cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чоң Коптанка (дарыя)
Чоң Коптанка — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу, Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Урна дарыясынын сол жээгинен 170 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 26 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Тобыл дарыясынын куюлушунан Конда дарыясын кошпогондо Ханты-Мансийск (жогорураак) шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобылдан Обьке чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кумурскачыл эрсынарлар
Кумурскачыл эрсынарлар (лат. Corythopis) — чырылдак чымчыктардын бир уруусу, буларга кара боор кумурскачыл эрсынар (лат. C. torquata) кирет.
14-июнь
14-июнь — Григорий календары боюнча 165-күнү (толук жылда 166), жылдын аягына чейин 200 күн бар.
Кокой өрөөнү
Кокой өрөөнү - Алай-Куу өрөөнүнүн бир бөлүгү. Кайыңдыбулак суусунун алабында жайгашкан кооз өрөөн. Бир нече майда өрөөндөн (Кайыңдыбулак, Акчуңкур, Жаркыраксуу, Чүкөтай жана Үчкайнар) туруп, Жалгызкатын тоосунун батыш капталынан орун алган. Узундугу 20 км, туурасы 5–8 км. Таманы деңиз деңгээлинен 2300–3200 м бийиктикте. Оң капталы тектирлүү, сол тарабы бир аз тигирээк. Палеозойдун акиташ тектеринен түзүлгөн аскалар кездешип, кооз үңкүрлөр бар. Баш жагында чер токойлуу Үчкайнар өрөөнү орун алган. Өрөөн аркылуу Кайыңды суусу агып өтөт. Көптөгөн тунук булактар, шаркыратма, бөгөттөр бар. Жайы салкын, кышы суук. Жылдык жаан-чачыны 400–600 ммдей. Каркалың түшөт Негизинен токой (арча, кайың, четин, шилби жана башка аралаш карагай токою) жана токойлуу талаа ландшафты басымдуу. Жайыт.
Скаргин, Анатолий Александрович
Скаргин Анатолий Александрович (1956-ж. т., Аламүдүн району, Воронцовка айылы) — милициянын генералы (1993).
1977-ж. Бишкектеги милициянын атайын орто мектебин, 1980-ж. К. И. Скрябин атындагы Кыргызстан айыл чарба институтун бүтүргөн. 1973—74-ж. Виринчи Май райондук ички иштер бөлүмүндө милиционер, 1976—77-ж. оперативдүү дежурныйдын жардамчысы, 1977—79-ж. кылмышкерлерди издөө бөлүмүнүн инспектору, 1979—81-ж. Бишкек шаардык ички иштер башкы армасынын кылмышкерлерди издөө бөлүмүндө улуу инспектор, 1981—83-ж. бөлүмүнүн начальниги. 1983—85-ж. Аламүдүн райондук ички иштер бөлүмүнүн оперативдүү бөлүмүнүн начальнигинин орун басары, 1985—87-ж. начальниги. 1987-жылдан СССР Ички иштер министрлигинин Академиясыныи угуучусу. 1989—91-ж. Бишкек шаардык ички иштер башкармасында оперативдик иштер боюнча начальниктин орун басары, 1991—1993-ж. начальниги 1993-ж. январдан Кыргыз Республикасынын ички иштер министрлигинин экономика кылмышкерлердин жана коррупция менен күрошүү боюнча башкы башкармасынын начальниги орун басары. 1993-ж. 23-февралдан Кыргыз Республикасынын ички иштер министринин орун басары.
Казан алп
Казан алп — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Алптардын катарында аты гана аталат (Саякбай Каралаев, 1. 80). Эпосто көпчүлүк жер-суу аттарынын ошол жердик каармандын ысымына ооп кетиши арбын. Чыгыш элдеринин бул аты (фамилиясы) да кичи мекенинин (төрөлгөн шаары, айылы) аты менен аталары белгилүү. Татар, башкырт элдеринин оозеки адабиятында Казан аттуу баатыр, алп көп жолугат. Ошентип, эпостук, К. а-ты Эдил бою тараптан келген дөө деп болжолдоого болот.
Валамир
Валамир, Балаэмир, Баламбер (туулган өлгөн жылы белгисиз) - Батыш хунн империясынын бийлөөчүсү. Валамирдин колбашчылыгы астында хунндар 370-жылы аландарды, 375-жылы Остгот королдугун талкалаган. 376-жылы Дунай дарыясынын жээгинде вестготторго сокку урган. Анын натыйжасында Батыш хунн империясы Жайык (Волга) дарыясынан Дунайга чейинки аймактарга ээлик кылган.
Хормый-Кы дарыясы
Хормый-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таз дарыясынын сол жээгинен 1091 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 40 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Кушнер Н. (Кнышев)
'''Кушнер Н. (Кнышев) '''туулган жана өлгөн жылы белгисиз. 1925- ж. СССРдин чет-жакаларындагы улуттук-колониалдык маселелерди изилдөө боюнча түзүлгөн атайын Илимий изилдөө бирикмесинин өзгөчө тапшыруусу боюнча Кыргызстандын бир катар тоолуу аймактарын изилдөөгө алган. Ал кыргыздардын арасындагы коомдук мамилелерине, чарбалык укладдарына өзгөчө көңүл бурган. Изилдөөлөрдүн жыйынтыгында «Горная Киргизия (социологическая разведка). -М.: 1927»; «Манапство в горной Киргизии» жана башка ушундай сыяктуу эмгектерди жазган.
Жаңы арсланбек (Туймазин району, Башкыртстан)
Жаңы арсланбек — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Сайран айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 156 киши. Почта индекси — 452791, ОКАТО коду — 80251845002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Түшкүндүү кумурскачыл корголдой
Түшкүндүү кумурскачыл корголдой (лат. Myrmotherula surinamensis) — чырылдак чымчыктардын бир түрү.
Жоон-дөбө көрүстөнү
Жоон-дөбө көрүстөнү – биздин замандын 1–5-кылымына таандык мүрзөлөр. Талас суусунун сол өйүзүндө, Кең-Арал кыштагынын түштүк-чыгыш тарабында жайгашкан. Көрүстөндө 30дан ашуун дөбө-мүрзө болгон, бийиктиги 6 м, диаметри 50 м. Сөөктөр жарма жана төрт чарчы жөнөкөй көрлүү мүрзөлөргө коюлган. Казуу убагында карапа, жыгач идиштер, түрдүү түстөгү шуру, мончоктор, кылыч сыныктары, асыл таш чөгөрүлгөн алтын асемдер, жаанын жебелери жана башка буюмдар табылган. 1898-ж. финн илимпозу Г. Гейкель, 1960-ж. кыргыз археологу Ы. Кожомбердиев изилдеген.
Автограф
Автограф (грек.— өзүм жазам) — автордун өзү жазган кол жазмасы, каты же өз китебине коюлган колу.
Атактуу жазуучулардын чыгармачылыгын изилдөө ишинде автографтын мааниси чоң. Улуу адамдар — коомдук ишмерлер, окумуштуулар, искусство чыгармаларынын классиктери өз автографтарын калтырышат. Алар илим изилдөө институттарында, музейлерде, архивдерде сакталат. Мисалы, кыргыз жазуучуларынан А. Осмонов, М. Элебаев, Ж. Бөкөнбаев сыяктуулардын автографтары Кыргыз ССР илимдер академиясыиын кол жазма фондусунда сакталып турат. Автографтар жазуучулардын чыгармачылык жолун тактоо, көркөм өзгөчөлүгүн аныктоо ишинде, текстологиялык (к.) изилдөөдө чоң жардам берет, сөз чеберлеринин чыгарманы кантип жараткандыгы жөнүндө так маалымат бериши менен да пайдалуу болот.
Колдонулган булак
http://kyrgyzinfo.ru
Күйөө бала —
Күйөө бала — үйлөнө турган же үйлөнгөн жигиттин кайындары тарабынан аталышы.
Щерба Лев Владимирович
Щерба Лев Владимирович (20. 2(3.3). 1880, Петербург - 26. 12 1944, Москва) - совет тилчиси, СССР ИАнын (1943) жана РСФСР ПИАнын (1944) академиги 1903-жылы Петербург университетин бүткөн. И. А. Бодуэн де Куртенэнин окуучусу. 1909-жылдан Петроград (кийин Ленинград) университетинин фонетика иштеген (1916-жылдан профессор).
Негизги эмгектери жалпы тил илими, русистика, романистика, славистика, лексикография жана педагогика маселелерине арналган.
Ленинград фонологиялык мектебин түзүүчү «Орус тилиндеги үндүү тыбыштардын сапаттык жана сандык карым-катышы» (1912) деген магистрлик диссертациясын да фонема түшүнүгүнө анализ берип, европалык лингвистикада биринчи болуп фонема теориясын иштеп чыккан.
Ал орфография жана орфоэпия маселелери боюнча да изилдөө иштерин жүргүзгөн. Чет тилдерди окутуу боюна теориялык жана методикалык эмгектери методикалык мектепти түзүүдө чоң мааниге ээ болгон.
Кыргыз улуттук телерадиокорпорациясынын камералык хору
Кыргыз улуттук телерадиокорпорациясынын камералык хору - 1974-ж. Кыргыз улуттук телерадиокорпорациясынын алдында уюштурулган. Хорду уюштурууда анын алгачкы жетекчиси Кыргаз Республикасынын эл apисти Алиев Кеңеш көп чыгармачылык күч жумшаган. Жергиликтүү жана чет өлкөлүк композиторлордун классикалык хорлорунан репертуар даярдаган (мис., В. Моцарттын, Ж. Вердинин, С. Танеевдин, С. Рахманиновдун, М. Абдраевдин, К. Молдобасановдун, Н. Давлесовдун хорлору, кантаталары, реквиемдери).
Телерадиокорпорациянын алтын фондуна беш жүздөн ашык чыгармаларды жаздырган. Хор телерадиоберүүлөргө, филармонияда өткөн концерттерге, конкурстарга, фестивалдарга такай катышып турат. Коллективди 30 жылдай Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер В. Д. Гумбин жетектеген. Ал А. Огомбаевдин «Эсимде», А. Малдыбаевдин «Жайлоодо», эл ырлары «Агын суу», «Шырылдаң» ж. б. ырларды хор үчүн иштеп чыккан. 1992-1994-ж. хорду К. Н. Нурматов, 1994-жылдан проф. Г. Маматова жетектөөдө. Камералык хордо жогорку классификациядагы В. Базылбекова, К. Исмаилова, 3. Тоялиева, О. Жапаров, Ч. Дүйшөналиев, С. Урманбетова сыяктуу ырчылар бар. Концертмейстери Л. В. Дмитрищенко. Камералык хор Кыргызстан жаштар союзунун лауреаты (1987), КМШ өлкөлөрүнүн, алардын ичинененн Кыргызстандын 22 шаарынын Ардак грамоталары менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Жарыя укук
Жарыя укук – жеке кызыкчылыкты (жеке укукту) коргой турган тармактан айырмаланып, ал жалпы жана жыйынды (жарыя) мамилелерди жөнгө салуучу укук тармактарынын жыйындысы. Буга төмөнкүлөр кирет: эларалык (жарыя) укук, конституциялык укук, административдик укук, каржы укугу, кылмыш-жаза укугу, кылмыш-жаза-процесстик укук ж. б. Укукту жарыя жана жеке деп бөлүү – роман-германдык укук тутумуна мүнөздүү нерсе.
Кочо
Кочо – орто кылымга таандык шаар. Чыгыш Түркстандын Турпан өрөөнүндөгү Уйгур «ыдык кут» мамлекетинин (847–1369) борбору. «Худуд ал-Ааламдагы» маалыматтарда шаардын аталышы Чинанджеб деп берилет. Кочо шаарынын калкы манихей, бутпарас, христиан ж.б. диндерди тутушкан. Кочонун башкаруучусунун алдында 300–400гө чейин адамдар чогулуп, үндөрүн бийик чыгаруу менен Манинин тексттерин окуп турушкандыгы тарыхый булактарда эскерилет.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Бишкек, 2003 ''Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И. Арабаев ат. Кыргыз Мамлекеттик Педагогикалык Университети'' ''Башкы ред. Ү.А. Асанов, Жооптуу ред. А. А. Асанканов'' ''Ред. кеңеш: Ө.Ж. Осмонов (төрага), Т.Н. Өмүрбеков (жооптуу катчысы), А.Ж. Жуманалиев, ж.б.''
Метилметакрилат
Метилметакрилат, СН2 =С(СН 3)-СООСН3 – түссүз суюктук; мол. масс. 100.11; балкып эрүү t 48,2оС, кайноо t 100,6оС, d 420 0,9430, nD20 1,4146; илээшкектиги h – 0,6322 (20о С); сууда, органикалык эриткичтерде эрийт; от алуу температурасы 8 о С. химимялык касиеттери татаал эфирдик топко жана кош байланышка көз каранды. Суу менен жай (щелочтор жана к-талар тездетет) гидролизденип, метакрил кислотасын пайда кылат. Минералдык к-талар катышуусунда (катализатор катары) органикалык к-талар менен ысытканда метакрил кислотасын жана органикалык  к-талар метил эфирин пайда кылып, (эфирди алуунун бирден бир жолу), переэтерификацияланат. М. полиметакрилатты пайда кылуу менен оңой полимерленет. Полимерлешүүдөн сактоо үчүн стабилизатор (гидрохинон, жез) кошулат. Өнөр жайда метанол катышуусунда ацетонциангидринди дегидротациялоо менен алынат. М. организмди уулантуучу жана наркоздук таасири бар, буусу былжыр челди дүүлүктүрүүчү зат; абадагы концентрациясы 0,05 мг/лден ашпоого тийиш.
Мелман (Каарман)
Мелман (Melman) — ийилген аңыр, медицинаны жакшы көрөт, коркок. Микробдордон абдан коркот. Өмүр бою Глорияны башкаларга сыр кылып сүйүп келген. Кээде коркоктугун таштап баатыр боло калат, өтө кызганчаак. Майкл Джексонго кичине окшошуп кетет. Ар качан эле түрдүү ооруларды айтып ооруй берет, жада калса өзүнүн мойнундагы тактан да ооруп калат. Көчкөнгө чейин Нью-Йорктун борбордук зообакчасында жашаган, дал ошол жерден медицинанын үйрөнгөн.
List of characters in Madagascar (franchise) Personaggi di Madagascar
Жооп бергич
Жооп бергич - техникада, белгилүү сигналдарга автоматтык түрдө жооп берүүчү радио кабылдагычтан жана радио бергичтен турган түзүлүш. Жооп бергич спутник байланышы аркылуу жерден алынган кабарларды орто толкундуу жыштыктын чегинде күчөтүп, андан төмөнүрөөк жыштыкта ошол эле чекитке кайра артка жиберет. Кеме, самолётто жана башка объектилерде колдонулат.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Метилхлорид
Метилхлорид (хлорметан, хлордуу метил), СН3Сl – мүнөздүү жыты бар, түссүз газ; балкып эрүү t -96,7оС, кайноо t -23,76оС, d420 0,912 (суюк абалында); сууда эригичтиги 15о С 0,9 %; органикалык эриткичтерде жакшы эрийт; М. аба менен болгон 8,2-19,7 % аралашмасы (көлөмү б-ча) жарылат. Метанол НСl менен аракеттенишинен жана метанды хлорлоо алынат. Орг. синтезде метилдөөчү реагент катары, Рb(СН 3)4, метилцеллюлоза, кремний органикалык бирикмелерди өндүрүүдө; бутил каучукту синтездөөдө эриткич катары колдонулат.
Кемин-Челек тоосу
Кемин-Челек тоосу - Иле Ала-Тоосу менен Күнгөй Ала-Тоонун ашташкан жеринде. Дээрлик кеңдик багытында созулуп жаткан кырка тоолорду Талгар тоо массивинин батышынан түштүк-чыгышты көздөй кеткен кыска (13 кмге жакын) жана бийик (Конституция чокусу, 4580 м) тоо туташтырып турат. Кемин-Челек тоосу Түндүк Теңир-Тоонун эң бийик (Талгар чокусу, 4973 м) жери жана ири мөңгүлүү аймагы. Негизинен протерозой менен палеозойдун кристаллдык тектеринен түзүлгөн. Неоген-антропогенде өтө күчтүү тектоникалык көтөрүлүүнүн натыйжасында калыптанган. Көтөрүлүү процесси азыр да уланууда. Бийик тоолуу альп рельефи мүнөздүү. Түрдүү формадагы бийик тоо чокуларынан, капталдары тик кырлардан, байыркы мөңгүлөрдүн аракетинен пайда болгон тепши сымал өрөөндөрдөн, туюк төрлөрдөн жана башка турат. Капталдарында үбөлөнүү жана гравитациялык процесстер күчтүү өөрчүгөн. Эң ири муз каптоо мезгилинде Чоң Кемин жана Челек өрөөндөрүнүн башында зор мөңгүлөр (узундугу 30 кмге жеткен) жаткан. Азыркы ири мөңгүлөрү: Корженевский (узундугу 12 км), Богатырь (8 км), Жаңырык (7,8 км, Челек тарабында), Аксуу (6 км), Талгар (3,5 км, Чоң Кемин тарабында). Субальп, альп шалбаасы жана гляциалдыкнивалдык ландшафт алкактары мүнөздүү. Жайкы жайыт.
Чоң Чугойга
Чоң Чугойга — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чулым дарыясынын сол жээгинен 84 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 30 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское айылындагы суу өлчөгөн посттун аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Күйөө жолдош -
Күйөө жолдош - үйлөнө турган жигиттин жолдоштору, достору.
Валдай дөңсөөсү
Валдай дөңсөөсү, Валдай - Россиянын европалык бөлүгүнүн түндүк-батыш бөлүгүндө. Волга, Днепр, Батыш Двина дарыясынын жогорку агымдарынын жана Ильмень көлүнүн алабындагы дарыялардын суу бөлгүчү. Узундугу 600 кмден ашык. Бийиктиги 346 мге чейин. Мореналуу күдүрлүү рельеф басымдуу (Тихвин жалчасы, Вепса дөңсөөсү). Көлдөрү көп, ирилери Селигер, Валдай. Ландшафтын коргоо жана аны рекреацияда пайдалануу максатында Борбордук токой коругу, Валдай улуттук паркы уюшулган.
Марат Жанталиев
Марат Жантелиев ошондой эле Бопуш деген ат менен да белгилүү (төр. 3-март 1961 Кара-Кужур, Нарын облусу, СССР - 9-июнь 2020 Бишкек, Кыргызстан ) — Кыргызстандык актёр жана куудул. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти жана ардак грамотасынын ээси, көп жылдардан бери Бакен Кыдыкеева атындагы Жаштар театрында эмгектенген.
Жарыяланган капитал
Жарыяланган капитал – коомдун аны түзгөндөгү уюштуруучу документтеринде, болбосо эмиссиялардын проспектисинде көрсөтүлгөн капитал.
Күлдүкүчүктөр
Күлдүкүчүктөр (лат. Myrmeleontidae) — каскак жандыктардын бир тукуму, буларга: кадимки күлдүккүчүк (лат. Myrmeleo formicarius) кирет.
Шүкүров Жапар
Шүкүров Жапар (26. 11. 1906, Кант району, Сынташ кыштагы - 2. 10. 1963, Фрунзе) - кыргыз совет тилчиси, коомдук ишмер, котормочу.
Чиног
Чиног — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Коржа дарыясынын оң жээгинен 19 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Кыргыз улуттук телерадиокорпорациясынын академиялык симфониялык оркестри
Кыргыз улуттук телерадиокорпорациясынын академиялык симфониялык оркестри - 1969-ж. алгач 28 музыканттан турган камералык оркестр уюшулган. Кыргыз өкмөтүнүн 1969-жылдын 31-декабрындагы токтому менен Улуттук телерадиокорпорациясынын алдына курамы 46 музыканттан турган симфониялык оркестр уюшулган.
Мэн аралы
Мэн аралы – (Isle of Man, мэн. Ellan Vannin) Ирланд деңизиндеги анча кичи арал. Британиянын таажылык ээлиги.
Кыргыз улуттук телерадиокорпорациясынын академиялык симфониялык оркестри
Көркөм жетекчиликке жана башкы дирижёрлукка оркестрдин негиздөөчүсү жана уюштуруучусу, СССР эл арт., Эл баатыры Асанкан Жумактатов дайындалган. 1970-жылдын 9-февралында Кыргызстан композиторлор союзунун Пленумуна арналган оркестрдин тушоо кесүү концерти болгон.
Концертте М. Абдраевдин, К. Молдобасановдун, А. Жаныбековдун, М. Бурштиндин, А. Мурзабаевдин ж. б. чыгармалары аткарылган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Шпицберген
Шпицберген (Svalbard) — Норвегия аралдар‎...
Хан
Хан, кан, каган, хаган («монарх», «бийлөөчү» маанисиндеги байыркы түрк сөзү) – түрк жана моңгол бийлөөчүлөрүнүн наамы. Бул термин байыркы Орхон-енисей жазма даректеринен да учурайт. Хан алгач уруу башчысы деген маанини туюнтса, селжуктар менен Хорезм шахтары тушунда Хан – князь деген мааниде колдонулган. 11–12-кылымдарда Моңгол империясында улустарды бийлегендерге, султандарга да хан наамы ыйгарылган.
Индостандагы мусулман мамлекеттериндеги ар түрдүү мансапка ээ болгон төрөлөр да хан аталышкан. Иранда Сефевилер тушунда облусту башкаруучу, ошондой эле аскер феодал төбөлдөрүнүн бири да хан аталган. 19-кылымда хан наамы айрым бир кыргыз төбөлдөрүнө берилген.
Чиног
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Билим деңгээлди аныктоочу тесттер
Билим деңгээлди аныктоочу тесттер -  билим берүү системасында ХХ- кылымдын 60-жылдарында негизделген. Билимди аныктоого ылайыкталган тесттер сыналуучунун билим өзгөчөлүгүн аттестациялоого арналып, массалык сыноолорду уюштуруу максатында пайдаланылат (мисалы, мектептин бүтүрүү экзамендери, жогорку окуу жайына кабыл алуу экзамендери). Мындай тесттерди уюштурууда кээ бир ченемдер аныкталат. Маселен, сыноодо максималдуу 100 балл алуу керек болсо, сыналуучу үчүн ченем болуп, 70, же андан жогору баллга ээ болуу. Ченем эксперттердин чечими менен аныкталат. Негизги өзгөчөлүгү – сыналуучуларды деңгээлдери боюнча рангдарга бөлүү, рейтингин аныктоо. Тестирлөө жүргүзүлүп бүткөндөн кийин сыналуучулар нормативдик көрсөткүчтөрү боюнча жогорку, орто жана төмөнкү деңгээлдерге бөлүнөт. Ар бир сыналуучунун орду апробациянын жыйынтыгынан алынган ченемге карата салыштырылат. Ченемге ылайыкталган тесттер мектептерге, лицей-гимназияларга жана жогорку окуу жайларына кабыл алуу экзамендерин уюштурууда дагы колдонулат.
Аныктоого ылайыкталган тесттер жалпы массалык сыноолорду уюштурууда талдоонун бирден бир жол-жобосу деп дагы эсептелет. Мисалы, орто мектептерде билим берүүнүн стандартынын (ар бир окуучу милдеттүү түрдө ээ болуучу деңгээл) аткарылышы боюнча жалпы мамлекеттик деңгээлде сыноолорду уюштуруу. Мектептердин окуу процесси мамлекеттик стандартка жооп бере алабы, деңгээлдери кандай, кайсы мектептерде окуу деңгээли жогору, региондордо (область, райондор) билим берүүнүн абалы кандай жана башкалар бир канчалаган керектүү маалыматтарды алууга мүмкүндүк бере алат.
Критерийге ылайыкталган тесттер окутуунун коюлган максатка жеткендигин текшерүүгө багытталган. Ал үчүн текшерилүүчү билгичтиктер жана көндүмдөр (критерий) такталып, аларды толук камтый ала тургандай тесттик тапшырмалар түзүлөт. Тестирлөөнүн жыйынтыгы менен, сыналуучу канчалык деңгээлде алдыга жылгандыгы, ал эми өтүлгөн бөлүм боюнча өзүнүн жалпы билим деңгээли кандай, кетирген кемчиликтери кайсы, ушул сыяктуу маалыматтар алынат. Мугалимдин берген баасы окуучунун кийинки окуу аракеттерине жолдомо көрсөтө алат. Мындай тесттер окуу процессинде окуучунун билимин коррекциялоону шарттайт. Мындан тышкары, окуу жылынын аягына дейре окуучунун билиминин өсүшүнө дайыма байкоо жүргүзүү (мониторинг) мүмкүнчүлүгү бар.
Критерийге ылайыкталган тестирлөөнү жүзөгө ашырууда тесттин айрым бир тапшырмасын класстагы окуучулардын баардыгы аткара албаса же болбосо баардыгы туура аткарган болсо, жыйынтыгын талдоого келгенде мындай тапшырмалар натыйжалуу деп эсептелет. Себеби мында тапшырма камтыган билим-көндүмдөрдү окуучулардын анчалык өздөштүрө албагандыгы, же болбосо толук өздөштүргөндүгү тууралуу маалымат алынып, сыноонун жыйынтыгынын интерпретацияланышына чоң өбөлгө түзө алат. Ченем ылайыкталган тестирлөөдө бир тапшырманы жалпы окуучулардын 20% дан кеми же 80%дан жогорусу аткара алса тапшырма ылайыксыз түзүлгөн деп эсептелет. Анткени жыйынтыгында окуучуларды рангдарга бөлүү жагдайы бир топ кыйынчылыктарды алып келет. Ошондуктан көпчүлүк учурларда мындай тапшырмаларды алмаштыруу шарты келип чыгат.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Кульсайыт (Калтасин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кенжебай тоосу
Кенжебай тоосу – Талас Ала-Тоонун түндүк тармагы. Чоң Чычкан (Таластын куймасы) суусунун алабынан орун алган. Тоо түндүк-батыштан түштүк-чыгышты карай 20–22 кмге созулат. Туурасы 4–5 км. Орточо бийиктиги 3500–3800 м, эң бийик жери 4025 м. Тоонун кыры тайпак. Бир аз мөңгүлөр кездешет. Капталдары жантайыңкы (айрыкча ортоңку бөлүгү) келип, түштүктү карай бийиктейт. Негизинен соңку рифейдин гранит-порфирит жана гранит-диориттеринен турат. Шалбаалуу талаа (1800–1900 м бийиктикке чейин), шалбаалуу бадал аралаш токой (2900–3000 мге чейин), субальп жана альп шалбаасы, шалбаалуу талаа (3200–3300 мге чейин), гляциалдык-нивалдык ландшафт алкактары мүнөздүү. Жайыт.
15-июнь
15-июнь — Григорий календары боюнча 166-күнү (толук жылда 167), жылдын аягына чейин 199 күн бар.
Майрамдар
Кыргызстанда өрт өчүрүүчүлөр күнү
Жарыяланган киреше
Жарыяланган киреше – салык кармап калуу үчүн салык органдарына билдирилген жеке же юридикалык жактардын кирешеси.
Микропоралуу резина
Микропоралуу резина — катуу каучуктар жана  латекстер химимялык  ыкма менен иштетүүдөн алынган, арасында аба боштуктарын түзгөн майда көзөнөкчөлөрү бар көпшөк резина материалы. Катуу каучуктар М. р. алыш үчүн кадимки резинаны жасоодо керектеле турган бирикмеден тышкары, анын ички катмарында майда аба боштуктарын пайда кылуучу натрий бикарбонаты, амилацетат, аммоний хлориди сыяктуу бирикмелер кошулат. Бул бирикмелер касиеттерине жараша вулканизацияда түрдүү шарттар түзүлөт. Ал эми латекстен М. р. алууда аба боштугун пайда кылуучу бирикмелер кошулбайт. М. р. бут кийим таманын, самолёт жана автомобиль орундуктарын, үй тиричилигине керектүү буюмдар жасоодо кеңири колдонулат.
Калтак
Калтак — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Үч-Коргон айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 1 297 киши.
Чоң Кучаж (дарыя)
Чоң Кучаж — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тегень дарыясынын сол жээгинен 63 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тура дарыясы Тагил дарыясынын куюлушунан Тагил дарыясы, Ница дарыясы жана Пышма дарыясы дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мэнтор (Огайо)
Мэнтор (Огайо) (Mentor) — Огайо штатынын Lake округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 47159 киши. Болжолдуу аянты - 72.7 км². FIPS коду — 39-49056.
Мурекс
Мурекс (лат. Murex, L. 1758) — деңизде жашоочу үлүлдөрдүн бир уруусу.
Кулактар
Кулактар – социалдык жикке бөлүнүүдөн пайда болгон айыл кыштактагы оокаттуу дыйкандар. Кулактар башка дыйкандардан мал-мүлкү, үй-тиричилиги, ээлеген жери боюнча байыраак болушкан. Маданий деңгээли боюнча башка дыйкандардан айырмаланышкан эмес. Кулактар 1861-жылы Россияда крепостнойлук укукту жоюу боюнча мыйзам кабыл алынгандан кийин социалдык катмар катары пайда болгон. Кыргызстандагы Кулактардын катмарын 19-кылымдын аягы 20-кылымдын башында Россиядан көчүп келишкен орус, украин, белорус жана башкалардын оокаттуу дыйкандары түзүшкөн. Алар Кыргызстандын аймагында падышачылык Россиянын колониалдык саясатынын таяныч милдетин аткарышкан. Кыштактардагы капиталисттердин өз алдынча катмарын түзүшүп, арендалар жана сатып алуу менен дыйкандардын, помещиктердин жана казынанын жерлерин ээлеген соода, өнөр жай мекемелерин ээлешип, алып сатарлык кылышкан, чарбасында дыйкандарды жана кедейлерди жалдашкан.
Октябрь революциясынын жеңип чыгышын, Совет бийлигинин орношун жана анын жүргүзгөн социалдык кайра курууларына каршы чыгышкан. Алар кедей жана орто дыйкандарды алдоо жолу менен айылдык жана болуштук советтерге киришкен. Кыргызстандын Чүй, Ысык-Көл жана түштүк батыш аймагында (Айдаркен, Сүлүктү) Кыргыздардын айрымдары большевиктик партиянын катарына өтүшкөн. Ачарчылыкты жана Кыргызстандагы социалдык экономикалык кыйын абалды пайдаланып, Совет бийлигин кээ бир чарбалык маданий кайра курууларынан баш тарттырууга аракеттенишкен.
Экологиялык факторлор
Организмге спецификалык таасир тийгизген (оң же терс) чөйрөнүн белгилүү шарттары жана элементтери.
Кулактар
Кийинчерээк Кыргызстандын аймагында өткөрүлгөн социалдык экономикалык жана маданий курулуштарга тынымсыз билинбеген каршылыктарды көргөзүп турушкан. Кулактардын жергиликтүү жана европалык элдердин ортосундагы улуттук мамилелердин калыптанышына жана өнүгүшүнө тескери таасирлерин тийгизишип, шовинисттик саясатты үгүттөшкөн. 20-жылдары Совет өкмөтү Кыргыздарга каршы чектөө саясатын, 1929-жылдан тап катары жоюу саясатын жүргүзө баштаган.
Экологиялык факторлор
Экологиялык факторлор - сырткы чөйрөнүн түрдүү факторлорунун тирүү организмге тийгизген таасирлери.
Экологиялык факторлордун организмге тийгизген таасиринен жана алардын жооп берүү реакцияларына жараша белгилүү мыйзам ченемдүүлүктөр бар.
Экологиялык факторлордун келип чыгышы боюнча үчкө бөлүп карайбыз:
Сманалиев, Абдылдабек
Сманалиев Абдылдабек (1925, Панфилов району, Орто-Кайырма айылы — 1992, Бишкек ш.) — гримдөөчү-сүрөтчү. Кыргыздардан чыккан туңгуч гримдөөчү. Кыргыз Республикасынын маданиятка эмгек сиңирген кызматкери (1978). 1953-ж. Н. Островский атындагы Ташкен мамлекеттик театр өнөр институтуну актёрдук бөлүмүн, МХАТ-тын астындагы гримдөөчүлөрдүн курсун бүтүргөн. 1953-жылдан Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театрында адегенде артист, анан гримдөөчүсү-сүрөтчү, 1989-жылдан Жаштар театрында гримдөөчү-сүрөтчү болуп иштеген. Ошол эле убакта искусство институтунда сабак берген. Анын гримдөөсүнүн касиети артистин өңү-башын боёк менен гана толтурбан, анын аткарган ролунуи мүнөзүнө ылайык кейип бере алгандыгында. Актёр катары Ф. Шиллердин «Жүзүкаралык жана сүйүү» спектаклинде Гримердин, М. Алыбаевдин «Курорттогу окуясында» Бөдөшбектин, К. Жантөшевдин «Каныбегинде» Өмүрдүн ролун жана башка ойногон. «Отелло» (У. Шекспир), «Любовь Яровая» (К. Тренев), «Бийик жерде» (К. Маликов), «Эзоп» (Г. Фигерейдо), «Анна Каренина» (Л. Толстой), «Кремль куранттары» (Н. Погодин), «Үй-бүлө» (И. Попов), «Король Лир» (У. Шекспир), «Курманбек» (К. Жантөшев), «Саманчы жолу», «Бетме-бет» (Ч. Айтматов) жана башка спектаклдерде ойногон артисттерди гримдеген. «Сырдуу көрүнүштөр» (1976), «Гримдөө чеберчилиги» (1989) аттуу китептери бар.
Күл азык -
Күл азык - узакка сакталуучу тамак, кыргыздын байыркы тамагынын биринин аталышы. Күл азыкты сапарга же аскердик жүрүшкө чыгаар алды даярдашкан. Күл азыктын негизин кой, уй жана кийиктин эттери түзгөн. Союлган малдын эти бышырылып, туурасынан жука кесилип, кургатылып, сокуга күл майда талкаланып, андан соң жаргылчакка тартылат. Даярдалган эт сызгырылып, сызыгы таза алынган майга салынат да, ал кайнаар замат ун кошулуп, кызарганча куурулат. Суугандан кийин жакшы иштелген карынга салынат. Күл азык узак сапарга, аскердик жүрүшкө, аңчылыкка чыгаарда даярдалган. Күл азык - көчмөнчүлүккө жана аскер турмушуна ыңгайлашкан кыргыздарда байыртадан белгилүү тамак.
Казгара
Казгара — Калкамандын байгеге чапкан күлүгү. Көкөтөйдүн ашында байгеге чабылганы эскерилет (Сагымбай Орозбаков, 3. 268).
Валенса Лешек Михал
Валенса Лешек Михал - (Лех), (29. 9. 1943-жылы туулган, Куяв-Помор воеводствосу, Попово) польшалык саясий жана мамлекеттик ишмер. 1961-63жана 1965-67-жылы машиналарды эксплуатациялоо боюнча мамлекеттик борбордо электр-механик, 196365-жылы Польша Аскеринде аскер кызматчысы, 1967-жылдан Гданьскидеги кеме куруучу ишканада электрик болуп иштеген. 1976-жылы жумушчу толкундоолоруна катышкандыгы үчүн иштен айдалган. 1980-жылы кеме верфинде башталган толкундоо учурунда иш таштоо комитетин жетектеген. Ошол эле жылы уюшулган «Тилектештик» профсоюз уюмунун лидери катары өкмөт өкүлдөрү менен профсоюздардын укугун кеңейтүү боюнча сүйлөшүүлөргө катышкан. «Тилектештик» уюму Польшадагы таасирдүү уюмга айланган. 1981-жылы Польшада согуштук абал киргизилип, «Тилектештикке» тыюу салынган жана В. камакка алынган (1982-жылы бошотулган). 1990-95-жылы Польшанын президенти. 1998-жылдан Христиан демократтары партиясынын төрагасы. Нобель сыйлыгынынлауреаты (1983).
Абиотикалык факторлор
Абиотикалык факторлор:
Стейниц, Вильгельм
Вильге́льм Сте́йниц (Штайниц; немисче Wilhelm Steinitz, 14 май 1836, Прага — 12 август 1900, Нью-Йорк) — шахмат боюнча биринчи дүйнөлүк чемпион (1886—1894).
Микрофильтрлөө
Микрофильтрлөө – мембраналар аркылуу коллоиддик системаларды бөлүү. Жогорку деңгээлдеги көңдөйчөлүү полимердик пленкалар катуу нерселер, мисалы, темир зым торчолор бетине капталып жарым өткөргүч мембраналарды түзөт. Алар аркылуу суу менен көптөгөн эритмелерди тазалоого болот. Жарым өткөргүч мембраналар калыңдыгы 10-350 мкм, көңдөйчөнүн диаметри 0,01-14 мкм, кыймылдаткыч күчү мембрананын эки каптал бетиндеги басымдын айырмасынан келип чыгат.
Жарыялоого укук
Жарыялоого укук – автордун моралдык укуктарынын бири; чыгарманы алгачкы жолу адамдардын кеңири чөйрөсүнө жеткирүү (аргандай таризде) укугу, буга пикир билдирүү укугу да кирет.
Чалгай
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Шумер тили
Шумер тили - байыркы шумер элинин тили. Б. з. ч. 29-28-кылымдардан 3-1-кылымдарга чейинки шынаа сымал белгилер менен жазылган тексттерден улам белгилүү. Шумер тилиндеги эстеликтер шумер (б. з. ч. 25-кылымга чейин), «классикалык» (б. з. ч. 24-22-кылымдар), жаңы шумер (б. з. ч. 21-кылым), соңку шумер (б. з. ч. 2-миң жылдыктын башы жана акыркы шумер болуп бөлүнөт. Шумер тилинин башка тилдер менен тектештиги тактала элек.
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Көйгөйлүү жагдай
Көйгөйлүү жагдай  – объективдүү чындыкты туюнуп кабылдоо процессинде теориялык же тажрыйбалык мүнөздөгү маселени чечүүгө байланыштуу келип чыгуучу кандайдыр бир кыйынчылыкты адамдын сезиши, ал кыйынчылыктан чыгуунун ага белгисиз болушу, ошондуктан ал жолду издеп табуу зарыл экендигине анын толук ишенип түшүнүшү. Адам өзүнө белгилүү болгон аракеттерди мурдагыдай жолдор менен аткара албай калган шарттарга туш келип, ошондуктан ал аракет кылуунун жаңы жолун издеп табууга аргасыз болгон учурларда, чыгармачылык ойлонуунун зарылдыгы келип чыгат. Мына дал ушундай шарттар көйгөйлүү жагдайды түзөт.
Адам кандайдыр бир жаңылыкты (жаңы информацияны) түшүнүп, сезимдүү кабыл алышы үчүн анда сөзсүз буга чейин да белгилүү түшүнүктөр болууга тийиш, ансыз маалымат жөнүндө ал ойлоно да албайт, башкача айтканда, адамдын ойлоосу анын билгендеринен башталат. Адамдын интенсивдүү активдүү ойлонуусу анын алдына кандайдыр бир карама-каршылыктардын келип чыгышынан, көйгөйлүү суроонун коюлушунан, адамдын бир нерсеге кызыгып таң калуусунан башталат. Көрүнүктүү физиолог И. П. Павловдун айтуусу боюнча биз – адамдар башка жаныбарлар сыяктуу эле айлана-чөйрөнүн ар кандай билинер билинбес өзгөрүшүнө назар салабыз да, өзүбүздүн көңүлүбүздү дал ошол өзгөрүү болуп жаткан багытка дароо бурабыз.
Жаныбарлар үчүн «бул эмне?» деп аталуучу ушул рефлекстин мааниси өтө зор, эгерде аларда мындай рефлекс болбосо, анда алардын жашоосу И. П. Павлов айткандай ар бир секунд сайын кылдын учуна илинип турган сыяктуу коркунучтуу болор эле. Адамдарда болсо бул рефлекс адегенде таң калуучулук менен гана чектелбестен андан ары эң алыс тереңдеп кетет да, эң акырында анын ар нерсени туюнуп-билүүгө тырышуучулугуна жана талаптануучулугуна айланат. Адамдын мындай таң калып кызыгуучулук сапаты илимди түзүүгө жана өнүктүрүүгө мүмкүндүк берет.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Жорго салыш
Жорго салыш – улуттук ат оюндардын бири. Жорго салыш боюнча мелдеш тегиз талаада, түз жолдо, ат майданда өткөрүлөт. Мелдеш аралыгы 2400 мден 10000 мге чейин болуп, 2 жаштан же кунандан жогорку бардык тукумдагы жорголор катышат. Мелдешке жорго салдыруунун ыгын жакшы билген 19 жаштан өткөн адамдар токулган жорго менен катышат. Жорго салышта жоргону бир гана адам алмашпай минүүгө жана бүт аралыкты жоргосунан жазбай өтүүгө тийиш. Чоң жорголор айрым учурларда саатына 80 км аралыкты басып өтөт. Уруксат берилүүчү жаңылуулардын саны жободо ачык көрсөтүлгөн. Эрежени бузгандар мелдештен чыгарылат. Кыргыз элинде жылкынын жоргосу 5ке бөлүнөт: чапма жорго, төкмө жорго, урма жорго, кой жорго жана жол жорго. Булардын ичинен чапма жорго менен төкмө жорго өтө жогору бааланып, майрам, чоң той-аштарда салдырылган. Кыргызстандын искусствосу менен маданиятынын 1958-ж. өткөн он күндүгүндө Москва ат майданында 20га жакын жорго салдырылган. 1971-жылдан КРде улуттук спорттун түрү катары жорго салыш боюнча мелдештин разряддык нормативи түзүлүп (3 разряддык норма белгиленген), анын өткөрүү шарты жана тартиби белгиленген. 3 кмге чейинки аралыкта 5 жолу, 5 кмде 6 жолу, ал эми 10 кмде 10 жолу жаңылууга уруксат берилет. Ат башка аллюрга өтсө (4 топ 12 секирикке чейин) жорго жаңылды деп эсептелет. Үч секирикке чейин жаңылганга жатпайт.
Казат
Казат (арабча газават, — ыйык согуш) — ислам дини үчүн мусулмандардын жүргүзгөн ыйык согушу. “Манаста” салттуу түрдө поэтикалык термин катары кеңири колдонулат. Эпостогу: “Калдайдын уулу капырга Кан Коңурбай баатырга, Казат кылсак кантет” (Сагымбай Орозбаков, 4. 58),
Аттанып чыкты кан Манас
Кырк чоросу кашында,
Бээжинге казат кылам деп,
Элүү эки жашында (Саякбай Каралаев, 2. 83),
Калың казат көп кыргын,
Дагы тарткан сүрөткө (Саякбай Каралаев, “Семетей”, 1. 221),— деген саптардан К. өзүнүн түпкү маанисинде колдонулгандыгын баамдоого болот. Ошондой эле К. эпосто диний мааниде эмес жөнөкөй эле кадыресе “согуш”, “уруш”, “кан майдан”, “чабуул” деген мааниде колдонулгандыгын төмөнкү саптар айкын далилдейт: “Казат десе камданып, Каршы жоого чыкчусу” (Сагымбай Орозбаков, 2.150), “Казатка барды деп жүрсөң, Калгандын камын жеп жүрсөк, Казат деп мурун барыптыр” (Сагымбай Орозбаков,  2. 155), “Казаттын жолун билбеген Капилет өскөн калктыр” (Сагымбай Орозбаков,  2. 203). “Манаста” кеңири колдонулган бул термин эч кандай түпкү маанисине семантикалык жактан туура келбейт. Эпосто эпикалык термин катары гана колдонулган. Ошондуктан, диний катмарларды көбүрөөк киргизген деп эсептелип жүргөн Сагымбай Орозбак уулунун вариантында да салттык түрдө айтылып келаткан “Чоң казат” деген эпикалык термин ага синонимдик маанидеги “Чоң чабуул” деген термин менен аталат. Ал эми:
Казат үчүн камданып,
Кан Коңурдун каарына
Адабий сын
Адабий сын – адабият таануунун курамдык бир бөлүгү; адабий чыгармачылыктын бир түрү. Адабий сын учурдагы адабий процесстин жалпы өнүгүш багыттарын жана өзгөчөлүктөрүн, ийгиликтерин жана мүмкүнчүлүктөрүн талдап, адабий көрүнүштөргө, жеке жазуучулардын чыгармаларына, айрым бир чыгармага өз убагында идеялык-эстетикалык баа берет. Адабий сындын кош милдети бар: ал бир чети учурдагы адабий тажрыйбага таасир этсе, бир чети китеп окурмандардын идеялык-эстетикалык көз карашын жана көркөм табитин тарбиялайт. Адабий сын адабият тарыхы жана адабият теориясы, эстетика менен тыгыз байланышта болот, сындын өз заманындагы адабий кубулуштар жөнүндө баалары, байкоолору, тыянактары бара-бара адабият тарыхына өтүп, адабият теориясы менен эстетиканы да байытат. Адабий сын байыркы замандарда эле көркөм адабиятты ээрчий чыгып, адабият жөнүндөгү жалпы билимдердин арасында өнүгүп келген. Анын өз алдынча бөлүнүп, өз алдынча өнүгө башташы ар кайсы калктарда мезгилдүү басма сөздүн пайда болушу жана өнүгүшү менен байланыштуу.
Казат
Калкы чоочуп таңданып (Сагымбай Орозбаков, 4. 230),
Ушу болгон чоң кыргын
Каканчалуу Бээжиндин
Даңзасына катталып (Саякбай Каралаев, 2. 214),— деген саптардан К. түпкү диний маанисинен башкача колдонулганы байкалат. Себеби, “каапыр” деп эсептелген эл “мусулман” элине дин үчүн ыйык согуш (казат) жасабагандыгы түшүнүктүү. Бир диндеги элдер да бири-бири менен дин үчүн согушкан эмес. Демек, К. термини эпоско кийин гана айтуучулар тарабынан колдонулган. Эпосто жылкы жөнүндө:
Эркегинин баарысын, Нээти казат караткан, Ургаачысын ар качан Ак түлөөгө тараткан (Сагымбай Орозбаков, 2. 19),— деген саптар көп учурайт. Мындан жоокерчилик заманда жылкыны жогору баалоочулук, атты ар дайым согушка минүүгө даяр кармап турганы байкалат. Ал эми "Манас" деп тикти казатын” (Сагымбай Орозбаков, 1. 191),— дегендей саптар да бар. Мындагы “казатты” “кастар” деген мааниде гана кабылдоо керек.
Адабий сын
Орус адабий сыны В. Г. Белинскийден тартып бийик деңгээлге көтөрүлгөн жана коомдук процесс, демократия үчүн адабияттагы идеялуулук, элдүүлүк, чынчылдык үчүн күрөштө зор роль ойногон. Анын сөзү менен айтканда адабий сын «кыймылдагы эстетика».
Коом турмушунда адабияттын мааниси өйдөлөгөндө, көркөм чыгармачылык өрчүгөндө, жалпы элдин эстетикалык талаптары өскөндө, адабий сындын ролу да жогорулай берет.
Адабий сын макала, рецензия, адабий портрет, обзор, дилмаек, талаш-тартыш ж. б. формада жазылат.
Кыргыз адабий сыны жазма адабиятыбыз менен удаалаш пайда болуп, ыкчамдаган жолду басып өттү. 1920-жылдардагы кыргыз адабий сынынын жаралуу, телчигүү мезгили Б. Даныяр уулу, М. Дөгдүров, Т. Жолдошев, К. Тыныстанов, А. Токомбаев, С. Карачев, Ө. Жакишев, К. Рахматуллин өңдүү алгачкы адабият, маданият ишмерлеринин ысымдары менен байланыштуу. Көрүнүктүү коомдук ишмер Т. Жолдошевдин кыргыз адабий сынынын, адабияттаануу илиминин түптөлүшүнө кошкон салымы зор. Өз учурунда анын «Адабият майданында» (1926), «Көрктүү адабият жана акындарыбыз» (1927-28), «Октябрь жана кыргыздын адабияты» (1928) ж. б. макалалары жарык көргөн. 30-жылдардын адабий сынынын өнүгүшү, калыптанышы үчүн кыргыз адабиятынын пайдубалын түзүшкөн акын-жазуучулар А. Токомбаев, М. Элебаев, К. Маликов, Ж. Бөкөнбаев кыйла эмгек сиңиришти. 50-жылдарда адабий сын Ш. Үмөталиев, А. Салиев, Б. Керимжанова, К. Асаналиев, К. Укаев, М. Борбугулов, кийинчерээк К. Бобулов сыяктуу жаш күчтөр менен толукталган. 70-80-жылдар кыргыз сынынын бийиктөө мезгили болгон. Бул мезгилде орто муундагы адабиятчы, сынчылардын ишмердиги менен катар С. Жигитовдун, К. Даутовдун, А. Эркебаевдин чыгармачылыгы кыргыз сынынын өнүгүшүнө, профессионалдык чеберчилигинин артышына кыйла көмөк көрсөттү. Бүгүнкү күндө кыргыз адабиятчыларынын, сынчыларынын алдында көркөмдүк маселесин, адабий процессти мезгил талабына шайкеш жаңыча баалоо милдети турат.
Муреналар
Муреналар (лат. Gymnothorax) — жырткыч балыктардын бир уруусу, булардын кыйла түрү бар: Жер-Орто деңизинин муренасы (лат. Muraena helenna) жана башкалар.
Микроэлементтер
Микроэлементтер – тирүү организмдер курамында 0,001 % - 0,000001 % чейин кездешкен элементтер (Mn, Zn, Cu, Mo, Co, B, I ж.б.). М. ферменттер, гормондор, витаминдер курамына киришет. Мисалы, Zn-инсуллин, Co -В12 витамини, I-тироксин курамында болот.
Нойштадт-ам-Кульм
Нойштадт-ам-Кульм — Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Вальднабдагы Нойштадт районуна карайт. Жогорку Пфальц административдик округуна тиешелүү. Калкы – 1238 (2010-ж.). Аянты – 20.30 км2.
Эски арсланбек (Туймазин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Каз Моюл
Каз Моюл — этноним. Сагымбай Орозбаковдун вариантында Көкөтөйдүн ашына чакырылган элдердин арасында айтылат. “Какандын шаарын каралап, Каз моюл журтун аралап, Жетиген жакка барбасын” (Сагымбай Орозбаков, 3. 12).
Жасалма вексель
Жасалма вексель – сыртынан караганда байкалбаган, текстине мыйзамсыз өзгөртүү киргизилген ( алмаштыруу ) вексель.
Күң -
Күң - бай адамдын же кожоюндун жеке менчигиндеги аял, күңү. Кыргыз коомунун социалдык курулушунун төмөнкү катмарында турган. Колунда бар же бай адамдарда күң кармоо экономикалык зарылчылыктардан улам келип чыккан. Күңдүн кызматы чарбадагы аялдар аткаруучу оор жумуштарды жасоого жана үй- бүлөдөгү балдарды тарбиялап көз салууга жумшалган. Күңдүн абалы социалдык жактан теңсиз болгон. Кожоюн каалаган мезгилде белекке берген, мураска калтырган, кээде байгеге койгон учурлар кездешкен.
Мурук
Мурук (лат. Casuarius bennetti) - казуар куштарынын бир түрү.
Худосей
Худосей — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таз дарыясынын оң жээгинен 412 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 409 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жасалмаланган вексель
Жасалмаланган вексель – кандайдыр бир кишинин атынан антүүгө ыйгарым укугу жок туруп түзүлгөн, вексель берүүчүнүн жана/же акцептанттын, ал эми айрым учурларда анын башка катышуучуларынын колдору да жасалып коюлган вексель.
Казы-Курт, Казыкурт
Казы-Курт, Казыкурт — топоним. Каныкей Чыйырды менен Семетейди алып Букарга качып баратканда басып өткөн белес. “Казы Курттун кайкысын Кайран энең таянып, Ары жагы кара талаага Эңкейип энең жетти эле” (Саякбай Каралаев, Семетей, 1. 32). Географиялык реалияда Чымкент облусунун түштүк чыгышында жайгашкан тоо.
Минерал
Минерал – жер кыртышында жүрүүчү ар кандай физ.-хим. процесстер натыйжасында пайда болуучу, курамы боюнча бир тектүү, касиеттери бири бирине окшош табигый химимялык бирикмелер. Физ.-хим. жактан өзгөчөлөнгөн жер кыртышынын курамдык бөлүгү. Тоотектери жана кендер минералдан турат. Жер кыртышында 3000 жакын минералдын түрү белгилүү. Эң көп таралгандары силикаттар (жалпы массага карата 25 %), фосфаттар жана алардын аналогдору (18 % жакын), сульфиттер жана алардын аналогдору (13 % жакын), оксиддер жана гидроксиддер (12,5 % жакын) минералдар метеориттер курамына кирет, айдын, марстын сырткы таштуу катмарын түзөт.
Мнтор-он-зэ-Лэйк (Огайо)
Мнтор-он-зэ-Лэйк (Огайо) (Mentor-on-the-Lake) — Огайо штатынын Lake округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 8127 киши. Болжолдуу аянты - 4.3 км². FIPS коду — 39-49098.
Кичи-Алай, тоо
Кичи-Алай тоосу - Түштүк Теңир-Тоодо, Алай кырка тоосунун системасына кирет. Исфайрамсай жана Акбуура сууларынын аралыгында батыштан чыгышты карай 78 кмге созулуп жатат. Туурасы 20 км. Орточо бийиктиги 4600 м, эң бийик жери 4933 м (Уларлы чокусу). Тоонун батышы Кичи Алай, чыгышы (Чөгөм жана Коргон сууларынан тартып Акбуурага чейин) Олоконтоо деп аталат. Кичи Алайдын кыры асказоокалуу, мөңгүлүү (Тегирмеч, Гезарт, Агарт, Карагой, Кашкасуу жана башка); мөңгүнүн этегинде көл көп кездешет. Олоконтоодо мөңгү жокко эсе. Тоонун түштүк капталдары Кичи Алай өрөөнүн карай тик түшөт, кокту-колоттуу, терең капчыгайлуу. Түндүк капталдары жазы, Кербен-Көкжар, Ноокат өрөөндөрүн карай жантайыңкы. Түндүк капталында узундугу 20–25 м келген Жоожатты (бийиктиги 4048 м), Ярунтуз (3670 м), Жузан (3273 м), Алтынказык (3328 м)  тоолору кеңдик багытында созулуп жатат. Батыш бөлүгү гранит-диорит, гранит, сиенит-диорит интрузия тектеринен, чыгыш жапыз бөлүгү сланец, кумдук, катмарланган кремний, диабаз, акиташ теги, кремнийлүү сланец, алевролит тоо тектеринен турат. Таш көмүр жана башка кендер бар.
Тоодон Исфайрамсай, Акбуура сууларынын куймалары, Абшырсай, Аравансай суулары башталат. Түш. капталдарына талаа жана сейрек токой-бадалдуу-шалбаалуу талаа, түндүк капталдарына талаа жана шалбаалуу талаа (2300 мге чейин), бийик чөптүү шалбаа, бадалдуу арча токой (2300–3000 м), субальп жана альпы шалбаасы (3000–3400 м),  андан жогорку гляциалдык-нивалдык ландшафт алкактары мүнөздүү. Кичи-Алай тоосу чарбачылыкта жайыт, жапыз бөлүктөрү чөп чабынды катары пайдаланылат. 2500 м бийикте, Мазар өрөөнүндө Кыргыз Улуттук ИАнын арча токоюн изилдеген илимий станциясы бар.
Мусандар
Мусандар (лат. Paradoxurus) — желиндүү айбандардын вивера тукумундагы бир уруусу.
Чоң Юкса
Чоң Юкса — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чулым дарыясынын сол жээгинен 180 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 177 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское айылындагы суу өлчөгөн посттун аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Шотланд тили
Шотланд тили, гэл тили - Шотландиянын түндүк бөлүгүн, Гебрид аралдарын мекендеген шотланддардын тили.
Ирланд, мэнк тилдери менен бирге кельт тилдеринин гойдел бутагын түзөт. Шотланд тили теги боюнча б. з. ч. 5-кылымда Шотландияга ооп келген ирландцардын тили болгон. 13-кылымда гана ирланд тилинен айырмалана баштаган. Эң байыркы эстелиги («Лисмордук аббаттын китеби») 16-кылымдын башына таандык. Түндүк, түштүк деген диалектилери бар. Жазма адабий тили 19-кылымда калыптанган.
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Майкл Жордан
Майкл Жеффри Жордан - (17. 2. 1963-ж. туулган, АКШ, Нью-Йорк) – америкалык баскетбол оюнчусу. 20-кылымдагы дүйнөнүн эң мыкты баскетболчусу. Олимпия оюндарынын эки жолку (1984, 1992), Улуттук баскетбол ассоциациясынын алты жолку (1991–93, 1996–98) чемпиону. Түндүк Каролина университетинин, «Чикаго Буллс», «Вашингтон Уизардс» командаларында ойногон. Улуттук баскетбол ассоциациясынын эң мыкты оюнчусу катары 5 жолу таанылып (1988, 1991, 1992, 1996, 1998), 14 жолу жылдыздар оюнуна тандалган. 3 жолу «Слэмданк» конкурсуна тандалып, эки жолу утушка (1987, 1988) ээ болгон. Ошондой эле «аба королу» деген наамга ээ болуу менен, бүгүнкү күндө баскетбол тарыхында эң мыкты оюнчу катары саналат. 1993-ж. бейсбол оюнун да ойноп көргөн. Учурда Oakley Inc компаниясынын жетекчилеринин бири.