cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тирибей-То-Вис
Тирибей-То-Вис — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Нярма-Яха дарыясынын сол жээгинен 7 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Транзициялар (биология)
Транзициялар (лат. transitio - өтүү, көчүрүү) - нуклеин к-таларынын молекуласында азоттук негиздердин алмашуусу менен шартталган мутациялар. Т-да бир пуриндик негиз (аденин гуанин менен же тескерисинче) же бир пиримидиндик негиз экинчиси менен (тимин цитозин менен же тескерисинче) алмашат. Транверсиялардан айырмаланып Т-ды кээде жөн эле алмашуулар деп аташат, себеби бул учурда нуклеин к-тасынын эки тизмектүү молекуласынын мутанттык сайтында пурин-пиримидин багыттуулуктары өзгөрбөйт.
Намат Божоков
Божоков Намат (1910, Кочкор району, Чолпон айылы — 1971, Кочкор айылы) — Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты (1959—63). 1932-жылдан КПСС мүчөсү. 1932-ж. Бишкектеги Советтик-партиялык мектепти, 1950-ж. Кыргызстан КП БКнын алдындагы партиялык мектепти, 1953-ж. КПСС БКнын алдындагы жогорку партиялык мектепти бүткөн. 1932—35-ж. "Кочкор" совхозунда комсомол комитетинин катчысы, комсомолдун Кочкор райкомунун катчысы, 1935—39-ж. райондук гезиттин редактору, "Коммунист" журналынын жооптуу катчысы, андан кийин Кочкор (1939—42), Ак-Талаа (1942—45), Чолпон (1950—54) райаткомдорунун төрагасы, Кыргызстан КП Куланак (1945— 48) жана Нарын (1954—56) райкомдорунун 1-катчысы, 1956-жылдан Нарын райаткомунун төрагасы болуп иштеген. Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.
Семашко Николай Александрович
Анын жетекчилиги менен эпидемияга каршы күрөш ийгиликтүү жүргүзүлүп, саламаттыкты сактоонун негизи, энелик менен балалыкты коргоо, балдардын жана өспүрүмдөрдүн ден соолугун чындоо системалары ж. б. түзүлгөн.
Ленин, Эмгек Кызыл Туу ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Франциско де Зурбаран
Франциско де Зурбаран (Francisco de Zurbarán, Фуэнте-де-Кантос, Бадахос, 7-ноябрь 1598 - Мадрид, 27-август, 1664) — испан алтын кылымынын сүрөтчүсү
Заманбашы жана Диего Веласкесдин досу Зурбаран диний живописте мыкты болгон, анын сүрөтү анын визуалдык зор күчүн жана терең мистикасын ачат. Ал Контрреформациянын өкүлү сүрөтчү болгон. Анын алгачкы күндөрү тукуруусу Караважо, анын стили болжол менен пайда италиялык Маньеризм мырзага. Анын өкүлчүлүктөрү Веласкесдин реализминен алыс жана композициялары кисардык тон менен хиароскуро моделдөө менен мүнөздөлөт
Мечит
Мечит (مسجد – сыйынуу жайы) – мусулмандар чогулуп намаз окуй турган имарат. Алгачкы Мечитти Медина шаарында Мухаммед пайгамбар курдурган. Мечиттер ири шаарларда, кийин айыл-кыштактарда курула баштаган. 7–8-кылымдарда мусулман өлкөлөрүндө намаз окуй турган жерлери Меке тарапка багытталган Мечиттер салынган. 10-кылымда айваны бар Мечиттер кеңири таралган.
Жергиликтүү курулуш салтына ылайык Мечиттердин имараттарында айырмачылыктар бар, айрым мечиттер мектептин милдетин аткарып, анда балдар куран окууга үйрөнгөн. Кыргызстан эгемендүү болгондон баштап элдин ислам динине болгон ишеними артты. Азыркы убакта Кыргызстандын айыл-кыштактарында, шаарларында да Мечиттер курула баштады.
Беш-Балык, шаар
Беш-Балык жана Аньси гарнизондору Түргөш кагандыгы-нын түштүк-чыгыш чектерине коркунуч келтирип турган. 714-жылы Кытай коменданты түрк урууларынын чабуулунун мизин майтарган. 8-кылымдын 2-жарымында Кочо, Карашаар жана Беш-Балык шаарлары Моңголиянын түндүгүндөгү Уйгур мамлекетинин протекторатына айланган. 788–89-жылдары тибеттиктер менен карлуктардын биргелешкен күчтөрү Бейтинге чабуул коюшкан.
Андагы уйгурлар менен бирге алардын союздашы кытайлыктар шаарды таштап качышкан. 791-жылы күзүндө уйгурлар абалды оңдогонго аракет кылып, 60–70 миң аскерлерин жөнөткөн, ал жүрүш ийгиликсиз аяктаган жана Беш-Балык карлуктардын колунда калган. 840-жылы Уйгур кагандыгы кыргыздардын соккусунан кыйраган. Алардын Яглакар Пантегин баштаган бөлүгү Чыгыш Теңир-Тоонун этектерине көчүп келген.
Буку Чин башында турган уйгурлардын жигердүү тобу Беш-Балыкка бекем орноп, 866-жылы Турпанды басып алышкан жана тибеттиктерди кыйратып, аймакка толук кожоюндук кылышкан. Натыйжада, Чыгыш Теңир-Тоонун этегиндеги Кочо жана Беш-Балык шаары кайрадан түптөлгөн Уйгур мамлекетинин борбору болуп калган. 840-жылдан кийин уйгурлардын артынан түшкөн кыргыздар Аньсин жана Бэйтинге чабуул коюп, убактылуу ээлешкен. 982-жылы Кытайдын Сун сулалесинин элчиси Вань Янь-дэ Беш-Балыкта кабыл алынган жана шаар жөнүндө анын жазгандары сакталып калган.
Беш-Балык тууралуу автору белгисиз «Худуд ал-Ааламда» (982–983) жана Гардизинин «Зайн ал-ахбар» («Кабарлардын аземи») эмгегинде эскерилет. «Худуд ал-Ааламда» Тофкан (Теңир-Тоо) тоолорунан түндүктөгү Панжиканс шаары (Беш-Балыктын персче которулушу) эскерилет жана ал уйгур падышасынын жайкы резиденциясы экендиги көрсөтүлөт. Гардизинин кабары боюнча «тогуз гуздардын падышасынын» ордосу Арк (Карашаар) эсептелинген, ал эми Пенжикент (Беш-Балык) өлкөдөгү шаарлардын бири болгон.
15-кылымда Беш-Балык аймактын аты катары гана пайдаланылган. 14–15-кылымдарда Темирдин небереси Искендер Моголстанга кол салып, Алмалыктын жана Хотандын сулууларын, ошондой эле Беш-Балыктагы кыргыз чүрөктөрүн колго түшүрүп, чоң атасына тартууга жөнөткөндүгү айтылат. Демек, 14–15-кылымдарда кыргыздар Чыгыш Теңир-Тоонун этектерин, башкача айтканда Беш-Балыктын айланасын байырлашкан.
Насыя берүүчү
Насыя берүүчү ― 1) жарандык укукта башка тараптан – карызкордон кандайдыр бир аракетти жасоону (мүлк берүүнү, жумуш жасоону, акча төлөөнү ж. б.) же кандайдыр бир аракетти токтотууну талап кылууга укугу бар өзара милдеттенменин бир тарабы; 2) тар мааниде – бир тарапка (карыз алуучуга) кайырып берүү жана акы төлөө шарты менен акча каражатын (насыя) бере турган насыялык келишимдин бир тарабы.
Карагул ботом дастаны
"Карагул ботом дастаны" - турмушта болуп өткөн окуя. "Карагул ботом" элге таасирдүүлүгү, өзөктү өрттөгөн оор жоготууну элестүү сөздөр менен кошокко айландырган ыры, муун-жүндү бошоткон кайгылуу обону аркылуу ого бетер артылган. "Карагул ботомдун" эл ичинде айтылып жүргөн 5–6 варианты бар. Башка жанрларга окшоп, уламыштардын деле эпизоддон эпизодго чубап айта берүүгө ылайыктуусу (окуялары кызыктуу болсо) тескерисинче алымча-кошумча кошууга муктаж эместери болот. "Карагул ботом" булардын экинчи тибине кирет. Ошол себептүү бардык үлгүлөрүнүн көлөмү чакан. Башкача айтканда, мергенчинин жаңылып, өз уулун атып алышы, ошондо кошулган кошок чыгарманын негизги өзөгүн түзөт. Ал эми Калыктын "Карагул ботомдунда" Ашыр деген мергенчи чалдын Убагул, Эрегул, Байыргул, Дүйшөгул кенжеси Карагул деген беш уулу болгон. Эки уулу доодо, эки уулу жоодо өлүп, Карагул жалгыз калат. Калык "Карагул ботомдун" маанисин тереңдетип, көркөмдүгүн артылта өз алдынча оригиналдуу иштеп чыккан. Калыктын вариантындагы экинчи өзгөчөлүк “Карагул ботомдун” ар саптарын комуз менен айтып, аткаруу чеберчилигине баш ийдирилген. Калыкта Карагулду жоготуу жеке эле кемпир-чалдын гана эмес, эжесинин, элдин да оор жоготуусу катары берилет.
Толгоноорум бир боорум, Томуктан сынды оң колум. Томуктан колду сындырган, Тозоку какбаш оңбогун. Тоо кийикке асылып, Толгоноорумду сомдодуң. Кайберен аттың семиз деп, Кайберендин каргышы, Карагулду аттың эми издеп. Канатым сынып, кайрылып, Карагулдан айрылып. Кайдан табам мен издеп. Окуя "кайберендин каргышы, Карагулду аттың эми издеп" дегенден баштап, чиеленип өнүгүүнүн экинчи этабына өтөт. Бул жерде Карагул эжесинин кошогу аркылуу мергендин кумарына кызыгып, кайберендерди аёосуз кырган. Алды-артын ойлобогон ач көздүгүнүн бетин ачып берет. Ашынган ач көздүк эртеби кечпи, адамды бир мүшкүлгө салбай койбойт. "Эмнени кордосоң, кордугуна каласың" делет элде. Бул динде да "Дүйнөгө кызыгуу оту – өлүмдөн өчөт" деген ынанымдуу айтылат. Табият бар байлыгын тартуулап, ашынып баратсаң ушинтип жазалап да коёт. Муну, Калык: Текесин аттың кооз деп, Телкисин аттың бооз деп. Улагын аттың эгиз деп,'' Кысырын аттың семиз деп. Ушулардын каргышы, Уулуңду аттың эми издеп" – деп эң жеткиликтүү таасын берген. “Карагул ботомдогу” мыкты варианттардын бири Сарыкунандыкы. Ал Калыктын эң жакын шакирти болгондуктан, экөөнүн варианттары бири-бирине абдан окшош. Бирок, Сарыкунандыкына сюжеттик өзөгү далма-дал келген менен чыгарманын ар учур мерчемдерин баяндоого келгенде өз алдынча чечмелеген табылгалары арбын. Бул чыгарманы айтылуу комузчу А. Эшмамбетов да Калыктан үйрөнүп алып, мыкты аткарган. Ал радио фондуга жазылып калган. “Карагул ботом” – төкмө А. Айталиевдин кайгыга ширелген муңдуу обону, жогорку чеберчиликтеги аткаруучулук устаттыгы менен кыргыз түгүл тектеш элдерге чейин таанылды. Ошентип, “Карагул ботом” бар негизги турмуштан алынып, адам менен табияттын ыйык биримдигинин сыры тереңде экендигин айкындаган жана Калык, Сарыкунандан алп айтуучулардын өнөрканасынан өтүп, ого бетер муңдуу чыгармага айланган курч драмалуу, терең трагедиялуу дастан.
Гоулд (Оклахома)
Гоулд (Оклахома) (Gould) — Оклахома штатынын Harmon округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 141 киши. Болжолдуу аянты - 0.9 км². FIPS коду — 40-30400.
Ызар
Ызар (Ызар) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Ала-Бука районундагы айыл. Төрөгелди Балтагулов айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 539 киши.
Кредитти жабуу
Кредитти жабуу – кредиттик келишим боюнча (кредиттик линия) каражаттарды берүүнүн токтоосу.
Эсеналы Дайракунов
Дайракунов Эсеналы (19.12.1925-ж. т., Нарын району, Жерге-Тал айылы) — Кыргыз ССР Жогорку Советинин 2 жолку депутаты (1971—80).
1955-ж. Канттагы колхоз жетекчилерин даярдоочу техникумду, 1969-ж. КМУнун экономика факультетин бүткөн.
1942—52-ж. Нарын районунун "Жаңы-Талап" колхозунда бухгалтер, башкы бухгалтер, 1955—57-ж. парткомдун катчысы, 1957—87-ж. колхоз башкармасынын төрагасы болуп иштеген.
1987-жылдан ардактуу эс алууда. Эмгек сиңирген ардактуу колхозчу (1987). Ленин, Октябрь Революциясы, Эмгек Кызыл Туу ордендери, медалдар менен сыйланган.
Семафор
Семафор (, гр. - белги, сигнал жана phoros - көтөрүп туруучу) - сигнал бергич түзүлүш. 1) Автоблокировка менен жабдылбаган темир жолдогу Семафор - поездге жолдун ачык-жабыктыгы жөнүндө сигнал берчу кыймылдуу канаттар орнотулган мачта. Канаттарынын ар кандай үч абалы поезддин өтүшүн, токтошун же ылдамдыгын өзгөртүшүн талап кылып, машинистке сигнал берет.
Түнкүсүн жана аба ырайы өзгергөндө кошумча жарык сигналы менен жабдылат. 2) Дениз (суу) Семафору - жээкке орнотулуп, белги салынган шыргыйлуу мачта. Ал күндүз жана түнкүсүн кемелердии жүрүшүнө жана токтошуна сигнал берет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Трансверсия
Трансверсия (лат. transversus - башка жакка бурулган) - пуриндик негиздердин (аденин, гуанин) пиримидиндик негиздер (цитозин) менен, же тескерисинче алмашуулары менен шартталган мутация. Транзициядан айырмаланып, кээде Т-ны татаал же кайчылаш орун алмашуулар деп аташат, себеби нуклеин к-тасынын эки тизмектүү молекуласынын мутанттык сайтында пуриндик-пиримидиндик негиздердин багыттуулуктары өзгөрөт.
Насыяны камсыздоо
Насыяны камсыздоо ― 1) насыя алуучуга тийиштүү негизги карыздар менен пайыздарын жоюу үчүн колдонулуучу насыянын кайтарымдуулугунун кепилдик тутуму;
2) карызкор тарабынан ссудага алынган каражаттын өз маалында кайтарылышына жана анын тийиштүү пайызынын төлөнүшүнө насыя берүүчү үчүн кызмат кыла турган товардык-материалдык баалуулуктар менен өндүрүш чыгымдары.
Таяк менен тегеректен чүкөлөрдү уруп чыгаруу
Шарты
Оюнчулардын саны 2—5 киши.
Оюн аянтчада өткөрүлөт.
Оюнда таяктар, ашыктар колдонулат.
Оюнга даярдануу
Диаметри 1—2 метрдей тегерек сызылат, тегеректин ортосуна оюнчулар бирден Чүкөлөрүн бир катар кылып тизишет, тегеректен 4—5 м. аралыкка таяк ыргытчу сызык сызылат. Андан кийин оюнчулар, оюндун шарты жана кезеги жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден сызыкта турушуп, таяктарын ыргытышып, тегеректин ортосундагы чүкөлөрдү урушуп, тегеректен чыгарууга аракеттенишет. Эгерде кезектеги оюнчу, чүкөнү тегеректен уруп чыгарса, чыгарган чүкөнү утуп алып оюнду, кайрадан жаңылгыча улантат. Эгерде жаңылып калса же таяк ашыктарга тийбесе же чүкөлөр жана ыргытылган таяк тегеректен сырткары чыкпаса, оюндун кезеги кезектеги оюнчуга өтөт. Тегеректеги чүкөлөрдүн бардыгы урулуп чыгарылса, оюнчулар кайрадан бирден чүкөлөрдү чогултушуп, оюнду кайрадан башташат. Оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат. Тегеректен көп чүкөлөрдү уруп чыгарып утуп алган оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун башка түрлөрү
Таяк менен таякчаларды уруп тегеректен чыгаруу, таш менен таштарды тегеректен уруп чыгаруу, узун камчы менен таштарды тегеректен уруп чыгаруу, узун камчы менен таякчаларды тегеректен уруп чыгаруу.
Оюндун эрежеси
Бир бирине жакындоого, турууга, тоскоолдук кылууга, тегеректе турууга, оюндун шартын бузууга болбойт.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч, ийилчээктикке тарбияланат, мээлерге, чамалоого, кыймылдарды так аткарууга, ыргытуунун ыкмаларын үйрөтөт.
Кос-Рузь-Ты-Вис
Кос-Рузь-Ты-Вис — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Усадарыясынын сол жээгинен 49 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Терехта дарыясы (Сережа куймасы)
Терехта — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сереж дарыясынын оң жээгинен 176 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Тышкы шилтемелер
]
Жаны макало баштоо
КЫРГЫЗСТАН ЖАШТАР СОЮЗУ (КЖС), (Ысыккөл клубу) 1988-жылдын декабрында Каракол шаарында уюшулган. КЖС алгач формалдуу эмес, жаштардын коомдук-саясий кыймылы катары түзүлгөн. Негизги максаттары маалымдуулукту жана демократияны күчөтүү, кыргыз элинин улуттук кызыкчылыктарын коргоо жана улуттук аң-сезимди өнүктүрүү, Кыргызстандын көз карандысыздыгы үчүн күрөшүү. Курамы жаш интеллегенттерден, студенттерден жана жаш жумушчулардан турган. Алгач саясий аренага 1989-ж. 22-январда «жер-суулардын тарыхый аттарын калыбына келтирүү жана кыргыз тилине мамлекеттик статус берүү талабы менен чыккан, жыйынга 400дөн ашуун адам катышкан. 1989-ж. февралда КЖСтин 180 туруктуу мүчөсү жана активисттери болгон. КЖС өз ишмердүүлүгүн Бишкекте жана Ошто таратууга аракет кылган. Каракол шаарында жана Бишкекте активдүү үгүт иштерин жүргүзүп, Прибалтика республикаларынын гезиттерин өз алдынча көбөйтүп таркатышкан. Ысык-Көл областтык партиялык жана советтик жетекчилердин куугунтуктоосунун жана кысымынын кесепетинен КЖС Ысыккөл областтык комсомол уюмунун алдындагы «Ысыккөл» клубуна айланууга аргасыз болгон. 1989-ж. кыргыз тилине мамлекеттик статус берүү жөнүндө мыйзамды колдоого 20 миңден ашуун кол чогулткан. Ушул эле жылдын сентябрынан баштап «Ашар» кыймылын колдоодо Ысыккөл аймагында үгүт иштерин жүргүзүүгө жана каражат топтоого көмөктөшкөн. 1990-ж. Кыргызстан Демократиялык кыймылын түзүүгө активдүү катышкан жана анын курамына коллективдүү мүчө катары кирген жана ушуну менен өз алдынча коомдук кыймыл катары ишмердигин токтоткон. КЖСнын төрагасы Ылаев Таалайбек болгон. ==Колдонулган адабият== Саясат таануу. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек ''Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору ''Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу рекдактор: А. Акунов'' ''Ред. кеңеш: Б. Солтонбеков (төрага), А. Акунов, Т. Ожукеева, К. Байболов, ж.б'' Categqry;Кыргызстан тарыхы
Туялас (дарыя)
Туаллс — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Төмөнкү Басаев айылынан Түштүк Чыгышынан 2 км алыстыктагы баткакта жерге сиңип, агымын жоготот орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Үмөтаалы кызы Аныйпа
Үмөтаалы кызы Аныйпа (1912-1984) Өрмөкчү. Кара-Кулжа районундагы Кызыл-жар айылында төрөлгөн. Атасы Жусуй чоң мечиттеги атактуу казылардан болгон. Аныйпадан өрмөкчүлүктүн бир түрү болгон - беш кеште термеси жазылып калгаң. Ал бул ыкманы жүзөгө ашырууда ак жүндөн жипти ичке ийирип, чыйрак чыйратат. Өэү каалагандай эндүүлүктө өрмөктү куруп, анын эришин актай согуп баратканда кызыл-көк жиптин бирөөсүн үстүңкү жипке илип тыкан байлаганда, «көптүрмө саймадай» түр түшүрүлөт. Мында адыргыны көтөрүп, кылычты согуп, аркакты кайра өткөрүп, берки түр жипти үстүңкү жипке байлап отурат. Чакан куржунду беш кеште ыкмасы аркылуу согууда чебер буюм бетинин ортосун «тандай саймасындай» көрсөтө алган. Куржундун эки четине «бака баш», ортосуна «айырмач» келип, бурчуна башы топ чачыланган «чаян түйүштү» берген. Ал эми анын килитин төрт кырдуу чалып, анын жээгине «имергич» менен «суу» (чычкан из) түшүргөн куржуну, жапсар баштыгы республикалык кароо-сынактарга катышып, байге алып турган. Эмгеги баттамада.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Сельсин
Сельсин (англ, selsyn, англ, self - өзүм жана гр. synchronos - бир убакта, синхрондуу дегенден) - механизмдин валын аты менен механикалык байланышпаган башка валдын айланышындай синхрондуу же сиифазалуу айландырма индукциялык электр машинасы. Аткаруучу иши боюнча Сельсин -билдиргич жана Сельсин -кабылдагыч болуп бөлүнөт. Ал тек- шерүү жана башкаруу, ээрчиме жана аралыктан өлчөө системаларында өлчөгүч приборлордун көрсөтүүсүн алыска беруүчү түзүлүш катары кенири пайдаланылат. Сельсин негизинен жышт. 50-500 гц өзгөрмө токтун системасында колдонулат. Сельсин трансформатор жана индикатор режиминде иштейт.
Саид Бекмуратов
Бекмуратов Саид (1901, Ош облусу, Карасуу району, Жыл келди кыш. -1966, Бишкек) – кыякчы, Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти (1939). Совет бийлигин чындоодо басмачыларга каршы күрөшкө, жерсүү реформасын ишке ашырууга, коллективдештирууго катышкан. Кыяк тартып, комуз черткенди чоң атасы Калым беттен уйронот. Кийин Нармат, Айдаралы, Ашыр сыяктуу чоң кыякчылардан таалим алган. 1933-ж. Бишкекке чакырылып, музыкалуу драма театрында, 1936-61-ж. филармонияда иштеген. “Сырдаш”, “Кер озон”, “Бек арстан Тайчы”, “Ак токту”, “Ат кетти”, “Шырдак-бек”, “ Паризат”, “Бери чык” ж.б. күүлөрү бар. Кыргыз адабияты менен искусствосунун эки жолу Москвада өткөн он күңдүктөрүңө (1939,1958) катышкан. “Ардак Белгиси” ордени, медалдар менен сыйланган.
Айрым шилтемелер
Кыякчы САИД
Гуго Гроций
Гроцийдин ою боюнча, укук менен мамлекет кудайдын буйругу эмес эле турмуштан келип чыккан. Гроцийдин окуусу мамлекет жана укук теориясын теология менен орто кылымдык схоластикадан куткарууда чоң роль ойногон. Анын негизги эмгеги – “Согуш менен тынчтыктын укугу жөнүндө” (1625).
Апогей
Апогей - (απόγεια, «жерден алыс» – бир нерсенин эң бийик өнүгүшү, бийик чокуга жетиши. Көркөм чыгарма конфликттин Апогейи болушу мүмкүн. Сюжеттин Апогейи болушу мүмкүн ж. б.
thumb|300px| 1 [[Жер
2 Спутник орбитасы
4 Жердин экватор сызыгы
5 Жердин айлануу догосу
6 перигей
7 апогей
8 апсид сызыгы]]
Колдонулган дабияттар
Apside Apsis (Astronomie) قبا Апацэнтр і перыцэнтр Пэрыцэнтар і апацэнтар Апсида (астрономия) অপদূরবিন্দু Periapsis Àpside Apsida (astronomie) Apsis (astronomi) Apsis (Astronomie) Αφήλιο Apsido Apoastro Apsiid (astronoomia) fa:اوج و حضیض Apsides Apse אפסיד सूर्योच्य Periapsis Afeli Apszispont Apsis Apsido (astronomio) Apside 近点・遠点 აპოცენტრი და პერიცენტრი Афелий 장축단 Apsis Apsidė (astronomija) Apsīda Периапсида അപസൗരം उपनाभी बिंदू Apsis Apsis (Astronomie) Apofocus en perifocus Apsis i astronomi Apsis (astronomi) Apsyda (astronomia) Apoastro Apsis Apsida (astronómia) Apsidna točka Периапсис Apsis சுற்றுப்பாதை வீச்சு จุดปลายระยะทางวงโคจร Enberi Перицентр та апоцентр Củng điểm quỹ đạo 拱點
Топко дарыясы (Тараба куймасы)
Топко — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Тараба дарыясынын сол жээгинен 42 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Давлеткул (Кугарчин району, Башкыртстан)
Давлеткул — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Кугарчин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 70 киши. Почта индекси — 453345, ОКАТО коду — 80238840006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Иван Бунин
Иван Алексеевич Бунин (10-октябрь 1870, Воронеж - 8-ноябрь 1953, Париж) - орус жазуучусу жана акыны, адабият боюнча Нобель сыйлыгынын лауреаты. Жакырданган дворян үй-бүлөсүнөн чыккан Бунин өз алдынча турмушка эрте аралашкан. Улан кезинде гезиттерде, кеңселерде иштеген, көп саякаттаган. Анын жарык көргөн биринчи чыгармасы "С.Я. Надсондун кабырында" (орус. Над могилой С.Я. Надсона) ыры болгон (1887); биринчи ырлар жыйнагы 1891-жылы Орелдо басылып чыккан. 1903-жылы "Жалбырак түшүшү" (орус. Листопад) китеби жана "Гайават жөнүндө ырлар" (орус. Песни о Гайавате) котормосу үчүн Пушкин сыйлыгына татыктуу болгон; 1909-жылы Чыгармалар жыйнагынын 3үнчү жана 4-томдору үчүн бул сыйлык дагы ыйгарылган. 1909-жылы Императордук Санкт-Петербург илимдер академиясынын көркөм сөз разрядына ардактуу академик болуп шайланган. 1920-жылдан тартып, Францияда жашаган. "Арсеньевдин жашоосу" (орус. Жизнь Арсеньева) романынын, "Суусуз өрөөн" (орус. Суходол), "Кыштак" (орус. Деревня), "Митянын сүйүүсү" (орус. Митина любовь) повесттеринин, "Сан-Франсисколук мырза" (орус. Господин из Сан-Франциско), "Жеңил дем алуу" (орус. Лёгкое дыхание), "Антонов алмалары" (орус. Антоновские яблоки) аңгемелеринин, "Балакеттүү күндөр" (орус. Окаянные дни) күндөлүгүнүн жана башка чыгармалардын автору. Иван Бунин 1933-жылы "классикалык орус проза салтын дагы да келиштирген дыкат чеберчилиги үчүн"адабият боюнча "Нобель" сыйлыгынын лауреаты болгон. 1953-жылы көз жумган. Сөөгү Сент-Женевьев-де-Буа көрүстөнүнө коюлган. Буниндин чыгармалары бир нече жолу экрандаштырылган болучу. Жазуучунун образы Алексей Учителдин "Аялынын күндөлүгү" тасмасында чагылдырылган.
"Нобель" сыйлыгы
Швед академиясынын расмий текстинде "Нобель" сыйлыгы классикалык орус проза салтын дагы да келиштирген дыкат чеберчилиги үчүн Иван Бунинге ыйгарылат" - деп жазылган.
Сыйлык тапшыруу аземи 1933-жылы 10-декабрда Стокгольмдун концерттер залында болгон. Жазуучу узак убакытта даярдаган Нобел сөзүндө сыйлык алгачкы жолу айдоодо жүргөн адабиятчыга берилгенин белгилеген. Ага Нобел төш белгисин жана дипломун Швециянын королу V Густав тапшырган. Жазуучу 170 331 крондук (швед акча бирдиги; 715 000 франк) чек алган.
Айзенбах (Жогорку Шварцвальд)
Айзенбах (Жогорку Шварцвальд) (Eisenbach (Hochschwarzwald)) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Брайсгау-Жогорку Шварцвальд районуна карайт. Фрайбург административдик округуна тиешелүү. Калкы – 2099 (2013-ж.). Аянты – 28,78 км². .
Отуз-Адыр, Кара-Суу району
Отуз-Адыр (Отуз-Адыр) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Отуз-Адыр айыл округу составына кирет.
Грэйсон (Оклахома)
Грэйсон (Оклахома) (Grayson) — Оклахома штатынын Okmulgee округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 134 киши. Болжолдуу аянты - 2.9 км². FIPS коду — 40-31150.
Бурагыч
Бурагыч, ачкыч – электрдик, гидравликалык же пневматикалык кыймылга келтиргичи бар бир орунда туруучу же колго алып жүрүүчү аспап; бурамаларды, буралмаларды жана башка бириктирме тетиктерди бурап бекитет, бурап чыгарат. Авиацияда, автомобилде жана башка өнөр жай тармактарында кеңири колдонулат.
Баймак
Баймак (Баймак) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Ала-Бука районундагы айыл. Төрөгелди Балтагулов айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 2 069 киши.
Бернштам, Александр Натанович
Бернштам Александр Натанович (01.10.1910, Керчь ш. - 10.12.1956, Ленинград ш.) – археолог, тарых илиминин доктору (1942), проф. (1946-52).
атактуу тарыхчы-археолог, белгилүү кыргызтаануучу, тарых илимдеринин доктору, профессор. Кыргызстан жана ага чектеш аймактарда археологиялык изилдөөлөрдү жүргүзгөн. Ленинград шаарынан атайын илимий изилдөө максатында келип, кыргыз тарыхына байланыштуу зор мааниси бар илимий иштерди жарата алган. Археологиялык иликтөөлөрдөн сырткары, байыркы кыргыздар жана алардын таралуу ареалы, кыргыздардын келип чыгышы, этностук курамы, эне- сай кыргыздары жана алардын теги, байыркы кыргыздардын Түштүк Сибирден бүгүнкү Кыргызстанга чейинки локалдашуусу ж.б. баалуу илимий пикирлерди, көз караштарды, тыянактарды айткан. Таанымал окумуштуунун кыргыздардын теги, маданияты ж.б. арналган илимий эмгектери, жоболору илимде өз актуалдуулугун жогото элек. Илимпоздун эмгектери кыргыз тилине которулган.
Кыскача өмүр таржымакалы
А.Н.Бернштам 1910-жылы 1-октябрда Керчь шаарында дүйнөгө келген.
1933-ж. Ленинград мамлекеттик университетин бүтүргөн.
1942-жылы кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхы боюнча доктоордук диссертациясын коргогон.
1952-54-жылдары саясий куугунтукка учураган.
Жети-Суу, Теңир-Тоо, Памир-Алай, Фергана аймагында археол. иштер жүргүзгөн.
Сөөгү Ленинграддагы (азыркы Орусиядагы Санкт-Петербург шаары) Богословское көрүстөнүндө коюлган.
Илимий чыгармачылыгы жана уюштуруучулугу
А. Н. Бернштамдын эмгектери узак жылдар бою жарык көрбөй, кайра басылып чыкпай, китепканалардын китеп фондуларында сакталып келген эле.
«Кыргызстан-Сорос» фонду тарабынан А. Н. Бернштамдын тандалма эмгектеринин 2 томдон турган жыйнагы Бишкекте 1997—1998-ж. орус тилинде жарык көрүп, илимий-чыгармачылык коомчулук тарабынан терең ыраазычылык менен кабыл алынган. Ошол 2 томдуктун негизинде кыргыз тилинде 1 томдук китеп жарык көрдү.
А.Н.Бернштам 1943-жылы СССР ИАсынын Кыргыз бөлүмүн (филиалын) түптөөгө зор салым кошкон. Бул бөлүм кийинчерээк Кыргыз ССРинин Илимдер академиясы болуп кайра курулган, андан соң, пост-советтик доордо, - Кыргызстандын улуттук илимдер академиясы макамына жеткен.
Сыйлыктары. Наамдары
Эмгек Кызыл Туу ордени, медалдар менен сыйланган.
Кредиттик линия
Кредиттик линия – банктын карыз алуучуга кандайдыр бир мезгил аралыгында макулдашылган лимиттин чегиндеги кредит бере тургандыгы тууралуу юридикалык жактан жолжоболоштурулган милдеттенмеси.
Эгер расмий статистиканы ыйман болсо, бүгүнкү күндө биздин өлкөдө ар бир бешинчи жараны кредит, жана жеке же үй-бүлө, кээ бир учурларда бир эле убакта 3-5 кредиттердин чейин түшүндүрө алат элек.
Сельдерей
Сельдерей тамак-ашка татымал катары, консерва жана фармацевтика өнөр жайында пайдаланылат.
Арпа көрүстөнү
б. з. ч. 2-миң жылдыктын ортосуна таандык археол. эстелик. Атбашы р-нунун Арпа суусунун оң өйү-зүндөгү Жалгызүй деген жерден 1944-ж. 2 көрүстөн табылган. Көрүстөндүн диаметри 12–18 м., бийиктиги 0,40–0,60 м. 1-көрүс-төндүн көлөмү төрт чарчы, капталындагы жалпак таштары кырынан орнотулган. Ичинен чопо идиш табылган. 2-көрүстөндөн чоподон жасалган 3 идиш табылган. Экөөнүн бетинде оймосу болгон. Идиштерден тышкары, өрттөп көмүлгөн адамдын сөөк калдыктары табылган. 1945-ж. дагы төрт көрүстөн казылып, алардан өрттөлгөн адамдын сөөк калдыктары табылган. Көрүстөндүн биринин ич жагындагы коргончосунан күлдүн калдыктары, өрттөлгөн адамдын сөөгү, жылдызча түрүндөгү 36 шуру, 2 оюусу жок чопо идиш, 2 коло билерик ж-а шурулар табылган.
Маалымат булактары
[http://bizdin.kg/books/item/24-short_hist_enscl Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003]
Кыз узатуу
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
Кредиттик сактамал
Кредиттик сактамал – алтын корунун чет өлкөгө чыгып кетүү агымын токтотуу жана банктардын кыйроосу менен кун түшүү жүрүмүнөн сактоо максатында кредит көлөмүнүн банктар жана мамлекет тарабынан чектелиши.
Тебетейди бийиктикке ыргытып кол чабуу
Шарты
Оюнчулардын саны 2—5 киши.
Оюнда тебетейлер колдонулат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден тебетейлерин колдоруна алышып, тегеректе турушуп, бийиктикке ыргытышып кол чабышып кайра жерге түшүрбөй тутуп алууга аракеттенишет. Оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат, Тебетейди бийиктикке ыргытып көп жолу кол чабып кайрадан жерге тутуп алган оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун башка түрлөрү
Тебетейди ыргытып тегеренүү, топту бийиктикке ыргытып кол чабуу, тебетейди бийиктикке ыргытып жерден буюм алуу, топту бийиктикке ыргытып жерден буюм алуу.
Оюндун эрежеси
Бири бирине жакындоого, турууга, тоскоолдук кылууга, оюндун шартын бузууга болбойт.
Оюнга методикалык көрсөтмө
Тебетейди бийик ыргытуу жөнүндө макулдашып алуу керек.
Оюнда күч, шамдагайлыкка тарбияланат, тартипти сактоого үйрөтөт.
Дөөлөталиев, Сейит
Дөөлөталиев Сейит (1940-ж. 7-февральда т., Жумгал району, Баш-Кууганды айылы – 2008-ж. 19-сентябрьда к.б., Бишкек) — тоо-кен инженери, профессор, экономика илимдеринин доктору (1993). 1962-ж. Фрунзе политехникалык институтунун тоо-кен геология факультетин бүткөн. 1964–77-ж. Кыргыз ИАнын экономика институтунда кенже, улук илимий кызматкер, 1977–79-ж. сектор башчысы. 1979–81-ж. ИАнын Президиумуна караштуу Табигый байлыктардын негизинде өндүргүч күчтөрдү өнүктүрүү жана жайгаштыруу комиссиясынын башкармасынын орун басары, 1981–84-ж. Экономика институтунда бөлүм башчы, 1984–94-ж. башкы илимий кызматкер, 1994-жылдан Кыргыз Техникалык университеттин Токмок шаарындагы филиалында кафедра башчысы. Илимий иштери республикада өндүргүч күчтөрдү өнүктүрүүгө жана жайгаштырууга, жаратылыш байлыктарын рационалдуу пайдаланууга, тоо-кен өнөр жайынын курулушун техникалык-экономика жактан негиздөөгө, максаттык илимий-техникалык программаларды иштеп чыгууга жана башка арналган. Жогорку Нарын станциялар түйүнүн куруунун ( техникалык-экономика негиздөө ишин жетектеген. Нарын эркин экономика аймагынын илимий концепциясын негиздөө ишинин жетекчиси жана жооптуу аткаруучусу болгон. 112 илимий эмгектин (анын ичинде 5 монография, 2 окуу китеби) автору.
Моска, Гаэтано
Моска Гаэтано (1858–1941) – италиялык саясат таануучу, социолог. В. Парето менен катар элита теориясын негиздеген. «Башкаруучу тап» (1896) китебинде Моска бардык коом эки тапка бөлүнгөндүгүн ырастаган. Ал эки тап: башкаруучу «саясий тап» (элита) жана башкарылуучу. Башкаруучу тап бийликке ээлик кылып, бийликтин артыкчылыктары менен ырахаттанышкан. Бийликти колдоо үчүн мыйзам чегиндеги жана андан тышкары ыкмаларды колдонушат. Башкаруучу тап күч жана алдоонун гана эмес, идеологиялык же «саясий доктринанын» жардамы менен башкарат. Диний же улуттук сезимдерге негизделген универсалдык кыялдардын жардамы менен элита калкты өзүнүн үстөмдүүлүгүнүн легитим-дүүлүгүнө ынандыра алат. Көпчүлүктүн эрки сыяктуу үстөмдүк кылган демократиялык доктринаны Моска жалган деп эсептеген. Москанын ою боюнча элитанын үстөмдүгү – бардык мезгилдер жана элдердин тарыхый тажрыйбасы күбө кылган мыйзам. Парето сыяктуу ал дагы, «элитаны жаңыртмайын социалдык стабилдүүлүк мүмкүн эмес» – дейт, Моска элитанын күчүнүн үч вариантын көрсөткөн: жаңыртылбастан «түбөлүктүү болуу», жаңыртуу менен «түбөлүккө калуу» жана чыныгы жаңыртуу. Бул варианттардын мамлекеттик башкаруунун эки формасы – автократиялык жана либералдык менен ай-калышуусу мамлекеттин төрт түрүн берет, аристократия-автократиялык, аристократия-либералдык, демократия-автократиялык жана демократия-либералдык.
Тиутей-Яха
Тиутей-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 272 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Үркүнбаева Калбү
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Кось-Рузь-Шор
Кось-Рузь-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Уса дарыясынын оң жээгинен 19 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Арслан хан
13-к-дын баш  чендериндеги  карлуктардын  Жетисуудагы  мамл-нин  башчысы,  хан. Ал Кайалык (Каялык) ш-н ордо кылган. Карлуктардын кара кытайлардын Тур-ханына, найман элинин ханзаадасы Күчлүккө каршы күрөшкөн. 1210–1211-ж. Чыңгыз ханга баш ийип берген.
Трансдукция
Трансдукция (лат. transductio - орун алмашуу) - бир бактериядан (донордон) экинчи бактерияга (реципиентке) орточо бактериофагдын жардамы аркылуу генетикалык материалдын берилиши. 1952 ж. Дж. Ледерберг жана Н. Циндер тарабынан бактериялардын штаммдарында тукум куугуч белгилердин өзгөрүшүнүн себептерин анализдөөдө ачылган. Т. көп бактерияларда: сальмонеллдерде, бациллдерде жана башка байкалган. Кээде профагдардын индукциясында жетилген фагдын бөлүгүнө бактериялык хромосоманын бөлүгү кошулары далилденген. Бактериянын генетикалык материалын алып жүрүүчү фаг трансдукциялоочу фаг (ТФ) деп аталат. Сезгич бактерияга ТФ жукканда донор хромосомасынын бөлүгү реципиенттин клеткасына ташылат. Бактериофагдын тибине жараша, донордон реципиентке бактериялык хромосоманын так аныкталган бөлүгү (өзгөчө же чектелген Т.) же бактериялык хромосоманын каалаган бөлүгү (жалпы Т.) өткөрүлөт. Өзгөчө Т-лоочу фагдар (мисалы, лямбда), эреже катары, бир нече гендерди, ал эми жалпы трансдукциялоочу фагдар бактериянын гендеринин 1-2 % өткөрүшөт. Мында ТФ өзүмдүк ДНКнын өлчөмү боюнча бирдей бактериялык хромосоманын бөлүгү менен алмашылат. Т-нын бул касиети генетикалык карта түзүүдө колдонулат: эки гендин биргелешип ташылуусунун жыштыгы (котрансдукция) боюнча хромосомада, алардын ортосундагы аралыкты эсептешет. Т. мутациялардын ген ичиндеги картасын түзүүдө, ошондой эле аллелизмди аныктоочу функциоялдык тесттер үчүн кеңири колдонулат. Туруктуу жалпы Т-да донордун бөлүгү реципиенттин хромосомасына кош кроссинговердин натыйжасында кошулат, натыйжада туруктуу рекомбинанттар келип чыгат. Абортивной жалпы Т-да донордун бөлүгү реципиенттин хромосомасына кошулбайт жана репликацияланбайт, ошондуктан клеткалардын бөлүнүшүндө муундардын бир линиясында гана сакталып калат. Чектелген Т-да донордун бөлүгү реципиенттин хромосомасына аны алып жүрүүчү фагдын геному менен бирге киргизилет. Ошентип бул фаг профаг абалына өтөт.
Сельддер
Сельддер (Clupeidae) — сельдь сымалдар түркүмүндөгү сөөктүү балыктар тукуму. Уз. 35-45 см. Океан, деңиздерде 50дой уруусу, 160 түрү белгилүү.
Кредиттик тартип
Кредиттик тартип – кредиттик бүтүм шарттарынан улам келип чыга турган кредиттөө жана милдеттенме эрежелеринин карыз алуучу тарабынан сакталышы.
Дубанаев Садырбек Мамбеталиевич
Дубанаев Садырбек Мамбеталиевич (1949-ж. т., Жети-Өгүз району, Жети-Өгүз айылы) — генерал-майор (1994). 1972-ж. Бишкектеги милициянын орто мектебин, 1979-ж. Карагандыдагы милициянын жогорку мектебин, Академиялык курсун бүткөн. 1966-жылдан Бишкектеги В. И. Ленин атындагы заводдо слесарь, 1973—76-ж. Каракол шаардык ИИБде эксперт-криминалист, 1976—80, 1981—91-ж. Ысык-Көл облустук, 1980— 81-ж. Ак-Суу райондук ИИБдин начальнигинин орун басары, 1991-жылдан Нарын облустук ИИБдин начальниги. Милициянын отличниги. Кыргыз Республикасынын Гербинин авторунун бири. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты (1990—95). Медалдар менен сыйланган.
Жегде
Жегде - жакасы чепкен же чапандыкы сыяктуу жээктете катталып тигилген, топчусу жок узун эрекек көйнөк. Азыркы көйнөктөрдөй жакасы моюнду кекиртекке чейин жаппай, көкүрөк тарабы сакалдын ордундай ачык болот. Жегде негизинен ак болотнайдан тигилген. Жегде Кыргызстандын түштүгүндө 1970-жылдарга чейин эли кийилип жүрдү.
Айдар Улан
Айдар Улан - кыргыз өспүрүмү, 12 жашта.
Кыскача баян
1998-жылы, 23-февралда Бишкек шаарында туулган. Учурда ата-энеси бирге Чех республикасынын борбору Прагада жашап жаткан Айдар Европанын кесипкөй футболдук клубунда машыгып жаткан саналуу кыргыз өспүрүмдөрүнүн бири. Айдар Улан 2006-жылдан бери Чехиянын айтылуу "Дукла"(Dukla) футбол клубунун оюнчусу. Чехиянын өзүнөн тышкары өспүрүмдөр арасында Словакия, Германия, Австрия, Италияда өткөн футбол турнирлеринин катышуучусу. Эки ирээт ( 2008, 2009-жылы) "Дукла" футбол клубунун 1998-жылы туулган өспүрүмдөр арасындагы мыкты оюнчусу деп табылган. Атасы Улан Алымкул уулу Эшматов - "Азаттыктын" кабарчысы, журналист. Энеси - Дарыгүл Курманалиева, үй кызматкери.
фото
http://www.google.co.uk/imgres?imgurl=http://www.hracskekarty.cz/obr/hraci/FK_Dukla_Praha/09_Ulan_Aidar.jpg&imgrefurl=http://www.hracskekarty.cz/karty/fotbal/fk-dukla-praha/2009-2010/mladsi-zaci-u12/&usg=__rCelWbzSEyYvGTcPhDeGnRpD02s=&h=255&w=185&sz=51&hl=en&start=0&zoom=1&tbnid=_Xm2eX-VqfucbM:&tbnh=160&tbnw=116&ei=CptzTfexEJKGswaCp6GIDg&prev=/images%3Fq%3Daidar%2Bulan%26um%3D1%26hl%3Den%26sa%3DN%26biw%3D1276%26bih%3D650%26tbs%3Disch:1&um=1&itbs=1&iact=hc&vpx=449&vpy=88&dur=8&hovh=204&hovw=148&tx=113&ty=108&oei=CptzTfexEJKGswaCp6GIDg&page=1&ndsp=19&ved=1t:429,r:2,s:0
Тузлукколь (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Орск шаарынан Сакмара дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кызарт көрүстөнү
Кызарт көрүстөнү – 1–4-кылымдагы хунн дооруна таандык мүрзөлөр. Жумгал районунун Кызарт ашуусунда жайгашкан. 12 дөбө мүрзөдөн турат. Анын бешөө А. Н. Бернштам тарабынан изилденген. Бийиктиги 0,21–0,87 м, диаметрлери 8–18 м. Үстүлөрү топурактан үйүлгөн дөбө түрүндө. Көрүстөндөрдүн ички түзүлүшү чарадан жана маркум коюлуучу казанактан турган. Айрымдары жарма көр түрүндө. Маркумдар көргө жалгыздан жана экиден коюлган. Баш сөөктөрү сөлпү түзүлүштө болгон. Жыгачтан, чоподон жасалган идиш, жаа бастырмалары, жүндөн, жибектен жасалган кездеме калдыктары, жаа жебеси, бычак жана ийиктин башы табылган.
Кредиттик тобокел
Кредиттик тобокел – карыз алуучунун кредитор алдында алган милдеттенмесинин аткарылбай калуу тобокели, т. а. кредиттин жоюлбай калуу тобокели.
Индияхома (Оклахома)
Индияхома (Оклахома) (Indiahoma) — Оклахома штатынын Comanche округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 344 киши. Болжолдуу аянты - 0.726450 км². FIPS коду — 40-36850.
Айзинген (Баден)
Айзинген (Баден) (Eisingen (Baden)) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Энц районуна карайт. Карлсруэ административдик округуна тиешелүү. Калкы – 4538 (2013-ж.). Аянты – 8,03 км².ref>Bevölkerungsentwicklung in den Gemeinden Baden-Württembergs 2010.
Топтушка дарыясы (Каменушка куймасы)
Топтушка — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Каменушка дарыясынын оң жээгинен 21 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Батман
Батман – кеңеш дооруна чейин кеңири колдонулган чен бирдиги. Түштүк Кыргызстандын Фергана өрөөнүн байырлаган кыргыздарда 4–16 пудга чейинки салмак чени. Талас өрөөнүндөгү кыргыздарда 12 пудду билдирген. Калган аймактарда батман так эмес салмак ченин билдирген. 1 пуд = 16 кг.
Маалымат булактары: Кыргыз тарыхы. Энциклопедия. 2003.
Кол чатыр
Кол чатыр — жайылып-жазыла турган бөлүгү материя менен капталып сабынын баш жагына орнотулган, жаандан, күндөн сактануу үчүн колдонулуучу калканч.
Тодорта-Яха
Тодорта-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Байдарата губасы орун алган. Дарыянын узундугу - 26 км.
Криминалистикалык одорология
Криминалистикалык одорология (лат. odor  – жыт жана гр.  logos  – сөз, окуу) – криминалистикада кызматтык-издөөчү иттердин жана өзгөчө техникалык жабдуулардын жардамы менен, кылмыш кылынган жерде болгон жана анда өзүнүн жыт маалыматтарын, ошондой эле буюмдарын, издерин, буюмзаттарды калтырган адамдарды (жыт алып жүрүүчүлөрдү) аныктоочу жыттар жөнүндөгү илим.
Тодорта-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Етебулак (Кугарчин району, Башкыртстан)
Етебулак — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Кугарчин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 130 киши. Почта индекси — 453345, ОКАТО коду — 80238840005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жаны макалоо баштоо
Category.Политология Category.Талисман
Кара-Дөбө (Кара-Суу району)
Кара-Дөбө — Кыргызстандын Ош облусунун Кара-Суу районундагы айыл. Отуз-Адыр айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 2043 киши (2009-жылы).
Тойлок дарыясы (Балахтон куймасы)
Тойлок (Тайлок) — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Балахтон дарыясынын оң жээгинен 8 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 26 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Тышкы шилтемелер
]
Буралма-канаттуу учуучу аппарат
Буралма-канаттуу учуучу аппарат – атмосферада же космос мейкиндигинде башкарылма которулуучу түзүлмө. Мында көтөрүүчү аэродинамикалык күч (толук бойдон же кандайдыр бир бөлүгү) буралма канаттын жардамы менен түзүлөт. Ага вертолёт, автожир, конвертоплан жана башка кирет.
Кашкалак
Калкы
Калкы - 2 896 киши.
Сельвинский Илья (Карл) Львович
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Деңгене
Деңгене – бир нече адам бычылган баасына жандык алып, чогуу тамактануу жөрөлгөсү. Жамааттык мамилелер өкүм сүрүп турганда пайда болсо керек. Деңгенеге эркектер гана катышып, шарт боюнча ортого кой, эчки, торпок чыгарып союп жешкен. Деңгененин катышуучулары малдын баасын тең төлөп беришкен. Кийинчерээк, союлган этти бирдей өлчөмдө бөлүп алышкан.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Топуракты таш менен уруп чаңытуу
Шарты
Оюнчулардын саны 2—3 киши.
Оюн аянтчада өткөрүлөт.
Оюнда таштар колдонулат.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар топурак үйүшүп, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, колдорундагы таштары менен топуракты урушуп чаңытууга аракеттенишет. Оюн 2—3 жолу кайталанышы мүмкүн. Таш менен топуракты уруп катуу чаңыткан оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун башка түрлөрү
Топуракты таяк менен уруп чаңытуу, топуракты бут менен тебип чаңытуу, ылайды таш менен уруп чачыратуу, ылайды кетмен менен уруп чачыратуу.
Оюндун эрежеси
Бир бирине тоскоолдук кылууга, жакын турууга, башка оюнчу үйгөн топуракты урууга болбойт.