cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эвдиалит
Эвдиалит (гр. eudialytos - оңой эрүүчү) - шакекчелүү силикаттар классындагы, тоо тек пайда кылуучу минерал, Na4(CaCeFeMn)2ZrSi601?(0HCl)2. Кошуундулары: Sr, Nb, Ti, К ж. б. Тригон системасында кристаллданат. Кызгылт, кызыл, ачык күрөң, сары, саргыч күрөң түстөгү бүртүкчө, кристалл түрүндө кездешет. Айнек сымал жылтырайт. Четтери жана жука сыныгы тунук. К-тада жакшы эрийт. Айрымдары радиоактивдүү. Морт, катуулугу 5-5,5, тыгыздыгы 2,83 г/см3. Жегичтүү магма тоо тектеринде жана пегматитте нефелин, талаа шпаты, эгирин ж. б. минералдар менен бирге кездешет. Курамында Эвдиалит арбын кездешкен жегичтүү интрузия тектеринен циркон жана сейрек жер элементтери алынат. Э-тин кендери Канада, Норвегия, Россия, АКШ ж. б. өлкөлөрдүн аймагында табылган.
Макфарланд
"Макфарланд" (McFarland, USA, Тренер) Американын 2015-жылдагы спорттук драмасы. Режиссёру Ники Каро, продюсери Марк Кьярди менен Гордон Грей, сценарийин жазгандар Кристофер Кливлэнд, Беттина Жилуа жана Грант Томпсон, ошондой эле композитору Антониу Пинту. Тасманы Walt Disney Pictures менен Mayhem Picture компаниялары биргелешип тартышкан. 1987-жылдагы чыныгы окуяга негизделген тасма Калифорния штатынын Макфарланд шаарындагы латын тектүүлөрдүн мектебиндеги кросс тайпасынын окуясы тууралуу баяндайт. Фильмде Кевин Костнер башкы каарман Жим Уайттын ролун жаратат. Ал өлкөдөгү чемпионатта мектептин командасын жеңишке жеткирген машыктыруучу болгон.Кинотасмада Мария Белло менен Морган Сэйлор да тартылышкан.
"Макфарланд" 2015-жылдын 20-февралында кинотеатрларда көрсөтүлө баштаган. Киносынчылардын оң баасын алган тасма 45 млн доллардан ашык киреше алып келген. Кинофильм DVD мене Blu-ray дисктерге Walt Disney Studios Home Entertainment компаниясы тарабынан 2015-жылдын 2-июнунда чыгарылган. Ал кросско адамдарды кызыктырып, эргүү берген тасма деп айтылып калган.
Куреч (Благовещен району, Башкыртстан)
Куреч — Башкыртстандын Благовещен районундагы айыл, Николаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 54 киши. Почта индекси — 453441, ОКАТО коду — 80215828004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кыпчакбаев Кенжетай
Кыпчакбаев Кенжетай (1904, Каныш-Кыя айылы-1988, ошол эле жер) - айыл чарба өндүрүшүнүн көрүнүктүү ишмери.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Дартмаус (Массачусетс)
Дартмаус (Массачусетс) (Dartmouth) — Массачусетс штатынын Бристоль (Bristol) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 30 666 киши. Болжолдуу аянты - 253.4 км². FIPS коду — 25-16425.
Жылдыз аралык булут
Жылдыз аралык булут - жылдыз аралык газ менен чаңдын биригүүсү. Спиралдык галактиканын спираль түрүндөгү бутагында газдын 80-90%и жылдыз аралык булутта жыйналган. Алар биригип, газ-чаң комплекстерин түзөт жана спиралдык бутактын ички (иймек) жагында жайгашат. Жылдыз аралык булуттардын параметрлери ар түрдүү. Биздин Галактикада алардын диаметри 5-40 пс, температурасы 20-100 К. Жылдыз аралык булут Галактика дискинин 10% көлөмүн ээлейт жана жылдыздар менен бирге Галактика дискинде анын борборунун тегерегинде айланага жакын жолдор боюнча100-200 км/сек ылдамдык менен кыймылдайт. Айрым булуттун өздүк (пекулярдык) кыймылынын ылдамдыгы 10 км/сек, кээде 50-100 км/секга жетет. Галактиканын таажысында анын тегиздигине 200 км/секга чейинки ылдамдык менен түшүп жаткан газдар байкалган, ал газдын кайдан келип чыкканы белгисиз. Жылдыз аралык булуттар арасындагы атомдордун концентсы бир см3да 0,02-0,2 атом, температурасы 7-10 миң К.
Стрэнг (Небраска)
Стрэнг (Небраска) (Strang) — Небраска штатынын Fillmore округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 29 киши. Болжолдуу аянты - 0.3 км². FIPS коду — 31-47360.
31-март
31 Март - Григорий календары боюнча 90-күн (толук жылда 91), жылдын аягына чейин 275 күн бар.
Нестерова (Проходница куймасы)
Нестерова — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Проходница дарыясынын оң жээгинен 2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жайнизмдин этикасы жана дини
Жайнизмдин этикасы жана дини - Этика жана дин жайнисттердин жүрүм-турумдарын жөнгө салышат.
Туура жүрүм-турум нравалык бийиктикке жетүүгө ж-а жанды материяга чырмаган сансарадан бошонууга жардам берет. Ж-дин этикалык концепциясы жайнисттердин жүрүм-турум эрежелерине “кыңк” этпестен баш ийүүнү талап кылган. Бул окууда инсанды этикалык тарбиялоо – аны болмуштун төмөнкү (материалдуу) сферасынан жогорку (рухий) сферасына өткөрүүнүн негизги фактору. Өзгөчө чымыркануунун натыйжасында гана кармадан кутулууга болот. Карманы жок кылуу узакка орозо кармоо, денедеги кумар азгырыктарын өлтүрүү, ыйык тексттерди окуп-үйрөнүү, жүрүм-турумдун өтө катуу тартиби, б. а. кечилдик жашоо өткөрүү м-н гана ишке ашат. Кечилдер тирүү жандыкты өлтүрүүгө, мүлк уурдоого, калп сүйлөөгө, уят иштерди жасоого ж-а мүлккө ээ болууга тыюу салган беш ант беришет. Ж-дин негизги этикалык принциби болуп ахимса – тирүү жандыктарга зыян келтирбөө, алардын убалына калбоо эсептелет. Ошондуктан, Ж-ге табынгандарга тамакка этти пайдаланууга тыюу салынган. Ал тургай курт-кумурскалардын өмүрү да кол тийгис болуп эсептелет – жайнист кечилдери араң эле байкалган куртту же чымын-чиркейди жутуп албоо үчүн ооздорун даки м-н таңып жүрүшөт. Ошондой эле максаттар үчүн ичүүчү сууну чыпкалашат. Курт-кумурскаларды басып өлтүрүп албоо үчүн колдоруна атайы шыпыргыларды алып жүрүшөт: алар алгач жолдорун шыпырып, тазалашат да, анан жолун улантышат. Эркин жайнисттерге дыйканчылык кылууга тыюу салынган, анткени мындай ишмердүүлүк өсүмдүктөрдү гана жок кылбастан, топуракта жашаган майда жандыктарды өлтүрүү м-н да тыгыз байланышкан. Кечил от жага албайт – себеби, ал отундун гана өмүрүн жок кылбастан, курчап турган абаны да өлтүрөт. Кечил отту өчүрө да албайт, анткени, отту өчүрүү м-н ал оттун өзүнүн өмүрүн да жок кылат.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Жылдыз астрономиясы
Жылдыз астрономиясы - астрономиянын бөлүмү; ал Галактиканын түзүлүшүн, өнүгүшүн, кош, үчилтик жана башка эселик жылдыздарды, жылдыз чогулмаларын, ошондой эле газ, чаң жана газ-чаң булуттарынжанааны пайда кылган диффузиялык заттарды изилдейт. Астрономиянын башка тармагынан алынган маалыматты пайдаланып, статистикалык материалдын негизинде Галактикадагы астрономиялык объектилердин касиеттерин, мүнөздөмөлөрүн, өз ара байланышын, алардын жайгашуу жана кыймыл закондорун, өнүгүү белгилерин үйрөтөт. Жылдыз астрономиясы жылдыз статистикасы, жылдыз кинематикасы жана жылдыз динамикасына бөлүнөт. Биздин заманга чейин 2-кылымда Гиппарх жылдыз каталогун түзүп, миңдей жылдыз координаталарын көрсөткөн. 14-кылымда Улугбек Гиппарх каталогун тактап, жаңысын түзгөн. Жылдыздуу асманды изилдөөдө жылдыз атласы жана жылдыз картасы чоң мааниге ээ.
Кемштедт
Кемштедт (Kehmstedt) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Нордхаузен районуна кирет.
Калкы - 477 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 11,4 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 62 024. Муниципалитеттин башчысы — Хельмут Хернтрих.
Анжыян
Анжыян — Фергана өрөөнүндө орун алган Өзбекстандын карамагындагы шаар.
Анжыян — топоним. Фергана өрөөнүндө жайгашкан байыркы шаар. "Манас" эпосто кыргыздар мекендеген жер катары өтө арбын жолугат. Эпостогу «Алтайдан көчүп алсак дейм, Анжыян жакка барсак дейм», «Атамдан калган Анжыян Акыры издеп табам деп», «Башта ушул Анжыян Бабаң өскөн жер экен» (Сагымбай Орозбаков, 2. 13, 147, 177) деген сыяктуу маалыматтар берилип, Анжыян Алооке чапканга чейин эле кыргыздардын мекени болот. Кыргыздардын Манас баштап Алтайдан Ала-Тоого көчүшү да Сагымбай Орозбаковдун вариантында «Жакып элди чогултуп, Алтайдан Анжыянга көчөлү деп айтканы» (Сагымбай Орозбаков, 2. 12) деген тема менен берилет. Андан нары эпосто Анжыянды кыргыз уруулары жердегени айтылып жүрүп отурат. Саякбай Каралаевдин варианты нда А. өтө көп кезигип, аны «айры сакал Сынчыбек» бийлеп, өзү Манаска баш ийип турат. Тарыхый маалыматтарда Анжыян шаары 1282—1306-ж. Тува-хан тарабынан курулгандыгы айтылат (Б. Г. Гафуров. Таджики. II том).
Лейлек килеми
Лейлек килеми - Жергиликтүү лейлек тургундарынын кол өнөрчүлүгүндө өзгөчө орунду ээлеп, Лейлектин сыймыгы катары эсептелет. Кыз узатуу каадасында дагы лейлек килеми белекке берилип, кыздын себинин көркүн ачат. Лейлек килеми Кыргызстандын Лейлек районунунда токулуп. Ошол жердин атынан аталып калган.
Даярдалышы
Лейлек килемин согууда койдун жүнү колдонулат. Адегенде кыркылып алынган жүн таза жуулат, андан соң ийикке ийрилип, түр жасалат. Качан түр даяр болгон соң казанга суу кайнатылып, ага боёк салынат. Ага удаа түрдү казанга салып кайнатып, боёкту түргө сиңдирет. Түр боёлгон соң күнгө какталып кургатылат. Бул иштердин баары аткарылган соң килем согуу башталат. Ал үчүн атайын аштама жыгачтар орнотулат. Түрдүн баары аштама жыгачтардын башынан акырына чейин биринен сала экинчиси тартылып, килем согуу башталат. Лейлек килеми араби жана жүл деп экиге бөлүнөт. Араби килеми жука согулат. Аны бүтүрүү үчүн 5-6 күн убакыт кетет. Баасы 5000-10 000 сомго чейин барат. Ал эми жүл килеми калың жана түктүү келет. Салмагы 50 килограммдан жогору болот. Баасы 23-30 миң сомго чейин жетет. Жүл килемди согуу үчүн 3-4 чебер керектелет. Алардын баары каз катар тизилип отуруп, тартылган түрдү токмок менен согуп, килемдин гүлдөрүн чеге башташат. Иш шыдыр кетсе, бир килем 15-16 күндө даяр болот.
Обершайнфельд
Обершайнфельд (Oberscheinfeld) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Нойштадт (Айш) — Бад-Виндсхайм районуна кирет.
Калкы - 1216 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 42,27 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 5 75 157. Муниципалитеттин башчысы — Вольфганг Поп.
Патна
Патна – Түндүк Индиядагы шаар. Бихар штатынын административдик борбору. Калкы 2,1 млн (2011). Ганг дарыясындагы порт. Текстиль, кебез-кездеме, тамак-аш (бал камыш, кунжут) өнөр-жай ишканалары иштейт. Университет, китепкана (фарсы тилиндеги уникалдуу кол жазмалар сакталган), музей ж. б. бар. Кустардык кол өнөрчүлүк (килем, парча, метиз) өнүккөн. Байыркы мезгилде Паталиптура аталган. Азыркы аталышы менен 12-кылымдан белгилүү.
Эвгеосинклиналь
Эвгеосинклиналь (гр. еи - жакшы, толук, ge - Жер жана синклиналь) - геосинклиналь системасынын сырткы зонасына (миогеосинклиналь - геосинклиналдын платформага чектеш зонасы) салыштырмалуу кыймылы жогору жана магматизм продуктулары көп кездешкен ички зонасы. Немец геологу X. Штилле 1940-ж. бөлгөн. Эвгеосинклиналь - жуздөгөн, миңдеген кмге созулуп жаткан тилке. Анын стратигр. кесиндисинин төмөнкү бөлүгү негизинен офиолиттен, жогоркусу - чөкмө тек катмарларынан, флиштен жана рифоген акиташынан туруп, жанартоо тектери кеңири таралган. Тоо тек катмарлары татаал бүктөлүүгө дуушарланган жана тектоникалык жабындылар да кездешет. Эвгеосинклиналь океан алаптарында жана океандык кыртыштан континенттик кыртышка өтмө зоналарда пайда болуп, өнүгүүнүн бир нече стадиясынан өтөт. Алгач океандык стадияда терең суу астындагы чөкмөлөр жана вулканиттер топтолот. Андан кийин аралдар тизмеги жана четки деңиздер жаралса, акырында гранит-метаморфизм катмарларынын калыптанышы (бүктөлүү менен бир учурда) менен континенттик кыртышка айланат. Э-да платина, хром, темир, жез, полиметалл, асбеет кенташтары кездешет.
Рисдорф
Рисдорф (Riesdorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Көтен районуна кирет.
Калкы - 135 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 4,63 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 82 325. Муниципалитеттин башчысы — Анке Шадевальд.
Росс Жон
Росс Жон (англисче John Ross; 24. 6. 1777, Шотландия, Инч шаары – 30. 8. 1856, Лондон) – деңиз саякатчысы, Арктиканы изилдөөчү.Түндүк-батыш жолун издөөгө чыккан 2 экспедицияны жетектеген. 1818-ж. «Изабелла» кемеси менен Гренландиянын батышын Смит кысыгына чейин жана Баффин Жеринин Атлантика жак жээгин толук айланып чыккан. Экспедиция 1829–33-жылдары Кинг-Уильям аралын жана Бутия жарым аралын ачкан.
Фредерик (Колорадо)
Калкы - 8 679 киши. Болжолдуу аянты - 33.7 км². FIPS коду — 08-28360.
Старбак (Миннесота)
Старбак (Миннесота) (Starbuck) — Миннесота штатынын Pope округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1302 киши. Болжолдуу аянты - 4.1 км². FIPS коду — 27-62500.
Дувэр-Фокскрофт (Мэн)
Дувэр-Фокскрофт (Мэн) (Dover-Foxcroft) — Мэн штатынын Пискатакис округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4211 киши. Болжолдуу аянты - 184.5 км². FIPS коду — 23-18195.
Кызыл-төр тоосу
Кызыл-төр тоосу - Чаткал кырка тоосунун түштүк-батыш урчугу.Чаткал районунун аймагында.
Терс суусунун түштүк-чыгышынан орун алган. Түндүк-чыгыштан түштүк-батышты карай 20 кмге созулат; туурасы 5-6 км. Деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 34003600 м, эбийик жери 4045 м. Тоонун кыры аска-зоокалуу, капталдары жантайыкы, терең капчыгайлуу. Негизинен карбон менен пермдин майда кристаллдуу гранит, порфириттуу гранит, гранит-диорит интрузия тектеринен түзүлгөн. Талаа жана шалбаалуу талаа (2300-2400 м бийиктикке чейин), шалбаа-бадалдуу токой (2400-2900 м), субальп, альп шалбаасы жана сейрек бетегелүү талаа (2900-3300 м), гляциалдык-нивалдык ландшафт алкактары мүнөздүү. Жайыт.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Хорсшо Бэнд (Айдахо)
Хорсшо Бэнд (Айдахо) (Horseshoe Bend) — Айдахо штатынын Бойсе округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 1.6 км². FIPS коду — 16-38620.
Калкы
2010-жылы калкы 770 киши болгон.
Жайнизмдин гносеологиясы
Жайнизмдин гносеологиясы – таанып-билүүнүн эки түрүн ажыратат:
2. Интуицияга негизделген жогорку (кемтиксиз) таанып-билүү.
Экинчи түрдөгү таанып-билүү материалдуу дүйнөнүн (адживанын) чырмоогунан бошогондордун гана колунан келет. Акылга ж-а тажрыйбага негизделген таанып-билүү оомалуу-төкмөлүү материалдуу дүйнөнү изилдегендиктен, салыштырмалуу гана мүнөзгө ээ. Ж-дин салыштырмалуу теориясы сьядва деп аталат. Батыш логикасында ой толгоолор ырастоочу (мис., Мишель студент) ж-а тануучу (мис., Мишель мугалим эмес) эки тибин ажыратат. Жогоруда аталган эки типти кошуп эсептегенде, жайнисттер ой толгоонун жети тибин (сапта-бханганая) бөлүп көрсөтүшкөн.
Ж. ой толгоолор чектүү ж-а салыштырмалуу мүнөзгө ээ, ошондуктан, ар бир ой толгоого сьят (сыягы) деген сөздү кошуу керек деп белгилешкен.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Веллинг
Калкы - 898 киши(2013-ж.). . Аянты -  6,8 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 37 112. Муниципалитеттин башчысы — Дитер Эберц.
Өнөкөт кылмыш
Өнөкөт кылмыш – кылмыштардын кайталануу түрү. КР кылмыш-жаза мыйзамдарына ылайык, мурда да атайылап кылмыш жасагандыгы үчүн соттуулугу бар адамдардын кайрадан атайылап кылмыш жасоосу Ө. к. катары түшүндүрүлөт. Ө. к. КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган негиз боюнча жана чекте кыйла катуу жазага алып келет. Төмөнкү Ө. к-тар кооптуу болуп саналат: 1) атайылап кылмыш жасагандыгы үчүн эркиндигинен ажыратылып жаткан адам мурда атайылап кылмыш жасагандыгы үчүн 3 ирет эркиндигинен ажыратылган болсо; 2) оор кылмыш жасаган адам мурда 2 ирет оор кылмыш жасагандыгы үчүн соттолгон болсо. Төмөндө Ө. к-тар өзгөчө коркунучтуу болуп саналат: 1) атайылап кылмыш жасагандыгы үчүн эркиндигинен ажыратылып жаткан адам мурда ушундай эле оор кылмышты жасагандыгы үчүн 3 же андан көп ирет соттолгон болсо; 2) оор кылмыш жасаган адам эгер мурда дагы 3 ирет оор кылмыш жасагандыгы же 2 жолу өзгөчө оор кылмыш жасагандыгы үчүн соттолгон болсо; 3) өзгөчө оор кылмыш жасаган адам эгер мурда дагы өзгөчө оор кылмыш жасагандыгы үчүн соттолгон болсо.
Эвапорография
Эвапорография (лат. evaporo - буулануу жана ...графия) -  жылуулук нурлануусунун жардамы менен объектинин өзүнүн сүрөттөлүшүн алуу ыкмасы. 1929-ж. немец физиги М. Черни сунуш кылган. Эвапорография ыкмасы суюктуктун карартылган мембранадан учуп чыгып вакуум камерасында негизделген. Эвапорография пайдаланылган спектрлердин аймагы  аппаратуранын объективи ж. б. элементтеринин касиеттерине, ошондой эле мембрананы карартуучу жабуунун тандалып алынышына көз каранды. Эвапорография караңгыда байкоо жүргүзүүдө жана сүрөт тартууда, нерсенин өздүк нурлануусун каттоодо, температураны аралыктан өлчөөдө жана анын объектинин бетиндеги бөлүнүшүн аныктоодо колдонулат.
Кызыл-токой акиташ кени
Кызыл-токой акиташ кени - Чаткал районунун аймагында.
Ала-Бука кыштагынан 15-20 км түштүк-батыш тарапта, Касан-Сай суусунун о жээгинде, деңиз деңгээлинен 1000-1200 м бийиктикте жайгашкан. Акиташ теги палеоген мезгилинде пайда болгон, тыгыз, майда бүртүкчөлүү, форфор сымал. Кыскандагы катуулук чети кургак абалында 74,1 МПа, жумшаруу коэффициенти 0,95, орточо тыгыздыгы 2,39 г/смЗ, көдөйлүүлүгү 12,83 %, суу сиңимдүүлүгү 2,60%. Оңой араланып, сайкалданат.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Ной-Вульмсторф
Калкы - 20 846 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 56,16 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 53 026. Муниципалитеттин башчысы — Вольф-Эгберт Розенцвайг.
Чаппи
"Чаппи" (Chappie, Робот по имени Чаппи) (CHAPPiE деген сөздөн алынган) түштүк африкалык режиссёр Нейлл Бломкамптын 2015-жылы тарткан илимий фантастикалык тасмасы. Сценарийин Бломкамп менен Терри Татчелл жазышкан. Башкы ролдорду ойногондор Шарлто Копли, Дев Пател, Хосе Пабло Кантильо, Сигурни Уивер, Хю Жекман. Ошондой эле Түштүк африкалык Die Antwoord (Жооп) рэп тобунун мүчөлөрү Уоткин Тюдор Жонс (Ninja) менен Йоланди Фиссер өздөрүнүн ойдон чыгарылган версияларын ойношот. Тасма Йоханнесбургда тартылган. Кинотасмада тартип сакчыларынын жасалма акыл-эске ээ болгон Чаппи аттуу роботу бандиттердин колуна түшүп калып, алар тарабынан тарбияланганы тууралуу баяндалат.
"Чаппинин" премьерасы Нью Йорк шаарында 2015-жылдын 4-мартында өтүп, АКШнын кинотеатрларында ошол жылдын 6-мартынан тарта көрсөтүлө баштаган. Тасма дүйнө жүзү боюнча 102 млн доллар чогулта алган, бюджети болсо 49 млн долларды түзгөн.
Уландысы
2015-жылдын март айында Бломкамп Чаппини үчилтик катары жазганын айткан. "Калган эки бөлүмүн жаза элекмин, бирок иштеп чыккам, ошон үчүн кийинки эки бөлүмүндө кандай окуялар болоорун билгендей болуп турам, бирок эмне болоорун айтып бере албайм" деп айткан. Алардын тасмасы тартылабы деп сурашканда, Бломпкап "Ооба, тартылат деп ойлойм. Мага тасма жаккан, ал үчүн мен сыймыктанам. Көрүүчүлөр эмне деп айтат билбейм, экономикалык жактан дагы тасма тартканга мүмкүнчүлүк болобу билбейм, бирок мен дагы тасма тарткым келет" деген.
Исламий агрардык төңкөрүш
Исламий агрардык төңкөрүш (же Орто кылымдагы жашыл төңкөрүш) — VI кылымдан XIII кылымга чейинки Исламдын алтын доорундагы илим жана экономика жаатындагы прогресс жана Араб халифалыгынын айыл чарбасындагы чоң өзгөрүүлөр.
География
Арабдар исламга чейин эле соодагер болушкан, айрыкча Мекке аркылуу өткөн Жыпар жыт жолунда ладан, тагыраагы тропиктик жыгачтардан алынуучу чыйыр сымал жыпар жыттуу заттарды жыйнашкан жана сатып турушкан. Исламдын пайда болушу жана Курандын тыюу салуусу менен Жыпар жыт жолу коргоого алынып, ал Ажылык жолу деп тааныла баштайт. Ошондон кийин, Меккеге болгон ажылык сапар убагында да буюмдар алынып-сатылып, соода уланып, Мекке шаары диний жана эл аралык соода борбору болуп калды. Бара-бара мусулмандар ак жолтой сатуучулардан жана сатып алуучулардан болуп чыга келишип, дүйнөнүн кеңири аймагында соода-сатыкты жакшыртышып, бейкутчулукту көбөйтө башташкан.
Борбордук Азиядан Европага чейинки кеңири аймакка 7-кылымда Араб халифалыгынын бийлиги орногондон кийин жаңы глобалдык экономика, жаңы дүйнөлүк чарба уюшулду. Анткени, мурда бири-биринен обочолонуп турган аймактар эми бир мамлекетке бириктирилгенден кийин, илим-билим, соода-сатык жана айыл чарба жагынан интенсивдүү өз ара алмашуулар башталган. Мусулман деңизчилери менен соодагерлери Европа, Кытай, Индия баш болгон коңшу аймактарды жигердүү өздөштүрө башташкан эле. Глобалдашуунун эффекти акырындап өсүп олтуруп, туу чокусуна жеткен чеги 8-кылымдан 13-кылымга чейинки мезгилге туш келген жана бул кылымдар тарыхнаамада «Исламдын алтын доору», «Исламий ренессанс», «Мусулмандык тирилиш же кайра жаралуу» деп айтылат.
Мамлекеттик колдоо
Дүйнөнүн ар бурчуна жайланышкан мусулмандар ошол жерлерге акча кирешелерин алып келишкен жана керектөөчүлүктү да өнүктүрүшкөн. Демек, мусулмандардын мыкты ишкердигинин натыйжасында мусулман эмес айылдарда да киреше таап турууга шарттар түзүлгөн. Мурдагы византиялыктар менен персиялыктардын тушундагы мезгилге салыштырмалуу орто кылымдардагы мусулмандардын доорунда адамдар жашоонун жогорку деңгээлинде болушкан. Мындай өнүгүүнүн, мындай жетишкендиктин башкы себептеринин бири катары мамлекеттин ишкерлерге болгон колдоосун айтууга болот. Мусулман өлкөсүндө сооданы көтөрүү үчүн соодагерлердин социалдык макамын көтөрүшкөн. Ошондой эле кол өнөрчүлөр да чоң сый-урматка ээ болушкан. Соодагерлер коомдун интеллектуалдык деңгээлине таандык болуп, алар балдарын чоң окуу жай деңгээлиндеги медреселерге берип турушкан. Араб халифалыгы өз мыйзамдары, бирдиктүү валютасы, салмак жана өлчөм бирдиктери менен, ошондой эле кербен жолдору аркылуу адамдар менен товарлардын кыймылын жеңилдетип турган.
Сугат системасы (ирригация)
Айыл чарбасы мусулман соодасынын борбордук элементи гана болбостон, ал ислам дүйнөсүнүн экономикалык жана маданий экспансиясынын аныктоочу фактору да болгон. Мусулмандар жеткиликтүү айыл чарба продукциясын кеңейтүүгө, ошондой эле беде сыяктуу жаңылыктарды киргизүүгө салым кошушкан. Алар өндүрүштүн көлөмүн чоңойткон жана экономиканы бекемдеген бир катар мактоого аларлык өзгөртүүлөрдү ишке ашырышкан. Бул жаңычылдыктар эң эле жемиштүү маданияттарды, дагы да адистештирилген жер иштетүүнү жана ирригациялык системаларды жаңылоону ичине камтыйт. Исламдын алтын доорунда мусулмандар өнүккөн сугат системасын ойлоп табышкандыгы маалым. Дал ошол доордо бир эле жерден жылына эки жолу түшүм алууга мүмкүндүк бергидей дыкат ойлонулган система, тагыраак айтканда, которуштуруп айдоо системасы иштелип чыккан.
Жаңы өсүмдүктөрдүн дүйнөгө таралышы
Бул доорго илимпоздор «айыл чарба өсүмдүктөрүнүн глобалдашуусу» же «исламий агрардык төңкөрүш» деген баа беришет. Себеп дегенде, ошондо мусулман соодагерлери халифалыктын аймагында жана андан тышкаркы жактарга да көптөгөн айыл чарбалык маданий өсүмдүктөрдү жана айыл чарбасын иштетүү технологияларын жайылтышкан. Мисалы, Африкадан чыккан жүгөрү, Кытайдан чыккан цитрус мөмөлөрү, Индияда өскөн манго, күрүч, пахта, кант камыш ж.б. ушул сыяктуулар мусулман соодагерлери аркылуу дүйнө жүзүнө тараган.
Азиядан чыккан цитрус, банан жана манго сыяктуу мөмөлөрдү башка өлкөлөргө жана андан ары Испанияга чейин мусулман соодагерлери жеткиришкен. Мусулмандар күрүчтүн негизги азык болушуна жардам берип, анын керектелүүсүн көбөйтүүгө жооптуу болушкан жана Батышка кокос жаңгагы менен курманы алып барышкан.
Мусулмандардын усулдарынын, азык-түлүгүнүн жана тилинин дүйнөнүн ар кайсы жерлерине сиңип кетүүсүнө соода-сатыктагы достук мамилелери шарт түздү. Азыркы «адмирал» деген сөз арабчадагы «амир аль-бахр» деген сөздөн келип чыккандыгы маалым. Лингвистика көрсөткөндөй, Италияга түтүк кесмени, мындайча айтканда, макаронду мусулмандар алып барган. Батышка айыл чарба азыктарын мусулмандар ташышкандыгына карата эң эле күчтүү лингвистикалык далил катары «шекер», «сахар» сөзүнүн арабчадагы «суккар» сөзүнөн келип чыгышын айтсак болот. Пахта өнөр жайы орто кылымдардагы ислам дүйнөсүндө өнүккөндүктөн, пахтанын англисчедеги которулушунун да арабчадан келип чыккандыгы таң калычтуу эмес.
Улуу Жибек жолундагы кирешелер
Эзелтеден бери Кытайдан жибек ташуу үчүн колдонулган Улуу Жибек жолун орто кылымдардагы мусулмандар да пайдалана алышкан. Араб халифалыгы маршрутту жакшыртып, анын коопсуздугуна кам көргөн жана ошол эле убакта Персия менен Кытайдын ортосундагы исламга чейинки мезгилден бери келе жаткан деңиз соодасын да колдоно билген. Кытайлыктар менен мусулмандардын ортосунда соода өнүгүп, Кытай деңиз соодасы жана кеме жүргүзүү жагынан мусулмандардын жетишкендиктеринен өзүнө пайда тапкан. Индия менен Кытай аркылуу өтүүчү «муссондук маршрутту» бойлой жүргөндө, соодагерлер менен жергиликтүү жамааттардын ортосундагы достук мамилелер чыңдалган.
Ыраакы Чыгыштын соодагерлери Жер Ортолук деңиз аркылуу мусулмандык Испанияга коопсуз түрдө жана жеңил-желпи саякаттай алуусу үчүн Кытай менен Батыштын ортосунда байланыш түзүлүшүнө да мусулмандар шарт түзүшкөн. Мындай соода биримдиги кылымдар бою, кресттүүлөрдүн жортуулдары сыяктуу согуштардын убагында да сакталып турган. Европа континентинин жакшырып, анын майда феодалдык аймактардын конгломератынан эл аралык сооданын кеңири зонасына айланып калуусуна орто кылымдардагы мусулмандык соода-сатык түрткү берген. Бул жагдай Ислам дүйнөсүнөн алынган илим-билим менен бирге европалык ренессанстын келип чыгышына алып келген.
Кагаз өндүрүшү
Мусулмандар кытайлардан кагазды эле эмес, компасты, порохту жана пахтаны да өздөштүрүшүп, бул нерселердин Батыш Европага дейре жетишине себепчи болушту. Темирден, болоттон, териден, жүндөн жасалган буюмдар менен Батыш Европаны тааныштырып, ошондой эле, аларга кара куурайды, күрүчтү, жибек көпөлөгүн жана индиго түсүн алып барышкан.
Африканын өнүгүшүнө кошулган салым
Мусулмандар Сахара аркылуу Африкага каттап, ал аймакка ислам цивилизациясын алып келүү менен бирге аймактагы соода-сатыкты тарыхый масштабдын чегинен ашыра кеңейтишти. Сахаранын түштүгүндөгү ички райондорду кошпогондо, кеңири маршрут Батыш Сахарадан башталып, Чыгыш Африкага чейин жеткен. Африкада исламдын кабыл алынуусу соода үчүн да маанилүү болуп, африкалыктар бат эле жуурулушуп кеткен жана сооданын активдүү катышуучулары болуп чыгышкан. Жер Ортолук деңиздин порттору Европа менен соода кылуу үчүн курулган жана ар кандай кербен жолдору менен байланыштырылган.
Стэлла (Небраска)
Стэлла (Небраска) (Stella) — Небраска штатынын Richardson округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 220 киши. Болжолдуу аянты - 0.5 км². FIPS коду — 31-47115.
Сунеевка (Благовещен району, Башкыртстан)
Сунеевка — Башкыртстандын Благовещен районундагы айыл, Николаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 10 киши. Почта индекси — 453430, ОКАТО коду — 80215828007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Буггинген
Буггинген (Buggingen) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Фрайбург административдик округуна карайт. Брайсгау районуна кирет.
Калкы - 3901 киши(2013-ж.). . Аянты - 15,32 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 3 15 022. Мэр — Йоханнес Аккерман.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 Шаардык районго бөлүнөт.
Деннис (Массачусетс)
Деннис (Массачусетс) (Dennis) — Массачусетс штатынын Барнстэйбл округуна караган АКШ шаары.
Росс Жеймс Кларк
Росс Жеймс Кларк (англисче James Clark Ross; 15. 04. 1800, Лондон – 3. 04. 1862, Эйлсбери) – деңиз саякатчысы, Арктика менен Антарктиданын изилдөөчүсү. Росс Жон менен тайке-жээн. Түндүк-батыш жолун издөөгө чыккан (1818–33) 6 экспедициянын катышуучусу. 1831-ж. алар тарабынан Түндүк магниттик уюлу ачылган. Жеймс 1840–43-жылдары «Эребус» жана «Террор» кемелери менен Арктикага 3 ирет жүрүш жасап, деңизди, ири шельф муздугу, 1941-ж. кемелеринин атынан аталган Эребус жана Террор антарктидалык жанар тоолорун, Виктория жерин ачкан. Росс алгачкылардан болуп 1842-ж. түштүк кеңдиктин 78°ун кесип өткөн. Саякаттан кайткандан кийин «рыцарь» жана «сэр» титулуна ээ болгон. Францияда Ардактуу легион орденине көрсөтүлгөн. Жеймс Росстун ысмы менен Антарктидадагы деңиз, шельф муздугу, арал, Кергелен аралындагы тоо, тюлендин бир түрү, кеме, Айдагы кратер жана Калифорниядагы шаар аталган.
Куру-Тегерек волластонит кени
Куру-Тегерек волластонит кени - Чаткал районунда. Жаңы-Базар кыштагынан 80 км чыгыш тарапта, деңиз деңгээлинен 2700-3500 м бийиктикте жайгашкан.
Таш көмүр мезгилинин акиташ тектери менен кварц-диориттуу порфирит тектеринин чегинде скарн-рудалуу кендери жатат. Андагы волластониттин өлчөмү 39%. Бул концентратта кварцтын өлчөмү 20%. Кенди керамика өндүрүшүндө кеири пайдаланса болот. Волластониттин запасы мол.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Ахмик
Ахмик (Ahmeek) — Мичиган штатынын Keweenaw округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 157 киши. Болжолдуу аянты - 0.2 км². FIPS коду — 26-00620.
Өнөкөт мастык
Өнөкөт мастык – демейки мас болуудан сапаттык жагынан айырмаланган илдеттүү абал, (көбүнесе) аракты көп ичкенден улам болот. Мастыктын бул түрү психиатрияда акыл-эстик оорулардын бир түрү (аларга жин уруу, алкоголдук көзгө көрүнүү, алкоголдук кулагына угулуу ж. б. кирет) катары каралат. Айтылгандай акыл-эстен адашуулардын учурунда коркунучтуу аракеттерди жасоо кылмыш-жаза жоопкерчилигине кириптер кылбайт, анткени, ал адам өз аракеттерине жооп бере албаган катары таанылат да, ага карата жаза ордуна медициналык мүнөздөгү мажбурлоо чаралары колдонулат.
Ритнордхаузен (Зангерхаузен)
Ритнордхаузен (Зангерхаузен) (Riethnordhausen (bei Sangerhausen)) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Зангерхаузен районуна кирет.
Катастрофалар теориясы
Катастрофалар теориясы (гр. katastrophe – бурулуш, төңкөрүш, талкалануу) – Жердин геологиялык тарыхын узакка созулган тынч абал ж-а мындай тынч абалдардын кыска мөөнөттүн ичинде планетанын түспөлүн кескин өзгөртүп жиберүүчү катастрофанын алмашып туруусу катары караган антиэволюциялык илим.
19-к-дын 1-жарымында пайда болгон. Аны жактоочулардын (Ж. Кювье, А. д“ Орбинңи, Л. Агассис, А. Сэжвик ж. б.) ою б-ча, көптөн бери тынч жаткан жердин катмарлары кокус-тан болгон, өзгөчө күчтүү, катастрофалык кубулуштардын натыйжасында катуу кыймылга келип, жаңы тоо, деңиздер пайда болот, дүйнө жүзүндөгү жан-жаныбарлар, өсүмдүктөр бүт кырылат да, ээн калган жерге мурункулар менен байланышпаган организмдин жаңы түрлөрү жаралып турат. Кайрадан катастрофа болмоюнча алар анчейин өзгөрүүгө учурушпайт. Мындай катастрофалар Жердин геологиялык тарыхында 27 жолу болгон деп эсептешкен. Илимдин өнүгүшү м-н катастрофалар теориясынын жалган экендиги аныкталды. Бирок, катастрофалар теориясы өз убагында биостратификациянын, о. эле организмдердин эволюциялык ж-а секирмелүү өөрчүп-өнүгүшү жөнүндөгү окуунун калыптанышына оң таасирин тийгизген.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Өнөкөттүү жиндааруу
Өнөкөттүү жиндааруу – өнөкөткө айланган жиноору, тактап айтканда, акыл-эстин узак убакыт жиндааруусу. Кээде капыстан кармайт (б. а. акыбалы жакшырганда же начарлаганда), бирок өзүнөн кийин туруктуу акыл-эс кенемтесин калтырат. Мындай ооруларга төмөндөгүлөр кирет: жинделбе, талма, ашынган шал, паранойя (шекшимел), байлатма ж. б.
Кефферхаузен
Кефферхаузен (Kefferhausen) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Айхсфельд районуна кирет.
Калкы - 778 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 10,39 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 61 055. Муниципалитеттин башчысы — Эвальд Опферман.
Курманбаев Таирбек Таирбек
Курманбаев Таирбек Таирбек үч тил (1899, Айгыр-Жал айылы-1963, ошол эле жер) - өрөөндөгү алгачкы большевиктерден.
Ташкен, Белоруссиянын шаарларынан билим алып, орус, тажик, өзбек тилдеринде окуп, жаза билген өрөөндөгү алгачкы инсандардан. Чаткал аймагында алгачкы участкалык милиционер, кийин райондук уполминзагда жооптуу кызматтарда, Коргон-Сай, Айгыр-Жал, Каныш-Кыя айылдык кеңештеринин төрагасы болуп иштеген.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Нехайтеяга
Нехайтеяга (Нехайто-Яга) — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Рыбная дарыясынын оң жээгинен 43 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Хоумдэйл (Айдахо)
Хоумдэйл (Айдахо) (Homedale) — Айдахо штатынын Овайхи округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 2.3 км². FIPS коду — 16-38170.
Калкы
2010-жылы калкы 2528 киши болгон.
Э
Э, э - кыргыз алфавитиндеги отуз төртүнчү тамга; кыргыз тилинде сөз башына келген ачык, ичке үндүү «е», созулма үндүү «ээ» жана башка тилдерден кирген сөздөрдүн тутумундагы «э» тыбыштарын туюнтуу үчүн колдонулат. 13-14-кылымдагы түштүк славян кол жазмаларында пайда болгон.
Обершвайнбах
Обершвайнбах (Oberschweinbach) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Фюрстенфельдбрук районуна кирет.
Калкы - 1624 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 7,23 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 79 140. Муниципалитеттин башчысы — Бернхард Шульце.
Берта тили
Бе́рта тили — берта элинин эне тили. Сүйлөгөндөрдүн саны 367 миң, анын ичинде 187 миң Эфиопияда (2007) жана 180 миң Суданда (2006).
Обочолонгон тил болуп таанылат. Башка тилдер менен байланыштар азырынча аныктала элек. Ал тил гипотезалык Нил-сахара макро-үйбүлөнүн курамына киргизилген. Тоналдуу тил. Жазуусу латын алфавиттин негизинде.
Стэрлинг (Небраска)
Стэрлинг (Небраска) (Sterling) — Небраска штатынын Johnson округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 507 киши. Болжолдуу аянты - 1.0 км². FIPS коду — 31-47150.
Стиллуатэр (Миннесота)
Стиллуатэр (Миннесота) (Stillwater) — Миннесота штатынын Вашингтон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 18 225 киши. Болжолдуу аянты - 23.3 км². FIPS коду — 27-62824.
Потенциалдуу жүзөгө ашырылгандыктын абстракциясы
Потенциалдуу жүзөгө ашырылгандыктын абстракциясы – биздин жашообуздун мезгил ж-а мейкиндикте чектелгендиги м-н шартталып, конструктивдик мүмкүнчүлүгүбүздүн реалдуу чектеринен алыстоодон турган математика жана логикадагы негизги абстракциялардын бири.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Эбро
Эбро (Ebro) - Пиреней жарым аралынын түндүк-чыгышындагы дарыя. Уз. 928 км, алабынын аянты 86,8 миң км2. Кантабрия кырка тоосунан башталып, Арагон түздүгү жана Католон тоосу аркылуу агып, Жер ортолук деңизге куят. Орточо чыгымы 560 м3/сек: кышында жана жазында суусу мол. Ири куймалары: Арагон, Гальего, Сегре, Ялан, Гвадалупа. Эбро дарыясы Арагон түздүгүнө чейин сугат каналдары (Арагон жана Тауст) бар. Боюнда Миранда-де-Эбро, Лограньо, Сарагоса, Тартоса ш. жайгашкан. Сарагоса шаарына чейин кеме жүрөт. Сугатка пайдаланылат. ГЭС, 3 ири суу сактагыч курулган (Каспе-Миккененза, Риба-Рока, Флик).
Жылдыз
Жылдыздар - табияты боюнча Күнгө окшош, ысык газдан турган жарык чыгаруучу асман нерселери. Алар Ааламдагы негизги объект, көрүнгөн асман телолорунун 90% ин түзөт.
Жылдыздар бизден өтө алыс турат, бизге эң жакын жылдыз Күн. Эгерде жылдыздарга чейинки аралык жүздөгөн парсек болсо, анда алардын параллакстык жылышуулары байкалбайт жана аралык жылдыз спектрлерин талдоо менен аныкталат. Күн системасына эң жакын жылдыз Центавр Проксимасы, ал бизден 1,3 пс аралыкта турат. Жылдыздардын массасы, өлчөмү, тыгыздыгы, жарык чыгаруу суу жана химия. Курамы боюнча айырмаланат. Жылдыздардын массасын аныктоо үчүн, алардын кыймылы изилденет. Жалпы масса борборунун айланасында кыймылдап, алар өз ара тартылышат жана алардын массасы буткул дуйнөлүк тартылуу законунун негизинде аныкталат. Жылдыз массасы көбүнчө күн массасы (2 1030 кг) менен туюнтулат. Дээрлик бардык жылдыздардын массасы 0,1-100 күн массасына барабар. Жылдыздардын өлчөмү оптикалык интерферометрдин жардамы же теориялык эсептөө жолу менен аныкталат. Бизге көрүнгөн жылдыздардын көбүнүн өлчөмү жүз миңдеген же миллиондогон кмди түзөт, мисалы, Күн диаметри 1 392 000 км. Бирок диаметри 10-20 км болгон эң кичинекей (ак кидиктер)жанакенедей (нейтрондук) Жылдыздар да болот. Күндөн көп эсе чоң Жылдыздар алп жылдыздар (Бетельгейзе, Арктур, Антарес)жана сейрек кезигүүчү кызыл алптар да бар. Эгер булар Күндүн ордунда болсо, анда Марс менен Юпитердин орбиталары да ичинде калмак. Жылдыздардын массасына караганда өлчөмү боюнча айырмачылык өтө чоң болгондуктан, кичине Жылдыздардын тыгыздыгы чоңдукунан көп. Күндүн орточо тыгыздыгы суунукунан 1,4 эсе чоң, ал эми Сириус В жылдызынын 1 см3нун массасы 50 кгдан чоң, ак кидиктер андан тыгыз. Бирок нейтрондук жылдыздардын тыгыздыгы өтө чоң,башкача айтканда 1014 г/см3. Жылдыздар өлчөмүнөн да жарыктанышы боюнча көп айырмаланат. Күндүн жарыктанышы (3,8x1026 Вт) менен туюнтулат. Көпчүлүк жылдыздардын жарыктанышы Күндүн жарыктанышынын 0,001-106 бөлүтүн түзөт. Жылдыздардын химиялык курамы алардын спектрлери аркылуу аныкталат. Жылдыздар Жердеги эле элементтерден турары белгилүү.Дээрлик бардык жылдыздардын массасынын 98%ин суутек менен гелий түзөт, мындагы суутектин массасы гелийдикинен 2,7 эсе чоң. Жылдыздар физикалык касиеттери боюнча үч топко бөлүнөт: нормалдуу, ак кидиктер жана нейтрондук жылдыздар. Нормалдуу жылдыздарга куралсыз көз же телескоп менен байкалган жылдыздар кирет. Алар идеалдык газдардан турат. Тыгыздыгы өтө чоң жылдыздар идеалдык газ законуна баш ийбейт жана ал бузулган газ деп аталат. Ушундай газдан ак кидиктер жана кээ бир алп жылдыздардын ядросу куралат. 20-кылымдын ортосунан баштап жылдыздарды изилдөө үчүн спектроскоп менен фотографиялык ыкма колдонулган, 20-кылымдын 20-жылдарынан баштап атом физикасынын ыкмасы, андан кийин ЭЭМди колдонуу жылдыздар жөнүндөгү илимди түп-тамырынан бери өзгөрттү. Азыркы учурда кош жылдыздар, өзгөрмө жылдыздар, жаңы жылдыздар, өтө жаңы жылдыздар, пульсарлар, кара көңдөй, жылдыз ассоциациялары жөнүндөгү түшүнүктөр өнүгүүдө. Жылдыздарды үйрөнүүдө математика, механика, асман механикасы, физика, химия жана башка илимдердин ыкмалары колдонулат.
Росс деңизи
Росс деңизи (Ross Sea) – Тынч океанынын четки деңизи. Батыш Антарктиданын жээгинде Адэр жана Колбек тумшуктарынын аралыгында. Аянты 440 миң км2. Эң терең жери 2972 м. Деңиздин түштүк бөлүгүн Росс шельф муздугу Kan-Tan жатат, түндүгүн жыл бою калкыма муздар ээлейт; айсбергдер көп. Жылдык орточо температурасы суунун үстүнкү бетинде -1°С, жайкысын кээде 2°Ска чейин көтөрүлөт. Туздуулугу 33,75-34,4%о. Суткасына 2 жолу ташкындайт (бийиктиги 1 мге чейин) Росс, Уэдделл түлөнү, краб жегич түлөн, кит мекендейт. Англиялык уюл изилдөөчү Ж. К. Росстун ысымынан аталган.
Шенкленгсфельд
Шенкленгсфельд (Schenklengsfeld) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Кассель административдик округуна карайт. Херсфельд-Ротенбург районуна кирет.
Калкы - 4619 киши(2013-ж.). . Аянты - 63,78 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 6 32 019. Муниципалитеттин башчысы — Штефан Генслер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 14 шаардык районго бөлүнөт.
Берта (эл)
Бе́рта (барта, гамила, шангала, бени-шангул) — эл. Көк Нилдин түштүгүндө, Судан менен Эфиопиянын чектеш аймактарында жашайт. Саны 150 миң, анын ичинде: 80 миң Эфиопияда, 70 миң Суданда. Шогале, агаро, даши, солок (фесака), фазогло, кошо жана башка субэтникалык топторго (уруу) бөлүнөт.
Тил
Дин
Дин боюнча көпчүлүгү Исламдын сүннөт багытынын шафиит мазхабын тутушат.
Чарбалык иштер
Дыйканчылык (таруу-элевсина, тефф, дурра, таруу, жашылча) жана малчылык менен алектенишет. Көмөкчү ролду балык уулоо жана жыйноочулук (жапайы мөмө-жемиштер, бал) ойнойт.
Кол өнөрчүлүк
Устачылык, өсүмдүк буласынан токуу, жыгач, сөөк жана мүйүз оюмдары өнүккөн.
Турак жай, кийим
Турак-жайлар негизинен тегерек формада, чатыры бийик конус түрүндөгү.
Илгери салттуу кийимдер булгаарыдан жасалган белдемчи, өсүмдүк буласынан жасалган кыска юбка, булгаарыдан жасалган кепка, кездемелер болгон. Учурда бөлүштүрүлгөн кийимдердин арасында ак шым жана узун, кенен көйнөктөр, ошондой эле кара жүндөн жасалган чепкен бар.
Булактар
Берта тили
Вельгесхайм
Вельгесхайм (Welgesheim) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Майнц-Бинген районуна кирет.
Калкы - 604 киши(2013-ж.). . Аянты - 2,03 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 39 065. Муниципалитеттин башчысы — Михель Лайзенхаймер.
Өнөктөштүк
Өнөктөштүк – англо-америкалык укук тутумундагы өлкөлөрдөгү соода шериктештигинин бир түрү. Анын түрлөрү: жоопкерчилиги чектелген Ө. ( partnership limited ) – континенталдык укук тутумундагы жоопкерчилиги чектелген шериктештикке окшош түрү; Ө. ( partnership ) – толук шериктештикке окшош түрү. Мындан тышкары, Ө. жөнөкөй шериктештик менен да айкалышып кетет (биргелешкен иш-аракет жөнүндөгү келишим ж. б.). Ө-түн мүнөздүү белгилери: капиталдын эмес, Ө. ишине катышууну көздөгөн Ө. мүчөлөрүнүн бирикмеси; уставга эмес, келишимге негизделген.
Жаңы надеждино (Благовещен району, Башкыртстан)
Жаңы надеждино — Башкыртстандын Благовещен районундагы айыл, Жаңы надеждин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 808 киши. Почта индекси — 453444, ОКАТО коду — 80215831001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кургак учук менен ооругандарга поллилтивдүү жардам көрсөтүү республикалык ооруканасы
Кургак учук менен ооругандарга поллилтивдүү жардам көрсөтүү республикалык ооруканасы - 1957-жылы мурдагы шахта башкармалыгынын имараттарында Ош облустук атайын адистештирилген сөөк туберкулёз ооруканасы катары ачылган (400 орундуу).
2014-жылдан азыркыдай аталат. Оорукананы Садомский (1957- 58), Жумабек Сагынбеков ( А.Шаханов (1969-2002), Р.А.Шаханов, Р.Д.Сулайманов, 2011-жылдан Ж.М.Назаркулова жетектейт. 86 кызматкер (анын ичинде 8 врач, 23 медайым, 25 кичи медайым) эмгектенет. 60 койкадан турат.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Фриско (Колорадо)
Фриско (Колорадо) (Frisco) — Колорадо штатынын Саммит (Summit) округуна караган АКШ шаары.
Дрездэн (Мэн)
Дрездэн (Мэн) (Dresden) — Мэн штатынын Линкольн округуна караган АКШ шаары.
Фриско (Колорадо)
Калкы - 2 443 киши. Болжолдуу аянты - 4.5 км². FIPS коду — 08-28690.
Дрездэн (Мэн)
Калкы - 1625 киши. Болжолдуу аянты - 85.9 км². FIPS коду — 23-18475.
Ь
Ь - жумшартуу белгиси; кыргыз алфавитиндеги отуз үчүнчү тамга. Өз алдынча тыбышты туюндурбайт. Кириллицанын «ь» («еръ») тамгасынан келип чыккан. Славян тилдеринде (а. и. орус тилинде) алдынкы катардагы редукцияланган үндүү тыбышты билдирет. Кыргыздын төл сөздөрүндө колдонулбайт. Башка тилдерден кирге* сөздөрдө коюлуп, үнсүз тыбыштарды жумшартып окуу үчүн жазылат. Жумшартуу белгиси менен аяктаган сөзгө мүчө уланганда кыргыз орфографиясында ал (ь) түшүрүлүп жазылат (мис., Астрахань+га=Астраханга, лагерь+ге= =лагерге, медаль+га=медалга, апрель+ден=апрелден ж. б.).
Ной-Дархау
Ной-Дархау (Neu Darchau) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Люхов-Данненберг районуна кирет.
Калкы - 1457 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 22,62 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 54 019. Муниципалитеттин башчысы — Ральф Хиннеберг.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 9 шаардык районго бөлүнөт.
Нике
Нике – жубайлардын ортосунда мүлктүк жана мүлктүк эмес жеке мамилелерди пайда кылуучу, тараптардын эркин жана толук макулдугу менен, мыйзамда каралган тартипте, үй-бүлө түзүү максатында түзүлгөн аял менен эркектин ортосундагы тең укуктуу бирлик. Н. жарандык абалдарды катоо органдарында түзүлөт. Бул биримдик эркин жана тараптардын экөөсүнүн тең макулдугу менен түзүлүп, мамлекеттик органда расмий каттоого алынгандан кийин жубайлар үй-бүлө деп эсептелип, бирдей укуктарга жана милдеттерге ээ болушат. Кыргыз Республикасында жубайлар жеке, мүлктүк жана сексуалдык мамилелер боюнча тең укуктуу. 1984-жылдан тартып айрым өлкөлөрдө (Швеция, Дания, Норвегия, АКШ) бир жыныстагы жуптардын биргелешип жашоолорун каттоонун атайын жолжобосу киргизилген. 2000-жылы Нидерланддарда дүйнөдөгү биринчи бир жыныстык нике тууралуу мыйзам долбооруна кол коюлду. Учурда дүйнөнүн 54 мамлекетинде бир жыныстуу никеге уруксат берилип келет. Алар Нидерланддар, АКШ, Канада, Мексика, Колумбия, Тайвань, Европанын бир катар өлкөлөрү жана башка.
Расмий нике руханий же диний жөрөлгө менен бекемделүүсү мүмкүн. Диний көз караштарга карата мечит же чиркөө кызматкеринин жубайларга нике кыюусу, үй-бүлө курууда талап кылынган негизги шарттардын бири. Үй-бүлө – никеден, туугандыктан, бала асырап алуудан улам келип чыгуучу укук жана милдеттер менен байланышкан адамдардын чөйрөсү, мамлекет тарабынан коргоого алынган социалдык институт.
Мыйзам жана статистика
1948-жылдын 10-декабрында Париж шаарында БУУнун Адам укуктарынын жалпы декларациясы кабыл алынган. Ал декларациянын 16-беренесинде мындай деп жазылган: "“Бойго жеткен эркектер жана аялдар расасы, улуту же дини боюнча эч кандай чектөөсүз никеге турууга жана үй-бүлө күтүүгө укуктуу. Алар никеге туруу, никеде болуу жана аны бузуу учурунда бирдей укуктардан пайдалана алышат”."“Никеге туруп жаткан тараптар өз эрки менен ага өз ара толук макул болгондо гана нике кыйылат”. Дал ушул принциптер дүйнөнүн көпчүлүк өлкөлөрүндө, анын ичинде Кыргызстанда нике мамилелерин жөнгө салуучу мыйзамдардын өзөгүн түзөт. Кыргызстанда нике курагы 18 жаш, бул жашка толгон ар бир жаран никеге турууга укуктуу. Кыргызстанда жылына орточо 40-50 миңдин тегерегинде жаңы үй-бүлө курулат. Эркектердин 66 пайызы, аялдардын 70 пайызы 20-29 жаш аралыгынта турмуш курушат Кыргызстанда жарандардын 98 пайызы мекендештерине, 2 пайызы чет өлкөлүк жарандарга баш кошот. Кыргызстанда көп аял/күйөөгө жана бир жыныстуу никеге уруксат берилбейт.
Салт жана дин
Кыргыз салтында ата-энесинин, элдин батасы менен нике курган үй-бүлөлөр бекем болот деген түшүнүк бар. Нике кыйылып жатканда жаштар бири-бирине ыктыярдуу түрдө баш кошуп жатканына башкалар да күбө болушу кажет. Ошондой эле жубайларга өкүл ата жана өкүл эне коюу салты да азыркыга чейин колдонулат. Мурда өкүл ата-энени үйлөнгөн жигиттин ата-энеси тандап беришсе, учурда көбүнчө жубайлар өздөрү тандашат. Өкүл ата-эненин милдети жаш жубайларга жол көрсөтүү, алардын ынтымакта жашашына көмөктөшүү болуп саналган. Ошондуктан өкүл ата-энеликке жашы жубайлардан бир топко улуу, турмуштук тажрыйбасы бар адамдарды коюшкан.