cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Микроскоптук козу карындар
Сактануу
Кебер козу карындар пайда кылган оорудан сактануу үчүн эгинди, тоютту туура сактоо, кургатуу, чириген саманды жок кылуу талапка ылайык.
Көпчүлүк түрү топурак, өсүмдүктө жашайт. Алардын органикалык заттарды ачытуу, кантты спиртке айлантуу касиетине байланыштуу ачыткы катары илгертен бери эле колдонулуп келген (Ачыткы козу карындар).
Дерматомицеттер же дерматофиттер
Алар теринин мите козу карын ооруларын чакырат. Дээрлик баарымителик кылып жашайт.
Дермофиттер таз, трихофития, эпидермофития, микроспория ооруларын пайда кылат. Соо адамга оору оорулуу менен бирге болгондо анын буюмдары, чачы, тырмагы жана башкалар аркылуу берилет. Адатта балдарга тез жугат. Дермофиттердин айрым түрлөрү чычкан, арысчычкандарда трихофития оорусун козгоп, уйду, итти, мышыкты жабыркатып, алардан адамга жугат. Ылаңдаган малды баккандарга алардын жүнү менен булганган буюмдар аркылуу жугат. Айрым дерматофиттерден адамдын денесине аллергиялык бүдүр чыгып, кычышат, абалы начарлап, башы ооруп, эти ысыйт (Аллергия).
Айлана-чөйрөгө козу карындар алынган тырмак, үзүлгөн чач, жүн, тери кабырчыктары, какач жана башкалар менен тарайт.
Канчилдер
Канчилдер (лат. Tragulus) — Азия бугучарлары, бугуга окшош, чоңдугу коёндой айбандардын бир уруусу, буларга төмөнкү түрлөр кирет: ири канчил (лат. T. napu), кидик канчил (T. javanicus), Ява бугучары, чаар канчил (T. meminna), Индистан бугучары.
Луслака-Кикя дарыясы
Луслака-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сяльдяй-Нярый-Кы дарыясынын сол жээгинен 66 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 54 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Xiaomi Mi MIX 2
Xiaomi Mi MIX 2 — 11-сентябрда элге тартууланган бул телефонду өндүрүүчүлөр алкаксыз деп аташканы менен, башкалар аны “дээрлик алкагы жок телефон” деп баалашкан. Бул жаңы моделдин дисплейи 5,99 дюймду түзүп, экран алдыңкы панелдин 95 пайызын ээлеп, 64, 128, 256 ГБ көлөмдө сунушталат. Негизги камерасы 20 мегапиксель. Ал эми телефондун ылдыйкы бөлүгүндө жайгашкан фронталдык камера 5 мегапиксель. Mi Mix 2 Special Edition чектелген нускада ак жана кара түстө чыгарылып, баасы 5000 юанды (болжол менен 50 миң сомдой) болот.
Люксембург (айыл)
Люксембург (Luxemburg)  — Чүй облусунун Ысык-Ата районундагы айыл. Люксембург айыл аймагынын курамына кирет. Бишкек – Каракол автомобиль жолунун боюнда, деңиз деңгээлинен 742 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору жана темир жол бекети Кант шаарынан 2 км батыш тарапта. Кыштак 1931-ж. негизделген. Калкы 4548 (2007); негизинен мал багып, дыйкан чарбаларында эмгектенет. Орто мектеп, китепканалар, бала бакча, маданият үйү, амбулатория, дарыкана бар. Турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү, соода түйүндөрү, тамактануучу жайлар иштейт. Немис, поляк жана эл аралык жумушчу кыймылынын ишмери Р. Люксембургдун ысмынан аталган.
Материянын кыймылынын формалары
Материянын кыймылынын формалары – Материалдык объектердин өз ара аракеттенишүүсүнүн жана кыймылынын негизги типтери. Ар бир телого бир нече Материянын кыймылынын формалары мүнөздүү. Материянын кыймылынын формалары илимий классификациялоодо төмөнкүлөрдү эске алуу зарыл:
1.Материалдык объекттер – кыймылды алып жүрүүчүлөрдүн спецификасы;
2.Белгиленген кыймыл формасына мүнөздүү жалпы закондордун болмушу;
3.Материянын тарыхый өнүгүүсүнүн жана кыймылынын эң жөнөкөй формасынан татаал формасына чейинки законченемдүүлүк. Бул талаптарга ылайык Материянын кыймылынын формалары үч негизги тобу бөлүп каралат: 1.Органикалык эмес табияттагы; 2.Жандуу табияттагы;
3.Коомдогу. Органикалык эмес табияттагы материянын кыймылынын формалары мейкиндиктеги жылышуулар, элементардык бөлүкчөлөрдүн жана талаалардын – электро-магниттүү, гравитациялык, кыймылдары; жана башка. Жандуу табияттагы материянын кыймылынын формалары – организмдеги зат алмашуу, бүткүл биосферанын Жердин жаратылыш системалары жана коом менен өз ара аракеттенүүсү, байланышы жана башка кирет. Коомдогу материянын кыймылынын формалары – адамдардын аң-сезимдүү ишмердүүлүгүн көп жактуу көрүнүштөрү жана башка камтылат.
Каңылтырлар
Каңылтырлар (лат. Cyprinidae) – балыктардын каңылтыр сымалдар түркүмүндөгү тукуму. Денеси түрпүлүү же түрпүсүз. Алардын 270тей уруусу, 1500дөй түрү белгилүү. Көбүнчө Түштүк Азия жана тропик Африкада таралган. Кара, Азов, Каспий деңиздеринин жана Амур дарыясынын алабында 50дөн ашык уруусунун өкүлдөрү кездешет. Кыргызстанда Ысык-Көлдө, Чүй, Талас жана башка сууларда бар. Каңылтырлар өрдөйт, шар аккан, ошондой эле жылуу, кычкылтеги аз сууларда жашайт. Жумурткасын өсүмдүк жана таш арасына, кээде суунун терең жерлерине таштайт. Айрымдары жумурткасын коргойт. Көпчүлүгү (тыран, сазан, кара балык ж. б.) промысел катары пайдаланылат.
Таганская (метро бекети, Таганско-Краснопресненская сызыгы)
Таганская — Москва метросунун Таганско-Краснопресненская сызыксындагы станция. 1966-жылы 31-декабрьда ачылган.
Браконьердук
Браконьердук (фр. braconnier  – браконьер; адепки маанисинде – ит аңы) – аңчылык, балык кармоо эрежелерин жана жаныбарлар дүйнөсүн коргоо жөнүндөгү башка мыйзам талаптарын бузуу менен жапайы айбанаттарды кармоо же кыруу (кара:Мыйзамсыз аңчылык ).
Саруу (айыл)
Саруу (Саруу) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Жети-Өгүз районундагы айыл. Алдашев айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 6 178 киши.
Адаптациялык радиация
Адаптациялык радиация - түпкү теги бир жаныбарлардан ыңгайлануу эволюциясынын натыйжасында түрдүү топтогу организмдердин пайда болушу. Ал табигый тандалуунун натыйжасында болуп, жашоо чөйрөсүнүн түрдүү шартына ыңгайлануунун өрчүшүнө, ошондой эле анын ресурстарын (жаңы чөйрө, тоют, азык табуу жана башка) пайдалануу жолдоруна байланыштуу. Таксономиялык топторго кирүүчү организмдердин өтө көп түрдүүлүгү адаптациялык радиациянын натыйжасы болуп эсептелет. Мисалы, адаптациялык радиациясы плаценталуу сүт эмүүчүлөрдөн курт-кумурска жечүлөр, кол канаттуулар, приматтар, кемирүүчүлөр, коён сымалдар, ача ж-а сыңар туяктуулар, жырткычтар, кит сымалдар жана башка түркүмдөрдүн пайда болушуна алып келген. Ал эми жырткыч сүт эмүүчүлөрдөн адаптациялык радиациянын жүрүшүнөн суусар сымалдар, аюулар, ит сымалдар, мышык сымалдар жана башка тукумдар пайда болгон. Адаптациялык радиация түр пайда болуу процесси катары башталып, эволюциянын законченеминин бири катары каралат. Адаптациялык радиация концепциясы дивергенция жөнүндөгү түшүнүктү кеңейтет.
Аккумуляторлор
Аккумуляторлор (лат. accumulo — жыйнайм, чогултам: ассumulator — жыйнагыч) — учуру келгенде пайдалануу максатында энергия топтоочу түзүлүш. Жыйналуучу энергиянын түрүнө жараша А. электрдик, гидравликалык, жылуулук, инерциялык болуп бөлүнөт. Электрдик А. электр энергиясын хим. энергияга айландырып чогултат. Керек болгондо ал энергия хим. реакциянын негизинде кайра электр энергиясына айландыры-лып, электр тизмегине берилет. Электрдик А. негизги эки түрү бар. К-талуу А. электр кыймылдаткыч күчү жана п. а. к. чоң болгондуктан, стационардык кубаттуу курулмаларда колдонулат. Щелочтуу А. массасы аз жана жөнөкөй болгондуктан, транспортто кеңири таралган. Гидравликалык А. гидравликалык аспаптарда суюктуктар же газдар басымын жана чыгышын теңдөө үчүн пайдаланылат. Жылуулук А. өнөр жай аспаптарын буу жана энергия менен үзгүлтүксүз жабдуу, жылуулук жана күч берүүнү теңдөө максатында жылуулук энергиясын чогултат. Инерциялык А. – кыймыл саны сырткы күчтөрдүн кыймыл санынан көп кыймылдагы нерсе. Буга айлануучу күүлөндүргүч дөңгөлөк мисал боло алат.
Рабия Абдыбекова
Абдыбекова Рабия Уз. 1920-ж. Тоң районундагы Ак-Терек айылында төрөлгөн. Салттуу өнөрчүлүгү бычмачылык-тикмечилик жана саймачылык боюнча бааланат. Ал эндик жасоо, шакар кайнатуу, терини колдо иштетүү, ышкын түптөө, кийиз боёо, жошо жасоо боюнча айлакер уздардан аталат. Анын ичинен тон, ичик, өпкө кап жасоо ыкмалары үлгү болот. Жаңы союлган койдун терисин жайып, бир аз кургатып, чалгы менен челдейт. Ашатуу үчүн айран, жарма, улпак кошуп, ага туз салат. Жайып кургатып, анан сууга жүн жаккы бетин самындап жууйт. Эки адам бучкагынан кармап силкет. Илип кургатат.' Өңдөө алдында чийге (көбүнчө оролгон чийге), таарга, кийизге омоктуу кылып терини таңат. Бор сээп улам кырат. Уз борду Ак Теректин боз чаптарынан казып келип, аны койдун коргоолунун хоруна көөмп бышырганда ал аппак болуп упурайт (чийки кезинде бор тиш-тиш көк жалтаң болот). Боёо үчүн ышкын түптү кеч күздө тоодон казып келет. Кабыгын кырып, кертип-кертип сергектей кургатат. Аны жыгач сокуга жанчат. Анан теринин бетин жибитип, ага чыланган ыигкын түптү текшилеп жабат. Ороп коёт. Боёк бир топ күндө сиңет. Тери бетин кырып, кургатып, жылаңаяк тебелетет, ийлейт, бурап-толгоп тартат, тиштетет. Анан бычып тиге баштайт. Рабиянын уктулган кийизди боё ыкмасында да өз алдынчалыктар бар. Ал чие деген кызыл чөптүн тамырын кайнатын боёк жасайт. (Мындай өсүмдүк Тоң, Жети-Өгүз аймактарында арбын өсөт). Уз жапайы карагаттын кабыгын кургатып, кайнатып сары боёк жаратат. Муну менен чебер жүн ж. б-ларды боёгон. Ал ышкын түптү да жүн боёк кылат. Боёктун корушун уз таасын туя билет. Уздун шырдактарында «мүйүз оюмдары» басымдуу түшөт да «аламычсыз» борбордук оюм менен жээк оюм жалпы оюмда берилет. Уз азыр Жети-Өгүз районундагы Чоң-жаргылчак айылында жашайт. Өмүрдөшү Шакир жыгаччы.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Таганская
Таганская — ар сызыктар Москва метросунун участкаларынын аты.
Сырымбетов Авас Күрөңкеевич
Сырымбетов Авас Күрөңкеевич - театр иликтөөчү, котормочу жана драматург.
Өмүр баяны жана чыгармачылыгы
Авас Сырымбетов чыгармачылык эмгек жолун он алты жаш курагында Кыргыз мамлекеттик драма театрында артист болуп иштөө менен баштаган. 1962-жылы Ташкенттеги А.Н.Островский атындагы театралдык көркөм институтунун театр иликтөө факультетин ийгиликтүү бүтүргөн соң Кыргыз Республикасынын маданият министрлигинин Өнөр иштери боюнча башкармасынын улук нускоочулук кызматына иштөөгө жиберилген. 1981-жылы ошол эле маданият министрлигиндеги драматургия боюнча репертуардык-редакциялык коллегиясынын мүчөлүк кызматында, 1988–1991-жж. редколлегиянын башкы редактору болуп иштеген. А.Сырымбетов театр иликтөөчү катары театрдын спектаклдери, драматург, режиссер жана актерлор тууралуу көптөгөн изилдөөлөрдү, сын макалаларды жазган. А.Сырымбетовдун «Кыргыз куурчак театры» аттуу китеби республикалык «Нооруз» майрамына карата өткөрүлгөн театр сынчыларынын конкурсунда биринчи сыйлыкка татыган. «Издеген жетет муратка», «Эр жүрөк Бекжан», «Котур тайлак», «Алтын чач» аттуу пьесалары республиканын театрларында коюлган. А.Сырымбетов көркөм котормо жанрында да эмгектенип, А.Островскийдин, О.Бодыковдун, С.Ахмаддын, А.Арбузовдун И.Содиковдун О.Уайльддын ж.б. пьесаларын кыргыз тилине которуп, театрларда коюлган. Ал кыргыз Совет энциклопедиясынын активдүү авторлорунун бири. Театр искусствосу боюнча мыкты макалалардын конкурсунун бир нече жолку жеңүүчүсү. Кыргыз улуттук Т.Абдумомунов атындагы драма театрынын алдындагы театралдык окуу жайында актерлор студиясында теориялык жактан сабак берет. 1979-жылдан СССР Жазуучулар союзунун, 1962-жылдан Театр ишмерлер союзунун мүчөсү. 1993-жылы Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмери ардактуу наамы берилген. М.Рыскулов атындагы Эл аралык сыйлыктын ээси, «Эмгек ардагери», «Эл агартуунун отличниги», «Маданияттын мыкты кызматкери», «Манас 1000» медалы, СССРдин жана республиканын маданият министрлигинин Ардак грамоталары менен сыйланган.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде Театр жана турмуш. – Ф.: Кыргызстан, 1970. – 94 б. Бакен Кыдыкеева. – Ф.: Кыргызстан, 1976. – 95 б. Чыңгыз Айтматов жана искусство. (авторлош) – Ф.: Кыргызстан, 1975. 125 б. Өркөнү өскөн маданият. – Ф.: Кыргызстан, 1980. – 132 б. Азыркы театр өнөрүнүн чабытында. – Ф. : Кыргызстан, 1986. – 200 б. Кыргыз мамлекеттик куурчак театры. – Ф.: Адабият, 1989. – 110 б. Гүлшара Дуулатова. – Б.: Кутаалам, 2007. – 176 б. '''Т. Абдумомунов атындагы Кыргыз Улуттук Академиялык драма театры.'''–Б.: Учкун, 2007. 240 б.
ПЬЕСАЛАРЫ
Издеген жетет муратка (К.Саскаев менен бирге). Куурчак театрында коюлган. Алтын чач: жаш балдар үчүн. Токойдогу окуя: Куурчак театры үчүн. Ош куурчак театрында коюлган. Котур тайлак: Куурчак театры үчүн. М. Жангазиев атындагы Кыргыз мамлекеттик куурчак театрында коюлган.
КОТОРМОЛОРУ
Островский А.Н. Бальзаминовдун үйлөнүүсү: комедия. Клубдун сахна журналы. 1978. Бодыков О. Каракум трагедиясы: трагедия. (Талас элдик театрында коюлган). Арбузов А. Байкуш менин Маратым: драма. (Театралдык окуу жайында коюлган). Арбузов А. Таңкы шаар: пьеса. (Ош кыргыз драмтеатрында коюлган). Рыбаков М. Сыйкырдуу баян: (Республикалык куурчак театрында коюлган). Шембергер В.А. Партизан токоюнун жомогу. (Республикалык куурчак театрында коюлган). Ахмад С. Келиндер козголоңу. (1984-ж. Кыргыз драма театрында коюлган). Ахмад С. Күйөө бала. (2007-ж. Кыргыз драма театрында коюлган). Уайльд О. Жылдыздын баласы. (Республикалык куурчак театрында коюлган). Содиков И. Апендинин беш катыны. (1995-ж. Каракол, Учур театрларында коюлган). Исламов Н. Бахтиярдын ыры. (1993 –ж. Нарын театрында коюлган). Оторбаев Р. Абдуталип апенди. (1995-ж. Кыргыз драма театрында коюл-ган).
Абдуллаева Арзыкан
Абдуллаева Арзыкан (туулган, өлгөн жылдары белгисиз) Кийиз буюмдарынын чебери. Аксы районундагы Караван айылында жашаган. Ал көбүнчө шырдамал жасап, айыл ичинде оймочу катары белгилүү болгон. Мында уз буюм жээгине шырдак оюмдарын «жарым кыял оюмунан» төптөштүрө берип, ортолук оюму ак милте менен «ит куйрук оюму» чагарактала түшүп, табакчалардын төрт бурчунан «ачкыч оюмунун» алдынан «карга тырмак оюму» «чагарак оюму» менен биригип, анын жарымы колтук оюму болуп көрүнүп, ал табакчаларды «ит куйрук оюму» кашкайта бөлүп турат. Кийизи койдун күзгү кылчык кара жүнүнөн калың уютулуп, узак убакыт урунууда бышык болгон.
Каолинит
Каолинит – алюмосиликаттар тобуна кирүүчү минерал. Химиялык формуласы Al4[Si4O10](OH)8. Моноклин системасында кристаллданат. Өңү-түсү ак, түссүз.
Нусупов, Эркин
Нусупов Эркин (1940-ж. т, Кара-Буура району, Чымкент айылы) — инженер, техника илимдеринин доктору (1992), профессор (1991), Жогорку мектептердин эл аралык илимдер академиясынын академиги (1994). 1962-ж. К. И. Скрябин атындагы Кыргыз мамлекеттик айыл чарба институтунун механизация факультетин бүтүргөн. Институтту бүткөндөн кийин Талас районундагы «Жерге-Тал» асыл тукум мал асыроо заводунда иштеген. 1964-жылдан Фрунзе политехника институтунда (азыр Бишкек техникалык университети) ассистент, улук окутуучу, доцент. 1970—83-ж. автомобиль жана автомобиль кыймылдаткычтары кафедрасынын башчысы. 1983-жылдан улук илимий кызматкер. 1989—91-ж. докторантурада, 1991-жылдан профессор (1992-жылдан автомобиль транспорту кафедрасында). Анын эмгектери тоолуу региондордо автомобиль транспортторун иштетүүнүн эффективдүүлүгүн жогорулатуу проблемаларына арналган. 70тен ашык илимий эмгектери (анын ичинде 2 монография) бар. Кыргыз Республикасынын элге билим берүүсүнүн отличниги (1993).
Капибара
Капибара (лат. Hydrochoerus hydrochaeris) – доңузчычканга окшош, бирок андан ото чоң кемиргич айбан, Борбордук жана Түштүк Америкада жашайт.
Бектемир Мурзубраимов
Мурзубраимов Бектемир - (1940-жылы туулган Өзгөн району, Ничке-Сай кыштагы) — химия илимдеринин доктору (1986), профессор (1987). 1967-жылдан КПСС мүчөсү. 1956-жылы орто мектепти бүтүрүп, ошол эле жылы Ош мамлекеттик педагогика институтуна өткөн. 1962-жылы институтту бүтүргөндөн кийин жарым жылча мектепте иштеген. Кыргыз мамлекеттик университетинин аспирантурасында окуган. 1965-жылдан Ош мамлекеттик педагогика институтунда (окутуучу, кафедра башчысы, проректор, биология факультетинин деканы) болуп иштейт. 130дан ашык илимий эмгектери бар. Алардын көпчүлүгү СССР ИАнын журналына жана союздук Конференциялардын материалдарына жарыяланып, чет элдик тилдерге которулган. Мамлекеттин жетекчилигинде Ош педагогика институнун химиктери менен турмуш-тиричилик үчүн маанилүү элементтердин аракеттенүүсүнүн илимий негиздерин иштеп чыгып жаңы натыйжалуулукка ээ болгон биоактивдүү препараттарды синтездөөдө эмгектенип жатышат. СССР эл агартуу жана элге жогорку билим берүүнүн, Кыргыз ССР элге билим берүүнүн отличниги. В. И. Лениндин 100 жылдыгына карата «Эмгектеги артыкчылыгы үчүн» медалы, СССР ИАнын Н. С. Курнаков атындагы эстелик медалы менен сыйланган.
Адаптер
Адаптер (англ. аdарtеr - ылайыктагыч, лат. аdаptо - ылайыктоо) - 1) эсептөө техникасында - ЭЭМди перифериялык (четки) жабдуулар (принтер, дисплей, сканер жана башка) менен байланыштыруучу түзүлүш. Мисалы, графиктик адаптер - информацияны (символдук, графиктик) дисплейдин экранына чыгарат, санариптик сигналды окшоштук (аналогдук) сигналга өзгөртөт. Энелик тактада электрондук схема же микросхема түрүндө өзүнчө тактада (платада) аткарылат; анын оперативдүү эси, атайын процессору бар; 2) электр техникада өзгөрмө агын (ток) тармагын (220 В) турактуу чыңалууга (1,5-15 В) өзгөрткүч; колго алып жүрмө радио кабылалгычтын аккумуляторун, плеерди, мобилдүү телефонду, санариптик өлчөгүч приборду жана башкаларды заряддоо үчүн колдонулат; 3) сүрөткө тартууда (фотографияда) - фотоаппаратка башка форматтагы жарык сезгич материалды пайдаланууга мүмкүндүк берүүчү кошумча кассета; стандартсыз бекитилген алмаштырма объективди фотокамерага жалгаштыруучу түзүлмө (өткөөл втулка, шакекче же фланец).
Табалдиев Бектуруш Салмагани
Табалдиев Бектуруш Салмагани - акын.
Бектуруш Салгамани (Табалдиев) Ноокат районуна караштуу Эски-Ноокат айылында 1957-жылы 31-декабрда туулган. Мектепти бүткөндөн кийин Ноокат райондук социалдык камсыздоо бөлүмүндө иштеген. 1982-жылы СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин журналистика факультетин бүтүргөн. Эмгек жолун «Мугалимдер газетасында» кабарчы болуп иштөөдөн баштап, кийин бөлүм башчы, «Жаш ленинчи» журналында жооптуу катчы, редактордун орунбасары болгон. Кыргызстанда кыргыз жана түрк тилинде чыгуучу «Zaman Кыргызстан» гезитин негиздеген. 1988-жылдан Жазуучулар союзунун мүчөсү. 2008-жылы «Роман-гезит» китеби КР Жазуучулар союзунун Алыкул Осмонов атындагы сыйлыгына татыктуу болгон.
Жарык көргөн китептери
Үчүнчү коңгуроодон кийин: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1985. – 24 б.
Алыскы жылмаюунун жарыгы. – Б.: Бийиктик, 2004. – 100 б.
Роман-гезит: Роман. – Б.: Алтын кыз, 2006. – 210 б.
КОТОРМОЛОРУ
Ислам дини деген эмне?: Диний окуу курал. – Б.: Кооператив «Билим», 1992. – 32 б.
Таш дөбө көрүстөнү
Таш дөбө көрүстөнү – Соңкөлдүн түштүк тарабындагы Таш дөбө суусунун оң жана сол жээктеринде жайгашкан эрте темир дооруна таандык көрүстөн топтору. Көрүстөндөр түндүк жана түштүк багытында тизмектешип жайгашкан. Суунун сол тарабында көлөмдүү 9 бейит орун алган. Алардын чоңунун диаметри 19 мге жеткен. Бул көрүстөндөрдү курчап диаметри 3–10 м болгон бейиттер жайгашкан.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Аркан
«Кыл аркандын селкинчек, кыздар ойнойт эркиндеп» (Эл ыры). Жылкынын жал-куйругунан, эчки-топоздун кылтагынан эшмечилик өнөрү менен бүткөрүлгөн жүк жүктөөчү, кайтарылган малга тагылуучу жоон жип. Анын узуну 12 кулачка жетет. Ан«Кыл аркандын селкинчек, кыздар ойнойт эркиндеп» (Эл ыры). Жылкынын жал-куйругунан, эчки-топоздун кылтагынан эшмечилик өнөрү менен бүткөрүлгөн жүк жүктөөчү, кайтарылган малга тагылуучу жоон жип. Анын узуну 12 кулачка жетет. Аны эшүү чылбырды, бел кырчоону, желени эшүү менен окшошот. Даана кыл аркан жылкынын куйрук-жалынан болот да, ал урунууга өтө бышык келет. Аркан эшүү чылбырды, бел кырчоону, желени эшүү менен окшошот. Даана кыл аркан жылкынын куйрук-жалынан болот да, ал урунууга өтө бышык келет.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996]
Адвалордук
Адвалордук - товардын жалпы наркынан белгиленген процент түрүндө алынуучу комиссиялык төлөмакы, бажы алымы жана башка.
Go
Go (көп учурда Golang) - Google тарабынан иштелип чыккан көп агымдуу компилденүүчү программалоо тили. Go багытындагы алгачкы иштер 2007-жылы сентябрь айында башталган. Долбоор менен Роберт Гризмер, Роб Пайк жана Кен Томпсон алектенишкен. Алар буга чейин Inferno операциондук системи үстүндө иштешкен. Расмий түрдө 2009-жылы ноябрь айында тааныштырылган. Азыркы учурда FreeBSD, OpenBSD, Linux, Mac OS X, Windows операциондук системдери үчүн, 1.3 версиясынан тарта эксперименталдык түрдө DragonFly BSD, Plan 9 жана Solaris үчүн, 1.4 версиясынан тарта Android платформасы үчүн колдоо жүрөт.
Аталышы
Google компаниясы тандаган аталыш Д. Ж. МакКейб менен К. Л. Кларк 2003-жылы түзгөн Go! программалоо тилинин аты менен дээрлик окшош. Атынын талкуусу Go'го арналган баракчада жүрөт.
Көздөө багыты
Go тили заманбап үлөштүрүлгөн системдерде жана көп өзөктүү процессорлордо иштөөчү жогорку эффективдүү систем программалоо тили катары иштелип чыккан. Аны Си жана C++'тын ордун алмаштырган тил иштеп чыгуу аракети деп баалоого болот. Иштеп чыгууда жогору эффективдүү компилдөө камсыз кылууга өзгөчө көңүл бурулган. Go менен жазылган программалар объектилик кодго компилденет (чечмелөөчү да жеткиликтүү), аткаруу үчүн виртуал машина зарыл эмес.
Акридин
Акридин (С13Н9N) – буусу дем алуу органдарын, терини, дүүлүктүрүүчү ачык-сары түстөгү кристалл; мол. массасы 179, эрүү t 1110 кайноо t 3460, спирт, эфирде эрийт. А.туздарынын суу эритмелери жашыл флуоресценцияга ээ. Структурасы:
Ө.ж-да кумуруска же козу кулак к-талары менен дифениламиндин конденсациясынан же акридонду калыбына келтирүүдөн алынат. Металл коррозиясында ингибитор катары, техникада баалуу акридин боёктору, медицинада айрым бир дары-дармектерди алууда колдонулат.
Брутто
Брутто (brutto – одоно, таза эмес) – идиши менен товар салмагы.
Насибаш (Салауат району, Башкыртстан)
Насибаш — Башкыртстандын Салауат районундагы айыл, Насибашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1116 киши. Почта индекси — 452496, ОКАТО коду — 80247850001.
Пролетарская (метро бекети, Москва)
Пролетарская — Москва метросунун Таганско-Краснопресненская сызыксындагы станция. 1966-жылы 31-декабрьда ачылган.
Анык сан
Анык сан — бардык оң, терс сандардын жана нөлдүн жалпы аталышы. Анык сан көп учурда чыныгы сан деп да аталат. Белгилениши R.
Калинин (Зианчурин району, Башкыртстан)
Калинин — Башкыртстандын Зианчурин районундагы кыштак, Яныбаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 23 киши. Почта индекси — 453396, ОКАТО коду — 80226843008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Чехел Сотун
= Чехел сотун (кырк устун) چهل ستون = Чехел сотун сарайы же болбосо кырк устун сарайы Исфахан шаарынын тарыхый имараттарынын бири. Анын аймагы 67000 метр кв. түзүп, Аббас шах I дин доорунда куруу иштери башталып, анын так ортосуна бир имарат курулган. Аббас шах I бакчанын ортосуна азыркы имараттын өзөгү деп эсептелген, негизги чоң зал жана төрт бурчтук бөлмөчөлөрү менен хан сарай салдырган. Ал эми Аббас шах II нин башкаруу доорунда бул имарат толукталып салынып, андагы негизги имаратка өзгөчөлүктөрдү киргизип, күзгү залы, 20 устун залы, түндүк тарабына эки чоң бөлмө жана түштүк тарабына күзгү залын, падыша отурган бөлмөнүн ар тарабына балкондор жана имараттын маңдайына бир чоң бассейн салдырып, имараттын шыбына жана дубал бетине  ар кандай сүрөттөр күзгүлөрдөн оюу түшүлүп кооздолгон. Атайы чет элдик конокторго жана башка мамлекеттердин өкүлдөрүнө арналган хан сарайдын борбордук залынын дубалдарында ар түрдүү  доорлордогу тарыхый окуялар чагылдырылган. Бул зал ошол доордун эң бийик өнөрүн далилдеп, андагы куполдордо мыкты сапатта ар кандай түстөр менен түшүрүлгөн сүрөттөр ошол доордун эң жогорку чебечилиги болуп саналат. = Мазмуну = Имараттын жана бакчанын картасы =Шилтемелер= =Булактар=
Нематжан Нематов
Нематов Нематжан- (14.03.1941 - 29.04.1996 ж.ж. Ош шаары)-актер, Кыргыз ССР ал артисти  (1980) Эмгек жолун 1957 жылы Ош өзбек музыкалык драма театырынын сахнасында  иштөөдөн  баштаган. Аткарган башкы ролдору: Кочкарёв (Н. Гоголь, «Үйлөнүү»), Ашырбай (Т. Абдумомунов, «Ашырбай»), Дөөтбай (Ч. Айтматов, «Биринчи мугалим») жана башка киного да тартылган (Зуннахун, «Каныбек»). Режиссёр катары М. Мирзарахимовдун «Мени бала көрбөгүлө», А. Абдугафуровдун «Тапкыч Талмас», «Гипноз-2» жана башка спектаклдерди түзүүгө катышкан. Өзбекстанда өткөн кыргыз адабияты менен искуствосунун 10 күндүгүнүн (1969) катышуучусу. Кыргыз ССР Жогорку Советинин, Өзбек ССР Жогорку Советинин Ардак грамоталары менен сыйланган.
Болтан (дарыя)
Болтан — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Иска дарыясынын оң жээгинен 171 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чоң капитан
Чоң капитан (лат. Pseudotolithes typus) — бүркүтчабак тукумундагы капитан бүркүтчабактардын бир ири түрү.
Notepad++
Notepad++ -- Windows үчүн ачык баштапкы коддуу жана көпчүлүк программалоо тилдеринин синтаксистерин түстөө мүмкүнчүлүгү бар текст редактору. Scintilla компонентинен түзүлүп, STL жана Win32 API ды колдонуу менен C++ программалоо тилинде жазылган жана ошондой эле GPL лицензиясы аркылуу таратылат. Програмдын жалпы мүмкүнчүлүгүн плагиндер, башка модулдардын эсебинен кеңейтүүгө болот.
Жалпы мүмкүнчүлүктөрү
Програмдын расмий сайтында жарыяланган мүмкүнчүлүктөрү:
Синтаксисти түстөө
ActionScript, ASP, Ada, ASCII art, Assembler, AutoIt, BAT, Cи, C#, C++, Caml, CSS, doxygen, FORTRAN, HTML, INNO, Haskell, Java, JavaScript, KiXtart, Lisp, Lua, makefile, Matlab, NSIS Objective-C, Pascal, Perl, PHP, PostScript, Python, Ruby, Scheme, Unix Shell Script, Smalltalk, SQL, Tcl, TeX, Verilog, VHDL, VB/VBScript, XML.
Шилтемелер
Notepad++ долбоорунун расмий веб баракчасы
Лымбаль-Кикя дарыясы
Лымбаль-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Покотыль-Кы дарыясынын оң жээгинен 28 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сын-Таш
Сын-Таш — Кыргызстандын Чүй облусунун Ысык-Ата районундагы айыл. Сын-Таш айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 812 киши (2009-жылы).
Интроспекция
Интроспекция (лат. intro – ички, spectare – кароо) – өзүнө-өзү байкоо жүргүзүү, адамдын өзүнүн турмушун башкарган, тескеген мыйзам ченемдүүлүктөрдү аныктоо максатында ички дүйнөсүнө жана аң-сезимдүү психикалык турмуш-тиричилигине байкоо жүргүзүүсү. Заттык табият (материя, дене ж. б.) менен рухий дүйнөнү (аң-сезим, ички дүйнө) так кесе ажыраткан дуалисттик философияда Интроспекция психологиялык методологиянын негизи болуп саналат. Дал ушул мааниде интроспекция Томас Гоббс, Джон Локк, Джордж Беркли, Дэвид Юм, Джеймс Милль, ошондой эле 19-кылымда пайда болгон эксперименталдык психологиянын негиздөөчүлөрү болуп саналган Вильгельм Вундт, Освальд Кюльпе, Э. Б. Титченер сыяктуу көп сандаган философтордун окуусунда өзгөчө мааниге ээ болгон. Аталган авторлор үчүн аң-сезимдин маани-маңызы ички тажрыйбанын натыйжасы катары түшүндүрүлгөн: сарсанаалардын болушу өзүлөрү тууралуу маалымат берет да, адамдын ички дүйнөсүн изилдөөнү мүмкүн кылат. Вильгельм Вундт, Освальд Кюльпе, Э. Б. Титченер өздөрүнүн 1893-жылга чейинки алгачкы эмгектеринде Интроспекция сезим органдарынын маалыматтарына таянат, анткени, сарсанаалар, ички дүйнөнүн түйшөлүүлөрү өз маани-маңызы боюнча сезим-туюмдарга абдан жакын деп белгилешкен. Мындай көз караштар классикалык Интроспекция деген аталышка ээ болуу менен кийинки ойчулдар тарабынан четке кагылып, мурдагыдай популярдуулугун жоготкон. Франц Брентано жана Кюльпе өздөрүнүн кийинки чыгармаларында интенционалдуулук теориясына негиз салуу менен аң-сезимдин маани-маңызына башкача аныктама беришкен. Интенционалдуулук теориясы боюнча аң-сезим сенсордук компоненттен сырткары жөнөкөй мүнөздөгү ой жүгүртүү элементтерине да ээ. 20-кылымдын 20-жылдарындагы интроспекция окуусундагы карама-каршылыктар бир катар илимий жаңылыштыктар жана бурмалоолор менен коштолгон. Ал эми 40-жылдары аң-сезимдин маанисин четке каккан бихевиоризм окуусу тарабынан Интроспекция термини илимий психологиядан сүрүлүп чыккан да, пайдаланылбай калган.
Хайлэнд Лэйкс (Нү-Жерси)
Хайлэнд Лэйкс (Нү-Жерси) (Highland Lakes) — Нү-Жерси штатынын Сассекс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 5051 киши. Болжолдуу аянты - 15.7 км². FIPS коду — 34-31405.
Микроспория
Микроспория(байыркы грек тилинен μικρός — кичинекей жана σπόρος — урук, айдоо) — теринин өтө жугуштуу мите козу карын оорусу.
Оорунун жүрүшү
Микроспория трихофитияга окшош. Ал терини эле эмес, чач, чанда тырмакты да жабыркатат. Микроспория козгогучунун кишиде жана жаныбарларда (ит, мышык) мителик кылуучу эки түрү бар. Көбүнчө жаш балдар ооруйт. Аларга оорулуудан же жаныбарлардан жугат. Баш терисинде, моюнда, бетте көлөмү алакандын отундай болгон тактар пайда болот. Ал жердин териси кызарып, четтери бир аз калыңданып, коңторулуп, исиркектенип, ыйлаактап, карттанат. Микроспорияда дененин, кол-буттун териси кызарып, үстү какачтанып чыгат да, көлөмү чоңоё баштайт. Ортосу кызарып, тегереги чийип койгондой көрүнөт. Кызыл тактар акырындык менен сары түстөгү жарага айланат. Анын трихофитиядан айырмасы — ириңдебейт. Оору баштын терисине жайылат, чач кырчылып түшөт, өңү өзгөрөт, кургайт, агыш тартат, жагымсыз жыт болушу мүмкүн. Ал жер такырайып калат. Микроспориянын мите козу карындары бүт денени, ички органдарды да жабыркатат, адам таз болот.
Дарылоо
Ооруну түрүнө жараша ооруканада же амбулаторияда дарылайт. Чач, тырмак алынып салынат. Врачтын сунушу менен дары-дармектер пайдаланылат. Врачка кайрылбай өз алдынча дарыланууга болбойт, себеби ал туура диагноз коюуга тоскоол болот. Оорунун алдын алуу үчүн балдар мекемелерин өз убагында медициналык кароодон өткөрүп туруу зарыл.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Волгоградский проспект (метро бекети)
Волгоградский проспект — Москва метросунун Таганско-Краснопресненская сызыксындагы станция. 1966-жылы 31-декабрьда ачылган.
Адвекция
Адвекция (лат. аdvectio - жеткирүү) - 1) Метеорологияда - абанын горизонталдык багыт боюнча таралышы. Абанын касиеттерине жараша басымдык адвекция, жылуу же муздак адвекция, суу буусунун Адвекциясы жана башка деп ажыратылат. Адвекциянын таасиринен абарайы өзгөрөт. Мисалы, тоңгон кыртыштын үстүнө жылуу аба келсе, туман пайда болот. 2) Геологияда - тоотек катмарларынын тыгыздыгына байланыштуу алардын орун которушу. Тыгыздыгы анча эмес тоотек катмарлары нык тоотектердин үстүнө катмарланса адвекция жүрөт. Мисалы, туз катмарлары терриген чөкмөлөрүнүн астында жатып калса, кийин алар сыгылып чыгат.
Айдагы ата
"Айдагы ата" (орус. Лунный папа) - 1999-жылкы Орусия, Германия, Аргентина, Тажикстан, Япония, Өзбекстан жана Франция биргелешип чыгарган Бахтиер Худойназаровдун тасмасы
Тасма 2000-жылы "Кинотавр" фестивалынын Баш байгесин жеңип алган.
2001-жылы Бахтиер Худойназаровго мыкты режиссерлук иши үчүн "Ника" сыйлыгы ыйгарылган.
Владимир Ольховский
Ольховский Владимир Сергеевич (1925, Казакстан, Жамбыл облусу, Жамбыл району, Гродеков айылы —1969, Манас району, Покровка айылы) — Даңк орденинин толук кавалери.
1942-жылдан Советтик Армияда. Улуу Ата Мекендик согушта 1-Белорусь фронтунун 216-аткычтар полкунун аткычтар бөлүгүнүн командири. Клуч айылындагы салгылашта душмандын 6 солдатын туткунга алганы үчүн 3-даражадагы (3. 02. 1945), Шнайдемюль шаарынын жанында душмандын көп күчүн жок кылганы үчүн 2-даражадагы (11. 03. 1945), Швахов, Ланхенхаген жана Баринг таяныч пункттарын алууда жалгыз өзү 18 фашистти жана кең калибрдүү пулеметту (тейлеген адамдары менен) жок кылганы үчүн 1-даражадагы (31. 5. 1945) Даңк ордендерине татыктуу болгон. Медалдар менен сыйланган.
1945-ж. июлдан Киров (азыркы Кара-Буура) районунун «Талас» колхозунда иштеген.
Таш-Көмүр аска бетиндеги сүрөттөр
Таш-Көмүр аска бетиндеги сүрөттөр – Ташкөмүр шаарынан 2 км түштүк-батышта Бозбутоонун Карасу капчыгайында жайгашкан археологиялык эстелик. Түрдүү көлөмдөгү таштардын капталдарына эчки-текелердин, жылкылардын, күн түспөлдөш белгилердин, чабактуу дөңгөлөктөрдүн жана кишилердин сүрөттөрү тартылган. Бул сүрөттөр б.з.ч. 1-миң жылдыкка тиешелүү. Археолог Ю. А. Заднепровский изилдеген.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Брутто үлүш
Брутто үлүш – кармалып калчу жана кайра камсыздандыруу өлчөмү менен бирге, тобокелге камсыздандыруучу ала турган камсыздандыруунун жалпы өлчөмү.
Түндүк Кипр Суу менен камсыздоо Долбоору
Түндүк Кипр Суу менен камсыздоо Долбоору (English: Northern Cyprus Water Supply Project, Türkçe: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Su Temin Projesi)
Түркиянын DSİ (Мамлекеттик Суу Иштери) организациясы, Мерсин дубанындагы Анамур Драгон сайынын суусун Жер Ортолук Дениздин 250 метр астынан өткөрүп Түндүк Кипрди суу менен камсыздоону пландап жатат. Дениздин 250 метр астынан өтө турган суу түтүгү 80 км узундукта болуп, Түндүк Кипрдин таза суу, сугат суу жана индустриялык суу муктаждыгын каршыламай болууда.
Долбоор Түндүк Кипрдин узун мөөнөттөгү суу муктаждыгын каршылоосу үчүн, Анамур Драгон сайында курула турган Алакөпрү суу сактагычындан алына турган 75 миллион м3/жыл сууну, Жер Ортолук Денизине курула турган куурлар менен Кипр тарабына, Гирне шаарына жакын жерде курула турган Гэчиткөй суу сактагычына алып баруусу пландалды.
Түндүк Кипр Таза суу муктаждыгын бүтүндөй жер астынан сордуруп алып колдонуп жүрөт. Бирок өтө көп сордурулуп алынганы үчүн, Магуса жана Гүзелюрт өрөөндөрүндөгү жер астындагы сууларга дениз суусу аралашып, суунун туздалышына себэп болгон.
Бешпармак тоолорундан алынган суулар, сапаттуу таза болгону менен, аябай чектелүү гана калктын талабына жетүүдө. Кипр бир арал өлкөсү жана чектелүү гана табигый кен байлыктары болгону үчүн, бул долбоор Кипрдин өнүгүүсүнө чон түрткү бермекчи.
Бул долбоордун эн критикалуу бөлүгү денизден өтүүчү бөлүгү болуп эсептелет. Анткени бул 80.000 метр аралыгына, дениздин астынан ПЭ100 трубалары аркылуу суу алып өтүү болуп саналат. Долбоордун трубаларын дүйнөгө таанымал Фырат Пластик компаниясы тарабынан Мерсинде дениз жээгинэ курулган мобил заводдо 500мт узундуктарда чыгарылат. Трубалардын диамтри 1600мм, басымдары болсо 6 бар менен 8 бар арасында болмокчу. Трубалар дениздин 250 мт астында түркүктөр менен асылып монтаждалмакчы.
http://www.dsi.gov.tr/projeler/kktc-su-temin-projesi
http://www.firat.com/basari-hikayeleri/kibris-su-temin-projesi
Күмүш Суранова
Күмүш Суранова (1924-жылы 5-майда туулган – 2012-жылы 2-октябрда каза болгон) – Кыргызстандагы белгилүү коомдук ишмер айым.
Балалык чагы
Күмүш Суранова 1924-жылы 5-майда Кыргызстандын Нарын облусуна караштуу Нарын районундагы Он-Арча айыл өкмөтүндө (Эчки-Башы кыштагында) туулган.
Өзүнүн атасы Эраалы жана баккан атасы Суран, апасы Бурулкан тууралуу Күмүш Суран кызы мындайча эскерет:
"Мен 1924-жылы мурдагы Тянь-Шань, азыркы Нарын районунун Онарча айылында туулган экем. Айы, күнү белгисиз. Тотуйна деген таажеңем: "Сен жаркыраган айда, койлор төлдөп жаткан учурда Өрнөктүн суусунун кашатында жарчада төрөлгөнсүң",-деп калаар эле. Апам Бурулкан атам Суранга 13 жашында баш кошуптур. Тилекке каршы, таптакыр согончогу канабайт. Ошондо атамдын бир тууганы үркүндө көз жумуп, андан калган Сайна деген кызды багып алышат. Сайна бойго жетип, турмушка чыккан соң "балалуу үй - базар, баласыз үй - мазар" демекчи, үй аңгырап, атам менен апам кайрадан бири-бирин тиктешип калышат. Ошондо апам атама токол алып, артына туяк калтырууну сунуштаса, атам таптакыр мойноп коюптур. "Мага экинчи бул сөзүңдү айтпа, мен сени 13 жашыңда алгам. Же эмне, төрөбөйсүң деп сага бир ооз айттымбы?",-деп көгөрүп болбой коёт. Ошондон көп өтпөй "бала тапкандыкы эмес, баккандыкы" деп Бурулкандын бир тууган агасы Эраалынын жаңы төрөлгөн кызын багып алышып, Күмүш аташат. Ошол мен экенмин. Алар мени канаттууга кактырбай, тумшуктууга чокутпай багышты. Ата-энем башка экенин секелек кезимде билдим. Кээде күн жааган учурда козуларыбыз таанылбай, бөлүшкөндө балдар менен козу талашып уруша да кетчү элек. Бир жолу Сактыян деген бала экөөбүз козу талаша кетип, ал: "Козуну коюп өз ата-энеңди таап ал!"-деп козумду колумдан жулуп алды. Өңгүрөп ыйлаган бойдон үйгө барып эле: "Менин ата-энемди таап бергиле! Мен кимдин кызымын?"-деп байкуш ата-энемдин жүрөгүн оорутканым эмгиче эсимден кетпейт". (Булак: Леди.кг).
Эмгек ишмердиги
Экинчи дүйнөлүк согуш жылдарында жаш экенине карабай, чарбалык иштерге аралашып, өзүнүн айылында китепкана башчысы, табелчи, жылкы ферма башчысы болуп иштеген.
1954-жылы республикалык эки жылдык партиялык мектепти окуп аяктагандан кийин колхоздогу жетекчилик кызматтарга көтөрүлгөн. Казан-Куйган айылдык кеңешинин төрайымы, партиянын Нарын райкомунун бөлүм башчысы, райондук аткаруу комитетинин төрагасынын орун басары кызматтарын аркалады.
1957-жылы Он-Арча айылдык кеңешинин төрайымы болгон.
Ал 1958-71-жылдары Нарын (Тянь-Шань) районунун “Коммунизм” колхозунда башкарманын төрайымы болуп иштеп, эмгеги менен бүткүл жумуриятка таанылган.
1971-83-жылдары Он-Арча айылдык кеңешинин төрайымы болуп жүрүп, ардактуу эс алууга чыккан.
Күмүш Суранова 1950-54-жылдары СССР Жогорку Советине депутат, 1959-63-жылдары Кыргыз ССР Жогорку Советине депутат болгон.
Ал Нарын облустук кеңешке үч жолу, Тянь-Шань (азыркы Нарын) райондук кеңешке жети жолу депутат болуп шайланган. Кыргызстан Компартиясынын XI съездине делегат болуп, Кыргызстан КП БКнын мүчөлүгүнө шайланган.
Көп жолу республикалык аялдар съездинин, колхозчулар съездинин, керек-жарак союзунун съезддеринин делегаты болгон. Пост-советтик доордо Кыргызстан Аялдарынын Конгрессинин курултайларына жигердүү катышкан.
Күмүш Суранова 1995-жылы Москвадагы Улуу Жеңиштин 50 жылдыгындагы салтанаттуу парадга катышкан. Ошол эле жылы Бээжин шаарында Бириккен Улуттар Уюмунун аялдардын акыбалына арналган Төртүнчү бүткүл дүйнөлүк конференциясына катышкан.
Күмүш Суранова иштин көзүн билген жетекчи, чарбалык жана коомдук чыйрак ишмер айым экенин айгинелеп, элет экономикасын өнүктүрүүдө, айылдагы элдин жашоо-турмушун жакшыртууда, айыл маданиятын жаңы баскычка көтөрүүдө көп иштерди бүтүргөн.
Ал иштеген жылдары Оттук жана Он-Арча айылдарында клуб, маданият үйү, мектептин жана балдар бакчасынын жаңы имараты, ири сугат каналдар, жаңы үйлөр, короо-сарайлар, суу түтүктөрү, мончо, дүкөндөр курулган.
Ал мурдагы Совет мамлекетинин өз учурундагы лидерлери Иосиф Сталин, Никита Хрущев сыяктуу инсандарды көргөн.
Анын өмүрлүк жубайы, маркум Данияр Борбодоев да айылдын кадырман аксакалы, дубанга белгилүү саяпкер болгон.
Күмүш Суранова чыгармачылык шык-дарамети аркылуу да жамы журтка таанылган инсан эле.
Элеттик акын Күмүш Суранова 1967-жылы “Бакыт берген партиям”, 1971-жылы “Баба Дыйкан”, 1993-жылы “Он-Арча” китебин жарыялаган.
Үй-бүлөсү
Өмүрлүк жубайы – маркум Данияр Борбодоев (1910-1981) өз айылынын кадырман карыяларынан болгон. Данияр атанын көзү өткөн соң ал башка нике курган эмес.
Күмүш Суранова эки кыз (Оңол менен Жумаш) жана эки уул (Сагынбек менен Тимурлан) төрөгөн.
Күмүш чоң апанын 21 небереси, 34 чөбөрөсү 5 кибереси бар (2012-жылдын 3-октябрындагы небереси Нурлан Данияровдон алынган маалымат).
Достору. Даңазалуу замандаштары
Ал кыргыздын чыгаан акын кызы, маркум Жумакан Тынымсейитова, тарыхчы Какен Мамбеталиева, диктор Капар Алиев, заманбап кыргыз жазуучусу Кеңеш Жусупов, генерал Бейше Молдогазиев, журналист жана жазуучу Сулайман Мамбеталиев, архитектор Вера Алиева сыяктуу бир катар замандаштары менен тыгыз карым-катнашта болгон.
Коомдук жана журналисттик ишмердиги
Күмүш Суранова 1950-54-жылдары СССР Жогорку Советине депутат болгон.
Ал Кыргызстан Аялдарынын Конгрессинин ардактуу мүчөсү болгон.
Күмүш Суранова 1995-жылы Москвадагы Улуу Жеңиштин 50 жылдыгындагы салтанаттуу парадга катышкан.
1995-жылы ал Бээжин шаарында Бириккен Улуттар Уюмунун аялдардын акыбалына арналган Төртүнчү бүткүл дүйнөлүк конференциясына катышкан.
Бир катар публицистикалык макалалары жана маектери Кыргызстандагы мезгилдүү басма сөздө жарык көргөн.
Эстутум
Элеттик айылына сиңирген эмгеги татыктуу бааланып, эгемендик доорунда Күмүш Суранованын аты Эчки-Башы айылындагы каналга жана Оттук кыштагындагы бир көчөгө ыйгарылган.
Черпа-Ю
Черпа-Ю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Адзьва дарыясынын оң жээгинен 163 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 47 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Арбезов Александр Ерминингельдович
Арбезов Александр Ерминингельдович [30. 8 (11. 9). 1877, Казан губерниясы, Арбузово-Баран айылы,22. 1. 1968, Казан шаары] - химик, СССР ИАнын академиясынын (1942); корреспондент-мүчө (1932), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1957). А. М. Зайцевдин окуучусу. 1900-жылы Казан университетин бүткөн. 1911-30-жылдарда ошол университеттин, 1930-жылдан Казандагы химия-технология институтунун профессору, 1945-63-жылдарда СССР ИАнын Казандагы филиалынын председатели. Фосфорлуу кислота жана анын бирикмелеринин түзүлүшүн аныктаган. Фосфор органикалык бирикмелерин синтездөөнүн бирден-бир негизги жолу болгон реакцияны (Арбузов реакциясы) ачкан. Арбезов химиялык катализ жана фосфорлуу кислотанын диалкил эфирлеринин таутомерлерин изилдеген жана химиянын өнүгүшүнө баалуу эмгек сиңирген. Ийне жалбырактуу жыгачтардын чайырын изилдеп, чайырды коромжусуз жыйнап алуу техникасын иштеп чыккан. СССР мамлекеттик сыйлыктын лауреаты (1943, 1947), беш Ленин жана башка ордендер жана медалдар менен сыйланган.
Бөйтөк ооз капитан
Бөйтөк ооз капитан — (лат. Pseudotolithus brachygnathus) бүркүтчабактардын бир түрү.
Брутто-ижара
Брутто-ижара – өзүнүн жеке менчигин тейлөө боюнча ижарага берүүчү баардык күндөлүк чыгымдарын төлөй турган ижара жөнүндөгү макулдашуу.
Аныктагыч
Аныктагыч, детерминант — математиканын түрдүү тармактарында кездешүүчү өзгөчө математикалык туюнтма. Мисалы: 2-тартиптеги А=квадраттык матрицасынын аныктагычы деп а11а22 – а12а21. Ал detA деп белгиленет. Мындан жогорку тартиптеги аныктагычтар ушул сыяктуу эле эсептелет. Аныктагыч түшүнүгүн Г. Лейбниц менен Г. Крамер киргизген. Ал эми «аныктагыч» терминин математикага биринчи болуп К. Гаусс киргизген, азыркы кездеги символдук белгилениши (эки тик сызык) А. Кэлиге тийиштүү.
Дүлөйлөр өлкөсү
"Дүлөйлөр өлкөсү" (орус. Страна глухих) - режиссер Валерий Тодоровский тарткан көркөм тасма. Рената Литвинованын "Ээ болуу жана тиешелүү болуу" (орус. Обладать и принадлежать) повестинин негизинде тартылган. "Афиша" журналынын версиясы боюнча 100 негизги орусиялык тасма тизмесине кирген.
Абдирашитов Темиркан
Абдирашитов Темиркан Ат жабдыктарынын чебери. 1968-ж. Кемин районундагы Жол-Булак айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. Он жылдан бери устакерчиликти туруктуу кесип тутат. Ал чоң аталары Өмүрзак уулу Мажит зергердин, анын байбичеси Зарыл өрүмчүнүн, жездеси, Исраилов Исланбек устанын таасирин жана нускаларын алган. Темиркан ат жабдыктарын түгөлү менен кармайт. Ээрди талдан, теректен тандайт. Кыйын келген жердик жыгач жарылып кетпеши үчүн эки учуна уйдун жаңы жампасын сыйпап, көлөкө жайда кургатып, туюк чабат. Ал жүгөн, көмөлдүрүк, басмайыл («хаз тандай өрүм» аралаш), куюшкан жасоодо ак кайышты булгаарыга беттей чийдей кайыш өзөх коюп, кол кайык аркылуу жүзөгө ашырат. Ага чабылган шөкөттөрү нускоочусу Исланбек устаныкына үндөшөт. Камчы жасоодо көбүнчө «жылан боор өрүмүн», «терме өрүмүн» 8-10-12-14-16 тал көк аркылуу өрөт. Көбүнчө торпоктун терисин сууга бастырса же кленкага оросо 3-4 күндө чылгый теринин жүнү жыдыйт. Аны көлөкөлүү түз жерге керип кургатат. Нымдуу турушу үчүн кийиз астына бастырат. Четинен тиле баштайт. Темиркандын өнөктөшү Акматов Айбек (1970-ж. Сокулук районундагы Кызыл-ТУу айылында төрөлгөн) бүтүндөй ат жабдыктарына узанууну үйрөнүп чыккан.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Текстильщики (метро бекети, Таганско-Краснопресненская сызыгы)
Текстильщики — Москва метросунун Таганско-Краснопресненская сызыксындагы станция. 1966-жылы 31-декабрьда ачылган.
Акрил кислотасы
Акрил кислотасы (СН2 =СН–СООН) – пропен к-тасы, түссүз кескин жыттуу суюктук, мол. масс. 72,06; эрүү t 13о ; кайноо t 140 о, d204 1,051; n204 1,422; суу, спирт, эфирде эрийт. А.к. аллил спиртин же альдегиддерди этияттык менен окистендирүүдөн алынат:
СН2 =СН-СН 2ОН  СН2 =СН-СНО  СН2 =СН-СООН;
аллил спирти акролеин акрил кислотасы
О. эле өнөр жайларда этиленциангидринди суюлтулган H2SO4 ысытуудан жана b - оксимай к-тасын дегидратациялоо менен алынат. А.к. үчүн чектүү к-талар, туздар, татаал эфирлер, ангидриддер, галогентуундуларын жана башка пайда кылуу реакциялары мүнөздүү жана этилен сыяктуу суутек, галогендүү суутек, галогендерди кошуп алуу касиетине ээ. А.к. полимерленүүсүн болтурбоо үчүн стаблизатор кошуп сакталат. Ө.ж-да полиэфирлери, полиакрилаттары чоң мааниге ээ. А.к. полиакрил к-тасын, ион алмаштыруучу чайырлар, каучуктар, басмакана боёкторун, лактарды жана башка алууда колдонулат.
Медитация
Медитация (лат. meditatio – ой жүгүртөм, ойлоном) – адамдын психикасын өтө терең бир жерге топтогон абалга алып келүүгө багытталган акыл аракети. Психологиялык аспектте медитация өтө эмоциялык көрүнүштү жана реакция жасоонун олуттуу төмөндөшүн четтетүүнү болжолдойт. Медитациялануучунун соматикалык абалы бул учурда алсыздангандык, ал эми анын акыл маанайы көтөрүлгөндүк жана айрым аша кечүүчүлүк (тышкы обьекттерден жана айрым ички толгонуулардан) менен мүнөздөлөт.