cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чөлөкө уулу Момунбай
Чөлөкө уулу Момунбай (1909-1979) Уста. Ак-Талаа районундагы Ак-Шыйрак тоосунун Кең-Кырчын жайлоосунда төрөлгөн. Төрөлгөнү он беш күн бою бала үн чыгарып ыйлабагандыктан асан чакыргандагы аты өчүп Момунбай аталган. Момунбай устакерчиликтин уусун аталарынан алган. Абалы таш чегип, тегирмен чуркаткан. Устакана уюштурган. Мергенчилик кылган. Улуу Ата Мекендик согуш учурунда тегирменчилиги, мергенчилиги, устачылыгы аркылуу бир айыл элди багат. Атасы Чөлөкө камчы өрүмүн мыкты билген, Саяк ичинен чыккан Коңур уругун бириктирип, өзүнчө эл кылган адам болгон. Момунбайдын устакерчилигинде куйма калып менен узануу шарттуу көрүнгөн. Түстүү металлдарды (күмүш, жез, мис, калай) эритүүдө алаа көөрүгү болгон. Анын топчу калыбын, оюм калыбын, мүйүз калыбын, ат жабдыктарынын шөкөттөрүнүн калыбын азыр устанын уулу Сүйүнаалы ата мурасы катары тутууда. Ал түгүл чоң атасы Чөлөкөнүн бүлөөсүн да сактоодо. Момунбайдын аталары Эмилден калган мисти бастырып, оозунан оңой атылуучу алма баш мылтыгы болгон. Ителги жемсөөлөгөн дөшүсү, түрдүү түспөл берүүчү чапкылары бар. Таракты өзүнүн калыбына ысытып басын, түспөл берип, анан кезек, майда тиш чыгарган. Уулу Сүйүнаалынын уста чыкканына жетине албай: «Алып бычак курчутар, Атасынын бүлөөсү. Кулагында шамы бар, Ак калтар, суусар сүлөөсү»,-деп ырдаган. Өзү шайыр, кең пейил адам болгон. Ал көптөгөн чеберлерге нускасын берген. Кош-Дөбөдөн Нурбай уста, Дөрбөлжүндөн Бешкүрөң ээрчи, Илияс уста, уулу Сүйүнаалы усталыкка таандык өнөрдүн бүтүндөй түрүн кармай билишет.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Реверсия
Реверсия (лат. reversio - кайрылуу, кайтаруу) – генетикада, мутанттык организмде экинчи ирет кайталанган мутациянын натыйжасында жапайы (кадимкидей) же жалган жапайы фенотиптин калыбына келиши. Супрессиянын, же геномду алгачкы абалына кайтаруучу чыныгы тескери мутациянын (мисалы, түз мутация таасир эткен гендеги алгачкы нуклеотиддик ырааттуулуктун калыбына келиши) эсебинен жүзөгө ашышы мүмкүн. Супрессиянын натыйжасында пайда болгон организм - ревертант жалган жапайы фенотипке ээ. Р-нын жыштыгы жана мүнөзү түз мутацияда жүргөн өзгөрүүлөрдүн тибине көзкаранды. Мисалы, делециялар чекиттик мутацияларга, ал эми чыныгы тескери мутациялар супрессордук мутацияларга салыштырмалуу абдан сейрек калыбына келет же такыр калыбына келбейт.
Таможенка дарыясы
Таможенка — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чулым дарыясынын оң жээгинен 1519 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Кр жогорку кеңешин (парламентти) таркатуу
Кр жогорку кеңешин (парламентти) таркатуу – КР Президенти тарабынан төмөнкү учурларда мөөнөтүнөн мурда таркатылышы мүмкүн: а) референдумдун жыйынтыгы боюнча; б) КР Премьер-министрин дайындоого макулдук берүүдөн үч ирет баш тартканда; в) КР ЖК тарабынан КР Президентине күнөө коюу боюнча КР Конституциялык сотунун тескери корутундусу чыккан учурда; г) КР ЖК менен башка бийлик бутактарынын ортосунда карама-каршылыктан улам келип чыккан тирешүүлөрдөн кризис пайда болгон учурда; д) КР ЖК депутаттарынын жалпы санынын 2/3 бөлүгүнөн кем эмесинин чечими боюнча өзүн-өзү мөөнөтүнөн мурда тараткан учурда. Согуш жана тынчтык, мамлекеттин бүтүндүүлүгү, бийлик бутактарынын жарамдуулугу тууралуу маселелер боюнча КР ЖК менен бийликтин башка бутактарынын ортосундагы бир пикирге келе албаган талаш-тартыштар келишкис карама-каршылык катары эсептелет. КР ЖК таркатылган учурда КР Президенти КР ЖК депутаттарын шайлоо мөөнөтү жаңы шайланган КР ЖК депутаттары өзүнүн алгачкы жыйынын таркатылган маалдан 6 айдан кеч эмес мезгил аралыгында өткөргүдөй кылып белгилейт. КР ЖК төмөндөгүдөй учурда таркатылбайт жана өзүн-өзү таратпайт: а) өзгөчө же согуштук кырдаалдын маалында; б) КР ЖК тарабынан КР Президентин кызмат ордунан кетирүү маселеси каралып жаткан чакта; в) эгер КР Президентинин ыйгарым укуктарынын бүтөрүнө 6 айга жетпеген убакыт калса.
Колокольня (Харута куймасы)
Колокольня — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Харута дарыясынын сол жээгинен 46 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 29 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сунгаенок дарыясы
Сунгаенок (Сунгаенок-Черновой) — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Сунгай дарыясынын сол жээгинен 68 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кр каржы тутуму
Кр каржы тутуму – КР каржысына кирүүчү баардык тогоолорунун жана алардын өзара алакаларынын жыйындысы. КР К. т-ун төмөнкү тогоолор (институттар) түзөт: а) курамына мамлекеттик (республикалык) жана жергиликтүү бюджеттер кирген бюджет тутуму; б) бюджеттен тышкы максаттуу фонддор; в) экономикалык тармактардын уюмдарынын каржылары; г) мүлктүк жана өздүк камсыздандыруу; д) кредиттер (мамлекеттик жана банктык).
Кичи исим (Кугарчин району, Башкыртстан)
Кичи исим — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Исим айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 33 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Гуарани (тил)
Гуарани (Avañe'ẽ, Guaraní) — Парагвайдын мамлекеттик тилдеринин бири.
Конкино
Конкино — Кыргызстандын Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районундагы айыл. Ырдык айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 615 киши (2009-жылы).
Дакома (Оклахома)
Дакома (Оклахома) (Dacoma) — Оклахома штатынын Woods округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 148 киши. Болжолдуу аянты - 1.3 км². FIPS коду — 40-19050.
Махмуд Ибн Вали
Махмуд Ибн Вали (1595 же 1596-жылы төрөлгөн өлгөн жылы белгисиз) – орто кылымдын соңку мезгилинде Балх аймагынан чыккан окумуштуу тарыхчы. Ал «Бахр ал-асрар фи манакиб ал-ахйар» («Айкөлдөрдүн чыгаандыгы тууралуу сырлар деңизи») аттуу эмгегин жазган. 1640–41-жылдары фарсы тилинде Балх ханы Аштархани Надир Мухамад хандын тапшырмасы боюнча жазылган. Чыгарма астрология, география жана жалпы тарых боюнча энциклопедиялык мүнөздө жазылган жана ар бири 4 бөлүмдөн турган 7 томду түзгөн. 1-, 6-томдорунун кол жазмалары биздин күндөргө жеткен. 1-том космографиялык мүнөздө жазылган жана астрономия, тарыхый геогрфия минералогия, ботаника, ветеринария сыяктуу тармактарды камтыйт. 6-томдун 1-бөлүмүндө Чыңгыз хандын жана анын Кытай, Ирандагы урпактары жөнүндө окуялар баяндалган; 2-бөлүгүндө Мавераннахрдагы, Моголстандагы жана Чыгыш Түркстандагы Чагатайлардын, 3-бөлүгүндө Жучу жана Шейбанилердин окуялары, акыркы бөлүгүндө Аштарханийлер жана алардын ата-бабаларынын, ал эми жыйынтыгында ар кандай түрк уруулары жөнүндө маалыматтар бар жана Ин-дияга жасалган саякат жөнүндө баяндалган. Махмуд Ибн Валинин чыгармасында кыргыз-моңгол байланыштары, уруу башчыларынын аттары, жерлердин аталыштары жөнүндө маалыматтар берилген.
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
Кр өкмөтү
Кр өкмөтү – КРдин мамлекеттик аткаруу бийлигинин жогорку органы; КР Конституциясы менен КР Президентинин жана КР ЖКнын кызматтык укуктарына берилген ыйгарым укуктардан тышкары мамлекеттик башкаруунун баардык маселелерин чечет. КР Ө-нүн түзүмү КР Премьер-министринин сунушу боюнча КР Президенти тарабынан аныкталат жана КР ЖК тарабынан бекитилет. КР Ө. өз ишинде КР Президентинин алдында жоопкерчиликте болот жана КР Конституциясында каралган чектерде КР ЖКга отчет берет.
Идеялуулук
Идеялуулук – сүрөттөлүп жаткан нерсеге же образга карата автордун позициясынан келип чыгуучу көрүнүш. Идеялуулук адабияттын негизги таяныч принциптеринин бири болуп, ал теманын идеялык-саясий, философиянын адептүүлүк жактарына, көркөм форманын жана мазмундун тууралыгына байланыштуу болот.
Айдарбек уулу Алтай
Айдарбек уулу Алтай (1872, Нарын өрөөнү өлгөн жылы белгисиз) — төкмө акын. Акын, фольклор жыйноочу. Элдик ыр казынасын мыкты билген. Фольклор жыйноочу К. Мифтаков Алтайга 1922-жылы жолугуп, «Замана», «Санат» ырларын, жарамазандарын, «Асан Кайгынын батасын», «Калмырза менен Найманбайдын», «Найманбай менен Бекназардын айтыштарын» Кайыпбулак деген жерден өз оозунан жазып алган. Ал Калыгулдан келаткан «Замана» тематикасына кайрылган. Бирок, Алтай “Замана” санат ыр (кара ыр) деген берилген чыгармаларынын маани-маңызына, ал тарыхтагы маалыматтарга таянып карасак, өзүнүн кыял чабытын эркин жүгүртүп термелей алган санатчы, ошондой эле эл фольклорунун баалуу мурастарын жакшы билген ырчы болгондугун күбөлөйт. К. Мифтаков Алтайдын чыгармачылык ажары ачылып турган 50 жаш курагында жолукканы менен, анын билгендеринин баарын жазып алууга үлгүрбөгөн. Алтайдын мурастарынын негизги бөлүгүн жарамазандар түзөт. Диний ырым-жырымдар «Ак үйлүү бай», «Доом бар», «Азирейил», «Дүнүйө», «Мукамбет», «Жарамазан», «Орозо», «Чатыр-мутур», «Бата» жана башка чыгармаларында чагылдырылган.
Абтсгмюнд
Абтсгмюнд (Abtsgmünd) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Чыгыш Альб районуна карайт. Штутгарт административдик округуна тиешелүү. Калкы – 7244 (2013-ж.). Аянты – 71,6 км².
Өрүктү-Сай
Өрүктү-Сай (Өрүктү-Сай) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Ала-Бука районундагы айыл. Өрүктү айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 563 киши.
Терекла (Урал куймасы)
Терекла (Косагач) — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Урал дарыясынын сол жээгинен 1641 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Орск шаарынан Сакмара дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тане-Яха
Танё-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лангахэй-То көлү орун алган. Дарыянын узундугу - 47 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кр өкмөтүнүн токтому
КР өкмөтүнүн токтому – КР Өкмөтү тарабынан анын компетенциясынын чектеринде чыгарылуучу укуктук акт, КР Конституциясынын, КР мыйзамдарынын, КР Президентинин жарлыктарынын негизинде жана аларды аткаруу үчүн чыгарылат жана КРдин бүткүл аймагында аткарылууга милдеттүү. КР Ө. т-н аткарбоо же тийиштүү эмес аткаруу мыйзамдарда белгиленген жоопкерчиликке алып келет.
Жалгыз-Өрүк
Жалгыз-Өрүк- Ысык-Көл дубанын Жети-Өгүз районундагы айыл.
Каратай, Кара-Суу району
Каратай (Каратай) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Нариман айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 2 585 киши. Котур булак
Аксакал
Коомдогу уруунун же уруктун башкаруучусу, кадырман, билерман, тажрыйбалуу адам. Аксакал көптү көргөн, көптү билген, иш менен сөзгө кадик жана уруунун ички-тышкы мамилелерин жөнгө салып турган. Патриархалдык-феодалдык мамилелер өнүккөн учурда аксакал башкаруу укугунан ажырап, айылдын кеңешчиси, калыс кишиси катары гана кызмат өтөгөн. Мындай шартта ар бир карыя адам аксакал деп аталса да, кадырбаркка жана урматтоого баары бирдей ээ боло берген эмес. Кимдин колунда мал жана байлык болсо же балдары, туугандары таасирлүү болсо, ошол адам гана айыл аксакал деп аталчу. Кийинчерээк жалаң эле карыялар эмес, мансаптуу, колунда бар кишилер да, жашына карабастан Аксакал аталып кеткен.
Маалымат булактары
[http://bizdin.kg/books/item/24-short_hist_enscl Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003]
Жети-Өгүз
Жети-Өгүз
Булан-Сөгөттү
Булан-Сөгөттү — Кыргызстандын Ысык-Көл облусунун Ысык-Көл районундагы айыл. Кум-Бел айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 1225 киши (2009-жылы).
Ак сары башыл
Адамдар өз башына оор иш түшкөндө (кыйын оору, кырсык ж.б.) же сүйүнгөндө, тилек тилеп кудай жолуна аталчу мал. Алдына коюлган максат орундалса, аталган мал союлуп, түлөө өткөрүлгөн. А.с.б-га союлчу жандыктын өңү ак, боз болуп, бара-бара анын түсү ылганбай калган.
Кр коопсуздук кеңеши
Кр коопсуздук кеңеши – КР Президентинин коопсуздукту камсыз кылуу жагындагы чечимдерин даярдоону жүзөгө ашыруучу, кеңеш берүүчү конституциялык орган. КР К. к. коопсуздукту камсыз кылуу жагында КР ички жана тышкы саясатынын маселелерин, мамлекеттик, коомдук, коргонуу, маалыматтык, экологиялык жана башка коопсуздук стратегиялык маселелерин, калктын саламаттыгын сактоо, чукул кырдаалдарды божомолдоо жана алдыналуу жана алардын кесепеттерин жоюу, туруктуулукту жана укук тартибин камсыз кылуу маселелерин, ошондой эле инсандын, коомдун жана мамлекеттин турмуштук омоктуу мүдөөлөрүн сырткы жана ички коркунучтардан коргоонун ал-абалын карайт.
Мукач (Кугарчин району, Башкыртстан)
Мукач — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Исим айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 173 киши. Почта индекси — 453343, ОКАТО коду — 80238830006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Белсаз археологиялык эстелиги
Белсаз археологиялык эстелиги – биздин заманга чейинки 1-миң жылдыктан орто кылымдын аягына чейинки мезгилге таандык кө-рүстөндөр. Кочкор районундагы Кара-Суу жана Кара-Саз айылдарынын түштүк тарабындагы дөбөдө жайгашкан. Булардын ичинен «муруттуу» деп аталган көрүстөндөр өзгөчө мааниге ээ.
Көрүстөндүн күн чыгыш тарабында уй мүйүз сымал атайын тизилген таштардын негизинде аталган. Мындай эстеликтер Казакстандын түштүгүндө кеңири белгилүү. Байыркы түрк доорундагы көрүстөндөрдүн басымдуу көпчүлүгүндө маркумдун жанына жылкынын кошо көмүлгөн учурлары арбын. 11–14-кылымдарга таандык көрүстөндөрдө жылкынын ордуна маркумдун бут жагына ат жабдыктары жайгаштырылган.
Маркумдун жаш өзгөчөлүгүнө, жынысына жараша буюмдар кошо көмүлгөн. Мисалы, аялдын жанына чоң темир кайчы коюлса, коңшу көрүстөндөгү кыздын жанынан кичине кайчы табылган. Ошондой эле кыздын баш жагында жана эки колунда 3 жез тыйын болгон. Ар бир маркумдун баш жагына койдун жото жилиги (чүклүү жилик) коюлган. Салтка айланган мындай жөрөлгө маркум болгон адамга тиги дүйнөдө күч берүүчү ишеним менен байланыштырылат. 1990-жылы археолог К. Ш. Табалдиев, 2002-жылы М.И.Москалев жана А. Солтобаев тарабынан изилденген.
Сен-Симон Клод Анри де Рувруа
Сен-Симон Клод Анри де Рувруа (17. 10. 1760, Париж -19. 5.1825, ошол эле жер)-граф, француз социологу, ойчул, социалист-утопист. Улуу француз революция жылдарында якобчулар менен талапташ болуп, кийинчерээк алардан четтеп, Наполеон Бонапарт тарапка өткөн. Тарыхый процесстин өнүгүшүн Сен-Симон коомдун өнүгүшүндөгү кээ бир прогрессчил тепкич катары элестетип, капитализмдин социализм менен алмашуусун мыйзам ченемдүү деп эсептеген. Сен-Симон милдеттүү иштөө, илим менен өнөр жайдын бирдиктүүлүгү, чарбаны борбордоштуруп пландуу жүргүзүү, коомду окумуштуулар менен капиталисттердин башкарышы социализмдин белгилери деп эсептеген. Келечек коомдо жеке менчик болот деген. Ал өзүнүн социалисттик идеяларын турмушка ашыруу жолу революцияда эмес, ошол идеяларды тынчтык жбл менен пропагандалоодо деп ойлогон. Сен-Симон жумушчу табын жапа чегүүчү гана тап катары эсептеп, анын тарыхый- революциячыл ролун баамдаган эмес. Сен-Симон Францияда, Германияда, Италияда, Россияда ж. б. өлкөлөрдө алдыңкы ой-пикирдин жана социалисттик идеялардын өнүгүшүнө чоң таасир тийгизген. Анын окуусу илимий социализмдин булактарынын бипи болуп калган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Сунгай дарыясы
Сунгай (Колбиха) — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чумыш дарыясынын оң жээгинен 305 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 103 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Комавис
Комавис (Кама-Вис) — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Колва дарыясынын оң жээгинен 180 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 37 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мажму ат-Таварих
Мажму ат-Таварих (фарс. المجموع ‎التواریخ‎ —  Тарыхтар жыйнагы) — XVI кылымда Сайф ад-Дин Аксыкенди тарабынан жазылган чыгарма. Ал бул эмгегин бүтүрө албай дүйнөдөн өтүп, чыгарманы анын уулу Нооруз Мухаммед (1494-1592-жылдары жашап өткөн) атасынын эмгегин улантып, аягына чыгарган.
Азыркы күндө бул чыгарманын үч варианты бар. Эки варианттын жазылышына жана сырткы өзгөчөлүгүнө карап, XVIII аягы XIX кылымдын биринчи жарымы деп окумуштуулар хронологиялык алкагын белгилешет. Чыгарманын бир нускасы Россия илимдер академиясынын Санкт-Петербургдагы бөлүмүндө Чыгыш таануу институтунда № 667 шифры менен сакталат. Экинчиси Ленинград мамлекеттик университетинин китепканасынын Чыгыш бөлүмүндө №693 шифр номери менен сакталып турат. Чыгыштануу институтундагы вариантын окумуштуу В.А.Коллаур белгилүү чыгыш таануучу, академик В.В. Бартольдго тапшырган. 1899-жылы В.В. Бартольд орус археологиялык коомунун 11-мартында өткөн жыйналышында алып чыгып, бул эмгекке карата кыскача өзүнүн мүнөздөмөсүн берип кеткен. В.В. Бартольд белгилегендей бул кол жазма Наманган уездинин Ширкент кыштагынын жашоочусу Джагды-Ходжанын колунда болгон жана ал чыгарманын ээси болуп таанылган.
Бул чыгарма жана кыргыз тарыхына байланыштуу башка тарыхый булактар менен бирге Москвадан 1973-жылы чыккан «Материалы по истории киргизов и Киргизии» деген жыйнактын биринчи чыгарылышында орус тилинде жарык көргөн.
Чыгарманын негизги бөлүгү
В.В. Бартольддун ою боюнча: "китеп Ферганадагы Касан шаарынын шейхтеринин тарыхын өзүнө камтыйт жана чыгармада шейхтердин жашоосу фантастикалык түрдө мүнөздөлүп, көптөгөн анохронизмдер колдонулган, башкача айтканда, бул китепте бардыгы жуурулушуп берилген". Мажму ат-Таварих бул жарым тарыхый жана жарым легендалуу чыгарма. Анда тарыхый фактылар менен даталар, легендалар менен ойдон чыгарылган нерселер аралаш мүнөздө берилген. Бирок дал ушундай легендалык мүнөздө жазылганы менен өзгөчөлөнүп турат.
Чыгарманы орусчага которгон окумуштуу А.Т.‎ Тагиржановдун ою боюнча Мажму ат-Таварихтин негизги бөлүгү 1503-1514-жж. жазылган. Бул бөлүктө Манас эпосу тууралуу сюжеттик маалыматтарды берилген. Ошондой эле аталган эмгекте ар кандай этнографиялык материалдар, жер-суу аттары, казак, кыргыз уруулары жөнүндө кызыктуу маалыматтар, кыргыздын эпикалык элдик оозеки чыгармаларынын, уламыштарынын таасири астында берилген. Негизги бөлүмүн автор элдик оозеки чыгармаларды, уламыштарды колдонуп жазганын көрүүгө болот. Чыгармада оозеки уламыштар менен тарыхый маалыматтарды аралаштырып, автор эпикалык уламыштарды жаратуу менен, алардын негизги каармандары кылып, Ширкент шейхтерин көрсөткөн. Бирок, автор тарабынан жазылган, көптөгөн тарыхый окуялар (м: Есугей Бахадур Чынгыз-хандын атасы, анын өлүмү, Он-хан тарабынан кереиттердин басылып алынышы, Чыңгызхандын такка келиши, Туглук Темир ж.б.) маалыматтары чындыкка дал келет.
Чыгарманын экинчи бөлүгү
Чыгарманын экинчи бөлүгү суфий шейхтеринин адаттагы, күнүмдүк жашоосу жөнүндө берет. Анда шейхтердин генеологиясы, алардын эрдиктери, укмуштуу окуялары жөнүндө кызыктуу маалыматтарды берет. Бул бөлүмдүн автору Нур Мухаммед атасынын мисалында жазып, ал дагы өзүнүн насаатчысы Курбан Валини ошол мезгилдеги окуялардын чордонунда кылып көрсөтүүгө аракет кылган. Нурмухаммед суфий шейхтеринин жашоосун кенен чагылдырып ошону менен бирге эле алардын Орто Азиянын руханий жашоосунда чоң роль ойногонун жана Моголистандагы көчмөн уруулар болгон казак, кыргыздардын арасында ислам дининин таралышына өздөрүнүн салымын кошкондугун жазган. Өзгөчө белгилей кетчү нерсе, бул чыгармада көптөгөн фантастикалык сүрөттөмөлөр жогорудагы шейхтердин ишмердүүлүгүн чагылдырууда көбүрөөк колдонулганы жана далилдүү тарыхый маалыматтардын аз экени. Мындан авторлордун негизги максаты элдин арасына Ширкент шейхтеринин кадырын көтөрүүгө, атак даңктуу кылууга жасаган аракети экенин байкоого болот. Чыгарманын негизги бөлүмүндө пайгамбарлар менен имамдардын кыскача тарыхын жана Ширкент шейхтеринин санжырасынан берип, андан кийин түрк элдеринин, калмактардын келип чыгышы, түрк урууларынын аттарын санап кетет. Андан ары Абул-Хаир хандын имам Жафар Садык менен болгон күрөшү жана огуздар жөнүндө айтылат ошондой эле кыргыздардын келип чыгышы жөнүндө да айтып келип: кыргыздар булар Урумга кетпей калган кырк огуздардын урпактары жана алар Ходжент тоолорунда жашайт деген. Андан ары Гурхандын (Элюй Даши) жортуулу, ага каршы Тули хан, Дува хандын күрөшү ж.б берилет.
Манас эпосу тууралуу
Бул эмгекте кыргыздын Манас эпосу тууралуу да жазган жана Манас жөнүндө жазма булактарда кездешкен алгачкы булак болуп эсептелинет. А.Т.Тагиржанов эпосту илимий айлампага кошушу менен В. М. Жирмунскийдин көңүлүн бурган. Окумуштуулар чыгарманын тарыхый этнографиялык мааниси чоң экендигин белгилешкен. Чыгармада Манас Каркарада төрөлгөнүн, атасы Якуббек болгонун жазат. Мындан сырткары кырк чоросу, Он-хандын уулу Токтомыш Манастын жакын досу болгонун, калмак ханы Чункченин уулу Жолой анын душманы болгонун, Манасия шаары Манаска арналган шаар экенин жазып, бирок Манастын өлгөнү анын тукумдары жөнүндө жазган. Кеэири маалыматтарды Мажму ат-Таварих чыгармасындагы Манас эпосунун сюжети макаласынан караңыз.
Кыргыз урууларынын генеалогиясы боюнча
Мажму ат-Таварихте кыргыз урууларына байланыштуу маалыматтарды камтыган тарыхый материалдар бир канча фрагменттер аркылуу берилген. Мажму ат-Таварихте тарыхый окуялар уламыштык аңгеме түрүндө берилсе да, кайсы бир деңгээлде кыргыз элинин келип чыгышынын негизги бутактары жөнүндө элдин аң-сезиминде сакталган уруу-уруктук түзүлүштү чагылдырат. Кыргыздарды оң жана сол деп бөлүп, оңго Ак уулдан тараган Отуз уул жана Салусбек Булгачыны кошот. Ал эми солго Куу уул кирет.
Кыргыздын тарыхын жана калыптанышын кеңири изилдеген Саул Абрамзон: «Кыргыздын ичиндеги Моңолдор уруусун моголдор менен, атап айтканда, Анка-төрөнүн улусу менен салыштыруу өтө кызыгууну туудурат» деп белгилеп кеткен. Мажму ат-Таварихте Анка-төрөнүн санжырасындагы ысымдар Моңолдордун уруктарынын түпкү аталарынын ысымдары жана бөлүкчөлөрүнүн аталышы менен толук дал келет.
Ушуга байланыштуу «92 боолуу өзүбек» деп түрк-моңгол урууларын санап өтөт. Автор 92 көчмөн уруулардын аттарын берип, аны диний сюжетке байланыштуу кылып жазган. Кыскача мазмунунда 92 киши бир адамдын балдары болгонун жана 13 аялдан төрөлгөнүн берет.
Танга дарыясы (Чулым куймасы)
Танга — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чулым дарыясынын оң жээгинен 1731 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 42 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Машаан көрүстөнү
Машаан көрүстөнү – 2–4-кылымдарда жашаган уруулардан калган мүрзөлөр. Алай өрөөнүндөгү Дарооткоргон кыштагына жакын жерден табылган. Көрлөрү төрт бурчтуу корумдардан курулуп, өлүк казанакка (катакомбага) коюлган.
Дэйр Крэйк (Оклахома)
Дэйр Крэйк (Оклахома) (Deer Creek) — Оклахома штатынын Grant округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 147 киши. Болжолдуу аянты - 0.4 км². FIPS коду — 40-19650.
Чолпонбаев Эргеш
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Бүбүсара Бейшеналиева
Бүбүсара Бейшеналиева – (17-май, 1926-жылы, Воронцовка айылы, Кыргыз АССРи — 10-май 1973-жыл, Фрунзе, Кыргыз ССРи) — кыргыз совет балеринасы, бийчи жана окутуучу. СССР Эл артисти (1958). Кыргызстандын биринчи балеринасы болгон.
Өмүр баяны
Бүбүсара Бейшеналиева - атактуу балерина, кыргыз хореографиясын негиздөөчүлөрдүн бири.
1936-41-ж. Ленинград хореографиялык окуу жайында окуган.
1941-жылы Кыргыз мамлекетинде
опера жана балет театрынын солисти.
1949-жылдан Бишкектеги хореографиялык окуу жайынын педагогу. Сахнада В. Ференин “Селкинчек” (1943, балетмейстер Л. М. Крамеревский) балетинде Зайнуранын ролун аткаруу менен зор бийчилик жөндөмү, профессионалдык даярдыгы бар экенин көрсөткөн.
Ал катышкан “Чолпон” балет-фильми дүйнөнүн көптөгөн өлкөсүндө коюлган.
Бий өнөрүндө көптөгөн образдарды жараткан.
Кыргыз ССР эл артисти (1954), СССР эл артисти (1958).
Кыргыз Республикасынын Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты(1970).
Эмгек Кызыл Туу, “Ардак Белгиси” ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Көрүнүктүү орус балеринасы Агриппин Ваганованын жетекчилиги астында окуган. Чоң театрда 1939-жылы өзүнүн чыгармачылыгын эл алдында көрсөтө алган.
1941-жылы Ленинграддагы хореографиялык окуу жайын бүтүргөндөн кийин Кыргыз опера жана балет театрына солистка болуп кирген. Кыргыздын улуттук “Чолпон”, ”Анар” партияларын аткарган.
Орус чыгармаларынан “Лебединое озеро”, ”Красный мак”, ”Спящая красавица” аттуу балетердин партияларын аткарган.
1949-жылдан баштап Фрунзе шаарындагы музыкалык-хореографиялык окуу жайында сабак берген.
СССРдин ЖКнин 6-7-чакырылышынын жана Кыргыз ССРнин ЖКнын депутаты.
1973-жылы 11-майда каза болгон жана сөөгү Ала-Арча көрүстөнүнө коюлган.
Кызыктуу фактылар
Б. Бейшеналиеванын уулу Эрмектин айтымында, Бүбүсара эжебиз 1926-жылдын 8-апрель күнү төрөлгөн, бирок күйөөсү, композитор Акмат Аманбаев менен ажырашкандан кийин паспортун өзгөртүп, анда туулган күнүн 17-май, Эрмектин туулган күнүнө карата атайын өзгөртүп алган. Мунун себебин уулу экөөнүн туулган күндөрү бир күндө болуусун каалаган деп түшүндүрөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тарыхы энциклопедия. Бишкек - 2003ж.
Айрым шилтемелер
БҮБҮСАРА БЕЙШЕНАЛИЕВА
БҮБҮСАРА - ЭЛ БИЙЧИСИ ЭЛЕ
БҮБҮСАРАНЫН ЭЛЕСИНЕ
Сенсибилдөө
Сенсибилдөө сенсибилдөнүү - организмдин бетон заттарга (аллергендерге) өтө сезгичтиги. Сенсибилдөөгө бактериялар, вируетар (алардын антигени, уусу), химиялык заттар, көп дарылар, өнөр жай уулары алып келет (к. Аллергия).
Организмдин өзүндөгү белоктор бузулганда аутосенсибилдөө болушу мүмкүн. Сенсибилдөөдөгү аллергиялык реакциялардын башталышы иммунитет процессине окшошуп, аллергендер ретикул-эндотелий системасынын клеткаларында топтолуп, анда атайын антителолор пайда болот.
Сенсибилдөө иммунитетке окшоп, активдүү жана пассивдуу болуп болунет.
Кр куралдуу күчтөрү
Кр куралдуу күчтөрү – КРдин эгемендүүлүгүнө, көзкарандысыздыгына, аймактык бүтүндүүлүгүнө каршы сырттан колсалуулардан коргоого, ошондой эле эларалык келишимдерге ылайык, КМШга катышкан мамлекеттер менен бирдикте баскынчылыктан коргонууга арналган мамлекеттик аскердик түзүм. КР К. К-нүн курамы жөө аскер, аскер-деңиз, аскердик аба, абадан коргонуу бөлүктөрүнөн, аскердик мекемелер менен аскердик окуу жайларынан, жергиликтүү аскердик башкаруу органдарынан турат. КР К. К-нө түздөнтүз жетекчилик кылуу КР Коргоо министрлигине жүктөлөт.
Антуан де Сент-Экзүпери
Антуан Мари Жан-Батист Роже де Сент-Экзүпери (Antoine Marie Jean-Baptiste Roger, comte de Saint-Exupéry; 1900-жыл 29-июнь — 1944-жыл 31-июль) — франциялык жазуучу, акын, аристократ, журналист жана кесипкөй учкуч болгон. Ал Франциянын бир нече жогорку адабий сыйлыктарынын лауреаты болгон жана ошондой эле АКШнын Улуттук китеп сыйлыгына татыктуу болгон. Ал "Кичинекей ханзаада" (фр. Le Petit Prince) новелласы, "Шамал, кум жана жылдыздар" (англ. Wind, Sand and Stars) жана "Түнкү учуу" (фр. Vol de nuit) лирикалык авиация чыгармалары менен көпчүлүктүн эсинде калган.
Сент-Экзүпери Европанын, Африканын жана Түштүк Американын аба почтасы жолдорунда иштеп, Экинчи дүйнөлүк согуштун алдында ийгиликтүү жеке учкуч болгон. Согуш чыгып кеткенде ал Француз аба күчтөрүнө кошулуп, 1940-жылы Франция Германия менен аба ок атууларын токтотконго чейин чалгындоочу миссиялык учууларды аткарып турган. Француз аба күчтөрү таратылып бүткөндөн кийин ал Нацисттик Германияга каршы согушка кирүүгө өкмөттү көндүрүш үчүн Америка Кошмо Штаттарына барган. Түндүк Америкада өзүнүн негизги үч эмгегин жазып, 27 айлык тыныгуунун артынан ал учкуч болуш үчүн жашы өтүп кеткен болсо да жана ден соолугу начарлаганына карабастан Түндүк Африкадагы Эркин Франция аба күчтөрүнө кошулган. Ал 1944-жылдын июлунда Жер ортолук деңизинде чалгындоо миссиясы учурунда дайынсыз жоголуп, ошол убакта каза болду деп айтылат.
Согушка чейин Сент-Экзүперинин Францияда учкуч катары атагы чыккан. Адабий чыгармалары көзү өтүп кеткенден кийин жазуучунун беделин Францияда улуттук баатыр деңгээлине чейин көтөргөн. Башка эмгектеринин эл аралык котормолору аны мындан ары кеңири таанымал кылган. Анын 1939-жылдагы "Terre des hommes" (Адам жана анын дүйнөсү) философиялык эскермеси эл аралык гуманитардык топтун аталышына айланып, Канаданын Квебегиндеги Монреал жергесинде өткөрүлгөн 20-кылымдагы дүйнөнүн эң ийгиликтүү жарманкеси "Expo 67нин" башкы темасын жаратууда пайдаланылган.
Чыгармалары
Тунгуч чыгармасы («Учкуч») 1926-ж. жарыяланган. «Түштүк чабарманы» (1929), «Түнкү учуш» (1931), «Адамдар планетасы» (1939) романдарында өткөн турмушту поэтикалык, философиялык жактан жалпылап, гуманисттик жыйынтык чыгарат, реакцияны жек көргөндүгүн айтат.
Аскер учкучу катары 2-дүйнөлүк согушка катышкан. «Аскер учкучу» (1942), «Барымтага кеткенге кат» (1943) повесттери Каршылык көрсөтүү кыймылынын адабиятындагы көрүнүктүү чыгармалардан. «Кичинекей ханзада» (1943) жомогу Сент-Экзюперини дүйнөгө белгилүү кылган.
Кр мамлекеттик кеңешчиси
Кр мамлекеттик кеңешчиси – мамлекеттик кызматта башкы мамлекеттик кызматтарды ээлеп турган мамлекеттик кызматкерлерге (3-класс) жана мамлекеттик кызматта жогорку мамлекеттик кызматтарды ээлеп турган мамлекеттик кызматкерлерге (1, 2-класс) ыйгарылуусу мүмкүн болгон класстык чин. КР М. к-не класстык чиндерди ыйгарууну КР Президенти жүргүзөт.
Чолок-Тума
Чолок-Тума — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Ала-Бука районундагы айыл. Өрүктү айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 598 киши (2009-жылы).
Тесткан (дарыя)
Тесткан — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Курган облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Жогорку Тогызак дарыясынын сол жээгинен 47 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 30 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы башатынан Увелька дарыясын кошпогондо, Уй дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Була-оптика
Була-оптика – ийилгич көп тарамчалуу була тутамы аркылуу жарык жана толкун өткөрүлүшүн изилдөөчү оптика бөлүмү. Ал 1950-ж. пайда болгон. Була-оптикалык тетикте жарык сигналы жарык өткөргүчтүн бир учунун бетинен экинчи учундагы бетке сүрөттөлүш элементтеринин жыйындысы катары берилет. Ар бир сигнал өзүнүн жарык өткөргүч тарамчасы аркылуу өтөт. Булалуу тетикте демейде айнек була колдонулат, анын жарык өткөргүч талчасына (өзөкчөсүнө) сынуу көрсөткүчү азыраак болгон башка айнек кабыкча оролот. Ошондуктан өзөкчө менен кабыкчанын бөлүнгөн бетине түшкөн нурлар толук ички чагылышка ээ жана жарык өткөргүч тарамча боюнча таралат. Мындай чагылыштар көп болсо да жарык негизинен айнектин массасында жутулат. Жарык өткөргүчтү өтө таза материалдан жасап, жарык сигналынын начарлашын бир нече ∂Б/кмге чейин азайтууга болот. Жарык өткөргүч талчалардын жоондугу бир нече мкмдан бир нече ммге чейин болот. Диаметри толкун узундугунан чоң жарык өткөргүч аркылуу жарык геометриялык оптиканын закондору боюнча тарайт. Була-оптикада сүрөттөлүштү берүү үчүн катуу көп талчалуу жарык өткөргүчтөр жана иреттелген булалуу өрүмчөлөр колдонулат. Сүрөттөлүштү берүү сапаты жарык таралуучу тарамчалардын жоондугу, жалпы саны жана жасалышы боюнча аныкталат.
Тарензей-Се
Тарензей-Сё — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Надуй-Яха дарыясынын сол жээгинен 202 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 50 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Осмон, Кара-Суу району
Осмон (Осмон) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Нариман айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 998 киши.
Кр мамлекеттик тили
Кр мамлекеттик тили – КР мамлекеттүүлүгүнүн эң башкы негиздеринин бири болуп саналат, КР мыйзамдарында каралган мамлекеттик ишмердүүлүктүн жана жергиликтүү өзалдынча башкаруунун баардык чөйрөлөрүндө милдеттүү түрдө колдонулат. КР Конституциясы боюнча кыргыз тили КР М. т. болуп саналат.
Сенсибилдөө оптикада
Сенсибилдөө оптикада (лат. sensibilis-сезгич) -оптикалык спектрдеги жыштыгы белгилүү нур менен нурлантканда фотоматериалдын жарык сезгичтигинин жогорулашы. Сенсибилдөө оптикалык жана химиялык болуп айырмаланат. Оптикалык Сенсибилдөө түздөн түз реакцияга кирбеген, бирок энергиясын күмүш галогениддерине берип, алардын сезгичтигин жогорулатуучу сенсибилдештиргич затты кошуунун натыйжасында алынат. Химиялык Сенсибилдөө күмүш галогениддеринин кристалл торчосунун бетинин бузулган жеринде адсорбция процесстеринин пайда болушунун жана атайын кошундулар менен жарык сезгич заттын химиялык өз ара аракеттенишинин негизинде алы
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Салих (Кугарчин району, Башкыртстан)
Салих — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Исим айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 95 киши. Почта индекси — 453343, ОКАТО коду — 80238830007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Гностицизм
Гностицизм (грек. gnosis – таанып билүүчү, тааным) – кийинки антика жана орто кылымдагы диний-философиялык агымдын биринчи этабы, ага манихейчилик, орто кылымдык дуалисттик Ерес кирген.
Ал биздин замананын 1-кылымында жакынкы Чыгышта (Сирия же Самарин) же Александрияда пайда болгон. 2-кылымда христианчылыктын башкы атандашы болгон. Христианчылыктын чыгыш ишенимдерин (иудаизм, зороястризм, Вавилондук жана египеттик диндер), грек философиясында жалпылап, синтез кылууга аракеттенген.
Гностицизмдин ичинде негизги үч агымды бөлүүгө болот:
Негизинен Гностицизмге бирдиктүү башталыш концепциясы мүнөздүү ошону менен бирге дуалисттик элементтер кездешет. Гностикалык окууда адам борбордук орунду ээлеген. Жалпысынан Гностикалык окуу кул ээлөөчүлүк формациянын кризисинин бир көрүнүшү жана жаңы көз караштын жаңы синтезин табуу аракети катары каралат.
Конкобаев, Кадыралы
Кадыралы Конкобаев (Kadyrali Konkobaev; 1948-ж. 12-октябрында т.) - түрколог, филология илимдеринин доктору (1993), профессор (2007), PIACтын катышуучусу.
Кыскача өмүр таржымакалы
Кадыралы Конкобаев Кыргызстандын Ош облусуна караштуу Кара-Кулжа районундагы Алайкуу жергесинде Коо-Чаты кыштагында 1948-жылдын тогуздун (октябрь) айынын 12синде туулган.
Ош педагогикалык университетинин (мурдагы ОШПИ) филология факультетин аяктаган.
Анын шакирттери
Профессор, тарыхчы, ономаст, этнолог Олжобай Каратаев.
Түрколог Нурдин Усеев мырза.
Мээрим Жылкыбаева. Темасы: Фаргана хандар тарыхы / История ферганских ханов (языковые особенности).
Сыйлыктары. Наамдары
Кыргызстан Ленин комсомолунун илим тармагындагы сыйлыгы. (Топонимия жаатындагы илимий эмгеги үчүн).
Эмгектеринин кыскача тизмеси
4. Кыргыз тилинин фразеологиялык сөздүгү. Бишкек, 2001.
5. Байыркы түрк жазуусу. VII-X кк. Бишкек, 2002.
6. Кыргыз географиялык терминдеринин сөздүгү. Бишкек, 2005.
7. Кыргыз тилинин диалектологиялык сөздүгү. Бишкек, 2009.
Абштат
Абштат (Abstatt) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Хайльбронн районуна карайт. Штутгарт административдик округуна тиешелүү. Калкы – 4531 (2013-ж.). Аянты – 9,66 км².ref>Bevölkerungsentwicklung in den Gemeinden Baden-Württembergs 2010
Суринам
Суринам, ырасмый аты Суринам Республикасы — (Republiek Suriname [ˌsyːriˈnaːmə], дагы расмий эмес аталышы Нидерландтык Гвиана — Түштүк Америкада жайгашкан мамлекет.
Ак үйлүү
Орто кылымдардагы кыргыз дипломатиялык термини. Ак үйлүү түшүнүгү орто кылымдардагы түрк тилдеринде барымта,  о.эле  тектүү  жерден  барымтага  кармалгандар  дегенди  туюнтат. Урууну, элди  баш ийдирип кармап туруу максатында, же болбосо эки мамл-тин ортосундагы өз ара түзүлгөн келишимдин кепили катары тектүү адамдардын балдарын барымтага кармоо байыркы ж-а орто кылымдар мезгилдерине мүнөздүү көрүнүш. Бул саясий-диплома-тиялык ыкманы кытай династиялары да пайдаланышкан. Көчмөн элдерде барымтага кармалгандар (же берилгендер) хан сарайына жакын жердеги ак боз үйлөрдө сыйлуу туткун денгээлинде, терең көзөмөл алдында турушкан. А. ү-нүн экинчи мааниси түркмөндөрдө, о. эле, каршилик көчмөн өзбектерде уруунун ээлеген чегин кайтарган, үй бүлө күтө элек боз уландардын тобун түшүндүрөт. Көчмөн элдерде байыртадан туруктуу сакталып келе жаткан эзелки барымта салты «Манас» эпосунда да чагылдырылган.
«Манас» эпосунда
Ак үйлүү — бийлик ээлери тарабынан көз каранды элдин көрүнүктүү, кадырлуу, өкүлдөрүн (баласын же өзүн) барымтага алуу. Үстөмдүк кылуучу бийлик ээси буйругун эки кылбай аткарып туруш үчүн ак үйлүү ыкмасын колдонушкан. Эпостун негизги варианттарындагы согуштук окуяларда эскерилет. Алтайдан Ала-Тоого көчүп келишкен кыргыздарды коркутуу максатында Алооке кан: Алоокенин зордукчул өкүмүнө каршы турган Манас анын өзүн багындырып: Манас баатыр багынып берген Алоокеден балдары Бооке менен Кошабыштарды ак үйлүүгө алат. Кийин Бооке менен Кошабыш Манастын чоролору болуп калат. Ак үйлүү экинчи мааниде байлыктын жана бийликтин символу маанисин да билдирет.
Тосор
Тосор — Кыргызстандын Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районундагы айыл. Тамга айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 1971 киши (2009-жылы).
Кр мамлекеттик чегарасы
Кр мамлекеттик чегарасы – КР мамлекеттик аймагынын чектерин (кургак жер, суу, кен-байлыгы жана аба мейкиндиги) аныктоочу тилке жана ушул тилке боюнча өтүүчү тик бет, б. а. КР эгемендигинин иш аракетинин мейкиндиктик чектери.
Таловая дарыясы (Чумыша куймасы)
Таловая — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чумыш дарыясынын сол жээгинен 627 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 34 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Делвэйр (Оклахома)
Делвэйр (Оклахома) (Delaware) — Оклахома штатынын Nowata округуна караган АКШ шаары.
Рекомбинация
Рекомбинация (лат. re - кайтадан башталуу, кайталангыч; combinatio - бириктирүү) - эволюциялык кайрадан курулууларда абдан маанилүү, тирүү организмдердин тукум куума комбинативдик өзгөргүчтүгүнө алып келүүчү, муундарда ата-эненин генетикалык материалынын кайрадан бөлүштүрүлүшү. Вирустардан татаал түзүлүштүү өсүмдүктөр жана жаныбарларга чейинки бардык тирүү системаларга мүнөздүү ар тараптуу биологиялык механизм. Р. эукариоттордо жыныс процесси, прокариоттордо конъюгация (сырткы көрүнүштөрү боюнча бири-биринен айырмаланышпаган эки вегетативдик клетканын протопласттарынын кошулушу), трансформация, трансдукция, ал эми вирустарда - биргелешкен инфекция аркылуу жүзөгө ашат. Р. мейоздо гомол. хромосомалардын туш-тушка ажырашынын натыйжасында же ДНКнын молекулаларынын өз ара аракеттенишинде жүрөт. Молекулаларынын өз ара аракеттенишинин натыйжасында ДНКнын бөлүктөрү бир молекуладан экинчи молекулага өтөт. Мындай өтүү бир тараптуу (реципроктук эмес Р.) жана эки тараптуу (реципроктук Р.) болушу мүмкүн. Митоз жолу менен бөлүнүүчү клеткаларда, мейозго караганда Р-лардын жыштыгы төмөн болсо дагы, дене ж-а жыныс клеткаларында да байкалган.
Р-ларды үч типке бөлүшөт: жалпы, "жөнү жок" (незаконный) жана сайт - спецификалык. Жалпы Р. же кроссинговер - бүт геном боюнча жүрүүчү ДНКнын гомол. ырааттуулуктарынын ортосундагы алмашуу. Бул диплоиддик жана мерозиготтуу (бирден же экиден бириккен клеткалардан же гаметалардан туруучу геномдун бөлүгү) клеткаларда ДНКнын гомол. бөлүктөрүнүн үзүлүү жана кайрадан туташуу процесстеринин эсебинен жүзөгө ашат. Мында ар түрдүү Р-ланган ДНКнын молекулаларынын жипчелеринен, алардын комплементардуулугунун негизинде пайда болуучу ири өлчөмдөгү (1000 жуп нуклеотиддерге жакын) гибриддик молекулалар калыптанышат. Сайт - спецификалык рекомбинациялар 10-20 нуклеотиддерден туруучу геномдун катуу чектелген бөлүгүндө - сайтта өтөт. Генет. материалдын структуралык кайра курулууларына (транслокациялар, инверсиялар, делециялар жана башка) алып келүүчү ДНКнын гомол. эмес молекулаларынын өз ара аракеттенишүүлөрү "жөнү жок" Р. деп аталат. Р-нын негизинде мисалы, гендердин тигил же бул чиркелишүү топторуна таандык экендигин, чиркелишүү группаларындагы гендердин жайгашуу тартибин чагылдыруучу генетикалык карталарды курушат, фенотипке бирдей чыгуучу мутациялардын аллелдүүлүгүн аныкташат. Максатка ылайык Р-лык (гибриддик) ДНКны алуу генетикалык инженериянын негизин түзөт.
Мөмөнү уруп түшүрүү
Шарттары
Оюнчулардын саны 2—3 киши.
Оюн бакта өткөрүлөт.
Оюнда таякчалар кесек топурак, чакан таштар.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар уруп түшүрө турган мөмөнү белгилешип алышкандан кийин, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден белгилешкен мөмөнү кезек менен уруп түшүрүүгө аракеттенишет, Урулуп түшүрүлгөн мөмө, уруп түшүргөн оюнчунуку болот. Андан кийин, оюнчулар башка мөмө белгилешип оюнду улантышат. Оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат. Көк жолу мөмөлөрдү уруп түшүргөн оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун дагы бир башка түрү. Мөмө күүбү.
Оюндун эрежеси
Бир бирине жакын турууга, тоскоолдук кылууга, оюндун кезегин бузууга, дарактын түбүңдө турууга болбойт,
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч тарбияланат, кол менен кыймылдарды так аткарууга, көздөөгө, тартипти сактоого үйрөтөт.
Медва
Медва – Түштүк Кыргызстандагы орто кылымдарга таандык шаар. Ош–Гүлчө автомобиль жолунун боюнда жайгашкан. Араб географы ибн Хаукал (10-кылым) бул шаарды Оштон алыс эмес, ал эми ал-Идриси (12-кылым) «Оштон Медвага чейин 2 фарсах» (12 чакырымдай) Бул шаар Оштон 12 км чыгыш тараптагы Мады шаар чалдыбарына окшоштурулат деп белгиленген.
Кр президент администрациясы
Кр президент администрациясы – түздөнтүз КР Президентине баш ийүү менен, мамлекет башчысынын конституциялык ыйгарым укуктарын жүзөгө ашырууну камсыз кыла турган КР мамлекеттик органы.
Аластоо
Аластоо - отко сыйынуудан чыккан ырым-жырым; ооруган сасык тумоологон же бир жерин мертинтип алган кишини түтөтүлгөн арча же чекенде менен эмдеген, ырымдаган, баланын бешигин, төшөнчү, кийимин ыштаган. Аластоодо шайтан-шапат, азезилдерден алыс болсун, алар ага жолобосун деген тилектер айтылган. Аластоону жыл жаңырганда айылдын ортосуна арча жагып өткөрүшкөн. Чогулган эл кийимдерин отко силкип, бири- бирине «эски жыл кетти, жаңы жыл келди, айдан аман, жылдан эсен бололук, алас-алас ар балаадан калас» деген тилектерин айтышкан.