cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Доминика
Тарых
Биздин заманга чейин. 4-миң жылдыкта эле Доминика аралын индей уруулары – аравакилер жердешкен. 14-кылымда аларды согушчан кариби уруулары сүрүп чыгарган. 1493-ж. 3-ноябрда арал Х. Колумб тарабынан ачылып, ачылган күндүн урматына Доминика деп аталган (лат. dominical – жекшемби). 1632-ж. мында алгач француздар, англичандар келген. 1763-жылдан арал Улуу Британиянын колониясына айландырылган. 1834-ж. колонияда кулчулук жоюлган. 1958–62-ж. Доминика Вест-Инд федерациясынын курамында келген. 1967-ж. Д. Шериктештиктин курамына кирген. 1978-ж. Доминика көз каранды эмес мамлекет деп жарыяланган. 1980-ж. шайлоодо Доминиканын эркиндик партиясы жеңишке жетишип, анын лидери Юджиния Чарлз Кариб өлкөлөрүнүн арасындагы аялдардан чыккан алгачкы премьер-министр болуп шайланган. 1995-ж. Доминиканын бириккен жумушчулар партиясы шайлоодо жеңип чыгып, Э. Жеймс өлкөнүн өкмөтүн жетектеп калган. 2004-жылдан премьер-министри – Р. Скеррит.
Чунижеков Чалчик Анчинович
Чунижеков Чалчик Анчинович (29.10(10. 11). 1898, Куюм деген жер, азыркы Тоолуу Алтай АОсу - 1. 7. 1973, Горно-Алтайск) - алтай совет жазуучусу. Дыйкандын уулу. Советтик-партиялык мектептин даярдоо бөлүмүн бүтүп (1926), адегенде айыл кеңешине катчы, кийин «Кызыл Ойрот» газетасына кызматкер болгон. Чыгармалары 1925-жылдан жарыялана баштаган. «Тууди» поэмасында (1947) эл жомокчусу Н.Улагашевдин өмүр жолун баяндайт. «Менин сөзүм» (1953), «Тандамал чыгармалар» (1959), «Очерктер» (1960) деген китептери чыккан. Негизги чыгармасы «Муңдузак» аттуу автобиографиялык повестинде (1962) Алтай элинин Совет бийлигинин алгачкы жылдарындагы турмушун көрсөтөт.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Кара-Кыштак (Кадамжай району)
Кара-Кыштак — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Майдан айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 1 068 киши.
Аэрофототопография
Аэрофототопография - топографиянын аэросүрөттөр боюнча топографиялык карталарды түзүү ыкмаларын изилдөөчү тармагы. Аэрофототопографияда айкалыштырылган (комбинацияланган) жана стереотопографиялык эки ыкма пайдаланылат. Биринчисинде картанын контурдук бөлүгү аэросүрөттөрдүн негизинде түзүлүп, ал эми Жер бетинин түзүлүш рельефи мензулдук съемка боюнча түшүрүлгөн горизонталдар менен көрсөтүлөт. Экинчиси -1:2000 жана андан кичине масштабдагы топографиялык карталарды түзүүдө негизги ыкма, анда горизонталдар аэросүрөттөрдөн фотограмметриялык жол менен чийилет. Стереотопографиялык карта түзүүнүн негизги процесстерине: аэросүрөттөрдү тартуу, фотографиялык жана талаадагы топографиялык-геодезиялык иштерди жүргүзүү, ошондой эле фотограмметриялык иштетүүлөр кирет. Топографиялык-геодезиялык иштерде аэросүрөттөгү даана көрүнгөн кээ бир чекиттердин (нерселердин) геодезиялык координаттары талаада аныкталат. Бул Жер бетиндеги геодезиялык координаталарды аныктоочу чекиттердин саны түзүлүүчү картанын масштабына, жердин физикалык-географиялык шартына жана аэросүрөттүн сапатына жараша болот.
Сыдыков Үсөн
Сыдыков Үсөн (1940-ж. т„ Кант району) - обончу, комузчу, Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген арт,(1998). Ж. Садыковдун «Касиеттүү чоор», Т. Абдумомуновдун «Карагул ботом» аттуу спектаклине, «Ысык көлдүн кызгалдактары» көркөм фильмине, виолончель, флейта, бий үчүн музыкаларды жазган.
1977-ж. «Жаз обондору» деген алгачкы обондуу ырлар жыйнагы жарык көрдү. Ырлары «Кыргыз обондору», «Алатоо жазы», «Жаштыкырлары», «Ырдайлы, достор, ырдайлы», «Алатоо таңшыйт», «Кербез»,«Сармерден» аттуу жыйнактарга чыгат. 2001-ж. С. Айдаров менен бирдикте «Мен качан өсүп жетилем» деген балдар ырларынын жыйнагы жарык көрдү. Боогачы Жакыпбек уулунун туулган күнүнүн 125, Токгогул Сатылгановдун 125, «Ош-3000»ге арналган республикалык эл аралык фестивалдын жеңүүчүсү. Обон чыгаруу менен бирге Токтогулдун, Карамолдонун, Айдараалынын, Атайдын, Ыбырайдын ж. б.50дөн Шык күүлөрүн чертет. Кыргыз ССР Жогорку Кеңешинин, Якут АССР Маданият министрлигинин, Кыргыз ЛКСМ БКнын Ардак грамоталары менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Өзгөчө пикир
Өзгөчө пикир – көпчүлүк добуш менен кабыл алынган сот чечими же сот өкүмү менен макул болбогон сот өкүлүнүн жазуу жүзүндө сот ишине көктөлө турган көзкарашы. Ө.п. сот ишине толук же сот тарабынан чечим, өкүм, аныктама, токтом кабыл алууда чечиле турган айрым бир маселелерге гана тийешелүү болушу мүмкүн. Ал сот жыйынынын жүрүшүндө жарыя кылынбайт.
Веда дини
Веда дини - байыркы Ирандын, индиевропалыктардын диний-мифологиялык моделдери менен тектештиги бар, Ведаларда, эң башкысы, Ригведада чагылдырылган диний-мифологиялык түшүнүмдөр комплекси. Веда дини Индиянын аймагында байыркы арий урууларынын арасында калыптанган. Мүнөздүү белгиси табият күчүн көбүнчө мифологиялык бүдөмүк сыпаттарда Кудайга айландыруу. Таат-ибадат негизи курмандык чалуу. Брахмандар аткаруучу татаал ритуалдар менен коштолгон мындай магиялык ырым-жырымдардын мааниси өтө зор болгон. Веда дининин пантеону бийлик-даража тепкичтеринин жоктугу, анын кыйла татаалдыгы, кайсы бир ыңгай боюнча санжаптоого мүмкүн эместиги менен айырмаланат. Веда пантеонунун көбүрөөк таат-ибадат кылынган кудайлары: Дьяус (асман кудайы, гректе Зевс), Сурья (күн кудайы), Ушас (таң кудайы), Рудра (күн күркүрөө кудайы), Ваю (шамал кудайы), Маруты (бороон кудайы), Индра (чагылган кудайы), Агни (от кудайы) жана ушул сыяктуу веда дининен брахманизм өнүгүп чыккан.
Диахрония
Диахрония(гр. diа – аркылуу жана chrоnos – убакыт) – тил тармагынын тарыхый өнүгүшү жана аны изилдөө ыкмаларынын жыйындысы; синхронияга карама-каршы түшүнүк. Тил илиминде диахрония жана синхрония түшүнүгү тилди изилдөөдөгү эки мамилеге байланыштуу. Кээде диахронияны тарыхый-салыштырма тил илими менен алмаштырышат. Бирок тарыхый-салыштырма тил илими көбүнчө тил тарыхынын мезгилдерин жана анын майда система түзүүчүлөрүн аныктоого байланыштуу болсо, диахрония тил тармагындагы диахрондук өзгөрүүлөрдү иликтөөгө жана тилдердин өнүгүүсүндөгү негизги мыйзам ченемдүүлүктөрдү (универсалийлерди, константаларды) аныктоого, ошондой эле тилдин бир калыптан экинчи калыпка өтүүдөгү мыйзам ченемдүү өзгөрүүлөрүнүн санын жана типтерин изилдөөгө багытталган. Тигил же бул тил тармагынын калыптануу жолун бир гана диахрония аркылуу түшүнүүгө болот.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Көк Теңир
Көк Теңир — асман кудайы. «Манас» эпосунда мифологиялык терминдердин бири: Кул, байынан калбасын, Кубатына карасын, Куруганын биле албай, Көзүн ачып жумганча Көк-Теңир уруп салбасын! К. т. эпосто теңирдин синоними катар да колдонулат. Мисалы, «Төшү түктүү жер урсун, Төбөсү ачык көк урсун», к. Теңир.
Сыбызгы
Сыбызгы – 1. Кыргыздын туурасынан кармап ойнолуучу үйлөмө музыкалык аспабы. Ал адатта өрүктөн, тыттан ж. б. жасалат. Уз. 480-510 мм. Добуш өзгөртүүчү көзөнөктөрүнүн саны 6, үн кооздочу көзөнөгү бар. Анда күүлөр, ырлардын обондору аткарылат.
Сыбызгынын жезден жасалганы жезнай деп аталыл, көбүнчө керней, сурнай, доолдон турган чыгыш аскерий оркестринин курамына кирген. Анын аткаруусунда «Сарбоз», «Сарбозчо»,«Сыбызгынын кертолгоо» ж. б. сыяктуу күүлөр бар. 2. Казактардын эки башы ачык бойлото кармалып ойнолуучу чоору. Уз. 600-650 тм. Добуш өзгөртүүчү көзөнөктөрүнүн саны 3-6.
NIH коомго жеткиликтүү кылуу саясаты
NIH коомго жеткиликтүү кылуу саясаты (англ. NIH Public Access Policy) – 2004-жылы иштелип чыгып, 2008-жылы бекитилген, ачык кирүүгө мүмкүндүк берген мандат. Ал Улуттук саламаттыкты сактоо институттары тарабынан каржыланган изилдөөлөрдү сүрөттөгөн иликтөөчү документтер коомчулукка PubMed Central аркылуу жарыя көргөндөн кийин 12 ай бою акысыз жеткиликтүү болушун талап кылат. PubMed Central – бул өзүн өзү архивдей турган репозиторий, анда авторлор же басып чыгаруучулар өз жарыяланмаларын салышат. Автордук укуктар өз ээлери тарабынан сакталганы менен авторлор Creative Commons уюмунун бир лицензиясы менен документтерин беришсе болот.
Түшүндүрмөсү
"Саламаттыкты сактоо Улуттук институтунун директору NIH тарабынан каржыланган бардык изилдөөчүлөр аларга же PubMed Central улуттук китепканасына расмий жарыялангандан кийин он эки айдан кечикпей, кол жазмаларынын акыркы рецензияланган электрондук версияларын берүүлөрүн талап кылат. Автордук укук мыйзамына ылайык NIH коомго жеткирүү саясатын ишке ашырат деген шартка макул болуулары кажет.
Бул саясат алгач NIH тарабынан 2004-жылы ыктыярдуу саясат катары киргизилген. Андан кийин депозит 2008-жылдын 11-январында дайындалып, 2008-жылдын 7-январында ишке ашырылган.Кийинчерээк 2008-жылы, милдеттүү саясат бөлүмү G, Title эле мыйзамга бекитилген II, РППУнун 218 бөлүмүнүн 110-161 (бириктирилген бөлүү Act, 2008-ж.)
Телтору
Телтору — Төрөнүн байгеге чапкан күлүгү. Көкөтөйдүн кара ашындагы ат чабышта марага бирден кийин келгени айтылат (Сагымбай Орозбаков, 3. 58).
Телтору — Элемандын байгеге чапкан күлүгү. Көкөтөйдүн кара ашындагы ат чабышта марага бирден кийин келгени айтылат (Сагымбай Орозбаков, 3. 58).
Матриархат
Матриархат же энебийлик - (лат. mater - эне, arche - бийлик - эненин бийлиги) - коомдук - социалдык структурасында аял үстөмдүк абалды ээлеген алгачкы коомдун тарыхындагы божомолдуу мезгил, аялдын үй-бүлөдөгү жана коомдогу үстөмдүк кылган абалын белгилөө үчүн колдонулуучу термин. Этнографиялык адабияттарда бул илимий терминдин бир нече мааниси аталып жүргөнү маалым. Бир кыйла кенен тараганы матриархалдык теория. Ал боюнча коомдук түзүлүштүн башталышында аял (эне) үстөмдүк кылат. Бул теория болсо энелик уруктун тарыхый алгачкылыгына негизденген жана патриархалдык теорияга каршы күрөштө пайдалуу ролду ойнойт. Матриархат - адамзат коомунун өнүгүүсүнүн узакка созулган мезгили. Энелик доордо урукта (урууда) аялдар социалдык түзүлүштүн чокусунда турушу коомдо башкаруучу милдетти аткарышкан. Коомдогу адамдардын өз ара мамилелери алардын коомдогу ээлеген орду жана укуктары энелик урук аркылуу ишке ашырылган. Матриархат же матриархалдык түзүлуш алгачкы общиналык (жамааттык) коомдогу аялдардын үстөмдүк абалын билдирген. Тууганчылык эне аркылуу болгон. Матриархат аялдардын эркектерге караганда өндүрүмдүү эмгек кылуусунун натыйжасында келип чыккандыгы илимде далилденген. Бийликти аткаруучулар ошол эне уругунан тараган эркектер болушкан. Аялдын (эненин) коомдогу ролунун өзгөчөлүгү өтө төмөнкү деңгээлде өнүккөн чарбалык ишмердүүлүккө байланыштуу болгон. Аялдар урукта (урууда) уй чарбасынын түйшүгүн, бала тарбиялоону, жашоо үчүн зарыл болгон жыйноочулук иштерин аткарышкан. Адамзат металл иштетүүнү өздөштүргөнгө чейин аялдын уруудагы үстөмдүгү сакталып кала берген. Бул болжол менен б.з.ч. 10 миң жыл илгери болуп өткөн. Мүлктү жана социалдык абалды мурастоо аял тарабынан жүрөт, үйлөнгөндөр айрым жашашат же эненин уругунда турушат. Коомдук түзүлүштүн бул тиби алгачкы коомдун баштапкы стадиясында жана патриархатка чейин болгон деп божомолдонот. Бул мезгилдин болушу байыркы авторлордун амазонкалар жөнүндөгү легендарлуу билдирүүлөрүндө жана эркектерге каршы күжүрмөн маанайдагы аял уруулары тууралуу айрым этнографиялык материалдарда чагылдырылган. Азыркы этнологияда матриархат деп кишилердин коомдук абалы жана укугу энелик багыттагы тууганчылык даражасы менен аныкталуучу энелик урук үстөмдүк кылган тарыхый мезгилди түшүнүшөт. Кыргыз коомунда энелик доордун таасири, анын айрым элементтери сакталып келет. Мисал катары Наалы эже, Бугу эне, Зуура эже, Эне- карышкыр жана башка уламыштарды келтирүүгө болот.
Ведалар
Ведалар (санскритче сөзмө-сөз билим) - байыркы инди (веда) тилиндеги эстеликтер (биздин заманга чейинки 2-миң жылдыктын аягы 1-миң жылдыктын башы). Ведаларды же веда адабиятын гимндер менен курмандык формулаларынын жыйнактары (Ригведа, Самаведа, Яжурведа, Атхарваведа), теологиялык трактаттар (брахмандар, упанишадалар) түзөт. Ведалар эң байыркы Индиянын социалдык-экономикалык жана маданий тарыхы боюнча баалуу маалымат берүүчү дарек.
Матрилинейлүүлүк
Матрилинейлүүлүк - (лат. «эне багыты») тегин эне тарбынан аныктоо. Патрилинейлүүлүккө чейин болгон.
Аэрочана
Аэрочана - кыймылдаткыч айландырган аба буралгысынын (винтинин) тартуу күчү менен карда же музда сыйгаланып жыла турган механикалык чана. Аэрочананын лыжаларга орнотулган чанагы (кузову) жеңил материалдан жасалып, аны кыймылга келтирүү үчүн кубаттуулугу 25 а.кнөн кем эмес авиациялык кыймылдаткыч колдонулат. Чананын артында 2 лыжа, алды жагында руль механизми менен башкарыла турган 1 же 2 лыжа орнотулат. Лыжалар жыгачтан жасалып, таманына металл капталат же бүтүндөй калдыркан дюралюминийден жасалат. Аэрочананын ылдамдыгы 25-140 км/с. Түндүктө байланыш түзүүдө, арктика экспедицияларында, аэродромдо пайдаланылат.
Өзгөчө режимдеги түзөтүү абагы
Өзгөчө режимдеги түзөтүү абагы – КРде өтө кооптуу кылмыш жасаган, ошондой эле өлүм жазасына жазаланып, кийин кечирим берилген эркек адамдар жаза мөөнөтүн өтөй турган түзөтүү абактарынын бир түрү.
Диаш Бартоломеу
Диаш, Бартоломеу (Dias de Novaes, 1450-жыл чен – 29. 5. 1500) – португалиялык деңиз сүзүүчүсү. Диаш1487–88-ж. Индияга деңиз жолун табуу үчүн чыккан экспедицияны жетектеген. Анда Ыйык Крест тумшугунан түштүгүрөөктө жаңы жерди издешкен. Алгачкылардан болуп Африканын Түштүк учуна жетип, Алгоа бухтасы аркылуу өткөн, бирок командасынын талабы боюнча артка кайтууга аргасыз болгон. Кайтып келатып, Илгери Үмүт тумшугун ачкан. Африка жээгинин ачык аймактарын сүрөттөп жазып, картага түшүргөн. Индияга жана Инди океанына жаңы жол ачкандыгын туура айткан. 1500-ж. А. Кабралдын соода экспедициясына катышкан. Индияга бараткан жолунда катуу толкунга туш болуп, Илгери Үмүт тумшугунун жанында каза болгон.
Көк Тулпар
Көк Тулпар, Көкчолок — Бакайдын тулпары (Сагымбай Орозбаков, 2. 340).
Платина
Платина (латын тилинен Рlatinum, исп. «плата»- «күмүш») – Д.И.Менделеев мезгилдик системасы 6-мезгилинин VIIIВ группа элементи, платина металлдарына кирет, к. н. 78, ат. м. 195,09. П-ны 1803-ж. О. Волластон ачкан. Жаратылышта П. 6 изотобу бар, алардын 4 туруктуу: 194Pt (32,9 %), 195Pt (33,8 %), 196Pt (25,2 %), 198Pt (7,19 %) жана эки a-радиоактивдүү изотобу 190Pt (0,0127 % Т1/2 =6,9 ×1011-жыл) менен 192Pt (0,78 % Т1/2 =10 15-жыл). Бул изотоптору радиоактивдүү индикатор катары колдонулат. Иондошуу энергиясы: Pt0® Pt +® Pt 2+ 9 жана 18,56га (эв  м-н) барабар. XVIII акырында, XIX ортосунда орус окумуштуулары жана инженерлери А. А. Мусин-Пушкин, П. Г. Соболевский, В. В. Любарский, И. И. Варвинский П. металл тазалоонун кайрадан аффинаждоо менен бөлүп алуу методун иштеп чыгышкан. Жаратылышта П. башка металлдар менен аралашма жана таза түрүндө да учурайт. Жер кыртышынын (м. б-ча) 5×10–7 % түзөт. Табигый куймалары: поликсен (Pt 4-11 % жана Fe), палладийлүү платина (Pd 0,11-7 % чейин), ферроплатина (20 % чейин Fe), ал эми бирикмелери: скеррилит PtAs2, куперит PtS, бреггит (Pr, Pd, Ni)S. П. таза, куйма жана бирикмелер түрүндөгү кендери Уралда, Сибирде, Түндүк Америкада: Аляскада, Канадада жана Түндүк Африкада табылган. П. күмүш сымал ак түстөгү оор, чоюлгуч металл. Ат. радиусу 1,388, иондук радиусу Pt2+ 0,90, Pt4+ 0,76 ; балкып эрүү температурасы 17690С; кайноо температурасы 3827оС; тыгызд. 21,45 г/см3 ; П. парамагниттүү. Күкүм түрүндөгү П. кадимки шартта Н 2 жана О2 жакшы сиңирет. Бирикмелеринде II жана IV валенттүүлүктү көрсөтөт. П. абада туруктуу, 500оС 8×105Па басымда окистенет да PtO2 жана PtO пайда кылат. PtO3 бөлмө темп-расында туруксуз – PtO2 жана O2 ажырайт. PtO к-талар менен щелочтордо эрибейт, «падыша арагында» жакшы, ал эми суюк бромдо жай эрийт. П. галогендер менен PtF2, PtF4, PtCl2, PtCl4, PtBr2, PtBr4, PtJ2, PtJ4 пайда кылат. Сульфиддеринен PtS, PtS2 жана кара түстөгү туруксуз PtSe2 – диселенид, күрөң кристалл дителлуриди – PtTe2 белгилүү. П. күчтүү таасирге дуушар болуучу химимялык идиштер, аппараттар тетиктерин жасоодо, химимялык өндүрүштө катализатор катарында, электротехникада, зергерлик иштерде колдонулат. П. жасалган электроддор химимялык өлчөөчү куралдарда кеңири пайдаланылат. О. эле металл куймаларын алууда да колдонулат. П. жана анын куймалары химия өнөр жайда терморегулятор, термопара даярдоодо, электротехникасында, стоматологияда (тиш дарылоодо), зергерлик иштерде колдонулат. Орг. синтезде, палладий, П., алтын жана радий куймаларын алууда жана катализатор катары кеңири пайдаланылат.
Бур-Шор
Бур-Шор — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара дарыясынын сол жээгинен 231 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Илхам
Илхам — чыгармачылык дем, поэтикалык эргүү. Жазуучуда турмуш көрүнүштөрүнүн таасирлеринен эргүү пайда болуп, ага психологиялык жактан чыгарма жазбай коюуга болбой турган дем келет. Ушундай шартта жаралган чыгарма таланттуу жазылат. Илхам искусство чеберлеринин баарына мүнөздүү көрүнүш, ал ошондой эле өндүрүштүн алдыңкыларында да, илимпоздор менен ойлоп табуучуларда да болот. Байыркы гректер илхамды канаттуу ат — Пегасты минүү менен байланыштырышкан.
Булак: http://kyrgyzinfo.ru
Арашан (Аламүдүн району)
Арашан — Кыргызстандын Чүй облусунун Аламүдүн районундагы айыл. Арашан айыл аймагына кирет. Аламүдүн суусунун сол өйүзүңдө жайгашкан.
Райондун административдик борбору — Лебединовка айылынан 25 км түштүк тарапта жайгашат, Аламүдүн темир жол бекетинен 23 км.
Тарых
1924-жылы негизделген.
Калк
Калкы ― 3452 (2019-жылы), 3832 киши (2009-жылы) , 2700 (1986-жылы); мал чарбасында, дыйканчылыкта эмгектенишет.
Инфратүзүм
Айылда А. Стрельникова атындагы орто жалпы билим берүү мектеби, балдар бакчасы иштейт. Ошондой эле маданият үйү, мечит бар. 2016-жылдын 17-сентябрында «Газпром — балдарга» программасынын алкагында республикада «Газпром» ААК тарабынан курулган төртүнчү дене тарбия жана ден соолукту чыңдоо комплекси ачылган. 2019-жылы 50 керебеттүү оорукана ачылган.
Матрилокалдуулук
Матрилокалдуулук - (лат.«эне» «жер») үйлөнгөндөн кийин жубайлардын аялдардын тобунун арасында жашоосу. Матрилокалдуулук патрилокалдуулукка чейин болгон.
Journal Article Tag Suite
The Journal Article Tag Suite (JATS, Кыскача журналдык макалаларды терүү) – бул интернетте жарыяланган илимий адабиятты сүрөттөө үчүн колдонулган XML форматы. Ал маалыматтарды стандартташтыруу боюнча улуттук уюм тарабынан (NISO) иштелип чыккан техникалык стандарт жана коду Z39.96-2012 болгон Америкалык улуттук стандарттар тарабынан жактырылган.
NISO долбоору NLM / NCBI эмгегинин уландысы болгон жана PubMed Central NLM борбору аркылуу илимий журналдарды жана алардын ичиндегилерин XML менен архивдештирүү жана өз ара алмашуу үчүн иш жүзүндөгү стандарт катары жайылтылган.
NISO ну стандартташтыруу менен NLM кененирээк таасирге ээ болду жана SciELO өңдүү кээ бир башка репозиторийлер илимий макалаларды жасалгалоо үчүн XML кабыл алышты.
JATS - журналдык макалалардын тексттик жана графикалык мазмунун сүрөттөө үчүн XML элементтери менен атрибуттарынын жыйындысы саналат. Ошондой эле ага макалага тиешелүү эмес каттар, редакциялык макалалар жана китептер менен продуктуларга сереп кирет. JATS макаланын толук мазмунун же анын аталышынын белгилерин сүрөттөп бергенге мүмкүндүк берет жана контенттин бөлөк түрлөрүн, анын ичинде илимий жана илимий-изилдөө макалаларды, редакциялык макалаларды, китептер менен продуктуларга серепти колдонгонго жол берет.
Ванкувер метросу
Ванкувер метросу – Ванкувер шаарынын метросу. Метросу 11-декабрь 1985-жылы ачылат.
Сейнт Клэйс (Огайо)
Сейнт Клэйс (Огайо) (St. Clairsville) — Огайо штатынын Belmont округуна караган АКШ шаары.
Бел-Алды, Токтогул району
Калкы
Калкы - 992 киши.
Абатуровка дарыясы
Абатуровка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Поперечка дарыясынын сол жээгинен 4 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Светлая (Уфим району, Башкыртстан)
Светлая — Башкыртстандын Уфим районундагы айыл, Кирилл айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 95 киши. Почта индекси — 450028, ОКАТО коду — 80252825007.
Абатуровка дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Светлая (Уфим району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Абатуровка дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Везалий (Vesalius) Андреас
Везалий (Vesalius) Андреас (31.12.1514, Брюссель 15.10.1564, Закинф а.) – табият таануучу, илимий анатомияга негиз салуучу. 1532-жылдан Монпелье Университетинде, кийин Парижде медицинаны окуган. 1537-жылы медицинанын доктору, 1539-жылдан Падуя Университетинде (Италия) өлүктү союп көрсөтүү менен анатомия сабагын окуткан. «Адам денесинин түзүлүшү жөнүндө» деген эмгегинде өзүнүн изилдөөлөрүнүн негизинде кишинин дене түзүлүшүн сыпаттап жазган. Ал эмгеги азыркы анатомиянын илимий негизи болуп калган. Везалий «Анатомиялык таблицаны» түзгөн жана «Кан агызуу жөнүндө кат», ошондой эле жаңы такталган анат. терминдерди киргизген. Эмгеги: О строении человеческого тела. М., 1950 — 1954. Т. 1 — 2.
Гүлчө минералдык суусу
Гүлчө минералдык суусу — Дарылык касиети бар жылуу суу булагы. Ош облусундагы Гүлчө кыш-нан 7 км батыш тарапта. Алай кырка тоосунун түн.-чыгыш капталындагы Жылуусуу өрөөнүндө, де ңиз деңг. 1570 м бийикте жайгашкан Жерг. элге илгертен белгилүү. Суу карбон мезгилинин акиташ жана сланец тоотек кат марларынан булак түрүндө агып чыгат. Чы гымы 0,5 л/сек. Суу тунук, түссүз, даам сыз, саал күкүрттүү суутек жыттанат Аз минералдашкан (1,8 г/л). Составы гид рокарбонат-сульфат-кальций-магнийлүү Темп-расы 30°С.
Суудагы биол. активдүү компоненттер
эркин түрүндөгү СО2 (60 мг/л) кремний кислотасы (26,6 мг/л)  жана радон (0,53 эман). Муун, нерв, ашказан тери ж. б. ооруларга шыбаа берет.
Макей Жоошбаев
Жазуучу, журналист Макей Жоошбаев Токтогул районунун Торкен айылында 1929-жылдын 29-декабрында туулган. 1935-жылы Торкен жети жылдык мектебинде окуган. 1942-жылы өз каалоосу менен Улуу Ата Мекендик согушка жөнөп, 1945-жылы жараат алгандан кийин төрөлгөн жерине кайткан. 1945–1949-жж. Токтогул райондук «Ленин осуяты» гезитинин жооптуу катчысы, кийин партиянын Токтогул райкомунун үгүт-насаат бөлүмүнүн башчысы болуп иштеп, 1949–1951-жж. бюронун жолдомосу менен Кыргызстан КП(б) БКнын алдындагы эки жылдык партиялык мектепке жиберилген. 1952–1964-жж. «Кызыл Кыргызстан» (азыркы «Кыргыз Туусу») гезитинде Жалал-Абад, кийинчерээк Ош облустары боюнча өз кабарчы, бөлүм башчы, 1964–1968-жж. Кыргызстан Журналисттер союзунун жооптуу катчысы, 1968-1973-жж. Кыргыз радиосунда редактор, 1973–1985-жж. «Чалкан» журналынын фельетондор бөлүмүнүн башчысы, жооптуу катчы болуп иштеген.
«Чонтойдун жоруктары» аттуу юморлору Бүткүл союздук «Крокодил» журналына, Белорусиянын, Украинанын, Өзбекстандын, Казакстандын «Перец», «Вожык», «Муштум», «Чаян», «Аары» ж. б. сатиралык журналдарына, немистердин «Шпигель» аттуу журналына жарыяланган. Ал 600дөн ашык фельетондордун, 50дөн ашык публицистикалык макалалардын, ондогон повест, романдардын автору. Улуу Ата Мекендик согуштун I, II даражадагы ордендери, «Каармандыгы үчүн медалы» ж.б. он жети медаль менен сыйланган.
Марлен Темирбеков
Темирбеков, Марлен (1933, Фрунзе) — опера ырчысы. Кыргыз ССРинин эл. артисти (1976). 1958-ж. П. И. Чайковский атындагы Москва мамлекеттик консерваториясын бүтүргөндөн кийин Кыргыз мамлекеттик академиялык опера жана балет театрында иштейт.
1967-жылдан Б. Бейшеналиева атындагы искусство институтунда мугалим. Ал дүйнөлүк жана кыргыз композиторлорунун операларынан көптөгөн партияларды аткарган. "Манас" операсынан Чубактын, "Айчүрөк" операсынан Канчоронун ролун жогорку чеберчилик менен аткара алган.
Суранчиева Сабира
Суранчиева Сабира (1940-ж. т.,Талас ш.) - ырчы-аткаруучу. Республикалык ырчы-аткаруучулардын бирнече жолку лауреаты.
«Эмгек ардагери» медалы, Ардак грамоталар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Кинематограф
Кинематóграф (грек. κινεμα, илик жөндөмө κινεματος — кыймыл жана грек. γραφο — жазуу, сүрөттөө) – азыркы замандагы искусствосунун бир түрү, XIX кылымда ойлоп чыгарылган, XX кылымда чоң популярдуулукка жетишкен искусствонун тармагы. Кинематограф термини кеңири түшүнүктү - кыймылдуу сүрөттөлүштөрдөн турган заманбап көркөм искусствонун чыгармаларын жана экономиканын бир тармагы болуп, фильм жараткан, ага кошумча атайын эффекттерди, мультипликацияны өндүргөн жана көрүүчүлөргө тартуулаган киноиндустрия тармагын ичине камтыйт. Киноискусство продукттары кинотехниканын жардамы менен даярдалат. Кинематографты кино таануу илими изилдейт. Кинофильмдер көркөм жана документалдуу болуп бири - биринен айырмаланышат. Кинематограф бүгүнкү күндө көптөгөн өлкөлөрдүн маданиятында басымдуу орунду ээлеп келет. Ошол сыяктуу эле, көптөгөн мамлекеттерде кинондустрия экономиканын негизги тармактарынан болуп эсептелет. Кинофильмдерди тартуу киностудияларда жүргүзүлөт. Фильмдер кинотеатрларда, телевидениеде, видеокассета жана видеодиск аркылуу жайылат, ошондой эле жогорку ылдамдыктагы интернеттин пайда болуусу менен көрүүчүлөр атайын интернет сайттардан фильмдерди видеофайл формасында жүктөп алуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болушту. Эске салчу жагдай, интернет аркылуу жүктөө жолу фильмдердин автордук укугунун бузулушуна алып келүүсү мүмкүн.
Кинематографтын жаралышы
Кинематограф тынымсыз кыймылдуу обьекттердин сүрөттөлүшүн материалдык алып жүрүүчүгө жайгаштыруу жана ал кыймылдуу сүрөттөлүштү экранга чагылдыруу боюнча жасалган аракеттердин негизинде келип чыккан.Бул үчүн дароо бир нече техникалык аспаптарды ойлоп табуу керектелген. Алар: ийилчээк жарык сезгич тасма, хронофотографиялык сьемка жүргүзүүчү аспап, бат алмашып турган сүрөттөлүштөр үчүн проектор. Алгачкы ийилчээк жарык сезгич күйүүгө жөндөмсүз тасма орус фотографы И. В. Болдырев тарабынан 1878-1881-жж, андан соң күйүүгө жөндөмдүү, целлулоид тасмасы америкалык ойлоп табуучулар Г. Гудвин (1887-ж) жана Ж. Истмен (1889-ж) тарабынан ойлоп табылган. Ал эми алгачкы хронофотографиялык аспаптар XIX кылымдын 80-жж ойлонуп табылган. Аларга: "Фотокурал" (француз физиги Э. Марей тарабынан 1882-ж), француз ойлоп табуучусу О. ле Бертстин аспабы (1888), британ окумуштуулары У. Фризе-Грин жана М. Эванстын аспабы (1889), орус фотографы А. Дюбюктун аспабы (1891), француз физиологу Ж. Деменинин "Фоноскоп" (1892) кирет. Бат алмашкан сүрөттөлүштөрдү экранга проекциялоочу аспаптардын алгачкысы - "Тахископту" орус жана немец фотографтары А. Дюбюк жана О. Анщюц 1891 жана 1892- жылдары бири-биринен айырмаланган конструкциялары менен түзүп чыгышкан. Француз окумуштуусу Э. Рейно да "Оптикалык театр" проекторун ошол эле жылы конструкциялаган.
Үнсүз фильмдер
Алгачкы кыска метраждуу фильмдер (болжолдуу 1,5 мүнөт) көпчүлүк учурда комедиялык жанрга ыктаган. Ага-ини Люмерлердин комедиялык "Суу болгон сугатчы" тасмасынан соң оюн киносунун жаралуу, чагылдыруу тенденциялары башталган. Алгачкы фильмдердин кыска болуусу киноаппаратуранын техникалык жактан жетишсиздигинен улам болгондугуна карабастан, 1900 - жж кинокартиналардын узундугу 200 - 300 метрге жете баштаган (15-20 мүнөттүк демонстрация). Кийинчерээк тартуучу жана проекциялоочу техниканын өнүгүшү фильмдердин узундуктарынын өсүшүнө, көркөм сьемка ыкмаларынын сан жана сапат жагынан байышына, актердук ролдордун жана режиссуранын өнүгүшүнө алып келди. Ал эми кинематографтын жайылышы жана популярдуулукка жетишүүсү ага экономикалык жактан пайда алып келүү менен бирге, анын көркөм баалуулугуна да таасирин тийгизди. Фильмдердин сюжетинин кеңири масштабга жетишүүсү жана татаалдашуусунун негизинде кинематограф жанрлары калыптана баштайт, ар бир жанр үчүн атайын көркөм чагылдыруу ыкмаларынын тобу түзүлөт. "Үнсүз" фильмдердин өнүгүү деңгээлинин туу чокусу болуп анын өзүнө таандык көркөм чагылдыруу каражаттары бар өз алдынча искусствонун түрү катары калыптанган XX кылымдын 20 - жылдары эсептелет.
Үндүн пайда болуусу
XX кылымга чейин эле Томас Эдисон «кинетоскопту» фонограф менен айкалыштыруу аракеттерин жасаган, бирок ийгиликке жетише алган эмес. Бирок, кийинчерээк, Эдисондун соавтору Уильям Диксон өзүнүн 1889-жылы эле үн жана сүрөттөлүштү бир убакта ойното алган аспап( кинетофонограф ) ойлоп тапканын айтканы менен далили болгон эмес.
Кинематографтын алгачкы учурларында эле көптөгөн өлкөлөрдө үндүн кошотоосундагы кино жаратууга аракеттер болгон, бирок эки негизги көйгөй : үн менен сүрөттөлүштү айкалыштыруунун татаалдыгы жана үндүн жетишээрлик эмес деңгээлде бийик болуусу бул ишти аягына чыгарууга тоскоол болуп турган. Биринчи көйгөйдү үн жана сүрөттөлүштү бир эле алып жүрүүчүгө жаздыруу менен чечилген, бирок экинчисин чечүү үчүн жаңы аспаптөмөнкү жыштыктагы усилитель ойлоп табуу керек болгон жана ал 1912 - жылы гана ойлоп табылган. Бул аспапка патент 1919 - гана патент берилгени менен, кинокомпаниялар фильмдерге үн кошуу жолун кино тартууга кеткен чыгымдардын өсүп кетүүсүнөн, прокаттын кымбаттоосунан жана чет тилдеги кардарларды жоготуп алуудан кооптонушуп анчейин маани беришкен эмес. Буга карабастан [17-сентябрь]] [[1922-жылы] Берлинде дүйнөдө биринчи жолу үндүн коштоосундагы фильмдин бет ачары болгон. 1925-жылы банкротчулук алдында турган Warner Brothers компаниясы опурталдуу ишке - үн коштоосундагы проектке бел байлайт. 1926-жылы Warner Brothers музыкалык номерлерден турган бир нече үндүн коштоосундагы фильмдерди чыгарат, бирок анчейин ийгиликтүү боло алган эмес. Алар ийгиликке «Джаз ырчысы» фильми менен гана жетише алышты. Фильмде Эл Джолсондун аткаруусундагы бир нече музыкалык номерлер жана анын кыскача репликалары чагылдырылган. жаз ырчысы» фильминин бет ачаар күнү болгон 6-октябрь [[1927-жыл] үндүн коштоосундагы фильмдин жаралган күнү болуп эсептелет.
Дудуктун кинонун атактуу фильмдер
Дудуктун кинонун атактуу кишилер
Техникалык прогресси
Киноискусствонун жанрлары
Кинофестивалдар
MEDLINE
MEDLINE (Медициналык анализдөө жана издөө онлайн системасы же MEDLARS Online) – бул өмүр, жашоого байланыштуу илимдердин жана биомедициналык информация жөнүндө маалыматтардын библиографиялык базасы. Ал өзүнө медицинага, медайымдык иштерге, дары-дармекке, тиш ооруларына, ветеринардык медицинага жана саламаттыкты сактоого арналган макалалар үчүн библиографиялык маалыматтарды камтыйт. MEDLINE ошондой эле биология жана биохимия боюнча адабияттардын көп бөлүгүн, жана молекулярдык эволюция сыяктуу тармактарды да өз ичине киргизет.
MEDLINE – Кошмо Штаттардын Улуттук медициналык китепканасы (NLM) тарабынан түзүлүп, интернетте эркин жеткиликтүү жана Entrez системасы аркылуу PubMed жана NLM (Биотехникалык маалыматтардын улуттук борбору) менен издесе да болот.
Тарыхы
MEDLARS (медициналык адабиятты анализдөө жана издөөнүн системасы) компьютерлешкен биомедициналык библиографиялык издөө системасы. Ал Улуттук медициналык китепкана аркылуу 1964-жылы чыгарылган жана жалпы коомчулук үчүн жеткиликтүү биринчи ири масштабдуу, компьютер негизинде, ретроспективдүү издөө кызматы болгон.
Өзгөчө соттор
Өзгөчө соттор – өзгөчө (согуш, өзгөчө абал, ыңкылап, мамлекеттик төңкөрүштөр) учурларда түзүлүүчү соттор. Кээде демейки шарттарда деле түзүлөт: (м.: 1930-жылдардагы СССРдеги НКВД «үчилтиктери»). Дайым террордук, жасоолдук мүнөзгө ээ болот. Ө. с. эчкачан соттун жолжоболору менен байланышпайт, көп учурларда сот адилеттигинин жөнөкөй принциптерин да (айыпсыздык презумпциясы, айыпталуучунун коргонуу укугу) сакталбайт. Адатта, иштерди Ө. с-до кароо жабык мүнөздө болот да, аларга даттанууга болбойт. Көпчүлүк жаңы конституцияларда Ө. с-ду түзүүгө түздөнтүз тыюу салынат. КРде Ө. с-го тыюу салынган.
Аэроыкмалар
Аэроыкмалар (Жерди изилдөөдө) – Жер бетин, андагы кубулуштарды, табигый жана өздөштүрүлгөн ландшафттарды атайын жабдылган самолёттун, вертолёттун, спутниктин же ракетанын жардамы менен изилдөө жана картага түшүрүү жолдору. Жер бетинин жана андагы кубулуштардын физикалык касиеттери электр-магниттик толкундардын ар кандай спектр зоналары боюнча түрдүү аспаптар менен абадан кабыл алынып катталат. Ошого байланыштуу аэроыкмалар аэрофотографиялык, фотоэлектрондук, аэрогеофизикалык жана аэровизуалдык болуп бөлүнөт. Аэроыкмалардын 1-этабы – Жер бетинин көрүнүшүн учуучу аппараттан сүрөт же регистрограмма түрүндө тартып алуудан, 2-этабы алардын мазмунун изилдөөдөн турат. Аэроыкмалардын негизинде Жер бети жана андагы кубулуштар жөнүндө көп маалымат качан бул эки этап өзгөчөлүгүнө жана коюлган максаттын маанисине жараша бирин бири толуктаганда гана алынат. Аэроыкмалар түрдүү изилдөө процесстерин ылдамдатуу жана эмгек өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу менен алардын сапаттуулугун арттырып, изилдөөгө көмөк берет. Өз алдынча же Жер бетинде колдонулуучу башка ыкмалар менен бирге (геологияда, геодезияда, токой чарбасында жана башка) кеңири пайдаланылат.
Дивиденд
Дивиденд (лат. dividendus – бөлүнүүчү) – акционердик коомдун пайдасынын бир бөлүгү‚ акцияга жыл сайын төлөнүүчү киреше. Кадимки акцияларга анын чоңдугу белгиленбейт жана ал фирманын ишмердигинин жыйынтыгына көз каранды‚ артыкчылыктуу акцияларга мурунтан аныкталат жана күндөлүк кирешелерге көз каранды эмес. Артыкчылыктуу акциялар киреше алуу жагынан анча опурталдуу болбогондуктан‚ аларга дивиденд өлчөмү адаттагыдан азыраак болууга тийиш. Бирок кадимки акциялардын ээси дивидендден тышкары акцияларды сатып алууда жана сатууда алардын курсунун айырмасынын өлчөмүндө киреше алууга мүмкүнчүлүгү болгондуктан‚ иш жүзүндө тескерисинче болот. Акционерге кирешелерди төлөө бардык салыктарды жана төлөмдөрдү мамлекеттин бюджетине‚ жергиликтүү бюджетке‚ өндүрүштү өнүктүрүү фондун толтурууга‚ резервдерди түзүүгө облигациялар боюнча проценттерди жана башка төлөмдөрдү төлөгөндөн кийин накталай же акция менен жыл сайын жүргүзүлөт. Биздин өлкөдө чечкиндүү экономикалык реформалар акциялары юридикалык жактар (ишканалар жана уюмдар) жана жарандар арасында жайылтылуучу акционердик коомдордун жаралышы менен коштолду. Бул акциялар боюнча дивиденд акционердик ишкананын пайдасынын бир бөлүгү болгондуктан‚ кызматкердин өткөн эмгегинин кирешеси болуп эсептелет.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Назаровка (дарыя)
Назаровка — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Юкса дарыясынын сол жээгинен 55 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 33 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское ([[Томск облусу)|Зырянское]] айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Борис Суслов
Суслов Борис Васильевич (1930-ж.т., Аламүдүн району) - балет бийчиси. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти 1939-ж. Кыргыз опера жана балет театрынын балет студиясында,1952-ж. Кыргыз мамлекеттик М. Күрөңкеев атындагы музыкалык-хореографиялык окуу жайында окуган.
1950-жылдан опера жана балет театрынын балеттик тобунда иштейт. «Бахчисарай фонтандан» Вацлов менен Нуралинин, «Ак куу көлүнөн» Принцтин, «Уйкудагы сулуудан» Принц менен Дезиренин,«Анардан» Багыштын, «Доктор Ай-болиттен» Бармалейдин, «Раймондадан» Жан де Бриен менен Абдерахмандын, «Сыйкырдуу флейтадан» Пьердин, «Ромео менен Джульеттадан» Ромео менен Тибальддын ж. б. Ролдорду аткарат. 1972-жылдан режиссёрдун жардамчысы, көркөм жетекчинин ассистенти. 1958-ж. Москвада өткөн кыргыз адабияты менен искусствосунун катышуучусу. Театр коллективи менен КМШ өлкөлөрүнүн чоң шаарларында гастролдо болгон. Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ардак грамотасы, «Ардак Белгиси» ордени менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Кадыси (Карайыдель району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Платина металлдары
Платина металлдары, платиноиддер — элементтер мезгилдик сис-темасы VIII группа химимялык  элементтер:  рутений (ат. н. 44) Ru, родий (45) Rh, палладий (46) Pd, осмий (76) Оs, иридий (77) Ir жана платина  (78) Рt. Алар Ag жана Аu менен бирге асыл металлдар тобун түзүшөт. Жер кыртышында таралышы массасы боюнча 5-10' 7 %. Жаратылышта Ре, Си жана Аи менен бирикмелер түрүндө кездешет. П. м. химимялык жана физ. касиеттери бири-бирине окшош, 5s же 6з- орбиталында бир же эки электрон болсо, ядро зарядынын өсүшү менен 4d же 5d орбиталдары толо баштайт. Алар кыйындык менен эрүүчү, күмүш түспөл металлдар. Окистенүү даражалары +2 +6 чейин. П. м. химимялык реагенттерге, өзгөчө к-талар таасирлерине туруктуу. Рd, Рt ысык НNО 3, «падыша арагында» жакшы, ал эми Кu начар эришет. П. м. О2 менен жогорку температурада басым астында окистенип, ар кандай оксиддер пайда кылышат. Ки суутекти жакшы, ал эми Рt начарыраак сиңирет. 400-700oС бор, күкүрт, кремний, көмүртек, селен, галогендер менен  реакцияга киришет. Бардык П. м. комплекстүү бирикмелерди беришет. П. м. химимялык идиштерди, жабдуу тетиктерин, электродду, термопара жасоодо, электртехника,  куймалар, катализаторлор алууда колдонулат.
Усупов Макай
УСУПОВ Макай (1924-ж.т., Каракол ш.) – тарыхчы жана географ, тарых илиминин доктору.
Билими
Караколдогу мугалимдер, Кыргыз мамлекеттик педогогикалык институттарын бүткөн (1951).
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы Б,2003
Ацидоз
Ацидоз — организмдеги органикалык кислоталардын жетишсиз бөлүнүшүнүн жана кычкылданышынын натыйжасында кислота-жегичтик тең салмактуулуктун бузулушу.
Ацидоз организмде кан менен ткандарда кислота аниондорунун өтө көбөйүүсүнөн байкалат. Түрдүү ысытма ооруларда, ич өткөндө, кош бойлуу мезгилде, ачка болгондо жана башка кислоталар организмден жакшы бөлүнбөй, анда топтолуп, жеңил түрүндө — заарада ацетоуксус кислотасы жана ацетон пайда болот; оор түрүндө (кант диабети) эстен тандырышы мүмкүн. Дарылоо аны пайда кылган себептерге карата жүргүзүлөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Инсценировка
Инсценировка (лат.—сахналаштыруу) — кара сөз жана ыр түрүндөгү чыгармаларды театрда коюуга, теле көрсөтүү, радио берүүгө ылайыкташтырып түзүп чыгуу. Азыркы мезгилде адабий чыгармаларды инсценировкалоо өзгөчө өнүктү. Ч. Айтматовдун «Атадан калган туяк» аңгемеси (инсцеиировкалаган Б. Карагулов), «Гүлсарат» жана «Ак кеме» повесттери (инсценировкалаган И. Рыскулов) инсценировкаланып грампластинкага жазылды жана театрда коюлду. Ошондой эле көрүнүктүү сөз чеберлери А. Токомбаевдин, Т. Сыдыкбековдун ж. б. жазуучулардын чыгармалары инсценировкаланып, театр, теле көрсөтүү, радио аркылуу берилип жүрөт. Ошентип, көркөм чыгармаларды инсценировкалоо совет бийлигинин жылдарында өнүккөн кыргыз искусствосунун өзгөчө бир көрүнүшү катары кеңири өсүү багытын алды. Мектептерде адабий чыгармалар боюнча инсценировкаларды даярдоо да чоң мааниге ээ.
Булак: Ж. Шериев, А. Муратов Кыргыз адабияты терминдердин түшүндүрмө сөздүгү
Чуковский Корней Иванович
Чуковский Корней Иванович (чын аты-жөнү - Николай Васшьевич Корнейчуков; 19(31). 3. 1882, Петербург - 28. 10. 1969, Москва) - орус совет жазуучусу, сынчы, адабиятчы жана котормочу. Филология илимдеринин доктору (1957). Өз алдынча билим алган. Чыгармачылыгын журналист катары баштап, көбүнчө замандаш жазуучулары жөнүндө очерктер жарыялаган. 1916-жылы Чуковскийге М. Горький «Парус» басмасында изилдөөгө жана балдар үчүн чыгармалар жазууга кеңеш берген. Ошол боюнча ал ыр менен «Мойдодыр» (1923), «Бармалей» (1925), «Айболит» (1929, кыргызчасы - 1940) деген жомокторду жараткан. Балдардын тилин, психо логиясын терең изилдеп чыгып, балдар үчүн «Кичинекейлер» (1928, кийин «Экиден бешке чейин» деген ат менен 21 жолу басылган) деген да китеп жазган. Чуковский - Н. А. Некрасовдун мурасын изилдеп, «Некрасовдун чеберчилити» (1952; Лениндик сыйлык, 1962) деген эмгек жазган. Чуковскийдин көркөм котормо жана анын практикалык маселелеринин изилденишине кошкон да баалуу салымы бар. Мемуардык, тарых-адабият боюнча эмгектеринде («Замандаштар», 1962; «Чехов жөнүндө», 1967) орус адабият ишмерлеринин жандуу элеси тартылат. Оксфорд университетинин адабият боюнча ардактуу доктору (1962). Китептеринин көбү СССР элдеринд (кыргызчага да) жана чет элдердин тилдерине которулган. Ленин ордени, үч Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.
Темирдик-Тоо
Темирдик-Тоо — "Манас" эпосундагы топоним. Кыргыздар жана ага жамаатташ жашаган элдер мекендеген жер катары бир катар эпизоддордо эскерилет. Көкөтөйдүн уулу Бокмурун атасынын ашын өткөрүү үчүн жер тандаган учурда: "Темирдик тоону басамын, Мен Куулуктан ашамын" (Радлов жазып алган вариант, 147), — деп айтылат. Темирдик — Алматы облусунун түштүк-чыгышындагы тоо.
Элдик дидактика
Элдик дидактика – бул жаш муундарга таалим-тарбия берүүнүн максаты-мазмуну, аларды билим жана билгичтиктерге ээ кылуунун усулдары жана каражаттары жөнүндөгү салттуу көз караштардын жана тажрыйбалардын тутуму.
Элдик дидактика көз караштар жана тажрыйбаларды үч түрдүү түйүндүү түшүнүк-төрдүн чегинде кароого болот. алардын эң башкысы акыл, билим жана өнөрдүн баалуулугу жөнүндөгү элдик көз караштар. Байыркыдан мурасталган аңыз аңгемелерде, дастандарда, макал-лакаптарда жаш муундар үчүн акыл менен билимдин адам турмушундагы ордун ар тараптуу түшүнүүгө, алардын билимге болгон дитин ойготууга дүрмөт болуучу учкул сөздөр арбын. Билимдеги эң улуу күч, улуу дөөлөт, башкы байлык катары каралат. «Акыл тозбогон тон, билим түгөнбөгөн кенч», «Билими күчтүү миңди жыгат, билеги күчтүү бирди жыгат», «Кылыч курал эмес, акыл курал», «Алтын чирибейт, акыл азбайт», «Акыл байлыгы, азбас байлык».
Кыргыз эли өзүнүн көп кылымдык тарыхында билим-тажрыйбаларды гана топтобостон, аны жаш муундардын акыл эсине, жан дүйнөсүнө жеткирип, сиңирүүнүн комплекстүү усулдарын, жол-жоболорун да иштеп чыгышкан. Элдин пикиринде балдардын өнөр-билимге кунтун, ыклас-ынтызарлыгын өстүрүү кенедей кезинен башталышы зарыл («Жаш кездеги билгениң ташка тамга баскандай, карыганда билгениң карга тамга баскандай», «Уяда эмнени көрсө учканда ошону алат»).
Ошентип элдик дидактика бүгүнкү таалим-тарбия жараянын мазмунун ар тараптуу байытууга, өркүндөтүүгө тикеден-тике тиешелүү рационалдуу билимдер, тажрыйбалар арбын. Кеп аларды орду менен максаттуу пайдалана билүүдө жатат.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Дивизион
Дивизион(фр. division – бөлүм, бөлүү) – 1) ракеталык, зениттик ракеталык аскерлердеги жана азыркы армиянын артиллериясындагы негизги атуучу жана тактикалык бөлүм. Бир нече батареядан түзүлөт. Дивизиондун замбиректик, гаубицалык, миномёттук, реактивдүү, танкка каршы кыйраткыч, өзү жүрүүчү артиллериялык, ракеталык, зениттик-ракеталык жана башка түрү бар.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Везер
Везер — Германиядагы дарыя. Верра жана Фульда дарыясынын кошулушунан пайда болот. Узундугу 440 км (Верранын башатынан 724 км), алабынын аянты 46 миң км2. Түндүк Герман ойдуңу аркылуу агып, Түндүк деңизге куярда эстуарийди пайда кылатынча Орт. чыгымы 312 м3/сек. Кеме Кассель шаарынан (Фульда дарыясынын боюнда), деңиз кемелери Бремен шаарынан баштап жүрөт. Эльба жана Эмс дарыялары менен каналдар аркылуу туташат. Чатында Бремерхафен деңиз порту жайгашкан.
Дугов мөңгүсү
Дугов мөңгүсү – Коллектор кырка тоосунун түштүк капталындагы өрөөн тибиндеги мөңгү. Узундугу 5,5 км, аянты 4,5 км2. Исфайрамсай жана Шаймерден сууларынын алаптарын бөлүп турган тармагынан орун алган. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4700 м, этеги 4000 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 4500 м, абляция облусунун аянты 2,2 км2. 1935–73-ж. жылына 25–70 мге тартылган; кийин тартылуу басаңдаган. Мөңгүдөн агып чыккан суу Арча конушка (Исфайрамсайдын оң курамы Сүрмөташтын алабында) оң тараптан куят.
Өзгөчө экологиялык жагдай аймагы
Өзгөчө экологиялык жагдай аймагы – экологиялык абалдын бузулуусу даана байкалуу менен, суу, жер, өсүмдүк, жаныбарлар дүйнөсү жабыркап, оору-сыркоо жана өлүм-житим орточо көрсөткүчтөн бир кыйла ашып түшүп, мамлекет тарабынан экологиялык кырсык катарында ырасмий түрдө жарыяланган аймак (шаар, обулус, чөлкөм). Чарбачылык ж. б. ишмердүүлүктүн, жаратылыштагы табигый кырсыктын, же аргандай кыйроолордун натыйжасында калктын денсоолугуна, табигаттын экологиялык абалына, өсүмдүктөр менен жаныбаралардын генетикалык жактан туруктуулугуна терс таасирин тийгизип жаткандыктан, КР аймагынын айрым жерлеринде Ө. э. ж. а. жарыяланганы күтүлөт. Ө. э. ж. а. деп жарыялоо чечими КР Президенти тарабынан кабыл алынат.
2015 футбол боюнча Азия Кубогу
2015-жылдагы АФК Азия Кубогу — Азия футбол конфедерациясынын курамындагы өлкөлөрдүн, улуттук курамалар арасындагы футболдук турнири. 16-жолу өтүүчү мелдеш, 2015-жылы 9 январьдан 31-январьга чейин Австралиянын беш шаарында өткөн. Жеңүүчү 2017-жылы Орусияда өткөн Конфедерациялар Кубогуна катышууга укуктуу болгон.
Уюштуруучу
Турнирди өткөрүү боюнча өтүнмөнү жалгыз Австралия берген. 2011-жылы 5-январьда Австралия расмий түрдө турнирдин уюштуруучусу болуп жарыяланган.
Катышуучулар
Автоматтуу түрдө кирген курамалар: АФК чакырык Кубогунун жеңүүчүлөрү Тандоодон өткөн курамалар:
Тайпалык этап
Ар бир тайпадан мыкты эки команда плей-офф раундуна өтөт.
Аэроэлектрдик чалгындоо
Аэроэлектрдик чалгындоо - самолётто же вертолётто орнотулган атайы аппараттардын жардамы менен Жер бетиндеги тоо тектердин магниттик, электр-магниттик, индукциялык кубулуштарын изилдөө, кендерди издөө, чалгындоо ыкмасы. Аэроэлектрдик чалгындоо ыкмасы СССРде (1955-жылы), Швецияда, Канадада жана АКШда иштеп чыгарылган. Кендерди издөөдө, геологиялык съемкада жана гидрогеологиянын кээ бир маселелерин чечүүдө кеңири пайдаланылат. Аэроэлектрдик чалгындоодо электр-магниттик толкундарды жаратуучу жана таратуучу генератор рамасы пайдаланылат. Учуу мезгилинде рамадан жиберилген электр-магниттик толкундар тоотек катмарларына, кенташтарга (рудаларга) өтүү менен электр (вихрь) тогун пайда кылып, анын түрдүү даражадагы электр-магниттик толкундары самолёттогу аспаптар аркылуу кайрадан кабыл алынып катталат. Толкундардын интенсивдүүлүгү тоотектердин ток өткөргүчтүүлүгүнө жараша болгондуктан, ал боюнча ар түрдүү аныктоолорду жүргүзүүгө болот. Аэроэлектрдик чалгындоо ыкмасы жасалма же табигый электр-магниттик толкундарды колдонуу муктаждыгына карата бир нечеге бөлүнөт.
Оттава метросу
Оттава метросу – Оттава шаарынын метросу. Метросу 15-октябрь 2001-жылы ачылат.
Кароол (Кадамжай району)
Кароол — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Майдан айыл аймагына кирет.
Сандаски (Огайо)
Сандаски (Огайо) (Sandusky) — Огайо штатынын Erie округуна караган АКШ шаары.