cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Стрит воркаут
Өнүгүшү
Бул спорт түрүнүн жайылышына турникмэндердин өзгөчө стили менен айырмаланган машыгуу учурун видеого тартып, интернетке чыгарылуусу түрткү болгон. Мындай видеонун каармандары эч кандай залы жок эле көчөдө машыккан ,Haniball сындуу жөнөкөй адамдар эле. Учурда алар воркаутка чоң салым кошкон даңазалуу спортчулар болуп эсептелет. Коптөгөн ири мелдештерде калыстык милдетти аркалап келишет. Украина экинчи мекени Стрит воркауттун постсоветтик өлкөлөргө таралышына да жогоруда айтылгандай интернет себепчи. Видеолор аябай кызыгууну жаратуу менен көптөгөн адамдарды спорттун бул түрү менен машыгуусуна тарткан. Алар америкалыктардай базалык түрү менен алектенип тим болбостон, өздөрүнүн фантазиясын кошо башташкан. Мындай өзгөчөлүк айрыкча украин спортчуларына таандык. Эгер Америкада базалык көнүгүүлөрдүн санын көбөйтүүгө басым жасашса, бул жерде андан тышкары санга эмес, техникалык аткарылышына жана жаңычылдыкка аракет жасалган. Натыйжада Украина стрит воркауттун экинчи мекенине айланган. Алсак, 2011-жылы Ригада өткөн Дүйнө чемпиондугунда украиналык турникмэн Евгений Козырь 1-орунду камсыздаган. Кийинки жылы Днепропетровск шаарында орун алган Дүйнө биринчилигинде башка украиналык спортчу Евгений Кочерга чемпион аталып, өлкөсүн ааламга тааныткан. Натыйжада мындай сыймыктуу жетишкендиктер украин жаштары үчүн зор стимул болгон. Ушул күндөрү да Украинадагы оор абалга карабастан стрит воркаут жактан көп иш-чаралар уюштурулуп, жаңы спорт аянтчаларын куруу менен алдыңкы өлкөлөрдүн катарында турат. Үстүбүздөгү жылдын 31-августунда заманбап спорт аянтчасынын ачылышы болду.
Воркауттун түрлөрү
Воркауттун 2 түрү белгилүү. Аталган 2 түрдөн тышкары воркауттун жаңыча түрлөрү бар. Урбан воркаут аты айтып тургандай эле шаардын имараттарына асылып машыгуу. Интернетте мегаполистердин бийик имараттарында, мунараларында эч кандай сактоочу каражаттарсыз машыккан адамдарды көргөн чыгарсыздар.Буларды бир чети экстрим сүйүүчүлөр десек да жарашат. Анткени аларга жерде машыгуу канаат алып келбей калган жана дайыма укук коргоо органдары менен пикир келишпестиктерге тушугушат.
Street workout Kyrgyzstan
Совет мезгилинде улуттун саламаттыгына өзгөчө көңүл бурулган эмеспи. Спорттук залдардан тышкары таза абада машыгуу үчүн ар бир мектептерде спорт аянтчалары курулган. Ушундай шарттар түзүлгөнүнө карабастан турник менен брустарда машыгуу массалык мүнөзгө ээ болгон эмес. Кызыгы ал жерге машыгуу үчүн келгендердин негизин жаш муундун өкүлдөрү эмес, пенсия курагындагы улгайгандар түзө турган. Воркаут жаштарыбыздын таза абада машыгуусуна шарт туздү. Анын бизде жайылышына америкалык атактуу турникмэн Ганнибалдын видеосу түрткү болгон. Ошол видеолорду көрүү менен машыгууну каалаган жаштардын тобу пайда болду. Мунун баары 2009-2010-жыдарга туура келет. Жаңы спорт менен машыккандар социалдык түйүндөр аркылуу ар кандай жолугушууларды уюштуруп, катары акырындык менен көбөйүп отурду. Кыргызстанда бул жаш спорт түрү мамлекеттин жардамысыз жаштардын демилгеси жана ар кандай демөөрчүлөрдүн көмөгү менен акырындан өнүгүп келе жатат. Мекенибизде стрит воркаут боюнча алгачкы мелдеш 2013-жылдын 27-июлунда Бишкекте өткөрүлгөн. Башында воркаут үчүн көчө шартында турник менен брустар колдонулса, азыр спортчуларыбыздын суранычы менен атайын аянтчалары орнотула баштады. Азырынча бизде эл аралык стандартка жооп бере турган воркаут аянтчасы жок. Ошентсе да кыргызстандык турникмэндер колдо болгон, совет мезгилинен мураска калган нерселерди көздүн карегиндей сактоо менен сүйүктүү иштерин улантып келишет.
Агиртамак (Туймазин району, Башкыртстан)
Агиртамак — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Тюменяк айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 581 киши. Почта индекси — 452756, ОКАТО коду — 80251870002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Султан
Султан — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, Көкөтөйдүн ашында Манаска нааразы болгондордун бири. Эпикалык кандар Манаска каршы чыкмак болгондо Кошойдун тыйганына көнүп, кутумга катышпай кетет (Сагымбай Орозбаков, 4. 9).
Кырк кыз
Кырк кыз — элдик айрым генеалогиялык (санжыралык) маалыматтар боюнча кыргыздар легендарлуу кырк кыздан тарашат.
Конниут (Огайо)
Конниут (Огайо) (Conneaut) — Огайо штатынын Ashtabula округуна караган АКШ шаары.
«Кырк кыз»
«Кырк кыз» — каракалпак элинин баатырдык эпосу. Анда каракалпак элинин эркиндикке, теңдикке болгон умтулуусу, чет элдик баскынчыларга каршы баатырдык күрөшү баяндалат. Күрөш Аллаярдын Соркок чебин калмактар бузуп, мал-мүлкүн талап, элин туткундап, өз жерине айдап кеткенинен башталып, Гүлайым баштаган кырк кыз өзгөчө баатырдык, туруктуулук көрсөтүп, өз элиң калмактардан бошотушу менен аяктайт. Эпостун «Кырк кыз» деп аталып калышы да ушундан улам келип чыккан.
Конниут (Огайо)
Калкы - 12 335 киши. Болжолдуу аянты - 68.5 км². FIPS коду — 39-18350.
«Кырк кыз»
«Кырк кыз» эпосу — 20 000 ыр сабынан турат, бул көлөм элдик дастанчы Тажибаев Курбанбайдын сөзүнөн 1939 – 1940 жылдары жазылган.
«Кырк кыз» эпосунун негизги мазмуну
Аллаяр бай алты уулу жана кызы Гулайым менен байыркы Саркоп шаарында жашаган. Гулайым он беш жашында атасынан Миуели аралын сурап, аралда чеп тургузат. Гулайым кырк курбу кыздарды чогултуп, аларды аскердик чеберчиликке үйрөтөт. Гулайым калмак ханы Суртайша көптөн бери Саркопко каршы согушууну ойлоп жүргөнүн билген жана ал согушка алдын ала даярданган. Гүлайым жана анын курбулары ээн аралга бак-дарактар жана гүлзарлар отургузушкан.
Чептин кожойкесинин сейрек кездешүүчү сулуулугу боюнча сөз башка өлкөлөргө тарайт.
Ниобий
Ниобий (лат. Niobium), Nb – элементтердин мезгилдик системасынын V тобунда жайгашкан элемент, к. н. 41, ат. м. 92,9064. Табигый туруктуу изотобу 93Nb. 1801-жылы англиялык окумуштуу Ч. Хатчет ачкан. Табиятта эркин түрүндө кездешпейт, ал көбүнчө минералдардын курамында тантал менен бирге кездешет. Ниобий жер кыртышында массасы боюнча 2.10–3% таралган. Маанилүү минералдары – колумбит, танталит, лопарит жана пирохлор. Ниобий жогорку температурада эрүүчү, боз түстөгү металл, тыгыздыгы 8,57 г/см3, абада туруктуу. Б. эрүү t 2487˚С, кайноо t 4930˚С. Tаза ниобий муздакта жана басым алдында жакшы иштетилет. Механикалык мыкты касиеттерин жогорку температурада сактайт. N2, C, H2, O2 сыяктуу элементтер аралашканда анын ийкемдүүлүгү азайып, катууланат. Химиялык касиети боюнча танталга окшош. Плавик комитетасында эрийт. Көпчүлүк Ta)O4 (мында Nb2O5 38–58%), эвксенит Y(Nb, Ti, Ta)2O6 (курамында Nb2O5 21–34%) сыяктуу минералдар кирет. Эгер кенташтын курамында Nb2O5 0,15–0,2%тен кем болбосо, ал өнөр жайлык мааниге ээ. Чачынды кенде колумбит 0,1– 0,15 кг/м3ге жетсе, ниобий өндүрүлөт. Ниобий к. карбонатит, гранит, граносиенит, сиенит тектери менен байланышкан. Ниобий ракета курууда, авиацияда, атом реакторлорунда, электроникада жана башка тармактарда кеңири колдонулат. Эң ири кени Бразилияда (Араша), Канададан (Ока, Сент-Онор), Урал тоолору менен Кола ж. аралында табылган.
Беназир Бхутто
Беназир Бхутто (21-июнь 1953, Карачи, Пакистан- 27декабрь 2007,Равальпинди], Пакистан). Пакистан Республикасынын  премьер-министри, 1988-1990 жана 1993-1996-жылдары  дуйнодогу эн биринчи  копчулугу мусулман  калкы болгон  элдин  аял олко,  башчысы болгон.
Коп убакыт  бою  эмигрант болуп  журуп  мекенине  кайтып келет, 2007- жылдын  акыркы эки айында  анын омуруно эки жолу  кол салу болгон. 2007-жылдын 18-октябрында болгон, анын натыйжасында  130 адам каза тапкан, 500дой адам  жарадар болгон. Эки террордук акты 2007-жылдын 27-декабрында  болуп, андан Беназир Бхутто  каза болгон,
Өмүр Баяны
Беназир Бхутто атасы жонундо; - «Менин атам  -мусулман  динин ыйык туткан, бирок энем мага  12 жашында паранжа   кийгизерде,  атам мага ислам дини аялдарга  динди кандай  тутууну озулору чечет деген. ошондон кийин Беназир Бхутто паранжа тагынган жок. Беназир кичине кезинде Леди Женнис айымдын  бала бакчасында тарбияланган  андан сон   Карачидеги Иисус жана  Мариянын  аялдардын католикалык  мектептеринде,  Равальпиндидеги  Сретения  мектебинде билим алып, 15 жашында орто  боюнча экзамендерди   тапшырган. 1969-жылдын апрелинде  Беназир    АКШдагыГарвард   университетинин Редклифф  колледжине окууга откон. Озунун эскертуулору боюнча  ал жерден биринчи   демократиянын  даамын таткан. Гарвардда жана Оксфорддо окуп жургондо   озунун ораторлук  жондому менен озгочолонгон, жана  мыкты келечектен  умуттондургон. 1973-жылы Гарвардды озгочо артыкчылык менен   аяктап,  мамлекеттик  башкаруунун  Бакалаврынын   диплому налган. Ошол эле жылдын кузундо  Улуу Британиядагы   Оксфорд  Университетинин    Леди  Маргарет     Холл  коледжине  окууга отот. Ал коледжде 1976  жыга  чейин   политология,  философия  жана экономика   илимдерин  оздоштургон. Коледжди    аяктаган сон,   Оксффордо   эл аралык укук  жана дипломатия    боюнча   бир жылдык   терендетилген   курстук окуусу болгон.
Оксфорддо окуп жургондо   Беназир  Бхутто  «Оксфорддун  Союзу» дисскуссиялык  коомунда       комитеттин   мучосу   ,  андан  сон президенти   болуп  шайланган. Беназир Бхуттонун  атасы  ушул  жылдары     (1977 жылга чейин )  Пакистандын   президенти,  андан сон  премьер-министри болгон.
Уй-булосу
1987 жылдын  18 декабрында   (башка маалымат  боюнча  17  декабрында )  Карачидеги    Беназир Бхутто   Асифа   Али   Зардариге. турмушка чыккан. Беназир Бхутто   сыяктуу эле    Али  Зардари   Синд  провинциясынын    бай  мусулман – шейит    уй- булодон  болгон Прессанын  билдируулору  боюнча   булл    нике  алдын -ала    эки тараптын   кызыкчылыгы  учун    курулган  жана   Беназир  Бхутто    оз  каалоосу менен    макулдугун   берген. Беназир Бхутто  никеден  сон   оз    атасынын   фамилиясында    калган,    жана  уч  балалуу  болгон. (1 уул  аты Билавал   эки  кызы   Бактавир  жана  Асифа).
Денонcация
Денонcация - (фр. dtnonciation – кабарландыруу, жараксыз деп табуу), 1) эл аралык укукта мамлекет аралык келишимди түзгөн тараптардын биринин келишим талаптарын аткаруудан баш тартышы. Баш тарта турганы кат жүзүндө билдирилбесе, экинчи тарап үчүн келишимдин мөөнөтү аяктаганча күчүндө кала берет; 2) бир контрагент башкасына алардын ортосунда түзүлгөн келишимди ошол келишимде көрсөтүлгөн тартипте жана мөөнөттө буза тургандыгын кабарлоосу.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Гава
Гава — Ош областнын Базар-Коргон районундагы Киров айыл советине караштуу кыштак. Киров атындагы токой чарбасынын аймагында райондун борбору.Базар-Коргон кыштагынан 38 км тун.-чыгыш тарапта, Жалал-Абад т. ж. станциясынан 74 км. 1870- ж. чейин негизделген. Калкы 336 (1986); негизинен токой жана мал чарбасында эмгектенишет. Орто мектеп, клуб, фельдшер-акушердик пункт бар.
Гава кени
Ош областынын Ала-Бука районундагы темир рудасы жаткан жер. Гава кыштагынан 30 км тун.-чыгышта, Чаткал кырка тоосунун туш.-чыгыш тармагында. Гава-Сай рудалуу талаасына жакын жайгашкан. Кен жергиликтуу элге илгертен белгилуу. 1951—64-ж. геол. чалгындоо жумуштары жургузулгон. Кен аймагын таш комур мезгилинде пайда болгон доломит менен аки таш теги жана эффузив тоо тектери,ошондой эле каледондун гранит- диорит интрузиялары тузулот. Руда аки таш теги менен гранит-диорит интрузиясынын кошулган жеринде дого турундогу ичке тилкени тузуп жатат. Мында скарн про- цесси пайда болуп, анын аяктоо мезги¬линде тектон. терец жарака менен тилмеленген. Натыйжада жарака аркылуу келтирилген гидротерм эриндисинен магнетит, галенит, пирит, сфалерит ж. б. мине- ралдар пайда болгон. Негизги руда — магнетит. Жог. сапаттуу. Тилкенин уз. 1,5 км, туурасы 0,5 м.Запасы 1,5 млн т.
Шамал
Шамал - абанын жер бетине жарыш кыймылы; атмосфералык басымдын ар түрдүүлүгүнөн пайда болот. Басымдын кескин өзгөрүшүнөн жогорку басымдуу жерден төмөнкү басымдуу жерди карай согот.
Бирок абанын кыймылына башка күчтөр (Жердин айлануусунун четтөөчү, сүрүлүү, борбордон четтөөчү күчтөр) да таасир кылат. Сүрүлүүнүн таасири абанын төмөнкү катмарында гана чоң. Бийиктеген сайын сүрүлүүнүн таасири азайып, шамалдын ылдамдыгы тездейт. Шамалдын узактыгы жана ылдамдыгы абанын басымынын өзгөрүшүнө жараша болот.
Шамалдын багыты жана ылдамдыгы флюгер, анемометр сыяктуу куралдар менен өлчөнүп, м/сек, км/саат, кээде көз болжол менен аныкталып, балл менен туюнтулат. Жер шарынын айрым жерлеринде жергиликтүү циркуляцияга, рельефке байланшытуу жергиликтүү шамалдар пайда болот; мисалы: Кыргызстандын аймагындагы–санташ, улан, тоо-өрөөн шамалдары.
Колдонулган адабияттар
адамдар сигишет Аял аңкылдайт
Социолингвистика
Социолингвистика - социалдык факторлордун тилге тийгизген таасирин, тилдин социалдык табиятын жана коомдук милдетин изилдөөчү илимий тармак. Ал тил, социология, социалдык психология, психолингвистика, семиотика, этнография илимдеринин тирешүүсүнөн пайда болгон. Социолингвистикага 20-кылымдын 20-30жылдары окумуштуулар (Л. П. Якубинский, В. В. Виноградов, Б. А. Ларин, В. М. Жирмунский, Р. О. Шор, М.В. Сергиевский, Е. Д. Поливанов) негиз салган. Социолингвистиканын өнүгүшүндө француздук, америкалык, германиялык, япониялык илимпоздордун эмгектеринин да ролу кыйла. Марксчыл социолингвистика тарыхый материализмге жана марксчыл социологиянын жекече теорияларына, тил жөнүндөгү марксчыл окууга таянат. Социолингвистика төмөнкүдөй проблемаларды карайт:
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Ацтектер
Ацтектер, астектер (өздөрүн науа, теночкалар, мешика деп аташат) - Борбордук Мексикадагы индей элдери. Саны 1 млн адам (2000). Ацтек тилинде, ошондой эле испан тилинде да сүйлөшөт. Ацтектер католик динин тутушат. 12кылымда Мехико өрөөнүндө науа көчмөн уруулары пайда болгон. Бул уруулар өрөөнгө бир нече жолу кол салышып, жеңишке ээ болушкан. Алар миштектер, тольтектер-науатилдүү жергиликтүү элдер менен ассимиляцияланып, алардын маданиятын кабыл алышкан.
1325-жылы Ацтектер Теночтитланды (азыркы Мехико) негиздешкен. 1427-жылы алгач Анауак өрөөнүн, кийин бүт борбордук, батыш жана түштүк Мексиканы каратышкан. 15-кылымдын ортосунда А Ацтектердин мамлекети түзүлгөн. Теночтитлан 4 ири жана 20 чакан кварталга бөлүнгөн. Квартал башчыларынын ичинен башкы башкаруучулар шайланып, бийлик мураска калган. Мифтик, календардык үрп-адат, салттар, ритуалдык оюндар, пиктографиялык жазуулар жана башкалар өнүккөн. Ацтектердин негизги кесиби - дыйканчылык жана мал чарбачылык. Аялдар токуучулук, өрмөчүлүк (согуучулук) өнөрү менен кесиптенишип, чий, камыш, пальма жалбырактарынан түрдүү түстөгү калпактарды, баштык, себеттерди; эркектер карапа буюмдарын жасашкан. Ацтектерде жалданма жумушчу күчү таралган. Ацтектер адобдон, камыштан же пальма, агаванын жалбырагынан жалпак жана жантаймалуу чатырчаланган үйлөрдө жашашкан. Адобдон конус сымал жабылган, бийик тосмолуу эгин сактоочу кампа, буу мончолорун салышкан. Ацтектердин негизги тамак-ашы - тортильа, мансо унунан даярдалган суюк ботко, буурчактан даярдалган жана башка азыктар. Эгинди майдалоодо жаргылчакты колдонушкан. Агаванын согунан пульке суусундугунан, кант камышынан ичкилик ичимдигин даярдашкан. Эркектер мексика тибинде жамынма сырт кийим кийишип, белдерине кездеме кур байланышкан. Аялдар ак жана саймаланган уипилдерди, узун юбкаларды кийишип, кооздолгон кур курчанышып, башына шалы жоолук салынышкан. Ацтектерде бука менен кармашуу сыяктуу театрлаштырылган көрсөтүүлөр, байыркы календардык ырым-жырымдар (Кецаля, Воладор бүркүттөрүнүн бийи) сакталып калган.
Мүчө корреспондент
Мүчө корреспондент – академиялык наам. Илимдин өнүгүшүнө чоң салымдарын кошкон адамдардын ичинен «мүчө-корреспондент» илимдер академиясынын курамына шайланат. Мүчө корреспондентке кандидаттарды көрсөтүү укугуна илимий мекемелери, коомдук уюмдарды жана жеке адамдар ээ. Мүчө корреспондент Илимдер Академиясынын тиешелүү бөлүмдөрүндө жашыруун добуш берүү аркылуу шайланат.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Жеткирип берүүнүн базистик шарттары
Жеткирип берүүнүн базистик шарттары – товарды жеткирип берүү боюнча сатуучу менен сатып алуучунун өзара милдеттерин аныктоочу атайын шарттар. Ал товардын кокусунан жараксыз болуучу же зыянга учуроочу тобокел чегин дагы белгилейт (кара:Инкотермс).
Программаланган окуу китебинин түрлөрү
Программаланган окуу китебинин (куралынын)түрлөрү  - Программаланган ошондой китеп жана окуу куралы бири-биринен принципиалдуу айырмаланган эки түрдүү системада сызыктуу жана тармактуу программада түзүлүшү мүмкүн.
Сызыктуу программалоонун эң негизги бөтөнчөлүгү – мында окуучу өзүнүн жообун өзү конструкциялап түзөт, өзүнүн жообун өзү түзүү окуучуну ойлонуп эмгектенүүгө, ишке жоопкерчиликтүү катышууга, материалды чың түшүнүп өздөштүрүүгө мажбур кылат. Сызыктуу программаны схемалык түрдө төмөнкүчө көрсөтүүгө болот: Мында окуучуларга адегенде №1, андан кийин №2, №3, жана башка өлчөмдөгү тапшырмаларды иштеп чыгуу сунуш кылынат.
Тармактуу программаны схема түрүндө төмөдөгүчө көрсөтүүгө болот:
Эгерде окуучу материалды жакшы өздөштүрсө, анда ал 2А,2Б, 3А, 3Б, 3С сыяктуу кошумча өчөмдөргө (порцияларга) токтолбостон, 1, - 2, - 3 - негизги өчөмгө аркылуу эле 4 – өчөмгө өтөөрү схемадан көрүнүп турат. Эгерде окуучу, мисалы, 2- өчөмдүн материалы боюнча жөнөкөй ката кетирген болсо, анда ага жардамчы 2А же 2Б өчөмдүн окуп чыгуу сунуш кылынат. Ал өчөмдөн окуучу өзүнүн катасы эмнеде экенин билип, аны жоюу боюнча тиешелүү көрсөтмө алат. Андан кийин ал 2- өчөмдөргө кайта келип, анын суроосуна туура жооп берүүгө дагы бир жолу аракет кылат.
Эгерде окуучу кандайдыр бир өчөмдүн (мисалы, №3 өчөмгө) материалын өтүүдө өтө эле одоно ката кетирген болсо, анда бул учурда окуучуга анын катасы эмнеде экендигин көрсөтүп гана тим болбостон, ошол 3- өчөмдүн материалын көрсөтмөлүү мисалдары бар майдараак 3А, 3Б, 3С сыяктуу жардамчы бөлүктөргө бөлүшөт. Эгерде жардамчы өчөмдө бир моментинде окуучу өзүнүн 3- өчөмдөгү каталыгы кокусунан болгондугун, материалды түшүнө албагандыктан эмес аны иштөөгө анча көңүл койбогондугунан болгонун далилдеп көрсөтө алса, анда жардамчы порциялардын калгандарын окуп олтурбастан түз эле 4- өчөмдөргө өтүүгө уруксат кылынат. Схемада окуучу 3Б жана 3С өчөмдү окубастан эле 3А өчөмдөн деле 4- өчөмдөргө өтө ала тургандыгы көрсөтүлгөн. Эгерде окуучунун катасы чоңураак болсо, анда ал 3А дан 3Б га өтүп, андан 4- өчөмдөгө барышы мүмкүн. Эгерде ал өзүнүн катасын жардамчы 3А жана 3Б өчөмдөргө окуп чыккандан кийин да оңдой албаса, анда ал 3С өчөмдөгү материалды да иштеп чыгууга мажбур болот, ошондон кийин гана ал 3- өчөмдөргү негизги суроого туура жооп таап, 4- өчөмдөргө өтүүгө мүмкүндүк алат.
Демек жөндөмдүү окуучу окуу материалын өзүнө ыңгайлуу тез темпте иштеп чыга алат, анткени ал жардамчы өчөмдөргө токтолбостон негизги гана 1, 2, 3, 4- өчөмдөргө менен иштейт. Орто окуган окуучу негизги өчөмдөрдөн башка дагы жардамчы өчөмдөрдүн кээ бирөөлөрүн кошо окуп чыгууга тийиш. Начар окуган окуучу болсо негизги жана бардык жардамчы өчөмдөрдү бүт окуп чыгууга мажбур болот. Ошентип, программаланган окуу китебинин көлөмү жөнөкөй окуу китебине караганда адатта өтө чоң боло тургандыгына карабастан эң жакшы же жакшы окуган окуучу анын 40%тин гана, орто окуган окуучу 70–80%тин гана окуйт, ал эми начар окуучу болсо ал китепти 100% окуп чыгууга мажбур болот. Натыйжада эң жакшы жана жакшы окуган окуучулардын жалпыга милдеттүү окуу материалын өздөштүрүүдөн көп убактысы үнөмдөлүп калат. Бул убакыт алардын программалык материал боюнча билимин тереңдетүүгө, предмет боюнча жалпы деңгээлин көтөрүүгө, алардын изилдөөчүлүк жана чыгармачылык жөндөмдүүлүктөрүн арттырууга жумшалат. Теорияларды далилдөөнүн, маселелерди чыгаруунун, ал гана эмес күндөлүк турмуштун туура жолун баамдап билүү үчүн дайым эле жалгыз гана туура жолду көрүү менен чектелүүгө болбойт. Туура жол менен катар туура эмес жолдорду да карап чыгуу керек, ошондо гана туура жолдун чыныгы мазмуну ачылат.
Эгерде баланы дайыма тапталган жол менен гана алып жүрө турган болсо, анда ал жол деген эмне экендигин билбейт. Демек, «бар» деген менен бирге «жок» дегенди да көрсөтүү үчүн «сулуу» өңдү көрсөтүү үчүн, «сулуу эмес» одоно өңдү да көрсөтүү керек. Трапецияны билүү үчүн трапеция боло албай турган төрт бурчтуктарды да көрсөтүү керек. Геометриянын дедуктивдүү түзүлүшүн түшүнүү үчүн анын дедуктивдүү эмес түзүлүшүн да көрүү зарыл. Окуучу туура жолдон адашып кетип, өзүнүн катасын өзү таап кайта туура жолго түшкөндө гана ал туура жолдун чыныгы мазмунун сезимдүү кабыл алат.
Электрондук техниканын жетишкен ийгилиги окуу процессиндеги адамдын ички ой жүргүзүүсүндөгү өзгөрүштөрдү эсепке алуучу адаптивдүү окутуучу машиналарды түзүүгө мүмкүндүк берди. Мындай машиналар көндүмдөргө жакшы үйрөтөт, аларды кээде тиешелүү түшүнүктөрдү формировкалоо максатында колдонууга болот. Программалоонун адаптивдүү системасы: «окуучуларды керектүү көндүмдөргө үйрөтүү үчүн белгилүү өлчөмдөгү каталыктардын кетирилиши зарыл, башкача айтканда жаңы материалды үйрөнүп жатканда окуучу тарабынан эч ката кетирилбесе, анда окутуунун эффектиси (жугумдуулугу) аз болот» деген гипотезага негизделген. Жиберилүүчү каталыктардын проценти эки түрдүү пайдаланылат:
1. Каталыктардын проценти эки түрдүү пайдаланылат: каталыктардын проценти белгилүү деңгээлден төмөндөп кетсе машина программалык суроолордун татаалдыгын ошол замат автоматтуу түрдө жогорулатат;
2. Каталыктардын проценти жогорулап кетсе, машина суроолордун татаалдыгын ошол замат автоматтуу түрдө төмөндөтөт. Ошону менен катар окуучуга «көрсөтмө информация» кошо берилет, анда ага туура жоопту тандап алуу жана түшүнүүгө өтө кыйынчылык жараткан суроолор боюнча кошумча көнүгүүлөрдү иштөө сунуш кылынат.
Обернбург-ам-Майн
Обернбург-ам-Майн - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Мильтенберг (район)|Мюльдорф районуна карайт. Жогорку Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы – 8,458 (2013-ж.). Аянты – 24.83 км2.
Бааракы аманаты
Бааракы аманаты – салуучу тарабынан алуучунун пайдасына төгүлгөн акча каражаты.
Чанг
Чанг – өзбек, тажик, уйгур элдеринде кеңири тараган урма кылдуу музыкалык аспап. Кылдары зымдан жасалып, бийик жана төмөнкү болуп эки топко бөлүнөт. Добуш катары көбүнчө диатоникалык. Эки таякча менен ойнолот. Эл аспаптар тобунда ырларды, бийлерди коштойт.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Кырчоо
Кырчоо - боз үйдүн кереге, чий, туурдугунун сыртынан, ортосунан ылдыйраак айланта бастырылып, бекем тартылган ичке аркан. Кылдуу жакшы жүндөн үч бөлөк эшилип чыйратылат. Эки учу босого таякты бастыра керегенин ич жагына байланган кырчоо боз үйдү жылып же кыйшайып кетүүдөн сактайт. Кырчоого арткы үзүктүн, туурдуктун, түндүк табуунун боолору байланат же айрым боолор ага бир чалынат да, керегенин аягынан киргизилип, ичине байланат.
Жеткирип берүүчү
Жеткирип берүүчү – сөз маанисине жараша сатып алуучу уюм менен түзүлгөн сатып алуу жөнүндөгү келишимдин мүмкүн болуучу (товар өндүрүүчү, экспорттоочу же импорттоочу) же дайындуу тарабы.
Сундуң
Сундуң, зуңдуң (кытайча цзюнь-тунь — башкы, башкаруучу; өлкөнүн башчысы) — Цин империясынын (18-кылымдын аягы — 19-кылымдын башы) мезгилиндеги чыгыш Түркстандагы кытайдын башкы башкаруучусу. "Манас" эпосунда кытайлардын мансаптык наамы катары учурайт:
Ала-Белге жайлаган
Алеңгир жаасын шайлаган,
Алачолок байлаган
Жал (Кадамжай району)
Жал — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Бирлик айыл аймагына кирет.
Кадамжай Сырт унаа жолунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1995 м бийиктикте жайгашкан. Кызыл-Кыя темир жол станциясынан 82 км. Калкы 1374 (2007); негизинен мал чарбасында эмгектенет. Эки үй-бүлөлүк врачтар тобу иштейт.
Чирковая дарыясы (Ватылька куймасы)
Чирковая — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ватылька дарыясынын сол жээгинен 259 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 27 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Профессор
Профессор (Мударис) - (лат. – окутуучу) – жогорку окуу жайдын окутуучусунун жана илим-изилдөө мекемесинин илимий кызматкеринин илимий наамы жана кызмат орду. Официалдуу статусу XVI кылымда белгиленген (эң алгач Оксфорд университетинде). Бул наам жогорку окуу жайлардын же илим-изилдөө мекемелеринин, өндүрүштүк бирикмелердин окумуштуулар советинин көрсөтүүсү боюнча, Жогорку улуттук аттестациялоо комиссиясынын чечими боюнча ыйгарылат. Айрым өлкөлөрдө ординардык (штаттык) жана экстра ординардык (штаттан тышкары) профессордук кызматы болот. Бир катар өлкөлөрдө (Австрия, Белгия, ГЭР, Югославия жана башка) университеттин жана башка окуу жайларынын гана эмес, ошондой эле мектептердин мугалимдери, АКШда колледждин окутуучулары дагы профессор деп аталышат.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Жиберген мамлекет
Жиберген мамлекет – аймагынан жүк (товарлар ж. б. буюмдар) башка мамлекеттерге, анын ичинде үчүнчү өлкөлөрдүн аймагы аркылуу да ташылып чыгарылган мамлекет.
Усть-Бартага (Карайыдель району, Башкыртстан)
Усть-Бартага — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Жогорку суян айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 96 киши. Почта индекси — 452379, ОКАТО коду — 80234824004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кожент
Кожент, Кожонт — топоним. Кыргыз жамаатына караштуу шаарлардын катарында эпосто көп эскерилет. Мисалы, шоорук кан кол салганда Манас кошун курап, карамагындагы элдерге кабар жибергенде: «Кожент менен Жызакты, Бачым-ылдам келсин деп, Баруучусун узатты» (Сагымбай Орозбаков, 2. 207),— деп башка көптөгөн шаарлар менен катар К-ке да кабарчы жөнөтөт. Географиялык реалияда Тажикстандагы ири шаар.
Жайсаң ырчы
Биринчи манасчы ким болгон деген суроого изилдөөчү Мухтар Ауэзов дагы бир пикир айткан. Сагымбай Орозбак уулунун вариантында Ж. деген адам кезигерин эскерип «Манастын» алгачкы ырларын ушул акын түзүшү мүмкүн деген. Калмак ырчысы катары айтылат. Ж. Манас менен Кайыпдандын урушунан кийинки окуяда эскерилет. Манас Кайыпдаңды согушта жеңип анын кызы Карабөрктү алганда тигилген боз үйдүн жасалгасын: Салтанатын көргөндө, Жайсаң ырчы дегени Жалаң үйдүн порумун, Жарым күнү ырдаган. Ж-нын тарыхта болгондугу жөнүндө маалыматтар жок. 14-18кк. Жайсаң деген ат Юань сулалесинин (1260-1368) мезгилиндеги кытайдын «Цзайсян» деген титулуна байланыштуу пайда болгон ысым.
Бааракы камсыз кылуусу
Бааракы камсыз кылуусу – мыйзамда каралган учурларда мамлекет же дагы башка субъектер тарабынан жарандарды материалдык жактан (акча жагынан) камсыздоо таризи. КР укугу боюнча Бааракы камсыз кылуусу боюнча негиздер: тийешелүү курак, майыптык, багуучусунун өлүмү (анын эмгекке жарамсыз үй-бүлө мүчөлөрү үчүн), белгилүү бир иш-аракетти узак мезгил бою аткаруу.
Варна (шаар)
Варна (шаар) - Болгариянын чыгышындагы шаар, Варна облусунун административдик борбору. Калкы 312,4 миң (2006); калкынын саны боюнча өлкөдөгү 3-шаар (София, Пловдивден кийин). Кара деңиздеги Варна булуңунун жээгинде жайгашкан. Мааниси боюнча өлкөдөгү 2-деңиз порту (жылына 8,5 млн о жүк ташылат). Варна Ильичёвск (Украина) Поти Батуми (Грузия) паром байланышы бар. Эл аралык аэропорту бар.
Чалапинов Токтомуш
Чалапинов Токтомуш (1941-ж. т.,Кемин району) - композитор. Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгеги сиңирген ишмер (1990). 1964-ж. М. Күрөңкеев атындагы музыкалык-хореографиялык окуу жайынын контрабас жана композиция бөлүмдөрүн бүтүргөн, 1971-76-ж.Ашрафи атындагы Ташкен мамлекеттик консерваториясынын композитордук факультетинде (проф. Г. Мушелдин классында) окуган.
Варна (шаар)
Байыркы грек Одессос полиси катары биздин заманга чейинки 570-жылы ченден белгилүү. 971-жылы Византия басып алган, 1201-жылдан 2-Болгар падышалыгынын курамында, 1393-жылы түрктөр басып алган. 18-19-кылымда ири портко жана соода борборуна айланган. 1949-56-жылы И. В. Сталиндин ысмында. Шаарда антика жана соңку Византия курулуштарынын калдыктары сакталган. Эски бөлүгүндө жыгач үйлөр, чиркөөлөр, мечиттер бар. Өлкөнүн маанилүү өнөр жай жана маданий борбору. Университеттер, музейлер, сүрөт галереясы, музей-аквариум, театрлар, зоопарк, дельфинариум, планетарий, деңиз паркы (1881, аянты 85 га) иштейт. «Варна жайы» музыкалык фестивалы (1926, 1966-жылдан эл аралык), эл аралык балет конкурсу, дирижёр жана композитор Г. Димитров атындагы май айы хор конкурсу өткөрүлүп турат. Кеме куруу жана ремонттоо заводдору, электр приборлор, текстиль, тигүү, тамак-аш, химиялык (ири комплекс) өнөр жайлары иштейт. Деңиз жээгинде «Алтын Кум» улуттук паркы, «Тилик таш» («Дилик таш») уникалдуу табият резерваты, шаардан түндүктө деңиздик климаттык бальнеологиялык-баткак курорттору Алтын Кум, Ыйык Константин жана Елена (мурдагы Достук), Албена, Тузла жана башка жайгашкан.
Чалапинов Токтомуш
1977-жылдан Ныязаалы атындагы Ош мамлекеттик музыкалык окуу жайынын директору. Чалапиновдун симфониялык чыгармалары: симфониялык оркестр үчүн 12 пьеса, кыргыз эл аспаптар оркестри үчүн «Шаттык күү» увертюрасы; фортепьяно үчүн 10 вариация, скрипка жана фортепьяно үчүн импровизация. Вокалдык чыгармалары жана ырлары: «Бир кызга», «Кошболгун» (сөзү М. Буларкиеваныкы),«Махабатка жалынам» (романс, сөзүэлдики), «Жаштар ыры» (сөзү Ж.Бөкөнбаевдики). Жукеев - Пудовкиндин эстелигине арнап жазган симфониясы эң көлөмдүү чыгармаларынан. Чалапинов вокалдык, аспаптык, драмалык жанрдагы музыка да жазат. Медалдар менен сыйланган.
Нитраттар
Нитраттар – азот кислотасынын туздары, түссүз кристалл заттар. Кадимки температурада туруктуу. Сууда жакшы эришет. Ысытканда щелочтуу металлдар жана щелочтуу жер металлдары Н., Ag жана Ni Н. алардын балкып эрүү температурасынан жогорку температурада ажырайт. Көпчүлүк суусуз Н. балкып эрүү температурасынан төмөнкү температурада ажырайт. Активдүү металлдар Н. ысытканда нитриттерге өтөт. 2КNО 3 ® 2КNO2 + О2 – Калган металлдар Н. көпчүлүгү ысытканда металл оксидине, кычкылтекке жана азот (IV) оксидине ажырайт:
Активдүүлүгү начар металлдар Н. (мисалы, күмүш, алтын) ысытканда, эркин металлдарга чейин ажырашат:
2AgNO3 = 2Ag + 2NO2­ + O2
Н. жогорку температурада кычкылтекти бөлүп чыгарат да, күчтүү окистендиргичтер болушат. Ал эми алардын суудагы эритмелери окистендиргич касиетке ээ эмес. Практикада натрий, калий, аммоний жана кальций Н. мааниси өтө чоң. Натрий нитраты NaNO3 (натрий селитрасы) жаратылышта көп кезигет (Чилиде). Калий нитраты КNO3 (калий селитрасы) жаратылышта аз санда кездешип, негизинен натрий нитратын калий хлориди менен өз ара аракеттендирүүдөн алынат. Бул туздар экөө тең жер семирткич катары колдонулат. Калий нитратынын курамында өсүмдүк үчүн зарыл болгон азот жана калий элементтери бар. Натрий жана калий селитралары айнек алууда, жарылгыч заттар (аммо-ниттер) даярдоодо, тамак-аш өнөр жайында продуктулар консервациялоодо колдонулат. Кальций нитраты Са(NO3)2 (кальций селитрасы) негизинен азот кислотасын акиташ менен нейтралдаштыруудан алынат, жер семирткич катарында колдонулат. Аммоний нитратында NH4NO3 өсүмдүктөр жеңил өздөштүрө турган азот саны башка нитраттарга же аммоний туздарына салыштырганда өтө жогору, жер семирткич катары колдонулат.
Коенаалы
Коенаалы — «Манас» эпосундагы каарман, Көкбөрүнүн баласы. Бала баатыр катары Манас дүйнөдөн кайткан мезгилде бир катар көрүнүктүү иштерди аткарат. Манастын өлгөндөгү зыйнатына Төштүк, Кошойду чакырат жана ал зыйнатка баргысы келбеген анжыяндык кырк эшенди зордук менен айдап келет. К-нын баатырдыгы, балбандыгы Сайкалды Манастын зыйнатына алып келгенинен көрүнөт. Мурда Манас менен беттешип жеңилгенде Сайкал, эгерде Манас өзүнөн мурун дүйнөдөн кайтса кырк күн зыйнатына турууга жана тигил дүйнөлүк жары болууга ант берген. Манас өлөрүндө Каныкей Ажыбайды ага кабарга жиберет, бирок Сайкал убадасында турбай, Ажыбайды сабап кайра кубалап, Манастын зыйнатына туруудан баш тартканда К. өзү кабарга жөнөйт.
Ошондо көмө сайгамын,
Кырк чоросун кыйратып,
Алмамбеттен башкасын
Ошондо байлап алгамын (Саякбай Каралаев, 2. 24),— деп Сайкал өзү мактангандай, эч кимден эч качан жеңилбеген Манасты да кезегинде жеңген Сайкалдын капыстан качырып келип сайган найзасын бучкагына теңебей, анын өзүн тебетейдей бөктөрүп опоңой гана жеңип алып, Манастын зыйнатына келүүгө мажбурлайт. Дүйнөлүк эпикалык чыгармаларда өзгөчө түрк-моңгол эпосторунда эң соңку муундун өкүлү бала баатырдын өтө кыйын чыгышы, мурунку муундун эң кыйын баатыры аткара албаган ишти иштеп, алар жеңе албаган жоону оңой эле багындырып коюшу — типтүү көрүнүш. Бала баатырдын атасын жеңген же өлтүргөн душманды (анын ичинде Сайкалдын тибиндеги аял баатырлары да) жеңип келүүсү якут, алтай, хакас элдеринин эпосторунда кездешүүчү мотивдерден. Мындай мотив Орто Азиядагы түрк тилдеринде сүйлөгөн элдердин эпосторунда да учурайт. Мисалы, казактардын «Кобланды баатыр» эпосунда башкы каарман Кобландыны Көбүктүн кызы Карлыгач кулата саят. Кобландынын баласы алты жащар Бөкөнбай аны оңой эле жеңип, колго түшүрүп келет. Көпчүлүк эпикалык чыгармаларда мындай алп бала баатырлар өздөрүнүн кызуу кандуулугу, өз боюна ашкере ишенген баатырдыгы менен байкоостон, жаштайында каза болушат. К. да ушундай кырдаалдын курманы болот. Каныкейдин кармаганына болбой, дүйнөдөн өтүп бараткан аяш атам менен коштошом деп, колун катуу кармайт. Ошондо жаш бала К-га Манастын көзү тийип, ал көп өтпөй курман болот. Көз тийүү мотивине манасчы экинчи бир төмөнкүдөй мотивди кошот. Балага көзү өткөн Манас анын атасы Көкбөрүгө кайрылат:
Менин айткан сөзүмө
Көнөсүңбү Көкбөрү,
Кыямыттык дос элек,
Коёнаалы чыракты
Бересиңби Көкбөрү?
Берип ыраа сен көрсөң
Достум ай, канжыгама чалайын,
Ичиңди жыйбай жакшы бер
Чырагымды жолдош кылып алайын!
Колума кармап жалгызды,
Кыяматтык тар жолдо
Жиберилүүчү мамлекет
Жиберилүүчү мамлекет – башка мамлекеттен ташылып чыгылган, анын ичинде үчүнчү өлкөнүн аймагы аркылуу ташылып өткөн жүк (товалар ж. б. буюмдар) түшүрүлүүчү мамлекет.
Коенаалы
Достумдан алган белек деп,
Ушуну кармап барайын (Саякбай Каралаев, 2. 248).
«Семетей» бөлүмүндө Манастын тигил дүйнөлүк жары Сайкал, жаш бала К. анын көрүндө бирге жатканы айтылат. Байыркы элдерге таандык Евразиядагы айрым археологиялык эстеликтерден уруу башчылар, өкүмдарлар менен бирге ага тигил дүйнөдө кызмат кылууга аялы, жакын нөкөрлөрү көргө кошо коюлганы белгилүү. Ошол салт боюнча Манастын көрүндө Сайкал менен К-нын кошо жатышында кандайдыр бир байланыш бар.
Түркология
Түркология — түрк жана түрк тилдүү элдердин өткөндөгү, учурдагы жана келечектеги тилдерин, адабиятын, тарыхын, фольклор, динин, этнографиясын, руханий жана материалдык маданиятын ж. б. изилдөөчү илимий гуманитардык дисциплиналарынын жыйындысы (комплекси).
Samsung
Samsung Group - өнөр жайлык концерн (компаниялар группасы), Түштүк Кореядагы эң ири чебольдордун бири, 1938 жылы негизделген.
Тиркемелер
Last edited 6 years ago by YiFeiBot
Samsung Electronics
Супа Садык
Супа Садык, Супа Саадак (арабча таң шооласы) — "Манаста" кездешүүчү убакытты белгилей турган түшүнүк. Саякбай Каралаевдин варианты вариантында "супа саадак" түрүндө берилген: "Супа саадак салганда Таң дүмпүйүп калганда" (Саякбай Каралаев, 1. 32). Ал эми Сагымбай Орозбаковдун вариантында мындай учурайт: "Супа садык чалганда, Таң саргарып калганда" (Сагымбай Орозбаков, 4. 79). Кыргыз тилинде "супа садык" формасы колдонулат. Бирок, жогоруда көрсөтүлгөн эки мисалда тең С. с. бир эле түшүнүктү билдирет. С. с. таң каракчысы же болбосо таң супа салган учурду билгизет.
Ача туяктуулар
Ача туяктуулар (лат. Artiodactyla) - сүт эмүүчүлөр түркүмү. Бутунда 2 же 4 манжасы бар, 3 менен 4-манжасы жакшы өрчүгөн, анткени дене оордугу негизинен ошол манжаларга түшөт. Каптал манжалары экөө начар өрчүгөн, биринчиси жок. Сыртынан туяк менен капталып, 3- 4манжасынын ортосунан ачаланып турат. Бүдүрлүү азуу тиштери менен катуу чөптөрдү майдалап чайнайт. Акыреги жок. Алардын 200 түрү белгилүү. Кепшөөчүлөр жана кепшебөөчүлөр болуп бөлүнөт. Кепшөөчүлөр: бугу-марал, элик, төө, жейрен, бөкөн, эчки-теке, багыш, аркаркулжа, антилопа, жираф, зубр; малдан – кой-эчки, уй, топоз; кепшебөөчүлөр: чочко, бегемот. Кеңири таралган (Австралия менен Жаңы Зеландияга чейин), КМШ өлкөлөрүндө 13 уруусу, 22 түрү кездешет. Чөп жечүлөр, чандасы ылгабай азыктанышат. Көпчүлүк ача туяктуу үй жаныбарлары; эт, сүт жана териси үчүн багылат. Айрым түрүнүн саны азаюуда. ЖКЭСтин Кызыл китебине 21 түрү жана 14 түрчөсү киргизилген.
Акылбек
Акылбек манасчы(болжол менен 1840-жылдары туулган - өлгөн жылы белгисиз) - манасчы. Колдо болгон маалыматтарга караганда Акылбек эң таланттуу жомокчу болгондугун ал жөнүндө бизге жеткен кабарлар айгинелейт. Улуу манасчы Сагымбай Орозбак уулу өзү билген жомокчулардын ичинен Акылбекти жогору баалайт. Манасчылар жөнүндө Сагымбай мындай ырдаар эле: Назар менен Нармантай, Келдибек, Балык, Тыныбек. Баарысынан байкасам Артык билет Акылбек. Залкар манасчылардын бири Саякбай Карала уулу «Чоң манасчылардын кимисине жолугуп, таалим алып, бирге болгонсуз?» деген суроого ал «Чоң манасчыдан Акылбекке кезиктим, тогуз баласы, жакшы байбичеси өлүп, өзү сексендин беш-алтысына барып калган кези экен. Ошондо да кебелбей айтып турат кайран киши». «Мен өзүмдү бактылуумун деп сеземин, - деп эскерген Ыбырайым Абдыракман уулу – ысыккөлдүк атактуу манасчылардын жетөөнү көрүп калдым, жетөөнүн оозунан тең «Манас» уктум. Мына ушул манасчылардын мыктыларынын бири Акылбекти биринчи ирет он үч жашымда көрдүм. Мен жыйырма сегизге чыкканча Акылбектин «Манасын» көп уктум». Анын Акылбек баш болгон атактуу жомокчулардан таалим-тарбия алгандыгын «Сейтек» эпосунун аягында жазган төмөнкү ыр саптары да ырастайт: Мен да билем башынан, «Семетей», «Манас» жомогун, Ойноо бала жашыман. Ысыккөлдүн жеринде, Урусу бугу элинде, Уругу кытай Акылбек. Аксакалдар айтчу эле<br «Семетей», «Манас» айтууда, Акылбек сөзү макул деп. Акылбектен көп уктум Өздөштүрүп төп уктум. Ыбырайым Абдыракман уулунун эскерүүсүнө караганда Акылбек «Манас» эпосун калмак тилинде да айта билген. «Акылбек Текесте жылкычы болуп жүргөн учурунда «Манасты» калмактардын ичине кирип барып, калмакча да айтып жүргөн» дешет. Мына ушул эскерүүлөрдү эске алганда ысымдары эл арасына уламага айланган атактуу жомокчулардын «баарысынан артык билген Акылбек» манасчынын замандаштары Сагымбай Орозбак уулу менен Ыбырайым Абдыракман уулу тарабынан өтө жогору бааланышы Акылбек сыяктуу «Манасты» толук айткан, абдан таланттуу жомокчулардын чанда чыгарына далил боло алат.
АКЫЛБЕК
Акылбек манасчы болжол менен 1840-жылдары Ысык-Көлдүн Түп өрөөнүндө туулган. Акылбектин өзүнүн айтуусунда «Манас» жазылып калбаганы менен, анын замандаштары залкарлар Арстанбек, Сагымбай, Саякбай, Тоголок Молдо, Ыбырайым Абдыракман уулу сыяктуулардын эскерүүсүнөн улам, жана да эл оозунда уламага айланган баяндардан, анын чындап эле алп манасчы болгондугуна ынанабыз. «Жыйырманчы кылымдын Гомери» аталган Саякбай Каралаев Акылбек манасчы тууралуу минтип эскерет: «Чоң манасчыдан Акылбекке кезиктим. Тогуз баласы, жакшы байбичеси өлүп, өзү сексендин беш-алтысына барып калган кези экен. Ошондо да кебелбей айтып турат, кайран киши». Ал эми: “Ысык-Көлдүн жээгинде, Уруусу Бугу элинде, Уругу кытай Акылбек. Аксакалдар айтчу эле, «Семетей», «Манас» айтууда, Акылбек сөзү макул деп. Акылбектен көп уктум, Өздөштүрүп төп уктум» – деген Ыбырайым Абдыракман уулу Акылбек манасчынын Текестеги калмактарга калмак тилинде да «Манас» айтчу эле деп эскерет. Ошондой эле, алп манасчыдан таалим алып калгандыгы үчүн сыймыктанат. «Уругу кытай Акылбек, Уруудан чыккан акын деп. Акындыгы Чоңбашка, Алыс эмес, жакын деп. Бала кезде уккамын, Айтканынча бар эле. Ырас жери Акылбек, Ырдаганы шар эле!» – деп, Тоголок Молдо айтса: «Назар менен Нармантай, Келдибек менен Тыныбек. Баарысынан байкасам, Артык билет Акылбек» – деп, кадимки Сагымбай манасчы анын талантына таң берет. Баарысынан да, “заманачыл” акындардын залкары, олуя акын Арстанбектин: «Чоң манасчы Акылбек, Чогоол сөздү сүйбөгөн, Чоюлган сындуу жан эле. “Чоң казатты” айтканда, Чок түшкөндөй чартылдап, Ээ-жаа бербей жети күн, Элирчү жайы бар эле. Андан кийин жети күн, Бутун тартпай уктачу, Аралап айыл чыкпачу. Чынында да Акылбек, Эл оозунда жүргөндөй, Жаркырап күйгөн шам эле. Калп айтып ыйман жебейин, Манасчынын нары эле, Мактагандай бар эле. Балды тарткан аарыдай, Баамы артык жан эле. Канаты сынып кайрылып, Чоролордон айрылып. Кабыргадан кан чыгып, Кабылан Манас айкөлдүн, Кан какшап түшүп ордого, Кайгырган жерин айтканда. Кабыргасы сөгүлүп, Кара нөшөр жамгырдай, Көзүнөн жашы төгүлүп. Манас айтып жатканын, Унутканын көргөмүн, Умсунуп көңүл бөлгөмүн» – деген таасын баа берген сөздөрүнөн Акылбек тууралуу, анын кандайча айткандыгы тууралуу учкай маалымат ала алабыз. Жогорудагы сөздү башка эмес, кадимки Арстанбек акын айтып жаткандыктан, анда эч кандай апыртуу, же калп айтуу жок деп ишенсек болот. Анан калса, акын укканын эмес, өз көзү менен көргөнүн айтып жатканын эске алсак, демек, Акылбек манасчы тыным билбей, күндөп-түндөп «Манас» айткан алп манасчы. Ага Арстанбек баштаган улуу инсандар баа берип, талантына таазим кылган.
Айдар Жаныбек уулу
Айдар Жаныбек уулу (1888, Алай району, Сабай айылы - 1936, ошол эле жер) ― манасчы. А-дын шыгынын ойгонушуна таякеси Чомо түрткү болгон. Замандаштарынын эскерүүсүндө А. Чомо сыяктуу эле «Манас» эпосун сегиз муун кылып айткан, бирок анын айтканы кагаз бетине түшүрүлбөгөн.
Аннотация
Аннотация (лат.— макала) — кандайдыр бир китептин (адабий чыгарма, илимий изилдоо ж. б.) мазмунун түшүндүрө турган кыскача макала.
Мектеп турмушунда окуучуларга окулган чыгармага аннотаңия жаздыруу ишине кеңири орун берилип келе жатат. Бул иш окуучуларды чыгарманын мазмунун түшүнүүгө, ал тууралуу сын пикир-лерди айтууга үйрөтөт.
Шилтемелер
http://kyrgyzinfo.ru
Цокуренко Полина Абрамовна
Цокуренко Полина Абрамовна (1946-ж. т., Украинанын Днепропетровск ш.) - пианист. Кыргыз Республикасынын эл артисти (2004), Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгексиңирген ишмер (1994).
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Нитриддер
Нитриддер – азот менен металл жана металл эместердин бирикмеси. Нитриддер түзүлүшү жана касиети боюнча туз сымал (иондуу), коваленттүү жана металл сымал болуп үч топко бөлүнөт. Туз сымал нитриддерге мезгилдик системанын 1 жана 2 тобундагы металлдардын нитриддери кирет. Алар суу менен кошулганда аммиак бөлүп чыгарып, ажырайт. Коваленттүүлөргө металл эместердин жана Al, Ga, In, Te металлдарынын нитриддери кирет. Алар (айрыкча AlN, BN, Si3N4) химиялык таасирлерге абдан туруктуу жана ысыкка чыдамдуу, ошондой эле диэлектрдик же жарым өткөргүч касиетке ээ. Булардын ичинен BN маанилүү. Металл сымал нитриддер өтмө металлдар мененазот же аммиактын түздөн-түз кошулушунан алынып, азот атому металлдын кристаллдык торчосуна жайгашат. Алар металлга окшоп, электрди жана жылуулукту жакшы өткөрөт, жогорку температурада (мисалы, TiN 2200˚C, HfN 3370˚Сде) эрийт, катуулугу, морттуулугу менен металлдардан айырмаланат жана химиялык жактан өтө туруктуу келет. Металл буюмдардын катуулугун, коррозияга туруктуулугун жана башка касиетин жогорулатуу үчүн металлдын бетине азот же аммиакты (500–900˚С) таасир этип, нитриддерди пайда кылат. Нитриддер газ түтүктөрүн жасоодо, энергетикада, космос жана жогорку температуралык техникада колдонулат.
Жигердүү банк аткарымдары
Жигердүү банк аткарымдары – банктардын эсептик-кредиттик аткарымдары жана банк инвестициялары
Шаркыратма
Шаркыратма – дарыянын нугу чулу тектерди кесип өткөн жеринде бийик кашатты пайда кылып, суусу тике ылдый агып түшкөн жер. Эгерде кашат тик эмес, айдөшүрөөк болсо шарлар же босоголор пайда болот.
Кээде дарыя суусу бир нече тепкичтен түшүп, шаркыратмалардын каскадын түзөт (мисалы: Ысык-Көлдөгү Барскон шаркыратмасы).
Дүйнөдөгү эң бийик шаркыратма Венесуэладагы (Түш. Америка) Чурун дарыясындагы–Анхель шаркыратмасы (бийиктиги 1054 м), КМШдагы эң бийик шаркыратма–Түштүк Кыргызстандагы Арстанбап шаркыратмасы (200 м). Кыргызстанда ошондой эле Кегети, Барскон, Көгүчкөнсугат, Ысык-Ата ж.б. шаркыратмалар бар.
Йада
Колдонулган адабияттар
"Кыргыз тарыхы" Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, Бишкек – 2003. Башлы редактор: Ү.А.Асанов, жооптуу редактор: А.А.Асанканов
Соссюр Фердинанд Монжин де
Литва тилинин акцентологиясы боюнча изилдөө иштеринде Ф. Ф. Фортуңатов менен бир мезгилде, бирок аны менен байланышсыз турул, балтика, славян тилдеринин басымын, интонациясын аныктаган (Фортунатов - де Соссюр закону).
Студенттерге окуган лекциясынан түзүлгөн «Жалпы лингвистика курсунда» (1916) тил илиминде алгачкы ирет тилди система (структура) катары кароону сунуш кылган (к. Структурализм). Соссюрдун философиялык көз карашы француз рационализмине (Э. Дюркгейм, Г. Тарду), тилдик идеялары И. А. Бодуэн де Куртенэ, Н. В. Крушевский, У. Уитниге жакын.
Соссюрдун тилдик теориясы семиогика, антропология, адабият таануу жана эстетикага да таасир тийгизди.
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Райман (Туймазин району, Башкыртстан)
Райман — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Тюменяк айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 949 киши. Почта индекси — 452752, ОКАТО коду — 80251870004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Денудация
Денудация - (лат. denudatio – сыйруу, ачып жайдактоо), тышкы күчтөрдүн таасиринен тоо тектердин үбөлөнүп талкалануу, төмөн шиленүү жана ойдуң жерлерге, түздүктөргө топтолуу процесси. Шамалдын, жаан-чачындын, агын суулар менен океан жана деңиздердин, муз жана мөңгүлөрдүн аракетинен жер бетиндеги тоо тектердин үстүнкү кабаттары тынымсыз талкаланып турат. Үбөлөнгөн тектер каптал ылдый кулайт, аларды нөшөр жамгыр шилеп агызат, шамал учурат, агын суулар эзет, эритет, майдалайт, мөңгүлөр жылган кезде жышылып, жылмаланат, деңиз толкуну өзү менен кошо ала келет. Талкаландылар түзөң жерлерге топтолуп, чөкмө тектердин катмарлары пайда болот. Бул процесстер климаттын өзгөрүшү жана тектоникалык кыймылдар менен тыгыз байланыштуу. Узак убакыт бою денудация болгон тоолуу жерлерде чокулар, кырлар талкаланып, төмөндөйт, дарыя өрөөндөрү, кокту-колот кеңейип, жер бетинин түзүлүшү өзгөрөт. Натыйжада майда дөңсөөлүү денудациялык түздүктөр пайда болот.
Суркан
Суркан — (моңголчо зурган — алты) — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, калмак чалы. Сагымбай Орозбаковдун варианты боюнча Көкөтөйдүн ашында Манас менен Коңурбай сайышка түшкөн эпизоддо эскерилет.
Кортлэнд (Огайо)
Кортлэнд (Огайо) (Cortland) — Огайо штатынын Trumbull округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6830 киши. Болжолдуу аянты - 11.6 км². FIPS коду — 39-18812.
Бааракы негиздери
Бааракы негиздери – мамлекеттик эмес бааракы корунун катышуучусунун мамлекеттик эмес бааракы алуу укугуна ээ болуу шарты.
Варнавских Тамара Александровна
Варнавских Тамара Александровна (15.8. 1923, Россия, Куйбышев шаары — 26. 1. 1995, Бишкек) драма артисти, Кыргыз ССР эл артисти (1976). 1946-жылы Куйбышев драма театрынын алдындагы студияны бүткөн. 1953-жылдан Фрунзедеги Н. К. Крупская атындагы орус драма театрында актёр, бир эле убакта КМИИде педагог болуп иштеген. Театрда Варнавских эсте каларлык образдарды жараткан, 32 жылдык чыгармачылык ишинде дүйнөлүк белгилүү драматургдардын пьесаларынан 100гө жакын роль аткарган: Варя (А. Островский, «Жапайы»), Саадат (Р. Шүкүрбеков, «Өрөөндөгү жарык»), Елена Кольцова (А. П. Тур, «Атайын элчи»), Шайгүл (Т. Абдумомунов, «Абийир кечирбейт»), Кадича (Ч. Айтматов, «Кызыл жоолук жалжалым»), Катарина (В. Гюго, «Анжело»), Бела (М. Бараташвили, «Ийнелик»), Надежда (М. Горький, «Наадандар») жана башка Медалдар менен сыйланган.