cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лагорта
Лагорта — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Юн-Яга дарыясынын сол жээгинен 89 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 30 км.
Төлөйкөн (Кара-Суу району)
Булактар
- ашканалар	7
Лагорта
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Төлөйкөн (Кара-Суу району)
Булактар
20.	Коомдук алдын алуу борборлору (ОПЦ)	1
'Калың текст  жантык текст ' Калың текст
21.	Ардагерлер кеңештери	6
22. 	Аялдар кеңештери	6
23.	Жаштар кеңештери	6
24.	Аксакалдар соттору 	6
25.	Жер аянттары (га)
- жалпы жер аянты	                       6163
- айыл чарба багытындагы жерлер, анын ичинен	6163
- айдоо жер аянты, анын ичинен	               1224
- кайрак 	                               395
-жайыт	                                 4939
- бак	       42 - эшик алды	618
- саз	       5 - ар түрдүү жерлер
Симбир (Кугарчин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Төлөйкөн (Кара-Суу району)
Булактар
26. 	Кайра бөлүштүрүү фондунун жерлери га	161
Анын ичинен: - суулуу	               76
27.	Мал чарбасы (баш) -
ири мүйүздүү мал 	4906
- анын ичинен уйлар	1904
- майда мал жандыктар	13 966
28.	Таза суу менен камсыз болуусунун абалы (адам%)         	60%
Төлөйкөн айыл өкмөтүнүн башчысы: Абдукаримов Алмаз Абдылазович -->
1-Бурла
1-Бурла — Орусиядагы дарыя. Новосибирск облусу, Алтай крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери жерге сиңип, агымын жоготот. Дарыянын узундугу - 14 км.
Иваницын Алексей Илларионович
Иваницын Алексей Илларионович (1870-1925)- Кыргызстанда Кеңеш бийлигин орнотуу үчүн курөшкөн революциячыл ишмер. Пишпекте туңгуч большевиктер уюмун түзгөн. Орусия Коммунисттик (большевиктер) партиясынын Пишпек уезддик - шаардык комитетинин биринчи катчысы. Иваницин Одессада өтүкчүнүн үй-бүлөсундө туулган. Адегенде слесарга шакирт, 1890-жылдан кемеде машинист, 1898-жылы Керчь металлургия заводунда, 1904-жылдан Николаев шаарында верфте токарь болуп иштеген. 1905-1907-жылдагы революцияга катышкан. 1906-жылы бугу (май) айында Архангельск губерниясына сүргүнгө айдалган. 1911-жылы сүргүндөн бошоп, 1913-жылы Кишинёв шаарындагы кол өнөрчүлөр мектебинде мугалим болуп иштеген; кийин Одессада жашаган. 1916-жылы Пишпекке келип, Чүй сугат системасынын курулушунда иштеген. Ошол учурда Пишпекте большевиктер менен байланыш тузуп, 1917-жылы тогуздун айынында (октябрь) өзү эмгектенген курулушта большевиктердин жашыруун тобун түзгөн. Ал топ 1917-жылдын аягында Пишпек большевиктери менен иш жүргузгөн. 1918-жылы чын куран айынында (апрель) түзүлгөн Орусия коммунисттик партиясынын Пишпек уезддик-шаардык комитетинин катчысы болуп шайланган. 1919-жылы партиялык тапшырма боюнча Ысык-Көлгө барып,"Новая жизнь" айыл чарба коммунасын уюштурган. 1920-1924 жылдары Верныйда дубандык көзөмөл комиссиясында иштеген. Кийин Ташкен дубандык сотунун төрагасы болгон. Тап душмандарынан колдуу болуп өлгөн.
Дыйкан-Кыштак, Кара-Суу району
Дыйкан-Кыштак (Дыйкан-Кыштак) — Ош облусунун Кара-Суу районундагы кыштак. Төлөйкөн айыл өкмөтүнө караштуу. Райондун борбору Кара-Суу шаарынан 28 км түштүк-батыш тарапта. Ош темир жол бекетинен 2 км. Деңиз деңгээлинен 1040 м бийиктикте жайгашкан. Калкы 9140 (2006); негизинен дыйканчылыкта эмгектенет. Орто мектеп, маданият үйү, клуб, китепкана, оорукана бар. Кыштакта Социалисттик Эмгектин Баатырлары А. Жумабаев, Т. Мусаев, С. Нишанов, Ю. Тургунов, И. Исмаилова, А. Маматурдиев, А. Алиахунов туулган.
Боортоктоп жылуу
Шарты
Оюнчулардын саны 3—5 киши.
Оюн өткөрүлүүчү жер: аянтчада, талаада, спорттук бөлмөдө өткөрүлөт,
Оюндун башка түрлөрү
Чалкасынан жатып жылуу, капталынан жылуу, отуруп жылуу.
Оюндун эрежеси
Оюнда буйруктан мурда аракеттенүүгө, бир бирине жакын турууга, тоскоолдук кылууга, белгиленген аралыкты толук өтпөй коюуга болбойт.
Оюнга методикалык көрсөтмө
Оюн өткөрүлүүчү жер таза, тегиз, башка буюмдарсыз болушу керек. Оюнчулардын саны көп болсо, аларды топторго бөлүп өткөрсө болот.
Тилебалдиев Нураалы
Тилебалдиев Нураалы (1941-1986) Жыгаччы. Өзгөн районундагы Яссы айылында төрөлгөн. Жалал-Абаддагы курулуш окуу жайынан окуган. Мугалим болуп иштеген. Комуз чабуусуна атактуу уста жана комузчу Чалагыз Ыйманкул уулунун таасири зор. Нураалы аспаптын жердигин өрүк, тыт, алмурут жыгачтарынан тандап, анын сымбатына назар таштаган. Өрүктүн сөңгөгүн тең бөлүп, аны эки жылдан ашуун көлөкөдө, шамалда кармап какшыткан. Андыктан аны тамдын чатырына чыгарып кургатууну чебер «куу чеке мезгилге жетиптир», - дечү экен. Жыгач кургаган сайын толгонуп ийилип, узанууга шарт түзгөн. Ал сөңгөктүн бутаксыз жерин иштеткен. Отуз жылдан ашуун түркүк болуп турган торсулду кармап, коңулдарын жакшы оюп, ичи-сыртын ойдогудай жылмалап, андан шаңкылдап угулган аспап жараткан. Уста Эл артисти Самара Токтакуновага эки комуз чапкан. Анын бирин атайылап оркестрге кошулуп чертүүгө, экинчисин жеке чертип чыгууга шартташтырган. Акын Токтосун Тыныбековдун, Болуш Мадазимовдун комуздарын да Нураалы чапкан. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин түзүлгөндүгүнүн 60 жылдыгына карата «Кол өнөрчүлөрдүн I кароо сынагы». Комузунун түрлөрү үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин III даражадагы диплому; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын II кароо сынагы». Элдик аспаптары үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин II даражадагы диплому.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Бурея
Бурея – Хабаров крайы менен Амур облусундагы дарыя, Амурдун сол куймасы. Узундугу 623 км, алабынын аянты 70,7 миң км2. Оң жана Сол Буреялардын кошулушунан түзүлөт. Жогорку агымы тоо, төмөнкү бөлүгү Зея-Бурея түздүгү аркылуу агат. Орточо чыгымы 940 м3/сек. Чатынан 197 кмге чейин кеме жүрөт. Сал агызылат. Бурея ГЭСи курулган.
Интим лирикасы
Интим лирикасы, (лат. – эң түпкүр, ички) – лирикалык каармандын көңүл туйгуларын, көкүрөк дартын ички тереңдиктен ачып берүүчү лирикалык ырлар. Мындай чыгармаларда коомдук маселелер, социалдык жагдайлар жөнүндө сөз жүрбөйт да, жеке керт баштын эң түпкүрдөгү катылуу купуя сырлары – кусалык, сагыныч, куштарлык, өкүнүч, кумарлануу, айрылуу азабы, сүйүүгө, доско, жарга мамиле сыяктуу сезимдин назик толгонуулары чагылып чыгат. Мында автор өзү менен өзү, же башка бир жакын кишиси менен сырдашат, ой бөлүшөт. Поэзиянын назиктик, майиндик сыяктуу касиеттери интим лирикасында өзгөчө көрүнөт, мунун баарын акын көбүнчө монолог формасында ишке ашырган. Интим лирикасы поэзиянын байыртан бери эле колдонулуп келген негизги жанрларынын бири болсо, ал кыргыз поэзиясында А. Осмоновдун чыгармачылыгына чейин ырааттуу түрдө көп байкалбады. Азыркы учурда интим лирикасы улуттук поэзиябызда кеңири тараган. Мисалы,
Бүгүн түнү түшүңө кирсем экен.
Качаңкы кайрылбаган жаштыгыңдын
Бир үзүм жалынына күйсөң экен.
Ал түндө чертет сенин терезеңди
Сыдырым желге ийилип жаш бутактар.
Алыстан сапар тарткан каркыралар,
Сагынып көл үстүнөн жаз кучактар.
Иван Васильевич кесибин өзгөрөт
Иван Васильевич кесибин өзгөрөт («Иван Васильевич меняет профессию») — 1973-жылы СССР тарабынан, режиссёру Леонид Гайдай, Михаил Булгаковдун "Иван Васильевич" аттуу пьесасынын негизинде тартылган фантастикалык комедия. Тасма 16-кылымда жашаган Иван Васильевич Грозныйдын заманына эшик ачкан убакыт машинасын жараткан инженер-ойлоп табуучу Шурик менен бирге падыша Иван Грозный совет маалындагы Москвага келип ал эми аты дал ошондой Иван Васильевич Бунша аттуу каармандын болсо Улуу Москва княжествосу дооруна барып калган окуяларды баяндайт.
Интим лирикасы
Анда сен эстей албай тааныш үндү,
Шарпылдак толкундарды сапырарсың.
Обонун улуу жаздын чакырарсың.
Сагыныч сени көздөй шашылышкан.
Өкүнүч көңүлдөгү аяр сезип,
Аны сен изде ташып, кайра толуп,
Шатырап кызыл кечте жамгыр болуп,
Издегин жүрөктөгү арзуу болуп,
Жазында таңды тосчу жаңы ыр болуп.
Эсиңе түшө калган жаштыгыңдын
Бир үзүм жалынына күйсөң экен,
Чын эле мен түшүңө кирсем экен...
Урускискен (дарыя)
Урускискен — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Суундук дарыясынын сол жээгинен 73 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 50 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Промотор
Промотор — транскрипция башталуучу оперондун бөлүгү. ДНКнын транскрипциясын жүзөгө ашыруучу РНК - полимераза ферменти менен өзгөчө байланышуучу, ДНКнын ондогон нуклеотиддеринин кыска ырааттуулугу П. деп аталат. Позитивдик (оң) жөнгө салууда транскрипциянын натыйжалуу башталышы (инициация) үчүн белоктун П-уна позитивдик көзөмөлдүн (активатордун) биригиши зарыл. Тескери (негативдик) жөнгө салууда оператордун репрессор менен байланышынын натыйжасында РНК - полимераза оперондун узатасы боюнча аракеттене албайт жана структуралык гендердин транскрипциясы жүрбөйт. Эгерде оператордо репрессор жайгашпаса, анда РНК - полимераза оперондун бардык структуралык гендерин транскрипциялайт. Оперондун транскрипциясын көзөмөлдөөчү репрессор жөнгө салуучу ген аркылуу коддолот. Репрессордун молекуласы операторду таануу бөлүгүнөн сырткары, аны активдештирүүчү же активдүүлүгүн төмөндөтүүчү эффекторду таануу бөлүгүнө ээ.
Клэитон (Оклахома)
Клэитон (Оклахома) (Clayton) — Оклахома штатынын Pushmataha округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 719 киши. Болжолдуу аянты - 4.4 км². FIPS коду — 40-14900.
Севр тынчтык келишими (1920)
Севр тынчтык келишими (1920) - Версаль-Вашингтон системасынын келишимдеринин бири. Биринчи дүйнөлүк согушта жеңген союздаш державалар (Улуу Британия, Франция, Италия, Япония ж. б.) менен Түркиянын ортосунда 10-августта Парижге жакын Севр шаарында түзүлгөн. Келишим боюнча Түркия бардык ээлигинен ажырап, аймагы 4 эсе азайган. Кара деңиз кысыктарынын зонасы толук куралсыздандырылып, эл аралык «Кысыктар комиссиясынын» контролдугуна өткөн. Капитуляция режими калыбына келтирилип, чындыгында Түркия өз алдынчалыгынан ажыраган. Түрк армиясы баскынчыларды (грек, француз, армян аскерлерин) жеңгенден кийин Севр тынчтык келишими Лозанна тынчтык келишими (1923) менен алмаштырылган.
Тэхэ-Ненз-Яха
Тэхэ-Ненз-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ниутей-Яха дарыясынын сол жээгинен 24 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дөбөгө боортоктоп чыгуу
Шарты
Оюнчулардын саны 3—5 киши.
Оюн дөбөдө өткөрүлөт.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар дөбөнүн түбүнө бир катар болуп ичтеринде жатышып, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулардын бирөөсүнүн буйругу боюнча, оюнчулар дөбөнүн белгиленген жерине чейин боортоктоп чыгууга аракеттелет. Оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат. Дөбөнүн белгиленген жерине чейин боортоктоп келген оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун башка түрлөрү
Дөңдөн боортоктоп түшүү, дөңгө жөрмөлөп чыгуу, дөң ден жөрмөлөп түшүү, дөңгө кош аяктап чыгуу, дөңдөн кош аяктап түшүү.
Оюндун эрежеси
Буйруктан мурда  аракеттенүүгө, бир бирине жакын турууга, тоскоолдук кылууга, белгиленген  аралыктан  боортоктоп  толук  өтпөй коюуга болбойт.
Оюнга методикалык көрсөтмө
Оюн өткөрүлүүчү жер тегиз,  таза,  башка  буюмдарсыз,  чөптүү жер болушу керек.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч, ийилчээктикке тарбияланат, чыдамкайлыкка, тырышчаактыкка үйрөтөт.
Лангута-Ты-Вис
Лангута-Ты-Вис — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Хоседа көлү -Ты -Хоседа-Ю дарыясы орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Урюп дарыясы
Урюп — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - КАР/ОБЬ/2542/1266 орун алган. Дарыянын узундугу - 223 км.
Лангута-Ты-Вис
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Зелениха дарыясы
Зелениха — Орусиядагы дарыя. Новосибирск облусу, Алтай крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Карасук дарыясынын сол жээгинен 471 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Лангута-Ты-Вис
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Урюп дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Зелениха дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чоң Тополь көлү бассейндери жана Бурла дарыяларынын. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Обь жана Иртыш дарыяларынын аралыктарындагы агынсыз аймак.
Бурж
Бурж (Bourges) – Франциянын борбордук бөлүгүндөгү шаар. Шер департаментинин административдик борбору. Калкы 66,9 миң (2006). Орон жана Эрен дарыясынын кошулган жеринде жайгашкан. Берри каналындагы пристань (Луара дарыясы менен байланышат). Биздин замандын 7-кылымында азыркы шаардын орду кельттердин тургун жайы болгон. Шаардагы Сент-Этьенн собору Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. Чиркөөлөр, соодагер Жак Кёрдин үйү, Пельвуазен сарайы, ар деко стилиндеги кооз бакчалар, Эл аралык электр-акустика музыкалык академиясы, Орлеан университетинин технологиялык институту, музейлер, театрлар жана башка бар. Кол өнөрчүлүк өнүккөн. Авиа жана ракета куруу, аскер, шина, жыгаччылык, тамак-аш өнөр жайы иштейт.
Урюп дарыясы
Тышкы шилтемелер
]
Зелениха дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жумакаева, Тамара
Жумакаева Тамара (1942-ж. т., Нарын району, Куланак айылы - 2008) — артист, ырчы. Кыргыз Республикасынын эл артисти (1984, эмгек сиңирген артист, 1974). 1953—55-ж. ал Күрөңкеев атындагы музыкалык окуу жайынын бий, балет, виолончель класстарында окуган. 1959-ж. 8-классты бүткөндөн кийин Республикалык көркөм өнөр фондусунун цехинде иштеген. 1960-ж. Тянь-Шань облустук музыкалык драма театрына кабыл алынган. Атайын артисттик билими жок болсо да, өзунүн музыкалык жөндөмдүүлүгү, дилгир сезгичтиги менен көптөгөн спектаклдерде каармандардын ички дүйнөсүн терең ачып берген, ролдорду зор чеберчиликте аткарууга жетишкен. Аткарган негизги ролдору:''' Кукуя (К. Маликов, "Алмаш"), Үлпөт (Ж. Садыков, Т. Мамбетов, «Эми эмне болот»), Толкун (Ж. Абдыкадыров, "Толкун"), Жыпаргүл (Т. Абдумомунов, «Атабектин кызы»), Айнагүл (К. Жантөшев, "Шайтан кыз"), Томаяк бала (Б. Жакиев, "Миң кыял"), Комиссар (В. Вишневский, "Оптимисттик трагедия"), Айдан, Тамара (С. Шимеев, «Өмүр жөнүндө баян»), Дарыйка (Б. Өмүралиев, "Жаңырык"), Полина (Н. Анкилов, "Жоокердин жесири"), Клея (Фигейредо, «Эзоп»), Акбара (Ч. Айтматов, "Кыямат") жана башка. Ал кыргыз элине драмалык эле эмес, мукам үндүү ырчы катары да таанымал. Ж. Шералиев, К. Тагаев, С. Мамбетбаев, Э. Мааданбековдордун обондорун ийине жеткире чебер аткарат. М. Рыскулов атындагы сыйлыктын лауреаты (1992). Анын чыгармачылыгы жөнүндө Д. Абдылдаева «Эл кызы — Нарын жылдызы» аттуу китеп жазган (1996).
Интернеттеги шилтемелер
ТАЛАНТ ТАГДЫРЫ: ТАМАРА ЖУМАКАЕВА Таңшыган үндүү Тамара Тайгак кечүүдөн кийинки бийиктик… "ЭЛЕСИ ЭСТЕ, ЫРЛАРЫ ЭЛДЕ": ТАМАРА ЖУМАКАЕВА
Тентимиш уулу Акир
Тентимиш уулу Акир (1906-1980) Өрүмчү. Кант районундагы Сары-Жон айылында төрөлгөн. Кичине чагынан эле элдик талант катары таанылып, олимпиадаларга катышкан, Токтогул атындагы Кыргыз Мамлекеттик Филармониясында иштеген. Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. Кийин чарбада эмгектенген. Өрмөкчүлүк нусканы атасы Тентимиштен алган. Акирдия өрмөкчүлүккө ышкысы 1950-жылдардан баштап айрыкча жанданат. Адегенде жети-тогуз тал менен «жөргөм өрүм» өрөт, жүгөнгө ооздук салат. Өрүмү жанып кеткен жүгөндү эби менен кармап, өрүмүн үйрөнөт. Кийин «беш кашка өрүмүн», «жети кашка өрүмүн» ийине келтирет. Акир «Кыял» көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесине камчы өрүп берип турган. Айына 10-15 өрмө камчы өткөрүп, ал чыгарган буюм көркөмдөлүп, чет мамлекеттерге чейин жөнөтүлгөн. Мыкты өрүмдөрдөн Акир «терме өрүмүн» жакшы билген. Ал камчы өрүмдөрдүн атактууларынан болуп саналган. Буга 24 тал көк сарпталып, бирден басып, бирден өрүп, төрттөн тал жупташып, сегиз жолу терилген. Акир уста 16 тал көк аркылуу бир эле камчыга өрүмдүн төрт түрүн: «терме өрүмүн», «каз таңдай өрүмүн», «суйсалма өрүмүн» жана «жарым суйсалма өрүмүн» табышмактуу кылып бере алган. Ал сегиз талдан «жөрмөмө өрүмүнүн» түрүн да өргөн. Уста көбүнчө жүгөн, куюшкан, көмөлдүрүк, бас-' майыл өрүмдөрүн да таасын өргөн. Алсак, «жон өрүмүнө» өзүнчө жон чыгарган. Ага он, он эки тилим кайыш кеткен. Чүйлүктөргө мүнөздүү «беш кашка өрүмү» Акирдин колунан көп чыккан. Чебердин өрмөчүлүгүндө «каз таңдай өрүмү» деген өрүмү бар. Буга тогуз тал көк тилинип, өрүүдө бир жагы төрт, бир жагы беш тал басылат. Ал эми бешинчи тал ар дайым алмашып, тегеренип, айланып турат. «Беш кашка өрүмгө» беш тал, «жети кашка өрүмгө» жети тал кайыш зарпталат. Өрмөчүлүк негизинен көк менен кайышты чебер тилүү менен бааланат. Өрмөчү көктү көбүнчө эчкинин терисинен жасаган. Сыйрылган терини тоборсутуп, үч күнү сууга бастырып койгон. Аны жибитип жүнүн бычак менен шыпырган. Анан аны тегиз жерге керген. Кургагандан кийин муну кийиз алдына таштап койгон. Көк нымдуулукту сактап, тилүүгө оңой болуп калган. Адегенде «керме» же «жаа» деген аспапка кайыш өзөктү керген. Анан суу сыйпап ак самын менен кайышты жибитип, жыгач сыдырмага күч менен кырдырганда керилген өзөк жымылдап калган. Анан көктүн талдарын тилип алып өрө баштаган. Акир көктүн бир мезгилде 24 талын бирдей жоондукта тиле билген. Көктү көз өлчөм менен тилүүчү. Ага колу да маш болгон. Акирге байбичеси Сагынбүбү жардамчы катары кызмат кылган. Чебердин уулдары Назарбек, Турдубек, кызы Гүлазык өрмөчү. Ал эми Андабек Тентимишов өнөрчүнүн нускасын алган. Акирдин өрүмүн шөкөттөөнү кары уста Сейитказы Сокубашов жүзөгө ашырган. Ага жез же темир чөгөрүп, Акирге эриш-аркак узанган. Ал азыр Аламүдүн районунун «Ала-Тоо» совхозунда жашайт. Эмгеги баттамада.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Аллесхаузен
Аллесхаузен (Alleshausen) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Биберах районуна карайт. Тюбинген административдик округуна тиешелүү. Калкы – 478 (2013-ж.). Аянты – 11,31 км². .
Учар, Кара-Суу району
Учар (Учар) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Төлөйкөн айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 4 911 киши.
Севастьянов Виталий Иванович
Севастьянов Виталий Иванович (8. 7. 1935-ж. т., Свердлов обл., Красноуралск) - СССРдин космонавт учкучу, эки жолу Советтик Союз. Баатыры (1970, 1975). 1963-жылдан КПСС Mүчөсү.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Мырза уулу Иманкул
Мырза уулу Иманкул (1888, Кочкор району, Эпкин айылы — 1972, ошол эле жер) — Нарын өрөөнүнен чыккан алгачкы кыл кыякчы. Үркүнге атышкан, Чолпондо дыйкан, Кызартта жолчу болуп иштеген. Атасы, чоң атасы Какыбай кыл кыякчы болушкан. Он төрт жашында сурнайчы Тураптын "Керзен", атасынын "Сейилмен" деген күүлөрүн үйрөнгөн. М. Күрөңкеевдин сынынан өтүл, таалим алган. Кыргыз радиосунун музыкалык редакциясынын алтын фондусуна өзүнүн, атасынын 20дай күүлөрүн жаздырган. Алардын ичинде элдик "Бекташ”, “Тору-Кашка ат", "Коңур ала", "Тору айгыр", "Ак-Куунун учушу", "Бактылуу жаштар", "Улуу күн" жана башка күүлөрү бар.
Интернеттеги шилтемелер
Кыякчы ИМАНКУЛ
Назаркино (Кугарчин району, Башкыртстан)
Назаркино — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Максют айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 196 киши. Почта индекси — 453346, ОКАТО коду — 80238845010.
Усайка (дарыя)
Усайка — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Губерля дарыясынын сол жээгинен 79 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Орск шаарынан Сакмара дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Севастополь көтөрүлүшү
Севастополь көтөрүлүшү - Кара деңиз флотунун матросторунун падышалыкка каршы 1905-ж. 11-15- ноябрда болгон козголоңу.
2000ден ашык адам катышкан. Уюмдаштыруу чогулушун чакырууну, республиканы орнотууну, аскер кызматынын мөөнөтүн кыскартууну ж. б. талап кылган. Большевиктер көтөрүлүштү куралдуу күрөшкө айландырууга аракеттенишкен. Бирок көтөрүлүшчүлөрдүн аракетсиз коргонуучулук тактикасы падыша өкмөтүнө Севастополь көтөрүлүшүн ырайымсыз басышына жардам берген.
Лейтенант П. П. Шмидт, С. П. Частник, Н. П. Антоненко ж. б. матростор атылган, бир канча жүз адам сүргүнгө айдалган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Кумаркана
Кумаркана (КАЗИНО) (фр. casino , ит.  casino  – кичинекей үй) – утушуна акча же мүлк саюу менен, карта, сөөк, чимирик сыяктуу жарак-жабдык менен жабдууларды колдонуу аркылуу кумар оюндарын ойноочу жай.
Разан-Сай
Разан-Сай — Кыргыз Республикасынын Жалал-Абад облусунун Аксы районундагы айыл. Ак-Жол айыл аймагынын курамына кирет.
Лапко-Се
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Калп(адабият)
Калп адамдын кыялынан бүткөн, акылга сыйбаган жок нерсени чындай баян кылган кээде ыр, көпчүлүк учурда кара сөз түрүндөгү оозеки – маданий искусствонун бай казынасында эзелтен бери эле түптөлүп, мүнөздүү өзгөчөлүктөрү менен айырмаланган, элдик салттуу поэзиянын алкагында калыптанган жанрлардын түрү орун алган. Алар өз алдынча болобу, же белгилүү бир фольклордук чыгарманын ичинде болобу бирин-бири толуктап, ийкемдүүлүк менен чыгарманын сюжетине сиңип, жуурулушуп кетүү универсалдуулугуна ээ. Кайсы бир жанрлар кыргыз фольклористикасында изилдөөнүн обьектисине алынып, өзүнүн тиешелүү баасын алса, кай бири толук кандуу жанр катары карала элек. Ошондой жанрлардын бир түрүнө Калпты кошууга болот. Калп башка кеңири жайылган жанрларга салыштырмалуу арыш ала албаган. Эл оозунда көп айтылбай, өнүкпөй келгени да бир жагынан жанр деп кароого мүмкүндүк бербей келген. Мындай болушу Калптын айтылышынын татаал экени – ар бир эле адам логикалык ыкчамдуулук менен кызыктуу аңгеме же ыр түрүндө айта албаганы менен чектелет. Бирок, аз санда болсо да, калптын айтылышына, вариацияларына, мазмунуна, белгилүү бир түзүлүшүнө, башка жанрлар менен тыгыз байланыштуулугуна карасак, Калпты оозеки маданиятыбыздын бир чакан жанры катарында көргөзсөк жаңылышпайбыз. Калпта белгилүү бир темадагы ырааттуулук жок, көпчүлүк убакта анын ар бир сабы өз алдынча мазмунга ээ болушун учуратабыз. Мисалы,
Чылым тарттым көпөлөктүн куу башынан, Чыкта түйдүм боз торгойдун чуудасынан, Айыл кечпеген дайрадан кечип чыктым, Чегирткенин тору айгырын минип алып туурасынан.
Көрүнүп тургандай Калп ар бир сапта адамдын кылык – жоруктары сыяктанган туюмду берет. Максаты – башкалардын көңүлүн ачуу, тамаша иретиндеги айтылган саптарынан көрүнөт. Кээ бир учурда Калптын вариацияларын учуратууга болот. Мисалы,
Атамдын баскан жерине кайырмак салып Узундугу кырк кездей жаян алдым. Чоң атамдын баскан изине көл токтотуп Көл токтотуп кырк кулач жаян алдым.
Бирине “кырк кез жаян” десе, экинчисинде “кырк кулач жаян”, – дейт. Экөөнүн мааниси бирдей. Дагы бир өзгөчөлүгү – Калптын акырында “башкасы калп болсо да ушунум чын”, же Калптын башындагы “өтүрүктү, өтүрүктү, өтүрүктү эл айтса да, мен айтпаймын өтүрүктү” деп туруп Калп айтып кириши. Мындай башталуу, же жогорудагыдай акыркы саптар Калптын маани маңызын түшүнүүгө көмөк берген негизги ачкычы. Мисалы,
Чылбыр эштим торгойдун чуудасынан, Бир торгойдон бир табак эт алдым Ал торгойдон чоң табак сөөк чыкты Сөөгүн алып көлгө көпүрө ооладым. Башкасы калп болсо да ушунум чын, – дейт. Мындан сырткары башка жанрлар менен байланышын көбүнчө жомоктордон кездештиребиз (мисалы, “Кимиси чоң” деген элдик жомок же “Сары таз” жомогу о. эле “Кырк калп” аңгемеси. Калп көбүнчө жорго тилде, айрым убакта уйкаш ыр сабында, же кара сөз аңгеме түрүндө айтылат. Ыр сабынын акырында уйкаштык дайыма туруктуу боло бербейт. Адатта Калпты айтып жаткан адам, аңгемесиндеги окуяны өз башынан өткөн сыяктуу, өзүнө таандык кылып баяндайт. Жыйынтыктап айтканда, Калп оозеки поэзиябызда салттуу түрдө өнүгүп келе жаткан фольклор жанрларынын бирине жатат.
Телтаев Карыпбек Сыдыгаалы уулу
Телтаев Карыпбек Сыдыгаалы уулу Жыгаччы. 1960-ж. Токтогул районундагы Өзгөрүш айылында төрөлгөн. Кесипчилик техникалык окуу жайын бүтүргөн. Экскаватор бульдезорчу, ГЭСте электр-слесарь, ширетүүчү болуп эмгектенген. 1988-жылдан устакерчиликте. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Ага чоң аталары ээрчи, жыгаччы Момунааны, апасы Сейилкан, комуз уста Төлөбеков Табылды (Сокулук району, Шалта айылы) таасир беришкен. Карыпбек комуз чабат. Абалы аспап болуучу жыгачты тандайт. Өз үлгүсүндө араалап, ичин бургусу аркылуу оюп, бир сыйра тазалап (тазалоо үндүү болууга шарт түзөт), моюн, желкелерин келтирип сомдогон комузун кеминде 20-30 күнчө кургатат. Мында көөдөн жагына караганда баш жагын калыңыраак кылуусу чертүү учурунда үндү көөдөн тарапка тээп турат. Комуздун баш жагын тайпайтпай жазы кылат. Кыл жатуучу жерин черткенде тийип калбоо үчүн кылдаттыкта сүрөт. Капкактык карагайды Чоң-Кеминден алып, аны жукараак кылат. Кулакты тешүүдө кулактын буроосу жагын жоонураак, уч жагын ичкерээк жасайт. Бул көп буралганда жешилбейт, сынбайт. Комуздун кулак түбүндөгү ширеңкенин талындай сөөктүн комуз башына 0,8 мм болушу зарыл. Комуздук жыгачты «Бейц» аттуу кара күрөң боёк менен сырдап, комуз бетине көркөм оюм-чийим түшүрүүдө «Гуаш» сырын пайдаланат. Карыпбек кырма идиштерин да кармайт. Сүрөтү түстүү баттамада. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1990-ж. Кыргызстан Эл чеберлер союзунун I уюштуруу көргөзмөсү. Комуздун эки үлгүсү (бала комуз, көмуз) менен катышкан; 1990-ж. Кыргызстан Эл чеберлер союзунун II сатуу көргөзмөсү жана кароо-сынагы. Комуздун эки үлгүсүн койгон.
Дубалдан ашып түшүү
Шарты
Оюнчулардын саны 3—5 киши.
Телтаев Карыпбек Сыдыгаалы уулу
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Дубалдан ашып түшүү
Шарты
Оюн аянтчада, талаада, стадиондо өткөрүлөт.
Оюнда дубал,  каша,  тосмо  колдонулат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден дубалдан ашып өтүшүп кайра ордуларына турушат. Оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат.
Оюндун башка түрлөрү. Аңдан өтүү, дөңдөн өтүү.
Оюндун эрежеси
Бир бирине тоскоолдук кылууга, жардам берүүгө, дубалдан ашып өтпөй коюуга болбойт.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч, ийилчээктикке, ылдамдыкка тарбияланат, чыдамкайлыкка, тырышчаактыкка, чечкиндүүлүккө үйрөтөт.
Репрессия (биологиялык абал)
Репрессия (биологиялык абал) - оперон аркылуу коддолуучу, ферменттердин синтези токтотулган гендин абалы. Р-лык ферменттер үчүн активсиз репрессор (апорепрессор) мүнөздүү. Алар клеткага төмөн молекулалуу заттар - корепрессорлор келип түшкөндө активделет. Клеткада кармалуучу эң эле көп сандагы гендердин ичинен кээ бир гана гендер активдүү абалда байкалат. Р. транскрипциянын деңгээлинде жүрөт, башкача атйканда маалымат ДНКдан м-РНКга өтүшүндө жүрөт. Транскрипция ген боюнча "жылуучу" жана м-РНКны чогултуучу РНК - полимераза ферментинин катышуусунда жүзөгө ашат. Бул синтез үчүн РНК - полимераза ферментинин макромолекулалары ген менен мейкиндикте жакындашуусу керек. Бул ген бош болгондо гана мүмкүн. Эгерде анын үстүңкү бети ачык эмес болсо, Мисалы, кандайдыр бир башка зат менен биригишип турса, анда ген менен РНК - полимеразанын өз ара аракеттениши мүмкүн эмес, транскрипция процесси аткарылбайт жана тиешелүү белоктун синтези Р-ланат. Гистондук белоктор гендин үстүңкү бетин оккупациялоочу зат, башкача атйканда репрессор болуп саналат.
Маалыматтын агымынын чектелиши транскрипциянын деңгээлинде гана эмес, трансляциянын, башкача атйканда м-РНКнын калыбында белоктун синтелизишинде да жүрүшү мүмкүн. Гормондордун таасири астында м-РНКнын молекуласынын уз. боюнча рибосомалардын аракети кескин токтотулушу же толугу менен тыйылышы мүмкүн. Белоктун синтезинин жүрүшүнө чоңоюп, өсүп бара жаткан полипептиддик тизмек таасир кылат: гормондордун таасири астында анын түзүлүшү өзгөрөт, ал матрицага бекем биригет жана белок синтезине тоскоолдук кылат.
Буржуазия
Буржуазия (французча bourqeoisie шаардыктар) – соода, өнөр жай, кредиттик-финансылык жана башка ишкердүүлүктөн киреше алган, капиталга ээлик кылган коомдук тап. Буржуазия өз алдынча тап катары салттуу (феодалдык жана башка) коомдун шартында пайда болуп, 16–20-кылымдагы революциялардын жана реформалардын жүрүшүндө коомдогу маанилүү саясий-экономикалык күчкө айланган. Кол өнөрчүлүктүн, товар өндүрүшүнүн жана сооданын өнүгүшүнүн натыйжасында шаар калкы тап катмарларына жиктелип, 15-кылымдын аягында шаар калкынын жогорку катмары көпөстөр, банкирлер жана өнөр жай ишканаларынын ээлери буржуазия аталып калган. Буржуазия прогрессчил тап катары индустриялык коомдун түптөлүшүнө, рынок экономикасынын, либералдык жана демократиялык баалуулуктардын бекемделишине түрткү берген. 16–18-кылымдагы Нидерланддагы, Англиядагы, Франциядагы революциялардын натыйжасында бул мамлекеттерде буржуазиянын бийлиги орногон. Социалисттик режим орнотулган өлкөлөрдө буржуазия тап катары жоюлган. Учурда алардын айрымдарында рынок экономикасынын жана граждандык коомдун калыптануусуна байланыштуу ишкерлердин жана менчик ээлеринин социалдык катмары кайрадан жаралууда.
Мутациялык селекция
Мутациялык селекция, селекциянын теориялык негизи болуп генетика саналат. Тандоо, гетерозис жана цитоплазмалык эркек стерилдүүлүгүн колдонуу аркылуу аргындаштыруу, полиплоиддүүлүк жана мутагенез - селекциянын негизги методдору. Багытына жараша селекцияны организмдердин сапатына (даамы, сырткы көрүнүшү, дандагы белоктун жана амин к-талардын кармалышы, сүтүнүн майлуулугу), ооруларга, зыянкечтерге жана жагымсыз климаттык шарттарга туруктуулугуна, жаныбарлардын өндүрүмдүүлүгүнө жана тукумдуулугуна, өсүмдүктүн түшүмдүүлүгүнө карата жүргүзүшөт. Полиплоиддер түр аралык гибриддерден (аллополиплоидия) ар түрдүү же бир эле түрдүн (автополиплоидия) геномдорунун көбөйүшүнүн натыйжасында келип чыгат. Полиплоиддер мутация болуп саналат, себеби хромосомалардын санынын өзгөрүшү ген системасындагы сапаттык өзгөрүүлөргө жана белгилердин олуттуу өзгөрүшүнө алып келет. Полиплоиддүүлүк өсүмдүктө жана төмөнкү түзүлүштөгү жаныбарларда кеңири таралган. Буудайдын 14, 28, 42 жана 56 хромосомалардан туруучу бир катар түрлөрү кездешет. Кыязы, хромосомалардын санынын көбөйүшү особдордо аргындашуусуз эле тиричиликке жетишээрлик жөндөмдүүлүгүн камсыз кылуучу, гетерозиготалык системасын түзүүчү, мутациялардын жыйналышына мүмкүнчүлүк түзөт.
Назарматов, Даниал Мукашович
Назарматов Даниал Мукашович (1940-ж.т., Нарын ш.) — гитарчы, гитара өнөрүнүн мектебин негиздөөчү, музыка изилдөөчү, педагог. Кыргыз Республикасынын маданиятка эмгек сиңирген ишмери (1991). 1968-ж. Москвадагы П. И. Чайковский атындагы консерваториянын алдындагы музыкалык окуу жайынын алдындагы гитара классын, 1976-ж. Бейшеналиева атындагы искусство институтун бүткөн. 1968—79-ж. Кыргыз мамлекеттик М. Күрөңкеев атындагы окуу жайында мугалим, 1969—71-ж. Бишкектеги балдардын П. Ф. Шубин атындагы музыкалык мектебинин директорунун орун басары, 1976—82-ж. Т. Сатылганов атындагы Кыргыз мамлекеттик филармониясынын көркөм жетекчиси, 1982—90-ж. директору, ошол эле учурда 1987-жылдан Бүткүл союздук музыкалык коомдун Кыргыз бөлүмүнүн төрагасынын орун басары, 1991—93-ж. Кыргыз Республикасынын маданият министри, 1993-жылда(А. Малдыбаев атындагы Кыргыз мамлекеттик академиялык опера жана балет театрынын генералдык дирек¬тору. Кыргыздын элдик, профессионалдык музыкасынын тарыхына, аны элге жайылтууга арналган китепчелердин, "Гитара күүлөрү" (1986) деген жыйнактын автору. Ондогон элдик обондорду, Муратаалы, Карамолдо, Атай жана башка классикалык күүлөрүн гитара үчүн иштеп чыккан. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешииин {депутаты (1990—95).
Кирил (Оклахома)
Кирил (Оклахома) (Cyril) — Оклахома штатынын Caddo округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1168 киши. Болжолдуу аянты - 1.5 км². FIPS коду — 40-19000.
Өкүмдөрдүн жыйындысы
Өкүмдөрдүн жыйындысы – эгер соттолгон адам өкүм чыгарылгандан кийин, бирок жазасын толук өтөп бүткөнгө чейин жаңы кылмыш жасаса, сот кийинки өкүм боюнча берилген жазага мурдагы өкүм боюнча берилген жазаны толук бойдон же бир бөлүгүн кошот. Өкүмдөрдүн жыйындысы боюнча эркинен ажыратуу түрүндө берилген жазанын акыркы чеги 30 жылдан ашууга тийиш эмес.
Успенка дарыясы (Избасс куймасы)
Успенка — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Избасс дарыясынын оң жээгинен 1 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Тюринто-Ях
Тюринто-Ях — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ури-Яха дарыясынын оң жээгинен 28 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Трисомия, үч сомалуулук
Трисомия, үч сомалуулук - диплоиддик организмдин хромосомалык жыйнагында кошумча гомол. хромосомалардын болушу. Хромосомаларынын саны мындай өзгөрүлгөн организмдер үч сомалуулар, трисомиктер деп аталат; анеуплоиддиянып келип чыгышынын негизги механизми - митоздо же мейоздо айрым хромосомалардын жок болуп кетиши же ажырабай калышы. Хромосомалар балансынын бузулушунун натыйжасында анеуплоиддүүлүк организмдин тиричиликке жөндөмдүүлүгүнүн төмөндөшүнө жана көп учурда өлүмгө алып келет. Бир катар хромосомалык оорулар анеуплоидиянын негизинде келип чыгат.
Өзгүр, Кара-Суу району
Озгур (Озгур) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Төлөйкөн айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 651 киши.
Курья дарыясы (Карасука куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чоң Тополь көлү бассейндери жана Бурла дарыяларынын. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Обь жана Иртыш дарыяларынын аралыктарындагы агынсыз аймак.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Утя (дарыя)
Утя — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Хобда дарыясынын оң жээгинен 35 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Елек. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Альберсхаузен
Альберсхаузен (Albershausen) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Гёппинген районуна карайт. Штутгарт административдик округуна тиешелүү. Калкы – 4195 (2013-ж.). Аянты – 6,50 км². .
Буриме
Буриме (французча bouts rimes уйкаш деген мааниде) – алдын ала даярдалган уйкаштыкка ыр жазуу. Б. формасы 17-кылымдын биринчи жарымында пайда болгон. Буриме кыргыз акындарына белгилүү болсо да, адабий салт катары өнүккөн эмес. Бирок акындар айтышына байланыштуу поэтикалык жанрдын айрымдарында өз алдынча пайда болуп, күчтүү өнүккөн бурименин поэтикалык салттарын байкоого болот (мисалы, Токтогул менен Алымкулдун «Акбары» жөнүндөгү айтышы). Токтогул адегенде Акбары жөнүндөгү айтыштын мазмунун, ыр башындагы жана ыр аягындагы уйкаштыктыгын алдын ала даяр түрүндө берет. Ал эми Алымкул ыр башындагы жана ыр аягындагы уйкаштыкты сактап, ырдын мазмунун андан ары улантат, тереңдетет. Алдын ала даяр уйкаштыктардын негизинде ыр жаратууну азыркы мезгилде кыргыз акындары Ш. Дүйшеев, Н. Алымбековдун ырларынан да байкоого болот.
Газневилер мамлекети
Газневилер мамлекети (977–1186) – түркий тилде сүйлөгөн элдердин династиясы. Саманилердин аскер башчысы Алп-Тегин негиздеген. Аскер кызматчылары гулямдарга таянып, Алп-Тегин 962-жылы өзүн Газна шаарынын башкаруучусу деп жарыялаган. Шаардын аталышы боюнча жаңыдан түзүлгөн мамлекет Газневилер мамлекети деп аталган.
Газневилер амалекети Себук-Тегиндин (977–997) жана анын уулу Махмуд Газневинин (998–1030) тушунда абдан күчөгөн. Мамлекеттин курамына азыркы Ооганстан менен Иран, Орто Азиянын айрым аймактары, Индиянын түндүк жана түндүк-батыш бөлүгү кирген.
Газневилердин ак сарайында көрүнүктүү окумуштуулар жана акындар (Беруни, Бейхаки, Фирдоуси жана башка) турушуп, өтө маанилүү илимий эмгектерди жана көркөм чыгармаларды жазышкан.
Газневилер мамлекетинин аскерлери дайыма жортуулга чыгышып, басып алган аймактарын бүлдүрүп, калкын тоноп, кул кылышкан. Мындай жырткычтык иштер газневилер менен начарлатып, карапайым элди күрөшкө түрткөн. Масуд Iнин тушунда (1030–41) мамлекет ыдырай баштаган; 1040-жылдан кийин алардын карамагында азыркы Ооганстан менен Пенжаб аймагынын бир бөлүгү гана калган.
12-кылымдын 70-жылдарында гурилер Газневиге каттуу сокку урган, аларды Түндүк Индиядан сүрүп, Лахор шарын тартып алган. Ушундан соң Газневилер мамлекети жана династиясы толук жоюлган.
Назарматова, Касийра Мукашевна
Назарматова Касийра Мукашевна (1.5.1947-ж. т., Нарын ш.) — экономика илимдеринин кандидаты (1975), профессор (1991), Кыргыз Республикасынын билим берүүгө эмгек сиңирген кызматкери (1994). 1964-ж. Бишкек кооператив техникумун, 1968-ж. Самаркан кооператив институтун бүткөн. 1975-жылдан КМУда кафедра башчысы, декан, 1-проректор, 1985—88-ж. Кыргыз ССР жогорку жана атайын орто билим берүү министринин орун басары, 1988—95-ж. КМУУда 1-проректор, Эл аралык университетте проректор, 1995-жылдан Кыргыз Республикасынын бухгалтерлер жана аудиторлор ассоциациясынын президенти ошол эле учурда 1952-жылдан КМУУда кафедра башчысы болуп иштейт. 50ден ашык илимий эмгектин автору. Кыргыз Республикасынын коомдук илимдер академиясынын корреспондент-мүчөсү. Эл достугу ордени менен сыйланган.
Айгай-Мурсаляй (Кугарчин району, Башкыртстан)
Айгай-Мурсаляй — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Максют айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 15 киши. Почта индекси — 453346, ОКАТО коду — 80238845011.
Жарчы
Жарчы - Улуу Октябрь революциясынан мурда Орто Азия элдеринде, анын ичинен кыргыз элинде да хан, бек, болуш сыяктуу жергиликтүү башкаруучулардын буйругун, жардыгын эл кыдырып, чогулган топко жарыялоочу киши. Жарчы аш-той же кыз-оюну башталарда анын тартиби, жүрүшү, көрсөтүлүүчү оюндун түрү, байгеси жөнүндө жарыя кылган. Ошондой эле жок жоготкондо да (мал, буюм жана башка) жарчы атайы эл аралап, жар салган. Жарчы элге адатта ырдап, жамактап, кээде кара сөз менен кайрылган. Кийинчерээк анын милдетин көбүнчө ырчылар аткарып, ошондон улам аш-тойго байланыштуу айтылган жарыя кээде көркөм чыгарма деңгээлине жеткен учурлар болгон. Жарчы өз доорунда карым-катнаш, байланыш жасоодо чоң милдет аткарган. <<Манас>> эпосунда Көкөтөйдүн ашында Ырамандын Ырчы Уулу жарчы болгондугу айтылат: Көкөтөйдүн көк туусу, Көтөрүлдү калкылдап, Ырамандын Ырчы Уулу, Жар чакырды баркылдап. (<<Манас>>)
Өкүмдү аткаруу
Өкүмдү аткаруу – кылмыш-жаза процессинин стадиясы. Айыптоо өкүмү 3 баскыч менен аткарылат (эреже катары) – аткарууга алынат; дароо аткарылат; иш жүзүндө аткарылат (убакыт боюнча созулган жүрүм). Актоо өкүмү жана соттолуучуну жазадан бошотуучу өкүм дароо аткарылат; айыптоо өкүмү – ал мыйзамдуу күчүнө кирген же кассациялык баскычтан кайтарылып келген күндөн тартып 3 суткадан кеч эмес убакыттын ичинде аткарылат. Бирок мыйзамдарда каралган өзгөчө учурларда айыптоо өкүмүн аткаруунун мөөнөтү кийинкиге калтырылышы мүмкүн.
Лаптатывис
Лаптатывис — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сандивей дарыясынын сол жээгинен 12 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бриллиант кол
Бриллиант кол («Бриллиантовая рука») — 1968-жылы СССР тарабынан тартылган кинокомедия.
Ширин Айтматова
Ширин Чыңгызовна Айтматова - 1977-жылдын 28-июлунда Москва шаарында төрөлгөн, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты.
Кумулятивдик (чогултулма) акциялар
Кумулятивдик (чогултулма) акциялар – ээлери корпорация начар каржылык абалынан улам төлөй албай калып, биркатар жылдар топтолгон дивиденддерди алуусу мүмкүн болгон артыкчылыктуу акциялар.
"Чырак щеткасы" сымал хромосомалар
"Чырак щеткасы" сымал хромосомалар - көп клеткалуу организмдердин өнүгүү процессиндеги өзгөчө формага ээ хромосомалар. Мейоздун жөнөкөйлөтүлүп (редукциялык) бөлүнүүсүнүн биринчи стадиясы - профаза өзүнүн убактылуу өлчөмдөрү менен айырмаланат. Бул стадия сперматозоиддин өөрчүү процессинде салыштырмалуу тез өтөт. Овогенезде (энелик безде жумуртканын жаралуу процессинде) болсо диплонема стадиясынан кийин көп убакытка созулган тыныгуу болот, бул ооциттин (энелик безде өсүп жаткан энелик клеткалардын) тез өсүшү жана "Ч. щ." с. х-дын пайда болушу менен байланыштуу.
Кумар оюну
Кумар оюндары – жыйынтыгы оюнга катышуучулардын аракеттерине байланыштуу эмес, кокус болуучу жана алдынала болжоого болбогон мүлк, акча утуучу оюндар. К. о-нын жыйынтыгы акчалай, же башка баалуу мүлк түрүндө аныкталат.
Россияда
Россияда, көп карталар жана эгин оюн куугунтукталган жана диний жетекчилер жана өкмөт турган белгилүү болгон, бул жетекчилерин көзөмөлдөө үчүн тапшырылган. ВОЕВОДСКИЕ заказдарынан ВОЕВОДСКОЙ кылым көрүнүп тургандай, карта жана Дан ойногондор камчы менен жазаланышкан, ал эми карталар менен данды өздөрү алып, өрттөш керек болчу.
Петр эли башында аскер адамына карта же чүкө ойноого катуу тыюу салынган (арт аскердик уставы. Мына 59; деңиз уставы, кн. ЖРТ, хл.он, 15, 19), Анан - мындай тыюу салуу баарына эле жайылтылат: акча ойноого, оюнда табылган акчанын үч эселенген айып пулунун коркунучу алдында баарына тыюу салынат (Жарлык 3127, 17 (28) - декабрь, 1717-жыл). Бул буйрук 23-жылы 1733-январда императрица Анна Иоанновнанын тушунда тастыкталган: "эч ким эч качан эч кандай оюн ойнобошу үчүн, акча үчүн да, байлык үчүн да, короолор менен айылдар жана адамдар үчүн да". Муну көзөмөлдөө милдетинен тышкары, өндүрүлгөн айыптын үчтөн бири жеткирүүчүгө ($6313) дайындалган. Булар барган сайын көбүрөөк жайылган оюнга каршы турууга үмүттөнүшкөн, бирок, албетте, курулай: бул буйрук тынымсыз кайталанган (диаграм 9380, 10714). Элизабет Петровнанын падышалыгынын аягында гана (16-июнь, 1761-жыл) мыйзамда тыюу салынган кумар оюндары менен уруксат берилген коммерциялык оюндардын ортосунда айырмачылык бар: "оюндарды асыл тектүү үйлөрдө колдонууга уруксат берилет; бир гана чоң эмес, бирок акча кичинекей суммасы үчүн эмес, утуп алуу үчүн эмес, убакыт өткөрүү үчүн гана" (, 11275).