cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Империализм
Империализм (лат. imperium) – бийлик. 1. кеңири маанисинде – бир мамлекеттин күч колдонуусунун жардамы менен башка мамлекеттин аймагын кошуп алууга багытталган саясаты. Каратылып алынган өлкөлөрдү (колония) башкарууда үстөмдүк жүргүзгөн мамлекет (метрополия) мажбурлоо, диктаторлук режимге негизделген башкаруу системасын орноткон; 2. тар маанисинде – 19-кылымдын аягы –20-кылымдын башындагы «бөлүнгөн дүйнөнү кайрадан бөлүштүрүүгө» багытталган европалык державалардын арасындагы жаңы колониялар үчүн башталган күрөш мезгилине таандык дүйнөлүк тарыхтын бөлүгү менен байланыштырылат. Дал ушул мезгилде англиялык экономист Джон А. Гобсон алгач империализм терминин колдонууга киргизген; 3. В. И. Ленин империализмди –капитализмдин жогорку, акыркы баскычы катары мүнөздөйт. Империализмдин мүнөздүү белгилери катары – ири монополиялардын түзүлүшү, банк капиталы менен өнөр жай капиталынын биригип, финансы капиталын жана финансы олигархиясын түзүшү. Ошондой эле империализм капиталисттик мамлекеттердеги төмөнкү таптарды эксплуатациялоонун жана эл аралык аренада дүйнөнү бөлүштүрүү үчүн күрөштүн күчөшүн мүнөздөгөн, капитализмдин өнүгүүсүндөгү жогорку баскыч катары каралган; 4. 19-к. 30-ж. Европада «Империалисттер» термини алгач Францияда пайда болгон. Наполеон империясынын жактоочуларына карата айтылган. Кийинки мезгилде Британия ж. б. өлкөлөрдүн колониалдык экспансиясынын натыйжасында, «Империализм» «колониализм» термининин синоними катары колдонулууга өткөн.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Тукай-Тамак (Илишев району, Башкыртстан)
Тукай-Тамак — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Исамет айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 108 киши. Почта индекси — 452277, ОКАТО коду — 80230828003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Нарын 1 акиташ кени
Нарын 1 акиташ кени Жалал-Абад облусунун Аксы районунда, Нарын д-нын боюнда, деңиз деңгээлинен 760–860  м бийиктикте. 1955-ж. геол. чалгындоо жүргүзүлгөн. Кен аймагын карбондун чөкмө тектери түзөт. Кен ортосун кумдук тоотеги бөлүп турган эки катмардан турат; астынкы катмардын калыңдыгы 60–80 м, үстүнкүсүнүкү – 45–65 м. Акиташ тегинин өңү агыш, бозомук, саргыч темгилдүү. Арасында доломиттешкен түрлөрү бар. Курамында СаСО5 – 95%ке чейин. Физикалык-химиялык касиети боюнча суу сиңиримдүүлүгү 0,15–0,32%, нымдануу коэффициенти 0,21–0,85, көлөмдүк салмагы 2,6 – 2,7. Акилөөчү акиташ, портланд-цемент, кальций карбидин алууга, курулуш ташы катары пайдаланууга жарактуу. Запасы С1 категориясы боюнча 2755 миң т, С2 – 3,2 млн т.
Беллинсгаузен Фаддей Фаддеевич
Беллинсгаузен Фаддей Фаддеевич (9(20). 9. 1778-13(25). 1. 1852) - орус саякатчысы, адмирал. 1803- 06-ж. Жер шарын айланган 1-орус саякатына катышкан. 1819-21-ж. Б. Жер шарын айланууга уюшулган экспедицияны башкарган. Экспедиция 1819-ж. Антарктикада бир нече аралды, 1820-ж. 16 (28) - январда Антарктиданы ачкан.
Тынч океандын тропиктик бөлүгүндө бир нече аралдарды табышкан. 1839-жылдан Кронштадттын согуш губернатору. Беллинсгаузен ысымы менен Тынч океандагы деңиз, Түштүк Сахалиндеги тумшук, Туамоту архипелагындагы арал ж. б. аталган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Кибернетика
Кибернетика (байыркы грек. κυβερνητική - башкаруу искусствосу) – жалпы мыйзамдардын башкаруучулук байланыштарынын объекттери жөнүндөгү илим. Ал маалыматты кабыл алганга, эстегенге жана кайра иштеткенге жөндөмдүү.
Кибернетика өзүнчө илим катары калыптанып жана электрондук-эсептөө техникасынын пайда болуп, өнүгүшү менен кошо өнүккөн. Кибернетиканын өзгөчө жоболорун америкалык окумуштуу Норберт Винер 1948-жылы «Кибернетика» деген китебине жазып чыккан. 50–60-ж. Советтер Союзунда кибернетиканы изилдөөнүн жетекчиси жана демилгечиси Аксель Иванович Берге болгон. Кибернетиканын теориясына жана прикладдык кибернетикага чоң салымын (АН СССР жана АН УССР) Виктор Михайлович Глушков кошкон. Учурда кибернетика техникалык, экономикалык, педагогикалык ж. б. деп бөлүнөт.
Кибернетикалык подход көп, бири-бири менен байланышкан объекттерди изилдөөдөн келип чыккан. Мындай мамиле жалпы илимдик методикалык изилдөө жана башкаруу, анын өнүгүшү системалуу мамиле болгон. Системалык анализ татаал кубулуш, процесстер, жаратылыштын объекттери жана коомчулук түзүлүшү жана иштеми, анан да синтез – жаңы системалоо жана моделдөө болуп саналат.
Педагогикалык кибернетика – окутуу-тарбиялоо процессиндеги оптималдуу башкаруу жөнүндөгү илим, педагогика система менен, окутуунун технологиясы, кибернетикалык жакындоонун негиздери жана эсептөө техникаларынын колдонулушу.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Ак деңиз
Ак деңиз - Түндүк Муз океанындагы ички деңиз. Кола жана Канин жарым аралынын аралыгында. Түндүгүнөн Горло жана Воронка кысыктары аркылуу Баренц деңизи менен туташат. Аянты 90 миң км2. Эң терең жери 350 м. Түндүк-батыш жээги бийик жана аскалуу, түштүк-чыгыш жээги жантайыңкы, жапыз. Ири булуңдары: Мезень, Двина, Онега, Кандалашка. Эң ири аралдары: Соловец, Мудьюг, Моржовец. Түндүк Двина, Мезень, Онега, Выг, Нива ж. б. дарыялар куят. Суусунун температурасы жайында 6°Сден 15°Сге чейин, кышында 1°Сден төмөн. Туздуулугу 24төн 34,5%оге чейин. Кышында муз каптап турат. Суткада эки жолу ташкындайт (бийиктиги Мезень булуңунда 10 мге чейин жетет). Балык (сельд, навага, сига), түлөн кармоо өнүккөн. Ак деңиз-Балтика каналы аркылуу Балтика деңизинин алабындагы көлдөр жана дарыяларга, Волга-Балтика суу жолуна, башкача айтканда Каспий, Азов жана Кара деңиздерге чыгат. Башкы порттору: Архангельск, Онега, Беломорск, Кемь, Кандалакша.
Бааракы
Бааракы (пенсия) (лат. pensio – төлөм) – мыйзамдарда каралган учурларда (жаш курагы жеткенде, майып болгондо, багуучусун жоготкондо, иштеген жылы жана мамлекетке өзгөчө эмгек сиңиргенде) мамлекет же анын субъектиси тарабынан өмүр бою акча төгүмүнүн туруктуу төлөнүүсү, социалдык жактан камсыздоонун бир таризи болуп саналат. Ал мамлекеттик жана мамлекеттик эмес бааракы болуп бөлүнөт (кара: Мамлекеттик бааракы, Мамлекеттик эмес бааракы ).
Инал
Инал, энал – ават уруусундагы геноним. Айрым маалыматтар боюнча уруктун аталышы. Тувада 9–10-кылымдарга тиешелүү кыргыздар калтырган руна эстеликтеринде «ынал» деген сөз кездешет. Белгилүү тарыхчы Рашид ад-Дин кыргыздар жөнүндө маалымат бергенде, алардын падышасы «инал» деп аталарын белгилейт. Ушундай эле маалымат Абу-л-Гази Бахадур хандын эмгегинде да маалымдалат. Махмуд Кашгари иналга төмөнкүдөй аныктама берет: 1. Энеси хан тегинен, атасы карапайым жерден чыккан, тектүү, жогорку даражалуу; 2. Энчилүү ат, титул.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Дихлорэтан
Дихлорэтан (1,2-дихлорэтан, сим-дихлорэтан, этилендихлорид) ClCH2CH2Cl, мол. массасы 98,96; таттуу даамдуу түссүз суюктук; балкып эрүү t -35,36оС; кайноо t 83,470С; d420 1,253; аба боюнча тыгыздыгы 3,4; nD20 1,4448. Д. орг. эриткичтерде жакшы эрийт. Сууда эригичтиги: 0,87 % (20оС), 1,38 % (72,5оС). Суу менен азеотроптук аралашманы пайда кылат.(кайн. t 71,6оС; 91,8 %Д.). Д. суюк фазада 2,2-азобис-изобутиронитрил катышуусу менен же буу фазада (катализатор - Al2O3, активдүү көмүр жана башка) хлор менен аракеттенип, трихлорэтанга айланат. 250оС жана андан жогорку тем-рада Д. щелочтор суу же спирт эритмелери менен винилхлорид пайда кылат. Д. малекуласындагы хлор атомдору башка топтор менен орун алмашат. Мис., суу менен аракеттенип этиленгликоль, аммиак менен этилендиамин, NaCN менен - акак к-тасынын динитрилин, бензол менен дифенилэтан (дибензил) пайда кылат. Na2S менен ысытканда полиэтилентетрасульфиддер алынат. Д. этиленди суюк же буу фазада хлорирлөө жана 210-260оС катализатор катышуусунда этиленди окистендирип хлорлоо менен алынат:
СН2 =СН 2 + 2HCl+1/2O2 ® C2H4Cl2+ H2O
Д. винилхлорид, этиленгликол, этилендиамин, полисульфид каучуктарын алууда, эриткич, катары колдонулат. Д. -уулуу зат; адам эс-акылынын бузулушуна, бөйрөк жана боор ооруга чалдыгуусуна алып келет.
Вексель каршылыгы
Вексель каршылыгы – векселдик укуктун айрым юридикалык далилдерин ырасмий күбөлөндүрө турган (нотариус тарабынан) акты, тактап айтканда: төлөм менен акцептен баштартканда, визаны даталаштырбаганда, визаны визалаштырбаганда, векселдин үлгүсүн же түпнускасын бербей койгондо. Ал эми АКШ менен Англияда В.к. сыяктуу жолжобо нотификация  болуп саналат.
Айран
Айран — сүттөн уютулуп жасалган кыргыздын эзелтеден келе жаткан тамагы. Бышырган жылуу сүттү уютуш үчүн ага уютку (айран) салып, идиштин бетин жаап, жылуулап ороп, жарым күндөй (аба-ырайынын шартына, абанын даражасына ылайык 6-8 саат) коюшат. Айран байыртадан көчмөн мал чарбачылыгы менен кесиптенген элдердин негизги тамагы болгон. Бул тууралуу жазма маалыматтарда да чагылдырылат. Андан сүзмө, ал эми сүзмөдөн курут жасалат. Айран сорпого кошулса - ак серке жана ала дөң, сууга кошулса - чалап, талкан кошулса аш айран деп аталары маалым. Түркияда жана Грецияда айран йогурт деп аталат.
Эскинин калдыгы
Эскинин калдыгы - Бүгүнкү күндөгү коомдук жашоонун жана турмуштун абалына, жашоо шартына, адамдын аң-сезимине карама-каршы келген, адам баласы жараткан маданияттын өткөн доорлордогу өнүгүү тепкичтеринен калган айрым эски көрүнүштөр. Арийне, өткөн коммунисттик идеология доорунда элдин байыркы коомдук жана маданий турмушунда өтө маанилүү ролду ойногон диний-философиялык каада-салттар, көз караштар, диний жөрөлгөлөр, этностук-маданий көз караштар эски жашоонун, түркөйлүктүн калдыгы катары жасалма түрдө четтетилип келди.
Жазык кодекси
Жазык кодекси – кылмыштуу аракеттер коомдук коркунуч болуп саналарын аныктоочу жана аларды жасагандыгы үчүн жаза өлчөмдөрүн белгилөөчү чаралардын жыйындысы; КР ЖК кабыл алган нормативдик акты. Жазык кодекси эки бөлүктөн турат. Жалпы бөлүгүндө КР жазык кодексинин милдеттери, принциптери жана жоопкерчилик негизи; бул кодекстин колдонулуш чектери; кылмыш түшүнүгү жана түрлөрү; жазык жоопкерчилигине тартылуучулар; күнөө жана анын түрлөрү; жаза түшүнүгү, максаттары жана түрлөрү; жаза белгилөөнүн негиздери; медициналык мүнөздөгү мажбурлоо жана башка чаралар камтылган. Өзгөчө бөлүгүндө кылмыштардын түрү так аныкталып, алардын белгилери ачылып көрсөтүлөт. Кылмыштардын тигил же бул бөлүмдөн орун алышы, алардын тектеш объектисинин бирдей экендигин түшүндүрөт.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Дөө, жалгыз көздүү дөө
Дөө, жалгыз көздүү дөө (латынча Циклоптор )— маңдайында жалгыз көзү бар алп мүчөлүү, ченемсиз кара күчкө ээ мифологиялык кейипкер. Дөөлөрдүн образы дүйнөдөгү бардык эле элдерде, асыресе чыгыш оозеки адабиятында көпчүлүк учурда туруктуу тескери тип, жагымсыз элес катары сүрөттөлөт. Жалгыз көздүү дөөлөр негизинен адамдарга окшошуп турса да, алардан өзгөчөлөнүп кебетеси коркунучтуу, кай биринин бир нече башы болот. Дөөнүн тулкусун бүтүндөй жүн баскан. Алардын сыйкырчылык касиети да бар. Көп учурларда Дөөлөр түнт токойлордо, коркунучтуу үңкүрлөрдө, кээде белгилүү бир өлкөлөрдө бийлик жүргүзөт. Күч менен топтолгон байлыктын да ээси болушат. Тарыхчылардын далилинде жалгыз көздүү дөөлөрдү — аримаспалар дейт. Арима скифче — бир, спу — көз деген түшүнүктү берет. Мына ошол аримаспа жалгыз көздүү дөөлөрдүн мекени байыркы маалыматтарга караганда чыгыш Урал менен Алтайдын аралыгында жайгашкан. Ушул чөлкөмдө жашаган элдердин таасири, карым-катнашы аркылуу мифологиялык бул образ кыргыз фольклоруна киргендиги шексиз.
Фольклордук чыгармаларда чагылдырылган жалгыз көздүү дөө тибиндеги жомоктук-фантастикалык жандыктарга каршы күрөшүү сюжети негизинен мифологиялык фондо берилген. Мындай мүнөздөгү эпикалык аракеттерди байыркы доордун баатырдык жомокторунун бири "Одиссеянын" терс каарманы Полифем дөө (циклоп) жөнүндөгү эпикалык сюжеттен көрүүгө болот жана жалгыз эле гректердин маданиятында кездешпестен дүйнөлүк фольклордо кеңири учураган орток сюжетти түзөт. Айрыкча чыгыштын жомокторунда (иран, араб жана башкалар) дөөлөр өтө көп катышкан кейипкерлердин бири. Кайсы гана элде айтылбасын алар адамдардын душмандары. Кишинин эти менен тамактанышат. Кишилерди уурдап кетип же колго түшүрүп алып, шишкебек кылып жейт.
Орто Азия элдеринин чыгармаларында жалгыз көздүү дөөлөрдү сокур кылып өлтүрүү сюжети академик В. М. Жирмунскийдин маалымдоосунда алтайлык версияларды кошпогондо ондон ашуун. "Манас" эпопеясындагы жомоктук-фантастикалык кейипкерлердин ичинен өзгөчө орун жалгыз көздүү дөөлөрдүн образына таандык. Эпикалык душман чегине барган Алмамбет  баатырдын баяндоосу боюнча жалгыз көздүү дөөнүн мифтик образы мындайча элестетилет:
Айдоо дыйканчылыгы
Айдоо дыйканчылыгы - үй жаныбарларынын (өгүз, бука, уй, жылкы) күчүн пайдаланылып буурсун, соко ж.б. жардамы менен жер иштетүү дыйканчылыгы. Айдоо дыйканчылыгы кол дыйканчылыгына салыштырганда бир кыйла жогору тепкичте өнүккөн маданият болуп саналат. Ал ири дарыялардын - Нил, Тигр жана Евфрат, Инд, кийинчерээк Амударыя, Сырдарыя, Янцзы, Хуанхэ дарыялары агып өткөн өрөөндөрдөгү жумшак, түшүмдүү жерлерде алгач пайда болгон. Айдоо куралдарынын өркүндөтүлүшү менен катуу, түшүмдү аз берүүчү жерлерди да айдоого мүмкүн болуп калды. Жергиликтүү климатка, топуракка көнүгүшү эмгек куралдардын, кайрак жана сугат-айдоо дыйканчылыгынын көптөгөн формаларын, ыкмаларын жаратты. Тарыхый жактан алганда кол дыйканчылыгы менен мал чарбачылыгынын синтези болгон. Отурукташкан айдоо дыйканчылыгына негизделген чарбалык-маданий типтер Евразиянын, Түндүк Африканын, Американын жылуу, мелүүн, айрым учурларда ысык алкактарында кеңири таралган. Айдоо куралдары байыркы дыйканчылыктын борборлорунун биринде жаралганбы же ар бир эл өз алдынча тапканбы деген маселе илимде так айкындала элек. Археологиялык, иконогрфиялык, айрым учурда жазма булактарда үй жаныбарларын жер айдоого пайдалануу баарынан мурда Месопотамия менен Нил өрөөнүндө (б.з.ч. 4-миң жылдыктын аягы - 3-миң жылдыктын башы) пайдалана баштагандыгын күбөлөйт. Даниялык археолог А.Стенсбергдин пикири боюнча Месопотамияда буурсунга чейин таш миздүү керки- күрөк колдонулган. Жөөк салуу үчүн аны эки киши аркан менен тарткан. Айдоо куралынын ушундай жол менен өнүгүшү жөнүндөгү ойду 19-к. аягында эле белгилүү этнограф Э.Тайлор айткан болучу, 1930-ж. Евразия элдеринин кеңири этнографиялык материалдарын жалпылап изилдеген немец этнографы П.Лезер да ушундай тыянакка келген. Айдоо куралынын эң байыркы тиби эки саптуу ийри жөөк салгыч рало (керки) болгон. Ал Урук шаар-мамлекетиндеги протошумер жазуу-белгилеринин (б.з.ч. 4-миң ж. аягы) чиймелеринен белгилүү. Кийинчерээк жөнөкөй типтерден татаалыраак типтерге карай өнүккөн. Буурсундун эволюциялык өнүгүшү көп факторлор менен шартталган. Алардын арасында дыйкандардын рационалдуу тажрыйбасын үйрөнүп, андан ары уланткан этномаданий салттарды белгилеп кетүү зарыл.
Б.з.ч. 4-3-миң жылдыктарда Байыркы Чыгышта алгачкы коомдук түзүлүштө жаралган өнүккөн сугат системасы бар отурукташ- кан айдоо дыйканчылык чарбалык-маданий тиби байыркы мамлекеттердин калыптануусунда чоң ролун ойногон. Б.з.ч. II миң жылдыктын башына тиешелүү «Чот менен буурсундун ортосундагы талаш» деген шумер адабият эстелигинде падышанын буурсундун туткасын кармап турушу, ал эми чот «тамтыгы кеткен кийимчен кишиге» кызмат кылышы бекеринен эмес. Бул мезгилде буурсун байыркы чыгыш мамлекеттериндеги айыл чарбада жаңы гана пайдаланыла баштаган. Ал акырындык менен батыштан чыгышка карай Алдыңкы жана Орто Азия аркылуу Түндүк Индияга, андан ары Түндүк Кытайга чейин таралган. Түндүк Кытайда Хуанхэ бассейнинде б.з.ч. I миң. ж. тартып гана белгилүү. Америкада, Тропикалык Африкада, Австралия континенттеринде европалык колония саясатына чейин айдоо дыйканчылыгын билишкен эмес. Европада буурсун пайдаланган дыйканчылык бир нече этапты басып өтүп (токой зонасында кыюу системасы, талаа, токойлуу талаа зонасындагы которуштуруп айдоо системасы (1), эки талаалуу (2), үч талаалуу (3) коомдун базасы болгон. Дыйканчылыктын тарыхый таралуу процессинде анын эмгек куралдарынын ар түрдүү типтери калыптанган. Дыйканчылыктын системаларынын өзгөчөлүктөрү тышкы экологиялык факторлор (өсүмдүктөргө таасир берүүчү нымдуулук жана радиация, топурактагы азыктандыруучу элементтер ж.б.), ошондой эле дыйканчылыктын айрым структуралык элементери менен да (жер иштетүү, жер семирткичти пайдалануу, үрөн чарбасы ж.б.) байланыштуу болгон.
Дөө, жалгыз көздүү дөө
Тетиги дүмүрөйүп көрүнгөн
Жалгыз көздүн эли бар,
Каршылашар чеби бар,
Ошол чептин ичинде
Алышса адамдын алы жетпеген
Атышса огу өтпөгөн
Жалгыз көз Малгун шери бар.
Орноткон калаа жөөсү ошол
Ошондо жаткан жол тосуп
Жалгыз көздүү дөөсү ошол ( Саякбай Каралаев, 2. 92). манасчы Сагымбай Орозбак уулунун вариантында:
Макел дөө дегендин
Ант ургурдун өзү бар,
Бакыраят ачылса,
Маңдайда жалгыз көзү бар.
Аркы-терки сөзү бар.
Байкаса адам үн өңдүү
Оозун ачып сүйлөсө,
Обо жарган обозу
Күркүрөгөн күн өңдүү,
Азат бойдон чыккан түк
Апсайган аюу жүнү өңдүү,
Аңдап көрсө дидаары
Ажыдаар түрү өңдүү (Сагымбай Орозбаков, 4. 224),— деп сүрөттөлөт.
Эпостогу жалгыз көздүү дөөлөрдүн образынын эволюциялык өнүгүшү Сагымбай Орозбак уулунун айтуусунда даана байкалат. Мында жалгыз көздүү дөө катышкан эки эпизоддун биринчисинде (Кутубий баш болгон мергенчилерге жолуккан Адамдүк аттуу дөө) образдын жөө жомоктук элеске жакын турган үлгүсү берилсе, экинчисинде ("Макел дөө" эпизодундагы Макел) ошол элестин эпикалык душман колунун башчысына айлануудагы өткөөл мезгили баяндалган. Ал эми жалгыз көздүү дөөнүн эпикалык душмандардын кол башчысына толук өткөн элеси Саякбай Карала уулунун вариантында берилет, ал Көк-Бука минген Малгун дөө. Жалгыз көздүү дөө тибиндеги элестин өзүнө таандык ички жана сырткы белгилери бар. Алардын орчундууларына булар кирет: адатта дөөлөр адам баласы көп жүрбөгөн, жолу татаал, же алыс жерлердеги тоонун үңкүрүндө жашашат, киши этин жейт, курал пайдаланбайт, куралы болгон күндө да өтө жөнөкөй мүнөздө болот (мисалы, союл, таш жана башкалар). Өзгөчө чоң көлөмгө жана чексиз кара күчкө ээ, бирок акыл деңгээли чектелген, алар оңойлук менен өлбөйт.
Д-лөр тоонун ээси болуудан башка оорунун, өлүм-житимдин да ээси — духу. Бул жалгыз көздүү дөөлөрдүн адам этин жегендигинен, башкача айтканда өлүмгө себепкер болушунан ачык көрүнөт. Ушул белгиси аркылуу алар адамга, болгондо да бардык адамдарга өтө коркунучтуу тескери күчтөрдүн тибине жатат. Ошон үчүн баатырдык эпостордун алгачкы үлгүсүнүн туруктуу терс кейипкери болгон антропоморфтук типтеги жалгыз көздүү дөөлөр конкреттүү бир элдин душманы болбостон, жалпы адамзаттын эң коркунучтуу душманы катары мүнөздөлөт. "Манас" эпосунун "Дөө-пери жомогунда" баяндалган жалгыз көздүү Адамдүк дөө мына ушундай типтин бири. Мындай сюжет түрк-моңгол фольклорунда кеңири кездешет. Демек, аң-сезими али өсүп жетиле элек байыркы адамдар өздөрүнүн жамандыкка, өлүм-житимге учуроо себептерин табияттын ар кандай сырдуу кубулуштарына (мифологиялык түшүнүктөрүнө) байланыштуу элестетишкен шарттарда өлүмдүн ээси катары киши эттин жей турган жалгыз көздүү дөөлөрдүн мифологиялык образы түзүлгөн болуу керек.
Александр колоннасы
Александр колоннасы - Санкт-Петербургдагы Дворец аянтында, 1812-ж. Ата Мекендик согуштун жеңишине арналган архитектуралык эстелпк. О. Р. де Монферрандын долбоору боюнча 1830-34-ж. тургузулган, император Александр Iнин аты коюлган. Эстелик доридалык стиль ряддын сыныгынан зыянга учураган, 1963-ж. кайра калыбына келтирилген. 1977-ж. Александр колоннасынын айлана менен салынган колонна, крест кармаган периште колоннанын үстүнө коюлган (скульптору Б. И. Орловский). Александр колоннасынын жалпы бийиктиги 47,5 м (дүйнөдөгү эң бийик триумфалдык колонна), постаментинин түп жагында 1250 свай орнотулган. «Александр түркүгү» салтанаттуу түрдө 1834-ж. ачылган жана бул аянт шаардын символу болуп калган.
Дөөкүр
Дөөкүр — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери. Алмамбет менен Көкчөнүн ортосуна чагым салган бузукулардын бири (Сагымбай Орозбаков, 2. 243).
Apertium
Apertium — эркин/ачык булак, эрежеге негизделген машиналык котормо аянтчасы. Бул эркин программалык камсыздоо жана GNU General Public License шартында жарык көргөн.
Apertium үстүртөн которуп берген машиналык систем. Ал өзүнүн бардык сөз котормолоруна өлчөөчү которуштурууну, ал эми сүйлөм бөлүктөрү үчүн Марков моделдери менен сөз категорияларын аныктоочуну колдонот. Чектөөлөр грамматикасынын тегдери дагы айрым тилдик жуптарга (мисалы, бреттон-француз) колдонулат.
Сантеку-Яха дарыясы
Сантеку-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Вэсако-Яха дарыясынын оң жээгинен 48 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 30 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жазы корукчасы
Жазы корукчасы – Ош облусунун Өзгөн районундагы аңчылык корукчасы (заказниги). Жазы суусунун жайылмасында, Өзгөн шаарына жакын. Аянты 5 миң га. Жайылмалардагы камыш-чычырканактуу аймакты коргоо максатында 1975-ж. уюшулган. Анда кыргоол уялап, суучул канаттуулар кыштайт.
Диэтиленгликоль
Диэтиленгликоль, дигликоль, b, b¢-диоксидиэтил эфири, НОСН2СН2- О-СН2СН2ОН - даамы таттуу, жыты жок, түссүз, илээшкек суюктук, мол. масс. 106,12; балкып эрүү t - 7,8оС, кайноо t 245,8оС, d204 1,1161, n20D 1,4474. Суу, жөнөкөй эфирлер, спирттер, ацетон, анилин, хлорофрм менен бардык көлөмдө аралашат; бензолдо, тоулолдо начар эрийт. Д. хим. касиети гликолго жана жөнөкөй эфирлерге окшош. Карбон к-талары жана анын ангидриддери менен татаал моно- жана диэфирлерди, альдегиддер жана кетондор менен (катализатору фосфор к-тасы) циклдүү ацеталдарды пайда кылат. Д. майларга, нитроцеллюлозаларга эриткич катары жана төмөнкү темп-рада тоңуучу суюктуктарды (антифриза) даярдоодо колдонулат.
Гүлчөдөбө
Гүлчөдөбө – б. з-дын алгачкы кылымдарына таандык археологиялык эстелик. Гүлчө кыштагынын (Алай р-ну) аймагында жайгашкан. Алгач бул эстелик 1946-ж. А. Н. Бернштам тарабынан изилденген. Анын айланасы бекемделген төрт бурч сымал сепил түрүндө экендигин жана анын ичинде турак-жайдын, чарбактын жайгашкандыгын далилдеп, реконструкциясын жарыялаган. Ошондой эле караханийлер дооруна (10–12-к.) мүнөздүү маданий катмар аныкталып, ушул доорго мүнөздүү жез күмүш аралашмасынан жасалган тыйын табылган. Бул эстелик аскердик чеп, же мансаптуу адамдын турак-жайы болушу мүмкүн.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Лангенценн
Лангенценн - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Фюрт (район)|Фюрт районуна карайт. Орто Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы –  10483 (2006-ж.). Аянты – 46.31 км2.
Ак-Дөбө І шаар калдыгы
Ак-Дөбө І шаар калдыгы - 7-12-кылымга таандык археологиялык эстелик. Бакай-Ата районундагы Ак-Дөбө кыштагына жакын Үрмарал суусунун оң өйүзүндө, Тараз - Талас автожолунан 75 км аралыкта жайгашкан. Шаар калдыгы үч бөлүктөн: сепил (цитадель), шахристан жана рабаттан турат. Шахристан 6 бурчтуу формада болуп, жалпы узундугу 1080 м. Ал дубал чеп менен коргондолуп, мунаралар менен бекемделген. Сакталып калган дубалдын бийиктиги 2,5 м. Шаарга түндүк жагындагы дарбаза аркылуу киришкен. Дарбазалардын жанында мунаралар тургузулган. Сепил шахристандын чыгыш тарабында жайгашып, айланасы туракжайлар менен курчалган. Айрыкча шаардын чыгыш тарабында көп турак жай курулуштары орун алган. Шахристанды айланта калк жашаган рабат жайгашкан. Археологиялык казууда чийки кыштан тургузулган имарат урандылары, чарбалык маанидеги курулуштар ачылган. Темир эритүүчү мештин жана металл калдыктары, чопо казан, кумура, жыгач аяктар, бычак, мал сөөктөрү табылган. Карапа идиштери оймо-чиймеленип, сыр менен кооздолгон.
Вера Алиева
Вера Нурматовна Алиева (15.7.1940 - 19.10.2014) - кыргыздын белгилүү архитектор айымы, педагог, окумуштуу. архитектура боюнча орусча-кыргызча сөздүктүн түзүүчүсү.
Кыскача өмүр таржымакалы
Вера Нурматовна Алиева (Бүбүйра Аалы кызы) 1940-жылы 15-июлда Кыргызстандын Нарын облусуна караштуу Нарын районундагы Эчки-Башы айылында туулган.
Атасы Аалы (тынымсейит уруусунун күмүш уулунан) айылындагы оокаты тың кишилерден болгон.
Вера 1959-жылы Бишкек шаарында №5 Кыргыз орто мектебин аяктаган.
Вера Алиева 1959-65-жылдары Москва шаарындагы Москва архитектура институтунда таалим алып, кыргыздын туңгуч архитектор айымы болуп калган.
1965-жылдан тартып Кыргыз ГИПРОСтрой конструктордук мекемесинде иштей баштаган.
1972-78-жылдары Фрунзе политехникалык институтунда архитектура боюнча дарстар да окуган.
1978-80-жылдары Кыргыз ССРинин Маданият министрлигинде көркөм эксперттик коллегияда иштеген.
1990-92-жылдары Ысык-Көл облустук аткаруу комитетинин бөлүм жетекчиси болуп иштеген. Ал кезде Ысык-Көл жана Нарын облустары биригип турган.
1995-жылы ардагердик эс алууга чыкканына карабастан, Көркөм өнөр академиясында кыйла жылдар архитектура боюнча дарстар окуган.
Үй-бүлөсү. Бир туугандары
Анын артында эки кызы (Асел, Айгүл Эмил кызы Догдуровалар) жана неберелери калды. Анын улуу агасы Абдырахман Алиев Экинчи дүйнөлүк согушта нацисттик концлагерден качып чыгып, Европадагы антифашисттик кыймылдарга катышкан.
Абдырахмандан кийинки бир тууган агасы Капар Алиев (1927-жылдын 8-майында Кыргызстандын Теңир-Тоо аймагындагы Эчки-Башы кыштагында туулган) – кыргыздын ичинен чыккан чыгаан радио жуналист болгон. Ал Кыргызстанда алгачкы болуп “Жогорку категориядагы диктор” деген СССРдин деңгээлиндеги кесипкөйлүк даражаны алган.
Илимий-педагогдук чыгармачылыгы
Архитектура боюнча эмгеги басмага даярдалды.
Кыргыз энциклопедиясына архитектура жаатында макалалар жазган.
Кыргызстан Илимдер академиясында Архитектура боюнча орусча-кыргызча сөздүктү жарыялаган. Бул сөздүк окуу куралга жардамчы колдонмо материал катары 1980-жылдардан тартып архитектор окутуучулар жана студенттер тарабынан кеңири колдонулуп келди.
Мамлекеттик бааракы
Мамлекеттик бааракы – социалдык камсыздоонун мамлекеттик фондунан жарандарга төлөнүүчү бааракы. КРда камсыздандырылган жарандар, республика аймагында жашаган, ошондой эле мыйзамдарда каралган шартта жана негизде мамлекеттик бааракы боюнча социалдык фондуга төгүмдөрдү төлөп турган чет өлкө жарандары менен жарандыгы жок жактар бааракы алууга акылуу. Жалпы эмгек жылдарына кире турган эмгектик ж. б. коомго пайдалуу ишмердүүлүгүнө байланыштуу М. б. чектелет: карылыгына, майыптыгына, багуучу адамын жоготкондугуна, иштеген жылдарына, эмгектик ж. б. коомго пайдалуу ишмердүүлүгүнө байланышкан шарттар боюнча же кандайдыр бир себептерден улам бааракы алууга укугу жок жарандарга социалдык бааракы төлөнөт.
Адамды барымтага алуу
Кыргыз Республикасынын кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган коомдук тартипке жана коомдук коопсуздукка каршы кылмыш. Барымтага алынган адамды бошотуунун шарты катары мамлекетти, эл аралык уюмду, юридикалык же жеке жакты кандайдыр бир аракетти жасоого же жасатпай коюуга мажбурлоо максатында адамды барымтага алууну жана/же кармоону түшүндүрөт.
Абыргандар
Абыргандар (лат. Pteromyidae) — салааларында жаргагы бар тыйындарга жакын кемиргич айбандардын бир тукуму, булардын кыйла уруулары жана түрлөрү бар: кидик абырган (лат. Petaurillus hosei), кадимки абырган (Pteromys volans), зоо абырганы (Eupetaurus cinereus), баштыкчан абырган (Acrobates pygmaeus), жапон абырганы (Pteromys momonga), накта абыргандар (уруу) (Pteromys), Америка абыргандары (уруу) (Claucomys).
Алымкул Аталык
Алымкул Аталык, Молдо Алымкул (Алымкул Асан бий уулу; 1831-жылы туулган -  1865-жылы май айында ок жаңылып, жарааттан өлгөн) – Кокон хандыгынын даңазалуу аскер башчысы; түштүк кыргыздардын  төбөлдөрүнүн ж-а саясий ишмерлеринин бири.
Кыскача өмүр таржымакалы
Алымкул Асан бий уулу - кыргыздын ичкилик тобундагы кыргыз-кыпчак уруусунан. Бала чагында Бужум-Баткендеги мусулман мектебинен билим алып, кийин Анжиян, Кокондогу медреседен окуган. Ал жездеси Тагайкул датканын жардамы м-н аскер ишин өздөштүргөн. Кезегинде ал Алымбек даткага кошулуп,  Кудаяр хандын ордуна  Мала ханды  көтөрткөн. 1862-ж. Мала хан өлтүрү-лүп, тактыга Шаамурат олтурат, ал эми А.а. хандыктын башкы вазири болуп дайындалат. 1863-ж. жазында А.а. төңкөрүш уюш-туруп, тактыга Мала хандын уулу Султан Саидди отургузат да иш жүзүндө хандыкты өзү башкарган (1863–65). 1865-ж. Ташкендин жанында орус падышалыгына каршы согушта жаракат алып, каза тапкан.
Он тогузунчу кылымдагы кыргыз тарыхынын орчундуу бөлүгүн камтыган Кокон хандыгында Алымкул аталыктын өз орду бар. Тарыхы санжырага айланып, отуз беш жашка жетип-жетпеген өмүрүндө кыргыз, казак, өзбектерге эле эмес, түрк султандарына чейин таанымал болгон. Ал Кокон бийлигинин туткасын кармоодо ырыскы талашкан замандаштарынан билимдүүлүгү менен айрымаланган.
Алымкул Асан уулу 1829-жылдын ар жак бер жагында жарык дүйнөгө келгендиги тууралуу маалыматтар бар. Молдо Алымкул жаштайынан Баткендеги мусулман мектебинен билим алып, андан соң Анжиян, Кокондогу медреселерден илимин жогорулаткан. Кыргыздын ичкилик уруу бирикмесинин кыпчак уруусунан чыккан Алымкулдун таржымалы тууралуу бүгүнкү күндөгү Өзбекстандын Коргонтөбө районуна караштуу Таштак айылында жашап өткөн Гуламкадыр Кенжеев мындай пикирин айткан:
- Алымкулдун туулуп өскөн айылы Таштак болот. Өзбекстандын Анжиян облусу, Коргонтөбө району Комсомол айылы. Балдары, небере, чөбөрөлөрү, урпактары ошол жерде. Молдо Алымкулдун уруусу таз. Таздын ичиндеги шилекейлерден болот. Молдо Аламкулдун атасын Асан шилекей дешкен, кийин Асан бий болгон. Мен бул сөздү көпчүлүк аксакалдардан уккам. Албетте, атанын уулу катары улуулардан калган нусканы бекем сактаган урпактарынын эсинде көп маалыматтардын так эстелип калышы жакшы жышаан. Он тогузунчу, жыйырманчы кылымдар боюнча адистешкен тарых илимдеринин доктору, Кыргыз улуттук илимдер академиясынын мүчө-корреспонденти маркум Кушубек Үсөнбаев мындай деп айткан эле: - Алымкул өзү кыргыздан чыккан ушунчалык кыйын адам. Кокон хандыгынын убагында ал колунан өзүнүн тизгинин, чылбырын түшүрбөй, Кокон хандыгын башкарууга кадимкидей катышып, жалпы эле Кокон хандыгынын эркиндигин сактап келген улуу инсан. 1862-жылдардан баштап бийлик кумарына батыл аралашып, ордодогу увазирдик, андан соң Аталык кызмат даражаларын ээлеген Алымкул Молдо Асан уулу орус оторчулары менен кармаштарда генералдардын шаштысын кетирип, шайын оодаргандыктан, орус аскер башчылары жансыз жалдап жок кылуу аракеттерин жасашкан. Ошол аракеттердин натыйжасында 1865-жылы 9-майда Ташкенде ага ок жаңылып, курман болгон. Сөөгү бүгүнкү Ташкен шаарындагы Шайхантаур деген мүрзөгө жашырылган. Молдо Алымкул шейит кеткенде замандашы, жазма акын Молдо Нияз төмөндөгүдөй арманын жазган: Орустар осол болгондо, Кафриге таш иши түшкөндө, Батбактар моюн сунаарда, Мусулман журт тынаарда, Ок жаңылды өзүңө, От чагылды көзүңө, Ат боорудан кан кетти, Жаннатка карап жан кетти. Жибектей жаның эшилип, Көңүлүң көлдөй көшүлүп, Хадия кылып башыңды, Азиздарга кошулуп, Шашпай жетти жоомартың, Шейиттерге кошулуп, Азиз башың ол эле, Ашка жаның жеттеди, Давлетиң кетти башыңан, Далеткөй кетти кашыңан Эфакта жаның үзүлдү, Чырактай көзүң сүзүлдү, Мусаафир Ташкен шаарында Бейит болдуң Алымкул, Чочкого уруп өзүңдү, Шейит болдуң Алымкул - деп Алымкул аталыктын кыргыздын 19-кылымдагы чыгаан патриот уулу, гумманист жана философ акындардын ири өкүлү, тарыхчы жана саякатчы Молдо Нияз бабабыз өз учурунда каны какшап санат калтырган экен.
Вексель мыйзамдары
Вексель мыйзамдары – векселдик мамилелерди жөнгө салуучу юридикалык ченемдердин жыйындысы. Көпчүлүк өлкөлөрдүн В. м. 1930-жылкы Женева векселдик конвенцияларына негизделген.
Белобородов Афанасий Павлантьевич
Белобородов Афанасий Павлантьевич (18(31). 1. 1903-ж. т., азыркы Иркутск обл., Акинино кыштагы) - армиянын генералы (1963), 2 жолу Советтик Союздун Баатыры (1944; 1945). 1926-жылдан КПССтин мүчөсү. 1923-жылдан Советтик Армияда. Жөө аскерлер мектебин (1926), Аскердик саясий курсту (1929), Фрунзе атындагы Аскер академиясын (1936) бүтүргөн. Улуу Ата Мекендик согушта 1941-жылдын ок-тябрынан 78-аткычтар дивизиясына командачы, 1942-жылдын октябрынан аткычтар корпусуна командир.
1944-жылдын майынан 43-армияга командачы. 1945-ж. августта Японияга каршы согушта 1-Кызыл Туулуу армияны башкарган. Согуштан кийин аскердик жетекчи кызматтарда, 1968-жылдан СССР Коргоо мин-восунда жооптуу иште. 1966-жылдан КПСС БКнын мүчөсү. СССР Жогорку Советтик З- жана 7-шайл. депутаты.
Белобородов 2 Ленин ордени, 5 Кызыл Туу, 1-2-дараж. Суворов, 2-дараж. Кутузов ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Айтма күүлөр
Айтма күүлөр - чыгарманын мазмунун айтып, маанисин чечмелеп берүү үчүн ыр, обон, куюлушкан жорго сөз, кыраат, ишаарат тууроо сыяктуу каражаттарды колдонуу менен аткарылган күүлөр. Кыргыз күүлөрүнүн басымдуу көпчүлүгү адегенде ушундай синкреттик формада жашаган. Адепки таржымал тексттен, обондуу- ырдан ажырап калгандар бара-бара кара күү катары калып- танган. Айтма күүлөрдө болсо ошол алгачкы форма сакталып калган. Комузда жана кыякта көп аткарылган. Айтма күүлөр программалуу болгон. Айтма күүлөрдүн ичине кыргыздагы жомоктук- дастан күүлөрдүн, тамсил күүлөрдүн жана куш добуш күүлөрдүн көбү кирет. Айтма күүлөр комузчулар менен кыякчылардын гана эмес, акындардын репертуарынын да кезиккен.
Арашан (Талас району)
Арашан ― Кыргызстандын Талас облусунун Талас районундагы айыл. Бердике Баатыр айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 1099 киши (2009-жылы).
Эркектер союздары
Эркектер союздары - энелик уруктан аталык урукка өтүү стадиясында коомдо жана коомдук турмушта үстөмдүк абалга жетүүгө күрөш жүргүзүү үчүн эркектер уюму катары пайда болгон коомдук институт. Эркектер союздарынын өз жетекчилери, жашыруун тили, атайын жөрөлгөлөрү, диний салттары болгон. Алгачкы общиналык (жамааттык) коомдун бузулуу процессинде кийинки эркектер союздары (аларды кээде жашыруун союздар же жашыруун коомдор деп да аташат) өз мүчөлөрүнүн менчигин, таасирдүү абалын коргоп, көбүнчө таптардын пайда болушунун рычагы жана мамлекеттик бийликтин алгачкы органдары болуп калышты. Эркектер союздары өзгөчө Меланезия менен Батыш Африкада кеңири өнүккөн, Микронезияда, Түштүк Американын индей урууларында да белгилүү.
Кузюг (Ентала куймасы)
Кузюг — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ентала дарыясынын сол жээгинен 56 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 67 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Мэскалэро (Нү-Мексико)
Мэскалэро (Нү-Мексико) (Mescalero) — Нү-Мексико штатынын Otero округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1233 киши. Болжолдуу аянты - 46.3 км². FIPS коду — 35-47920.
Жазык укугу
Жазык укугу – 1) укук илиминин бир тармагы; 2) жазык жоопкерчилигинин жалпы негиздери, принциптери жана шарттары, кылмыш курамдарынын белгилерин жана кандай жаза колдонула тургандыгын аныктаган укук ченемдеринин жыйындысы; 3) юридикалык жогорку окуу жайларында окутула турган негизги окуу предмети.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Вексель сатып алуучу
Вексель сатып алуучу – 1) вексель түзүүчүдөн жөнөкөй (бенефициар) же которум (ремитент) векселин алган жак; 2) индоссамент (индоссат) боюнча вексель алган жак.
Даек
Даек – салт боюнча бир же бир нече кишиге (байге, мөрөй, шыбага, энчи, олжо, чачыла, белек, кийит, мүчө, жыртыш, табарик ж. б.) кылдат калыстыкта бөлүнүүчү же таркатылуучу байлыктын (мүлк, дүнүйө, мал, буюм, кооздук, кийим, кездеме, акча ж. б-дын) жалпылаштырган аты. Мис., куданын алдына барганда ар түрдүү (аркан тосмой, көрүн-дүк, жылкычылык, жеңкетай, сүт акы, жүк көрүү, чылбыр тартар, кемпир өлдү ж. б.) салттарга жана ырымдарга таянып берилүүчү бардык чыгым (мал, мүлк, акча, кийим, кездеме, кийит ж. б.); ата-эне карыганда балдарына энчи бөлүштүрүүгө ыйгарылган нерселердин баары (жери, малы, үйлөрү, эмеректери, дүнүйөсү, байлыгы) жалпысынан даек делет. Жоокерчиликте колго түшкөн бөлүштүрүлүүчү олжолор да даек деп аталат. Аны ошол жортуулга катышкандарга калыс даекчи бөлүштүрөт.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Microsoft Azure
Microsoft Azure (мурдагы Windows Azure, Эжер) -- Microsoft тарабынан колдонмолорду, кызматтарды жасоо, текшерүү, колдонуу жана башкаруу үчүн чыгарылган булут эсептөөчү кызматы. Ал Microsoft башкарган маалымат борборлорунун глобалдык тармагы аркылуу ишке ашат. Ал кызмат катары программалык камсыздоону (англ. software as a service, SAAS), кызмат катары аянтчаны жана кызмат катары инфраструктураны камсыз кылат. Ал көптөгөн программалоо тилдерин, шаймандарын, инфраструктураны, анын ичинде Microsoft'ко ылайыкташкан жана үчүнчү тараптардын программалык камсыздоосу менен системдерин колдойт.
Мамлекеттик эмес бааракы
Мамлекеттик эмес бааракы – бааракы келишимдеринин шарттарына ылайык, мамлекеттик эмес бааракы фондунан жарандарга төлөнө турган бааракы. Адатта, ал мамлекеттик бааракыга кошумча төлөм иретиндеги мүнөздө болот
Оюн
Оюн – мотиви натыйжасынан эмес, жүрүшүнөн көрүнгөн жемишсиз иш-аракеттин бир түрү.
Оюндун чыгышы - магиялык–культтук мүдөөлөргө же организмдин тубаса биологиялык муктаждыктарына, эмгек процессине байланыштырылат. Оюн- бул адамдардын жана жаныбарлардын ишмердүүлүктөрүнүн бир түрү. Жаныбарлар дүйнөсүндө оюн – бул жаш жаныбарлардын эволюциялык өнүгүшүнүн айрым бир баскычында пайда болуучу жашоо тиричилигинин бир формасы.
Балдардын оюну – бул тарыхый өнүгүүдө пайда болуучу балдардын ишмердүүлүктөрүнүн бир түрү, улуулардын аракеттерин жана өз ара мамилелеринин чагылдырууга, буюм жана социалдык чындыкты таанып билүүгө багытталган, балдардын дене-тарбиясы, акыл жана адеп-ахлак тарбия каражаттарынын бири. Оюн– бул маданияттын жана этнографиянын тарыхы, педагогика, психология жана башка. ар кандай илимдердин изилдеп үйрөнүүсүнүн предмети болуп эсептелет.
Оюндун пайда болуусунун социалдык, жаратылышы, ички түзүлүшү жана баланын өсүп өнүгүшүндөгү мааниси жөнүндөгү теориялык изилдөөлөрдүн үстүндө Л. С. Выготский, А. Н. Леонтьев, Д. Б. Эльконин жана башка. чоң эмгектенишкен. Саякатчы жана этнографтардын изилдөөлөрүндө коомдогу балдардын абалы жөнүндө бай материалдар топтолгон. Коомдун өнүгүүсүн алгачкы баскычтарында адамдар таякчалардын жардамы менен мөмө-жемиштерди кагып жана казып жеп күн көргөн мезгилдерде оюн болгон эмгек. Балдар уюмдардын жашоо-тиричилигине эрте аралашып, тамак аш табуунун жана каражаттарды пайдаланууну улуулардан үйрөнүшкөн. Мергенчилик, мал чарбачылык, жерди иштетүүгө өтүү курал-жарактардын татаалданышы алгачкы адамдардын коомунун пайда болушуна, коомдогу балдардын абалынын өзгөрүшүнө алып келген.
Улуулар балдарга чоң адамдардай эле мамиле жасашкандыктан балдар эрте эле өз алдынча аракеттенишкен. Ошондуктан улуулар чоң адамдар пайдаланган каражаттардын кичиртилген түрлөрүн даярдашкан (бычак, жаа, чокмор, аркан жана башка.). Ошентип оюн көнүгүүлөр пайда болгон. Балдардын колдонгон каражаттары алардын өсүшү менен бирге чоңойгон. Адамдардын коомунда өнүгүшү, өндүрүштүн өркүндөшүнө байланыш эмгек каражаттарынын татаалданышы коомдогу эмгектин бөлүнүшүндө, балдардын жашоо-турмуштагы абалына чоң таасир эткен. Балдардын татаал өндүрүшкө катыша албагандыгы бара-бара айлана-чөйрөдөгү жашоо-тиричиликти, эмгек каражаттарын чагылдыруучу оюнчуктардын пайда болушуна алып келген. Баланын жекече өнүгүшүндө оюн чоң мааниге ээ. ОЮНаркылуу баланын айлана-чөйрөгө болгон мамилени, аракети, акыл-сезими, моралдык, эрк жана башка жалпы инсандык сапаттары калыптанат. Ошондуктан, ОЮНбаланын өсүп-өнүгүшүндө эң негизги ишмердүүлүк болуп эсептелет.
Мектепке чейинки курактагы балдар үчүн (дидактикалык кыймылдуу), улуулар атайы түзгөн же сюжеттик-ролдук бир муундан экинчи муунга калтырылган Оюндар пайда болгон. ОЮНаркылуу балдар улуулардын жардамы менен байкабастан керектүү билимге, көнүгүүлөргө ээ болот. Башталгыч мектепте сюжеттүү-ролдуу Оюн экинчи планга жылып, баланын негизги ишмердүүлүгү окуу болуп калат. Оюндарда кенже класстагы балдар күчтүүлүктү, эрктүүлүктү, шамдагайлуулукту жана башка. сапаттарды чагылдырган баатырдык мазмундагы сүйүктүү ролдорду аткарышат, Мисалы, космонавт, саякатчы, альпинист, манастын чоролору жана башка. Бара-бара балдардын жашоо-турмушунда интеллектуалдуулук жана спорт Оюндары маанилүү орунду ээлеп, күчтүү, шамдагай, чыдамкай, эрктүүлүгү жана башка. сапаттары өркүндөйт.
Азыркы кезде да элдик Оюндар жаш муундардын турмушка алгачкы даярдоо процессинин негизги фактору бойдон калууда. Оюндар Оюнга катышуучулардын кеңири ой жүгүртүүгө эске тутуп билүүгө, чыгармачылык менен элестете билүүгө, байкагыч - баамдагычтыкка, туруктуулукка, чечкиндүүлүккө, кыраакылыкка, тапкычтыкка, айлакердикке, эпчилдикке, ийкемдүүлүккө, шамдагай-шайырлыкка, шайдооттукка, ар кандай шартта токтоолукка, эрктүүлүккө, эр жүрөктүүлүккө, тыкандыкка, тез тыянак чыгара билүүгө жана башка. бардык Оюндар тарбия берүүнүн комплектүү каражаттарынын бири болуп эсептелет.
Айып
Айып - 20-к. биринчи чейрегине чейинки кыргыздардагы адат укугу боюнча жазалоо түрү. Айып жазанын ар кандай түрлөрүнө карата колдонулган. Айыптын көлөмү бий же казы кабыл алган чечимге ылайык айыпкер тарабынан жабыркаган адамга же тарапка төлөнгөн.
Турачи (Илишев району, Башкыртстан)
Турачи — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Исамет айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 226 киши. Почта индекси — 452277, ОКАТО коду — 80230828004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Пасынок (Монастырка куймасы)
Пасынок — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Монастырка дарыясынын оң жээгинен 22 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Вексель эсеби (дисконттоо)
Вексель эсеби (дисконттоо) – банк тарабынан анын мөөнөтү өткөнгө чейин вексель кармоочудан векселдердин сатылып алынышы.
Туризм
Туризм (tourisme - сейилдөө, сапарга чыгуу) ― бош убакытта саякаттоо, келечекке чон кадам койуу.жаратылыш менен омур суруу активдүү эс алуунун бир түрү, 24сааттан ашык башка жакка чыгып эс алуу.
Түрлөр
Туризмдин түрлөрү негизги эки топко бөлүнөт: рекреациялык туризм, иш-чара туризми. Рекреациялык туризм организмди физ. жана психологиялык жактан калыптандырууга арналган. Анын өз ара ден соолукту чыңдоо, таанып-билүү, спорттук ж. б. түрлөрү бар. Иш-чара туризми профессионалдык жана коммерциялык максатта жүргүзүлөт. Мис., бизнес-туризм, конгресс-туризм, шопингтуризм, археол. туризм ж. б. Ошондой эле туризм жабдуу ыкмасына (женил жүрүш, бэкпэкинг), уюштуруу формасына (пландуу, өз алдынча), туристтердин жаш өзгөчөлүктөрүнө жараша (балдар, жаштар, чоңдор, үй-бүлөлүк ж. б.) дагы бөлүнөт.
Большое Аксак (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Большое Аксак — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Подлеснен айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 187 киши. Почта индекси — 453152, ОКАТО коду — 80249868006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Эмгек
Эмгек – жаратылыш менен адамдын ортосундагы процесс. Жаратылышты адам өзгөртөт жана өзүн дагы өзгөртүүгө жөндөмдүү. Адамдар керектөөлөрдүн канааттандыруу үчүн көп аракеттерди жасашат. Эмгек үч учурду ичине камтыйт. 1) адамдын максаттуу ишмердүүлүгүн жана өзүн; 2) Эмгектин предметин; 3) өндүрүш куралын.
Эмгектин натыйжасында адам башка жаныбарлардан бийик турат. Эмгектенүү менен адамдар турмушун оңдой алышат. Бирок Эмгек адамдардын бардыгына эле туура келбейт, Мисалы, кул ээлөөчүлүк мезгилинде кулдар гана эмгектенишкен, крепостнойлук мезгилде, феодализм убагында төмөнкү класстагы адамдар иштешкен.
Медицина көз карашы
Адамдын максаттуу аракетинин натыйжасында киши табиятты өзгөртүп, жашоо үчүн зарыл болгон шарттарды түзөт.
Эмгек адамды жараткан жана анын жардамы менен адам баласы бардык жыргалчылыкты түзгөн. Ал акыл эмгеги жана күч эмгеги болуп бөлүнөт.
Техникалык прогресс оор жана ден соолукка зыян жумуштарды механикалаштыруу жана автоматташтыруу эмгек шартын жакшыртууга, кесиптик зыяндуулуктун азайышына, кесип оорусу менен өндүрүштө кырсыкка чалдыгуунун төмөндөшүнө алып келет.
Ингумация
Ингумация (лат. in-humo – жерге; in-humare – топурак менен жабуу, жерге берүү) – сөөктү көмүү каадасынын бир түрү. Маркумдун денесин жерге берүү каадасы алгачкы адамдар тарабынан мындан 90–80 миң жыл мурда аң-сезимдүү түрдө аткарыла баштаган. Евразияда мустье жана ортоңку палеолит доорунда көмүлгөн 60тан ашуун сөөк калдыктары бүгүнкү күндө белгилүү болду. Учурда жер шарынын элдеринде маркумдун денесин жерге берүүнүн көптөгөн түрлөрү менен салттары кездешет. Кыргызстанда атайын көмүлгөн сөөк калдыктарынын эң байыркысы азырынча коло доорунан тартып белгилүү.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Абдыкадыров, Жалил
Өмүр таржымалы
1946-жылы Каракол шаарындагы Максим Горький атындагы педагогикалык окуу жайын, 1954-жылы Ташкендеги А. Н. Островский атындагы театр институтунун режиссёрдук факультетин бүткөн.
1954—60-жылдары Ысык-Көл облустук драмтеатрында башкы режиссёр, 1960-61-жылдары Кыргыз драма театрында режиссёр-коюучу, 1961—73-жылдары Кыргыз академиялык драма театрында башкы режиссёр, 1973—77-жылдары Кыргыз ССРинин телекөрсөтүү жана радиоуктуруу мамлекеттик комитетинин адабий-драмалык редакциясынын башкы редактору, 1977—80-жылдары Нарын музыкалуу драмтеатрынын режиссёр- коюучусу, 1980-жылдан Б. Бейшеналиева атындагы Кыргыз мамлекеттик искусство институтунда доцент, 1982-жылдан Кыргыз академиялык драма театрында режиссёр-коюучу, 1983-84-жылдары ушул эле театрда башкы режиссёрдун милдетин аткаруучу болуп иштеген.
Ж. Абдыкадыров таланттуу режиссёр катары кыргыз театр искусствосун профессионалдык жогорку деңгээлге көтөргөн инсандардын катарына кирет.
Абдыкадыров орус, батыш классиктеринин жана азыркы кездеги авторлордун чыгармаларын театрлаштырган.