cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тунис
Климаты
Климаты субтропиктик, жер ортолук деңиздик, түштүгүндө чөлдөшкөн тропиктик. Январдын орт. температурасы түндүгүндө 10°С, түштүгүндө 21°С, июлдуку 26-33°С. Жылдык жаанчачыны түштүгүндө 100 жлгден 1500 ммге (Түндүк Тель) чейин. Негизги дарыясы - Межерда. Көлдөрү: Бизерта, Гараэт-Ашкель. Атлас тоолорунда күрөн, түштүгүндө боз, күрөң жана жарым чөл шор топурагы басымдуу. Тоолорунда жалбырагы күбүлмө дайыма жашыл токой (алардын ичинен пробка дарагы, альфа чөбү), алеп мырза карагайы, эмендин 2 түрү, чөл жана жана жарым чөл өсүмдүктөрү өсөт. Ашкель, Бу-Хедма заказниктери жана резерваттар уюштурулган. Калкынын 98% ин тунистиктер түзөт. Ошондой эле арабдар, алжирликтер, бербералар (жерба, шавийлер) да жашайт. Мусулман (сүннөттөр) динин тутат. Расмий тили - араб тили. Шаар калкы 67%.
Ири шаарлары: Бизерта, Габес, Сус, Сфакс, Тунис.
Tарыхы
Т-тин азыркы аймагын эзелтеден эле аңчылык жана мал чарбачылык менен кесиптенген көчмөн либий уруулары мекендеген. Б. з. ч. 4500-ж. Т-тин түштүгүнө капсийлер көчүп келишкен. Б. з. ч. 1100-600-ж. финикиялыктар кул ээлик Карфаген, Сус, Утика жана Бизерта мамлекеттерин негиздеген. Б. з. ч. 274146-ж. Пуни согуштарынын натыйжасында талкаланып, Тунис римдиктердин карамагына өткөн. Б. з. 5-кылымда Т-ти вандалдар, 6-кылымда византиялыктар басып алган. 7-кылымда араб халифатына караган. 16-кылымда Осмон империясынын курамына кирген. 1705-ж. өлкөнү Хусейниддер династиясынан беилер (Хусейн бен Али (1705); Али бей (1759-82); Хамудапаша (1782-1814); Ахмед (1837-55); Мухаммед эс-Садок (1881); Монсеф (1942-43); Мухаммад VIII аль-Амин (1943-57)) башкарган. 1881-1956-ж. Тунис Франциянын протекторатына айланган. Экинчи дүйнөлүк согуш (1939-45) убагында 1940-42-ж. Т. «Виши» өкмөтүнүн, кийин итал.-германдык баскынчылардын бийлигинде (1942, ноябрь-1943, май) болгон. Согуштан кийин Тунистин Францияга мурдагыдай эле колония бойдон калуусу Тунис элинин нараазычылыгын күчөткөн. 1952-54-ж. шаарларда иш таштоолор күчөп, Тунистин боштондук  армиясынын партизан отряддары (1952-ж. НеоДустур уюштурган) түзүлүп, иштей баштаган. 1954-ж. 3-июнда Франция Туниске ички автономия берүүгө аргасыз болуп, 1956-ж. 20-мартта Тунистин көз карандысыздыгын тааныган. 1956-ж. 25-мартта Тунисте Улуттук чогулушка шайлоо болуп, анда бардык орунду башында Нео-Дустур партиясы турган Улуттук фронт ээлеген. Партиянын жетекчиси X. Бургиба Тунис өкмөтүн түзүп, 1957-ж. 25-июлда өлкөнү республика деп жарыялаган. 1959-ж. 1-июлда конституциясы кабыл алынып, 8-ноябрда Улуттук чогулуш X. Бургибаны президенттикке шайлаган. 195961-ж. тоо өнөр жай ж. б. ишканалар мамлекеттештирилген. Тунис 1957-63-ж. Франция ж. б. мамлекеттердин согуштук жана экон. кысымынан кутулуп, 1963-ж. өз аймагынан чет элдик аскерлерди толук чыгарууга жетишкен. 1975-ж. Улуттук чогулуш конститудияга оңдоо киргизип, президентти түбөлүк деп жарыялаган. 1987-ж. өлкөдө Жасмин революциясы болуп, мурдагы премьерминистр Бен Али президенттикке шайланган. Ал кийинки жылы өлкөгө реформа жүргүзүп, Бургибанын башкаруу мезгилиндеги тенденцияларды чектеген. Көп партиялуу саясий система киргизип, исламдын түптөлүшүнө каршы күрөшүп, батыш саясатын жүргүзгөн. 2011-ж. январдагы Экинчи Жасмин революциясында президент Бен Али өлкөдөн качып кеткен.
Экономикасы
Экономикасы өнүгүп келе жаткан өлкө. ИДПнин көлөмү 83,2 млрд АКШ доллары (2009). Аны киши башына бөлүштүргөндө 8 миң доллардан туура келет. Андагы тейлөө чөйрөсүнүн үлүшү (% менен) 54,1, өнөр жайдыкы 35,0, айыл чарбаныкы 10,9. Нефть, жаратылыш газы, фосфорит (казып алуунун көлөмү боюнча дүйнөдө алдыңкы орунда), темир кенташы казылып алынат. 2008-ж. 11,1 млрд кВт-с электр энергиясы (негизинен ЖЭСтен) өндүрүлгөн. Нефть ажыратуу, хим. (мин. жер семирткич ж. б.), кара металлургия, металл иштетүү, автомобиль кураштыруучу өнөр жай ишканалары, электр-тех., курулуш материал (алардын ичинен цемент), текстиль, тигүү, тери, бут кийим өндүрүшү иштейт.
Негизги өсүмдүктөрү: зайтун дарагы (зайтун жыйноо боюнча дүйнөдө 5-орунда), бадам, мисте, курма пальмасы, цитрустар. Дан эгиндери, жашылча (алардын ичинен помидор), бакча өсүмдүктөру, пробка багы өстүрүлөт. Бакчылык, жүзүмчүлүк өнүккөн. Бодо мал, кой жана эчки асыралат. Үй куштары багылат. Балык кармалат. Автомобиль жолунун уз. (миң км менен) 19,2 (алардын ичинен У3и асфальтталган), т. ж-нуку 2,2, газ куурунуку 2,2, нефтиники 1,3, нефть продуктуларыныкы 0,4. Негизиги порттору: Тунис, Бизерта, Габес, Сфакс, Сехира. Экспортко жеңил, хим., айыл чарба азыктары, фосфорит жана жабдуулар чыгарылат. Негизги соода шериктештери: Франция, Европа союзуна кирген өлкөлөр, Ливия, Кытай, АКШ. Чет өлкөлүк туризм өнүккөн.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Пазырык маданияты
Пазырык маданияты – Тоолуу Алтайда тараган көчмөн уруулардын б.з.ч. 7–3-кылымга тиешелүү маданияты. Пазырык, Туяхты, Башадар, Катанда, Шибе, Уландрык, Юстыд, Айгюгем, Үкөк, Ак-Алах, Кутурган өңдүү дүйнөгө белгилүү 15тен ашык эстелик кирет
Пазырык маданиятында маркумдун сөөгүн жыгач табытка салып, терең чуңкурга көмүшкөн. Көрдүн дубалдары шыргый, карагай менен аштап коюшкан. Үстүн карагай менен жабышып, маркумдун жанына бир нече жылкыны кошо көмүшкөн. Көрдүн үстүнө таш дөбө курулган. Жер алдындагы көрлөр мөңгү сууларынын жана нымдын натыйжасында тоңуп, андагы буюмдар азыркы мезгилге чейин күнү бүгүнкүдөй сакталып турат. Көрүстөндөрдө кооздук буюмдары, аттын жыгачтан жасалган жүгөнү, шырдактар табылган. Шырдактардагы оюулардын жасалышы азыркы кыргыз, казак шырдактарына окшош. Чоң көрүстөндөрдөгү маркумдар мумияланган. Ички органдары, мээси алып салынып, денеси кургатылган. Денелеринде татуировка кездешип, анда айбанаттар стилиндеги фантастикалык жаныбарлар тартылган. Ошондой эле табыттарда да сүрөттөр кездешет. Кээ бир көрлөрдө жыгач табыттын сыртынан сүрөттүү килем жабылган. 5-пазырык көрүстөнүнөн араба табылган. Болотнай көйнөктөр, тон, кийиз кафтандар, байпактар, тери бут кийимдер, курлар, баш кийимдер кездешет. Ат жабдыктарынан териден жасалган жумшак ээрлер, үзөнгүнүн ордуна пайдаланылуучу илмеги бар кайыштар кездешет. 3-пазырык көрүстөнүнөн аттын кылынан жасалган аялдын жарашыктуу кеп чачы жана денесинен татуировканын үлгүлөрү табылган. Татуировка пазырык коомунун жогорку төбөлдөрүнө жана диний кызматкерлерине таандык. Балким суук көздөн сактоо ниетинде да тартылышы мүмкүн. Пазырык маданиятынын айрым белгилери Теңир-Тоодогу сак эстеликтерине окшош. Мис., 8 таштан турган эстеликтер менен коштолгон көрүстөндөр бири-биринен эч айырмаланбайт, ат жабдыктардын үлгүлөрү, маркумдун жанына тамак-аш коюлуучу жыгач тактайчалары бирдей.
Чыгыш Казакстандын Берель эстелигинде биргелешкен казак-француз экспедициясы тарабынан казып изилденүүдө.
Кыналь-Кы дарыясы
Кыналь-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тонукыль-Кы дарыясынын оң жээгинен 3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Көз оорулары
Көз оорулары — көздүн көз чара сынын жана анын кошумчаларынын (көз жапкагы, жаш чыгаруучу органдар) сезгениши.
Көз ооруларынын башталышы
Көз ооруларынын тубаса, кийин пайда болгон, катуу кармаган жана өнөкөт түрү болуп, бир же эки көз тең оорушу мүмкүн. Көз ооруларына жалпы организмдин оорулары, мисалы, жугуштуу (келте, кургак учук, кептөөр, бруцеллёз жана башка), мите (мисалы, эхинококк), эндокрин (кант диабети жана башка), кан тамыр (гипертония оорусу), кан оорулары (ак кан оорусу), түрдүү шишиктер (саркома, рак), борбордук нерв системасынын оорулары (менингит, мээнин шишиги), витамин жетишсиздиги, ошондой эле көздүн урунуусу, күйүүсү, чаңдын көзгө түшүшү, түрдүү химиялык, физикалык таасирлер себеп болот.
Көздүн ичиндеги басымдын жогорулашы глаукома оорусуна алып келет. Трахома, глаукома, көздүн күйүшү, көз нервинин атрофиясы жана башка көз ооруларынан сокур болуп калууга мүмкүн (к. Глаукома, Кератит, Катаракта). Оорунун биринчи белгилери билинер замат догдурга кайрылуу керек. Дарылоону оорунун себебине жана мүнөзүнө жараша догдур жүргүзүп, тамчылатма жана май дарыларын сунуш кылат. Ал дарыларды догдурдун көзөмөлүндө оорулуу үйдөн өзү пайдаланат.
Көзгө ак түшүү
Көзгө ак түшүү (лейкома) — көздүн тунук чел кабыгынын чеч басып бозорушу. Чеч тунук челдин ортосунда же чет жагында болушу мүмкүн. Кээде бүт каптап калат. Дарт ак чел кабыктын сезгенүү ооруларынан же кырсыкка учурашынан пайда болот. Айрым учурда тубаса түрү да кезигет. Көз күйгөн убакта одурайган чеч басып, көздүн көрүшүн аябай начарлатат. Ал эми көз кырсыктан майып болсо жана жарага айланып кеткенде чеч өзүнчө бир формада болот, анткени көздүн өңүн берүүчү катмар бул чеч менен биригип, жабышып калат. Бул учурда көз көрбөй жана көздүн ичиндеги басымы жогорулап, глаукомага айланат. Саламатсыздарбы адамдын он козу корбой калды операция 4 жыл мурун болгон эле не кылуу керек 2чи козуно отпойбу сактап калса болобу козунун кан басымы да тез тез которулуп турат.Жардам бериниздерчи.Кенеш сурайм.
Алдын алуу
Көз ооруларынын алдын алууда көздү түрдүү механикалык травмадан, физикалык, химиялык таасирлерден, микроорганизмдердин түшүшүнөн коргоо, күн тартибин, өздүк гигиенаны сактоо, мүнөздөп сапаттуу тамактануу, убагы менен эс алуу зарыл. Түрдүү жугуштуу оорулардан сак болуу керек. Азыр көз ооруларынын алдын алуу чаралары, эмгектенүү жана жашоо шартынын жакшырышынан оору кескин азайды.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Аралаш банк
Аралаш банк – 1) чет өлкөлүк капитал менен катышы бар банк  ; 2) жарым-жартылай мамлекеттик банк.
Юридикалык жактын жарамдуулугу
Юридикалык жактын жарамдуулугу – мыйзамдарга ылайык уюштуруучулук документтеринде каралган иш максатына тийиштүү жарандык укуктарга ээ болуу жана аны аткаруу, ал иштерге байланыштуу жарандык милдеттерди алуу жана аны аткаруу боюнча юридикалык жактын жарамдуулугу. Ю. ж. ж. ал мамлекеттик каттоодон өткөндөн тартып башталат да, ал жоюлгандан тартып токтолот.
Сасыкбаев Саткын
Саткын Сасыкбаев Кемин районуна караштуу Карагайлуу-Булак айылында 1907-жылы 25-сентябрда туулган. 1920-жылдан Токмоктогу балдар үйүнөн билим алып, 1924-жылы «Эркин-Тоо» гезитинде алгачкы айылдык кабарчылардан болуп калган. 1925–1930-жж. Кыргыз педтехникумунда окуган. 1930–1955-жж. «Кызыл Кыргызстан» гезитинде адабий кызматкер, жооптуу катчы, башкы редактордун орунбасары болуп эмгектенген. 1928-жылы «Миң сулуу» аңгемеси жарык көргөн. Кийин аңгеме, очерк, ыр, фелъетондору жарыялана баштайт. «Кичинекей жумушчу» аттуу аңгемеси 1932-жылы өзүнчө китеп болуп чыккан. С.Сасыкбаев С.Бабаевскийдин, А.Гайдардын, А.Бектин, С.Михал-ковдун, Ю.Королькованыны, И.Ликстановдун, С.Даниловдун ж.б. чыгармаларын которгон. 1936-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү болгон. 1974-жылы “Кыргыз ССРинин искусствосуна эмгек сиңирген ишмери» деген наамга татыктуу болгон. Кыргыз совет адабиятын өнүктүрүүдөгү сиңирген эмгеги жана коомдук иштерге активдүү катышкандыгы үчүн «Ардак белгиси», «Элдердин достугу» ордендери, «1941–1945 жылдардагы Улуу Ата Мекендик со-гуштагы каарман эмгеги үчүн», В.И.Лениндин туулган күнүнүн 100 жыл-дыгынын урматына “Каарман эмгеги үчүн» медалдары менен жана Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун бир нече Ардак грамоталары менен сыйланган. ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кичинекей жумушчу. – Ф.: Кыргызмамбас, 1932. – 26 б. Эмгек учкуну: Ырлар жыйнагы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1933. – 64 б.
Чабандын баласы жана көк музоо: Аңгеме. – Ф.: Кыргызмамбас, 1935. – 20 б. Ырлар жыйнагы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1936. – 26 б.
Нурлан. – Ф.: Кыргызмамбас, 1944. – 68 б.
Күрөш күндөрүндө: Аңгемелер жана очерктер. – Ф.: Кыргызмамбас, 1949. – 155 б.
Биринчи экзамен: Аңгеме. – Ф.: Кыргызмамбас, 1952. – 66 б.
Фабрика кызы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1955. – 272 б.
Таңкы гудок: Аңгемелер жана очерктер. – Ф.: Кыргызмамбас, 1957. – 251 б. Завод балдары: Аңгеме. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1958. – 35 б.
Түпкүрдөгү нур: Роман. – Ф.: Кыргызмамбас, 1958. – 288 б.
Күнөстүү өрөөндөр: Очерктер. – Ф.: Кыргызмамбас, 1960. – 143 б.
Күжүрмөндөр: Аңгемелер, очерктер жыйнагы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1961. – 136 б.
Эженин өмүрү: Документалдык повесть. – Ф.: Кыргызстан, 1966. – 102 б.
Түпкүрдөгү нур: Роман. – Ф.: Кыргызстан, 1967. – 347 б.
Күркүрөөлүү жээкте. – Ф.: Мектеп, 1972. – 250 б.
Эмгек жылдызы: Документалдуу повесть. – Ф.: Кыргызстан, 1972. – 30 б.
Бийиктен бийикке: Эмгек каармандары жөнүндө очерктер. – Ф.: Кыргызстан, 1977. – 38 б. Жоготуунун эсеси: Повесттер, эскерүүлөр, аңгемелер. – Ф.: Кыргызстан, 1983. – 316 б.
Көк музоо: Ырлар. – Ф.: Адабият, 1989. – 12 б.
Орус тилинде
Свет под землей: Роман. – Ф.: Киргизгосиздат, 1958. – 162 с.
Свет под землей: Роман-хроника. – Ф.: Кыргызстан, 1973. – 240 с.
Мои современники: Сборник статей, рассказов и очерков. – Ф.: Кыргызстан, 1980. – 384 с.
Люди труда: Роман. Повести. – Ф.: Кыргызстан, 1986. – 424 с.
КОТОРМОЛОРУ
Гайдар А.П. Уруш сыры. – Ф. – Казань: Кыргызмамбас, 1936. – 192 б.
Короленко Ю.Р. Комсомолецтер фронтто: Очерктер – Ф.: Кыргызмамбас, 1941. – 68 б.
Бек А. Волоколамск шоссеси: Панфиловчулар жөнүндө повесть. – Ф.: Кыргызмамбас, 1950. – 315 б.
Бабаевский С. Алтын жылдыз кавалери: Роман. – Ф.: Кыргызмамбас т, 1952. – 295 б.
Ликстанов И. Кичинекей: Повесть. – Ф.: Кыргызмамбас, 1952. – 255 б.
Толстой А. Үч аюу: Жомок. – Ф.: Кыргызмамбас, 1952. – 16 б.
Бабаевский С. Алтын жылдыз кавалери: Роман. – Ф.: Кыргызмамбас, 1953. – 322 б.
Мадияров Мамазакир
Мадияров Мамазакир 1959-жылы 30-ноябрда Сузак районунун Октябрь кыштагында туулган.
Сасыкбаев Саткын
Михалков С. Степа ага. – Ф.: Кыргызмамбас, 1953. – 24 б.
Земляк Я. Лыжачылар. – Ф.; Кыргызокуупедмамбас, 1954. – 15 б.
Бабаевский С. Жер үстүндөгү нур: Роман. – Ф.: Кыргызмамбас, 1956. – 257 б.
Данилов С. Манчар: Повесть. – Ф.: Мектеп, 1975. – 160 б.
Бек А. Волоколамск шоссеси: Повесть. – Ф.: Кыргызстан, 1979. – 460 б.
Талант Мамытов
Талант Мамытов (14-март, 1976-жыл; Майлуу-Суу, Жалал-Абад облусу, Кыргыз ССРи, КСРБ) — Кыргызстандык саясатчы жана мамлекеттик ишмер. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин төрагасы (2020—2022).
Өмүр баяны
1976-жылдын 14-мартында Жалал-Абад облусунун Майлуу-Суу шаарында жумушчунун үй-бүлөсүндө туулган.
Билими
1983-жылы Майлуу-суу шаарындагы №5-орто мектепке кирип, аны 1993-жылы аяктаган.1993-жылы Ж.Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университетинин юридика факультетине тапшырган.
Эмгек жолу
Өзүнүн эмгек жолун 2000-жылы Баткен областында прокурор сапатында мыйзамдарды жана прокуратуранын мыйзамдуу укуктуу актыларын аткаруу үчүн көзөмөлдөө боюнча бөлүмдө иштөө менен баштаган.2001-жылдын октябрынан 2002-жылдын ноябрына чейин Жалал-Абад областынын прокуратурасынын мыйзамдарга соттук токтомдордун ылайык келишин көзөмөлдөө боюнча бөлүмгө прокурор болуп дайындалган.2002-жылдын сентябрынан 2004-жылдын сентябрына чейин Жалал-Абад шаардык прокуратурасында улук тергөөчү болуп иштеген.2004-жылдын сентябрынан 2005-жылдын августуна чейин Чаткал райондук прокуратурасында прокурордун жардамчысы болуп иштеген. 2005-жылдын августунан 2006-жылдын апрелине чейин КР башкы прокуратурасынын уюштурууну камсыз кылуу жана Эл аралык байланыштар башкармалыгы бөлүмүнүн прокурору болуп дайындалган.2006-жылдын апрелинен 2006-жылын декабрына чейин Чүй областынын Ысык-Ата районунун прокурорунун орун басары болуп дайындалган.2006-жылдын декабрынан 2007-жылдын декабрына чейин Жалал-Абад областынын Сузак районунун прокурорунун орун басары болуп иштеген. 2007-жылдын декабрынан 2009-жылдын январына чейин Жалал-Абад областынын Тогуз-Торо районунун прокурору болуп дайындалган. 2010-жылдын январында прокуратура органдарынан өз каалоосу боюнча бошотулган.2010-жылдын октябрынан Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин V чакырылышына “Ата-Журт” идеалисттик демократиялык саясий партиясынан тизме боюнча депутат болгон.
Үй-бүлөсү
Жубайы - Чынара Апсаматовна Мамытова (1979-жылы 19-мартта туулган ). Кесиби боюнча акушер[. Күйөөсү президент болуп турганда аны менен коомчулук алдына коштоп чыккан эмес.
Төрт баланын атасы ..
Кожомкул
Кожомкул (1982-ж. чейин Сегизинчи Март) — Нарын облатынын Жумгал районундагы Суусамыр айыл советине караштуу кыштак. «Кызыл-Ой» селхозунун аймагында. Көкемерен суусунун боюнда жайгашкан. Райондун борбору Чаек кыштагынанан 76 км батыш тарапта, Кара-Балта темир жол станциясынан 120 км. 1938-ж. чейин негизделген. Калкы 997 (1987); негизинен мал чарбасында (кой, уй, жылкы) эмгектенишет. Орто мектеп, амбулатория, клуб, китепкана, универмаг, турмуш-тиричилик комбинатынын бөлумдөру бар. Кыштак кыргыз балбаны Каба уулу Кожомкулдун ысмынан аталган. Мында Социалисттик Эмгектин Баатыры К. Текелдешев туулган.
Акбуура, геноним
Ак буура - геноним. Элдик санжыранын маалыматтары боюнча Сабатайдан Ак буура туулат. Ак буурадан коңурат, бөксө уруулары тарайт.
Аралаш буюмдар
Аралаш буюмдар – артүркүн бөлүктүрдөн турган, бир бүтүндүктү түзгөн, жалпы максаттар боюнча пайдаланылуучу буюмдар.
Кукеев Адылбек
Кукеев Адылбек 1958-жылы 29-май Сузак районунундагы Октябрь кыштагында туулган.
Өз ара байланыш (философия)
Өз ара байланыш – дүйнөдөгү ар бир предмет, ар бир көрүнүш башка предметтер жана кубулуштар менен байланыштары, өтмө катар чырмалышкан, бири-бирине көз карандылыгын, алардын шарттарын туюндурган объективдүү дүйнөнүн жалпы мыйзам ченемдүүлүгү. Өз ара байланыш түшүнүгү илимдин эң маанилүү түшүнүктөрүнөн, анткени алардын таанып-билүүсү эң оболу туруктуу жана зарыл иликтөөдөн башталат.
Аралаш ведомстволук тийиштүүлүк
Аралаш ведомстволук тийиштүүлүк – көбүнесе императивдик жана атаандаштык ведомстволук тийиштүүлүктүн белгилери айкалышкан ведомстволук тийиштүүлүк.
Кубанычбек Кулматов
Кубанычбек Кеңешевич Кулматов (14-февраль 1963-жылы, Фрунзе шаары, Кыргыз ССР, СССР) - Кыргыз Мамлекеттик жана саясий ишмер, Бишкек шаарынын мэри (2014-2016).
Юридикалык жактын жекече мыйзамы
Юридикалык жактын жекече мыйзамы – чет өлкөлүк юридикалык жактын түзүү, иштөө жана жоюу тартибин жөнгө салуучу белгилүү бир укуктук ченемдер. Ю. ж. ж. м. ошондой эле ал түзүлүштүн (бирикменин) юридикалык жак болор-болбостугун да аныктайт. Сот юридикалык жакты кайсы бир мамлекеттин укуктук тутумуна «байлоого» милдеттүү болгон коллиоздук маселелерди чечүү учурларында да жеке мыйзамды аныктоо зарылчылыгы келип чыгат. Ю. ж. ж. м. эмне экендиги тууралуу бирдиктүү пикир жок, ошондуктан бул маселе боюнча доктриналардын ичинен ылайыктуусун тандап алууга туура келет (туруктуу жашоо доктринасы, пайдалануу борборунун доктринасы, инкорпорация доктринасы).
Ич кийим
Ич кийим терини май менен терден тазалап, механикалык урунуулардан сактайт жана жылуулук берүү процессин жөнгө салат.
Жасалуу жолу
Ич кийим териге тийип тургандыктан ал тигилүүчү кездеменин физикалык жана химиялык сапатына бир топ талаптар коюлат. Ал нымды жакшы сиңирүүгө, абаны өткөрүүгө тийиш. Кездеменин аба өткөргүчтүгү денени желдетүү жана терди буулантуу үчүн зарыл. Ич кийим же кийим өзүнөн ным, аба жана буу өткөрө алса, анда кийимге сиңген ным бат бул анатомиялык организмдин түрдүү функциялык абалы, иштин мүнөзү, климаттык шарттар эске алынып, ар кандай жылуулук сактоочу кездемелерден тигилген Ич кийимдерди колдонуу керек. Ич кийим табигый жана химиялык буладан даярдалган текстиль жана трикотаж кездемелерден тигилет. Трикотаждан тигилген Ич кийим өзүнө нымды көбүрөөк сиңирет, абаны, нымды жакшы өткөрөт, ал эми кендир, кебез кездемелерден тигилген Ич кийим бардык гигиеналык талаптарга жооп берет. Кебез кездемеден тигилген Ич кийим жылуулукту жакшы сактагандыктан көбүнчө суук мезгилде кийүүгө ылайыктуу. Кендирден даярдалган Ич кийимди жылуу мезгилде кийсе болот.
Колдонуу жолу
Ич кийимди даярдоодо химиялык булалар кеңири колдонулууда. Жасалма жол менен алынган вискоза (целлюлозанын негизинде) жана синтездик буладан даярдалган Ич кийимдер да гигиеналык талапка туура келет. Трикотаж Ич кийим жана капрон байпактар кийип жүргөн мезгилде бат булганат да аба өткөргүч, ным сиңирүү касиетин жоготуп, териде оору козгогуч микроорганизмдердин (бактерия, грибок) өсүшүнө шарт түзөт. Хлоринден даярдалган Ич кийим дарылоочу максатта пайдаланылат. Ич кийим денени желдетүүгө, эркин кыймылдоого, оңой кийип, чечүүгө, дем алуу, кан жана лимфа айланууга тоскоол болбоого тийиш. И. к. тигилүүчү кездемелер жумшак, дене тердегенде жабышпагандай болушу зарыл. Жайында кийилүүчү Ич кийим кенен тигилгени оң. Ич кийимди жумасына 1 жолу алмаштырып, байпактарды күнүнө жууш керек. Ич кийимди шордуу сууга самын менен жууп, муздак сууга чайкаганда, самыны кетпей калат. Сууну жумшартуу үчүн ага ичилүүчү жана кир жуугуч соданын аралашмасын (1 л сууга 1 чай кашык) же нашатырь спиртин (1 л сууга 1 чай кашык) кошуу керек. Жүн жана жибек кездеме катуу ысуудан жана жегичтен бузулат. Жасалма жибекти (вискоза) абайлап, катуу толгобой жууш керек. Синтездик була (капрон, лавсан) ысык сууга жуулса, буюмдун формасы бузулат. Аларды температурасы 60°тан ашпаган сууга жууп, анча ысык эмес үтүк менен үтүктөш керек.
Балдардын ич кийими.
Баланын анатомия-физиологиялык өзгөчөлүктөрү эске алынып, Ич кийимге өзгөчө талап коюлат. Алар жылуу, тери дем алгандай, организмдин зат алмашуусуна тоскоол болбогондой болуусу зарыл. Баланын териси назик, ырбаак жана терчил болот, ошондуктан аны тигүүдө кездемени ылайыктап тандоо, терди өзүнө жакшы сиңирип жана тез бууландыруучу, абаны жакшы өткөрө турган кездемелер сунуш кылынат. Ал табигый буладан өңү өчпөгөн, түсү назик, борпоң токулган кездеме — креп, мадаполам, вольта, батист, момозий жана пахта буласынан токулган трикотаждар ылайыктуу. Синтездик буладан даярдалган кездемеден балдар Ич кийимди тигүүгө болбойт. Алар ыңгайлуу, кенен, баланын денесин кыспай, одуракай тигишсиз, бала оңой кийип, жеңил чечкендей болгону оң. Баланын жашына карата Ич кийимдин формасы жана түрү ар кандай болот. Төрөт үйүндө бала төрөлөр замат аны стерилденген жалаякка ороп, 2 саат өткөндөн кийин жеңил, боору ачык көйнөк менен момозийден тигилген жеңил узун көйнөк кийгизилет, бутун жалаякка оройт. Кийин жалаяктын ордуна туюк шым кийгизүү оң. Балага 8—9 ай болгондо боору ачык көйнөктүн ордуна боору туюк көйнөк кийгизсе болот. Кыздарга 2 жашка чыкканга чейин жеңи жок же кичинекей жең салып, ал эми ушундай эле жаштагы же андан улуураак эркек балдарга жең салып, алды топчулама ич кийим тигүү керек.
Кыш, жаз мезгилинде Ич кийим баланын денесин толук жаап турушу зарыл. Бул баланын тыш кийимдерин булгануудан сактайт жана бала жылуу жүрөт.
Амин кычкылдыктары (аминокислота)
Организмдин бардык клеткаларында негизинен белоктун составында эркин жана бирикмелер түрүндө болот. Алар азоттуу заттардын алмашуусуна катышып, организмдин тиричилигинде чоң роль ойнойт. А. белоктун молекуласынын структуралык бирдигин түзөт жана анын биол. өзгөчөлүгүн, азыктык баалуулугун аныктайт. Белоктун составына негизги 20 Аминокислоталар кирет. Аминокислоталар — жогорку температурада (220—315° С) эрий турган түссүз кристалл заттар. Бардык Аминокислоталар кислоталык жана негиздик топтору болгондуктан амфотердик касиетке ээ. Көпчүлүк микроорганизмдер жана өсүмдүктөр өзүнө керектүү Аминокислоталарды органикалык эмес жөнөкөй заттардан синтездеп алышат. Бир катар Аминокислоталар киши менен айбандардын денесине синтезделет.
Бирок төмөнкү алмаштырылгыс Аминокислоталар: валин, изолейцин, лейцин, лизин, метионин, треонин, триптофан, фениламин киши м-н айбандардын организминде синтезделбейт. Алар организмге тамак-аш аркылуу гана келип түшөт. Алмаштырылгыс Аминокислоталардын организмге түшүүсү тамак-аш белогунун санына жана аминокислоталык составына жараша болот. Аминокислоталарды чоң кишилер суткасына орто эсеп менен 1 грамм га жакын керектейт. Аминокислоталар (көбүнчө триптофан, лизин, метионин) жетишсиз же тамак-ашта алардын бири жок болсо тиричилик үчүн зарыл болгон белок жана биол. маанилүү көп заттар синтезделбейт.
Гистидин менен аргинин жаныбарлардын организминде өтө аз синтезделет. Цистеин метионинден, тирозин фенилаланинден пайда болот. Эгер бул алмаштырылгыс Аминокислоталар жетишсиз болсо, анда цистеин менен тирозин да алмаштырылгыс Аминокислоталар болуп калат. Организм белокту жана башка заттарды (гормондор, аминдер, алкалоиддер, коферменттер, пигменттер жана башка) синтездөө үчүн Аминокислоталарды такай керектейт. Ашыкча Аминокислоталар зат алмашуунун акыркы продуктуларына (мочевина, көмүр кычкыл газы, суу) чейин ажырайт; мында организмдин тйричилик аракети үчүн зарыл болгон энергия бөлүнүп чыгат. Организмде Аминокислоталардын алмашуусунун бузулушу көп оорулардын пайда болушуна себеп болот. Айрым Аминокислоталардын, мис., метионин жетишсиздиги семирүүгө жана боордун циррозуна алып келет; триптофан жетишпесе — пеллагра, валин жетишпегенде нерв системасынын оорулары пайда болот.
Аминокислоталар медицинада тамак сиңирүү жана башка органдары ооруган кишилерди азыктандыруу үчүн, боор ооруларын, аз кандуулукту, күйүктү (метионин), ичеги-карын жараларын(гистидин), нерв-психикалык ооруларды (глутамин кислотасы жана башка) дарылоодо кеңири колдонулат. Мал чарбачылыгында жана ветеринарияда жаныбарларды азыктандыруу, дарылоо үчүн, ошондой эле микробиологиялык мед. жана тамакаш өнөр жайында пайдаланылат. Аминокислоталарды тамак-ашка кошуудан анын сапаты,сиңимдүүлүгү, даамы жакшырат; айрыкча глутамин кислотасы эттин даамын бергендиктен көп колдонулат.
Түндүк Иов (дарыя)
Түндүк Иов — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Иов дарыясынын сол жээгинен 25 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Иосиф Бродский
Иосиф Александрович Бродский (1940-жыл 24-май, СССР, Ленинград - 1996-жыл 28-март, АКШ, Нью-Йорк; Венецияга коюлган) - орус жана американ акын, эссеист, драматург, котормочу, 1987-жылкы адабият боюнча Нобель сыйлыгынын лауреаты, 1991-1992-жылдары АКШнын акын-лауреаты. Ырларын көбүнчө орус тилинде, эсселерин англис тилинде жазган.
Драматург, котормочу, жазуучу
Бродскийдин калемине 1982-жылы жарыяланган "Мрамор" жана 1990-1992-жылдары чыккан "Демократия" пьесалары таандык. Ал ошондой эле, англис драматургу Том Стоппарддын"Розенкранц менен Гильденстерн өлдү" (орус. Розенкранц и Гильденстерн мертвы) жана ирландиялык Брендан Биэндин "Аркан жөнүндө айтсам" (орус. Говоря о верёвке) пьесаларын которгон. Бродский дүйнөлүк поэзиядан орус тилине котормочу катары олуттуу мурас калтырган. Ал которгон авторлордун арасынан Жон Донн, Эндрү Марвелл, Ричард Уилбер, Еврипид ("Медеядан"), Константинос Кавафис, Константа Илдефонс Галчинский, Чеслав Милош, Томас Венцловдорду атоого болот. Аз да болсо, Бродский англис тилине которгон. Булар албетте, биринчи кезекте өздүк котормолор жана Мандельштам, Цветаева, Вислав Шимборский жана башкалар.
Стрептомицин
Стрептомицин - актиномицеттер катарындагы стрептомицет уруусуна кирген Streptomyces griseus болуп чыгуучу антибиотикалык зат. Бул антибиотикалык затты 1943-ж-дын аягында С. Я. Ваксман бөлүп алган. С. молекуласы 3 глюкозидден турган орг. негиз: стрептидин, стрептоз жана N-метил L-глюкозамин. С-дин суммардык формуласы (C21H39O12N7) x 3H2SO4, молекулярдык салмагы 728, 7.
Септориоз
Септориоз - Septoria уруусуна кирген козу карындар чакыруучу өсүмдүктөрдүн илдети. Негизинен жалбырактарда тоголок же сүйрү, четтери күңүрт, ортосу ачык түскө боелгон тактарды пайда кылат. Жылган уруусуна кирген өсүмдүктүрдү жабыркатуучу С. кеңири таралган жана эң зыянкеч. Мисалы: S. graminum чакыруучу буудайдын жана кара буудайдын жалбырагынын септориозу. Катуу жабыркаганда ооруга чалдыккан жалбырактар кургайт жана түшөт. Колдонулуучу чаралар: өсүмдүк калдыктарынан арылуу; которуштуруп эгуу системасын киргизүү; дан эгиндеринин уругун химиялык заттар менен ууландыруу, карагат, алмурут, томат жана башка өсүмдүктөрдү бордос суюктугу менен чачыратуу, ооруга туруктуу же аз чалдыгуучу сортторду өстүрүү.
Көз травмалары
Көз травмалары — көздүн кырсыкка учурап майып болушу. Көздүн майып болушуна бир нерсенин тийиши, акиташ, кислота, жегичтердин, кычкыл заттардын жана кум, темирдин кыпынынын түшүшү жана башка себеп болот. Тийген нерсе көздүн өзүн же көз чарасын, же көз жапкагын майып кылат. Эгер травма жеңил болсо медициналык жардамды өз убагында көрсөтүүдөн бир аз ооруп, көздөн жаш агып, кызарып жүрүп сакайып кетет.
Көз травмалар өндүрүштө иштегендерде көбүрөөк кезигет. Ошондуктан алдын алууда өндүрүштө коопсуздук эрежелерин так сактап, иштеген жерин таза кармап, атайын жеке коргонуу кийимдерин, көз айнек кийип иштөө талапка ылайык. Көздүн майып болушу өзгөчө балдар үчүн коркунучтуу. Балдарга учтуу оюнчуктар, буюмдар менен ойноого тыюу салуу керек. Эмчектеги балдардын тырмагын дайыма алып туруу зарыл.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Аралык киреакы
Аралык киреакы – ташып жеткирүүнүн аралыгына жараша жеткирүү акысы. Туруктуу тарифтик акы көлөмү аныкталбаган учурларда пайдаланылат.
Тим (Сосна куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Дон бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сосна дарыясы. Дарыянын айрыгы — Хоперге кошулган куймасына чейинки Дон куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Дон (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Аккредитациялоо
Аккредитациялоо (лат. асcredere – ишеним көрсөтүү) – 1) эл аралык укукта дипломатиялык өкүлчүлүктүн башчысы болуу менен, башка бир мамлекетте өз өлкөсүнүн өкүлү болуу. Бул ыйгарым укукту алуу өз ичине кабыл алып жаткан мамлекеттин (эларалык уюмдун) тийешелүү уюмуна, же ырасмий адамына өзүнө ушундай укук берилгенин күбөлөгөн документти тапшыруу актысын камтыйт;
Тим (Сосна куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Аккредитациялоо
2) улуттук укуктагы мамлекеттик органдар тарабынан ар кыл субъектердин (билим берүү, медицина мекемелеринин, илимий уюмдардын, коммерциялык банктардын ж. б.) өзгөчө укуктарын таануу каадасы. Мисалы, билим берүү мекемесин аккредитациялоо – анын мамлекеттик статусун (тибин жана түрүн) белгилөө, бышыктоо.
Мухамедьян (Зианчурин району, Башкыртстан)
Мухамедьян — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Абзан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 168 киши. Почта индекси — 453391, ОКАТО коду — 80226804005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Суборъю
Суборъю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Сынь дарыясынын оң жээгинен 35 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ички оорулар
Ички оорулар — дем алуу, тамак сиңирүү органдарынын, жүрөк-кан тамыр системасынын, бөйрөктүн эндокрин бездеринин жана башка оорулары.
Пайда болуу себеби
Ички оорулардын пайда болуу себебин, өөрчүү механизмин изилдөөчү жана аларга диагноз коюу, алдын алуу, дарылоо жолдорун иштеп чыгуучу клиникалык дисциплина да Ички оорулар ошондой  деп аталат. Ички оорулар ошондой боюнча багытка негиз салуучулар Гиппократ, Гален, Ибн Сина жана башка болгон. 19-кылымдада патанатомия, патфизиология, бактериология жана башканын жетишкендиктери, оорулууну изилдөө методдорун иштеп чыгуу анын өсүшүнө түрткү берди. Орусияда аны негиздөөчүлөр М. Я. Мудров, С. П. Боткин,	Г. А. Захарьин, А. А. Остроумов болгон.
Ички оорулардын негизги бөлүмдөрү:
Кербен (аба майдан)
«Кербен» аба майданы (мурдагы аталышы «Караван» аэропорту) — Кербен шаарындагы, ички каттамды жүргүзүүчү аэропорт. “Манас” эл аралык аба майданы” ачык акционердик коомунун Ош шаарындагы филиалына карайт.
1978-жылы курулуп, пайдаланууга берилген. Учурда аба майданында 6 адам айлык акы алып иштейт. Буга чейин ЯК-40, АН-2 учактары конуп, ички каттамдарга учуп келген. Кербен шаары борбор калаадан 504 чакырым алыстыкта жайгашкан. Жүргүнчүлөр 45 мүнөттө жетишет.
Палеонтология
Палеонтология – казылып алынуучу байыркы жандыктардын сөөктөрүн жана байыркы адамдардын келип чыгышын изилдөөчү илим.
Кызыл деңиз
Кызыл деңиз Инди океанындагы жер ортолук деңиз, Африка материги менен Араб жарым аралынын (Түштүк-Батыш Азия) аралыгында жайгашкан. Египет, Судан, Эритрея, Израиль, Иордания, Сауд Арабиясы жана Йемен мамлекеттеринин жээктерин чулгап жатат. Баб-эль-Мандеб кысыгы аркылуу Инди океаны, Суэц каналы аркылуу Жер ортолук деңиз менен туташат. Аянты 460 миң км2. Эң терең жери 3039 м. Жээктеринде булуң-буйткалар аз. Суэц жана Акаба булуңдарынын (түндүгүндө) аралыгында Синай жарым аралы деңизге кирип турат. Ири аралы — Дахлак. Суткасына 2 жолу ташкындайт, бийиктиги деңиздин ачык бөлүгүндө 0,6 мге жетет. Кызыл деңиз дүйнөдөгү эң жылуу (32°Сге чейин) жана туздуу (38-42%) көлдөрдүн бири. Европаны Азия жана Австралия менен байланыштыруучу кыска деңиз жолу. Балык кармалат, бермет алынат. Негизги порттору: Суэц (Египет), Порт-Судан (Судан), Массауа (Эфиопия), Жида (Сауд Арабиясы), Ходейда (Йемен). Деңиздин аты андагы көптөгөн балырлардын (Frishodesmium erythraeum) сууга кызыл түс берип турушунан пайда болгон деп божомолдонот.
Сарбан
Сарбан — «Манас» эпосунун эпизоддук кейипкери, Жакыптын төөчүсү. Жакып, Чыйырды, Бакдөөлөт үчөө түш көрүп, эл чакырганда меймандарга союлчу төөлөрдү айдап келет (Сагымбай Орозбак уулу, 1. 61).
Сарбан — «Манас» эпосунун эпизоддук кейипкери, Саламаттын иниси. Ошпурда козу кайтарып жүрүп Манас Кортукту өлтүрүп койгондо, айлын калмактар чапмакчы болуп жатканын Жакыпка айтып келет, Жакып С-га ат которуп мингизип, канатташ жашаган айылдардагы ишеничтүү адамдарына кабарга жөнөтөт (Сагымбай Орозбак уулу, 1. 145 — 146).
25 Январь (Үчтүн айы)
25-январь Григорий календары боюнча жылдын 25-күнү, жылдын аягына чейин 340 (толук жылда 341) күн бар.
Майрамдар
,, ,  – Студенттер (Татьяна) күнү.
– Улуттук Полиция күнү, Революция күнү.
– Шайлоочулардын улуттук күнү.
– Азыктандыруу күнү.
Досбаева Суусар
Досбаева Суусар Өрмөкчү, саймачы. 1937-ж. Сузак районундагы Ачы айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. Колхоздо эсепчи болуп иштеп, эс алууга чыккан. Азыр Тогуз-Торо районунун Арал айылында жашайт. Баатыр эне. Кыз кезинде өзүнүн себин өзү кармоо аркылуу узчулукка ышкысы түшкөн. Суусар түштүк курагынын, илме дос саймасынын, кара термесинин көркөм көчөттөрүнүн бардык түрлөрүн кармайт. Ал 80 баш үй көтөрүп, анын ички сырткы жасалгаларын талаптагыдай көркөмдөп жасоосу аркылуу көпчүлүктүн купулуна толгон. Уз өзүнүн шакирттери жана үйрөнчүктөрү: Черикова Мээрбүбү, Үмөталиева Жылдыз өңдүүлөр менен «Манас-1000ге» карата ак өргөө көтөргөн. Мында таар, чий, кийиз, түймө буюмдарына жалаң кызыл-көк түстү айкалыштырып, анын «аламычына», «ала мончогуна», «чычкан изине», «бычак учуна», «тумарчасына» ак-кара түстү колдонуу менен буюмду бир өңчөй, бир демде кармоосу аркылуу ак өргөөсү нукуралыкты билдирет. Ал боз үйдүн жыгачына Сатыбалдиев Манас (Кара-Буура айылы) мыкты узанган.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Арбитр (калысжак)
Арбитр (калысжак) (лат. arbiter  ) – тараптар тарабынан алардын талашын карап чыгуу үчүн шайланган жак. Тийешелүү адистикке эгедер, ортодогу талашты калыстык менен карап берүүгө жөндөмдүү жана тараптарга көзкаранды болбогон жарамдуу жеке жак калыс катары чыга алат. == Колдонулган адабияттар ==
Сарала
Сарала — Алмамбеттин  жоого минген жана байгеге чапкан тулпары. Эпосто тулпар менен анын ээсинин ортосунда магиялык жагымдуу байланыш бар экени чагылдырылган. Саякбай Каралаевдин варианты боюнча Алмамбет менен С. бир күндө төрөлүп, экөө тагдырлаш болуп сүрөттөлөт. Азизкан баласына ат койдурган убакта анын жылкысынан Тору бээ С-ны тууйт. Эпосто бул жөнүндө Алмамбеттин  сөзү аркылуу:
Ошол кезде Тору бээ
Сараланы тууптур,
Кунан кезде куушкан,
Курдашым тулпар Сарала,
Бу да бирге туушкан (Саякбай Каралаев, 2. 106), — деп С-нын эпикалык таржымалы берилет. Ал эми Сагымбай Орозбаковдун вариантында Манастын  аты Аккула менен С. экөө бир энеден туулат дагы, Манас С-ны Алмамбетке тартуулайт. Манас  менен Алмамбет эмчектеш бир тууган болгондой эле алардын минген аттары да тууган болушу аркылуу бул баатырлардын тагдырлаш, бири үчүн бири жаралганына басым жасалат.
С-ны сыпаттаганда Манасчылар анын өзгөчө чарчабас-чаалыкпастыгына айрыкча көңүл бөлүшөт. С.— Алмамбеттин  чыныгы жолдошу.
Саякбайда Аккуланы байгеге кошуп жиберген Манас С-ны минип Коңурбай менен сайышканы чыгат. Сагымбайда Манас  Алмамбетке чалгынга каалаган атыңды минип бар десе, С-дан ажырабайм деп болбой коёт. Ал адамдык касиетке ээ болгон же сүйлөй алган ат эмес. Манасчылар эпостун жалпы духуна байланыштуу С-ны ар кандай укмуштуу касиеттер менен жабдышпайт. Болгону чаалыкпас күлүк ат катары сыпатталат да, көркөм апыртуулар аркылуу образы элестүү ачылат. Мисалы, Кичи казатта окко учкан Алмамбеттин  сөөгүн аманат кылып жүктөп бергени боюнча С. нечен кыйынчылык менен Ат-Башыдагы Чеч-Дөбөгө алып келип Бакайга тапшырат. Бул С-нын образында сакталып калган магиялык касиеттин дагы бир элементи. Бирок, кээ бир баатырдык эпостордогу укмуштуу аттарга салыштырганда С. кийинки доорлордогу кадимки эле реалдуу күлүк аттарды элестетет.
Азизкандын жалгызын
Чеч-Дөбөгө койду дейт.
Ошондо Сараланы сойду эми (Саякбай Каралаев, 2. 227), — деп айтылат.
Байыркы мезгилде өлгөн адам менен бирге курал-жарагын, жоого минген атын жана аялын өлтүрүп кошо көмүшкөн. Эпикалык аял каармандардын күйөөсүнүн артынан өлүшү эң байыркы мотивдердин бири. Түрк элдеринин көпчүлүгүнө белгилүү мотив «Манас» эпосунда жаңыча талкууланып, жумшартылган түрдө С-нын образына байланыштырылып берилген. Алмамбетти койгондо анын арбагына багышталып С-нын союлушу өлгөн адамды коюу жөнүндөгү байыркы мотивдин эпос чагылдырган кийинки доорлордун үрп-адатына, каада-салтына ылайык трансформацияланган түрү болуп эсептелет.
Юридикалык жактын органы
Юридикалык жактын органы – юридикалык жактын, анын эркин калыптандыруучу жана билдирүүчү бөлүгү. Юридикалык жак өзүнүн органдары аркылуу гана жарандык укуктарга ээ болот жана өзүнө жарандык милдеттенмелерди алат. Органдардын курамы жана алардын компетенциясы мыйзам, дагы башка укуктук актылар жана уюштуруу документтери менен аныкталат, ал эми дайындоо (шайлоо) тартиби – мыйзам жана уюштуруу документтери менен белгиленет. КР жарандык мыйзамдары Ю. ж. о. жөнүндөгү жалпы көрсөтмөлөрдү юридикалык жактын айрым тариздерине карата конкреттештирет. Айталы, акционердик коомдун жогорку башкару органы акционерлердин жалпы чогулушу болуп эсептелет, ал эми аткаруучу органы болсо акционерлердин санына жараша же жамааттуу (башкармалык) же болбосо жеке башкаруучу (директор, башкы директор) болуп саналары белгиленген.; эгер коомдун 50дөн ашуун мүчөсү болсо, дагы бир орган – байкоочулар кеңеши уюштурулат.
Бекбоев, Замир Исакович
Өмүр баяны
Бекбоев Замир Исакович 1953 жылдын 1 майында Бишкек шаарында төрөлгөн. Улуту кыргыз. Жогорку билимдүү. 1975 жылы Кыргыз Мамлекеттик университетинин «Приклаттык математика» адистиги боюнча бүтүргөн. 1976 жылдан –1980 жылдарга чейин стажировкада болгон, андан кийин Ленинград Мамлекеттик университетинин «Операцияларды изилдөө» кафедрасында асперантурада окуган.
Ишмердүүлүгү
Эмгек жолун 1975 жылы Кыргыз Мамлекеттик университетинин «Приклаттык математика» кафедрасында окутуучу болуп иштөө менен баштаган. 1980 – 1981 – жылдары Фрунзе Политехникалык институтунун эсептөө борборунда начальник болуп иштеген. 1984 – 1991 – жылдары – ФПИнин ЭВМ кафедрасында окуутучу, ага окуутучу болуп иштеген. 1991 – 1995 – жылдары – Ишкерлердин Чуй областык фондунун директору болуп иштеген. 1995 – 1996 – жылдары – «Бабек ЛТД» ЖЧК коомдун директору болуп иштеген. 1996 жылдын март айынан баштап – 1996 жылдын декабрь айына чейин Кыргыз Республикасынын Өкмөттүнүн алдындагы гуманитардык жардамдар боюнча Мамлекеттик комиссиянын төрагасы. 1996 – 2005 – жылдары – «Бабек ЛТД» ЖЧКнын аткаруучу директору болуп иштеген. 2005 – 2008 жылдары Кыргыз Республикасынын Президенттинин кеңешчиси. 2008 жылдын январь айынан тартып – 2008 июль айына чейин Кыргыз Республикасынын Президенттин Администрациясынын жетекчисинин орун басары болуп иштеген. 2008 жылдан – 2010 жылдын сентябрьна чейин Бишкек шаарынын вице-мэри болуп иштеген. 2010 жылдын октябрында «Ар – Намыс» саясии партиясынын тизмеси боюнча V – чакырылышындагы Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты болуп шайланган. Мамлекеттик кызматтын II-класстагы мамлекеттик кеңешчиси.
Шилтеме
http://www.kenesh.kg/Articles/434-BEKBOEV_Zamir_Isakovich__Frakciya_ArNamys.aspx
Тауншип оф Пристон (Нү-Жерси)
Тауншип оф Пристон (Нү-Жерси) (Township of Princeton) — Нү-Жерси штатынын Мёрсер округуна караган АКШ шаары.
Жорес Иванович Алферов
Жорес Иванович Алферов (белор. Жарэс Iванавiч Алфёраў; 1930-жылы 15-мартта Беларус ССРинин Витебск облусундагы Чашники шаарында туулган) - советтик жана орусиялык физик, физика боюнча Нобел сыйлыгынын орусиялык (Орусияда жашаган) көзү тирүү жалгыз лауреаты. 1991-жылдан бери Орусиянын Илимдер академиясынын вице-президенти. ОИАнын Санкт-Петербург илимий борборунун Президиумунун төрагасы. 1965-жылдан тартып КПССтин мүчөсү.
СССР ИАнын академиги (1979; 1972-жылы мүчө-корреспонденти). Ленин сыйлыгынын (1972), СССР Мамлекеттик сыйлыгынын (1984), Орусиянын Мамлекеттик сыйлыгынын (2001) лауреаты. "Мекенге кызматы үчүн" төш белгисинин толук кавалери.
Палеолит доору
Адабият
‎
Жорес Иванович Алферов
АКШнын Улуттук илимдер академиясынын (1990), Кытай Илимдер академиясынын чет өлкөлүк мүчөсү, АКШнын Инженердик академиясынын (1990), Беларус (1995), Молдава (2000), Азербайжан (2004) Илимдер академияларынын мүчөсү, Армениянын Илимдер академиясынын ардактуу мүчөсү.
(1995-жылдан тарта) ОФ Мамлекеттик Думасынын депутаты. 1989-жылы СССР ИАнын атынан СССРдин эл депутаты болуп шайланган. 1995-жылы декабрда Алферов Мамлекеттик Думанын экинчи чакырылышына "Биздин үй - Орусия" (орус. Наш дом - Россия) кыймылынан шайланган; 1999, 2003, 2007, 2011, 2016-жылдары ОФ Мамлекеттик Думасына ОФКПнын (орус. КПРФ) партиялык тизмесинен, партиянын мүчөсү болбой туруп, кайра шайланган.
Карбеков Жумабек
Карбеков Жумабек 1972-жылы 10-июнунда Сузак районунун Октябрь кыпггагында туулган.
Сокольническая сызык
Сокольническая сызык (1990 чейин - Ки́ровско-Фру́нзенская сызык) - биринчи Москва метросунда болгон узун сызык. Сап 44,1 км жана 26-участокторунун узундугу бар; чубалгысын бойлото убакыт жол - 1 саат 2 мүнөт 30 секунд (тартибине үзүндүлөрү жок поезд).
Арбитраж
Арбитраж (фр. arbitrаge  ) – тараптар тарабынан жарандык укук мамилелеринен келип чыккан талаш-тартыштарды чечүү үчүн шайланган (дайындалган) бейтарап сот (кара:Бейтарап сот).
Кыпа-Вельнярыль-Кы дарыясы
Кыпа-Вельнярыль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Вельнярыль-Кы дарыясынын оң жээгинен 3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Палман тургун жайы
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Актив (финансылар)
Актив (латынчасы activus – ишкердүү) – 1) уюмдун кандай гана болбосун менчиги: машиналар менен шаймандар, туракжайлар, корлор, банк салымдары, баалуу кагаздарга инвестициялар, патенттер;
2) бухгалтердик баланстагы ишкананын материалдык жана материалдык эмес (гудвилл ) баалуулуктарын чагылдырган бөлүгү; кайта өндүрүүдө жол жобосуна карай топтоштурулган каражаттардын курамын, жайгаштырылышын жана пайдаланылышын мүнөздөйт;
3) баланстын айрым түрлөрүндө (төлөм балансы ж. б. у. с.) кирешелердин чыгашалардан ашып кетүүсү.
Вознесен (Нуриман району, Башкыртстан)
Вознесен — Башкыртстандын Нуриман районундагы айыл, Николь айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 37 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Арбитраждык комиссия
Арбитраждык комиссия – биржа алдында түзүлгөн комиссия; биржада катталган бүтүм катышуучуларынын ортосунда чыккан талаштарды чечүү иштерин аткарат (кара:Биржа бүтүмү). == Колдонулган адабияттар ==
Сортам (дарыя)
Сортам — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу, Курган облусу, Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сортамак дарыясынын оң жээгинен 2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — РФ менен Казакстан Республикасы чек арасынын аягына чейин Чоң Уват көлүн кошпогондо Чоң Уват Суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Ишим (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү), дарыя бассейни — Иртыш.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Акбуура, ураан
Ак буура - сол канаттагы басыз уруусунун аскердик урааны катары белгилүү. Этнонимдин экинчи компоненти “тукумдатуучу төө” маанисин берет.