cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Генеалогиялык паспорт
Генеалогиялык паспорт "Жети ата" - бул, негизги нускасы  А5 форматындагы, түстүү басма, кагаздын тыгыздыгы  250-300 гр./см2,  жана анын тиркемесинен турган, бир сериядагы жана бир номерлүү, EAN International штрих коду менен маркаланган анкета тибиндеги үй-бүлөөлүк сертификат.
Сертификатка ар бир инсан өздүк маалыматтарын, ата-теги (жети атасына чейин), жакын бир туугандары жөнүндөгү маалыматтарды жазып, алардын негизинде интернет дареги http://www.genealogcentre.org/  сайтында, ар бир үй-бүлөөнүн генеалогиялык даракчасы (санжырасы) түзүлүп, андан соң, айыл-кыштактардын,  район,  облустардын, акыры жүрүп олтуруп жалпы кыргыз улутунун генеалогиялык картасын түзү ишке ашырылат.
Тосемья (Лозьва куймасы)
Тосемья — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лозьва дарыясынын оң жээгинен 522 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кызыл-Кыргызстан, Жалал-Абад шаары
Кызыл-Кыргызстан, Жалал-Абад облусу (мурдагы Дөгдүр) — Жалал-Абад облусундагы кыштак. Жалал-Абад шаарынын курамына кирген Т. Тайгараев атындагы айыл округуна караштуу. Жалал-Абад шаарынан жана темир жол бекетинен 10 км чыгыш тарапта. Калкы 850 (2009); негизинен дыйкан чарбаларында эмгектенет. Негизги мектеп, китепкана бар.
Сүннөткө отургузуу
Сүннөткө отургузуу - кээ бир диндерде эркектердин сүннөт терисин алуу салттуу практикасы, кээде медициналык көрсөткүчтөр менен жасалган хирургиялык операция. Сүннөткө отургузуунун марксаттары ар кандай болушу мүмкүн?
Сүннөткө отургузуу термини биринчи ирет, эркектердин сүннөткө отургузулушун билдирет. Аялдардын сүннөткө отургузулушуна келгенде, аялды сүннөткө отургузуу деген термин колдонулат.
Ислам дининде
Наристе төрөлгөндө алгачкы күндөрү оболу Кудайга шүгүр келтиргендикти билдирүү максатында курмандык чалынат. Бул курмандык ислам дининде акика курмандыгы деп аталат. Аталышы жаңы төрөлгөн наристенин башындагы чачынан алынган.
Ошондой эле мусулманчылыкта уул баланы өз убагында сүннөткө отургузуу ар бир атанын уулунун алдындагы парзы.
5 күндүгүнөн баштап 3 жашка чейинки курагында мусулманчылык жышаанына ырымдоо. Ага карата ар ким алына жараша той берет.
Фрунзенская (метро бекети)
Фрунзенская — Москва метросунун Сокольническая сызыксындагы станция. 1957-жылы 1-майда ачылган.
Кыпа-Кэлиль-Кы дарыясы
Кыпа-Кэлиль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Толька дарыясынын сол жээгинен 245 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 103 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Баалуу кагаздар базарынын кесипкөй катышуучуларынын өзалдынча жөнгө салынуучу уюмдары
Баалуу кагаздар базарынын кесипкөй катышуучуларынын өзалдынча жөнгө салынуучу уюмдары – КР жарандык мыйзамдары боюнча, мыйзамга ылайык аракет кылуучу жана коммерциялык эмес уюмдар принцибинде иштей турган баалуу кагаздар базарынын катышуучуларынын ыктыярдуу бирикмеси. Баалуу кагаздар базарын жөнгө салуучу мамлекеттик орган тарабынан берилген улуксаттын негизинде Б. к. б. к. к. ө. ж. с. у. статусу тапшырылат. Ал өз иш шарттарын камсыз кылуу, кесипкөйлүк адеп-актык калыптарын сактоо, баалуу кагаз ээлеринин жана уюм мүчөлөрү болуп саналган дагы башка кардарлардын кызыкчылыгын коргоо, баалуу кагаз аткарымдарынын эрежелери менен калыптарын белгилөө үчүн баалуу кагаздар базарынын катышуучулары тарабынан түзүлөт. Б. к. б. к. к. ө. ж. с. у-нын баардык кирешелери алдыга коюлган милдеттерди аткаруу үчүн жумшалат жана ал анын мүчөлөрүнүн арасында бөлүштүрүлбөйт. == Колдонулган адабияттар ==
Аминов Паша
Аминов Паша 1922-жылы Грузияда туулган.
Диний чыгармалар
Диний чыгармалар – диндин идеологиясына, кудайга, пайгамбарларга, олуяларга сыйынып же ошолорго арналып, алардын турмушун жазган же үгүттөгөн чыгармалар. Кыргыздарда ислам динине байланыштуу мындай чыгармаларда, өзгөчө ырларда Мухаммед пайгамбардын улуулугу даңазаланган, ”Курандын” айрым бөлүмдөрү же бүтүндөй баары ырга салынган, төкмөлөр тарабынан аткарылган. Элдик оозеки көркөм прозада ар кыл диний ирваяттар, икаялар, хадистер айтылып, элдин адабий түшүнүгүнө, көркөм сүйлөө өнөрүнө, табитине, жалпы эле тарбияланышына таасир эткен.
Адабият:
Шериев Ж., Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
Сюрась-Рузь
Сюрась-Рузь — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пелингичный дарыясынын сол жээгинен 25 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Спортивная (метро бекети, Москва)
Спортивная — Москва метросунун Сокольническая сызыксындагы станция. 1957-жылы 1-майда ачылган.
«Манас» эпосундагы параллелизм
«Манас» эпосундагы параллелизм — «Манас» эпосунда эки түрдүү окуяны салыштырып сүрөттөө аркылуу поэтикалык образ түзүү ыкмасы. Бул ык менен окуялардын окшоштугу же айырмачылыгы көрсөтүлөт:
Жармы төгүн, жармы чын,
Жарандардын көөнү үчүн,
Жабыратып айтабыз
Жолборс Манас жөнү үчүн.
Көбү төгүн, көбү чын,
Көпчүлүктүн көөнү үчүн,
Күпүлдөтүп айтабыз
Көк жал эрдин жөнү үчүн (Курама вариант, 1. 1.). П. кыргыз оозеки поэзиясында, айрыкча «Манас» эпосунда басымдуу учурап, көбүнчө жаратылыш кубулуштары адам турмушу, тагдыры менен салыштырылат:
Тутунарга туяк жок,
Тууганымдан айрылган
Журтта мендей чунак жок.
Карманарга туяк жок
Канатынан айрылган
Жамгырды көр, чокту көр,
Жабыла тийген окту көр,
Камышты көр, селди көр,
Какайлап ураан чакырып
Каптап калган колду көр.
Бузулбай тийген окту көр,
Казылган чуңкур орду көр,
Кажылдап, каптап чуркурап
Каптап калган колду көр (Саякбай Каралаев, 1. 89). Эпостогу окуяга катышкан каармандардын мүнөзүн, алар менен болгон карым-катышын, жаратылышка жасаган мамилесин, портрет-элесин сүрөттөйт:
Алтын менен күмүштүн
Ширөөсүнөн бүткөндөй
Асман менен жериңдин
Тирөөсүнөн бүткөндөй
Бир өзүнөн бүткөндөй
Алды калың кара жер
Жерлигинен түткөндөй.
П. эпикалык чыгармада абстракттуу көрүнүштөр аркылуу берилбестен, көпчүлүк учурда коңкреттүү сүрөттөлүп жаткан каармандын образына ылайык келүүчү предметтер менен салыштырылат:
Билдин жүгүн кийгендер,
Бири миңге тийгендер.
Жарагын темир кийгендер,
Жалгызы санга тийгендер.
Салтанаттуу сай кашка,
Сөөлөтү журттан бир башка.
Кызыл байрак, кырк кашка,
Кылганы журттан бир башка.
Ушул ыр формасы менен эпостун негизги каармандарына таандык болгон баатырдык, каармандык, айбаттуулук бөтөнчөлүктөрү сүрөттөлөт:
Жүздөн жүзүн бурбас деп,
Жүз миң адам курчаса
Жүдөп карап турбас деп.
Миңден бетин бурбас деп,
Миңдеген адам камаса,
Бир жалтанып турбас деп.
Кармагандан кан чыккан,
Карагандан жан чыккан,
Жаш да болсо Алмаңдын
Жайын билди Эсенкан.
Бул эпикалык окуяга түздөн-түз байланышып, катышып жаткан каармандардын бири-бири менен болгон мамилесин, карым-катышын, ички кагылышууларын, табият кубулушу менен адамдардын мүнөздөрүнүн ортосундагы салыштырууну жеткирүүдө күчөтүү жана апыртуу жолу менен көркөм образга жандуу элес берет.
Бажы жолжоболоштуруусу боюнча адис
Бажы жолжоболоштуруусу боюнча адис – мыйзамда белгиленген тартипте мамлекеттик орган тарабынан берилген адистик күбөлүгү бар бажы жолжоболоштуруусу боюнча иштерди жүргүзүүгө укуктуу жеке жак. Б. ж. б. а-ке, бажы далдалчысы, андай эмес экенин далилдемейинче, бажы далдалчысы тарабынан ыйгарым укук берилген деп эсептелет. Бажы далдалчысы Б. ж. б. и. а-тин КР бажы органдарына карата милдеттерин чектей албайт. == Колдонулган адабияттар ==
Эйкон
Аляун Бадара Тиам,белгилуу Эйкон атуу ысым менен, Ал сенегало-американский рэпер и R'n'B-певец, композитор жана музыка продюсери. Биринчи лейбл музыканчысы болгон Akon
Өмүр баяны
Так туулган жылы белгисиз бирок ар кандай маалымыттарга караганда 1973, 1976, 1977 и 1981 жыл туулган жылы 16 апрелде, 30 апрелде и 14 октябрда. Тушунуктсуз туулган жыл менен жакында байланышкан мыйзамсыздык менен сшанын жараны болуп катталды.Эйкон кайда туулган — Сенегалда (Да Аляун Бадара Тиам,белгилуу Эйкон атуу ысым менен, Ал сенегало-американский рэпер и R'n'B-певец, композитор жана музыка продюсери. Биринчи лейбл музыканчысы болгон Akon
Charts
The song was a #1 hit in several countries including Australia, Austria, Denmark, The Netherlands, New Zealand, Belgium and Switzerland. The song reached #2 in France, Norway and Sweden. The song also reached #19 in Finland.
Chart positions
{| class="wikitable sortable" ! Chart (2005) ! Peak position
Ымыркайлардын гемолиз оорусу
Ымыркайлардын гемолиз оорусу — эне менен түйүлдүктүн канынын резус-фактору же кан топторунун сыйышпастыгынан пайда болуучу оору.
Кездешкен учурлар
Бул оору көпчүлүк учурда бир үйбүлөдө төрөлгөн балдарда кездешет. Эгерде резус-фактору жок (резус-терс) кош бойлуу аялда түйүлдүк атасынын оң резус-факторун алса эненин канында резус-факторго каршы заттар пайда болуп, алар баланын тону аркылуу өтүп, түйүлдүктүн, кийин ымыркайдын канындагы эритроцитти бузат (гемолиз). Ошондон улам аз кандуулук пайда болуп, билирубин пигменти топтолот. Көбүнчө оору 2—3жана андан кийинки бойго бүткөн балада байкалат, себеби резус-факторго каршы заттар (антителолор) бойго бүткөн сайын (аборттон кийин да) улам кийинкисинде көбөйөт. Кээде оору эне менен баланын кан топтору туура келбегендигинен да болот. Мындан сырткары оору резус-терс кандуу эне жаш кезинде ооруп калып, резус-оң кан менен дарылаганда да пайда болушу ыктымал. Гемолиз менен ооруган ымыркайлар негизинен өз убактысында жана салмагы жакшы болуп төрөлөт.
Түрлөрү
Ымыркайлардын гемолиз оорусунун 3 түрү бар:
Көбүнчө оорунун сарык түрү кезигет. Ал төрөлгөндөн 1—2 күндөн кийин башталат, билирубин улам көбөйүп, бүт дене саргарат. Билирубин уу болгондуктан өтө көбөйсө мээни жабыркатат. Андыктан тез чара көрүлбөсө баланын абалы кескин начарлайт, шалдырайт, эмчекти начар эмет, кээде тырышат. Ымыркайдын териси тез эле күрөң тартып, анын заарасы кочкул күрөң болот. Баланын денесинде кичинекей майда кан куюлган тактар пайда болот; ымыркай тез-тез кусат. Мындай ымыркайларга тез медициналык жардам көрсөтүү зарыл, себеби оору күчөп, нерв системага катуу зыян келтирет, айрыкча мээнин ар түрдүү ооруларына дуушарлантат. # нун тубаса ак шишигинде бала өлүү төрөлөт же төрөлгөндөн кийин бат эле өлөт. Мындай балдардын териси бозоруп, айрым учурда саргарып турат. Аз кандуулук жана ак шишиктен жүрөктүн иши начарлап бала майып болот. Азыркы кездеги дарылоо ыкмалары бул оорудаң ымыркайлардын өлүмүн азайтты. Билирубин көбөйгөн оор түрүндө 1—2-суткада канды алмаштыруу жакшы натыйжа берет. Ошондой эле 2 жума бөлөк эненин саалган сүтү берилүүгө тийиш, себеби ал кезде эненин сүтүндө резус-антителолор болот.
Оорунун алдын алууда кош бойлуу аялдын канын анализдеп, резус-фактору терс аялдар каттоого алынып, резус-антителолорго анализ жасалат. Канда антителолор пайда болсо (же саны өссө) дарылоо жүргүзүлөт. Резусфактору терс аялдар 1-жолу кош бойлуу болгондо аборт жасатууга болбойт.
Таккэртон (Нү-Жерси)
Таккэртон (Нү-Жерси) (Tuckerton) — Нү-Жерси штатынын Оушен округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3916 киши. Болжолдуу аянты - 9.8 км². FIPS коду — 34-74210.
Биштиряк (Зианчурин району, Башкыртстан)
Биштиряк — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Байышев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 226 киши. Почта индекси — 453393, ОКАТО коду — 80226806008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Август кризиси 1991
Август кризиси 1991 — СССРдин жогорку жетекчилер тобунун жаңы Союздук келишимге кол коюуну үзгүлтүккө учуратуу аракетинен улам келип чыккан саясий кризис. СССРдин айрым жетекчилери союздук келишимди «Совет мамлекетин кыйратуу аракети» катары баалап, өлкөнү аскердик төңкөрүш аркылуу сактап калууну чечишкен. КПСС БКнын Генералдык секретары М. С. Горбачевдун Крымда эс алып жүргөндүгүнөн пайдаланып, СССРдин жогорку жетекчилеринен турган топ 1991-ж. 19-августа расмий түрдө өзгөчө абал боюнча мамлекеттик комитеттин (ГКЧП) түзүлгөндүгүн жана ал мамлекеттик бийликти толук колуна алгандыгын жарыялаган. Анын курамына СССРдин вице-президенти Г. И. Янаев, премьер-министр В. С. Павлов, СССРдин президентине караштуу коргоо Советинин төрагасынын орун басары О. Д. Бакланов, Ички иштер министри Б. К. Пуго, Коргоо министри Д. Т. Язов, Мамлекеттик коопсуздук комитетинин төрагасы В. А. Крючков жана башкалар кирген. Москвадагы коммунисттик козголоңду кыргызстандык коммунисттердин жетекчилиги да колдоп чыккан. ГКЧП оппозициялык партиялардын жана кыймылдардын, айрым гезиттердин ишмердүүлүгүнө тыюу салган. Москвага аскерлер киргизилген. ГКЧПнын уюштурулушуна каршы Москва, Ленинград, ошондой эле өлкөнүн башка шаарларында массалык демонстрациялар башталган. ГКЧПнын аракеттерине каршы кыймылдын башында РСФСРдин президенти Б. Н. Ельцин, ошондой эле РФнын башка жетекчилери турушкан. Кыргызстандын Президент баш болгон жаңы жетекчилиги, КДК сыяктуу демократиячыл күчтөр жана кыймылдар бул антиконституциялык түзүлүшкө каршы чыгышкан. Ал эми КРнын Президенти А. Акаев БУУга кайрылып, Кыргызстандын эгемендикке жана демократиялык багытка умтулган өлкө экендигин тастыктап, коммунисттик төңкөрүшчүлөргө каршы туруу үчүн эл аралык коомчулукка кайрылуу менен чыккан. Б. Ельциндин указдарында ГКЧПнын аракеттери өлкөдө мамлекеттик төңкөрүштү жасоо аракети катары айыпталган. 22-августа ГКЧПнын чыгуулары басылган. Анын жетекчилери, ошондой эле айрым саясий ишмерлер (анын ичинде СССР Жогорку Советинин төрагасы А. И. Лукьянов) камакка алынган (1994-ж. РФнын Мамлекеттик Думасы тарабынан акталган). 23-августа Б. Ельциндин указына ылайык, РСФСРдин аймагында Коммунисттик партиянын ишмердүүлүгү токтотулган. 24-августа СССРдин президенти М. С. Горбачев КПСС БКнын Генералдык секретары кызматынан кеткендигин билдирген. Латвия, Литва жана Эстония СССРдин курамынан чыккандыгы тууралуу жарыялаган. Алардын көз каранды эместиги СССРдин жетекчилиги тарабынан 1991-ж. 5-сентябрда таанылган. Август кризиси дезинтеграция процессин жана андан аркы СССРдин ыдыроосун тездеткен. Коммунисттик төңкөрүш кулаган соң, 1991-ж. 31-августа КРнын Жогорку Кеңеши «Мамлекеттик көз карандысыздык жөнүндө» Декларацияны кабыл алып, Кыргызстан өзүн расмий түрдө көз каранды эмес мамлекет катары жарыялаган.
Тошемка (дарыя)
Тошемка (Толья) — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ивдель дарыясынын сол жээгинен 54 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 63 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Курбанов Катып
Курбанов Катып 1925-жылы Грузияда туулган.
Актери, урук
Ак тери - саяк уруусунун курамындагы урук.
Этнонимдин параллели төркмөндөрдө “ак дере” формасында бар. Түркмөн уламыштарында бул урук ак койдун терисине оролгон абалда жолдон табылган баладан тарайт. Мындай маанидеги уламыштар түрк-монгол элдеринин фольклорунда кенен таралган. Маселен, кыргыздын Каба жөнүндөгү, байыркы кытай жыл баяндарындагы усундардын акими тууралуу санжыралык маалыматтарды параллель коюуга болот.
Ымыркайлардын төрөттөн жабыркашы
Ымыркайлардын төрөттөн жабыркашы — төрөт маалында ымыркайдын орган жана ткандарынын залал тартышы.
Ошондой эле эненин катуу оорусу, кеч талгак болуу, зат алмашуунун, жатын менен баланын жонунда кан айлануунун бузулушунан түйүлдүккө кычкылтек жетпегенде болот. Мындан сырткары ымыркай төрөттүн тез болушунан же көпкө созулушунан, төрөт мезгилинде баланын туура эмес келишинен да жабыркайт. Көбүнчө айына жетпей же өтө чоң төрөлгөн ымыркайлар дуушар болот. Мында ымыркайдын колу-буту чыгып же сынып кетиши, омуртка тутуму жабыркашы, тери астына кан куюлушу жана башкалар мүмкүн. Баштын жабыркашы (мээге, мээ кабыгына кан куюлуу) өтө коркунучтуу. Ал көбүнчө түйүлдүккө кычкылтектин жетишсиздигинен болот. Оору төрөттөн кийинки 2—3 күндө байкалат. Ымыркай катуу чаңырып ыйлайт, тыбырчылап тынчсызданат. Айрым булчуңдары тырышып, тартылат (көбүнчө бети). Андан кийин бала көп уктайт, эмчекти начар эмет же такыр эме албайт, жай дем алат, териси бозоруп, буттары муздайт, дене температурасы төмөндөйт. Мындай учурда баланы тынч бөлмөгө жылуу ороп, башын өйдө кылып жаткырып, тийиштүү дарылоо жүргүзүлөт. Ымыркайга эненин сүтү пипетка же зонд менен берилет.
Ымыркайлардын төрөттөн жабыркашын алдын алууда кош бойлуу кезинде аялдар консультациясында жана төрөт үйүндө врачтын көзөмөлүндө болуу, врачтын сунушун так аткарып, аялдар консультациясына убагында кайрылып туруу зарыл. Кош бойлуу аял кеч талгак болгондо же айрым оорулар менен ооруганда төрөт үйүнө жаткырылып, керектүү дарылоо жүргүзүлөт.
Бажы транзитинин жолжобосу
Бажы транзитинин жолжобосу – бажы көзөмөлү астында жүк тартылып чыккан мамлекеттин бажысынан жүк жеткириле турган мамлекеттин бажысына чейин транзит мамлекет аркылуу транзиттик жүк ташуунун белгиленген тартиби. == Колдонулган адабияттар ==
Жаңы Субай (Нуриман району, Башкыртстан)
Жаңы Субай — Башкыртстандын Нуриман районундагы айыл, Жаңы субаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 394 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Сооронбаева, Зуура
Сооронбаева Зуура - жазуучу, акын, драматург, актриса, журналист.
тарыхы
Зуура Сооронбаева Ак-суу районундагы Жол-Колот айылында 1924-жылы 15-августта туулган. 1940-жылы орто мектепти бүтүп, эмгек жолун «Ысык-Көл правдасы» газетинин редакциясында секретарь-машинистка болуп иштөөдөн баштаган. 1959–1974-жж. район аралык «Коммунисттик эмгек» гезитинде кабарчы, 1974–1979-жж. кайрадан «Ысык-Көл правдасы» гезитинде кабарчы болуп иштеген. Биринчи поэтикалык жыйнагы «Менин айылым» деген ат менен 1960-жылы жарык көргөн. Ал бир нече прозалык чыгармаларды жаратып, алар-дын арасынан 1971-жылы жарык көргөн «Астра гүлү» повести орус тилин-де 1979-жылы «Осенние цветы» деген ат менен басылып чыккан.
З.Сооронбаева драматургия жанрында да бир нече пьесаларды жазган. Мисалы «Эркек колукту», «Сынган мазар», «Байлык жана махабат», «Өрттүү таң». Анын «Сынган мазар» пьесасы казак тилине которулуп, «Илдет» деген ат менен Абай атындагы Жамбул театрында коюлган. З.Сооронбаева бир катар роман, повесть, аңгемелердин жана эсселердин автору. «Чоочун киши» романынын уландысы окурмандардын суранычы боюнча жазылып, экинчи китеп болуп чыккан. 1953-жылдан СССР Журналисттер союзунун, 1954-жылдан СССР Жа-зуучулар союзунун мүчөсү. 1992-жылы «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмери», 1995-жылы «Кыргыз Республикасынын Эл жазуучусу» деген наамдар берилген. «1941–1945-жж. Улуу Ата-Мекендик согуштагы каарман эмгеги үчүн», В.И.Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына «Каарман эмгеги үчүн», «1941–1945-жж. Улуу Ата-Мекендик согуштагы жеңиштин 30 жылдыгы», «Жеңиштин 40 жылдыгы», «Эмгек ардагери» медалдары менен, Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ардак грамотасы менен сыйланган.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Менин айлым: Ырлар жыйнагы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1960. – 72 б.
Астра гүлү: Повесть жана аңгемелер. – Ф.: Кыргызстан, 1973. – 239 б.
Ак чач аял: Повесттер. – Ф.: Мектеп, 1976. – 207 б.
Жапайы розалар: Повесть. – Ф.: Кыргызстан, – 197 б.
Андрей: Повесть жана аңгемелер. – Ф.: Кыргызстан, 1981. – 184 6.
Астра гүлү: Повесттер. – Ф.: Кыргызстан, 1984. – 400 б.
Тоолор билет: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1985. – 111 б.
Эс алчы, апа: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1985. – 12 б.
Чоочун киши: Роман. – Ф.: Адабият, 1988. – 1–2-китеп. – 700 б.
Ленинграддан келген кат: Повесть. – Ф.: Мектеп, 1989.
Арман: Роман. – Б.: Бийиктик. 2002. – 528 б.
Махабат баяны: Аңгемелер жыйнагы. – Бийиктик, 2004. – 32 б.
Орус тилинде
Осенние цветы: Рассказы, повести. – Ф.: Кыргызстан, 1979. – 192 с.
ПЬЕСАЛАРЫ
Эркек колукту (комедия). К.Жантөшев атындагы Ысык-Көл драмтеатры. 1986.
Илдет («Сынган мазар»). Абай атындагы Жамбыл драмтеатры. 1992г.
Байлык жана махабат. К.Жантөшев атындагы Ысык-Көл драмтеатры. 2001.
Өрттүү таң. М.Рыскулов атындагы Нарын драмтеатры. 2001.
Сахна жасалгалары
Сахна жасалгалары. Эпикалык ири көрүнүштөрдү «Манас» эпосунун негизинде коюлган драма, опера жана балет спектаклдериндеги театр жасалгалары аркылуу көрсөтүүгө болот. Кыргыз элинде театр жасалгалоо салты болбогондугуна байланыштуу «Манас» темасына жана башкалар эпосторго кайрылышкан сүрөтчү-коюучулар тарыхый, этнографиялык, фольклордук жана башкалар материалдарды талдап чыгышып, аны костюмдарды, бутафорияларды, программаларды, буклеттерди жана афишаларды жасоодо пайдаланышкан. Биринчи болуп эпос темасына Б. Власов, В. Ференин, А. Малдыбаевдин «Айчүрөк» операсынын театрдык жасалгасынын эскиздерин түзүүгө байланыштуу 1939-ж. Я. Штоффер кайрылган. Ал Талас өрөөнүндө болуп, материал топтоп келген. Бул спектаклдин жасалгасында романтикалык маанай Семетей менен Айчүрөк жөнүндө баяндалып, реалисттик негиз менен айкалыштырылган. Жарык динамикасынын принциби да ийгиликтүү колдонулган. Спектаклдеги окуянын ишенимдүү чыгышы үчүн сүрөтчү предметтерди жана жаныбарларды (ат, куш, бүркүт жана башкалар) да пайдаланган. Согуш жылдарында Я. Штоффер «Айчүрөк» операсынын 250-жолу коюлушуна карата афиша жасаган.
1946-ж. В. Власов, В. Фере, А. Малдыбаевдин «Манас» операсын сүрөтчү-коюучу А. Арефьев монументтик-жалпыланган мүнөздө жасалгалаган. 1959—65-ж. А. Арефьев жасалгалаган спектаклдердин үчилтиги улуттук фольклордун түрдүү кырларын ачып көрсөткөн: «Айчүрөк», «Манас» опералары (жаңыланган сахна жасалгасы). Эгерде «Айчүрөктө» эпикалык көрүнүш лиризмге сугарылса, «Манаста» баатырдык мотив чагылдырылган. Спектаклдердин монументтүүлүгүн кыргыз оймо-чиймелери менен кооздолгон портал жана согуштук көрүнүш тартылган көшөгө көрсөтүп турат.
«Айчүрөк» операсынын сахна жасалгасы көп вариантта болушу спектаклдерди Кыргызстандын бардык булуң-бурчтарында коюуга мүмкүнчүлүк түзгөн. Ар кайсы жылдарда сүрөтчүлөр Арефьев А., М. Сыдыкбаев, М. Исхаков, М. Бондаренко, Ю. Нурматов жана башкалар эпоско. арналган театр плакаттардын өз варианттарын түзүүнүн үстүндө эмгектенишкен. Кыргыз драма театрында коюлган «Манастын уулу Семетей» (1982), «Сейтек» (1988), «Айкөл Манас» (1990) спектаклдери режиссёрдук изденүүнүн, актёрдук топтордун чеберчилигинин жана сахна жасалгасынын каражаттарынын туундусу.
«Манастын уулу Семетей» спектаклинин жасалгасындагы чеп борбору — ордонун образы (сүрөтчү М. Сыдыкбаев) өз өнүгүшүн «Сейтек» спектаклинде (сүрөтчү М. Исхаков) боз үйдүн ички көрүнүшү тартылган театралдык атмосферада улантат. «Айкөл Манас» спектаклинин сахна жасалгасынын чечилиши (сүрөтчүлөрү М. Сыдыкбаев, М. Исхаков) «Боз үй — бүт өмүр», андагы түндүк — өмүрдүн башталышы жана бүтүшү, эгерде түндүк куласа өмүрдүн бүтүшү деген метафорага негизделген.
Бөрүбаева Токуш
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Августин Аврелий
Августин Аврелий (13. 1. 35428. 8. 430) христианчылыкта теологиялык философиялык жана саясий-социологиялык доктринаны иштеп чыккандардын башкы өкүлү, Түндүк Африкадагы Гиппон шаарынын епископу. Августин Кудайдын бар экенин онтологиялык жактан далилдөөгө аракеттенген. Августиндин пикири боюнча өзүн өзү эң жогорку деңгээлде ар тараптан жакшыртып жаралган жан (жандык, Кудай) адам аң-сезиминде эле эмес, бүткүл болмушта жашайт. Ал «Ачык сырлар» китебинде инсанды бул дүйнөдөгү күнөөкөр жашоодон жана тиги дүйнөдө жазалоодон куткаруу үчүн кудайдын жакшылыгы зарыл дейт. Жакшылык, ыракат адамга чындыкты берет, ага ал өзүн өзү түшүнүү жана талыкпаган рухий мээнет менен гана жетишет. Адамдын рух дүйнөсүндө бекем орун алган бул чындык адамды Кудайга алып барат. Августин боюн ча адам баласынын бири-бирине карама-каршы турган эки: жер дүйнөсү, кудай дүйнөсү бар. Кудай дүйнөсүн чиркөө, жер дүйнөсүн азезил (шайтан) элестетет. Чиркөөнүн милдети азезил дүйнөсүн жеңип, адамзатты чыныгы ишенимге бурууда турат.
«Кызыл Кыргыз тарыхы»
«Кызыл Кыргыз тарыхы» — кыргыз тарыхчысы жана адабиятчысы Б. Солтоноевдин 2 китептен турган эмгеги. Араб графикасы менен жазылган. 1895-ж. жаза баштап, 1934-ж. аяктаган. Китеп жазууда автор В. Бартольд, В. Радлов, Н. Бичурин (Иакинф), Н. Аристов, Абу-л-Гази хан, К. Халид жана башка белгилүү окумуштууизилдөөчүлөрдүн жана Туманскийдин кол жазмасы (к. Худуд ал-алам мин ал-Машрик илал-Магриб) жана башка эмгектерди колдонгон. 1-китебинде кыргыздардын жашоо турмушу, адат-салты, дини, хунндар, динлиндер, усундар, түрктөр, карлуктар, кара кытайлар жана башка уруулар, Караханиддердин тарыхтагы орду, кыргыздын эл болушу, 14-16-кылымдагы кыргыздар, Тагай бийдин тарыхы, оң-сол канаттын таралышы, кыргыздардын ичиндеги кээ бир уруулар (черик, коңурат, моңолдор, асык жана башка), Манап бийдин тарыхы, Енисей кыргыздары, Кытай кыргыздары, Жаңыл мырза, Эсенкул жана башка кыргыз баатырлары жөнүндө, калмак чабуулу, Анжиянга сүрүлгөн кыргыздардын өз жерине келип орношу, кыргыз-казак жана кыргыз урууларынын ич ара мамилелери, Кокон хандыгынын тушундагы кыргыз тарыхы, Ормон хандын убагындагы окуялар жана башка камтылган. 2-китебинде 1847-жылдардагы Кенесары хандын кыргыздарга жасаган чабуулу, сарыбагыш менен бугулардын чабышы, кыргыздардын Россияга карашы, 1916-жылдагы көтөрүлүш, кыргыз адабияты, «Манас» эпосу, айрым манасчылар тууралуу кыскача маалыматтарды билдирет. « Кызыл Кыргыз тарыхы » — кыргыз тарыхын кеңири камтыган, кыргыз автору тарабынан жазылган, кыргыз тилиндеги алгачкы эмгек. Анда 1-жолу кыргыздарга тиешелүү маалыматтарга илимий жол менен анализ жасалып, жыйынтык чыгарылган. « Кызыл кыргыз тарыхы » 1993-ж. 1-жолу басмадан жарык көрүп, 2003-ж. кайрадан толукталып, «Кыргыз тарыхы» деген аталышта 1 китеп болуп басылып чыккан.
Коңур-Өлөң, Тоң району
Коңур-Өлөң (Коңур-Өлөң) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Тоң районундагы айыл. Көл-Төр айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 518 киши.
Университет (метро бекети)
Университет — ар түрдүү шаарларда метро участкаларынын аты.
Кызыл бөрү жатыш
Кызыл бөрү жатыш — коллаген ооруларынын бири. Анын оорулуунун жалпы абалына анча таасир тийгизбеген өнөкөт тери оорусу (диск сымал Кызыл бөрү жатыш) жана жалпы (системалык) түрү бар.
Системалык кызыл бөрү жатыш
Жалпы кызыл бөрү жатыш тигил же бул көпчүлүк орган жана системалардын жабыркашы менен мүнөздөлөт. Ал кан тамыр жана туташтырма тканды системалуу түрдө бузат. Ооруга күнгө күйүү, үшүү, антибиотиктер жана башка дарылар, кош бойлуулук жана башка түрткү берет.
Оорулуулардын муундары жабыркап, кез-кезде же дайыма ооруп, шишип, кызарат. Ал патологиялык процесс муун, тарамыштарга да тарайт. Териге түрдүү кызыл чыгып, бетинде мүнөздүү «көпөлөк белгиси» байкалат. Көпчүлүк оорулуулардын чачы түшүп, териси кургап, тырмактары сынат. Ошондой эле жүрөк, өпкө, бөйрөк. көздү жана нерв системасын жабыркатат. Кээде ичеги-карын, лимфа системасынын иши бузулат.
Симптомдор
Оорулуу ар качан температуранын негизсиз көтөрүлүшүнө, алсыздыкка, баш оорусуна, булчуңдагы оорусуна, бат чарчоого заарданат. Кээ бир бейтаптардын системалык кызыл волчанка менен ооруганда перикардит, миокардит жана эндокардит оорулары байкалат. Эндокардит системалык кызыл бөрү жатыш менен ооруганда жугушсуз мүнөздө болот. Системалык кызыл бөрү жатыш менен ооругандардын атеросклероз оорусу, оорубаган кишиникине караганда күчөйт.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Даврушев Шахзада
Даврушев Шахзада 1931-жылы Грузия ССРинин Ахильцхин районунда туулган.
Семиотика
Семиотика (грек. semeion – белги) – белги жана белгилер системасына (кадимки жана жасалма тилдерге) мүнөздүү касиеттерди изилдөөчү илим.
Семиотикалык изилдөө иштери синтактикалык (белгилер системасынын ички касиеттери), семантикалык (белгилердин маани жагы), прагматикалык (белги менен аны кабыл алуучу субъектинин ортосундагы байланыш) деген үч негизги аспект боюнча ишке ашат. Синтактикалык жана семантикалык аспектилер семиотиканын айрым маселелерин гана, ал эми прагматикасы семиотикага тиешелүү бардык маселени изилдейт.
Ар кандай объект белгилүү жагдайда башка объект жөнүндө кабар берсе (тактап айтканда мааниге ээ болсо), белги деп аталат. Белги белгилөөчү менен белгиленүүчүнүн ажырагыс биримдигинен турат. Ушул мааниден алганда тил, миф, ырым-жырым, искусство ж. б. маданий кубулуштар белгилер системасы катары каралат. Семиотиканыннын жетишкендиктери гуманитардык илимдерде, медицинада, ошол эле жасалма тилдерди (программалоо тили, документтерди индекстөө тили ж. б.) түзүүдө, бир тилден экинчисине машина менен которууда колдонулат. Лингвистикалык Семиотика белгилер системасынын эң маанилүүсү – табигый тилди изилдейт. Алгач ирет С-лык изилдөөнүн кеңири программасы Ч. С. Пирс, Ч. У. Морристин эмгектеринде пайда болуп, өз алдынча илимий тармак катары жасалма формалдык тилдердин проблематикасына байланыштуу калыптанган.
Кызыл жалпак чакалай
Кызыл жалпак чакалай — теринин өнөкөт оорусу. Ал негизинен билектин ички бетинде, кол-буттун муундарында пайда болуп, мында дүүлүгүп кычыштырган бүдүрлөр чыгат, кийин ал бүт денеге (беттен башка) тарайт, ооздун ичин да жабыркатат. Кызыл жалпак чакалайдын себептери аныктала элек. Клиникалык белгилери боюнча шакек, ыйлаакча, сөөл сымал, атрофиялык, склероздук жана учтуу кызыл жалпак чакалай болуп бөлүнөт. Оору узакка (бир нече айдан бир нече жыл) созулат, жукпайт, сейрек кайталанат.
Дарылоону врач жүргүзөт, анда антибиотиктер, В тобундагы витаминдер, сеп алдыруучу дарылар, кычышууга, сезгенүүгө каршы дарылар колдонулат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык дарылоо. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Кызыл-Кыя глиеж кени
Кызыл-Кыя глиеж кени - Баткен облусунун Кадамжай районунда, Кызыл-Кыя шаарынын түштүк-чыгыш четинде. 1930-ж. ачылган. Юра мезгилинде пайда болгон көмүрлүү катмардан турат. Глиеж кабаттары көмүр катмарынын үстүндө линза сымал тилкеленип жатат. Калыңдыгы 3-4 м, узундугу 600-1500 м. Глиеж ачык жана кочкул кызыл, саргыч кызгылт, кызгылт көк түстө. Арасында кумдук, алевролит, конгломерат кездешет.
Воробьёвы горы (метро бекети)
Воробьёвы горы ( (1959-1999 — Ленинские горы)) — Москва метросунун Сокольническая сызыксындагы станция. 1959-жылы 12-январьда ачылган.
Бажы чегарасы
Бажы чегарасы – мамлекеттин бажы аймагын курчап турган шарттуу тилке. КР Б. ч. КР бажы мыйзамдары колдонулган мейкиндикти чектеп, коңшу өлкөлөрдүн бажы аймагынан бөлүп турат. Тышкы жана ички Б. ч. деген түшүнүккө бөлүнөт. Мамлекеттин бажы аймагынан сырткары жерлер тышкы Б. ч. болуп саналат; ал адатта мамлекеттик чегара менен шайкеш келет (бажы анклавынан, эксклавдардан жана башка учурлардан сырткары). Тышкы Б. ч-нда мамлекеттик чегара жөнүндөгү мыйзамдарда белгиленген административдик-укуктук режим иштейт. Чегара аскери менен кошо бажычылар тарабынан корголот. Бажы аймагынын боштугу менен кампалардын боштук чеги ички Б. ч. болуп саналат. Ал укук статусу боюнча тышкы менен теңдештирилген: эркин аймак жерлери чегара сыяктуу каралгандыктан, ага кирүү атайын көзөмөлдүк өтүмжай аркылуу өтүмкат менен гана жүргүзүлөт. Ички Б. ч. аркылуу өтүүдө жүк менен колжүктөр мамлекеттик чегарада колдонулуучу бажы тартиби боюнча өткөрүлөт. Ал эркин бажы аймагынын администрациясы менен бирдикте бажычылар тарабынан корголот. == Колдонулган адабияттар ==
Кыпа-Кэт-Кикя дарыясы
Кыпа-Кэт-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Вели-Сурун-Еган дарыясынын оң жээгинен 5 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Саяң-Жайлоо
Саяң-Жайлоо, Саяң-Жайлак — «Манас» эпосундагы топоним. Сагымбай Орозбаковдун вариантында жайлоонун аты. Адегенде:
Саяң-Жайлоо, Үч-Суу бар,
Кулутка деген калдай бар,
Куралган эли далай бар (Сагымбай Орозбак уулу, 2. 72), — деп айтылат. Андан соң Манас кырк чоросу менен ууга чыккан жерлердин ичинде:
Саяң-Жайлак, Ара-Көл,
Алардын аңын уулашып
Айгайлашып чуулашып,
Ара-Түз менен ылдыйлап,
Тоонун башын сакташып (Сагымбай Орозбак уулу, 2.289), — деп эскерилет. «Жайлак» деген сөз байыркы түрк тилинде «жайлоо» деген түшүнүктү билдирет. С.-Ж. менен катар айтылган Ара-Көл Өзгөндөн жогору, Фергана кырка тоосунун этеги. Жазы суусунун боюндагы жер болсо, анда С.-Ж. Ара-Көлдөн алыс эмес жайлоолордун бири болушу мүмкүн.
Актондуу, урук
Ак тондуу - кытай (төмөнкү тамга) уруусунун курамындагы урук. Лакап этноним.
Тондуу уул - асырап алынган бала; тонсуз уул - өз бала. Этнонимдин параллели өзбек-коңураттарда “ак тонлы” формасында учурайт. Алтайлыктардын курамында (куманды, тубалар) “тон” аттуу чакан уруулар бар экени белгилүү.
Планета
Планета, жылдың, кезгин (πλανήτης — «саякатчы») – өзү жарык чыгарбай Күндүн нурунун чагылышынан жаркырап көрүнүп, анын айланасында кыймылдоочу чоң асман телосу.
Азыркы кезде Күн системасында 9 планета белгилүү: Меркурий, Чолпон, Жер, Марс, Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун, Плутон. Мындан башка бир нече миң кичине планеталар бар. Планеталар Күндүн түрдүү аралыкта жайгашып, анын айланасында эллипс орбитасы бонча кыймылдашат. Күнгө эң жакыны Меркурий, эң алысы Плутон. Алар негизинен Марс жана Юпитердин орбиталарынын ортосунда кыймылдашат. планеталар жылдыздар арасындагы кыймылдарынын өзгөчөлүктөрү бонча жогорку планеталар жана төмөнкү планеталарга бөлүнөт. Ал эми физ. чоңдуктары бонча Жер тобундагы планеталарга (Меркурий, Чолпон, Жер, Марс) жана зор планеталарга (Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун) айырмаланат. Бул эки топтун ар бирине кирген планеталардын орточо тыгыздыгы, өлчөмү, химиялык курамы бонча бири бирине өтө жакын, бирок бир топ экинчисинен жогорудагы чоңдуктар бонча кескин айырмаланат. Плутон эки топтун бирине да кирбейт. Ал химиялык курамы бонча экинчи топко, ал эми өлчөмү бонча 1-топко жакын.
Планета аралык чөйрө – күн системасындагы планеталардын ортосундагы мейкиндикти толтурган заттар. Мындай заттар Күндүн айланасында кыймылдоочу өлчөмдөрү түрдүү чоңдуктагы катуу нерселерден, бөлүкчөлөрдөн жана Күндүн учуп чыккан электр заряддуу элементардык бөлүкчөлөрдөн (иондор жана электрондордон) турат. Катуу нерселердин жана бөлүкчөлөрдүн өлчөмү жүздөгөн метрден микронго чейинки чоңдукта болот. Планета аралык чөйрөнүн курамына кирүүчү зат кичине планеталар кагылышып быркырагандан пайда болот. Планета аралык чөйрөнүн түзүүчү катуу бөлүгү метеордук зат, анткени катуу бөлүкчөлөр Жер атмосферасына киргенде метеорду пайда кылат. Атмосфера жана Жердин магнит талаасы Жердин бетин Планета аралык чөйрөнүн таасиринен сактап турат.
Планеталардын Күн менен биригүүсү – планеталардын эклиптика узундугу Күндүн узактыгы менен дал келген жана Жердеги байкоочуга планета Күндүн алдында же анын артында жайгашкан учурдагы абалы.
Планеталардын түз кыймылы - планеталардын батыштан чыгышты көздөй көрүнүүчү кыймылы.
Планетанын аракеттенүү сферасы – борбордук тело катары Күн эмес планета (же Ай) болгон планета айланасындагы мейкиндик. Бул учурда эсептөө жөнөкөйлөнөт, анткени сферада Күндүн телону тартуу күчү планетанын тартуу күчүнөн аз. Сферанын ичинде жана андан тышкаркы чекте учураган телого Күн, планеталар ж.б. телолордун тартуу күчтөрү аракет этет.
Авдий
Авдий - (евр. Обадия Кудайдын кызматкери) 12 кенже пайгамбардын бири; Авдий аттуу библия китебинин автору. Болжол менен биздин заманга чейин 6-5-кылымда жашап өткөн. Авдий китеби пайгамбар Иереминин китебине окшошурак жана майдаланып бөлүктөргө ажырайт: туугандарды өлтүргөн араздыгын туудурган Едомдун айбын ачуу жана анын соттолушу; Едомду адилеттүү жазалоо; Кудайдын күнү жана бардык элдердин үстүнөн Кудай сотунун жүрүшү. Авдий Израилдин Ыйык жерди бийлөөсү калыбына келтирерлигин жана ал жер Кудайдын кудуретинин болочок бейнеси болот деген. Авдий мындай деп белгилеп кеткен: элдердин келечеги боло турганы алардын ыймандык абалына жараша болот. Авдийди эскерүү күнү православиелик чиркөө Улуу посттун биринчи жумасы 19-ноябрда (2-декабрда) белгиленет.
Экзистенциализм
Экзистенциализм (лат. existentio, фр. existentialisme – бар болуу, жашоо) – 20-кылымда батыш философиясында антропологиялык өңүттө өнүккөн таасирдүү багыттардын бири. Анын борборунда жашоонун маңызы, жекече эркиндик, жоопкерчилик жонундөгү көйгөйлөр турат. Белгилүү өкүлдөрүнө М. Хайдеггер, К. Ясперс, Ж. П. Сартр, А. Камю, Г. Марсель, М. Бубер ж. б. кирет.
20–30-ж. калыптана баштаган. Экинчи дүйнөлүк согуш мезгилинде жана андан кийин ал батыш интеллигенциясынын, өзгөчө гуманитардык интеллигенциянын маанайына зор таасир тийгизген. Анын идеялары адабият менен искусствого кирген.
Экзистенциализмдин рухий башаты Э. Гуссерлдин «жашоо философиясы» менен феноменологиясында жатат. Ошону менен бирге эле мында батыш жана орус маданиятынын кыйла кеңири таасирин да эске алуу зарыл: айрым экзистенциалисттер (Ж. П. Сартр, А. Камю ж. б.). бекеринен Г. Мелвилл, М. Пруст, Ф. Достоевский, Л. Толстой, А. Чехов, Н. Бердяев, Л. Шестовду өздөрүнүн жол көрсөтүүчүлөрү деп аташкан эмес.
Экзистенциализмдин түйүндүү түшүнүгү – бар болуу, жашоо же «экзистенция». Экзистенциалисттер «болмуш» менен «бар болууну» айырмалай карашат: «болмуш» адамды курчаган табигый жана социалдык дүйнөгө, ал эми «бар болуу» – адамдын ички дүйнөсүнө, анын жекече «менине» тийиштүү нерсе катары каралат.
Адам айрым алынган индивид катары «буюмдар» менен «башка» адамдардын дүйнөсүнө, кайдыгер, атүгүл катаал, өзүнүн «купуялыгынан улам» түшүнүүгө мүмкүн болбогон дүйнөгө «ыргытып ташталган» (М. Хайдеггер), ой жүгүрткөн жана кыйналып азап чеккен макулук. Дүйнө индивидуалдуулукту кысып, анын жалпы өзүнчөлүгү жок болмуштун бир бөлүгүнө айландырууга умтулат. Бул адамды жалгыздык, кооптонуу, коркунуч, убайым сезимдерине алып келет. «Бар болуу» – бул адамдын дүйнө менен болгон алакасынан улам келип чыккан толгонууларга бай жекече турмушу.
Экинчи жагынан «бар болууну» экзистенциалисттер туруктуу «экзистациялоо» (М. Хайдеггер), «чектин сыртына чыгуу» деп түшүнүшөт. Муну Хайдеггер «кам көрүү», б. а. «алдын ала акмалоо» деп, ал эми Сартр – инсандын өз «долбоорун» жүзөгө ашыруусу деп түшүндүрүшөт. (Экзистенциализмдин: бар болуу маңыздан мурда болот деген маанилүү жобосун дал ушундай мааниде түшүнүү керек). Дал мына ошондуктан экзистенциалисттер эркиндикти адамдын жашоодо бар болушунун фундаменталдуу мүнөздөмөсү деп карашат. Бирок «бар болуу», «чыныгы» жана «чыныгы эмес» болушу мүмкүн.
Экзистенциализм жаңы европа философиясынын рационалисттик салттарына кескин кайчы пикирде: ал акыл-эсти, илим менен техниканы дүйнөнү таанып-билүүнүн каражаты эмес, адамды эзүүнүн каражаты катары көрүү менен аларды кескин түрдө сынга алат. Дүйнөнүн турпатын илимий ой-жүгүртүүнүн жол-жоболору эмес, искусстводо, аңыздарда, түздөн-түз толгонууларда катылган мүмкүнчүлүктөр так туюнта билүүгө жөндөмдүү келет.
Экзистенциялык философиялык ой жүгүртүү методу философия, методология, искусство, адабият, мораль, дин, күндөлүк аң-сезим тажрыйбасынын өзүнчө бир синтези болуп калды. Ошондуктан философ – эзистенциалисттердин арасында жазуучулардын драматургдардын, эссенсттердин болушу кокустук эмес (Ж. П. Сартр, А. Камю, Г. Марсель).
Бадараяна
Бадаряна – Байыркы Индиянын философу. Ведантанын негиз салуучусу.
Бадаряна жашаган учурун б. з. ч. 3–2-кылымына таандык дешет. Бадаряна негизги эмгектери болуп «Брахмастра» же болбосо «Веданта –сутра», «Шарирака-миманса», «Уттара-миманса» саналат. Бадаряна Упанишадаларды системалаштырган жана анын идеяларын жактаган, Брахманды жогорку чындык катары жана ааламдын жаралуусун монистикалык көз карашта кабыл алат.
Анын чыгармаларынын бай мазмуну байыркы Индиянын философиялык мектептеринин маңызы жөнүндө кабар берет (санкхья, вайшешика, буддизм, жайнизм).
Бажы чегарасы аркылуу өткөрүү
Бажы чегарасы аркылуу өткөрүү – бажыда жарыяланган товарларды жана башка нерселерди бажы аймагында жана анын чегинен сырткары жерлерде пайдаланууга улуксат берүү.
Алиев Раиль
Алиев Раиль 1951-жылы Андижан облусунун Пахта-Абад районунда туулган.
2013
2013 (эки миң он үчүнчү) жыл — толук эмес жыл, Григорий календары боюнча шейшемби күнү башталат. Бул биздин замандын 2013, 3-миңжылдыктын 13, XXI кылымдын 13-жылы.
Ысык уруу
Ысык уруу — организмдин өтө ысып кетишинен пайда болуучу оорулуу абал. Балдар, эткел кишилер, жүрөк-кан тамыр жана эндокрин системасы ооругандарды тез ысык урат. Күн нуру башка тике тийгенде күн өтөт. Күн өткөндөгү эң алгачкы белгилер: шалдыроо, алсыроо, жүрөк айнуу, баш ооруу, баш айлануу. Андан кийин эти ысып (38—40°Сге жетет), куса баштайт, эсин жоготуп, тырышуусу мүмкүн. Көбүнчө желсиз, аптапта ысык урат. Буга өзгөчө ысыкка байымсыз же оор кара жумуштагы адамдар дуушар болот. Ысык урууга, ошондой эле күн нурун начар чагылтуучу кара кийим, аба өткөрбөй, терди начар буулантуучу кийимдер да түрткү берет. Жабык имаратта абанын температурасы жана нымдуулугу жогору болсо да (мисалы, ысык цехтерде иштегенде) Ысык уруу мүмкүн.
Ысык уруунун белгилери билинери менен дароо врачты чакыруу же жабыркаган кишини эң жакынкы медицина мекемесине жеткирүү зарыл. Врач келгенче жабыркаган кишини көлөкөгө же салкын үйгө жаткырып, кийимин чечип, башына, моюндун эки жагына, колтугу жана жука чурайы ченге муз салынган же муздак суу куюлган идиш басуу, сууланган шейшеп менен ороп коюу керек; туздуу муздак суу, муздак чай жана кофени көп ичирүү сунуш кылынат. Дем алууну жакшыртуу үчүн муздак сууга нымдалган сүлгү же жоолук менен акырын бетке чапкылап, нашатырь спиртин жыттатат, кычкылтек менен дем алдырып, денесин сүргүлөө керек. Врач келгенче кордиамин, 10%түү кофеин эритмесин ичирүүгө болот. Дем алуусу кыйындап баратса же дем албай калса жасалма дем алдыруу зарыл.
Проспект Вернадского (метро бекети, Сокольническая сызыгы)
Проспект Вернадского — Москва метросунун Сокольническая сызыксындагы станция. 1963-жылы 30-декабрьда ачылган.
Диего Марадона
Дие́го Арма́ндо Марадо́на (, 30.10.1960 — 25.11.2020) — Аргентиналык футболчу. «Архентинос Хуниорс», «Бока Хуниорс», «Барселона», «Наполи», «Севилья» и «Ньюэллс Олд Бойз» клубдарында ойногон. Аргентинанын курама командасында 91 матч ойноп, 34 гол киргизген.
Боталиева Сатымбүбү
Боталиева Сатымбүбү Жырдакчы, бычмачы-тикмечи жана өрмөкчү. 1930-ж. Ак-Талаа районундагы КараТагай (1-май) айылында төрөлгөн. Көбүнчө жекече кызыгуусу аркылуу узчулукту сарысаптайт. Анын оймочулугу түр шырдак кармоодон баамдалат. Анда көркөмдүк үчүн «карга тырмак оюмун», «балдак оюмун», «бадам оюмун» четтик оюмга түшүргөндө борбордук оюм үчүн «салбай оюму», «жагалмай канат оюму» башы «карга тырмак оюмунан» турган менен тутумдашып бир табакчаны түзөт. Ал «бычак учу» (араа тиш) аркылуу «ала мончоктолот». Ошондо сары, жашып, кызыл түстөр түр шырдактардын, кийиэ буюмдарынын жүзүн ачат. Сатымбүбүнүн өрмөкчүлүгү жана кийизди мыкты уютушу, бычмачылык-тикмечилик өнөрү менен шартташат. Ал төөнүн, тайлактын жүнүн ипичке ийрип, аны оң-тетири чыйратып, үзбөй-түйүндөбөй челдеп, өрмөктү күзүктөп согуп, андан таңдайлашкан таар жаратып, төө чепкен (суп чепкен) тиккен. Козунун жүнүн кылдап, кыска кыркып жасаган кементай калпактары чанда кездешүүчү үлгү катары үйүндө сакталган. Ал таар буюмдарынын кара термесин арбын согот. Чебердин кызы Жумабүбүнүн да уздугу артылууда.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Кызыл-Кыя жумушчу депутаттар совети
Кызыл-Кыя жумушчу депутаттар совети — Кыргызстандын аймагында биринчи болуп ишке киришкен депутаттар кеңеши. 1917-жылдагы Февраль буржуазиялык-демократиялык революциясынын (к. Февраль буржуазиялык-демократиялык революциясы, 1917) таасири менен 1917-ж. 6мартта Кызыл-Кыя көмүр кенинде түзүлгөн. 26-апрелде анын төрагалыгына большевик И. И. Едрёнкин шайланган. Совет негизинен жумушчулардын мүдөөсүн жактап, 8 сааттык жумуш күнүн киргизүү, профсоюз уюмун түзүү, жумушчу милициясын уюштурууда чоң иштерди аткарган. Октябрь ревясынан кийин бийликти өз колуна алууда жана аны чыңоодо жигердүү күрөш жүргүзүшкөн.
Перигелий
Перигелий (Perihelion) – Күндүн айланасында айлануучу асман телолорунун орбитасынын Күнгө эң жакын чекити. Жердин борборунан Күнгө чейинки Перигелий аралыгы 147 млн. км.
Перигелий аргументи – орбитанын перигелийинен чыгуучу түйүндөн тартып эсептелүүчү бурч аралыгы. Ал орбитанын тегиздигинде асман телосунун кыймыл багыты бонча эсептелинет жана 0дөн 360о ка чейинки маанини алат.
Колдонулган адабияттар
Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек ''Башкы рекдактор: Ү. Асанов. Жооптуу рекдактор: Э. Мамбетакунов''