cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жапый уулу Тыныбек
"Манас" энциклопедиясынан
Т. өз тукумунан өзүнүн жолун улантуучу манасчы калса экен деген тилекте болгон. Ал өлөр алдында баласы Сооронбай менен жээни Байбагышты ырдатып көрүп: «балам Сооронбай, сен көп арбыта албайт экенсиң, Байбагыш болсо дурус жомокчу болуп калган экен», — деп ыраазы болот. Айрым адамдардын өз демилгелерин эске албаганда, революцияга чейин элдик оозеки чыгармачылыкты кагаз бетине түшүрүп, чогултуп алууга атайы көңүл бурулбагандыктан, даңазалуу жомокчу Т-тин «Манасын» жазып алуу иши да тиешелүү деңгээлде колго алынбаган. Болгону «Семетей» бөлүмүнөн кичинекей бир эпизод жазылып калтырылган. Анын жазылыш тарыхы Т-тин өзүнүн эскерүүсүндө мындайча болгон: «1898-ж. Нарын участковою «Манас», «Семетейди» жазып бергин деп буйрук кылган. Аны жаздырып алуудагы максаты кандай экенин ачык билбегендиктен «Семетейден» айрым үзүндүлөрдү гана жазып толук бергеним жок», — деп эскерген. Манасчы өзү, ошондо Т. кайсы эпизоддорду жазып бергени бизге белгисиз. Бирок, совет доорунда анын айтуусунда өзүнчө китеп болуп жарык көргөн «Семетейдин» үзүндүсү ошол материалдан болуу керек деп болжоого болот.
Ал китеп «Семетейден бир бөлүм». Тыныбек жомокчунуку» деген ат менен 1925-ж. Москвада СССР элдеринин борбордук басмасынан жарык көргөн. Аны басууга даярдаган Э. Арабаев болгон. 184 беттен турган жөнөкөй боз мукабалуу бул китеп кара-кыргыз илим комиссиясы тарабынан чыгарылып, араб тамгасы менен басылган. Анын кыскача сюжети төмөнкүчө: Чынкожо, Толтой Акункан дын шаарын камап, кызы Айчүрөктү зордоп алууга аракет кылышат. Олжо катын болууну каалабаган Айчүрөк өз сүйгөнүн таап, элин баскынчылардан бошотуу үчүн ак куу кебин кийип Семетейди издейт. «Семетейдин» вариантынын көпчүлүгүндө ак куу кебин кийип, асмандан учкан Айчүрөк капыр менен мусулмандын бир нече баатырларын сынап өтсө, Т-те Коңурбай менен Музбурчак экөөнү гана сынап өтүп, кудалашып койгон күйөөсү Семетейди купулуна толтуруп, анын ордосуна жакын жердеги секиге келип түшөт. Ордодон чоюлуп чыккан Чачыкейге узун булак бакчага барган жеринен жолугат. «Манас» эпосунда Чачыкейдин көйрөң мүнөзү, ага жараша көз карашы, жүрүм-туруму өзүнчө көркөм ыкта сүрөттөлүп, бирок кыска берилген. Айчүрөк каардуу жоонун курчоосунда калган эли-жерин жана өзүнүн башын бошотуу аргасы менен «баатыр болсо Семетей, мени куткарып калабы, билип берчи эжеке» деп Чачыкейге жалынат. Чачыкей текеберлене: Чачыкейдин сөзүнө арданган Айчүрөк ак куу кейпине келип учканы жатып: «баатыр үйдө калса сеники, талаага чыкса меники», — деп Семетейди кантип алып кетери жөнүндөгү үч шартын коюп, була болуп жолдон жолугарын, балык болуп көлдөн көрүнөрүн, ак куу болуп Өрдөк-Көлдө жатарын, акыры амал менен алып кетерин айтат. Семетейдин ууга чыгышы, Чачыкей көргөн түшүн Канчоро менен Күлчорого айтып, жолдон Семетейге була алдырбоону, балык карматпоону, ак кууга кушун салдырбоону өтүнгөнү, Айчүрөктүн амал менен Акшумкарды алып кетиши сыяктуу окуялар «Семетейдин» азыркы колдо бар көптөгөн варианттарына окшош. Акшумкарды алып кеткен Айчүрөктү издеп Семетейдин барышы, Үргөнчтүн суусунан өтүү, Айчүрөктүн тосуп алышы жана Семетейдин Айчүрөккө үйлөнүшү менен окуя бүтөт.
Жазуу учурунда айтуучу эл астында айтканындай кенен эмес, кыскартып чолуп жаздырган (Т. кийин бул жөнүндө өзү эскерген), басуу учурунда мурунку жазылган тексттин кээ бир барактары жоголуп кетиши (басылып чыккан китепте жоголуп кеткен беттер атайы көрсөтүлгөн) сыяктуу кемчилигине карабастан бул үзүндү Т-тин чоң манасчылык дареметинен аздыр-көптүр кабар бере алат. Ырас, Семетейдин Айчүрөккө үйлөнүшү эл ичинде кеңири белгилүү болуп, анын сюжети өтө такталып, туруктуу бир канонго түшкөндүктөн Т-тен жазылып алынган үзүндү да сюжети жагынан башка варианттардан анча айырмаланбайт, ар бир мотивине чейин окшош. Бирок, ошол баарыга белгилүү окуяны көркөм бере билүү жагынан өзгөчөлүгү, чеберчилиги байкалбай койбойт. Мисалы, Айчүрөк Семетейди адеп көрүп сынаганда анын сын-сыпаты төмөнкүчө көрүнөт: Манасчы мында сырткы сын-сыпатын, келбетин табияттагы күчтүү, сүрдүү, шаңдуу көрүнүштөргө, жаныбарларга, буюмдарга салыштыруу менен элдик баатырдын монументалдуу элесин — идеалдуу портретин жараткан. Ырас, ушул эле сүрөттөөнү ушул эле түрүндө же түрдүү вариацияда манасчылардын кийинки өкүлдөрүнүн көпчүлүгүнөн жолуктурабыз. Алардын көпчүлүгү Т-тин шакирттери болгон, демек бул сүрөттөөлөр аларга Т-тен оошкон деп айтышка негиз бар. Т. анын айрым саптарын өзү жаратса, айрымдарын өзүнөн мурунку улуу манасчылардан кабыл алуу менен кийинки муундарга өткөргөн. Т. Семетейди гана эмес, «Манастагы» ар бир негизги каарманга жекече мүнөздөмө берип, жекече портретин жаратканын, анын түшүндө уккан «Манасы» катары эсептелген материал да ырастайт. Бул материал боюнча Т-тин түшүнө кирген Күлчоро: Манас, Алмамбет, Бакай, Чубак, Сыргак, Семетейдин ар бирин көрсөтүп, алардын өз-өзүнчө сын-сыпатын айтып берет. Мисалы, анда Бакай мындайча сыпатталат: К:ак ошону таанып ал (Кол жазмалар фондусу, 222-инв., 1—З-б.), — деп биринчи катарда турган беш баатырдын (Манас, Алмамбет, Бакай, Чубак, Сыргак) сүрдүү сымбаты салыштыруунун эң кооз, элестүү үлгүлөрү менен тартылган. Т-тин төкмөлүк өнөрү да күчтүү өнүккөнүн өлөр алдында өзү айтып жүргөн «Манасы» менен коштошкон төмөнкү ыры буга күбө: Т. каза болгон күнү ай тутулган. Улуу манасчынын талантын жогору баалап, ыйык туткан эл бул кубулушту анын өлүмү менен байланыштырып, табияттын да аза күтүүсү катары аңыз сөз кылышкан.
Т. «Манасты» көпкө айтпай калган учурларында буулугуп кетчү экен. Ал эми аны аткарган учурда, өзү эпикалык каармандардын арасында жүргөндөй болуп, түрдүү окуяларды элестеп кетем дечү экен. Бул анын чыгармачылык шыктанышынын канчалык күчтүүлүгүн, поэтикалык дүйнөсүнүн кеңирилигинен кабар берет.
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Убихинондор
Убихинондор (кофермент Q) - бензохинондор тобу. Жаныбар, өсүмдүк, бактериялардын ткандырында кездешет. Жаныбарлар клеткаларындагы тизмеги 9 (кофермент Q) же 10 (кофермент Q) изопренден турат, бактерияларда - 5-9 чейин. Хлоропластарда убихинонго окшош пластохинондор бар. У. кычкылдануу фосфорлонуу процессинде электрондорду ташыганга катышат, флавопротеид менен цитохромдордун ортосунда жайгашат.
Кэрни (Оклахома)
Кэрни (Оклахома) (Carney) — Оклахома штатынын Lincoln округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 649 киши. Болжолдуу аянты - 4.6 км². FIPS коду — 40-12100.
Дор, Реми
Дор, Реми
Реми Дор (Rémy Dor) - француздардын чыгаан кыргыз таануучусу жана түрколог окумуштуусу.
Кыскача өмүр таржымакалы
Реми Дор (Rémy Dor) мырза 1946-жылы 31-октябрда Франциянын ордо шаары Парижде туулган.
Ооганстандагы кыргыздардын тили жана этнографиясы тууралуу мол маалымат топтоп жарыялаган.
Ооганстандын Памир аймагында Рахманкул хан менен учурашкан, ал тууралуу эмгек жазган.
Француз жана кыргыз тилдеринен башка орус, англис, түрк, өзбек, дари, пуштун ж.б. тилдерде сүйлөйт.
Кыргызстанда бир нече жолу болгон.
Илимий чыгармачылыгы
Профессор Реми Дор 2012-жылга карата жарык көргөн ар кыл 15 китепке автор жана автордош, 9 китепке редактор болгон.
Реми Дор 30дан ашуун ири илимий макала, 40тан ашуун ар кыл чыгарма ж.б. жарыялаган.
Анын иликтөө багыты тил илиминини түркология нугун, түрк калктарынын оозеки элдик чыгармачылыгын жана адабиятын изилдөөнү камтыйт.
Илимий ишине кыскача мүнөздөмө
Профессор Реми Дор Борбордук Азиядагы түрк тилдеринин жана алардын диалекттеринин сыпаттамасы менен алектенди.
Ал түрк тилдүү дүйнөдөгү киши менен жаныбарлардын карым-катнашы менен байланыштуу терминдерди изилдеди.
Ал оогандык кыргыздардын фольклордук мурасын, 11-кылымдагы түрк калктарынын макал-лакаптарын, чагатай доорундагы поэзияны, Йунус Эмренин "Диванынын" текстин которуу жагдайларын, түрк поэзиясындагы уйкаштыкты, жана башка илимий маселелерди ырааттуу иликтеди.
Реми Дор ооган кыргыздарынын ханы, айтылуу Рахманкул хан тууралуу китеп жарыялады.
Жакында ал кыргыз-француз жана француз-кыргыз сөздүгүн түздү.
Шакирттери жана үзөңгүлөштөрү
Реми Дордун шакирттеринин бири - швейцариялык немис чыгыш таануучу, доктор Гундула Салк айым.
Салк айым 1986-1996-жылдары Берлиндеги Эркин Берлин университетинде (Freie Universität Berlin) жана Германиянын ордо шаарында негизделген алгачкы университет – Гумбольт университетинде (Humboldt Universität Berlin) түркология, борбордук азия таануу жана монголистика бөлүмүндө окуп, 1996-жылы магистрдик диссертациясын эң мыкты баага жактаган.
Салк айым 1992-жылдан тартып чыгыш таануу (негизинен, кыргыз таануу) жаатында илимий жана илимий-жамаатттык макалаларын жарыялай баштаган, алардын айрымдары Кыргызстанда (Бишкекте) жана Кытайда (Үрүмчүдө) кыргыз тилинде жарык көргөн.
Салк айым 1995-жылы Кыргызстандагы “Манас” дастанынын миң жылдыгынын шартуу мааракесине катышып, жергиликтүү окумуштуулар менен жакындан таанышып, Бишкек, Чүй, Талас сыяктуу аймактарды кыдырган.
Салк айым 1995-1998-жылдары Кытайдын бир катар аймактарын кыдырып, этнографиялык-диалектологиялык жана башка иликтөөлөр жүргүзгөн, Ал Сычуан вилайетинде, Шинжаң Уйгур автоном районунда (анын ичинде кыргыздар байырлаган жайларда), Хэйлуңжан вилайетиндеги фу-йү кыргыздарынын жашаган аймактарында болгон.
Салк айым Бээжиндеги теги дунган, кыргыз таануучу профессор Мухаммед Ху Чженхуа жана Үрүмчүдөгү кыргыз профессор Мамбеттурду Мамбетакун менен кызматташкан.
Салк айым 1997-2002-жылдары Түркиядагы Мерсин университетинин (Mersin Üniversitesi) Котормо бөлүмү жана Түрк тили жана адабияты бөлүмү менен да тыгыз чыгармачыл-педагогдук байланышта болгон.
2000-2001-жылдары жубайы Паул Салктын ишине байланыштуу алардын бүлөсү Тайванда жашады. Ал учурда да Гундула кыргыз таануу боюнча иликтөөлөрүн уланткан.
2007-жылы Германиядагы Фрайбург (Freiburg) шаарындагы университеттин Чыгыш таануу бөлүмүнүн ислам таануу тармагында (Orientalisches Seminar (Islamwissenschaft) Салк айымдын доктордук диссертациясынын темасы кабыл алынат.
2008-жылы Д. Прайор (D. Prior) жазган айтылуу кыргыз манасчысы Кенже Карадан ХХ кылымдын башында жазылып алынган фонограмма (үн) тууралуу илимий эмгек жөнүндө Салк айымдын сын макаласы жарык көргөн.
Салк айым 2009-жылдын май айында Фрайбургдагы Алберт-Лүдвигс университетинин (Albert-Ludwigs-Universität) Чыгыш таануу бөлүмүндө диссертациялык эмгегин эң жогорку баа (magna cum laude) алуу менен ийгиликтүү коргоду.
“Тоголок Молдо (1860-1942) жазган санжыра” - Die Sanjïra des Togolok Moldo (1860-1942) - деп аталган Салк айымдын бул диссертациялык эмгеги 2009-жылдын соңунда  өзүнчө илимий монография болуп жарык көрдү.
Сыйлыктары. Наамдары
Реми Дор 2004-жылы Франциянын илим жаатындагы кадыр-барктуу сыйлыгы - Пальмалар академиясынын орденинин (французча: L'Ordre des Palmes académiques) офицери (Officier des Palmes Académiques) наамына татыган.
2003-жылы Реми Дор Кыргызстандын "Даңк" медалын (Commandeur de l’ordre Dangk / Honneur et Gloire) алган.
2001-жылы Реми Дор Казакстандын Алматы шаарындагы университеттин ардактуу профессору (Professeur Honoraire de l'Université URILM d'Almaty, Qazaqstan) наамына татыган.
1999-жылы Реми Дор Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университетинин ардактуу профессору (Professeur Honoraire de l’Université d’Etat de Bichkek, Kirghizstan) наамын алган.
1992-жылы Реми Дорго Кыргыз Улуттук Илимдер академиясынын ардактуу доктору (Docteur Honoris Causa de l’Académie des Sciences du Kirghizstan) наамы ыйгарылган.
Эмгектеринин кыскача тизмеси
ISBN 2915255539.
ISSN: 1465-3354 (electronic) 0263-4937 (paper).
Пайва дарыясы (Чуман куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кулундинск көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Обь жана Иртыш дарыяларынын аралыктарындагы агынсыз аймак.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Грек-Бактрия падышалыгы
Грек-Батрия падышалыгын Бактриянын падышасы Диодот негиздеген. Грек-Бактрия падышалыгынын бийлик ээлери өз көз карандысыздыгы үчүн селевкилер менен катуу салгылашкан. Евтидемдин жана анын баласы Деметрийдин бийлигинде Грек-Бактрия падышалыгы зор кудуретке жетип, биздин заманга чейинки 2–кылымда анын курамына азыркылардын Ооганстандын түндүк-чыгышы жана Пакистандын түндүк-батышы кирет.
Биздин заманга чейинки 195-жылы Грек-Бактрия падышалыгы экиге бөлүнөт: Грек-Бактрия жана Грек-Индия. Кыргызстандын аймагы Грек-Бактрия падышалыгынын курамында болот. Орто Азия элдеринин улуттук боштондук кыймылы күчөп, ошол эле мезгилде Грек-Бактрия падышалыгына түндүк-чыгыштан юэчжи көчмөн уруулары басып киришет. Биздин заманга чейинки 140–130-жылдары Грек-Бактрия падышалыгы кулап, анын ордуна Кушан падышачылыгы пайда болот.
Интернеттик шилтемелер
...
Шарк, Кара-Суу району
Шарк (Шарк) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Шарк айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 16 928 киши.
Альтайм (Эхинген)
Альтайм (Эхинген) (Altheim) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Альб-Дунай районуна карайт. Тюбинген административдик округуна тиешелүү. Калкы – 597 (2013-ж.). Аянты – 7,80 км². .
Гречко Прокопий Данилович
Гречко, Прокопий Данилович (1878–1932) – Пржевальск уезддик большевиктер уюмун уюштургандардын жана анын жетекчилеринин бири. 1905–07-жылдары революцияга катышкан. 1909-жылы Пржевальск уездиндеги Липенка кыштагында революциячыл иштерге катышкандардын кыштактык тобун уюштурган.
Чесноковка (Липовка куймасы)
Чесноковка — Орусиядагы дарыя. Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Липовка дарыясынын сол жээгинен 6,9 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сок дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Актин
Актин – булчуң булаларынын белогу, молекулалык массасы 42000 дальтон. Глобула жана фибрилла формасында кездешет, глобула формадан АТФ жана Мg2+ болгондо полимеризациялоо аркылуу фибрилдуу А. пайда болот. А. миозин белогу менен биригип, актомиозинди - булчундардын негизги жыйрылуу белогун түзөт. Актомиозин омурткалуу жана омурткасыз жаныбарларда болот.
Сопубекова Дүйшөкан Асанбек кызы
Сопубекова Дүйшөкан Асанбек кызы Өрмөкчү жана саймачы. 1965-ж. Нарын районундагы Лахол айылында төрөлгөн. Кыргыз Мамлекеттик Университетин бүтүргөн. Кыргыз Республикасынын Илимдер Академиясынын аспиранты. Энеси Кенжештин уздук нускасын алган. Дүйшөкан эки жүздүү термени, бир жүздүү термени бирдей согот. Анын тегиричинде төрт «мүйүз оюмдарынын» табакчаларынын жарымы колтук көчөт болуп түшөт да, «чычкан издери» ак-кара, кара-сарыдан жүрүп, көбүнчө ортолук көчөтүнө, колтук көчөтүнө көк-кызыл, кызыл-кара түстөрдү тандайт. Уз кереге чалгыч, үзүк боо, туурдук боо, тегирич боо, жабык баш боо өңдүү терме боо-чууларынын көркөм үлгүлөрүн энесинен алып, дал өзүндөй кооздукта түшүрөт. Анын саймаларында илме сайма (шибеге сайма) басымдуулук кылат да, ортолук табакчалардын көркөм каражаттарын «мүйүз оюмдарынан», «жарым кыял оюмдарынан», «бармак боочу оюмдарынан» алат. Саймаларында да энесинин, таенесинин таасири зор.
Жарбан баатыр
Жарбаң Баатыр Манап Бий уулу (16-к.-дын аягы- 17-к.-дын 1-жарымы) –калмак баскынчыларына каршы күрөштө өзгөчөлөнгөн кол башчы. Манап бийдин туң уулу. Кыргыздын алгачкы тарыхчылары Осмонаалы Сыдык уулунун, Белек Солтоноевдин, санжырачылар Талып Молдонун, Тоголок Молдонун, А. Алымкуловдун маалыматтары б-ча Жарбаң Баатыр 16-к-дын аягында Орто токой деген жерде туулган. Анын энеси Кызбийке төрөттөн каза болгон. Энесинин курсагын жарып, баланы аман алып калышкан. Атасы Манап: «Балам тирүү болсо уйдун сүтү менен эле чоңоёт, аты Сүтүке болсун», - деген экем. Бара- бара анын өз аты унутулуп, курсактан жарып алганына байланыштуу Жарбаң Баатыр аталып калган. Жарбаң Баатыр жаш кезинен эрктүү, чечкиндүү болуп өскөн. Калмактарга каршы күрөштө атасы Манап бийдин колунун бир бөлүгүн баштаган. Чоң салгылаштар алдында болуучу эрөөлдөрдө ага калмактын далай баатырлары тек келе алган эмес. Эрөөлдөрдө калмактардың ондон ашуун баатырын мерт кылганы, калмактын алпы Дөнөнжөй менен бир чай кайнам сайышып, чабышьш, кармашып, акыры женгени, Чоң черүүгө миңбашы болгону санжырада айтылып, тарыхый булактарда жазылып калган. Жарбаң Баатыр узак өмүр сүрүп, кыргыз-казак биримдигин чыңдоого, кыргыз элинин эркиндигин коргоого чоң салым кошкон.
Сопубекова Дүйшөкан Асанбек кызы
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Күчөтүлгөн режимдеги түзөтүү абагы
Күчөтүлгөн режимдеги түзөтүү абагы – КРде биринчи жолу оор жана өзгөчө оор кылмыш жасаган эркек адамдар жаза мөөнөтүн өтөй турган түзөтүү абактарынын бир түрү.
Даанышмандык
Даанышмандык (генийлик) – улуу инсандын жаратмандык кудуретинин, чыгармачыл  жөндөмүнүн  эң жогорку, кайталангыс даражада ачылышы, сапаттык жактан жаңы, нукура терең, теңдешсиз ажайып чыгармаларды жаратуу, мурда белгисиз жолдорун  табуу менен  эч  ким  бара  элек  бийиктиктерди  ачуу  жана анын туу чокусуна жетүү үзүрү. Даанышмандык термини адатта адамдын инсандык керемет зээнинин, анын ажайып акыл дээринин кудуретин мүнөздөөчү, өнүгүүнүн өзүнчө бир доорун ачкан ажайып жаңылык катары кабылданган улуу чыгармага, ашкере кең чабыттуу жаратман жөндөмдүүлүккө жана ишмердүүлүккө карата  колдонулуучу сын-өлчөм. Тубаса нукура терең зээндүү, ашкере жөндөмдүү даанышман  адам таланттуулардан айырмаланып, ал шыктуулуктун жогорку баскычына эгедер гана болбостон, өзүнүн эбегейсиз жаратмандык зор кудурети менен руханий дүйнөнүн бүтүндөй бир жаңы башатын ачкан кеменгерлигинде.
Күч колдонуп же психикалык мажбурлоо
Күч колдонуп же психикалык мажбурлоо – кылмыш-жаза укугундагы кылмыш жосунун жокко чыгаруучу жагдайлардын бири. Эгер өзүнүн иш-аракетин колго алалбай калган учурда күч колдонуп мажбурлоонун натыйжасында кылмыш-жаза коргой турган кызыкчылыкка зыян келтирүү кылмыш катары саналбайт. Өз иш-аракетин колго алууга мүмкүнчүлүгү бар жагдайда күч колдонуп же психикалык мажбурлоо болгон учурда, кылмыш жоопкерчилиги тууралуу маселе КР кылмыш-жаза мыйзамдарын эске алуу аркылуу чечилет.
Аболь дарыясы
Аболь — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Мендель дарыясынын сол жээгинен 216 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кеть. Дарыянын айрыгы — Чулымнан Кетке чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Сопубекова Кенжеш
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Лек-Харь-Яга
Лёк-Харь-Яга (Лёк-Хара-Яга) — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Колва дарыясынын оң жээгинен 220 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 29 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дастан
Дастан – эпикалык жанр; Чыгыш элдеринин фольклору менен адабиятындагы баатырдык же романтикалык мүнөздөгү көлөмдүү поэма. Ыр түрүндө же кара сөз менен жазылат; аткарууда кыраатка, обонго салып айтуу кезектеше берет. Дастан баатырдык-фантастикалык темадагы жомок, уламыш, санжыралардан турат. Кара сөз түрүндөгүсүндө ыр, диалог же монолог эриш-аркак жүрөт. Дастанды түркмөн, азербайжан, түрктөр огуз-наме деп да атайт. 10-15-кылымда перс, тажик, өзбек, азербайжан адабиятында айрым романтикалык поэмалар (мисалы, «Лайли-Мажнун», «Хосров-Ширин») жана эпикалык чоң поэмалардын главалары (мисалы, Фирдоусинин «Шахнамеси») дастан делген. Көпчүлүк дастанды качандыр бир заманда жеке адамдар чыгарып, элдин көркөм кенчине кирген элдик-поэтикалык дастандан айырмаланбай калган. Дастандын бул эки түрүнө тең каарманды идеалдаштыруу, апыртуу мүнөздүү. Профессионал адабиятта дастан 16-18-кылымда кыйла өрүш алган. Кээ бир элде (өзбек, кара калпак, түрк, кыргыз жана башка) дастан азыр да жаралууда. Кыргыз фолькористикасы менен адабият таануусунда фольклордук (мисалы, «Жаныш-Байыш», «Курманбек») жана адабий поэмаларды кээде дастан деп атайт.
Кимаррон сити (Оклахома)
Калкы - 110 киши. Болжолдуу аянты - 4.5 км². FIPS коду — 40-14500.
Хальмер-Шор (Кара куймасы)
Хальмер-Шор — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара дарыясынын сол жээгинен 209 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Султангүл (Кугарчин району, Башкыртстан)
Султангүл — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Мрак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 88 киши. Почта индекси — 453331, ОКАТО коду — 80238850007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Бутак мурут рактар
Бутак мурут рактар (Cladocera) – жалбырак буттуулар түркүмүнүн рак сымалдар түркүмчөсү. Узундугу 1 ммден кемирээк, кээде 5 ммге чейин жетет. Денеси анча тунук эмес кош капкалуу карапакска бекиген. Башы ылдый караган тумшугуна өтөт. Фасеттүү көзү бар. Чоң эмес антенналары абдан узун кыл сымал, сүзгөнгө жардам берет. Көкүрөк буттары көпчүлүгүндө чыпка милдетин аткарат. Боорунун аягында 2 тырмагы бар. Алардын 380дей түрү бардык жерде, тузсуз көлмөлөрдө кезигет, деңизде жашоочу түрү аз, тропик токойлорунда мамык чөптө жашагандары да белгилүү. Көбү детрит, бактериялар, бир клеткалуулар менен азыктанышат, жырткычтары да бар. Айрымдары балыктарга жакшы азык. Балык заводдорунда мекире сымалдарга жана лососторго атайын тоют катары өстүрүлөт.
Kыргыз мамлекеттик медициналык академиясы
Kыргыз мамлекеттик медициналык академиясы (КММА), толук аталышы — '''И.К. Ахунбаев атындагы Кыргыз мамлекеттик медициналык академиясы (1939—1996-жылдары — Кыргыз мамлекеттик медициналык институту (КММИ''')) ― Кыргызстандагы медициналык кызматкерлерди даярдоочу жогорку окуу жайы. Бишкекте жайгашкан.
Тарых
1939-жылдын 16-апрелинде Кыргыз ССР Эл Комиссарлар Кеңешинин чечими менен Фрунзе шаарында Кыргыз мамлекеттик медициналык институту болуп түптөлгөн. Институттун калыптанышына алгач Москва, Ленинград, Алмата, Ташкент жана башка медициналык институттары жардам беришкен. Алар институттун иштеши үчүн педагогикалык кадрларды жана медициналык китептерди жиберип турушкан. ССКП жана саясий экономия тарыхы, ченемдүү анатомия, биология, гистология, жалпы химия, физика, чет тилдер ж.б. кафедралар ачылган. Аларда 16 окутуучу эмгектенишкен.
Улуу Ата Мекендик согуш маалында Кыргызстанга экинчи Харьков медициналык жана стоматологиялык институту (Украина ССР) жана Москва стоматологиялык институту эвакуацияланып институттун кафедралары жана клиникалары толук калыптанган. Согуш убагында окуу мөөнөтү 4—4,5 жылга кыскарган. 1943-жылы институтту алгачкы 120 дарыгер бүтүрүп чыгышкан. 1948-жылдан баштап окуу мөөнөтү 6 жылга узарган 1950-жылдары институтка кабыл алуу көбөйүп, дарыгерлерди кесиптик даярдоо иши башталган. 1960-жылдары институтта техникалык каражаттарды колдонуу аркылуу билимди текшерүү программасы киргизилген. Сабактарды өздөштүрүүнүн илимий негиздери иштелип чыккан: окуу элементтери, сабакты билүү деңгээли, графологиялык түзүмдөр ж.б. 1970-жылдары институт физиологиянын, патологиянын, организмди тоолуу шарттарга көндүрүү маселесин чечүүдө СССР аймагында алдыңкы орунда турган. Республикалык изилдөө базаларында жана лабораторияларында институттун окумуштууларынын жетекчилиги астында биргелешкен илимий изилдөөлөр жүргүзүлгөн. Институт тоолуу медицинанын маселелерин изилдөө боюнча эл аралык аренага чыгып, эл аралык интеграциялык байланышты чыңдаган.1980-жылдары окуу-усулдук жана илим изилдөө процесстери жакшыртылган.
1996-жылдын 5-июлунда КР Президенттин Жарлыгы менен Кыргыз мамлекеттик медициналык институту академия болуп аталышы өзгөргөн. 2008-жылдын 25-сентябрындагы Кыргыз Республикасынын Президентинин Жарлыгы менен Кыргыз мамлекеттик медициналык академиясына И.К. Ахунбаевдин ысымы ыйгарылган.
Кумар уулу Балык
Балык (Бекмурат) Кумар уулу (1799-1887) - өз заманынын эң атактуу манасчыларынын бири болуп саналат. Эркек болгон ал киши
Омүрү
Ал 1799-жылы Талас өрөөнүндө төрөлгөн.Балык Кумар уулу балалык кезинен турмуштун оор запкысын көрүп, тагыраак айтканда бир канча турмуштун кыйынчылыктарын башынан өткөргөн.Балык эл жомокторун,ырларды жана ошондой эле "Манасты" 13-14 жашынан баштап айыл арасында айта баштаган.Эр жеткени өзүнүн таланты менен Талас өрөөнүн башкарган Ажыбек даткага жагып көп жылдар анын жан жигити болуп жүргөн.Кийинчерээк анын манасчылык өнөрүнө кызыгып,урматтаган Байтик баатыр Чүйгө көчүрүп алган жана ошол жерде жашап 1887-жылы дүйнөдөн кайткан.
Ишмердиги
Балык сөз өнөрүнүн чоң устаты болгондуктан ошол мезгилдеги Жаныш, Сокур Калча, Эсенаман, Чоңду, Назар сыяктуу ырчылар "Манас" айтууну андан үйрөнүшкөн. Ал манасчылык менен ырчылык өнөрдү бирдей алып жүргөн, акындардын айтышына катышып, ырчылык өнөрдүн чоң чебери экендигин көрсөтсө да баарынан мурда эл арасына манасчы катарында таанылган. Балык "Манас" эпосунун мазму
Прослауха дарыясы
Прослауха — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Кулунда дарыясынын оң жээгинен 182 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 78 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кулундинск көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Обь жана Иртыш дарыяларынын аралыктарындагы агынсыз аймак.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Таштак, Кара-Суу району
Таштак (Таштак) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Шарк айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 13 560 киши.
Чулаксай (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы башатынан Увелька дарыясын кошпогондо, Уй дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кыргызстандын президенттик шайлоосу (2021)
Талапкерлер
Кыргыз Республикасынын Президентинин кызмат ордуна катталган талапкерлердин ортосунда шайлоо бюллетенине киргизүүнүн кезектүүлүгүн аныктоо боюнча чүчүкулакты өткөрүү тартиби жөнүндө, Жобого ылайык Кыргыз Республикасынын Президентин мөөнөтүнөн мурда шайлоого байланыштуу шайлоо аракеттеринин мөөнөттөрүнүн кыскарышын эске алуу менен добуш берүү күнүнө чейин 19 календардык күндөн кечиктирбестен чүчүкулак өткөрүлөт.
Чүчүкулактын натыйжасы боюнча шайлоо бюллетендериндеги кезектүүлүк төмөнкүдөй болгон.
Талапкерлердин үгүт иштериндеги чыгымдары
Президенттикке талапкерлер 122 миллион сомдон ашык каражат чыгымдашкан. Бул тууралуу 10-январда Борбордук шайлоо комиссиясынын мүчөсү Гүлнара Баатырова билдирген. (маалымат 9-январга карата). Келип түшкөнү / Чыгымдары
Альтбах
Альтбах (Altbach) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Эсслинген районуна карайт. Штутгарт административдик округуна тиешелүү. Калкы – 5954 (2013-ж.). Аянты – 3,35 км².
Mandinga
Mandinga - роман тобу. Аткаруучулар «Zaleilah» чыгармасы менен, Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагындагы, Румыния өлкөсүнүн көрсөтүүчүсү.
Бутактануу (өсүмдүктө)
Бутактануу (өсүмдүктө) – жаңы өркүндүн пайда болушу жана алардын сабакта, көп жылдык бутакта, тамырсабакта тармактанышы. Бутактануунун натыйжасында өсүмдүктүн чөйрө менен байланышкан бетинин аянты кеңейип, тиричилиги үчүн керек азык заттарды, күн энергиясын көбүрөөк алууга мүмкүндүк түзүлөт. Анын бир нече түрү белгилүү: 1) дихотомиялык же ачаланып бутактануу. Мында өсүү конусунан бирдей эки бутак өсүп чыгат, өз кезегинде алардын ар биринен дагы экиден бутактар пайда болот д. у. с. ; 2) айрым өсүмдүктүн негизги сабагынын чоку бүчүрү өсүшүн токтотуп, анын алды жагындагы тушташ эки каптал бүчүрлөрдөн эки бутак өнүп чыгат. Алар белгилүү өлчөмдө узарганда өсүшүн токтотот да ар биринен экиден бутак пайда болот. Мындай бутактануу жалган дихотомиялык деп аталат; 3) моноподиялык Бутактанууда негизги башкы сабак узунунан өсүүсүн токтотпойт да, анын өсүү конусунда калыптанган каптал бүчүрлөрдөн каптал бутактар өсүп, ал бутактардан экинчи катардагы каптал бутактар пайда болот. Негизги бутак каптал бутактарга караганда ылдамыраак өсүп, жоон жана узун болот. Бул бутактануу пальма, карагай ж. башкаларга мүнөздүү; 4) симподиялык бутактанууда чоку бүчүр белгилүү мезгилден кийин өсүшүн токтотуп, андан бир аз төмөнүрөөк жайгашкан каптал бүчүр өсөт, ал өсүүсүн токтоткон кезде каптал бүчүр бутактанат. Мындай бутактануу көпчүлүк дарак (кайың, терек, тал жана башка) жана чөп (дарбыз, картошка ж.б.) өсүмдүктөргө мүнөздүү. Бутактануу сабакта гана эмес, тамырда, топ гүлдө, тарамыштарда (өткөргүч боочолордо), жөнөкөй түзүлүштүү өсүмдүктөрдүн талломдорунда да болот. Ал өсүмдүктүн сырткы көрүнүшүн (габитусун) аныктайт.
Массачусетс технологиялык институту
Массачусетс технология институту (Massachusetts Institute of Technology) - Кембридж, Массачусетс көп учурда дүйнөдөгү кадыр-барктуу жогорку окуу жайларынын бири катары жана жеке изилдөө университети болуп саналат.
1861-жылы Америка Кошмо Штаттарынын жогорулатуу үчүн негизделген. Ал Европалык политехникалык университет моделин кабыл алып, прикладдык илим жана техника боюнча лабораториялык-насаатты баса белгилеген. Экинчи дүйнөлүк согушта жана Кансыз согуш учурунда окумуштуулар компьютер, радар, жана инерция жетекчилигинде иштешкен. Согуштан кийинки коргоо Джеймс Киллиан алдында жургузулгон изилдөөлөр окутуучулардын жана кампусуна тез экспансиясына салым кошкон. 1916-жылы ачылган кампус учурда 168 акр (68,0 га) жерди ээлейт жана 1 чакырым (1,6 км) Чарльз дарыясынын бассейнине түндүк жээгин бойлото камтыйт.
2015-жылга карата бүтүрүүчүлөрдүн арасында 85 Нобель сыйлыгынын ээлери, 52 Улуттук Илимдердин медалына ээ болгондор, 65 Marshall Scholars мүчөсү, 45 Rhodes Scholars мүчөсү, 38 Мак-Артур стипендианты, 34 астронавт, 19 Тюринг лауреаты, 16 АКШдагы аба күчтөрүнүн башкы окумуштуулары жана 6 Филд утуучулары бар. Бул мектеп туруктуу ишкердик маданияты бар жана бүтүрүүчүлөрү тарабынан негизделген компаниялардын жалпы кирешеси дүйнөдөгү он ири экономика катары бааланат.
Кыскача тарыхы
АКШдагы Массачусетс технологиялык институту 1861-жылы европалык политехникалык жогорку окуу жайлардын үлгүсүндө негизделген.
Салам, Нью-Йорк
«Салам, Нью-Йорк» — Режиссёр Руслан Акундун болгон окуяга негизделип тартылган романтикалуу комедия жанрындагы көркөм тасмасы.
Массачусетс технологиялык институту
Кыскача тарыхы
Анда өндүрүшкө керек болчу өнөр жай адистерин (колдонмо технология жаатында) даярдоо иши жолго коюлган.
1930-жылдардагы окуу жадыбалын реформалоонун натыйжасында илимий иликтөөлөргө да орчун көңүл бөлүнө баштаган. Компүтерлерди (эсептегич машинелерди), радарларды жана башка технологиялык табылгаларды өндүрүү иштерине өзгөчө орун бөлүнгөн.
Салам, Нью-Йорк
Мазмуну
Тасманын негизги жүрүшү Нью-Йоркто болот. Башкы каарман — Кыргызстандык жаш жигит Батыр өзүнүн туулуп өскөн айылынан АКШга окуу үчүн, диплом алуу кыялы менен Колумбия университетине келет .Тасманын негизги мазмуну Батырдын кызыктуу окуялары менен коштолот
Массачусетс технологиялык институту
Кыскача тарыхы
Коргоо тармагы үчүн технологияны өнүктүрүү зарылчылыгынын аркасында бул окуу жайга экинчи дүйнөлүк согуш маалында жана андан кийин кыйла каражат жумшалган.
Окуу жайда 1 миңдей окутуучу эмгектенет. Алардын арасында Нобель сыйлыгынын 77 лауреаты, Илим жаатындагы улуттук медалдын 50 ээси болду.
Окуу жайды нечендеген алдыңкы ойлоп табуучулар жана мыкты ишкерлер бүтүргөн.
АКШ менен Советтер Биримдигинин “кансыз согушу” жана космостук мейкиндикти иликтөөдөгү атаандаштык кырдаалында бул технологиялык окуу жай АКШнын аскер өнөр жайы менен тыгыз кызматташкан.
1966–жылдан кийинки тарыхы
1949-жылкы окуу жадыбалын реформалоодон кийинки мезгилде жана өзгөчө 1966-1980-жылдардын аралыгында Массачусетс технологиялык институтунда бир катар гуманитардык багыттагы адистиктер ачылды.
Экономика, башкаруу, саясий илим, тил илими жаатындагы факультеттер чыңдалып, мыкты профессорлор топтолду.
Массачусетс технологиялык институтунун Маалымат таануу жана жасалма акыл-эс лабораториясында (MIT Computer Science and Artificial Intelligence Laboratory) эң алгачкы интерактивдик компүтердик оюндар жана бир катар хакердик жаргондук сөздөр ойлоп табылган.
1980-жылдары бир катар компүтердик мекемелер жана уюмдар (GNU Project, Free Software Foundation, MIT Media Lab, ж.б.) институттун алкагында негизделген.
2005-жылы институт дүйнө жүзүндө “Ар балаган бирден лаптоп” (One Laptop per Child) деген долбоорун баштаган.
Сыйлыктар
Массачусетс технологиялык институтунун физика факультетинин окумуштуулары 8 жолу Нобел сыйлыгына татыган. Окуу жайдын химия факультетинин илимпоздору 3 жолу, биологдору 6 жолу, экономисттери 5 жолу Нобел сыйлыгына татыган.
Күчтүү таасир этүүчү зат
Күчтүү таасир этүүчү зат – аз өлчөмдө кабыл алган учурда же медициналык жактан терс таасир бергенде денсоолук менен өмүр үчүн коркунуч келтирген заттар. Ал көзгө көрүнүүлөр коштоо менен же кыймылдаткыч иш-милдетти, болбосо ойлоону, жүрүм-турумду, кабылдоону бузуу менен, көзкарандуулукка, демөөр байлоого же солгундоого түртөт. К. т. э. з-тын тизмеги КР Өкмөтү тарабынан бекитилет. К. т. э. з-га аминазин, клофелин, теофедрин, хлороформ ж. б. кирет. КР кылмыш-жаза мыйзамдары К. т. э. з-ды жүгүрткөндөргө жоопкерчилик белгилейт. К. т. э. з-ды жүгүртүүгө КР кылмыш-жаза мыйзамдары тарабынан жоопкерчилик белгиленген.
Клиявю (Оклахома)
Клиявю (Оклахома) (Clearview) — Оклахома штатынын Okfuskee округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 56 киши. Болжолдуу аянты - 0.5 км². FIPS коду — 40-15050.
Куюлма жүк
Куюлма жүк – мунайзат, күйүүчү май, спирт, шарап сыяктуу куюу жолу аркылуу ташыла турган товарлар.
Шамшиев, Бекташ
Кыскача өмүр таржымакалы
Бекташ Шамшиев 1956-жылы 9-июлда Кыргызстандын мурдагы Ош облусуна караштуу (азыркы Жалал-Абат облусундагы) Сузак районундагы Кара-Март кыштагында төрөлгөн.
Ал туулуп өскөн айыл
Бул айыл - Фергана тоо кыркаларын бойлогон жаңгак-мөмө-жемиш токоюна жакын, узунунан созулган өрөөндү тең жарып өткөн сайды бойлой жайгашкан чоң кыштак.
Социализм учурунда «Сузак» совхозунун борбору катары таанымал болчу. Үч мектеп, оорукана, почта, айылдык кеңеш имараттары курулган.
Эмнеликтен Карамарт аталып калышынын деле сыры жөнөкөй. Ал жерде жапалак арча сымал жыгачы катуу карамарт деген дарак өскөн. Экологиянын барк-баасы жок кезде жергиликтүү эл аны отунга кыйып жок кылып коюшкан, бирок дарактын аты сакталып калган.
Билим алуу жана чыгармачыл телчигүү
Ошол айылдагы 8 жылдык мектепти аяктаган соң, карамарттык кара улан коңшу Ак-Тооктогу орто мектепти 1973-жылы аяктаган.
Ошол эле жылы СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин (азыркы Кыргыз улуттук университетинин) филология факультетине тапшырат.
Жазуучу болом деп келген дымагы курсташтарынын текши баары жазып жатканын көргөндөн кийин кыйла басылып, алардан айырмаланып сынчы болууну ойлоно баштайт.
Арада аңгеме, ырлар жазат.
Алардын айрымдары чыгып, калгандары чыкпай, бирок да от тутандырыкка жарап берет.
Сын макалалары да өзүнчө кепке алынып, үмүттөндүргөн жаш сынчы катары аты атала баштайт.
Кийинки эмгек жолу
Кыргыз улуттук университетиндеги окуусун 1978-жылы аяктап, «Мектеп» басмасында ката издегич болуп иштеп калат.
Ал жерде жүрүп «Кайдасыңар, кийиктерим?» деген аңгемелер жыйнагын чыгарат.
1980-жылдан 1995-жылга чейин Кыргызстан Улуттук Илимдер академиясында иштейт.
Мында Тил жана адабият институтунда илимий редактор, кенже илимий кызматкер, ага илимий кызматкер, директордун илимий иштер боюнча орунбасарына чейин жетет.
1990-жылы А.Осмоновдун кыргыз поэзиясынын өнүгүшүнө тийгизген таасирин иликтеген кандидаттык диссертациясын коргоп, филология илим кандидаты болуп калат.
Кийинки жылы (1991) диссертациясын орус тилинде китеп кылып чыгарат.
Андан соң башка калемдеши менен бирге Жоомарт Бөкөнбаевдин чыгармачылыгын иликтеген эмгек жазып, жарыялайт.
Социализм доору аяктап бараткан чакта жазган бир макаласы америкалык “World Literature Today”  журналына которулат.
1995-жылы март-июн айларында Түркияда болуп, түрк тилдүү өлкөлөрдүн мектеп, лицейлери үчүн адабият жаатында орток окуу китеп жазууга катышып, анын кыргыз адабияты бөлүмүн адабиятчы Мырзабек Жумаев экөөлөп бүтүрүшөт.
Бул орток китеп кийинчерээк жарык көрдү.
Илимий эмгектери Кыргызстан, Түркия, Орусия жана АКШда чыккан.
Журналисттик ишмердиги
Түркиядан келгенден кийин журналистикага ооп, эркин басылмалар болгон «Рес Публика», «Асаба» гезиттеринде иштейт.
Эркин «Рес Публика» (Res Publica) гезитинде иштеп жүргөндө эки ирет сотко чакырылып, экөөндө тең акталып чыгат.
Биртоп публицистикалык макалаларды жазат.
1996-жылдын күзүнөн тартып 2010-жылдын күзүнө чейин «Азаттык» үналгысынын жергиликтүү кабарчысы катары иштеди.
Мында ал маданий, экономикалык, саясий темадагы жүздөгөн макалаларды жазды.
Арада биртоп аңгеме, сын макалаларын гезит-журналдарга жарыялаган.
2010-2012-жылдары Бишкектеги Чүй университетинде эмгектенди.
Учурда (2017-жылы) "Азаттык" үналгысында тыш кабарчы болуп иштеп келет.
Австралопитек
Австралопитек (australis - түштүк, pittus - маймыл) – тукуму курут болгон киши сымал маймыл. Геологиялык курагы плиоцендин аягы менен плейстоцендин башы. Сөөгүнүн калдыгы 1924-ж-дан баштап Африкадагы Олдовай капчыгайында (Танзания), Омо дарыясынын өрөөнүнөн (Эфиопия), Рудольф көлүнүн тегерегинен (Кения) табылган. А-тин денеси анча чоң эмес: болжол менен 120-130 см., салмагы 30-40 кг болгон. Мээсинин көлөмү 500-600 см3. Төрт буттап эмес эки буттап баскан. Өсүмдүк жана жаныбар менен азыктанган. Саваннада, ачык жерде тиричилик өткөзгөн.
Лек-Ю (Кичи Роговая куймасы)
Лёк-Ю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Роговая дарыясынын сол жээгинен 5 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 43 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Аргауз дарыясы
Аргауз — Орусиядагы дарыя. Башкырт Республикасы, Челябинск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Сим дарыясынын сол жээгинен 108 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кама бассейндер округу жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сим дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Белая, дарыя бассейни — Кама.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Якшимбет (Кугарчин району, Башкыртстан)
Якшимбет — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Мрак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 197 киши. Почта индекси — 453331, ОКАТО коду — 80238850008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Хальмер-Шор (Ярей-Ю куймасы)
Хальмер-Шор — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ярей-Ю дарыясынын сол жээгинен 35 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 30 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Имам-Ата, Кара-Суу району
Имам-Ата (Имам-Ата) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Шарк айыл округу составына кирет.
Lăutar
Lăutar - молдован ырчысы Pasha Parfenyдин ыры. Молдова мамлекетин Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагында көрсөтүү үчүн тандалып алынган.
Имам-Ата, Кара-Суу району
Калкы
Калкы - 3 809 киши.
Градация (биология)
Градация (биология) (лат. gradation- акырындык менен жогорулоо, gradus- деңгээл, баскыч) - эволюциянын филогенез процессинде тирүү жандыктардын түзүлүшүнүн баскычтуу жогорулоого умтулушу же баскычтуу өнүгүшү.
Ачуу (процесс)
Ачуу (процесс) – организмге жашоого керектүү энергияны камсыз кылуучу орг. заттардын алмашуусунун анаэробдук ферменттик кычкылдануу – калыбына келүү процесси. А. эң байыркы жана энергия жагынан аэробдук процесстерге караганда анчалык бай эмес. Жаныбарга, өсүмдүккө, көпчүлүк микроорганизмдерге мүнөздүү. Спирттин, орг. к-талардын, амин к-талардын, пурин – пиримидиндердин, углеводордун А-су белгилүү. Ачыгында субстрат жана метаболизм жолдоруна байланыштуу спирт (этанол), орг. к-талар (сүт, май к-талары жана башка), ацетон, башка орг. бирикмелери, көмүр кычкыл газы, суутек пайда болот. Азык түрлөрүнө жараша ачуу спирттик, сүт к-талык, май к-талык жана башка болуп бөлүнөт. Сүт к-талык, май к-талык А. процессине алып барган бактериялар сүт к-талык же май к-талык бактириялар деп аталат. А. процессинде анаэробдук жана аэробдук дем алуудан айырмаланып субстраттык фосфорилдөө өтөт.
Спирттик А-да канттардын этанол жана көмүр кычкыл газга айланышы ачыткычтардын таасири астында өтөөрүн 1837-ж. Каньяр де ла Тур божомолдогон. Андан кийин Л. Пастер А. процесси бүтүн жандуу клеткаларга мүнөздүү экендигин далилдеген. 1897-ж. Э. Бухнер кантын ачышы ачыткычтардын клеткасыз ширесинин таасири астында өтөрүн көрсөттү. Андан кийин жүргүзүлгөн изилдөөлөр А. процессинин ферменттери бөлүнүп чыгарылды.
Көпчүлүк организмдерге А. - орг. заттардын алмашылышынын биринчи этабы, анда пайда болгон заттар дем алуу процессинде толук ажырайт.
Көчө жүрүшү
Көчө жүрүшү – мамлекеттик органдардын, коомдук уюмдардын, кызмат адамдарынын же жарандардын көңүлүн бурдуруу максатында, белгилүү бир багыт жана каттам менен жүрүш жасоо менен кандайдыр бир маселелерге өздөрүнүн каршы экендиктерин же алардын чечимдерин жана аракеттерин колдоолорун билдирүү үчүн адамдардын тобу тарабынан иштелген акция.
Рыбальная дарыясы
Рыбальная — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Клич Бедно айылындагы аталышы жок көл орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кулундинск көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Обь жана Иртыш дарыяларынын аралыктарындагы агынсыз аймак.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :