cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Абдирайым Абдрахман уулу
Абдирайым Абдырахман уулу - Лейлек районунун Гордой айылында туулган. 16 жашка чейин Тажикстандын Ходжент, Өрө-Төбө медреселеринде окуп, куранды жатка билген. Өз алдына ак максат коюуп, Меккеге жол тартып баратып Ооганстанда 13 жыл жашап калат. 29-30 жаш курагында Меккеге барып “Ажы” болуп  ошол жерде туруп калат. Сауд Аравиясында 37 жыл жоокерлердин  кийимин бычып-тигүү фабрикасында  бычмачы  болуп эмгектенет. Ошентип иштеп жүрүп  эс алууга чыгат. 1992-жылы 29-августтан 1-сентиябырга чейин өткөн Бишкектеги Бүткүл Дүйнөлүк кыргыздардын 1-курултайына  кызы Жамила менен  катышат. 1981-жылы Түркиядагы Памирден көчүп барган  кыргыздардын ханы Рахманкул менен жолугуп, кеңири ой-пикир алышат. Абдырайым ажы 28 жолу Меккедеги Арафат  тоосуна чыгып, ошончо жолу  “Ажылык” атты алат. Ошол 28 жоло ажылыгын кыргыз элине, бир боорлоруна арнаган. 1991-жылы июнь-июль айларында өзүнүн туулуп-өскөн  Гордой ацылына келет. Жарым кылым чет жактарда  жүргонү менен  өзүнүн тилин унутпаган.Өз каражатынын эсебинин туулган  Гордой айылына соопчулук үчүн  чоң мечит  салдырат. 1992-жылы мечиттин ачылышын экинчи  жолу кызы  Жамила менен келет. Кемпири араб кызы 1988-жылы көз жумат. Абдырахман, Мухаммет, Мариям, Жамила, Айниса атуул уул-кыздары  бар. Эки уулу жогорку билимдүү. Балдары Мекке шаарында иштейт. Абдырайым ажы Меккеге жакын жердеги Тайыф шаарында жашайт. Мекке жана Тайыф шаарларынын ардактуу жараны.
Колдонулган адабият
Мадаминов Г. "Лейлек тарыхы" Бишкек, 2004-жыл.
Эстэлл Манор (Нү-Жерси)
Эстэлл Манор (Нү-Жерси) (Estell Manor) — Нү-Жерси штатынын Атлантик округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1735 киши. Болжолдуу аянты - 142.2 км². FIPS коду — 34-21870.
Балдардын спорттук мектеби
Балдардын спорттук мектеби - – мектеп жашындагы балдарды дене бой жактан тарбиялоонун системасын уюштуруунун өркүндөтүлгөн калыптагы мекемеси.
Бул комплекстүү (спорттун 2–5 түрлөрү) же спорттун бир гана түрү боюнча адистештирилген болушу мүмкүн. Балдардын спорттук мектеби Билим берүү министрлигинин системасында жана спорттук коомчулуктарда түзүлүп, максаты мектептеги дене тарбиялоонун милдеттери менен тыгыз байланыштуу. Муну кеңири жайылтуу жаштарды эмгекке жана Ата мекенди коргоого жарамдуу кылып даярдоого мүмкүндүк берет. Спорттун спецификалык бөтөнчөлүгүнө жана организмге тийгизе турган таасирине жараша ар түрдүү курактагы балдарга анын тигил же бул түрлөрүнө катышып машыгуу сунуш кылынат: 7–8 жаштан баштап сууда сүзүү; 8–10 жаштан – фигуралык муз тебүү(муз тебүү), тоодо лыжа тебүү, стол тенниси, бадминтон, сууга секирүү, шахмат, шашки; 10–11 жаштан көркөм гимнастика, трамплинден секирүү, парустук спорт, акробатика, спорттук гимнастика, баскетбол, волейбол, футбол, кол тобу, топ менен хоккей ойноо; 12–13 жаштан спорттук гимнастика, фехтование, лыжа менен жарышуу, жеңил атлетика; 13–14 жаштан класстык жана эркин күрөшүү; 14 жаштан атыш, бокс; 15–16 жаштан оор атлетика.
Корифена сымалдуулар
Корифена сымалдуулар (лат. Coryphaenidae) — алабуга балыктарынын бир тукуму, буларга корифеналар (уруу) (лат. Coryphaena), жана төмөнкү түр кирет: чоң корифена (C. hippurus).
Жатан (ятан) көмүр кени
Жатан (ятан) көмүр кени Ош облусунун Ноокат районунда, Хошчан (Кыркол) суусунун оң жээгинде, Жалгызарча кырка тоосунун түштүк капталында. Кен 1902-жылдан белгилүү, издөө жана чалгындоо иштери 1934-жылдан 1987-жылга чейин мезгил-мезгили менен жүргүзүлгөн. Көмүр кабаттары юра тоотек катмары менен байланышкан. Кендин негизги структурасы жантайып жаткан синклиналдык бүктөлүү. Көмүрлүү катмарда 3 кабат бар, анын ичинен төмөнкү «Негизги» деп аталган татаал түзүлүштөгү кабат өнөр жайлык мааниге ээ, калган жогорку эки кабат линза түрүндө болуп, практикалык мааниси төмөн. «Негизги» кабатынын жалпы калыңдыгы 1,73 мден 31,11 мге чейин өзгөрөт. Сапаты боюнча кендин көмүрү күрөң көмүр маркасына таандык. Көмүрдүн орточо күлдүүлүгү 21,35%, күйүү жылуулугу 27,53 МДж/кг (6578 ккал/кг) түзөт. Жер үстүнөн ачык казып алуу запасы 1286 миң т, жер астынан казып алуу запасы – 15450 миң т, бардыгы С1 жана С2 категориясы боюнча 16736 миң т.
Кара-Шоро жаратылыш паркы
Кара-Шоро жаратылыш паркы — Өзгөн районунун аймагында. 1996-жылы уюшулган. Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш капталындагы минералдуу булак чыккан, токой, шалбаа өсүмдүктөрү жакшы сакталган аймакты камтыйт. Аянты 845 га. Паркта Батыш Теңир-Тоо менен Памир–Алай тоо тармактарына мүнөздүү ажайып токойлор (карагай, жаңгак-жемиш, арча), бийик шалбаа өсүмдүктөрү, бадалдар жана алардын арасында ар түрдүү жаныбар бар.
Эки чекиттүү линия
Эки чекиттүү линия (Two-point line-Двухточечная линия).
Маалыматтарды жиберүүчү жана кабыл алуучу түзүлүштөр өз ара түз линия менен байланышкан болсо, анда линиялар эки чекиттүү деп аталат. Бул линиялар коммуташтырылган же атайын бөлүнгөн деп аталган эки типте болушат.
Аскер шаймандары
Аскер шаймандары — аскер кызматчыларынын жарак-жабдыктарын салып жүрүүгө арналган буюмдардын комплектиси. Аскер шаймандарына: белкур, ийин кур, граната жана автоматтын огун салуучу сумка, фляга жана күрөккап, мээлей, буюм мүшөгү, талаа сумкасы, тапанча кабы жана башка кирет. Офицерлер менен сержанттар жана жоокерлердин аскер шаймандарында айырмачылыктар бар.
Бекмурат уулу Боромбай
Бекмурат уулу Боромбай - XIX- кылымдардын көрүнүктүү саясий ишмери, чыгаан Бугу башчысы.
Бала чагы
Так төрөлгөн жылы - такталган эмес: булактарда 1779, 1789, 1790 жылдар жазылган. Бирок 2015 жылы Кыргызстанда Боромбайдын 235 жылдыгы өткөрүлгөн.
Бугунун Бекмурат манапынын үй-бүлөсүндө туулган. Кичине чагынан бери эле акылы менен, жана чогуштуруу сыпаттары менен өзгөчөлөнгөн. Азыркы тарыхчылар айтышат: санактуу жана натыйжаларды көрө турган, элин ойлогон адам деп.
Ээлике жолу
Ушул убакыттарда, Бугу уруусу, Ысык-Көлдүн түндүгүн, жана Текес дарыясынын аянттарын ээлеген (түштүк Ысык-Көлдү Кокон хандыгы башкарган). Бүт ушул жерлерди башкы манап башкарган. Ал убакыттаБирназар бий — Боромбайдын жакын тууганы. Бирназар ээликте турганда дагы Боромбайдын урматы бугунун иштерине таасир эткен, жана таасири чоңойгон. Бирназар каза болгондон кийин, Боромбай суроосуз башкы манап болуп саналган.
Бугу ээлиги
Боромбай Бемурат уулу XIX к. 40-50-жж. кыргыз элинин коомдук-саясий турмушунда көрүнүктүү роль ойногон. Калк кадырына ээ болгон Боромбай бий деген атакка жеткен. Ал XIX к. 20-жж. баштап көркөмү көз талдырган кыргыз бермети Ысык-Көлдү жердеген бугу уруу бирикмесин бийлеген. Теги Тагай бийдин урпагы Боромбай Бекмурат уулу болжолу 1789\90-жж. туулуп, 1858-жылга чейин жашаган. Анын атасы Бекмурат бий уруулаштары менен XVIII к. биринчи жарымында калмак чапкынынын натыйжасында Фергана чөлкөмүнө сүрүлүп, болжолу байыркы Ата-Журту Ысык-Көлгө 1774-жылдары кайтып келишкен. Мындай оош-кыйыш заманды өз көзү менен көргөн Боромбай жаш чагынан эле чыйрак чыгып, турмуштун татаал сыноолоруна такшалган. Эл башкаруунун татаал сырларын, эл жердин бейпилдиги, коопсуздугу жана келечеги үчүн тарыхый кырдаалга жараша аракет кылуу, башка элдер менен байланышууда элчилик өнөрдү өздөштүрүүнү аталаш агасы бугулардын чоң бийи Бирназар бийден мурас катары алган. +з доорунун чыгаан инсандары - Ормон хан, Жантай, Жаңгарач, Алымбек датка, Боромбайдын замандаштары болгондуктан кандайдыр бир деңгээлде Боромбайдын коомдук-саясий ишмердүүлүгүнө өз таасирлерин тийгизген. Боромбай бий Бугу уруу бирикмесин улуу манабы болуу менен өзүнүн адамдык сапаты бийик, элинин камын көргөн чарбачыл, ыйык Ата Журтун тышкы душмандардан коргоого жарамдуу эпчил, кыраакы саясатчы, дипломат болгонун тарыхый маалыматтар баяндап турат. 1856-жылы Ысык-Көлгө келген окумуштуу Ч.Валиханов Боромбай бийден кыргыз тарыхына байланыштуу көптөгөн кызыктуу маалыматтарды өзү айтып бергенин маалымдайт. Көрүнүктүү тарыхчы Т.+мүрбеков өз изилдөөсүндө: Боромбай кеп-сөздү баалай билген, нукура элдик каада-салттарды, адат-наркты бекем сактаган, өзү да кыргыздын макал-лакап, нарк, нускасын, нускалуу накыл, насаат сөздөрүн айта жүргөн, санжыра, уламыш, баяндарын кары-жаш экенине карабай жакшылап үйрөнүүгө үндөгөн, орундуу сүйлөгөн, жупуну жашоосу, жүргөн-турганы, кулк-мүнөзү менен элине үлгү болгон инсан катары жазган. «Абыдан бай алардын манабы Боромбайдын ак өргөөсү, бош тургандай туюлат, керегенин жанында топтолгон кийздер, бухаралык жөнөкөй кездемеден капталган жууркандар жыйылып турат, алардын кырында кытайлык шайыдан жасалган жаздыктар жатат. Жыгач сузгу, чөмүчтөр, кымыз толо куюлган чаначтар, жергиликтүү усталар колго жасаган аяк, табактар, казандар көрүнөө жерден орун алган.Спарталыктардыкындай турмуш жана боз үйдөгү боштук кыргыздар өздөрү айткандай, алардын байыркы адаты» - деп  окумуштуу Ч.Валихановдун жазганы  ири уруу бирикмесинин бийи болгонуна карабастан Боромбайдын карапайым калк сыяктуу жупуну жашоо өткөргөндүгүн күбөлөйт. XIX-к заманчы акын Арстанбек Буйлаш уулунун Боромбайга арнаган ыр саптарында:
Чопо
Чопо, гүл бото - чополуу минералдардан турган чөкмө тоотек. Сууга эзилип, камыр сымал жумшарат да, кургаганда калыбын сактайт; тапталганда ныкталат. Минералдык составы боюнча каолиндүү, монтоморилониттүү, бентониттүү, гидрослюдалуу сыяктуу ж. б. түрлөргө ажырайт.
Фарфор, фаянс, карапа буюмдарын жана кирпич жасоого колдонулат. Кыргызстанда юра, палеоген жана антропоген мезгилдеринде пайда болгон катмарлардын арасында жатат.
Преображенская (Иглин району, Башкыртстан)
Преображенская — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Ивано-Казан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 96 киши. Почта индекси — 452402, ОКАТО коду — 80228815008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Винил эфирлери
Винил эфирлери — каныкпаган жөнөкөй СН2 =СНОR. жана татаал СН 2 = =СН-ОСОR эфирлер. В. э. сууда начар эрий турган түссүз суюктук, орг. эрит-кичтер менен жакшы аралашат. Хим. жак-тан активдүү: галогенди,суутек галогендин озон ж. б. өзүнө оңой ко-шуп алат; полимерлешүү жана сополимерлешүү реакцияларына оңой кирет. Аларды гидролиздөөдөн ацетальдегиддер пайда болот. Техникада В. э. винилдөө реакциясы жардамы менен ацетиленге спирттерди (жөнөкөй эфирлер), карбон к-таларын (татаал эфирлер) таасир кылуу-дан алынат: Rон
В. э. синтет. полимерлер, ацетальде-гиддер алууда колдонулат.
Авлетим чокусу
Авлетим чокусу — Чаткал кырка тоосунун эң бийик жери. Деңиз деңгелинен бийиктиги 4503 м. Авлетим суусунун башатынан орун алган. Чоку негизинен жылаңач, түндүк капталында гана чакан мөңгү жатат.
Эркин программалык камсыздоо
Эркин программалык камсыздоо же эркиндикти сыйлаган программа — колдонуучуларга программаны жана ылайыкташтырылган версияларын каалаган максатта, анын ичинде окуп изилдөөгө, өзгөртүүгө, бөлүштүрүүгө уруксат берген шарттарда таратылган компүтердик программа. Эркин программалык камсыздоо — бул баа эмес, азаттыкты билдирет: пайдалануучулар, жекече болсун же биргелешип, программаны эмне кылгысы келсе да эркиндикке ээ. Анын ичинде, программаны акысыз таратуу, же сатуу, же болбосо пайда алыш үчүн колдоо же кепилдик сыяктуу тиешелүү кызматтарды алыш үчүн пулдоо эркиндигине ээ.
Программаны изилдөө жана өзгөртүү укугу анын булак коду колдонуучулар үчүн жеткиликтүү болушун шарттайт. Бул укук көбүнесе "булак кодго жеткилик алуу" деп аталат. Ал эми Free Software Foundation бул учурда "жеткилик" деген сөздү колдонбоону сунуштайт. Анткени ал баш айланткан сөз жана бул адамдарда эч кандай шартсыз түрдө булак кодунун көчүрмөсү бар деп ишенип калышына жол ачат. Бул укук иш жүзүндө программанын көчүрмөсүнө ээ болгон адамга гана шартталат, башкача айтканда ал программа колдонуучу болушу зарыл.
Ричард Столлман GNU долбоорун (эркиндикти сыйлаган операциондук системаны жаратыш үчүн жапа тырмак аракет) жана Free Software Foundation'ди (FSF) ишке киргизген убакта мурда боло келген эркин программалык камсыздоо терминин колдонгон. FSF'тин Эркин программа аныктамасында белгилегендей, эркин программаны колдонуучулар — эркин, анткени алар программаны пайдалануу үчүн уруксат сурашы керек эмес.
Асанбек Айылчиев
Айылчиев Асанбек (1930–2003) – физика–математика илимдеринин кандидаты, профессор, СССРдин, Кыргыз ССРинин билим берүүсүнүн отличниги, КР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты, «Ардак Белгиси» ордени, «Эмгектеги каармандыгы үчүн», «Эмгек ветераны» медалы, Кыргыз ССР Жогорку Советинин, КР Ардак грамоталары менен сыйланган. 1953 ж.Кыргыз мамлекеттик университетинин физика-математика факультетин бүтүргөн. 1953-1957ж.Ош педагогикалык институтунун математика кафедрасынын жана В. В. Маяковский атнындагы кыз–келиндер педагогикалык институтунун математиканы окутуунун методикасы кафедрасынын ага окутуучусу,1960-1976 ж. ушул эле кафедранын башчысы, 1976-1997 ж. педагогикалык факультетинин деканы болуп эмгектенген. Айылчиев 100дөн ашык илимий эмгектердин, анын ичинен 3 монография, 10дон ашык окуу китептеринин автору.
Борбордук Африка Республикасы
Борбордук Африка республикасы (БАР, фр.Republique Centrafricaine) ― Борбордук Африкадагы мамлекет. Батышынан жана түштүк-батышынан Камерун, түштүгүнөн Конго Демократиялык Республикасы жана Конго Республикасы, түндүк-батышынан Чад Республикасы, түндүк-чыгышынан Судан менен чектешет.
Аянты 623 миң км2.
Калкы 4 млн (2004).
Мамлекеттик тилдери: француз жана санго.
Борбору ― Банги шаары. Администрациялык-аймгы жактан 16 префектурага, 1 автономия коммунасына (борбору) бөлүнөт.
Акча бирдиги Батыш Африка валюта биримдигини франкы.
География
Аймагынын көбүн Азанде дөңсөөсү ээлейт, бийиктиги 600-900 м (эң бийик жери Нгая чокусу, 1388 м), ал аралча тоолордон жана кенен өрөөндөрдөн турат. Четки түндүгүн (Чад ойдуңунун түштүк чети тегиз, айрым жери саздуу) түздүк ээлейт. Климаты субэкватордук, жайы нымдуу ысык. Айлык Банги шаарынын, арткы планда Ибанги дарыясынын жээгиндеги дөңсөөлөр. Орточо температурасы 21°Сден 31°Сге чейин. Жылдык жаан-чачыны түндүгүндө 1000-1200 мм, түштүгүндө 1600 мм. Башкы дарыялары Убанги, Санга (кеме жүрөт). Шари дарыясынын системасына кирген көп дарыялар Чад көлүнө куят. Бийик чөптүү саванна, сейрек токой, четки түштүгүндө нымдуу экватордук жыш токой басымдуу. Өлкөнүн аймагынын 12% ин токой жана бадал ээлейт. Жери кызыл топурактуу. Улуттук парктары: Сен-Флорис, Баминги-Бангоран, Андре-Феликс. Калкынын негизин банда (29%), гбайя (25%), нгбанди (11%), занде (10%) түзөт, ошондой эле башка улут өкүлдөрү да жашайт. Салт болуп калган динди (57%), христиан (35%), ислам (8%) диндерин тутат. Калкынын жашынын орточо узактыгы: эркектериники 47, аялдарыныкы 52 жаш. Шаар калкы 47%.
Ири шаарлары: Банги, Бвар, Бамбари жана башка.
Тарых
2004-2007 Борбор Африка Республикасындагы жараандык согушу Борбордук Африка Республикасындагы жарандык согуш Франсуа Бозизет 2003 -жылы төңкөрүштө президент болгондон кийин Мишель Жотодия жетектеген козголоңчу Биримдик үчүн Демократиялык Күчтөр Биримдигинин (UFDR) көтөрүлүшү менен башталган. Бирок, күрөш 2004 -жылы гана башталган. Жарандык толкундоолордун натыйжасы 10 миң ички жер которгондордун пайда болушу болду
2012 ден бери боло жаткан Жараандык согушу Борбордук Африка Республикасындагы Жарандык согуш-бул БАР өкмөтү менен козголоңчулардын (негизинен мусулмандар) ортосундагы куралдуу кагылышуу, алардын көбү мурда 2004-2007-жылдардагы жарандык согушка катышкан. Козголоңчулар президент Франсуа Бозизетти кулатып, өкмөттү 2007 -жылкы тынчтык келишиминин шарттарын аткарбай жатат деп айыпташкан.
Социалдык-экономикалык абал
БАР экономика жактан артта калган агрардык өлкө. ИДПде айыл, токой, балык чарбасынын үлүшү 53,4%, иштетүүчү өнөржайыныкы 7%, тоокен казуу өнөржайыныкы 5,8%. Ички улуттук продукциясын киши башына бөлүштүргөндө 410 доллардан (АКШ) туура келет. Аймагынын 9%ин айдоо (негизинен түштүк жана батыш бөлүктөрүндө), 1%тен азын шалбаа жана жайыт ээлейт. Негизги айыл чарба өсүмдүгү (товардык) пахта жана кофе. Ошондой эле маниок, таруу, сорго, шалы, жержаңгак өстүрүлөт. Жапайы май пальмасынын мөмөсү жана гевея ширеси чогултулат. Баалуу жыгач даярдалат. Мал чарбачылыгы бар. Дарыяларынан балык кармалат. Алмаз, алтын казылып алынат. 1993-ж. 97 млн кВт Ц электр энергиясы өндүрүлгөн. Автомобиль жолунун уз. 24 миң км. Башкы дарыя порту Банги шаары Сыртка алмаз, кофе, жыгач, пахта чыгарылат. Негизги соода шериктери: Бенилюкс өлкөлөрү, Франция, Япония жана башка.
Маданият
1962-ж. мамлекетте 6 жаштан 14 жашка чейинки балдарды милдеттүү билим алуу тартиби киргизилген. Мамлекеттик мектептер менен катар жеке менчик мектептер да бар. Айрым мектептерде окуу француз тилинде жүргүзүлгөн. Башталгыч мектепте окуу 6 жыл. Банги шаарында университет (1969-ж. уюшулган) жана жогорку педагогикалык мектептер, илимий-техникалык изилдөө бюросу, Пастер институту, Пахта жана токуучулук искусство институту, музейлер жана башкалар бар. Басмасөз, радиоуктуруу, телекөрсөтүүлөр бар. «Борбордук Африка маалымат агентчилиги» (1974), Борб. Африка Радиоуктуруу жана телекөрсөтүү кызматы (1958) иштейт. Эң таанымал жазуучусу Пьер Махомбо Бамборе. Жыгач оймочулук, өрнөкчүлүк, металлдан жана пил сөөгүнөн, берметтен кооз буюмдарды жасоо өнүккөн. Буйвол терисинен чыптама, китепке мукаба жасалат. Булар өнөрпоздор (колөнөрчүлүк) мектебинде иштелет.
Олочай-Кы дарыясы
Олочай-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таз дарыясынын сол жээгинен 1341 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 25 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мария Биешу
Бизшу Мария Лукьяновна (3.8.1935-ж. туулган, азыркы Штефан-Водэ району, Волонтировка кыштагы) молдован ырчысы (лирика-драмалык сопрано), СССР эл артисти (1970), Социалистик Эмгектин Баатыры (1990). Молдова консерваториясын бүткөндөн (1961) Молдова опера жана балет театрынын солисткасы, 1965-67-ж. «Ла Скала» театрында стажировкада болгон. Чио-Чио-сандын партиясын аткаруучулардын эл аралык конкурсунда (Япония, 1967) 1-сыйлыгын алган. Молдова консерваториясынын профессору (1986). Лениндик сыйлыгы (1982), СССР мамлекеттик сыйлыгы (1974) лауреаты.
Ваймос
Ваймос — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Луза дарыясынын оң жээгинен 412 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мантыш
Мантыш — Кыргызстандын Нарын облусунун Кочкор районундагы айыл. Кара-Суу айыл аймагына кирет.
Мантыш кыштагы Сүйөк суусунун оң жээгинде, Каракол менен Сүйөктүн куюлушунан орун алган.
Калкы
Калкы ― 622 киши (2009-жылы).
Тарыхы
Кыштакташа электе, 1920-жылдарга чейин, Мантыштын эли Сүйөктүн жээктеринде өйүз-бүйүз болуп ар кайсы малга жайлуу, күнөс кыштоолорунда отурукташып жашап келген. 20-кылымдын башында негизинен саяк уруусунун көкмээ уругу, катаган уруктары байырлаган.
"Сүйөк" суусунун аталышы
Көпчүлүк бул суунун атын Сөөк деп айтышат. Бирок, туурасы Сүйөк болот. Эмне үчүн Сүйөк?
"Сүйөк" деген сөз "Сөөк" дегендин түшүндүрмөсү.
Бардык жаныбарлардын скелети, б.а. камдашкан сөөктөрү бар. Камдашкан сөөктөр, же болбосо скелет, бүткүл тулку бойду кармап турган сүйөк (тирек) болуп эсептелет. Анын сыңарындай, картадан карасаңар же жөн эле элестетип көрсөңөр, Сүйөк суусу бүткүл Кочкор өрөөнүнүн тулку боюн кармап турган тирек (сүйөк) сыяктуу сезилет.
Сөзгө бай кыргыз эли бул дарыяны ошол себептүү Сүйөк деп атап коюшкан окшойт.
Мантыш тууралуу билги
Ошол чек ара бөлүүдө Байзак баатыр бугу-сарыбагыш урушунан кийин жер ооп барып Кытайдын территориясында жашап жаткан бугу элинин мыктыларына кайра кыргыз жерине келүүнү сунуштайт экен. Бугулар "биздин жерибизди сарыбагыштар ээлеп калбадыбы, каякка барабыз" - дегенде, Байзак баатыр: "жерди кайра бөлүштүрүп, баарыңарды батырыштырабыз" - деген экен.
Байзак баатырдын айтканы боюнча орус администрациясы сарыбагыштарды Кемин менен Кочкорго жайгаштырат, Кочкорду ээлеп турган саяктарды Көлдүн эки жээгине, Жумгалга сыйлыгыштырат экен. Мурда өз болуштугу болбогон, ар кайсы жерде, ар кайсы элдин арасында жүргөн азык уруусун Кочкорго чогултуп, Кара-Кужурдун суусунан Кызарттын белине чейин жайгаштырышат. Азыркы Мантыш жайгашкан Сүйөктүн оң жээги да азыктарга өтмөк болот.
Ошондо азык уруусунун мыктылары ошол аймакты Байзак баатырга "кол кесериңиз болсун" деп тартуу кылышкан экен. Ошентип, Мантыш аймагында саяктар Жумгалга көчүп кетпей туруп калышыптыр.
Азыркы калкы
Азыркы күндө Мантыш кыштагында ал жерди мурдатан бери мекендеп келген саяк уруусунун "көк мээ" уругунун өкүлдөрү жана айтылуу катаган уругунун өкүлдөрү турушат.
1949-жылы Кытайдан кыргыздарга жана уйгурларга СССРге кааласа көчүп кетүүгө уруксат берилет. Ошондо Кытайдан келген черик уруусунун өкүлдөрү Кочкор районунун мал киндиктүү аймактары болгон Кызыл-Дөбө, Кара-Мойнок жана Мантыш кыштактарына жайгаштырылат.
Ошондон бери Мантышта чериктер да жашап калышты. Жергиликтүүлөр менен кыз алып, кыз беришип, жуурулушуп бир тууган болуп туруп калышты.
Берки эки кыштактагылар бүт дээрлик кайра Ат-Башыга көчүп кетишкен. Ал эми Мантыштан дээрлик эч ким көчүп кеткен жок.
Мантыш айылы тууралуу Нарын облусунун энциклопедиясындагы маалымат
"Мантыш - Кочкор районундагы айыл. Кара-Суу айыл өкмөтүнүн борбору. Бул айыл өкмөтүнө Кара-Мойнок, Кызыл-Дөбө, Орток, Ак-Талаа айылдары да карайт. Мантыш айылы Кочкор өрөөнүнүн көкүрөк жагында, Сүйөк суусунун түндүк-чыгыш боюнда. Кочкор айылынан 45 км батышта, Балыкчы темир жол бекетинен 105 км аралыкта жайгашкан. Калкы 1014 (1997), негизинен дыйкан чарбаларында эмгектенишет. Орто мектеп, маданият үйү, оорукана, китепкана, байланыш бөлүмү бар."
Чарбасы
Мантыш кыштагында Советтер Биримдиги доорунда "Коммунизм" совхозунун борбору жайгашып, машина-трактордук гаражы да ошол жерде болуп, турмуш азан-казан кайнап турар эле. Бул совхоз 1958-жылы уюшулган болучу.
Учурунда бул совхоз Кочкор районунун продукциясынын 33 пайызын берип турган. Кийинчерээк бул чарбадан Комсомол совхозу бөлүнүп чыккан.
Азыр албетте андагыдай эмес, көп учурда мурдагы борбордо кулак-мурун кескендей жымжырттык өкүм сүрүп турат.
Маданияты
Кыштакта 2 кабат чоң клуб бар, 2018-жылы курулган 250 орундук жаңы орто мектепке Т.Курткаевдин аты берилген. Колу жетишпегендер үчүн үйлөр курулуп жатат.
Жаңы мечит курулган.
Көрүнүктүү инсандары
Мантыштык тукумдар тууралуу, ошол тукумдардан чыккан көрүнүктүү инсандар жөнүндө кеп кылалы. Кыштактын башынан ылдый жөнөйлү. Быржыбай, андан Молдобай. Булар катаган уругунан, баяндар болушат.
Молдобайдын тукумунан көрүнүктүү адамдар көп чыкты. Молдобайдын жубайы Уулжан ошол эле жерлик Айтбайдын Кериминин кызы болгон. Молдобай менен Уулжандан Токуш, Жумабек, Калыйча, Капар, Карыбек.
Токуш Быржыбаев облустук жана райондук масштабда көрүнүктүү советтик-партиялык кызматкер болуп жүргөн. Молдобаев Жумабек өмүр бою айылда башталгыч класстардын мугалими болуп, жүздөгөн жаш муундарды тарбиялап чыгарды. Калыйча эже Кызыл-Дөбөлүк Окишов Медеткан деген жубайы экөө татыктуу уул-кыздарды тарбиялап өстүрүштү.
Капарды таякеси Кыдыралы багып өстүрдү. Кыдыралиев Капарга көрүнүктүү агартуучу, Нарын облусунда агартуу ишин жолго койгон инсан катары өзүнчө макала жаздык. Карыбек Молдобаев философия илимдеринин кандидаты. Кыргыз Мамлекеттик университетинде адегенде философиядан окутуучу, кийин партиялык уюмдун секретары болуп иштеди. Кийин Кыргызстан коммунисттик партиясынын Фрунзе (Бишкек) шаардык комитетинин 1-секретары, андан кийин Компартиянын республикалык борбордук комитетинин секретары болуп көп жылдар бою эмгектенди. Кыргыз-Түрк Манас университетинин ректору болуп жүрүп пенсияга чыкты. Жумабектин балдарынан дагы илимде жүргөндөр бар. Уулу Эмил ветеринария илимдеринин доктору. Андан ылдый, Айтбайдын Керими турган жерге келебиз. Анын Кыдыраалы, Жумалы, Сыдыгаалы жана Абылкасым деген балдары болгон. Абылкасым согушка кетип жок болду. Андан эки кыз калды, уул жок. Жумалы колхоз учурунда жылкы фермасынын башчысы болуп иштеп, мыкты ийгиликтери үчүн Социалисттик Эмгектин Баатыры наамына ээ болгон. Эки кызы калды, уулу Садык студент кезинде үйлөнө элегинде каза болгон. Мантыштын чоң көчөсүнө Керимов Жумалынын ысмы берилген. Кыдыралы атабыз Мантыш эле эмес, ошол чөлкөмдүн кадыр-барктуу адамы болгон. Жийдебүбү апа экөөнүн Дербиш, Калыгул деген уулдары болгон. Дербиштин көзү өтүп кетти, Калыгул болсо айылдагы оокаттуулардын бири. Эми Сыдыгалы акебизге келели. Бул киши Айтбаев фамилиясын алып, чоң атасына жазылып калган. Бул агабыз өз учурунда Чүйгө келип, Бишкектен билим алып калган. Узак убакыт советтик-партиялык кызматтарда жүрдү. Ак эмгеги үчүн көп орден медалдар менен сыйланган. Жеңебиз Аписин экөө уул-кыздарына татыктуу таалим-тарбия беришти. Чынар деген кызы илимге алпурушуп калган кезинде дүйнөдөн кайтып кетти. Таштемир деген уулу көп жылдар бою комсомолдо жетекчи кызматтарда иштеди. Эгемендиктин алгачкы жылдарында коопсуздук комитетин башкарып жүрдү. Кубанычбек, Тариел деген уулдары татыктуу уулдардан болушуп, райондук масштабда жетекчи кызматтарда жүруштү.
Ооз
Ооз, ооз көңдөйү — тамак сиңирүү системасынын баштапкы бөлүгү. Ооз көңдөйү алдыңкы (ооздун кире бериши) жана арткы бөлүктөн (негизги ооз көңдөйүнөн) турат.
Алдыңкы ооз сырты
Алдыңкы ооз сыртынан эрин жана уурт, ичинен кырка тизилген тиштер жана алардын тамырлары бекиген бүйлө менен чектелет.
Ооз көңдөйү
Ал эми арткы — негизги ооз көңдөйү болсо, катар тизилген тиштер менен бүйлөнүн арт жагында жатат. Ооз көңдөйү сыртка ооз тешиги аркылуу ачылат, ал эми арт жагынан болсо, кулкун менен чектелет. Ооздун үстүңкү керегесин катуу жана жумшак таңдайлар түзөт. Катуу таңдай эки үстүңкү-жаактын таңдай урчугунан жана таңдай сөөгүнөн турат. Ал эми жумшак таңдай болсо таңдайды көтөрүп жана түшүрүп туруучу таңдай тил жана таңдай-кулкун булчуңдарынан турат. Ал булчуңдар ооз көңдөйүнүн артындагы таңдай көшөгөсүн түзөт. Жумшак таңдайдын ортосунда кичине тил жайгашкан.
Төмөнкү керегесинин түзүлүшү
Ооз көңдөйүнүн төмөнкү керегеси жаак, мууздоо булчуңдарынан жана тилден турат. Ооздун ичи бүт былжырлуу кабык менен капталган. Анда оозду жана жеген тамакты нымдоо үчүн керек шилекей бөлүп чыгаруучу эң көп майда бездер жана тамакты майдалап чайноочу отуз эки тиш жайгашкан. Ошондой эле ичкен тамактын ачуу, таттуу даамын татыган тил жатат. Оозго анын айланасында жайланышкан тил, жаак, кулак алдындагы бездерден шилекей тынымсыз агып келип турат. Ошентип ооздогу тамак майдаланып чайналып, шилекей менен нымдалгандан кийин Ошондой к-нөн ары кулкунга өтөт. Ооздо туруктуу микрофлора бар. Ал жугуштуу микробдорду өткөрбөй тосуп турат. Мындан сырткары ал сүйлөөгө да катышат.
Чочкочулук
Чочкочулук – Чочко тукумдуулугу, эттүүлүгү, тез жетилгичтиги менен айырмаланып, дүйнөлүк эт продукциясынын 1/3ин берет.
Кедровка (Вой куймасы)
Кедровка — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Воя дарыясынын оң жээгинен 6,5 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Долбоор:Кыргызстан
{| style="background-color:#ffffff; border-left: 1px solid #aa0000 ; border-right: 1px solid #aa0000 ; border-bottom: 1px solid #aa0000 ; padding-left:5px; padding-right:5px; padding-bottom:10px; padding-top:10px;" width="100%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center"
Тамыр кемиргичтер
Тамыр кемиргичтер (лат. Rhizotrogus) — коңуздардын бир уруусу.
Кыргызпатент
Кыргызпатенттин милдеттери
- интеллектуалдык менчик объектилерине жана салттуу билимдерге укуктук жактан коргоого шарт түзүү жана аны камсыз кылуу;
- патенттик-техникалык маалыматтын улуттук системасын өнүктүрүү;
- инновациялык ишти өнүктүрүү жана колдоо көрсөтүү.
Кыргызпатенттин функциялары
Кыргызпатент төмөнкү функцияларды ишке ашырат:
1) тармактык саясат функциялары:
2) жөнгө салуу функциялары:
3) координациялоо жана контролдоо функциялары:
4) кызмат көрсөтүү функциялары:
5) колдоо көрсөтүү функциялары:
Кыргызпатенттин ишин уюштуруу
Төраганын орун басары Кыргызпатенттин төрагасынын сунушу боюнча Кыргыз Республикасынын Премьер-министри тарабынан кызмат ордуна дайындалат жана кызмат ордунан бошотулат, Кыргызпатенттин төрагасына түздөн-түз баш ийет жана Кыргызпатенттин ишин ага жүктөлгөн милдеттердин чегинде уюштурат.
Кыргызпатенттин төрагасы:
Коомдун байкоочу кеңештин чечимдери сунуштама мүнөзүндө болот.
Перифердик түзүлүштөр
Чөйрө (Перифердик) түзүлүштөр (Peripheral device - Периферийные устройства). Жогоруда баяндалып өткөн киргизгич, чыгаргыч, сактагыч жана байланыш түзүлүштөрү болуп чөйрө түзүлүштөрүнүн айрым гана бөлүктөрү, алар компьютер системинин бөлүктөрүн түзүшөт. Системдик блок менен туташтырылган түзүлүш чөйрө түзүлүш деп аталат.
Аскиз маданияты
Аскиз маданияты - хакастардын орто кылымдардагы (10-17-к.) Иртыштан Байкалга жана Ангарадан Монголияга чейинки аймакка тараган археологиялык маданияты; Байыркы хакас мамлекетинин мезгилинде өкүм сүргөн. Аскиз дарыясынын жээгиндеги байыркы көрүстөндөрдөн улам аталган. Эстеликтерди 1955-жылы археолог Л. Р. Кызласов изилдеген. Тюхтят маданияты (Кыргыз кагандыгы) Аскиз маданиятына негиз болгон. Аскиз маданиятынын эстеликтерине шаарлар, таштан курулган чеп коргонуучу жайлар, байыркы кыштактар, кыштан тургузулган манихей ибадатканасы (1112-к.), Енисей жазуулары (Орхон-Енисей), өрттөп көмүлгөн адамдын сөөктөрү коюлган таш дөбө мүрзөлөр жана башка кирет, ошондой эле алтын, күмүш менен кооздолгон темир буюмдар мүнөздүү. 11-кылымда Аскиз маданияты Чыгыш Европада, анын ичинен Орус мамлекетинде кол өнөрчүлөрдүн жана соодагерлердин факториясы катары белгилүү болгон. Хакастардын Россияга кошулушу (1598-1718-ж.) жана христиандаштырылышы Аскиз маданиятынын хакас маданиятына өзгөрүшүнө түрткү берген.
Жатан (ятан) чопо кени
Жатан (ятан) чопо кени Ош облусунун Ноокат районунда, Эски-Ноокат кышаарынан 7 км түш.-чыгышта, Алай кырка тоосунун түн. этегинде. 1949-ж. табылып, 1957-ж. геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлгөн. Кен аймагын силурдун чополуу сланецтери, кумдук, акиташ теги, юра мезгилинин чопо, көмүрлүү чопо, алевролит, аргиллит тектери түзөт. Пайдалуу чопо катмары юранын алевролит, аргиллит тектеринин арасында жатат. Калыңдыгы 12-35 м, узундугу 2 кмге созулат. Чопонун чоюлгуч касиети жогору. Кирпич жана карапа буюмдарын жасоого жарамдуу.
Аквизиция
Аквизиция (лат. acquisitio – сатып алам)
1) аквизитордун жаңы кардарларды, жаңы жүк, жаңы камсыздандырууларды тартуусу;
2) биржада акционердин, же акционерлер тобунун аны сатып алышканын билдирип, ишкананын баардык акцияларын сатып алуусу. Аквизиция дайым эле сатылып алынган ишкананын макулдугу менен жүргүзүлбөйт. Мындайда «касташкан» аквизиция делет.
Вискозиметр
Вискозиметр – суюктук жана газдар илээшкектигин өлчөөчү аспап.
Аквизитор
Аквизитор
1) өз ыктыярдуу камсыздандыруунун жаңы келишимдерин түзүү жана аракет мөөнөттөрү аяктаган келишимдерди жаңылоочу камсыздандыруу кызматкери;
2) транспорттук уюмдун жаңы жүктөрдү жана жүк жөнөтүүчүлөрдү тартуу менен иш жүргүзгөн агенти.
Кашкелең
Кашкелең (Кашкелең) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Кемин районундагы айыл. Кызыл-Октябрь айыл округу составына кирет.
Биздин заман
Биздин заман, биздин эра (жаңы заман) — азыркы кездеги жыл саноо тартиби. Христиандык же жаңы эра «Христостун туулган күнү» деп аталган учурдан башталып, мындай жыл саноо бүгүнкү күндө дүйнөдөгү мамлекеттердин көпчүлүгүндө кабыл алынган. Мусулман өлкөлөрүндөгү жыл саноо (хижра) Мухаммед пайгамбардын Меккеден Мединага көчкөн 622-жылдан тарта эсептелет.
Купуялык
Купуялык (англ. privacy) – жеке бир адамдын же топтун өздөрүн же алар тууралуу маалыматты катуу же көңүлдөрүнө жараша маалымат берүү мүмкүнчүлүгү. Купуялыктын чектери жана контенти маданияттарга жана кишилерге карата өзгөрөт бирок жалпы колдонулган темалары да бар. "Жеке" деген түшүнүк бир инсанга гана таандык жана ага маанилүү болгон нерсени билдирет. Купуялык домени коопсуздукту (жашырындык) толук эмес жаап калат, ал талаптагыдай колдонуу жана маалыматты коргоо концепттерин камтышы мүмкүн. Купуялыктын физикалык бүтүндүк формасы бар.
Өкмөт, корпорация же жеке кишилер тарбынан жеке жашоого санкциясыз кирүүгө кабылбоо укугу көптөгөн өлкөлөрдө купуялык мыйзамына кирет жана кээ бир өлкөлөрдүн конституцияларына кошулган. Дээрлик көптөгөн өлкөлөрдө купуялыкты кандайдыр бир жол менен чектеген мыйзамдары бар. Мисалы, салык мыйзамы жеке киреше же пайда тууралуу маалыматтарды талап кылат. Кээ бир өлкөлөрдө жеке жашоо купуялыгы жана сөз эркиндик мыйзамы бир-бирине каршы келиши мүмкүн, кээ бир мыйзамдарда, башка өлкөлөрдө жана маданияттарда жеке деп эсептелген маалыматтардын коомдун алдында ачуусу талап кылынат.
Купуялык өз эрки менен ачылышы да мүмкүн, мындай учурларда жеке адам өзгөчө кооптуулук жана жоготуулар менен өзүнө пайда көрүшү мүмкүн, ага карабастан, мындай жол адамдар мамилесинде эң стратегиялык жолу деп табылат. Изилдөөлөрдүн байкоосу боюнча адамдар жеке жашоо купуялыгын маалымат чогултуучунун керектүү гана маалыматты ачык-айкын чогултуп колдонгон учурларда гана өз эрки менен купуялыгын ачууга даяр болушат. Бизнесте адамдар кандайдыр бир байгеге ээ болуш үчүн жеке маалыматтарын өз эрки менен бөлүшүүгө даяр (өзүн таанытыш үчүн). Ошондой эле адамдар АКШнын баалуу кагаздар федералдык мыйзамы тууралуу ачык соода кылуучу компаниянын аткаруу бийлиги катары жеке маалыматары менен өз эрки менен бөлүшүшү мүмкүн. Акырында уурдалып же туура эмес колдонулган өз эрки менен бөлүшүлгөн жеке маалымат жеке маалыматтарды уурдоо катарына кирет.
Жеке жашоонун дүйнөлүк купуялыгы батыш маданиятынан чыккан, өзгөчө британиялык жана түндүк америкалык, заманбап түзүмү болуп саналат жана мурун кээ бир маданияттарда орун албаган кубулуш катары табылган. Кээ бир изилдөөчүлөрдүн пикирлерине карата, бул концепт англо-америкалык маданиятты француз же италиялык сыяктуу батыш европалык маданияттарынан айырмалайт. Ошентсе да көптөгөн маданияттарда жеке адамдардын жашоосу тийиштүү болгон белгилүү маалымттарды коомчулуктан катууга чакырат, мисалы: үй эшигин кулпулоо. Жашырындык менен купуялыктын ортосундагы айырмачылык отнология тарабынан өтө жука, ошондуктан "privacy" (кырг. купуялык) – которулгус лексеманын мисалы жана көптөгөн тилдерде "privacy" сөздүн туура котормосу жок. Мындай тилдерде бул терминди которуш үчүн анын мааниси гана берилет (мисалы орус тилинде: уединение – обочолонуу (англ. solitude), секретность – жашырындык (англ. secrecy), частная жизнь – жеке жашоо (англ. private life)) же англис тилинен алынган "privacy" (индонезиялык Privasi же италиялык la privacy). Айырмачылыктар тараптардын (адамдар же топтор) обочо болгондугуна байланыштуу. Алар өз алдынчалык, коллективизм маданий мүнөздөргө жана индивидуалдык жана топтук укуктар арасындагы сүйлөшүүлөргө жараша ар түрдүү эмоцияларга ээ болушу мүмкүн. Бул айырмачылык тамаша аркылуу берилет: "Мен маалыматты жашырганда, бул купуялык болуп эсептелет; сен маалыматты жашырганда, бул жашырындык болуп эсептелет".
Элебаев Мукай
Мукай Элебаев -Акын, жазуучу. Түп районуна караштуу Чоң-Таш айылында 1906-жылы туулган.
1916-жылы көтөрүлүштө эл менен бирге Кытайга барат.
1917-жылы кайра Ысык-Көлгө келет. М.Элебаев 1921-жылы Караколдогу жетим балдарды тарбиялоочу интернатка алынып, Түп районундагы зооветтехникумга өтөт.Анда үч жыл окуп, Фрунзедеги борбордук педтехникумга которулуп, аны 1930-жылы бүтүрүп чыгат. 1924-жылы Мукай Элебаевдин «Зарыгам» аттуу ыры «Эркин Тоо» гезитине басылып чыгат.
М.Элебаевдин 1931-жылы биринчи ырлар жыйнагы чыккан.
1934-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү болгон.
1943-жылы фашизмге каршы согушка аттанып 1944-жылы май айында Псков облусунда курман болгон.
М.Элебаев чебер котормочу болгон. Ал Гогольдун «Шинель», «Өлүк жандар», Л.Толстойдун «Хажы Мурат», Фурмановдун «Кызыл десант» жана «Козголоң», Пушкиндин «Хандын өлгөн кызы менен жети баатырдын жомогу» жана М.Горькийдин, В.Маяковскийдин, Франконун, Сурковдун чыгармаларын которгон.
Ысык-Көл облусуна караштуу Түп районундагы Талды-Суу айылындагы орто мектепке, Ош облусундагы Базар-Коргон районундагы №1 орто мектебине М.Элебаевдин ысмы коюлган.
Кыргыз тилинде
Окуу китеби. – Ф.: Кыргызмамбас, 1930. – 125 б. (Жамгырчиев Ж. менен бирге.)
Ырлар жыйнагы. (1-жыйнак). – Ф.: Кыргызмамбас, 1931. – 99 б.
Майдан. 2-жыйнак. – Ф.: Кыргызмамбас, 1933. – 60 б.
Ырлардын толук жыйнагы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1936. – 80 б.
Узак жол: Роман 1-китеп. – Ф: Кыргызмамбас, 1936. – 138 б.
Ырлардын толук жыйнагы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1938. – 103 б.
[http://bizdin.kg/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0/%D0%BA%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BD-%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3/ Кыйын кезең: Аңгеме. – Ф.: Кыргызмамбас, 1938. – 52 б.]
Салам кат: Ырлар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1941. – 46 б.
Улуу марш: Ырлар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1943. – 32 б.
Узак жол. Роман. Экинчи басылышы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1949. – 164 б.
Тандалган ырлар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1950. – 183 б.
Тандалган ырлар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1953. – 184 б.
Узак жол: Прозалар жыйнагы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1959. – 183 б.
Узак жол: Прозалык чыгармалар. – Ф.: Кыргызстан, 1971. – 246 б.
Узак жол: Прозалар, ырлар, котормолор. – Ф.: Мектеп, 1974. – 391 б.
Мукай: Тандалган чыгармалардын бир томдук жыйнагы. – Ф.: Кыргызстан, 1974. – 448 б.
М.Элебаев: Кыйын кезең: Аңгемелер жыйнагы./Түзгөн: Ж.Алыкулов, 1974. – 118 б.]
Балдар үйү
Балдар үйү — мамлекет, коомдук жана чет элдик уюмдар, жеке адамдар тарабынан үйрөнүлүп, ата-энеси жок жетим калган, ата- энелери укугунан ажыраган же ден соолугу начар, балдарын убактылуу бага албаган ж. б. орчундуу себептерден улам кароосуз, багуусуз калган балдарды тарбиялоочу багат. Балдар үйү - Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигинин системасына караштуу үч жашка чейинки балдарды тарбиялоочу мекеме. Балдар үйүнө жетим балдарды, ошондой эле жалгыз бой энелердин балдары кабыл алынат. Тарбиялануучулар курактык топторго бөлүштүрүлөт. Ар биринде тарбиячы болот. Наристе үйүн балдар дарыгери Балдар үйү төрөлгөндөн 7 жашка чейинки жана мектеп курагындагы балдарды тарбиялоочу мекемелер болуп экиге бөлүнөт.
Элебаев Мукай
Кыргыз тилинде
Күрөш бүтпөйт: Ырлар жана котормолор. – Ф.: Мектеп, 1979. – 104 б.
Балдар үйү
Балдар үйү тибине жана укуктук статусуна ылайык балдар жашоочу жай, аларга ылайыктуу шарттар, тамак-аш, кийим-кечек, дарылоо, окутуп-тарбиялоо үчүн керектүү шарттар менен камсызданат. Мектепке чейинки курактагы балдар Бишкек, Токмок шаарындагы Балдар үйүндө атайы адистиги бар педагог, медицина кызматкерлеринин камкордугу астында тарбияланып, 6–7 жаштан кийин мектеп курагындагы балдарга арналган Чүй обл. Ак-Суу районундагы, Ош областынын Кара-Суу, Баткен обл. Кадамжай районундагы Балдар үйүнө тапшырылат. Балдар үйү кароосуз калган балдарга мамлекттик деңгээлде кам көрүп, болочокто өз турмушунун ээси болгонго, эмгектенүүгө даярдайт.
Элебаев Мукай
Кыргыз тилинде
[http://bizdin.kg/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0/%D0%BA%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BD-%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3/ Кыйын кезең: Повесттер, аңгемелер. – Ф.: Кыргызстан, 1980. – 280 б.]
[http://bizdin.kg/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0/%D1%83%D0%B7%D0%B0%D0%BA-%D0%B6%D0%BE%D0%BB/ Узак жол: Повесттер. – Ф.: Мектеп, 1984. – 192 б.]
На русском языке
Долгий путь: Повесть. – Ф.: Кыргызмамбас, 1959. – 117с. Долгий путь: Повесть. – Ф.: Мектеп, 1982. – 128 б.
Башка элдердин тилинде
Долгий путь: Повесть, – Рига: Лиесма, 1977. – 176 с. – лат.
Котормолору
Данилич-Кочин А. Динамит: Аңгеме. – Ф.: Кыргызмамбас, 1934. – 31 б.
Фурманов Д.А. Козголоң – Ф.: – Казань, Кыргызмамбас, 193 б. – 199 б.
Маршак С.Я. Акылсыз чычкандын баласы тууралуу. – Ф. – Казань: Кыргызмамбас, 1937. – 8 б.
Толстой Л.Н. Хаджи Мурат. – Ф.: – Казань: Кыргызмамбас, 1938. – 139 б.
Гоголь Н.В. Шинель: Повесть. – Ф.: – Казань: Кыргызмамбас, 1938. – 46 б.
Пушкин А.С. Хандын өлгөн кызы менен жети баатыр жөнүндө. – Ф.: – Казань, Кыргызмамбас, 1938. – 28 б.
Пушкин А.С. Хандын өлгөн кызы менен жети баатыр жөнүндө. – Ф.: Кыргызмамбас, 1940. – 18 б.
Бекбоев Аскарбек Абдыкадырович
Бекбоев Аскарбек Абдыкадырович  — Философия илимдеринин доктору, профессор, Кыргыз Республикасынын илимине эмгек синирген ишмер
Биографиясы
Бекбоев Аскар Абдыкадырович, 1956-жылы Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районунун Кереге-Таш айылында төрөлгөн. Билим алууну улантуу максатында СССРдин 50-жылдыгы атындагы Кыргыз Мамлекеттик Университетке тапшырып, ал окуу жайды 1978-жылы ийгиликтүү аяктап кабарчы кесибине ээ болгон. Алгач эмгек чыйырын мамлекеттик телерадио корпорациясында кабарчысы болуп баштаган.
Профессионалдык тажырыйбасы
Кыргыз ССРинин мамлекеттик телерадио берүүсүнүн корреспонденти (1978-1979жж.);
Кыргызстан УИАсынын Философия жана Укук Институтунун кенже илимий кызматкери, аспиранты, ага илимий кызматкери, Окумуштуу катчысы жана докторантты (1980-1993жж.);
Тажикстан ССРинин УИАсынын Философия бөлүмүндө стажер-изилдөөчү (1981-1983 жж.);
К.Карасаев атындагы Бишкек гуманитардык университетинин биринчи (окуу иштери) боюнча проректору (1994-2002 жж.);
И. Арабаев атындагы Кыргыз Мамлекеттик Университетинин ректору (2005-2010 жж.);
Кыргыз Республикасынын Өкмөт Апаратынын илим жана маданият бөлүмүнүн башчысы (2010-2012 жж.);
Карбонатит кендери
Карбонатит кендери – ультранегиздүү, жегичтүү тектер менен байланышкан кендердин тобу. Сейрек кездешүүчү элементтердин (ниобий, тантал, цезий жана башка) жана кен таш эмес сырьёлордун (апатит, флогопит, вермукулит) өнөр жай кендери. Негизинен 6 кен таштуу тоо формациясына бөлүнөт: 1) перовскит-титанмагнетиттүү гипербазиттердин арасында линза, тарам, зона түрүндө орун алган формация. Мындан темир, титан, тантал, ниобий жана сейрек кездешүүчү элементтер өндүрүлөт; 2) уртит-ийолиттердеги алюминий өндүрүлүүчү нефелиндүү тектер. Түспөлсүз же тарам түрүндө кездешет; 3) апатит-магнетит-форстериттүү тектер. Шток, штокверк түрүндө орун алат. Темир, фосфор, тантал, ниобий, цирконий, уран алынат; 4) флогопиттүү скарндар. Линза, тарам, зона түрүндө жолугат. Флогопит, вермикулит, фосфор өндүрүлөт; 5) гатчеттолит-пирохлор-кальциттүү карбонаттар. Зона, штокверк, түтүнчө түрдө кездешет. Арасында ниобийдин ири кени орун алат. Тантал, фосфор, уран, торий, цирконий кендери топтолот; 6) колумбит-бастенизит-анкерит карбонаттары. Салаа, штокверк, тарам пайда кылат. Ниобий, цезий, торий, молибден, жез кендери өндүрүлөт. Ири кендери Африкада (фосфор, ниобий, тантал), Канада менен Бразилияда (ниобий), Сибирь менен Казакстанда (флогопит, вермикулит, темир) жана башка жерлерде жолугат.
Бекбоев Аскарбек Абдыкадырович
Профессионалдык тажырыйбасы
«Академиялык Альманах» Илим, билим, тааным журналынын негизги редактору;
Илимий эмгектери
Жыйырмадан ашык китептин автору (алардын ичинен ондон ашыгы жеке өзүнүкү, ону авторлор менен бирге, жети илимий методикалык эмгек, эки жүздөн ашык илимий популярдуу макаланын автору. Жүздөгөн теле жана радио берүүлөрдүн негиздөөчүсү
Ишмердүүлүгү
Эл-аралык антиковеддер Коомунун мүчөсү (Москва шаары)
Аль-Фараби атындагы КазУУнун докторлук диссертацияларды коргоо боюнча адистештирилген кеңештин мүчөсү (Алматы шаары)
Кыргыз Республикасынын Улуттук Аттестациялык Комиссиясынын Эксперттик Кеңешинин философия, саясат таануу, социология, маданият таануу жана искусство таануу тармактарынын төрагасы Кыргыз Республикасынын Жогорку Аттестациялык Комиссиянын Президиумунун мүчөсү
«Саясат. Политика. Politics» - маалыматтык-аналитикалык басылмасынын башкы редактордун орун басары
Элеманов, Турдубек
ЭЛЕМАНОВ ТУРДУБЕК
Бекбоев Аскарбек Абдыкадырович
Ишмердүүлүгү
Колдонмо (Прикладной) спорттун Орто-Азия  Федерациясынын Ардактуу Президентти (КОААП)
Элеманов, Турдубек
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Бекбоев Аскарбек Абдыкадырович
Ишмердүүлүгү
Карате боюнча кара курдун ардактуу ээси (5 Дан)
Элеманов, Турдубек
Кыргыз тилинде
Бекбоев Аскарбек Абдыкадырович
Ишмердүүлүгү
«И. Арабаев атындагы Вестник » журналынын Башкы редактору
Элеманов, Турдубек
Мөлтүр булак: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1973. – 35 б.
Бекбоев Аскарбек Абдыкадырович
Ишмердүүлүгү
Кыргыз Республикасынын коомдун палатасынын Илим, билим жана маалымат саясаты Комиссиясынын Төрагасы
Россия Федерациясынын Социалдык Илимдер Академиясынын Академиги Социалдык чөйрөнү долбоорлоо Кеңешинин эксперти (Москва ш.) Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн эксперттик топтун жетекчиси
Илимий адистерди даярдоосу
Он сегиз илимдин кандидатын, эки илимдин докторун даярдаган
Элеманов, Турдубек
Ала-Тоом – Ата-журтум: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1980. – 64 б.
Бекбоев Аскарбек Абдыкадырович
Сыйлыктары
Кыргыз Республикасынын илимине эмгек сиңирген ишмер (2009ж.)
Элеманов, Турдубек
Улуу көсөм: Поэма, ырлар жана сатиралар. – Ф.: Кыргызстан. 1983. – 92 б.
Бекбоев Аскарбек Абдыкадырович
Сыйлыктары
«Даңк» Орденинин ээси (2004ж.)
Элеманов, Турдубек
КОТОРМОЛОРУ
Маршак С.Я. Ырлар жана жомоктор. – Ф.: Мектеп, 1968. – 102 б.
Бекбоев Аскарбек Абдыкадырович
Сыйлыктары
Түндүк Кипр Республикасынын Ардактуу ордени
Элеманов, Турдубек
Паюшкин Н. Алар 17 жашта эле: Документ. повесть – Ф.: Мектеп, 1977. – 158 б.
Бекбоев Аскарбек Абдыкадырович
Сыйлыктары
Илим жана техника жаатындагы Ленин комсомолу Сыйлыгынын лауреаты (1989ж.)
Элеманов, Турдубек
Куленович С. Жер алдындагы дарыя: Роман. – Ф.: Кыргызстан, 1985. – 224 б.
Бекбоев Аскарбек Абдыкадырович
Сыйлыктары
Билим берүүнүн отличниги (1999 ж.)
Элеманов, Турдубек
Ашкабак: Сатиралык аңгемелер, юморлор, ырлар жана тамсилдер. – Ф.: Кыргызстан, 1987. – 140 б.
Бекбоев Аскарбек Абдыкадырович
Сыйлыктары
Союздук жана Республикалык Борбордук Комсомол Комитеттеринин Ардак грамоталарынын жана төш белгилеринин ээси