cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вакуум спектроскопиясы
Вакуум спектроскопиясы - оптикалык спектроскопиянын вакуумдук кыска толкундуу ультракызгылткөк (толкун узундугу 200-10 нм) жана жумшак рентген (10дон 0,4-0,6 нмге чейинки) нурларынын аймагында (тилкеси) спектрлерди алуучу, изилдөөчү жана колдонуучу тармагы. Спектрдин вакуумдук аймагында аба толкунду көбүрөөк жуткандыктан, спектрлерди изилдөө үчүн вакуумдук спектр приборлору колдонулатынча Ал приборлордун оптикалык бөлүгү менен кабыл алгычы вакуумдук (10-5 сымап мамычасы ммге чейин ) же инерттүү газ толтурулган камерага жайгаштырылат. Вакуум спектроскопия ыкмасы жогорку температуралуу призмадагы процесстерди, жылдыз жана башка космос объектилеринин спектрлерин изилдейт.
Эскимос тили
Эскимос тили - Россияда Чукча автономия округунда, ошондой эле Гренландия, Аляска, Канадада жашаган эскимостордун тили. Эскимос-алеут тилдерине кирет. Россиядаги эскимостордун тили 3 негизги диалектиге бөлүнөт: чаплин, наукан жана сиреник. Жазуусу 1932жылдан латын 1937-жылдан орус алфавитинин негизинде.
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Мэрисвилл (Огайо)
Мэрисвилл (Огайо) (Marysville) — Огайо штатынын Юнион округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 15 942 киши. Болжолдуу аянты - 40.84 км². FIPS коду — 39-48160.
3-июнь
3-июнь — Григорий календары боюнча 154-күнү (толук жылда 155), жылдын аягына чейин 211 күн бар.
Аббревиатура
1.Сөздөрдүн башкы бөлүктөрүнөн кыскартылган сөздөр. Тийдиби эле, комсомол, Жалпы окууга жардамың? (Ж. Бөкөнбаев)
2.Башкы сөзү кыскартылып, калганы кыскартылбай алынган сөздөр. Отко күйбөс, ок өтпөгөн партбилет, Күнден бийик, баа жетпеген партбилет! (А. Токтомушев)
Курмандык чалуу
Курмандык чалуу - үй-бүлөнүн, уруктун, уруунун ата-бабаларына, духтарга, кудайларга карата атайын уюштурулган каада- салт. Байыркы доорлордо курмандык чалуу процессиясын жрецтердин өзгөчө кастасы алып барган. Байыркы кыргыз коомунда бул функцияны бакшы (шаман) алып барган. Курмандык чалынуучу жайлар атайын белгиленип, ыйык деп эсептелген тоонун этегине, булактуу жерлерге, кан жол боюна өткөрүлгөн. Маалыматтар боюнча кыргыздарда ар бир уруунун сыйынган ыйык тоосу, ыйык жаныбары, кушу, дарагы, эн тамгасы болгон. Бул салт энесайлык кыргыздардын урпактары болгон хакас жана туваларда, шорлордо кенен сакталып калган. Курмандыкка жылкы, кой жана башкалар тартылган. Бүгүнкү күндө бул философиялык-диний жөрөлгө «түлөө» деген ат менен да белгилүү.
Аббревиатура
Булак: http://kyrgyzinfo.ru
Аяктаган кылмыш
Аяктаган кылмыш – КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралаган кылмыш курамынын белгилеринин баарын камтыган жосун.
Курткана
Курткана - жибек курту багылчу жай. Курткана кургак, таза жерге курулат. Анын ичи жарык, жылуу болуп, жакшы желденилиши зарыл. Курткананын жанында жалбырак сактоочу бастырма жана инкубаторий болот. Бош курткана башка чарбачылыкка пайдаланылбайт.
Ольховка (Туймазин району, Башкыртстан)
Ольховка — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Николаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 9 киши. Почта индекси — 452780, ОКАТО коду — 80251840010.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ахмадалиев (Адали) Тулкунжан Курбанович
Ахмадалиев (Адали) Тулкунжан Курбанович - (17. 4. 1941-жылы туулган, Өзбекстан, Фергана облусу, Маргелан шаары), артист, КРнын эл артисти (2000). А. Н. Островский атындагы Ташкен театр, искусствосу институтун бүтүргөн (1968). Астрахань, Кострома, Ижевск шаарынын театрларында 1981-жылдан Н. К. Крупская атындагы орус драма театрында иштеген. Ахмадалиевдин Бишкектеги Орус драма театрынын сахнасында ойногон белгилүү ролдору: Поручик Дуб (Я. Гашек, «Кайраттуу солдат Швейк»), Красавин (С. Найден, «Ванюшиндин балдары»), Акмат (М. Тойбаев, «Биринчи салгылаш»), Эрназар (Ч. Айтматов, «Кыямат»), Дулебов (А. Островский, «Таланттар жана таазим этүүчүлөр»), Беранже (Э. Ионеско, «Кериктер»), Виктор Беласко (Н. Саймон, «Паркта жылаңаяк») жана башка. Япон классиги Кобо Абэнин «Достор» пьесасынан атанын ролун ойноп, россиялык сынчылардын жогорку баасына татыктуу болду. Ахмадалиев режиссёр катары В. Скоропись менен бирге «Французча ажырашуу», «Кадриль», «Чынгызхандын купуя сыры» спектаклдерин койгон.
Чагылган
Чагылган – атмосферадагы өтө чоң учкундуу разряд болуп эсептелет. Негизинен кара булут каптап, катуу жаан жааганда көп байкалат. Бир нече жүз метрден бир нече километрлерге чейин созулуп, жаркыроо жана катуу күркүрөгөн үн менен коштолот. Жарыктын ылдамдыгы 300 000 км/с, ал эми үндүн ылдамдыгы 331 м/с болгондуктан, алгач жаркыроо көрүнүп, андан кийин үнү угулат.
Чагылгандын электрдик талаасын ачкан биринчи адам ― америкалык физик Бенжамин Франклин болгон. Көптөгөн тажрыйба жүргүзүүнүн натыйжасында 1752-жылы батпаректин жардамы менен жүргүзүлгөн тажрыйбасы тууралу жазып чыккан. Андан бери технологиянын өнүгүшү менен чагылган тууралуу көп нерселер изилденген, көптөгөн теориялар айтылган.
Чагылгандын пайда болушу
Чагылгандын пайда кылуучу негизги аймак булуттар болуп эсептелет. Булуттар бир нече катмардан турат. Жерден 3-4 километр бийиктикте суу буусу жана майда тамчылардан, андан бийигирээк болгондо алар муз бүртүкчөлөрүнө айланган абалда болот. Жерден тынымсыз көтөрүлүп турган жылуу аба агымынын натыйжасында майда тамчылар жана муз бүртүкчөлөрү да тынымсыз кыймылда болуп турат. Майда бүртүкчөлөр жеңил болуп, жылуу агым менен жогору көтөрүлүп, жолдо чоңураак бүртүкчөлөр менен кагылышып турат. Мындай тынымсыз сүрүлүүдөн улам майда муз бүртүкчөлөрүнүн басымдуу бөлүгү оң, ал эми төмөн жакта калган бир аз ири бүртүкчөлөрү терс заряддалат. Ошентип, булуттардын жогорку катмарында оң заряддалган талаа, төмөнкү катмарында терс заряддалган талаа пайда болот. Бул талаалардын разряддалышынан улам булуттар арасындагы чагылгандар пайда болот. Булуттар арасындагы чагылгандардын узундугу 1-150км ге чейин болот.
1-баскыч
Мындай чагылгандар кээде жамгыр жаабаган учурда да байкалат. Ал эми жайкы жамгырдын убагында булуттардын төмөн жагында так эле ошондой кубулуш болуп турат. Мында, чагылгандын пайда болушу үчүн зарыл болгон чөйрөнү жаратууда негизги ролду тамчылар ойнойт. Булуттун төмөнкү катмарындагы суу буусунун малекулалары биригип отуруп, массасы кескин абалга жеткенде тамчы түрүндө төмөн карай түшөт. Суу буусуна каныккан булуттардын арасынан анын массасынын артышы менен ылдамдыгы өсөт. Булуттардын арасында абага сүрүлүүдөн улам суу тамчысынын атомдору электрондорун берүү менен оң заряддалат да анын айланасы, башкача айтканда, булуттагы талаа терс заряддалат. Ошентип, жамгырдын же кардын жаашы менен булуттардын арасында терс заряддар көбөйөт. Ал эми жерге жакындаганда абанын тыгыздыгынын көбөйүшүнөн жана буулануудан улам тамчынын ылдамдыгы азаят. Ал эми Жер бетине жакындаганда тамчы бууланат да, терс заряддалат. Демек, чөйрөдө оң заряддардын артышы келип чыгат.
2-баскыч
Биринчи баскычта электрдик талаа кескин абалга жеткенде, алгач абадагы бош жүргөн электрондор тарабынан иондоштуруу башталат, б.а. электрдик талаанын таасири менен алар оң заряддалган талааны (жерди) көздөй өтө чоң ылдамдык менен учуп түшөт да жолундагы абанын атомдорун иондоштурат. Тактап айтканда, электрондук агым сызыктуу электрдик разряддарды – стримерди, өткөрүмдүүлүгү чоң болгон термоиондошкон жаркыраган каналды пайда кылат. Андан соң ал канал менен чагылгандын «лидер» деп аталган негизги соккусу өтөт. Лидер чагылгандын узундугу 50-100 км ге чейин болуп, ылдамдыгы ~ 108 м/сек га чейин жетет. Ушундай зор ылдамдыкта диаметри 2-3 см (диаметри 5-6 метрдик таажысын, б.а. өзөктүн айланасындагы электризацияланган аймактын диаметрин эске албаганда) болгон иондошкон аба катмарынын каналы аркылуу өткөнү менен температурасы Цельсий б-ча 25 000 -30 000° (Күндүн бетиндеги температурадан 5 эсе жогору) жетет. Чагылган өтө чоң жаркыроолор менен коштолот. Ошону менен бирге кубаттуу ультрафиолет жана рентгендик нурлануу кубулушу да жүрөт. Окумуштуулардын эсептөөлөрүнө караганда, чагылгандын энергиялык жаркыроосу Айдан да көрүүгө мүмкүн боло тургандай күчтүү болот.
Чагылгандын күчү
Чагылгандан пайда болгон токтун күчү 10 000-20 000 Амперге чейин жетет. Жердеги нерсеге чагылган тийүү мүмкүнчүлүгү анын канчалык бийик жайгашканына жана электр тогун өткөрүмдүүлүгүнө жараша болот. Чагылгандын термикалык жана электродинамикалы таасиринен тышкары электромагниттик жана жарык нурдануусу менен коркунучтуу. Чагылган тийген бута, эгер жерге өткөрүп жиберүүчү нерсе жок болсо, чоң зыянга учурайт. Материалда чагылгандын зарядынан пайда болгон ток жүрүүчү тар каналдар түзүлөт. Ал каналдарда температура өтө жогору болгондуктан, чагылган тийген моментте нерсении кандайдыр бир бөлүгү эрип, кээде бууга айланып кетет.
Өтө кубаттуу чагылгандар кумга түшкөн убакта аны эритип жибергендиктен, дарактардын тамырына окшош формадагы айнек түтүкчөлөрдү – фульгуриттерди пайда кылат. Мында кумдун эрүү температурасы 1600-2000 градус Цельсий. Фульгуриттер ар кандай формада жана узундукта болот. Эң узуну 5 метрге чейин болгон.
Чагылгандын издери
Жалгыз бактын чагылгандын бутасы болуу мүмкүнчүлүгү жогору, бирок, айрым токойлордо дээрлик ар бир экинчи даракта чагылгандын койгон белгиси болот. Чагылган башкаларга караганда эмен багына көп түшөт. Анын себеби, сөңгөк курамындагы электр каршылыгы көп болгон заттардан улам болору изилденген. Даракка тийген чагылгандын жолу электрдик каршылыгы аз болгон багытта болот да, андан бөлүнүп чыккан жылуулуктун өтө көп өлчөмүнөн улам суулар бууга айланып, дарактардын сөңгөктөрүн жарып чыгат. Дарак кургак болсо ошол замат өрттөнүп кетет.
Шар түрүндөгү чагылган жана анын касиеттери
Шар түрүндөгү чагылган негизинен жаан-чачындуу, булуттуу аба ырайында, кээде күн тийип турган учурда да пайда боло берет. Ал көбүнчө өткөрүүчүлөрдөн же булуттун арасынан «суурулуп чыгат». Шар түрүндө болуп, диаметри 12-25 см ден 1 м ге чейин болот. Жерден бир метр бийиктикте горизонталдуу багытта 0,5-1 м/с ылдамдык менен учуп жүрөт. Кичинекей көзөнөктөрдөн, жылчыкчалардан өтүп кетүү же тоскоолдуктарды айланып өтүү касиетине ээ. Шар түрүндөгү чагылган дале болсо табигаттын табышмактуу кубулуштарынын бири болуп келе жатат. Окумуштуулар ага мүнөздүү болгон айрым өзгөчөлүктөрдү түшүндүрүү менен гана чектелип келет. Шар түрүндөгү чагылган интенсивдүү электромагниттик нурлануунун булагы болуп эсептелет. Жогорку жыштыктагы электромагниттик нурланууну пайда кылган чагылгандар радиотехниканы, телефондорду жана трансформаторлорду иштен чыгарса, төмөнкү жыштыктагылары адамдын психикасына таасир этип, башын оорутуп, коркууну жаратып, галлюцинацияны пайда кылат. Ошентсе да анын «өмүрү» өтө эле кыска, башкача айтканда, бир нече секунддан бир нече мүнөткө чейин абада калкып туруп, андан кийин жарылып, айрым учурда кичирейип отуруп абага сиңип кетет. Жөнөкөй абалында мындан жылуулук өтө аз чыгат. Бирок, жарылгандан чыккан энергия сууну буулантып же жанындагы нерселерди эритип жиберүүгө жөндөмдүү.
Адам жана чагылган
Ачык жерлерде абадагы оң жана терс заряддар бирдей өлчөмдө болушат. Бирок, антеннага, электр зымдарына жана башка буталарга тийген чагылгандын 95% ы терс заряддардан улам болот. Чагылгандын разряды өтө кыска убакта 80 мкс (секунданын миллиондон бир бөлүгү) эң жогорку чекке жеткендиги менен өзгөчөлөнөт.
Чагылганга туш болгон адам токко тартылгандай эле патологиялык өзгөрүүлөргө дуушар болот. Эсинен танып, колу буту карышып, оор болсо дем алуусу жана жүрөгү токтоп калышы байкалат. Денеде токтун белгиси - «кирип чыккан» жерлери кызарып так болуп калат. Ал – чагылган тийген жердеги капиллярлардын кеңейип кетишинин натыйжасы. Чагылган тийгенде биринчи медициналык жардам өтө тез көрсөтүлүүсү керек. Абал оор болсо (дем алуусу же жүрөгү токтоп калган болсо) реанимация кылуу керек. Окуянын күбөсү алгачкы 10-15 мүнөт ичинде жардам көргөзбөсө, реанимация да жардам бербей калат.
Чагылган менен кездешүү тууралуу кызыктуу маалыматтар
Чагылгандын «каардуу» мүнөзүнөн башка табышмактуу сырлары көп. Алсак, кандайдыр бир адамга болгон ашыкча «арзуусу» менен да таң калтырып келет. 1950-жылы «Фейд» журналында төмөндөгүдөй баян жарык көргөн. Бир адам 1899-жылы Торонто шаарында (Италия) өз короосунан чагылган тийип өлөт. Туура 30 жыл өткөндөн кийин так эле ошол жерден ал адамдын баласы чагылгандын курманы болот. А 1949-жылдын 8-октябрында чагылгандык кезектеги сапары биринчи адамдын небереси, экинчисинин баласына туш келет. «Ата жолун жолдогон» ал адам да чагылгандан ажал табат.
Ошол эле журналда майор Саммерфорддун тарыхы жазылган. Ал 1918-жылы чагылган тийип, аттан учуп түшүп, денесинин ылдыйкы бөлүгү кыймылдабай калган. Майыптыгынан улам армиядан кетип, Ванкуверге барат. 1924-жылы чагылгандын дагы бир сокуусуна туш болот да, бу жолу денесинин оң жагы кыймылдабай калат. Эки жылда майор жакшы болуп, акырындап тиричиликке кошула баштайт. Бирок, 1930-жылы «ашык болгон» чагылган аны издеп таап үчүнчү жолу «кездешүүгө чыгат». Бул жолкусунда аны толук кыймылдан алат. Эки жылдан кийин каза болгон майордун тарыхында бул окуялар таң каларлык кокустук катары кала берет эле. Бирок... 1934-жылы Ванкувердеги көрүстөнгө чагылган түшөт. Чагылгандын соккусу Саммерворддун мүрзөсүнө тийип, аны талкалап кеткен.
Ал эми Жапонияда тоого чыккан жаш натуралисттер катуу жаанда калып, коопсуздук үчүн альпинисттердей арканга тизилип алышкан. Ошол маалда аларга чагылган тийген. Эң кызыгы, бир арканда тизиле жетелешкен балдардын биринчи, үчүнчү, бешинчиси чагылгандын курманы болгон. Калган жуп катарда тургандарга эч кандай зыян келген эмес.
Кызыктуу фактылар
Кадимки чагылган чейрек секундага созулат.
Колдонулган адабияттар
Мезенцев В. Энциклопедия Чудес. - Фрунзе,1990.
Алакей (Алекс) (Каарман)
Алекс (Alex) — эрке, өтө жакшы жашоого көнгөн арстан. Мартиндин эркиндикке чыгалы деген каалосуна терс жооп берет. Кээде эргежээл. Тасманын биринчи бөлүмүндө курсагы ачканынан башы айланып Мартиди жамбашынан тиштеп алат. Экинчи бөлүмүндө өзүнүн ата-энесин табат.
List of characters in Madagascar (franchise) Personaggi di Madagascar Список персонажей мультфильма «Мадагаскар»
Кыргыздын элдик музыкалык аспаптары
Кыргыздын элдик музыкалык аспаптары - Кыргыз деген ат менен кошо жаралып, муундан-муунга мурас болуп келе жаткан ар түрдүү музыкалык аспаптарда кыргыз элинин ар кандай турмуштарын, кубанычтарын, кайгы-капаларын, махабаттарын, эрдиктерин, теңдиктерин ж. б. жактарын күүгө салуу, ырга кошуу менен өздөрүнүн кулк-мүнөздөрүнө айкалышкан улуттук ладдарын, ритмдерин, обондорун, күүлөрүн изилдеп чыгышкан. Кыргыздын элдик музыкалык аспаптарынын ар биринин өзүнө таандык үнү, аткаруу ыкмалары, кайталангыс өзгөчөлүктөрү бар. Алар жөнүндө маалыматтар, оозеки элдик ырларда, уламыштарда жана дастандарда айтылат. Б, з. ч. 3- 5-8- жана 11-12-кылымдагы орус жана чет элдик саякатчылар менен илимпоздордун эмгектеринен да кездештирүүгө болот. Алгач аспаптарды жыгачтан, түрдүү өсүмдүктөрдөн, малдын териси менен сөөгүнөн, мүйүзү менен кылынан жасаган. Музыкалык аспаптарга обондорду чыгаруу менен бирге аларды жар чакырууда, жоокерлерди чогултууда, жоого аттанууда, улуу жеңиштерди даңктоодо, кабарлоодо, белги берүүдө, анды үркүткөндө, куш салууда ж. б. пайдаланган. Кыргыздын элдик музыкалык аспаптары үйлөмө (чоор түрлөрү-чопо чоор, ышкырык чоор, чогойно чоор, балтыркан чоор), сыбызгы, сурнай, керней, жалбырак, чыңырткы, зуулдак, барылдак, ышкырык, чымылдак, какма (темир ооз комуз, жыгач ооз комуз), дилдирек, аса-муса, шалдырак, коңгуроо, жылаажын, жекесан, кылдуу чертме (комуз), тартма (кыл кыяк), урма (добулбас, добулбаш, доол, кабак, «каныш», «тарак») болуп бөлүнөт. көркөмдүктөгү көрүнүктүү чыгармаларды, спектаклдерди кинофильмдерди, адабият жана искусство боюнча илимий эмгектерди жараткан искусство тануучуларга, адабиятчыларга, искусство менен адабиятты өнүктүрүүгө, адистерди даярдоого, тарбиялоого айрыкча салым кошкон композиторлорго, сүрөтчүлөргө, театр жана кино режиссерлорго, дирижёрлорго, драматургдарга, сценаристтерге, кинооператорлорго ж. б. адистерге берилет. Бул наамды алгачкылардан болуп П. Ф. Шубин, В. Я. Васильев, В. А. Власов, А. Куттубаев, А. Самарин-Волжский, В. Г. Фере, С. А Чуйков, III. Орозов ж. б. алышкан.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Металлдар коррозиясы
Металлдар коррозиясы —  чөйрөнүн химимялык жана электрхим. таасиринин натыйжасында металлдар бузулушу. Коррозия учурунда чөйрөнүн бир же бир нече компонеттери калыбына келип, металлдар окистенет Эгерде чөйрө өткөрүмдүүлүккө ээ болсо, анда анын ылдамдыгы электрхимия кинетика закон ченемдүүлүктөрүнө баш ийет. Негизги аноддук (Fе = Fе 2++ 2е-); катуу продуктулардын пайда болушу (Сd + 2Н2О = Сd(ОН)2 + 2Н+ + 2е-). Негизги катоддук процесстер — Н2 бөлүнүп чыгышы (2Н+ + 2е- = Н2) жана эриген О2 калыбына келиши (О2+ 4Н++ 4е- = 2Н 2О же О2+ 2Н2О++ 4е- = 4ОН ). М. к. ылдамдыгы катоддук же аноддук процесстер ылдамдыгы менен аныкталышы мүмкүн. Металл бетинин ар түрдүү бөлүктөрүнүн коррозиясы чөйрөгө жараша, металлдык бет химимялык же физ. бир тектүү эместигинин натыйжасында бирдей болбойт. Эгерде пассивдүү металлга активдештирүүчү (Мисалы, Сl - -иону) таасир этсе, анда питтингтик коррозия пайда болот. Куймалардагы кристалл аралык бөлүнүү менен байлаңышкан кристалл аралык коррозия өтө коркунучтуу, анткени ал металлдар ширетип бириктирилген жерлерин бузат. Чөйрөнүн мүнөзүнө жараша М. к. газдык, атм. кыртыштык, биологиялык жана башка болуп бөлүнөт. М. к. негизинде жылына металддар запасынын 1,5-2 % жоголот, ал негизинен техника темир коррозиясы менен байланышкан. М. к. каршы негизги чаралар: бузуучу чөйрөдө иштөөчү жабдуу, машина материалдарын туура тандап алуу, металл куймаларга жана бузуучу чөйрөнүн курамында атайын коррозия азайтуучу заттарды кошуу, металл беттерин атайын сыр, лак менен сырдоо жана башка чараларды жүргүзүү.
Муун (философия)
Муун (орус. поколение) - философияда – тукумду улантуунун чынжырындагы белгилүү бир топко (ата-эне, балдар, неберелер); кандайдыр бир элге же маданий чөйрөгө таандык болжол менен бирдей курактагы адамдардын жыйындысы.
Баштапкы тектен, бабадан бирдей алыстыктагы туугандык мамиледе турган индивиддер тобу да муун деп аталат. Мисалы: адамда: ата-эне, балдар, неберелер удаалаш үч муунду түзөт; ата менен уулдун, эне менен кыздын ортосундагы убакыт аралыгы муун узундугу деп аталат жана ал орточо эсеп менен 30 жылга барабар. Муундун ишмердүүлүгү “коомду калыптандырган күч” (Карл Мангейм) болуп эсептелет.
Муундун жашоосу үчүн зарыл шарттар болуп төмөнкү социологиялык кубулуштар саналышат: маданияттын мурдагы алып жүрүүчүлөрдүн ордун толуктаган маданияттын жаңы алып жүрүүчүлөрүнүн тынымсыз агымы; бир муундун маданиятынын алып жүрүүчүлөрүнүн тарыхый процесске катышуусунун убакыт боюнча чектүүлүгү; маданий жетишкендиктерди салт катары кийинки муунга өткөрүп туруунун зарылдыгы; Муундардын алмашышынын үзгүлтүксүздүгү.
Муун түшүнүгү көркөм жана адабий стилдерде, ошондой эле саясий идеяларда кеңири талкууланат. Муундар аралык проблема деп жаңы билимдерге жана тааным ыкмаларына эскилерге караганда зор маани берүү тууралуу кеп болуп жатканда кичүү муундун улуу муунга каршы күрөшүнөн пайда болгон конфликттердин жыйындысын түшүнүшөт;
Бирназар бий
Бирназар Алдаш уулу (XVIII-кылымдын II-жарымында жашаган) - бугу уруусунун башкаруучу бийи.
Орус автору И.А.Андреевдин 1785-жылга таандык маалыматтарында «бугу волостунун» башчысы Бирназар деген маалымат келтирилген.
Бирназар бий 1780-жылы Абылайга барып, жер чегин ажыраткан кыргыз бийлеринин ичинде болгон.Тилекмат акенин атасы Жылкыайдарды, асырап алган.
Ал Атаке жана Эсенгул баатырлар менен замандаш болуп бугу уруусун башкарып турган.
= Колдонулган адабияттар:=
Кыргыз тарыхы. Кыскача энциклопедия.
Жонглёрлоо
Жонглёрлоо – цирк өнөрүнүн жанры; белгилүү ыңгайда үчтөн кем эмес буюмду ыргытып, тосуп алуу. Жонглёрлоо өнөрү Байыркы Египет, Грекия, Рим, Кытай, Японияда кеңири өнүккөн. Орто кылымда жонглёрлоону жер кезип жүргөн өнөрпоздор көрсөткөн. Азыркы циркте жонглёрлоо көп учурда акробатика, эквилибристика, клоунада, машыктыруу менен байланыштуу. Анын атчан, керилген зым, тепкич жана башкага чыгып жана жерде ойноо­чу түрлөрү бар. 20-кылымда Э. Растели орус циркинде татаал акробатикалык амалды аткарып, жонглёрлоо жанрынын өнүгүшүнө чоң көмөк көрсөткөн. Кыргыз циркинде У. Урманов, А. Санянин, З. Исаков сыяктуу көрүнүктүү жонглёрлоо өнөрпоздору бар.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Чоң Каскунка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кавак
Кавак, Кувак — топоним. “Мажму ат-таварихте” Манас баатыр Жолойдун кол башчысы Жондолой (Чондолой) менен согушканда аталат.
Чаткал
Чаткал – түштүк-батыш Теңир-Тоодогу дарыя, Чыйырчыктын сол курамы. Талас Ала-Тоосу менен Чаткал кырка тоосунун туташкан жеринен башталып, Чаткал өрөөнү аркылуу түштүк-батышты карай агат. Узундугу 217 км, алабынын аянты 7110 км2.
Башы Каракулжа аталат. Жогорку бөлүгү тик, терең сай, Кара-Терек суусу куйгандан баштап кенен жайылма аркылуу агат. Терс суусу куйгандан кийин Кумбел тоосун кесип өтүп, кенен өрөөнгө чыгат. Башкы куймалары: Аксуу, Кокуй бел, Авлетим, Терс, Найза (сол), Каракысмак, Бештерек, Чандалаш, Көксуу жана башкалар. Жылдык орточо чыгымы Чарбак кыштакта тушта 122 м3/сек; байкалган эң көпчыгымы 535 м3/сек, азы 26,9 м3/сек. Апрелде кирип, сентябрда тартылат. Кышында тоңот. Алабындагы көлдөрдүн ириси Каратоко (аянты 1,02 км2). Сугатка пайдаланылат. Төмөнкү агымында Чарбак суусундугу курулган. Жээгинде Жаңыба зар, Акташ, Айгыржал кыштактары жайгашкан.
Металл карбонилдери
Металл карбонилдери – металлдар менен көмүртек оксиди СО болгон химимялык  бирикмелери, жалпы формуласы (Ме) mСОn. Мисалы, никель карбонили Ni(СO)4 Монд тарабынан 1890–ж. ачылган. Азыркы мезгилде көптөгөн металл жана металл эместер карбонилдери белгилүү. Өтмө металлдар карбонилдери өтө туруктуулугу менен айырмаланат. Щелочтуу металлдар карбонилдери туруксуз келет абада күйөт, органикалык эриткичтерде эрибейт. Металл галогениддерине жана сульфиддерине СО жогорку температурада жана басымда таасир этүүдөн, металл галогениддерине кургак СО Гриньяр реактивинин катышуусунда таасир этүүдөн алынат. М. к. таза металлды алуу, металлды каптоодо химимялык процесстерде катализатор, антидетонатор катары колдонулат. М. к. уулуу.
Жарыш юрисдикция
Жарыш юрисдикция – ага ылайык улуттук жана эларалык сотторго эларалык соопкерчилик укуктарына каршы кылмыш жана аскердик кылмыш жасаган адамдардын иликтөө укугун бере турган эларалык кылмыш-жаза укугунун институту. Улуттук соттордун юрисдикциясына караганда Эларалык аскер трибуналынын юрисдикциясына артыкчылык бериле тургандыгы 1993-жылдагы Югославия боюнча Эларалык трибуналынын жана 1995-жылдагы Руанда боюнча Эларалык кылмыш-жаза трибуналынын уставдарында белгиленген. Кылмышты алдынала текшерүүнүн жана сот жүрүмүнүн баардык учурунда иш боюнча өндүрүштөрүн өткөрүп берүүсүн ырасмий түрдө талап кылууга Эларалык аскер трибуналынын толук акысы бар.
Черюг
Черюг — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Луза дарыясынын оң жээгинен 246 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Алжир метросу
Алжир метросу – Алжир шаарынын метросу. Метросу 1-ноябрь 2011-жылы ачылат.
Чоң Кайла
Чоң Кайла — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Юкса дарыясынын сол жээгинен 24 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское айылындагы суу өлчөгөн посттун аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Мунго
Мунго (лат. Galidiinae) — желиндүү майда жырткычтардын бир тукумчасы, буларга кыйла уруу жана түр кирет: күрөң куйрук мунголор (уруу) (лат. Salanoia), майда тиштүү мунголор (уруу) (Eupleres), Индистан боз мунгосу (Herpestes edwardsi), шакек куйрук мунго (Galidia elegans), ала мунголор (уруу) (Galidictis), алача мунго (Mungotictis substriatus).
Эскимос-алеут тилдери
Эскимос-алеут тилдери - тилдердин обочолонгон тобу; эски алеут (унанган) тилдерин камтыйт. Палеоазия тилдерине кирет. Аймактарга таралыш өзгөчөлүгүнө байланыштуу лексикалык жалпылыгын жоготуп баратса да, типология окшоштугун сактап калган. Типологиялык жактан агглютинация тилдерге жатат.
Халифат
Халифат (араб. خلافة إسلامية‎‎ — исламий халифат) — VII кылымдагы мусулман ээлеп алууларынын натыйжасында пайда болгон, халифалар тарабынан башкарылып келген теократиялык мусулман мамлекети.
Эскиорус булактарында Агарян (царство Агарянское) жана Измаильдиктер падышалыгы (царство Измаильтянское) деген ат менен белгилүү болуп, аны ошол мезгилдеги Рустагы китептүү адамдарга маалым болгон дүйнөнүн падышалыктарынын (империяларынын) катарына кошушкан.
Мадиналык жамаат
Халифаттын эң алгачкы өзөгү катары, VII кылымдын башында Хижазда (Батыш Арабия) Мухаммед пайгамбар тарабынан негизделген мусулман жамааты — умма (үммөт) болуп эсептелет. Мусулман ээлөөлөрүнүн натыйжасында ири мамлекет негизделип, ал өз ичине Арабия жарымаралын, Ирак, Иран, Закавказьянын көп бөлүгү (Армян тайпактооосу, Каспий боюндагы аймактар, Колхид ойдуңу, ошондой эле Тбилиси), Орто Азия, Сирия, Палестина, Мисир (Египет), Түндүк Африка, Пиреней жарымаралынын көп бөлүгү, Синд жерлери кирген.
Халифат сөзү (араб. خليفة‎‎ — Khalīfah — «мураскер», «өкүл») — халифанын титулун дагы, Мухаммедден кийинки анын «халифаларынын» (орун басарларынын) жетекчилигиндеги араб-ээлөөчүлөрү тарабынан түзүлгөн кеңири мамлекетти дагы түшүндүрөт. Араб халифатынын жашаган доору, кийинки жамыисламдык илим жана маданияттын гүлдөгөн кылымдары менен бирге батыш тарыхнаамасында Исламдын алтын кылымы деп аталат.
Адил халифат (632—661)
Адил халифат 632-жылы Мухаммед пайгамбардын өлүмүнөн кийин түзүлгөн. Халифатты төрт адил халифалар: Абубакр Сыддык, Умар ибни Хаттаб, Усман ибни Аффан жана Али ибни Абуталиб. Алардын башкаруу мезгилинде Халифатка кирген жерлер; Араб жарымаралы, Шам, Кавказ, Түндүк Африканын Мисирден Туниске чейинки бөлүгү жана Иран тайпактоосу болгон.
халифаттын жоюлушу
Акыркы халифат 1924-жылы Түркияда жоюлган.
Жонуучу станок
Жонуучу станок - 1) жонуучу кескичтер менен горизонталдуу, вертикалдуу жана жантык беттерди тегиздөөчү металл кесүүчү станок. Ал туурасынан жана узунунан жонуучу болуп экиге бөлүнөт. Жонуучу станоктун башкы кыймылы – алды-артка умтулма түз сызыктуу кыймыл. Кыймыл туурасынан жонуучу станокто бекиткичке орнотулган кескичке, ал эми узунунан жонуучу станокто сом темир орнотулган столго берилет. Жумушчу жүрүш убагында жонуу жүргүзүлүп, куру жүрүштөн соң кескич баштапкы абалына келет. Башкы кыймылдын ылдамдыгы бардык суу менен кыймылга келүүчү узунунан жана туурасынын жонуучу станокто туруктуу, ал эми кулиса-кривошиптүү механизм менен кыймылга келүүчү туурасынан жонуучу станокто өзгөрүп турат (жогорку чегине – кайра нөлгө чейин). Ар бир куру жүрүштүн акырында берүү кыймылы аткарылат (башкы кыймылдын багытына салыштырмалуу туурасынан). Туурасынан жонуучу станокто майда жана орто сом темирлер, ал эми узунунан жонуучу станокто чоң буюм же бир нече ири буюм иштетилет. Куру жүрүштүн айынан жонуучу станок массалуу өндүрүшкө чыкпай, анын ордуна фрезалуу, жылмалоочу станоктор колдонулууда. 2) жыгачтын бетин жылмалоо, кооздоо, нерсеге так өлчөм берүү жана ушундай сыяктуу жумуштарды аткарууда колдонулуучу айланма бычактары бар жыгач иштетүүчү станок.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Вакф
Вакф (вакуф, وقف, көптүк түрдө أوقاف, аукаф; vakıf, хабус (арабча кармап калуу)) — Ислам укугунда мамлекет же башка адам тарабынан кайыр-садака максатында берилген же кайрымдуулук жана диний муктаждыктар үчүн атайын ыйгарылган ошондой эле мураска калтырылган (берилген) кыймылдуу-кыймылсыз мүлк. Вакфтан салык алынбайт, конфискацияланууга жана камакка санкцияланууга жатпайт. Ислам уламаларынын ырастоолору боюнча вакфка карата бардык менчиктөө укуктарынын күчү түбөлүккө токтотулат. Вакф мурасталбайт, белекке берилбейт, сатылбайт. Вакф 11-кылымдан тартып, мусулман өлкөлөрүндө кеңири тараган. Вакфтын каражаттарынын туура сарпталышын жогорку көзөмөлчү кади (кыргызча казы) көздөп турат. 19-кылымда Осмон империясындагы жерлердин үчтөн бир бөлүгү вакфка тиешелүү болгон. Россияда (Крымда, Кавказда) вакф мусулмандардын жалпы мүлкү катары эсептелген. Совет бийлиги аларды казыналаштырып салган. СССР урагандан кийин Татарстанда жана Түндүк Кавказда вакфтын де-факто жана де-юре укугун калыбына келтирүү аракеттери жасалган. 21-кылымдын башталышында Жакынкы Чыгыштын жана Түндүк Африканын мамлекеттеринде вакфты башкарууну адистештирилген министрликтер жетектейт. Орто Азиядагы вакфты Совет бийлиги жойгон. Кыргызстанда вакф болгон эмес.
Словения
Словения (Slovenija ), расмий — Словения Республикасы (Republika Slovenija) — Европадагы мамлекет.
Аянты — 20 236 км², калк — 2 089 310 адам (2019-жылы).
Борбору — Любляна. Мамлекеттин тили — Словен тили.
парламенттик республика.2020 жылы мартта премьер-министр Янез Янша болду.
Административдик бөлүнүү: 210 жамаат, 11 шаар.
Балкан жарым аралынын Альп чейинки аймагында жайгашкан. Батышында Италия менен чектешет, түндүгүндө Австрия менен, Венгрия менен түндүк-чыгыш, чыгышында жана түштүгүндө Хорватия менен.
Экономикасы динамикалуу өнүгүп жаткан индустриалдык өлкө. ВВПси 2011 жылында 58,979 миллиард АКШ доллары болгон. валютасы — евро.
Кыргыз эстрада ансамбли
Ансамблде электр-домбра, бас-гитара, аккордеон жана урма аспаптар бар. Ансамбль КМШ өлкөлөрүнун көп шаарларына, ошондой эле Монреалга бүткүл дүйнөлүк көргөзмөгө, Египет, Чехославия ж. б. өлкөлөргө гастролго барган. Ансамблде Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти А. Сапаралиев, Кыргыз Республикасынын эл артисти Э. Мойдунов, обончу-ырчы Ш. Үтөбаев, А. Исраилова, А. Базарбаева, А. Момунгазиев, К. Барктабасова, Н. Калназарова ж. б. ырчылар, жонглёр - К. Эдигеев ж. б. эмгектенет. Филармонияда «Наристе» вокалдык-аспаптык ансамбли (1978, көркөм жетекчиси В. Томаренко), «Семетей» тобу (1967, көркөм жетекчиси Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти А. Сапаралиев), «Арман» вокалдык-аспаптык топ (көркөм жегекчиси К. Кожомкулов) иштеген. "Наристе" үн аспаптар ансамбли оболу 1971-жылы Миң-Кушта уюшулган.
Словения
Өлкөнүн эгемендүүлүгү 1994-жылы 25-июнда жарыяланган.
Кыргыз эстрада ансамбли
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Мунтжактар
Мунтжактар (лат. Muntiacinae) — бугулардын бир тукумчасы, буларга төмөнкү түрлөр кирет: мунтжак (лат. Muntiacus muntjak) мунтжак, Кытай мунтжагы, кара мунтжак.
Металлдык байланыш
Металлдык байланыш – металлдар атом бириктирип турган химимялык байланыштардын бир түрү. Металлдар бардыгы сымаптан башкасы кадимки шартта катуу заттар. Алар электр тогун жана жылуулукту жакшы өткөрүшөт. Металлдар мындай өзгөчө касиеттерге ээ болушу алардын кристаллдык торчосундагы өзгөчө мүнөзгө ээ болгон М. б. болушу менен түшүндүрүлөт. Металл кристаллдык торчолорунун түйүнчөлөрүндө металлдар оң иондору жайгашат, ал эми алардын арасындагы боштуктарда электрондор эркин жылып жүрүшөт да, терс заряддуу электрондук газды түзөт. Мындай электрондор оң иондор тобуна жалпы тиешелүү болуп, аларды бири-бири менен байланыштырат жана металлдар өзгөчө касиетке ээ болушуна негиз түзөт. М. б. өзгөчөлүгү, электрондор бир эле убакытта бир нече иондор талаасында болушу менен мүнөздөлөт.
Мэсон (Огайо)
Мэсон (Огайо) (Mason) — Огайо штатынын Уоррен округуна караган АКШ шаары.
Кадообай
Кадообай — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Ошпурдун айлында жашаган кыргыз. Жакып Манасты Ошпурга бергенде, К-дын баласы Чегебай экөөлөп козу кайтарсын дейт (Сагымбай Орозбаков, 1. 111).
Курут
Курут — негизинен жай айларында кыргыздын салттуу тамак-ашы сүзмөдөн жасалган сүт азыгы, туздалып, кайнатылып же кайнатылбай, кээде эжигей же тыбыт (чөбөгө) кошулуп, кургатылып даярдалган тамак.
Курутту жасоо технологиясы, аны тамак-ашка пайдалануу жана ыкмалары түрк тилдүү элдерде (кыргыз, казак, тува, хакас жана башкалар) жалпысынан бирдей. Айранды чүпүрөк баштыкка куюп сары суусунан бөлүп алып сүзмө даярдалат. Сүзмөдөн эки колдун ортосунда тоголоктолуп, форма берилип, курут жасалат. Ал атайын жасалган середе, чийде, тактайда кургатылат. Кыш менен жазда сууга эзилген курут суусундук жана катык катары пайдаланылат.
Азыркы убакта курут чакан өндүрүш цехтеринде өндүрүлүп, ар кандай татымдар (калемпир, тыбыт, кургатылган өрүк, кызылча) кошулуп, кардарларга сунушталууда.
Тюльди (Калтасин району, Башкыртстан)
Тюльди — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Тюльдин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 303  киши. Почта индекси — 452868, ОКАТО коду — 80233850001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Каир метросу
Каир метросу – Каир шаарынын метросу. Метросу 27-сентябрь 1987-жылы ачылат.
Көлкайынды өрөөнү
Көлкайынды өрөөнү - Алайкуу өрөөнүндө. Академик Адышев кырка тоосунан башталып, түштук батыштан түндук батышка карай созулат. Узундугу 36 км, туурасы 6–8 км. Басымдуу бийиктиги 3400— 3500 м, эң бийик жери Көлкайынды ашуусунда (4574 м). Өрөөн жалпысынан куушураак келип V формасында; каптал өрөөндөрү жана кокту колоттору көп. Баш жагында бийик жана капталдары тик келки (монолиттүү) аскалар, терең коктулар, үңкүрлөр, жарлар басымдуу. Көлкайынды өрөөнү жалпысынан жалпайыңкы тарткан түздүктөрдөн, капталдары тайпак тоолордон, баскак белестерден, тектирлерден турат. Негизинен палеозойдун кумдук, акиташ теги, сланец, төмөнкү бөлүгү палеоген-неогендин кум, чопо, шагыл тектеринен түзүлгөн. Климаты континенттик. Январдын орточо температурасы —15,2°С, июлдуку 14,8°С. Жылдык орточо жаан-чачыны 350 мм.
Енисей кыргыздарынын Жуңгарияга көчүрүлүшү
Енисей кыргыздарынын Жуңгарияга көчүрүлүшү - 17-кылымдын башында Жуңгар коңтаажысы Цеван Рабдан (1699-1727) тарабынан жүргүзүлгөн саясий иш-чара. Ал Борбордук Азияда түзүлгөн саясий кырдаалды, Кытай менен Россия тараптан болгон коркунучту эске алып, Эмел-Гол дарыясынын боюндагы жана Түштүк Сибирдин көчмөн калкын (кыргыз, телеут, мингат) ордосуна жакын көчүргөн. Буга негизинен Пётр 1нин Томск, Краснояр, Кузнецк шаарынын аскер башчыларына «кыргыздарды күч менен тынчтандыргыла» деген көрсөтмөсүнө ылайык 1701-02-жылы орус аскеринин бир нече ирет жортуулу себеп болгон. Ошондуктан, орустардын Минуса ойдуңуна умтулушу кыргыздарды өзгөчө чочулатып, алар орус чыңдоолоруна каршы жортуулун күчөткөн. Мындай кырдаалды көзөмөлгө алуу үчүн Цеван Рабдан 1701-жылы орустарды кыргыздар менен жараштырууга аталаш иниси Аба-зайсаңды жөнөтөт, бирок, ал бул буйрукту аткара алган эмес. Натыйжада орустар кыргыздар мекендеген жерлерге кирип, чыңдоо курууну уланта беришкендиктен, ага жооп катары кыргыздар Абакан, Уйбат жана башка жерлерге курулган чыңдоолорго чабуул жасап, сепилдерди өрттөп, коргоочуларын туткундап турушкан. Бирок, салыштырмалуу аз сандуу кыргыздар орустардын аскер күчүнө туруштук бере алган эмес. Ушул жагдайларга байланыштуу 1703-жылы июнь айында Цеван Рабдан кыргыздарды жана кыргыздарга караган кыштымдарды Жуңгарияга көчүрүүгө буйрук берген. Кыргыздар жуңгар аскеринин көзөмөлү алдында Абакан өрөөнүндөгү Аскиз дарыясынын куймасына чогултулуп, кеч кирип, таң аткан сайын ар бир айылдын калкы санак ташты бирден таштап, санактан өтүп турушкан. Калган таштын негизинде жашынып калгандардын саны аныкталган. Абакан өрөөнүндөгү үйүлгөн дөбө таштар (обаа) ошондон калып, аны хакастар «хыргыс тастары» деп атап калышкан. 20 миңден ашуун кыргыздар жуңгар аскерлеринин көзөмөлү астында малы, үй-мүлкү менен Жуңгарияга жетишкен. Алар 4 кыргыз аскер башчысынын жетекчилиги алдында коңтаажынын ордосуна жакын жайгашып, 4000 түтүндөн турган өзгөчө кыргыз отогун (цирцзизилер) түзүшкөн. Бул отокко кыргыздар менен кошо кыштым-модар, белтир, ариндер жана башка кирген. Кыргыз аскер башчылары Корчун Еренак уулу, Тангыт Таин Эркин, Шорла Мерген Тайша жана башка жуңгар ханына кызмат кылып калышкан. Бирок, айрым орус кабарларында кыргыздарга караган кыштымдардын айрым бөлүктөрү өз жеринде калып калганы эскерилет. Кийин да алардын айрым бөлүктөрү топ-тобу менен же жалгыздап өз жерине кайтып келишкен. 1757-жылы кыргыздардын негизги бөлүгү кайтып келе жатканда Цин аскери аларга буктурмадан кол салып, кырып салган. Аман калган бөлүгү Манжурияга көчүрүлгөн. Кийин алар Фу-йү кыргыздары деген ат менен белгилүү болуп калган. 18-кылымда Россия, Цин империялары, Жуңгар хандыгынын курчоосунда енисей кыргыздары согуш, көчүрүү саясатынан кырылып, Саян-Алтайдагы үстөмдүгү аяктаган. Азыркы Түштүк-Батыш Моңголия, Тарбагатайдагы (КЭР) этностук топтор («хыргыс», «шира хыргыс», «хан хыргыс» жана башка) ошол доордон кабар берет. Енисей кыргыздарынын Жуңгарияга көчүрүлүшүнүн себеби жана жагдайы окумуштуулар тарабынан кеңири изилдене элек.
Епископ
Епископ - (гр. episkopos кайтаруучу, байкоочу, күзөтүүчү) православие, католик, англикандык чиркөөлөрдө жогорку дин төбөлү; чиркөөлүк-административдик бөлүктүн (епархиялар, диоцездер) башчысы. Епископтун иерархиялык бөлүнүшү (4-кылымдан баштап): патриархтар, митрополиттер (булардын айрымдары архиепископтор титулуна ээ болушат) жана епископтордун өзү.
Аланд аралдары
Аланд аралдары (Аланддар, Åland — Оланд, Ahvenanmaa — Ахвенанмаа) — Балтика деңизинде, Ботния булуңуна кире бериште; Финляндиянын аймагы. Аянты 1,5 миң км2дей. Калкы 22,6 миң (1980). 6,5 миң граниттүү аралдардан (бийиктиги 132 мге чейин) жана шхерлерден турат. Аралаш токой, бадал, шалбаа өсөт. Деңиз климаттык курорттору бар. Балык кармалат, сүт багытындагы уй асыралат. 1921-жылдан демилитаризацияланган зона.
Аэтий (доксографчы)
Аэтий – Г. Дильстин концепциясы боюнча, Аэтий доксографиялык компендиянын сакталып калган «Пикир жыйнагы» жалгыз китебинин автору.
Бул жыйнакта байыркы грек философу Фалестен баштап перипатетиктерге чейинки натурфилософиялык көз-караштар топтолгон. Аэтий тексттерин 1879-ж. Г. Дильс кайра түзүп чыккан. Г. Дильстин пикирине ылайык, Фалестен Платонго чейин Теофрастын физикалык ойлору катары өзүнүн композициясы боюнча структураны чагылдырат:
Вакханалия
Вакханалия - Байыркы гректерде жана римдиктерде шайырдыктын кудайы Вакхка арналган майрам; 2) операда, балетте, хореографиялык көрүнүш же бий. Шатыра-шатман, жарпты жазууну, көңүл ачууну сүрөттөйт. Жүрүшү жандуу, ылдам. Музыкалык өлчөмү жана формасы эркин. Вакханалия хореографиялык жанр катары 18-кылымда жаралган. Вакханалиянын мыкты үлгүлөрү Вагнердин «Тангейзер», Сен-Санстын «Самсон жана Далила» аттуу операларында, Глазуновдун «Раймонда» балетинде жана башка чыгармаларда пайдаланылган.
Абстракционизм
Абстракционизм (abstractio — алыстоочулук) — искусство менен көркөм адабияттагы реализмге (к.) каршы агым. Азыркы кезде Батыштын бир катар өлкөлөрүндө айрыкча Америка Кошмо Штаттарында кеңири тараган модернисттик искусствонуи бир көрүнүшү. Бул агым XX кылымдын баш ченинде gайда болуп, азыр экспрессионизм, кубизм, футуризм (к.) акмеизм, сюрреализм сыяктуу формaларда жашайт. Бул агымдардын бардыгына мүнөздүү белги реалисттик жана демократтык маданиятка каршы туруп, реализмди эскирген метод деп эсептеп, империализмдин реакциячыл идеологиясын ар жактан колдоону максат кылат. Абстракционисттер коом турмушунун реалдуу чындыгын чагылдыруудан баш тартышат. Жасалмалуулук, гуманизмге каршы туруучулук, эгоизм — жеке кызыкчылыкты көздөөчүлүк модернисттик искусствонуи негизги белгилери болуп саналат.
Абстракттуу искусство – абстракционизм, предметсиз искусство-сүрөттө, скульптура (кутуну) жана графикада, кадимки нерселерди окшоштуруп берүүдөн атайын баш тарткан, негизинен искусство агымы. Абстракттуу искусствонун мазмуну “искусство искусство үчүн” деген идеалисттик концепцияга, ошондой эле сүрөтчү дүйнөнү субъективдүү чагылдыруу далалатына негизделет. Абстракттуу искусство 20-кылымда бир нече агымга бөлүнүп жаткан учурда пайда болду.
Жоокесек
Жоокесек – ичкиликтер тобундагы уруу.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
баткен кадамжай
Кумурскасөрөй
Кумурскасөрөй (лат. Sepsis) — чымындардын бир түрү.
Кадырбай
Кадырбай — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, жедигер элинин баатыры. Жедигер эли Канчорону кан көтөргөндө ал отурган килемди Кыяс, Төлөбай, К. үчөө көтөрүп келет. Семетей кайып болгон согушта Төлөбай экөөнү Күлчоро өлтүрөт (Курама варианты, “Семетей”, 310—311).
Металлоиддер
Металлоиддер – 1) металл эместер (күкүрт, азот жана башка) так эмес, эски аты; 2) кээде (чет өлкөлүк жана котормо адабияттарда) касиеттери боюнча металл менен металл эместер ортосундагы абалды ээлеген элементтерге As, B, Si, Ge, Sb, Te, Po колдонулуучу жалпы ат. Бул термин 1808-ж. Берцелиус тарабынан киргизилген, к. Металл эместер.
Каракеев, Туйту Жусупович
Каракеев Туйту Жусупович (1938, Чүй облусу, Кошкоргон айылы – 1998) – философия илимдеринин доктору (1979), профессор (1986).
Социалдык философия тармагында ири адис. Кыргыз ССР КП БК, Совет министрлигинин Ардак громаталары менен сыйланган. 100дөн ашык илимий эмгектери, анын ичинде 5 монографиясы жарык көргөн. Анын жетекчилиги менен 13 кандидаттык диссертация корголгон.
Гернси
Гөрнси — Улуу Британиа аралдар‎...
Хамукет
Хамукет – орто кылымга таандык шаар. Талас өрөөнүндөгү Тараз шарына жакын орун алган. 6-кылымда негизделген. Жамбыл шарынан анча алыс эмес жердеги Май-Төбө шаар чалдыбарына окшоштурулат.
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
Разъезд
Разъезд — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Үч-Коргон айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 1 494 киши.
Теория менен практиканын байланышы
Назария менен  амалиянын байланышы  – окутуу процессинин психологиялык–дидактикалык негизги принциптеринин бири. Окутуудагы назария жана амалия бул дүңүнөн алынган таанып билүү жараянынын(процесс) бири-биринен ажырагыс, терең байланыштагы эки жагы, компоненттери. Өздөштүрүлүүгө тийиш болгон билимдердин тутуму(система) катарында назария, түшүнүктөр, мыйзам ченемдүүлүктөр жана формулалар түрүндө, тигил же бул деңгээлде ар бир окуу предметинин түзүмүн(структура) түзөт.
Теория менен практиканын кызматтары жана байланыштары
Теория менен практиканын байланышы биринчиден, практика каалагандай теориянын, ар кандай илимдин башаты, соолубас булагы катарында кызмат кылгандыгы менен шартталат. Илим адам баласынын дүйнөнү таанып-билүү зарылчылыгы менен пайда болуп, калыптанып, анын андан ары өсүп-өнүгүшүнө да өбөлгө түзөт. Ушуга окшош эле, окутуу процессинде практика, окуучулар үчүн жаңылык болгон түшүнүктөрдү жана законченемдүүлүктөрдү окуп үйрөнүүнүн алгачкы, башталыш пункту катарында да кызмат кыла алат. Бул максатта окуучулардын турмуштук тажрыйбасы, алар аткарган эксперименттик же лабораториялык иштердин жыйынтыктары, ошондой эле практиканын жана өндүрүштүн талаптарынан улам келип чыккан илимдеги ири ачылыштар жөнүндөгү мугалимдин аңгемеси жана башка пайдаланышы мүмкүн.
Теория менен практиканын байланышы экинчиден, ар кандай теориянын толук кандуулугунун чен өлчөмү практика экендиги менен аныкталат. Ушуга байланыштуу, окутуу процессинде, мазмундук мүмкүнчүлүктөрдүн пайда болушуна жараша, теориялык мүнөздөгү тигил же бул маалыматтардын чындык экендигине эксперименттин, атайылап түзүлгөн тапшырмаларды аткаруунун жана башка натыйжаларына таянуу аркылуу окуучуларды ынандыруу максатка ылайыктуу.
Теория менен практиканын байланышы үчүнчүдөн, практика менен теорияны колдонуунун, пайдалануунун сферасы болгондугунда турат. Практикалык ар түрдүү билимдерди кеңири колдонуу белгилүү деңгээлде, теориялык илим-билимдин өзүнүн байышына, кеңейишине гана алып келбестен, ошону менен бирге эле анын чыныгы түрдө жалпыланышына жана ийкемдүү болушуна да шарт түзөт.
Кыргыз ССРнин маданиятка эмгек сиңирген кызматкери
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Аялдарды жана балдарды соодалоо
Аялдарды жана балдарды соодалоо – Эл-аралык мүнөздөгү кылмыш. ХХ кылымдын биринчи жарымында бул маселелер боюнча бир катар макулдашуулар түзүлгөн. Жыйынтыгында алар адамдарды сатууга жана үчүнчү жактардын сойкуларды пайдаланууларына каршы күрөшүү жөнүндө БУУнун (IV) Башкы Ассамблеясынын 317-тескемесине ылайык 1949-жылы 2-декабрда кабыл алынган (1951-жылы 25-июлда күчүнө кирген) кол коюу үчүн ачык Конвенция менен алмаштырылган. Конвенциянын 1-жана 2-статьяларында анын катышуучулары күнөөлүү адамдарды жазага тартууга милдеттенишкен иш-аракеттер саналып көрсөтүлгөн.
Теория менен практиканын байланышы
Байланыштарынын формалары
Жыйынтыктап айтканда, билим алуунун жүрүшүндө, окуучу илим-билимдердин негиздерин өздөштүрүү менен гана чектелбестен, ошону менен бирге эле, аларды практикалык иш-аракеттерди аткарууда эффективдүү пайдалана билүүнүн тиешелүү жолдорун өздөштүргөнү абзел.
Мында тиешелүү түрдө, чыныгы эмгектенүү менен тыгыз байланышта болгон машыгууларды калыптандыруунун мааниси чоң экендиги талашсыз. Ошол эле учурда практикалык мүнөздөгү маселелерди чечүү, окуучулар үчүн жаңы теориялык окуу материалдарын өздөштүрүүгө сүңгүп кирүүнүн, айлана–чөйрөгө карата таанып-билүү кызыгуусунун пайда болушунун жана калыптанышынын булагы болуп калганы жөндүү.
Марти (Каарман)
Марти (англисчеден-Marty) — абдан маанайлуу качыр, убакытты жогорку маанайда көңүл ачууну жактырат. Ар дайым эркиндикти каалар жүрөт. «Опупенно» сөзүн көп кайталайт. «Мадагаскар 2» тасмасындагы башка качырлардан айырмасы — Алекс тиштеген жамбашындагы тагы. Алекстен өзгөчөлөнүп көңүл чордонунда болууну каалабайт. Зообакча ар дайым ал үчүн абак.
List of characters in Madagascar (franchise) Personaggi di Madagascar Список персонажей мультфильма «Мадагаскар»