cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шайлоо өнөктүгү
Шайлоо өнөктүгү – алдыдагы шайлоодо шайлоочулардын толук колдоосун камсыз кылуу максатында саясий партиялар менен көзкарандысыз талапкерлер тарабынан жүргүзүлгөн үгүт иш-чараларынын тутуму. Андан сырткары, Ш. ө-нө аргандай сүрөөнчүлөр топтору, коомдук уюмдар, жалпыга маалымдоо каражаттары ж. б. катышат. Шайлоо алдындагы жыйындарды жана митингдерди өткөрүү, макалаларды жана памфлеттерди чыгаруу, шайлоо афишаларын жана плакаттарды жабыштыруу, теле-радио аркылуу чыгып сүйлөө Ш. ө-нүн жүрүшүндө негизги үгүт таризи (ыкмасы) болуп саналат. Азыркы шайлоо мыйзамдары Ш. ө-нүн жүрүшүн кыйла толук жөнгө салып турат (үгүт жүргүзүү мөөнөтү менен тартибин, каржылоо булактарын ж. б.).
Сапего Лариса Владимировна
Сапего Лариса Владимировна - акын жана котормочу. Украинанын Черновцы шаарында 1946-жылы 20-ноябрда туулган. 1965-жылы Фрунзе шаарындагы №23 орто мектебин, 1969-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин экономика факультетин артыкчылык диплому менен бүтүргөн.
1969–1973-жж. Айнур заводунда экономист, улук экономист, 1973–1977-жж. СССРдин Коргоо министрлигинин аскер өкүлчүлүгүндө, 1977–1983-жж. Фрунзедеги Айнур заводунда улук экономист-инженер, 1983–1985-жж. Авточогултуу заводунда эмгек жана айлык акы бөлүмүнүн начальниги, 1985–1998-жж. Фрунзедеги эксперименттик-тажрыйба механикалык заводунун пландоо бөлүмүнүн начальниги, 1998–2002-жж. Республикалык Мамлекеттик мүлк фондунда башкы адис, 2002–2009-жж. “Бийиктик” басмаканасында корректор, котормочу болуп иштеген.
“Слово Кыргызстана” гезити уюштурган “Живого слово родники” поэтикалык сынагынын жеңүүчүсү.
Ал А.Жакшылыковдун, А.Темированын, Ж.Кадыровдун, А.Элебесованын, Г.Таджиеванын, жаш акындар Л.Турдумамбетованын, А.Саалаеванын, Б.Өмүровдун, А.Талкановдун, Ж.Израилованын ырларын орус тилине которгон.
“Бийиктик” басмасында иштеп жүргөндө Гулия Таджиева жана Айсулуу Курманбекованын “Незабвенный свет – Жеңижок”, Темиралы Кунаштын “Основы учения Адама, Ноя и Аврама”, Асан Жакшылыковдун “Восхождение к чистоте”, Алтынай Темированын “Тандалмаларын” ж.б. китептердин жана сөздүктөрдүн корректору болгон.
Ырлары, макалалары “Слово Кыргызстана”, “Адабий гезит” ж.б. гезиттерде жарык көргөн.
2006-жылдан Кыргыз Республикасынын Улуттук жазуучулар союзунун мүчөсү.
Орус тилинде
Лирика: Стихи. – Б.: Кыргызстан, 1998. – 50 с.
Назло непогоде: Стихи. – Б.: Кыргызстан. 2000. 104 с.
Я без стихов и дня не мыслю: Стихи. – Б.: Бийиктик, 2001. – 140 с.
Но жизни формула проста: Стихи и переводы. – Б.: Бийиктик 2005. – 470 с.
Жакшылыков А. Крылатые мысли. – Б.: Бийиктик, 2003. – 295 с.
Актөш көгүчкөн
Актөш көгүчкөн (Columba Leuconota) – куштардын көгүчкөндөр түркүндөгү куш. Чанда жолугуучу көгүчкөн. Алай, Чоң-Алай, Туркестан тоолорунун кыркаларында таралган. ХIХ к-дын аягында ХХ к-дын башында Кыргызстанда А. к. жолукканы ж-дө маалыматтар бар. Уясына 2 жумуртка тууйт. Ал өсүмдүк уругу, мөмөсү, бүчүрү менен азыктанат. А.к. көгүчкөндөр саны аз богондуктан, алар коргоого алынып, Кыргызстандын Кызыл китебинине катталган.
Алине-Нярый-Тиби-Кикя дарыясы
Алине-Нярый-Тиби-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Луслака-Кикя дарыясынын сол жээгинен 18 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 38 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Дамандар
Дамандар (лат. Hyracoidea) — желиндүү айбандардын бир түркүмү, булардын кыйла уруусу, түрү бар: Кап даманы (лат. Procavia capensis), тоо дамандары (уруу) (Heterochyrax), даракчыл дамандар (уруу) (Dendrohyrax), зоо дамандары (уруу) (Procavia) жана ушундай сыяктуулар.
Ибраимов Калык Бокоевич
Калык Бокоевич Ибраимов (1952-жылы 2-августта туулган) - кыргыздын заманбап адабиятчысы, сынчы, айтматов таануучу, фллософия илимдеринин кандидаты.
Кыскача өмүр таржымакалы
Калык Ибраимов Кыргызстандын Ош облусуна караштуу мурдагы Совет районундагы (азыркы Кара-Кулжа районундагы) Кара-Кулжа айылында 1952-жылы 2-августта туулган. 1969-жылы өз айылында орто мектепти, 1974-жылы КМУнун филология факультетин бүтүрүп, Кыргыз ССРинин Мамбаскомунда, «Мектеп» басмасында, КирТАГда редактор, 1979-1992-жж. Кыргыз ССРинин ИАсынын Тил жана адабият институтунун кенже илимий кызматкери, 1992-1999-жж. Кыргыз Республикасынын Президент Администрациясында референт, бөлүм башчы, Кыргыз Республикасынын Президентинин жардамчысы, 1999-2001-жж. Кыргыз Республикасынын Өзбекстандагы элчилигинде кеңешчи, 2001-2003-жж. Кыргыз Республикасынын Президент Администрациясында кызматкер, 2003-2007-жж. Кыргыз–Түрк «Манас» университетинде ректордун жардамчысы, түркология бөлүмүнүн окутуучусу болуп иштеп келет. Философия илимдеринин кандидаты.
1982-жылы биринчи адабий-сын макалаларынын жыйнагы «Көркөм дөөлөттөр дүйнөсүндө» деген ат менен жарык көргөн. 1986-жылы экинчи китеби «Адабият, адам жана аалам» деген ат менен чыгып, ал 1987-жылы республиканын Ленин комсомолу сыйлыгына татыктуу болгон. 1986-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. Учурда Бишкекте жашайт.
Илимий жана адабий чыгармачылыгы
К.Ибраимовдн чыгармачылык жолу 1970-жылдары Кыргызстандын республикалык басма сөз беттеринде жарык көргөн адабий-сын макаласынан башталган. 1982-жылы биринчи адабий-сын макалаларынын жыйнагы «Көркөм дөөлөттөр дүйнөсүндө» деген ат менен жарык көргөн. Кыргыз тилинде жарык көргөн «Көркөм дөөлөттөр дүйнөсүндө» (1982-ж.), «Адам, адабият жана аалам» (1986-ж.), «Мифологиялык архаика жана азыркы адабияттагы адам менен табият концепциясы» (1991-ж.) китептери кезинде кыргыз адабият таануу илиминин кыйырын кыйла кеңейтип, теориялык деңгээлин нагыз философиялык бийиктиктерге жеткире көтөрүп койгон. Ал айтматов таануучу сынчы катары кеңири маалым. К.Ибраимов «Чингиз Айтматов как мифотворец-мудрец века» (Бишкек, 2018) деген китепти жарыялады. Бул эмгек 1999-жылы чыккан «Миф и миропонимание в гуманистической философии Чингиза Айтматова» аттуу илимий монографиясынын кеңейтилген, толукталган, идеялары тереңдетилген версиясы. Ага "Кириш сөз" жазган сынчы Кеңешбек Асаналиев: «К. Ибраимовдун китебин кол жазма вариантында окуганым мен үчүн жагымдуу күтүүсүздүк болду, айрыкча жетик каныктырылган мазмуну жана концепциялык оригиналдуулугу жакты», - деп жазган. Жолдош Турдубаев:  "«Кассандранын эн тамгасы» жана «Тоолор кулаганда» романдары жөнүндө окумуштуунун эсселери окурманга Айтматовдун акыркы чыгармаларын улуттук жана дүйнөлүк мифологиянын алкагында абдан терең түшүнүү мүмкүнчүлүгүн берет. Бирок жазуучунун эң карама-каршылыктуу романы болгон «Кыямат» романын талдаганда, Калык Ибраимов адамзат болмушун философиялык нуктан аңдап билүү жагынан эң жогорку бийиктикке жете алган деп эсептейм". https://www.azattyk.org/a/kyrgyzstan_kalyk_ibraimov_blog_aitmatov/28894309.html
Сыйлыктары. Наамдары
«Адабият, адам жана аалам» деген эмгеги үчүн ал 1987-жылы Кыргызстандын Ленин комсомолу жаштар сыйлыгына татыктуу болгон. «Манас – 1000» эстелик медалынын ээси. Философия илимдеринин кандидаты.
Галатея күлүгү
Түрдүн жетилген стадиясынын сырткы түзүлүшү
Узундугу 17–20 мм күлүк-коңуздарга мүнөздүү сырткы көрүнүшкө ээ. Денеси жылтырак, көк-жашыл түстөн кочкул-көк түскө чейин. Башы чоң жана издүү, көздөрү томпок. Үстүнкү эрини чоң, ак түстө. Муруттары ичке, узундугу үстүнкү канаттарынын ортосуна дейре жетет. Алдынкы аркасы жүрөк сымал арт жагынан ичкерген. Үстүнкү канаттарынын четтери ийининен чокусуна чейин 3–4 жазы тегерек чуңкурчалуу ак тилке менен жээктелген. Денесинин ич жагы жана буттары түкчөлөр менен капталган. Денесинин үстү алдынкы арканын бурчтарында жабышкан сейрек түкчөлөр капталган жерлерин албаганда жылаңач. Жыныстык диморфизм анча байкалбайт.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Фергана өрөөнүнүн батыш тарабын курчап турган Алай, Чаткал, Курама тоо кыркаларынын эндемиги (Кыргызстан, Өзбекстан, Тажикстан). Кыргызстанда акыркы мезгилдерде Гавасай жана Сумсар өзөндөрүнүн ортосунда бирин-серин табылгандыгы белгиленген.
Жашаган аймактары
Деңиз деңгээлинен 400–1100 м бийиктик алкактарындагы жапыз тоолордун, туздуу чопо топурактуу кургак, ачык биотоптору.
Саны
Ээлеген аянты жана саны боюнча анча чоң эмес анда-санда учуроочу колониялары кездешет. Колониялардын саны үзгүлтүксүз кыскарууда, кай-бирлери жоголуп да кеткен (Фергана өрөөнүнүн түштүк жагында, өткөн кылымдын 40-жылдарында ).
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Жетишерлик изилденген эмес. Жылына бир муун берет. Коңуздардын учуусу жайдын алды менен башталат. Түрдүн фенологиясы жылдын климаттык өзгөчөлүгүнө көзкаранды болот окшойт. Личинкалары белгисиз, имагосу жырткыч, майда курт-кумурскалар менен тамактанат. Чектөөчү факторлор. Жерлерди өздөштүрүү (айдоо, сугаруу) жана пестициддерди пайдалануу. Түрдүн колониялардагы санынын туруксуздугуна, азайышына алып келүүчү кошумча фактор катары коллекционерлердин иши эсептелиши мүмкүн. Галатея күлүгү биотоптору окшош жерлерде бөлөк күлүк коңуздар менен атаандаша албайт окшойт. Табигый душмандары жана оорулары изилденген эмес.
Көбөйтүү (колдо багуу)
Колдо асыроо жүргүзүлгөн эмес.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Азыркы убакта Кыргызстанда корголбойт.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Колониялары белгилүү болгон жерлерге жетишерлик аянтка (10–20 га) кичи коруктарды уюштуруп, ал жерлер пайдаланууга тыюу салынышы абзел. Коллекционерлерге катуу талап менен уруксат (лицензия) берүү максатка ылайык.
Статусу
I категория (EN B1ab(iv)+2ab(iii,iv)). Ареалы тар эндемикалык түр.
Порт Монмаус (Нү-Жерси)
Порт Монмаус (Нү-Жерси) (Port Monmouth) — Нү-Жерси штатынын Монмут округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3818 киши. Болжолдуу аянты - 3.5 км². FIPS коду — 34-60360.
Ала
Ала (витилиго) — теринин айрым жерлеринде меланин пигментинин жоголушунан ар кандай көлөмдөгү жана формадагы ак тактардын пайда болушу менен мүнөздөлгөн оору. А-нын себептери белгисиз; нерв-эндокриндик бузулуулардан болушу мүмкүн. Көбүнчө жаш аялдар оорушат. Тактар бирибирине кошулуп, көлөмү чоңоёт. Так бар жердеги чачтар да агарат. А. организмдин жалпы абалына таасир тийгизбей, косметикалык дефект катары гана тынчсыздандырат. Айрым тактар өзүнөн өзү жоголушу мүмкүн. Дарылоо врачтын көрсөтмөсү менен жүргүзүлөт. Беттеги тактарды билдирбөө үчүн грим, суюк упа, марганец кычкыл калийдин эритмесин колдонсо болот. Күнгө күйгөн териде ак так даана байкалгандыктан узак мезгил күндө болуудан сактануу керек.
Шайлоо участогу
Шайлоо участогу – добуш берүү жана добуштарды эсептөөнү жүргүзүү үчүн түзүлгөн аймактык бирдик.
Шайлоо тутуму
Шайлоо тутуму – мамлекеттин шайлоо (өзгөчө өкүлчүлүк) органдарын түзүү тартиби. Ш. т. – мамлекеттин саясий тутумунун эң башкы белгилеринин бири; ал жыйынтыгында шайлоо укугун түзө турган укук ченемдери аркылуу жөнгө салынат. Ш. т-на төмөндөгүлөр кирет: а) шайлануучу органдарды түзүүгө катышуу принциптери жана шарты (кара:Жигердүү шайлоо укугу, Солгун шайлоо укугу ); б) шайлоо тартиби жана аны уюштуруу (кара: <a href='Шайлоо жүрүмү'>Шайлоо жүрүмү</a> ), ошондой эле кээбир өлкөлөрдө шайлануучу кызмат адамдарын кайра чакырып алуу.
Күчүк-кайнаржы тынчтыгы (1774)
Күчүк-Кайнаржы тынчтыгы (1774) — Орусия жана Түркиянын ортосундагы тынчтык келишим. 1768—1774-жылдардагы орус-түрк согушунда Орусиянын жеңишинин натыйжасында Дунайдын жээгиндеги Күчүк-Кайнаржы кыштагында 1774-ж. 10 (21)-июлда түзүлгөн. Күчүк-Кайнаржы тынчтыгы боюнча Крым хандыгы Осмон империясынан бөлүнгөн, Кичи жана Чоң Кабарда Орусияда калган, Азов, Керчь, Еникале, Кинбурн чептери Россиянын карамагына өткөн. Орустун соода кемелери Кара деңизде эркин сүзүүгө, Кара деңиз кысыктары (Босфор, Дарданелл) аркылуу Жер ортолук деңизине чыгууга укук алган. Ал эми Молдова менен Валахия княздыктары иш жүзүндө Орусиянын протектораты болуп калган. Күчүк-Кайнаржы тынчтыгы орустар үчүн түштүк чек араны бекемдөөгө, Кара деңизде сооданы өнүктүрүүгө, Балкан жана Кавказ элдеринин түрк эзүүсүнөн бошонуу күрөшүнө ыңгайлуу шарт түзгөн.
Дамалар
Дамалар (лат. Thylogale eugenii) — баштыкчан желиндүү айбандардын бир түрү.
Сапар Исаков
Сапар Жумакадырович Исаков (төр. 29-июль 1977, Фрунзе, Кыргыз ССРи) — Кыргызстандын мамлекеттик ишмери, Кыргыз Республикасынын премьер-министри (2017-2018). Кыргызстан социал-демократиялык партиясынын мүчөсү.
Өмүр баяны
Сапар Исаков 1977-жылы 29-июлда Бишкек шаарында төрөлгөн.
Эмгек жолу:
3-даражадагы Мамлекеттик кызматтын мамлекеттик кеңешчиси, Кыргыз Республикасынын толук жана ыйгарым укуктуу элчиси дипломатиялык рангы бар.
Достук (Аламүдүн району)
Достук (Достук) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Аламүдүн районундагы айыл. Пригородный айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 659 киши.
Маевка (Мишкин району, Башкыртстан)
Маевка — Башкыртстандын Мишкин районундагы айыл, Чураев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 39 киши. Почта индекси — 452350, ОКАТО коду — 80243880003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Дермографизм
Дермографизм — тери кан тамырларынын реакциясы. Терини механикалык дүүлүктүргөндө дүүлүккөн жерде кызыл же ак сызыктар пайда болот. Д. ар бир кишиде байкалат. Капиллярлардын спазмында — ак, алардын кеңейишинде кызыл Д. пайда болот. Д. вегетатив нерв системасын изилдөөдө колдонулат. Д-дин түрүн аныктоо нерв жана эндокрин системаларынын ооруларына диагноз коюуда маанилүү.
Литостратиграфия
Литостратиграфия – бөлүккө бөлүү жана корреляция кылуу максатында геологиялык кесилиштердин курамынын литологиялык өзгөчөлүктөрүн изилдеген стратиграфиянын бөлүгү. Литостратиграфия термини 1950-ж. АКШда колдонула баштаган. Немис геологу О. Шиндевольф (1970) литостратиграфияны стратиграфиялык изилдөөлөрдүн баштапкы стадиясына койгон. Литостратиграфия термини биринчи эл аралык стратиграфиялык сөздүктү даярдоодо (1976) стратиграфиянын биостратиграфияга жана хроностратиграфияга карама-каршы келген өзгөчө бөлүмү катары аныкталган. Литостратиграфиялык бөлүнүштө төшөлгөн жана жапкан катмарлар литологиялык белгилер (тек курамы, өңү, катмардуулук мүнөзү, конкреция саны, организмдердин тек пайда кылуучу калдыктары) менен бөлүнгөн чөгүндүлөрдүн кесилиштерин катмарларга жана катмар тобуна бөлөт. Натыйжада чектеш жана бири-биринен алысыраак жайгашкан геологиялык кесилиштер салыштырылат. Мында маркирленген горизонтторду бөлүү жана байкоо өзгөчө мааниге ээ. Литостратиграфиялык түрдүү даражадагы бөлүнүштөргө комплекс, топ, формация (негизги бирдик), пачка, пласт жана башкалар кирет. Литостратиграфиялык бөлүнүштөр талаа изилдөөлөрүндө ажыратылып, геологиялык карта түзүүдө колдонулат.
Алдаяр уулу, Мойт Аке
Мойт Аке Алдаяр уулу (1745-1846) — Кыргыз элинин акылман, көрөгөч даанышман адамдарынын бири. Ал Ысык-Көлдүн Күңгөйүндө жашап өткөн. Мойт Акенин үч аялынан алты уулу болгон. Алардан тараган тукумдары Ысык-Көл өрөөнүнүн Орто-Өрүктү айылында жашашат. Мойт Акенин сөөгү Тоң районундагы Манжылы жылгасына коюлган. Азыркыга чейин жергиликтүү эл ал кишинин мүрзөсүнө куран окутуп сыйынып турушат. Өмүрү, жашоосу, турмушу жөнүндө так маалыматтар жок. Эл оозунда Мойт Акенин акылмандыгы, көрөгөчтүгү, даанышмандыгы аңыз сөзгө, уламышка айланган.
Чоң Шишменга (дарыя)
Чоң Шишменга — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шишменга дарыясынын сол жээгинен 9 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Күчүков Махмут Мамаевич
Күчүков Махмут Мамаевич [3. 3. 1945, Ысык-Көл облусу, Пржевальск (азыркы Каракол) шаары] — тарых илимдер доктору (2003). КРдин билим берүүгө Эмгектери сиң. кызматкери (2002). Мамлекеттик кызматтын 2-класстагы мамлекеттик кеңешчиси (2001). 1974-ж. КМУну бүткөн. 1960—74-ж. Фрунзе шаарындагы Ленин атындагы заводдо жумушчу, Пржевальск, Красная Речка автобазаларында айдоочу болуп иштеген. 1974-86-ж. КМУнун тарых факультетинде лаборант, окутуучу, доцент, 1986-91-ж. декан, 1991-93-ж. КМУда профсоюз ктинин төрагасы, 1993- 2000-ж. окуу иштери боюнча проректор, 1-проректор, 2006-08 -ж. КМДТИнин ректору, 2008-жылдан КУУда Үзгүлтүксүз билим берүү жана квалификацияны жогорулатуу борборунун директору. КР Жогорку Кеңешинин депутаты (2000-05). 40тан ашык илимий эмгектин (андан ичкери 2 монография) автору. Эмгектери: Становление Жогорку Кеңеша (парламента) 1990-2000 гг. Б.,2003.
Түштүк шетленд аралдары
Түштүк шетленд аралдары - Антарктикадагы Дрейк кысыгындагы жанартоолуу аралдар тобу.
Он бир чоң жана көптөгөн майда аралдар менен аскалардан турат. Аянты 4300 км2дей. Бийикт. 2300 мге чейин (Кларенс а-нда). Көпчүлүк бөлүгүн муз менен кар каптап жатат. Түлөндөр менен пингвиндердин жатагы. Деңиз канаттуулар базары. Аралдарда Аргентина, Улуу Британия, Чили, Польшанын илимий стандиялары жайгашкан. Ири аралы - Кинг Жорж (Ватерлоо) а-нда Россиянын Беллинсгаузен станциясы иштейт (1968-жылдан). Аралдарды 1819-ж. англ. У. Смит ачкан. Аны 1821-ж. Ф. Ф. Беллинсгаузен алгачкылардан болуп изилдеп, картага түшүргөн.
Айбашев, Абыгазыр
Айбашев Абыгазыр (1907, Аламүдүн району, Кара-Жыгач айылы — 1965, Бишкек ш.) — кыргыздын туңгуч актёрлорунун бири.
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1939). Бишкектеги театр студиясын бүткөндөн кийин, Кыргыз мамлекеттик драма театрында актёр (1926—62). Айбашев драмалык багыттагы таланттуу артист болгон. Түзгөн образдары турмуштун өзүндөгүдөй таасир калтырган. Аткарган ролдору: Максүт (Ж. Турусбеков, «Ажал ордуна»), Мадыл (Ж. Бөкөнбаев, «Алтын кыз»), Дөлөнхан (К. Жантөшөв, «Курманбек»), Апылчаев (Т. Абдумомунов, «Тар капчыгай»), Кесслер (К. Симонов, «Орус маселеси»), Почточу (Ч. Айтматов, «Бетме-бет») жана башка. Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Баргызбаш (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Баргызбаш — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Маядыков айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 142 киши. Почта индекси — 452318, ОКАТО коду — 80224816008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Даная сымалдуулар
Даная сымалдуулар (лат. Danaidae) — көпөлөктөрдүн бир тукуму.
Сариев Абдымамбет
Сариев Абдымамбет – жазуучу. Токтогул районунун Жетиген айылында 1957-жылы 23-февралда туулган. 1972-жылы Жетиген орто мектебинин 8-классын аяктагандан кийин Токтогул шаарчасындагы №19 шаардык профессионалдык кесипчилик-техникалык окуу жайына кирип, автослесарь кесипчилигине ээ болгон жана Өзгөрүш айылындагы автогаражда жумушчу, 1974-жылы Токтогул райондук “Учкун” гезитинин типографиясында гезит басуучу болуп иштеген.
1974-жылы анын алгачкы ырлары, новеллалары, сатиралык аңгемелери Токтогул райондук “Учкун” гезитинде жарык көрө баштаган.
Эл аралык Түгөлбай Ата сыйлыгынын ээси.
2000-жылдан Кыргыз Улуттук жазуучулар союзунун мүчөсү.
Кыргыз тилинде
Кыргыздар дүйнө элин жакшылыкка алып барат! (Кыргызы поведут мир) Кыргыздын дүйнө таанымы жөнүндөгү кабарлардын топтому. – Б.: Аят, 2000. – 160 б.
Жашыл Китеп 2. Кантип жашоо керек? (Книга Будущего. Как надо жить?) Адамдардын дүйнөгө болгон көз карашы, улуттардын айырмасы, кыргыздын теги, келип чыгышы жөнүндөгү кабарлардын топтому. – Б.: Аят, 2001. – 230 б.
Кыргыздар дүйнө элин жакшылыкка алып барат! (2-басылышы). – Б.: Аят, 2001. – 200 б.
Жашыл Китеп 1. Кыргыздар дүйнө элин жакшылыкка алып барат! (толукталып 3-басылышы). – Б.: Бийиктик, 2004. – 330 б.
Айбашева, Канымкүл
Айбашева Канымкүл (1901-1940) - актриса, кыргыз театр искусствосунун эң алгачкы өкүлдөрүнөн, Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти (1939). Анын чыгармачылык иши театр студиясынын ачылышы (1926) менен байланыштуу. Театрда белгилүү ролдору: Бүбүкан (М. Токобаев, «Кайгылуу Какей», 1927), Күлсүн (К. Жантөшев, «Карачач», 1929), Анна Андреевна (Н. В. Гоголь, «Текшерүүчү», 1929), Эшпмдпн аялы (Р. Шүкүрбеков, «Жапалак Жатпасов», 1936), Токтордун байбичеси (Ж. Бөкөнбаев, «Алтын кыз», 1937) ж. б. «Ардак Белгиси» ордени менен сыйланган.
Сариев Абдымамбет
Кыргыз тилинде
Акын-поэт Муратбек Рысбеков: Сын, рецензиялар топтому (орусча, кыргызча). – Кант, 2005. – 80 б.
Бутсуздар
Бутсуздар (Apoda) - Жерде сууда жашоочулардын ичинен бутсуздар өзгөчө айырмаланып турат. Денеси узун, сөөлжан сымал денеси жыйрылып кыймылга келет, буттары жок. Бул түркүмгө кирүүчүлөрдүн өкүлдөрүнүн денелери жумшак, жылаңач, тулку бою былжырак илээшкен тунук былжыр зат менен капталган. Бул түркүмдүн өкүлдөрү бир урууга киришет, 60 ашыгыраак түрү бар. Көбүнчө Түштүк Америкада, тропика же Африкада жана Түштүк Азияда таралган. Көрүнүктүү өкүлү шакек сымал червиянын дене уз. 50 смге жетет. Көбөйүү учурунда эркектери ургаачыларын уруктандырат. Жумурткасын сууга жакын жердеги ийинине тууйт. Жумурткасы 20-30га чейин болот. Ургаачысы жумурткасын басып чыгаруу учурунда кургатпас үчүн сыртынан оролуп курчап алып, денеси былжыр бездерди бөлүп чыгарып турат. Чегилип чыккан личинкалары сууга кирип, сууда өөрчүүсүн аяктайт. Б-дын өкүлдөрү кумурскалар жана алардын личинкалары менен азыктанат.
Теңге гүл
Теңге гүл — бир же көп жылдык өсүмдүк. Медицинада анын топ гүлү кеңири колдонулат. Гүлдөн алынган тундурмасы жана майы ириңдеген жараатта, күйүктө, карындын жарасында, ангинада (тамакты чайкоо үчүн) пайдаланылат.
Окунёвая (дарыя)
Окунёвая — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Краснояр крайы, Ханты-Мансий АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Левая Ажарма дарыясынын оң жээгинен 3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — ОбьВасюган дарыясынын куюлушунан Вах дарыясынын куймасына чейин. Дарыянын айрыгы — Васюган, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Даниолор
Даниолор (лат. Danio) — Азиянын өзөндөрүндө, көлчүктөрүндө жашоочу майда балыктардын бир уруусу, булардын өкүлү: Малабар даниосу (лат. D. malabaricus) жана башкалар.
Ак-Кудук (Нарын району)
Ак-Кудук — Кыргызстандын Нарын облусунун Нарын районундагы айыл. Ак-Кудук айыл аймагына кирет.
Кхаси
Кхаси — Түндүк-Чыгыш Индияда (Мегхалая, Ассам штаттары) жана Бангладештин коңшу аймактарында жашаган эл. Негизинен Кхаси жана Жайнтия тоолорунда жашайт. Саны Индияда 1,3 млн, андан ичкери Бангладеште 80 миң, Мегхалая штатында 1,25 млн киши (2009). Кхаси өз алдынча пнар же синтенг, бхои, вар, лингнам жана башка топторго бөлүнөт. Кхаси тилинде сүйлөшөт. Динге ишенгендеринин көбү протестанттар, башка дин туткандары да бар. Кхасиде уруу топтору аял жагынан болгон туугандыкка негизделип түзүлгөн, байыркы уруу коомунун саркындылары сакталып калган. Үй-бүлөдө аялдар үстөмдүк кылат. Үй мүлкү кичүү кызына мурасталат. Кхасилер дыйканчылык, тоо аймактарында канаттууларды багуучулук жана балчылык менен кесиптенишип, дубалы бамбуктан тургузулуп, ылай менен шыбалган, үстү саман менен жабылган үйлөрдө жашаган. Аялдар тигилбеген юбка жана күрмө же жамынма жамынып, башына металл таажы киет. Аялдар да, эркектер да кооздуктарды тагынышат. Эркектер көйнөк, күрмө жана ыштан кийип, башына селде оронушат. Тамакашы негизинен күрүч, эт, балык. Суусундук катары чай жана күрүчтөн даярдалган пивону кеңири колдонушат.
Мырзакматова Марифат
Мырзакматова Марифат Оймочу, өрмөкчү, килемчи, саймачы. 1920-ж. Кара-Кулжа районундагы Каманчы айылында төрөлгөн. Кытай Эл республикасынын Котон облусунда орто мектепти окуп, татар тамгасында уйгур тилиндеги институту бүтүргөн. Мектепте мугалим, директор болуп иштеген. 1944-ж. Кытай революциясы башталганда жолдошу Мырзакматов Тайирбек менен кошо партизандык ишке өтөт. 1946-ж. СССРге келишет. (Азыр Фергана районунда Мырзакматов Тайирбек айылы бар). Марифат 33 жыл чарбада эмгектенген. «Ардак белгиси» ордени, «Эмгектеги артыкчылыгы үчүн» ж. б. медалдар менен сыйланган. 1974-жылдан «Мурас» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин үйдөн уздануучу чебери. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Марифат абалы жүл килемин токуп, ага 96 жип менен «Миң бир түн» көчөтүн түшүрөт. 116 жип менен «күйдүргү» (гүлдөп турган кооздук) көчөтүн түшүрөт. «Кажак көркөм көчөтүнө» 19 жип керектейт. Мында килем четине «кош кайкалакка» 24 жип кетет. Марифат сайма буюмдарын бүтүндөй кармайт. Ал жел боону эндей бөз кылып согуп, жердик кылып, ага «ыспылы көчөтүн» (түндүктөн чыккан түтүн сымал көрүнөт да, эң көп колдонулган кеште) түшүрөт. Мында жердикке кызыл-жашыл түстү шартташтырат. Ал «кош турна көчөт» (турналар катар учкандай тырмак тырмак болуп көрүнөт), «кунаба көчөт», «бүркүт тырмак көчөт» сыяктууларды ойдогудай бере алат. Уз «катары», «кара терме» ыкмасы менен боз үйдүн боо-чуусун, кереге таңгычын, тегиричин согот. Анын тегиричинде «кылыч байлоо чачысы» бар. Катары термедеги «кош чагармак» уздун мыкты өрмөкчү экенин далилдейт. Анын оймочулугу боз үйгө чакталган тегерек шырдактан билинет. Анда жалпы оюмду табакча-табакча аркылуу ич ара жиксиз бириктирет. Мында төрт «кочкор мүйүз оюму» бир табакчаны түзөт да, ортолук оюм менен четтик оюмду ак-карадан турган «ит куйрук оюму» ажыратып турат. Анын чети «жарым кыял оюмун» түзөт да, буюм жалпы алганда «Марифаттын кыялы» болуп билинет. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1989 ж. Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу курултайына карата «Элдик кол өнөрчүлөрдүн республикалык көргөзмөсү». Боз үйдүн оюмдан, термеден, саймадан, тор чачыктан турган бай жасалгасы үчүн ЭЧЖРКнүн III даражадагы диплому, медалы; 1990 ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Боз үйдүн ички-сырткы жасалгалары менен катышкан.
Колдонулган адабияттар
ISBN 5-89750-080-0
Дефекация
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Шайлоо ченталабы (жиктештирүүсү)
Шайлоо ченталабы (жиктештирүүсү) – шайлоо укугун алуу же ишке ашыруу үчүн мыйзамдар тарабынан аныкталган шарт. Аркайсы өлкөлөрдүн конституциялык ишинде төмөндөгүдөй Ш. ч. белгилүү: жаш курагы, жарандыгы, сабаттуулугу, мүлктүк, билими, туруктуу жашашы, жынысы, расасы, кызматы, тили. Мүлкү, жынысы, расасы боюнча Ш. ч. дайыма басмырлоочу мүнөзгө ээ болуу менен, шайлоо укуктарынын демократиялык принциптерине жатпай турган көрүнүш. Башка Ш. ч. басмырлоочу болуп эсептелбеген менен, ушул сыяктуу максаттарда пайдаланылышы мүмкүн (м.: туруктуу жашоо талабынын мөөнөтү өтө созулуп кеткен учурда).
Пальник-Шор (Чоң Хайма куймасы)
Пальник-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Хайма дарыясынын оң жээгинен 1 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эс-Самава
Эс-Самава (السماوة), Ирактын түштүгүндө, Эфрат дарыясынын боюнда 1975-жылы отурукташкан Мутанна мухафазасынын борбор шаары болуп саналат. Шаар, Ирактын борбор шаары  — Багдаддан 280 км түштүк-чыгышта. 2005-жылдык эл каттоого караганда, шаарда болжолдуу 250 миң адам жашайт.
Матай уулу Алак
Матай уулу Алак (Ашым) (10.5.1890, Ысык-Көл району, Тору-Айгыр айылы — 1984, Кочкор району, Электр айылы) — алгачкы агартуучулардын бири, Ленин орденинин ээси (1949). Айылдык молдодон окуп, кийин өзү да молдо аталган. 1912—16-ж. айылда балдарды окуткан. Алгачкы окуучулары И. Ахунбаев, М. Токобаев жана башка 1916-ж. Үркүндө Кытайдын Аксы деген жерине барып, 1918-ж. элге кайтышкан. Кочкор жериндеги айылга (азыр Ормонхан айылынын бөлүгү) отурукташып, түздөн түз анын жетекчилиги менен мектеп салынган (азыркы С. Орозбак уулу атындагы мектеп). Ал кызыл мугалим аталып, 1918—56-ж. мектепте иштеген. Нарын педагогикалык окуу жайын бүтүргөн. Эл агартуу отличниги (1947). Ысымы Ормонхан айылынын бир көчөсүсө берилген.
Сарманбетов Айдарбек
Сарманбетов Айдарбек — жазуучу.
Данневигиялар
Данневигиялар (лат. Dannevigia) — океан балыктарынын бир уруусу.
Сарманбетов Айдарбек
Ысык-Көл районунун Кара-Ой айылында 1953-жылы 8-июнда туулган.
1973-жылы Советтик Армияда кызмат өтөп келгенден кийин «Кыргызавтомаш» заводунда жумушчу, «Кыял» элдик кол өнөрчүлөр бирикмесинде, Кыргыз көркөм фондунда мастер-сүрөтчү болуп иштеген.
1986–1992-жж. Кыргыз мамлекеттик университетинде сырттан окуп, журналист адистигин алган.
1990-жылдан баштап «Камвольшик» гезитинде кабарчы-котормочу, «Дыйкандар» гезитинде бөлүм редактору, «Кыргыз руху», «Zаman Кыргызстан», «Кыргыз Туусу» гезиттеринде башкы редактордун орун басары, «Дил» жана «Кеңеш» коомдук-саясий гезиттеринин башкы редактору, 2007-2009 жж. Кыргыз Республикасынын улуттук жазуучулар союзунун жооптуу катчысы, «Кыргыз адабияты» гезитинин башкы редакторунун орун басары, 2009-жылдан «Жаңы Ала-Тоо» Эл аралык адабий-көркөм журналында башкы редактордун, редакциялык кеңештин төрагасынын орун басары болуп иштеп келген.
Чыгармалары 1982-жылдан тартып республикалык жана чет өлкөлүк басма сөз беттеринде жарыяланып келет.
1985-жылы «Кыргыз маданияты» гезити өткөргөн фантастикалык аңгемелер сынагынын, 1995-жылы «Манас – 1000» дирекциясы менен Кыргыз Республикасынын Журналисттер союзунун эл аралык сынагынын, ЮНЕСКОнун «2008-жыл – Махмуд Кашгари жылы» программасынын алкагында Евразия жазуучулар бирлиги өткөргөн аңгеме-сынагынын Кыргызстандагы, 2009-жылы Казакстан элчилигинин «Кыргызстан-Казакстан түбөлүк достук» сынагынын, ошондой эле 2006-жылы Жогорку Кеңештин, 2003-жылы Кыргыз Республикасынын Ички иштер министрлигинин, 1994-жылы Фридрих Эберт фондунун ж.б. көптөгөн сынактарынын жеңүүчүсү.
Чыгармалары орус, түрк, казак, түркмөн тилдерине которулуп алардын альманахтарында, адабий жана илимий журналдарында жарыяланган.
1992-жылдан Кыргыз Республикасынын Журналисттер союзунун, 1996-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү.
1995-жылы «Манас-1000» медалы, 2008-жылы Кыргыз Республикасынын Маданият министрлигинин «Кыргыз Республикасынын маданиятынын отличниги» төш белгиси менен сыйланган.
Шайлоочу
Шайлоочу – жигердүү шайлоо укугу бар КР жараны.
Алоку-Кикя дарыясы
Алоку-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Вэрг-Корыль-Кы дарыясынын оң жээгинен 55 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ladybaby
Ladybaby — жапон айдол тобу.
Көк асаба (роман)
Көк асаба үч бөлүмдөн турат: 1-бөлүм бүт бойдон Эр-Киши менен Жаш Тегиндин саякатына арналган. Бул жөнөкөй саякат эмес, бир эле учурда мезгил жана мейкиндик аркылуу жол жүрүү сыяктуу. Анткени бул жүрүш Жаш Тегинге турмушту жана тарыхты таанытуу максатын көздөгөн. 2-бөлүмүндө элдин турмуш-тиричилиги, каада-салты сүрөттөлгөн. Эзелки замандагы эл турмушунун рухун ачып көрсөтүү үчүн жазуучу тарыхый ретроспективаларды колдонгон.
Ал эми 3-бөлүм – согуштук эпизод. Анда түздөн-түз эки аскердин кагылышы, кол башчылар Элтерес менен Эр-Кишинин аскердик тактикасы көрсөтүлөт. Автордун сүрөттөөсүндө Адылтай ажонун башкы максаты-кыргыз урууларын бириктирүү, көк асабанын алдында баш коштуруп, жеңилбес күчкө айландыруу. Чыгармада прозачы кыргыз элинин эзелин замандагы турмуш-тиричилигин, салт-санаасын, жеңишин жана жеңилүүсүн, кубанычын жана трагедиясын, айтор мезгил бүктөмүндө калып кеткен, айрым бир бүдөмүк элестери элдин оозеки чыгармаларды гана сакталып келаткан, буга чейин көркөм сөз чеберлеринин эч кимисинин колу тие элек. Алыскы доордун реалдуу элестерин жаратуу үчүн Т. Сыдыкбеков бирге жазма эстеликтери аркылуу жеткен адам аттары жана уруу аталыштары, аскердик титулдар жана курал-жарак, ырым-жырым жана реликвиялар сыяктуу этнографиялык элементтерди чыгармага киргизген. Бул өңдөгөн атрибуттар кайсы бир даражада чыгармага архаикалык мезгилдин колоритин киргизбей койгон эмес. Ошону менен бирге, автор тарабынан “тарыхый роман” катары аныктама берилген бул чыгарманын жанры боюнча адабиятчылар арасында түрдүү көз караштар бар. Алардын айрымдары реалисттик тарыхый роман үчүн чыгармада тарыхый этнографиялык атрибуттар болушу гана жетишсиз, эң башкысы анда сүрөттөлгөн доордогу тарыхый дух, атмосфера чагылышы шарт деп эсептелип, “Көк асаба” чыгармасын тарыхый дастан жанрына таандык кылышат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Литосфера плиталары
Литосфера плиталары – Жердин литосферасы бөлүнгөн салыштырмалуу монолиттүү плиталар. Учурда 7 ири (туурасы 1000 кмден жогору) плита бар: Түндүк Америка, Евразия, Түштүк Америка, Африка, Инди-Австралия, Антарктика жана Тынч океан. Бардык ири литосфера плиталары (Тынч океан плитасынан башкасы) континенттик жана океандык бөлүктөрдү камтыйт. Ошондой эле 7 кичи плитага (туурасы 1000 кмден аз) да бөлүшөт: Кокос, Наска, Скоша (Скотия), Кариб, Араб, Филиппин, Каролин. Мындан тышкары түндүктө Түндүк Америка менен Евразия, түштүктө Түштүк Америка, Африка жана Инди-Австралия плиталарынын ортосундагы алкакта жайгашкан майда плиталар да бар. Литосфера плиталарынын магмалык жана сейсмдик активдүү зоналар менен белгиленген чеги вертикалдык же субвертикалдык бөлүнүү зоналары менен берилген. Литосфера плиталары бири-бирине салыштырмалуу горизонталдык (айрым учурда вертикалдык) багытта бир нече миңдеген кмге чейинки аралыкка (жылына бир нече смден 10 смге чейинки ылдамдыкта) жылып турат. Плиталар кыймылга келгенде четтери бузулат. Литосфера плиталарынын ички бөлүктөрүндө бул учурда плиталардын четтеринде топтолгон чыңалуунун жана ички плиталык магматизм таасиринен ички плиталык деформациялар жүрөт. Литосфера плиталарынын жылышуу механизми Жердин мантиясынын конвекциясы менен байланыштуу. Литосфера плиталарынын жылышына кошумча күч катары литосфера плиталарынын спрединг зоналарында (түпкүрдөн магма порциялар менен келгендиктен) ары-бери жылышы жана субдукция зонасында океандык литосфера плиталарынын (тереңдикке байланыштуу оордук күчүнүн таасири астында океан литосферасынын тыгыздыгынын өсүшүнөн) тартылышы болот.
Литр
Литр – чендердин метрдик системасында көлөмдүн жана сыйымдуулуктун бирдиги. Белгилениши л. 1 л = 1 дм3 = 0,001 м3.
Акматбек Айдаралиев
Айдаралиев Акматбек (1916, Чүй облусу, Аламүдүн району, Кайырма кыштагы - 1987, Фрунзе шаары) - медицина илимдеринин доктору (1959), профессор (1960).
Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген дарыгери (1948). Кыргыз ССРинин илимге эмгек сиңирген ишмери. Ташкен медицина институтун бүтүргөн (1939), ошол эле жылдан Нарын облусу саламаттык сактоо бөлүмүнүн, Пржевальскидеги шаардык поликлиниканын башчысы (1941-43), Кыргыз ССР Саламаттык сактоо министринин орун басары (1947-50), КММИнин директору (1952-55), Кыргыз ССР Саламаттык сактоо министри (1960-63), 1963жылдан КММИде кафедра башчысы болгон. Анын илимий-изилдөө иштери көз ооруларын жана саламаттык сактоонун тарыхын, санитария маселелерин изилдөөгө арналган. Эмгек Кызыл-Туу, «Ардак Белгиси» ордени жана медалдар менен сыйланган.
Октябрь (Мишкин району, Башкыртстан)
Октябрь — Башкыртстандын Мишкин районундагы айыл, Чураев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 141 киши. Почта индекси — 452350, ОКАТО коду — 80243880004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Принстон Мидоус (Нү-Жерси)
Принстон Мидоус (Нү-Жерси) (Princeton Meadows) — Нү-Жерси штатынын Мидлсекс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 13436 киши. Болжолдуу аянты - 5.7 км². FIPS коду — 34-60975.
Даудебардиялар
Даудебардиялар (лат. Daudebardia) — кургакта жашоочу үлүлдөрдүн бир уруусу.
Мырзакматова Анаркан
Мырзакматова Анаркан Уз. 1954-ж. Анжиян облусундагы Фергана районунун Жабагы айылында төрөлгөн. Анжияндагы мединститутту бүтүрүп, райондо тери оорулары боюнча дарыгер болуп эмгектенет. Уздук нусканы апасы Марифаттан алган. Анаркан уздукту саймачылыктан баштаган. Саймаларында айрыкча туштук, балыш, жаздык сымал буюмдарынын жердигин таардан (кебезден ийрилип согулган бөз), тукабадан, кийизден тандайт да, «кош аяк кеште», «турна канат кеште», «кочкор мүйүз көчөтү», «кош аяк көчөтү», «теке мүйүз көчөтү», «куш канат көчөтү» өңдүүлөрдү «илме дос», «илме сайма», «чалма сайма» аркылуу ичин толтура илип саюу менен жүзөгө ашырат. Ал «ыспыты көчөтүн» түндүктүн жел боосуна, элечек кыргагына, тегирич сымал үлгүлөргө арбын пайдаланат. Уз өрмөкчүлүктүн кара термесин согот. Өзүнүн чеберчилигин сиңдиси Гүлканга жугузган. Ал кийиз буюмдарын да арбын кармайт. Сүрөтү түстүү баттамада.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Пригородное
Пригородное (Пригородное) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Аламүдүн районундагы айыл. Пригородное айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 6 388 киши.
Фергана бүркөкчү
Фергана бүркөкчү (Carabus (Pseudotribax) ferghanicus), (Breuning, 1933) - Фергана системасындагы тоо кыркалары үчүн эндемикалык, байыртадан калган (реликтүү) олиготиптик түркүмчөсүнүн эки түрүнүн бири. Генофондду сактоо жана зоогеография аспектилери боюнча илимий мааниге ээ.
Түрдүн жетилген стадиясынын сырткы түзүлүшү
Узундугу 27–33 мм келген коңуз. Башы жоонураак, үстү жука бырыштуу келип, майда чекиттүү. Алдынкы аркасынын негизинин капталдары азыраак чуңкурайган. Үстүнкү канаты алдынкы аркадан бир аз жазы, орто жери жалпак жана көптөгөн, чоң, терең, бурчтуу чуңкурлары бар узунан кеткен издер менен капталган. Анча жылтырабайт толугу менен кара, жыныстык диморфизм начар өнүккөн.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Түрдүн ареалы толугу менен Кыргызстандын чегинде жайгашкан. Фергана тоо кыркаларынын түштүк-батыш бетин, түндүк бөлүгүн болжол менен Жалалабат шаарынан Карасуу көлүнө чейин камтыйт.
Жашаган аймактары
Деңиз деңгээлинен 1200–2500 м бийиктик алкагындагы токой зонасындагы аскалардын алдында, эшилип түшкөн шагылдарында жана жаңгак токойлорунун, токой-шалбаа стацияларынын алкактарында кездешет. Жаңгак токойлорунан жогору алыстап кетишпейт, ошол жердеги ит мурундун калың өскөн жерлеринде кармалышат.
Саны
Өтө аз. Бир күндүк (10 км) маршруттук эсептөөлөөрдө 3–6 чейин коңуздар катталган. Ал эми кайра кайталанган эсептөөлөрдө натыйжа тескерисинче болгон. Мал көп жайылган жана токой материалдарын даярдаган жерлерде таптакыр кездешпейт. Популяцияда ургачыларына караганда эркектери бир аз көбүрөөк.
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Жетишерлик изилденген эмес. Жылына бир муун бериши ыктымал. Личинкалары жана имагосу жер үстүндө, багытталбаган жырткычтар. Коңуздун имагосу майдан августка чейин кездешет.
Көбөйтүү (колдо багуу)
Колдо асыроо жүргүзүлгөн эмес.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Кыргызстанда азыркы убакта корголбойт.
Казык (дарыя)
Казык — Орусиядагы дарыя. Новосибирск облусу, Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Омь дарыясынын сол жээгинен 670 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Фергана бүркөкчү
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Личинкаларынын тиричилик мүнөзүн жана фенологиясын аныктоо, ошондой эле байыртадан жердеген жалгыз биотобу – жаңгак-жемиш токойлорунун антропогендик өзгөрүүгө дуушар болгон жерлеринде кайрадан өстүрүүнүн эксперименталдык мүмкүнчүлүгүн карап чыгуу.
Казык (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Омь. Дарыянын айрыгы — Омь, дарыя бассейни — Иртыш.
Фергана бүркөкчү
Статусу
II категория (VU B1ab(iii)+2ab(iii)c(iii,iv); C2b). Чарбачылык иштерди жүргүзгөн зоналарда бириндеп жашаган, кыска ареалдуу сейрек кездешүүчү түр, энтомофаг.
Казык (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Литургия
Литургия (гр. leitos – бүткүл элдик, коомдук, urgos – иш, милдет) – чыгыш христиан чиркөөсүндөгү негизги сыйынуу салты. Литургия ырдоо жана айтуу үчүн арналган сыйынуу сөздөрүнөн турат. Литургия сөздөрү өз кезегинде өзгөрүлүп туруучу (диний майрамдарга жараша) жана туруктуу кайталануучу болуп экиге бөлүнөт. 18-кылымдын экинчи жарымынан тартып литургия композиторлор тарабынан көп үндүү салтта жазылып, анын чиркөөдө эмес, концерттик эстрадада аткарылуучу үлгүлөрү да жарала баштаган.
Түштүк-Чыгыш Азия келишим уюму
Түштүк-Чыгыш Азия келишим уюму (СЕАТО), Маниль пактысы - 1955-77-ж. Азия-Тынч океан регионундагы өлкөлөрдүн согуштук-саясий блогу.
СЕАТО уюму 1954-ж. 8-сентябрда Манила шаарында негизделген. 1959-ж. СЕАТОнун герби жана желеги кабыл алынган. АКШнын демилгеси менен Түштүк-Чыгыш Азиядагы улуттук-боштондук кыймылга жана бардык прогрессчил күчкө каршы күрөшүү максатында түзүлгөн. СЕАТОнун курамына: Австралия, Улуу Британия, Жаңы Зеландия, Пакистан (1973жылга чейин), АЕСШ, Таиланд (1975-жылга чейин), Филиппин, Франция өлкөлөрү кирген. СЕАТОнун өнөктөшү - Түштүк Корея, Түштүк Вьетнам. Уюмдун жогорку органы - Министрлер туруктуу органы - Генералдык секретарь башкарган Өкүлдүк кеңеши. Штаб-квартирасы Бангкокто (Таиланд) жайгашкан. СЕАТОдо аскер-деңиз, аскер-аба жана кургактагы аскер манёврлары өткөрүлүп турган. Түштүк-Чыгыш Азиядагы демокр. күчтөрдүн жалпы чыңдалыш шарттарында Түштүк-Чыгыш Азия келишим уюму 1977-ж. 30-июнда формалдуу түрдө таратылган.
Жалал-Абад курорту
Жалал-Абад Курорту - бальнеологиялык ,дары баткактуу жана климаттык курорт. Жалал-Абад шаарынан 5 км. Чыгыш тарапта. Көгарт өрөөнүндөгү Айыптоонун батыш капталындагы деңиз деңгээлинен 975 м. бийиктикте жайгашкан. Бишкек шаарынан 565 км. аралыкта (аба, темир жел жана автомобиль жолдору аркылуу катташат). Курорт аймагына арча, мисте, кара жыгач, туя, ак акация жана башка дарактар отургузулган. Климаты континенттик. Кышы жумшак, кар жылына 80 күндөн ашык жатат; январдын орт. температурасы – 20 Cге жакын. Жаз эрте келет; жылуу, кар марттын 2 – жарымында кетет. Жайы ысык, кургакчыл, июлдун орт. температурасы – 27 градус С. Жылдык жаан – чачыны 500 ммдей; негизинен күз-кыш мезгилдеринде жаайт. Жылдык орточо салыштырмалуу нымдуулугу 52%тей. Күн тийүү узактыгы жылына 2787 саат. Гелиотерапия үчүн метеорологиялык шарттар ыңгайлуу. Дарылоодо негизинен минералдуу суулар жана баткак пайдаланылат.
Покровка (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Покровка — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Маядыков айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1 киши. Почта индекси — 452318, ОКАТО коду — 80224816009.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жалал-Абад курорту
Жалал-Абадтын дарылык касиети бир минералдык булактары жергиликтүү элге 10-кылымдан бери эле белгилүү. Суунун хим. Анализи алгачкы жолу 1877-ж. алынган. Ошол эле мезгилде округдун аскердик мед. инспекторунун талабы менен ванна жана лазарет салынган. Курорт 1900-ж. курула баштаган. 1912-ж. жергиликтүү бай Мурзакул тарабынан Айыпбулакка имарат салынган. 1918-ж. Советтик эл комиссариатынын курамына өтүп, элдик курорт статусу берилген. 1926 – 35-ж. 150 орундуу чакан үйлөр, курорттун №1 корпусу курулган. Согуш мезгилинде курорттун корпустары аскердик госпиталь катары пайдаланылган. Курорттун дарылоочу негизги жайлары 1954-68-ж. курулган. 1972 – ж. Жалал-Абад курорту. Буткул союздук курорт деген статуска ээ болот. 1984 – ж. дарылоо корпусунун жаңы имараты, ири мейманкана комплекси курулган. Курорт аймагында 75- 130м. Тереңдиктен бургуланып чыгарылган минералдуу суулары жана дары баткагы пайдаланылат.
Курортту курчаган 7 булак бар. №1 булак “Кызбулак” деп аталып, суусунун темпуратурасы 440Сге жетет; минералдык составы туздуу, 1л. сууда 3 грамм туз болот. №5 булак “Айыпбулак” деп аталып газдуу, суусунун температурасы 410. №4 булак – “Акбулак” суусунун температурасы 210 гана болгондуктан муну кобүнчө жайкысын ванналарга сууну муздатуу ъчън бир аз кошуп пайдаланат. №27 булак ичүү ъчън пайдаланылат, бөтөлкөгө куюп сатылат. Жылуу суусу аз минералдашкан, азоттуу хлорид-гидрокарбонат-сульфаттуу, макгний-кальций-натрийлүү. Жегичи аз, составында кремний кислотасы көбүрөөк (30-35 мг/л). Минералдуу суусу составында микроэлементтердин көптүгү менен айырмаланат. Курорттун 2-дарылоо фактору – баткак. Бул жердин ылайлуу талаасы 2га аянтты ээлейт, тереңдиги 12мге жетет. Составы боюнча дүйнөдө сейрек кездешүүчү баткак болуп саналат. Ооруларды дарылоодо климаттын да мааниси зор, мында аэросолярий жана климаттык сере бар. Курортто суу жана баткак менен дарылоочу 20 ванна жана 24 кушетка бар. Оорулар ванна, душ, баткак алып дарыланышат. Жыл бою дарылоо бассейни иштейт, дарылоо-диагностика кабинеттери, лабораториялары бар. Суу жана баткак менен дарылоо, дарылоо физкультурасы, укалоо, климат менен дарылоо тамакты мүнөздөп ичүү менен коштолот. Курортто муун, нерв системасынын дарттарынан, карын, боор, өт баштыкчасынын сезгенүүсүнүн, тери, бөйрөк, гинекологиялык оорулардан жапа чеккендер дарыланат.
Колдонулган адабияттар
...
Гавриловка (Кенги куймасы)
Гавриловка — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кенга дарыясынын сол жээгинен 77 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Обь Кеть дарыясынын куюлушунан Васюган куймасына чейин. Дарыянын айрыгы — Кеть, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Доктурбек Адамбеков
Адамбеков Доктурбек (1955-ж. т., Ысык-Ата району, Кара-Коо айлы) — врач, медицина илиминин доктору (1992), профессор (1993). Кыргыз мамлекеттик медициналык институтунун санитария-гигиена факультетин бүтүргөн (1978). 1977-жылдан КММИнин микробиология, вирусология жана иммунология кафедрасында аспирант, ассистент, доцент, 1989-жылдан кафедра башчы. 1990—92-ж. Москвада И. М. Мёчников атындагы илимий изилдөө институтунда докторант. Илимий эмгектери туберкулёздун, кант оорусунун иммунологиясына, картаюу иммунологиясына, жугуштуу оорулар иммунодиагностикасына жана иммунохимиясына арналган. Адамбековдун 80ден ашык илимий эмгектери (анын ичинде 1 монография), 10дон ашык автордук күбөлүк, 10 чет өлкөлөрдөн чыккан басылмалары бар. Кыргызстан Ленин комсомолу сыйлыгынын лауреаты (1985).
Дафниялар
Дафниялар, суубүргөлөр (лат. Daphnia) — бутактуу мурутчан рак сымалдуулардын бир уруусу, буларга кыйла түр кирет: кадимки дафния (D. pulex), планктон дафниясы (D. longispina), куйруктуу дафния жана башкалар.