cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бекке ыкмасы
Бекке ыкмасы – катуу заттын сынуу көрсөткүчүн өлчөөчү иммерсия ыкмасынын бир түрү. Изилденүүчү зат майдаланган түрдө бир тамчы суюктукка салынат да, микроскоптон каралат. Сынуу көрсөткүчү эки башка болгон эки чөйрөнүн чегинде интерференция кубулушу менен толук ички чагылуунун негизинде жука жарык тилке – Бекке тилкеси пайда болот. Микроскоптун тубусун көтөргөндө бул тилке сынуу көрсөткүчү n чоң болгон, ал эми төмөн түшүргөндө n кичине болгон затты көздөй жылат. Суюктук менен андагы заттын сынуу көрсөткүчтөрү бирдей болсо, бул тилке жоголот. Сынуу көрсөткүчтөрү n белгилүү болгон түрдүү суюктук аркылуу катуу заттын сынуу көрсөткүчү аныкталат. Бул ыкма en:Friedrich Johann Karl Becke (1855–1931). тарабындан иштелип чыккан.
Бурмалоо
Бурмалоо – жасалмалоо, атайылап бурмалоо, (нактаны, чындыкты) жалган менен алмаштыруу. КР кылмыш-жаза укугунда шайлоо документтерин, референдум документтерин Б-го же добуштарды туура эмес саноого жоопкерчилик каралган; эгер ал аракет карызкор уюмдун жетекчиси же ээси, болбосо кудуретсиздикке кабылган учурда жеке ишкер тарабынан жасалса, экономикалык ишти чагылдыруучу бухгалтердик ж. б. документтерди Б.; далилдерди Б. ж. б. == Колдонулган адабияттар ==
Аргентит
Аргентит (латынча argentum - күмүш), күмүш жалтырагы - күмүш сульфиди, минерал. Химиялык формуласы AgS. Куб сингониясында кристаллданат. Өңү боз. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 2-2,5. С. салмагы 7,4. Төмөнкү жана орто температуралуу гидротермдик күмүш кендеринде кездешет. Күмүш алынуучу негизги минералдардын бири.
Улица 1905 Года (метро бекети)
Улица 1905 Года — Москва метросунун Таганско-Краснопресненская сызыксындагы станция. 1972-жылы 30-декабрьда ачылган.
Чач түшүү
Чач түшүү - чачтын кескин суюлушу же баштын айрым жеринин (же бүтүндөй) такырланышы. Кары кишилерде Чач түшүү алардын жаш өзгөчөлүгүнө жараша теринин өзгөрүлүшүнө байланыштуу жана чачтын агаруусу сыяктуу эле физиологиялык көрүнүш. Эрте Чач түшүү бардык эле курактагы адамдарда кезигет. Ал өзгөчө ден соолуктун бузулушуна байланыштуу болот. Мында чач, каш, кирпик, сакал, мурут жана колтук жүндөрү түшөт. Мындай Чач түшүүгө негизинен себорея оорусу себеп болот. Өзгөчө балдарда айрым жугуштуу оорулардан (грипп, безгек, дизентерия жана башкалар) кийин, витамин жетишсиздигинде (өзгөчө А, С, В1, В6), ичеги-карын, боор, калкан бездин, нерв системасынын өнөкөт ооруларында байкалат. Өтө чарчоодо, уйку качууда, окуучуларда экзамен учурунда чач күчөп түшөт. Аялдарда чачты катуу тартып байлаганда, чачты асемдеп тараганда чач көбүрөөк түшөт. Эркектерде эрте Чач түшүү көп байкалат, адегенде маңдай жана төбө чачы, кийинчерээк чачынын баары түшөт. Мындай Чач түшүү көбүнчө бир туугандарда байкалат жана баш терисинин тукум куума өзгөчөлүгүнө (калыңдыгы, кан менен камсыз болушу) байланыштуу болот. Айрым учурда чач тегерек болуп такырайып түшөт. Ага нерв, эндокрин системасынын бузулушу, организмдин жалпы уулануусу (тиштин чириши, тонзиллит, гайморит жана башкалар өнөкөт инфекциядан) себеп болот. Анда капысынан 15-20 тыйындын көлөмүндөй тегерек так байкалат. Такыр жер улам чоңоёт. Айрым учурда чачтын баары түшүп, баш бүт такыраят. Оорунун мындай формасы өнөкөт түрүндө өтөт жана оңой менен айыкпайт. Айрым учурда дарыны узакка пайдалануудан, чачты туура эмес күтүүдөн да чач түшөт. Оорунун алгачкы белгилери билинери менен врачка кайрылуу керек. Дарылоо Чач түшүүнүн себебине жараша жүргүзүлөт. Адатта Чач түшүүгө себеп болгон негизги ооруну таап дарылаганда чач калыбына келип өсө баштайт. Жеткиликтүү, витаминдүү (өзгөчө А, С, В) тамактануу, ден соолукту чыңдоо, убагы менен сейилдөө, таза абада эмгектенүү, чачтын калыбына келүүсүнө, туура өсүүсүнө түрткү берет.
Шаръю
Шаръю (Шарь-Ю) — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - №7118 аталышы жок дарыянын сол жээгинен 4 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 98 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Лягаль-Кы
Лягаль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таз дарыясынын оң жээгинен 532 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 45 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Apache HTTP Server
Apache HTTP-сервер (айтылышы / ə.ˈpæ.ʧi/, түндүк америка индейлеринин бир уруусу болгон апачелердин атынан аталган; анан да, англ. a patchy server'дин кыскартылганы болуп саналат; орус колдонуучулары көбүнчө "апа́ч" деп айтышат) — эркин веб-сервер.
Apache'нин ишенимдүү жана ийкемдүү конфигурациясын анын негизги артыкчылыгы деп эсептешет. Ал берилиш камсыз кылуу үчүн тышкы модулдарды кошууга, колдонуучуну тастыктоо үчүн БББСны колдонууга, ката жөнүндө билдирүүлөрдү өзгөртүүгө ж.б. жол берет. IPv6'ны колдойт.
Коопсуздук
Apache коопсуздук камсыз кылуучу жана берилиштерге жеткилик чектөөчү түрдүү механизмдерге ээ. Алардын негизгилери төмөнкүлөр:
Кээ бир MPM-модулдарда түрдүү uid жана gid'терге туура келген колдонуучулар жана топтор менен Apache'нин ар бир жараянын иштетүү мүмкүн.
Боэций
Аниций Манлий Торкват Северин Боэций (480—524-ж.жакын) кечирээктеги антик дүйнөсүнүн акыркы ири философторунун бири.
Чыгармалары
Боэцийге чоң адабий мурас таандык. Ал төмөнкү эмгектерди жазган: «Музыка жөнүндө», «Ыйык үчилтик жөнүндө» (бул эмгегинде ал арианчылыкка каршы чыгат), «Католикалык диний ишеним жөнүндө», «Философия менен сооротуу» (түрмөдө өлүм алдында жазган). Боэций грек философторунун жана окумуштууларынын чыгармаларын грек тилинен латынга которуу жаатында да көп ишти аткарган. Ал Аристотелдин «Түшүндүрүү жөнүндө» жана Порфирийдин «Кириш сөз» менен бирге «Категориялар» деген логикалык эмгектерин (адабиятта бул көп учурда «Исагога» деген байыркы грекче аталыш менен эскерилет), Евклиддин (он үчтөн) биринчи төрт китебин (ырас, анын кийинки орто кылымдын илиминин илимий деңгээлин олуттуу түрдө төмөндөтүп жибергени далилденген эмес), Никомахтын «Арифметиканын негизи» деген чыгармаларын которгон. Бул котормолор орто кылымда философиянын жана билимдүүлүктүн таралышында бир кыйла олуттуу роль ойногон. Порфирий Аристотелдин «Категорияларына» жазган Кириш сөзүндө жалпы менен жекеликтин өз ара катышы жана алар өз алдынча жашабай же ой-зээнде гана жашайбы деген сыяктуу проблемаларына көңүл бурат. Боэций Порфирийдин бул жоболоруна Аристотелдин духунда өз комментарийин берет: жалпы нерсе акыл-зээнде жеке нерселерде бар болгон жалпы касиеттердин негизинде пайда болот. Жалпы менен жекеликтин өз ара катыш проблемасы Боэцийдин чыгармалары аркылуу орто кылым философиясында кылдат изилдөөнүн предмети болуп калат.
«Философия менен жубатуу»
Боэцийдин ага бүткүл дүйнөлүк атак-даңкты алып келген негизги чыгармасы — «Философия менен жубатуу». Бул эмгегинде ал эрк эркиндигин Кудайдын өнөр-кесиби менен сыйыштыруу проблемасын чечүүгө аракеттенет. Бир жагынан алганда, эгерде Кудай бардык нерсени алдын ала белгилеп койгон болсо, анда эрк эркиндиги дегенибиз жок нерсе. Экинчи жагынан адамдын эркиндиги жана анын эрки канткен менен да жашап турат, бул болсо Кудайдын мунарыктаган белгисиз келечекти алдын ала көрө билүү жөндөмдүүлүгүнө шек келтирет. Бул жарыя ачык болуп турган карама-каршылыкты Боэций биздин келечектеги иш-аракеттерибизди Кудайдын билип жана аны алдын ала көрүп турушу ошол иш-аракеттердин өзүнүн зарыл себеби болуп саналбайт — деп түшүндүрөт.
Өзүнүн китебинде Боэций окурманды жамандыктан качууга, өзүнүн дилин жакшылык иштерге, акыл-эсин акыйкатка бурууга насыяттайт.
Каракал
Каракал (лат. Felis caracal, syn. Caracal caracal) — чөл сүлөөсүнү, мышык сымалдуулар тукумундагы, чөлдө жашоочу ири жырткыч айбандардын бир түрү.
Кызырбак (Салауат району, Башкыртстан)
Кызырбак — Башкыртстандын Салауат районундагы айыл, Салауат айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 17 киши. Почта индекси — 452490, ОКАТО коду — 80247853003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кызыл-Арык
Кызыл-Арык (Кызыл-Арык) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Ысык-Ата районундагы айыл. Сын-Таш айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 640 киши.
Бүткөн жабдуулар
Бүткөн жабдуулар – түздөнтүз же түздөнтүз эмес абоненттик линиялар же туташтырылуучу зым, оптикалык-булалык жана электр жолун тартуучу шаймандарды пайдалануу аркылуу электр байланыш каражаттарынын жардамы менен пайдалануучу кабарларды берүүчү, кайра жаратуучу же кабыл алуучу техникалык каражаттар же жабдуулар. == Колдонулган адабияттар ==
Аджанта
Аджанта - Батыш Индияда Вахор дарыясынын өрөөнүндөгү аскага чегилип жасалган будда монастырынын үңкүр комплекси. Анда чайттардан (храм) жана вихарлардан (келье) турган 30га жакын жайлар курулган. Аджантадагы эстеликтер негизинен биздин замандын 4-5-кылымына, ал эми 5 залы (ошол мезгилдеги дубалга тартылган сүрөттөрдүн бир бөлүгү сакталып калган) биздин заманга чейин 2-1-кылымга таандык. Аджанта үңкүрү айбанаттар жана өсүмдүктөрдүн сүрөттөрү, ошондой эле буддалык уламыштардан алынган мотивдер менен кооздолуп, скульптура менен архитектуранын бирдиктүү айкалышынан турат. Аджантадагы кайталангыс оймо-чиймелер, турмуштук байкоолорго, өткүр фантазияга жана композициялык көркөмдүккө бай кооздугу Индиянын ошол кездеги көп жактуу турмушун чагылдырат.
Смирнов, Георгий Лукич
Георгий Лукич Смирнов (1922-1999) – философ;
СССР Илимдер Академиясынын корр. мүчөсү. 1950-ж. Саратов партиялык мектебин бүтүргөн. 1952-ж. Волгоград пединститутунун тарых факультетин аяктаган. 1957-ж. КПСС БК алдындагы коомдук илимдер академиясынын диалектикалык жана тарыхый материализм кафедрасында. 1942–47-ж. – комсомолдук, 1947-ж. партиялык жана окутуучулук иште. 1962–65-ж. «Коммунист» журналында редколлегия мүчөсү жана философиялык бөлүмүндө редактор. 1957-ж. КПСС БКнын аппаратында жооптуу кызматкер. 1969-ж. бөлүмдүн орун басары. 1947-ж. биринчи орун басар, КПСС БК пропаганда бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген.
Илимий эмгектери тарыхый материализм жана илимий коммунизм – коомдук структуралык социалдык таптык структуралык жагдайдагы негизги эмгектери, өнүгүүнүн динамикасы жана эмгекчи таптын ролу; инсандын өнүгүүсү, айрыкча социал типтеги инсандын өнүктүрүү. Коммунистиктик тарбиянын өзгөчөлүгү, пропаганданын (үгүттөөнүн) теориясы жана тажрыйбасын изилдөөгө арналган.
Ат жабдык
Ээр токум, ат токулгасы. Бул — атка токуп, минип кетүүгө керектүү буюмдардын жана шаймандардын жалпы аталышы. Ага: ээр, үзөңгү, канжыга, жүгөн, нокто, чылбыр, көмөлдүрүк, басмайыл, куюшкан, желдик, тердик, ичмектен сырткары көрпөчө, ат жабуу, үртүк, камчы кирет. Аталган буюм-тайымдардын ар биринин өзүнчө аткара турган милдеттери бар. Жасалышы жана санжырасы жагынан эркектердин ат жабдыгы, аялдардын (кыз-келиндердин) ат жабдыгы деп айтылат. Аларды чебердеп көркөмдөп жасоо жана жашоодо урунуу элибиздин маданий-материалдык турмуш-тиричилигине жараша болот. Көчмөңдүү турмушта уюткулуу журтчулук зергерчиликтин күчү менен ат жабдыктарын укмуштай сынпостоткон жана шөкөттөткөн.
Аргиллит
Аргиллит (грекче argillos - чопо, lithos - таш) диагенез жана эпигенез процесстеринде чопонун ныкталып, нымсызданып жана цементтелишинен пайда болгон катуу тоотек. Сууда эзилбегендиги жана катуулугу менен чоподон айырмаланат. Цемент, керамзит, курулуш карапасын алуу материалы катары колдонулат. Аргиллиттер көбүнчө көмүр менен нефть кендери бар жерлерде жолуккандыктан, жер бетинде алардын жайгашуусун жана таркалышын изилдөөнүн мааниси чоң.
Ат жабдык
Ат жабдыктардын көз тайгылткан даана кооздугу жана жаңыртуусу күйөөгө узатуучу кыздын аттанаар атын токууда бөтөнчө көрүнгөн. Мурунку чеберлер кайышты жана көндү ийлешсе, азыркылар ат жабдыктарын узанууда заводдун булгаарысына ак кайышты каттап кайып жана ак кайышты өрүү ыкмасын колдонушат да, ага көбүнчө күмүш ордуна жез, мис чөгөрүшөт. Ат жабдыктары негизинен «өрмөчүлүк» менен «кайышчылык» өнөрлөрү аркылуу жүзөгө ашат. Буга узануучу усталарды «Зергер», «ат жабдыктарынын чебери» «ээрчи», «өрмөчү», «кайыкчы» жана «кайышчы» деп бөлүшөт.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996]
Физиотерапия
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Абшырсай сурьма кени
Абшырсай сурьма кени – Ош облусунун Ноокат районунда, Көк-Жар кыштагынан түштүк тарапта, Алай кырка тоосунун түндүк капталында, деңиз деңгээлинен 2600–3100 м бийиктикте. 1946-ж. табылып, 1966–82-жылдары мезгил-мезгили менен геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлгөн. Кен жаткан аймак силур мезгилинде пайда болгон акиташ теги менен сланецтерден жана аларды жиреп чыккан гранит-диорит интрузияларынан турат. Кен татаал өзгөрүүлөргө учурап, өтө жаракаланган антиклиналдык түзүлүштүн түндүк-батыш капталында жайгашкан. Сурьма кени бири биринен 25–30 м аралыктагы эки руда горизонтунан (астынкысы акиташ теги менен сланец катмарларынын ортосунда, үстүнкүсү сланецтин арасында) турат. Руда линза жана тарамча түрүндө (калыңдыгы 1 смден 25 мге чейин). Негизги минералдары: антимонит, валентинит, кермезит, алардан башка киноварь, реальгар, пирит, арсенопирит, пирротин, халькопирит, марказит, сфалерит жана флюорит да бар. Сурьманын орточо өлчөмү 4,71%, алтындыкы 1,08 г/т, флюориттики 25,4%. Руданын С2 категориясы боюнча запасы 338,6 миң т. Сурьманын запасы 14114 т, алтындыкы – 1,97 т, флюориттики – 56763 т.
Кызгылт түстүү пантера
"Кызгылт түстүү пантера" (англ. The Pink Panther) – сериялардын онунчу чыгарылышын белгилеген "Кызгылт түстүү пантера" үчилтигин башынан баштаган ,2006-жылы жарыкка чыккан Американын күлкүлүү окуялуу тасмасы. Тасмада инспектор Жак Клузо белгилүү бир футбол тренеринин өлтүрүүсүн жана "Кызгылт түстүү пантера" брилиантынын уурдо маселесин чечүүгө дайындалган. Тасмада тартылган актерлор: Стив Мартин (Клузо), ошондой эле Кевин Клайн, Жан Рено, Эмили Мортимер, Рожер Рис, Кристин Ченовет жана Бейонсе кош-жылдыздары.
Тарпчыл ителгилер
Тарпчыл ителгилер (лат. Daptriinae) — Америкада жашоочу тарп менен тамактануучу, шумкар сымалдуу куштардын бир тукумчасы, буларга төмөнкү түрлөр жана уруулар кирет: † Гуадалупа тарпчыл ителгиси (лат. Polyborus lutosus), кадимки тарпчыл ителги (P. plancus), тоонун тарпчыл ителгилери (уруу) (Phalcobaenus), чаңырган тарпчыл ителгилер (уруу) (Milvago).
Кызгылт түстүү пантера
Тасма бүткүл дүйнө боюнча 158, 9 миллион доллар чогулткан. 2006-жылдын 10-февралында "Кызгылт түстүү пантера" тасманын сахналык версиясы чыккан, ошол эле жылдын 13-июнунда DVD жана Blu-ray версиялары чыккан. Тасманын уландысы 2009-жылдын 6-февралында экрандарга чыккан.
Тасманын кабыл алынышы
Rotten Tomatoes сайтында тасма 139 киши берген баа жана орточо (4,1/10) рейтинги боюнча тасманын жактыруу рейтинги 22 пайызга барабар болгон. Сайттын бир пикирдүулүгүндө мындай деп жазылган: "Стив Мартиндин оюнуна карабастан Жак Клузого таандык мүнөзү жаңыртууга алынган тасмада көмүскөдө калган". Metacritic сайтында тасма 35 сынчылардын пикири негизинде 38/100 баага бааланган, бул "жалпысынан жагымсыз баа берүүлөр" болуп эсептелет.
Тасма 2006-жылы Razzies сыйлыгынын эки номинациясынын талапкери болгон, биринчиси: "Эң ийгиликсиз римейк" жана экинчиси: "Эң ийгиликсиз жардамчы актриса" (Кристин Ченовет).
Полежаевская (метро бекети)
Полежаевская — Москва метросунун Таганско-Краснопресненская сызыксындагы станция. 1972-жылы 30-декабрьда ачылган.
Хайтахун Таширов
Таширов, Хайтахун (1902, азыркы Кара-Суу району, Арча-Мазар кыштагында төрөлгөн.- 1962, Кара-Суу району, Кызыл-Шарк кыштагы.)-колхоз өндүрүшүн уюштуруучулардын бири. Эки жолку Социялистик Эмгектин Баатыры (1951, 1957). 1944-жылдан КПСС мүчөсү. Колхоз уюштурууга активдүү катышкан жана «Кызыл- Шарк» айыл чарба артелине биринчилерден болуп өткөн. 1939-жылы ушул колхоздун председатели болуп шайланган. Анын жетекчилиги менен 1948-ж. колхоздогу 310 га Жердин ар гектарынан 30 ц, 1949-ж. 31 ц, 1950-ж. 43,6 ц пахта жыйналган. Кийинки жылдары ошол эле ирилештирилген колхозду башкарган. 1956-ж. 1030 га аянттын ар гектарынан 34,2 ц, 1957-ж. 1100 га аянттын ар гектарынан 33 цден пахта алган. Ошол жылы Мамлекетке жүн тапшыруу планы 134,3%ке, эт тапшыруу 120,8%ке аткарылган. 1946-62-жылдары СССР Жогорку Советинин депутаты. «Кызыл-Шарк» колхозунда жана Кызыл-Шарк кыштагындагы орто мектепке анын ысмы берилген.
Сыйлыктары
Социялистик Эмгектин Баатыры, Беш Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу, Кызыл Жылдыз ордендери, медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабият
Борбугулов М. "Ош областы энциклопедия" Фрунзе 1989ж.
Бычий Лог (дарыя)
Бычий Лог — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Нетьва дарыясынын сол жээгинен 8,9 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бүткүл дүйнөлүк банк
__INDEX__ __NEWSECTIONLINK__
Актиний
Актиний (лат. Actinium, гр. ἀκτίς -нур, Ac) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы 7-мезгилинин III В группа элементи. К.н. 89, ат. м. 227. А. массалык сандары 209Ас – 232Ас болгон 24 изотобу белгилүү, алардын ичинен жаратылышта массалык саны 225Ас, 227Ас жана 228Ас болгон изотоптору табылган; бир кыйла туруктуу изотобу 227Ас саналат. А. жер кыртышында таралышы м. боюнча
6 10-10 % барабар. А-ди 1899-ж. фр. химиги Андрэ Дебьерн ачкан. А. - күмүш түстүү ак металл; балкып эрүү темп-расы 1040-500С; кайноо темп-расы 33000С; бирикмелеринде +3 окистенүү даражасын көрсөтөт. А. активдүү металл. Ал абада окистенип, Ас2О3 пайда кылат. Галогендер, туз жана азот к-таларында жакшы эрийт. А. туздары ак түстө, ал эми эритмелери түссүз болот. А. хлоридин калий буусу менен калыбына келтирүүдөн алынат:
AcCl3 + 3K t Ас + 3kcl ;
О. эле А. 226Ra нейтрон менен бомбалоо менен алууга болот:
226Ra + 01n  88227Ra + b-  89227Ac
Дастан Сарыгулов
Сарыгулов Дастан [1947-ж. т., Ивано-Алексеевка (азыркы Көк-Ой) айылы] — мамлекеттик ишмер.
1970-ж. Ленинград инженер-курулуш институтун бүтүргөн. 1963—65-ж. Таластагы «Чолпон» бут кийим фирмасынын филиалында иштеген. Институтту бүткөндөн кийин 1970—72-ж. өндүрүш ишканалар комбинатынын (темир-бетон жасалгалар заводу) Таластагы филиалында смена мастери, цехтин начальниги, 1972—75-ж. өндүрүш-ишканалар комбинатынын Караколдогу филиалында башкы инженер, 1975—77-ж. Каракол механикалаштырылган көчмө колоннасынын начальниги, 1977—81-ж. Ысык-Көл облустук турак-жай коммуналык чарбасынын башчысы, 1981—86-ж. Кыргызстан КП Ысык-Көл обкомунун финансы-чарба бөлүмунүн башчысы, 1986—88-ж. Каракол шаардык аткаруу комитетинии төрагасы. 1988—90-ж. партиянын Ысык-Көл облустук комитетинин социалдык-экономика бөлүмүнүн башчысы, 1990— 91-ж. —катчысы. 1991—92-ж. адегенде Талас облустук Кеңешинин төрагасы, андан кийин Талас облустук мамлекеттик администрациясынын башчысы болуп иштеген. 1992-жылдан «Кыргызалтын» мамлекеттик концернинин президенти.
Аргишти I
Аргишти I - Урарту мамлекетинин падышасы (биздин заманга чейинки 8-кылымдын 1-жарымы), Менуанын уулу. Аргишти Iнин аскага чектирип жаздырган бир нече жазма даректери азыркы мезгилге чейин жеткен (мисалы, Ассириядагы жана Ван көлүнүн жээгиндеги зоокадагы шынаа сымал жазуулар). Аргишти I тууралуу ассириялык жазма даректерде да эскерплет. Анын мезгилинде Урарту Жакынкы Чыгыштагы күч-кубаттуу мамлекетке айланган. Армениядагы Эребуни (азыркы Ереван шаарынын жанында) жана Аргиштихинили чептери Аргишти Iнин убагында курулган.
Харрисон (Нү-Жерси)
Харрисон (Нү-Жерси) (Harrison) — Нү-Жерси штатынын Хадсон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 13620 киши. Болжолдуу аянты - 3.4 км². FIPS коду — 34-30210.
Адиабата процесси
Адиабата процесси — системада тышкы чөйрө менен жылуулук алмашпастан өтүүчү термодинамикалык процесс. Адиабата процесси жылуулук өткөрбөөчү (адпабаталык) катмардуу системаларда болот. Мисалы, тышкы чөйрө менен жылуулук алмашууга үлгүрбөй турган системада өтө тез өтүүчү процессти, вакуумдагы зат менен жүргүзүп жаткан тажрыйбаны адиабата процесси деп айтсак болот, себеби идиштин ичи сырткы чөйрөдөн жылуулук өткөрбөйт, ошондой эле жогору көтөрүлгөн аба атмосфералык басымдын ылдыйлашы менен адиабаталык кеңейет. Бул абанын муздашына алып келет. Адиабата процесси кайталанышы (Еайталанма процесс) жана кайталанбашы (Еайталанбоочу процесс) мүмкүн. Адиабата процесси негизинен системанын ички энергиясынын өзгөрүшүнө, системага карата же системанын тышкы чөйрөгө карата аткарган жумушуна көзкаранды. Ал изотерма процессинен айырмаланып, турактуу температурада өтөт.
Жогорку гале (Зилайыр району, Башкыртстан)
Жогорку гале — Башкыртстандын Зилайыр районундагы айыл, Жогорку галеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 119 киши. Почта индекси — 453692, ОКАТО коду — 80227810001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Смолл, Албион Вудбери
Смолл Албион Вудбери (1854–1926) – америкалык социалчы.
Фимоз
Фимоз — эркектин сырткы жыныс органынын териси тубаса же сезгенүүнүн натыйжасында органдын башын жаап калышы.
Тубаса фимоз
Тубаса фимоз менен төрөлгөн баланын органынын териси узарып, чоюлчаак келет, сийгенде өтө кичине тешиктен заара сызылып чыгат. Айрым учурда заара ушатарда баланын тынчы кетип, тыбырчылап, ыйынганда органдын баш териси көөп кетет, заара кылып бүткөндө, тери калыбына келип, бир нече жолу заара тамчылаганы байкалат. Эгерде органдын териси ички кабыкчасы менен кошо сезгенсе (Баланнит, Баланопостит) заара ушатканда ачыштырып оорутат, кээде сийдик чыкпай токтоп калат. Фимоз менен узак жапа чеккен балдарда табарсыктын сезгениши, анда таштын пайда болушу жана бөйрөктүн сезгениши (пиелонефрит) байкалат. Фимозду хирургиялык жол менен дарылайт. Сезгенген, узарган, катууланган терини тегерете кесүү түрдүү кабылдоодон сактайт.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Түркстан облусу
Түркстан облусу – Орто Азиянын Россияга кошулуу процессинде түзүлгөн (1865-жыл, 2-февраль) админстративдик аймак. Курамына мурда Кокон хандыгына тиешелүү аймактар (Сырдарыянын ортоңку агымындагы жерлер, азыркы Казак Республикасынын түштүк райондору) кирген.
19-кылымдын 40–70-жылдары кыргыз, өзбек эмгекчилеринин улуттук-боштондук кыймылынын жана социалдык күрөшүнүн натыйжасында Кокон хандыгы начарлай баштаган. Алай кыргыздарынын (1845), Ысык-Көл өрөөнүндөгү кыргыздардын (1848) көтөрүлүштөрү жалпы элдик мүнөзгө өтүп, улуттук-боштондук кыймылга айланган.
Бул куралдуу көтөрүлүштөр ийгиликсиз аяктаса да, негизинен Кокон хандыгын алсыраткан. Хандыктын аймагындагы айрым жерлердеги көтөрүлүшкө феодал төбөлдөрү менен дин кызматкерлеринин өкүлдөрү да катышкан. Кокон көтөрүлүшүнүн натыйжасында Кокон хандыгынын ички тиреги биротоло бошогон. Бул мезгилде орус аскерлери да хандыкка катуу сокку урушуп, 1866-жылы 17-майда Ташкенди басып алган. 1865-жылы 6-августта Түркстан облусун башкаруу жөнүндөгү убактылуу жобо кабыл алынган.
Анда облустун аскердик жана жарандык иштерин башкаруу Оренбург генерал-губернаторуна тапшырылып, ага бул аймакта жашаган калктын жер жана аны пайдалануу укуктарына кийлигишүү, аларды көзөмөлдөп туруу милдети жүктөлгөн. Түркстан облусунун аймагы үчкө бөлүнгөн: оң тарабы же Сырдарыя району (Арал, Казалы, Перов, Кызылордо шаары менен бирге); Борбордук бөлүгү (Түркстан жана Чымкент чөлкөмдөрү) жана сол тарабы (Олуяата – азыркы Тараз, Мерке, Пишпек, Токмок шаары жайгашкан жерлер).
1865-жылы Ташкен Түркстан облусунун админстративдик борборуна айланып, шаар жана анын чет жакасындагы жерлер «Ташкен району» деген аталыш менен Түркстан облусуна кошулган. 1886-жылы Эржар, Замин бөлүмдөрү жана Кожент, Жызак райондору түзүлүп, Түркстан облусунун курамына киргизилген. Падышалык төбөлдөр Түркстан облусунун түзүлүшүн убактылуу чара деп эсептешкен.
Ошондуктан Түркстан облусунун чегарасы расмий түрдө белгиленген эмес. 1867-жылы Түркстан ошондой Түркстан генерал-губернаторлугунун курамына өткөн.
Октябрьское Поле (метро бекети)
Октябрьское Поле — Москва метросунун Таганско-Краснопресненская сызыксындагы станция. 1972-жылы 30-декабрьда ачылган.
Арго
Арго (французча argot) - социалдык топтун жалпы улуттук тилден айырмаланган өзгөчө кесиптик тили; жаргон менен окшош. Негизги максаты коммуникация предметин коомдук чөйрөдөн өзгөчөлөнтүп, шөкөттөп, жашырып берүү. А. термин катары көбүнчө тар мааниде колдонулуп, кылмыш чөйрөсүндөгү элементтердпн баарлашуу ыкмасы катары каралат. Арго өзгөчө грамматикалык түзүлүшкө ээ эмес, лексикалык курамы боюнча айырмаланса да, жалпы тилдик мыйзамдарга баш иет.
Каракатицалар
Каракатицалар (лат. Myopsida) — башпут моллюскалардын бир түркүмү; буларга төмөнкү тукумдар да кирет: мүрөккеп сымалдуу каракатицалар (тукум) (лат. Lobiginidae), накта каракатицалар (тукум) (Sepiidae).
Лянкас-Ван-Пай-Еган дарыясы
Лянкас-Ван-Пай-Еган — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Каралька дарыясынын оң жээгинен 181 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Агалаташ акиташ теги кени
Агалаташ акиташ кени  -Кыргызстандын Кант шаарынан 1820    км түндүк тарапта, Чүй суусунун оң жээгинде, Кындык тоосунун түштүк капталында, деңиз деңгээлинен 700–970 м бийиктикте. 1932-ж. Фрунзе шаараткомунун геологиялык чалгындоо партиясы ачкан.1956-82-ж. Кыргыз ССРнин геология башкармасы жана Курулуш материалдарын өндүрүүчү министрлиги чалгындоо иштерин жүргүзгөн. Кен аймагында ордовик мезгилинин аягында пайда болгон акиташ, кумдук ж-а сланец тоотек катмарлары көрүнүп жатат. Акиташ массивдүү жана одоно катмарлуу болуп бөлүнөт. Акиташ тегинин жалпы көлөмүнүн 70%ин массивдүү түрү түзүп, цементтик сырьёго жарамдуу. Анын калыңдыгы 100 м ге жетет. Массивдүү акиташ 30% мергель менен кошо «500» ж-а «600» маркасындагы портланд-цементти алуу үчүн колдонулат. Акиташтын «Түштүк кыр» боюнча запасы А+В категориясы боюнча 35781 миң о, А+В+С3-117326 миң о, С2-2934 миң о. Цементтин чопо кошумчасы чополуу сланец. Кен 1964-жылдан жер үстүнөн ачык казып алынып, анын базасында Кант шифер-цемент заводу иштейт.
Шер-Вож (Лек-Елц куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бүтүм
Бүтүм – жарандын жана юридикалык жактын жарандык укук менен милдеттерди белгилөөгө, өзгөртүүгө же токтотууга багытталган аракети. Жарандык укук менен жарандык мыйзамдар институту Б-дүн бирнече түрүн бөлүп көрсөтөт. Баарыдан мурда, Б. эки же көп жана бир тараптуу болушу мүмкүн. Б. ошондой эле шарттуу (т. а. кийинкиге калтыруу же жокко чыгаруу шарттары алдында жасалган), бекер жана акы төлөнгөн, тил табышуучулук жана иш жүзүндөгү, каузалдык болушу мүмкүн. Б. оозеки же жазуу жүзүндө (жөнөкөй же нотариалдык) түзүлөт. Кээбир учурларда мыйзам Б-дүн мамлекеттик каттоодон өтүшүн талап кылат. Милдеттүү мыйзам талаптарына жооп бербеген Б. сот тарабынан ушундай деп таанылгандыктан (талаш бүтүм), болбосо мындай деп таанылбай туруп эле (жараксыз бүтүм), жараксыз болуп саналат. Жараксыз Б. ал жасалган маалдан тартып эле ушундай болуп саналып, анын жараксыздыгы менен байланышкандан башкасы, юридикалык кесепетин тарттырбайт. Ошону менен бирге, баардык тарап алган нерселеринин баардыгын кайтарып берүүгө милдеттүү (кара:Реституция). == Колдонулган адабияттар ==
Матрица (үчилтик)
Матрица (англ. The Matrix) – адамзатты өтө татаал реалдуу эмес жашоо системасына көз каранды кылган машина башкаруучуларга каршы чыгып, үмүтсүз согушта күрөшкөн каармандар жөнүндөгү, Вачовски бир туугандар ойлоп тапкан илимий-фантастикалык тез аракеттүү медиа үчилтиги.
Сериялар "Матрица" (англ. The Matrix, 1999) көркөм тасмасы менен башталат, "Матрица: Кайрадан баштоо" (англ. The Matrix Reloaded, 2003) жана "Матрица: Революция" (англ. The Matrix Revolutions, 2003) бөлүмдөрү менен уланат, тасмалардын сценарий жана режиссурасы Вачовски бир туугандарына таандык. Тасмалардын продюсери Жоэл Сильвер болгон. Бул үчилтик Village Roadshow Pictures менен бирге иштеген Warner Bros. компаниясына таандык. Биринчи аталган компания Silver Pictures менен бирге баардык үч тасмалардын өндүрүү процесстеринде катышкан.
Серияларда адамзаттын технологияга каршы алсыздыгы баяндалат, пост-апокалиптикалык окуяда "адам жараткан", өзү билген нерселерди жасаган жасалма акыл-эс машинасы реалдуу эмес жашоо системасынан көз каранды болбогон бир топ адамдардан тышкары башка жөнөкөй адамдардын көбүн жер жүзүнөн жок кылган. A.I.(Матрица) коркунуч/оору булактары болуп саналган көз карандысыз эркин адамдарды жок кылууга милдеттүү. Окуяда философиялык жана диний идеяларга болгон шилтемелер көп. "Матрица" сериялары мифология, аниме жана Гоңкоңгтун тез аракетүү тасмаларынын элементтерин (өзгөчө "эрдик кан төгүү күрөштөрү" жана согуштук тасмаларды) камтыйт. Ушуларга ылайык бир-бирине көз карандылык жана сүйүү концепциялары туура келет.
Сүйөркулов Шамшидин
Сүйөркулов Шамшидин (1929-жылы Ленин району, Шайдан кыштагында төрөлгөн - 30.05.1992) — хирург, Социядистик Эмгектин Баатыры (1978), Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген врачы (1976), Саламаттык сактоонун отличниги (1974). Кыргыз мамлекеттик медицина иниститутун бүтүргөн (1954) кийин Ленин райондук ооруканасынын хирургу, 1968-жылдан хирургия бөлүмүнүн башчысы. 1966-жылы 1-категориядагы хирург-врач наамына татыктуу болгон. Азыркы медицина илиминин жетишкендигин жана хирургия иштериндеги тажрыйбасын колдонуу менен калкты медицина жактан тейлөөдө ири ийгиликтерге жетишкен.
Сыйлыктары
Социядистик Эмгектин Баатыры, Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу ордени, медалдар менен сыйланган.
Тайме (Салауат району, Башкыртстан)
Тайме — Башкыртстандын Салауат районундагы айыл, Таймеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 697 киши. Почта индекси — 452484, ОКАТО коду — 80247855001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Сакбаева Зулфия Исраиловна
Сакбаева Зулфия Исраиловна — Биология илиминин доктору, профессор
Жалал-Абад мамлекеттик университетинин окуу бёлщмщнщн башчысы
Билими
•	Казахстандын Эмгек Кызыл Туу ордендщщ айыл-чарба институту – Алма-Ата, Казахстан, адистиги: агрохимия жана топурак таануу - (01. 08. 1982 – 08.05.1987) •	«Влияние длительного применение удобрений на агрохимические свойства почвы и урожайность культур хлопково-люцернового севооборота в условиях юга Кыргызстана» деген мазмундагы илимий изилдёё иши боюнча Кыргызстандын жер иштетщщ илимий изилдёё институтунда аспирантурада окуу (1990 -1993) •	Айыл-чарба илимдеринин кандидаты окумуштуулук даражасын коргоо, 06.01.04 - агрохимия (25.01.2001) •	Кыргыз Республикасынын Улуттук аттестациялык комиссиясынын чечими менен «Экология» адистиги боюнча «Доцент» окумуштуулук наамын алуу (12.10.2006) •	«Экология почв бассейна реки Кок-Арт и улучшение их состояния» деген мазмундагы доктордук илимий иштин щстщндё иштёё (2003-2012) •	Биология илимдеринин доктору окумуштуулук даражасын коргоо, 03.02.08 – экология, 03.02.13 – топурак таануу (04.11.2015)
Иш тажрыйбасы
•	Кыргызстандын пахтачылык боюнча тажрыйба станциясында илимий кызматкер – (1987-1990) •	Агрохимия бёлщмщнщн башчысы - (1990-1997) •	Жалал-Абад мамлекеттик университетинин Экология жана жаратылышты пайдалануу кафедрасынын окутуучусу – (1997-2001) •	Ага окутуучу – (2001-2002) •	Экология жана жаратылышты пайдалануу кафедрасынын башчысы - (2002 –2008) •	Токой чарба жана экология кафедрасынын башчысы - (2008 –2009) •	Эколог адистерди даярдоонун сапатын кётёрщщ боюнча Ош, Жалал-Абад, Баткен областарындагы экологиялык багыттагы Аймактык Координациялык Кеъештин мщчёсщ - (2005 – 2009) •	«Эколайф» коомдук экологиялык фондунун директору - (2005 – азыркы учурда) •	«Влияние удобрений на экологическое состояние сероземных почв и урожайность кукурузы» долбоору менен иштёё - (2004 – 2007) •	«Экзодинамические процессы (обвально-оползневые, селевые и другие техногено-природные катастрофы) на территории юго-западного склона Ферганского хребта (в пределах бассейнов рек Яссы, Кокарт, Караункур, Каракулжа) долбоору менен иштёё - (2005 - 2007) •	«Изучение экологии и лесорастительных свойств горно-лесных почв орехово-плодовых лесов южного Кыргызстана» долбоору менен иштёё - (2006 – 2012) •	 «Экологические проблемы производства Жалал-Абадской области» долбоору менен иштёё - (2007 – 2008) •	 «Проблемы охраны почвенных, водных ресурсов, воздушного бассейна Жалал-Абадской области, создание новых пород животных и средств их зашиты от болезней» долбоору менен иштёё - (2009 – 2012) •	«Создание экологического информационного (ресурсного) центра по проблеме озонового слоя на базе ОФ «Эколайф» в Жалал-Абадской области» долбоору менен иштёё - (2009 – 2011) •	ДААД программасынын стипендианты, Брауншвайг, Германия - (2007) •	Кыргызстандын Озон борборунун мщчёсщ - (2009 - азыркы учурда) •	Evrasia-pacific-uninet (OEAD) программасынын стипендианты, ВОКУ университети, Вена, Австрия - (2010) •	ДААД программасынын стипендианты, Брауншвайг, Германия - (2010-2011) •	Борбордук Европа университетинин «Curriculum Resource Center» программасынын катышуучусу, Будапешт, Венгрия - (2011) •	Американын «Фулбрайт» программасынын стипендианты, Техас Технологиялык Университети, Лаббок, Техас, АКШ - (2011-2012) •	Климаттын ёзгёрщщчщ боюнча Эл аралык конференциянын катышуучусу, Кытай, Щрщмчщ (2013) •	«Изучение нарушенной экосистемы, биологического разнообразия, почвы и водного режима под влиянием разработок различными технологическими способами горных местностей полиметаллических руд Терек-Сайской группы Чаткальского хребта» долбоору менен иштёё - (2015 - азыркы учурда) •	Экология жана жаратылышты пайдалануу кафедрасынын башчысы - (2009 – 2013) •	 Табигый билим берщщ факультетинин деканы – (06.03.2013-11.07.2013) •	Табигый-техникалык факультетинин окуу иштери боюнча декандын орун басары – (2013-2016) •	Табигы-техникалык факультетинин диспетчери (01.01.2016-01.03.2016) •	География кафедрасынын профессору, б.и.д. – (01.03.2016 – 30.08.2016) •	Жалал-Абад мамлекеттик университетине 2016-2017- окуу жылында талапкерлерди кабыл алуу боюнча жооптуу катчы •	Жалал-Абад мамлекеттик университетинин окуу бёлщмщнщн башчысы – (01.09.2016 – азыркы учурда)
Щукинская (метро бекети)
Щукинская — Москва метросунун Таганско-Краснопресненская сызыксындагы станция. 1975-жылы 30-декабрьда ачылган.
Сакбаева Зулфия Исраиловна
Иш тажрыйбасы
Жарык кёргён эмгектер
Nginx
nginx (engine x — англ. Engine X; кыргызча энжин-экс же энжин-икс деп айтылат) — Unix сымал операциондук системдер менен иштеген веб-сервер жана почта прокси-сервери (FreeBSD, OpenBSD, Linux, Solaris, Mac OS X, AIX жана HP-UX'те сыналган). 0.7.52 версиясынан тарта Microsoft Windows'ко ылайыкталган бинардык тажрыйбалык чогултма чыккан.
Тарыхы
Игорь Сысоев жумуштарды 2002-жылы баштаган. 2004-жылдын күз айында биринчи жолу жалпыга жеткиликтүү релиз чыккан. 2011-жылдын июль айынан бери nginx үстүндөгү иштер Nginx компаниясынын алкагында жүрүп жатат.
Архитектурасы
nginx'те жумуш жараяндарын көптөгөн байланыштар select, epoll (Linux) жана kqueue (FreeBSD) операциондук системинин чакырыктары менен мультиплекстеп, бир учурда тейлейт. Жумуш жараяндары окуяларды иштетүү циклин дескриптордон аткарышат (крңз. Окуяга багытталган программалоо). Кардардан алынган маалыматтар аяккы автоматтын жардамы менен талданат. Талданган сурам ирети менен керектүү тууралоолору кылынган модулдар чынжыры менен иштетилет. Кардарга жооп маалыматтарды эсинде сактаган же файлдын үзүмүнө ишара кылган буферде түзүлөт. Буферлер маалыматтар кардарга өткөрүлчү тартипти аныктаган чынжырлар болуп биригет. Эгер операциондук систем writev жана sendfile сыяктуу эффективдүү киргизүү-чыгаруу операциясын колдосо, nginx аларды мүмкүн болушунача кабыл алат.
Популярдуулугу
Netcraft'тын 2017-жылдын март айындагы маалыматына ылайык, nginx тейлеген сайттардын саны 350 миллиондон ашып, дүйнөдөгү эң таанымал үчүнчү веб-сервер болгон. nginx'тин активдүү сайттардын арасындагы үлүшү 19,67%ды түзөт. Ал бул көрсөткүчү менен Apache веб-серверинен кийинки - экинчи орунда турат.
Орусиянын REG.RU регистраторунун маалыматтарына ылайык, nginx .ru, .рф жана .su домен чөлкөмүндөрүнүн эң популярдуу веб-сервери болуп саналат жана ар бир сегменттин жарымынан көбүн тейлейт.
Согуш
Маркстык окуу таптык коомдун экономикалык формациясына гана тиешелүү коомдук-саясий көрүнүш деп эсептейт. Ал алгачкы коомдук түзүлүш ыдырап, таптык коомдун келип чыгышы менен пайда болгон. Согушка мазмунуна жараша мүнөздөмө берилет. Мисалы: адилеттүү согуш же адилетсиз согуш, диний согуш ж. б.
Аачым
Аачым (аарчым) — кандайдыр бир нерсени сүртүүгө (аарчыгууга) ылайыкташкан чүпүрөк.
Аны бет аарчынын (жүз аарчы, кол жоолук) сүлгүнүн бир түрү катары кароого болот.
Ага сайма көчөттөрү түшүрүлгөн болот.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996]
Фитонциддер
Фитонциддер (грек тилинен φυτóν — «өсүмдүк» жана латын тилинен caedo — «өлтүрүп атам») — кээ бир өсүмдүктөрдөн бөлүнүп чыгып, бактерия, микроскоптук козу карын жана жөнөкөй организмдерди өлтүрүүчү же алардын өсүү жана көбөйүүсүн басаңдатуучу биологиялык активдүү заттар.
Өсүмдүктөрдүн иммунитетинде жана организмдин өз ара мамилелеринде мааниси чоң. Курт-кумурскаларды качырып өсүмдүктү коргойт, аларда жылуулукту жөнгө салуу жана башкалар тиричилик процессинде катышат. Фитонциддердин бөлүнүүсү өсүмдүк сынганда, сыйрылганда күчөйт. Алардын күчү, бактерияга каршы таасири түрдүү өсүмдүктөрдө ар башка. Мисалы, сарымсак, пияз фитонциддери жөнөкөйлөрдүн, бактериялардын жана мите козу карындын көпчүлүгүн тиер замат өлтүрөт. Бир гектар мырза карагайлуу токой суткасына 5 кг, арчалуу токой 30 кгдай фитонциддерди бөлүп чыгарып, абадагы микрофлораны азайтат. Ийне жалбырактуу токойлордун абасы таза болгондуктан курорт, санаторийлерди жайгаштыруу, шаарларды жашылдандыруу ден соолук үчүн пайдалуу.
Медицинада пияз, сарымсак, сары чай чөп жана башкалар фитонциддүү өсүмдүктөр ириңдүү жараат, жараларды, трихомонад кольпитин жана башкалар дарылоодо колдонулат. Айрым өсүмдүктөрдүн фитонциддери ичеги-карындын кыймылын, секрет чыгаруусун, жүрөк ишин ыкчамдатат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Алия Сунчалиева
Сунчалиева Алия Абдуллаевна (12.08.1926-жылы Ош шаарында төрөлгөн - 04.2016, Ош шаары) - токуучу, Социялистик Эмгектин Баатыры (1971). 1975-жылдан КПСС мүчөсү. 1941-ж. кесиптик-техникалык окуу жайды бүтүргөндөн бери Оштогу ВЛКСМ атындагы жибек комбинатында иштеген. 8-беш жылдыкта пландык тапшырмаларын аткарууда саны жана сапаты боюнчача жакшы көрсөткүчтөргө Жетишкен. Кыргызстан Компартиясынын 16-съездинин делегаты.
Петр Леонидович Капица
Капица, Пётр Леонидович [26 (8). 6 (7). 1894, Россия империясы, Санкт-Петербург губерниясы, Кронштадт чеби – 8. 4. 1984, СССР, Москва] – советтик физик, СССР Илимдер Академиясынын академиги (1939; корреспондент мүчөсү, 1929), эки жолку Социалисттик Эмгек Баатыры (1945, 1974). Эки жолку СССР мамлекеттик сыйлыктын лауреаты (1941; 1943). 1957-жылдан СССР Илимдер Академиясынын президиумунун мүчөсү. Петроград политехникалык институтун бүтүрүп (1918), ошол эле жерде иштеген. П. Капица 1921-жылы Англияда Э. Резерфорддун жетекчилиги менен илимий изилдөө иштерин жүргүзгөн. 1924–32-жылдары Кавендиш лабораториясынын директорунун орун басары,1930–34-жылдары Кембриждеги Монд лабораториясынын директору, 1955-жылдан СССР Илимдер Академиясында өзү негиздеген Физикалык проблемалар институтунун директору. Москва физика-техникалык институтунун профессор (1947). 1928-жылы бир катар металлдардын электр каршылыктарынын күчтүү магнит талаасынын чыңалышына (Капица закону) сызыктуу көз карандылыгын ачкан. 1934-жылы адиабаталык метод менен гелий суюлткучту түзгөн. 1939-жылы газ жана суюк абалдагы суутекти көп санда алууга мүмкүндүк берген төмөнкү басым циклинин жардамы менен абаны суюлтуунун жаңы методун иштеп чыккан. 1938-жылы суюк гелийдин өтө агуучулугун ачкан. 1950–55-жылдары жогорку кубаттуулуктагы генератор иштеп чыгып, газ разрядында плазма агымынын бар экендигин байкаган. 1955-жылдан «Эксперименттик жана теориялык физика» журналынын башкы редактору. Лондон королдук коомунун (1929), АКШ улуттук Илимдер Академиясынын (1946), Дания королдук Илимдер Академиясынын (1946), Польша Илимдер Академиясынын (1963) жана башка чет элдик академиялар менен илимий коомдордун мүчөсү. Беш Ленин, Эмгек Кызыл Туу ордендери жана медалдар менен сыйланган. Эмгектери: Электроника больших мощностей. М., 1962; Жизнь для науки. М., 1965; Теория, эксперимент, практика. М., 1966; Физические задачи, М., 1972. Со11ес1еб papers. Oxf., N. Y., 1964—67. V. 1–3.
1920-1980-жылдардагы эмгектери
Алгачкы ири илимий эмгектеринин бири (Николай Семенов менен бирге, 1918) бир кылка эмес магнит талаасындагы атомдун магниттик моментин өлчөөгө арналган. Бул эмгек 1922-жылы Штерн - Герлах тажрыйбасы деп аталган эмгекте өнүктүрүлгөн.
Чач оорулары
Чач оорулары - Май безинин функциясынын бузулушу чачты өзгөртүү менен териде майлуу же кургак какачты пайда кылат. Ал себорея оорусунун белгилеринин бири. Чачтын өсүү жана алмашуусунун бузулушу ар кандай себептерге байланыштуу болуп, чачтын түшүшүнө же тескерисинче, өтө жайылып өсүп кетишине (к. Гипертрихоз) алып келиши мүмкүн. Оор жана тар баш кийим, кеп чачты такай кийип жүрүү чачтын түшүшүн күчөтөт. Ачык тийген күндө, күн суукта да баш кийимсиз көпкө жүрүүгө болбойт, себеби чач кургап, сынат жана түшөт, ал эми төмөнкү температура теринин үстүңкү кан тамырларын кысып, чачка керектүү азык заттын келиши азаят. Сакал, мурутту туура эмес алганда түк кайрылып калып, этке кире өсөт да, сезгенүүнү пайда кылат. Кээ бир теринин мите козу карын ооруларында (микроспория, трихофития, таз) чач жабыркап, анын структурасы бузулат. Чачтын бардык ооруларында врачка кайрылуу зарыл.
Петр Леонидович Капица
1920-1980-жылдардагы эмгектери
Кембрижде иштеп жүргөндө эң күчтүү магнит талааларын жана алардын элементардык бөлүкчөлөрдүн траекториясына таасирин ынта коюп изилдеген. Капица 1923-жылы Вильсон камерасын күчтүү магниттик талаага жайгаштырып, альфа-бөлүкчөлөрдүн изинин кыйшайышына байкоо салган биринчи окумуштуулардан болгон. Ал 1924-жылы 2 см3 көлөмүндөгү индукциясы 32 теслалык магнит талаасын алган. 1928-жылы магниттик талаадагы чыңалуудан бир катар металлдардын электр каршылыгынын сызыктуу көбөйүшү жөнүндө мыйзам тапкан (Капица мыйзамы).
Күчтүү магниттик талаалардын заттардын өзгөчөлүктөрүнө, атап айтканда магниттик каршылыкка тийгизген таасирине байланыштуу эффекттерди изилдөөчү түзүлүштүн жасалышы Капицаны төмөнкү температуралардын табияты көйгөйүнө багыттаган. Тажрыйбаларды ишке ашыруу үчүн барынан мурда жетиштүү өлчөмдө суюктукка айлантылган газга ээ болуу зарыл болчу. 1920-1930-жылдардагы ыкмалар майнапсыз болгон.
Капицанын жетегинде оригиналдуу инженердик айлалар менен абаны суюктукка айлантуучу түзүлүш курулган. Ал абаны күчтүү басым менен кысуу фазасы болбогон аба бөлүштүрүү жүрүмүн иштеп чыккан: эми абаны 100 атмосферага чейин кысуу керек эмес болчу: 6 атмосфера жетиштүү болмок. Ошондой эле, детандердин ПАКын (Пайдалуу аракет коэффициенти) 0.65тен 0.8-0.85ке жогорулаткан жана түзүлүштүн баасын кыйла арзандаткан.
Капка капчыгайы
Капка капчыгайы – Талас өрөөнүнүн түндүгүндөгү Эчкили-Тоону туурасынан кесип өткөн антецеденттик капчыгай. Кара-Буура жана Манас райондору аймагында. Түштүк-чыгыштан Түндүкбатышты карай жарыш жаткан Чоң Капка (узундугу 2–3 км, жазылыгы 200 мге чейин) жана Кичи Капка (узундугу 0,8–1,0 км, жазылыгы 250 мге чейин) деген эки капчыгайдан турат. Таманынын деңиз деңгээлинен бийиктиги 900–950 м. Рельефи зоокалуу. Капчыгай протерозойдун сланец, кумдук, чопо тектеринен түзүлгөн. Таманы, этектери жана капталдары неогендин шагыл, кум, чополорунан турат. Климаты континенттик. Январдын орточо температурасы –8,0оС, июлдуку 21,3оC. Жылдык орточо жаан-чачыны 160–170 мм. Чоң Капка аркылуу Талас суусу агып өтөт. Чоң Капка тосулуп, Кара-Буура суу сактагычы курулган. Ал калктын эс алуу жайына айланган.
Кичи Капкадан Бишкек–Талас автомобиль жолу өтөт. Капчыгайдын аймагына жарым чөл жана кургак талаа ландшафттары мүнөздүү. Таманы шалбаалуу саздак топурактуу. Шыбак, ак кылкан, кара кыяк, чий, эрмен, эфемерлер өсөт. Талас суусунун боюнда терек, бадалдуу токой бар.
Кара курт
Кара курт (лат. Latrodectus tredecimguttatus) - уулуу жөргөмүш. Жетилген ургаачысы кара түстө. Узундугу 10—20 мм. Эркегинин (узундугу 4—7 мм ) жана жетиле элек ургаачысынын курсагында кызыл тактары бар. Күндүз да, түнкүсүн да жакшы көрөт. Кара курт Түштүк Европа, Батыш Азия, Түндүк Африкада, Борбордук Азиянын чөлдөрү менен тоо этектеринде таралган. Чымын-чиркей менен азыктанат. Жерге уя салып, тегерете тор м-н чырмайт. Уруктандыргандан кийин эркеги өлөт. Ургаачысы күзүндө жумуртка туугандан кийин өлөт. Жумурткасы (1200—2000дей) желе пиллада кыштап, жазында андан жаш жөргөмүш чыгат. 6 жолу түлөп, жайында жетилет. Уулуу бездери баш-көкүрөгүндө жайгашкан. Кишини ургаачысы чакса, өтө коркунучтуу, чаккан жер катуу ооруйт, кара терге түшүп, эти көгөрөт, тырышат, деми кыстыгат, көбүрөөк ууланса, өлүмгө дуушар кылат.
Тепке
Тепке (Тепке) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районундагы кыштак. Тепкен айыл аймагына караштуу. Жыргалаң суусунун он өйүзүндөгү бийик кашатта, Каракол – Балыкчы автомобиль жолунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1735 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Теплоключенка (Ак-Суу) кыштагынан 28 км түндүк тарапта. Балыкчы темир жол бекетинен 211 км. Орто мектеп, китепкана, маданият үйү бар. Турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү, соода жайлары иштейт. Кыштакта Кыргыз ССР эл жазуучусу К. Жантөшев жана Кыргыз ССРинин эл артисти С. Жумадылов туулган.
Калкы
Калкы - 1 065 киши (2021), негизинен мал багып, дыйканчылык кылат.
Минералдуу суулар
Минералдуу суулар — курамында тузу, газы, органикалык заттары (тузсуз сууларга караганда) көп жана өзгөчө касиеттерге (температурасы, радиоактивдүүлүгү жогору жана башкалар) ээ болгондуктан дарылык максатта пайдаланылуучу жаратылыш суулары.
Бөлүнүшү
Химиялык составынын өзгөчөлүгү жана физикалык касиеттери боюнча суулар киринүүчү (ванна алуу жана башкалар) жана ичүүчү болуп бөлүнөт (суулардын көбүн ичип жана киринип дарыланууга болот). Адатта, минералы көп суулар (туздуу) ваннага гана колдонулат (Ванналар). Химиялык составы жана физикалык касиеттери боюнча айрым минералдуу суулар зат алмашууга, кээ бири вегетатив нерв системасынын функцияларына жана башкалар таасир этет. Минералдуу суулар менен дарылоо процедураларына хлордуу натрийлүү, көмүр кычкыл газдуу, сульфиддүү, радондуу жана азоттуу суулар кеңири колдонулат.
Көмүр кычкыл газдуу минералдуу суулар
Көмүр кычкыл газдуу минералдуу суулар менен жүрөк-кан тамыр ооруларын дарылайт, ал адамды жеңилдетип, жүрөктүн иштешин жакшыртат. Көмүр кычкыл газдуу минералдуу суулар тамак сиңирүү органдарын, өзгөчө карын, боор, ошондой эле бөйрөккө жакшы жардам берет.