cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Липка (Тура куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тура дарыясы Тагил дарыясынын куюлушунан Тагил дарыясы, Ница дарыясы жана Пышма дарыясы дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Атлас (географияда)
Атлас, Географиялык атлас - Географиялык карталардын өзүнчө том болуп чыгышы же бир папкага бириктирилген барактардын системалуу жыйындысы, мисалы, географиялык атлас.
Параметрит
Параметрит — жатын айланасындагы клетчатканын сезгениши.
Атлас (географияда)
Тарых
Байыркы грек окумуштуусу Клавдий Птолемейдин (2-к.) географиялык карталар жыйнагы кийинки географиялык атластардын түзүлүшүнө негиз болгон. «Атлас» деген атты (легенда боюнча асман глобусун биринчи болуп жасаган Ливиянын мифтик королу Атластын ысмынан) 1-жолу 1592-ж. картограф Меркатор колдонгон. 16-кылымдын аягында атайын даярдалган алгачкы атластар басылып чыга баштайт. Алардын ичинен Л. Вагенардын деңиз навигация карталарынын 2 томдук жыйнагы (1584-85) белгилүү. 17-кылымда атластар көбүнчө Голландияда даярдала баштайт. 1701-ж. С. Ремезов 1-орус географиялык атласы «Сибирдин чийме китебин» түзөт. 18-кылымда атлас түзүү Париж, Петербург, Берлин ИАларында көрүнүктүү орунду ээлеген. 19-кылымда тематикалык атластар пайда боло баштайт. Географиялык атластын төмөнкүдөй түрлөрү бар: камтыган аймагына карата дүйнө жүзүнүн, айрым өлкөлөрдүн жана облустардын атластары; мазмуну боюнча жалпы географиялык карталардын атласы, тематикалык карталардын тармактык атластары (мисалы, климаттык, геологиялык, Дүйнөлүк океандын); көптөгөн өзара байланышкан кубулуштардын (мисалы, Дүйнөлүк океандын климаты менен океанографиясынын) же көрсөтүлгөн аймакка толук мүнөздөмө берүүчү комплекстүү атластар; арналган максатына карай илимий-маалымат наама, крайтаануу, окуу, туристтик, жол катнашы жана башка атластар. Дүйнөлүк атластардын ичинен сов. атластар айрыкча баалуу: Дүйнө жүзүнүн атласы (1954, 1967, 1999); Дүйнө жүзүнүн физ.географиялык атласы (1964); Деңиз атласы (4 томдук, 1950-63); Дүйнө элдеринин атласы (1964); Антарктика атласы (1966-69) жана башка Башка өлкөлөрдө түзүлгөн атластардан Дүйнө жүзүнүн оксфорд экономикалык атласы (1965) көрүнүктүү орунда. Көп өлкөлөр өз калкын, экономикасын, мадабиятын, табиятын чагылдырган жана тармактык атластар түзгөн. Өзгөчө мааниге СССРдин климаттык атласы (1960-63), эл-аралык дүйнө атласы (2003) менен мамлекеттердин, крайлардын, облустардын атластары илимий практикалык жана жалпы маалымат алууга өтө пайдалуу түзүлгөн. Кыргызстандын алгачкы атласы 1987-ж. жарык көргөн.
Липка (Тура куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Параметрит
Пайда болуу себептери
Аборт жана төрөт мезгилинде жыныс органы жабыркаганда, ошондой эле сезгенүү процессинде пайда болот. Бул учурда жатын тегерегиндеги клетчаткага, көтөн чучукка, табарсыкка оору козгоочу микробдор түшүп, параметритти пайда кылат.
Мында дене ысып, ичтин төмөн жагы ооруйт. Параметрит катуу кармаган учурда врачтын жардамы менен убагында дарыланбаса пайда болгон ириң (ириңдүү параметрит) жанаша жаткан орган жана ткандарга тарайт, ал тургай канга өтөт.
Жаңы Краснояр (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Жаңы Краснояр — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Краснояр айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 456 киши. Почта индекси — 453153, ОКАТО коду — 80249844001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кеңеш (сенат)
Кеңеш (сенат) - Байыркы Рим империясынын доорунан бери колдонулуп келе жаткан бул термин эки палаталуу парламенттик системада «жогорку кеңешти» билдирүү үчүн колдонулат. мамлекеттерге карай кеңеш деген термин ар түрдүү болуп өзгөрүшү мүмкүн. Мисалы, Түркияда мамлекеттик Кеңеш, АКШ менен Францияда Сенат, Германияда Бундестаг, Англияда Лорддор Палатасы деген аттар менен белгилүү. Кеңеш түрүндө түзүлгөн парламенттик системада депутаттар үчүн ар кандай шарттар колдонулат. Булардын негизгилери сенаторлор белгилүү жаштан ашпаган болушу жана белгилүү деңгээлде билими болушу керек. Жогорку Кеңештеги депута тардын саны дайыма эл өкүлдөр жыйынындагы депутаттардын санынан аз болот.
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Посалака-Кы дарыясы
Посалака-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Мотыль-Кы дарыясынын сол жээгинен 13 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Аддитивдик
Мисалы: көлөмдүн аддитивдиги бүтүн нерсенин көлөмү аны түзүүчү бөлүктөрдүн көлөмдөрүнүн суммасына барабар экендигин көрсөтөт. Адиттивдик касиетке сызыктын узундугу, беттин аянты, физикалык нерсенин массасы ж. б. ээ болот.
Колдонулган адабияттар
Extensive Größe Εκτατική μεταβλητή Propiedades intensivas y extensivas Extensivité - intensivité גדלים אקסטנסיביים ואינטנסיביים Intenzív mennyiség Extensieve grootheid Intensiv eigenskap Zmienna ekstensywna Propriedades extensivas Ekstenzivna količina
Stuck in a Moment You Can't Get Out Of
"Stuck in a Moment You Can't Get Out Of" (кырг. Көз ирмемден чыга алгыc болуп калдың") - ирландиялык U2 рок-тобунун ыры, All That You Can't Leave Behind альбомундагы төртүнчү сингл. Композиция "Дуэт же топ менен мыкты вокалдык поп-аткаруу" номинациясында "Грэмми" сыйлыгын алган. Ырды айырмалоочу өзгөчөлүктөр: госпел манерасындагы обон жана лирикалык гитара партиясы. Бононун айтымында, досу Майкл Хатченс менен өз жанын кыюу жөнүндөгү ойдон чыгарылган маек ырдын концепциясынын пайда болушуна илхам болгон.
Мамеев, Төлөгөн
Мамеев, Төлөгөн – акын. Кара-Кулжа районунун Шаркыратма айылында 1938-жылы 12-майда туулган. Ал Оштогу педагогикалык окуу жайын 1955-жылы бүтүрүп, башталгыч класстын мугалими болуп эмгек жолун баштаган. 1957–1958-жж. райондук «Коммунизм үчүн» гезитинин жооптуу катчысы болуп иштеп, 1958–1963-жж. Кыргыз мамлекеттик университетинин журналисттик бөлүмүндө окуган. 1963–1965-жж. орто мектепте орус адабияты жана кыргыз адабияты боюнча мугалим, 1965–1970-жж. Өзгөн райондук «Октябрь Туусу» гезитинин жооптуу катчысы, 1970–1971-жж. республикалык «Ленинчил жаш» гезитинде, 1971–1993-жж. «Кыргызстан маданияты» гезитинде поэзия секциясынын башчысы болуп иштеген.
1994–1996-жж. «Мурас» журналынын бөлүм редактору, 1996–1998-жж. саясий коомдук «Мээнет» гезитинин башкы редактору болуп иштеген.
Т.Мамеев С.Есениндин, Ю.Лермонтовдун, Г.Лорканын, Абайдын чыгармаларын которгон.
Анын ырлары орус, казак, өзбек, алтай ж.б. тилдерде жарык көргөн.
Т.Мамеевдин журналист катары макалалары, очерк, фельетондору жарык көргөн. Комсомолдун 50 жылдыгынын конкурсунун жеңүүчүсү, ВЛКСМдын, Кыргызстан ЛКЖС БКнын Ардак грамоталары менен бир нече жолу сыйланган.
Залесская Лала
Залесская Лала (Лала Залесная, Залесная) — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Луза дарыясынын оң жээгинен 89 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 101 км.
Мамеев, Төлөгөн
1986-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү.
2000-жылы «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер» деген наам берилген.
Залесская Лала
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мамеев, Төлөгөн
Кыргыз тилинде
Ажайып дүйнө: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1975. – 66 б.
Жүрөктүн ыры: Ырлар. – Ф.: Адабият, 1989. – 71 б.
Кызыл таң: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1983. – 88 б.
Менин жазым: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Мектеп, 1981.
Ата-журт ажары: Ырлар. – Б., 2000. – 204 б.
Тоолор менен сүйлөшүү. – Б.: Бийиктик, 2005.
Актөр, тоо
Актөр, тоо – Кичи Алай кырка тоосунун чыгыш айрыгы. Түндүгүнөн Талдык, Кумбел тоолору, чыгышынан Гүлчө өрөөнү, батышынан Кичи Алай, түштүгүнөн Каракол тоолору жана Кумбел ашуусу менен чектешет. Узундугу 50 км,  эң жазы жери 11  км. Орточо бийиктиги 3760 м, эң бийик жери 4503 м (Кумбел ашуусунун түштүгүндө). Негизинен палеозойдун акиташ тектеринен түзүлгөн.
Батыш жана борбордук бөлүктөрү зоокалуу. Чокуларын «түбөлүк кар», түндүк капталдарын майда мөңгүлөр ээлейт. түндүкчыгышты карай капталдары жантайыңкы тартып, кырлары жок сымал формага өтөт. Жылгаларында шагылдар, ири таш сыныктары көп кездешет. түштүк капталдары тик, кыска жана борчуктуу, түндүгү узун келип, фирн талаалары ээлейт. Тоодо Актөр, Кумбел, Кошбел ашуулары бар. Негизинен бийик тоолуу альп шалбаалуу талаа, талаа (3200–3600 м бийиктикте) жана гляциалдыкнивалдык (3600–4000 м) ландшафт алкактары мүнөздүү.
Кутубаштар
Кутубаштар (лат. Cubiceps) алабуга балыктарынын бир уруусу, буларга кадимки кутубаш (лат. C. gracilis) кирет.
Лас Вегас (Нү-Мексико)
Лас Вегас (Нү-Мексико) (Las Vegas) — Нү-Мексико штатынын San Miguel округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 14565 киши. Болжолдуу аянты - 19.5 км². FIPS коду — 35-39940.
Ачка болуу
Суусуз жана минералсыз Ачка болууга жаныбарлар менен адамдар айрыкча чыдамсыз келишет. Денедеги суу 10- 20%, жалпы салмак 30-40% ке аванса, организмдин жашоосу токтолот. Адам карандай суу ичип ачка жүрсө, 40-75 күн чыдайт. Кыска убакытка Ачка болуу айрым жугуштуу жана психикалык оорулар менен ооруган учурда байкалат. Толук эмес Ачка болууну дарылоодо колдонуу байыртадан белгилүү.
Шарль Бодлер
Бодлер Шарль Пьер (9.4.1821, Париж 31.8.1867, ошол эле жер) француз акыны жана жазуучу. Француз символизмине чыйыр салган. Чыгармалары 1840-жылдын орто ченинен жарыялана баштаган. Ал Э. Понун «Жасалма бейиш» (1860) китебин которгон. Ошондой эле романтикалуу живопись жөнүндөгү сериялардын, күндөлүк дептерлердин, «Сыр ачкан жүрөк» (185566), «Каргашалуу гүлдөр» (1857), «Кара сөздөгү ырлар» (1869), «Париждеги маанай чөгүү» аттуу чыгармалардын автору. Аталган чыгармаларында Бодлер коомдогу зомбулук менен наадандык сыяктуу терс көрүнүштөрдү ачып берген. 19-кылымдын аягы 20-кылымдын башында модернизмдин алгачкы жышааны катары маданий чөйрөдө аны «каргыш тийген акын» деп аташкан. Романтизмдин элементтерин бириктирүү менен катар символизмдин негизинде «Парнас» мектебин ачкан. Бодлер романтикалык поэзияны өркүндөтүүдө үн менен ыргакты айкалыштырууда өзгөчө басым жасаган. Анын чыгармаларын П. Ф. Якубович, И. Ф. Анненский, В. Я. Брюсов, Вяч. И. Иванов, жана башка орус тилине которгон.
Паранефрит
Паранефрит — бөйрөк майдын сезгенип, ириңдеши.
Түрлөрү
Паранефриттин эки түрү бар.
Гейлинкс, Арнольд
Гейлинкс, Арнольд (1624–1669) – голландиялык философ. Лёвен университетинде билим алган жана философия кажердасын жетектеп турган. Католик дининен реформисттик ишенүүгө өткөндөн кийин Декарттын дуализмин негизге алып, клерикалдык жана схоластикалык ой жүргүртүүгө каршы күрөшкөн. Окказионализмдин негиздөөчүсү. Бул окууга ылайык, руханий процесс тийиштүү денелик процесстин башталуусу үчүн козгоочу, түрткү болуучу нерсе, ал эми денелик процесс тийиштүү психикалык процесстин башталуусуна түрткү болот. Кандайдыр бир процесстин башталуусу Кудай тараптан чакырылат. Биз бул окуялардын көрүүчүсү эле болгондуктан (анткени биз рух жөнүндө билгенибиз аз, дене жөнүндө – андан аз, ал эми алардын өз ара аракеттенишүүсү жөнүндө – баарынан аз), акыры боло турган ишке кыңк этпей моюн сунушубуз керек деген пикирди айткан.
Сыдыкова, Кален Султангазиевна
Кален Султангазиевна Сыдыкова (1958-жылынын 25-январы, Жумгал районунун Чаек айылында туулган) - жазуучу, журналист. = Өмүр жолу = 1982-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин журналистика факультетин бүтүргөн. 1983–1991-жж. Кыргызстан КП БКнын алдындагы партиянын тарыхы институтунун Башкы редакциясында редактор, илимий, улук редактор, 1991–1994-жж. Кыргыз Мамлекеттик телерадио компания-сында башкы редактор, 1994–1995-жж. Эл аралык «Чар тарап» гезитинин башкы редактору, 1996–2006-жж. Кыргыз Республикасынын Президенттик администрациясында сектор башчы, Президенттин Иш башкармалыгында бөлүм башчы, Иш башкаруучунун кеңешчиси болуп иштеген. 2006-жылдан Кыргыз Республикасынын Китеп палатасынын директорунун орунбасары болуп иштейт. Алгачкы «Бак тиктик» деген этюду 1972-жылы Жумгал райондук «Де-милге» гезитине чыккан. 500дөн ашык публицистикалык-аналитикалык макалалардын автору. Анын алгачкы «Кайрылуу» аттуу китеби 1988-жылы жарык көргөн. 1988-жылдан СССР Журналисттер союзунун мүчөсү. 1991-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. Бир нече илимий китептерди кыргызчага которгон. Айрым чыгармалары түрк, өзбек, казак ж.б. тилдерге которулган. Кален жөнүндө 250дөн ашык изилдөөлөр, мака-лалар, ага арналган ырлар, окурмандардын түрдүү пикирлери бар. Журна-листтер союзунун лауреаты. Журналисттик бир нече сыйлыктын ээси. Ко-омдук ишмер. Дүйнөдөгү даңктуу аялдар клубунун Чиллер сыйлыгынын ээси. 1995-жылы Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасы, 2001-жылы «Кыргыз Республикасына 10 жыл эстелик белгиси», 2006-жылы Кыргыз Республикасынын Маданият министрлигинин «Маданияттын мыкты кыз-маткери», 2007-жылы Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиясынын «Кыргыз тили» төш бел-гилери менен сыйланган. 2005-жылы 17-августта Президенттин Жарлыгы менен «Кыргыз Рес-публикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер» деген ардактуу наам берилген. К.Сыдыкованын чыгармачылыгы тууралуу 1994-жылы «Публицист Ка-лен», 2006-жылы «Кален», 2008-жылы «Атажуртум ардагым» аттуу даректүү фильмдер тартылган.
Жарык көргөн китептери
Кыргыз тилинде
This Love
This Love - америкалык Maroon 5 поп-рок-тобунун Songs about Jane саамалык альбомунун экинчи синглы. Топ 2006-жылдын февралында аталган ыр үчүн экинчи Грэммисин алган. Сыйлык бул жолу "Дуэт же топ менен вокалдык мыкты поп-аткаруу" наминациясында ыйгарылган. Бул ырдын көптөгөн ремикстери жасалган. Ал ошондой эле 2007-жылы "The Tonight Show with Jay Leno" шоусунда аткарылган. "Бул сүйүү" Lipton чайынын Yellow Label жарнамалык ролигинде да колдонулган.
Урожай (Иглин району, Башкыртстан)
Урожай — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Тавтиман айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 42 киши. Почта индекси — 452400, ОКАТО коду — 80228855009.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Катуу нерсе
Катуу нерсе – заттын агрегаттык абалынын бири. Ал туруктуу формага ээ. Аны түзгөн атомдор өзүнүн тең салмактуу абалынын айланасында кичине (жылуулук) термелүүдө болот. Катуу нерсе кристаллдык жана аморфтук болуп бөлүнөт. Кристаллдарда атомдордун жана молекулалардын жайгашуусу белгилүү тартипке ээ, ал эми аморфтук катуу нерсенин бөлүкчөлөрү (атом жана молекулалары) иретсиз жайгашып, чекиттердин айланасында термелип турат. Катуу нерседе иондуу, коваленттүү, металлдык жана башка байланыштар болгондуктан, ал ар кандай физикалык касиеттерге ээ. Мисалы, иондуу байланыштагы зат (диэлектрик) морт, ал эми металлдар өтө пластикалуу (чоюлгуч, ийилгич жана башка). Катуу нерсенин электр, магнит жана кээ бир жылуулук касиеттери негизинен анын атомдорунун валенттүү электрондорунун кыймыл түрү менен аныкталат. Кыймыл түрү болсо байланыштын тиби менен шартталат. Катуу нерсенин электрдик касиети боюнча диэлектрик, жарым өткөргүч жана металл болуп бөлүнөт; магниттик касиети боюнча диамагнетик, парамагнетик жана магнетик структурасы иреттелген нерселер болуп айырмаланат.
Декабристтер
Декабристтер – Россияда жеке бийликке, крепостнойлук укукка каршы 1825-ж. декабрь куралдуу көтөрүлүшүн уюштурган жашыруун коомдордун мүчөлөрү, орус дворян революционерлери. 1813–1815-жылдарындагы чет өлкөлүк жүрүштөрдө Европа өлкөлөрүнүн мамлекеттик жана коомдук түзүлүшү менен таанышып кайткан офицерлер Россиянын артта калуусунун түпкү себептерин жоюу керектигин түшүнүшкөн. Чечкиндүү өзгөрүүлөрдү жүргүзүүнү, крепостнойлук укукту жоюуну максат кылган жаш дворяндар (негизинен офицерлер) 1816-ж. «Аман алып калуу союзу», 1818-ж. «Жыргалчылык союзу», 1821–23-ж. Санкт-Петербургда Түштүк жана Украинада Түндүк союзу сыяктуу жашыруун уюмдарды түзүшкөн. Алардын мүчөлөрү Россиянын келечектеги мамлекеттик жана социалдык-экономикалык түзүлүш долбоорлорун иштеп чыгышкан. Декабристтер Россияда, унитардык республиканы (П. И. Пестелдин «Орус акыйкаты») же федерациялык түзүлүштөгү конституциялык монархияны (Н. М. Муравьёвдун «Конституциясы») орнотууну көздөшкөн. 1826-жылга белгиленген куралдуу төңкөрүш император Александр Iнин капысынан дүйнөдөн кайткандыгына байланыштуу Петербургда 1825-ж. 14-декабрда башталып, бирок ал оңунан чыкпай калган. С. Муравьёв-Апостол, М. Бестужев-Рюмин жетектеген түштүктөгү көтөрүлүш да 1826-ж. 3-январда басылган. Декабристтердин иши боюнча өтө жашыруун сот болуп, ага 579 киши тартылган. Анын беш жетекчиси – П. И. Пестель, С. И. Муравьёв-Апостол, М. П. Бестужев-Рюмин, К. Ф. Рылеев, П. Г. Каховский 1826-ж. 13-июлда дарга асылып, калганы түрдүү мөөнөткө Сибирге сүргүнгө жана Кавказга катардагы солдат катары айдалган.
Акунтоо, тоо
Акунтоо, тоо – Түркстан кырка тоосунун бир тармагы. Баткен өрөөнүнүн түштүгүндө кеңдик багытта 21 кмге созулуп жатат. Туурасы 5 км. Түндүгүндө Кишемиш суусу жана анын куймасы Карасай аркылуу Чатырташ тоосунан бөлүнүп турат. Орточо бийиктиги 3400 м,  эң бийик жери 3870  м.
Тоонун жону тайпагыраак келип, тик чокулары жокко эсе. Батыштан чыгышка карай бийиктейт. түштүк капталы тик, жардуу. Түндүгү Баткен өрөөнүн карай жантайыңкы. Капталдарына жарым чөл, талаа, шалбаалуу жана бадал-арчалуу талаа, субальп жана альп шалбаалуу талаасы, андан жогору нивалдык-гляциалдык ландшафт алкактары мүнөздүү. Жайыт, тоо этеги кайрак айдоо жана чөп чабынды катары пайдаланылат.
Кейнес планы
Кейнес планы - Англиялык улуу экономист Ж.М. Кейнес түрдүү темалар боюнча олуттуу маселелерди чечүүдө көп пикирдерди айткан. Алардын бири Англияда I Дүйнөлүк согуштан кийинки акча жаатында кайрадан карама- каршылык жана конвертабелдүүлүккө өтүүгө каршы сунуштаган (пландуу акча) пикири болчу. Ушундай түрдө мамлекет акчаны башкаруу менен анын наркын өкмөт тарабынан аныкталышын туура көргөн, акча наркын алтынга байланыштырган. Кейнестин дагы бир ою согуш убагында чыгымдардын көбөйүшүнөн чыккан инфляцияга каршы айлык акы, эмгек акыларынын бир бөлүгүнүн мамлекет тарабынан төлөнбөй алынып коюлуп, согуштан кийин ээлерине берилиши болчу. Инфляциянын алдын алуу жана акча наркынын сакталуусу жөнүндөгү Кейнестин «Толук пайдалануу, пайыз жана акча теориясы» аттуу атактуу эмгеги бар.
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Эстон Советтик Социалисттик Республикасы
Эстон КСР (Кеңештик Социалистик Республикасы) — КСРБнын курамында болгон мамлекет. Башкалаасы жана ири экономикалык маданий борбору - Таллин шаары.
Атлас тоолору
Атлас тоолору - Африканын түндүк-батышындагы тоо системасы. Марокко, Алжир жана Тунис өлкөлөрүнүн аймагында. Узундугу 2000 кмдей. Эң бийик жери Марокконун аймагында - Тубкаль чокусу, 4165 м. Мында негизинен жарыш кырка тоолордон (Эр-Риф, Ортоңку Атлас, Бийик Атлас, Антиатлас), ички калдык платолордон (Бийик плато, Марокко Месетасы) ж-а денудациялык-аккумуляциялык түздүктөрдөн турат. Деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 2000-2500 м. Бийик кырка тоолорго рельефтин альп формалары мүнөздүү. Алжирдин чыгышында Атлас тоолору кыйла ичкерип, жапыздайт; Тунистин аймагында жапыз тоо ж-а дөңсөөлөрдөн (Тунис Атласы) турат. Атлас тоолору альп-гималай кырчоосунун батыш бөлүгүндө соңку тектоникалык кыймылдын натыйжасында, негизинен палеогендин аягында ж-а неогенде пайда болгон; азыркы кезде да жер титирөөлөр болуп турат. Негизинен мергель, түрдүү чопо ж-а акиташ тоотектеринен турат; байыркы жанар тоо тектери кездешет. Темир, коргошун-цинк, кобальт (Бу-Аззер), фосфорит, нефть кендери бар.
Атлас тоолору субтропик алкагында жайгашкан, климаты жээктерде Жер ортолук деңиздик, калган бөлүгүндө жарым чөлдүү. Батыш ж-а түндүк капталдарында жаан-чачын арбын (1000-1800 мм) жаайт; көп бөлүгүнүн жаан-чачыны 400-600 мм, түштүк бөлүгүндө 300 мм ж-а андан да аз. Атлас тоолорунан Умм-эр-Рбия ж-а Шелиф дарыясы башталат. Топурак өсүмдүктөрүнө бийиктик алкактуулук мүнөздүү. Түндүк ж-а түндүк-батыш капталдарында 800-1200 м бийиктикке чейин дайыма жашыл таш ж-а тыгын жалбырагы катуу дарактар, эмен, 1700 мге чейин дайыма жашыл, жайкысын жашыл жазы (эмен, ак чечек) ж-а ийне жалбырактуу аралаш токой, 2200 мге чейин ийне жалбырактуу (негизинен атлас кедри) токой мүнөздүү. Ички каксоо жерлеринде ж-а түштүгүндө бадал (спарта ж. б.) ж-а дан өсүмдүктөрү (шыбак, эрмен) өсөт. Атлас тоолорунун түндүк аймактарынын ландшафты адамдын чарбалык ишинин натыйжасында өтө өзгөргөн.
Аварлар
Аварлар, апарлар. Күлтегин каза болгондо маркумдун элесине арналган жазууда кыргыз, табгач, тибет, курыкан элдери менен катар эскерилет. Улуу көч доорунда Аварлар Евразия талааларында, Карпат менен Дунайдын аралыгында орун алышкан. 9-кылымдарда Аварлар тарыхый аренадан кетип, Европадагы башка элдердин арасына сиңишет. Европада Аварлардын көрүстөндөрү жакшы изилденген. Алардын көпчүлүгү монголоиддик тектеги көчмөн калктар болушкан.
Айрым окумуштуулардын пикири боюнча Аварлар жуан-жуандардын тукумдары, экинчи бир божомолдоолордо Орто Азиядан чыгышкан. Венгрияда жана ага коңшу мамлекеттерде Аварларга таандык 20 миңге жакын көрүстөн табылган. Көрүстөндөгү буюмдарга ылайык Аварлардын башкаруу системасын баамдаса болот. Бийлик башында каган туруп, анын улуу аялы катун деп аталган. Мамлекеттеги бөлүнгөн жерди башкаруучуну тудун жана югур деп аташкан. Кагандын буйругу боюнча салыкты тархандар чогултушкан.
Алардын көпчүлүк бөлүгүн аскерлер түзгөн. Көрүстөндөрдө согуштук куралдар көп. Анткени, Аварлардын аскери ондук система боюнча түзүлгөн. Ак сөөктөрдү жана алардын бир туугандарын көрүстөндүн өзгөчө жеринде көмүшкөн. Мындай көрүстөндөрдөн алтындан жасалган буюмдар көп кездешет. Аварлардын негизги чарбасы – жарым көчмөн мал чарбачылыгы. Тиричилигинде жылкынын ролу жогору болгон, ошондой эле ири мүйүздүү мал, эчки, тоок багышкан. Аварлар византиялыктардын алтын тыйындарына окшотуп тыйын чыгарышкан.
Алар руна жазуусун билишип, айрым буюмдарга өз белгилерин (тамгаларын) түшүрүшкөн. Тили жөнүндө маалыматтар аз. Ал тууралуу кабарды жеке аттары, титулдары аркылуу болжойбуз. Аварларда бакшычылык, бутка сыйынуучулук, табынуучулук өкүм сүргөн. Эркин аскерлер 6–9-кылымдарда металл бастырмалар менен кооздолгон кемер курларды курчанышкан. Ушундай эле ыкма менен ат жабдыктары кооздолгон.
Кемер курдун алкагына өсүмдүк орнаменти, адам, алышып жаткан жаныбарлар келбети түшүрүлгөн. Жол башчылардын кылычтары алтын, катардагы жоокерлердики күмүш менен кооздолгон. Кээ бир үзөңгүлөрдүн сыртынан күмүш чабылган. Кыргызстандын аймагында хунн жана байыркы түрк мезгилине таандык айрым табылгалар Европада изилденген Аварлардын буюмдарына жакындыгы аныкталууда. Мисалы, Бишкек шаарынын түндүгүнөн табылган буюмдар менен Венгриянын Кунбабоны жергесинде табылган буюмдардын мезгили, жасалышы жана мүнөзү жакын.
Теңир-Тоодогу жылкы менен бирге көмүлгөн жоокерлердин көрүстөндөрү, европалык Аварлардын жылкы менен көмүлгөн жоокер көрүстөндөрү менен көп тараптуу окшоштуктарга ээ. Мындай жалпы окшоштуктар хунн, түрк мамлекеттери учурунда элдердин Улуу көч доорунда жалпы Евразиялык тарыхый, этномаданий процесстерге катышкандыгын белгилейт.
Орусия императорлорунун тизмеси
Бүткүл Орусия Императору наамы Сенаттын суранычы менен  Петр I  тарабынан  22 октябрьда (2 ноябрь) 1721-жылы Түндүк согушту жеңип алган соң кабыл алынып, 1917 жылдагы Революцияга  чейин ыйгарылып келген.
Санжыра
Санжыра фрагменти.
Бул белги менен Бүткүл Орусия Императору наамын алып жүргөн адамдардан белгиленген.
Уптала
Уптала — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Томск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Порос дарыясынын сол жээгинен 34 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Кемерово шаарынын аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Катын-Арт ашуусу
Катын-Арт ашуусу — Алай кырка тоосунда Алай (Түштүк) жана Гүлчө (Түндүк) өрөөндөрүн байланыштырат. Бийиктиги 3514 м. Тоо кыркаларынын ашуудан салыштырмалуу бийиктиги 200– 300 м. Ашуунун бели анча татаал эмес. Тоо кырлары тайпак, түздүктүн калдыктары кездешет. Негизинен палеозойдун акиташ тектеринен түзүлгөн. Ашуу аркылуу Ош-Хорог автомобиль жолу өтөт.
Кара көңдөй
Кара көңдөй (black hole) – жалпы салыштырмалуулук теориясы тарабынан орун алары алдын ала айтылган космос объектиси. Гравитациясы ушунчалык күчтүү болгондуктан нур же электромагнеттик толкундар же башка нерселер кара көңдөйдүн горизонтунан качып кутула албайт.
Алар өтө чоң космос телолорунун кысылуусунан, башкача айтканда гравитациялык коллапста пайда болот. Кара көңдөйдү өзүнө тартуу күчү, сырттан түшкөн газдардын тормоздук таралышы бонча байкоого болот. Азыркы көзкараш боюнча кара көңдөйлөр өтө чоң жылдыздар эволюциясынын акыркы стадиясы катары каралат. Биздин Галактикада көп сандаган кара көңдөйдүн болорун астрономдор болжолдошууда. Кара көңдөйдүн болуу мүмкүндүгүн 1798-ж. Лаплас Ньютондун тартылуу законунун негизинде алдын ала айткан болучу. Ал жарыкты өтө майда бөлүкчөлөрдүн агымы түрүндө элестеткен.
Гобино
Гобино, Жозеф Артюр де (1816–1882) – француз философу, жазуучу, дипломат. Расизм идеологиясын негиздегендердин бири. Ал өзүнүн «адам расасынын теңсиздиги жөнүндө тажрыйба» деген эмгегинде (1853–55) теңчилдиктин бардык түрлөрүнө каршы чыгып, «ак», «кара», «сары» расага бөлүү табигый деп, социалдык институттар жана маданият раса тарабынан шартталарын далилдөөгө аракеттенген. Расалардын аралашуусу бир жагынан цивилизациянын чыгышынын жана өнүгүшүнүн булагы (ак расанын катышуусу менен), экинчи жагынан алардын жок болушуна себепчи экендигин Гибино баса белгилеген. Ошону менен катар Гобино евроцентризмди сындаган.
Бодун
Бодун — кыргыз, түрк жана уйгур мамлекеттериндеги социалдык катмар. Орхон-Енисей жана Турфан жазууларында «калк»; «букара»; «эл», ошондой эле «калайык калк» жана «карапайым калк» деген да маанисин туюнтат. Күлтегин эстелигинде: «түрк бектери жана бодун (карапайым калк) аны уккула», деп айтылат. Руникалык эстеликтерде байкалгандай бодун аталышы этностук топту белгилеш үчүн да пайдаланылган. Ошол эле Күлтегин эстелигинде «Өзүм тардуш бодун [га] (элине) шад болчумун», деп айтылат. Айрым жазма булактарда «бодун будун» деп, кош аталыш түрүндө жазылат жана ал «тургундар» маанисин туюнтат. Кыргыздарга тиешелүү рун эстеликтеринде «будун» деген аталышта кездешет. Мындан тышкары кыргыз эпитафияларында «кара будун» аталышы арбын колдонулуп, ал элди үндөө же чакырык маанисинде айтылчу «калайык калк»; «жумурай журт» деген түшүнүктөргө дал келет.
Тармал канаттуулар
Тармал канаттуулар (лат. Cirrhitidae) — балыктардын бир тукуму, буларга кудрепер кадимки тармал канат (лат. Cirrhites pinnulatus) кирет.
Квадрант
Квадрант (quadrant) – бурч өлчөөчү астрономиялык эски курал; мунун жардамы менен асман жарык чыгаруучуларынын горизонттогу бийиктиги жана бурчтук аралыгы өлчөнүлөт. Квадранттын лимбасы тегеректин 1/4 бөлүгүн түзөт.
Viva la Vida
"Viva la Vida" ([ви́вa ла ви́да]) - британиялык Coldplay рок-тобунун Viva la Vida or Death and All His Friends альбомундагы экинчи сингл. Испан тилинде "Жашасын өмүр" дегенди билдирген аталыш Фрида Калонун натюрмортунан алынган.
Coldplay тобу бул ырды жандуу үн менен биринчи жолу 2008-жылы 1-июнда 2008 MTV Movie Awards аземинде ырдаган. Сингл июнь айынын үчүнчү аптасында Coldplay'дин мансабында биринчи жолу британ сатуу чарттарында дагы, АКШдагы Billboard Hot 100'дө дагы биринчи сапка жеткен. Аталган ыр 2012-жылы декабрда "Скробблингдин 10 жылынын мыкты композициялары" символдук тизмесинде тогузунчу орунду ээлеген.
Ачык-Таш свитасы
Ачык-Таш свитасы - Кыргыз Ала-Тоосунда кездешүүчү байыркы тоо тек катмарлары. Кыргыз Ала-Тоосунун батыш бөлүгүнүн түндүк капталдарында, айрыкча Ачык-Таш өрөөнүндө кеңири тараган. 1959-60-ж. И. Е. Медведева аны өзүнчө геологиялык свита катары бөлүп, Ачык-Таш өрөөнүнүн аты менен атаган. Свита өтө метаморфизмделген кристаллдуу сланецтерден турат. Сланецтердин арасында амфибол гнейстери, доломиттүү мраморлор жана пиритке бай сульфид кабатчалары бар графиттүү сланецтердин катмарлары учурайт. Свита доломиттүү мраморлордон табылган строматолиттердин калдыктарынын негизинде протерозой заманында пайда болгон деп божомолдонот. Свитанын калыңдыгы 1,5-2 миң м. Свитада күкүрт колчеданынын кендери жайгашкандыктан, анын эл чарб. мааниси бар, к. Ачык-Таш кени.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Кочкор-Ата чопо кени
Кочкор-Ата чопо кени Жалал-Абад облусунун Ноокен районунда, Кочкор-Ата шаарынан 1,0 км түндүк-батышта, Ош–Бишкек жолуна жакын, деңиз деңгээлинен 500–550 м бийиктикте. 1984-ж. чалгындалган. Калыңдыгы 5 мден 20 мге чейин жеткен кумайлуу чоподон түзүлгөн. Орточо калыңдыгы 11 м. Кумайлуу чопонун астында кум-шагыл жатат. Кумайлуу чопо "75", "100" маркадагы кирпич даярдоого жарамдуу. Запасы А категориясы боюнча 285 миң м3; В – 515 миң м3; С – 859 миң м3; А + С – 1659 миң м3.
Адекваттуу
Адекваттуу (adaeguatus – дал келүүчү, теңдештирилген так, даана, бирдей) – таанып-билүү (гносеология теориясында) – объективдүү дүйнөнүн аң-сезимде так, туура чагылышы.
Ачылма көпүрө
Ачылма көпүрө - кемелерди өткөрүүдө таяныч аралыгынын ортосундагы бөлүктөрү ачылып-жабылуучу көпүрө. Ачылма көпүрөнүн бир же эки жакка ачылма, өйдө көтөрүлмө, тегеренип ачылма жана жылдырылып ачылма түрлөрү бар. Ачылма көпүрө бир же эки канаттуу болот. Бир канаттуу көпүрөдө ачылуучу бөлүгү горизонталдык ок боюнча бир жакка, эки канаттууда эки жакка ачылат. Мындай көпүрөлөрдүн ачылып-жабылып туруучу бөлүктөрүн теңдеш үчүн анын артына тең салмактоочу жүктөр орнотулат. Бир канаттуу Ачылма көпүрөлөрдүн аралыгы 79 м ге, эки канаттуулардыкы 102 м ге жетет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Декан
Декан - башка маанилери
Декан (лат. decanus – он башы) – Жогорку окуу жайлардагы (ЖОЖ) факультеттин жетекчиси. Ал факультеттик кеңештин төрагасы, факультеттеги окуу-тарбия иштерине, илимий иштердин мазмуну менен сапатына жооп берет. Декандын ректор сыяктуу эле орун басарлары бар. Алар студенттердин коопсуздугуна жооп беришет, отурган жери деканат деп аталат.
Ишенбай Мансуров
Мансуров, Ишенбай (1936–1988) - акын жана жазуучу.
Ишенбай Мансуров Ысык-Көл районуна караштуу Орто-Өрүктү кыштагында 1936-жылы 29-декабрда туулган. 1961-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүргөндөн кийин Кыргыз ССР Министрлер Советинин алдындагы радио уктуруу жана телекөрсөтүү боюнча комитетинде редактор, башкы редактордун орунбасары болуп иштеген. 1974–1975-жж. «Кыргызстан» басмасында бөлүм башчы, «Ала-Tоо» журналында проза бөлүмүнүн башкы редактору болуп иштеген. Кийинки жылдары Кыргызстан ЛКЖС БКда адабий консультант болуп иштеген.
И.Мансуровдун чыгармачылык жолу 1953-жылы, Фрунзедеги №5 орто мектебинде окуп жүргөн кезинде, «Кыргызстан пионери» гезитине алгачкы ыры чыккандан башталат. «Керимсел» аттуу алгачкы ырларынын жыйнагы, студенттик кезинде, 1961-жылы жарык көргөн.
70-жылдарда таланттуу автордун «Ак Бугу» повести Кыргыз ССРинин Компартиясынын 60 жылдыгына арналган жалпы республикалык конкурсунун башкы сыйлыгына ээ болгон. И.Мансуров бир нече жылдары кыргыз радиосунда «Кутмандуу күнүңөр менен» деген белгилүү берүүнүн редактору болуп эмгектенген. Элдин ичинде ырдалып жүргөн «Мекеним», «Айтылбай калган махабат», «Сейилде» ж.б. ырлардын сөзүнүн автору.
И. Мансуров 1967-жылдан СССР Журналисттер союзунун, 1972-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү болгон.
ВЛКСМ БКнын жана Кыргызстан ЛКЖС БКнын Ардак Грамоталары менен сыйланган.
Жарык көргөн китептери
...
Кыргыз тилинде
Керимсел. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1961. – 74 б.
Дайыма күн болсун. Мектеп, – Ф.: 1974. – 88 б.
Мамбет: Повесть, аңгеме. – Ф.: Кыргызстан, 1976. – 184 б.
Ак бугу: Повесттер, аңгемелер, ырлар. – Ф.: Адабият, 1989. – 320 б.
Декаданс
Декаданс (лат. decadentia – кедери кетүү) – 19-кылымдын аягы – 20-кылымдын башындагы адабият менен искусстводогу кризистик көрүнүштөрдүн жалпы аталышы. Термин 1830-жылдарда Францияда пайда болгон. Декаданс келип чыгышына буржуазия аң-сезимдин кризиске учурашы, көп художниктердин кескин социалдык карама-каршылыктар менен революциядан чоочуркашы, революциядан карандай ойрончул күчтү гана көрүшү себеп болгон. Декаденттер коомдук прогресс идеясын жана социалдык таптык күрөш түшүнүгүн четке кагып, саясий-граждандык темалардан баш тарткан. Декадент тик адабиятка негизинен ындыны өчкөндүк, турмуштан качуу, индивидуализмди көркөмдөө, мактоо, өлүмдү даңазалоо мүнөздүү. Декаданстик адабияттын мотивдери адегенде П. Верлен, А. Рембо (Франция) сыяктуу символист акындардын поэзиясында пайда болуп, Д. Г. Россети, Х. Хант (Англия), Ж. Пасколи, А. Ориани (Италия), М. Метерлинк (Бельгия),  Р. М. Рильке (Австрия), Н. Минский, Д. Мережковский, З. Гиппиус (Россия) тарабынан өрчүтүлгөн. Россияда декаданс 1905–07-жылдагы революция жеңилгенден кийин күчөгөн. Орус адабияты менен искусствосунда реалист жазуучулар (Л. Н. Толстой, В. Г. Короленко, М. Горький), алдыңкы көз караштагы адабиятчылар менен сынчылар (В. В. Стасов, В. В. Воровский, Г. В. Плеханов) декаданске каршы күрөшкөн. Декаданс адабиятта символизм, көркөм сүрөт өнөрүндө абстракционизм, сюрреализм, музыкада конкреттүү музыка, додекафония, архитектурада модерн, брутализм сыяктуу формада көрүнөт.
Паранойя
Оорулуу тууралуу
Оорулуунун ишенимине кирген идея кадыресе эле болушу мүмкүн, мисалы, кызганчаактык, ойлоп табуучулук, кошуналардан, кызматташтардан шектенүү жана башка. Ошондой эле ойго келбеген идеялар да болот, мисалы, оорулуу өзүнүн мансаптуу бир адамдын баласымын деген ойдо жүрөт, ал же олуя, кудайга кызмат кылуусу тийиш жана башка мындай жаңылыш ойлорун ишке ашырууга аракеттенет: аялын аңдыйт, ойлоп табуусун далилдөөгө тырышат жана башкалар.
Булар — көз карашы тар, кишиге ишенбеген, өз пикирин бербеген кекчил, өзүмчүл, орой, адепсиз адамдар, алар адамдын жетишпеген жактарын гана көрөт. Мындай тескери сапаттар, ой жүгүртүүнүн бир жактуулугу, тайкылыгы, көктүк аларды көп чыр-чатактарга кабылтат. Ишендирүү, коркутуу, өтүнүү аларга таасир этпейт. Дараметин, күч-кубатын өздөрүнүн жаңылыш идеяларын таратууга короткон мындай адамдар доочу, тоголок арызчы болушат. Оорулуунун жаңылыш идеяларынан башка психикасынын бузулуусу көпкө байкалбайт, ошондуктан ал соо адамдай көрүнөт, анын идеясы кээде чындыктай туюлушу мүмкүн.
Оорунун пайда болушу жана дарылоо
Оорунун пайда болуу себеби жетишерлик далилденбеген, мээнин бузулуусунан келип чыгат деп алгач И. П. Павлов көрсөткөн. Оорулуунун бара-бара психикасы бузула баштаганы байкалганда аны оорукана шартында дарылоого туура келет. Алар дарылоодон кийин убактылуу тынчып калат, бирок кайра эле паранойялуу башка идеяларды ойлоп табышы мүмкүн.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Турбаслы (Иглин району, Башкыртстан)
Турбаслы — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Турбаслин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 399 киши. Почта индекси — 452414, ОКАТО коду — 80228860001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Карагерме суусу
Карагерме – Ат-Башы районундагы суу, Мүдүрүм суусунун жогорку агымы.
Какшаал Тоо тизмегинин түндүк капталындагы Карагерме мөңгүсүнөн башталат. Узундугу 31км, алабынын аянты 405 км2. Алабынын деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 3860 м. Ири 10 куймасы б а р. Оң куймалары Жаңыжер кырка тоосунун түштүк капталындагы чакан мөңгүлөрд өн агып түшөт. Алабынын 147,6 км2 жерин мөңгү ээлейт. Жылдык орточо чыгым 2,0 м3/сек. Эң көбү июнь августта, эң азы фев ралда байкалат. Мөңгү, кар, сууларынан куралат. Өрөөнү жайыт.
We Are the World
"We Are the World" (кырг. Биз дүйнөбүз) - 45 америкалык артисттен турган USA for Africa (United Support of Artists for Africa) үлкөн тобунун кайрымдуулук синглы. Африкада ачкачылыктан жапа чеккендерге жардам чогултуу үчүн биригүүгө үндөгөн бул ырды Майкл Жексон менен Лайонел Ричилер популярдуу музыка жана госпел жанрларында жазышкан. Долбоордун продюсерлери Куинси Жонс жана Майкл Омартьяндар болушкан. Ыр ушул эле аталыштагы альбомго кирген.
Бала-Айылчы
Бала-Айылчы (мурдагы аталышы Жарды-Суу) — Кыргызстандын Чүй облусунун Москва районундагы айыл. Ак-Суу айыл аймагынын курамына кирет.
ААББТ коду — 41708 217 804 04 0.
Тарыхы
Бала айылчы айылы болжол менен XVIII-XIX кылымдарда негизделген. Жергиликтүү калктын уламышы боюнча айылдын аталышы, бул конуштун негиздөөчүсү "Бала Айылчы уулу" деген санжырачыга түздөн-түз тиешеси бар. Ал бул жерге өзүнүн болушу менен келип отурукташкан. Ошол кезде "Бала Айылчынын конушу" - деп аталган. Совет мезгилде "Сталин айылы", Андан соң "Жарды-Суу айылы" - деп, аталышы бир нече жолу өзгөрүлгөн, 1991-жылы Кыргызстан эгемендүүлүк алгандан кийин "Бала Айылчы" - деген аталышты алган. Айылда Кочкорбай, Саяк, Алике, Тоопай, Басыз, Жедигер жана башка ири уруулар бар.
Географиясы жана Климаты
Айыл Кыргыз Ала Тоосунун түндүгүндө, Ак суу дарыясынын оң жагында жайгашкан. Беловодск айылынан 19-20 чакырым түштүктө, Бишкек шаарынан 65 чакырым алыстыкта жайгашкан. Деңиз деңгээлинен 1127 метр бийиктикте турат. Климат континенттик январь айынын орточо температурасы -5°..-9°С. Июлдуку 20°-25°С. Жылдык жаан-чачын 500мм. Топурак өсүмдүктөрү бийиктик боюнча өзгөрөт.
Экономикасы жана Инфраструктурасы
Айылдын экономикасы негизинен айыл чарба, анын ичинен мал чарба жана дыйкан чарбасы өнүккөн. Бул аймакта бири-бирине тыгыз байланышкан коллективдүү чарбалары ийгиликтүү жүргүзүлөт. 1930-жылдары массалык коллективдештирүү жылдарында айыл чарба кооперативинин эң жөнөкөй формасы боз жерди биргелешип иштөө шериктиги кеңири түрдө жайылган. Айылда чарба техникалардан МТЗ, ГАЗ 52, ГАЗ 53, ЮМЗ, Т40 жана заманбап ири техникалары бар.
Айылдагы 5 көчөгө белгилүү инсандардын ысымы ыйгарылган жана көчөлөрдө түнкү шам чырактар орнотулган, ошондой эле ички жолдорго асфальт төшөлгөн. Абдыгул Жапаров атындагы эки кабаттуу 11 жылдык орто мектеп 2021-жылы ачылган, мектептин заманбап толук шарты бар. Китепкана, "Айыл ордо" маданият үйү, футбол аянтчасы, ат майданы, медициналык тейлөө, Почта, кирпич заводу, суу сактагыч жана жаштар комитети мекемелер жайгашкан.
Спортту
Айылдагы эң популярдуу спорт түрлөрү Көк бөрү, футбол, мини футбол, волейбол, тогуз коргоол жана ордо. Спорт тармагында белгилүү инсандардан, Бакыт Жолдош уулу - белгилүү улакчы көк бөрү боюнча Биринчи Лиганын чемпиону жана Бишкек шаарынын 140 жылдыгына арналган чоң турнирдин финалисттери. Рустам Какеев - көк бөрү боюнча Республикалык деңгээлде оюн көргөзүп келет. Нурбек Ахатов - Кыргыз Республикасынын футбол боюнча Топ лиганын төрт жолку чемпиону, үч жолку коло медалдын ээси. Кыргызстандын кубогу жана АФК президентинин кубогунун Малайзия 2005, 2006 финалисти.
Почихай-Кы дарыясы
Почихай-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таз дарыясынын сол жээгинен 1164 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 40 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кочкор гнейс кени
'Кочкор гнейс кени Нарын облусунун Кочкор районунда, Балыкчы шаарынан 45 км түштүк-батыш тарапта. Карагоо тоосунун түндүк капталындагы Кыргоо сайында. 1972-ж. геол. жумуштар жүргүзүлгөн. Кен аймагын протерозойдун аягында пайда болгон акиташ, сланец жана гнейс тоотектери түзөт. Кооз таш катары курулушка жарактуусу жол-жол жука катчалуу жана тегерекчелүү (көзчөлүү) гнейстер. Алар негизинен каралжын боз иреңдүү келип, тегерекчелүү кызгылт, ак түстөгү темгилдерден турат да, кооз жука кабатчалар түзүлөт. Мындай гнейстер 3 га аянтты ээлеп, алардан чыккан блоктордун өлчөмү 0,10x0,2 смден ашпайт. Запасы 300 миң м3. Тегерекчелүү гнейстердин негизги массасы (60%) кызгылт боз түстө болуп анын ичинде эллипс, тегерек, линза формасындагы кызгылт жана ак темгилдер жайгашкан. Бул гнейстер 1,5 га аянтты ээлейт. Блоктордун орточо өлчөмү 0,2 м3ден ашпайт. Оңой кесилип, жакшы сайкалданат. Запасы 125 миң м3. Гнейстерден кооз буюмдарды жана имарат дубалдарын кооздоп каптоочу такталарды жасоого болот.
Шинжаң-Уйгур автоном району
Шинжаң-Уйгур автоном району (ШУАР), (, 新疆维吾尔自治区; кыскача, Шинжаң кыт. «жаңы чек» же «жаңы жерлер») — Кытайдын түндүк-батышындагы аймагы. КЭРдеги аянты боюнча эң чоң аймактык-административдик бирдик. Тарыхый топоними - Чыгыш Түркстан.
Калкы — 21 813 334 адам (2010).
«Введение в изучение «Манаса»
«Введение в изучение «Манаса» («Манасты» изилдөөгө киришүү) — В. М. Жирмунскийдин 1948-ж. кол жазма укугунда жарык көргөн монографиясы (Фр., СССР Илимдер акдемиясынын Кыргыз филиалынын басмасы, 111-б.). Китеп «Алгы сөздөн» («Предисловие»), беш баптан, корутундудан жана пайдаланылган адабияттардын тизмесинен турат. «Алгы сөздө» автор монографиянын максаты (16-б.), өзгөчөлүгү, аны жазууда колдонулган негизги булактар жөнүндө кыскача баяндайт.
Шинжаң-Уйгур автоном району
Борбору жана ошондой эле ири шаары — Үрүмчү.
«Введение в изучение «Манаса»
Биринчи бап — «Эпикалык салт» («Эпическая традиция»)— «Манасты» атадан балага мурасталып, такталып, өнүгүп, өсүп, өзгөрүп келе жаткан оозеки эпос экендигин белгилөөгө арналган. В. М. Жирмунский «Манастагы» окуялардын, мотивдердин жана сюжеттердин салттуулук белгилерин айтып келип, манасчыларды негизинен эки мектепке бөлгөн: биринчиси Тянь-Шань мектеби (Сагымбай Орозбак уулу), экинчиси Ысык-Көл мектеби (Саякбай Карала уулу). Ушул эле бапта Саякбай Карала уулу менен Сагымбай Орозбак уулунун өмүрү, чыгармачылыгы жөнүндө маалыматтар, Манасты жазып алуу, жарыялоо жана изилдөө тарыхы кыскача айтылган. «Манастын» сюжетин изилдөөгө арналган экинчи бапта баатыр «Манастын» эпикалык таржымалы (төрөлүшү, ат коюу, балалык чагы, биринчи эрдиги, үйлөнүшү, баатырдын иштери, өлүмү), өз туугандары жана вассалдары менен болгон мамилелери (Көзкамандар, жети кан окуясы жана башкалар), бейпил турмуштун, шаан-шөкөттөрдүн сүрөттөлүшү (Көкөтөйдүн ашы жана башкалар), Манастын казаттары (Чоң казат, Кичи казат жана башкалар), этнографиялык тарыхый материалдар жана дүйнө элдеринин эпикалык мурастарынын фактылары менен салыштыра изилденген. Үчүнчү бапта эпостун идеясы жана образдары талдоого алынат. Манас, анын кырк чоросунун образдары жана алардын эпостогу идеялык мазмундук милдеттери, сүрөттөлүш өзгөчөлүктөрү, жөнүндө кең-кесири сөз болот.
Монографиянын талаш-тартыш туудуруп, азыр да окумуштуулардын талкуусунан кала элек бөлүгү — төртүнчү бап — «Эпопеянын келип чыгышы жана өнүгүшү». Тарыхый, фольклордук материалдарды кеңири пайдалануу менен «Манастын» эпос катары калыптаныш тарыхын изилдеген. «Манастын» башка түрк элдеринин эпикалык мурастары менен болгон байланыштары ырааттуу түрдө талданган. Баптын негизин окумуштуунун «Манастын» эпос катары калыптаныш тарыхына карата айткан бүтүмү түзөт. Ал эпостун калыптанышы үч этаптан тураарлыгын көрсөткөн. Ал эми акыркы бапта болсо, «Манастын» уландысы болгон «Семетей» жана «Сейтек» эпосторунун сюжеттик — композициялык өзгөчөлүктөрү, образдары талданат. Эки эпосто тең «Манаска» караганда кийинки мезгилдердин таасири көбүрөөк тийип, баяндоо ыкмалары да бир беткей болуп калгандыгын белгилейт. Окумуштуу акырында, «Семетей», «Сейтек» эпостору 17 — 18-кылымда толук калыптанган болуу керек деген божомол айтат. В. М. Жирмунскийдин бул монографиясынын илимий мааниси азыр да өз күчүн жогото элек. «Манастын» калыптанышы, тарыхыйлыгы тууралуу айтылган пикири илимий көз караш катары жашап келет. Бул эмгек кийин айрым толуктоолор, тактоолор менен В. М. Жирмунскийдин өзүнүн «Народный героический эпос» (М.—Л., 1962), «Тюркский героический эпос» (Л., 1974) деген китептеринде жана авторлор коллективинин «Киргизский героический эпос «Манас»» (М., 1961) аттуу жыйнакта жарык көргөн.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
«В. В. Радловдун жыйнаган материалдарындагы кыргыз тилинин лексикалык жана граматикалык өзгөчөлүктөрү»
'''«В. В. Радловдун жыйнаган материалдарындагы кыргыз тилинин лексикалык жана граматикалык өзгөчөлүктөрү»''' — филология илимдеринин кандидаты С. Кондучалованын эмгеги (Фр., 1964). Көлөмү 5,5 басма табак. Өткөн кылымдын экинчи жарымында В. В. Радлов жазып алган материалдагы көп сөздөрдүн алиге чейин кыргыз лексикасында активдүү колдонулушун белгилеп, аларды маани жагынан негизги топторго бөлүп караган. Эмгектин экинчи бөлүгүндө материалдагы тексттердин айрым грамматикалык фактылары жөнүндө сөз козголот. Бул бөлүктө жөндөмөлөр боюнча ат атооч сөздөрдөгү жана этиштерде учураган өзгөчөлүктөр талдоого алынган. В. В. Радловдун китебинен үзүндү берилген.
Лордсбург (Нү-Мексико)
Лордсбург (Нү-Мексико) (Lordsburg) — Нү-Мексико штатынын Hidalgo округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3379 киши. Болжолдуу аянты - 21.7 км². FIPS коду — 35-42180.
Бурамамүйүздөр
Бурамамүйүздөр (лат. Tragelaphus) — Африканын бокон сымалдуу кийиктеринин бир уруусу, булардын төмөнкү түрлөрү белгилүү: ири бурамамүйүз (лат. T. strepsiceros), кидик бурамамүйүз (T. imberbis).
Хорошка
Хорошка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Томск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Стрельна дарыясынын сол жээгинен 13 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Кемерово шаарынын аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Катенин (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Катенин — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Краснояр айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 6 киши. Почта индекси — 453153, ОКАТО коду — 80249844002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Маяр, Элла
Элла Маяр (1903-1997) - франция жана кыргыз тилдеринде жазган чет элдик жазуучусу, Франция эл жазуучусу (1932), Аялдардан Кыргызстанга биринчи саякатчы
1903-жылы 20-февралда Женевада төрөлгөн. Кичинекейинен ата-энеси мененбош күндөрү лыжа тебүүнү, суууда сүзүүнү өздөштүргөн.
1916-1921-жж
13 жашында Женевада өткөн кайык жарышында биринчиликти жеңип алса, 16 жашында Швейцариянын француз тилиндеги аймактар боюнча эң биринчи аялдар арасындагы хокей клубунун негиздөөчүсү болуп калган.