cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ая (ырчы)
Соло карьерасы
2021 — «Время»
Сыйлыктар
Светлана Назаренко Кыргыз Республикасынын Эмгек сиңирген артисти (2007). 2016 жылы «Город 312» тобунун солисти Светлана Назаренко Бишкек шаарынын ардактуу атуулу наамын алган.
Шилтемелер
Ая. Светлана Назаренко//https://24smi.org/celebrity/1070-aia.html
“Город 312” топтун расмий сайты http://www.gorod312.ru/
«Город 312» тобунун солисти Светлана Назаренко Бишкек шаарынын ардактуу атуулу наамын алды https://www.meria.kg/ru/post/12862
"Дарак ыры" мюзиклинин саундтрегине тартылган клип —Назаренко кыргызча ырдайт https://ru.sputnik.kg/20180224/saundtrek-svetlana-nazarenko-film-1037886646.html
Каракалпакстан Республикасы
Каракалпакстан Республикасы (Каракалпа́кия, Qaraqalpaqstan Respublikasiʻ, Қарақалпақстан Республикасы, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Қорақалпоғистон Республикаси). Борбору — Нукус. Өзбекстандагы өзэрк (автономдук) республика  Өзбекстандын батыш тарабында орун алган. Борбор калаасы - Нукус (Каракалпакча: Нөкис). Каракалпакия тарихий Харезм жерин камтыйт, аянты - 165 миң чакырым2. Калкы - 400 миң каракалпак, 400 миң өзбек жана 300 миң казак.Каракалпакстан Республикасы өзбекстандын түндүк-батышында жайлашкан. Өлкөнүн өнүккөн чөлкөмдөрүнөн кыйла алыста болгон экономикалык географиялык бул райондун аймагынан темир жол өткөндөн кийин, анын экономикалык географиялык орду кыйла жакшырды.
Ая (ырчы)
Шилтемелер
Туулган күнүң менен, Светлана! Ырчы Назаренко тууралуу 12 факты// https://ru.sputnik.kg/20171017/12-faktov-o-svetlane-nazarenko-1035846175.html
“Город 312” - 20 жашта. Айя баарын бул окуя менен куттуктады (видео) https://kaktus.media/doc/447673_gorody_312_20_let._aia_pozdravila_vseh_s_etim_sobytiem_video.html
Шевченко, Назаренко, Ахметов жана Азия MIX Кыргызстандык дарыгерлерге жардам көрсөтүштү https://kaktus.media/doc/410322_shevchenko_nazarenko_ahmetov_i_aziia_mix_vydelili_pomosh_kyrgyzstanskim_medikam.html
Каракалпакстан Республикасы
Каракалпак тили
Каракалпакча, Кыпчак тилдердин тобундагы Казак жана Ногой топторуна жакын. Алар да биринчи арап жазуу системасында, 1928-1940-жылдар арасында латын жана кийинирек кирил тамга системасында колдолунулган.
Ая (ырчы)
Шилтемелер
Светлана Назаренко (Ая) Социалдык тармактарда:
Каракалпакстан Республикасы
Географиясы
Каракалпакстан Респубоикасы 16 ооданга (район) жана Нукус Республикалык башкаруусундагы шаарга бөлүнөт. Каракалпакстанда 12 шаар, 25 шаарча. Ар бир ооданда өзүнүн Акими (Хаким) болот.
Ая (ырчы)
Шилтемелер
Facebook
Каракалпакстан Республикасы
Тарыхы
Каракалпакстан автономдук облус катары 1925-жылы түзүлгөн. 1932-жылы автономдук республика болуп, 1936-жылы Өзбекстандын курамына кирди.Анын Өзбекстандын курамына кириши каракалпак жана Өзбек элдеринин ортосундагы эзелки достукту, аймак, тил жана маданияттагы биримдикти дагы да бекемдеди.
Ая (ырчы)
Шилтемелер
Instagram
Каракалпакстан Республикасы
Тарыхы
1931-жылда Каракалпак АО 11 районго бөлүнгөн:
1936-жылда Куйбышев району түзүлгөн.
Азыркы административдик бөлүнүшү
Азыркы административдик бөлүнүшү :
Калкы
Республикада 1,711,800 жашайт(2013 жыл). Калктын 1/3 бөлүгүн өзбектер(32,8 %), дээрлик ошончо бөлугун каракалпактар(32,1 %), калгандарын казактар (32,6 %), жана башка улуттун өкүлдөрү түзөт. Калктын 48,5 пайызы шаарларда, калган бөлүгү айылдарда жашайт.
Беш-Таш өрөөнү
Беш-Таш өрөөнү - Талас Ала-Тоосунун түн. капталында. Беш-Таш суусун бойлой Беш-Таш ашуусунан (3578 м бийиктикте) түндүк-чыгышты карай 54 км ге созулуп жатат. Таманы деңиз деңгээлинен 1250—3500 м бийиктикте жайгашкан. Баш жагы менен ортоңку бөлүгү капчыгай сымал. Талас өрөөнүнө жакындаганда кеңейет да, түндүктү карай бурулат. Рельефи төмөн жагында адырлуу. Адырлардын этегинде Талас суусун карай акырындык менен эңкейиш тарткан түздүк жатат. Өрөөндүн көп бөлүгүнө орто бийиктиктеги тоолуу рельеф мүнөздүү. Негизинен палеозойдун акиташ жана доломит тектеринен түзүлгөн. Алар аскалуу тик беттерди түзөт. Баш жагында интрузия тектери да кездешет. Өрөөн аркылуу Беш-Таш суусу агат. Деңиз деңгээлинен 3008 м бийиктикте Беш-Таш көлү жайгашкан. Андан төмөнүрөөктө чакан кооз көлдөр бар. Климаты континенттик, январдын орточо температурасы -0.-8°С, июлдуку 20—21°С. Бийиктеген сайын климаты өзгөрөт; температурасы төмөндөп, жаан-чачын көбөйөт. Жылдык жаан-чачыны 300—800 мм. Беш-Таш өрөөну ландшафтынын өтө ар түрдүүлүгү жана кооздугу менен өзгөчөлөнөт. Анда кылкан-бетегелүү тоолуу күңүрт-коңур топурактуу талаа зонасынан (1200—2200 м) баштап, доңузсырты, өлөң, түркүн чөптүү альп шалбаалары, мөңгү, түбөлүк карга чейинки ландшафт зоналары бар. 2000—2800 м бийиктикте көк карагай, карагай токойлору кезигет. Көк карагай Беш-Таш өрөөнүндө гана өсөт. Токой арасында четин, арча, кайың, жапайы алма, тал ж. б. бар. Өрөөндүн ооз тарабында Козучак, Балбал, Хивинка кыштактары жайгашкан. Өрөөн аркылуу Беш таш ашуусуна, андан Кетмен-Төбө өрөөнүнө автомобиль жолу өтөт.
Ванадий
Ванадий (Vanadium) - V элементтердин мезгилдик системасынын V тобундагы химиялык элемент; ат. н. 23, ат. м. 50,942; табиятта эки изотоптон 50V жана 51V турат, Жер кыртышында массасы боюнча 0,015%. Күмүш түстүү жумшак металл, эрүү t 1900±25°С, кайноо t 3400°С, тыгызд. 6,11 г/см3. Сууда, минерал туздардын, щелочтордун эритмелеринде, туз кислотасында туруктуу. Плавик кислотасында, концент. азот жана күкүрт кислоталарында, «падыша арагында» жакшы эрийт. 700°Сде азоттун агымында ысытканда ванадий нитриди (VN) пайда болот. Жер кыртышында темир менен бирге сейрек кездешет. Бирикмелеринде 2, 3, 4, 5 валенттүү. Кычкылтек менен ванадий оксиддерин VO, V203, V02, V205 пайда кылат. Булардын ичинен негизгиси V205. Ал кызыл-саргыч түстөгү кристалл. Диамагнетик жарым өткөргүч. Алар айнек, фарфор, феррованадий жана күкүрт кислотасын алууда колдонулат; Ванадий кислотасынын туздары ванадаттар деп аталатынча Хлор менен бир нече хлориддерди берет (маанилүүсү VCl3); күкүрт менен сульфиддерди (VS, V2S3, V2S5), көмүртек менен карбиддерди пайда кылат. Ванадий карбиддери (VС жана V2С) боз түстөгү өтө катуу заттар; монокарбиди (VС) жогорку температурада (2800°С) б. эрүүчү, бекем, металл сымал жалтырак кристалл. Ал авиация жана атом өнөр жайында колдонулатынча В. кенташынын концентратын к-та жана жегичтер менен иштетүү, ванадийлүү темир кенташын домнада эритүү, оксиддери менен галогениддерин калыбына келтирүү жана башка жолдор менен алынат. Ванадийдин бирикмелери уу заттар. Ал негизинен металлургияда аспап жана конструкциялык болотторду алууда, ядро техникасында колдонулат.
Poison (музыкалык топ)
Яд - бул америкалык глэм-рок/хэви-металтоп, алар циркулируют айланасында ырчы жана композитор Брет Майклс.
Ысык-көл бизнесте персонажей болот көп көрүүгө яд катары полноправные ээлери Crües үчүн кузен, үн светлее жана счастливее караганда, көптөгөн заманбап hårdrockband жана көпчүлүгү топтун хиты алынды беззаботные partylåtar. Белгилүү ырлар камтыйт "ар бир Роза болот бул Торн", "Поговори мени менен", "кыктын Боп", "эч бирок жакшы убакыт" жана "мен эмес забуду сени".
80-х: удачу в Ла
Яд туулган Гаррисберг, АКШ жылы 1983, качан тобу - Париж. Париж турган ичинен Бретом Майклзом (Брет Sychalk) вокале; жана Рикки Рокетт (Ричард стопу) барабанах. Алар экөө тең мурда играли нарын призраки. Алар рекрутировали басиста Бобби. далл өлчөмүндө болжолдонот (Кайкендалл) жана гитаристи Мэтт "ко ко" Смит. Топ сменила 1984 аталышы ууну жана играл нарын demosingel. Демо-услышал продюсер жана менеджер Ким Фоули, ал убедил топ үчүн переехать в Лос-Анджелес. Топ дароо засели в студии үчүн записать өзүнүн дебютный альбом. Бирок, чынында, учурунда октун эмес яд в высоту. Чогулгандарга көйгөйлөр пайда ортосундагы Фоули жана топтун долбоор жабык. Нарын drömstaden натыйжаларды алып келген дароо көңүл клубной мастер менен, аларды өтө андрогинная кийим, пуховки жана подушечки, көздүн-лайнеров. Чейин деп Лейбл Atlantic болчу кызыкдар демо. Бирок бул жолу алдым яд менен таанышууга, алардын дебютного альбомдун выдыхаться. Атлантики превратили анын төмөн.
Бирок жардамы менен менеджера Вики Хэмилтон улантты топ үчүн ойноого концерттер, азырынча следующая жаман окуя случилась түрүндө Смита, биринчи баланы. Ал чечти калтыруу эмес rockstjärnelivet үчүн колдору артында болушу керек жана вернуться в harrisburg өз подругой. Азыр керек топтун жаңы гитариста жана заты кийин долгих издөө англис planksvingare боюнча атындагы Слэш. Слэш ыраазычылыгын билдирип, азыркыга чейин жок бул сунуш акыркы мүнөтүнө жана бармак эмесмин эмес, оюнга на гитаре үчүн пушки N' Розакиргизилген выигрышном жободо, ошол эле кезде. Ордуна бул ал Си Си Девилль (Брюс Джонсон) Сент-Жеймс, бала, рокер жана кричащие Мими тийиш болгон толтурууга бул дыру.
Жардамы менен бул тандоо, топ 1986-жылы үчүн ввернуть биринчи альбом. Карагылачы, бул мышык тащили жалал - жылы студия карата мизерные 12 күн болгону үчүн 23 000 доллар. Бирок бул жетиштүү болчу, диск продано 2 миллион нускада, добрался чейин үчүнчү орунду АКШ рейтингде жана дал яд үч radiohits, анын ичинде классикалык обзови мени.
Уулар Кривой улантты восходящий тренд менен альбомдун ''Открой роталардын жана скажи... ААА! '' бул 1988-жылы, продано ашык 5 миллион нускада жана бүгүн пересек 8-miljonersstrecket. На диске (ал эми чыгарылат менен бир аз көбүрөөк убакытты жана акчаны) бар эле, арасында башка жасайт эч тышкары, жакшы өткөрүү убактысы жана яд эң продаваемый сингл тарыхында, Баллада ар бир Роза өзүнүн шип. Чыккандан кийин топ менен Дэвидом барбы Ротом башталган кийинчерээк жеке экскурсияга менен Лита Форд жана Britny Fox жана башка.
90-жылдардын: карама-каршылыктар жана көйгөйлөр
Топ садыков 90-х менен меньшим макияжем, бирок бул помешало альбому болмуштун жана кан - жылдын 1990 подняться жок. 2 Кошмо Штаттарда, взорвать 4-miljonersstrecket жана сатуу платиновым жалал - Чили жана Австралия. Үч синглов болду золотым: баллада нерсени верить, ветром жана enigmatiskt крестил кыктын Боп. Болчу жоромолдоо, көп экендигин аталышы (хор) кыктын Боп чынында билдирет. Девиль кийинчерээк белгилегендей, ал чынында тек гана использовал сөздөр катары грунтовки, качан ал записал өзүнүн демо-версиясы жана бул өндүрүүчүнүн любил, аларды да өтө тургандыгын, аларга пришлось калышы. 1990-91 тобу отправилась дүйнөлүк турне жана выпустила liveskivan проглотить бул жандуу.
Жардамы менен Сарачено болуп калды топтун 1994-жылы жазуу үчүн өзүнүн кийинки альбомдун , улыбнуться, бирок жазуу капысынан тыныгуу, качан Майклз болчу вовлечен ош автомобиль аварию жана сломал ага нос жана челюсть жана бир нече кабыргалардын жана манжалардын. Мындан тышкары, ал вычеркнул төрт зуба. 1995-жылы, жазууда альбомдун улантылат, алдым жарлык кызыгууну жаңы glamskiva нөлгө барабар жана алар предпочли болмок көрүүгө, бул яд выведет Жыйнагы Альбом менен, эски хитами. Ошондой эле июлундагы жана альбом болуп калган "платиновым", качан ал чыкса 1996-жылы жок экскурсияларды жана абдан анча чоң жардамы компаниядан. Величайший хиты туру пришлось ждать чейин 1999, качан deville жана Майклс оңунан коюуга өзүнүн эски обиды турат ага, жана гитаристи жылдыктар сейил бак курууда тобуна.
2000-жылдан кылымдын
Жылы 2000, альбом улыбнуться жана помахала ядом вернулась ошону менен бирге, алар жакшыраак, бардык, катуу partymusik. Ошол эле жылы эле выпущен альбом бийлик элге, анын ичинен жарымы тандалып жаңы материал жана жарымы концерттик жазуулардын. 2002-жылы чыкса альбом Голливуд жана кабыл болчу смешан. 2006-жылы алар тумоодон жыйнагы 20 жыл рок жана пландаштырууга, өзбекче жалал-Юбилейный туру, биринчи кезекте багытталган.
Дискография
Синглы (Топ-50 чарта Hot 100)
Grand Theft Auto: San Andreas
Grand Theft Auto: San Andreas — Rockstar North тарабынан иштелип чыккан жана Rockstar Games тарабынан жарык көргөн эшкн укмуштуу окуя видео оюну. Ал 2004-жылдын 26-октябрында PlayStation 2 консолу үчүн, ал эми 2005-жылдын 7-июнунда Microsoft Windows жана Xbox үчүн чыгарылган. Оюндун жогорку сапатта куралган версиясы Xbox 360та жана PlayStation 3тө тиешелүүлүгүнө жараша 2015-жылдын 30-июнунда жана 2015-жылдын 1-декабрында жарык көргөн. Бул Grand Theft Auto сериясындагы жетинчи оюн жана 2002-жылдагы Grand Theft Auto: Vice City'ден кийинки биринчи негизги чыгарылыш болуп эсептелет. Ал Game Boy Advance чөнтөк оюн консолу үчүн Grand Theft Auto Advance чыккан күнү жарык көргөн.
Grand Theft Auto: San Andreas ачык дүйнө чөйрөсүндө үчүнчү кишинин көзү менен ойнолуп, оюнчуга бош убактысында оюн дүйнөсү менен алака түзүүгө мүмкүнчүлүк жаратат. Оюн АКШнын ойдон чыгарылган Сан Андреас штатында орун алат. Ал көбүнесе Калифорния менен Невадага негизделген. Сан Андреас штаты үч метрополитен шаардан турат. Алар: Лос Анжелеске негизделген Лос Сантос, Сан Франициского негизделген Сан Фиерро жана Лас Вегаска негизделген Лас Вентурас болуп саналат. Бир оюнчуга негизделген оюн Карл "CJ" Жонсондун окуясына оюнчуну жетелейт. Ал апасы киши колдуу болгондон кийин Либерти Ситиден Лос Сантостогу үйүнө багыт алган болот. Карл өзүнүн эски досторун жана үй-бүлөсүн баш аламандыктын арасынан табат. Оюн өнүгүшү менен ал өзүнүн эски кески тобун кайра түптөгөнгө аракет кылат жана паракор тартип сакчылары менен тирешип олтуруп акыр-аягында апасынын киши колдуу болгонунун артындагы чындыкты ачып чыгат. Оюндун мазмуну Лос Анжелестеги бир канча чыныгы окуяга, анын ичинде Кандар, Майыптар жана Испандар көчө кески топторунун ортосундагы атаандаштыктарга негизделген. Андан тышкары 1980-жылдардагы кокаин эпидемиясы, Рампарт жаңжалы, 1992-жылдагы Лос Анжелес козголоңу да камтылган.
Сан Андреас OS X, Xbox Live, PlayStation Network жана мобилдик түзмөктөр (iOS, Android, Windows Phone жана Fire OS) сыяктуу башка ар кандай платформаларга көчүрүлгөн.
Эдилбаев, Каныбек
Эдилбаев, Каныбек (1952–1996)
Кыскача өмүр таржымакалы
Сынчы Каныбек Эдилбаев Жети-Өгүз районундагы Барскоон айылында 1952-жылы туулган. 1969-жылы орто мектепти бүтүрүп, колхоздо кара жумушчу, пионердик тарбиячы болуп иштеген. 1976-жылы СССРдин 50 жылдыгы атындагы КМУнун филология факультетин артыкчылык диплому менен аяктаган. 1976–1977-жж. Кыргыз ССРинин Илимдер Академиясындагы Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясында илимий редактор, 1977–1979-жж. «Кыргызстан маданияты» гезитинин кабарчысы, 1979-жылдан «Ала-Too» журналынын редакциясында бөлүм башчы, башкы редактордун орунбасары, 1995-жылдан Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу автордук жана чектеш укуктарды коргоо боюнча Мамлекеттик агенттигинин директору, 1996-жылдан Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Интеллектуалдык менчик боюнча мамлекеттик агенттигинин директорунун биринчи орунбасары болуп дайындалган жана бул кызматта өмүрүнүн аягына чейин эмгектенген. Чыгармалары 1974-жылдан жарыялана баштаган. Биринчи адабий-сын макалаларынын жыйнагы «Сөз тагдыры» деген ат менен 1981-жылы басылып чыккан. 1981-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү, Фрунзе шаарында 1982-жылдын сентябрында өткөрүлгөн Азия жана Африка өлкөлөрүнүн жаш жазуучуларынын IV Эл аралык жолугушуусунун катышуучусу болгон. 1981-жылы Кыргыз ССРинин ЖКнын Грамотасы менен сыйланган. 1991-жылы «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер» деген ардактуу наамга ээ болгон.
Каныбек Эдилбаевдин азилдеринен
Урушчаактын тукуму
Үч-төрт жазуучу өз ара сүйлөшүп олтуруп, бири: "Менин атам ырчы эле, ошон үчүн жазуучу болуп калдым", - десе бирөө: "Менин чоң энем жомокчу эле, ошон үчүн жазуучу болуп калдым" - деп, айтор түпкүлүгүндө баарынын тең эле ата-теги өнөрпоз болуп чыга келет. Анда сынчы Каныбек Эдилбаев: "Менин атам айылдагы эң урушчаак киши эле, ошон үчүн сынчы болуп калдым", - деп кыйытыптыр дейт.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Сөз тагдыры: Адабий-сын макалалар. – Ф.: Кыргызстан, 1981. – 160 б.
Мезгилдин чакырыгы: Адабий-сын макалалар. – Ф.: Кыргызстан, 1985. – 136 б.
Айтматов Чыңгыз Төрөкулович
Балалыгы
Чыңгыз Төрөкулович Айтматов 1928-жылы 12-декабрда азыркы Кыргыз Республикасынын Талас облусунун Кара-Буура районундагы Шекер айылында мамлекеттик кызматкердин үй-бүлөсүндө туулган. Ал кезде Шекер айылы ССРСдин РСФСРинин Кыргыз АССРинин Талас кантонунда болчу. Чоң атасы Айтмат кыргыздын Кытай уруусунан чыккан бай кишининуулу болгон.
Атасы Төрөкул Айтматов адегенде 1927-жылдан тартып, 1932-жылга чейин большевиктер партиясынын Жалал-Абад кантонунун биринчи катчысы, андан соң Кыргыз обкомунун катчысы болгон. Андан соң Төрөкул 1937-жылы репрессияланып, 1938-жылы жазыксыз жерден "пантүркист" катары атылып кеткен. Эл ичинде кадыр-барктуу, көрүнүктүү адамдардан болгон.
Апасы Нагима Хамзеевна Айтматова - теги боюнча татар. Чыңгыздын таятасы Хамза - караколдук бай жана айдың татар соодагери болгон. Азыр да Каракол шаарында Хамзанын эки кабат үйү сакталып турат. Нагима жергиликтүү театрда актриса болгон. Билимдүү, эл оозуна алынган, акылдуу аялдардан болгон.
1942-жылы II Дүйнөлүк согуштункесепетинен Чыңгыз Айтматовго мектепти убактылуу таштоого туура келет. Ал убакта Айтматов 14 жашта эле. Шекер эли аны кат-сабаттуу болгондуктан айыл өкмөтүнүн катчысы кылып шайлап коёт. Ошол кезде жаштардын арасында кирилче кат тааныган улан-кыздар саналуу гана эле (калгандары кыргыздын арапча же латынча жазмаларын билишкен).
Жаш Чыңгыздын башына кыйынчылыктар түшөт. Бирок ал баарына чыдамкайлык менен туруштук бере алды..
Андан кийин ошол эле согуш жылдарында райондук салык чогултуучу болуп иштейт. Айыл калкынан салык чогултат. Бирок согуш маалында ага салык чогултуу оңойго турган жок. Бир жылдан кийин, 1944-жылы август айында бул ишин өз эрки менен таштайт да, тракторлук бригаданын эсепчиси болуп иштейт.
1946-жылы, сегизинчи классты аяктагандан кийин Жамбылдагы зооветеринардык техникумга окууга өтөт.
Жетилген курак. Совет доору
1948-жылы техникумду мыкты аяктап бүтүргөндөн кийин Кыргыз айыл-чарба институтуна окууга кирет. Аны дагы 1953-жылы мыкты аяктайт.
1959–1965-жж. орусча "Литературный Кыргызстан" журналынын баш редактору болгон.
"Правда" гезитинин кабарчысы да болуп иштеген.
1988–1990-жж. Москвада чыгуучу "Иностранная литература" журналынын баш редактору болгон.
Коомдук иштерди да аткарган.
1964–1986-жж. Кыргызстан Кинематографисттер Биримдигинин Биринчи катчысы болгон.
1976–1990-жж. СССР Жазуучулар Биримдигинин Башкармалыгынын катчысы болгон.
1986-жылдан - Кыргызстан Жазуучулар Биримдигинин Биринчи катчысы болгон.
1966-89-жылдары СССР Жогорку Кеңешинин депутаты болгон.
1989–1991-жж. СССР Эл депутаты болгон.
Соңку өмүрү
1990-жылдардан баштап СССРдин жана Кыргыз Республикасынын дипломатиялык миссияларын башкарган.
2008-жылы октябрь айларында 80 жылдыгына карата Улуттук Компьтердик гимназиясына келген.
2008-жылы 16-майда Татарстанда сапарда жүргөн чагында бөйрөгүнүн иштебей калганына байланыштуу жазуучуну Германиянын Нюрнберг шаарынын ооруканаларынын бирине жеткиришет. Ал жакта 2008-жылдын 10-июнунда пневмония оорусунун кесепетинен жазуучу көз жумду.
Үй-бүлөсү. Махабат айдыңында
Айтматовдун дээрлик бардык чыгармаларында махабат баяндалат. Чындыгында, окурмандарынын жүрөгүнө жеткен ал махабаттар ой-кыялдан гана жарала калган эмес. “Аскада калган аңчынын ыйы” аттуу китебинде Чыңгыз Айтматов: “Жашырганда не? Студент кезде, жаштык чакта бий аянтында, той-тамашада далай кыз менен таанышкан учурларыбыз болгон. Ошолордун ичинен өзүнүн жан сезими менен да, келбети менен да бүт эркимди бийлеген махабат өмүр бою эсимден кетпей калды. Ал – кыргыз искусствосунун маңдайына бүткөн чолпон жылдызы, атактуу бийчи Бүбүсара Бейшеналиева болчу...”- деп жазат.
Ч. Айтматов менен Бүбүсара Бейшеналиеванын махабаты тууралуу драматург жана режиссер Ж. Кулмамбетов "Чыңгыз менен Бүбүсайра" аттуу драма жазып, 2005-жылы Кыргыз мамлекеттик Б. Кыдыкеева атындагы ТЮЗда коюлган. Ал эми 2008-жылы ушул эле драманын негизинде Ж. Кулмамбетов "Чыңгыз менен Бүбүсайра" деген фильм тарткан.
1980-жылдардын ортосунда Чыңгыз Айтматов азыркы жубайы Мария Айтматовага үйлөнгөн. Мария Айтматова Москва шаарында Бүткүл союздук мамлекеттик кинематография институтун аяктаган. Оболу Мария бир жапон жигитке турмушка чыгып, Жапонияда жашаган, кийин аны менен ажырашкан. Мария кыргызча, орусча, англисче мыкты билет.
«Манас» жана Айтматов
«Манас» эпосу профессионал жазуучулар үчүн жеке эле драматургия жаатында гана эмес, прозада, поэзияда көркөм булак болуп келүүдө.жана болгон окшойт корунот ко дейм
Прозада биринчи кезекте Ч. Айтматовдун эстетикалык ишмердүүлүгү өзгөчөлөнүп турат. Атактуу жазуучу улуу эпосту изилдеп, пропагандалап гана тим болбостон, анын сюжетин, идеяларын, көркөм каражаттарын чыгармаларында өтө билгичтик, чеберчилик менен пайдаланды.
К. Асаналиев мындай дейт: «Манас» Айтматовдун «көркөм акыл-зээнинде кандайдыр бир айрым үзүндүлөрү, кээ бир белгилери менен эмес, башайт».
«Манас» эпосун айтуу учурунда кунт коюп «манасчыдан угуп отуруп, ар бир сүрөттөө өз ордунда экенин көрүп, ар бир сүрөттөөнүн өзүнчө көркөмдүк системасы, көркөмдүк максаты бар экенин сезип, элдин көркөмдүк фантазиясына таң калбай койбойсуң» дейт Айтматов эпос жөнүндө ("Манас" энциклопедиясы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т.)
Эстеликтер
2011-жылдын 30-августунда Бишкектин борборундагы Ала-Тоо аянтынын түштүк тарабына Чыңгыз Айтматовдун айкели тургузулду.
Анын ачылыш аземине Кыргызстандын президенти Роза Отунбаева, премьер-министр Алмазбек Атамбаев, Жогорку Кеңештин төрагасы Ахматбек Келдибеков баштаган өлкө жетекчилери, Орусиянын президентининин администрациясынын класс жетекчиси Сергей Сарышкин, элчилер, коомчулук өкүлдөрү катышты.
Колодон жасалган, бийиктиги 3 метр болгон айкел Орусияда жасалган.
Ак жаан
Бул аңгеме Ч. Айтматовдун адабият дүйнөсүнө жаңыдан аяк салып, өз жолун, өз темасын издеп жүргөн жылдардагы алгачкы аңгемелеринен. Буга чейин орусча "Кыргызстан" альманахына(Номер2) эки аңгемеси: "Газетчик Дзюйо" жана "Ашым" 1952-жылы жарыяланган.
Айтматовду эскерүү
Кыргыз элинин залкар акындарынын бири Асан Жакшылыков Айтматовду эскерип, "Чыңгыз Айтматовго аза баллада" деген балладасын жараткан.
Кыргыз тили жана адабияты мугалими, билим берүүнүн отличниги Айым Талгатбек кызы "Жылдыз өчпөйт" эскерүү ырын жазган. 2009-жыл.
2011 жылы 30 августта Кыргызстандын борбор шаарында Ала-Тоо аянтында эл жазуучусу Чыңгыз Айтматовдун эстелиги ачылды.
Ушул тапта "Чыңгыз Айтматов" энциклопедиясын түзүү камылгалары жасалууда (Кыргызстан).
Карачи
Карачи – Пакистандын түштүгүндөгү шаар. Синд провинциясынын административдик борбору. Инд дарыясынын дельтасында жайгашкан. Калкы 12,5 млн (2008); темир жана автомобиль жолдордун ири тоому. Эл аралык аэропорту бар. Башкы деңиз порту (жылына 25 млн тоннага чейин жүк ташылат). Алгач балыкчы белуждардын тургун жайы болгон. 1959-жылга чейин Пакистандын расмий борбору болуп келген. Карачиде фонд биржасы, машина куруу, (анын ичинде Япониянын «Toyota», Американын «General Motors» жеңил автомобилдерин чогултат), металл иштетүү кара металлургия, нефть ажыратуу, химиялык, текстиль, кеме куруу жана ремонттоо жана башка өнөр жай ишканалары, азот жер семирткичин чыгаруучу завод иштейт. Химиялык өнөр жай (упаковкаларын чыгарат) өнүккөн. Ак сарайы (1865, учурда китепкана), соборлор, чиркөөлөр, мавзолей, мечиттер сакталган. Университет, институттар, Илим изилдөө институттары, Аскер-деңиз академиясы, жогорку окуу жайлардын бир нече кампустары, музейлер, театрлар, китепканалар жана башка бар. Карачиге жакын жерде заманбап өнөр жай зонасы «Текстиль шаары» (негизинен кебез-кездеме, боёочу каражаттар, тигилүү кийимдер чыгарылат) уюштурулууда.
Карачай-Черкисия
Карачай-Черкисия же Карачай-Черкес Республикасы — Орусиянын Европа жак бөлүгүнүн түштүгүндө, Чоң Кавказдын Түндүк этегинде жайгашкан.
Негизги маалымат
Түштүгүнөн Грузия менен чектешет. Аянты 14,3 миң км2. Калкы 429,0 миң (2008). Борбору – Черкесск шаары. Административдик-аймактык жактан 9 районго, 4 шаарга, 7 шаарчага бөлүнөт. Түштүк федерация округуна кирет. Мамлекеттик бийликтин органдар системасы республиканын 1996-жылы кабыл алынган конституциясы тарабынан аныкталат.
Табияты
Жери деградацияга учурап, анын негизинде экологиялык курч абал пайда болууда. Абаны автомобиль газдары булгоодо (жылына з0о миң тонна). Аймагынын көпчүлүк бөлүгүн (2/3 ) Чоң Кавказ кырка тоосунун тоо системалары ээлейт. Эң бийик жери Эльбрус чокусу (5642 м; Россиянын эң бийик точкасы).
Климаты
Климаты континенттик. Январдын Орточо температурасы түндүгүндө –3°Сден –4°Сге чейин (–33°Сге чейин суук болот), түштүгүндө –10°С, июлдуку 21–21°Сге чейин (максимуму 38–40°С). Жылдык жаан-чачыны 500–700 ммден (түздүктөрүндө) 2000–2500 ммге чейин ) тоолорунда. Башкы дарыясы – Кубань (анын куймалары: Теберда, Кичи жана Чоң Зеленчук, Уруп, Чоң Лаба).
Көлдөрү
Анча чоң эмес 370тен ашык көлү бар. Республиканын түндүгүнөн Чоң Ставрополь каналы өтөт. Тоо этегиндеги талаалар жазы жана ийне жалбырактуу токой (көк карагай, карагай жана кызыл карагай) менен, жогорулаган сайын бийик тоолуу шалбаа менен алмашат. Кен байлыктарынан көмүр, алтын, түстүү металл, отко чыдамдуу чопо, мрамор, жез жана башка казылып алынат.
Дарыялары, суулары
Мин. суулар (нарзан тибиндеги), жылуу булактар чыгат. Орусиянын Кызыл китебине омурткалуулардын 27 түрү (анын ичинде кавказ кундузу, кавказ токой мышыгы жана башка) киргизилген. Теберда (Архыз участкасында кавказбеловежа зубру коргоого алынган; 50дөн ашык), Кавказ (бир бөлүгү) коруктары уюшулган.
Табиятты коргоосу
Коргоого алынган аймак Республиканын жеринин 41%ин ээлейт. Кавказ коругу (биосфералык) Чоң Кавказ объектилеринин курамында, ал Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген.
Калкы, улуттары
КЧр-нын чегинде өзгөчө коргоого алынган экологиялык курорт – Кавказ минералдуу суулары жайгашкан. Калкынын негизин орустар (42,4%) түзөт; ошондой эле карачайлар (32,2), черкестер (9,7), абазин (6,6%), ногой (3,2) жана башка улут өкүлдөрү да жашайт. Ислам (мусулман), христиан (православныйлар жана протестанттар) динин тутат. Орточо жыштыгы 1 км2 жерге 30,2 киши. Шаар калкы 44,1%. Маанилүү шаарлары: Усть-Жегута, Карачаевск. 19-кылымдын 1-жарымынан Орусиянын курамында.
Тарыхы
1922-жылы Карачай-Черкес АОсу болуп түзүлүп, 1926-жылы Карачай АОсуна жана Черкес улуттук ооданына (1928-жылдан Черкес АОсу) бөлүнгөн. 1943-жылы Карачай автономиясы жоюлуп, калкы күч менен чыгарылган. 1957-жылы кайрадан биригишип, Карачай-Черкес АОсу калыбына келтирилген.
Азыркы заман
1992-жылдан Карачай-Черкес Республикасы. Карачай-Черкесия Түндүк-Кавказ экономикалык районунун курамына кирет.
Туризм
Республиканын экономикасы туризмге байланыштуу (кийинки кездери региондо абал туруктуу эмес). Аймагы тоолуу (80%) болгондуктан, туризм, альпинизм жана курорт тармактарынын өнүгүшүнө толук шарт бар. Региондун дүң продукциясынын көлөмү 7372,3 млн рубль.
Билим илими
Жалпы билим берүүчү 192, башталгыч жана орто билим берүүчү 15 окуу жайы, 16 жогорку окуу жай (анын ичинде 11 мамлекеттик, филиалдары менен) бар. 4 театр, филармония, 8 музей (анын ичинде тарыхый-маданий жана табигый музей-корук, улуттук «Алан Эрмитажы», баалуу таштар жана башка), 3 китепкана (анын ичинде атайын азиздер үчүн) иштейт. Республиканын аймагы аркылуу Аскер-Сухуми жолу өтөт. Республикада 10–11-кылымдардын архитектуралык эстеликтери (крест-кумпалуу храмдары), коргонуу жайларынын (Адиюх шаар калдыгындагы мунара; 1760), коргон-бейиттердин (14–17-кылымдар) жана мечиттердин (Хасауте, 19-кылымдын башы) калдыктары сакталган. 1987-жылдан автордук ыр фестивалы өткөрүлүп турат.
Ванадий карбиддери
Ванадий карбиддери – ванадий менен көмүртек бирикмелери. Алар боз түстөгү өтө катуу заттар; эки түрү: VC жана V2С белгилүү. В. к. 800оС жогору темп-рада көмүртек жана курамында көмүртеги бар газдар менен ванадий аракеттенүүсүнөн пайда болот. Ванадий монокарбиди (VC) - кара түстөгү, жогорку темп-рада (2800оС) балкып эрүүчү, сууда эрибөөчү, бышык, металл сымал жалтырак кристалл. HNO3 менен аракеттенишет. 1300оС жогорку темп-рада көмүртектин V2O5 менен аракеттенишүүсүнөн алынат. Ванадий менен легирленген болотто пайда болот да, аларга жогорку бышыктыкты камсыз кылат. В. к. авиацияда жана атом ө. жа-нда колдонулат.
Ли (философия)
Ли (кыт. –  мыйзам, табияттын мыйзамы, жогорку чындык дегенди билдирет)  –  Неоконфуцианство философиялык мектебинин түшүнүгү. Л. түшүнүгү жалпы жонунан заттын, нерсенин ырааттуулугун, түзүлүш тартибин аныктайт.
Катарла (дарыя)
Катарла — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу, Курган облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - (№1144 Успен ) Айба дарыясынын оң жээгинен орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Пышма Белоярск суу куймасынан аягына чейин, Рефт дарыясын кошпогондо башатынан Рефтинск су торабына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жалжыр нефрит кени
Жалжыр нефрит кени Нарын облусунун Ат-Башы районунда, Жалжыр жана Улан сууларынын кошулган жеринен 3,5 км аралыкта. 1982-ж. табылган. Балыкты массивинде жашыл-боз нефритоиддер 3–5 см калындыктагы тарам түрүндө, серпентиниттердин арасында жайгашкан. Арчалы массивинде нефритоиддер калыңдыгы 20 см болгон тарам катары белгиленет. Нефритти камтыган тоотеги жакшы сайкалданат. Запасы эсептелген эмес.
Кара чирик
Кара чирик – өсүмдүк илдети. Аны мите козу карын жана топурак бактериясы пайда кылат. Кара чирик илдетине көбүнчө картөшкө, томат, кожогат, жүзүм, сабиз, ошондой эле тамеки жана люпиндин тамыры, гозонун буласы чалдыгат. Картөшкө кара чиригин тамыр кара чирик бактериясы пайда кылат. Илдеттүү картөшкөнүн өзөгү чирип, кабыгы карарат да жарылып, киргил суюктук агат. Томат кара чиригин Diplodina destructiva Plowr мите козу карыны пайда кылып, томаттын быша элек мөмөсүнө боз чуңкур так түшүп, карарып кетет. Каршы күрөшүү чарасы: аңызда, сактагычта кара чирик илдетине чалдыккан томат, картөшкөнү жок кылуу, үрөндүк картөшкөнү формалин менен дезинфекциялоо, томаттын түшүмүн жыйноого 5–7 күн калганда 1% бордо суюктугун чачуу жана башка.
Эрма (Нү-Жерси)
Эрма (Нү-Жерси) (Erma) — Нү-Жерси штатынын Кейп-Мэй округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2088 киши. Болжолдуу аянты - 8.7 км². FIPS коду — 34-21660.
Корбикулдар
Корбикулдар (лат. Corbiculidae) — кош капкалуу моллюскалардын бир тукуму, буларга чыгыш корбикуласы (лат. Corbicula fluminea), батыш корбикуласы (С. fluminalis) да кирет.
Беш-Таш табият паркы
Беш-Таш табият паркы 1996-ж. Түндүк-Батыш Кыргызстандын табигый комплексин жана биологиялык ар түрдүүлүгүн коргоо максатында уюшулган. Парк Талас өрөөнүндө, Талас Ала-Тоосунун түндүк капталынын борбордук бөлүгүн ээлейт. Парктын аянты 32411 га. Аймагында татаал өсүмдүктөрдүн 800дөн ашык түрү кездешет, анын ичинде 28 түрү токой менен бадалдар.
Жаныбарлары: элик, түлкү, суусар, арыс, чил, илбирс, түркстан сүлөөсүнү, кумай, ителги, көкжору ж. б. Беш таш суусунда жилингир бар. Табият паркында жакынкы жылдарда калктын жана чет элдик туристтердин эс алуусу уюштурулган.
Авторитаризм
Авторитаризм (лат. autoritas – бийлик, таасир) – демократияга каршы бийлик жүргүзүү системасы. Тарыхый формалары: Азиялык тирания жана деспотия. Байыркы, орто кылымдык, жаңы жана соңку тарыхта согуштук-полициялык, фашисттик режимдер, «казармалык коммунизмдин» ар түрдүү варианттары. Авторитаризм – жеке башкаруучунун мыйзамсыз зордукчул, чексиз бийлик укугу.
Саясий бийлик жүргүзүүнүн демократияга каршы системасы; өлкөнүн ички жана тышкы саясатына тиешелүү маселелерди демократияга, эл массасына таянбай чечүүчү саясий режимдин бир формасы. Мындай бийлик эл тарабынан түзүлбөйт жана башкарылбайт (текшерилбейт), куралдуу күчкө, зордук зомбулукка таянган эзүүчү таптардын аз тобунун колунда болот. Авторитардык бийлик аскердик жазалоочу аппаратка таянып, террор жолу менен оппозициялык күчтөрдү басып турат.
Бекболиев Эгемберди Жайлобекович
Бекболиев, Эгемберди– театр жана кино артисти, теле алып баруучу, режиссер.
Наамдары жана сыйлыктары
Кыргыз Республикасынын эл артисти.
Жон өрүм
ЖОН ӨРҮМ (үч кыр өрүм) — жөнөкөй өрүмдүн бир түрү. Жалаң гана кайышты тилүү аркылуу буюмду жүзөгө ашыруучу өнөр. Чебер 12—14—16 талга чейин жазы да, ичке да тилет. Өрүмдүн бул ыкмасында көк астыңкы бетинен каз таңдайлашып, бири-биринен шарттуу өтүшөт. Анда талы үзүлүп-кесилип калса, өрүм түк жанбайт. Себеби, «жон өрүмү» үч кырдуу, кайыштын ар бир талы үстүңкү кырдан кезек-кезек өтүшүп, алдын карай айланып турат. Бул өрүм кооз да, бышык да болот. «Жон өрүмү» менен жүргөн, көмөлдүрүк, куюшкан, чабалоң жасалат. Чеберлердин өрүмдөрүндө ич ара өзгөчөлүктөрү байкалат. Жон өрүм он-он эки талдан да турат. Буюмду ого бетер сыйдалатуу үчүн жука кайыштан он эки талды тилип, жүгөн өрсө, анын жому (жону) экиден, он талдан жону бир-бирден кетет. Аны Ат-Башы, Нарын тарапта «Балык жон өрүмү» деп да айтышат. «Балык жон» өрүмүнө он эки тал кайышты алат. Ал алтыдан экиге бөлүнөт. Ошондо ортодон баштап өргөндө аягы өйдө төртүнчү, тал кайра башынан ылдый үчүнчү болуп түшүп, ал жон үстүнө чыгат. Ошол эле тараптан четки талды алып, экөөнүн үстүнө чыгарат да, үчөөнүн астына кайра түшүрөт. Анда бир жагы жети, бир тарабы беш тал болот. Ал жети талдын үчүнчүсүн оңдон солго оодарат. Ошол эле он жактагы эң четки талды алып, эки талды басып, үч талдын астынан өткөрөт. Мына ушул ыкманы өрүмчүлөр таасын аткарганда гана өрүмдүн асты жалпак, үстү жон болуп калат.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Мнёвники (метро бекети)
Мнёвники (Мнёвники) — Москва метросунун Чоң айлампа сызыгындагы бекет. 2021-жылдын 1-апрелинде ачылган.
Ударник
Ударник (Ударник) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Кемин районундагы айыл. Кызыл-Октябрь айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 179 киши.
Окколэль-Кы дарыясы
Окколэль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Толькэль-Тэма куймасынын сол жээгинен 13 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 43 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Максют (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Максют — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Стерлибашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 214 киши. Почта индекси — 453196, ОКАТО коду — 80248845005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Бекбото Итике уулу
Бекбото Итике уулу — (1868, Тянь-Шань району, Бас-Кыя айылы — 1948, ошол эле жер) — Семетейчи. Кара-моңолдор уруусунан. Анын айткан «Семетейи» жазылып алынбаган. Ал жөнүндө: «Бекбото эт бышымча «Семетей» айтты»; «Аттар алыс айдалып, күлүктөр кайра келгенче Бекботого «Семетей» айттырып отурдук»; «Биринчи жолку чоң шайлоодо (1936) Бекботого түнү менен «Семетей» айттырып олтурдук»; «Ата Мекендик согуш учурунда майданга аттанган жоокерлерди Казан-Куйганга топтогондо Б. ырчыны атайын алдырып ырдатып, «Семетей» айттырганыбыз» деген сөздөр эл арасында сакталып калган.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Борбугулов, Мухтар
Борбугулов, Мухтар (1930–2004) - тамсилчи, окумуштуу, сынчы, драматург.
Кыргыз элинин манасчылары
"Кыргыз элинин манасчылары" маалымдама китеп Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик интеллектуалдык менчик кызматынын (Кыргызпатент) директору Исабаева Зина Беккелдиевнанын жалпы редакциясында Бишкек шаарында 2010-жылы чыгарылды.
Томас Ньюман
Томас Монтгомери Нүман (англ. Thomas Montgomery Newman; 1955-жылы 20-октябрь) - көптөгөн тасмаларда жаңырган музыкалык чыгармалары менен таанымал болгон америкалык композитор.
Нүман "Оскар" сыйлыктын он төрт номинациясына, "Алтын глобус" сыйлыктын үч номинациясына талапер болгон жана эки BAFTA, алты "Грэмми", бир "Эмми" сыйлыктарга ээ болгон. Нүман 2000-жылы BMI Film and TV Awards учурунда Ричард Кирк атындагы сыйлыкка ээ болгон. Бул сыйлык жыл сайын тасма жана телевизиондук музыкага салым кошкон композиторлорго берилет.
Сыйлыктары
Жалпысынан, 2017-жылга чейин Нүман "Оскар" сыйлыктын он төрт номинацияларына талапкер болгон. Нүман, 15 "Оскар" номинациясынын талапкери болуп сыйлыкка ээ болбогон Алекс Норттон кийин эле сыйлыкты бир дагы жолу жеңип албаган композитор болуп эсептелет. Нүман талапкер болгон он үчүнчү номинациясы: "Тасма үчүн эң мыкты музыка"; ошондой эле, композитор "Эң мыкты музыка" номинациясынын талапкери да болгон.
Кыргыз элинин манасчылары
Рецензент
Филология илимдеринин доктору, Кыргыз Республикасынын улуттук илимдер академиясынын корреспондент- мүчөсү Кыдырбаева Раиса Заитовна
Томас Ньюман
Сыйлыктары
1994-жылы композитор ири ийгиликке жеткен, ошондо ал "Кичинекей аялдар" (англ. Little Women) жана "Шоушенктен качуу" (англ. The Shawshank Redemption) тасмаларга музыка жазып "Оскар" сыйлыктын эки номинацияларына талапкер болгон, ошол жылы Нүман Ханс Циммерге ("Арстан королу" (англ. Lion King)) сыйлыкты алдыртса дагы эки номинацияга талапкер болгон жалгыз композитор болгон.
Кыргыз элинин манасчылары
Китеп тууралуу
Маалымдама китепте Кыргыз элинин манасчыларынын өмүр баяндары жана чыгармачылыктары жөнүндө кыскача маалыматтар камтылган.
Борбугулов, Мухтар
Өмүр баяны
1930-жылы 5-майда Сузак районундагы Кыз-Көл айылында туулган. Атасы Борбугул комуз чертип ырдаган, аты кыйлага угулган киши болгон.
1946-жылы Жалал-Абаддагы педагогикалык окуу жайын, 1949-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин (ал кезде педагогикалык институту) филология факультетин бүтүп, 1952-жылы Москвадагы СССР илимдер академиясынын Горький атындагы адабият институтунун аспирантурасына жиберилген. 1957-жылы «Кыргыз совет драматургиясы» деген темада кандидаттык диссертация жактап, 1964–1966-жж. Казак ССРинин илимдер академиясынын докторанты, 1967-жылы профессор, КМУнун СССР элдеринин адабият кафедрасынын башчысы, 1988-жылдан Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редактору, «Ала-Тоо» журналында бөлүм башчы, Кыргыз мамлекеттик университетинде доцент, журналистика кафедрасынын башчысы болуп иштейт.
М.Борбугуловдун ырлары райондук жана облустук гезиттерге 1946-жылдан баштап чыга баштайт. Студент кезинде жазган «Ак алтын усталары» аттуу пьесасы республикалык көп актылуу пьесалардын конкурсунда сыйлыкка көрсөтүлгөн. 1952-жылдан тамсил жаза баштаган. 1955-жылы анын «Тамсилдер жана ырлар» аттуу биринчи жыйнагы, 1958-жылы «Горькое лекарство» деген китеби орус тилинде чыгат.
М.Борбугуловдун «Элеттик жигит» аттуу романы кыргыз, орус тилдеринде жарыкка чыккан.
1950-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү.
1981-жылы «Улуттук жана интернационалдык биримдик» деген китебине СССР Жазуучулар союзунун сыйлыгы ыйгарылган.
«Эмгектеги артыкчылыгы үчүн», В.И.Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына «Каарман эмгеги үчүн» медалдары, ВЛКСМдын Ардак грамотасы менен сыйланган.
Үй-бүлөсү
Мухтар Борбугуловдун небереси - Маслова, Дина
Колдонулган адабияттар
<!-- Борбугулов Мухтар (1930–2004) - тамсилчи, окумуштуу, сынчы, драматург.
Мухтар Борбугулов 1930-жылы 5-майда Сузак районундагы Кыз-Көл айылында туулган. Атасы Борбугул комуз чертип ырдаган, аты кыйлага угулган киши болгон. 1946-жылы Жалал-Абаддагы педагогикалык окуу жайын, 1949-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин (ал кезде педагогикалык институту) филология факультетин бүтүп, 1952-жылы Москвадагы СССР илимдер академиясынын Горький атындагы адабият институтунун аспирантурасына жиберилген. 1957-жылы «Кыргыз совет драматургиясы» деген темада кандидаттык диссертация жактап, 1964–1966-жж. Казак ССРинин илимдер академиясынын докторанты, 1967-жылы профессор, КМУнун СССР элдеринин адабият кафедрасынын башчысы, 1988-жылдан Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редактору, «Ала-Тоо» журналында бөлүм башчы, Кыргыз мамлекеттик университетинде доцент, журналистика кафедрасынын башчысы болуп иштейт. М.Борбугуловдун ырлары райондук жана облустук гезиттерге 1946-жылдан баштап чыга баштайт. Студент кезинде жазган «Ак алтын усталары» аттуу пьесасы республикалык көп актылуу пьесалардын конкур-сунда сыйлыкка көрсөтүлгөн. 1952-жылдан тамсил жаза баштаган. 1955-жылы анын «Тамсилдер жана ырлар» аттуу биринчи жыйнагы, 1958-жылы «Горькое лекарство» деген китеби орус тилинде чыгат. М.Борбугуловдун «Элеттик жигит» аттуу романы кыргыз, орус тилдеринде жарыкка чыккан. 1950-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. 1981-жылы «Улуттук жана интернационалдык биримдик» деген китебине СССР Жазуучулар союзунун сыйлыгы ыйгарылган. «Эмгектеги артыкчылыгы үчүн», В.И.Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына «Каарман эмгеги үчүн» медалдары, ВЛКСМдын Ардак грамотасы менен сыйланган.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Тамсилдер жана ырлар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1955. – 120 б.
Тамсилдер. – Ф.: Кыргызмамбас, 1956. – 94 б.
Кыргыз совет драматургиясынын өсүү жолу. – Ф.: Кыргызмамбас, 1958. – 18 б.
Тамсилдер. – Ф.: Кыргызмамбас, 1960. – 114 б.
Керегем, сага айтам... – Ф.: Кыргызмамбас, 1962. – 113 б.
Элеттик жигит. Роман. – Ф.: Кыргызмамбас, 1964. – 104 б.
Учу-кыйырсыз жол. – Ф.: Кыргызстан, 1968. – 182 б.
Тандалган тамсилдер. – Ф.: Мектеп, 1973. – 124 б.
Кенч капкасын ачып...: Макалалар жыйнагы. – Ф.: Кыргызстан, 1975
Орус тилинде
Горькое лекарство: Басни. – Ф.: Киргизгосиздат, 1958. – 62 с.
Беш-Тоо
Беш-Тоо - Түндүк Кавказдагы обочо жайгашкан беш чокулуу тоо. Жанар тоонун атылуусунан пайда болгон лакколит. Пятигорск шаарына жакын жайгашкан. Бийиктиги 1400 м. Трахит жана липарит тоотектеринен түзүлгөн. Капталдарын жазы жалбырактуу токой (ясень, эмен, граб, бук) ээлейт, кыры токойсуз.
Борбугулов, Мухтар
Колдонулган адабияттар
Пути развития киргизской советской драматургии. – Ф.: Киргизгосиздат, 1958. – 137 с.
Джигит из глухого аила: – Роман. – М.: Сов. писатель, 1967. – 261 с.
Бабушка и спутник: Комедия. – М.: ВААП, 1977.–58 с.
-->
Аскер кемелери
Аскер кемелери - Аскер-деңиз флотунун курамындагы, күжүрмөн же атайын стратегиялык-тактикалык милдеттерди аткарууга ылайыкталган кемелер. Деңизде каракчылык кылууга пайдаланылган каноэ, кийин тарыхый булактарда жазылып калган куралданган Египет кемелери Аскер кемелеринин алгачкы түрлөрү катары саналат. Болжол менен биздин заманга чейинки 2-миң жылдыктан 16-кылымга чейин деңиздеги согуштук аракеттерде негизинен калактуу галералар пайдаланылган. Кийин Европада парустуу үч мачталуу кемелер тараган. 17-кылымдан кемелерге замбиректер орнотула баштаган. Улам барган сайын өркүндөтүү менен 19-кылымдын башында биринчи буу кемеси түзүлгөн. 1900-жылдары суу астында жүрүүчү кайыктар, Биринчи дүйнөлүк согуштун мезгилинде алгачкы авиа алыпжүрүүчү пайда болгон. Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин суу астында жүрүүчү атомдук кайыктар жана атом энергиялык приборлор, ракета-ядролук куралдар орнотулган атомдук кемелер курулду. Азыркы аскер кемелерине дизель, газ турбиналуу же атом кыймылдаткычтары орнотулган. Аткарган ишине жараша алар ракеталык, авиациялык, артиллериялык, торпедалык же миналык куралдар менен жабдылган. Аларды башкарууда абадагы, суу астындагы кырдаалга байкоо жүргүзүү үчүн радио-электрондук жана эсептеп чыгаруучу түзүлүштөр орнотулган. Аскер кемелери согуштук милдети, куралданышы жана сууга сыйымдуулугу боюнча бири биринен айырмаланган төмөндөгүдөй түрлөрү бар: ракета менен куралданган эсминецтер, ракеталык, торпедалык, ракета-торпедалык суу астындагы кайык, авиа алыпжүрүүчү, ракета-артиллериялык кеме, десант кемеси ж. б.
Онтогенез
Онтогеноз (грек тилинен οντογένεση: ον — жандык жана γένεση — жаралуу, төрөлүш) — организмдин жекече өөрчүшү, түйүлдүк пайда болгондон тартып тиричилигинин акырына чейинки өмүрү. Онтогенез удаалаш өтүүчү морфологиялык, физиологиялык, жана биохимиялык өзгөрүүлөрдү ичине камтыйт. Түйүлдүктөгү онтогенез тууралуу. Жыныс жолу менен көбөйүүчү жаныбарларда жана өсүмдүктөрдө жаңы организмдин пайда болушу уруктануунун натыйжасында иш жүзүнө ашырылат.