cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Көк башчалуу сесели
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Сан-өлчөмүнүн эсебин алып, түр өскөн аймактарды коргоо зарыл.
Статусу
V U. Эндем. Кыргызстанда өскөн 16 түрдүн бири.
Шулдат (дарыя)
Шулдат — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - 8 дарыясынын сол жээгинен км алыстыкта Тюхтет орун алган. Дарыянын узундугу - 26 км.
Фонограмма (үндөк)
Фонограмма (үндөк) – кандай гана болбосун материалдык алып жүрүүчүдө кабылдоого, кайра угузууга болгон аткаруучулардын жана башка үндөрдүн үн жазуулары.
Шулдат (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Лесков Николай Семёнович
Лесков Николай Семёнович (4(16). 2. 1831, азыркы Орёл облусу, Горохов кыштагы – 21. 2(5. 3). 1895, Санкт-Петербург) – орус жазуучусу. Орёл гимназиясында окуган. Жазуучулук ишин макала жана фельетон жазуудан баштаган. Алгачкы реалисттик аңгеме, повесттери: «Унутулган иш» (1862), «Бир катындын турмушу» (1863), «Мцен уездиндеги Макбет айым» (1865). 20-кылымдын 60-жылдары Лесков революциячыл демократия менен таймашып, чыгармаларында «жаңы адамга» каршы чыккан. 70-жылдары Лесков орус патриотторунун типтерин («Собордогулар», 1872; «Жүрөктөгү периште», 1873; «Кудайы момун Голован», 1880) жараткан. Ал – «Майышпас эрк» (1876), «Тулалык Сологой жана болот бүргө тууралуу санжыра» (1883), «Сүрөтчү чачтарач» (1883) ж. б. чыгармалардын автору. Лесков адабий жана элдик тилди ширелиштирип, баяндоо ыкмасына жандуу касиет кийирген. Чыгармалары: Полное собрание сочинений: В 30 т. М., 1996–2007. – Т. 1–10.
Гиподинамия
Гиподинамия (грек. ὑπό — «кемчилдик» жана δύνᾰμις — «күч») алсыздануу — булчуң ишинин жетишсиздигинен булчуңдун жыйрылуу күчүнүн азайышы. Демейде аз кыймылдоодон, жөө баспагандыктан, өндүрүштү автоматташтыруу жана механикалаштыруунун натыйжасында булчуңга аз күч келүүдөн, мектеп жашындагы баланын күн тартибин туура эмес уюштуруу, үйгө берилген тапшырмага көп убакыт кетип, эс алууга, ойноого, спортко аз убакыт калтыруудан келип чыгат. Киши ооруп төшөккө жатып калганда.
Мисалы: катуу кармаган жүрөк инфарктында, бут, омуртка мертингенде аргасыз гиподинамия болот.
Активдүүлүк төмөндөгөндө энергия аз керектелип, анын натыйжасында ткандарга кан аз келет, кычкылтек менен камсыз болуу начарлайт, эң майда кан тамырларда кандын жүрүүсү акырындайт. Мээ, жүрөк жана башка органдарда кычкылтек жетишсиздиги (Гипоксия) байкалып, азыктануусу начарлайт.
Жүрөк жана кан тамырлар абдан бузулат, жүрөк булчуңунун жыйрылуу күчү азаят, кан тамырлардын абалы начарлайт, бул атеросклероз менен гипертония оорусуна, мезгилсиз картаюуга алып келет. Мында дем кыстыгып, жүрөк тез-тез согот, кара жумуштан кийин же бир нерсеге кайгырганда жүрөктүн тушу ооруйт. Мектепке чейинки жана мектеп жашындагы балдардын гиподинамиясы айрыкча коркунучтуу. Бул бала организминин өсүшүн кескин түрдө кечеңдетет. Кыймыл-таяныч аппаратынын, жүрөк-кан тамыр, эндокрин жана башка системалардын өөрчүшүнө тескери таасир тийгизет.
Активдүү кыймыл баланын таяныч аппаратынын, борбордук нерв системасынын жана ички органдардын ортосундагы нервдик байланыштын калыптанышында маанилүү роль ойнойт, ошондой эле булчуң жана скелеттин өөрчүшүнө, алмашуу процессине, кан айлануу менен дем алуу, жүрөк кан-тамыр системасына ыңгайлуу шарт түзөт. Мектеп окуучуларынын аз кыймылда болуп, мектепте жана үйдө көпкө отурушунан келбети бузулуп, омуртка тутуму кыйшаят, күч жана акыл эмгегине жөндөмдүүлүгү төмөндөйт.
Ооруп, аргасыз төшөккө жатып калганда болгон гиподинамияда атайын физкультуралык көнүгүүлөр комплекси сунуш кылынат. Гиподинамиянын кесепетин четтетүүдө массаж, таяныч кыймыл аппаратына жана жүрөк-кан тамыр системасына бара-бара күч келтирүүчү атайын көнүгүүлөр, айыктыруу физкультурасы, суу процедуралары, айрым учурда зат алмашууну жана жүрөк-кан тамыр системасынын ишин жакшыртуучу дарылар, кара жумуш жасоо, жөө жүрүү жана башка сунуш кылынат. Балдардын мектептеги физкультура сабагынан тышкары үйдө да физкультура жасаганы пайдалуу. Бул үчүн балдарга атаэне өздөрү үлгү болуу менен бирге эртең менен зарядка ойноп, лыжа тээп, дем алыш күндөрү жөө жүрүү, балдарга үйгө берилген тапшырманы аткаруу мезгилинде бир аз кыймылдап, көнүгүүлөрдү жасоого үйрөтүү, балдарды кыймылдуу спорт оюндарын ойноого, велосипед, коньки, лыжа тээп, сууда сүзүүгө жана башкаларга кызыктыруу талапка ылайык.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Mode de vie sédentaire
Күзгүлүү-линзалуу система
Күзгүлүү-линзалуу система, катадиоптрия системасы — жарыкты чагылдыруучу (оптикалык күзгү) жана сындыруучу (линзалар) беттерден турган оптикалык система. Линзалуу оптикалык системага салыштырганда күзгүлүү-линзалуу система кыйла чоңойтуп көрсөтөт. Айрым күзгүлүү-линзалуу системада сүрөттөлүштүн сапатын өзгөртпөстөн, констр. кызмат (жарык багытын өзгөртөт, прибордун көлөмүн кичирейтет жана башка) аткарат. Буга микроскоптун күзгү-линзалуу конденсору мисал. Күзгү сүрөттөлүштү пайда кылат, ал эми линза күзгү пайда кылган аберрацияны оңдойт. Түшкөн жарыктын толкун узундугу өзгөрсө да, күзгүнүн оптикалык касиети өзгөрбөйт. Чоң фокус аралыгына жана чоң диаметрге ээ оптикалык системада, астрономияда чоң жарык күчүнө ээ фотожана телеобьективдерде, микроскопто, ошондой эле спектрдин ультракызгылт көк жана инфракызгылт көк нурлар менен иштөөчү приборлордо колдонулат. Орус физиги Д. Д. Максутовдун күзгүлүү-линзалуу системасы кеңири тараган.
Бурсит
Бурситтин пайда болушу
Катуу кармама бурсит демейде кырсыкка чалдыгуунун кесепетинен же ириңдүү оорулардын, мисалы, сыздоок, чыйкан, остеомиелит жана башка, ошондой эле жугуштуу оорулардын (сасык тумоо, бруцеллёз жана башка) кабылдоосунан болот.
Өнөкөт бурсит кесипке байланыштуу пайда болуп, көбүнчө тоо-кен жумушчулары, жүк көтөргөндөр, паркет тазалагандар, спортсмендерде көп жолугат. Катуу кармама бурситте муундун тушу кызарып, шишимик тартып ооруйт. Муундун кыймылы азаят, кээде эт ысып, жалпы абал начарлайт. Ал күчөгөндө сезгенүү муунга (к. Артрит) же жумшак тканга өтүп, тери алдында же булчуң арасында флегмона пайда болот. Күчөп кеткенде ал жер тешилип, көпкө айыкпайт, кээде операция жасоого туура келет.
Оорунун белгилери
Оорунун алгач белгилери билинер замат догдурга кайрылуу зарыл. Өнөкөт түрүн күчөтпөй дарылоо керек. Кырсыкка чалдыгуудан бурситти болтурбоо үчүн муундарды коргоочу таңгак жана башка коргонгучтарды пайдалануу зарыл. Муундун тушундагы тери жабыркаса дезинфекциялоочу заттарды жакшылап сыйпоо, ириңдүү ооруларды өз убагында дарылоо чоң мааниге ээ.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Токиодо болгон окуя
"Токиодо болгон окуя" (жап. 東京 物語 Tōkyō Monogatari?, Tokyo Story, Токийская повесть) - 1953-ж.чыккан Жапон драма тасмасы. Режиссеру Ясузиро Одзу, ал эми башкы каармандарды Тисү Рү жана Тиэко Хигасийама ойношкон. Окуя улгайып калган жуптардын эрезеге жеткен, Токиодо жашап жаткан балдарына саякаттап баргандары тууралуу. Озу жана Кёго Нода аттуу сценарист тасманын сценарийин биргеликте 103 күндүн ичинде жазып, 1937-ж.чыккан Лео Маккеринин "Эртеңкиге жол жаса" аттуу тасманын негизинде тартышкан.
Жапонияда 1953-ж. жарыкка чыкканы менен дароо эле эл аралык даңкка жеткен эмес, анткени неизги Жапон тасма экспорттоочулары тасманы "Өтө эле жапончо" деп эсептешкен. 1957-ж. Лондондо көрсөтүлүп, бир жыл соң алгачкы Сазерленд инагурациялык олжосун утуп алган. 1972-ж.Нү-Йоркто кинтеатрларда көрсөтүлгөндөн кийин тасма сынчыларынын жакшы баасына татыган.
"Токиодо болгон окуя" тасмасы Озунун эң мыкты тасмасы жана көп учурларда бардык мезгилдердеги эң мыкты тасмалардын бири деп аталат. 2012-ж. "Sight & Sound" журналы тарабынан бардык мезгилдердин эң мыкты тасмасы деген наамга татыган.
Устанка (дарыя)
Устанка — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Горьков суу куймасынан (Унжин булуңу) оң жээгинен 10 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дыгдыгыйлар
Дыгдыгыйлар (лат. Bucephala) — деңиздерде жашоочу өрдөктөрдүн уруусу, булардын төмөнкү түрлөрү белгилүү: Исландия дыгдыгыйы (лат. В. islandica), Америка кидик дыгдыгыйы (В. alveola), кадимки дыгдыгый (В. clangula).
Кызарт (айыл)
Кызарт — Кыргызстандын Нарын облусунун Жумгал районундагы айыл. Жаңы-Арык айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 1229 киши (2009-жылы).
Фонограмма жасоочу
Фонограмма жасоочу – кандайдыр бир чыгарманын биринчи үн жазуу жоопкерчилиги менен демилгесин өзүнө алган жеке же юридикалык жак. Мындайда ал жак аны өзү даярдоосу же даярдоого тапшырык берүүсү жана төлөп берүүсү тийиш.
Катанов, Николай Федорович
Казан университетинин жана Орусия коомдук ИАнын профессору,36 жылдык чыгармачыл өмүрүндө археология, тарых, этнография, тил таануу, адабият, чыгыш элдеринин статистикасы боюнча 382 илимий иш жазган. Көп тил билген. Бардык Европа тилдеринде эркин сүйлөгөн, чыгыш тилдерин, байыркы жана өлгөн тилдерди да билген, байыркы түрк руна жазууларын, шумер шынаа жазууларын, египет, кытай иероглифтерин, санскрит, араб жазууларын, байыркы уйгур, армей графикаларын окуй билген. Сүрөттү мыкты тарткан, карта тузгөн. Өз учурундагы чет элдик окумуштуулар менен тыгыз байланышта болуп, кат алышып турган, бир канча чет элдик илимий коомдордун мучөсү болгон. Дүйнөгө таанымал түрколог С. Е. Маловдун окутуучусу.
Кыскача өмүр таржымакалы
Ал 1862-жылы 18-майда (эски стилде - бугу (май) айынын 6сында) падышалык Орусиянын аймагына айланган Түштүк Сибирдеги Аскиз кыштагынын жанында Үзүм деген жерде улустун катчысынын үй-бүлөсүндө жарык дүйеөгө келген.
1876-84-жж. Красноярск (Кызылжар) гимназиясына окуп, аны алтын медал менен аяктаган.
1884-88-жж. Санткт-Петербург университетинин чыгыш тилдер факультетинде окуган.
Веялочная (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Веялочная — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Ангасяк айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 189 киши. Почта индекси — 452303, ОКАТО коду — 80224804002.
Катанов, Николай Федорович
Кыскача өмүр таржымакалы
Академик В.В.Радловдун сунушу менен Сибирге жана Чыгыш Түркстанга илимий сапарда болгон.
Веялочная (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Катанов, Николай Федорович
Кыскача өмүр таржымакалы
1889-92-жж Энесай, Жети-Суу, Тарбагатай, Чыгыш Теңир-Тоо аймактарын кыдырган.
1893-1917-жж. Петербург менен Казандагы илимий чөйрөлөрдө аны орус эмес, башка тектен ("инородец") болгону үчүн жериген мамилелер да байкалган. В.В.Радлов сыяктуу азганактай чыгыш таануучулар гана ага ырааттуу колдоо көрсөтүшкөн.
1918-1921-жылдары, б.а. үч жыл ичинде, Катанов мындан мурдагы 8 жыл ичинде жараткан эмгектери канча болсо, дал ошончо эмгек жазган. Анын соңку эмгектеринин бири "Чыгыш жыл сүрүү илими" («Восточная хронология») деген 240 беттен турган эмгек болчу.
1921-жылы күзүндө ал оорунун айынан кыймылдай албай калган.
1922-жылы март айында ал кургак учук (туберкулёз) кеселине да кабылып, ага операция жасалган. Бирок баары кеч болуп калган.
Николай Катанов 1922-жылы 10-мартка караган түнү 59 жашында Казан шаарында каза болгон. Анын сөөгү Казан Кремлинин аймагындагы Спасс-Преображенский ыбаадатканасынын короосунда жерге берилген.
Осмон Уста
Осмон Уста (Туулган, өлгөн жылдары белгисиз) Ат-Башы, Нарын аймагында дүңү чыккан уста болгон. Эки-Нарындык моңолдор элинен. Айтымбет зергердин өз тукумунан болот. Колхоздошууга чейин тынбай узанып, эл ичинде «Осмон уста камчы сабына тапанча (наган) орнотуп, кадимкидей камчыланып жүргөн», «Бай-манаптар, болуш-бийлер үчүн узангансың», - деп аны куугунтукка алышкан», «Кийинчерээк кара жанын ала качып жүрүп калган», «Көл бетине да ооп барган», - деген өңдүү сөздөр азыр да айтылат. Кармаган буюм тайымдары өз учурундагы усталардан анча таанылбай калган. Токтобай Токтоболот уулунун (Ат-Башы району, Өзгөрүш айылы) айтымында, ал Осмон устанын шекити болгон, андан сырткары Мукаш уста, Көпөс уста (Тянь-Шань району, Дөбөлү айылы) өңдүүлөрдү нускалаган.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Күздөө
Күздөө — малдын күзгү жайыты. Мал жайлоодон келгенче, жаздоо чөбү алысындап, күзүндө күзгү жайыт катары пайдаланылган. Мал көбүнчө түзөң, тоо этеги, кокту-колот, адырларда күздөтүлгөн. Күзгү жайыттын түшүмү жайкы жайыттыкынан төмөн, чөптө азык заттар аз болгон. Көпчүлүгү күзгүсүн аңызга да мал жайган. Учурда колхоз-совхоздор тарап, дыйкан чарбасы уюшулгандыгына байланыштуу күздөө аз пайдаланылат.
Кэтрин Стокетт
Кэтрин Стокетт (англ. Kathryn Stockett) - америкалык жазуучу. Ал 2009-жылы чыккан алгачкы "Жардам" аттуу романы менен таанылган. Романда 1960-жылы Африка-Америкалыктардын Жексон, Миссиссиппи аймактарындагы ак терилүүлөрдүн колунда кызматчы катары эмгектенген адамдар тууралу окуя баяндалган.
Иш жолу
Стокетт алгачкы романы жарыкка чыккычакты, Нью Йорктун Шаары аттуу журналды чыгаруучу болуп эмгектенген. "Жардам" романын аягына чыгаруу үчүн 5 жыл убакыт сарпталган жана 62 адабий агенттиктери романды чыгаруудан баш тарткан учурда, бир гана Сюзан Рамер Стокеттин чыгармасын басып чыгарууга макулдук берген. Ошол учурдан бери "Жардам" дүйнөнүн 42 тилине которулуп, басылып чыгарылган. 2012-жылы август айында чыгарманын он миллиондон ашык басылмасы чыгарылып, Нью Йорк Таймс журналынын Бестселлер тизмесинде 100 жума бою алдыңкы орунду ээлеп келген. "Жардам" жарыкка чыккан соң, эң кыска убакыттын ичинде бестселлер тизмесине алынган.
Лессинг Готхольд Эфраим
Лессинг Готхольд Эфраим (Lessing, 22. 1. 1729, Саксония Каменц – 15. 2. 1781, Брауншвейг) – немис драматургу, искусство теоретиги, Агартуу доорундагы адабий сынчы, немис классикалык адабиятын негиздөөчү. Билимди Лейпциг (1746–48), Виттенберг (1748) университеттеринен алган. Германияда феодализмди жоюп, өлкөнү саясий жактан бириктирип, демократиялык улут маданиятын түзүү үчүн күрөшкөн. Демократиялык улуттук маданият үчүн күрөштү Германияны саясий жактан жаңылоонун каражаты деп эсептеп, биринчи «мещандык» немис драмасы «Мисс Сара Сампсон» (1755) жана агартуучул «Минна фон Барнхельм» (1767) комедиясын жараткан. Реалисттик искусство жөнүндөгү теориялык көз караштарын «Лаокоон же живопись менен поэзиянын чеги жөнүндө» (1759–65), «Гамбург драматургиясы» (1767–69) деген эмгектеринде баяндаган. «Эмилия Галотти» (1772) трагедиясында феодалдык зомбулукту айыптап, «Акылман Натан» (1779) драмасында диний ишенимди урматтоону жана гумандуулукту жактайт. Агартуу реализминин эстетикалык принциптерин жана Германиядагы филос. материалисттик салттарды кубаттаган. Лессингдин өзүнөн кийинки немис адабиятына тийгизген таасири зор.
Кедейбай Датка
Кедейбай датка - Кудаяр хандын бир тууган таякеси, саруу бийи, кыргыздын сол канатынын ири урууларынын бири болгон саруулардын баргы тобунун бийи Токтоназардын уулу, Кокон ханы Шераалынын аялы Жаркынайымдын бир тууган агасы. Кедейбай датка Наманганда, Чартакта бектик кылган. Атасы Токтоназар бийдин көзү өткөндөн кийин урук туугандарын жана уулу Дөөлөтаалыны азыркы Аксы районундагы Кара-Cуу суусунун жээгинде жайгашкан Топжаңгак айылына көчүрүп келген. Анын урпактары ошол айылда жашашат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тарыхы энциклопедия. Бишкек - 2003ж.
Голаканттар
Голаканттар (лат. Holacanthus) — кылкан тиштүү балыктардын бир уруусу.
Дачное
Дачное (Дачное) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Аламүдүн районундагы айыл. Лебединовка айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 633 киши.
Фонограмманы кайра чыгаруу
Фонограмманы кайра чыгаруу – фонограмманын же анын бир бөлүгүнө 1 же андан көп нускасын каалагандай материалдык алып жүрүүчүдө даярдоо.
Оромо уйкаш
Оромо уйкаш– куплеттин биринчи төртүнчү (соңку) сабы жана ортодогу эки сабы өз-өзүнчө үндөшкөн уйкаштык. Схемасы а-б-б-а. Мисалы:
Бул дүйнөнүн кайгысын көп ойлобой, а
Жалаң эле бакыт коштоп жашаба	 б
Баарын камдап сага арнап койгондой. а
Куназ сымалдуулар, шишаяктар
Куназ сымалдуулар, шишаяктар (лат. Gressores) —  сазга, жээкке байыр алган куштардын бир түркүмү.
Айчүрөк (опера)
«Айчүрөк» (опера) — кыргыздын туңгуч улуттук операсы. Төрт бөлүмдөн, алты сүрөттөн турган баатырдык-патриоттук, эпикалык-лирикалык опера. Либреттосун «Манас» үчилтигинин «Семетей» бөлүмүндөгү «Семетейдин Айчүрөккө үйлөнүшү» аттуу эпизоддун негизинде Ж. Бөкөнбаев, К. Маликов. Ж. Турусбеков, музыкасын В. Власов, А. Малдыбаев, В. Фере жазган. Алгач опера 1939-ж. 12-апрелде Кыргыз мамлекеттик музыка театрында коюлган (дирижёру В. Целиковский, сүрөтчүсү Я. Штоффер, балетмейстри Н. Холфин, хормейстри П. Меркулов, режиссёру В. Васильев менен Куттубаев).
Биринчи коюлушунда ролдорду С. Кийизбаева (Айчүрөк), Ж. Садыков (Семетей), А. Малдыбаев (Күлчоро), М. Сартбаев (Канчоро), М. Махмутова (Чачыкей), А. Куттубаева (Калыйман), X. Темирбеков (Акункан), Н. Кытаев (Бакай), А. Боталиев (Чынкожо), К. Эшимбеков (Толтой) аткарган. Операнын сюжети бири-бирине карама-каршы турган эки күчтүн күрөшүнө негизделген. Бир жагында эл мүдөөсүн көздөгөн Семетей, Айчүрөк, Бакай, Күлчоро, Акункан жана башкалар каармандар, экинчи тарапта Чынкожо, Толтой баштаган ички душмандар, буларга тилектеш Чачыкей, Канчоро, Кыяс турушат. Операнын музыкалык драматургиясын түзүүдө композиторлор кыргыз "Манас" эпосундарун аткаруудагы салттык обондордун, элдик ырлар менен күүлөрдүн жана жалпы эле кыргыз элдик музыкасына таандык өнүгүү ыкмаларынын элементтерин интонациялык, метрдик-ритмикалык өзгөчөлүктөрүн композитордук жогорку чеберчиликте өнүктүрүүгө жетишкен.
Каармандардын музыкалык мүнөздөмөлөрүн жаратууда лейтмотивдерди пайдалануу менен аларды музыкалык драматургиянын өнүгүү жагдайларына ылайык ар кыл өзгөрүүлөргө дуушарлантып, татаал формаларга чейин өөрчүткөн. Семетейдин лейтмотивине манасчылардын байыртадан эл арасына кеңири таралган «Семетей күү» деген күүнүн обону пайдаланылып, эркиндикти, теңдикти баяндаган баатырдык планда чечилген. Айчүрөктүн лейтмотивине А. Огомбаевдин «Күйдүм чок» аттуу лирикалык ырынын обону пайдаланылып, татаал турмуш, чиеленишкен адам тагдырын баяндаган лирикалык маанай тартууланган. Чынкожонун темасы кастыкты, көралбастыкты чагылдырып турат. Операда оң каармандардын образдары өөрчүгөн музыкалык формаларда, ал эми терс образдар кыска репликалар жана речитативдер аркылуу чечилген. Айчүрөктүн образы кеңири, терең берилет. Анын ариясынын өзөгүн кошоктун интонациясы түзөт да, улам өнүктүрүлүп, акырындап өөрчүгөн арияга айланат. Биринчи көшөгөдө Айчүрөк кайгылуу ойдун кучагында турса (душмандардын курчоосунда), экинчи көшөгөдө (Чачыкей менен жолугушууда) анын интонациясында кайраттуулук, кыжырдануу сезилет, андан нары анын назик сүйүүсүн баяндаган интонациялар пайда болот. Операда Калыйман менен Күлчоронун образдарына да кеңири орун берилген. Калыймандын жандуу, шайыр образы эки ыр аркылуу сүрөттөлөт. Биринчи ыры эжеси Айчүрөктүн көңүлүн ачууга арналат (биринчи көшөгө); экинчисинде Айчүрөктүн укмуштуу түшүн жоруйт (үчүнчү көшөгө). Бул ырдын негизин «Ой тобо» аттуу элдик ыр түзөт. Күлчоро кеңири, созулуңку мүнөздөгү элдик музыка менен сыпатталган. Оркестрдин маанилүүлүгү увертюрадан, Семетейдин кошунундагы бийлерден (экинчи көшөгө) байкалат. Семетейдин кошуну көрүнүшүндө кириш музыкага Ж. Богачиновдун «Толгонайдын селкинчек», кыз-жигиттердин бийине К. Орозовдун «Жаш кербез», аялдардын бийине «Тилендинин ботою» күүлөрүнүн, жалпы ыр-бийге «Кыздар» аттуу элдик ырдын темалары пайдаланылган. Үчүнчү көшөгөдөгү патриоттукту баяндаган «Аксакал Бакай» деген хордун өзөгүн «Төрөгелдинин какмасы» аттуу элдик күүнүн темасы түзөт. Семетей менен Чынкожонун согушу симфониялык эпизод аркылуу сүрөттөлгөн. «А.» операсы — кыргыз маданиятынын өнүгүш тарыхында зор мааниси бар этаптык чыгарма. Элдик музыкага таянуу менен аларды накта симфониялык өркүндөтүүгө жеткирип, көп үндүү хорлорду түзүү, куплеттик ырларды өөрчүтүлгөн ария жана речитатив жана башкалар опералык формаларга жеткирип, татаал опера жанрын өздөштүрүүдө төл башы чыгарма «А.» операсы жаралды. «А.» операсынын жаралышы Менен улуттук опера өнөрү жаралды. Кыргыз профессионал музыкасынын алтын кенчинен орун алып, кыргыздын улуттук искусствосунун классикасына айланган «А.» операсы жаралган күндөн баштап үзүлбөй коюлуп келе жатат.
Мыйзам чыгаруу жыйын
Мыйзам чыгаруу жыйын Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин палатасы – Конституциялык түзөтүүлөр жөнүндө 1994-жыды 22-октябрындагы референдумдун (бүткүл элдик добуш берүүнүн) жыйынтыктарына ылайык, ошондой эле Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 96-статьясынын талап-тарына негизделип, Кыргыз Республикасынын Конституциясына өзгөртүүлөр жана толуктоолор жөнүндө конституциялык кеңешме түзүлүп, сунуштарды иштеп чыккан.
Лессинг Дорис Мэй
Лессинг Дорис Мэй (Lessing, 22. 10. 1919-ж. туулган, Иран, Керманшах) – англиялык жазуучу жана публицист. Чыгармачылыгы 20-кылымдын 30-жылдары башталган. Анын алгачкы романы – «Чөп ырдайт» (1950). «Марта Квест» (1952), «Ылайыктуу нике» (1954), «Төрт дарбазалуу шаар» (1969), «Бешинчи бала» (1988) жана башка романдардын автору. «Аргустун архивиндеги Канопус» (1975–83, 5 китеп) аттуу чыгармалар түрмөгү жазуучунун реалисттик салттардан биротоло кол үзгөндүгүн көрсөтөт. «Тандалган аңгемелер» (1978, 2 китеп) Лессингдин кызыкчылыктарынын ар түрдүүлүгүн кайрадан ачып берет. Лессинг – «Боорукер террор» (1985), «Кайрадан сүйүү» (1996), «Мара менен Данн» (1999), «Альфред менен Эмили» (2008) романдарынын автору. Нобель сыйлыгынын лауреаты (2007).
Айчүрөк-булак
Айчүрөк-булак — Талас дарыясынын оң алабында, Кеңкол өрөөнүнүн ылдый" жагындагы булак. Бүгүнкү күндө ал аймакка айыл түшүп, булак Таш-Арык айлынын ичинде, «Долоно» орто мектебинин жанында.
Эл оозунда «Айчүрөк Семетейди издеп ак куу болуп учуп келип ушул булактын башына конуп, Чачыкейге ушул жерден жолуккандыгы, кайгы-кубаныч аралаш көз жаштан пайда болгон», — деп Айчүрөктүн өзү менен байланыштырат.
Форварддык бүтүмдөр
Форварддык бүтүмдөр – айкын товарга (анын ичинде, баалуу кагаздар, валюталар) карата аны алып келип берүү мөөнөтүн кийинкиге калтыруу менен укуктарды жана милдеттенмелерди өзара өткөрүп беришүүгө байланышкан биржалык келишим. Ф. б. фьючерстик келишимдерден 2 жагдай менен айырмаланышат: базардын 2 катышуучусунун ортосунда түзүлөт жана тараптардын каалоолоруна жооп берүүчү шарттарды өзүнө камтыйт, ал эми биржаларда (фондулук, валюталык) түзүлгөн фьючерстик келишимдердин шарттары алдынала аныкталган жана стандартташтырылган болот; Ф. б. боюнча келишим ээсинин кирешелери же чыгымдары анын мөөнөтү бүткөн учурда аныкталат; фьючерстик келишимдер боюнча эсептөөлөр күн сайын өткөн соодалардын жыйынтыктарына жараша жүргүзүлөт.
Жугуштуу мононуклеоз
Жугуштуу мононуклеоз. — лимфа бездеринин чоңоюшу, калтыратма, ангина, кандын өзгөрүшү менен мүнөздөлгөн катуу кармама оору. Оорунун козгогучу аныктала элек. Дарттын жуктуруучу булагы — оорулуу адам жана вирус алып жүрүүчү. Козгогуч оорулуу кишинин шилекейи менен оорунун биринчи күнүнөн баштап толук айыкканга чейин, ал тургай айыккандан кийин да сыртка бөлүнүп турат. Оору аба аркылуу (жөтөлгөндө, чүчкүргөндө) тарайт.
Кээде оорулуу менен тыгыз байланышта болгондо жугуштуу мононуклеоз козгогуч дем алуу жолунун чел кабыгы аркылуу канга өтөт. Кан менен бүт денеге тарап, лимфа түйүндөрүн сезгендирет. Оору 6—30 (көбүнчө 6—18) күнгө чейин билинбейт (жашыруун мезгил). Оору демейде капыстан эти ысып, бүткөн бою калтырап башталат. Алгачкы күндөн тамагы шилекей жуткурбай ооруйт, мурун менен дем алуу кыйындайт, моюн, лимфа түйүндөрү, жаак асты шишийт. Бир жумадан кийин боор жана көк боордун чоңоюшу байкалат. Кээде денеде, бутта майда бүдүрлөр пайда болуп, 5—6 күндө таксыз жоголот. Калтыратма 20—25 күнгө чейин созулуп, температура түшө баштайт. Оорулуу ооруканада дарыланат. Ооруну алдын алуу үчүн оорулуу адамды эртелеп башкалардан бөлүп, ооруканага жаткыруу, ооруканадан таза айыкканда чыгаруу керек. Анын үй-бүлө мүчөлөрү 20 күнгө чейин медициналык байкоодо болот. Оорулуу жаткан бөлмөнү дезинфекциялоо керек.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Коржинский сеселиси
Коржинский сеселиси (Seseli korshinskyi (Schischk.), М. Pimen) - Бийиктиги 30-70 см болгон поликарптык, көп жылдык, тамыры тик ылдый өскөн, кочкул-жашыл өсүмдүк. Каудекси сөңгөктөнөт, былтыркы жалбырактардын куураган саптарынын калдыктары менен капталган. Сабагы жумуру, түп жагынан же ортосунан тартып бутактанат. Тамыр моюнчасынан өскөн жалбырактарынын сабынын узундугу 3-10 см. Жалбырактарынын узундугу 12 см ге чейин жетет, көрүнүшү ланцеттей, канаттай тилкелүү, тилке сегменттеринин узундугу 7-15 мм, жумурткадай же ромбдой, кыска саптуу, жээги бир аз оюктуу, арсак тишчелүү, асты түктүү, үстү түксүз. Сабактан өскөн жалбырактары кичирээк, эң жогоркулары жетилбестен жалбырак кучагына айланган. Чатыр топ гүлүнүн диаметри 4-6 см, түрдүү узундуктагы 4-15 майда чатырчалуу, алар ажырап уруктанган, ичинен түктүү нурдуу. Ороочторунун жалбыракчалары 4-5 санда, сызгыч- шибегедей, түктүү. Чатырчалары 15-20 гүлдүү, теңдеш эмес, ажыратылган гүл саптуу. Орооч жалбыракчалары 8-9 санда. Желекчелери ак, төбөсү бир аз оюктуу, сырты түктүү. Мөмөсүнүн узундугу 3,5 мм, жумурткадай, капталынан жалпайган, кыска жана жыш түктүү.
Биологиялык өзгөчөлүктөрү
Июлң-августта гүлдөп, август-сентябрда мөмөлөйт. Жалпы жана өлкөдө таралышы. Кетментөбө өрөөнүн курчаган тоолордо кездешет.
Өсүү шарттары
Таштуу-шагылдуу тоо беттери, шагыл таштар, акиташтуу топурактарда өсөт.
Саны
Аныкталган эмес. Кездешкен жерлеринде бирин-серин учурайт. Чектөөчү факторлор. Белгисиз.
Өстүрүү
Өстүрүлгөн эмес.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Корукка алынган эмес. Коргооү чүнзарыл аракеттер. Түр кеңири кездешкен жерлерде ботаника лык
Статусу
EN. Сейрек жана чакан аймактарда аз санда кездешкен эндем түр. Түрдүн илимге мааниси өтө чоң.
Кызыл-Эмгек, Жумгал району
Кызыл-Эмгек (Кызыл-Эмгек) — Кыргыз Республикасынын Нарын облусун Жумгал районундагы айыл. Жаңы-Арык айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1268 киши.
Горгона башы
Горгона башы (лат. Gorgonocephalus caryi) —  деңиз жылдыздарынын бир түрү.
Уйкудагылар
"Уйкудагылар" (Sleepers, Спящие) - бул 1996-ж. чыккан, мыйзамдык кылмыш драма тасмасы. Тасма уйкаш атта 1995-ж. жарыкка чыккан Лорензо Каркатерранын романынын негизинде тартылган. Режиссеру жана сценарийин жазган Бэрри Левинсон. Ролдордо Кэвин Бейкон, Бред Пит, Роберт Де Ниро, Дастин Хоффман жана Витторио Гасман ойношкон.
Кабыл алынганы
Тасма негизинен алганда жакшы сынга татыган, Роттен Томейтос (Rotten Tomatoes ) 74% упай ыйгарган. Сын топтоочу Метасынчы (Metacritic) аралаш жана орточо көрсөткүчтөрдөн улам 49% жогорку бааны ыйгарган.
Люси Мод Монтгомери
Люси Мод Монтгомери (англ. Lucy Maud Montgomery) - Британ империясынын орденинин кавалери (1874-жылы30-ноябрь-1942-жылы24-апрель) Л.М Монтгомери аты менен чыккан, 1908-жылы "Жашыл чатырдагы Энн"аттуу романдары менен атактуулукка жеткен Канадалык жазуучу. Китеп дароо ийгиликке ээ болгон. Негизги каарман жетим калган кыз, көзү тирүү кезинде Монтгомериге белгилүүлүктү жана эл аралык деңгээлде адамдар ээрчиген Энн Ширли болгон.
Энн башкы каарман болгон китептин артынан бир нече уландылар коштолгон. Монтгомери 20 роман, 530 аңгеме жана романдарды, 500 поэма жана 30 эссени жарыкка чыгарган. Көпчүлүк романдар Канзаада Эдвардтын аралында орун алган, Канаданын эң кичинекей аймагы болуп эсептелинген арал, көптөгөн адабий чыгармалардын багыты жана туристтердин арасында белгилүү болгон. Эң башкысы Канзаада Эдвард аралынын Улуттук паркы тарабынан түзүлгөн, Жашыл Чатырлар фермасы өзгөчө адамдардын кызыгын жараткан. Ал 1935-ж Британ империясынын орденинин кавалери тараынан жасалган.
Монтгомеринин иши, күндөлүктөрү жана каттары дүйнө жүзүнүн окумуштуулары жана окурмандары тарабынан изилденген.
Жуманазаров Кудайберген
Жуманазаров Кудайберген (1937–1999) - акын, 1937-жылы Токтогул ооданына караштуу Үч-Терек совхозунда туулган. Мектептен кийин Фрунзе атындагы айыл чарба машиналарын жасоочу заводдо пресстөөчү болуп иштеп жүрүп, № 1-техникалык окуу жайына кирет. 1958-жылы Фрунзедеги өндүрүш ишканаларынын комбинатында бетончу болуп эки жыл иштеген. Кийин «Ленинчил жаш» гезитинде адабий кызматкер болуп ишке орношот. 1961–1968-жж. «Жаш Ленинчи» журналынын адабий кызматкери, «Ленинчил жаш» гезитинин Ош дубаны боюнча кабарчысы, бөлүм башчысы, 1984-жылдан «Кыргызстан маданияты» жумалыгында жооптуу катчы болуп иштейт. К.Жуманазаровдун биринчи ыры 1965-жылы «Ленинчил жаш» гезитине жарыяланган. Акындын «Кара-Көл оттору» алгачкы китеби 1969-жылы жарык көргөн. 1970-жылдан КСРБ Жазуучулар союзунун мүчөсү. В.И.Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына «Каарман эмгеги үчүн» медалы менен сыйланган.
Китептери
Ат жалындагы ыр: Өспүрүмдөр үчүн – Ф.: Мектеп, 1971 – 79 б. Улуу акындын жергесинде: Очерк.– Ф.: Мектеп, 1974 – 52 б.
Формуляр
Формуляр (лат. formula – тариз, эреже) – 1) китепкананын каттоо карточкасы; 2) соода чөйрөсүндө мурдатан иштелип чыгылган жана контрагентке колкоюуга берилүүчү типтүү келишим. Контрагенттин сунушталган шарттарды өзгөртүүгө, а түгүл талкуулоого мүмкүн-чүлүгү жок. КР мыйзамдарында кошулуу келишими деп аталат.
Күйөө жолдош
Күйөө жолдош — үйлөнүү тоюна күйөө балага жолдош болуп барган жигит. Ал элдик салтка байланыштуу ар кандай оюнтамашаларды уюштурат, жигит тараптын намысын коргойт. Күйөө жолдошко шайыр, чукугандай сөз тапкан, салтты жакшы билген жигиттер тандалат.
Жуманазаров Кудайберген
Китептери
Тогуз кайрык.– Ф.: Мектеп, 1975.
Акжол: Ырлар, поэмалар.– Ф.: Кыргызстан, 1977. – 64 б.
Тайгадагы кеч: Ырлар жана поэмалар.– Ф.: Мектеп, 1979. – 124 б.
Көгүлтүр жылдыздар: Ырлар жана поэма. Ф.: Кыргызстан, – 100 б.
Жазгы жамгыр: Поэма жана ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1987. – 176 б.
Ырыстын ырлары: Ырлар. – Ф.: Адабият, 1990. – 16 б.
Токтогулдун ыры: Поэма жана ырлар.– Ф.: Адабият, 1990. – 104 б.
Композиция
Композиция (латынча сompositiо – түзүү, ойлоп табуу дегенден) – 1) көркөм чыгарманын курулушу; көркөм форманын маанилүү компоненти. Ал чыгарманын мазмунуна, мүнөзүнө жана аткарган милдетине ылайык түзүлөт. Композиция искусствонун түрүнө, чыгарманын идеясына, материалына жараша ар кыл мүнөздө, ар кандай ченемде берилет. Композиция адабиятта чыгарманын көркөм формасынын бөлүктөрүн максатка ылайык жайгаштырып, өз ара байланыштырат. Композициянын компоненттерине автордук баяндоо, лирикалык чегинүү, портрет, пейзаж, интерьер ж. б. кирет. Ал эми драмада сцена – Композициянын өз алдынча өтө ири компоненти. Лирикада Композиция өзүнчө өзгөчөлүккө ээ. Анда чен, ыргак, уйкаштык, интонация, ойдун ырааттуу өнүктүрүлүшү маанилүү роль ойнойт. 20-кылымдын аягында Композициянын маанисинин күчөшүнө монтаждын пайда болушу (адегенде кинодо, кийин театрда жана адабиятта) зор таасир тийгизди. Композиция пластика өнөрүндө көркөм формаларды түзүүчү айрым учурларды (симметрия, асимметрия, масштаб, ритм, нюанс, контраст ж. б.) бириктирет; архитектурада көркөм идеялык принциптердин негизинде түзүлүп, айрым имараттардын, курулуштардын, бүткүл шаар курулушунун пландалышын жана көрүнүшүн аныктайт; сүрөт өнөрүндө чыгарманын идея, сюжет жана тематикасынын конкреттүү иштелишин туюндурат. Музыкада да Композиция болот. Шахматтагы Композиция – шахмат этюддарынын жана маселелеринин түзүлүшү; 2) музыка, живопись, скульптура же графика чыгармалары, б. а. композитордун, сүрөтчүнүн чыгармачылык эмгегинин натыйжасы; 3) искусствонун ар кандай түрлөрүн камтыган татаал көркөм чыгарма; окуу жайларда (консерватория ж. б.) өзгөчө окуу предмети катары өтүлөт. Композиция гармония, полифония, музыкалык чыгармаларды талдоо сыяктуу музыкалык теориялык предметтер менен тыгыз байланышта окулат.
Олэнтаун (Нү-Жерси)
Олэнтаун (Нү-Жерси) (Allentown) — Нү-Жерси штатынын Монмут округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1828 киши. Болжолдуу аянты - 1.6 км². FIPS коду — 34-00760.
Летeчка
Летeчка – 1) басуу кагазы; элге тез таратуу үчүн басылып чыккан бир барак кагаз; 2) чукул чогулуш (ММКнын бардык тармактарында жумасына бир жолу летeчка өткөрүлүп турат); 3) учма урук (кээ бир өсүмдүктүн урук көтөрүп уча турган тыбыты).
Гүлмира Ташматова
Гүлмира Ташматова – театр жана кино артисти.
Кыскача өмүр баяны жана чыгармачылыгы
Гүлмира 1981-жылы айылынан орто мектепти  аяктагандан кийин, ошол эле жылы Фрунзе шаарындагы Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театрынын алдындагы театралдык студияга өтөт. 1983-жылы аталган окуу жайын ийгиликтүү аяктагандан кийин, ошол эле жылы кайрадан ачылган Ысык-Көл облустук драма театрына ишке кирет. Театрда эки жыл чамасында эмгектенген соң 1985-жылы Москва шаарындагы Малый театрдын М.С.Щепкин атындагы жогорку театр окуу жайына “Театр жана киноактеру”  бөлүмүнө өтөт. 1989-жылы аталган окуу жайын ийгиликтүү аяктап келип, Кыргызстандын борбору Фрунзе шаарында кайрадан жаңы ачылган Кыргыз мамлекеттик жаштар жана жекткинчектер театрына (ТЮЗ) кабыл алынат. Чейрек кылымдык чыгармачылык таржымалынын ичинде Гүлмира кыргыз театрындагы өз орду, өз жүзү бар көрүнүктүү артисттердин бири болуп чыга келди. Ал комедиядан тартып бийик драмага чейинки түрдүү диапозондогу образдарды кондициясына жеткире чыгарган көп кырдуу таланттардын катарынан орун алды. Ошол эле учурда Гүлмира Ташматовасыз азыркы кыргыздын улуттук киносуна барандуу салым кошуп, алгачкы эле киноролунан тартып көрүүчүлөргө  таланттуу киноактриса катары таанылды. Гүлмиранын театрдагы бир кыйлалаган ролдорунун ичинен эң көрүнүктүү чыгармачылык ийгилиги катары “Талант жана тагдыр” (авт.Ж.Кулмамбетов) драмасындагы кыргыздын улуу актрисасы Бакен Кыдыкееванын ролун көрсөтүүгө болот. Актриса жараткан бул образ жалпы эле кыргыз сахна өнөрүнүн бийиктигин аныктаган көркөм чыгармачылык туундулардын катарына кирет. Ал эми кинодогу эң ийгиликтүү ролдорунун катарына “Кандуу сүйүү” фильминдеги Кара кийинчен аял, “Чыңгыз менен Бүбүсайрадагы” Алмакан, “Жаралнган турналардагы” Зууракан, “Токолдор тополоңундагы”  Бурулай, “Кыз жигиттеги” Нуркамалдарды кошуу абзел.
Лестер шаары
Лестер шаары – Улуу Британиядагы ири шаарлардын бири. Англияда. Чыгыш Мидлендде. Лестершир графтыгынын административдик борбору. Унитардык шаар түзүлүш статусуна ээ. Калкы 296,6 миң (2010; конурбациясында 440 миң; көп улуттуу). Ири жол тоому. Эл аралык аэропорту бар.
Шаар 50-ж. рим чеби катары негизделген. Ыйык Николай чиркөөсү (9–13-к.), Лестер сепили комплекси (11–12-к.), кампа дарбазалары (1410-ж. чен), шаардын тарыхый бөлүгүндө Ыйык Мартин собору (12–15-к.), Тринити оорукана комплекси (14-к.), «Ханыша Елизавета» мектеби (1573), неоготика стилиндеги «Саат мунарасы» (1868) жана башкалар сакталган. Шаардын тейлөө чөйрөсүндө калктын 70%и эмгектенет. Китеп басып чыгаруу, дизайн жана жарнама бизнеси өнүккөн. Өнөр жайынын башкы тармактары: машина куруу, электр-техника, тамак-аш. Университеттер (1921), Лестер ислам академиясы (1981), бир нече коллеждер, атайын мектептер, галерея, музейлер, китепканалар бар. Жыл сайын Шаар күнү, комедия фестивалы, Кариб карнавалы, «Дивали» индей майрамы жана спорттук ар кандай мелдештер өткөрүлүп турат.
Күйөөлөө
Күйөөлөө — кудалашып койгон колуктусуна күйөөлүк жолу менен барып, салт боюнча колуктусу менен белгилүү убакка чейин бирге болуп, үйүнө келипкетип туруу.
Восток (Аламүдүн району)
Восток — Кыргызстандын Чүй облусунун Аламүдүн районундагы айыл. Лебединовка айыл аймагына кирет.
Калк
Калкы — 3335 киши (2009-жылы).
Форум
Форум (лат. forum ) – байыркы Римдеги: сот, трибунал, юрисдикция, сот адилеттиги өтүүчү жер.
Уваровит
Уваровит (Россия ИАнын президенти, граф С. С. Уваровдун (1786-1855) ысмынан аталган) - гранаттар тобундагы минерал, кальцийлүү хромду силикат, Ca3Cr2(Si04)3.
Кристалл кабыгы жука. Өңү окшош болгондуктан жана алгач Уралда табылгандыктан «урал изумруду» деп да, аталат. Өңү ачык жашыл, тунук, айнектей жылтырайт. Катуулугу 7,5, тыгыздыгы 3,43,8 г/см?. Пневматолитгидротермден пайда болот. Ултранегиздүү тектерде - хромитте жана хромдуу хлоритте кездешет. Зер таш.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Хмелевка (Сундоба куймасы)
Хмелевка — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сундоба дарыясынын сол жээгинен 25 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чычала сымалдуулар
Чычала сымалдуулар (лат. Eleotridae) — букачар балыктардын бир тукуму, буларга чычалалар уруусу (лат. Percottus) кирет.
Формулярдык жүрүм
Формулярдык жүрүм (лат. aktiones per formulas ) – рим юстициясындагы жеке дооарыз боюнча сот өндүрүшүнүн экинчи бир түрү. А. ж-нүн маани-маңызы талаш-тартыштын юридикалык предметин доо коюучу тарап эмес, а претор түзгөндүгүндө жатат. Доочу жана жоопкер магистрдин алдында ишти каалагандай сөздөр менен түшүндүрүшкөн. Претор талаш-тартыштын юридикалык маңызын түшүндүргөн жана аны сотко даректеген атайын кыскача катта – formula баяндаган. Формулалар – типтүү болгон.
Уяды (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Айымжан
Айымжан — "Манас" эпосундагы кейипкер, Каныкейдин нөкөрү, Манас Каныкейге күйөөлөп баргандагы ат чаап, жар тандоо салтында аты отуз үчүнчү келген Бозуул тагдырына буюрган А-га үйлөнөт (Сагымбай Орозбаков, 2. 419, 426).
Нянь-Ворга-Вож
Нянь-Ворга-Вож — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Харута дарыясынын сол жээгинен 48 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 29 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дүр Сооронбай уулу
Дүр Сооронбай уулу (туулган жылы белгисиз-1918) - коомдук ишмер, алгачкы агартуучу. Чүйдөгү Тынай элинен чыккан. Азыркы Чүй районунун аймагындагы элди бий деген Сооронбай датканын учунчу уулу. Верныйдагы аскердик гимназияны кумуш медаль менен бүтүргөн. Ал окуу жайында М.В. Фрунзе менен бирге окуган. Токмок уездинде атасы Сооронбайдын ордуна болуш болгон. Элдин таламдарын жүзөгө ашыруу үчүн күрөшкөн. Сайлык кыштагына жаны тилдеги орус жергиликтүү мектеп ачтырып, кыргыз балдарды окууга тарткан, мектепте өзү да сабак берген. 1916-жылкы көтөрүлүштө өзүңө караган 400 түтүн элди Кытайга качырбай, жазалоодон куткарып калган.1918-ж. Ак гвардиячы орустар тарабынан атылган. Аны өлтүрбөй, Совет бийлиги үчүн кызматка пайдалууну керектиги жондогу  М.В. Фрунзенин буйругу Дүр атылгандан эки күндөн кийин келген. Анын ысымы Чүй районунда  Сайлык кыштагындагы орто мектепте ыйгарылган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тарыхы энциклопедия. Бишкек - 2003ж.
Коңурбайдын кыргыздарга кол салышы
Коңурбайдын кыргыздарга кол салышы — «Кичи чабуул» («Кичи казат») бөлүмүндөгү окуялардын чечүүчү учуру.
Манастын Мекеге кеткенин уккан Коңурбай кыргыздарды чаап алмак болуп аттанат. Мыскалдан кат алган Бакай кытайлардын душмандык оюн билип, жакын көчүп келип алдык (эл Манас Мекеге кетерден мурда эле Алтайга көчүп келген), бейкапар жатып алдырып койбойлу деп кырк жигитке келип кеңешип, кол жыйып камданышат. Кытайлардын кабарын уккан эл үркөт. Мекеден кайра келе жаткан Манас үрккөн элдин алдынан чыгат. Абыке баштаган кыргыздын колу аздык кылып, такат бере албай качканы турганда Манас келип, согушка аралашат. Катуу согуш болуп, кытайдан өтө көп адам кыргынга учурайт. Мыскал адам жиберип, Алмамбетти чакыртып, атасынан үч ай согушту токтото турууну суранат. Согуш токтоп, Мыскал Алмамбетке жолугат.
Окуя Радлов жазып алган вариантта эскерилбейт. Саякбай Каралаевдин вариантында Ажыбай сайган найзадан жарадар болуп, кырк күн жатып айыгып, элине кошулган Коңурбай Манасты жайлап салдым деп туш-тушка кабар берип, кол жыйып, Чет-Бээжинди курчап калат. Кытайлар кол саларын билип күн мурун даярданып белен турган кыргыз кошуну каршы чыгып, согуш башталат. Кандуу согуш болуп, кытайлар кырылганына карабай улам өмөлүп каптап, көптүгүнө салып Алмамбет, Чубак, Сыргак баш болуп урушуп жүргөн кыргыз баатырларынын шайын кетиришет. Баатырлар кеңеш куруп эл бекер кырылбасын деп кошунга элге кетүүгө уруксат берип, өзүлөрү артта калып, жоонун жолун бууп, тос-тос кылып урушуп жүрүштү. Эл узап кеткенде ит урушун салып, баатырлар өзүлөрү да кошундун артынан жөнөштү. Күн-түн жок тынымсыз согушуп жүрүп олтуруп, мурда Манас келип токтоп жаткан жайга жетишти. Кийин келген кошунду да ошол жерге токтотуп, Манас баатырларды күтүп жаткан экен. Үч баатыр баш болгон кырк чоро Манас баатырга келип кошулуп, аман-эсен учурашышты.
Баатырлардын курман болуп, Аккуланын окко учушу — бөлүмдөгү окуялардын жана жалпы эле эпостун сюжетинин чечилүүгө бет алышы.
«Айчүрөктүн Акшумкарды ала качканы»
«Айчүрөктүн Акшумкарды ала качканы» — «Семетей» эпосу.«Семетей» эпосунун сюжетине байланыштуу чертилген элдик күү. Чыңкожо, Толтой Айчүрөктү алабыз деп, Акункандын шаарын камаганда ак куу кебин кийип, Семетейди издеп учуп чыккан Айчүрөк акыры шумкарынын артынан келет деп Семетейдин Акшумкарын ала качканы сүрөттөлгөн салттык сюжет комуз күүсүнүн жаралышына себеп болгон. Күү Кыргыз үналгысынын музыкалык фондусуна комузчулар Ыбырай Туман уулунан, Асанаалы Кыштообай уулунан жазылып алынган.
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Башпуттар
Башпуттар (лат. Cephalopoda) — моллюскалардын бир классы.
Чулу темир зоот
"Чулу темир зоот" (Full Metal Jacket, Цельнометаллическая оболочка) - режиссеру Стэнли Кубрик, 1987-жылы тартылган, АКШ менен Британиянын ортосундагы согуш тууралуу тасма. Тасманын сценарийи 1979-жылы чыккан Хасфордтун "Кыска убакытчылар" аттуу романдын негизинде Стэнли Кубрик, Майкл Хер жана Густав Хасфорд тарабынан жазылган. Тасма жылдыздары Мэтью Модайн, Адам Болдуин, Винсент Д'Онофрио, Эрмей Ли, Дориан Хэрвуд, Арлисс Ховард, Кэвин Мейджор Ховард жана Эд О'Росс. Сюжет АКШнын деңиз күчтөрүнүн эки жоокеринин Вьетнамдын ири армиясынын чабуулу учурунда алган тажрыйбалары тууралуу. Тасманын аталышы аскерлердин колдонгон темир окторуна тийиштүү. Тасма 1987-жылы 26-июнда АКШда көрсөтүгө чыккан.
Чулу темир зоот тасмасы сынчыларынын жакшы бааларына татып, Оскардын "Эң мыкты адаптацияланган сценарий" номинациясына С. Кубрик, М. Хер жана Г. Хасфорд көрсөтүлгөн. 2001-жылы АКШ кино институтунун "AFI's 100 Years...100 Thrills" рейтингинде тасма №95 орун ээлеген.
Форфейтинг
Форфейтинг (англ. forfeiting ) – кредитке сатуудагы аткарым. Банк (форфейтор) экспорттоочуга товардын наркын токтоосуз төлөп берүүнү камсыз кылуу менен товар алынып келинип берилери менен импорттоочунун векселдерин (тратталарын) экспорттук жана форфейтордук кредиттердин ортосундагы айырманы чыгарып салуу менен сатып алат. Адатта, форфейтордун комиссиясы 1-1,5 пайызга жакынды түзөт. Форфейтор импорттоочудан банктык кепилдикти талап кылат же кошумча төлөөлөр үчүн тобокелчиликти өзүнө алат. Ф. экспроттоочуну иш жүзүндө баардык валюталык тобокелчиликтерден коргойт.
Алай книдиокарпасы
Алай книдиокарпасы (Cnidiocarpa alaica), (M. Pimen) - Поликарптуу көп жылдык өсүмдүк. Тамыр сабагы жерге туурасынан төшөлүп өсөт. Тамыр моюнчасындагы жалбырактары кыска ланцеттей, кырлары ак кыюусу менен, жалбырак кучактуу, сыртынан үч бурчтуу, биринчи жана экинчи сегменттери көңдөй, кыска жалбырак саптуу, арткы бөлүктөрү ланцеттей же жумуртка сымал ланцеттей, кырлары кичинекей айчыктуу же тегиз эмес тишчелүү. Сабактагы жалбырактары кыска саптуу же сапсыз, сабакты толугу менен курчаган жалбырак кучактуу. Сабагы бирөө же бир нече болот. Тамыр моюнчасынан өскөн жалбырактары ланцеттей же созулуңку жумурткадай, жээги майда айчыктуу же майда тишчелүү. Сабактагы жалбырактары кыска саптуу же сапсыз, колтуктуу. Чатырча топ гүлү 15-40 нурдуу, алар шибегедей учтуу ороочтуу же ороочсуз; чатырчалары 20-30 гүлдүү, алар туурасы 2-4 мм келген ороочтуу.
Биологиялык өзгөчөлүктөрү
Июлда гүлдөп, августта мөмөлөйт.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Алай кырка тоосунун түштүк беттери, Тажикстан менен чектешкен жердеги Карамык айылынын тегереги.
Өсүү шарттары
Агын суулардын жээктериндеги саздуу аймактар.
Саны
Топ-топ болуп аз санда кездешет.
Чектөөчү факторлор
Белгисиз.
Өстүрүү
Маалыматтар жок.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Коргоого алынган эмес.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Сан- өлчөмүн тактап, түр өскөн жерлерди корукка алууну камсыз кылуу.
Статусу
VU. Монотиптик тукумдун сейрек кездешкен өкүлү.
Жаңы-Жол (Кочкор району)
Жаңы-Жол — Кыргызстандын Нарын облусунун Кочкор районундагы айыл. Ак-Кыя айыл аймагына кирет.
Кочкор суусунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1770 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору ― Кочкор кыштагына туташып кетет. Балыкчы темир жол бекетинен 60 км. Кыштак 1930-жылы негизделген. Калкы 2537 (2007); негизинен дыйканчылыкта жана мал чарбасында эмгектенет. Орто мектеп, клуб, китепкана бар. Үй-бүлөлүк врачтар тобу, мончо иштейт.
Ярлыковка (дарыя)
Ярлыковка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - 6 дарыясынын оң жээгинен км алыстыкта Таежный Тюхтет орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.