы редакциясы, 1-басылышы, 1989, 2003. – 208 б. (авторлош).
Түймө: Кесиптик-техникалык окуу жайлары үчүн окуу куралы. – Б.: Кесип, 1996. – 68 б.
Түстөн чыккан түркүн сөз: Балдар үчүн ырлар. – Б.: 1998. – 72 б.
Ойрон кыргыз, ойлон кыргыз: Ырлар. – Б.: 1998. – 64 б.
Чымчым аңгемелер, чырылдаган ойлор: Проза жыйнагы. – Б.: Бийиктик, 2002. – 68 б.
Сандар санаты: Балдар үчүн ырлар. – Б.: Кутаалам, 2008. – 26 б.
Т Кыргыздын Гиннесс китеби. – Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2008. – 216 б.
Тамга сандык, сөз куржун: Балдар үчүн ырлар. – Б.: Гүлчынар, 2010. – 92 б.
Төрт түлүк: Балдар үчүн ырлар. – Б.: Гүлчынар, 2010. – 56 б.
Сатыбалды Нааматов: Көркөм публицистикалык баян. – Б.: Ж.И.Темирова, 2010. – 165 б.
Котормолору
Першина Л.Ф., Петрова С.В. Тигүү өндүрүшүнүн технологиясы. – Б.: Кесип, 1995. – 514 б.
Гриншпан И.Я. Жекече заказ боюнча эркектердин сырт кийимдерин конструкциялоо. – Б.: Кесип, 1995. – 330 б.
Жой Маджесиз. Аялдар маселесин изилдөөлөр. – Б.: 2003. – 266 б.
Гендерлик изилдөөлөрдүн негизги курсуна хрестоматия. – Б.: 2004. – 324 б.
Коллектив. Мен, мектеп парламенти, коом. – Б.: 2006. – 86 б.
Кудайбергенова Индира Орозобаевна
Өмүр баяны
Индира Орозбаевна Кудайбергенова (1956-жылы 24-мартта туулган, Кыргыз ССРи, Нарын облусу, Кочкор району, Кочкорка айылы) – профессор, медицина илимдеринин доктору, онкология, маммология жана пластикалык хирургия тармагынын адиси. 2016-жылдын июлунан тарта Кыргыз мамлекеттик медицина академиясынын ректору, университеттин тарыхындагы биринчи аял ректор.
Билими
1979-жылы Фрунзе шаарындагы Кыргыз мамлекеттик медициналык институтунун “Дарылоо иши” факультетин бүтүргөн. Бир жылдан кийин Республикалык клиникалык ооруканада “Жалпы хирургия” адистиги боюнча клиникалык интернатураны аяктаган. 1983-1985-жылдары СССР медицина илимдер академиясынын (Москва шаары)А.В. Вишневский атындагы Хирургия институтунда “Хирургия” адистиги боюнча клиникалык ординатурадан өткөн.
Эмгек жолу
Индира Кудайбергенова Бишкектеги Кыргыз мамлекеттик медициналык институтунда жалпы хирургия кафедрасынын ассистенти болуп иштей баштаган. 1991-1994-жылдары Семашко атындагы Москва медициналык институтунун онкология кафедрасынын докторанты болгон, Москва шаары. Ал эми 1994-1997-жылдары Кыргыз мамлекеттик медициналык академиясында онкология кафедрасынын профессору болгон. 1997-жылдан 2000-жылга чейин онкология жана радиология Кыргыз илимий-изилдөө институтутун директору.
Кудайбергенова Индира 1998-жылдан бүгүнкү күнгө чейин - Кыргыз Республикасындагы онкологдор жана радиологдор Ассоциациясынын төрайымы.
И.К. Ахунбаев атындагы Кыргыз Мамлекеттик медицина академиясындагы иши
1997-жылдан 2016-жылга чейин Индира Кудайбергенова И.К. Ахунбаев атындагы Кыргыз мамлекеттик медицина академиясынын онкология кафедрасынын башчысы болгон. 2000-жылдан 2004-жылга чейин Индира Кудайбергенова Кыргыз мамлекеттик медициналык академиясында окуу-тарбия иштери боюнча проректору болгон. Ал эми 2004-2008-жылдары КММАнын онкология кафедрасын жетектеген. 2008-жылдын сентябрынан 2009-жылдын мартына чейин И.К. Ахунбаев атындагы Кыргыз мамлекеттик медициналык академиясынын ректорунун милдетин аткаруучу болуп иштеген. 2016-жылдан бүгүнкү күнгө чейин  – И.К. Ахунбаев атындагы Кыргыз мамлекеттик медициналык академиясынын ректору.
Акыркы шайлоодо Индира Кудайбергеновага 698 адам добуш берген, каршы 33адам болгон. Жалпысынан 792 адамдын 731и добуш берүүгө катышкан.
Басылмалары
Индира Кудайбергенова 90дон ашуун илимий иштердин автору, 2 монографиясы, 3 рационализатордук сунуштамасы  жана жалпыга маалымдоо каражаттарында  көптөгөн макалалары жарык көргөн. Медицина илиминин 1 докторун жана 7 кандидатын даярдаган. Анын жетекчилиги астында 10 адам кандидаттыгын жактай алган.
Көкүрөк капталынын шишиктери, клиникасы жана хирургиясы, алардагы тактика (авторлош). Фрунзе. 1987
Полигидроксиэтилметакрилаттагы эндопротездерин пластикалык хирургияда колдонуу мүмкүнчүлүгү жана тажрыйбасы (авторлош). Бишкек, 1993-жыл.
Эндопротездерди колдонуу менен көкүрөккө пластикалык операциялардын атласы (авторлош). Бишкек, 1994-жыл
Шилтемелер
https://www.kgma.kg/ru/academy/general-information/greeting
https://www.kgma.kg/ru/divisions/leadership/rector
[https://24.kg/obschestvo/195702_vyiboryi_kgma_pobedu_oderjala_indira_kudaybergenova/ КММАнын шайлоосу. Индира Кудайбергенова жеңишке жетти https://24.kg/obschestvo/195702_vyiboryi_kgma_pobedu_oderjala_indira_kudaybergenova/ ]
Уйгак
Уйгак (Arctium, L. 1753) – өсүмдүктөрдүн татаал гүлдүүлөр тукумундагы уруусу. Эки жылдык, бийикт. 1-1,5 (2) мге жеткен чөп. Сабагы түз, көгүш же кочкул кызыл түстүү. Жалбырагы чоң, уз. 50 см, туурасы 20-30 см, формасы жүрөкчөдөй, жазы жумурткадай, жээги тегиз. Себетче топ гүлү сабактын жогору жагында шыпыргыдай топ гүлдү түзөт. Жер жүзүндө 11 ашык түрү отоо чөп катары кеңири таралган. Кыргызстанда 2 түрү кездешет, алар өрөөндөн тартып бөксө тоолорго чейинки нымдуу жерлерде өсөт. Илгертеден эл арасында дары өсүмдүк катары пайдаланылган. Анын тамырындагы инулин, шекер, учуучу майлар көп дарыларга кошулат да, муун, тери жана башка ооруларды айыктырат.
Мөмөсүндө 25-30 % репей аттуу май бар. Жаш кезиндеги тамыры жана сабагы тамак катары желет. Гүлүндө бал ширеси бар.