cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
DAX
Индексти эсептөө
2016-жылдын январынан баштап индекс ар бир соода күнү Борбордук-европалык убакыт боюнча эртең мененки саат 9:06 эсептелет. DAX эсептөөсүндө XETRA электрондук биржасындагы акциялардын баалары колдонулат. Этьен Ласпейрес формуласына негизделген эсеп үчүн, тандалган листингдик компаниялардып акцияларынын баалары алардын базардык капитализациясына ылайык таразаланат. Эркин кайрылууда болгон гана акциялар эсепке алынат. Эгер компаниянын капиталы бир нече түрдөгү акцияларга бөлүнсө (мисалы, кадимки акциялар жана артыкчылыгы бар акциялары), жогору өтүүчүлүгү менен акциянын түрү колдонулат.
Тандоо критерийи
2021-жылдын сентябрынан баштап компанияларда DAX-га кошулуу укугу бир гана негизги критерийи боюнча - акционердик коомдун базардык капитализациясы менен болот. Стратегиялык инвестордон колунда эмес, эркин кайрылууда болгон бардык акциялардын жалпы баасы эсепке алынат. Мисалы, баалуу кагаздар менен соода активдүүлүгү сыяктуу башка мурунку критерийлер жоюлган. Кошмуча жаңы катуу шарт киргизилген: DAX 40 талапкерлер эң аз дегенде 2 жыл кирешелүү иштөөсү керек, жана ошондой эле жылдык же жарым жылдык гана эмес белгилүү аудиттен өткөн кварталдык отчеттерду үзгүлтүксүз берип туруусу зарыл. Эгер акциянын салмагы 10% ашса, ал эми акциянын баасынын 30 күндүк тарыхый өзгөрүлмөлүүлүгү 250% ашса, акция ребалансировканын даталарындагы индекстерден жоюлат.
Кэмптон (Нү-Гэмпшир)
Кэмптон (Нү-Гэмпшир) (Campton) — Нү-Гэмпшир штатынын Графтон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3333 киши. Болжолдуу аянты - 136.0 км². FIPS коду — 33-08660.
Пуэрто-Риколуктар
Пуэрто-Риколуктар – Латын Америкасындагы эл, Пуэрто-Риконун негизги калкы. Жалпы саны 8,5 млн киши, анын ичинде 4,0 млнго жакыны Пуэрто-Рикодо (2009). Ошондой эле АКШда (4,4 млн) да жашайт. Испан жана англис тилинде сүйлөшөт. Динге ишенгендери – католиктер. Пуэрто-Риколуктар этностук негизи 16-кылымда индей-карибдер, кийин Африкадан кул катары алынып келинген негрлер жана испан колониячыларынын аралашуусунан 16–19-кылымда түзүлгөн. 19-кылымда Пуэрто-Рикодо испандарга каршы күрөш күч алып, кулчулук жоюлуп, улуттук интеллигенция пайда болгон. 1898-жылы америкалыктардын Пуэрто-Рикону басып алышынан кийин өнөр жай өнүгүп, калкы тез өскөн. Пуэрто-Риколуктардын кол өнөрчүлүгү жана искусствосу абдан өнүккөн. [[Категория: Дүйнө элдери]
Соң-Көл заказниги
Соң-Көл заказниги – Нарын облусундагы мамлекеттик аңчылык заказниги.
Соңкөлдүн акваториясын ээлейт. Молдо-Тоо м-н Соң-Көл тоосунун ортосунда. Аянты 30 миң га. Орусиянын ж-а Кыргыз Респ-нын Кызыл китептерине кирген сейрек учуроочу ж-а жоголуп бараткан тоо казы (маңкаказ), каркыра, өрдөк тумшук, чулдук ж. б. суучул куштарды коргоо ж-а көбөйтүү максатында 1971-ж. уюшулган.
Өтө жарды өлкөлөр
Өтө жарды өлкөлөр – 1971-жылы БУУнун Башкы Ассамблеясы тарабынан кабыл алынган чен-өлчөмгө ылайык, улуттук дүң өнүмү жан башына эсептегенде 100 АКШ долларынан ашпаган, кайра иштетүү өнөржайынын улуттук дүң өнүмүндөгү үлүшү 10 пайыздан жогору болбогон жана 15 жашка чейинки калкынын сабаттуулугу 20 пайыздан ашпаган өлкөлөр.
Холэй (Массачусетс)
Холэй (Массачусетс) (Hawley) — Массачусетс штатынын Франклин округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 336 киши. Болжолдуу аянты - 80.0 км². FIPS коду — 25-29475.
Пьезокварц
Пьезокварц (грекче piezo – кысым жана кварц) – минерал, пьезоэлектр касиетине ээ кварцтын тунук монокристаллы. Пьезоэлектр кубулушунун эффектисин бергендиктен, радиотехникада колдонууга болот. Пьезокварцтын жасалма (синтездик) кристаллы техникада кеңири пайдаланылат.
Дольгесхайм
Дольгесхайм (Dolgesheim) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Майнц-Бинген районуна кирет.
Калкы - 933 киши(2013-ж.). . Аянты - 6,55 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 39 013. Муниципалитеттин башчысы — Михель Шрайбер.
Топоринка (Благовар району, Башкыртстан)
Топоринка — Башкыртстандын Благовар районундагы айыл, Языков айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 339 киши. Почта индекси — 452738, ОКАТО коду — 80214837007.
Хадемсторф
Калкы - 853 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 9,23 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 58 012. Муниципалитеттин башчысы — Ульрике Вихман-Вреде.
Рыспеков Мелис
Рыспеков Мелис (20. 1. 1937-ж. туулган, Суусамыр кыштагы) - акын, орто билимдүү. 1955-ж. 1 май орто мектебин бүтүргөн. Көп жылдар жылкычы болуп эмгектенген. Кийинчерээк «Заветы Ильича», «Энгельс» колхоздорунда жумушчу болуп жүрүп ардактуу эс алууга чыккан. «Көкөмерен» (2007) жана «Төө-Ашуу» (2008) деген ыр китептери жарык көргөн. Учурда ыр жазуу менен алектенип келет. Токтогон уруусунан.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Куча шаары, Түркстан
Куча шаары, Түркстан — Чыгыш Түркстандагы шаар. Кытай тарыхында «Аньси», арабфарсы жазма маалыматтарында (Худуд ал-алам мин ал-Машрик ила-л-Магриб) «Кусан» (k.chan), Гардизиде «Куча» (k.ja) деген аталышта кездешет. Хань династиясынын (биздин заманга чейинки 3—1-кылым) тушунда Куча (Кюцы) өз алдынча ээлик болгон. Биздин замандын 639-жылы Батыш Түрк кагандарынын бири Иби Шаболо Шеху хан өз ордосун Иленин жээгине орнотуп, Куча менен бирге Кара-Шаар, Лобнор ж. б. княздыктарды каратып алган. 646-жылы анын ордун ээлеген Иби Шегуй хан кытай императорунун кызынын колун сураган. Император кызынын калыңына Кучаны жана Котон, Кашкар ж. б. 5 княздыкты талап кылгандыктан, ал иш жүзүнө ашкан эмес. 843-жылы мартапрель айында кыргыз элчиси Тапу Алп Солдун (Та-бу Хэцзу, Чжуву Хэ-со) Тан императорунун кабыл алуусунда болгондугу, ошондой эле кыргыздардын уйгурларга тиешелүү Хэло өзөнүн, Куча (Аньси) жана Беш-Балыктагы (Бэйтин) беш уруу элди багындырганы жөнүндө маалыматтар кездешет. Куча жөнүндө араб-фарсы тарыхында «Искендердин анониминде» жана Махмуд Кашгари («Дивани лугат ат-түрк»), Шараф ад-Дин Йезди («Зафар-Наме»), Абд ар-Раззак Самаркандинин («Матла ас-са Дайн») ж. б. чыгыш авторлорунун эмгектеринде да эскерилет. «Искендердин анониминде» могол (могул, моңол) улусунун (к. Кыргыздар, Моголстан) ханы Шам-и Жахандын Кучаны (Кусан) каратып алганы айтылат. 17—18-кылымдарда Цин династиясынын императорлору Канси (1662—1722), Юнчжэн (1723—35), Цяньлундун (1736—95) мезгилинде Куча Кытай мамлекетине караган. Куча Улуу жибек жолунун боюнда жайгашып, соода-сатык ж. б. жүргүзүүдө маанилүү роль ойногон.
Мексика бою ойдуңу
Мексика бою ойдуңу — Түндүк Американын түштүк-чыгышында, АКШ менен Мексикада. Мексика булуңун жээктей созулуп, түндүк-чыгышында Атлантика бою ойдуңуна туташып, жалпы Жээк түздүктөрү деп аталат. Туурасы 350 кмге чейин. Нефть жана газ кендерине бай (Мексика булуңу нефть-газдуу бассейни) деңиздик чөкмө тектерден (калыңдыгы 6000–10 000 м) турат. Жеринин бети түндүктү карай 150 м бийиктикке чейин акырындап көтөрүлүп, бири-бирине жарыш жаткан бир нече куэста жалчаларын пайда кылат. Ойдуң аркылуу ири дарыя өрөөндөрү (Миссисипи, Алабама, Бразос, Рио-Гранде) өтөт. Жээктеринде лагуналар жана эстуарийлер бар. Климаты субтропиктик, түштүк-батышында тропиктик. Жылдык жаан-чачыны батышында 600–800 мм, чыгышында 1200–1500 мм. Ойдуң3дун 1/3 бөлүгүнөн ашыгын мырза карагайлуу жана аралаш токой ээлейт; батышына саванна мүнөздүү. Гозо, тамеки, бал камыш өстүрүлөт. Ири порт шаарлары: Жаңы Орлеан, Хьюстон (АКШ), Тампико, Веракрус (Мексика).
Налу (эл)
Налу́ — Гвинеядагы (12 миң адам) жана Гвинея-Бисаудагы (5 миң адам) эл. Жалпы саны 17 миң адам.
Тил
Налу тили Нигер-конго макро-үйбүлөсүнүн Батыш атлантикалык уясына кирет. 19-кылымдын аяк ченинен бери коңшу мандинго элдери, өзгөчө сусу тарабынан налулардын активдүү тилдик ассимиляциясы байкалган.
Дин
Көпчүлүк жергиликтүү салттуу ишенимдерди (ата-бабалар жана жаратылыш күчтөрүнүн культтары) карманышат. Ошондой эле христиандар жана мусулмандар бар.
Чарбалык иштер
Негизги кесиби — кол менен иштетилген жер чарба (батат, маниок, жүгөрү, жер жаңгак, жашылчалар, кант тростниги ж.б.). Узундугу 2,5 мге чейин универсалдуу күрөк түрүндөгү аспап колдонулат. Жыйноочулук (кокос жана май пальмаларынын жемиштери, кола жаңгактары) жакшы өнүккөн. Жээгинде — балык уулоо. Саздуу жээк аймактарында кургак мезгилде деңиз суусунан бууланып тузду алуу чоң мааниге ээ болгон.
Кол өнөрчүлүк
Жыгач иштетүү, өзгөчө ритуалдык беткаптарды жасоо (айрымдарынын салмагы 60 кг жакын жана Африкадагы эң ирилеринин бири), темир устачылык, карапачылык, токуучулук өнүккөн.
Сухой хребет (Сары-Дөбө) заказниги
Сухой хребет (Сары-Дөбө) заказниги – Түп районундагы аңчылык заказниги.
Налу (эл)
Турак жай
Сухой хребет (Сары-Дөбө) заказниги
Ысык-Көлдүн чыгышында, Сарыдөбө ж-а анын батыш бөлүгүндө. Аянты 15,0 миң га. Коён, кыргоол, суучул куштар ж. б. коргоо ж-а көбөйтүү максатында 1973-ж. уюшулган.
Налу (эл)
Налу турак жайлары — бул саман жана жалбырактан жасалган конус түрүндөгү чатыры бар кичинекей тегерек алачыктар.
Тамак-аш
Ботколор, коюу сорполор, пюре, балык.
Салттуу кийим
Үй-бүлө чоң, патриархалдык, көбүнчө көп аялдуу. Кээде бир нече айыл башчы («падыша») башкарган союз түзүшөт. Налу элинде эркектердин жашыруун бирикмелери (Поро, Матиоли ж. б.) бар, алар 20-кылымдын биринчи жарымында коомдук жана саясий турмушка таасирин тийгизген.
Маданият
Рыскулбекова Аида Аскарбековна
Рыскулбекова Аида Аскарбековна - (1. 8. 1956-ж. туулган, Суусамыр кыштагы) - педагог, жетекчи кызматкер.
Налу (эл)
Маданият жактан налу элине бага, ландума, ммани, кисси, лимба, темне, буллом этностору жакын. Салттуу искусстводо жаныбарлардын (өзгөчө крокодил, хамелеон ж. б.) сүрөттөрү кеңири таралган.
Рыскулбекова Аида Аскарбековна
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Өтө зарылдыктын чегинен чыгуу
Өтө зарылдыктын чегинен чыгуу – КР кылмыш-жаза мыйзамдары боюнча келтирилген коркунучтун жана коркунуч жоюлган шарттардын мүнөзүнө жана деңгээлине ачык туура келбеген, көрсөтүлгөн кызыкчылыктарга тете же болтурбай койгон залалдардан да арбын залалдарды келтирүү. Ө. з. ч. ч. атайылап залал келтирилген учурларда кылмыш-жаза жоопкерчилигине кириптер кылат.
Меконг
Меконг - Индикытай жарым аралындагы ири дарыя. Кытай, Лаос, Камбоджа, Вьетнамдагы аймактары (айрым жеринде Лаостун Мьянма жана Таиланд менен болгон чек арасы) аркылуу агат. Узундугу 4500 кмдей, алабынын аянты 810 миң км2. Тибет тайпак тоосундагы (Тангла кырка тоосунан) башталып, Сина-Тибет тоосунун терең капчыгайлары, Юньнань тайпак тоосу, Чыонгшон тоосунун батыш тармактары, Камбоджа түздүгү аркылуу агып, түштүк Кытай деңизине куярда саздуу дельтаны (аянты 70 миң км2че) пайда кылат.
Налу (эл)
Тарых
Меконг
Негизги куймалары: Мун, Тонлесап (оң), У, Тхэн, Сан (сол). Негизинен жамгыр, жогорку агымында ошондой эле кар, бир аз мөңгү сууларынан куралат. Жай-күз мезгилдеринде суусу кирип, деңгээли 10–15 мге чейин көтөрүлөт. Агымын жөнгө салууда Тонлесап көлүнүн мааниси зор. Нугу шаркыратмалуу (Кон ж. б.), босоголуу. Орточо чыгымы Пномпень шаары тушта 13,2 миң м3/сек, айрым жылдары 67 миң м3/секга чейин жетет. Жылына орто эсеп менен 1,5 км3 шиленди агызып келет. Төмөнкү агымында сугатка пайдаланылат. Өрөөнүн суу жайпап жаткандыктан, анда шалы өстүрүлөт. Суу-энергетикалык ресурсу өтө зор (75 млн кВт чамасында). 700 км, суу киргенде 1600 км аралыкка (Вьентьянга) чейин кеме жүрөт; деңиз кемелери 350 кмге (Пномпенге) чейин жетет. Боюнда Луангпрабанг, Вьентьян (Лаос), Пномпень (Камбоджа) шаарлары жайгашкан.
Налу (эл)
Налу бир нече кылым мурун сусу жана фулбе тарабынан азыркы жашаган аймакка сүрүлүп келген. Жээкти бойлой башкарган башчылар континенттин түпкүрүнөн соода жолдорунун аяк пунктун көзөмөлдөп турушкан. 16-19-кылымда алар европалык соодагерлер менен ички аймактын калкынын ортосундагы соодада негизги ортомчулар болушкан. Алар Фута-Жалон тоолуу аймактарынын мусулман башкаруучуларына көз каранды болгон.
Кучербаев Асанкул Абдыкадырович
Кучербаев Асанкул Абдыкадырович (25. 7. 1950-жылы туулган, Чүй облусу, Калинин району, Букара айылы) — медицина илимдеринин доктору (2002) профессор (2009). КММИни бүтүргөн (1979). Бишкек шаардык балдар ооруканасында врач (1979—81), Бишкек шаардык «тез жардам» станциясында врач (1982—84) болуп иштеген. Кыргыз акушерлик жана педиатрия ИИИнин аспирантурасын (1986) бүтүргөн. Ошол эле жерде кенже, улук илимий кызматкер болуп иштеген (1984—2012). Педиатрия боюнча адис. 65тен ашык илимий эмгеги, анын ичинде 2 монография, 1 патенттин ээси. Эмгектери: Поверхностная архитектоника эритроцитов при железо-дефицитной анемии у детей раннего возраста в условиях высокогория. Киев. 2005.
Наузиц
Калкы - 168 киши (31-декабрь, 2010). Болжолдуу аянты - 3,47 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 65 047. Муниципалитеттин башчысы — Бербель Гартенбах.
Эльтон
Эльтон - Россиядагы туздуу туюк көл. Каспий бою ойдуңунда жайгашкан. Европадагы минералдык көлдөрдүн ичинен аянты боюнча эң чоңу. Аянты 152 км2. Тереңдиги 0,1 -мге чейин (жазында 0,8 -мге жетет). Деңиз деңг. 18 м төмөн жатат. Кар суусунан куралат. Климаты кескинконтиненттик. Жайы ысык (июлдун орточо темпрасы 25°С), кышы суук (январдын орточо темпрасы -11°С), жылдык жаан-чачыны 300 мм. Түбүнөн туздуу булактар чыгат, о. але туз (NaCl, KC1) жана минералдуу күкүрт-суутектүү баткак жатат. Эльтонго жакын жерде дары баткак бальнеол. курорту иштейт.
Пьезомагнетизм
Пьезомагнетизм, пьезомагниттик эффект – сырткы басымдын таасири менен заттарда магниттеништин пайда болушу. Антиферромагниттик түзүлүштөгү заттарда гана болот. Басымдын аракети менен антиферромагниттик кристаллдын магниттик түзүлүшүнүн симметриясы өзгөргөндө пьезомагнетизм, башкача айтканда начар магнетизм пайда болот. Пьезомагнетизм азырынча үч гана антиферромагниттик кристаллда (MnF2, CoF2 жана α-Fe2O3) эксперименттик жол менен байкалган. Алардагы магниттениш чоңдугу Ii аракет эткен серпилгичтүү чыңалууга σki пропорциялаш: Ii = λiklσki. Пьезомагнетизм анчалык чоң эмес, анын максимум мааниси λikl~2.10-12 Тл.м2/Нду түзөт.
Сүлүктү заказниги
Сүлүктү заказниги – Лейлек р-нун аймагындагы ботан. заказник.
Эндемик болуп эсептелген (жерг. түрү) – мала кызыл жоогазын ж-а корольков жоогазыны өскөн аймакты коргоо максатында 1975-ж. уюшулган. Заказниктин аянты 30 га.
Гольхен
Гольхен (Golchen) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Деммин районуна кирет.
Калкы - 318 киши(2013-ж.). . Аянты - 23,32 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 52 025. Муниципалитеттин башчысы — Томас Лүкке.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт.
Ерцовая
Ерцовая — Орусиядагы дарыя. Ненец АО, Архангельск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Несь дарыясынын сол жээгинен 33 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 61 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — АО деңиз бассейнинин дарыяларыВоронов тумшугунан (Мезень дарыясын кошпогондо) Канин Нос тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Мезень.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Рахмонов Давлатбек
Давлатбек Уринбоевич Рахмонов (Давлатбек Раҳмонов; (1949-2006), Ош шаары, Ош облусу, Кыргыз ССР - Өзбекстандын коррупцияга каршы күрөшүү боюнча мамлекеттик жана коомдук ишмери, Өзбекстандын прокуратура тармагынын прокурору.
Өмүр баяны
Давлатбек Рахмонов 1 июль 1949 жылы Ош шаарында, кызматчылардын үй-бүлөсундө төрөлгөн. Анын атасы Уринбой Рахмонов Бабур атындагы Ош Мамлекеттик академик өзбек музыкалуу драма театрынын негиздөөчүлөрунөн бири, кыргызстандык артист, театралдык ишмер жана акын. Давлатбек Рахмонов 1977 жылы Ташкент Мамлекеттик университетинин юридикалык факультетин артыкчылык диплому менен аяктаган. Окууну бүтүргөндөн кийин прокуратура органдарына жумушка жөнөтүлгөн. Андижан жана Алтынкуль райондорунун прокуратура органдарында иштеген. Өзбекстан Республикасы Андижан облусу прокурорунун жардамчысы болуп иштеген. Ал Харьков юридикалык институтун квалификациясын жогорулатуу курстарын артыкчылык менен аяктаган Өзбекстан прокуратура тармагын ичинен чыккан жалгыз кызматкери болгон. Андан кийин, Өзбекстан Республикасынын Башкы прокурору Б. Мустафаев ага ыраазычылык билдирип аны Башкы прокуратуранын борбордук аппаратына иштегени чакырган, ал баш тарткан. Андижан райондук Кеңештин бир нече жолу депутаты болуп шайланган. Ал уюшкан кылмыштуулукка, коррупцияга бөгөт коюу жана адам укуктарын коргоо учун чоң салымын кошкон.
2000 жылы "Унум" жана "Давлатбек саховати" фермердик чарбаларын түзгөн жана аларды жетектеген. Андижан районундагы колхоз жана совхоздордун жоюу убакытта аткаминерлер тарабынан жер мыйзамдарын одоно бузуу жана өз кызматтык ыйгарым укуктарынан кыянаттык менен пайдалангандыгы боюнча көптөгөн факттары менен жолуктуу, ошол кылмыштарга бөгөт коюу үчүн укук коргоо органдарына кайрылды, алар боюнча кылмыш иштери козголгон.
6 март 2006 жылы таасирдүү төрөлөр тараптан жол-транспорт кырсыгы инсценировкалоо кылынган, анын натыйжасында Давлатбек Рахмонов өлтүрүүлгөн. Аны өлтүрүүгө күнөөлүү болгон 25 жаштагы кылмышкер кылмыш-жаза жоопкерчилигинен кутулууп калган.
Үйлөнгөн, 3 үүл жана 1 кызды тарбиялады. Кылмыштуулукту ачуунун жогорку көрсөткүчтөрү эришкендиги учун көп сандаган ардак грамоталар менен сыйланган, бир нече жолу ага ыраазычылык билдирилген. Андижан районунда көмүлгөн. Давлатбек Рахмонов андижандыктардын эсинде өз өмүрүн мыйзамдуулук, укук-тартип орнотуу иши үчүн күрөшүүнүн жана чоң мансаптагы коррупционерлер колунан жок болгон курман адам катары түбөлүккө калат.
Билими
Ленин атындагы Ош шаарындагы №10 мектеп жана Ташкент Мамлекеттик университетинин юридикалык факультетин артыкчылык дипломдору менен аяктаган.
Жеке жашоосу
Атасы - Уринбой Рахмонов Бабур атындагы Ош Мамлекеттик академик өзбек музыкалуу драма театрынын негиздөөчүлөрунөн бири, кыргызстандык артист, театралдык ишмер жана акын. Энеси - Турсунхон Туйчибоева (1918—1954) Андижан шаарында төрөлгөн. Жубайы - Мухтарам Иззатуллаева (1958) медициналык кызматкер. Балдары: Фаррух (1978), Назокат (1980), Рустам (1985), Уринбой (1991)
Сыйлыктары
Өзбекстан Республикасынын Башкы прокурордун ардак грамоталары, алкыштары, сыйлыктары.
Пуэрто-Рико
Пуэрто-Рико же Пуэрто-Рико Шериктештиги (Estado Libre Asociado de Puerto Rico «Бай порт»), Commonwealth of Puerto Rico – АКШнын Вест-Индиядагы ээлиги. Пуэрто-Рико аралын жана ага жакын жайгашкан чакан аралдарды ээлейт.
Негизги маалымат
Аянты 9,0 миң км2. Калкы 4,0 млн (2010); калкынын көбүн пуэрторикалыктар (80,5%) түзөт. Ошондой эле негр мулаттар, индейлер ж. б. улут өкүлдөрү жашайт. орточо жыштыгы 1 км2 жерге 409 киши. Шаар калкы 71%. Расмий тили – испан жана англис тилдери. Негизинен католик динин тутат. Мусулмандар да бар. Административдик-борбору – Сан-Хуан шаары (калкы 2,0 млн). Административдик-аймактык жактан 78 муниципалитетке бөлүнөт. Аткаруу бийлигин шайланган губернатор аткарат. Мыйзам чыгаруучу органы – мыйзам чыгаруу чогулушу. Жогорку бийлик – АКШ конгресси. Арал өзүн-өзү башкаруу укугуна ээ. Аралды батыштан чыгышка чейин созулуп жаткан Кордильера-Сентраль кырка тоосу ээлейт. Эң бийик жери – Пунта чокусу (1338 м). Пуэрто-Рико аралынан жана көптөгөн майда аралдардан, рифтерден турат. Климаты деңиздик, тропиктик пассаттык. Айлык орточо температурасы 24°Сден 28°Сге чейин. Жылдык жаан-чачыны 800–2500 мм. Дайыма жашыл жана аралаш токой, түштүгүндө жана батышында кургактыкка чыдамдуу бадалдар, сейрек токой өсөт. Лукильо резерваты бар. Аралда 200дөн ашык үңкүрлөр кездешет. Спелеологдор үчүн дүйнөдөгү өтө ыңгайлуу жай. Мындагы Камай дарыясы – жер астындагы дүйнөдөгү эң узун дарыя. Аралдан 120 км батыштагы Пуэрто-Рико кобулу (узундугу 1754 км, туурасы 97 км, эң терең жери 8380 м) – Атлантика океанындагы эң чоң оёң. Фаунасында эндемик куштардын 16, жерде-сууда жашоочулардын 39 түрү (анын ичинде «коки» бакасы; узундугу 5 см) мекендейт. Флорасы өтө ар түрдүү. Вак-дарактын 225, папоротниктердин 100, орхидеялардын 50дөй түрү өсөт. Аралдагы Эль-Юнке биосфера коругу БУУнун көзөмөлүнө алынган. Байыртадан эле Пуэрто-Рикону индейлер мекендешкен. 15-кылымда испаниялык конкистадорлор басып алышкан. Колониячылар жергиликтүү калктын көп бөлүгүн жок кылган. 16-кылымда Африкадан кул-негрлерди алып келишкен. 1898-жылы болгон Испания – Америка согушунда арал АКШнын ээлигине өткөн. Пуэрто-Рико 1952-жылдан АКШга «эркин кошулган өлкө» деген статуска (өзүн-өзү башкаруу укугуна) ээ. Өлкөнүн экономикасынын негизин кайра иштетүүчү өнөр жай жана айыл чарба (негизинен экспорттук багытта) түзөт. Ички дүң продукциясында өнөр жайдын үлүшү 39%, айыл чарбасыныкы 1%ти түзөт. Радиоэлектроника, нефть ажыратуу, нефть-химиялык, фармацевтика, химиялык, жеңил, тамак-аш–татымал өнөр жай ишканалары иштейт. Бал камыш, кофе, банан, ананас өстүрүлөт. Бодо мал, чочко асыралат. Үй канаттуулары багылат. Автомобиль жолунун узундугу 9,3 миң км. Башкы деңиз порттору – Сан-Хуан, Маягуэс, Понсе. Негизинен химия, радиоэлектроника өнөр жайынын продукцияларын жана азык-түлүк экспорттойт. Билим берүүсү 4 баскычта (башталгыч, орто жана жогору) жүргүзүлөт. Университеттер (анын ичинде менчик, католик ж. б.), китепкана, сүрөт галереясы, музей бар. Негизги соода шериги – АКШ. Чет элдик туризм өнүккөн. Акча бирдиги – АКШ доллары.
Максим Гордеев
Максим Александрович Гордеев (төр. 1-ноябрь, 1995, Каракол) — Кыргызстандык лыжачы. Кыргыз Республикасынын спорт чебери (2017).
Өмүр баяны
1995-жылы 1-ноябрда Ысык-Көл облусунун Каракол шаарында туулган. Жаш кезинен бери лыжа тээп келет.
Ысык-Көл мамлекеттик университетин бүтүргөн.
Гигант слалом, слалом боюнча Кыргызстандын 2017-жылдагы чемпиону. Кышкы Универсиада 2017, Кышкы Универсиада 2019 жана Дүйнө чемпиондугунун катышуучусу.
Райн (Төмөнкү Бавария)
Райн (Төмөнкү Бавария) (Rain (Niederbayern)) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Штраубинг-Боген районуна кирет.
Калкы - 2685 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 14,29 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 2 78 177. Муниципалитеттин башчысы — Адольф Бергер.
Хопкинтон (Массачусетс)
Калкы - 14 925 киши. Болжолдуу аянты - 72.9 км². FIPS коду — 25-31085.
Покомо (эл)
Поко́мо (кипокомо, малачини, pokomo) — Кенииядагы банту эли. Саны 95 миң адам (2009). Покомо эли "жогорку покомо" жана "төмөнкү покомо" деп бөлүнөт. Покомо Инди океанынын жээгинде жана материктин ичиндеги Тана дарыясынын жээгинде жашашат. Алардын коңшулары гирьяма жана диго маданий жана тил жагынан олуттуу таасирге ээ. Жаан-чачындуу мезгилде Тана дарыясы ташкындаганда селден жапа чегишет.
Покомо (кипокомо) тили банту уясына кирет. Көпчүлүк суахили тилин билет.
Дин
Төмөнкү покомо — христиандар жана жергиликтүү салттуу ишенимдердин өкүлдөрү. Жогорку покомо — мусулмандар.
Чарбалык иштер
Негизги салтту кесиптери — дыйканчылык (күрүч, жүгөрү) жана балык уулоо.
Тамак-аш
Жүгөрү, күрүч, банан, манго, балык.
Турак жай
Ылайдан жана чоподон жасалган тегерек алачыктар.
Коом
Пэрри (Мэн)
Пэрри (Мэн) (Perry) — Мэн штатынын Вашингтон округуна караган АКШ шаары.
Покомо (эл)
Коомдук түзүлүштүн негизин айыл жамааты түзөт. Аксакалдар кеңеши (Гаса/Gasa) негизги мүлк (жер) жана жеке (үй-бүлөлүк) талаш-тартыштарды чечүүчү орган болуп саналат. Чоңдор тобуна өтүү салттуу түрдө инициациялар менен коштолгон.
Маданият
Пэрри (Мэн)
Калкы - 847 киши. Болжолдуу аянты - 110.3 км². FIPS коду — 23-58165.
Покомо (эл)
Покомо салттуу бийлердин чеберлери катары белгилүү. Аземдик фольклор өнүккөн.
Кызыктуу факт
Кениянын улуттук гимнинин музыкалык негизин покомо элдик ыры түзгөн.
Готтмадинген
Готтмадинген (Gottmadingen) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Фрайбург административдик округуна карайт. Констанц районуна кирет.
Калкы - 10 253 киши(2013-ж.). . Аянты - 23,59 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 3 35 028. Мэр — др. Михель Клингер.
Цербст
Цербст (Zerbst) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан Шаар. Анхальт-Биттерфельд районуна кирет.
Калкы - 23167 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 78,33 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 82 430. Мэр — Хельмут Берендт.
Тогуз торо заказниги
Тогуз торо заказниги – Тогузторо районундагы мамл. аңчылык заказниги.
Каначуу, Көгирим ж-а Байдамтал сууларынын алабында. Аянты 5,0 миң га. Табиятты ж-а табигый ресурстарды коргоо б-ча эл аралык союздун Кызыл китебине кирген илбирс, Кырг-ндын Кызыл китептериндеги ак тырмактуу теңиртоо күрөң аюусу, азайып бараткан тоо эчки, элик, кекиликтерди коргоо ж-а көбөйтүү максатында 1977-ж. уюшулган.
Хлебодаровка (Благовар району, Башкыртстан)
Хлебодаровка — Башкыртстандын Благовар районундагы айыл, Языков айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 50 киши. Почта индекси — 452740, ОКАТО коду — 80214837008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Пьезоэлектр
Пьезоэлектр (грекче piezo – басым, кысым жана ...электр) – механикалык чыңалуунун басымы астында диэлектриктерде уюлдашуунун (түз пьезоэлектрдик эффект) жана электр талаасынын таасири алдында механикалык деформациянын (тескери пьезоэлектрдик эффект) пайда болуу кубулушу. Пьезоэлектр кубулушу пъезоэлектрдик материалдарда байкалат. Биринчи изилдөөлөрдү кварц кристаллында франциялык физиктер Ж. жана П. Кюрилер жүргүзгөн (1880). Кийин пьезоэлектр касиетине ээ болгон 1500дөн ашык зат табылган. Пьезоэлектрдин сандык мүнөздөмөсү болуп электр (электр талаасынын чыңалышы Е, уюлдашуу Р) жана механикалык (салыштырмалуу деформация и, механикалык чыңалуу σ) чоңдуктардын ортосундагы пропорциялаштык коэффициенти эсептелет: P=dσ. Мында, d – пропорциялаштык коэффициенти. Кварц үчүн абсолюттук электр-статикалык системасында 3–10-8га барабар. Пьезоэлектр кубулушуна негизделген пьезоэлектриктер техникада, акустика, радиофизикада, генераторлордун курамына кирген резонаторлордо, түрдүү өзгөртүп түзүүчүлөр жана датчиктерде кеңири колдонулат.
Дом-Ламмерсдорф
Дом-Ламмерсдорф (Dohm-Lammersdorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Вульканайфель районуна кирет.
Калкы - 177 киши(2013-ж.). . Аянты - 4,54 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 33 019. Муниципалитеттин башчысы — Райнер Бальман.
Эден Валлэй (Миннесота)
Эден Валлэй (Миннесота) (Eden Valley) — Миннесота штатынын Meeker округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1042 киши. Болжолдуу аянты - 3.3 км². FIPS коду — 27-18134.
Чоң кыскартуу (тасма)
Чоң кыскартуу (Игра на понижение) — 2015-ж. Адам Маккей тарабынан жана анын автордоштугу менен тартылган америкалык биографиялык комедиялуу драма кинотасмасы. 2010-ж. ошондой эле аталышта чыккан, 2007-2008-жж. турак-жай курулушу жана экономикалык көбүктөн улам жаралган финанасылык кризис тууралуу чыныгы окуяга негизделип жазылган Майкл Лүисттин китеби боюнча тартылган. Кинотасмада башкы каармандарды Кристиан Бэйл, Стив Кэрэлл, Райан Гослиң жана Брэд Питт ойношкон.
Paramount Pictures тарабынан таратылган, тасма АКШда чектелген прокатка 2015-ж. 11-декабрында, кеңири көрсөтүүгө 2015-ж. 23-декабрында чыккан. Тасма "Оскар" сыйлыгына беш номинация боюнча - "Мыкты тасма", "Мыкты режиссер", "Экинчи пландагы мыкты актер" (Бэйл) жана "Мыкты ылайыкташтырылган сценарий" үчүн көрсөтүлүп,  "Мыкты ылайыкташтырылган сценарий" көрсөтүлүшү боюнча жеңишке жетишкен.
Сценарий
2005-ж. хедж-фонддун апенди чалыш менежери (Кристиан Бэйл) ипотекалык кредиттөөгө негизделген турак-жай тармагынын абалы кредиттердин кайтарым деңгээли улам төмөндөп бара жаткандыктан өтө тобокелдүү жана абдан туруксуз болуп калгандыгын билет. 2007-ж. экинчи чейрегинде тармак кыйраарын баамдап, эгер кредиттик дефолт свопторун түзө алса, ал базарга каршы ойноп, бул абалдан олжо көрө алаарын түшүнөт. Ал бул идеясы менен бир нече башкы банктарга жана инвестициялык диллерлерге кайрылат. Турак-жай базары коопсуз экендигине ишенген ишканалар анын сунушун кабыл алышат. Бул акчаларыбызды жөнү жок коротуп жатат деп түшүнгөн Барринин кардарларынын жинин келтирет жана алар бул ишти токтотууну талап кылышат, бирок ал макул болбойт. Болжонгон мезгилде кыйроо башталганда, анын инвесторлору ишенимин жоготушуп, акчаларын чыгарып кеттүү ашыгышат, бирок Барри инвесторлорунун катуу ачуусуна карабастан, инвестициялык келишимге таянып, акча чыгарууга мораторий киргизет. Ага карабастан, ал айткандай эле базар кыйрап, ал планынан 489% пайда табат.
Трейдер Жаред Вэннэтт (Райан Гослинг) иштешкен банкирлердин биринен Барринин аракети жөнүндө угуп калат жана Барринин божомолу чын болуп чыгышы мүмкүн экендигин түшүнөт. Ал өзүнүн активдерин кредиттик дефолт своп базарына салууну чечет. Адашып түшкөн чалуудан улам хедж-фонддун жетекчиси Марк Баум (Стив Кэрэлл) дагы буга көңүл буруп, Вэннэтти анын планына кошулууга ынандырат. Бул экөө базардын айныгыс кыйроосун, начар кредиттердин бир таңгакталып камсыздалган карыздык милдеттенмелер (CDO) катары сатылышы, аларга ААА рейтингинин туура эмес берилиши, бул жердеги кызыкчылыктардын конфликти, рейтингдик агенттиктиктердин уятсыздыгы абалды андан ары дагы тереңдетип жаткандыгын аныкташат.
Баум Лас-Вегастагы Американын Секүритизация Форумуна катышып, кайтарылбас кредиттердин баасын уламдан-улам өстүүргөн синтетикалык CDO'лорду жараткан ишкер Чау менен маектешет. Баум, көз бойомочулуктун масштабынан үрөй учат жана бул экономикасынын толук кыйрашына себеп болоорун түшүнөт. Баумдун бизнес-өнөктөштөрү банкттарга каршы кредиттик свопторду ойноого ынандырышат.
Лауриум
Лауриум (Laurium) — Мичиган штатынын Houghton округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2126 киши. Болжолдуу аянты - 1.7 км². FIPS коду — 26-46360.
Кэрролл (Нү-Гэмпшир)
Калкы - 763 киши. Болжолдуу аянты - 130.0 км². FIPS коду — 33-10100.
Эльбрус
Эльбрус -  Чоң Кавказдын каптал кырка тоосундагы обочолонгон эки чокулуу тоо (батыш чокусунун бийиктиги 5642 м - Россиянын эн бийик жери, чыгышыныкы - 5621 м). Өчкөн жанартоонун казанбагына окшош. Андезит, гранит жана кристаллдашкан сланецтерден түзүлгөн. 50дөн ашык мөңгүсү бар. Ирилери: Чоң Азау, Ирик, Терскол ж. б., жалпы аянты 134,5 км2. Россиянын альпинизм жана тоо лыжа спортунун ири борбору.
Шайа Лабаф
Шайа Саид Лабаф (Shia LaBeouf;I / ʃaɪ.ə ləbʌf /; 1986-жылдын 11-июнунда туулган) - америкалык актер жана кинорежиссер. Ал Дисней каналы аркылуу көрсөтүлгөн "Стивенстер үй бүлөсү" (англ. Even Stevens) сериалында Луис Стивенстин ролун ойноп, 2001-жылы "Жаш актер" (англ. Young Artist Award) сыйлыгына көрсөтүлгөн жана 2003-жылы "Күндүзгү Эмми" сыйлыгын алган Актердун тасмадагы дебюту Луиса Сейкердин «Аң» деген романынын негизинде тартылган "Кенч" (англ. Holes, 2003) тасмасындагы ролдон башталган. 2004-жылы, ал "Жек көрүүнү сүйүү"(англ. Let's Love Hate) кыска метраждуу тасмасында алгачкы жолу режиссер болгон. Тасмага америкалык репчилер Кейж менен Кид Кадини чакырган.
2007-жылы актер жакшы киреше алып келген "Паранойя" ( англ.Disturbia) жана "Толкунду карма" ( англ. Surf's Up) деген тасмаларда ойногон. Ошол эле жылы режиссер Майкл Бэйдин "Трансформерлер" (англ. Transformers) деген илимий-фантастикалык тасмасына Сэм Уитвикинин ролуна чакырылган. Ар түрдүү талаш-тартыш жараткан пикирлерге карабастан "Трансформерлер" (англ. Transformers) прокаттагы 2007-жылдын эң кирешелүү тасмасы болгон. Шайа Саид Лабаф "Трансформерлер" тасмасынин уландысы "Трансформерлер: Өч алуу" (англ. Transformers: Revenge of the Fallen, 2009) жана "Трансформерлер: Айдын караңгы жагы (англ. Transformers: Dark of the Moon, 2011) деген тасмаларда тартылган, экөө тең прокатта жакшы киреше алып келген. 2008-жылы, "Индиана Жонс жана хрустал баштуу падышачылык" (англ. Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull) тасмасынын төртүнчү бөлүмүндө Генри Уильямс / Генри Жонс Үчүнчүнүн ролун аткарган. Анын башка тасмалары- "Уолл-стрит: Акча уктабайт" (англ. Wall Street: Money Never Sleeps, 2010) жана "Мыйзам бузгандар" (англ. Lawless, 2012), "Сен жүргөн топ" (The Company You Keep, 2012), "Нимфоманка"(англ. Nymphomaniac, 2013) жана "Каар" (англ. Fury, 2014). 2014-жылдан тартып Шайа Лабаф, Настя Ренкке жана Люк Тернер менен бирге искусство боюнча долбоорлордо эмгектенип келген.
Жеке жашоосу
2018-жылдын сентябрында жубайлар ажырашып, ажырашууга арыз бергени жарыяланды. Бирок, 2022-жылдын февралында Готтун биринчи баласына кош бойлуу экени кабарланган. Алардын 2022-жылдын мартында төрөлгөн кызы бар.
Пьезоэлектрдик материалдар
Пьезоэлектрдик материалдар – пьезоэлектр касиеттери даана байкалган заттар. Электр-механикалык өзгөрткүчтөрдү, пьезоэлектрдик резонаторлорду, үндү нурланткыч жана кабыл алгычтарды жасоодо колдонулат. Пьезоэлектрдик материалдар негизинен электр-механикалык байланыш коэффициенти, өзгөрткүчтүн пайдалуу аракет коэффициентин аныктоочу чоңдук, резонанстык жыштыкта пьезоэлементтин механикалык кубаттуулугунун андагы электр талаасынын чыңалышынын квадратына болгон катышын аныктоочу чоңдук, резонанс аймагында жана төмөнкү жыштыктарда үн кабыл алгычтын салыштырма сезгичтигин мүнөздөөчү чоңдуктар менен мүнөздөлөт. Пьезоэлектрдик материалдарга табигый, жасалма монокристаллдар (кварц, сегнет тузу ж. б.) жана алдын ала электр талаасында полярлашкан катуу эритмелер (пьезокарапа) кирет.
Өтө зарылчылык (аргасыздык)
Өтө зарылчылык (аргасыздык) – кылмыш-жаза укугунда кылмыш жосунун жокко чыгара турган жагдайлардын бири. Ө. з-тан улам укук коргоо кызыкчылыгы үчүн залал келтирилген болсо, т. а. эгер ал ошол адамдын же дагы башка жактын кертбашына жана укугуна, коомдун жана мамлекеттин кызыкчылыгына карата келтирилген коркунучту жоюу үчүн ошол жагдайда андан башка каражаттарды колдонуу мүмкүн болбосо жана келтирилген коркунучка караганда келтирилген залалдын зыяны азыраак болсо, ал аракет кылмыш болуп эсептелбейт. Ө. з. эрежеси администрациятивдик жоопкерчиликке карата да колдонулат. КР жарандык укугунда Ө. з. түшүнүгү кылмыш-жаза жана административдик укуктар менен иш жүзүндө дал келет. Бирок, жалпы тартип боюнча, Ө. з-тын болушу келтирилген зыяндын ордун толтуруу жоопкерчилигинен бошотпойт. Ошол эле учурда, сот мындай зыяндын келип чыгуу жагдайын эске алуу менен зыяндын ордун толтуруу жоопкерчилигин кызыкчылыгы үчүн зыян келтирилген үчүнчү жакка оодарышы мүмкүн, же болбосо, зыян келтирген жакты да, үчүнчү жакты да зыяндын ордун толтуруу жоопкерчилигинен толук же жарым-жартылай бошотушу мүмкүн.
Эльбаит
Эльбаит (Эльба аралынын атынан аталган) - турмалиндер тобундагы минерал, натрий, литий жана алюминийдин гидро-боросиликаты, Na(Li,Al)3AleSi6018(B03)3(0H)4; зергерчиликте колдонулат жана коллекциялануучу таштар тобуна кирет. Өңү түссүз, кызыл, кызгылт, жашыл, сары, көк. Вир нече түс айкалышкан кристаллдары көп кездешет. Тунук, айнектей, чайырдай жылтырайт. Түсүнө жараша көптөгөн түрлөргө бөлүнөт. Морточо Катуулугу 7-7,5, тыгыздыгы 3,01-3,13 г/см3.
Ерюга
Ерюга — Орусиядагы дарыя. Ненец АО, Архангельск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сояна дарыясынын оң жээгинен 71 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — АО деңиз бассейнинин дарыяларыВоронов тумшугунан (Мезень дарыясын кошпогондо) Канин Нос тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Мезень.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Токмок заказниги
Токмок заказниги - Чүй өрөөнүндө, Токмок ш-нын жанында.
Чүй дарыянын боюндагы токой-бадалдуу аймакты ээлейт. Аянты 100 га. Кыргоол, жапайы өрдөк, көгүчкөн ж. б. канаттууларды коргоо ж-а көбөйтүү максатында 1947-ж. уюшулган.
Хазелюнне
Хазелюнне (Haselünne) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан Шаар. Эмсланд районуна кирет.
Кучияк Павел Васильевич
Кучияк Павел Васильевич [5(17). 3. 1897, Тоолуу Алтай, Куюм кыштагы — 2. 7. 1943, ошол эле жер] — алтай акыны, драматург, фольклор жыйноочу, Алтай адабиятын негиздөөчү. Алтай тилиндеги биринчи пьесанын («Күрөш», 1932), биринчи поэманын («Арабачи», 1928, 1933-жылы жарыяланган, алтай аялдарынын оор турмушу жөнүндө) автору. Кучияктын чыгармаларынын негизги темасы — көчмөндөрдүн жашоо-турмушу, Алтайдагы жаңы турмуш, Граждандык жана Улуу Ата мекендик согуш. «Темир ат» аңгемеси (1933),«Чейнеш» (1938), «Өтпөйсүң», «Эки гвардиячы» (экөө тең 1941) пьесалары, Даабы Юдаков менен бирге жазылган «Алтай таңы сөгүлдү» (1934) поэмасы, «Азезил өрөөнү» (1939), «Аза ялан» (1940) повесттери, өмүр баяндык «Ысымы жок» романы (1943, бүтпөй калган) ж. б. чыгармалары бар. Элдик жомокчу Н. У. Улагашевди таап, андан алтай элдик поэзиясынын үлгүлөрүн жазып алып, орус тилине которгон. Алтай профессионал театрынын калыптанышында Кучияктын пьесаларынын мааниси чоң. Чыгармалары: Вечная любовь: стихи, повести, рассказы. Горно-Алтайск, 1997.
Пикаюн (Миссисипи)
Пикаюн (Миссисипи) (Picayune) — Миссисипи штатынын Пирл Ривер (Pearl River) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 10 878 киши. Болжолдуу аянты - 30.6 км². FIPS коду — 28-57160.
Питтстон (Мэн)
Питтстон (Мэн) (Pittston) — Мэн штатынын Кеннебек округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2548 киши. Болжолдуу аянты - 86.5 км². FIPS коду — 23-59110.
Пэкульней
Пэкульней – Сибирдин түндүк-чыгышындагы кырка тоо, Анадырь дарыясынын алабында. Магадан областында. Узундугу 300 км. Эң бийик жери 1381 м (Колючая чокусу). Эффузия жана сланец-кумдук тоо тектеринен түзүлүп, аралды интрузия тектери жиреп чыккан. Капталдарын жапалак бал карагай өскөн мамык чөп – чөп өсүмдүктүү тундра, андан жогору эңилчектүү тоо тундрасы ээлейт. Мөңгүлөрү бар (жалпы аянты 20 км2).
Хоулдэн (Массачусетс)
Хоулдэн (Массачусетс) (Holden) — Массачусетс штатынын Уорчестер (Worcester) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 17 346 киши. Болжолдуу аянты - 93.8 км². FIPS коду — 25-30560.
Мексика булуңу
Мексика булуңу – Атлантика океанындагы жартылай туюк деңиз; Түндүк Американын жээгинде. Флорида, Юкатан ж. а. менен Куба аралынын аралыгында. Аянты 1555 миң км2, суусунун көлөмү 2332 миң км3. Миссисипи дарыясы куят. Юкатан кысыгы аркылуу Кариб деңизи, Флорида кысыгы аркылуу Атлантика океаны менен туташат. Суу астындагы чуңкурдугунун тереңдиги 5203 мге жетет. Борбордук бөлүгүндө абиссаль плато, бийиктиги 300 мдей болгон дөбөлөр жайгашкан. Түндүгүнөн, түштүгүнөн жана чыгышынан жазы (250 кмге чейин) шельф курчайт. Түндүк-батыш шельфи нефтиге бай (Мексика булуңу нефть-газдуу бассейни). Климаты түштүгүндө тропиктик, түндүгүндө субтропиктик. Жааган жаан-чачынга (1000–1200 мм) караганда буулануу көп (1000–1750 мм). Жайында жана күзүндө катуу шамал (ураган) тез-тез болуп турат. Жайында суунун бетиндеги температурасы 29°С, тайыздыктарында 30–31°С; кышында түндүгүндө 18°Сден түштүгүндө 25°Сге чейин. Туздуулугу суу бетинде негизинен 36,0–36,9‰; 2000 мден терең суунун температурасы жана туздуулугу турактуу, алар 4,3°Сди жана 34,98‰ни түзөт. Мексика булуңуна Кариб деңизине кирген Юкатан агымынын ылдамдыгы 50–200 см/сек, Гольфстримдин башатын түзгөн Флорида агымынын ылдамдыгы 300 см/секга жетет, чыгымы 30 млн м3/сек. Шельфтерден балык (негизинен сельд-менхеден), устрица, креветка, лангусттар, деңиз ташбакасы, бүт акваториясында тон балыктар, акула кармалат. Негизги порттору: Жаңы Орлеан (АКШ), Веракрус (Мексика), Гавана (Куба).
Заречный (Благовар району, Башкыртстан)
Заречный — Башкыртстандын Благовар районундагы айыл, Языков айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 92 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Мексикалыктар
Мексикалыктар, мехиканос – эл, Мексиканын негизги калкы. Саны боюнча Латын Америкасында 2-орунда, АКШ, Канада, Испания, Германия, Швейцария ж. б. өлкөлөрдө да жашашат. Жалпы саны 150 млн киши (2008). Мексикалыктардын жарымынан көбү (60–70%) аргындар (ладино). Испан тилинде сүйлөшөт. Калкынын көбү католик динин тутат, протестанттар да бар. Өлкөнү колониялоо убагында испандар менен жергиликтүү индей элдеринин (ацтек, майя, миштек, сапотек, отом ж. б.) жана Африкадан кул катары алынып келинген негрлердин аралашуусунан 19-кылымда мексикалыктардын уюткусу түзүлгөн. Испандардын колониялык эзүүсүнө каршы улуттук-боштондук күрөшү жана 1910–17-жылдардагы Мексика революциясы мексикалыктардын улут болуп түзүлүшүнүн аяк ташын шарттаган. Негизги кесиби – дыйканчылык жана мал чарбачылык. Мексикалыктардын көпчүлүгү өнөр жайында иштешет. Дубалы топурактан согулган, ошондой эле жыгач, таш, адоб жана самандан курулган, терезеси, полу жок, чатыры саман же черепица менен жабылган жер үйлөрдө жашашып, циновкада, кээде гамакта (ысык аймактарда) ук ташкан. Улуттук кийими – испан жана индей тибинде. Эркектер пахтадан жасалган кездемеден көйнөк, шым, башына сомбреро, аялдары жеңил кездемеден тигилген блуза, бүйүрмөлүү узун юбка кийишип, башына жамынгыч жамынат. Дөөлөттүү мексикалыктар булгаарыдан тигилген кара түстүү шым, бийик такалуу өтүк, ак көйнөк, кара галстук, күмүш топчулуу кыска желет же куртка, саймаланган калпак кийген. Тамак-ашы негизинен жүгөрү, төө буурчак, мал чарбалуу Түндүк райондорунда быштак, жээктерде – балык ж. б. кеңири колдонулат.
Доммерсхаузен
Доммерсхаузен (Dommershausen) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Рейн-Хунсрүк районуна кирет.
Калкы - 1136 киши(2013-ж.). . Аянты - 24,7 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 40 202. Муниципалитеттин башчысы — Херман Нойман.
Леонид Кучма
Кучма Леонид Данилович (9. 8. 1938-жылы туулган, Украина, Чернигов облусу, Новгород-Север району, Чайкино кыштагы) — Украина мамлекеттик жана саясий ишмери, Украина президенти (1994—2005); 1960-жылы Днепропетровск мамлекеттик университетин бүткөн. 1960—80-жылдары Днепропетровскидеги «Түштүк» конструкторлор бюросунда инженер, улук инженер, жетектөөчү конструктор, башкы конструктордун орун басары, парткомдун секретары, 1980— 82-жылдары «Түштүк машина жасоочу завод» өндүрүштүк бирикмесинде парткомдун секретары, 1982—86-жылдары башкы конструктордун 1-орун басары, 1986—92-жылдары «Түштүк машина жасоочу завод» өндүрүштүк бирикмесинде башкы директор, 1992—93-жылдары Украинанын премьер-министри, 1993—94-жылдары Украина өндүрүүчүлөр жана ишкерлер союзунун президенти болуп иштеген. Лениндик (1981), Украина мамлекеттик сыйлыгынын (1993) лауреаты. 1-даражадагы Ата мекенге сиңирген эмгеги үчүн» ордени менен сыйланган.
Церниц
Церниц (Zernitz) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Анхальт-Цербст районуна кирет.
Түп заказниги
Түп заказниги – Түп районундагы аңчылык заказниги.
Тескей Алатоонун түн. капталында, Каркыра, Түп сууларынын алабында. Тоонун кырынан Аксайбулактын чатына (Түптүн куймасы) чейинки аймакты ээлейт. Аянты 15,0 миң га. Азайып ж-а жоголуп бараткан элик, доңуз ж-а Кыргыз Респ-нын Кызыл китебине кирген бугу, маралды коргоп ж-а көбөйтүү максатында 1976-ж. уюшулган.
Пэрес де Куэльяр, Хавьер
Пэрес де Куэльяр, Хавьер (19. 1. 1920-жылы туулган, Перу, Лима) – перулук дипломат, БУУнун Генералдык секретары (1982–91). 1940–44-жылдары Перунун Эл аралык мамилелер министрлигинде иштеп, 1944-жылдан дипломаттык кызматка өтүп, Перунун Франция, Улуу Британия, Боливия жана Бразилиядагы элчиликтеринде иштеген. 1964–69-жылдары Швейцарияда, 1969–71-жылдары СССРде жана Польшада, 1977–79-жылдары Венесуэлада Перунун элчиси. 1971–82-жылдары БУУда Перу делегациясынын башында турган. 1987-жылы Загребдин «Ардактуу жараны» деген наам берилген. 2000–01-жылдары Перунун Министрлер кеңешинин президенти, 2002–04-жылдары Латын союзу Конгрессинин төрагасы.
Наундорф (Тюрингия)
Наундорф (Тюрингия) (Naundorf (Thüringen)) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Альтенбург районуна кирет.
Калкы - 522 киши (31-декабрь, 2010). Болжолдуу аянты - 10,88 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 77 035. Муниципалитеттин башчысы — Вернер Крөбер.
Райсбах
Райсбах (Reisbach (Bayern)) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Дингольфинг-Ландау районуна кирет.
Калкы - 7626 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 94,16 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 2 79 134. Муниципалитеттин башчысы — Йозеф Штайнбергер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 7 шаардык районго бөлүнөт.
Амангелди Абдувапов
Жазуучу жана публицист Амангелди Абдувапов Кара-Суу районунун Жоош айылында 1947-жылы туулган. Туулган айылындагы Токтогул атындагы орто мектепти аяктаган соң, Кара-Суу совхозунда жумушчу болуп иштеген. 1970-жылдан «Агартуу», «Победа» орто мектептеринде, 1978-жылдан №59 кесиптик-техникалык окуу жайында кадрлар бөлүмүнүн начальниги болуп иштеген.
Эльба
Эльба, Лаба (нем. Elbe, чехче Labe) - Чехия менен Германия аркылуу аккан дарыя.
Уз. 1165 км, алабынын аянты 148 мин км2. Судет тоолорунан башталып, Түндүк Германия ойдуңу аркылуу өтүп, Түндүк денизге куярда эстуарийди пайда кылат. Негизги куймалары: Йизера, Хафель (оң), Влтава, Заале (сол). Орт. чыгымы 920 м3/сек, жазында ташкындайт. Төмөнкү агымында деңиз ташкынынын таасири тиет. Жогорку агымында кеме жүрөт. Везер, Эмс, Рейн жана Одер дарыянын алаптары менен каналдар аркылуу, Киль эстуарийи аркылуу Балтика деңизи менен байланышат. Боюнда Дрезден, Магдебург, чатына жакын Гамбург деңиз порту жайгашкан.
Рыскулбеков Турарбек
Рыскулбеков Турарбек (6. 5. 1939-ж. туулган, Москва району, Чоң-Арык айылы) - театр жана кино актёру, Кыргыз Республикасынын театр өнөрүнүн өнүгүшүнө зор эмгек сиңирген ишмер. Ташкендеги A. Н. Островский атындагы театр-көркөм институтун бүтүргөн (1963).
Чыгармачылык эмгек жолун 1963-ж. Нарын шаарындагы М. Рыскулов атындагы музыкалуу драма театрында актёр болуу менен баштаган. Театрдагы алгачкы ролу - «Эңсеген менин обонум» (Ч. Айтматов, «Жамийла») спектаклинде башкы каарман Сейиттин ролу.
Театрдагы комсомолдук жана партиялык уюмдарын көп жылдары жетектеген. Нарын музыкалуу драма театрында аде генде директордун орун басары (1971-72), кийинчерээк (1972-80) директору болуп иштеген. Ал бюджеттин чектелүү болгонуна карабастан театрдын финансы абалын коллективди гастролдорго чыгарып толуктап турган. Ошондуктан Нарын театрын «Дөңгөлөктүн үстүндөгү театр» деп айтышкан. Ал жетекчи болуп иштеп турганда Нарын музыкалуу драма театры көптөгөн ийгиликтерге жетишкен. Улуттук чыгармалардан тышкары, көп улуттуу советтик жана дүйнөлүк классикалык чыгармалар да үзгүлтүксүз коюлуп турган. Анын демилгеси менен 1977-ж. Нарын шаарында бардык шарттары менен 600 орундуу жаңы театр курулган. 1980-ж. Бишкектеги республикалык актёрлор үйүнө директор, кийинчерээк Кыргыз Республикасынын театр ишмерлер союзунун төрагасынын 1-орун басарлыгына шайланат (1980-1992).
Белгилүү драматург Т. Абдымомуновдун шакирти (аны менен 10 жылдай иштешкен). Анын ойногон белгилүү ролдору: Кемел (Ч. Айтматов, «Кызыл жоолук жалжалым»), Кайрат (казак драматургу А. Тажибаев, «Портрет»), Акийгет (башкыр драматургу М. Карим, «Ай тутулган түндө»), Эдил (К. Жантөшев, «Курманбек»), Максүт (Ж. Турусбеков, «Ажал ордуна»), Йразан (хакас драматургу Килчичаков, «Аюу колот»), Шыйкымбай ( М. Тойбаев, «Атанын баласы»), Садыркул (Т. Абдымомунов, «Атабектин кызы») ж. б. Улуттук театр өнөрүнө кошкон салымдары үчүн Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ардак грамотасы, «Эмгектеги артыкчылыгы үчүн» медалдары менен сыйланган. Жаныш уруусунан.
Жубайы А бдырахманова Гүлчач ((улуту казак), 1939-ж. туулган, Аламүдүн району, Бирлик кыштагы) - эмгек сиңирген артист (1979). Ташкендеги A. Н. Островский атындагы театр өнөрү институтун бүтүргөн (1963). Чыгармачылык жолун Муратбек Рыскулов атындагы музыкалуу драма театрынан баштап, ал жерде бир нече жыл эмгектенген.
Учурда ардактуу эс алууда. Жаныш уруусунан.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9