cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Александр II
Александр II - (17. 4. 1818, Москва - 1. 3. 1881, Санкт-Петербург) - Россиянын императору (1855-ж. февралдан). Николай Інин тун уулу. 1861-ж. крепостнойлук укукту жоюу жөнүндө Манифест жарыялап, анын натыйжасында миллиондогон дыйкандар бошотулган. Мамлекетти башкарууда бир катар реформаларды (сот, цензура, шаар, земство, аскер ишине өзгөртүүлөр киргизүү ж. б.) жүргүзгөн. Өлкөдө темир жол куруу ж.б. өнөр жайлары өнүккөн, флот, армия чыңдалган. 1863-64-ж. Польшадагы көтөрүлүштү баскан соң, Александр II революционерлерге, либералдык жана земстволук кыймылдын катышуучуларына каршы чаралар көрүп, бир нече жолу революционер-народниктердин үстүнөн ири саясий сот процесстерин уюштурган. 1870-жылдын аяк ченинен өкмөт тарабынан көп учурларда өлүм жазасына тартуу күч алган. Александр ІІнин доорунда Россияга Кавказ жерлери (1864), Казакстан (1865), Орто Азиянын айрым (1865-81) аймактары каратып алынган. 1865-ж. Россия империясы Ташкенди басып алган соң, Түркстан облусу (1868-жылдан Түркстан генерал-губернаторлугу) негизделген жана жергиликтүү элдерге карата колониячыл саясатын уланткан. 1877-ж. Россия Балкандагы таасирин бекемдөө ж-а славян элдеринин улуттук-боштондук кыймылына жардам берүү максатында Түркия менен согуш баштаган. Александр II бир нече жолку өмүрүнө коркунуч келтирген кол салуулардан кийин (1866, 1867, 1879, 1880), 1881-ж. 1-мартта Петербургда «Народная воля» уюмунун өкүлү таштаган бомбадан каза тапкан.
Акыйкатчы
Акыйкатчы – (швед. ombudsman – кимдир-бирөөнүн кызыкчылыктарынын өкүлү)–ар кыл административдик органдардын, айрым өлкөлөрдө – ошондой эле жеке адамдардын жана бирикмелердин адам укуктарын сактоолоруна көзөмөлдүк кылуу үчүн атайын шайланган (дайындалган) кызмат адамы.
Кыргызстандын алгачкы Акыйкатчысы Турсунбай Бакир уулу болгон. Ал бул кызматты 2002-2008-жылдары аркалаган (2002-жылдын 13-декабрында ант берип, кызматка расмий киришкен).
2008-жылдын 14-февралында белгилүү укук коргоочу Турсунбек Акун бул кызматка шайланып, 21-февралда ант берип, ошондон бери Кыргызстандын Акыйкатчысы кызматын аркалап келет.
Борбордук Азиядагы башка өлкөлөрдөн айырмаланып, Кыргызстандын Акыйкатчысы атуулдардын укугун коргоо жаатында бир катар иш-аракеттерди жигердүү жүргүзүп келди.
Кызыл-Үңкүр
Кызыл-Үңкүр — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Базар-коргон районундагы айыл. Кызыл-Үңкүр айыл аймагына кирет.
Комитет
Комитет (лат. committo –  тапшырам) – 1) кандайдыр бир тармакты жетектөө же атайын иш-чараларды өткөрүү үчүн түзүлгөн мамлекеттик орган; 2) саясий партиялардагы жана коомдук уюмдардагы жамааттык шайлануучу жетекчи орган.
Комиссия келишими
Комиссия келишими – бир тарап (комиссионер) экинчи тараптын (комитенттин) тапшыруусу боюнча акы алуу менен өз атынан, бирок комитенттин эсебинен бир же бир нече иш бүтүрүүгө милдеттенген келишим. К. к. аракеттенүү мөөнөтү белгилүү же мөөнөтсүз, ал аткарылуучу аймакты көрсөтүү менен же көрсөтпөстөн, комиссионердин айрыкча укуктары менен же андайсыз, комиссиянын предмети болгон товарлардын ассортиментине карата шарттары менен же шарттары жок түзүлүшү мүмкүн. КРдын мыйзамдарында К. к-нин айрым түрлөрүнүн өзгөчөлүктөрү белгилениши мүмкүн.
Вайнрайт (Оклахома)
Вайнрайт (Оклахома) (Wainwright) — Оклахома штатынын Muskogee округуна караган АКШ шаары.
Конденсор
Конденсор (латынча condenso – коюулантам, тыгыздантам) – кыска фокустуу линза же линзалар системасы; ал оптикалык куралда проекциялануучу нерсени жарыктандыруу үчүн колдонулат. Конденсор жарык булагынан чыккан нурду буюмга багыттайт жана ага түшүшүн жакшыртат. Конденсор түрдүү түзүлүштөгү микроскоп, спектр аспабы, проекциялык аппараттарда колдонулат. Конденсордун апертурасы (оптикалык системанын тешиги) канчалык чоң болсо, түзүлүшү ошончолук татаал болот. 0,1ге чейинки сандык апертурада жөнөкөй линза, 0,2–0,3тө эки линза, 0,3төн жогоркуларда үч линза колдонулат. Сфералык аберрацияны азайтуучу сфералык беттери бири бирине караган эки бирдей жалпак-томпок линзадан турган Конденсор көп кездешет. Кээде Конденсордун линзаларынын бети татаал формада – парабола, эллипс түрүндө болот. Микроскопто Конденсордун апертурасын чоңойтуу менен анын даана көрсөтүүсү жогорулайт. Ар кандай структурадагы жарык булагынан чыккан жарыкты бирдей абалга келтириш үчүн спектрдик аспаптарда көбүнчө бир канча линзадан турган Конденсор колдонулат.
Вайнрайт (Оклахома)
Калкы - 197 киши. Болжолдуу аянты - 0.8 км². FIPS коду — 40-77900.
Рецидив
РЕЦИВИД (лат. recidivus – кайра келген) – кылмыш-жаза укугунда өкүм аркылуу соттолгондугу алына элек же жоюлганга чейин жаңы кылмыш жасоо. Мыйзамга ылайык мындай учурда кылмышкерди жазалоо күчөтүлгөн тартипте өтөт. Соттолгондугу алынган же жоюлган учурда Рецидив каралбайт жана мындай аныктама Кыргызстандан тышкары Белоруссия, Өзбекстан ж. б. өлкөлөрдүн кылмыш-жаза кодексине киргизилген. Ал эми бул терминди колдонбогон өлкөлөрдө (мисалы, Германия, Польша, Франция ж. б.) өкүм чыгаруу учурунда эске алынат. Рецидид болгондугу карала турган болсо, анда анын жалпы жана атайын жагы аныкталууга тийиш. Түрдүү кылмыштар жасалса жалпы, окшош кылмыштар атайын жасалган кылмышка кирет.
Роща-Шор (Сибирчата-Яха куймасы)
Роща-Шор — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сибирчата-Яха дарыясынын оң жээгинен 134 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Баштапкы функция
Баштапкы функция. Берилген аралыкта алынган бардык х үчүн F’(х) — ƒ(х) болсо, анда F(х) функциясы f(х) функциясы үчүн баштапкы функция деп аталат. Баштапкы функцияны табуу дифференциалдоого тескери амал болуп эсептелет. Мисалы: F(х)= — соsх+с функциясы f(х)=-siпх функциясы үчүн баштапкы функция, б. а. F’(x)=(-cosx+с)'=sinx— ƒ(х).
Лактоза
Лактоза ...
Кошенсай (дарыя)
Кошенсай — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Аралча дарыясынын сол жээгинен 2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Ириклинск суу тармагынан Орск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кондитер өндүрүшү
Кондитер өндүрүшү – курамында кант басымдуу болгон жогорку калориялуу тамак-аш азыктарын өндүрүүчү өнөр жай тармагы. Ага канттан жана ундан иштелип чыккан кондитердик азыктар кирет. Бул топтор өзүнө карамель, конфет, шоколад, мармелад, вафли, печенье, крекер, ж. б. камтыйт. Кондитер өндүрүшү өтө динамикалуу өнүгүп келе жаткан өндүрүш тармагы болуп саналат. Акыркы жылдары кондитер азыктарды колдонуу киши башына 8,5 кгдан 10 кгга чейин өскөн. Кыргызстанда «Таттуу», «Куликов», «Ширин» ж. б. кондитердик ишканалар бар.
Александр III
Александр III (26. 2. 1845, Санкт-Петербург 20. 10. 1894, Ливадия Крым) - Россиянын императору (1881-94). Александр IIнин уулу. 1880-жылдардын экинчи жарымында атасынын реформаларына каршы бир катар реформаларды жүргүзгөн. Полициянын, жергиликтүү жана борбордук бпйликтин таасирин бекемдеп, тескерисинче земстволук, шаардык башкаруу органдарынын үстүнөн катуу көзөмөл орнотуп, университеттердин укугун чектеген жана цензураны күчөткөн. Анын учурунда Орто Азия толугу менен Россиянын курамына кошулган (1885). 1883-ж. Петербург шаарында өткөн Александр ІІІнүн тактыга отуруу салтанатына Түркстандан да өкүлдөр чакырылып, ал делегациянын курамында кыргыздардан Шабдан Жантай уулу катышып келген. Тышкы саясатта Александр ІІІ Франция менен жакындашууга аракет кылып, натыйжада Россия-Франция союзу түзүлгөн (1891-93).
Омбудсман
Омбудсман – атуулдардын укугун камсыз кылуу үчүн атайын түзүлгөн мамлекеттик кызмат.
Акыйкатчы – Кыргызстандын Омбудсманынын (Ombudsman) кызматынын кыргыз тилинде аталышы. Кыргызстандын Акыйкатчысы өлкөнүн Жогорку Кеңеши (парламенти) тарабынан шайланат.
Кыргызстандын алгачкы Акыйкатчысы Турсунбай Бакир уулу болгон. Ал бул кызматты 2002-2008-жылдары аркалаган (2002-жылдын 13-декабрында ант берип, кызматка расмий киришкен).
2008-жылдын 14-февралында белгилүү укук коргоочу Турсунбек Акун бул кызматка шайланып, 21-февралда ант берип, ошондон бери Кыргызстандын Акыйкатчысы кызматын аркалап келет.
Герберт Спенсер
Спенсер Герберт (27. 4. 1820, Дерби - 8. 12. 1903, Брайтон) - англис философу, социолог жана психолог, позитивизмдин өкүлү.
Омбудсман
Борбордук Азиядагы башка өлкөлөрдөн айырмаланып, Кыргызстандын Акыйкатчысы атуулдардын укугун коргоо жаатында бир катар иш-аракеттерди жигердүү жүргүзүп келди.
Герберт Спенсер
Спенсер философияда агностик катары чыккан. Адамдын субъективдүү тажрыйбасынан тышкары чыгуу аракеттери «метафизика» болуп саналат деген.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Еврокөрүнүү ыр сынагы 2003
«Еврокөрүнүү ыр сынагы 2003» (латышча: 2003. gada Eirovīzijas dziesmu konkurss, англисче: Eurovision Song Contest 2003, французча: Concours Eurovision de la chanson 2003) - «Еврокөрүнүүнүн» 48-чи сынагы болду, ал Таллинде өткөн «Еврокөрүнүү 2002» сынагынын жеңүүчү өлкөсүндө, 2003-жылдын 24-майында Түркияда өттү. Түркияга жеңишти «I Wanna» деген ыры менен Marie N алып келген, добуштардын жыйынтыгынан соң 176 упай менен 1-орунду ээлеген.
Үмөтов, Жумабай
Эмгектери
Кыял дүйнөсүндө (альбом). — Фр. 1982;
Безу теоремасы
Безу теоремасы — көп мүчөнүн сызыктуу эки мүчөгө бөлүнүүсү жөнүндөгү теорема, б. а. n-даражалуу Рп(х) көп мүчөсүн х—b эки мүчөсүнө бөлгөндөн кийинки калдык, мында b саны Рп(b)га барабар. Бул теореманы Э. Безу далилдеген.
Мирлан Бакиров
Мирлан Бакиров — Кыргызстандык саясатчы. "Республика" саясий партиясынын тизмеси боюнча Жогорку Кеңештин V чакырылышынын депутаты. Транспорт, байланыш, архитектура жана курулуш боюнча ЖК комитетинин мүчөсү (2010-2015). "Өнүгүү — Прогресс" саясий партиясынын тизмеси менен Жогорку Кеңештин VI чакырылышынын депутаты болуп шайланган (2015-2020). "Мекеним Кыргызстан" саясий партиясынын төрөгасы (2020-а.у). Мамлекеттик кызматтын 3-кластагы мамлекеттик кеңешчиси.
Коммандиттик шериктештик
Коммандиттик шериктештик –шериктештин атынан ишкердикти жүзөгө ашыруучу жана шериктештиктин милдеттенмелери боюнча өзүнүн баардык мүлктөрү менен (толук шериктер) жооп берген катышуучулар менен бир катардагы шериктештик. Шериктештин ишмердигине байланышкан чыгымдуу тобокелчиликтерин өздөрүнүн салымдарынын чектеринде гана тартуучу жана шериктештикти жүзөгө ашырып жаткан ишкердикке катышпаган бир же бир нече катышуучулар (аманатчылар, коммандитисттер) да болушат.
Токтош Акматова
Акматова Токтош (1910-ж. т., Кочкор району, Алтын-Булак айылы) — Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты (1963—67). 1931—33-ж. советтик, партиялык мектепте окуган, 1934—1935-ж. комсомолдун Ысык-Көл райкомунда иштеген. 1936-ж. бир жылдык укук мектебин бүткөн. Чүй районунда эл соту, Куршаб, Чаткал, Жалал-Абадда эл соту, 1944—49-ж. Кыргызстан КП Нарын райкомунун катчысы, Тянь-Шань обкомунун бөлүм башчысы, 1957-жылдан Токмок шаардык аткомунун төрагасы болуп иштеген.
Вязовка (Кигин району, Башкыртстан)
Вязовка — Башкыртстандын Чишмин районундагы айыл, Леузин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 21 киши. Почта индекси — 452506, ОКАТО коду — 80236840002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Дорошенко, Николай Иванович
Дорошенко, Николай Иванович (1930-ж.т., Казак ССРи Кустанай облусу, Таранов р-ну, Варваровка кыштагы) – геолог, геология-минералогия ил. кандидаты (1971), СССР (1976) ж-а Кыргыз ССР (1972) мамлекеттик сыйлыктарынын лауреаты. Навои атн. Өзбек Мамлекеттик ун-тин бүтүргөн (1952). Борду геол. чалгындоо партияларынын тобунда геолог, улук геолог, партиянын начальниги (1952–59); Чүй геол. экспедициясында партиянын начальниги, башкы геологу, экспедициянын улук инженери (1959–66); Сарыжаз, Тематикалык, Үчкошкон геол. экспедицияларында партиянын улук геологу, башкы геологу, экспедициянын улук геологу (1966–70); Түндүк Кыргыз, Сарыжаз геол. экспедицияларында партиянын башкы геологу, начальниги (1970–76), Геол.-экономикалык изилдөөлөрдүн Кыргыз методикалык экспедициясында отряддын ж-а партиянын начальниги, экспедициянын башкы геологу (1976–83); Кыргыз ССР Геол. башкармасында, Геол. чалгындоо иштери боюнча өндүрүштүк бирикмесинде начальниктин орун басары, генералдык директордун орун басары (1983–90). «Ардак Белгиси» ордени (1976), бир нече медаль менен сыйланган. Үчкошкон калай кенин ачкандыгы үчүн «Кен байлыктарын биринчи ачуучу» белгиси менен сыйланган (1978). Кыргыз ССРинин геол. кызматына эмгек сиңирген кызматкери (1981).
Лазердик курал
Лазердик курал – адамдарды жабырлантууга жана аскер техникасын иштен чыгарууга арналган куралдын түрү. Лазердик курал тез арада аракетке келүүсү, нурунун ылдамдык менен таркашы, тактыгы жана көрүнбөгөндүгү менен мүнөздөлөт. Булут, туман, чаң, түтүн жана башка лазер нурунун күчүн кыйла начарлоого алып келет. Ал атмосферада 6 кмге (космосто бир нече миң кмге) чейинки аралыкка жете алат. 20–21-кылымда лазердик куралдын чегинде өлтүрбөөчү курал катары мерчемдүү дозадагы нурду жиберүү, адамдын көрүү органдарын начарлатуу жана оптикалык-электрондук каражаттарды керектен чыгаруу үчүн Лазердик куралдын тактикалык үлгүлөрү иштелип чыккан. Бирок эксперименттик үлгүлөр оор жана эби-сыны жок болгондуктан, ракеталарды, реактивдүү снаряддарды, космостук учуучу аппараттарды практика жүзүндө колдонуу татаал. АКШ, Россия, Япония, Израиль, Кытай жана башка мамлекеттерде лазердик куралды түзүү боюнча иштер жүргүзүлүүдө.
Саясий коммуникация
Саясий коммуникация – саясий ишмердүүлүктү ирээттештирген жана ага жаңыча маани берген, коомдук пикирди жана жарандардын керектөөлөрүн жана кызыкчылыктарын эске алган саясий социалдаштырууну калыптандырган, саясий маалыматтарды берүү процесси.
Саясий коммуникация – бул бардык деңгээлдеги иңдивиддер менен топтордун ортосундагы, өзгөчө жетекчилер менен аларга баш ийгендердин ортосундагы өз ара саясий маалыматтарды алмашуу процесси. Саясий коммуникацияны коомдун саясий системасы үчүн маанисин адамдын денесиндеги кан айлануу системасы менен бирдей деп салыштырса болот. Саясий коммуникациянын методдорусуз саясий турмушту элестетүү кыйын. Лидерлер жана аларды жактоочулар Саясий коммуникациядан бирдей даражада көз каранды болушат. Адатта Саясий коммуникациянын үч ыкмасын бөлүп көрсөтүшөт:
1) массалык маалымат каражаттары аркылуу коммуникация.
2) Уюмдар аркылуу коммуникация. Саясий партиялар же мисалы, басым көрсөтүүчү топтор башкаруучу менен башкаруучунун ортосунда маалымат берүүчү катары кызмат кылат.
3) формалдуу эмес контакттар аркылуу коммуникация. Бул ыкма жекече (бетме-бет) байланыштар аркылуу жүргүзүлөт.
Жакындан начар көрүү
Жакындан начар көрүү (гиперметропия) — көрүүнүн кемчилдиги, буюмду бүдөмүк көрүү (өзгөчө жакындан). Мында буюмдан чагылган нур көздүн тор кабыкчасына түшпөстөн, анын артына өтүп кетет. Жакындан начар көрүү көздүн тунук челинин жана чечекейинин сындыруу күчүнүн начарлыгына же көздүн алдыңкы-арткы огунун кыскалыгына байланыштуу болот. Ал тубаса же кийин пайда болот. Дээрлик бардык балдар төрөлгөндө жакынды начар көрүшөт, бирок өсүү жана өнүгүү процессинде (10 жаш чамасында) көпчүлүгүнүн көрүүсү калыбына келет. Жакындан начар көрүүнүн бир аз жана орточо даражасында ( + 3 диоптрийге чейин) көздүн курчтугу адатта өзгөрбөйт, ошондуктан атайын көз айнек менен жөнгө салуунун (коррекциялоонун) зарылчылыгы жок. Анын жогорураак даражасында (диоптрий +5тен ашканда) кээде көздүн курчтугу бузулат, көз айнек тагынганда көрүү кадимки абалына келбейт. Жакындан начар көрүү  күчөгөндө көз айнекти пайдаланбаган кишилердин көзү бат чарчап башы ооруйт, чекеси уюп, көздө басым байкалат, окуганда тамгаларды ажырата албай калат. Окууну токтоткондо көрүү убактылуу калыбына келет. Мектеп окуучуларында баш оору пайда болсо, врачка кайрылуу зарыл. Жакындан начар көрүүсү байкалган балдар көз айнек тагынуусу керек. Айрым учурда балдарда ал күчөсө көз чалыр болуп калат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Баш сөөк
Баш сөөк (лат. cranium) — баштын скелети. Ал бири-бири менен тыгыз жиктелип бириккен 23 сөөктөн турат. Баш сөөк мээ жана бет бөлүгүнө ажыратылат
Мээ бөлүгү
Мээ бөлүгүнүн сөөктөрү бири-бири менен тыгыз биригип мээ көңдөйүн түзөт. Бул көңдөйдө мээ, ички угуу жана тең салмакты сактоочу органдар жайгашкан. Ал маңдай, төбө, желке, чыкый, кыйык, калбыр сөөктөрүнөн турат. Бул сөөктөрдө көп тешиктер бар. Алар аркылуу көрүү, жыт сезүү, үч ача, бет, угуу, адашкан нервдер жана артерия, вена кан тамырлары өтөт. Чыкый сөөгүнүн ичинде угуу органдары жайгашкан. Негизги сөөктүн үстүндөгү ээр сымал чуңкурда мээнин алдыңкы калдыгы болгон гипофиз бези жайгашкан. Арттагы желке сөөгүнүн чоң тешиги аркылуу сүйрү мээ жүлүнгө өтөт.
Бет бөлүгү
Баш сөөкгүнүн бет бөлүгүнө маңдай, үстүңкү жана астыңкы жаак, мурун жана чыкчыт сөөктөрү кирет. Алар бири - бири менен туташып, көз чарасы, жогорку дем алуу жолу менен тамак сиңирүүчү органдардын башталышы жайгашкан атайын көңдөйлөрдү пайда кылат. Үстүңкү жаак адамдын көз чарасын, мурун жана ооз көңдөйүн түзүүгө катышат.
Үстүңкү жаактын ичинде жаак көңдөйү бар. Ал көңдөйдүн негизги милдети — дем алган абаны жылытуу жана нымдоо Үстүңкү жаактын тиш кырында кырка тизилип үстүңкү тиштер жайгашкан. Ал эми астыңкы жаак иймек келип, баш сөөктөрү менен кулак алдындагы жаак — чыкый мууну аркылуу туташат. Адамдын башы желке сөөгү аркылуу биринчи моюн омурткасы (атлант) менен туташат. Бул муундун жардамы менен баш оңго, солго, өйдө жана ылдый карай кыймылга келет.
Жаңы төрөлгөн баланын баш сөөкгү олчому канча болушу керек
Жаңы төрөлгөн баланын баш сөөктөрүнүн арасында жука кабыктан турган эмгеги бар (к. Эмчектеги бала). Баш сөөктүн мээ көндөйүн түзүүчү сөөктөр ички жана сырткы эки катмардан турат. Бул эки катмардын ортосунда кемик сыяктуу жумшак сөөктөр болот.
Мээни каптаган сөөктөрдүн ичи бүт бойдон катуу мээ кабыгы менен капталган. Бул кабыктын айрым жерлери баш сөөктөрүнө тыгыз бекип, эки катка ажырайт да, кабыктын көңдөйлөрүн түзөт. Бул көңдөйлөр аркылуу мээден вена каны агып чыгат. Мээ кабыгы баш сөөккө бекиген жерлерде көп майда тешиктер болот. Бул тешиктер аркылуу баштын сырткы жумшак ткандарынан жана терисинен кан чогултуучу кан тамырлар мээ кабыгынын көңдөйлөрү менен катышып турат.
Баш урунганда аталган сөөктөрдө жарака кетиши мүмкүн. Бул учурда баштын ичине кан толуп, мурун, кулактан кан агат. Ошондой эле жогоруда аталган нервдердин кызматы бузулат.
Адамдын баш сөөк сырткы түзүлүшү боюнча өтө эле ар түрдүү (сүйрү, тоголок, жалпак жана узун) болот.
Биримдик
Биримдик (мамлекеттер аралык, улуттук, социалдык, таптык, топтор аралык) – кызматташтыктын конкреттүү маселелерин чечүүнү коомдун субъектилеринин мамилесинин жогорку деңгээлде уюштурулушу. Биримдик диалог, сүйлөшүүлөр, көбүнчө юридикалык жактан бекитилет да, декларация, келишимдерде жарыяланат. Дүйнөлүк цивилизациянын жашоосу үчүн азыр ар түрдүү партиялардын болушу маанилүү.Биримдик бир нече компоненттерден турат: 1) Биримдиктин материалдык базасы – өндүргүч күчтөрдүн деңгээли, ал аралык эмгектин бөлүнүшү, технология, социалдык күчтөр, идеологиялык күчтөр, жалпыга бирдей эл аралык укук нормалары; 2) Биримдиктин маңызы – мамилелердин субъектеринин өз ара ишеним мамилеси, достугу, эки жактуу ишеним, саясий, маданий, социалдык турмушту интернационалдаштыруу; 3) Биримдиктин мазмуму – объективдүү, субъективдүү мамилелердин жыйындысы; 4) Биримдиктин формасы мамилени уюштуруу ыкмасы; 5) Биримдиктин субъекттери – партиялар, таптар, катмарлар, топтор, мамлекет, коомдук уюмдар ж. б. 6) Биримдик тин объектилери – ички жана тышкы кыйынчылыктарды чечүүдө ишмердүүлүк багытталган нерсе; 7) Биримдик тин принциптери – конституция, уставда бекитилген юридикалык норма, эрежелердин жыйындысы; 8) Биримдик тин фактору – Биримдик чакырган объективдүү жана субъективдүү шарттардын өз ара аракеттениши; 9) Биримдик керектөөлөрү субъектилердин керектөөлөрү, ички жана тышкы шарттардан кийин келип чыгат. Биримдиктин мааниси – пайда болгон маселени чечүүдө субъекттер биригишет да, жаңы системалуу мыйзам ченемдүүлүктөр пайда болот.
Колдонулган адабият
Саясат таануу. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек ''Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору ''Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу рекдактор: А. Акунов'' ''Ред. кеңеш: Б. Солтонбеков (төрага), А. Акунов, Т. Ожукеева, К. Байболов, ж.б''
Спендиаров Александр Афанасьевич
Армян опера жана балет театры Спендиаровдун ысмында.
Белгисиз
Белгисиз — теңдемедеги изделүүчү чоңдук. Ал х, у, z ж. б. менен белгиленет.
Шодровка дарыясы
Шодровка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Мрас-Су дарыясынын оң жээгинен 50 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Азат Үсөналиев
=== Азат Үсөналиевдин ысымы кыргыз боксунда абдан орчундуу орунда турат. Спорттук карьерасында ринг үстүндө бир катар ири жеңиштерди камсыздап, тажрыйбалуу мушкер экендигин айтып турат. Мунөзү абдан жөнөкөй, адамгерчиликтүү жана аракетчил. 2015-жылы Кыргызстанда өткөн Азиянын континенталдык биринчилигинде мыкты жетишкендиктерди көрсөтүп жана Буткул Дүйнөлүк бокс сериясынын(WSB) 5-сезонун ийгилик менен баштап, Европа чемпиону британиялык Эндрю Селбини жеңип алган. Мындай көрсөткүчтөрдөн соң Эл аралык бокс ассоциациясы (АИБА) өзүнүн программасында бир ай ичиндеги мыкты жыйынтыкты  көрсөткөн мушкердин рейтингин чыгарып,  2015-жылдын январь айынын “Эң мыкты мушкери” деген наамды Азатка ыйгарган. === Азат Үсөналиев 1991-жылы 11-сентябрда Чуй облусунун Токмок шаарында жарык дүйнөгө келген. Спорт менен аралашып калуусуна атасы жана агалары Талант жана Данил себеп болгон. Алар бокс менен машыккандыктан иниси Азатты дайым алдыга сүрөп, колдоп келишет. Азат Усеналиев бокс секциясына 10 жашында барган. Алгачкы машыктыруучусу Шарапов болочоктогу Азия чемпионунун талантын байкап, анын техникалык чеберчилигин арттырган. Убакыт өткөндөн кийин Ильяс Маровдун кол алдында машыгып калган. 16 жашынан баштап бокс менен олуттуу түрдө алек болуп, ошол күндөн бүгүнкү күнгө сейин бардык жашоосун бокс менен өткөрүп, өлкө намысын коргоп келе жатат.
Шодровка дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Азат Үсөналиев
Таланттуу спортчу 2007-жылы кадеттер арасындагы Кыргызстандын улуттук чемпионатын женип, спорттогу кыйыр жолун андан ары күчөтөт. Андан соң Кыргызстандын чегинен чыгып, дүйнөлү аренада күч сынашкан. Азат Усеналиевдин бокстогу алгачкы эл аралык мелдеши 2007-жылы, сентябрда айында Баку шаарында өткөн кадеттер арасында дүйнө биринчилиги эсептелет. Ал жерде мыкты атаандаштарды кезиктирип, көп тажрыйба топтогонго жетишет.
Олимпиадалык оюндарга жолдомону камсыздоо үчүн квалификациялык беттеште эн күчтүү делген казакстандык фаворит Ильяс Сулейменов менен бет келген. Азаттын женүү мүмкүнчүлүгү дээрлик чоң болгону менен казак спортчусу женишке жетишкен. Анткен менен Үсөналиев атаандаштарына жогорку денгээлдеги боксту көрсөтө ала тургандагын далилдеди.
Ал эми 2013-жылы Иорданиянын борбору Амман шаарында жеңил салмакта кыргыз мушкери Азия чемпионатында өзбекстандык Шахобиддин Заировду финалдык беттеште жеңип, жыйынтыгында Кыргызстандын тарыхында биринчи алтын медалды камсыздай алды. Бул анын атын бир топ алыска жеткирип, өлкө асабасын желбиретти.
Азат Усеналиев Алма-Атада өткөн дүйнө чемпионатына барган. Алгачкы беттешин молдовалык мушкер менен рингге чыгып, утуп алат. Андан кийин казакстандык спортчу менен чыгып, тилекке каршы жеңишти алдырып жиберген. Бирок беттешке күбө болгон бардык бокс серепчилери Азаттын каршылашынан күчтүү болгондугун айтып чыгышкан.
Үсөналиевдин кийинки кадамдары ушуну менен токтоп калган жок, ал Бүткүл дүйнөлүк бокс сериясынын 4-сезонунда атактуу” Украина атамандары” клубунда франчайзер катары кошулуп, 4 беттештин учөөнү жеңип,  Европанын 2 жолку чемпиону британияллык Эндрю Селбиге утулуп калган. Эндрю Селби ал кезде “Италиянын чагылгандарынын” курамынын намысын коргоп жүргөн. WSBнин кийинки беттештери Ташкентте Сидни Джексондун жаркын элесине арналган биринчилигинде жаш мушкер Кыргызстандын курамасында жарым финалдык беттеште кайрадан озбекстандык Шахобиддин Заировду женип, финалга мумкунчулук алган. Буйур кызыткан мыкты корунуш финалда Азат Усеналиев жана дуйно биринчилигинин кумуш медалынын ээси озбекстандык Жасурбек Латипов арасында орун алмак, озбек мушкери жаракат алып калганына байланыштуу рингге чыккан эмес. Азаттын машыктыруучусу Адылхан Бекболотов менен бирге бир топ эл аралык мелдештерге барып катышып, Кыргызстандык мушкерлер мыкты экендигин далилдей алышты. Азат бугунку кыргыз боксунда оз салмагында эң мыкты спортчу экендигин эч ким тана албайт.
Кондициялык кен таш
Кондициялык кен таш – физикалык, химиялык ж. б. касиеттерине жараша белгилүү өлчөмдө алынган кен таш. Мында кен таштын курамындагы металлдардын өлчөмү белгилүү бир өлчөмдө болушу зарыл. Мисалы, темирлүү кен ташта темир 35–40%, жез кен ташында жез 0,4–1%, алтындуу кен ташта алтын 0,04–0,05%тен кем болбоого тийиш. Кээде кен таштагы керексиз аралашмалардын (күкүрт, фосфор ж. б.) саны менен да Кондициялык кен таш аныкталат. Жер астынан казылып алынган кен таштардын кесектигине жараша да кондиция такталат. Казуу, ташуу иштери ыңгайлуу болсун үчүн завод-фабрикаларга жөнөтүлгөн кен таштар белгилүү өлчөмдө, кесектикте даярдалат. Мында кен таштын кесектиги 400–600 ммден ашпоо керек.
Александрит
Александрит - минерал; хризобериллдпк бир түрү. Химиялык формуласы BeAl2O4. Кошунду катары 0,5%ке чейин Cr2O3 кездешет. Өңү кочкул жашыл, электр жарыгында кызгылт көк. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 8,5. С. салмагы 3,53,74. Александрит пегматиттерде, грейзендерде болот. Александрит кымбат баалуу асылташ.
Жариков, Марат Григорьевич
Жариков, Марат Григорьевич (1930-ж.т., Минск ш.) – геолог, геология-минералогия ил. кандидаты, Кыргыз ССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1972). Ташкендеги Орто Азия политехника ин-тунун геол. чалгындоо факультетин бүткөн (1954). Борду геол. чалгындоо партиясынын геологу (1954–56), Борбордук Кыргызстан экспедициясынын башкы инженери (1956–57), Айдаркен геол. чалгындоо партиясынын башкы инженери (1957–58), Түштүк Кыргызстан комплекстүү геол. экспедициясынын Улутоо геол. чалгындоо партиясынын башкы геологу (1959–63), Түштүк Кыргызстан комплекстүү геол. экспедициясынын начальнигинин биринчи орун басары – башкы инженери (1963–66). 1966-жылдан кийин СССР Геол. министрлигинде иштеген.
Лазердик плазма
Лазердик плазма – фокусталган кубаттуу лазердик нурлануунун аракети астында газды иондоштуруунун өнүгүшүнөн пайда болгон плазма. Температурасы ~2.104 К болгон лазердик плазма төмөнкү температуралуу плазма. Жыштыктын оптикалык диапазонуна таандык энергияны мейкиндик аркылуу берүүдө лазердик плазма кеңири колдонулат. Аны оптикалык разрядды чектөөгө жана туруктуу чоң жарык булагы катары пайдаланууга болот; туруктуу чектелген разряд аркылуу газды үйлөтүп, плазманын үзгүлтүксүз агымы алынат. Мындай түзүлүш кадимки жаалык жана жогорку жыштыктагы плазматрондордон артыкча айырмаланган оптикалык плазматрон болот. Кубаттуу лазердин фокусталган нурлары менен катуу бутаны же кысылган газды нурлантканда термоядролук реакциясы жүрүүчү жогорку температурадагы (~107 К) тыгыз плазма пайда болот. Мындай лазердик плазманы башкарылуучу термоядролук синтездин проблемаларын чечүүдө колдонууга болот.
Войса-Вож
Войса-Вож — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Роговая дарыясынын оң жээгинен 65 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 25 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Коммерсант
Коммерсант – өнүккөн чет өлкөлөрдүн укуктарында дегеле ишкерди билдирүүчү түшүнүк. М.: АКШнын Жалпыга бирдей соода кодексинин 2-104-статьясына ылайык коммерсант – бул белгилүү товарлар менен аткарымдарды жүргүзүүчү же болбосо өзү алектенген иштер боюнча же бүтүмдүн заты болуп саналган товарлар жана аткарымдар жаатында өзгөчө билимге жана тажрыйбага ээ адам; ошондой билим, тажрыйбага ээ, ортомчулардын (агенттердин, далдалдардын) кызматтарынан пайдалануучу дагы К. катары таанылат.
Жеке-Мисте
Жеке-Мисте (Жеке-Мисте) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Араван районундагы айыл. Төө-Моюн айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 2 504 киши.
Жээнчороева, Розалия Жаманкуловна
Жээнчороева, Розалия Жаманкуловна (1935-ж.т., Оренбург облусу, Бугуруслан ш.) – геолог, геология-минералогия ил. доктору (1990), КР УИАнын корреспондент мүчөсү (1992). Москва түстүү ж-а алтын ин-тун (1957) бүткөн. Куттусай геол. чалгындоо партиясында, Кыргыз Республикасынын УИАнын Геология ин-тунда улук илимий кызматкер, 1976-жылдан лаборатория башчысы болуп иштеген. Илимий ишинин негизги багыты – петрология, руданын пайда болушу, руда кендерин изилдөө. СССРдин медалдары менен сыйланган, Кыргыз Республикасынын илимге эмгек сиңирген ишмери (1993).
Ак ыр (адабият)
Айлуу кырда чөп үймөктөр, Чөп үймөктүн далдаасында, Олтурдук биз көпкө дейре, Жердеш келин, жердеш улан. Сүйлөштүк да, сүйлөштү, Арыраакта жатты чалгы. Ай батаарда кетип калдык. (С. Акматбекова)
Ырдан көрүнүп тургандай, мында муун саптары бирдей, кыргыз ырына мүнөздүү ыргак бар, бир гана нерсе – уйкаштык жок.
Алжамбаев, Шакин Юнусович
Алжамбаев Шакин Юнусович (20. 12. 1920, Кочкор району, Кош-Дөбө айылы — 19.8.1985, Бишкек) — медицина илимдеринин доктору (1974), профессор (1975). 1939-ж. Бишкек медицина окуу жайын, 1951-ж. КММИнин дарылоо факультетин бүткөн. 1941—45-ж. Улуу Ата Мекендик согушка катышып, Батыш, Брянск, 1-Украина фронтторунда фельдшер, 1951—53-ж. КММИде аспирант, 1953—60-ж. микробиология кафедрасында ассистент, 1960—83-ж. кафедра башчысы болуп иштеген. Heгизги эмгектери туберкулезго каршы иштерди жакшыртууга арналган. 70тен ашуун илимий эмгектин автору. Саламаттык сактоо жана элге билим берүү отличниги. Кызыл Жылдыз ордени жана медалдар менен сыйланган.
Кизилка дарыясы
Кизилка — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Белый Июс дарыясынын сол жээгинен 17 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Тарган
Тарган (Targan) - Кыргыз каганатындагы жогорку мамлекеттик башкаруу титулу (VI- XIII кк.), бийик таасирдүү кызмат даражасы, наамы, коомдогу өзгөчө укуктарга ээ болгон аскердик катмарды (кыргыз коомундагы өзгөчө социалдык катмар) аныктаган.
Бул термин же башкаруу институту кийинчерээк Чынгыз-хан жана анын мураскорлору түптөгөн мамлекеттик-башкаруу тутумунда (XIII-XIV кк.) да кабыл алынып, колдонулгандыгы маалым.
Монгол тилинде төмөнкү маанилерде чечмеленет: Дархан.
Бул мамлекеттик башкаруу титулу, бийлик мансабы кыргыздарда эрте орто кылымдардан эле белгилүү болгон.
Сужи-Давандагы (азыркы Монголия) кыргыз жазуу эстелигинде:
«...Мен кыргыз баласымын, буйрукмун, Бойла Бага Тарганмын...» — деген маалыматтар бар. Бул титул Түрк каганатында да (VI-VII кк.) белгилүү болтан. Кыргыз кагандарынын оргөөсү жайгашкан Уйбат өрөөнүндөгү (Хакасия) үчүнчү кыргыз эстелигинде: «...Теңирим жалгады (колдоду), калың журтуму, үч уулуму көрбөдүм, мен Тархан Саңгунмун, мен Эл-Чур (Чор) элинин пайдасы үчүн күрөштүм...» - деген маалыматтар бар. Дархандар (тархандар) орто кылымдардагы монгол хандарынын са- райында «кол тийбес укугуна ээ болушкан».
Эпостун айрым варианттарында Манас үчүн Даркан ак болоттон кылыч жасап берет. Тарган - таанымал чыгыш таануучу Э.Пуллиблэнктин пикиринде титул катары эзелки хунну доорунан эле белгилүү болтан. Чындыгында эле, Кытайдын Хан династиясынын доорундагы хуннулардын «шаньюй» титулу кытай транскрипциясындагы «Targan» маанисине дал келет. Демек, «тарган» (Targan) термини оболу «уруу бирикмесинин башчысы», «мамлекеттин жетекчиси» маанисин туюнтушу ыктымал. Жогоруда келтирилген айрым мисалдардан «дархан» сөзүнүн баштапкы мааниси «эркин», «кол тийбес», «милдеткерликтен бошотулгандар» дегенди түшүндүрөт деген тыянакка келүүгө болот. Демек, бул термин байыркы кыргыз коомундагы салыктан бошотулган, каганга жакын, эркин аскер адамдарынын өзгөчө катмарын, туруктуу аскер бөлүктөрүнүн мүчөлөрүн түшүндүргөн. Дархан - Ысык-Көл кылаасындагы айылдын аталышы катары да маалым.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Саа-Ты-Се
Саа-Ты-Сё — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Саа-Яга дарыясынын оң жээгинен 74 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Коммерция
Коммерция (лат. сommercium  – соода) – соода-сатык же товарларды жана кызмат көрсөтүүлөрдү сатууга көмөктөшүү боюнча ишмердик.
Краснохты (дарыя)
Краснохты — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Курган облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уй дарыясынын оң жээгинен 431 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы башатынан Увелька дарыясын кошпогондо, Уй дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Спелеология
Спелеология (гр. spelaion - үңкүр жана ...логия) - үңкүрлөрдү изилдөөчү илим.
Пайда болушун, морфологиясын (түрүн), микроклиматын, суусун, өсүмдүгүн, азыркы кездеги же байыркы үңкүр фаунасын, таш доорунда жашаган адамдардын материалдык маданиятынын калдыктарьш, үңкүр бетиндеги сүрөттөрдү, азыркы пайдаланылышын изилдейт.
Спелеология 19-кылымдын 2-жарымында пайда болгон. Спелеологияга негиз салуучулар француз илимпозу Э. А. Мартель, австриялык окумуштуулар А. Шмидль, Ф. Краус ж. б. болушкан.
Эң чоң үңкүрлөр карст кубулушунан - суунун тоо тектерди эритүүсүнөн, тоо тектердин үбөлөнүүсүнөн, дефляция, абразия, суффозия, тектоникалык күчтөрдөн да пайда болот. Спелеология боюнча илимий, спорттук коомдор ж. б уюмдар бар. Эл аралык спелеологиялык союз 1953-ж уюшулган. Спелеотуризм өнүгүүдө.
Бет (Геометрия)
Бет — геометриялык негизги түшүнүктөрдүн бири. Калыңдыгы болбогон физикалык нерсе беттин модели катары эсептелет. Бетти мейкиндиктин эки чектеш областынын жалпы бөлүгү; кыймылдаган сызыктын изи катары да кароого болот. Бет ийри (томпок же иймек) жана тегиз (тегиздик) болуп айырмаланат.
Парфян падышалыгы
Парфия (Парфян падышалыгы же Парфян дөөлөтү) (ориг. Parθava - Pahlav/Pahlavanigh) — б. з. ч. 250-жылда Каспий деңизинин түштүк жана түштүк-чыгышында азыркы Түркмөнстандын аймагындагы Парфия страпиясында пайда болгон байыркы мамлекет.
Табияттан тышкаркы күчтөр
Табияттан тышкаркы күчтөр - мифтик көз караш боюнча табияттын мыйзамдарынан жогору турган жана аларга баш иймек турсун аларды башкарган, таасир эткен күчтөр-кудайлар, периштелер, жин-шайтандар, ар түрдүү рухтар, дөөлөр ж.б.
Табияттан тышкаркы күчтөргө болгон ишеним үч бөтөнчөлүк менен мүнөздөлөт:
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Ванетте (Оклахома)
Калкы - 350 киши. Болжолдуу аянты - 1.1 км². FIPS коду — 40-78200.
Коммерция вексели
Коммерция вексели – товарга күрөө катары бериле турган вексель.
Жаз-Кечүү, Базар-Коргон району
Жаз-Кечүү (Жаз-Кечүү) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Базар-коргон районундагы айыл. Кызыл-Үнкүр айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 512 киши.
Иван Конев
Конев Иван Степанович [16 (28). 12. 1897, Россия империясы, Вологда губерниясы, Лодейно кыштагы – 21. 5. 1973, СССР, Москва шаары] – Советтер Союзунун маршалы (1944 ), эки жолку Советтер Союзунун Баатыры (1944, 1945), 1-дүйнөлүк (1914–18) жана Жарандык согуштун (1918–20) катышуучусу. 1918-жылдан Кызыл Армияда. Жарандык согушта Колчак аскерлерине, япон интервенттерине каршы күрөшкөн, Кронштадт козголоңун (1921) басууга катышкан. Аскер академиясынын жогорку курсун бүткөн соң (1926) полктун жана дивизиянын командири. 1934-ж. Фрунзе атындагы Аскер академиясын бүтүргөн. 1934—41-жылдары аткычтар дивизиясынын, корпустун, аскер округдарынын командачысы. Улуу Ата Мекендик согуш (1941–45) мезгилинде 19-армиянын, андан соң Батыш, Калинин, Түндүк-Батыш, Талаа, 2-, 1-Украин фронтторунда аскер командачысы. 1945–46-жылдары советтик аскерлердин Германиядагы борбордук тобунун башкы командачысы жана Австрия боюнча жогорку комиссар, 1946–50-жылдары кургактагы аскерлердин башкы командачысы, СССР Куралдуу Күчтөр министринин орун басары, 1950–51-жылдары Советтик Армиянын башкы инспекторуаскер министринин орун басары, 1955–60-жылдары Коргоо министринин 1-орун басары, Варшава келишимине (1955) кирген өлкөлөрдүн бириккен куралдуу күчтөрүнүн Башкы командачысы, 1961–62жылдары Германиядагы советтик аскерлер тобунун Башкы командачысы, кийин СССР Коргоо министрлигинде генералдык инспекторлор тобунда ж. б. аскердик жооптуу кызматтарда иштеген. СССР Жогорку Советинин (1ф 8шайланышынын) депутаты. Жети Ленин, Октябрь Революциясы, «Жеңиш», үч Кызыл Туу, 1-даражадагы эки Суворов жана эки Кутузов, Кызыл Жылдыз ордендери жана чет өлкөлүк он үч орден жана медалдар менен сыйланган. Сөөгү Кремль дубалына коюлган. Туулган жерине коло айкел тургузулуп, Аскер-Деңиз Флоту министрлигинин кемесине, Москва, Донецк, Славянск, Харьков, Черкассы, Кировоград шаарларындагы бирден көчө анын ысмынан аталган.
Закиров
Закиров Шухратбек Саидович (1947-ж.т.) – геолог, Кыргыз ССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1981). Ташкен мамлекеттик ун-тин бүткөн (1970). Түштүк Кыргызстан геол. экспедициясынын партияларында техник-геолог, геолог, улук геолог, отряддын начальниги (1972–91), Жаратылыш сырьёсун комплекстүү пайдалануу ин-тунда илимий кызматкер (1991–93), Түштүк Кыргызстан геол. экспедицясында геол. партиянын башкы геологу (1993–94), экспедициянын геол. бөлүмүнүн начальниги (1994–98).
Спектр сызыктары
Спектр сызыктары - заттардын жутуу же чыгаруу спектринин белгилүү жыштык менен мүнөздөлгөн өтө ичке бөлүгү.
Практикада Спектр сызыктарынын табигый энин байкоо мүмкүн эмес, анткени анын эни ошол сызык пайда болгон шартка көз каранды.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Владислав Листьев
Владислав Николаевич Листьев (Влад Листьев; 1956-жылдын 10-майы, Москва – 1995-жылдын 1-марты, Москва (келишимдик өлтүрүү)) — теле алып баруучу, журналист. 1995-жылдын 31-январына — 1-мартына чейин — Директор (ОРТ).
Түзүү
1987-1990-жылдары Борбордук телевидениеде "Взгляд" программасын алып барган. 1990-жылдан — "Поле чудес", "Тема", "Час пик" программаларын алып барган көркөм жетекчи.
Лидерлик
1991-жылы ВИD телекомпаниясынын башкы продюсери, ал эми 1993-жылы анын президенти болгон. 1995-жылы ВИDден ОРТга (азыркы Биринчи канал) өтүп, башкы директор болгон.
Лазстан
Лазстан – Түркиянын түндүк-чыгышындагы табигый аймак. Чыгыш Понт тоолорунун Кара деңизди караган түндүк капталын ээлейт. Бийиктиги 3931 мге чейин (Лазстан кырка тоосундагы Качкар чокусу). Капталдарында терең дарыя өрөөндөрү бар. Климаты субтропиктик, жаан-чачын жыл бою мол жаайт (2–3 миң мм). Жээк тилкесинде тамеки, жүзүм, жүгөрү, фундук, цитрус өсүмдүктөрү өстүрүлөт. Кырка тоо этектерине эмен, ак чечек, бук, граб жана дайыма жашыл бадал аралаш токой, андан жогору карагай, көк карагай жана тоо шалбаасы мүнөздүү. Байыркы муз каптоо доорунда Лазстандын аймагын жылуучул өсүмдүктөр менен жаныбарлар байырлаган.
Кисеик (Кигин району, Башкыртстан)
Кисеик — Башкыртстандын Чишмин районундагы айыл, Леузин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 3 киши. Почта индекси — 452506, ОКАТО коду — 80236840003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Коммерциялаштыруу
Коммерциялаштыруу – мамлекеттик ишкананы менчиктештирүү жолундагы биринчи баскыч; мамлекеттик ишкананы башкаруучу бул баскычта ишкананын иштеринин каржылык натыйжалары үчүн жооп берет, ал эми мамлекет чыгымдарды жабууга дотацияларды берүүнү токтотот.
Бийиктик
Бийиктик, алкактуулук, бийиктик зоналуулук тоолордо табигый шарттар менен процесстердин (климат, топурак, өсүмдүктөр дүйнөсү, рельефти түзүүчү процесстер ж. б.) бийиктикке жараша өзгөрүшү. Кыргызстандын тоолоруна чөл жана жарымчөл, кургак талаа, талаа жана шалбаалуу талаа, токой жана шалбаалуу талаа, субальп шалбаасы жана шалбаалуу талаа, альп шалбаасы жана шалбаалуу талаа, кар, мөңгүлүү ландшафт зоналары мүнөздүү.
Виши өкмөтү
Виши өкмөтү (le régime de Vichy), расмий аталышы — Француз мамлекети (l'État français) — 2-дүйнөлүк согуштун учурундагы француз өкмөтү. Виши шаарынын атынан аталып калган.
Тарыхы
Париж менен бирге Франциянын түндүк бөлүгү фашисттер тарабынан оккупацияланышы менен 1940-ж. 22-июнда жарашууга кол коюлган жана Виши шаары мамлекеттин борборуна айланган. 10-июлда парламент бийликти маршал А. Ф. Петенге берген. Ошентип Үчүнчү республика өз жашоосун токтоткон. Франция территориясынын 1/3 бөлүгү Виши өкмөтүн карамагында болгон. Петен өлкөнүн кыйрашынын негизги себеби катары демократиялык түзүлүштү күнөөлөп, өлкөнүн аталышындагы республика сөзүн колдонбой, өзүн «Француз мамлекетинин башчысы» деп жарыялаган. Тышкы саясатында Петен Германия менен кызматташууну колдоп, бардык саясий партиялар таркатылган жана профсоюз уюмдарына тыюу салынган. Үчүнчү республиканын көрүнүктүү мамлекеттик ишмерлери сот жообуна тартылып, 75 миң чет элдик еврейлер нацисттерге берилген. 1944-ж. өлкө аймагынан германиялык аскерлердин чегинүүсү менен Виши өкмөтү жоюлган.
Спектр сериялары
Спектр сериялары - энергиясы ар түрдүү жогорку деңгээлдерге көтөрүлүп, дүүлүккөн атомдор кайра төмөнкү бир деңгээлге түшкөндө пайда болгон спектр сызыктарынын тобу.
Спектр серияларына кирген сызыктар белгилүү топторго бөлүнүп, бири биринен айырмаланат.
Спектр сериялары Менделеевдин мезгилдик системасынын 1-тобуна кирген элементтердин спектрлеринен даана байкалат.
Спектр сериялары атомдун жана молекуланын структурасын изилдееде кеңири колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Айлап дарыясы
Айлап — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чумыш дарыясынын оң жээгинен 592 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Змиенко, Анатолий Гаврилович
Змиенко, Анатолий Гаврилович (1923., Кировоград облусу, Новомиргород р-ну, Розлив кыштагы – 1989, Бишкек ш.) – тоо инженери, Кыргыз ССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1976). Кривороu тоо-кен ин-тун бүтүргөн (1950). Атамекендик согуштун катышуучусу (1942– 45). Кыргыз ССР Геол. башкармалыгынын геол. партияларында тоо иштеринин прорабы, башкы инженери (1950–55), СССР Геология министрлигинин башкы геол. башкармалыгынын партияларында (Акмоло, Көкчөтоо облусу, Казак ССРи) башкы инженер (1955–58), Түндүк Кыргызстан геол. экспедициясынын башкы инженери (1958–71), Кыргыз ССР геол. башкармалыгынын бөлүмүнүн начальниги (1971–75), Башкармалыктын начальнигинин биринчи орун басары – башкы инженери (1975–1983), Геология башкармалыгынын өндүрүш бөлүмүнүн начальниги, улук инженери (1983–85). «Кызыл Жылдыз» (1945), «Эмгек Кызыл Туу» (1971) ордендери, 6 медаль, менен сыйланган, Кыргыз ССР геол. кызматына эмгек сиңирген кызматкери (1974), «Жер казынасынын ардактуу чалгындоочусу» (1983).
Айлап дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Войяшор
Войяшор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Колвавис дарыясынын оң жээгинен 58 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Боден Жан
Боден Жан (1529–1596) – француз ойчулу, социолог, юрист. Негизги эмгеги «Мамлекет жөнүндө алты китеп». Бул китепте: «суверенитет» деген түшүнүккө аныктама берилет. Бодендин ою боюнча суверенитет – негизги мыйзамдарды чыгаруучу жана аларды ишке ашыруучу, көз карандысыз, абсолюттук бийлик. Мындай бийлиги жок мамлекет жашай албайт, суверенитет жогорку мыйзам чыгаруучу орган болгондуктан, мамлекеттин тибин (монархия, аристократия, демократия) аныктайт. Бодендин ою боюнча суверенитет мыйзамдарды акыйкат экендигине көз каранды эмес, аларды чыгаруучу күчүнө жараша болот. Боден суверенитеттин утилитардык концепциясын түзүүгө жардам берген.
Войяшор
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :