cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Үй-бүлөлүк зордук-зомбулук
Зомбулукту алдын алуу
1993-жылы Бириккен Улуттар Уюму “Үй-бүлөлүк зомбулук менен күрөшүүнүн стратегиялары: маалымдама колдонмосун” жарыялаган. Анда дүйнөдөгү өлкөлөрдү үй-бүлөдөгү зомбулукту кылмыштык акт катары кароого үндөп, үй-бүлө куруу укугу үй-бүлө мүчөлөрүнө ырайымсыз мамиле кылуу укугун камтыбайт деп белгиленет. Колдонмону жазуу учурунда көпчүлүк укук коргоо системалары үй-бүлөлүк зомбулукту кандайдыр бир деңгээлде мыйзамга туура келген көрүнүш деп санашкан да, ошол кездеги кырдаалды: “Физикалык күч колдонуу менен балдарды тарбиялоого уруксат берилген жана көпчүлүк укук коргоо системаларында жайылып келет. Ал эми денесине оор эмес залал келтирүү менен аялдарды жазалоого көпчүлүк өлкөлөрдө жол берилген, бул жүз жылдан бери болуп жаткан кадимки көрүнүш. Ошондой эле аялдардын каалоосу жок болсо да жыныстык катнашка мажбурлоосу кылмыш катары каралбайт. Жадакалса аялдар зомбулукка кабылган учурда козутууну өздөрү баштап, жазалоого чыдап, андан кандайдыр бир деңгээлде ырахат алат деген ишеним кенен жайылган”,- деп түшүндүргөн. ­­­­­­­­­­
1995-жылы Кытайда Аялдардын абалы боюнча IV Бүткүл дүйнөлүк конференция болуп өткөн. Анда Пекин иш-аракеттер платформасы кабыл алынган, атап айтканда, мамлекеттик структуралар аялдардын абалына, аларга карата зомбулукка улуттук, аймактык деңгээлде жана үй-бүлөлүк зомбулукка каршы күрөшкөн коомдук уюмдар менен тыгыз байланышта каршы күрөшүш керек деп белгиленген. Аялдарга карата зомбулуктун жана үй-бүлөлүк зомбулуктун алдын алуу, токтотуу, ага каршы күрөшүү боюнча 2011-жылы Стамбулда кабыл алынган Европа Кеңешинин Конвенциясы, башка аты Стамбул Конвенциясы, үй-бүлөдөгү зомбулукка жана аялдарга карата зомбулукка байланыштуу Европадагы биринчи юридикалык документ болуп эсептелет.
Индияда жыл сайын сеп жетишсиз деп табылгандыктан 5000 жаш аял өлөт. 2005-жылы көп жылдык пропагандалоо жана аялдар уюмдарынын активдүүлүгүнүн натыйжасында “Аялды үй-бүлөлүк зомбулуктан коргоо жөнүндө” мыйзамы кабыл алынган.
Конституциянын 24-беренесинде Кыргызстандын жашоочуларынын, анын ичинде аялдардын укуктары менен эркиндиктерин чектөөгө эч кимдин акысы жок экени даана-так белгиленген. Ошондой эле жыныстык айырмачылык боюнча дискриминацияга тыюу салынган. 1996-жылы Кыргызстан БУУнун Аялдарга карата дискриминациянын бардык формаларын жок кылуу тууралуу Конвенциясына кошулган. Бул өлкө аялдарга карата дискриминацияны, анын ичинде үйдөгү зомбулукту да жок кылуу саясатын жүргүзүү милдеттенмесин өзүнө алганын билдирет.
2004-жылга чейин үй-бүлөлүк укук бузуулар Кыргыз Республикасынын Администрациялык жоопкерчилик жөнүндө кодексинин «Майда бейбаштык» беренесинин чегинде болгон. Бул беренеде  3төн 5ке чейинки эсептик көрсөткүчтүн өлчөмүндө айып салуу же 15 суткага чейин камакка алуу түрүндөгү жаза чаралары каралган. 2004-жылы “Үй-бүлөлүк зомбулуктан социалдык-укуктук коргоо жөнүндө” мыйзам кабыл алынып, үй-бүлөлүк зомбулук өзүнчө кылмыш катары таанылган. Коргоо ордерлерин чыгаруу механизми пайда болгон. Административдик жоопкерчилик жөнүндө кодекске “үй-бүлөлүк зомбулук” түшүнүгү киргизилип, анда 5тен 10го чейинки эсептик көрсөткүчтө административдик айып салуу каралган. 2012-жылдан бери үй-бүлөлүк зомбулуктун алдын алууда айып пулдун натыйжасыздыгына байланыштуу үй-бүлөлүк зомбулук үчүн айып пулдан тышкары 5 суткага чейин административдик камакка алуу каралган.
2019-жылы Жоруктар жөнүндө кодекстин ишке кириши менен үй-бүлөлүк зомбулук жасаган адамга жазанын үч түрүнүн бири – 600дөн 800гө чейинки эсептик көрсөткүчтүн өлчөмүндө айып, 4 айдан 6 айга чейинки мөөнөткө түзөтүү жумуштары же 40тан 60 саатка чейин коомдук жумуштарга тартуу каралган. Үй-бүлөлүк зомбулук же убактылуу коргоо ордеринин шарттарын аткарбагандыгы үчүн камакка алуу алынды. Үй-бүлөлүк зомбулуктан жабыр тарткандар менен агрессорлор бирдиктүү бюджетке ээ болгондуктан, жабырлануучулар өздөрү айып пул төлөшү керек болуп калгандыктан арызын кайтарып алышат. Ошондой эле жаңы мыйзамга ылайык, милиция кызматкерлери агрессорду үч сааттан ашык кармоого укугу жок калды жана аялдын милицияга арыздануусунан улам күч колдонуу коркунучу күчөйт дейт эксперттер.
Ошондой эле жыл сайын БУУ тарабынан кыздарга жана аялдарга карата зомбулуктун алдын алууга жана жоюуга чакырган 16 күндүк акция уюштурулуп келет. 16 күндүк акция аялдарга жана кыздарга карата зомбулукка байланыштуу жымжырттыкты жоюуга жана басмырлоонун бардык түрлөрүн токтотуу боюнча жамааттык аракеттерди күчөтүүгө багытталган.
Статистикасы
Бүткүл дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюмунун маалыматы боюнча, дүйнөдөгү 736 миллион аял, же ар бир үчүнчү аял өмүрүндө физикалык же сексуалдык зомбулукка кабылат. зомбулук эрте башталышы менен мүнөздөлөт: мамиледе болгон ар бир төртүнчү аялдын бири (15-24 жаштагы) 25 жашына чейин интимдик өнөктөшүнөн зомбулукка кабылган. 2020-жылдагы коронавируска байланыштуу жарыяланган карантинде дүйнө боюнча үй-бүлөдөгү зомбулуктун саны 20%га өскөн.
Кыргызстанда, расмий маалыматка ылайык, 2012-жылдан 2015-жылга чейин жылына 2500дөн 3500гө чейин зомбулук учур катталып турган. 2016-2018-жылдары бул көрсөткүч 7000ден түшкөн эмес. Алардын дээрлик 90%ы сотко жетпей жабылып калган. 2019-жылы үй-бүлөлүк зомбулуктун 6145 учуру катталган. Бул көрсөткүчтүн 90%ында аялдар жабыр тарткан. 2020-жылы коронавирустан улам карантин жарыяланганда көрсөткүч 62%га көбөйгөн. Ал эми 2021-жылдын алгачкы эки айында эле Кыргызстанда Кылмыштар менен жоруктардын бирдиктүү реестрине 1463 үй-бүлөлүк зомбулук фактылары катталган.
Демографиясы
Үй-бүлөлүк зомбулукка байланыштуу гендердик айырмачылыкты билүүгө зомбулук тууралуу бардык адам кабарлай бербегени тоскоолдук жаратып келет. Эркектердин зомбулукка кабылышы дүйнө боюнча болжолдуу түрдө 10%га жетпейт. АКШнын сексуалдык зомбулук боюнча улуттук борборунун статистикасы боюнча, ар бир алтынчы эркек өмүрүндө “каалоосуз сексуалдык байланыштарга” туш болот. Алар үч жылдык (2010-2012) статистиканы изилдөөгө негизделген жана эркектерди зордуктоо, куугунтуктоо жана ар кандай курактагы, ар кандай жыныстагы адамдарга болгон травматикалык сексуалдык тажрыйбаларды камтыйт. Эркектер өнөктөштөрүн ур-токмокко алып, муунтса, аялдар көп нерселерди ыргытып, чаап, тепкилеп, тиштеп, муштап же предмет менен ургулашары маалым болгон. Эгерде аял тарабынан эркектерге зомбулук көрсөтүлсө көпчүлүк учурда өзүн, балдарын коргоо үчүн жасалары белгиленет.
Ал эми Бириккен Улуттар Уюмунун Калкты жайгаштыруу фонду аялдарга жана кыздарга карата зомбулукту дүйнө жүзү боюнча эң кеңири тараган адам укуктарын бузуулардын бири деп тапкан. ЮНИСЕФтин изилдөөсү боюнча, күйөөлөрүнүн каалоосун аткарбай койгондугу үчүн аялды ур-токмокко алуу туура деп эсептеген эркектер Ооганстан, Иордания, Гвинеяда 80-90%ды түзөт. Ал эми Тажикстанда эркектер аялы ага айтпай сыртка чыкса 62%, аны менен талашып-тартышса 68%, аны менен интимдик катнашка баруудан баш тартууну 47%ы туура деп билдиришкен.
Бүгүнкү күндө балдарды ата-энелери тарабынан уруп-согуп жазалоосу көпчүлүк өлкөлөрдө мыйзамдуу бойдон калууда. Ата-энелердин баласын ур-токмокко алып жазалоого тыюу салган биринчи өлкө Швеция болгон: ата-энелердин балдарын сабоо укугу биринчи жолу 1966-жылы жоюлган жана 1979-жылдын июлунан тартып мыйзам тарабынан ачык түрдө тыюу салынган. 1979-жылдан 2022-жылга чейин 63, анын ичинен 35 Европа өлкөлөрүндө ата-энелер тарабынан сабап жазалоого тыюу салынган. Кыргызстанда балдарга карата зомбулуктун саны 2019-жылы 28%га көбөйгөн. Кыргызстанда балдарга карата катаал мамиле жана зомбулук кеңири жайылган көрүнүш болуп, түздөн-түз балдар укуктарын бузууда. Өлкөдөгү балдардын 73%ы үй-бүлөдөгү таш боор, тоготпогон мамиледен жапа чексе, 83,5%ы мектептеги зомбулуктун курмандыгы болгон. Күндөн-күнгө балдарга карата зомбулук күч алып жатканы өкүндүрүп келет. 2019-жылы Кыргызстан боюнча үй-бүлөдөгү зомбулукка кабылып, оор акыбалда калган 7981 бала табылган. Анын ичинен зомбулук көрсөткөн 57 жаран камалган. Башкы прокуратуранын маалыматына караганда, 2016-жылы балдарга каршы жасалган 400дөн көп кылмыш катталса, анын отуздан ашууну жыныстык мүнөздө болгон. Балдарды коргоо лигасы Ички иштер министрлигинин маалыматына таянып тизмектеген кылмыштардын саны 2017-жылы 600дөн ашканын айткан. 600дөн ашуун кылмыштын ичинен 127си жыныстык зомбулук болгон. Бул ачыкка чыккандары эле, чыкпаганы канча? зомбулуктан жана ырайымсыз мамиледен жабыр тарткан балдарды социалдык жактан коргоо жана реабилитациялоо үчүн ЮНИСЕФ Өкмөткө балдарды коргогон органдар тарабынан мындай балдарды коргоо боюнча туруктуу система түзүүгө жардам берип келет.
Грувер (Колорадо)
Грувер (Колорадо) (Grover) — Колорадо штатынын Уэлд (Weld) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 153 киши. Болжолдуу аянты - 1.3 км². FIPS коду — 08-33310.
Муздаткыч батарея
Муздаткыч батарея — муздаткыч заттар буулануучу же муздаткыч эритме агуучу кырдуу же жылма түтүк.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Уланова Галина Сергеевна
Уланова Галина Сергеевна (8. 1. 1910, Петербург - 21. 3. 1998, Москва) - совет балет артисти. СССРдин эл артисти (1951), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1974, 1980). 1928-ж. Ленинград хореография окуу жайын (энеси М. Ф. Романовадан жана А. Я. Вагановадан окуган) бүтүргөндөн кийин Ленинград опера жана балет театрынын труппасына кабыл алынган. 1944-60-ж. Москва Чоң театрынын солисти болгон. Партиялары: Одетта-Одилия, Аврора (П. Чайковский, «Аккуу көлү», «Уйкудагы сулуу»), Жизель (А. Адан, «Жизель»), Мария (Б. Асафьев, «Бахчысарай фонтаны»), Жульетта, Золушка (С. Прокофьев, «Ромео жана Жульетта», «Золушка»), Сильфида (Ф. Шопен, «Шопениана»), Тао Хоа (Р. Глиэр, «Кызгалдак») ж. б. У. - классикалык ж. б. бийлерди чебер аткарган. Анын түзгөн образдары психологиялык тереңдиги, таасирдүүлүгү менен айырмаланат. Ал мыкты педагог катары да белгилүү. У. чет өлкөлөрдө гастролдо болгон. Лениндик сыйл. (1957), СССР мамлекеттик сыйл. (1941,1946, 1947, 1950) лауреаты. Төрт Ленин, төрт Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси», Элдердин достугу ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Оцу
Оцу – Япониядагы шаар. Сига префектурасынын административдик борбору. Бива көлүнүн жээгинде жайгашкан. Калкы 333,8 миң (2010). Түстүү металлургия, машина куруу, электроника, текстиль өнөр жай ишканалары иштейт. Байсенкуцу ботаникалык багы уюштурулган. Анда карлик жыгачтар өстүрүлөт. Шаар Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген. Туризм өнүккөн.
Кара-Кужур айыл аймагы
Кара-Кужур айыл аймагы ― Кыргызстандын Нарын районундагы административдик-аймактык бирдик. Лакол, Жер-Көчкү айылдарынан турат. Административдик борбору ― Лакол айылы.
Хьюстон Лэйк (Миссури)
Хьюстон Лэйк (Миссури) (Houston Lake) — Миссури штатынын Платт округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 0.4 км². FIPS коду — 29-33292.
Калкы
2010-жылы калкы 284 киши болгон.
Аватар: Суу жолу
«Аватар: Суу жолу» (Avatar: The Way of Water) — 2022-жылы чыккан американын илимий фантастикалык көркөм тасмасы.Режиссёру жана сценаристти Жеймс Кэмерон, башкы каармандарда Сэм Уортингтон, Зои Салдана, Сигурни Уивер жана Жоэл Мур.2009-жылы тартылган «Аватар» тасмасынын уландысы болуп эсептелет.Тасма 2018-жылдын декабрь айында сактыкка чыгуусу пландалган .Бирок 2017-жылдын март айында режиссер Жеймс Кэмерон тасма 2019-жылга чейин чыгарылбасын билдирген. . Кийинчерээк "Аватар-2" тасмасы көрүүчүлөргө 2022-жылдын декабрь айында көрсөтүлөрү белгилүү болгон.
20th Century Fox компаниясы тасманын уландысын тартуу үчүн жаш 3 актёрду тандап алган. Жейк менен Нейтиринин биринчи уулу Нетейаманын ролуна Жейми Флеттерс аттуу актёр, 2-уулу - Лоаканын ролуна Бритен Далтон аттуу актёр тандалган. Тринити Блисс аттуу жаш өспүрүм актриса башкы каармандардын кызы Туктерейдин образын жаратат. "Аватар-2" тасмасынын тартуу иштери башталган. Fox студиясы тасманын дагы 4 бөлүгүн тартууну жана ага 1 миллиард доллар жумшай тургандыгын пландаган. Фантастикалуу тасманын 2-бөлүгү 2022-жылы көрсөтүлсө, калган сериялары 2024, 2026, 2028-жылдары экранга чыгат.
Курманжан датка ордени
«Курманжан датка» ордени — Кыргыз Республикасынын жогорку даражадагы мамлекеттик сыйлыгы.Курманжан датка ордени көкүрөктүн сол жагына Манас орденинен кийин тагылат.
Худ-Яга-Тывис
Худ-Яга-Тывис — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сед-Яга дарыясынын сол жээгинен 81 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Курманжан датка ордени
Ордендин сыпатталышы
“Курманжан Датка” ордени туура жети бурчтуу күмүш пластинага түшүрүлгөн жети бурчтуу жылдыз. Жети бурчтуу жылдыз күмүштөн жасалат жана алтындын буусу менен капталып, жылдыздын учтарында алтын шариктер болот. Ордендин ортосунда улуттук оюусу бар алкак менен жээктелген, сыртына капталган тегеректе, – түстүү эмалдан жасалган көгүлтүр асмандын фонунда Курманжан Датканын рельефтик сүрөтү бар. Курманжан Датканын силуэти сыртынан капталып, алтындан жасалат. Алкактын төмөн жагында “Курманжан Датка” деген жазуу бар. Улуттук оюу жана “Курманжан Датка” деген жазуу дөмпөйтүлүп, алтындын буусу менен капталат жана түстүү эмалдан жасалган кочкул-кызыл фондо жайгаштырылат. Улуттук оюу жана цирконий таштары менен кооздолгон жети бурчтуу күмүш пластина ордендин негизи болот. Пластинанын учтарынын аралыгында алтындын буусу менен капталган жети шоола чыгып турат. Алтындын буусу менен капталган жети бурчтуу жылдыздын диаметри 60 мм, сыртына капталган тегеректики 34 мм. “Курманжан Датка” орденинин арткы бетинин төмөнкү бөлүгүндө ордендин катар номери чегилет, төөнөгүч түрүндөгү таккычы бар.
Аватар: Суу жолу
Мазмуну
«Аватар» тасмасынын уланды­сында баш каармандар Жейк менен Нейтири балалуу болушат. Ал эми каза болгон полковник Майлз Куоритч экинчи бөлүгүндө тирилет .Ага аватардын жаңы денеси коюлат.Режиссёрдун айтуусу боюнча тасмада На’ви элинин тагдыры баяндалат жана ошондрй эле Пандора планетасынын суу түбүндө тартылып, океандар чагылдырылат.
Худ-Яга-Тывис
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Печора дарыясы бассейнинин Чыгыш чек арасынан Чоң Ою дарыясы бассейнинин Чыгыш чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чэлси (Айова)
Чэлси (Айова) (Chelsea) — Айова штатынын Тама округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 2.6 км². FIPS коду — 19-12990.
Калкы
2010-жылы калкы 287 киши болгон.
Муздаткыч витрина
Муздаткыч витрина — азык-түлүк дүкөндөрүнүн жанa коомдук тамактануу ишканаларьшын залдарына орнотулган муздаткыч жабдуу.
Грэнби (Колорадо)
Грэнби (Колорадо) (Granby) — Колорадо штатынын Гранд (Grand) округуна караган АКШ шаары.
Муздаткыч витрина
Муздаткыч витрина муздатылган, тоңдурулган азыктарды жанa даяр тамактардын үлгүсүн көрсөтүүгө жанa сактоого арналган. Муздаткыч витринанын текче-конструкциялык өзгөчөлүгү азыктарды сатуу ыгына байланыштуу. Кээ бир Муздаткыч витрина айнек менен жабдылып, бир жагы ачылма болот. Ал бир, эки, үч текчелүү жасалып, азыктарды сактоочу текчеден жана ошол эле азыктарды көрсөтүүчү витринадан турат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Грэнби (Колорадо)
Калкы - 1 663 киши. Болжолдуу аянты - 4.6 км². FIPS коду — 08-31605.
Укаяли
Укаяли - Перудагы дарыя, Амазонканын оң куймасы; кээде Укаяли Амазонканын башаты деп эсептелет. Уз. 1950 км, алабынын аянты 375 миң км2. Борбордук Анд тоолорунан башталган Тамбо (жогорку агымында - Апуримак) жана Урубамба д-нын кошулушунан түзүлүп, Амазонка ойдуңу аркылуу агат. Жаан-чачын суусунан куралып, ноябрдан апрелге чейин ташкындайт. Жылдык орточо чыгымы 12 600 м3/сек. Кумария шаарына чейин кеме жүрөт. Негизги порту - Пукальпа.
Старые Каргалы (Балтачев району, Башкыртстан)
Старые Каргалы — Башкыртстандын Балтачев районундагы айыл, Тучубаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 243 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кампбэлл (Небраска)
Кампбэлл (Небраска) (Campbell) — Небраска штатынын Franklin округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 387 киши. Болжолдуу аянты - 0.9 км². FIPS коду — 31-07870.
Муздаткыч заттар
Муздаткыч заттар - муздатуу циклин иш жүзүнө ашыруу үчүн колдонулуучу заттар.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Зирслебен
Зирслебен (Siersleben) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Мансфельд районуна кирет.
Мөмөчүлүк
Мөмөчүлүк – 1) айыл чарбанын мөмө өсүмдүгүн өстүрүүчү тармагы; 2) мөмө-жемиш өсүмдүктөрүнүн түзүлүшүн, өнүп-өсүү, көбөйүү, түшүм берүү жана башкалар. закон ченемдүүлүктөрүн үйрөтүүчү илим тармагы. Мөмөчүлүк байыртадан эле белгилүү. Мөмөчүлүк жөнүндөгү алгачкы маалыматтар Вавилон менен Ассириянын (биздин заманга чейинки 3000 жыл) жазма эстеликтеринде берилгенетикалыкКМШ өлкөлөрүнүн аймагында 2–5 миң жыл илгери эле Борбордук Азия (Согдиана, Фергана өрөөнү), Закавказье (Бактрия, Армения) жана Крымда мөмө өсүмдүктөрү эгилген. Мөмө-жемиш өсүмдүктөрдүн ичинен уруктуу мөмө өсүмдүктөр (алма, алмурут, бий алма жана башкалар) 71,3%, данектүү мөмө өсүмдүктөр (чие, кайналы, кызыл өрүк, гилас, шабдалы жана башкалар) 22,6%, жаңгак мөмөлүү өсүмдүктөр (грек жаңгагы, бадам, мисте, фундук жана башкалар) 2,5%, жер-жемиштер (кызылгат, дан куурай, барсылдак, карагат жана башкалар) 2,9%, субтропик жана цитрус өсүмдүктөрү (анар, анжыр, курма, апельсин, мандарин, лимон жана башкалар) 0,7%ти түзөт. Борбордук Азия менен Казакстандын Түштүк бөлүгүнө КМШ өлкөлөрүндөгү кургатылган мөмө-жемиштердин (айрыкча кызыл өрүк көп) 72%и туура келет. КМШ өлкөлөрүндө чыгарылып, райондоштурулган мөмө-жемиш өсүмдүк сорттору: алманын Антоновка, Анис, Боровинка, Калвиль, Симиренко Ренети, Шафран пепини, Славянка жана башкалар; алмурут сорттору – Уруксуз, Тонковетка, Ильинка жана башкалар; чие сорттору – Владимир, Жуков, Люба, Гриот, Шубинка жана башкалар; гиластар – Апрелька, Валерий Чкалов, Дрогана, Жабуле жана башкалар; кайналылар – Венгр, Анна Шпет, Альтан Ренклоду, Мирабель жана башкалар; кызыл өрүктөр – кызыл бөйрөк, Амрозия, Шалах жана башкалар. Кыргызстанда алманын Александр апорту, Верный грушовкасы, Ак розмарин, Токтогул, Гареев күздүгү жана башкалар; алмуруттун – Токой мөлмөлү, Кюре; кызыл өрүктүн – Король өрүгү, Арзами; шабдалынын – Эльбурс, Алтын юбилей, Чемпион жана башкалар. Мөмөчүлүктү мындан ары өнүктүрүүдө илимий изилдөөлөр чоң маниге ээ.
Зирслебен
Калкы - 1554 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 10,01 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 87 390. Муниципалитеттин башчысы — Луц Зоммер.
Бюргель
Бюргель (Bürgel (Thüringen)) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Заале-Орла районуна кирет.
Калкы - 3137 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 27,00 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 74 009. Муниципалитеттин башчысы — Христиан Нич (жергиликтүү блок).
Муниципалитет административдик курамы боюнча 14 шаардык районго бөлүнөт.
Миң-Булак айыл аймагы
Кыргызстандагы административдик-аймактык бирдиктер:
Миң-Булак айыл аймагы ― Бакай-Ата районундагы административдик-аймактык бирдик.
Миң-Булак айыл аймагы ― Нарын районундагы административдик-аймактык бирдик.
Ажырашуу (тасма)
"Ажырашуу" (фарсы тилинде: جدایی نادر از سیمین Жодайе Надер аз Симин: "Надердин Симинден бөлүнүүсү", A Separation, Развод Надера и Симин) - 2011-жылы чыккан ирандык драма. Режиссеру жана сценарийин жазган Ашгар Фархади. Тасмага тартылгандар: Лейла Хатами, Пейман Моаади, Шахаб Хоссейни, Сарех Баят жана Сарина Фархади. Тасма ажырашып кеткен орто класстагы ирандык түгөй жана ата-энесинин ажырашуусунан кыйналган кыз, альцгеймер оорусу менен ооруган атасын кароо үчүн төмөнкү класстан бакмачы аял жалдагандан чыккан уруш тууралуу окуяны баяндайт. "Ажырашуу" 2012-жылы Оскардын "Эң мыкты чет тилиндеги тасма" сыйлыгын жеңген жана бул сыйлыкты уткан алгачкы Иран тасмасы болуп эсептелет. Ошондой эле тасма "Эң мыкты тасма" наамындагы "Golden Bear" сыйлыгын, "Эң мыкты актриса" жана "Эң мыкты актер" наамындагы "Silver Bear" сыйлыгын уткан. Тасма "Golden Bear" сыйлыгын уткан алгачкы тасма болуп эсептелет. Ошондой эле "Алтын Глобустун" "Эң мыкты чет тилиндеги тасма" сыйлыгына татыган. Тасма Оскардын "Эң мыкты сценарий" сыйлыгына талапкерлиги көрсөтүлгөн. Бул тасма акыркы беш жылда алгачкы жолу бул наасга көргөзүлүп жаткан англис тилинде эмес тасма.
Дорум
Дорум (Dorum) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Куксхафен районуна кирет.
Калкы - 3654 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 24,32 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 52 012. Муниципалитеттин башчысы — Вольфганг Нойман.
Хольцерат
Хольцерат (Holzerath) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Трир-Саарбург районуна кирет.
Калкы - 453 киши(2013-ж.). . Аянты - 6,76 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 35 050. Муниципалитеттин башчысы — Готтфрид Вебер.
Очок
Очок, коломто – от жагылуучу жай. Казан асууга ылайыкталып, жерден оюлуп, таш тизип же кыш коюп жасалат. Очок алгачкы полеолит доорунан белгилүү. Очок көчмөн турмушта боз үйдүн жана алачыктын ортосуна жайгаштырылып, тегерек формада болгон. Там үйлөрдө оозгу бөлмөнүн бир бурчуна мор чыгарылып очок салынган. Очоктун ушундай түрүнөн улам ачык меш пайда болгон. Очок жасоо Орто Азия жана Кавказ элдери үчүн мүнөздүү.
Зольмс
Зольмс (Solms) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан Шаар. Лан-Дилль районуна кирет.
Калкы - 13408 киши(2013-ж.). . Аянты - 34,05 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 5 32 021. Мэр — Йөрг Лудвиг.
Бород
Бород (Borod) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Вестервальд районуна кирет.
Калкы - 564 киши(2013-ж.). . Аянты - 3,14 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 43 212. Муниципалитеттин башчысы — Андреас Малерт.
Абдыжалил Абышев
Абышев Абдыжалил 1938-жылы Сузак районунун Сары-Булак айылында туулган.
Колдонулган адабияттар
Ааламга кеткен жол айылдан башталат: Багыш айыл аймагы. – Бишкек, 2015. ISBN 978-9967-04-673-3
Муздаткыч аралашалар
Муздаткыч аралашалар— эки же андан көп катуу же катуу жана суюк заттардын системасы.
Системадагы заттар жылуулукту сиңирип алуу менен эрнгендиктен аралашманын температурасы төмөндөйт. Өтө төмөнкү температураны алуу үчүн аралашмага кирүүчү заттар криогидраттык температурага туура келе турган өлчөмдө алынат.
Хлордуу натрий (NaCl) тузунун муздагы концентрациясы 23,1% болгондо, анын эрүү температурасы —21,2°С, мындай төмөнкү температуpa криогидраттык температуpa деп аталат. Хлордуу кальций (СаС12) тузунун концентра­циясы 29,9% болгондо, анын криогидраттык температуpaсы —55°Сге жетет. Температураны —50°Сгө чейин төмөндөтүү үчүн түрдүү туздар, кислоталар, суу, муз(кар) пайдаланылат.
Туздарды кислоталарда эриткенде Муздаткыч аралашалардын температурасы сууга эриткендегиден бир кыйла төмөндөйт. Температураны —80°Сге чейин төмөндөтүү үчүн кургак муздун (катуу көмүр кислотасы) жанa спирттердин (же эфирдин) аралашмалары колдонулат. Муздаткыч аралашалар негизинен лабор-ялык шартта төмөнкү температураны алуу үчүн пайдаланылат. Өнөр жайда кайнатма туз менен муздун аралашмасы кеңири колдонулат.
Уй кымыз
Уй кымыз -  уй сүтүнөн жасалган кымыз. Уйдун сүтүнөн үчтөн бирине суу куюп, кымыран кылып, аны бышырып, ынак кымыздаи көрөнгөлөп жасайт. Ага күн алыс 1-2 л саамал кошуп турса, Уй кымыз жагымдуу келет. Бышканы жана ачытканы ынак кымыздай, к. Кымыз.
Уй породалары
Уй породалары, тукуму - адам эмгегинин натыйжасында алынган уй түрлөрү. Дүйнөдө 200дөй Уй породалары бар. Айрым породалар жог. кунардуулугуна, ар кандай табигый шартка байырлашуу жөндөмдүүлүгүнө жараша дүйнөнүн бардык аймактарына таралган.
Алар: голланд, шортгорн, герефорд, остфриз ж. б. КМШ өлкөлөрүндө сүт багытындагысы - айршир ую, голланд карала ую, жерси ую, дания кызыл ую, швед кызыл ую, эстон кызыл ую, талаа кызыл ую, латыш күрөң ую, олуя-зта ую ж. б.; сүт-эт жана эт-сүт багытындагысы - ала-тоо ую, бестужев ую, кавказ күрөң ую, кострома ую, тамбов кызыл ую, симменталь ую, сычев ую, шортгорн ую ж. б.; эт багытындагысы - абердин-ангус ую, герефорд ую, казак ала баш ую, калмак ую ж. б.
ДФК Дайнава
Трофейлери
<...>
Хуты-Юнко-Се
Хуты-Юнко-Сё — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - №8716 ааталышы жок сол жээгинен 6 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 33 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Печора дарыясы бассейнинин Чыгыш чек арасынан Чоң Ою дарыясы бассейнинин Чыгыш чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чиятау (Балтачев району, Башкыртстан)
Чиятау — Башкыртстандын Балтачев районундагы айыл, Тучубаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 5 киши. Почта индекси — 452985, ОКАТО коду — 80208840006.
Энгельсберг
Энгельсберг (Engelsberg) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Траунштайн районуна кирет.
Калкы - 2640 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 34,18 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 89 115. Муниципалитеттин башчысы — Мартин Лакнер.
Мэдисн Лэйк (Миннесота)
Мэдисн Лэйк (Миннесота) (Medicine Lake) — Миннесота штатынын Hennepin округуна караган АКШ шаары.
Мөндүр
Мөндүр – кичине томолок, ныкталган муз түрүндө жааган атмосфералык жаан-чачын. Өлчөмү 5– 55 мм, кээде андан да чоң болот. Күн жылуу маалда түшөт: аба алмашуунун натыйжасында төмөнкү катмардагы нымдуу жылуу аба жогору (5–6 кмге) көтөрүлүп, тез муздашы менен муз кристаллдарына айланат. Кристаллдар төмөн түшө баштаганда кездешкен ным алардын көлөмүн чоңойтуп, мөңгү бүртүктөрү пайда болот. Адатта, калың түрмөктөлгөн булуттан кууш, бирок узун (жүздөгөн кмге чейин) тилкеде чагылгандуу кара нөшөр менен кошо түшөт. Мөндүр көбүнчө мелүүн алкакта, түштөн кийин жаап, адатта, 5–10 мүнөт, чанда жарым саатка созулат. Уюлга жакын аймактарда мөндүр түшпөйт. Мөндүр эгинди, бак-дарактардын мөмөлөрүн, бүчүрлөрүн талкалап, айыл чарбага өтө зыян келтирет.
Он-Арча айыл аймагы
Он-Арча айыл аймагы ― Кыргызстандын Нарын районундагы административдик-аймактык бирдик. Эчки-Башы, Оттук айылдарынан турат. Административдик борбору ― Эчки-Башы айылы.
Маркт-Нордхайм
Маркт-Нордхайм (Markt Nordheim)) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Ортоңку Франкония административдик округуна карайт. Нойштадт (Айш) — Бад-Виндсхайм районуна кирет.
Калкы - 1098 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 39,32 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 5 75 146. Муниципалитеттин башчысы — Ханс Штраус.
Аңчылык (тасма)
Тасма 2012-жылы Торонто эл аралык тасма фестивалында көрсөтүлгөн жана ошол эле жылы Канн кино фествалына катышып, Миккелсен "Эң мыкты актер" наамын жеңген. Ошондой эле тасма 2013-жылы "Nordic Council Film Prize" сыйлыгын утуп алган. Тасма 86-Оскардын "Чет тилдеги эң мыкты тасма" наамына талапкерлиги коюлган. Ушундай эле сыйлык наамына 2013-жылы "Алтын глобус" да көрсөткөн.
Ош VII чопо кени
Ош VII чопо кени - Ош облусунун Кара-Суу районунда, Ош шаарынан 2,5 км түндүк тарапта, деңиз деңгээлинен 1090 м бийиктикте. 1978–79-ж. чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Кен аймагы ортоңку төртүнчүлүк мезгилинде пайда болгон кумайлуу чопо катмарынан түзүлгөн. Кумайлуу чопонун изилденген калыңдыгы 4,9 мден 17,0 мге чейин. Кумайлуу чопонун өңү бозомтук-сары түстө, тыгыз, майда көңдөйлүү, диаметри 0,5 мм болгон гипс-карбонаттык кошундулар көп. Ийилгичтиги 4,58%. Кумайлуу чопо «75» маркадагы кыш даярдоого жарамдуу. 1996-жылга карата калган баланстагы запасы С1 категориясы – 110 миң м3, С – 148 м3.
Даконо (Колорадо)
Даконо (Колорадо) (Dacono) — Колорадо штатынын Уэлд (Weld) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3 015 киши. Болжолдуу аянты - 7.1 км². FIPS коду — 08-19080.
Холлистэр (Миссури)
Холлистэр (Миссури) (Hollister) — Миссури штатынын Тэйни округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 9.8 км². FIPS коду — 29-32662.
Калкы
2010-жылы калкы 4426 киши болгон.
Бютштедт
Калкы - 913 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 7,53 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 61 018. Муниципалитеттин башчысы — Франц-Йозеф Дегенхардт.
Кабырчыктуулар
Кабырчыктуулар (Squamata) – сойлоочулар түркүмү. Денеси түрдүү мүйүз кабырчык жана калкандар менен капталган; анын астында сөөк эбелектер (остеодермалар) жайгашкан. Баш сөөгүнүн чыкый жагы анча-мынча жөнөкөйлөнгөн. Үстүңкү жаактын чарчы сөөгү көп учурда баш сөөгү менен кыймылдуу бириккен. Клоакасы туурасынан кеткен жылчык түрүндө. Эркегинин копулятив жуп органы клоакасынын бир же эки жагында жатат. Көпчүлүк Кабырчыктуулардын (кескелдириктер жана жыландар) жумурткасында жумшак пергамент сымал кабыгы бар жана белок кабыгы (башка сойлоочулардай эле) болбойт. Кабырчыктуулардын 4 түркүмчөсү кескелдириктер, амфисбеналар, хамелеондор жана жыландар бар. 6600дөн ашык түрү Антарктидадан башка бардык континенттерде таралган.
Шамбау (Айова)
Шамбау (Айова) (Shambaugh) — Айова штатынын Пейдж округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 1.0 км². FIPS коду — 19-71895.
Калкы
2010-жылы калкы 188 киши болгон.
Зихау
Зихау (Sichau) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Зальцведель районуна кирет.
Калкы - 254 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 25,25 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 81 490. Муниципалитеттин башчысы — Буркхард Бирштедт.
Бүткүл дүйнөлүк СПИД менен күрөшүү күнү
СПИД жана анын  пайда болушу
Бүткүл дүйнөлүк СПИД менен күрөшүү күнү — ар жыл сайын 1-декабрда белгиленүүчү күн.Биринчи жолу 1981-жылы 5-июнда АКШнын Ооруларга көзөмөл жүргүзүү борбору СПИД деген жаңы ооруну каттаган. Алгач "Төрт-Г" деп аталган адамдын иммундук жетишсиздигинин козгогучу (вирус) бара-бара анын кабылдоосуна (синдром) алып келери, аны менен ооруган адам акыры өмүрү менен кош айтышары аныкталганда гана Бириккен Улуттар Уюму ушул дартка карата каршы күрөшүү күнүн 7 жылдан кийин жарыялаган.
Тарыхы
1981-жылы АКШдан жай айында Гаити мамлекетинен келишкен жалаң эркек мейман жарандардан 5 учур далилденген. Дарт героин колдонгон гемосексуал, гемофилик адамдардан байкалган (Төрт-Г). Натыйжада 1981-жылы алгачкы конференция өткөрүлүп, коңгуроо кагылган.СССРде 1985-жылы чет элдик жарандан КИЖКнын (кишинин иммундук жетишсиздигинин козгогучу) биринчи учуру катталган жана маалымат өтө жашыруун сыр катары сакталып, ал ачык айтылган эмес. 1986-жылы америкалык айым каза таап, ал иммундук жетишсиздиктен көз жумганы белгилүү болгон. Натыйжада Бүткүл дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму тарабынан СПИД боюнча глобалдык программа негизделген. Ал эми Бириккен Улуттар Уюму 1988-жылы (БУУ) 1-декабрды Бүткүл дүйнөлүк СПИДге каршы күрөшүү күнү деп жарыялаган. Акыры БУУ 1996-жылы СПИДге каршы "Бириккен программа" кабыл алган. Дал ушул жылы Кыргызстанда КИЖК алып жүргөн эң биринчи учур катталган.
Ооруу тууралуу
БУУнун "Бириккен программасынын" баяндамасы боюнча, 2009-жылы дүйнөдө 60 миллион адам аталган ооруга чалдыгып, 25 миллион киши каза болгон. 2008-жылы Жер шарында 430 миң ымыркай иммундук жетишсиздик, демек, СПИД менен төрөлгөн. Натыйжада 15 жашка чейинки КИЖК алып жүргөн балдардын саны 2,1 миллионго жеткен.
17 жыл аралыгында Кыргызстанда 5 миңден ашуун жаран иммундук жетишсиздик козгогуч жана кабылдоо менен ооругандыгы айтылган. Ал эми 2005-жылга чейин Теңир-Тоо жергесинде СПИД менен ооруган адам жок деп эсептелсе, 2013-жылы алардын саны 57 адамды түзгөн. Алардын ичинен төртөө ушул дарттан каза болгондор. 2016-жылдын 1-ноябрына карата Кыргыз өлкөсүндө ВИЧ менен ооругандардын расмий көрсөткүчү 6983тү түзгөн, анын ичинен Кыргыз Республикасынын жарандарынын саны 6617ге барабар болгон. ВИЧке кабылгандардын 66,4 пайызы 20-39 жаштагылар. Өлкөдө ВИЧ-инфекцияны аныктоочу 46 лаборатория бар. 2016-жылдын 1-декабрына карата өлкө боюнча ретровируска каршы терапияны 2574 адам алган. Алардын ичинен 412си кичинекей балдар. Ал эми шприцти алмаштыруучу 37 пункт иштээри маалым болгон.
Шавьяды (Балтачев району, Башкыртстан)
Шавьяды — Башкыртстандын Балтачев районундагы айыл, Шавьядин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 353 киши. Почта индекси — 452987, ОКАТО коду — 80208841001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Мөңгү алабы
Мөңгү алабы – жер бетинин мөңгү өзүнүн куймалары менен бирдикте ээлеп жаткан жана айланасына жааган карды шамал айдап чогулта турган бир бөлүгү.
Канчоро Бокоев
Бокоев Канчоро 1936-жылы Сузак районунун Көк-Кыя айылында туулган. Кызыл-Октябрь башталгыч мектебинде окуп, орто билимди Көк-Арт орто мектебинен алат. 1954-жылы Жалал-Абад шаарындагы A. С. Пушкин атындагы педагогикалык окуу жайын аяктагандан кийин, эмгек жолун Лейлек районунун Тогуз-Булак жети жылдык мектебинде иштеп баштаган.
Аксы районунун Кызыл-Туу башталгыч мектебинде иштеп жүргөндө Советтик Армиянын катарына чакырылып, Сталинград, Ленинград шаарларында кызмат өтөгөн. Армиядан келгенден кийин Фрунзе жети жылдык, Дзержинский жети жылдык мектептеринде иштеп, 1964-жылы өз айылындагы Кызыл-Октябрь башталгыч мектебине которулуп, башчысы болуп эмгектенип, 1982-жылы эс алууга чыккан.
Колдонулган адабияттар
Ааламга кеткен жол айылдан башталат: Багыш айыл аймагы. – Бишкек, 2015. ISBN 978-9967-04-673-3
Клатониа (Небраска)
Клатониа (Небраска) (Clatonia) — Небраска штатынын Gage округуна караган АКШ шаары.
Ошанин Лев Иванович
Ошанин Лев Иванович (17(30). 5. 1912, Ярослав губерниясы, Рыбинск шаары– 30. 12. 1996, Москва) – орус совет акыны, 1976-жылдан СССР Жазуучулар cоюзунун мүчөсү, СССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1950). Ошанин – «Түрдүү элдердин балдары» (1950), «Сүйүү жөнүндө ырлар» (1957), «Дайым күн болсун» (1963), «Бурганакта бараттым» (1970), «Аралда жашоочулар» (1972), «Ыраактан-узак» (1972), «Эх, жолдор» (2008) ж. б. патриоттук, лирикалык ыр жыйнактардын автору. Ырлары кыргыз тилине которулган («Дайым күн болсун», которгон С. Жусуев; «Тынчсызданган жаштык», Э. Карымшаков; «Чүй суусу жөнүндө», И. Исаков; «Кымбаттуу курдаштар», «Жүрөктөштөр» К. Ырсалиев). Сталиндик сыйлыгынын лауреаты (1950).
Клатониа (Небраска)
Калкы - 275 киши. Болжолдуу аянты - 0.7 км². FIPS коду — 31-09270.
Муздаткыч компрессор
Муздаткыч компрессор— муз­даткыч заттын буусун бууланткычтан соруп алып, басым менен аны конденсаторго жиберүүчү түзүлүш.
Муз­даткыч техникада поршендүү, турбиналуу, ротациялуу жанa винттүү компрессорлор колдонулат. Алардын суук өндүрүмд. 3000 Bттан 600 кВтка чейин жетет. Азыр поршендүү ком­прессорлор кеңири таралып, алар өндүрүмдүүлүгү боюнча майда (3,5 кВт), кичине (3,54-23 кВт), орточо (234-105 кВт) жанa чоң (105 кВтан жог.); кысуу баскычы боюнча бир, эки жанa үч баскычтуу; цилиндрдин саны боюнча бир жанаa көп цилиндрлүү; цилиндрдин огунун жайгашуусу боюнча тик, түз жана V түрүндө болуп бөлүнөт.
Азыр бир баскычтуу аммиак жана фреон менен иштөөчү сальниктүү жана сальниги жок компрессорлор таралган. Кийинки жылдарда фреон менен иштөөчү компрессорлор жана горизонталь коммрессордун эки түрү чыгарылууда.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Орток айыл аймагы
Орток айыл аймагы ― Кыргызстандын Нарын районундагы административдик-аймактык бирдик. Таш-Башат, Кайыңды, Өрүк-Там, Тамды-Суу, Эки-Нарын айылдарынан турат. Административдик борбору ― Таш-Башат айылы.
Маматов Турдубай
Маматов Турдубай 1936-жылы 6-майда Сузак районунун Сары-Булак айылында туулган.
Колдонулган адабияттар
Ааламга кеткен жол айылдан башталат: Багыш айыл аймагы. – Бишкек, 2015. ISBN 978-9967-04-673-3
Дорштадт
Дорштадт (Dorstadt) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Вольфенбюттель районуна кирет.
Калкы - 674 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 10,36 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 1 58 010. Муниципалитеттин башчысы — Герхард Йоппе.
Сары-Ой айыл аймагы
Сары-Ой айыл аймагы ― Кыргызстандын Нарын районундагы административдик-аймактык бирдик. Сары-Ой жана Жылан-Арык айылдарынан турат. Административдик борбору ― Сары-Ой айылы.
Хыльчую
Хыльчую (Иевка, Хыль-Чоу) — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Печорская губасы орун алган. Дарыянын узундугу - 139 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Печора дарыясы бассейнинин Чыгыш чек арасынан Чоң Ою дарыясы бассейнинин Чыгыш чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы болмайды, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Өнөров Мамат
Өнөров Мамат 1934-жылы Сузак районунун Багыш айылында туулган.
Колдонулган адабияттар
Ааламга кеткен жол айылдан башталат: Багыш айыл аймагы. – Бишкек, 2015. ISBN 978-9967-04-673-3
Уйду бордоо
Уйду бордоо -  этке союулуучу уйду байлап, нормалап тоют берип семиртүү. Негизинен дени таза, тукумдук уйлардан башка торпоктор, жараксыз деп табылган саан уйлар семиртүү үчүн бордолот. Борго байлануучу уйдун жашына, эттүүлүгүнө жана тоюттун түрүнө жараша бордоо мөөнөтү 60-150 күн. Тоюттандыруу, багуу иштерин жакшылап уюштуруу максатында борго байланган уйлар эркек-ургаачысына, жашына, эттүүлүгүнө жараша топторго бөлүнөт. Бордолуучу мал орто семиздикте болууга тийиш. Уйду көк жана чыктуу тоют менен бордоодо бир жана көп жылдык өсүмдүктөр, бакча өсүмдүктөрү ж. б. пайдаланылат. Ошондой эле уйга силос, кант кызылчасынын тобун берсе натыйжа жакшы болот. Минерал тоюттан кайнатма туз (бир уйга 6595 гдан), үч кальций фосфат (60-75 г,) кошулат. Бордолуп жаткан мал бир күндө орточо 800-1200 гдан кошумча салмак кошот.
Азамат Уланов
Азамат Уланов (12-август 2000, Бишкек, Кыргызстан) — кыргызстандык актёр жана тамашоучу.
Өмүр баяны
Азамат Уланов 2000-жылы 12-августта Бишкек шаарында туулган.
Зонтра
Зонтра (Sontra) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан Шаар. Верра-Майснер районуна кирет.
Калкы - 7955 киши(2013-ж.). . Аянты - 111,29 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 6 36 011. Мэр — Карл-Хайнц Шефер.
Энгельталь
Энгельталь (Engelthal) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Ортоңку Франкония административдик округуна карайт. Нюрнберг районуна кирет.
Калкы - 1146 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 13,63 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 5 74 120. Муниципалитеттин башчысы — Гюнтер Рөгнер.
Кавабата Ясунари
Кавабата Ясунари - (14.6.1899, Япония, Осака шаары – 16. 4. 1972, Дзуси шаары) – япон жазуучусу, Япония искусство академиясынын мүчөсү (1953). Токио университетинин филология бөлүмүн бүтүргөн (1924). Алгачкы чыгармасы «Идзулук бийчи» аңгемеси (1926). К. дүйнөнү акыл-эс менен кабылдоону четке каккан жана табигый, жөнөкөйлүк принциптерин жактаган дзен эстетикасын тутунган жазуучу болгон. Анын көркөм стилинин бөтөнчөлүгү поэтикалык ассоциация менен байланышкан новеллалардан турган, япон адабий сынында азыркы лирикалык прозанын туу чокусу катары бааланган «Карлуу өлкө» повестинен (1937) көрүнөт. К. «Миң канаттуу турна» (1949) повестинин, «Тоолор үнү» (1953), «Эски борбор» (1961) романдарынын автору. Анын чыгармалары дүйнөнүн көптөгөн тилдерине, анын ичиндеайрым чыгармалары кыргыз тилине которулган. Нобель сыйл. лауреаты (1968). Чыгармалары: Избранные произведения. СПб., 2002; Старая столица. Роман. Рассказы. М., 1984; Миң канаттуу турна. Ф., 1977; Бамбук үнү, шабдалы гүлү // АлаТоо, 1979.
Хольцхайм (Ар)
Калкы - 864 киши(2013-ж.). . Аянты - 5,00 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 41 061. Муниципалитеттин башчысы — Вернер Диттмар.
Мөңгү
Мөңгү, муздук – жер бетиндеги табигый кар-муз катмары; ага жылмышуу кыймылы мүнөздүү. Уюлдук аймактарда жана бийик тоолордо кардын толук эрибей топтоло беришинен пайда болот. Кар чегинен (жыл бою эрибеген кардын төмөнкү чеги) жогору жаткан бөлүгү куралуу, төмөн жаткан бөлүгү абляцияcы (мөңгү же кар катмарынын көлөмү эрүүдөн, буулануудан же механикалыкажыроодон кичирейиши) деп аталат. Мөңгүлөрдө Жердеги тузсуз суунун басымдуу массасы (70%) топтолуп, 16,4 млн км2 аянтты же кургактыктын 10,9%ин каптап жатат; жалпы көлөмү 30 млн км3ге жакын (к. таблица). Мөңгүнүн үн жылышуу ылдамдыгы тоо мөңгүлөрүндө жылына ондогон мге, шельф мөңгүлөрүндө 1,9 кмге жетет. Мөңгүлөр негизинен эки типке бөлүнөт: тоо мөңгүлөрү жана каптама муздуктар. Тоо мөңгүлөрү негизинен тоолордун кыр бөлүгүнө жакын пайда болуп, рельефтин оёң формаларын ээлеп, төр, асылма, өрөөн жана башка мөңгүлөргө бөлүнөт. Алардын кыймылы оордук күчтүн таасиринен каптал ылдый жылышынан пайда болот. Дүйнөдөгү эң ири тоо мөңгүлөрүнө – Аляскадагы Хаббард (узундугу 145 км), Памирдеги Федченко (71,1 км), Кыргызстандагы Түштүк Эңилчек мөңгүсү (58,9 км) кирет. Каптама муздук же материктик муздуктар млндогон км2 аянтты ээлеп, жалпы эле тоо рельефин да жаап калышы мүмкүн, үстүнкү бети дөмпөйгөн формада болуп, чет-жакасын карай жылышып, калкыма шельф мөңгүлөрүнө өтөт. Каптама муздуктардын ири массивдери – Антарктидада, Гренландияда, Арктиканын аралдарында таралган.
Муздаткыч машина
Муздаткыч машина - мех., жылуулук же башка энергияны чыгымдоо менен чөйрөнүкүнен кыйла төмөнкү температурада муздатылуучу заттардын жылуулугун алуучу түзүлүш.
Энергиянын чыгымдалышына жараша Муздаткыч машина төмөнкүчө бөлүнөт: компрессордук Муздаткыч машина, анда мех. энергиянын жардамы менен сууктук пайда болот; абсорбциялуу жана буу эжектордуу Муздаткыч машина, бул машиналарда сууктук жылуулук энергиянын жардамы менен алынат.
Компрессордуу Муздаткыч машина газ (аба) жана буу машиналарына бөлүнөт. Газ (аба) машинасында жумуш аткаргыч (муз­даткыч) заттар катары атмосфералык аба; буу компрессордуу машинада аммнак, хлордуу этил, көмүр кычкыл газы жана ар түрдүү фреондор; абсорбциялуу Муздаткыч машинада эки компоненттүү аралашма колдонулат.
Компрессордуу машинаныы сууктук өндүрүмд. 64-465 миң Вт, абсорбциялуу Муздаткыч машинаныкы 35 миңден 3000 миң Вт, суу эжектордуу Муздаткыч машинаныкы 240 мпцден 350 миң Втка жетет.
Ошен аралы
Ошен аралы (англ. оcean – океан), Банаба – Тынч океанынын батыш бөлүгүндөгү арал (атолл). Кирибати мамлекетинин карамагында. Аянты – 6,5 км2, Узундугу 3,2 км. Бийиктиги 80 мге чейин. Шуру рифтери чулгайт. Фосфорит кенин казып алууда экол. абалы жабыркаган. Калкы Фиджи аралына көчүрүлгөн. Ошенде 300 киши (2005) жашайт.
Харрисбург (Миссури)
Харрисбург (Миссури) (Harrisburg) — Миссури штатынын Бун округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 184 киши. Болжолдуу аянты - 1.8 км². FIPS коду — 29-30484.
Тибел (Балтачев району, Башкыртстан)
Тибел — Башкыртстандын Балтачев районундагы айыл, Шавьядин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 215 киши. Почта индекси — 452987, ОКАТО коду — 80208841002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Дель Норте (Колорадо)
Дель Норте (Колорадо) (Del Norte) — Колорадо штатынын Рио Гранд (Rio Grande) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1 705 киши. Болжолдуу аянты - 2.2 км². FIPS коду — 08-19795.
Бюхель
Бюхель (Büchel (Thüringen))) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет.  Зөмерда районуна кирет.
Калкы - 244 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 6,52 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 68 005. Муниципалитеттин башчысы — Керстин Фельгентреф.
ЛГБТ укуктары
Лесбияндарга, гейлерге, бисексуалдарга жана трансгендерлерге (ЛГБТ) тиешелүү укуктар өлкөгө жараша абдан айырмаланат — кээ бирилеринде бир жыныстуу нике мыйзамдуу түрдө таанылган болсо, кээ бирилеринде гомосексуалдуулук үчүн өлүм жазасы каралган. 2023-жылдын башына карата дүйнө жүзү боюнча 35 мамлекет бир жыныстуу никени тааныган; мамлекеттик эмес субьекттерди жана сотсуз өлтүрүүлөрдү эсепке албаганда, алты өлкөдө бир жыныстуу сексуалдык аракеттеринде өлүм жазасы каралган. Алардын ичинде экөөсү - Иран жана Ооганстан, өлүм жазасын ишке ашырып келген. Мавританияда, Сауд Арабиясында, Сомалиде (Жубаланд автономиялуу штатында) жана Бириккен Араб Эмирликтеринде өлүм жазасы расмий түрдө мыйзамдуу, бирок колдонулбайт. Орусиянын Чеченстан аймагында ЛГБТ өкүлдөрү сотсуз өлтүрүүлөргө дуушар болушат.
ЛГБТ – лесбиян, гей, бисексуал жана трансгендерди билдирген инициализм. Бул лесбиян, гей, бисексуал же трансгендерлерге гана эмес, гетеросексуалдык эмес же цисгендер эмес болгондорго тиешелүү колчатыр термин катары дагы колдонулушу мүмкүн.
ЛГБТ кыймылы
ЛГБТ кыймылынын максаттары жана идеялары өлкөгө жана заманга жараша өтө ар-түрдүү, жада калса карама-каршы болушат. Ошентип, 70-жылдардын башында АКШда активисттер солчул радикалдык көз караштарды карманып, никени жана аскердик кызматты четке кагышкан, ал эми 21-кылымда ЛГБТ кыймылы консервативдешип, ЛГБТ адамдарга аскердик кызматка тыюу салууну жоюуну жана бир жыныстуу никени мыйзамдаштырууну көздөйт.
Тарыхы
ЛГБТ (Лесбиян, гей, бисексуал жана трансгендер) кыймылы коомдогу ЛГБТ адамдардын укуктарын коргогон коомдук-саясий кыймыл. Анын максаты – жарандык теңчилик, адам укуктарын урматтоо, дискриминацияны жана ксенофобияны жок кылуу, сексуалдык эркиндик жана толеранттуулук. ЛГБТ кыймылынын ар кандай аспектилери өлкөгө жана тарыхый мезгилге жараша бири-биринен олуттуу түрдө айырмаланышы мүмкүн. Алардын кээ бирлери бир жыныстуу нике сыяктуу тең укуктарга көңүл бурушса, башкалары 1960-1970-жылдардагы гейлердин боштондук кыймылындагыдай боштондукка басым жасашат. Алгачкы кыймылдар 1950-жылдардагы гомофилдик кыймыл сыяктуу өзүн-өзүнө жардам көрсөтүүгө жана өзүн-өзү кабыл алууга багытталган. ЛГБТ укуктарын колдогон эң алгачкы уюмдар 20-кылымдын башында түзүлгөн.
Бүгүнкү күндө уюштурулган ЛГБТ кыймылдары саясий жана маданий активдүүлүктүн кеңири спектрин камтыйт, анын ичинде лобби, көчө жүрүштөрү, социалдык топтор, медиа, искусство жана изилдөө.
Гомофилдик кыймыл (1945–1969)
Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин дароо эле батыш дүйнөсүндө, Улуу Британияда, Францияда, Германияда, Нидерланддарда, Скандинавия өлкөлөрүндө жана АКШда бир катар гомосексуалдык укук коргоочу топтор пайда болгон же кайра жанданган. Бул топтор, секске эмес, сүйүүгө басым жасап, гомосексуал терминине гомофилдер деген терминди артык көрүшчү.