cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кулсереков Асанбек
Ал «СССРдин Эл чарба жетишкендиктери» (эки жолу) төш белгиси, «Эмгектеги артыкчылыгы үчүн», «Эмгек ардагери » жана Лениндин 100 жылдык юбилейлик медалдары, «Эмгек Кызыл Туу» жана Ленин ордендери, СССР Айыл чарбасынын отличниги төш белгиси менен сыйланган. СССРдин 9-, 10-беш жылдыктарынын ударниги болгон.
Ошондой эле баалуу сыйлыктардын да (1971-ж., Москвич 412; 1980-ж., Нива; 1990-ж., УАЗ) ээси. Учурда жеке менчик фермерлик менен алектенет. Шааболот уруусунан.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Тектоникалык жарака
Тектоникалык жарака – тоо тектердин деформацияланышынан пайда болгон жарака.
Милфорд (Массачусетс)
Милфорд (Массачусетс) (Milford) — Массачусетс штатынын Уорчестер (Worcester) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 27 999 киши. Болжолдуу аянты - 38.5 км². FIPS коду — 25-41165.
Монго тили
Монго тили бир нече диалектилерге бөлүнөт. Кээ бир диалектилер жазууну (латын алфавиттин негизинде) колдонушат.
Монго — тоналдуу тил.
Булактар
https://web.archive.org/web/20070724090444/http://www.panafril10n.org/wikidoc/pmwiki.php/PanAfrLoc/MongoNkundo
Салтанаттуу жүрүш
Салтанаттуу жүрүш, м а р ш - кандайдыр бир окуя, белгилүү бир дата (майрам), үрп-адат, ырым-жырым жана башка салтанаттарды белгилөөдө же бир нерсени талап кылган учурда аны жалпы коомго жеткирүү үчүн эл алдында жүрүшкө чыгуунун бир формасы. СССРде Октябрь революциясын (7-ноябрь), Эмгекчилердин эл аралык тилектештиги күнүн (1-Май) жана башка белгилөө учурунда салтанаттуу парад, демонстрациялар жүргөн. Акыркы мезгилде негизинен президенттердин инаугурация аземи учурунда колдонулат.
Пишпек чеби
Пишпек чеби, Бишкек чеби – Кокон хандыгынын Чүй өрөөнүндөгү чыңдоосу.
Зу (Бир району, Башкыртстан)
Зу — Башкыртстандын Бир районундагы айыл, Калинников айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 74 киши. Почта индекси — 452464, ОКАТО коду — 80213816002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Пишпек уезди
Пишпек уезди – (Пишпекский уезд) Жетисуу облусунун административдик бөлүгү (1878–1924). Токмок уездинин (1867-ж. уюшулган) ордуна түзүлгөн. Уездге азыркы Кара-Балта шаарынан Балыкчыга чейинки аймагы жана Кочкор, Жумгал, Тогуз-Торо өрөөндөрү кирген. 1910-ж. үч участка (Пишпек, Беловодск, Токмок) жана 33 болуштуктан турган. 1897-ж. калкы 176, 6 миң болсо, 1910-ж. 241, 8 миңге жеткен. 1916-ж. Пишпек уезди улуттук-боштондук кыймылынын очогу болгон. Кыргыз АОнун түзүлгөндүгүнө байланыштуу 1924-жылдан Пишпек округу болуп аталып калган.
Тектоникалык гипотезалар
Тектоникалык гипотезалар – жер кыртышынын структурасын түзгөн кыймылдар менен деформациялардын себептери жөнүндөгү илимий божомолдор. 18-кылымда немец геологу А. Г. Вернер тоо тектердин деформацияланышын илимий түшүндүрүүгө биринчи аракет кылган. Ал тоо тектердин нормалдуу жайгашуусунун бузулушун суу астындагы жылышуулар менен байланыштырган (нептунизм гипотезасы). Ага каршы плутонизм гипотезасы (Ж. Геттон) пайда болуп, ал тоо тектердин бүктөлүүгө дуушарланышын жер кыртышынын өйдө көтөрүлүшү менен байланыштуу деп түшүндүргөн. 19-кылымдын 2-жарымында – 20-кылымдын башында контракция гипотезасы пайда болгон (Л. Эли де Бомон, А. Гейм, Э. Зюсс, X. Жефрис, орус геологдору А. П. Карпинский, Ф. Н. Чернышев, И. В. Мушкетов ж. б.). Анда жер кыртышы акырындык менен сууп, радиусу кичирейет. Горизонталь багытындагы кысылуу күчү пайда болуп, андан тоо тек катмарлары бүктөлүүгө дуушарланат. Бирок, тоо тектердин радиоактивдүүлүгүнүн ачылышы бул гипотезаны күмөн санатып, 20-кылымдын 1-жарымында дифференциация гипотезасы пайда болду. Бул гипотезаны жактоочулар тоо тектердин радиактивдүү ажыроодон жогорку температура пайда болуп, мантиянын заттары бир аздан эрип иргелет. Эриген женил силикаттар топтолгон жерде материктик кыртыш пайда болот. Изостадия законуна ылайык эриген жердин үстү көтөрүлүп, дөңсөөлөр пайда болуп, бүктөлүү процесстери жүрөт. Булардан башка кыртыш астындагы агымдар (мантиядагы конвекциялык агымдар), пульсация (геологиялык тарыхта Жер шарынын кичирейүү, чоңоюу мезгилдеринин алмашуусу) жана Жер шарынын кеңейүү (геологиялык убакыт өткөн сайын Жердин радиусу чоңоёт) гипотезалары бар. 20-кылымдын башында материктердин жылып жүрүшү жөнүндө гипотеза (мобилизм) пайда болуп (америкалык геолог Ф. Тейлор, өзгөчө немец геофизиги А. Вегенер), материктер горизонталь багытта чоң аралыкка (миңдеген км) жылышы мүмкүн делет. Мындай кыймылдардын себеби Жердин айлануусунан келип чыккан күчтөр менен байланыштырылган. 20-кылымдын 60–70-жылдарында мобилизм идеялары «Жаны глобалдык тектоника» («плиталардын тектоникасы») гипотезасынын (америкалык илимпоздор X. Хесс, Р. Диц ж. б.) маалыматтары менен толукталып, кайрадан өөрчүдү. Мында литосфера ири плиталарга бөлүнүп, кыртыш астындагы конвекциялык агым менен жылып, бири биринен алыстаган жерлерде рифтер (акырындык менен океандар), ал эми бири биринин астында жылып кирген жерлерде дого сымал аралдар, тоо системалары пайда болот деп түшүндүрүлөт. Вул гипотезаларда чечиле элек маселелер көп, алар ар тараптан изилденип келет.
Мадаваска (Мэн)
Мадаваска (Мэн) (Madawaska) — Мэн штатынын Аростук округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4035 киши. Болжолдуу аянты - 146.2 км². FIPS коду — 23-42520.
Вермонтвилл
Вермонтвилл (Vermontville) — Мичиган штатынын Eaton округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 789 киши. Болжолдуу аянты - 3.1 км². FIPS коду — 26-81960.
Альт-Резе
Калкы - 334 киши(2013-ж.). . Аянты - 9,11 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 56 002. Муниципалитеттин башчысы — Мартин Ауг.
Шаменов Кожоналы
Шаменов Кожоналы (1. 10. 1911, азыркы Чүй обл., Аламүдүн району, Орто-Алыш айылы - 6. 6. 1979, Фрунзе ш.) - мамлекеттик ишмер. 1929-ж. Кызыл-Аскер жана Орто-Алыш айыл советтеринин катчысы болуп иштеп жүрүп, 6 айлык юридикалык курсту бүтүргөн. Талас кантондук жана Калинин (азыркы Жайыл), Чүй, Кетмен-Төбө райондорунун прокуратурасында тергөөчү (1930-33), Кемин районунун, Көк-Жаңгак шаарынын прокурору, Кыргыз ССРнин прокурорунун жардамчысы (1933-36), ТяньШань обл. прокурорунун орун басары (1939-41), Кыргыз ССРнин прокурорунун жардамчысы (1941-44), Ысык-Көл обл. прокурору (1944-50), Кыргыз ССРнин прокурорунун орун басары (1950-51), Кыргыз ССР Жогорку сотунун төрагасы (1951-53,1962-67), Кыргыз ССРинин юстиция министри (1953-59) болуп иштеген. Кыргыз ССР Жогорку Советинин (үч жолку чакырылыштары) депутаты. Эмгек Кызыл Туу, Кызыл Жылдыз, «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган.
Battle Royale
Battle Royale (バ ト ル · ロ ワ イ ア ル, Batoru Rowaiaru) - 2000-жылы тартылган жапониялык антиутопиялык экшн коркунучтуу тасма. Ал 1999-жылы Кушун Таками жазган ошол эле аталыштагы романга негизделген. Тасманын режиссеру Кинжи Фукаски, ал эми сценарийин анын уулу Кента жазып, тасмада Такеши Китано тартылган. Тасма антиутопиялык Жапонияда орун алып, жогорку класттын окуучусу Шуя Нанахара жана анын классташтарынын окуяларын баяндайт. Алардын классы мектеп окуучулары арасында жыл сайын өтүүчү оюнга өкмөт тарабынан тандалып алынат. Бул оюндун шартына ылайык, окуучулар бир класска топтолуп эң акыркысы тирүү калганча бири-бирин өлтүрүшү керек. Тасма өлкө ичинде жана башка чет өлкөлөрдө да карама-каршы пикирди жаратып, бир нече өлкөдө тасманы көрсөтүүгө уруксат берилген эмес же болбосо көрсөтүүдөн таптакыр алынып салынган.
Тасма алгач 2000-жылы, 16-декабрда Токиодо 200 экрандан көрсөтүлгөн. Ал Жапонияда аз колдонулган көрсөткүчтө "R-15" орунду көрсөтүп, биринчи дем алышта 212 миллион иент тапкан (1.8 миллион АКШ доллар) Ал алгач чыккандан кийин алты жума боюнча жапон тилиндеги эң кирешелүү тасма деп эсептелинген жана кийинчерээк 22 өлкөгө жайылтылган. Тасма дүйнө жүзү боюнча кабыл алынып, сынчылардын жакшы баасына ээ болгон. Ошондой эле бул тасма Фукасакунун эң мыкты тасмаларынын бири деп эсептелинет. Фукасаку тасманын уландысы Battle Royale II: Requiem'ди тартып баштап, бирок Такеши Китано менен биринчи гана эпизодун тартып бүткөндөн кийин простата рак оорусунун айынан каза тапкан. Анын уулу Кента Фукасаку 2003-жылы тасманы тартып бүтүрүп аны атасынын эелесине арнаган.
Биумонт (Миссисипи)
Калкы - 977 киши. Болжолдуу аянты - 9.1 км². FIPS коду — 28-04500.
Польхаген
Калкы - 1195 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 12,87 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 57 030. Муниципалитеттин башчысы — Герхард Вишхөфер.
Улакол-Семизбел өрөөнү
Улакол-Семизбел өрөөнү – Ички Теңиртоодогу өрөөн. Тескей Алатоонун түн. тармактары — Тегерек, Кыргоожунай, Каракүнгөй, Борке тоолору м-н курчалган.
Кеңдик багытында 34 кмге созулуп жатат; туурасы 4 км. Деңиз деңг. Бийикт. 2100–2700 м. Өрөөндү курчаган тоолордун анын таманынан салыштырмалуу бийикт. 600–1200 м. Таманы чыгыштан батышка карай бийиктейт (орт. Бийикт. 2400 м). Төртүнчүлүк мезгилдин чопо, кум, шагылдары м-н толгон. Курчаган тоо капталдары төмөнкү палеозойдун гранит, гранит-диорит, диорит интрузия тектеринен турат. Климаты кургак, мелүүн континенттик. Январдын орт. темп-расы —5°С, июлдуку 18°С. Жылдык жаан-чачыны 200 мм. Өрөөн аркылуу Борке, Туурасуу, Улакол суулары агып өтөт. Негизинен жарым чөл ж-а кургак талаа ландшафты басымдуу; талаа  ж-а шалбаалуу талаа ландшафттары өрөөндүн түш. капталында кездешет. Жайыт.
Аялдарга карата дискриминациянын бардык формаларын жок кылуу жөнүндө конвенция
Аялдарга каршы дискриминациянын бардык түрлөрүн жоюу боюнча Конвенция (CEDAW) — Бириккен Улуттар Уюмунун Баш Ассамблеясы тарабынан 1979-жылы кабыл алынган эл аралык келишим. Ал 1981-жылы 3-сентябрда түзүлгөн жана 189 мамлекет тарабынан ратификацияланган. Конвенцияны ратификациялаган элүүдөн ашык өлкөлөр муну белгилүү бир билдирүүлөр, эскертүүлөр жана каршылыктар менен жасашты, анын ичинде 38 өлкө Конвенцияны чечмелөөгө же колдонууга байланыштуу талаш-тартыштарды чечүүнүн жолдорун караган 29-беренени аткаруудан баш тартышты. АКШ менен Палау кол коюшту, бирок келишимди ратификациялаган жок. Ыйык Такты, Иран, Сомали, Судан жана Тонга CEDAWга кол койгон эмес.
CEDAW төрайымы кызматын учурда Хилари Гбедема ээлейт.
Жыйынтык
Конвенция расалык дискриминациянын бардык формаларын жок кылуу жөнүндө конвенцияга окшош форматка ээ, "өзүнүн олуттуу милдеттенмелеринин көлөмү боюнча да, анын эл аралык мониторинг механизмдери боюнча да". Конвенция 30 беренеден турган алты бөлүктөн турат.
Негизги жоболор
1-берене аялдарга карата дискриминацияны төмөнкүдөй аныктайт : Аялдардын үй-бүлөлүк абалына карабастан, эркектер менен аялдардын тең укуктуулугунун, саясий, экономикалык, социалдык, маданий, жарандык же башка чөйрөдө адамдын укуктарынын жана негизги эркиндиктеринин негизинде, адам укуктарын таанууга, пайдалануусуна же жүзөгө ашыруусуна зыян келтирүүчү же жокко чыгаруучу натыйжага же максатка ээ болгон жынысына жараша жасалган ар кандай айырмалоо, четтетүү же чектөө.
2-берене Конвенцияны ратификациялаган катышуучу-мамлекеттер гендердик теңчиликти өздөрүнүн ички мыйзамдарында бекемдөөгө, өз мыйзамдарындагы бардык дискриминациялык жоболорду жокко чыгарууга жана аялдарга карата басмырлоодон коргоо үчүн жаңы жоболорду кабыл алууга ниеттенүүнү билдирет. Конвенцияны ратификациялаган мамлекеттер ошондой эле аялдарды басмырлоодон натыйжалуу коргоону кепилдөө үчүн сотторду жана коомдук институттарды түзүүгө жана жеке адамдар, уюмдар жана ишканалар тарабынан аялдарга карата колдонулган дискриминациянын бардык түрлөрүн жоюу үчүн чараларды көрүүгө тийиш.
3-беренеге ылайык, катышуучу мамлекеттер аялдардын негизги укуктарын жана негизги эркиндиктерин “эркектер менен тең укуктуулуктун негизинде” “саясий, социалдык, экономикалык жана маданий чөйрөлөрдө” кепилдикке алууну талап кылат.
4-беренеде "... эркектер менен аялдардын ортосундагы иш жүзүндө тең укуктуулукту тездетүүгө багытталган атайын чараларды кабыл алуу дискриминация болуп эсептелбейт" деп белгилейт. Энеликти өзгөчө коргоо гендердик басмырлоо катары каралбайт, деп дагы кошумчалайт.
5-берене катышуучу мамлекеттерден бир жыныстын төмөндүгү же артыкчылыгы же эркектер менен аялдардын стереотиптик ролу идеясына негизделген бейкалыс пикирлерди жана каада-салттарды жоюу үчүн чараларды көрүүнү талап кылат. Ал ошондой эле катышуучу-мамлекеттерге “...балдарын тарбиялоодо жана өнүктүрүүдө эркектер менен аялдардын жалпы жоопкерчилигин таанууну камсыз кылууну” тапшырат.
8-беренеде катышуучу-мамлекеттер аялдардын «эл аралык деңгээлде өз өкмөтүнүн өкүлү болуу жана эл аралык уюмдардын ишине катышуу мүмкүнчүлүгүнө» кепилдик берерин камсыздайт.
9-беренеде катышуучу-мамлекеттер “аялдарга өз жарандыгын алууга, өзгөртүүгө же сактап калууга эркектер менен бирдей укуктарды” жана “балдарынын жарандыгына карата бирдей укуктарды” берүүгө милдеттендирилген.
10-берене аял студенттердин билим алууда бирдей мүмкүнчүлүктөрүн камсыздайт жана чогуу окууга үндөйт. Ал ошондой эле жеңил атлетикага, стипендияларга жана гранттарга бирдей мүмкүнчүлүктү камсыз кылат, ошондой эле "аял студенттердин окуусун таштоо деңгээлин кыскартууну" талап кылат.
11-беренеде аялдардын иштөө укугу "бардык адамдардын ажырагыс укугу" катары көрсөтүлгөн. Ал бирдей эмгекке бирдей эмгек акыны, социалдык камсыздоого укукту, акы төлөнүүчү өргүүлөрдү жана "мурдагы иштеген жеринен, стажынан жана социалдык жөлөкпулдарын жоготпостон, акы төлөнүүчү же салыштырылуучу социалдык жеңилдиктер менен" кош бойлуулук жана төрөт боюнча өргүүнү талап кылат. Энелик, кош бойлуулук же нике абалы боюнча иштен бошотууга тыюу салыныш керек.
12-берене катышуучу-мамлекеттерди “саламаттык сактоо кызматтарына, анын ичинде үй-бүлөнү пландаштырууга байланыштуу кызматтарга жеткиликтүүлүктү камсыз кылуу максатында саламаттыкты сактоо тармагында аялдарга карата дискриминацияны жок кылуу үчүн бардык тийиштүү чараларды көрүүгө” милдеттендирди.
13-беренеде аялдардын “экономикалык жана социалдык турмушта” тең укуктуулугуна, өзгөчө “үй-бүлөлүк жөлөкпулдарга, кредиттерге, ипотекага жана финансылык кредиттердин башка түрлөрүнө, ошондой эле эс алуу иш-чараларына, спортко жана маданий турмуштун бардык аспектилерине катышуу укугуна” кепилдик берилет".
16-беренеде "никеге жана үй-бүлөлүк мамилелерге тиешелүү бардык маселелерде аялдарды басмырлоого" тыюу салынат. Атап айтканда, ал эркектер менен аялдарга "никеге турууга, жубайды эркин тандоого", "никеге турганда жана аны бузууда", "ата-эне катары", "өз балдарынын санын жана аралыктарын эркин жана жоопкерчиликтүү чечүүгө", "күйөөсү менен аялы сыяктуу эле жеке укуктар, анын ичинде фамилияны, кесипти жана ишти тандоо", "жубайлардын экөөнө тең мүлккө ээлик кылуу, сатып алуу, башкаруу, пайдалануу жана тескөө боюнча" бирдей укуктар жана милдеттер таанылган.
17—24-беренелер Бул беренелер CEDAW комитетинин курамын жана жол-жоболорун сүрөттөйт. Мисалы иерархиялык түзүлүш, CEDAW менен улуттук жана эл аралык мыйзамдардын ортосундагы мамилелердин эрежелери жана ченемдери, конвенцияны ишке ашыруу үчүн зарыл болгон чараларды көрүүгө мамлекеттердин милдеттенмелери.
25—30-беренелер Бул беренелер ратификация жана тиешелүү мамлекеттердин эскертүүлөрүн киргизүү боюнча жалпы административдик процедураларды сүрөттөйт.
Мүчөлөр жана ратификация
Конвенцияны ратификациялабаган же ага кошулбаган БУУнун алты мүчөсү Иран, Палау, Сомали, Судан, Тонга жана Америка Кошмо Штаттары.
Конвенцияга кошулбаган Бириккен Улуттар Уюмуна мүчө эмес мамлекет бул Ыйык Такты/Ватикан.
2007-жылы Кытай Республикасы (Тайвань) да келишимди өзүнүн мыйзам чыгаруу органында ратификациялады, бирок Бириккен Улуттар Уюму тарабынан таанылган эмес жана расмий түрдө гана келишимдин катышуучусу болуп саналат.
Конвенцияга акыркы кошулган мамлекет 2015-жылдын 30-апрелинде Түштүк Судан болду.
Америка Кошмо Штаттары 1988, 1990, 1994, 2000 жана 2010-жылы ратификациялоо боюнча бир нече ийгиликсиз аракеттерди жасаган.
Эскертмелер
Конвенциянын айрым беренелерине каршы көптөгөн эскертүүлөр киргизилген. Конвенциянын бир беренесине эмес, бардык аспектилерине жалпы эскертүүлөр да бар. Маселен, Мавритания Конвенцияны "Ислам шариятына карама-каршы келбеген ар бир бөлүгүндө" бекиткени тууралуу эскертүү жасады. Бир катар эскертүүлөр, айрыкча ислам мамлекеттеринин тараптары тарабынан киргизилген эскертүүлөр көп талкууларга алып келет.
Кулжыгач Кудайберди уулу
1828-жылга чейин ошол аймактагы эл - «кулжыгач эли», 1898-ж. орус падышачылыгы жүргүзгөн жер-суу реформасынан кийин «Кулжыгач болуштугу», 1934-жьшга чейин «Кулжыгач айылы» аталган. Эл оозунда анын калмак баскынчыларына каршы баатырдык менен күрөшкөнү көп эскерилет. Кулжыгач бийдин доорунда калмактар кыргыз-казактарга кол салып, чабуул коюп башташкан. Кулжыгач чекир саяк уруусунун башында туруп, калмактар менен болгон бир нече жолку согуштарга катышкан. Ал чабыштардын бири Ат-Башыда болгон. Чериктердин бийи Акмат бий  ошол согуштан кийин Кулжыгач бийге ыраазычылык иретинде иниси Намазбектин кызы Супкананы жубайлыкка берген. Кулжыгач бийдин  тушунда Кыргызстандын түндүгүн: Жолболду бий, Акмат бий, Чаа бий, Калча бий, Каракүчүк, Койсары бий дегендер башкарып турушкан.
Кулжыгач бийдин байбичеси (Күрүчбектин кызы) Сейнептен: Караболот, Шаболот, Алыке, Коюке деген уулдар туулган. Ал эми Супкана деген экинчи аялынан: Сүтэмген, Итэмген деген эгиздер. Экөө өз заманыда калмактарга каршы күрөшкөн элдик баатырлар болгон. Эгиз баатырлар Анжиян тараптан жолборс чабышкан.
Колдонулган Адабият: Тоголок Молдонун санжырасы. Кыргыздар-2. “Кыргызстан басмасы” - 1993-жыл. Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл.
Түргөн-Аксуу өрөөнү
Түргөн-Аксуу өрөөнү - Тескей Ала-тоонун түн. капталында.
Түргөнаксуунун аккан багыты б-ча түндүктү карай созулуп жаткан кооз аймак. Уз. 45 кмдей, таманынын жазылыгы 1–5 км. Деңиз деңг. баш жагы 2800–2900 м, төмөнкү бөлүгү 2100–2150 м бийиктикте жатат. Курчаган тоолордун өрөөн таманынан салыштырмалуу бийикт. 1000–1400 м. Өрөөн негизинен мөңгүнүн аракетинен пайда болуп, бара-бара суу жеп, үбөлөнүүдөн калыптанган. Таманы төртүнчүлүк мезгилдин шагыл, кум, чопо, майда кой таштарына толгон. Тоо капталдары ортоңку бөлүгүндө палеозойдун гранит, гранит-диорит интрузия тектеринен туруп, кеңдик багытындагы тектон. жаракалар м-н тилмеленген. Жогорку бөлүгү ордовиктин кумдук, сланец, туф, акиташ, конгломерат, порфирит тектеринен түзүлгөн. Климаты континенттик; январдын орт. темп-расы —10°С, июлдуку 16°С; жылдык жаан-чачыны 500 мм. Өрөөндүн таманын ж-а тоо этегин карагай токоюнун ири массивдери ээлейт. Тоо капталдарына шалбаалуу талаа, бийик чөптүү шалбаа (3000 м бийиктикке чейин), субальп ж-а альп шалбаасы, шалбаалуу талаасы (3500–3600 мге чейин), андан жогору гляциалдык-нивалдык ландшафттар мүнөздүү. Өрөөндүн табигый кооздугун карагай токою аралаш өскөн бийик чөптүү шалбаа өсүмдүктөрү ж-а тоо рельефи түзөт. Төмөнкү бөлүгүндө Акбулуң, Зындан ж-а Түргөн кыш. жайгашкан;айдоо ж-а чабынды жерлери, токой чарбасы бар. Жогорку бөлүгү жайыт. Түргөнаксуу аркылуу Ысык-Көл ж-а Сарыжаз өрөөндөрүн байланыштырган авт. жолу өтөт.
Тектоникалык жылышуулар
Тектоникалык жылышуулар – тектоникалык кыймылдардан жана тоо тектердин деформацияланышынан жер кыртышында пайда болгон жаракалар аркылуу жылышуулар. Монолитүү тоо массивдеринин жаракалардан эки блокко бөлүнүшү - тектоникалык ажырап бөлүнүш. Ал жылышууларга дуушарланбаган (диаклаз), жылышууларга дуушарланган жарака (параклаз) деп бөлүнөт. Жылышууларга дуушарланбаган жаракалар бардык тоо тектерде кездешет. Анын микро-, ачык, жабылып калган жарака деген түрлөрү бар. Жылышууларга дуушарланган жаракалар эндогендик күчтүн таасири аркылуу тоо тектердин кысылуусунан же чоюлуусунан пайда болуп, анын эки бөлүгү – канаттары, жаракасы – эбинен тайдыргыч, эбинен тайган аралыгы – жылышуунун амплитудасы деп аталат. Жантыгынан жаткан Тектоникалык жылышууларда жараканы жаздана жаткан канат, жаап жатканы асылып турган канат болот. Канаттардын жараканы бойлой горизонталь боюнча жылышы – жандап жылышуу; канаттын бирөө төмөн түшсө, ылдый жылышуу; канаттын бирөө жогору көтөрүлсө, өйдө жылышуу, үстүн жаап калса, үстүнө жылышуу, канаттар бир эле убакта горизонталь же вертикаль багыты боюнча жылса, өйдө-жандап жылышуу деп аталат. Жылышуулардын амплитудасы жүздөгөн кмге чейин жетет. Тектоникалык жылышуулар менен көп учурда жер титирөөлөр байланыштуу. Жаракалар менен жер астындагы эриндилер сыгылып өтүп, тарам тоо тектерди жана ар түрдүү кендерди пайда кылат.
Седуйяга
Седуйяга — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Баренц деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Пищугин Фёдор Васильевич
Пищугин Фёдор Васильевич (1942-жылы туулган, Фрунзе) – химия илимдеринин доктору (1991), профессор (1996), Кыргыз Республикасынын Улуттук Илимдер Академиясынын корреспондент мүчөсү (2000). Кыргыз мамлекеттик университетин (1967) Кыргыз ССР Илимдер Академиясынын Органикалык химия институтунун аспирантурасын (1970) бүтүргөн. Ошол институтта кенже, улук, башкы илимий кызматкер жана лабор. башчысы болуп иштеген (1970-94). 1994-жылдан Кыргыз Республикасынын Улуттук Илимдер Академиясынын Органикалык химия институтунда лаборатория башчысы. Физикалык химия жана табигый бирикмелер химиясы боюнча адис. 120дай илимий эмгеги, анын ичинде3 монография 12 автордук күбөлүк жана патент, 5 окуу методикалык окуу куралы бар. Эмг.: Строение и реакционная способность гликозидов (в соавторсве). Ф., 1990; Строение реакционная способность целлюлозы (в соавторстве). Ф., 1990.
Тектоникалык зона
Тектоникалык зона – бирдей структуралык түзүлүшү жана бир типтеги тектоникалык деформацияланышы менен мүнөздөлгөн жер кыртышынын узата созулган участкасы. Жайгашкан тоо тектердин курамынын өзгөчөлүгүнө карай структура-фациялык жана структура-формациялык тилке болуп да ажыратылат.
Салтыков-Щедрин Михаил Евграфович
Салтыков-Щедрин Михаил Евграфович (С а л т ы к о в; жашырын аты - Н. Щ е др и н) - [15(27). 1. 1826, Тверь губерниясы, Калязин уездди, Спас-Угол кыштагы (азыркы Москва облусунун Талдом районунда), Калязин району, Спас- Угол кыштагы - 28. 4 (10. 5.). 1889, Петербург] - орус сатирик жазуучусу. 1836-38-жылдары Москвадагы Дворяндар институтунан жана 1834-44-жылдары Александр лицейинен окуган. 1852-62-жылдары «Современник», 1868-84-жылдары «Отечественные записки» журналдарында иштеген. Адабий чөйрөгө «Губерния очерктери» (1856-57) менен таанылган. С.-Щ-дин чыгармалары крепостной дыйкандардын оор турмушун сүрөттөгөн «Пошехоньедеги эзелки убак», «Пазухиндин өлүмү» жана башкалар). «Келишпестик» (1847), «Чаташкан иш» (1848) деген тунгуч повесттери бар. «Головлёв төрөлөр» (1875-80), «Азыркы идиллия» (1877-83), «Турмуштун майда-чүйдөсү (1886-87), «Жомоктор» (1882-86) жана башка чыгармалардын автору. «Чет өлкөдө» (1880-81) аттуу очерктер китебинде бурж. Европанын саясий түзүлүшүн жана адеп-ахлагын катуу сынга алган. Анын сатиралык образдары элдин коомдук аң-сезимине терең сиңген. С-дун чыг-лык салттары орус адабиятынын өнүгүшүнө көрүнүктүү таасир тийгизген. Чыгармалары дүйнөнүн көп тилдерине, анын ичинде кыргыз тилине да которулган («Акылман чабан», «Аңгемелер», экөө тен - 1939, К. Эшмамбетов). 1968-жылы Киев шаарында С-дун мемориал музейи ачылган.
Виршем
Виршем (Wierschem) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Майен-Кобленц районуна кирет.
Калкы - 335 киши(2013-ж.). . Аянты - 8,32 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 37 114. Муниципалитеттин башчысы — Ханс Ларшайд.
Утенбах
Утенбах (Utenbach) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Бургенланд районуна кирет.
Калкы - 134 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 5,08 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 84 525. Муниципалитеттин башчысы — Фридхельм Дудерштедт.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт.
Яунде (эл)
Яунде (евонде, евондо, бети) — Камерундагы фанг тобуна кирген эл. Алар Яунде шаарынын аймактарында жана Ньонг дарыясынын орто агымында жашашат. Жалпы саны — 1,9 млн адам.
Тил
Сүйлөгөн тили же диалекти — евондо. Ал тил же диалект банту уясынын курамына кирет. Француз тилин билишет.
Кан жана сөөктөр
"Кан жана сөөктөр" (Blood and Bones, Кровь и кости) (血 と 骨? Chi to Hone) Йоичи Сай тарткан жана Такеши Китано тартылган жопон тасмасы. Ал кореялык жазуучу Ян Согиру (Яң Сук-Ил) жазган "Chi to Hone" аттуу бир нече биографиялуу романына негизделип тартылган.
Тасма 2004-жылы, 6-ноябрда алгачкы жолу Жапонияда көрсөтүлгөн. Ошондой эле 2005-жылы, 6- апрелде Жапонияда жана 2005-жылы, 16-майда Түштүк Кореяда DVD дисктерде жарык көргөн. Австралиядагы таратуу иштерин "Madman Entertainment" аткарып, Түндүк Америкадагы таратуу иштерин "Tartan Video" аткармак. Бирок компаниянын жабылгандыгы үчүн бул план ишке ашпай, "Kino Entertainment" жайылтуу ишин колго алган. Тасма 2008-жылы, 11-ноябрда Кошмо Штаттарда DVD дисктерде жайылтылган.
Тасманын саундтректерин Таро Иваширо жазып, кийинчерээк алар iTune'да чыккан.
Ал 12- "Жапония Киносыйлыктары Аземинде" наамга көрсөтүлүп, "Эң мыкты актриса", "Эң мыкты режиссёр", "Экинчи пландагы эң мыкты актёр" жана "Эң мыкты сценарий" наамдарын жеңип алган. Тасма 78-"Оскар" сыйлыктарын тапшыруу аземине Жапониянын атынан "Чет тилдеги эң мыкты тасма" наамына расмий түрдө жөнөтүлүп, бирок наамга көрсөтүлгөн эмес.
Яунде (эл)
Көпчүлүк жергиликтүү салттуу ишенимдер (ата-бабаларга сыйынуу, анимизм) карманышат. Калгандары христиандар (католиктер, протестантар).
Чарбалык иштер
Кол менен иштетилген тропикалык жер чарба (таруу, жүгөрү, ямс, маниок, таро) негизги салттуу кесиби болуп саналат. Андан тышкары плантацияларда (банан жана какао) жана өнөр-жай ишканаларда иштешет.
Кол өнөрчүлүк
Элдин салттуу кол өнөрү:
Айылдар кыйла компакттуу, жолдорго жана дарыяларга жакын жайгашкан. Турак жай тик бурчтуу формада, чатырлары бийик, ашкан, пальма бутактарынан же камыштан жасалган.
Пель
Пель (Pähl) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Вайльхайм-Шонгау районуна кирет.
Шамен Куттуксейит уулу
Шамен Куттуксейит уулу (болжол менен 1813/ 14, Ысык-Көл өрөөнүнүн күңгөйү - 19-кылымдын аяк чени, Кочкор өрөөнү) - сарыбагыш уруусунун ири манабы, Ормон хандын башкы кеңешчилеринин (1842-55) бири. Шамен Ормонхандын атасы Ниязбектин бир тууганы Куттуксейиттин уулу болгон. Кененсары Касымов башында турган казактардын Түндүк Кыргызстанга жасаган жортуулунда (к. Кененсары хандын чапкыны) чакан кол курап, казактар менен салгылашууда элге таанылган. Андан сырткары, Кокон хандыгына Ормон хандын элчиси катары барып, так төргө баса отуруп, жаш болгонуна карабастан олтургандарды өзүнүн акылы, чечендиги менен таң каларлык абалда калтырган. Ушул кылган жоругунан кокондордун ханы Ормон жөнүндө маалымат алгысы келип, аны үч күн сыйлап, акырындык менен ар нерселерди сурайт. Шамен Куттуксейит уулу Ормондун орустардан атайын алдырган курал-жарактары бар, канчалаган баатырлары бар деп, катардагы малчыларды баатыр атап, көптөгөн ушул сыяктуу нерселерди айтып,кокон ханынын жүрөгүнүн үшүн алган. Ормон хан өлтүрүлгөндөн кийин (1855), өлөр алдында калтырган керезин (көлдү үч айлангыла) аткарылып жатканда, бугу менен сарыбагыш бир тууган деп, эки айлангандарында көлдүктөрдү толук кырылуудан сактап калган. 1860-ж. сарыбагыш уруусун орус бийлигине баш ийдирүү үчүн отряд жиберилгенде, Үмөтаалы Ормон уулу менен Нарын, Ат-Башы тарапка көчүүгө аргасыз болгон. 1865-ж. Жумгал, Суусамыр, Кетмен-Төбө, Нарындын төмөнкү агымын жердеген саяк уруулары орус бийлигине баш ийүүгө мажбур болгондон кийин Байтели, Жаманак сыяктуу бийлер менен бирге Үмөтаалыдан бөлүнүп, Кочкор өрөөнүнө көчкөн жана өзүнө караштуу 400 түтүндөн ашык эли менен орус бийлигин тааныган. Кийинчерээк бугу-сарыбагыш урууларын жараштырууга чоң салым кошкон. Шамендин балдары Байтерек жана Малабек, Байтеректин балдары Балбак менен Бекчоро болушкан.
Эдисон (Небраска)
Эдисон (Небраска) (Edison) — Небраска штатынын Furnas округуна караган АКШ шаары.
Монрой (Массачусетс)
Монрой (Массачусетс) (Monroe) — Массачусетс штатынын Франклин округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 93 киши. Болжолдуу аянты - 27.9 км². FIPS коду — 25-42040.
Эдисон (Небраска)
Калкы - 154 киши. Болжолдуу аянты - 0.7 км². FIPS коду — 31-14520.
Салт ырлары
Салт ырлары - элдик ар кандай үрп-адатка же салттарга байланыштуу жаралган лирикалык чыгармалар. Дүйнө элдеринин көбүндө бар. Салт ырлары байыркы адамдар жаратылыш сырын билбей, анын стихиялуу күчтөрүнө ырым-жырым же сөздүн магиялык күчү аркылуу таасир этип, аман калуу, бактылуу болуу жана башка максаттарын ишке ашыруу аракетинен улам чыккан. Кыргыздын элдик салт ырлары. лирикалык ырлардын ичинде орчундуу орун ээлейт, к. Каада-салт ырлары.
Инжектор
Инжектор (лат. injicio, фр. injecteur ыргытам) – газ жана бууну кысуучу, ошондой эле түрдүү аппаратка жана идишке суюктукту, газды кысып (сүрүп) киргизүүчү агымдуу насос. Инжектор паровоз, локомобиль жана анча чоң эмес казан курулмаларында буу казанына суу жиберүү үчүн колдонулат. Инжектордун иш-аракети буу агымынын кинетикалык энергиясын суунун потенциалдык энергиясына айландырууга негизделген. Инжекторго кирүүчү суунун температурасы 40°Сден ашпашы керек. Инжектор тик же горизонталдык абалда жайгашат. Инжектор туруктуу жана көчмө чакан курулмаларда орнотулат. Анын өндүрүмдүүлүгү төмөн жана жогорку темпрада иштебейт. Газды, бууну жана суюктукту соруп алууга ылайыкталган Инжектор – эжектор деп аталат.
Лангенорла
Лангенорла (Langenorla) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Заале-Орла районуна кирет.
Калкы - 1470 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 22,71 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 75 054. Муниципалитеттин башчысы — Георг Графен.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 3 шаардык районго бөлүнөт.
Уолф Лэйк (Миннесота)
Уолф Лэйк (Миннесота) (Wolf Lake) — Миннесота штатынын Becker округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 57 киши. Болжолдуу аянты - 0.4 км². FIPS коду — 27-71338.
Саката (эл)
Саката (өз аты басаката, дзинг) — Конго Демократиялык Республикасында жашаган эл. Касаи, Квилу жана Квану дарыяларынын жээгиндеги Бандунду аймагында отурукташкан. Жалпы саны — 250 миң адам. Банту уясына кирген саката тилинде сүйлөшөт. Көпчүлүк католиктер. Саката курамына бома, джиа, баи, дзинг—янси, ампут, ангул, алвер, амбуун этникалык топтор кирет.
Колдонулган адабият
Андрианов Б. В. Саката // Энциклопедия «Народы и религии мира»
Шамей Токтобаев
Шамей Токтобаев (1880, Каракол уезди, Тоң болушу, Күн-Чыгыш айылы - 1981, Фрунзе) - кыргыздын жазма акыны, Жазуучулар союзунун мүчөсү (1957). Окуп, жазганды өз алдынча үйрөнгөн. 1915-ж. жарым жыл жаңы ыкма мектебинде билим алган. 1916-20-ж. жергиликтүү бай-манаптарга жалданып, 1920-31-ж. айылдык башталгыч мектепте мугалим, 1929-ж. партия уюмуна секретарь, 1935-38-ж. колхоз башкармасынын председатели болгон. Чыгармачылыгы Октябрь революциясынан мурда эле башталган. Акын революцияга чейинки «Жетимдин жалбаруусу» (1900), «Зар» (1910), «Байкуш башым» (1913), «Актарма» (1915), «Булбул» (1914), «Текесчи» (1915) ж. б. чыгармаларында бай-манаптарды сынга алып, карапайым элдин муң-зарын, кайгы-кубанычын туюнткан. Революциядан кийин «Бизге жарык заман келди» (1919) жана «Кедей-дыйкандарга» (1921), «Ирилешкен колхозго» (1950), «Мен Москваны көргөндө» (1954), «Лениндин мавзолейи» (1954) ж. б. чыгармаларын жараткан. Шамен 1957-ж. чейин чыгармаларын басмага берген эмес, көптөгөн ырлары жоголуп кеткен. 1957-ж. Кыргызстан жазуучулар союзуна 4000 саптан турган ыр, бир нече поэмаларын тапшырган. 1961-ж. «Ырлар» деген биринчи поэтикалык жыйнагы жарыкка чыккан.
Тектоникалык ийилүү
Тектоникалык ийилүү – эндогендик күчтөрдүн таасиринен жер кыртышын түзгөн тоо тек катмарларынын узатасынан (сызыктуу) төмөн ийилиши. Ал жерге чөгүндүлөр калың (10–15 кмге чейин жана андан да калың) топтолуп, айрым жерлеринде жанар тоо тектери да кездешет. Тектоникалык ийилүүнүн бир нече тиби бар. Континенттик платформаларда Тектоникалык ийилүүгө авлакоген туура келет. Ал рифтогенез процессинде пайда болуп, жаракалар менен чектелет. Платформанын чет жакасында перикратондук ийилүү зонасы жайгашат. Ал акырындап бүктөлүү кырчоолорунун четиндеги (тоо этегиндеги, алдынкы) ийилүүгө айланат. Бул ийилүү асимметриялуу – платформа жак капталы жантайыңкы жазы, тоо кырчоосу жак капталы кыска жана тик келет. Континенттин суу астындагы пассивдүү чет жакасында жээкке жарыш периокеандык ийилүү зонас ы жайгашат. Ага толгон чөкмөнүн калындыгы 15–20 кмге чейин жетет. Мындай ийилүү Атлантиканын жээктеринде, Инд океанынын Африка, Индстан жана Австралиялык жээктеринде, Тынч океандын Антарктидалык жээктеринде таралган. Тектоникалык ийилүүгө көптөгөн баалуу кендер – нефть, газ, көмүр, таш жана калий туздары топтолгон.
Кудайберген Райымбек уулу
Кудайберген Райымбек уулу (1867, Сары-Камыш Төр-жайлак жайлоосу - 1916, Кең-Суу өрөөнү) - боргемик элинен чыккан чоң манап. Чынжырлуу манаптардын катарына кирген. Атасы Райымбек боргемик элинде старчын (старшина чини) болгон. Кубары кадимки Кемпир баатыр. Жашынан арабча жаза билген.
16 жаш курагында эл башкарууга аралашкан. 1905-07-жылдары Суусамыр болуштугунда Сары-Камыш карап турганда болуш болгон. Ал калыс, кыраакы акылман адам экен.
Түнкүсүн айыл кыдырып, кимдин коломтосунун оту эрте өчүп калса, байлардан жардам бердиртип турган. Жайлоо пул, туяк пул ж. б. салык жыйноочуларды, айылды аралатпай эле өз жанынан төлөп берип, «керек болгондо элден кийин алып алам» деп салык жыйноочуларга конок каадасын көрсөтүп, кайтарып жиберчи экен. 1916-жылдагы Үркүндөн боргемик элин Кытайга качырбай, Орусиянын «жазалоочу отрядына» кырдырбай коргоп, КеңСуунун оозунан тосуп, аларга сый-урмат көрсөтүп, элин сактап калган.
Канат хандын уулу Карыпбай менен Гүласалдын (курманкожо элинин манабы Курмандын кызы болгон. Аны Чойбектин Абдылдабек деген уулу ала качып алган. Ошонун негизинде чыр чыккан) чырдуу окуясын чечүүдө тогуз бийге төрагалык кылып, Канат ханды суракка алган. Сары-Камышта Кең-Суу айылында күмбөзү бар.
1908-ж. Суусамыр өрөөнүндөгү Төржайлак жайлоодо атасы Райымбекке аш берет. Аштын чыгымын эл көтөрөт.
Ашта эр сайыш болуп, биринчи сайышта эки найза белинен сынып кетип, экинчи сайышканда жумгалдык Аксакал Эрназарды сайып өлтүргөн. Анын кунуна бир тогуз мал айып берген. Байманаптар олжо деп талап кеткен.
Боргемик элинен чыккан тектүү манап, чечкиндүү, калыс жана кайрымдуу, көрүнүктүү инсан катары элдин эсинде сакталып калды. Боргемик элинен.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Тектоникалык инверсия
Тектоникалык инверсия – геосинклиналдык өнүгүү диклиндеги негизги стадия; жер кыртышынын төмөн ийилишинин көтөрүлүү менен алмашылышы. Тектоникалык инверсиядагы тоо кыркаларынын пайда боло башташы, тоо тек катмарларынын кысымдан улам бүктөлүүлөргө дуушарланып, өйдө көтөрүлүшү, гранитоиддердин жиреп чыгышы, региондук метаморфизм процесси менен тыгыз байланыштуу.
Вальдбрун (Оденвальд)
Вальдбрун (Оденвальд) (Waldbrunn (Odenwald)) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Неккар-Оденвальд районуна кирет.
Калкы - 4823 киши(2013-ж.). . Аянты - 44,33 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 2 25 118. Мэр — Клаус Шёльх.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 6 Шаардык районго бөлүнөт.
Шамгунов Шамиль Давлетович
Шамгунов Шамиль Давлетович (1937-ж.т., Бишкек) - физика-математика илимдин доктору (1995), проф. (2001). КМУну(1962), ФПИнин аспирантурасын (1965) бүтүргөн. Беловодск кант заводунда цех бригадири, ФПИде окутуучу (2009), Кыргыз ССР ИАнын ФМИде кенже, улук, башкы илимий кызматкер, КМКТАУда проф., 1996-жылдан КРСУда проф. Чөйрө маселелеринде математикалык физиканын ыкмалары боюнча адис. 50дөн ашык илимий эмгеги жарык көргөн.
Вернон
Вернон (Vernon) — Мичиган штатынын Shiawassee округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 847 киши. Болжолдуу аянты - 1.9 км². FIPS коду — 26-82020.
Маплтон (Мэн)
Маплтон (Мэн) (Mapleton) — Мэн штатынын Аростук округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1948 киши. Болжолдуу аянты - 89.1 км². FIPS коду — 23-43255.
Прецелле
Прецелле (Prezelle) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Люхов-Данненберг районуна кирет.
Калкы - 480 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 41,51 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 54 020. Муниципалитеттин башчысы — Хартмут Хайтман.
Монсон (Массачусетс)
Монсон (Массачусетс) (Monson) — Массачусетс штатынын Хэмпден округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 8 560 киши. Болжолдуу аянты - 116.1 км². FIPS коду — 25-42145.
Салык декларациясы
Салык декларациясы - салык төлөөгө милдеткер тараптардын белгилүү убакыт ичинде алган кирешесинин өлчөмү, мүлкү жана башка жөнүндө маалыматтарды камтыган кол коюлуп, даярдалган жазуу жүзүндөгү расмий билдирүү. С. д-нын негизинде ишкерлерден, эркин кесип ээлеринен алган кирешесине жараша алына турган салык, ал эми жарандар менен жеке жактардан айлык шкаласына жараша киреше салык алынат.
Бихалиа (Миссисипи)
Бихалиа (Миссисипи) (Byhalia) — Миссисипи штатынын Marshall округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 706 киши. Болжолдуу аянты - 7.4 км². FIPS коду — 28-10060.
Салуин
Салуин, Салуэн - Кытай менен Бирмадагы дарыя; бир аз бөлүгү Бирма менен Тайланддын чек арасы аркылуу агат. Узундугу 3200 км, алабынын аянты 325 миң км2ге жакын. Тангла кырка тоосундагы мөңгүдөн башталып, Юньнань жана Шань тайпак тоолорундагы терең капчыгайлар (3000 мге чейин) аркылуу агып, босого жана шаркыратмаларды пайда кылат. Төмөнкү бөлүгүндө жээк түздүктөр менен өтүп, Андаман деңизине 2 салаага бөлүнүп куят. Орт. чыгымы 6700 м3/сек; жайында ташкындайт (капчыгайларда суунун денгээли 15 м, кээде андан да жогору көтөрүлөт). Төмөнкү агымында карагай агызылып, кеме жүрөт. Чатында Моламьяйн (Бирма) деңиз порту бар.
Сейкарга-Яга (Сеньяга куймасы)
Сейкарга-Яга — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сеньяга дарыясынын оң жээгинен 71 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Альт-Теллин
Калкы - 447 киши(2013-ж.). . Аянты - 24,32 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 52 001. Муниципалитеттин башчысы — Франк Карштедт.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 7 шаардык районго бөлүнөт.
Сейкарга-Яга (Сеньяга куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
Үчкөл өрөөнү
Таманынын басымдуу бийикт. 2250—3250 м. Өрөөндүн башы Сарычат деп аталып кенен, тепши сымал; байыркы мөңгүнүн мореналары көп кездешет. Ортоңку бөлүгү Ээрташ деп аталып, кууш тоо капталдары өрөөнгө тик түшүп, V формасындагы капчыгайды пайда кылат. Төмөнкү бөлүгү Үчкөл деп аталып, чыгышка карай созулат. Жардуу, тоо капталдары майда кокту-колоттуу. Климаты кескин континенттик; курчаган тоолору мөңгүлүү. Башкөл куйган жерде көл бар. Ландшафттары субальп ж-а альп талаасы, нивалдык-гляциалдык мүнөздө.
Шамал кыймылдаткычы
Шамал кыймылдаткычы - шамалдын кинетикалык энергиясын механикалык энергияга айландыруучу машина. Анын жумушчу органы - шамал дөңгөлөгү I I шамал агымынын I I күчү менен валдын айлануусун механикалык энергияга айландырат. Шамал кыймылдаткычы каруселдик (калактары тик жасалат), барабан түрүндө (калактары горизонталдуу жасалган) болот. Калактарынын саны боюнча тез иштөөчү (калагы 4төн аз), орточо (4-8) жана жай иштөөчү (8ден жогору) болот. Сериялык түрдө чыгарылып жаткан Шамал кыймылдаткычынын шамал дөңгөлөктөрүнүн диаметри 10, 12 жана 18 м жана кубаттуулугу 7,4төн 29,5 кВттка чейин жетет. Ошондой эле кубаттуулугу 30-50 кВт болгон Шамал кыймылдаткычы чыгарылат.
Үч-Кошой өрөөнү
Үч-Кошой өрөөнү - Талас Алатоосунун түн.-чыгыш капталында, Талас д-нын башталышында жайгашкан.
Висбаум
Калкы - 617 киши(2013-ж.). . Аянты - 15,18 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 33 083. Муниципалитеттин башчысы — Якоб Блум.
Конушбаев Алмазбек Кадырбекович
Конушбаев Алмазбек Кадырбекович (9. 5. 1950-ж. туулган, Суусамыр кыштагы) - жетекчи кызматкер. Фрунзедеги политехникалык институтун бүтүргөн (1974). Жолдомо боюнча Уфа шаарына жөнөтүлгөн.
Ал жерде «Трест газ трубопровод» ишканасында начальниктин орун басары болуп эмгектенген (1974-84). Кыргызстанга келип Кайыңды шаарчасындагы автобазасынын директору, Аламүдүн кыштагындагы техникаларды тейлөө станциясында директор болуп иштейт. Андан кийин 1996-98-жылдары Жол транспорту жана коммуникация министрлигиндеги Темир жол башкармалыгында ФОБто (жүргүнчүлөрдү тейлөө фирмасында) начальник болуп эмгектенген.
Учурда жеке чарбасы менен алектенет. Жаманбай уруусунан.
Лангула
Лангула (Langula) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Унструт-Хайних районуна кирет.
Калкы - 1037 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 15,16 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 64 039. Муниципалитеттин башчысы — Уве Фрицлар.
Элириа (Небраска)
Элириа (Небраска) (Elyria) — Небраска штатынын Valley округуна караган АКШ шаары.
Тектоникалык кумпа
Тектоникалык кумпа, тектоникалык казанбак – жер кыртышын түзүүчү катмарлардын жумуру формада көтөрүлүшү. Анын эн бийик жери – борбору, андан чет жакасын көздөй эңкейиштейт. Тектоникалык кумпанын диаметри ондогон, айрымдары жүздөгөн кмге жетет. Негизинен платформаларда кездешет.
Криуши (Бир району, Башкыртстан)
Криуши — Башкыртстандын Бир районундагы айыл, Калинников айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 56 киши. Почта индекси — 452464, ОКАТО коду — 80213816003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Плазмалык жаа
Плазмалык жаа – ысытылуучу же эритилүүчү нерсе (анод) менен электр жаалуу плазматрондун катодунун ортосундагы жаалуу разряд. Нерсени жана иштеп жаткан плазматрондун катодун алардын ортосунда потенциалдардын белгилүү айырмасын түзүү менен электр тизмегине кошуу Плазмалык жаанын көз ирмемде тутанышына алып келет (аларды бөлүп турган мейкиндикте өткөрүүчү чөйрө - плазматрон менен генерациялануучу плазма болгон шартта). Плазмалык жааны турукташтыруу анын мамычасына, суу менен муздатылуучу чоргонун капталдарына жарыш багытта үйлөөчү газ агымы жана плазматрондун соленоидинин магнит талаасы аркылуу ишке ашырылат.
Конушбаев Оболкан
Конушбаев Оболкан (1932-ж. туулган, Кызыл-Ой кыштагы) - эмгек ардагери. Эмгек жолун мектепти аяктаган соң, колхоздо иштеп баштаган. 1957-жылдан 1970-жылга чейин чабан болуп эмгектенип, андан кийин Москва районундагы «Дружба» колхозунун Суусамырдагы Кызыл-Ой бөлүмүнүн башчысы болуп бир нече жыл иштеген.
Бир нече жолу айылбашкармаларды даярдоочу курстарда окуган (1953). 1934-жылдары Фрунзе колхозунда (Кызыл-Ой) эсепчи, 1940-ж. Жумгал районунун ички иштер бөлүмүндө участкалык милиционер, райондук партиялык комитетте согуш шптери боюнча бөлүмдун башчысы, райкомдо инструктор (1948) болуп иштеген.
1948-52-жылдары Жумгал районунун « Кызыл Кыргызстан», 1954-жылдары Фрунзе атындагы колхоздордо башкарма болуп эмгектенген. «Улуу Ата Мекендик согушта Германияны жеңгендиги үчүн» медалы менен сыйланган. Райондук, айылдык, областтык кеңештердин бир нече жолку чакырылыштарынын депутаты болгон. Кулуев Шабданбектин атасы. Жаманбай уруусунан.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Тектоникалык карталар
Тектоникалык карталар — тектоникалык кыймылдардын тарыхын жана жер кыртышынын түзүлүшүн чагылдырат. Тектоникалык карталарда табигый структуралык-формациялык бирдиктер көрсөтүлсө тектоникалык райондоштуруу картасы, стратоизогипстин жардамы менен структуралык формаларын чагылдырса структуралык карта, акыркы 40 млн жылдагы тектоникалык өнүгүүнү чагылдырууда неотектоникалык карта жана вертикалдык, горизонталдык кыймылдарды сүрөттөөдө актуотектоникалык карталар колдонулат. Кичине масштабдагы карталарда – платформалар, калкандар, плиталар, ал эми ири масштабдарда - бүктөлүүлөр, жарылуулар, ийилүүлөр, грабендер ж. б. чагылдырылат. 1953-ж. россиялык окумуштуу Н. С. Шатский «СССРдин жана ага чектеш мамлекеттердин тектоникалык картасын» түзсө, 1964-ж. анын негизинде «Европанын эл аралык тектоникалык картасы» түзүлгөн. 1988-ж. ири масштабдагы (1: 250 000) «СССРдин геодинамикалык картасы» түзүлгөн.
Урбанк (Миннесота)
Урбанк (Миннесота) (Urbank) — Миннесота штатынын Otter Tail округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 54 киши. Болжолдуу аянты - 1.9 км². FIPS коду — 27-66388.
Плагиоклаздар
Плагиоклаздар – талаа шпаттар тобундагы, жаратылышта кеңири таралган, каркастуу силикаттар классындагы тоо тек пайда кылуучу минералдар. Плагиоклаздар альбит менен башталып, анортит менен аяктаган изоморфтуу катарды түзөт. Плагиоклаздар курамындагы анортиттин проценттик өлчөмүн көрсөтүүчү номерлер менен белгиленип, негизги 6 минералга бөлүнөт: 0-10 альбит, 10-30 олигоклаз, 30-50 андезин, 50-70 лабрадор, 70-90 битовнит, 90-100 анортит. Курамындагы SiO2 боюнча кычкыл, орто жана негиздүү Плагиоклаздарга топтоштурулат. Триклин системасында, адатта, кош татаал кристаллдар түрүндө кристаллданат. Салыштырма салмагы 2,62-2,76. Тыгыздыгы 200 (альбит) – 2750 (анортит) кг/м3. Катуулугу 6-6,5. Айнектей жаркырак. Плагиоклаздардын негизги массасы магманын кристаллдануусунда пайда болуп, магма тоо тектеринин негизги курамын түзөт. Контакт-метаморфизм тоо тектери (скарн, роговик ж. б.) менен гидротерм тарамында (альбит) да кездешет. Сосюрит, скаполит, хлорит, серицит, гранат ж. б. минералдар менен оңой аралашат, үбөлөнүүдөн каолинит, монтмориллонит сыяктуу чопо минералдарына өтөт. Түрдүү түстө кубулжуп туруучу олигоклаз (ай таш) жана лабрадор кооздук таш катары колдонулат.
2014 Түрквизион ыр сынагы
2014 Түрквизион ыр сынагы (Türkvizyon Türk Dünyası Şarkı Yarışması 2014, Türkwizion Türk Dünýäsy Aýdym Bäsleşi 2014) — Жыл сайын өтүүчү сынактын экинчиси, Сынак Татарстандын борбору Казан шаарында өттү.