cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Фарандола
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Ашкабак
Ашкабак (Cucurbita, L., 1753) - өсүмдүктөрдүн ашкабактар тукумундагы бир же көп жылдык чөп өсүмдүгү. Дүйнө жүзүндө 20 түрү бар. Негизинен анын 3 түрүнүн (ири жемиштүү, катуу кабыктуу же кадимки жана мускат) мааниси чоң. Ири жемиштүүсүнүн сабагы узун, чырмалып же төшөлүп өсөт; жалбырагы жазы, гүлү коңгуроо сымал, өңү сары, жемиши чоң (40-50 кгдай), тоголок, боз же ак түстө, уругу саргыч же ак, сулпу, кабыгы жумшак. Ашкабактын тоют жана тамак-ашка пайдалануучу түрлөрү бар. Катуу кабыктуу же кадимки ашкабактын сабагы кырдуу, жалбырагы манжа сымал, тикендүү. Жемиши сүйрү, жалтырак, кочкул сары, сулпу саргыч, таттуу. Ашкабактын бардык түрүнүн гүлү айрым жыныстуу, кайчылаш чаңдашат. Мускат, Кашгар-1644 сорттору өстүрүлөт. Ашкабакта кургак заттар, түрдүү кант, С витамини, каротин жана башка; уругунда май болот. Ашкабактын уругу менен жемиши дарылыкка колдонулат.
Щеголь-Моголи-Кы дарыясы
Щеголь-Моголи-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Толька дарыясынын оң жээгинен 226 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 54 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Ай-Емын-Кеу-Шор
Ай-Емын-Кеу-Шор — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Хуута дарыясынын сол жээгинен 45 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жатакчы
Жатакчы – 19-кылымдын 1-жарымындагы көчмөн кыргыз жамаатындагы дыйканчылык менен кесиптенген адамдар, малы жоктон жайында жайлоого көчө албай, кыштоодо калган кедейлер тобу. Жатакчылар өз жерлерин гана иштетпестен, уруулаш бай туугандарынын да жерин кароого милдеттүү болушкан. Бир нече үй-бүлө чогуу калып, өзүнчө «жатакчылардын айылын» түзүшкөн. Жатакчылар айдалган эгинди карап, сугарып, отошкон, чөбүн чабышкан. Өз эмгектери үчүн жатакчылар саан уй, күч же унаа алып калышкан. Жерди буурсун менен айдашкан, таруу, буудай, арпа себишкен. Жайлоодон келгендер жатакчыларга айран, курут, сүзмө ала келишкен. Жатакылык жер иштетүүчү эмгек куралдарынын жөнөкөйлүгүнө, продукциясынын аздыгына карабастан, кыргыз элинин экономикалык турмушуна кире баштаган. Жатакчы өзүнчө социалдык катмарды түзүү менен, айылдык көчмөн жамаатынын бузулушуна түрткү берген. Совет бийлиги орногондон кийин коомдук-экономикалык кайра куруулар, кыргыз элинин көчмөн жана жарым көчмөн турмуштан отуруктуу турмушка өтүшү жатакчылардын жоюлушуна алып келген.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Кара-Дөбө (Кадамжай району, Абсамат Масалиев айыл аймагы)
Кара-Дөбө — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Абсамат Масалиев айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 2874 киши (2009-жылы).
Борду-Төр мөңгүсү
Борду-Төр мөңгүсу - Көөлүү кырка тоосунун түндүк капталында. Узундугу 5,6 км, аянты 5,7 км2. Абляция облусунун аянты 2,2 км2. Көөлү суусунун оң куймасы Борду-Төрдүн алабында жайгашкан. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 5000 м, этеги 3660 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 4200 м. Фирн облусу көп камералуу татаал цирк, андан жылып чыккан мөңгүнүн «тили» түндүк-чыгышты карай багытталып, шынаа сымал аяктайт. Мөңгүнүн этеги менен төмөнкү мореналардын аралыгы 700–800 м. Кийинки 50 жылда мөңгү өзгөрүүсүз бир калыпта жатат. Мөңгүдөн Борду суусу агып чыгып, Көөлү суусуна оң тараптан куят.
Пославский Илья Титович
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы Б,2003
Дермато...
Дермато... (гр. dtrma – тери) – татаал сөздөрдүн башында туруп териге, тери оорусуна тиешелүү маани туюнтуучу бөлүгү (Мисалы, дерматология, дерматомикоздор).
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Жоюучу комиссия (жоюучу)
Жоюучу комиссия (жоюучу) – юридикалык жактын уюштуруучулары (катышуучулары) тарабынан же юридикалык жактарды мамлекеттик каттоону ишке ашыруучу органдын макулдугу боюнча аны жоюу чечимин кабыл алган орган тарабынан дайындалган комиссия (адам). Ж. к. дайындалган учурдан тартып юридикалык жактын иштерин башкаруунун ыйгарым укуктары ага өтөт. Ал кредиторлорду аныктоо жана дебитордук карыздарды өндүрүүгө карата чараларды көрөт, ошондой эле кредиторлорго жазуу жүзүндө юридикалык жактын жоюлуп жаткандыгы жөнүндө кабарлайт. Кредиторлорго талаптарды коюучу мөөнөт бүткөндөн кийин Ж. к. жоюулуучу юридикалык жактын мүлкүнүн түзүмү жөнүндөгү маалыматтарды, кредиторлордун койгон талаптарын, ошондой эле аларды кароонун жыйынтыктарын камтыган аралык жоюучу балансты түзөт. Эгер жоюлуп жаткан юридикалык жактын (мекемелерден башка) колдо бар акча каражаттары кредиторлордун талаптарын канагаттандырууга жетпесе, Ж. к. анын мүлктөрүн сот чечимдерин аткаруу тартибинде жалпы тооруктарда сатат. Кредиторлор менен эсептешүүлөр аяктагандан кийин Ж. к. юридикалык жактын уюштуруучулары (катышуучулары) же юридикалык жактарды мамлекеттик каттоону ишке ашыруучу органдын макулдугу боюнча аны жоюу чечимин кабыл алган орган тарабынан бекитилүүчү жоюу балансын түзөт.
Фанфара
2. Салтанаттуу же аскердик мүнөздөгү обон. Адатта мажордук үч үндүүлүктүн добуштарынан турат. Фанфара операда, симфонияда ж. б. арбын кезигет.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Тагылык
Тагылык — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Калмак баатыры. Орго кандын белдүү кол башчыларынан. Манастын Орго кан менен болгон согушун баяндаган окуяда Т. жүз миң колу менен Манастын жолун тосуп салгылашат. Манас баатыр менен жекеге чыгып ажал табат (Сагымбай Орозбаков, 2. 121 — 123).
Самодий тилдери
Самодий тилдери, самоед тилдери - Урал тил уясына кирген тил топтору. Самодий тилдерине четки Түндүк-Чыгыш Европа менен Түндүк-Батыш Азиянын тундра зонасына тараган ненец, энец жана нганасан тилдери (түндүк самодий топчосун түзөт), Батыш Сибирдеги селькуп тили, түрк тилдери сүрүп чыгып жок болуп кеткен камасин, матор (же мотор), карагас жана тайгий тилдери кирет. Самодий тилдеринин көбүнчө өнүккөн вокализм системасы мүнөздүү.
Айрым диалектилерде сөз маанисин ажыратуучу басымдар сакталган. Зат атоочтун үч саны, 5-10 же андан да көп жөндөмөсү, жак, таандык формасы бар, жак жана чак боюнча өзгөрүп, предикативдүү мүчөлөрдү кабыл алат. Этиш үч түрлүү жакталат, ыңгайлары жана түрлөрү арбын. Лексикасы 17-кылымдан тартып негизинен орусча сөздер менен байыган, анда түрк, монгол, обь-угор, енисей тилдеринен кирген сөздөр да учурайт.
Тажик
Тажик — топоними.
Самодий тилдери
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Авдон (Уфим району, Башкыртстан)
Авдон — Башкыртстандын Уфим районундагы айыл, Авдон айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 5056 киши. Почта индекси — 450580, ОКАТО коду — 80252805001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жоюучу үлүшпайда
Жоюучу үлүшпайда – 1) үлүшпайданы бөлүштүрүү күнүнө карата тийешелүү киреше эсепте топтолгон көлөмдөн ашкан үлүшпайда; 2) компаниянын жана анын акционерлеринин ортосунда бөлүнүүгө жаткан активинин жоюу жарыялангандагы үлүшпайдасы.
Караяр (Карайыдель району, Башкыртстан)
Караяр — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Караяр айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 636 киши. Почта индекси — 452374, ОКАТО коду — 80234836001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кошойдун-Кара-Тоосу
Кошойдун-Кара-Тоосу — Нарын кырка тоосунун бир тармагы. Нарын жана Ат-Башы өрөөндөрүнүн ортосунда 27 кмге чейин созулуп жатат. Орточо бийиктиги 3530 м, эң бийик жери 4066 м (Кошойдун чокусу). Негизинен палеозойдун акиташ теги, сланец жана кумдук тектеринен турат, Чыгышындагы тик бетүү (60-70) капчыгайда Атбашы ГЭСи курулган. Неотектоникалык тиби боюнча горст-антиклиналь. Түндүк бетине негизинен кургак талаа (2100-2600 м), шалбаа (3000-3400м), түштүк капталына коксоо, жарым чөл ландшафтары мүнөздүү.
«Манас» эпосундагы негизги каармандардын бири Катагандын кан Кошой кароол караган бул тоо эл арасында К.-К.-Т. аталат. Тоодон 50—60 км түштүк-чыгыш тарапта Ат-башы, Кара-Коюн өрөөнүнүн таманында Кошойдун коргону жайгашкан. Уламышта Кошой баатырдын Кара тоонун чокусундагы Манастын ордосунда туруп «балдар атка чөп салып койгула, малды сугаргыла, чыгаргыла» дегени коргондогуларга кадимкидей угулуп турчу экен деп айтылат.
Фальцет
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Ашкалтепе
Ашкалтепе - коло дооруна таандык турак жай урандысы. Анжиян облусундагы Кара-Дарыя суусунун сол жээгинде. Аянты 320 x 400 м. Ал жерден турак жай калдыгы, коломто, ар кандай оймо-чийме түшүрүлүп, сырдалган чопо идиш-аяктар табылган. Ашкалтепеде жашаган адамдардын негизги чарбачылыгы дыйканчылык болгон. Ашкалтепе эстеликтери Чуст маданиятына таандык.
Баллада
Баллада (фр.— бийлөө деген мааниде) — Европанын орто кылым адабиятындагы лирикалык жанр.
Ал сентименталдык жана романтикалык поэзиянын негизги түрлөрүнөн болуп, алар yегизинен укмуштуу окуяларды баяндаган сюжеттүү ырлар болгон. Ошондой эле баллада тарыхый окуялар, фантастикалык, сырдуу жоруктарды да чагылдырган. Биздин доордогу балладада советтик адамдардын эрдиги, баатырдыгы ырдалат. Мисалы, А. Токомбаевдин «28 баатыр» аттуу чыгармасын келтирүүгө болот. Орус адабиятында В. Луговской, Н. Тихонов, К. Симоновдордун балладалары кеңири белгилүү.
Булак
http://kyrgyzinfo.ru
Осмий
Осмий (латын тилинен Оsmium, грек тилинен осми - «жыт») — Д. И. Менделеев мезгилдик системасы 6-мезгилинин VIIIВ группа элементи, платина металлдарына кирет, к. н. 76, ат. м. 190,2. 1804-ж. платинаны «падыша арагында» эритүү учурунда алынган калдыктан О. Теннат ачкан. Жаратылышта О. 7 туруктуу изотоптору бар: 184Os (0,18%), 186Os (1,592%), 187Os (1,64%), 188Os (13,3%), 189Os (16,1%), 190Os (26,4%) жана 192Os (41,0%), ал эми жасалма радиоактивдүү изотопторунан туруктуураагы 194Os Т1/2 = 70 күн). Иондошуу энергиясы: Os 0® Os+® Os2+ 8,7 жана 17 (эВ м-н) барабар. Жер кыртышында м. боюнча 5×10–7 % түзөт. О. жаратылышта О. иридий осминаты тобунун минералдары IrOs2, IrOs4 түрүндө, кээде таза түрүндө платина менен бирге кездешет.
Анын кендери Уралда, Сибирде, Колумбияда, Мексикада, АКШ (Калифорния штаты), Түндүк Африкада, Канадада табылган. О. көгүлтүр түстөгү, белгилүү металлдардын бардыгынан оор, катуу, борпоң металл. Ат. радиусу 1,35, иондук радиусу Os+4 0,75, Os+8 0,539 ; балкып эрүү температурасы t 3050оС; кайноо температурасы t 5500оС; тыгызд. 22,5 г/см3 ; химимялык касиеттери боюнча башка платина металлдарынан кескин айырмаланып, кээде металл эместик касиетти да көрсөтөт. Абада OsO 4 оксидин пайда кылуу менен күйөт, бөлмө темп-расында кычкылтексиз к-талар таасирине туруктуу, бирок коррозияга туруктуулугу боюнча рутенийге жетпейт. Концентрацияланган азот к-тасында OsO4 чейин окистенет, башка платина металлдары үчүн мындай реакция мүнөздүүү эмес. О. күкүмү «падыша арагында», щелочтуу металлдардын гипохлориттеринин эритмелеринде эрийт. О. Na2O2 же KNO3+КОН көп аралашмасы менен балкытып эриткенде эркин абалында туруксуз болгон О. кислотасынын (H2OsO4 ) туздары – осмиаттар пайда болот. Os бирикмелеринде II, III, IV, V, VI жана VIII валенттүүлүктү көрсөтөт. Алардын ичинен окистенүү даражасы +2, +3, +4, +6 жана +8 болгон бирикмелери туруктуу. О. бардык бирикмелери суутект агымында ысытканда металл абалына чейин калыбына келет. О. II, IV жана VIII валенттүү оксидери белгилүү жана алардын эң туруктуусу OsO 4 – түссүз кристалл, балкып эрүү температурасы +40оС; уулуу, көздү, терини дүүлүктүрөт; сууда жакшы эрийт; эритмеси кычкыл реакцияны көрсөтпөйт, бирок күчтүү щелочтор менен туруксуз комплекстик бирикмелерди пайда кылат. OsO4 күчтүү окистендиргич касиетке ээ болгондуктан органикалык  заттар менен активдүү аракетенет. О. жана анын бирикмелери катализатор катарында жана ткандар микропрепараттарын боёодо колдонулат. Ал эң катуу жана коррозияга туруктуу болгондуктан башка платина металлдары менен болгон куймалары так өлчөөчү приборлор тетиктерин даярдоодо, электр лампасын, авторучкалар учтарын жасоодо колдонулат.
Бажы көзөмөлүнүн аймагы
Бажы көзөмөлүнүн аймагы – адамдардын, товардын, унаа каражаттарынын ары-бери өтүүсүнө бажы көзөмөлү жүргүзүлүүчү, ошондой эле өндүрүш ж. б. коммерциялык иштер жасалуучу (бажы органдары тарабынан белгиленген) өзгөчө тартип орнотулган КР бажы аймагынын атайын бөлүнгөн жана белгиленген бөлүгү. КР бажы чек-арасына чукул жайгашкан аймак: мамлекеттик чек-арадан өткөрүү жайларында; эркин экономикалык аймактын эркин экономикалык бажы чегиндеги же бажы көзөмөлүндө турган буюм-заттарды сактай турган уюмдардын кампаларын, КР бажы жайларында, ошондой эле Б. к. а. Эл-аралык аэробекеттерде жайгашкан бажы кампаларынын аймагында, убактылуу сактоо кампаларынын аймагында, алымсыз соода дүкөндөрүнүн аймагында да жайгаштырылат. Бажы көзөмөлүнүн аймагы КР чек-ара тилкесинен ичкери карай 30 чакырымга чейин узата кетет.
Мартьянов музейи
Мартьянов музейи - Россия Федерациясынын Краснояр (Кызылжар) крайынын Минусинск шаарындагы тарыхый-этнографиялык музей. Абакан шаарынан 25 км. түндүк-чыгыш тарапта жайгашкан. Музей белгилүү агартуучу, ири ишкер, меценат В.Мартьяновдун ысмын алып жүрөт. Минусин музейинин негиздөөчүсү меценат В.Мартьянов болгон. 19-к. аяк чендеринде негизделген тарыхый-этнографиялык музейде байыркы жана орто кылымдардагы кыргыздарга таандык, алдыңкы жашоо укладын, материалдык, руханий маданиятын чагылдырган өтө бай экспонаттар, крайтаануучулардын жыйнаган баалуу кол жазмалары сакталып турат. 19-20-кк. аралыгында Хакас-Минусин ойдуңунда жүргүзүлгөн археологиялык жана этнографиялык экспедициялардын бай материалдары көрүүчүлөргө сунуш этилген. Кыргыздарга арналып жасалгаланган атайын көргөзмөлөр бар. Анда кыргыздардын материалдык-руханий маданиятынын үлгүлөрүн, согуш өнөрүн, чарбалык укладдарын чагылдырган бай материалдар сунуш этилген. Өзгөчө, кыргыздардын жана Кыргыз каганаттарынын мамлекеттик иш-кагаздары жүргүзүлгөн рун сымал жазуулар чегерилген таш эстеликтери кызыгууну жаратат. Анда кыргыздардын орто кылымдар доорундагы тарыхын чагылдырган маалыматтар бар. Көргөзмө залдары кыргыз тарыхынын хронологиялык, эволюциялык өнүгүүсүнө карата уюштурулган. Кыргыз жазуусуна арналган атайын көргөзмө бөлмөлөрү орун алган. Анда Алтын Көлдөн табылган кыргыз каганы Барс-бекке, мамлекеттик ишмер, атактуу шаман, элчи Эрен Улукка арналып тургузулган жазуу эстелик таштары сакталып турат. Мындан сырткары, Уйбат, Аскиз ж.б. жерлерден табылган (19-к. аягынан тартып) кыргыз жазма эстеликте- ринин чоң коллекциясы өз алдынча зор залды ээлейт. Ушул эле жерде 18-20-кк. аймакты изилдеп, материалдык жана руханий маданияты боюнча эмгектерди жазган изилдөөчүлөрдүн, крайтаануучулардын кол жазмалары, жарык көргөн эмгектери сакталып турат. В.Мартьянов атындагы музей Энесай кыргыздарынын тарыхын, этнографиясын, археологиясын иликтөө боюнча маалымат- тарды камтыган ири илимий-изилдөө борбору болуп эсептелет.
Күмбөз
Күмбөз (арабча күббае – көмкөрүлгөн чатырча, фарс тилинде гомбед –көмкөрүлгөн асман) – маркумга арнап тургузулган эстелик. Ахитектуралык формасы боюнча орто кылымдагы мусулман диний курулуштары болгон мечит, медресени элестетет. Кийин Орто Азиядагы мусулман калктарынын улуттук архитектурасынын бир тармагына айланган. Кыргыз, казак, өзбек, түркмөн, тажик күмбөзүнүн порталдары, куполдору, мунаралары көп жагынан окшош жана жергиликтүү өзгөчөлүктөргө да ээ. Кыргызстандагы байыркы күмбөздөр – Өзгөн, Шах-Фазиль (Сафедбулон 11–12-кылымдарда), Бурана. Кийинки муундагы Күмбөздүн мыкты үлгүсү– Манастын күмбөзү (14-к). 18–20-кылымдын башында бышырылбаган кыштан курулган кыргыз күмбөзүнүн саны арбыган. Алардын белгилүүлөрү – Тайлак менен Атантай, Жаркынбай, Байтик, Ногой, Кыркчоро, Төрөгелди, Балчак күмбөздөрү.
Кошой-Тоо
Кошой-Тоо — Талас Ала-Тоосунун түндүк-чыгыш тармагы Каракол жана Үч-Кошой (Таластын башы) сууларынын аралыгында чыгыштан батышка карай 36 кмге дого сымал созулуп жатат.
Элдик уламышта «Манастагы» негизги каармандардын бири Кошойдун аты менен байланыштырылган тоо.
Иран астрономиясынын тарыхы
X-XII-кылымдарда мусулман дүйнөсүндө астрономия илими өз өнүгүүсүн уланткан. Мисал катары Абдрахман Суфинин (903–986) “Жылдыздар тууралуу китеби” (Ketāb ṣowar al-kawākeb al-ṯābeta) чыгармасын атасак болот. Орто кылымдардагы мусулман дүйнөсүндөгү улуу энциклопедист Абу Райхан Бируни астрономия, астрология илимдеринин ар кыл аспектери, өлчөө ыкмалары жана өлчөөгө керектүү аспаптар тууралуу бир топ эмгектерди калтырган. Ал эми Батышта, акын катары таанымал болгон Омар Хаямдын так жылнамасын негизги салым катары баалашат. Селжук султаны Малик шах Хаямдын башкаруу доорунда астрономдор тобунун башында турган, анын натыйжасында азыркы григориан жылнамасынан бир кыйла тагыраак астрономиялык “Малик шахтын жылнамасы” эмгегин түзгөн. =Жылдыздарды изилдөө= 1259-жылы монгол ильханы Хулагунун уруксаты менен Ирандын ошол замандагы борбор шаары Марагеге атактууу окумуштуу Насир ад дин Тусиге арналып жылдыздарды иликтөөчү мекеме курулган. Тарыхчы Рашид ад Диндин маалыматы боюнча ошол замандагы дүйнөдөгү эң чоң жылдыз иликтөөчү мекеменин курулушу жети жылга созулган. Монгол кол башчысы өзүнүн кол алдындагыларга Тусинин айтканын аткарууну буйрук кылган. Анын натыйжасында Мараге шаарына башка шаарлардан табылган баардык астрономиялык кол жазма жана аспаптарды алып келишкен, ошондой эле башка шаарлардан атактуу окумуштуулар да чакырылган. Бир канча курулуш борборлорун ээлеген иликтөө жайында чоң китепкана, ошондой эле Насир ад Диндин буйругу менен жасалган өлчөө аспаптары орнотулган. Астрономдордун изилдөөлөрүнүн натыйжасы “Ильхан жадыбалына” киргизилген, анда 12 жылдык изилдөөлөрдүн маалыматы камтылган.
Мусулман дүйнөсүндөгү башка атактуу жылдыз иликтөө мекемеси Тимурдун небереси Улукбек тарабынан Самарканд шаарында курулган. Улукбектин устаты атактуу математик Кази заде Руми болгон, ал өз шакиртине жаш чагынан баштап так илимге кызыгуусун арттырткан. Улукбек Мараге шаарына болгон сапарында шаардын жылдыз иликтөө мекемесинен аябай таасир алган, кийин Самарканддын башчысы болгондо Марагедегидей жылдыз изилдөө борборун курууну баштаган. Мекеменин ишине өз доорунун атактуу астрономдору Жамшид ал Каши жана Али ал Кушчи тартылган. Алардын изилдөөлөрүнүн натыйжасында Улукбектин жылдыздар тизмеги жарыка чыгып, анын “Гургандык” аты менен белгилүү эмгек; анда 38 жылдыздар тобуна бөлүнгөн 1018 жылдыз тууралуу маалыматты табууга болот.
Пуцбрунн
Пуцбрунн - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Мюнхен (район)|Мюнхен районуна карайт. Жогорку Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы – 6464 (2013-ж.). Аянты – 11,17  км2.
Куличек (Агуйдата куймасы)
Куличек — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Агуйдатдарыясынын сол жээгинен 35 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское ([[Томск облусу)|Зырянское]] айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ашкана
Ашкана - 1) боз үйдүн төрүнөн караганда эпчи жагындагы (сол жак капшытындагы) чий менен калкаланган тамак-аш, идиш-аяк коюучу жай. Ашкана тосулган чийдин аты - чыгдан же ашкана чий; 2) тамак бышыруу үчүн атайын жасалган үй же бөлмө; 3) көпчүлүк үчүн тамак-аш даярдап сатуучу жай.
Гургаон метросу
Гургаон метросу – Гургаон шаарынын метросу. Метросу 14-ноябрь 2013-жылы ачылат.
Банал уйкаш
Банал уйкаш — өтө көп колдонулгандыктан, биротоло кулакка сиңип, тамтыгы кеткен сөздөрдөн түзүлгөн уйкаштык.
Мисалы:
Бопорос тарттым күйгөндөн,
Боздодум сени сүйгөндөн...
Соклвилл (Огайо)
Соклвилл (Огайо) (Circleville) — Огайо штатынын Pickaway округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 13485 киши. Болжолдуу аянты - 17.4 км². FIPS коду — 39-15070.
Банал уйкаш
«Сүйгөндөн», «күйгөндөн» деген сыяктуу сөздөр банал уйкашка кирет. Банал уйкаштыкты колдонуу акындын чабалдыгын айгинелейт.
Булак: http://kyrgyzinfo.ru
Борколдой мөңгүлөрү
Борколдой мөңгүлөрү – Борколдой кырка тоосунун түндүк капталындагы жанаша жаткан эки мөңгү. Чоң Нарын суусунун сол куймасы – Караколдун алабынан орун алган. Экөөнүн узундугу 6,8 км жана 7,9 км, аянттары 9,4 км2  жана 8,7 км2. Абляция облусунун аянттары 2,9 км2 жана 4,4 км2. Мөңгүлөрдүн башы деңиз деңгээлинен 4880 м жана 5170 м, этектери 3700 м  жана 3830 м бийикти кте жатат. Кар чегинин бийикт. 4220 м жана 4180 м. Фирн облусунун көп камералуулугу, бутактанган майда тармактары менен айырмаланат. Каптал жана этек мореналары бар. Азыр мөңгүлөр чегинүүдө. Алардан агып чыккан суулар Жагалмай суусуна сол тараптан куят.
Фагот
Фагот (итал. fagatto - түйүн, байланыш) - чымылдактуу жыгач үйлөмө музыкалык аспап. Азыркы учурда өркүндөтүлгөн Фагот жеке, ансамблдик жана оркестрде колдонулган аспап болуп эсептелет.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Осмос басымы
Осмос басымы – эриткич мол-ларынын жарым өткөргүч мембрана аркылуу бир жактуу диффузиясы осмос деп аталат. Осмос кубулушун токтотуучу, сырткы атм. басымга барабар болгон күч О. б. деп аталат. О. б. жарым өткөргүч мембраналар колдонуу менен жакшы байкоого болот. О. б. эритмелер концентрациясына, эриген заттар жаратылышына жана темп-га көз каранды. О. б. теориялык жактан Вант-Гофф изилдеп. Электролит эместер эритмелери үчүн p = CRТ теңдемесин сунуштаган. Мында p - О. б., C – молярдык концентрация, R – газдар универсал туруктуу саны, Т – абс. темп-ра. Электролиттер эритмеси үчүн теңдеме p = iCRТ түрүнө өтөт. Мында i – иондорго диссоциацияланган бөлүкчөлөр санынын көбөйүшүн көрсөтөт. О. б. криоскопиялык метод менен аныктайт. Анда төмөнкү негизги шарттар аткарылышы керек:
2. Эриткич жана эритменин tт аныкташат, графиктен Dtт = tт.эриткич - tт.эритме.
Dtт
С =— таап, чоңдукту Вант–Гофф ф-на
К
коёт:
p =—— RT
О. б. – осмометр менен өлчөнөт жана осмос кубулушун үйрөнүүдө чоң мааниге ээ.
Кудайбергенов Т.Т.
Бажы кирешеси
Бажы кирешеси – бажы жол-жоболору үчүн акча жыйымдарынын мамлекеттик бюджеттин киреше бөлүгүнө түшүүсү. Бажы кирешеси бажы төлөмдөрүн салуунун натыйжасында түзүлүп, бажы алымдарынан, бажы жыйымдарынан, жаза-пулдар менен бажы органдары тарабынан тартылып алынган товарларды (мүлктөрдү) сатуудан түшкөн каражаттан турат.
Бейшебай Касымбеков
Касымбеков Бейшебай (1933-ж. т., Ысык-Көл району, Бостери айылы) — ветврач, ветеринария илимдеринин доктору (1990), профессор (1993). Кыргыз Республикасынын илимге эмгек сиңирген ишмери (1991). 1955-ж. К. И. Скрябин атындагы Кыргызстан айыл чарба институтун бүтүргөн. 1955-ж. Жалал-Абад зоовет-мектебинде окуу бөлүмүнун башчысы. 1956—60-ж. Дөң-Талаа ветеринариялык участкасынын башчысы. 1960—68-ж. Тоң районунун башкы ветврачы. 1968—70-ж. Кыргызстан мал чарба жана ветеринария илимий изилдөө институтунда улук илимий кызматкер, 1972—76-ж. сектор башчысы, 1970—72-ж. Тянь-Шань мал чарба тажрыйба станциясынын директорунун илимий иштер боюнча орун басары, 1976—80-ж. директору. 1980—82-ж. Кыргызстан мал чарба жана ветеринария илимий изилдөө институтунда улук илимий кызматкер; 1982—85-ж. лаборатория башчысы, 1985-жылдан Кыргызстан ветеринария илимий изилдөө институтунда лаборатория башчысы. Анын илимий эмгектери айыл чарба малдарынын гельминтоз ылаңдарын иликтөө, аларды дарылоо, алдын алуу, дарылоо-профилактикалык проблемаларына арналган, 64 илимий эмгектин (анын ичинде 4 монография, 6 сунуш, 1 инструкция) автору. 1993-жылдан ветеринария жана биология илимдери боюнча атайын советтин төрагасы. Эл аралык информация академиясынын (Москва) мүчөсү (1992). 1994-жылдан Кыргыз Республикасынын ветеринария ассоциациясынын вице президенти. Медалдар менен сыйланган.
Таз (Таз чечен)
Таз (Таз чечен) — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, Үрбүнүн атасы. Кыпчак каны. Жакыптын кыйыр тууганы, акылдашы, сөзгө чечен адам. Эл чогулган аш-тойго, кеп-кеңешке дайыма катышат, Манастын жортуулдарына катышат. Кыргыздар Алтайдан Ала-Тоого көчөлү деп жыйын курганда Т. уулу Үрбү Кемен шаанын кызы Ойсалкынды алып, бул жерден кетер эмес, болбосо мен да көчөт элем деген шылтоону айтат (Сагымбай Орозбаков, 1. 44; 2. 39, 68, 153; Сагымбай Орозбаков, 3. 25).
2005
2005 (эки миң бешинчи) жыл — толук эмес жыл, Григорий календары боюнча ишемби күнү башталат. Бул биздин замандын 2005, 3-миңжылдыктын 5, XXI кылымдын 5-жылы.
Географиялык детерминизм
Географиялык детерминизм - географиялык чөйрө менен коомдук турмуштун ортосунда объективдүү өз ара байланыш жана өз ара көз карандылык бар деп эсептеген концепция.
Гагауздар
Гагауздар - Молдова, Украина, Болгария, Румыния, Греция, Түркия жана башка жашаган түрк тилдүү калк. Түрк тилдеринин огуз-булгар бутагында сүйлөшөт. Жалпы саны 200 миң чамалуу. Молдовада чектелген автономиялык укуктарга ээ. Комратта компакттуу түрдө турушат. Диний ишеними - христиан дининин православие багытын тутунушат. Антропологиялык жактан чоң европа расасына таандык, айрым жерлерде монголоиддик белгилер да байкалат. Салттуу чарбасы: мал багуучулук, жүзүм өндүрүү, кол өнөрчүлүк өнүккөн. Гагауз тилинин калыптанышына бул элдин түрдүү тилдик, этностук-маданий чөйрөлөргө жанаша жашоосу негизги ролду ойногон. Балкандагы башка түрк тилдүү этностор (гажалы, тозлук, юрук, кызыл баш, караманлы, сургуч жана башка) сыяктуу эле гагауздардын этностук жүзүнүн калыптануусуна булгар, огуз-печенек, берендей, ковуй, боут, кийинчерээк кыпчактардын тийгизген таасири чоң. Гагауздардын этностук пайдубалын огуз тилдүү уруулар түптөгөн. Жаңы доордо осмон- түрктөрүнүн да белгилүү таасири бар. Бул этнос байырлаган аймактарда Кыргыз-Суу, Кыргыз-Кытай, Катаган, Коңурат жана башка жер-суу аталыштарынын болушу орто кылымдардагы кыргыз этнокомпоненттеринин таралуу ареалын, кыргыз-гагауз этностук-маданий алакаларын чагылдырат.
Дерматомикоздор
Дерматомикоздор (дермато... жана гр. mekēs – гриб), дерматофитоздор – мите козу карындар же дерматомицеттер пайда кылуучу тери оорусу. Кишиге оору адам, мал, грибок менен булганган жашылча, жемиш, буюм жана башка аркылуу жугат. Балдар көп ооруйт. Чөйрөнүн шартына, ылаңдаткычтын өзгөчөлүгүнө жараша Дерматомикоздор 4 топко бөлүнөт. Кератомикоздор (чакалай) – теринин үстүңкү катмарынын жугуштуу оорусу. Эпидермомикоздор – дененин бардык жеринде таралган жугуштуу оору. Мында ылаңдаткыч теринин жана былжыр челдин бүткүл катуу катмарында мителеп, кээде тырмакты бузат. Трихомикоздор – дерматомикоздордун эң коркунучтуусу. Мындан тери, чач жана тырмак жабыркайт. Терең дерматомикоздор – актиномикоз, бластомикоз, хромомикоз, кокцоидомикоз, гистоплазма. Микоздорду айрым кебер козу карындар пайда кылат. Булардын ылаңдаткычтары теринин терең катмарын, ички органдарды, булчуңдарды, сөөктү, безди дартка чалдыктырат. Малда дерматомикоздордон микроспория жана трихофития (чакалай) жолугат. Бул ылаңдар мал чарбасына чоң зыян келтирет.
Үч бөлүмдүү түзүлүш
Үч бөлүмдүү түзүлүш – үч бөлүктөн турган музыкалык түзүлүш. Адатта мындай түзүлүштүн үчүнчү бөлүгү биринчинин кайталанышы болсо, ал эми экинчи бөлүгү ага карама-каршы мүнөздө болот. Анын ариптик түзүлүшү: А-В-А.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Бажы коштом документи
Бажы коштом документи – бажы жүгүн бир бажы мекемесинен башкасына жөнөткөн (ташылган) учурда түзүлүүчү документ. Бажы коштом документи чек-аралык жана ички (м.: аэробекетте) болуп бөлүнөт.
Кошок
Кошок – элдик оозеки чыг-лыктагы каадасалт ырларынын бир түрү. Дүйнөдөн өткөн адамдын жакындары — аялы, кызы, карындашы, келини ж. б. тууган-туушкандары К-ту өзгөчө обон менен ый аралаш айтышкан. Анда каза болгон адамдын кулк-мүнөзү, ишмердиги, адамкерчилиги, башка асыл сапаттары билдирилген, айрым сатиралык мүнөздөгү К-тордо маркумдун терс сапаттары да айтылган. Белгилүү кошокчулар чоң кадыр-баркка ээ болушкан. Аларды атайылап алдырып, коштурушкан. К. ОрхонЕнисей жазууларында, Махмуд Кашгаринин «Түрк тилдеринин түшүндүрмө сөздүгүндө», элдик эпостордо учурайт. Ктун акындар тарабынан чыгарылган мыкты үлгүлөрү да бар (мисалы, Тоголок Молдонун «Дыйкандын аялынын кошогу», «Устанын аялынын кошогу»). Элдик салт боюнча кыз бергенде да кошушкан. К. азыркы учурда прозалык, поэтикалык, драмалык чыгармаларда айрым турмуштук көрүнүштөрдү чагылдыруу, образды айкыныраак ачуу, тексттин маани-маңызын тереңдетүү максатында колдонулат (мисалы, Ч. Айтматовдун «Гүлсарат» повестинде, ошондой эле «Кылым карытар бир күн» романындагы Найман-эне жөнүндө гү уламышта ж. б.).
Гипергамия
Гипергамия - стратификацияланган коомдордо кабыл алынган никелик норма. Аялдар бир кыйла жогору турган социалдык катмардагы эркектерге күйөөгө чыкканга укуктуу, ал эми бир кыйла төмөнкү катмардагы эркектерге күйөөгө чыкканга тыюу салынат. Балдар атасынын статусун мурастайт.
Васюган (дарыя)
Васюган - Россиянын Томь облусундагы дарыя, Обдун сол куймасы. Узундугу 1082 км, алабынын аянты 61,8 миң км2. Васюган түздүгү аркылуу агып, Обь дарыясына бир нече салаа менен куят. Негизги куймалары Чижапка, Нюролька (оң), Чертала, Ягылъях (сол). Суусунун жылдык орточо чыгымы 328 м3/сек. Ноябрдан июнга чейин тоңот. Чатынан 866 км аралыкка чейин кеме жүрөт. Сал агызылат.
Логос
логос (грекче – logos) – байыркы грек философиясынын термини, ал бир эле учурда «сөз» жана «маани» дегенди туюнтат; бул учурда «сөз» сезүү үндүк эмес, маанилик планда гана алынат, бирок «маани» кандайдыр бир кубулуштук, таризделген жана ошончолук «сөздүү» катары түшүнүлөт. Логос – бул дароо жана обьективдүү берилген мазмун, мында акыл отчет бериши керек жана бул өзү акылдын отчет берүүчү иш-аракети жана акырында болмуш менен аң-сезимдин өтмө маанилик ирети; бул дүйнөдөгү жана адамдагы бардык отчетсуздук менен сөзү жоктук, жоопкерсиздик жана жоопкерчиликсиздик, маанисиздик жана формасыздыктын карама-каршылыгы. Логос терминин философияга Гераклит киргизген.
Колдонулган адабияттар
Олагыш
Олагыш — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Абсамат Масалиев айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 1 157 киши.
Ашель доору
Ашель доору – таш доорунун экинчи мезгили. Доор Франциядагы Амьен шаарына жакын Сент-Ашель жергесинен табылган байыркы эстеликтин аты менен аталган. Ашель доору биздин заманга чейинки 800–120 миң жылдыктарды өз кучагына камтып, байыркы, ортоңку жана кеч ашель эстеликтерине бөлүнөт.
Ашель доорунда архантроптор, палеоантроптор жана алгачкы HOMO SAPIENSтер жашашкан. Ашель эстеликтери Африкада, Алдыңкы жана Түштүк-Чыгыш Азияда, Батыш Европада (Франция, Англия, Бельгия, Испания, Италия) көп кездешет. Ортоңку жана Чыгыш Европада, КМШ боюнча Кавказ, Молдавия, Борбордук Азияда белгилүү.
Көлөмдүү жаныбарларга аңчылык кылуу биримдикти жана жакшы куралданууну талап кылган. Таш куралдары ар кандай иштерди аткарууга багытталып жасала баштаган (мисалы, кесүү, кыруу, сүрүү, жаруу, майдалоо). Турак жайлардын ар кандай чарбалык иштерге багытталган түрлөрүн айырмалоого болот (мисалы, аңчылык турак жайлар, таш иштетүүчү устаканалар). Ашель адамдары отту колдонушкан.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Бишкек, 2003 « Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, И. Арабаев атындагы Кыргыз Мамлекеттик Педагогикалык Университети»
Щитылькы дарыясы
Щитылькы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Панча дарыясынын сол жээгинен 59 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 41 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Качыбек Шералы уулу
Качыбек Шералы уулу (18-кылымдын аягы — 19-кылымдын 60-жылдары) — Ысык-Көлдөгү бугу уруусунан чыккан айтылуу элчи. Бугу уруусунун белек уруусунан; Шапактын небереси, Шералы бийдин уулу. Россияга 1-элчилигинен кийин ал капитан чинин алган жана алоо кызыл тасмага тагылган алтын медаль менен сыйланган.
Качыбек Шералы уулу 1854-ж. 26-сентябрда элчи катары Омскиге кайра келип, бул жерде 1855-ж. 17-январда бугулуктардын атынан Россияга өтүү антын кармаган. 1858-ж. бугу уруусунун ага манабы болуп дайындалган. Майор чинин алган. Өмүрүнүн акырына чейин ал Россия менен достук байланышты чыңдоого аракеттенген.
Реген
Реген - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Реген (район)|Реген районуна карайт. Төмөнкү Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы – 10.714 (2013-ж.). Аянты – 65.15 км2.
Отундарды газга айландыруу
Отундарды газга айландыруу - катуу (көмүр, кокс, чымкөң, сланец,жыгач) жана суюк (мазут, нефть)  отундар органикалык бөлүгүн окистентүү аркылуу күйүүчү газга айландыруу процесси. Газдаштыруунун негизги максаты сапатсыз, күлдү көп пайда кылуучу отунду 900-1200 оС ысытып аба менен окистенткенде, кычкылтек менен отун көмүртеги реакцияга кирип, абалуу генератор газын алуу саналат
2C+O2+3,76 N2 =2CO+3,76 N 2+226,2 кДж
Катуу отундарды суунун буусу менен газга айландырууда суулуу газ пайда болот:
С + Н2О СО + Н2 - Q.
Курамы СО - 32,5%, Н2 - 51,3%, СО2 -9,2%. Отуну суунун буусу менен аба-нын аралашмасы аркылуу окистендиргенде суутек, көмүр кычкыл газынан турган газ алынат. Мындай газ металлургия, айнек, керамика мештерин ысы-сууда колдонулат. Газдаштыруу үзгүлтүксүз иштөөчү газ генераторунда жүргүзүлөт да, алынган газдар генератор газы деп аталат. Алынган газдар андан ары иштетүү менен ар кандай маанилүү заттар (суутек, аммиак, углеводород, жасалма суюк отундар жана башка) алууга болот. О. эле алынган газ жы-уулук энергиясын алуу үчүн өнөр жайында турмуш-тиричиликте колдонулат. Генератор газы толугу менен күйөт, күл түрүндөгү катуу калдыкты пайда кылбайт, жеңил башкарылат. химимялык продуктуларды алууда сырьё катарында колдонулат.
Амдерма (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Дубки (Уфим району, Башкыртстан)
Дубки — Башкыртстандын Уфим районундагы айыл, Булгак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 205 киши. Почта индекси — 450501, ОКАТО коду — 80252810002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Гипогамия
Гипогамия - стратификацияланган коомдордо кабыл алынган никелик норма. Аялдар коомдук абалы боюнча бир кыйла төмөн катмардагы эркектерге турмушка чыкканга укуктуу, ал эми бир кыйла жогору катмардагы эркеке күйөөгө чыгууга тыюу салынат. Балдар энесинин да, атасынын да статусун мурасташы мүмкүн.
Ашкеназдар
Ашкеназдар, ашкиназдар - еврейлердин этностук тобу. Саны 9 млн адам (2004). Идиш тилинде сүйлөшөт. Көпчүлүгү иудаизм динин тутушат. Ашкеназдар 1-2-миң жылдыкта роман, арамей жана славян тилдүү еврей улуттарынын негизинде Рейндин ортоңку алабында, Дунайдын жогорку жана чыгыш Альпы зоналарында калыптанып, немец тилин кабыл алышкан. 12-15-кылымда ашкеназдардын негизги бөлүгү Польша жана Улуу Литва княздыгынын аймактарына, чыгышы Киев Русуна отурукташып, славян тилдүү кенаиттер тобу менен ассимиляцияланышкан. Алар лытвактар (Литва, Белоруссия, чыгыш Польшада), пойли (Польшада), курлендер (Латвияда), галыцианер (Галицияда), волын-подолдук жана валах-бессарабиялык еврейлер (Украина, Молдавия, Румыния, Трансильвания) жана башка субэтностук топторго бөлүнөт. Иудаисттик дин нормаларына ылайык эркектер узун кофта (лапсердан), башына кара түстүү баш кийим (ярмолка) кийишип, жээгине мех бастырып тигилген (штраймл) ак-кара же ак-көк түстөгү атайын шалы-жоолук жамынышып, сакалдарын жана бир тутам чач (пейсы) коё беришкен. Аялдар башына жоолук салынышкан. Тамак-ашы ун, эт, балык азыктары. Ашкеназдардын тукумдары Израилде 50% жана диаспордогу еврейлер 80% ти түзөт.
Карагатты тоосу
Карагатты тоосу — Кочкор өрөөнүнүн түштүгүндө кеңдик багытта созулуп жатат. Төлөк, Чалай, Жоон-Арык (Кочкордун оң куймалары) сууларынын алабында. Узундугу 24 км, туурасы 7 км. Орточо бийиктиги 3600 м, эң бийик жери 3805 м. Кыры негизинен тайпак, тик аскалар жокко эсе. Капталдары түштүгүндө кыска кокту-колоттуу, түндүгүндө Кочкор өрөөнүнө карай жантайыңкы. Түндүк-чыгышында кокту-колоттору жарлуу келип, Жоонарык өрөөнүнө тик түшөт. Сланец, туф, порфирит, мраморлошкон акиташ, доломит тектеринен турат. Аларды айрым жерлерде гранит, гранит-диорит интрузия тектери жиреп чыккан. Бетеге-шыбактуу кургак талаа жана талаа (2900 мге чейин ), субаль  жана альп  шалбаалуу талаа (2900–3500 м), андан жогору нивалдык-гляциалдык ландшафт зоналары мүнөздүү. Жайыт; чабынды жерлери да бар. Тоонун Чалай ж.б. ашуулары аркылуу жайкы жайыттарга (Соң-Көл, Төлөк) мал ашырылат.
Абдуллино (Карайыдель району, Башкыртстан)
Абдуллино — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Караяр айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 463 киши. Почта индекси — 452374, ОКАТО коду — 80234836002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Бакшы
Бакшы — өзбек, каракалпак, түркмөн элдеринде дутар сыяктуу музыкалык аспаптын коштоосу менен ырдаган ырчыларды аташат. Өзбектердеги Фазыл Юлдашев, каракалпактардагы Акымбет, Бердак, түркмөндөрдөгү Байрам-шахир сыяктуулар бакшылар деп аталышат.
Пушту
Пушту, афган тили (пашто) афгандардын тили. Афганистандын мамлекеттик тили. Инди-европа тил уясынын иран тобуна (чыгыш иран бутагы) кирет. Чыгыш жана батыш деген эки чоң диалекти бар.
Бул диалектилердин негизинде ушул эле наамдагы эки адабий тил калыптанган. Жазмасы араб графикасынын базасында түзүлгөн.
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Саматов Кубатбек
Саматов Кубатбек (16. 07. 1952-жылы Ош облусунун Өзгөн районундагы, Фрунзе кыштагы) - филология илимдеринин доктору (2003). Кубатбек Саматов кыргыз филология факультетинде 1989-1996-жылдары факультет аралык Кыргыз тили кафедрасында, ал эми 1996-жылы октябрь айынан бери мамлекеттик тилдин теориясы жана практикасы кафедрасында окутуучулук кесипте эмгектенет. Жогоруда аталган кафедраларда эмгектенүү менен кыргыз тилинин практикалык курсу факультеттердин өзгөчөлүгүнө ылайыкташтырып, социология, эстетика, этика, философия, экономика, статистика боюнча 25 басма табак көлөмүндөгү орусча кыргызча сөздүк-минимумдары жана «Кыргыз адабияты» (1995, 1-2-бөлүк, көлөмү -30 б. т.; 2002, 1-2-бөлүк, 40 б. т.) аттуу хрестоматияны басмадан чыгарды. КМУнун аспирантурасын (1982-1985) бүтүп, «Кыргыз тилиндеги өң-түс сөздөрү» деген темада кандидаттык диссертациясын коргоп (1997), филология илимдеринин кандидаты илимий даражасын алган (1998). КМУУнун докторантурасын бүтүп (1998-2001), «Кыргыз тилиндеги өң-түс сөздөрүнүн лексика-семантикалык жана стилистикалык мүнөздөмөлөрү» деген темадагы докторлук диссертациясын коргого н (2003). К. Саматовдун негизги илимий багыттары: лексикология, этимология, семантика, лингвопоэтика, кыргыз тилин ЖОЖдордо экинчи тил катары окутуунун методикасы. Ал бүгүнкү күнгө чейин 150дей илимий эмгектердин автору. Такшалган жана тажрыйбалуу илимий редактор, Жусуп Баласагын атындагы КУУнун «Жарчысынын» гуманитардык илимдер (филология, мамлекеттик тил) сериясынын уюштургуч адис редактору. 1995-жылдан бери КУУнун «филологиялык илимдер» аттуу илимий журналынын илимий редактору, илимий иштер боюнча факультеттин деканына орун басар. Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиянын редакциялык бюросунун мүчөсү. 60 (алтымыштан) ашык макала түрүндөгү эмгеги жарык көргөн. Алар түрк (анын ичинде кыргыз) тилинин ар кандай актуалдуу маселелерине арналган.
Үркүнчү уулу Кудайберген
Үркүнчү уулу Кудайберген (1852,Кочкор өрөөнү - 1937, ошол эле жер) - комузчу, мүнүшкөр. Андан Муратаалы, Карамолдо, Боккөтөн, Майлыбай, Самсаалы ж. б. Таалим алган. Шакирти Самсаалы Аликеев-дин аткаруусунда «Кудайбергендин ботою», «Кудайбергендин шыңгырамасы», «Кудайбергендин кербези»,«Сен, дүйнө», «Саадак какты», «Бул-бул сайрак», «Керээз», Асылбек Эшмамбет уулунун, Муратаалынын чертүүсүндө «Насыйкат», «Кудайбергендин арман күү», «Кудайбергендин ботою» өңдүү залкар күүлөрү бизге жеткен. Мүнүшкөр катары борбаштан тартып бүркүттөрдүн кырааны баатыр чегир, бай чегир, куу чегирлерди таптап, кыраан кылып, илбээсин, айбанаттарды мол алдырган. Ар бир канаттуунун шаңшыганын, барпылдаганын, бабылаганын, сайраганын комузда дал өзүндөй таптак кайырган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Отун детонациясы
Отун детонациясы – күйүү процессинде органикалык  пероксиддер пайда болушу жана алардын от алуу, жарылуу абалы. Жарылуучу зат газ абалында болсо, аралашманын басымы бир нече МПа, ал эми суюк же катуу түрүндө болсо 10 МПа ашканда жарылуу пайда болот. Кыймылдаткычтар туура иштеген учурда жалын 10-20 м/сек, детонация учурунда 1500-2500 м/сек ылдамдыкта тарайт. Бир тектүү заттарда детонациянын ылдамдыгы туруктуу болот. Газ абалындагы жарылуучу аралашмаларда детонация кубулушунун таралышы аралашманын жаратылышына, басымга, темп-рага көз каранды. О. д. кыймылдаткычтарда үн чыгарып, аны ысытып, кыймыл күчүн начарлатат. О. д. болтурбоо үчүн мисс. бензин отунга тетраэтил-коргошун (антидетонатор) кошулат.
Кенебаев, Керим
Кенебаев Керим (1907, Ысык-Көл району, Бостери айылы — 1938) — партиялык жана мамлекеттик ишмер.
Эмгек жолун 1917-ж. ата-энеси өлгөндөн кийин жалданып иштөө менен баштаган. Кийин Караколдогу балдар үйүндө тарбияланган. 1923-25-ж. Алматыда казак-кыргыз педагогикалык техникумунда, Бишкек педагогикалык техникумунда окуган. 1930-жылдан ВКП(б)нын Бишкек шаардык массалык агитация, уюштуруу бөлүмдөрүнүн, 1931—32-ж. ВКП(б)нын Кыргыз обкомунун массалык агитация бөлүмүнүн башчысы, кийин Кыргызстан КПнын Алай — Гүлчө, Кызыл-Жар, Каганович райкомдорунун катчысы. 1937- жылдан Кыргызстан П(б) БКнын 2-катчысы. Ошол эле жылдын ноябрь айында БКнын бюросунда анын саясий катачылыгы сындалган. 1938-жылдын мартынан Кыргыз ССР Жер боюнча эл комиссариатынын жылкы чарбасы башкармасынын начальниги. 1938-жылдын май айында «эл душманы» деген жалаа менен партиянын катарынан чыгарылып, репрессияланган, атылган. Кенебаев 1957-ж. толук акталган.
Жубайлардын биргелешкен менчиги
Жубайлардын биргелешкен менчиги – жубайлар тарабынан никеде турган мезгил ичинде жыйналган мүлк. Ж. б. м-не төмөндөгүлөр кирет: жубайлардын арбиринин эмгектик иш-аракетинен, ишмердик иш-аракетинен алган, интеллектуалдык ишмердигинин натыйжасында түшкөн кирешелери, алар алган бааракы, жөлөкпулдар, ошондой эле атайын максатка багытталбаган башка төлөмдөр (материалдык жардам суммалары, майып болуунун же денсоолугуна башкача залал келүүнүн натыйжасында эмгекке жарамдуулугун жоготкондугуна байланыштуу келген зыяндын ордун толтуруу үчүн төлөнгөн кошунду д. у. с.). Ошондой эле, алардын жалпы кирешелерине сатылып алынган кыймылдуу жана кыймылсыз мүлктөр, баалуу кагаздар, пайлар, аманат, салымдар, кредиттик же башка коммерциялык уюмдардын капиталына салынган үлүштөр, жубайлар никеде турган мезгилде жыйнаган аргандай башка мүлктөр Ж. б. м. болуп саналат, мында жубайлардын кимисинин атына алынгандыгы, кимисинин атынан салынгандыгы эсепке алынбайт. Никеде турган мезгилде үй чарбачылыгын жүргүзгөн, балдарды карап-баккан же болбосо башка жүйөлүү себептер менен өзалдынча киреше албаган жубайдын да Ж. б. м-не укугу бар. Ж. б. м-не ээлик кылуу, пайдалануу жана тескөө алардын өзара макулдугу боюнча жүзөгө ашырылат. Жубайлардын бири Ж. б. м-н тескөө боюнча бүтүм түзүлгөндө ал башка жубайдын макулдугу менен жүргүзүп жатат деп эсептелинет. Ж. б. м. тескөө боюнча жубайлардын бири тарабынан түзүлгөн бүтүм башка жубайдын макулдугу болгон эмес деген жүйө менен сот аркылуу жараксыз деп табылышы мүмкүн, мында башка жубай бул тууралуу талап коюшу керек жана бүтүмдүн экинчи тарабы башка жубайдын ушул бүтүмдү түзүүгө макулдугу жок экендиги тууралуу билгендигин же билүүгө тийиш экендигин далилдөө зарыл.
Десант
Десант – (фр. descente – түшүрүү), согуш жүргүзүү үчүн атайын даярдалган жана абадан ташталган же деңизден душман аймагына түшүрүлгөн аскер бөлүгү. Курамы жана аткаруучу тапшырмалардын мүнөзү боюнча стратегиялык, тактикалык, атайын багыттагы жана көргөзмөлүү десант, ал эми жеткирүү ыкмалары жана каражаттары боюнча аба, деңиз (дарыя, көл ), танк жана кеме десант болушу мүмкүн. Ал согуш максатына жетүүдө күжүрмөн тапшырмаларды аткарат. Десант аскерлер душман ээлеген аймакка аба, суу жолдору аркылуу жеткирилет.
Аштарханийлер династиясы
Аштарханийлер династиясы – 1599–1785-жылдары Бухарадагы Шейбанийлердин бийлиги кулагандан соң бийлик кылган хандардын династиясы. Аштарханийлер династиясынын тарыхы көчмөн өзбек уруулары, каракалпак, казак, калмактардын саясий күрөштөрү менен тыгыз байланыштуу.
Айрым бир тарыхый маалыматтарда династиянын саясий иштерине кыргыз уруу төбөлдөрү да катышканы айтылат. Мир Мухаммед Салим ажынын «Султандардын санжырасы» («Силсилат ас-Салатин») деген эмгегинде (1730–31) Аштарханийлер династиясында таасирлүү бийликтеги Назар бий жана анын уулу Хосров бек буруттардан (кыргыздар) болгондугу эскерилет.
Десант
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Урма музыкалык аспаптар
Урма музыкалык аспаптар - ургулоо же ага жакын ыкмалар менен добуш алынуучу музыкалык аспаптар. Алар жаргактуу, өз тулкусунан добуш салган (мис., коңгуроо) жана кылдуу (мис., чанг, цимбалы ж.б.) аспаптар тобуна кириши мүмкүн.
Локаята
Локаята – байыркы Индия философиясындагы материализмге тартуучу окуу. Негиздөөчүсү болуп жарым-жартылай легендага айланган акылман Брихаспати эсептелет. Локаятанын болмушу жөнүндө окуунун негизинде ааламдын бардык предметтери 4 элементтен: топурактан, оттон, суудан жана абадан (айрым тексттерде аларга бешинчи элемент – эфир кошулат) турары жөнүндө көз караш. Элементтер түбөлүктүү болот жана өзгөрбөс болуп эсептелет. Предметтердин бардык касиеттери алар ар кандай элементтердин айкалышы болуп эсептелгенине жана ушул элементтер айкалышуучу катышка жараша болот. Аңсезим, акыл-ой жана сезүү органдары да элементтердин айкалышынын натыйжасында пайда болгон.