cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Даарат
Даарат ( - тазалануу) - таза суу менен колду чыканак менен бирге, бетти, томук (кызыл ашык) менен кошо бутту жуу жана башка масх тартуу түрүндө жүзөгө ашкан өзгөчө тазалык. Маида сүрөсүнүн 6-аятында намазга тураардан мурун даарат алуу зарылчылыгы тууралуу төмөнкчө буюрулат: '''«О, ыйман келтиргендер! Намазга турганыңарда жүзүңөрдү жана колуңарды чыканакка чейин жуугула, башыңарга масх тарткыла (т.а. сууланган ным колуңар менен сылагыла), бутуңарды томукка (кызыл ашыкка) чейин жуугула».''' (Маида сүрөсү, 5/6). Азирети Мухаммад (саллаллааху алеихи ва саллам) Паигамбарыбыз да дааратсыз окулган намаздын жараксыз болгондугу жөнүндө бир топ куттуу хадистеринде аитып кеткен. Ислам аалымдары Куран менен Сүннөткө таянуу менен намаз окуу үчүн даарат алуу ар бир мусулман адамга парз болгондугун бир пикирден кабылдашкан. Даарат – баарыдан мурда ар түрдүү материалдык жана рухании ыплас-кирлерден оолак болуу үчүн Ислам дини талап кылган өзгөчө мааниге ээ тазалык болуп эсептелет. Микроптордун көбөиүүсүнө өтө ыңгаилуу жер бул ооз. Ооздон баштап бети-колду жана бутту күндө беш маал жуунун өзү эле дин Исламдын тазалыкка берген маанисин айгинелеп турат. Ырас, даараттын негизги максаты – бул Аллага ибадат кылуу үчүн пенденин рухании жактан даярданышында жатат. Даарат алган адам өзгөчө руханий жактан өзүн таза жана сергек сезет. Ал мына ушундаи таза сезим менен Аллага ибадат кылууга турат. Ибадат кылуу максатында жаралган адам баласы берегидеи тазалануу менен Аллага ибадат кылуудан алган рухии жаназыкты, беипилдикти сөз менен түшүндүрүү оголе оор.Даарат алуу менен эки дүинө бактысы талап кылган көптөгөн жакшылык артыкчылыктарга ээ болууга болот. Ардактуу Мухаммад (саллаллааху алеихи ва саллам) Пайгамбарыбыз мындай дейт: «Бир мусулман адам даарат алып жүзүн жууганда жүзү (менен) иштеген бардык күнөөлөрү, колу-бутун жууганда колу-буту менен кылган бардык катачылыктары суу тамчылары менен бирге агып кетет да, таптаза болот. А түгүл кирпиктери менен тырмактарынын түбүндөгү күнөөлөрдөн да эч нерсе калбаит. Даараттын адеп-шарттары менен даарат алып бүтүп, кыбылага карап: «Ашхаду ан лаа илааха иллаллаах, лаа шариика лаху. Ва ашхаду анна Мухаммадан абдуху ва Расуулуху» деген адам үчүн беииштин эшиктери ачылат. Ал адам каалаган эшигинен беиишке кирет». (Муслим, Тахарат, 32, 33; Тирмизи, Тахарат, 2) Азирети Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва саллам) даиыма даарат менен жүрүүгө өзгөчө көңүл бөлө турган. Андыктан биз дагы Паигамбарыбыздын ак сүннөтүн аткарып ар даиым даарат менен жүрүүгө аракет кылуубуз абзел.
Даараттын парздары
Даараттын парздары аятта көрсөтүлгөн. Даараттын парздарынан бири аткарылбаса, анда ал даарат жараксыз болуп эсептелет. Даараттын парздары төртөө. Алар: Бет: Чач чыккан жерден баштап ээктин астына чеиин жана кулактардын түбүнө чеиинки аралык бет болуп эсептелет. Сакал менен кулактын ортосундагы түксүз аралык да бетке кирет. Демек, ал жерди да жууш керек. Эгер сакал коюу болсо сакалды сылап койсо жетиштүү болот. Мындай учурда сакалдын астын (терини) жуу зарылчылыгы жок. Кол чыканак менен кошо жуулат. Манжада шакек болсо, анын алдын жууш керек. Бутту томук менен кошо жууш керек. Аятта «каабаин» деп эки томуктун аталышы бутту томук менен кошо жууга ишарат жасаит. Паигамбарыбыз(саллаллааху алеихи ва саллам) даарат алуу учрунда бутун кылдаттык менен жуубаган бир адамга: «эх-х, ошол тозок отунда азап тарта турган томуктарга...» деп эскертүү берген (Бухари, Вудуу, 27, 29; Муслим, Тахара, 25-28). Көптөгөн куттуу хадистерде Паигамбарыбыз даарат алганда даиыма бутун томуктары менен кошо жуугандыгы аитылат. Мына ошондуктан төрт укуктук агымдын (ахли сүннөт вал жамаат) аалымдары бутту жуу парз, ал эми жылаңайлак бутка масх тартуу жараксыз болгондугун бир ооздон кабылдашкан. Даарат алуу учурунда (жуулушу зарыл мүчөлөрдө) кургак жер калтырбоо кажет. Сууну териге өткөрбөи турган нерселер дааратка терс таасирин тийгизет. Бирок, кандаидыр бир үзүр-себептен улам сууну териге өткөзбөгөн нерселер дааратка зыян бербеит. Маселен, иштеген жумушунан улам даарат алуу учурунда сууну териге өктөрбөгөн нерселерди (м: боек) алгач мүмкүнчүлүктүн жетишинче кетирүүгө аракет кылуу кажет. Эгер териге жабышып калган боек толук кетпесе, ашкере кыиналуунун кажети жок. Буга малярларды (боекчулар), усталарды мисал келтирүүгө болот.
Даараттын тартиптери
Даараттын парз-сүннөттөрүнүн дагы да толук болушу үчүн зарыл жагдайлар «даараттын адептери» деп аталат. Даараттын негизги адептери төмөнкүлөр:
Даараттын алынышы
Даарат ала турган адам алгач даарат алууга ниет кылат. Андан соң «Бисмиллаахир-Рахмаанир-Рахиим» деп, эки колун билекке чеиин жууйт. Үч жолу оң колу менен менен оозуна суу алып чаикап, кайра түкүрөт. Андан кииин үч жолу оң колу менен мурунга суу алып, сол колу менен чимкирет. Кииин үч жолу бетин жууйт. Эгер сакалы болсо манжаларын сакалынын арасына киргизип, сакалын салаалаит. Алгач оң, андан кииин сол колун чыканактары менен кошо үч жолу жууит. Андан соң башына, кулактарына жана моинуна масх тартат. Сол колу менен бутун манжаларынын учтарынан баштап томукту кошо үч жолу жууит. Мында да алгач оң бут, анан сол бут жуулат. Бут манжаларынын салааларында кургак жер калбашы керек. Анүчүн бут манжаларынын салааларын жакшылап жуу зарыл. Даарат алып бүткөндөн кииин күбөлүк (шахадат) келмесин айтуу абзел.
Дааратты жараксыз абалга алып келген жагдайлар
Төмөнкү учурларда даарат бузулат: Ошондой эле желдин чыгышы да дааратты бузат.
Даараттын макрухтөрү
Дааратты жараксыз кылбаса да, орундуу болбогон (жакшы эмес) нерселер даараттын макрухтөрү болуп саналат. Аларды төмөнкүчө тизмелөөгө болот (булар «танзихан-жеңил» макирөөлөр):
Үзүрлүү (себептүү) адамдын даараты
Үзүрлүү адам даарат алган соң (намаз убагы чыкканга чеиин) каалаганынча парз, важип жана напил намаздарын окуса болот. Ошондои эле ал Каабаны таваф кыла да, Куранды колго алып кармаи да алат.
Дааратты жараксыз абалга алып келбеген жагдайлар
Ыйлаганда, же күлгөн кезде көздөн чыккан жаш: Жарадан чыкпаган кан же ириң : Жаранын кургап калган кабыгынын түшүшү : Ооз толо болбогон аз кусунду: Чиркей, бит, бүргө сыяктуу майда жандыктардын чагышы: Эркек адам менен аялдын бири-бирине денелеринин тийиши дааратты бузбайт.: Тырмак алуу: Кырынуу (сакал-мурут алуу).: Жыныстык мүчөнү кармоо: Ооздо же мурунда калып калган уюган кандын түкүрөккө аралашып чыгышы.:
Колдонулган адабияттар
Абдуррахман Хачкалы (Фикх илиминин доктору) "Кыскача Ислам негиздери (Мухтасар Ислам илмихалы)" Published by Erkam Publications at Smashwords Copyright © 2011 by Osman Nuri Topbas
Интернеттеги шилтемелер
Ислам
Кашат
Кашат – 1) суунун, арыктын, аңдын бийик жери; айрым учурда тепкич сымал кемер-кыр менен чектелген, дарыяны көздөй бир аз жантайыңкы тегиз аянт да кашат аталат. Кээде кашаттар 4–5 жана 8–12 санда болушу мүмкүн. Жер кыртышынын суу менен желишинен жана шиленди чөкмөлөрдүн топтолушунан пайда болот. Аккумуляциялык кашат борпоң чөкмө аллювийден, цоколдук кашаттын үстү аллювийден, асты чулу тоо тектен; эрозиялык кашат бүт бойдон чулу тектен турат. Кашаттардын жашы тоо тектеринин структуралык түзүлүшү, андагы органикалык калдыктар жана морфологиясы боюнча аныкталат. Түздүктөгү чоң дарыялардын кашаттары кенен, туурасы бир нече км болот. Кашат калк жашаган жерлерди жана жолдорду куруу, айдоо жер үчүн пайдаланылат; 2) шымдын, дамбалдын белге келүүчү, ычкыр же кур байлануучу жээги.
3-март
3-Март - Григорий календары боюнча 62-күнү (толук жылда 63), жылдын аягына чейин 303 күн бар.
Жорж Уокер Буш
Жо́рж Уо́кер Бу́ш ( [ˈdʒɔrdʒ ˈwɔːkər ˈbʊʃ]; 6 июль 1946, Нью-Хэйвен, Коннектикут штаты, АКШ) — АКШ 43-чү президенти (2001—2009).
Правая Янг-Яха дарыясы
'''Прав. Янг-Яха''' — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Янг-Яха дарыясынын оң жээгинен 33 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 29 км.
Көк-Мойнок аметист кени
Көк-Мойнок аметист кени Ысык-Көл облусунун Тоң районунда, Балыкчы шаарынан 20 км батыш тарапта, Чүй дарыясынын сол өйүзүндө, деңиз деңгээлинен 1600–1800 м бийиктикте. 1979-ж. табылган. 1991-ж. "Средазкварцсамоцветы" экспедициясы тарабынан издөө-баалоо иштери жүргүзүлгөн. Кен аймагында Таш-Көмүр мезгилинде пайда болгон метоморфизмделген чөкмө тоотек катмары жана аларды жиреп чыккан пермь мезгилинин аляскит гранити жатат. Аметист бул тоотектердин кошулган жеринде жаракаланган тилкедеги көңдөйчөлөрдө, жаракаларда топтолгон. Көңдөйчөлөрдүн өлчөмү 505050 смге, жаракалардыкы –5 смге жетет. Аметист бийиктиги 3 см, эни 1,5 см келген тик кристаллдар түрүндө. Өңү кызгылтым көк. Кыр чыгарып сайкалдаганда нуру төгүлүп жылтылдап турат. Зергерликте пайдаланып, кооз кымбат баалуу буюмдарды жасоого жарактуу. Баланстагы запасы С1 категориясы боюнча 145,5 кг.
Старые Карашиды (Иглин району, Башкыртстан)
Старые Карашиды — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Уктеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 154 киши. Почта индекси — 452417, ОКАТО коду — 80228870004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кеңкол көрүстөнү
Кеңкол көрүстөнү – 1–5-кылымдарга таандык мүрзө эстелик. Талас суусунун оң тарабы, Кеңколдун сол жээгиндеги Манас күмбөзүнүн түштүк-чыгышындагы тоо этегинде орун алган. 100гө жакын мүрзө жайгашкан. Мүрзө дөбөлөрү топурактан, айрымдары таш тизмектери менен курчалган. Алардын диаметрлери 10–20 м, бийиктиги 0,30–1,90 м. Маркумдун сөөгүн атайын жасалган казанактуу жайга коюшкан. Астыларына кийиз, тактай төшөлүп, кээде арча табыттарга салышкан. Айрым мүрзөлөрдө эки адам көмүлгөн учурлар да кездешет.
Күңдөрүн жана кулдарын көрдүн оозуна коюшкан. Маркумдардын расалык келбети бир аз моңгол аралашмасы бар европалык тип болгон. Бала чагынан баш сөөктөрүн жасалма жол менен төбөсүн карай узартуу салты болгондуктан, көмүлгөн адамдардын баш сөөктөрү сөлпү формада болгон. Көрлөрдөн карапа идиштер, жыгач чөйчөк, табактар, темирден, сөөктөн жасалган жебе учтары, жаа бастырмалары, асыл таш чөгөрүлгөн алтын, күмүштөн жасалган кооздук буюмдар, ийик жана бешик табылган. А. Н. Бернштам Кеңкол көрүстөнүн материалдык маданиятын жана ырым-жырымдарын Борбордук Азиядан келген хунндар менен байланыштырат. Археологдор А. Н. Бернштам жана А. К. Абетеков тарабынан изилденген.
Англия
Иңглан (England ) — Улуу Британия жана Түндүк Ирландиянын административдик-саясий бөлүгү, анын тарыхый очогу. Аянты – 133,395 миң чарчы км. Калкы – 50,7629 млн. (2006). Калк жыштыгы – 395 киши. Улуу Британиянын аянтынын 54%, калкынын 83% Иңгланга туура келет. Борбору – Лондон. Урааны - Dieu et mon droit / Кудай жана менин укугум. Тили – иңглишче. Мамлекеттик дини – иңгликан чиркөөсү.
Аталышы
"Иңглан" деген ат көп учурда Улуу Британия мамлекетин билдирет. Кээде Иңглан деп Улуу Британияны жана Түндүк Ирландияны да аташат.
Иңглан 5, 6-кылымдарда Британиянын аймагына көчүп келген герман уруусу англдардын атынан аталып калган.
Тарыхы
927-жылы негизделген. Уэссекс Падышалыгын түзүлүп (519-917-жж.), кийин Улуу Британия Падышалыгына негиз болду (30 апрель 1707 жыл – 1 январь 1801 ж.).
Географиясы
Улуу Британия аралынын чоң бөлүгүн ээлейт. Түндүктө - Шотландия, батышта – Ирландия менен чектеш. Ири шаарлары: Лондон, Бирмингем, Лидс, Шеффилд, Ливерпул, Манчестер. Борбор шаары - Лондон
Экономикасы
Акча бирдиги - фунт стерлинг.
Улуу Британиядагы казылып алынган темир жана көмүр кенинин дээрлик баары Англиядан чыгат. Машина куруу, химия, тамак-аш (Лондон, Манчестер, Ливерпул), кара металлургия, оор машина (Шеффилд, Дерби), кеме (Ньюкасл, Мидлсборо) куруу, болот эритүү, металл иштетүү (Бирмингем), көмүр казып алуу, кездеме токуу (Брадфорд, Лидс) ж.б. өнөр жай тармактары өнүккөн. Айдоо аянттарында буудай, арпа, кант кызылчасы өстүрүлөт. Уй, кой, үй куштары багылат. Транспорттун бардык түрү өнүккөн. Ири порттору: Лондон, Ливерпул, Манчестер, Саутхемптон, Халл, Бристол ж.б.
Саясий түзүлүшү
Башкаруу формасы – Конституциялык монархия.
Улуу Британияны монархы – Чарльз III.
Улуу Британияны премьер-министри - Риши Сунак.
Административдик түзүлүшү
Иңглан административдик-аймактык жактан 46 графтыкка жана Чоң Лондонго бөлүнөт.
Маалымат булактары:
«Генезис Эпоса "Манас"»
«Генезис Эпоса "Манас"» («"Манас" эпосунун генезиси») — Р. 3. Кыдырбаеванын орус тилинде жазылган монографиясы (Фр., 1980). Тарыхый салыштырма планда иликтенген бул эмгек төрт баптан (главадан), киришүү жана жыйынтыктоочу бөлүмдөрдөн турат. Автор Манас эпосунун пайда болуш, калыптаныш процесстери сыяктуу орчундуу проблемаларды карап, анын түпкү булактары, ар кандай тарыхый доорлордо өнүгүшү, поэтикасынын эволюциясын талдоого алат. Окумуштуу өзүнүн илимий ой жүгүртүүлөрүндө эпос жанрынын өнүгүш проблемасын генетикалык жана типологиялык аспектиде чечүүдө, структуралык-мазмундук жана эстетикалык маанайдагы татаал кыймылын ачууда Орто Азиянын, Казакстандын, Сибирдин тарыхый, фольклордук материалдарына көңүл бурган. Мунун өзү эмгектин илимий баалуулугун, масштабдуулугун көтөрүп, андагы козголгон маселенин канчалык терең иштелип чыккандыгын айгинелейт. Эпостун алгачкы өнүгүү мезгилин Р. Кыдырбаева «түрк-моңгол элдеринин алгачкы эпосторунун, уламыш, легендаларынын түздөн түз байланыштуу аренасы» деп эсептейт. Ушул элдердин алгачкы эпосторунун материалдарын салыштырып отуруп, автор баалуу жана конкреттүү жыйынтыктарды чыгарат. Алтай, якут жана буряттардын баатырдык эпосторунда көөнө көрүнүштөр, мифтер кеңири учураса, «Манас» эпопеясында тарыхый окуялар үстөмдүк кылат деген Р. Кыдырбаеванын пикири ынанымдуу көрүнөт. Өзүнүн генетикалык тамыры, байыркы эпикалык мазмуну, стилистикасы боюнча Манас эпосу якут жана Алтай элдеринин эпостору менен үндөшүп турат. Окумуштуу ошондуктан бул маселени атайын талдоого алып, генетикалык жана типологиялык жалпылыгын аныктоо менен бирге алардын өнүгүшүнүн өзгөчөлүгүн көрсөтөт. Бул маанилүү салыштыруулар аркылуу автор якуттардын «Олонхосу» те байыркы, алгачкы жамаат коомдогу эпостордун түрүнө кирерин, андагы каармандардын кара күчтөр менен кармашарын жалпылап туура жыйынтыктайт. Ал эми Алтайлыктардын эпосу эпикалык чыгармачылыктын өнүгүшүндө каарман өз уруусун коргогон эр жүрөк баатыр, мерген жана малчы болгонун көрсөтөт. Кыргыз эпосунун өсүп-өнүгүүсүндө мына ушундай эки кырдаалды байкоого болот. Бирок ал түрк-моңгол элдеринин эпосунун сапаттык өнүгүүсүндө улам жаңы тарыхый окуяларга байланыштуу каармандын мүнөзү, иш аракети бир топ конкреттештирүүнүн натыйжасында Манас эпосу нукура тарыхый-баатырдык эпоско айланат.
Түрк кагандыгынын пайда болушу менен Борбор Азиядагы элдердин тарыхый-баатырдык эпосу, анын ичинде «Манас» да жаңы көркөмдүк күчкө ээ болуу менен айрым бир баатырдын эрдиги кененирээк чагылдырылат. Бул тарыхый мезгилде эпостун көркөм диапазону ого бетер кеңейип, элдин тарыхы менен андан да тыгыз байланышып, эпикалык башкы каарман эл кызыкчылыгын коргоочу болуп калат. Өз кезегинде бул баатырдык эпостун классикалык түрүн түзүүгө алып келет. Манас эпосундагы ушул жана ушуга окшогон маанилүү маселелер «Эпостун классикалык формалары» деген бапта кеңири талкууланат.
Эмгектеги «Эпостун баатырдык-тарыхый трансформациясы» деген бап илимий-теоретикалык баалуу жыйынтыктары менен айырмаланат. Анда Манас эпосунун ногой темасы жана сюжеттик кеңейиши менен нускалык стили объективдүү алынган фактылардын негизинде деталдуу талданат. Автор бул маанилүү теориялык проблемаларды тактап карап чыгып, бул процесс байыркы сюжеттердин, мотивдердин, поэтикалык маанайдын негизинде өнүгүп отургандыгын Орто Азия, Казакстандын эпосту таанып үйрөнүү тарыхында алгач ирет белгилейт.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Дөдө мөл тоосу
ДӨДӨ МӨЛ ТООСУ – Молдо тоонун түштүк тармагы.Чамынды жана  Кайыңды  Нарын сууларынын  (Нарындын  оң  куймалары) аралыгында түштүк-б атыштан түндүк-чыгышка 20 кмге созулуп жатат.Акталаа районунун аймагында.Туурасы 5 кмдей.Орточо бийиктиги 1700–2100 м, эң бийик жери 2 767 м (Караларча чокусу).Жону тайпак, Нарын капчыгайына караган түштүк- чыгышкапталы кыска жана тик (60 – 8 0°),ал эми түндүк-батышкапталы узун.Чамынды өрөөнүнө карай жантайыңкы.Тоонун бийик түндүк-чыгыш бөлүгү карбондун кумдук,сланец ,алевролит,конгломерат,кремний ,жапыз түштүк-батыш бөлүгүн еогендин  конгломерат,кумдук,мергель тектеринен түзүлгөн.Кургак талаа жана талаа (140 0–150 0 мге чейин), шалбаалуу  талаа (карагай  токою бар) ландшафт алкактары басымдуу.Чабынды, жайыт катары  пайдаланылат.
Клодонулган адабияттар
1.Кыргызстандан географиясы.Б.,2004-жыл. Categoru:Кыргызстан Categoru:Илим Categoru:География Categoru:Тоо Categoru:Жаратылыш Categoru:Түндүк Кыргызстан Categoru:Тумар-2011
Вахдат Аль-Вуджуд
Вахдат Аль-Вуджуд (арабча“болмуштун бирдиктүүлүгү”) – дүйнөнүн бирдиктүүлүгү, биримдиги жөнүндөгү араб-мусулман философиясынын окуусу.
Ал дүйнөнүн жаралуу процессин бир катар баскычтарга бөлүп карайт. Вахдат Аль Вуджуддун окуусунун өзөгүн реалдуулуктун эки уюлу, башкача айтканда дүйнөнү жаратуучу күч-кудай жана дене субстанциясы жөнүндөгү идея түзөт. Бул боюнча кудай өзүнчө жашап, алгачкы акыл-эсти, асман жандарын, ар кыл формаларды жарата берет. Вахдат Аль Вуджуддун идеясы, эң оболу, суфизмде кеңири иштелип, өнүктүрүлгөн.
Куниналар
Куниналар (лат. Cunina) – гидрасымак медузалардын бир уруусу.
Полицитемия
Полицитемия (байыркы грек тилинен πολυ- — «көп» + гистологиялык κύτος — «клетка» + αἷμα — кан) (эритроцитоз) — кан пайда кылуучу органдын өнөкөт оорусу.
Себеби жана оорунун жүрүшү
Себеби белгисиз. Организм сууну көп жоготуп (мисалы, узакка ич өткөндө, кусканда, өтө тердегенде) кан коюуланганда жана башка учурларда байкалат. Полицитемия менен көбүнчө улгайгандар (40 — 60 жашта), чанда жаштар ооруйт. Лейкоздор тобуна кирет. Мында кандагы эритроцит көбөйөт, көк боор чоңоёт жана кемиктин активдүүлүгү күчөйт. Беттин, колдун жана буттун үстү кочкул кызыл тартат, бүйлөдөн, мурундан, карындан, жатындан кан агат. Четки кан тамырлар жабыркайт, артерия кан басымы жогорулап, нерв системасы бузулат.
Дарылоо
Дарылоодо кан агызылат, шишикке каршы дарылар берилет.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Географиялык карталар
Географиялык карталар жер бетинин кичирейтилип, жалпыланып, математикалык жактан Ватикандагы географиялык карталар галереясы (16-к.). аныкталып тегиздикке түшүрүлгөн сүрөттөлүшү. Картада (максатына карата) тандалган жана мүнөздөлгөн табигый жана коомдук кубулуштар өзара байланышта жайгаштырылат. Географиялык карталарга атайын картографиялык проекцияларды пайдалануу, көрүнүштөрдү белгилөө системасы картографиялык белгилер (символдор) аркылуу сүрөттөө, картага түшүрүлүүчү кубулуштарды тандоо жана жалпылоо (картографиялык генерализация) мүнөздүү. Географиялык карталардын биринчи өзгөчөлүгү картографиялык проекциялардын негизинде жердеги объектилердин абалы, пландагы өлчөмү жана формасы жөнүндө туура маалымат алууга мүмкүнчүлүк берүүчү картаны түзүү.
Экинчи өзгөчөлүгү картанын бөтөнчө тили катары картографиялык белгилерди пайдаланып: а) бүткүл жер бетин же анын бир бөлүгүн каалагандай кичирейтип, бирок керектүү объектини көрсөтүүгө; б) картада жер бетинин рельефинин ар түрдүүлүгүн туюндурууга; в) картага нерселердин сырткы көрүнүшүн тартуу менен гана чектелбей, алардын ички мазмунун да баяндоого; г) көрүнүп-туюлбаган кубулуштарды да (мисалы, жер астындагы суулардын же кендердин жайгашуусу, магниттик күчтөрдүн багыты жана башка) так сүрөттөп көрсөтүүгө; д) айрым объектилерге мүнөздүү майда, анча маанилүү эмес көрүнүштөрдү таштап, картага көбүнчө олуттуу, жалпы түрдөгү кубулуштарды түшүрүүгө мүмкүнчүлүк берет. Үчүнчү, негизги өзгөчөлүгү картага түшүрүлүүчү материалдарды тандоо жана жалпылоо, б. а. картографиялык генерализация жасоо. Табигый ресурстарды туура пайдаланууда, өндүргүч күчтөрдү рационалдуу жайгаштырууда, түрдүү долбоорлорду ишке ашырууда, өткөн же азыркы табигый же коомдук окуяларды, кубулуштарды талдоодо, алардын законченемин табууда атайын жана так карталардын жардамы чоң. Географиялык карталар жалпы географиялык жана тематикалык болуп бөлүнөт. Тематикалык карталарда (мисалы, геологиялык, климаттык) айрым элементтер гана толук көрсөтүлүп, жалпы географиялык картага кирүүчү калган элементтер көрсөтүлбөйт. Алар өзүнчө экиге бөлүнөт: а) табигый кубулуштардын (физикалык-географиялык) карталары; б) коомдук кубулуштардын (социалдык-экономикалык) карталары. Булардын ичинен атайын карталарды (мисалы, деңиз жолдорунун, туристтик, долбоорлоо, учкучтар картасы жана башка) ажыратуу керек. Аймактык белгиси жагынан географиялык карталар дүйнөлүк, материктик, мамлекеттик, океандык, деңиздик жана башка карталарга бөлүнөт. Тематикалык өзгөчөлүктөрүнө карата географиялык карталар жекече же тармактык (температура картасы) жана жалпы карталар (кубулуштарды толук мүнөздөөчү), же болбосо көп тармактуу мүнөздөгү комплекстүү карталар деп аталат. Географиялык карталар масштабы боюнча кичине (1:1 000 000дон кичине), орто (1:200 000ден 1:500 000ге чейин) жана ири (1:100 000 жана андан чоң) масштабдуу деп бөлүнөт. Мындан тышкары маалымат берүүчү карта, окуу картасы, туристтик географиялык карталарлар болот. Географиялык карталардын сапаты алардын толуктугуна, тактыгына жана пайдаланылган маалыматтардын жаңылыгына, ошондой эле карталардын прогресчил илимий принциптерге, идеяларга негизделишине байланыштуу. Байыркы доордон тартып азыркы абалына чейин картографиянын өсүпөнүгүшүнө коомдун, илимдин, техниканын өркүндөшү, картага болгон социалдык талап чоң таасир этти. Илимдин, техниканын жетишкендиктери (аэрофотосъёмка, космостук апараттарды пайдалануу жана башка) карта түзүүнүн мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүүдө.
4-март
4-Март - Григорий календары боюнча 63-күнү (толук жылда 64), жылдын аягына чейин 302 күн бар.
Төрөлгөндөр
Paul Mauriat
52nd Street
52nd Street - америкалык Билли Жоэлдин 1978-жылы чыккан алтынчы студиялык альбому. 1979-жылы "Жылдын мыкты альбому" наминациясында Грэмми сыйлыгын алган. Альбомдогу окшош аталыштагы ыры Мыкты эркек поп вокал аткаруу категориясында сыйлыкка татыган.
Rolling Stone журналынын бардык мезгилдердин 500 улуу альбому тизмесинде аталган альбом 352-орунда турат.
Чуваш Куганак (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Чуваш Куганак — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Краснояр айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 228 киши. Почта индекси — 453153, ОКАТО коду — 80249844007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Каширин Фёдор Тихонович
Каширин Фёдор Тихонович (11. 10. 1911, Воронеж облусу, Борисоглебский району, Танцырей кыштагы – 25. 04. 1997, Бишкек) – геолог, геология-минералогия илимдеринин доктору (1964), профессор (1968). СССР мамлекеттик сыйлыктын лауреаты (1953), Кыргыз ССР Илимдер академиясынын корреспондент мүчөсү (1954). Москва геологиялык чалгындоо институтун бүткөн (1938). Кыргыз ССР геологиялык башкармасында геологиялык партиялар менен экспедициялардын башкы геологу, начальниги (1941–56), Кыргыз ССР Илимдер академиясынын вице-президенти (1958–60), Геология институтунда сектор башчы (1956), институттун директору (1975–88). Илимий эмгектери Кыргызстандын көмүр жана уран-көмүр кендеринин геологиясына, алардын таралыш өзгөчөлүгүнө, пайда болуу шарттарына арналган. 60 илимий эмгектин (анын ичинде 7 монография) автору. Ленин, Эмгек Кызыл Туу, 2 «Ардак белгиси» ордендери, медалдар менен сыйланган. Эмгектери: Новый угленосный район в Киргизской ССР// Тр. Лаборатории угля АН СССР, В. 7. М., 1957; Геология месторождений угля и горючих сланцев. Т. 6. М., 1968; Узгенский каменноугольный бассейн. Ф., 1975 (соавт.).
Графика
Графика (гр. graphika, grapho — жазуу, чийүү, сүрөт тартуу) — сүрөт өнөрүнүн түрү. Буга сүрөт, гравюра, литография, монография жана башкалар кирет. Негизи сүрөт болгону менен, өзүнө таандык көркөм каражаттары, мүмкүнчүлүктөрү бар. Г. өнөрү китеп, газета-журнал (иллюстрация, басма чыгармаларынын жасалгаланышы жана түзүлүшү), колдонмо (ө. ж. Г., почта маркалары, экслибристер), станоктук графика (эстамп, лубок), плакат жанрларына бөлүнөт. «Манас» үчилтигине карата чыгарылган китептердин ичинен Г. менен Саякбай Каралаевдин варианты нын «Манас» 1-(1984), 2-(1986) жана «Семетей» 1-(1987), 2-(1989) китептерин Т. Курманов; Сагымбай Орозбаковдун вариантынын «Манас» 1-(1978), 2-(1980), 3-(1981), 4-(1982) китептерин Т. Т. Герцен көркөмдөгөн. Манас эпосуна тийиштүү Г-лык сүрөттөр жөнүндө кеңири маалымат алуу үчүн к. Сүрөт өнөрү жана «Манас» макаласын.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Ла Пуэбла (Нү-Мексико)
Ла Пуэбла (Нү-Мексико) (La Puebla) — Нү-Мексико штатынын Santa Fe округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1296 киши. Болжолдуу аянты - 6.2 км². FIPS коду — 35-39170.
Баштыкчан суусар
Баштыкчан суусар (лат. Dasyurus maculatus) — Австралияда жашоочу мышыксымак жырткыч айбандардын бир түрү.
Женева келишими
Женева келишими - мамлекеттик укукта, согуштук укукта жана айрыкча эл аралык мамилелерде көп колдонулган «Женева келишимдери» узак тарыхый жолду басып өткөн. 1864, 1906, 1929 жана 1949-жылы талкууга алынган Женева келишими согуш туткундарына жакшы мамиле жасоо, душман тараптын колуна түшкөн жаралууларга кам көрүү, оорукана жана тез жардам бригадасына ок чыгарбоо жөнүндөгү темаларда иш жүргүзөт. 1977-жылы эки жаңы документ кабыл алынган.
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Алзас (Тайдон куймасы)
Алзас (Прямой Алзас) — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тайдон дарыясынын сол жээгинен 71 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Спартак (Москва району)
Спартак (Спартак) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Москва районундагы айыл. Чапаев айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 217 киши.
Көк-Мойнок-Кара-Кече көмүрлүү району,
Көк-Мойнок-Кара-Кече көмүрлүү району, Кабак көмүр бассейни–Нарын облусунун Жумгал районундагы көмүр кендери жаткан аймак. Чаек кыштагынан 45 км түштүк-батыш тарапта; Молдо-Тоо менен Түндүк Кабак тоолорунун аралыгындагы Миңкуш жана Каракече өрөөндөрүндө жайгашкан. Аймактын көмүрү жергиликтүү элге илгертен белгилүү. Узундугу 88 км, туурасы 5 – 8 км. Мында Сарыкамыш, Көкмойнок, Миңкуш 1, 2, 3, Доңуз, Каракече, Карачийлүү сыяктуу бир нече кен белгилүү. Райондун аймагын ордовик, карбон, юра жана неоген-палеогендин чөкмө тоотектери, антропогендин борпоң чөгүндүлөрү түзөт. Көмүр кендери юра мезгилинде пайда болгон тектерде топтолгон. Алар калыңдыгы 81 мге жеткен бир нече көмүр кабаттарынан турат. Көмүр күрөң, гумустуу, күкүрттүү жана күлү аз. Күйгөндө 21,5 МДж/кг жылуулук берет. Райондо көмүрдүн 1800 м тереңдикке чейинки жалпы геол. запасы 3,9 млрд т. Келечекте отун ресурсун көбөйтүүдө, химиялык сырьёлорун алууда мааниси чоң.
Поллиноз
Поллиноз — өсүмдүк чаңчаларынан пайда болуучу аллергиялык оору.
Мезгили жана себеби
Негизинен өсүмдүктөр гүлдөгөн мезгилде болот. Анда мурун бүтөт, көздөн жаш агып, кычышат, муунтуп, бронх астмасы кармайт. Ооруга көбүнчө шамал аркылуу чаңдашуучу өсүмдүктөрдүн абага таралган чаңчалары дуушар кылат. Чаңчалар мурундун же көздүн чел кабыкчаларына кирип, организмде аллергиялык реакцияны пайда кылат (Аллергия). Ар бир климаттык-географиялык райондо чаңчалары поллиноз оорусуна дуушар кылуучу өсүмдүктөр бар. Айыл жеринде өсүмдүк чаңчасы көп болгону менен ооруга негизинен шаардыктар чалдыгат. Шаардын абасындагы көптөгөн чаң, химиялык, заттар дем алуу жолдорун дүүлүктүрүп, чаңчаны өткөргүчтүктү күчөткөндүгү менен түшүндүрүлөт.
Дарылоо
Поллинозду дарылоону аллерголог врач жүргүзөт: оору козгогуч чаңчалардын түрүн аныктап, ага организмдин сезгичтигин төмөндөтүү жүргүзүлөт, аллергияга каршы дары каражаттарын белгилейт. Оорулуулар өсүмдүктөр гүлдөгөн учурда чаңчалардын дем алуу жолдоруна кирүүсүнөн, көзгө түшүүсүнөн (коргоочу айнектер менен) сактануу зарыл. Оору ырбап кетсе жер которуу сунуш кылынат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Аялдын оорулары
Аялдын оорулары (гинекологиялык оорулар) - аялдарга мүнөздүү оорулардын түрлөрү. Аялдын оорулары аялдардын дене түзүлүшүнүн өзгөчөлүктөрүнө байланыштуу болот. Кээ бир окумуштуулар бул ооруларды аялдардын жалаң гана жыныстык органдарындагы патологиялык өзгөрүүлөрдүн негизинде пайда болот деп эсептешет. Бул албетте туура эмес. Анткени айлана-чөйрө бут жан-жаныбарга кандай таасир тийгизсе, аялдардын организмине да ошондой эле таасир көрсөтөт. Аялдардын жыныс органдары нерв жана ички бездер менен тыгыз байланыштуу болгондуктан, алардын ооруга чалдыгуусу айлана-чөйрөнүн адамдардын бүт денесине тийгизген таасиринин зыяндуулугуна жараша болот. Мис, аялдардын жыныс органдарынын кээ бир оорулары алардын нерв системаларынын, канышын жана жүрөгүнүн оорушуна же жугуштуу башка ооруларга байланыштуу болот. Ошондуктан аялдардын жыныс органынын сферасынын физиологиясы менен патологиясын, анын бүт организми менен бирдикте жана жашоо шартына байланыштырып изилдөө азыркы. Аялдын оорулары жөнүндөгү илимдердин негизи болуп калды. Аялдын оорулары жана алардын патологиялык процесси аялдардын жыныстык турмуш өткөрүшүнө байланыштуу. Аялдардын жыныстык жашоосу үч мезгилге бөлүнөт: бойго жете элек мезгил, бойго жеткен мезгил жана этек кир токтогон мезгил (менопауза). Ден соолугу жакшы аялдардын жыныс органдарында үч мезгилде тең ар түрдүү микробдор (спорофиттер) жашайт. Бул микробдор белгилүү бир шарттарда (организм башка оорулардан начарлаганда, кескин түрдө муздаганда, травмага учураганда ж. б.), аялдардын жыныс органдарын сезгентип, ооруларды пайда кылат. Айрыкча аялдардын жыныс органдарынын оорушу көбүнчө патогендик микробдордун (гонококк, стрептококк жана стафилококктордун) тийгизген таасиринен болот. Аялдын ооруларынан башка дагы өзгөчө сезгенүү процесстери болот (мис, туберкулёз, котон жара). Аялдардын жыныс мүчөлөрүндө, өзгөчө жатынында шишиктер да кездешет. Айрым учурларда операциялык жол менен шишикти алып ташташат. Көбүнчө аны дарылоо жолу менен айыктырышат. Айыгып кетүүчү шишик пайда болгондо, аялдардын жыныс мүчөлөрүнүн функциясы көпкө чейин бузулбастан, боюна бүтүп төрөй бериши мүмкүн. Аялдын ооруларынын профилактикасында аялдарды жыныстык жагынан тарбиялоо, алардын физкультура менен спортко үзгүлтүксүз катышуусу жана жыныстык жагынан нормалдуу жашоосу чоң роль ойнойт. Катуу ооруга чалдыккан учурда атайын дарылар (антибиотиктер) пайдаланылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Интернационалдар
Интернационалдар - Социалисттик көз-карашка ээ болгон индивиддер менен бул агымга кирген уюм жана өлкө өкүлдөрү чогулган эл аралык жыйналыштын аталышы. Интернационалдар деген сөз жыйналышты билдирүү менен бирге ошол эле учурда уюмду да билдирүү үчүн да колдонулат. Бүгүнкү күнгө чейин 4 интернационал курулган. 1. Биринчи Интернационал 1864-1876-жылдары түзүлгөн. Борбору Лондондо жайгашкан болчу. «Эл аралык жумушчулар кызматташтыгы» деп аталат. Мунун жол башчысы Карл Маркс болуп, уюмдагы француз делегаттарынын тобу айрыкча активдүү болгон. Бул уюм 1868-жылы Брюссель жана 1869-жылы Базель конгресстери өткөрүлгөн. 2. II Интернационал 1889-жылы түзүлгөн жана борбору Брюсселде жайгашкан. 1914-жылга чейин өмүр сүргөн. Уюмдагы социалисттер көз-караштары дал келбегендиктен улам бөлүнүп кетишкен. Бул интернационалдардын да 1893-жылы Зюрин, 1904- жылы Амстердам, 1912-жылы Басел конгресстери болуп өткөн. Бара-бара пикир келишпестиктерден улам бул уюм кулап, ордуна башка жаңы топтор пайда боло баштаган. 3. Үчүнчү Интернационал В.И.Ленин тарабынан 1919-жылы Москвада негизделген жана «Коминтерн - Коммунисттик Интернационал» деп да аталган. II интернационалдагы бөлүнгөндөрдүн бир тобу ушулар болчу. (Башка тобу болсо кийинчерээк Социалист Интернационал болуп аталган). Коминтерн II Дүйнөлүк согуш маалында Россиянын батыштыктар менен өз ара биргелешкен мезгилинде аларды ыраазы кылуу максатында 1943- жылы таратылган. Кийинчерээк согуштан кийин 1947-жылы Россиянын жол башчылыгында жана көзөмөлүндө буга окшош Коминформ аттуу жаңы бир уюм негизделген. 4. II Интернационалдын социал-демократ тобу тарабынан 1923-жылы Гамбургда негизделген. Бул уюм II Дүйнөлүк согуш маалында таралууга аргасыз болгон, бирок кийинчерээк 1951- жылы кайрадан негизделген. Кыркка жакын өлкөнүн социалисттик партияларынын негизинде уюшулган бул уюмда кээ бир орток темалар да макулдашуу болсо да, ар бир партия өз алдынча эркин иш-аракет кылууга укуктуу болгон. Бул Интернационалдын жыйналыштары дале улантылууда. Бул уюм Социалисттик Интернационал деп аталат.
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Ткачев Петр Никитич
Ткачев Петр Никитич (1844–1886) – теоретик, публицистик Ткачевдун көз караштары 60-жылдардагы революциячыл демократтардын идеяларынын таасири астында калыптанган. Мисалы, Лавровдон айырмаланып, Россиядагы социалдык философия негизинен ишке ашышы керек деген. Ткачевдун ою боюнча социалдык революция өлкөдө токтоосуз буржуазиялык мамилелер калыптана электе башталышы керек. Буржуазия калыптанганда гана революциячыл көңтөрүштү көпкө чейин созуп, кечеңдетип коюшу мүмкүн. Орус элинен, анын ичинде общиналык дыйканчылыктан “институту” боюнча жана “салты” боюнча социалисти көргөн. орус элинин революциячылыгы эскини талкалап “азчылыктын бийлигин жана беделин” күч менен чече алат деген ишенимде болгон. Ткачевдун негизги эмгектери: “Коомдук өзүн-өзү сактоонун мыйзамы” (1870), “Россиядагы революциялык пропаганданын маселелери” (1874), “Фридрих Энгельс мырзага ачык кат” (1874), “Набат” (1875), “Революция жана мамлекет” (1876) жана. башка
Бозо
Бозо — таруунун, жүгөрүнүн, арпанын, сулунун шагынан даярдалуучу ичимдик. Бозо салууда адегенде шак сууга чыланып ачытылат (1 күн), андан кийин кайнаган сууга ачыган шакты кошуп, бышырат (1,5 саат). Бышырган шакты (атала) суутуп, угут (атайын 1 жума өндүрүлүп, кургатылып, тегирменге же жаргылчакка тартылган буудай) кошуп, жакшылап «чечтирип» аралаштырат, анан ачыткы (көрөңгө) кошулуп, жылуулап жабылат. Ал ошол калыбында 6-8 саат бою ачыйт. Ачыгандан кийин ага кайнаган суу кошуп, аталгы же баштык менен таза идишке сүзүлүп алынат. Бозо салыныш ыкмасына жараша жаш бозо, кордолгон бозо (шагы 3-4 күн ачытылып, угуту көбүрөөк салынат), «кекире даам кер чагыр бозо» (күчтүү бозо), «суу татыр сулатыр бозо», «илеби ширин-ак көпшөк бозо» (жумшак), «камшак бозо» (начар) деп бөлүнөт. Кадимки эле бозону ичердин алдында бир аз май кошуп (болжол менен 1 л бозого 100 г май), ыкчам ысытып берет. Мындай бозо «кара куурдак» деп аталат. Аны сыркоолоп (чыйрыгып) же күчтүү тамактан соң күптүү болгон учурда ичсе, тамакты тез аш кылууга жардам берет. Элдик медицинада бозонун организмге оң таасирин тийгизген бир топ дарылык касиеттери белгилүү.
Кашка беде
Кашка беде (Melilotus) – чанактуулар тукумундагы бир жылдык же эки жылдык өсүмдүк уруусу. 25тей түрү, анын ичинде КМШ өлкөлөрүндө 12 түрү белгилүү. Кашка беденин сабагы түз, бутактанып өсөт, жылмакай (бийиктиги 1,5–3 мче). Жалбырагы үчилтик, чети тарамдуу. Гүлү майда, чачы сымал, сары же ак. Чанагы сөлпү, кара же сары, уругу майда. 1000 данынын салмагы 1,7–1,9 г. Тамыры чың, жерге 1,5–2 м терең кирет. Кургакчылыкка, суукка чыдамдуу, топуракты анча тандабайт. Акиташтуу топуракта жакшы өсөт. Негизинен эки түрү – ак кашка беде жана сары же дары кашка беде көп эгилет. Тоютка негизинен ак кашка беде айдалат. Курамында белок, витамин жана минерал туздар көп. Тоюттук сапаты жагынан кадимки бедеден калышпайт. Ак кашка беденин курамында 73,2% суу, 44% протеин, 0,5% май, 9,7% клетчатка, 10,5% азотсуз зат, 1,7% күл бар. 100 кг кургак чөбүндө 44,0 тоют бирдиги, 11,6 кг сиңимдүү протеин болот. Гектарынан 200 цден түшүм алынат. Кашка беде балдуу өсүмдүк, бал аарылары ар гектардан 200–500 кгга чейин бал топтойт. Кыргызстандын шор топурактуу жерлеринде өстүрүлөт.
Иоганн Готфрид Гердер
Гердер, Иоганн Готфрид (1744–1803) – немис философ-агартуучу, жазуучу, адабиятчы.
7 Март (Жалган куран)
7-Март - Григорий календары боюнча 66-күнү (толук жылда 67), жылдын аягына чейин 299 күн бар.
Бозон
Бозон, бозе бөлүкчө спини нөл же бүтүн сандуу бөлүкчө же квази-бөлүкчө. БозеЭйнштейн статистикасына баш иет. Ага фотон, гравитон, мезон жана бозон резонанстары, жуп сандуу фермиондон (жарым спиндүү бөлүкчө) турган курама бөлүкчөлөр жана башкалар кирет.
Укте (Иглин району, Башкыртстан)
Укте — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Уктеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 346 киши. Почта индекси — 452417, ОКАТО коду — 80228870005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Куноктанталар
Куноктанталар (лат. Cunoctantha) — гидрасымак медузалардын бир уруусу.
Толуктоочтук
Колдонулган адабияттар
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Губий-Шаму
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
1989 (Тейлор Свифттин альбому)
"1989" Billboard 200 чартында биринчи орунда дебют болгон, сатуулардын саны 1,2 миллион нускага жеткен.
Биринчи синглы - "Shake It Off" 2014-жылы 18-августта чыгарылган. Аталган композиция Billboard Hot 100 чартында биринчи орунда дебют болгон. Бул Свифттин АКШда тизменин башында орун алган экинчи синглы. Мындан тышкары "Shake It Off", Billboard Hot 100 тизмесинин алдыңкы саптарында дебют болгон жыйырма экинчи ыры.
Гүлсайра Момунова
Момунова, Гүлсайра – акын. Ленинполь районуна караштуу Кең-Арал айылында 1937-жылы 30-декабрда туулган. 1955-жылы 30-декабрда Талас шаарында орто мектепти, 1960-жылы В.В.Маяковский атындагы Кыргыз кыз-келиндер институтун бүтүргөн.
Алымкул Үсөнбаев
Алымкул Үсөнбаев — 1896-жылы Таластын Кара-Арча деген айлында кедейдин үй-бүлөсүндө туулган. Алымкул он эки жашка келгенде атасы дүйнөдөн кайтат. Ал ырчылыкка он үч жаш курагында кирише баштаган. Он төрт жашында улуу акын Токтогулга жолугуп, андан таалим алган. Кыргыз мамлекеттик филармониясында иштеген.
Гүлсайра Момунова
Биринчи ырлар жыйнагы «Тилек» деген ат менен 1964-жылы жарык көргөн. Бир катар поэтикалык кыргыз тилиндеги жыйнак-тардын, эки орус тилине которулган жыйнактардын автору, бир топ жамааттык котормолордун авторлошу.
Алымкул Үсөнбаев
1938-жылы Алымкул Кыргызстан жазуучулар союзунда мүчөлүккө кабыл алынган. Отуздай китеби чыккан. Тандалган чыгармаларынын бир томдугу 1973-жылы жарык көргөн. Онго жакын китеби орус тилинде чыккан. 1939-жылы ага Кыргыз ССРинин эл артисти наамы берилген. 1938—63-жылдары Кыргыз ССР Жогорку Кеңешинин депутаты болгон. Кыргыз адабияты менен искусствосуна сиңирген кызматы үчүн Ленин, Эмгек Кызыл Туу ордендери жана Кыргыз Жогорку Советинин Преидиумунун Ардак грамоталары менен сыйланган.
Гүлсайра Момунова
И.Жакановдун «Возвращенная песня» повестин кыргыз тилине которгон (1973). Очерктери, публицистикалык макалалары басылмаларга жарыяланып келет. Кээ бир ырларына музыка жа-зылган.
Алымкул Үсөнбаев
Ак таңдай акын, Алымкул төкмө эч токтолбой эргип, ырды жамгырдай төгүп үстөккө - босток чууртуп, асыл ойлорду уйкашка салып, буйдалбай таскактаткан акындык талант гана эмес, керемет обон, комузчулук жөндөм, жакшына келбет. Жибектей мүнөз да бар эле. Булардын баары биригип анын чыгармачылык куштарын элиртип, ырларынын поэтикалуу ыргагын булбул сымал безелентип турган. “Колго комуз тийгенде, оозго ыр өзү түшүп турат” деп, ал бекеринен айткан эмес. Алымкул Үсөнбаевдин чыгармаларынын дээрлик үчтөн бири балдарга арналган. Анын ырлары, тамсилдери, поэмалары, адабий жомоктору балдар адабиятына кошкон баалуу салымы болуп эсептелет. Акындын ырларынын белгилүү бөлүгү балдардын турмушун көркөм сыпаттайт. Бөбөктөрдүн шатыра-шатман жайдары маанайлары, бейкапар өсүп, тарбияланып жаткан куунак жашоосу жүрөктө уюп калардай деңгээлде ырдалат. Тынчтыктын бекем тиреги болгон совет элинин күчүн туюндуруп, балдарды терең билим алууга, ар кыл өнөр, кесипке ээ болууга үгүттөп, ырдоо боюнча А. Үсөнбаевдин чыгармаларынын көркөм тарбиялык мааниси зор.
1963-жылы дүйнөдөн өткөн.Бул жашоодо кыйынчылыктарды баштан откозгон
Гүлсайра Момунова
1971-жылдан Жазуучулар союзунун, 1965-жылдан СССР Жур-налисттер союзунун мүчөсү.
Алымкул Үсөнбаев
Адабият
Мырза Түлөгабылов. "Кыргыз балдар адабиятынын тарыхы" Бишкек-1991. ISBN5-658-00181-1
Гүлсайра Момунова
Кыргыз ССРинин Жогорку Советинин Ардак Грамотасы менен сыйланган.
1987-жылдан «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер» наамын алган. 2001-жылы «Эр Манас урпагы» медалы менен сыйланган, 2003-жылы «Түгөлбай Ата» адабий сыйлы-гынын лауреаты болду.
Кыргыз тилинде
Кыял чабыты: Ырлар, поэма. – Ф.: Кыргызстан 1967. – 108 б.
Саябан: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Мектеп, 1969. – 55 б.
Менин күнүм: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1972. – 100 б.
Жылаажын: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Мектеп, 1976. – 187 б.
Өмүр бешигим: Ырлар жана поэма. – Ф.: Мектеп, 1979. – 160 б.
Тереңдеги берметтер: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1981. – 112 б.
Ак марал: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Мектеп, 1984. – 121 б.
Табаар белем: Ырлар, поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1987. – 172 б.
Правый Каш-Кы дарыясы
'''Прав. Каш-Кы''' — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Каш-Кы дарыясынын оң жээгинен 61 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Гүлсайра Момунова
Кыргыз тилинде
Айдарым: Ырлар. – Б.: Адабият, 1991. – 176 б.
Правый Каш-Кы дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Гүлсайра Момунова
Кыргыз тилинде
Аяй-Аяй: Ырлар. – Ф.: Адабият, 1991. – 12 б.
Правый Каш-Кы дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Гүлсайра Момунова
Кыргыз тилинде
Жан дүйнө: Ырлар жана поэмалар. – Б.: Кыргызстан.1994. – 351 б.
Көк-Мойнок көмүр кени
Көк-Мойнок көмүр кени Нарын облусунун Жумгал районунда, Көк-Мойнок ойдунунун батыш жагында, Аккөл жана Талдыбулак сууларынын аралыгында. 1931-ж. кендин геол. картасы түзүлгөн. 1946–51-ж. уран рудасын издөө убагында көмүр кабаттарын изилдөө, 1956–57-ж. издөө-чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Көмүр төмөнкү юра катмарынын тууракабак свитасы менен байланышкан. Көмүрлүү катмарда 8 кабат бөлүнгөн. Алардын ичинен 5 кабат өнөр жайлык мааниге ээ. Кабаттардын көбүнүн (жердин үстүнө жакын жеринин 3 мден 150 мге чейинкисинин) көмүрү күйүп кеткен. Кабаттардын калыңдыгы 39,60 мге чейин. Сапаты боюнча көмүр үчүнчү күрөң (3Б) көмүр маркасына кирет. Көмүрдүн орточо күлдүүлүгү 6,82%тен 25,40%ке чейин. Күйүү жылуулугу 25,12–30,64 МДж/кг га чейин өзгөрөт. Кайра бааланган С2 категориясы боюнча запасы – 19,6 млн т, болжол ресурсу 94,8 млн т.
Гүлсайра Момунова
Кыргыз тилинде
Кут дүйнө: Ырлар жана поэмалар. – Б.: Бийиктик, 2004. – 403 б.
Орус тилинде
Признание в любви (сборник стихов разных авторов). – Ф.: Кыргыз-стан.
День рождения: Стихи и поэмы. – Ф.: Кыргызстан, 1978. – 92 с.
Улыбка: Стихи. – Ф.: Кыргызстан, 1983. – 128 с.
Котормолору
Жаканов И. Возвращенная песня: Повесть. 1973. – 304 б.
Ковусова Анна (Т. Байзаков менен бирге). – Ф.: Кыргызстан, 1971. – 203 б.
Кашка-Дарыя
Кашка-Дарыя – Өзбекстандагы дарыя. Узундугу 378 км, алабынын аянты 8780 км2. Заравшан жана Ысар кырка тоолорунун батыш тармактарынан башталып, Каршы талаасында кумга сиңип кетет. Орточо чыгымы тоодон чыга беришинде 25 м3/сек. Карши каналы аркылуу Аму-Дарыядан суу алат. Кара-Дарыяда Чым-Коргон суу сактагычы курулган; боюнда Каршы шаары бар.
Поллюция
Поллюция (латын тилинен pollutio — булгоо, кирдетүү) — эркектин эрендигинин (уругунун) көбүнчө уктаган мезгилде жыныстык катнашуусуз эле өзүнөн-өзү куюлушу (эякуляция).
Мезгили
Бойго жеткен эркек балдар уктаганда түш көрүп жатканда жумасына бир жолу же чоң кишилерде узак убакытка жыныстык катнашуу болбой калганда болушу мүмкүн. 14—15 жаштагы өспүрүмдөрдө поллюциянын болушу жыныстык жетилүүсүнүн белгиси болот. Кээ бир өспүрүмдөр жыныс мүчөнү колу менен кармалап, ушалап дүүлүктүрүп поллюция пайда кылат, бул жаман адатка өтүп кетиши ыктымал (Онанизм). Айрым күчтүү дүүлүктүргүчтөрдүн (мисалы, коркуу, транспорттук дирилдөө, дене тарбия сабагында түрдүү көнүгүүлөрдү аткаруу жана башкалар) таасиринен да эякуляция болот. Чоң кишилерде чаалыгып-чарчоо, ал кетүү, баш оору, уйку качуу менен бирге, кээде поллюция убагында уруктукка кан аралаш болсо, ички жыныс бездеринин оорусун аныктап, дарылоо жүргүзүлөт.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Ивантец
Ивантец — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кипшенга дарыясынын сол жээгинен 46 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ала-Бука, өзөн
Ала-Бука өзөнү, суусу – Ала-Бука районундагы суу, Касан-Сай суусунун сол куймасы.
Узундугу 58 км, алабынын аянты 225 км2.
Чаткал кырка тоосунун түштүк-чыгыш капталындагы мөңгүлөрдөн башталат. Жылдык орточо чыгымы 2,75 м3/сек.
Сугатка пайдаланылат. Жээгинде Ала-Бука кыштагы жайгашкан.
Люлья (дарыя)
Люлья — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Пелым дарыясынын оң жээгинен 438 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Металл эмес кен байлыктар
Республикада металл эмес кен байлыктардын 3 миңден ашуун кени белгилүү. Алар генезиси, технологиялык касиети жана колдонуу жагдайларына карай — курулуш материалдары, тоо-руда сырьёсу, химиялык сырьё, агрорудалар, кооздук таштар болуп бөлүнөт.
Курулуш материалдары металл эмес сырьёнун эң кеңири колдонулган түрү болуп эсептелет. Кыргызстандын аймагында курулушка жарактуу материалдардын 1670 жаткан жери табылган. Алардын ичинен 148 кен дыкат чалгындалып, өнөр жайга өздөштүрүүгө берилген, 66 кен казып алынууда. Курулуш материалдары курамы, түзүлүшү жана колдонулушу боюнча каптама табигый таштар, борпоң жана начар камдашкан кесек тоотектер, чопо жана чополуу тоотектер, карбонат тоотектери, гипс ж. б. ажыратылат.