cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Предикат
Башкача айтканда сөз айтылышынын ордуна S, Р, чекиттер өңдүү өзгөрмө чоңдуктарды коюу аркылуу биз аргументтүү функцияны алабыз. Айтсак, “... нерсеси... нерсесине караганда чоң” деген сөз айтылышы эки өзгөрмө чоңдуктун ортосундагы, ал эми “... нерсеси ... нерсеси менен ... нерсесинин ортосунда жайгашкан” деген сөз айтылышы үч өзгөрмө чоңдуктун функциясын аткарат.
Математикалык логикада функциянын маанисин сөз айтымдары (же алардын “акыйкаттык” жана “жалгандык” сыяктуу чыныгы маанилери) түзсө, анда аларды предикат деп аташат. Ошентип, ой толгоонун логикалык структурасын болгон азыркы көз карашында предикат  менен субъекттин традициалуу түшүнүктөрү функция жана анын аргументтери өңдүү математикалык так түшүнүктөр менен алмаштырылат. Ушуга ылайык предикат элементтери аргументтик же өзгөрмөлүү чоңдуктун кызматын аткарган көптүктөр (нерселердин чөйрөлөрү) менен аныкталат. Предикаттын жаңыча аныктамасы силлогисттик жана силлогисттик эмес ой корутундуларын бириктирип, логикалык ой толгоого зарыл болгон жалпылыкты берет. Ал эми предикатты жазуунун функционалдуу формасы каалагандай илимий теориядагы сөз айтымдарын формализациалоого кеңири мүмкүндүктөрдү берет.
GNU
GNU (ГНУ) — компүтердик программанын операциондук системасы жана кеңири жыйнагы. GNU толугу менен эркин программадан жазылат, анын көпчүлүгү GNU долбоорунун өзүнүн GPL'инин алдында лицензияланат.
Ал "GNU's Not Unix!" ("GNU бул Unix эмес") деген рекурсивдик акроним маанисин билдирет. Бул аталыш тандалып калган себеби, GNU'нун дизайны Unix сыяктуу, бирок ал эркин программа жана эч кандай Unix кодун камтыбаганы менен айырмаланат. GNU долбоору GNU HURD аттуу операциондук система өзөгүн камтыйт. Ал Free Software Foundation'дин (FSF) баштапкы басым жасаган нерсеси болгон. Бирок, GNU эмес өзөктөрдү, мисалы эң эле белгилүү Linux'ту, GNU программалык камсыздоо менен колдонгонго болот; Hurd өзөгү өндүрүшкө даяр эмес болгондуктан, азырынча GNU системасы көбүнчө ушул жол менен колдонулат. GNU программалык камсыздоосу менен Linux өзөгүнүн айкалышы адатта Linux (же айрым учурларда GNU/Linux) деп аталат.
Долбоордун түптөөчүсү Ричард Столлман GNU'ну "коомдук максаттар үчүн техникалык каражаттар" катары көрөт. Ошондой эле Лоуренс Лессиг Столлмандын "Эркин программалык камсыздоо, эркин коом" (англ. Free Software, Free Society) китебинин экинчи басылышынын кириш сөз бөлүмүндө билдиргендей, "программалык камсыздоонун социалдык аспектилери жана кантип Free Software жамаат менен коомдук адилеттикти түзө алаары" тууралуу жазылган.
Турсуниязов Орозбек
Турсуниязов Орозбек (1943, Акталаа району - 2001, Бишкек ш.) - ырчы, композитор. Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер.
Музыкага шыгы эрте байкалып, 1956-жылдан республикалык балдар хорунда (С. Юсупов жетектеген) ырдаган.
1958-ж. хордун курамында Кыргыз адабияты жана искусствосунун Москвада өткөн ,2-декадасына катышкан. Вокалдык жана вокалдык-симфониялык, камералык-аспаптык жана камералык-вокалдык жанрларда ийгиликтүү эмгектенген. «Гүлдө, шандан Кыргызстан», «Фрунзем», «Күтөмсени» «Сата» ж. б. ыр-хорлору, «Махабат» аттуу романстар цикли, фортепьяно үчүн, виолончель жана фортепьяно үчүн күүлөрү, «Согушка наалат», «Болбосун согуш», «Ук, планета» аттуу токалдык-симфониялык балладалары, «Эмгек кубанычы» симфониялык увертюрасы ж. б. чыгармалары белгилүү.
Бажы режими
Бажы режими – бажы укугунда КР бажы чек-арасы аркылуу кирип-чыккан товарлар менен унаа каражаттарынын статусун аныктай турган жоболор жыйындысы. Бажылык жөнгө салуу максатында КР бажы мыйзамдарында Б. т-нин төмөнкүдөй түрлөрү белгиленген: а) эркин жүгүртүү үчүн чыгаруу; б) кайра импорттоо; в) транзит; г) бажы кампасы; д) алымсыз соода дүкөнү; е) бажы аймагында кайра иштетүү; ж) бажы көзөмөлү астында кайра иштетүү; з) убактылуу ташып келүү; и) убактылуу ташып кетүү; к) атайын бажы режимдери; л) бажы аймагынан сырткары кайра иштетүү; м) экспорт; м) кайра экспорттоо; о) жок кылуу; п) мамлекет пайдасына баш тартуу. Жактар каалаган учурунда каалаган Б. т-н тандап алууга же КР бажы мыйзамдарында башкача каралбаса, товарлар менен унаа каражаттарынын мүнөзүнө, санына, чыккан өлкөсүнө же арналышына карабастан, аны башкага алмаштырып алууга акылуу.
Сайрами Молдо Муса
Сайрами Молдо Муса (1840, Чыгыш Түркстан, Сайрам кыштагы – болжолу 1916) – уйгур тарыхчысы. 1864-ж. Кучада (Чыгыш Түркстан) кытайлык феодалдарга каршы чыккан көтөрүлүшкө Аксуу, Үчтурпан шаарларын бошотууга катышкан. Йакуб бектин ж-а анын жөөкөрлөрүнүн кол алдында катчы болуп иштеген. 1903–05-ж. «Тарих-и аминийа» («Амандык тарыхы») китебин жазган. Анда Теңир-Тоону мекендеген түркий элдердин эзелки тарыхы, Чыңгыз хандын, цин-манжурлардын Чыгыш Түркстанга басып келиши, Куча (1864) көтөрүлүшү, Йакуб бектин бийлиги (1878-жылга чейин) сыяктуу тарыхый окуялар чагылдырылган; Алымкул датка (китепте Мулла Алимкул, Алимкул кыргыз) сыяктуу кыргыз саясий ишмерлери да эскерилет.
Желарык, көрүстөн
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Сайрами Молдо Муса
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы Б,2003
Жүк дүмүрчөгү
Жүк дүмүрчөгү – темиржол же ички суу унаа органдарынын жүк ташуу үчүн жүктү кабыл алгандыгын күбөлөндүрө турган документ, тактап айтканда, товардык-материалдык баалуулуктарды ташуучунун тилкаты. Ж. д. белгилүү бир жүк жөнөтүүчүнүн атына толтурулат жана анын өзүнө берилет. Жүк жоголгон учурда Ж. д. жүк ташуучуга карата талап менен доо коюуга укук берет.
Варваризм
Варваризм (гр.— чет элдик) — көркөм чыгармаларда кездешкен башка элдик сөздөр, сөз айкалыштары жана сүйлөмдөр. Булардын адабий чыгармаларда кездешүүсү каармандардын мүнөзүн ачуу максатын көздөйт. Мындай фактылар орус адабиятыиын тарыхында, мисалы, Л. Н. Толстойдун «Согуш жана тынчтык» эпопеясында арбын кездешет. Бул көрүнүш кыргыз адабиятында да учурайт. Т. Касымбековдун «Сынган кылыч» романынан өзбек, Т. Сыдыкбековдун «Биздин замандын кишилери» романынан орус, А. Токтомушевдин «Алтын кыз» романынан уйгур сөздөрүн кездештирүүгө болот.
Мисалы; – Орустарга тавдан ышкын терип келип берсеңдер нан береди... деди.
– Ышкын кайда болот?
Артына бурулуп таягы менен нускап:
– Сонав көрингенден бийик, – деди бир карагайлуу тоону көрсөтүп. (М. Элебаев)
Колдонулган адабияттар
Булак: http://kyrgyzinfo.ru
Barbarismus
Эркин жана ачык булак программалар
Эркин жана ачык булак программалар (англ. Free and open-source software, FOSS) — эркин дагы, ачык булак дагы программалар деп классификацияланган копмүтер программалык камсыздоосу. Бул ким кааласа программаны каалагандай ээн-эркин колдонууга, көчүрүүгө, окуп-изилдөөгө жана өзгөртүүгө укук берет. Ал эми программалык камсыздоонун дизайнын жакшыртууга ыктыярдуу түрдө адамдардын кол кабыш кылышы үчүн булак коду ачык эле бөлүштүрүлөт. Бул программалык камсыздоо автордук укугу чектелген жана булак коду көбүнесе колдонуучулардан жашырылган проприетардык программадан айырмаланып турат.
FOSS'ту колдонуунун пайдасына программалык камсыздоолордун бааларынын төмөндөшү, коопсуздуктун жана туруктуулуктун өсүшү (өзгөчө зыяндуу программаларга байланыштуу), купуя маалыматтарды коргоо, ошондой эле колдонуучуларга өз жабдыгын көзөмөлдөө мүмкүнчүлүгүн берүү кирет. Linux жана BSD урпактары сыяктуу эркин, ачык булак операциондук системалар миллиондогон серверлерге, иш такталарга, смартфондорго (мисалы, Android) жана башка түзмөктөргө күч берип, бүгүнкү күндө кеңири пайдаланылып келет. Эркин программалык камсыздоо лицензиялары жана ачык булак лицензиялары көптөгөн программалык пакеттер тарабынан пайдаланылат. Ачык булак программа кыймылы — FOSS'ту кеңири өндүрүүнүн жана өздөштүрүүнүн артында турган онлайн коомдук кыймыл.
Сендай метросу
Сендай метросу – Сендай шаарынын метросу. Метросу 15-июль 1987-жылы ачылат.
Лебанон (Огайо)
Лебанон (Огайо) (Lebanon) — Огайо штатынын Уоррен округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 20033 киши. Болжолдуу аянты - 30.5 км². FIPS коду — 39-42364.
Саадаев Жайнак
Өмүр баяны
Саадаев Жайнак (1893, Чүй району, Бурана айылы –1937) – советтик, партиялык ишмер. Биринчи дүйнөлүк согушта тыл жумушунда кызмат өтөгөн. Австрияда туткунда болгон. Кызыл Армиянын курамында Бердичев шарында кызмат өткөргөн.1993 1919-ж. Ташкендеги советтик, партиялык кызматкерлердин 6 айлык курсун бүтүп, 1928–30- ж.ж. Москвадагы марксизм-ленинизм курсунда окуган. 1938-ж. репрессияланып, кийин акталган.
Эмгек жолу
1919-ж. Саадаев Токмок волостунун милиция башчысынын орун басары болуп дайынданылат. Ошол кезде Токмокто Ф. С. Дубовицкий, В. И. Стомин, И. Г. Чебыкин сыяктуу тажрыйбалуу комунисттер чогуу эмгектенишкен эле. Токмок шааркомунун катчысы, 1922-ж. «Кошчу» бирикмесинин Бишкек уезддик комитетинин төрагасы. Кыргыз обкомунун 2-катчысы, Кыргыз АССР БАКтын төрагасынын орун басары болуп иштеген. 1923-ж. 15-марта болуп өткөн Пишпек уездинин эл депутаттар советин экинчи курултайынын ишине Саадаев активдүү катышкан. 1930–33-ж.ж. Кыргыз обкомунун көзөмөлдөө комиссиясынын төрагасы. Кыргыз АССРинин жумушчу-дыйкан инспекциясынын эл комиссары. 1933–34-ж.ж. ВКП(б) БКнын Орто Азия боюнча инструктору. 1937-ж. СССР БАКтын мүчөсү. 1950-жылдардын ортосунда алгачкы ирет акыйкаттын таңы белестегенде, анын ысымы биринчилерден болуп акталып чыккан.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы. -Б.,2003 ж.
Ринек
Ринек - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Майн-Шпессарт (район)|Майн-Шпессарт районуна карайт. Төмөнкү Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 2062 (2010-ж.). Аянты – 26.20 км2.
Ванкувер 2010
Ванкувер 2010 — 21-чү Кышкы Олимпиада оюндары, 2010-жылы 12 — 28-февраль аралыгында Канадын Ванкувер шаарында өтөт.
Календарь
{| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%;"
Турдубаев Саткын Турсунбекович
Турдубаев Саткын Турсунбекович (1935, Фрунзе ш. - 1993, ошол элежер) - композитор. М. Күрөңкеев атындагы музыкалык-хореографиялык окуу жайында кыл кыяктан сабак берген.
1973-77-ж. сим-фониялык оркестр үчүн «Поэма»,фортепьяно жана скрипка үчүн соната, скрипка жана симфониялык оркестр үчүн концерт, эл аспаптар оркестри үчүн «Айдама күү», «Желдирме» аттуу күүлөрдү, симфониялык оркестр үчүн «Жайлоо», «Сары жаз» деген увертюраны, вариацияларды, күүлөрдү, ырларды жазган. Эки жолу Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Ардак грамотасы менен сыйланган.
Ват-Пху
Ват-Пху (Тоо монастыры) - Лаостун түштүгүндөгү (Тямпасак провинциясы) зыярат сарайлар комплекси. Тоо капталына жайгашкан (деңиз деңгээлинен 1400 м). Индуисттик чиркөө катары 5-кылымда негизделген. 7-кылымдан тартып, кхмер мамлекети Ченланын диний борбору. Башкы зыярат жайы Лингапарвата (Линга тоосу) Шива Бхадрешвара кудайына багышталган. 10-12-кылымда Камбужадеш империясынын башкаруучулары тарабынан көптөгөн кайра курууларга дуушарланган; композициялык структурасы, ошол доордогу негизги курулуштары сакталган. 14-кылымда В.-П. будда монастырына айландырылып, азыркы наамын алган. Ват-Пхунун арх-расы ландшафтка шайкеш келип, касиеттүү орунду көздөй бара-бара жогорулап көтөрүлүп жетүү идеясына ылайык ишке ашырылган. Эки жагы таш мамылар менен курчалган кеңири жол адегенде курмандык чалуу жөрөлгөлөрү өткөрүлчү тектирлүү бассейнге, андан тоо этегинде жайгашкан ар түрлүү кооздуктагы Түндүк жана Түштүк сарайларына келет. Жогору жагындагы тектирде кыштан курулган 6 зыярат сарай бар. Эң жогорку тектиринде (деңиз деңгээлинен 1200 м) борбордук курулуш ансамбли турат. Ичи аялкудайлардын айкелдери аркыл мифологиялык сюжеттеги барельефтер менен шөкөттөлгөн. Храмдын артындагы асканын ташын оюп, кечилдер үчүн атайын зал жасалган. Ват-Пху Бүткүл дүйнөлүк мурастар тизмесине киргизилген.
Чий cогуу
Чий согуу – чийден үй ичине керектелүүчү ар түрдүү буюмдарды жасоо ыкмасы. Кеч күздө чийдин сөңгөгү толук жетилген маалда дүңгөсүнөн ажыратылбай белге салынып бирдей тартылат да, сырткы кабыктарынан тазартылат. Бул акталган чий деп аталат. Чий согуу үчүн аралыгы 1,5 мдей жердин үстүнө эки мамыча орнотулат да, үстүнө бир нече жерден муунакталган туура жыгач бекитилет. Жоондугу 3–4 ммдей чыйратылып даярдалган жүн жиптин эки учуна эки сүйрү таш байланып (салмагы чыйратылган жипти үзүп кетпегендей болуш керек), туура жыгачтагы муунактардын үстүнө ортосунан арта салынып коюлат. Ар бир муунак бекитилген жиптин жылышып кетпесин камсыз кылат. Чырмалган чий кош жаак жиптин ортосуна коюлгандан кийин оң жагына таш байланган жиби солго, сол жагы оңго аркы-терки өткөрүлөт. Чий бир сыйра жип менен оролуп бүткөндөн кийин, анын катарына кийинки чийлер коюлуп жип менен бекитилет. Чийдин эки башына жип шыпырылып кетпес үчүн ийрек бастырылат.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Булак-Суу мөңгүсү
Булак-Суу мөңгүсү — Чоң Алай кырка тоосунун түндүк капталында. Узундугу 5,2 км, аянты 3,3 км2, көлөмү 0,1 км3. Абляция облусунун аянты 1,3 км2. Б.М. Корженевский мөңгүсун түндүк-батыштан тороп турган тоо тармагынын Чоң Алай кырка тоосуна тутумдашкан жеринен орун алган. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 5300 м, этеги 3900 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4300 м. Куралуу облусу үч тарабы бийик беттер менен курчалган төр. Этеги аяккы мореналар менен торолгон. Мөңгүдөн Кызылагын суусунун курамы Булаксуу башталат.
Өсүмдүк майлары
Өсүмдүк майлары — өсүмдүктөр уругунан же мөмөсүнөн сыгып же экстракция ыкмасы менен алынган майлар, табигый продукт. Курамында үчглицерин (95-91%), башкафосфатиттер, май к-талары, липохромдор, витаминдер жана башка даам, жыт, түс берүүчү бирикмелер болот. Тыгызд. 0,900-0,980 г/см3, өңдөрү ачык сарыдан кочкул күрөнгө чейин болот. Алардын касиеттери курамындагы ири молекулалуу чексиз май к-тасына байланыштуу: суюк Ө. м. — чексиз май к-талары көп, 0°С төмөнкү темп-рада, ал эми катуу (тоң) Ө. м. 40°С тоңот. Тоң Ө. м. тропиктик пальма өсүмдүктөрүнөн алынат. Суюк Ө. м. абада окистенип, акырындык менен каймактап катат. Ө. м. азыктык баалуулугу курамындагы ири молекулалуу май к-талары, глицериддер (зыгырдыкында 80-90 %, күң караманыкында 40-50 % чейин), фосфатиттер (сояда 3000 мг %, күн карамада 1400 мг% чейин), стериндер (жүгөрү 1000 мг %, күн карамада 300 мг % чейин), токоферол (соя жана жүгөрүдө 100 мг  % ашык, күн карама 60% чейин) көп болушу менен аныкталат. Ө. м. газды эритип, буулануучу заттар жана эфир майларын сиңирип алат. Кастор майынан башкасы органикалык эриткичтер (бензол, бензин жана башка) менен жакшы аралашат. Ө. м. тамак-аш өнөр жайында жана техникада: самын, олиф, лак, май к-таларын жана башка бирикмелерди алууда колдонулат.
Детективдик фильм
Детективдик фильм ― чалгынчылар, кылмыштарды тергөө, мамлекеттин чыккынчылары жөнүндөгү кино өнөр чыгармалары. Алгачкы детектив фильм «Бир кылмыштын тарыхы» (реж. Ф. Зекк, 1901) фильми болгон. Анда кылмыш жасоо, кылмышкерди кармоо жана жазалоо сценалары көрсөтүлөт. Көп сериялуу фильм (сериал) ушул сыяктуу сюжеттерди кеңири пайдаланган. Франциялык режиссер В. Жассе 1908–09-ж. тарткан тыңчы Нике Картер жөнүндөгү фильми негиздөөчү катары белгилүү. Андан кийин Л. Фейаддын «Фантомас» (5 серия луу, 1913–14), «Жюдекс» жана «Жюдекстин жаңы тапшырмасы» (1916–17, ар бири 12 сериядан) фильмдери тартылган. 1940-жылдарда детектив фильм турмушка жакындаштырылып, «полиция документтери» деп аталган детектив фильмдер чыгарылган. Алар көп учурда чыныгы фактыларга, даректүү жыйынтыктарга негизделген: «Нортсайд 777ге чалгыла» (реж. Хатауэя, 1948), «Бумеранг» (реж. Ж. Дассен, 1947; экөө тең АКШ ) жана башка фильмдер. 1960–70-жылдарда детектив фильмдин сюжеттик структурасы саясий кинодо колдонулган: «Граждандын ишин шек саноосуз тергөө» (реж. Э. Петри, 1969), «Улуу даражалуу өлүктөр» (реж. Ф. Рози, 1976) – экөө тең Италия; «Өмүрдөн да артык акы» көп сериялуу телефильми (реж. Я. Моргенштерн, А. Кониц, Польша, 1969), «Ар бир километрде» (реж. Л. Шарланжиев, Н. Чернев, Болгария, 1969) жана башка Советтик кино искусстводо детектив фильмкеңири орун алган. Кино үчүн милиция, чалгындоо органдарынын, душмандын тылында иштеген чалгынчылардын иштери жана башка материал болгон. «Жекеме жеке» (реж. В. Г. Лего шин, 1945), «Чалгынчынын баатырдыгы» (режана башка В. Барнет, 1947), « Жаздын 17 көз ирмеми» (реж. Т. М. Лиознова, 1973, 12 сериялуу), «Транссибирь экспресси» (реж. Э. М. Уразбаев, 1978), «Жолугушуучу жерди алмаштырбайт» (реж. С. Говорухин, 1979), Кыргызстанда «Бөрү зындан» (режана башка Шамшиев, 1984) жана башка детектив фильмдер белгилүү.
Анорога-Яха (дарыя)
Анорога-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Лядгей-Яха дарыясынын оң жээгинен 13 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Детективдик фильм
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Анорога-Яха (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Вариант (адабиятта)
Вариант (лат.— өзгөргөн) — көркөм чыгарманын жалпы же айрым бөлүмдөрүнүн айтылышындагы, жазылышындагы жана басылышындагы өзгөрүүлөр. Бир эле чыгарманын ар түрдүү вариантта учурашы белгилүү максат, автордук идеяга байланыштуу болот. Көп варианттуулук— элдик оозеки чыгармаларга мүнөздүү көрүнүш. Мисалы, кыргыз фольклорунун лирикаларынан тартып «Манас» трилогиясына чейинки адабий мурас бир нече варианттарда жолугат. Варианттуулук жазма адабиятта да кездешет. Анда сөз чебери мурдагы чыгармаларына жазуучулук устаттыгы жетилген мезгилде кайрылып, идеялык-көркөмдүк жагынан аны жетилтүү, тереңдетүү максатын көздөйт. Мисалы, Т. Сыдыкбеков 30-жылдары жазган «Кең-Суу» романына 50-жылдары кайра кайрылып, чыгарманын жаңы варианты — «Тоо арасында» романын жаратты. Мурда жазылган ырларга кайрадан кайрылып, анын жаңы вариантын түзүү акындарда арбын эле кездешет. Мисалы, А. Осмоновдун «Толубай сынчы» поэмасынын үч, А. Токомбаевдин «Москва жөнүндө ой» ырынын эки варианты бар.
Жүк жөнөтүүчү
Жүк жөнөтүүчү – жүктү жөнөтүүгө тапшырган жана жүк ташуу документинде жүк жөнөтүүчү катары көрсөтүлгөн жүк ташып жеткирүү келишиминин бир тарабы
Шихабеддин Сухраварди
https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86_%DB%8C%D8%AD%DB%8C%DB%8C_%D8%B3%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C дин
Песчаный (Уфим району, Башкыртстан)
Песчаный — Башкыртстандын Уфим районундагы айыл, Булгак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 207 киши. Почта индекси — 450501, ОКАТО коду — 80252810009.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Бажы саясаты
Бажы саясаты – бажы тутуму аркылуу жүргүзүлүүчү тышкы экономикалык иштер чөйрөсүндөгү чаралар менен багыттардын топтому. Белгилүү экономикалык, социалдык, каржылык, соода-саясаттык максаттарга жетүү үчүн мамлекеттик органдардын бажы алымдары менен бажы жыйымдарын, ошондой эле бажы жол-жоболорун, дагы башка каражаттарды колдонуу боюнча иши Б. с-на кирет. Б. с-н ишке ашыруунун негизги каражаттары: бажылык жөнгө салуунун экономикалык жабдыктарынын тутуму; бажы бирликтерине, эркин соода аймактарына, бажы конвенцияларына (макулдашууларына) катышуу; жүктөрдүн чек-ара аркылуу өтүү тартиби; бажы көзөмөлүнүн мамлекеттик органдарынын тармагы; бажы иштеринин зарыл мыйзам ченемдери. КРде КР ички жана тышкы саясатынын курамдык бөлүгү болуп саналган бирдиктүү Б. с. жүргүзүлөт.
Насирэддин Туси
Насирэддин Туси Абу Жафар Мухаммед ибн Мухаммед ибн Хасан Абу Бакр (1201-1274) — илимпоз-энциклопедист жана мамлекеттик ишмер. Аламут исмаилилерге жана монгол ильханы Хулагуга кызмат өтөгөн.
Математика боюнча «Параллель сызыктардын кесилишпестиги жөнүндө трактат» жана «Евклиддин чыгармасы» деген китептерди жазып, параллель жөнүндөгү постулат үч бурчтуктун бурчтарынын суммасы менен байланыштырылган.
«Толук төрт жактуу жөнүндө трактат» деген эмгегинде жалпак жана сфералык тригонометрия өзүнчө окуу сабагы катары баяндалган.
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Жүк жыйымы
Жүк жыйымы – бирнече жүк коштом кагазы боюнча бир жүк жөнөтүүчү тарабынан бир же бирнече жүк алуучунун дарегине жөнөтүү үчүн кабыл алынган жүк.
Эй-Кюэль-Кы
Эй-Кюэль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Воргэ-Кюгель-Кы дарыясынын сол жээгинен 86 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 38 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Талаа-Булак
Талаа-Булак — "Манас" эпосундагы топоним. Манас Алтайдан аттанып чыгып, калмак-кытай башта басып алган ата журту Ала-Тоону бошоткондо анын колунун Мунаркан башында турган бөлүгү душман менен беттешкен жерлердин бири (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 576-инв., 532-б.). Географиялык реалияда Кочкор өрөөнүндөгү, Комсомол совхозунун аймагында.
Кон
Кон — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Абсамат Масалиев айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 736 киши.
Тургунбаев Келдибек
Тургунбаев Келдибек (1944-ж., Талас району) - режиссёр, обончу, акын. Көптөгөн ар кандай салтанаттарга арналган өкмөттүк ж. б. концерттерди койду, ыр жазат, обон чыгарат. Анын «Фрунзем», «Алатоо», «Айдай-дын ыры», «Аттиң ай, неге өмүр аз», «Күтүү вальсы», «Энеме», «Аларча»аттуу мукамдуу ыргактарга бай обондору эл артисти Д. Жалгасынованын, С.Садыкованын репертуарларынын түшпөй ырдалып келүүдө.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Материализм
Материализм (лат. materialis – заттык, заты) – материянын обьективдүүлүгүн, алгачкылыгын, түгөнгүстүгүн жана жок болбостугун таануучу негизги философиялык багыттардын бири, ал аң-сезимден сырткары жана көз карандысыз болот жана чындыктын алгачкы негизи катары чыгат. Материализм идеализмге карама-каршы. Мазмундуу конфронтация, алардын ортосундагы күрөш тарыхый-философиялык процесстин өзөгүн түзөт. Идеялык агым катары атериализм көп кырдуу. Материализмдин төмөнкүдөй түрлөрү бар: маңыроо (стихиялык) Материализм (Лаоцзы, Ян Чжу, Ван Чун, Лопаята мектеби, Гераклит, Анаксагор, Эмпедокл, Демокрит, Эпикур ж. б.). Материализмдин архаикалык формасы негизги өбөлгөлөрүн, принциптерин рефелкстөөнүн жоктугу менен мүнөздөлөт. Метофизикалык Материализм (Ф. Бэкон, Гоббс, Гассенди, Спиноза, Жон Локк) болмуштун же ойломдун кандай өзгөчөлүктөрү абсолютташтырылганына жараша көптөгөн модификацияларга ээ болот. Вульгардык Материализм (Фогт, Бюхнер, Молешотт) аң-сезимдин социалдык-тарыхый табиятын билмексенге салышат, аң-сезимди мээнин түздөн түз акыркы касиети катары талкуулашат. Антропологиялык Материализм (Фейербах, Чернышевский) – «үстү жактан» толук курулбай калган деп түшүндүрүшөт. Коомдук реалийлерди чечмелөөдө жаратылыш кубулуштарын түшүнүүгө алып келүү Материализм менен айкалышпайт. Диалектикалык Материализм материализм принциптерин диалектикага, анын ичинде коомдук мамилелерди ырааттуу түшүнүүгө алып келүүнү билдирет.
Чигилдер
Чигилдер, жикилдер – түркий тилде сүйлөгөн байыркы уруулардын бири. 8–10-кылымда Карлук кагандыгына кирген. Ысык-Көлдүн түштүк калаасы менен түндүк-чыгыш аймагын ээлеген. Бир бөлүгү Талас суусунун боюнда жашашкан. Көчмөн мал чарбачылык жана дыйканчылык менен кесиптенишкен, соода-сатык да мыкты өнүккөн. Шаарлары: Барскан, Синкуль жана башка. Борбор шаары Яр – Ысык-Kөлдүн түштүк жээгинде жайгашкан. Чигилдер айрыкча 10-к-дын 2-жарымында дүркүрөп өсүп, түркий тилдеги башка уруулар менен биригип, 940-жылы Караханийлер династиясын түзүшкөн. Бугу уруусунун манабы Боромбайдын 1856-жылы А.Семеновго берген маалыматы боюнча чигилдер – азыркы бугу уруусунун түпкү ата бабалары. Орто кылымдарда Мавераннахрда саясий күрөшкө активдүү катышышкан.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Детектор
Детектор (лат. detector – ачуучу) радиотехникада – радио уктургуч, байланыштыргыч, телекөрсөткүч, кабыл алгычтарда, өлчөгүч жана башка приборлордо электр термелүүлөрүн өзгөртүүчү түзүлүш. Детектор амплитудалык, жыштык жана фазалуу болуп бөлүнөт. Амплитудалык детектордо жогорку жыштыктагы амплитудалуу өзгөрүлмө термелүүнү детекторлоо үчүн электр өткөрүүчү элемент катары жарым өткөргүчтүү диод колдонулат. Мында термелүүнүн өзгөрүлмөлүү чыңалуусу конденсатордон, диоддон жана резистордон түзүлгөн электр тизмегине аракет кылат. Диод бир тарапка өткөргөндүктөн, тизмекте жогорку жыштыктуу импульс түрүндөгү электр тогу пайда болот. Ток резистордун учтарында чыңалууну пайда кылат да, чыңалуунун амплитудасы өзгөрөт. Жыштык жана фазалуу детектордо жыштыгы жана фазасы боюнча өзгөрүлмө термелүүлөр адегенде амплитудасы боюнча өзгөрүлмө термелүүгө айландырылат да, андан кийин амплитудалык детектор менен өзгөртүлөт. Детектордун жылуулук, радиоактивдүү нурланууну табуучу элементардык бөлүкчөлөрдү каттоочу, калп кармоочу жана башка түрлөрү бар.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Усть-Сухояз (Карайыдель району, Башкыртстан)
Усть-Сухояз — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Караяр айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 23 киши. Почта индекси — 452374, ОКАТО коду — 80234836005.
Ватт
Ватт - кубаттуулуктун Бирдиктердин эл аралык (СИ) системасындагы бирдиги. Англисче окумуштуу Ж. Уаттын ысмынан аталып, Вт же W менен белгиленет. 1 секунда 1дж жумуш аткарган кубаттуулуктун чоңдугу 1 ватт болот. Өткөргүчтүн учтарында чыңалуу 1 волът болгон туруктуу 1 ампер ток күчүнүн кубаттуулугу электр бирдигиндеги Ваттка барабар. 1 вт =107 эрг/сек = =0,102 кгк □ м/се= 1,36 Ш0-3 а. к.
Депопуляция
Депопуляция - (фр. depopulion - калктын азайышы) - тигил же бул өлкөнүн калкынын төрөлгөндөргө караганда өлгөндөрдүн санынын көп болушунун натыйжасында сан жагынан азайып баратышы. Өткөн доорлордо анын себеби эпидемия, согуштар, түшүмсүздүк, табигый кырсыктар (азыр да) ж.б. болсо, 21-к. анын себептери өзгөрдү. Азыркы мезгилде негизги фактор үй-бүлөлөрдүн аз балалуулука (1-2 бала) өтүшү болуп саналат. Мындай шартта калктын ордун толуктоо жетишсиз болуп калууда.
Мусабек Бошкоев
Өмүр баяны
Мусабек Бошкоев 1905-жылы Ысык-Көл облусунун, Түп районуна караштуу Сары-Толгой айылында туулган.
1933–35-жылдары Ташкендеги Орто Азия марксизм-ленинизм курсунда окуган.
Ишмердүүлүгү
Куну тери союзунун кыргыз конторасында инспектор, директор болуп иштеген.
Дан азык даярдоо кыргыз конторасында уполномочен, 1938–39-жылдары Тянь-Шань округдук аткаруу комитетинде жооптуу катчы, Кыргызстан КомПартиясынын Тогуз-Торо райкомунун 1-катчысы, партиянын Тянь-Шань округдук комитетинде бөлүм башчы.
1939–41-жылдары Кыргызстан КП Тянь-Шань обкомунун II, I катчысы болуп иштеген.
1942–43-жылдары Токмок шаарындагы 107-кавалериялык дивизиясында – комиссар, Фрунзе облусундагы эмгекчилер депутаттарынын Сталин райондук аткаруу комитетинин төрагасы, 1944-жылдан Талас облустук аскер комиссариатынын начальниги, 1946–48-жылдары Кыргызстан КомПартиясынын Чүй райкомунун I катчысы, 1948–50-жылдары Ысык-Көл облусундагы Ново-Вознесеновка аткаруу комитетинде төрагынын орун басары жана облпромсоюздун төрагасы болгон.
1950–54-жылдары Түп райондук аткаруу комитетинин төрагасынын орун басары, айыл чарба бөлүмүнүн башчысы, Ысык-Көл айыл чарба башкармасында капиталдык курулуш бөлүмүнүн начальниги, 1954–55-жылдары Ысык-Көл облустук айыл жана колхоз курулуш башкармасынын начальниги, 1955–58-жылдары Түп районундагы Ленин атындагы башкармасынын төрагасы болуп иштеген. 1975-жылы дүйнєдєн кайткан.
Бажы табыштамасы
Бажы табыштамасы – жеке же юридикалык жактын бажы органдары талап кылуучу маалыматтарды билдирүү же документтерди берүү менен, бажы жол-жоболоштуруусун жүргүзүү жөнүндөгү оозеки же жазуу жүзүндөгү өтүнүчү.
Тайбуурул
Тайбуурул (Нарбуурул, Нарбуудан) — Саякбай Каралаевдин варианты вариантында Манастан Семетейге мураска өткөн тулпар. Т-дун тегин манасчылар жылкынын пири Желкайыптын өзү менен байланыштырышат жана кыз Сайкал менен Манас сайышып, жакшылыкча бүткөн беттешүүдөн кийин достуктун белгиси катары Сайкал Семетейге арнап тартуу кылат. Эпикалык салтка жараша Сайкалдан белекке келген кызыл буурул тай менен Семетейдин жарыкка келиши бир мезгилге чамалаш айтылып, Манас өзү Т. деп ат коёт. Молдобасан Мусулманкуловдун варианты боюнча Сайкал Манаска тартуулаган Т-дун алгачкы учурдагы көрүнүшү көзгө комсоо чолок тай болот да, жетилгенде арып-азбаган чыгаан тулпарга айланат. Башка аттарга кара ганда өтө зор, күлүк тулпар катары белгилеп, Саякбай Карала уулу Нарбуурул, Нарбуудан деп Т-га синоним катары колдоно берет.
Анын кажыбас күлүктүгү башка тулпарлар менен салыштырмалуу берилип, башка күч келген учурларда Т. ажат ачат. Т. Манастын көзү өткүчө ага кызмат кылат, кытай менен болгон согушта жаралуу Манасты Т-га жүктөп келишет. Манас өлгөндө Ажыбай өзүнүн Карткүрөң тулпарына ишенбей Т-ду сурап минип чабаганга кетет. Т-дун мындай өзгөчө чыдамдуу күлүктүгү, айбан да болсо акылынын тунуктугу эпосто көп жолу далилденип:
Кумга туулуп, чөлгө өскөн,
Кулан менен бирге өскөн,
Карга туулуп, музга өскөн,
Кайып менен бирге өскөн, (АТ, "Семетей", 989-инв., 210-б.) болуп түшүндүрүлөт. Манас өлгөндө анын башка айбандары сыяктуу эле Т. да безип кетип, Семетей эр жетип, элине келгенде алдынан тосуп чыгат. Ошондон баштап Семетейдин өмүрүнүн акырына чейин ага кызмат кылат. "Манас" эпосунда Т-га өзгөчө маани берилген. Анткени, Семетей менен анын чоролорунун ортосунда ишенимдүү ат жалгыз Т. ошон үчүн ар бир кооптуу жоого аттанарда улам бири минет. Т-дун бир нече баатырдын ортосундагы жалгыз ат болуп калышы кыргыздардын бөлүнүп, жарылып мурдагы күчтүү абалы жок экендигин символикалык түрдө белгилеген элес. Ушундай эле соот-чопкут, курал-жарак да баарынын ортосунда бир сыяктуу сүрөттөлөт. Т-га ким минсе ошол Манастан калган Аколпок, Сырнайза, Ачалбарсты пайдаланат. Элдик баатырлардын Манастын учурундагыдай өзүнө ылайык туруктуу ат минип, туруктуу курал-жарак пайдаланышпай, тескерисинче бир нече баатырдын ортосунда күчтүү жоого кирүүгө жарактуу, ишенимдүү бир эле ат, бир эле кийими, курал-жарак болушу да ушул доордун мүнөзү менен шартталган. Эпикалык тулпарларга мүнөздүү магиялык касиеттеги салттык мотивдер Т-дун образында да сакталган. Мисалы, Күрпүлдөктүн суусуна аккан Семетейди куйругу менен тосуп чыгарып өлүмдөн куткарат. Жоо келатканда Т-дун "Таманы жерге тарсылдап, Көкүлүнө шам күйүп, кулагынан жаркырап мунар чыгып" (МЧ, Кол жазмалар фондусу, 222-инв., 18-б.) көрүнүшү апыртмалуу сүрөттөлөт. Касташкан душмандары Семетейди адегенде атынан ажыратууга аракеттенет. Ошол максат менен Чынкожо Семетейден Т-ду суратат. Канчоро кастык менен Т-ду Үмөтөйдүн кунуна бердирет. Т-га Үмөтөйдүн сөөгүн жүктөп Акеркечке жөнөтөрдө Семетейге жакындары адилет сөзүн айтат.
Канатыңдан кайрылба,
Тайбуурулдан айрылба,
Аколпок тонду чечинбе
Аманат жандан кечинбе (ЫА, Кол жазмалар фондусу, 188инв., 35-б.), — деп Бакай Семетейдин өлүмгө баш байлап отурушун жактырбайт. "Тайбуурулдун тартуу кеткени Семетейдин ажалынын жеткени" дегендей жанга өлчөлүү аты — Т-дан ажырагандан кийин Семетей душманынан жеңилет. Мамбет Чокморовдун варианты боюнча Т. тартууга барган жеринде кайып болуп кетет.
Жүк коштом
Жүк коштом – жүк ташуу келишими менен шарттарын, ошондой эле жүк жөнөтүүчүдөн жүк алгандыгын күбөлөндүрүүчү жүктү коштоп жүрө турган документ. Ж. к-ду түзүү тартибин жана жүктү ташуу келишимин жол-жоболоштуруу боюнча колдонулуучу техникалык каражаттар жүк ташуу эрежелерине ылайык аныкталат.
Көбү-Шаму
Көбү-Шаму (моңголчо говь — чөл, суусуз жер, кыт. шаму — чөл) — топоним. Алмамбет өз элинен кетип Көкчөгө келген соң өзүнүн баатырдыгы, эр жүрөктүүлүгү аркасында бат эле казак элине кадыр-барктуу болот. Көкчө жана анын чоролору жеңе албай жүргөн жоолорун жеңип, душмандын малын тийип, Көкчөнүн элин байытат. "Манас" эпосунда ал мындайча сүрөттөлөт: Көбү-Шаму чөлүнөн Маңгул, калмак аралаш Санам кытай элинен Жыйырма миң жылкы алыптыр. Жыйып кара малынан — Сыйыр, төөсү баарынан Он беш миң кара алыптыр (Сагымбай Орозбаков, 2. 238),— деп жоокерчилик доордун шартына ылайык идеалдаштырылат. Тарыхый топоним катарында МЭРдин түштүгүндө жана түштүк-батышындагы жана Кытай чөлкөмүндө жаткан эбегейсиз зор чөлдүү аймак аталат.
Динге чейинки ишенимдер
Динге чейинки ишенимдер - монотеисттик диндер таралганга чейинки түрдүү этностук топтордун ар кыл иррационалдык түшүнүктөрүн мүнөздөө үчүн этнологияда колдонулуучу термин
Талаа-Челек
Талаа-Челек — "Манас" эпосундагы топоним. Айчүрөк ак куу болуп учуп, жер жүзүндөгү баатырларды сынап жүрүп өткөн жер.
Турса учуп Айчүрөк —
Талаа-Челек басты эми
Тоо-Челекти ашты эми (Саякбай Каралаев, "Семетей", 1. 363).
Географиялык реалияда Казакстандын Алматы облусуна караштуу капчыгай, өзөн жана өрөөн.
Хиросима метросу
Хиросима метросу (Астрам сызык, ) – Хиросима шаарынын метросу. Метросу 20-август 1994-жылы ачылат.
Жүк манифести
Жүк манифести – жүк ташууга жоопкер тарап же аны тейлөөчү агент тарабынан жол-жоболоштурулуп, ал каттам боюнча катталып жүрүп отура турган жүк тартуу документи.
Курья (Чулым куймасы)
Курья — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чулым дарыясынын сол жээгинен 236 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Копмүтердик коопсуздук
Копмүтердик коопсуздук, кибер коопсуздук же IT коопсуздук катары дагы белгилүү — компүтердик системалардын жабдыгын, программалык камсыздоосун же маалыматын уурулуктан же бузулуудан, ошондой эле алар көрсөткөн кызматтарды тоскоолдукка учуроодон же туура эмес багыттоодон коргоо.
Кибер коопсуздукка жабдыкка физикалык жеткилик алууну көзөмөлдөө, тармак жеткилиги, маалымат жана код аркылуу жугуп калган зыяндан коргоо кирет. Ошондой эле, операторлор тарабынан атайын же кокустан кыянат кылууга байланыштуу IT коопсуздук ишеничтүү жараяндардан тарта ар түрдүү ыкмаларга чейинки шылуундукту сезип турат.
Компүтердик системалар менен интернетке, Bluetooth, Wi-Fi сыяктуу зымсыз тармактарга таянуу жогорулап, смартфондор, телеканалдар сыяктуу "смарт" түзмөктөр, Интернет заттардын бөлүгү катары кичинекей түзмөктөр көбөйгөн сайын бул тармактын мааниси өсүүдө.
Вульгаризм
Вульгаризм ( vulgaris — одоно) — адабий речтин нормасына туура келбеген одоно сөздүн көркөм чыгармаларда колдонулушу. Ал көбүнчө чыгарманын каармандарынын речинде кездешет да, анын кулк-мүнөзүн, кимдигин билдирүү үчүн колдонулат. К.Жантошевдин «Каныбек» романындагы Сабыржандын: «Кудая парвадигар!.. Ал кызыталак, баягы үй артында турганыбызды айтып жибереби деп, көз карашынан чочулап, артында котур кара мышыгың бар экен деп кылган амалым эле. Ал батчагар ошону көңүлүнө түйгөн экен да?» же Ч. Айтматовдун «Кылым карытар бир күн» романдынагы Сабитжандын: «Баары ак-мак, баары ит экен!» — деген речиндеги «кызыталак», «ит экен» деген сөздөр вульгаризмге мисал боло алат.
Желаргы, өрөөн
Желаргы, өрөөн — Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк-чыгыш тумшугунан орун алып Желаргы суусунун (Чүйдүн сол куймасы) агымы менен түштүк-батыштан түндүк-чыгышка 17 км ге созулат. Кемин районунун аймагында. Туурасы 2км дей. Деңиз деңгээлинин бийиктиги 1350–2300 м. Өрөөндү курчаган тоолордун капталдары жантайыңкы, кырлары тайпак, чокулары өрөөндүн таманынан 1000–1100м көтөрүңкү. Желаргы өрөөнүнүн башы кууш, аягы кенен тартып, Чүй өрөөнүнө өтөт. Негизинен төртүнчүлүк мезгилинин жана миоцен-плиоцендин конгломерат, кумдук, алевролит, шагыл, чопо, кум тектеринен турат. Климаты мелүүн континенттик. Июлдун орточо температурасы 17 °С, январдыкы —8°С. Жылдык жаан-чачыны 300–350 мм.
Жарым чөл жана кургак талаа (2000м ге чейин), бетегелүү талаа жана айрым жерлеринде шалбаалуу талаа алкактары басымдуу.
Кыпчак кыргыны
Кыпчак кыргыны – 1850–жылдардын башында Кокон хандыгында болуп өткөн кандуу окуя. Кыпчак бийи Мусулманкул 1844 –жылы 14 жаштагы Кудаяр хандын регенти (аталык) болуусу менен ордодо бийликке келгенден баштап, хандыктагы саясий бийлик иш жүзүндө кыпчактардын колунда болгон.
Жер жерлердеги бийлик орундарына кыпчактар дайындалып, мунун өзү отурукташкан калктын, көчмөн кыргыз төбөлдөрүнүн нааразылыгын туудурган. Кокон хандыгында ошол эле учурда кыпчактардын эки тобунун ортосунда да саясий атаандашуу күчөп, ич ара кагылышуулар башталган. Мусулманкулдун бийлигине каршы алайлык Алымбек датка баштаган кыргыздар гана эмес, ошол кездеги Ташкендин кушбеги Нармамбет кыпчак да оппозицияда болгон. 1850-51 – жылдары Нармамбет ташкендик казак, таластык, чүйлүк кыргыздардын бий манаптарын колго алуу менен абалын бекемдеп, Мусулманкулга ачык каршы чыккан. Аны ордодо да бир топ өзбек, кыргыз, атүгүл кыпчак феодалдары колдошкон. Кудаяр хандан колдоо алышкан кыпчактарга каршы топ 1851–жылы кыпчактарды кыргынга алуу демилгеси менен чыгышып, Кокон шаарындагы кыпчактарды кырып салышкан. Кыпчак кыргынынын эң күчтүү учуру Экисуу арасындагы Былкыллама деген жерде Кудаяр хан менен Мусулманкулдун аскерлеринин беттешүүсүндө болуп өткөн. Кармашта 1500 гө жакын кыпчактын өлүгү Карадарыяга ыргытылган. Мусулманкул туткундалган. Кыпчактардын калаасына ордого чейин ар бир 100–200 кадам сайын Мусулманкулдун көз алдында 5–10 кыпчактын башы алынып турган. 1862-жылы күзүндө Мусулманкул дарга асылган. Жалпысынан 1851–52-жылдары Кокон хандыгында 20 миң чамалуу кыпчак кырылгандыгын жазма булактар ырастайт.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Бишкек, 2003 "Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И. Арабаев атындагы Кыргыз Мамлекеттик Педагогикалык Университети" "Башкы ред. Ү.А. Асанов, Жооптуу ред. А. А. Асанканов" "Ред. кеңеш: Ө.Ж. Осмонов (төрага), Т.Н. Өмүрбеков (жооптуу катчысы), А.Ж. Жуманалиев"
Өсүмдүктүн өсүшүн жөнгө салгычтар
Өсүмдүктүн өсүшүн жөнгө салгычтар – өсүмдүк өсүшүн тездетүүчү жана кечиктирүүчү органикалык  бирикмелер. Табигый өсүмдүк өсүшүн жөнгө салгычтарга фитогармон – ауксин, гиббереллин, цитокинин, айрым витаминдер кирет. Өсүмдүктөр өсүп жетилишин белгилүү шартта акырындатуучу табигый заттарга кумарин жана анын бирикмелери кирет. Ауксин тобундагы өсүмдүк өсүшүн жөнгө салуучулар кээ бир синтездик ыкма менен алынат. Алардын маанилүүлөрү индолилмай, нафтилуксус, 2-, 4- дихлорфенилуксус к-лары. Ал эми өсүмдүктөр өсүшүнө каршылык кылган синтездик бирикмелерге гербициддер кирет. Алар айыл чарба өсүмдүктөрү түшүмдүүлүгүн жогорулатууда, отоо чөптөрдөн арылтууда жана көчөт, үрөн өстүрүүдө кеңири колдонулат. Гиббереллиндер – жаратылышта кездешүүчү Ө. ө. ж. с. Алар клетканын бөлүнүшүн, бутактын өсүшүн тездетет, жалбырак менен мөмөнүн куурашын токтотот. Себеби нуклеин кислотасын жана белок синтезин активдештирет. 1 кг өсүмдүк курамында көбүнчө 0,01 - 1,4 мгг гиббереллиндер болот, өзгөчө алар быша элек үрөндөрдө болот. Эң маанилүү гиббереллиндер бири - гиббералл к-тасы же ГА3. Ал уруксуз жүзүм, алча, картошка, арпа жана башка өсүшүн жөнгө салгыч катары колдонулат.
Жүк опциону
Жүк опциону – кире жалдоочунун келишим жүгүн толук же жарым-жартылай алмаштыруу укугу.
Детекторлоо, демодулдаштыруу
Детекторлоо, демодулдаштыруу - (лат. detectio – ачуу, табуу) – төмөнкү жыштыктагы сигналды бөлүп алуу үчүн модулдаштырылган термелүүлөрдү кайра өзгөртүү. Детекторлоо – термелүүлөрдү модулдаштырууга тескери процесс. Детекторлоо термелүү жыштыгын кайра өзгөртүүгө байланыштуу болгондуктан, аны жүзөгө ашырууда сызыктуу эмес элементтер – вакуумдук жана жарым өткөргүчтүү диод, транзистор, эбегейсиз өткөргүчтүү туннелдик өтүштөр колдонулат. Бул кубулушка негизделген түзүлүштөр детектор деп аталат.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Чжу-у Хэсу
Чжу-у Хэсу – 9-кылымдагы кыргыз элчиси; кыргыздын уруу башчысы, эл билерманы. Чжу-у Хэсу жетектеген кыргыз каганынын элчилиги Тан (Кытай) императорунун сарайында 843-жылдын 2-айында (5-март–3-апрель) болушкан. Элчиликти император Уцзун кабылдап, ага кыргыз каганынын расмий каты тапшырылган. Кыргыз каганынын элчилиги өтө жогорку деңгээлде кабыл алынган. Бул маалыматтар Тан династиясынын мамлекеттик министри Ли Дэ-юй тарабынан «Ли Вэй-Гун хойчан ипинь цзи» аттуу булакта катталган. Сүйлөшүүлөрдүн жүрүшүндө уйгурларга каршы биргелешип күрөшүү, чегара коопсуздугу, Кытайга кыргыз жылкыларын сатуу маселелери каралган. Кытай каганына жөнөтүлгөн мамл. расмий каттардын көчүрмөлөрү орус жана башка тилдерге которулган.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Диний культ
Диний культ — диний-магиялык көз караштын негизинде ар кандай заттарды ыйык нерсе деп эсептеп, аларга ишенип, диний жол менен табынуу. Диндин тарыхый формаларына, анын өнүгүү этаптарына мүнөздүү культтук комплекстер бар. Мисалы, диний культтун алгачкы формаларына коомдук турмуштун белгилүү чөйрөлөрү менен байланыштуу болгон культтар мүнөздүү болсо, кийинки диндерге мифтик ишенимдер аралашып, алгачкы киши сымал кудай культтары келип чыккан. Алгачкы жамааттык коомдогу сыйкырчылык бийлер кийинчерээк көп диндердин культтук курамына кирген. Диний культ диндердин тибине, жергиликтүү өзгөчөлүктөрүнө карата бири экинчисинен багыты, түзүлүшү жана маани-маңызы боюнча кескин айырмаланары илимде маалым.
Лима (Огайо)
Лима (Огайо) (Lima) — Огайо штатынын Allen округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 38 771 киши. Болжолдуу аянты - 33.4 км². FIPS коду — 39-43554.
Бажы тарифи
Бажы тарифи – КР бажы мыйзамдары боюнча КР бажы чек-арасы аркылуу алынып өтүүчү товарларга карата колдонулуучу жана тышкы экономикалык иштин товардык номенклатурасына ылайык тутумдаштырылган бажы алымдарынын ставкаларынын жыйнагы. Бажы тарифинин түрлөрү: автономдук мамлекеттер тарабынан бир тараптуу белгиленет, конвенциялык мамлекеттер тарабынан эларалык макулдашууларга ылайык белгиленет жана эреже катары, ставкалары төмөнүрөөк болот. Айрым өлкөлөр (Канада, Индия) айрым өлкөлөргө автономдуу, кээ бирине конвенциялык тарифти колдонуу менен бажы тарифинин эки түрүн тең пайдаланышат. Бажы тарифинин алымдарына чен көбүнчө товарлардын наркынан процент түрүндө белгиленет.
Рёденталь
Рёденталь ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Кобург районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 13046 (2013-ж.). Аянты – 49.96 км2.
Көгөй
Көгөй — «Манас» эпосунун эпизоддук кейипкери, Манастын түпкү аталарынын бири. Түбөйдүн уулу, Ногойдун атасы. Манас же Манастын туугандары тууралуу санжырада айтылат (Сагымбай Орозбаков, 1. 33, 302). Бул антропоним «көк» жана «ай» деген сөздөрдүн айкалышынан түзүлгөндүктөн («көк» «ай» — «көгөй») эпостогу байыртадан бери сакталып келаткан ысымдардан. Түрк тилдеринде сүйлөгөн элдер байыртан жер-сууну, тоо-ташты, ай-күн, жылдыздарды, көктү, отту ыйык тутуп, балдарына да ушуга байланыштуу ысымдарды ыйгарышкан. Көптөгөн антропонимист-түркологдор да мындай типтеги ысымдарды байыркы деп эсептешет.
Каркыра өрөөнү
Каркыра өрөөнү ― Ысык-Көлдүн чыгышында. Түндүгүнөн Кетмен жана Кеген тоолорун, түштүгүөн Тескей Ала-Тоонун тармагы менен чектелет. Аянты 400 км ге жакын. Узундугу 78-82 км, туурасы 35 км (жазы жери). Деңиз деңгеели 1800-2750м бийиктикте. Рельефи боюнча 5 районго бөлүнот:
Тоолору палеозойдун аки таш тегинен, кумдуктан жана граниттен, адырлары палеоген менен неогендин кызыл чопо жана кум шагыл аралашкан, борпоң тектеринен, түздүгү аллювийден турат. Генезистик тиби боюнча синклинорий-грабен, структурасы Түндүк Тянь-Шаньдын Ысык-Көл зонасы менен байланыштуу. Климаты континенттик, жайы ысык (15-25°С); январ-дынорт. темп-расы – 10...–12°С. Жылдык жаан-чачыны 300–450 мм. Шамал кыш-кысын батыш, жайкысын көбүнчө чыгыш тарапка согот. Суулары: Каркыра, Кеген жана Текес. Өтө шордуу Тузкөл көлү бар. Өрөөн күрөң жана кара топурактуу. Талаатулаңы, тескей беттери ндешалбаа, кара-га, адырларда кургакталаа өсүмдүктөрү басымдуу. Малчарбасына ыңгайлуу; Кеген, Шакыдысуу кыш жайгашкан. Башкы авт. жолу Алматы менен Нарын кол р-нун Кеген аркылуу байланыштырат.
Санпа кыргыны
Санпа кыргыны - 2010 жылдын июнь айындагы Ош жана Жалабаттагы этникалык кагылыштын бир эпизоду. Бишкек-Ош жолунун Жалалабат облусунун Сузак районунун аймагындагы Топурак-Бел бөлүгүндө жайгашкан Санпа пахта тазалоочу заводунун жанында болуп өткөн кыргын. Ошол заводдун аты менен Санпа кыргыны, Санпа окуясы же Санпа окуялары деген ат менен массалык маалымат каражаттарында кеңири чагылдырылган.
Кыргындын себептери жана ага чейинки окуялар
Ош шаарында 10-июндан 11-июнга караган түнү өзбек жана кыргыздар ортосунда улут аралык жаңжал чыккан. Бул кооганын башкы себеби өзбек улутчулдарынын жана сепаритистеринин Кыргызстандын түштүгүндө өзбек тилинин аймактык тил макамын бекитүү жана бардык мамлекеттик кызматтардын 30 пайызын өзбек тектүүлөргө берүү талаптары болгон. Айрым маалыматтарга караганда Кадыржан Батыров, Карамат Абдуллаева, Инамжан Абдырасулов сыяктуу өзбек көчбашчылары Ош жана Жалалабат аймагында өзбек автономиясын түзүү талаптарын да койгон.
Санпа заводунун өрттөлүшү
2012 жылы Санпа заводунун имараты өрттөлгөн. Сузак райондук ИИМдин тергөөчүлөрүнүн айтымында өрттүн бир канча себептери болушу мүмкүн. Биринчиден бул КыргызИнвестКредитБанкка карызы бар кампа ээлери өрттөп жибериши мүмкүн. Бул жерде жөн гана өч алуу максаты болушу мүмкүн, анткени завод толугу менен КыргызИнвестКредитБанктын балансында турган. Экинчи версия, бул заводдун кароолчусунан өч алуу максатында жасалган. Заводдун кароолчусу катуу сабалган жана ооруканага жаткырылган. Бул өрттөлүштүн 2010 жылкы Санпа кыргынына эч тийешеси жок экени билдирилүүдө.
Ваттар
Ваттар (немисче Watten, голландча wadden жээк сайроону) деңиз ташкыны болгондо суу каптап, тартылганда кайра ачылып калган жайык жээк тилкеси; ага майда кумдун жана тунманын топтолушунан пайда болгон аккумуляциялык формалар мүнөздүү. Түндүк, Ак, Баренц, Охота, Беринг деңиздеринин, Мексика булуңунун жээктеринде жана башка жерлерде кездешет.
Баба дыйкан
Баба дыйкан – дыйканчылыктын пири, атасы, пайгамбары. Адегенде бутпарастык, кийин диндик ишенимде пайдаланган. Баба дыйкан канаттуу (көгүчкөн, кыргоол) түрүндө көрүнөт экен деп ишенишкен. Эгерде Баба дыйкан эгинди араласа, анын даны мол болот деген түшүнүк болгон. Түшүм болсун үчүн Баба дыйкандын урматына ырымдарды (сыйынуу, түлөө) өткөрүшкөн. Ошондой эле Баба дыйкан мыкты дыйкан деген мааниде да колдонулат. Дыйканчылык менен кесип кылган орто азия элдериндеги диндик, мифологиялык түшүнүк. Дыйкан кол менен эгинди талаага сээп, чачып жатканда: "Жетиси - Баба дыйканга; жетиси - жерге; жетиси - аба ырайына, жетиси - элге; жетиси - жетим, жесирге; жетиси - ууру, кескиге; жетиси - курт, кумурскага, жетиси - ит, кушка. Калганынын кудай берекесин бере кор"-деп атап, бата кылып себууну баштаган..
Көзкаман
Көзкаман — «Манас» эпосунун каарманы. Жакыптын бир тууганы. Өз ысымы Үсөн. К. — ылакап аты. Калмактардын арасында көп жыл жашап калмакча атка конуп калган. «Манас» эпосундагы К-дын жана анын балдарынын (айрым варианттарда туугандары, алардын балдары) Манаска душмандык иштерине байланыштуу айтылган чоң эпизод Үсөндүн ылакап аты менен К-дар окуясы деп аталат. Сагымбай Орозбаковдо гана Үсөн кары балдарынын Манасты өлтүрүшүнө каршы болот. Балдары тилин албай койгон соң Манаска кымызга кошуп ууну кесип кетүүчү дары ичирет. Ал эми Саякбай Каралаевдин вариантында К. менен Көкчөкөз бир тууган делип, арамдык иштерин чогуу аткарышат, к. Көзкамандар, «Манастын» сюжетиндеги Көзкамандар окуясын.