cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Машина
Машина (французча machine) – энергия, материал жана маалыматты (информацияны) өзгөртүп түзүп, механикалык жумуш аткаруучу түзүлүш. Машина адам эмгегин жеңилдетет жана өндүрүмдүүлүгүн жогорулатат, аны жарым-жартылай же толук алмаштырат. Аткарган жумушуна карата машина энергетикалык, жумуш аткаргыч жана маалыматтык (информациялык) болуп бөлүнөт. Энергетикалык машина – энергиянын ар кандай түрүн механикалык энергияга айландыруучу машина-кыймылдаткыч; мисалы, электр кыймылдаткычы, ичинен күймө кыймылдаткыч, турбина, поршендүү жана буу машиналары ж. б. Жумуш аткаргыч машина технологиялык жана транспорттук болуп бөлүнөт. Технологиялык машинада катуу, суюк жана газ абалындагы материалдардын формасы, касиеттери жана мейкиндикте ээлеген орду өзгөртүлөт. Алар металл кескич станок, кездеме токуучу станоктор, айыл чарба машиналары, полиграфиялык машина ж. б. Транспорттук машиналар материалды (нерсени) бир жерден башка жерге ташыйт, мисалы, көтөргүч кран, эксковатор, конвейер, автомобиль, станок, кеме ж. б. Маалыматтык машиналар – маалыматты өзгөртүп түзөт. Эгерде маалымат сан түрүндө берилсе, анда эсептегич машина деп аталат. Мисалы, арифометр, механикалык интегратор, калькулятор, эсеп-кысап (бухгалтериялык) ж. б. машиналар. Машина энергияны, материалды, информацияны өзгөртүп түзүүлөрдүн бардыгын адамсыз аткарса, автомат машина же автомат деп аталат. Автомат машина адам эмгегин жеңилдетип, эмгектин жогорку өндүрүмдүүлүгүн камсыз кылат. Өндүрүшчүлөргө бир унаа моделге баардык долбоорлоо идеясын ишке ашырууга Suites сунуш. Бирок, бул буюмдар олуттуу кемчилик бар - абдан кымбат. Кээ бир учурларда, мүлктүк чечпей комплексин баасы арзан баадагы эритмесин түп топтому менен окшош болушу мүмкүн.
Хэрман (Миннесота)
Хэрман (Миннесота) (Herman) — Миннесота штатынын Grant округуна караган АКШ шаары.
Оакфилд (Мэн)
Оакфилд (Мэн) (Oakfield) — Мэн штатынын Аростук округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 732 киши. Болжолдуу аянты - 93.5 км². FIPS коду — 23-54385.
Кларкстон
Кларкстон (Clarkston) — Мичиган штатынын Oakland округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 882 киши. Болжолдуу аянты - 1.3 км². FIPS коду — 26-82450.
Гаммертинген
Калкы - 6451 киши(2013-ж.). . Аянты - 52,97 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 4 37 031. Мэр — Хольгер Ерг.
Шаар административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт.
Сыдыков Намазбек
Сыдыков Намазбек (15. 3. 1931-ж. туулган, Панфилов району, Кум-Арык кыштагы) - эмгек ардагери.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Эр Солтоной Байсейит уулу
Эр Солтоной Байсейит уулу (болжол менен 18-кылымдын 1-жарымы) - калмактар менен күрөшкөн кыргыз баатырларынын бири (к. Жуңгар хандыгы). Туулган-өлгөн жылдары тууралуу так маалымат жок.
Өмүр баяны
Байсейит уулу Солтоной 17-кылымдын ортолорунда Талас аймагында төрөлгөн. Ал эр жеткен убакта кыргыз-жуңгар согуштарында көптөгөн эрдиктерди көрсөтүп, баатыр атала баштаган. 17-кылымдын аягы – 18-кылымдын башында Жуңгар хандыгы күч алып, кыргыздар менен казактар түштүк-батыш тарапка сүрүлүүгө мажбур болушкан эле. Солтоной баатыр ошондон кийин да согушту улантууну чечип, өз алдынча жортуулдарды уюштуруп, калмак аскерлеринин келишпес душманына айланган.
Эр Солтоной кол башчылыктан тышкары окутуучулук менен да алектенип, ошондо уюшулган аскердик окуу жайды жетектеген. Анын окуусунан аскердик таалим алган баатырлар катары Бердике берен, Атаке баатыр, Эр Садыр, Момокон баатыр, Темир баатыр, Болот баатыр ж.б. эскерилет.
Ата-журтту душмандардан бошотуу үчүн башталган согуштарда Эр Солтоной токсондон ашып, улгайып калгандыгына карабастан, эрөөлдөргө өзү чыгып турган. Чүй өрөөнүндөгү кайсы бир салгылашта кыргыздар жуңгарлардан жеңилип калып, Эр Солтоной согуш майданында шейит кеткен. Ага карабастан, Эр Солтонойдун шакирттери бул жортуулду Ысык-Көлгө, Илеге чейин улантышып, ата-журтту коргоп кала алышкан.
Санжыралык булактар
Оозеки кабарларда жетиген уруусунан чыгып, 60 жашка келгенге чейин калмактарга каршы жүрүшкө катышып жүргөн. Б. Солтоноевдин эмгегинде (к. «Кызыл кыргыз тарыхы») Э. С. 60 жашка келгенде Тынайдын 13 жаштагы Атаке, солтодон 13 жашар Момоконду алып, 200 киши менен Кара-Балта, Ак-Сууда жаткан калмакка уруш салып, калмактын Дөңкөнөй баатырын женген эрдиги баяндалган. Алымбектин санжырасында 13 жашар Момокон менен аттанып, Кара-Балта, Ак-Сууда калмактарды чалгындап жүргөн кезде өлтүрүлгөн. Эр Солтонойдун эрдиги тууралуу маалыматтар булардан тышкары Үмүт Молдо жана Бала Айылчынын санжыраларында да кезигет.
Курт Рассел
Курт Фогель Рассел (Kurt Russell; 1951-жылы 17-мартта туулган) — америкалык актер. Ал актердук жолун "Жейме Макфитерздин саякаты" (The Travels of Jaimie McPheeters, 1963–64) аттуу вестерн тасмасында ойноодон баштаган. 1960-жылдардын аягында актер Уолт Дисней компаниясы менен он жылдык келишимге кол койгон. Роберт Осборндун пикиринде К. Рассел Уолт Дисней компаниясынын 1970-жылдардагы эң атактуу жылдызы болгон.
К. Рассел "Аркада" (Overboard, 1987) көркөм тасмасында, "Томстоун" (Tombstone, 1993) вестерн тасмасында, "Жылдыздуу дарбаза (Stargate, 1994) илимий-фантастикалык тасмасынде, "Өлүм далили" (Death Proof, 2007) тасмасында, "Жексур сегиз" (The Hateful Eight, 2015) вестерн тасмасынде жана "Галактика көзөмөлчүлөрү 2" (Guardians of the Galaxy Vol. 2, 2017) тасмаларында роль жараткан. Ал 2015-жылдан баштап "Форсаж 7" (Furious 7) жана "Форсаж 8" (The Fate of the Furious) тасмаларында ойноп баштаган.
Протерозой заманы
Терминди 1888-жылы америкалык геолог Э. Эммонс киргизген. Протерозой заманы, мындан 2,5 млрд жыл мурда башталып, узактыгы 1965 млн жылга созулган. Протерозой заманы астынкы (2500 млн жыл мурун башталып 1600 млн жыл мурун аяктаган), ортонку (1600–900 млн жыл) жана үстүнкү (900–570 млн жыл) болуп бөлүнөт. Жалпы кабыл алынган схемасы жок. КМШда протерозойдуң үстүнкү бөлүгү рифей (синий) деп аталат. Протерозой заманынын тоо тек катмарларында микрофоссилиялар (бактерия, цианобактерия, балырлар), макрофлоранын калдыктары жана омурткасыз жаныбарлардын издери кездешет. Климаты ар түрдүү. Кендерден темир, марганец кен таштары, кобальт, хром, полиметаллдар, уран, алмаз, алтын кен катмарлары бар. Протерозой заманынын тоо тектери Кыргызстанда Нарын кырка тоосунда (Чоң Нарын комплекси), Талас Ала-Тоосунда, Көөлүү ж. б. жерлерде кездешип, темирдин (жетим сериясы), алтындын, молибдендин таштары бар.
Гринланд (Нү-Гэмпшир)
Гринланд (Нү-Гэмпшир) (Greenland) — Нү-Гэмпшир штатынын Роккингэм округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3549 киши. Болжолдуу аянты - 34.4 км². FIPS коду — 33-31700.
Мортон (Миссисипи)
Мортон (Миссисипи) (Morton) — Миссисипи штатынын Скотт (Scott) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3482 киши. Болжолдуу аянты - 17.5 км². FIPS коду — 28-49080.
Эрмит Шарль
Эрмит Шарль (24. 12. 1822, Дьёз, - 14. 1. 1901, Париж) - фр. математик, Петербург ИАнын чет элдик корр.-мүчөсү (1857), чет элдик ардактуу корр.-мүчөсү (1895), Париж ИАнын мүчөсү (1856), Лондон король коомунун мүчөсү (1873), 1869-жылдан Париж университетинде проф. Алгебра, сандардын теориясы жана классикалык анализдин ар түрдүү маселелери боюнча изилдөөлөрү бар. Эрмитдин негизги эмгектери эллипстик функция жана аларды колдонуу, ортогоналдуу көп мүчөлөрдүн классы (Эрмит көп мучөсу), алг. форма жана алардын инварианттар теориясы (Эр мит форжасы) эсептелет. Ошондой эле е санынын трансценденттүүлүгүн далилдеген (1873).
Гелиометр
Гелиометр (гелио... жанa метр) — асман сферасында анчалык чон эмес (1° ка чейинки) бурчту өлчөөгө ылайыкталган астрономиялык аспап.
Гелиометр идеясын 1675-ж. даниялык астроном О. Ремер айткан. Аны 1753-ж. англ, оптик Ж. Доллонд конструкциялаган.
Гелиометр 1-жолу Күндүн диаметрин өлчөө үчүн колдонулган. Ал Айдын, планеталардын туурасын өлчөөдө, кош жылдыздарды жанa жылдыздар параллакстарын аныктоодо колдонулат. Гелиометр объективи диаметри боюнча кесилген рефракторду элестетет. Объективинин жартысы микрометрдик бураманын жардамы менен кесилишти бойлоп жылат. Мунун натыйжасында асман объектисинин сүрөттөлүшү объективдин фокус тегиздигинде экиге ажырап, эки сүрөттөлүш бири бирине карата кошулат. Өлчөөнүн тактыгы жаалык секунданын ондогон үлүшүнө барабар.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Курмангазы Сагырбай уулу
Курмангазы Сагырбай уулу (1823, Жаңакала аймапы, Жидели конушу, азыр Батыш Казакстан облусу — 1889, Россия, Астрахань облусу, «Шайтан батага» конушу; сөөгү Астрахань облусунун Володар районундагы Алтын-Жар айылына коюлган) — казактын күүчү-композитору, домбрачысы. Алгачкы устаты Узак күүчү болгон, кийин атактуу домбрачылар Байжума, Баламайсан, Есжан, Шеркештен таалим алып, өнөрүн өркүндөткөн. Курмангазынын бүткүл өмүрү жана чыгармачылыгы казак жерин даңктоого жана адилетсиздик менен зордук-зомбулукка каршы күрөшкө арналган. Курмангазы 70тен ашык күүнүн автору: «Акбай», «Аксак кийик», «Көбүк чачкан», «Түрмөдөн качкан», «Адай», «Сары Арка», «Кызыл кайың», «Балбыраун», «Кайран энем», «Бал каймак», «Терс какмай» ж. б. Кийин күүлөрүнүн көбү жыйналып, нотага жазылган жана казак эл аспаптар жана симфониялык оркестрлер үчүн иштелип чыккан. Казактын айрым композиторлору Курмангазынын чыгармаларын өздөрүнүн опера, хор, симфония, камералык музыкасына пайдаланган (мисалы, А. Жубановдун «Курмангазы» операсы, Е. Брусиловскийдин «Курмангазы» симфониясы). Казак эл аспаптар оркестри жана Алматы мамлекеттик консерваториясы Курмангазынын ысмында.
Социалдык калыбына келтирүү
Социалдык калыбына келтирүү – оорудан же социалдык статусунун өзгөрүшүнөн же девланттык жүрүм-турумунан улам адамдын өзүн өзү тейлөөгө, кесиптик иш-аракеттин аркыл түрлөрү менен иштөөгө жөндөмдүүлүктөрү бузулганда же жоюлганда аларды калыбына келтирүүгө (же ордун толтурууга) багытталган иш-чаралардын комплекси, мында майыптардын толук кандуу жашоо-тиричиликти алып баруусун, алардын укуктары менен болочоктуу мүмкүнчүлүктөрүн жүзөгө ашыруусун камсыз кылуу негизги максат болуп саналат.
Чоң Хопа
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — АО деңиз бассейнинин дарыяларыВоронов тумшугунан (Мезень дарыясын кошпогондо) Канин Нос тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Мезень.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Гишов
Гишов (Gischow) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Пархим районуна кирет.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Курманов Карыпбай
Курманов Карыпбай (1907, азыркы Чүй облусу, Ысык-Ата району, Кызыл-Арык айылы 1995, ошол эле жер) — айыл чарба өндүрүшүнүн ишмери, Социалисттик Эмгектин Баатыры (1966). 1943-71-жылдары Ысык-Ата районундагы «Сын-Таш» колхозунун башкармасы болуп эмгектенген. Ал башкарган колхоздо 1959—65-жылдары уйдун саны 446дан 591ге, кой 16 миңден 23 миңге чейин көбөйгөн. 1965-жылы ар уйдан 2500 кг сүт саалып, ар койдон 3,4 кгдан жүн кыркылып алынган. Кант кызылчасынын дүң жыйымы 2 эсе өскөн. Кыргыз ССР Жогорку Советинин (1955—59, 1963—67, 1971—75) депутаты. Ленин, Эмгек Кызыл Туу, эки «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган.
Эркин энергия
Эркин энергия - системанын изотерма процесси өзүнүн абалын өзгөртүү менен механикалык жумушка айландырган энергиянын бөлүгү. Изохораизотерма процесстери учурунда аткарылган чексиз кичине жумуш карама-каршы белгиси менен алынган эркин энергияга барабар (dA= - dF) болгондуктан F=U-TS деп жазылат, мында U - ички энергия, Т - абс. температура, S - энтропия. Эркин энергия эч качан ички энергияга барабар болбойт. Ал дайыма ички энергиядан TS чоңдугуна кичине болот. Бул жерде TS ички энергиянын жумушка айланбоочу бөлүгүн мүнөздөйт. Канчалык Эркин энергия чоң болсо, жумушка айланбоочу ички энергиянын бөлүгү ошончолук чоң болот. Ошондуктан TS байланышкан энергия деп да аталат.
Курманхожаева Роза
Курманхожаева Роза (30. 6. 1953, Ысык-Көл облусу, Тоң району, Бөкөнбаев айылы — 15. 2. 2008, Бишкек) — педагогика илимдеринин доктору (2002), профессор (2003). В. В. Маяковский атындагы Кыз-келиндер педагогикалык институтунун чет тилдер факультетин бүтүргөн (1975). Фрунзе шаарындагы №5 орто мектебинин мугалими (1976), Чолпон-Ата шаарындагы туберкулёзго каршы балдардын саламаттыгын сактоо санаторийинде англис тили мугалими (1977), Кыз-келиндер педагогикалык институтунун (азыркы И. Арабаев атындагы КМПУ) педагогика жана психология кафедрасынын окутуучусу (1978—96), доценти (1996—2000), КМУнун жогорку мектептин педагогикасы кафедрасынын доценти (2001—04), кафедра башчысы (2005—08) болуп эмгектенген. 60тан ашык илимий эмгектин автору. Медалдар менен сыйланган.
Хоэндоделебен
Хоэндоделебен (Hohendodeleben) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Бөрде районуна кирет.
Машина жана механизмдер динамикасы
Машина жана механизмдер динамикасы – машина жана механизмдер теориясынын бөлүмү. Механизмдер менен машиналардын курамына кирген бөлүктөрдүн (тетиктердин) кыймылын изилдейт. Механизм бөлүктөрүнүн кыймыл закондорун, бөлүктөрүнүн кыймылын жөнгө салуу, сүрүлүүгө сарпталган күчтү, кинематикалык түгөйдөгү (механизмдердин 2 звеносунун бири-бирине салыштырмалуу кыймылдоочу бирикмеси) реакцияны аныктоо, ошондой эле машина жана механизмдердин тең салмактуулугу сыяктуу негизги маселелерди чечет. Механизм бөлүктөрүнүн кыймыл закондорун аныктоодо сырткы күчтүн берилген мүнөздөмөсү боюнча кыймылдаткычтагы, жумуш аткаруучу машинадагы жана башкаруучу түзүлүштөгү механикалык системанын же машина агрегатынын кыймылы дифференциалдык теңдеменин жардамы менен чыгарылат. Машина агрегатынын кыймылын жана башкарууну (жөнгө салуу маселелери) жөнгө салуу теориясында каралат. Мында калыптанбаган, өтмө жана калыптанган кыймыл режими болуп айырмаланат. Калыптанган режимде тетиктин чекит ылдамдыгы убакытка карата мезгилдүү функция түрүндө же туруктуу абалда болот, калыптанбаган режимде машинага атайын автомат жөндөгүч орнотулат. Сүрүлүүгө сарпталган күчтү аныктоо машинага керектелген энергиянын механикалык пайдалуу аракет коэффициенти менен бааланат. Кинематикалык түгөйдөгү реакцияны аныктоо үчүн механизмдердин кыймылынын белгилүү закон боюнча аткарылуучу кинетостатикалык эсептөөлөрү (динамиканын маселелерин эсептеп чыгаруу ыкмалары) жүргүзүлөт. Машина жана механизмдердин тең салмактуулугу механизмдердин кинематикалык түгөйдөгү динамикалык басымын азайтуучу тең салмактуулукту которуштуруу менен ишке ашырылат.
Хоэндоделебен
Калкы - 1813 киши (31-декабрь, 2006). Болжолдуу аянты - 14,80 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 83 300. Муниципалитеттин башчысы — Вольф-Буркхардт Бах.
Прото...
Прото... (грекче protos – биринчи) – татаал сөздөрдүн бир бөлүгү; бир нерсенин биринчи жаралганын, алгачкы негизди (мисалы, прототип) же эң жогорку даражаны (көбүнчө чиркөө наамдарында: протоиерей) туюнтат.
Социалдык камсыздалууга укук
Социалдык камсыздалууга укук – адамдын (кээде жарандын гана) негизги конституциялык укуктарынын бири. Постсоветтик өлкөлөрдүн конституцияларында адатта мамлекеттен улгайгандыгына байланыштуу бааракы жана жөлөкпул, убактылуу же туруктуу эмгекке жараксыздыгына байланыштуу, багуучусунан ажыраган учурда, жумушсуздуктан, жакырлыктан улам жардам алуу түрүндө калыптанууда. Мындай жардамдын шарттары жана көлөмү мыйзам менен аныкталат. Башка мамлекеттерде С. к. у. бир кыйла сейрек кездешет, ал эми англо-америкалык укук тутумундагы өлкөлөрдүн конституцияларында – таптакыр жок, ошентсе да бул жактарда социалдык коргоо тармагы жок дегенди билдирбейт.
Гелиофизика
Гелиофизика (гелио... жанa физи­ка) — астрофизиканын Кун физикасынын проблемаларын изилдөөчү болуму.
Диккесбах
Диккесбах (Dickesbach) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Биркенфельд районуна кирет.
Гелиофизика
Спектроскопиялык, спектрометрдик, фотометрдик, фотография­лык жанa радиоастраномиялык изилдөө методдорун колдонуу Күндүн темпнратура­сы, тыгыздыгы, атмосферадагы заттардын кыймыл ылдамдыгы, хим. элементтердин атомдорунун дуулугушу жана иондошу, электр жана магнит талаасы, о. эле алардын убакыт боюнча өзгөрүшү жөнүндөгү маалыматтарды алууга мумкунчулук берет. Ракета менен которулгон приборлордун жарда­мы аркылуу Кундун корпускулалык нур чыгарышы жанa анын ультракызгылт көк, рентген нурлары үйрөнүлөт. Гелиофизикада теориялык физиканын методдорун колдонуу менен Күндүн физ. моделинин түзүлүшү жанa анын атмосферасында болуучу кубулуштары байкалып, такталып турат.
Диккесбах
Калкы - 428 киши(2013-ж.). . Аянты - 4,91 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 34 019. Муниципалитеттин башчысы — Кнут Вихтер.
Гелиофизика
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Фрайстат
Фрайстат (Freistatt) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Дипхольц районуна кирет.
Калкы - 1012 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 12,53 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 51 018. Муниципалитеттин башчысы — Геро Эндерс.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Филлипстоун (Массачусетс)
Калкы - 1 682 киши. Болжолдуу аянты - 63.8 км². FIPS коду — 25-53225.
Протестантизм
Протестантизм (латынча protestantis – журтчулук көзүнчө далилдөөчү) – католицизм менен православиеден кийинки эң ири христиандык концессия.
16-кылымдагы реформация убагында католицизмден бөлүнүп чыккан. Протестантизмдин негизги жоболорун 16-кылымда М. Лютер, Ж. Кальвин, У. Цвингли ж. б. иштеп чыгышкан. Протестантизмдеги «адамдын кудай менен байланышы» жөнүндө талкуулары аны католицизмден айырмалаган. Протестантизм окуусунун булагы – ыйык китеп (Инжил) деп эсептелет. Протестантизмдин негизги түрлөрү: лютерчилик, кальвинизм, цвингличилик ж. б. 16–17-кылымда протестантизм феодализмге каршы күрөштө буржуазиянын идеялык куралы болгон. Протестантизм көбүнчө Скандинавия өлкөлөрүндө, Германия, Швейцария, Улуу Британия, Нидерланд, АКШ ж. б. өлкөлөрдө кеңири тараган. 19–20-кылымдын башында протестантизмде теологиялык либерализм менен модернизмдин пайда болушу протестанттык фундаментализмдин өсүп чыгышына түрткү берген. Анда протестантизмдин этностук салттарга, эмгекке жана ишкердикке карата жеке көз караштарынын өзгөчө системасы пайда болуп, Европа менен АКШда диний философиялык агымдардын калыптануусуна, андагы философиялык жана маданий ой-пикирлерге кыйла таасир берген.
Сыдыков Базарбек Кимбилдиевич
Сыдыков Базарбек Кимбилдиевич (27. 6. 1953-ж. туулган, Ленинполь (Бакай-Ата) району, Бакай-Ата кыштагы) - скульптор, эл агартуунун отличниги.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Жозеф Гордон-Левитт
Жозеф Леонард Гордон-Левитт (Joseph Gordon-Levitt;/ lɛvᵻt / 17 Март, 1981-жылы 17-мартта туулган) - америкалык актер жана режиссер. Анын чыгармачылыгы балалык чагынан эле башталып, актер "Дарыя аккан жерде" (англ. A River Runs Through It), "Талаа четиндеги периштелер" (англ. Angels in the Outfield), "Сендеги мен жаман көргөн он сапат" (англ.10 Things I Hate About You) тасмаларына тартылып, "Күндөн алыс турган үчүнчү планета" (англ. Third Rock from the Sun) комедиясында Томми Соломондун ролун аткарган. Актер Колумбия университетине окуу үчүн кинодон тыныгуу алган, бирок 2004-жылы окуусун таштап кайрадан эле кино тармагына келген. Андан кийин "Жайдын беш жүз күнү" (англ.500 Days of Summer), "Башталыш" (англ. Inception), "Хэшер" (англ. Hesher) "Элүүгө элүү" (англ.50/50), "Ыкчам жеткирүү" (англ. Premium Rush), "Кара рыцарь" (англ. The Dark Knight Rises), "Убакыт торчосу" (англ. Looper), "Кыш (кирпич)" (англ. Brick), "Сыртка карай" (англ. The Lookout), "Линкольн" (англ. Manic, Lincoln), "Кобранын урушу" (англ. Mysterious Skin and G.I. Joe: The Rise of Cobra) тасмаларына тартылган. 2015-жылы Роберт Земекис тарткан "Сейил" (англ. The Walk) тарыхы тасмасында Филип Петинин ролун аткарган, 2016-жылы Оливер Стоундун "Сноуден" (англ. Snowden) тасмасында Эдвард Сноудендин ролун ойногон.
Ал 2004-жылы "hitRECord" он лайн продюсердик компаниясын түптөгөн жана өзүнүн телесериалдарын жайгаштырган. 2013-жылы Ж. Гордон-Левитт "Дон Жуан" (англ. Don Jon) комедиясынын сценарийин жазып, режиссердук ишин жасап жана өзү ойногон. Ал ага чейин 2010-жылы "Морган Моргансендин тагдыр менен жолуккан күнү" (англ. Morgan M. Morgansen's Date with Destiny and Morgan) жана "Тагдырдын он биринчи күнү" (англ. Destiny's Eleventeenth Date: The Zeppelin Zoo) кыскаметраждуу тасмаларынын режиссеру болгон.
Мойзебах
Мойзебах (Meusebach) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Заале-Хольцланд районуна кирет.
Калкы - 93 киши (31-декабрь, 2010). Болжолдуу аянты - 6,20 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 74 056. Муниципалитеттин башчысы — Торстен Шварц.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 22 шаардык районго бөлүнөт.
Пфронтен
Пфронтен (Pfronten) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Швабия административдик округуна карайт. Чыгыш Альгой районуна кирет.
Калкы - 7933 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 62,22 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 7 77 159. Муниципалитеттин башчысы — Йозеф Цайсльмайер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 13 шаардык районго бөлүнөт.
Эркин түшүү ылдамдануусу
Эркин түшүү ылдамдануусу, оордук күчүнүн ылдамдануусу - оордук күчүнүн таасири астында эркин материалдык чекит ээ болгон ылдамдануу. Ар кандай нерсе абасыз мейкиндиктеги анча чоң эмес бийиктиктен Жерге түшкөндө оордук борбору мындай ылдамданууга ээ болот. Оордук күчү сыяктуу эле Эркин түшүү ылдамдануусу да деңиз деңгээлине карата ал орундун кеңдигине «<р» жана бийиктигине «Н» көз каранды болот. Болжол менен Эркин түшүү ылдамдануусу §=978,049 (l+0,005288sin2cp - 0,000006sin22(p) - 0, 0003080 Н. Н - километр менен ченелет. Деңиз деңгээлине карата - Бишкек шаарында Эркин түшүү ылдамдануусу §'=979,8 см/сек2, ал эми Москва шаарында §=981,56 см/сек2. g=9,8м/скв
Гельвеция республикасы
Гельвеция республикасы — Швейцария жеринде болгон республика (1798—1803). Гельвеция — Швейцариянын латынча аты.
18-кылымда Швейцарияда бурж. революция жанданып, 1798-ж. январда француз Директориясынын аскерлери Швейцарияны басып кирип, натыйжада Гельвеция республикасы түзүлгөн. 1803-ж. 19-февралдаГельвеция республикасында өкмөт жоюлуп, мурдагы швейцариялык тартип кайра калыбына келтирилген.
Нагима Айтматова
Нагыйма Хамза кызы Айтматова (Нәгыймә Хәмзә кызы Айтматова;7.12.1904-жылы 7-декабрь, Каракол, Орус империясы – 1971-жыл 10-август, Фрунзе шаары, Кыргыз ССРи) – Советтик Кыргызстандын коомдук ишмери, жазуучу Чыңгыз Айтматовдун апасы.
Оулд Орхард Бич (Мэн)
Оулд Орхард Бич (Мэн) (Old Orchard Beach) — Мэн штатынын Йорк округуна караган АКШ шаары.
Нагима Айтматова
Балалыгы
Нагима Айтматова 1904-жылы 7-декабрда Пржевальск шаарында (азыркы Каракол) Хамза жана Газиза Абдувалиевдердин көп балалуу үй-бүлөсүндө туулган.
Казанда төрөлгөн Хамза Абдувалиев 1880-жылдардын этегинде Караколдо отурукташып калган. Ал 2-гильдиядагы көпөс болгон, соода ишин ийгиликтүү жүргүзүп, кайрымдуулук иштери менен таанылган. Жуттан (кар калың жаагандан жана тоюттун тартыштыгынан мал кырылган) катуу жапа чеккен жергиликтүү кыргыздарга жардам көрсөтүү чакырыгы менен жергиликтүү гезитке жазган кайрылуусу сакталып калган. Ал медресени бүтүргөн, араб жазуусун тааныган, орус тилин жакшы билген адам болчу. Хамза Абдувалиев балдарына билим берип, окуганды, жазганды, орусча сүйлөгөндү үйрөтүп, өз мезгилинин маданияттуу, алдыңкы адамдары болушу үчүн колунан келгендин баарын жасаган.
“Апам атасынын үйүндө өткөн бактылуу балалыгын көп эскерээр эле. Алар эки кабаттуу, кооз бакчасы, гүлзары бар үйдө жашашчу. Майрам сайын үй-бүлөсү менен Орозо айт, Курман айт, Нооруз майрамдарын кандай белгилегендерин, аларга коноктор көп келип, байга да, кедейге да мол дасторкон жайылганын эстечү. Майрамдарда балдар сөзсүз жаңы кийимдерин кийип чыкканы салтка айланган. <...> Агасы Сабир мамилечил, сүйкүмдүү, шайыр жигит эле. Европада билим алып, Батыштын маданияты жана адабияты менен жакындан тааныш болгон. Жаштар аны ээрчип эле жүрүшчү. Сабир башкалар сыяктуу эле революциялык идеялар менен жашачу. Ал достору менен Пушкинди, Лермонтовду, Тукайды окуп, татар жазуучуларынын чыгармалары боюнча өз демилгелери менен спектаклдерди коюшчу. Нагима ал спектаклдерде көбүнчө чакан ролдорду ойночу. <...> Совет бийлигинин келиши менен Абдувалиев, апамдын айтымында, кырдаалга туура баа берген. Психологиялык жактан аны революциячыл көз караштагы тун уулу Сабир коомдук түзүлүштөгү өзгөрүүлөргө даярдап койгон эле, ошондуктан анын бардык кыймылдуу жана кыймылсыз мүлкү муниципалитетке өтүп, улутташтырылат дегенге даяр болчу. Ошол күн да келди. Үйлөрү, дүкөндөрү, бакчалары, баржасы, кышкы-жайкы унаалары, ошондой эле өмүр бою чогулткан акчасы – мунун баары большевиктердин ээлигине өткөн. Мунун ордуна Хамза сүйүктүү бакчасынын жанынан эки бөлмөлүү кичинекей үй алган. Ошол үйдө аялы менен жашай баштаган. Балдардын баары чоңоюп, өз алдынча болуп, туш тарапка кетишкен. Ал эми Хамза өзүнүн жакшы көргөн иши – багбанчылык менен алектенчү. Жыл сайын түшүмүн мамлекетке тапшырып турчу”
Окуусу жана эмгек жолу
1925-жылы Нагима мектептин экинчи баскычын бүтүргөн. Медициналык техникумга өткүсү келет, бирок аны “байдын кызы” деп албай коюшат. Анткен менен өлкө сабаттуу жана максатка умтулган жаш кадрларга суусап турган. Ал кезде орусча да, кыргызча да так сүйлөгөн, машинкада терген кыздарга суроо-талап күчтүү болчу. Нагима стенографисттердин курсуна тапшырат. Бирок “ата-теги” деген графага “дыйкандын кызы”, ал эми “ата-энесинин кесиби” деген графага “багбанчылык” деп көрсөткөн.
Төрөкул Айтматов менен жашоосу
1926-жылы Нагима Абдувалиеваны Пишпектеги (азыркы Бишкек) комсомолдук курстарга жиберишкен. Ал кезде Төрөкул Айтматов Бүткүл союздук коммунисттер партиясынын — ВКП (б)нын Кыргыз обкомунун пропаганда жана агитация бөлүмүнүн жетекчиси болчу. 1926-жылдын май айында Төрөкул Айтматов ВКП(б)нын Каракол-Нарын округдук комитетинин катчысы болуп дайындалган. Ошентип Караколдо тагдырды чечкен жолугушуу болду. 1926-жылдын 3-сентябрында Нагима менен Төрөкул баш кошкон. Турмушка чыккандан кийин 1926-жылы Нагима Хамзаева адегенде Жалал-Абадда комсомолдун райкомунун катчысы, андан кийин кантондук аткаруу комитетинин катчысы болуп иштеген. Ал Жалал-Абад кантондук комитетинин катчысы болуп иштеген күйөөсүн колдоп гана тим болбостон, өлкөнүн түштүгүндө кыздардын жана аялдардын сабатсыздыгын жоюуга жигердүү катышкан. 1929-жылы ноябрда Төрөкул Айтматов Кыргыз АССРдин өнөр жай жана соода эл комиссары болуп дайындалып, 1931-жылдын апрелинде Эл чарбасынын республикалык советинин төрагасы болот. Нагима Айтматова жолдошу менен Фрунзе шаарына көчүп келишкен. 1935-жылы Төрөкул Айтматовду келечектүү кадр катары Москвага – Кызыл профессура институтуна угуучу катары окууга жиберишет. Бул жаркын келечек жана эң жогорку окуу эле. Нагима Айтматова балдарын алып, жолдошунун артынан Москвага барат.
Курнявка Андрей Петрович
Курнявка Андрей Петрович (4. 5. 1969-жылы туулган, Фрунзе) бокс боюнча Кыргыз ССРинин (1986) жана СССРдин (1990) эмгек сиңирген спорт чебери. Дүйнөнүн (1990), Европанын (1989) жана СССРдин чемпиону. Олимпиялык оюндардын катышуучусу (1996, Атланта) жана «Игры доброй воли» эл аралык спорт мелдешинин (1990) жеңүүчүсү. ошондой эле дүйнөлүк чемпионаттын күмүш медалынын ээси. Ал Ф. Сабон, бир тууган Кличколор, С. Отке, Эспиноза сыяктуу дүйнөгө таанымал боксчулар менен беттешкен. Кыргызстанда панкратион (эрежесиз таймаш) спорту боюнча мелдештерди уюштуруучулардын бири.
Оулд Орхард Бич (Мэн)
Калкы - 8856 киши. Болжолдуу аянты - 19.5 км². FIPS коду — 23-55085.
Нагима Айтматова
Төрөкул Айтматов менен жашоосу
Чыңгыз Айтматов мындай деп эскерген: “Москвада биз ал жактагы шарттарга тез эле көнүп кеткенбиз, мен да ошол жакта биринчи-экинчи класста окугам... Эсимде, атам менин окуудагы ийгиликтериме абдан кызыгып, үй тапшырмаларын жасаганда жардам берип турчу”.
1937-жылдын сентябрь айында Нагима Айтматова балдары менен Кыргызстанга, күйөөсүнүн кичи мекени Таласка кайтууга мажбур болгон.
“Эл душманынын” аялы
Төрөкул Айтматовго 1937-жылы 15-сентябрда республиканын коммунисттик партиясынын саясий бюросу “эл душманы” деген жалаа жабат да, окуусу жана партиялуулугу каралат.
1937-жылы 1-декабрда жазыксыз камакка алынып, ага “куралдуу жол менен Совет бийлигин кулатууну жана Англиянын протекторатынын астында буржуазиялык-улутчулдук мамлекетти түзүүнү милдет кылып алган, Кыргызстанда бети ачылып, жок кылынган контрреволюциячыл-улутчул “Социал-Туран” партиясынын көрүнүктүү ишмери” деген күнөө коюлган.
Чыңгыз Айтматов “Саманчынын жолу” повестинде мындай эпиграф колдонот:
“Ата, мен сага эстелик тургуза албаймын. Сенин кай жерге көмүлгөнүңдү да билбейм. Мына ушул эмгегимди атам Төрөкул Айтматов, сага арнаймын. Апа, төртөөбүздү тең чоңойттуңуз, сизге, Нагима Айтматовага арнаймын”.
''“1937-жылы Кыргыз ССРинин Жогорку Советине шайлоо өтүп жаткан. Нагима шайлоого барайын деди, антпесе “душмандын” аялы Совет мамлекетинин саясатын тоотпой, алтургай колдобой жатат деп күнөөлөшмөк. Ошол күндөрү шайлоо өтө шаан-шөкөт менен өтүп, музыка, концерттик номерлер менен, таңкыс буюмдарды сатып, элди добуш берүүгө чакырышкан. Ошондуктан шайлоо участокторунда ар дайым эл көп болгон. Нагиманы көпчүлүктүн арасынан ат үстүндө кооз камчысын ойноткон колхоздун башкармасы көрүп калат. Анан камчысын ага кезеп:''
''– Бул “контрдын” аялы эмне кылып жүрөт бул жерде? Сен Совет бийлигине каршысың да!, - деп кыйкырат.''
Нагима башкарманын жанына жакын келип, үнүн мүмкүн болушунча аныкындай катуу чыгарып:
– Мен СССРдин жаранымын жана Конституция боюнча добуш бергенге укугум бар!, - дейт
''“НКВДнын архивдеринде Нагиманын 1939-жылы октябрда Эл комиссары, жолдош Берияга жазган каты сакталып калган. Анда Нагима адегенде Төрөкул Айтматов менен 12 жыл бирге жашап, элине, өлкөсүнө, кызмат кылган ишине чын дилинен берилгендигин так биле тургандыгын белгилейт. Ал Нагима Айтматова күйөөсү эл душманы эмес экенин далилдей аларын, ошондуктан анын ишин кайра кароону өтүнөт: “...Кыргыз ССРинин НКВДсынан алган маалыматым боюнча жолдошум 1938-жылы ноябрда 10 жылга кат алышуу укугунан ажыратылып, Ыраакы Чыгышка сүргүнгө айдалган экен. Мындан башка жолдошум тууралуу эч кандай маалымат ала албай жүрөм, анын тагдыры мага такыр белгисиз, тирүүбү же өлүүбү – муну билбейм. Акыркы мезгилде эл душманы деп айыпталгандардын көбү күнөөсүз болуп чыккандыктан, мен сизге кайрылууну чечтим, жолдошумдун ишин кайра карап чыгууңузду өтүнөм. 1939-жыл, 24-октябрь”. Бул катка Нагима Айтматова мындай жооп алат: “1939-жылдын 22-ноябрында Кыргыз ССР НКВДсынын Киров райондук бөлүмүнүн начальнигине... Жаран Айтматова Нагимага... жолдошу туура соттолгондугун жана кат алышуу укугунан ажыратылып, алыскы лагерлерге жиберилгенин билдиргиле. Кыргыз ССР НКВДсынын 1-атайын бөлүмүнүн начальниги, мамлекеттик коопсуздуктун лейтенанты Сааков”.''
Жолдошу камакка алынгандан кийин Нагима Айтматова көпкө чейин жумуш таба албай жүргөн. Ага республиканын Даярдоо министрлигинин ыйгарым укуктуу өкүлү, улуту немис Отто Зюдерман жардам берген. Ал эсепчи болуп эле жумушка орношпостон, баракта эки бөлмөлүү үйгө ээ болуп, ага балдары менен көчүп келген. Согуш башталганда жашоо оорлошту. Бирок согуш бүтөөрү менен Нагима улуу балдарынан мектепте окуусун улантууну талап кылган. Ал кезде педагогикалык кадрлардын деңгээли боюнча Талас облусундагы Покровка мектеби эн күчтүү деп эсептелчү. Ошондуктан, Чыңгыз менен Илгиз коңшу айылга эмес, “жердин түбүнө” — райондун борбору Покровкага барып-келип окушкан.
Төрөкул менен Нагима Айтматовдордун балдары:
1.     Чыңгыз (1928-2008) – дүйнөгө таанымал жазуучу, коомдук ишмер;
2.     Илгиз (1931) – окумуштуу, академик, СССРдин мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты;
3.     Люция (1934-1997) – инженер-энергетик;
4.     Рево (1934. 15-декабрь – 1935) – Люциянын эгизи, наристе кезинде чарчап калган, эки атты бириктиргенде Рево+люция келип чыгат;
5.     Розетта (Роза) (1937) – физика-математика илимдеринин кандидаты, профессор.
Акыркы сапарга узатуу, эскерүү
Нагима Айтматова 1971-жылы 10-августта каза болгон. Акыркы сапарга Киев көчөсүндө жайгашкан үйүнөн узатылды. Короого боз үйлөр тигилип, мыкты акындар маркумга кошок айтышты. Нагима Айтматова менен коштошууга өтө көп адамдар келишти.
·        1992-жылдын 4-февралында Жалал-Абад шаарынын эл депутаттар советинин аткаруу комитетинин чечими менен борбордук шаардык аллеяга Нагима Айтматованын ысымы ыйгарылган.
·        2004-жылы Каракол шаарында Нагима Айтматованын 100 жылдыгына карата көчөгө анын ысымы ыйгарылган.
·        2007-жылы К.А.Бектурганованын “Кыргыз жеринин кыздары” китеби жарык көргөн. Китептин биринчи бөлүмү Эне – Нагима Айтматова жөнүндөгү аңгеме менен башталат.
·        2015-жылдын январында Нагима Айтматованын 110 жылдык мааракеси салтанаттуу түрдө белгиленди. “Туган тел” татар-башкир маданий борбору жана “Эне” кайрымдуулук фонду тарабынан уюштурулган салтанат Кыргызстандын борбору Бишкек шаарында өткөн.
·        2015-жылдын май айында Казан шаарында Ф.Байрамованын Нагима Айтматовага арналган “Ана” (“Эне”) аттуу даректүү китеби жарык көргөн.
Интернеттеги шилтемелер
Төрөкулунун бейитин таппай... Нагима Айтматова тууралуу 15 факты//https://sputnik.kg/20181117/nagima-ajtmatova-tuuraluu-15-fakty-1042035171.html
Жүрөккө ок жеп, жашыруун көмүлгөн. Төрөкул Айтматов тууралуу 17 факты//https://sputnik.kg/20181110/torokul-aytmatov-tuuraluu-17-fakt-1041937790.html
Гринвилл (Нү-Гэмпшир)
Гринвилл (Нү-Гэмпшир) (Greenville) — Нү-Гэмпшир штатынын Хиллсбороу округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2105 киши. Болжолдуу аянты - 17.8 км². FIPS коду — 33-31940.
Клаусон
Клаусон (Clawson) — Мичиган штатынын Oakland округуна караган АКШ шаары.
Хэрмантаун (Миннесота)
Хэрмантаун (Миннесота) (Hermantown) — Миннесота штатынын St. Louis округуна караган АКШ шаары.
Клаусон
Калкы - 11825 киши. Болжолдуу аянты - 5.7 км². FIPS коду — 26-16160.
Араван (Араван району, Алля Анаров айыл аймагы)
Араван (Араван) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Араван районундагы айыл. Алля Анаров айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 11 099 киши.
Морхэд (Миссисипи)
Морхэд (Миссисипи) (Moorhead) — Миссисипи штатынын Санфлаэур (Sunflower) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2573 киши. Болжолдуу аянты - 3.4 км². FIPS коду — 28-48760.
Социалдык камсыздоо
Социалдык камсыздоо – карыган жана эмгекке жарамсыз жарандарды мамлекеттик камсыздоо жана тейлөө тутуму. КРде С. к-го төмөндөгүлөр камтылган: бааракылар, иштегендерге жөлөкпулдар (убактылуу эмгекке жарамсыздык боюнча, кошбойлуулугу жана төрөгөндүгү боюнча д. у. с. ), балдары бар жетишсиз камсыз болгон үйбүлөлөргө жөлөкпулдар; карыгандарды жана майыптарды атайын мекемелерде (карыгандар жана майыптар, майып балдар үчүн жатак үйлөрүн д. у. с. ) багуу жана тейлөө; кепжасоо; майыптарды кесипке окутуу жана жумушка орноштуруу; майыптарга жана көп балалуу энелерге жеңилдиктер.
Первомай (Благовар району, Башкыртстан)
Первомай — Башкыртстандын Благовар районундагы айыл, Первомай айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 988 киши. Почта индекси — 452742, ОКАТО коду — 80214824000.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Куров Василий Иванович
Куров Василий Иванович (16. 11. 1915, Саратов облусу, Новоузенск шаары — 17. 11. 1994, ошол эле жер) — Даңк орденинин толук кавалери. Армияга 1941-жылы октябрда Өзгөн шаарынан чакырылган. Улуу Ата Мекендик согушта 3-Украин, 1-Беларус фронтторунда зениттик пулемётчулар бөлүмчөсүнүн командири. Украинаны, Польшаны душмандан бошотууга, Берлин салгылашына катышкан. 1944-жылы 21-июлда дивизиянын алга жылышына тоскоол болгон душмандын бомбардировщигин атып түшүрүп, 3-даражадагы Даңк ордени менен сыйланган (21. 8. 1944). Кицербург шаарын бошотууда 6 фашистти туткундап, душмандын чалгындоочу самолётун жок кылганы үчүн 2-даражадагы Даңк орденин (17. 3.1945), Берлинди алууда 11 фашистти туткундаганы үчүн 1-даражадагы Даңк орденин алган (15. 5. 1945). Кызыл Жылдыз ордени менен сыйланган.
Протоплазма
Протоплазма (прото... жана грекче plasma – калыптанган) – клетканын ички бөлүгүн толтурган татаал зат. Протоплазманын курамы цитоплазмадан жана ядродон турат. «Протоплазма» терминин алгач чех табият таануучусу Л. Пуркине 1839-жылы өз эмгегинде пайдаланган. Протоплазма жөнүндө түшүнүк клетканын түзүлүшүн, касиетин үйрөнүү жана клетка теориясынын өнүгүшү менен пайда болгон. Жаныбар, өсүмдүк, микроб жана бир клеткалуулардын организминдеги протоплазманын физикалык касиети, химиялык курамы жана морфологиялык түзүлүшү окшош келип, жандуу жаратылыштын бирдиктүүлүгүн айкындайт. 19-кылымдын ортосунан баштап протоплазма клетканын тиричилигинде негизги милдетти аткара тургандыгы маалым болгон. 20-кылымдын 40–50-жылдары протоплазманын ички ультра түзүмүн окумуштуулар изилдегенден баштап, клетканын органоиддери ачылып, алардын түзүлүшү, жайгашышы жана функциясы белгилүү болгон.
Машина жана механизмдер теориясы
Машина жана механизмдер теориясы – машина менен механизмдин түзүлүшүн изилдөө жана алардын схемаларын долбоорлоо ыкмалары жөнүндөгү илим. Ал негизинен механизмдер теориясы менен машиналар теориясынан турат. Механизмдер теориясында бардык механизмдерге тиешелүү касиеттер изилденет. Машиналар теориясында техниканын түрдүү тармагында колдонулуучу машиналарга тиешелүү изилдөөнүн жалпы методдору менен долбоорлоолор каралат. Машина жана механизмдер теориясынын негизги бөлүмдөрү: механизмди синтездөө, машина жана механизмдер динамикасы, автомат-машиналар теориясы. Механизмди синтездөө үч этаптан турат. Биринчи этапта синтездин негизги критерийи жана чектөөчү шарт тандалат. Ар бир механизм колдонулушуна жараша формасы жана мазмуну ар кандай бир нече милдет аткарууга тийиш. Мында технологиялык жана конструкциялык маселелер математикалык маселе түрүндө каралат. Экинчи этапта синтездин негизги критерий чоңдугун мүнөздөөчү функциянын анализдик туюнтулушу берилет. Негизги критерийди тандоо механизмдин аткарган милдети менен аныкталат. Үчүнчү этапта чектөөчү шарттарды эске алып, негизги критерийди жалпылоо менен механизмдин туруктуу параметрлери эсептеп чыгарылат. Механизмди синтездөөдө ЭЭМ кеңири колдонулат. Автомат машиналар теориясына программалуу башкаруу системаларын, ошондой эле өнөр жай роботторун долбоорлорун түзүү кирет. Ал машина жана механизмдер теориясынын эң негизги бөлүмү катары 1945–50-жылдары өнүгө баштады. Автомат-машинанын механизмдери өзүн өзү башкаруу системасы аркылуу иштейт. Алар автоматтык башкаруу системаларын түзүү менен тыгыз байланышкан. Автомат-машиналардын тиричиликтин бардык тармагында кеңири колдонуу эмгек өндүрүмдүүлүгүн өстүрүүнүн жана акыл, оор күч эмгегинен бошотуунун бирден бир жолу болгондуктан, автомат-машиналар теориясы чоң мааниге ээ.
Гемминген
Гемминген (Gemmingen) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Хайльбронн районуна кирет.
Калкы - 4913 киши(2013-ж.). . Аянты - 19,08 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 1 25 034. Мэр — Тимо Вольф.
Фитчбург (Массачусетс)
Фитчбург (Массачусетс) (Fitchburg) — Массачусетс штатынын Уорчестер (Worcester) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 40 318 киши. Болжолдуу аянты - 72.7 км². FIPS коду — 25-23875.
Протуберанецтер
Протуберанецтер (латынча pratuberare – кеңейем) – Күн таажысындагы жүздөгөн миң кмге созулган эң зор плазма. Аларды курчаган Күн таажысынын плазмасына салыштырганда температурасы төмөн, тыгыздыгы жогору болот. Күндүн дискинде каралжын ичке тилке, ал эми анын четтеринде жаркырак булут, арка же агым түрүндө көрүнөт.
Харрисон Форд
Харрисон Форд (Harrison Ford;1942-жылдын 13-июлунда туулган) - америкалык актер жана тасма продюсери. Ал дүйнөлүк атак-даңкка “Жылдыздар согушу” (англ. Star Wars) сериалындагы Хан Солонун жана “Индиана Жонс” (англ. Indiana Jones) сериалында башкы каармандын ролун ойноо аркылуу жетишкен. Актер “Лезвие кырында чуркоо”( англ. Blade Runner, 1982) тасмасында Рик Декарддын ролун жараткан. 1985-жылы тартылган “Күбө” (англ. Witness ) аттуу романтикалык триллерде Жон Буктун ролу үчүн “Оскар” сыйлыгынын “Эң мыкты актер” номинациясына көрсөтүлгөн. Ошондой эле “Патриоттук оюндар” (англ. Patriot Games, 1992) тасмасында Жек Райандын ролун ойноп, “Ачык жана азыркы коркунуч” (англ. Clear and Present Danger, 1994) тасмасына дагы тартылган.
Анын чыгармачылыгы алтымыш жылдык доорду камтыйт. Актер Голливуд блокбастер тасмалары “Кыямат жакын” (англ. Apocalypse Now, 1979); “Айыпсыздык презумпциясы (англ. Presumed Innocent, 1990); “Качкын” (англ. The Fugitive, 1993); “Президенттин учагы” (англ. Air Force One, 1997) жана “Жалган эмнени жашырат” (англ. What Lies Beneath, 2000) тасмаларында ойногон. Ал ойногон алты фильм АКШнын Улуттук фильм реестрине катталган. Алар – “Америка граффитиси” (англ. American Graffiti, 1973), “Сүйлөшүү” (The Conversation, 1974), “Жылдыздар согушу” (англ. Star Wars, 1977), “Империя кайра сокку урат”(англ. The Empire Strikes Back (1980), “Жоголгон кемени издей” (англ. Raiders of the Lost Ark, 1981) жана “Лезвие кырында чуркоо" (англ. Blade Runner, 1982) болуп саналат.
Хоэнлепте
Хоэнлепте (Hohenlepte) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Анхальт-Цербст районуна кирет.
Калкы - 243 киши (31-декабрь, 2006). Болжолдуу аянты - 19,11 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 82 160. Муниципалитеттин башчысы — Йоханнес Шем.
Франкенфельд
Франкенфельд (Frankenfeld) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Зольтау-Фаллингбостель районуна кирет.
Калкы - 549 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 24,26 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 58 009. Муниципалитеттин башчысы — Ренате Родевальд.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 3 шаардык районго бөлүнөт.
Социалдык кызмат көрсөтүүлөр
Социалдык кызмат көрсөтүүлөр – социалдык кызматтардын белгилүү бир адамдарга жардам берүү боюнча иш-аракеттери, алар: камкорчуларды, асырап алуучу ата-энелерди табууга; билим жана кесип алууга; материалдык жардам алууга; укуктук жардам алууга жана мыйзамда каралган башка жардам түрлөрүн алууга көмөк көрсөтүү иретинде жүзөгө ашырылат.
Эркин күрөш
Эркин күрөш -  спорттук күрөштүн түрү. Балбандар салмагы жана жашы боюнча 7-8 категорияга бөлүнөт. Мында балбандар ар түрдүү техникалык ыкмаларды колдонот. Эркин күрөштө бутунда туруп, буттан кармоого, кагууга, чалууга, торой чалууга, булкууга, силкүүгө, эңкейтип, буралтып ыргытууга ж. б. ыкмаларды колдонууга жол берилет. Спортчу атаандашын жогорку ыкмаларды колдонуп, колдон, буттан, белден алып, далысын килемге тийгизсе же ашык упай топтосо жеңишке жетет. Эркин күрөш 1904-жылдан Олимпиялык оюндардын программасына кирген. Эл аралык федерациясы 1921-ж. түзүлүп, ага 100дөн ашык өлкө мүчө болгон. Эркин күрөш АКШ, Болгария, Иран, Монголия, Түркия, Японияда жана КМШ өлкөлөрүндө жакшы өнүккөн. 1951-жылдан дүйнөлүк чемпионат өткөрүлөт. СССР 1952-жылдан дүйнөлүк чемпионаттарга катыша баштаган. Мис., атактуу балбан А. Медведь үч жолу Олимпиялык оюндардын чемпиону болгон. Эркин күрөш Кыргызстанда 1955-жылдан өнүгүп, ошол жылдан баштап биринчилик өткөрүлөт. 1962-ж. Эркин күрөш боюнча Кожомкул атындагы байге уюштурулуп, 1968-ж. союздук мааниде өткөрүлгөн. Республиканын атактуу балбандары: Европа чемпиондору - А. Шамиев (1980), К. Өмүралиев (1985), дүйнө чемпиондору - В. Соколов (1971), А. Мишуров (1973-75, АКШнын 1973), Э. Базаркулов (1995), Надырбек уулу Улан (2001) ж. б.
Диллендорф
Диллендорф (Dillendorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Рейн-Хунсрүк районуна кирет.
Калкы - 614 киши(2013-ж.). . Аянты - 6,5 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 40 030. Муниципалитеттин башчысы — Инго Дрөге.
Машина куруу
Машина куруу – автомобиль, курал-жарак, аспап, керектөө заттары менен коргонууга ылайыкталган продукция түрүнүн дээрлик бардыгын чыгарган оор өнөр жай тармагы; кайра өндүрүү өнөр жайынын негизги тармактарынын бири. Бул тармак ИТПнин жана өлкөнүн коргонуу деңгээлин, башка тармактарынын өнүгүшүн чагылдырат. Учурдагы машина куруу өндүрүштүн өтө татаалдашкан жана тарамдалган (дифференциациаланган) тармагын камтыйт. Чыгарган продукциянын ассортименти, өндүрүштү жайгаштыруу өзгөчөлүктөрү жана технологиялык процесстери боюнча жалпы (экономиканын бардык тармактары үчүн өндүрүш каражаттарын чыгарууга адистешкен), транспорттук, электрондук (электр-техника менен), аспап куруу, энергетикалык курал жана аскер техникасы ж. б. машина куруу тармактарына бөлүнөт. Машина куруу ишканалары толук циклдүү жана чогултуучу заводдор болуп айырмаланат. Ошондой эле машина куруу ишканалары техникалык-экономикалык өзгөчөлүктөрү боюнча металл сыйымдуу, эмгек сыйымдуу, илим сыйымдуу ж. б. да болуп бөлүнөт. Алар өз кезегинде оор машина куруу (темир жол транспорту, кеме куруу, авиация ж. б.), жалпы машина куруу орто машина куруу (автомобиль куруу, станок жасоо ж. б.), так машина куруу (аспап куроо, радиотехника, электр-техникалык өндүрүш ж. б.), металл буюмдарын жасоо жана даярдоо (зым, мык ж. б.), машиналарды жана каражаттарды оңдоо болуп бөлүнөт. Дүйнөдө машина куруу боюнча алдынкы өлкөлөргө АКШ, Германия, Япония, Кытай, Корея ж. б. кирет да, тармактын ири компаниялары – General Electric, General Motors, Toyota Motor Соrporation ж. б.
Чоң Ширша (Чоң Ширша куймасы)
Чоң Ширша — Орусиядагы дарыя. Ненец АО, Архангельск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Ширша дарыясынын оң жээгинен 4 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
БУУнун Коопсуздук Кеңешинин 1325 резолюциясын жүзөгө ашыруу боюнча Кыргыз Республикасынын иш-аракеттер планы
Негизги сөздөр: аялдар жана куралданган чыр-чатактар, чыр-чатактуу шарттарда аялдардын зордук-зомбулукка дуушар болушу, тынчтык менен коопсуздукту орнотууда аялдардын ролу жана катышуусу
Бириккен Улуттар Уюмунун Коопсуздук Кеңешинин 1325- резолюциясын (БУУнун ККР 1325) жүзөгө ашыруу боюнча Кыргыз Республикасынын иш-аракеттер планы  (1325 ИП) – чыр-чатактуу кырдаалдарда кыз-келиндердин укуктарын коргоонун өзгөчөлүгү, ошондой эле Кыргыз Республикасындагы чыр-чатактардын алдын-алуу жана аларды жөнгө салуу процесстерине аялдарды катыштыруу боюнча бир катар иш-аракеттер жана иш-чаралар. БУУнун ККР 1325 – куралданган чыр-чатактын аялдарга тийгизген олуттуу таасирине байланыштуу көйгөйү көтөрүлгөн биринчи резолюция.
Ички башаламандыктар, жергиликтүү жана чегаралык чыр-чатактар, саясий кризис, этностор аралык кагылышуулар, уюшкан кылмыштуулук сыяктуу көрүнүштөр акыркы он жылдыктарда Кыргыз Республикасында өзгөчө курчуп, адам укуктарынын, айрыкча, аялдардын укуктарынын олуттуу бузулушу менен коштолгон.