cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кайыпова Жумабүбү Баялы кызы
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Жээналиев Нурланбек
Жээналиев Нурланбек 1960-жылы 1-ноябрдаСузак районунун Орто-Азия айылында туулган.
Жашыл көз сымалдуулар
Жашыл көз сымалдуулар (лат. Chlorophthalmidae) —  океандарда, деңиздерде жашоочу балыктардын бир тукуму, буларга жашыл көздөр уруусу (лат. Chlorophthalmus), анын төмөнкү түрлөрү: Агассиц жашыл көзү (Ch. agassizi), Бразилия жашыл көзү (Ch. brasiliensis), кадимки жашыл көз (Ch. agassizi) жана ушундай сыяктуулар кирет.
Ийбараттуу үлгү-насыят
Ийбараттуу үлгү насыят- адабияттагы дидактикалык-аллегориялык жанр. Эки мааниде колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
[Категория: Акын- жазуучулар]]
Коракоид
Коракоид (os coracoideum, korakoeides - кузгунтумшук сөөк) - омурткалуулардын омуроо курчоосунун жуптуу сөөгү. Далыга ашталып күң жиликтин башы бекиген чуңкурчаны пайда кылат. Жерде-сууда жашоочулар, сойлоктор жана канаттууларда алдыңкы учу төш сөөк менен ашталат.
Август
Август же баш оона — Григориан жылнаамасы боюнча 31 күндөн турган сегизинчи ай. Рим императору Августтун ысымынан аталган.
Байыркы римдиктер боюнча - алтынчы катарда турат, анткени Цезардын реформасынан улам жыл башы жалган куран айынан башталчу. Башында бул ай «секстилий» (лат.Sextilis — алтынчы) деп аталчу. Учурдагы ысымы рим императору Октавиан Августун атынын коюлган (бул айда Клеопатра каза болгон). «Аугуст» (лат.augustus) латынча "кудайга тете", "улуу урматтуу" дегенди түшүндүрөт.
Туристтик уюмдар
Туристтик уюмдар - туристтик саякаттарды уюштуруучу жана туризмдин өнүгүшүнө жардам берүүчү улуттук, региондук жана Бүткүл дүйнөлүк коммерциялык же коммерциялык эмес мекемелер.
Европа өлкөлөрүндө пайда болгон (19-к.). Туристтик уюмдарга саякат жана экскурсия бюролору, балдардын экскурсия-туристтик станциялары,  туризм жана экскурсия боюнча кеңеш ж. б. мекеме, фирмалар кирет. Дүйнөдө 13 миңден ашуун улуттук, 100дөй эл аралык Туристтик уюмдар иштейт. Бүткүл дүйнөлүк туристтик уюм 1975-ж. негизделген. 1995-ж. КРде туризм жана экскурсия боюнча респ. кеңеш иштей баштаган. Бүгүнкү күндө 210 ар кандай туристтик фирмалар иштөө үчүн лицензия алышып, миңдеген Кыргызстандыктарды чет өлкөлөргө саякатка жиберишүүдө.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Камэрсей-Яха дарыясы
Камэрсей-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Покотыль-Кы дарыясынын оң жээгинен 77 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Каныбек Иманалиев
Каныбек Иманалиев — Кыргызстандык саясатчы, журналист, публицист. Кыргыз Республикасынын билим берүү министри (2023). Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин төрт чакырылышынын депутаты.
Өмүр баяны
Иманалиев Каныбек Капашович 1969-жылдын 11-майында Чүй областындагы Кемин районунун Кайыңды айылында туулган. Улуту – кыргыз, эки жогорку билимдин ээси, саясат таануу илимдеринин доктору. Үй-бүлөлүү, төрт баланын атасы. 1987 – 1989-жылдары СССР Куралдуу күчтөрүнүн катарында аскер кызматын өтөгөн. 1993-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетинин журналистика бөлүмүн эң жакшы баада окуп бүтүргөн. 1998-жылы «Политология» адистиги боюнча Россия Федерациясынын Президентинин алдындагы Россия мамлекеттик кызмат академиясын (РАГС) эң жакшы баада бүтүргөн. 2002-жылы Москва шаарында (РАГС) кандидаттык диссертациясын жактаган, 2010-жылы болсо Россия Федерациясынын Тышкы иштер министрлигинин алдындагы Дипакадемияда докторлук диссертациясын жактаган. Эмгек ишмердүүлүгүн 1992-жылы «Асаба» эркин гезитинде корреспондент болуп баштаган, ал жерде 1994-жылга чейин иштеген. 1994 – 1995-жылдары пресс-кызматынын референти, 1996-жылдын январь айында пресс-кызматынын жетекчилик ордуна дайындалган, 1996-жылдан 1999-жылга чейин Кыргыз Республикасынын Президентинин Пресс-катчысы. 1999 – 2004-жылдары «Учкун» АКнун Президенти. 2000 – 2005-жылдары № 2 Жал округу боюнча Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Эл өкүлдөр жыйынынын депутаты. Эл аралык жана парламенттер аралык байланыш боюнча комитеттин мүчөсү болгон. 2005-жылдын февраль айында № 62 Аламүдүн шайлоо округу боюнча Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешине депутат болуп шайланган. Бир катар мыйзам долбоорлорунун автору болгон. 2008 жылдан 2010 жылга чейин Кыргыз - Орус Славян Университетинин эл аралык байланыш боюнча проректору. 2010-жылдын ноябрь айынан тартып «Ар-Намыс» партиясынын тизмеси менен Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты. Эл аралык иштер жана парламенттер аралык кызматташтык боюнча комитеттин мүчөсү, ОБСЕде Жогорку Кеңештин өкүлү. 2002-жылы Парламенттер аралык КМШ ассамблеясы К. Иманалиевди «Древо дружбы» («Достук багы») алтын медалы менен сыйлаган. Каныбек Иманалиев – республикада көрүнүктүү журналист, публицист. Орус жана англис тилдеринде басылган «Кыргызстан (Слово о Родине)» китебинин, «Жоогазын ыры» («Тюльпаны пустыни»), «Кыргызские притчи», «Алтынкөлдүн аккусу», «Тагай бий» повесттеринин жана «Арзуу ыры» ырлар жыйнагынын автору. Ошондой эле кыргыз элинин тарыхы, маданияты, этнографиясы жөнүндө макалалар жана маалыматтар жыйналган «Кыргыздар» басылмасынын 10 томдугунун түзүүчүсү. 2009-жылы анын «Каганат» (Сокровенное сказание кочевников) китеби КМШ өлкөлөрү катышкан-мамлекеттирдин эл аралык сынагында «Наш современник» номинациясындагы I даражадагы Диплому менен сыйланган. 2010-жылы Улуу манасчы Саякбай Каралаевге арналган «Саякбай» («Баллада о гение») китеби басылып чыккан. Колдонулган булак.
Күрөң көкүрөктүү кыргый
Күрөң көкүрөктүү кыргый (Accipiter badius), (J.F. Gmelin, 1788)
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Орто жана Түштүк Азияда Арал деңизинен, Сумбара өрөөнүнөн, Талыштан, Фарстан чыгышты карай Гуанси жана Индокытай жарым аралынын чыгыш жээгине чейин. Түндүк тараптан Сырдарыя өрөөнүнө, Караталга, Илге, Балкашка, Гималайдын түштүк жантаймасына, Юнңнанга, Гуансиге чейин. Түштүккө карай Түндүк Йеменге, Фарска, Пакистанга чейин, Индияда жана Бангладеште, түштүк-чыгышта Түштүк Азиянын океан жээгине чейин, Мңянмада. Африкада Сахарадан түштүктү көздөй, Аравиянын түштүк-батыш бөлүгү. Шри-Ланка, Никобарские, Хайнанң аралдары. Кыргыз Республикасында анда-санда Фергана өрөөнүндө уялоосу ыктымал. Маданий ландшафттык өзөндөрдү артыксынтат, түндүк бөлүктө учуп өтүүдө жана уялоодо сейрек кездешет, бийик тоого көтөрүлбөйт, мисалы, Гималайда деңиз денгээлинен 1300 м бийиктикке чейинки жерлерде жашайт. Чүй өрөөнүндө уялоо мезгилинде табылган.
Жашаган аймактары
Бир аз токойлуу жапыз жана бийик тоолуу ландшафттык өзөндөр, токойлуу жантаймалуу саванналар, көпчүлүк учурда маданий зоналар.
Саны
Азыркы учурдагы саны боюнча маалымат жок. 1930-жылга чейин Д.П. Дементңев жай мезгилинде Ош шаарынын тегерегинде табылган чүйлүлөрдүн терилеринин сериясын алган.
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Ургаачысы эркегинен чоңураак. Бир аз гана токойлуу ачык жайларда жашайт, туташ токойлордон алыс. Аңчылыкка ылайыктуу жери – кишинин турак жайына жана айыл-чарба жерлерине жакын жайгашкан бийик бактардын топтору. Жалбырак арасынан карап туруп, азыгы коркунучту байкагыча тике ылдый түшөт. Кескелдириктерге, майда кемирүүчүлөргө жана канаттууларга аңчылык кылат. Балапандарын азыктандырууда короолордон жөжөлөрдү ташышы мүмкүн. Уясын бактын башына салат. Үчтөн төрткө чейин кубарыңкы агыш көк түстөгү, кээде боз майда тактары бар жумуртка тууйт. Эркеги да, ургаачысы да тукумуна бирдей кам көрөт, бирок жумуртканы ургаачысы гана басып чыгарышы мүмкүн.
Чектөөчү факторлор
Уялоого ылайыктуу жерлерге күчөп жаткан чарбалык басым, мыйзамсыз атуу жана кармоо.
Көбөйтүү (колдо багуу)
Кыргыз Республикасында колдо багылбайт. Чүйлүнү жергиликтүү жашоочулар тарабынан аң куш катары колдонгон учурлары да кездешүүсү мүмкүн.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Чүйлүнү коргоо үчүн атайын иш-аракеттер жүргүзүлгөн эмес.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Маданий ландшафттагы уялоо жерлерин уруксатсыз кыш мезгилинде бак кыюулардан сактоо керек, уялоо учурунда чүйлү тарабынан үй канаттууларынын санына келтирилген зыянды фермерлерге компенсациялоонун системасын ойлоп чыгуу керек. Фергана өрөөнүндөгү уялоо жерлерин иликтөө, табылган уяларды картага түшүрүү, бул түрдүн санынын ар бир жылдык динамикасына мониторинг жүргүзүү зарыл.
Статусу
VI категория Near Threatened, NT: R. Кыргызстандын авифаунасында тукумдун 10 түрүнүн бири. A.b.cenchroides (Severtzov, 1873) түрчөсү кездешүүдө.
Бакы Өмүралиев
Бакы Өмүралиев – драматург, театр артисти, киноактер Кыргыз Республикасынын адабиятына жана искусствосуна эмгек сиңирген ишмер.
Өмүр баяны
Бакы Өмүралиев Жумгал районундагы Жаңы-Арык айылында 1932-жылы 1-январда туулган.
Ата-энесинен эрте ажырап, 1941-жылдан 1949-жылга чейин Чаектеги балдар үйүндө тарбияланган. 1951-жылы Чаек орто мектебин аяктаган. 1955-жылы Ташкент шаарындагы А.Островский атындагы театр өнөрү институтун бүтүргөн. Ал эми 1973–1975-жылдардын ичинде чейин Москвадагы СССР Жазуучулар союзунун алдындагы Жогорку адабият курсунун угуучусу болгон.
1955–1973-жж. чейин Б.Өмүралиев Кыргыз академиялуу драма театрында актер, 1975–1984-жылдары Кыргызстан Жазуучулар союзунун башкармалыгынын катчысы жана адабий кеңешчиси болуп, 1986-жылдан Кыргыз ССРинин Маданият министрлигинин системасында эмгектенген.
Б.Өмүралиев адабий чыгармачылык менен 1960-жылдан баштап алектене баштаган. Ал «Ата сөзү – ар намыс», “Унутулгус күндөр», «Мен билем, тоолор билет», «Жаңырык», «Жолчубектин көпүрөсү» ж.б. пьесаларды жараткан жана аларды «Жаңырык» аттуу тандалма пьесалардын жыйнагына киргизип басып чыгарган. Б.Өмүралиев кийинки жылдары Ч.Айтматовдун чыгармалары боюнча балдар үчүн «Найман эне», «Бугу эне» деген пьесаларды жаратып, аларды көрүүчүлөр жылуу кабыл алган. «Найман эне» пьесасы 1996-жылы I7 өлкө катышкан Ташкент фестивалында башкы сыйлык Гран-Прини жеңип алган.
«Мансуровдун үй-бүлөсү» пьесасы Советтик драматургиянын үлгүсү катары Москвада басылып чыккан бир томдукка кирген.
Анын «Мен билем, тоолор билет» аттуу драмасы орус, украин тилдеринде жарык көргөн. Б.Өмүралиевдин калемине Кыргыз мамлекеттик искусствосунун өсүшүндөгү көйгөйлөргө, кыргыз театрынын жана кино искусствосунун көрүнүктүү ишмерлеринин чыгармачылыктарына арналган бир катар публицистикалык макалалар таандык.
1971-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. 1982-жылдан СССР Кинематографисттер союзунун мүчөсү.
Пьесалары
Ата сөзү – ар намыс Унутулгус күндөр Мен билем, тоолор билет Жаңырык Жолчубектин көпүрөсү Шаа мүйүзү менен Биринчи келгин Эсирген ата – эрксиз кыз Ырайымсыз ынтымак Найман эне
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде Жаңырык: Драмалар. - Ф.: Кыргызстан, 1979. - 132 б. Мен билем, тоолор билет: Драмалар.  Ф.: Кыргызстан, 1982.  192 б. Пьесалар. - Ф.: Кыргызстан, 1984, - 350 б. Орус тилинде Знаю я, знают горы: Драма.  М.: ВУОАП, 1971.  60 с. Башка элдердин тилдеринде Знаю я, знают горы: Драма.  Киев: 1972.  78 с.  укр.
Талды-Булак (Ермекеев району, Башкыртстан)
Талды-Булак — Башкыртстандын Ермекеев районундагы айыл, Восьмомарт айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 46 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Акын Шадыкан уулу
Акын Шадыкан уулу (1901, Өзгөн району, Ана-Кызыл айылы —?)— манасчы. А. «Манас» айтканды атасынан үйрөнгөн. Атасы Шадыкан сыяктуу эле ал «Манастын» төрт бөлүмүн («Манас», «Семетей», «Сейтек», «Чийтек») айткан. 1952-ж. анын вариантынын «Манас» бөлүмүнөн Манастын туулушу жана балалык чагы, Манастын кан (башчы) болуп урушка жарап, Кошойго жана Канкожого жолукканы, Манастын мусулмандарга келген калмактарды кууп, эл коргоп кыргыздарды топтогону, Чоң казаттын башталуу себептери, Манастын өлүмү эпизоддорунун кыскача мазмуну жазып алынган.
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Агаяр
Агаяр-эпизоддук каарман,кытай мергени.Агаяр Чоң казатта Бокмурунду атып өлтүргөнү гана айтылат.
Кыргый
Кыргый (лат. Accipiter nisus, Ястреб-перепелятник, Bayağı atmaca), - карчыга сымалдуулар (Accipitridae) уруусуна кирген күндүзгү алгыр куштардын (Accipitres) бир түрү.
Кыргыйдын эркеги чыбый, ургаачысы - кыргый аталат.
Мүнүшкөрчүлүктө
Кыргыйдын жакшы кыраандары чил, кара боор, кыл куйрук, таан, сагызган алат. Кекилик,өрдөк, кыргоолдордун балапандарына эле катылбаса, чоңдоруна алы жетпейт. Өрдөктүн чүрөктөрү менен бөдөнөнү кыргыйдын баардык түрү ала берет. Чарчашпайт. Тажашпайт.
Эларалык уюмдун уставы
Эларалык уюмдун уставы – эларалык уюм иш-аракетинин мүнөзү менен мазмунун, негизги милдети менен максатын аныктай турган эларалык көп тараптуу макулдашуу же дагы башка уюштуруу актысы. Адатта, ал анын башкы органын (жалпы жыйын, аткаруу органы, катчылык ж. б.), алардын арбиринин ыйгарым укуктарынын алкагын, ошондой эле анын түзүлүү тартибин жана алардагы уюм мүчөлөрүнүн өкүлчүлүгүн аныктайт. Э. у. у. уюм мүчөлөрүнүн кызматташуусунун негизги принциптеринин жана анын алдында турган милдеттерди чечүү ыкмаларын аныктайт. Эреже катары, чечимдерди иштеп чыгуу жана аны кабыл алуу жолжоболорун дагы көрсөтөт. Мындан сырткары, бул документтерде уюмдун мүчөлүгүнө кабыл алуу жана мүчө катарынан чыгуу же чыгаруу тартиби да аныкталат, кээде уюм мүчөлөрүнүн ортосундагы талаш-тартыштарды, анын ичинде уюштуруу актысын чечмелөөдөн улам келип чыккан талаштарды да чечүү тартиби белгиленет.
Жашыл жон
Жашыл жон (лат. Alosa chrysochloris) — айнакөз балыктардын бир түрү.
Абалаковдор
Абалаковдор - ага-ини орус альпинисттери; Кавказ, Тянь-Шань, Памир, Алтай тоолорунун бийик чокуларына көп жолу чыгышкан. Виталий Михайлович (13.1.1906, Енисейск 26.5.1986, Москва) инженер-конструктор, спортсмендердин машыкканын так аныктай турган 100 чамалуу прибордун автору. СССРдин эмгек сиңирген спорт чебери (1941), СССРдин эмгек сиңирген машыктыргычы (1961). Ал баштаган альпинисттер Ленин (Памир, 1934), Кантеңир (Теңир-Тоо, 1936) чокуларына биринчи жолу чыгышкан, жеке өзү ал чокуга үч жолу чыгып барган. Евгений Михайлович (4.2.1907, Енисейск 23.3.1948, Москва) скульптор, дүйнөнүн 13 эң бийик чокуларына (анын ичинде Коммунизм, Памир, 1933, Кантеңир, Теңир-Тоо, 1936) биринчи чыгуучулардан. СССРдин эмгек сиңирген спорт чебери (1941). Памирдеги бир бийик чокуга Е. М. Абалаковдун ысмы берилген.
Катышер (дарыя)
Катышер — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лобва дарыясынын сол жээгинен 204 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Авторитаризм (жеке бийлик)
Авторитаризм (жеке бийлик) (лат. autoritas  – бийлик) – саясий бийлик тартибинин бир түрү (демократия, тоталитаризм сыяктуу эле). Кандайдыр бир даражада жарандардын саясий эркиндигин, баарыдан мурда оппозициячыл уюмдар менен басма сөздүн эркин иш-аракетин чектеген, негизги, баардык десек да болот, мамлекеттик бийлик тизгини бир колго (президент, монарх, премьер-министр), же төбөлдөр тобуна топтогон түзүлүш. Шайлоолор менен жалпы элдик добуш берүүлөр өкмөт көзөмөлү астында өтөт жана көпчүлүк учурда шарттуу түрдө, же будамайлоо жолу аркылуу жүргүзүлөт. Бийлик жол-жобосу менен коомдук-саясий карым-катнаштардын мүнөзү баш мыйзам ченемдерине да, жөн мыйзам ченемдерине да дал келбейт, же алар демократиялык нугунан тайганына карабастан өзгөртүлө берет. Мүнөзүнө жараша жеке бийлик тартибинин ченемдүү бийликтен тартып (м.: Франциядагы 1958–1969-жылдар аралыгындагы де Голлдун тартиби) кызылкамчы бийликке чейинки (аскердик, аскердик-полицейлик) аргандай түрлөрү кездешет. Бирок, кандай А-дин тушунда болбосун, өкмөт коомдун баардык катмарын толук көзөмөлдөй албайт. Анын тоталитаризмден айырмасы ушунда. ==Колдонулган адабияттар==
Карбекова Азиза
Карбекова Азиза 1974-жылдын 7-январында Сузак районуна караштуу Октябрь кыштагында туулган.
Жашыл балык
Жашыл балык (лат. Crenilabrus tinea) — калың эриндүү балыктардын бир түрү.
Абал параметрлери
Абал параметрлери, термодинамикалык параметрлер термодинамикалык системанын абалын мүнөздөөчү физикалык чоңдуктар. Аларга температура, басым, көлөм, магниттелиш, электр поляризациясы жана башкалар кирет. Абал параметрлери экстенсивдүү жана интенсивдүү болуп эки түргө бөлүнөт. Экстенсивдүү абал параметрлери көлөм, ички энергия, энтропия, энтальпия жана башка системанын массасына пропорциялаш. Интенсивдүү абал параметрлери системанын массасына көзкаранды эмес, аларга басым, температура, концент., магниттик индукция жана башкалар кирет. Тең салмактуу системанын абалын саналуу гана абал параметрлери менен белгилөөгө болот.
Орозо айт
Орозо айт / Ид аль-Фитр (عيد الفطر) — мусулмандардын диний майрамы. Орозо аяктагандан кийин өткөрүлөт. Жылына рамадан айында 12 жаштан жогорку мусулмандар 30 күн орозо кармоого парс делинет. Орозонун акыркы күнү «айбашы» аталып, ар бир үйдө боорсок бышырылып, арбактарга куран түшүрүлүп, кайыр-садага берилет. Эртеси орозо айт майрамы башталат. Күн жаңы чыкканда эркектер жакшы кийим кийип, атка минишип, эркек балдарын да жасалгалуу кунан-тайларга мингизип алышып, айт намазга жыгылганы барышат; кыбыла тарапты карап намаз окушат. Намазга келгендер «намаз акы» деп акча ташташат. Намаздан кийин жаш өзгөчөлүгүнө жараша (чалдар, кемпирлер, аялдар, эркектер, келин-кыздар, балдар) топ-топко бөлүнүп алышып, кыдырата үйлөргө кирип айтташат; ар бир үйдөн даам ооз тийишип, өлгөндөргө куран түшүрүшөт.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Татаал куймулчак
Татаал куймулчак (лат. sacrum) - арткы көкүрөк (жетим аркалар), бел, куймулчак омурткалар жана бир нече алдыңкы куйрук омурткалар менен биригип(ашталып) канаттууларга гана мүнөздүү Т. к. пайда кылат. Т. к. менен арткы курчоонун сөөктөрү бири-бирине ширелип кыймылсыз бекип арткы буттарга бекем таяныч пайда кылат.
Мисс (Туй куймасы)
Мисс — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Туй дарыясынын оң жээгинен 14 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 125 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чекит
Чекит — жай сүйлөмдүн аягына же сөздүн кыскартылып, бир же бир нече башкы тамгалары гана жазылганда коюлуучу тыныш белги.
Шалта (Сокулук району)
Шалта (Шалта) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Сокулук районундагы айыл. Гавриловка айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 302 киши.
Ручь-Ю 1
Ручь-Ю, 1 — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ручь-Ю дарыясынын оң жээгинен 65 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 48 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эл аралык экономикалык укук
Эл аралык экономикалык укук ― эл аралык укук тармагы, мамлекеттердин жана эл аралык укуктун башка субъектеринин ортосундагы экономикалык мамилелерди жөнгө салуучу принциптердин жана ченемдердин жыйындысы. Экономикалык мамилелерге соода-сатык, ошондой эле өндүрүштүк, илимий-техникалык, валюталык-каржы, транспорт, байланыш, энергетика, интеллектуалдык менчик, туризм ж. б. чөйрөлөрдөгү коммерциялык мамилелер кирет. Ошого байланыштуу Э. э. у. эларалык соода укугу, эларалык валюталык-каржы укугу (салттуу) ж. б., илимий-техникалык кызматташтык укугу (калыптана баштаган) деген сыяктуу тармакчаларга ээ.
Акынбек (Акымбек, Акунбек)
Акынбек (Акымбек, Акунбек) — Манас эпосунун эпизоддук кейипкери, Меңдибайдын. атасы. Кыргыздардын жыйындарында катарда саналуучу уруу башчысы. Эпосто уруусу өзбек, набат, нойгут делип түрдүүчө берилет (Сагымбай Орозбаков, 1. 250; 2. 24, 68, 94, 383), ошондой эле Меңдибай тууралуу кеп болгондо Акымбек же Акынбек уулу Меңдибай делип айтылат (Сагымбай Орозбаков, 1. 41; 2. 372, 378).
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Чодоева Кимсан
Чодоева Кимсан 1921-жылы 15-сентябрда, азыркы Сузак районунун Кедей-Арык айылында туулган.
Днепровка (Миякин району, Башкыртстан)
Днепровка — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Миякибашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 106 киши. Почта индекси — 452096, ОКАТО коду — 80244845006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Теңизбай ашуусу
Теңизбай ашуусу — Алай кырка тоосунда. Дароот (Кызыл-Суунун оң куймасы) жана Кичи-Алай сууларынын башанан орун алган. Бийиктиги 3627 м. Ашуунун аймагында пермдин башында пайда болгон сиенит, диорит, гранит-диорит интрузия тектери жатат. Мойногу түзөң, капталдары тик эмес, кышында аз убакыт бекип калат. Ашуу илгертен эле Алай менен Фергананы байланыштырып турган. Мал чарбасында мааниси зор.
Жамаат
Жамаат – адамдардын шериктешүү формасы; өндүрүш каражаты жалпы менчик болуп, чарбаны биргелешип жүргүзүүгө, өндүрүлгөн нерселерди тең бөлүштүрүү негизинде пайда болгон коом. Уруучулук коомдогу жамаат өндүрүштүк, үй-бүлөлүк, тиричиликтик, идеологиялык функцияларды жөнгө салган маанилүү социалдык организм болуп саналган. Коомдошуп жашоосунун бара-бара татаалданышы менен адамдардын топтошуп жашоолору да алардын ири жана чакан топторун жаратты. Айылдык, коммуналдык, конфессиялык, улуттук жана башка жамааттар келип чыкты. Жамааттар карама-каршы функцияларды аткарып келүүдө. Бир жагынан бул өз мүчөлөрүн калкалап алууга жөндөмдүү демократиялык институт болуп саналса, экинчи жагынан жамаат мамлекет жана адамдар тарабынан фискалдуу максаттарга, башкача айтканда жамааттык жумушта ар бир мүчө бири-бирине кепил болуп, алардын жооптуулугу сыяктуу каражаттар катары пайдаланылган. Өнөр жай өндүрүшү менен тикелей байланыштуу жаралган соода-сатык мамилелери элеттик жамааттарды талкалап, алардын ордун фермер чарбалары жана латифундисттер ээлеген. Маркетинг системасынын европалык өнүгүү шарттарында шаардык жамааттар да талкаланып жок болгон. Бирок, Азия, Африка жана Америка континенттеринин айылдык жамааттары азыркыга чейин сакталып, өз жашоосун улантууда. Азыркы кездеги жамааттар өз мүчөлөрүнүн биргелешкен ишмердүүлүгү менен бириктирилген жана жергиликтүү өз алдынча өзү башкарган системага ээ социалдык майда уюм болуп саналат.
Декабрь
Декабрь (орус. Декабрь, лат. December) — Григориан жылнаамасы боюнча кыштын биринчи айы,31 күндөн турган он экинчи ай болуп саналат. Байыркы римдиктер боюнча - тогузунчу катарда турат, анткени Цезардын реформасынан улам жыл башы жалган куран айынан башталчу.
Айбельштадт
Айбельштадт (Eibelstadt) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан Шаар. Төмөнкү Франкония административдик округуна карайт. Вюрцбург районуна кирет.
Калкы - 2813 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 7,07 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 6 79 124. Мэр — Хайнц Кох.
Оуэн Колфер
Оуэн Колфер (англ. Eoin Colfer; 1965-жылдын 14-майында туулган) — балдар китептерин жараткан ирландиялык жазуучу. Ал жазуучулукка биротоло кирип кеткенге чейин башталгыч класстардын мугалими болуп иштеген. Ал "Артемис Фоул" (англ. Artemis Fowl) циклинин автору катары белгилүү. 2008-жылы сентябрда Колферге "Автостоп менен галактикага кантип барыш керек?" (англ. Hitchhiker's Guide to the Galaxy) сериясынын "Анан дагы..." (англ. And Another Thing...) аттуу алтынчы бөлүмүн жазуу тапшырылып, ал 2009-жылы октябрда басылып чыгарылган.
Өмүр таржымалы
Оуэн Ирландиянын Уэксфорд жергесинде туулган. Ал "Артемис Фоулдун" биринчи китебин жарыкка чыгарып, New York Times гезитинин бестселлерине айланганда жана бир нече уландыларын жазганда 2001-жылы дүйнө жүзү боюнча атак-даңкка жеткен. Анын башка популярдуу чыгармаларынын арасында "Жарым ай изилдөөлөрү" (англ. Half Moon Investigations), "Каалоо тизмеси" (англ. The Wish List), "Адаттан тыш болгондор" (англ. The Supernaturalist) жана "Оуэн Колфер уламыштары" (англ. Eoin Colfer's Legends) циклдери бар. 2008-жылдын январында Колфер дагы бир бестселлер болгон "Учкуч" (англ. Airman) чыгармасын жараткан. Бүгүнкү күнгө чейин анын китептеринин жарымынан көбү New York Times гезитинин тизмесине, жок эле дегенде, бир жолу илинген.
Соус Томс Ривэ (Нү-Жерси)
Соус Томс Ривэ (Нү-Жерси) (South Toms River) — Нү-Жерси штатынын Оушен округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3684 киши. Болжолдуу аянты - 3.2 км². FIPS коду — 34-69510.
Апостроф
Апостроф (грекче apostrophos - бир жагына же артына багытталган) - 1) кээ бир чет тилдеринде энчилүү аттардын жазылышында (мисалы, Д'Обиньи, О' Коннор); 2) жазууда түшүрүп коюуга боло турган тамгалардын ордуна (мисалы, объект - об'ект); 3) редукцияланып таптакыр түшүп калган үндүү тыбышты транскрипциялоо үчүн колдонулуучу үтүр сыяктуу белги.
Жашыл мукурлар
Жашыл мукурлар (лат. Chloris) — мукурлар тукумундагы чымчыктардын бир уруусу, буларга төмөнкү түрлөр кирет: Кытай жашыл мукуру (лат. Ch. sinica), кадимки жашыл мукур (Ch. chloris) жана ушундай сыяктуу.
Авторлоштук
Авторлоштук – эки же андан көп адамдын биргелешкен чыгармачыл эмгеги менен жаратылган, автордук укуктун объектиси болгон чыгармага, ойлоп табууга, өнөржайлык үлгүгө карата автордук укук. Чыгарма ажырагыс бир бүтүндү түзөбү же өзалдынча мааниге ээ бөлүктөрдөн турабы – буга көзкарандысыз түрдө автордук укук авторлоштордун баарына бирдей таандык. Чыгарманы бүтүн пайдалануу укугу алардын баарына чогуу тийиштүү. Авторлоштордун өзара мамилелери алардын макулдашуусу менен аныкталышы мүмкүн. ==Колдонулган адабияттар==
Зенги баба
Зенги баба – элдин ишениминде уйдун колдоочу пири, ээси. Диний түшүнүктө Зенги бабага жылоологон адамдын уюнун тукуму көбөйүп, бай болот.
Жылкы байыркы кыргыздын тарыхында
Жылкы байыркы кыргыздын тарыхында Коло доорунан тартып жылкы кыргыз элинин турмушунда орчундуу орунду ээлеген. Алгач жапайы жылкы тамак, азык катары колдонулган. Б.з.ч. 3-миң жылдыктан жылкы колго үйрөтүлүп мингич, унаа катары колдонулушун коло дооруна тиешелүү Саймалыташ, Алайдагы Тергенташ аска бетине тартылган сүрөттөр далилдейт.
Коло доорунда жылкынын бою кыска, чыдамдуу, буттары ичке, башы кичине, моюну узун болгон. Биздин замандын башында Дабан мамлекетинин жылкылары жогору бааланган. Кытайлар Дабандын борбору, Эршинин аттарын алууга куштар болушкан. Ошол себептүү б.з.ч. 104, 99-ж. кытай аскерлери Дабанга кол салган. Аравандагы Дулдулата мазарындагы аска бетине тартылган сымбаттуу жылкы профессор А.Н.Бернштамдын пикиринде Эрши жылкысына кирет.
6-кылымдан Евразиянын тоолуу, талаалуу тилкесинде Улуу көч доорунун улантуучуларынын эстеликтери тарай баштайт. Адамдын жылкы менен көмүлгөн көрүстөндөрү, маркумга арнап орноткон балбал таштары, байыркы түркий руна жазуулары жана аска бетине тартылган атчан жоокерлердин сүрөттөрү ушул доордун мүнөздүү эстеликтери болуп саналат. Айрым көрүстөндөрдө жоокердин, аял кишинин жана баланын жанында ээр токумдуу жылкы сөөгү кездешет. Айрымдарынын жанында жылкы жок. Балким, коомдун кээбир мүчөлөрү жылкыны кошо көмүүгө чамасы келбесе керек.
Жылкынын кошо көмүлүшү тиги дүйнөдө маркумга кызмат кылуу ишенимине байланыштуу. Байыркы түркий калктарынын чарбалык, согуштук турмушундагы жылкынын жогорку ролу алардын руханий дүйнөсүнө таасирин тийгизген. Жылкы менен байланышкан ырым-жырымдар Саян-Алтай, Орто Азия калкында кеңири учурайт.
Атчан жоокер келбети байыркы түркий калктарынан калган археологиясында, таш бетине тартылган эстеликтеринде - Енисейдин Сулек деген жериндеги, Кочкордогу Көкса Бөйрөкбулактан табылган жоокерлердин көлөмдүү сүрөттөрү көп кездешет. “Манас” эпосунда жана бөлөк кенже эпостордо жоокер менен анын атынын ортосундагы үзгүлтүксүз байланыштар кенен чагылдырылат. С.Орозбаковдун айтуусунда 129 тулпардын аттары аталып, бир канча тулпардын сын-сыпаты жоокердин образы менен бирдей даражада сүрөттөлөт. 13-14-кылымдагы көрүстөндөрдө жылкы көмүлбөсө да, ордуна ат жабдыктары(ээр, үзөңгү, жүгөн, ооздук, басмайылдын тогосу)коюлган. Мүрзөлөрдөгү эстеликтерге маркумдун жылкысынын куйругун илип коюу сакталган. Адам каза болгондо жылкы союу байыркы салттарга тыгыз байланыштуу.
Кайбылдаев Асан
Кайбылдаев Асан Жыгаччы, абаз изилдөөчү. 1929-ж. Ак-Суу районундагы Боз-Учук айылында төрөлгөн. Жогорку билимдүү филолог. Устачылык шыкты аталаш агасы Абдылда Дөнөнбай уулунан алган. Ал чоң комузчу жана комуз уста болгон. Өз атасы да комуз черткен. Асандын чапкан комузу башкалардан айырмаланат. Жердигин жергиликтүү өрүктөн тандайт. Аны кыш айларында кыркат (себеби, декабрь, январь айында жыгач «уйкусурап» турган чагы, февралдан тамыры ойгоно баштайт). Ак-Суудагы Түргөн суусунун жээгиндеги «кайың боз карагайдан» комузга капкак жасайт. Жыгач тарамы күдүрөйүп көрүнүп, ал комуз капкагы үчүн табылгыз материал. Асан устаты Абдылданын айтуусу боюнча комуз капкагынын ичине ага тийбегидей кылып гитаранын үч кылын тагат. Комузду капкактап, кылын тагып черткенде ал жагымдуу жардамчы үн чыгарат. Бул ыкманы башка эч ким колдоно элек. Ал комуздун тулкусуна кооздоо, куранды жолотпойт. Анткени комуздун добушун качырат. Комуз чабууда уста жыгачты кыйып, каны-сөлү кача электе дароо чабат. Улам муздак сууга салып турат. Ал жарака кетирбей, жумшартат. Комуз бетин түптүз кылат (бети аз эле дөмпөк же кайкалак болсо добуш бузулат). Мындан сырткары устанын байкоосу боюнча комуздун чарасы менен моюнунун узундугу тепетең болушу керек. Эгер моюну узун болсо манжалар кылды басууга жетпей, басуу аралыгы алыстайт.
Чарадан кыска келсе манжалар бүрүшүп калат. Комуздун моюну жоон болсо беш манжа бүт ойной албайт. Бармак жетпейт. Моюн өтө ичке болсо, манжалар ийилип калат. Асан күү чертүүдө баш бармакты иштете билет. Ал Ыбырай Туман уулуңун ичегиден кыл жасоо ыкмасын өздөштүргөн. Атактуу комузчу беш манжасын түгөл иштете билген. Калган комузчулар кылды басууда көбүнчө үч манжасын гана кыймылдатат. Асан комуз чабууда көл кылаасындагы комузду өтө чебер жасаган Жансерке, Кузьма, Чалагыз сыяктуулардын ыкмаларын өздөштүргөн. Ал усталар учурунда Карамолдо, Ыбырайларга комуз чаап берип турушкан. Алардын аспапкуралдары балта, чот-керки, үшкү, балка, маки гана болгон. Асан сүрөтчү-флорист дагы. Ал жыгач дарактарынын бутактарынан, тамырларынан, дүмүрлөрүнөн оңтоюна жараша сөлөкөттөрдү кылдат жасайт.
Баимбетова Бүсалима
Баимбетова Бүсалима 1924-жылы Жалал-Абад облусундагы азыркы Сузак районунун, Октябрь кыштагында туулган.
Кайбылдаев Асан
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Оромпой
ОРОМПОЙ – сыңар аяк секирип ойнолчу балдар оюну. Үч түрү бар: 1. балдар 2 тарапка (топко) бөлүнүп, тегерек тартып турушат. Чучукулак боюнча оюн баштоочу 1-топ сыңар аяктап (бир буту менен) секирип тегерете сызылган чийиндин үстүнө турушат да, сызыктын сыртындагы атаандаштарын тегеректин ичине киргизбей бүгүлгөн буту менен тебүүгө аракеттенишет. 2-топтун балдары тигилердин бирөө жыгылып же оболой түшкөндө, тептирбей тегеректин ичине кирип кетсе уткан болот. 2-топтун балдары сыңар аяктап тегерете сызылган чийиндин үстүнө турушуп, 1-топтун балдарын тегерекке киргизбөөгө аракет кылышып, оюнду улантышат. Бул оюн тегерек оропой деп аталат; 2. бир бутун көтөрүп, 2-буту менен корозчо сороктогон 2 бала ийиндери же омуроолору менен бирин бири ургулашат. Кимиси жыгылса же эки буттап басып калса, ошонусу жеңилген болот. Бул оюн короз оромпой деп аталат; 3. бир нече бала бир бутун көтөрүп, секирип чуркап жарышат. Ким мурда чекке жетсе, ал жеңет. Бул оромпой жарыш деп аталат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Аба менен жылытуу
Аба менен жылытуу - ысытылган аба жиберип, имаратты жылытуу системасы. Ал кайра айлануучу (жылыткычка берилген аба жылытылып жаткан бөлмөнүн ичинен алынат) жана желдеткич менен биргелешкен (жылыткычка берилген абанын жарымы жылытылып жаткан имараттан, ал эми калганы сырттан алынат) жылыткыч болуп айырмаланат. Мындай системада абаны алмаштыруу табигый (температуралар айырмасынан жана аба тыгыздыгынан) же мажбурлоо менен (желдеткичтин жардамы менен) болушу мүмкүн. Ал борбордук (бир агрегат бир нече бөлмөнү тейлейт) жана жергиликтүү (жылытылуучу бөлмөгө коюлган) жылытып-желдеткич агрегаттар менен ишке ашырылат.
Терс-Агар мөңгүсү
Терс-Агар мөңгүсү — Чоң-Алай кырка тоосунун түндүк капталындагы өрөөнтибиндеги мөңгү. Узундугу 4,5 км, аянты 3,4 км, көлөмү 0,3 км. Кызыл-Суунун сол куймасы Алтын-Дара суусунун алабынан орун алган. Башы деңиз деңгээлинен 5480 м, этеги 4500м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 4700 м, абляция областынын 1,5 км. Мөңгүдөн Терс-Агар суусу башталат.
Эл аралык экономикалык уюмдар
Эл аралык экономикалык уюмдар ― кызыкдар өлкөлөрдүн өкмөттөрү же мамлекеттик органдары, чарбалык уюмдарынын ортосундагы келишимдердин (макулдашуулардын) негизинде алардын иш-аракеттерин (чечимдерин) координациялоо, экономиканын, илим менен техниканын белгилүү тармактарында кооперациялануу же биргелешкен өндүрүштүк-чарбалык ишмердикти жүзөгө ашыруулары үчүн түзүлгөн ар кыл түрдөгү түзүлүштөрдүн тутуму. Мүчөлүк үлүштөрдүн эсебинен түзүлөт, уставдын негизинде аракеттенет, катышуучу тараптардын өкүлдөрү тең катышкан жетекчи органы болот.
Түгөл-Сай археологиялык комплекси
Түгөл-Сай археологиялык комплекси – Жумгал районунун, Түгөл-Сай айылынын жанындагы 10–12-кылымдарга таандык 6 шаар чалдыбары жана 1–10-кылымдарга тиешелүү 2 байыркы көрүстөн. Имараттын калдыгы, жыгач табыт, карапа сыныктары, малдын сөөгү жана башка табылган. Бул жерде металл өндүрүү кыйла өнүккөн. Шаарчанын айланасында темир эриткенден калган шлактар, кыш бышырган жерлер арбын. 1958–59-жылдары П.Н.Кожемяко изилдеген.
Калматов Сабыт
Калматов Сабыт 1925-жылы азыркы Сузак районунун Кашка-Терек айылында туулган.
Чон Ми Сон
Чон Ми Сон (전미선, Jeon Mi-seon) — Түштүк Кореялык актриса.
Өмүр баяны
Чон Ми Сон 1970-жылы 7-декабрда Сеул шаарында туулган. 1986-жылы биринчи жолу сериалга тартылган. Актриса 20га чукул тасма, 50гө жакын сериалдарда роль жараткан. Алардын арасында "Таң калычтуу үй-бүлө", "Чикагодон алынган жазуучу машина", "Желмогуздун күзгүсү", "Айдын кучагындагы Күн" сериалдары бар. Ал 2006-жылы Пак Сан Хун аттуу операторго турмушка чыккан. Алардын бир уул жана бир кызы бар.
Алакен
Алакен - кырк чоронун бири. Алымшаанын уулу, Албан уруусунан. Чоролордун ичинен көзгө атаар мергени катары айтылат. Манас Каныкейге күйөөлөп барганда ат чаап жар тандоо расиминде аты сегизинчи келип, нөөкөр кыз Өкүмканга үйлөнөт.
Бөйрөктүн түйдөкчөсү
Бөйрөктүн түйдөкчөсү - бөйрөктүн кыртыш катмарындагы капиллярлардан турган түйдөкчөлөр, адепки сийдикти кандан ажыратуучу түйдөкчөлөр.
Өмүралиев, Чоюнбек
Чоюнбек Өмүралиев (Тянь-Шань ооданындагы Куланак айылында 1952-жылы үчтүн айынын 10 (январь) туулган) - жазуучу. 1973-жылы КМУнун филология факультетин бүтүргөн. Нарын телерадиокомитетинде редактор, Нарын дубандык радиоберүүсүндө кабарчы, 1983-1985-жж. Нарын дубандык музыкалуу драма театрынын мүдүрүнүн орунбасары, 1985-жылы Кыргыз мамлекеттик телерадиокомитетинде, 1991-1995-жж. «Асаба» гезитинде кабарчы болуп иштеген. Ч.Өмүралиевдин «Эне» аттуу алгачкы китеби 1979-жылы жарык көргөн. Ал көптөгөн түрк элдеринин салттуу маданиятына арналган макалалардын автору. Көчмөн элдердин философиясына арналган «Теңирчилик» аттуу эки томдук чыгарма жараткан. “Огуз намэ” эпосу, Абулгазы бахадур хандын “Түрк санжырасы, Шаакеримдин “Түрк, кыргыз, казак жана хандар тарыхы”, Осмонаалынын “Кыргыз, Шабдан тарыхы”, Салават Юлаевдин ырлары ж.б. тилдеринен кыргыз тилине түз которулган. «Манас–1000» медалынын, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн жаштар сыйлыгынын ээси. Эл аралык Чыңгыз Айтматов коомдук академиясынын академиги. 1987-жылдан Жазуучулар жана 1980-жылдан Журналистер союздарынын мүчөсү. 1991-жылы республиканын жашоосундагы социалдык көйгөйлөр боюнча макалалардын сериясы үчүн, мыкты журналисттик иши үчүн чыгармачыл сынактын жыйынтыктары боюнча, КМШнын журналисттик конфедерациясынын сыйлыгы тапшырылган.
Китептер
Эне: Прозадагы ырлар, аңгемелер - Ф.:Мектеп,1979. - 44 б.
Тенирчилик: Философиялык эссе - Б.: Крон, 1994. - 288 б.
Бурут тамга-төрөн тил: Сөздүк эссе – Б.: Бийиктик, 2008. – 250 б.
Васильевка (Ермекеев району, Башкыртстан)
Васильевка — Башкыртстандын Ермекеев районундагы айыл, Ермекеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 12 киши. Почта индекси — 452198, ОКАТО коду — 80225807002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Агыдай
Агыдай-кырк чоронун бири,далычы.Чоролордун катарында дайыма саналып,"Агыдай далы көрүүчү,ашкере айтып берүүчү" деп сүрөттөлөт.Кээбир эпизоддордо Манас жоортулга чыгаарда Агыдайга далы ачтырып,иштин кандай аяктаарынан кабардар болот. Манас менен Кошой бирдикте Алты-Шаарды каратып,Котон шаарына келе жатканын угуп,шаар башкаруучусу Ороңгу аярларына бал ачтырат.Алардын ичинен Агыдай далы ачып,Манастын Котонду багынтаарын алдын ала айтат.Ороңгу коркуп качат,кошо качмак болгон элди Агыдай акыл айтып токтотот.Өз ыктыяры менен баш ийген Агыдайды Манас чоро кылып алып,Алты-Шаарга бек дайындайт.
Адабият
Манас энциклопедия. Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы.“Мурас” илимий-пропагандалык ишкер долбоору Бишкек,1995.
Канак-Кикя дарыясы
Канак-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кыпа-Корыль-Кы дарыясынын сол жээгинен 56 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чолок канат жашыл чегиртке
Чолок канат жашыл чегиртке (лат. Euthystira brachyptera) — жутчегирткелердин бир түрү.
Аба муздаткыч
Аба муздаткыч – өнөр жайларда, үй-тиричилигинде абаны муздатуучу, температура алмаштыруучу аппарат. Абаны муздатуунун негизги үч системасы бар: 1) түздөн-түз муздатуу муздатуучу агент (аммиак, фреон) муздаткыч камераларынын капталдарында орнотулган батареялар аркылуу акканда, ал камерадагы абанын жылуулугун өзүнө тартып алат; 2) туздардын эритмелери менен муздатуу эритмелерди же сууну форсунка менен чачыратканда аба муздайт; 3) айкалыштырылган муздатуу жогоруда аталган эки түрдөгү аппараттардын принциптери бирге иштетилет. Аба муздаткыч кургак жана буулуу болуп бөлүнөт. Муздатуу техникасында фарфор шакекчелүү муздаткыч кеңири таралган.
Скотт О’Делл
Скотт О’Делл (англ. Scott O'Dell; 1898-жыл 23-май — 1989-жыл 15-октябрь) — америкалык жазуучу. Анын жаш окурмандарга арналган 26 романы, чоңдорго арналган үч романы жана төрт нон-фикшн чыгармасы бар. Ал тарыхый көркөм чыгармаларды, анын ичинде негизинен Калифорния менен Мексиканын тарыхый жактары тууралуу бир нече балдар романдарын жазган. Балдар жазуучусу катары кошкон салымы үчүн ал 1972-жылы эки жылда бир берилген эл аралык Ханс Кристиан Андерсен атындагы сыйлыкка ээ болгон. Бул балдар китептерин жаратуучулар үчүн жеткиликтүү болгон эң жогорку сыйлык болуп саналат. Ал 1976-жылы Түштүк Миссисипи университетинин медальонун жана 1978-жылы Католик китепканалар бирикмесинин Регина медалын алган.
Чыгармалары
О’Делл "Көк делфиндердин аралы" (англ. Island of the Blue Dolphins, 1960) тарыхый романы менен белгилүү болуп, 1961-жылы "Нүбери" медалына жана 1963-жылы Германия балдар адабияты сыйлыгына татыган. Ошондой эле Лүис Кэрролл Шелф сыйлыгынын тизмесинде чыгарманын аты аталган. Ал дагы үч башка китеби менен жыл сайын өткөрүлгөн "Нүбери" сыйлыгында экинчи орунду алып калган. Алар: "Падышанын бешинчиси" (англ. The King's Fifth, 1966), "Кара бермет" (англ. The Black Pearl, 1967) жана "Ай тууралуу ырдагыла" (англ. Sing Down the Moon, 1970).
Март
Март (орус.Март, лат.Mārtius mēnsis «Марс айы», байыркы рим согуш кудайы Марстын ысымынан коюлган) — Григориан жылнаамасы боюнча үчүнчү ай, ал эми Байыркы Римче жылдын биринчи айы. Байыркы Римде согушту баштаганга эң жакшы ай болуп эсептелинген, анткени согуш кудайы Марс көмөктөшөт деген ойдо болушкан. 31 күндөн турат. Март айынын узактыгы 744 саат.
Байдулу
Колдонулган адабияттар
...
Ак-Булак (Түп району)
Ак-Булак — Кыргызстандын Ысык-Көл облусунун Түп районундагы айыл. Өзүнөн гана турган Ак-Булак айыл аймагына кирет.
Ысык-Көл ойдуңунун түндүк чыгышында, Күнгөй Ала-Тоонун этегинде, Каракол шаарынан 42 км, райондун борбору Түп кыштагынан 15 км түндүк-батышта, Балыкчы бекетинен 178 км аралыкта жайгашкан.
Күрмөнтү цемент жана кыш заводдору бар. Ал жылына республикада өндүргөн клинкердин 8,5%ин (83 миң т), цементин 8,0%ин (97,1 миң т) иштеп чыгарат. Орто мектеп, бала бакча, клуб, китепкана, оорукана бар.
1961-жылы 23-сентябрда шаар тибиндеги поселогу макамына ээ болгон, 2012-жылы 27-сентябрда айыл категориясына киргизилген жана анын базасында Ак-Булак айыл аймагы түзүлгөн. .
Калкы
Калкы ― 1062 киши (2009-жылы ).
Кабиров Сарымсак
Кабиров Сарымсак 1926-жылы азыркы Сузак районунун Сафаровка айылында туулган.
Бөгөл
Бөгөл - кырк чоронун бири.Баардык варианттарда эскерилет. Ар дайым Кайгыл, Тоорулчулар менен чогу айтылат. Манас күйөөлөп барганда ат чаап жар тандоодо Бөрүкөк тулпары менен жыйырма сегизинчи келип, тагдырына буюрган Жанымканга үйлөнөт.
Эл аралык эмгек уюму
Эл аралык эмгек уюму (ЭЭУ, International Labour Organization (ILO)) ― 1919-жылы түзүлгөн өкмөттөр аралык уюм. 1946-жылы ЭЭУ БУУнун эң алгачкы адистештирилген мекемеси болуп калган. 2005-жылга карата ЭЭУга 178 мамлекет (анын ичинде КР да) кирет. ЭЭУ эмгек шартын коргоо жана жакшыртуу, жумуш менен толук камсыз кылуу, жашоо-турмуш деңгээлин жогорулатуу, ишкерлер менен эмгекчилердин өзара кызматташуусун чыңдоо максатында өкмөттөрдү, ишкерлерди, эмгекчилерди теңдеш абалда бириктирип турат. Конвенциялар менен сунуштарды иштеп чыгат. ЭЭУ түзүмүн: Эларалык эмгек жыйыны, Административдик кеңеш, Эларалык эмгек бюросу, үч тараптуу комитеттер, аймактык жана атайын жыйындар түзөт.
Авторлоштуруу
Авторлоштуруу (англ. autorization  ) – банк ишинде электрондук документтин, же дайынкаттын, же өзүн көрсөткөн жактын ыйгарым укугун, же болбосо авторлугун аныктоо. Адатта электрондук документти А., магниттик же процессордук дайынкатты А., банк кызматынан пайдалануучунун жекече дене түзүлүш өзгөчөлүгүн А. (манжа изин салыштыруу ж. б.) болуп бөлүнөт. Ал эми электрондук документти анын өзүндөгү айрым сандык айырмачылыктардын, ошондой эле авторго гана таандык жашыруун жеке сандардын жардамы аркылуу А. сандык (электрондук) колтамга деген ат менен кеңири маалым. Ал төлөм тутумунун катышуучусу электрондук төлөм документтеринин түпнускалуулугу менен бүтүндүүлүгүн анын жардамы аркылуу ырастоочу жабдык. ==Колдонулган адабияттар==
Казаболотова Дамира Асек кызы
Казаболотова Дамира Асек кызы Чырмакчы жана саймачы. 1963-ж. Бишкек шаарында төрөлгөн. Орто билимдүү. Кинопрокатта фильмдерди көзөмөлдөөчү, Бишкектеги балдардын эстетикалык борборунда, Сүрөтчүлөр союзунун көркөм фондусунда чебер болуп узданган. Таянеси Батыркандын, энеси Шакендин таасиринде кичине чагынан эле өкмөттүк ири заказдарды аткарууга катышкан. Ага «Кыргызстандын герби», «Казакстандын герби», «Өзбекстандын герби», «Тажикстандын герби», «Молдавия республикасынын герби», Ш. Мамбетаипованын «Төө жетелеген кыз», «Мейман күтүү», «Бий», «Ак кеме» өңдүү чий чырмак эмгектеринин кагаз үлгүлөрү кирет. Дамира чебер аткаруучу катары абалы таанылып, кийин өз алдынча чыгарма түзүүгө бет бурат. Мында анын туштуктарга композиция түзүү ропорт (табакча) берүү аркылуу өзөктүү көрүнгөн ондогон чыгармалары бар. Анын «Конуш», «Төө жүгү», «Жылдыздуу түн», «Түгөлбай Сыдыкбеков» (портрет) өңдүү чий, сайма туштуктарында «жарым бадам», «калемпир көчөт», «карга тырмак», «тумарча», «айчык» өңдүү көчөттөрдү көбүнчө сары, ак, көгүш түстөрдү шурулата алып чыгат, ал иштери чакан белек-бечкекке шартташат. Ал тоолуктардын көчмөңдүү жашоо-турмушун элестетет. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1987 ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «СССРдин ЭЧЖКнүн көргөзмөсү. Чакан чий чырмак үлгүлөрү үчүн ЭЧЖКнүн күбөлүгү; 1988 ж. Эл чыгармачылыгынын Бүткүл союздук фестивалына карата «Элдик кол өнөрчүлөрдүн республикалык кароо-сынагы».
Сайма туштугу үчүн Кыргыз ССР Маданият министрлигинин Ардак грамотасы; 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу кароо-сынагы». Сайма, чий туштугу үчүн ЭЧЖРКнүн диплому, медалы.
Колдонулган адабияттар
ISBN 5-89750-080-0
«Акындар чыгармачылыгынын тарыхынын очерктери»
«Акындар чыгармачылыгынын тарыхынын очерктери» — кыргыз акындарынын чыгармачылыгына арналган, авторлор коллективи тарабынан жазылган китеп (Фр., 1988). Китепте Октябрь революциясына чейинки жана андан кийин жашаган белгилүү ырчы, акын, манасчылардын чыгармачылык портреттери берилген. Китеп кириш сөздөн, Легендарлык акындар, Төкмө акындар, Куудулдар, Манасчылар деген бөлүктөрдөн турат. «Манасчылар» (471 — 492-б.) деген обзордук макаланы С. Мусаев жазган. Анда манасчылык кесипке ээ болуунун баскычтары белгиленип, манасчылык өнөргө байланыштуу маселелер жөнүндө кеп болот. Манасчылар мектептери туурасында да маалымат берилген. Айтуучулардын өмүрү, чыгармачылык жолу жөнүндөгү төмөнкү макалалар кирген: Шапак Рысмендеев (500—515-б.), Сагымбай Орозбак уулу (515—534-б.), Жаңыбай Кожеков (534—543-б.), Жакшылык Сарыков (551 — 559-б.), Акмат Рысмендеев (595— 602-б.), Мамбет Чокморов (жазган К. Кырбашев); Багыш Сазанов (543—551-б.), Молдобасан Мусулманкулов (559—570-б.), Саякбай Каралаев (602—639-б.) (жазган Р. Сарыпбеков) жана Тыныбек Жапый уулу (492—500-б.), Ыбырай Абдырахманов (578—595-б.), Дуңкана Кочукеев (570-578-б.) (жазгандар Р. Сарыпбеков, С. Алиев).
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Котлия (Лозьва куймасы)
Котлия — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лозьва дарыясынын сол жээгинен 508 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.