cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нудянгыни-Се
Нудянгыни-Сё — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Левый Юрибей дарыясынын сол жээгинен 46 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 32 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кан тамырларын кеңейткич дарылар
Кан тамырларын кеңейткич дарылар - кан тамырларды кеңейтип, басымды азайтуучу дары заттар. Айрымы кан тамырлардын булчуңуна таасир этет (мисалы, нитриттер, папаверин, дибазол ж. б.), кээси симпат нерв системасынын тонусун төмөндөтүп, кан тамырларды кеңейтет (мисалы, резерпин). Алар гипертония оорусунда, мээнин кан айлануусу бузулганда ж. б. учурда пайдаланылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Каспаң
Каспаң —топоним. Коңурбай жылкысын кайтарткан тоо. Манастын алты кан менен кеңешинде К. тоо эскерилет:
Каспаңдын Кара Тоосунда Капкалуу Бээжин оозунда Чок-Табылга жайлаган Чоң кара атын байлаган Калдайдын уулу капырга — Кан Коңурбай баатырга Казат кылсак канетет (Сагымбай Орозбаков, 4. 58).
Аскарида туспөлдүүлөр
Аскарида туспөлдүүлөр (лат. Ascaridida) — жумуру мите курттардын бир түркүмчөсү. Буга (лат.) Ascarididae — аскарида сымалдуулар тукуму жана кыйла түрлөр кирет:
Каршы чалгындоо ишмердиги
Каршы чалгындоо ишмердиги – улуттук коопсуздук органдарынын өздөрүнүн ыйгарым укуктарынын чектеринде чет мамлекеттердин атайын кызматтарынын жана уюмдарынын чалгындоо жана башка иштеринин бетин ачуу, алдын алуу, бөгөт коюу боюнча, ошондой эле айрым адамдардын мамлекеттин коопсуздугуна зыян келтирүүгө каршы багытталган ишмердиги.
Ташкөмүр ГЭСи
Ташкөмүр ГЭСи — Нарын дарыясында Күрпсай гидро түйүнүнүн 18,5 км төмөн, Карасуунун (Нарындын оң куймасы) чатына чукул курулган. Станциянын добоорун “Гидропроект” институту түзгөн. Курулушту “Нарынгидрокурулуш” акционердик коому ишке ашырган. ГЭСтин 3 агрегаты бар; ар бир агрегаттын кубаттуулугу 150 МВт. Долбоордук жалпы кубаттуулугу 450 МВт.
Биринчи агрегаты 1995-жылы, экинчиси -1986-жылы, үчүнчүсү -1987-жылы ишке киргизилген. Тосмосунун (плотинасынын) бийиктиги 75 метр, суу сактагычынын жалпы көлөмү140млн м. өндүрүлгөнэлектр энергиянын жылдык орточо өлчөмү 1555млн КВт саат. Ишканада 80адам иштейт. Токтогул ГЭСи Кыргызстандагы суу.
Кальмовка (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Кальмовка — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Николаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 39 киши. Почта индекси — 453026, ОКАТО коду — 80235840004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Дүйнөлүк система
Дүйнөлүк система – Жер, Күн, Ай, планеталар, жылдыздар жана башка асман телолорунун мейкиндикте жайгашышы жана кыймылы жөнүндөгү түшүнүк. Байыркы убакта эле Жердин Ааламдагы орду жөнүндө түшүнүк пайда болгон. Анда Жер жалпак, анын астында дүйнө бар, үстүндө болсо асман көмкөрүлүп турат деп эсептелген. Байкоолордун маалыматтары көбөйгөн сайын жылдыздуу асман толук сферадай, ал эми Жер шар сымал деген түшүнүк келип чыккан. Андан кийин дүйнөнүн геоборбордук, анан гелиоборбордук системалары түзүлгөн.
«Бахр ал-Асрар фи Манакиб ал-Ахйар»
«Бахр ал-Асрар фи Манакиб ал-Ахйар» - («Айкөлдөрдүн чыгаандыгы тууралуу сырлар деңизи») — орто кылымдын соңку мезгилинде Балх аймагынан чыккан окумуштуу тарыхчы Махмуд ибн Валинин чыгармасы. Астрология, география жана жалпы тарыхты камтыган көлөмдүү бул эмгек 1634-41-ж. перс тилинде Балх ханы Надир Мухаммад хандын тапшырмасы боюнча жазылган. Чыгарма энциклопедиялык мүнөздө жазылып, ар бири 4 бөлүмдүү 7 томдон турган китеп. Астрономия, тарыхый география, минералогия, ботаника, ветеринария сыяктуу тармактарды камтыган 1-тому жана Чыңгыз хандын доорунан Аштарханиддер династиясынын бийлик жүргүзгөн мезгилин камтыган 6-томунун кол жазмалары бизге жеткен. 6-том 4 бөлүмдөн жана жыйынтыгынан турат да, 1-бөлүмүндө Чыңгыз хандын жана анын Кытай, Ирандагы урпактары жөнүндө окуялар баяндалган; 2-бөлүгүндө Мавераннахрдагы, Моголстандагы жана Чыгыш Түркстандагы Чагатайлардын, 3-бөлүгүндө Жучу жана Шейбаниддердин окуялары, акыркы бөлүгүндө Аштарханиддер жана алардын ата-бабаларынын, ал эми жыйынтыгында ар кандай түрк уруулары жөнүндө маалыматтар жана Индияга жасалган саякат жөнүндө баяндалган. Бул чыгармада, ошондой эле кыргыз-моңгол байланыштары, уруу башчыларынын аттары, жерлердин аталыштары жөнүндө да маалыматтар берилген.
Аскорбин кычкылы
Аскорбин кычкылы - (С витамини) организмдеги кычкылдануу, калыбына келүү, зат алмашуу, айрыкча белок алмашуу процессинде негизги роль ойнойт. С витамининин жетишсиздигинен кан тамырлардын капталдарынын өткөргүчтүгү артып, кемирчек, сөөк тканы бузулуп, цинга оорусу пайда болот (к. Витамин жетишсиздиги). Аскорбин кислотасы киши организминде пайда болбойт жана топтолбойт. Ошондуктан С витамининин керектүү өлчөмү (суткасына чоң кишилерге 50—100 мг, балдарга 30— 70 мг) тамак менен келиши керек. С витамини негизинен жемиштерде, жашылча-мөмөлөрдө көп. Бул витаминге күнүмдүк талапты капуста, картошка, көк пияз, томат менен тамактануу толуктайт. С витамини көбүнчө ит мурундун ашында (100 г кургатылган ит мурун ашында 1500 мгга чейин), кызыл мурчта (250 мг) болот, чычырканактын ашында, апельсинде, лимондо да көп; жаныбардан алынган азыктарда өтө аз.
С витамини сууда жакшы эрийт; витаминдердин ичинен эң туруксузу бат кычкылданат. Жашылчаны бышырганда С витамининин А бөлүгүнө жакыны жоголот. Тамакты жылытуу жана узакка сактоодо витамин азаят. Азыктарды ачытууда С витамини жакшы сакталат. Тоңдурулган мөмө менен жашылчаларды эриткенде С витамини туруксуз болуп калат, ошондуктан эриген продуктуларды тез тамакка колдонуу керек. С витамини жазында көк пиязда жана бул витамин жакшы сакталуучу консерваланган кээ бир азыктарда, мисалы, томат-паста, көк буурчакта көп болот. СССРде С витамининин биологиялык баалуулугун көтөрүү жана С витамининин жетишсиздигин алдын алуу үчүн балдар мекемелеринин, оорукананын, төрөт үйлөрүнүн тамактары витаминдештирилет. Өнөр жайда 0,5 жана 2,5 г аскорбин кислотасы бар таблеткалар чыгарылып, ал даяр тамакты витаминдештирүүдө колдонулат. Бул витамин сууда эрүүчү витаминдерге кирет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Ыраңды
Ыраңды — "Манас" эпосундагы топоним. Орозду жана анын он уулу жайлаган жайлоо.
Опол-Тоонун ар жагы,
Орчун Даң-дуң бер жагы,
Ыраңдыны жайлаган,
Атасы Ороз баш болуп
Алтымыш бээ байлаган.
"Манас" эпосунда "Жакыптын агасы Байдын баяны" окуясында да айтылат (Сагымбай Орозбаков, 1. 172). Кашкар, Жаркен дарыяларынын баш жагындагы жер.
Видео камера
Видео камера — сүрөттөлүштөрдү тартып алуучу аппарат. Ал кассеталуу видеомагнитофон менен чогуу жасалып, көтөрүп жүрүүгө ылайыкталган. Мында сүрөттөлүштү жана үндү жазып алууда эни 12,7 жана 8 мм магниттик тасмалар колдонулат. Видео камерада жаңы жазып алынган сүрөттөлүштү көрүү үчүн электрондуу видеоиздегич болот. Кийинки убактарда санарип фотоаппараттар пайда болуп, мында кадимки фотоаппарат электрондук видеотехника менен бириктирилген. Видео камерада жана санарип фотоаппаратта сүрөттөлүштү линза заряддалуучу байланышы бар прибор матрицасына фокус түрүндө багыттайт. Андан соң, сүрөттөлүш видеотасмага, магниттик дискке же компактдискке (санарип фотоаппаратта) жазылат. Видеотасмага жазылган сүрөттөлүштү телевизордон көрүүгө, ал эми сандык фотосүрөттөрдү монитордон көрүп же принтерден чыгарып алса болот.
Аскоторациддер
Аскоторациддер (лат. Ascothoracida) — капчыккөөдөн рак сымалдуулар түркүмү.
Москва монорельси
Москва монорельси – Москва шаарынын монорельси. Монорельс 20-ноябрь 2004-жылы ачылган.
Бизнесмен
Бизнесмен (англ,businessman - ишкер, эпчил) - бизнес менен иш алып баруучу адам, коммерсант, ишкер.
Бул «акча табуу», тиешелүү капиталга ээлик кылып, топтогон акчасы дайыма жүгүртүүдө болуп, киреше алып келген, б.а. экономикалык, коммерциялык активдүү иш-аракеттер менен илешкен адам. Карамагында эч кимиси жок, өз алдынча аракет кылган, ишке жөндөмдүү адам же белгилүү бир мекемеде, уюмда эч кандай туруктуу кызмат ээлебеген, бирок анын акцияларынын ээси катары саналып, анын башкармалыгынын мүчөсү болуп турган жеке менчик ээси Бизнесмен болушу мүмкүн. Ал кандайдыр бир жеке менчик ишкана ээси болушу мүмкүн. Бирок, айрым учурда өзү да менеджмент, маркетинг, финансы сыяктуу чөйрөлөрдө жалданып иштеши да ыктымал. Базар экономикасынын нугунда өнүккөн өлкөлөрдө «бизнесмен» терминин көп убакта «менеджер» термини менен окшоштуруп дагы жүрүшөт. Ошондой болсо да булар эки башка термин деп эсептөө зарыл. Мында менеджер милдеттүү түрдө туруктуу кызмат аткарып, анын карамагында атайын иштеген адамдары болгондугу менен өзгөчөлөнөт.
Бизнесмендин коомдогу социалдык жана экономикалык жактан ээлеген орду пайда алуучу анын капиталынын өлчөмүнө гана эмес, ошону менен бирге өндүрүш иш-аракеттерин өнүктүрүүгө кошкон салымы, жаңы жумушчу орундарын уюштуруусу, районго, облуска, мамлекетке жардам көрсөтүүсү жагынан дагы көз каранды болууга тийиш. Бизнесмендин моралдык-этикалык жактан дагы калыптанышынын олуттуу мааниси бар. Анткени кызмат абалына байланыштуу этиканы сактай билүү, атаандаштыктын акыйкаттуу, мыйзамга ылайык келгидей ыкмаларын пайдалануу, формалдуу жана ага тиешеси азыраак милдеттенмелерди так аткаруу талап кылынат.
Ушундай жагдайга тыгыз байланыштуу Бизнесмендин Жапон менеджментинин теоретиги Коносуке Мацусита жазып калтырган жети осуяты кыргыз Бизнесмендеринин туура калыптанышы үчүн өтө маанилүү:
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Карыз которуму
Карыз которуму – үчүнчү жактын (кредитордун же делегетарийдин) алдында бир жактын (баштапкы карызкордун же делеганттын) өз милдеттенмелерин аткаруу боюнча милдетин экинчи бир жакка (жаңы карызкорго же делегатка) берүүсү, ал эми үчүнчү жак мурдагы карызкордукунан кем эмес шарттагы милдеттенме менен алмаштырууга макул болот.
Социалдык жүрүм-турум
Социалдык жүрүм-турум - жаныбарлардын мейкиндик-демографиялык мүнөзүн жөнгө салуу менен ар бир түр үчүн мүнөздүү болгон экологиялык структурасын аныктоочу коомдук жүрүм-туруму. Жаныбарлардын социалдык жүрүм-турум жандыктардын жана алардын топторунун ортосундагы мүмкүн болгон өз ара аракеттеринин негизинде ишке ашат. Бул жаныбарлардын өз ара аркеттенишүүсү коммунитивдик жүрүм-турум аркылуу чагылдырылып, социалдык жүрүм-турумдун курамдык бөлүгү катары кароого болот. Эгерде жандыктардын коммуникатив жүрүм-туруму генетикалык программа менен жетишээрлик так аныкталса, анда жаныбарлардын социалдык жүрүм-турум индивиддердин жана топтордун сырткы чөйрөнүн өзгөрүүчү шартына бир кыйла тез ыңгайлануу механизми катары кызмат кылат.
Социалдык жүрүм-турум тенденциялардын ортосундагы өзгөрүүнүн обочолонушуна, мейкиндиктеги жандыктардын бөлүнүп кетишине жана өзүнө окшош топтордун биригишине алып келүүчү компромистик негизде курулат. Ал эми жөнөкөй топтолушу “үй-бүлө” болуп саналат. Эгерде алар көбөйүү мезгилинин аягына чейин ажырап кетишпесе, анда ата-энелеринин жана бир канча муундардан турган туруктуу ячейка пайда болот. Бул “үй-бүлөлүк” топтун калыптануу жолу курт-кумурскалардын коомдошуп жашоосунун, көптөгөн канаттуулардын коммуналдык ячейкасынын, көкжалдын кландарын, арстандын прайдарын жана көпчүлүк приматтардын “үй-бүлө” тобун пайда кылат. Топтун ичиндеги особдор арасындагы мамиле социалдык иерархия системасы аркылуу жөнгө салынат. Топтун көлөмүнүн чоңойусунун натыйжасында белгилүү чекке жеткенден кийин кээ бир жандыктар бөлүнүп башка топко көчө баштайт. Социалдык жүрүм-турум менен жөнгө салынган эмиграция жана иммиграция топтордун ортосундагы генетикалык информациялардын алмашуу мүмкүнчүлүгүн камсыз кылат.
Касымбай Бирназар уулу
Касымбай Бирназар уулу  (1873, Нарын өрөөнү — 1943, ошол эле жер)—манасчы. Тынымсейит уруусунан. Тыныбек манасчы менен тааныш болгон. "Манас" айтып калуусун кереметтүү түш көрүү менен байланыштырат. Жаш кезинде суу сугарып жүрүп уктап калса түшүндө Манас кырк чоросун ээрчитип бара жатып, "Балам, биздин баатырдык иштер жөнүндө айткың келеби?", — дейт. "Макул баатыр, айтып жүрөйүн", — деп ойгонсо жанында эч жан жок. Ошондон кийин "Манас" айтып калат. Атасы кой союп, эл чакырып бата алат. Андан эпостун "Манас" бөлүгүнөн: "Манастын бала чагы", "Жети кандын окуясы", "Көкөтөйдүн ашы", "Чоң казат", "Каныкейдин Букарга качышы";"Семетей" бөлүгүнөн: "Семетейдин Сарытазга жолугушу", "Семетейдин Айчүрөккө үйлөнүшү","Семетей баатырдын Манастын кунун куушу", "Семетейдин кайып болушу", "Канчоронун кастыгы" эпизоддору баласы Дөөталынын айтуусунда жазылып алынган.
Еврокөрүнүү ыр сынагы 2013
Еврокөрүнүү ыр сынагы 2013 (Eurovision Song Contest 2013; Concours Eurovision de la chanson 2013; 2013 Eurovisionsschlagerfestivalen) - «Еврокөрүнүүнүн» 58-сынагы болгон. Бул сынак Бакуда өткөн «Еврокөрүнүү 2012» сынагынын жеңүүчү өлкөсү болгон Швециянын Малмө шаарында 2013-жылдын 14-майынан 18-майына чейин өткөн. Швецияга жеңишти «Euphoria» деген ыры менен Лорин аттуу ырчы алып келген, добуштардын жыйынтыгынан соң 372 упай менен 1-орунду ээлеген.
Европадагы атактуу ыр сынагын өткөрүүдө Стокгольм жана Гётеборг шаарлары Малмөгө атаандаштык кылышты. Жыйынтыгында 2012-жылдын июль айында Шведциянын телерадио компаниясынын тандоосу менен Еврокөрүнүү «Malmö Arena»да өтөт деп чечилген.
Эки жарымфиналдардын өткөрүлүүсү 14-май жана 16-майга туш келди, ал эми финалдык шоу 18-майга белгиленди.
Малмө
«Мальмё Арена» в городе Мальмё была выбрана местной телерадиокомпанией площадкой для проведения предстоящего «Евровидения».
Мальмё расположен в провинции Сконе на юге Швеции, и является третьим по величине городом своей страны, а также одним из крупнейших городов Скандинавии. Город находится на территории двух муниципалитетов: собственно Мальмё и Бурлёв. Население города составляет 303 873 человека (по состоянию на 2010 год); почти треть населения — иммигранты и их потомки. Также 280 415 человек живёт в пригородах.
Өткөрүлүүчү жайды тандоо
8-июль күнү эртең менен «SVT» акыркы чечимин жарыялады. Сынак Малмө шаарынын, 15 500 көрүүчү бата турган «Malmö Arena» стадионунда өтөт.
Алпаруучулар
2012-жылдын 17-октябрында Мартин Эстердаль шведдик «Dagens Nyheter» гезитине берген интервьюсунда SVT мурдагы жылдардан айырмаланып 2013-жылкы сынакта үч адамдын ордуна бир кана алып баруучу иш жүргүзөөрүн билдирген. Акыркы жолу бир алып баруучу менен сынак 1995-жылы өткөрүлгөн.
Графикалык шөкөт
Сынактын көрүнүк шөкөтү «Happy F&B» брендинг агенттиги аркылуу даярдалып жана 2013-жылдын 17-январында коомчулукка ырасмый түрдө «We Are One» (Биз бирбиз) деген чакырык астында, сынактын графикалык шөкөтү көрсөтүлгөн.
Билеттердин сатылуусу
2012-жылы 11-июлда сынактын шоу-продюсери Кристер Бьоркман Еврокөрүнүүнүн күйөрмандарына аз убакыт аралыгында айланууда жүргөн билеттерди сатып алуудан токтонуп туруу кеңешин берди. Аренанын долбоорлонуусу бүтө электигин жана ырасмый билеттер сатыкка коюла электигин билдирди.
«Biljett Nu» швед веб-сайты ссынакка билеттерди сатуусун баштагандан кийин билдирүү жасалган. Бул билеттердин баасы 5 000—7 000 швед крондорун (33 000—46 000 сом чамасында) түзгөн. Кийинчерээк бул билеттер сатыктан алып салынган.
2012-жылдын 21-ноябрында «SVT» телеканалы билеттердин сатуунун башталышын ырасмый жарыялады, аларга жакынкы аралык ичинде ээ болуу мүмкүн.
Демөөрчүлөр
Түз алып берүүнүн ырасмый демөөрчүлөрү болуп «TeliaSonera» телекоммуникациондук компаниясы жана «Schwarzkopf» немис косметика компаниясы чыкты.
Биринчи жарымфинал
Жарымфиналдын төмөнкү катышуучу – өлкөлөрү, жана, , добуш беришет.
Экинчи жарымфинал
Жарымфиналдын төмөнкү катышуучу – өлкөлөрү, жана, , добуш беришет.
Гуманитардык кызматташтык
Гуманитардык кызматташтык - эл аралык мамилелер системасындагы азыркы күндөгү эң маанилүү багыт. Негизги максаты: жердеги турмушту сактоо, бардык өлкөлөрдө адам турмушун жакшыртуу, түрдүү оорулар менен күрөшүү, адам өмүрү, ден-соолугу жөнүндө камкордук, балдарды окутуу ж. б. кирет. Гуманитардык кызматташтык эки жактуу, көп жактуу негизде жүргүзүлөт. Глобалдуу масштабда да болот. Качкындарга жардам берүү, улуттар аралык жаңжалды токтотуу, терроризм, наркоманияга каршы күрөшүү, билим берүү, маданий иштерге жардамдашуу кирет. Гуманитардык кызматташтыкты негизинен БУУ уюмдары ЮНЕСКО, Бүткүл Дүйнөлүк Саламаттык Сактоо Уюму, ЮНИСЕФ, Кызыл Ай ж. б. координациялайт. Гуманитардык кызматташтык Европа континенти үчүн негизги багыттардын жана чаралардын комплекси 1980-ж. Венада СБСЕ актысында каралган. Анда адамдардын бир өлкөдөн экинчи бир өлкөгө көчүү мүмкүндүгү, камакта жаткандардын укук-милдеттери, динге ишенүү эркиндиги ж. б. каралган. Дүйнөнүн айрым региондору үчүн СБСЕ чечими идеал болуп саналат, анткени алардын социал-экономикалык, саясий өнүгүүсү, жогорку деңгээлде эмес.
Коддогуч
Коддогуч — кабар берүүдө белгилүү коддорго дал келгендей кылып кайра өзгөртүп түзүүчү түзүлмө. Коддолуучу кабар коддолгонунан комитет ун физикалык табияты жана кайра өзгөртүп түзүүчү чоңдуктардын мүнөздөлүшү менен айырмаланат. Ошондуктан Коддогуч шарт боюнча 2 функциялык блокту камтыйт. Биринчиси (эгер зарыл болсо) үзгүлтүксүз сигналдарды дискреттүү жана бир түргө өткөрөт (мисалы, салыштыруу методу). Экинчи блок түздөнтүз коддоо менен өзүнө, байланыш түйүндөрүндө кандайдыр бир белгилүү кодго дал келген сызыктуу эмес элементтери бар матрицалык схеманы камтыйт.
Гуманитардык кызматташтык
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Саясат таануу (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-020-8
Антитоксиндер
Антитоксиндер — микроорганизмдердин, өсүмдүктөрдүн (рицина, абрин) жана жаныбарлардын (жыландын, кара курттун, аарынын) ууларын зыянсыздандыруучу өзгөчө заттар (антителолор). Ар бир антитоксиндердин өзүнө гана тиешелүү таасири болот, башкача айтканда кайсы уунун таасиринен пайда болсо ошону гана зыянсыздандырат (мисалы, кептөөрдү пайда кылуучу козгогучтун уусу дифтерия антитоксини менен жоготулат). Медициналык практикада антитоксиндер антитоксиндүү кан сары суусу түрүндө кептөөр, дизентерия, гангрена, ботулизм, скарлатина жана башка ооруларды дарылоо жана алдын алуу үчүн кеңири колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Аспидогастерлер
Аспидогастерлер (лат. Aspidogastrata) — бүгүлмөлүү курсактар; трематода классындагы жалпак мите курттардын бир классчасы, буларга аспидогастер (лат. Aspoidogaster) уруусу ж.б. кирет.
Химиялык булалар
Химиялык булалар — табигый жана синтет. полимерден алынган була-лар. Аларды өндүрүүдөгү баштапкы сырьёлор түрлөрүнө жараша X. б. жасалма жана синтет. болуп экиге бөлүнөт. Жасалма булалар кээ бир табигый ири мол. массалуу бирикмелер, негизинен цемюлозадан алынат. Жасалма булалар өндүрүүдө целлюлозадан башка ар түрдүү химикаттар: щелочтор, күкүрт к-тасы, көмүртек сульфиди, уксус ангидриди, ацетон жана башка талап кылынат. Жасалма булаларга вискоза, ацетат жана жез аммиак булалары тиешелүү. Синтездик булалар химиялык заводдо алынган ири мол. массалуу бирикмеден (полимерден) даярдалат. Мындай полимердин баштапкы продуктулары болуп ацетилен, а-олефиндер, эки негиздүү кислоталар, диаминдер эсептелет. Бул продуктулар өз учурунда табигый жана нефть менен кошо чыгуучу газдар, таш көмүр чайырынан алынат. Демек, синтет. булалар химиктер колунан гана жаралып, аларга капрон, найлон, нитрон, лавсан, поливинилхлорид, полипропилен жана башка тиешелүү. X. Б. табигый булаларга кошуудан жаны текстиль буюмдары даярдалат, натыйжада буюмдар сапатын жана тышкы көрүнүшүн жакшыртат. X. Б. даярдоо үч стадиядан турат: ийрилүүчү эритмени даярдоо, формага келтирүү, буюмдарды кооздоо. X. б. бырышпайт, формасын жакшы сактайт, ным, жарык, жылуулук таасирине туруктуу келет жана алардан даярдалган кездемелер өтө бышык болуп, табигый буладан арзанчылыгы менен айырмаланат. Ошондуктан X. б. көп өндүрүлүп, табигый жибек, кендир жана жүн ордуна колдонулуп жатат.
Бахчи-Сарай тынчтык келишими (1681)
Бахчи-Сарай тынчтык келишими (1681) - Россия менен Түркия жана Крым хандыгынын ортосунда түзүлгөн убактылуу тынчтык келишими. 1680-ж. 26-августта Россиянын Польшадагы резиденти В. М. Тяпкин, дьяк Н. М. Зотов, украиналык катчы С. Ракович Крымга элчиликке жиберилип, 1681-ж. 13-январда Бахчисарайда 20 жылдык тынчтык келишими түзүлгөн. Анын шартында Россия менен Түркиянын чегарасы Днепр д. боюнча өткөн; Киев, Васильков, Триполье ш., Дедовщина жана Радомышль жерлери Россияга калган. Сол жээк Украина менен Киевдин Россияга кошулушун жана запорожьелик казактардын Россия букарасы болушун Түркия тааныган. Буг менен Днепрдин ортосунда бейтарап зона түзүлгөн. Крым татарлары Днепр ж. б. өзөндөрдүн жээктериндеги талааларда көчүп жүрүү жана аңчылык кылуу үчүн укук алышкан; казактар ж. б. орус калкы Днепрде жана анын куймаларында балык кармоого, туз алууга, аңчылыкка жана Днепрден Кара деңизге чейин эркин сүзүүгө укук алышкан.
Кара-Суу (Алай району)
Кара-Суу (Кара-Суу) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Алай районундагы айыл. Будалык айыл округу составына кирет. Деңиз деңгээлинен 1870 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Гүлчө кыштагынан 18 км чыгыш тарапта. Ош темир жол станциясынан 101 км. Кыштак 1938-жылы негизделген.
Калкы
Калкы - 906 киши ; негизинен мал менен алектенет. Орто мектеп, китепкана, ФАП бар.
Николь Шерзингер
Николь Шерзингер 1978-жылы 29-июнда төрөл­гөн. Николдун апасынын канында орус каны бар. Беш жашынан Николь актёрдук чеберчиликке үйрө­нүү ийриминен сабак алган. Кийинчерээк театралдык окуу жайга тапшырган. Бирок, ыр жүрөгүнө жакыныраак болгондуктан, окуусун таштап, бир топко ырчы болуп орношот. Көп узабай Николь кабыл алынган топ таркап кетет. Дал ошол кезде ийгилик жылоолоп, Николь “Пуссикат Доллс” тобуна чакыруу сунушун алат
Бөбөтөй баатыр
Бөөбөтөй (же Бөбөтай) баатыр - XIX к. белгилүү кыргыз баатыры Тайлактын оң колу аталып, анын жан жөкөрү болгон баатыр. Бөөбөтөй Тайлак өлгөнгө чейин анын ишеничтүү жолдошу катары кызмат кылып, Тайлак өлгөндөн кийин да Тайлактын уулу Осмондун жанында бирге болгон.
Өмүр баяны
Бөбөтөй тууралуу маалыматтарды санжырадан гана жолуктура алабыз. Анын ысымын сактап келе жаткан Тогуз-Торо аймагындагы богожой уруусунун санжырасына карап Бөбөтөйдүн басыз уруусунун ичиндеги кылычтамга уруусунан чыккандыгын айта алабыз. Анын туулган жери белгисиз. Бөбөтөйдүн өсүп жетилиши жана анын Тайлакка кошулушу тууралуу маалымат жок, бирок, ал Тайлакка кошулганында анын оң колу болгонго жетишкен. Саяк кыргыздарынан чыккан Тайлакка Бөбөтөйдөн башка Чыбылдый, Кемпир баатыр, Акбалбан, Эраалы сыяктуу кыргыздын көп урууларынын баатырлары кошулган. Алардын басымдуу бөлүгү саяктан жана басыздардан болот. Тайлактын айланасына чогулган бул баатырлар, анын ичинде Бөбөтай баатыр дагы тарыхтагы болгон окуяларга; Жаңгыр кожо менен бирге Кашкарга кол салганда, кийинчерээк Коконго каршы көтөрүлүштөрдү кылганда жигердүү катышышкан. Кокон хандыгы айла амал менен Тайлакты ууландырганы, кийинчерээк Тайлактын уулу Осмонго даткалыкты бергени белгилүү. Бөбөтай баатыр болсо Осмон датка менен бириккенин Тоголок Молдонун санжырасынан жолуктурсак болот.
Ыраңшоо
Ыраңшоо — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, кытай-калмак балбаны. Сагымбай Орозбаковдун варианты боюнча "Нескара менен Манастын урушу" аттуу окуяда Манас менен жекеге чыгып ажал табат:
Ыраңшоо балбаны
Ыргай найза алганы,
Ага каршы эр Манас
Бир урганда найзаны
Ыраңшоону кулатты.
Генри Дейвид Торо
Торо, Генри Дейвид (1817–1862) – америкалык философ романтик, жазуучу. Торо “транцентенталдык клубдун” мүчөлөрүнө жана клубу негиздөөчүсү Эмирсонго жакын болчу. Торонун философиясынын негизги белгиси – америкалык коомдогу жаңы принциптерге сын берген. “Өз эмгеги менен иштеген эмгекчинин жакырчылыгын”, адамдардын чыгармачыл ийгилигинин жоктугунан деп ой жоруган. Ушул принцибин иш жүзүндө ашырыш үчүн Торо эки жыл бою жалгыздыкта Уолден өкөлүнүн жээгинде жашаган, өзү кара күч эмгеги, балык уулоо, чогултуу менен жан сактаган.
Бөрүбаев, Алтай Асылканович
Бөрүбаев Алтай Асылканович (1950-ж. Талас облусу, Талас р-ну, Караой айылы) - коомдук-саясий ишмер. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Эл өкүлдөр жыйынынын терагасы (2000-жылдан). Физика-математика илиминин доктору (1991), проф. (1992). Кыргыз Респ-нын УИАнын академиги (2000). 1972-ж. КМУну бүтүргөн. КМУУда кафедра башчы, декан, проректор, Кыргыз Республикасынын билим берүү министринин 1-орун басары, Кыргыз мамл. пед. ун-тинде, КМУУда ректор. Жогорку мектептин Эл аралык илимдер академиясынын (1993), Социалдык ж-а пед. ил-нин Россия академиясынын академиги (1995), М. В. Ломоносов атн. Москва мамл. ун-тинин ж. б. жогорку окуу жайларынын ардактуу проф. Кыргызстан Ленин комсомолу сыйлыгынын лауреаты (1981), элге билим берүүнүн отличниги (1983), Кыргыз Респ-нын илимге эмгек сиңирген ишмери (1995), Илим ж-а техника б-ча мамл. сыйлыгынын лауреаты (1998). Геометрия ж-а топология б-ча адис. 100төн ашык ил. эмгек- тин, а.и. 3 монография, 4 окуу китебинин автору.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тарыхы энциклопедия. Бишкек - 2003ж.
Айрым шилтемелер
Алтай Бөрүбаев «Конституцияга ылайык бир адам эки гана мөөнөткө президент болуп шайлана алаарын» эскертти АЛТАЙ БӨРҮБАЕВ: «АКАЕВДИН КАЧЫП КЕТИШИ КЫРГЫЗ ЭЛИН УЯТ КЫЛДЫ» АЛТАЙ БӨРҮБАЕВ: БИЗДЕ РЕВОЛЮЦИЯ БОЛБОЙТ, АГА НЕГИЗ ЖОК АЛТАЙ БӨРҮБАЕВ: «МАМЛЕКЕТТИК БЮДЖЕТ ТУУРАЛУУ МЫЙЗАМ «БЮДЖЕТ ЖӨНҮНДӨГҮ» КОДЕКСТИН НЕГИЗИНДЕ КАБЫЛ АЛЫНЫШЫ КЕРЕК»
Светлана Тихановская
Светлана Георгиевна Тихановская (Пилипчук) (, 11-сентябрь 1982-жыл, Микашевичи (Брест облусу)) — Беларусиялык саясатчы, Беларусь Республикасынын Президенттигине талапкер 2020-жылкы шайлоодо.
Кичи Казыр дарыясы
Кичи Казыр — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чоң Казыр дарыясынын оң жээгинен 12 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Бивер (Оклахома)
Калкы - 1515 киши. Болжолдуу аянты - 3.0 км². FIPS коду — 40-04750.
Видеомагнитофон
Видеомагнитофон - сүрөттөлүштү жана үн сигналдарын магниттик тасмага же компактдискке жазып алып, чогуусу менен телекөрсөтүү программаларынан кайра көрсөтүүчү аппарат. Биринчи В. 1956-ж. америкалык «Ampex Corporation» фирмасы тарабынан чыгарылган. Үй тиричилик видеомагнитофондору 1970-жылдарда пайда боло баштады. Видеомагнитофон кадимки магнитофонго окшош, бирок анда бетине видео жазуу жазыла турган сап түшүрүлгөн эндүү магнит тасмасы (эни 12,7 же 50,8 мм) пайдаланылат. Сүрөттөлүштү коштоочу үн сигналдары видеомагнитофондун кыймылсыз магниттик бөркү менен тасманын бир четин бойлото жазылат. Бөрктүү дисктин айлануусу менен тасманын бирдей синхрондуу жылышы автоматтык жөндөгүч система аркылуу аткарылат.
Эркин Касымов
Касымов Эркин Өмүркулович (1941, Аламүдүн району, Орок айылы) — опера ырчысы, драмалык баритон.
Нундерма-Яха
Нундерма-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Байдарата губасы орун алган. Дарыянын узундугу - 48 км.
Эркин Касымов
Кыргыз ССРинин эл артисти (1987). Кыргызстан Ленин комсомолу (1979), Абдылас Малдыбаев атындагы сыйлыгынын лауреаты (1989). 1969-ж. Москвадагы Чайковский атындагы консерваториянын алдындагы музыкалык окуу жайды бүтүргөн. Андан бери А. Малдыбаев атындагы Кыргыз мамлекеттик академиялык опера жана балет театрында эмгектенип келе жатат. 1980-жана башкалар Бейшеналиева атындагы искусство институтунун вокалдык бөлүмүн профессор С. Кийизбаеванын классында бүтүргөн. "Манас" операсынан Манастын,"Айчүрөк" операсынан Семетейдин партиясын аткарган.
Нундерма-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Карыз милдеттенмеси
Карыз милдеттенмеси – кредит (зайым) алууда зайым берүүчү тарабынан кредит алуучуга берилген документ. К. м-де кредит өлчөмү менен аны жоюу мөөнөтү көрсөтүлөт. Ал документ боюнча, зайым алуучу кредитти (зайымды) белгиленген мөөнөттө төлөп берүүгө милдеттенет, а кредит берүүчү ал мөөнөт ичинде кредит алуучудан талап кылууга укук алат. К. м-нин түрлөрү: вексель, зайым облигациясы, келишим, кредиттик макулдашуу ж. б. у. с.
Канн конференциясы (1922)
Канн конференциясы (1922) - Антантанын Жогорку советинин 6-13-январда Канн шаарында (Франция) өткөрүлгөн конференциясы. Ага Бельгия, Улуу Британия, Италия, Франция, Жапониянын өкүлдөрү, ошондой эле Германиянын өкүлү, Репарация комиссиясынын (Германия жана анын союздаштарынын мойнуна коюлган репарациянын өлчөмүн жана аны өндүрүп алуу жолдорун аныктоо үчүн 1919-ж. түзүлгөн) мүчөлөрү жана АКШнын байкоочусу катышкан. Канн конференциясы Генуя конференциясын даярдоо этабы болгон. Канн конференциясы Генуяда европалык бардык өлкөлөрдүн экономикалык жана финансылык конференциясын өткөрүү жөнүндө резолюция кабыл алып, анын күн тартибин белгилеген жана 6 параграфтан турган негизги шарттарды иштеп чыккан. Ал шарттардын биринде ар бир улут өзү каалаган тигил же бул системаны кабыл алуу укугуна ээ боло тургандыгы көрсөтүлгөн. Буга В. И. Ленин чоң маани берген, анткени, ал жеке менчик системасынын бүтүп баратышын моюнга алуу менен коммунисттик системанын тең укуктуулугуна макул болуу эле. Башка өлкөлөр менен Экономикамикалык байланышты түзүү саясатын кубаттаган Совет өкмөтү Генуя конференциясына катышууга дароо эле макул болгон.
Ак-Булак (Сузак району, Кыз-Көл айыл аймагы)
Ак-Булак — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы айыл. Кыз-Көл айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 166 киши (2009-жылы).
Баш (анатомия)
Баш (анатомия) - адам жана жаныбарлардын денесинин жогорку же алдыңкы бөлүгү. Анда борбордук нерв системасы, сезүү органдары, тамак сиңирүү, демалуу системаларынын алдыңкы бөлүктөрү жайгашкан. Баштын жайгашуусу менен кыймылы ар бир класстагы жаныбарларда түрдүүчө. Балыктар, жерде-сууда жашоочуларда кыймылсыз, ал эми сүт эмүүчүлөрдө, канаттууларда, сойлоочуларда моюн омурткалары болгондуктан, кыймылдуу келип, туш-тарабын кароого (киттен башкасы) жөндөмдүү. Көпчүлүк курттарда баш бөлүк деп аталат, анткени башы тулкусунан бөлүнбөйт. Адамдын башы башка жаныбарлардыкынан айырмаланып өзгөчө өөрчүгөн кыймылдуу биринчи моюн омурткасы (атлант) менен бириккен.
Рианна
Рианна(англ Rihanna, толук аты Робин Рианна Фенти, англ Robin Rihanna Fenty) - Жаштардын сүйүктүү ырчысы болгон. Рианнанын толук аты Робин Рианна Фенти. Ырчы 1988-жылы 20-февралда Вест-Индиядагы Барбадос аралында төрөлүп, балалыгы ошол аралда өткөн. Атасы Рональд Фенти Барбадос аралынын тургуну болгону менен анда ирланддык кан бар. Апасы Моника Түштүк Америкада жайгашкан Гайана мамлекетинде төрөлүп-өскөн. Рианнанын чыгармачылык шыгы мектепте окуп жүргөндө эле байкалган. Өзү окуган мектепте өткөн конкурстарга активдүү катышып, “Сулуулук жана талант” конкурсунун жеңүүчүсү болууга да жетишет. Айтор, ыр-бий жагынан шыгы бар окуучулардын катарында жүрүп, дайыма ырчы болууну кыялданып келсе да, кыялдануусу турмушта иш жүзүнө ашат деп эч ойлогон эмес. Качан гана Нью-Йорктон келген Эван аттуу продюсер Рианнанын ырдаганын бир кечеден угуп жактырып калып, бирге иштешүүнү сунуш кылганда болочок ырчыда үмүт пайда болот. Жаш кыздан мыкты ырчы чыгаарына көзү жеткен Эван аны Нью-Йоркко чакырат. Рианна продюсердин сунушун ойлонбостон кабыл алып, 2005-жылы Барбадостон Нью-Йоркко келет. Ошол күндөн тартып болочок жылдыз ырчылык карьераны баштоого бел байлайт. Нью-Йоркко келгенде анын чыгармачылыкка болгон кызыгуусу күндөн-күнгө күч алып, аз убакыттын ичинде Эван менен чогуу бир канча ырларды жаздырат. Анын ырларын көпчүлүк жакшы кабыл алып, аз-аздан өз күйөрмандарына ээ боло баштайт. Өзгөчө, ырчынын алгачкы “Pon De Replay” аттуу ыры ийгиликтүү жаралат. “Эван жана анын жубайы Карлга абдан ыраазымын. Бул адамдарга жолукпаганымда кыялымда гана ырчы болуп жүр­мөкмүн” дейт бийкеч өз сөзүндө.
ИЙГИЛИККЕ КАДАМ
Ошентип, үнүнө келишимдүү келбети төп келген аренби ырчысы аз убакыттын ичинде эле эл алдына суурулуп чыгып, музыка дүйнөсүндө Рианна аттуу ысым пайда болот. Аты чыга баштаганынан көп өтпөй, Рианна бир канча үн жаздыруучу компаниялардын президенти болгон миллионер рэппер, белгилүү ырчы Бейонстун жигити Жей Зинин кабыл алуусунда болот. “Жей Зи менен биринчи жолукканымда өңүмдө көрүп жатканыма ишене албай толкунданганым эсимде ”дейт ырчы. Жей Зи Рианнанын ырларын угуп көрүп, анын ырчылык жөндөмдүүлүгүнүн жогору экенин байкап, иштешүүгө макул экенин билдирет. Ошол күндөн тартып Рианна Жей Зи менен иштешип, анын үн жаздыруучу студиясында ырларын жаздыра баштайт. Жей Зи да таланттуу кызга колдоо көрсөтүү­дөн баш тартпайт. Анын “SOS” деген ыры чыгаары менен хит-параддардын алдыңкы орундарын ээлеп, түнкү клубдардан, күйөрмандарынын машиналарынан жаңыра баштайт. Ырчынын дал ушул ыры “Nike” деген компаниянын рекламасында жаңырат. Андан көп өтпөй “Music Of The San” деген альбому жарыкка чыгып, миллион нуска менен дүйнө жүзүнө тарайт. Аталган альбом ырчынын популярдуулугун бир канча тепкичке көтөрөт. Ал эми экинчи романтикалуу “If Its Loving That You Want”аттуу ыры да хит ырлардын катарынан орун алат. Өзгөчө “You Don’t Love Me No,No,No” деген романтикалуу ыры көпчүлүктүн жүрөгүнөн түнөк табат. Ырчынын үнүнө гана эмес, келишимдүү мүчөсүнө да кызыккандардын саны көбөйөт. Белгилүү компаниялардан ырчыга рекламалык роликтерге тартылуу сунуштары түшө баштайт.
ЖАШ АТААНДАШ
Рианна менен Бейонстун келбеттеринин окшоштугунанбы, айтор, Рианнаны өз мекенинде “жаңы Бейонс” деп айтышат. Ошондой эле “Жей Зи менен жаңы чыгып келаткан жылдыздын ортосунда өзгөчө мамиле бар, Рианна Бейонстун атаандашы” деген да айрым сөздөр айтылып келген. “Жей Зи менен Рианнанын мамилелери жөнүндө эмне айта аласыз?” деген журналисттердин суроосуна Бейонс: “Рианна менен Жей Зинин ортосунан чыгармачылык мамиледен башка эч нерсе байкаганым жок. Анан дагы Рианна өтө жаш. Ошондуктан, мен аны атаандашым катары эсептебейм” деп жайдары гана жооп берген. Ал эми Рианнанын кумир туткан ырчы айымдарынын катарында Бейонс да бар экенин айта кетсек ашык болбос. Жылдызы жанып турган ырчынын алдыда киноактриса болуу максаты бар. Ага бир канча белгилүү режиссёрлордон сунуштар түшүүдө.
Жарбутак (Камсака куймасы)
Жарбутак (Джар-Бутак) — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Камсак дарыясынын оң жээгинен 59 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Рианна
НИКОЛЬ МЕНЕН БИР САХНАДА
Жаркынай Нусубалиева, www.super.kg - веб сайтынан алынды
Жарбутак (Камсака куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Ириклинск суу тармагынан Орск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Орусиянын ички иштер министрлери
Макалада ОФ ИИМ, ССРС ИИМ, Орусиянын Убактылуу Өкмөтүнүн жана Орусия империясынын ички иштер министрлигинин башкаруучуларынын хронологиялык тизмеси көрсөтүлгөн.
ОССФР ички иштер эл комиссариаты
Эл комиссарлар:
1930—1934 жж. — бардык республикалык ИИЭКлар жоюлуп, алардын функцияларын жарымын ССРС ЭКСинин алдындагы БМСБге, жарымын Юстиция Эл Комиссариатына өткөзүшкөн.
ИИЭК (ИИМ) ССРС
1960—1966 жж. — ССРС ИИМи болгон эмес. ОССФР жана башка союздук республикалардын коомдук тартибин сактоо министрилиги болгон.
Канкор чымындар
Канкор чымындар (Hippobosci- dae) - чымындар тукуму. 150дей түрү бар. Бардык жерде кездешет. Денеси көбүнчө сөлпүк, уз. 4-10 мм, башы тоголок. Сүт эмүүчүлөр менен куш канын сорул, кээде адамды чагат. Ургундай кой менен жылкыга мителик кылат. Малдын эти кычышат, жүнү түшөт, арыктайт, кунардуулугу төмөндөйт, күч алса жаш козулар өлүм-житимге учурашы мүмкүн. Күрөшүү чаралары: 0,5%түү креолин, полихлоропинен эмульсиясы, 0,25% түү хлорофос эритиндиси колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Шалап (Чумыша куймасы)
Шалап — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чумыш дарыясынын сол жээгинен 399 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 48 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынын Томго кошулган куймасына чейинки бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Но пасаран
Но пасаран (, — «Алар өтпөйт») — өз оюнда жана позициясында бекем туруу жана коргоо үчүн колдонулган саясий ураан.
Катал
Катал —топоним. Кытайга чалгынга бара жаткан Алмамбет: "Каталдын кара бели бар, Каңгайдын калың эли бар" (Сагымбай Орозбаков, 4. 217),— деп душман жерин Манаска тааныштырганда эскерилет.
Карыз талабы
Карыз талабы – төлөмөрдүн карызын камсыздоочуга төлөөнү талап кылган төлөм документи.
Башат
Башат - булактын синоними. Бирок, географиялык түшүнүк катары анын эки мааниси бар: 1) таштуу кургак жерден чыккан булак же «таш булак». Мындай булактардын суусу көбүнчө чыккан жеринен алыска жетпей жерге сиңип кетет; 2) суу башы, дарыянын башталган жери. «Башат» Кыргызстандын аймагындагы топонимдердин бир компоненти катары көп учурайт: Ак башат, Таш башат, Улар башат, Шоро башат ж. б.
Кийиз жасоо
Ала кийизди ата-бабаларыбыз биздин заманга чейин эле колдонуп келишкен. Анын жасалуу ыкмасы атадан балага өтүп отуруп, бүгүнкү күнгө чейин жетти. Ал тургай азыркы учурда заманбап килемдерге караганда кылдаттык менен сапаттуу тигилген туш кийиздер көбүрөөк баалана баштаса, көпчүлүк ала кийиз, шырдактарды да кеңири колдонушууда. Демек, учурда кийиздерге болгон суроо-талап жогору.
2-кадам – Боёкко салу Боёкко салынуучу жүн ак койдун жүнү болууга тийиш. Жуулган жүн кургатылган соң ала кийиздин бетине оймо-чийме, сүрөттөрдү түшүрүү үчүн боёкко салуу керек. Алгач жүндү таразага тартып алабыз. Болжол менен бир килограмм жүнгө 100 грамм боёк сарпталат. Казанга сууну кайнатып, ага биринчи боёкту салабыз да, ал толугу менен сууга аралашканча күтө турабыз. Эми боёк сууга туз, сода, уксус кошуп, жүндү казанга салып, аны жарым сааттай кайнатабыз. Казан кайнап жаткан учурда жүндү таяк менен 5-6 жолу которуу керек. Жүн боёлгон соң аны чыгарып, жайып кургатабыз.
3-кадам – Кийиз жасоого киришүү Эми күнөс жерге алдына таарды таштап, токулган чийди жайып, анын үстүнө акырындык менен жүндү кабаттап, тегиздеп сала баштайбыз. Астына бир кабат жүн тегиз төшөлгөн соң үстүнө боёлгон жүн менен сиз каалаган оюуларды, сүрөттөрдү түшүрө берүүгө болот. Айта кетүүчү нерсе, чоңдугу орточо кийизге болжол менен 8-10 килограмм жүн кетет.
4-кадам – Тебүү Чийге жүндү толук жаткызып, сиз каалагандай формадагы жана түстөгү кийиздин болжолдуу көрүнүшүнө ээ болгондо анын бетине майда тешиктери бар идиш менен самындуу кайнак суу куюп, чийге оройбуз. Чийге оролгон кийизди арчындалган аркан менен бекем байлап, маал-маалы менен ысык суу куюп, 1 сааттай күч менен ары-бери тепкилөө кажет. Бул учурда жүн кирип, бири-биринен ажырагыс абалга келет. Андан соң кийизди чийден ажыратып, анын четтери тегиз тартып, андан да бекемирээк болушу үчүн айымдар жарым сааттан кем эмес убакыт улам кайнак суу куюп, самын сүртүп, билектери менен басышат. Ошондон кийин гана кийиз даяр болуп, аны муздак суу менен чайкап, жайып кургатууга болот.
«Кодекс куманикус»
«Кодекс куманикус» — кумандардын (кыпчактардын) 82 барактан турган кол жазма китеби. Эски готикалык арип менен жазылган. Байыркы нускасы Венециядагы Марк олуянын чиркөө китепканасында сакталган. Автору жана жазылган жери белгисиз. 13-кылымдын аягы—14-кылымдын башында түштүк орус талаасын, Крым аймагын мекендеген кыпчактардан жыйналган маалыматтардын негизинде жазылган деп болжолдоого болот. Эмгек эки бөлүктөн турат: 1) латынча-фарсча-куманча сөздүк; 2) христиан дининин пайдасы жөнүндө баяндамадан, куман тилинин латынча жазылган кыскача грамматикалык очеркинен жана сөз тизмектеринин немисче котормолорунан турат. «Кодекс куманикустун» куман (кыпчак) лексикасы бар бөлүгү француз, латын, немис тилдерине которулуп, 4 жолу (1828-ж. Парижде, 1880-ж. Будапештте, 1884-ж. Петербургда, 1942-ж. Копенгагенде) басылып чыккан. 1972-ж. кол жазма биринчи ирет Казак ССР ИА тарабынан басмага даярдалган жана түрк тилдеринде сүйлөгөн элдердин тарыхын, этнографиясын, адабиятын жана тилин изилдөөдө баалуу маалымат берет.
Каткалаң
Каткалаң —Сайкалдын атасы Карачанын ылакап аты, к.Карача.
Видeотeлeфон
Видeотeлeфон - сүйлөшкөндөрдүн үнү менен кошо экран аркылуу өңүн көргөзүүчү байланыштын түрү. Видeотeлeфондун кабыл алуучу бөлүгүндө кинескоп, берүүчү бөлүгүндө телекөрсөткүч түтүк видикон болот. Экранда сүрөт ак-кара түстө көрсөтүлүп, сүрөттүн өлчөмү 25х37ден 50x75 ммге чейпн жетет. Видeотeлeфон шаар аралык телефон станциясынын атайын жабдылган сүйлөшүү пункттарына орнотулат. Телефон байланышынын бул түрү сүйлөшүү убагында сүрөттөрдү, чиймелерди жана схемаларды көрсөтүүгө мүмкүндүк берет.
Жалкы канат түлкүбалык
Жалкы канат түлкүбалык (лат. Aspidophoroides monopterygius) — түлкүбалыктардын бир түрү.
Аммала дарыясы (Чулым куймасы)
Аммала (Бобровка) — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чулым дарыясынын оң жээгинен 1487 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Каникул
Каникул (Латын тили caniculae - жылдын эң ысык учуру) –
Аммала дарыясы (Чулым куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Каникул
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Аммала дарыясы (Чулым куймасы)
Тышкы шилтемелер
]
Кыргыз Республикасы — динге негизделбеген мамлекет.
Дүйнөдө мамлекеттик идеологиясы динге негизделген өлкөлөр бар, атап айтканда — Ислам республикалары. Аларда коомдук жана мамлекеттик турмуш шариятка негизделип, андан тышкары ой-пикирлерди айтууга жана башкача жашоого тыюу салынган. Мазмуну боюнча андай мамлекеттердеги режимди тоталитардык режим деп атасак жаңылышпайбыз. Биздин мамлекет коммунисттик идеологияны туу кылган тоталитардык режимдүү мамлекеттин алкагынан чыгып, эркин өлкөнү курууну максат кылып койгондуктан мындан ары динге негизделген режимди курууга жол бербөө үчүн, Конституциябызда бул жобо атайын белгиленген. Аталган жобону бекемдөө үчүн Конституциянын 8-статьясында дин жана диний расмийлер мамлекеттен ажыратылгандыгы, диний негизде саясий партияларды түзүүгө жол берилбестиги, диний уюмдардын саясий максаттарды жана багыттарды көздөбөөсү көрсөтүлгөн. Ошону менен бирге адамдарга туткан динине, диний ишенимине карап ыдык көрсөтүүгө, укугунун жана эркиндигинин кысымга алынышына тыюу салынып, каалаган динди тутууга эркиндик берилген.
Гей-Люссак мыйзамы
Гей-Люссак мыйзамы – реакцияга кирген буу же газ абалындагы заттар көлөмдөрү өз ара жана реакциянын натыйжасында пайда болгон газ абалындагы продуктулар көлөмдөрүнө анча чоң эмес бүтүн сандар катарында катышат. Мисалы, 1) суу пайда болгондо 2 г суутек 22,4 л көлөмдү, ал эми 16 г кычкылтек 11,2 л көлөмдү ээлеп, алардын көлөмдөрүнүн катышы 2:1 барабар. Пайда болгон суу буусунун саны 18 г же 22,4 л барабар. 2) суутек хлоиди пайда болгондо 1 г суутек ( 11,2 л) 35,46 г хлор менен (11,2 л) кошулат да, алардын көлөмдөрүнүн катышы 1:1 болуп, пайда болгон HCL массасы 36,46 г барабар болот.
Эки гривна
Эки гривна — Украинанын акча бирдиги.
Карызга алуунун атайын укуктары
Карызга алуунун атайын укуктары (СДР) – (англ. Spesial Drawing Rights, SDR  ) – Эларалык валюта фондуна мүчө өлкөлөрдө колдонулуучу акчалай бирдик; валюта корлорун түзүүгө мүмкүнчүлүк берүүчү аспап-каражат. 1974-жылдын 1-июлунан тартып, СДРдин капиталисттик өлкөлөрдүн 16 маанилүү валюталарына карата орточо таразаланган кыйыр наркын алардын бааларынын күндөлүк кыймылдары жөнүндөгү маалыматтардын негизинде ЭВФ аныктайт (валюталардын бул жыйындысында АКШ долларынын салыштырма салмагы 33 пайызды түзөт).
Химиялык мыйзамдар
Химиялык мыйзамдар ― бир эле убакта эки окумуштуу, фр. химиги А. Лавуазье (1770-жылы) жана орус окумуштуусу М.В. Ломоносов (1760-жылы) тарабынан ачылган химиянын негизги мыйзамы болуп материянын сакталуу мыйзамы эсептелет: бардык химиялык айланууларда «реакцияга катышкан заттар массалары реакциянын натыйжасында пайда болгон продуктылар массаларына барабар». Бул мыйзамды бүткүл жаратылышка карата колдонсок төмөнкүдөй аныктама келип чыгат: материя бардан жок болбойт, жоктон пайда болбойт, бир формадан экинчи формага гана өтүп турат. Бирок кээ бир учурларда, мисалы, өтө кичине жана өтө тез кыймылдагы материянын бөлүктөрү менен байланышкан радиоактивдүү кубулуштарда көп сандагы жылуулук энергиясы бөлүнүп чыгып, массанын азайышы бир кыйла чоң мааниге ээ болот. Бул учурда байкалган материянын жок болушу массасыз материядагы кубулуштар эсебинен эфирде ишке ашат.
Курам туруктуулук мыйзамы – химиялык бирикмелер курамына кирген бардык заттар өз ара белгилүү массалык катышта болушат. Мисалы, суу пайда болгондо суутек бир массалык бөлүгү кычкылтек сегиз массалык бөлүгү менен кошулат. Эгерде бул газдар бири ашыкча алынган болсо, суу пайда болгондон кийин ошол газ ашыкчасы эркин абалында калат.
Эселик катыш мыйзамы – бири-бири менен сан жагынан ар түрдүү курамдагы бир нече химиялык бирикмелер пайда кылган заттар өз ара эселик катышта болушуп, алар бири-бири менен бүтүн сандар катары катышат. Мисалы, суутек кычкылтек менен сууну жана суутек пероксидин пайда кылат. Сууда суутек 1 массалык бөлүгүнө кычкылтек 8 массалык бөлүгү туура келет, ал эми суутек пероксидинде–16. Ошентип суутек бирдей массалык бөлүгү менен кошулуучу кычкылтек массалык бөлүктөрү өз ара 8:16 же 1:2 катышта болот.