cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рефрактометрия
Рефрактометрия (латынча refraktus – сынган жана ...метрия) – оптикалык техниканын чөйрөлөрдүн (катуу, суюк, газ) сынуу көрсөткүчүн өлчөөгө арналган бөлүмү. Чөйрөнүн сынуу көрсөткүчү (п) жана дисперсиясын (D) билүү менен аларга көз каранды башка чоңдуктарды да аныктоого болот. Рефрактометриянын төмөнкүдөй негизги ыкмалары бар: 1) эки чөйрөнүн чек арасындагы жарыктын сынуу бурчун өлчөөчү; 2) жарыктын толук ички чагылуу кубулушуна негизделген; 3) интерференциялык; 4) фотометрдик ыкмалар ж. б. Сынуу бурчу боюнча nди аныктоодо изилденүүчү материалдан сынуу бурчу (а) бар призма жасалат. i1 жана i2бурчтары барабар болгондой кылып призма бурулат. Натыйжада нурдун кыйшаюусунун минимум бурчу (5) пайда болуп, n төмөнкү формула боюнча аныкталат: )/sin. Сынуу көрсөткүчүн рефрактометрия. ыкмасы менен аныктоочу курал рефрактометр деп аталат. Рефрактометрия физикалык химияда заттын түзүлүшүн жана курамын аныктоодо колдонулат. Аэро жана гидродинамикалык изилдөөлөрдө катуу заттардын үлгүлөрү жана суюктуктардын бир тектүүлүгү рефрактометрия ыкмалары менен текшерилет. Рефрактометрия оптика өнөр жайында өзгөчө мааниге ээ.
Пангерманизм
Пангерманизм – Германия буржуазиясы менен юнкерлеринин агрессиячыл мүдөөсүн чагылдырган саясий доктрина. Пангерманизм 19-кылымдын 80-жылдарынын башында Австрия-Венгрияда пайда болуп, 19-кылымдын аягында биротоло калыптанган. Пангерманизм идеясын Пангерман союзу тараткан. Аны жактоочулар Польша, Украина, Беларуссия менен Балтика боюндагы жерлерди каратып, бүткүл дүйнөгө герман империализминин үстөмдүгүн орнотуу саясатын жактаган жана өлкөнү куралдандырууга көмөк көрсөткөн. Пангерманизм идеясын кийин герман фашизми туу кылып көтөргөн.
Робертс (Айдахо)
Робертс (Айдахо) (Roberts) — Айдахо штатынын Джефферсон округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 0.9 км². FIPS коду — 16-68500.
Калкы
2010-жылы калкы 647 киши болгон.
Вальдвайлер
Вальдвайлер (Waldweiler) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Трир-Саарбург районуна кирет.
Калкы - 851 киши(2013-ж.). . Аянты - 11,08 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 35 142. Муниципалитеттин башчысы — Манфред Раубер.
Чаткал-Нарын жаракасы
Чаткал-Нарын жаракасы - Ортонку Теңир-Тоону Түштүк Теңир-Тоодон бөлүп турган тектоникалык ири жарака. Кеңдикке жакын багытта бир нече жүз кмге созулуп, терендиги жер кыртышынан өтүп, мантияга жетет. 1956-ж. өзүнчө тектоникалык түзүлүш катары бөлүнгөн. Анын чыгыш бөлүгү Aт-Башы-Эңилчек жаракасы, батыш жагы Талас-Фергана жаракасы деп аталат.
Сумсар милиция бөлүмү
Сумсар милиция бөлүмү - Сумсар айылында жайгашкан.
Чаткал райондук ички иштер бөлүмүнө карайт. 1952-53-жылдары Сумсар шаарчалык милиция бөлүмү уюшулуп, алгачкы начальниги болуп Ч.Наркулов иштеген.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Фильмар
Фильмар (Villmar) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Гиссен административдик округуна карайт. Лимбург-Вайльбург районуна кирет.
Калкы - 6974 киши(2013-ж.). . Аянты - 43,1 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 5 33 015. Муниципалитеттин башчысы — Херман Хеп.
Тахеометрдик съёмка
Тахеометрдик съёмка – топогр. картага түшүрүүнүн бир түрү; мында горизонталь жана тик бурчтар тахеометрдин тегереги боюнча, ал эми обьектиге чейинки аралык – андагы аралык өлчөгүч менен аныкталат. Геодезиянын бир тармагы. Мында автоматтык түрдө үч координата – аспап орнотулган чекит менен рейка турган чекиттин багыты, аралыгы, салыштырмалуу бийиктиги) аныкталат. Алынган маалымат формула боюнча эсептелет. Аралыгы, бийиктиги тахеометрдик таблицадан алуу менен жөнөкөйлөштүрүлгөн. Тахеометрдик съёмка инженердик жумуштарда, геологиялык жана гидрогеологиялык изилдөөлөрдө, жолдорду, каналдарды ж. б. курууда колдонулат.
Жөжөлүү куштар
Жөжөлүү куштар - жөжөсүн жумурткадан чыгары менен ээрчитип багуучу куштар. Жумуртканын 35%ин сарысы ээлеп, аны түйүлдүк азык катары пайдаланат. Мындай жумурткадан чыккан балапан жакшы көрөт жана угат, денеси калың тыбыт менен капталат. Дароо басып же чуркап жүрүүгө жөндөмдүү болуп, көпчүлүгү жумурткадан чыкканда эле өз алдынча азыктана баштайт. Жөжөлүү куштарга көбүнчө кургакта жана сууда жашоочу канаттуулар кыр төшсүздөр, гагара сымалдар, тоок сымалдар, тинаму, каз сымалдар, каркыра сымалдар жана көпчүлүк маарак түспөлдөр (чулдуктардын бир тукуму) кирет.
Чаткалит
Чаткалит – минерал, Cu6FeSn2Sg. Кошундулары: Ag, Zn, Mo, Sb, As. Алгач Чаткал - Курама бүктөлуу облусунда (Курама кырка тоосундагы Күч-Булак алтын кенинде, Өзбекстан) табылгандыктан Чаткалит деп аталган. Ал сульфиддүү кварц тарамдарындагы тетраэдриттин арасында өлчөмү 0,1 мм келген бүртүкчө түрүндө, пирит, хемусит, касситерит, халькопирит, галенит, сфалерит, гессит ж. б. менен бирге кездешет. Катуулугу 4,5, тыгыздыгы 5 г/см3.
Ворсингтон (Массачусетс)
Ворсингтон (Массачусетс) (Worthington) — Массачусетс штатынын Гемпшир округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1 270 киши. Болжолдуу аянты - 83.1 км². FIPS коду — 25-82175.
Рефрактор
Рефрактор – линзалуу объектив менен жабдылган телескоп. Рефрактор визуалдуу, фотографиялык, кээде спектрдик же фотоэлектрдик байкоолордо пайдаланылат. Фотографиялык рефрактордун (астрограф же астрономиялык камера) фокус тегиздигинде фотопластинкалуу кассета орнотулат. Рефрактордун объективи эки линзадан турат: биринчиси (оң) жеңил, сынуу көрсөткүчү аз айнектен (крона), экинчиси (терс) оор айнектен (флинт) даярдалат. Мында рефрактор менен сфералык аберрация жана хроматикалык аберрация жоюлат. Жөнөкөй эки линзалуу рефрактордун объективинде талаанын астигматизми менен ийрилигин түзөтүүгө болбойт, анткени көрүү талаасы көрүү бурчунан ашпайт (градус) 11/ мында D – объективдин диаметри. Астрономиялык байкоо үчүн аны биринчи жолу (1609) Г. Галилей колдонгон.
Чаушеску Николае
Чаушеску Николае (26. 1. 1918, Румыния, Скорничешти ш,25. 12. 1989, Ботен) - румын мамлекеттик жана саясий ишмери; Румыния КП БКнын генералдык секретары (1965-жылдая), Румыниянын мамлекеттик кеңешинин төрагасы (1967-74), президенти (1974-89). Саясий ишмердиги үчүн куугунтукталып, түрмөдө отурган (1940-44). Румыния Коммунисттик жаштар союзу БКныи секретары (1944-45), айыл чарбасы министри (1948-50), генералмайор наамында улуттук коргоо министринин орун басары (1950), куралдуу күчтөрдүн саясий ведомство башчысы (1951) болуп иштеген. Румыния КП БКнын мүчөсү (1952), секретары (1954), саясий бюросунун мүчөсү (1955). Анын демилгеси менен Румынияда адм.-аймактык реформалар жүргүзүлгөн. Өлкөнү агрардык өлкөдөн өнүккөн индустриялык өлкөгө айландырьш, чет мамлекеттер менен экономикалык, соода байланыштарын жакшырткан. 1970-жылдардан жеке адамга сыйынуу саясатынын натыйжасында саясий экономикалык кризистер болуп, элдик нааразылыктар күчөгөн. 1989-ж. РКПнын 14-съездинде Чаушескунун кайрадан генералдык секретарь болуп шайланышы элдик толкундоолорду жаратып, Тимишоар шаарында башталган элдик көтөрүлүш Ч. Н. башында турган компартиянын бийлигин кулаткан. 1989-ж. 25-декабрда өлүм жазасына тартылган. Румыния Социалисттик Республикасынын Баатыры (1971), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1964), Ленин (СССР, 1978), Карл Маркс (ГДР) ж. б. көптөгөн ордендер менен сыйланган.
Саронвилл (Небраска)
Саронвилл (Небраска) (Saronville) — Небраска штатынын Clay округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 61 киши. Болжолдуу аянты - 0.4 км². FIPS коду — 31-43755.
Кара лейлек
Кара лейлек (лат.Ciconia nigra) — Лейлек тукумундагы канаттуулар. Кызыл китептерге Белоруссия, Болгария, Казакстан, Өзбекстан, Украина, Тажикстан жана Россия Федерациясы, ошондой эле анын айрым аймактары (Волгоград облусу, Мордовия, Саратов облусу, Иваново облусу, Хабаровск крайы, Сахалин облусу) кирет.
Жайылуу
Ал Евразиянын токой зонасында жашайт, адамдардан качууга аракет кылат. Россияда кара лейлек Балтика деңизинен Урал аркылуу 60-61-параллелди бойлой жана бүт Түштүк Сибирден Ыраакы Чыгышка, анын ичинде Сахалин аралына чейинки аймактарды мекендейт. Курил жана Камчатка жарым аралында кездешпейт. Өзүнчө калк Россиянын түштүгүндө, Чеченстандын, Дагестандын, Ставрополь крайынын токойлорунда жашайт. Россияда эң көп канаттуулар Приморье аймагында уя салышат. Кара лейлектин дүйнөдөгү эң көп популяциясы Белоруссияда жайгашкан Борбордук Припять коругунун аймагында жашайт.
Кыш Түштүк Азияда (Пакистандын, Индиянын жана Кытайдын чегинде Гималайдын жапыз тоолору, Индиянын борбордук аймактары, түштүк-чыгыш Кытай, анын ичинде Тайвань) жана Африка [3]. Түштүк Африкада кара лейлектердин отурукташкан популяциясы жашайт.
Ак лейлектен айырмаланып, деңиз үстүндө учуудан качпайт. Австрия, Хорватия жана Венгрияда уя салган кара лейлектердин миграция жолдору Сицилия же Крит аркылуу өтөт.
Жашоо образы
Кара лейлектин жашоо образы начар түшүнүлөт. Бул сырдуу канаттуу, ак лейлектен айырмаланып, адамдарга жакын болгонду жактырбайт жана дүлөй, кары токойлорго, суу объектилерине - токой көлдөрүнө, дарыяларга, саздарга жакын түздүктөрдө жана тоо этектеринде отурукташканды жакшы көрөт. Учуп баратканда кара лейлек дагы башка лейлектерге окшоп канаттарын жайып учат. Баардык лейлектерге окшоп, кара да мойнун алдыга созуп, узун ичке буттарын артка таштайт.
Өмүр бою каралашуу менен багуу келишими
Өмүр бою каралашуу менен багуу келишими – киреше алуучу – жаран өзүнө тийиштүү турак үйүн, ижарасын, жер участогун же башка түбөлүк (кыймылсыз) мүлкүн киреше кийирүүчүгө өткөрүп берүүчү, ал аны же ал көрсөткөн үчүнчү адамды өмүр боюу багуу менен алган нерсени да кароого милдеттенген келишим. Киреше төлөөчүнүн милдетине өмүр боюу багып, кароо менен ал жарандын жашоого, ичип-кийинүүгө карата болгон муктаждыктарын камсыз кылуу, эгер талап кылынса, анын денсоолугуна кам көрүү жана оорулууну жакшы багууну да өзүнө камтуусу мүмкүн. Ө. б. к. м. б. к. өмүр боюу багуу менен кароонун баардык көлөмү аныкталууга тийиш. Киреше төлөөчү өзүнө өмүр боюу кароо менен багууну камсыз кылууга берилген түбөлүк (кыймылсыз) мүлктү киреше алуучунун алдынала макулдугу менен күрөөгө берүүгө же башка ыкма менен өз ээлигинен ажыратууга, убарасынан кутулууга акылуу. Ө. б. к. м. б. к. киреше алуучунун өлүмү менен бүтөт. Калган учурда ага карата түбөлүк рента эрежеси колдонулат (кара:Рента келишими).
Кара лейлек
Тамактануу
Негизинен балыктар, майда суу омурткалуулары жана омурткасыздар менен азыктанат, тайыз сууларда, суу баскан шалбааларда жана суу объектилерине жакын жерлерде азыктанат. Кыштоо жерлеринде жогоруда айтылгандардан тышкары майда кемирүүчүлөр, чоң курт-кумурскалар, азыраак жылан, кескелдирик жана моллюскалар менен азыктанат.
Репродукция
Кара лейлек моногамдуу куш, үч жашынан баштап көбөйө баштайт. Жылына бир жолу 10-25 м бийиктикте карыган, бийик бак-дарактардын таажысына же адам жашаган жерден алыс жердеги таш бооруна, калың бадалдарга уя салат. Кээде кара лейлектин уялары тоолордо – деңиз деңгээлинен 2200 метр бийиктикте кездешет. Уялары массивдуу, дарактардын калың бутактарынан жана бутактарынан жасалган, чым, топурак жана чопо менен бириккен. Ак лейлектерге окшоп, кара лейлектердин бир эле уясы бар, алар канаттуулардын бир нече муундарына көп жылдар бою кызмат кыла алышат. Лейлек уя салган жерге марттын аягында – апрелдин башында келишет. Эркеги ургаачысын уяга чакырып, ак куйруктун түбүн үлпүлдөтүп, ышкырык чыгарат. Ата-энеси экөө тең инкубациялаган кличкада 4төн 7ге чейин жумуртка болот. Инкубация 30 күнгө созулат. Инкубация биринчи тууган жумурткадан башталгандыктан, балапандар ар кайсы убакта чыгышат. Жумурткадан чыккан балапандар ак же боз, түбүндө кызгылт сары тумшук. Тумшугунун учу жашыл-сары. Кара лейлектин балапандары 10 күндөй уяда жөн эле жатып, анан отуруп башташат. 35-40 күн болгондо бутуна туруп калышат. Бардыгы болуп балапандар уяда 55-65 күн отурушат. Ата-энелер балапандарын күнүнө 4-5 маал тамактандырып, тамакты регургитациялап беришет.
Үн
Кара лейлек, ак лейлекке окшоп, үнүн өтө каалабай, сейрек чыгарат. Эреже катары, учуп баратканда ал катуу кыйкырык чыгарат, аны "че-ли" же "чи-линг" деп айтууга болот, уяда акырын сүйлөйт. Ошондой эле тумшугу менен сейрек тыкылдатат. Жупталуу маалында ал катуу ызылдап чыгат. Кара лейлек балапандарынын үнү орой жана жагымсыз болот.
Кара лейлек жана адам
Зоопарктарда ак жана кара лейлектерди кесип өтүү аракеттери болгон. Эркек кара лейлектин ургаачы ак лейлек менен бир короодо болуп, ага кам көрүүсү сейрек эмес. Бирок жупталуу ырым-жырымдарынын күчтүү айырмачылыгынан улам бул эки түрдүн гибрид балапандарын чыгаруусу мүмкүн эмес.
Старквилл (Колорадо)
Старквилл (Колорадо) (Starkville) — Колорадо штатынын Лас Анимас округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 128 киши. Болжолдуу аянты - 0.3 км². FIPS коду — 08-73715.
Панда
Панда, кидик панда (Ailurus fulgens) – жырткычтар түркүмүнүн жанаттар тукумундагы сүт эмүүчү. Дене узундугу 51–64 см, куйругу 28–48 см, салмагы 3–48 кг. Жүнү калың, жумшак, жон жагы саргыч-күрөн, курсак жагы кызыл-күрөң (карага чейин) түстө. Түштүк-Батыш Кытайда, Бирма, Непалда кездешет. Деңиз деңгээлинен 2–4 миң м бийик тоодо, бамбук токойлорунда жашайт. Күндүз жыгачтын оюктарында жашынып жатып, түнкүсүн азыгын издейт. Көбүнчө өсүмдүк, кээде майда омурткалуулар менен азыктанат. Жылына бир жолу 1–2 мамалак тууйт. Колго жакшы үйрөнөт, капаста кармаса болот. Ири Панда бамбук аюусу деп аталат.
Сентервилл (Миннесота)
Сентервилл (Миннесота) (Centerville) — Миннесота штатынын Anoka округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3792 киши. Болжолдуу аянты - 6.2 км². FIPS коду — 27-10648.
Жөжө
Жөжө - тоок, күрп жана башка куштардын балапаны. Куштар жөжөсүн ар кандай мөөнөттө басып чыгарат: мекиян 21, күрп 28 күн. Үй куштарынын жөжөсү массалык түрдө инкубатордо басып чыгарылат. Жөжө 1-1,5 айлыгына чейин жөжөканада багылат. Жөжө багуу өстүрүүчү чарбанын максаты менен куштардын түрүнө жараша болот. Асыл тукум жөжөнү багууда жөжөканадагы 1 м2 аянтка суткалык тоок жөжөлөрү 16-20дан, күрп менен каз жөжөлөрү 10-12ден, өрдөк жөжөлөрү 14-16дан жайгаштырылат. 20-30 күндөн кийин ошол эле аянтка 25ке чейин жөжө жайгаштырса болот. 1-жумада жылуулук түнкүсүн тоок жөжөканасында 28-29°С, күрп жөжөканасында 29-31°С, каз менен өрдөк жөжөканасында 27-28°С болуш керек. Күндүз жылуулукту 3-4°Сна төмөндөтүүгө болот. 8-9 күндөн кийин жөжөканадагы жылуулук тоок, күрп жөжөсүнө жума сайын 3°Сге, каз менен өрдөктүкүнө 4°Сге төмөндөтүлүп отуруш керек. Тоок менен күрп жөжөлөрүнө 40, өрдөк менен каз жөжөлөрүнө 20 күн болгондо жөжөкана жылытылбайт. Тордо багылган асыл тукум жөжөлөргө атайын даярдалган аралаш тоют берилет. Мындай тоюттарга витаминдүү дары-дармек, микроэлемент, антибиотиктер кошулат. Тордон чыгарылган кезде тоок менен күрп жөжөлөрүнө кургак же көк тоют, тамыры азык өсүмдүктөр, балык калдыктары жана башка кошулган нымдуу аралаш тоют берилет. Жөжөлөрдүн өсүшүн көзөмөлдөө үчүн ай сайын 50100 баштан таразага тартып туруу керек. Эт багытындагы бройлер жөжөлөрүн багууда 1 м2 аянтка 10-12 жөжө жайгаштырылат. Жөжөкана механикалаштырылып, температура 20-22°С, нымдуулук 60-65% болуш керек. Суткасына 12-14 саат негизинен электр лампочкасы аркылуу жарык кылынат. Жөжөлөргө 1-2 күн тартылган (майда) дан, андан кийин аралаш тоют берилет. Союла турган жөжөлөр сыртка чыгарылбайт. Күрп Жөжөлөрү 1,5-2 ай жылуу тордо багылып, аралаш тоют берилет. Эгин аңызына түшүм жыйналгандан кийин чыгарса болот. Өрдөк Жөжөлөрү 2-3 жума тордолгон жылуу жайда багылат. Суу (көлмө жана башка) жок чарбаларда 1 м2аянтка 8-9 Жөжө. туура келгендей жөжөкана курулуп, ал секцияларга бөлүнөт. Ар бир секцияга 500гө чейин жөжө киргизилип, чыктуу (нымдуу) аралаш тоют берилет. Көлмөлүү чарбаларда жөжөлөр 3 жумадан кийин көлмөлөргө чыгарылат. Мындай учурда суунун жылуулугу 14°Снан төмөн болбош керек. Каз жөжөлөрү 2-3 жума жылуу жайга багылат. 1 м2 жерге 3-4 жөжө жайгаштырылат. Тоют базасы (жайыты) мыкты чарбаларда жөжөлөр топ-тобу менен (500-700дөн) жайытка (же көлмөгө) чыгарылат. 4 айдан кийин союлат.
Обердинг
Обердинг (Oberding) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Эрдинг районуна кирет.
Мариенхаген
Мариенхаген (Marienhagen (Niedersachsen)) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Хильдесхайм районуна кирет.
Калкы - 808 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 6,23 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 54 039. Муниципалитеттин башчысы — Райнер Фюттерер.
Полей
Полей (Poley) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Зальцланд районуна кирет.
Калкы - 656 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 9,9 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 89 260. Муниципалитеттин башчысы — Хайнер Рор.
Ингерслебен
Ингерслебен (Ingersleben) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Гота районуна кирет.
Калкы - 1463 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 9,63 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 67 041. Муниципалитеттин башчысы — Детлеф Штендер.
Бинцен
Бинцен (Binzen)) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Фрайбург административдик округуна карайт. Лёррах районуна кирет.
Калкы - 2886 киши(2013-ж.). . Аянты - 5,81 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 3 36 008. Мэр — Ульрих Май.
Чат (термин)
Чат (термин) – 1) дарыянын башка бир дарыяга, деңизге, көлгө (суу сактагычка) куйган жери. Дарыя төмөнкү агымында көлгө, деңизге жетпей сугат каналдарына бөлүнүп кеткен же соолуп калган жер да Чат деп аталат. Чаттын типтери: жөнөкөй (нугу салааларга бөлүнгөн дарыялар, мис., Тибр д.), дельта (Нил), эстуарий (Темза), лимая (Түштүк Буг) ж. б.; 2) Эки ача болуп бөлүнүп кеткен тоонун жогорку ажыраган бөлүгү, төр жагы. «Чат» термини топоним же анын бир компоненти катары да кеңири таралган; мис., ЧатБазар, Чат-Көл кыш. ж. б.
Рысака (Белорет району, Башкыртстан)
Рысака — Башкыртстандын Белорет районундагы айыл, Сосн айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 428 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
«Тахир-Зухра»
«Тахир-Зухра» – түрк элдеринин аруу махабат жана феодалдык эзүү жөнүндө баяндаган лирика-эпикалык дастаны (17–18-кылым). Көп версияларынын сюжеттик өзөгү окшош: падыша менен вазир балдары туула электе эле кудалашат; падышанын кызы да, вазирдин уулу да бир мезгилде туулуп, бири-бирин сүйүп калат: падыша кызынын атын Зухра, вазир уулунун атын Тахир коёт; вазир өлгөн соң падыша убадасынан танып, Зухраны башкага бермек болуп, Тахирди сандыкка салып, сууга ыргыттырат. Көп азап-тозокту башынан кечирип, өз ата мекенине кайтып келсе, Тахирди падыша өлтүртүп салат. Муну уккан Зухра да жанын кыят. Феодализм мезгилинде түзүлгөн версиялардын идеялык мааниси – идеалдуу башкаруучу гана ишке ашыра алар социалдык акыйкаттуулук үчүн болгон күрөш. Өзбек версиясында фантастика элементтери бар. Түркмөндөрдө оозеки жана жазма варианттары сакталган. [[Категория:Адабият]
Пан-ди-Асукар
Пан-ди-Асукар (порт. Pão de Açúcar, сөзмө-сөз – соку кант) — Бразилиядагы жетим тоо, Гуанабара булуңуна кире бериште, Рио-де-Жанейро шаарынын чегинде. Бийиктиги 395 м. Гнейс тоо тектеринен түзүлгөн. Формасы шуштуюп «соку кантты» элестетип турат. Тропиктик үбөлөнүү процессинен пайда болгон.
Воркута
Воркута - Коми республикасындагы шаар. Воркута дарыянын жээгинде. ...
Речь посполита
Речь посполита (полякча Rzeczpospolita – республика) – 16-кылымдын аягы – 18-кылымдагы Польша мамлекетинин салттуу аталышы. Сословиялык монархиянын өзгөчө формасы болгон Речь посполитаны сейм шайлоочу король башкарган. Люблин униясы (1569) түзүлгөндөн 1795-жылга чейин Польша – Литва мамлекетинин расмий аталышы.
Өмүр бою эркиндигинен ажыратуу
Өмүр бою эркиндигинен ажыратуу – кээбир өлкөлөрдүн кылмыш-жаза мыйзамдарында (албетте, негизги жаза катары гана колдонулуучу) жазанын бир түрү. Өмүргө кол салган өзгөчө оор кылмыштар үчүн өлүм жазасынын ордуна берилет жана сот өлүм жазасын колдонбоону мүмкүн деп тапкан учурларда да дайындалышы мүмкүн. КРдин кылмыш-жаза мыйзамдарында жазанын мындай түрү каралган эмес.
Сумсар көркөм өнөр мектеби
Сумсар көркөм өнөр мектеби Сумсар айылында жайгашкан.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Пандус
Пандус (французча pente douce – жантайма энкейиш) – имараттын кире беришинин алдындагы жантык аянтча; ал гаражга автомобилди көтөрүп киргизүү үчүн, айрым учурда шаты ордуна колдонулат.
Гардина (Мэн)
Гардина (Мэн) (Gardiner) — Мэн штатынын Кеннебек округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6 198 киши. Болжолдуу аянты - 43.0 км². FIPS коду — 23-27085.
Кичи Ярсидейяга
Кичи Ярсидейяга — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сеньяга дарыясынын оң жээгинен 61 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тахирлер мамлекети
Тахирлер мамлекети (Иранда) – Хорасанда (Иран) Тахирлер династиясы бийлеген феодалдык мамлекет (821–873). Тахирлер мамлекети Аббасиддер халифатынын кыйроо мезгилинде түзүлгөн. Негиздөөчүсү – Аббасиддердин Хорасандагы жер ээси Тахир ибн Хусейн (821–822). Анын уулдары Тальха (822–828) жана Абдаллахтын (828–844) тушунда мамлекеттин борбору Мервден Нишапурга көчүрүлүп, мамлекеттин өз алдынчалыгы чыңалган. Тахирлер мамлекетинде харижизм жана шиизмдин идеологиясы астында дыйкан көтөрүлүштөрү чыккан. Дыйкандарды тынчтандыруу жана борбордук бийликти чыңдоо максатында Абдаллах салыкты чектеп, дыйкандар менен кол өнөрчүлөрдү мамлекеттик чиновниктер менен феодалдардын ээн баштыгынан коргоого аракеттенген. Тахирлер мамлекетин Саффариддер династиясы караткан.
Рокланд (Айдахо)
Рокланд (Айдахо) (Rockland) — Айдахо штатынын Пауэр округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 0.8 км². FIPS коду — 16-69130.
Калкы
2010-жылы калкы 316 киши болгон.
Вальдгревайлер
Вальдгревайлер (Waldgrehweiler) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Доннерсберг районуна кирет.
Калкы - 214 киши(2013-ж.). . Аянты - 7,75 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 33 079. Муниципалитеттин башчысы — Ханнелоре Бранд.
Жөндөгүч (регулятор)
Жөндөгүч (регулятор) - автоматтык жөндөө системасынын негизги бөлүгү. Бул түзүлүштө башкаруунун максаты, башкарылуучу объектинин учурдагы абалы жөнүндөгү маалыматтардын негизинде башкаруу таасири иштелип чыгат. Алгачкы жөндөгүч 18-кылымда жасалган. Алар жөндөгүч Уайттын борбордон четтөөчү жана И. И. Ползуновдун калкымалуу жөндөгучтөрү. 20-кылымдын орто чендеринде өндүрүштүк теорияларды башкаруу үчүн ар кандай иштеги өндүрүш жөндөгучтөрү курулган. Азыр өндүрүштө, микропроцессордук техниканын негизинде курулган жөндөгүчтортөр, өнөр жайында, машина куруу тармактарында электр энергиясынын негизинде иштөөчү; ал эми жер астында кен казуу өндүрүшүндө өрт, жарылуудан сактануу үчүн суу-аба жөндөгүчтөрү колдонулат.
Чартизм
Чартизм - 19-кылымдын 30-40-ж. Улуу Британияда пайда болгон социал-демокр. жумушчу кыймыл. «Элдик хартияны» (англ. «Пипле чартер» - ушундан Чартизм аталган) ишке ашыруу ураанын көтөргөн. 1825-36-ж. өнөр жай кризисине байланыштуу жумушчулар кыймылы күчөп, натыйжада 1836-ж. Лондон жумушчулар ассоциациясы (ЛЖА) түзүлгөн жана 1838-ж. майда «Элдик хартия» деген аталышта мыйзам долбоору жарыяланган. Солчул чартисттер (Гарни, Жон ж. б.) жумушчу табын революциялык жол менен жеңишке жетүүгө чакырган. Чартисттер ассоциациясынын мүчөлөрүнүн саны 1842-ж. 50 миңге жеткен. Алардын талаптарынын негизинде парламент 10 сааттык жумуш күнүн кабыл алган (1847). Бирок 1848-ж-дан кийин чартисттер кыймылы басаңдап, реформисттик агым пайда болгон. Улуу Британия жумушчу кыймылында реформисттик багыттын күчөшү менен Ч. өз таасирин жоготуп, 50-жылдардын аягында тарыхый аренадан биротоло кеткен.
Өмүр сүрүүгө укук
Өмүр сүрүүгө укук – эларалык укуктар жана демократиялык өлкөлөрдүн көпчүлүгүнүн конституция­лары, а. и. КР Конституциясы менен да коргоого алынган адамдын негизги укуктарынын бири. Ө.с.у. мамлекеттин адам өмүрүн аргандай укукка каршы колсалуулардан жана башка коркунучтардан артараптуу коргоо, анын татыктуу, ойдогудай, жакшы жашоосу үчүн укуктук, социалдык, экономикалык, экологиялык жана башка шарттарды камсыз кылуу боюнча милдеттерин тастыктайт. Өлүм жазасы алынып салынган мамлекеттерде (Австрия, ГФР, Франция ж. б.) Ө. с. у. бир дагы адам, ал кандай жосун жасабасын мамлекет тарабынан болсо да өмүрү кыйылышы мүмкүн эмес дегендикти билдирет.Өлүм жазасын сактоонун аркыл режимдери бар өлкөлөрдө адатта Ө. с. у. бир дагы адам тийиштүү укуктук жолжобону жасоосуз өмүрү кыйылышы мүмкүн эмес дегендикти түшүндүрөт. Айрым өлкөлөрдө Ө. с. у-ка кеңири чечмелөө бойдон алдырууга тыюу салууга, а. и. конс-титуциялык тыюу салууга (Ирландия) алып келет.
Кариб деңизинин каракчылары: Маркумдар жомок айтпайт
"Кариб деңизинин каракчылары: Маркумдар жомок айтпайт" (Pirates of the Caribbean: Dead Men Tell No Tales, Пираты Карибского моря: Мертвецы не рассказывают сказки) (Кариб деңизинин каракчылары: Салазардын өч алышы деген аталыш менен да белгилүү)[6] — 2017-жарык көргөн Американын фантастикалык тасмасы, "Кариб деңизинин каракчылары" сериясынын 5-бөлүмү жана "Таң калычтуу жээктерде" (2011) тасмасынын сиквели же уландысы. Режиссерлору Жоаким Ронниң менен Эспен Сэндберг, сценарийин жазган Жефф Натансон, продюсери Жерри Брүкгеймер. Жонни Депп (Таранчы Жек), Кевин Макналли (Жошами Гиббс) жана Жеффри Раш (Гектор Барбосса) өз образдарын кайра жаратышкан. Хавер Бардем (Армандо Салазар), Брентон Туэйтес (Генри Тернер) жана Кая Скоделарио (Карина Смит) да актердук топко киришкен. Мындан мурунку тасмага катышпай калган Орландо Блум (Уилл Тернер) менен Кира Найтли (Элизабет Суон) өз образдары менен кайтып келишкен.
Сюжети
Кира Найтли кыска убакыттын аягында Уиллдин аялы жана Генринин апасы Элизабет Свонндун ролун ойнойт. Адам Браун, Дэнни Киррейн жана Делрой Аткинсон Джектин экипажынын мүчөлөрү, ал эми түрмө сахнасында Пол Маккартни кыска убакытка Джектин агасы, Джек таякеси катары көрүнөт. Дэви Жонстун CGI силуэти пост-кредиттик сценада көрүнүп турат, бирок актёр Билл Найги каармандын сырткы көрүнүшү тууралуу маалыматы жок экенин айткан.
Скотиа (Небраска)
Скотиа (Небраска) (Scotia) — Небраска штатынын Greeley округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 308 киши. Болжолдуу аянты - 0.9 км². FIPS коду — 31-44070.
Панегирик
Панегирик (грекче panegyrikos logos – мактоо сөз) – мактоо сөз. Ода жанрына жакын. Панегирик жыйын-тойлордо кудайлар менен баатырларды мактап сүйлөө иретинде Грекияда б. з. ч. 5-кылымда эле пайда болгон. Панегирик адабий жанр катары Кайра жаралуу доорунда калыптанган. Чыгыш адабиятында Панегирик поэтикалык форма катары байыртан (б. з. ч. 3-миң жылдыктан бери) белгилүү. Фарси адабиятында (Рудаки, Саади) анын касыйда, казал түрүндөгү классикалык формалары жаралган. Панегирик түрүндөгү китептер Россияда 17-кылымдын 2-жарымынан чыга баштаган. Панегирик кийин пародиялык мааниге өтүп кеткен, адам мактоого татыбаса деле ашкере мактап жиберген учурлар Панегирик болуп калган.
Поленцко
Поленцко (Polenzko) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Анхальт-Цербст районуна кирет.
Калкы - 301 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 19,92 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 82 275. Муниципалитеттин башчысы — Рут Бухман.
Биренбах
Биренбах (Birenbach)) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Штутгарт административдик округуна карайт. Гёппинген районуна кирет.
Калкы - 1864 киши(2013-ж.). . Аянты - 2,5 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 1 17 009. Мэр — Клаус Хайнингер.
Решетник Иван Семёнович
Решетник Иван Семёнович (10. 10. 1924, азыркы Казакстан, Чымкент областы, Пахта-Арал району, Ново-Троицк кыштагы – 14. 12. 1968, Ставрополь крайы, Лермонтов шаары) – Советтер Союзунун Баатыры (1943). Подполковник (1967). 1943-жылы Түркстан пулемёттук окуу жайын бүтүргөн. 1942-жылы Советтик Армияга Ош областынын Өзгөн районундагы Ленинск (азыркы Куршаб) айылынан чакырылган. Улуу Ата Мекендик согушка 1943-жылы 1-июндан катышкан. 309-Пирятин аткычтар дивизиясынын 957-аткычтар полкунун 3-аткычтар батальонунун пулемётчулар взводунун командири. 1943-жылы 24-сентябрга караган түнү Решетник өзүнүн взводу менен биринчилерден болуп Монастырск-Шучинка участкасында Днепрден өтүүгө киришкен. Пулемёт менен артиллер. миномёттон катуу ок атууга карабастан, Решетниктин взводу Днепрдин оң жээгине биринчи болуп өтүп, Шучинка жана Балык элдүү пункттарын фашисттик баскынчылардан бошоткон. Днепрден сүзүп өтүүдө, анын оң жээгин ээлөөдө эрдик көрсөткөн. Решетник согуштан кийин Красноярск-9 (1951–53), Навои (Өзбек ССРи, 1957–67) шаарындагы курулуш башкармалыгында кызмат өтөп, запаска чыккан. Кызыл Жылдыз ордени менен сыйланган. Ысмы Ставрополь крайындагы Лермонтов шаарынын бир көчөсүнө ыйгарылган.
Тирлян (Белорет району, Башкыртстан)
Тирлян — Башкыртстандын Белорет районундагы айыл, Тирлян айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 5257 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Иссерода
Иссерода (Isseroda) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Веймар районуна кирет.
Калкы - 538 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 3,9 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 71 036. Муниципалитеттин башчысы — Ральф Лобер.
Чартер
Чартер (англ. charter - кемени фрактоо) – 1) транспорт каражатынын ээси менен транспортту (кемени, самолётту) белгилүү мөөнөткө арендага жалдаган адамдын ортосундагы келишим; 2)  мамлекет тарабынан финансы-кредиттик ишмердикке укук берген документ. Эл аралык деңиз-соода ишине да Чартердик келишим түзүлөт: анда Чартердик келишим түзгөн тараптардын аты, ижара акысы (өлчөмү), жүк жүктөлчү кеме жана жүктүн кайдан жүктөлүп, кайсы жерге же кайсы багытка жөнөтүлө тургандыгы ачык көрсөтүлөт. Көп учурда Чартердик рейсте кемени же самолёту бир же бир нече рейске жалдоо (фрактоо) кеңири колдонулат.
Панель
Панель – 1) курулуш конструкциясынын заводо даярдалган ири, жалпак элементи; ал заманбап имараттарды жана курулмаларды тургузууда кеңири колдонулат; 2) үйдүн керегесинин жасалгаланган ылдыйкы бөлүгү; 3) ферманын негизги күч келген эки чектеш түйүнүнүн ортосундагы аралык; 4) тротуар деген сөздүн синоними; 5) башкаруу, текшерүү, сигнал берүү органдары жайгашкан электр бөлүштүрүү щитинин, башкаруу пультунун, радио-техникалык түзүлүштүн ж. б. элементи; 6) тоо-кен ишинде штрек менен шахта талаасынын чегинин ортосундагы тилке.
Мурас
Мурас – мурастоо тартиби боюнча өлгөн кишинин (мураска берүүчүнүн) анык мураскерлерине өтүүчү мүлкү. Өзүнө ээлик кылуу жана башка буюмга укугу, акыл эмгегинин натыйжаларына карата өзгөчө укуктарды, ошондой эле өлгөн кишинин инсаны менен ажырагыс байланышкандардан башка укуктарды түйшүктөндүрүүчү милдеттенмелерди камтуусу ыктымал.
Врэнсам (Массачусетс)
Врэнсам (Массачусетс) (Wrentham) — Массачусетс штатынын Норфолк (Norfolk) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 10 955 киши. Болжолдуу аянты - 59.4 км². FIPS коду — 25-82315.
Силвэр Бэй (Миннесота)
Силвэр Бэй (Миннесота) (Silver Bay) — Миннесота штатынын Lake округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1 887 киши. Болжолдуу аянты - 21.1 км². FIPS коду — 27-60250.
Фирнхайм
Фирнхайм (Viernheim) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан Шаар. Дармштадт административдик округуна карайт. Бергштрассе районуна кирет.
Калкы - 32601 киши(2013-ж.). . Аянты - 48,41 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 4 31 020. Мэр — Маттиас Бас.
Стерлинг (Колорадо)
Стерлинг (Колорадо) (Sterling) — Колорадо штатынын Логан округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 14 777 киши. Болжолдуу аянты - 17.8 км². FIPS коду — 08-73935.
Обердоллинг
Обердоллинг (Oberdolling) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Айхштетт районуна кирет.
Калкы - 1187 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 19,37 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 76 150. Муниципалитеттин башчысы — Йозеф Лор.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 6 шаардык районго бөлүнөт.
Мураскерлер
Мураскерлер – 1) мурас ачыкка чыккан убакта тирүү турган жарандар, ошондой эле мураска берүүчүнүн көзү барында бойго бүткөн жана мурас ачыкка чыккандан кийин тирүү төрөлгөн балдар. Мурас мыйзам боюнча жана керээз боюнча болуп бөлүнөт; 2) ошондой эле мурас ачылган убакта түзүлгөн болуп эсептелген юридикалык жактар, ошондой эле мамлекет жана жергиликтүү бирлештиктер керээз боюнча мураскерлер боло алышат.
Рупэрт (Айдахо)
Рупэрт (Айдахо) (Rupert) — Айдахо штатынын Минидока округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 5.3 км². FIPS коду — 16-70660.
Панж
Панж – Тажикстан менен Афганстандын чек арасы аркылуу аккан дарыя, Аму-Дарыянын сол курамы. Узундугу 921 км, алабынын аянты 114 км2. Памир жана Вахан-Дарыя сууларынын кошулушунан түзүлүп, негизинен кууш өрөөн аркылуу агат. Негизги куймалары: Гунт, Бартанг, Язгулем, Ванч, Кызыл-Суу. Орточо чыгымы 1000 м3/сек. Сугатка пайдаланылат. Чатынан 118 кмге чейин кеме жүрөт. Панж дарыясынын өрөөнүнүн айрым бөлүктөрү аркылуу Дүйшөмбү – Хорог автомобиль жолу өтөт.
Жөнөкөйлөр
Жөнөкөйлөр (лат. Protozoa) — бир клеткалуу жаныбарлар тиби. Жөнөкөйлөрдүн клеткасы бир бүтүн организмдин кызматын аткарат. Көпчүлүк жөнөкөйлөр өтө кичине болгондуктан, микроскоп менен гана көрүүгө болот. Дене түзүлүшү тоголок, нур сымал симметриялуу (радполярпялар), эки жактуу симметриялуу (инфузориялар), айрымдары симметриясыз жана формасыз (амёба) болот. Жөнөкөйлөр убактылуу пайда болуучу жалган буттар (амёба), шапалакчалар (шапалактуулар), көп сандаган кирпикченин (инфузориялар) жардамы менен кыймылдайт.
Денеси цитоплазмадан жана бир же бир нече ядродон турат. Цитоплазмасында бардык клеткалардагыдай органоиддер болуп, алар өзүнө тиешелүү кызмат аткарат, андан тышкары атайын кызмат аткаруучу органоиддер да кездешет, мисалы, жалган буттар, шапалактар, кирпикчелер. Цитоплазма мембрана менен курчалган, ал эктоплазма жана эндоплазмадан турат. Жөнөкөйлөр өз алдынча азыктанууга, жылып жүрүүгө, душманынан коргонууга жөндөмдүү. Чөйрөнүн ыңгайсыз шартына туш келгенде, сыртынан чел менен капталып, цистаны (кыймылсыз, азыктанууга, көбөйүүгө жөндөмсүз абалды) пайда кылат. Жөнөкөйлөрдүн азыктануусу фагоцитоз, пиноцитоз, диффузия же осмос басымынын негизинде жүрөт. Буларда азыктануунун автотрофтуу жана гетеротрофтуу эки түрү белгилүү. Көбөйүүсү жыныссыз (митоз жолу менен бөлүнүү) жана жыныстык (коньюгация, копуляция) жол менен жүрөт. Керексиз заттар жыйрылткыч вакуолдор аркылуу сыртка бөлүнөт. жөнөкөйлөрдүн 7 тиби (саркомастигафорлор, микроспоридиялар, жөнөкөйлөр инфузориялар жана башка), 40 миңдей түрү белгилүү. жөнөкөйлөр. биздин планетада кеңири таралып, бардык чөйрөдө кездешет. Алардын көпчүлүгү башка денеде жашоого ыңгайланып, 3 миңге жакын түрү адам менен жаныбар мителери. жөнөкөйлөргө жалган буттуулар, инфузориялар, шапалактуулар, споралуулар класстары кирет. Кээ бири киши, мал, өсүмдүкжанажапайы аң айбанаттарынын мителери, ошондой эле оору козгогучтар. Жөнөкөйлөрдүн кээ бир түрү (амёба, инфузория) генетикалык, биохимиялык, биофизикалык изилдөөлөрдө пайдаланылат. жөнөкөйлөрдү изилдөөчү илим протозоология.
Воробьев, Иван Алексеевич
Воробьев, Иван Алексеевич (26. 8. 1921-ж. т.) — эки жолу Советтер Союзунун Баатыры (19. 8. 1944; 29. 6. 1945), пол­ковник (1956). 1944-жылдан КПСС мүчөсү.
Дыйкан үй-бүлөсүнөн. 1940- жылдан Советтик Армияда. Тамбов аскер-авиация мектебин (1941) жанa Кызыл Туулуу Аскер-авиация академиясын (1952) бүтүргөн. Улуу Ата Мек. согушта эскадрилья командири. 400 согуштук учуу жасаган. Согуштан кийин командирлик кызматта жүрүп, 1958-жылдан бери окутуучу. Ленин ордени, 2 Кызыл Туу, 1 - жанa 2-даража Ата Мекендик Согуш, Александр Нев­ский, 2 Кызыл Жылдыз ордени жана бир нече медаль менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Сумсар кени
Сумсар кени - Чаткал районундагы полиметалл рудасы жайгашкан жер. Сумсар суусунун боюнда, Чаткал кырка тоосунун түштүк этегинде. Кен жергиликтүү элге илгертен эле белгилүү.
Кен талаасы бир нече км2 аянтты ээлеп, геологиялык түзүлүшү боюнча бирдей шарттагы Түндүк, Борбордук, Кызыл-Сай, Түштүк-Чыгыш, Орто Аралык, Түштүк, Алыскы сыяктуу бири-бирине жакын жайгашкан участкалардан турат. Кен аймагын девон мезгилинин доломит, акиташ, кумдук, конгломерат тектери жана аларды жиреп чыккан гранодиорит штоктору жана порфирит дайкалары түзөт. Too тектер бүктөлүүгө дуушарланып, «Чоң Сумсар» брахиантиклиналь структурасын пайда кылган. Бул түзүлүштү Чоң Көл, Кушарт тектоникалык тере жаракалары кесип өтүп, кен талаасын майда бөлүкчөлөргө болуп турат. Мында негизинен тектоникалык жаракаларды бойлой бир нече руда тулкулары табылган. Алар доломит тоо тегинде талкаланып, өзгөргөн тилкелерде линза, катча, мамы түрүндө жатат. Руда тилкесинин жалпы узундугу 1800 м.Руда галенит, сфалерит, халькопирит ж.б. минералдардан турат.Кен 1950-жылдан иштетилген. Алгачкы жылдары ачык карьерден казып алынса, кийин жер астынан алынат.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Тажо
Тажо, Тежу (испанча Tajo, португалча Tejo) – Испания менен Португалиядагы дарыя. узундугу 1010 км (Пиреней жарым аралындагы эң узун дарыя), алабынын аянты 81 миң км2. Универсалес тоосунан башталып, Месета тайпак тоосу, Португалия ойдуңу менен агат да, Лиссабон шаары тушта Атлантика океанына куят. Суунун орточо чыгымы 430 м3/сек; ноябрдан апрелге чейин суусу кирет. Жаан-чачындан куралат. Негизги куймалары: Тахунья, Гьетар, Алагон (оң) жана Салор (сол). Алабында 60тан ашык суу сактагыч, ГЭС (анын ичинде Алькантара – Европанын ири ГЭСтеринин бири) курулган. Сугатка пайдаланылат. Балык кармалат. Чатынан 185 кмге чейин кеме жүрөт. Боюнда Толедо (Испания) жана Лиссабон шаары (Португалиянын борбору) жайгашкан.
Чароит (минерал)
Чароит (минерал) - тизмектүү силикаттар классчасындагы минерал; К, Na, Са, Ва жана магнийдин татаал силикаты, курамында суу менен фтор бар. Массасы була, агрегаты ичке ийне сымал, өңү кызгылт көк, кооз, айрымдары жибектей жылтырайт. Катуулугу 5,5-6, тыгыздыгы 25302580 кг/м3. Гидротерм-метасомат продесстеринен жегичтүү сиениттерде дайда болот. Зергерчиликте колдонулат, кооздук жана коллекция ташы. Кени Чара д-нын (Чита, Иркутск обл.) өрөөнүндө гана бар.
Кичи Ярыжная
Кичи Ярыжная — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Баренц деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 27 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мариенхафе
Мариенхафе (Marienhafe) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Аурих районуна кирет.
Калкы - 2029 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 4,06 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 52 017. Муниципалитеттин башчысы — Хайко Кордес.
Тацит Публий Корнелий
Тацит Публий Корнелий биздин замандын 50-жылдардын ортосу – 120-жылы жакын) – Байыркы Рим тарыхчысы, жазуучу. Мамлекеттик саясий чөйрөгө кеңири катышып, 97-жылы жогорку магистратуранын консулдугуна жетишкен. Үч чыгарманын («Агримкола», «Германия», «Оратор жөнүндө диалог») жана эки тарыхый эмгектин («Тарых» жана «Анналдар») автору. «Тарыхында» Рим жана Рим империясынын 69–96-жылдардагы турмушу баяндалат. Бардыгы 14 китеп болгон. Бизге 1–4-китеби, 5-китебинин башы гана жеткен. «Анналдар» (Тацит аны өмүр бою жазган) 14–68-жылдардагы окуяларды камтыйт, ал толук аягына чыккан эмес. Бүткөн 16 китебинен 1–4, 12–15-китеби белгилүү. Тацит өз эмгектеринде тарыхый чындыкты ачык жазып, император Тиберий менен Нерондун башкаруусун трагедия катары сүрөттөгөн.
Силвэр Крик (Небраска)
Силвэр Крик (Небраска) (Silver Creek) — Небраска штатынын Merrick округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 441 киши. Болжолдуу аянты - 0.7 км². FIPS коду — 31-45400.
Тукан (Белорет району, Башкыртстан)
Тукан — Башкыртстандын Белорет районундагы айыл, Тукан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1673 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Сумсар кен башкармалыгы
Сумсар кен башкармалыгы - 1952-жылы уюшулган. Коргошун, цинк, түстүү металлдар өндүрүлгөн.
Кен башкармалыгын В.Н, Детковский, Чантурия, Баранов, Р.Алчикенов жетектеген. Башкармалык 1977-жылдары жабылып, анын аймагында Свердловск шаарындагы “Урал энергоцветмет” илимий өндүрүштүк бирикмесинин курамындагы “Цветметэлектроапппарат” заводу түзүлгөн. 1998-жылдан Ала-Тоо илимий өндүрүштүк бирикмесинин курамындагы “Тулпар” заводу аталган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Соотчон арбак
"Соотчон арбак" (Ghost in the Shel, Призрак в доспехах) — Американын 2017-жылкы илимий фантастикалык экшн тасмасы. Режиссеру Руперт Сандерс. Сценарийин жазган Жэйми Мосс, Уиллиа Уилер жана Эрен Крүгер. Жапониялык Масамунэ Сиронун ушул эле аталыштагы мангасына негизделип тартылган. Башкы ролдорду аткаргандар Скарлетт Йоханссон, Такеши Китано, Майкл Питт, Пилу Асбек, Чин Хан жана Жулиетт Бинош. Жакынкы келечекти чагылдырган тасмада адамдар менен роботтордун ортосундагы чек жоголуп, Майор (Йоханссон) аттуу киборг супераскер өзүнүн өтмүшүн билүүнү өтө самаганы тууралуу баяндалат. "Соотчон арбак" тасмасынын бет ачары Токиодо 2017-жылдын 16-мартында болуп өткөн. АКШда ушул эле жылдын 31-мартынан тарта 2D, 3D, IMAX 3D жана 4DX форматтарында кинотеатрларда көрсөтүлө баштаган.[not verified in body] Кинотасма бир беткей ой-пикирлерге ээ боло алган эмес: туруктуу визуалдык стиль, толкунданткан жана кылдаттык менен жасалган келечек, иш жүзүндөгү эффект, окуялардын өнүгүшү жана композициясы алкышка татыса, окуясы менен каармандардын иштелип чыгышы сынга кабылган. Йоханссондун башкы ролду аткарышы "уайтвошиң" (окуянын түп нускасында башкы каарман "ак түстүү" эмес, жапон болгон) болуп калгандыктан батыш киносынчылары тарабынан сынга алынган. 110 млн долларга тартылган тасма дүйнө жүзү боюнча 168 млн доллар киреше алып келген.
Чарльз Бэббидж
Чарльз Бэббидж (англ. Charles Babbage, 26. 12. 1791, Лондон, Англия - 18.10.1871, ошол эле жерде) - англ. математик. Эсептегич машинаны (азыркы компьютер) биринчи ойлоп табуучу. Санкт-Петербург Императордук ИАяын чет элдик корр-мүчөсү (1832). Функдия теориясы, экономикада эсептөөнү механикалаштыруу боюнча эмгектери жарык көргөн. Табулирлөө (табулирования) үчүн машинаны конст-лап жана курган (1820-22), 1833-ж. заманбап компьютердин (ЭЭМдин) алгачкы түспөлү - универсалдуу санариптик (цифралык) эсептегич машинанын долбоорун иштеп чыккан.
Панжабдар
Панжабдар, пенжабдар - Пенжаб (Пакистандагы Пенжаб провинциясы жана Индиядагы Пенжаб жана Харьяна штаттарындагы аймактар) облусунун негизги калкы. Жалпы саны 110-120 млн киши (2011). Пакистан, Индия, Улуу Британия, Канада, ОАЭ, АКШ, Сауд Арабиясы, Гонконг, Малайзия, TAP, Мьянма, Россия, Франция, Италия, Тайланд, Япония, Маврикий, Сингапур, Оман, Ливия, Бахрейн, Кения, Австралия, Танзания, Кувейт жана Германияда да жашашат. Пенжаб жана хинди, лахнда, урду тилдеринде сүйлөшөт. Панжабдардын Индиядагы көпчүлүк бөлүгү – сикхилер (55% ке жакын) жана индустар, Пакистанда – мусулмандар (сүннөттөр). Б. з. ч. 2-миң жылдыкта Пенжаб облусуна басып кирген арий уруусунун жергиликтүү эл менен аралашып, этногенезге таасирин тийгизген. Б. з. ч. 1-миң жылдыкта Панжабдарда перс, грек, шак (сак) уруулары азайган. 8-кылымда арабдардын баскынчылык саясатынын негизинде ислам тараган. Панжабдар негизинен дыйканчылык жана кол өнөрчүлүк менен кесиптенишет.
Жөнөкөй түзүлүштүү өсүмдүктөр
Жөнөкөй түзүлүштүү өсүмдүктөр, талломдуу өсүмдүктөр (Thallophyta) – денеси жалбыракка, сабакка жана тамырга бөлүнбөгөн, түтүктүү тканы жок өсүмдүктөрдүн чоң тобу. Алардын денеси таллома деп аталып, бир же көп клеткадан турат. Колония болуп өскөндөрү да бар. Бир клеткадан турган микроскоптук түрлөрү, ошондой эле дене Узундугу 100 мден ашкандары (күрөң балырлар) да учурайт. Көпчүлүк өкүлдөрүн биосферанын бардык бөлүктөрүнөн жолуктурууга болот. Алар автотрофтор, сапрофиттер жана мителер. Буларга бактериялар, миксомицеттер, балырлар, козу карындар кирет.
Жөнөкөй сан
Жөнөкөй сан — өзүнө жана бирге гана бөлүнүүчү бирден чоң оң бүтүн сан: 2, 3, 5, 7, 11, 13. Бир жөнөкөй санга да жана курама санга да кирбейт. Абдан чоң. жөнөкөй сан Мерсенн саны, ал 211213 -1 санына барабар. жөнөкөй сан. чексиз жана натуралдык сандардын бөлүнүүчүлүгүн чыгаруудагы негизги түшүнүк. Алсак сандардын бөлүнүүчүлүк теориясынын теоремасы боюнча бирден бөлөк каалагандай оң бүтүн сан жалгыз түрдө жөнөкөй сандардын көбөйтүндүсүнө ажырайт. жөнөкөй сан чексиз көп экендиги байыркы грек математиктерине эле белгилүү болгон. Анын далилдениши Евклиддин «Негиздер» аттуу жыйнагында берилген. груп жөнөкөй сан паларды үйрөнүүдө чоң мааниге ээ. 1837-жылы немис математиги П. Дирихле a+bx ариф. жөнөкөй сан прогрессиясында (мында x = 1, 2, ..., a, b өз ара жөнөкөй сандар) чексиз көп. бар экендигин далилдеген. Бул багытта алгачкы натыйжаны орус илимпозу П. Л. Чебышев алган. ошондой эле жөнөкөй сан. боюнча изилдөө иштерин жүргүзгөн илимпоздор: францУзундугу математик жөнөкөй сан Адамар (1896), белгиялык математик Ш. Ла Валле Пуссен (1896), 1937-жылы орус математиги И. М. Виноградов.
Рея
Рея – Сатурндун спутниги; 1672-жылы Ж. Кассини (Франция) ачкан. Сатурнга чейинки аралыгы 528 миң км, диаметри 1600 кмдей, синодикалык айлануу мезгили 4 сутка 12 с 48 минута.
Вацлав Воровский
Воровский, Вацлав Вацлавович [15(25). 10. 1871, Москва —10. 5. 1923, Лозанна] — советтик партиялык жанаа мамлекеттик ишмер, публицист, адабий сынчы.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Поллиц
Поллиц (Pollitz) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Штендаль районуна кирет.
Мураскерсиз мүлк
Мураскерсиз мүлк – эгерде мыйзам боюнча да, керээз боюнча да мураскери жок болсо, же мураскерлеринин биринин дагы мурастап калуу укугу жок болсо, же болбосо, мурастоодон баш тартса, каза болгон менчик ээсинин артында калган мүлк. М. м. ошол жердеги мамлекеттик органдарга же мурас иши каралган жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарына жазылган арыздардын негизинде мурас белгиленгенден тартып бир жылдык мөөнөттөн кийинки сот чечиминин негизинде мураскерсиз мүлк деп табылат. Мурас мүлкү эгер аны кайтаруу, аны башкаруу чыгымдары анын өз наркынан ашып кетсе, жогоруда көрсөтүлгөн мөөнөттөн кийин мураскерсиз мүлк катары таанылат. М. м. ошол мүлк жайгашкан жердеги жергиликтүү өзалдынча башкаруу органынын менчигине, ал мүлктөн баштарткан учурда мамлекет менчигине өтөт. Адатта, жубайлардын жалпы мүлкүн да адам да, аял бөлүштүрүү үлүшү капиталдын үлүшүн айта албайт, бирок, мисал үчүн, анын ичинде талап коюунун зачетун же акча төлөп жана бир бөлүгүн алууга укуктуу.