cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Алгачкы Советтер
Алгачкы Советтер – Февраль революциясынан (1917) кийин түзүлө баштаган жумушчу жана солдат депутаттарынын шайланма саясий уюмдары. Социал-демократиялык топтор менен бирдикте иштеген. 1917-жылы мартта Кыргызстанда Кызылкыя кенчилери алгачкы жумушчу депутаттар советин түзүшүп, төрөгалыгына И.И.Едренкин шайланган. 16-мартта сүлүктүлүк кенчилер өзүлөрүнүн жумушчу депутаттар советин уюштурган (жетекчиси – Д.Т.Деканов). 1917-жылы март айынын ортосунда Пишпек шаарынын жумушчуларынын алгачкы совети түзүлгөн. Негизинен Улуу Октябрь революциясына чейин Кызылкыя менен Сүлүктүдөгү алгачкы совет гана большевиктештирилген. Ноябрь айында Сүлүктүдө, декабрда Кызылкыя менен Ошто, 1918-жылы январь, февралда Пишпекте, май, июнда Караколдо советтердин бийлиги орногон. Советтер элдик бийликтин органы катары иштеп, падыша өкмөтүнүн мурдагы буйруктарын жокко чыгарып, жумушчулардын эмгек акыларын жөнгө салган, 8 сааттык жумуш күнүн киргизип, калкты азык-түлүк менен жабдуу жана башка экономикалык маселелерди чечкен.
Портал:Ислам
{|width="100%" <font style="color:#0E5300; width:100%" >Ислам тууралуу бар.
Тундровая дарыясы (Момчики куймасы)
Тундровая — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Момчик дарыясынын сол жээгинен 27 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Киви сымалдар
Киви сымалдар, канатсыздар (Apterygiformes) – жалпак төштүү куштарга жакын түркүм. Узундугу 50–80 см, салмагы 1,5–4 кг. Денеси куш жүн жана тегиз жабылган. Канаты редукцияланган, куйругу жок, буттары кыска, жоон, курч тырмактуу. Тумшугу узун, ийилген, учунда таноолору жайгашкан. Бир тукумунун (кивилер) 1 уруусу, 3 түрү Жаңы Зеландияда жашайт. Тиричилигин түнкүсүн өткөрүшөт, жыш өскөн өсүмдүк арасында жашап, уясын ийинге же дарак тамырларынын астына салат. 1–2 чоң жумуртка тууйт, аларды эркеги басып чыгарат. Курттар, курт-кумурска жана жерге түшкөн мөмө-жемиш менен азыктанат. Саны өтө азайып кеткендиктен, коргоого алынган.
Чопобел целестин кени
Чопобел целестин кени  Жалал-Абад облусунун Сузак районунда, Жалал-Абад т. ж. бекетинен 18 км батышта, деңиз деңгээлинен 850–1020 м бийиктикте. 1958-ж. изилденген. Целестин рудасы жогорку бор мезгилинин чополуу жана кумайлуу-чопо катмарына туташ жатат. Целестиндин катмарчасын жана линзасын ичине камтыган, үч руда тулкусу ажыратылган. Алардын калыңдыгы 0,2–1,5 м, узундугу 20–500 ''м. ''Стронций кычкылынын өлчөмү 0,9дан 53,2%ке чейин болгон биринчи руда тулкусу өнөр жайлык мааниге ээ. Целестин желвак жана чачынды түрдө кездешет. Целестиндин запасы С1 категориясы боюнча 100 миң т.
Банах мейкиндиги
Банах мейкиндиги - норма киргизилген жана ошол нормага карата толук болгон вектордук мейкиндик. Польша математиги С. Банахтын ысмынан аталган. Немец математиги Д. Гиль- 5-100 берт, француз математиги М. Фреше, венгр математиги Ф. Рисстин функционалдык мейкиндикти изилдөөлөрү (1904-18) Банах мейкиндигинин пайда болушуна түрткү болгон. Ошолордо алгачкы жолу Банах мейкиндигинин негиздүү түшүнүктөрү изилденген. Алар: өтө жана начар жыйналуучулуктар, сызыктуу функционалдын жана сызыктуу оператордун компакттуулугу ж. б. Банах 1922-ж. бул мейкиндиктерди изилдеп, орчундуу илим жыйынтыктарга келген. Банах мейкиндигинин проблематикасы бир нече багыттардан биригип түзүлөт. Алар: бирдик сферанын геометриясы, камтылган мейкиндиктердин геометриясы, сызыктуу топология.
Жалган нике
Жалган нике – жубайлардын чын ниетинен чыкпаган же алардын бири никени каттагандан кийин, кандайдыр бир пайда табууну көздөгөндүгүнөн улам келип чыккан нике. Ал жараксыз деп табылат. Эгер никесин каттаган адамдар иш сот тарабынан каралганга чейин эле иш жүзүндө үйбүлө түзүп алган болсо, сот аны жалган нике катары жокко чыгара албайт.
Багыттар талаасы
Багыттар талаасы - хОу тегиздигинде жаткан жана ар бирине белгилүү багыт туура келген чекиттердин тобу. у' = f(х, у) (1) дифференциалдык теңдемеси берилип, f(х, у)ЄD облусунда аныкталса, анда каалагандай (х0, у0) ЄD чекитине толук белгилүү к = f(х0, у0) бурчтук коэффициенттери туура келгендиктен, ал чекит аркылуу өтүүчү интегралдык ийри сызыктын жанымасы ошол багытка дал келет. Багыттар талаасы интегралдык ийри сызыктарды жакындаштырып, график түрүндө тургузууга мүмкүндүк берет. Демек берилген дифференциалдык теңдеме багыттар талаасын аныктайт. Тескерпспнче хОу тегиздигинин кандайдыр D облусунда жетиштүү жыштыкта багыттар талаасы берилсе, ал жогорудагы белгилүү теңдемени мүнөздөйт. Дифференциалдык теңдемени чыгаруунун бир жолу изоклиндер ыкмасы деп аталат. Мис., у' = у/х теңдеменин биринчи интегралы ах+ bу = 0 (мында, а, b ар кандай турактуу сандар) түз сызыктарынын түркүмү болот. (0;0) чекитинде теңдеме маанисин жоготот. Ошондуктан анын багыттар талаасы координата башталмасынан чыккан жарым түз сызыктар болот.
Контекст (лингвистика)
Контекст (лингвистика) - (лат. contextus – бириктирүү, байланыш) - тексттин тутумундагы, тегерегиндеги фрагменттер, көрүнүштөр. Контекст микроконтекст жана макроконтекст болуп бөлүнөт. Микроконтекст - тексттин тутумундагы жеке минималдуу, тилдик бирдиктердин тегерегиндеги коннотациялык, ассоциациялык ж.б. өзгөчөлүктөрдү көрсөткөн фрагмент. Макроконтекст - тексттин жалпы тутумундагы, курчоосундагы өзгөчөлүктөрдү чагылдырган көрүнүштөр. Тилдик бирдиктерди микро- жана макроконтексттик аспектиде иликтөө ар түрдүү жыйынтык-корутундуну берет. Маселен: акын О. Султановдун поэтикалык тексттерин анализдегенде "сүйүү" деген сөздүн микроконтексти
Ошол эле мезгилде "сүйүү" деген сөздүн макроконтекстинде (О.Султановдун поэтикалык тексттеринин жалпы жыйындысында) "сүйүү" - бул "айрылуу", "кайгыруу", "арман", "эңсөө", "сагынуу", "кусалануу", "нааразылык" сыяктуу маанилерге, мазмунга жык толгон. Ошентип, микроконтекст жана макроконтекст өзүнүн табияты, функциясы боюнча ар түрдүү болот. Тексттеги информация баштан аяк ыраттуу баяндалгандыктан, текстте Контекст баштапкы Контекст (солчул Контекст) жана кийинки Контекст (оңчул Контекст) болуп бөлүнөт. Мис., Отряд андан ары жүрүп кетти. Абил кийин орус администрациясы келгенге дейре падышадан алган өзгөчө жарлык катары каратаман элди көп жылы чарк имерип бийлөөгө укук болуп берген ошол кагазды көзүнө сүртүп, тооп кылып, көлөкөсү узарып, үңкүйүп калып калды (Т.Касымбеков). Бул баяндамада отряд жүрүп кеткенге чейинки фрагмент баштапкы (солчул) Контекст болот. Отряд жүрүп кеткенден кийинки фрагмент кийинки (оңчул) Контекст Солчул Контекст баяндын себебин (Абилдин кубанычынын себебин) туюндурса, оңчул Контекст андагы натыйжаны (Абилдин андан кийинки элди чарк имерип бийлегенин) чагылдырып турат. Демек, Контексттин болушу коммуникациянын зарыл шарты. Ушуга ылайык, Контекст лингвистикалык Контекст жана экстралингвистикалык Контекст деген түргө бөлүнөт. Сүйлөшүүдөгү шарт-кырдаал, сүйлөшүүнүн орду мезгили, ырааты, айтуучу менен угуучунун өзгөчөлүктөрү, алардын бири-бирине болгон мамилеси, катышы ж.б. экстралингвистикалык Контекстти түзөт. Лингвистикалык же вербалдык Контекствербалдык эмес Контекстке (мимика, пантомимика, ымдоо-жаңсоого) карама-каршы коюлуп каралып жүрөт. Вербалдык эмес Контекствербалдык Контекстти дайыма коштоп жүрөт. Кээде анын ордуна колдонулат. Вербалдык эмес Контекст тилдик бирдиктердин маанисин ачып берүү мүмкүнчүлүгүнө ээ. М.: шилтеме жест, жаңсоо сүйлөшүүдөгү маанини да жана мамилени да толук туюнтууга көмөкчү болот. Контекст эксплициттүү (т.а., тилдик жана тилдик эмес каражаттар менен так, ачык туюндурулган) жана импилициттүү, (тилдик жана тилдик эмес каражатттар менен так туюндурулбай, кыйытылып туюндурулган) түрдө болот. Импилициттүү Контекст прессупозициянын түрү болуп саналат. Бул же сүйлөшүп жаткандардын мындан мурдакы кырдаал боюнча фондук билими, же буга чейинки тексттер менен тааныштыгы, билими түрүндө болушу мүмкүн. Мис., Кеч курун салкындады деген туюнтмада Кундуз жылуу болгон деген импилициттик, солчул Контекст бар.
Урстанбеков, Бейше
Урстанбеков (Үрстөнбеков) Бейше (1938–1991) – кыргыздын таанымал тарыхчысы, педагогу, археология сабагы боюнча адис, кесиптик-техникалык билим берүү тармагынын иликтөөчүсү, доцент, тарых илимдеринин кандидаты.
Кыскача өмүр таржымакалы
Бейше Үрстөнбеков (Урстанбеков) 1938-жылдын 16-майында Кыргызстандын азыркы Жалал-Абат облусуна караштуу Тогуз-Торо районунун Арал кыштагында жарык дүйнөгө келген. Эмгек жолун адегенде жумушчулук кесиптен баштап, 1966-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин тарых факультетинин артыкчылык диплому менен бүтүргөн.
Ал жарыялаган эмгектердин ичинде “Археология терминдеринин орусча-кыргызча сөздүгү” (1979), “Археология терминдеринин орусча-кыргызча сөздүк-справочниги” (1985), “Коло доору” (1986), жана Тынчтыкбек Чоротегин менен калемдеш болуп жарыялаган “Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк” (1990) жана башка эмгектери бар.
Илимий-педагогдук ишмердиги
Бейше Урстанбеков тарых илимдеринин новатору эле. Убагында анын шакирти менен аткарган “Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы” аттуу эмгеги кыска аралыкта таңсык китептердин катарына кошулган. Аталган эмгектин масштабы жана козголгон проблемалардын көлөмү, аны бүгүнкү күндө да илимге жаңы аралашкан аспиранттардан баштап, көзү каныккан окумуштуулар үчүн да жолдомо китеп катары колдонулушуна себепкер болгону ачык байкалат. Бейше Урстанбековдун көзгө көрүнгөн дагы бир өзгөчөлүгү – ал билим десе ашын таштап, китептен нарк таап, анык илим менен узанган адам болчу. Илимпоздун илимпоздук ишмердүүлүгү жана билим көксөгөн эмгекчил касиети кимди болсо да суктандырбай койчу эмес.
Бейше Урстанбеков илим жана билим коомчулугунда чебер устат катары эсте калаары талашсыз. Азыр алыстай элек убакыт бийиктигинен караганда, Бейше Урстанбековдун окумуштуулук турмушу таланттуу шакирт издөө менен өткөндөй ойго жетелейт. Эгер илимге шыктуу студент менен жолукса ал киши, “агынан жарылып”, болгон тажрыйбасы жене топтогон илим багажы менен бөлүшүүгө даяр эле. Дасыккан окутуучу катары ал студенттер арасында селекциялык иш жүргүзүп, алардын арасынан азыр профессор Аалыбек Акунов, доцент Нарынбек Алымкулов сыяктуу илимге шыктуу жаштарды окумуштуулук жолго сапарын түздөгөн.
Бейше Урстанбековдо тубаса окумуштуулук касиет бар эле. Ал кыска аралыкта 50 чамалуу илимий монография, илимий популярдуу макалаларды жазган. Кийинки убакта катуу ооруп жүргөнүнө карабастан, келечекке опол тоодой долбоорлорду түзүп, жетишсем жетишип калдым, болбосо шакирттерим бүтүрөөр деп, аларды чекесинен чаалыкпай ишке алып тамамдап келген.
Жакшы адамдан нур чачырап, аркасынан сөз ээрчийт дешет. Ошол нур чачырап, сөз ээрчиген адамдардын арасында Бейше Урустанбеков да бар эле. Ал да болсо агайдын маңдай тер төккөн адал эмгеги менен адамдык абийир-ыйманынын акыбети болгон.
Үй-бүлөсү
Бейшенин жубайы - Тиленбү. Алардын уул-кыздары: Жамийла, Гүлмира, Замира, Кубан, Нурлан, Керим, Тимур, неберелери бар.
Миктоф түспөлдүүлөр
Миктоф түспөлдүүлөр (лат. Myctophiformes) — деңиз балыктарынын бир түркүмү, буларга төмөнкүлөр да кирет: миктоф түрдүүлөр (түркүмчө) (лат. Myctophoidei), миктоф сымалдуулар (тукум) (Myctophidae).
Жөө желдет
Жөө желдет —  "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери, кытай жоокери. Алооке менен Молто кан элден талап алган байлыктарды токсон беш төөгө жүктөп Бээжинге алып кетип бараткан кытай балбандарын Акбалта баштаган кыргыздар жолдон кармап алат. Балбандарын өлтүрүп, алтын-күмүш, көп дүйнөнү ажыратып алганда жалгыз Ж. ж. качып кутулуп кетет да Алоокеге кабар жеткизет ( Саякбай Каралаев, 1. 32).
Жердин магнит уюлдары
Жердин магнит уюлдары - геомагниттик уюлдар – магниттик багыт сызыктарынын жер бетинде кошулган чекиттери. Жер шары магниттелген дипол сферасы болгондуктан, диполдун магниттик огу менен 11,5°ка жакын бурчту түзөт. Жердин магнит уюлдары географиялык уюлдарга жакын тереңдикте жайгашат, бирок алар менен кошулбайт. Жердин магнит уюлдары түндүк жана түштүк магниттик уюлдар деп аталып, жердеги магнит талаасынын кылымдык өзгөрүшүнө байланыштуу убакыт өткөн сайын орун которот. Уюлдардын орду Жердин магнит потенциалын эсептөө менен аныкталат. Алардын координаталары (1975): Түндүк жарым шарда түндүк кеңдик боюнча 75°53, батыш узундугу боюнча 100231; Түштүк жарым шарда түштүк кеңдик боюнча 66061, чыгыш узундугу боюнча 139361.
Саковка
Саковка — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Түштүк дарыясынын сол жээгинен 63 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бүркүт свитасы
Бүркүт свитасы -Тянь-Шань тоолорунун кембрий жана ордовик мезгилинин башында пайда болгон тоо тек катмарлары. Тескей Ала-Тоо, Сары-Жаз, Көөлү кырка тоолорунда кеңири таралган. 1940-ж. П. А. Грюше аны өзүнчө геологиялык свита катары бөлүп, Тескей Ала-Тоосундагы Бүркүт ашуусунун аты менен атаган. 1962-ж. М. М. Адышев, К. Е. Калмурзаев, В. Г. Королёвдор тактап, андан бир нече свита ажыратылып, көлөмү өзгөртүлгөн.
Кийинки бөлүү боюнча Бүркүт свитасынын астыңкы бөлүгү кремнийлүү, көмүртек-чополуу, көмүртек-чопо кремнийлүү сланецтерден, ортоңку бөлүгү доломиттешкен жана таза аки таш тегинен, үстүңкү бөлүгү кремнийлүү, көмүртек-чопо кремнийлүү, көмүртек-чополуу сланецтерден түзүлгөн. Тоо тектердин өңү күңүрт боз, кара. Калыңд. 530-300 м. Свитада трилобиттер, брахиоподдор жана башкалардын калдыктары табылган. Свита менен сейрек кездешүүчү металлдардын кендери байланыштуу болгондуктан анын эл чарбасында мааниси чоң.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Электрондук почта
Электрондук почта — интернет колдонуучулар арасында жекеме-жеке маалыматтарды алмашуу же кат беришүүнү камсыз кылган каражат.
Бирок, кадимки почтадан айырмаланып электрондук почта бир канча эсе ылдам жана андагы каттардын көлөмүндө чек жок. Болгону кат жөнөтүлө турган адамдын дарегин билүү жетиштүү. Электрондук почта алгач болуп 1971-жылы “Болт Беранек энд Ньюман” компаниясынын кызматкери Рей Томлисон тарабынан ойлонуп табылган. Бир жылдан соң электрондук маймылча түшүнүгү пайда болгон. Маймылча бир нерсенин үстүндө деген түшүнүктү берип, андан соң электрондук почтанын бөлүнбөс бөлүгүнө айлаган.
Электрондук почта аталган кызматты сунган сайт же тармак маанисине келген серверлердин маалымат алмашуусу аркылуу иштейт. Ар бир серверде, жиберүүчү жана алуучу бөлүмү болот. Каттарды алгач болуп дайыма кабыл алуучу сервер алат. Андан соң келген кат колдонучунун кутусуна түшөт.
Учурда электрондук почта аркылуу жарнамалар таасирдүүлүгүн көрсөтүп келет. Жарнамалык маанайдагы алгачкы электрондук кат 1994-жылы жөнөтүлгөн. Убакыт өткөндөн кийин электрондук почтага жөнөтүлгөн мындай каттар СПАМ деген атка конуп, жарнама каттарына чектөөлөр коюла баштаган. Ал тугул 1998-жылы Кытайда Лин Хай жана Уонг Юкай аттуу физик-программисттер бийликке каршы болгон жарыяларды электрондук почта аркылуу жөнөттү деген айып менен эркинен ажыратылган.
Учурда электрондук почталар интернет менен кошо өнүгүүгө дуушар болуп, акча төлөнүүчү электрондук почталар дагы пайда болууда. Акылуу почталар акысыз почталардын көрсөткөн кызматынан сапаттуулугу менен айырмаланат. Каттарды бат жеткирет, керексиз каттардан почта кутусун сактайт жана интернет аркылуу соода учурунда ишенимдүүлүктү арттырат.
Ал эми акысыз электрондук почта кызматтарынын ичинен дүйнөдө Outlook.com, Yahoo! Mail, Mail.com, Gmail өңдүү электрондук почта порталдары көп колдонулат.
Кыргызстанда
Кыргызстанда электрондук почта кызматы 1994-жылдан баштап ачыла баштаган. Кыргызстанда алгачкы болуп электрондук кат кызматын "ЭлКат" компаниясы көрсөтүп баштаган.
Учурда Кыргызстанда электрондук почта озгочо жаштар арасында кенири жайылган. Жаштардын электрондук почта колдонуудагы максаты эмне? Бул суроо менен замандаштарга кайрылдык.
Убакыт өткөн сайын электрондук почтанын коопсуздугуна вирустар таасирин тийгизуудо. 2000-жылдын 4-майында төрт электрондук даректин сыр сөзү ачылып “Ай лав ю” аталышындагы вирус почталарга тарап кеткен. Филлипин өлкөсүнөн башталган бул вирус электрондук почта аркылуу көп компьютерлерди иштен чыгарган. Натыйжада бул вирус 7 миллиард долларга тете болгон чыгым алып келген. Учурда электрондук почталар ишенимдүүбү, же башкалар кирип кетиши мумкунбу? Бул туурасында Кыргызстанда акысыз электрондук почта кызматын сунган Namba.kg сайтынын кызматкери Александр Туманов мындай дейт.
Александр Туманов: Милдет ар бир колдонуучунун почтага кире турган сыр созун бекем сакташында жатат. Почтада жана компьютерде дайыма вирустарды текшерип туруу зарыл. Эгер сыр созунузду уурдатып, же электрондук почтаны ачык таштап кеткен учурларды айтпаганда, электрондук почталар ишеничтуу эле болуп саналат жана башка бироолордун сиздин почтанызга кириши кыйын болот.
Натыйжада электрондук почтаны ишенимдүү колдонуу ар колдонуучунун өз колунда. Эгер электрондук почтаңызга вирус киришин, же башка бирөөлөрдүн баш багуусун каалабасаңыз почтаны колдонгондон кийин дайыма жапканды унутпаңыздар, дешет адистер.
Вэстервилл (Огайо)
Вэстервилл (Огайо) (Westerville) — Огайо штатынын Franklin округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 35318 киши. Болжолдуу аянты - 32.1 км². FIPS коду — ?.
Чжичжи шанүй
Чжичжи шанүй, Хутуус – хунну мамлекетинин бийлик ээси (шанүй). Хүйлүй-Цюанкүй шанүйдүн уулу. Хуханье шанүйдүн бир тууганы. Болжол м-н б. з. ч. 56-ж. ал өзүн хуннулар дөөлөтүнүн чыгыш аймагынын шанүйү деп жарыялаган. Б. з. ч. 54-ж. Ч. ш. өзүнө бийлик талашып кол салган Жунь-чень шанүйдү талкалап, бир тууганы Хуханьени артка чегинткен. Андан кийин ал өзүнө Хангайдагы ордону каратып алган. Б. з. ч. 49-ж. Ч. ш. бийлик үчүн күрөшүн улантып, жаңы жерлерге жортуул жасаган ж-а гяньгундарды, б.а. байыркы кыргыздарды (Түндүк Чыгыш Теңир-Тоо) жана динлиндерди (Саян тоолору) каратып алган. Ч. ш. Теңир-Тоо аймагын ээлеп алуу үчүн усундарга каршы Каңгүй мамлекети м-н (азыркы түндүк-чыгыш Казакстандагы байыркы мамлекет) келишим түзгөн. Ч. ш-дүн усундарга каршы жортуулу оңунан чыкпай, аскери жолдо суукка кайыгып кырылып калган (3 миң аскери м-н Каңгүй мамлекетине жеткен). Каңгүй падышасы өз кызын Ч. ш-гө берип, Ч. ш-дын кызына өзү үйлөнүп, туугандашкан. Б. з. ч. 42-ж. Ч. ш. жетектеген каңгүй-хунну аскерлери усундардын байтактысы – Чигу шаарын (Ысык-Көл боюнда) өзүнө каратып алган. Талас өрөөнүндө чеп курдурган. – ТЧ.
Шанүй
Шанүй (Шаньюй) – хуннулар падышасынын наамы (титулу).
Алгач ал хуннулардын 24 уруусун бириктирген уруу башчысынын мансап наамы болгон. Хуннулардын Ички Азиядагы кубаттуу дөөлөтү тушунда мамлекет башчысы Ш деп аталган. Маодун (Моде, азыркы түрктөр аны Мете-хан дешет) шанүйдүн тушунда (б.з. ч. 170 жылдар) Ш. титулуна “теңир кут” наамы да кошулуп айтыла баштаган. – ТЧ.
Жалгашма баалуу кагаздар
Жалгашма баалуу кагаздар – ээсинин баалуу кагаздарды сатууга жана сатып алууга карата укугун күбөлөндүрө турган баардык баалуу кагаздар. Ж. б. к-дын айлануусунун өзгөчөлүгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын ченемдик-укуктук актылары менен белгиленет.
Алтан Тобчи
«АЛТАН ТОБЧИ» – 17-кылымдарда лама окумуштуусу Лубсан Данзан тарабынан жазылган моңгол тилиндеги кол жазма. Анда 1240-жылы жазылган «Моңголдордун тымызын тарыхы» («Моңголын ничуга тобчийан») баяндалат. «Алтан Тобчи» жылнаамасынын басымдуу бөлүгү Чыңгыз хандын балалыгы, жаштык курагы, мамллекеттик ишмердүүлүгүнө жана ал жөнүндө кийинчирээк пайда болгон уламыштарга арналган. Жылнаамада енисейлик кыргыздар, ойроттор, кыпчактар жөнүндө да маалыматтар кездешет.
Ак-Турпак (Баткен району)
Ак-Турпак — Кыргызстандын Баткен облусунун Баткен районундагы айыл. Төрт-Күл айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 1 211 киши.
Милиолистер
Милиолистер (лат. Miliolidae) — чопкуттуу амебалардын бир тукуму.
Зульфикар Али Бхутто
Зульфикар Али Бхутто (1928-ж. т. ) - Пакистандын саясий жана мамлекеттик ишмери.
Кидайш-Покровская Нинель Викторовна
Кидайш-Покровская Нинель Викторовна [19. 6. 1926 жылы туулган, Россия Советтик Федеративдик Социалистик Республикасы (РСФСР), Орёл шаары] – түрк тилдүү элдердин фольклорун изилдөөчү. 1950-ж. Москвадагы М. В. Ломоносов атындагы Москва Мамлекеттик университеинин филология факультетин бүтүргөн. 1954–58-жылдары Н. К. Крупская атындагы Бүткүл союздук эл чыгармачылык үйүндө Орто Азия республикаларынын жана Казакстандын түрк тилдүү элдеринин фольклорун изилдеп, адабият тармагында эмгектенген. Эмгектери 1971 жылдан СССР ИАнын «Наука» басмасынан чыккан «СССР элдеринин эпостору» академиялык сериясынын томдорунда жарык көргөн. Н. Кидайш-Покровская – илимий котормодон тышкары тарыхый-этнографиялык, лингвистикалык, фольклордук мүнөздөгү комментарийлердин автору. Ал «Манас» эпосунун 4 томун басып чыгарууга да катышкан.
Чукур чопо кени
Чукур чопо кени  Нарын облусунун Жумгал районунда, Чаек кыштагынан 2,5 км түндүк-чыгыш тарапта, Четкууганды суусунун сол өйүзүндө, деңиз деңгээлинен 1500–1900 м бийиктикте. 1981-ж. Түндүк Кыргыз геол. экспедициясы чалгындоо жүргүзүп, запасын эсептеген. Кен аймагын неоген жана антропоген мезгилдеринде пайда болгон чөкмө тектер түзөт. Пайдалуу чопо катмары плиоцендин тоотектеринин арасында жатат. Арасында майда гипс линзалары кездешет. Чопо физикалык-технологиялык касиети боюнча кирпич, черепица даярдоого жарамдуу. Запасы В+С1 категориясы боюнча 771 миң м3.
Катманду
Катманду (काठमाडौं, Kāthmāndau) – Непал Королдугунун борбору (1769-жылдан), шаар. Катманду анчолунун (административдик-аймактык бирдик) административдик борбору. Гималайдын тоо аралык өрөөнүндө, Жомолунгма (Эверест, 8848 м) чокусуна жакын жайгашкан. Калкы 911,1 миң (2009; агломерациясында 1,6 млн). Жолдор тоому. Эл аралык аэропорту бар.
Катмандуну 723-жылы Непал монархы Гунакамадев негиздеп, Лалитпурдан борборду көчүрүп келген. Алгач Кантипур деп аталган. Шаардын негизги бөлүгүндө 17–18-кылымдын мүнөздөрү сакталган. Борбордук бөлүгүндө классицизм стилиндеги Нараянхити-Дарбар король ак сарайы (20-кылымдын башы), Катх-Мандир жыгач пагодасы (1596), Бхимсен мунарасы (1825) жана башка ак сарайлар жана «Хануман Дхока» (15–18-кылым), Пашупатинатх (13-кылым) храмдар комплекси, неоклассика стилиндеги ак сарайлар (20-кылымдын башы) жана башка бар. Катманду өрөөнүнүн архитектуралык эстеликтери (800дөн ашык) Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген. Шаарда көптөгөн кустардык көркөм өнөрканалар (зер жана жасалга-колдонмо өнөр буюмдары, карапа; килем токуу), жеңил [булгаары–бут-кийим, текстиль (кебез кездеме), жут жана кийим тигүү], тамак-аш (кант), фармацевтика (дары чөптөрдүн негизинде), курулуш материалдар (цемент, кыш, черепица) өнөр жай ишканалары иштейт. Катманду – өлкөнүн ири маданий жана илимий борбору. Король академиясы, университеттер, колледждер, китепканалар (анын ичинде ири «Бир лайбрери», 14-кылым; байыркы миниатюралуу кол жазмалар топтому, китеп сакталуучу жайында непал, невари, санскрит жана башка тилдердеги 15 миңден ашык кол жазмалар сакталып турат (пальма жалбырагына жазылган эң байыркы кол жазмага 1600 жыл), музейлер (анын ичинде улуттук, нумизматика), театр бар. Буддисттердин диний борбору. Катмандуда орто кылымдын курулуштары сакталып, кыш менен жыгачтан салынган 2–3 кабаттуу үйлөр менен кууш көчөлөр басымдуу. Шаардын Борбордук бөлүгүндө Тундикхел аянты, андан алыс эмес Непал королдорунун НараянхитиДарбар ак сарайы жайгашкан. Шаар жер титирөөдөн (өтө катуу 1833, 1934) жабыркаган. Катманду – туризмдин дүйнөлүк борборлорунун бири. Театр фестивалдары, Түштүк Азия оюндары (1984, 1999) өткөрүлүп турат. Катмандунун чет жакасынан мрамор казылып алынат.
Коннотация
Коннотация (лат. connotatio, connote - кошумча маани бар) - тилдик каражаттардын өз алдынча турган учурда (узуалдык негизде) же сүйлөшүүдө колдонгон мезгилде (окказионалдык мүнөздө) эмоционалдык, баа берүүчүлүк, стилдик боекко ээ болушу. Т.а., тилдик каражаттардын өзүлөрүнүн лексикалык, грамматикалык түз маанисинен (денотаттык маанисинен) сырткары бир нече кошумча маанилерди туюндурушу. Коннотация, кеңири мааниде айтуучунун көзкарашына, маданий деңгээлине, таалим-тарбиясына байланыштуу, ошондой эле айтуучунун өзү туюндуруп жаткан нерсеге карата эмоционалдык жана баа берүүчүлүк мамилесине жараша, сүйлөшүүнүн стилдик табиятына ылайык тилдик каражаттардын экспрессивдик функциясына, түшүнүктүк-предметтик маанилерине кошумча бир нече маанилердин чөгөрүлүшү болуп эсептелет. Коннотация тар мааниде караганда, тилдик каражаттардын өзүнүн маанисинен сырткары кошумча семантикалык компоненти. Коннотациянын сүйлөшүүдөгү субъективдүү табияты тилдик каражаттардын когнитивдик (таанып билүүчүлүк, гносеологиялык) функцияны аркалаган объективдүү мазмунуна карама - каршы келет. Коннотациянын субъективдүү мүнөзү бир эле көрүнүштү туюндурган тилдик каражаттын ар түрдүү интерпретацияланыш мүмкүнчүлүгүнөн байкалат. Мис., «көз жашы» деген туюнтма сүйлөшүүдө терс мааниде да жана оң мааниде да колдонулушу, түшүндүрүлүшү мүмкүн. Коннотация тексттин экспрессивдик боегун түзгөн эмотивдик-прагматикалык аспектилер менен тыгыз байланыштуу.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Кумурска кислотасы
Кумурска кислотасы, НСООН – эң жөнөкөй, бир негиздүү карбон к-тасы, мол. масс. 46,03; кескин жыттуу түссүз суюктук;балкып эрүү t 8,25оС; кайноо t 100,7оС дис. константасы К = 1,765 × 10-4 (20оС). К. к. аба менен болгон аралашмалары (1:6 жана 1:2) жарылуу коркунучуна алып келет. Суу, диэтил эфири, этанол менен бардык катышта аралашат. Бензолдо ченемдүү эрийт. Суу менен азеотроптук аралашманы пайда кылат. К. к.. калдыгын формил, анын туздарын формиаттар (Na, К) деп аталат. К. к. - күчтүү щелоч. Тамчысы териге тийсе жаралантып жиберет. Жаратылышта кеңири таралган: карагай жана чалкан курамында, кумурска жана аары уюгунда кездешет. Бул к-та биринчи жолу кумурска бөлүп чыгарган суюктуктан алынган. К. к. карбоксил тобу углеводороддук радикал эмес, суутек атому менен байланышкан үчүн башка к-талардан айырмаланат. Ушуга байланыштуу, бир жагынан, ал башка алифаттык к-таларынан күчтүрөөк, экинчи жагынан, альдегиддерге мүнөздүү калыбына келтиргичтик касиеттерге ээ. Мис., сымап туздарын, күмүш оксидинин аммиактагы эритмесин металл түрүндөгү сымап жана күмүшкө чейин калыбына келтирет.
О
H -C + HgCl2 ® Hg + CO2 +2HCl
ОН
HCOOH + 2[Ag(NH 3)2]OH ® 2Ag¯ + 2H2O + CO2 + 4NH3
К. к. кээ бир синтезде калыбына келтиргич катары колдонулат, мис.:
(С6Н5)3СОН +НСООН ® (С6Н5)3СН + СО2 +Н2О
К. к. ысытканда (~160оС) СО2 жана Н2О-га бөлүнөт. Конц. күкүрт к-тасы менен ысытканда ал көмүртек оксидине жана сууга ажырайт:
H2SO4, tо
Н2О2 менен НСОООН чейин окистенет. Натрий формиатын ысытса, натрий оксалаты алынат:
tо
2HCOONa ——® NaOOC-COONa + H2
Ө. ж.-да көмүртек (II) оксидин же генератор газын катуу щелочь менен 100-1050С жана 5-10 атм. ысытуудан, натрий формиаты алынат:
СО + NaOH ® HCOONa;
СО + Н2О ® НСООН;
К. к. кездемелер боёодо, жаратылыш каучугун алууда коагуляциялоочу каражат катары, медицинада (кумурска спирти) колдонулат.
Кургак буулантып айдоо
Кургак буулантып айдоо – эритмени конц., эриген затты бөлүп чыгаруу жана таза эриткичти алуу процесси. К. б. а. негизинен суу эритмелеринде жүргүзүлөт. Жылуулук берүүчү реагент катары суу буусу колдонулат (ысытуучу буу басымы 1,0-1,2 МПа). Эритме кайнап, экинчилик бууну пайда кылат. К. б. а. процессинде кыймылдаткыч күч катары эритменин кайноо темп-расы менен ысытуучу буунун ортосундагы темп-ралык айырмачылык алынат. Себеби эритме таза эриткичке караганда жогорку темп-ра да кайнайт. К. б. а. процесси буулантып айдоочу аппаратта атмосфералык басым астында же вакуумда ишке ашырылат.
Ичкилик
Ичкилик ― кыргыздын эң ири үч уруулук бирикмелеринин биринин аталышы. Кыргыздын өз алдынча уруулук тобу катары 16-к. Сайф ад-Дин Аксыкендинин «Мажму ат-Таварихинде» баяндалат: «...Ушундан соң, алар (Мир Жалил маулан) салт атчан жолго чыгышты, арадан бир топ убакыт өтүп Салус-бек Бул(а)га- чинин жерине келишти. Алты уулу менен конокту сый-урматка бөлөгөн Бул(а)гачи ыйык Мир Жалил Маулан Агзамдан балдарына бата берүүнү суранды, жооп иретинде алкоо алышты. Алар алты уруу болуп калды: бостон, теит (тейит), жоо кисек (жоо кесек), дөөлөс, хыдыршах (кыдырша), кангды (каңды). кызылаяк...». Бул тарыхый булактагы маалыматтарды кыргыздардын айрым урууларынын ислам динин расмий кабыл алышы катары түшүнүү зарыл. Арийне, Ичкиликтер уруулук тобунун курамындагы уруулардын келип чыгыш теги байыркы хунну, эзелки Кыргыз, Түрк каганаттары, Караханийлер доорлору менен терең байланышкан. Ошондуктан бул уруулук топтордогу уруулардын келип чыгышы соңку доорлор менен гана байланышы бар деген көз караш илимий негизсиз. Ичкиликтер уруулук тобунда кыргыз этносунун пайдубалын түптөгөн этнокомпоненттер арбын. Этностук аталыш «борбор», «борбордук» маанисин түшүндүрүп, мындай уруулук бирикмелерге бөлүнүү чыныгы аскердик жана зарылчылыктардан гана улам келип чыккан. Маселен, орто кылымдардагы огуз-түркмөн урууларынын жайгашкан аймагынын борбордук бөлүгүн ээлеген «бозок» (борбор) уруулук бирикеси «ич огуз» деп аталганын «Коркуд атамын китеби» эпосу да чагылдырат. Бүгүнкү күндө ичкиликтер уруулук тобунун курамына төмөнкү уруулар кирет: найман, кесек, жоо кесек, тейит кыпчак, бостон, каңды, коңурат, бөксө, дөөлөс, чапкылдык, ават кыдырша, оргу, нойгут Кызыл аяк. Бул уруулук топтун өкүлдөрү Баткен, Ош, Жалал-Абад облустарында, кошуна Өзбекстандын Наманган, Анжиян, Фергана, Навои, Жизак, Сырдарыя, Ташкент аймактарында, Чыгыш Түркстанда (КЭР), Тажикстанда (Жергетал, Мургаб, Шаартуз, Пролетар, Нау аймактары), Ооганстанда (Кичи Памир, Чоң Памир), Түркияда жашап келишет.
Аталышы
Булгачылар ― уруулук тобунун башка аталышы. Түшүнүктүн келип чыгышы Саян-Алтайдын мифологиялык-диний чөйрөсү менен байланыштуу. Монгол тилдүү элдерде «булгач» сөзү көтөрүлүш чыгарган эл маанисин туюнтат. Термин-этноним Умай эне аталышынын синоними, байыркы кыргыздар колдонгон диний термин. Закамендик буряттардын жана алардын шамандарынын сыйынуучу жери «Булган тээби» деп аталчу. Бул жамааттык дуба кылып, сыйынуучу жерге коёндун терилерин көрүнөө жерлерге илип коюшкан. Шамандар тарабынан ырымдалган терилер жаш балдардын колдоочусу жана сактоочусу болгон. Г.Н. Потанин Алеар буряттарындагы бул онгон «Булгаша» же «Булгаша хан» деген ат менен белгилүү болгондугун жазат. «Тогуз бубендүү Булгаша хан» деген шаман аял сыйкырдуу өзгөрүп туруу касиетине ээ болгон. Буряттардын мифологиясындагы дубасы күчтүү, келбети аял шаман бардык балдардын сактоочусу милдетин аткарган. Булгаша хан - буряттардагы өтө архаикалык уруу онгону (культу) катары эсептелип, энелерди төрөт учурунда, наристелерди төрөттөн соңку мезгилдердеги сактоочу функцияларын аткарган (салыштырыңыз: Умай эне).
Тынгыза
Тынгыза — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Осипова дарыясынын оң жээгинен 18 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кабык кездеме
Кабык кездеме - дарактардын белгилүү түрлөрүнүн кабыгынан алынуучу жөкөдөн жасалган кездеме. Кагаз дарагынын, нан дарагынын, рафия кабыгынан сууга салып жибитип жана кыруу ыкмасы аркылуу жөкөсү ажыратылып алынат. Жөкөнү жыгач жана таш (Түштүк Америка, Индонезия) балка менен ургулап тыгыздашат жана ошол эле мезгилде чоюшат (4-8см ден 60-80 см ге чейин). Мындай кездемелерди жасоо Океания менен Танзанияда (Жаңы Зеландияда таралган эмес) кеңири тараган жана өнүккөн. Ал Түштүк Америка (Амазонка райондору), Индонезияда жана Африканын Сахарадан түштүктө жайгашкан айрым аймактарында жасалып келет. Ал Сулавесиде, Танзаниянын арасында жөкө алуу үчүн атайын өстүрүшөт. Меланезияда анжир жыгачынан бекем жана одоно жөкө алышат. Океанияда мындай кездемени «тапа» деп аташат, бул сөз полинезия тилинен алынган жана »урулуп, согулган» деген түшүнүктү берет. Бул кабык кездемени билдирген. Биздин заманга чейин эле Кытайда кагаз дарагынын жөкөсүнөн кагаз жасашкан. Дарактын кабыгы курч аспап менен же ургуланып сыйрылып алынат. Тапаны узартуу, кеңейтүү түрдүү жолдор: бир нече тилкенин четтерин бириктирип ургулоо, клей менен жабыштырып ургулоо же жөкөнү чаташтыруу аркылуу жетишилет. Жыгач балкаларга жолчолор же сүрөттөр оюлуп жасалган. Аны менен ургулоодон кездеме кооз түр алган. Кездемени өз түрүндө катырышкан же күнгө жайышкан, же боёкко салышкан, кээде бир гана жагын боёшкон. Боёо жана сүрөт салуу бир эле жумуш процессинде бүткөрүлгөн. Тапанын ачуу жытын кетирүү үчүн Полинезияда жыпар жыттуу чөптөрдүн ширесин пайдаланышкан. Бир катар аймактарда майланган кездеме менен жаандан корголошкон.
Жалгашма чыгарма
Жалгашма чыгарма – башка бир чыгармага жалгашып чыккан акыл-ой чыгармачылыгынын өнүмү (котормо, жалгаштырма, инсценировка, кайра жасоо ж. б.).
Миллепоралар
Миллепоралар (лат. Millepora, L. 1758) — суушурулардын бир уруусу.
Арчалы, өрөөн
Өрөөн палеозой тектеринин неогенде төмөн ийилишинен, байыркы мөңгүнүн аракетинен жана суу эрозиясынан пайда болгон. Азыркы рельефинин калыптанышында байыркы муз каптоонун таасири зор болгон. Антропогенде тоо беттеринен түшкөн мөңгүлөр өрөөндүн таманында 8–26 кмге жетип, тартылганда мореналарды, тепши сымал өрөөндөрдү пайда кылган. Таманы жазы жана түз, суу бойлой эки тектир созулуп жатат. Тоо капталдары капчыгайлуу.
Азыркы мөңгүнүн басымдуу бөлүгү Жетимдин түндүк капталында жайгашкан; эң ириси — Эгизтөр (уз.5 км). Өрөөн аркылуу батышты карай Арчалы суусу агып, Жаңы - Жер тоосун кесип өтүп, Балгарт суусуна куят. Климаты континенттик; январдын орточо температурасы –12... – 13°С, июлдуку 9–10°С. Жылдык жаан- чачыны 350– 400 мм. Өрөөндө шалбаалуу талаа жана шалбаа (3000 мге чейин), доңуз сырттуу субальп жана альп шалбаасы (3000– 3300 м), андан жогору субнивалдык, гляциалдык-нивалдык алкактар мүнөздүү.
Бадалдар
Бадалдар - (frutex) түбүнөн бутактап өскөн көп жылдык жыгач өсүмдүктөр. Бийиктиги 0,8 мден 2-3 мге жетип, сабагынын диаметри бири биринен анча айырмаланбайт. Каптал бутактарынын (жерден өнүп чыккан) көптүгү менен айырмаланып, негизги сөңгөгү жаңы чыккан бадалда гана жакшы байкалат. Сөңгөгү 10-20 (кээси 50) жыл, ал эми бир түп бадал жүздөгөн жылдар бою өсөт. Негизинен бардык алкактарда, субтропикте, тоолуу субальп алкактарда, Кыргнда да өсөт. Ал эволюциянын жүрүшүндө кургакчылыкка, төмөнкү температурага байыралуунун негизинде дарактан келип чыккан. Бадалдарга табылгы, ыргай, аса-муса, чие, бөрүкарагат жана башка кирет. Айрымдары чарбачылыкта, медицинада жана техникада колдонулса, кээ бири көчө бойлорун жашылдандыруу үчүн өстүрүлөт. Жаш сабагы, жалбырагы малга тоют, кээде курулушта пайдаланылат.
Ильчимбет (Туймазин району, Башкыртстан)
Ильчимбет — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Ильчимбет айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1036 киши. Почта индекси — 452776, ОКАТО коду — 80251820001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ясная Поляна (Калтасин району, Башкыртстан)
Ясная Поляна — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Калтасин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 50  киши. Почта индекси — 452860, ОКАТО коду — 80233825007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Хмелевка (Карабашка куймасы)
Хмелёвка — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Карабашка дарыясынын сол жээгинен 43 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жердин радиациялык алкагы
Жердин радиациялык алкагы – Жердин магнит талаасынын күчү менен тартылып турган радиациялык жогорку ургаалдыктагы зонасы. Жердин радиациялык алкагы жогорку энергияда заряддалган (электрон жана протон) бөлүкчөлөрдөн турат. Шарттуу түрдө Жердин радиациялык алкагы ички жана тышкы алкактарга бөлүнөт. Ички алкактын чеги 600–1600 кмге чейин, тышкы алкактыкы бир нече миң км бийиктикте. Жерден 5000 км бийиктикте бир нече ондуктагы Мэв энергиялуу протондор басымдуулук кылат, андан бийикте энергиясы төмөндөп, жерден 3,5 радиус бийиктикте 100 Кэвге жетет. Протондордун ургаалдуулугу (ички жана тышкы алкактарда) жер магнетизминин кескин түрдө өзгөрүшүнө жараша ар түрдүү. Жердин радиациялык алкагында бир нече жүз Кэв энергиялуу электрондордун агымы байкалат. Жердин радиациялык алкагындагы бөлүкчөлөр космонавттарга радиациялык коркунуч түзөт.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Бангалор шаары
Бангалор шаары, Бангалур, Бенгалуру - Индиянын түштүгүндөгү шаар. Карнатака штатынын администрациялык борбору. Калкы 4,9 млн (2005; шаар айланасы менен 6,1 млн). Калкынын саны боюнча өлкөдөгү 3-шаар. Декан бөксө тоосунда, 900 м бийиктикте жайгашкаи. Жолдор тоому. Аэропорту бар. 1537-ж. негизделген. Шаарда Гави Гандхарешвара жана Басаваи аска бетине салынган храмдар (16-к.), Ыйык Мария (1875-82), Ыйык Андрей (1867), Ыйык Франциско Ксаверия (1911) чиркөөлөрү сакталган. Бангалор түштүк. Индиядагы кришнаиттер кыймылынын (Кришна храмы, 1997) чордону. Өлкөнүн ири өнөржай, илим жана маданий, 1969-жылдан космосту изилдөөнүн индустриялык борбору. Илим-изилдөө институттары, университет (1964), айыл чарба ун-ти (1964), Индия илимий институту (так жана техника илимдери; 1909), борбордук китепкана (1914), мамлекеттик музей (1866) бар. Эларалык авиакосмос техникасы көргөзмөсү (2 жылда 1 жолу) өткөрүлүп турат. Станок жана авиа куруу заводдору, электр-техника, фармацевтика, тамак-аш, текстиль (жибек, кебез-кездеме өнөржайынын борбору), жыгаччылык өнөржайлары бар.
Портал:Инсандар/Билесизби
2011-жылдын тарыхтагы белгилүү күндөрүнүн тизмеси
WebMoney
Электрондук акча же WebMoney - интернеттеги төлөм-акы системасы, башкача айтканда маалымат желесиндеги акча бирдиги болуп саналат. Бул түшүнүк интернетте алгач АКШда пайда болуп, 1998-жылдан баштап бүт дүйнөгө жайыла баштаган.
Учурда Web Money менен электрондук касиетке ээ болгон бардык маалыматты, атап айтсак китептерди, музыка, фильм, ар кыл программаларды сатып алса болот. Ошол эле учурда сатса дагы болот. Мындан сырткары электрондук акчаны атайын алмашуу жайларында кадимки акчага айландырса болот же кадимки акчага да Веб Мани сатып алса болот.
Интернетте Web Money, же акча табуу үчүн эмне кылуу керек? Ыкмасы жеңил эле. Интернет өзү маалыматтан тургандыктан, кызыктуу жана керектүү маалыматтарды дүйнөлүк желеде сатса болот. Мисалы, кызыктуу бир дил баянын жазсаңыз, аны интернеттеги кайсы бир сайтка коюп, сатып алуучу издесеңиз болот. Эгер кызыкдар адамдар табылса, ал сизге электрондук акча жөнөтүп, дил баяныңызды сатып алат. Сиз бул акчаны өзүңүздүн электрондук эсебиңизге сактап коесуз, же атайын борборлордон кадимки акчага айландырып алсаңыз болот.
Кыргызстанда
-Анчалык көп эмес. Болжол менен миңден ашык Web Money колдонуучулары бар. Алардын көбү компьютерге отуруп алып сайт жазагандар, кандайдыр бир макалалар, же тексттерди жазгандар... Жалпысынан интернетте акча тапкандар башкаларга ар кыл кызматтарды сунуштагандар болуп саналат.
Антон Кирсанов, жыл өткөн сайын кайсы бир кызмат үчүн төлөм акы төлөөдө Web Money нин мааниси көтөрүлүп бара жатканын да белгилейт.
''-Мына карасаңар... Жакында Бишкекте болуп өткөн талап-тоноочулуктан улам төлөм кыла турган терминалдар иштебей калды. А бирок, интернет аркылуу Web Money менен телефон акысын, жылуулук, электр энергиясы үчүн төлөмдөрдү төлөө мүмкүн болуп жатты. Натыйжада үйдө отуруп алып эле керектүү төлөмдөрдү төлөөгө болот.''
Ал эми Кыргызстанда Namba.kg сайтынын кызматкери Александр Туманов дагы интернетте акча табуунун көп ыкмасы бар экендигин белгилейт.
''-Интернетте акча табуунун жолдору толтура. Болгону сизге жаккан түрүн тандап алышыңыз керек. Өзүмдүн тажрыйбама карасам, электрондук акча табуу бул миф эмес. Натыйжада жакшы эле интернетте жакшы эле акча тапса болот.''
Жалгызбой эне
Жалгызбой эне – туулгандыгы тууралуу күбөлүктөрүндө атасы жөнүндө жазуу жок, же атасы жөнүндө жазуу белгиленген тартипте эненин айтуусу боюнча гана жүргүзүлгөн, жеке багуусунда жана тарбыясында балдары бар (никеде турбаган) эне.
Кургатуу
Кургатуу – катуу, паста түрүндөгү заттар, эритме, эмульсия, суспензия сууну буулантып кетирүү. К. түрлөрү: конвективдүү, контактуу, жогорку жыштыктуу (0,3-10 кГц), радиациялык (ИК нурлар аркылуу). Булардын ичинен көп таралганы-конвективдүү К. (камералык, туннелдик, барабандык, ленталык, басымдык, тамчылык). Ө. ж-да комплекстүү көп колдонулат.
Түз сызык
Түз сызык (прямая) - геометриялык фигура, сызыктын бир түрү.
Миллерикринидалар
Миллерикринидалар (лат. Millericrinida †) — деңиз лилияларынын бир түркүмчөсү.
Валерий Быковский
Быковский Валерий Фёдорович (2. 8. 1934-ж. т. ) - СССРдин учкуч-космонавты, полковник, Советтик Союздун Баатыры (1963). 1963-жылдан КПССтин мүчөсү. Москва аэроклуб мектебин, 1955-ж. учкучтардын Качинск аскер-авиац. окуу жайын, 1968-ж. Г. Е. Жуковский атындагы Аскер-аба инженердик академиясын бүтүргөн.
1963-ж. 14-19-июнда "Восток-5" космос кемеси менен 110 с та Жерди 81 жолу (3, 3 млн. км) айланган. 16-июнда ал В. В. Николаева-Терешкова башкарган "Восток-6" космос кемеси менен бирге учкан.
Ленин ордени, Кызыл Жылдыз, чет элдик ордендер жана медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Чумали сейрек металлдар кени
Чумали сейрек металлдар кени  Жалал-Абад облусунун Үчтерек районунда, Көкбел ашуусунун маңдайында, Чыгыш Кара-Суу суусунун сол жээгинде, деңиз деңгээлинен 1800–2100 м бийиктикте. 1981-ж. издөө, геол. cъемка иштери жүргүзүлгөн. Кен аймагы жогорку палеозойдун сиенит жана граносиенит дайкалары менен жирелген жогорку силурдун акиташ жана жашыл түстөгү сланецтеринен түзүлгөн. Рудалануу дайкалардын жанаша жаткан тектер менен болгон үстүнкү контактысына тиешелүү. Рудадагы сейрек учуроочу металлдардын кычкылынын өлчөмү 0,03–0,12%. Сейрек учуроочу металлдардын болжол ресурсу 52000 т. Алардан башка ниобийдин өлчөмү 0,085%ти түзөт. Ниобийдин болжол ресурсу 59405 т. Танталдын өлчөмү 0,003%. Танталдын болжол ресурсу – 2097 т.
Бадан
Бадан (Вегдеша) өсүмдүктөрдүн ташжаргычтар тукумунун уруусу. Сабагы кыска, тамыры жоон, көп жылдык өсүмдүк. Түбүнөн жалбырактайт, жалбырагы чоң, кабыктуу, гүлү кызыл же ак. 10 түрү бар, көбүнчө Борбору жана Чыгыш Азиядакездешет. КМШ өлкөлөрүндө 4 түрү өсөт. Чыгыш Сибирь, Түндүк Монголияда калың жалбырактуу бадан коюу чыгат. Эзелтен бери кооздук үчүн өстүрүлөт. Дары-дармек жана техникалык (боёк) өсүмдүк катары да мааниси чоң. Андан танин, арбутин жана башка алынат.
Тутум
Тутум ― бир бүтүндүктү түзгөн бир канча өз ара байланышкан нерселер же кубулуштар. Мисалы: тикбурчтуу координаталар тутуму.
Система түшүнүгү узак тарыхый өнүгүш мезгилинде кыйла өзгөрүүлөргө учуроо менен, 20-к. жарымынан баштап негизги философия-методологиялык жана атайын илимий түшүнүктөрдүн биринен болуп калды. Азыркы учурда Система конструкциялоо жана изилдөө иштери менен байланышып, кибернетикада, системалык техникада, системалык талдоолордо, ж. б. колдонулат.
Байыркы грек. философиясы жана илиминде (Евклид, Платон, Аристотель, стоиктер) билимдин системалуулугу (ырааттуулугу) жөнүндөгү ой-пикирлер пайда болгон (логика, геометрия. аксиомалык түзүлүштөр). Система жөнүндө билимди 17–18-к. Спиноза, Лейбниц, К. Линней, Кондильяк, И. Г. Ламберт 19–20-к. немис классик философия өкүлдөрү Кант, Гегель, Шеллингдер өркүндө-түшкөн.
Система иш жүзүндө бардык нерсе, түшүнүктөрдө, көрүнүштөрдө (жаратылышта, коомдо) кездешкендиктен, ал илимде мазмун да, форма да жагынан ырааттуу түзүлүшкө ээ бүтүндүккө (биримдик, топ, жамаатка) мүнөздүү негизги принциптерди табууда, аныктоодо эң чоң мааниге ээ. Мында: бүтүн аркылуу бөлүктүн, бөлүк аркылуу бүтүндүн касиеттери жана алардын өз ара карым-катышы, байланышы белгилүү болот. Мезгилдин өтүшү менен статикалык Система өзгөрүүгө учурабайт да, кыймылдуу (динамикалык) Система өзгөрүүгө учурайт. 20-кылымда Системалык изилдөөлөрдүн өнүгүшү менен, анын максат жана милдеттери, логика-методологиялык принциптери так аныкталууда.
Килем
Килем — түктүү көркөм көчөт салынып, колдо токулган үй ичин жасалгалоочу буюм. Кыргызда негизинен жүл (түк) жана Арабы килем токулат. Килем аркагы өрмөктөй эле кадимки жүндөн жана мурунку эриш жиптердин калдыктарынан ийрилет.
Араби килем түксүз болот. Анын өзүнчө көчөтү салынып, ал жеңил, бир эсептен бышык жана кооз.
Килемге негизинен койдун жазгы кылчык жүнү, эчкинин, топоздун кылтагы, төө жүнү пайдаланылат. Буюмду токууда күзүк, адыргы, күзүк көтөргүч, токмок, бычак, кайчы, күйөө, салык, жазгыч өңдүү аспаптары бар. Муну 4—5 адам токуйт.
Кыргыздын кызыл калы килемин согууга үлгү даярдоодо муну эске алуу зарыл. Килемдин ортолугу төрт бурчтанып табактанып, туура тушу «үч тиш», ортоңку узуну «ашкана көчөт» өңдөнөт да, татаал көчөттөрдөн «өрөжө» жана «мүшкүл» түшөт. Буга «Нампарды» (нан жабуучу кымкап калкандын элеси), андан ары «теке мүйүз», «ит таман», жана «ара тиш», «жолборс таман», «ийрек», «жарты шак» сымалданган көчөттөрдү ирээти менен берүүгө болот. Лейлек, Баткен, Ноокат тарапта жүн килемди токууда төрт тарабына кыркалекей «саамал» түрүн түшүрүшөт. Муну өзү «өзөк», «эки карын», «эки колдон» турат. Саамал көчөтү көбүнчө кызыл-кара түстө болот. Эми килемдин негизги көчөтү «кочкорек» берилет. Андан ары карай чыйратылган жиптин өңүнө жараша «күлкөптө», «эчки туяк», «бет мубурчук», «туура мүйүз», «карагай бутак», «нампер көчөтүн» келтирет. Килем көчөттөрү ич ара татаалдашып отурат. Килемчилер муну жатка жупташтырууга машыккан. Көчөт түйүндөрүн чечүүдө: «эки жагына он чыгарылганы «эки жүздүү кайкалак», бир аз из болуп сайылса, «сыңар кайкалак», түгөйлөштүрүлүп сайылса, «кош кайкалак» — деп айтып турушат.
Өрмөктүкүндөй эриштин ар бир талынын аралыгы жүгөрүнүн даны баткандай болууга тийиш. Мында өрмөктөй эки аркак өткөзүп, эки курдай байлайт. Бул килемди токуунун башталышы болуп саналат. Килемде да аркак өткөрүүгө өрмөктөгүдөй эндүү «адыргы» колдонулуп, бирде өзүн көздөй, бирде артын карай тартып турат.
Уздар эстетикалык өзүнүн татымын аркалап, ар бир буюмдун мүнөзүнө карай боек сары саптоого умтулушат. Элдик килемчиликте көбүнчө кызыл-көк түс берүү наркка жатат. Кызыл, кочкул кызыл, сөзсүз көк өң менен жымдашып турат. Ошондой эле көк-карага кара-кызылга деле жупташа берет. Килемдин «ала мончогуна» ак, кара, сары өңдөр бири-бирине айкалышат.
Мурун уздар өсүмдүктөрдүн тамыры менен шактарынан атайын боек даярдашкан. Килем аянтына карата базарда анын баасы бычылат.