cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Оскар Уайлд
"Олуттуу болуунун мааниси" (анг. The Importance of Being Earnest, 1895) Лондондо дале аткарылып турган учурда, атак-даңктын жана ийгиликтин туу чокусунда турган кезде Уайлд Куинсберринин маркизин кылмыш жалаасы үчүн каматып салган. Маркиз Уайлддын сүйгөнүнүн атасы лорд Алфред Дуглас болгон. Жалган жалаа боюнча соттук отурум далилдерди таап олтуруп, Уайлдга арызын кайтарып алууга себеп болгон жана эркектер менен одоно адепсиздикке барганы үчүн камакка алынышына алып барган. Эки соттук отурумдан кийин ал күнөөлүү деп табылып, эң чоң жаза болгон эки жыл катаал шарттагы абак жазасына кесилген. 1897-жылы ал түрмөдө "Тереңден" (анг. De Profundis) аттуу узун кат жазып, ал 1905-жылы басылып чыккан. Анда ал өзүнүн мурдагы ырахат философиясына каршы караңгы каршы пикирди жаратып, өзүнүн руханий саякаты тууралуу сөз кылат. Түрмөдөн чыгаары менен эле ал Ирландия же Британияга эч качан кайтып барбаш үчүн Францияга кетип калган. Ал жерде өзүнүн акыркы эмгеги болгон "Ридиң түрмөсүндөгү баллада" (анг. The Ballad of Reading Geol, 1898) поэмасын жазган. Поэмасын ал түрмөдөгү катаал жашоо ыргактарына арнаган. Ал 46 жашында Парижде жакырчылыкта каза болгон.
Чиряштамак (Миякин району, Башкыртстан)
Чиряштамак — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Богдан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 160 киши. Почта индекси — 452071, ОКАТО коду — 80244810007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Машеста (дарыя)
Машеста — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Краснояр крайы, Ханты-Мансий АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тым дарыясынын сол жээгинен 120 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 36 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — ОбьВасюган дарыясынын куюлушунан Вах дарыясынын куймасына чейин. Дарыянын айрыгы — Васюган, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Түштүк Азия
Индстан жарым аралын (ага жакын жаткан аралдары менен кошо), Инд-Ганг түздүгүн жана аны курчаган тоолорду (Гималай, Гиндикуштун түштүк капталдарын, Иран тайпак тоосунун түштүк-чыгыш четин) камтыйт. Аянты 4,5 млн км2. Тропик токою, саванна өсөт; батышында чөлдүү аймактар бар. Тропиктик дыйканчылык өнүккөн. Түштүк Азиянын аймагында Индия, Пакистан, Бангладеш, Непал, Бутан, Мальдив, Шри-Ланка мамлекеттери жайгашкан. Кээде Түштүк Азиянын курамына Түштүк-Чыгыш Азияны да кошушат.
Муратбек Рысбеков
Рысбеков Муратбек (Рум) – акын. Ноокат районунун Өсөр (Киркол) айылында 1955-жылы 4-майда туулган. Өзү Чүй облусунун Сокулук районундагы Саз айылынын кулуну.
1996–1997-жж. Кыргыз телерадио комитетинин радио тармагында редактор, кабарчы болуп иштеген. Андан кийин Ысык-Ата райондук курулуш жана архитектура бөлүмүндө куруучу инженер-конструктор болуп өз кесибин уланткан. Азыркы учурда «Бишкекдолбоор» Ачык акционердик коомунда куруучу инженер-конструктор болуп иштеп келет.
2005-жылы М.Рысбековдун чыгармачылыгы жөнүндө А.Сариевдин жазган «Акын-поэт Муратбек Рысбеков» деген рецензиялар топтому орус, кыргыз тилдеринде жарыкка чыккан.
Ж.Бөкөнбаев атындагы республикалык адабий сыйлыктын лауреаты.
Жаш акын-жазуучулардын республикалык «Нурборбор» чыгармачылык бирикмесинин төрагасы болгон.
2005-жылдан Кыргыз Республикасынын Улуттук жазуучулар союзунун мүчөсү.
Кыргыз тилинде
Сулуу таң: Ырлар. – Б.: Учкун, 1995. – 84 б.
Адам борбор: Ырлар. – Кант, 2004 – 80 б.
Эскилерден жан дүйнөгө эстелик: Поэма жана ырлар. – Кант, 2004 –64 б.
Өсүмдүктүн кышка чыдамдуулугу
Өсүмдүктүн кышка чыдамдуулугу - өсүмдүктүн кыштын жагымсыз шартына туруштук берүү жөндөмдүүлүгү. Өсүмдүк мындай сапатка чыдамкайлануу мезгилинде ээ болот. Ө. к. ч. кыш түшөрдө өсүмдүктүн чыңалышына, анда кант жана башка азыктардын жетиштүү топтолушуна, алардын үнөмдүү керектелишине жана мите козу карын илдетинен сакталышына жараша болот. Өсүмдүктүн жергиликтүү түрү жана сорту ошол аймактагы метерологиялык шартка ылайыкташкан. КМШдагы кышка чыдамдуу өсүмдүктөр: күздүк буудай (-25оС суукка туруштук берет) жана башка Ө. к. ч-гуна анын тукум куума касиеттерин өзгөртүү аркылуу жетишүүгө болот. Селекция ишинде бул боюнча илимий изилдөөлөр жүргүзүлүп, кышка чыдамдуу бир катар өсүмдүк сорттору чыгарылган. Бирок ал жетишкендиктер али да болсо практикалык талапка толук жооп бербейт. Ө. к. ч-на анын тукум куума касиеттеринен тышкары төмөндөгүдөй факторлор таасир этет: өсүмдүктүн жай мезгилинде өсүп, өрчүү шарты; анын туура жергиликтүү шартка жараша райондоштурулушу; өсүмдүк өстүрүүдөгү агротехникалык иштердин туура жүргүзүлүшү; ар кандай илдет менен зыянкечтерге каршы күрөшүү жана башка
Жумабек Ибраимов
Өмүр баяны
Жумабек Ибраимов Чүй облусунун Кемин районундагы Жаңы-Алыш айылында 1944-жылы 1-январда туулган. ФПИни бүтүргөн. Ибраимов - коомдук-мамлекеттик ишмер.
Ишмердүүлүгү
1998-ж. Кыргыз Республикасынын премьер-министри. 1972-ж.1971–75-ж.ж. ошол эле институтта аспирант, окутуучу. 1977–85-ж.ж. Миңкуш «Оргтехника» заводунун инженер-конструктору, башкы конструктор,башкы инженер, директору. 1985–88-ж.ж. Балыкчы шаардык элдик көзөмөлдөө комитетинин төрагасы, Кыргызстан КП Балыкчы шаардык комитетинин 1-катчысы. Кыргызстан КП БКнын партиялык уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, 1991–92-ж.ж. уюштуруу комитетинин төрагасы, коопсуздук жана коргонуукомитетинин төрагасынын орун басары, 1992–93-ж.ж. «Жанар» акционердик коомунун башкы директору, 1993–95-ж.ж Бишкек шаардык мамлекеттик администратор башчысы. 1995–96-ж.ж. Кыргыз Республикасынын Президентинин мамлекеттик катчысы, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты. 1996-жылдан Кыргыз Республикасынын Президентинин кеңешчиси. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген рационализатору.
Түштүк-батыш Теңир-тоо
Түштүк-батыш Теңир-тоо - Талас Ала-Тоосунун, Чаткалдын, Ат-Ойноктун жана Фергана тоо тизмегинин Фергана өрөөнүнө караган капталдарын, Чаткал суусунун алабын камтыган бүткүл Түндүк Фергана өндүрүн ээлейт. Аянты 26 миң км1.
Географиялык негизин Талас - Фергана жаракасын бойлой түштүк-чыгыштан түндүк-батышка 350 кмге созулган Фергана, Ат-Ойнок кырка тоолору жана Талас Ала-Тоосу түзөт. Too кыркалары 3500-4000 жге чейин көтөрүлөт. Эң бийик жери Фергана тоо тизмегинин түштүк-чыгышындагы Үч-Сейит чокусу (бийикт. 4940 м). Аталган морфол. структуралар асимметриялык түзүлүштө. Фергана жана Ат-Ойнок кырка тоолорунун түштүк-батыш капталдары жазы келет. Талас Ала-Тоосунан түштүк-батышка ири тоо тармактары - Чаткал-Курама тоо системасы созулуп жатат. Ал тоолор Фергана өрөөнүн түндүкбатышы менен батышынан курчап, тосуп турушунан провинциянын ландшафты башкалардыкынан айырмаланат. Бардык орогр. элементтери түштүк-батышка, Фергана өрөөнүнүн борбору тарапка жапыздайт. Башкы морфол. структуралык тоолордон таралган көптөгөн кырка тоолор менен өрөөндөр бири-бирине жарыш созулуп, провинциянын татаал рельефин түзөт. Бийик аскалуу, өтө тилмеленген рельеф башкы тоолорго, ошондой эле андан тармакталып кеткен каптал тоолорго да мүнөздүү (Бабаш-Ата, Чандалаш, Ак-Таш, Согон-Таш ж. б.). Мында жана орто бийик тоо зоналарында массивдүү, жылмаланган тектон.-денудациялык кумпа сымал чокулуу тоолор (Чаткал, Бозбу-Тоо, Кенкол-Тоо, Каду, Зындан, Серүүн-Дөбө ж. б.), өрөөндөр жайгашкан. Алар чополуу жана кремнийлүү сланецтерден, кумдуктардан, чанда магма жана метаморфизмделген тектерден турат. Кырка тоолордун чет-жакаларында (5100-2000 м бийикте) юра, бор, андан кийинки мезгилде пайда болгон кумдук конгломерат акиташ чөкмө тектеринен турган өтө тилмеленген жалча дөңсөөлүү рельеф же түрдүү түзүлүштөгү жапыз тоолор (Авлетим жана Кара-Суу сууларынын ортосундагы жалчалар, Бабаш-Ата менен Алаш-Тоонун этектериндеги, Көгарт суусунун оң куймаларынын алабындагы жапыз тоолор) жайгашкан. Провинциянын эң жапыз бөлүгүн (1000-1500 м) рельефтин тектон. -денудациялык-аккумуляциялык жана тектон.-аккумуляциялык типтери ээлейт. Мында тыгыз тектерден турган чөлдүү жапыз тоолор-жалча-адырлуу дөңсөөлөр, ошондой эле антропогенде пайда болгон мергель-конгломераттан турган жана лёсстуу чопо катмары каптап жаткан дөңсөөлүү тоо этектери, адырлар бар. Алардын ортосунда жайылма-тектирлүү тоо аралык өрөөндөр, антропогендин лёсс-шагыл таштуу шилендисинен, соңку аллювий-пролювий чөкмөлөрүнөн турган тоо этегиндеги түздүктөр жайгашкан. Провинциянын климаттык шарттары бүткүл Фергана өндүрүнө мүнөздүү жалпы факторлорго (геогр., радиациялык жана циркуляциялык) байланыштуу. Бирок тоолордун орогр. түзүлүшү арктикалык жана континенттик суук аба массаларынын таасирин басаңдатууга шарт түзөт.
Тоолордо (2500-3000 жден жогору) кар бир кыйла арбын түшөт. Кардын калыңдыгы 20-25 слгден (тоо этеги менен адырларда) 90100 смге (бийик тоолордо) жетет. Фергана тоо тизмегинин кыр зонасында кардын калыңдыгы 150 смте жакындайт. Провинциянын климаттык шарттары түрдүү табигый өсүмдүктөрдүн (жаңгак, алма, алча ж. б.) жана айыл чарба өсүмдүктөрүнүн өсүшүнө ыңгайлуу. Дыйканчылык 2600 м бийиктикке чейин өнүккөн. Түндүк Фергана өндүрү суу тармактарынын жыштыгы жана алардагы суулардын молдугу менен (айрыкча Фергана тоо тизмегинен башталган суулар) айырмаланат. Сууларынын жылдык орт. чыгымы: Чаткалдыкы 88,8 м3/сек, Тардыкы 45,4 м3/сек, Кара-Суунуку (оң) 39,6 м3/сек, Жазыныкы 34,8 м3/сек, Кара-Үңкүрдүкү 28,7 м2/сек. Агымынын орт. модулу 5,0-30,0 л/сек-км2. Чаткал - Фергана гидрогеол. аймагына таандык болгон жер астындагы суулардын запасы да көп. Тоолордо алар негизинен жаракачаларда кезигет, тузсуз; тоо этектери менен тоо аралык өрөөндөрдө жер бетинен 200 м тереңдикке чейинки тоо тектердин көңцөйчөлөрү менен кабатчаларында топтолгон. Артезиан бассейндеринин ичинен каптал тибиндеги Сөөк, тоо аралык Чаткал ж. б. суу ресурстары мол. Провинциянын эң нымдуу бөлүгүнүн (Фергана жана Ат-Ойнок кырка тоолорунун түштүк-батыш капталдары) ландшафты төмөнкү бийиктик алкактуулук структурасына бөлүнөт: күңүрт боз жана боз күрөң, агыш топурактуу сейрек токойлуу талаа, бийик адырдагы жана жапыз тоолордогу эфемерлүү талаа жана шалбаа зонасы (900-1100-1300.«); жалчалуу жапыз тоолор менен орто бийиктеги тоолордогу токой-шалбаалуу талаа зонасы (11001300-2500-2800 м) 2 алкакка бөлүнөт (төмөнкү алкагында кара күрөң тоо токой топурагында жаңгак, ак чечек, алма, алчадан турган токой өсөт; шалбаалуу талаада күрөң тоо топурагы таралган; жогорку алкагында ак чечек, карагай жана ак карагайлуу токой, түркүн чөптүү-дан өсүмдүктүү шалбаа жайгашкан).
Тоолуу шалбаа зонасы бадал-шалбаалуу субальп жана шалбаажаздык сымал өсүмдүктүү альп алкактарынан турат; андан бийик гляциалдык-нивалдык зона жатат. Too өрөөндүү Чаткал геокомплексинин ландшафты кургакчыл келет. Анын түндүк-батыш капталы 5 бийиктик алкакка - кургак талаалуу тоо этеги, дан өсүмдүк-түркүн чөптүү орто бийик тоолуу талаа (ири чатырдуулар да кездешет), бийик тоолуу субальп шалбаалуу талаасы, бийик тоолуу альп шалбаасы жана гляциалдык-нивалдык тилкеге бөлүнөт. Ал эми Фергана тоо тизмегинин ушул эле багытта жаткан капталы 7 бийиктик алкактан турат. Табигый ресурстарынын ичинен жер ресурстары эң адырлуу зонадагы түздүктөрдү, жантайыңкы капталдарын жана дарыя өрөөндөрүн калктуу жайлар, сугат жана кайрак жерлер (дан, жашылча, тамеки, багбанчылык, жүзүм ж. б.) ээлейт. Орто бийик жана бийик тоолордогу көп аянттар жайыт катары пайдаланылат. Нефть, газ, таш көмүрдүн жана руда кендеринин запасы бар. Төмөнкү Нарында кубаттуу ГЭСтер (Камбар-Ата 1, Камбар-Ата 2) курулууда. Өзгөн таш көмүр бассейни, жер алдындагы суу ресурстары (минералдуу ж. б.), жаңгак-мөмө токойлору ж. б. келечекте өздөштүрүүгө ыңгайлуу.
Түштүк-батыш Теңир-тоо үч округга бөлүнөт: Чаткал, Чаткал - Ат-Ойнок, Фергана.
Түштүк чекити
Түштүк чекити - горизонттун негизги тараптарынын бири, түндүк чекиттин карама-каршысы; Дүйнөнүн Түштүк уюлуна жакын асман меридианы менен чыныгы горизонттун кесилишкен жери.
Латынча S (South - түштүк) тамгасы менен белгиленет.
Ломоносов шаары
Ломоносов шаары (1948-ж. чейин Ораниенбаум) – Орусиядагы шаар. Музей-корук. Ленинград облусунун аймагында, Финн булуңунун жээгинде жайгашкан пристань. Калкы 41,4 миң (1998). Полиграфия комбинаты («Парус» өндүрүш бирикмеси), автомобиль ремонттоочу, резина-техникалык буюмдар заводдору, тамак-аш, жеңил өнөр жай ишканалары иштейт. 18-кылымдын башында пайда болгон. Ак сарай-парк ансамбли (18-к.), барокко (1710–25) жана Кытай стилиндеги ак сарайлар (1756–62), рококо стилиндеги павильон (1762–74) сакталган. М. В. Ломоносовдун ысмынан аталган.
Штаттагы консул
Штаттагы консул – өзү өкүлү болгон мамлекеттин мамлекеттик кызматында турган жана эреже катары анын жараны болгон кызмат адамы. Такай айлык алат жана консулдук милдеттерди аткаруудан башка киреше берүүчү иш менен алектенбөөгө тийиш. Ал жана анын үйбүлө мүчөлөрү консулдун абалына таандык артыкчылыктар жана колтийбестиктерден толук пайдаланышат. Ш. к. өз сапатында кабыл алуучу өлкө тарабынан таанылуусу керек.
Маңкуш
Маңкуш (лат. Falcipennis falcipennis) — токойдун чилдеринин бир ири түрү.
Кара-Балта
Кара-Балта – Чүй облусунун Жайыл районундагы шаар, райондун борбору. Чүй өрөөнүндө, Кара-Балта суусунун боюнда, Бишкек – Тараз (Казакстан) – Ташкент (Өзбекстан) автомобиль жолунун жээгинде, деңиз деңгээлинен 780 м бийикте жайгашкан. Бишкек шаарынан 62 км, облустун борбору Токмок шаарынан 122 км батыш тарапта.
Шаар 1975-жылы 9-сентябрда Кош-Тегирмен шаарчасы менен Калинин кыштагынын бир бөлүгүнүн кошулушунан пайда болгон. Аянты 320,1 га. Калкы 37,8 миң (2009); кыргыз, орус, украин, өзбек, немец, казак жана башка улут өкүлдөрү да жашайт. Темир жол бекети бар. Шаарда облустун өнөр-жай продукциясынын 70%и өндүрүлөт. Уран жана алтын концентраттарын тазалоочу, тамак-аш (кант, спирт, ун, нан, сүт, консерва), электр-техникалык буюмдар, кийим тигүү өнөр-жай ишканалары, килем комбинаты, «Кыргызалтын» АКтын «Афинаж» заводу иштейт. Шаарда 11 орто, 2 башталгыч, 2 жатак, музыкалык жана спорт мектептери, китепканалар, 2 кесиптик лицей, тамак-аш жана медициналык окуу жайлары, Техникалык университеттин филиалы, Чүй университетинин окуу-консультация пункту, Хизрети Осмон атындагы Ислам дини боюнча жогорку окуу жайы, христиан диний окуу мектептери, 2 маданият үйү, музей, 2 кинотеатр бар. Үч поликлиника (анын ичинде тиш дарылоочу), 2 оорукана, 2 санитария-эпидемиология станциясы, банктар, базарлар иштейт. Шаардын чегинде мечиттер жана чиркөөлөр жайгашкан.
Диларлар
Диларлар (лат. Dilaridae) — тор канаттуу каскактардын бир тукуму, булардын өкүлү, мисалы: түрк дилары (лат. Dilar turcicus).
Большие Тунзы (дарыя)
'''Большие. Тунзы''' — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шиш дарыясынын оң жээгинен 101 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Полохрум сары аарысы
Полохрум сары аарысы (Polochrum pamirepandum), (Kurzenko, 1986) - Зоогеография жана генофондду сактоо аспектилери боюнча илимий мааниги ээ. Белгилүү болгон экинчи түрү ( P. repandum) Түштүк Европада, Закавказңеде жана дагы бир катар өлкөлөрдө коргоого алынган. Түркүмдүн эң ири өкүлү биоценозду жөнгө салуу менен эстетикалык мааниси чоң.
Түр дүн жетилг ен стадиясынын сырткы тү зүлүшү
Денесинин узундугу 16–21 мм орто көлөмдөгү сары аары, ургаачысы эркегинен бир топ чоң, экөө тең сыртынан окшош. Башы чоң, көкүрөгүнөн бир аз ичкерээк, 1,6 эсе узунунан эңдүүрөөк. Мурутчаларынын жогору жагы каралжын, 3,1 эсе башынан узунураак, эркектери кичинекей жогорку 13 бөлүкчөсү менен. Алдынкы аркасы туурасынан узуну үч эсе узун, түз, арт жагынан тилинген, капталдарындагы тегуларына жетип турат, көкүрөгүн узундугу турасынан 1,5 эсе узун, курсагы – 2,1 эсе. Денеси саргыч түк менен капталганы байкалат, көкүрөгү одуракай чекиттүү. Курсагы жыш жана майда чекиттелген. Жалпысынан өңү-түсү кадимки сары аарыдай, денесинин жалпы түсү кара жана сары; чайнагычы, маңдайкы мурутчалары, көздөрүнүн үстүндөгү жана көз чуңкурундагы темгилдери, калканчасынын четтеринде жуптуу темгили, тергиттери менен стерниттеринин четтеринде жазы тасмасы бар, алардын биринчи үчөөнүн орто жерлери үзүлгөн жана буттары тизесинен тартып жылаңач. Канаттары саргыч- күрөң, алдынкылары радиомедиалдуу үчтөн ячейкалуу.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Анда-санда кездешет, жетишерлик изилденген эмес. P. pamirepandum Гиссартоо кыркаларынын Кондар жана Батыш Памирден (Тажикстан) 3–4 жерден табылып баяндалып жазылган ; Кыргызстан үчүн [12: «P. repandum Spin.»] Чаткалтоо кыркаларынын Хожоата капчыгайынан белгилүү, ошондой эле Өзбекстан менен чектеш Каржантоо кыркаларынан, бирок 60 жылдан бери катталган эмес.
Жашаган аймактары
Кыргызстанда – деңиз денгээлинен 1100 бийиктик алкагында – суу жээктеген жазы жалбырактуу ачык жерлери бар токойлордо кездешет.
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Полохрум сары аарысы – жыгач-уста аарыларынын X yl ocopa Latr. уяларынын жалгыздаган инквилиндери. P. pamirepandum ээси өлүү жыгачтарда уялаган бир кыйла ири X. valga Gerst. Ээсинин уясында же анын жанында өзүнүн коконунда кыштайт, кокону тыкыс, туура эмес шар түрүндө, кара-күрөң, жылмакай, бир аз жылтырак. Коллекциялык маалыматтар боюнча, имагосунун учуусу июндун башына чейин жүрөт. Июндун ортосунда токойлордун ачык жерлеринде эркектери жана ургаачылары югандын (чатырдуулар тукумундагы Prangos pabul aria Lindl.) гүлдөрүндө кездешет.
Чектөөчү факторлор
Санитардык кыркуулар, пестициддердин пайдаланышы; Кыргызстанда табылган жерлериндеги гүлдөгөн өсүмдүктөрдүн интенсивдүү чабылышы, имбридингдин натыйжасында тукум курут коркунучун туудурат жана стенобионттулүгүн. Табигый душмандары, атаандаштары, оорулары жана митечилигинин экологиялык өзгөчөлүктөрү изилденген эмес.
Көбөйтүү (колдо багуу)
Жүргүзүлгөн эмес.
Уюштурулган коргоо аракеттери
P. pamirepandum эч жерде корголбойт. Жердеген жерлери Сарычелек биосфералык коругунун эң төмөнкү бийиктик алкагында формалдуу түрдө коргоо киргизилген.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Сарычелек коругунун төмөнкү буфердик зонасындагы чоң дарактардын карган бутактарын кесүүгө тезинен тыюу салуу, суу жээгиндеги ачык жерлерди, токой массивдеринин четтериндеги аянттарды кеңейтүү.
Статусу
II категория (VU B2ab(iii); C2b; D2). Азыркы фаунада таралышы кыскарып бара жаткан байыркы түркүмдүн ортоазиялык сейрек кездешүүчү эндемикалык түрү.
Эски урта (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Эски урта — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Эски байышев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 360 киши. Почта индекси — 452307, ОКАТО коду — 80224831005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Еврокөрүнүү ыр сынагы
«Еврокөрүнүү» ыр сынагы (англисче: Eurovision Song Contest; французча: Concours Eurovision de la chanson) – Европа телерадиоберүү бирикмесинин (EBU) мүчө – өлкөлөрү арасындагы эстрадалык ыр сынагы. Сынактын ичинде чыгарылып жаткан интеллектуалдык өздүктөрдүн ээси болуп Европа телерадиоберүү бирикмеси (EBU) саналат.
Сынакта «Европа телерадиоберүү бирикмесинин» (EBU) ар бир мүчө – өлкөсүнөн бирден өкүл катыша алат. Ар бир өлкөдөн сынакта 6 адамдан турган топ же бир өкүл, 3 мүнөттөн кем жана ашык эмес ырды аткарышы зарыл. Баардык катышуучулар өнөрлөрүн көрсөткөндөн кийин, жарымфиналдарда жана финалда катышкан, баардык өлкөлөрдөн турган теле добуш берүү ыкмасы менен эң популярдуу ыр аныкталат.
Катышуучу-өлкөлөр
Ар убакта бардыгы болуп сынакта 51 мамлекет катышкан: Азербайжан, Австрия, Албания, Андорра, Армения, Беларусь, Бельгия, Болгария, Босния жана Герцеговина, Германия, Греция, Грузия, Дания, Израиль, Ирландия, Исландия, Испания, Италия, Кипр, Латвия, Литва, Люксембург, Мажарстан, Македония, Мальта, Марокко, Молдова, Монако, Нидерланддар, Норвегия, Оруссия, Польша, Португалия, Румыния, Сан Марино, Сербия, Словакия, Словения, Түркия, Украина, Улуу Британия, Финляндия, Франция, Хорватия, Черногория, Чехия, Швеция, Швейцария, Эстония; жана эми жок өлкөлөр Сербия жана Черногория менен Югославия.
Мурунку Советтер Союзунан чыккан өлкөлөрдүн катышуусу
Мурдагы Советтер Союзунун өлкөлөрүнүн ичинен эң кары катышуучулары болуп төмөнкүлөр саналат: Орусия, Литва жана Эстония (бардыгы 1994-жылдан тартып катышып келүүдө).
Советтер Союзунун мурдагы өлкөлөрүнөн Еврокөрүнүүдө жеңгендер Эстония (2001), Латвия (2002), Украина (2004), Орусия (2008) жана Азербайжан (2011).
Несмотря на то, что страны бывшего СССР принимают участие с 1994 года, первые участники конкурса из бывшего Советского Союза, попавшие в топовую тройку, появились только в 2000 году (Россия и Латвия). И за 13 лет (2000—2012 годы) только дважды — в 2005 и 2010 годах — страны не попадали в топовую тройку. Всего десятью государствами постсоветского пространства с 1994 по 2012 год было получено 15 мест в топовых тройках: 5 побед, 5 вторых мест и 5 третьих.
Мурунку Советтер Союзунун, Еврокөрүнүү ыр сынагын өткөргөн шаарлары:
Аккуланын мамысы
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Караев Өмүрбек
Караев Өмүрбек - кыргыз жазуучусу.
Өмүр таржымакалы
Өмүрбек Караев Чүй районундагы Кегети айылында 1954-жылы 14-февралда туулган. Кегети орто мектебинен кийин, Кыргыз филология жана экономика факультеттерин бүткөн. Варшава шаарында саясат таануу боюнча атайын курста окуган.
1975-жылы студент кезинде «Ыйык Көл» аттуу алгачкы аңгемелер жыйнагы жарык көрүп, «Шахмат» деген аңгемеси орус жана украин тилдерине которулган. Көл жөнүндө айтылган уламыштарды, бабалардан калган нуска сөздөрдү жыйнап «Көл аңгемелери» түрмөктөрүн жазган. 1991-жылдан Кыргызстан Улуттук Жазуучулар союзунун мүчөсү. Кыргыз Республикасынын Маданият министрлигинин «Маданияттын мык-ты кызматкери» төш белгисинин ээси. 2003-жылы Ө.Караевдин «Жалгыз болгум келбейт» деген прозалар жыйнагы жылдын мыкты китеби болуп таанылып, Германиянын Мюнхен шаарында өткөн китеп көргөзмөсүнө коюлган. 2005-жылы Айтыш коомдук «Калемгер» адабий клубу жарыялаган жылдын мыкты аңгемелери конкурсунун жеңүүчүсү. Ө.Караев «Кыргыз маданияты» жана «Кыргыз адабияты» гезиттеринин редакциялык коллегиясына мүчө болгон жана өндүрүштүк жана коомдук иштерге жигердүү катышкандыгы үчүн Чүй облустук мамлекеттик администрациясынын Ардак Грамоталары менен сыйланган.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Ыйык көл: Аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1975.
Бейкут таңдар: Повесть жана аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1982.
Насирдин дастан: Эссе. – Б.: Учкун, 1997.
Жалгыз болгум келбейт: Повесть жана аңгемелер. – Б.: Бийиктик, 2003.
Беш тогоол закымдары:Повесттер жана аңгемелер. -Б.: Бийиктик, 2009.
Вангомадэ-Яха дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Өсүмдүктүн кургакчылыкка туруктуулугу
Өсүмдүктүн кургакчылыкка туруктуулугу - өсүмдүк ткан жана орган клеткаларынын кургакчылыкта суусузданууга жана өтө ысыкка туруштук берүү жөндөмдүүлүгү. Бул эки касиет филогенез процессинде табигый шарттын жана табигый тандалуунун таасиринен пайда болгон. Ө. к. т. протоплазманын коллоиддик-химиялык өзгөчөлүгүнө, зат алмашуу мүнөзүнө байланыштуу. Ө. к. т. кургакчыл мезгилде талаа шартында текшерилет. Мында жаңы өсүндү, жалбырак өңүнүн өзгөрүшү, жалбырагынын күбүлүшү, түшүм жана анын сапаты эске алынат. Кургакчылыкка туруктуу өсүмдүк сортун чыгаруу, туура которуштуруп эгүү, жер семирткичти (айрыкча микроэлементтери көп жер семирткичти) рационалдуу пайдалануу жана башка агротехникалык иш-чаралардын практикалык мааниси абдан чоң. Ксерофиттер кургакка өтө чыдамдуу келет. Өсүмдүктүн кургакчылыктын жана башка ыңгайсыз факторлорунун таасирине туруктуулугу цитоплазманын түзүлүшүнө жана анын негизги компоненттери – белок менен сууга жараша болот. Ө. к. т. көп учурда клетканын суу кармоо жөндөмдүүлүгүнө, сууну аз жоготушуна, ошондой эле осмос басымына байланыштуу болот.
Ломоносов кырка тоосу
Ломоносов кырка тоосу – Түндүк Муз океандагы суу астындагы кырка тоо. Жаңы Сибирь аралынан (океандын ортосу менен) Канада Арктика архипелагындагы Элсмир аралына чейин 1800 кмге созулуп жатат. Туурасы 60–200 км. Океан таманынан 3300–3700 м бийик көтөрүлөт. Тоонун кырынан океандын үстүнкү бетине чейинки эң тайыз жери 900 м. Капталдары салыштырмалуу тик, каньондуу, кумдуу ылай менен капталган. 1948-ж. советтик экспедиция ачкан; М. В. Ломоносовдун ысмынан аталган.
Матанова Оңол
Матанова Оңол Уз. 1935-ж. Ысык-Көл районундагы Он-жети-Карагай айылында төрөлгөн. Кыйла жылдары айыл чарба өнөктүгүнө катышкан. Баатыр эне. Уздукту тестиер чагынан баштаган. 1979-ж. Чолпон-Атадагы этнографиялык музейди уюштуруучулардын бири катары жандуу катышып, ага уста иниси Орозобай экөө боз үй жасалгалап өткөрүшкөн. Улуу жибек жолу боюнча уздануучу уз катары киного да тартылган. Оңол өздүк чеберчилигинде өнөрдүн бардык түрлөрү боюнча кармайт. Анын кийиз оюмдары «кыял оюмун», «жарым кыял оюмун», «Ала-Тоо оюмун» түзөт. Мында колтук оюмдары «кыял оюму» болуп түшөт. Жээк оюмдарында (ак этеги) «кочкор мүйүз оюму» орун алат да, ал «кыял оюмдун» бир элементи катары көрүнөт. Айрым учурда аныы ордуна «чымын канат оюмун» берет. Ал боз үйдү уздукта жасалгалоодо кылдырооч, бел кырчоо, уук боо, аяк кап, текче, жабык баш өңдүүлөрүндө көркөм каражаттарды так, төп алат. Буюмдарында, мисалы, аяк кап, текчесинин «аламычына» «ит куйрук оюму» «жээк оюму» катары түшөт, капкалдырыгынын ортолугу «кыял оюмунун» бугу мүйүз оюму» сымал бутакташкан түрүн алат. Анда «мүйүз оюму», «карга тырмак оюму», «бармак боочу оюму» өңдүүлөрдүн элементтери биригет. Ага тор чачык менен топ чачык тагат, чачык менен «аламычынын» ортосуна кол чалма жиптен милте басылат. Канат чийине, чыгдан чийине, эшик чийине «жагалмай канат оюмун» этек көчөт, баш көчөт катары берет. Анын термелеринде элүүдөн ашык көркөм көчөттөр орун алат. Ал өзүнчө таар көчөттөрүн кыйыштыра алат. Чебер үйрөнчүктөрдүн жолун улантууда. Кыздары Айнура, Гүлнура, Айымкүл, кенже келини Нургүл Оңолдун уздугун улантуучулар. Эмгектери түстүү баттамада. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын түзүлүшүнүн 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Боз үй тигип баргандыгы үчүн ЭЧЖРКнүн I даражадагы диплому; 1987-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Элдик көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык кароо-сынагы». Боз үйдүн жасалгалары үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Ардак Грамотасы.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Штаттагы эмес (ардактуу) консул
Штаттагы эмес (ардактуу) консул – жөнөтүүчү мамлекеттин мамлекеттик кызматында турбаган, бирок анын тапшыруусу боюнча жана кабыл алуучу мамлекеттин макулдугу менен консулдук милдетти аткаруучу адам. Ш. э. к. өзү өкүлү болучу, кабыл алуучу же болбосо кайсы бир үчүнчү мамлекеттин жараны болушу ыктымал. Консулдук милдеттерди аткаргандыгы үчүн Ш. э. к. айлык маяна албайт, бирок консулдук жыйымдарды өз пайдасына айланта алат.
Түтүн соргуч
Түтүн соргуч, түтүн тартуучу - түтүндү тартып-үйлөгүч машина (борбордон четтөөчү түрдөгү).
Ал отун продуктулары күйгөндө бөлүнүп чыккан түтүндү үйлөп таратат. Түтүн соргуч жылуулук энергетикасында же өрткө каршы иш-чараларда колдонулат.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Дилофустар
Дилофустар (лат. Dilophus) — кош канаттуу каскактардын бир уруусу.
Сулайманов Токтобай
Сулайманов Токтобай - жазуучу, котормочу. Алай районунун Будалык айыл өкмөтүнүн Кара-Суу айылында 1940-жылы 11-сентябрда туулган. 1958-жылы Оштогу мамлекеттик айыл чарба техникумунун агрономия бөлүмүн бүтүрүп, эмгек жолун ошол эле жылы Алай районундагы Карл Маркс атындагы колхоздо агроном болуп иштөөдөн баштаган. 1959-жылы райондук “Социалисттик чарба” гезитине жумушка орношкон.
1960-жылы аскерге чакырылып, 1963–1968-жж. Ош мамлекеттик педагогикалык институтунун филология факультетинен билим алган.
Ал Алай районунун Сопу-Коргон айылындагы «Алай» мектеп-интернатында мугалим, райондук «Күжүрмөн эмгек» гезитинде бөлүм башчы, Ош облустук “Ленин жолу” гезитинде адабий кызматкер болуп иштеген. Бул аралыкта Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун Ош облустук бөлүмүнүн алдындагы «Жазуучу» чакан ишканасынын директорунун милдетин коомдук иш катары аткарган.
Анын «Качан кат келет?» деген тунгуч новелласы 1961-жылы облустук «Ленин жолу» гезитинде жарык көргөн. Кийин анын ыр, аңгемелери облустук, республикалык гезиттерде, журнал, альманахтарда жарыяланып келген.
Ал В.Бартольддун “Кыргыздар” (2007), Ибн Хишамдын “Мухаммад пайгамбардын өмүр баяны” (2008) аттуу китептерди которуп басмадан чыгарган.
1989-жылы Кыргыз ССР Жогорку Кеңешинин Грамотасы менен сыйланган.
1974-жылдан Кыргыз ССРинин Журналисттер союзунун, 1989-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Жарык көргөн китептери
Кыргыз тилинде
Акыркы түн: Аңгемелер – Б., 1980. – 103 б.
Бедел: Аңгемелер – Б., 1983. – 124 б.
Чайыр: Повесть, аңгемелер – Б., 1988. – 320 б.
Аскиячы монтер Буйтур жаангер Чыңгызхан өткөн жолдор: Баянат – Ош, 1998. – 86 б.
Пантуркизм
Пантүркизм же Түркчулук - бул түрк тилдеринде сүйлөгөн элдердин түпкү маданий-этностук тектештигин даңазалоо, аларды бириктирүү, түрк мамлекетинин карамагына баш коштуруу максатын көздөгөн 19-к. аягы - 20 к. башында айрым түрк элдеринин арасында пайда болгон улуттук идеология. 20-к. башында Түркияда улуттук буржуазия табынын калыптануусу пантүркизм идеясынын кеңири жайылышын шарттаган.
Рүстөм Анарботоев
Өмүрү жана аткарган кызматтары
Лейлек районунун Исфана айылдык кеңешине караштуу Беш-Бала айылында 2-сентябрь, 1954-жылы Самат атындагы орто мектебине 1-класска барып, 1961-жылдан Ала-Булак районуна караштуу Шакафтар мектеп-интернатында окуп, 1965-жылы орто билимге ээ болгон. 1966-1969-жылдары Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн. 1969-1974-жылдары Фрунзе шаарындагы Скрябин атындагы айыл чарба институнун ветеранария факультетинде окуган. 1975-1980-жылдары Лейлек райондук бөлүмдө начальниктин орун басары, начальник болуп иштеген. 1980-жылдын Май айынан Лейлек райондук партия комитетине, 1980-1985-жылдары Ош областынын партиялык комитетинин инструктору болгон. 1985-1990-жылдары Кыргызстан КП Борбордук Комитетинин уюштуруу бөлүмүндө инспектор болуп иштеген. 1990-1991-жылдары эл депутаттарынын Лейлек райондук аткаруу кеңешинин төрагасы, 1991-1992-жылдары эл депутаттарынын Лейлек райондук кенештин төрагасы. 1992-1995-жылдары Лейлек райондук мамлекеттик адиминистрациянын башчысы. 1995-жылдын январь айынан баштап бүгүнкү күнгө чейин Кара-Суу районунун мамлекеттик администрациясынын башчысы болуп иштеп жатат. 1991-1995-жылдары эл депутаттарынын Ош областтык кеңештин депутаты болуп шайланган. Кайсы кызматта болбосун ак ниет, таза уйуштуруучулук менен иштеп, кичи пейил, адамгерчиликтүү касиетине ээ. 5 баланын атасы.
Парнока-Ю
Парнока-Ю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лемва дарыясынын оң жээгинен 146 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Штаттан тышкаркы кызматчылар
Штаттан тышкаркы кызматчылар – штат (тизме) курамына кирбей туруп, уюмдун ишин аткарган адамдар. Эмгек мыйзамдарын Ш. т. к-га карата колдонуу айрым алып салуулар аркылуу жүргүзүлөт.
Google
Google — ири издөө системасы, Google Inc компаниясына таандык. Популярдуулугу боюнча биринчи орунда (79,65 %[5]), айына 41 млрд 345 млн сурамды иштеп чыгат (базардагы үлүшү 62,4 %) жана 25 миллиард веб-барачаны индекстейт. Маалыматтарды дүйнөнүн 191 тилинде табууга жөндөмдүү (2009-жылдын 15 октябрь айынан бери ).
Ал Бүткүл дүйнөлүк желе (World Wide Web) боюнча эң көп колдонулган эсептөө системасы, PDF, RTF, PostScript, Microsoft Word, Microsoft Excel, Microsoft PowerPoint жана башка документ калыптарынан издөөнү колдойт. Google да издөөдө башка издөө системаларынан өзгөчөлөнүп, негизинен веб-барактардагы текстти илип алууга басым жасалат.
Жаралуу тарыхы
Google издөө системасы алгач Стэнфорд университетинде Ларри Пейдж жана Сергей Брин тарабынан окуу долбоору катары түзүлгөн болчу. Алар 1996-жылы BackRub издөө системасынын үстүндө иштешет, ошондон көп өтпөй 1998-жылы анын негизинде жаңы Google издөө системасын түзүшкөн.
Корпорация 1998-жылы 2-сентябрда негизделген болсо да, Google.com домени 1997-жылы 15-сентябрда эле каттоодон өткөн.
Орсон Скотт Кард
Орсон Скотт Кард (англ. Orson Scott Card; 1951-жылы 24-августта туулган) — америкалык жазуучу, сынчы, оратор, эссеист жана баяндамачы. Ал бир нече жанрларда жазганы менен илимий фантастикалык чыгармалары менен белгилүү. "Эндердин оюну" (англ. Ender's Game, 1985) аттуу романы, анын уландысы "Көзү өткөндөрдүн үнү" (англ. Speaker for the Dead, 1986) чыгармасы "Хүго" жана "Небула" сыйлыктарын утуп алып, Карддын эки жыл удаа илимий фантастикалык чыгарма менен АКШнын мыкты сыйлыктарына татыган жазуучу болушуна мүмкүнчүлүк түзгөн. Кард өзү продюсерлеш болгон "Эндердин оюну" тасмасы 2013-жылдын октябрь айынын аяк ченинде Европадагы, ал эми ошол эле жылдын 1-ноябрында Түндүк Америкадагы көрүүчүлөргө сунушталган.
Кард Түштүк Виржиния университетинде англис тилден сабак берет жана чыгармачыл жазуу боюнча эки китеп жазган. Ал кыска трениңдерди жана практикалык семинарларды уюштуруп, "Келечектеги жазуучулар" сынагында калыстык кылат. Бригам Яңдын кыбырасы болгон Кард Азыркы күндөгү ыйыктар Ыйса Машаяк чиркөөсүнүн мүчөсү болуп саналат. Көлөмдүү көркөм чыгармаларды жазгандан тышкары Кард баяндама жана башка жазмаларында саясий, диний жана коомдук ой-пикирлерин айтып турат.
Чочергина (дарыя)
Чочергина — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Омск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кельват дарыясынын оң жээгинен 13 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Васюган. Дарыянын айрыгы — Кеттен Васюганга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Өрнөк (Нарын району)
Өрнөк — Кыргызстандын Нарын облусунун Нарын районундагы айыл. Миң-Булак айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 433 киши (2009-жылы).
Диспепсия
Пайда болушу
Көбүнчө эмчектеги балдарды туура эмес тамактандыруудан (ашыкча баш аламан эмизүү, жакпаган тамак берүү жана башка) пайда болот. Диспепсия түрдүү оорулар (сасык тумоо, өпкөнүн, кулактын сезгениши) менен коштолушу мүмкүн. Анын өнүгүшүнө ысык мезгилде балага ысык өтүү да түрткү берет. Диспепсиянын белгилери — тамактангандан кийин кулгуйт, кусат, баланын ичи көбөт, суткасына 5—10 жолу ичи өтөт, заңы суюк, кычкыл жыттуу, көбүнчө жашыл түстө болот. Бала анча чоңойбойт, начар уктайт, чыргоолонот. Балада оорунун белгилери байкалар замат врач-педиатрга кайрылуу керек.
Оор түрү
Оор түрүндө ууландыруучу диспепсияда ич тез-тез (суткасына 10—15 жолу) өтөт, арыктайт. Бул түрү ара төрөлгөн, дистрофия, итий, диатез менен жабыркаган, түрдүү оорулардан алсызданган балдарда көп учурайт. Кээде капысынан кармап, баланын абалы начарлап, шалдырайт же өтө чыргоолонот, кээде эстен танат. Кусуу, ичи көп өтүүнүн натыйжасында бала сууну көп жоготуп, организм суусузданат. Тамак жакшы сиңбегендиктен жана ичинде микробдор көбөйүшүнөн пайда болгон уулуу заттар канга сиңип, боорду, нерв системасын жабыркатат, акырындап рефлекстери жоголуп, бала ооруну сезбей калат; өңү кубарып, тамыры тез-тез кагат, кан басымы төмөндөйт. Бул абал баланын өмүрүнө коркунучтуу. Оор диспепсияны үй шартында дарылоо мүмкүн болбогондуктан тезинен ооруканага жаткырылат.
Алдын алуу
Диспепсиянын алдын алуу үчүн баланы туура, убагы менен тамактандыруу талапка ылайык. Жашылча-жемиш маңыздарын аз-аздан берип көндүрүү, өтө ысуудан сактоо керек. Жогорку белгилери жугуштуу ооруларда (дизентерия, тамак-аштан уулануу, колиэнтерит) да болот. Ошондуктан оорулуу баланын жалаяктарын кайнатып жууп, үтүктөп, үйдөгү башка балдарды оорудан сактоо зарыл. Чоң кишилерде тамак сиңирүүнүн бузулушунун айрым белгилери (зарна болуу, кекирүү, ич өтүү, көбүү, курулдоо жана башка) Д. деп аталат.
Жайыл, Жайыл району
Жайыл кыштагы – Чүй облусунун Жайыл районундагы кыштак. Жайыл айыл округуна караштуу. Бишкек – Ташкент автомобиль жолунун боюнда, деңиз деңгээлинен 770 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору – Кара-Балта шаарынан жана т. ж. бекетинен 14 км. Кыштак 1930-ж. негизделген. Калкы 1303 (2007); негизинен мал чарбасында эмгектенет. Орто мектеп, 2 китепкана, амбулатория, ФАП бар. Кыштакта Социалистик Эмгектин Баатыры М. Э. Скворцова туулган.
Динодондор
Динодондор (лат. Dinodon) —  Азия жыландарынын бир уруусу, буларга төмөнкү түрлөр да кирет: Чыгыш динодону (лат. Dinodon orientale), кызыл муунак динодон (D. rufozonatum).
Карасартов Абдылда
Kарасартов Абдылда - кыргыз жазуучусу.
Абдылда Карасартов Кытай Эл Республикасынын Кулжа шаарында 1937-жылы 19-декабрда туулган. 1958-жылы Үрүмчү шаарындагы Шинжан институтунун тарых-география факультетин бүтүргөн. 1963-жылга чейин Шинжан педагогикалык институтунда жана орто мектепте мугалим болуп иштеп, ошол эле жылдын апрель айында Кыргызстанга келип, 1965-жылга чейин колхоздо иштеген. 1970-жылы КМУнун кыргыз тили жана адабияты факультетин бүтүрүп, «Кыргызстан пионери» гезитинде жана «Жаш ленинчи» журналында адабий кызматкер болгон. Биринчи ырларын уйгур тилинде жазган жана 1955-жылы Үрүмчү шаарындагы «Молодой» журналына жарыялаган. Биринчи ырлар жыйнагы «Мончок» деген ат менен 1979-жылы Фрунзеде кыргыз тилинде жарык көргөн. Анын кыргыз жана уйгур тилдеринде жазылган ырлары жана аңгемелери Кыргызстандын гезит-журналдарында жарыяланып, өзүнчө китеп болуп чыккан. А.Карасартовдун кээ бир чыгармалары орус, азербайжан, түркмөн, казак, өзбек, уйгур, дунган тилдерине которулган. 1977-жылдан ардактуу эс алууда жана чыгармачылык менен алектенүүдө.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Мончок: – Ф.: Мектеп, 1979. – 52 6.
Баканын ыры: – Ф.: Мектеп, 1981. – 12 б.
Саккасунна-Кенвил (Нү-Жерси)
Калкы - 12569 киши. Болжолдуу аянты - 17.6 км². FIPS коду — 34-71385.
Карасартов Абдылда
Кереметтүү чабак. Аңгемелер, жомоктор. – Ф.: Мектеп, 1985. – 72 б.
Орус тилинде
Песня лягушки: – Ф.: Мектеп, 1982. – 10 с.
Персоналдык компьютер
2. Процессор (микропроцессор)
3. Эс (RAM)
4. Кеңейүү карталары (видеокарталар, ж.б.)
6. Диск киргизгич
8. Энелик такта
9. Үн чыгаргычтар
10. Монитор
11. Системалык ПЖ
12. Колдонмо
13. Баскыч топ
14. Чычкан
15. Тышкы катуу диск
Персоналдык компьютер, ПК (personal computer, PC) — өлчөмү, мүмкүнчүлүктөрү жана баасы жекече колдонуу үчүн ылайыктуу болгон көп максаттуу компьютер.
Штаттык тизме
Штаттык тизме – ишкана мүлкүнүн ээси, жетекчиси же жогорку органы тарабынан бекитилүүчү туруктуу кызматкерлердин, окшош кызматтардын саны жана кызмат маяналарынын өлчөмү көрсөтүлүү менен бекитилген тизме. Ш. т. ошондой эле тийиштүү уюмдун түзүлүшү да чагылдырылат.
Мамытова Айым
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Большие Каркалы (Миякин району, Башкыртстан)
Большие Каркалы — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Большекаркалин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 556 киши. Почта индекси — 452094, ОКАТО коду — 80244815001.
Савга (дарыя)
Савга — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шиш дарыясынын оң жээгинен 124 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Өсүмдүктүн ысыкка чыдамдуулугу
Өсүмдүктүн ысыкка чыдамдуулугу - өсүмдүктүн жогорку темп-рага туруштук берүү жөндөмдүүлүгү. Айрым көк жашыл балырлар ысыкты жакшы көтөрөт. Кургак мамык чөптөр менен эңилчектер 100°С ысыкка 30 минга чейин чыдайт. Көп өсүмдүктөрдүн кургак уругу да ысыкка чыдамдуу келет. Айрым ксерофиттер, ал эми өстүрүлмө өсүмдүктөрдөн жүгөрү, ашкабак, таруу, гозо ысыкка абдан чыдамдуу. Тез ысып кетүүдөн өсүмдүктүн субмикроскопиялык структурасы, жай ысыганда белогу бузулат. Белогунун бузулушу өсүмдүктүн ысыктан жабыркашынын олуттуу белгилеринен болуп эсептелет. Ө. ы. ч. протоплазмада топтолгон аммиакты залалсыздандыруу касиетине байланыштуу болот. Ысыкка анча чыдамсыз өсүмдүктөрдүн көбү нымды бат бууландырып, темп-раны төмөндөтөт. Бул учурда жалбырак өтө ысыбай өсүмдүк өсө берет. Ө. ы. ч. Ф. Ф. Мацковдун ыкмасы боюнча аныкталат. Белгилүү темп-рага чейин сууда ысытылган жалбыракты туз к-тасынын 0,2 %түү эритмесине салганда, жалбырактын ысыктан бузулган жеринде күрөң так пайда болот. Так канча чоң болсо өсүмдүк ошончо ысыкка чыдамсыз болот. Генеративдик орандар калыптанып жаткан учурда ө. ы. ч. төмөндөйт. Үрөндү 0,1 %түү хлордуу кальцийдин эритмесине нымдап же күкүрт кычкыл цинкти жалбыракка чачып, өсүмдүктүн ысыкка чыдамдуулугун арттырууга болот.
Рэй Брэдбери
Рэй Дуглас Брэдбери (Ray Douglas Bradbury; 1920-жыл 22-август — 2012-жыл 5-июнь) — америкалык жазуучу жана сценарист болгон. Ал фэнтези, илимий фантастика, коркунучтуу жана табышмактуу фантастика жанрлары сыяктуу бир катар багыттарда жазган.
Көбүнесе өзүнүн "Фаренгейт 451" (Fahrenheit 451, 1953) дистопиялык романы, "Марстыктын жылнаамасы" (англ. The Martian Chronicles, 1950) илимий фантастикалык жана коркунучтуу окуялар жыйнагы, "Сүрөттөлгөн адам" (The Illustrated Man, 1951) жана "Мен Боди электрикти ырдайм" (I Sing the Body Electric, 1969) чыгармалары менен таанылган Брэдбери 20 жана 21-кылымда жашаган эң атактуу америкалык жазуучулардын бири болгон. Анын белгилүү болгон эмгектеринин көбү фантастикалык болгону менен ал "Каакым шарабы" (англ. Dandelion Wine, 1957) аттуу жетилүү же болбосо "Жашыл көлөкөлөр, ак кит" (Green Shadows, White Whale, 1992) аттуу фантастикалык эскерме сыяктуу башка жанрларда да жазган.
2007-жылдагы "Пулитцердин шилтеме" сыйлыгына жана башка көптөгөн сыйлыктарга ээ болгон Брэдбери өзү сценарий жазып, телесериалдарга сценарий жазгандарга, анын ичинде "Моби Дик" (Moby Dick) жана "Ал башка планетадан келген" (It Came from Outer Space) тасмаларынын сценарийлерине кеп-кеңешин берген. Анын чыгармаларынын көбү комикстерге, теле сериалдарга жана тасмаларга ылайыкташтырылган.
2012-жылы көзү өтүп кеткенде The New York Times гезити Брэдберини "заманбап илимий фантастиканы негизги адабий агымга алып келүүгө аябай көп жоопкерчилик алган жазуучу" деп атаган.
Суранов Жантөрө
Суранов Жантөрө Асанбаевич – акын. Өзгөн районунун Большевик айлында 1947-жылы 27-январда туулган. 1956–1962-жж. Өзгөн шаарындагы Ю.А.Гагарин атындагы мектеп-интернатта тарбияланып, 1962–1968-жж. Өзгөн районундагы Көлдүк айлындагы “Кызыл-Октябрь” орто мектебинен орто билимге, 1968–1972-жж. Ленинграддагы Н.К.Крупская атындагы мамлекеттик маданият институтунда окуп, жогорку билимге ээ болгон.
Мезгилдүү басма сөз беттеринде, альманахтарда ырлары жарыяланып келген.
“Манас – 1000” медалы жана 2005-жылы “Маданияттын мыкты кызматкери” төш белгиси менен сыйланган.
2004-жылдан Кыргыз Республикасынын Улуттук жазуучулар союзунун мүчөсү.
Бишкек шаарынын Ардактуу атуулу.
2016-жылы Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасы менен сыйланган.
Обон жазылып, аткарылган ырлары
Бишкектик сулуу (Баатыр Омурзаковдун аткаруусунда).
Өзгөнүм (Абдыкалык уулу Элтурандын аткаруусу).
Жалал-Абад (Фарида Омурзакованын аткаруусу).
Кыргыз тилинде
Ленинград: Ырлар. – Б.: Деми, 2003. – 40 б.
Чиркин өмүр: Ырлар. – Б.: Бийиктик, 2006. – 246 б.
Китепканачыларга ыр десте: Ырлар. - Б.: Деми, 2020 - 174 б.
Кокон хандыгынын Кыргызстанды каратып алышы
Кыргызстандын кокон хандыгынын баскынчылык саясатына каршы курошу