cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Банк аткарымдары
Банк аткарымдары – КР мыйзамдары боюнча лицензияда атайын көрсөтүлгөн банктар менен кредиттик уюмдар гана иш жүргүзүүчү аткарымдар: а) аманатчылар менен макулдашылган шартта өз атынан депозиттерди тартуу; б) каражат берүүчү менен макулдашылган шартта өз атынан өзүнүн каражатын же башка жактан табылган каражаттарды жайгаштыруу; в) КР улуттук валютасында жеке жана юридикалык жактардын эсебин ачуу жана жүргүзүү; г) кардарлар менен банк-мүчөлөрүнүн тапшырмасы боюнча эсеп-кысап иштерин жүргүзүү жана ага кассалык кызмат көрсөтүү; д) төлөм документтерин (чек, аккредитив, вексель, ж. б.) анын ичинде кредиттик жана төлөм карточкаларын чыгаруу, сатып алуу, төлөө, кабыл алуу, сактоо жана төлөм документтерин бекемдөө; е) карыз милдеттенмелерин сатуу жана сатып алуу ( факторинг ), карыздарды, сумманы жыйноо максатында жактардын коммерциялык ишин каржылоо үчүн карыз же вексель боюнча төлөнүүгө жатуучу жөнөкөй жана которум векселдерди сатып алуу жана сатуу (форфетирлөө); ж) мыйзам ченемдик актыларга ылайык КРУБ тарабынан берилген шартта баалуу кагаздарды карызга берүү (депозиттик күбөлүктөр, облигациялар, жөнөкөй векселдер); з) жөнөтүүчүнүн же өндүрүүчүнүн мүлкүн кредиттөө шартында банк ортомчу катары чыккан каржылык лизинг боюнча аткарымдарды ишке ашыруу; и) жеке жана юридикалык жактар менен келишимдин шартында акча каражаттары ишенимдүү башкарууну жүргүзүү; к) банк кепилдигин берүү. Жогоруда саналып өткөн Б. а-нан сырткары, банк КР мыйзамдарына ылайык өз иштерин камсыз кылууга зарыл болгон башка да бүтүмдөрдү жүргүзүүгө акылуу. == Колдонулган адабияттар ==
Жылан-Темир
Жылан-Темир (Жылан-Темир) — Кыргыз Республикасынын Жалал-Абад облусун Сузак районундагы айыл. Кыз-Көл айыл округу составына кирет.
«Орток» токой чарбасынын аймагында. Райондун борбору Сузак кыштагынан 53 км түндүк-чыгыш тарапта, Жалал-Абад темир жол станциясынан 46 км. Калкы 157 (1987); негизинен токойчулук- та эмгектенишет. Башталгыч мектеп, кыштакка жакын пионер лагери бар.
Калкы
Калкы - 265 киши (2009).
Күн
Күн
1) Күн - сутканын жарык бөлүгү, Күн чыккандан батканга чейинки убакыт. Күндүн узактыгы ал жердин географиялык кеңдигине жана жыл мезгилине жараша болуп, күндүн жантайышына карата өзгөрөт.
2) Күн - сутка, башкача айтканда узактыгы 24 саатка барабар мезгил. Апта ичиндеги күндөрдүн аттары: дүйшөмбү, шейшемби, шаршемби, бейшемби, жума, ишемби, жекшемби. 3) Күн, күйөш, жашык - Күн системасындагы, аны баардык объектилери: планеталар жана алардын жандоочулары, кодоо планеталар, астероиддер, метеориттер, кометалар, космостук чандар айланган, жалгыз гана жылдызы: Өзүнөн жарык нур, жылуулук таратып, негизги жана борбордук планета катары эсептелинүүчү асман телосу; өтө ысык плазмалуу шар.
Азыркы убакта 500000ден ашуун жылдыздардын спектрлери аркылуу алардын химиялык түзүлүшү жакшы аныкталган. Күн дагы ошол жылдыздардын бирин түзүп, жылдыздардын спектри (түсү) боюнча G классына кирет жана ага окшогон көптөгөн жылдыздар бар. Алсак, алардын бири Возничий (Арабакеч) топ жылдызынын өтө жарык жылдызы Капелла.
Бизге жакын турган жылдыз – a — Центаврдин аралыгы 270000 астрономиялык бирдикти түзөт. Ал эми Күн бар болгону 1 астрономиялык бирдикке гана барабар. Ошондуктан аны эң жакынкы жылдыз деп аташат. Тагыраак айтканда, Күндүн массасы 2•1030 кг, тыгыздыгы 1,41 г/см³га барабар. Эркин түшүүнүн ылдамдануусу 274 м/сек²ка, радиусу 696000 кмге барабар же Жер радиусуна салыштырганда 109 эсе чоң.
Температуранын маанисине жана ал аркылуу аныкталуучу процесстердин мүнөзүнө жараша Күндү шарттуу түрдө 4 областка бөлүүгө болот.
1. Ички, борбордук область (ядросу), бул жерде басым жана температура ядролук реакциянын жүрүшүн камсыз кылат да, ал борборунан баштап, болжол менен радиусунун 1/3 аралыгына чейин созулат. 2. «Нурдуу» зона борбордук областтан баштап Күн радиусунун 1/3инен 2/3 чисине чейинки радиустук аралыкты ээлеп, электр-магниттик энергиянын нурланышынын жана жутулушунун натыйжасында энергия катмардан катмарга берилип, сыртка чыгарылат. Мына ушул зона Күн жарыгынын табигый булагы болуп саналат.
4. Атмосфера түз эле конвекция зонасынан баштап Күндүн көзгө көрүнгөн фотосферасынын чегинен да алыска кетет.
Химиялык составы:суутек 90%тей, гелий 10%, калган элементтери 0,1%тен аз. Күн энергиясынын булагы – Күндүн борбордук бөлөгүндө суутектин гелийге айлануусу болуп саналат: анда температура 10млн. градустан ашык болот. Күн атмосферасы (хромосфера жана күн таажысы) өтө кыймылдуу, анда хромосфералык жарк этүүлөр, протуберанецтер байкалат, планета аралык мейкиндикке таажы заттары таралып турат (күн шамалы). Күн жердин географиялык кабыгында, биосферада, магнитосферада өтүүчү бүт процесстер үчүн энергиянын негизги булагы болуп саналат.
Сейдене Молдоке кызы
Сейдене Молдоке кызы (1922, Кетментөбө өрөөнү) – семетейчи. Айылдык жети жылдык мектепти аяктаган. Сейдене өтө жаш кезинен ырга, сөзгө үйүр болуп, өзү да кези келгенде жамактатып ырдай коюп жүргөн. Элде Сейдене Атай Огомбаев менен айтышкан деген аңыз сөз бар.
"Семетей" айтып калышы
Сейдене «Семетей» айтып калышын башка манасчылардай эле түш көрүү менен байланыштырат. Анын түшүнө адеп улуу акын Токтогул кирип, «Манас» айт дейт. «Айланайын Токо! Аял киши болсом кантип айта алам?» –  деп макул болбойт. Көп өтпөй Сейдене катуу ооруйт, түшүнө  Семетей кайра-кайра кирип, эпосту айтууну талап кылат. Ушул мезгилде Сейдененин баласы чарчап калат. Муну ал эпосту айтпаганы үчүн түшүнө  кирген баатырлардын (Семетей ж. б.) арбактарынын жазалоосу катары түшүнөт да жалгыз калганда көбүнчө түн ичинде, өзүнчө «Семетейдин» ар кайсы эпизоддорун айта баштайт. Бара-бара такшалып кадимкидей айтууга жарап калганда коңшу аялдарды  үйүнө чакырып алып аларга айтып берип жүрөт. Муну кайнатасы билип калып «Манасты» аял киши айткан эмес деп, Сейдененин эпосту айтуусуна катуу каршы болуп, таптакыр тыюу салат. Бирок, «Семетейди» эл арасында айтууга абдан ынтызарланган Сейдене эл көп чогулган кайсы бир чоң майрамда үйүнөн качып чыгып, майрамга келген карыяларга барат да алардын уруксаты менен алгач көп жыйындын астына чыгып өнөрүн көргөзөт. Анын «Семетейин» жактырган карыялар ак батасын беришет. Ушундан тартып үй-бүлөсүнүн тоскоолдугу токтоп, «Семетей» айтып калат. Эпосту тереңдетип айтуу максатында Таласка бир нече жолу барып «Манас» эпосуна байланышкан андагы атактуу жерлерди кыдырып көрүп чыгат. 60-жылдардын орто ченинде Фрунзе шаарына келип, эл акыны Алымкул Үсөнбаевдин үйүндө белгилүү артисттер, акындар, манасчылардын алдында «Семетей» айтат. Мында чогулгандар, айрыкча, «Манас» эпосунун көп варианттарын кагаз бетине түшүргөн белгилүү манасчы Ыбырайым Абдыракман уулу Сейдененин талантына жогору баа берет. Сейдене эл чыгармачылыгынын көптөгөн кароо, конкурстарына катышып башкы байгелерди жеңип алган. КРУИА-сынын Манастаануу бөлүмү Сейдене айткан «Семетейдин» бардык эпизоддорун жазып алган. Анын вариантын жазып алууга илимий кызматкерлер Р. Сарыпбеков, О. Сооронов катышкан. Эпостун айрым эпизоддорун семетейчи өзү  да кагаз бетине түшүргөн. Сейдененин семетейчи болуп калыптанышына китептин, айрыкча, 1959-ж. жарык көргөн белгилүү семетейчилердин. варианттары боюнча түзүлгөн курама варианттын таасири чоң. Китептин Сейденеге таасир этүүсүн күйөөсү Үркүн Сейитбеков мындайча эскерген. Айылда мугалим болуп иштеп жүргөн Үркүн китеп жаңы жарыкка чыкканда сатып алат да бош боло калганда үн чыгарып баштан аяк көп сапар окуп чыгат. Анын окугандарын Сейдене ар дайым кунт коюу менен угуп жүрөт. Демек, жаш кезинен ырга, көркөм сөзгө шыктуу Сейдененин ичинде бугуп келген жашыруун таланты эпостун укмуштуу дүйнөсү менен аралашып, ээ бербей сыртка атып чыкканы талашсыз.
Сейдененин варианты
Сейдененин вариантынын китеп менен жакындыгы көбүнесе сюжет курулушу жагынан байкалат. Бирок, ички көркөм касиети, мазмуну, айрым деталдары, мотивдери боюнча толук өзүнчөлүккө  ээ. Сюжеттик курулушу жагынан да бүтүндөй эле китеп менен окшош эмес. Ал турсун айрым эпизоддор белгилүү варианттардын эч бирине окшошпогон өзгөчөлүккө ээ. Көпчүлүк варианттарда Семетей өлгөндөн кийин Кыяс Айчүрөккө зордук менен үйлөнөт да Сейтек анын колунда туулат. Ал он экиге чыкканча кыргызга Канчоро кандык кылат. Каныкей, Бакай, Күлчоро кул-күңдүктө жашайт. Ал эми Сейдененин вариантында Кыяс Айчүрөккө үйлөнө албайт. Айчүрөк Таласта калып Сейтекти төрөйт. Семетейдин ордуна кан болгон Канчоро Айчүрөк, Күлчоро, Бакай, Каныкейге кордук көрсөтө баштаганы менен элдин каргышына калган Канчоро көп узабай кайгы-касиретке учурайт. Канчорого тийгени жети күн боло электе Чачыкей айыкпас ооруга чалдыгат. Тогуз айга жеткирбей бала төрөп, өзү узабай өлөт, артынан жаңы төрөлгөн баласы да чарчайт. Алардын өлүмүнө  кайгырган Канчоро оорута чалдыгат. Аны адамкерчиликсиз чыккынчылыгы үчүн жек көргөн Бекчоро дарыламыш болуп аракка чылап уу берет. Ичегиси эзилип, эси оогон Канчоронун жанына эч ким басып барбай жалгыздыкта жатып азап тартып өлөт (башка варианттарда Канчорону Сейтек эр жеткенде өлтүрөт). Канчоро өлгөндөн кийин эркиндикке чыккан Каныкей жаралуу Күлчорону (башка варианттардагыдай ал Кыястын колуна түшүп анын жылкычы-кулу болбой эле Таласта калат) өз колу менен айыктырат. Айыккан Күлчоро Таласка кан болот. Каныкей, Бакай куда түшүп Айдарбектин кызын Күлчорого алып беришет. Эл Семетей бар кездегидей бейпил турмушта жашайт. Сейдененин вариантындагы мындай өзгөчөлүктөр сюжеттин  ичиндеги көптөгөн мотивдерден да учурайт. Мис., Каныкейдин жомогу эпизодунда кыз Сайкал Манастын төртүнчү аялы болот. Ал Манас турган жерден алыс, кытайларга чектеш жашайт. Чапса кылыч, атса ок өтпөгөн Манасты жеңе албаган Коңурбай  өлтүрүүнүн ар түрдүү  амалын издейт. Өзүнүн аялын Сайкал менен достоштуруп, астыртан сыр тарттырат.
Коңурбайдын аялы амал менен мас кылган Сайкал Манасты эртең менен багымдат намазды окуп жаткан учурунда гана өлтүрүүгө  болорун айтып коёт. Коңурбай Манасты жарадар кылганда күнөөлүү Сайкал Манастан бир күн мурун жарылып  өлөт. Акылман Каныкей Манастын сөөгүн түн ичинде Эчкиликтин зоосуна жашыруун көмдүрүп, эртеси Сайкалдын сөөгүн Манастыкы деп күмбөзгө койдурат. Мындай өзгөчөлүктөрдү  Сейдене айткан ар бир эпизоддон табууга болот. Сейдененин айтуусунда Сарытаз алты айында ата-энесиз калган жетим бала болот. Аны таап алган Каныкей бапестеп өстүрүп, эр жеткенде Садырбектин кызына көп калың төлөп куда түшүп алып бергени жатканда Манас дүйнөдөн кайтып, тилеги ишке ашпай калат. Каныкей Букарга качканда Абыке, Көбөштөр Каныкейдин дайнын сурап Сарытазды кыйнашат да эч жооп ала албай аны өлтүрмөк болушат. Кыйды Кыргылчалдын кеңеши боюнча амал менен аман калтырышып, Каныкей калыңын төлөп койгон Садырбектин кызын алып беришип, аялы экөөнү Жакыпка малай кылып коюшат. Аялы эркек төрөп атын Калык коёт. Сарыдан ар түрдүү шек санаган Жакып аны  өлтүрмөк болгондо ал катын-баласын кайындарына жашыруун жеткирип, өзү Каныкейлердин артынан Букарга качып кетет.
Интернеттеги шилтемелер
Сейдене Молдоке кызы
Уитни Хүстон
Уитни Элизабет Хүстон (англ. Whitney Elizabeth Houston; 1963-жыл 9-август, АКШ, Нү-Жерси, Нүарк - 2012-жыл 11-февраль, АКШ, Калифорния, Беверли-Хиллз) - америкалык поп, соул жана ритм-энд-блюз ырчысы, актриса, продюсер, фотомодель. Дүйнөлүк музыка тарыхындагы коммерциялык жактан эң ийгиликтүү ырчылардын бири. Музыка жаатындагы жетишкендиктери, вокалдык жөндөмү жана чуулгандуу жеке турмушу менен таанымал.
Хүстон супер жылдыз катары 1992-жылы дүйнөлүк прокатка "Жансакчы" (англ. The Bodyguard) тасмасы чыккандан кийин тааныла баштаган. Мында ал (Кевин Костнер менен бирге) баш ролдордун бирин жана негизги музыкалык бөлүктөрдү аткарган. Тасмадагы «I Will Always Love You» (кырг. "Сени дайыма сүйүп жүрөм") балладасы дүйнөлүк хитке айланып, музыка тарыхындагы эң көп сатылган сингл болуп тим болбостон, "сүйүү гимни" деп атыгып, чоң ийгилик жараткан. 400дөн ашык сыйлыктын лауреаты. Булардын ичинде 7 "Грэмми" сыйлыгы жана 31 Billboard Music Award, 22 American Music Award, 7 Soul Train Music Award, 16 NAACP Image Awards, "Эмми", BET Lifetime Achievement Award сыяктуу үн жаздыруу жана көңүл ачуу индустриясынын көптөгөн сыйлык жана байгелери бар.
Гиннес рекорддор Китебиндеги 2009-жылкы маалыматка ылайык Хүстон эң көп сандагы сыйлыкка ээ артистка болуп саналат (англ. The Most Awarded Female Artist of All Time). Хүстондун рекорд-лейблинин айтымына караганда анын жалпы сатылган үн жазмаларынын саны 170 млн нусканы түзөт. Американын үн жазма компаниялары бирикмесинин версиясы боюнча Хүстон АКШнын коммерциялык жактан эң ийгиликтүү ырчыларынын арасында төртүнчү орунду ээлейт: анын бул өлкөдөгү тастыкталган үн жазмаларынын саны 55 млн бирдикти түзөт. Rolling Stone журналы Хүстонду 100 улуу ырчынын арасына кошкон. Мында ал 34-катарда орун алган.
Биринчи Май (Сокулук району, Биринчи Май айыл аймагы)
Биринчи Май (Биринчи Май ) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Сокулук районундагы айыл. Биринчи Май айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 728 киши.
Турбина
Турбина (лат. turbo - куюн, чоң ылдамдык менен айлануу), бaрa - жумуш аткаргыч нерсенин (буу, газ же суюктуктун) кинетикалык энергиясын мех. жумушка айландыруучу баштапкы кыймылдаткыч.
Анын айланма кыймылдуу жумуш аткаруучу органы -ротор. Жумуш аткаруучу агым роторго айлана боюнча бекитилген калактарга урунуп, роторду кыймылга келтирет. Иштөө принциби боюнча активдүү жана реактивдүү Турбина, конструкциясы боюнча бир же көп баскычтуу болуп айырмаланат. Буу жана газ Турбинасы туруктуу бир жерге орнотулган (электр тогунун генераторлорун, компрессорлорду ж. б. кыймылга келтирүү үчүн) жана транспорттолуучу болуп бөлүнөт. Гидравликалык Турбина туруктуу орнотулуп курулат жана ГЭСте гидрогенераторлорду кыймылга келтирүү үчүн пайдаланылат. Буу Турбинасынын кубаттуулугу 1300 МВтка, газ Турбинасыныкы 100 МВтка жетет, гидравликалык Турбинаныкы 600 МВттам ашык.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Сүрөт-Таш аска бетиндеги сүрөттөр
Сүрөт-Таш аска бетиндеги сүрөттөр – б.з.ч. 1-миң жыдык, б.з. 1-миң жылдыгына таандык археологиялык эстелик. Ош шаарынан 8 км түндүк-батышындагы Күрпөтоо тоосунда жайгашкан. Тик асканын бооруна жылкы, бугу, эчки-текелердин жана адамдардын сүрөттөрү тартылган. Бул сүрөттөр Айырмачтоо деген ат менен да белгилүү. Алардын арасында 30дан ашык жылкы кытай жылнаамаларында жазылган дабан асман аргымактарына окшоштурулат. Археологдор М. Е. Масон (1940), А. Н. Бернштам (1948; 1957), Ю. А. Заднепровский (1962) изилдешкен.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Аким, урук
Аким - сарыбагыш уруусундагы манаптын курамындагы урук. Антропоэтноним.
Аким - башкаруучу, бийлөөчү.
Сагит (Зианчурин району, Башкыртстан)
Сагит — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Байышев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 325 киши. Почта индекси — 453392, ОКАТО коду — 80226806007.
Банк бүтүмдөрү
Банк бүтүмдөрү – банктар менен башка кредиттик уюмдар тарабынан жүргүзүлүүчү ( банк аткарымдары менен катар)  бүтүмдөр. Кредиттик уюмдар атайын укукка ээ болгондуктан, бул тизмеге мыйзам тарабынан чек коюлган. КР банк мыйзамдарына ылайык, банктар төмөндөгүдөй бүтүмдөрдү жүргүзүүгө акылуу: а) кепилдик таризиндеги ж. б. милдеттенмелерди аткарууну көздөгөн үчүнчү жакка кепилдик берүү; б) акча таризиндеги милдеттенмелерди аткаруу боюнча үчүнчү жакка талап кылуу укугун алуу; в) мыйзамга ылайык мындай ишмердүүлүккө бар болсо, кардардын тапшырмасы боюнча жана кардардын нускамасы боюнча аракет кылуу менен, баалуу кагаздарды сатуу жана сатып алууну камтып турган далдалчылык кызматты жүргүзөт; г) мыйзамда каралгандай лицензиясы бар болсо, жеке жана юридикалык жактар менен түзүлгөн келишим боюнча мүлктү ишеним аркылуу башкаруу ( траст ); д) жеке жана юридикалык жактарга имараттарды же документтер менен аргандай баалуулуктарды сактоо үчүн анда жайгашкан сейфтерди ижарага берүү; е) банк алдындагы милдеттенмелерин жоюу үчүн күрөөгө коюлган күрөөгө коюучулардын мүлкүн алуу жана аны сатуу (бул аткарымдар соода-сатыкка жатпайт); ж) мыйзамга ылайык улуксат ( лицензия  ) алган болсо, өз атынан баалуу кагаздарды чыгаруу; з) банк ишмердүүлүгү, банкты башкаруу боюнча кызмат көрсөтүү менен байланышкан кеп-кеңеш берүү жана маалымат менен жабдуу кызматтарын көрсөтүү.
Челябинск метросу
Челябинск метросу – Челябинск шаарынын метросу. Метросу 2026-жылы ачылат.
Күн системасы
Күн тутуму — планеталардын системасы, анын ичине Күн жылдызы жана аны айланган бардык космос объектилери кирет. Күн системасында Күндүн өзү, анын 98 жандоочусу, 123 зор планета, 100 000ден ашуун кичине планеталар (астероиддер), 4584 сандагы кометалар,эле метеордук уюктан орун алган сансыз көп метеордук телолордун бар экени азыркы күндө жакшы белгилүү болду.
Табият
Күн системасын Күн жана өзүнүн жандоочулары менен бирге планеталар түзөт. Ал эми жылдыздар планеталарга караганда салыштырууга мүмкүн болбогондой бизден өтө алыс туруша
Күн массасы
Күн массасы бардык планеталарды бирге алгандагыдан 714 эсе чоң. Күндүн айланасында айланган планеталар жана башка майда телолордун бардыгы бүткүл дүйнөлүк тартылуу законунун негизинде кыймылдашат. Күн менен Жердин ортосундагы аралык 1 астрономиялык бирдик деп аталат. Ал 1,5×108 кмди түзүп, астрономиядагы бирдиктердин негизгилеринин бири болуп саналат.
Планеталар
Зор планеталардын катарына кирген Меркурий, Чолпон, Марс, Юпитер жана Сатурн планеталары 18-кылымдын аягында эле белгилүү болгон.
Уран планетасы астроном В. Гершель тарабынан 1781-ж. ачылган. 8-планета Нептундун ачылышында астроном илимпоздор кыйла түйшүккө түшүп, көптөгөн эсептөөлөр жүргүзүлүп, талаш-тартыштар болгон.
Күн системасынын кыймылы
Күн лы, 2004, Бишкек. ''Башкы рекдактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов.''
Борду шаарчасы
Борду, Кашка-Кемин районундагы шаарча. Райондун борбору жана темир жол бекети Кемин шаарчасынан 17км түштүк-батышта, облустун борбору- Токмок шаарынан 66км жана өлкөнүн борбору Бишкектен 126км чыгыш тарапта, деңиз деңгээлинен 1700м бийиктикте жайгашкан. Калкы 250(2002). Шаарча ушул аймактагы түстүү металлдар кендерин …өздөштүрүүнүн негизинде 1950-жылы шаарча статусуна ээ болгон. 1993-жылга чейин шаарчада Орловкадагы тоокен металлургия комбинатынын 4 цехи иштеген болсо, өлкөнүн экономикасынын рыноктук мамилеге өткүүл мезгилде алар жабылып, жумушчулар бош калып, калктын көпчүлүгү өлкөнүн башка райондоруна, ошондой эле сырткы өлкөлөргө көчүп кетүүгө аргасыз болгон. Натыйжада шаарчанын калкы 2300(1993-жылы) адамдан 231(1999-жылы) адамга чейин азайган. Калктын 80%ти кыргыздар. Бир башталгыч мектеп, китепкана жана чакан медпункт бар.
Ашер
Ашер (англ. Usher, туулгандагы аты - IV Ашер Торренс Реймонд (англ. Usher Terrence Raymond IV); 1978-жыл 14-октябрь, АКШ, Техас, Даллас) - америкалык ырчы жана актер. Коммерциялык жактан эң ийгиликтүү афроамерикалык R&B музыканттардын бири. Учурда дүйнө жүзү боюнча анын альбомдорунун 65 миллион нускасы сатылган. Ал жети "Грэмми" сыйлыгын, төрт World Music Awards сыйлыгын, төрт American Music Award сыйлыгын жана он тогуз Billboard Music Awards сыйлыгын утуп алган. US Records жеке үн жаздыруучу компаниясы бар. Billboard версиясы боюнча эң ийгиликтүү музыканттардын арасында 21-орунду, 2000-жылдардагы эң ийгиликтүү музыканттардын арасында Эминемди алдыга оздуруп, 2-орунду ээлеген. 2010-жылы Glamour журналы аны эң сексуалдуу 50 эркектин тизмесине кошкон.
Коомдук ишмердиги
1998-жылы Ашер Usher's New Look Foundation кайрымдуулук фондун негиздеген.
Сүт акы
Сүт акы – кызды күйөөгө узатаарда аткарылуучу жөрөлгө. Күйөө тарап кызды алып кетерде кыздын энесине сүт акы катары атайы мал (уй) берген. Кыздын энеси буга ыраазы болсо, сүт акым жок деп кыз-күйөөгө батасын берген.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Банк бычымы
Банк бычымы – кредит ресурстарын пайдалангандыгы үчүн төлөнүүчү банк ссудасынын пайыздык өлчөмү. Кардардын акча каражатына же дагы да башка баалуулуктарына камак, өндүрүп алуу, тартып алуу чаралары колдонулган учурда белгиленүүчү өлчөм. == Колдонулган адабияттар ==
Сейитбаттал
Сейитбаттал — «Манас» эпосунун эпизоддук кейипкери. Сагымбай Орозбаковдун вариантында гана айтылып, бул варианттын ички өнүгүшүндө ага китептик таасирлерди көрсөтө турган фактылардын бири жана Сагымбай Орозбак уулу «Сейид-Баттал» аттуу түрктүн элдик чыгармасы менен кабардар экендигин билгизет. Мисалы, «Сейитбаттал тушунда Чала болуп мусулман Жанган экен ушунда» (Сагымбай Орозбак уулу, Кол жазмалар фондусу, 580-инв., 44-б.). Академик В. В. Бартольд «Түрктөр бул чыгарманы арабдардын диндик баатыры Баттал жөнүндөгү уламышын өздөштүрүүнүн негизинде жараткан. Бирок, Батталдын образын өзүнүн прототибинен кескин өзгөртүп түзгөн» (В. В. Бартольд соч., т. 6.— М., 1966, 194-б.) — дейт. Манасчы Сагымбай Орозбак уулу арабча окуй билгендиктен Коковинанын басмасынан чыккан «Сейид-Баттал» (1879, Казан) китебинин сюжети менен тааныш болгондугу шексиз. Сагымбай Орозбак уулунун вариантында эл арасында оозеки айтылып, кийин гана жарыяланып (19-кылымдын 2-жарымы —20-кылымдын башы), элге кеңири таралган фольклордук чыгармалардын үлгүлөрүнүн таасирлерин байкоого болот. Алардын стилистикалык каражаттары «Манас» эпосунун поэтикасына белгилүү даражада таасир тийгизүү менен анын лексикасын, каармандар системасын байытып, салттык көрүнүштөрүн (сюжет, образ) кеңейтип сүрөттөөгө Манасчы га мүмкүндүк берген. Эпостун башка варианттарынын тексттериндеги стилистикалык каражаттарда араб-иран тилдеринен өздөштүрүлгөн поэтикалык лексика анчейин гана кезиксе, Сагымбай Орозбак уулунун вариантында мол учурайт. Муну С-дын кейипкер катары эпостон орун алып калышы да айгинелейт.
Ретердация
Ретердация (латынча reterdatio — кармалуу, чегинүү) — эпикалык баяндоонун жүрүшүндө ага кошумча каармандарды кийирүү, лирикалык чегинүү жасоо, табиятты, үй жасалгасын, адат-салт расмисин сүрөттөө жана башкалар аркылуу окуянын өнүгүшүн акырындатуу. «Манас» эпосунда бул көркөм ыкма көп түрдүү жана кеңири колдонулат. Айрыкча Каныкейдин түшүнө, арманына байланышкан окуяларда мурдагы айтылып өткөн окуялар кайрадан кайталанып эскерилет да, ошол бойдон келки-келкиси менен айтылып же бир айрым урунттуу маанилүү сюжеттик бирдиктер кайра бир жолу баяндалуу жолу менен Р. түзүлө берет.
Турбелярийлер
Турбелярийлер (Turbellaria) - жумуру курттар классы.
Жөнөкөй, кош капкалуу, симметриялуу жандыктар. Дене уз. бир нече ммден 60 ммге жетет. Оозу денесинин курсак жагында же алдында, кулкуну, бутакталган ичегиси аналдык тешиксиз аяктагадыктан капка ок шom. Бөлүп чыгаруусу протонферидий тибинде. Нерв системасы баш жагындагы нерв түйүндөрү жана андан таралган бир нече нерв талчаларынан турат. Гермафродиттер. Турбелярийлердин 11 түркүмү, З000ге жакын түрлөрү бар. Тропик токойлордо жашагандары, ошондой эле майда омурткаеыздардын мителери белгилүү.
Твин Ривэрс (Нү-Жерси)
Калкы - 7422 киши. Болжолдуу аянты - 3.4 км². FIPS коду — 34-74330.
Сярма
Сярма — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уса дарыясынын оң жээгинен 329 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 29 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Банк вексели
Банк вексели – банк тарабынан чыгарылган вексель. Б. в-нин юридикалык маани-маңызы кызмат наркын сыйакысы менен кошо берүүчү банк милдеттенмесинде жатат. Б. в-нин укуктук тартиби баардык башка векселдер үчүн каралган жалпы тартип менен бирдей. Адатта, Б. в. жөнөкөй вексель  дегенге туура келет. == Колдонулган адабияттар ==
Сейталиев, Токтонаалы
Сейталиев, Токтонаалы (1937, Панфилов району, Жайылма айылы) — кыргыз совет опера ырчысы (лирикалык тенор), СССР эл артисти (1984). Кыргыз опера жана балет театрынын студиясынан (1956) жана Курмангазы атындагы Казак консерваториясын бүтүргөн (1969).
С. кең диапазондуу үнү бар таланттуу ырчы. «Айчүрөк», «Манас» операларынан Сыргак, [[Күлчоро|Күлчоронун]] партияларын аткарган.
Ош
Ош — Кыргызстандын мамлекеттик денгээлдеги шаарлардын бири, Ош облусунун административдик борбору.
Калкынын саны — 322 164 адам (2021-жылдын башына карата)
Кыргызстандагы, калкынын саны боюнча экинчи орундагы шаар, расмий аталыштарда «Түштүк Борбору» деп да аталат.
Калкы
Ош — калкынын саны боюнча Бишкектен кийинки экинчи орунда турган Кыргызстандын шаары. 2012-жылдын үчтүн айынын (январь)  бирине карата шаар калкынын саны 230 200 адамды түзгөн. Ош шаарына шаардык администрациядан тышкары 25,6 миң жашоочусу менен шаар четиндеги 11 айыл-кыштак карайт. Ош шаарынын калкы саны шаар четтери менен 500 миң жашоочу деп бааланган.
Ош шаарында өзбөк жана кыргыздардан тышкары орус, түрк, татар, уйгур, тажик, азербайжан жана башка улуттар жашашат. Ош шаарын 50% тургундары Ислам ( сунний ) дини менен жашайт
Тарыхы
Ош - 3000 жылдык байыркы шаар. Б. з. ч. IV-кылымда – б. з. V-кылымда шаар Чыгыш жана Батыш өлкөлөрүн байланыштырган Улуу Жибек жолундагы маанилүү калаага айланган. 8–10-к. Ош чоңдугу бoюнча Фергана өрөөнүндөгү эң ири шааарлардын бири катары саналган. Шаар дубал менен курчалган жана анын үч дарбазасы; Дарбаза-ий Кух (Тоо дарбазасы), Дарбаза-йи Аб (Суу дарбазасы) жана Дарбаза-йи Мугкеде (Отко сыйынуучулардын ибадатканасы дарбазасы) болгон. Макдисий 966-жылы жазып бүткөн өзүнүн «Ахсенут-текасим» аттуу эмгегинде «Ош дарыялары мол, ар түрдүү өзгөчөлүктөргө ээ шаар болуп эсептелет. Абасы таза жана молчулук бар. Жамы-мечити базарлардын ортосунда жайгашкан. Тоого жакын бай жер болуп суулары мол. Бул жерде жайгашкан чоң рибатка (аскерий гарнизон жайгашкан жай) ар тараптан көңүлдүү адамдар келишет»-деп шаардагы диний абал жөнүндө да баа жеткис маалыматтарды берет. Ош шаарынын 13-к-дын башында [Чыңгыз хан|Чыңгыз хандын]] аскерлери кыйраткан. 13-кылымдын аягы 14-кылымдын башында жашаган Жамал Карший,өзүнүн «ал-Мулхакат бис-сурах» аттуу эмгегинде Ош шаары боюнча төмөнкүдөй маалыматтарды берет: «Ош шаары. Анда эки анча чоң эмес тоо жайгашкан: Баракух жана Ханаф. Баракух тоосунда азиз жана салих адамдардын мазарлары жайгашкан. (Ал жерде) башкалардын катарында Давуддун уулу Сулаймандын вазири Асаф ибн Бурхиянын күмбөзү бар, экөөнө Алланын рахматы болсун». 14-к-дын акырында Аксак Темирдин дөөлөтүнө, кийин Моголстанга караган. Моголдор династиясынын негиздөөчүсү Захиреддин Мухаммад Бабур өзүнүн Бабур-Наама деген эмгегинде Ош жана о.эле Сулайман тоонун үстүндөгү чакан үй ж-дө да эскерип кеткен (1496–98). 17-к-да калмактардын кол салуусуна жана талоонуна кириптер болуп турган. 1762-ж. Кокон ханы Эрдене басып алган. Ош тегерегиндеги айылдары менен кошо хандыктын акимдик-аймактык системасында борбордук вилайетке баш ийген бектиктин, 19-к-дын 2-жарымында Ош вилайетинин борбору болгон. 1876-жылдан Түркстан генерал- 181 губернаторлугунун Фергана облусундагы Ош уездинин борбору болуп калган. 1924-жылдан округдун, 1926- жылдан кантондун, 1928-жылдан райондун, 1939-жылдан облустун борбору. Учурда шаарда орто кылымдын убагында курулган Асаф-Ибн-Бурхиянын мавзолейи (13-к.,) Рават Абдулла хандын мечити (16–17-к.),, Алымбек датканын мечити (19-к.), Мухамад Юсуп Байкожо-оглынын мечити (20-к.) ж. б. 30дан ашык эстеликтер калыбына келтирилген. Ош ш-нда б. з. ч. 4-к.–5-к-га таандык Мырзалимдөбө, Чаяндөбө, Отузадыр байыркы чептери, Мады, Коргошундөбө, Ак-Буура, Шалтакдөбө, Шоробашат, Куршаб, Бөрүдөбө, Дөңбулак, Дыйкан ж. б. чептердин калдыктары сакталган. 2000-ж-дын октябрь айында Ош шаарынын 3000-жылдык салтанаты белгиленди. Ал тууралуу алгачкы маалыматтар биринчи жолу арап булактарында IX кылымда эскерилген.
Ош шаары Фергана өрөөнүн батышында, деңиз деңгээлинен 1000 метр бийикте жайгашкан. Бишкектен Ошко чейинки автожолдун аралыгы 730 чакырымдай. Калкы 200,5 миң адам. Шаар тургундарынын 43,70% - кыргыздар, 47.60% - өзбектер, калганы - орустар, түрктөр, уйгурлар, татарлар, тажиктер, лөлүлөр жана башка улут өкүлдөрү.
Ош шаары Сулайман-Тоо жана Ак-Буура дарыясы менен атактуу.
Кыргызстандын «экинчи борбору» деп да аталып жүрөт.
Жылан-Төр мөңгүсү
Жылан-Төр мөңгүсү — Чоң-Алай кырка тоосунун түндүк капталындагы ероон тибиндеги мөңгү. Кызыл-Суунун сол куймасы — Тарама суусунун алабынан орун алган. Узундугу 3,0 км, аянты 4,5 км2, көлөму 0,100 км3. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээли 4700 м, этеги 3700 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 3400 м. Мөңгүдөн Жылан-Тер суусу (Тарама суусунун сол куймасы) башталат.
Чоң Тава (дарыя)
Чоң Тава — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу, Курган облусу, Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ишим дарыясынын оң жээгинен 37 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 193 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — РФ менен Казакстан Республикасы чек арасынын аягына чейин Чоң Уват көлүн кошпогондо Чоң Уват Суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Ишим (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү), дарыя бассейни — Иртыш.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ажымат Матиев
Матиев Ажымат (1905-жылы азыркы Сузак району, Алмалуу-Булак кыштагы.) — колхоз өндүрүшүн уюштуруучу, Социялистик Эмгектин Баатыры (1948). Эмгек жолун 1922-жылы баштаган. Кыргызстандын түштүгүндө жер-суу реформасын откөрүүгө активдүү катышкан. 1930-жылы алгачкылардан болуп колхозго өткөн. 1934-жылдан Сузак районундагы «Алмалуу-Булак» (азыркы К. Маркс атындагы.) колхозунун председатели. Ал башкаргая колхоздун экономикасы бир кыйла чыңдалып малдын саны көбойүп, кунардуулугу арткан. 1947-жылы бодо мал 120%, кой-эчки 108,9%, жылкы 108,9%ке көбойүп, сүт саап алуу 113%ке, жүн кыркып алуу 110%ке өскөн. 1953-60-жылдары Алмалуу-Булак айыл советинин председатели, 1960-87-жылы колхоздо жылкы ферма башчысы болуп иштеген.
Колдонулган адабият
Борбугулов М. "Ош областы энциклопедия" Фрунзе 1989ж.
Агрегат
Агрегат - (латынча aggregatus бириктирген) кандайдыр бир татаал машинанын бир нече тетиктери кошулуп, толук бир бүтүндү түзгөн бөлүгү же түйүнү. Бул түйүндөр айрым функцияларды өз алдынча аткарып, бири-бирин толук алмаштыра алат. Агрегаттын түрлөрү: 1) машиненин агрегаты технологиялык процессте машинанын белгилүү функция аткарган, өз-ара алмашууга жарамдуу бир бөлүгү (мисалы, электр кыймылдаткыч, насос ж. б.); 2) бир курамда иштеген бир нече машинанын механикалык бирикмеси (мисалы, айдоо агрегаты трактор, соко, маладан турат); 3) минералдардын жана алардын өсүндүлөрүнүн жыйындысы (мисалы, кварцтын, слюданын агрегаты).
Рятуш (Нуриман району, Башкыртстан)
Рятуш — Башкыртстандын Нуриман районундагы айыл, Жаңы субаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 11 киши. Почта индекси — 452445, ОКАТО коду — 80245840005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Банк документи
Банк документи – банк аткарымдарын жүргүзүү үчүн эң зарыл жана жетишерлик маалыматтарды камтыган документтер; анын мыйзамдуулугу тастыкталуу менен, бухгалтердик эсептеги аткарымдарды чагылдыруу үчүн негиз болуп эсептелет. == Колдонулган адабияттар ==
Лиллдик Алан
Аллан Лилльдик (1120, Лилль — 1202, Сито) – француз философу, теолог жана акын.
Философиялык, теологиялык чыгармаларынан ичинен Алан Лилльдиктин аты менен төмөнкүлөр байланыштуу: 134 «эреже» (теологиялык максималар), жыйынтык «Айырмачылык» (Quot modis) – библиялык түшүнүктөрдү камтыган, маңызы үч деңгээлден турган энциклопедиялык сөздүк. Анын биринчи жолку латын тилиндеги «себептер жөнүндөгү китебинде», «еретиктерге каршы» деген трактаты ж. б. чыккан. Алан Лилльдиктин белгилүү болгон «светтик» эмгектери: «жаратылыштын ыйы» көркөм прозада жана ырда, философиялык – моралдык көрүнүш, гекзаметрадагы аллегориялык эпопея. «Антиклавдиан» (1183–84-ж.) жазылган. Алан Лилльдиктиин ой пикирин Платонго, Аристотелге, Боэцийге, Псевдо-Дионинт Ареопагитке (Иоанн Скот Эриуген аркылуу болгон комментарий катары түшүнсөк болот.
Аны Шартр мектеби менен космизми (дүйнөлүк жандын теориясы, жаратылышты кудайдын орун басары катары) платондук пифагорчулук ж. б. менен жакындатат.
Алан Лилльдик 15-кылымда чоң кадыр-баркка ээ болгон.
Electric Light Orchestra
Electric Light Orchestra (кыскартылганы ELO) - Бирмингемден чыккан 1970-жылы Жефф Линн жана Рой Вуд түзгөн британ рок-тобу. Топ 1970инчи, 1980-жылдары абдан популярдуу болгон; 1971-жылдан 1986-жылга чейин (топтун жигердүү доору) 13 студиялык альбом чыгарган.
ELO (Рой Вуд менен Жефф Линндин биргелешкен долбоору) "классикалык" поп-музыка жазуу эңсөөсүн канааттандыруу үчүн түзүлгөн. Топ прогрессивдүү роктон поп-музыкага чейинки түрдүү музыкалык багыттарда өзүн сынап көргөн. Эң алгач иштей баштагандан тарта Жефф Линн топтун уюштуруу жагын тейлеген, бардык оригиналдуу композицияларын жазган жана ар бир альбомун сүрөгөн. 1970-жылдардын ортосунда ELO эң сатымдуу музыкалык топтордун бири болгон. 1972-жылдан 1986-жылга чейин ELO Улуу Британиядагы жана АКШдагы жумушун айкалыштырылган.
Топ 1986-жылы чейин өмүр сүргөн. Бул жылы Жефф Линн топту таркаткан. Бирок 2001-жылы азырынча акыркы студиялык альбомун жаздыруу үчүн жаңы курам менен кайра түзгөн. Топтун эң белгилүү композициялары деп «Ticket To The Moon», «Don’t Bring Me Down», «Calling America», «Hold On Tight», «Last Train To London» эсептелет.
Көл-Төр (айыл)
Көл-Төр (Көл-Төр) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Тоң районундагы айыл. Көл-Төр айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 935 киши.
Кыпа-Няргель-Кы
Кыпа-Няргель-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Няргель-Кы дарыясынын сол жээгинен 52 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 33 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Салар
Салар — топоним. Атасы Манас экенин уккан Семетей Таласка барып, Манаска куран окутмак болгондо Каныкей ага бара турган жолун тааныштырган учурда:
Сыр-Дайрадан кечээрсиң,
Ары карай өтөөрсүң
Чыйырчык, Салар эки өзөн
Эки өзөнгө жетээрсиң (Саякбай Каралаев, «Семетей», 1. 141), — деп эскерет.
Жар-жар
«Жар-жар» — Байыртан бери түрк элдеринин үйлөнүү тойлорунда өзүнчө обон менен, көбүнчө жамаатташып, кээде алым-сабак айтыш түрүндө, кээде жалгыз киши тарабынан аткарылуучу расмий-салт ырлары. Фольклор жыйноочу Ж. Мукамбаев памирлик кыргыздардан төмөнкүдөй жар-жар ырын жазып алган: Сувду сулув көрсөткөн ташы болор, жар-жар, Кызды сулув көрсөткөн кашы болор, жар-жар. Кыз өппөгөн жеңелер токтоп турсун, жар-жар, Келин алган кудадан жовоп алсын, жар-жар. Асмандагы жылдызды сегиз деңер, жар-жар, Сегиз кыздын серкери келди деңер, жар-жар, Эки жаштын тилегин берди деңер, жар-жар. Жар-жар ырларынын жанрдык белгилери – тойдо ырдалышы, кыз менен төркүндөрүнүн коштошуу, бак-ырыс, бала тилөө мотивдеринин болушу; обондуулугу, ошол обондуулуктун <<жар-жар>> деген сөздүн ар бир сапта кайталанышы менен түзүлүшү, он бир муундуу негизги бөлүктөн жана эки муундуу кайталоодон турушу.
Огуз наме
“Огуз – наме” (Огуз жөнүндө жомок), “Өгүз каган”,”Огуз каган” эпосу – тектеш түрк калктарынын баарына бирдей тиешелүү эпостук чыгарма. ”Огуз каган” жөнүндөгү дастан мурдатан эле эчендеген аалымдарды кызыктырып келген. Дастандын алгачкы баяны 13-кылымда көөнө уйгур ариби менен катка алынган Рашид ад-Диндин атактуу “Жамаагат тарыхынан”, Абылгазынын “Түрк санжырасынан” ачык көрүнөт. Огуз каган жөнүндө санжыраларда, уламыш – легендаларда айтылат. Бул чыгармага көңүл буруу 18- кылымда эле башталат. Анын айрым үзүндүлөрүн немис окумуштуусу Ф.Дитц1915-жылы которот. Ошондон бери К.Бичурин, В.Радлов, А.Бернштам,  А.Щербак,  А.Кононовдор кайрылышкан. Кийинки кездерде Огуз баянына кызыгуу жанданып, 1987- Рашид ад –Динге таандык “Огуз наменин” Стамбулда сакталып турган нускасы илимий жагынан жабдууланып Баку шаарында жарыяланды. 1988- жылы илимпоз маркум Кулмат Өмүралиевдин “Огуз кагандын тили” деген эмгеги жарык көрөт. О.э. 1989- жылы “Ала –Тоо” журналына азыркы кыргыз тилине салынган 42 түрмөктөн турган үзүндүсүн Ч. Өмүралиев жарыялады. Кийин акын Абдылда Карасарт уулу да “Огуз наменин” айрым жерлерин кыргызчалатып, 1994-жылы “Заман Кыргызстан” гезитине жарыялады. “Огуз -наме” мифологиялык ары көркөм, ары тарыхый чыгарма. Бул чыгарма кара сөз жана проза түрүндө учкул, жорго сөздөр менен жазылган. Андагы негизги маселе – элдерди биримдикке, эрдикке, адамгерчиликке үндөө, калкты тышкы душманга каршы күрөшкө чакыруу. Огуздар – байыркы, көөнө түрк урууларынын бири. Алар Сыр дарыясынын төмөнкү агымында жашаган, ири Жаңыкент өңдүү ордо шаарлары болгон. 10-кылымдарда алардын өзүнчө мамлекети болгон. Алар Киев русу менен мамиле- алакада болгон, аларга кошулуп Хазар кагандыгына каршы согушуп да көрүшөт. Кийин орустар менен кошулуп, Эдил жана  Кама өзөндөрүнүн боюндагы булгарларга каршы күрөшүп, таш-талканын чыгарып жеңет. Мына ушундай Огуздардын жоокерлик турмушу – Огуз каган жөнүндөгү дастандын жаралышына негиз болгон.
Пайдаланылган адабияттар:
Ж. Шериев.” Байыркы адабият тарыхы”
Банк жекебасарлыгы
Банк жекебасарлыгы – банк аткарымдарын жүргүзүүдө үстөмдүк кылып, анын натыйжасында жеке өзү чоң өлчөмдөгү кирешелерди ала тураган ири банктар менен анын бирикмелери (синдикаттар, картелдер ж. б.). == Колдонулган адабияттар ==
Авиация кыймылдаткычы
Авиация кыймылдаткычы - учуучу аппараттарды (самолёт, вертолёт, канаттуу ракета, дирижабль жана башка) кыймылга келтирүүчү жылуулук кыймылдаткычы. А. Ф. Можайскийдин самолётуна орнотулган (1885) буу кыймылдаткычы алгачкы авиация кыймылдаткычы болгон. Иштөөсүнө карата ичинен күймө бышкектүү (поршендүү) кыймылдаткыч, аба-реактивдүү кыймылдаткыч жана реактивдүү самолёт кыймылдаткычы деген 3 негизги класска бөлүнөт. Авиация кыймылдаткычына коюлуучу негизги талаптар: керектүү тартуу (тяга) же кубаттуулук кезинде массасынын жана өлчөмүнүн кичине болушу, ишенимдүүлүгүнүн, жумуш ресурсунун жана отундун үнөмдүүлүгүнүн жогорулугу; экологиялык параметрлеринин (чуу, атмосферага зыяндуу заттардын бөлүнүшү) учурдагы нормаларга шайкештиги. Авиация кыймылдаткычы кийинчерээк бүт өлкөдө ичинен күймө бышкектүү кыймылдаткычтын негизинде жасала баштайт. Авиация кыймылдаткычы бурама сайлуу реактивдүү жана айкалышкан турбобуралгылуу болуп бөлүнөт. Тартуу күчү реактивдүү кыймылдаткычта күйүүчү газдын чоң ылдамдыкта соплодон агып чыгышынан, буралгылуу кыймылдаткычта буралгынын айлануусунан, айкалышкан турбовинттүү кыймылдаткычта аба буралгысынын айланышынан жана күйүүчү заттардын агымынан пайда болот. Бышкектүү авиация кыймылдаткычы учуу ылдамдыгы 200—500 км/с вертолётордо, турбобуралгылуу авиация кыймылдаткычынын ылдамдыгы 500—800 км/с болгон самолёттордо колдонулат. Улуу Ата Мекендик согуштан кийинки турбореактивдүү авиация кыймылдаткычынын ылдамдыгы 960 км/ска жеткирилген. 1965—67 жылдарда турбореактивдүү жана турбобуралгылуу авиация кыймылдаткычытарынын негизинде эки контурлуу турбореактивдүү кыймылдаткычтар пайда болгон. Алар үн ылдамдыгына жакын жана андан жогорку ылдамдыкта учуучу самолёттордо колдонулат.
Астана метросу
Астана метросу – Астана шаарынын метросу.
Эрмек Борбуков
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Машина времени
"Машина времени" (кырг. Убакыт машинеси) - советтик жана орусиялык рок-топ. 1969-жылы 27-майда Андрей Макаревич жана Сергей Кавагоэлер негиздешкен. Топтун чыгармачылык жанры классикалык рок, рок-н-ролл, блүз жана бардов (автордук) ырын камтыйт. Ырлардын басымдуу бөлүгүнүн сөздөрүн жазган жана топтун алмашкыс лидери - Андрей Макаревич, обондордун авторлору - Андрей Макаревич, Александр Кутиков, Евгений Маргулис, Петр Подгородецкий, Андрей Державин болуп эсептелет.
Студенческое
Студенческое (Студенческое ) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Сокулук районундагы айыл. Фрунзе айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 2 018 киши.
Туран ойдуңу
Туран ойдуңу, Туран түздүгү Казакстан, Түркмөнстан жана Өзбекстандын аймагында. Көп жерин Кара-Кум жана Кызыл-Кум чөлдөрү ээлейт. Уз. 2000 кадей.
Негизги бөлүгү Туран плшпасына туура келет. Нефть жана газ (Маңкыштак нефть-газ району, Газли ж. б.) кендери бар. Рельефине акумуляция ойдуңдары жана түздүктөр, жалпак платолор (Ycmypm платосу, Красноводск) мүнөздүү. Таманы деңиз деңг. төмөн жаткан (Карагие, 132 м) ойдуңдары көп. Айрымдарында туюк туздуу көлдөр (Сары-Камыш, Арал деңизи ж. б.) бар. Бийикт. 922 мге (Кызыл-Кумдун борбордук бөлүгүндөгү Тамды-Тоо) чейин. Климаты кескин континенттик, түштүгүндө субтропиктик. Шыбак-баялыштуу, псамофиттүү жана эфемерлүү чөл өсүмдүктөрү басымдуу. Түндүгүндө кумдуу, таштуу, түштүгүндө чополуу, шортоң чөлдөр жана таштуу такырлар таралган. Негизинен сезондуу жайыт катары пайдаланылат. Дыйканчылык жасалма сугаруу аркылуу жүргүзүлөт. Б з. ч. 1-миң жылдыкта бул аймакта жашаган тур элинин атынан аталып, «турлардын өлкөсү» деген маанини берет.
Антифонт (философ)
Байыркы грек философу -софист. «Чындык жана ынтымак» чыгармасында пессимист жана чектелүүлөрдүн душманы катары таанылат. Ал өзүнүн индивидуализминде көп ырахатты камсыз кылууга жана эң аз кыйналууга жолдомо-көрсөтмө берет. Антифонттун ою боюнча, мыйзамды сактоо кандай деңгээлде керек экендигин жана жазага дуушар болуп калбоону айтат. Антифонт варварлар менен эллиндердин ортосундагы айырмачылыктарды четке кагат жана атактуулардын келип чыгышын моюнга алган эмес. Мүмкүн болушунча түш көрүүлөрдү рационалдык түшүндүрүүгө аракет кылат. Бардык софисттер ишенгендей эле атайын бир имаратта рухий тең укуктуулугун жоготкон жана жардам издегендер менен дарыгерлик сүйлөшүүлөрдү өткөргөн.
Чүй облусу
Чүй облусу (орус. Чуйская область) — Кыргызстандын түндүк жагында Чүй өрөөнүндө жайгашкан, 1939-жылында 21-ноябрда СССР Жогорку Советинин Президиумунун Указы менен Фрунзе облусу болуп түзүлүп, 1959-жылы жоюлган. 1990-жылы республикалык баш ийүүдөгү райондордон азыркы аталыш менен калыбына келтирилген.
Түндүк жана батыштан Казакстан Республикасы менен, түштүк-батыштан Талас, Жалал-Абад, түштүгүнөн Нарын, түштүк-чыгышта Кыргызстандын Ысык-Көл облустары менен чектешет.
Географиясы
Ал Чүй, Чоң-Кемин, Кичи-Кемин жана Суусамыр өрөөндөрүнүн аймактарын, Кыргыз Ала-Тоосунун, Иле Ала-Тоосунун, Күнгөй Ала-Тоосунун капталдарын камтыйт.
Деңиз деңгээлинен 550-4895 метр бийиктикте жайгашкан.
Облусттун шаарлары
Чүй облусунун акимий борбору Бишкек шаары болуп саналат, ал дагы Кыргызстан Республикасынын борбору. Бишкек республикалык баш ийүүдөгү шаары болгондуктан, Чүй облусунун курамына кирбейт. Демек, облус боюнча статистикада (калк ж.б.) Бишкек шаары боюнча сандар жок.
Ири шаарлары: Токмок (2003-2007-жылдары облустун мурдагы борбору), Кант жана Кара-Балта.
Улуттук курамы
Экономикалык миграциянын натыйжасында орустар, украиндер жана башка жергиликтүү эмес улуттар азайганы менен аймактын улуттук курамы дагы эле өтө аралаш мүнөзгө ээ.
= Административдик-аймактык түзүлүшү =
Акман, урук
Акман - мундуз уруусунун курамындагы ири уруктун аталышы. Акман - Базар-Коргон аймагындагы айылдын аталышы (этнотопоним) катары да маалым.
Параллели казактарда “акбан” формасында кездешери аныкталган. Бул уруунун (уруктун) чыгыш теги орто кылымдардагы огуз-түркмөн этникалык чөйрөсү менен байланышта болуусу мүмкүн. Анткени, XII к. огуз-түркмөндөр “акман” жана “караман” деген ири уруулук бирикмелерге бөлүнгөндүгү маалым. Бүгүнкү Кытайдын Сюнхуа округун байырлап келишкен огуз (түрк) тилдүү саларлар өздөрүнүн түпкү бабалары катары легендарлуу Акман жана Караманды аташат. Кыргыз-огуз (түркмөн) этникалык алакалары орто кылымдарда өтө активдүү жүргөндүгүн этнонимиялык параллелдер (175 параллель) да аныктары шексиз. Кыргыздардын этникалык курамына кирген огуз компоненттерине төмөнкүлөрдү мисал катары келтирсе болот: геклең (тейит), тек-рен (тейит), эрсары (кесек, тейит), түркмөн (канды), йолатан (кыпчак) ж.б.у.с. (-ман мүчөсү боюнча караңыз: толуман, бычман этнонимдери).
Борбук кызы Мисирбүбү
Борбук кызы Мисирбүбү Өрмөкчү. 1941-ж. Кочкор районундагы Ак-жар айылында төрөлгөн. Өрмөкчүлүктүы кара термесин энеси Байкулудан, кайын эжеси Мар-жакеден үйрөнөт. Мисирбүбүнүн соккон өрмөгүнүн бири - «жел боо». Мында сегиз кош жип бар. Буга «омуртка оюмун» түшүрөт. Ал буюмдун «ортолук көчөтүн» кызыл менен жашыл өңдөн тандайт да, бир четин «чычкан изи» кылып ичке актан, экинчи жээгине үч кара жиптен кооздук салат. Көркөм көчөттүн мындай жөнөкөйрөөк түрлөрүн жүзөгө ашыруу - узчулуктун башаты. Ал согуп жаткан «кереге чалгычынан» даана байкалат. Мынца түгөйлүү алты жип күзүктөлөт. Күзүктөөдө ак жип менен салынган «чычкан изи» бөтөнчө керектелет. Бул таар согууда «ала мончок», сайма саюда «суу», оймочулукта «аламыч» делет. Ал ортолук жана четтик ар кандай көркөм көчөттөрдү көркүнө чыгарып, буюмдун ажарын ачат. Терме өнөрүндө да бул айрыкча мааниге ээ. Мында чебер тал жиптерди чаташтырбай чалып, сокмо кылычты өйдө көтөрүп, ирети менен кыймылдатат. Уук тизгичти ийине келтире согот. Уздун таар термелеринде «тумарча көчөтү», «омуртка көчөтү», «чымын канат көчөтү» басымдуулук кылат да, көк-кызылды, кара-акты «чычкан изи» катары пайдаланат. Уздугун кызы Айнагүлгө, келини Чынаркүлгө жугузган. Сүрөтү түстүү баттамада. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1986-ж. Кыргыз ССРинин 40 жылдыгына карата «Көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык кароо-сынагы». Шырдак, таар буюмдары үчүн ЭЧЖРКнүн II даражадагы диплому; 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык кароо-сынагы». Таар буюмдары үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Ардак грамотасы; 1991 ж. «Элдик кийим-кечектердин жана зер буюмдардын республикалык кароо-көргөзмөсү». Сырт кийимдери үчүн Кыргызстан Маданият министрлигинин Ардак грамотасы.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Банк инвестициясы
Банк инвестициясы – 1) мамлекеттик зайым облигацияларына, акцияларга ж. б. баалуу кагаздарга банк ресурстарын (адатта, узак мөөнөткө) салуу. Мунун аркасы менен каражатты багыттоого жана кошумча киреше алууга жетишет; 2) банк каражатын баалуу кагаздарга салуу.
Сүттү-Булак археологиялык эстеликтери
Сүттү-Булак археологиялык эстеликтери – б.з.ч. 1-миң жылдык, б.з. 6–10-кылымдарына таандык көрүстөндөр, аска бетиндеги жазуулар. Кочкор районундагы Кочкор, Сарыбулак айылдарынын ортосундагы капчыгайда, Жоонарык суусунун оң тарабындагы секиде жайгашкан. Эстелик 1990-ж. археолог К. Табалдиев тарабынан белгиленип, 1995–96-ж. КУУнун жана Германия Археологиялык институтунун археологдору казуу иштерин жүргүзүшкөн. Көрүстөндөр тоо этегиндеги үстү түз секилерде жана Жоонарык суусуна куймасы Сүттүүбулак суусунун боюнда жайгашкан. Секинин үстү айдоо аянтына айландырылганда түрк элдерине (6–10-к.) таандык көрүстөндөр жана маркумду эскерүү үчүн орнотулган коргончолор жок болгон. Көпчүлүк көрүстөндөр байыркы мезгилде эле уурдалган. Ошого карабастан, көркөм өнөр, искусство, тиричилик, согуш өнөрүн чагылдырган табылгалар арбын.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Серегүл (Зианчурин району, Башкыртстан)
Серегүл — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Байдавлет айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 374 киши. Почта индекси — 453387, ОКАТО коду — 80226807001.