cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кара-Кужур көрүстөнү
Кара-Кужур көрүстөнү, Таш-Дөбө – биздин замандын 7–9-кылымдарына таандык археологиялык эстелик. Нарын аймагындагы Кара-Кужур өрөөнүнүн орто ченинде жайгашкан. Диаметри 44 м, бийиктиги 3,5 м. Аны жүзгө жакын майда дөбө-коргон курчап турат. Айрымдарынын жанында тикесинен тургузулган моло таштар бар. Тик казылган көргө маркум, аты жана ат жабдыктары менен бирге коюлган. Казуу учурунда шайынын калдыгы, мончоктор, бычак, тогоо, темир жебелери бар саадак, жаа, коло чөгөрүлгөн кайыш кемерлер, темир ооздук, үзөңгү жана жыгач ээрдин калдыгы табылган.
Күндүн узун-кыскалыгы
Күндүн узун-кыскалыгы - Күн чыккандан батканга чейинки мезгил; ал убакытта Күн горизонттун үстүндө болот. Күндүн узактыгы жердин географиялык кеңдигине жана Күн орбитасынын экватордук тегиздикке жантайышына жараша болот. Жердин экваторунда күндүн узактыгы жыл мезгили боюнча дайыма туруктуу болуп, 12 саатка барабар. Күндүн жантаюусу оң болгондо (жазында, жайында), Түндүк жарым шарда күндүн узактыгы 12 сааттан көп, ал эми Күндүн жантаюусу терс болгондо (күзүндө, кышында) 12 сааттан аз болот. Жердин уюлдарында күндүн узактыгы түндүн узактыгына барабар, Күндүн жайкы токтолушунда (22-июнь күн өтө узак, кышкы токтолушунда 22-декабрь) өтө кыска болот.
Микросоциология
Микросоциология (гр. mikros – чакан, кичи) – чакан топтордун жана түздөн түз жеке адамдардын ортосундагы мамилелердин социологиясы. 20-кылымдын 20-жылдарында пайда болгон жана социалдык мамилелердин негизги модели катары чакан топтордо мамилелерди изилдөөгө багытталган батыш социологиясындагы багыттардын бири менен алгач ассоциацияланган. Микросоциология адатта Гурвичтин жана Моренонун теориясын камтыйт. Социометрия деп да аталат.
Стамбул метросу
Стамбул метросу (İstanbul Metrosu) – Стамбул шаарынын метросу. Метросу 3-сентябрь 1989-жылы ачылат.
Теричилдер
Теричилдер (лат. Dermestidae) — майда коңуздардын бир тукуму, буларга төмөнкү түрлөр кирет: тарпкор теричил (лат. Dermestes lardarius), тыбыткор теричил (Attagenus pellio), музей теричили (Anthrenus museorum), Фриш теричили (Dermestes frischi).
Айтмурзаев Ташмурза
Айтмурзаев Ташмурза - (18.1.1930-ж. туулган, Жалал-Абад облусу, Аксы району, Иренжит айылы) КРнын илим жана техника боюнча мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (2004), КРнын билим берүүсүнө эмгек сиңирген кызматкер (1999). Физика-математика илимдеринин кандидаты (1958). КМУну (1952) жана анын аспирантурасын (1956) бүтүргөн. 1963-65-ж. КМУда декан, ОМПИнин ректору (1965-67), ФПИде проректор, декан (1967-89), 1999-жылдан КМУда профессор. Теориялык физика, талаа теориясы боюнча адис. 70тен ашык илимий эмгектин, анын ичинде 3 окуу китептин автору. Медалдар менен сыйланган. Эмгектери: Электродинамика жана салыштырмалуулуктун атайын теориясы. ЖОЖдор үчүн окуу китеби. Б., 2000.
"Алтын глобус" сыйлыгынын "Эң мыкты чет тилдеги тасма" номинациясы
"Алтын глобус" сыйлыгынын "Эң мыкты чет тилдеги тасма" номинациясы (англ. The Golden Globe Award for Best Foreign Language Film) - тасма жаатындагы Американын "Алтын глобус" сыйлык тапшыруу аземинде ыйгарылган номинациялардын бири.
1986-жылга чейин бул номинация "Алтын глобус" сыйлыгынын "Эң мыкты чет өлкөлүк тасма" номинациясы (англ. Golden Globe Award for Best Foreign Film) катары таанымал болгон, бул кандайдыр бир америкалык болбогон тасманын сыйлыкка талапкерлигин көрсөтө алгандыгын билдирчү. 1987-жылы бул номинация "Эң мыкты чет тилдеги тасма" деп аталган, ошентип америкалык болбогон англис тилиндеги тасмалар "Эң мыкты тасма" номинациясына кирип калган.
PayPal
PayPal (англ. "төлөөгө жардам берген дос") - эң ири дебеттик электрондук төлөм системи. Кардарларга эсеп жана сатып алуулар менен эсептешүүгө, акча жөнөтүүгө жана алууга мүмкүндүк берет. 2002-жылдын октябрынан баштап, eBay компаниясынын бөлүгү болуп саналат. 2015-жылдын 20-июлунан тарта PayPal менен eBay рынокто өзүнчө сатылат. Фонддук рынокто бөлүнүп чыккан PayPal компаниясынын наркы учурда мурдагы ана компаниясынан жогору бааланат.
Айтуганов Марат Жеенбекович
Айтуганов Марат Жеенбекович - (1940-ж. туулган, Чүй облусу, Чүй району, Дөң-Арык кыштагы) - физиолог, биология илимдеринин доктору (2004). Москва эт жана сүт өнөр жай технологиясы институтун (1969), Кыргыз ССР ИАнын аспирантурасын бүтүргөн (1967). КРнын УИАнын Биология жана физиология институтунда директордун орун басары, улук илимий кызматкер. Анын 70тен ашык илимий эмгеги бар.
PayPal
PayPal 2017-жылдагы абалы: 202 өлкөдө иштейт (бирок бардыгында кызматтардын толук тизмеси камсыз кылынбайт), 200 миллиондон ашык катталган колдонуучу бар, 25 улуттук валюта менен иштейт.
Сатып алууларды төлөөдө PayPal'дын эң маанилүү өзгөчөлүгү – аларманга дагы сатуучуга дагы коопсуздук кепилдигин камсыз кылуусу болуп саналат. Кыргыз сому кабыл алынбайт жана КРге акча чыгаруу мүмкүнчүлүгү жок.
Чоң Карныш
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тартип
Тартип – математикалык объектилердин сандуу мүнөздөмөсү: 1) F(x, у)=0 алгебралык ийри сызыктын тартиби деп, ушул көп мүчөдөгү х жана у тин эн жогорку даражасы айтылат; 2) туундунун тартиби; 3) дифференциал теңдеменин тартиби; 4) квадраттык матрицанын (аныктагычтын) тартиби.
Аманкул Куттубаев
Куттубаев Аманкул (1907, азыркы Сокулук району, Белек айлы -1984, Фрунзе шаары) – режиссёр, актёр, Кыргыз ССР эл артисти (1946). Кыргыз ССРинин исскуствого эмгек сиңирген ишмери (1939).
Өмүр таржымалы
Чыгармачылык жолун 1926-жылы Фрунзе (азыркы Бишкек) шаарында жаны ачылган музыкалык драма студиясынан баштаган. 1935-41-жылы Москвадагы Луначарский атындагы театр институтунун режиссёрдук факультетинде окуп, В. Г. Сахновский менен В. А. Орловдон таалим алган. Н. Н. Елениндин «Молдо Насирдин» комедиясында Молдо Насирдиндин, М. Токобаевдин - Кайгылуу Какей» пьесасында Алымкулдун, Фурманов менен Поливановдун «Козголонунда» Карабайдын жана башка ролдорун аткарган. 1930-жылы К. Жантөшөвдин «Алым менен Мария» драмасын коюп, кыргыз театр өнөрүнүн тарыхына тунгуч улуттук режиссёр катары кирген. Куттубаев 1930-жылы ачылган Кыргыз мамлекеттик драма театрынын режиссёру, 1931-жылдан башкы режиссёру болуп иштеген.
Сыйлыктары
Кыргыз Республикасынын Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1970). Ленин ордени, эки Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Айрым шилтемелер
КЫРГЫЗДЫН ТУНГУЧ РЕЖИССЕРУ Кыргызымдын жылдыздары
Усубаматов, Рыспек
Усубаматов Рыспек Нуркалиевич (1943-ж. т., Талас ш.) — инженер-механик, техника илимдеринин доктору (1993), профессор (1994). 1966-ж. Москвадагы Н. Э. Бауман атындагы университеттин машина курууну автоматташтыруу факультетин бүтүргөн. 1966—68-ж. Бишкектеги Ленин атындагы заводдо инженер-конструктор.
1968—72-ж. аспирант, 1972-жылдан Кыргыз техникалык университетинде окутуучу, доцент. 1981—92-ж. «Машина курууну автоматташтыруу жана комплекстүү механикалаштыруу» кафедрасынын башчысы.
Тыйын эңмей
Тыйын эңмей – ат оюндарынын бири. Оюнга катышуучу жерге көрүнө коюлган тыйынды чаап баратып эңип кетүүгө тийиш. Чабандес шамдагай, көрөгөч болушу керек. Тыйын эңмейге чоң байге коюлуп, оюн аш-тойлордо өткөрүлгөн.
Усубаматов, Рыспек
1992-1997 ж. Кыргыз техникалык университетинин ректору болуп эмгектенген.
Тыйын эңмей
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
Усубаматов, Рыспек
Илимий эмгектери 138 илимий эмгектин (анын ичинде 1 монография, 30 ойлоп табуу , 15 окуу-усулдук иштеп чыгуу) автору. Илимий журналдардын Scopus маалымат базасына кирген журналдарда 1999 - 2023 - жылдары 42 илимий макала жарыялаган, Индех Хирше 6 (Scopus, 2023). Медалдар менен сыйланган.
Бактерициддер
Бактерициддер (лат. сaedo, өлтүрөм жана бактерия деген сөздөн алынган) – бактерияны өлтүрүүчү заттар. Бактерияны өлтүрбөгөн, бирок анын көбөйүшүн токтотуучу заттар-бактериостатикалык деген ат менен белгилүү. Көпчүлүк Б. башка микроорганизмге карата да активдүүлүгү жогору мите козукарындар, вирустар, мис., фунгициддер Б. касиетке ээ заттар. Б. антисептик ; сууну зыянсыздандыруу, дезинфекциялоо, хим.-терапия, дерматологиялык препарат ; буюмду жана материалы биологиялык бузулуудан коргоочу, о.эле өсүмдүктөр бактериоз оорусуна каршы колдонулуучу каражат катары колдонулат. Б. катарында төмөндөгү хим. заттар тобу колдонулат:
1. Мол-сында активдүү хлор атому бар бирикмелер гипохлорит, хлоракиташы, Cl2, Na дихлоризоцианурат, N-хлорсукцинимид,хлорамид жана башка Булар сууну тазалоодо жана дезинфекциялоодо колдонулат.
2. Иод, иодоформ-антисептиктер.
3. Ароматтык оксибирикмелер – фенол, крезол, хлорфенол, бензол жана фенилфенол, галогендүү 2,2 дигидрооксидифенилметан жана салицил к-тасынын анилиддери. Бул заттар фунгициддик активдүүлүгү жогору болгон дезинфекциялоочу жана антисептикалык каражаттар.
4. Спирттер-этанол, изопропанол, бензил- жана дихлорбензил спирттери жана башка косметикалык жана фармацевтик препараттар стабилизаторуна кошулуучу зат жана эриткич катарында колдонулат.
5. Окистендиргичтер – Н2О2, СН3СООН, КMnO4, О3 жана башкалар
6. Альдегиддер – формальдегид, глутар альдегиди, о.эле аталган заттарды пайда кылуучу бирикмелер.
7. Күмүш туздары жана комплекстик туздары, сымап туздар жана сымап орг. бирикмелер (фенилмеркурборат, Na-этилмеркур тиосалицилаты жана башкалар).
8. С12-С14-алкиламиндер, гуанидин жана биогуанидин жана башка Химиятерапияда колдонулуучу Б., антибиотиктер, сульфаниламид препараттары пиридин жана пиразин карбон к-талары амиддери жана тиоамиддери, оксихинолин жана 5-нитрофуран туундулары жана башка кирет. Булар токсиндүүлүгү аздыгы жана өзгөчө тандалмалуулугу (мүнөздүүлүгү) менен айырмаланат.
Бахча (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Бахча — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Карагуш айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 100 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Портал:Биология/Кириш сөз
Биология (от Βιος — жашоо и — окуу, логос.) - тирүү жаратылыш жөнүндөгү илимдердин жыйындысы. Ошону менен бирге эле биология жашоонун аспектилерин, башкача айтканда, функционалдаштыруу, өсүү, келип чыгуу, Эволюция жана Жер бетине тирүү организмдердин таралышын, алардын классификациясын, ошондой эле түрлөрдүн келип чыгышын жана айлана чөйрөдө өз ара аракеттенишүүсүн изилдөөчү илим.
Эмчек
Эмчек — сүт бөлүп чыгаруучу без.
Формасы, көлөмү, жайгашуусу
Ал көкүрөк көөдөнүнүн үстүндө орун алган. Анын формасы, көлөмү жана жайгашуусу аялдын жашына, жыныс органдарынын өөрчүшүнө жана этек кирдин келишине жараша болот.
Кызматы
Эмчектин кызматы — баланы эмизүү үчүн сүт бөлүп чыгаруу. Аялдын физиологиясына жараша эмчек безинин кызматы өзгөрүп турат. Себеби анын иштеши ички секреция бездери бөлүп чыгаруучу гормондордун жардамы менен тейленет.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Күн нурунун тийиши
Күн нурунун тийиши - Жер бетинин түз тийген же суммардык (түз жана чачыранды нуру менен кошо) Күн радиациясы менен нурлануусу. Ал кандайдыр бир убакыт бирдигинде белгилүү аянтка тийген күн нурунун тийиши Күндүн бийиктик абалына, күн нуру түшкөн же бетинин деңиз деңгээлинин бийиктигине, о. эле ал жер бетинин кайсы кеңдикте жайгашуусуна ж. б. себептерге байланыштуу. Жер бетинин жана атмосферанын жылуулук абалы менен жердин климаттык шарттары жана өсүмдүк менен жаныбарлар дүйнөсүнүн биофиз., биохим. процесстери Күн нурунун тийүүсүнө тыгыз байланыштуу. Бул түшүнүк чет элдик адабияттарда «инсоляция» термини катары калыптанган
Колдонулган адабияттар
Кыргызстандын географиясы. Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004, s. 71-72. ISBN 9967-14-006-2
Кош-Кашат
Кош-Кашат (Кош-Кашат) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Чүй районундагы айыл. Шамшы айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 412 киши.
Кароол
Кароол - Ош обл-нын Фрунзе р-нундагы Майдан айыл советине караштуу кыштак.
Октябрдын 50 жылдыгы атн. с-здун аймагында. Райондун борб. Фрунзе кыш-нан 71 кж чыгыш тарапта, Кызыл-Кыя т. ж. станңиясынан 31 кж. Калкы 418 (1987); негизинен мал (кой, уй) чарбасында жана тамеки өстүрүүдө эмгектенишет.
2016 Кыргызстан футбол кубогу
2016 Кыргызстан футбол кубогу — Кыргызстандын башкы кубоктук футбол мелдешинин 25-жолу өткөрүлүшү. Мелдеште Топ-Лига, Биринчи лига жана Экинчи лиганын өкүлдөрү катышып, Бишкектик Дордой өлкө кубогун сегизинчи жолу жеңип алды.
Биринчи раунд
Сакалды жана Момбеков командалары Кыргызстан Кубогунун 1/32 финалында беттешмек, бирок, эки команда тең мелдештин Регламентинин талаптарын аткарбагандыгына байланыштуу андан четтетилди.
Экинчи раунд
Сакалды жана Момбеков командалары мелдештен алынгандан кийин '''Энергетик футбол клубу 1/8 финалга автоматтык түрдө чыкты.
* - Ала-Бука командасы катышуучу оюнчулардын тизмесинде жок оюнчуну оюнга киргизгени үчүн мелдештен четтетилди.
1/8 финал
Баткен, Кара-Суу жана Энергетик (Кара-Көл) командалары каржы маселесине байланыштуу мелдештен баш тартууга мажбур болушту.
Миранда (планета жандоочусу)
Миранда (Miranda) – Уранга эң жакын жайгашкан, жана негизги 5 жандоочунун эң кичинеси.
Уранга чейинки аралыгы 130 миң км, айлануунун сидерикалык мезгили 1,4 сутка, диаметри 480 кмге жакын.
Миранда 1948-жылы америкалык астроном Джерард Койпер ачкан. Аны күчтүү телескоп аркылуу гана көрүүгө болот, 17-жылдыз чоңдугуна барабар.
Укаев Кымбатбек
(1932 – 1989)
Адабий сынчы Кымбатбек Укаев Быстровка районундагы Жаңалыш кыштагында 1930-жылы туулган. 1948–1952-жж. Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетинде, 1952–1954-жж. аспирантурада окуган. Андан кийин «Советтик Кыргызстан» журналынын сын жана библиография бөлүмүнүн башчысы жана Кыргызстан Жазуучулар союзунун адабий консультанты, Кыргызстан мамлекеттик окуу-педагогиялык басмасында балдар адабиятынын улук редактору, 1963-жылдан «Советтик Кыргызстан» гезитинин адабият жана искусство бөлүмүнүн башчысы, 1975-жылдан «Советтик Кыргызстан» гезитинин редакторунун орунбасары, 1986-жылдан «Чалкан» журналынын башкы редактору болгон. 1974-жылы К.Укаев «Кыргыз ССРинин маданиятка эмгек сиңирген кызматкери» деген ардактуу наам, 1975-жылы СССР Журналисттер союзу-нун сыйлыгынын лауреаты деген наам ыйгарылган. К.Укаев бир нече сын макалаларын жазып, республикалык басма сөз беттерине жарыялаган. К.Укаев 1959-жылдан СССР Жазуучулар союзунун, 1963-жылдан СССР Журналисттер союзунун мүчөсү болгон. К.Укаев В.И.Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына «Каарман эмгеги үчүн» медалы менен сыйланган.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Турмуш жана ыр: Адабий-сын макалалар. – Ф.: Мектеп, 1968. – 135 б.
Жол чакырат: Очерктер, репортаждар. – Ф.: Мектеп, 1970. – 38 б.
Сөз кудурети: Адабий-сын макалалар. – Ф.: Кыргызстан, 1972. – 159 б.
Мезгил талабы: Публицистикалык макалалар, очерктер, сатиралык аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1973. – 121 б.
Ыр нөшөрү: Адабий-сын макалалар. – Ф.: Кыргызстан, 1982. – 232 б.
КОТОРМОЛОРУ
Анекдоты муллы Насреддина: Рассказы. – Ф.: Киргизучпедгиз, 1959. – 107 б.
Свифт Д. Путешествия Гулливера: Роман. – Ф.: Мектеп, 1965. – 376 б.
Нурпеисов А. Кан менен тер: 3 китеп. – Ф.: Кыргызстан, 1981. Свифт Д. Гулливердин саякаты: Роман. – Ф.: Мектеп, 1985. – 348 б. Абдыкадыров К. Ажымукан баатыр: Повесть. – Ф.: Кыргызстан, 1986. – 296 б.
Экваториалдык Гвинея
Экваториалдык Гвинея, Экватордук Гвинея Республикасы (República de Guinea Ecuatorial) - Экватордук Африкадагы мамлекет. Камерун жана Габон өлкөлөрү менен чектешет. Гвинея булуңунун жээги жана ага жанаша жаткан аралдарды ээлейт. Аянты 28,1 миң км2. Калкы 704,0 миң (2013). Борбору - Малабо ш. Биоко а-нда жайгашкан. Акча бирдиги - Африка (КФА) франкы. Адм.-айм. жактан 7 провинцияга бөлүнөт. Экватордук гвинея - БУУнун (1968), Эл аралык реконструкциялоо жана өнүктүрүү банкынын (1970), ИНТЕРПОЛдун (1980) ж. б-дын мүчөсү. Мамлекеттик түзүлүшү. Экватордук гвинея - унитардык мамлекет. Конституциясы 1991-ж. кабыл алынган. Башкаруу формасы - Президенттик республика. Саясий режими - авторитардык-трайбалисттик. Мамлекет башчысы - президент. Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы - бир палаталуу парламент (Эл өкүлдөр палатасы). Аткаруу бийлигин премьер-миниетр башында турган өкмөт ишке ашырат. Экватордук гвинеяда көп партиялуу саясий система орун алган. Негизги саясий партиялары: Демокр. партия, Социалдык демократия үчүн бирдиктүү партия.
Кара-Кужур ойдуңу
Кара-Кужур ойдуңу Ички Теңир-Тоодо. Түндүгүнөн Тескей Ала-Тоо, түштүгүнөн Кара-Жорго тоосу менен курчалат. Кочкор районунун аймагында. Аянты 1240 км2. Узундугу 80 км, туурасы ортоңку бөлүгүндө 6–8 км; батыш бөлүгү кууш (1 кмге чейин). Таманы тектирлүү түздүк; бийиктиги батышында 2500 м, төрүндө 3200 м, туурасы 6 км. Төртүнчүлүк мезгилдин борпоң шиленди тектерине толгон. Климаты мелүүн континенттик. Январдын Орточо температурасы –12,5°C, июлдуку 10,2°С. Жылдык жаан-чачыны 366 мм. Кышында кар аз түшүп, жер «кара» чыгат. Шамал көбүнчө батыштан согот, орточо ылдамдыгы 2,7 м/сек. Ойдуңу аркылуу Кара-Кужур суусу агат. Ортоңку жана жогорку бөлүктөрү булактуу, айрым жери саздак. Төрүндө аянты 0,15 км2 келген 2 көл бар. Кылканактуу-шыбактуу кургак талаа (2400–2700 м), субальп жана шалбаалуу талаа, альп шалбаалуу талаа (2700–3500 м), субнивалдык суук чөл, гляциалдык-нивалдык (3500 мден жогору) ландшафт алкактары мүнөздүү. Ойдуңда Нарын жана Кочкор районунун малы кыштайт. Ортоңку бөлүгүндө көп жылдык тоют чөп, арпа айдалат. Ойдуңда Жер-Көчкү, Улакол, Кара-Кужур жана башка кыштагы жайгашкан.
Мистика
Мистика (гр. mystikos – сырдуу) – негизги кереметтүү күчтөргө ишенүү түзгөн диний – идеалистик көз караш. Турмуш тажрыйбасы менен таанылган же өздөштүрүлгөн убакыттан жана мейкиндиктен сырткары, анын чегинен сырткары туруучу күчтөрдүн жана кубулуштардын өзгөчө түрүнүн болушун таануу, ошондой эле алардын адамга жана коомго болгон таасири, мындан ушул күчтөргө жана кубулуштарга карата өз алдынча культтук (сыйынуу) аракеттер келип чыккан.
Чэзам (Нү-Жерси)
Чэзам (Нү-Жерси) (Chatham) — Нү-Жерси штатынын Моррис округуна караган АКШ шаары.
"Алтын глобус" сыйлыгынын "Эң мыкты анимациялык тасма" номинациясы
"Алтын глобус" сыйлыгынын "Эң мыкты анимациялык тасма" номинациясы (англ. The Golden Globe Award for Best Animated Feature Film) биринчи жолу 2007-жылы "Алтын глобус" сыйлыгынын 64-сыйлык тапшыруу аземинде ыйгарылган. Бул номинация "Алтын глобус" сыйлыгынын анимациялык тасмаларга өзүнчө номинация катары ыйгарылган биринчи кез болгон. Сыйлыктын талапкерлери январда жарыяланат, бир айдан кийин сыйлык тапшыруу аземи өткөрүлөт. Башка номинацияларга бештен талапкерлер көрсөтүлсө, бул номинацияга башында үч тасма гана көрсөтүлчү.
Күрдүү топурак
Күрдүү топурак, асыл топурак, семиз жер - өсүмдүктөрдүн өсүүсү үчүн зарыл болгон органикалык жана минералдык заттарга бай топурак. Мындай топурактар борпоң, чириндиге бай келип, абаны, нымды жакшы өткөрөт. Экиге бөлүнөт:
Бешкент бентониттүү чопо кени
Бешкент бентониттүү чопо кени Баткен облусунун Лейлек районунда, Маргун кыштагынан 8 км түндүк тарапта, Белисынык тоосунун түштүк этегинде, деңиз деңгээлинен 1350–1450 м бийиктикте. Кенди 1966-ж., 1973-74-ж. Канимансур геол. экспедициясы (Тажикстан) геол. чалгындоо жумуштарын жүргүзгөн. Кен аймагын палеоген мезгилинде пайда болгон тоотектер түзүп, басымдуу бөлүгүн антропоген чөкмөлөрү жаап калган. Кен палеоген тоотектеринин арасындагы ачык жашыл түстөгү бентониттик чопо катмарларынан турат. Алардын калыңдыгы 5–20 мге жетип, 820 мге чейин созулуп жатат. Чопого жогорку даражадагы (33–35) ийилчээктик мүнөздүү. Кендеги чопонун гранулометриялык курамы жана аларда кумдун болушу боюнча кен Чыгыш жана Батыш деген эки участокко бөлүнөт. Батыш участогундагы чопо сапаты боюнча бургулоодо колдонулуучу чопо эриндилеринин бардык техникалык шарттарын канааттандырат. Запасы А+В–405 миң м3, С1–213 миң м3, А+В+С1–618 миң м3. 1997-жылга карата баланстагы запасы: А–121 миң м3, В–253 миң м3, С1-213 миң м3, А+В+С1–587 миң м3. Кен 1957-жылдан 1977-жылга чейин казып алынган. Түндүк Тажик бургулоо мекемелери пайдаланган.
Унурова Чынар Сабыркуловна
Акын Чынар Унурова Чүй районунун Кегети айылында 1949-жылы 1-январда туулган. Айылдык орто мектебин аяктагандан кийин Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүргөн. Эмгек жолун 1972-жылы «Мектеп» басмасында редактор болуп иштөө менен баштаган. 1974-жылдан Кыргыз Республикасынын телерадиокорпорациясында журналист катары иштеп келет. 1973-жылы «Мектеп» басмасынан алгачкы «Наристе» ырлар жыйнагы чыккан. 1979-жылдан Журналисттер союзунун, 1985-жылдан Жазуучулар сою-зунун мүчөсү.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Наристе: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1973. – 27 б.
Теребел: Ырлар. – Нарын шаардык типографиясы, 1992. – 119 б.
Наген-Еган дарыясы
Наген-Еган — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ай-Еган дарыясынын оң жээгинен 37 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Артыкбаев Мэлс Табалдиевич
Артыкбаев Мэлс Табалдиевич (29. 12. 1940-жылы туулган, Ысык-Көл облусу, Ысык-Көл району, Корумду айылы) - философия илимдерининдоктору (1986), профессор (1988). 1967-жылы КМУнун тарых факультетин бүтүргөн. 1967-71-жылы Ф ПИде окутуучу, 1973-82-жылы КМУда улук окутуучу, доцент, 1982-94-жылы илимий коммунизм жана саясаттаануу кафедрасынын башчысы (1982-87), 1994-жылдан философия факультетинин деканы. 120дан ашык илимий эмгектин (анын ичинен 14 монография) автору. Анын эмгектери саясат теориясына, проблемаларына, улут арасындагы мамилелерди изилдөөгө багытталган. Эмгектери: Политическая система в «открытых» и «закрытых» обществах. Б., 1998; Политология (наука о политике и власти). Б., 1999.
Неврит
Неврит (байыркы грек тилинен νεῦρον — «нерв») — четки нервдердин сезгенүү оорусу (Четки нерв системасы).
Натыйжасы
Невритте нерв жайгашкан жер сыздап ооруп, булчуңдар атрофияга учурайт, нервдин сезгичтиги өзгөрүп, жабыркаган мүчө ийне менен сайгыласа да, жылуу же муздак нерсени сезбей калат. Ошондой эле кол, бут муздап, чымырап уктап калышы мүмкүн. Кээде оорулуунун буту-колу ооруп шалга айланат. Невриттин кээ бир түрүндө оорулуунун мүчөлөрү шишимик тартып, көгөргөнсүп, муздап, жараланып кетет.
Көбүнчө бет, чыканак, билек, угуу нервдеринин неврити кездешет. Бет нервинин неврити суукка учуроо, ортоңку кулактын сезгенүүсү (Отит) жана башкалар менен байланыштуу. Анда беттин бир жагы шал болуп, ал жактагы маңдай тери бырышпайт, көз жабылбай калат; оорулууга катуу тиштенүү, кабагын түйүү, ууртун чулчуйтуу кыйын. Жабыркаган жагындагы ооз кычыгынан суюк тамак куюлат; көп учурда кулактын айланасы ооруйт. Угуу нервинин неврити зат алмашуунун бузулушунда нервге кан жетишсиз келгенде, мисалы, атеросклероздо жана башкалар пайда болот. Анда кулактын ичи шуулдап, угуу начарлайт. Чыканак, билек жана билектин ортоңку нервинин невритинде манжалар, колдун кыймылдары бузулуп, сезгичтиги начарлайт, кол булчуңдары ичкерет.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Анкара метросу
Анкара метросу (Ankara Metrosu) – Анкара шаарынын метросу. Метросу 30-август 1996-жылы ачылат.
Кайыпбек Айтыгулов
Айтыгулов Кайыпбек - (1. 12. 1932-жылы туулган, Нарын облусу, Жумгал району, Кызарт айылы) - кыргыздын туңгуч флейтачысы, Кыргыз Республикасынын эл артисти (1993). 1947—1952-жылдары М. Күрөңкөев атындагы музыкалык-хореография окуу жайын флейта адистиги боюнча, 1957-жылы Москвадагы П. Чайковский атындагы мамлекеттик консерваториянын флейта классын бүгүргөн. 1949-жылы Кыргыз филармониясынын эл аспаптар оркестринде, 1951—1952-жылдары Кыргыз мамлекеттик опера жана балет театрында, 1952—1957-жылдары Москва шаарындагы цыгандардын «Ромэн» театрында, 1957— 1978-жылдары Кыргыз опера жана балет театрынын оркестринде иштеген. Бир эле мезгилде М. Күрөңкөев атындагы музыкалык-хореография окуу жайында, В. Маяковский атындагы Кыргыз кыз-келиндер педагогикалык институтунда окутуучу, 1978-жылдан Б.Бейшеналиева атындагы Кыргыз мамлекеттик искусство институтунун кафедра башчысы, факультеттин деканы (1982), 1993-жылдан Кыргыз улуттук консерваториясында декан, профессор (1988) болуп эмгектенген. «Данакер» ордени менен сыйланган.
Кичи Оус (дарыя)
Кичи Оус — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Оус дарыясынын сол жээгинен 128 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 28 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кароол-Дөбө
Кароол-Дөбө
РКСМдин Кыргызстандагы уезддик комитеттери
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Ла Скала
«Ла Скала» (Teatro alla Scala же La Scala) — Миланда жайгашкан опера театры. Театрдын имараты архитектор Джузеппе Пьермарининин долбоору менен, Санта-Мария делла Скала чиркөөсүнүн ордунда, 1776—1778 жылдары курулган, ошондон улам театрдын аты аталып калган
Саз текеси
Саз текеси (лат. Kobus kob) — бөкөндөрдүн бир түрү.
Сесиль Б. Де Милль сыйлыгы
'''Сесиль Б. Де Милль сыйлыгы''' (англ. The Cecil B. DeMille Award) - "Алтын глобус" сыйлыгынын ардактуу сыйлыгы чет өлкөлүк басма сөздүн Голливуд ассоциациясы тарабынан "оюн-зоок дүйнөсүнө кошкон ири салым" үчүн ыйгарылат. Бул сыйлык биринчи жолу 1952-жылдын 21-февралында "Алтын глобус" сыйлыгынын тогузунчу сыйлыкты тапшыруу аземинде ыйгарылган, сыйлыктын аталышы ага татыган биринчи сыйээсинин атынан коюлган.
Титания (планета жандоочусу)
Титания – Уран планетасынын табигый жандоочусу. Уранга чейинки аралыгы 439 миң км, диаметри 1800 кмдей. Айлануунун синодикалык мезгили 8 сутка 17 мин.
Титанияны 1787-жылы Уильям Гершель ачкан. Титаниянын орбитасынын тегиздиги Урандын орбитасынын тегиздигине дээрлик перпендикуляр болот.
Баллиститтер
Баллиститтер — целлюлозанын ни-тратынан (коллоксилин) турган, суюк нитроэфирлер (нитроглицерин, диэтилен гликольдинитрат же алардын аралаш-масы) менен пластификацияланган түтүнсүз ок- дары. Б. курамына стабилизатор, күйүүнүн катализатору (кээ бир металлдар туздары же оксиддери) тех. кошумча зат, мис., вазелин кошулат. Ракеталык кургак отун катарында колдо-нулуучу Б. курамында күкүм түрүндөгү Аl же Мg болот. Сайлуу ок атма куралдары, ракета кыймылдаткычтары колдонулат.
Ашкадар (Зилайыр району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Айтым күүлөр
Айтым күүлөр - комуз күүлөрүндөгү ири жанрдын бири. Аткаруучу чыгарманын мазмунун айтып, маанисин чечмелеп, ыр, куюлушкан жорго сөз, кыраат, ишаарат жана тууроо сыяктуу каражаттарды колдонуу менен комуздун жана кыл кыяктын коштоосунда аткарат. Айтым күүлөргө жомок-дастан күүлөр, тамсил күүлөр кирет. Айтым күүлөр акындардын репертуарынан да кезигет. Өзгөчө Ныязаалы, Токтогул, Айдараалы, Атай, Жантакпай, Эркесары сыяктуу атактуу комузчулардын репертуарында жана чыгармаларында (мисалы, Ныязаалынын «Кара өзгөй», Токтогулдун «Тогуз кайрык», Атайдын «Ак тамак, Көк тамак», Эркесарынын «Сары барпы» ж. б.) Айтым күүлөр негизги орунду ээлеген.
Суроо
Суроо – белгисиз жана айкындоого тийиштүү кандайдыр бир абалдын, маселенин элементтерин айкындоо үчүн айтылган сөз.
Табигый тилде суроолуу сүйлөм же сөз айкашуу тарабынан коюлат. Суроо бул көйгөйлүк да, ассерториялык да тараптары бар татаал түзүлүш. Ассерториялык тарап Суроонун предметин мүнөздөйт жана белгисиздердин мүмкүн маанисин чектеп, аныктайт. Суроонун бул тарабы кээде биринчи планга чыгып, өз алдынча маани – маңызга ээ болот (риторикалык, пикир туудуруучу, провакациялык суроолор). Суроолор мааниси боюнча түшүнүлгөн, ойлонулган, тигил же бул деңгээде туура коюлган жана маанисиз, байланышсыз болуп бөлүнүшөт. Ойлонулган, так Суроо- туура ойлонуунун олуттуу жактары болуп эсептелет.
Рио-де-Жанейро метросу
Рио-де-Жанейро метросу – Рио-де-Жанейро шаарынын метросу. Метросу 5-март 1979-жылы ачылат.
Жекшен Ашубаев
Ашубаев, Жекшен (1912–1943) - жазуучу, акын, драматург. 1912-жылы азыркы Пржевальск районундагы Маман кыштагында туулган.
Ж.Ашубаев 1925–1931-жж. Түп районундагы айыл чарба техникумунда окуп, айылдык советтин төрагасы, «Кочкор», «Орго-чор» совхоздорунда саясий бөлүмдүн начальнигинин комсомол жагынан орунбасары болуп иштейт.
1936–1937-жж. Кара-Кол райондук комсомол комитетинин катчысы жана ЛКЖСнын Кыргызстан обкомунун катчысы болуп кызмат аткарат. 1938-1941-жж. Ж.Ашубаев Кыргыз Эл Комиссарлар Советинин алдындагы Искусство иштери боюнча башкармасынын начальниги, Кыргызстан Жазуучулар союзунун башкаруу аппа-ратында жана «Советтик адабият жана искусство» журналында жооптуу катчы, Чүй райондук эл агартуу бөлүмүндө иштейт.
1940-жылы «Терең кечүү» аттуу повести жарыяланат. Согуштун алдында «Мөмөлөрүм» аттуу пьеса жазган. Хамзанын, Хаким-заденин, Ниязинин, А.Церетелинин, Т.Сатылгановдун жана калмак эпосу «Жангар» чыгармачылыгына арналган публицистикалык макалаларды жазган.
А.С.Пушкиндин жомокторун, М.Ю.Лермонтовдун ырларын жана Н.В.Гогольдун прозаларын кыргыз тилине которгон.
Ж.Ашубаев Н.Чекменев менен бирге кыргыз макалдарын орус тилине которуп, өзүнчө китеп болуп чыккан.
Улуу Ата Мекендик согушка катышып, 1943-жылы Ростов-на-Дону облусунда Ново-Маныч кыштагында курман болгон.
Ысыккөл облусундагы Аксуу районуна караштуу Маман айылындагы орто мектепке Жекшен Ашубаевдин аты коюлган.
Кыргыз тилинде
Кайырдуу достор: Поэма. – Ф. – Казань: Кыргызмамбас, 1940. – 32 б.
Терең кечүү. – Ф.: Кыргызмамбас, 1959. – 180 б.
Терең кечүү: Повесть. – 2 бас. – Ф.: Кыргызстан, 1972. – 124 б.
Терең кечүү: Повесть, ырлар, поэма. – 3 бас. – Ф.: Кыргызстан, 1981. – 96 б.
Ариэль (планета жандоочусу)
Ариэль – Уран планетасынын жандоочусу; орбитанын радиусу 192000 км, 700 кмге жакын. Айлануунун синодикалык мезгили 2 сутка 12 с 29 мин.
Лесото
Лесото, Лесото Королдугу – Түштүк Африкадагы мамлекет. ТАРдын аймагы менен толук курчалган. Аянты 30,4 миң км2. Калкы 2,0 млн (2009). Борбору – Масеру. Расмий тилдери – сесото (сото) жана англис тилдери. Акча бирдиги – лоти (ошондой эле түштүк африкалык ранд да пайдаланылат). Административдик-аймак жактан 10 округга бөлүнөт (к. таблицаны). Администрациялык-аймактык бөлүнүшү (2009):
Мамлекеттик түзүлүшү
Лесото – унитардык мамлекет. Конституциясы 1993-ж. 2-апрелде кабыл алынган. Башкаруу формасы – конституциялык монархия. Мамлекет башчысы – король. Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы – эки палаталуу (сенат жана улуттук ассамблея) парламент. Сенат 22 уруу башчысынан жана «өкмөттүн кеңеши боюнча» король дайындаган 11 сенатордон, Улуттук ассамблея 5 жылга шайланган 120 депутаттан турат. Ал мыйзамдарды кабыл алат жана иштеп чыгат, премьер-министрди тандайт жана министрлер кабинетинин курамын бекитет, ошондой эле аткаруу бийлигинин ишин көзөмөлдөйт. Аткаруу бийлигин премьер-министр жетектеген өкмөт ишке ашырат. Лесотодо көп партиялуу саясий система орун алган. Негизги саясий партиялары: Лесото демократиялык конгресси, Улуттук көз каранды эмес партия, Басуто бириккен конвенциясы, Васуто улуттук партиясы, Лесото жумушчу партиясы.
Табияты
Лесото – жери деңиз деңгээлинен 1400 м бийик жайгашкан тоолуу өлкө. Өлкөнүн батыш чек арасы боюнча кууш тилкени түзүп, денудациялык түздүктөр жана платолор (Бийик Велддин бир бөлүгү; бийиктиги 1400–1800 м) созулуп жатат. Алар чыгышта Малути (бийиктиги 3262 мге чейин) жана жанартоолуу Лесото тайпак тоосунун батыш бөлүгүн түзгөн Тхаба-Пуцоа кырка тоолоруна (3096 м) такалат. Платолор Сенцгу (Оранж) жана Макхаленг дарыясынын өрөөндөрү менен терең тилмеленген. Өлкөнүн чыгышында жана түштүгүндө Дракон тоолору созулуп жатат; андан өлкөнүн эң бийик жери (3482 м) – Тхабана- Нтленьяна чокусу орун алган. Өлкөнүн аймагы байыркы платформанын терең синеклизасында жайгашкан. Эң маанилүү жана дүйнөдөгү эң кымбат кен байлыгы – алмаз; ошондой эле уран, отко чыдамдуу чопо, курулуш материалдары (таш, кум, шагыл), көмүр, сланец кендери бар.
Лесото субтропиктик климаттык алкакта жайгашкан, бирок жеринин бетинин бийиктигине байланыштуу температуралык көрсөткүчтөрү боюнча мелүүн континенттик климаттуу аймакка киргизүүгө болот. Январдын орточо температурасы 25–26ᵒС (кээде 30ᵒСтан ашат), тоолордо 15ᵒС; июлдуку 15ᵒС, үшүк да болот, тоолордо –20ᵒСка чейин төмөндөшү мүмкүн, бурганак да байкалат, бийик тоолордун кыр бөлүктөрүнө кар катмары пайда болот. Түздүктөрүндө 300 ммден тоолорунда 1600 ммге чейин жаан-чачын жаайт. Жаанчыл мезгили (85%тен ашыгы) октябрдан майга чейин созулат. Чыгышында алаамат нөшөр жүрүп, дарыялары ташкындайт. Дарыя тармагы жыш, суусу мол. Бардыгы Атлантика океанынын алабына кирет, эң ирилери: Сенцгу (Оранж) жана анын куймалары – Макхаленг, Каледон (Мохокаре). Дарыялары босоголуу, гидроэнергияга бай. Өлкөнүн батыш бөлүгүнө кумдуу, жука катмарлуу, чыгышына күрдүү, жанартоо топурактары мүнөздүү. Эрозия – өлкөнүн эң негизги экологиялык проблемаларынын бири. Аянтынын дээрлик 4/5 бөлүгүн бадалдар жана кылкан өсүмдүктүү талаа ээлейт. Батышында Бийик Вельддин кылкандуу-дүйүм чөптүү талаа өсүмдүктөрү таралган. Токойдун чакан массивдери дарыя өрөөндөрүндө жана терең капчыгайларында кездешет. Коргоого алынган аймак өлкөнүн аянтынын 0,2%ин ээлейт. Дракон тоолорунда, ТАР менен чек арасында Сехлабатхебе улуттук паркы жайгашкан, ал трансчекара резерватынын курамына кирет. Ал – антилопа, көк жору, балта жутар жана башкалар сейрек кездешүүчү жаныбарлардын мекени.
Калкы
Лесотонун калкынын басымдуу бөлүгү – бантулар. Калктын табигый өсүүсү 0,12% (2009). Төрөлүү (1000 адамга 24,1 бала) өлүм-житимден (1000 тургунга 22,2 адам) бир аз ашат. Калктын 90%ке жакыны – христиандар, анын 50%и – католиктер, 40%тейи протестант деноминациясынын өкүлдөрү (негизинен лютеран, англикандар), 9%тейи жергиликтүү диндерди туткандар. Адам өмүрүнүн күтүлгөн орточо узактыгы 40,4 жыл (эркектики 41,2, аялдыкы 39,5 жыл). Миграциялык сальдо терс мааниде (1000 тургунга –0,78); эмгекке жарамдуу калктын 1/ и ТАРга иштөөгө кетет. Калктын орточо жыштыгы: 1 км2 жерде 62 адам. Шаар калкы 25% (2010). Эң ири шаары – Масеру; башка шаарлары: Хлоце, Мафатенг, Теятеяненг.
Тарыхы
Сан (бушмендер) жана кой-коин (готтентоттор) уруулары Лесотонун жергиликтүү калкы болуп эсептелет. Аларды 17-кылымда түндүктөн келген көчмөн суто (басуто) уруулары сүрүп чыгып, алардын бир жамаатын башкарган Мошеш I 1820–30-ж. ар кыл уруудан бирикме түзгөн. 1830- жылдары суто менен бурлардын ортосунда кагылышуулар башталган. 1856–68-ж. бурлар менен болгон согушта сутолор маанилүү аймактарынан ажыраган. 1884-ж. Лесото Улуу Британиянын Басутоленд протектораты деп расмий түрдө жарыяланган. Британ бийлиги протекторатка башкаруу системасын киргизген, натыйжада комиссар-резидентке баш ийген уруу башчылар кеңеши институту сакталган. 1910-ж. Басутолендде алгачкы саясий жана коомдук уюмдар (Басутоленддин прогрессчил ассоциациясы, Жардылар лигасы жана башка) пайда болуп, коомдук реформалардын жүргүзүлүшүнө жетишкен, коом турмушун демократташтыруу, колониялык бийликти жоюуну, чет элдик компаниялардын иштерин чектөөнү талап кылган. 2-дүйнөлүк согуштан кийин африкалык саясий партиялар: Басутоленддин африкалык конгресси (1952-ж.), 1959- жылдан Басуто конгрессинин партиясы (БКП), Басуто улуттук партиясы (БУП) түзүлүп, өлкөдө улуттук-боштондук кыймыл күчөгөн. Басутоленд 1965-ж. ички иштерин өзү башкаруу укугун алган. 1965-ж. парламенттик шайлоодо жеңген Басуто улуттук партиянын (БУП) лидери Ж. Л. Жонатан премьер-министрликке дайындалган. 1966-ж. 4-октябрда улуттардын Британ шериктештигинин курамындагы көз карандысыз Лесото королдугу түзүлгөн. Ошол эле жылы Лесотонун конституциясы кабыл алынып, БУУга жана Африка биримдиги уюмуна мүчө болгон. 1970–80-ж. ТАР менен Лесотонун ортосунда мамилелер начарлап, 1986-ж. 20-январда өлкөдө мамлекеттик төңкөрүш болгон. Бийликти Аскердик кеңеш басып алып, бардык саясий партиялардын жана коомдук уюмдардын ишине тыюу салган. 1993-ж. Лесотодо жүргүзүлгөн парламенттик шайлоодо БКП жеңишке жетип, Н. Мохехле башында турган өкмөт түзүлгөн. Апрелде өлкөнүн жаңы Конституциясы кабыл алынган. 1998-ж. майда өткөн парламенттик шайлоодо Лесото демократиялык конгресси (ЛДК) партиясы жеңишке жеткен. Декабрда конституциялык тартипти калыбына келтирүү үчүн партиянын лидери Б. П. Мосисили жетектеген 12 партиянын өкүлдөрүнөн турган Убактылуу саясий орган түзүлгөн. Бул орган Конституцияга өзгөртүүлөрдү киргизип, жаңы парламенттик шайлоолорду өткөрүүнү даярдаган. Натыйжада 2002- жана 2007-жылдарда өткөрүлгөн шайлоолор ЛДК партиясынын жеңиши менен аяктаган.
Чарбасы
Лесотонун чарбасы ТАРдын экономикасы менен айкалышкан. Кирешенин басымдуу бөлүгү Йоханнесбург шаар агломерациясына (ТАР) сууну (өнөр жай, тиричилик жана айыл чарба үчүн) экспорттоодон түшөт. ТАРда иштеген эмгек мигранттарынан жана Түштүк Африка бажы союзунун бажы алымынан түшкөн акчанын мааниси да зор. Ошондой эле Лесотого АКШ, Европа союзу өлкөлөрү (Улуу Британия, Германия жана башка), түрдүү уюмдар (Бүткүл дүйнөлүк банк, Африка өнүктүрүү банкы жана башка) жана фондулар кыйла жардам берет. ИДПнин көлөмү 3,3 млрд доллар (2008), аны киши башына бөлүштүргөндө 1,8 миң доллардан туура келет. ИДПнин структурасында өнөр жайынын үлүшү 46%, тейлөө чөйрөсүнүкү 39%, айыл чарбаныкы 15% (2008). ИДПнин реалдуу өсүүсү 6,8% (2008). Cенцгу (Оранж) дарыясында эл аралык долбоордун чегинде бир нече суу сактагыч жана гидроэлектр станция курулууда. Өндүрүлгөн электр энергия (2007–08-ж. 514 млн кВт•с) ички муктаждыктын 90%ин канааттандырат, калган бөлүгүн ТАРдан алат. 2007-ж. 114 миң кар алмаз өндүрүлгөн. Иштеп чыгаруучу өнөр жайынын башкы тармактары – текстиль жана тигүү ишканалары. Жинси, спорттук кийим тигүүчү фабрикалар иштейт. Айрым ишканалары бут кийим ултарып, азык-түлүк чыгарат.
Агрардык өндүрүшү – өлкөнүн калкынын жарымына жакынынын кирешесинин негизги булагы болуп саналат. Айыл чарбанын негизги тармагы – мал чарбачылыгы (продукциясынын жарымы экспорттолот). Өлкө аймагынын 11% аянты иштетилет, күрдүү жери 1%ке чейин; кургакчылык кайталанып турат. Негизги айыл чарба өсүмдүгү – жүгөрү (айдоо аянтынын 2/ син ээлейт); ошондой эле ак жүгөрү, буудай, төө буурчак, нокот өстүрүлөт. Автомобиль жолунун узундугу 2370 км; эл аралык аэропорту Масеру шаарына жакын жайгашкан. Экспортко суу, кийим, бут кийим, жүн, тыбыт, азык-түлүк, тирүү мал чыгарып, сырттан азыктүлүк, курулуш материалдарын, машина жана жабдууларды, дары-дармек, нефть продуктуларын алат.
Маданияты
Билим берүүсү мектепке чейинки тарбиялоону; милдеттүү акысыз башталгыч жана кесиптик-техникалык даярдоону; орто жана кесиптик-техникалык билим берүүнү камтыйт. 15 жаштан жогору калктын сабаттуулугу 84,8%ти түзөт (2012). 20 мамлекеттик, 15 мамлекеттик эмес ЖОЖ бар, анын ичинде Лесото улуттук университети (1945) Рома шаарында, Политех. институту (1906), Айыл чарба коллежи (1955), Лесото улуттук архиви (1958), Лесото улуттук китепканасы (1976), музейлери Масеру шаарында жайгашкан. Англис жана сесуто тилдеринде гезит-журналдары чыгат.
Linux ядросу
Linux ядросу ​​(/ lɪnʊks /) - Linux операциондук системдер бүлөсүнүн негизин түзгөн POSIX стандартына ылайык келген операциондук системдин ядросу. Ядро кодунун иштелмесин 1991-жылы фин студент Линус Торвалдс баштаган. "Linux" соода маркасы анын атына катталган.
Код gcc жана ассемблерде жайылтуу менен негизинен Си'де жазылган (AT&T синтаксиси GNU Assembler'ди колдонуу менен).
GNU General Public License шарттары менен, эркин эмес, өзгөчө түрдүү лицензиялар менен тараган иштетүү тутумдарын колдонгон драйверлерден тышкары эркин программалык камсыздоо катары жайылат.
Linux ядросуна негизделген операциондук системдер суперкомпүтер, микрокомпүтер, сервер жана смартфондор базарында лидер болуп саналышат.
Таржымалы
Долбоор 1991-жылы Usenet кабарлар тобунда билдирүү жарыялангандан кийин башталган.
GNU ал учурда эркин операциондук систем үчүн көптөгөн компоненттерди түзгөн. Бирок GNU Hurd ядросу али даяр эмес болчу. Ошондуктан, эркин операциондук системдин ядросунун бош ордун Linux ээлеген. Баштапкы версиялары функцияларынын аздыгына карабай иштеп чыгуучуларды жана колдонуучуларды өзүнө тарткан.
Иштелмеси Торвалдс тарабынан башталган "Linux", операциондук систем катары аны колдонгон көптөгөн системдердин кичине гана бөлүгү болуп саналат. Буларды да "Linux" деп аташат. Бул кээде башаламандыкка алып келет. Алсак, булардын ичинен системдик китепканаларды жана GNU долбоорунун башка програмдарын колдонгондорун да үстүртөн "GNU/Linux" деп аташат.
2016-жылдын сентябрь айына карата Linux ядросунун негизиндеги операциондук системдердин бүлөсү үстөл компүтерлеринин рыногунда популярдуулугу боюнча дүйнөдө үчүнчү орунда турат (5,8%). Веб-серверлердин базарында Linux'тун үлүшү дээрлик 32%, калганы Unix-системдериники (FreeBSD ж.б..) Top500 (2016-жылдын июнь айы) маалыматы боюнча, Linux операциондук систем катары дүйнөдөгү эң кубаттуу суперкомпүтерлердин 99,4 %ында колдонулат.
Android, MeeGo, Tizen операциондук системдерине таянган смартфон, планшет компүтерлер сыяктуу мобилдик түзмөктөрдүн көбү, ошондой эле сыналгылар жана көптөгөн сырткы тармактык катуу дисктер, маршруттагычтар жана модемдер сыяктуу кызматтык түзмөктөр дагы Linux ядросунун негизиндеги операциондук системдерди колдонушат.
Боз үй тигүү
БОЗ ҮЙДҮ ТИГҮҮ — Элибизде үйдү тигүүнүн да өзүнчө жол-жобосу сакталган. Үйдү тигүүдө конуштун шартына карай орун тандалат. Үйдү сууга жакын, жол тарапты беттеп, шамалга каршы келбегендей түз жайга тиккен.
Илгери үйдүн эшигин чыгышты каратышкан. Жайдын күнүндө бир нече үй бир короо айыл болуп конуп, көбүнчө үйлөрдү короого тегерете тигишкен. Эшиктерин короонун ортосуна каратпай, жогоруда айтылган эреже так сакталган.
Боз үйдү тигүүдө оболу төр керегеси жайылат. Анын канаттары оңго жана солго керилет. Бири-бирине ашталган кереге саканак ортолору атайын сызма жана эшме жип саканак таңгыч аркылуу арчындалып бекем тартылат. Канат керегелердин бир жак учу, боз үйдүн босого-таягы да босого таңгычына ушундайча бекитилет. Тегеректеле канат керегелер жайылгандан кийин, кереге чалгыч салынат да, эки жагындагы жел боолорунун башы бакан (ал түндүк бакан деп аталат) менен кошо түндүктүн чок ортосундагы чамгарагынан ачасына аштай бир адам кармап, үйдүн чок ортосуна туруп, өйдө көтөрүп берет. Түндүктүн көзчөлөрүнө ууктардын адегенде ар кай жерине туш-туштан сая башташат. Бир нече уук сайылып, уук боолор кереге баштарына байлангандан кийин түндүктү ошол ууктар көтөрүп калат.
Ууктун учтары түндүктүн көзчөлөрүнө буралып, имериле сайылса, үй өчөйүп, сынын бузуп, бөйрөктүү болбой калат. Ошондуктан, үй тигүүчүлөр уук баштары менен кереге учтарын кайрадан карап, түздөп чыгат да, түндүгү ортодо туура турганын байкагандан кийин, уукту ар бир кереге башына аштай байлайт. Эгер бир тарабынан уук көбүрөөк тизилсе, түндүк ошол жагына көтөрүңкү көрүнөт. Бул учурду кыргыздар «түндүк чыгып кетти» деп коюшат. Мындай убакта түндүк чыгып кеткен жактын карама-каршы тарабындагы керегенин бооруна жел боону алып барып, катуу тартып, байлоо керек. Боз үйдүн жыгачы турган соң, эшик тыштын чий чырмакталган узун учунун атайын керилген сызмасы түндүктөн илинип, түндүк босогого казык бош чалынат. Андан кийин жабык башты, тегиричти жаап, кереге таңгычты керегенин белинен жүгүртүп, эшик таякка курчай чымырата таңып алат. Канат чий керегеге курчалат. Боз үйдүн канат чийи экөө болот. Анын аралары кереге көздөрүнө, учтарындагы эшме чыйрак жиби эшик босогого бекитилет.
Үйдүн кош туурдугу (тутуусу) да кадимки канат чий өңдүү керегеге жабылып, туурдуктун бел кырчоосу курчалат. Туурдуктун сызма, терме, букары болоору ууктарга артылып келип, кереге көздөрүнө байланат.
Үзүктү жабууга үч киши керек. Оболу анын боолору ичине келтирилип, үзүк тумарча кылынып, үч бүктөлөт да, ортосундагы адам бакан менен орто белинен өйдө шап көтөрөт. Үзүктүн үстүңкү жээктери түндүктүн түбүнө такалат. Анан четки экөө үзүктүн эки этегин ылдам жайып кетет. Үзүктүн сырткы эшме боолору уук-кереге көздөрүнөн арта салынып келинип, бел кырчоо жипке илме тартылып, кайра керегенин түбүнөн ичкери карай өткөрүлүп, керегенин төртүнчү көзчөсүнө илмектүү байланат. Түндүк жабуу сыртын карай эки бүктөлүп, боз үйдүн артынан бир адам эле так өйдө көтөрүп, бакан менен жабат. Анын төрт боосунун бирөө үйдүн артына, экөө эки капталына бел кырчоого байланат. Алдыңкы жиби түндүк жабууну алга-артка тартууга жана түрүлгөн эшикти байлап коюуга ылайыкталып, беркилерден жоонуураак келет.
Ошентип, үйдүн бардык жабуусу жалаң ача бакандын жардамы менен жүргүзүлөт. Жаз жана күз мезгилдеринде үйдү тигер замат сыртынан сол жана оң капшытына казык кагып, аркан менен бастырат. Бул шамалдан сактайт. Төргө казык кагып, ага эки жел боону катуу тартып байлаган учурлар да болот. Үйдүн ортосунда коломто жайлашат да, төрдөн улагага жакын келет. Коломто чок ортодо болсо, түтүн жакшы чыкпайт. Ошондуктан боз үйдүн алдыңкы үзүгү арткы үзүгүнө караганда тез карарып кетет.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Бактериялык жер семирткичтер
Бактериялык жер семирткичтер — өсүмдүктөргө керектүү топурак микроорганизми бар препарат. Б. ж. с. чачылган топуракта биол. процесстер күчөп, өсүмдүк азыктанышы жакшырат. КМШ Б. ж. с. нитрагин, азото-бактерин жана фосфоробактерин кеңири колдонулууда. Нитрагин — чанактуу өсүмдүктөргө пайдаланылуучу жер семирткич. Ал чанактуу өсүмдүктөр тамыр бактерияларынан даярдалып, стерилдештирилген жана орг. заттары көп субстратта көбөйтүлөт. Препарат 1896-ж. Германияда алынган. Кийинчерээк Россия, Франция, Чехияда ж. б. мамлекеттерде чыгарыла баштаган. КМШ люпинге, сояга, сераделлага, жер жаңгагына колдонулат. 1 г нитрагинде 30-70 млн тамыр бактериясы болот. Нитрагин орг. жана минералдык жер семирткич менен айкалыштырып колдонулса эффективдүүлүгү жогору болот. Азотобактерин — азотобактер микробу бар жер семирткич. КМШ стандарт б-ча, 1 г азотобактеринде 50 млн ашык азотобактер клеткалары бар. Орг. заты бар топуракта азотобактер тез өнүгүп, өсүмдүк азот менен азыктанышын жана өсүшүн жакшыртат. Фосфоробактерин — курамында микроорганизм споралары бар күкүм. Ал фосфорду өсүмдүк оңой азыктануучу формага айландырат. Б. ж. с. орг. жана минералдык жер семирткичтер менен бирге колдонулса, жакшы натыйжа берет. Б. ж. с. көпкө сактоого болбогондуктан, бир гана сезонго жеткендей өлчөмдө даярдалат.