cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Байланыш-катыш түзүлүштөрү
Байланыш-катыш түзүлүштөрү (аңглисчеCommunication device, орусча Устройства коммуникации) бир компьютерди башка компьютер менен туташтырууга мүмкүндүк берет. Модем (modem) деп аталган прибор компьютерлерди телефон линиясы аркылуу бири-бири менен туташтырууда колдонулат. Тармактын интерфейс картынын (network interface card) жардамы менен байланыш кабели аркылуу бири-бирине салыштырмалуу жакын (бир имаратта) жайгашкан компьютерлер туташтырылат. Компьютерлердин туташтырылган тобу тармак (network) деп аталат.
Эл аралык санкция
Эл аралык санкция ― эл аралык укук доктринасында жана иш-тажырыйбасында: а) бузуучу-мамлекет үчүн жамгымсыз кесепет экендигин көрсөткөн эл аралык укук ченеминин түзүмдүк бөлүкчөсү; б) эл аралык уюмдар, баарыдан мурда БУУ тарабынан колдонула турган мажбурлоо чарасы; в) эл аралык кылмыштын залакасы катары эл аралык-укуктук жоопкерчиликтин өзгөчө саясий таризи; г) эл аралык укук бузууга жооп болуп саналган жекече жана жамаатташ мажбурлоо чаралары; д) эл аралык укук бузуу жоопкерчилигинен качкан мамлекетке каршы колдонулуучу мажбурлоо чаралары. Жамаатташ чаралар да ушундай эле мүнөз күтөт.
Их-Игол дарыясы (Толька куймасы)
Их-Игол — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Толька дарыясынын сол жээгинен 372 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Ривэ Эдж (Нү-Жерси)
Ривэ Эдж (Нү-Жерси) (River Edge) — Нү-Жерси штатынын Берген округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 11340 киши. Болжолдуу аянты - 4.9 км². FIPS коду — 34-63360.
Кебеков Батырбек
Кебеков Батырбек 1945-жылы 19- сентябрда Сузак районуна караштуу Кызыл-Кыя айылында туулган.
Бир нече ардак грамоталарынын ээси
Тырсылдак коңуздар
Тырсылдак коңуздар (лат. Elateridae) — коңуздар бир тукуму.
Кызыл-Өрүк
Кызыл-Өрүк (Кызыл-Өрүк) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Ысык-Көл районундагы айыл. Тору-Айгыр айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 251 киши.
Экинчилик кыртыш
Экинчилик кыртыш, неопаллиум жаңы кыртыш, же неокортекс (neopallium) - мээ кыртышындагы (тышында) кобулдар, быткылдар (ийри-буйру кырлар), мунун болушу кыртыштын аянтын чоңойтот. Эволюциянын жүрүшүндө Н. биринчиден болуп (эң алгачкы) сойлоп жүрүүчүлөрдө түзүлүшү эң жөнөкөй болгон. Кийин сүт эмүүчүлөрдө Н. көп катмарлуу түзүлүшкө өөрчүгөн. Ал 6-7 катмарлуу клеткадан турат (пирамиддик, жылдызчалык) жана үлүштөргө бөлүнөт - маңдай, төбө, чыкый, каракуш жана базалдык.
Чайка (Миякин району, Башкыртстан)
Чайка — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Кожай-Семен айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 41 киши. Почта индекси — 452087, ОКАТО коду — 80244835010.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Диллинген
Диллинген, же Диллинген-ан-дер-Донау ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Диллинген районуна карайт. Швабия административдик округуна тиешелүү. Калкы – 18 215  киши (2010-ж.). Аянты – 75.59 км2.
Скотт Вестерфелд
Скотт Дэвид Вестерфелд (англ. Scott David Westerfeld; 1963-жылы 5-майда туулган) — америкалык жазуучу. Ал жаш өспүрүмдөрдүн фантастикалык чыгармаларын жаратат жана "Түрү сууктар" жана "Левиафан" циклдеринин автору катары таанымал.
Чыгармалары
Вестерфелд "Түрү сууктар" сериясы жана анын бутактамасы болгон "Шайдын окуясы" графикалык романы менен белгилүү болгон. Ошондой эле ал "Дүйнөдөн кийиин" (англ. Afterworlds), "Көтөрүлгөн империя" (англ. The Risen Empire) жана "Дүйнөлөрдү өлтүрүү" (англ. The Killing of Worlds) китептерин жазып, алгач "Мурас" деп аталган ошол эле чыгарманын биринчи жана экинчи бөлүмдөрү 2005-жылы Бириккен Падышалыкта "Көтөрүлгөн империя" деген аталыш менен жарык көргөн.
Вестерфелд өз эмгек жолун чоң окурмандар үчүн жазуу менен баштап, бирок жаш өспүрүмдөр адабиятына "Жарым түнчүлөр" (англ. Midnighters) үчилтиги менен өтүп кеткен. Ал Нью Йорк шаарындагы окуяларды чагылдырган төрт жаш өспүрүмдөр романын жазган. Алар: "Түн аскерлери" (англ. Peeps), "Акыркы күндөр" (англ. The Last Days), "Ошентип кечээ" (англ. So Yesterday) жана "Дүйнөдөн кийин". "Акыркы күндөр" "Түн аскерлеринин" уландысы болбогону менен ал бир эле чөйрөдөгү ар кандай каармандардын тобуна окурмандарды жетелейт. "Ошентип кечээ" бул романдар менен байланышы жок, бирок ал да Нью Йорк шаарындагы окуяларды чагылдыркандыктан алар менен чогуу бир топко киргизилген.
Эл аралык сервитут
Эл аралык сервитут — эл аралык укуктагы бир мамлекеттин пайдасы үчүн экинчи бир мамлекеттин аймактык укугунун чектелиши: деңиз базасын түзүү, бөтөн аймакка отурукташтыруу, канал өткөөлү ж.б. у. с.
Лесное (Сокулук району)
Лесное (Лесное ) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Сокулук районундагы айыл. Ат-Башы айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 737 киши.
Талдык ашуусу
Талдык ашуусу — Алай кырка тоосунда жайгашкан. Алай жана Гүлчө өрөөндөрүн байланыштырат. Бийиктиги 3615 м. Белинде девондун кумдук, чополуу сланец, акиташ теги, капталдарында карбондун акиташ тектери чыгып жатат. Түндүк бети тик (55—60°), жол 12 айланма болуп аркылуу көтөрүлөт; альп жана субальп ландшафты мүнөздүү. Түштүгү жантайыңкы. Ашуу аркылуу Ош — Хорог авто жолу өтөт.
Ир (дарыя)
Ир — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу, Курган облусу, Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Яузяк куймасынын оң жээгинен 12 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 86 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — РФ менен Казакстан Республикасы чек арасынын аягына чейин Чоң Уват көлүн кошпогондо Чоң Уват Суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Ишим (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү), дарыя бассейни — Иртыш.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Байт
Байт (Byte-Байт) деп сегиз биттен турган экилик цифралар тобу айтылат ал тамганы, цифраны же символду компьютерде көрсөтүүдө колдонулат. Бит өз алдынча көп сандагы берилиштерди көрсөтө албайт, бирок сегиз биттен турган топ аркылуу ар башка 256 комбинацияны түзүүгө болот. Мындай комбинациялар аркылуу компьютерде колдонулган ар бир тамга (белги-символ), атап айтканда, ариптер (төмөнкү жана жогорку регистрде), цифралар (0 дөн 9 га чейин) жана башка атайын символдор көрсөтүлөт.
Идирис Айтбаев
Айтибаев Идирис Абдусаттарович (12-январь, 1985, Анжыян, Өзбекстан) — Төкмө акын, 2014-жылы Ош шаарында өткөн кыргыз-казак айтышында биринчи жолу сахнага чыгып, ошондон тарта калың элге төкмө акын катары аты таанылган. 2017-жылдын 5-сентябрында резиденцияда кыргыз-өзбек президенттеринин жолугушуусунда чек ара маселеси жөнүндө төгүп ырдаганы үчүн Өзбекстандын президенти Шавкат Мирзийоев акынга үй жана унаа белек кылган. Төкмө акын бир канча тилде эркин төгө алат. Алар кыргыз, казак, орус, англис, өзбек, түрк, араб, тилдери. Акын азыркы учурда Египеттин борбору Каир шаарында илим алып жатат
Барпы Алыкулов
Барпы Алыкулов - кыргыз эл акындарынын эң мыктыларынын бири.
Өмүр баяны
Барпы Алыкулов (1884-1949) Жалал-Абад облусуна караштуу Сузак районунун Ачы кыштагында 1884-жылы дүйнөгө келди. Атасы Алыкул, анын атасы Шамурза тегинен жарды, кембагалдын тукуму болгондуктан, ар кимге жалчы жүрүп өмүр өткөрүштү. Барпы да эс тартканы Мадалы, Назарбай деген байлардын малын багып, отунун алып, күлүн чыгарды.Кийин Ысакбайда малай болуп жүргɵн. Барпы бала кезинде башынан кечирген күндөрү жөнүндө "Мен көргөн күндөр" деген ырында минтип эскерет:
Ушундай оор турмуш кечиргенине карабай Барпы ырчылык өнөргө эрте аралашты. Он алты жашка чыгып-чыкпай акындык даңкы эл арасында жайылды. Акындын өзүнүн айтымында атасы Алыкулдан "Залим хандар азабы" деген ырды үйрөнгөн. Ал ырда Кокон хандарынын катаалдыгы сындалат.Демек, Барпынын акын болушуна атасынын салымы бар десек болот.Барпы отуздан өткөнгө чейин малайлыкта жүрүп, Октябрь төңкөрүшү жеңгенден кийин гана эркин, өз алдынча жашады. Алдыңкылардан болуп жаны турмушту түптөп, көч башында болду. Союз кошчу жана өз ара көмөктөшүү топторунда кызмат өтөп, айыл кеңешинин орун басары да болуп жүрдү. Өткөн оор турмуш өз таасирин бердиби, Барпы 36 жаш курагында катуу ооруга чалдыгып эки көзү тең бүдөмүктөп калат.Даанышман акын 1949- жылы 9- ноябрында Фрунзе шаарында (азыркы Бишкек шаары) дүйнөдөн кайтты. Сөөгү калаанын түндүгүндөгү Ала-Арча көрүстөнүнө коюлган.
Барпынын акын катары калыптанышы
Барпынын чыгармачылык ишинин башталышы эки кылым тогошкон мезгилге туш келет. Акын Октябрь төңкөрүшүнө чейинки чыгармаларында элдин караңгылыкка кептелип,оор күндөргө туш болгонун, ал эми үстөмдүк кылган таптын өкүлдөрү өкүмүн өктөм жүргүзүп элди эзип жатканын, өзүнө окшогон жарды-жалчылардын күнүмдүк кунарсыз тирилигин ырдады. Чыгармачылык жактан такшалуу, ойдун конкреттүүлүгү, алдыга, келечекке болгон умтулуу, прогрессивдуү кадамдар акындын "Тендик бир күн жарк этер"деген ырынан ачык байкалат. Акын эс тарткандан эле социалдык теңсиздикти баамдап, эзилүүчү ким экенин ажырата баштайт. Ошондо эле анын ар кандай теңсиздикке, акыйкатсыздыкка, алдамчылыкка каршы сезим ойгонуп калганы чыгармачылык эволюциясынан даана байкалып отурат.
Барпы акын катары калыптанып отуруп, эми чыгармачылык тематикасын башка багытка бурду. Акындын "Алдамчы эшен", "Сукмолдо", "Мадалы ажыга", "Эмчилерге", "Эмне бар бул жерде", "Сопу" деген ырлары дин өкүлдөрүнүн ашкан алдамчылыгын ашкерелейт. Мунусу үчүн Барпы жазага да тартылып жүрдү. Бирок жеринен акыйкат адам ага болмок беле, аларды мыскылдап, тартынбай бетине чындыкты айтып, чыгармачылыгын бул багытта улам күчөтүп отурду. Барпыны "дин базар", мусулманчылыкка каршы адам деп айтууга болбойт. Ал мусулмачылыкты элден кем эмес туткан. Жогорку ырларында акын айрым молдо, сопу, эшендердин динге жамынып алып жасаган жагымсыз иш-аракеттерин, элди алдап, башын айлантып жатканын ашкерелеген.Барпынын мыкты акын катары улам калыптануусу анын сүйүү ырларынан да даана көрүнөт.
Ал сүйүү ырларын жаратуу үчүн чыгармачылык булак катары оозеки элдик сүйүү ырларына кайрылды. "Сүйүү - Барпынын жалындаган ички кумары менен тереңге да, бийиктикке да эркин чабытап, көңүл черин каалаганча жазып, бар акындык дараметин шакыратып төгүп ырдаган ыры. Акын махабатты канчалык эргүү менен ырдаган сайын, махабат да аны башка ырлардан ошончолук бөлүп, бийиктете берет." (К.Даутов).
Барпынын махабат темасындагы "Гүл кыздар", "Мөлмөлүм", "Мырзайым", "Лөлүкан", "Буракжан", "Гөзал кыз", "Кара көз", "Ак дилбар", "Тартип", "Дилбарым", "Өзгөчөм", "Алтын", "Ак жылдыз" сыяктуу ырларын билебиз. Булар жалпы кыргыз акындар поэзиясындагы сүйүү лирикасынын жалпыга маалым классикалык үлгүлөрүнөн болуп калды.Барпы чыгармачылык жактан улам такшалып, калыптанып отуруп, кыргыз жергесине жаңы турмуштун келгенин ыр менен тосуп алды. Теңсиз замандын запкысын көп тарткан акын үчүн, жалпы эл үчүн бул үлкөн ийгилик жаңы доордун башталышы эле.
Октябрь жеңишин жар салуу менен акын ар кандай формадагы ырларды, таалим-тарбияга карк санат-насыяттарды жаратып, элди ак жашап, ак эмгек кылууга үндөп ырдай баштады. Анын чыгармачылыгынын акыркы мезгилдеринде кандуу согуш чыкты. Эми акын элине кайрат берип, эрдикке үндөдү. Жеңиштен соң элдин жаңытурмушу, жаркын тагдыры, келечек ээлери- жаштардын үмүт-тилегин ырга салды.Ошентип, Барпы акын катары улам торолуп, канат байлап калыптануу менен элдин турмушун: анын эки доор басып өткөн тарыхый жолун өз чыгармачыгында дамаамат чагылдырып отурду. Анын чыгармачылык эволюциясы эл турмушунун өнүгүшү менен эришаркак, бирге каралат.
Олжобай менен Кишимжан
«Олжобай менен Кишимжан»- кыргыздын лирика- эпикалык дастаны. Бир нече варианты бар. Варианттарынан кыйла көркөм иштелгени, сюжети кызыктуу түзүлгөнү- Алымкул Үсөнбаев менен Джолдошбечка Рамиська варианттары. Мындан Алымкулдун варианты үч ирет (1940, 1956, 1974) жарык көрдү. С.Сакетаевдин варианты 1947- жылы жазылып алынган, Кыргыз ССР ИАнын  Тил, адабият институтунун кол жазма фондусунда сакталуу. Окуяларына карап, кыргыз дастандарынын эӊ кенжелеринен деп болжосо болот. Анткени анда кыргыз элинин феодализм доорунун соӊку мезгилдерине мүнөздүү жай турмушу, ошо мезгилдеги кишилердин көбүнүн башынан өтчү эле кадыресе окуялар көрсөтүлгөн. Дастан эки бөлүмдөн турат. Биринчи бөлүм Солтобайдын жай издеп чыгышын, Кулжыгач кызы Бегимжанга, анын Олжобай деген уулду болушун, экинчи бөлүм Олжобай менен таежеси Кишимжандын сүйүүсүн, Кудакенин кастык иштерин баяндаган окуялардан куралат. Ошондой болсо да дастанда окуялардын орчуну Олжобай менен Кишимжандын тегерегинде өөрчүп, алардын бири бирине деген ашыктык сезимин, ага байланыштуу карама- каршылыктарды баяндоого көп орун берилген. Дастан сюжетиндеги кагылыштар да ошол эки жаштын сүйүүсүнө байланыштуу чыгат да, алардын өлүмү менен чечилген. Бирок чыгарма эки жаштын кошулушуна тоскоолдук кылып, алардын өлүмүнүн негизги себепкери Кудаке менен Байназар өлтүрүлгөндөн кийин гана бүтөт. Бул аркылуу дастанда адилет иш эч качан жеӊилген бойдон калбайт, акыры жүрүп кара ниеттер, арам мүдөөчүлөр жеӊиллет деген элдик калыс пикир берилип, Олжобай менен Кишимжандын таза сүйүүсү, туруктуу жакшы сапаттары бийик үлгү, жаркын идеал катары сүрөттөлөт.
Колдонулган адабияттар
Олжобай менен Кишимжан, китепте: «Кыргыз элинин оозеки чыгармачылык тарыхынын очерки», Фрунзе 1973, 532-46-бет.; Токомбаева А., «Турмуш дастаны», «Ала-Тоо», 1966, №4;ошонуку, Олжобай менен Кишимжан эпосунун көркөмдүк өзгөчөлүгү, ошондо, 1969 №4.
Жаңы (Ермекеев району, Башкыртстан)
Жаңы — Башкыртстандын Ермекеев районундагы айыл, Бекет айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 324 киши. Почта индекси — 452189, ОКАТО коду — 80225802005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
«Акжакачандардын» кылмыштуулугу
«Акжакачандардын» кылмыштуулугу – мамлекеттик иш-милдеттерин жүзөгө ашырууга ыйгарым укуктуу кызмат адамдары (чиновниктер) жасаган кылмыштардын жыйындысынын шарттуу аталышы. Түшүнүк илимий жүгүртүмгө америкалык кылмыштаануучу Э. Сатерленд тарабынан киргизилген.
Борбаштар
Борбаштар (лат. Laniidae) — сайроочу таранчы сымалдар түркүмүнүн тукуму. Башы чоң, тумшугунун үстүңкү учу алгыр куштардыкындай төмөн ийилип, быдырлуу, куйрук чалгындары узун. Уясын көбүнчө бадалдарга жана даракка салып, 4-6 чаар жумуртка тууйт. Борбаштардын туруктуу жашоочу жана келгин түрлөрү бар. Жер шарында 72 түрү таралган. Жашаган жерлерине карай алардын түсү ар кандай: тропиктеги борбаштар кызыл, жашыл, сары; мелүүн алкакта кара, күрөң. КМШ өлкөлөрүндө 9, Кыргызстанда 4 түрү жашайт. Борбаштар токой жана айыл чарба зыянкечтерин кырып, пайда келтирет.
Роман-Йоль
Роман-Йоль (Роман-Ёль) — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Кочмес дарыясынын оң жээгинен 51 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Карабаев Таалайбек Көчкөнбай уулу
Карабаев Таалайбек Көчкөнбай уулу - Зергер жана жыгаччы. 1963-ж. Ак-Талаа районундагы Кош-Дөбө айылында төрөлгөн. Бишкектеги көркөм кол өнөрчүлүк кесипчилик-техникалык окуу жайынын зер нускаларды жасоонун ыхмалары боюнча бөлүмүн бүтүргөн. 1991-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Ал көбүнчө түстүү металлдардан жасалга буюмдарын кармоодо чапкылоо (чегүү) ыкмасын пайдаланат. Ага стилдештирип элдик оюм түшүрөт. Өзүнө гана таандык чапкылары бар. Күмүш буюмдары: сөйкө, билерик, шакек, төөнөгүч өңдүүлөрдү бензинди күйгүзүү аркылуу азот кислотасын күкүрт кошунду ак хлордун аралашмасы менен 1603°та кармап, бурага аралашмаларын чайкап алат. Уста жыгач үлгүлөрүнүн ичинен бешикти арбын кармап, сатууга чыгарат. Сентябрь - октябрь айларында жердигин тилип, мешке кургатып, сүрөт.
Үч бөлүктөн (эки башы, тулкусу) турган буюмду ун желими (бат) менен бириктирип, кызгылт боёк менен сүрткөндө жыгач эң эски үлгүлөрдүн элесин жагымдуу тартуулайт. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. Кыргыз ССРинин 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы».
Зер нускалары үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Ардак грамотасы; 1987-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык көргөзмөсү». Жыгач үлгүлөрү үчүн «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Ардак грамотасы; 1991-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү».
Бешиги жана зер жасалгалары экспонатталган.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Кара-Кужур
Нарын облусунун территориясындагы өрөөн жана дайра. Кара-Кужурду нарындыктар "Чоң-Кара-Кужур" деп аташат.
Кара-Кужур эки районго таандык - Кочкор районуна жана Нарын районуна.
Кара-Кужурда негизинин мал кыштатылат. Мындан тышкаары өрөөндүн ичинде Улахол, Ак-Кыя кыштактары жайгашкан.
Кара-Кужурдун чыгыш тарабында Кичи-Кара-Кужур өрөөнү, Солтон-Сары жайлоосу, батыш тарабында Тоң району жайгашкан.
Кара-Кужур суусу Чүй дарыясынын башталышы болуп саналат.
Абышев Кубанычбек
Абышев Кубанычбек 1947-жылы 12-январдаСузак районунун Октябрь кыштагында туулган. Маданият жана Эл Агартуунун отличниги. Кыргызстандын, Тажикстандын, Россиянын маданият грамоталары менен сыйланган.
Осмонов, Асанкул
Осмонов Асанкул — (1-март, 1935-ж., Нарын району, Миң-Булак айылында туулган - 26.03.2023) — Кыргыз Республикасынын эл артисти (1990).
Каракол айыл чарба техникумун бүтүргөн соң, 1954-жылдары Нарын районундагы Куйбышев колхозунда заводдо бухгалтер болуп иштеген. Кийин Киев шаарындагы авиация техникумун аяктап, МИГ—15—17—19 аттуу реактивдүү учактардын 4-разряддагы механиги катары армияда кызмат өтөгөн. 1958-ж. Москва шаарында өткөн Кыргыз Республикасынын Жалпы маданият күнү декадасына катышкан. Ошол жылдан баштап театрда иштеп баштаган. 1958-жылдан тарта Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театрында иштейт. 1990-ж. август айында Кыргыз Республикасынын эл артисти наамы ыйгарылган.
Чыгармачылыгы
Осмонов Асанкулдун келишимдүү сырткы келбети, жагымдуу үнү, талыкпаган энергиясы жана сезимдүүлүгү ар тараптуу образдарды түзүүгө мүмкүндүк берет. Өз каармандарынын ички дүйнөсүнө кирип көркөмдүк жактан чегине жеткире аткара алат.
Аткарган негизги ролдору: Чокон Валиханов (А. Токомбаев, "Өлбөстүн үрөнү"), Омор, Самат, Мурат, Иван (Уванке), Шамен (Т. Абдумомунов, "Абийир кечирбейт", "Жыгылган оогонго күлөт", "Жарыктык карыларым", "Ашырбай", "Малика"), Дүйшөн, Кашкатаев (Ч. Айтматов, "Биринчи мугалим", "Жаныбарым Гүлсарым"), Игорь, Кошой, Ысмайыл, Бакай, Семетей (Ж. Садыков, "Жукеев-Пудовкин", "Айкөл Манас", "Манастын уулу Семетей", "Сейтек"), Сүйүнбай, Калык (К. Маликов, "Осмонкул"), Дайыр Мусаевич (М. Байжиев, "Ар бир үйдө майрам"), Рыскул (М. Карим, "Ай тутулган түндө"), Шах (К. Мамбетакунов, "Омор Хаямдын махабаты"), Кудаярхан (Ж. Мамытов, "Курманжан датка"), Шырдакбек (Ш. Садыбакасов, "Ак боз ат"), Ниязалы (Т. Касымбеков, "Токтогул"), Орунтай (С. Ахмед, "Келиндер козголоңу", Король Эдуард, Король Франц, Людовик (У. Шекспир, "Ричард-III", "Король Лир", "Отелло"), Манилов (Н. В. Гоголь, "Өлүү жандар"), Альберито (Лопе де Вега, жана башка "Процесс". "Биринчи", "Чөлдөгү аттуу", "Нөшөр алдында", "Жалгыз дарак", "Эски жомок" жана башка көркөм жана телефильмдерге да тартылган. Андан башка "Бөбөк сенин жомогуң", "Ушундайлар да болот" жана башка телеберүүлөргө катышкан. Медалдар менен сыйланган.
thumb |Осмонов Асанкул "Тайфул" фильминде.
Памир тилдери
Памир тилдери - инди- европа тилдеринин иран тил тобуна кирген жазмасыз текткш тилдер тобу. Буга шугнан-рушан тил тобу (шугнан-бажув, рушан-хуф, бартанг-орошор жана сарыкол тилдери), язгулем, ишкаким жана вахан тилдери кирет. Айрым илимпоздор мунжан тилин да кошот. Памир тилдери СССРге (Тажик ССРинин Тоолуу Бадакшан АОсу), Афганистан, Пакистан жана КЭРдин чектеш райондоруна таралган. Язгулем тили СССРге гана, ал эми мунжан тили Афганистан менен Пакистанга гана таралган. Шугнан-рушан тобундагы тилдерде кырк миӊдей, вахвн тилинде жыйырма миӊдей киши сүйлөйт. Советтик памирликтердин жазма тили-тажикче, Афганистандыгылардыкы- фарс-дариче, Пакистандагылардыкы-урдуча, Кытайдагылардыкы-уйгурча. Бул тилдердин фонетикалык системасы, лексикалык составы, грамматикалык түзүлүшү бири биринен кескин айырмалуу, алардын өкүлдөрү өз ара түшүнө албайт. Памир тилдеринин лексикалык кай бир өзгөчөлүктөрү кыргыз тилинин памир говоруна да өткөн.
Колдонулган адабият
«Языки народов СССР», т.1, Москва 1966.
Кымсас (дарыя)
Кымсас — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Туй дарыясынын оң жээгинен 416 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Гэйл Карсон Левин
Гэйл Карсон Левин (англ. Gail Carson Levine; 1947-жылдын 17-сентябрында туулган) — америкалык жазуучу. Ал жаш өспүрүмдөр үчүн китептерди жазат. Анын "Сыйкырланган Элла" (англ. Ella Enchanted) аттуу биринчи романы 1998-жылы "Нүберинин" ардак сыйлыгына татыган.
Өмүр таржымалы
Левин Нью-Йорк шаарында чоңоюп өскөн. Ал өзүнүн чыгармачылык жөндөмү үчүн ата-энеси себепкер деп эсептейт. Анын атасы көркөм студияга ээлик кылса, апасы мугалим болуп, окуучулар үчүн пьесаларды жазган. Атасынын жетимдер үйүндө өткөн балалыгы ага "Түн ичинде Дэйв" (англ. Dave at Night) аңгемесин жазууга эргүү берген. Анын беш жаш улуу эжеси Рани сүрөтчү болуп калган.
Бала кезинде Левин аябай берилип окуган; анын сүйүктүү китеби Жеймс Мэтү Барринин "Питер Пэн" (англ. Peter Pan) китеби болгон жана ал Луиза Мэй Олкотт менен Лүси Мод Монтгомеринин чыгармаларын да ырахаттануу менен окуган. Алгач актриса жана сүрөтчү болгусу келген Левин актердукка кызыгуусу тараганга чейин театрдагы топторго катышып жүргөн.
1967-жылы ал Дэвид Левинге турмушка чыккан. Ал Нью-Йорктогу Сити коллежде философия боюнча билим алып, 1969-жылы бакалавр даражасына ээ болгон. Ал өмүрүнүн кийинки 27 жылын Нью-Йорк штатынын өкмөтүндө иштеп өткөргөн. Ал жерде адамдарга жумуш табууга жардам берип, негизинен коомдук камсыздандыруу адиси болуп эмгектенген. Ошондой эле анын Регги аттуу эрделтерери бар.
«Коркунучтуу абал» теориясы»
«Коркунучтуу абал» теориясы» – адамдардын бир бөлүгүнүн кылмыш жасоого алдынала ыктуулугунун (артыкча ынтаалуулугунун) психологиялык (же социалдык шартталгандыгынын) далилденүүсүнө негизделген кылмыштуулук себебинин концепциясы. Ушул жагынан алганда, «коркунучтуу абалда» турган адамдар (аларга кесипкөй жана «оңолбос» кылмышкерлер кирет) коомдон бөлүү максатында алдынала камакка алынууга тийиш.
Эл аралык соода укугу
Эл аралык соода укугу ― жеке жана юридикалык жактар катышкан эл аралык экономикалык (чарбалык) байланыштарды жөнгө салуучу ички улуттук жана эл аралык-укуктук ченемдердин, ошондой эле укуктук адат-салттардын жана ишкер каадалардын татаал жыйындысы. Эл аралык соода укугу улуттук же эл аралык укуктун өзалдынча тармагы болуп саналбайт. Ал эл аралык жекече укуктан баарыдан мурда, үй-бүлө, эмгек жана ишкердикке байланышпаган жарандык мамилелерге тийишпей, коммерциялык мүнөздөгү мамилелерди гана жөнгө салгандыгы менен айырмаланат. Эл аралык соода укугун ошондой эле эл аралык укуктун өзалдынча тармагы болуп саналган, негизинен мамлекеттердин жана эл аралык уюмдардын ортосундагы экономикалык мамилелерди жөнгө салуучу, экономикалык кызматташтыктын жалпы принциптерин белгилөөчү эл аралык экономикалык укук менен чаташтырууга болбойт. Кээде эл аралык соода укугу эл аралык соода укугу деп аталат. Эл аралык соода укугу укуктун жарандык, административдик, бажы, каржы (а. и. банк, салык), арбитраждык-процесстик, экологиялык ж.б. укук тармактарынын ченемдерин камтыйт.
Барак бетинин номери, жогорку жана төмөнкү колонтитулдар
Барак бетинин номери, жогорку жана төмөнкү колонтитулдар (Page Numbers, Headers and Footers). Тексттик процессорлордун көпчүлүгү барак бетине номерди автоматтык түрдө (жогорку же төмөнкү оң, сол же ортосуна) орнотот. Жогорку жана төмөнкү колонтитулдар ар бир барактын жогору жана төмөн жагына маалыматтарды жайгаштырууга мүмкүндүк берет. Мекемелердин, докладдын аттары, дата жана барактын номери жогорку жана төмөнкү колонтитулда жайгаштырылса документтин бардык беттеринде колонтитулдагы жазуулар кайталанып көрсөтүлүп турат.
Куудул
Куудул- сатиралык чыгармаларды айткан же аткарган, жүрүш-турушу, кыймыл-аракети менен элди күлдүргөн киши. Куудулдук- сейрек талант. Алар бирөөлөрдү туураган, шылдыңдаган, анекдот айткан, күлкүлүү чыгармаларды аткарган, чыгарган, маскарапоздук кылган, тамаша уюштурган, азилдешкен, аскиялашкан ж.б. Кыргыз элинде Куйручук (Кудайберген Өмүрзак уулу 1866-1940), Жоошбай Борсол уулу (1840-1919), Көкөтөй Өмүрбек уулу (1849-1916), Карачунак Шылдыр уулу (1860-1960), Бекназар Арзымат уулу (1881-1953), Шаршен Термечик уулу (1896-1942) сыяктуу таанымал куудулдар жашап өткөн. Алардын ар бири өзүнчө индивидуалдуулукка жана жалпылыкка ээ. Речине жорго сөз, апыртуу, литота мүнөздүү. Өз учурундагы социалдык маселелерди да көтөрүп чыккан. Мис., Шаршен Термечик уулу адам мүнөзүндөгү ачкөздүктү, боккурсактыкты, тойбостукту куду ошол адам кейиптенип, бети-башын кыймылдатып туурап, өзүнүн атынан (биринчи жактан) аңгеме кылып айтат: Менин абдан курсагым ачканда ичерим: арпа жармадан алты жарым аяк, конок көжөдөн жети аяк, кээде жети жарым аяк ичип жиберемин.Нанга деле ошондоймун. Боорсок менен казанга жапкан нандан болжой элекмин. Көмөч казан деген нандан төрттү же төрт жарымды араң түгөтөм. Пайдаланылган адабият: Кыргыз адабияты. Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Түзгөндөр: Шериев Ж. Муратов А.Бишкек-1994.
Тордомо челдин колбочкалары
Тордомо челдин колбочкалары, тордомо челдин кумганчалары (лат. coni) - көргөзгүч клеткалардын бир түрү. Омурткалууларда тордомо челдин фоторецепторлору же кумганча клеткалары, күндүз көрүүгө жана (көпчүлүк түрлөрдө) түстүү көрүүнү камсыз кылышат. Тордомо челдин пигменттик катмарына караган жоонойгон сырткы рецептордук өсүндүсү клеткага кумгандын формасын берип турат (ошондуктан анын атынын келип чыгышы). Көпчүлүк кескелдириктердин, жыландардын, таш бакалардын, канаттуулардын, суурлардын көзүнүн тордомо челдери толугу менен Т. ч. к-нан турат. Адамдын жана көпчүлүк күндүзгү жаныбарлардын Т. ч. к. тордомо челдин ортосунда жайгашкан. Мисалы, адамдын тордомо челинде баардыгы болуп 6,5-7 млн. Т. к. бар. Филогенез боюнча таякчалар Т. ч. к. келип чыккан.
«Кыска» вексель
«Кыска» вексель – көрсөтүлөрү менен же кыска убакыт ичинде (10 күндөн узак эмес) төлөнө турган вексель.
Ак-Таш
Ак-Таш — топоним. Валиханов жазып алган эпизоддо: Козу башы, Копого, Койдун жүнүн аламын. Үлкөн Ак-Таш барамын Үй жаптырып аламын (Валиханов жазып алган эпизод «Ала-Тоо», 1979, № 7, 14-б.),— деп Бокмурун атасы Көкөтөйдүн ашын берерде өзүнө караштуу ногой элин А. Т-ка көчүрүп барарын айтат. Географиялык реалияда Иле же Күңгөй Ала-Тоонун тескейиндеги бир нече. А.-Т-тардын бири. Ак таяк — кандардын, бектердин эшик сакчысы. Эпосто Алмамбет баатырдын Көкчөдөн кетишине байланыштуу окуяда төмөнкүчө эскерилет: Эсине албай эчтеме, Эр Алмамбет кириптир, Эшиктеги ак таяк Эсеттердин Бөкөсү Эшик ачып ийиптир (Сагымбай Орозбаков, 2. 257). Актулпар — Темиркандын тулпары. Темиркан өзүнүн ордуна Семетейди кан шайлаганына арнап өткөргөн тойдогу ат чабышта А-ды байгеге кошот. Ал Каныкейдин алтымыш асый Тайтору баш болгон 361 күлүк ат менен чабылып күч сынашат. А. чуркаган сайын кызып сынына келет. Каныкейдин эскерүүсү боюнча: Атакем Темиркандын Актулпар Теги күлүк мал эле. Кара байыр, казанат Калбыр өпкө, жез билек Канаты бар жан эле (Саякбай Каралаев, «Семетей», 1. 99),— деп өзгөчө апыртылып сыпатталат. Бирок, А-дын «канаты бар жан экени» жомоктук-фантастикалык маанайда канчалык апыртылып айтылбасын, эпос чагылдырган доор менен шартталган, жерде жашоого ылайыкташкан, кадимки эле күлүк аттардай сүрөттөлөт. А-дын негизги касиети чаалыкпас, чарчабас, күлүктүк сапаты менен байланышкан. Мына ушундай өзгөчөлүккө ээ А. учкаяк күлүктөрдүн күлүгү күч сынашкан бул жарышта марага Тайторудан кийин экинчи болуп келет. Семетей Букардан Таласка биринчи жолу барганда, жаш баласынын алыскы жолго чыкканынан жана Абыке, Көбөш сыяктуу жоосуна жолугушуудагы чырдан кооптонгон Каныкей кадырын салып атасынан А-ды сурап берет.
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Мухажир адамдар
Мухажир адамдар (урду: مہاجر) көп этникалык мусулман иммигранттар, жана ар кайсы аймактарынан көчүп алардын урпактары, Индия ючюн Пакистан, көз карандысыздыгын жарыялагандан кийин [ [Пакистан]].
Акунбешим ("Манас" эпосу)
Акунбешим ("Манас" эпосу), Акунбешим пааша, Акун шаа— Манас эпосунун эпизоддук кейипкери, Чүйдү бийлеп турган калмак каны. Кырк беш жыл кан болуп эл бийлеген А. Орго кандын Манастан жеңилгенин уккандан кийин жер-жердеги адамдарына чабарман жиберип кол курап, үч ай он төрт күн согушка даярдык көрөт. Согушта А-дин колу жеңилип, өзүн Манас атынан түшүрө сайып, артынан жете келген Айнакул башын кесип кетет (Сагымбай Орозбаков, 2. 125—145).
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Адабий укмуштуу окуялар
Адабий укмуштуу окуялар  – адабиятта борбордун багытында курч сюжеттер, жеке каармандын жана жалпы коомдун чыңалган конфликттеринен турган, окурмандын көңүлүн кызыктуу окуялардын, кырдаалдардын алмашууларына бурган прозалык чыгармалар. Тобокелдик, кылмыштуулар жөнүндөгү, илимий, укмуштуу жомокко окшогон, чыгармалардан түзүлөт.
Укмуштуу окуялар адабиятында жанрлардын элементтери бири-бирине кошулуп, биригип да кеткен. Мындай чыгармаларга кыймыл-аракеттин ыкчамдыгы, кызыктуулугу, сюжетте күтүлбөгөн окуялардын, көрүнүштөрдүн тез-тез пайда болуп турушу, табышмактуу жана сырдуу баяндоо, каармандардын аракеттеринин тездиги, тапкычтыгы, окуялардын бат алмашышы, көбүнчө ойдон чыгарылган нерселердин сүрөттөлүшү, талдоонун жоктугу мүнөздүү (мисалы, Д. Дефо “Робинзон Крузо”, А. Дюма “Мушкет мылтыгы менен куралдаган үч солдат”) Кандайдыр бир деңгээлде мындай өзгөчөлүктөр К. Жантөшевдин “Каныбек” романына да мүнөздүү көрүнүштөрдөн болуп саналат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Озмитель Евгений Кузьмич
ОЗМИТЕЛЬ ЕВГЕНИЙ КУЗЬМИЧ
Сынчы, адабиятчы Евгений Кузьмич Озмитель Алма-Ата шаарында 1926-жылы туулган. 1952-жылы КМУнун филология факультетин бүтүрүп, билим алуусун аспирантурада уланткан. 1957-жылы кандидаттык диссертация жактаган, 1972-жылы филология илимдеринин доктору болгон. 1955-жылдан СССРдин 50 жылдыгы атындагы КМУда окутуучу, орус жана чет өлкөлүк адабияттар кафедрасынын башчысы, орус адабиятынын теориясы жана тарыхы кафедрасынын профессору, 1981-жылдан Фрунзедеги орус тили жана адабияты педагогикалык институтунда (ПИРЯЛ) адабият теориясы кафедрасынын башчысы, илимий иштер боюнча ректордун жардамчысы (проректор) болуп иштеген. Анын ырлары, очерктери аскердик гезиттерде жарыяланып турган. Сынчы-адабиятчы катарында 1952-жылдан баштап чыга баштаган. Бир катар монографиялардын, адабият таануу жана адабий-сын мүнөзүндөгү брошюралардын, илимий жана публицистикалык макалалардын автору, кыргыз мектептеринин 10-класстары үчүн орус совет адабияты боюнча окуу китебинин авторлошу. Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген мугалими (1979-ж.). 1975-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. «Кызыл Жылдыз», “III даражадагы Даңк” ордендери, «Каармандыгы үчүн», «1941–1945-жылдары Улуу Ата Мекендик согушта Германияны жеңгендиги үчүн», «Эмгектеги артыкчылыгы үчүн», «Эмгек ветераны» ж.б. медалдар менен сыйланган.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Орус тилинде
Проблемы сатирической обработки образов в поэме Н.В.Гоголя “Мертвые души”: Сб. науч. раб. - Вып. 3.  Ф., 1954. -с. 7797.
Красный Дьявол: Из истории советской сатирической журналистики. -Ф.: КГУ, 1960.  93 с.
Классики советской сатиры.  Ф.: КГУ, 1962.  46 с.
Советская сатира. Семинарий. Пособие для студентов.  М.: Просвещение, 1964.  260 с.
Революционная сатира Октября.  Ф.: Мектеп, 1966.  267 с.
Литература горного края: Сборник статей.  Ф.: Кыргызстан, 1971.  136 с.
Теория революционной сатиры: Исторический очерк.  Ф.: Мектеп, 1971.  111 с.
О сатире и юморе: Пособие для учителей.  Л.: Просвещение, 1973.  192 с.
Киргизская литература и современный литературный процесс.  Ф.: Кыргызстан, 1975.  132 с.
Киргизская литература и общесоюзный литературный процесс.  Ф.: Кыргызстан, 1975.  148с.
Современность  источник поисков, новаторства, мастерства: Из опыта литературы наших дней.  Ф.: Кыргызстан, 1977.  214 с.
Взаимосвязи и взаимодействия художественных культур народов ССР и Киргизской литературы: Тезисы, докл. и сообщения респ. науч. конф.  Фрунзе, 20–22-сент. 1978.  Ф., 1978.
Наследие классики и киргизская литература.  Ф.: Кыргызстан, 1980.  256 с.
Жанрово-стилевое своеобразие многонациональной советской литературы.  Ф., 1980.
Теория литературы: Пособие для студентов национальных педвузов. - Ф.: Мектеп, 1986.  172 с.
Введение в литературоведение: Программа для национальных педвузов. -Л.: Просвещение, 1987.  25 с.
Мир современника: Повесть. – Литературный Киргизстан. 1987. № 2.  с. 320.
Краткий учебный словарь литературоведческих понятий.  Ф.: 1986.  20 с.
Русская советская литература: Учебник для 11 класса киргизской школы.  Ф.: Мектеп, 1989. - 333 с.
Введение в литературоведение. Тесты для самостоятельной работы студентов.  Ф.: Мектеп, 1990. -45 с.
Человек и литература в меняющемся мире.  Бишкек, 1992.  302 с.
Ичельма дарыясы
Ичельма — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Русская дарыясынын сол жээгинен 152 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 47 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эл аралык стандарт
Эл аралык стандарт ― эларалык уюмдар тарабынан кабыл алынган стандарт.
Капсалаң кызы Изаат
Капсалаң кызы Изаат (Туулган, өлгөн жылдары белгисиз) Оймочу, өрмөкчү жана чачыкчы. Нарын районундагы Жан-Булак айылында төрөлгөн. Чоң-Кара-Кужурду жердеп, Лахол айылында дүйнөдөн өткөн. Ал айылда кийинкилер үчүн узчулукту үйрөтүүнүн мектебин түзгөн. Улуу Ата Мекендик согуштан кийин көркөм кол өнөрчүлүктү жандандырып кармоо нускасы Кара-Кужур кыштоосунда Изаат байбичеден башталат. Ал бул чөлкөмгө анча тааныш эмес, Ат-Башылыктарга гана мүнөздүү болгон «Салбай оюмду» таратып үйрөтөт. Өрмөк үстүндө терменин ондон ашуун түрүн жатка көкүрөккө түйүп жүргөн уз боз үйдүн боо-чуулары жана кылдырооч, тегирич өңдүү жасалга таар буюмдарына «омуртка», «чымын канат», «кыял», «жарым кыял», «бото моюн», «ийрек», «жарым ийрек», «тумарча» өңдүү көркөм көчөттөрдү түшүрө турган өрмөктү куруп, аны күзүктөп, кыз-келиңдерди тегерегине топтоп, өзү көрсөтүп, аларды «термечи» кылып чыгарган. Анын өрөөндө биринчи жасалгалап көтөргөн боз үйүндөгү кийиз, таар, сайма, чий буюмдары кийинки уз болуучулар үчүн нуска.
Изааттын чеберчилик мектебинен чыккандар - келиндери: Сыдыкова Калыйча, Акматова Калыйча, кызы Сыдыкова Марипа, айылдаштары: Качаганова Зыйнат, Көйкөлова Калыйча, Абдыгазиева Апал, Акунова Сатыгүл, Жаныгулова Кенжеке сыяктуулар термечи жана шырдакчылар. Изааттан айылдаштары ич курду, кол башында чалууну, тор чачыктарды түйүүнү, чий чырмакта «омуртка көчөтүн», «мүйүз оюмун» берүү ыкмаларын үйрөнүшкөн.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Дингольфинг
Дингольфинг - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Дингольфинг-Ландау (район)|Дингольфинг-Ландау районуна карайт. Төмөнкү Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы –  18 222  киши (2010-ж.). Аянты – 44.04 км2.
Яшасен (Миякин району, Башкыртстан)
Яшасен — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Кожай-Семен айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 0 киши. Почта индекси — 452084, ОКАТО коду — 80244835012.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Шылдырчымындар
Шылдырчымындар (лат. Syrphidae) — учканда шылдыраган табыш чыгаруучу чымындардын бир тукуму, булардын көп түрлөрү бар: сары аарысымак шылдырак (лат. Temnostoma vespiforme), пиязчыл шылдырак, кадимки шылдырак (Myiatropa florea).
«Порттук» коносамент
«Порттук» коносамент – али портко келе элек, кемеге жүктөө үчүн кабыл алынган, жүккө товар башкаруучу документ.
Көк жору
Kөк жору же балта жутар (Gypaetus barbatus), (Linnaeus, 1758):
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Ареалы чачыранды. Түндүк Африканын тоолуу аймактары, түштүккө карай Дракон тоолоруна чейин. Европада Пириней жарым аралдардын тоолору; Кипрге кокусунан учуп келгени байкалган. Азиянын батышында Кичи Азиядан тартып, чыгышында Син-Тибет тоолоруна, түндүккө карай Палеарктиканын бийик тоолоруна, түштүк жакта Синай жарым аралына, Түндүк Ирак, Түштүк Иран, Борбордук жана Афганистанга, Гималайдын жана Юнкандын түштүк бетине чейин. Ошондой эле, Кызыл деңиздин чыгыш жээктеринен түштүк жагынын жармына чейин уяларын салат. Кыргыз Республикасында Батыш, Түндүк, Борбордук жана Ички Тянңшандын бийик тоо кыркаларында, ошондой эле Памир-Алайда кездешет.
Жашаган аймактары
Тянңшанң тоо системасынын бийик тоолуу аймактарында кездешет, көбүнчө тилке кеткен релңефтерде жашоосуна мүнөздүү; анда-санда жапайы ача туяктуулар жашаган (жайылган) түзөңдөрдө, ошондой эле мал чарбасынын жайыттарында да кездешет.
Саны
Көк жору адатта бийик тоолордо отуруктуу куштардын бири, ошондуктан анын санына атайлап эсеп жүргүзүлгөн эмес. Анын саны республиканын түштүк тарабында көбүрөөк. Эгерде түндүк тарапта маршруттук эсепте (1км2 да 0,01-0,4 особң) 1-2 куш байкалса, ал эми түштүктө 3-5 особдон кем эмес. Ноокат районундагы Мазарсай жайытында 27-28-сентябрда 12ге чейин көк жору байкалган, анын ичинен 5өө чоңдору болгон. 1992-жылы август-октябрң айларынын ичинде республика боюнча байкоо жүргүзүлгөн маалда 34 көк жору катталган, анын ичинен 21 чоңдору, 12 особдордон – 1-3 жаш жана бирөө ошол жылдагы балапаны болуп чыккан.
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Отуруктуу түр. Биринчи уясын кышында эле салат. Басышы 2 айга чейин созулат. Уясында 1-2 жумуртка, бирок учууга чейин анын бирөө гана аман калат. Балапандары август-сентябрң айларында басылып чыгышат. Кыргызстанда көк жорунун популяциясынын жаштык структурасы боюнча жүргүзүлгөн байкоолорго караганда, чоңдору (жетилгендери) жыл сайын эле көбөйүүгө катышпагандыгы белгилүү болду.
Чектөөчү факторлор
Жапайы туяктуулардын санынын кыскарылышынын эсебинен тоют базасынын азайышы. Ошону менен бирге, малдын санынын көбөйүшү анын санына жагымдуу таасирин тийгизбей койбойт, себеби өлгөн мал утилизацияланбай калат. Кээде адамдар тарабынан түздөн-түз жок кылынышы.
Көбөйтүү (колдо багуу)
Зоопарктарда ийгиликтүү эле көбөйүшөт. Кыргызстанда колдо өстүрүлбөйт.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Кыргыз Кызыл китебине киргизилген.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Уялаган жерлерин сөзсүз түрдө коргоого алуу, байкоо жүргүзүүнү уюштуруу, андан алынган каражаттарды жасалма жол менен тамактандырып экологиялык туризмди өнүктүрүү. Ошондой эле жергиликтүү эл куштарды өлгөн малдын эти менен камсыз кылуусун уюштуруу.
Статусу
VI category, Near Threatened, NT: R. Кыргызстандын фаунасынын уруусунда бир гана өкүлү. G.b. aureus (Hablizl, 1783) түрчөөсү кездешет.
Жарты тегерек каналчалар
Жарты тегерек каналчалар (canales semicirculares) - ички кулактын бир бөлүгү, дене менен башты кыймылдатканда жана мейкиндикте өзгөрткөндө теңсалмакты сактоону жөнгө салууга катышат. Көпчүлүк омурткалууларда үч Ж. т. к. (миногада - 2, миксинде - 1), алар бири бирине карама-каршы перпендикулярдык аянтчада орношкон. Ж. т. к. жаргакча келип, ичинде эндолимфа менен толтурулуп сөөктүү же кемирчектүү футлярда (капсулада) жайгашкан. Ж. т. к. сүйрү баштыкча менен байланышып, омурткалуу жаныбарлардын теңсалмакты сактагыч органы болуп эсептелет.
Кудайкулов Абжапар
Кудайкулов Абжапар 1947-жылы 27-июнда Сузак районуна караштуу Кызыл-Кыя айылында туулган.
Эндолимфалык канал
Эндолимфалык канал – ички кулактын түтүгү, адаттагыдай узун жана туюк. Алгачкы угузгуч ыйлакча менен сырткы чөйрөнү байланыштыргыч болуп эсептелет. Э. к. былжырлуу суюктук - эндолимфа менен толтурулуп, үндү өткөрүүгө катышат.
Исток (Суера куймасы)
Исток — Орусиядагы дарыя. Курган облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Суерь дарыясынын сол жээгинен 16 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы Курган шаарынан Есет дарыясынын куймасына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Самердэйл (Нү-Жерси)
Калкы - 5079 киши. Болжолдуу аянты - 3.6 км². FIPS коду — 34-68340.
Ача куйрук кабыкчылдар
Ача куйрук кабыкчылдар (лат. Scolytus) —  дарактарды бүлүндүрүүчү коңуздардын бир уруусу, буларга кыйла түрлөр кирет: кайыңчыл ача куйрук кабыкчыл (лат. S. ratzeburgi), жалтырак ача куйрук кабыкчыл, ири ача куйрук кабыкчыл (S. scolytus), эминчил ача куйрук кабыкчыл (S. intricatus), бырыштуу ача куйрук кабыкчыл (S. rugosus), шорголок ача куйрук кабыкчыл (S. multistriatus).
Кэтрин Патерсон
Кэтрин Уолмендорф Патерсон (англ. Katherine Womeldorf Paterson; 1932-жылдын 31-октябрында туулган) — балдарга арналган романдары менен таанымал Кытайда туулган америкалык жазуучу. 1975-1980-жылдарда жазылган төрт китеби менен ал эки "Нүбери" медалын жана эки Улуттук китеп сыйлыгын утуп алган. Ал эки ири эл аралык сыйлык утуп алган үч адамдын бири болуп саналат; "балдар адабиятына көпкө чейин кошкон салымы үчүн" ал 1998-жылы эки жылда бир берилген Ханс Кристиан Андерсендин сыйлыгына татыктуу болгон жана 2006-жылы "балдардын жана чоң окурмандардын адабиятына кошкон кеңири салымы үчүн" ал Швед көркөм кеңешинин Астрид Линдгрен мемориал сыйлыгын утуп алган. Бул балдар адабиятындагы эң чоң акчалай сыйлык болуп эсептелет. Ошондой эле жараткан эмгектеринин көлөмү үчүн ал 2007-жылы Нүштат балдар адабияты сыйлыгына жана 2013-жылы Америка китепкана бирикмесинин Лаура Инголлс Уайлдер медалына ээ болгон. Ал 2010 жана 2011-жылдары кызмат кылган АКШнын Жаштар адабияты улуттук элчиси болгон.
Лори Холс Андерсон
Лори Холс Андерсон (англ. Laurie Halse Anderson; 1961-жылдын 23-октябрында туулган) — балдарга жана жаш өспүрүмдөргө арналган романдары менен белгилүү америкалык жазуучу. Ал жаштарга арналган китептери менен кошкон салымы үчүн 2007-жылы Америка китепкана бирикмеси тарабынан "Маргарет Эдвардс" сыйлыгын алган.
Ал 1999-жылы жарыкка чыккан "Сүйлө" (англ. Speak) романы менен таанылган.
Тору-Айгыр (айыл)
Тору-Айгыр (Тору-Айгыр) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Ысык-Көл районундагы айыл. Тору-Айгыр айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 2 470 киши.
«Салык башкалкасы»
«Салык башкалкасы» – салыктык жана башка жеңилдиктерди берүү менен, чет жактан каржы капиталын тартуу саясатын жүргүзгөн чакан мамлекеттер менен аймактар. Кээде салыктан жеңилдетүү кирешелердин айрым түрлөрүнө гана таандык болот: м.: Люксембургда банктар үчүн жеңилдетилген салык тартиби бар. Оффшордук аймактардан (борбордон) айырмаланып, «С. б-да» аргандай жеңилдиктер чет өлкөлүк гана эмес, жергиликтүү компанияларга да каралган.
Төрт-Көл, Сокулук району
Төрт-Көл (Төрт-Көл) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Сокулук районундагы айыл. Ат-Башы айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 092 киши.
Эл аралык сүйлөшүү
Эл аралык сүйлөшүү — өз ара кызыкчылык туудурган маселелер, эл аралык мамилелердин ар кандай тармактарындагы кызматташтыкты орнотуу, колдоо жана өнүктүрүү, ага шайкеш келген укуктук каражаттардын жардамы аркасында аларды жөнгө салуунун принциптери менен айкын тариздерин аныктоо, эл аралык келишимдерди иштеп чыгуу жана корутундулоо, мамлекеттер аралык түзүмдөрдү жасоо маселелери боюнча ой-пикир алмашуу үчүн, ошондой эле талаш-тартыштар менен чыр-чатактарды, анын ичинде согуштук мүнөздөгүлөрүн да, чечүү үчүн эларалык укук субъекттеринин иш сүйлөшүүсүнүн эң натыйжалуу тариздеринин бири.
Термек жайгашуусу
Термек жайгашуусу (Keyboard layout-Раскладка клавиатуры). Улуттук алфавиттин арип жана тамгаларын термек баскычтарына туура келтирүү. Экранда пайда болгон символ жеке эле басылган баскычка көзкаранды болбостон, ал учурдагы баскычтардын жайгашуусуна да көзкаранды. Баскычтар жайгашуусу өзгөртүлгөндөн кийин баскычта көрсөтүлгөн символ экранда чагылдырылганга туура келбей калышы мүмкүн.
Бекмаматова Бурулкан
Бекмаматова Бурулкан 1948-жылдын 3-майда Сузак районуна караштуу Октябрь кыштагында туулган.
Когит (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Улупамир
Улуу Памир (Улупамир, туркчо Ulupamir) ― Түркияда Ван областында Эржиш районундагы кыргыз айылы.
Тарыхы
Ооганстандагы согуштан качкан кээ бир кыргыздар 1982 жылы Түркиянин Ван областына барышат. Түркиягa көчүп келген кыргыздар, Кыргызстан жана Ооганстан четтеринин арасындагы Памир жайлоосунда жашаган жана Түркияга келгенден кийин жашаган жерлерин эстеп, үрп-адаттары менен жашоо үчүн жана айылдын атыны Улупамир деп атаган. Түркия Жумурийатынын өкмөтү макул болуп Улупамир айылы деп аталган.
Маданияты
Тамактар; Беш-бармак жана манты, Ооган плову, эт менен жасалган нан, эт менен жасалган баштак (пейнир)ты прог (бөрек) түрлөрү Улупамир кыргыз элинин улуттук тамактары.
Географиясы
Ван шаарына 130 км, Эржиш шаарына 30 км аралыкта.
Экономикасы
Айыл калкы дыйканчылык жана мал чарбасында иштейт.
Айыл башкармасы
Ар 5 жыл сайын шайлоо менен айыл башчысы дайындалат. Шайланган айыл башчылары: