cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кирилл Лавров
Лавров Кирилл Юрьевич (15. 9. 1925, Ленинград – 27. 4. 2007, Санкт-Петербург ) – орус актёру, СССР эл артисти (1972). Социалистик Эмгектин Баатыры (1985). 1945-ж. Астрахань авиация-техника окуу жайын бүткөн. 1950-жылдан Киевде Леся Украинка атындагы драма театрында иштеген. Киного 1956- жылдан тартылган, аскердик журналист Синцовдун («Тирүүлөр жана өлгөндөр», 1964) ролу менен таанылган. Илимпоз, космос кемесинин конструктору Башкирцевди («Отту басуу», РСФСРдин Мамлекеттик сыйлыгы, 1974), В. И. Лениндин ролун «Ишеним» (1976) фильминде, «Жыйырманчы декабрь» (1981) телефильминде ойногон. Эки жүздүү, чүнчүгөн карама-каршы мүнөздөгү адамдарга психологиялык анализ берүүнүн чебери катары Лапиндин («Адамдар, мага ишенгиле!», 1965), Иван Карамазовдун («Бир тууган Карамазовдор», 1969), Гладышевдин («Сүйгөндүгүн айтуу») жана граф Корнеевдин («Менин жароокер жана назик жырткычым») ролдорун жеткиликтүү ойногон. «Бактылуу узун өмүр» (1967), «Биздин тааныш» (1969), «Чайковский», «Любовь Яровая» (экөө тең 1970), «Океан» (1974), «Башка шаарга саякат» (1980) жана башка фильмдерге тартылган. «Тынч Дон» романы боюнча тартылган фильминде Пётр Мелеховдун ролу үчүн СССР Мамлекеттик сыйлыгынын (1978), театрдагы ишмердиги үчүн Лениндик сыйлыгынын (1982) алган. «Бандиттик Петербург», «Мастер жана Маргарита», «Ленинград» жана башка телесериалдарга тартылган. Ленин, 2-даражадагы «Ата Мекенге сиңирген эмгеги үчүн» ордендери менен сыйланган.
Уйку
Уйку — организмдин мезгил-мезгили менен болуп туруучу физиологиялык абалы; ал физиологиялык процесстердин басаңдашы, чөйрөнүн таасирине реакциянын төмөндөшү менен мүнөздөлөт.
Уйкунун таасири
Мында организмдин ишке жөндөмү, айрыкча борбордук нерв системасы калыбына келет. Уйку маалында жогорку нерв системасынын иши басаңдап, булчуңдар бошоңдойт, зат алмашуу төмөндөйт, жүрөктүн иштеши, дем алуу сейректейт, кан басымы төмөндөйт. Уйкунун мезгилдүүлүгү организмдин тиричилигинин суткалык биологиялык ритми менен байланыштуу. Демек мээ менен кошо бардык ички органдар да «эс алат».
Уйку келүүнүн себеби жана дүүлүктүргүчтөр
Уйку мээ кыртышындагы тормоздолуу процесстеринин пайда болушуна байланыштуу. Организм сергек кезинде нерв клеткаларында белгилүү заттардын сарпталышына карата өзгөрүүлөр болуп турат. Уйкудан кийин нерв клеткалары өз калыбына келет. Уйку үргүлөөдөн башталып, акырындап тереңдейт. Тормоздолуу абдан тереңдеп, мээ кыртышынын астындагы бөлүктөргө тараганда уйку катуу болот. Киши белгилүү убакта, белгилүү шартта уктаганда уйку тез келет. Мындай учурда тигил же бул шарт уйкуну козгойт, ошондуктан көп учурда көнүп калган шарт бузулса киши уктай албай кыйналат. Үргүлөөгө дайыма бир өңчөй дүүлүктүргүч себеп болот, себеби мындай дүүлүктүргүчтөр улам-улам кайталанып, мээ кыртышынын клеткаларынын көпчүлүгүндө тормоздолуу процесси жүрөт (мисалы, жаандын, китеп окуунун уйку келтирүү таасири). Аны менен бирге күчтүү дүүлүктүргүч уйку келтирүүгө тоскоол болот. Ошондуктан уктардан мурда жарыкты, радиону өчүрүп, жакшылап жамынып, ыңгайлуу абалда жатуу керек.
Ыңгайлуу уйку
Толук эс алуу жана көпкө созулган уйку ыңгайлуу төшөктө гана мүмкүн. Төшөктү таза кармап, мезгил-мезгили менен кагып, чаңдан арылтып, матрац, жаздыктарды көбүрөөк желдетип, күнгө кактоо зарыл. Кыймыл жана дем алууга тоскоол кылбаган ич кийим кийип жатуу керек. Уктаганда чүмкөнүп жатууга болбойт, ал дем алууну кыйындатат. Уктоочу бөлмөдөгү аба таза болууга тийиш, күн жылуу мезгилде терезени ачып, кышкысын уктарда бөлмөнү желдетип же форточканы ачып коюу сунуш кылынат. Уктаардын алдында 10— 15 мин. сейилдөө абдан пайдалуу, ал нерв системасын сеп алдырат. Уйкунун алдында ваннага түшүү же бутту ваннага (ысык эмес) салуу да жакшы. Тамакка абдан тоюп же ачка жатса да уйку тынчсыз болуп, ар кандай түш көрөт. Ошондуктан уйкунун алдында майлуу эмес, эти азыраак тамак жеп, кофе же чайды көп ичпей жатуу талапка ылайык. Уктарда тамеки тартпоо керек.
Жакшы уйкунун натыйжасы
Айбандардан аюу кышта уктайт. Жакшы уйку кишинин ишке жөндөмдүүлүгү менен ден соолугун бир калыпта кармоодо абдан маанилүү. Уйкунун узактыгы жаш өткөн сайын азаят, мисалы, 1 жашка чейинки бала суткасына 18, чоң киши 7—8 саат, улгайганда андан да аз уктайт. Кээ бир кишилердин уйкусу тиешелүү убакыт созулса да, уйкусу канбай калат. Мындай терең эмес, тынчсыз уйку акыл эмгеги менен көп иштегенде же абдан кызыктуу китеп окуганда болот. Терең уйкуда түш көрбөйт. Мындай уйку нерв клеткаларын абдан жакшы калыбына келтирет. Бирок жакшы, терең уйкуда мээ кыртышынын клеткаларынын бардыгы эле бир өңчөй тормоздолбойт. Уйку канчалык катуу болсо да, уктаган киши кээ бир дүүлүктүргүчтөргө сезгич келет. Мисалы, эне чарчап катуу уктаганда кыйкырыкты, түрткөндү сезбейт, ал эми баласы акырын эле ыйласа ойгонот. Киши дайыма жетишсиз уктаганда ишке жөндөмдүүлүгү, нерв системаларынын абалы начарлайт. Көп учурда уйкунун бузулушу (уйку басуу же уйку качуу) оорунун белгиси болушу мүмкүн. Ал учурда врачка кайрылуу зарыл.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Колдогу товар
Колдогу товар – токтоосуз же белгиленген мөөнөттө шашылыш (бүтүм объектиси болуп саналган товарлардан айырмаланып) берүүгө мүмкүн болгон иш жүзүндө бар товар.
Дары өсүмдүктөр
Дары өсүмдүктөр — медицинада, ветеринарияда ооруну дарылоо, алдын алуу максатында колдонулуучу өсүмдүктөр. Алардын дарылык касиети составындагы алкалоиддер, гликозиддер, витаминдер жана башка заттардын болушуна негизделген.
Даярдалган дары сырьёлору даярдоочу уюмдарга өткөрүлөт. Айрым дары өзүмдүгүндө күчтүү таасир этүүчү жана уулуу заттар болорун эстен чыгарбоо керек. Аларды бир аз эле ашыкча кабыл алуу ууланууга же ооруну күчөтүүгө дуушарлантат. Ошондуктан дары өсүмдүгүн врачтын гана көрсөтмөсү боюнча пайдалануу сунуш кылынат.
Планетология
Планетология (планета жана ...логин) - астрофизиканын Күн системасындагы планеталардын физикасын изилдөөчү бир тармагы.
Термин негизинен Жер жөнүндөгү илимдерде, чанда астрономияда колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. - Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Лавров Николай Петрович
Лавров Николай Петрович (7. 1. 1948-ж. туулган, Ош облусу, Өзгөн району , Куршаб айылы) – техника илимдеринин доктору (1995), профессор (1998), КРдин билим берүүсүнүн отличниги, КРдин илимге эмгек сиңирген кызматкери (2007), РФ Суу чарба ИАнын чет элдик мүчөсү (2008). Скрябин атындагы КАЧИни бүтүргөн (1971). 1973–98-ж. КАЧИде ассистент, доцент, КААда, КАУда профессор жана кафедра башчысы. 1986–89-ж. Мали Республикасынын Катибугу шаарында Политех. айыл чарба институтунда иштеген. 1998-жылдан КРСУда профессор Мелиорация жана гидротехникалык курулуштар боюнча адис. 160тан ашык илимий-методикалык эмгектердин, анын ичинде 4 монография, 1 окуу китептин, 3 окуу куралынын, 27 патенттин автору. Анын автордук күбөлүгү боюнча 6 ирригациялык гидрокурулма ишке киргизилген.
Кильна (Липовка куймасы)
Кильна — Орусиядагы дарыя. Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Липовка дарыясынын оң жээгинен 49 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сок дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Планета тумандуулуктары
Планета тумандуулуктары - жылдыздуу асманда кичине бурч боюнча көрүнүүчү тегерек формадагы тумандуу даана так, к. Галактикалык тумандуулуктар.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Витватерсранд
Витватерсранд (Witwatersrand ) – дүйнөдөгү ири алтын-уран кен-таштуу бассейн; Травансвааль, Оранж провинцияларында (Түштүк Африка республикасы). 1886-жылдан (1952жылдан уран да) казып алынат. Кен-таш чөкмө метаморфизмден пайда болгон конгломератта топтолгон. Алтындын жалпы запасы 16 миң тдай, кондициялык өлчөмү 9,3 г/о. Кен 4000 м тереңдиктеги 10 горизонттон казылат. 1976-ж. 709 т Au казып алынган. Урандын жалпы запасы 128 миң т, кондициялык өлчөмү 0,020,4%. Жылына орто эсеп менен 3,1-3,7 т U3O8казып алынат.
Веркос-Вож
Веркос-Вож — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Грубе-Ю дарыясынын оң жээгинен 4 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 34 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Лаг
Лаг (голландча log) – 1) кеменин сууга салыштырмалуу ылдамдыгын жана басып өткөн жолун өлчөөчү прибор. Лаг механикалык (зым арканга чиркелүүчү калакчалуу айлангыч) жана гидравликалык (суунун кеме жүргөндөгү динамикалык басымын өлчөөчү) болуп айырмаланат. Өлчөөнүн азыркы ыкмаларына атайын электр-магниттик датчикте суу агымынын негизинде алынган электр тогунун күчүн өлчөө жана гидролокаторду колдонуп аныктоо жана башка кирет; 2) гидроакустикалык лаг – кеменин ылдамдыгын деңиз түбүнө (абсолюттук ылдамдык) жана кеменин четтөө бурчуна салыштырмалуу аныктоочу гидроакустикалык станция; 3) өз ара байланышкан эки экономикалык кубулуштун ортосундагы убакыт интервалын мүнөздөгөн экономикалык көрсөткүч. Анын бири себеп, экинчиси натыйжа болот. Мисалы, товар өндүрүүнүн башында жана аны массалык түрдө өткөрүүдө, ошондой эле кубулушка каражат бөлүү менен курулуш объектилерин ишке киргизүү учурунда лаг болот. Лагдын курулуштук, тышкы, ички убакыттык, имитациялык жана башка түрлөрү бар.
Колдон чыгарылган пайда
Колдон чыгарылган пайда – төмөнкү жагдайлардан улам жак тарабынан алынбай калган киреше же башка жыргалчылыктар: милдеттенмени аткарбай коюу менен анын укугун бузгандыктан; ага зыян келтирүүдөн. КР жарандык мыйзамдарында К. ч. п. адатта алынбай калган киреше болуп саналып, чыгымдын ажырагыс бөлүгү катары ордун толтуруп берүүгө жатат.
Албан тили
Албан тили (расмий тилде аталышы: Gjuha shqipe ) — Албандардын жана Албания Республикасынын мамлекеттик тили. Индевропа тилдеринин тобуна кирет. Болжол менен палеобалкан тилдеринен (мүмкүн, иллирий тилинен) өнүккөн болуу керек. Жазуу эстеликтеринин эскилери 15-кылымга таандык. Негизги диалектилери: гег (түн.) ж-а тоск (түш.) 19-кылымдын аягында түзүлгөн, азыркы албан адабий тилинде аталган диалектилик айырмачылыктар сакталган. Жазуу системасы латын алфавитинде, граммат. түзүлүшү - флективдүү. Албан тилинде синтетикалык түзүлүш басымдуулук кылат, лексикасында роман, славян, жаңы грек, түрк тилдеринен кирген сөздөр көп.
• Үлгү текст
Të gjithë njerëzit lindin të lirë dhe të barabartë në dinjitet dhe në të drejta. Ata kanë arsye dhe ndërgjegje dhe duhet të sillen ndaj njëri tjetrit me frymë vëllazërimi.
Бардык адамдар эркин жана кадыр-баркы жана укуктары боюнча бирдей төрөлүшөт. Алардын акыл-эси жана абийири бар жана бири-бирине бир туугандык мамиледе болуш керек.
Уйку бези
Уйку бези — тамак сиңирүүчү ири без.
Түзүлүшү
Ал эки бөлүктөн туруп, эки түрдүү милдет аткарат. Анын сырткы секреция бөлүп чыгаруучу бөлүгү өзүнүн зилин он эки эли ичегиге бөлүп чыгарат. Бул зилдин составында белок заттарын, майларды жана углеводдорду ажырата турган ферменттер бар. Уйку бези бир суткада 1,5 лге чейин зил бөлүп чыгарат. Бирок, көп учурда уйку бези бөлүп чыгарган зилдин өлчөмү жана химиялык составы ичкен тамактын түрүнө да жараша болот. Мисалы, уйку бези сүткө караганда нанга зилди көп бөлүп чыгарат.
Жайгашуусу
Уйку бези карындын артында 1—2-бел омурткасынын тушунда туурасынан жатат. Узундугу 12 —15 смче келип, жоонураак келген баш жагынан, денеден жана куйрукчадан турат. Баш жагын он эки эли ичеги (жумур) курчап жатат. Уйку безинин ар бир бөлүгү түтүкчөлөрү бар майда без баштыкчаларынан турат. Акыры бардык майда түтүкчөлөр чогулуп, анын негизги өткөөлүн түзөт.
Уйку безинде гормон — инсулиндин пайда болушунун бузулушу кант диабетине чалдыктырат.
Карачаговка дарыясы
Карачаговка — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чулым дарыясынын оң жээгинен 1442 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Усундар
Жети-Суу жөнүндөгү эң байыркы маалыматтарды биз кытай даректеринен табабыз; андан кыйла эрте грек жана рим жазуучуларынан биз Сыр- Дарыянын ары жагындагы, ар биринин жашаган жери аныкталбаган элдердин аталыштарын гана табабыз. Кытайлыктарга Жети-Суу биздин заманга чейинки II кылымдын аягында гана, качан кытай өкмөтү кубаттуу хунндарга каршы союздаш издеп, батыш өлкөлөргө элчиликтерин жөнөткөндө белгилүү болгон. Хунндар жеңип алган элдердин катарына алгач Нан-шань кырка тоолору менен Булунцзир дарыясынын ортосундагы аймакта көчүп жүргөн усундар кирген; бул жерде хунндар менен салгылашта алардын падышасы курман болгон; анын жаңы төрөлгөн баласын хунндардын падышасы тарбиялоого алган жана кийин согуштук жүрүштөрдө ал өзүн көрсөткөн соң ага атасынын элин кайтарып берген. Усундар өзүлөрүнүн бир кездеги коңшулары, хунндар тарабынан талкаланган юечжилерди, болжолу тибеттен келип чыккан элди куугунтукка алууга катышышкан. Батышты көздөй жылуу учурунда юечжилер Жети-Суудагы сэ деген элди сүрүп чыккан, бул аталышты, адатта, Орто Азия жөнүндөгү грек жана перс кабарларында көп эскерилген сак деген эл менен окшоштурушат, бирок мындай жакындаштыруунун пайдасына тыбыштык окшоштуктардан башка эч кандай далилдерди келтирүүгө мүмкүн эмес. Өз кезегинде юечжилерди усундар сүрүп чыгарган, алар биринчи кытай элчиликтери келген доордо Жети-Сууда үстөмдүк кылып турушкан, ошентсе да өлкөдө эскерилген эки элдин тең бөлүктөрү жашап калышкан. Бул жерде гунъто титулун алып жүргөн усундардын падышасы Лецзяоми тез арада ушунчалык деңгээлдеги кубаттуулукка жетишкендиктен, хунндарга такыр баш ийбей калган. Чыгышта анын ээлиги түздөн- түз хунндардын ээлиги менен жанаша жаткан (кытайлар бул же тигил элдин ээликтеринин чегин так аныктап беришпейт); усундар өлкөсүнүн түштүк тарабында Чыгыш Түркстандын башынан эле отурукташкан аймагы, түштүк-батышында Фергана, батышында көчмөн каңгүй элинин (балким, түрк эли каңлы) ээлиги болгон. Усундар Фергананын түндүк-чыгышында, каңгүйлөр түндүк-батышында жашагандыктан, алардын ээликтеринин арасындагы чек болжол менен Жети-Суу менен Сыр-Дарыя аймагынын ортосундагы чекке туура келет. Усундардын келип чыгышына кайрылсак, алардын тилинен бизге энчилүү аттар менен титулдар гана, ал дагы кытай транскрипциясында жетип, алиге чейин бир да лингвист тарабынан изилдене элек (биз көп кайталануучу ми мүчөсүнө гана көңүл бура алабыз); алардын сырткы кейпи жөнүндө кытай жазуучусу Шы-гунун соңку мезгилдеги (б.з.УП к.) төмөндөгүдөй далилдерин көрөбүз: «Усундардын кебетеси батыш аймактагы чет элдиктерден кыйла айырмаланып турат. Көгүлтүр көздүү жана сары сакалчан, маймылга окшош азыркы түрктөр чыны алардын укум-тукумдары». Албетте, Абель-Ремюзадан баштап Клапротко чейинки баштагы ориенталисттер болжолдогондой усундар арийлер болгонбу, же академик В. В. Радлов жана түрктөр жөнүндөгү эң жаңы изилдөөлөрдүн автору Н. А. Аристов болжогондой түрктөрбү деген маселени чечүү үчүн бул өтө аз.
Усундардын конуштары негизинен Жети-Суунун талаа-түздүктүү бөлүгүн ээлегендиктен кытайлар алардын жерлерин текши жана чөптүү дешет; ошондой эле өлкөнүн климаты суук жана жаанчыл экендиги айтылат. Тоолору ийне жалбырактуу дарактарга чулганган. Элинин саны 120 000 түтүн, же 630 000 жан деп аныкталат; усундар аскерге бир эле учурда 188 800 адам чыгара алышкан. Борбору, же туурасы, усундардын башкы ордосу Чигу, кыязы, Ысык- Көлдүн түштүк-чыгыш жээгинде болгон, анткени кытайлар аны Ак-Суудан түндүк-батышка, Фергананын борборунан 2000 ли түндүк-чыгышка жана каңгүй ээликтеринин чектеринен 5000 ли аралыкка жайгаштырышат. Чигу шаары б.з. VII кылымындагы кытай маршруттарында Бедел ашуусунан болгону 50 ли аралыкта турат деп эскерилет; бирок бул маршрут негизинен абдан кумөндүү жана кандайдыр бир синолог тарабынан жаңы изилдөөнү талап кылат. Аристов мырзанын Чигу Кызыл-Суунун дал жээгинде болгон деген ынандыруусу эмнеге негизделгенин биз билбейбиз. Башка жагынан алганда, Аристов мырзанын усундар сыяктуу көчмөн элдердин курулуштарынын издерин азыркы учурда издөө эч пайдасыз деген пикирине макул болбой коюуга болбойт. Ошондой эле, айрым учурларда азыр да айтыла калып жүргөндөй, Ысык-Көлдүн жээктеринде же түбүндө сакталып калган байыркы эстеликтердин бардыгын усундарга таңуулоого эч негиз жок. Биз усундардын аты да эбак жок болуп кеткен мезгилде Ысык-Көлдө шаарлар жана чептер болгондугун көрөбүз.
Болжолу б. з. 105-ж. ченде кытай элчиси Чжан Цянь усундарга келген жана аларга чыгышка кайтып барып, кытайлар менен бирдикте хунндарга каршы кайрадан жиберилген баалуу тартуулардан айрылып калышкан. Мунун негизинде гуньмо Кытайга жаңы элчилик жөнөтүп, кытай ханышасын ага аялдыкка берүүнү өтүнгөн жана келишимдин тартуусу катары 1000 жылкыны кошо жиберген. Анын өтүнүчү аткарылган, бирок каныша гунь-монун кенже зайыбы гана болуп калган, ал эми хунн шаньюйунун ошол эле учурда усундардын карыган ханына берген кызы улуу зайыбы деп жарыяланган. Башка жашоо-турмушка көнгөн кытай канышасы талаа-түздө куса болуп, өз кайгысын ырларына төккөн, «кийиз менен капталган тегерек жалпак үйдө жашап, эт жеп, сүт ичкен усун падышасына» күйөөгө берип салды деп муңканган. Кытайлардын Ферганага жортуулу мезгилинде (102-ж.) кытай өкмөтүнүн каалоосу боюнча усундар 2000 адамдан турган жардамчы отряд жөнөткөн, бирок алар тыңдоочу абалды ээлешкен жана согуштук аракеттерге катышкан эмес.
Өлөр алдында гуньмо талаа салты боюнча сэньцзу титулун алып жүргөн небереси жана ордун басуучу Гюньңюймиге канышанын турмушка чыгышын талап кылган; каныша каалаган эмес, бирок кытай өкмөтү аны элдин салтына баш ийүүгө ынандырган. Сэньңзудан жалгыз гана жашы жете элек уулу (хунн канышасынан) Ними калган; тактыны Ниминин жашы жеткенге чейин сэнь- цзунун эки ата өткөн тууганы Унгуйми убактылуу ээлеген дагы, өзүнөн мурунку башкаруучунун жесири, кытай канышасына үйлөнгөн (бул сэньцзуга берилген экинчи каныша болгон; Лецзяоминин жесири буга чейин өлгөн). Кыязы, Унгуйми таланттуу башкаруучу болгон жана элдин ички турмуш деңгээлин, ошондой эле өз элинин сырткы кубаттуулугун жогорулата алган. Б.з.ч. 71-ж. кытайлар менен келишип алып, Унгуйми хунндарга каршы жеңиштүү жүрүш жасаган, 40 000 ге жакын адамды туткундап кеткен жана 70 000дей малды талап алган. Ал ошондой эле Чыгыш Түркстандын иштерине да кийлигишкен; анын экинчи уулу Яркенддин ээси болуп дайындалган, улуу кызы Кучанын башкаруучусуна турмушка берилген. Унгуйми б.з.ч. 60-жылдардын аягында өлгөн; анын ордун Куан-ван титулу менен Ними мурастаган.
Мындай кош бийлик сөзсүз түрдө баш аламандыкка жана өз ара согушка алып келээри шексиз болгон. Белгилүү убакытка чейин Юаньгуйминин небереси улуу гуньмо Цылиминин кубаты менен тартип калыбына келтирилген; анын башкаруусу өлкөгө Унгуйминин мезгилиндеги «бейкуттукту жана тынчтыкты» кайтарып берген. Ошону менен «анын жайыттарында эч ким малын жаюуга батынбастыгын жарыялаган», кыязы, бул усундар өлкөсүндө тыюу салынган жайыттар болгондугун көрсөтөт, алар кийинчерээк түрктөрдө жана моңголдордо курук деп аталган.Цылими кичүү гуньмо жөнөткөн киши өлтүргүчтүн колунан өлгөн; андан кийин кытайлар тактыга анын небересин, кытай канышасынын уулу Ичимини отургузушкан. Кытайлар улуу гуньмолор менен кичүүлөрүнүн ортосундагы күрөштө негизинен биринчилеринин тарабында болушкан. Качан кытай өкмөтүнүн макулдугу менен кичүү гуньмо Аньлими хунндар тарабынан бийликтен түшүрүлүп, өлтүрүлгөндө жана анын ордуна кытай өкүлү олтургузулганда (б.з.ч. 11-ж.), анын атасынын бир тууганы Бихуаньчжи 80 000 адам менен түндүккө, кытайларга кеткен жана ал жактан эки гуньмого тең кол салып турган, натыйжада алар да Кытай менен бекемирээк жакындашкан. Б.з.ч. 1-ж. Ичими Кытай борборуна келген, ал жерде ага салтанаттуу кабыл алуу уюштурулган; борбордо аны менен бир мезгилде хунндардын шаньюйу болгон; акырында Бихуаньчжи кытайлык жергиликтүү башкаруучу тарабынан «кокусунан кол салуунун натыйжасында» өлтүрүлгөн (сыягы, ал дагы атайы жөнөтүлгөн киши өлтүргүчтүн жардамы менен).
Б. з. 8-ж. ченде Чыгыш Түркстан кайрадан хунндардын бийлигине өткөн; кытайлардын «батыш аймак» менен алакасы токтогон жана 73-ж. гана кайра башталган; 97-ж. кол башчы Бань Чао жөнөткөн кытай отряды Каспий деңизине чейин жеткен. Бул окуялар, кыязы, Жети-Сууга таасир тийгизбесе керек, биз анын бул доорго таандык тарыхы тууралуу эч кандай кабарларга ээ эмеспиз. Болгону II кылымда усундар Кытайдан «такыр оолактаганы» айтылат. Ошондой эле б. з. II кылымынын аягында кеңири жайылган хунндарды Монголиядан батышка сүрүү мезгилинде алардын Жети-Суу аркылуу өткөндүгү жөнүндө да эч нерсе билбейбиз, II кылымдын ортосунан Кытайдын тарыхында тумандуу мезгил башталат жана V кылымга чейин батыш менен алака кайра башталган эмес.
Моңголиядагы хунндардын ордун сяньбилер, кыязы, тунгустардан келип чыккан эл ээлеген. Сяньбилик башкаруучу Тань-шихай (181-ж.) батыштагы жерлердин бардыгын усундардын ээликтерине чейин баш ийдирген. Ал эми IV кылымдын башында башка сяньби сулалесинин башкаруучусу Юйлуй «усундардын байыркы жерлерин» багындырган. IV кылымдын аягынан VI кылымдын ортосуна чейин Орто Азияда биринчилик жужандарга таандык болгон, адатта аларды да тунгус элдеринен деп эсептешкен. Жужандардын жортуулдары усундарды Жети-Суунун түздүктөгү бөлүгүнөн Тянь-Шань тоолоруна биротоло көчүп кетүүгө мажбурлаган. 425-ж. батыштын айрым башкаруучулары, дегинкиси усундар, Түндүк Кытайга элчилерди жөнөткөн, бул учурда ал жерде Юань Вей же Бэй Вэйдин сяньбилик сулалеси үстөмдүк кылып турган; ошентип Кытайдын батыш элдери менен алакасы кайра башталган. 436-ж. усундарга Кытай элчилиги жөнөтүлгөн; андан кийин усундар жыл сайын Кытайга тартуу менен элчилик жөнөтүп турган. Мындан кийин биз тарыхтан усундардын атын өз алдынча эл катары көрбөйбүз; белгилүү болгондой, бул ат жалгыз гана кыргыз-казактардын Улуу ордосунда сакталып калган (уйсундар).
Булактар:Бартольд, Соч., т. II
Сарагүл (Кигин району, Башкыртстан)
Сарагүл — Башкыртстандын Чишмин районундагы айыл, Душанбек айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 88 киши. Почта индекси — 452509, ОКАТО коду — 80236825003.
Engelbert Humperdinck
Эңгелберт Хампердиңк (англ. Engelbert Humperdinck), өз аты Арнолд Жорж Дорси (англ. Arnold George Dorsey) - англис ырчысы, Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагындагы Улуу Британия өлкөсүнүн көрсөтүүчүсү.
Чебалсу дарыясы
Чебалсу — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Когасунуг дарыясынын оң жээгинен 1 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Пухуча-Яха (дарыя)
Пухуча-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 171 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Планета спутниктери
Планета спутниктери, планета ээрчимелери - планеталардын тартуу таасиринин натыйжасында ал планеталарды айлануучу, Күн системасына кирген телолор.
Планета спутниктеринин саны 1978-жылкы маалымат боюнча - 33. Меркурий, Чолпон жана Плутондун спутниктери белгисиз. Спутниктер эллипс орбиталары боюнча айланат.
Планета спутниктеринин дээрлик көпчүлүгү планеталардын айлануу кыймылынын багыты боюнча кыймылдаса, Урандын спутниктери, Юпитердин VIII, IX, XI жана XII, Сатурндун IX, Нептундун I спутниги тескери багыт боюнча айланат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Садыков Тургунбай Садыкович
Садыков Тургунбай - Кыргыз эл баатыры, бедизчи, сүрөтчү, КСРБнин Лениндик сыйылыгынын лауреаты. Социалисттик эмгектин баатыры.
1935-жылы азыркы Баткен дубанын Баткен районундагы Говсувар деген жеринде туулган. Говсуварда он жылдык мектеп болбогондуктан, 1947-жылдан тартып Ош шаарынын ныптасындагы Жапалак кыштагындагы жатактуу мектепте окуп, аны 1954-жылы бүтөт.
Жаратман алгачкы эмгеги «Баланын башы» айкели 1957-жылы Республикалык көргөзмөдө скульпторлор арасында баш байгени алат.
1961-жылы «Койчу» жана «Телегей Сагынбаева» деген эки иши Москвада Бүткүл бирликтик көргөзмөдө ачылып, бедизчинин көп улуттуу өлкөдө таанылышына чыйыр ачат.
Тургунбай Садыков Бишкектеги Улуттук филармониянын алдындагы манасчылардын айкелинин, «Ала-Тоо» кинотеатрынын каптал жагындагы «Революциянын каармандары» жана С. Ибрагимов көчөсүндөгү 1941-45 жылдардагы Экинчи дүйнөлүк согуштун катышуучуларына арналып тургузулган комплекстин, ошондой эле «Ала-Тоо» аянтындагы Эркиндик айкелинин автору.
Компьютердик лингвистика
Компьютердик лингвистика (computational
максатын көздөгөн колдонмо лингвистиканын бир
тармагы. Тилди компьютерде моделдөө жагынан
информатика, жасалма интеллект, программалар
тогошот. Жалпысынан компьютер аркылуу ишке
ашырылган тил илиминдеги бардык багыттар
компьютердик лингвистиканын объекти деп табылат.
Лингвистика
Теориялык тил илиминин маанилүү бөлүмдөрү:
1 Фонология
2 Орфография
4 Фразеология
5 Морфология
6 Синтаксис
7 Семантика
Дескриптивизм, дескриптив лингвистика (англисче descriptive "descriptive" <кеч латын descriptivus <descript- "жазылган" ) - 1920-1950-жылдардагы Америка тил илиминин багыты. Л.Блумфилд дескриптивизмдин негиздөөчүсү жана анын негизги теоретиги болуп эсептелет.
Дескриптивизм түшүнүгүнүн калыптанышына америкалык индейлердин тилдерин жана маданиятын изилдеген америкалык окумуштуулардын изилдөө практикасы чечкиндүү таасирин тийгизген. Бул тилдер синхрондуу түрдө гана сүрөттөлүшү мүмкүн, изилдөөчүлөр алардын тарыхы жөнүндө эч кандай маалыматка ээ эмес; тексттердин сөзгө бөлүнүшү чоң кыйынчылыктарга дуушар болгон, көптөгөн грамматикалык жана лексикалык маанилер түшүнүксүз болуп чыккан, изилдөөчү маданияттардын чоң айырмачылыгынан улам үйрөнүп жаткан тилди эркин өздөштүрө алган эмес жана өзүнүн маалымат берүүчүсүнө дайыма суроо берүүгө аргасыз болгон.
Колдонмо лингвистика
Колдонмо лингвистика (прикладная лингвистика) - теориялык лингвистика менен катар тил жөнүндөгү илимдин бир бөлүгү. Ал тил үйрөнүүгө байланышкан практикалык маселелерди чечүүгө, ошондой эле башка тармактарда лингвистикалык теорияны практикалык колдонууга адистешкен.
Тарыхы[оңдоо
1958-жылдын 15-майынан 21-майына чейин 1-Москва мамлекеттик педагогикалык институтунда машина которуу боюнча биринчи Буткул союздук конференция болгон. Уюштуруу комитетине В Ю Розенцвейг жана уюштуруу комитетинин жооптуу секретары Г. В. Чернов башчылык кылышты. Конференциянын толук программасы «Машиналык котормо жана прикладдык лингвистика» жыйнагында, т. 1, 1959 (ака "Машина котормо бирикмесинин бюллетени № 8"). В.Ю.Розенцвейг эске салгандай, конференциянын тезистеринин басылып чыккан жыйнагы АКШда аяктап, ал жерде чоң таасир калтырды.
1959-жылы апрелде Ленинградда Ленинград университети жана прикладдык лингвистика комитети тарабынан чакырылган математикалык тил илими боюнча биринчи Буткул союздук конференция болуп етту. Жолугушуунун негизги уюштуруучусу Андреев Н.Д. Жыйынга бир катар көрүнүктүү математиктер, атап айтканда, С.Л.Соболев, Л.В.Канторович (кийин — Нобель сыйлыгынын лауреаты) жана А.А. Марков (дебатка акыркы экөө катышкан) катышты. Жолугушуунун ачылыш күнүндө В.Ю.Розенцвейг «Котормонун жалпы лингвистикалык теориясы жана математикалык лингвистика» аттуу негизги баяндама жасады. Эсептөө лингвистикасынын милдеттери жана багыттары төмөнкүлөрдү камтыйт:
1 Корпустук лингвистика электрондук текст корпусун түзүү жана пайдалануу.
2Электрондук сөздүктөрдү, тезаурус, онтологияларды түзүү. Мисалы, Lingvo. жана автоматтык которуу, орфографияны текшерүү үчүн колдонулат.
3Тексттерди автоматтык которуу. Promt орус котормочуларынын арасында популярдуу. Акысыздардын арасында Google Translate котормочусу бар.
5Авторефирование(англ автоматтык жыйынтыктоо). Бул функция, мисалы, Microsoft Word программасында камтылган
6Билимди башкаруу системаларын куруу. Эксперттик системаларды кароо
7Суроолорго жооп берүү системаларын түзүү.
Навид Афкари
Навид Афкари (1993 - 12-сентябрь, 2020-жыл)  — Иран Ислам Республикасынын өкмөтү тарабынан өлүм жазасына өкүм кылынган жана өлүм жазасына тартылган Иран балбаны 2018-жылдагы Иран нааразычылык акцияларына катышкан деп айыпталып. Ушул эле иш боюнча анын бир туугандары Вахид менен Хабиб 54 жана 27 жылга кесилген.
Афкари 2020-жылы 12-сентябрда таңга жуук Шираздагы Адель-Абад түрмөсүндө өлүм жазасына тартылган.
Күрөш карьерасы
Афкари күрөш боюнча улуттук чемпион болгон.
Сот иштери
Афкариге 2018-жылы августта Шираздагы нааразычылык акцияларында Аабфада иштеген өкмөттүн коопсуздук агенти Хасан Торкманды өлтүргөн деп айып тагылган.
Моюнга алуу
Афкари күнөөсүн мойнуна алганы менен, кийин ал кыйналып, жалган күнөөнү мойнуна алган деп ырастаган.
Анын ата-энеси Ирандын сот адилеттигине уулунун кыйноолорго чыдап жаткандыгын билдирип кат жөнөткөн.
Өлүм жазасы
Афкарини киши өлтүргөн деп айыптап, өлүм жазасына тартылган.
Ирандагы укук коргоочулардын айтымында, Афкаринин бир туугандары Вахид менен Хабиб ушул эле иш боюнча айыпталып, 54 жана 27 жылга эркинен ажыратылган
Реакциялар
2018-жылы өкмөткө каршы уюштурулган көчө демонстрацияларына катышканы үчүн күнөөлүү деп табылып, өлүм жазасына тартылган грек-рим күрөшү боюнча Ирандын бир нече жолку чемпиону Навил Афкаринин жазага тартылуу алдындагы акыркы сөздөрү интернетке тараган. "Эгерде мен өлтүрүлсөм, анда сиз акыйкат үчүн күрөшкөн жана аны угуу үчүн бардык күч-аракетти жумшаган бейкүнөө адамды өлтүргөнүңүздү билиңиз. Бирок эч ким уккусу келген жок", - деген Афкари. Мындан тышкары Афкариге жазага тартылар алдында үй-бүлөсү жана жакындары менен акыркы жолу жолугушууга уруксат берилген эмес. Балбанды сактап калууга АКШ президенти Дональд Трамп, UFC президенти Дана Уайт, Эл аралык олимпиада комитетинин башчысы Томас Бах жана башка көптөгөн таасирдүү адамдар аракет кылышкан. Бирок Иран бийлиги катуу турду. Афкари Шираз шаарындагы Адель-Абад түрмөсүндө дарга асып өлтүрүлгөн
Аткаруу
12-сентябрда, Шираз Торкмандын үй-бүлөсү Афкарини кечирүүдөн жана ага калыбына келтирүү төлөмдөрүн төлөөгө уруксат берүүдөн баш тарткандан кийин, Афкари дарга асылып өлтүрүлгөнү жарыяланган.
Сасанийлер мамлекети
Сасанийлер мамлекети ( [Ērānšahr] — «ирандыктардын (арийлердин) мамлекети»; []) — азыркы Ирак менен Ирандын аймагында, парфян сулалеси Аршакиддердин бийлиги кулашынын жана бийликке перс сулалеси Сасанийлердин келишинин натыйжасында түзүлгөн мамлекет. Ал 224-дөн 651-жылга чейин жашаган. Кээде Сасанийлердин мамлекетине карата империя термини колдонулат.
Сасанийлердин сулалеси Ардашир I Папакан тарабынан, Аршакид сулалесинен болгон парфян падышасы V Артабандын ( Ardavan) үстүнөн болгон жеңиштен кийин негизделген. Акыркы сасаний шахиншахы (Падышалардын падышасы), Араб халифалыгы менен болгон 14 жылдык күрөштө жеңилүүгө учураган III Йездигерд (632—651) болгон.
Империя эң жогорку гүлдөшүнө Хосров I Ануширвандын тушунда жеткен, ал эми чегарасынын эң чоң (бирок кыска убактылуу) кеңейиши II Хосров Парвиздин (Абарвез, Апарвез, «Жеңген») — I Хосров Ануширвандын небереси жана III Ормизддин баласынын башкаруусунда жеткен, жана ага азыркы Ирандын, Ирактын, Азербайжандын, Армениянын, Афганистандын жерлери, азыркы Түркиянын чыгыш бөлүгү жана азыркы Индиянын, Сириянын, Пакистандын бөлүктөрү кирген; сасанийлердин мамлекетинин аймагы аз-аздап Кавказ, Борбордук Азияны, Араб жарымаралы, Египтти, азыркы Иорданиянын, Израилдин жана Палестинанын жерлерин камтып, Сасанийлик Иранды дээрлик Ахеменийлердин дөөлөтүнчөлүк чекке (кыска убактылуу болсо да) жеткирген.
VII кылымдын ортосунда Сасанийлердин империясы Араб халифалыгы тарабынын талкаланган жана жуткурулган.
Интернационал (Араван району)
Интернационал, Араван району – Ош облусунун Араван районундагы кыштак. Төбө-Коргон айыл округуна караштуу. Деңиз деңгээли 990 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Араван кыштагынан 11 км түндүк-батыш тарапта. Ош темир жол бекетинен 41 км. Кыштак 1935-ж негизделген.
Кессарин Эктаваткул
Кессарин Эктаваткул (เกศริน เอกธวัชกุล же Нуи Кетсарин ; 1981-жылы 31-августта Тайландда) - тай спортчусу жана актрисасы, Тайланддын Таеквондо боюнча чемпиону.
Жеке жашоосу
Кессарин Эктаваткул турмушка чыга элек.
Брэмэн (Оклахома)
Брэмэн (Оклахома) (Braman) — Оклахома штатынын Kay округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 244 киши. Болжолдуу аянты - 0.4 км². FIPS коду — 40-08450.
Дуки
Мауро Эзекиел Ломбардо (, 1996-жылы 24-июнда туулган; Алмагро, ), Дуки деген ат менен белгилүү, аргентиналык ырчы. Учурда ал "Атмосфера" аттуу биринчи альбомун даярдап жатат, Дуки альбому 2019-жылдын 20-сентябрында жарыкка чыгаарын буга чейин (Instagram-дагы окуялары аркылуу) тастыктады.
Курт Гөдель
Курт Фридрих Гөдель (нем. Kurt Friedrich Gödel; 1906-жыл 28-апрель, Австро-Венгрия, Брүнн - 1978-жыл 14-январь, Нью-Жерси, Принстон) – австриялык логик жана математик. Өзү калыптандырган жана далилдеген түгөл эместик жөнүндөгү теоремалары менен белгилүү. Бул теоремалар математиканын негиздери жөнүндө түшүнүккө чоң таасирин тийгизген. ХХ кылымдын чыгаан ойчулдарынын бири деп эсептелет.
Гөделдин эң атактуу теоремасы –бул формалдык системалардын толук эместиги жана карама-каршылыксыздыгы.
Бул теоремаларга математикалык логиканын, далилдөө теориясынын алкагында жана ошондой эле методологиялык жана гносеологиялык мүнөздөгү бүтүмдөрдүн көпчүлүгү негизделет.
Илимий ишмердиги
Гөдел логик жана илимдин философу болгон. Гөделдин эң көрүнүктүү жетишкендиги - 1931-жылы жарыяланган түгөл эместик жөнүндө теоремаларды калыптандырып, далилдегени. Бул теоремалардын биринде айтылгандай, натурал сандарды аныктоого жана кошууга, көбөйтүүгө жараган чебер тил менен эффективдүү аксиомалаган кайсы болбосун теория түгөл эмес же карама-каршылыктуу. Түгөл эместик бул теориянын аксиомасына карап, айтымды четке кагууга же далилдөөгө мүмкүн эместикти билдирет. Карама-каршылык - калп да болсо, чындык да болсо, ар кандай айтымдарды далилдөөгө мүмкүнчүлүк. Натыйжалуу аксиомалоо деп ырастаманын аксиома экенин алгоритмдик түрдө чечүү мүмкүнчүлүгү түшүнүлөт. Гөдел далилдеген теоремалардын математика үчүн дагы физика үчүн дагы олуттуу натыйжалары болгон (атап айтканда, онтология жана илимдин философиясы үчүн).
Баймундуз
Баймундуз- Жалал-Абад облусунун Базаркоргон районундагы айыл. Бешикжон айыл өкмөтүнө караштуу. Райондун борбору Базаркоргон кыштагынан 10 км түндук-чыгыш тарабында. Жалал-Абад темиржол бекетинен 36 км. 1932-ж. отурукташкан. Деңиз деңгээлинен 750 м бийиктикте жайгашкан. Калкы 2855 (2009); негизинен мал чарбачылыкта жана дыйканчылыкта эмгектенет. Орто мектеп, китепкана, ФАП, клуб, мечит, мончо ж. б. бар.
Курт Гөдель
Илимий ишмердиги
Гөдел 1938-жылы Кантордун континуум-гипотезасына байланыштуу маанилүү корутундуга келген: ал далилдегендей, континуум-гипотезаны четке кагууну стандарт көпчүлүктөр теориясынын аксиоматикасында (Цермело-Франкел системи) тандоо аксиомасы менен далилдөө мүмкүн эмес. 1963-жылы Пол Коэн бул корутундуну континуум-гипотезанын өзү да далилденбей турганын көргөзүп толуктаган. Гөдел көпчүлүктөр теориясынын аксиоматикасынын өнүгүшүнө да жигердүү катышкан.
Баймундуз
Калкы
Калкы - 2 855 киши.
Жогорку Нерцета
Жогорку Нерцета — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Нерцета дарыясынын оң жээгинен 108 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Планета аралык чөйрө
Планета аралык чөйрө - күн системасындагы планеталардын ортосундагы зат. Буга планеталардын тышкы атмосферасы, кометалар жана алардын калдыктары, Күнгө жакын жайгашкан кун таажысынын бөлүгү, космос нурлары кирет.
20-кылымдын 50- жылдарына чейин Күн системасы техникалык салмактуу иондошкон туруктуу газ менен толтурулган деп болжолдонгон. Кийин динамика теориясы өнүгүп, ал боюнча Планета аралык чөйрөдөгү газ компоненттери күн таажысынын кеңейүүчү заттарынан турат деп айтылат. Иондошкон компоненттерден башка да Планета аралык чөйрөдө космос аппаратынан байкалган күн нурунун резонанс боюнча чачырашында суутектин бейтарап атому бар экендиги далилденген.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Кыргызстандагы тоо этегин бойлогон түздүктөрдүн рельефи
Кыргызстандын тоо этегин бойлогон түздүктөрдүн рельефи — Тоо этегин бойлогон түздүктөрдүн комплекси четки кеңири жайылган ойдундарга жана тоо арасындагы кең өрөөндөргө мүнөздүү. Чүй жана Фергана ойдундары, Ысык-Көл, Талас, Алай өрөөндөрү неотектоникалык кыймылдын башталышынан азыркы күнгө чейин ийилип, тамандары төмөндөп, тоо тараптан агып келген шилендилерге, суунун агындыларына толуп жатат. Рельефинин негизги формалары калыңдыгы 300- 500 м келген төртүнчүлүк мезгилинин борпоң чөкмөлөрүнөн турат. Ал чөкмөлөр байыркы мезо-кайнозойлук түзүлүштөрдүн үстүндө жатат.
Түздүктөр Фергана менен Чүй өрөөндөрүндө жакшы таралган жана алардын рельефинин типтери төмөндөгүдөй:
Тоо этегин бойлогон түздүктөр ички өрөөндөрдө да таралган. Алардын ичинен бийик көтөрүлгөн Ак-Сай, Арпа, Сок-Көл, Ат-Башы өрөөндөрүндө да кездешет. Ысык-Көл ойдуңунда көлдү бойлогон тектирленген, жээк пляждарын камтыган түздүктөр да бар. Алардын тилмеленүүсү да терең эмес (3—5 м, сейрек убакта 10 м).
Колдонуунун кепилдик мөөнөтү
Колдонуунун кепилдик мөөнөтү – даярдап чыгаруучу пайдалануу эрежелерин так сактаганда гана, колдонулган буюмдун сапаты туруктуу боло тургандыгы тууралуу керектөөчүгө берилген кепилдигинин мезгил аралыгы. Кепилдик иштем К. к. м-нүн бир түрү болуп эсептелет, бирок ал башка бирдиктер менен өлчөнөт (м.: автоунаа каражаттарынын жүргөн чакырымы боюнча).
«Алга» спорт коому
«Алга» спорт коому — республикадагы жумушчу жаштарды өз катарына бириктирип турган профсоюздардын ыктыярдуу спорт коому. Коом 1958-ж. уюшулган. Анын 4 коллективине «Спорттук клуб» деген наам берилген, Фрунзе атындагы айыл чарба машиналарын куруу заводунун коллективи бул наамга 1-болуп жетишип, № 1 күбөлүк алган. Коомдо өткөн мезгилде СССР спортунун 191 чебери, 3617 спорттун чеберлигине кандидат жана биринчи разрядчы, 82 миңден ашык массалык разряддагы спортчу даярдалган. «Алга» спорт коомунда спорттун 26 түрү боюнча секциялар иштеп, 70 миңге жакын коомдук инструкторлор машыгууларды өткөрүшкөн.
Компьютер жабдуулары
Компьютер жабдуулары – компьютерге берилишти киргизүү, аны иштетүү, алынган маалыматты чыгаруу жана сактоо үчүн колдонулуучу атайын түзүлүштөр. Аларга берилиштерди киргизгич түзүлүш, маалыматтарды чыгаргыч түзүлүш, сактагыч жана байланыш-катыш түйүнү кирет. Киргизгич берилишти компьютерге киргизүү үчүн колдонулат. Кеңири таралган киргизгичке баскыч топ (клавиатура) жана «чычкан» кирет. Клавиша аркылуу киргизилген берилиш компьютердин эсинде убактылуу сакталат жана монитордо көрсөтүлөт. Системалык блок тик бурчтуу куту түрүндө түзүлөт жана киргизилген берилишти иштетүүчү электрондук схемалардан турат. Электрондук схемалар системалык же энелик такта деп аталган башкы тактага бириктирилет. Системалык тактага борбордук процессор, эс жана башка микросхемалар орнотулат. Эс (эс тутуму), ошондой эле тез эс деп аталып, ал каалагандай тартипте түз жетүүнү колдогон сактагыч түзүлүш болот. Тез эс берилиштерди жана программалар иштетилип жаткан учурда убактылуу сактап турат. Чыгаргыч иштетүүнүн жыйынтыгы болгон маалыматты чыгарат. Бул түзүлүш алынган жыйынтыкты чыгаруу алдында колдонулуучу түшүнө турган түргө өзгөртөт. Чыгаргыч түзүлүштөргө принтер, монитор жана үн чыгаргыч түзүлүш (колонка) кирет. Принтер кагазга көчүрмөлөрдү басып чыгарса, монитор маалыматтарды экранга убактылуу чыгарат, ал эми колонка үндөрдү угузуу үчүн колдонулат. Сактагычта айрым учурда сырткы эс же жардамчы сактагыч түйүнү деп аталат жана учурда пайдаланылбаган берилиштер менен программаларды (көрсөтмөлөрдү) сактайт. Сактагыч түзүлүштө тез эстеги берилишти сактоого болот. Жеке компьютерде маалымат ийкемдүү (floppy) диск деп аталган кичине пластик дисктин магниттелген бетинде сакталат. Системалык блок ичине орнотулган катуу дисктин кыймылдаткычы сырткы түзүлүштүн башкысы болуп эсептелет, ал ийилчээк дискке караганда сыйымдуулугу чоң жана сактоо мүмкүнчүлүгү жогору. Кубаттуулугу аз лазер нуру менен берилиштерди окууда CD-ROM, DVD-ROM кыймылдаткычтары пайдаланылат. Байланыш-катыш түйүнү бир компьютерди башка компьютер менен, модем деп аталган түзүлүш санариптик сигналды аналогдук сигналга, аналогдук сигналды санаривтик сигналга айландырууда колдонулат. Тармактын интерфейс карт жана байланыш кабели аркылуу салыштырмалуу жакын (бир имаратта) жайгашкан компьютерлер туташтырылат. Компьютерлердин туташтырылган тобу тармак деп аталат. Киргизгич, чыгаргыч, сактагыч жана байланыш түзүлүштөрү чөйрө (перифериялык) түзүлүштөрдүн айрым гана бөлүктөрү, алар компьютер системасынын бөлүктөрүн түзөт.
Уйку качуу
Уйку качуу — түнкү уйкунун ар түрдүү бузулуулары (көпкө уктай албоо, аз уктоо, эрте ойгонуу же түнкүсүн бир нече ирет ойгонуу, же такыр уктай албоо).
Себептери
Мындай уйку үстүртөдөн болуп, уйку канбайт. Уйку качуунун себептери түрдүүчө болот. Ал айрым жүрөк-кан тамыр, дем алуу жолдорунун жана психикалык ооруларда, невроздо, мээнин травмасында жана башкалар пайда болот. Кээде дени соо киши да өтө чарчаганда, толкунданганда, өз убагында жатпаганда (түнкү иш, кечки окуу), түнөй турган жер өзгөргөндө, кандайдыр бир оорунун башталышында уйку бузулат. Улгайган жана кары кишилерде физиологиялык өзгөчөлүктөргө байланыштуу уйку үстүртөн жана кыска болот. Уйку качуу түрдүү себептерге байланыштуу болгондуктан, аны калыбына келтирүү жолдору да ар башка. Дени соо кишилердин уйкусу калыбына келет. Ал үчүн дайыма бир убакта жатуу, бөлмөнү жакшылап желдетүү, жатар алдында сейилдөө, бал менен сүт же кант салынган жылуу суу же мышык тамыр, долононун жалбырагын кайнатып ичүү сунуш кылынат. Уктар алдында 8—10 мин. жылуу ванна алуу да уйкуну жакшыртат. Эгерде андан да уйку калыбына келбесе врачка кайрылуу керек. Врач Уйку качуунун себеби болгон негизги ооруну таап дарылайт. Уйку келтирүүчү дарыны врачтын көрсөтүүсү менен гана пайдалануу керек. Өз алдынча дары каражаттарын колдонуу түрдүү кабылдоого ага көнүп кетүүгө алып келет.
Алдын алуу
Уйку качуунун алдын алуу үчүн ага себепкер ооруларды алдын ала дарылоо керек. Жатарда ашкере тамак жегенге, ачуу демделген чай, кофе ичүүгө, тамеки тартууга, көпкө китеп окууга болбойт (Уйку).
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Schlafsucht
Манастын желеси
Манастын желеси — Манас жана анын кырк чоросу ат байлаган жер. Токтогул районунундагы Желе-Терек кыштагында (Фрунзе атындагы к-з). Элдик уламыш боюнча бул жерде Манас кырк чоросу менен Анжыян тарапка өтүп баратып эс алчу экен.
Манастын Желеси — уламыш боюнча Манас баатыр бээ байлатып, желе тартып, түштөнүп өткөн жер. Талас районунундагы «Коммунизм» колхозунун аймагында (Арал айылынын тушунда). Желени жыйып кеткенде мамылары менен каккан казыктары бүрдөп, өсүп, кучак жеткис талга айланган.
Компьютер программасы
Компьютер программасы, программалык жабдуу – компьютерди берилиштен маалымат иштеп чыгууга багыттоочу көрсөтмөлөр тобу. Бул көрсөтмөлөр программачы тарабынан программалоо тилинде жазылып сөз, символ жана код тобунан турат. Программа тилинин көрсөтмөсүн компьютер түшүнөт жана тааныйт. Компьютер пограммасы буйруктардан турат жана берилишти иштетип, маалымат түзүү үчүн зарыл болгон аракетти компьютерде аткартат. Программа эске жүктөлөт жана анда компьютер аткара турган аракеттер аныкталат. Программа түзүлгөндөн кийин, ал баскыч топ тактасын жана орундарды башкаруучу түзүлүштөрдү пайдалануу менен компьютерге киргизилет. Компьютерде анын тез эсиндеги программаны гана аткартууга болот, эгерде программа сактагыч түзүлүштө сакталса, анда аны алдын ала эске жүктөп алуу керек.
Киндерля (дарыя)
Киндерля (Коноплянка, овдарыясы Ижбаульган) — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Урал дарыясынын оң жээгинен 1614 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Орск шаарынан Сакмара дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :