cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аш берүү
Кыргызда аш-той берүү эң эски, байыркы замандан келе жаткан хан-феодал, бек, бай-манап, кедей, жарды-жалчыны эзип, алардан пайдалануу үчүн кураган зулумдук жолунун бири аш жана той берүү болгон. Алардын аш берүү, той берүүдөн көбүнчө максаттары кедей начарларды эзип, андан пайдаланып, канын сормок. Өз атактарын көтөрмөк үчүн элди талап чоң зыян келтирип чыгымдатмак жана башка феодал бай-манапка мактанчылык көрсөтүп, алардан өз даңкын ашырмак. Аш берүү, той берүү асилинде бүткүл хан, падыша, бай-манаптын баштап чыгарган саясаты болуп, анын качан башталганы тарыхтарда белгисиз. Бир гана кабар — тарыхка караганда мындан нечен миң жылдап мурун жер жүзүнүн далайын алган күн чыгыш элинин гунь калкынан Угузхан деген падышанын той бергени көрүнөт. Кыргызда дагы эң байыртан баштап, анын учу жок хан-феодал, манаптарынын эски замандан баштап, 1917-жылга жете аш-той берип, бечараны талкалап эзип, мал-баш чак келбесе, алардын өздөрүн эриксиз байгеге сайгандыгы анык. Эми алардын кайсы заманда жана ким тарабынан аш бергендигинен, той бергендигинен кабар берейин.
Булак: http://bizdin.kg/elib/kitepter/html/sanjyra/kkt2/section57.html#title76
Физикалык химия
Физикалык химия – химиялык кубулуштар жана алардын закон ченемдүүлүктөрүн физ. илиминин жалпы принциптери негизинде түшүндүрүүчү илим. Ф. х. химиялык процесстер жүрүү законченемдүүлүктөрүн, химиялык Теңдештикти, молекулалар түзүлүшүн жана касиеттерин изилдейт. Ф. х. милдети химиялык реакциянын жүрүшүн жана химиялык процесстер негизинде кандай заттар алына тургандыгын алдын ала айтуу. Ф. х. металлургия, химиялык техника, нефтини кайра иштетүү өндүрүшүндө, курулуш материалдарын өндүрүү, айыл чарбасы, медицинада чоң роль ойнойт. Аммиакты синтездөө, күкүрт к-тасын контакттык ыкмасы менен алуу, нефтини крекингдөө, чоюнду алуу жана башка Химиялык өңдүрүштөр Ф. х. Закон ченемдүүлүктөрүнө негизделген.
Ф.х. өз алдынча илим катарында өрчүшүнө Н. Н. Бекетов жана Н. Оствальд чоң салым кошушкан. 1865-ж. Харьков университетинде Н. Н. Бекетов тарабынан Ф.х. бөлүмү ачылгандан кийин Ф. х. Россиянын башка университеттеринде да окута башташкан. 1887-ж. Лейпциг университетинде (Германия) В. Оствальд башында турган Ф. х. кафедрасы ачылган жана Ф. х. боюнча биринчи илимий журнал негизделген. Ошентип, 19-к. аягынан баштап, Лейпциг университети Ф. х. өнүгүү борбору болгон. Ошол мезгилде Ф. х. үч бөлүгү – химиялык термодинамика, химиялык кинетика жана электрохим. аныкталган. 19-к Ф. х. негизинен термодинамикалык методдор колдонулушу мүнөздүү болсо, 20-к атом түзүлүшү боюнча физ. жетишкендиктер колдонуунун негизинде Ф.х. мол-р түзүлүшүн, химиялык байланыш жаратылышын изилдөө боюнча чон ийгиликтерге жетишкен. Коссель (Германия, 1916-ж), Льюис (АКШ,1916-ж) химиялык байланыш электрондук теориясын иштеп чыгышкан. Гайтлер, Лондон (Германия,1927-ж) химиялык байланыштын кванттык механика теориясын өрчүтүшкөн. Ф. х. жаңы пайда болгон бөлүктөрү: магнетохим., радиациялык химиялык, жогорку полимерлер физ.хим-сы, газдык электр-хим. жана башка өнүгүүдө. Ф. х. боюнча жүргүзүлгөн ири изилдөөлөр катарында Н. С. Курнаков физ., химиялык анализ боюнча изилдөөсүн, А. Н. Фрумкин электрхим-сы боюнча иштерин, Н. Н. Семенов чынжырлуу реакциялар теориясынын түзүшүн, А.А.Баландин гетоерогендик катализ теориясын иштеп чыгышын белгилеп кетүүгө болот. Ф. х. негизги бөлүктөрү: заттар түзүлүшү, химиялык термодинамика, эритмелер, беттик кубулуштар, электрохим., химиялык кинетика жана катализ, фотохим. ж-дөгү окуулар. Ф.х. өз алдынча илим катары коллоиддик химиялык, электро-хим., кристаллдар химиялык, радиациялык химиялык, физ.-хим. анализ жана башка бөлүнүп чыкты. Ф. х. боюнча изилдөөлөр химияга таандык бардык илимий мекемелерде, Кырг. УИА химия жана химиялык технология ин-тунда жүргүзүлөт. Илимий иштер негизинен металлургиялык процесстер, туз кендерин иштетип чыгаруу, эритмелер, электр разряддары, катализ жана башка багытталган.
Кара-Өткөл
Кара-Өткөл —топоним. Манас баатыр баштаган кыргыздар Алтайдан Ала-Тоого көчөр алдында казактардын уруу башчысы Көкчө жер чалып кайра кайткан учурда "Кара-Өткөл деңиз көл менен" (Сагымбай Орозбаков, 2. 154) өткөнү айтылат.
Камсыздандыруучу ордун толтуруу
Камсыздандыруучу ордун толтуруу – мүлктүк камсыздандыруу келишиминде көрсөтүлгөн камсыздандырылган учурлардын болушунан улам келген зыянды жабуу максатын камсыздануучунун төлөп берүүчү кошунду.
Аплодионттор
Аплодионттор (лат. Aplodiontus) — бүркүт чабактардын бир уруусу.
Абикеев Сартбай Абикеевич
Абикеев Сартбай Абикеевич (1916-ж. Нарын облусу, Ат-Башы району, Ат-Башы айылы, Кыргызстан ) – Улуу Ата-Мекендик согуштун ардагери, Ленинграддык курчоосундагы Невский Пятачок плацдармасынын коргоочусу.Ленинград ʏчʏн курɵшʏʏнʏн катышуучусу ( 1941 жыл). Эн биринчилерден болуп, гвардиялык взводу менен, Запорожье шаарын бошоткон(1943 ж.). Ясско-кишиневский стратегиялык операциясынын катушуучусу (1944 ж). СССРдин 3-чу Украиналык фронттун 37-чи армиясында взводтун командири болгон. I-даражадагы "Ата Мекендик Согуш" ордени,II- даражадагы "Ата-Мекендик Согуш" ордени, эки "Кызыл Жылдыз" ордени, "Ардак Белгиси" ордени, “Аскердикке сиңирген эмгек үчүн” медалы, "Улуу Ата-Мекендик согушта Германияны уткандыгы ʏчʏн" медалы  ж-а башка 26 СССРдин ж-а Болгариянын медалдары м-н сыйланган.Абикеев Сартбай Абикеевичтин ысымы, Ат-Башы районун, Ат-Башы айылынын эн узун кɵчɵсʏнɵ ыйгарылган.
Өмүр баяны
Абикеев Сартбай Абикеевич 1916-жылы Нарын облусунун, Ат-Башы районунун, Ат-Башы айылында жарык дуйного келген. Улуту кыргыз, уруусу моңголдор.Моголстан падышасы Султан - Махмуд II( Кылыч-Хандын) тукуму. Советтер Союзунун Коммунистик Партиясынын мʏчɵсʏ. Билими - жогорку. Токмок шаарындагы, мектеп интернатында Алыкул Осмонов жана Насирдин Байтемировдор менен чогуу билим алган. Улуу Ата-мекендик согушка чейин, Фрунзе шаарындагы Айыл чарба техникумун жана Кыргыз педагогикалык институтун бутуруп алып. Ат-Башы райондук Комсомол Комитетинин биринчи секретары болуп иштеген (1938 — 1940 ж.ж). 1940 жылы советтик армиянын катарына, ɵз ыктыяры менен, комсомолодорду баштап биринчи жɵнɵйт. Карело-Фин ССРинде аскердик кызматын ɵтɵйт. 1941 жылы Улуу Ата-Мекендик согуш башталып, Ленинград шаары Фашистттик Германия тарабынан курчоого алынганда, Невский Пятачок плацдармын коргоого катышат. 1943 жылы Абикеев Сартбайдын гвардиялык взводу эн биринчилерден болуп Запорожье шаарын бошотконго кирет. Ал жɵнʏндɵ СССРдин "Боевой Товарищ" газетасында (16 октябрь 1943 жыл № 252) жарык коргон. Андан кийин Украинадагы Ингулец, Ингул, Южный Буг и Днестр дарияларынын жээктерин фашисттик германиянын баскынчыларынан бошотууга катышкан. 1944 жылы Ясско-Кишинев операцияларын ишке ашырууда зор салымын кошкон. Ясско-Кишиневдук операция  "сталиндик он кʏчтʏʏ" соккунун катарына кирген. 1944 жылдын сентябрь айынан баштап Болгарияны бошотууга катышкан. Казанлык, Ямбол, Бургас шаарларын бошотушуп улуу женишти Болгариянын Бургас шаарынан тоскон. Согуштан кийин 1946 жылы Ат-Башы райондук Аткаруу Комитетинин орун басары болуп кызмат ɵтɵйт. 1946-1948 жылдары ЦК КПССтин Жогорку Партиялык мектебинен билим алат. 1948-1954 жылдары Ат-Башы райондук Комитетинин биринчи катчысы, Ат-Башы райондук аткаруу комитетинин председатели болуп элине кызмат ɵтɵйт. 1958-1964 жылдары Райондук Маданият бɵлʏмʏнʏн директору, Колхоз Аралык Курулуш уюмунун башчысы болуп эмгектенген. Ардактуу эс алууга чыгаар алдында Колхоз Аралык Курулуш уюмунун кадрлар бɵлʏмʏнʏн башчысы болуп иштеген. 1998 жылы 20 октябрында 82 жаш курагында дуйнɵдɵн кайткан.
Киютин Валерий Григорьевич
Киютин Валерий Григорьевич (28. 9. 1944-жылы туулган, Фрунзе) — философия илимдеринин доктору (2000). 1977-жылы КМУну бүтүргөн. 1982—86-жылдары Кыргыз ССР Илимдер академиясынын Тарых жана философия институттарында кенже илимий кызматкер, улук илимий кызматкер, 1986—99-жылдары КМУда улук окутуучу, доцент, профессор, бөлүм башчысы, 2000—06-жылдары качкындар жана миграция маселеси боюнча координатор, жетекчи, 2006-жылдан КРСУда профессор. 40тан ашык илимий эмгектин (анын ичинде 2 монография, 1 окуу куралы) автору. Эмгектери: Правовое регулирование борьбы с киберпреступностью, кибертерроризмом и трафиком людей: опыт Евросоюза. Б., 2010; Противодействие незаконному обороту наркотических средств, психотропных веществ и их прекурсоров: опыт Евросоюза. Б., 2011.
Кара-Өтөк
Кара-Өтөк —топоним. Алооке кандын Анжыяндан качып кетишин баяндаган окуя боюнча бош калган Анжыянга Манас колу менен келип, К. -Ө. жерине кыштайт (Сагымбай Орозбаков, 2. 230).
Stellarium
Stellarium — GNU General Public License шартында лицензияланган эркин виртуалдык планетарий программалык жабдыгы, Linux, Windows жана Mac OS X операциялык системаларында иштейт. Түнкү асманды реалдуу убакытта визуалдаштыруу үчүн OpenGL'ди колдонот.
2001-жылы Stellarium долбоорун баштаган автору, француз программалоочу Фабиан Шеро. Башка иштетүүчүлөр: Роберт Спирман, Джохэйннс Гадждозик, Мэтью Гейтс, Тимоти Ривз, Богдан Маринов жана көркөм иштерине жооптуу Джохан Меерис.
Жарык менен дарылоо
Жарык менен дарылоо (фототерапия) - алдын алуу же дарылоо максатында инфракызыл, жарык жана ультракызгылт көк нурларды колдонуу.
Жарык менен дарылоо үчүн күн нурунун жана нурлардын жасалма булактарынын энергиясы пайдаланылат. Инфракызыл жана көзгө көрүнгөн нурлар тканга сиңгенде, алардын таасиринен жылуулук келгендей сезилет.
Ультракызгылт көк нурдун таасиринен териде, анын алдында жаткан органда өзгөрүүлөр болот. Жарык менен дарылоодо зат алмашуу жана кычкылдануу, кан пайда болуу процесстери жакшырат, фагоцитоз жогорулайт, иммунитет күчөйт.
Бул нурлар кичине доза менен жалпы денеге же чоң доза менен дененин айрым бөлүктөрүнө жиберилет.
Жарык менен дарылоо күйүк, жара, үшүк алуу сыяктуу жабыркоолордо жана тери ооруларында колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Физикалык-химиялык гидродинамика
Физикалык-химиялык гидродинамика – диффузия жана конвекция таасиринде масса, жылуулук берүү процесстери гетерогендик системаларда өтүүсүн, механизмдерин, сандык өлчөмдөрүн изилдейт.
Барнсдол (Оклахома)
Барнсдол (Оклахома) (Barnsdall) — Оклахома штатынын Osage округуна караган АКШ шаары.
Жарык конусу
Жарык конусу - төрт координаталуу мейкиндикте берилген үч чендүү конустук гипербет.
Барнсдол (Оклахома)
Калкы - 1325 киши. Болжолдуу аянты - 1.6 км². FIPS коду — 40-04250.
Аплодонтия сымалдуулар
Аплодонтия сымалдуулар (лат. Aplodontidae) — тыйын түспөлдүү айбандардын бир тукуму, булардын өкүлү — кызыл аплодонтия (лат. Aplodontia rufa).
Камсыздануучулар
Камсыздануучулар – камсыздандыруу келишимин түзгөн же болбосо мыйзам күчүнө ылайык К. болуп саналган юридикалык жана аракетке жарамдуу жеке жактар. Алар үчүнчү жактарды камсыздандыруу жөнүндө (ошолордун пайдасына) келишим түзүүгө, камсыздандыруу келишими боюнча камсыздоо төлөмдөрүн алуучу жеке жана юридикалык жактарды (пайда алуучуларды) дайындоого, ошондой эле камсыздандыруу учуру болгонго чейин аларды өзү билип алмаштырууга укуктуу.
Жолчолор
(Buses- Шины) деп биттер жиберилүүчү ар кандай зымдардын тобу аталат. Мурда айтып өткөндөй, компьютер берилиштерди электрондук биттердин тобу түрүндө сактайт жана иштетет. Биттер электр импульсу тү-рүндө компьютер схемдеринин ичиндеги жолдор аркылуу берилип турат. Жолдордун айрымдарын зымдар, айрымдарын схемдик такталар же микросхемдин ичинде орнотулган өткөргүч зымдар түзөт. Жолчолор биттерди киргизгич түзү-лүштөн эске, эстен борбордук процессорго, борбордук процессордон эске, эстен чыгаргыч же сактагыч (эске тутуу) түзүлүштөрүнө жиберүүдө колдонулат. Айрым жолчолор сактагыч түзүлүштөрдүн даректери үчүн, сигналдар жана берилиштерди башкарууда колдонулат.
Колдонулган адабияттар
У. Н. Бримкулов, А.Өмүралиев, В.Бабак. Компьютер жана Интернет. Энциклопедиялык окуу куралы Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек - 2004.
Шаанама
Шаанама, "Шах-Наме" ("Падышалар жөнүндөгү китеп" ) — иран элдеринин мифтерин, эпикалык дастандарын жана тарыхый баяндарын (хроникаларын) камтыган проза же ыр түрүндөгү жыйнактардын Сагымбай Орозбаковдун вариантында жалпы аталышы. Башка варианттарда эскерилбейт. Эпостун Сагымбай Орозбак уулу айткан вариантынын сюжеттик өнүгүшүнө чыгыш элдеринин жазма адабиятынын, айрыкча "Шах-Наме" дастанынын таасири тийген. Манасчынын бул дастан менен тааныш экендигин эпотун төмөнкү ыр саптары да аныктайт:
Бабабызды бузду деп,
Басылбаса санаасы,
Башкы тарых Шаанама
Барып андан карачы (Кол жазмалар фондусу, 575-инв., 49-б.).
Сагымбай Орозбаковдун вариантында Ш-нын ("Шах-Наме") аталышы гана эскерилбестен, поэманын баш каарманы Үрүстөм (Рустам) Эренден (Иран) экени, анын жоого минген аты Башың (Ракш), жоо кийими Жабыр баян (Бабр-е бейан) жана чоң атасы Самнарман (Сам-е Нариман), ошондой эле айрым каармандардын (Апарысыяп, Жемшид, Магпыр, Сиябуш) түп нускадагы ысымдары тыбыштык жактан бузулуп колдонулган. Мындан башка Сагымбай Орозбаковдун вариантында "Шах-Наме" дастанында айтылган туруктуу географиялык ат Туран (Орто Азиянын синоними) да кээ бир учурларда эскерилет. Сагымбай Орозбак уулу китеп жана аңыз түрүндө чыгыш элдерине кеңири таралган "Искендер — Зулкарнайн", "Көруулу", "Жусуп менен Зулайка", "Сейид-Баттал" менен да тааныш болгону анын вариантынан даана байкалат. Мындай китептик таасир биринчиден, эпостун салттык окуяларын толуктап, анын кырдаалдарын кенен баяндоодо, эпикалык каармандардын образдарына мүнөздөмө берүүдө жана алардын өз ара мамилелерин сүрөттөөдө көрүнөт. Экинчиден, китептин стилистикалык каражаттары "Манас" эпосунун поэтикасына белгилүү даражада таасир тийгизүү менен анын поэтикалык лексикасын байытып, салттык көрүнүштөрүн (сюжет, образ) өтө кеңейтип сүрөттөөгө мүмкүндүк берген.
Кунзас дарыясы
Кунзас — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Томь дарыясынын оң жээгинен 749 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Киязов Кемелбек Абдыкадырович
Киязов Кемелбек Абдыкадырович (16. 4. 1956-жылы туулган, Чүй областы, Панфилов району, Эркин-Сай кыштагы) — милициянын генерал-майору (2006). ФПИни (1982), КМУну (1994), СССР ИИМ Саратов жогорку курсун (1985) бүткөн. 1986—94-жылдары Панфилов райондук ички иштер бөлүмүндө социалисттик менчикти уурдоого, алып сатарлыкка, экономикалык кылмышка жана коррупцияга каршы күрөш бөлүмдөрүнүн оперуполномочени, улук оперуполномочени, начальниги, 1994—99-жылдары Панфилов, Жайыл райондук ички иштер бөлүмдөрүндө начальниктин орун басары, 1999—2002-жылдары Ала-Бука райондук ички иштер бөлүмүндө начальник, 2002—04-жылдары Жалал-Абад областтык ички иштер башкармалыгында начальниктин орун басары, 2004—08-жылдары Чүй областтык, 2008—10-жылдары Жалал-Абад областтык ички иштер башкармалыктар начальниги болуп иштеген.
Ненз-Яха (Сэвк-Яха куймасы)
Ненз-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сэвк-Яха дарыясынын сол жээгинен 34 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Карасман
Карасман — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, калмак балбаны. Манас төрөлгөндө берилген тойдогу балбан күрөштө казак балбаны Калдардан жыгылып калат (Сагымбай Орозбаков, 1. 97).
Кара-Шыбак
Кара-Шыбак (Кара-Шыбак) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Чоң-Алай районундагы айыл. Чоң-Алай айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 184 киши.
Думалар
Думалар – украин оозеки музыкалык фольклорунун эпика-лирикалык жанры. Мазмуну боюнча тарыхый окуяларга арналат. Думалар 15–17-кылымда казак орус демократиясынын өзгөчө шарттарында пайда болгон. Думалардын репертуарынын негизги бөлүгүн сокур ырчылар – кобзарлар (бандурачылар) түзгөн. Думаларда татар-түрктүн колуна түшкөн украин кул туткундардын көргөн азап-тозогу, поляк шляхтасынын эзүүсүнө каршы украин элинин боштондук согушу баяндалган. Кийин Улуу Октябрь революциясы, Граждандык жана Улуу Ата Мекендик согуш жөнүндө думалар пайда болгон.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Физика-химиялык анализ
Физика-химиялык анализ — физ. жана геометриялык методдор айкалыштыруу менен теңдештик системаларда жүрө турган кубулуштарды изилдөөчү хим-нын бир тармагы. Ф.-х. а. менен изилденүүчү системалар фазалык түзүлүштүн мүнөзү боюнча гетерогендик (эки же андан көп фазадан турган), гомогендик (бир фазадан турган) жана конденсацияланган система (буу жана газ сыяктуу фазалар кармап турбаган) болуп бөлүнүшөт. Бири-бирине көзкаранды болбогон компоненттер санына жараша системалар 1, 2, 3, жана көп компоненттүү болот. Ф. х. а. системанын курамы менен физ. касиеттери (электр өткөргүчтүгү, катуулугу, илээшкектиги, чыңалуу көрсөткүчү жана башкалар) ортосундагы көз карандылыкты изилдөөгө негизделген. Изилдөө туруктуу темп-рада жана басымда жүргүзүлөт. Система курамы менен касиетинин ортосундагы мындай көз карандылык сандык маанисинин катышы тажрыйба түрүндө аныкталып, химиялык диаграмма түрүндө чагылдырылат. Бул диаграммалар физ.-хим. же химиялык диаграммалар деп аталат. Химиялык диаграммалар геометриялык ыкма менен изилдөө Н. С. Курнаков тарабынан киргизилип. ал эки принципке негиздеген. Үзгүлтүксүз принциби боюнча системанын абалын аныктоочу параметрлер үзгүлтүксүз өзгөрүлгөн сайын системада фазалар касиеттери да үзгүлтүксүз өзгөрөт (эгерде система фазасынын саны туруктуу бойдон сакталса). Эгерде жаңы фаза пайда болсо, же мурунку фаза жоюлуп кетсе, анда кээ бир касиеттер чоңдугу (бирок бардыгыныкы эмес) үзүлүп калышы мүмкүн. Туура келүү принциби боюнча ар бир фазага (хим. индивидге же эритмеге) же ар бир фазанын комплексине химиялык диаграммада белгилүү бир геометриялык образ туура келет. Химиялык диаграмма боюнча компоненттер өз ара аракеттенишинин мүнөзүн, пайда болгон жаңы фазалар бири биринен бөлүп албай жана химиялык анализ жүргүзбөй эле алар курамын жана туруктуулук чек арасын аныктоого болот. Ф.-х. а. химиялык бардык тармактарында жана ага жакын теориялык жана прикладдык илимде: минерология, геохимия, металлография, металлургия, петрография, галлургия, минералдык жана орг. техникада кеңири колдонулат. Ф.-х. а. жөнүндөгү ойлорду 1752-ж. М. В. Ломоносов өзүнүн «Чыныгы физикалык химияга кириш сөз» деген эмгегинде берген. Ал эми Ф.-х. 19-к. 2-жарымында Д. К. Чернов, Г. К. Сорбин, Дж. В. Гиббс, Д. И. Менделеев эмгектери негиз салган жана техниканын талабына ылайык 19-20-кк. дүркүрөп өнүккөн. Мындай өнүгүү А. Ле-Шателье, У. Р. Остен, Г. Б. Розебаум, Г. Тамм, Н. С. Курнаков ысымдары менен тыгыз байланышкан.
Жарык когеренттүүлүгү
Жарык когеренттүүлүгү - фазаларынын айырмасы убакыт боюнча өзгөрбөс эки булактан чыккан жарык толкундары.
Мындай шартты термелүү жыштыктары бири бирине барабар болгон эки монохроматикалык толкундар гана аткара алат. Эгер толкундардын фазалык айырмасы убакыт өтүү менен өзгөрүп турса, ал жарык толкундары когеренттүү болбойт. Бир тегиздикте сызыктуу поляризацияланган эки когеренттуу жарык толкуну бир бирине кошулганда, интерференция кубулушун пайда кылат
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Шаатемир
Шаатемир — "Манас" эпосунун каарманы. Чачыкейдин атасы. Саякбай Каралаевдин варианты варианты боюнча Ш., Темиркан, Көгөй үчөө тууган ага-ининин балдары. Манасчынын айтуусу боюнча Семетей Таласка көчүп жатканда Темиркан элинен кыз тандатып, Ш-дин кызы Чачыкейге нике кыйышат. Сагымбай Орозбаковдун вариантында Манастын кайын атасы Атемирдин эки бир тууганы болот да, анын кенжеси Ш. деп аталат.
Капитал (барбайлык)
Капитал (барбайлык) – пайда табуу (киреше алуу) үчүн колдонула турган товарлардын, мүлктөрдүн, активдердин жыйындысы. «К.» аталгысы көбүнесе «компаниянын кошунду активи» (англ. total assets  ) деген мааниде колдонулат.
Карасур
Карасур
Аплохитон сымалдуулар
Аплохитон сымалдуулар (лат. Aplochitonidae) — аплохитон сымалдуулар; Жердин түштүк жарты шарындагы сууларда жашоочу балыктардын бир тукуму, буларга аплохитондор (лат. Aplochiton) уруусу кирет.
Выдриха (Каменка куймасы)
Выдриха (Чоң Выдриха) — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Каменка дарыясынын оң жээгинен 50 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 29 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынын Томго кошулган куймасына чейинки бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Капитал которуму
Капитал которуму – салым, зайым ж. б. инвестициялар боюнча аткарымдар, четөлкө валюталары жана алар чагылдырылган баалуу кагаздар боюнча баардык аткарымдар менен кошо алынганда, капиталды импорттоо жана экспорттоо.
Жардырып ширетүү
Жардырып ширетүү - жарылуунун энергиясын пайдаланууга негизделген ширетүү жолу.
Жардырып ширетүүдө ширетиле турган тетик бекем орнотулган башка бир тетикке кандайдыр бир бурч боюнча жайгаштырылат. Жардыруучу детонатор тетиктердин бурч боюнча тийишкен жерине орнотулат
Шайымбет
Шайымбет — "Манас" эпосунун кейипкери. Эштектердин Жамгырчысынын уулу. Саякбай Каралаевдин варианты вариантында Семетей Таласка көчүп келгенден аны менен талапташ, максатташ болуп, иш-аракетине дайыма колунан келген жардамын көрсөтөт. Семетей Коңурбайды жеңгенден кийин атасынын өчүн алды деп карындашы Акбаланы тартууга алып келет. Семетей Акбаланы Күлчорого алып берет.
Каратаз
Каратаз — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, көөрүкчү. Манастын ач албарсы жасалганда кырк алты устаны жадатып, көөрүк басып бергени айтылат (Сагымбай Орозбаков, 4. 339).
Джуса (дарыя)
Джуса — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Суундук дарыясынын сол жээгинен 36 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 75 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Батый
Батый, Бату, Саинхан - (1208-1255) моңгол ханы. Жучунун экинчи баласы, Чыңгыз хандын небереси. Атасы каза болгондон кийин Батый анын жерлерин ээлеп калат, кийин Чынгыз хан аны Жучу улусуна хан кылып дайындайт (1227). Руска жана Чыгыш Европага жасаган жүрүштүн уюштуруучуларынын бири (1236-1241). Кыпчак талаасын, Волгалык Болгарияны жана Русту каратып (1236-1240), Чыгыш Европага жортуул жасайт. Чыгыш Европа (Польша, Чехия, Венгрия, Далмация) элдеринин жана тылдагы орус элинин каршылык көрсөтүүлөрү аны шашылыш чегинүүгө аргасыз кылган. 1241-ж. Үгөдөй хандын өлгөндүгүн угуп, Батышка жасаган жүрүшүн токтотот да, улуу ханды шайлоого катышуу үчүн Моңголияга кайтып келет. 1243-ж. Батый Волганын төмөнкү агымында борбору Сарай-Бату болгон Алтын Ордо мамлекетин негиздейт. Анын аймагы Иртыштан Дунайга, Уралдын түштүгүнөн Түндүк Кавказга чейин созулган. Батый Моңгол империясындагы төңкөрүшкө катышкан (1251) жана Муңкенин улуу империяга хан болушуна чоң көмөк көрсөткөн.
Шарипкул (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Шарипкул — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Карламан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 405 киши. Почта индекси — 453010, ОКАТО коду — 80235830009.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Клавесин
Клавесин (французча clavecin) — клавишалуу чертме музыкалык аспап. 16-кылымдан белгилүү. Ал псалтериумдан, кпавишалык механизмге бириктирүүдөн жана өркүндөтүүдөн жаралган. Клавесиндин үнү уккулуктуу болгону менен үзүлүңкү чыгат. Диапазону 4—5 октава. Клавесин адегенде төрт бурчтуу, 17-кылымдан темир кылдуу үч бурчтук формада, тышкы келбети көркөмдөлүп жасала баштаган. Клавесиндин түрлөрү бар, анын ичинде тигинен турган аспап клавицитериум деп аталат. Клавесин жеке, камералык-ансамблдик жана оркестрдик аспап катары пайдаланылган. Француз Клавесин мектебинин негиздөөчүсү Италиялык чебер уста В. Тразутининин кутудагы клавесини. 1576. Өздүк коллекция (Венеция). Ж. Шамбоньер болгон. 17—18-кылымдагы белгилүү клавесинчилер: Ф. Куперен, Ж. Рамо, Л. Дакен ж. б. Италиялык композитор Д. Скарлатти (1685—1757) клавесинде чебер ойноо стилин түзгөн. Клавесин англичандарга арпсихорд, немистерге кильфлюгель, италиялыктарга клави-чембало (кыскача чембало) деген аттар менен тараган. 18-кылымдын аягында француз музыкасына кызыгуу төмөндөп, 20-кылымдын аягында кайра жарала баштаган. Азыр байыркы музыканы аткаруу үчүн курамында клавесин бар ансамблдер түзүлүүдө.
Флокуляция
Флокуляция – флокулянттар деп аталуучу ири мол. массалуу заттар жыйнагыч таасиринде бири-бири менен өз ара байланышпаган коллоиддик бөлүкчөлөр көпшөк агрегаттарга биригүү процесси. Флокулянт бөлүкчөлөр бетине сорбцияланып, полимердик көпүрөнү пайда кылат да, ал аркылуу бөлүкчөлөрдү бири-бири менен байланыштырат. Флокулянт оптималдуу санда кошулбаса дисперстик система стабилдүү абалга өтүшү мүмкүн. Флокулянттар табигый жана синтездик, орг. эмес жана орг., ионогендүү жана амфотердүү болуп бөлүнөт. Орг. эмес флокулянтка кремний к-тасы кирет. Табигый орг. флокулянттарга крахмал, карбоксилметилцеллюлоза жана башка таандык. Синтездик флокулянт катары өндүрүштө кеңири өндүрүлүүчү полиакриламид кирет. Анын мол. массасы 106 сууда жакшы эрийт. Катиондук флокулянт катары полистирол менен поливинил – толуол негизинде алынган төртүнчүлүк аммоний туздары колдонулат. Бул флокулянттарды киргил эритмелерди тундуруу жана сууларды механикалык аралашмадан тазалоодо колдонот. Алар көпшөк агрегаттар пайда болушун жана алардын чөгүшүн ылдамдатуу менен бирге чөкмөнүн тыгыздыгын жогорулатат.
Батыралиев Талантбек Абдулаевич
Батыралиев Талантбек Абдулаевич - (1960-ж. туулган, Жалал-Абад облусу, Сузак району, Кызыл аңыр айылы) медицина илимдеринин доктору (1999), профессор (2001). КММИнп (1984), СССР МИАнын Бүткүлсоюздук Кардиология илим борборунун аспирантурасын (1988) бүтүргөн. Кыргызстан кардиология ИИИде илимий кызматкер. 1997-жылдан Англияда ишгейт. Эмгектери: Primer stent implantation in acute myocardial infaction. Turkish J. of interventional Cardiology. 1,1417, 2000; Electron-beam and spiral computed tomography of Heart great vessels. Coronary Angiography. p. 110. Istanbul, 2001.
Ак-Тектир, Токтогул району
Ак-Тектир — Кыргыз Республикасынын Жалал-Абад облусун Токтогул районундагы айыл. Чолпон-Ата айыл округу составына кирет.
Талас обл-нын Токтогул р-нундагы Ак-Чий — Кара-Суу айыл со-ветине караштуу кыштак. Токтогул атн. с-здун аймагында. Узун-Акмат суусунун боюнда. Райондун борб. Токтогул ш. т. п-нан 55 км батыш тарапта, Таш-Көмүр т. ж. станциясынан 293 км. 1972-ж. негизделген. Калкы 1691 (1987); негизинен мал чарбасында эмгектенишет. Орто мектеп, китепкана, фельдшер-акушердик пункт бар.
Калкы
Калкы - 2 021 киши.
Думбадзе Нодар Владимирович
Думбадзе Нодар Владимирович (14. 7. 1928, Грузия, Тбилиси – 14. 9. 1984, ошол эле жер) – грузин жазуучусу. Тбилиси университетин бүтүргөндөн (1950) 1973-ж. чейин ошол университеттин экономика кафедрасында иштеген. Кийин жаштар журналында адабий кызматкер, «Нианги» сатиралык журналынын башкы редактору, 1973–84-ж. Грузия жазуучулар союзунун катчысы, төрагасы болгон. «Айыл баласы» алгачкы аңгемелер жыйнагы 1958-ж. жарык көргөн. «Мен, чоң энем, Илико жана Илларион» повести (1960), «Мен күндү көрүп турам» романы (1960) согуш мезгилиндеги грузин кыштак турмушун чагылдырган. Курч публицистикалык маанайдагы «Ак желектер» (1973, Грузиянын мамлекеттик сыйлыгын алган), «Түбөлүктүүлүк мыйзамы» (1978; Лениндик сыйлыгы, 1980) аттуу романдары өз мезгилинин маанилүү социалдык-адеп-ахлак маселелерин козгойт. 1979-ж. СССР Жогорку Советине депутат болгон.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Клавиатура
Клавиатура (лат. davis — ачкыч) — 1) музыкалык аспаптарда өзгөчө жасалган рычагдардын комплекти бар клавишалардын бир катарда жайгашуусу. музыкалык аспаптын клавиатурасын басуу менен белгилүү бийиктиктеги үн алынат. Органда бир эле убакта ар кайсы тембрде ойноо мүмкүнчүлүгүн камсыздоо жана так динамикалык контрасттарга жетишүү үчүн террасса сыяктуу биринин үстүнө бири жайгашкан 2—3, чоң органдарда 7 клавиатура (мануалдар) колдонулат. Органда бут үчүн клавиатура — педаль бар. Баян, гармондор үчүн топчу жана кадимки фортепьяно түрүндөгү өзгөчө клавиатура ойлоп табылган; 2) кээ бир механизмдердеги (компьютер, эсептөө машиналары) клавишалар жыйындысы.
Мен жана милиция
Ар бир мамлекетте адамдын укугун, эркиндигин жана коомдук коопзуздук коргоо органдар, борборлор бар. Биздин мамлекетте ошол милдеттерди милиция кызматкери аткарат. Милиция кызматкердин иши адамдын, жарандын укугун жана эркиндигин, мыйзамдуу, адам менен гумандуу мамиле куруу принципттери менен алып барат. Милиция кызматкери силерге көчөдө, үйдө, коомдук жайларда жардам бере алат. Милиция кызматкери менен сүйлөшүү мамилеси кандай болот экендигин адам өзүнөн жараша болот. Эгерде бирөө мыйзамды бузуп, бирөөңүң укугун тепселесе, анда милиция кызматкери аны эмес, коомдун кызыкчылыгын коргойт. Биз досторубуз менен кечинде машыгуудан үйгө кайтып келе жатсак, биздин жаныбызга эки милиция кызматкери басып келишти.... Милиция кызматкери силерден кечинде көчөдө эмне кылып жатканын жана каяка баратканын сурааганга укуктуу. Себеби алар силердин коопзуздугуна жана ден-соолуктуу ойлоп жатышат. Бирок милиция кызматкери биринчисинен силерге сылык болуш керек, учурашып, өзүлөрүн тааныштырып алыш керек, милицияда иштегенин далилдөө керек ( кызматтык күбөлүүгүн көрсөтүп). Милиция кызматкердин суроосуна так, коркпой, калпты айтпай, чындыкты айтып жооп бериш керек. Аларга ата-эненин телефондук номерин билдирип коюга кажет же өзүң эле алардын көзүңчө ата-эненге чалып билдирип кой. Эгерде милиция кызматкери мени милиция бөлмөсүңө алып кетем десе, мен өзүмдү кандай алып жүрүшүм керек?
Биринчиден өзүндү өзүң кармап, милиция кызматкерине ата-энендин телефондун номерин билдирип кой. Милиция кызматкери сенин ата-эненге же туугандарынга сени милиция бөлмөсүңө алып кеткенине жана кызматкер өзүңүң номерин, милиция бөлмөсүңүң дарегин жана номерин билдүрүүгө милдетүү.
Эч качан качам же жулунам деп ойлонбо, андан сырткары эч кача чаппа; бул кыймыл аракеттер кылмыш катары эсепке алынат (милиция кызматкерине иш убагында каршылык көрсөтүү); өзүңдү сылык тартиптикке ал, так суроолорду бер. Эч качан болбогон нерсени, ойго келген окуяларды, так эмес малымматарды айтпа.
Кандай кылмыштар үчүн мени милиция кызматкери милиция бөлмөсүнө алып кетүүгө укуктуу?
Алар;
Мен жана милиция
Капиталдык оңдоп-түзөө
Капиталдык оңдоп-түзөө – өзүнүн ченемдүү күчүн сарыптап бүткөн негизги фонддун жигердүү жана солгун бөлүгүн кайра жандандыруу, ошондой эле али сарыпталып бүтөлек күчүн пайдаланып калуу максатында негизги фонддун айрым тетиктерин калыбына келтирүү. Жабдууларды К. о.-т. – жабдуулардын техникалык сапаты менен иш жөндөмүн калыбына келтирүү иштеринин жыйындысы. Адатта, К. о.-т. иштеринин жүрүшүндө жабдууларды жаңылоо иштери да аткарылат.
Чебула
Чебула — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - КАР/ОБЬ/2542/376/266 орун алган. Дарыянын узундугу - 113 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Аркадия (Оклахома)
Аркадия (Оклахома) (Arcadia) — Оклахома штатынын Oklahoma округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 285 киши. Болжолдуу аянты - 4.0 км². FIPS коду — 40-02550.
Трихоцефалез
Трихоцефалез — адам жана жаны барлардын ичегисинде мителик кылуучу жумуру жүн баш курттар пайда кылуучу оорусу.
Мите жумурткасы тууралуу
Митенин жумурткасы заң менен чыгат. Ал топуракта белгилүү нымдуулукта, жылуулукта өсүп-өөрчүйт. Оорунун негизги булагы — чөйрөнү булгаган оорулуу адам. Оору булганган жер-жемишти жуубай жегенде, сууну ичкенде, кир кол менен тамак жегенде жугат. Ошондой эле митенин жумурткаларын чымындар да таратат. Оорулуу кускусу келип, тамак ичкиси келбей алсырап, ичи ооруп, заңы катат, башы ооруп, ачуулуу болуп кетет. Оорулуунун заңын лабораториялык изилдөөдөн кийин гана диагноз коюлат.
Алдын алуу
Алдын алууда жер-жемишти кайнак суу менен чайкап пайдалануу, тамак жээрде, огороддо иштегенден кийин колду самындап жуу зарыл. Чымындарды кырып жоготуу, сууларды заң менен булгануудан сактоо, огородду жаңы заң менен семиртпей, чириген кык чачуу талапка ылайык.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Апогон сымалдуулар
Апогон сымалдуулар (лат. Apogonidae) — майда кооз балыктардын бир тукуму. Буларга (лат. Apogonichthyodes) — апогонихтиодестер (лат. уруу), (лат. Apogonichthyodes uninotatus) — жалгыз тактуу апогонихтиодес (лат. тур), (лат. Apogonichthys) — апогонихттер (лат. уруу), (лат. А. ocellatus) — көз наардуу апогонихт (лат.түр), (лат. Apogon) — апогондор, (лат. A. conspersus) — Австралия апогону, (лат. Spharamia orbicularis) — жумуру апогон, (лат. Cheilodipterus lineatus) — таргыл апогон, (лат. Ch. quinquelineata) — беш түшкүндүү апогон, (лат.A. imberbis) — Жер —Орто деңизинин апогону, (лат. А. nigripes) — кара канат апогон, (лат. A. semiuruatus) — кара таргыл апогон, (лат. A. ellioti) — Тонки апогону ж.б. түрлөрү кирет.
Демократияга өтүү
Демократияга өтүү -  үлгүлөрү, баскычтары, шарттары.
Саясий транзитологиянын борбордук түшүнүгү катары тоталитардык жана авторитардык бийликтен демократиялык бийликке өтүү жүрүшүндөгү институционалдык кайра өзгөртүүлөрдү «саясий өтүү» деп түшүнөбүз. Демократияга өтүү теориясын биринчи ирет Д.Ростоу иштеп чыккан. 1970-ж. «Демократияга өтүүлөр: динамикалык үлгү аракети» аттуу эмгегинде саясий өзгөрүштүн үлгүлөрүн куруу үчүн баштапкы жоболорду жазып чыккан. Ростоу саясий күч-кыймылдын ылдамдыгын, мүнөзүн жана багытын аныктаган себептерге көңүл бурган.
Демократияга өтүү тажрыйбаларын салыштырмалуу талдоонун негизинде Ростоу өтүүнүн үч негизги баскычын бөлүп көргөзөт:
XX к. 80-90-жж. А.Пржеворский, Ф.Шмиттер, Г.О. Доннел, С.Хантингтондун ж.б. ысымдары менен байланышкан Демократияга өтүү үлгүсү иштелип чыгат. Доннел менен Шмиттер Демократияга өтүүнүн үч баскычын: либералдаштырууну, демократиялаштырууну жана социалдаштырууну бөлүп көрсөтүшкөн. Либералдаштыруу деп алар бийлик аппаратын өзгөртпөгөн жарандардын эркиндигин институтташтыруунун жүрүшүн түшүнүшкөн. Тутумдун өзү өзгөрбөйт, жыйынтыгында аппараттын камкордугу алдындагы формалдык демократиялык институттардын бийлигинен турган «камкорчу демократия» пайда болот. Демократиялаштыруу баскычында саясий бийликтин бардык түзүлүшү алмаштырылат, анткени оппозиция парламент сыяктуу жаңы институттарда чечимдерди кабыл алууга мүмкүндүк алат. Биринчи эркин атаандаш шайлоолордун жыйынтыгында жаңы саясий тутумду түзүү башталат. Демократияга өтүү үчүнчү баскычы жарандарды ресоциалдаштырууну билгизет, башкача айтканда жаңы чен өлчөмдөр менен баалуулуктарды өздөштүрүү, демократиялык саясий жүрүш учурунда мамилелердин жаңы тутумуна акырындап кирүү.
Шакан
Шакан — "Манас" эпосунун каарманы. Чыйырдынын өз аты. Жакып агасы Чыйыр өлгөндөн кийин анын аялы Ш-ды алган. Кийин байбичесинин Ш. аты калып, мурдагы эринин аты менен Чыйырды аталып кеткен (Сагымбай Орозбаков, 1. 58), к. Чыйырды.
Демократияга өтүү
Трансформация учурунда башкаруучу элита авторитардык бийликти жок кылат жана бийликтеги мурдагы элитаны четтетип, бийликке жаңы элита топторунун келишин шарттаган жаңы бийлик менен алмаштырат. Өтүүнүн бул үлгүсү улантуучулуктан жана мурдагы мыйзамдуулуктан баш тартуу менен байланышкан. Орун алмаштыруу өкмөт менен оппозициянын кызматташуусу менен айырмаланат, анткени реформа жүрүштөрүн жалгыздап аткаруу алардын колдорунан келбейт. Натыйжада бийликти алмаштыруу соодалашууга жана өкмөт менен оппозициянын ортосундагы келишимдерге негизделген. Оппозиция бийликке мурдагы башкаруу элитасынын мүчөлөрүнө кепилдик берүү шарттарында кошулган. Мындай келишимдер чыңалууну жок кылып, көптөгөн курч чыр-чатактардан кутулууга мүмкүндүк берген, демек Демократияга өтүү жумшак жүргөн.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Тарыхый жана логикалык
Тарыхый жана логикалык– теориялык философиянын түшүнүктөрү. Философиянын тарыхында Тарых жана Логикалык кубулуштардын өз ара алакасына Аристотель кайрылган.
Анын окуусунда Тарых жана Логикалык акыл менен сезимдик кабыл алуулардын айкалышуу проблемасы катары берилген. Тарых жана Логиканын өз ара алакасынын проблемасына Г. В. Гегель, К. Маркс, А. Грамши, неопозитивисттер жана башкалар да кайрылышкан. Философиялык адабиятта Тарых жана Логиканын өз ара алакасы проблемасы боюнча төмөнкүдөй абалдар иштелип чыккан. Эгер Тарых жана Логикалык онтологиялык өңүттө карай турган болсок, анда тарыхый объекттин калыптануу жана өнүгүү процесси болуп саналат да, логикалык – объекттин өнүгүшүнүн логикасы, тарыхый өнүгүүнүн, ойдун кыймылынын натыйжасы, өнүгүп жаткан объекттин теориялык элеси катары түшүндүрүлөт. Мында Тарых жана Логиканын куралган биримдиги жөн гана дал келишүү катары эмес, диалектикалык биримдик болуп саналат.
Тарых жана Логикада катар жүрүшөт, бирин бири шарттайт жана четке кагат. Тарых жана Логиканын изилдөөнүн гносеологиялык өңүтү да бар. Мында Тарых жана Логиканын илимий таануунун эки методу катары каралат. Таануунун тарыхый методу өнүгүү процессинде чечүүчү роль ойногон нерсенин белгилүү бир формаларынын өзгөрүү удаалаштыгын ачып жана бир форманын экинчи формага өтүшүн көрсөтүп берет. Тарыхый метод өз ара тыгыз байланышкан төмөнкүдөй эки жактан турат:
1) жалпы мүнөздөгү процесстерди изилдейт, көрүнүштөрдүн конкреттүү формаларын абстракциялоо аркылуу өтө жалпы мыйзам ченемдүүлүктөрдү иликтейт;
2) өнүгүүнүн айрым этаптарындагы предметтердин өзгөчөлүктөрүн жана «кокустуктарды» анализдейт.
Логикалык метод мамилелер системасы калыптанган, элементтери башка элементтер менен ички биримдикти түзгөн, ошол эле учурда статика абалында, туруктуу кубулуш деп шарттуу эсептелген нерсени гана изилдейт.
Ошол эле учурда логикалык методдун өзү да төмөнкүдөй эки этаптан турат:
1) нерсенин структуралары жана белгилүү бир сапаттык биримдигинин калыптанышы менен байланышкан логикалыктын пайда болушу;
2) толук калыптанган, зарыл болгон структурасы өнүккөн жана сапаттык жаңы бүтүндүккө карай өзгөрүүгө даяр турган нерсе. Тарых жана Логиканын өз ара алакасын таануу процессинин натыйжаларынын таануунун тарыхый өнүгүшү менен айкалышы катары кароого болот.
Кара-Таш ("Манас" эпосу)
Кара-Таш ("Манас" эпосу) —топоним. Эпосто Манас Бээжинге кол топтоп аттанганда басып өткөн жерлердин бири:
Как Чөмүчтүн башына,
Тарыхый жана логикалык
Тарых жана Логиканын байланышы изилденип жаткан объекттин өнүгүү процессинде кездешүүчү секириктерден, жаңы сапатка өтүүдөн да көрүнөт. Таза логикалык жол менен баштапкы категориядан кийинкисин алуу мүмкүн эмес, ал эми конкреттүү тарыхый материал чыныгы картинаны берет да, анализдеги жаңы деңгээлге өтүүнүн мүмкүндүгүн жана зарылчылыгын пайда кылат. Тарых жана Логиканын өз ара байланышы логикалуу өнүккөн нерсе өздүк тарыхка ээ экендиги менен да шартталат. Өнүгүүнүн жүрүшүндө каалагандай система бардык эле элементтер менен процесстерди эмес, өзү үчүн зарыл жана керек болуп саналган, өзү тууралуу жалпы түшүнүктөрдү жараткан элементтер менен процесстерди гана сактап калат. Анын үстүнө өнүгүүнүн жүрүшүндө белгилүү бир кубулуштар менен процесстердин реалдуу мааниси күчөйт же начарлайт да, системанын иштөөсүнүн алгачкы этаптарында калыптана баштаган өнүгүүнүн тенденциясын так аныктоого мүмкүнчүлүк пайда болот. Ошол себептен Тарых жана Логиканын диалектикасы нерсенин сандык жана сапаттык аныктамалары менен тыгыз байланышкан. Ошол себептен нерсе бышып жетилмейинче анын айрым элементтери сапаттык эмес, сандык жактан гана түшүнүлүшү мүмкүн. Тарых жана Логиканын диалектикасы мурдагы тарыхый окуянын кийинкисине жана тескерисинче, шарттын шарттуулукка, себептин натыйжага, жөнөкөйдүн татаалга өтүүсүнөн да байкалат. Конкреттүү тарыхый принциби каралып жаткан нерсенин чыныгы тарыхы башталган пункту объективдүү түрдө тактоону милдеттендирет.
Кара-Таш ("Манас" эпосу)
Кымкаптаган чатырга,
Чай кайнатып нан салып,
Сары аякка бал салып,
Чатыраш ойноп даң салып (Сагымбай Орозбаков, 4. 112 — 113).
2. Кара-Таш —топоним. Манастын кытай-калмактар менен болгон экинчи жолку урушунда душмандардын Каражой мергени (Кожожаштын атасы) "Алачыктай кара таш Кара-Таштан Манасты" (Саякбай Каралаев, 1. 156) тосуп, анын Торучаар тулпарын атып өлтүрөт.
Көк-Суу, Алай району
Калкы
Калкы - 180 киши.
Капиталдык салым
Капиталдык салым – негизги капиталга (негизги каражатка) тартылган инвестиция, анын ичинде курулуштарга, иштеп жаткан ишканаларды кеңейтүүгө, кайра курууга, техникалык жактан жабдууга, машиналарды, жабдууларды, жарак-жабдыктарды, жасалгаларды сатып алууга, долбоордук-изилдөө иштерине ж. б. жумшалган чыгымдар.
Үлгү
Бул — көркөм кол өнөрчүлүктө жасалуучу кооз буюмдун кагазга жана башка жердикке (кийиз, кездеме, таар, тери, темир, жыгач, мүйүз) түшкөн түрү. Кооз буюмдун өзүн кайрадан башкага өзгөртпөй көчүрүүсү да үлгү болот. Урунттуктуу эле буюм-кечелер ошол көркөмдүктүн кайталангыс үлгүсү болуп кала бербейт. Калк кандай кабыл алат. Көзүбүзгө таасын көрүнөбү, буюм айыл аралап, колдон-колго өтөбү, ал эл ичине кеңири сиңип кетсе, ошол нукура өнөрдүн көркөм үлгүсү боло алат. Албетте, ал өзүнүн баштапкы үлгүсүн өзгөртүп, алымча-кошумчаланып, бир нече түрлөнүп кетет да, жараткан чебердин аты жөнү айтылбай, бара-бара унутулуп калат. Мындай көрүнүштүн болушу элдик көркөм кол өнөрчүлүктүн негизги касиетине жатат. Бул даанышман өнөрүбүз карым-катыш алып, элдин ой-пикирин, акылын, талантын, жашоо-турмушун, көз карашын, зор түйшүгүн баяндап келүүсү аркылуу үлгүнүн кадыр-баркы артылат.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Кызас дарыясы
Кызас — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Мрас-Су дарыясынын оң жээгинен 158 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 32 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Жанар тоо бомбасы
Жанар тоо бомбасы - жанар тоодон атылган заттардын абада ар канган кесекчелери.
Жанар тоо бомбасынын ичи көзөнөкчөлүү, сырты айнек сымал жалтырак, тыгыз; өлчөмү бир нече см ден бир нече м ге чейин.
Лаванын химиялык составына байланыштуу Жанар тоо бомбасы тегерек, жалпак, алмурут сымал сүйрү, лентадай узун ж. б. формада болот.
Группа
Группа (топ) -
1) элдердин бирикмеси, анын негизинде жалпы кызыкчылык, максат жатат. Эң байыркы аныктама Аристотелге тиешелүү.
Достук мамиле, туугандык, анын кызыкчылыгы бир деп билет:
Группанын архаикалык формасына - диада, триада кирет (2-3 адам). Бул жарым феодалдык, патриархалдык коомго мүнөздүү. Батышта адамдар ишмердүүлүгүнө жараша да бөлүнөт: экономикалык, саясий, маданий. Уюшулушуна жараша: уюшулган, уюшулбаган жана структуралаштырылган - структурасы жок ж.б. Саясат таанууда Группа - социалдык структуранын элементи, күчтүү саясий окуяларга таасир бере алган субъекттер. Өзүнүн экономикалык, саясий кызыкчылыктарын ишке ашыруу үчүн күрөшкөн, мамлекеттик структурасы кирбеген субъекттердин тобу Группа деп аталат. Эгерде Группа бийлик органдарын өз чечимин аткарууга мажбурласа, анда ал «басым көрсөтүү группасына» айланат;
2) формалдуу, формалдуу эмес өзүнчө санкцияланган максаты, нормасы, -     ишмердүүлүк эрежелери жок топтордун категориялары. Формалдуу категорияга - лидерди шайлоо, ж.б. нормативдүү документтерде, инструкцияларда бекемделген, тартиптүү топтор кирет. Ал эми формалдуу эмес Группа - кичинекей, институтташылбаган топтор кирет, жеке кызыкчылык, мүчөлөрүнүн керектөөлөрүнө, мамилелерине негизделет. Чет өлкөлөрдө формалдуу Группа изилдөөлөр ар тараптан жүргүзүлүп турат.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Нероварто-Яха
Нероварто-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Харасовая дарыясынын сол жээгинен 142 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дунаевский Исаак Осипович
Дунаевский Исаак Осипович (18 (30). 1. 1900, Лохвица, азыркы Полтава облусу – 25. 7. 1955, Москва ) – композитор, РСФСР эл артисти (1950), советтик оперетта менен музыкалык кинокомедияга негиз салгандардын бири. 1919-ж. Харьков консерваториясын бүтүргөн. Эл арасына кеңири тараган «Мекен жөнүндө ыр», «Шайыр балдардын маршы», «Мектеп вальсы», «Унутпа», «Каховка жөнүндө ыр» жана башка чыгармаларды, 12 оперетта («Күйөөлөр», 1927; «Алтын өрөөн», 1937; «Чий калпак», 1938; «Таалай жолу», 1941; «Маскарапоздун уулу», 1950; «Ак акация», 1955 жана башка), балет, эстрадалык оркестр үчүн пьесаларды, спектаклдерди жазган. Анын таланты айрыкча фильмдерге жазган музыкасында көрүнгөн: «Үч жолдош» (1935), «Дарбазачы» (1936), «Капитан Гранттын балдары» (1936), «Цирк» (1936, СССР мамлекеттик сыйлыгы, 1941), «Волга-Волга» (1938, СССР мамлекеттик сыйлыгы 1941), «Кубандык казактар» (1950, СССР мамлекеттик сыйлыгы, 1951) жана башка. Композитор музыканы фильмдин драматургиясынын бирден бир башкы компонентине айландырган.