cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Төшөк талашуу
Төшөк талашуу– кыргыздын илгерки куда салтында, кызды узатаар күнү айылдагы аялдардын кудадан ырым өндүрүү үчүн жасаган тамашасы. Анын жөнү мындай: айылдагы аялдар бир нече арканды бириктирип эшип, аны абдан узартып, бир башын түптүү ташка шыпырылбагыдай кылып бекитет. Андай ыктуу таш болбосо, жоон мамы орнотуп, арканды байлап салат. Арканды чубап таштап коёт. Ошондо куда тарабынан келген эркектер чогулуп, арканды жулуп кетиши керек. Жулуп кетсе – эч нерсе жол айтпай кутулуп кетет. Эгер жула албаса, кудалардын дасмыясына карата аялдарга мал энчилейт. Куда тарабы бай болсо, бээ да берет. Ошол арканды жулуп кетүү үчүн тартып жатканда, аялдар табакка сала келген күлдү аркан тарткан эркектердин бетине чачат. Аябаган чоң күлкү болот. Эл жарданып карап турат. Кудалар күлала болгондон көрө жол айтып, аркан тартпай эле кутулушат. Бул жосун илгери болгон. Азыр жаңы салт, жакшы ырым жасалууда. Жогорку айтылгандардын этнографиялык гана мааниси калды. Азыр да кээ бир тойдо жогорку ырымды тамаша үчүн, бир чети бир нерсе өндүрүү үчүн иштеши мүмкүн. Кыргыздын “ оору калса да, адат калбайт “ деген макалынын бир маанисине ушу салт да кирет.
Таежная (Васюган куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Васюган. Дарыянын айрыгы — Кеттен Васюганга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Шекжоромол
Шекжоромол – тергөөчүнүн же соттун ишти туура териштирүү үчүн мааниси бар окуялардын же фактылардын болгону же болбогону тууралуу божомолу; айкын кылмыш-жаза ишинин далилдерине жана иш жүзүндөгү материалдарына негизденген жана ошондой окшош иштерди тергөөнүн тажрыйбасына таянылган. Жоромолдун бир түрү.
Денисониялар
Денисониялар (лат. Denisonia) — Австралияда жашоочу аспид жыландардын бир уруусу, буларга жакшынакай денисония (лат. Denisonia superba) жана башкалар кирет.
Рассвет (Миякин району, Башкыртстан)
Рассвет — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Биккул айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 359 киши. Почта индекси — 452086, ОКАТО коду — 80244805004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Помптон Лэйкс (Нү-Жерси)
Помптон Лэйкс (Нү-Жерси) (Pompton Lakes) — Нү-Жерси штатынын Пассеик округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 11097 киши. Болжолдуу аянты - 8.2 км². FIPS коду — 34-60090.
Христоф сары көпөлөгү
Христоф сары көпөлөгү (Colias christophi), (Grum-Grshimailo, 1885) - Христофор сары көпөлөгү Кыргызстанда кездешкен 12 түрүнүн башкалардан айырмаланган эң бөтөнчөсү, эстетикалык мааниги ээ. СССРдин Кызыл китебине 1984- жылы III категория менен жана ошол эле жылы Республикалык Кызыл китепке киргизилген.
Түрдүн жетилген стадиясынын сырткы түзүлүшү
Алдыңкы канаты 20–24 мм, орто көлөмдөгү көпөлөк. Алдыңкы канаты кызгылт-сары, сырткы тасмасы ак жана жазы, ак тасмадагы тамырчалары кара түскө боелгон, ортоңку бөлүгүнүн жогору жагында тегерек кара көзчөсү (тагы) бар. Арткы канаты агыш-боз түстө, ак субмаргиналдуу тасмасында кара тамырчалар өтөт. Ак тасма менен ортоңку агыш чекиттин ортосунан кара из өтөт. Мурутчалары төөнөгүч сыяктуу, узундугу алдыңкы канатынын үч бөлүгүнө жакын. Тулку-бою кара-күрөң, агыш-боз түкчөлүү. Эркектери ачык түстүү ургаачыларына караганда көлөмү боюнча бир аз кичирээк.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Тажикстан, Кыргызстан жана Өзбекстан (анклав ). Түрдүн ареалы Гиссар тоо кыркаларынын түндүк-чыгыш бөлүгүндөгү ичке тоо кыркаларынын эңкейиш беттерин, Заравшанда (Искендер көлүнүн аймагы менен) жана Түркстанда (батыштан Чокмор тоого чейин жана Алай тоо кыркаларынын батыш бөлүгүн (Коллектор тоо кыркаларын кошкондо) камтыйт. Кыргыз кырка тоолорунда жана Алай кырка тоолорунун чыгыш жармында таралышы деген көрсөтмө азыркы маалыматтар аркылуу далилденген эмес. Кыргызстанда Караказык, Теңгизбай ашууларында балким чыгыш Түркстан тоо кыркаларында.
Жашаган аймактары
Деңиз деңгээлинен 3300–3600 м бийиктиктеги тоо кыркаларынын таштуу жана шагылдуу, алңпы көк шиберлүү аянттары (кээбир особдору деңиз деңгелинен 2700 м бийиктике учуп түшүшү мүмкүн); «ксерофилдүү сейректеген трагакант өсүмдүктүү» жерлер мүнөздүү биотоп катары көрсөтүлүшү чындыкка туура келбейт. Популяциялар бириндеп анча чоң эмес аянттарды ээлешет.
Саны
Массалык учуу учурунда жашаган жерлери бузулбаган 100 м2 жерде 2–4 имаго катталган. ==Жашоо тиричилиги ( жашоо циклдары)== Жетишерлик изилденген эмес. Жаратылышта түр жылына бир муун берет. Гусеницасы экинчи жаш курагында кыштайт. Гусеницалардын тоют өсүмдүктөрү – Ast ragal us sp. (Fabaceae уруусу) ; Onobrychis echidna Li psky кыргыз популяциялары үчүн тоют катары далилденген эмес. Учуусу аба ырайынын шартына жараша июндун аягы июлда байкалат. Ургаачылары жумурткаларын тоют өсүмдүктөрүнүн гүлдөрүнө таштайт.
Чектөөчү факторлор
C. christophi – миграцияга жөндөмсүз отурукташкан түр, ошондуктан алардын локалдуу популяциялары үчүн эң олуттуу кооптонуучу фактор болуп эсептелет. Популяцияларга эң чоң зыян малдын чексиз жайылышынын натыйжасында жашаган жерлеринин тапталышы, өсүмдүктөрдүн өтө тез деградацияланышы алып келиши мүмкүн. Табигый душмандары жана оорулары изилденген эмес.
Көбөйтүү (колдо багуу)
Жүргүзүлгөн эмес.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Түр 1984-жылы Республикалык Кызыл китепке киргизилген, бирок азыркы мезгилде эч жерде корголбойт.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Көпчүлүк жердеген бийик тоолордо адамдардын чарба иштери, территорияларды рекреациялык пайдалануудан интенсивсиз болгондуктан, антропогендик таасирлерди чектөө зарылдыгы мурун эле айтылган. Жердеген жерлеринде тоют өсүмдүктөрүнө басым деңгээлин аныктап, ареалынын кеңейүү мүмкүнчүлүгүн билүү, ошондой эле жасалма интродукцияны пайдалануу. Көпөлөктөр – Чешуекрылые, или Бабочки– Moths and Butterflies
Статусу
II категория (VU B1ac(v)+2ac(v); D2). Белгилүү бир жерлерде бири-биринен бөлүнүшүп саны боюнча көп эмес популяцияларды пайда кылуучу, Гиссар-Алай тоо системасынын түндүк бөлүгүнүн тар чөйрөсүнүн эндемиги.
Чоң Серисей-Яха дарыясы
Чоң Серисей-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Часелька дарыясынын сол жээгинен 281 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Алыстан начар көрүү
Алыстан начар көрүү (миопия) — көрүүнүн кемчилдиги, алысты бүдөмүк көрүү. Ага жарыктын жетишсиздиги, буюмдарды өтө жакын коюп иштөө (китеп окуу, жазуу, кол өнөрчүлүк жана башка) себеп болот. Ал көбүнчө мектепте окуган мезгилден башталып, жаш өткөн сайын начарлай берет.
Алыстан начар көргөндөрдүн көзү бат чарчайт, көп окуганда же жазганда каштын үстү ооруйт, көз алмасын кыймылдатканда көздөн чыбырчыктар көрүнөт. Алыстан начар көргөндөр буюмду так көрүү үчүн аны көзүнө абдан жакындатууга аргасыз болот. Көрүү кемчилиги «чачыратуучу» иймек линзалуу көз айнек менен оңдолот. Ал көзгө күч келүүдөн пайда болгон жагымсыз сезимдерди жоготот.
Алдын алуу
Алдын алуу үчүн, барыдан мурда көздүн иштөөсүн ыңгайлуу шарт түзүү, көзгө күч келтирбөө зарыл. Жакын буюм менен иштөө жарык жерде, эмгектин ж-а эс алуунун туура режимин сактоо менен жүргүзүлүүсү керек. Мектеп жашындагы балдар окуганда жана жазганда китеп менен дептерди көзүнөн 33—35 см аралыкта кармап, башын өтө эңкейтпеш керек. Төшөктө жатып же начар жарыкта окууга болбойт. Кечинде китеп окуганда же жазганда столго коюлуучу шамды (40 Вттан кем эмес) пайдаланып, аны алдыга же сол жакка, китеп менен дептерге өз колунун көлөкөсү түшпөгөндөй жайгаштырат. Окуучу балдарга окуу же жазуу 45— 50 минутадан ашпоого тийиш.
Эгер алыстан начар көрө баштаса, негизги максат — аны токтотуу же андан ары өөрчүшүн азайтуу. Ал үчүн атайын көнүгүүлөрдү жасоо, дарыгердин бардык көрсөтмөсүн так аткаруу маанилүү. Начар көрүүнүн оптика кемчилдиги көз айнек менен толукталат (аны дарыгер тандайт). Алыстан начар коруу күчөп, кадимки көз айнек жардам бербесе, көздүн тунук челине иймектүү линза жабыштырылат да, ал буюмдун элесин көздүн тор кабыгына таасын чогултат.
Дарылоо
Дарылануу сунуш кылынат. Алыстан начар көрүүнүн күчөшүн алдын алуу үчүн көз менен иштөөдө гигиеналык шарттарды сактоо зарыл. Мектепке жана кесиптик кызматка байланышпаган көзгө күч келтирүүнү мүмкүн болушунча азайтууга болот. 30—45 мин. иштегенден кийин 10— 15 мин. көздү эс алдыруу зарыл. Алыстан өтө начар көргөндөр оор нерсе көтөрүүгө, спорт оор түрлөрүнө (мисалы, оор атлетика, күрөш, акробатика жана,6ашкалар) катышууга болбойт.
Кичи Алтурай (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сейитказиев Алмаз
Сейитказиев Алмаз - акын жана обончу. Ат-Башы районунун Ак-Талаа айылында 1951-жылы 26-августта туулган.
1972–1975-жж. республикалык маданий агартуу окуу жайында, 1984–1990-жж. Ж.Баласагын атындагы Кыргыз мамлекеттик улуттук университетинде окуган.
1973–1990-жж. Токмок шаардык жана Чүй райондук биргелешкен “Ленин жолу” (азыркы “Баласагын оттору”) гезитинде корректор, басып чыгаруучу, кабарчы, жергиликтүү радиоуктуруунун бөлүм башчысы, 1990–1994-жж.Чүй райондук маданият бөлүмүнүн башчысы, 1995–1997-жж. Чүй райондук “Чүйагрофирмасынын” жалпы бөлүмүнүн башчысы, 1998–2009-жж. Чүй райондук балдардын музыкалык мектебинин директору болуп иштеген. Азыркы учурда И.Раззаков атындагы техникалык университеттин Токмоктогу техникалык институтунда журналистика факультетинде мугалимдик кесипте эмгектенет.
2000-2003-жж. Токмок шаардык кеңешинин депутаттыгына шайланган.
Чыгармалары 1975-жылдан тартып гезит-журналдарга жарыялана баштаган.
Пародист-акындык жөндөмүнөн сырткары музыкалык искусствонун бир топ жанрларында да эмгектенип келет. Ал “Айыл кечи”, Жылкычынын чымыроон” симфониялык поэмасын, фортепиано үчүн циклдык пьесаларды (сонатина, баллада) скрипка жана фортепиано үчүн сонатина, “Кашкалдактын кайраты” комуз күүсүн, фортепиано жана чоор үчүн пьесаларды, бир топ балдар жана чоңдор үчүн хорлорду жазган.
А.С.Пушкиндин, С.Есениндин ж.б. акындардын ырларын кыргыз тилине которгон. “Кыргыз Республикасынын эл агартуусунун отличниги” төш белгисинин ээси.
1998-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Оромпой тебүү
Оромпай тебүү – кыргыз элинин байыркы замандан бери келе жаткан элдик спорт оюну. Көбүнчө өспүрүм балдар, жигиттер да ойнойт. Оромпай – фарс – тажик тилинде: хам – бүгүү, пай – бут.
Оюндун тартиби мындай: Оюнду баштоо үчүн кеминде төрт – беш улан болушу шарт. Күчүнө, жашына карата уландар эки топко бөлүнөт. Элкин калган уланды чүчү кулакка салышат. Эки топтун башчылары мындай бөлүнүп чыгат да, бири сөөмөйү менен ортонун оозуна салып, шилемейлеп, “ бу сеники, бу меники “ деп белгилеп алат да, элкин балага бирин  "кармагын" дейт. Бала кайсынысын кармаса, ошо жакка кошулат. Чоң тегерек сызык чиет. Эки тараптан бирден улан чийинге кирет. Бири – чийиндин ичинде качат. Бири – оң бутун көтөрүп, сол буту менен сороктоп жүрүп, качкан уланды жетип тебиши керек. Эгер жетип тепсе, жеңиш ошонуку. Тебе албай чарчаса, өзү качып бериши керек. Ушул тартип менен экиден кирип ойной берет. Ким качып, ким тебиш керек экендигин белгилөө үчүн, оюн башчылары бөлүнүп чыгып, бири таякты тик кармап, экинчисине ыргытып берет. Кайсы жерден тутамдаса, ошол жерден улам бири тутамдап отуруп башына ким чыкса, ошол тарап кубалайт.<br.> Оромпай оюну жаштарды шамдагайлыкка, чыдамкайлыкка үйрөткөн, денени чыңылтыр кылуунун бир ыкмасы болгон.
Сейитказиев Алмаз
Кыргыз тилинде
Карлыгачтар: Обондуу жана поэтикалык ырлар. – Б.: Кыргызстан, 1995. – 127 б.
Орок тумшук чулдук
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Борбордук Азиянын эндемиги. Кыргызстанда Борбордук, Ички, Түндүк Тянңшанң жана Алай бийик тоолорунда жашайт; Батыш Тянңшанда болбойт. Уялоочу жерлери белгилүү: Чоңкемин, Чоңаксуу, Каркыра, Сарыжаз, Түргөн Аксуу, Каракол, Арашан, Жетиөгүз, Алабаш өрөөнү, Нарын, Атбашы, Аксай, Каракужур, Арпа, Алай.
Жашаган аймактары
Деңиз деңгээлинен 2000-3000 м бийикте көптөгөн тоо таштуу дарыялардын аралчалары.
Сейитказиев Алмаз
Кыргыз тилинде
Жүрөктөштөрдүн ырлары: Жыйнак. – Токмок: Токмок басмаканасы, 2003. - 98 б.
Орок тумшук чулдук
Саны
Кыргызстанда орок тумшук чулдуктун саны 23-25 жуптан ашпайт деген болжол бар. Акыркы жылдары жүргүзүлгөн эсеп боюнча көптөгөн тоо дарыяларда 100 жуптан кем эмес. Кыргызстанда жашашы белгилүү, ошонун ичинен эң чоң популяциясы Чоңкемин (20,22 жуп), Каркыра менен Алабаш өрөөндөрүндө 6-9 жуп, калган жерлерде 1-3төн жуп. Чоңкемин популяциясы боюнча салыштырмалуу маалыматтар көрсөткөндөй 4 жыл бою анын санынын туруктуулугу байкалат.
Сейитказиев Алмаз
Кыргыз тилинде
Жүрөк сыры: Поэтикалык ырлар. - Токмок: Токмок басмаканасы, 2002. - 123 б.
Уулума кат. Сатиралык поэмалар. – Б.: Эркин-Тоо, 2008. - 79 б.
Орок тумшук чулдук
Чектөөчү факторлор
Суулардын багыты, табигый жана жасалма гидрологиялык режиминин өзгөрүлүшү, өзгөчө уялоо мезгилинде. Уялоонун ийгиликтүү бүтүшүнө кечки кар менен коштолгон үшүктүн жүрүшү жагымсыз шарттардын бири болуп эсептелет. Суу аркылуу малды айдап өткөндө малдын тепсендисинде жана балапандарына иттин кол салышы да жагымсыз фактор. Элдин куштардын тынчын алышы, сагызгандын, кара карганын жана башка куштардын орок тумшуктун уяларын талкалоосу.
Моңош уулу Абыкай
Моңош уулу Абыкай (1898-1955) Уста. Тоң районундагы Бөкөнбаев айылында төрөлгөн. Үч бир тууганы менен бирге ата энесинен эрте томолой жетим калып, ар кимдин улагасында күн көргөн. Жаш күнүнөв өкөрпоздорго үйүр алып, алардын таалим тарбиясын алууга куштарланган. Агасы Карасарт чебер өтүкчү чыккан. Абыкай абалы агасынын нускасын алган. Зергерчиликке, темирчилик менен жыгаччылыкка узанган. 1916-жылкы үркүндө Турпан тарапка барып, чоң зергерлерге шекит болгон. Эл-жерине кайткандан кийин өзүнчө өнөркана кармап, баса узанууга өткөн. Бириккен чарба уюшулган учурда ошол кездеги Кызыл-Чек колхозунун устаканасын уюштуруп, айыл чарба шаймандарын, арабасын жүртүзүп, тегирмен, жаргылчак, моло таш чегип, ат така ийип, бүлүнгөн-сынган техниканын тетиктерин кайра жасап-оңдоодо кара темирди камырдай ийлеп, темирчи аталган. Кийин чарбалар ирилешкенде Леюга колхозуна узанууга өткөн. Тоң, Жети-Өгүз тарапта ал чапкан ээр «Абыкайдын ээри» делет. Анын ат жабдыкты сынпостоо даңазасы бийик айтылат. Абыкай устачылыктан сырткары санжыра, «Манастан» үзүндү айткан. Комуз черткен. Чапкан комузу өтө үндүү болгон. Териден элдик кийимдерди жасаган. Бодонун терисинен жасаган көн булгаары буюмдары, шири идиштери айыл ичинде азыр да сакталган. Бул анын атак-даңкын, жасаган буюм-тайымдарынын баалуулугун билдирет. Абыкайдын өз чөйрөсүндө устачылыкты үйрөтүү мектеби болгон. Андан Мамбет Адигане уулу, Базарбай Токтосун уулу, Зарына Токтосун уулу, Токтосун Кылдоос уулу, Касым Талыпбай уулу өңдүүлөр таалим алышкан.
Орок тумшук чулдук
Көбөйтүү (колдо багуу)
Маалымат жок.
Моңош уулу Абыкай
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Орок тумшук чулдук
Уюштурулган коргоо аракеттери
Сарычат-Эрташ коругунун, Каракол жана Чоңкемин Улуттук жаратылыш парктарынын территорияларында коргоого алынган. Казакстан менен Тажикстандын Кызыл китептерине киргизилген.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Каркыра суусу боюнча сезондук чек аралык (Казакстан менен бирге) заказник уюштуруу, себеби ал жерлерде республика боюнча орок тумшук саны боюнча экинчи орунду ээлейт.
Статусу
V category, Vulnerable, VU: R, D 1. Саны анча көп эмес стенобионт, жашаган жерлери бузулса, жоголуп кетүүгө коркунуч туулат. Азиянын тоолуу аймактарында бир типтеги уруунун бир өкүлү. Монотиптүү түр.
Элиста
Элиста (Элст — кумдуу) ( 1944—1957 Степно́й) — Орусиянын түштүгүндөгү шаар, Калмак Республикасынын борбору, республикадагы эң ири шаар болуп саналат.
Анамнез
Анамнез — ден соолугу, жашоо шарты, башта кандай оору менен ооругандыгы жана башка жөнүндө оорулуу өзү же аны жакшы билген кишилер билдирген маалыматтардын жыйындысы. Врач бул маалыматтарды диагноз коюу жана дарылоо үчүн пайдаланат. Анамнезге — туура диагноз коюуга мүмкүндүк берүүчү изилдөө методунун бири. Азыркы учурда бул метод кеңири мүнөзгө ээ болууда. Себеби аллергиялык реакциялар, айрым дарыларды көтөрө албастык жөнүндөгү маалыматтардын мааниси чоң. Анамнезге оорунун башталышы, анын өтүшү жөнүндөгү оорулуунун даттануусу, оорулуунун турмушу, тукум куума оорулар, мурда ооруган оорулар, үй-бүлөлүк абалы, зыяндуу адаттар (ичкилик ичүү, тамеки тартуу), турмуш-тиричилик шарты жана башка жөнүндөгү маалыматтар кирет. Туура эмес маалыматтар диагнозду жаңылыш коюуга, натыйжада туура эмес дарылоого алып келет.
Интернет радио
Интернеттен онлайн радио угуу — Көпчүлүгүбүз чет өлкөлөргө кетип келип турабыз. Кээ бирлерибиз узак мөөнөткө кетебиз. Мына ошондо туулуп өскөн жерибизди сагынып анан жаныбызда болгон демээде эч угуп көрбөгөн өзүбүздүн кыргызча ырларыбызды же болбосо эмне болсо да укканга кыргызча бир нерсе издеп, карап, сыйпалап таппай да калабыз. Ошондо отуруп алып эстеп ойлонобуз баягы биздин Радиолорду, телеберүүлөрдү.
Чет мамлекеттердин көпчүлүгүндө интернетке оңой жана ылдам чыга алгандыгыбызга байланыштуу интернеттен радио уккубуз да келет. Бирок тилекке каршы азырынча интернеттен угууга мүмкүнчүлүк берген биздин кыргызстандык радиолорубуз өтө эле аз. Мен билгендерден саналуу гана: Миң Кыял, Кыргызстан обондору, Санжыра радиосу жана Хит Fm гана бар. Буларды угуу үчүн интернет баракчаларына киришиңиз керек болот.
Эми бул радиолорду угуу үчүн ар дайым сайтына кирип же болбосо башка баракчага өтүп кетсеңиз радио өчүп калып убара болбош үчүн сиздерге онлайн радио угуунун дагы бир ыкмасын сунуштайм.
Баарынан мурун сизде радио уктуруу мүмкүнчүлүгүн камтыган "Медиа плээр" болушу керек. Жок болсо мисалы "AIMP3-RC1" деген медиа плээрди колдонсоңуз болот. Аны бул жерден көчүрүп алып, жүктөңүз.
1) Плээрдин опциясына кирип, "Utils" андан кийин --> "Internet Radio Browser" дегенди басыңыз. (үлгү сүрөттөрүн жүктөп коеюн десем укугум жок экен)
2) Ачылган терезеге мышкаңыздын оң баскычын басып "New Item ins" дегенди басасыз.
3) Кийинки ачылган кичи терезечедеги "URL" деген дерге радиоңуздун шилтемесин (шилтемелер үчүн 4чү бөлүктү окуңуз) жасасыз да Окэйди бассаңыз мурунку терезедеги тизмеге келип кошулат. Аны белгилеп туруп төмөн жагындагы "Add to Playlist" дегенди бассаңыз радиоңуздун шилтемеси медиа плээрдин ичине келип түшүп сакталып калат. Анан ал жактан оңой эле кадимки мп3 ырларды ойноткондой эле каалаганыңызда басып ойнотуп уга берсеңиздер болот.
4)Радиолордун плээрде угуу үчүн атайын шилтемелери болот. Алар төмөнкүдөй:
Муканова Кашымкан Самат кызы
Муканова Кашымкан Самат кызы Саймачы. 1949-ж. Тоң районундагы Ак-Сай айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. Бишкектеги физприбор заводунда радио аппаратын жөндөөчү болуп иштеген. 1986-жылдан «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин үйдөн уздануучу чебери. Ага Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жай министрлиги «II сынаптагы чебер-сүрөтчү» деген наам ыйгарган. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Кашымкан саймачы катары «илме сайманы» (шибеге сайма) мыкты өздөштүргөн. Ал мурун сайма үлгүлөрү үчүн көбүнчө шырдак оюмдарын көркөм көчөт ордуна пайдаланса, кийин ал алкактан чыгып, көчөт каражаттарын ич ара кыйыштырып, прикладник-сүрөтчүлөрдүн нугунда ропорт түзүү касиеттерине айрыкча назар таштайт. Чөптөрдөн, гүлдөрдөн пайда болгон элестерди символикалык түрдө көрсөтүүгө аракеттенет. Кара боз, күрөң, кызыл жүндү ийирип, кара жердикке түшүргөн кооз көчөттөрү анын уздук үнүн айкындай алат. Уз ар бир буюмуна ат коюп, атына карата затын сайма өнөрү аркылуу түшүндүрөт. Анын «Эңилчек», «Мандалак», «Бугу - Эне» өңдүү эмгектери буюм эле эмес өзүнчө изденүүнүн натыйжасы болуп эсептелет. Уз өз колунан жердик жаратат да, кара кочкул, кызыл кочкул, боз өңдөрдү кенен пайдаланат. Көпчүлүк үлгүлөрү элдик оюмдардын элементтери менен даана айкалышат. Мында бир табакчадан «карга тырмак көчөтүн», ичи-сыртына чыккан «тумарча көчөтүн», «жүрөкчө көчөтүн» келтирип, жээк көчөттөрүн «ит куйрук оюму» өңдөнтүп берет да, көркөм оюмдан жаралган сайма көчөттөрүн эндүү алып, оюм-көчөттөрүндөгү чыгармачыл касиеттер төптөшүп турат. Ал оймочу катарында да бааланат. Уз көбүнчө туштук, туш кийиз, шырдак, аяк кап, көлдөлөң өңдүү буюмдарды арбын кармайт. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1987 ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык көргөзмөсү». Сайма туштугу жана көлдөлөңү үчүн ЭЧЖРКнүн диплому, Кыргызстан Сүрөтчүлөр союзунун Ардак грамотасы; 1989-ж. Кыргызстан Сүрөтчүлөр союзунун «Уз-усталардын топтук көргөзмөсү». Туштук, текче, сайма буюмдары үчүн III даражадагы диплом; 1989 ж. «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин 20 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Кийиз жана сайма буюмдары үчүн Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жай министрлигинин Ардак грамотасы; 1990 ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Сайма буюмдары менен катышкан; «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Канадада, Анголада, Кытайда, Исландияда, Малайзияда, Суданда, Италияда, Грецияда, Турцияда, Иракта, Конгодо, Тунисте ж. б. эл аралык жайма базарларда, көргөзмөлөрдө уздун сайма иштери көрсөтүлгөн.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Тамак (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Тамак — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Мо айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 50 киши. Почта индекси — 452311, ОКАТО коду — 80224822003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Дедукция
Дедукция (лат. deductio – чыгаруу) – жалпыдан жекени алуунун логикалык жолу.
Кең маанисинде «Дедукция» логикалык корутундулоо процессин, башкача айтканда логиканын белгилүү бир эрежелерине ылайык жалпы сүйлөмдөрдөн-логикалык шилтемелерден ой бүтүмдөрүн алууну туюнтат. Дедукция үчүн ой бүтүмүнүн зарыл жана туура болушу мүнөздүү, башкача айтканда эгер негизги ой шилтемдери туура болсо, анда зарыл түрдө ой бүтүмү да туура болот. Ушул сапаты менен Дедукция индукциядан (лат. inductio – тартипке келтирүү),башкача айтканда эреже катары ой бүтүмдөрү ыктымалдуу, мүнөзгө ээ болгон жекеден жалпыга мүмкүнчүлүктүү карай жүргөн логикалык жолдон айырмаланат.
Жалпы принциптерге, жоболорго, аксиомаларга таянган илимдер Дедукциялык илимдер деп аталат (математика, теориялык механика, физиканын айрым тармактары жана башкар). Ал эми тажрыйбалардын айрым маалыматтарын жалпылоо жолу менен өнүккөн индуктивдүү илимдерге биология, топурак таануу, медицина жана башкалар кирет.
Дедукция – ой корутундулоонун бир түрү, мурдатан белгилүү болгон жалпы законченемдүүлүктү тигил же бул айрым учурга колдонуу. Мисалы, сандардын бөлүнүүчүлүк теориясындагы «цифраларынын суммасы 3 эселүү болгон бардык сандар 3кө бөлүнөт» деген жалпы эрежеден 67920 санынын 3кө бөлүнүшү жөнүндөгү корутунду келип чыгат, анткени бул сандын цифраларынын суммасы 3кө бөлүнөт.
Дедуктивдүү ой корутундулоонун мааниси өтө зор, анын жардамы менен илимде эң маанилүү ачылыштар ишке ашырылган. Мисалы, бүткүл дүйнөлүк тартылуу законунун жана Уран планетасынын кыймылы жөнүндөгү тажрыйбалардан алынган маалыматтардын негизинде Нептун жаңы планетасы ачылган.
Дедуктивдүү ой корутундулоо окутуу процессинде өтө кеңири пайдаланылат. Ал дедуктивдүү окуу материалын баяндоонун жана анын окуучулар тарабынан өздөштүрүлүшүнүн негизги формаларынын бири болуп эсептелет. Мисалы, геометрия боюнча болгон окуу китептериндеги материалдар көбүнчө дедуктивдик жол менен баяндалып берилген. Физика курсунда Жердин бетинде оордук күчүнүн бар экендиги, демек нерселердин эркин түшүү закондору да бүткүл дүйнөлүк тартылуу закону аркылуу түшүндүрүлөт. Дедуктивдүү ой корутундулоо геометриялык сүйлөмдөрдө далилдөөгө өтө көп пайдаланылат. Мисалы, эгерде: «берилген төрт бурчтук – параллелограмм» деген факт белгилүү болсо, анда «ар кандай параллелограммдын карама каршы жактары параллель» деген жалпы эрежеге таянып, бул факттан: «Демек, берилген фигуранын карама-каршы жактары параллель» деген корутунду чыгарабыз. Демек, дедуктивдик ой корутундулоодо жаңы билим түздөн түз тажрыйба аркылуу эмес, башка билимдерди колдонуу аркылуу алынат. Дедуктивдүү ой корутундулоо баланын логикалык ойлоосунун калыптанышында чоң роль ойнойт, анткени ал окуучунун мурда билген билимдерин жаңы материалды өздөштүрүүгө пайдалана билүүсүнүн, тигил же бул конкреттүү сүйлөм жөнүндөгү өзүнүн оюнун тууралыгын далилдеп, логикалык жактан туура негиздей билүүсүнүн өсүшүнө түрткү берет. Дедукция конкреттүү ар бир учурду кубулуштардын бирдиктүү жайланышынын звеносу катарында кароого, окуяларды жана кубулуштарды өз ара бири-бирине байланыштыкта кароого үйрөтөт. Дедуктивдүү ойлонуунун негизинде окуучу алгачкы берилген маалыматтардан пайдалануу менен ал маалыматтардан башка жаңы маалыматтарга жана жаңы корутундуларга ээ болот. Алгачкы маалыматтардын объекттерин улам жаңы байланыштарда пайдаланып, алардын улам жаңы-жаңы касиеттерин ачат. Бул болсо окуучунун активдүүлүгү жана «продуктивдүү» ойлоосунун өсүшүнө түрткү берет. Дедукция окуучулардын себептүү ойлоосун калыптандырууда эң чоң орунду ээлейт. Мисалы, ысытуудан нерселердин кеңейиши жөнүндөгү физиканын законун билүү темир жол рельстеринин жайдын ысык күндөрүндө узарышынын себебин түшүнө билүүгө мүмкүндүк берет. Дедуктивдүү ой корутундулоону өздөштүрүү менен окуучу окулуп, үйрөнүлүп жаткан факттардын жана кубулуштардын арасындагы объективдүү байланыштарды жана катнаштарды ачып биле алат. Окуучулардын өздөрүндө болгон билимдерди практикада колдонуусунда, көбүнчө абстракттуу мүнөздө болуучу жалпы теориялык законченемдүүлүктөрдү өздөрүнүн турмушунда жана күндөлүк иштеринде кездешүүчү конкреттүү кубулуштарга пайдалануусунда дедукция негизги роль ойнойт. Дедукция. – мектептик билимдердин турмуш менен байланышын шарттап турган эң негизги ыкмалардын бири.
Дедуктивдүү жол менен билим алууда окуучу корутундуну алгачкы туура айтылыштардан пайдаланып жасоосуна контролдук кылуу зарыл, анткени жалган жоболордон пайдаланып жасалган туура Дедуктивдүү ой корутунду натура болот, туура эмес билим берет. Конкреттүү айрым учурларда берилген жалпы законченемдүүлүк колдонула турган гана окуялардын категориясына туура таандык кыла билүүгө үйрөнүү зарыл. Окуучулар дал мына ушундан кыйналышат. Берилген конкреттүү мисалды окуучулар кээде суроого жооп берүү үчүн корутунду жасоого боло тургандай жалпы жобого таандык кыла алышпайт. Мисалы, таяныч аянты канчалык чоң болсо, бет бирдигине туура келүүчү басым ошончолук кичине болоорун билүү менен окуучулар кээде төмөнкү суроого жооп бере алышпайт: «кайсы мала (тырмоо) топуракты терең майдалайт: 60 тиштүүсүбү же 20 тиштүүсүбү». Ошондуктан кандайдыр бир законду, жалпы жобону түшүндүрүүдө мугалим окуучуларга баарыдан мурда анын маанисин ачык, так баяндап, факттардын жана кубулуштардын белгилүү тобуна аны колдонууга мүмкүндүк бергидей анын жалпы принцибин, жалпы багытын көрсөтүүгө тийиш, конкреттүү факттардын жана кубулуштардын орчундуу, мүнөздүү белгилерин ажырата билүүгө үйрөтүүсү зарыл.
Анализ, синтез, абстракция, жалпылоо, салыштыруу менен катар Дедукцияда илим таанып-билүүнүн методу болуп эсептелет. Таанып-билүүнүн дедуктивдүү жолу анын индуктивдүү жолу менен тыгыз байланыштуу. Индукциянын мааниси жеке фактылардан жана айрым алынган мисалдардан жалпы жобого өтүүдө турат. Дедукция менен индукцияны туура байланыштырып пайдалануу эң баалуу билимдерди камсыз кылат. Бул жөнүндө Ф. Энгельс «Жаратылыштын диалектикасы» аттуу эмгегинде «Индукция жана дедукция өз ара синтез жана анализ сыяктуу зарыл түрдө байланыштуу. Анын бирөөнү экинчисинин эсебинен бир жактуу артыкчалап асмандаткандын ордуна ар бирин өз ордунда пайдаланууга аракеттенүү керек, буга эгерде алардын өз ара байланышын, алардын өз ара бири бирин толуктоолорун эстен чыгарбаган кезде гана жетишүүгө болот» деп көрсөткөн.
Мектепте индуктивдүү-дедуктивдик метод да өзгөчө эффективдүү болуп эсептелет. Бул методдун мааниси төмөндөгүчө: айрым учурлардан жалпы жобо жасалат да, андан кийин бул жобонун жардамы менен башка айрым факттар үйрөнүлөт. Мисалы, окуучулар кээ бир типтеги бир нече маселелерди чыгарышат да, ошонун негизинде ал типтеги маселелердин мүнөздүү, эң негизги жактарын белгилешет, башкача айтканда окуучуларда индуктивдүү жол менен маселелердин тиби жөнүндөгү түшүнүк калыптандырылат. Андан кийин окуучу кандайдыр конкреттүү маселе менен кездешсе, анын мазмунун анализдөө аркылуу ал маселеден бул типтеги маселелерге мүнөздүү болгон негизги белгилерди табат, жана ошонун негизинде аны ошол типке таандык кылат. Ошентип, индуктивдик жол менен алынган жалпы закон дедуктивдүү жол менен жаңы корутундуларды чыгаруунун негизин түзөт.
Аллергология
Аллергология- медицинанын аллергиялык реакциялар менен оорулардын пайда болуу себебин, өөрчүү механизмин, клиникалык белгилерин изилдөөчү жана анын алдын алуу методун иштеп чыгуучу бөлүгү. Аллергология иммунология менен тыгыз байланышта. 20-кылымдын 1-жарымында бүт дүйнөдө аллергия ооруларынын өсүшунө байланыштуу Аллергология өз алдынча илим катары бөлүнүп чыкты.
Шектүү
Шектүү – кылмыш жасады деген шектенүү боюнча кармалган адам, ошондой эле күнөө коюлганга чейин чектөө чаралары колдонулган адам. Ш. – кылмыш-жаза процессинин катышуучусу, ал көбүнесе кылмыш-жаза ишин козгоо жана алдынала тергөө жүргүзүүдө пайда болот жана кылмыш-жаза процесстик мамилелерге аралашат. Процесстик мөөнөттөр аяктагандан кийин Ш. айыпкерге же күбөгө айланат, же болбосо процесске катышуучулардын катарынан таптакыр чыгарылат. КР мыйзамына ылайык Ш. төмөндөгүлөргө укуктуу: а) өзүнө кандай шек коюлуп жатканын билүүгө; көрсөтмө берүүгө; б) өтүнүч билдирүүгө, тергөөчүнүн жана прокурордун иш-аракетине жана чечимине даттанууга; в) тергөөчүдөн, котормочудан баш тартууга; г) далилдерди келтирүүгө. Кармалган же камакка алынган учурда Ш. процесстик мажбурлоонун ушундай чаралары колдонулгандан тартып жактоочунун жардамынан пайдаланууга укуктуу. Ш-гө төмөнкү процесстик милдеттер жүктөлөт: тергөөчүнүн жана прокурордун чакыруусу боюнча келүү; тергөөдөн качпоо, ага карата колдонулган бөгөт чарасын сактоо, иш боюнча акыйкатты аныктоого тоскоолдук кылбоо.
Шоробашат маданияты
Шоробашат маданияты — биздин заманга чейин 4-1-кылымдарга таандык археологиялык эстелик; Өзгөн шаарынан 10 км түштүк-батышта Жазы дарыясынын оң өйүзүндө жайгашкан. Шоробашат шаар калдыгынын атынан аталган. Жалпы аянты 70га. Шоробашат маданияты үч бөлүктөн турат. Чыгыштан батышка карай узундугу 3 км, туурасы 38 м, бийиктиги 6 м чеп менен курчалган. Калк жыш жайгашкан турак жайлардан жана шаардын борбордук сепилинен турат. 8 км аймакта 70ден ашык турак-жай калдыктары, колго жана чарыкка кооздолөп жасалган карапа идиштер, колодон жана темирден жасалган бөюмдардын калдыктары табылган. Шоробашат маданиятынын аймагында Ферганада биздин заманга чейин 3-1-кылымга таандык “Шоробашат” шаары жайгашкан деп божомолдонот.
Дөбөлү
Дөбөлүү — Кыргызстандын Нарын облусунун Нарын районундагы айыл. Дөбөлү айыл аймагына кирет.
Нарын дарыясынын жээгинде, деңиз деңгээлинен 2180 м бийикте жайгашкан. Райондун административдик борбору ― Нарын шаарынан 19 км чыгыш тарапта, Балыкчы темир жол бекетинен 205 км. Кыштак 1929-жылы отурукташкан. Калкы 1280 (2006); негизинен мал чарбасында эмгектенет. Орто мектеп, маданият үйү, китепкана бар. Мончо, үй-бүлөлүк врачтар тобу, 3 тегирмен иштейт. Улуу Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган.
Сарык уулу Жакшылык
Сарык уулу Жакшылык (1880, азыркы Ысык-Көл облусу, Түп району, Шаты айылы – 1934, ошол эле жер) — семетейчи. Өмүрү жана чыгармачылыгы жөнүндө жазылып калган материал жок. Эл ичинде «Кара ырчы» деген ат менен таанымал болгон. 1929-ж. Х. Карасаев, Б. Жаркынбаев жана О. Мамырканов Жакшылыктын айтуусунда «Семетей» менен «Сейтекти» жазып алышкан. Ал кол жазма 12 китепче (дептер) болуп, КР УИАнын Кол жазмалар фондусунда сакталып турат. Жакшылыктын «Семетейинде» жалпы сюжеттик нук сакталган, Канчоро менен Күлчоронун образдары С. Каралаев, Тоголок Молдо, Шапак Рысменде уулу сыяктуу манасчылардын варианттарынан өзгөчөлөнүп турат. Жакшылыктын «Жылдыз» аттуу поэмасы эл арасына кеңири тараган.
Булактар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Сүлөсүн
Сүлөсүн (Lynx isabellina) - бул түр мышыктар уруусуна кирет. Эң бир кооз жырткыч. Кыргызстандын аймагында жашаганы Түркестан сүлөсүнү деп аталат. Себеби Борбордук Азиянын мейкиндигинде кенен таралган. С-дүн жакшы көрүп жашаган жерлери Тянь-Шандын тоолорундагы токойлор, ири бадалдар. С. эң бир сак жырткыч, айылдардан алысыраак жерлердеги тоолордун капталдарындагы жана кокту-колоттордогу токойлордо жашашып, коёндор, суурлар, кекиликтер жана башка жаныбарлар менен азыктанат. Бул түрдүн саны көпчүлүк учурда анчалык көп эмес, теңсалмактуу абалда болгон. Бул түрдүн эң көп же эң бир азайып кеткени ж-дө маалымат жок. С-дүн эң чоң душманы мергенчилер. Мындан бир нече жылдар мурун С-дүн терисин мергенчилер мамлекетке төгүшкөн. Бирок акыркы 15-20 жылдын ичинде сүлөсүндүн терисин мамлекетке тапшырганы жокко эсе. Бул түрдүн экол-сы, биол-сы изилденбеген. С-дүн кууту кээ бир маалыматтарга караганда жаз алдында февраль, март айларында жүрөт. Көп ж-дан бери С-дүн саны азаюда, мындай абалды эске алып, өкмөт 1972-ж. чечим кабыл алган; бул түрдү атууга, кармоого тыюу салынган. Ал эми 1975-ж-дан тартып С. Кыргызстандын Кызыл китебинине катталып, коргоого алынган.
Кыргыздардын жыл эсеби
Жыл эсеп - байыртадан бери карата кыргызда болбогон үчүн күнү-түндүн ичиндеги мезгилди болжоп убакыт менен пайдалана келген. Ал убакытардын баарысы 33кө бөлүнүп төмөнкүлөр:
Логикалык жана тарыхыйлык
Логикалык жана тарыхыйлык – философия теориясынын өзөктүү түшүнүктөрү. Философия тарыхында логикалык жана тарыхыйлыктын өз ара катышы жөнүндөгү маселеге биринчи жолу Аристотель кайрылган жана булардын катышын акыл-эс менен сезим кабылдоолорунун шайкештиги катары түшүндүргөн. Логикалык жана тарыхыйлык проблемасына кийинчерээк Г. В. Гегель, К. Маркс, А. Грамши жана башка кайрылышкан. Азыркы кездеги философиялык адабияттарда логикалык жана тарыхыйлык маселелери ар кыл ыңгайда каралат. Онтологиялык аспектте: тарыхыйлык – нерсенин пайда болуу, калыптануу, жетилүү, башкача айтканда бүткүл өнүгүү процессин камтыйт. Ал эми логикалык болсо, нерсенин тарыхын, басып өткөн жолунун кыскартылган, ыраатталган (теор.) түрдө көрсөтүлүшү. Ошондуктан логикалык жана тарыхыйлык – тарыхый өнүгүүдөгү объективдүү дүйнө менен анын тааным чагылышынын ортосундагы байланышты мүнөздөөчү филос. категориялар. Булар – өнүгүүнүн маанилүү жагын, ошондой эле ойлоонун логикалык жүрүшү менен нерсенин реалдуу тарыхынын ортосундагы шайкештикти ачып берүүчү түшүнүктөр.
Солтобаев Асылбек
Солтобаев Асылбек – акын. Талас районунун Жон-Арык айылында 1946-жылы 3-октябрда туулган.
Акындын «Чолпонбайдын ыры», «Манас шаңы», «Манас - Чыңгыз улуу мурас, кош жылдыз» ж.б. ырлары «Талас турмушу», «Дабан», «Уста» гезиттеринде басылып чыккан.
1979-жылы Кыргыз Совет Энциклопедиясынын 4-томунун авторлорунун бири.
Ал сүрөт тартат, обон чыгарат жана илимий иштер менен алектенет.
2003-жылы «Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген архитектору» наамын, 2007-жылы Кыргыз Республикасынын Маданият министрлигинин «Кыргыз Республикасынын маданиятынын мыкты кызматкери» төш белгисин алган.
2007-жылы Таластагы «Манас Ордо» комплексиндеги Манастын жана кырк чоронун айкелин жасап, куруудагы эмгеги үчүн Кыргыз Республикасынын Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгына татыктуу болгон.
1974-жылдан СССР жана Кыргыз Республикасынын архитекторлор, 2006-жылдан Кыргыз Республикасынын Улуттук жазуучулар союзунун мүчөсү.
Кыргыз тилинде
Бечара: Поэма. - Б.: Шам, 1997. - 95 б.
Корбин Блю
Корбин Блю Рейверс (Corbin Bleu; 1989-жылы, 21-aқпанның туулган) — америкалык актер жана ырчы. Ал 1996-жылдардын башында профессионалдык түрдө атерлук кесипти баштаган жана "Мектеп" (High School, 2006-08) аттуу мюзиклде башкы ролду аткаргандан кийин 2000-жылдын аягында атактуулукка жеткен.
Эфиопия
Эфиопия — Африканын чыгышында жагйашкан мамлекет. Мурдагы талышы Абиссиния (амх. የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ, оромо Federaalawaa Dimokraatawaa Repabliikii Itoophiyaa, тигринья ናይኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ).
Шериктик аманат
Шериктик аманат – жалпы ишке жолдош (жөнөкөй шериктештик келишиминин бир тарабы) кошкондордун баары, анын ичинде акча, башка мүлктөр, кесиптик жана башка билимдер, ык жана эп, ошондой эле ишкер аброй жана байланыштар дагы. Ш. а. жөнөкөй шериктиктеги келишимден же иш жүзүндөгү кырдаалдан башкача келип чыкпаса, баары наркы боюнча бирдей эсептелет. Ш. а-ты акчалай баалоо шериктердин арасындагы макулдашуу боюнча жүргүзүлөт.
Эпос
Эпос ( гр. – сүйлөө, айтуу )
Эпос тууралуу
Эпос (грекче epos — сөз, кеп, баян) — элдин башынан өткөргөн баатырдык иштерин даңазалаган ыр түрүндөгү эпикалык чыгарма. Э-то элдин, улуттун, өлкөнүн тагдырын чече турган зор окуялар көркөм сүрөттөлөт. Эпопея тарыхый бөтөнчө шартта жаралат. Ал тарыхый шартта адам өзүн коомдон бөлүп карабайт, өзүнүн жеке кызыкчылыгын коомдун кызыкчылыгынан ажыратпайт. Э-тун мазмунун улуттун тарыхындагы баатырдык окуялар түзөт. Алгачкы баатырдык эпосто элдин мифтик түшүнүктөрү кеңири орун алган. Кыргыздарда мифтик көөнө баатырдык эпостор да бар. Алардын мыкты үлгүлөрү — «Эр Төштүк», «Кожожаш». Буларда мифтик баатырдык эпостун мүнөздүү белгилери кеңири сакталган. К. Маркс байыркы гректердин баатырдык эпосторунун арсеналы гана эмес, негизин да байыркы грек мифтери түзгөнүн баса белгилеген. «Илиада», «Одиссея» өңдүү эпостор «адамзаттын балалык доорунда» гана жаралышы мүмкүн. Ал мезгилде турмуш «поэзия жана проза» болуп бөлүнө элек, социалдык карама-каршылыктар анча ачык билине элек болот. Ошондуктан, аңгемечи, жомокчу чыгармасын өзүнүн атынан гана эмес, мекендештеринин атынан баяндайт. «Элдүүлүк — эпикалык поэманын бирден бир негизги шарты» (В. Г. Белинский). Баатырдык Э-то жомокчу жалпы элдик, улуттук ой-сезимдерди билдирген адам катары аракеттенет. Э-ко турмушту кеңири, ар тараптан көркөм сүрөттөп берүү мүнөздүү. Байыркы Грециянын бүт турмушу (үрп-адаты, салты, ишеними, рухий түшүнүктөрү жана башкалар) Гомердин чыгармачылыгында кандай көркөм чагылса, кыргыздардын «Манас» Э-унда да кеңири масштабда сүрөттөлөт. Байыркы гректер, ошондой эле кыргыздар өзүлөрүнүн баатырдык Э-торунан өздөрүн кызыктырган бардык суроолорго жооп алышкан. «Манас», «Илиада» өңдүү Э-тордо улуттук аң-сезимдин бардык олуттуу жактары көркөм баяндалган. Демек, «Манас», «Илиада» өңдүү эпопеялар чыныгы кайраткердик, эрдик, баатырдык жогору бааланып, айрыкча көркөм даңкталат. Мына ушуга байланыштуу «Манас», «Илиада», «Одиссея» жана башкалар Э-тордун негизги мазмунун согуштук окуялар түзгөндүгү бекер эмес. Согуштук конфликт, согуштук кагылыштар баатырдык доордо жашашкан элдердин кулк-мүнөзүн бөтөнчө ачып, алардын жашоо турмушундагы олуттуу өзгөчөлүктөрдү кеңири көркөм баяндоого шарт түзгөндүгүн көрөбүз. Э-то коомдун жана улуттук мүнөздүн олуттуу белгилери сөзсүз орун алат.
Баатырдык Э-тун сюжеттик курулушу, композициялык түзүлүшү, образдар системасы, көркөм формасы да бир катар мүнөздүү өзгөчөлүктөргө ээ. Дүйнөгө белгилүү «Манас», «Шах-Намэ» өңдүү чыгармалар кеңири сюжеттүү, окуяларга бай, көп каармандуу, ар түрдүү көркөм каражаттарга өтө бай. Мисалы, «Манас» эпосу — генеалогиялык циклдештирүү принциби боюнча өнүккөн чыгарма. Эпос Манас баатырдын эрдиги менен башталып, анын уулу Семетей, небереси Сейтектин эрдиги менен бүтөт. Улуу манасчы Саякбайдын варианты боюнча Манас баатырдын беш муунуна чейин баяндалат. Ал эми Кытай жеринде жашаган Жусуп Мамай «Манас» эпосун сегиз муунга чейин жеткирет. «Манас» эпосунун ар бир бөлүгү — өзүнчө жеке мүнөздүү өзгөчөлүктөргө ээ болгон бир бүтүн чыгарма. Чыгарманын ар бир бөлүгү биографиялык циклдештирүү принциби боюнча өнүгөт. Эпостун сюжети Манас баатырдын өмүрүнө байланыштуу негизги өзөк окуялардын айланасында өнүгөт. Башка кошумча окуялар мына ушул негизги окуяларга баш ийип, аларды толуктап турат. «Манас» эпосундагы эпикалык борбор — Манас баатырдын образы, калган образдар ушул негизги, башкы образдын тегерегине топтолот.
Коомдук турмуштун өзгөрүшү менен Э-тун мүнөзү, мазмуну өзгөрөт. «Манас», «Илиада» өңдүү эпостордо белгилүү бир доордо элдик чыгармалар катары бааланып, баркталып, муундан муунга өтүп келе жатат. Баатырдык Э-то элдин мүнөзүндө бөтөнчө белгилер: жашаган элдердин турмушка, дүйнөгө болгон көз караштары, мамилелери, көз карандысыздык үчүн күрөшү эпикалык планда көркөм чагылдырылгандыктан ар бири өзгөчө кайталангыс мүнөзгө, өзгөчөлүккө ээ. Анткени, ушул чыгармалар жаралган ошол мезгил, доор, байыркы адамдардын жашоо турмушу да кайталангыс. Коомдук турмуштун өзгөрүшү менен Э-тун мазмуну да өзгөрөт, ар түрдүү темадагы чыгармалар жаралат. Өнүккөн жазма адабияты болбогон көчмөн элдерде негизинен баатырдык мазмундагы Э-тор өнүгүп келген. Кыргыздарда «Манас» эпосунан тышкары «кенже баатырдык эпос» деген ат менен белгилүү болгон «Курманбек», «Жаныш-Байыш», «Эр Солтоной» сыяктуу чыгармалар бар. Бул эпостордо кыргыз элинин жашоосундагы кийинки тарыхый доорлор көркөм баяндалган. Булардагы негизги тема да элдин сырттан басып кирген душмандарга каршы күрөшү. «Манаста» мифтик, фантастикалык сюжеттер, образдар арбын учураса, кенже баатырдык Э-то негизинен реалдуу тарыхый окуялар көркөм сүрөттөлөт.
Эпос бир, эле доордун көркөм дүйнөсү болбостон анда көптөгөн доорлорго мүнөздүү касиеттери орун алат. Э-тун эстетикалык, тарыхый, философиялык мааниси өтө зор.
Болотная (Васюган куймасы)
Болотная — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Омск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Васюган дарыясынын оң жээгинен 732 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Түркестан жаянчасы
Түркестан жаянчасы (Gyptosternum reliculatum) - жаяндар түркүмүнө, Sisoridae уруусуна, Gyptosternum түркүмүнө кирет. Денеси жылаңач, кабырчыксыз, башы жалпак, көздөрү кичине, боору ак, денесинин уз. 180 мм жетет, ургаачысы эркектерине караганда кичине.
Кыргызстанда: Нарын, Сырдарыя, Кара-Суу, Жумгал, Ат-Башы, Өзгөн жана башка дарыяларда таралган. Бул түр тоо этектериндеги дарыяларда көп жолугат. Т. ж-нын биол-сы начар изилденген. Жашаган жерлери таштак, ылайлуу жай аккан суулар. Бул түр көпчүлүк жерлерде кара балыктар, алабугалар менен чогуу бир биоценоздо жашашат. Таштарга жабышып жашаган курт-кумурскалардын личинкалары менен азыктанат. Жаянчанын көпчүлүк жерлерде саны аз. Ошондуктан, бул түр Кыргызстандын Кызыл китебине катталган.
Чалкан
Чалкан — көп жылдык өсүмдүк. Бардык жерде кездешет. Анын жалбырагы дарылык касиетке ээ. Жалбырагы жайында гүлдөгөн убакта жыйналып көлөкөдө, үй чатырында кургатылат. Кургатылган жалбырагы медицинада кан токтоткуч, жараатта, витамин жетишпегенде пайда болуучу ооруларда колдонулат. Элдик медицинада чалкандын маңызы кызыл жүгүрүк, бөйрөк, табарсык жана боор оорусунда пайдаланылат.
Проспект Парк (Нү-Жерси)
Калкы - 5633 киши. Болжолдуу аянты - 1.2 км². FIPS коду — 34-61170.
Логикалык позитивизм
Логикалык позитивизм – 1920-жылдары Вена ийриминде пайда болгон аналитикалык философия агымдарынын бири. Бул багыт илимий пикирдин чындыгын текшерип көрүү (верификация) принцибине негизделген эмпиризмди илимий билимдерди логикалык талдоо методу менен айкалыштырууга аракеттенген. Логикалык позитивизмге ылайык чыныгы илимий философия илим тилинде логикалык талдоо катары гана болушу мүмкүн, ал бир жагынан «метафизиканы» (башкача айтканда салттык философияны) четтетүүгө, экинчи жагынан, түздөнтүз маалыматтарды же эмпирикалык жактан текшерилген илимий түшүнүктөрдүн жана ырастоолордун мазмунун аныктоо максатында логикалык түзүлүштү изилдөөгө багытталышы керек.
Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети
Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети — Кыргызстандагы жогорку окуу жайы.
Бишкек шаарында жайгашкан. Окуу жай 1925-жылы 25-октябрда  Кыргыз агартуу институту катарында уюшулган. 1928-жылда Кыргыз борбордук педагогикалык техникум болуп өзгөртүлгөн. 1932-жылда – Кыргыз педагогикалык институту болгон. 1951-жылда – Кыргыз мамлекеттик университети. 1972-жылы – СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз мамлекеттик университети. 1993-жылда – Кыргыз мамлекеттик улуттук университети. 2002-жылдан тарта  - Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети. Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган (1982-ж.). 54 адистиктер боюнча окуу жүргүзүлөт. 22 000ге жакын студенттери бар (2010). 1000 жакын окутуучулар эмгектенет (2007).
Тарыхы
Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети билим берүү жана илим, маданият тармагында алдыңкы окуу жайлардын бири. Бардык илимдер боюнча билим берүү, илимий-изилдөө, маданий агартуучу ишмердүүлүк, үзгүлтүксүз билим берүүнүн бардык деңгээлинде жүргүзүүчү өзүн-өзү башкаруучу мамлекеттик окуу жай. Ошондой эле профессордук- окутуучулук курамдын, илимий кызматкерлердин, аспиранттардын жана студенттердин чыгармачылык бирдиктүү уюмун түзөт.
80-жылдан ашык тарыхында университет биздин өлкөнүн социалдык- экономикалык, маданий, руханий өнүгүшүнө зор салымын кошууда.
1924-жылы 19-октябрынан кыргыз автономиялуу облус түзүлгөндөн кийин Ташкент, Алматы шаарларында агартуу институттары пайда болгондон кийин 1925-жылдын 25-октябрында автономиялуу облустун администрациясы Кыргыз агартуу институтун ачуу жөнүндө чечим кабыл алат. Бул педагогикалык кадрларды даярдоо маселесин чечкен Кыргыз агартуу институтунун алгачкы контингентин Ташкент жана Алма-Ата шаарларында билим алган кыргыз жаштары түзгөн. Окуу жайдын билим берүү мөөнөтү алгач 7 жыл болгон Биринчи 3 жылы даярдоо бөлүмү, калган 4 жылын негизги курс болгон.1928-жылы автономиялык республиканын жетекчилиги тарабынан Кыргыз Агартуу институту Кыргыз  борбордук педагогикалык техникуму болуп кайра түзүлгөн.
Кыргыз педагогикалык техникуму  кыргыз улуттук интелегенциянын калыптанышына республикада маданий революциянын жүргүзүлүшүнө баа жеткис роль ойногон. Педагогикалык техникум толук эмес орто мектептер үчүн мугалимдерди даярдаган. Педагогикалык техникум да Кыргыз Агартуу институтундай эле билим берүү мөөнөтү 7 жыл болгон. 1929-жылдын августунда партиянын Кыргыз автономиялуу областынын комитетинин пленуму Кыргыз педагогикалык институтун уюштуруу боюнча даярдыктарды жүргүзүү жөнүндө чечим кабыл алат да биринчи имаратын куруу, жабдуу, окутуучуларды ж.б. кызматчыларды ишке чакыруу милдеттери жүктөлгөн.