cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тромбофлебит
Буттун тромбофлебити
Буттун тромбофлебити көп кезигет. Бул оору орто жана улгайган аялдардын арасында көп учурайт. Тромбофлебит жугуштуу оорулардын (келте) кабылдоосунан же жарааттан инфекция кан, лимфа менен венага келгенде жана төрөттүн кабылдоосу катары өөрчүүсү мүмкүн. Вена капталынын тукум куума кемтиги, семирүү, суукка урунуу жана башкалар бул ооруга түрткү берүүчү фактор болуп эсептелет. Тромбофлебиттин пайда болушунда кандын тез уюшу жана жай жүрүшү чоң мааниге ээ. Тромбофлебит өтө оор кабылдоого алып келиши мүмкүн.
Беттин тромбофлебити
Беттин тромбофлебити өтө коркунучтуу, себеби сезгенүү процесси мээ венасына өтүп кетиши ыктымал-. Ошондой эле жамбаш венасынын тромбофлебити боорду жабыркатышы менен коркунучтуу. Тромбофлебит көбүнчө катуу кармаган жана өнөкөт болуп айырмаланат. Сырткы веналардын тромбофлебити көп кезигет. Буттун терең веналарынын катуу кармаган тромбофлебити көбүнчө күтүлбөгөн жерден байкалат. Көбүнчө ошол кан тамыр жак катуу ооруп тегерегиндеги лимфа тамырлары, бут абдан шишийт.
Буттун териси кубарып жалтырап, чымырап, кээде көгөрүп чыгат. Бут муздайт, кан тамырлардын кагуусун табуу кыйындайт. Оорулуунун абалы начарлайт. Биринчи күнү оорулуунун эти ысыйт (39—40°). Кээде оорунун бүт белгилери жоголуп, өнөкөт түрүнө өтөт. Оору эки жумадан 2—3 айга созулат. Узакка чейин бут ооруйт жана шишиги тарабайт; айрыкча веналарды жабыркатып, сырткы веналардын варикоздук кеңейишине алып келет. Сырткы веналардын катуу кармаган тромбофлебити көбүнчө бутта пайда болот. Оору башталганда вена кан тамырлары өткөн жер катуу ооруйт, кызарат. Чурай лимфа бездери чоңоёт. Оорулуу бут шишип чыгат. Кээде сезгенген веналардын үстүндөгү тери көгөрөт. Сырткы жана терең веналардын өнөкөт тромбофлебити бир нече жылдарга чейин созулуп, кээде оору күчөп турат. Айрыкча көпкө туруп турганда, басканда шишиги күчөп, жатканда азайып же жок болуп калат.
Калып машинасы
Калып машинасы - эритилген металл куюлуучу калыпты даярдоодо жасалуучу аралашманы ныктоо, куюлган буюмду (моделди) калыптан чыгаруу жумуштарын механикалаштыруучу машина. Калып машинасы металлды куюудагы оор жумуштарды механикалаштырып, куюу жолу менен даярдалган нерсенин бекем (бышык), бирдей тыгыз жана өлчөмү так алынышына мүмкүндүк берет. Калып машинасы менен кол, пресс ж. б. менен ныктоо ыкмалары бар. Куюлган нерсени калыптан чыгаруу ыкмасы боюнча Калып машинасы штифт менен көтөрүп ажыратуучу, калыпты төмөн түшүрүп ажыратуучу, аңтарып ажыратуучу болуп бөлүнөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Кожоналиев Кубатбек Азатович
Кожоналиев Кубатбек Азатович (16.8.1958, Кемин району, Быстровка кыштагы) — юстициянын генерал-майору (2003). 1985-ж. КМУну бүтүргөн. 1985-87-ж. КМУда окутуучу, 1987-91-ж. Бишкек гарнизонунун аскер прокуратурасында улук тергөөчү, 1991-93-ж. КРдин Президентинин Аппаратында референт, бөлүм башчысы, 1993-97-ж. КРдин аскер прокурору, 1997-99-ж. КРдин мамлекеттик коопсуздук комитет инин төрагасынын орун басары, 1999-2000-ж. КРдин Президентинин Администрация башчысынын орун басары, 2001-03-ж. КРдин Башкы прокурорунун орун басары-аскер прокурору, 2003-04-ж. Жалал-Абад облусунун прокурору, 2004-05-ж. Чүй облусунун прокурорунун орун басары. Чернобыль АЭСиндеги кырсыкты токтотуунун катышуучусу (1991). РФтин «Достук» ордени менен сыйланган.
Каткуржун
Каткуржун – колтийгис укугуна ээ болгон дипломатиялык (консулдук) чабармандын почта куржуну (баштык, пакет, конверт). К. бирөөлөрдүн коштоосусуз эле демейки байланыш каражаттары аркылуу деле жөнөтүлүшү мүмкүн.
Дүмүр казгыч
Дүмүр казгыч – дүмүр казып чыгаруу, чоң таштарды кыртыштан бошотуп алуу, айыл чарба өсүмдүктөрүн өстүрүү үчүн жерлерди өздөштүрүү жана жол салуу, жаңы жерлерди дарактардан жана бадалдардан тазалоо, жол жана кургатуучу канал даярдоо жана башка жумуштарда колдонулуучу машина. Дүмүр казгычтын тартуучу арканы, ошондой эле тартуу же түртүү күчүнүн жана көтөрүү күчтөрү же көтөрүү күчтөрү менен тартуу күчтөрүнүн биригишинин натыйжасында сууруп алуучу тиштүү жумушчу бөлүгү болот. Анын тракторго асылма, чиркелме же өзү жүрүүчү түрлөрү бар. Көбүнчө асылма-трактордун түртүү күчүнүн аркасында дүмүр казып чыгаруучу Дүмүр казгыч колдонулат. Мындай дүмүр казгыч рамадан, тиштүү жумушчу бөлүктөн жана көтөрүүчү механизмден турат. Казуу убагында тиш дүмүрдүн астына тереңдеп кирип, трактордун күчү менен аны түртүп жылдырат жана бир эле убакта өйдө көтөрөт. Жумушчу органдары (негизинен алмашылма) лебедканын же трактордун гидросистемасынын жардамы менен кыймылга келет. Алуу кеңдиги 1,2—1,4 м болгон дүмүр казгычтар чыгарылат, алардын жумушчу бөлүгү 700 ммге чейин тереңдиктеги кыртышты сүрө алат.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Атерина сыпаттуулар
Атерина сыпаттуулар (лат. Atherinomorphae) — атерина балыктарын бириктирген бир чоң түркүм. Буга атерина түспөлдүүлөр (лат. Atherinoidei) түркүмчөсү, атерина сымалдуулар (лат. Atheriniformes) түркүмү, атерина сымалдуулар тукуму (лат. Atherinidae), атериналар уруусу (лат. Atherina) жана анын көп түрлөрү: атеринагрунион (лат. Leuresthes tenuis) атерина —изо (лат. Iso natalensis), Хазар атеринасы (лат. Atherina mochon caspia), күрөң атерина (лат. A. bonapartei), Калифорния атеринасы (лат. Atherinopsis californiensis), Кара —Деңиз (лат. Atherina mochon pontica) атеринасы ж.б. кирет.
Ишеним
Ишеним (орус. Вера):
Бирок ишенимдин аныктыгы эч кандай далилдөөлөргө жатпайт, демек Ишенимдин күчү адамдын айрыкча психикалык абалына негизделип, эмпирикалык эмес дегенди билдирет.
Жалпылап айтканда, субъектинин дүйнө жөнүндөгү, анын андагы орду менен ролу, ал дүйнөнүн байланышы менен мамилеси жөнүндөгү элестерди дайыма жараткан аң сезимдин алдын ала иштөөсүнүн натыйжасы катарында көрүнөт.
Прозаизм
Прозаизм — чыгарманын түзүлүшүнө поэтикасына сиңип кете албаган, анда четте калган турмуш-тиричилик, салт-санаага байланышкан сөздөр же ушундай эле даражада калган илимий терминдер. Мындай прозаизмдер автордун же каармандардын речинде көп колдонулса, чыгарманы таасирсиз кылып коёт жана көркөмдук сапатына доо кетирет.
Имени О.С. Масельського
'''Имени О.С. Масельського''' — Харьков метросунун Холодногорско-Заводская сызыксындагы станция. 1978-жылы 11-августда ачылган.
Витамин В6
Витамин В6, а д е р м и н,  п и р и д о к с о л  - 2-метилпридиндин туундусу, сууда эрийт. В. В6 организмде белоктор менен амин к-талардын алмашуусуна катышуучу ферменттерди пайда кылууга катышат.
Өсүмдүктөрдөн алынган белок тоюттары (шрот, жмых), ачыткылары (дрожжи), улпак ж. б-да көп. Бул витаминдин гиповитаминозунда аппетит жоголот, мал арыктайт, жумуртка берүүсү төмөндөйт, кандын кызыл кан денечелери (эритроциттер ) азаят, кандын уюшу начарлайт, куштардын өзүнүн жүнүн жеши байкалат, тери оорулары пайда болот, алсырап, тарамыштары тырышып калат, кыймылы өзгөрөт.
Пейзаждык лирика
Пейзаждык лирика– лирикалык каармандардын жаратылыш көрүнүштөрү, жыл мезгилдери, табияттын көркү жөнүндөгү ой жүгүртүүсү. Кыргыз адабиятында А. Токомбаевдин “Ай нурунда кышкы түн”, А. Осмоновдун “Кыргыз тоолору”, Ж. Бөкөнбаевдин “Жайдын кечи” сыяктуу пейзаждык лириканын толуп жаткан мыкты үлгүлөрү бар.
Көк асман даңгыр жолго окшойт,
Анда-Колва
Анда-Колва — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Колва дарыясынын оң жээгинен 106 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Пейзаждык лирика
Сур булут чыккан чаңга окшойт. Үңкүргө дайра киргендей, Уюлгуп шамал, жел боздойт... Ийрилип аккан чоң өзөн, Ийнеде учук жипке окшойт. Чытырман токой, калың бак, Чырымтал бетте түккө окшойт. Көк тиреп турган катар тоо Көшүлүп чөккөн нарга окшойт. Суналган чөлдө чалкар көл
Анда-Колва
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Пейзаждык лирика
Сулууга бүткөн калга окшойт. (Ж. Бөкөнбаев)
Анда-Колва
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Пейзаждык лирика
Мында акын самолёт менен учуп бара жаткандагы жердин көрүнүшүнүн сүрөтүн сөз менен тартат. Пейзаждык лирика акындан көрөгөчтүктү, тил байлыгынын кеңдигин талап кылат.
Калорифер
Калорифер (calor - жылуулук жана fero - алып жүргүч) - аба менен жылытуу, желдетүү жана кургатуу системасында абаны жылыткыч прибор. Ал формасына карата пластинка, түтүк, спираль, канатча жана б. түрдө болот. Сырткы бетинде пластинкасы бар түтүктүп ичинен ысык суу же суу буусу жүргөндө, пластиикалар арасындагы абанын жылышына негизделген радиатор - пластинкалуу Калорифер кеңири тараган. Мындан башка да электр Калориферлери пайдаланылат.
Пейзаждык лирика
Колдонулган адабияттар
[Категория: Жазуучулар]]
Бий, башчы
Бий – уруу башчысынын мансап наамы же даражасы. Патриархалдык-уруулук мамилелер мезгилинде Бийдин орду бийик деңгээлде болгон. Анын бийлик жүргүзүүсү адатка негизделген. Бий үй-бүлөлүк, чарбалык иштерден согуштук-саясий иштерге чейинки маселелерди чечкен. Ал мурас катары атадан балага өткөн. 19-кылымдын 1-жарымында манапчылык институту тарай баштагандан Бий мансабы орто жана майда манаптарга, үрп-адаттарды жакшы билген барктуу аксакалдарга, эл арасында даңкы чыккан чечендерге өтө баштайт. Алар чоң манаптарга баш ийип, алардын кызыкчылыгын жакташкан. Бийлер мүлк талашы, үй-бүлө маселеси, ууручулук, киши өлтүрүү сыяктуу кылмыштарды карап, өзүлөрүнө тиешелүү маянасын алышкан. 1865–66-жылдары Россия падышачылыгы Түркстанда башкаруунун тартиби жөнүндө чыгарган жоболорго ылайык үч баскычтуу Бийлер соту уюштурулат. Бийлер соту 3 жылдык мөөнөткө шайланып, кылмыш иштери боюнча бир жарым жылга чейин камак жазасын берүүгө же үч миң сомго чейин штраф салууга укуктуу болгон. Бий мансабы айылдык Бийге, болуштук Бийге бөлүнгөн. Бийлердин атайын чакырылган курултайында кыргыз урууларынын, коңшулаш жашаган башка элдердин талаш-тартыштары каралган. Октябрь революциясынан кийин айрым жерлерде казы менен болуш соту убактылуу калтырылып, алар жөнүндө атайын жобо чыгарылган. Бий соту советтик сот органдарынын көзөмөлү астында иштеген. 1927–28-жылдары казы жана Бий соту жоюлган.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. ISBN  И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Африка союзу (АС)
Африка союзу (АС) - Африканын 54 мамлекетин бириктирген эл аралык өкмөттөр ортосундагы уюм.
Африка биримдик уюмунун укук улантуучусу (АБУ). 2002-ж. 9-июлда негизделген. Уюмдун чегиндеги эң маанилүү чечимдер Африка союзунун Ассамблеясында-мүчө-өлкөлөрүнүн мамлекет жана өкмөт башчыларынын жыйынында кабыл алынат.
Ал жарым жылда бир жолу өтүп турат. Африка союзунун Катчылыгы жана Комиссиясы Эфиопиянын борбору Аддис-Абебада жайгашкан. 2009-ж. февраль айында Африка союзунун Комиссиясын Африка союзунун Толук ыйгарымдуу органына кайта өзгөртүү чечими кабыл алынган. Максаты: Африка өлкөлөрүн жана алардын калкынын биримдүүлүгүн жана тилектештигин чыңдоо, мүчө-өлкөлөрүнүн эгемендигин, территориялык бүтүндүгүн жана көз карандысыздыгын коргоо, континенттин социалдык-экономикалык жана саясий интеграциясын тездетүү, континентте тынчтыкты, коопсуздукту жана туруктуулукту бекемдөө, БУУнун жана адам укуктарынын жалпы декларациясынын Уставына ылайык эл аралык кызматташтыкка жардам көрсөтүү.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Рибофлавин
Рибофлавин (В2 витамини) башка витаминдер сыяктуу эле организмдин өсүүсүнө катышып, өсүү фактору болуп эсептелет. Ал белок, май, углевод алмашуу процессине катышат. Жаралардын айыгышына түрткү берет, борбордук нерв системасынын абалын жөнгө салат, көздүн тунук челиндеги, чечекейдеги жана торчо катмарындагы зат алмашуу процессине таасир этип, жарыкты көрүүнү жана түстү ажыратууну камсыз кылат, балдардын организминин өсүү жана өөрчүшүнө таасир берет. В2 витаминин суткалык керектөө дозасы чоң кишилерде 1,9—3,0 мг, балдарда 1,0—3,0 мг. В2 витамининин жетишсиздигинен эрин кургап жарылат, эриндин бурчтарында жара (к. Жамажай) пайда болуп, бармактар кесилет, жарааттар кеч айыгат, чач түшөт, коньюнктивит жана блефарит болушу мүмкүн.
В2 витамини жумуртка, этте, боордо, ошондой эле дан жана чанактуу өсүмдүктөр: жер жаңгак, соя, жасмык, буурчакта, айрыкча ачыткы менен сүттө көп болот. Сүт кычкыл бактериялары рибофлавинди синтездегендиктен айранда, ряженкада жана башка витамин көбөйөт. Рибофлавин ультракызгылт көк нурларга туруксуз, ошондуктан витамин препараттарын (күкүм, таблетка) жана бул витаминге бай тамак продуктуларын күн тийбеген жерлерде сактоо керек. Тамакты бышырууда В2 витамини көп бузулбайт. Бул витамин сууда эрүүчү витаминдерге кирет.
Кичи Тумуяс дарыясы
Кичи Тумуяс — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Тумуяс дарыясынын сол жээгинен 7 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эдил
Эдил — "Манас" эпосундагы топоним. Кыргызга жамаатташ айрым уруулар байыртан мекендеген жерлердин бири катары эпостун айрым эпизоддорунда эскерилет. Мисалы, "Жакып элди чогултуп, Алтайдан Анжыянга көчөлү деп айтканы" аттуу эпизоддо кеңешке катышкан Байжигит мындай дейт:
Эдил, Нура суусу бар,
Эсен-аман ушу бар.
Оролдун узун тоосу бар,
Ошого жакын барсак деп
Бир кыйла элдин оозу бар.
Эне-атабыз өскөн деп
Бир кыйла элдин кеби бар (Сагымбай Орозбаков, 2. 15— 16).
Э. Волга дарыясынын мурунку учурларда түркчө аталышы. Э. же Итиль деп анын боюнда жашаган башкыр, татар, чуваш жана башкалар түрк тилинде сүйлөгөн элдер азыр да айтышат.
Козлов Иван Яковлевич
Козлов Иван Яковлевич (1900, Украина, Полтава областтык, Бисал кыштагы — 1989, КР, Москва району) — бригадир, Социалдык Эмгек Баатыры (1948). 1947-жылдан Москва районундагы Энгельс атындагы колхоздун бригадири болуп иштеген. Граждандык согушка жана Улуу Ата Мекендик согушка катышкан. Анын бригадасы кант кызылчасын өстүрүүдө жогорку ийгиликтерге жетишкен. Ленин жана Кызыл Жылдыз ордендери менен сыйланган.
5-март
Окуялар
363 – Рим императору Юлиан Антиохтон 90 миңдик армиясы менен чыгып Сассаниддер империясын басып алуу үчүн, бул жүрүштө өлүмүн табат.
1046 – Насир Хосров Жакынкы Чыгышка жети жылдык сапарын баштайт, кийин ал тууралуу Сапарнама китебинде баяндап берет.
1279 – Ливондук Орденин Аизкраукл салгылашуусунда Литва Улуу Герцогствосу жеңди.
1496 – Генри VII Англиянын королу Жон Кэбот жана анын уулдарына белгисиз жерлерди изилдөө укугун ыйгарган кат чыгарды.
1616 – Николай Коперниктин Асман орбитасынын айлануусу аттуу китебине Католик чиркөөсү тарабынан тыюу салынды.
1766 – Антонио де Уллоа, Луизиананын биринчи испаниялык губернатору, Жаңы Орлеандан келди.
1824 – биринчи англия–бирмалык согуш: британдыктар Бирмага расмий түрдө согуш жарыялашты.
1836 – Сэмюэль Колт 34–калибрдеги тапанчанын өндүрүш үчүн биринчи улгүсүн жасап чыкты.
1850 – Англси аралы жана Уэлстин ортосунда Менаи кысыгынын үстүндө Бриттаниа көпүрөсү ачылды.
1860 – Парма, Тоскана, Модена жана Романья референдумда Сардиния Королевствосуна кошулуу тууралуу добуш беришти.
1868 – Арриго Боитонун “Мефистофель” операсынын Ла Скалада бет ачары болуп өттү.
1872 – Жордж Вестингхауз аэродинамикалык тормозду патенттеди.
1912 – Италия аскер күчтөрү биринчи болуп аба кемелерди аскердик максатта, Түркиянын чек арасынын ары жагында чалгындоо үчүн, колдонушту.
1931 – Британиянын королунун Индиядагы орун басары, генерал–губернатор Эдвард Фредерик Линдли Вуд жана Мохандас Ганди (Махатма Ганди) саясий себептер менен камалган кишилерди чыгаруу жана калктын эң жакырлары тузду эркин колдонуусу тууралуу макулдашууга кол коюшту.
1933 – Чоң Депрессия: президент Фрэнклин Д. Рузвлт "эс алуу күнүн" жарыялады, бардык америкалык банктарды жана бардык каржы бүтүмдөрдү жаап салдырды.
1933 – Адолф Гитлердин нацисттик партиясы Рейхстаг шайлоодо 43.9 % добуш алды. Бул кийин нацисттерге мыйзам чыгарууга жана диктатура орнотууга мүмкүнчүлүк берди.
1940 – Советтик саясий бюронун мүчөлөрү 25 700 полшалык интеллигенциянын өкүлдөрүн, анын ичинде 14 700 полшалык аскер туткундарын, жок кылуу буйругуна кол коюшту, кийин Хатын кыргыны деп аталган.
1943 – Улуу Британиянын Глостер Метеор учагынын биринчи учуусу.
1944 – Экинчи дүйнөлүк согуш: Кызыл Армия Украина ССРинин батышындагы Уман–Ботошани багытында чабуул баштады.
1946 – Уинстон Черчилл Миссуридеги Вестминстер Колледжиндеги сөзүндө “Темир көшөгө” сүйлөмдү колдонду.
1946 – Венгриялык коммунисттер жана социал–демократтар сол блокту түзүштү.
1960 – Кубалык фотограф Алберто Корда марксисттик революционер Че Геваранын сүрөтүн тартты.
1965 – Март интифадасы: Бахрейнде Британиянын колониалдуулук саясатына каршы солчулардын көтөрүлүшү башталды.
1970 – өзөктүк куралды жайылтпоо тууралуу Өзөктүк Макулдашуу 43 улут койгон соң күчүнө кирди.
1979 – советтик Венера 11, Венера 12 зонддору жана америкалык күн спутниги Гелиос II ири өлчөмдөгү гамма нурларынан жабыркашты, жумшак гамма ретрансляторлорунун ачылышына алып келди.
1979 – Америкалык Вояжер 1 Юпитерге эң жакын арылыкка, 172 000 милге, жеткен космос кемеси.
1981 – ZX81, алгачкы британиялык үй компьютерин, Синклер Рисерч чыгара баштады жана дүйнө жүзү боюнча 1,5 миллиондон ашык компьютер сатты.
1982 – советтик Венера 14 зонду Венерага конду.
1988 – Теркс жана Кайкос аралдарынын конституциясы калыбына келтирилди жана кайра каралды.
1999 – Пол Окалик Нунавуттун биринчи премьер–министри болуп шайланды.
Төрөлгөндөр
1133 – Генри II Англиянын королу (1189–ж. к.ж.).
1324 – Дэвид II Шотландиянын королу (1371–ж. к.ж.).
1326 – Людовик I Венгриянын королу (1382–ж. к.ж.).
1512 – Жерар Меркатор, фламандиялык картограф (1594–ж. к.ж.).
1575 – Уильям Отрид, англис математик (1660–ж. к.ж.).
1658 – Антуан Лаумет де Ла Мот, сьер де Кадиллак, француз изилдөөчү (1730–ж. к.ж.).
1696 – Жиованни Баттиста Тиеполо, италиялык сүрөтчү (1770–ж. к.ж.).
1713 – Эдвард Корнваллис, англис аскер офицери (1776–ж. к.ж.).
1723 – Мэри Улуу Британиянын принцессасы(1773–ж. к.ж.).
1739 – Бенджамин Рагглс Вудбридж, америкалык дарыгер жана мамлекеттик ишмер (1819–ж. к.ж.).
1748 – Джонас C. Дриандер, швециялык ботаник (1810–ж. к.ж.).
1748 – Уильям Шилд, англис музыкант (1829–ж. к.ж.).
1750 – Жан–Батист Гаспар д'Аннсе де Виилоисон, француз классикалык илимпоз (1805–ж. к.ж.).
1751 – Ян Кртител Кучар, чех органист, композитор жана окутуучу (1829–ж. к.ж.).
1794 – Жак Бабинет, француз физик (1872–ж. к.ж.).
1814 – Вилгелм вон Гисебрехт, немис тарыхчы (1889–ж. к.ж.).
1817 – Остин Генри Лайард, англис археолог (1894–ж. к.ж.).
1853 – Говард Пил, америкалык жазуучу жана сүрөтчү (1911–ж. к.ж.).
1862 – Сигберт Тарраш, немис шахматист (1934–ж. к.ж.).
1874 – Генри Треверс, британиялык актер (1965–ж. к.ж.).
1879 – Сэр Уильям Беверидж, британиялык экономист (1963–ж. к.ж.).
1882 – Дора Марсден, британиялык редактор, жазуучу (1960–ж. к.ж.).
1883 – Мариус Барбиу, канадалык этнограф жана фольклорист (1969–ж. к.ж.).
1887 – Хейтор Вилла–Лобос, бразилиялык композитор (1959–ж. к.ж.).
1898 – Жоу Энлаи, КНРдин премьер–министри (1976–ж. к.ж.).
1908 – Ирвинг Фиске, америкалык жазуучу, драматург, (1990–ж. к.ж.).
1908 – Сэр Рекс Харрисон, англис актер (1990–ж. к.ж.).
1910 – Момофуко Андо, тайвань–жапон тез кесменин жана кесме кесесинин ойлоп табуучусу (2007–ж. к.ж.).
1915 – Лоурен Шварц, француз математик (2002–ж. к.ж.).
1918 – Милт Шмидт, канадалык шайба менен хоккей оюнчусу, машыктыруучу жана жетекчи.
1918 – Ред Стори, канадалык футбол оюнчусу жана шайба менен хоккейде рефери (2006–ж. к.ж.).
1918 – Джеймс Тобин, америкалык экономист, Нобел сыйлыгынын лауреаты (2002–ж. к.ж.).
1920 – Вирджиния Кристина, америкалык актриса (1996–ж. к.ж.).
1922 – Джеймс Нобл, америкалык актер.
1922 – Пьер Паоло Пасолини, италиялык жазуучу жана режиссер (1975–ж. к.ж.).
1927 – Джек Касиди, америкалык актер (1976–ж. к.ж.).
1929 - Качкынбай Осмоналиев, Кыргыз Республикасынын эл жазуучусу (1996-ж. к.ж.).
1929 – Ж. B. Ленор, америкалык блюз гитарист жана ырчы–акын.
1930 – Джон Эшли, Улуттук хоккей лигасынын рефериси (2008–ж. к.ж.).
1931 – Фред Отон Аристид, француз комикс сүрөтчүсү.
1931 – Жан–Пол Росиилон, француз актер (2009–ж. к.ж.).
1933 – Жеф Эйгел, белгиялык баскетбол оюнчусу (2005–ж. к.ж.).
1933 – Томми Такер, америкалык блюз ырчысы жана пианист (1982–ж. к.ж.).
1934 – Дэниел Канеман, израилдик экономист, Нобел сыйлыгынын лауреаты.
1934 – Джеймс Б. Сиккинг, америкалык актер.
1935 – Филип K. Чэпмен, австралиялык астронавт жана илимпоз.
1935 – Пол Сенд, америкалык актер.
1936 – Дин Штоквелл, америкалык актер.
1937 – Олусигун Обасанжо, Нигериянын 5– жана 12–президенти.
1938 – Пол Эванс, америкалык ырчы жана акын.
1938 – Линн Маргулис, америкалык биолог (2011–ж. к.ж.).
1939 – Саманта Эггар, англис актриса.
1939 – Пьер Винантс, белгиялык ашпозчу.
1942 – Фелипе Гонзалес, Испаниянын премьер–министри (1982–1996).
1942 – Майк Резник, америкалык илимий фантастика жазуучусу.
1944 – Люцио Батисти, италиялык ырчы (1998–ж. к.ж.).
1944 – Питер Брендес, даниялык сүрөтчү.
1946 – Ричард Белл, канадалык музыкант (2007–ж. к.ж.).
1946 – Мэм Фокс, австралиялык жазуучу.
1946 – Марри Хэд, британиялык актер жана ырчы.
1947 – Эдди Ходжес, америкалык актер жана ырчы.
1947 – Клода Роджерс, ирландиялык ырчы.
1947 – Кент Текулв, америкалык бейсбол оюнчусу.
1948 – Эдди Грант, гайаналык ырчы.
1948 – Ричард Хококс, англис дирижер.
1948 – Элайн Пейдж, англис ырчы жана актриса.
1948 – Пакуирри, испаниялык тореадор (1984–ж. к.ж.).
1949 – Лесзек Блазински, полшалык бокс күрөшчүсү (1992–ж. к.ж.).
1949 – Франц Йозеф Юнг, немис федералдык коргоо министри.
1951 – Датук Мохаммад Нор Халид, малазиялык мультипликатор.
1951 – Буркхард Сеглер, немис футболист.
1953 – Майкл Сэндел, америкалык философ.
1954 – Джек Стемп, америкалык үйлөмө аспаптар оркестринин композитору.
1954 – Марша Варфилд, америкалык актриса.
1955 – Пен Жилетт, америкалык фокусчу жана куудул.
1955 – Георгиос Папастамкос, грек саясий ишмер.
1956 – Адриана Барраза, мексикалык актриса.
1956 – Тина Мэри, америкалык ырчы (2010–ж. к.ж.).
1956 – Марко Паолини, италиялык сахна актеру жана жазуучу.
1957 – Марк Э. Смит, англис ырчы.
1957 – Рей Суарез, америкалык журналист жана жазуучу.
1958 – Энди Гибб, австралиялык ырчы (1988–ж. к.ж.).
1959 – Дэвид Фэри, америкалык теле– жазуучу жана өндүрүшчү.
1959 – Тсукаса Хожо, жапон манга сүрөтчүсү.
1959 – Вазген Саркисян, армян саясий ишмер жана Армениянын 7–премьер–министри (1999–ж. к.ж.).
1960 – Дэвид Тибет, англис музыкант.
Химиялык реакциялар
Химиялык реакциялар — бир же бир нече зат тышкы таасир (температура, басым жана башкалар) же белгилүү шартта өз ара аракеттенишүүнүн натыйжасында курамын жана касиетин өзгөртүп, башка заттарга айлануу процесси. X. р. ядро реакцияларынан өз ара аракеттенишкен системада атомдор жалпы санынын жана химиялык элементтер изотоптук курамынын өзгөрбөгөндүгү менен айырмаланат. X. Р. жүрүшүндө бир зат (реагент) экинчи затка (курамы жана касиети баштапкы затка окшобогон) айланышы химиялык теңдемелер түрүндө жазылат. X. р. түрдүү белгилерине жана химиялык кайсы тармагы боюнча изилденгенине жараша классификацияланат. Мисалы, экзотермикалык, эндотермикалык, гомогендүү, гетерогендүү (хим. термодинамика), кайталанма жана кайталанбас (хим. кинетика) жана башка каталиттик реакциялар өзүнчө чоң топту түзөт. Ошондой эле реакцияга катышкан бөлүкчөсү боюнча да моно-, эки-, үч мол-лык, иондук фотохим. жана уланма реакциялар болуп бөлүнөт. Орг. эмес хим-да X. р. ага катышкан бирикмелер тибине жана өз ара аракеттенүү мүнөзүнө карата бөлүү кеңири таралган. Мисалы, ажыроо, биригүү, орун алмашуу, нейтралдашуу, окистенүү калыбына келүү реакциялары жана башка Орг. хим-да аталган реакциялардан тышкары полимерлешүү, конденсация, изомерлешүү, циклденүү реакциясы жана башка X. р. кездешет.
Башнура мөңгүсү
Башнура мөңгүсү - Чоң Алай кырка тоосунун эң чыгыш бөлүгүндөгү татаал-өрөөн тибиндеги мөңгү. Чыгыш Кызыл-Суунун алабында жайгашкан. Уз. 13,8 км, аянты 54,2 км2, абляция облусунун аянты 20,3 км2. Көлөмү 4,74 км3. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 6340 м, этеги 3690 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4300 м. Фирн облусу Чоң Алай кыркатоосунун Чыгыш Таңы (6346 м) жана Эркечтам (5820 м) чокуларынын ортосундагы түндүк капталды ээлейт. Этегинин эни 3 км. Мөңгүдөн агып чыккан суу этек моренанын топтолушуна шарт түзбөйт. Азыр мөңгү чегинүүдө. Андан Чоң Кызыл-Суунун оң куймасы Нура суусу башталат.
5-март
1962 – Чарли жана Крейг Рейд, шотландиялык музыканттар.
1964 – Эгон Флед, немис футболист.
1966 – Боб Хэлкидис, канадалык хоккеист.
1966 – Майкл Ирвин, америкалык футбол оюнчусу.
1966 – Аасиф Мандви, америкалык актер жана куудул.
1968 – Гордон Бажнаи, венгриялык саясий ишмер.
1969 – Пол Блэкторн, британиялык актер.
1969 – Моусса Саиб, алжирдик футболист.
1969 – МС Солаар, француз рэпер.
1970 – Майк Браун, америкалык баскетбол машыктыруучусу.
1970 – Джон Фрускианте, америкалык музыкант (Red Hot Chili Peppers).
1970 – Лиза Робин Келли, америкалык актриса.
1971 – Джеффри Хеммондс, америкалык бейсбол оюнчусу.
1971 – Юрий Лоуентал, америкалык актер жана жазуучу.
1971 – Скотт Мосьер, америкалык өндүрүшчү.
1972 – Брайен Грант, америкалык баскетбол оюнчусу.
1972 – Лука Турилли, италиялык музыкант.
1973 – Риан Франклин, америкалык бейсбол оюнчусу.
1974 – Кевин Конолли, америкалык актер жана куудул.
1974 – Мэтт Лукас, англис куудул.
1974 – Ева Мендес, америкалык актриса.
1975 – Нелли Аркан, канадалык роман жазуучу (2009–ж. к.ж.).
1975 – Лучано Бэрти, бразилиялык жарыш айдоочу.
1975 – Сашо Петровски, австралиялык футболист.
1976 – Сарунас Йасикевикиус, литвалык баскетбол оюнчусу.
1976 – Пол Конерко, америкалык бейсбол оюнчусу.
1976 – Катерина Матсиоу, грек актриса.
1977 – Майк МакДугал, америкалык бейсбол оюнчусу.
1977 – Уолли Сзербек, америкалык баскетбол оюнчусу.
1978 – Кимберли МакКуллоу, америкалык актриса.
1981 – Берет Жэкмен, канадалык шайба менен хоккей оюнчусу.
1981 – Пол Мартин, америкалык шайба менен хоккей оюнчусу.
1981 – Шуго Ошинари, жапон актер.
1981 – Андреас Уииг, норвегиялык сноубордер.
1982 – Дэниел Картер, Жаңы зеландиялык регби оюнчусу.
1982 – Жиоржио Палмас, италиялык модель.
1984 – Гийом Хорау, француз футболист.
1985 – Дэвид Маршалл, шотландиялык футболист.
1985 – Кеничи Мацуяма, жапон актер.
1985 – Брэд Миллс, америкалык бейсбол оюнчусу.
1986 – Мэтти Фриатт, англис футболист.
1987 – Анна Чакветадзе, орус теннис оюнчусу.
1988 – Тревор Карсон, Түндүк ирландиялык футболист.
1989 – Стерлинг Найт, америкалык актер.
1989 – Джейк Ллойд, америкалык актер.
1990 – Алекс Смиттис, англис футболист.
1992 – Эрик Ламела, аргентиналык футболист.
Көз жумгандар
1592 – Майкл Кокси, фламандиялык сүрөтчү (1499–ж. т.).
1611 – Шимазу Йошихиса, жапон аскер башчысы жана самурай (1533–ж. т.).
1695 – Генри Вартон, англис жазуучу (1664–ж. т.).
1778 – Томас Арни, англис композитор (1710–ж. т.).
1815 – Франц антон Месмер, немис дарыгер жана астролог (1734–ж. т.).
1827 – Пьер–Симон Лаплас, француз математик (1749–ж. т.).
1827 – Алессандро Волта, италиялык физик (1745–ж. т.).
1829 – Жон Адамс, британиялык төнкөрүшчү (1766–ж. т.).
1849 – Дэвид Скотт, шотландиялык сүрөтчү (1806–ж. т.).
1876 – Мэри д'Агоулт, немис жазуучу (1805–ж. т.).
1893 – Ипполит Таин, француз тарыхчы (1828–ж. т.).
1895 – Николай Лесков, орус жазуучу (1831–ж. т.).
1895 – Генри Роулинсон, британиялык жоокер жана илимпоз (1810–ж. т.).
1907 – Фридрих Бласс, немис классикалык илимпоз (1843–ж. т.).
1925 – Йоган Йенсен, даниялык математик (1859–ж. т.).
1926 – Клемент Адер, француз авиация баштоочусу (1841–ж. т.).
1927 – Франц Мертенс, немис математик (1840–ж. т.).
1929 – Дэвид Дунбар Бюик, америкалык автомобиль өндүрүшүнүн жетекчиси (1854–ж. т.).
1944 – Макс Йакоб, француз акын жана жазуучу (1876–ж. т.).
1953 – Герман Ж. Манкевич, америкалык сценарист (1897–ж. т.).
1953 – Сергей Прокофьев, орус композитор, (1891–ж. т.).
1953 – Иосиф Сталин, Советтер Союзунун жетекчиси (1878–ж. т.).
1955 – Антанас Меркис, литвалык саясий ишмер (1888–ж. т.).
1963 – Пэтси Клин, америкалык ырчы (1932–ж. т.).
1963 – Хоукшау Хоукинс, америкалык ырчы (1921–ж. т.).
1965 – Чен Ченг, кытай саясий ишмер (1897–ж. т.).
1965 – Пепер Мартин, америкалык бейсбол оюнчусу (1904–ж. т.).
1966 – Анна Ахматова, орус акын (1889–ж. т.).
1967 – Жоржес Ваниер, канадалык саясий ишмер (1888–ж. т.).
1967 – Мохаммад Массадде, Иран премьер–министри (1882–ж. т.).
1974 – Сол Курок, америкалык импресарио (1888–ж. т.).
1980 – Жей Силверхилс, канадалык актер (1912–ж. т.).
1980 – Уинифред Вагнер, немис опера өндүрүшчүсү (1897).
1981 – Йип Харбург, америкалык акын (1896–ж. т.).
1984 – Уильям Поуэлл, америкалык актер (1892–ж. т.).
1990 – Гэри Мерилл, америкалык киноактер (1915–ж. т.).
1993 – Сирил Коллард, француз жазуучу жана киноөндүрүшчү (1957–ж. т.).
1995 – Вивиан Стэншелл, англис музыкант (1943–ж. т.).
1996 – Йота Биссел, америкалык актер (1909–ж. т.).
1997 – Сэмм Синклер Бейкер, америкалык дарыгер жана жазуучу (1909–ж. т.).
1997 – Жан Древилл, француз режиссер (1906–ж. т.).
1999 – Ричард Кили, америкалык актер (1922–ж. т.).
2000 – Рена Дор, грек актриса жана ырчы (1917–ж. т.).
2004 – Уолт Горни, америкалык актер (1912–ж. т.).
2008 – Джозеф Вейзенбаум, америкалык информатика профессору (1923–ж. т.).
2011 - Эркин Рысбаев, кыргыз кинорежиссер (1955-ж. т.).
Майрамдар
Ак калпак күнү (Кыргызстан).
Бажы жетекчилеринин күнү (Вануату).
Дарак отургузуу Улуттук күнү (Иран).
Атиидалар
Атиидалар (лат. Atyidae) — коңулчу креветкалардын бир тукуму.
Сары-Булак
Сары-Булак
Каттоо
Каттоо – шайкештикти баалоонун таризи, ал аркылуу продукциянын, өндүрүш жүрүмдөрүнүн (усулдарынын), сактоонун, ташуунун, сатып өткөрүүнүн, пайдалануунун жана тийешелүү тизмекке ылайык таштандыларды иштетүүнүн мүнөздөмөлөрү көрсөтүлөт.
Кара-Булак (Алай району)
Кара-Булак (Кара-Булак) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Алай районундагы айыл. Гүлчө айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 290 киши.
Верификация
Верификация (лат. verus – чындык, fasio – жасоо) ― илимдин жыйынтыктарын эмпирикалык жол менен текшерүү процессин билдирген логика менен илимдин методологиясында колдонулуучу түшүнүк.
Татарстан
ИДПнин структурасында (% менен) сырьёну казып алуунун үлүшү 27,8, тейлөө чөйрөсүнүкү 27,1, иштетүүчү өнөр жайыныкы 20,2, айыл жана токой чарбасыныкы 7,9, транспорт менен байланыштыкы 7,9, курулуштуку 6,9. Машина куруу (оор автомобилдер, газ плиталары, тиричилик муздаткычтары менен тоңдургучтары), химиялык (жасалма каучук жана чайыр, шина, пластмасса ж. б.), нефть өндүрүшү, тамак-аш, металлургия, даяр металл буюмдар өндүрүшү иштейт. Айыл чарбасында жашылча өстүрүү басымдуу. Дан эгиндери, тоют жана техникалык өсүмдүктөрү (кант кызылчасы), картөшкө, жашылча айдалат. Сүт-эт багытындагы уй, жылкы асыралат. Үй куштары багылат. Аарычылык өнүккөн. Асфальтталган автомобиль жолунун узундугу (миң км менен) 19,0, темир жолунуку 0,9. Волга, Вятка, Кама жана Ак дарыясында кеме жүрөт.
Верификация
Азыркы кездеги логика-методологиялык адабияттарда Верификация катуу сынга алынып, ал илимий билимдердин өнүгүшүн эң татаал жана карама-каршы процесси катарында каралат.
Булактар
Verification
Баш сүйлөм
Баш сүйлөм - багыныңкы татаал сүйлөмдүн курамындагы, башкача айтканда өзүнчө ажыратып жиберсе да маанисин толук сактап калган жана айтылуучу ойдун негизин билдирген сүйлөм (мисалы, Коңгуроонун үнү угулганда, окуучулар класска кире баштады. Мында коңгуроонун үнү угулганда багыныңкы сүйлөм, окуучулар класска кире баштады баш сүйлөм).
Талып Байболот уулу
Талып Байболот уулу, Жыргалбай, Талып Молдо (1849, Чырак айылы, азыркы Жети-Өгүз району— 1949, ошол эле жер) — кыргыз этнографы, эл агартуучу, саякатчы.
Анын атасы Мекеге барып, кайткан эмес. Жыргалбай мусулман миссионерлеринин таасири менен чоңойгон. Бала чагында соодагерлердин кербени менен Анжиянга келет, ал жерден тааныш миссионер аны Самарканга окутуу үчүн жашырып алып кетет. Андан кийин Бухарага келип, ал жерде 6—7 жыл китепканада болуп, араб, перс тилдерин үйронөт. Бухара динчилери Жыргалбай ислам окууларын терең өздөштүргөнүнө баа берип, ага «Абу Муталиб» (арабча «Изилдөөнүн атасы») деген ат берген. Кыргыздардын арасында Талып Молдо аталып кеткен. Талып Молдо Ысык-Көлге келип (8—10 жылдан кийин), коомдук-агартуу иштерин жасап, мугалимдик кылып кыргыздардын тарыхын, үрп-адатын, оозеки чыгармачылыгын, уруулар менен уруктардын карым-катыштарын изилдейт. Дыйкандарга жер берүү, отурукташуу маселелерине, ошондой эле ак жерден кордук көргөндеөгө көмөк көрсөтүп, карапайым элге жардам берет. Чырак айлын негиздеген. Ал ар тараптуу жана кенен билимдүү болгон, көп тил билген (анын ичинде орус тилин да), берген сабактарында глобус, карта пайдаланып, химиялык тажрыйбаларды жасап, чыгыштын поэзиясын изилдеген. Устачылык кылган (боз үйдүн жыгачтарын жасаган). 1916-ж. көтөрүлүш басылгандан кийин, Чыгыш Түркстанга кетип, 1919-ж. кайтып келген эмиграциянын мезгилинде Кашкар, Ак-Суу, Таримдин өрөөнүнөн Лобнорго чейин жеткен. Совет мезгилинде «Эркин Тоо» газетасына кыргыз жазмасын араб алфавитинен латын алфавитине өткөрүү маселелери боюнча макалаларды жазган. Анын изилдөөлөрү, айтуулары боюнча 1939—40-ж. А. Убукеев тарабынан «Кыргыз, кыргыздын түпкү теги, уруучулук курулушу, түрдүү салттары» деген тарыхый этнографиялык эмгек жаралган.
Колдонулган адабияттар
‎
Козу
Козу — койдун бир жашка чейинки төлү. Койдун породасына, багуу шартына жараша жаңы туулган Козунун тирүү салмагы 1,5-7,8 кгдай болот. Козу 3-4 айлыгынан баштап күрпөң, күптүк, саксак деп да аталат.
Витамин В12
Витамин В12, к о б а л а м и н  – цианкобаламин, аквокобаламин, оксикобаламин, интрокобаламин деген заттардын кошундусу. Антианемиялык таасир берет. В. В12 курамында 4,2 % кобальт болот, түсү кара кызыл. В. В12 биологиялык жактан өтө активдүү зат, малдын тоютундагы негизги белок компоненти. Алынуу булактары: гетеротрофтук микроорганизмдер, туруп калган кир суулардан алынган активдүү балчык (10 г балчыкта 22 мг В12 бар). Практикада көбүнчө микроорганизмдерден, кургатылган карындан алынат. Бул витаминдин гиповитаминозунда малдын ичи өтөт, кусат, бөйрөгү жакшы иштебейт, буттары тырышып калат, организмдин өсүүсү төмөндөйт.
Дүнүйө
Дүйнө, адамзат цивилизациясы дагы, Жер планетасы менен андагы бүт жашоону билдирген термин. Философиялык контекстте "дүйнө", бүтүндөй физикалык ааламды же онтологиялык дүйнөнү (жеке адамдын "дүйнө"сү) билдирет. Сайасий жактан дүйнөдө, 200'дөн ашуун көзкарандысыз мамлекет бар.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Эжибай
Эжибай — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, Канчоронун жанында жүргөн балбаны. Айчүрөктү олжологону келген Кыяска каршы согушта Айчүрөк Канчорону өлтүрмөк болгондо Э. менен Төө-балбан Канчорону калкалап ортого тура калышат. Айчүрөк экөөнү кошуп жети балбанды жайлайт (Саякбай Каралаев, "Семетей", 2. 337).
Атланталар
Атланталар (лат. Atlanta) — деңиз үлүлдөрүнүн бир уруусу.
Антикоагулянттар
Антикоагулянттар — кан уюуу процессин басаңдатуучу жана тромбдун пайда болушуна тоскоол болуучу заттар. Антикоагулянттар түздөн-түз (кандагы тромбиндин активдүүлүгүн төмөндөтүүчү) жана кыйыр таасир этүүчү (кан уюуу процессине катышуучу протромбиндин боордо пайда болуусун бузуучу) болуп бөлүнөт. Булардын таасири 4—6 саатка созулат.
Антикоагулянттарга кирбеген кээ бир дарылар (мисалы, натрий цитраты, ацетилсалицил кислотасы, натрий салицилаты) да кан уюуну азайтат. Антикоагулянттар миокарддын инфарктын, инсультту, тромбофлебитти дарылоодо жана жүрөк, мээ, кан тамырларынын атеросклерозун алдын алууда врачтын сунушу боюнча гана колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Жыгач ооз комуз
Жыгач ооз комуз - кыргыздын эң байыркы тилдүү какма музыкалык аспабы. Ал сары жыгач, жылгын, шилби жана башкадан сызгычтай жукартылып, ортосуна өзүнөн тил чыгарылып жасалат. Тилдин түп жагы ичке көзөлүп, жип тагылат. Жыгач орто комуздун жаагын эриндин арасына коомай коюп, тилине бекитилген жипти кагуу аркылуу үйлөп (же дем тартып) ойнолот. Узундугу. 15-20 см, туурасы 2,2-5 см, жукалыгы 1,5 см, тилинин узундугу 10-15 см, жиби 25-30 см. Эл арасында 3-4 түрдө жасалышы белгилүү. Доошу жапыз. Көбүнчө обон-күүлөр аткарылат. Жыгач ооз комузчулар ансамбли Ала-Бука районунда (жетекчиси Ш. Жоробекова,1969), Ош педагогикалык. институтунда (1975) уюшулган. «Камбаркан» этнография. фольклордук ансамблинде, «Ордо сахна», «Азадабегим» фольклордук топторунда ойнолуп жүрөт, жеке да аткарылат.
Индустриальна (метро бекети)
Індустріальна — Харьков метросунун Холодногорско-Заводская сызыксындагы станция. 1978-жылы 11-августда ачылган.
Башталгыч меридиан
Башталгыч меридиан, нөл меридианы жер меридианы ; андан батышка жана чыгышка карай градустар менен эсептөө жүргүзүлөт. Эл аралык келишим боюнча Гринвич обсерваториясын кесип өткөн меридиан башталгыч меридиан деп кабыл алынган.
Виллемстад
Виллемстад - Антил аралдары (Нидерланддык) административдик борбору. Калкы 98,3 миң (2006). Кюрасао аралынын түштүк-батыш жээгинде. Кариб деңизинин түштүгүндөгү ири порт; Скоттегат табигый жабык гаванында жайгашкан; деңиз менен канал аркылуу (эки көпүрөсү бар) туташат. Океан кемелери да токтойт (Батыш жарым шардагы эң ири кургак док; нефть сактоочу жайы да бар). Эл аралык аэропорту бар. 1527-ж. испандар негиздеген, 1634-ж. нидерланддар басып алган. 17-18-к. Кариб деңизинин алабындагы кул соодалоонун башкы борборлорунун бири болгон. 18-кылымдагы черепица менен жабылган голландиялык үйлөр фонтандары менен, Амстердам форту (өкмөт резиденциясы; 1635), губернатор сарайы, ратуша, чиркөө (1769), кул соодалоочу эски базар, калкыма базар (тент менен жабылган кайыктар), Батыш Жарым шардагы байыркы Микве синагогасы (1732) сакталган. Шаардын тарыхый бөлүгү Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. Университет (1732), музейлер (Кюрасао, нумизматика, почта, улуттук археологиялык, антропология, деңиз ж. б.) бар. Виллемстад офшор бизнесинин жана чет элдик туризмдин борбору. Нефть ажыратуучу завод (негизинен Венесуэладан алат) иштейт.
Калкан жанындагы бездер
Калкан жанындагы бездер - кишинин жана омурткалуу жаныбарлардын (балыктан башка) ички секреция органы. Калкан жанындагы бездер кээ бир сүт эмүүчүлөрдө (чычкан, кирпи, чочко ж. б.) 1 жуп, айрымдарында (жарганат, коён, мышык, төө, кой-эчки ж. б.) жана адамда 2 жуп болуп, калкан безинин үстүңкү бетинде же анын ткандарынын арасында жайгашкан. Калкан жанындагы бездер туташтыргыч ткандуу капсула менен капталган без-эпителий тканынан турат. Алар организмде кальций жана фосфор алмашууну жөнгө салуучу паратиреоид гормонун иштеп чыгарат.
Тракторный завод
Тракторный завод — ар түрдүү шаарларда метро участкаларынын аты.
Кыргыз спорту, тарыхы
Спорттун түрлөрү
Спорт тарыхынан
Спорт – англис тилинен которгондо кандайдыр бир эрежелер менен уюштурулган “оюн-зоок, көнүл ачуу” дегенди  түшүндүрөт экен. Спорттун тарыхы адам баласынын жаралганынан баштап эле пайда болгон дешет кээ бир серепчилер. Илгерки Кытайда биздин заманга чейин 4000 миң жыл мурун гимнастикага окшош спорт түрү бар экени далилденген. Бирок, азыркы биз билген спорт жана спорттун түрлөрү кийин эле пайда болуп, ар кандай мелдештер уюштурулуп келе жатат. Спорт мелдеш, атаандаштык катары гана эмес адам баласынын ден соолугун чыңдоодо эң башкы ролду ойноорун билишибиз керек. Анткени, спорт аркылуу адам баласы ден соолугун чыңдап, каарылыка чейин оорубай, узун өмүр сүрүүнүн жолдорунун бири. Ошондуктан дээрлик баардык өлкөлөрдө спорт менен машыгуу улуттук деңгээлге көтөрүлгөн. Кыргыз элинде илгертеден баштап эле спортко өзгөчө көңүл бурушчу. Анткени, көчмөн калк болгондуктан жана ар кандай согушка даяр болуш үчүн кыргыздын эр азаматтары спорттун ар кандай түрлөрү менен машыккан. Мисалы, улуттук каада-салттагы спорттук оюндар: балбан күрөш, эр сайыш, жамбы атмай, эр оодарыш, ат чабыш, улак тартыш жана стратегиялык маанидеги оюндар: ордо, тогуз коргоол, чатыраш.Азыркы спорттун түрлөрү Кыргызстанда Совет бийлиги орногондон кийин өнүгүп баштаган. Эгемендүүлүктү алгандан кийин өзүбүздүн спортчуларыбыз Кыргызстандын желегин желбиретишип, ар кандай мелдештерде жакшы жыйынтыктарга жетишишкен.
III Бөлүм
Спорттун улуттук түрлөрү жаатындагы билим берүү жана пропаганда 8-берене. Спорттун улуттук түрлөрү жаатындагы билим берүү Спорттун улуттук түрлөрү боюнча адистерди даярдоо Кыргыз Республикасынын дене тарбия окуу жайлары, университеттердин, педагогикалык окуу жайлардын жана колледждердин дене тарбия факультеттери аркылуу жүзөгө ашырылат. Спорттун улуттук түрлөрү боюнча сабактар жогорку окуу жайларда окутуунун алгачкы эки курсунда милдеттүү болуп саналат жана жумасына кеминде эки саат өткөрүлөт, ал эми калган курстарда факультативдик түрдө жүргүзүлөт. Мектептердин кесиптик башталгыч, кесиптик орто окуу жайлардын окуучулары үчүн спорттун улуттук түрлөрү боюнча сабактар узартылган күн режиминде окуу пландарына, мамлекеттик комплекстүү программаларга ылайык жүргүзүлөт. Сабактан тышкаркы мезгилде спорттун улуттук түрлөрү менен машыгуу үчүн клубдар жана мектептен тышкары ден соолук чыңдоо мекемелери түзүлөт. Кыргыз Республикасында спорттун улуттук түрлөрү боюнча спорттук резервди даярдоо спорттун улуттук түрлөрү боюнча адистештирилген балдар жана жаштардын окуу-спорттук мекемелеринин тутуму аркылуу жүзөгө ашырылат. Бул тутум балдар-өспүрүмдөр спорттук мектептерин жана жогорку спорттук чеберчиликтин мектептерин камтыйт. Дене тарбия окуу жайларында жана факультеттеринде спорттун улуттук түрлөрү боюнча окутуу мамлекеттик бюджеттин, ишканалардын, уюмдардын жана мекемелердин адистерди максаттуу даярдоого багытталган каражаттарынын, ошондой эле кайрымдуулук фонддорунун каражаттарынын жана ыктыярдуу төгүмдөрдүн эсебинен жүргүзүлөт. 9-берене. Калктын иштеген жана эс алган жерлеринде спорттун улуттук түрлөрү боюнча иш алпаруу Менчигинин түрүнө карабастан ишканалар, мекемелер, уюмдар жарандардын спорттун улуттук түрлөрү боюнча иш алпарууну мамлекеттин социалдык саясатынын маанилүү бөлүгү катары кароого тийиш жана спорттун улуттук түрлөрүн эмгекчилердин ден-соолугун чыңдоо боюнча иш-чаралардын катарына киргизүүгө жана спорттун улуттук түрлөрү менен аракеттенүүгө жарандардын укугун ишке ашыруу үчүн шарттарды түзүүгө милдеттүү. Санаториялык-курорттук мекемелерде, пансионаттарда, эс алуу үйлөрүндө, туристтик базаларда жана балдардын ден-соолугун чыңдоо лагерлеринде спорттун улуттук түрлөрү менен машыгуу үчүн шарттар түзүлүшү керек. 10-берене. Спорттун улуттук түрлөрүн пропагандалоо Дене тарбия жана спорт боюнча республикалык мамлекеттик башкаруу органы, жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдары, спорттук уюмдар жана коомдук бирикмелер спорттун улуттук түрлөрүн пропагандалоо боюнча максаттуу иш жүргүзүшөт. Мамлекеттик массалык маалымат каражаттары спорттун улуттук түрлөрүнө арналган үзгүлтүксүз берүүлөрдү, атайын рубрикаларды жүзөгө ашырат.
V Бөлүм
Спорттун улуттук түрлөрү боюнча эл аралык спорттук байланыштар 14-берене. Эл аралык байланыштар Кыргыз Республикасында спорттун улуттук түрлөрү боюнча иш алпарган спорттук уюмдар, ошондой эле спортсмендер эл аралык спорттук мелдештердин эрежелерин жана тийиштүү эл аралык уюмдардын уставдарын сактоо менен эл аралык спорттук мелдештерге катышуу укугуна ээ. Эл аралык мелдештерге даярдык көрүү жана катышуу мезгилинде спорттун улуттук түрлөрү боюнча Кыргыз Республикасынын курама командаларын каржылоо республикалык жана жергиликтүү бюджет каражаттарынын, ошондой эле мыйзам тыюу салбаган башка булактардын эсебинен жүргүзүлөт. 15-берене. Ченемдик укуктук актыларды ушул Мыйзамга ылайык келтирүү Кыргыз Республикасынын Өкмөтү өзүнүн ченемдик укуктук актыларын ушул Мыйзам күчүнө кирген күндөн баштап үч айдын ичинде ага ылайык келтирсин. 16-берене. Ушул Мыйзамдын күчүнө кириши Ушул Мыйзам жарыяланган күндөн баштап күчүнө кирет. Кыргыз Республикасынын Президенти А.Акаев 2003-жылы 14-мартта Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Мыйзам чыгаруу жыйыны тарабынан кабыл алынган
Кыргыз спортчуларынын акыркы жетишкендиктери
2008-жылы Бээжинде болуп өткөн олимпиада оюндарында Кыргызстан 205 өлкөнүн ичинен 67- орунду ээледи. Кыргыз олимпиада тарыхын жаңыртып, алгач Руслан Түмөнбаев 60 килограммга чейинки салмакта грек-рим күрөшү боюнча кубалык Роберто Мондозду 7:1 эсебинде жеңип, коло медалды тагынса, 66 килограмм салмактагы Канатбек Бегалиев финалда француз балбаны Гуенот Стиф менен кармашып, жеңилүү ызасын тартты. Кармаштын 2-бөлүгүндө жаралган талашка көпчүлүк серепчилер макул эместигин билдиришсе да, таймаш каласы жеңишти француз балбанга ыйгарып, К. Бегалиев күмүш медалга татыктуу болду.
Химиялык теңдеме
Химиялык теңдемелер — химиялык реакцияларды формулалар, сан, математикалык жана химиялык белгилер менен туюнтуу. X. т. реакцияны көрсөтүү менен зат массасынын сакталуу законун чагылдырат. Реакцияга кирген заттар фор-муласы X. Т. сол, пайда болгон заттар формуласы оң, тарабына жазылып, ортосуна барабар белги (кээде реакциянын багытына көрсөтүү үчүн бир стрелка ®, кайталанма реакцияда эки стрелка ) коюлат. Формулалар арасына кошуу белгиси (+) жазылат. Ар бир химиялык элемент атомунун саны X. т. оң жана сол тарабында бирдей болууга тийиш. Ал үчүн реакцияга катышкан заттар алдына бүтүн сандагы теңдөөчү сандар коюу керек. Химиялык реакциянын X. т. формулалар алдындагы теңдөөчү сандар стехиометрия коэффициенттери деп аталат. Алар реакциянын теңдемесине же формуласына туура келүүчү заттар санын көрсөтүп, химиялык формулалар жана реакциялар теңдемелери боюнча эсептөөлөрдү жүргүзүүдө колдонулат. X. т. эки жагындагы коэффициенттерди бирдей чоңойтууга же кичирейтүүгө болот. Жалпы учурда 1 коэффициенти жазылбайт. Реакциянын жылуулук эффекти көрсөтүлгөн X. т. термохимиялык теңдеме деп аталат. Мындай X. т- формулалар коэффи-циенттери тиешелүү заттар молунун санын көрсөткөндүктөн, бөлчөк түрүндө болушу мүмкүн. X. т- негизинде ө. ж-нда, лабораторияда ар түрдүү сандык эсептөөлөр жүргүзүлөт.
Эки-Баш
Эки-Баш — "Манас" эпосундагы топоним. Алтайлык кыргыздар Текести чаап алды, эми Манастын колу сага келет деп Култаң калмак Орго канга кабар айтып келет.
Каттоо аймагы
Каттоо аймагы – чектери мамлекеттик каттоочу орган тарабынан аныкталуучу, жергиликтүү каттоочу органдын административдик жоопкерчилигиндеги жана юрисдикциясындагы аймак. К. а-нын чегарасы административдик райондун чегарасы менен дал келүүсү сөзсүз эмес. Ал административдик райондун бир бөлүгүнөн, же болбосо 1, 2 же андан көп административдик райондордон турушу мүмкүн.
Эки-Баш
Эки-Баштан эл жыйсын,
Эл жыйса да эр жыйсын
Эмгекке башын салбасын,
Эркектен эме калбасын (Сагымбай Орозбаков, 2. 72), — деп Орго кан ар тарапка киши чаптырып кабар бергенде айтылат.