cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Азербайжандын маршы
Тарыхы
27-майда 1992-жылы Азербайжан Республикасынын Милли Межлистин чечими боюнча, музыкасын композитор Үзейир Ажыбеков, сөздөрүн Ахмед Жавад жазган «Азербайжан маршы» Азербайжан Республикасынын мамлекеттик гимни катары кабыл алынган. 2-мартта 1993-жылы Азербайжан Республикасынын Милли Межлистин чечими боюнча Азербайжан Республикасынын гимни бекитилген.
Гимндин сөздөрүн номиналы 5 манатка барабар азербайжан банкнотасында көрсө болот. Алтынданган колодон жасалган гимндин сөздөрү Бакыдагы Мамлекеттик туу аянтында орнотулган. 2011-жылы Азербайжан Республикасынын эгемендүүлүгүнө 20 жыл болгонуна арналган гимн сөздөрү бар почта маркасы чыгарылган.
Сөздөрү
{|class="wikitable" style="text-align:center;" Кыргызча Ey qəhrəman övladın şanlı Vətəni! Səndən ötrü can verməyə cümlə hazırız! Səndən ötrü qan tökməyə cümlə qadiriz! Üçrəngli bayrağınla məsud yaşa! Üçrəngli bayrağınla məsud yaşa!
Minlərlə can qurban oldu, Sinən hərbə meydan oldu! Hüququndan keçən əsgər, Hərə bir qəhrəman oldu!
Sən olasan gülüstan, Sənə hər an can qurban! Sənə min bir məhəbbət Sinəmdə tutmuş məkan!
Namusunu hifz etməyə, Bayrağını yüksəltməyə Cümlə gənclər müştaqdır! Şanlı Vətən! Şanlı Vətən! Azərbaycan! Azərbaycan! Azərbaycan! Azərbaycan! Эй каарман уулдун шаңдуу мекени! Сен үчүн жан бермекке баарыбыз азырбыз! Сен үчүн кан төкмөккө баарыбыз даярбыз! Үч иреңдүү байрагың менен бактылуу жаша! Үч иреңдүү байрагың менен бактылуу жаша!
Миңдеген жан курман болду, Төшүң согуш майдан болду! Укугунан кечкен аскер, Ар бири каарман болду!
Сен болосуң гүлстан, Сага ар дайыма жан курман! Сага миң бир махабат Төшүмдө тутмуш мекен!
Намысыны сактамакка, Байрагыңды көтөрмөккө Бүт жаштар ашыктыр! Шаңдуу мекен! Шаңдуу мекен! Азербайжан! Азербайжан! Азербайжан! Азербайжан!
Клингельбах
Клингельбах (Klingelbach) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Рейн-Лан районуна кирет.
Куудул чымчыкты өлтүрүү (роман)
"Куудул чымчыкты өлтүрүү" (To Kill a Mockingbird) — 1960-жылы Харпер Ли тарабынан басылып чыгырылган роман. Ал дароо ийгиликке жетишип, "Пулитцер" сыйлыгын утуп алган жана заманбап Америка адабиятынын классикалык чыгармасына айланган. Мазмуну жана каармандар Линин өз үй-бүлөсүндө, коңшуларына жана анын мекени Алабама штатынын Монровилл жергесине жакын жерде 1936-жылы ал 10 жаш кезинде болуп өткөн окуяларга жүргүзгөн байкоолоруна үстүртөн негизделген.
Зордук-зомбулук жана расалык теңсиздик сыяктуу олуттуу темаларды камтыганы менен роман жылуулугу жана юмору менен белгилүү болгон. Аңгемечинин атасы Аттикус Финч көптөгөн окурмандар үчүн изги каарман жана юристтер үчүн чынчыл үлгү катары кызмат кылган. Романдын таасири тууралуу жазган сынчылардын бири "Жыйырманчы кылымда "Куудул чымчыкты өлтүрүү" балким, Америкадагы расизм тууралуу эң кеңири окулган чыгарма жана андагы башкы каарман Аттикус Финч расалык баатырдыктын көпкө созулган образы" деген.
Түштүк готика жана тарбиялык роман катары "Куудул чымчыкты өлтүрүүнүн" негизги темалары расалык адилетсиздик жана күнөөсүздүктүн жок кылынышы. Окумуштуулар Ли өз эмгегинде ошондой эле класс, кайрат, мээрим жана гендер маселелери дагы сөз кылганын белгилешкен. Китеп АКШдагы мектептерде толеранттуулук жана сокур ишеним сабактарын бериш үчүн кеңири окутулат. Көтөргөн темаларына карабастан "Куудул чымчыкты өлтүрүү" мамлекеттик мектептерден алып салуу боюнча өнөктүктөргө дуушар болуп, расалык эпитеттердин колдонулушу боюнча сын-пикирлерге кабылган.
Роман жарыкка чыккандан кийин ар башка реакцияларга жем таштаган. Көптөгөн нускалары сатылып, билим берүү тармагында кеңири пайдаланылганына карабастан ага карата жүргүзүлгөн адабий талдоо иштери өтө сейрек. "Куудул чымчыкты өлтүрүү" боюнча бир нече авторлордун жана коомдук ишмерлердин жеке көз караштарын чогулткан Мэри Макдонаф Мөрфи китепти "таң калтырган көрүнүш" деп атаган. 2006-жылы британиялык китепканачылар китепти Библиядан мурда "ар бир бойго жеткен адам көзү өтүп кеткенге чейин окушу керек болгон" чыгарманын бири катары баалашкан. Китептен ылайыкташтырылып тартылган тасма "Оскар" сыйлыгына татыган. Тасманын сценарийин Хорто Фут жазып, режиссер Роберт Маллиган 1962-жылы тарткан (Куудул чымчыкты өлтүрүү). 1990-жылдан бери романга негизделип жазылган спектакль Харпер Линин мекенинде жыл сайын көрсөтүлүп турат.
"Барып кароолчуну дайында" чыгармасы 2015-жылдын 14-июлунда жарык көргөнгө чейин "Куудул чымчыкты өлтүрүү" Линин жападан жалгыз китеби болуп турган. Ли 1964-жылдан бери өзүнүн же болбосо романынын коомчулук алдына чыгышына каршы болуп келген болсо да 2016-жылдын февралында көзү өткөнгө чейин өз эмгегинин тийгизген таасири боюнча жооп берип жүргөн.
Куба
Куба, Куба Республикасы (испанча República de Cuba) – Латын Америкасындагы мамлекет, аймагынын аянты жана калкынын саны боюнча Кариб деңизинин алабындагы эң ири өлкө. Куба, Хувентуд ж. б. Чоң Антил аралдарындагы 1600дөн ашык аралдар тобунда (Лос-Колорадос, Сабана, Камагуэй, Хардинес-дела Рейна, Лос-Канарреос архипелагдарында, Сан-Фелипе ж. б. аралдарда) жайгашкан. Чыгышында Атлантика океаны, түштүгүндө Кариб деңизи менен чулганат. Түндүк Америкадан батышында Юкатан, түндүгүндө Флорида кысыктары аркылуу бөлүнөт. Аянты 110,88 миң км2. Калкы 11 163 934 (2012). Борбору Гавана. Расмий тили – испан тили. Акча бирдиги – песо. Административдик-аймактык жактан 169 муниципияга бөлүнгөн 15 провинциядан (2011-жыл) турат; анын ичинде Хувентуд аралы борборго баш ийген атайын муниципия болуп саналат.
Куба – Бириккен Улуттар Уюмунун (1945), Бейтараптык кыймылынын (1961), «77 тобунун» (1964), Кариб өлкөлөрү уюмунун (1994), Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун (1995), Латын Америка интеграция ассоциациясынын (1999), «Биздин Американын элдеринин Боливар альтернативасынын» (2004), «Рио тобунун» (2008) мүчөсү. Администрациялык-аймактык бөлүнүшү (2007).
Табияты
Жээк сызыгынын жалпы узундугу 3735 км, өтө тилмеленген (айрыкча Кариб деңизинин аралдары), 200гө жакын булуң-буйтка бар; ирилери: Батабано, Ана-Мария, Гуаканаябо. Мангр токойлуу жээктери арбын. Айрым аралдарынын жээктеринен 20–200 м аралыкта коралл (шуру) курулуштары кеңири таралган. Рельефи негизинен түздүктүү; Куба аралынын чет-жакасын, Пинос аралынын түштүгүн ж. б. жерлерин деңиздик аккумуляциялык жана абразия-аккумуляциялык, айрым жерлерин тектирлүү түздүктөр ээлейт. Өлкөнүн ички аймактарына дельта, эрозия-аккумуляциялык жана денудациялык түздүктөр мүнөздүү. Дөңсөөлөр жана тоолор Кубанын аймагынын 1/3бөлүгүн ээлейт. Куба аралынын борбордук бөлүгүндө терең тилмеленген Гуамуая массиви (бийиктиги 1156 мге чейин, СанХуан чокусу) жайгашкан. Бийик тоолору өлкөнүн түштүк-чыгыш чет-жакасынан орун алган. Кубанын эң бийик жери – өтө тилмеленген Сьерра-Маэстра тоосу (1974 м, Туркино чокусу) түштүктү жээктей созулуп жатат.
Куба Антил-Кариб тектоникалык аймагынын Антил аралынын догосунун сегментинде жайгашкан. Кубанын маанилүү кен байлыктары – никель жана кобальт кен таштары; кобальт кен ташынын запасы боюнча дүйнөдө Конго Демократиялык Республикасынан кийинки 2-, никель кен ташыныкы боюнча Жаңы Каледония жана Австралиядан кийинки 3-орунду ээлейт. Башка негизги кен байлыктары: жез, марганец, хромит, каолин, темир, нефть, алтын, курулуш материалдары ж. б.
Колониялаштырууга чейин Кубанын аймагынын 50%тен ашык аянты токой менен капталган, азыр ал 10%ти гана ээлейт. Токой негизинен тоолордо жана саздак жерлерде сакталган. Түздүктөрдүн жана тоо капталдарынын этектеринин кызыл жана кызыл-күрөң топурактарында жалбырагы күбүлмө жана дайыма жашыл түрлөргө бай (анын ичинде король жана кана пальмасы) тропик токою өсөт. Батышындагы (Пинар-дель-Рио провинциясында) жана чыгышындагы (Нипе-Баракоа массивинде), Пинос аралындагы кургакчылыраак жана таштак топурактарында кызыл карагайлуу токойлордун ири массивдери кездешет. Айрым жерлерин (Кауто дарыясынын алабы) кылкандуу саванна тибиндеги өсүмдүктөр ээлейт. Түштүк-чыгыш жээктерине жана айрым башка жерлерге кактус, агава аралаш өскөн тикендүү майда жалбырактуу бадалдар жамааттыгы мүнөздүү. Аймакты өздөштүрүү процессинде негизинен түздүктөрдүн токою кыйылып кеткен. Токойду тазалоодо дарактардын айрымдары, анын ичинде король пальмасы сакталып калган, ошондуктан түздүктөрдүн азыркы ландшафты пальмалуу саваннаны элестетет. Король пальмасынын сүрөтү өлкөнүн улуттук гербинде тартылган. Түздүктүү жээктерине мангр токою мүнөздүү. Кубанын флорасынын 50%тен ашыгы эндемиктер. Антропогендик таасирден (токойдун кыйылып кетиши, алардын ордун тамеки, бал камыш плантацияларынын, маданий жайыттардын ээлеши ж. б.) Кубанын табигый ландшафты кыйла жапа чеккен. Токойду калыбына келтирүү боюнча ургаалдуу чаралар көрүлүүдө. Өлкөнүн уникалдуу экосистемасын сактоо максатында коргоого алынган аймактардын тармагы уюшулган. Уникалдуу деңиз фаунасын сактоо үчүн Куба аралынын тегерегиндеги аралдар жана коррал (шуру) рифтери бүт резерват деп жарыяланган. Варадеро, Сьерра-Маэстра улуттук парктары, Баияде-Наранхо, Ла-Менсура табият парктары, Эль-Кабо, Купеяль коруктары, Хувентуд аралындагы Сан-Фелипе коругу жана Пунта-Франсэс деңиз паркы уюшулган. Коргоого алынган 6 аймак ЮНЕСКОнун биосфералык резерваты статусуна ээ. Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине Александр Гумбольдт, Гранма, Виньялес өрөөнү улуттук парктары кирген.
Калкы
Калкынын көбүн кубалыктар түзөт. Ошондой эле гаитиликтер, кытайлар, инди-пакистандыктар, орустар ж. б. жашайт. 20-кылымда калктын саны 7 эсе өскөн (1899-ж. 1572 миң; 1980-ж. 9638 миң). Төрөлүү кыскарууда (1965-ж. 1000 адамга 34,3 бала; 2007-ж. 10,0 бала); өлүм-житим туруктуу (2007-ж. 1000 адамга 7,3). 1980-жылдардан калктын курактык структурасында 15 жашка чейинки балдардын саны кыйла кыскарган (1981-ж. 30,3%; 2007-ж. 18,4%), 60 жана андан улуу курактагылардын саны өскөн (1981-ж. 10,9%; 2007-ж. 15,9%). Өмүрдүн күтүлгөн орточо узактыгы 77,97 жыл (эркектердики – 76,0, аялдардыкы – 80,02 жыл). 100 аялга 100,3 эркек туура келет. Калктын миграциясы 2000-жылдардан туруктуу (2007-ж. 1000 адамга 2,9). Башка өлкөлөрдө (негизинен АКШда) 1,3 млндон ашык кубалык жашайт. Калкынын орточо жыштыгы: 1 км2 жерге 37,4 адам туура келет. Эң жыш жайгашкан жерлери: Гавана жана ага чектеш жерлер (Гавана шаары провинциясынын калкынын орточо жыштыгы 1 км2 жерде 2995,3 адам, Гавананыкы 129,1 адам), өлкөнүн чыгыш бөлүгү (Сантьяго-де-Куба провинциясында 169,6 адам, Ольгин провинциясында 111,5 адам). Калк сейрек отурукташкан жерлери: Хувентуд а. (1 км2 жерде 35,7 адам) жана архипелагдагы майда аралдар (1 адамдан аз). Урбанизация өтө жогору: шаар калкы 75,6% (2007). Кубанын калкынын 60%ке жакыны католиктер. Ири шаарлары (2009): Гавана (2,2 млн, шаар айланасы менен 2,6 млн), Сантьяго-де Куба (443,6 миң), Камагуэй (309,8 миң), Ольгин (291,6 миң), Гуантанамо (221,4 миң), Санта-Клара (219,7 миң). Экономикалык активдүү калкы 6721,3 миң адам (2007), анын 4754,6 миңи экономикада эмгектенет. Тейлөө чөйрөсүндө 63,4%и (анын 12,7%и соода, ресторан, мейманкана иштеринде, 40,9%и илим, билим, саламаттыкты сактоо, социалдык чөйрөдө, 5,8%и транспорт жана байланышта), 20%и айыл, токой чарбаларында жана балык кармоодо, 11,5%и өнөр-жайыда, 5,1%и курулушта иштейт.
Тарыхы
1923-ж. X. А. Мельинин жетекчилиги менен Кубада жаштар жана студенттердин кыймылы кулач жайган. 1925-ж. Гаванада Куба коммунисттик партиясы (КПК) жана Куба жумушчуларынын улуттук конфедерациясы (КЖУК) негизделген. 1925-ж. АКШнын колдоосу менен Куба президенттигине генерал X. Мачадо-и-Моралес келген. Ал террор диктатурасын орнотуп, жазалоону күчөткөн, КПК ж. б. саясий партиялардын ишине тыюу салган. Натыйжада КПК ж. б. саясий уюмдар 1933-ж. X. Мачадо диктатурасын кулатып (1933), башында К. М. де Сеспедес турган өкмөт түзүлүп, профсоюздар менен партиялар ачыкка чыккан. 1933-ж. 4-сентябрда Ф. Батиста жетектеген «сержанттар» кутуму бийликке Р. Грау Сан-Мартиндин Убактылуу революциялык өкмөтүн алып келген. Жаңы өкмөт прогрессивдүү кайра түзүүлөрдү (8 сааттык жумуш күнүн киргизүү, жумушчу уюмдарын таануу, электр энергиясына, газга, сууга жана телефонго болгон бааны арзандатуу ж. б.) жүзөгө ашырган. 1940-ж. Ф. Батиста президенттикке шайланып, СССР менен дипломатиялык мамилелерди түзгөн. 1941-ж. Куба АКШга удаа эле Япония, Германия жана Италияга согуш жарыялап, АКШны аскердик-стратегиялык сырьё, жаңы аскер-деңиз жана аскер-аба базалары менен камсыз кылган. Р. Грау Сан-Мартин (1944–48) жана К. Прио Сокаррастын (1948–50) өкмөттөрү жүргүзгөн реформалардын өтө кашаңдыгы, Кубанын 1950–53-жылдары Корея согушуна АКШ тарапта катышышы элдик нааразылык туудурган. 1952-ж. президенттик шайлоо алдында КЭП жана анын лидерлери Э. Чибас менен Р. Аграмонте эл арасында белгилүү боло баштаган. Шайлоодо жеңилип калуудан чочулаган генерал Ф. Батиста 1952-ж. 10-мартта аскердик төңкөрүш жасап, бийликти басып алган. Ал ички реакция менен АКШнын жардамына таянып, аскердик-полициялык диктатура орноткон. Анын бийлиги демократиялык эркиндикти жок кылып, оппозициялык күчтү куугунтуктаган. 1952-ж. Ф. Батиста СССР менен диплатиялык мамилени үзгөн. Ф. Батистанын саясаты кеңири массанын кыжырдануусун туудуруп, нааразычылык күчөгөн. 1955-ж. Ф. Батистанын диктатурасын кулатуу максатында башында Ф. Кастро Рус турган «26-июль кыймылы» аскердик-саясий уюму түзүлгөн. К. Кастро командачылык кылган отряд 1956-ж. Кубага келип, куралдуу күрөш баштаган.
1959-ж. 2-январда Гаванада Революциялык өкмөт түзүлүп, Ф. Кастро Рус өкмөт башчылыгына шайланган. 1959-ж. 8-февралда өлкөнүн жаңы Конституциясы кабыл алынып, агрардык реформа жүргүзүлгөндүктөн, латифундия системасы жоюлган. 1960-ж. ири ишканалар (анын ичинде америкалык компаниялар) ж. б. мамлекеттештирилген. 1960-ж. советтик-кубалык дипломатиялык мамилелер калыбына келтирилген. 1961-ж. «26-июль кыймылы», КЭСП жана «13-марттагы революциялык директорат» кыймылдары биригип, Бириккен революциячыл уюм (БРУ) түзүлгөн.
Ал 1965-ж. октябрда Куба коммунисттик партиясы (КПК) деп аталып, КПК БКнын 1-секретарлыгына Ф. Кастро Рус дайындалган. Куба элинин революциячыл жеңиштерин жок кылууга умтулган АКШ өкмөтү оппозициялык күчтү колдоп, Кубага экономикалык тоскоолдуктарды жасап, аны менен дипломатиялык мамилесин үзгөн (1961). 1961-ж. 14-апрелде Ф. Кастро Куба революциясын «социалисттик» деп жарыялаган. Кариб кризисин (1962) жөнгө салууда АКШ Кубанын кол тийбестигине кепилдик бергени менен экономикалык басым көрсөтүүнү уланткан. Агрардык 2-реформанын (1963-ж. октябрь) натыйжасында жеке менчик чарбалар кыскарып, өнөр-жай ишканаларын мамлекеттештирүү аяктаган (1968). Транспорт жана энергетика өнүгүп, жаңы өнөр-жай тармактары пайда болгон. 1975-ж. КПКнын 1-съезди өткөрүлүп, өлкөнүн негизги мыйзамы (1976) кабыл алынган. Элдик бийликтин улуттук ассамблеясы (ЭБУА), Мамлекеттик кеңеш жана Министрлер кеңеши түзүлгөн. Мамлекеттик кеңештин, Улуттук коргоо кеңешинин жана Министрлер кеңешинин төрагалыгына Ф. Кастро Рус дайындалган. Куба өкмөтү 1960-жылдары Америкага каршы күрөшүп, Латын Америка, Африкадагы көтөрүлүштөрдү жана улуттук-боштондук кыймылдарды колдогон. 1980-жылдардын башында Куба экономикасы кризиске учураган. Куба өкмөтү кризистен чыгуу үчүн реформаларды жүргүзүп, Конституцияга өзгөртүүлөр киргизилген. 1993-ж. Куба өкмөтү АКШ долларын пайдаланууга жол берген. Дыйкандар, кооперативдер жана мамлекеттик фермалар айыл чарба продукцияларынын ашыгын эркин сатууга мүмкүнчүлүк алышкан. 1995-ж. сентябрда Улуттук ассамблея бекиткен «Чет элдик инвестициялар жөнүндө» мыйзам боюнча чарбанын бардык тармактарында чет мамлекеттик капитал колдонула баштаган. 1994-ж. АКШ менен Кубанын ортосундагы соода мамилелери жакшырып, бирок саясий чөйрөдө карама-каршылыктар жөнгө салынган эмес. 2002-ж. АКШ президенти Ж. Г. У. Буш Кубага каршы санкцияларды оордоткон. Буга жооп катары Куба өкмөтү 2004-ж. ноябрда расмий түрдө АКШ долларын Кубага пайдаланууга тыюу салган. 2006-ж. 31-июлда ден соолугуна байланыштуу КПК БКнын 1-секретары, Мамлекеттик кеңештин жана Министрлер кеңешинин төрагасы Ф. Кастро Рус кызматын иниси Р. Кастро Руска тапшырган. 2005-ж. декабрда Барбадос анда Кариб мамлекеттеринин лидерлери жолугушуп, Куба менен АКШнын ортосундагы чыр-чатакты чечүү жөнүндө маселени талкуулашкан. 2008-ж. 29-октябрда БУУнун Генералдык Ассамблеясынын 63-сессиясында АКШнын Кубага каршы экономикалык, соода жана финансы блокадасын токтотуу жөнүндө маселе каралган. БУУнун Генералдык Ассамблеясынын бул резолюциясына 185 мамлекет макул болуп, 3 мамлекет (АКШ, Израиль жана Палау) каршы чыккан. Куба жетекчилеринин пикирлери боюнча АКШдагы президенттик шайлоодо Б. Обаманын жеңиши эки өлкөнүн ортосунда диалог үчүн жаңы мүмкүнчүлүктөрдү ачты. 2015-ж. Кубага каршы санкциялардын негиздүүлөрү алынып салынды.
Чарбасы
СССР жана Чыгыш Европа өлкөлөрү менен экономикалык байланышы үзүлүп, экспорттук негизги продукция болгон кант нефтиге жана нефть продукцияларына алмашылбай калгандыктан, өлкөнүн экономикасы кризистик абалга жеткен. 2000-жылдардын ортосунда өлкөнүн экономикасынын негизин чет өлкөлүк туризм жана никель өндүрүшү түздү. Келечекте жогорку технологиядагы жаңы өндүрүштөрдү өнүктүрүү биотехнологиялык, фармацевтикалык тармактар менен байланыштуу; Латын Америкасындагы жана Кариб деңизинин алабындагы өлкөлөр менен байланыштар кеңейүүдө. Чет өлкөлүк инвестицияларды тартуу өлкөнүн негизги экономикалык саясаты бойдон калууда; чет өлкөлүк (негизинен канадалык, кытайлык, венесуэлалык, батыш европалык) капитал катышкан 250дөй биргелешкен ишкана жана экономикалык ассоциация, 1997-жылдан борбордук региондо 3 эркин экономикалык зона иштейт. Ички дүң продукция (ИДП) көлөмү 52,7 млрд песо (2007). Адамзат өнүгүүсүнүн индекси 0,860 (дүйнөдөгү 182 өлкөнүн ичинен 51-орунда; 2007). ИДПнин структурасында тейлөө чөйрөсүнүн үлүшү (анын ичинде курулуш, транспорт, байланыш) 69,3%, өнөр-жайыныкы 26,1%, айыл, токой чарбаларыныкы жана балык уулоонуку 4,6%. Калктын реалдуу кирешеси өтө төмөн; чет өлкөлөрдө жашаган кубалыктардын финансылык жардамынын (жылына 1 млрд доллар) мааниси зор.
Өнөр-жай продукциясынын өсүүсү 2,5% (2007). Никель жана өнүгүп бараткан нефть өндүрүү өнөр-жай тармактарынын, ошондой эле тамак-аш өнөр-жайынын экспортко багытталган айрым өндүрүштөрүнүн (кант, ром, тамеки, мөмө-жемиш жана балык консерваларын чыгаруу) мааниси зор. 2007-ж. 3,5 млн т нефть өндүрүлгөн; негизги аймактары: Мексика булуңунун жээги, Кабайгуан шаарынан чыгыш тарапта. Нефть менен кошо газ да (2007-ж. 1085 млн м3) өндүрүлөт. Бул тармакты жана өлкөнүн жалпы чарбасын өнүктүрүү келечеги Мексика булуңунун жээгиндеги зонага жана өлкөнүн батышына байланыштырылат. Жалпы кубаттуулугу 130 миң баррель/сутка болгон нефть ажыратуучу 4 завод иштейт. Нефтини негизинен Венесуэладан алат. Электр станцияларынын аныкталган кубаттуулугу 4,5 миң мВт (2005). 2006-ж. 16,5 млрд кВт.с электр энергиясы өндүрүлгөн. Электр энергиясынын 75,6%тейи нефть менен иштеген ЖЭСтен, 13,5%и газ турбиналуу ЖЭСтен, 10%и альтернативалуу булактардан, 0,9%и ГЭСтен өндүрүлөт.
Кара металлургиясы кара металл сыныктарын (анын кыйла бөлүгүн сырттан алат) жана бир аз өз сырьёсун (2006-ж. 7,8 миң т темир кен ташы казылып алынган) пайдаланат. Болот прокат жана металл конструкциялары Кариб деңизиндеги өлкөлөргө экспорттолот. Түстүү металлургияда валютанын негизги булагы болгон никель өнөр-жайынын мааниси зор. Никелдүү концентраттарды өндүрүү (73,3 миң т) боюнча Куба 6-орунду ээлейт (дүйнөлүк өндүрүштүн 16%и). Никель сырьёсу казылып алынуучу негизги аймак — Ольгин провинциясы. Үч ири никель комбинаты иштейт (Пунта-Горда-Абахо, Мао, Никародо). Хромит, кобальт Ольгин провинциясында (жылына 3 миң тдан), алтын Пинар-дель-Рио провинциясында (жылына 500 кгдай) казылып алынат. Машина куруу өнөр-жай айыл чарба жана автомобиль техникасын тейлөөгө, ошондой эле түрдүү тетиктерди даярдоого багытталган. Заводдору Ольгин, Гавана, Матансас шаарында жайгашкан. Гаванада түстүү телевизор кураштыруучу завод, Сантьяго-де-Кубада медициналык жабдуу чыгаруучу ишканалар, Санта-Клара шаарында тиричилик техникалар заводу, порт шаарларда кеме ремонттоочу ишканалар иштейт. Фармацевтика өнөр-жай – Куба индустриясынын жогорку технологиялык жана илим сыйымдуу артыкчылыктуу тармактарынын бири; ал түрдүү медикаменттерди, ошондой эле офтальмология жана стомотология үчүн приборлорду чыгарат (анын чордону – Гавана шаары). Куба фармацевтикалык жана биотехнологиялык тармактардын продукцияларын 40тан ашык өлкөгө экспорттойт. Химия өнөр-жай ошондой эле фосфор жана азот жер семирткичтерин, сорбитол, кир жуугуч каражаттарды чыгарат. Курулуш материалдар өнөр-жай өз сырьёсу (табигый мрамор, цемент) менен иштейт. Азык-түлүк импортко караганда көбүрөөк экспорттолот; негизгилери – кант менен ром. Чийки канттын негизги бөлүгү (80%тен ашыгы) Европа өлкөлөрүнө экспорттолот. 2007-ж. 83,4 млн л ром даярдалган; анын 60%и экспорттолот, 20%тейин туристтер алып кетет. Ромдун 34 соода маркасы расмий катталган. Тамеки – Кубанын дүйнөгө белгилүү экспорттук товары. 2007-ж. 411,9 млн даана сигара, 13,8 млрд даана сигарета чыгарылган. Куба сигарасынын негизги кардарлары: Испания, Франция. Мөмө-жемиш, жашылча консерваларын, шире, сүт азыктарын, суусундук, пиво, кофе чыгаруучу ишканалары бар.
Билим берүү системасы 2ден 5 жашка чейинки балдарды мектепке чейинки тарбиялоону, милдеттүү 6 жылдык башталгыч, 3 жылдык негизги (толук эмес), 3 жылдык толук орто жана жогорку билим берүүнү камтыйт. Толук эмес орто мектептин базасында кесиптик-техникалык окуу жайлар жана тармактык (математикалык, педагогикалык, спорт ж. б.) мектептер иштейт. Окуу билим берүүнүн бардык баскычтарында акысыз. Өлкөдө 9 миңден ашуун башталгыч, 2 миңдей толук эмес орто, 371 толук орто мектеби, 568 атайын техникалык окуу жайлар, 60тан ашык Жогорку окуу жайлары (ЖОЖ), 3 миңден ашуун университеттик борборлору бар (2007). Калктын сабаттуулугу 99,8%и түзөт (2006). Башкы илимий мекемелери (Куба Илимдер академиясы жана анын институттары), ЖОЖдору, китепканалары, ири музейлери Гавана, Камагуэй ж. б. шаарында жайгашкан.
Массалык-маалымат каражаттары
Жалпы элдик гезиттери: «Гранма» (450 миң нускада күн сайын чыгат, «Хувентуд ребельде», «Ванугардия», «Сьерра Маэстро», журналдары: «Боэмия», «Куба» ж. б. Ар бир провинция жергиликтүү өз гезиттери бар. Басылмалардын көбү испан тилинде чыгат. Радиоуктуруусу 1922-жылдан, телекөрсөтүүсү 1950-жылдан иштейт. Мамлекеттик маалымат агенттиги — AlN (1974). Гаванада латын-америкалык Пренса Латина (PL, 1959) маалымат агенттигинин штаб-квартирасы жайгашкан.
Адабияты
Куба адабияты испан тилинде өнүгүүдө. Куба адабиятындагы эң алгачкы чыгарма – С. Де Бальбоанын «Чыдамкайлар зерцалосу» (1608) поэмасы. 18-кылымдагы көрүнүктүү чыгармалар – С. Питтин «Бакчачы-принц, же анткор Клоридано» (1733), Х. А. Кабалеронун публицистикалары, М. де Секейр-иАранго менен М. Х. де Рубалькаванын ырлары. Х. М. Ф. Де Арратенин «Жаңы дүйнөнүн ачкычы, Батыш Индия форпосту» (1761) деген тарыхый хроникасы белгилүү болгон. 19-кылымдын башында публицистика Агартуу багытында өнүккөн (Ф. Варела, Х. А. Сако, Х. де ла Лус-и-Кабальеро). Куба адабиятында романтизмдин башталышы Х. М. Эредианын чыгармачылыгына байланыштуу. Куба адабияты колониализмге каршы боштондук кыймылдын таасиринде өөрчүгөн (Д. Дельмонте-и-Апонте, Г. де ла К. Вальдес, Ф. Поведа-и-Арментерос, X. Ф. Мансано, X. X. Миланес, Ф. Танко). 19-кылымдын 2-жарымында X. Мартинин чыгармачылыгы көрүнүктүү орун ээлейт. Ал революциячыл демократиялык мазмундагы чыгармалары менен Куба адабиятында реализмге негиз салган. 1830–40-жылдары социалдык мотивдеги X. Гомес де Авеляньеддин «Саб» (1841), «Сесилия Вальдес» (1882), С. Вильяверденин «Таш баканын жону» (1845) романдары жаралган. 1840— 50-жылдары X. А. Кинтеро, М. Теурбе Толон, Л. Турла, П. Сантасилиа, А. Акоста, Ф. Пичардо Мойя, Р. Педросо, М. Навваро Луна сыяктуу эмиграцияга кеткен акындар АКШ имперализмине каршы багыттагы чыгармаларды жазышкан. 19-кылымдын ортосунда прозада костумбризм калыптанган [Г. Бетанкур Сиснерос (Лугареньо), Р. де Пальма, X. Бетанкур, X. М. де Карденаси-Родригес, X. В. Бетанкур, А. Суарес-и-Ромеро, Б. X. Креспо-и-Борбон ж. б.]. Эмиграцияга кеткен акындардын ичинде дүйнөгө аты белгилүү Н. Гильен болгон. Ал эмиграцияда жүрүп «Жер бийлиги» (1949), «Жоголгон издер» (1953), мекенине келип, «Агартуу доору» (1962) деген романдарды жазган. А. Карпентьердин чыгармалары Латын Америка адабиятында белгилүү орун ээлейт. 20-кылымдагы белгилүү акындар: Н. Гильен, Ф. Xамис, Р. Фернандес Ретамар, А. Альварес Бараганьо, Э. Диего: жазуучулар: X. Соле Пуиг, М. Кофиньо, Лопес, Л. Отеро, Г. Эгурен, X. Травьесо, Э. Падиль, С. Сардуй ж. б.
Музыкасы
Кубанын элдик музыкасы испан жана африка музыкасынын негизинде калыптанган. Африка-куба музыкасынын байыркы ыр-бий формасы – сон, гуарача, конга, кийинкиси – дансон, румба. Ошондой эле креоль формасы пунто, гуахира, криолья (негизинен дыйкандар арасында) жана негр музыкасы (диний ырым-жырымдарга) тараган. 16–18-кылымдарда профессионал музыканын очогу – чиркөөлөрдүн ыр мектептери болгон. Кубадагы алгачкы музыканттардын бири – Сантьяго шаары кафедралык собордун органисти М. Веласкес болгон. 1776-ж. Гаванада театр курулуп, 1814-ж. музыкалык мектеп, 1816-ж. улуттук кадрларды даярдоочу «Санта-Сесилия» музыкалык академиясы ачылган. Г. Вильятенин романтикалык опералары Парижде («Цилия», 1877), Гаагада («Ханыша»), Мадридде («Валтасар», 1885) коюлган. 19-кылымдын ортосунда М. Саумель-и-Робредо, кийинчерээк И. Сервантес Каванаг улуттук композитордук мектепке негиз салышкан. Вокалдык жанрлар – кансьон, болеро, виеджа трова белгилүү болгон. Кийинки муундагы композиторлор – Э. Санчес де Фуентес («Юмури» – улуттук сюжетте жазылган биринчи куба операсы, 1898, Гавана), Х. Мари Эстеве («Күң», 1921, Гавана). 1920-ж. Гавана филармониясынын оркестри түзүлгөн. 1920–30-жылдарда сарсуэла өнүгүп белгилүү сарсуэлалардын авторлору – Г. Ройг, Э. Локуона, Ж. Пратс. Музыкалык маданияттын жаңы өнүгүү мезгили 1959-ж. башталган. 1960-жылдардын аягында салттык жана рок, жаз музыкаларынын негизинде «нуэва трова» (Куба революциясынын музыкасы) калыптанган. 1970-жылдары куба авангарддык агымы түзүлө баштаган, анын өкүлдөрү – Э. Ангуло, Х. Берроа, Х. Бланко, Л. Брауэр, Р. Валера, К. Фариньяс ж. б. композиторлор. Гаванадагы «Гран театродо» (1838), лирикалык театрда (1962), Камагуэйдеги «Театро принципаль» (1849) театрларында опералар жана балеттер коюлат. Гаванада Улуттук симфониялык оркестр (1960), Улуттук фольклордук ансамбль (1962), Улуттук хор (1959), Электракустикалык музыканын улуттук лабораториясы (1977), консерватория (1903, азыркы А. Рольдан атындагы), Искусство институту (1976) иштейт. Куба музыка институту (1989) эл аралык фестивалдарды (элдик, жаз, хор, электрондук музыка, гитаристтердин) өткөрүп турат.
Театры
Куба театр искусствосу испан маданиятынын таасиринде өнүккөн. Театрдын өзөгүн испан жана африка элдик театр оюндарынын үлгүлөрү түзгөн. Колония мезгилде Гаванадагы менчик үйлөрдө испан авторлорунун диний ырым-жырым оюндары көрсөтүлгөн. 1733-ж. биринчи кубалык автор С. Питтин «Ханзаада – багбан же анткор Клоридано» комедиясы коюлган. 1776-ж. Гаванада биринчи «Колисео» (1803жылдан «Театро Приципаль») театры ачылып, анда опера жана тонадилья менен кошо испан драматургдарынын пьесалары коюлган. Актёр драматург Ф. Коваррубиас (19-кылымдын башы) улуттук театрдын негиздөөчүсү болгон. 1838-ж. Гаванада «Такона» театры ачылган. Анда драма, опера жана балет спектаклдери коюлган. Кийин Сантьяго-де-Кубада «Театр де ла Рейна» (1850), Камагуэйде «Театро Принсипаль» (1849), Матансаса «Эстеван» (кийин «Сауто») Гаванада «Альгамбра» (1890) ж. б. театрлар негизделген. 1910-ж. «Театр коому», 1941-ж. драма өнөрү академиясы уюшулган. 1936-жылдан Гаванада «Куэва» театры иштейт. Демократиялык улуттук театр өнөрү 1959-жылкы революция жеңгенден кийин гана өнүгө баштаган. 1950-жылдарда шаардык «Биздин заман» (К. С. Станиславский театрынын эстетикасы менен иштеген) жана «Эстудио» (Б. Брехттин «Сезуандык боорукер адам» драмасы боюнча спектакль менен ачылган) театрлары белгилүү болгон 1960-ж. Гаванада Улуттук театр түзүлгөн. Камагуэйде драма (1960), Пиналь де-Риодогу М. Горький атындагы (1961), «Ориентир» драма (1961) труппалары 1970-жылдарда иштерин токтоткон. Улуттук куурчак театры (1963), Театр үйү иштейт. Жетектөөчү өңүткө «Эскамбрай» театры ээ болгон, режиссер С. Корьери кубалык драматургдардын бир актылуу пьесаларынан баштап, 1980–90-жылдарда У. Шекспир, Мольер, Ф. Гарсиа Лорканын чыгармаларын репертуарга киргизген. Көрүнүктүү театр ишмерлери: В. Ревуэльта, Р. Ревуэльта, М. Асаведо ж. б. болгон. 1980-жылдан Гаванада эл аралык театр фестивалы өтүп турат.
Киносу
1897-ж. Кубада хроникалык жана документалдык фильмдер тартыла баштаган. 1897-ж. француз оператору Г. Вейре биринчи кубалык «Өрттү өчүрүү» (бир мүнөттүк) хроникалык-даректүү фильмин тарткан. X. Касасустун биринчи кубалык даректүү жана жарнамалык тасмасы («Жоголгон сыйкырчы», 1898) чыккан. 1910-ж. Э. Д. Кеседа «Хуан Хосе», 1920-ж. Р. Пеон «Чындык» фильмин тарткан. 1930–40-жылдарда Кубада көбүнчө АКШнын фильмдери көрсөтүлгөн. Улуттук кино өнөрү 1959-жылдан калыптана баштаган. Т. Г. Алеанын 1961-ж. «Революция жөнүндө баян», режиссер X. Г. Эспиносанын «Жаш көтөрүлүшчү» (1962-ж., Карлови-Вари Эл аралык кинофестивалынын сыйлыгы) фильмдери революцияга арналган. Испан эзүүсүнө каршы М. Актавио Гомес «Биринчи чабуул собор тараптан» (1969), Куба аялдарынын тагдыры жөнүндө У. Солас «Люсия» (1970) көркөм фильмдерин тарткан. 1970–80-жылдары аялдардын көз карандысыздыгына арналган: «Тересанын портрети» (П. Вега, 1979), «Белгилүү даражага чейин» (Гутьеррес Алеа, 1984), «Башка аял» (Д. Диаса Торреса, 1987) ж. б. фильмдер тартылган. 1980-жылдары экранга жаңы муундагы режиссёрлордун кинотасмалары чыккан: «Алмашуу» (X. К. Табио, 1984), «Давид үчүн колукту» (О. Рохас, 1985), «Алма сабагынан алыс түшпөйт» (Л. Ф. Бернас, 1985) ж. б. 1990-жылдары Гутьерреса Алеанын «Кулпунай жана шоколад» (Берлин, ЭКФ сыйлыгы, 1993) фильми чет өлкөдө белгилүү болгон. 20—21-кылымдардын чегинде режиссер А. Сотто («Тике сүйүү», 1997; «Айыпсыз түн», 2007), X. К. Кремата («Вива – Куба», «Кичинекей качкындар»; Канндагы ЭКФ сыйлыгы, 2005). Кубанын анимациялык киного X. Падрон, Т. Рагги, М. Ривас чоң салым кошкон. Гаванада 1959-ж. Кино өнөр-жай жана кино искусство институту түзүлгөн. 1979-ж. жыл сайын латын америкалык жаңы кинолордун фестивалы өтүп турат.
Том Холланд
Том Холланд (Tom Holland; 1996-жылы 1-июнда туулган) - англиялык актёр. Анын мактоосуна Британ киноакадемиясынын кино сыйлыгы жана үч Сатурн сыйлыгы кирет.
Голландиянын карьерасы тогуз жашында бий классына тапшырганда башталып, ал жерден хореограф аны байкап калып, Лондондогу Виктория сарайындагы театрда "Билли Эллиот мюзиклиндеги" ролго кастингден өткөрүүнү уюштурган. Эки жылдык машыгуудан кийин ал 2008-жылы экинчи ролго ээ болуп, 2010-жылга чейин ойногон ошол жылы башкы ролго көтөрүлгөн. Голландия "Мүмкүн эмес" (2012) кырсык драмасында биринчи жолу тасмага түшкөн. цунами, ал үчүн мактоо. Андан кийин Голландия толук убакыттагы карьера катары актёрдук кесипти аркалоону чечти, "Мен азыр кантип жашайм" (2013) тасмасында жана "Деңиздин жүрөгүндө" (2015) тасмасында жана "Карышкыр зал" (2015) минисериалында тарыхый инсандарды ойногон.
Өмүр таржымалы
Томас Стэнли Холланд 1996-жылы 1-июнда Кингстон-а-Темзада Лондондун түштүк-батышында фотограф Никола (кызык аты Фрост) жана куудул жана жазуучу Доминик Холланддын үй-бүлөсүндө туулган. Анын үч иниси бар. Анын чоң энеси Ирландия шаарынан болгон. Ал Кингстон-апон Темзада, ата-энесинин жана инилеринин үйүнүн жанында жашайт.
Товар (жумуш, кызмат көрсөтүү) коопсуздугу
Товар (жумуш, кызмат көрсөтүү) коопсуздугу – товардын (жумуштун, кызмат көрсөтүүнүн) керектөөчүнүн өмүрү, денсоолугу жана мүлкү үчүн коркунучсуздугу, күндөлүк пайдаланууда, сактоодо, ташып жеткирүүдө жана калдыктоодо анын айлана-чөйрө үчүн коопсуздугу, ошондой эле жумушту аткаруунун (кызмат көрсөтүүдө) коркунучсуздугу.
Бэлл Плэйн (Айова)
Бэлл Плэйн (Айова) (Belle Plaine) — Айова штатынын Бентон округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 8.4 км². FIPS коду — 19-05590.
Калкы
2010-жылы калкы 2878 киши болгон.
Биг Сэнди (Монтана)
Биг Сэнди (Монтана) (Big Sandy) — Монтана штатынын Chouteau Округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 703 киши. Болжолдуу аянты - 1.1 км². FIPS коду — 30-06250.
Большешукшан (Бураев району, Башкыртстан)
Большешукшан — Башкыртстандын Бураев районундагы айыл, Ванышев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 229 киши. Почта индекси — 452964, ОКАТО коду — 80218816006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Бекэтт (Нү-Жерси)
Бекэтт (Нү-Жерси) (Beckett) — Нү-Жерси штатынын Глостер округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4726 киши. Болжолдуу аянты - 4.8 км². FIPS коду — 34-04400.
Карлоу (Мекленбург)
Карлоу (Мекленбург) (Carlow (Mecklenburg)) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Түндүк-Батыш Мекленбург районуна кирет.
Калкы - 1242 киши(2013-ж.). . Аянты - 31,3 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 58 018. Муниципалитеттин башчысы — Карл-Хайнц Ольрогге.
Жоробеков Байызбек
Жоробеков Байызбек (1942-ж. т., Куйбышев айылы) - Кыргыз Республикасынын билим берүүгө эмгек сиңирген ишмери. Кыргыз Республикасынын билим берүү отличниги. Медицина илимдеринин кандидаты.
Колдонулган адабияттар
Токтогул району: Энциклопедия/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2005. 292 б., ил.ISBN 9967-14-030-5
Батлэр (Миссури)
Батлэр (Миссури) (Butler) — Миссури штатынын Бэйтс округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 10.0 км². FIPS коду — 29-10054.
Калкы
2010-жылы калкы 4209 киши болгон.
Товар коштом кагазы
Товар коштом кагазы – товардык-материалдык баалуулуктарды коё берүү менен кабыл алуу боюнча аткарымдарды жолжоболоштуруучу баштапкы бухгалтердик документ. Баалуу кагаз болуп саналат.
Кыргыз жылкысы
Кыргыз жылкысы — кыргыздын жергиликтүү жылкысы; байыркы жылкынын бири. Өзбекстан, Тажикстан жана Казакстанда да асыралат. Тоолуу жерде жыл бою үйүрлөштүрүп багуу шартында алынган. Борбордук Азиянын түштүгүндөгү жылкы менен аргындаштырылган. Азыркы кыргыз жылкысы тукур, чымыр, мойну кыска, соорусу жазы, өңү көбүнчө тору же жээрде. Кыргыз жылкысынын орточо өлчөмү: өркөчүнүн бийиктиги 136,0—140,3 см; тулку боюнун узундугу 141,2—142,8, көкүрөк курчамы 165,2—169,6, бутунун жоондугу 17,8—18,4 см. Бул жылкынын ирилери Ысык-Көл, Чүй, Талас жана Фергана өрөөндөрүндө таралган. Кичинелери Тянь-Шань, Памир, Алай жана Алтайдын тоолуу райондорунда кездешет. Кыргыз жылкысы кеч (7—8 жылда) жетилет, багууну анча талап кылбайт, жыл бою жайытта багылат, кышкы суукка байымдуу, карды тээп оттойт. Ал көбүнчө миңги жана көлүк катарында колдонулат. Бээси төлчүл (100 бээден 80—85 кулун), сүттүү (суткасына орточо 13 л). Ал кыргыз жаңы жылкысын чыгарууда пайдаланылган.
Лангдон Плэйс (Кентукки)
Лангдон Плэйс (Кентукки) (Langdon Place) — Кентукки штатынын Джэфферсон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 974 киши. Болжолдуу аянты - 0.5 км². FIPS коду — 21-43900.
Байкуштар (роман)
"Байкуштар" (Les Misérables) –– Виктор Хүгонун француз тилиндеги тарыхый романы. Биринчи жолу 1862-жылы басылып чыккан чыгарма 19-кылымдын чоң романдарынын бири болуп эсептелет. Англис тилдүү дүйнөдө роман, адатта, анын баштапкы французча аталышы менен айтылып келет (Les Misérables). Ошентсе да, бир нече альтернативдик аталыштары колдонулат. Анын ичинде The Miserables (Байкуштар), The Wretched (Бактысыздар), The Miserable Ones (Байкуш адамдар), The Poor Ones (Кедей адамдар), The Wretched Poor (Бактысыз кедейлер), The Victims (Курмандыктар) жана The Dispossessed (Кол жуугандар). 1815-жылдын башынан баяндалып, Парижде 1832-жылдагы июнь коогасында туу чокусуна жеткен роман бир нече каармандардын жашоосуна жана өз ара мамилелерине, өзгөчө мурда камалган Жан Валжандын баштан өткөргөн оор окуяларына жана анын куткаруу тажрыйбасына окурмандарды жетелейт.
Мыйзамдын жана ырайымдуулуктун табиятын изилдеген роман Франциянын тарыхын, Париждин архитектурасы менен урбанистикалык жасалгасын, саясатын, адеп-ахлак философиясын, монархияга каршы турушун, адилеттүүлүгүн, динин, романтикалык жана үй-бүлөлүк сүйүүнүн түрлөрү менен табиятын кылдат иликтеп чыгат. "Байкуштар" сахна, телеберүү, мюзикл жана анын негизиндги тасма үчүн көптөгөн ылайыкташтыруулар аркылуу популярдуу болуп кеткен.
Bala Turkvizyon 2016
Bala Turkvizyon ыр сынагы 2016 (Bala Türkvizyon Türk Dünyası Şarkı Yarışması 2016) —  Сынактын 2 чи жолку уюштурулуусу, Сынак Түркия Республикасында өтөт.
Кыргыз-Каба корукчасы
Кыргыз-Каба корукчасы — Базар-Коргон районунун аймагындагы ботаникалык корукча (заказник). Каба суусунун алабында, Бабаш-Ата кырка тоосунун этегинде жайгашкан. Аянты 50 га. Юнон өскөн аймакты коргоо максатында 1957-жылы уюшулган.
Аренсхөфт
Аренсхөфт (Ahrenshöft) — Германия Федеративдик Республикасынын Шлезвиг-Гольштейн жеринде жайгашкан муниципалитет. Түндүк Фризия районуна кирет.
Калкы - 523 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 8,65 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 01 0 54 002. Муниципалитеттин башчысы — Арнольд Петерзен.
Рослебен
Калкы - 5540 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 33,42 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 65 061. Мэр — Райнер Хойхель.
Шаар административдик курамы боюнча 3 шаардык районго бөлүнөт.
Алымкан
Алымкан Субан кызы (1874, Аксыдагы Бакаулак кыштоосу - 1942, Аксы) - Токтогулдун сүйгөн селкиси, “Алымкан” аттуу ырдын каарманы.
Жаштыгы
Аксыдагы саруу уруусунан чыккан Субан аттуу бийдин кызы. Атасы төрт баланын ичинен Алымканды артыкча жакшы көрүп, жанына алып жүрүп, эркек балача тарбияланат. Он алтыга чыкканда сулуунун сулуусу, акылдуунун акылдуусу болуп чыга келет.
Токтогулдун сүйүүсү
Токтогулдун шакирти А. Үсөнбаевдин маалыматына таянсак, Токтогул Аксыга атактуу комузчу Борош уулу Ниязаалыга барып жүрүп, Кашкасуу жайлоосунан Алымканды көрүп, көзү түшөт. Бирок Алымканды атасы мурдатан кудалашкан Токтосун баатырдын иниси Бекинин Осмонаалы деген уулуна берет. Ошондо Токтогул сулууга болгон армандуу сүйүүсүн, күйүтүн:
Атка салган дилдейсиң,
Ачылган кызыл гүлдөйсүң.
Бир күн оору, бир күн соо,
Алымкан азабың тартсам билбейсиң,
Бетегелүү майданым,
Пейили жакшы жайдарым!
Көлөкөлүү майданым,
Көөнү жакшы жайдарым!
Букардын тоосу бурулуш,
Бурулуп учат улуу куш.
Бурулуп мага келе кет,
Алымкан, карыпка кылбай кыйын иш.
Саркештеп тиккен жоолугуң,
Сарсанаа кылат жоругуң,
Көккештеп тиккен жоолугуң,
Көп санаа кылат жоругуң.
Токтогул черткен “Жаш кыял”
Тыңдасаң боло Алымкан,
Ак шайы жоолук колго алып,
Булгасаң боло Алымкан,
Аз күнчөлүк өмүрдө
Жыргасаң боло Алымкан! деп, ырынан бугун чыгарыптыр.
Ыр болсо калк арасында “Алымкан” деген ат менен элдик ыр шекилдүү ооздон-оозго көчө ырдалат. Ал эми Алымкандын турмушу өтө аянычтуу өтөт.
Кийинки тагдыры
Күйөөсү Осмоналынын калк арасында кадыр-баркы артып турганда Алымкандын сулуулугуна суктанган Жумаш аттуу жигит Осмоналыны үйүнө чакырып, бозого уу кошуп берип өлтүрөт. Жесир калган Алымканды сатыкейлер колдон чыгаргысы келбей Осмоналынын бир тууган агасы Өмүрбекке нике кыйышат. Өмүрбек да бул дүйнөдөн өтөт. Үчүнчү жолу Бокмурун аттуу таластык адамга турмушка чыгат. Андан Жусуп аттуу уулдуу болот. Мындан башка да Алымкандын үч уулу болгон. Бирок Жусуп он жашка чыкканда чарчап калат, күйөөсү Бокмурун да көп өтпөй эле жарык дүйнө менен коштошот. Алымкандын урпактары учурда Аксы аймагында жашашат.
Чыгармаларда
“Алымканды” алгачкылардан болуп А. Үсөнбаев, К. Досуевдер, кийин А. Малдыбаев обон чыгарып, оркестрдин коштоосунда ырдап чыгат. Таанымал обончу, ырчы, комузчу Б. Эгинчиев да обон жаратат. Кыргыз Республикасынын эл артисти М. Өмүрканованын аткаруусунда өзгөчө колоритке ээ болуп, аны эл артисттери А. Жумабаев, М. Баетов, А. Малдыбаев, кийинки муундагылар С. Суранчиева, С. Садыкова ж. б. ушул күнгө чейин ошол авазда аткарылып келүүдө.
Алымканга арнап Токтогул ошондой эле “Миң кыял” аттуу күү да чыгарган. Бул күүнү укканда жаркын маанай, таза махабаттын шаттыгы, шаңы элестейт.
Колдонулган адабияттар
Токтогул району: Энциклопедия/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2005. 292 б., ил.ISBN 9967-14-030-5
Алтарык (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское айылындагы суу өлчөгөн посттун аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Гейшанын эскерүүлөрү (роман)
2005-жылы чыгарманын тасма версиясы жарык көргөн.
Тасма версиясы
2005-жылы режиссер Роб Маршалл романдын тасма версиясын жараткан. Анда кытай актрисалары Чжан Цзыи (Сайури), Гун Ли (Хатсумоно) жана Мишел Йео (Мамеха); жапон актеру Кен Ватанабэ (төрага), Судзука Ого (Сайуринин бала кезиндеги Чийо) жана Үки Кудо (чоң Пампкин) образдарды жаратышкан.
Варзитамак (Бураев району, Башкыртстан)
Варзитамак — Башкыртстандын Бураев районундагы айыл, Ванышев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 108 киши. Почта индекси — 452964, ОКАТО коду — 80218816007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жол эксплуатациялоо башкармалыгы-23
Жол эксплуатациялоо башкармалыгы-23 (дэу23) - райондун аймагындагы жана республиканын айрым жол бөлүктөрүн тейлөөчү ишкана. Бишкек-Ош жолун курууда жигердүү салым кошкон.
Колдонулган адабияттар
Токтогул району: Энциклопедия/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2005. 292 б., ил.ISBN 9967-14-030-5
Товар кредити
Товар кредити – КР жарандык укугунда кредиттик келишимдин бир түрү, ал тектеш белгилер менен аныкталган буюмду бир тараптын экинчи тарапка берүү милдетин карайт (Т. к. келишими). Ага эгерде ушундай келишим менен башкача каралбаса жана милдеттенменин мазмунунан келип чыкпаса кредиттик келишим жөнүндө жарандык мыйзамдардын жоболору колдонулат. Берилүүчү буюмдардын саны, ассортименти, комплектүүлүгү, сапаты, идиши жана/же таңгагы жөнүндө шарттар эгерде Т. к. келишиминде башкача каралбаса товарларды сатып алуу-сатуу келишими жөнүндө эрежелерге ылайык аткарылууга тийиш.
Клингенмүнстер
Клингенмүнстер (Klingenmünster) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Түштүк Вайнштрассе районуна кирет.
Калкы - 2393 киши(2013-ж.). . Аянты - 10,72 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 37 049. Муниципалитеттин башчысы — Вильфрид Түрк.
Жолдошев Карыпбай
Жолдошев Карыпбай (1932, Жаңыжол айылы - 2000, Токтогул шаарчасы) - Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген врачы (1978).
Колдонулган адабияттар
Токтогул району: Энциклопедия/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2005. 292 б., ил.ISBN 9967-14-030-5
Бэлфорд (Нү-Жерси)
Бэлфорд (Нү-Жерси) (Belford) — Нү-Жерси штатынын Монмут округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1768 киши. Болжолдуу аянты - 3.4 км². FIPS коду — 34-04600.
Тенинген
Тенинген (Teningen) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Эммендинген районуна кирет.
Калкы - 11733 киши(2013-ж.). . Аянты - 40,27 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 3 16 043. Мэр — Херман Егер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 4 Шаардык районго бөлүнөт.
Бад-Эйнхаузен
Бад-Эйнхаузен (Bad Oeynhausen) — Германия Федеративдик Республикасынын Түндүк Рейн-Вестфалия жеринде жайгашкан Шаар. Детмольд административдик округуна карайт. Минден-Люббекке районуна кирет.
Калкы - 48 300 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 64,8 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 05 7 70 004. Мэр — Клаус Мюллер-Цальман.
Шаар административдик курамы боюнча 8 шаардык районго бөлүнөт.
Фөльклинген
Фөльклинген (Völklingen) — Германия Федеративдик Республикасынын Саар жеринде жайгашкан Шаар. Саарбрюкен районуна кирет.
Калкы - 39755 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 67,06 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 10 0 41 519. Мэр — Клаус Лориг.
Шаар административдик курамы боюнча 10 шаардык районго бөлүнөт.
Жолдошбаев Узооке
Жолдошбаев Узооке (1924-ж. т., Жаңыжол айылы) - СССР агартуу отличниги, элге билим берүү отличниги.
Колдонулган адабияттар
Токтогул району: Энциклопедия/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2005. 292 б., ил.ISBN 9967-14-030-5
Кыргыз ирригация илим изилдөө институту
Кыргыз ирригация илим изилдөө институту, Кыргыз Республикасынын Айыл чарба министрлигинин алдында. Институт 1953-жылы СССР Илимдер академиясынын Кыргыз филиалынын курамында уюшулган. 1973-жылы Бүткүл союздук мелиорация системасын комплекстүү автоматташтыруу Илим изилдөө институту болуп түзүлгөн. 1992-жылы азыркы аты менен аталып, 2002-жылдан Агрардык илим жана консультациялык кызмат борборунун карамагына өткөрүлгөн, 2008-жылдан кайрадан министрликтин карамагында. Негизги илимий багыты — Кыргыз Республикасынын аймагындагы тажрыйба жерлердин негизинде туздуу жерлерди мелиорациялоо, мониторинг жүргүзүү жана маалымат базасын түзүү; мелиорациялык гидрогеология, суу чарба маселелерин жана гидрогеологиялык процесстерди моделдештирүү; сугат жана суу менен камсыз кылуу маселелеринин илимий негиздерин иштеп чыгуу; такыр жана нымдуу жерлердин чөлгө айлануусу менен күрөшүү; дарыялар жана каналдардагы суунун сапатына мониторинг жүргүзүү. Институт республиканынын аймагындагы шор жерлерге мониторинг жүргүзүп, айыл чарба өсүмдүктөрүн сугаруунун жакшыртылган технологиясын сунуштаган; электр суу насосторун жана суу кудуктарын пайдалануу механизми ойлонуп табылган; сууну рационалдуу пайдалануу боюнча автоматташтырылган система иштелип чыккан ж. б. Институттун курамында мелиорация жана жер сугаруу багытында 5 лаборатория, суу чарбасын техника жана маалымат каражаттары менен камсыз кылуу багытында 3 лаборатория бар. Институтта 52 кызматкер, анын ичинде 15 илимдин кандидаты иштейт. Институттун алгачкы директору Б. М. Мамбетов (1953—54), 1992-жылдан К. М. Кулов.
Ланкастер (Кентукки)
Ланкастер (Кентукки) (Lancaster) — Кентукки штатынын Гаррард (Garrard) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3734 киши. Болжолдуу аянты - 4.7 км². FIPS коду — 21-43840.
Карлсбург (Төмөнкү Померания)
Калкы - 1364 киши(2010). Аянты - 28,58 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 59 037. Муниципалитеттин башчысы — Рольф Варкус.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт.
Тундорф (Төмөнкү Франкония)
Тундорф (Төмөнкү Франкония) (Thundorf in Unterfranken) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Төмөнкү Франкония административдик округуна карайт. Бад-Киссинген районуна кирет.
Калкы - 1110 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 15,57 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 6 72 157. Муниципалитеттин башчысы — А. Бауэрншуберт.
Биг Тимбэр (Монтана)
Биг Тимбэр (Монтана) (Big Timber) — Монтана штатынын Sweet Grass Округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1650 киши. Болжолдуу аянты - 2.5 км². FIPS коду — 30-06475.
Bahh Tee
Bahh tee нукура ысымы Бахтияр Алиев  (Bəxtiyar Əliyev) — Орусиялык ырчы, ырларынын автордук аткаруучусу. Теги Азербайжандык. Bahh Tee – автордун өзү ойлоп тапкан псевдоними. Ал башка ырчылардан айырмаланып алгач сахнада же үналгы-сыналгыда эмес, интернет айдыңында популярдуулукка жеткен ырчы катары белгилүү.