cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Афины (байыркы)
Афины (байыркы) — Байыркы Грекиянын тарыхында жана маданиятында Спарта менен катар эле чоң роль ойногон Аттикадагы шаар-мамлекет (полис). Афинынын тарыхы бир нече доорго бөлүнөт. Эзелки Афины (биздин заманга чейинки 2-миңинчи жылдан 6-кылымга чейин). Археологиялык изилдөөлөр боюнча Микен доорунда эле Акрополдун айланасында чеп, дубал менен курчалган алгачкы турак жайлар салынган. Аттикадагы уруу жамааттарында акырындап жердин көбү аристократтардын менчигине өткөн. Карыздар болгон дыйкандар жеринен гана эмес, эркиндигинен да ажыраган. Карыз эркин адамдарды кулга айландыруунун бир булагы болгон. Биздин заманга чейинки. 594— 593-жылы демостун кысымы астында Солон реформа жүргүзүп, ал боюнча дыйкандардын карыздары жоюлган жана эркин афиналыктарды карыз үчүн кулга айландырууга тыюу салынган. 560-жыл ченде Афиныда саясий төңкөрүш болуп, Писистраттын тираниясы орнойт. Ал дыйкандардын, кол өнөрчүлөрдүн, соодагерлердин кызыкчылыгын көздөгөн саясат жүргүзгөн. 508-жылы Елисфен жетектеген демостун көтөрүлүшү жеңишке жетишкен. Клисфен жүргүзгөн реформанын натыйжасында уруулук түзүлүштүн калдыктары жоюлуп, кул ээлөөчүлүк мамлекет түптөлгөн. Грек-Персия согушунда (Биздин заманга чейинки 500— 449) Афинычоң роль ойногон. Ионийлик шаарлардын көтөрүлүшүн колдоп, перстерди жеңген, грек мамлекеттеринин коргонуу союзуна биринчилерден кирген (490), кийинчерээк Афины Делос союзун жетектеп калган. Афиныда ошол кезде эң прогрессчил мамлекеттик түзүлүш — кул ээлөөчүлүк демократия орнотулуп, Периклдин убагында Афиныэң жогорку гүлдөөгө жетишкен, жогорку бийлик элдик чогулушка өткөн. Маданият, курулуш иши мыкты өнүккөн. Акрополь ансамбли дүйнөлүк архитектуранын эң сонун үлгүсү болуп калды. Бирок Афины державасынын ичиндеги карама-каршылыктар анын башка полистер менен кагылышуусуна түрткү болгон жана бүткүл Грецияны бүлүнткөн Пелопонесс согушунун (431—404) чыгышына алып келген. Бул согушта Афины жеңилип, Грекиядагы өзүнүн мурдагы маанисин биротоло жоготкон. Эллин доорунда Афинынын абалы бир нече жолу өзгөрүп, кээде узакка болбосо да, көз каранды эместикке жетишип, айрым учурда Македония аскер гарнизонун киргизип турган. Биздин заманга чейинки 146-жылы Афиныда Рим үстөмдүгү орногон. 88-жылы Афины Римге каршы кыймылга кошулган, 86-жылы римдик кол башчы Корнелий Сулла Афиныны каратып алат.
Кыргыз Билим Берүү Академиясы (КББА)
Кыргыз Билим Берүү Академиясы (КББА) — мамлекеттик илимий мекеме. 1951-92-ж. Кыргыз педагогикалык илимий-изилдөө институту (КырПИИИ), 1991-2003-ж. Кыргыз билим берүү институту (КББИ), Информатика жана информ. технологиялар институту бириктирилип, КР Өкмөтүнүн токтомунун негизинде 2002-ж. 3-сентябрда КББА болуп түзүлгөн. Милдеттери: билим берүүнүн натыйжалуулугун арттыруу, сапатын жогорулатуу, дүйнөлүк билим берүү мейкиндигине киришүүсү, илимийпедагогикалык уюмдарды бириктирип, билим берүүнүн теор. жана практикалык маселелерин чечүү; мектепке чейинки, мектептик, орто жана жогорку кесиптик билим берүүнүн фундаменталдык жана колдонмо изилдөө багыттарын аныктоо жана изилдөө; окуу-тарбия процессин илимий-теор., илимийметодикалык жактан камсыздоо; педагогикалык кадрлардын квалификациясын жогорулатуу, даярдоо жана кайра даярдоо; билим берүүнү информациялаштыруу жана башка КББАда 4 борбор жана 1 бөлүм иштейт: 1) мектеп жана мектепке чейинки билим берүү борбору; 2) педагогикалык кадрлардын квалификациясын жогорулатуу, даярдоо жана кайра даярдоо борбору. 1945-ж. Мугалимдердин квалификациясын жогорулатуу институтунун негизинде түзүлгөн. Ю. М. Мусин, Б. К. Кадырова, Т. О. Өскөнбаев, Н. М. Чжен жана башка институттун уюштуруучулары болушкан; 3) кесиптик билим берүү борбору 1997-ж. уюшулган; 4) инновациялык-информ. технологиялар борбору; 1975-ж. жогорку окуу жайлар аралык эсептөө борбору болуп түзүлгөн, кийин Республикалык жаңы маалымат технологиялар борбору, 1999-ж. Информатика жана информ. технологиялар институтуту, 2003-жылдан Инновациялык-информ. технологиялар борбору болуп, КББАнын курамына кирген; 5) уюштуруу, илимийметодикалык жана басма иштер бөлүмү. «Кыргыз билим берүү академиясынын кабарларын» чыгарат. КББАнын илимий китепканасы, окуу кабинеттери бар; чакан басмаканасы керектүү жабдыктар менен жабдылган. Президенттери: А. Жайнаков (2003), К. А. Калдыбаев (2003-07), А. М. Мамытов (2007-жылдан).
Кальтя (Татышлин району, Башкыртстан)
Кальтя — Башкыртстандын Татышлин районундагы айыл, Кальтяев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 529 киши. Почта индекси — 452834, ОКАТО коду — 80250835001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
ОКУЯ ЖУРНАЛ КЫЗМАТЫ
(Log file service- Cлужба журнала событий). Windows 2000 де системдик, коопсуздук жана колдонуу журналдарына окуяларды каттоону аткарган кызмат. Окуя журналынын кызматы окуяларды кароо терезесинде чакыруу менен каттоо аткарылат.
Илиш (Илишев району, Башкыртстан)
Илиш — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Ябалаковк айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 418 киши. Почта индекси — 452275, ОКАТО коду — 80230880003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кадмий бромиди
Кадмий бромиди, СdВr2 — кадмий менен бром бирикмеси; сууда, спиртте, ацетондо жана минералдык к-тада эриген сары түстөгү өтө уулуу зат. 565°С эрип, 863°С кайнайт. НВг к-тасы менен СЯСО, аракеттенишүүсүнөн алынат. Сүрөт чыгарууда колдонулат.
Бирюков Петр Филиппович
Бирюков Петр Филиппович (1912-ж. т. ) - Кыргыз ССР Чүй районундагы Краснореченск МТСиннн трактор бригадасынын бригадири (1930). Социалисттик Эмгектин Баатыры (1948). Ал эмгек жолун трактористтен баштаган. Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. Анын бригадасы тейлеген "Красный путь", Ленин атындагы колхоздор 1947-ж. 65 га кант кызылчасынын ар гектарынан 427, 5 ц түшүм алган. Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.
Люмбрикула сымалдуулар
Люмбрикула сымалдуулар (лат. Lumbriculidae) — аз түктүү муунак-курттардын бир тукуму.
Алунит кен таштары
Алунит кен таштары - алюминий кен таштарынын (рудаларынын) өнөр жайлык маанидеги тиби. Ал негизинен алунит (25-70%), кварц, хальцедон, опал (баары биригип 40-50%), чополуу минералдардан турат. Бир аз темир оксиди, ильменит, циркон ж. б. кезигет. Жаш жанар тоо аймагында күкүрт кислотасы менен каныккан күкүртүү газдын жана эритиндинин таасиринен кычкыл эффузив тоотектеринин гидротермдик өзгөрүүлөрүнөн пайда болот. Курамында алунит 50%тен кем эмес, чополуу минералдары 10%ке чейин болсо бай, кен таштарда алунит 25% болсо жарды алунит кен таштарына кирет. Ири кендери Россияда (Шелихов ж. б.), Азербайжанда (Заглик), Украинада (Беган), АКШда, КЭРде, Австралия, Иран, Индия, Аргентина, Мексика ж. б. өлкөлөрдө белгилүү. Кыргызстандын айрым жерлеринде да чакан алунит кен таштары бар. Алунит кен таштарынан алюминийден башка калий жер семирткичи, күкүрт кислотасы жана ванадий, галлий металлдары алынат.
Таджикю (Нү-Мексико)
Таджикю (Нү-Мексико) (Tajique) — Нү-Мексико штатынын Torrance округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 148 киши. Болжолдуу аянты - 7.0 км². FIPS коду — 35-76060.
Аскер кызматташтыгын бекемдегендиги үчүн медалы (Кыргызстан)
«Аскер кызматташтыгын бекемдегендиги үчүн» медалы — Кыргыз Республикасынын коргоо министрилигинин ведомстволук медалы.
Апорема
Апорема (гр. aporema – талаш-тартыш маселе) – татаал маселе, логикалык кыйынчылык.
Куюшкан
Куюшкан — ат жабдыктарынын бир бөлүгү. Токулган ээрди эңкейиште аттын (унаанын) моюнуна кетүүдөн сактайт. Мунун эки учу ээрдин арткы актасындагы чыгарагына бекитилет. Куюшкан да кайык, өрүм аркылуу бүткөрүлөт. Анын шөкөттөлгөн «кошундусун» төрт-алты-сегиз талаа чыгарып көркөмдөгөн зергерлер чыккан. Мунун чок ортосуна күмүш жалатылган томпогой темирди көмкөрүп, анын четтери чегеленет. Ага асыл таштарды чөгөрүп да шөкөт тешчү. Андан алтыга чейин талааланган «кошундунун» беттери «чымын канат», «жылдызча», же «байчечек» өңдүү  оюм-чийимдерге жыш толгон. Айлакер усталар куюшкандын «кошундусун» сегиз талаалата да бере турган.
Ат жабдыктарынын бул бөлүгү аттын бели менен соорусуна жайыла салаалап, күнгө чагылыша түшкөн. Куюшкандын куткуну (чычаңы) 20 см ден 40—42 см ге барабар. Анын «кошундусу» куткундун ортосу 24 см ден 48—50 см ге жетет. Ал кошунду менен чагармактын байланышкан аралыгы 70—70=140 см болот. Мында куюшкандын солоңдорунун бирөө 10—12 см келип турат. Айрым зергерлер ат жабдыктарына узанышууда өзүнүн бөлөгүрөөк чыйырын салат. Куюшкандын эле ондон ашуун көркөм шөкөттөрү бар. Мунун «кошундусунун» бир канатынын эле ар бири үчтөн-төрттөн, үч-төрт жерден бутактанып чыгышы да мүмкүн. Алардын ар бирине ар түрдүү өңдөгү таштар чөгөрүлгөн. Жалаң куюшканга бир нече кошунду шөкөттөрдү кармагандар чыккан. Ошондо ал солоңдорлор ат соорусунун эки тарабынан жарашыктуу түшүп, сынакей көрүүчүлөр токулгалуу атты тегерене карап чыгышкан. Куюшкан —  токулгалуу жылкынын сынын чыгаруучу ат жабдыктарынын көркөм бөлүгү.
Пайдаланылган адабиятттар
Булак 1: Кыргыз Инфо Булак 2: Биздин
Этимон
Этимон (грек. etymon) - сөздүн алгачкы мааниси жана формасы. Этимон табуу - этимологиялык изилдөөнүн эң негизги максаты. Сөздүн баштапкы маанисинин жоюлушу деэтимологизациянын натыйжасында, т.а., фонетикалык өзгөрүүлөрдүн негизинде бир уңгулуу сөздөрдүн байланышынын үзүлүшүнөн ("алтыгана" - тикен сыяктанган бүчүрлөрү бар, алтын түстүү, жалтырак кабыктуу бадал.
Анын аты түсүнө жараша берилген. Алтын деген сөзгө гана мүчөсү уланганда уңгунун аягындагы н тыбышы түшүп, алтыгана болуп калган); семантикалык байланыштардын жаңыдан түзүлүшү (чакча - чак - ча бөлүктөрүнөн турат. Чак уңгусу иранча шах "мҮйҮз" деген сөзгө туура келет, ага түркчө кичирейтүүчү -ча мүчөсү уланып, чакча сөзү келип чыккан. Алгач чакча сөзү мүйүзчө дегенге барабар маани берген. Кийин андай түз мааниси унутулуп, насыбай салгычты туюнтуп калган. Мурдагы чакчалар мүйүздөн жасалса, азыр насыбайды ар кандай материалдан жасалган идиштерге салат. Бирок алар чакча атала берет.); кээде татаал сөздөрдүн жаңы бөлүктөргө бөлүнүшүнөн (казанбак- көчүп конгондо казан сынбасын жана булганбасын үчүн аны талдан согулган себетке же капка салып койгон. Ал идиш казан кап аталган. Кийин бул эки сөз биригип, кап сөзү метатезаланып, бак болуп өзгөргөн. Натыйжада казанбак сөзү келип чыккан).
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Элдердин улуу көчү
Элдердин улуу көчү– Европа аймагында 4–7-кылымда элдердин жер которуусунун шарттуу аталышы. Борбордук Азияда жашаган хунндардын батышты көздөй 4-кылымдын 70-жылдарында жылышы элдердин улуу көчүнө түздөн-түз таасирин тийгизип, анын башталышына түрткү болгон. Көчмөн мамлекеттердин пайда болуусу жана кыйрашы, ар түрдүү уруулар жана этностор ортосундагы салгылашуулар массалык көчүүлөрдүн келип чыгышын шарттаган. Элдердин улуу көчүнө Азия жана Европадагы тарыхый процесстерге таасирин тийгизип, ал аймактарда этностук өзгөрүүлөргө алып келген.
Хефтдех
Хефтдех – 10-кылымга таандык кыштак. Фергананын чыгыш бөлүгүндө, Өзгөн шаарына жакын жерде орун алган. 10-кылымдын башында Хефтдехти саманийлер бийлеп алган. 16-кылымда Йетикен деп аталган. Хефтдех фарсы тилинен кыргыз тилине “Жети кыштак” деп которулат.
Дипломатиялык мамилени үзүү
Дипломатиялык мамилени үзүү – ошол кезге чейин дипломатиялык байланышты токтото турган дипломатиялык акты. Куралдуу жаңжалдар учурунда, эларалык укук субъектүүлүгүнөн ажыраганда (м.: башка бир мамлекетке кошулганда), социалдык ыңкылап маалында, ошондой эле конституцияга жатпаган жол менен өкмөт алмашкан учурларда Д. м. ү. болушу мүмкүн. БУУ Уставы эларалык тынчтыкка коркунуч келтирген мамлекетке таасир этүү чарасы катары Коопсуздук кеңешинин чечимине ылайык Д. м. ү. мүмкүнчүлүгүн да карайт.
Чоң Жылаңач
Чоң Жылаңач — Каркыра суусунун сол куймасы. Тескей Ала-Тоонун түндүк капталынан башталат. Узундугу 27 км, алабынын аянты 175 км2.
Алабынын деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 3250 м.
Куралуу облусуна кирет.
Жаңгакты
Жаңгакты — Кыргызстандын Ош облусунун Өзгөн районундагы айыл. Ийри-Суу айыл аймагына кирет. Жаңгакты суусунун оң жээгинде, деңиз деңгээлинен 1360 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Өзгөн шаарынан 27 км түндүк тарапта. Кара-Суу т. ж. бекетинен 69 км. Калкы 1395 (2009); негизинен мал чарбасы менен алектенет. Орто мектеп, клуб бар.
Чоң Жылаңач
Эчкилиташ ашуусунан башталып, кууш колот аркылуу агат.
Жаңгакты
Калкы
Калкы - 1 646 киши (2009).
Чоң Жылаңач
17 куймасы бар, ирилери:Кичинежылаңач (20 км), Ашуайрык (сол); экөө тең көлдөн башталат.
Жылдык орточо чыгымы 2,0 м3/сек; эң көп чыгымы май- июнда, эң азы январь-февралда байкалат.
Алабы жайыт.
Сүттүбулак көмүр кени
Сүттүбулак көмүр кени Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районунда, Кызыл-Суу кыштагынан 17  км түштүк-чыгышта, 1947-ж. жүргүзүлгөн геол. издөө ишинин негизинде бир көмүр кабаты табылган. 1986-ж. бургулоо менен жер астынан издөө иши жүргүзүлгөн. Натыйжада көмүр кабаты юра катмарынын жер үстүнө чыккан жеринде гана сакталып, тереңдеген сайын (жер үстүнөн 17 – 20 мден кийин) калыңдыгы жукарып жок болуп кетээри аныкталган. Жер бетине чыккан жеринде көмүр катмарынын калыңдыгы 0,70 мден ашпайт. Көмүрдүн күлдүүлүгү 31%.
Дипломаттык агент
Дипломаттык агент – дипломаттык байланыштар жөнүндөгү 1961-жылдагы Вена конвенциясына ылайык, дипломат , б. а. дипломаттык өкүлчүлүк жамаатынын мүчөсү.
Сырыль-Кикя дарыясы
Сырыль-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пякаль-Кы дарыясынын сол жээгинен 166 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 25 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сталбек Бактыгулов
Бактыгулов, Сталбек Алтымышович (1954-жыл). Композитор, жазуучу, журналист. Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер (2001), "Даңк" медалынын ээси (2008),  профессор,  Кыргыз Республикасынын эл артисти  (2020).
Өмүр баяны
1954-жылдын 7-октябрында Чүй районунун Кегети айылында мугалимдин үй-бүлөсүндө туулган. Музыкага, поэзияга, прозага тартылуусу эрте байкалган. 1968-жылдан баштап мектеп окуучусунун ырлары, этюддары, макалалары райондук жана республикалык газета-журналдарга жарыялана баштаган. Сталбек өз алдынча мандалинде ойногонго үйрөнүп, ага музыка жазууга аракеттенип жүргөн. Мектептин өздүк көркөм чыгармачылыгына катышып, концерттик номерлер менен эл алдына чыгып турган. Орто мектепти бүтүрүп жаткан жаш уландын алдында олуттуу маселе турган эле - мындан ары адабиятты улантуу керекпи же музыканыбы? Адабий чыгармачылык менен өз алдынча алектенсе болорун, ал эми профессионал музыкант болуш үчүн сөзсүз түрдө атайын музыкалык билим керек экениндигин түшүнүп, ал 1972-жылы Муратаалы Күрөңкеев атындагы Кыргыз мамлекеттик музыкалык-хореографиялык окуу жайынын плектр классы боюнча элдик музыка бөлүмүнө кирген. Бир жыл окуган соң ал теориялык бөлүмгө которулат да белгилүү композитор Алтынбек Жаныбековдон композиция боюнча сабак ала баштайт.
1975-жылы республикалык сынакта жаш композитордун "Даярмын" аттуу ыры 1-сыйлыкка татыктуу болот. Мына ошондон тарта анын жигердүү композитордук ишмердүүлүгү башталат. 1976-1981-жылдары Сталбек Бактыгулов Бүбүсайра Бейшеналиева атындагы КМИИнин композиция бөлүмүндө профессор Мукаш Абдраевдин классында билим алып, ал дүйнөдөн кайткандан кийин доцент Таштан Эрматовдун классында билим алуусун улантат. Мукаш Абдраев өзүнүн окуучусуна сөз менен байланышкан жанрлар боюнча олуттуу мамиле жасаганды үйрөткөн. Ал эми Таштан Эрматович Сталбектин симфония жанрына болгон кызыгуусун ойготкон жана ошол жанрда изденүүгө шыктандырган. 1979-жылдан С. Бактыгулов өзүнүн эмгек жолун В. В. Маяковский атындагы Кыргыз Мамлекеттик Кыз-келиндер институтунда (КЖПИ) окутуучу болуп иштөө менен баштаган (азыркы И. Арабаев атындагы университет).
Анда ал жалпы фортепиано, музыканын элементардык теориясы, сольфеджио, гармония, полифония, кыргыз музыкасынын тарыхы, совет музыкасынын тарыхы, кыргыз эл чыгармачылыгы, кыргыз элдик педагогикасы, музыкалык эстетика, дүйнөлүк маданият ж.б. курстар боюнча сабак берет. Сабактарды керектүү деңгээлде абдан кызыктуу алып барат. Бактыгулов өзүнө талапты коё билген тажрыйбалуу окутуучу, ал ар бир предметке чыгармачылык менен мамиле кылат. Окутуудан тышкары студенттерди музыкалык маданиятка тартуу жана кыргыз композиторлорунун музыкаларын пропагандалоо боюнча зор коомдук иштерди алып барат. Ал жогорку квалификациядагы адис. Анын композитордук, жазуучулук, журналисттик ишмердүүлүгүндө сиңирген эмгегин жана көп жылдык тажрыйбасын эсепке алынып 1994-жылы кафедранын доценттигине шайлашкан. Ал эми 2004-жылдан тарта ал кафедранын профессору. 1989-жылдан баштап өзүнін негизги ишинен тышкары Айтматов клубунун музыкалык секциясын (бөлүмүн) жетектейт. Композитордун чыгармачылыгын анын кыргыз музыкасы үчүн ачык айкындык каражаттарын жигердүү изденүүсү өзгөчөлөнтүп турат. С. Бактыгулов композитордук техниканын азыркы кездеги ыкмаларына ээ, муну менен бирге ата мекендик мектептин салттарына таянат. Бул жерде багыт алуу үчүн ал Дмитрий Шостаковичтин, Альберт Шниткенин, Гие Канчелинин чыгармачылыктарынан үлгү алат. Чыгармачылыгында өзүбүздүн фольклор менен, элдик оозеки чыгармачылыктын салттары менен болгон байланыш даана байкалат. Ошону менен бирге анын чыгармаларында элдик музыканын интонациялык тили жана акыл ой түзүлүштөрү - азык берген чөйрө болуп саналат. Ошонун аркасында азыркы техниканын формалдуу жактары жана принциптери өзүнчө жана кайталангыс өзгөчөлүктөргө ээ болгон.
Дүйнөлүк классикалык музыканын шедеврлерин элге кеңири жеткирүү максатын көздөгөн америкалык белгилүү дирижер Чарльз Ансбахердин Кыргызстанга келиши С.Бактыгуловдун гана чыгармачылыгы үчүн эмес бүтүндөй кыргыз музыкалык маданиятынын тарыхы үчүн мааниси зор окуя болду. 2005-жылдын 9-ноябрында А.Малдыбаев атындагы академиялык опера жана балет театрында Чарльз Ансбахердин жетекчилиги астында П.И.Чайковскийдин «Скрипка жана оркестр үчүн концерти», Л.В.Бетховендин № 5-симфониясы менен катар С.Бактыгуловдун № 2-симфониясы жогорку профессионалдык деңгээлде аткарылды. С.Бактыгуловдун чыгармачылыгындагы маанилүү орунду анын адабий чыгармачылыгы да ээлейт. Ал музыка дүйнөсүнө адабият аркылуу келген жана бул жанрга олуттуу мамиле жасайт. Мунун күбөсү катары окурмандардын сүймөнчүлүгүнө ээ болгон анын 2 аңгемелер, повесттер, новеллалар жыйнактарын атасак болот.
Композитордун көп кырдуу, жемиштүү ишмердүүлүгү кыргыз маданиятынын тарыхында көрүнүктүү изин калтырды. Симфонизмдин кыргызча салттуулугун улантуучу композиторлордун бири, эч кимге окшобогон оригиналдуу чыгармачылыгы менен музыкада жана адабиятта талыкпастан изденип, жана эмгектенип келе жаткан композитор, жазуучу, журналист, көрүнүктүү мугалим. Ошол эле учурда симфониялык, камералык-аспаптык чыгармалардын, кино жана драмалык спектаклдердин музыкаларынын, ырлардын жана хорлордун адабий чыгармалардын автору. Сталбек Бактыгуловго ачык демократиялуу чыгармачылык багыт мүнөздүү. Ал жаратылышынан кылдат байкагыч таланты менен замандаштарынын жан дүйнөсүндөгү тигил же бул абалдарды туюу жөндөмдүүлүгүнө ээ. Ошол таасирлерди ал музыкалык жана адабий чыгармаларында эң сонун айкалыштырып өлбөс чыгармаларды жаратып келет.
2010-жылдан Кыргыз-Түрк "Манас" университетинин профессор, доктору.
2014-жылы КМШ Парламенттер аралык Ассамблеясы тарабынан маданият жана искусствого кошкон зор салымы үчүн ардактуу төш белгиси менен сыйланган.
2014-жылы Таттыбүбү Турсунбаева атындагы эл аралык сыйлыктын лауреаты.
2020-жылы Кыргыз Республикасынын Президентинин Указы менен композитор Сталбек Бактыгуловго Кыргыз Республикасынын эл артисти  деген ардактуу наам ыйгарылды.
САХНАЛЫК ЖАНР:
1. "Күмүш камчы". Т. Касымбековдун "Келкел" романы боюнча жазылган бир актылуу балет. Бет ачары 2002-жылдын 30-майында А. Малдыбаев атындагы Кыргыз улуттук академиялуу опера жана балет театрында болуп өткөн. 2. «Курманжан Датка» 4 актылуу балет. 2010-ж.
СИМФОНИЯЛЫК ЧЫГАРМАЛАРЫ:
1. № 1-симфония (1981-ж. 2-редакциясы 1989-жыл) 2. № 2-симфония (1983-ж. 2-редакциясы 1991-жыл) 3. № 3-симфония (1896-ж. 2-редакциясы 1992-жыл) 4. № 4-симфония (1998-жыл) 5. "Жаңыл Мырза" симфониялык поэма (1979-ж.) 6. "Түбөлүк оттун жанында" симфониялык поэма (1982-ж.) 7. "Эскерүү" симфониялык поэма (1983-ж.) 8."Кыямат" прологу жана эпилогу менен 4 бөлүмдөн турган № 1-сюита, Ч.Айтматовдун романы боюнча жазылган. 9."Эр Табылды" 3 бөлүмдөн турган № 2-сюита, кенже эпос боюнча жазылган (1988-ж.) 11. "Вальс" № 1. (1987-ж.) 12. "Марш" (1989-ж) 13. "Лирикалык вальс" № 2. (1989-ж.) 14. "Өмүр - көз ирмем" баллада (1990-ж) 15. Сюита № 3 (1992-ж.) 16. "Вальс" № 3. (1994-ж.) 17. "Анданте" (1994-ж.) 18. "Обон" (1994-ж.) 19. "Ыр" (1994-ж.) 20. "Элегия" (1996-ж.) 21. "Симфониялык оркестр үчүн" 4 пьеса (2000-ж.) 22. "Мен өлбөймүн" патетикалык поэма (2003-ж.)
ВОКАЛДЫК-СИМФОНИЯЛЫК ЧЫГАРМАЛАРЫ:
1. "Кандай аял тууду экен Лениндей уулду" Вокалдык симфониялык поэма. Сөзү Т. Сатылгановдуку (1984-ж.) 2. "Кыргыз жери - Мекеним". Б. Абакировдун сөзүнө жазылган кантата. (1995-ж.). 1999-ж. редакцияланган) 3. "Кыргыз жерин даңктаймын". Н. Алымбековдун сөзүнө жазылган кантата (1995-ж. 2-редакциясы 2000-ж.).
КАМЕРАЛЫК-АСПАПТЫК ЧЫГАРМАЛАРЫ:
1. № 1. Фортепиано үчүн соната (1977-ж.) 2. № 2 (1979-ж.) 3. № 3 (1980-ж.) 4. Валторна жана фортепиано үчүн 3 бөлүмдөн турган чоң соната (1982-ж.) 5. Фортепиано үчүн сонатина (1981-ж.) 6. Скрипка жана фортепиано үчүн романс (1981-ж.) 7. Фортепиано үчүн балдар альбому (1981-ж.) 8. Скрипка, виолончел жана фортепиано үчүн 6 вариация (1975-ж.) 9. 2 фортепиано үчүн "Легенда" (1982-ж.) 10. "Табышмактар дүйнөсүндө" Фортепианолук миниатюралар цикли. 18 пьеса. (1985-ж.) 11. "Фантастикалык бий" (фортепиано үчүн, 1987-ж.) 12. "Эскерүү вальсы" (фортепиано үчүн, 1987-ж.) 13. "Экспромт" фортепиано үчүн (1987-ж.) 14. "Ыр" фортепианолук пьеса (4 кол үчүн ,1988-ж.) 15. "Диптих" темир комузчулар ансамбли үчүн эки пьеса (1987-ж.) 16. "Сарказм" (фортепиано үчүн, 1988-ж.) 17. "Скерцино" (фортепиано үчүн, 1988-ж.)
КИНОМУЗЫКА:
1. "Чиркин өмүр" телевизиондук сериал (40 серия) (2004-жыл)
НОТОГРАФИЯ:
«Кукушка». «Караван» - В сб: Детские пьесы композиторов Киргизии.Н: Сов. Композиторов, 1984, стр. 40-43; «Токкатина». «Прелюдия». «Сарказм»- В сб: Концертные пьесы композиторов Киргизии; «Интермеццо». «Фантастический танец»- В сб: Сов.композиторов –детям: Пьесы для фортепианно, вып.- 17, Москва; «Наристем»- В кн: «Ыр менен жолугушу»- Ф: Кыргызстан, 1987, стр.116; «Мамалагым куурчагым» Песня (слова С.Кубатовой). – В сб: Ырда бобок, Ф: Адабият, 1991, стр.60; «Сен дегенде» песня – в сб. Кербез 1, 1996, стр.25; «Ата Мекен». «Марш»песня –в сб: Ата Журт- милдет,эрдик. Бишкек, 1998, стр. 40-41; «Бизди эртендер чакырат»; «Жан досум» - в сб. Ата Журт –эрдик, милдет. Бишкек, 1998,стр.42-43; «Биздин максат». Песня – Кыргызстан пионери, 1988, 25 март; «Өскөн жер». Песня- Жаш ленинчи, 10987, №2, стр.33; «Энекебай».песня –Кыргызстан пионери- 1987, 7-август; «Сапардагы ыр» (слова С.Кубатовой) – в сб. Кербез-2, Бишкек, 1997; «Биздин максат» песня с нотой – Байчечекей, 1989, №1, стр.4; «Наристем» песня с нотой – Ден соолук, 1976, 6-июнь; «Куурчагым» песня с нотой – Ленинчил жаш (Кыялкеч), 1988, 1-сентябрь; Музыка 2- класс «Кербен», «Чоң энемдин жомогу»- 1987, изд. «Мектеп». «Жырткыч» новелла-жомок, «Армандашым» слова К. Иманалиева журнал «Кербез» № 1, 2005-г., «Эскерме вальсы», «Ой толгоо» в кн: «Кыргызстан композиторлорунун фортепианолук чыгармалары», 2006-г.
БИБЛИОГРАФИЯ:
Айдаров Ч. «Добрый путь» - Кыргызстан маданияты, 1978, 28-марта; «Отношение к музыке» - Кыргызстан маданияты, 1986, 30- октябрь;Б. Аркеев «Где его счастье?» - Ленинчил жаш, 1986, 25-сентябрь; Байжигитов К. «Первый шаг» - Ленинчил жаш, 1978, 16- ноябрь; Боркеев Б. «Труд приносит вдохновенье» - Кыргызстан маданияты, 1982, 2-декабрь; «Стремление вперёд» - Кыргызстан маданияты, 1986, 1-октябрь; Караев О. «Доброе пожелание» - Кыргызстан маданияты, 1978, 17-ноябрь; Кирсанова Э. «Композиторы- детям» Фрунзе, Мектеп, 1980, стр. 54-55; Колосова Л. «Девиз: ни дня без отдыха» - Комс.Киргизии, 1982, 7-ноября; Кадыров Ы. «Жизнь и мгновенье» - Кыргызстан маданияты,1979,6-декабрь; А.Рыскулов «Напевы» - Ленинчил жаш, 1977, 29-январь; «Күчубүз биздин достукта» - Ленинчил жаш, 1988, 9-февраль; Курманбаев К. «Ден соолукка дем берет» - Ден соолук, 1989, №3,стр. 9-10; «Полонез 18 жашымда жарык көрдү эле» - Кыргыз туусу, 1999, 6-8-апрель, стр.13; Маткеримов Б. КРнын маданиятына эмгек синирген ишмер Сталбек Бактыгулов: «Жарамазан айткан балдардын жан дүйнөсүнө жаным ачыйт» - Кыргыз Туусу, 2001, 14-17-декабрь,стр.10; Сарысейитов С. «Берчи мага жарым кашык музыка» - Кыргызстан маданияты, 1990, 9-август, №32, стр.7; Асель Сталбек кызы. Сталбек Бактыгулов: «Музыканы сүйгөн адам жамандык кыла албайт» - Асаба, 2000, 24-март, стр.10; ТВ. «Музыкалык жолугушуу». Композитор С.Бактыгулов – Эфир. 1998, 18- сентябрь; Сталбек Бактыгулов – Агым, 2002, 6-декабрь, стр.13; Кузнецов А. «Музыка живое дыхание» - Комс.Киргизии, 1987, 29 апрель; Калдаров Э. «Берчи мага жарым кашык музыка» - Сов.Кыргызстан, 1987, 19-апрель; Боркеев Б. «Изденүүнүн оош-кыйышы» - Кыргызстан маданияты, 1982, 2-декабрь; Айдаров Ч. «Ишенимдүү тилек» - Кыргызстан маданияты, 1978, 23-март, стр.10; Касымбеков У. «Новелла жана новеллалар» - Кыргызстан маданияты, 1981, 19-ноябрь, стр.14-15; Байжигитов К. «Кайчылаш жолдор» - Кыргызстан маданияты, 1981, 10-сентябрь; Композитор Сталбек Бактыгулов – Эфирде Кыргызстан, 1986, 6-сентябрь; Кулмамбетов Ж. «Ажар профессионалдык сахнада»- Кыргызстан маданияты; Сатыбалдиев А. «Жаш композиторлордун концерти» - Ленинчил жаш, 1984, 3-апрель; Чотурова Б. «Берчи мага жарым кашык музыка»; Композитор Сталбек Бактыгулов бейнесине сүртүмдөр – Кыргыз Туусу, 1997, 25-27-ноябрь; Батырканов О. «Адам артынан сөз айтканды жаман көрөм» Композитор Сталбек Бактыгулов – Аалам, 1999, 10-16-ноябрь, Сталбек Бактыгулов «Ырчылар уурулукка барышууда» - Жаңы ордо 22-апреля 2005-г., Сталбек Бактыгулов, композитор – Бишкек таймс, 27.01.2006-г.
Макаланын авторлору - А. Пантелерейз, Т. Малышева. Орусчадан которгон - С.Кубатова.
Мирная (дарыя)
Мирная — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Орташа Терсь дарыясынын сол жээгинен 85 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Оңдоо түзөтүү
(Editing -Редактирование). Түзүлгөн документти оңдоо процесси, түзүлгөн документке өзгөртүү киргизүү менен аны түзөтүү дегенди билгизет. Документти оңдоо учурунда жаңы тексттерди кыстаруу, өчүрүү, документтин башка бөлүгүнө которуу максатында кесип алуу жана көчүрүү, башка документтен жаңы фрагментти орнотуу, текстен сөз же символду издөө жана керек болгон учурда аны башка менен алмаштыруу сыяктуу көп аракеттери аткарылат. Булардан сырткары тексттин катасын текшерүү, тезаурусту колдонуу, грамматикасын текшерүү, аннотация жана тамганын жанган жарыгын өзгөртүү (жарыкты чоңойтуу) аракеттери кирет.
Симпаталгия
Симпаталгия — мезгили менен ачы шып, күйгүзгөндөй чыдатпаган оору менен мүнөздөлгөн, вегетатив нерв системасынын симпат бөлүгүнүн жабыркоосу.
Бет симпаталгиясы
Бет Симпаталгиясында мезгили менен бир жак бет ачышып чыңалгансып, чыдатпай ооруйт. Беттин ооруган жагы шишип, көз кызарып, жаш агат, мурундан суу куюлат. Оорулуу тынчсызданып, оорусунан алаксыш үчүн ары-бери басууга мажбур болот. Бет Симпаталгиясы көз, жаак, тиш, тил, таңдай, кулак, моюн, ийин, далыга тарайт. Оору басаңдагандан кийин кулак чуулдап, бет чымырашы мүмкүн. Ийин жана далынын Симпаталгиясында оорулуунун ийини, моюну, эки далысынын ортосу ачышып, талып, уюп тургандай сезилет. Оору көбүнчө түнкүсүн, тынч жатканда кармайт.
Жүрөк симпаталгиясы
Жүрөк жактан кармаганда, жүрөктүн тушу сайгылашып, уюп ооруйт, ал ийинге тарайт. Жүрөк Симпаталгиясы стенокардияга окшоп кетет, бирок мында стенокардияда жардам берүүчү дарылардын (мисалы, нитроглицерин) пайдасы жок.
Люмпен сымалдуулар
Люмпен сымалдуулар (лат. Lumpeninae) — кандекбалыктардын бир тукумчасы, булардын кыйла түрү бар: чоң люмпен (лат. Lumpenus fabricii), узун тумшук люмпен (Lumpenella longirostris), тикенектүү люмпен (Acantholumpenus mackayi), миногасымак люмпен (Lumpenus lampretaeformis), орто люмпен (Leptoclinus maculatus).
Касымалы Жантөшев
Касымалы Жантөшев (1904-1968) ― XX кылымдагы кыргыз элинин чыгаан романчысы, жазуучу, драматург, театр режиссеру жана артист, эл жазуучусу. Ал кыргыз фолклордук мурасын "Каныбек" романы сыяктуу чыгармаларында мыкты чагылдырган.
Өмүр баяны
Касымалы Жантөшев 1904-жылы Ак-Суу районундагы азыркы Тепке айылында туулган. 1918-1924-жж. айылдык мектепте окуган. 1926-жылы А.Куттубаев, А.Боталиев ж.б. менен кыргыз музыкалуу-драма студиясында окуган. 1930-жылы Фрунзедеги педтехникумду бүтүргөн. Эмгек жолун адегенде кыргыз музыкалуу-драма студиясынын артисти, андан соң кыргыз мамлекеттик педтехникумунда окутуучу болуп иштөөдөн баштаган. 1931-1933-жж. Кыргыз АССРинин Эл агартуу комитетинде усулчу, райОНОнун башчысы. 1934-1948-жж. Кыргыз мамлекеттик драма театрында актер, режиссер, режиссер-коюучу. 1948-1949-жж. Кыргызмамбаста редактор. 1949-1951-жж. Кыргыз ССРинин Наркоматында начальник. 1964-1968-жж. Кыргыз ССРинин маданият министрлигинде репертуардык-редакциялык коллегиянын башкы редактору болгон. К.Жантөшевдин чыгармачылык жолу мектепти аяктагандан кийин эле башталган. Ал ийримдер үчүн "Койчулар" сыяктуу бир катар бир актылуу пьесаларды жазган. Кыргыз музыкалуу-драма студиясында окуп жүргөн учурда "Карачач", "Алым менен Мария", "Анчар менен Ак бугу" пьесаларын жараткан. 1938-жылы «Эки жаш» повестин басып чыгарат. 1939-1941-жж. «Каныбек» романынын биринчи эки тому, 1942-жылы элдик эпостун негизинде «Курманбек» баатырдык драмасы, советтик партизандардын баатырдыгын чагылдырган «Өч» драмасы жаралган. Согуш жылдарынан кийин Токтогул Сатылгановго арнап «Элдик ырчы» пьесасын жазган. «Каныбек» романы жана «Курманбек» драмасы кыргыз улуттук маданиятынын алтын фондусуна кирген. Жазуучунун калемине ошондой эле «Хан-Теңирлик чабан» (1963-ж.) романы, «Тилек» (1949-ж.), «Жалындуу жаштар» повесттери (1951-ж.) жана көптөгөн аңгемелери, балдар үчүн жазылган жомоктору таандык. 1957-жылы элдик оозеки чыгармачылыктын мотиви боюнча жазылган «Мендирман» поэмасы өзүнчө басылып чыккан. К.Жантөшевдин чыгармалары орус тилине да которулган. А.Н.Островскийдин «Бесприданница» пьесасын («Сепсиз кыз»), Н.Островскийдин «Как закалялась сталь» («Болот кантип курчуду») романын ж.б. чыгармаларды кыргыз тилине которгон. Кинодраматургия жаатында ал «Девушка из Тянь-Шаня» ("Тянь-Шандык кыз") фильминин сценарийин жазган. Анын «Каныбек» романы «Кыргызфильм» киностудиясында экрандаштырылган. 1946-жылдан Кыргыз ССРинин искусствосуна эмгек сиңирген ишмер. 1968-жылдан Кыргыз Эл жазуучусу. 1934-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. «Ардак белгиси» ордени менен эки жолу, «1941-1945-жылдардагы Улуу Ата-Мекендик согуштагы каарман эмгеги үчүн», «Эмгектеги артыкчылыгы үчүн» медалдары, Кыргыз ССРинин Жогорку Советинин Президиумунун Ардак грамоталары менен сыйланган. К.Жантөшевдин ысмы Ысык-Көл облустук драма театрына, билим берүүчү мектептерге жана китепканаларга, республиканын шаарларынын көчөлөрүнө жана айылдарына берилген.
Сыйлыктары. Наамдары
Жазуучунун үзүрлүү чыгармачыл эмгеги жогору бааланып, ага Кыргыз ССРинин көркөм өнөрүнө (искусствосуна) эмгек сиңирген ишмер, эл жазуучусу деген жогорку наамдар берилген.
Эки жолу Ардак белгиси ордени менен сыйланган.
Афиша
Афиша(Жарыятакта) (французча affiche - жарыя, afficher - көрүнөө коюу, илүү) - жарнаманын бир түрү; спектакль, концерт, лекция, маанилүү маданий чаралар, спорттук мелдештер жана башкалар жөнүндө коомчулукка кабарлоо.
Кадмий иодиди
Кадмий иодиди, Сdl — кадмий менен йод бирикмеси; күрөң түстөгү өтө уулуу кристаллдык зат, б. эрүү 388°С, кайноо t 1744°С. Сууда, спиртте, эфирде, ацетондо жана к-тада эрийт. Жогорку темп-рада элементтер түздөн-түз аракеттенишкенде же Нl к-тасы менен СdO реакцияланышканда пайда болот. Пиротех. колдонулат.
Жон Стюарт Милль
Милль, Жон Стюарт (John Stuart Mill, 1806—1873) — англиялык философ, экономист, коомдук ишмер. Милль Лондондо туулган. Анын атасы Жеймс Милль «Британиялык Индиянын тарыхын» жазган жана уулуна эң сонун билим берген. Он жашында ал грекче жана латынча шар сүйлөп, он бир жашында атасы жазган китепти окуганга жарап калат. 1823—1858-жылдарда Ост-Индия компаниясында кызмат өтөйт. Өзүнүн «Өмүр таржымалында» ал жаш курагын толук сүрөттөп жазат. Жыйырма жаш курагында өтө күчтүү депрессияны башынан өткөрөт, муну ал өзүнүн эмоциясынын начарлашы менен түшүндүрөт». Кийин бир китепти окуп отуруп ыйлайт, ошондо ал өзүндө али да терең эмоциялык сезим бар экенин түшүнүп, көңүлү ордуна келип, оңоло баштайт.
Миллдин философиялык көз карашы
Миллдин философиялык көз карашы Карлейлдин, Бентамдын, Конттун таасири астында калыптанат. Ал XIX кылымдагы эң ири англиялык философ деп эсептелет, ал утилитаризмди үгүттөп, өнүктүргөн.
«Утилитаризм» эмгеги
«Утилитаризм» деген эмгегинде Милль мораль теориясындагы пайдалуулук принцибин талдап карайт, бул принцип такыбаачылыкта жашоонун жол-жобосун үйрөтөт. Пайдалуулук принциби,— дейт Милль,— бактылуу болууга жардам бере турган аракетти туура аракет, ал эми бакытты качыра турган аракетти туура эмес аракет деп эсептейт. Бактылуу болуу зарыл нерсе, муну адамдардын бактылуу болууну чындыгында да каалай тургандыктары далилдеп турат: адамдын ар бир жасаган жакшы иши анын жеке өзүнүн да жана жалпынын да бактысы. Милль этикалык утилитаризмдин бентамдык вариантына каршы айтылган пикирди төгүндөөгө аракеттенет. Бентам ар ким өз керт башынын ыракатына умтулат, ал эми ыракаттануу болсо эң эле изги иш деп эсептеп, ушул оюнун негизинде ал адамдарды өзүмчүл (эгоистчил) деп айыптайт. Биз чынында да ыракатка умтулабыз, дейт Милль,— бирок бул биз өзүмчүлдүк кылып жатабыз дегендик эмес, анткени көп адамдардын жасаган жорук-жосундарын өзүмчүлдүк деп айтууга дегеле болбойт.
Бентамдын иштери тууралуу
Милль, ошондой эле, Бентамдын бардык ыракатчылыктарды бирдей деп тапкан көз карашын да талдап карап чыгып, бир кыйла жогорку жана бир кыйла жупуну ыракатчылыктар бар деп эсептейт. «Утилитаризмдин» акыркы бабында бакыт дегенибиз эң жогорку моралдык баалуулук деп эсептеген идеяга каршы пикирди да карап чыгат. Каршы айтылган пикир төмөнкү мааниде болгон: бакыт эң жогорку баалуулук боло албайт, анткени биз бакытка караганда адилеттүүлүктү жогору коё турган көп шарт-кырдаалдар бар. Милль буга аргументтердин бүтүндөй бир тобун каршы коюп, адилеттүүлүк адамзат баалуулуктарынын иерархиясында чынында да жогорку баалуулук деп эсептелсе да, бакыт жана ага умтулуу адамдын жүрүм- турумунда үстөмдүк кылуучу принцип болуп кала берерин далилдейт.
«Силлогикалык жана индуктивдик логиканын системасы» чыгармасы
«Силлогикалык жана индуктивдик логиканын системасы» (1843) деген чыгармасында Милль индуктивдик логиканы илимдин жалпы методологиясы катарында карайт. «Системанын...» биринчи китебинде «ырастоонун табияты» деп атаганды изилдейт. Ал жалпы менен жекелик аталыштардын, конкреттүү жана абстрактуу терминдердин, коннотативдик жана коннотативдик эмес терминдердин ортосундагы айырмаларды көрсөтөт. Анын эң башкы ырастоосу төмөнкүдө турат: терминдер жеке нерселерди гана билгизет, ал эми «адамзат» сыяктуу жалпы терминдер бардыгын бирге кошкондо адамзат тукумун түзө турган индивиддерден айырмаланып, маани бербейт. Экинчи китебинде силлогиялык ой жүгүртүүлөр каралат.
Миллди кызыктырган башкы нерсе — индукцияны талдап карап чыгуу болуп саналат. Индукция дегенибиз өткөндөгүлөрдөн келечектеги окуяларга карай эмес, белгилүү билимдерден белгисиз билимдерге өтүүнү билдирет.
Философиялык көз караштары
Өзүнүн философиялык көз караштарында феноменалисттик позитивизмдин позициясында турган. Ал биздин бардык билимдерибиз тажрыйбадан жаралат, ал эми анын предмети — туюмдар деп эсептейт. Конттун таасирин башынан өткөрүп, анын кээ бир көз караштарын бөлүшкөн менен Милль, ошондой болсо да, анын социалдык- саясый көз караштарын кабыл алган эмес, анткени ал Конт руханий жана саясый деспотизм системасын коргойт жана инсандын эркиндигин этибарга албайт деп эсептейт. Ушуга байланыштуу «Эркиндик жөнүндө» деген очерк жазат, мындагы башкы тема — биз башка адамдардын иш-аракетине эгерде ал иш-аракеттер башка бир адамдарга зыян алып келе турган болсо гана кийлигише алабыз деген ой-пикир. Бул очеркте Милль талаш-тартыштардын ачык болушун жана демократиялык индивидуализмди жактап чыккан.
Апория
Апория (гр. aporia – айласыз абал, кыйналуу) – тажрыйба, байкоонун натыйжалары менен аларды ой-жүгүртүп анализдөөнүн ортосундагы карама-каршылыктар менен байланышкан таатаал чечмеленүүчү көйгөй.
Апорийлердин көп түрдүүлүгү байыркы грек философу Зенон Элейскийдин окуусунда, б. а. Ахилл менен ташбаканын, жаанын жебесинин мисалында көрсөтүлгөн. Зенондогу Апория реалдуу кыймылды математикалык туюнтуунун салыштырмалуулугунун жана карама-каршылыктуулугун билдирген. Апория дайыма каалаган предметтин өзүндө, аны туюнтуучу түшүнүктөрдө карама-каршылыктардын болушунун натыйжасында көйгөйлөрдүн чечилишинин мүмкүнсүздүгү, эч бир жол жок абалдын көрүнүшү.
Кичи Нула
Кичи Нула — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Луза дарыясынын оң жээгинен 291 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Афины акрополу
Афины акрополу - Байыркы Афинынын зыярат борбору жана чеп. Дүйнөдөгү эң ажайып архитектуралык ансамблдердин бири, акрополдун классикалык үлгүсү катары белгилүү. Афинынын борборунда бийик жерде батыштан чыгышка карай созулган аянтта (300 х 130 м) орун алган. Биздин заманга чейинки 12-кылымга чейин Афины акрополу сепил болгон. Андан табылган байыркы табылгалар неолит жана мезолит мезгилине таандык. Биздин заманга чейинки 6-кылымга таандык Афины Полиаддын (Гекатомпедон, 570-566) храмынын пайдубалынын калдыктары, Эски Парфенон аталган Артемида ыйык жайы (6-4-кылым) жана башкалар сакталып калган. Биздин заманга чейинки 480-жылы Периклдин тушунда перстер тарабынан талкаланган Акрополду калыбына келтирүүдө бирдиктүү план иштелип чыгып, Грекиянын улуу скульптору Фидиянын жетектөөсү менен ишке ашкан. Биздин заманга чейинки 406-жылы бүткөрүлгөн Эрехтейон храмынан тышкары, акрополдун негизги курулмалары биздин заманга чейинки 449-421-жылы тургузулган. Биздин заманга чейинки 447-жылы архитекторлор Иктин жана Калликрат Акрополдун негизги маанилүү имараты Афинага (согуш кудайы) арналган Парфенонду курууга киришкен. Имараттын жанына Афинанын коло статуясы (скульптору Фидий) тургузулган. Биздин заманга чейинки 437-432-жылдары архитектор Мнесикл Акрополдун кире беришине салтанаттуу Пропплеп (колонналар менен бириктирилген эки портик) курган. Анын батыш тарабында Ппнакотека (живопистик чыгармаларды сактоочу жай), түштүгүндө анчалык чоң эмес Нпкп храмы орун алган. Парфенонго жакын Эрехтейон храмы (Биздин заманга чейинки 421-406-жылы курулган) жайгашкан. Акрополдо түрдүү кудайларга арналып тургузулган ыйык жайлар көп. 5-кылымдын аяк ченинде курулган Ники Антерос храмы тургузулган соң, Акрополдун курулушу аяктаган. 1456-жылы Афиныны түрктөр басып алгандан кийин Афины акрополу пашанын резиденциясына айланган: Парфенондо мечит, Эрехтейондо хан сарай, Пропплейде ок-дары кампасы жайгашкан. 1687-жылы Афины акрополун венециялыктар курчоого алган учурда Парфенонго замбиректин огу тийип, талкаланган. Учурда анын түштүк-чыгыш тарабында Акрополь музейинин имараты жайгашкан. Афины акрополу Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген.
Симптом
Симптом (грек. σύμπτομα — оорунун белгиси) — ар кайсы ооруга мүнөздүү көрүнүш же белгилер. Ал жалпы (мисалы, эт ысуу, ал кетүү), бир гана ооруга тиешелүү (мисалы, он эки эли ичеги жарасы тешилгенде ичтин бычак менен сайгандай оорушу), субъективдүү (оорулууну сураганда айтып берген) жана объективдүү (ар кандай ыкмалар — карап көрүү, тыңшоо, каккылоо, лабораториялык, рентгендик жана башкалар изилдөөдө байкалган) болуп бөлүнөт.
Ошондой эле ооруну алдын ала билдирүүчү эрте жана кеч байкалуучу болуп да айырмаланат. Азыркы дарылоо жана алдын алуучу эмдөөлөрдүн натыйжасында оорунун белгилери өзгөрүлүп, кээде жоголот. Оорунун белгилеринин негизинде туура диагноз коюлат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Сулья (дарыя)
Сулья — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тавда дарыясынын оң жээгинен 469 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 60 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Айыл банк
«Айыл Банк» ААК- Кыргызстандагы ири мамлекеттик банк, анын 100% акциясына Кыргыз Республикасынын Өкмөтү ээлик кылат. Банк салттуу баардык банктык кызматтарды көрсөтөт. Ага карабай банктын башкы багыты катары айыл чарба тармагын каржылоо болуп саналат. Банк Кыргызстандагы айыл чарба тармагын колдоого багытталган мамлекеттик жана эл аралык долбоорлордун катышуучусу.
Банктын негизги инвестициялык донорлору жана шериктештери болуп төмөнкүлөр эсептелет:Дүйнөлүк Банк (Өнүктүрүүнүн Эл аралык Ассоциациасынын долбоорлору: “Айылды каржылоо” жана “Агробизнес жана маркетинг”); Азия Өнүктүрүү Банкы (айыл чарба бөлүмүн өнүктүрүү долбоору);Европалык Кайра куруу жана Өнүктүрүү Банкы (чакан жана орто бизнесин өнүктүрүү долбоору); Кыргызстандагы «Райфайзен» кооперативдерин өнүктүрүү фонду, Кыргызстандагы Банктарды Кайра каржылоонун Адистештирилген Фонду, ПРООН жана башка каржы институттары.
Алфёров Жорес Иванович
Алфёров Жорес Иванович (15. 3. 1930-ж. туулган, РФ, Витебск шаары) - физик, СССР ИАнын академиги (1979), Лениндик сыйлыгы (1972), СССР Мамлекеттик сыйлыгы (1984), Нобель сыйлыгы (2000, Х. Кремер менен бирге) лауреты. В. И. Ульянов - Ленин атындагы Ленинград электр техникалык институтун бүтүргөн (1952). 1953-жылдан Ленинград физикалык- техникалык институтунда илимий кызматкер, 1958-жылдан ошол институттун директору болуп иштеген. Россия ИАнын вице-президенти (1990-2002), Россия ИАнын Санкт-Петербургдагы илимий борборунун президиумунун председатели (1989-жылдан). Ал жаңы технологияны иштеп чыккан жана германий вентилинин конструкциясын (1958), 1961-ж. кубаттуу германий түзөткүчүн түзүп, анын негизинде күчтүк жарымөткөргүч электроника пайда болгон. Гетероөткөөлдүн физикалык мүнөздөмөсүн изилдеген жана ал жарык диодунда, күн батареясында, динистордо жана транзистордо, спутниктик телекөрсөтүүгө колдонулат. Эмгектери: Двойные гетероструктуры: концепция и применение в физике, электронике и технологии [Нобелевская премия] // Успехи физических наук. 2002. Т. 172. вып. 9 (библ.).
Дипломаттык байкоочу
Дипломаттык байкоочу – эларалык жыйындардын, бирикмелердин жана органдардын ишине катышуу үчүн жөнөтүлгөн мамлекеттин же эларалык уюмдардын өкүлү. Д. б-ларды киргизүү жана ыйгарым укуктарын берүү тартиби жолжобо эрежелери менен аныкталат. Адатта, анын добуш берүүгө, документтерге кол коюуга ж. б. укугу жок. Мамлекет же эларалык уюм эларалык органдардын же жыйындардын ишине кызыкдар болуп, бирок анын катышуучусу болбогон же анын чечимдери менен байланышкысы келбеген учурда Д. б-ну жөнөтүү колго алынат.
Кыргыз Ветеринария Илим Изилдөө Институту
Кыргыз Ветеринария Илим Изилдөө Институту А. Дүйшеев атындагы - КРдин Айыл чарба министрлигинин карамагында. 1927-ж. ветеринардык-бактериология лабораториясы болуп уюшулган. 1940-ж. ошол борбордун негизинде Кыргыз илимийиз. ветеринардык-тажрыйба станциясы түзүлгөн. 1956-ж. ветеринардык-тажрыйба станциясынын жана Кыргыз мал чарба ИИИнин базасында Кыргыз ветеринария жана мал марба ИИИ уюшулган. Ал эми 1985-ж. институттун ветеринардык сектору өз алдынча ветеринардык ИИИ болуп бөлүнүп чыккан. 2002-08-ж. мал чарба, ветеринария жана тоют даярдоо институттары бириктирилип, Агрардык илим жана консультациялык кызмат борборунун карамагындагы Кыргыз мал чарба, ветеринария жана жайыт ИИИ болуп уюшулган. 2008-жылдан кайрадан министрликтин карамагына өтүп, азыркы аталышта. 2005-ж. А. Дүйшеевдин ысмы берилген. Институттун окумуштуулары Кыргызстандагы ветеринардык медицинанын өнүгүшүнө зор салым кошууда. Институттун негизги илимий багыты мал ылаңдарынын диагностика каражаттарын изилдеп табуу ыкмаларын өркүндөтүү, жугуштуу жана жугушсуз ылаңдарды алдын алуу жана дарылоо чараларын илимий жактан негиздөө. Малдын колибактериоз, салмонеллёз, шарп, жугуштуу эпидидимит, бруцеллёз ылаңдарына каршы вакциналар ойлоп табылып, гельминттерге каршы үч дары иштелип чыккан. Институтта 65 илимий кызматкер, андан ичкери 5 илимдер докторлору жана 18 илимдер кандидаттары эмгектенет (2010). 1985-2005-ж. институттун директору — А. Дүйшеев Р. З. Нургазиев (2005-10), 1910-жылдан К. Абдыкеримов.
ОПТИК УНИВЕРСАЛ КОД
(Universal Product Code (UPC)-Универсальный код продукта). Берилиштерди көрсөтүү үчүн оптик коддорунда үлгү же атайын символдор пайдаланылат. Оптик коддорго штрих код кирет, ал вертикал сызыктардан жана түрдүү кеңдиктеги орундардан турат. Штрих коддор демейде буюмдун пакетине басылат же буюмдун этикеткасы менен бирге бириктирилет. Буюмдарды таанууда штрих кодду окуучу түзүлүш жарык нурун колдонот. Штрих коддордун ичинен кеңири таралганы буюмдун универсалдуу коду (UPC) эсептелет. Сатылуучу буюмдарда колдонулуучу UPC штрих код тиешелүү түрдө он разряддуу санга которулат жана ал буюмдун номерин менен буюмду жасагандарды билдирет.
Жабагы
Жабагы — этноним. Борбор жана Орто Азиядагы түркий уруунун аты. Ж. уруусунун бир бөлүгү кыргыздарга да жуурулушкан. Түрктүн улуу аалымы Махмуд Кашкар (11-к.) йабаку, кыргыз, кыпчактардын көк кылычты алдыга коюп шерттешүү салты жалпы болгондугу тууралуу эскерген. Ошондой кылымдардагы фарсы булактарында "йабаги" аттуу түркий этноним жолугат. "Манас" эпосунда Ж. адамдын энчилүү аты катары эскерилет: "Аскардын уулу Жабагы" (Сагымбай Орозбаков, 1. 238). Бул ысым кыргыз урууларынын бири үчүн этноним болуп калган.
Кадмий фториди
Кадмий фториди, СdF2 — кадмий менен фтор бирикмеси, сууда эриген кристаллдык зат. Б. эрүү t 1072°С, кайноо t 1753°С. К. туздары НF к-тасы же NН4F менен аракеттенишкенде пайда болот. Оптикалык айнекти, люминофорду, лазердик материалды жана башка алууда колдонулат.
Белтирлер
Белтирлер — бүгүнкү хакастардын курамындагы этностук топ. Хакас тилинде «пилтир» деп аталат. 18-к. чейин Абакандын жээгинен Арбат жана Табатка чейин жерлерди байырлаган кыргыздардын бир уруусу. Уруулук аталыштын параллелдери Фу-ю кыргыздарынан «былтырды», кыргыздын бугу уруусунун курамынан «билдир» формасында кездешет. Хакас оозеки чыгармаларында бел- тирлер 1703-ж. Жунгарияга зордоп көчүрүлгөн кыргыздардын өз мекенине кайтып келген бөлүгү катары баяндалат. Орус жазма булактарында белтирлер 1635-жылдан белгилүү. Минусин ойдуңун (Кыргыз жерин) Россия басып алгандан соңку Кытайдын Цин империясы менен түзүлгөн Кяхта келишимине (1727-ж.) белтирлер да катышып, чек араны көзөмөлдөөгө укук алышкан. Учурда белтирлер тарыхый санжыраны жакшы билишет жана 15-18 муунга чейин өз тегин оозеки түрдө айтып бере алышат. Сагайлар менен бир диалектиде сүйлөшкөн белтирлердин энчилүү аты монгол тилинде «бир өңчөй эмес», «аралаш» маанилерин туюнтат. Ал эми хакас жана алтайлыктарда дарыянын, суулардын бириккен куймалары, коктулардын кошулган жерлерин билдирет. Учурда Тоолуу Алтайда Белтир аттуу айыл белгилүү. Кыргыздын баргы, бугу урууларынын курамдарында «билдир» аттуу уруктар бар экендиги белгилүү.