cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ажырык
Ажырык (Cynodon dactylon (L) Pers) – дан өсүмдүктөр тукумунун уруусу. Көп жылдык чөп. Тамыр сабагы абдан узун, бутактуу, катуу. Сабагы жерге төшөлүп өсөт. Жалбырагы узун, ичке, кыйгак. Топ гүл бутакчалары топтолушуп, сабагынын учундагы бир жерден манжадай чачырап чыгат. Машакчалары 1-2 гүлдүү. А. – тамыр сабагынан жакшы көбөйүүчү, кеңири тараган отоо чөп. Мал жакшы жейт. Кургакчылыкка чыдамдуу. Жакшы алысындайт. Кыргызстанда бир гана түрү – манжа сымал А. өсөт. А-тын 10 түрү бар, алар негизинен Түш. Африкада, Австралияда тропик, субтропик алкактарында таралган. Стадион аянтчалары дың жана жашыл болушу үчүн А-ты өстүрсө болот. Уругу көбүнчө анын жапайы өскөн жеринен жыйналып алынат. Көчүрүп отургузса, тамыр сабагы аркылуу да жакшы көбөйөт.
Тарих-и Кыргыз Шадмания
(«Шабданга багышталган кыргыз тарыхы») – кыргыз элинин туңгуч агартуучусу ж-а тарыхчысы Осмонаалы Сыдык (Кыдык) уулунун 1914-ж. Уфа шаарында бастырып чыгарган чакан энциклопедиялык эмгеги. Эмгек сарыбагыш уруусунун манабы Шабданга багышталып, мазмуну б-ча «Мухтасар Тарих-и Кыргызия» («Кыргыздардын кыскача тарыхы») аттуу китебинин кеңейтилип жазылган варианты болуп эсептелет. Осмонаалы молдо китептин башталышында казал-насыят түрүндө тарыхты билүүнүн зарылдыгы ж-дө айтып, наадандыктан кутулуунун жолу илим-билим экендигин көр-гөзөт ж-а кыргыздардын башка маданияттуу элдерге теңелишин эңсейт. Китепте кыргыздардын Тагай деп аталган сарыбагыш, солто, бугу, моңолдор, черик, саяк ж-а азык урууларынын тарыхы – санжырасы баяндалган. Түрк урууларынын таралышы ж-дө жазганда Осмонаалы молдо Абу-л Гази Бахадур хандын «Шажара-йи Түрк» эмгегине таасирленгени байкалат. Санжыранын кыргыз урууларына тиешелүү бөлүгү башкаларга караганда кыйла так берилген. Кыргыз урууларынын санжырасынан сырткары «Т.-и к. Ш.» китебинин оригиналдуу бөлүгү катары Осмоналы молдонун өзүнүн замандаштары тууралуу жазганын көрсөтүүгө болот. Орус оторчул бийлигинин учурундагы кыргыз коомундагы илим-билимдин жанданышы, оокаттуу ж-а башкаруучу чөйрө- дөгүлөрдүн арасында жаңы катмардын пайда боло башташы ж-дөгү маалыматтар Осмонаалы молдонун эмгегинин баалуулугун арттырат. Китепте манап Шабдан баатырдын ишмердиги, эл үчүн кылган кызматтары баяндалган. Ушул китепте орун алган «Шабдан баатыр казалы» поэмасында Шабдандын кайтыш болгондогу аза күтүү, баатырдын жасап кеткен иштерин даңктоо ж-а аны узатууга катышкан кыргыздын белгилүү адамдары ж.б. окуялар ыр м-н жазылган. Китептин акыркы бөлүгүндө казак элинин, дуңгандардын тарыхы ж- дө азыраак маалыматтар берилген. Осмонаалы Сыдык уулунун бул эмгегин 1990-ж. проф. Хусеин Карасаев кыргыз тилинин азыркы орфографиясына которуп, баш сөзү м-н «Тарих кыргыз Шадмания», «Кыргыз санжырасы» деген аталышта кайрадан бастырып чыгарган.
Айыга баштоо
Айыга баштоо — оорунун белгилери бара-бара жоголуп, организмдин тиричилигинин калыбына келе башташы.
Бул мезгилдин айкын чеги жок, себеби кээ бир органдын кызматы оору күчөп турганда эле калыбына келет. Айыга баштоо тез жана жай болуп айырмаланат. Айыга баштоодо тамакка оорулуунун табити жана абалы оңоло баштайт. Бул мезгилде жалпы организмди чыңдай турган дарылоо жана медициналык кайра калыбына келтируу жүргүзүү маанилүү. Кээ бир жугуштуу ооруларда (ич келте, дизентерия) айыга баштоо мезгилинде деле оору козгогучу бөлүнүп турат. Ошондуктан, мындай ооруларга атайын эпидемияга каршы чаралар көрүлөт. Айыгуу толук жана толук эмес болуп бөлүнөт. Толук эмес айыгууда оорудан бузулган функциялар калыбына толук келбейт, организмдин ыңгайлануусу жана эмгекке жарамдуулугу азыраак болот. Толук айыкканда организмдин оорудан бузулган функциялары, эмгекке жарамдуулугу толук калыбына келет.
Лиз... (Лизо...)
Лиз... (Лизо...), ...Лиз (гр. lysүs – ажыроо, эрүү, бөлүнүү) – татаал сөздөрдүн «заттардын эрүүсүнө, ажыроосуна тиешелүү» деген маанини туюндуруучу бөлүгү мисалы, гидролиз, электролиз, лизогения, лизосомдор.
Миниатюра
Миниатюра (французча. miniature – киноварь дегенден) – көлөмү чакан, өтө чебер иштелген сүрөт өнөр чыгармасы. Көркөм сүрөт искусттвосунда текстти иллюстрациялоо жана кооздоо максатында кол менен жазылган китеп баракчаларындагы түстүү же бир түстөгү сүрөт. «Миниатюра» термини айрым адабий жана музыкалык чыгармаларда колдонулганы менен живопись жана графикада (айрыкча портрет) өзгөчө мүнөзгө ээ. Миниатюра негизинен китептерде автордун аты-жөнүн, китептин наамын ж. б. кооздоо үчүн колдонулган. Китептик миниатюра байыртадан эле белгилүү, мисалы, Байыркы Египеттеги «Шейиттер китебинде», Гомердин «Илиадасында» (500-жыл чен, Амброзиан китепканасы, Милан). Байыркы Руста 14-кылымдын аягына чейин аны пергаментте, көбүнчө жумуртка боёктору менен тартып келишкен. 18-кылымда портреттик миниатюра кеңири тараган. Россияда миниатюра негизинен диний китептерди кооздоодо колдонулган (Остромир инжили, 1056–57, Санкт-Петербургдагы М. Е. Салтыков-Шедрин атындагы калк китепканасы). Миниатюра тартуу Украинада («Пересопницкий инжили», 1556–61), Арменияда («Эчмиадзин инжили», 989), Грузияда («Мцхет псалтыры», 10-кылым) да кеңири таралган. Миниатюраны ар түрдүү материалдарды (май, эмаль, гуашь, акварель) колдонуу менен жыгачта, металлда, пил сөөгүндө, пергаментте, кагазда лупа аркылуу пунктир же майда штрих техникасы менен аткарышкан. Миниатюра искусствосунан портреттик миниатюраны айырмалай билүү керек. Портреттик миниатюра – тамеки кутучаларынын, кол сааттардын, оймоктордун, медальондордун бетине түшүрүлгөн чакан форматтагы (1,5тен 20 смге чейин) живопистик портреттин түрү. Портреттик миниатюра 19-кылымдын орто ченинде дагеротип менен фотографиянын таралышына байланыштуу жок болуп кеткен.
Кучергич (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Кучергич — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Исмайыл айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 57 киши. Почта индекси — 452328, ОКАТО коду — 80224810004.
Чегараны аскерлешүүдөн арылтуу
Чегараны аскерлешүүдөн арылтуу – адатта, эларалык келишимдердин негизинде, мамлекет чегарасына чукул жайгашкан аймактан аскер күчтөрүн алыстатып, бул жердеги аскердик чыңдоолорду жоюуну билдире турган эларалык жалпы укуктагы аталгы. Ч. а. а. толук же жарым-жартылай болушу мүмкүн.
Күнжара
Күнжара — май өсүмдүгүнүн уругунан майы сыгылып алынгандан (экстракциялоодон) кийин калган калдык; белок жана майы көп концентраттык тоют. Күнжара амин кислоталык курамы жана биохимиялык баалуулугу боюнча дан эгиндеринин белогунан жогору турат. Мисалы, күн карама Күнжарасында 40,9% протеин, 6,8% май, 10,7% суу, 8,5% клетчатка, 26,3% азотсуз заттар, 6,8% күл болот. Күнжара белогунда лизин, метионин, цистин жана триптофон көп. Күнжара, ошондой эле кальцийге, фосфорго, В тобундагы витаминдерге бай, каротин аз. Күнжаранын нымдуулугу 12%тен ашса көгөрүп, сапаты жоголот.
Туризм академиясы
Туризм академиясы – 1997-жылы Кыргызстандагы туризмди өнүктүрүүнүн Өкмөттүк приоритеттүү программасынын чегинде түзүлгөн. Академиянын уюштуруучулары – Бүткүл дүйнөлүк туристтик уюм, Кыргыз Республикасынын Туризм, спорт жана жаштар саясаты боюнча мамлекеттик комитети.
Академиянын максаты – туризм жана сервис чөйрөсүн башкарууга жана өз мекемесин уюштурууга жөндөмдүү адистерди даярдоошондой «Конок күтүү менежменти» жана «Туризм менежменти» бөлүмдөрүндө туристтик саякат, чет өлкөгө баруу жана чет өлкөлүк туристтерди күтүү, сервистик тейлөө иштерин уюштуруучу адистерди даярдайт.
Академиянын программасында окуу процесси менен бирге республикадагы жана чет өлкөлөрдөгү мыкты делген туристтик сервис мекемелеринде прак-тикадан өткөрүлөт. Академиянын уюштуруучусу жана ректору физика-математика илимдеринин доктору, профессор М.Б.Чормонов.
Орозобекова Салтанат
Эмгек жолун 1979-жылы Кыргыз ССРинин Китеп палатасында библиограф болуп иштөө менен баштаган. 1984–1988-жж. Фрунзедеги Борборлоштурулган китепканалар тармагынын Жоомарт Бөкөнбаев атындагы китепканасында, 1988–1995-жж. Кыргызстан Жазуучулар союзунда адабий катчы, 1995–2005-жж. Кыргыз Республика-сынын Мамлекеттик телерадиокомитетинин «Казына» чыгармачылык бирикмесинде баяндамачы болуп эмгектенген.
Ырлары 1970-жылдан тартып мезгилдүү басма сөз беттеринде, «Учкун» адабий альманахтарында, «Кыргыз поэзиясынын антологиясынын» экинчи томунда жарык көргөн.
Ал ондогон адабий бейнелердин, эсселердин автору. Кыргыздын чыгаан коомдук ишмерлеринин, адабият, искусство чеберлеринин инсандык бейнесин ачууга арналган эсселери Кыргыз радиосунун Алтын казынасына жазылып алынган.
Акындын айрым ырлары орус тилине которулган.
Бүргөлөр
Бүргө (лат. Siphonaptera — байыр.-грек. σίφων — соркыскыч, ἄπτερον — канаты жок. Синоним лат. Suctoria, лат. Aphaniptera)— кан соргуч майда жандык; сүт эмүүчүлөрдүн, куштардын жана кишинин митеси. Ар кандай жаныбарлардын (мышык, ит жана башка) каны менен азыктанып, алардын бир катар коркунучтуу ооруларынын (кара тумоо, баш келте жана башка) козгогучтарың кишиге жуктурат.
Орозобекова Салтанат
1997-жылы Ташкен шаарында өткөн Орто Азия жана Казакстан Республикаларынын акын-жазуучулар Ассамблеясынын эл аралык симпозиумунун, 2004-жылы Кытай Эл Республикасында өткөн Азия өлкөлөрүнүн акындарынын «Өмүр көчү» эл аралык фестивалынын катышуучусу.
Бүргөлөр
Бүргөлөрдүн шилекейи дүүлүктүрүүчү таасирге ээ. Денеси капталынан кысыңкы келип, ээсинин жүнү жана канатынын арасында жылып жүрүүгө жакшы ыңгайланган, буттарынын арткы түгөйү жакшы өөрчүп, секирүү кызматын аткарат.
Бүргөлөрдүн айрым түрү — жаныбарлардын белгилүү бир түрүндө, кээси ар кандай түрүндө мителик кылат. Алардын 1000 ден ашык түрү бар. Турак жайда жашап, кишини чаккан бүргөлөр эпидемиологиялык мааниге ээ. Бүргөлөр имараттагы кургак чаң жана таштанды, тактайдын жаракалары жана башкаларда жашайт жана көбөйөт. Айрым түрлөрү 1000 күнгө чейин жашайт. Аны жоготуу үчүн алардын көбөйүшүнө шарт түзбөө, жаныбарларды мезгил менен зоошампунь, СЛ-7 самыны же пиретрум менен жууп туруу керек. Үйдүн ичиндеги бүргөлөрдү жоготуу үчүн ар кандай дары-дармектер — пиретрум, ДДТ, хлорофос, карбофос жана башка инсектициддер пайдаланылат. Бурч-бурчтарына эрмен коюлган үйгө бүргөлөр жолобойт, эрмен шыпыргы менен үйдү шыпыруу керек.
Орозобекова Салтанат
2006-жылдан Кыргыз Улуттук Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Кыргыз тилинде
Закым: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1990. – 56 б.
Сен дүйнө: Ырлар жана поэма. – Б.: Турар, 2004. – 160 б.
Тэжон
Тэжон - Корей Республикандагы шаар.
Түштүк Чхунчхон (Чхунчхон-Намдо) провинциясынын адм. жана Түштүк Кореянын илимий борбору. Борборго баш ийген өз алдынча адм.-айм. бирдик. Калкы 1,5 млн (2010; агломерациясы менен 2 млндон ашык).
Жогорку технологиялуу электроника өнөр жайынын ири борбору. Жолдор тоому. Метрополитен иштейт. Темир жолу бекети. Аэропорту бар. Жибек, тамак-аш ж. б. өнөр жай ишканалары иштейт. Кореянын атомдук энергияны изилдөө институту, Тэжон искусство, Корей Республиканын улуттук илим жана техника музейи ж. б. бар.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Шинаиха (дарыя)
Шинаиха — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Анница дарыясынын оң жээгинен 4,6 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Налимная (Ягыл-Ях куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Васюган. Дарыянын айрыгы — Кеттен Васюганга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кичи накаряк (Мишкин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Тутук
Тутук – орто кылымда Борбордук Азиядагы түрк элдеринин мансап наамы; уруу башкаруучусу. Тутук аталышы Енисейдеги Күл тегинге жана Билге-каганга арналган таш жазууларында кездешет. Ал жергиликтүү чакан аймакты бийлеген жана аскер башчы катары каганга баш ийген.
Ликвация
Ликвация, сегрегация металлургияда – куйманын химиялык курамынын кристаллдашуу учурунда бир тектүү болбой калышы. Мында куйма таза металлдай бир эле темпрада кристаллдашпай, бир нече температуралык интервалда кристаллдашып, ликвация процесси пайда болот. Куйманын алгачкы курамы өзгөрөт, температуралык аралык чоң болсо, ликвация процесси күчөйт. Металлдын кристаллдашуусу начарлайт, сапаты кемийт. Дендрит же зоналуу түзүлүш келип чыгат. Металлды узак убакытка ысытса дендрит болбойт. Зоналуу түзүлүштү жоюу үчүн үзгүлтүксүз коюу, кайрадан эритүү талап кылынат.
Бүркүтчабак сымалдуулар
Бүркүтчабак сымалдуулар (лат. Sciaenidae) —  каңылтыр балыктардын бир тукуму, буларга кыйла түр жана уруу кирет; накта бүркүтчабактар (уруу) (Otolithes), капитан бүркүтчабактар (уруу) (Pseudotolithus), кексеркесымак бүркүтчабактар (уруу) (Cynoscion), ак бүркүтчабак (С. nobilis), кылтылдак бүркүтчабак (Micropogon undulatus), сары бүркүтчабак (Pseudosciaena crocea), ири сары бүркүтчабак, кидик сары бүркүтчабак (Pseudosciaena polyactis), кызыл бүркүтчабак (Otolithes ruber), кадимки бүркүтчабак (Sciaena aquila), таргыл бүркүтчабак (Cynoscion striatus), куу бүркүтчабак (Umbrina cirrosa), боз бүркүтчабак (Cynoscion regalis), күрөң бүркүтчабак (Sciaena umbra).
Лубяное (Аламүдүн району)
Лубяное — Кыргыз Республикасынын Чүй облусунун Аламүдүн районундагы айыл. Октябрь айыл аймагына кирет.
Чүй дарыясынын сол жээгинде, деңиз деңгээлинен 600 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Лебединовка кыштагынан 52 км түндүк тарапта. Пишпек темир жол бекетинен 57 км. Кыштак 1930-ж. негизделген. Калкы 1000ге чукул (2012); негизинен дыйкан чарбаларында эмгектенет. ФАП бар.
Калкы
Калкы - 554 киши.
Чегеримге жатчу салык
Чегеримге жатчу салык – материалдык байлыкты сатып алгандыгы үчүн төлөнгөн же төлөнө турган кошумча нарк салыгы. Салык мыйзамдарына ылайык белгилүү бир салык мезгил аралыгындагы экономикалык ишмердүүлүктүн жүрүшүндө келип чыгуучу товарларды түшүргөндүгү, жумуштарды аткаргандыгы жана тейлөө кызматын көрсөткөндүгү үчүн кошумча нарк салыгынын суммасынан чыгарылып салынууга тийиш.
«Манастын уулу Семетей» (драма)
«Манастын уулу Семетей» (драма) — эпостун «Семетей» бөлүмүнүн негизинде жазылган эки бөлүмдүү эпикалык-баатырдык драма. Кыргыз драма театры даярдаган. Драманы Ж. Садыков жазып, Ж. Абдыкадыров сахнага койгон. Сүрөтчүсү М. Сыдыкбаев. Музыкасы композитор К. Молдобасановдуку.
Семетейдин образын ачууда артисттер М. Токтобаев, 3. Сооронбаев көп эмгектенген. Семетейдин ой-тилеги кандай болсо да өз элине кошулуу, муңуна муңдаш, тилегине тилектеш, жамандык-жакшылыгына ортоктош болуу. Артисттер Семетейдин образындагы эки ажырым сапатын: салгылашкан мезгилде ал «билеги жоон таш жүрөк» каарданса арстандай күркүрөп, «көзүнөн оту чагылган» алп, жөнөкөй жайчылыктык кезде элпек, сыпайы, адилет азаматтыгын ача алышкан. «Семетей» драмасында (Семетейден тышкары) негизги каармандарды: Каныкей — Б. Кыдыкеева, Ж. Сейдакматова, М. Далбаева; Чыйырды — Д. Күйүкова, Г. Дулатова; Бакай — С. Жаманов; Жакып — С. Далбаев; Бакдөөлөт — С. Балкыбекова, Н. Исмаилова; Абыке — Н. Турсунбаев, Э. Бекболиев; Көбөш — И. Эшимбеков, Т. Дулатов; Сарытаз — К. Досумбаев, А. Жолдошев; Кыргылчал — А. Өмүралиев; Тазбаймат — Н. Кытаев жана башка артисттер ойношот.
«Манастын уулу Семетей» спектаклин жаратуучулардын бир тобу 1986-ж. Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгын татыктуу болушкан.
Сарыбаев, Ысмайыл
Ысмайыл Сарыбай уулу (Сарыбаев) (1870-1932-жылдары, Ысык-Көл өрөөнү) - жазгыч акын жана өз доорунун билимдүү, алдынкы адамдарынан болгон.
= Мезгил бүктөмүндөгү жазгыч акын =
К.Тыныстанов атындагы ЫМУнун доценти, ф.и.к. К.К.Койлубаев
Советтик мезгилде бир далай таланттуу адамдар бай-манаптардын тукуму болгондугу үчүн изилденбей, ал тургай аты да аталбай калган. Макалада сөз болчу Ысмайыл Сарыбаев да ошондой мезгил “сотуна” кабылып, көмүскөдө калган таланттардын бири.
Советтик мезгилдеги изилдөөлөрдүн көбүндө, өзгөчө акындар чыгармачылыгын иликтөөдө, революцияга чейинки жана революциядан кийинки деген салтка айланган салыштыруу көп колдонулат. Биз болсо, азыр ошол акындар чыгармачылыгынын изилдениш тарыхын, же изилдөөчүлөрдү совет доорундагы жана эгемен мезгилиндеги деп экиге бөлсөк болот. Анткени, бир мезгилде сөз кылуудан айбыгып, четтеп  келген адабий ж.б. ишмерлерибиз, алардын жасап кеткен, бирок убагында бааланбаган эмгектери бүгүнкү эгемен элибиз тарабынан  өздөштүрүлүп келет жана ал мындан ары дагы өркүндөтүлүшү керек. Дүйнөлүк адабияттын өкүлдөрү туурасындагы маалыматтар башынан эле лорддордун, аристократтардын, дворяндардын тукумунан болгон деп айтылып, жазылып келсе, бизде советтик доордо акындардын чыгармачылыгы, элге деген эмгеги  эмес, алардын чыгыш теги, ата-бабасы боюнча аныкталып, кедей-кембагал болсо, көкөлөтө макталып, бай болсо басылып калган. Мунун кесепетинен көптөгөн таланттуу улутташтарыбыз кыргыз тарыхындагы ордунан четтетилген. Бул маселе азыркы кезде атайын изилдөөчүлөрдү күтүп жатат.
Тешик жармак тыйыны, Эсебинин кыйыны. Эсебин эптеп билербиз, Эшегин кантип минербиз, - өңдүү бир нече ырлар акындын мурастары эл ичинде дагы эле оозеки жашап келе жаткандыгын айгинелейт. Андыктан Ысмайыл Сарыбай уулунун мурда топтолгон мурастарын оозеки таралып жүргөн ырлары менен толуктап жыйнак кылып чыгаруу муктаждыгы бар.
= Колдонулган адабияттар =
1.	Кол жазмалар фонду. Инв №258 2.	Токтогул. Чыгармаларынын эки томдук жыйнагы. II том, Фрунзе, Адабият, 1989, 75-б. 3.	Кыргызстан, энциклопедия. Б., 2001, 428-429-б.б. 4.	Убыкеев М. Акындын улуулугу. Фрунзе шамы, 1990, 19.09. 5.	Кайбылдаев А. Токтогул темасында толгонуу. Ала Тоо, 1991, № 2, 125-б.
Горгон сымалдуулар
Горгон сымалдуулар (Gorgonocephalidae) — деңиздеги жыланкуйрук жандыктардын бир тукуму, буларга горгоноцефалдар уруусу (лат. Gorgonocephalus) жана төмөнкү түрлөр: Чыгыш горгоноцефалы (G. caryi), Түндүк Атлантика горгоноцефалы (G. eucnemis) жана башкалар кирет.
Тарих-и Рашиди
Тарыхчы Мырза Мухаммад Хайдар тарабынан фарсы тилинде 1541–55-ж. жазылган чыгарма. 14-к-дын ортосунан 16-к-дын 40-ж-на чейинки мезгилдеги Кыргызстан ж-а Чыгыш Түркстан, о. эле Ооганстан ж-а Индия тарыхы камтылган. «Т.-и Р.» эки бөлүктөн (дафтардан) турат. Алгачкы бөлүгү 1544–45- ж. жазылып, Моголстан хандарынын (Чагатай тукумдарынын) таржымалын, б.а. Тоглук-Тимурдан тартып (1347–63), Абд ар-Рашид хан такка отурганга чейинки окуяларды баяндайт. Акыркы бөлүгү автордун жеке эскермелери. Чыгармада 15-к-дын  аягы–16-к-дын  1-чейрегиндеги  Моголстандын  ички  ж-а  тышкы  саясий абалы кыйла толук чагылдырылган ж-а ошол мезгилдеги кыргыздар ж-а кыргыз-могол байланыштары ж-дө маалымат берет.
Ликвиддүү активдер
Ликвиддүү активдер – акчага оңой айланган каражаттар. Ага акча өзү, алтын, кыска мөөнөттөгү мамлекеттик баалуу кагаздар, банктагы, акциядагы, облигациядагы каражаттар, тез сатылуучу мүлк баалуулуктары, төлөм мөөнөтү бышып жетилген векселдер жана башкалар кирет.
Тьерра-Элада
Борбордук Америкада 3000 м, Түштүк Америкада деңиз деңг. 3200-3500 м бийиктикте жайгашкан. Рельефинде негизинен ички бөксө тоолор, тоо киркалар жана жанар тоо конустары басымдуулук кылат. Климати бийик тоолуу, катаал. Жылдык жаан-чачын 500-700 мм. Бийик тоолуу нымдуу экватордук шалбаа - парамос, талаа жана жарым чөл ландшафттарннда парамо, халка, пуна, тола сияктуу өсүмдүк формациялари өсөт.
Осмонов Эрмамат
Осмонов Эрмамат – акын. Ноокат районун Меркит айылында 1935-жылы туулган. 1956-жылы Өзгөн шаарындагы мектеп-интернатты аяктаган. 1960-жылы Токмоктогу Республикалык маданий-агартуу окуу жайын бүтүрүп, Кызыл-Кыя шаарында кыш заводунда жумушчу болуп иштеген. 1961–1965-жж. Фрунзе райондук «Алга» гезитинде адабий кызматкер болуп иштейт. 1963–1965-жж. Кыргызстан БКнын алдындагы Партиялык мектепте окуган. Фрунзе райондук «Ильич нуру» гезитинде бөлүм башчы, редактору болуп иштеп жатып, 1972-жылы КПСС БКнын алдындагы Жогорку партиялык мектептин журналистика жана адабият кафедрасынан билим алган. Андан кийин Ош облустук «Ленин жолу» гезитинде кабарчы болуп иштейт. 1993-жылдан Кызыл-Кыя шаарындагы «Мезгил жарчысы» шаардык гезитинин редактору болуп иштеп ардактуу эс алууга чыккан. Алгачкы «Бригадирге» деген ыры 1956-жылы Ноокат райондук «Колхозчу» гезитинде жарык көргөн. Кийин ырлары мезгил-мезгили менен басылмаларда, альманах-тарда жана журналдарда жарык көрүп келген.Акындын "Караматкан" деген ырына обончу Жолболду Алыбаев, "Кыргызстаным" деген ырына обончу Жолдошбек Мамажанов,"Козундон учкан учкундар" деген ырына обончу Кудайберген Темировдор обон жаратышкан.Эмгек жолунда жараткан ийгиликтеринин натыйжасында коптогон ардак грамоталар жана мактоо баракчаларга татыктуу болгон. 1970-жылы «Эмгектеги каармандыгы үчүн» медалы менен сыйланган. 1970-жылдан Кыргыз ССРинин Журналисттер союзунун, 1988-жылдан Кыргыз ССРинин Жазуучулар союзунун мүчөсү. 2014-жылы 7-июнь да акын Эрмамат Осмонов дуйно м-н кош айтышты. -Жарык көргөн китептери -кыргыз тилинде - Дарбыздар уктап жатыптыр: Балдар үчүн ырлар. – Ф., 1976. – 38 б. Бакалардын сайраны: Балдар үчүн ырлар жыйнагы. – Ф., 1980. – 36 б. Менин тагдырым: Ырлар жыйнагы. – Ф., 1986. – 52 б. Жүрөгүм бир нерсени туюп турат: Ырлар. – Кызыл-Кыя, 1996. – 80 б.
Оморов Асыкбек
Оморов Асыкбек- жазуучу. Ат-Башы районунун Кызыл-Туу айылында 1953-жылы 21-июнда туулган.
Эмгек жолун 1970-1971-жж. Нарын шаарындагы Тянь-Шань курулуштарды оң-доо башкармасында иштөө менен баштаган.
1970-1980-жж. самбо күрөшү боюнча машыгып, 1973-жылы «СССР спортунун мастери» болгон жана Кыргыз ССРинин курама командасына кирген.
1971-1976-жж. Фрунзе политехникалык институтунун Архитектура-курулуш факультетинде окуп, инженер-куручу кесипке ээ болуп, 1976-жылы инженердик геодезия кафедрасында лаборант, 1977-1981-жж. «Кыргызжолдолбоорлоо» инженердик геодезия, геология бөлүмүндө инженер-топограф, отряд начальниги, экспедициянын на-чальниги болуп Якутия, Монголия, Бурятия аймактарында иштеген.
1980-1981-жж. Фрунзедеги үй куруу комбинатында инженердик-геодезия кыз-матында башкы инженер, 1982-1985-жж. «Нарын облайыл курулуш» башкармасында борбордук курулуш-лабораториясынын начальниги болуп эмгектенген.
1985-жылы Новосибирскидеги мамлекеттик аэрофотосъемка, картография жана геодезия инженерлер институтунда окуп, инженер-геодезист кесибине ээ болгон.
1985-1986-жж. Тянь-Шань курулуш мекемесинде башкы инженер, 1986-1988-жж. Нарын облустук Аткаруу комитетинде курулуш, транспорт, энергетика жана өндүрүш боюнча улук референт, 1990-1994-жж. республикалык «Кыргызташ» өндүрүштүк бирикмесинде башкы директор, 1994-1998-жж. Тогуз-Торо районундагы «Макмалалтын» комбинатында башкы директордун биринчи орун басары, 1998-2002-жж. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Геодезия жана картография башкармалыгында орун басар, 2002-2004-жж. «Беш-Сары» курулуш ачык акционердик биргелешкен коо-мунун башкы директорунун орун басары болуп иштеп, автордук курулуш долбоору боюнча Бишкек шаарынын Киев-Бейшеналиева көчөсүндөгү соода түйүнүн автомобиль гаражы менен курган.
2004-2006-жж. «Аида & К» курулуш боюнча ачык акционердик биргелешкен коомунун башкы директорунун курулуш боюнча орун басары болуп иштеп, өзүнүн ав-тордук курулуш долбоору боюнча Бишкек шаарынын Горький көчөсүндөгү «Таш Ра-бат» соода комплексин тургузган.
2006-жылдан «Бучук Голд Лимитед» ачык биргелешкен коомунда тоо кендерин иштетүү боюнча башкы директордун орун басары болуп иштеп келет.
1996-жылдан бери Турциядагы «Мугиад» Эл аралык тоо кендерин иштетүү боюнча борбордук ассоциациясынын мүчөсү.
Республикалык «Агым», «Аалам», «Кыргыз руху», «Кыргыз туусу», «Ачык сая-сат» гезиттерине экономика жана өндүрүш багытында ар түрдүү макалалары жарыяла-нып келген. Республикалык «Көк асаба» гезитинин редакциялык коллегиясынын мүчөсү.
Кроссворд, суперкроссворд, адабият, тарыхый баяндамалардын жана бир нече илимий эмгектердин автору. 1996-жылдан бери суперкроссворддорду түзүү боюнча Гиннесс китебинин чыгааны болуп келет.
1986-жылы «Эмгектеги артыкчылыгы үчүн» медалы менен сыйланган.
Өмүр баяны 2007-жылы Кыргыз Республикасынын «Кыргызстан элитасы» деген энциклопедиясына кирген. Жазган макалалары Кыргыз Совет Энциклопедиясында жарыяланган. Анын «Чынгызхан» тарыхый романы 2008-жылы илим жана маданият багытындагы Эл аралык Мустафа Кемаль Ата Түрк фонду тарабынан Алтын медаль менен сыйланган.
Кыргыз тилинде
Орусча-кыргызча топографиялык-геодезия терминдердин сөздүгү. – Б.: Илим, 1990. – 90 б.
Акылдын аэробикасы. – Б.: Учкун, 1994. – 88 б.
Чынгызхан: Тарыхый роман. – Б.: Алтын тамга, 2008. – 364 б.
Орус тилинде
Особености строительства просадочных грунтах в сейсмических районах – Ташкент, 1984. – 88 с.
Проверь себя: Сборник супер-кроссвордов. – Новосибирск, 1998. – 100 с.
Пеннсвилл (Нү-Жерси)
Пеннсвилл (Нү-Жерси) (Pennsville) — Нү-Жерси штатынын Сэйлем округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 11657 киши. Болжолдуу аянты - 27.4 км². FIPS коду — 34-57840.
Корольков шалфейи, Корольков көк башы
Корольков шалфейи, Корольков көк башы (Salvia korolkowii, Regel et Schmalh) - Тамыр сабагы узун жана жетилген каудекстүү жарым бадал. Жалбырактары негизинен жан тамырлуу, сабактагылары 2-3 жуптан, узунча, үстү жагы жашыл, асты ак кийиздей түктүү. Гүлдөгөн өсүмдүктөрүндө гүл жан жалбырактары эрте күбүлөт, уруктангандарында жан жалбырак жок. Гүл тобу начар бутактанган, негизинен бир кылка түгөй төмөнкү бутактан турат, жалган бир кылка болуп өскөн гүл тобу 1-3 см аралыкта жакын жайгашкан, 2-10 гүлдүү. Гүл сабынын узундугу 10-12 мм, уругу түшүп калса да, сакталып калат, түктүү. Чөйчөкчөсү чел кабыктуу, 13 ачык байкалган тарамыштуу. Жогорку эрини үч тишчелүү, ортоңку тишчеси ири, төмөнкү эрини эки айчыктуу, мөмөлүгүндө ачылган жана чоңойгон. Гүл коргону сары, түтүкчөсү чөйчөкчөсүндө катылган, гүл коргонунун жогорку эрини төмөнкүсүнөн кыска же ага теңдеш, түз, сыртынан түктүү, төмөнкүсү – буралган каптал айчыктуу, ортоңку айчыгы дөмпөк, тескери жумурткадай, салаңдаган. Мөмөсү – жаңгакча.
Биологиялык өзгөчөлүктөрү
Июнң-июлда гүлдөп, июлң-августта уруктайт. Уругунан көбөйөт.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Өзбекстан (Каржантоо, Угам, Пскем жана Көксуу тоо кыркаларынын түштүк-чыгыш чокулары, түндүк-чыгыш Чаткал тоо кыркалары) жана Кыргызстан (Чаткал дарыясынын бассейни).
Саны
Популяциясы бир топ чектелген. Кыргызстан жана Өзбекстанда айрым гана аймактардан белгилүү. Кыргыз Республикасынын УИА гербарий топтомунда жок.
Чектөөчү факторлор
Популяциясынын өлчөмүнүн аздыгынан тез эле жок болуп кетиши ыктымал. Айрым бадалчалары жол салуу иштеринин кесепетинен жабыркаган.
Кум-Дөбө
Кум-Дөбө — Кыргызстандын Нарын облусунун Кочкор районундагы айыл. Кум-Дөбө айыл аймагына кирет.
Корольков шалфейи, Корольков көк башы
Өстүрүү
Ташкент ботаника багында өстүрүлүүдө.
Кум-Дөбө
Калкы
Калкы ― 3438 киши (2009-жылы).
Чек акцепти
Чек акцепти – банктын чектерди төлөп берүүгө макулдугу; айрым өлкөлөрдүн (м.: АКШ) мыйзамдарында жол берилген.
Корольков шалфейи, Корольков көк башы
Уюштурулган коргоо аракеттери
СССРдин Кызыл китебине (1984), Өзбек ССРинин Кызыл китебине (1984), Кыргыз ССРинин Кызыл китебине (1985) киргизилген.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Популяциясы көп учураган жерлерде ботаникалык заказниктерди уюштуруу зарыл.
Статусу
V U. Сейрек кездешкен кууш эндем түр. Жогору декоративдүү өсүмдүк.
Осмонова Сайнабүбү Керим кызы
Осмонова Сайнабүбү Керим кызы Вычмачы-тикмечи, саймачы. 1958-ж. Нарын районундагы Дөбөлү айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Нарын шаарындагы филиалын уюштуруучулардын бири. Филиалдын көркөм буюм-белектерин бычып тигет. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Сайнабүбүнүн узчулугу баш кийим тигүүдө баамдалат. Анын «балдар калпагында» төрт талаасы чырашталып, «жигит калпагында» эки талаасында «мүйүз оюмдары» көчөт болуп түшүп, «жаштык калпагында» тынчтыктын белгиси катарында эки көгүчкөн символдоштура берилет. Калпактар көркөм кеңештерден өтүп, көп нускаланып, жайма базарларга, дүкөндөргө чыгып, кардарларын дайыма таап турат. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1987 ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Ак калпагынын көркөм үлгүлөрү үчүн «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Ардак грамотасы; 1990 ж. Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү. Ак калпак үлгүлөрү менен катышкан.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Гориллалар
Гориллалар (лат. Gorilla) — кишисымак маймылдардын бир уруусу, булардын кыйла түрү бар: Чыгыш тоо горилласы (G. gorilla beringei), Чыгыш ой горилласы (G. gorilla manyema), Батыш жээк горилласы (G. gorilla gorilla), кадимки горилла (G. gorilla).
Ликвиддүүлүк
Ликвиддүүлүк (лат. liguidus – суюк, акма) – минималдуу чыгым кетирип, түркүн активдерге тез арада ээ болуу. Өтө ликвиддүү актив болуп төлөм жана айлануу каражаты болгон акча активдери эсептелет. Башка активдерде (кыймылсыз мүлк, баалуу кагаздар жана башка) ликвиддүүлүк чектелген болот. Анткени аларды сатуу үчүн көптөгөн убакыт талап кылынат да, көбүрөөк чыгым кетет.
Шопоков
Шопок (байыркы кыргызча: 𐱁𐰆𐰯𐰆𐰴) — Сокулук районундагы шаар (1985-жылга чейин Краснооктябрский шаарчасы). Райондун борбору Сокулук кыштагынан 5 км, өлкөнүн борбору Бишкек шаарынан 20 км, «Манас» аэропортунан 45 км, облустун борбору Токмоктон 80 км аралыкта, деңиз деңг. 760 м бийиктикте, Бишкек–Тараз (Казакстан) – Ташкент (Өзбекстан) автомобиль жолунун жана Чалдыбар–Кара-балта–Бишкек–Балыкчы темир жолунун боюнда жайгашкан. Шаардын борбору (Шопоков) темир жолунан бекетинен 4 км аралыкта. Аянты 529,9 га. Калкы 8,9 миң (2002) жана райондук борбор көп улуттуу: кыргыздар, орустар, украиндер жана башка.Шаарда «Кыргызторгмаш» жабык типтеги акционердик коому (ЖТАК),«Кошой» АК, «Шопоков Дан-азык», «Эмгекчил» АК, «Ала-Тоо», «Тотонсүт» жоопкерчилиги чектелген коомдор жана башкалар. 10го жакын ишканасы, 3 кичи тегирмен бар. Шаарда кесиптик лицей, 2 орто мектеп гимназия, бейтапкана, 2 оорукана, 3 дарыкана, 3 мончо, 2 клуб, китепкана, музей бар. Шаар, Москваны коргогон 28 Панфиловчу жоокерлердин бири, ушул жердин кулуну Советтер Союзунун баатыры Дүйшөнкул Шопоковдун ысымынан аталган.
Акжал
Акжал — Манас эпосундагы Акпайдын байгеге чапкан күлүгү. Сагымбай Орозбаковдун варианты боюнча Манас Каныкейге күйөөлөп барганда өткөрүлгөн ат чабышта аты кырк экинчи келген Акпай тагдыр буюрган колуктусу Шыңгынай аттуу кызга үйлөнөт (Сагымбай Орозбаков, 2. 427).
Уильям Голдман
Уилям Голдман (англ. William Goldman; 1931-жылы 12-августта туулган — 2016-жыл 16-ноябрь ) - америкалык жазуучу, драматург, жана сценарист. Тасма сценаристи болууга чейин ал 1950-жылы жазуучу катары атактуулукка жеткен. Ал мыкты сценарийлери үчүн Оскар сыйлыгын эки жолу жеңип алган. Эң алгачкысы вестерн стилиндеги 1967-жылы чыккан "Бутч Кэссиди жана Санденс Кид" жана экинчисин 1969-жылы "Ажонун бардык адамдары", тасмада Ажо Ричард Никсонго байланыштуу болгон Вотергейт Урушун кайрадан жандандырган журналистер жөнүндө баяндалган. Эки тасмада тең Роберт Редфорд роль жараткан.
Анын көрүнүктүү иштеринин бири бул, триллер роман "Жарыш адамы" жана тамашалуу фантастикалык роман "Келин болуучу канбийке", эки роман Голдман тарабынан тасма тартууга тандалып алынган.
Жазуучу Шон Иган Голдманды "20-к. аяк чениндеги эң белгилүү акындардын бири "деп сүрөттөгөн.
Тьерра Фриа
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Акеркеч
Акеркеч — "Манас" эпосунун каарманы, Көкчөнүн аялы. Көпчүлүк варианттарда Семетей менен Үмөтөй карын бөлө, Каныкей менен А. эже-сиңди болуп айтылат. Радлов жазып алган вариантта А. күйөөсү Көкчөгө караганда токтоо, айлакер, керек учурда чечкиндүү, сулуу аял.
Кар үстүнө кар жааса
Кардан аппак эти бар,
Кар үстүнө кан тамса
Ликия тили
Ликия тили – ликиялыктардын тили. Индевропа тил уясынын хетт-лувий тобуна кирет. Жазмасы грек алфавитине тектеш ликия алфавитинин (биздин заманга чейин 5–4-к.) негизинде.
Акеркеч
Кандан кызыл бети бар.
Сүлөөсүндөй керилип,
Сүйлөөр сөзгө эринип,
Күлсө күрөктөй тиши кашкаят,
Күймөнсө жыпар жыттанган
Буруксуган Акеркеч, — деп тартылган салттык эпикалык портрети эпостун өзүнүн түшүнүгүндөгү сулуулуктун бардык компоненттерин камтыйт. Анын сулуулугу алабарман Көкчөнүн ич тардыгын, ишенбөөчүлүгүн күч алдырат. Алмамбетке жакын болуп кетти деген казак төбөлдөрүнүн ушак сөзүнө ишенген Көкчөнү А. өзүнүн токтоо, нускалуу сөзү менен уяткарат. Саякбай Каралаевдин вариантында да А. Каныкейдин бир тууган сиңдиси, Каракандын кызы. Ал чукул мүнөз эр көкүрөк Көкчөнүн акылман жана боорукер жары, анын акылына акыл кошуп, оң жолго сүрөйт. А-тин асыл сапаттары Алмамбет баатырдын өз элинен кетип, Көкчөнү байырлап турган учурунда жана анын Манаска кетишине байланыштуу окуяларда даана көрүнөт. Алмамбеттин адамдык касиетин, баатырлыгын Көкчөгө караганда А. терең түшүнөт. Көкчөдөн шагы сынган Алмамбет баатырга тууган катары күтүп ала турган адилет адам айкөл Манас экендигин айтып багыт берет. Алмамбеттин трагедиялуу абалын түшүнүп, өзүнүн жеке намысың четке коюп, аны моралдык-материалдык жактан колдоого алат. Радлов жазып алган вариантта А. Алмамбет үчүн Көкчөнүн ат-тонун сураганга батынат. Көкчөнүн жел өпкөлүгүн бетине айтып, Алмамбеттин кетиши жеке Көкчө эмес, бүт казак эли үчүн чоң жоготуу экендигин күйүп-жанып түшүндүргөн кайраттуу аял. «Семетей» эпосунда да ушул мүнөзү менен көрүнөт. А. ар качан достук, ынтымакка ынтызар экендиги «Семетейде» ачык берилет. Ал баласы Үмөтөйдүн атасы Көкчөнүн кунун шылтоолоп Семетейге жамандык ойлой баштагандыгын жактырбайт. Эки бөлөнүн душмандашпай туугандашып, бири-бирин кадырлап күтүп алуусу канчалык зарыл жана пайдалуу экендигин уулуна түшүндүрүүгө, баатырлардын ортосундагы, эки элдин ортосундагы ынтымакка чыныгы данакер болууга аракеттенет. А-тин каргышы ката кетпеген чоң касиети да бар. Ошон үчүн Семетей өзү катылган Үмөтөйдү жаздым кылганда «таяжең каргаса сени оң кылбайт» деп Каныкей бекеринен чочулабайт. Чынында эле Үмөтөйдүн Семетей колдуу болуп өлүшү А-тин аялдык назик мүнөзүн кескин өзгөртүп, анын кайраты таштай катат. Оор трагедияга учураган эне буга чейин пир тутуп сыйлаган карачечекей эжеси Каныкейдин баласын каргапшилөөдөн кайра тартпайт. Семетей күнөөсүн сезип, Тайбуурулду кунга тартып, бөлөсүнүн сөөгүн ага жүктөп жөнөтөт. Бирок, А-тин тоңгон жүрөгү жылыбай, Буурул аттан да өч алгысы келип:
Бекиткен чидер таккыла,
Муну караңгы жайга баккыла,
Эки кулак укпасын
Коргошун эритип куйгула,
А кулактын үстүнөн
Тасмал менен буугула,
Ээлигип турган Буурулду
Алтымыш нокто каткыла,
Алтымыш чылбыр таккыла,
Он эки ийне каккыла,
Чогойно аксак болгон соң
Муну кербенчи сартка саткыла (Саякбай Каралаев, Кол жазмалар фондусу, 560-инв., 460-б.), — деп өкүм чыгарат. Анысы аз келгенсип Семетей Тайбуурулдан ажырап атсыз калды, келип агаң Толтойдун өчүн ал деп, Кыяска кабар жиберет. Кыскасы А-тин образы —«Семетей» эпосундагы окуяларга байланыштуу өзгөрүп турган жандуу образ. Ал кылымдардан келаткан элдин өз түшүнүгүндө мыкты делип муундан-муунга зор сүймөнчүлүк менен өткөн мээрман, меймандос, кыраакы аялдын бир тиби. Ал эми баласынын өлүмүнөн кийинки мүнөзүнүн өзгөрүшү эч убакта эч ким тарабынан толтурулгус эненин оор жоготуусу менен шартталган.
Аба жана күн ваннасы
Дарылоо жана ден соолукту чыңдоо максатында аба менен Күн нурунун дарылык касиетин пайдаланууга негизделген дарылоо ыкмасы. Ал климат менен дарылоонун негизин, санаторий-курорттук дарылоонун маанилүү бөлүгүн түзөт; врачтын көрсөтмөсү менен күндөлүк турмушта да колдонууга болот. 3.Аба ваннасы. Нерв системасын сеп алдырат, дем алууну жана кандын кычкылтек менен камсыз. болуусун жакшыртат, организмдин жалпы тонусун жогорулатат, уйкуну тереңдетет, тамакка табитти арттырат. Өзгөчө табигый шартта абада кычкылтек жана терс иондор же дем алууну жакшыртуучу кээ бир өсүмдүктөрдүн жашоосунда пайда болгон продуктулар көп болсо, аба ваннасы абдан пайдалуу (к. Аэрозольтерапия). Аба ваннасынын таасири абанын температурасына, нымдуулугуна жана шамалдын күчүнө жараша болот. Аба ваннасын жылдын жылуу мезгилинде, шамалсыз учурда, көлөкө жерде дененин улам бир жерине, адегенде бут менен колду жылаңачтап, кийин бүт денеге жасаса болот. Аба ваннасын түшкө чейин (эртең мененки тамактануудан 1/2—1 сааттан кийин) алып, убактысын 5—10 минутадан баштап, акырындап көбөйтүү керек. Алсыз, суукка чыдамсыз адамдар адегенде кийимчен баштаса болот. Аба ваннасын мезгилге жараша кийинип, таза абада сейилдөө, балдар сыртта ойноо убагында алса да болот. Бакта же огороддо чечинип иштөө да пайдалуу. Аба ваннасынан кийин муздак суу менен сүртүнүү, душка, көлгө. сууга түшүү жакшы натыйжа берет. Кышында аба ваннасын үйдүн ичинде бөлмөдө алса болот; төшөктөн тургандан кийин кийинбей туруп, терезени (же бир көзүн) ачып коюп, гимнастикалык көнүгүүлөрдү жасоо керек. Суук мезгилде верандада же балкондо жылуу оронуп уктоого болот. Аба ваннасын врач белгилейт. Ал организмди чыңдоого (өзгөчө балдардын), ошондой эле жүрөккан тамыр системасынын, дем алуу органдарынын айрым ооруларында, аз кандуулукта, нерв системасынын иши бузулганда ж. б. сунуш кылынат. Айрым ооруларда (ревматизм кармаганда, муундардын өнөкөт сезгенүүсүндө, неврит жана миозитте) колдонууга жарабайт. 60 жаштан өткөн жана суукка байымсыз адамдар аба ваннасын этияттап алышы керек.
Интернеттеги шилтемелер
http://ky.winelib.com/wiki/%D0%90%D0%B1%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD_%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B
Чек бланкасы
Чек бланкасы – чек жазып берүү үчүн басмакана ыкмасы менен даярдалган документтин түрү. Ч. б-нын төмөндөгүдөй милдеттүү реквизиттери болуусу тийиш: текстке кошулган «чек» аталышы; төлөөчүгө дайындуу акча суммасын төлөп берүү тапшырмасы; төлөөчүнүн аталышы, төлөм жүргүзүлүүсү керек болгон эсептин номуру; төлөм валютасына көрсөтмө; чектин толтурулган күнү жана жери; чек берүүчүнүн коюлган колу; ал эми чек юридикалык жактын атынан берилсе, ошондой эле анын мөөрү. Чектин дарек-дайыны кол менен толтурулушу да мүмкүн.
Шишмара (дарыя)
Шишмара — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Нендовка дарыясынын сол жээгинен 19 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кышкуйруктар
Кышкуйруктар (лат. Phoenicurus) — таранчы түспөлдүү сайрагыч чымчыктардын бир уруусу, буларга кыйла тур кирет: ак төбөл кышкуйрук, кызыл боор кышкуйрук, кадимки кышкуйрук (Ph. phoenicurus), ак баш кышкуйрук, кара кышкуйрук.
Миң теке тоосу
Миң теке тоосу - Түркстан кырка тоосунун түндук тарабында меридиан багытында 20 км. ге чейин созулуп жатат. Туурасы 6–7 км. Баткен районунун аймагында. Батышынан Тамынген, чыгышынан Миңтеке суулары (Каравшиндин оң куймалары) менен чектешет. Орточо бийиктиги  4000–4100 м, эң бийик жери Гранит чокусу (5278 м). Тоо түндүктөн түштүккө карай бийиктейт; Түркстан кырка тоосуна тутумдашкан жери аска-зоокалуу келип,мөңгүлөр бар. Капталдары тик, терең тилмеленген. Байыркы мөңгүнүн издери (морена, тепши сымал өрөөндөр жана башка) кездешет.Тоо сланец, конгломерат, акиташ жана башка тектеринен турат. Капталдарына арча, бадал аралашкан шалбаалуу талаа (2900 м бийиктикке чейин), субальп жана альп талаасы (3300 мге чейин), андан жогору нивалдыкгляциалдык ландшафт алкактары мүнөздүү. Жайкы жайыт.
Төмөнкү алькаш (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Төмөнкү алькаш — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Исмайыл айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 143 киши. Почта индекси — 452328, ОКАТО коду — 80224810005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Чек китепчеси
Чек китепчеси – ээсинин аты жазылган акча-эсептешүү документи. Аманатчыга эсепти ачкан учурда берилет. Кардар чектин жардамы менен агымдагы эсептен накалай акчаларды эле албастан, ошондой эле башка жеке жана юридикалык жактар менен түздөнтүз эсептешүүлөрдү жүргүзөт. Эреже катары, чектер басмакана ыкмасы менен, атайын кагазда даярдалган, атайын бланктарда жол-жоболонот жана катар номурлар менен жабдылат. Банк чектеринен айырмаланып, аларды «Ч. к-нен алынган чек» деп аташат.
Теңгегүлү
Теңгегүлү (Calendula officinalis L. 1753) – татаал гүлдүүлөр тукумундагы өсүмдүк уруусу. Чала бадал, бир же көп жылдык чөп. Сабагы бутактуу. Жалбырагы жөнөкөй. Гүлү тегерек, сары. Деңиз жээгинде, бадал, чөп арасында, тоодо, талаада кезигет, отоо чөп катары да өсөт. Т. мурдатан эле өстүрүлгөн. Анын көп сорту, негизинен тармал, сары, кызгылт сары. Кооздук үчүн айдалат, айрымы дарылыкка кээ бир өлкөдө кургатылган гүлү тамакка татымал катары колдонулат.
Бактектер
Бактектер (лат. Streptopelia) —  көгүчкөндөр түркүмүнүн бир уруусу, булардын кыйла түрү бар: чоң бактек (лат. S. orientalis), шакек моюн бактек (S. decaocto), чолок куйрук бактек (Oenopopelia tranguebarica), кидик бактек (S. senegalensis), эчкиге сартсаттым, кадимки бактек (S. turtur) жана башкалар.
Ликeрг
Ликeрг (Lykurgos, биздин заманга чейин 9–8-к.) – легендарлуу спарталык мыйзам чыгаруучу. Айрым окумуштуулардын изилдөөлөрү боюнча Ликeрг жөнүндө так маалыматтар жок. Биздин заманга чейин 5–4-кылымдагы грек авторлору Ликeргду Спартанын коомдук жана мамлекеттик түзүлүшүн (герусия, апелла, Спартадагы жер бөлүштүрүү жана башка институттарды) түзгөн жана лакон жерин экиге бөлүп, чоң жерди спартиаттарга, майдасын периэктерге берип, элдик чогулушту (апеллалар) негиздеген деп эсептешкен. Ликeргдун доорун кайра жаратуу максатында биздин заманга чейин 3-кылымда падышалар Агис IV жана Клеомен III реформа жүргүзүшкөн. Азыркы учурда Ликeрг гректер ойлоп чыгарган адам катары саналат.
Ольховей (Уса куймасы)
Ольховей (Ольховая) — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уса дарыясынын оң жээгинен 312 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 62 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жүлүн нервдери
Жүлүн нервдери алдыңкы жана арткы жүлүн бутактарынын биригип, кошулушунан түзүлөт. Жүлүндүн 31 сегментинин ар биринде бирден жуп Жүлүн нервдери, башкача айтканда 8 жуп моюн, 12 жуп көкүрөк, 5 жуп бел, 5 жуп куймулчак жана 1 жуп чычаң нервдери болот. Жүлүн нервдери негизинен терини, булчуңдарды, муун баштыктарын нервдештирет. Алар сезгич жана кыймылдаткыч нерв талчаларынан турган аралашма нервдер. Ар бир жүлүн нервдери омуртка тешиктеринен сыртка чыккандан кийин алдыңкы, арткы кабык жана байланыштыруучу бутактарга ажырайт. Жүлүн нервдеринин алдыңкы бутактарынын составында сезгич, кыймылдаткыч жана вегетатив нерв жипчелери бар. Бул жипчелер моюндун, көкүрөктүн, курсактын жана кол-буттун булчуң менен терисин нервдештирет. Жүлүн нервдеринин алдыңкы бутактары калган бутактарынан айырмаланып моюн, ийин, бел жана куймулчак чатыштарын түзөт, калган бутактары чатыштарды түзбөйт.
Аталган чатыштарды түзүүгө жүлүн нервдеринин алдыңкы бутактарынын бир нечеси катышат. Мисалы, Жүлүн нервинин алдыңкы бутактарынын жогорку төртөө моюн чатыштарын, ылдыйкы төртөө жана биринчи көкүрөк бутагы ийин чатыштарын түзөт. Ал эми жүлүн нервдеринин алдыңкы бутактарынын бир нечеси бел жана куймулчак чатыштарын түзөт. Булчуңдарга жана териге ушул чатыштардан чыккан гана нерв талчалары жетет. Ар бир чатыш денеде анын белгилүү гана бөлүктөрүн нервдештирет. Мисалы, моюн чатышы бүткүл моюн булчуңдарын, моюндун терисин жана боор этти нервдештирет. Ийин чатыштары ийин жана колдун булчуңун, терисин жана муунун нервдештирет. Ал эми бел жана куймулчак чатыштары дененин бел көчүк бөлүгүн жана бут булчуңдарын нервдештирет. Жүлүн нервдеринин арткы бутактары тулку бойдун арт жагындагы кежигеден чычаңга чейинки көп булчуңдарды жана терини нервдештирет. Жүлүндүн алдыңкы жана арткы бутактарындагы көп сандаган сезгич жана кыймылдаткыч нерв талчалары муундарда, булчуңдарда жана териде болгон ар түрдүү өзгөрүүлөрдү (ысуу, муздоо, жыгылуу урунуудагы сезимдер) тезинен жүлүндөгү борборлорго жеткирип, кайрадан жооп кайтарат.
Жүлүн нервинин кабык бутакчалары болсо омуртка тешиктери аркылуу кайрадан омуртка каналына өтүп, каналдын ички бетин, жүлүндүн катуу кабыгын жана анын бетиндеги майда кан тамырларын нервдештирет. Жүлүн нервинин байланыштыруучу бутактары алдыңкы бутактардын башталышынан бөлүнүп чыгып, өз жагында жайгашкан омуртка жанындагы симпат нерв түйүндөрүнө барып кошулат. Андан ары симпат нерв бутактарынын составында ички органдарга жетет да, ал органдардан борборду карай сезүү импульстарын жеткирет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Чектөө
Чектөө – ээлик кылуу, буюруу, кыймылсыз мүлк бирдигин пайдалануу укугун, анын ичинде үчүнчү тараптын укугун (ижара, барымта, ипотека, сервитуттар, келишим боюнча милдеттенмелер ж. б.) Ч. соттун чечими, КР мыйзамдары ж. б. боюнча өндүрүлөт..
Сооронбай Жусуев
Сооронбай Жусуевич Жусуев - 1925-жылы 15-майда Совет районунун Кызыл-Жар кыштагында туулган - 2016-жылы 4-февралда Бишкекте каза болгон - кыргыз элинин чыгаан акыны, Кыргыз Республикасынын Баатыры (2007), Кыргыз эл акыны (1981), Кыргызстандын Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын ээси (1998).
Оштогу мугалимдер институтун, Москвадан М.Горький атындагы адабият институтун бүтүргөн. Улуу Ата мекендик согуштун катышуучусу. Совет райондук "Коммунизм үчүн" гезитинде жооптуу катчы, Ош облустук "Ленин жолу" гезитинде бөлүм башчы, "Ала-Тоо" журналынын башкы редактору, "Чалкан" журналынын жооптуу катчысы, Кыргызстан Жазуучулар союзунун адабий кеңешчиси болуп иштеген. Анын "Эмгек күүсү" аттуу эң алгачкы ырлар жыйнагы 1950-жылы жарык көргөн. Чыгармачылык өмүрүндө кыргыз, орус жана башка тилдерде көптөгөн ырлар жана поэмалар жыйнагы, котормолору китеп болуп чыкты. "Курманжан датка" ыр менен жазылган романы Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыкка татыктуу болгон. Согуштук ордендер, медалдар, Кыргыз жана башка республикалардын Ардак грамоталары менен сыйланган.
Өмүр жолу
Акын Сооронбай Жусуев 1925-жылы 15-майда Кара-Кулжа районундагы Алай-Куу өрөөнүндө жайгашкан Кызыл-Жар кыштагында туулган.