cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Калбакая дарыясы
Калбакая — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Башкаус дарыясынын оң жээгинен 178 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 47 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кариотип
Кариотип - тигил же бул түргө мүнөздүү болгон хромосомдордун жыйындысынын белгилери (саны, өлчөмү, формасы). Ар бир түрдөгү К-тин туруктуулугу митоз жана мейоздун законченемдүүлүгүнө байланыштуу сакталып турат. К-тин өзгөрүшү хромосомдук жана геномдук мутациялардын натыйжасында болушу мүмкүн. Хромосомдордун жыйындысын изилдөө метафаза учурунда жүргүзүлөт. Хромосомдордун түзүлүш өзгөчөлүгүн изилдөөдө, алардын айрым бөлүктөрүн атайын боёктор менен боёп, аныктоо кеңири таралган. К. изилденип кариограмма түзүлөт. Көп миңдеген өсүмдүктөрдүн, жаныбарлардын жана адамдын К-и изилденген (14-сүрөт).
Юмагузино (Кугарчин району, Башкыртстан)
Юмагузино — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Юмагузин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 5161 киши. Почта индекси — 453336, ОКАТО коду — 80238557000.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Мочала (дарыя)
Мочала — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу, Самара облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Умирка дарыясынын сол жээгинен 10 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чоң Кинель башатынан аягына чейин, Кутулук дарыясын кошпогондо башатынан Кутулук суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Сала болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кичи Кузелга дарыясы
Кичи Кузелга — Орусиядагы дарыя. Башкырт Республикасы, Челябинск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Кузелга дарыясынын сол жээгинен 2,4 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кама бассейндер округу жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сим дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Белая, дарыя бассейни — Кама.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Королёв (шаар)
Королёв — Орусиянын Москва облусунун шаары.
Жигитов, Салижан
Салижан Жигитов (1936 - 2006) - кыргыздын көрүнүктүү адабиятчысы, сынчысы, публицисти, сатириги, акыны жана коомдук ишмери
Салижан Жигитов 1936-жылы 17-мартта Кыргыз Республикасынын Ош облусуна караштуу Өзгөн районунда Көлдүк айылында туулган.
1959-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин аяктаган.
Кырчаңгы
Кырчаңгы -  жылкынын инвазиялуу ылаңы. Ал башка малда котур деген ат менен белгилүү. Ылаңды Acarus siru var equi козгойт. Мите теринин эпидермасында өсүп көбөйөт. Кене териге сиркелейт. Сирке 3 - 4 күндө куртка, андан 15 - 20 күндө чоң кенеге айланат. Кене 40 - 50 кун жашайт, Кырчаңгы таза жылкыга дарттуу жылкыдан жугат. Башында, мойнунда Кырчаңгы исиркек пайда болот да, өзгөчө түнкүсүн, жылуу короо-сарайда катуу кычышат. Арык малда бат эле денесине жайылып кетет. Дайыма кашынгандыктан тери жараланып, карттанып, асты чылпылдап суу болот.
Жигитов, Салижан
Өзүнүн эмгек жолун Салижан Жигитов 1959-жылы Ош облусуна караштуу Өзгөн районунда мектепте мугалим болуп иштөөдөн баштаган.
Кырчаңгы
Дарттуу жерин кашыса, жылкы үстүңкү эрдин кыймылдатып турат. Ылаңдуу жылкыны өзүнчө болуп, газ камерада дарылоо жакшы натыйжа берет. Анын уз. 2,4 м, туурасы 0,9 м, бийиктиги 1,9 м, жылкынын тумшугу чыгып тургандай терезеси бар. Мурин линиментин 3 күн сүйкөп, төртүнчү күнү жууп салат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Жигитов, Салижан
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакторунун биринчи орун басары болуп да иштеген.
Кыргыз Республикасынын президентинин кеңешчиси (1991-93), Кыргызстандын Өзбекстандагы атайын жана толук ыйгарымдуу  элчиси (1993-1995), "Азаттык үналгысынын" Бишкектеги бюросинин жетекчиси (1995-1996), Кыргыз мамлекеттик университетинин профессору, Кыргыз-Түрк "Манас" университетинин Гуманитардык билимдер институтунун директору  ж.б. кызматтарды аркалаган.
2003-жылы «Акыйкат жана прогресс» партиясына мүчө болуп өткөн.
2004-жылы «Жаңы багыт» коомдук саясий кыймылын уюштуруучулардын бири болгон.
2006-жылы 11-февралда Бишкек шаарында  ооруунун айынан каза  болгон.
Маркумдун сөөгү  2006-жылы  13-февралда  Бишкектеги Ала-арча  мамлекеттик көрүстөнүнө коюлган.
Сары-Бээ
Сары-Бээ (Сары-Бээ) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Кулжа районундагы айыл. Капчыгай айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 056 киши.
Хэукур-Яха
Хэукур-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Осовей-Яха дарыясынын сол жээгинен 4 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 30 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кубанычбек Өмүралиев
Кубанычбек Касымович Өмүралиев (15-сентябрь 1960, Ысык-Көл облусу, Тоң району, Кыргыз Республикасы) – дипломат, Кыргыз Республикасынын Атайын жана Ыйгарым укуктуу Элчиси.
Билими
1984-жылы К.И.Скрябин атындагы Кыргыз Улуттук Агрардык Университетинин Айыл чарбаны механизациялоо факультетин бүтүргөн. Ал эми 1994-жылы Бүткүл Россиялык жетекчи кызматкерлердин жана адистердин билимин жогорулатуу институтунун «Экономика; эл чарбасын жана анын тармактарын пландаштыруу жана башкарууну уюштуруу» адистиги боюнча аспирантурасын аяктаган.
1993-1995-жылдары АКШнын университеттеринде («Texas A&M» Университетинде, Небраска штатынын Университетинде, Вашингтон штатынын Университетинде), ал эми 1996-жылы Түштүк Кореянын Улуттук университетинде стажировкадан өткөн.
1998-жылы дипломатиялык стажировкаларды Бельгия, Франция, Люксембург, АКШ, Египет мамлекеттеринде өткөн.
Кыргыз, орус, англис жана түрк тилдерин билет.
Эмгек жолу
2022- жылдын ноябрь айынан бери Түрк Мамлекеттеринин Уюмунун Башкы Катчысы
2021-2022 - Кыргыз Республикасынын Израиль мамлекетиндеги Атайын жана Ыйгарым укуктуу Элчиси
2019-2022- Кыргыз Республикасынын Түркия Республикасындагы Атайын жана Ыйгарым укуктуу Элчиси
2016 апрель – 2019 март – Кыргыз Республикасынын Эстония, Латвия жана Литва Республикаларында Атайын жана Ыйгарым укуктуу Элчиси.
2015 июль - 2019 март – Кыргыз Республикасынын Көз карандысыз мамлекеттердин шериктештиги уюмунда Ченемдик укуктук жана башка органдарындагы өкүлү.
2015 май - 2019 март – Кыргыз Республикасынын Белорус Республикасындагы Атайын жана Ыйгарым укуктуу Элчиси.
2012 январь - 2015 май – Кыргыз Республикасынын Бириккен Араб Эмиратындагы Башкы Консулу.
2004-2006 ж. - Өткөөл экономикасы бар өлкөлөр үчүн коррупцияга каршы катчылыгынын консультациялык тобунун Улуттук координатору, Экономикалык кызматташтык жана өнүктүрүү уюму.
2003-2006 ж. - Кыргыз Республикасынын Акыйкат башкаруу боюнча консультациялык кеңешинин катчылыгынын Жетекчиси (АБКК).
1999–2003 ж. - Кыргыз Республикасынын АКШ жана Канададагы Элчисинин орунбасары, Кеңешчи-элчи.
1997-1998 ж. - Кыргыз Республикасынын Тышкы иштер министрлигинде Батыш өлкөлөрү башкармалыгынын Кеңешчиси.
1992-1995 ж. - «Кыргызагропромимпэкс» АКнын Башкы директору.
1990–1992 ж. - Айыл-чарба министрлигинин Тышкы экономикалык байланыштар башкармалыгынын Жетекчиси.
1986 - 1990 ж. - Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районуна караштуу “Ысык-Көл” Агрофирмасында Башкы инженер жана Төраганын орунбасары.
1984 – 1986 ж. - Ысык-Көл облусунун Тоң районуна караштуу Карл Маркс атындагы колхоздо Улук инженер.
Коомдук ишмердүүлүгү
2011-2012 ж. - Кыргыз Республикасынын Тышкы иштер министрлигинин алдындагы Байкоочу кенештин мүчөсү.
2008 - 2011 ж. - «АКИpress» журналынын Редакциялык кеңешинин Төрагасы.
2008 ж. - Улуттук телерадио корпорациясында эл аралык окуялар тууралуу «Аалам» телевизиондук программасынын автору жана жетекчиси.
1995 -1997 ж. - Кыргызстандын ишкер чөйрөлөрү федерациясынын Вице-президенти.
1995 -1997 ж. - Кыргыз-Америка ишкердик кеңешинин мүчөсү
Сыйлыктары
•	ТҮРКСОЙдун (Эл аралык түрк маданияты уюму) «Чынгыз Айтматов» медалы (2020 ж.)
•	«Кыргыз Республикасынын Тышкы иштер министрлигине 75 жыл» медалы (2019 ж.)
•	 «Эл аралык Ч.Айтматов Клубунун» атайын төш белгиси (2018 ж.)
•	КМШ мамлекеттеринин грамотасы (2017 ж.)
•	 «Кыргыз Республикасынын Тышкы иштер министрлигине 70 жыл» медалы (2014 ж.)
•	Кыргыз Республикасынын коррупцияны алдын алуу боюнча улуттук агенттигинин «Мекенчил» медалы (2009 ж.).
•	Кыргыз Республикасынын коррупцияны алдын алуу боюнча улуттук агенттигинин Ардак грамотасы (2008 ж.)
•	Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасы (2006 ж.)
•	Хьюстон шаарынын ардактуу жараны, АКШ (2003 ж.)
Эмгектери
•	«Маркетингдин негиздеринин кыскача баяндалышы», Бишкек, 1991 ж.
•	«Кыргыз Республикасында коррупцияга каршы күрөшүү үчүн мыйзамдык-укуктук жана институттук базага сереп», Бишкек, 2005 ж.
•	«Жергиликтүү кеңештин депутатынын кол китеби” Бишкек, 2007 ж. 1-басым жана 2010 ж. 2-басым.
• Эки тараптуу мамилелер тууралуу жарыяланган макалалары: Кыргызстан - АКШ, Кыргызстан - Бириккен Араб Эмираттары, Кыргызстан - Белорус Республикасы, Кыргызстан – Түркия Республикасы, Кыргызстан - Латвия Республикасы, Кыргызстан - Литва Республикасы, Кыргызстан - Эстония Республикасы.
Колони (Оклахома)
Колони (Оклахома) (Colony) — Оклахома штатынын Washita округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 147 киши. Болжолдуу аянты - 2.4 км². FIPS коду — 40-16400.
Клон
Клон (гр. clốn - бутак, чырпык) - жыныссыз көбөйүү жолу менен жалпы тектен келип чыккан, клеткалардын же особдордун жыйындысы. К-дордун пайда болуусу, митоздун негизинде ишке ашып, генетикалык маалымат энелик жана кыз клеткаларга тең бөлүнөт. Ошондуктан, К-дор тукум куугучтугу бирдей клекалардан турат деп эсептелет. Бирок К-дордун бирдейлиги, мутациялардын натыйжасында өзгөрүп турат. Ошондуктан, К-дордун мүнөздүү өзгөчөлүктөрүн сактоо тынымсыз тандоо аркылуу иш жүзүнө ашырылат.
Вегетативдик жол менен көбөйүүчү маданий өсүмдүктөрдө (Мисалы, картошкада), көпчүлүк учурда сорт өз алдынча К. болуп саналат. К-доштруу жолу менен (башкача атйканда вегетативдик көбөйүү аркылуу) сорттун өзгөчөлүгүн сактоого мүмкүн.
Кичи Хайма
Кичи Хайма — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Хайм дарыясынын сол жээгинен 7 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 30 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эчки-Башы
Эчки-Башы — Кыргызстандын Нарын облусунун Нарын районундагы айыл. Он-Арча айыл аймагына кирет. Айыл өкмөтүнүн борбору Эчки-Башы кыштагында жайгашкан.
Калкы
Калкы ― 1468 киши. Айыл калкы жалаң кыргыздардан турат.
Бышты
Бышты – бир жаштагы жылкы.
Эчки-Башы
Калкы
Айыылдагы калктын көбү кыргыздын тынымсейит уруусунун жаманак бөлүгүнүн ар кыл уруктарынан турат. Башка да кыргыз урууларынын (мундуз, кытай, адигине) өкүлдөрү бар. Айрым учурларда башка этностордун өкүлдөрү да бир нече жылдап байырлашкан. Маселен, немис тектүү маркум педагог Владимир Унгефухт 1960-жылдары бул айылда орус жана немис тилдеринен сабак берген.
Кыскача таржымакалы
Советтер Биримдигинин тушунда кыштак Кыргызстандын Тянь-Шань районунун (азыркы Нарын району) "Коммунизм" колхозунун борбору болгон.
Брудный Арон Абрамович
Брудный Арон Абрамович - Философия илиминин доктору, профессор, Мамлекеттик Илим Академиясынын член-корреспонденти, Орусиялык Табигый Илимдер Академиясынын  мүчөсү, Калифорниялык  Билим Берүү Академиясынын жана педагогика  жана социалдык илимдер Академиясынын кадырлуу профессору.
Эчки-Башы
Кыскача таржымакалы
Кыштакта Жусуп Иманалиев атындагы орто мектеп (анын жаңы эки кабар имараты 2017-жылы курулган), Жумакан Тынымсейитова атындагы эки кабат клуб бар.
Брудный Арон Абрамович
300 ашык илимий иштердин автору, илим жана техника чөйрөсүндөгү Кыргыз Мамлекеттик премиясынын Лауреаты. Анын иштери дүйнөнүн жети тилинде которулуп, көп жолу кайтадан басылып чыккан. Эл аралык профессионалдык конгресстерде катышкан.
Эчки-Башы
Эчки-Башыдан чыккан инсандар
Совет доорундагы мектепти курууга чоң эмгек сиңирген башка бир айыл аксакалы - Жусуп Иманаалы уулу (Иманалиев) болгон.
Брудный Арон Абрамович
Интенсивдик изилдөө иштеринен сырткары, киносценарий жана илимий-фантастикалык чыгармалардын үстүнөн иштеп, экзистенциалдык проза жанрында новелласын жарыялаган. Анын бир киносценарийинен Швейцариядан По одному из его киносценариев в "Көлөкө күзгүсү" атту кино тартылып, "Спиритикалык сеанс" пьесасы Москвада коюулган.
Эчки-Башы
Эчки-Башыдан чыккан инсандар
1919-жылдан тартып мугалим болгон Жусуп Иманалиев учурунда Нарын, Ысык-Көл облустарында отузга жакын айылдык мектептин ачылышына салым кошкон. 1947-жылы Кыргызстанга эмгек сиңирген мугалим деген ардак наамга арзыган.
Пост-советтик доордо Эчки-Башы айылындагы орто мектепке агартуучу Жусуп Иманаалы уулунун ысымы ыйгарылды.
Королёв
Королёв — топоними.
Брудный Арон Абрамович
Акыркы маалда Арон Абрамович "Түшүнүү интеллектин көпчүлүк функциясы катары жана анын изилдөө усулдары" атту илимий-изилдөө долбоордун үстүнөн иш жүргүзгөн. Азыркы учурда басмада анын иштеринин жыйнагы Орто Азиялык Америкалык Университетинин психологиялык лабораториясында сакталып турат. Бул жыйнакты профессор жашоосунан кайтканына бир жума каларда бүтүргөнү үлгүргөн. Арон Абрамович Брудный 78 жашында 14.03.2011 башка дүйнөгө кайткан. Изилдөөчүнү өзүнүн жубайынын жанында көргө коюлган.
Эчки-Башы
Эчки-Башыдан чыккан инсандар
Бул тоо койнундагы айылдан айтылуу манасчы Дуңкана Кочуке уулу чыккан.
Манасчы Дуңкананын вариантынын бөлүгү Кыргыз улуттук илимдер академиясынын кол жазмалар бөлүмүндө сакталууда.
Кыргыздын чыгаан диктору Капар Алиев жана анын карындашы, кыргыздын туңгуч архитектор окумуштуу айымдарынын бири Вера Алиева да Эчки-Башы кыштагында туулуп өскөн. Алардын бир тууган агасы Абдырахман Алиев (1923--1971) Экинчи дүйнөлүк согушта туткунга түшүп, германдык нацисттик концлагерден качып чыгып, Европадагы антифашисттик кыймылдарга катышкан.
Эчки-Башыдан акын айым Жумакан Тынымсейитова, Кыргыз эл жазуучусу, Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыктын ээси Кеңеш Жусупов сыяктуу белгилүү зыялылар туулуп өскөн.
Ушул айылдан чыккан башка таанымал инсандардын арасында Кыргыз маданиятына эмгек сиңирген ишмерлер композитор Сайыргазы Түркмөнов менен Султан Мамбетбаев, тарых илимдеринин кандидаты, этнограф Какен Мамбеталиева, тилчи окумуштуу, филология илимдеринин кандидаты, Анкара университетинин окутуучусу Гүлзуура Жумакунова, филология илимдеринин доктору Нуржан Осмон кызы Нарынбаева ж.б. бар.
Айылдын атагын чыгаргандардын арасында Социалисттик Эмгектин Баатыры Мукамбет Кожоканов, учурунда Кыргызстандын мамлекеттик жана ички иштер тармагында иштеп, генерал даражасына жеткен, Жогорку Кеңештин мурдагы депутаты, мурдагы "Алтын" комиссиясынын мүчөсү Бейше Молдогазиев, Жогорку Кеңештин мурдагы депутаты, маркум Мукаш Эсеналиев, белгилүү журналист Сулайман Мамбеталиев (1928--2021), КДКнын Нарын облустук уюмунун жетекчиси (1990-1993) Жумамүдүн Кадырмамбетов, журналист жана ишкер Кубанычбек Чороев (1954--2019), ар кыл жооптуу кызматтарда иштеген Эрмек Кудайбергенов, Токон Жусаев, Курманбек Нурмукамбетов, кооперация тармагында иштеп, ардагер болгон Нурия Кадыркулова жана башкалар бар.
Бейше Молдогазиев 1940-жылы Нарын (мурдагы Тянь-Шань) районунун “Коммунизм” колхозуна караштуу Эчки-Башы айылында туулган. Ал 1983-жылдан советтик Кыргызстандын Ички иштер министрлигинде саясий бөлүмдүн начальниги, кадр жана тарбия иштери боюнча министрдин орун басары болуп иштеген. Ал 1991-жылдын 26-октябрында СССР Ички иштер кызматынын генерал-майору даражасын алган. Б.Молдогазиев 1991–1994-жылдары “легендарлуу” Жогорку Кеңештин депутаты болгон.
Айылды ийгиликтүү жетектегендердин арасында мурдагы колхоз башкармалары Кудаш Саралаев, "Ленин" ордендүү Жусай Байсабаев, айымдардын ичинен чыккан коомдук ишмер Күмүш Суран кызы, Садык Усупбеков жана башкалар болду.
Айылда таалим берген чыгаан педагог агартуучулардын арасында Өмүр Абдыкадыров, Самүдүн Шайкыев, Нурмукамбет (Кулум) Токтобеков, Кочкорбай Жумаев, Күлүйпа Жамантаева, Исмаил Оморов, Мукаш Акунов, Шакен Мамбеталиева, Батый эже, Жумакан эже, Батыйна эже, ошондой эле кийинки педагог муундун ар кыл өкүлдөрү бар.
Бул айылдан чыккан жаш окумуштуулардын бири - Түркиядагы Анкара университетинде докторлук диссертациясын жактап келген Тимурлан Исмаил уулу Оморов. Ал азыр Бишкектеги университеттердин биринде иштейт.
Айылдагы маданий жана башка жайлар, курулуштар
Эчки-Башыдагы жалгыз орто мектептин жанында тээ 1975-жылы эле 1941-1945-жылкы Улуу Ата мекендик согуштун каармандарына арналган чоң эстелик тургузулган.
Айылдан чыккан жүздөн ашуун жигиттер бул улуу согушка катышып, далайы кайтпай калган.
1920-30-жылдардагы сталиндик репрессия да нечендеген айыл азаматтарынын өмүрүн кыйган.
1990-жылдары айылга жаңы жамы мечит да курулган. Ага чейин Көлбай Молдонун, Бектемир молдонун, андан мурда Сулайман молдонун чакан мечиттери болгон.2004-жылы жуз кишилик жаны мечит салынды.
Айылдагы эң эски күмбөздөрдүн арасында дөбөдөгү Айты уулу Чоро ажынын күмбөзү өзгөчө тарыхка ээ. Бул күмбөз 1920-жылдары тургузулган.
Айыл калкы дыйканчылык жана мал чарбасы, ошондой эле токойчулук, сугат каналын жөндөө, соода-сатык менен кесиптенет.
Эчки-башылык малчылар адатта Солтон-Сары, Терс-Суу, Чуңкур-Суу, Көк-Дөбө сыяктуу жайлоолорго чыгышат. 2020-жылы жайында айылдыктар Терс-Муу жана Солтон-Сары жайлоолорунун экологиялык болочогун коргоого алган нааразылык жыйынды мектептин футбол талаасында уюштурушту.
Айыл жаштары спорт жаатында да коптогон ийгиликтерди жаратып келишуудо. Атап айтканда спорттун бокс туру боюнча 2007-жылы Рахатбек уулу Кожомкул КР өспүрүмдөр арасында үчүнчү орунду камсыз кылса, 2008- жылы Нурбек уулу Акылбек да үчүнчү орунду утуп алган.
Кыштакты айлантып курулган Он-Арча каналы көбүнесе коңшу "Эмгекчил" жана Миң-Булак айылдарынын талааларын сугарат.
2012-жылы июлда кыштактын Боз-Бешик дөбөсүнө "Мегаком" компаниясы өзүнүн сигнал кабылдагычын кургандан бери кыштак эли уюкфондун тейлөө кызматынан дурус пайдаланып калышты.Андан коп отпой "О" компаниясы да сигнал кабылдагычын орнотуп уюлдук байланыш кыйла жакшырды. 2013-жыл " Билайн" уюлдук компаниясы оз антенасын орнотту.
Эчки-Башы айылынын бейрасмий гимнинин текстин маркум жазуучу жана журналист Кубанычбек Чороев (1954-2019) жазган.
Быштак
Быштак — 1) ириген же иритилген сүттү кайнатканда, сары суусунан бөлүнүп алынган коюу азык. Быштак майлуу, даамдуу жана аш болумдуу келет. Ал бир нече түргө бөлүнөт. Уй же кой-эчкинин ууз сүтүнөн жасалса ууз. Быштак (уузду кайнатып, туз татытып, уютат), ириген сүттөн жасалса иримчик быштак (ириген сүттү сары суусу соолгончо акырын кайнатып, каймак куюп, шекер сээп, бышырат), кой-эчкинин туз кошулган сүтүнөн уютулуп жасалса такта быштак же уюткан быштак. (сүткө сүзмөнүн сары суусун куюп, уютат) деп аталат. Ошондой эле эжигей да быштак азыгына кирет; 2) сүт азыктарын даярдоочу ишканаларда атайын технологиялык жол менен даярдалуучу мүнөз тамак. Быштак майлуу (18%), орто майлуу (9%) жана майсыз кылып даярдалат. Быштакты даярдоодо майлуулугу белгилүү өлчөмдөгү сүт 80°та пастерленип, 32°ка чейин суутулат. Сүт 2 ыкмада уютулат. Биринчисинде 5% сүт кычкыл стрептококктуу уютку кошулуп, 40% түү хлордуу кальций (100 кг сүткө 400–500 г суусу жок туз) жана жумур ферментинин 1%түү эритмеси кошулат. 30–32° температурада сүт 6-8 с уюйт. Даяр массанын суусу сарыктырылат жана ныкталат, кээде центрифуга менен быштакты сары суусунан бөлүүгө болот. Экинчи ыкмада бактериялык уютку гана кошулуп, уютулат. Даяр масса каршы-терши кесилип, 38–40°ка чейин ысытылып, 15–20 мин кармалат. Сары суусу жогоркудай ыкмада бөлүнөт. Майлуу быштакта 15%ке жакын белок, 2,4% кант болот. Бир кг майлуу быштак. алуу үчүн 5,9-6,9 кг майлуулугу 3,0–3,5% сүт керектелет. Анын белогунда адамга керек бардык, анын ичинде алмаштырылгыс амин кислоталары болгондуктан, баалуу азык.
Камга дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Кодон
Кодон, ү ч т ү к - генетикалык коддун бөлүнүүчү бирдиги, үч нуклеотидден турган информациялык (маалымат алып жүрүүчү) РНКнын бөлүгү. К. бир амин к-таны аныктап турат жана белоктун, синтезинин аякташына (нонсенс - К-дор же терминатор - К-дор) же башталышына (инициатор - К-дор) сигнал болушат. 64 кодондун 61, 20 амин к-таны маалымдап турат. Бул термин ошондой эле иРНК көчүрүп алган, ДНК молекуласындагы үч нуклеотиддин жайгашуу тартибин аныктоо үчүн да колдонула берет.
Кыртыш суусу
Кыртыш суусу, грунт суусу -  жер астындагы суу. Жер бетине чукул жердеги туруктуу суулуу кабатта жатат. Негизинен жаан-чачын, жер бетиндеги агын суу, көл ж. б-дын суусу топурак катмарларынан өтүп барып топтолушунан пайда болот. Үстү жагында суу өткөзбөөчү катмар болбогондуктан суу басымсыз абалда жатат. Суунун деңгээли, дебити, химиялык курамы жана температурасы жаан-чачындын болушуна карай дайыма өзгөрүп турат. Кыртыш суусунун жаратылышта таралышына климат, рельеф, кыртыш-топурак, өсүмдүк түрлөрүнүн өзгөчөлүгү чоң таасир этет. Алар айрыкча суу өрөөндөрүнүн аллювий чөкмөлөрүндө, тоо этектериндеги шилендилерде, чакан тереңдикте жаткан жаракалуу жана карстуу аки таш тектеринде кеңири тараган. Жер бетине жакын болгондуктан, аны чыгаруу оңой. Ошондуктан Кыртыш суусу турак жайларды, өнөр жай ишканаларын, айыл чарбаны суу менен камсыз кылуунун булагы катары эл чарбасында мааниси чоң.
Александровка (Кугарчин району, Башкыртстан)
Александровка — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Юмагузин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 410 киши. Почта индекси — 453336, ОКАТО коду — 80238887002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Пор
Пор (Пор) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Кулжа районундагы айыл. Кеңеш айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 321 киши.
Stay
Stay - норвег ырчысы Toojiнин ыры. Норвегия мамлекетин Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагында көрсөтүү үчүн тандалып алынган.
Хэхе-Яха
Хэхе-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 49 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Борбордук Европа
Борбордук Европа (англисче - ) – Батыш Европанын чыгыш өңүрүн ээлеген тарыхый ири аймактын аталышы.
Борбордук Европа чөлкөмүнө төмөнкү европалык мамлекеттердин аймагы кирет:
Эли. Улуттары
Бул аймакта өздөрүн "рома" деп атаган борбордук европалык сыгаандар, жөөттөр жана башка азчылык улуттардын өкүлдөрү да жашашат.
Куурдан басып өтүү
Шарты
Оюнчулардын саны 2—5 киши.
Борбордук Европа
Борбордук Европа термининин мааниси
Борбордук Европа - көбүнесе географиялык эмес, тарыхый чөлкөм.
Куурдан басып өтүү
Шарты
Оюн арыкта, каналда өткөрүлөт.
Борбордук Европа
Борбордук Европа термининин мааниси
Аны Европанын башка жагынан кескин бөлгөн эч кандай табигый чек ара (деңиз, тоо кыркасы, дарыя ж.б.) жок.
"Кошчу" союзу
"Кошчу" союзу – Орто Азия жана Казакстандагы эмгекчи дыйкандардын интернационалдык уюму. Түркстан Компартиясынын 5-съездинин (1920-жылы сентябрь) чечими боюнча кедейлер комитети менен кедейлер союзунун ордуна түзүлгөн. 1921-жылы декабрьда Олуя-Ата (Тараз) шаарында өткөн «Кошчу» союзунун Бүткүл түркстандык 1-съезди жергиликтүү улуттагы дыйкандарды социалдык, агрардык кайра түзүүлөргө, коомдук-саясий турмушка массалык түрдө тартууну милдет кылып койгон. «Кошчу» союзу жер суу реформаларын ишке ашырууда, дыйкандарды жерге жайгаштырууда, кооперативдештирүүдө, аларды айыл чарба шаймандары, унаа менен камсыз кылууда, айыл чарба салыгын жыйноодо, эл арасында маданий-агартуу жана үгүт иштерин жүргүзүүдө совет бийлигине жигердүү жардам берген, бай-манаптарга каршы күрөшкөн. «Кошчу» союзу 1929-жылы «Жарды-жалчы уюму» болуп өзгөргөн.
Куурдан басып өтүү
Шарты
Оюнда колдонуучу аспап. Арыктын бир жагынан, экинчи жагына суу алып өтчү темир куур.
"Кошчу" союзу
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору,И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети, - Бишкек 2003
Борбордук Европа
Борбордук Европа термининин мааниси
19-кылымга чейин бул чөлкөм негизинен эки ири падышалыкка - Габсбург сулалесинин дөөлөтүнө жана Речь Посполитая деген дөөлөткө баш ийген, бирок этностук жактан ар кыл мүнөзү сакталган.
Фридрих Науман Биринчи дүйнөлүк согуш маалында алгачкы жолу "Борбордук" же "Чордондук" Европа терминин колдонуп өзүнчө жобосун сунуштаган (Mitteleuropa (немисче — чордондук Европа). Анда бул аймак Германиянын таасири астында болушу керек, бирок аймактагы өлкөлөр ич ара кызматташтыгын өздөрүнө пайдалуу негизде чыңдашы зарыл деген ой камтылган.
Куурдан басып өтүү
Оюнга даярдануу
Оюнчулар арыктын бир жагында турушуп, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Акыйнек, акый
Кордоо, шакаба чегүү, мыскыл мүнөзүндөгү жаш кыздардын айтышы. Акыйнек айтышкан кыздар тууган-уругуна, айыл-конушуна карата эки жаат болуп бөлүнүп, маңдай-тескей туруп, бири экинчисинин кемчилигин алмак-салмак чукуп, шакаба айтышкан. Акыйнек музыкалык аспапсыз, көбүнчө обонго салынбай айтылган. Акыйнек жалаң эле кордоо, мазактоо мүнөзүндө болбостон, кээде сөзгө чечендикти, сөз тапкычтыкты сынашуу максатын да көздөп оюн-зоок, тамаша иретинде да айтылган. Акыйнек айтышуу учурда жанданып, айтыш өнөрүнүн бир жанры катары өнүгүүдө.
Борбордук Европа
Борбордук Европа термининин мааниси
"Борбордук Европа" менен байланыштуу жаңы ойлор 1980-жылдары курч талкууга алына баштаган.
Акыйнек, акый
Жардынын кызы: Сасык байдын сары кыз, Эр албаган кары кыз. Атаңыздын төрүндө, Көп олтуруп алдыңыз. Атакеңдин төрүндө, Ак чач болуп жүрө бер. Акыйнек айтып талаада, Арсыз акмак үрө бер. Өзүмдү сага теңебейм, Өлсөм дагы кебелбейм, Сен окшогон көөдөктү, Өлгүчө минип тебелейм. (Элдик ыр) Акыйнек бир топ учурда уруш – талашка, чачташууга, чабышууга чейин да жеткен. Азыркы учурда мындай айтыштар дээрлик учурабайт деп айтууга болот.
Бышыктык
Бышыктык, бекемдик – материалдын белгилүү шартта жана чекте тигил же бул аракетти (күч келүүнү, ар кандай температураны, магнит, электр жана башка талаалардын аракеттерин, нерсенин ар кайсы бөлүктөрүнүн түрдүү көбүүсү жана кургоосу, физика-химиялык процесстердин ар кандай өтүшү жана башка) талкаланбай жана бөлүнбөй кабыл алуу касиети. Ар кандай учурларда быштактын пропорциялаштык (түз катыш) чеги, агуучулук чеги, майышуучулук чеип, жайылуучулук чеги жана башка критерийлери бар. Бышыктык теориялык, техникалык, конструкциялык, динамикалык, узак мөөнөттүк болуп бөлүнөт. Теориялык багыт атомдордун өз ара байланышуу күчү аркылуу эсептелет. Бул багыттагы маалыматтар көп учурда реалдуу практикалык жыйынтыктарга туура келбейт. Анын себеби теориялык эсептөөнүн даражасы алп жетишерлик деңгээлде эмес.
Куурдан басып өтүү
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден арыктын бир  жагынан, экинчи жагына суу алып өтчү темир куурдан басып өтүшөт. Андан кийин кайра өтүшүп, мурдагы ордуларына келишет, Ошентип оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат. Арыктын бир жагынан, экинчи жагына суу алып өтчү темир куурдан тең салмагын жоготпой бат өткөн оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Кенешбек Сейталиев
Кенешбек Сейталиев 1935 жылы 14-ноябрда Калинин азыркы Жайыл районуна караштуу Эриктүү айлында туулган. Сары-Булак орто мектебин бүтүргөндөн кийин 1956-жылы Фрунзедеги Чуйков атындагы көркөм окуу жайына өтүп беш жылдан кийин аяктайт. Биринчи эмгек жолун 1961-жылы Фрунзедеги радио-телевидение комитетинде художник постановщик болуу менен баштаган. «Кыргызстан», «Мектеп» басмаларында 35-жыл эмгектенип, 400гө жакын китептерди көркөмдөө боюнча автору жана көркөм редактору болгон.
Куурдан басып өтүү
Оюндун башка түрлөрү
Куурду минип өтүү, жыгач таноодон басып өтүү, эшек жыгачта басуу, эшек жыгачты минип жылуу, көздөрдү таңып эшек жыгачтан басып өтүү, устунда басуу.
Кенешбек Сейталиев
Союэдук жана Орто Азия республикалар ортосундагы мельдештерде диплом, грамоталарга ээ болгон. Көптогөн графикалык иштери мамлекеттик сүрөт музейинде сакталып турат.
Куурдан басып өтүү
Оюндун эрежеси
Бир бирине тоскоолдук кылууга, куурда бирден ашык оюнчуга басууга, оюндун кезегин бузууга болбойт,
Кенешбек Сейталиев
1995-жылы Манастын 1000-жылдыгына карата жазалган Эмблемасынын автору. 1995-жылы Жогорку Кеңештин грамотасы, Эмгектин ардагери медалдары менен сыйланган.
Китеп басма тармагында: «Кыргызстан»; «Мектеп»; «Акыл» мамлекеттик концернде бөлүм башчысы болуп иштеп келген. 1995-жылдан бери ардактуу эс алууда.
Куурдан басып өтүү
Оюнга методикалык көрсөтмө
Оюн өткөрүлүүчү жер коркунучтуусуз болушу керек,
Борбордук Европа
Борбордук Европа термининин мааниси
Чех сатириги Милан Кундера өзүнүн 1980-жылдардагы эсселеринин биринде "Борбордук Европаны ага жат Чыгыш, б.а. СССР уурдап алды, эми бул аймакты Батыш Европага кайтаруу керек" деген ойду жазган.
Бул аймактагы коммунисттик режимдер 1989-жылы кулаган соң, Борбордук Европа чөлкөмүндөгү өлкөлөрдүн ич ара кызматташтыгы тууралуу концепция жаңы реалдуулукка ээ болгон.
Ашхабад
Ашхабад (Aşgabat) - Түркмөн Республикасынын борбор шаары. Орто Азиядагы эң кооз шаардан бири. Калкы 797,9 миң (2005). Копетдаг тоосунун этегиндеги түздүктө, Ахальск оазисинде, деңиз деңгээлинен 214-240 м бийиктикте жайгашкан. Шаардын түндүгүнөн Каракум каналы өтөт. Машина куруу, металл иштетүү, электртехника, айнек, жеңил (трикотаж, кебез-кездеме, жибек жиби, килем), тамак-аш өнөр жайы, курулуш материалдар өндүрүшү бар. Темир жол бекети. Эл аралык аэропорту бар.
Малоюз дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кама бассейндер округу жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сим дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Белая, дарыя бассейни — Кама.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ашхабад
Асхабад аскер чеби катары 1881-жылы негизделген. 1919-27-жылдары Полторацк (революциячы П. Г. Полторацкийдин ысымынан) аталган. 1924-жылдан Түркмөнстандын борбору. Шаар бир нече жолу (1893, 1895, 1929, 1948) жер титирөөгө дуушар болуп, 1948-жылкы жер титирөөдөн дээрлик кыйрап, 1949-, 1959-жылкы генплан боюнча кайра курулган. Улуу Ата мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган. 1990-жылдан жаңы шаар куруу программасы ишке ашууда. Түркмөнстан, Түркия, Франция жана башка өлкөлөрдүн адистеринин катышуусунда өкмөт үйүнүн ансамбли (анын ичинен президент, конгресс ак сарайлары), мемориалдык курулуштар (Бейтараптык аркасы, жер титирөөдө курман болгондорго эстелик, 1948), фонтан, скульптуралуу салтанат эспланадасы, «Олимпияда» стадиону жана башка курулган. Туран аянтында Каракум курулуш башкармасынын имараты менен курулуш ансамбли (1967), Азади атындагы китепкана (1969-74), тарыхый-маданий коругу, ИА (1951), 10дон ашык ЖОЖ (анын ичинен университет, 150), сүрөт галереясы (1990), Түркмөн килем (1994), Улуттук (1998; археологиялык табылгалар) музейлери бар. Орус драма театры (1926), академиялык театр (1929), улуттук музыкалык-драма театры, мамлекеттик театр, куурчак театры, «Түркмөнфильм» кинокомпаниясы (1926), цирк, мамлекеттик филармония (1938), симфониялык оркестр (1998) иштейт.
Бышыктык чеги
Бышыктык чеги, бекемдик чеги – материалдын механикалык мүнөздөмөсү. Анын төмөнкүдөй түрлөрү бар: 1) убактылуу каршылык көрсөтүү үлгүнүн талкалануу алдында эң чоң күчкө туруштук берүүчү шарттуу чыңалуусу (аракет этүүчү күч үлгүнүн алгачкы туурасынан кесилиш аянтына болгон катышы менен аныкталат); 2) бышыктык чеги талкалануу аймагында үлгүнүн туурасынан кесилиш аянты өзгөрбөй убактылуу каршылык көрсөтүүсү, мисалы, чоюлууга дуушар болгон үлгүнүн ичкербей (жергиликтүү ичкерүү) туруп үзүлүшү. Бышыктык чеги бир аз өлчөмдөгү пластикалуу деформация (майышма өзгөрүү) кезинде талкалана турган материалдын негизги мүнөздөмөсү болуп эсептелет.
Комплементардуулук
Комплементардуулук - аракеттешүүчү молекулалардын бири бирин толуктап жайгашып, алардын ортосунда суутектик, иондук байланыштын пайда болушу. Мунун негизинде начар аракеттешүүчү молекулалар бири бирине бекем тартылып, ажыроо күчүнө туруктуу болот. К. ДНКнын молекуласынын түзүлүшүндө ачык айкын байкалат. Мында эки полинуклеотиддик чынжырдагы пурин жана пиримидин негиздеринин (А-Т,Г-Ц) комплементардуу аракетинин натыйжасында, кош спиралдуу ДНК молекуласы түзүлөт. К. көп биологиялык атайын кубулуштардын негизинде жатат: полинуклеотиддердин, белоктордун синтезинде, ферменттик катализде, иммунитеттин молекулярдык механизминде жана башка Комплементардуу структуралар бири бирине ачкыч кулпуга дал келгендей туура келет.
Көз карандысыз Мамлекеттердин Шериктештиги
Көз карандысыз Мамлекеттердин Шериктештиги (КМШ) ― эгемендүү, көз карандысыз мамлекеттердин өз ара макулдашууларынын жана келишимдеринин негизинде түзүлгөн мамлекеттер аралык бирикме. Көз карандысыз мамлекеттердин шериктештиги 1991-жылы 8-декабрда Минск шаарына жакын жердеги Беловеж токоюнда СССРдин курамындагы Орусия, Украина, Беларусь президенттери кол койгон келишимдин негизинде түзүлгөн. Бул 1991-жылы 17-мартында СССР боюнча өткөрүлгөн референдумда СССРди сактап калууну колдогон (76%) көпчүлүктүн эркине каршы окуя болуп, 15 республиканы бириктирген СССРдин кулай баштаганын билдирген. Ошол эле жылы 21-декабрда Алматы шаарында жогорку 3 мамлекет менен дагы 9 мамлекет ― Азербайжан, Армения, Грузия, Казакстан, Кыргызстан, Молдова, Өзбекстан, Тажикстан, Түркмөнстан биригишип, Көз карандысыз мамлекеттердин шериктештиги түзүлгөндүгү жөнүндөгү келишимге кол коюшуп, декларация кабыл алышкан. Ошентип, СССР жашоосун биротоло токтоткон. СССРдин Президенти М.С. Горбачев, 25-декабрда президенттик милдетин аткарууну токтоткондугун билдирген. Шериктеш мамлекеттердин максаттары жана принциптери төмөнкүдөй аныкталат: Көз карандысыз мамлекеттердин шериктештиги өзүнчө бөлүнүп түзүлгөн мамлекет же мамлекеттердин үстүнөн караган бирикме эмес анын катышуучуларынын өз ара иш-аракеттери, мамлекеттер тарабынан түзүлгөн келишимдерде макулдашылган тартипте паритеттик (теңдик) принцип боюнча ишке ашырылат эл аралык стратегиялык туруктуулукту сактоо максатында аскердик-стратегиялык күчтөр боюнча бириккен командалык жана ядролук курал боюнча бирдиктүү көзөмөлдөө сакталат; тараптар өз ичинен ядросуз же бейтарап мамлекет болууга умтулган өлкөгө урмат-сый менен мамиле кылышат; Көз карандысыз мамлекеттердин шериктештигине башка дагы каалаган мамлекеттер кошула алышат. Көз карандасыз мамлекеттердин шериктештигинин негизги кеңешүүчү жана координациялык органдары – шериктеш мамлекет башчыларынын кеңеши, өкмөт башчыларынын кеңеши, секретариаты, мамлекеттер аралык экономикалык комитет, экономикалык, сот, мамлекеттердин парламент аралык ассамблеясы, коргоо министринин кеңеши, тышкы иштер министрлеринин кеңеши, космос боюнча мамлекеттер аралык кеңеш, коллективдүү коопсуздук келишими жана башка коомдук турмуштун чөйрөлөрүн камтыган уставдык органдар, уюмдар болуп саналат. Көз карандысыз мамлекеттердин шериктештигинин өлкөлөрүнүн кээ бирөөлөрү өздөрүнчө бир кыйла тыгыз, терең байланышкан союз түзүүгө да аракет кылып жатышат. Мисалы: Орусия, Беларусь, Казакстан, Кыргызстан биргелешип бажы бирикмесин түзүштү. Көз карандысыз мамлекеттердин шериктештиги дагы Орто Азия республикаларынын да өз ара байланыштары өнүгүүдө.
Бышыруу
Бышыруу – 1) кездеменин айрым түрүн (мисалы, жүндөн токулган) буу же ысык суу менен иштетүү. Бул кездеменин сапатын жакшыртуу (тыгыздоо, киргизбөө, жумшактыгын арттыруу) үчүн жасалат; 2) материалды, мисалы, металл, жарым өткөргүч, айнек жана башкаларды термиялык иштетүү. Мында белгилүү температурага чейин ысытып жана акырындык менен муздатылат. Материалдын түзүлүшү жана иштетилүүсү жакшыртылат, ички чыңалуусу алынып ташталат жана башка.
Love Is Blind
Love Is Blind - литов ырчысы Donny Montellдин ыры. Литва мамлекетин Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагында көрсөтүү үчүн тандалып алынган.
Омпочмо
Шарты
Оюнчулардын саны 2—4 киши.
Оюн аянтчада өткөрүлөт.
Оюнда колдонуучу аспаптар. Узундугу 2—3 м. келген тактайлар.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар тактайды дөңгөчкө, жерге ташка ортосунан тең, салмактуу кылып коюшуп, экиден болушуп, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат,
Оюндун баяны
Кезектеги эки оюнчулар тактайдын эки учтарына отурушуп, буттары менен түртүнүшүп омпо-чомпо тебишет. Андан кийин калган оюнчулар кезектери келгенде оюнду улантышат. Оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат.
Оюндун эрежеси
Бир бирине жакын турууга, тоскоолдук кылууга, оюндун кезегин бузууга болбойт.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюн тең салмакты сактоого, туруктуулукка, тартипти сактоого үйрөтөт.
Коулингтон (Оклахома)
Калкы - 133 киши. Болжолдуу аянты - 2.4 км². FIPS коду — 40-17850.
Нарбут (Кугарчин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Бьёрндален Оле Эйнар
Бьёрндален Оле Эйнар ((Bjоerndalen), 27.01. 1974-ж.т., Драммен) – норвегиялык спортчу, спорт тарыхындагы бирден бир биатлончу. Олимпиялык оюндарынын 5 жолку (Наганодо бир, 1998; Солт-Лейк-Ситиде 4 алтын медаль, 2002), дүйнөнүн бир нече (2 алтын, 2003; 4 алтын, 2005) жолку чемпиону, Дүйнө кубогунун (2003 жана 2005) ээси, Туриндеги кышкы Олимипа оюндарында күмүш медалга (2006), ар кандай дистанцияда Дүйнө биринчилигинин жана Дүйнө кубогунун көп жолку призёру.
Кандаш дарыясы
Кандаш — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Туш-кем дарыясынын сол жээгинен 5 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Черья-Ты-Вис
Черья-Ты-Вис — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара дарыясынын оң жээгинен 168 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кроссинговер
Кроссинговер (англ. crossing-over - кайчылашуу) - конъюгация (биригүү) учурунда, гомол. (окшош) хромосомалардын бирдей бөлүктөрүнүн (гендердин) алмашуусу (15-сүрөт), мейоздун I бөлүнүүсүнүн профазасында жүрөт, сейрек митоздо да болот.
К. популяцияларда гендердин жаңыча куралышын - комбинациясын түзүп, табигый тандоого материал берип турат. К. - гендердин жаңыча куралышын түзүү, хромосомалардын чоң бөлүктөрүндө (бир канча гендерди камтыган), же бир эле генде (ген ичиндеги К.), ДНКнын молекуласынын кош чынжырында, же бир эле чынжырында болушу мүмкүн.
К-дин сырткы көрүнүшү хиазм (хромосомдордун икс формасында кайчыланышы) түрүндө болот. К-дин жыштыгы гендердин ортосундагы аралыкты көрсөтөт, гендер алыс жайгашса, К-дин жыштыгы жогору болот, жакын жайгашса төмөн болот. К. хромосомдордун генетикалык картасын түзүүдө жана башка генет-нын көп проблемаларын чечүүдө колдонулат.
Кичи Хойла-Ю
Кичи Хойла-Ю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Юн-Яга дарыясынын сол жээгинен 112 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Селкинчек тебүү
Шарты
Оюнчулардын саны 2—5 киши.
Оюнда аркан колдонулат.
Оюн дарактуу жерде өткөрүлөт,
Оюнга даярдануу
Оюнчулар аркандын учтарын бекем кылып дарактарга байлашып, оюндун шарты жана кезеги жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден селкинчекке отурушуп, буттарын жерден көтөрүшүп, колдору менен арканды кармашып, буттары менен катуу шилтешип селкинчек тебишет. Оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат.
Оюнга методикалык көрсөтмө
Селкинчекти алты бакандарды тургузуп курса дагы болот. Селкинчекти буттарында турушуп тебишсе дагы болот.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч тарбияланат, тең салмакты сактоого, чечкиндүүлүккө, тартипти сактоого үйрөтөт.
Күкүрт рудалары
Күкүрт рудалары - курамында экономикалык жактан казып алууга арзырлык өлчөмдө таза күкүрт же анын бирикмелери бар минералдык заттардын табигый чогундусу. Жаратылышта таза күкүрттүн топтолушу негизинен чөкмө тоо тектер менен байланыштуу. Күкүрт аларда битум, гипс, кальцит, целестин ж. б. менен бирге кезигет. Күкүрт негизинен калыбына келүү процессинде бактериялардын таасиринен сульфаттардан адегенде күкүрттүү суутек, андан кийин кычкылтектүү чөйрөдө алардын кычкылдануусунан келип чыгат. Жанар тоонун атылышынан да пайда болот. Ошондой эле күкүрттүү металлдар жана күкүрт кислотасынын туздары түрүндө кеңири тараган. Күкүрттүн өнөр жайлык маанидеги кендерин казын алууда алдыңкы орунду таза күкүрттүн кабаттары, андан кийин сульфид рудалары жана өнөр жай газдары ээлейт. Таза күкүрт кендери негизги 4 генезистик типке бөлүнөт: Булардан чөкмө жана жанар-тоо кендеринин өнөр жайлык мааниси чоң. Күкүрт рудалары составындагы күкүрттүн өлчөмүнө карай жарды (рудада 5 - 10%), орточо (10 - 25%), бай (25%дан көп) болуп бөлүнөт. Күкүрт рудаларынын минерал курамы ар түрдүү. Руданы түзүүчү негизги минералдар: күкүрт, кальцит, доломит, гипс, ангидрит, целестин, кварц, халцедон, опал, чополуу минералдар, битум, пирит ж. б. сульфиддер, темирдин суулуу кычкылы. Минерал-литологиялык курамы боюнча аки таш тектүү, кальцит-доломиттүү, чополуу, мергелдүү, кумдуктуу, гипстүү, опалдуу, күкүрттүү кварцит Күкүрт рудаларыболуп бөлүнөт. Кыргызстанда Ачы-Таш кени сыяктуу бир нече күкүрт кени бар.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Лэик Алума (Оклахома)
Лэик Алума (Оклахома) (Lake Aluma) — Оклахома штатынын Oklahoma округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 97 киши. Болжолдуу аянты - 0.7 км². FIPS коду — 40-40800.
Кеңеш (Кара-Кулжа району)
Калкы
Калкы - 2 421 киши ; негизинен мал жана алектенет.
Korake Ti Znam
Korake Ti Znam - босний ырчысы MayaSarдин ыры. Босния жана Герцеговина мамлекетин Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагында көрсөтүү үчүн тандалып алынган.
Авашла (дарыя)
Авашла — Орусиядагы дарыя. Башкыртстан Республикасы, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Ик дарыясынын сол жээгинен 264 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Битюг дарыясы. Дарыянын айрыгы жок, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :