cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Өзбекстандын аймагындагы кыргыздар
Л.Ф.Костенконун маалыматтарында 20-к. аяк чендеринде, Ферганада 70 миңге жакын кыпчак болгон. Ал эми, 1897-ж. эл каттоодо 7584 гана кыпчактар калган. 1850-жылкы Кокон хандыгы тарабынан уюштурулган кыргында 20 000 миңден 50 000 миңге чейин кыпчактар курман болушкан. Бул кыргын кыпчактардын аймактагы салыштырма санынын кескин кыскарышына алып келген. Кокон хандыгынын белгилүү саясий жана аскер ишмери болгон Мусулманкул кыпчактын кулан-кыпчак уругунан чыккандыгы маалым. Кыргыз-кыпчактардын бир бөлүгү Кыргыз Республикасынын Ош, Баткен, Жалалабад, Чүй областарында, Тажикстандын Каратегин, Мургаб, Афганистандын түндүк-батыш аймактарында, Кытай Эл Республикасынын Шинжаң Автономиялуу округунда жашап келишет. Кыпчактар кыргыздын башка уруулары сыяктуу эле Чыгыш Түркстандан (16-18-кк.), Фергана өрөөнүнүн (18-19-кк.) саясий турмушуна өтө жигердүүлүк менен катышып келишкен. Фергана өрөөнү жана ага жамаатташ жерлерди, жайыттарды кыргыз уруулары 15-16-кк. өзгөчө жигердүүлүк менен өздөштүрө башташкан. Бул аймактын ыңгайлуу табигый шарты, кенен жайыттары, отурукташкан, жарым көчмөн башка элдер менен соода-сатык алакалары үчүн кыргыздар Жети-Суу, Аулие-Ата, Талас, Кашкар, Алай, Каратегин, Кашка-Дарыя жана башка жерлерден көчүп келүүсү 20-к. биринчи чейрегине чейин уланган Мындан сырткары, Россия империясынын Цин Кытайы менен чек ара маселелерин тактоосу кыргыздардын Чыгыш Түркстандан жана башка жерлерден Фергана жана башка аймактарга жылдык салттуу көчүүсүнө терс таасирин тийгизген. Тагыраак айтканда, 19-к. экинчи жарымынан көп кылымдык жер которуштурган көчүү багытына бөгөт коюлган эле. Көпчүлүк ыңгайлуу жерлер пахта, жана башка айыл чарба талааларына айлантылган, сууга, жайытка ыңгайлуу жерлер Россия империясынын түпкүрүнөн көчүрүлгөн орус, украин жана башка келгин дыйкандарга таратылып берүүсү да жайыттардын, кыштоолордун кыскарышына алып келген; бул процесс да кыргыздардын бир бөлүгүнүн отурукташуусуна шарт түзгөн. 1902-ж. «Фергана областынын жыл баяны» берген маалыматтарга таянсак, бул өрөөндөгү 300 000 кыргыздардын 200 000 отурукташууга өтүп, жер иштетип, дыйканчылык менен кесиптене башташканын кабарлаган. Бул мезгилде кыргыздар саны боюнча Фергана областында сарттардан кийинки орунда турган. «Сарт» - санскрит (байыркы индия) тилинде «соодагер» маанисин туюнтуп, көчмөн түрк элдери тарабынан отурукташкан, жер иштетишкен түрк-иран тилдүү калкка берилген энчилүү ат экендиги илимде эбак белгилүү. Ал- бетте, жогоруда айтылып өткөндөй, бул процесс Кыргызстандын Россияга букаралыкка өтүүсү, Цин империясы менен Чыгыш Түркстан боюнча өткөн чек аралардын такталышы менен байланышкан. Айрым изилдөөчүлөр кыргыздардын отурукташуусу эки натыйжага алып келгенин белгилешет:
Саясий мейкиндик
Саясий мейкиндик - саясий ишмердик камтыган чөйрөнүн өтө эле ар тараптуулугу жана калың массага тереңдеп сиңип кетиши. Саясий мамилелер мейкиндиксиз жашай алышпайт. Саясий мейкиндикти жалаң эле геогр. мейкиндик менен окшоштуруп коюу туура эмес. Геогр. мейкиндик Саясий мейкиндиктин «үстүңкү катмары» сыяктуу чыгат. Саясий турмушка көбүрөөк активдүү кагышкан социалдык катмарлар саясий активдүүлүктүң, талаасын түзүшөт (ушунун өзү саясий мейкиндик болуп эсептелет), мына ушул жерде мамлекеттик бийлик боюнча мамилелерди түздөн-түз тактоо жүргүзүлөт. Саясий активдүүлүүгү көрсетпөгөн субъектилер саясий мейкиндиктин чет жакаларынан орун алышат, ал эми саясий жакырданган элементтер бул мейкиндиктен таптакыр чыгын калышат.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Газдан сактануучу жай
Газдан сактануучу жай кишилерди Химиялык уу заттардын таасиринен сактоочу, атайын жылчыксыз жабдылган жай. Душман кыйратуучу каражаттарды колдонгон учурда өздүк коргонуу каражаты жок адамдарды узак мөөнөткө кармоо үчүн ыңгайлаштырылып курулат. Ал чыпкалоочу, желдетүүчү, жылытуучу, жарык берүүчү приборлор, жатуучу жайлар (койкалар), суу менен камсыз кылуу жана канализация системасы менен жабдылат.
Орто-Жон, Токтогул району
Орто-Жон (Орто-Жон) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Токтогул районундагы айыл. Кызыл-Өзгөруш айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 659 киши.
1909
Декабрь
1901 – 1950
Өмүрбеков Ч. К.
'''Өмүрбеков Ч. К.''' (1955-ж. туулган) - этнограф, тарых илимдеринин кандидаты, доцент. Кыргыз Мамлекеттик университетинин тарых факультетин (1977-ж.), СССР ИА Н.Н.Миклухо-Маклай атындагы Этнография жана антропология институтунун аспирантурасын (1983-ж.) бүтүргөн. Кыргыз ССР ИА Тарых институтунда, Борбордук Мамлекеттик архивде, Кыргыз Совет энциклопедия- сынын Башкы редакциясында, КР өкмөтүнүн алдындагы «Манас- 1000» дирекциясында түрдүү кызматтарда иштеген. Учурда И.Арабаев атындагы Кыргыз Мамлекеттик университетинде эмгектенет. Илимий изилдөөлөрү айылда жашаган кыргыз калкынын материалдык маданиятына байланышкан. Айылдык кыргыздардын Совет доорундагы материалдык маданиятынын (айыл-кыштак, турак-жай, кийим-кече, тамак-аш) өнүгүүсү боюнча кандидаттык диссертациясын жактаган жана 130дан ашык илимий, илимий- популярдуу макалаларды жарыялаган.
Пэппер Пайк (Огайо)
Пэппер Пайк (Огайо) (Pepper Pike) — Огайо штатынын Cuyahoga округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 5979 киши. Болжолдуу аянты - 18.4 км². FIPS коду — 39-61686.
Республикалык «Манас-мурас» коомдук фонду
Ар бир айдын 10-күнүндө республикадагы жаш манасчыларды чогултуп «Манас» айттырат.
Коомдун 20дан ашык мүчөсү бар. Устаттары Кыргыз Республикасынын эл артисти У. Мамбеталиев, Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти Н.Сейдракманов. Ф-дун негизги максаты баатырдык эпос «Манасты» калк арасына кеңири жайылтуу, жаш айтуучуларга үйрөтүү, тарбиялоо, конкурстарды, фестивалдарды өткөрүү.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Пятницкое шоссе (метро бекети)
Пятницкое шоссе — Москва метросунун Арбатско-Покровская сызыксындагы станция. 2012-жылы 28-декабрьда ачылган.
Саясий манипуляция
Саясий манипуляция — кандайдыр бир белгилүү саясий жүрүм-турумду калыптандыруу үчүн саясий аң-сезимге таасир берүү ыкмасы. Стереотиптердин ишмесинин жардамы аркылуу мифтерди жана символдорду колдонуу менен тымызын жасалат, көрүнүштөр жана процесстер тууралуу чыныгы маалыматтар алмаштырылат жаш субъектиге керектүү саясий бийлигин көрсөтмөлөрүн, кайсы бир саясий жашоо багыттарын түзөт. Саясий манипуляциянын өзгөчө жайылган методдору төмөнкүлөр: жашыруун аброй табуу методу, эмоциялуу резонанс методу, атайын митаамдык менен жасалган жалган салыштыруулар, маалымат блокадасы, өзүнөн-өзү ишке ашкан прогноздор, ошоңдой эле атактуулук жаш биринчилик эффекттерди түзүү.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Ракета отундары
Ракета отундары — ракета кыймылдаткычы үчүн энергия булагы жана жумуш аткаруучу катары коддонулуучу заттар. Р. о. эң чоң тартуу күчүнө ээ, агрегаттык абалы туруктуу, пайдаланууга коопсуз, конструкциялык материалдарга толук ылайык жана башка болууга тийиш. Ракета кыймылдаткычтары көпчүлүгү химимялык отун менен иштейт. Алар агрегаттык абалына жараша катуу жана суюк болуп эки түргө бөлүнөт. Катуу түрдөгү Р. о. ак-дары жана катуу отундар аралашмасы кирет. Аралашмалуу катуу отунга күйүүчү компонент катары чайырлар, окистендиргич катары кычкылтеги көп заттар ( аммоний перхлораты — NН4СlО4, калий перхлораты КСlO4 жана башка) пайдаланылат. Суюк Р. о. бир же эки компоненттүү болушат. Бир компоненттүү суюк отундар окистендиргичке муктаж эмес. Мындай отундар молекулаласы кычкылтек күйүшү үчүн керектүү күйүүчү элементтер болот. Мисалы: нитроэтан, нитрометан. Күйүүчү заттар женил окистенткичтен турган эки компонентүү отундар өтө көп колдонулат. Мындай отундар ракета күйүүчү камерасына өз алдынча кошулбай туруп берилет. Себеби бул отундар күйүүсүнөн бөлүнүп чыккан жылуулугу көп, колдонулуучу углеводород арзан, иштетүүгө женил жана коркунучсуз. Эки компоненттүү отундарда окистендиргич катары суюк кычкылтек, конц. азот кислотасы, суутек пероксиди ракеталык күйүүчү зат катары углеводороддор, алардын бирикмеси, керосин, бензин, метил спирти, этанол спирти, аминдер колдонулат.
Кулансарык
Кулансарык — Манастын бешинчи муун урпагы, Сейтектин эки небересинин бири. Кенен баатыр башында турган кыргыз эли бейкут жашап жаткан учурда аялы Гүлайым эгиз уул — Алымсарык, К-ты төрөп, «Сан кара тойго союлуп, Албан түрлүү жан келип, Уруудан калбай эл келип» (Саякбай Каралаев, Кол жазмалар фондусу, 146-инв., 401-б.) чоң той өткөрүлөт. Манастын учугун уланта турган тукумду эл зор кубаныч менен кабыл алышат. Эгиздердин келечекте эр жүрөк баатырлардан болорун алдын ала билдирген белги көрүнөт. Эбегей, Көгөй деген эки баатыр түш көрөт да кандайдыр бир коркунучтун жакындап келатканын кабарлап К-ка айтса, ал «Сунулган бут тартылбай, Жумулуп көз ачылбай, катуу уйкуга батып» кенебейт. Душман капыстан кол салып, Кененди өлтүрүп, кыргыздарды кыйратканда К. менен Алымсарык жаштыгына байланыштуу каршылык көрсөтө алышпайт. Желжетпес баатырдын акылы боюнча утурумдук эл-жерди таштап качып чыгууга аргасыз болушат. Алар Масин деген дарыядан Олуя атанын колдоосу менен өтүп, Эки-Аралды жердеп туруп калышат.
Радон
Радон (латын тилинен radon), – Д.И.Менделеев мезгилдик системасы 6-мезгилинин VIIIА группа элементи, асыл газдарга кирет, к.н. 86, ат. м. 222. 1900-ж. Ф.Дорн 222Rn (Т1/2 =3,8229 күн) жана Э.Резерфорд 232Rn (Т1/2 =545 сек) изотоптобун ачышкан. Азыркы убакта радон массалык саны 204Rn, 206Rn – 224Rn болгон 19 изотобу белгилүү. Алардын ичинен табигый изотоптору 219Rn, 220Rn жана 222Rn абада, сууда жана топуракта кездешет; 1 м3 абада нормалдуу шартта 7×10-16 г Р. болот. Ал бүт атмосферанын м. боюнча 4×10-17% түзөт. Р. эң сейрек учуроочу элемент. Кадимки шартта түссүз, жытсыз, даамсыз газ. Коваленттик радиусу 0,214; иондошуу энергиясы Rnо ® Rn+ 10,746 эВ. Газ абалындагы Р. тыгызд. 9,7 г/л, суюк абалындагы тыгызд. 4,4 г/см3 ; катуу абалындагы тыгызд. 4 г/см3 ; балкып эрүү температурасы -71 оС, кайноо температурасы -62оС. 0о С көлөм сууда 0,5 көлөм Р. эрийт (органикалык эриткичтерде көбүрөөк). Спирттер жана  органикалык  к-талар молекулалык массасы жогорулаган сайын Р. эригичтиги өсөт. Р. атомунун сырткы электрондук катмарында 8 электрон болгондуктан химимялык жактан инерттүү. Бирок Р. ксенон сыяктуу Вандер-Ваальс күчүнүн таасиринде мол. бирикмелерди пайда кылат. Мисалы буга Б.А.Никитин алган Rn×2C6H5OH, Rn×2CH3C6H5, Rn×6H2O бирикмелерди кошууга болот. Алгачкы экөө күкүрттүү суутекке, үчүнчүсү SO2×6H2O изоморфтуу болушат. Андан сырткары Р. фтор, хлор менен болгон бирикмелери да белгилүү: RnF2, RnF4, RnF6 жана RnCl4. О. эле суу, фенол, толуол ж.б. менен клатраттык бирикмелерди пайда кылат. Р. фториди 250оС кургак бууланат. Р. радий туздарынын курамынан алынат. Азыркы мезгилде Р. радиоактивдүү элементтерди изилдөөдө жана мед-да Р. ваннасы катары колдонулат.
Балбалдар
Балбалдар, буркан таштар – байыркы жана орто кылымдарга таандык көчмөн түрк тилдүү уруулары мүрзө үстүнө коюучу таш айкелдер (скульптура). Бийиктиги 0,5–4 метр. Алардын көпчүлүгүнө адамдын айкели, кийим–кечесинин деталдары, канжары, кылычы же колуна кармаган чөйчөгү менен кошо чегилген. Чөйчөк молчулукту, ырыскыны чагылдырган. Балбалдардан көчмөндөрдүн антропологиясын, аскердик жашоо салтын байкоого болот. Айрым учурларда балбалдар жеңилген жоонун башчысына карата да жасалган. Балбалдар Моңголиядан, Европанын түштүк-чыгыш талааларынан, Борбордук Азиядан, Түштүк Сибирден, Алтайдан кездешет. Алгачкы Балбалдар байыркы көчмөн элдерге (скиф, хунн, авар жана башка), көпчүлүгү 6–13-к. кыргыз, огуз, кыпчак жана башка түрк тилдүү элдерге таандык. Мындай балбалдар Кыргызстандын Талас, Чүй, Ысык-Көл өрөөндөрүнөн көп табылган.
Тарыхы жана мааниси
Балбалдар көчмөн түрк урууларына тиешелүү жылмаланып иштетилбей эле тигинен орнотулган таш мамычалар. Орхон жана енисей рун жазууларында «балбал» деп жоокердин согуш талаасында өлтүргөн душманына атап орнотулган кой таш айтылат. Балбал түшүнүгү жана анын жасалыш өзгөчөлүгү таш айкелдерден (к. Айкел) кескин айырмаланат. Таш айкелдер байыркы түрк маданиятын чагылдырган искусство үлгүсү эсептелинип, анда аны жасаган уста каармандын тыш келбетин, баш кийимин, кемер жана жоо куралы сыяктуу белгилерди ташка чегүүгө аракет жасаган. Балбал өлтүрүлгөн душманга атап коюлгандыктан, ага көркөм шөкөт берүүнүн кажети деле болгон эмес. Ошондуктан байыркы түрктөрдүн журт башчыларына, баатыр жоокерге багышталып, адегенде таш айкелдер орнотулуп, андан соң адамдын колу тийбеген жана көркөмдөлүп иштетилбеген жумуру тaштap коюлган. Рун жазууларында, айрыкча кытай жазма булактарында белгиленгендей: «эгер ал бир адам өлтүрсө, анда бир таш коюлат... Айрымдардын мындай таштары жүзгө, кээде миңге жетет». Рун жазма эстеликтеринин эч биринде Балбал аталышы көркөмдөлүп иштетилген айкел деп берилбейт жана аларда айтылган маалымат түрмөгүндө Балбал деп кодура, койташ аркылуу душмандын образын туюнтуу байкалат.
Газ динамикасы
Газ динамикасы — гидроаэромеханиканын кысылуучу туташ чөйрөлөрдүн (газ, плазма) кыймылын жана алардын катуу нерселер менен өзара аракетин изилдөөчү бөлүмү. Ал термодинамикажанаакустикаменен байланышта. Басымдын же температуранын өзгөрүшү менен бардык нерселер кысылуу касиетине ээ болот. Кысылуу касиети басымдын же температуранын өзгөрүшү менен заттын көлөмүнүн өзгөрүшү. Кысылуучу илээшкек газдын туруксуз кыймылын Навье Стокс теңдемелери аныктайт. Газдын кысылуу процесси газ үндүн ылдамдыгындай же андан ашык ылдамдык менен акканда (же катуу нерсе газда кыймылдаганда) пайда болот (к. Бернулли теңдемеси).Газ динамикасыхимиялык (диссоциация, күйүү жана башка) жана физикалык (иондошуу, нурлануу) процесстерди коштогон жогорку температурадагы газ агымдарын изилдөөгө мүмкүндүк берет. Газ динамикасынын ургаалдуу өнүгүшү реактивдүү авиациянын, ракеталардын, атом жана суутек бомбаларынын техникасы менен байланышкан. Учуучу аппараттарды, кыймылдаткычтарды, газ машиналарын констр-лаган кезде алардын бетиндеги газ агымынан пайда болгон басым менен сүрүлүү күчүн, температураменен жылуулук агымын да газ динамикасы изилдейт.
Едванто-Се
Едванто-Сё — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Левый Юрибей дарыясынын сол жээгинен 60 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 40 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кручинино (Уфим району, Башкыртстан)
Кручинино — Башкыртстандын Уфим районундагы айыл, Николаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 14 киши. Почта индекси — 450532, ОКАТО коду — 80252850007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Буудайбек Сабыр уулу
Буудайбек Сабыр уулу 1933 жылы Чүй районунун Дөң-Арык айылында төрөлүп 2011 ж. дүйнөдөн өткөн.
1950-жылы Кыргыз Мамлекеттик Улуттук Университетинин филология факультетине өтүп, 1954 жылы аяктаган.
1954-1960 жж. «Жаш Ленинчи» журналында бөлүмүндө жооптуу катчы болуп иштеген.
«Жаш Ленинчи» журналынан бошотулгандан кийин бир жарым жылча жумушу жок жүргөн.
Буудайбек Сабыр уулу ошол мезгилде элдик фольклор жыйноого кызыга баштаган.Өзүнүн адабий чыгармачылык шыгы болгондугуна карабастан өмүрүн кыргыз фольклорун чогултууга жана сактап калууга арнаган.
Буудайбек Сабыр уулунун фольклордук экспедициялары Исхак Раззаков, Болот Мамбетов, Турдакун Усубалиев тарабынан колдоого алынып турган.
Буудайбек Сабыр уулу чогулткан материалдарын фуюй кыргыздары боюнча изилдөөлөрдү жүргүзгөн немис окумуштуусу Гундулла Сакс өзүнүн доктордук диссертациясынын коргоодо колдонгон.
Буудайбек Сабыр уулу «Манас» жыйноочу дагы болгон. Аты элге анча белгилүү эмес манасчыларды эл арасынан иликтеп, таап, алардын айткандарын чогултуп, радиого жаздырып, сүрөттөрүн сүрөтчүлөргө тарттырып, фондуга өткөрүп, гезитке жарыялап турган. «Эл шайырлары» китебинде манасчылар Молдобасан Мусулманкулов, Ыбырайым Абдракманов, Сейдене Молдокеева, Уркаш Мамбеталиев, Мамбеталы Ашымбаевдин өмүр жолдорун, чыгармачылыгын баяндаган очерктери берилген.
Бехустун аскасы
Бехустун аскасы түндүк-батыш Ирандын Керманшах шаарынан 80 км алыстыкта жайланышкан. Дүйнөдөгү эң көлөмдүү аска летописи. Б.з.ч. 516-жылы Дарий Iдин буйругу боюнча жерден 152 м бийиктикте, узундугу 20 м, бийиктиги 8 м келген тик аскада байыркы перс клинопись жазмасы аркылуу элам жана вавилон тилдеринде Орто Азия жана Теңир-Тоо аймагын байырлашкан көчмөн элдер тууралуу алгачкы маалымат берилет. Жазмада Дарий Iдин Орто Азияга жасаган жортуулу жана ал басып алган элдер (өзгөчө сактар) тууралуу кабарлар берилет. Бул байыркы жазууларды 1835–47-жылдары Г. Роулинсон которгон.
Тетер-Ключ (Карайыдель району, Башкыртстан)
Тетер-Ключ — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Подлуб айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 11 киши. Почта индекси — 452364, ОКАТО коду — 80234864007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Строгино (метро бекети)
Строгино — Москва метросунун Арбатско-Покровская сызыксындагы станция. 2008-жылы 7-январьда ачылган.
Тройхтлинген
Тройхтлинген - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Вайсенбург-Гунценхаухен (район)|Вайсенбург-Гунценхаухен карайт. Орто Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 12.576 (2013-ж.). Аянты – 103.00 км2.
Өпкө чабуу
Өпкө чабуу - үйлөнүп жаткан жаштарды кырсыктан сактоо, көп балалуу болушун камсыз кылуу максатында жасалуучу элдик ишенимге негиздеген салт. Үйлөнүп жаткан кыз-жигитти бири-бирине желкесин тийгизип олтургузуп, чапан жаап, бир аял жаңы союлган текенин өпкөсүн (кээ бир маалыматтарда боорун да) алып, жаштарды ургулайт. Бул каададан соң, өпкөнү итке беришет. Көп элдер кочкорду, текени күнгө, отко курмандыкка чалышкан. Кочкор менен текеге түшүмдү арбытаар жандыктар катары да сыйынышкан. Аталган салт ошондой сыйынуунун бир көрүнүшү болушу мүмкүн. Мындай жөрөлгөнүн түрдүү кырсык- тардан сактаарына ишенүүнү балдарга карата аталуучу энелердин, чоң энелердин «Өпкөмдү чабайын!» деген сөздөрүнөн да байкоого болот.
Иммунизациялоо
Иммунизациялоо – кандайдыр бир дарттын өлгөн же алсыраган козгоочуларын, болбосо жаныбарлардын вакциндештирилген сывороткаларын киргизүү аркылуу, ошол эле дартка карата туруктуулукту түзүү.
1910
1901 – 1950
Өргө жабар
Өргө жабар (үйлөнүү салтында) - өргө көтөргөнгө жардам берген аялдарга бериле турган белек.
Өрө кийиз
Боз үйдүн жабуусу. Түр салынбай, боёлбой, ак менен кара жүндөн калың жасалган кийиздин бир түрү. Өрө кийиз көбүнчө боз үйгө жабууга ылайыкталат. Ал күзгү жүндөн уютулуп, мунун бир жагы боз, экинчи жагы кара болсо ал сөзсүз бышырылат. Өрө кийиз өргөө тигүүдөн байкалат.
Боз үйдүн өнүгүшүндө жүндүн мааниси өтө зор. Демек, үйдүн жабуусу анын боочулары жана ички жасалгалары үчүн да ошончолук мааниге ээ экенин билебиз. Боз үйдүн жабуусу төрт бөлүктөн турат. Аларга туурдук (тутуусу), үзүк, түндүк жабуу жана эшик тыш кирет. Орточо үйлөр, негизинен төрт туурдукка, эки үзүккө чакталат. Алардын чоң-кичинеси, узун-кыскасы үйдүн көлөмүнө карата бычылат. Мисалы, он эки канат үйдүн алты туурдугу, үч үзүк жабуусу болгон.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Саясий мамилелер
Саясий мамилелер - саясий бийликти колго алуу, пайдалануу жана кайрадан бөлүштүрүү боюнча саясаттын субъектилеринин өз ара аракеттери. Саясий мамилелердин чөйрөсү дайыма кыймылда болот жана коомдук турмуштун саясатташуу деңгээлине көз каранды. Саясий мамилелердин субъектилери катары индивиддер, топтор, катмарлар, жалпылыктар, коомдун өзү жана анын уюмдары менен институттары эсептелет. Келишүү, консенсус, тилектештик, атаандаштык, конфликт, каршылашуу ж. б. мамилелер саясий мамилелер катары каралат. Саясий мамилелердин эң негизгилеринин катарына саясий башкаруу (башкаруучу менен  баш ийүүчүлөрдүн ортосундагы) жана саясий бийлик жүргүзүү (бийликтегилер менен бийликке баш ийүүчүлөрдүн ортосундагы) мамилелери кирет. Саясий илимде саясий мамилелер симметриялык менен асимметриялык, туурасынан жана тигинен, элитарлык жана иерархиялык түрлөрүн айырмалашат.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Эмилия Кларк
Эмилия Изабель Евфимия Роуз Кларк (Emilia Isobel Euphemia Rose Clarke; 23-октябрь 1986, Лондон, Англия, Улуу Британия) – британиялык актриса.
Лондондо туулган жана Беркширде чоңоюп өскөн Кларк актердук искусствого болгон кызыгы бала кезинде, атасы үн режиссеру болгон "Кеме көргөзмөсү" (англ. Show Boat) мюзиклин көргөн соң пайда болгон. Актриса Хидингтондогу Rye St Antony School мектебинде билим алган жана эки пьесада роль аткарган Оксфордтогу St. Edward's орто мектебин аяктаган, кийин актриса Drama Centre London мектебинде окуп, окуусун 2009-жылы аяктап, он ар түрдүү сахналык оюндарда роль аткарган. Кларктын мектепти аяктаган соң, эң алгачкы ролдоруна Company of Angels компаниянын пьсасы, Samaritans соопчулук уюму үчүн аткарган эки ролу жана Лондон университетинин окуучуларынын кыска метраждуу тасмасындагы ролу кирет. Кларк телевидениеде биринчи жолу "Доктурлар" (англ. Doctors) британиялык эзилме операсыныны эпизодунда роль аткарган, ал эми актриса Syfy телеканалынын "Триас дооруну чабуулу" (англ. Triassic Attack, 2010) тасмасындагы ролу үчүн Screen International журналы Кларкты UK Stars of Tomorrow тизмесине киргизген.
2011-жылы Кларк HBO каналынын "Тактылар оюну" (англ. Game of Thrones) телесериалында Дейенерис Таргариендин ролун аткарганы менен киносынчылар тарабынан жогору бааланып популярдуулукка жеткен. Актрисанын номинациялары: прайм-тайм "Эмми" сыйлыгынын "Драмадагы эң көрүнүктүү жардамчы актриса" номинациясы (2013, 2015-2016), АКШ киноактерлор гилдиясынын сыйлыгынын төрт номинациясы (2012, 2014-2016) жана Critics Choice Television Awards сыйлыктын "Драмадагы эң көрүнүктүү жардамчы актриса" номинациясы (2013, 2016) жана башкалар. 2017-жылы Кларк "Тактылар оюну" телесериалынын ар бир эпизоду үчүн эки миллион фунт стерлинг тапканы менен телевидениедеги иш акыны көп ала турган актриса катары табылган.
Кларктын Бродвейде аткарган биринчи ролу 2013-жылдын мартында "Тиффаниде эртенүү" (англ. Breakfast at Tiffany's) пьесасында Холли Голайтлинин ролун аткаруусу болуп саналат. 2015-жылы актриса Esquire журналы боюнча "Эң сүйкүмдүү аял" деп аталган. Актриса роль аткарган башка тасмалары: "Терминатор: Генезис" (англ. Terminator Genisys, 2015) (Сара Коннор) жана "Сени менен жолукканга чейин" (англ. Me Before You, 2016). 2016-жылдын ноябрында актриса "Хан Соло антология тасмасы" (англ. Han Solo anthology film) аталышындагы болочок тасманын башкы актрисанын ролунда табылган.
Машаякчы
Бу демек, христиан деген сөз кыргызчасына: машаякчы деп берилеринде шек жок, себеби машаякчылыкты жолдоочулар кыргыз арасында барган сайын көбөйүп баратканын, машаякчылыкты жолдоочулар өздөрүнүн ишениминен эми кайтышы кыйын экенин кашкайтып көрсөтүп турат.
Каалайбызбы же жокпу, бирок кыргыз шартында машаякчылык түбөлүк жашап келген жана жашай берет.
Жанызак.
Кула Тай
Кула Тай — Аккуланын тай кезиндеги аты. Айтуучулар тарабынан К. т-дын таржымалы толук түзүлгөн. Саякбай Каралаевдин вариантында К. т-дын атасы кайберен-кулан, энеси Нойгуттун Карача деген канынын көп жылкыларынын ичине эч адамга көрүнбөй, билинбей пайда болгон «кайыптан келген куу байтал» (к.'' Куу байтал). ''
Тууганда жерге жатпаптыр,
Энесинин үстүнөн
Карап турса Карача
Так миң катар аттаптыр (Саякбай Каралаев, 1. 175).
Рауль закондору
Рауль закондору. Фр. окумуштуусу Ф. М. Рауль көп тажрыйбалар негизинде (1887) төмөнкү закондорду ачкан. 1. Эритменин буусунун басымын салыштырмалуу азайышы эриген зат молдук үлүшүнө пропорционалдуу.
Р0 – Р n2
——— = N же  DР = Р0N, мында N = ——— . 100 Р0 n2 + n1
P0 – таза эриткичтин, Р – эритменин үстүндөгү буунун басымдары, n2 - эриген зат молдук саны, n1 - эриткич молдук саны. Законго электролит эмес заттар суюлтулган эритмелери гана баш ийет. Суюлтулган эритмелерде n - дин мааниси өтө кичине болгондуктан, аны эске албай эле:
DР n
——— = —— деп жазууга болот.
Р0 N
2. Эритмелер тоңуу жана кайноо темп-раларын ченөөнүн натыйжасында:
а) эритмелер тоңуу темп-раларынын жогорулашы эриген зат молялдык концентрациясына түз пропорционалдуу, б) бирдей сандагы эриткичте эриген ар түрдүү заттар эквимол. сандары эриткичтин тоңуу чекиттерин бирдей темп-рага төмөндөтөт (кайноо чекиттерин бирдей темп-рага жогорулатат): DtТ = К.С жана DtК = ЭС, DtТ – эритменин тоңуу темп-расынын төмөндөшү, DtК-кайноо темп-расынын жогорулашы. С - эриген заттын молялдык концентрациясы, К – криоскопиялык, Э – эбулиоскопиялык константа (берилген эриткичтер үчүн туруктуу сандар). Электролиттер үчүн Р. з. изотониялык коэффициент i - аркылуу колдонулат. DР = iPo·N, DtT = iKC, DtК = iЕС
Диоксин
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Чеч-Дөбө, Токтогул району
Чеч-Дөбө — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Токтогул районундагы айыл. Кызыл-Өзгөруш айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 553 киши.
Бокс
Боксёрлор атайын жасалган жумшак тери мээлей кийип мушташат. Белден ылдый согууга уруксат берилбейт. Бокс боюнча мелдештерди өткөрүү катышуучулардын салмагына, жашына жана спорттук даярдыгына карата бөлүштүрүлөт. Бокс ден соолукка зыян келтирбөө эрежелерин сактоо менен 3 раундда өткөрүлөт.
Бокс менен машыгуу кишини ар тараптан өөрчүтөт, ден соолугун чыңайт; нерв, жүрөк-кан тамыр жана дем алуу системаларынын функцияларына жакшы таасир берет. Кишинин ыкчамдыгын, тең салмактуулугун, чечкиндүүлүгүн, чыдамкайлыгын арттырат. Бокс менен машыгууда бет, кол травмаларга учурашы ыктымал. Бокска мүнөздүү травма — нокаут (кыска убакытка акыл-эсин жоготуу). Нокаут болгондо мушташ токтотулат, спортсмен жабыр тартуу оордугуна карата ар кандай мөөнөткө мелдешке катышпайт.
Туура жүргүзүлгөн окуу-машыгуу процесстер, коргонуу ыкмаларын туура колдонуу, мушташуу эрежелерин так аткаруу, ошондой эле спортсмендерге такай догдурдун көзөмөлү травмалардын алдын алууга жана азайышына түрткү берет. Травманын алдын алууда боксёрлордун кол чеңгелин таңуу, оозуна каучук кеп, башына атайын шлем кийүү талап кылынат. Өспүрүмдөр 14—15 жашынан баштап тажрыйбалуу тренерлердин жетекчилигинде бокс менен машыгууга болот. Ал эми 16—17 жаштан баштап мелдештерге катышууга уруксат берилет. Бокс менен машыгууну баштоодон мурун догдурдан текшерүүдөн өтүп, анда айрыкча нерв системасына, угуу жана көрүү органдарына өзгөчө көңүл бурулат.
Спорт кесиптик жана ышкыбоздук бөлүнөт - Сиз аны сунуштарын чейин түшүнүү зарыл биринчи нерсе. Бокс сүйүүчүлөрдүн уюму AIBA көзөмөлдөнүп, ал эми бир нече кесиптик менен: WBA, IBF, WBC, Украина, жана башкалар. Кесиптик бокс менен, салмагы 17, жана 11-карганда.
Колдонулган адабияттар
'''Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия.''' - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Чоң Речка (Кандата куймасы)
Чоң Речка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кандат дарыясынын сол жээгинен 92 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Пүлгөн
Пүлгөн — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай шаарынын курамындагы айыл.
Шаймерден суусунун боюнда жайгашкан.
Орто мектеп, бала бакча, оорукана, поликлиника, дарыкана, үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу, фельдшер-акушердик пункт, турмуш-тиричилик жактан тейлөөчү ишканалар, соода мекемелери бар. Улуу Ата-Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган.
Калкы
Калкы - 2 466 киши.
Газдын кинетикалык теориясы
Газдын кинетикалык теориясы - теориялык физиканын молекулалар ортосундагы өзара аракеттешүүнүн айрым закондоруна жана заттардын молекулярдык түзүлүшүнө негизделген статистикалык ыкма менен газдын теңсалмаксыз касиеттерин изилдөөчү бөлүгү. Анын жардамы менен сейректелген жана тыгыз газдардын, көп атомдуу жана иондошкон (плазма) газдардын, газ аралашмаларынын касиеттери изилденет. Газды мүнөздөөчү физикалык чоңдуктар орто статистикалык маанилерге ээ. Бул чоңдуктардын орто маанилерин эсептөө үчүн газ молекулаларынын мейкиндикте убакыт боюнча жайгаштыруу закону, башкача айтканда жайгаштыруу функциясын f (v, r, t)билүү зарыл. Мында vылдамдык, rрадиус вектор, tубакыт. Ушул функциянын жардамы менен газ абалын мүнөздөөчү чоңдуктардын маанилери эсептелет. Газдарда энергиянын жана импульстун берилиши молекулалардын кош урунуулары менен шартталат. Үч молекуланын бир эле мезгилде өзара урунушу өтө аз. Газдын кинетикалык теориясынын негизги законунун милдетин Больцман кинетикалык теңдемеси аткарат. Ал аркылуу импульстун жана энергиянын теңдемелери алынат жана кинетикалык коэффиценттери эсептелет. Кванттык газдын кинетикалык теориясы квант механикасына негизделген. Кинетикалык теңдемени чыгаруу ыкмаларынанглиялык окумуштуу С. Чепмен жана швед окумуштуусу Д. Энског иштеп чыккан. Газдын кинетикалык теориясынын негизги милдети газ абалын мүнөздөгөн кубулуштардын (диффузия, илээшкектик, жылуулук өткөргүчтүк жана башка) орточо маанисин аныктоо.
Диоктофимоз
Диоктофимоз  (Dioktophimosis) – ит сымалдардын бөйрөгүн жабыркатуучу гельминтоз ылаңы. Козгогучу (Dioktophyme renale) ачык кызыл түстөгү нематода, бөйрөк күлтүгүндө мителик кылат. Кээде киши, чочко, жылкы, бодо ылаңга чалдыгышы мүмкүн. Козгогучу бардык жерде таралган. Эркегинин узундугу 14–40 см, ургаачысы чоңураак келип, 20–100 смжетет. Өрчүшү аралык ээсин (олигохет курттары) жана убактылуу ээсинде (олигохеттер менен азыктанган балык, бака) өтөт. Акыркы ээсинин (ит, мышык, түлкү, карышкыр, суусар жана башка) денесине кирген мите карынды тешип өтүп, курсак көңдөйү аркылуу боорго жетет, ал жерден бир жолу түлөп, кайрадан курсак көңдөйүнө келип, экинчи жолу түлөйт. Ошентип жыныстык жактан жетилген соң, бөйрөк күлтүгүнө келет. Соо жаныбарга булганган суудагы мите личинкалары бар олигохеттерди же болбосо митенин убактылуу ээсин жегенде жугат. Ылаңдаган ит кусат (митенин личинкалары карынына киргенде), кан сийет (личинкалар бөйрөгүнө жеткенде). Өтө баалуу жаныбар болсо, бөйрөгүнө операция жасайт, калганын жок кылат. Ылаңды алдын алуу үчүн ылаңдаган итке жана аң фермаларындагы жаныбарларга чийки балык берүүгө тыюу салынат, аларга аябай туздалган жана бир кайна тылган балык берилет. Кудуктан же суу куурунан алынган гана суу менен сугарылат.
Плутократия
Плутократия (гр. рlutos – байлык + kratos – бийлик, кубаттуулук)
Плутократия термини саясий түзүлүштүн өзгөчө формасы катары байыркы грециялык ойчул жана жазуучу Ксенофонттун «Сократ жөнүндө эскерүүлөрүндө» кездешет. Байыркы Грециянын бир катар шаар-мамлекеттеринде плутократия б.з.ч. VII–VI к. бай аристократ уруулук аристократиянын үстүнөн жетишкен жеңишинин натыйжасында орногон. Плутократиянын эң көрүнүктүү мисалдарына байыркы кылымдардагы Карфагендин жана Орто кылымдардагы Венеция республикасынын мамлекеттик түзүлүшү кирет.
Плутократия (байыркы грек. πλοῦτος–байлык, κράτος–бийлик) – өкмөттүн чечими жалпы элдин көз карашы (тилеги) эмес, таасирлүү таптын бай адамдары аркылуу аныкталган бийликтин бир формасы. Ушундан улам Плутократия олигархиянын айрым көрүнүшү катары саналат. Чыныгы бийлик анча көп эмес топтун (мисалы, ак сөөктөр, куралдуу-күчтөр, партиялык төбөлдөр же мамлекет башчысынын туугандары) колунда болгондуктан, социалдык теңсиздиктин деңгээли жогору, социалдык жактан өнүгүүнүн ылдамдыгы тескерисинче төмөн болот. Плутократия мурун кээ бир мамлекеттерде (мисалы, 1919-ж. чейин Италияда, 1893-ж. чейин Бельгияда ж. б.) мүлктүк ценз аркылуу ишке ашкан. Азыркы учурда көп пайдаланылбай, негизинен айыптоо маанисинде (мисалы, Улуу Британия же АКШга каршы) колдонулат. Орус тилинде сүйлөгөндөр Плутократия терминин туура эмес байланыштыргандыктан («плут»–«алдамчы», «митаам», «шум»), ал терс түшүнүк берет.
Колдонулган адабияттар
"Саясат таануу: энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү.Асанов, жооптуу редактор: А.Акунов. Бишкек - 2004. ISBN 9967-14-011-9
Саясий маданият
Саясий маданият - тарыхый калыптанган саясий тажрыйбалардын, баалуулуктардын, багыттардын, көз караштардын жана аларды билдирген символдордун системасы. Бул система саясий калыптанууну иретке келтирип, саясий жүрүм турумду жөнгө салат. Саясий тажрыйба, саясий аң-сезим жана саясий жүрүм-турум саясий маданиятын негизги элементтери болуп саналат. Саясий маданият жарандар менен бийликтин ортосундагы өз ара мамилелерге тиешелүү көз караштардын, баалуулуктардын жана үлгүлүү жүрүм-турумдун жыйындысы.
Саясий маданият: Саясий маданият - динамикалык көрүнүш, анын мазмуну жана формасы дайыма өнүгүп, өзгөрүп турат. Саясий маданиятын деңгээли саясий системанын өнүгүшүнүн көрсөткүчү болуп эсептелет. Саясий маданият идентификациялоо, саясий социалдаштыруу, адаптациялоо, саясий багыттоо, интеграциялоо, коммуникациялык, жөнгө салуучу ж.б. функцияларга ээ.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Республикалык адистештирилген М. Абдраев атындагы Музыкалык мектеп-интернат
'''Республикалык адистештирилген М. Абдраев атындагы Музыкалык мектеп-интернат''' Мектепте жогорку тажрыйбалуу С.А Кривоиолова. Ф. Ф. Якунин,В. С. Жаиаркулов, O. А. Кулева,Л. Ф. Желопятова, К. И. Исабаева,К. Ш. Жекшенов, А. У. Укурчинов,И. Б. Суеркулова ж. б. мугалимдер иштейт. Мектепти композитор М. Бегалиев, Э. Асаналиев, Ы. Осмонкулов, К. Кошоева, А. Ташибаева,Ч. Щалтакбаев, Мурат Рена, Р. Карагулова ж. б. ондогон музыканттар бүтүрүшкөн. Мектепти Т. Тургуналиев, Ж. Момункулов, Т. Молдогазиев, Л. Исакеева жетектешкен. Ал эми 1991-жылдан директору Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер А. Абдуллаев. 2003-2004-окуу жылында 440 окуучу окуду. Педагог Ү. Суеркулова жетектеген«Акак» комузчулар ансамбли көптөгөн республикалык, эл аралык конкурстардын, фестивалдардын лауреаты.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Чоң теректи мөңгүсү
Чоң теректи, мөңгү — Какшаал тоо тизмегинин түндүк капталындагы өрөөн тибиндеги мөңгү .Уз. 4,4 км, аянты 5,3 км2, Чоң Үзөңгүкууш суусунун сол куймасы Кичи Үзөңгүкууштун алабында жайгашкан. Башы деңиз деңгели 4600 м, этеги 3640 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4160 м. Ч. Т. м. негизинен кар көчкүлөрдөн куралат. Басымдуу бөлүгү морена менен капталып, аны эрип кетүүдөн сактайт. Мөңгүдөн Чоң Терек суусунун (Кичи Үзөңгүкууштун алабы) сол куймасы башталат.
Балдак, курал
БАЛДАК – 1. кылыч, канжар, кездик куралдарынын бир тарабы бириктирилген же эки жагы тең ачык кош толтолуу сабы;
2. аксак кишилер колтугуна такап, басууга ылайыкталган, орто ченинде кармагычы бар, төмөн жагы бириккен, жогорку жагы эки ача болуп барып бир карышча туура жыгачка ашталган таяк;
3. атчан жүргөндө бүлдүргөлүү учун ээрдин кашына такай илип, ачакей же туура жыгачтуу учуна бүркүттү кондуруп, туур ордуна колдонулчу эки укумча жыгач;
4. оймо, сайма, чиймелерде колдонулчу бир же эки башы ачакейленген кыска же узун сызыкчалар түшүрүлгөн көчөттөр. Шырдак оюуда, чийчырмоодо, аяк кап, табак кап оймолорунда көчөттөрдү байланыштыруучу жерлерде көбүрөөк колдонулат.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Бишкек, 2003 « Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, И. Арабаев атындагы Кыргыз Мамлекеттик Педагогикалык Университети»
Екра-Яга
Екра-Яга — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Газ жүргүч
Газ жүргүч — күйүүчү газды чыккан же өндүрүлгөн жеринен алыс (жүздөгөн жана миңдеген км) аралыктагы керектөөчүлөргө жеткирилүүчү курулуш комплекси. Газ көзөнөкчөдөн берилген табигый басымдын же толтургуч аппараттар (компрессор, эксгаустер жана башка) менен түзүлгөн басым аркылуу металл куур (түтүк) боюнча агызылат. Газ жүргүч магистралдык, жергиликтүүжана ички болуп бөлүнөт. Магистралдык газ жүргүчтө газ чыккан жеринен чоң шаарга, жергиликтүүдө газ чогулткуч жана газ бөлүштүргүч станцияларга жана ички газ жүргүчтө имараттын ички бөлмөлөрүнө жеткирилет. Газ жүргүчкө көбүнчө көмүртектүү же легирленген болот жана алюминий куймаларынан жасалган куурлар пайдаланылат. Магистралдык жанажергиликтүүгаз жүргүчтү курууда куурлар бири бирине ширетелип бириктирилет. Куруу ыкмасына жараша газ жүргүч жер бетине жана жер астына орнотулат. Жер бетине курулган газ жүргүч тирөөчтөргө, эстакадага же жерге эле коюлат, ал эми жер астындагы газ жүргүч 2-2,5 м тереңдикке орнотулуп көмүлөт. Дат басып бузулуудан сактоо үчүн куурлар битумдан жана айнек кебезден жасалган атайын изоляциялык материал менен оролот. Бири бирине кошулуп бириктирилген газ жүргүчтөрдүн системасынан газ тармагы түзүлөт. Газ жүргүчтөгү газ басымын газ компрессордуу станциялар жөнгө салып турат, жүргүчтүн акыркы пунктарына газ бөлүштүргүч станциялар курулат.Магистралдык газ жүргүчтү курууда иш процесстери кеңири механикалаштырылат жана автоматташтырылат.
Пэррисбург (Огайо)
Пэррисбург (Огайо) (Perrysburg) — Огайо штатынын Wood округуна караган АКШ шаары.
Ольховое (Уфим району, Башкыртстан)
Ольховое — Башкыртстандын Уфим районундагы айыл, Ольх айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 908 киши. Почта индекси — 450590, ОКАТО коду — 80252852001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Аткаруучу бийлик
Колдонулган адабияттар
"Саясат таануу: энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү.Асанов, жооптуу редактор: А.Акунов. Бишкек - 2004. ISBN 9967-14-011-9
Таш доору
Таш доору
– адам коомунун өнүгүшүндөгү тарыхый-маданий мезгил. Бул учурда эмгек жана согуш куралдары негизинен таштан жасалып, жыгач менен сөөк да колдонула баштаган. Анын акыркы баскычында карапа идиштерди жасоо өнүккөн. Таш доору – адамзат тарыхындагы узакка созулган доор, ал адамдын айбанаттар дүйнөсүнөн бөлүнүп чыгышынан башталып (мындан 2,5 млн жылдай мурда), металл пайда болгонго (мындан 8 миң жылдай мурда) чейин созулган. Бул доор маданияттын өнүгүш өзгөчөлүктөрүнө ылайык байыркы таш доору (палеолит), жаңы таш доору (неолит) жана бул экөөнүн ортосундагы өткөөл доору – ортоңку таш доор – мезолит деп бөлүнөт. Булар да өз алдынча мезгилдерге ажырайт. Таш доору алгачкы жамааттык түзүлүш доорунун көп мезгилин камтыйт.
Учурунда КСРБнин аймагында таш дооруна таандык 900дөн ашык эстелик изилденген. Алар Орто Азияда, Казакстанда, Арменияда, Абхазияда, Түштүк Осетияда, Украинада, Молдавияда ж.б. жерлерде кездешет. Кыргызстандын аймагындагы Он-Арча жана Кожо-Бакырган-Сай палеолит "устаканасы" таш доорунун эң байыркы эстеликтерине кирет. Неолит доорунун эстеликтери Крымдын үңкүрлөрүндө, Ока, Жогорку Волга, Днепр, Балтика боюндагы жерлерде тараган. Неолиттин аягында мурдагы КСРБнин түштүгүндө, кийин түндүгүндө жез куралдары пайда болуп, энеолит доору башталган. Болжол менен миллион жыл мурун Түштүк Казакстанда, Борбордук Азияда, анын ичинде азыркы Кыргызстандын аймагында адамдардын үйүрлөрү пайда болгон. Кыргызстандагы эң байыркы адамдардын турмушун ошол кезде жасалып, массалык түрдө пайдаланылган таш куралдары аркылуу билебиз.
Байыркы таш доору палеолиттин биринчи баскычы болгон эрте палеолит учурунда Кыргызстандагы адамдар кадимки эле таштарды бири-бирине ургулап эң жөнөкөй кескичтерди, кыргычтарды, учтуу көзөгүчтөрдү, бычактарды ж.б. жасашкан. Кийинчерээк таштардын түрүн пайдалануунун натыйжасында андан жасалган куралдар акырындык менен өркүндөтүлгөн.
Кыргызстандын аймагынан табылган эң жөнөкөй таш куралдары б.з.ч. 800-10 миң жылдыктарга таандык. Алар Нарын областындагы Он-Арча суусунун жээгинен, Ысык-Көлдө Балыкчы шаарына жакын жерден, Кыргызстан менен Тажикстандын чек арасындагы Кожо-Бакырган-Сайдан табылган.
Эрте палеолит доорунда Кыргызстандагы адамдар отту пайдаланууну үйрөнүшкөн. Табигаттын татаал шарттарында, куралдардын жөнокөйлүгүнөн улам адамдар жырткыч жаныбарлардан коргонуу жана ири жаныбарларга аңчылык кылуу үчүн адам үйүрү деп аталган майда топторго биригип жашашкан.
Ортоңку палеолит доорунда таш куралдары бир кыйла жакшырган. Бул доорго таандык эстеликтер Ысык-Көл өрөөнүндөгү Тосор суусунун боюнан, Чүй өрөөнүнүн Георгиевка дөңсөөсүнөн, Ош областынын Араван районундагы Сасык-Үңкүрдөн табылган. Алай тоо кыркасындагы Дангирек-Дере капчыгайынан эн байыркы таш талкалоочу жай табылган. Бул өнөрканада кара, боз, жашыл түстөгү кат-кат кремний таштары табигый издери менен жарылып мурдагыдан миздүү, учтуу куралдар жасалган. Бул мезгилде инстинкт боюнча болуп келген коомдук мамилелер аң-сезимдин негизинде өнүгө баштаган. Кыргызстандын эң байыркы тургундары питекантроп менен синантроп типтериңде болгон. Эволюциялык өнүгүшү боюнча "акыл-эстүү адам" – "гомо сапиенс" деп аталган. Алар негизинен аңчылык менен күн көрүп, ар үйурүндө 25-50дөн киши болгон. Өзбекстандагы Тешик-Таш үңкүрүнөн табылган өспүрүмдүн сөөгүнөн мындан 40 миң жыл мурда өлгөндөрдү жерге жашыруу жөрөлгөсү пайда болгонун билебиз.
Адам тукумун улантуудагы жана коомдун үй-чарбасындагы ээлеген орду үчүн байыркы адамдарда аял заты өзгөчө аздектелген. Илимде бул коом эне бийлигинин коому – матриархат делип аталат. Энелик урукка негизделген коом мурдагы адам үйүрүнө караганда жогорку баскычта турган. Бара-бара адамдын аң-сезими өскөн. Жаныбарлардын сөөктөрүнөн, жыгачтан эмгек куралдарын шибеге, ийне жасоону үйрөнүшкөн. Бул доорго таандык куралдар Ош аймагындагы Сел-Үңкүрдөн, Исфана өрөөнүндөгү Кожо-Гор булагынын жанынан табылган. Алгачкы коомдо искусствонун пайда болушу ошол кездеги адамдардын дүйнөгө болгон көз карашын айгинелейт. Ысык-Көл аймагындагы бийик тоолуу Сары-Жаз өрөөнүндөгү Ак-Чуңкур үңкүрүндө 10 миң жыл мурун байыркы сүрөтчүнүн жаныбарларды, адамдардын аң уулоо, бийлөө учурун үңкүрдүн бооруна чагылдырган эмгектери сакталып калган. Адамдардын таштан жасалган элестери да ушул мезгилде пайда болгон.
Дал ушул жогорку палеолит доорунда азыркы кебете-кешпирдеги адамдар калыптанган. Алар ойлонууга, оюн айтып түшүндүрүүгө жарап калышкан. Жаңы таш доору (неолит) б.з.ч. V-III миң жылдыктарды камтыйт. Бул учурда адамзат табигатты өздөштүрүүдө ири секирик жасаган. Дыйканчылык менен мал чарбачылыгы өздөштүрүлүп, ал тургай чарба жүргүзүүнүн негизги тармактарына айланат. Албетте, аңчылык менен жыйноочулук көмөкчү кесип катары сакталып кала берген. Орто Азиянын өрөөндүү жерлеринде мал чарбачылыгы менен катар дыйканчылык көбүрөөк өнүккөн. Негизинен тоолуу аймак болгондуктан Кыргызстанда алгач мал чарбачылыгы өнүккөн. Неолит дооруна таандык эстеликтер Ысык-Көлдөгү Сары-Жаз өрөөнүндөгү Ак-Чуңкур жергесинде жана Нарын шаарына жакын Теке-Секирик үңкүрлөрүндө, Чүйдөгү Аламүдүн суусунун боюнан, Чолпон-Ата шаарынын жанынан ж.б. жерлерде табылган. Бул доордо жашагандар кийимди токуп кийгенди, карапа идиштерин жасаганды үйрөнүшүп, айрым жерлерде кен иштетүүнүн алгачкы аракеттери башталган.
Социалдык жактан неолит доорунда өндүрүш каражаттарына карата жалпы менчикке, коллективдүү эмгекке негизделген уруулук жамаат өнүккөн. Бул мезгилде уруулар жана уруу бирикмелери түзүлүп, ага бир уруктан тараган жана бир типтеги чарба жүргүзүүчү бир нече ири же майда уруктар бириккен. Бул мезгилдеги Кыргызстандагы неолит уруулары өздөрүнүн чарба жүргүзүүдөгү жана маданиятындагы өзгөчөлүктөрүн сактоо менен коңшу аймактагы уруулар менен тыгыз байланышта болгондугун тарыхый эстеликтер айгинелейт.
Таш доорунун акыркы этаптарында таштан жасалган өндүрүштүк куралдар бир кыйла жакшырып, кой, уй, жылкы сыяктуу айбандар колго үйрөтулө баштаган. Бара-бара дыйканчылык менен мал чарба өндүрүшү бир кыйла өнүгөт. Эмгек куралдары негизинен жез, коло сыяктуу металлдардан жасалган. Коомдо аялдарга караганда эркектердин ролу тездик менен жогоруланган. Ошентип, аталык уруулук түзүлүш – патриархат энелик доорду (матриархат) алмаштырган. Темир доору мезгилинде илгерки үйүр топтук никелешүүнүн ордун үй-бүлө байланыштары ээлеген. Бул мезгилге ар бир уруулар энеге карап бөлүнбөй, атага карап бөлүнүп, ал уруулар эркектин наамы менен атала баштаган. Өндүрүштө эркектердин негизги орунга өтүшү менен өндүрүштүк каражаттарга болгон жеке менчиктүүлүк жана адамдарды адам эзүү мезгили башталат.
Реакция жылуулук эффектиси
Реакция жылуулук эффектиси – берилген система кеңейүү жумушунан башка жумуш аткарбаган жана реациянын продуктусунун температурасы баштапкы заттар темп-расына барабар болгон шартта, химимялык  реакция жүрүшүндө термодинамикалык система бөлүп чыгарган же сиңирген жылуулук. Турактуу көлөмдө Р.ж.э. системанын ички энергиясы өзгөрүүсүнө (U), турактуу басымда – энтальпия өзгөрүүсүнө (Н) барабар. Реакция энтальпиясынын темп-рага көз карандылыгы Кирхгоф теңдемеси менен аныкталат:
[d(H)/dT]p=Cp
Ср-турактуу басымда система баштапкы жана акыркы абалындагы реагенттер молдук жылуулук сыйымдуулугунун айырмасы. Жылуулук бөлүү менен жүрүүчү реакциялар экзотермикалык, жылуулук сиңирүү менен жүрүүчү р-лар эндотермикалык р-лар деп аталышат. Термодинамикалык системада экзотермикалык реакция жылуулук эффектиси белгиси терс, ал эми эндотермикалык реакция жылуулук эффектисинин белгиси оң деп эсептелет. Пайдаланууга сунуш кылынбаган термохим. системада тескерисинче экзотермикалык реакция жылуулук эффектисинин белгиси оң болот. Реакция жылуулук эффектисин өлчөө жана анын маанисинин ар кандай физ-хим. чоңдуктарга болгон көз карандылыгын аныктоону термохимия предмети ишке ашырат. Р.ж.э. турактуу басымда жана температурада калориметрия методу менен аныктайт. Мындай шарттарда Р.ж.э. Гесс законуна баш ийет. Р.ж.э. реагенттер стандарттык абалына келтиришет, ал реакциянын стехиометриялык теңдемесине ылайык кандайдыр бир реагент 1 молуна тиешелүү болуп, кДж аркылуу туюнтулат. Р.ж.э. эсептөөдө заттар стандарттык пайда болуу жана күйүү жылуулуктары таблицалары пайдаланылат.
Ланьчжоу метросу
Ланьчжоу метросу – Ланьчжоу шаарынын метросу. Метросу 23-июнь 2019-жылы ачылат.
Тростберг
Тростберг - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Траунштайн (район)|Траунштайн районуна карайт. Жогорку Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы – 11.044 (2013-ж.). Аянты – 51.55 км2.