cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Үч-Кайнар яшма кени
Үч-Кайнар яшма кени Нарын облусунун Ат-Башы районунда, Ат-Башы кыштагынан 65  км чыгышта, Кайнар суусунун (ортоңку бөлүгүнүн) оң өйүзүндө, деңиз деңт. 3000 м бийиктикте. 1968–69-жылдары табылып, изилденген. Кен аймагында силур мезгилинде пайда болгон яшма жана яшма сымал оттук таш (кремний), кумдук, алевролит жана сланец тоотектери таралган. Мында таза яшманын 3 катмары бар. Алардын калыңдыгы 8–27 м, узундугу 50–1500 м. Яшма негизинен кварц менен хальцедондон туруп, гематтит, магнетит, көмүр жана чопо материалдары менен кошумчаланат. Таш жашыл, жашыл боз, чаңда саргыч түстө. Жакшы сайкалданып, күзгүдөй жалтырайт. Блоктордун өлчөмү 1020 смге жетет. Болжол ресурсу 102 миң м3. Таштан майда кооз буюмдарды жасоого болот.
Баллистикалык гальванометр
Баллистикалык гальванометр - токтун кыска мөөнөт импульсундагы электрди өлчөөчү прибор. Тажрыйбада маанисин пропорциялаш электр импульсуна өзгөртүүчү магниттик (агым, индукция, талаанын чыңалуусу ж. б.) жана электрдик (чоң каршылык, индуктивдүүлүк, сыйымдуулук ж. б.) чоңдуктарды өлчөөдө колдонулат.
Баллистика
Баллистика - (нем. Ballistik ыргытам) артиллерия снаряды, авиабомба, мина, гранат жана ок-дарынын, ошондой эле ракета жана анын согуш блокторунун, космос аппаратынын жана башкалардын кыймылы жөнүндөгү илим. Мындай кыймылга нерсени запас кинетикалык энергияга ээ кылуучу күүлөнүп (активдүү) учуу жана ал энергияны чөйрө каршылыгын, оордук күчүн жеңүүгө сарптаган эркин (пассивдүү) учуу мүнөздүү. Баллийстика теориялык жана асман механикасынын, термо-, газ жана аэродинамиканын, ок-дарынын күйүү, математикалык статистика теорияларынын, ыктымалдык жана башкаруу теориясынын ж. б. закондорго негизделет. Баллйстиканын негизги ыкмасы снаряд жана ракета кыймылдарын детерминадияланган жана стохастикалык мазмундагы дифференциалдык ж. б. теңдемелер системасына негизделген эсептөө техникасынын жардамы менен математикалык моделдөө. Аскер ишинде, космонавтикада, криминалистикада ж. б-да кеңири пайдаланылат. Най системасынын жана ракетанын (реактивдүү снаряддын) Баллйстикасынын курамдык бөлүктөрү болуп ички жана сырткы баллйстика эсептелет. Ички баллйстика курал найынын каналында ыргытуучу заряд күйгөндө пайда болгон газдын таасири астындагы снаряддын кыймылын, ошондой эле аткан учурда найдын каналында же ракетанын күйүү камерасында пайда болгон башка процесстердин законченемдүүлүгүн изилдейт. Анын негизги бөлүмдөрү: пиростатика, пиродинамика, куралды баллйстикалык долбоорлоо. Сырткы баллйстика кыймылга келтирүүчү түзүлмөнүн өз ара аракети, ошондой эле бул кыймылга таасир этүүчү факторлор токтогондон кийинки ракета, снаряд ж. б-дын кыймылын изилдейт. Анын ыкмалары башкаруучу күчтөр жана моменттердин таасирисиз космос аппаратынын кыймылынын законченемдүүлүгүн окуп-үйрөнүүдө колдонулат. Баллйстика Байыркы Грекияда Архимеддин атуучу куралдарды (катапульта, баллиста ж. б.) жасоосуна жана аларды колдонууга байланыштуу пайда болгон. Снаряддын кыймьшын окуп-үйрөнүү 17-18-кда X. Гюйгенс (Нидерланд), П. Вариньон (Франция), И. Бернулли, Л. Эйлер (Швейцария) ж. б-дын иштери менен байланыштуу өнүккөн. 20-к-да орус окумуштуулары Н. Ф. Дроздов, И. П. Граве, Н. А. Забудский ж. б-дын балистиканын негизги маселелерин чечүүгө жана эсептөө ыкмасын өнүктүрүүгө байланышкан иштери дүйнөгө белгилүү болгон.
Бронха астмасы
Бронха астмасы (гр. asthma -муунуу, тумчугуу) - бронхалардын кысылуусунан, алардын былжыр челинин шишүүсүнөн пайда болгон, маал-маалы менен капысынан тумчук-туруп кармоочу аллергиялык оору. Бронха астмасынын пайда болуусуна бат-бат өпкөдөн сезгенүү, андан толук айыкпай калуу жана түрдүү аллергендер (үйдө айбандарды жана үй канаттууларды кармоо, чаңдар) себеп болот. Бронха астмасы мезгилинде оорулуу дем алган абаны сыртка чыгара албай кыйналат, деми кыстыгып, муунуп, тумчуга баштайт. Үнү кырылдап, эрди, бети көгөрүп, моюн кан тамырлары көөп, жөтөл пайда болуп, какырык чыгат. Бронха астмасы кармаганда бронхалардын кысы-лышын жоготуучу дарылар берилет. Ал кармабаган мезгилде ооруну пайда кылуучу аллергенди таап, аны жок кылуу зарыл. Кээде гормоналдык дарылар берилет жана курорттордо дарылануу сунуш кылынат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Бекслэй (Огайо)
Бекслэй (Огайо) (Bexley) — Огайо штатынын Franklin округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 13203 киши. Болжолдуу аянты - 6.3 км². FIPS коду — 39-06278.
Жезказган жез кени
Жезказган жез кени – жез кенташынын КМШдагы ири кендеринин бири. Жезказган шаарынын жанында. Кен 18-кылымдын аягынан бери белгилүү. 1929-жылдан казылып алынат. Кен аймагын таш көмүр мезгилинин башталышында пайда болгон акиташ теги, мергель, кумдук, карбондун ортосу менен аягындагы жезказган геологиялык свитасы жана пермдин башталышындагы кумдук, аргиллит, акиташ теги, мергель сыяктуу чөкмө тектер түзөт. Жезказган свитасы улам алмашып катмарланган боз жана кызыл түстүү кумдук менен алевролиттерден турат. Анда конгломераттар да кезигет. Кен жезказган свитасындагы антиклиналдык түзүлүштүн ийилген жерлерине (боз түстүү тектерде) топтолгон. Мында кенташ кабаттары 600 м тереңдикке чейин кезигип, алардын жалпы саны 26, анын 19у өнөр жайлык мааниде. Тоо тек катмарлары кандай жатса, кенташ ошого жараша аларды кайталап, кабат түрүндө жайгашат. Планда алар узатасынан созулуп, узундугу бир нече км, туурасы 0,5 мден 1–2кмге чейин. Кенташ комплекстүү: негизгиси жез, коргошун менен цинк да чоң мааниге ээ. Кошумча түрдө күмүш менен рений жана аз өлчөмдө мышьяк, кадмий. висмут, кобальт, сымап, никель жана молибден бар. Жез кенташы халькопирит, борнит жана халькозин минералдарынан турат. Минералдары негизинен кумдук менен конгломераттардын цементтеринде, кээде талаа шпаты жана кварцта майда бүртүкчө, ал эми тектон. зоналарда тарамча түрүндө жез казган кени сингенез (чөкмө) жолу менен пайда болгон жездүү кумдук жана сланецтердин кендерине кирет (В. М. Попов, Д. Г. Сапожников, Ү. А. Асаналиев). Бирок анын эпигенез (гидротерм) жолу менен пайда болгондугун далилдеген окумуштуулар да бар (К. И. Сатпаев жана башка).
Ермунчино (Туймазин району, Башкыртстан)
Ермунчино — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Бишкураев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 349 киши. Почта индекси — 452793, ОКАТО коду — 80251805004.
Жандооч
Жандооч - өз алдынча турганда лексикалык бир маанини билдире албаган, сүйлөмдөгү сөздөрдү өз ара байланыштыруу үчүн кызмат кылган же аларга кошумча маани берген кызматчы сөздөр жандоочтор деп аталат. Мисалы: Асан шаарды карай кетти. Алым менен келдим. Бул сүйлөмдөгү жандоочтор карай, менен. Шаар деген зат атоочтун табыш жөндөмөсүндө турушу карай деген жандоочко байланыштуу, анын табыш жөндөмөдө турушун карай деген жандооч байланыштырып турат. Экинчи сүйлөмдө Алым деген сөздүн атооч жөндөмөдө турушун кийинки айтылган менен деген жандооч талап кылып турат. Эгерде бул сүйлөмдөрдөгү карай, менен деген жандоочторду алып салсак, Асан шаарды кетти, Алым келдим болуп, байланышсыз, түшүнүксүз айтылар эле. Кай жакка? (кайда?) кетти? Шаарды карай (кетти). Ким менен келдиң? Алым менен (келдим) деген гана туура, байланыштуу айтылат. Бул сүйлөмдөрдөгү карай, менен деген жандоочтор гана өзүлөрүнөн мурунку атооч сөздөрдү (шаар, Асан) кет(ти), кел(дим) деген этиш сөздөр менен байланыштырды. Буларды сүйлөм мүчөлөрүнө ажыратканда шаарды карай, Алым менен деп, бирге карайбыз.
Миң-Теке мөңгүсү
Миң-теке мөңгүсү — Түркстан кырка тоосунун түндүк капталында, Исфара суусунун алабында жайгашкан. Уз. 5,4 км,аянты 5,6 км2. Башы деңиз деңгели. 5000 м,этеги 3400 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 3720 м. Абляция облусунунаянты 3,9 км2. Фирн облусу кеңири аймакты ээлеген өрөөн тибиндеги мөңгү. Андан Теминген суусунун оң куймасы Миңтеке суусу башталат.
Шамшы кенчи
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Подагра
Подагра (грекче podagra – бут капканы) – организмде зат алмашуу бузулуп, ткандарда сийдик кислотасынын туздары чогулуп, көбүнчө муун жана бөйрөк жабыркоочу оору. Подагранын пайда болушуна негизинен зат алмашуунун тубаса бузулушу, ашыкча тамактануу, ичкилик, эт жана эт азыктарын көп колдонуу, коргошун менен уулануу, аз кыймыл-аракет түрткү берет. Натыйжада белоктордун татаал бирикмелеринин акыркы продуктулары – сийдик кислотасынын туздары (ураттар) кристалл түрүндө, дененин ар кайсы жерине чөгөт. Көбүнчө Подагра менен 40 жаштан өткөн эркектер ооруйт. Аялдарда сейрек кездешет. Ураттар кол, буттун майда муундарына чогулуп, алардын түзүлүшүн, функциясын бузат; ошондой эле териде, кулак кемирчегинде, кээде ички органдарда (мисалы, бөйрөктө) да чогулат. Подаграда буттун баш бармагынын мууну көп жабыркайт. Ал капысынан башталып, эч себепсиз буттун бармагынын мууну катуу ооруп, шишимик тартып, кызарат. Бир аз эле кыймылдаса ооруганы күчөп, чыйрыктырып, температура көтөрүлөт. Капысынан башталган ооруу бир нече сааттан бир нече күнгө созулуп, көп учурда өнөкөт түрүнө айланат. Оору күчөгөн учурда тез-тез кармайт. Подагра катуу кармаганда ичегилердин иштеши да бузулат. Өз убагында врачка кайрылуу жана эрте дарылоо оорунун күчөшүн токтотот. Аны дарылоодо сезгенүүгө каршы, ооруну басандатуучу дарылар, суюктукту көп ичүү сунуш кылынат. Ошондой эле ле ураттарды организмден чыгаруучу дарылар колдонулат. Подагранын көпкө созулган өнөкөт түрүндө физиотерапия жана курортто дарылануу сунуш кылынат.
Турузбаевка (дарыя)
Турузбаевка — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тура дарыясынын сол жээгинен 571 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 85 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сан-Томе
Сан-Томе Африкадагы бир шаар, жана Сан-Томе жана Принсипинин борбор шаары.
Карсынан
Сайма буюмдарына көркөм көчөт түшүрүү үчүн жердикти кере турган жыгач алкак.
Карскан — электин алкагы.
Карскан менен карсынан бири-бирине үндөшүп турат.
Кээде мындай керилген алкакты кергич деп да жүрүшөт.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Амирабад маданияты
Амирабад маданияты – байыркы Хорезм аймагындагы соңку коло дооруна (б. з. ч. 9-8кылымдар) таандык археологиялык. маданият. 1937-40-ж. Каракалпак Республикасынын Амирабад каналынын аймагында эски турак-жайларды казуу убагында табылган.Аны археолог С. П. Толстов изилдеген. А. мад-тынын калкы уруучулук коомдо жашап, сугат дыйканчылыгы, мал чарбасы менен кесип кылган Амирабад маданиятына түбү жалпак, капталы көтөрүңкү, жылмаланган карапа идиштер, ортосунда чоң коломтосу бар жерүйлөр мүнөздүү. Якке-Парсан 2 туракжайынан жалбырак формасында колодон жасалган жебенин учтары жана аны куя турган калып табылган.
Балчы сымалдуулар
Балчы сымалдуулар — (лат. Meliphagidae) Австралиядагы чымчыктардын бир тукуму, буларга окул катары: сайрагыч балчы (лат. Meliphaga virescens), балчылар уруусу (Meliphaga) кирет.
Кондуктометрия
Кондуктометрия - электролиттер электр өткөрүмдүүлүгүн өлчөөгө негизделгеи электрхим. анализ методунун бири. Электролиттер эритмесинин концентрациясын аныктоо үчүн коддонулат. Кондуктометрлик титрлөөдө акыркы чекити эритменин электр өткөрүмдүүлүгүнүн кошулган титрант көлөмүнө көз карандылыгын көрсөткөн ийри сызыгы сынган жери аркылуу аныкталат. Бул метод автоматташтырганга ыңгайлуу. К. таза заттар жана эритмелер физ. физ.-хим. касиеттерин изилдөөдө, химиялык кинетикада электролиттер диссоциациясын, к-талар негиздүүлүгүн, иондор диффузия коэффициентин, эритүүнүн кинетикасын, эригичтүүлүктү изилдөөдө колдонулат.
Үч-Коргон көмүр кени
Үч-Коргон көмүр кени Баткен облусунун Кадамжай районунда. Исфайрам суусунун оң жээгинде, Кызыл-Кыя шаарынан 17 км түштүк-батыш тарапта. Юра көмүрлүү катмарында татаал түзүлүштөгү бир кабат аныкталган. Анын калыңдыгы 0,80 мден 44,84 мге чейин өзгөрүп, орточосу 10,0 мди түзөт. Кабаттын көмүрү сапаты боюнча 3Б маркасына кирет. Орточо күлдүүлүгү 19,2%. Күйүү жылуулугу 6492 ккал/кг түзөт.
Запасы А+В+С1+С2 категориясы боюнча 3678 миң т. Кызыл-Кыя шахта башкармалыгынын «Валакиш» шахтасы кенден көмүр казып алууну 1988-ж. баштаган. 1997-жылга карата кендин калган запасы 3074 миң т.
Бронхоаденит
Бронхоаденит (бронха жана гр. aden - без) - бронха бездеринин сезгениши. Бронхоаденитти көп учурда туберкулездун микробдору, өпкө менен бронханын сезгениши жана кээ бир жугуштуу оорулар (көк жөтөл, кызамык) пайда кылат. Туберкулёздон болгон Бронхоадениттин клиникасы оору адамдын жашына, сезгенген бездердин таралыпшна жана организмдин сезгичтигине байланыштуу. Без кичине сезгенсе, оору байкалбай өтүшү мүмкүн, ал эми күчөгөн Бронхоаденитте оорулуунун эти ысып, алы кетип, кургак жөтөл пайда болот. Өзгөчө балдар катуу жөтөлөт, кээде көк жөтөлгө окшоп кетет. Айрым учурда негизги оору менен катар моюндун, колтуктун бездери чоңоюшу мүмкүн, Бронхоаденит рентген ж. б. анализдер аркылуу аныкталат. Дарылоо антибиотиктердин, химиотерапиянын жардамы менен, кээде операция жолу менен да жүргүзүлөт. Ооруну алдын алууда туура тамактануу, таза абада болуу, жугуштуу оорулардан сактануу керек. Кургак учукка каршы эмдөө жүргүзүү зарыл.
Жер жөнүндөгү илимдер жана "Манас"
Жер жөнүндөгү илимдер жана "Манас" — табияттын кубулуштарын байкап,
ой жүгүрткөн адамдарды эзелтен бери жер бетинин түзүлүшү, анын өзгөчөлүктөрү кайдыгер калтырган эмес. Байыркы кыргыздардын жер кыртышынын кыймылдары жөнүндө ой жүгүртүүлөрү "Манас" эпосунун ыр саптарында кезигет:
Тоо бузулуп сай болду,
Сай козголуп тоо болду.
Аты калып өзү жок,
Ар канча деңиз жоголду (Курама варианты, 1. 2—3).
Ошол күндөн ушул күн,
Төккөн кумдай күн өттү,
Түгөнбөс нечен түн өттү,
Эсеп жеткис жыл өттү,
Сай ташындай жан өттү,
Санаттагы кан өттү,
Санжыргалуу эл өттү,
Коо бузулуп сай болду,
Асты үстүнө айланып,
Сай бузулуп тоо болду.
Калдайып жаткан бул жердин,
Кайсы жери соо болду?!
Керимбеков Акылбек
Керимбеков Акылбек (10. 1. 1947-жылы туулган, Талас облусу, Кара-Буура району, Жоон-Дөбө айылы) – математик, физика-математика илимдеринин доктору (2003), профессор (2006), Кыргыз Республикасынын элге билим берүүсүнүн отличниги (1996). Кыргыз Мамлекеттик университетинин физика-математика факультетин бүтүргөн (1970–71), Жоон-Дөбө орто мектебинде математика мугалими (1970), Фрунзедеги Политехникалык институтунун илимий лабораториясында (НИЛСС) кенже илимий кызматкер (1971–72), Кыргыз Мамлекеттик университетинде окутуучу, улуу окутуучу жана доцент (1972–92), И. Арабаев атындагы КМПУда физика-математика факультетинин деканы (1992–98), Ж. Баласагын атындагы КУУда кафедра башчысы (1998–2006), 2006-жылдан Кыргыз-Орус Славян университетинде профессор. Жайылган параметрлүү системаларды оптималдуу башкаруу теориясы боюнча адис. 120дан ашуун илимий эмгектин автору. Эмгектери: Математические методы оптимального управления электромагнитными колебаниями. Б., 1997; Нелинейное оптимальное управление колебаниями в линиях передач. Б., 2008.
Жер жөнүндөгү илимдер жана "Манас"
Деңиз кургап чөп болду,
Түз бузулуп төр болду.
Чокусу көктү тиреген,
Зоо бузулуп саз болду,
Каз-өрдөгү ойногон
Какыр жерге көл бүттү (Курама варианты, "Семетей", 3-4).
Жер жөнүндөгү илимдер менен терең тааныш эмес адамдар бул мисалдарды "Манастагы" көп апыртмалардын бири, эпостогу негизги окуяларды кооздоо үчүн гана айтылган сөз ыкмалары деп коюшу ыктымал. Бирок, "Манас" эпосунун ушул саптары аркылуу табият чындыгы, жер жөнүндөгү илимдер тарабынан аныкталган процесстер баяндалган. "Манас" эпосунун материалдарына таянып төмөнкүдөй илимий маселелерди кароого болот: 1) жер бетинин өзгөрүшү, жер кыртышындагы табигый кыймылдар; 2) өзгөрүүлөрдүн ылдамдыгы; 3) мезгилдүү (ритмдүү) өзгөрүүлөр; 4) өзгөрүүлөрдүн табияттык жолу; 5) мезгил жана табият.
1. Жер бетинин өзгөрүшү, жер кыртышындагы табигый кыймылдар. Эпостогу ырлардын жалпы мазмуну — жер бетинин түзүлүшү түбөлүк бир калыпта турбайт, дайыма бузулуп, өзгөрүлүп турат деген маанини түшүндүрөт. Бул — илимий чындык жана маанилүү жыйынтык. Мындай өзгөрүүлөр жер кыртышынын өйдө-ылдый кыймылдары (жердин ички процесстери, башкача айтканда эндогендик процесстер) жана сырткы геологиялык процесстер (суу, шамал, мөңгү жана башкалар тектерди талкалап, үбөлөнтөт, ал үбөлөндү чөгүндүгө айланат) менен байланышкан. Деңиз жээктеринен мындай кыймылдар өзгөчө жакшы байкалат. Мурун кургак жерде салынган курулуштар кийин, жер кыртышы чөгүп кеткендиктен, суунун астында калган учурлар көп. Мисалы, Кара деңиздеги Сухуми булуңунда байыркы гректердин колониясынын курулуштары суунун түбүндө калган. Азов деңизинин түндүк жээктеринде байыркы скифтердин мүрзөлөрү азыр деңиз менен жабылып турат. Ысык-Көлдүн түбүндө калган шаар урандылары, ошондой эле карапалар, бышкан кыштар, куурлар да көпчүлүккө белгилүү. Арийне, мурунку турган деңгээлинен өйдө көтөрүлүп кеткен жерлер да көп учурайт: Жаңы-Жер аралында мурун жээкте салынган балыкчылардын тамдары жана кайык байлоочу мамылары азыр деңиз деңгээлинен бир топ бийиктикке көтөрүлүп калган. Суусамыр өрөөнүндөгү Айгыр-Жал деген дөңсөөгө мурда арык менен суу чыгарылып, айдоо жерлер сугарылчу. Кийинчерээк, ал жер тектирче болуп, өйдө жылып кетип, арыктагы суу бөгөлүп, айдоого жетпей калды. Азыр Айгыр-Жалда кайрак эгин айдалат.
2. Өзгөрүүлөрдүн ылдамдыгы. "Элүү жылда эл жаңы, Жүз жылда болот жер жаңы", — деп "Манаста" айтылат. Элге караганда жер кыртышында болгон окуялар өтө жай өтөт деген түшүнүк берилип жатат. Бул да чындык. Маселен, (тиешелүү аспаптар менен) көптөгөн атайын илимий өлчөөлөрдүн натыйжасында Вильнюс шаары жылына 3,8 мм, Курск —3,6 мм, Харьков—3,9 мм, Донбасстын аймагы —10 мм өйдө көтөрүлүп, ал эми Витебск —1,4 мм, Москва —3,7 мм, Ленинград —2 мм ылдый чөгүп жатканы аныкталган. Жер кыртышы үчүн жылына 1—3 смге жеткен кыймылдар өтө катуу кыймыл катары эсептелинет. Ошентип, жердин жаңыланышы өтө акырындык менен жүргөнүнө карабастан акылга сыярлык көрүнүш. Элдин жаңыланышы бөлсө, жашоонун өлбөстүгү, түбөлүктүүлүгү менен мүнөздөлөт.
"Манас" эпосунда айтылган жер жөнүндөгү ойлор терең мааниде экендиги кийинки илимий ачылыштардын жыйынтыгынан улам билинип турат. Жалаң гана геологиялык баян эмес, илимдин башка тармактары (биология, физика, медицина жана башкалар) боюнча да кызык маалыматтар бул залкар эпостон табылышы мүмкүн. Бул келечектин иши. Илгерки замандардан бери кыргыз элинин ичинде табиятка көз карашы, дили реалдуу болуп, жер кыртышында жүрүп жаткан өзгөрүүлөргө дайыма байкоо жүргүзүп келген инсандар болгонун "Манас" эпосу да ырастап турат.
Баллистикалык ракета
Баллистикалык ракета - (гр. ballo ыргытам) кыймылдаткычтарын өчүргөндөн кийин баллистикалык траектория боюнча учуусун улантуучу ракета. Ал айрым учурда аэродинамикалык туруктуулукту камсыз кылуучу турактооч (стабилизатор) менен жабдылат. Анын (континент аралык Баллистикалык ракетаны кошкондо) согуштук ракеталар, алып жүрүүчү-ракеталар, космос ракетасы ж. б. түрлөрү бар. Анын канаттуу ракетадан айырмасы учуп баратканда аэродинамикалык көтөрүү күчүн жаратуучу алып жүрүүчү бети (аянтчасы) жок. Ал бир жана көп баскычтуу болушу мүмкүн.
Прагматика
Прагматика (грек. pragma – иш, аракет) – тил илиминин жана семантиканын тилдик белгилердин кептеги функцияларын иликтөөчү бөлүмү. Прагматика үч мааниде колдонулган: Лингвистикалык прагматика сүйлөп жаткан субъектиге, адресатка (угуучуга), субъект менен адресаттын карым-катнаш жасоодогу өз ара иш-аракеттерине, пикир алышуунун кырдаалына байланыштуу болгон суроолордун комплексин иликтейт. I. Кептин субъекти менен болгон байланышында: II. Кептин адресаты менен болгон байланышында: III. Коммуникацияга катышып жаткандардын мамилелерине байланыштуу: IV. Пикир алышуунун кырдаалына байланыштуу: Прагматика, мындан сырткары, адамдын ишмердүүлүгүнүн жалпы теориясындагы кепти да иликтейт. Прагматика өзүнүн тарыхый өнүгүүсүндө риторика менен стилистиканын, коммуникативдик синтаксистин, социолингвистиканын, психолингвистиканын ж.б. маселелерин да изилдөөгө катышып келе жатат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Жез кенташтары
Жез кенташтары – курамында казып жана бөлүп алууга арзырлык өлчөмдө жез металлы бар табигый минералдардын жана тоо тектердин чогундусу. Жез жаратылышта 170ке жакын минералда кездешет, алардын 17си (таза жез, борнит, халькопирит, халькозин, ковеллин, куприт, малахит, азурит жана башка) өндүрүштүк мааниге ээ. Жез кенташтары түрдүү геологиялык шарттарда (магма, карбонат, скарн, гидротерм, колчедан, стратиформдук) пайда болуп, ар кандай мезгилдеги тоо тектерде жолугат. Жез кенташтарынын курамында жез минералдарынан башка пирит, пирротин, цинк, коргошун, никель, кобальт, молибден, сурьма жана башка болот. Жез кенташтары текстуралык түзүлүшү боюнча массивдүү (жездин өлчөмү 3%тен ашык) жана тарамча-бүртүкчөлүү (0,4–2%) болуп айырмаланат. Пайда болуу шарттарына, кенташ тулкуларынын морфологиясына жана курамына жараша бир нече өндүрүштүк типке бөлүнөт: тарамча-бүртүкчөлүү (жездин орточо өлчөмү 0,3–2,0%), жездүү кумдук жана сланецтер (стратиформдук, 1,5–6,0%), жез колчеданы (1,5–8,0%), жез никелдүү (сульфиддүү, 1–2% жана андан көп), полиметаллдуу (0,5–4%), кварц-сульфид тарамдары (2–5%), скарн (2–3% жана андан көп) жана ар кандай типтеги кенташтар (жез-ванадийлүү, жез-кобальттуу, жез-висмуттуу, жез-темирлүү, жез-алтындуу жана башка). Кору жана казып алынышы боюнча тарамча-бүртүкчөлүү кенташ башкы орунда турат.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Үчкөл
Үчкөл — Борбордук Терңир-Тоодогу суу, Сарыжаздын оң куймасы. Узундугу 87 км, алабынын аянты 1400км2. Тескей Ала-Тоонун түштүк капталынан башталат. Жогорку агымында Сарычат аталып чыгышты,ортоңку бөлүгүндө Ээрташ делип,түштүктү карай кууш өрөөн аркылуу агат. Төмөнкү агымында чыгышка багыт алып, Үчкөл аталат.Алабында 165 мөңгү (жалпы аянты 326,6км2), 13 көл бар. Жылдык орточо чыгымы чатында 11,8 м3/сек,эң көп чыгымы июль–августта (45–50м3/сек), азы февраль–мартта (1,5–2,1 м3/сек) байкалат. Өрөөнү жайыт.
Коновалов мыйзамдары
Коновалов мыйзамдары
Биринчи мыйзамы:
1) Эритмеге караганда бууда көбүрөөк болгон компонет, суюктуктагы концентрациясы көбөйгөн сайын, эритменин буусунун басымы чоңоёт.
2) Эритмеге караганда бууда азыраак болгон компонент суюктуктагы концентрациясынын көбөйүшү менен эритменин буусунун басымы азаят.
4) Эритмеге караганда бууда азыраак болгон компонент суюктуктагы конц. көбөйүгөн сайын эритменин кайноо темп-расы чоңоёт.
Экинчи мыйзамы: Экстремум чекитинде буунун басымы изотермиялык шартта же кайноо температурасы изобардык шартта буу жана суюктук курамы бирдей (Басым жана температурасы экстремумдарына ээ болгон эритмелер азотроптук же бөлүнбөс кайноочулар деп аталат).
Үчүнчү мыйзамы: Изотермиялык жана изобаралык шартта эритменин жана буунун курамы симбаттуу өзгөрөт.
Бухгалтерия
Бухгалтерия (Buchhalter-бухгалтер, Buch-китеп жана halten-кармоо) - 1) эсеп-кысап жүргүзүү; 2) ишкананын, уюмдун жана мекеменин бухгалтериялык эсеп жүргүзүүчү бөлүмү.
Бал тапкычтар
Бал тапкычтар — (лат. Indicatoridae) доңкулдактар түркүмүндөгү чымчыктардын бир тукуму, буларга ири бал тапкыч (лат. Indicator indicator) кирет.
Ыйсанын Нукура Чиркөөсү
«Ыйсанын Нукура Чиркөөсү» (真耶穌教會, True Jesus Church) — Пекинде (Кытай) 1917 жылы түзүлгөн көзкарандысыз чиркөө.
Бул христианчылыктын протестант бутагынын кытай бутактануусу. Бүгүн беш континентте 1.5 миллиондой мүчөсү бар. Алардын эларалык ассамблеясы Лос-Анжлесте (АКШда) жайгашкан. Ошондой эле бир бөлүмү Москвада 1995 жылы ачылган.
== 10 негизги принциби: ==
1) Касиеттүү Рух: Ыйык Рухту алган ар кандай тилдерде сүйлөп ( башка тилдерде сүйлөй ), далилдерди, Ал асман падышачылыгында биздин мурас кепилдиги болуп саналат.
2) Чокундуруу: Чөмүлтүлүү калыбына адамдардын күнөөлөрүнүн кечирилиши үчүн, арылтуу болуп саналат. Чөмүлүүгө дарыя, суу, же көл сыяктуу табигый жашоодогу суу болушу керек. буга чейин суу жана Ыйык Рухка чөмүлүү алына элек.Чөмүлдүрүүчү Мырзабыз Иса Машайактын ысымынын урматына сууга чөмүлдүрүү жөрөлгөсү жүргүзөт. Жана чөмүлтүлүү кабыл алып жаткан жак башчысы, таазим кылып жана көмкөрөсүнөн толугу менен сууга чөмүлүү керек.
3) Бут жууш: бут жуу арылтпайт, Мырзабыз Иса Машаяк менен бирге бир берет. Ошондой эле, бир сүйүү, ыйык, момундук, кечиримдүүлүк, жана тейлөө болушу керек, дайыма эскертүү катары кызмат кылат. суу чөмүлтүлүүнү алган ар бир адам, алардын Ыйса Машайактын ысымынын урматына бутун сууга жубуу керек. тиешелүү болсо, өз ара бут жуу иш жүзүндө мүмкүн эмес.
4) Ыйык жалпылык: Ыйык тынчтык, Мырзабыз Иса Машаяктын өлүмүн эскерүү кечесине арылтпайт болуп саналат. Биз түбөлүк өмүргө ээ жана акыркы күнү тирилүүгө тийиш экенин, ошондуктан келгиле, Жахабанын кан менен эттен ооз жана Аны менен бирге болуу мүмкүнчүлүгүн берет. Бул арылтпайт болушунча көбүрөөк өткөрүлөт. Бир гана, ачыткысыз нан жана жүзүм ширеси колдонулат.
6) Иса Машаяк: Иса Машаяк адам болуп Word (Логос), үчүнчү күнү тирилген, күнөөкөрлөрдөн сатып алуу үчүн айкаш жыгачта өлүп, асманга көтөрүлүп кетти. Ал адамзаттын жалгыз Куткаруучу, асмандардын жана жердин Жаратуучусу, жана жалгыз чыныгы Кудай болуп саналат.
7) Ыйык Китепте: Ыйык Китеп Байыркы Келишимде жана Жаңы Осуят, Кудайдын рухунун жетеги менен жазылгандыктан, бир гана Ыйык Китептеги чындык жана жыйналыш жашоо үчүн стандарты.
8) Куткаруу: Куткарылуусу Кудайдын ырайымы менен, ишеним менен берилет. Ишенгендер ыйык рух жөнүндө, ыйыктыкка умтулууга Кудайды урматтап, ошондой эле адамзатты сүйүү менен таянышыбыз керек.
9) Чиркөө: Исанын чыныгы чиркөө, Мырзабыз Иса Машаяк менен белгиленген, «акыркы жамгыр» убагында Ыйык Рух аркылуу расулдардын убакыт калыбына чыныгы жыйын болуп саналат.
10) Aкыркы сот: Ыйсанын экинчи жолку келүүсүн дүйнөнү соттош үчүн, Ал асмандан түшкөн акыркы күнү өтөт: адил адамдарды ыймансыздар түбөлүккө айыптаган болот, ал эми, ал түбөлүк өмүргө ээ болот
Жаш курактык класстар
Жаш курактык класстар — жаш курактагы топтор, жаш курактагы баскычтар, алгачкы общиналык коомго мүнөздүү эркектер менен аялдардын өздөрүнө тиешелүү укук жана милдеттери бар жеке жаш курактагы категорияларга бөлүнүшү. Көбүнчө төрт курактан бөлүшөт: балдар, улан-кыздар, чоңдор, карылар. Биринчи топтон экинчи топко өтүү өтө маанилүү болгон. Бул мезгилде балдарды уруктун мүчөсү катары турмушка даярдоо, инициация өткөрүлөт. Айрым коомдордо, өзгөчө Чыгыш Африкада, жаш курактык класстар өз аты, уюму, жол башчылары бар эркектердин өмүр бою жашай турган бирикмесине өсүп чыккан; балдар төрөлгөндө эле бирикмеге бекитилет, белгилүү бир убакыт өткөндө бир баскычтан кийинки баскычка өтүп турат. Эмгектин аял-эркектердин, балдар менен чоңдордун арасында бөлүнүшүнүн натыйжасында пайда болуп, жаш курактык класстар алгачкы коомдо өкүм сүргөн, калдыктары таптык коомдордо да сакталып калган. Мисалы, Батыш Европа, Кавказ, Орто Азия жана башкалар.
Баллон
Баллон - (фр. ballon, итал. pallone топ) арналышына карата металл, полимер, кездеме, айнек жана башкалардан жасалган газ өткөрбөгөн кабыкча. Мисалы, автомобиль баллону (камера), электр-вакуумдуу прибор баллону, газ сактоо жана ташуу үчүн идиштер ж. б.
Первый Амбал
Первый Амбал — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Куданга дарыясынын сол жээгинен 14 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
«Амиранибни»
«Амиранибни» («Күн баласы») – байыркы грузин элинин баатырдык эпосу. Эпостун каарманы Амирани чагылгандуу булут кудайынын кызын уурдап кетип, адамдарды мифтик дөөлөрдүн туткунунан бошотуп, аларга от жакканды, темирден курал, буюм жасаганды үйрөткөн, кудайлар менен жекеме-жеке күрөшкө чыккан. Ошондуктан Кудай аны катуу жазалап, Кавказ тоолорунун аскасына матап салат. Байыркы грек жазуучуларынын чыгармаларыбул уламыш Грузияда б. з. ч. 5-4-кылымда болгондугун далилдейт. Амиранибни жөнүндөгү уламыш кийин Байыркы Грецияга тарап, Прометей тууралуу мифке кошулуп кеткен. Азыркы күндө эпостун 120га жакын варианты бар.
Нарат (Калтасин району, Башкыртстан)
Нарат — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Большекачак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 57  киши. Почта индекси — 452865, ОКАТО коду — 80233805006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жеркен
Жеркен (Жаркент) — топоним. Эпосто кыргыздар эзелтеден ээлик кылып келген өрөөн, шаар.
Ээ боло албай малына,
Эми келди байыңыз
Кашкар менен Жеркендин
Как ортосу шаарына (Сагымбай Орозбаков, 1. 173),— деп Жакыптын агасы Байдын Кашкар менен Ж-ди ортолоп келгени айтылат. Географиялык реалияда — Яркенд — Синьцзяндагы шаар жана суу.
Үч-Коргон оникс кени
Үч-Коргон оникс кени - Баткен облусунун Кадамжай районунда, Үч-Коргон кыштагынан 10  км түштүк тарапта. Алай кырка тоосунун түндүк этегинде жайгашкан. 1979-ж. табылган. Кен аймагын карбондун акиташ тектери түзөт. Оникс карст процессинен пайда болгон үңкүрдө быдырлуу кат-кат болуп уюп жатат. Курамы кальциттүү. Жол-жол темгилдүү, ак, агыш кызгылт, кызгылт түстөр бири-бири менен кезектешип жайгашкан. Эң кооз көрүнөт. Майда кооз буюмдарды жасоого жарамдуу. Болжол ресурсу 10–15 м3.
Жаңы Арслан (Туймазин району, Башкыртстан)
Жаңы Арслан — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Бишкураев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 33 киши. Почта индекси — 452793, ОКАТО коду — 80251805005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Амир-Темир
Амир-Темир – мустье доорунда жашаган адамдарга тиешелүү өтө терең үңкүр. Ал Өзбекстандын түштүгүндө, Турган-Дарыянын боюнда жайгашкан. Мында негизинен аңчылар убактылуу жашаган. 1-1,5 м тереңдикте очок жана таштан жасалган эмгек куралдары, тоо текенин сөөктөрү табылган. Амир.-Темир үңкүрүнүн жогорку катмары неолит мезгилине мүнөздүү.
Кыргызстан (айыл)
Талас—Жамбыл автомобиль жолунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1187 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Бакай-Ата кышаарынан 22 км түндүк тарапта. Жамбыл темир жол станциясынан (Казакстан) 59 км. Кыштак 1928-жылы негизделген. Орто мектеп, китепкана, клуб, ФАП бар. Тегирмен, пилорама, соода түйүндөрү иштейт.
Калкы
Калкы - 2 265 киши ; негизинен дыйкан чарбаларында эмгектенет.
Плеоназм
Плеоназм (грек. pleonasmos – ашыкча, ашкере) – айтымдын лексикалык же грамматикалык маани-маңызын билдирүүдө көркөм каражаттардын ашыкча көп колдонулушу. Ал лексемалардын кайталануусунан же синонимди алмаштыруулардан, ошондой эле кыскача түшүндүрүүгө мүмкүн болгон нерсени кеңири түшүндүрүүдөн байкалат. Плеоназм сүйлөмдүн чегинде, ошондой эле контексттин алкагында ишке ашырылат.
Табияты боюнча Плеоназм эки түрдө болушу мүмкүн:
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Жаратылышты коргоого арналган жер
Жаратылышты коргоого арналган жер – КР жер укугу боюнча, ага коруктар, улуттук сейил бактар, мамлекеттик ботбактар, жаратылыш эстеликтери кирет. Ж. к. а. ж-лер өзгөчө корголгон табигый аймак болуп саналат. Ж. к. а. ж. өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарынын жерлеринин курамына кирет.
Жалпакташ, көрүстөн
Жалпакташ көрүстөнү – б. з. ч. 6–4-кылымындагы көчмөн сак урууларынан калган дөбө мүрзөлөр. Кетментөбө өрөөнүндөгү Узунакмат дарыясынын оң өйүзүндө, отуздай мүрзөдөн турат. Көрүстөндүн диаметри 8–21 м, бийиктиги 0,4–2,5 м. Эстеликтин 8 дөбө мүрзөсү изилденген. Сөөктөр төрт чарчы формадагы чуңкурга коюлган; карапа идиштер, кийимге кадалган жука алтындан жасалган кооздук буюмдар табылган. Айрыкча жука алтынга басып түшүрүлгөн адамдын башы жана жырткыч куштун сүрөтү түшүрүлүп, кийимге кадалуучу алтын каңылтыр кызыгууну туудурат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Бронхоэктаз оорусу
Бронхоэктаз оорусу (бронха жана гр. ektasis - кеңейүү) - бронхалардын кеңейип кетиши мүнөздүү болгон дем алуу органдарынын оорусу. Бронхоэктаз оорусу тубаса жана оорулардан кийин (өнкөнүн жана бронханын өнөкөт оорулары, кургак учук ж. б. ) пайда болот. Бронхалар өнөкөт сезгенгенде, анын былжырак жана булчуңдуу кабыкчасы өзгөрөт, чоюлгуч ткань бириктирүүчү тканга айланат. Бронхоэктаз оорусу цилиндр, баштыкча ж. б. түрүндө болот. Бронхоэктаз оорусу менен ооруган адам катуу жөтөлүп, суюк, ириңдүү какырык чыгарат. Кээде кан түкүрүшү ыктымал. Оорулуунун абалы начарлап, деми кысылып, алы кетет. Бронхоэктаз оорусунун жүрүшү жылдап созулат, көпчүлүк учурда тез-тез кайталайт. Бронхоэктаз оорусу кабылдап кетсе, ички органдардын амилоидозуна жана сезгенишине алып келет. Дарылоо оорунун жүрүшүнө жараша жүргүзүлөт. Кээ бир учурда операция жасалат. Бронхоэктаз оорусунун алдын алууда инфекция менен күрөш жүргүзүү (өпкөнүн, бронхалардын сезгени-шин), денени чыңдоо, гигиеналык эрежелерди сактоо талап кылынат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Кашык кап
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Керимбеков Күлчоро
Керимбеков Күлчоро (22. 12. 1922, азыркы Чүй облусу, Жайыл району, Кум-Арык айылы – 26. 5. 1989, Фрунзе шаары) – живописчи, Кыргыз ССР искусствосуна эмгек сиңирген ишмер (1982). Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. Самарканддагы көркөм сүрөт окуу жайын (1947), И. Е. Репин атындагы Санкт-Петербург живопись, скульптура жана архитектура институтун(1953)бүтүп, Фрунзедеги С. Чуйков атындагы көркөм сүрөт окуу жайында окутуучу болгон. К. Керимбеков пейзажда, жанрдык картинада, портретте иштеген. Камералык, лирикалык жана индустриялык пейзажды («Ысык-Көл кечи», «Токтогул ГЭСинин курулушу», «Чоң бетон заводу», «Бадам гүлдөдү», «Палангадагы күз», «Неман дайрасы» ж. б.) өнүктүргөн. «Жылкычы Алымкул», «Балыкчылар», «Кыргызстандын жүзү» тематикалык картиналар сериялары, А. Үсөнбаев, академик С. Табышалиев, К. Молдобасанов, С. Ногоеванын портреттери Кыргыз мамлекеттик көркөм сүрөт жана Москва, Санкт-Петербург, Алматынын музейлеринде сакталуу. Ал көптөгөн жергиликтүү жана эл аралык көргөзмөлөргө катышкан. Кызыл Жылдыз ордени жана медалдар жана сыйланган. Бишкектин бир көчөсүнө ысмы берилген (2000).
Суюк кристалдуу дисплей
Суюк кристалдуу дисплей (liquid-crystal display) — электрондук сааттарда жана алып жүрүүчү компьютерлерде колдонулган дисплей типтери. Суюк кристалдуу дисплейде арасында суюк кристалдуу эритме жайгашкан полярдалган материалдардын эки катмары колдонулат. Электр тогу эритме аркылуу өткөндө кристаллдар тегизделүү менен жарык өткөрбөй калат. Ошентип ар кристал жалюз катары аракеттенип жарыкты кое берет же токтотуп коөт. Суюк кристаллдар түз жарык чыгарбайт, анын ордуна түстүү же монохромдуу сүрөттөрдү чыгаруу үчүн арткы жарыкты же чагылдыргычты колдонушат.
Жалпы мүнөздөмөлөрү
ЖКда колдонулган суюк кристаллдардын химиялык формуласы ар кандай болушу мүмкүн. Формулалар патенттелген болушу мүмкүн. Мисал катары 2-(4-алкоксифенил)-5-алкилпиримидиндин цианобифенил менен аралашмасы Merck and Sharp Corporation тарабынан патенттелген. Бул аралашманы камтыган патенттин мөөнөтү бүттү.
Триполи
Триполи Африка континентиндеги Либиянын борбор шаары.
Жесе
Жесе — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери, кытай балбаны. Чоң казатта Сыргак кулата сайган Каражойду атка мингизип алып кетүүгө аракеттенген баатыр катары эскерилет ( Саякбай Каралаев, 2. 190).
Жез куймалары
Жез куймалары – негизи жез болгон куймалар. Жез куймаларына калай, цинк, алюминий, коргошун, никель, марганец, темир, фосфор, кремний жана башка элементтер кошулат. Жез куймалары латунь, коло жана жез-никель куймалары болуп бөлүнөт. Легирлөөчү элементтерге жараша жез куймалары жогорку электр жана жылуулук өткөрүмдүүлүккө ээ, ошондой эле ийкемдүү, бышык жана дат басууга туруктуу. Окистенүү-калыбына келтирүү үчүн эритиндиге бир аз (%тин ондон бир үлүшүндө) фосфор кошулат. Жез куймалары деформациялануучу жана куюлма болуп айырмаланат. Деформациялануучу жез куймаларынан жумуру жана жалпак уютмалар куюлуп, басым аркылуу иштетилет да, калдыркан, түтүк, зым жана башка жасалат. Куюлма жез куймаларынан металл формалар, фасондуу тетиктер, кооз буюмдар жана скульптуралар даярдалат. Жез куймалары автомобиль, ар кандай машина жана кеме курууда, электр-техникалык өнөр жайында, суу жана буу аппараттарын жасоодо колдонулат.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Мекен таануу
Мекен таануу – башталгыч класстар үчүн окуу предмети. Мекен таануу кенже мектеп окуучуларына курчап турган дүйнөнү илимий негизде таанытуучу, Ата Мекендин жаратылышын, элдин турмушун, салт-санааны окутуу менен эли-жерин сүйүүгө, Мекенин коргоого тарбиялоочу интегралдашкан предмет. Мекен таануу предметинин мазмуну табигый илимдер менен гуманитардык билимдердин айкашынан турат. Алып айтсак, анын мазмунунда астрономия, география, биология, химия, физика илиминин элементтери чагылдырылат. Гуманитардык билимдерден: тарых, адабият, этнография, культурологиянын маалыматтары бар. Мекен таануу курчап турган дүйнөнү таанытуу максатка ылайык төмөндөгү мазмундук багыттардан турат: Аалам. Жер – ааламдын бир бөлүгү. Жер бетиндеги жаратылыш. Кыргыз жери. Жаратылышты коргоо. Адам – жаратылыш перзенти.
Адам – акылман.
Адам - өнөрлүү.
Адамдардын мамилеси.
Ата салты. Үй-бүлө, ата-эне, биздин айылдын (шаардын) эли, Республикабыздын эли. Дүйнө элдери. Достук жана ынтымак. Мазмуну класстар боюнча балдардын жаш өзгөчөлүгүнө ылайык бөлүштүрүлүп окуу программасында төмөндөгүчө жайгаштырылган: 1-класс «Мен жана айлана чөйрө».
2-класс «Биз жашаган жердин жаратылышы жана элдин турмушу».
3-класс «Республикамдын жаратылышы жана элдин турмушу».
4-класс «Аалам жана биз».
Атайын түзүлгөн программанын негизинде жазылуу менен, Мекен таануу окуу китеби:
1-класстын «Мен жана айлана чөйрө», 2-класстыкы «Жаратылыш жана биз», 3-класстыкы «Кыргыз жери – керемет», 4-класстыкы Мекен таануу сабактарында элдик маданият, турмуштук билимдер кеңири колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Медузалар
Медузалар (лат. Medusae) – көңгөл тибиндеги айбанаттын сууда жылып жүрүүчү чатыр сымалдуу бир формалары, буларга кыйла систематикалык категория кирет: чалкандуу көгүш медуза, компас-медуза, чатырдуу медуза, өзөн медузасы, ыйлактуу медуза, жылтылдак медуза, адал медуза, кулактуу медуза (Aurelia aurita), пилтумшук медуза, гидра сымалдуу медузалар (класс) (Hydrozoa), тамырооз медузалар (уруу) (Rhizostoma), сцифоиддүү медузалар (класс) (Scyphozoa).
Северная Ключевая
'''Сев. Ключевая''' — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Промышленная дарыясынын сол жээгинен 67 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Тонэль-Кы дарыясы
Тонэль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пюрмаль-Тэма куймасынын оң жээгинен 16 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 35 км.
Северная Ключевая
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Тонэль-Кы дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Северная Ключевая
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кызарт ашуусу
Кызарт ашуусу - (кыз жана байыркы кыргызча арт — ашуу; кыз ашуу) Ички Теңир-Тоодо; Кочкор, Нарын облусу жана Жумгал өрөөндөрүн байланыштырат. Сандык жана Кызарт тоолорунун аралыгында. Бийиктиги 2664 м. Чыгыш жагы жантайыңкы (Узун-Булак), батышы бир аз тик (28— 30°, Кара-Суу). Ашуу аркылуу автомобиль жолу өтөт. Ашуу жыл бою ачык.
Тонэль-Кы дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Брудвю Хэйтс (Огайо)
Брудвю Хэйтс (Огайо) (Broadview Heights) — Огайо штатынын Cuyahoga округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 19400 киши. Болжолдуу аянты - 33.8 км². FIPS коду — 39-09064.
Архитектура
Архитектура (лат. architectura байыркы грек. αρχι - улук, башкы ж.б. жана байыркы грек. τέκτων - куруучу ) - долборлоо исскуствосу, имараттарды жана түзүлүштөрдү(жана алардын комплексин). Архитектура адамдарга жана алардын жашоосуна керектүү ылдам чогултулган материалдык чөйрөнү, заманбап техникалык суроо талаптарга жана коомдун эстетикалык көрүнүшүнө ылайыкташтырып куруп берет.
Жебрейил
Жебрейил - исламдагы негизги периштенин бири. Ислам дининде Кудай менен пайгамбардын ортосунда элчилик кылгандыгы айтылат.
Жедигер - оң канаттагы ири уруу. Элдик санжыранын маалыматтарында Койлондон кооз жедигер уруусу келип чыгаары баяндалат. Сайф ад-Дин Аксикендинин «Мажму ат-Таварихинде» жедигерлер Тагай баатырдын Кулан (Койлон) деген уулунан тараары жазылган. «Манас» дастанынын дээрлик бүт варианттарында кыргыз урууларынын бири катары чагылдырылат. Мындан сырткары, кыргыз санжыраларында Жедигер аттуу Астрахан ханы жөнүндө баян айтылган. 1549-жылы Казань шаары Едигенин тукуму Жедигер тарабынан басып алынганы маалым. Акыркы мисал кыргыздардын этностук тарыхында, этогенезинде таасирлүү орунду ээлеген «ногайлы» доорун чагылдырат. Этностук аталыштың параллелдери казактардан «жедигер», лакайлардан «жадыгер» формаларында кездешет. Параллелдер жана айрым фольклордук жана башка маалыматтар жедигерлердин орто кылымдардагы печенег, кыпчак тилдүү этностук чөйрө менен байланышын чагылдырат. Мисалы, кооз (жедигер) «кууз» «гууз» «окуз» «огуз» уз. Ошону менен бирге, этнонимди байыркы «игдер» (игдер) уруусунун энчилүү аты менен параллель кароого болот. Болжолу, жедигер этнониминин баштапкы формасы «жети игдер» же «жети игдер урууларынын бирикмеси, союзу» дегенди аныкташы ыктымал. «Жети игдер» «жетигер» жети иг(д)ер «жедигер» - байыркы этностук аталыштын фонетикалык айрым ѳзгѳргѳн формасы болуусу мүмкүн. Игдирлер араб графикалуу тарыхый булактарда байыркы огуз-түркмөн урууларынын бири катары түрдүү фонетикалык варианттарда чагылдырылат. Махмуд Кашгари «Сөздүктө» огуздардын курамындагы игдер уруусун анын энчилүү эн тамгасы менен бирге, ал эми Рашид ад-Дин - «йигдер», Абул Гази Бахадур хан - «икдур» формаларында эскеришет. Аталган булактардын айрымдарында Игдир Огуз кагандын небереси, Деңиз хандын уулу катары айтылат. Изилдөөчүлөр этнонимди «негиздүү», «таза кандуу» маанилеринде чечмелеп жүрүшөт.
Өнөр-жайдын, транспорттун, байланыштын жерлери жана башка багыттагы жерлер
Өнөр-жайдын, транспорттун, байланыштын жерлери жана башка багыттагы жерлер – жеке жана юридикалык жактарга тийешелүү максаттык багыттар үчүн мыйзамда белгиленген тартипте берилген жерлер. Ө. т. б. ж. ж. б. б. ж. пайдалануу өзгөчөлүктөрү атайын мыйзамдар менен белгиленет.
Брумель Валерий Николаевич
Брумель Валерий Николаевич (14. 5. 1942-ж. т. ) - советтик жеңил атлет, СССР спортуна эмгеги сиңирген мастер (1961). 1964-жылдан КПССтин мүчөсү. Москвадагы Борбордук физ-ра институтун бүтүргөн (1967). Бийиктиктен секирүү боюнча СССРдин, Европанын жана дүйнөнүн бир нече жолку рекордсмени, дүйнөлүк рекордду 2 м 28 см ге чейин жеткирген (1963). 18-Олимпиада-лык оюндун (1964, Токио, 2 м 18 см) чемпиону.
Үч жолу (1961, 1962, 1963) дүйнөнүн мыкты спортсмени деп таанылган. Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Арстанбек комузчу
Арстанбек Буйлаш уулу  кыргыздын  өткөн  доордогу ак таңдай акыны,  айтылуу  комузчусу. Ал кулактан кирип,  бойду  алган ондогон  канаттуу ырларды,  татаал  кайрыктардагы  залкар күүлөрдү чыгарган. Арстанбек 1824-жылы   Ысык-Көлдүн  Жети-Өгүзүнүн  тескей  сыртындагы  тынымсейит  уругунан чыккан  Буйлаш  бийдин үйүндө туулган. Ал эки катын алган. Байбичесинен беш,  токолунан  эки баласы болгон. Арстанбек бийдин Төрөкан деген токолунан төрөлөт. Башка эмес малга,  дүйнөгө эсирген  Буйлаш Төрөканды  чолпондой  эки  бала төрөгөнүнө  карабай  аны чанып, салбар кылып  таштайт. Төрөкан кара алачыкта  баш калкалап,  чиедей жаш балдары менен  жатакта  өчпөстүн  шамын  жагып, өлбөстүн  күнүн   өткөрөт. Арстанбекти атасы да, байбичесинин  балдары да теңине алышпайт. Таш боор Буйлаш Арстанбек кол арага жарай баштагандан  аны козу менен  койдун артына салат. Жаш баланын кайтарганы  кой,  алганы отун болсо да, ыр менен  күүгө  бармактайынан  кызыгат. Бирок ал калк аралап кадырлуу  шайырлар  менен  жолугушуп,  таалим – тарбия алайын десе  койчумандыктан колу бошобойт. Ошондой болсо да айылдагы  аш-тойлордон,  жыйындардан кээ бир  ырчыларды комузчуларды көрөт. Алардан Арстанбек  сабак  алсам деп талаптанат. Тилекке каршы, “ойлогон ойду  кыстаган турмуш жеңет”  дегендей  күнүмдүк  жашоо турмуштун  азабынан  Арстанбек айылдан-айылды аралап,  айтылуу  ырчылардан  комузчулардан таалим ала албайт. Тек гана табийгат берген шыгын өз алдынча кой четинде, тели – теңтуштарынын арасында  өнүктүрөт. Арстанбек да  бара-бара айыл аралап, өнөрүн  арбыта баштайт. Ал айылына ак таңдай төкмө ырчы, айтылуу  комузчу катары  тааныла берет.
Жез-таш доору
Жез-таш доору -  халколит (гр. chalkjs – жез жана lithos – таш энеолит, лат. aeneus – жез жана гр. lithos – таш) – неолиттен коло дооруна өткөн мезгилимий Таш куралдары али басымдуулук кылса да, жезден жасалган алгачкы металл буюмдар пайда боло баштайт. Биздин заманга чейин 4-миң жылдыкта Чыгышта (Түштүк Иран, Түркия, Месопотамия, Түркмөнстан), биздин заманга чейин 3–2-миң жылдыкта Европада жезди жана колону өндүрүү кыйла калыптанган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Жолдубай Каипов
Жолдубай Каипов
Жолдубай Каипов  1946-ж. 11-августа Ат- Башы районундагы Жаңы Күч  айылында  туулган. 1984-ж. 23-мартта аталган жерде  каза  тапкан. КРнын эмгек сиңирген  артисти. Обончу, аткаруучу, диктор. 1974 ж. Б.Бейшеналиева атындагы искусство институтун  бүткөн.