cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жер катмарындагы электр токтору
Багыты жана өлчөмү туруксуз. (Төмөнкү тереңдиктерде алардын өлчөмү 0,5 в болсо, уюлдарда 10 в ко жетет). Жалпы өзгөрүү касиети боюнча туруктуу жана туруксуз болуп бөлүнөт. Вариациясын жана геомагниттик күч сызыктардын өзгерүүлөрүн айкалыштыруу менен Жер катмарындагы электр токтору геологиялык чалгындоо иштеринде колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Кайтарым чек
Кайтарым чек – туура эмес толтурулган документтерди төлөп берген учурларда төлөөчү банктын – эсеп палата мүчөсүнүн пайдасына жазылып берилген чектин өзгөчө түрү.
Клервондук Бернард
Клервондук Бернард (1090–1153) – француз теологу.
Өз мезгилиндеги философиялык ойлорго зор таасирин тийгизген. Ал таанып-билүү мүнөздөмөсүнө, анын негизги мыйзамдарына, диалектикалык жана формалык логиканын мамиле маселелерине көңүл бурат.
Кан тартуу
Кан тартуу — достошом деп келгенге ызат көрсөтүү менен алдына ашкан күлүк ат, кымкап тон, мыкты жоо-жарак тартуулоо салты. К. т.Сагымбай Орозбаковдун вариантында кеңири сүрөттөлүп, Алмамбет Манаска келгендеАккулабаш болгон тогуз күлүк, Аккүбө тон, Аккелте мылтык, Сырнайза, Ачалбарс кылыч тартуу кылып тосуп алышат. Ошондо акылга дыйкан Алмамбет айкөл адамга кез келгенине ыраазы болуп:
Аккула Манас аты экен,
Кара жанын өлчөгөн,
Кас тулпарын мингизген,
Ашкере чыккан март экен
Азыркысын сүйүнүп,
Мага кылган жолу экен.
Аккелте Манас мүлкү экен,
Байкаап турсам, Сарала ат
Мага ылайык жылкы экен (Сагымбай Орозбаков, 2. 321),— деп Манас баатырдын буюмдарын кайрып берип, өзүнө ылайыктууларын гана алат.
Еврокөрүнүү ыр сынагы 2007
«Еврокөрүнүү ыр сынагы 2007» (саамча: Eurovision laulukilpailu 2007, англ.: Eurovision Song Contest 2007, фран.: Concours Eurovision de la chanson 2007) - «Еврокөрүнүүнүн» 52-чи сынагы болду, ал Афинада өткөн «Еврокөрүнүү 2006» сынагынын жеңүүчү өлкөсүндө, 2007-жылдын 10-майдан 12-майга чейин Финляндияда өттү. Финляндияга жеңишти «Hard Rock Halelluah» деген ыры менен Lordi тобу алып келген, добуштардын жыйынтыгынан соң 292 упай менен 1-орунду ээлеген.
Киркук
Киркук — Ирактагы шаар. Таамим мухафазасынын (административдик-аймактык бирдик) административдик борбору. Калкы 835,9 миң (2008). Чоңдугу жана калкынын саны боюнча Ирактагы эң ири шаарлардын бири. Автомобиль жол тоому. Темир жол станциясы. Аэропорту бар. Нефть ажыратуу, химиялык өнөр жай ишканалары иштейт. Шаарга жакын жерден нефть казылып алынат.
Андрианов Кузьма Андрианович
Андрианов Кузьма Андрианович [15 (28). 12. 1904, Твер губерниясы, Кондраково айылы - 13. 3. 1978 Москва] - орус химиги, СССР ИАнын академиги (1964; мүчө-корреспондент 1953). Социалдык Эмгектин Баатыры (1969). Москвадагы энергетика институтунун профессору (1946). Москва университетин бүткөндөн кийин (1930), Бүткүл союздук электр техника институтунда (1929-54), Бүткүл союздук авиациялык материалдар институтунда (1946-53), СССР ИАнын элементорг. бирикмелер институтунда (1954-жылдан) жана Москвадагы кылдат химия технология институтунда иштеген. Анын негизги эмгеги кремний органикалык бирикмелердин химиясына жана синтездөөгө арналган. Ал органикалык эмес чынжырлуу молекуласы бар жаңы полимерлерди, кремний тетрохлоридин синтездөөнүн өнөр жайлык методун жана полиорганикалык металл силоксандарды (1947) синтездөөнүн негизги жолун иштеп чыккан. Андрианов СССР Мамлекеттик (1943, 1946, 1950, 1953) жана Ленин сыйлыгынын (1962) лауреаты. Эмгектери: Высокомолекулярные кремнийорганические соединения. М., 1949. Кремнийорганические соединения. М., 1955. Полимеры с неорганическими главными цепями молекул. М., 1962.
Кан-Тоо
Кан-Тоо —топоним. Алтайдагы Жакыптын тургун жери."Манас" эпосунда Манастын ордо ойногон жана Эсенкандын соодагер-тыңчылары бала Манасты издеп келип, өзүлөрү катылып, ажал тапкан жер катары айтылат (Сагымбай Орозбаков, 1. 73, 165).
Аммофилалар
Аммофилалар (лат. Ammophila) — жаргак канаттуу, мите ийинчил сары аарылардын бир уруусу, булардын бир нече түрлөрү белгилүү: (лат. A. salulosa) — кум аммофиласы; (лат. A. pybescens) — түктүү аммофила ж.у.с.
Дөөлөт
Дөөлөт (ар. давля, давлят) – 1) байлык жетиштүүлүк, молдук. Дөөлөт «тагдыр», «буйрук» түшүнүктөрү менен тамырлаш. Кыргыздар: «Эр жигитке дөөлөт үч жолу келет экен»,– деп коюшат. Аны көтөргөн (баалаган, баркына жеткен) бар, көтөрө албаган бар. «Мээнет – жалпак, дөөлөт – тоголок» делет ылакапта. Мээнет (эмгек, аракет) качпайт, ал эми дөөлөт аны кармай албагандан качат; 2) мамлекет (держава, империя маанисинде); 3) философияда: аксиологиялык (баалуулуктарды кастарлоо жөнүндөгү) түшүнүк. Дөөлөт – кымбат, асыл, баалуу, барктуу нерсе. Мисалы, улуттук дөөлөт, эстетикалык дөөлөт.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Жер жемиш
Жер жемиш тамак-аш катары пайдаланылат. Карагат, кожогат, бөрү карагат сыяктуу жемиште витамин көп.
Кээ бир Жер жемиштин дарылык касиети бар.
Жапайы Жер жемиш дүйнөнүн бардык булуң-бурчунан, көбүнчө мелүүн жана түндүк алкакта кезигет.
Кыргызстанда Жер жемиш Ош, Ысык-Кел областтарында, Чүй менен Талас өрөөнүндө көп айдалат, жогорку түшүм алынат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Алекс (Оклахома)
Калкы - 635 киши. Болжолдуу аянты - 17.3 км². FIPS коду — 40-01250.
Венесуэлалыктар
Венесуэлалыктар - эл, Венесуэланын негизги калкы. Саны 25,3 млн. киши, анын ичинде Венесуэлада 17,3 млн (2006). Калктын 51%и метис, мулат, самбо, 25%и креолдор, 8%и негроиддер, 15%и индейлер, 1%и «европалыктар». Испан тилинде сүйлөшөт. Көпчүлүгү католиктер, ошондой эле протестанттар, мормондор да бар. Венесуэлалыктар испандар, басктар,аборигениндейлер (аравактар, чибча, карибдер) негроиддер менен аралашуусунун натыйжасында 20-кылымда эл болуп калыптанган. Негроиддер жана мулаттардын көпчүлүгү Маракайбо ойдуңдарын жана өлкөнүн деңиз бойлорун, метистер түндүк-батыш тоолуу штаттарын, самболор Льянос аймагын мекендешкен. Дыйкандар, метистер жана самболор батрактар, арендаторлор майда жана орто менчик ээлери негизинен дыйканчылык жана мал чарбачылык, метистер кол өнөрчүлүк менен кесиптенишкен. Креолдор өнөр жайларда, финансы иштеринде иштешкен. Кыштактарда жана хуторлордо дыйкандардын үйлөрүнүн чатыры черепица же пальманын жалбырактары менен жабылган, дубалы сокмо ыкмасы менен топурактан же кыштан тургузулган. Көпчүлүгү таза абада гамакта жатып укташат. Дыйкандар башына чий калпак, ак чыт көйнөк, кенен шым, бутуна сандал, аялдары кенен, узун көйнөк кийишет. Тамак-ашы дан, эт азыктары жана жашылчалар. Негизинен жүгөрүдөн жасалган нан (арепа), ботко (масаморра) жана альяка сыяктуу тамактар, ичкилик ичимдиги катары чича көбүрөөк колдонулган. Улуттук майрамдары карнавал, элдик үйбүлөлүк майрам тернер ж. б.
Бердянка (Урал куймасы)
Бердянка — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Урал дарыясынын сол жээгинен 1323 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 65 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Орск шаарынан Сакмара дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кан түшүш
Кан түшүш — кандын канга моюн сунуп достошуп келгендеги аттан түшүш салты. К. т. дос болгондуктан да белгиси болуп, тосуп алган тараптан аттан түшкөн канга кан тартуу, ат чабыш өңдүү ызаттар көрсөтүлгөн. "Манаста" Алмамбеттин келишиндеги К. т. тиешелүү шаан-шөкөттөрү менен аткарылганы сүрөттөлөт (Сагымбай Орозбаков, 2. 320—332).
Андриевский Ростислав Александрович
Андриевский Ростислав Александрович (1933-жылы туулган, Украина, Киев) - техника илимдеринин доктору (1969), профессор (1971), Кыргызстан ССР ИАнын корреспондент мүчөсү (1984). Киев политехника институтун (1955) бүтүргөн. УССР ИАнын металл-керамика институтунун илимий кызматкери, лаборатория башчысы, Подольск илим-изилдөө институтунда бөлүм башчы, М. В. Ломоносов атындагы МИТХТтын профессору, Кыргызстан ССР ИАнын физика институтунун директорунун орунбасары, Россия ИАнын жаңы химиялык проблемалар институтунун башкы илимий кызматкери. Металлургия жана материал таануу боюнча адис. 350дөн ашык илимий эмгеги жарык көргөн, анын ичинен 9 монография, 50 автордук күбөлүктүн ээси. Эмгеги: Фазы внедрения (в соавторстве). М., 1977; Введение в порошковую металлургию. Ф., 1988; Порошковое материаловедение. М., 1991.
Чоң-Туз үңкүрү
Чоң-Туз үңкүрү - Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк капталында неогендин туздуу капталында пайда болгон карсттык үңкүр. Желди-Cуу суусунун сол өйүзүндө Кант районунун аймагында. Жалпы узундугу 400мдей. Улуу-Ата Мекендик согуш жылдарында туз казылып алынган. Келечекте Ооруларды дарылоочу үңкүр катары пайдаланууга болот. Кыргызстандагы ири үңкүрлөрдүн бири.
Тогуз-Булак (Лейлек району)
Тогуз-Булак — Кыргызстандын Баткен облусунун Лейлек районундагы айыл. Тогуз-Булак айыл аймагына кирет.
Калк
Калкы — 5052 киши (2009-жылы).
Андромеда
Андромеда (Andromeda) — асман сферасынын Түндүк жарым шарындагы топ жылдыз. Ал топ жылдызга тушма-туш Андромеда тумандуулугу жайгашкан. Байыркы гректер тапкан 48 топ жылдыздын бири. Эфиопия падышасынын кызынын атынан аталган. Андромеда топ жылдызынын a, b жана g жылдыздары күзүндө жакшы көрүнүп, Андромеда жана Керген сабаа топ жылдыздарын иликтөөгө жакшы багыт берет. Андромеданын a жылдызы - Керген сабаа топ жылдызынын да a жылдызы.
Ингуш Уикипедиясы
Ингуш Уикипедиясы (Гӏалгӏай Википеди) — Уикипедиянын ингуш тилиндеги, расмий бөлүмү. 2018-жылдын 18-апрелинде inh.wikipedia.org сайтында түзүлгөн. Үч ай мурун, Уикимедиа Фондунун Тил Комитети долбоорду жактырган. 2018-жылдын 20-апрелине карата көпчүлүк макалаларды Wikimedia Incubatorдан жаңы доменге көчүрүү боюнча жумуштар аяктаган. Ингуш долбоору 10 жылдан ашык убакытты инкубатордо өткөргөн. Уикипедиянын Ингуш тилиндеги бөлүгү 2023-жылдын 1 күнүнө карата өзүнө  NaN макалаларs камтыйт. NaN undefineds катталган, алардын ичинен акыркы 30 күн аралыгында катышуучу салым кошкон.
NaN катышуучуs администратор макамына ээ. Оңдоп-түзөөлөрдүн жалпы саны. Ингуш Уикипедиясынын администратору Муса Евлоев
Жер жарым шарлары
Жер жарым шарлары - Жер шарынын сфералык бетинин кайсы бир белгиси боюнча тең ажыратылган эки бөлүгү.
Географияда Жер шары экватор аркылуу Түндүк жана Түштүк, Гринвичтен 160° чыгыш узундук жана 20° батыш узундук боюнча өткөн меридиан аркылуу Батыш жана Чыгыш жарым шарларга ажыратылат.
Чыгыш жарым шарга бүткүл Европа, Африка, Австралия жана Азия (эң түндүк-чыгыш бөлүгүнөн башкасы), Батыш жарым шарга Америка кирет.
Мындан башка Жер жарым шарлары материктик (ортосу Франциянын түштүк-батышы) жана океандык (ортосу Жаңы Зеландиянын чыгыш жагы) болуп бөлүнөт.
Дөөлөткелдиева Тинатин
Дөөлөткелдиева Тинатин (22. 7. 1952-ж. туулган, Жалал-Абад облусу, Токтогул району, Торкен айылы) – биология илимдеринин доктору (2000), профессор (2002). Кыргыз мамлекеттик кыз-келиндер пединститутун (1974), Кыргыз ССР ИАнын Биолгия институтунун аспирантурасын (1980) бүтүргөн. Ошол эле институтта кичи, улук илимий кызматкер (1974–92), КАЧИде доцент, профессор, кафедра башчы болуп (1992–2002) иштеген. 2002-жылдан Кыргыз-түрк «Манас» университетинин профессору КР УИАнын Биология институтунда микроорганизмдердин экологиясы илимий-изилдөө тобун жетектеген (2002–08). 2008-жылдан Кыргыз-түрк Манас университетинде өсүмдүк коргоо бөлүмүнүн башчысы. Микробиология жана биотехнология боюнча адис. 160тан ашык илимий эмгектери, анын ичинде 4 монография, 1 окуу китеби, 7 ойлоп табуусу бар.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Жер жарым шарлары
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Мюмдяхэвы-Яха
Мюмдяхэвы-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ензор-Яха дарыясынын оң жээгинен 15 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 73 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Хасан Жээнбаев
Өмүр баяны
Жээнбаев Хасан (1902, Ысык-Көл облусу, Ысык-Көл району, Бостери айылы –1937-ж. атылып, сөөгү 1992-ж. Чоңташтагы Атабейит көрүстөнүнө коюлган) – мамлекеттик жана партиялык ишмер. 1918-жылдан балдар үйүндө тарбияланган. 1919-ж. а. ч. мектебин, 1926-ж. Москвадагы Чыгыш эмгекчилеринин коммунисттик университетин бүткөн. 1926–37-ж.ж. совхоздук жана партиялык кызматтарда. 1928–29-ж.ж. Украина КП(б) Кадиевск районунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары. 1933–35-ж. Базаркоргон райкомунун катчысы, Кыргыз обкомунун уюштуруу жана а. ч. бөлүмүнүн башчысы, 1935-ж. Кыргыз обкомунун 2-катчысы. 1937-ж. июлда Кыргызстан КП(б) БКнын 2-катчылыгына шайланган. 1937-ж. репрессияланып, 1957-ж. толук акталган.
Колдонулган адабият
Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы Б.,2003
Багыш, Сузак району
Багыш (Багыш) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Сузак районундагы айыл. Багыш айыл аймагынын курамына кирет. Райондун борбору Сузак кышаарынан 26 км түндүк-чыгыш тарапта. Жалал-Абад темиржол бекетинен 18 км. Деңиз деңгээлинен 940 м бийиктикте жайгашкан. Калкы 2 405 киши (2009); негизинен дыйканчылыкта, мал чарбасында эмгектенет. Орто мектеп, китепкана, турмуш-тиричилик комбинатынын бөлүмдөрү бар.
Ампулициддер
Ампулициддер (лат. Ampulicidae) — сары аарылардын бир тукуму.
Кулляр (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Кулляр — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Ефремкин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 128 киши. Почта индекси — 453023, ОКАТО коду — 80235820007.
Индустриалдык коом
Индустриалдык коом - илимий-техникалык ишмердиктин, машиналык өндүрүштүн, фабрикалык уюм менен жумушчу эмгектин, жалпы улуттук базар менен айыл-чарба тутумунун борбордук ролу аркылуу татаал өнүккөн коомдун түрү. Өнүккөн, алдыңкы
Индустриалдык коом катары адатта ал агрардык «салттууга», «дыйкандыкка», «азаттыкка» ж.б. коомдун аз кыймылдуу түрлөрүнө каршы коюлат. «Индустриалдык коом» терминин К.А. Сен-Симонго тиешелүү дешет. Андан ары Индустриалдык коом концепциясы социологиянын: О.Конттун, А.Токвилдин, К.Маркстын, Э.Дюркгеймдин ж.б. идеялары менен байыган. Индустриалдык коомдун дээрлик расмий академиялык теорияга жетип гүлдөгөн доору батыш социологиясында 1950-60-жж. (Ж.Фурастье, Р. Арон, Р. Дарендорф, У.Ростоу, Дж. Гэлбрейт ж.б.) туура келет. Бул мезгилде «Индустриалдык коом» түшүнүгү көбүрөөк жалпы түшүнүк катары капиталисттик коомду маркстык түшүндүрүү менен теңтайлашкан. Бул өңүттө алгач капитализм-социализм карама-каршылыгынан качуу жана кызматы өндүрүштүк күчтөрдү өнүктүрүү, коомдук байлыкты чогултуу болгон. Азыркы өнүккөн Индустриалдык коом үчүн биринчи (айыл чарбасы) жана экинчи (өнөр жай) сектордон чарбанын үчүнчү секторуна - кызматтарга демилгелүү калктын оошу мүнөздүү. Бул дайыма болуучу массалык жумушсуздукту жок кылат, биринчи жана экинчи секторлордун продукттарынын кирешелери менен керектөөлөрүн акырындап теңдөөнү камсыздайт (же бул чөйрөнүн техникалык прогресске аз гана жетиштүүлүгүнүн айынан эң байлар тарабынан керек кылынган кызматтардын акысы менен баасы жогорку темпте өсөт) жана социалдык толкундардын (Фурастьенин теориясы) коркунучу кескин төмөндөйт. Мурдагы социалисттик өлкөлөрдө айыл-чарба секторлорунун эски шайкештиги азырынча сакталат. Бирок жалпы «индустриялаштыруу логикасы» бардык коомду айыл-чарбаны уюштуруунун негизги институттары менен ыкмаларынын окшоштугунун (конвергенциясынын) жогорулашына алып барат.
Коомдордун индустриялашуусунун деңгээли канчалык жогору болсо, анда бул тенденция ошончолук күчтүү келет. Индустриалдык коом концепциясы - конвергенция, модернизация жана менеджерлердин технократиялык революциясы теорияларынын ажырагыс бөлүгү. Капитализм Индустриалдык коомдун узап аткан баскычы катары - бул коом, өнөр-жай өндүрүшү дээрлик толук бойдон жеке колдордо жана ишкерлерде турат, ал бир эле мезгилде анын ээси жана башкаруучусу. Индустриялашкан уюмдун масштабынын өсүшү менен капиталга болгон менчик бийликтин үстүнөн болгон көзөмөлдү жана башкаруу, менеджерлик кылуу боюнча адистерге өтө турган, жалпы улуттук «социалдык рыноктук чарбалар» тутумдарын түзүүгө көбүрөөк ийкемдүү ишканаларды башкарууга кепилдик бербейт. Бул «жаңы башкаруучу таптын» бийлиги менчиктик укукка Караганда, маалыматты эксперттик көзөмөлдөөгө көбүрөөк негизделген. Ойдун мындай жүрүшү окумуштуулар кеңештери менен техникалык серепчилердин Индустриалдык коомду башкаруусу жөнүндөгү Сен-Симондун утопиясын улантат.
Индустриалдык коом теориясында ал үчүн салтгуудан Индустриалдык коомго өтүүдө негизги нерсе - демократиялыштыруу процесси, анын ичинде мурасталган социалдык айырмачылыктарды жоюу, салттуу катмарлык артыкчылыктар менен иерархияларды жок кылуу, мыйзам алдында жарандык укуктар менен жалпы коомчулуктун тең болушу маанилүү болгон Токвилден бери келе жаткан нерселер негизги саясий мааниге ээ.
Жарандык укуктардын (юридикалык, саясий, социалдык) тутумунун өнүгүүсүндө таптык бөлүнүүнүн карты турган тутумуна карата XX к. батыштык социологдор (Т.Маршалл Т.Парсонс, Р.Бендикс ж.б. көптөгөндөр) таптардын (пролетариат менен капиталисттердин) келишкис полярдашуусунун жана Маркс тарабынан алдын-ала айтылган Батыштагы зомбулук революциясынын болбогондугуна жооп издешет. Таптык мамилелер Индустриалдык коомдун алгачкы баскычтарында гана курч зомбулук келишпестиктеринин булагы болгон. XIX к. мүнөздүү таптык келишпестиктер акырындап алардын укуктук институтташтырылышына, эмгек келишимдеринин, жамааттык сүйлөшүүлөрүнүн өнүгүшүнө жана иш уюмдарынын мыйзамдаштырылышына жараша жумшарды. Токвиль алдын-ала көргөндей, демократиялык кыймыл, бардык калкка карата саясий жарандык укуктардын (жалпы добуш берүү жана саясий партияларды түзүү укугу) кеңейиши өнөр-жайдын өзүнүн өнүгүүсү менен бирге полярдашууга эмес, аралык (орто) катмарлардын жогорулашына алып келет. Таптык полярдашуу, аны менен бирге таптык антагонизм дагы жоголот. Мүмкүнчүлүктөрдү формалдуу-укуктук теңдөөдөн тышкары билимге кеңири жетишүүнүн базасындагы социалдык мобилдүүлүктүн реалдуу өсүшү дагы катаал таптык жолтоолорду жоюуну жөндөмдөштүрөт.
Азыркы Индустриалдык коомдун өнүгүүсүнүн жалпы тенденциясы - социалдык катмарлануунун тутуму болушунча адистик жөндөмдүүлүгү менен кесипкөйлүк сапаттарынын айырмачылыгынан чыккан «ички» теңсиздикке таяныш үчүн «тышкы» (социалдык жактан бекемделген) теңсиздиктерди прогрессивдүү түрде четке кагуу. Бул жеңиштер бардык саясий чөйрөлөр сыяктуу эле мамлекетке кескин карты турган коомдун экономикалык өз алдынча кыймылы биринчи деп саналган сен-симондук (жана маркстик) мамлекетке Караганда токвилдик салт Индустриалдык коомдун өнүгүүсүнүн өз алдынча жана маанилүү фактору деп эсептеген улуттук либералдык-демократиялык мамлекетти коргойт. Мындан келип социалисттик салтта утопиялык программалар Индустриалдык коомду демократиялаштыруунун проблемаларын «саясаттан тышкаркы», формалдык эмес-укуктук жолдор менен, капитализмден арыштан өндүрүшчүлөрдүн эркин ассоциациялары аркьшуу чечет. Иш жүзүндө бийликтин ашынган, көзөмөлсүз деңгээлине алып келди. Батыштагы жана «экинчи модернизация» өлкөлөрүндөгү индустриялаштыруунун социалдык-саясий жыйынтыктарынын жүрүшүндөгү айырмачылыктар көп убакта Англия менен АКШда жарандык укуктар (б.а. саясий эркиндик принциби) идеясы, адам укуктары жана бир мамлекеттүүлүктүн чегиндеги ар түрдүү этностук бир жарандуулук катары улут идеясы биринчи өндүрүштүк революцияга чейин эле ырасталгандыгы менен түшүндүрүлөт. Орусияда болсо бул саясий милдеттер алыска жылган индустриялашуунун шартында деле чечилген эмес. Индустриалдык коом идеяларынын тутумунун табигый уландысы 70-жж. «постиндустриалдык коом» теориясы болуп калды (кара, Постиндустриализм).
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Камзас дарыясы (Мрас-Су куймасы)
Камзас — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Мрас-Су дарыясынын сол жээгинен 300 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кайыр садага
Кайыр садага – жарандык укукта буюмдарды же укукту жалпыга пайдалуу максаттар үчүн бекер берүү. Жарандарга, дарылоо, социалдык коргоо, тарбиялоо, кайрымдуулук, илимий жана окуу мекемелерине, фонддорго, музейлерге, коомдук жана диний уюмдарга, ошондой эле мамлекетке жана жарандык укуктун башка субъекттерине берилиши мүмкүн. КРдин жарандык мыйзамына ылайык К. с-ны кабыл алууга улуксат же макулдук талап кылынбайт. Мүлктү жаранга К. с-га берүүгө болот, ал эми юридикалык жакка белгилүү максаттарга пайдалануу менен шартталуусу ыктымал. Мүлктү жаранга К. с. берүүдө мындай шарт коюлбаса, ал кадимки эле белек берүү катары эсептелет. Шайлоо укугунда К. с. берүү – талапкердин шайлоо фондун түзүүнүн булактарынын бири. КРдин шайлоо жөнүндө мыйзамдарында жарандардын жана юридикалык жактардын ушул максаттарда ыктыярдуу К. с. берүүлөрүнүн чектелген өлчөмү белгиленген.
Чарайна (кийим)
Чарайна (кийим) — 1) ичтен (ич кийимдин сыртынан) кийиле турган, денеге кынаптап катуу металлдан (кээде калың териден, булгаарыдан) жасалган соот кийим; 2) баатырлардын төшүнө тартына турган атайын темирлер;
3) кээде сырттан капталуучу тери, булгаары (жабуу, ороо түрүндо). Ч-нын көрсөтүлгөн үч түрү тең "Манас" эпосунда белгилүү милдет аткарат. Ч-ны эпикалык согушка катышкан жоокерлер, эр сайышка түшкөн баатыр-балбандар ок, найзадан сактаныш үчүн кийишкен. Мисалы, Сыргак баатырдын Алмамбетке жолдош болуп чалгынга жөнөрдөгү согуштук кпйими менен көрүнүшү эпосто мындайча сүрөттөлөт:
Көлүктүн бели ийилип,
Соот, чарайна, кыягы
Жоодон качпас сыягы.
Бет алып Бээжин элине,
Белдемчи тартып белине,
Камдап алып жарагын
Кан Сыргак келди кашына (Сагымбай Орозбаков, 4. 175).
"Манас" эпосунда жоолашкан тараптардын аскерлери массалык салгылашкан учурда куралдын үстүнө куралды үстөкө-босток колдонушат. Ал учурдагы уруштун жүрүшүнүн бир көрүнүшү "Айбалта башка шак этип, Найза төшкө так этип" (Сагымбай Орозбаков, 2.140), — деп сүрөттөлүп, жоо куралынан коргонуу, сактануу үчүн баатырлар төшүнө тартынган Ч-га да айрыкча көңүл бурулат.
Ч. өлгөн адамдын сөөгүнө оролуучу же кап талуучу тери, булгаары маанисинде да айтылат. Шаманчыл түрктөрдүн жана Орто Азия элдеринин өлгөндү көмгөндө кылган расмиси жөнүндө кабарды И. Бичурин өзүнүн материалдарында далилдейт.
Байыркы гунндарда өлгөндү көмгөнү жана "Өлгөндөрдү табытка көмөт; сырты жана ички табытты колдонушат; өлгөнгө алтын менен күмүштөн жасалган кымкап же аң терисинен кийим кийгизишет" — деген маалымат кытай тарыхында айтылат. "Манас" эпосундагыЧ. Валихановжазып алган "Көкөтөйдүн ашында" Көкөтөйдүн сөөгүн кызыл макмалга (баркыт) ороп "чарайна менен чаптатып, булгаары менен каптатып" көмүлсө, Сагымбай Орозбаковдун вариантында "чарайнага чаптатып, шайингиге каптатып" (Сагымбай Орозбаков, 3. 11) көмөт. Бул байыркы гунндардын өлүктү алтын менен күмүштөн жасалган кымкап кийгизип же аң терисинен жасалган кийим кийгизгенине окшошот жана байыртан бери келе жаткан бул салт "Манаста" сакталып калгандыгын көрсөтөт.
Чул (Чиндата куймасы)
Чул — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - 34 дарыясынын сол жээгинен км алыстыкта Чиндат орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Тышкы шилтемелер
]
Төртфтордуукүкүрт,күкүрт (1V) фториди
Төртфтордуукүкүрт,күкүрт (1V) фториди SF4 – кескин жыттуу түссүз газ, уулуу. Суюк абалында тыгызд. 1,9191 (-73о). Эрүү t 121,0 0С, кайноо t 380С. SF4 кургак аба атмосферасында жана инерттүү газдар чөйрөсүндө туруктуу. Бензолдо жакшы эрийт. 100оС чейин бир нече саат ысытканда да өзгөрбөйт. SF4 oрг. бирикмелерди фторлоштуруу үчүн колдонулат.
Имидж
Имидж, саясий - субъекттин өзү жөнүндөгү түшүнүктөрү менен ал жөнүндөгү массалык маалымат каражаттарында калыптанган сүрөттөмөлөрдүн кошундусунан улам пайда болгон образ, саясий мүнөздөмө.
Саясий Имидж жалаң эле лидердин саясий аң-сезиминин жана жүрүм-турумунун чыныгы өзгөчөлүктөрү жөнүндө эмес, андан тышкары, ал жөнүндөгү элдердин ой-мүдөөсү, элестетүүсү жөнүндө да жалпыланган, жөнөкөйлөтүлгөн маалыматтарды берет. Ыңгайлуу же ыңгайсыз абалдын, шарттын таасири менен саясатчынын артыкчылыктары жана кемчиликтери жөнүндө коомдук аң-сезимде белгилүү бир образ пайда болот жана калыптанат, бул образ, белгилүү бир мааниде, өз алдынчалыкка ээ болуп, саясатчыны коомчулуктун пикирине ылайык иш жүргүзүүгө мажбурлайт. Тигил же бул саясатчынын
Имиджин аныктоодо маалымат каражаттарынын ролу чоң. Элдин көпчүлүк бөлүгү өзүнүн саясий симпатиясын билдирүүдө көбүнесе колдо болгон маалыматтарга таянууга мажбур болушат. Ушундан улам азыркы мезгилде, өнүккөн өлкөлөрдө саясатчылардын Имиджин аныктоодо одоно каталарды кетирбөө учун саясий маркетинг теорияларын жана методдорун колдонушат. Лидер жекече иш стили, идеологиялык көз карашы жана саясий программасы бирине-бири топ келсе, анда бул саясий Имидж пландоонун ачкычы болуп эсептелет. Эгерде Имидж саясий рыноктун талаптарына дал келсе, анда саясатчыга ийгилик алып келет. Ушул максатта саясатчынын артыкчылыгын баса белгилөөчү жана анын начар жактарын жаап-жашырып туруучу маалымат үчүн атайын программалар иштелип чыгат.
Маркетинг буга өбөлгө түзөт: конкреттүү кырдаалда саясатчы өзүнүн жеке сапаттарына жараша, электораттын талаптарына ылайык, атаандаштарынын абалына карата кандай көз караштарда туруу керектиги аныкталат. Демократтык институттардын өнүгүшү, шайлоо алдындагы мезгилде саясий атаандаштардын көбөйүшү саясатчынын Имиджине карата болгон талаптардын курчушуна алып келет. Шайлоолордогу ийгилик, саясий карьера көбүнесе саясий Имидждин өзүнө тартуучулук күчүнө, аныктыгына, иш аракеттеринин иреттүүлүгүнө жараша болот. Ошондо гана электорат аны башка атаандаштардан айрып-таануу, ага саясий симпатия көрсөтүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болот.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Фридрих, Иодоль
Өмүр баяны
Йодоль Фридрих (1849–1914) – австриялык философ, Фейербахтын антропологизмине позитивдүү баа берүү менен анын жолун улаган. Прага (1885), Нема (1895) университеттеринин профессору.
Идеализм
Идеализмди, өзгөчө платонизмди, кантианчылыкты жана махизмди сынга алган да, идеализмге «физикалык чындыкты» сын көз караш менен окуп-үйрөнүүгө багыт алган «реализмди» каршы койгон (караныз: «Идеализмди сынга алуу» – Kritik des idealismus», 1920-жылы автордун көзү өткөндөн кийин жарык көргөн). Йолольдун пикири боюнча ой жүгүртүү «дүйнөнү жаратпайт, болгону эле аны «табат» жана «чагылдырат». Бирок, объективдүү дүйнөнүн аң-сезимден көз каранды болбой жашагандыгын баса белгилөө менен Йодоль анын негизинде дүйнөнүн мүмкүндүгү болуп саналган акыл-эс жатат деп көрсөткөн. Йодольдун окуусунда жаратылыш кудай эмес, дүйнө кудай тарабынан жаратылган эмес, бирок, кудай жаратылыштын түпкүрүнөн суурулуп чыгып, адамдардын жүрөгүнөн, алардын рухий дүйнөсүнөн орун алуу менен сүйүүнү жаратат. Ошол себептен Йодоль төмөнкүдөй мазмундагы «жаңы динди» негиздөөгө далалаттанган: кудай жаратылышта же андан сырткары жерде, асманда же Теңир дүйнөсүндө эмес, адамзаттын идеалдуу дүйнөсүндө жашайт. Этикада Йодль «адамзаттын динин» жактаган, башка айтканда жалпы, өзгөргүс же тубаса мүнөздөгү моралдык нормалар жок, ошол себептен моралдын негиздерин официалдуу динден издөөнүн кажети жок (“Geschichte der Ethik in der neueren Philosophie”, Bd 1–2, 1882–89, орусча басылмасы «История новой этики в новой философии»,1–2, (1896–98). Буржуазиялык реформаларды жактоо менен динге каршы жүргүзүлгөн бир катар кыймылдарга катышкан, клерикалдар тарабынан сынга алынган. Болин менен бирдикте Фейербахтын чыгармаларын басып чыгарган.
Жер жаңгак
Мунун 10дон ашык түрү белгилүү. Көбүнчө Бразилия, Уругвай, Парагвайда өсөт. Анын бир гана түрү эгилет. Эгилме түрү бир жылдык өсүмдүк, бийикт. 25- 75 см. Тик же чырмалып өсөт, гүлү сары же саргыч, чанагында 1-7ге чейин Кызыл, кара, күрөң кабыктуу данеги бар. Түштүк-америкалык, азиялык жана кадимки болуп 3 түрчөгө бөлүнүп, Азия, Африка жана Европанын тропик, субтропик жана мелүүн алкактарында өстүрүлөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Таштагы кылыч (мультфильм)
«Таштагы кылыч» (The Sword in the Stone) — Америкадагы Фэнтези жанрындагы Дисней мультфильм. Т. Х. Уайт чыгармасынын экранда чагылдырылышы, сценарийдин автору Билл Пиит. Америкадагы кассалык жыйындар — 22 миллион $.
Чатаңайыш
Чатаңайыш — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Бараң элинин каны. Бокмурун атасы Көкөтөйдүн ашына чакырткан эпикалык элдин (уруунун) башчыларынын катарында:
Шордун бурчу Арал бар,
Шолордон өтүп ага бар,
Тогуз уруу бараң бар.
Качала атын байласын,
Чатаңайыш каны бар (Сагымбай Орозбаков, 3. 100), — деп эскерилет.
Каракоо-Жунай Тоосу
Каракоо-Жунай Тоосу — Ысыккөлдүн түштүк-батышында. Доңузкудук, Көбүргөн жана Улакол-Семизбел өрөөндөрү менен чектешет. Тоң районунун аймагында. Кеңдик багытта 26кмге созулуп жатат. Туурасы 7 км. Орточо бийиктиги 2700 м, эң бийик жери 2881 м; тегерегиндеги өрөөндөрдүн таманынан 700-800 м көтөрүңкү. Кыры тайпак, тик чокулар жокко эсе. Капталдары жантайыңкы, кокту-колоттор аз. Негизинен төмөнкү палеозойдун гранит-диорит, порфирит интрузия тектеринен турат. Жарым чөл жана кургак талаа ландшафты басымдуу; бадал аралаш талаа жана шалбалуу талаа да кездешет. Жайыт.
Ампуляриялар
Ампуляриялар (лат. Ampullariidae) — тузсуз сууда жашоочу үлүлдөрдүн бир тукуму.
Кайыртма
Кайыртма – ижаранын өзгөчө түрү. КР жарандык мыйзамдарына ылайык, К. келишими боюнча мүлктү жалдоого берүүчү такай ишкердүүлүк жүргүзүүчү жак катары, кыймылдуу мүлкүн жалдоочуга акысын төлөө менен убактылуу пайдаланууга берүүгө милдеттенет. Эгер келишимде башкача каралбаса же милдеттенме негизинен дагы башка нерселер келип чыкпаса, К. келишими боюнча жалдоого берилген мүлк керектөө максатында пайдаланылат.
Сарымсак датка
Колдонулган адабияттар
Зиябидин Максым. «Фаргана хандарынын тарыхы. «Бишкек, 2007 – ж.,316 – бет).
Кировабад
Кировабад — 1) Азербайжан Республикасындагы Гянжа шаарынын 1935—89-жылдардагы аталышы; 2) Тажикстан Республикасындагы Пянж шаарынын 1936—63-жылдардагы аталышы.
Андрон маданияты
Андрон маданияты - коло доорундагы археологиялык маданият; биздин заманга чейинки 2-миң жылдыктын башы биздин замандын 1-миң жылдыгындагы Уралдан Енисейге, Иртыштын ортоңку агымынан Чыгыш Түркстанга чейинки аймактагы уруулардын тектеш маданият эстеликтери үчүн колдонулган шарттуу аталыш. Анын тургундары негизинен суу жээктериндеги жер-кепелерде жашашкан. Маданият Сибирдеги Ачинскиге жакын жердеги Андронов кыштагынын аты менен аталган. 20-кылымдын 20-жылдарында археолог С. А. Теплоухов тарабынан изилденген. Маданияттын эстеликтерине айланасы таш менен курчалган көрүстөндөр жана асем буюмдар кпрет. Көрүстөндөрдүн капшыттарына таш тизилип, дал ортосуна таш плиталардан же жыгачтардан жасалган табыттар коюлган. Өлүктүн колу-бутун бооруна бүгүп, кыбыланы баштантып, кырынан жаткырып, кийим-кечеги, курал-жарагы, асем буюмдары менен бирге көмүшкөн. Көрүстөндөрдөн оттук таш, учтуу найзалар, коло курал жарактар, жез мончоктор, алтын, жез сөйкөлөр табылган. Карапа идиш-аяктарын оймо-чийме менен кооздошкон. Маданияттын эстеликтери Кыргызстандын Талас өрөөнүндөгү Таш-Башат, Кулан-Сай, Чүй өрөөнүндөгү Кайыңды, Жайылма, Тегирмен-Сай деген жерлеринен, Теңир-Тоонун Арпа жайлоосунан, Кочкор өрөөнүндөгү Бел-Саз, ошондой эле Кетмен-Төбө өрөөнүндөгү Жазы-Кечүүдөн табылган. Табылган археологиялык маалыматтарга таянып, алардын тамак-ашынын мүнөзүн да аныктоого болот. Ал эми Казакстанда изилденген эстеликтерде палеозоологдордун эсеби боюнча тамак-аштын 60-70%ын уй эти, 10%ын кой эти, 20-30%ын жылкы эти түзгөн. Чопо идиш калдыктарына карап, сүт азыктарынын молдугу божомолдонот. Андрончулар мыкты металлургдар болушкандыгын коло салыктары аныктап турат.
Риштан минералдуу суусу
Риштан минералдуу суусу  — Баткен облусунун Кадамжай районундагы жылуу суу булактары чыккан жер. Риштан шаарчысынан 18км түштүк тарапта. Суу палеоген мезгилинде пайда болгон чөкмө тектердин арасындагы акиташ тектеринен булак түрүндө агып чыгат. Бургулоо көзөнөгүнөн да чыгарылган. Булактардын дебити 0,71 л/сек бургулоо көзөнөгүнөн чыккан суунуку 4 л/секга жетет. Суунун жалпы минералданышы 2,8-4,3 г/л, көмүр кычкыл газы 160 мг/л, йод 6,8 мг/л. Суу белгилүү Мацеста, Талга, Сергиев сууларына окшош. Киринүү жолу менен тери жана кызыл жүгүрүк ооруларын дарылоого болот.
Рябиновка дарыясы (Долгоун куймасы)
Рябиновка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Долгоун дарыясынын оң жээгинен 42 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Жер дүлөйлөр
Жер дүлөйлөр - гастеромицеттер тобундагы базидиялуу козу карындар.
3 урууга кирген 100го жакын түрү бар. Жер дүлөйлөр шалбаада, жайытта, токойдо өсөт. Тукумдук денеси кээде өтө ири болот.
Мисалы, Calvatia турунун тукумдук денесинин чоңдугу дарбыздай. Анын 7 триллионго жакын спорасы болот.
Жер дүлөйлөрдүн жаш тукумдук денелери ак, кийин саргарып, акырында күрөң түскө өтөт.
Ада (Оклахома)
Ада (Оклахома) (Ada) — Оклахома штатынын Pontotoc округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 17 019 киши. Болжолдуу аянты - 40.8 км². FIPS коду — 40-00200.
Калган из (даана из)
Калган из (даана из) – криминалистикадагы из калтырчу объектинин жумшак жана оңой өзгөрүүчү нерсеге таасир этүүсүнөн улам пайда болгон из.
Киров (шаар)
Киров (1781-жылга чейин Xлынов, 1934-жылга чейин Вятка) — Орусиядагы шаар (1708-жылдан). Киров облусунун административдик борбору. Вятка дарыясындагы порт. Калкы 464,6 миң (2008). Ири автомобиль жана темир жол тоому. Аэропорту бар. Алгач Вятка дарыясынын оң жээгинде жайгашып, Вятка аталган.
1489-жылы Россия мамлекетинин курамына кирген. Сибирь (1708—27) жана Казан (1727—80) губернияларындагы шаар. Вятка провинциясынын административдик борбору (1719—80). 19—20-кылымдын башында саясий сүргүн жайы болгон. Кировдо А. И. Герцен, А. Л. Витберг жана Ф. Ф. Павленков, А. И. Герцен сүргүндө болушкан. Улуу Ата Мекендик согуш мезгилинде маанилүү тыл борбору болуп, бул шаарга бир нече ири өнөр жай ишканалары [анын ичинде «Красный инструментальшик» (азыр КРИН аспап) заводу жана Коломна паровоз куруу заводу] эвакуацияланган. Ноговицынск (биздин заманга чейинки 7—3-кылым) жана Чижевск (8—3-кылым) шаар чалдыбарлары, Ыйык-Успенье Трифон эркектер монастырь ансамбли беш башкы Успенье собору менен (1684—89), Благовещенье, Троица чиркөөлөрү, классицизм стилиндеги турак жайлар (18—19-кылым) сакталган. С. Я. Машковцевдин (1792—96), Жмакиндердин (1815) чарбагы, көпөс Я. А. Прозоровдун үйү (1871—72) ж. б. сакталган. Өнөр жайынын негизги тармактары: машина куруу (анын ичинде станок жана прибор куруу), электр-техникалык, металл иштетүү, микробиология, жыгаччылык, булгаары—бут-кийим («Артэкс»), кебез-кездеме («Вятка-текс»), «Новая Вятка» жыгач такталар комбинаты, тамак-аш («Здрава», «Вятушка»). Чопо оюнчуктар өндүрүшү («Комтех») иштейт. Жети ИИИ (педагогикалык, политехникалык, айыл чарба), ЖОЖдордун филиалдары (финансы-экономикалык жана медициналык), калк китепканалары, музейлер (сүрөт, край таануу, вяткалык көркөм кол өнөрчүлөрдүн, К. Э. Циолковский атындагы авиа жана космонавтика), А. С. Гриндин, М. Е. Салтыков-Щедриндин үй-музейлери, театрлар (драма, куурчак ж. б.), филармония, камералык оркестр бар. Ботаникалык бак жана планетарий уюштурулган. Советтик мамлекеттик жана партиялык ишмер С. М. Кировдун ысмынан аталган.
Мюмдя-Хэвы-Яха
Мюмдя-Хэвы-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Байдарата губасы орун алган. Дарыянын узундугу - 53 км.
Вентиль
Вентиль - (нем. Ventil — жапкыч) — 1) өткөргүч түтүктүн бир бөлүгүн ишке киргизүүчү жана ажыратуучу тыгын. Вентиль ошондой эле өткөргүч түтүк аркылуу агуучу суюктуктун, газ жана буунун агымын жөнгө салат. 2) Электр өткөрүмдүүлүгү токтун багытына көз каранды болгон электр-техникалык түзүлүш. Вентильдин ток өткөрүмдүүлүгү бир жактуу болуп, токту бир багытты карай (каршы тарапка караганда) бир нече эсе көп өткөрөт. Ошонун натыйжасында вентиль өзгөрүлмө токту түзөткүч катары колдонулат. Вентильдин аракети ар кандай эки чөйрөнүн металл менен электролиттин (электролиттүү вентиль), металл менен газдын (иондуу вентиль), металл менен вакуумдун (электрондуу вентиль), металл менен жарым өткөргүчтүн (жарым өткөргүчтүү вентиль) чегинде пайда болот. 3) Жезден жасалган үйлөмө музыкалык аспаптардын узундугун өзгөртүүчү механизм.
Мюмдя-Хэвы-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Беркут (Уй куймасы)
Беркут — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Курган облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уй дарыясынын оң жээгинен 209 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы башатынан Увелька дарыясын кошпогондо, Уй дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жекенди
Жекенди (Жекенди) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Чоң-Алай районундагы айыл. Жекенди айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 234 киши.
Каныкейдин Жомогу
"Каныкейдин Жомогу" —Саякбай Карала уулунун варианты боюнча жарык көргөн китепче (Фр., 1940). Басмага даярдаган Ы. Абдыракманов. Латын тамгасы менен басылган. 288 сап ыр. (к.'' "Семетейдин" сюжети). ''
Теке айы
Теке айы — кыргызча ай аталыштарынын бири.
Теке айы — азыркы июль айына туура келет.
Шилтемелер
Июль
Чатыр
Чатыр — кездеме менен капталып, бурчтарынан керилип коюлуучу, көбүнчө жай мезгилинде пайдаланылуучу жеңил үй, алачык. "Манас" эпосунда Алоокенин : "Чатыры сексен кубулган" (Сагымбай Орозбаков, 2. 182), "Алтын танап чатырды Аркы-терки бүктөтүп" (Саякбай Каралаев, "Семетей", 1. 180). Манастыкы "Төрт төбөлүү көк чатыр" (Сагымбай Орозбаков, 2. 308), — деп сүрөттөлөт. "Манас" эпосунда Ч. кеңири колдонулуп, айрыкча жортуулга, салбырынга жана башкалар чыкканда тигилгендигин, ошондой эле кандардын Ч-ы өзгөчө жасалгандыгын байкоого болот.
Ак амур
Ак амур (лат. Ctenopharyngodon idella) — канылтырбалыктардын бир уруусу. ‎
Дөрө-Суу
Дөрө-Суу, Чырпыкты – Ысык-Көл районундагы суу. Күнгөй Ала-Тоонун батыш бөлүгүнүн Түштүк беттеринен агып түшүп, Ысык-Көлгө куят. Узундугу 35 км, алабынын аянты 128 км2. Жалпы узундугу 69 км, 23 куймасы бар; ириси – Көл-Төр (23 км). Май–августта ташкындап, сентябрь – апрелде тартылат. Көп жылдык орточо чыгымы 0,27 м3/сек. Суусу мол болгон июль–август айларындагы орточо чыгымы 0,55 м3/сек, айрым жылдары декабрь–февралда соолуп калат; эң чоң чыгымы 2,0 м3/секга жетет. Суусу жай айларында толугу менен сугатка алынгандыктан, көлгө жетпей калат. Дөрө-Суудан 5 канал (чыгымы 1,12 м3/сек) башталат. Өрөөнүндө Чырпыкты кыш. жайгашкан.
Прохоров
Прохоров — топоними.
Калдыктар менен иш жүргүзүү
Калдыктар менен иш жүргүзүү – калдыктарды жыйноого, сактоого, пайдаланууга, зыянсыздандырууга, ташууга жана көмүүгө байланыштуу иш-аракеттердин баардык түрлөрү.
Вентиль фотоэффектиси
Вентиль фотоэффектиси - ар түрдүү жарым өткөргүчтөрдүн тийишкен жерине жарык кванты таасир эткенде, ал системада электр кыймылдаткыч күчүнүн пайда болушу. Жарык ургаалдуулугуна жараша электр кыймылдаткыч күчүнүн пайда болушу көбөйөт да, жарыктаныштын андан ары чоңоюшу менен анын өсүшү токтолуп, каныгууга жетет. Жарым өткөргүчтөрдөн жасалган фотоэлементтер илимде, техникада кеңири колдонулат. Мисалы, кремнийден жасалган фотоэлементтер күн энергиясын түздөн түз электр энергиясына айландырууга жарайт. Алар жердин жасалма жандоочуларындагы радиоаппаратураларда колдонулат.
Монголия
Монголия (Монгол Улс — Моңгол өлкөсү) — Азиядагы мамлекет. Борбору - Улан-Баатыр шаары. Кытай жана Россия менен эки жактан чектешип океандан бекитилген.
Тринитротолуол
Тринитротолуол (тротил, 2,4,6-тринитротолуол) С7Н5О6N3, мол. массасы 227,13 -моноклиндүү же ромб формадагы ак түстүү кристаллдар (техникалык продукт - сары түстүү); Сууда, эфирде, CS2 начар; CCl4 жана спиртте аз; бензол, толуол, ацетон, хлороформ, пиридин жана азот к-тасында жакшы эрийт. Структурасы:
СН3
NO2
Т. кеңири таралган жарылгыч зат. Т. техникада колдонулуучу көпчүлүк башка жарылгыч заттарга (гексоген, тен, тетрил) караганда уруунуга жана сүрүлүүгө аз сезщгичтүү жана коркунучу жок. Т. туруктуу зат, 150оС жогорку темп-рада гана ажырайт. Башка заттар менен аракеттенбейт. Конц. HNO3 жана анын H2SO4 менен аралашмасы 1100С жогорку темп-рада Т.окистендирет.Щелочтор эритмелери менен өзүнөн өзү күйүүчү туруктуу эмес жана өтө сезгич жарылгыч заттар пайда кылат. Т. H2SO4 жана HNO3 аралашмасы менен толуолду нитрлөөдө алынат. Т. снаряддар, мина, торпедаларды толтурууда, таза түрүндө жана башка жарылгыч заттар – гексоген, тэн, аммиак селитрасы (аммотол), динитронафталин менен аралашмалар же куймалар түрүндө колдонулат.
Жердин кебетеси
Жердин кебетеси, Жердин фигурасы - Жердин чыныгы (реалдуу) бетине жакындаштырылган шарттуу көрүнүшү (турпаты).
Жер массасы бардык жерде бирдей таралбагандыгына байланыштуу, анын бети эч бир геометрикалык формага окшобогон өтө татаал түспөлгө ээ. Ошондуктан Жердин кебетеси болуп геоид эсептелет.
Бирок геодезия, картография ж. б-дын көптөгөн илимий жана практикалык маселелерин чечүүдө Жердин кебетеси катары жер эллипсоиди жана жер сфероиди алынат.
Кийинки кезде жердин жасалма спутниктери менен космонавттардын байкоолорунан Жердин кебетеси «алмурут» сыяктуу формада экендиги белгиленген. Мындай форманы кардиоид деп атоо сунуш кылынган (Г. Н. Каттерфелд, 1962).
Бирдиктүүлүк
Бирдиктүүлүк (орус. единое) –
Бирдиктүүлүктө «биримдүүлүк» түшүнү-гүнө карама-каршы ар башкалык, бөлүктөр, көп түрдүүлүк каралбайт. Аристотель Бирдиктүүлүктү көп түрдүүлүктүн акциденциясы жана өз алдынча Бирдиктүүлүк (б. а. үзгүлтүксүздүк, субстрат) деп ажыраткан. Платон боюнча көп нерсе – Бирдиктүүлүктүн эманациясынын жыйындысы; ар кандай көптүк туунду болуп эсептелет да, көрүнбөгөн жол менен кайра Бирдиктүүлүккө кайрылат. Неоплатончулар Бирдиктүүлүктү нукура жөнөкөйлүктүн, кол жеткистиктин символу, ар кандай биригүүнүн алгачкы себеби катары жарыялашкан.
Бирдиктүүлүк – жогорку принцип, ал бардык нерсенин башатында турат жана бардык нерседе көрүнбөстөн катышат. Спиноза Бирдиктүүлүктү жөнөкөй, түбөлүктүү, чексиз, ички субстанция катары түшүнүп, бирок ошону менен катар жекеликке жана көптүккө чексиз ажыроодоо да (дифференциация) болот деп эсептеген.
Михаил Прохоров
Михаил Дмитриевич Прохоров (03) — Орусиялык бизнесмен, миллиардер жана саясатчы. «Гражданская платформа» партиясынын негиздөөчүсү, «Правое дело» партиясынын мурдагы башчысы (2011-жылдын июнь-сентябрь айлары). 2012-жылдын 4-мартындагы президенттик шайлоого катышып, ал 3-орунду ээлеген (Москва жана Санкт-Петербургда 2-орун), 7.98% добушка ээ болгон. Жеке менчик ONEXIM инвестициялык фондунун негиздөөчүсү жана мурдагы президенти, 2008-2014-жылдары Орусиянын биатлон союзунун президенти, Улуттук баскетбол ассоциациясынын мурдагы ээси «Brooklyn Nets» баскетбол командасы.
Мухаммед кыргыз
Мухаммед Кыргыз – 16-к-дын 1-жарымындагы кыргыз уруулар бирикмесинин башчысы.
Моголстандын тарыхына байланыштуу Мухаммед Хайдардын эмгегинде (к. Тарих-и Рашиди) эскерилет. Могол ханы Султан Сеитти колдоп, эмир Абу Бакрдан Кашкарды бошотууга жардам берген (май-июнь, 1514) ж-а өз алдынча Жаркентке жүрүш жасаган (июнь-июль). М. К-дын жардамы м-н Кашкардын тагына отурган Султан Сеит хан ага көптөгөн олжо ж-а белектерди тартуулап узаткан. Кайтып келгенден кийин Моголстандагы кыргыздарды өзүнө баш ийдирип, кийинки жылы Ташкент бир нече жолу талоончул жортуул уюштурган. М. К-дын күчтөнө баштаганын көргөн Султан Сеит хан аны алсыздандырууга аракет кылган. «Мусулмандарга көрсөткөн кордугу» ж-а өз душманы (шейбанид) Түркстан ш-нын башчысы Күчүм (Кучкунжи) хандын уулу Абдылда (Абдаллах) султанды туткунга алып, кайра уруксатсыз бошотконун шылтоолоп, 1517-ж. июнь-июль айында Барскоон ашуусу аркылуу Ысык-Көлдүн жээгиндеги кыргыздарды чапкан. М. К-ды туткунга алып, 15 жылдык абакка кескен. Бирок кыргыздарды колдон чыгарбоо максатында уулу Абд ар-Рашидди аларга хан көтөрүүнү көздөп, 1521/22-ж. М. К-ды бошотуп, Мырза Али Тагай улусбеги ага эмир наамын берген. Ага карабай кыргыздар моголдорго каршы күрөшүн токтоткон эмес, ошондуктан 1524-ж. кийин Султан Сеит хан М. К-ды казактарга жардам кылды деген шылтоо м-н экинчи жолу туткунга алган. Туткундан Султан Сеит хан өлгөндөн кийин бошонгон.