cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Поперечка дарыясы (Кунчугурка куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Жаңы Янзигит (Краснокам району, Башкыртстан)
Жаңы Янзигит — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Жаңы янзигит айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 326 киши. Почта индекси — 452942, ОКАТО коду — 80237870001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Заостренная
Заострённая — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уса дарыясынын сол жээгинен 129 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 53 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дэвенпорт (Оклахома)
Дэвенпорт (Оклахома) (Davenport) — Оклахома штатынын Lincoln округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 881 киши. Болжолдуу аянты - 2.1 км². FIPS коду — 40-19350.
Фольклор
Фольклор (анг.— элдик акылмандык; элдик билим) — элдик оозеки чыгармачылык. Жалпы эле көркөм адабият элдик оозеки чыгармачылыктан жана жазма адабияттан турат. Мына ошол элдик оозеки чыгармачылык 1847-жылы англиялык окумуштуу В. Томстун сунушунан кийин фольклор деп аталат. Бул сөз англис тилинде «элдик билим, акылмандуулук» деген маанини билдирет. Фольклордо элдин тарыхы, улуттук белгилери, карым-катнаштары, психологиялары, турмуштук түшүнүктөрү оозеки баяндалган. Мындай чыгармаларда элдин ушундай болсо деген идеялары, үмүт-тилектери, кызыгуулары чагылдырылып, элдүүлүк мүнөзү күчтүү өнүккөн. Фольклордук чыгармалардын жазма адабияттан негизги өзгөчөлүктөрү булар: Мына ушул белгилери менен фольклор жазма адабияттан айырмаланып турат, өз кезегинде фольклордук жанрлар, ой жүгүртүүнүн ушундай оозеки формасы, фольклордук образдар, сюжеттер, сүрөттөө каражаттары жазма адабиятка таасирин тийгизет.
Апертура
Апертура (латынча apertus - ачык) - 1) оптикада — оптикалык системанын линза, күзгү жана диафрагмалардын өлчөмдөрү менен аныкталуучу жарык өтүүчү көзөнөгү. Бурчтук апертура - системага кирген конустук жарык тобунун четки шоолаларынын ортосундагы a бурчу. Апертура сан жагынан А=п0т(а/2), мында n-чөйрөнүн сынуу көрсөткүчү. Сүрөттөлүштүн жарыктанышы апертуранын сандык маанисинин квадратына түз пропорциялаш. Оптикалык системанын ажыратуу жөндөмдүүлүгү да апертурага пропорциялаш. 2) Антенналуу техникада - татаал антенналардын беттеринин нурланууну чагылдыргычы же кабылдагычы.
Борбордук нерв системасы
I. Моюн эшектери.
II. Көкүрөк аттары.
III. Бел иттери.
IV. Куймулчак буркуттору.
1. Баш мээ.
2. Аралык мээ.
3. Ортоңку мээ.
4. Варолиев көпүрөчөсү.
5. Мээче.
6. Сүйрү мээ.
7. Каракуш мээ.
8. Моюн жону.
Буклет
Буклет (англисче boоklet – сөзмө-сөз китепче) – басмаканада басылып, чакан дептерче түрүндө бүктөлгөн бир барак текст. Ал кыскача жол көрсөткүч, проспект, шаар картасы, музей, эстеликтер, жогорку окуу жайлар, тарыхый жайлар жөнүндөгү сүрөттөр, схемалар жана башкалар менен кошо чыгарылат.
Борбордук нерв системасы
9. Бел жону.
11. Куймулчак (жон мээ).]] Борбордук нерв системасы, адамдын жана татаал түзүлүштүү жаныбарлардын мээ системасынын негизги бөлүгүн түзөт, четки нерв системасынан өзүнүн топтошуп жана кыртыш сымал болуп жайгашкан нерв клеткалары менен айырмаланат. Борбордук нерв системасына мээ жана жүлүн кирет. Анын түзүлүшү эң татаал. Борбордук нерв системасынын түзүлүшүн жана негизги закондорун ачууда 19—20-кылымдардагы улуу орус окумуштуулары И. М. Сеченов, В. А. Бец, И. П. Павлов, В. М. Бехтерев, Н. С. Введенский жана А. А. Ухтомский жана башка эмгектери өтө зор.
Борбордук нерв системасынын негизги милдети
1. Организмдеги бардык органдарды жана системаларды бири-бири менен бириктирип байланыштырып турат, башкача айтканда денедеги бардык түзүлүштөрдү бүтүндөй бир организмге баш ийдирет;
2. Денедеги сезүүчү органдардын жардамы аркылуу адамды курчаган айлана-чөйрөдөн кабар алып, организмди сырткы дүйнө менен байланыштырып, анын ар түркүн кубулуштары менен тааныштырат.
Негизги белгилери түзүлүшү жана функциялары
Борбордук нерв системасынын негизги структуралык жана кызмат аткаруучу элементи — нейрон. Организмдеги бүткүл нерв талчалары бири-бири менен тыгыз байланышкан. Борбордук нерв системасы организмдин чөйрө менен байланышын жөнгө салып, кылык жорук реакциясын башкарып, дененин бардык органынын иш-аракетин координациялайт. Анын ишинин негизин рефлекстер түзөт.
Борбордук нерв системасынын башка организмдер менен нервдик байланышы 12 жуп мээ нерви жана 31 жуп жүлүн дүмүрчөгү аркылуу ишке ашат. Жүлүнгө арткы дүмүрчөгүнүн афферент нерви аркылуу териден, булчуңдан, бир аз ички органдардан жана кол-буттан «кабар» келип турат. Алдыңкы дүмүрчөгүнөн эфферент нервдери чыгып, ал аркылуу скелет булчуңуна башкаруучу импульстар келет (к. Четки нерв системасы). Ушул эле жерде вегетатив нерв системасынын ички органдардын ишин башкаруучу импульстарды берүүчү талчалар өтөт. Жүлүндүн ак затынын составындагы афференттүү (борборго умтулуучу) жол менен мээге (к. Анализаторлор), ал эми жогортон төмөн карай эфференттүү (борбордон четтөөчү) жол аркылуу жүлүнгө борбордук нерв системасынын жогорку бөлүгүнөн буйрук келет. Жүлүн жабыркаганда афференттүү жана эфференттүү импульстар бузулат.
Жүлүндөн мээге жана андан жүлүнгө келүүчү бардык нерв жолдору мээнин сөңгөгү аркылуу өтөт. Догосу сүйрү мээ аркылуу өткөн рефлекстер, жүлүн рефлексине караганда татаал болуп, ага дем алуу, кан айлануу, тең салмактуулук, ошондой эле чайноо, соруу, жутуу, кусуу, чүчкүрүү, жөтөл сыяктуу рефлекстик акт мисал болот. Сүйрү мээ кырсыкка учураса дем алуу жана кан айлануу токтойт, өмүргө коркунуч туулат. Сүйрү мээнин төрт дөбөчөсүндө көрүү, угуу, көз кыймылдаткыч борборлор жайгашкан. Көргөзгүч урчукта бүт организмдин жүлүндөн, сүйрү мээден жана ортоңку мээден жарым шардын кыртышына келүүчү сезгич жолдор чогулат. Аралык мээ тамактануу, кан айлануу жана зат алмашуу процессин жөнгө салат, ошондой эле жүрөк кан тамыр жана эндокрин системасынын функциясы менен ички жана сырткы кабыл алууну байланыштырат. Мээ сөңгөгүнүн ретикул формациясы, гипоталамус, көргөзгүч урчугу сыяктуу түзүлүшү мээ кыртышына активдештирүүчү жана тормоздоочу таасир берүүгө жөндөмдүү. Ушулар аркылуу организмдин уйку, сергектенүү, ачка болуу, суусоо, ооруу жана башка ишке ашат. Чоң жарым шардын кыртышынан келүүчү импульс өтүүчү жол мээ сөңгөгү аркылуу өтүп, жүлүндүн кыймылдаткыч клеткаларына жетет. Мээ кыртышынын оң тарабынан келген импульс жүлүндүн сол тарабына, сол тарабынан келген оң тарабына өтөт. Мээ кыртышынын бир жагына кан куюлса, дененин карама-каршы тарабындагы булчуңдар шал болот.
Мээ кыртышы 200 млрд нерв клеткасынан (нейрондон) турат. Бул клеткалар ар кандай формада болуп, көп катар жайгашат жана бири-бири менен өсүндүлөрү аркылуу биригет. Дененин ар кайсы бөлүгүнөн, орган жана тканынан келген импульстар кыртыштын ар кайсы жерине келет.
Кишинин ар бир жүрүш-туруш актында борбордук нерв системасынын жүлүндөн тартып мээ кыртышына чейинки бардык бөлүктөрү алар башкаруучу органдар менен биргелешип иштеп, функциялык системаны түзөт. Кайсы мөөнөттө болбосун борбордук нерв системасынын абалы организмдин талабына көз каранды. Татаал түзүлүштүү жаныбарлар менен кишинин ички чөйрөсүнүн туруктуулугун бир калыпта кармап турууну сүйрү, ортоңку жана аралык мээлердин атайын мээ кыртышынын астындагы борборлор камсыз кылат. Алар организмдин ички ресурстарын керектүү учурда жөнгө салып турат. Бирок бул ресурстардын чеги болот, мисалы, күн ысыкта жылуулукту жөнгө салуунун физиологиялык мүмкүнчүлүгү жетпей калган учурда биз желдеткичти коёбуз, суукта тон киебиз, бул — жүрүш-туруш реакциялары. Борбордук нерв системасынын оорулары. Борбордук нерв системасынын жабыркашы анын өөрчүшүнүн жана кан айлануусунун бузулушу, кырсыкка чалдыгуу, сезгенүү, шишик жана башкаларга байланыштуу болот. Мээнин жана жүлүндүн кемтиги өөрчүп жаткан түйүлдүккө ар кандай тескери таасирден (кош бойлуунун жугуштуу оору менен оорушу, травма алышы, радиоактивдүү заттардын таасири, ата же эненин аракечтиги, ууландыргыч химиялык заттардын таасири) болот. Кээ бир кемтиктин өөрчүшүндө тукум куума фактордун мааниси чоң (к. Тукум куума оорулар). Өөрчүү кемтигине мээнин жана баш сөөгүнүн өөрчүбөй калышы, гидроцефалия кирет. Борбордук нерв системасы баш сөөк жана омуртка начар өөрчүгөндө да жабыркайт. Чоң кишилерде мээ жана жүлүндө кан айлануунун бузулушу гипертония оорусу, атеросклероз менен ооругандарда көп байкалат. Ал мээ кан тамырларынын спазмы же бүтөлүп калышы (тромб), ошондой эле мээге кан куюлуудан болот. Эгерде аз убакытка кан куюлса мээнин иши тез калыбына келет. Эгерде мээ кан тамырлары өтө жабыркаса инсультка алып келет. Балдарда чоң кишилерге караганда мээде кан айлануу чанда бузулуп, ал мээнин кан тамырларынын жабыркашы же кан ооруларына байланыштуу болот.
Борбордук нерв системасынын бардык бөлүгүндө шишик болушу мүмкүн. Бул шишиктер туюк баш сөөктүн же омуртка көңдөйүндө болгондуктан, ал мээни, жүлүндү, артерия жана вена кан тамырларын, мээ кабыгын кысат, жүлүн суюктугунун айланышын бузат.
Борбордук нерв системасынын сезгенүү ооруларына энцефалит, менингит кирет. Ортоңку жана ички кулак жана кээ бир ички органдар ириңдегенде Борбордук нерв системасына ириң өтүп, абцесс пайда болушу мүмкүн.
Баш травмасынан ымыркайлардын төрөттөн жабыркашы көп учурайт. Баланын башы төрөт жолунан чоң болсо, төрөттө баланын башы бир аз кысылып чыгат. Дени соо балага бул кысылуу таасир этпейт. Эгерде бала алсыз, курсактагы кезинде кычкылтек жетишпей же кандайдыр бир оору таасир эткен болсо, анын мээси кичине эле кысылууну көтөрө албайт.
Дарылоо оорунун себебине жараша жүргүзүлөт. Азыркы мезгилде борбордук нерв системасынын көп ооруларын өз убагында жана туура дарылоо жүргүзүлгөндө жакшы натыйжа берүүдө. Өзүн-өзү дарылоо организмге өтө зыян келтирет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Ботулизм
Ботулизм (botulus – колбаса) – ботулис микробу бөлүп чыгарган уудан (токсин) пайда болуучу, капысынан башталып, катуу кармаган оору. Ботулизмдин козгогучтары жаратылышта кеңири таралган жана анаэробдук шартта жашап, споралары айлана-чөйрөдө өтө чыдамдуу. Инфекциянын булагы жаныбарлар. Алардын ичегисинде көбөйгөн бацилла заң менен сыртка чыгып, айлана-чөйрөнү булгайт. Киши оорунун козгогучтары менен булганган тамак-аш аркылуу (чала бышкан эт, балык, колбаса, ар түрдүү консерваланган тамак) жугузуп алат. Ботулизмдин жашылча (бадыраң, кызылча, баклажан жана башка), жер-жемиш, козугарын жана башка өсүмдүктөрдөн үй шартында консерваланган азыктардан болгон түрү коркунучтуу. Себеби жылчыксыз жабылган идиштеги, таза жуулбаган жана жетишерлик кайнатылбаган өсүмдүктөгү козгогучтар анаэробдук шартта тез көбөйөт. Бул тамак-ашты жегенде кишилер ууланат. Уу ичегиге тез сиңет, андан кан менен бүт денеге тарап, түрдүү органдарды, өзгөчө нерв системасын жабыркатат. Оорунун жашыруун (инкубациялык) мезгили 2 сааттан 1 жумага чейин. Ал адатта булганган тамакты жегенден 12–24 сааттан кийин капыстан башталат. Оорулуу алсызданат, башы айланып ооруйт, денеси ысып, кусат, оозу жана эрини кургайт, суусайт, ичи өтөт же катат, уйкусу качат, нерв системасы жабыркагандыктан, парез жана паралич (шал) белгилери, көзгө кош көрүнүү байкалат. Көз жапкагы жабылып (птоз), карек чоңоёт, аба жетпей деми кыстыгат, муунат, денеси көгөрүп, 23 сутканын ичинде өлүмгө учурашы мүмкүн. Ботулизмдеги алгачкы (экстрендик) жардам: ичеги-карынды клизма аркылуу тазалоо жана тезинен канга антитоксин (кан сарысуусу) куюлат. Ботулизмди алдын алуу тамак-аш азыктарын даярдоодо, ташууда, сактоодо жана бышырууда санитария-гигиеналык эрежелерди, жашылчаларды, жер-жемиштерди үй шартында консервалоодо технологиялык талапты сактоо керек.
Бу-Краа
Бу-Краа – дүйнөдөгү фосфорит чыккан ири кендердин бири. Батыш Сахаранын түндүгүндө. Чөкмө тектерде пайда болгон. Фосфориттер бүртүкчөлүү. 1975-жылдан казып алынат. Запасы 10 млрд тонна (чалгындалганы 2,2 млрд тонна). Кендеги Р205 кондициялык өлчөмү 30–33%. 1979-ж. 0,4 млн тонна Р2О5 казып алынган.
Кондалеп дарыясы
Кондалеп — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери КАР/ОБЬ/3333/610 орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Синтетикалык эсеп
Синтетикалык эсеп (синтез эсеби) - экономикалык жактан бир түрдүү чарба каражаттардын жана анын булактарынын, чарба процесстеринин акчалай жалпы туюнтмасы.
Синтетикалык эсеп ишкана, уюм, мекемелердин чарбалык-финансылык ишинин жыйынтыкталган маалыматтарын алууда колдонулат.
Синтетикалык эсеп бардык чарбалык операциянын өз ара байланышын текшерүүгө жана алардын эсепте толугураак, туура чагылышын контролдоого шарт түзөт.
Ишканада Синтетикалык эсептин жардамы менен негизги өндүрүш куралдарынын, сырьё жана материалдардын, өндүрүш чыгымынын жалпы саны аныкталат. Финансы-кредит мекемелеринде Синтетикалык эсеп бюджеттин аткарылышын жана кредит операцияларын контролдоого колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Жарандык лирика
Жрандык лирика же атуулдулук лирика ― акындын эл-жер, жеке адамдын эркиндиги жөнүндөгү жана башка атуулдук маселелерди көтөрүп чыккан ырлары.
Мындай лирика ар бир элде кеңири тараган. Мисалы:
Өзүмдүн, сенин, анын баарысынын
Саптарын калдым жерип,
Эми жалгыз кетемин.
Жетеминби, жетпейминби,
Дайрадан өтөмүнбү куш өтө алгыс.
Тагдыры космонавттын программага
байланган.
Жерди айланган,
Айды айланган.
Майрамдан майдандарга кайра кайырам.
Сөздөрдүн билем күчүн.
Канжар мизи
Кезиңде мокок сөздөн айткан жалгыз
Учугу сезим изи эсептердин,
өтөмбү дайралардан куш өтө алгыс.
Бул менин эң алгачкы бир булкунуум.
Кутулуум.
Эрежелер доорун айырам.
Мажирөө бүжүрөөдөн кол үзөмүн,
майрамды майдандарга кайра кайырам.
Адамдар,
күрөштүн тарабына аябаган.
Кетемин сезимдерди тизмелөөдөн.
кеткендей традициялуу поэмадан.
Кеткендей аялдардан көңүлүм калып,
Детектив романдардын баш жагынан
этектеп окуяны кууп алып
Кетемин кеткен өңдүү окуужайдан,
дипломдук ишти жактап мартта, майда.
Кеткендей мүнүшкөрдөн барчын качып,
Житкендей мергенчиден аңчы тайган
Баш кийимди ыргытып илмей
Шарты
Оюнчулардын саны 3—5 киши.
Оюн аянтчада,  спорттук  бөлмөлөрдө өткөрүлөт.
Оюнга калпак, тебетей, топулар колдонулат.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар бутагы бар дарак« тын жанына келишип оюндун шарты тууралу сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден колундагы баш кийимдерин ыргытып бутакка илгени аракеттенишет. Оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланышы мүмкүн. Баш кийимин бутакка кеп жолу ыргытып илген оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун эрежеси
Бир бирине жакын турууга, тосКоолдук кылууга болбойт.
Оюнга методикалык көрсөтмө
Оюнда колдонуучу баш кийимдер бирдей болушу керек.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч тарбияланат, кол менен кыймылдарды так аткарууга, таамай ыргытууга, тартипти сактоого үйрөтөт.
Саясат таануунун пайда болушу
Саясат таануунун пайда болушу - Алгачкы философиялык-этикалык формасында, саясат таануунун фрагменттери -коомдук идеал, идеалдуу мамлекет жөнүндө, саясаттын маңызы, коомдук жыргалчылыкка жетүү ыкмалары тууралуу түшүнүктөр байыркы дүйнөнүн ойчулдары: Заратустра, Конфуций, Платон, Аристотель, Цицерон жана алардын замандаштарынын эмгектеринде кездешет.
Орто кылымдарда, Кайра жаралуу доорунда жана Жаңы мезгилде саясат таануу негизинен философиялык илимдин чегинде гана өнүккөн. Саясат таануу илимдин өз алдынча тармагы катары өткөн кылымдын 50-жж. аягында калыптана баштаган. XIX-XX к. саясат таануунун бүгүнкү түрүн берген саясат таануу боюнча изилдөөлөр пайда болгон. 1903-ж. АКШда биринчи улуттук саясат таануу ассоциациясы түзүлгөн. Анын өз алдынча илим жана окуу предмета катары калыптанып бүтүшүн үстүбүздөгү кылымдын 50-жж,- нын жарымына тийиш десек болот. 1948-ж. ЮНЕСКОго караштуу саясий илимдин Эл аралык ассоциациясы түзүлгөн.
1948-ж. Парижде өткөн саясат таануунун негизги маселелери тууралуу эл аралык коллоквиумда анын мазмуну жөнүндөгү документ кабыл алынган. Анда саясий илимдин изилдөөсүнүн негизги объектиси деп: 1) саясий теорияны; 2) саясий институттарды; 3) коомдук ой-пикир, саясий партиялар, топторду; 4) эл аралык мамилелерди таанууну чечкен.
Бирок, саясий илимдин предмети боюнча жогортодо көрсөтүлгөн эки көз карашты жакындатууга жетишүү мүмкүн болбоду. Кийинчерээк саясий илимдин бүткүл дүйнөлүк конгресстеринде талдоо алкагына улам жаңы темалар, мис., шайлоочулардын шайлоолордогу жүрүм-туруму, чечим кабыл алуу процесси, саясий модерндештирүү, европалык интеграция д.у. сыяктуулар кошулуп жатты, мунун өзү бул илимдин предметин кецитип жана ар түрдүү коз караштардын бир ымалага келишин татаалдатып жиберди.
Анын мыйзам ченемдүүлүктөр системасы төмөнкүлөрдү өзүнө камтыйт: а) саясий кызыкчьшыктардын келип чыгуу жана өнүгүү мыйзам ченемдүүлүктөрү, алардын коомдун турмушундагы экономикалык ж.б. тармактар менен болгон өз ара катнаштары жана шарттары; б) саясий бийликтин орношунун, аракет кылышынын жана өнүгүшүнүн мыйзам ченемдүүлүктөрү; в) саясий мамилелердин, процесстердин, кубулуштардын, окуялардын келип чыгуусунун, аракет кьшышынын жана өнүгүшүнүн мыйзам ченемдүүлүктөрү; г) инсан менен бийликтин ортосундагы өз ара мамилелердин мыйзам ченемдүүлүгү.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Конфессионализм
Конфессионализм (лат. confessio  – тобо (тооп) кылуу) – конституциялык укукка байланыштуу мамлекеттик бийликтин коомдун диний жамааттарга бөлүнүшүнө ылайык уюштурулганын түшүндүрүүчү аталгы. Азыркы учурда К. Ливанда сакталган, мында 1943-ж. Улуттук пактка ылайык мамлекет башчысы (президент) христиан-марионит, парламенттин төрагасы – мусулман-шейит, премьер-министр-мусулман-суннит ж. б. болууга тийиш. Парламенттеги орундар дагы аркыл дин жамааттардын өкүлдөрүнүн ортосунда белгиленген тартипте бөлүштүрүлүшү керек. Кипрде 1960–1974-жж. К. өкүм сүргөн. Эки учурда тең К. жарандык согушка жана өлкөнүн бөлүнүп-жарылуусуна алып келген.
Анжиян-Махалла, Кара-Суу району
Анжиян-Махалла — Кыргыз Республикасынын Ош облусунун Кара-Суу районундагы айыл. Кашгар-Кыштак айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 408 киши.
Суюханглова-Яха
Суюханглова-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Юрибей дарыясынын сол жээгинен 41 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эрозия
Эрозия – жатын моюнчасынын былжыры жаракатка кабылганда пайда болот.жатын моюнчасынын жарасы тоголок формада ачык кызыл түстө болот. Алгач эки миллиметрден башталган жараны убагында даарылабаса чоңоюп отуруп эки-үч сантимтерге жетет. Бир айдын ичинде дарыланбаса эрозия псевдоэрозияга, тукумсуздука андан өтүп ракка алып келет.
Оорунун белгилери жана себептери
Оорунун так аныктай турган белгилери жок.колу-бут тынымсыз муздак сууга салгандан, өнөкөт циститтен келип чыгат. Жыныстык кошулуу учурунда ооруксунуу жаралат. Эгер ушул белгилер байкала баштаса дароо гинекологко кайрылуу керек. Медицинада эрозияны дисплазия 1,2,3,4 деп аташат. Бул оору төрт тепкичти басып өтөт. Биринчи стадиядан экинчисине өрчүү аралыгы 2-3 жыл. Эрозиянын токсон пайызы суук тийгенден пайда болот. Башаламан жыныстык жашоо образы, иммунитеттин төмөндөшү, жатын моюнчасы жаракатка кабылганда, аборт же туура эмес төрөтүү эрозиянын пайда болушунун негизги себеби.
Айыктыруу жолу
Жарага айланып калган эрозияны кольпоскопия (микроскоп өңдөнгөн аппарат) менен карап чыгышат. Жаранын терең же тайыз жайгашканына жараша дарылоо жолу да башкача.бизде азыр эки ыкма кеңири тараган. Бири лазердик хирургия, экинчиси криодеструкция.
Лазердик хирургия- жатын моюнчасынын жарасын электр тогу менен күйгүзүү. Эки айдын ичинде жара толук айыгып бүтөт. Кооптусу лазердик хирургиядан кийин күйгүзүлгөн жердеги тактар бойго бүтүүгө тоскоол кылат.
Криодеструкция- суюк азотту колдонуу жолу менен жасалат. Лазердик ыкмага караганда төмөнкү температурада күйгүзүлөт. Күйгүзгөн жер айыгып кетүү мөөнөтүү – эки ай. Кош бойлуу айым эрозиясы бар экенин билсе түйүлдүккө төрт же беш ай болгуча дарылабайт. Анткени дарылоо учурунда түйүлдүк жаракат алышы мүмкүн. Эрозия жатындын эрте ачылышына себеп болуп маалына жетпей төрөөгө же бойдон түшүүгө алып келет.
Партеногенез
Партеногенез (грек."партенос"-кыз бойдон тургандык, "генез"-туулуш) бул организмдердин жыныссыз көбөйүүсүнүн өзгөчө жолу.
Организм уруктанбаган жумурткадан өсүп чыгат. Организмдердин партеногенез жолу менен көбөйүүсүн XVIII к-да швед окумуштуусу Ш.Бонн ачкан. Өсүмдүктө мындай жол менен көбөйүү апомиксис деп аталат. Жаратылышта табигый партеногенез кээ бир өсүмдүктөр, мисалы, каакымда, ошондой эле жаныбарларда: курттарда, курт-кумурскаларда, рак сымалдарда, балыктарда, кескелдириктерде жолугат.
Бөлүнүшү
Партеногенез гаплоиддик жана диплоиддик түрдө болот.
Гаплоиддик партеногенез
Партеногенез гаплоиддик абалында жумуртка клеткасында өрчүйт..Мындай өрчүгөн организмдер жалаң эркек же жалаң ургаачы же болбосо эки тең жыныстуулардан болот. Организмде жыныстардын пайда болуусу хромосомалык жыныстын пайда болуусуна байланыштуу. Мисалы: аарынын, мите жырткыч аарынын, кененин эркектери партеногенез жолу менен пайда болот.
Диплоиддик партеногенез
Ал эми суу бүргөсүнүн ургаачылары диплоиддик, эркектери болсо гаплоиддик болот. Суу бүргөсүнүн дагы бир кызык жагы, жашоого ыңгайланышуусуна шараша мейоздук бөлүнбөйт жумуртка клеткасы диплоиддик болот. Зоока кескелдиригинде партеногенез жолу менен көбөйүүсү башкача жүрөт. Зоока кескелдиригинде мейоздук бөлүнүүнүн алдында жыныс безинде митоз жолу менен бөлүнүүнүн натыйжасында хромосомалардын саны көбөйөт, андан мейоздук бөлүнүү өз ирети менен жүрөт. Бул учурда диплоиддик жумуртка клеткалары уруктанбай эле жаңы ургаачы муундары пайда болот.
Көбөйүү мезгил
Көптөгөн жаныбардын көбөйүүсү белгилүү мезгилге байланыштуу, мисалы, чөп биттери, суу бүргөлөрү, бурмалардын ургаачылары жазында партеногенез жолу менен, ал эми күзүндө болсо уруктануу жолу менен көбөйөт.
Чыныгы партонегенез жолу менен көбөйүүчүлөрдүн, жумурткалары уруктануусуз өрчүйт, мисалы, кавказда жашоочу зоока кескелдириги, мындай көбөйүүчүлөрдө эркек жана ургаачысынын бири-бири менен табышуулары кыйын болсо керек.
Мындан бир нече жыл мурун проф. Астауров Б.Л. жасалма партонегенез жолун иштелип чыккан. Бул окумуштуу жасалма партогенезде жибек куртунун бел суусуна тийбей туруп, жумуртканын демилгелүүлүгүн жогорулатуу үчүн механикалык, хим., жылуулук жана электрдик шарттар менен таасир эткен. Бул окумуштуунун тажырыйбасынын негизинде жибек курту менен көбөйүп партоногенез жолу буласы өнөр жайлык жол менен алынган.
Азыркы изилдөөлөрдүн   натыйжасында сүт эмүүчүлөрдүн (коендун) уруктана элек жумурткасынын демилгелүүлүгүн жогорулатуу жолу иштелип чыгууда, мындай тажырыйбалардын иштелип чыгышынын иш жүзүндө мааниси чоң.
Жатындан кан агуу
Жатындан кан агуу - түрдүү гинекологиялык ооруларда (жатындын шишиги, жатын кошумчасынын өнөкөт сезгенүүсү), бойдон козголгондо, ошондой эле жалпы организмдин кээ бир ооруларында (кан уюунун бузулуусу менен коштолгон кан оорусу) болот. Жатындан кан көп жана аз (бир аз булгаган) агышы мүмкүн. Кан көп келгенде өмүргө коркунуч туудурат. Мындай учурда тезинен медициналык жардам чакыруу керек. Жатындан кан агуу айрым убакта этек кир келген убакытка туура келип (Этек кир цикли) калышы мүмкүн. Бирок эң көп жана уюган кан түрүндө келет. Кээде кан анча көп кетпегени менен узакка (10—12 күнгө чейин) созулуп, этек кир аралыгындагы убакыт кыскарат же баш аламан беймаал келет. Кээде бойго бүтпөй эле этек кир кечиккенде да кан көп кетет. Мындай кан агуу жатындын функциясынын бузулушуна байланыштуу болуп, жыныстык жетилүү жана климакс мезгилинде болот. Жатындан кан агуунун себебин өз убагында (эрте) табуу аны туура дарылоого мүмкүндүк берет. Эгерде этек кир токтогондон бир нече жылдан кийин кан келсе тезинен врачка кайрылуу керек. Жыныстык жетилүү мезгилинде кыздардын ден соолугуна көңүл буруп, этек кир жөнүндө түшүндүрүп, кан келгенин уялбай энесине билдирүүсүн түшүндүрүү зарыл. Ошондо гана этек кир циклинде болгон патологиялык өзгөрүүлөрдү өз убагында врачка билгизүүгө болот.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Шырдакбек, чеп (Ак-Талаа)
Шырдакбек – орто кылымдардын соңундагы чеп
Көчмөндөрдүн башка бир борбору, ордо-шаары Алабука суусунун өрөөнүнөн табылды. Бул өтө кызыктуу эстелик, ал жергиликтүү калктын арасында Шырдакбектин чеби деген ат менен белгилүү; бул чеп кыргыз баатырына таандык кылынат, анын өмүрү ушул эле аталыштагы элдик поэмада баяндалат. Бирок, бул уранды Шырдакбектен алда канча мурдагы чептин урандысы экени аныкталды (поэма XVIII к. акыры ченинен эрте эмес убакта түзүлгөн) жана курулуштун жөн гана Шырдакбекке таандык кылынып жүргөнү айдан ачык болду (4 жана 5-сүрөттөр).
Апиа
Апиа - Самоа Батыш мамлекетинин борбору жана жалгыз шаары. Тынч океандагы Уполу аралынын түндүк жээгинде жайгашкан. Өлкөнүн тышкы соода порту. Калкы 40,4 миң (2005). Тынч океанды кесип өткөн деңиз жолдор тоому. Кемелер токтоочу жай. Эл аралык аэропорту бар. Европалыктар келгенге чейин (1830) кичинекей кыштак болгон. Порт негизделгенден баштап тез темп менен өнүгө баштаган. Германиянын ээлиги мезгилинде административдик борбор (1899), көз карандысыздыкка ээ болгондон (1962) борбор. 1890-жылдан 1894-жылга чейин шотландиялык жазуучу Р. Л. Стивенсон (В айлимада жазуучунун күмбөзү, үй-музейи бар) жашаган. Улуттук университет (1984жылдан), Түштүк-Тынч океан университетинин (1977) карамагында айыл чарба мектеби бар, автомобиль кураштыруу заводу иштейт. Сыртка копра, банан, какао чыгарат.
Шырдакбек, чеп (Ак-Талаа)
Шырдакбек чеби Алабука өрөөнүн меридиан багытында кесип өткөн чоң эмес дөңсөө жерде турат. Өрөөн бул жерде кескин түрдө кууш тартып кетет. Өрөөндүн ОСО атындагы колхоз жайгашкан чеп турган чыгыш бөлүгү бир кыйла кеңири болсо, чептен батышты карай ал кескин түрдө кууш болуп кетет. Мына ушул кууш жерде чеп турат, сыягы, мунун стратегиялык мааниси болсо керек. Түндүгүнөн Алабуканын бийик жээги өтөт, батышында терең сай бар, түштүгүндө анча бийик эмес тоо тармактары жатат. Чеп тик бурчтуу, дээрлик чарчы келет, капталдары дүйнөнүн төрт тарабына карайт. Түндүк жана түштүк дубалдарынын узундугу 120 м, чыгыш жана батыш тарабы 117 м.
Чептин дубалдары жакшы сакталган. Алар ылайдан согулуп куюлган, узундугу
1 мден ашыгыраак келген блоктордон тургузулган, сакталып калган дубалдын бийиктиги 6 м, бирок, сыягы, эң жок дегенде дагы үчтөн бирге бийик болсо керек. Дубалдардын түбү жогору жагына караганда бир аз калың, ошондуктан алар кесилген жеринде трапеция түрүндө көрүнөт. Дубалдын түп жагынын калыңдыгы 6 м, үстү жагы
2 мден 4 мге чейин. Дубалдын ички бети тик келип, сырты бир кыйла жантайыңкы. Чептин бурчтарында дубалдын бийиктигиндей, үстү жагынын диаметри 8-9 м калың мунаралар бар. Батыш жана түндүк дубалдарынын бет жагында үчтөн мунара
тургузулган: алардын бири өтө калың, орто ченинде, дубалдан 12—15,5 м алдыга чыгып турат, кесилген жеринде 5 жана 5,5 м. Борбордук мунаранын эки тарабына симметриялык түрдө дагы бирден мунара орнотулган, ал дубалдан 5—6,5 м алга чыгып турат, кесилген жери ар бириники орто эсеп менен 5 м. Батыш жана түндүк дубалдарындагы кичине мунаралардын көлөмү жана турган жеринин көрүнүшү мына ушундай. Түштүк жана чыгыш дубалдарда борбордук мунаралар көзгө урунат, аларда каалга жана дарбаза бар. Ушундан улам чыгыш дубалдагы мунаранын туурасы 24 м, анын 8 метри дубалдын ичи менен өтөт. Ошентип мунара эки пилондон тургансыйт, алар дубалдын бетинен 13 м алга чыгып турат. Түштүк дубалдын борбордук мунарасынын туурасы мында да 24 м, өтө турган жери 4 м, сыягы дарбаза эмес, каалгага ылайыкталса керек. Ошентип чепке түштүк жана чыгыш дубалдардагы кубаттуу эки пилон — мунаранын ортосунан кирген. Батыш жана түндүк дубалдар туюк.
Азыркы учурда топурак толуп калган массивдүү мунаралар бузулганга чейин, сыягы, ичи көңдөй болсо керек. Бул жөнүндө сакталып калган бир нече согуштук көзөнөктөр айтып турат, алардын үстү жагы кууш, ылдыйы жазы келет (бийиктиги 45 см, түп жагынын кеңдиги 15 см, кууш жагы — 5 см). Чыгыш дубалдын бетиндеги, түштүк-чыгыш мунарада согуштук көзөнөктөр бүтүн бойдон сакталып калган. Мунаралардын ичинин көңдөй болгонун түндүк-батыш мунарадагы оюлган жеринен анын ылдый түшүп калган төбөсү (свод) көрүнөт. Дубалдын үстүнө парапет (тосмо) орнотулса керек. Дубалдын үстүнкү кыры тиштер менен корголгон, тиштердин ортосу иш жүзүндө согуштук көзөнөктөр катары пайдаланылган. Жылчык түрүндөгү согуштук көзөнөктөр, сыягы, бакса блокторунун ортосунда турса керек. Дубалдардын бети абдан тегиз сүрүлгөн, бирок бакса блокторунун ортосундагы жылчыктар бир кыйла ачык болгондуктан (10—20 см), дубалдар гофрирленген сыяктуу болуп көрүнөт.
Чептин дубалдары бир нече жолу оңдолгон. Бул жөнүндө дубалдардын адатта түп жагындагы, дубалдардын туюк тараптарындагы, мисалы, түндүк-батыш мунарадагы тешиктер айтып турат. Тешик эки өлчөмдөгү чийки кыш менен бекитилген (32x16x8 см жана 28x14x5 см). Кыштардын ашташкан жериндеги жылчык 3 см ге чейин жетет. Ушул типтеги чийки кышты биз IX—X кк. карлук мезгилинин курулуштарынан жолуктурган элек, мүмкүн мунун биринчиси ошол мезгилде ремонттолгондур. Дубалдардын түбүндө, айрыкча түштүк жана чыгыш, түндүк-батыш мунаралардын жанында бышырылган кызыл кыштардын көп сандаган сыныктары жатат, алардын өлчөмү болжол менен 25x25x4,5 — 5 см деп айтса болот. Бул кыш Жети-Суудагы карахандар мезгилинин курулуштары үчүн мүнөздүү. Мүмкүн, чептин пайташы XI— XII кк. бышкан кыш менен бекемделгендей, кийин аларды жергиликтүү калк алып өз керегине жаратышса керек. Жергиликтүү калктын чептин аймагынан табылган суу жүгүртүлүүчү карапа түтүктөр жөнүндө айткандарын белгилеп кетүү керек.
Синтетикалык чайырлар
Синтетикалык чайырлар - мол массасы анча жогору эмес синтет. полимерлер.
Шырдакбек, чеп (Ак-Талаа)
Чепти ремонттоо үчүн пайдаланылган курулуш материалдар IX—XII кк. жөнүндө кабар берет, бирок чептин өзүнүн курулушун алда канча эртерээктеги мезгилге таандык кылса болот.
Синтетикалык чайырлар
Аларга карбамид чайырлары, фенол-альдегид чайырлары, полиэфир чайыры, эпоксид чайыры ж. б. кирет. Полимерлөө, поликонденсация жолдору менен алынат. Синтетикалык чайырлар пластмасса, лак-боёк, клей өндүрүшүндө, о. эле кездеме, кагаз ж. б. иштетүүдө кеңири колдонулат.
Шырдакбек, чеп (Ак-Талаа)
Чептин дубалдарынын баксадан тургузулушу, коргонуучу мунаралардын көбүрөөк алга чыгып турганы, курулуштун жалпы планы бул курулушту VI- VIII кылымдарга таандык кылууга мүмкүндүк берет. Чептин XIII кылымда турганы жөнүндө маалымат жок. Чептин жашоо мезгилинин ушул чектери жөнүндө анын айланасындагы курулуштар да айгинелейт.
Синтетикалык чайырлар
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Шырдакбек, чеп (Ак-Талаа)
Чептин айланасында, дубалдан 20 м алыста жазылыгы 20 м жеткен аң бар, бул аңдын сыртында, түштүк дубалдан 60 м аралыкта чарчы түрдөгү төрткүл турат, анын капталдары дүйнөнүн төрт бурчун карап, алардын узундугу 50 м че келет. Түштүгүндө 60 м аралыкта дагы бир катар дөбөлөр бар, алар катар болуп тизмектешип жатат, болжол менен 100 мге созулат. Дөбөлөр — сепил тибиндеги жалгыз турган үйлөрдүн урандылары.
Бул дөбөлөрдүн үстүнөн V—VII к. Фергана үчүн мүнөздүү келген, кечирээктеги кушан тиби деп аталган карапалар жолукту. Булар өтө одуракай, колдо чап- талып жасалган, сырты боз, ичи кызгылтым келип, таш күкүмдөр аралаштырылган, шыбактын изи бар. Ак ангобдун үстүнөн кызыл боёк менен сырдалып, кызыл түстө жалтыратылган карапа идиштердин сыныктары да табылды. Дөбөлөр бул оазистин
эң байыркы үйлөрү экени ачык жана мында ушул чепти кургандар жашашса керек. Төрткүл азыркы кыргыздардын мүрзөсү болуп калган. Төрткүлдү курчаган жал анчалык бийик эмес, 2 м дей келет. Төрткүлдүн ичи курулуш таштандылары жана маданий калдыктар менен толтурулган. Мында чыгырыкта жасалган карапалар басымдуулук кылат. Сыныктардын сынган жери нык келип, кызгылтым жана кызыл түстө, ак ангоб менен жабылган. Оймо-чийме сейрек, негизинен оюлуп түшүрүлгөндөр, идиштерде бир өңчөй окшоштуктар жокко эсе. Мындай карапа X—XII кк. Жети-Суунун чет-жакасындагы элеттик аймактар үчүн мүнөздүү болгон.
Шырдакбек шаар чалдыбарында экспедициянын аткарган бир иши — шурфтар жөнүндө бир нече сөз айта кетели.
1949-жылы шаар чалдыбарынын ичи чөбү жок такыр болгондуктан анын пландаштырылышын байкоого мүмкүндүк берди, 1945-ж. мындай мүмкүнчүлүк жок эле. Дубалдын ичи бир катар көтөрүлүп турган аянттарга бөлүнгөн. Анын үстүнөн бир кыйла көп санда археологиялык материалдар чогултулду (ири темир жебелер, ат жабдыктар кооздолуучу күбөктөр), алар биздин мурда айткан, шаарчанын жашоо мезгили X—XII кылымдарга туура келет деген божомолубузду ырастады. Бирок аянттын үстүңкү бет түзүлүшү мында турак үйлөр болгон деп айтууга негиз бербеди, анткени анда мүнөздүү ой-чуңкурлар, турак жайлардын ураган дубалдарын билдирип турган жалдар жок. 1945-ж. биз тараптан айтылган, мында фундаменталдуу курулуштар болгон эмес, жөн гана чатырлар менен боз үйлөр турган деген божомолубузду текшерүү үчүн урандынын ар кайсы горизонттору боюнча жана ар башка аянттарында үч шурф менен казып көрдүк. Шурфтар биздин эң алгачкы болжолдообузду толук ырастады. Аянттардын жанындагы жерлерде 0,40—0,60 м тереңдикте очоктун жука катмарлары калган, мындан башка да темирди иштетүүнүн издери, андан арыраак кумдуу-чополуу борпоң топурактар жолукту. Бир кыйла тереңирээк, көрүнүшү чарчы келген чуңкур, сыягы, хауз болсо керек; ага суу карапа түтүк менен жеткирилген; жергиликтүү калк андай түтүктөрдү бир нече жолу табышкан. Өйдөрөөк жаткан аянттар эч ким тийбеген кыртыш экен. Чуңкурлардын бир бөлүгүндө дубал тургузуу үчүн кыш жана бакса даярдалса керек.
Материалдык маданияттын табылган эстеликтерине таянсак, анда бул оазистин пайда болушу менен өнүгүшүнүн негизги этаптары ачык болуп калат. Сыягы, VII к. Фергана тоо кыркасы аркылуу Өзгөн тараптагы Өзгөн-Жазы-Алабука трассасы боюнча Фергананын отурукташкан дыйкан жана кол өнөрчү калкынын канчадыр бир бөлүгү бул тарапка келип турушса керек; бул трасса Ферганадан Кытайга кетчү байыркы кербен жолдун бир бөлүгү болгон. Муну далилдөөчү эстеликтер катарында үй- дөбөлөрдүн жана оазистин чыгышындагы калдыктарды көрсөтсө болот. Бул конуштарды мекендегендер кол өнөрчүлүк менен соодадан башка да мында дыйканчылык менен шугулданышса керек. Бул аймакта жана Нарын боюнча бир катар жерде (Ку- ланак, Үгүт) азыр да бакча өсүмдүктөрү — дарбыз, коон ж.б. өстүрүлүп келе жатат. Алгач соода факториясы гана болгон конуштар кийин кол өнөрчүлүк-дыйканчылык оторлорго айланган. Ферганалык курулушчулардын колу менен Тянь-Шандын ээлери — түрк кагандары үчүн болжол менен ошол эле мезгилде (VII—VIII кк.) Шырдак-бек деген ат менен уранды түрүндө сакталып калган өзгөчөлүү ордо-шаар, чеп-ордолор курулган.
Негизги конуштун — чептин кожоюндарынын колдоосу аркылуу ферганалыктардын отору пайда болуп, өсүп отурган, алар төрткүл түрүндө өзгөчө маалаларды курушуп, аны, чептин дубалдарына барабар эмес, чакан жалдар менен курчашкан. Бул маала сыягы табылган карапаларга караганда, X—XII кк. тургузулган окшойт. Оазис эки жолу ири кыйраткыч чабуулга же мүмкүн камалоого дуушар болгон, андан кийин чеп ремонттолгон (акыркы жолу — XIII к). Бул оазистеги турмуш моңгол жапырыгынан кийин токтосо керек, анткени ал жерде XIII жана андан кийинки кылымдарда жашоо-турмуш болгонун далилдей турган эч кандай маалымат жок.
Тянь-Шанды ферганалык оторлоштуруу Алабука суусунун агымы боюнча гана тарап тим болгон эмес. Биздин колубузда болгон археологиялык маалыматтар, ал оторлошуу Тогуз-Торо өзөнүнө жана Кетмен-Төбөгө (азыркы Тогуз-Торо жана Токтогул райондору) чейин келип жеткен деп айтууга мүмкүндүк берет. Бирок Алабукадагы ферганалык оторлуктар «эл аралык» мүнөзгө ээ болуп, дал Фергана-Синьцзянь жолунда турган, ал эми бир кыйла түндүгүрөөктөгү оазистер, ал түгүл Тогуз-Торо тибиндеги оторлуктар алда канча чектелген мүнөздөгү, борбордук тянь-шандык масштабдагы оторлуктар гана болгон.
Археологдор 1944, 1945 жана 1949-ж. экспедициялардын учурунда чогулткан фактылар Тянь-Шань байыркы мезгилде эле Фергана менен тыгыз байланышта турганын да көрсөттү; Согду Чүй өрөөнү жана Ысык-Көл үчүн кандай роль ойносо, Фергана да Борбордук Тянь-Шань үчүн ошондой эле ролду ойносо керек дешет илимпоздор.
Жаныбарлардын жүрүм-туруму
Жаныбарлардын жүрүм-туруму — жаныбардын ички, сырткы факторлордун таасирине жооп кайтаруу же өзүнүн жашоо аракетин өзгөртүү жөндөмдүүлүгү. Жаныбарлар сырткы дүйнөнү жана өз денесинин абалын сезет жана аларга карата жооп кайтарат. Жүрүм-турум ар кандай өз ара байланыштагы аспект катары каралып, экология, эволюциялык, физиологиялык жана психологиялык болуп айырмаланат.
Зин-Йоль
Зин-Йоль — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уса дарыясынын сол жээгинен 400 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Герострат
Герострат – Кичи Азиядагы Эфес шаарынан чыккан грек.
Ал б. з. ч. 356-ж. өз атын чыгарыш үчүн эле антикалык искусствонун эң мыкты туундусу болгон Эфестеги Артемида храмын атайылап өрттөп жиберген. Геростраттын ысымы кийин жалпы атка айланып «атың чыкпаса, жер өртө» кайыл кишилерге карата айтылып калган.
Сандагаш (дарыя)
Сандагаш — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уртабуртя дарыясынын сол жээгинен 21 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Орск шаарынан Сакмара дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Коминтерн, Ноокен району
Коминтерн (Коминтерн) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Ноокен районундагы айыл. Ноокат айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 2 859 киши.
Буктурма
Буктурма –
Mitsubishi
Тарыхы
1870-жылдары Жапонияда узакка созулган феодалдык өзүн-өзү изоляциялоо мезгили аяктаган соң жаш ишкер Ятаро Ивасаки «Tsukomo Shokai» аттуу буу кемелерин иштеп чыгаруучу компаниясын негиздейт. 5 жылдан кийин бул компания “Mitsubishi Mail Steamship Company” (“Мицубиси почта ташуучу буу кемелерди чыгаруучу компаниясы”) деп аталып калган. Ошентип, кийинки компаниялардын негизи болгон “Мицубиси” империясы калыптана баштайт. Дүйнөгө таанымал соода маркасынын логотибинин аталышы, ага негиз салган үйбүлөлөр: Ивасаки жана Яманоучилердин биригишинен пайда болгон. Жапончо “мицу” – “3”, “биси” – “алмаз” дегенди түшүндүрөт. Бул жерде аталган эки үйбүлөнүн тең мөөрүндө үч жалбырак чагылдырылгандыктан, алар түптөгөн ишкана “Үч алмаз” деп аталып калган.
“Үч алмаз” деп аталган компания алгач суу кемелерин чыгара баштаган. Буга Жапониянын жаратылыштык орду да таасирин тийгизбей койгон эмес. Ивасаки үйбүлөсү башкарган жаш компания бара-бара өлкөдөгү ар тараптуу ишканалардын бирине айланган. Экинчи дүйнөлүк согуштун алдында кеме чыгаруудан башка банк ишмердиги, транспорт кызматы, кен байлыктарды казуу, кыймылсыз мүлк агенттиги, химия өндүрүшү жана башка көптөгөн иштер менен алектенип калган. Компаниянын учурдагы ишкердик духу, коом алдындагы жоопкерчилик жана ишеничтүү унааларды иштеп чыгаруу сапаттары ушул мезгилдерде калыптанган.
Компаниянын автоунаа иштеп чыгаруудагы умтулуулары 1917-жылы өз жемишин берип, Жапониядагы 1-сериялуу жеңил автоунаа “Model-A” маркасы иштелип чыгат. 4 жыл гана чыгарылган бул машина жапон коомчулугунун жогорку баасына татып, 1922-жылы Жапониянын дүйнөлүк көргөзмөсүндө башкы экспонат болот. Ошентип, мындай модель “Мицубисиге” өлкөдөгү негизги автоунаа өндүрүүчү компаниялардын бирине айлануусуна өбөлгө түзгөн.
1931-жыл “Мицубиси” компаниясы үчүн өзгөчө жыл болот. Жапонияда 1-жолу автоунаа үчүн дизелдик кыймылдаткыч пайда болгон. Кийинки жылы компания келечекте үлгүгө айланган өзүнүн 1-автобусу “В56ны” коомчулукка тартуулаган.
1957-жылы “Мицубиси” 1-ири автоунаа экспортун ишке ашырып, Чили өлкөсүн 600 автобус менен камсыз кылган. Ушул сыяктуу операциялар Экинчи дүйнөлүк согушта бүлгүнгө учураган экономиканы көтөрүүгө салым кошпой койгон эмес. Мындай кырдаалга ыңгайлашкан компания узак убакыт сарамжалдуу машиналарды чыгарууну көбөйткөн.
Жеңил автоунаалардын мезгили
1960-жылдардан баштап Жапониянын экономикасынын өнүгүшү менен бирге эле калктын кирешеси өсөт. Көпчүлүк автоунаа сатып алуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болгон. Жеке машиналуу болуу кыялы дээрлик ар бир жапониялыкты унаа сатып алууга түрткөн. Натыйжада, калктын калың катмарына “Mitsubishi 500” машинасы тартууланган. Ал автоспорт боюнча “Макао Гран-Присинде” жеңүүчү аталып, компаниянын жогорку сапатын дагы бир ирет тастыктаган.
«ММС»
Автоунаа чыгаруу кирешелүү бизнеске айлана баштаган чакта 1970-жылы “Мицубисинин” автоунаа чыгаруучу бутагы өз алдынча ишкана болуп, учурдагы “Mitsubishi Motors Corporation” (“MMC”) компаниясы негизделген. Эми “MMCтин” өнүгүшү үчүн илимий-изилдөө жана өндүрүштүк базасы жолго коюлуп, автоунааларды тейлөө кызматына өзгөчө көңүл бурула баштайт. “ММС” дүйнөлүк ири автоөндүрүүчү компаниялардын бири болууга умтулуп, маанилүү эл аралык иш-чараларга демөөрчүлүк кыла баштаган.
“Mitsubishi Motors” бул багытта 1984-жылы Сараеводогу (Югославия) Олимпиаданын башкы автоунаа камсыздоочусу болгон. Ушул жылдары чыгарылган Mitsubishi Pajero жол тандабасы эң ийгиликтүү унаалардын бири болуп саналат. Ал 1983-жылы эң оор жана кооптуу деп эсептелген Париж-Дакар автожарышында марафондо жеңип чыгат. Кийинчерээк көптөгөн өлкөлөрдө “Pajero” бир нече жолу мыкты машина деп табылган. Ошентип, аталган үлгүдөгү машина дүйнөгө атагы чыгып, чыныгы легендага айланган. 2001-2005-жылдары атактуу Париж-Дакар автожарышында катары менен 5 жолу командалык эсепте жеңүүчү аталган. Натыйжада, “ММС” ал мелдештин эң ийгиликтүү компаниясы наа­мына арзыган.
Конфидент
Конфидент (лат. confudentua  – ишеним) – ыкчам-иликтөө органы менен жашыруун кызматташууга карата (анын өкүлү-оперативниги менен) ыкчам-иликтөө ишмердиги тууралуу мыйзамдарда каралган негиздерде жана тартипте аракеттенүүчү жеке жак.
Эски Мушта (Краснокам району, Башкыртстан)
Эски Мушта — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Жаңы янзигит айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 652 киши. Почта индекси — 452949, ОКАТО коду — 80237870002.
Апис
Апис — байыркы Египеттеги «касиеттүү» бука. Птаха кудайынын жаны катары эсептелген. Кийин Осирис жана Ра кудайлары менен байланыштырылган мифтер кездешет. Биздин заманга чейинки 3-миң жылдыкта түшүмдүүлүктүн пири катары сыйынышкан. Ал көп малдын ичинен өзгөчө белгилери боюнча тандалып, өзүнчө багылган. Диний жөрөлгөлөрдү аткарууда пайдаланылып, өлгөндөн кийин аны ардактап көмүшкөн (Мемфистин жанындагы Серапеум катакомбасынан 64 мумия табылган).
Эски Мушта (Краснокам району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы: