cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ак эрмен
Ак-эрмен — топоним. Алмамбет Көкчөдөн кетип, капаланып келатып, уясын коргоймун деп кайра-кайра жолун торогон ызгычты атып түшүрүп, ага жалгыздыгы жөнүндө арманын айткандан кийин анын сынган канатын дарылап: «Үйүңдү тап деп жаныбар, уяңда балаң дагы бар» (Сагымбай Орозбаков, 2. 299),— деп учуруп жиберген жер. Чүй өрөөнүндө Ашмарага жанаша жаткан өзөн.
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Ыкчам көрсөтмө
Ыкчам көрсөтмө – текшерилип жаткан адамдын кылмыштуу иштери жөнүндө маалыматтарды жашыруун топтоо, жарандарды, кызмат адамдарын жашырылып-жабылган сурамжылоону өткөрүү жолу менен, жана жашыруун маалыматтарды жыйноо, документтер менен таанышуу аркылуу анын байланыштарын билүү ж. б. маалыматтарды алуу.
Петропавловка (Жайыл району)
Петропавловка (Петропавловка) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Жайыл районундагы айыл. Кызыл- Дыйкан айыл округу курамына кирет.
Калкы
Калкы - 2 242 киши.
Узун канаттуулар
Узун канаттуулар (лат. Macrochires) — чабалекей сымалдуу чымчыктардын бир түркүмү.
Турбек (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Турбек — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Эски янтуз айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 186 киши. Почта индекси — 452306, ОКАТО коду — 80224834010.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Лорилер
Лорилер (лат. Lorisidae) – чала маймылдар тукуму. Дене узундугу 22–26 смден 35–40 смге жетет. Куйругу кыска же узун, кээде жок болушу да мүмкүн. Манжасы бутак кармоого ыңгайланган. Көзү чоң, айрымдарыныкы тегерете кара алкак менен курчалып, ак сызык менен бөлүнгөн. Кулагы кичине. Тиричилигин түнкүсүн көбүнчө бакта өткөрөт. Бактын бутагын бекем кармап, башын же жонун төмөн каратып илинип турат. Күндүз жыгач оюгунда же калың жалбырак арасына уктайт. Ылгабай азыктанат. Бир аз топ түзүп, жалгыздан же түгөйү менен жүрөт. 1–2 бала тууйт, алар бир суткадан кийин эле бакка илинип жүрө алат. Лорилердин 2 тукумчасы, 4 уруусу, 11 түрү Түндүк Чыгыш Азияда, Африкада таралган.
Макей Уулу Токтогул
Макей Уулу Токтогул Кара уста жана таш чеккич. 1909-ж. Түп районундагы Тасма (Сухой-Хребет) айылында төрөлгөн. Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. Атасы Кыдыр акенин кызынын зер себин камдаган зергер болот. Токтогул атасынан темирчиликти даана үйрөнүп, Жети-Өгүз районундагы Үгүт айыл чарба артелинин устаканасын укштуруп узанат. Ал ат жабдыктарын жасоодо атадан калган, формасы башка усталардыкынан айырмаланган куйма калыптары бар. Ага жезди, мисти, колону эритип жатак алдырат. Ал темир комуздун жаагын күмүштөн да, жезден да, кара темирден да тандай билет. Жаагы менен чорт сынбай турган кобулуна муңайым (жумшак), тили менен иймегине болоттун өтө курчун керектейт. Муну жасоодо ал аспаптын ондон ашуун түрүн колдонот. Уста өзү темир комуз аркылуу «так теке» ойното алат. Токтогул тегирмен, жаргылчак чегүүдө анын ташын жаткан жайынан тандайт. Ага узануусу башкалардан анча айырмаланбайт. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1974-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 50 жылдыгына карата «Кол өнөрчүлөрдүн республикалык көргөзмөсү». Аваздык аспабы үчүн ЭЧЖРКнүн II даражадагы диплому.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Яшьляр (Миякин району, Башкыртстан)
Яшьляр — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Большекаркалин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 20 киши. Почта индекси — 452094, ОКАТО коду — 80244815009.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кыз Дарыйка
Кыз Дарыйка – элдик поэма. Чыгыш адабиятынан келген сюжеттин негизинде түзүлгөн. Түрк элдеринин бардыгында айтылып, орток чыгармага айланган. КРУИАсынын кол жазмалар фондусунда онго жакын варианты бар. К. Орозов, К. Салибаев, О. Нургазиев, М. Зулпиевдер айткан варианттар өздөрүнүн көркөмдүгү, сюжетинин толуктугу, образдардын конкреттүү сүрөттөлүшү менен айырмаланат. Өзгөчө белгилей турган көлөмдүү да, көркөмдүү да вариант К. Алимановдуку.
Сюжет Дарыйка аттуу баатыр, балбан кыздын айланасында түзүлүп, анын Аалы (Мухаммед пайгамбардын күйөө баласы, төрт имамдын бири) менен беттешип, күрөшүшү, Аалыдан жеңилип, күйөөгө чыгышы туурасында болот. Поэманын трагедиялуу же кульминациялык чеги – бул Дарыйканын Аалыдан төрөгөн уулу Шайызынданын (Имамади) Аалынын мекенине атасын издеп барып, тааныбай, аталаш бир туугандары, атасы менен күрөшүп жеңип алып, уялганынан тоонун жаракасына кирип кетиши, Дарыйканын уулунун өлүмүн угушу сыяктуу эпизоддор.
Чыгармада эпикалык салттуулук сакталып, түрк элдеринин эпикалык чыгармаларында кезигүүчү бардык калып, стиль, себептер орун алган. “Кыз Дарыйка” поэмасынын жогоруда аталган бардык нускалары салыштырылып, башка элдерде (казак) айтылган варианты менен да жалпылыгы жана айырмачылыгы, көркөмдүк өзгөчөлүгү, айтуучулук чеберчилик иликтөөгө алынган.
Чыгыштын сюжетинде айтылып, жазылып, кыргыздын төл чыгармасына айланган “Кыз Дарыйка” поэмасы көөнө доору, тарыхый кырдаалды чагылдырып, ар бир элдин улуттук өзгөчөлүгүн өз боюна сиңирүү менен элдин элдик фольклорунан орун алган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Түндүк теңир-тоонун металлогениясы
Түндүк теңир-тоонун металлогениясы - Түндүк Теңир-Тоонун геол. өнүгүшүнө жараша кенташ кендеринин пайда болуу шарттары жана таралышы.
Андагы кенташ кендеринин пайда болушу бир нече стадияга ажырайт. Алгачкы стадия кембрийге чейинки мезгилдин геол. өтө татаал өнүгүү этабына туура келет. Адегенде ортонку массивдердин фундаменти жана каледон бүктөлүү системасынын ядролук бөлүгүндөгү көтөрүүлөр менен кошо кенташ кендери кембрийге чейинки мезгилде эле пайда (к. АчыкТаш кени) болгон. Протерозойдун аягы - палеозойдун башталышында эвгеосинклиналдык тилкелердин өнүгүү мезгилинде каледон жана герцин тектон. диклдерин магма тоо тектери жиреп чыгып, Fe, Ti, Cr, Ni ж. б. кенташ кендеринин пайда болушуна шарт түзүлгөн. Кийинки стадияда кембрийге чейин жана палеозойдун башталышында пайда болгон тоо тектер жана кенташ кендери каледон менен герцин убагындагы магмадан жана тектон. кыймылдардан өзгөрүүлөргө учурап, кайра жаңы кендерде пайда болгон (к. Миронов висмут кени). Ушул эле стадияга ордовиктин аягы, силур жана анын аягы, девондун башталышы, карбондун аягы, пермь мезгилдерине пайда болгон кендер кирет (к. Ак-Көл кени, Арсы кени, Жыргалаң полиметалл кендери).
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Экстракттар
Экстракттар тундурмалардан даярдалып, коюу болот. Коюулугуна жараша суюк, коюу, кургак болуп бөлүнөт. Экстракттар ичкенге берилет; суюгун тамчылатып өлчөйт, коюу жана кургагы катуу түрүндө колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Tõmmis (leotis)
Жогорку Харвута-Яха дарыясы
Жогорку Харвута-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лимбя-Яха дарыясынын сол жээгинен 81 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Көркөмдүк өсүмдүктөр
Көркөмдүк өсүмдүктөр - адамдардын эстетикалык талаптарын канааттандыруу максатында өстүрүлүүчү, сырткы көрүнүшү кооз, гүл же жалбырагы ачык түстүү өсүмдүктөр.
Узун канат чабак
Узун канат чабак (лат. Cottocomephorus inermis) — Байкал колунун теренинде жашоочу майда балыктардын бир түрү.
Разэфорд (Нү-Жерси)
Разэфорд (Нү-Жерси) (Rutherford) — Нү-Жерси штатынын Берген округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 18061 киши. Болжолдуу аянты - 7.6 км². FIPS коду — 34-65280.
11-август
11-август — Григорий календары боюнча жылдын 223-күнү (толук жылда 224). Жылдын аягына чейин 142 күн бар.
«Манас» эпосунун тарыхый өнүгүшүнүн негизги этаптары
"Манас" эпосунун тарыхый өнүгүшүнүн негизги этаптары — Э. Абдылдаевдин эмгеги (Фр„ 1981). Эмгек эпостун чыгышы менен тарыхый өнүгүшүнүн закон ченемдүүлүгүн аныктоону алдыга коёт. Эпостун жаралышы жана анын тарыхый өнүгүшүнүн абалы тууралуу илимий түшүнүк алуу үчүн адегенде түрк-моңгол элдеринин эпикалык салттарынын өнүгүшүнүн алгачкы этабындагы баатырлык эпостордун көөнө формалары кандай мүнөздө болгондугу жөнүндө, алардын тематикасы, сюжеттери, эпикалык образдары жаралган доордун мүнөзү, тарыхый-эпикалык, экономикалык, маданий карым-катышта жашап келишкен чарбалык-маданий тиричилиги илимий талдоого алынат. Автор түрк-моңгол элдеринин эпикалык чыгармаларынын алгачкы формалары "Манас" эпосунда сакталганбы деген суроолорго илимий негизде жооп берүүгө аракеттенген. «Манас» эпосунун эпикалык циклдештирүүнүн тарыхый шартына жана кыргыз элинин этникалык тарыхы менен байланыштуулугу жөнүндөгү маселелерге токтолгон, ошондой эле Манастын тарыхы жөнүндөгү полемикалуу маселелерге «Манас» эпосундагы эпикалык доорго кыскача мүнөздөмө берген. Китептеги маселелердин бири — эпикалык душман проблемасы. Эпостогу эпикалык душмандар: кытай, манжу, калмак, кара кытай, солон, шибээ жана башкалар элдердин аттары (айрыкча кытай, кара кытай) жөнүндө изилдөөчүлөрдүн ар кандай көз караштарына илимий жактан баа берип, өзүнүн көз карашын айтат. Изилдөөдө кыргыз эли менен жалпы маданий карым-катышта жашап келген элдердин (өзбек, тажик, уйгур, казак, каракалпак жана башкалар) ортосундагы жалпылыктарды салыштырып караган. Эпостогу эпикалык окуялардын ар түрдүү мотивдерде өзгөрүп-өнүгүүсү, жаңы эпизоддор менен толукталышын иликтөө менен кайсы мезгилдерде пайда болуп циклдештирүүнү аныктоого аракеттенип, «Манас» эпосунун тарыхый өнүгүшүнүн этаптарын төмөндөгүдөй белгилейт: 1) Караханийлер доору (10—12-кылым) эпостун алгачкы тарыхый негизинин жаралышы; 2) Моңгол доору (12 — 15-кылым); 3) Ойрот-Жунгар Доору (15 — 18-кылымдын 1-жарымы); 4) Цин имериясынын доору (18-кылымдын 2-жарымы —19-кылым); 5) Кыргыздардын Россиянын составына киргенден Манастын негизги варианттары жазылган мезгилдерге чейин (19—20-кылымдын 1-жарымы). Эпос тарыхый жактан узак доорлорду башынан өткөрүп көп катмарлануунун натыйжасында татаал сюжеттүү, терең мазмундагы монументалдуу классикалык баатырдык эпостун деңгээлине жеткендигин далилдейт.
Пендюкуя
Пендюкуя — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Харь-Яга дарыясынын оң жээгинен 36 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мөңдү-чебең
Мөңдү-чебең — эпизоддук кейипкер, кытай балбаны. Акунбешим менен болгон согушта Көкчөнү жарадар кылып, өзү Үрбүнүн колунан өлөт (Сагымбай Орозбаков, 2.136 —137). Бул ысым байыркы түрк тилиндеги «түбөлүк», «түбөлүктүүлүк», «чексиз», «чексиздик» деген маанилерди туюнткан «меңгү», «мөңгү», «бөңгү», «бөңү» сөзүнөн жана моңголдорго тибет тилинен кирген «цевен», «чебен» сөзүнүн айкалышынан түзүлгөн.
Ала айгыр
Ала айгыр — кытай-калмак балбаны Канжарколдун жоого минген аты. Эпосто:
Ыкчам лизинг
Ыкчам лизинг – лизингдин лизинг берүүчү өз тобокелчилигине жана коркунучуна мүлк сатып алган жана аны белгилүү акы үчүн, белгилүү мөөнөткө жана белгилүү шарттарда лизинг алуучуга убактылуу пайдаланууга берген түрү. Лизинг келишиминин аракеттенүү мөөнөтү бүткөн учурда жана лизинг алуучу келишимде алдынала каралган сумманы толук төлөп берген шарттарда лизингдин буюму кайтарылып берилет. Ы. л. берүүдө ал анын амортизациясынын толук мөөнөтү ичинде лизингге бирнече ирет берилиши мүмкүн. Ы. л. кээде операциялык же эксплуатациялык лизинг деп аталат.
Ыкчам тажырыйба
Ыкчам тажырыйба – атайын түзүлгөн, толук башкаруудагы жана көзөмөлдөгү шарттарда ыкчам маалыматтарды алуу максатында ыкчам-издөө ишмердигинин объектисин жашыруун аңдуу.
Ашаффенбург
Ашаффенбург Бавариянын түндүк-батышындагы шаар, Германия. Шаар Майнц архиепископторуна 800 жылдан ашуун таандык болгон.Төмөнкү Франкониянын батыш чегинде жайгашкан. Ашаффенбург аркылуу Майн дарыясы өтөт. Климаты континенталдуу, жайы кургакчыл, кышы нымдуу. Чектеш жаткан Шпессартка караганда кышында кар көбүрөөк түшөт.
Тышкы шилтемелер
<
Май Березовка (дарыя)
Май Березовка — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Имшагал дарыясынын оң жээгинен 11 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ощал (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Васюган. Дарыянын айрыгы — Кеттен Васюганга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
13-август
13-август — Григорий календары боюнча жылдын 225-күнү (толук жылда 226). Жылдын аягына чейин 140 күн бар.
Эгилме өсүмдүктөр
Эгилме өсүмдүктөр – адам өз керектөөсү үчүн өстүрүүчү өсүмдүктөр. Э. ө. тамак-аш, була, дары, эфир майын, тоют алуу жана кооздук үчүн атайын өстүрүлөт. Э. ө. таш доорунан баштап атайын эгиле баштаган. Байыркы Э. ө-гө жүгөрү, банан, кунжут, ашкабак, арпа, буурчак, пияз, кант кызылчасы жана башка кирет.
Былжырлар
Былжырлар — коюу жана илээшкек суюктуктар. Алар сууга ар кайсы илээшкек заттарды (мисалы, өрүктүн чайыры, зыгырдын уругу жана башка) аралаштыруудан пайда болот. Былжырлар тери менен былжыр челдерди жука плёнка менен каптап, аларды түрдүү дүүлүктүргүчтөрдүн таасиринен сактайт, ошондуктан алар суюк. Дары формаларына кирет.
Токтогулов Исабек
Токтогулов Исабек - акын жана журналист. Токтогул районунун Алмалуу айылында 1944-жылы туулган. М.Горький атындагы жети жылдык мектепти, андан кийин райондун борборундагы И.В.Сталин атындагы орто мектепти бүтүргөн.
Адегенде Ала-Бука райондук сотто катчы, кийин Терек-Сай сурма фабрикасында слесарь-оңдоочу, «Колхоз турмушу» гезитинде тамга терүүчү, адабий кызматкер болуп иштеген. Ошол мезгилде фабриканын алдыңкы жумушчулары жөнүндө макалаларды, ар кандай ырларды жазып, басма сөз беттеринде жарыяланган.
1968-жылы Кыргыз мамлекеттик айыл чарба институтунун агрономдук бөлүмүн бүтүргөн.
1970-жылдан чыгармачылык ишке биротоло киришип райондук «Учкун» гезитинде бөлүм башчы, 1981-жылы Талас облустук «Ленин Туусу» гезитинде, 1982–1986-жж. «Советтик Кыргызстан» гезиттеринде өз кабарчы болуп кызмат өтөгөн. 1986-жылдын 25-октябрынан ушул кезге чейин Токтогул райондук «Шамшыкал» гезитинде башкы редактор болуп иштеп келет.
1989-жылдагы Бүткүл Союздук эл чыгармачылыгы боюнча Токтогул поэзия күндөрүнүн экинчи фестивалынын лауреаты. Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиясынын «Кубан бөбөк» топтомуна ондогон ырлары, жомоктору киргизилген. Бир нече Ардак грамоталардын ээси.
1979-жылдан Кыргызстан Журналисттер союзунун, 2003-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Кыргыз тилинде
Арзуу саптары: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1981. - 24 б.
Сыргалуу жаз: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1990. - 54 б.
Абаздуу аалам: Уламыштар, ырлар. – Б.: Айат, 2002. - 304 б.
Ышкы белестери: Ырлар жана поэмалар. – Б.: Айат, 2003. - 286 б.
Кыргызым – бийик жылдызым: Ырлар, поэмалар. – Б.: Айат, 2004. - 286 б.
Ташкитеп: Ырлар, поэмалар, уламыштар. – Б.: Айат, 2007. - 144 б.
Тоголонгон күн: Ырлар. – Б.: Кутаалам, 2008. - 24 б.
Узун тумшук көгөндөр
Узун тумшук көгөндөр (лат. Nemestrinidae) — Кош канаттуулар тукуму.
Менделизм
Менделизм ― организмдин белгилеринин укумдан тукумга берилиш закон ченемдүүлүктөрү ж-гү Г. Менделдин тажрыйбаларына жана методдоруна негизделген, жана генетикалык илимине негиз салган окуу.
Ыкчам текшерүү
Ыкчам текшерүү – даярдалып же жасалып жаткан (жасалган) кылмыштардын негиздүү белгилери болгон шартта, аларды болтурбоо же ашкерелөө үчүн, ошондой эле издөөдөн жашырынып жүргөн кылмышкерлерди издөө үчүн, башка жол менен көрсөтүлгөн максаттарга жетүү мүмкүн эмес же абдан кыйын болгондо жүргүзүлүүчү ыкчам издөө чараларынын топтомун ишке ашыруу.
Төлөгөн Касымбеков
Өмүр баяны
Төлөгөн Касымбеков Ак-Жол айылында (азыркы Аксы району) колхозчунун үй-бүлөсүндө төрөлгөн.
1952-жылы, өзүнүн дебюттук окуя "Кичинекей койчу" журналында "СССР Кыргызстан". Анын окуя: "Мен бир адам болгум келет", 1965-жылы орус тилинде жарык көрдү. жазуучунун абдан маанилүү иш "жүрөгүнө канжар Broken" тарыхый роман болуп эсептелет (1971-жыл), 1980-жылы англис тилине которулган. башка чыгармаларды арасында - роман, "KelKel", "Chapkyn", "Baskin" ( "басып"), "Kyrgyn" ( "тукум курут кылуу") Кыргызстандын тарыхынын алгачкы XX кылым орто XIX айтып.
1990-1994-жылдары Кыргыз Республикасынын Жогорку Кенешинин шайланган эл депутаты, тил, маданият жана билим берүү боюнча эл аралык комиссиянын төрагасы, ошондой эле Ак-Жол айыл синедриондо жазуучулар союзу Kyrgyzstana.Rabotal башталгыч класстардын мугалими төрагасы жана аткаруучу катчысы.
Музбурчак
Музбурчак — каарман, Саякбай Каралаевдин вариантында Бузулган Чамбылды жердеген кыргыз уруу кандарынын бири. Манас Таласка көчүп келгенде атайы келип, манаска чоро болот делет. Сагымбай Орозбаковдун вариантында «Тажиктен чыккан Музбурчак» (Сагымбай Орозбаков, 185-инв. 382-б.) делип, кан, баатыр катары аталат. «Жоо жарагы бир кучак, Буудайык кандын Музбурчак» деген туруктуу эпитет менен айтылып, эпостогу белгилүү баатырлардын бири катары сүрөттөлөт. Чоң казатта окко учат.
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Кадимки ит мурун
Кадимки ит мурун (Barbus capito conocephalus), (Kessler):
Түрдүн жетилген стадиясынын сырткы түзүлүшүнүн кыскача баяны
Узундугу 0,7 м жана салмагы 16 кг чейин жеткен чоң балык. Денесинин түсү алтындай сары, аркасынын каралжын түсү алды жагынын ак түсүнө кескин өтөт. Кабырчыктары Арал теңге балыгыныкынан чоңураак.
Жалпы жа на өлкөдө та ра лышы
Чүй дарыясынын Казакстан менен чектешкен жерлеринде кездешет. Накта дарыя балыгы. Казакстандын, Өзбекстандын, Тажикстан, Түркмөнстандын сууларында кездешет жана ушул өлкөлөрдүн Кызыл китебине киргизилген.
Жашаган аймактары
Чүй жана Нарын дарыяларынын түз аккан жерлерин мекендейт.
Саны
Кыргызстандын чегинде кадимки ит мурун аз санда, бирок теңге балыкка караганда бир далай көбүрөөк кездешет.
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Урук таштоо мезгилинде дарыя боюнча 1000 км га чейин өрдөйт. Урук таштоосу апрелң-май айларында түбү кум-таштуу суунун ташкындаган жерлерине 2000 даанага чейин урук чачат. Көбөйүүсү бир жылдан, же эки жылдан кийин жүрүшү мүмкүн, суунун түбүндөгү омурткасыз жандыктар жана балыктардын жаш өспүрүмдөрү менен тамактанат.
Чектөөчү факторлор
Дарыялардын плотиналардын курулушу менен Кыргызстандын аймагына болгон миграциялык жолдордун бекиши.
Асыроо
Асыралган эмес.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Азыркы убакта коргоо жүргүзүлбөйт.==Коргоо үчүн зарыл аракеттер== Балык уулоону сүйүүчүлөргө тыюу салуу, өрдөөчу жана эт алуучу жерлерди. семирүүчү жерлерди коргоо. Түрчөнүн статусун жана санын тактоо максатка ылайык.
Статусу
2 [ V U : D ]. Кыргызстанда жоголуп бара жаткан түрчө. Республикада Barbus түркүмүнүн өкүлдөрүнүн бири.
Узун тилдүүлөр
Узун тилдүүлөр (лат. Glossophaginae) — жарганаттардын тукумчасы (жалбыракмурундар), булардын өкүлү: куйруксуз узун тил (лат. Anoura geoffroyi).
Кызгара уулу Бердаалы
Кызгара уулу Бердаалы (1921-1990) — зергер. Сокулук районундагы Жыламыш айылында төрөлгөн.
Башталгыч класс билим алгаа. Улуу Ата-Мекендик согушка катышкан, Устакерчилик, мергенчилик кылган. Өнөрдү атасы Кызгарадан үйрөнгөн. Бердалы буюмдун жердиги үчүн таза күмүштү эритип уютуп алууда «Николай тыйынын» колдонгон. Аны иштетүүнүн сырларын мыкты билген. Бир сомдук жана таза көрүнгөн илгерки күмүш 15, 20 тыйындыктар күмүштүн үчүнчү, азыркы түстүү металлдар төртүнчү сортуна кирип, аларды ич ара касиеттерине карата пайдаланган. Зергер сары жезди иштетүүгө ийкемдүү таза жез катары караган. Илгерки самоор, чылапчын, чайнекти эриткен. Абалы жашыл түтүн чыгып (ал заттын чала эригени), анан даана эригенде үстү ак күлгө (карагайдын күлүнө) айланган чакта «чий көбүгүн» (үстүндөгү ыпласын) алып, аны өзүнүн калыбына куйган. Ал мисти да бир нече түргө бөлүп, аны ат жабдыктарынын шөкөттөрүнө пайдаланган. Анын эки түрүн: кызыл мисти жана мала мисти бирдей иштете алган. Колодон үзөңгүнү бүтүндөй же бөлүп куйган. Бердаалы билерик, сөйкө, чолпу, шакек жана чакча сыяктуу зер буюмдарын кармоодо чапкылоо ыкмасын (чегүү) колдонгон. Анын металл бетине түшүрүүчү аспан-куралдары, көркөм оюмдары зергер Кошалынын жараткан нускаларына үндөшөт. Ал кийин жалаң ат жабдыктарына узанган. Ага казактар көбүрөөк кардар түшүп турган. Зергердин устачылыгы уулу Дүйшөнкулга өткөн.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Тажибаева Анаргүл
Тажибаева Анаргүл (1900–1978, Ноокат району) – төкмө ырчы жана манасчы. Эң алгачкы чыгармасы сүйгөн жигити Мамазакир менен  кат аркылуу сүйүү багытындагы айтышы болгон. Анда Анаргүл:
“Он гүлүмдөн бир гүлүм, Ооба, Тартип, туйгунум. Оң жакты карап бир күлүң! Оонап кептей бир жүрүң. Беш гүлүмдөн бир гүлүм, бейдабаа ай, Тартип туйгунум. Бери жакты карап бир күлүң! Безип кетпей бир жүрүң”, – дегендей саптар м сүйгөнүнө Тартип деп ат коюп ырдайт. Мамазакир Анаргүлдү Зебайым деген ысым да:
“Ак оромол – дүрүйөң, Алганым сиздей болбосо, Аркамда калсын дүнүйөм. Көк оромол – дүнүйөң, Көргөнүм сиздей болбосо, Көрүмдө калсын дүнүйөм” – деп ырдайт. Тажибаева өз башынан кечирген турмушун айтып бир топ чыгармаларды жараткан. Анын күйөөгө чыгып Алайга баргандыгы сын, андан Чөлбиябан Төө моюнга көчүрмө болуп баргандагы сын баяндаган ырлары абдан кызыктуу. Күйөөсү өлгөндө “Бөрүбай акын жөнүндөгү кошок” деген кошок айтып, “Мырза уул”, “Ак Саткын менен Мырза уул” деген элдик сюжеттеги чыгармаларын жаратып, “Насыйкат”, “Санаттарды” о. эле “Небереме” дегендей балдар ырларын да жараткан. Тажибаеванын Манас эпосунан да узакка айтылган тексти бар, ал “Манастын төрөлүшү жана балалык чагы” деп айтылат. Анда улуу эпостун негизги өзөгү камтылуу менен айрым кепке аларлык өзгөчөлүктөр да кездешет. Мисалы бул вариантта карыганча уул көрбөгөн Жакыпты досу Караткан ардантыш үчүн чоң той берип, ашпозчуларга: “Уулдууга уча тарткыла. Кыздууга куйрук, боор тарткыла. Перзенти жокко кулагын кесип, Куу чоку кылып баш тарткыла. Көзүн оюп, көр чоку кылып төш тарткыла” деген буйрук берет. Кулагы кесилген, көзү оюлган баш тийген Жакып арданып, Ак мазарга барып, ак төө союп, 12 имам 40 чилтенден бала тилейт. Акыры уул көрөт, ошондо эселик туубаган бир байталы Как куланы (Аккуланы) тууйт. Андан ары Манастын укмуштуудай тез жетилиши ж-дө ыр менен айтылып отурат. Алтысында ат минип, жетисинде куш салат. Сегиз жашында сексен жигит курайт, жүрүш баштайт ж. б. Дагы бир өзгөчөлүгү Анаргүлдүн вариантында Манаска колуктуну атасы Жакып издебестен, Манастын апасы Куурасын тандайт. Ал Шооруктун кызы Нак ылайды жактырып, Манаска алып берет ж. б. Тажибаева өзүнүн акындык ордун: “Таразага таш коюп, Тартып алган эмесмин, Чөнтөгүмдөн пул берип, сатып алган эмесмин” деп түпкүлүгүнөн поэзия даарып төкмө болуп жаралгандай түшүндүрөт.
Кызыл-Дыйкан (Жайыл району)
Кызыл- Дыйкан  (Кызыл- Дыйкан) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Жайыл районундагы айыл. Кызыл- Дыйкан айыл округу курамына кирет.
Калкы
Калкы - 1 117 киши.
Ауб
Ауб - Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Вюрцбург районуна карайт. Вюрцбургдан 29 км түштүк-чыгышта,  Ротенбург-об-дер-Тауберден  21 км түндүк-батышта жайгашкан. Калкы – 1521 киши (2010). Аянты – 17,54 км2.
Доберман
Доберман — иттердин бир асыл тукуму.
Байгильды (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Байгильды — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Эски янтуз айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 401 киши. Почта индекси — 452306, ОКАТО коду — 80224834011.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кыз Жибек
Кыз Жибек – казактын элдик поэмасы. Бул поэма кыргыздар арасында да кеңири тараган. Негизинен Жусупбек Шайхулисламов менен Жамбыл Жабаевдин варианттарынын негизинде айтылат: КРУИАнын Манас таануу жана көркөм адабияттын улуттук борборунун кол жазмалар фондунда “Кыз Жибек” поэмасынын сегизден ашуун кол жазмасы бар. Мындан сырткары кытайлык, тажикстандык кыргыздардан жазылган поэмалардын нускалары да сакталууда. Төлөгөн менен Кыз Жибектин улуу махабаты жөнүндөгү поэманы акындар кылымдар бою ырдап, ар бир эл, б. а. кыргыздар да өз төл чыгармасындай кабыл алып келген.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Эркин-Тоо
Эркин-Тоо ― кыргыз тилинде чыккан туңгуч гезити. Ушул эле аталышта дагы бир гезит 1991-жылы ачылган.
Кыскача таржымакалы
"Эркин-Тоо" гезити - кыргыз тилинде чыккан туңгуч гезит. Анын алгачкы саны 1924-жылдын 7-ноябрында Ташкенде жарык көргөн. Кийинчерээк ал "Кызыл Кыргызстан", "Советтик Кыргызстан", "Кыргыз туусу" аталып калган.
Ал эми 1991-жылдын 3-июлунда "Эркин Тоо" аталышы менен Кыргызстандын дагы бир расмий гезити ачылып, алгачкы саны жарыяланган. Бул гезит Кыргызстандын мыйзамдарын жана башка расмий кагаздарын жарыялап келет.
Азыркы "Эркин-Тоодо" иштеп кеткен жана иштеп жаткан журналисттер
"Эркин Тоонун" алгачкы редактору Мелис Айдаркулов 1991-1996-жылдары гезитти түптөп, окурмандарга кеёири таанытып кеткенден кийин, башкы редактору болуп Таалайбек Темиров кыйла жылдар иштеген.Андан кийин Жазуучу, журналист жана публицист Эсенбай Калдаров арабызда болгондо 68жашка толмок экен. 1999-жылы кайрадан «Кыргыз Туусу» гезитинин башкы редакторунун орунбасары болуп иштеп.
2002-жылдын апрелинде Кыргыз Республикасынын Президентинин Жарлыгы менен өкмөттүк «Эркин Тоо» гезитинин башкы редакторлугуна дайындалат.
"Бир нече журналисттер 87 жылдык тарыхы бар, республикадагы бардык гезиттердин аксакал атасына айланган "Кыргыз Туусунан" которулуп келдик. Таалайбек Темиров, Жаныбек Казыболотов, Абдиламит Жумашев, Асан Жунусов, Бактыбек Имамадиев, Сымбат Максутова, Жыпара Жусуева, маркум Асанбек Абыкеев болуп, В.Белинский: "Баарыбыз "Гоголдун шинелинен" чыкканбыз" дегендей, "Кыргыз Туусунда" калемибиз курчуп, кабыргабыз катып, тажрыйба топтогондо мында келдик. Республика боюнча жүздөгөн калемгерлер "Кыргыз Туусунун" мектебинен канат күүлөп учуп чыгышты", - дейт жети жылдан бери "Эркин тоонун" маркетинг жаатында эмгектенип, казынасынын каржысын арттырууга зор эмгеги бар, калемгер Абдимуктар Абилов.
Кыргыз Республикасынын Президенти Р.И.Отунбаеванын «Эркин Тоо» гезитинин 20 жылдык мааракеси менен куттуктоосу
«Эркин Тоо» гезитинин жамаатын, учурунда мында иштеп кеткен ардагерлерди, жалпы эле окурман журтчулугун гезиттин 20 жылдык мааракеси менен чын дилимден куттуктаймын. Эгемен республикабыз менен бирге жаралган бул гезит 20 жыл катары менен жалпы элибизге мамлекеттик чечимдерди жеткирип, ошол эле мезгилде элдин талабын, үмүтүн, тилегин бийликке жеткирип турган алтын көпүрө болду. Курч калемдүү журналисттер өзгөрүп жаткан замандын тамырын кармап маалымат берип, демократия, базар экономикасы багытына жарык жандырып, жол көрсөттү. Алгачкы расмий документтер “Эркин Тоо” гезитине басылып, эркиндиктин деми ушул гезит аркылуу элге жетип турду. Гезит жаралгандан тартып аны жетектеген башкы редакторлор кесипкөйлүгү, уюштургуч таланты менен гезиттин өнүгүшүнө, окурмандардын сый-урматына арзышына өз салымдарын кошушту. Азыркы учурда гезитти жетектеген Манас Осмоновдон дагы үмүтүбүз чоң. Ал өзүнүн жетекчилик шык-жөндөмү, таланты жана энергиясы менен гезитти жаңы деңгээлге алып чыгып, экинчи өмүр берди десек жаңылышпайбыз. Бүгүнкү күндө «Эркин Тоо» гезити 8-10 миң нуска менен чыккан, республиканын бардык булуң-бурчтарына чейин таркатылган мамлекеттик расмий гезит болуп калды. «Өнөр алды кызыл тил» деп элибиз айткандай, сөз чеберлери азыркы кыйын кырдаалда таамай айтылган сөз менен, ынтымак-ырашкерликтин, сабырдуулуктун, жаратман эмгектин идеяларын калкыбызга жеткирүү менен өлкөбүздүн өркүндөп-өсүшүнө чоң салым кошот деп үмүт артабыз. Гезиттин кызматкерлерине чың ден-соолук, жаркын маанай, албан-албан ийгиликтерди каалаймын.
Кыргыз Республикасынын Президенти            Роза Отунбаева
Абдыганы ЭРКЕБАЕВ, академик: - “Эркин Тоо” өлкө¬дөгү расмий мыйзамдарды, токтомдорду, жарлыктарды жазганы менен баалуу. Бардык расмий маалыматтарды ушул гезиттен алабыз. Бул гезитти мен ар бир санын калтырбай окуйм. Сиздерге Мыйзам, жарлыктар чыгып жатпайбы, ушуларды майдалап, элге жеткиликтүү кылыш үчүн укуктук комментарийлерди берсеңер жакшы болот эле. Ошондо эл Мыйзам эмне жөнүндө болуп жатканын түшүнүп турат эле.
Алтынбек СУЛАЙМАНОВ,                ЖК депутаты: - “Эркин Тоонун” башка гезиттерден айырмаланып калк кадырлаган салмактуу орду бар. 20 жылдык тарыхында гезит чындыкты, акыйкаттыкты кеңири берип, өз ордун таба алды. Мен гезитке жазылып алгам, келип турат, дайыма окуйм. Анын башкалардан айырмасы – мамлекеттик машинаны кошо түртүшүп баратканында.
Курманбек ОСМОНОВ,                          ЖК депутаты: - “Эркин Тоо” гезитинин өз тарыхы бар, Өкмөттүн органы болуп келатат. Гезиттин мага жакпаган да, жаккан да жактары бар. Көбүнчө гезитти Өкмөттүн позициясын чагылдырган, расмий маалыматтарды, кабыл алынган мыйзамдарды, нормативдик укуктук актыларды жарыялай турган гезит катары билебиз. Гезитке каалоо катары айтаарым – ар кандай спектрдеги ойлорду, материалдарды чагылдырып турса, жакшы болот эле.
Сооронбай ЖЭЭНБЕКОВ,                   Ош облусунун акими: - Мен “Эркин Тоону” ачылгандан бери карап, окуп келатам. Анткени, мамлекетте болуп жаткан бардык расмий маалыматтарды, мыйзамдарды, токтомдорду үзгүлтүксүз берип турат. Ошондуктан,“Эркин Тоону” ар дайым карайм. Андан сырткары, жогору жакта болуп жаткан мамлекеттин саясатын элге туура жеткиргенге аракет кылат. Бирөөнүн сөзүн бирөөнү сөзү кылып эки жакка урунбайт, кээ бир гезиттерге окшоп, бирөөнүн колунда курал болбойт, ошон үчүн мен дайыма ушул гезитти окуйм. Дагы бир байкаганым – ал жерде жакшы журналисттер иштейт. Депутат болгондон бери байланышып келатабыз, башкаларчылап өз кызыкчылыгын көздөшпөйт. Ошондуктан, мен бул гезитти сыйлайм. Кубат ОТОРБАЕВ,                       КТРКнын директору: - “Эркин Тоо” деген атты укканда кыргыз басма сөзүнүн башатында турган гезит деп эсептелет. Бирок, ал бүгүнкү “Кыргыз Туусу”. Азыркы “Эркин Тоонун” өзү да соңку биздин 20 жылдык тарыхыбызда чоң роль ойноду. Өзгөчө элдин укуктук аң-сезимин арттырып, укуктук кат-сабатын жоюуда чоң эмгек жасап жатат. “Эркин Тоо” ушул жагынан алганда тарыхта өз орду, массалык маалымат каражаттарынын арасында бакыйган орду бар. Мен гезиттин тартып жаткан кыйынчылыктарын жакшы билем, Өкмөттүк болгону менен каражат толук бөлүнбөйт, анда иштеген кызматкерлер мамлекеттик кызматкерлер сыяктуу чектелген айлык алышат. Бирок, дайыма патриоттук сезим менен элге, мамлекетке кызмат кылсам деген адамдар иштешет. Ошондуктан өкмөттүк гезиттерге көбүрөөк эркиндик берип, ар тараптуу колдоого алса деген ойдомун. Сиздерге чыгармачылык ийгиликтерди, ар бир кызматкерге ден соолук жана үй-бүлөсүндө жакшылыктардын болушун каалайм.
Енебей-Урса (Миякин району, Башкыртстан)
Енебей-Урса — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Енебей-Урсаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 392 киши. Почта индекси — 452098, ОКАТО коду — 80244820001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Мөөр
Мөөр – кагазга, сургучка, пластилинге ж. б. материалдарга калыбын алуу үчүн кызмат кылуучу, бетине юридикалык же жеке жактын аталышынын толук тексти (тексти жана сүрөтү) оюлуп же быдыр түрүндө түшүрүлгөн калып. Энбаскыдан айырмалуу М. калыбы оңдолууга же толукталууга жатпайт. Мамлекеттик энтамганын сөлөкөтү түшүрүлгөн туура төгөрөк тариздеги «энтамга мөөрү» аттуу өзүнчө түрү бар. Пайдакечтик максатында же жеке кызыкчылыгынан улам жасалган М. урдоо, жок кылуу, бүлүндүрүү же катып коюу жосундарына карата КР кылмыш-жаза мыйзамдарында жоопкерчилик каралган.
14-август
14-август — Григорий календары боюнча жылдын 226-күнү (толук жылда 227). Жылдын аягына чейин 139 күн бар.
Зыряновка (Имшагал куймасы)
Зыряновка — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Имшагал дарыясынын оң жээгинен 23 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Саддл Ривэ (Нү-Жерси)
Саддл Ривэ (Нү-Жерси) (Saddle River) — Нү-Жерси штатынын Берген округуна караган АКШ шаары.
Эмгек-Талаа
Эмгек-Талаа — Кыргызстандын Нарын облусунун Нарын районундагы айыл. Эмгек-Талаа айыл аймагына кирет.
№53 Нарын жылкы заводунун аймагында, Нарын дарыясынын оң жээгинде жайгашкан. Райондун борбору Нарын шаарынан 35 км батыш тарапта, Рыбачье темир жол станциясынан 220 км. 1930-ж. негизделген.
Орто мектеп, клуб, китепкана,турмуш-тиричилик комбинатынын бөлүмдөрү, фельдшер-акушердик пункт бар. Кыштакта социалдык Эмгегинин баатыры Ш. Исаев туулган.
Калкы
Калкы ― 1117 киши (1987-жылы); 1347 киши (2009-жылы). ; негизинен жылкы асыроодо менен эмгектенишет.
Хлороз
Хлороз - жалбырактардын вирус илдетинен же темир жетишпегендиктен саргарып кетиши. Өсүмдүктөрдүн Х-зу темир, цинк, магний жана башка элементтердин жетишпегендигинен вирустардын, козу карындардын жана башка микроорганизмдердин таасири менен жагымсыз шартта өсүмдүктүн жалбырактарында хлорофиллдин синтезинин бузулушу, фотосинтездин начарлашында болот. Илдеттүү өсүмдүктүн жалбырагы эрте саргайып, түшөт, жалбырагы майда болуп, өркүндүн учу, жаш тамыр куурайт.
Келдибекова Шербет
Келдибекова Шербет - Акын.
Ыкчам-издөө ишмердиги
Ыкчам-издөө ишмердиги – адамдын жана жарандын өмүрүн, денсоолугун, укуктарын жана эркиндиктерин, менчигин, коомдун жана мамлекеттин коопсуздугун кылмыштуу колсалуулардан коргоону камсыз кылуу максаттарында ыкчам издөө чараларын жүргүзүү жолу менен ага ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдар тарабынан, алардын компетенциясынын чектеринде, ачык жана жашыруу ишке ашырылуучу ишмердиктин түрү. КРдин коопсуздугун камсыз кылуу жана дүйнөлүк аренада мамлекеттик кызыкчылыктарын ишке ашырууга көмөктөшүү; четөлкөлүк мамлекеттердин атайын кызматтарынын жана эларалык уюмдардын чалгындоо-бүлүндүрүүчү иштерин ашкерелөө, алдыналуу жана болтурбоо; КР мамлекеттик чегарасын коргоону камсыз кылуу; кылмыштарды табуу, алдыналуу, болтурбоо жана бетин ачуу; ошондой эле аларды даярдоочу, жасоочу же жасаган адамдарды аныктоо жана табуу; кылмыш-жаза куугунтуктоосунан, тергөө жана сот органдарынан качып жүргөн адамдарды издөөнү ишке ашыруу, ошондой эле дайынсыз жоголуп кеткендерди издөө, ыкчам-издөө ишмердигин жүзөгө ашыруучу органдардын коопсуздугун камсыз кылуу Ы. и. и-нин негизги милдеттери болуп саналат. Ы. и. и-гин жүзөгө ашырууда жарандарды сурамжылоо; маалыматтарды жыйноо; салыштырып изилдөө үчүн үлгүлөрдү чогултуу; текшерүү сатып алууларын жүргүзүү; буюмдарды жана документтерди изилдөө; көзөмөлдөгү ташып жеткирүүлөр (текшерилүүчү ташып жеткирүүлөр) ж.б. КРде Ы. и. и-гин КР ИИМ; КР Улуттук коопсуздук кызматы; КР Коргоо министрлиги; КР Каржы министрлиги; КР Адилет министрлиги; КР Чегара кызматы сыяктуу ыкчам курамдар ишке ашырышат.
Келдибекова Шербет
Шербет Келдибекова Кочкор районунун Ак-Кыя кыштагында 1949-жылы 15-декабрда туулган. Орто мектепти бүтүргөндөн кийин китепканачы болуп иштеген. 1968-жылы Фрунзедеги В.Маяковский атындагы Кыргыз кыз-келиндер педагогикалык институтунун физика-математика факультетине кирет. Чыгармачылык жолу 1969-жылы башталган. «Кыргызстан маданияты» гезитинде иштеген. 1992-жылы жүрөгүнө операция жасалып, ден-соолугуна байланыштуу иштебегени менен чыгармачылыгын улантып ыр жазып келет.
Токтоналиев Жапаркул
Токтоналиев Жапаркул – жазуучу. Тянь-Шань районунун «Куланак» айылында 1926-жылы 10-майда туулган.
Келдибекова Шербет
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Токтоналиев Жапаркул
1958–1959-жж. студент кезинде «Электротехникалык терминдердин түшүндүрмө сөздүгүн» түзүп илимдер академиясынын жактыруусунан өткөргөн.
Чайкалуу
Чайкалуу — деңизде термелүүдөн (деңиз оорусу), учакта учуудан (учуу оорусу) жана жеңил унаа же поездде жүргөн айрым кишилерде пайда болгон оорулуу абал.
Токтоналиев Жапаркул
1943-жылы Нарындагы педагогия окуу жайын, 1959-жылы Фрунзедеги политехникалык институттун энергетика факультетин, 1974-жылы Ленинграддагы Тольятти атындагы инженердик-экономикалык институттун өнөр жай жана курулуш адистери факультетин бүтүргөн.
Келдибекова Шербет
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Чырагдан: Поэзия. – Ф.: Мектеп, 1976. – 36 б.
Чайкалуу
Чайкалуу ички кулактын вестибуль аппаратынын узакка дүүлүгүшүнөн жана ошол убакта ички органдарда пайда болгон импульстун четки нерв системасына тийгизген таасиринен пайда болот. Айрым адамдарда Чайкалуу өңгүл-дөңгүл жолдо баратканда да пайда болот. Ч. көбүнчө неврастения менен жабыркаган адамдарда, аялдарда кезигет. Чайкалуу түрдүү дүүлүктүргүчтөрдүн (өтө жарык, ар кандай жыт жана башкалар) таасиринен күчөйт. Андыктан мындай сезгич адамдар мүмкүн болушунча түрдүү жыт чыккан бөлмөдөн алыс болгону, деңизде жол жүргөндө кеменин ортосунан орун алып, чалкасынан жатып алган оң. Көпчүлүк кишилер транспорттун бара жаткан жагына аркасын салып көпкө отура албайт, алардын алды жакты карап отурууга аракеттенүүсү же көзүн жуумп, түрдүү жыттардан оолак отуруусу абалды жеңилдетет. Чайкалууда адамдын өңү бозоруп, муздак тер басат, көңүлү айнып, башы ооруйт, кускусу келип, кусат. Айрым учурда көпкө Чайкалуудан оорулуу эсин жоготот.
Келдибекова Шербет
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Ата конуш – сыймыгым: Поэзия. – Ф.: Кыргызстан, 1979. – 52 б.
Чайкалуу
Чайкалоону жеңилдетүү максатында дарыгердин сунушу менен борбордук нерв системасынын козголуусун басаңдатуучу дары (мисалы, аэрон) колдонулат.
Токтоналиев Жапаркул
«Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген курулушчусу» ардак наамын алган, «Эл достугу» ордени «Күжүрмөн эмгек үчүн», «1941–1945-жылдардагы Ата Мекендик согуштагы «Күжүрмөн эмгеги» үчүн жана Жеңиштин 30-40-50-жылдыгына арналган медалдар, ГОЭЛРОнун 50-60-жылдыгына арналган төш белгилери менен сыйланган.
Келдибекова Шербет
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Терезелер: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1983. – 68 б.
Токтоналиев Жапаркул
2000-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Келдибекова Шербет
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Сен жарыгым..: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1988. – 76 б.
Токтоналиев Жапаркул
Жапаркул Токтоналиев 2018-жылы 3-декабрда 92 жашында дүйнөдөн кайткан.
Келдибекова Шербет
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кербен: Ырлар. – Б.: Бийиктик, 2005 – 286 б.
Токтоналиев Жапаркул
Жарык көргөн китептери
Кыргыз тилинде
Терминологиялык сөздүк. – Б.: Кыргызстан, 1961. – 200 б.
Мухаммед Пайгамбар: Баян. – Тегиран: Ал-Худо, 1995. – 12 б.
Хан Ормон: Роман. I китеп. – Б.: Кыргызстан, 2000. – 280 б.
Хан Ормон: Роман. II китеп. – Б.: Кыргызстан, 2001. – 290 б.
Баатыр Шабдан: Роман. - Б.: Бийиктик, 2006. - 234 б.
Орус тилинде
От карачырака к лампочке Ильича: Роман, хроника. - Б.: Бийиктик, 2007. - 146 б.
Котормолору
М.Рябинкин. Электр жөнүндө аңгемелер. – Ф.: Кыргызстан, 1960. – 210 б.
Хожо Хафиз Хафиз наме: Поэма. - Тегеран, 1990. - 40 б.
Вершинная дарыясы (Пюль-Кы куймасы)
Вершинная — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пюль-Кы дарыясынын оң жээгинен 157 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Перна
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Догания
Догания (лат. Dogania subplana) — тултук ташпака; Африкада жашоочу кичине ташпаканын бир түрү.
Перна
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Күндүзгү алгыр куштар
Күндүзгү алгыр куштар (лат. Falconiformes) - кадимки куштар (Neognathae байыркы грек. νέος — «жаңы», бай. грек. γνάθος — «тумшук») түркүмүнө кирген алгыр куштардын бир тукуму.
Классификациясы
Бул түркүмгө төрт тукум куштар кирет:
Мурун бул түркүмгө америкалык тазгаралар (Cathartidae) дагы киргизилчү, азыр алар куназ сымалдуулар тукумуна киргизилет же өз алдынча тукум катары көргөзүлүшөт. Күндүзгү алгыр куштардын баары эле тууган эмес, бирок алардын бир жалпы атасы болгон деген гипотеза бар. Алардын келип чыгыш түбү ар кандай болуп, бирок жалпы мүнөздүү белгилердин калыптанганы (конвергенция) божомолдонот. Бул гипотеза шумкар сымалдуулар тоту куштарга жана таранчы сымалдууларга башка куштарга караганда жакындыгын көргөзгөн ар кыл куштардын генетикалык изилдөөлөрүнүн маалыматтарына таянат. Ошол эле изилдөөлөргө ылайык карчыга сымалдуулар, бүркүттурналар жана бакачылар бир таксонду түзүшөт жана аларга америка тазгаралары жакын.
15-август
15-август — Григорий календары боюнча жылдын 227-күнү (толук жылда 228). Жылдын аягына чейин 138 күн бар.
Ылайыктуу жумуш
Ылайыктуу жумуш – жаран өзүнүн жынысына, билимине, кесиптик даярдыгына, иш тажрыйбасына, денсоолугунун абалына жараша аткара алган, жашаган жеринен анчалык алыс эмес (1 сааттан ашык убакыт кетпеген), ырасмий белгиленген эң төмөнкү эмгек акынын деңгээлинен кем эмес эмгек акы кепилденген жумуш.
Средний Кагал (дарыя)
Орташа Кагал — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Омск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Елле-Кагал дарыясынын сол жээгинен 100 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Фрэнк Герберт
Фра́нклин Па́трик Ге́рберт-младший (англ. Franklin Patrick Herbert, Jr.; 8 октябрь 1920 жыл, Такома, штат Вашингтон, АКШ — 11 февраль 1986 жыл, Мэдисон, Висконсин, АКШ) - америкалык жазуучу-фантаст, "Дюна хроникалары" циклинин автору катары таанымал, өзгөчө бул циклдеги биринчи Дюна чыгармасы аркылуу.
Биография
Фрэнк Герберт 8 октябрь 1920 жылы Вашингтон штатынын Такома шаарында төрөлгөн, Сиэтлде Вашингтон университетин аяктаган. Жаш кезинен баштап жазуучу болгусу келген. 1938 жылы мектепти бүтүп, 1939 жылы өзүнүн жашын калп айтып «Глендейл стар» газетасына жумушка кирген. Профессионалдуу жазуучу болоордон мурда, ар кайсы газеталарда редактор жана репортёр болуп иштеген,
Экинчи дүйнөлүк согуш учурунда флотто фотограф болгон, бирок 6 айлык кызматтан кийин комиссияланган. 1942 жылы Флора Паркинсонго үйлөнгөн, бирок 1945 жылы ажырашкан, ортодо Пенни деген кызы төрөлгөн. 1946 жылы Вашингтон университетине тапшырып, ал жерден Беверли Энн Стюартка жолуккан. Ал курстагы Герберттен сырткары аңгемелери жарыяланган жалгыз адам болгон. 1946 жылы алар үйлөнүшкөн, 1947 жылы биринчи баласы, а 1951 жылы - экинчиси төрөлгөн.
Биринчи илимий фантастика жанрдагы чыгармасы - «Бир нерсени издеп атасыңбы?» (Looking for Something?) аттуу чыгармасы. Ал Startling Stories журналында жарыяланган (1952).
1950 жылдары ондогон аңгемелерди жана «Дөө деңизде» (The Dragon in the Sea, 1955) романыны жарыялаган. Бул роман кийин «Кысымда» (Under Pressure) деген аталыш менен да жарыяланган. Бирок кеңири таанымалдуулукту 1963 жылы «Analog» журналына жарыялаган «Дюна дүйнөсү» романы аркылуу атактуулукка жеткен. Ал «Дюна» романын биринчи бөлүгү болгон. Кийинчерээк бул журналды «Дюна пайгамбары» («The Prophet of Dune») аталышта уландысы жарыяланган. 1965 жылы бул эки бөлүк толук бир романга бириктилип, өзүнчө аталыш менен чыккан. Чыгарма дүйнөлүк таанууга арзып, фантастикалык адабияттага престиждүү премияларга татыган, «Небьюла» жана «Хьюго премияларына»
Роман ылдам эле XX кылымдын эң популярдуу фантастикалык романдардын бири болгонго жетишкен. Кийинки жылдары Геберттин калеми менен кумдуу планета жөнүндө окуянын уландысы чыгат: «Дюна Мессиясы» (Dune Messiah, 1969), «Дюна балдары» (Children of Dune, 1976), «Дюна Кудай-императору» (God Emperor of Dune, 1981), «Дюна еретиктери» (Heretics of Dune, 1984) жана «Дюна Капитулу» (Chapterhouse: Dune, 1985). Дюна жөнүндөгү сагада, алыскы келечекте жана беш миң жылга уланган окуяда, көптөгөн суроолор көтөрүлөт, адамзаттын эволюция учурундагы тирүү калуучу, экология маселелери, диний аракеттер, саясат жана бийлик. Дүйнөнү көптөгөн алдыңкылары бул циклди илимий фантастиканын классикасы деп, бул жанрдын кеңири «ачык» жана «толук» өкүлү деп белгилешет. Фрэнк Герберттин уулу Брайан Герберт атасынын Дюна ааламынын романдар сериясын уланткан.