cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кара-Көл кою
Кара-Көл кою – куйруктуу, кылчык жүндүү кой породасы. Кара-көл кою – байыркы порода. Борбордук Азия эли жергиликтүү койду улам тандоо жолу менен чыгарган. Негизинен көрпө алуу үчүн багылат. Кара-көл коюу кум чөлдүү ысык шартка байымдуу келип, жыл бою жайытта асыралат. Козусунун өңү кара (80%), боз, күрөң, сур түстө болуп, улам чоңойгон сайын жүнү кубарып, башы, шыйрагы кара бойдон калат. Жаңы туулган козуларынын жүнү тармал болуп, чоңойгондо жанып кетет. Кочкорлору чагарак мүйүздүү, соолугу токол. Кочкорунун тирүүлөй салмагы 55–75 кг, соолугунуку 45–50 кг. Жүнүнүн узундугу 30 смге чейин жетет. Жылына эки жолу кыркылып, кочкорунан 3,5–3,8 кг, соолугунан 2,0–2,2 кг жүн алынат. Жүнүнөн кездеме жана килем токулат. Асыл тукум Кара-көл коюу азыр Украина, Өзбекстан, Түркмөнстан, Казакстанда, ошондой эле Афганстанда, Иранда асыралат.
Шамшы (Чүй району)
Шамшы (Шамшы) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Чүй районундагы айыл. Шамшы айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 795 киши.
Эмгек физиологиясы
Эмгек физиологиясы — физиологиянын киши организминин эмгек аракетинин убагында физиологиялык процесстерин изилдөөчү бөлүгү; эмгек шартын жана ден соолукту жакшыртууга жардам берүүчү принциптерди, нормаларды иштеп чыгат. Эмгек физиологиясы адамдын ишке жөндөмдүүлүгүн жогорулатуу менен аны жогорку деңгээлде сактап туруу, чарчап-чаалыгуунун алдын алуу максатын көздөйт; эмгектенүү режимин, эс алууну, жумуш ордун рационалдуу пайдалануунун физиологиялык негиздерин иштеп чыгат. Эмгек физиологиясынын чарчапчаалыгууну жана ишке жөндөмдүүлүктүн төмөндөшүн аныктоо ыкмаларын иштеп чыгуусу — эмгек психологиясына, ал эми тышкы чөйрөнүн организмге таасирин изилдөөсү эмгек гигиенасына жакындайт. Эмгек физиологиясы гигиена жана эмгекти илимий уюштуруу менен бир катарда маанилүү социалдык проблеманы — адамдын эмгек аракетинин маселелерин изилдейт.
Өндүрүш шартын изилдөө
Өндүрүш шартын изилдөө мезгилинде эмгек физиологиясы түрдүү физиологиялык процесстерди — дем алуу, кан айлануу, тамак сиңирүүнүн, жогорку нерв системасынын ишин, сезүү жана кыймыл процесстерин жана башкалар чогуу изилдейт. Мында тамырдын кагышын каттоо, электр кардиографиясы, кан басымын, дем алуунун ылдамдыгы менен тереңдигин, дем алууда жуткан кычкылтек менен дем чыгаруудагы көмүр кычкыл газынын өлчөмүн ченөө, тер чыгуунун өзгөрүшү, көрүү жана угуу органдарынын айрым көрсөткүчтөрүн аныктоо жана башкалар жүргүзүлөт. Ошону менен катар күчтү, иштеги кыймылдын тактыгын, ылдамдыгын жана координациясын аныктоо, эске тутууну, көңүл бурууну, эмоция реакцияларын жана башкалар баалоо ыкмалары иштелип чыккан. Эмгек физиологиясында организмдин ички чөйрөсүнүн туруктуулугун (гомеостаз) сактоочу системалар менен механизмдер, эмгек шарты өзгөрүлгөндө организмдин жана анын органдары менен системаларынын туруктуу иштеши изилденген. Күч эмгегинде энергия сарпталат, ошондой эле запас заттар керектелип, булчуңдардагы гликоген, натрий, калий, кальций туздары азайып, канда зат алмашуунун кычкылданып бүтпөгөн продуктулары пайда болот. Күч эмгеги күчөгөн сайын жүрөк тез-тез кагып, иштеген булчуңдардын кан тамырлары кеңеет, тамак сиңирүү системасы менен теринин кан тамырлары тарыйт. Андан кийин алар кайра кеңейип, киши тердейт. Эгер кара жумуш өтө ашык жасалса кан тамыр абдан кеңейип, дем алуу жана кан айлануу бузулат, мээде кан айлануу, жүрөк начарлайт, эстен танат. Ошондуктан иштин оордугун, зыяндуулугун аныктап, анын күн тартибин, гигиеналык нормаларынын критерийлерин физиологиялык жактан негиздөө зарылдыгы келип чыккан.
Милдети
Азыркы эмгек физиологиясынын маанилүү милдети — эмгектин оордугу менен зыяндуулугун баалоочу кесиптик физиология-гигиеналык паспорт түзүү. Мындай паспорттор өнөр жай, айыл чарба, транспорт жана башкалар эмгектин түрлөрү үчүн түзүлөт. Автоматтык башкаруу жана акыл эмгегинин чөйрөсү өскөндүгүнө байланыштуу эмгек физиологиясында жаңы милдеттер пайда болду. Алардын бири — акыл эмгегинен чарчап-чаалыгуу, сезүү органдарына күчтүү таасир берүүдөн борбордук нерв системасына күч келүү проблемаларын чечүү, ошондой эле кыймыл-аракеттин аздыгынан (гиподинамия), булчуңдардын начар иштешинин (гипокинезия) жана нервэмоциялык катуу күч келүүдөн келип чыккан актуалдуу проблемаларды чечүү болуп саналат.
Келте
Келте (Келте) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Ала-Бука районундагы айыл. Төрөгелди Балтагулов айыл округу составына кирет. Жалалабат облусунун Ала-Бука р-нундагы Ала-Бука айыл советине караштуу кыштак. «Бирлик» с-зунун аймагында. Райондун борб. Ала-Бука кыш-нан 10 км туш.-чыгыш тарапта, Наманган т. ж. станңиясынан (Өзбек ССРи) 61 км. Ала- Бука — Караван авт. жолунун боюнда. Калкы 837 (1986); негизинен мал чарбасында, дыйканчылыкта эмгектенишет. Медпункт бар.
Эмгек физиологиясы
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Келте
Калкы
Калкы - 1 512 киши.
РКП(б) Кара Кыргыз облустук 2- конференциясы
РКП(б) КЫРГЫЗ ОБЛУСТУК 2-КОНФЕРЕНЦИЯСЫ 1925-жылы 2–4-ноябрда Пишпекте өткөн. Конференцияга партиянын 4284 мүчөсү жана мүчөлүгүнө кандидатынан 95 делегат чечүүчү, 143 делегат кеңешчи добуш менен катышкан. Күн тартибинде – РКП(б) БК Орто Азия бюросунун доклады, обкомдун отчёту жана Кыргызстандын партиялык уюмдарынын милдеттери, экономика, айыл чарбанын проблемалары жана башка маселелер каралган.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Ток өлчөгүч кыпчуур
Ток өлчөгүч кыпчуур — электр чынжырындагы 10 кВ чыңалууга чейинки өзгөрмөлүү ток күчүн ченөөчү, алып жүрүүгө ыңгайлуу түзүлүш. Ал изоляцияланган туткасы жана ар кандай өлчөмдөгү Кыпчуурлары бар киндиктен (сердечник) турат. Ченеп аныктооч аспап туташтырылган ором киндикте жайгашкан.
"Алтын глобус" сыйлыктын "Комедия же мюзикл жанрындагы эң мыкты актриса" номинациясы
"Алтын глобус" сыйлыктын "Комедия же мюзикл жанрындагы эң мыкты актриса" номинациясы (англ. The Golden Globe Award for Best Actress in a Motion Picture – Comedy or Musical) биринчи жолу 1951-жылы чет өлкөлүк басма сөздүн Голливуд ассоциациясы тарабынан өзүнчө номинация катары ыйгарылган. Мурун "Тасмадагы эң мыкты актриса" (англ. Best Actress in a Motion Picture) номинациясы гана бар болчу, кийин, экиге бөлүнгөн соң "Драма тасмадагы эң мыкты актриса" номинациясы да пайда болгон.
Тымпыйма
Шарты
Оюнчулардын саны 2—5 киши.
Оюн бөлмөдө, сахнада, боз үйдө, аянтчада өткөрүлөт.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар тегерек, уй мүйүз тарта отурушун, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Катышуучулар өзүлөрүнүн бирөөсүнүн буйругу боюнча, тымпыйып сүйлөшпөй турууга аракеттенишет. Оюн башталгандан кийин чыдабай биринчи сүйлөп жибергени жыдыйт. Жыдыган оюнчу коллектив үчүн пайдалуу иш аткарып бериши керек.
Тымпыйып эч сүйлөбөгөн оюнчу жеңүүчү болот.
Оюндун эрежеси
Бир бирине тоскоолдук кылууга, ордуларынан турууга болбойт.
Педагогикалык мааниси. Катуу тартипти сактоого үйрөтөт.
Удалов Николай Николаевич
Удалов Николай Николаевич (1910 – 1986) - акын.
Николай Удалов Кострома облусундагы Ивакино кыштагында 1910-жылы туулган. 1927-жылы жети жылдык мектепти Пишпек шаарында, 1934-жылы Новосибирскидеги транспорт инженерлеринин институту-нун жумушчу факультетин бүтүрүп, 1938-жылдан Н.Удалов «Комсомолец Киргизии» гезитинин адабий кызматкери болуп иштейт. 1943–1944-жж. Улуу Ата Мекендик согушта оор жарадар болуп Кыргызстанга кайтып келет да, республикадагы басмаларда иштеген. 1959–1961-жж. Москва шаарындагы СССР Жазуучулар союзунун алдындагы Бүткүл Союздук адабий курста окуган. 1950-жылы Н.Удаловдун «Жолдоштор менен» деген биринчи ырлар жыйнагы, 1954-жылы жазуучунун биринчи аңгемелер жыйнагы жарык көргөн. Н.Удалов 1947-жылдан СССР Жазуучулар союзуна мүчө болгон. Н.Удаловго «Кыргыз ССРнин искусствосуна эмгек сиңирген ишмери» наамы берилген жана I даражадагы «Кызыл жылдыз», «Ардак белгиси», «1941–1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согушта Германияны жеңгендиги үчүн», <«1941–1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согушта каарман эмгеги үчүн», «1941–1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик со-гуштун жеңиштүү аяктаганына XX жыл», «СССРдин куралдуу күчтөрүнө 50 жыл», «1941–1945-жылдардагы согуштун жеңишине 25 жыл», «1941–1945-жылдардагы Улуу Ата-Мекендик согуштун жеңишине 30 жыл», «Согуштун катышуучусу» медалдары жана Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Ардак грамотасы менен сыйланган.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Орус тилинде
В кругу товарищей. Ырлар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1950. – 144 с.
Горные просторы: Роман. – Ф.: Кыргызмамбас, 1955. – 328 с. Жизнь велит. Аңгемелер жыйнагы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1957. – 194 с.
Годы боевые. Стихи и поэмы о Великой Отчечественной войне. – Ф.: Кир-гизучпедгиз, 1960. – 120 с. (Г.Дубровин, Н.Имшенецкий, Н.Удалов, С.Фиксин).
Большой Кемин: Роман. – Ф.: Кыргызмамбас, 1960. – 455 с.
Найденное имя: Повесть. – Ф.: Кыргызмамбас, 1963. – 272 с.
Нищие духом: Роман. – Ф.: Кыргызстан, 1966. – 427 с.
Нищие духом: Роман. – Ф.: Кыргызстан, 1969. – 348 с.
Судьба человека. – Ф.: Кыргызстан, 1975.
Среди друзей: Литературные портреты. – Ф.: Кыргызстан, 1975. – 160 с.
Памятник солнцу: Стихи поэтов Киргизии, посвященные дружбе народов. – Ф.: Кыргызстан, 1975. – 176 с.
Салам тебе, Кыргызстан: Стихи. – Ф.: Кыргызстан, 1975. – 140 б. (А.Борцов, И.Волобуева, Л.Дядюченко, Н.Удалов и др.).
Тору-Айгыр: Легенды и были. – Ф.: Мектеп, 1976. – 79 б.
В кругу друзей: Рассказы о писателях Киргизии. – Ф.: Кыргызстан, 1981. – 272 б.
Шиваза Я. Менин жаңы үйүм: Повесть и роман /Дунган тилинен которгон Н.Удалов. – Ф.: Кыргызстан,1969. – 157 б.
Мядырме-Яха дарыясы
Мядырме-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лимбя-Яхадарыясынын оң жээгинен 104 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Термодинамика
Бул теория материяда өтүп жаткан бардык жылуулук (температуралык) өзгөрүүлөр менен улантылган, жалпыга белгилүү тажрыйбалык далилдерге негизделген ой жүгүртүүнүн жолу болуп саналат. Термодинамика теория катарында жылуулук машиналарын, б. а. жылуулуктун эсебинен жумуш аткарган машиналарды куруу тажрыйбаларын жалпылоонун негизинде келип чыккан. Термодинамика теориясы идеалдык газ түшүнүгүнө негизделип түзүлгөн. Заттардын реалдык абалдарын (катуу, суюк, газ) идеалдык газдардын (электрондук, фотондук, фонондук ж. б.) катарына ажыратууга болот. Мис., металлдардагы эркин электрондор тобу идеалдык газ катары каралышы мүмкүн. Термодинамиканын жардамы менен жаратылыштын ар кандай кубулуштарын (оптикалык, электрдик, магниттик, химиялык, механикалык ж. б.) изилдөөгө болот. Макросистемалардын физикалык касиеттерин өздөштүрүш үчүн бирин бири толуктаган Термодинамикалык жана статистикалык ыкмалар колдонулат. Заттын ички түзүлүшүнө көңүл бурбай туруп эле, анын макроскопиялык касиеттерин (көлөм, басым, температура, курам ж. б.) өздөштүрүүчү ыкма Термодинамикалык ыкма деп аталат. Бул ыкмадагы негизги физикалык чоңдук – энергия. Зат касиеттерин өздөштүрүүдө аны түзгөн бөлүкчөлөрдүн касиеттерине жана өз ара аракеттешүүлөрүнө таянган ыкма статистикалык ыкма деп аталат. Бул ыкма статистикалык физикада (термодинамикада) кеңири колдонулат. Башка бардык теориялар сыяктуу эле Термодинамика дагы өзүнө тиешелүү түшүнүктөргө таянат. Термодинамикалык системанын абалын мүнөздөөчү физикалык чоңдуктар Термодинамикалык өлчөмөлөр (параметрлер) деп аталат. Өлчөмөлөр ички жана тышкы болуп бөлүнөт. Ички жана тышкы өлчөмөлөрдүн ортосундагы байланышты аныктоо – Термодинамиканы чечүүчү маселелердин бири. Термодинамикалык системанын бир тектүү түзүүчүсү ф а з а деп аталат. Ушуга байланыштуу Термодинамикалык система бир фазалуу, эки фазалуу, көп фазалуу ж. б. болуп бөлүнөт. Реалдык Термодинамикалык системалар адатта көп фазалуу болот. Бир фазалуу система аркылуу көп фазалуу Термодинамикалык системаны өздөштүрүүгө (эсептөөгө) болот. Термодинамикалык системанын бир абалдан экинчисине которулушу Термодинамикалык жүрүш (процесс) деп аталат. Жүрүштөр теңсалмактуу жана теңсал-мактуу эмес, кайталануучу жана кайталанбоочу болуп бөлүнөт. Системанын абалын мүнөздөөчү өлчөмөлөрү өзгөрүүсүз улантылган жүрүш теңсал-мактуу жүрүш деп аталат. Жүрүш учурунда Термодинамикалык системанын өлчөмөлөрү өзгөрүп турса, анда ал теңсалмактуу эмес жүрүш болуп саналат.
Термодинамикада ар кандай жүрүштөр жогоруда келтирилген түшүнүктөр аркылуу жазылган Термодинамиканын негизги үч законунун жардамы менен изилденет. Термодинамиканын 1-башталышы энергиянын сакталуу жана айлануу закону болуп саналат: Q=dИ+А, мында dИ  системанын ички энергиясынын өзгөрүшү, Qсистемага берилген жылуулук саны, Асистеманын тышкы күчкө каршы аткарган жумушу. Термодинамиканын 1-башталышы системадагы энергиянын сакталышын гана көрсөтөт. Ал эми Термодинамиканын 2-башталышы Термодинамикалык жүрүштүн багытын көрсөтөт: ар кандай физикалык жүрүштөр энергиянын бардык түрлөрү өзүнөн өзү жылуулук энергиясына айлангандай болуп өтөт. Демек макродүйнөдө дайыма температуралардын теңделиши болуп турат, б. а. ПАКи нөлгө умтулат. Натыйжада, системанын энтропиясы S өсө берет. Ошентип, dS  QТ, мында dS  энтропиянын өзгөрүшү, Т  системанын температурасы. Бул 2 законду бириктирүүдөн Термодинамиканын негизги закону алынат:. (1). Мында барабардык кайталануучу жүрүшкө, барабарсыздык кайталанбоочу жүрүшкө туура келет. (1) туюнтма бойунча системадагы ар кандай жүрүш учурунда энтропиянын өзгөрүү чоңдугу эсептелет. (1) ден Т=const болгондо A=–d(U–ТS) келип чыгат, мында U – бул ТS системанын эркин энергиясы, б. а. системанын ички энергиясынын жумуш аткарган бөлүгү, ТS – байланыш энергиясы, б. а. системанын ички энергиясынын айлана-чөйрөгө тараган бөлүгү. Термодинамикалык системанын эркин энергиясынын өзгөрүшү Термодинамиканын 2-башталышы жана циклдик ыкманын жардамы менен чыгарылган Гиббс–Гельмгольц теңдемеси менен эсептелет. Термодинамикалык системадагы фазалык өтүш мезгилинде температура менен басымдын өзгөрүүлөрүн байланыштырган Клапейрон–Клаузиус теңдемеси да Термодинамиканын 2-башталышы жана циклдик ыкма менен алынат.
Бул Термодинамикалык потенциалдар ыкмасы илимдин бардык тармагында кеңири колдонулат. Термодинамиканын 3-башталышы 1-жана 2-башталышына салыштырмалуу толук иштелип чыга элек. Ошентсе да төмөнкү температурадагы тажрыйбалардын жыйынтыктарын жалпылоо жолу менен Термодинамиканын 3-башталышы (Нернст теоремасы) аныкталды: абсолюттук нөл температурасында ар кандай бирдей температуралык жүрүштөр учурунда системанын энтропиясынын өзгөрүшү нөлгө барабар болот, б. а. ST=0=0, S=S0=const. Ошентип абсолюттук нөл температурадагы бирдей температуралык жүрүш, бир эле мезгилдерде энтропиялуу да болуп саналат. Термодинамика илимде жана техникада кеңири колдонулат.
Кошумча караңыз
]]
Артиллериялык чабуул
Артиллериялык чабуул - чабуул учурундагы артиллериянын күжүрмөн аракеттеринин жыйындысы. Артиллериялык чабуул согушта артиллериянын, жөө аскерлердин, танкалардын биримдикте аракеттенүүсү менен душмандын коргонуусуна тереңдете үзгүлтүксүз, бир мезгилде сокку уруп жок кылуу максатын көздөйт. Артиллериялык чабуул 3 мезгилге бөлүнөт: чабуулду даярдоо, чабуулду колдоо жана душмандын коргонуусуна тереңдеп кирген жөө аскер менен танкалардын аракетин колдоону камсыз кылуу.
Ачык таштар
Me12 SO4.Me(SO4)2 .24H2O же
Me1 SO4.Me(SO4)2 .12H2O (Me1 = Na, K, Rb, Cs, NH 4 жана башка Me = AI, V, Cr, Mn, Fe, Co жана башкалар)
Структуралык формуласы:
[Me 1 (H2O)6]( SO4)2 [Me  (H2O)6]
Кычкыл даамдуу, кадимки шартта турактуу, ысытканда суусун жоготуп, бышкан А. Т. пайда кылат. А.т. суюлтулган эритмелерде толугу менен иондорго ажырайт. Мис.,
А.т-ды бир же үч валенттүү металлдар сульфаттары суудагы ысык эритмелерин аралаштыруудан алынат, Алардын кеңири белгилүүлөрү: а) алюминий- калийлүү K2 SO4  AI2(SO4) 3. 24 H2O- түссүз кристалл ; б) хром- калийлүү K2 SO4  C r2(SO4)3 24 H2O – кызгылт түстүү ; в) темир – амонийлүү (NH4)2 SO4  Fe2(SO4)3 24H2O – ачык кызгылт түстүү. А.т. тери өңдөөдө, сүрөт ишинде, кездеме боёодо, кагаз жасоодо жана медицинада антисептик катары колдонулат.
Суртан-Узяк (Зилайыр району, Башкыртстан)
Суртан-Узяк — Башкыртстандын Зилайыр районундагы айыл, Матраев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 87 киши. Почта индекси — 453694, ОКАТО коду — 80227825006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Чоң Белая (Шарженга куймасы)
Чоң Белая (Белая) — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шарженг дарыясынын оң жээгинен 143 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Айтбаев Базылбек
Айтбаев Базылбек (1926, Талас облусу, Бакай-Ата району, Бейшеке кыштагы - 1986, ошол эле жерде) - малчы, Социалистик Эмгектин Баатыры (1973). Эмгек жолун 1942-ж. Талас облусунун Ленинполь районундагы «Бейшеке» колхозунда катардагы колхозчу болуп иштөөдөн баштаган. 1957-жылдан баш чабан. Ал кой чарбасын өнүктүрүүдө мыкты ийгиликтерге жетишип, 1972-ж. ар жүз тубар койдон 161ден козу, ар койдон 5,2 кг жүн; 1973-ж. 163төн козу, 5,3 кг жүн кыркып алууга жетишкен. 1974-79-ж. СССР Жогорку Советинин, 1967-75-ж. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты. СССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1977). Эки Ленин ж. б. ордендер менен сыйланган.
Улизко, Василий Иванович
Улизко Василий Иванович (1920, Украина, Донецк облусу, Киров району, Лиденовка айылы — 1980, Манас району, Талас айылы) — айыл чарба өндүрүшүнүн ишмери, Социалистик Эмгектин Баатыры (1966).
Улуу Ата Мекендик согуштун катыш уучусу. 1949-жылдан Манас районундагы «Талас» колхозунун башкармасынын төрагасы. Ал жетектеген колхоздо жыл сайын малдын саны арбып, кунардуулугу жогорулаган. 1965-жылдан эгиндерин өндүрүү 1959-жылдагыдан 27%ке көбөйгөн. 1962—74-ж. СССР Жогорку кеңешинин депутаты, Ленин, Октябрь Революциясы, Эмгек Кызыл Туу, 3-даражадагы Даңк ордендери менен сыйланган. Ысмы айылдагы мектепке жана бир көчөгө коюлган.
Вена метросу
Вена метросу – Вена шаарынын метросу. Метросу 8-май 1976-жылы ачылат.
Каракөл технологиялык институту
Каракөл технологиялык институту (башкача аты: "Кара-Көл технологиялык институту"; орусча - Кара-Кульский технологичекий институт) – Исхак Раззаков атындагы Кыргыз мамлекеттик техникалык университетинин Кыргызстандын Жалал-Абат облусундагы Каракөл шаарында жайгашкан институту.
Кыскача тарыхы
Каракөл технологиялык институту 1963-жылы Кыргызстандын Каракөл (Кара-Көл) кыштагында мурдагы Фрунзе политехникалык институтунун (ФПИ) Жалпы техникалык факультети катары түзүлгөн. Ага кечки окутуу системасы киргизилип, бир эле учурда Токтогул ГЭСинин курулушуна катышкан жумушчулардын инженердик адистик боюнча үзгүлтүксүз таалим алышына мүмкүнчүлүк түзүлгөн.
Токтогул ГЭСинин курулушунун башкы инженери Леонид Азарьевич Толкачев бир эле учурда жаңы факультеттин коомдук башталыштагы деканы кызматын аркалаган (1963).
1971-76-жылдары техника илимдеринин кандидаты Эрмат Усубалиев факультеттин деканы болгон.
1993-жылдан 2007-жылга чейин факультет Жалал-Абат мамлекеттик университетинин (ЖАМУ) карамагында болгон.
2007-жылдын август-сентябрында Каракөл инженердик факультети кайрадан ЖАМУдан КТУга кайтарылган.
2007-жылдан тартып азыркы убакытка чейин факультетти техника илимдеринин кандидаты, профессор Нуридин Тажибаевич Ниязов жетектеп келет.
Факультеттин макамы жогорулап, эми ал Исхак Раззаков атындагы КТУнун Технологиялык институту болуп калды.
Үйүрсүз чегирткелер
Үйүрсүз чегирткелер — бирин-серин жүрүп жан баккан чегирткелердин тобу, буларга кыйла түр кирет: ак кыюулуу чегиртке (лат. Chorthippus albomarginatus), көгүш чегиртке, көгүш канат чегиртке (Oedipoda coerulescens), Мисир чегирткеси (Anacridium aegyptium), кызыл сан чегиртке, шиштумшук чегиртке, шишчегиртке (Cephalocoema lineata), Сибирь чегирткеси (Gomphocerus sibiricus), бышкырык чегиртке, түркмөн чегирткеси (Ramburiella turcomana), кара түшкүндүү чегиртке (Oedaleus decorus).
"Алтын глобус" сыйлыгынын "Көркөм тасма жанрындагы экинчи пландагы эң мыкты актер" номинациясы
"Алтын глобус" сыйлыгынын "Көркөм тасма жанрындагы экинчи пландагы эң мыкты актер" номинациясы (англ. Golden Globe Award for Best Supporting Actor in a Motion Picture) биринчи жолу 1944-жылы чет өлкөлүк басма сөздүн Голливуд ассоциациясы тарабынан мурдагы жылы жарыкка чыккан көркөм тасма жанрындагы тасмадагы актердун роль аткаруусуна ыйгарылат.
Номинация пайда болгонунан бери анын расмий аталышы бир канча жолу өзгөрүлгөн, ошентип, 2005-жылдан тартып бул номинация расмий түрүндө "Көркөм тасма жанрындагы экинчи пландагы актердун эң мыкты аткаруусу" деп аталаып келет.
Боз үйдүн ички жайланышы
БОЗ ҮЙДҮН ИЧКИ ЖАЙЛАНЫШЫ
Ат жабдык, куралы, жарагы.
«Эпчеде» болуучу аялдын,
Чыгданы, сабаасы, табагы»
(Г. Момунова). ''
Бул — эмеректердин үйдүн ичинен орун алышы. Эгер боз үй тегерек болбосо, шамалга байымсыз көрүнмөк. Мында шамалдын таасир эткен күчү аз болсун үчүн айлакер элибиз боз үйдүн цилиндр формасын тандап алышкан. Бул үйдүн ичин көркөмдөөгө, эмеректерди ирээттүү жайлаштырууга ойдогудай жагдай түзөт. Казан-аяк, ашканадан өйдө көшөгө (уул-келин тартып жата турган жай) жайлашат. Төр, жүк, кийим-кечек, ала бакан үй ээсинин жайынан кийин ээр-токум орун алат, анан эшик, ортодо коломто-тулга турат. Боз үйдүн ичинин ашкана тарабы «эпче», эр бүлө жайлашкан тарабы «ыпча» деп бөлүнөт.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
РКП(б)нын мусулман уюмдарынын борбордук бюросу
РКП(б)нын МУСУЛМАН УЮМДАРЫНЫН БОРБОРДУК БЮРОСУ – Кавказ, Волга бою жана Россиянын башка жерлеринен келген делегаттардын катышуусу менен 1918-жылы ноябрда Москвада коммунисттик мусулмандардын 1-съездинде түзүлгөн жетекчи орган. Кийин жер-жерлерде РКП(б) Бкнын мусулман бюролору жана секциялары түзүлгөн. Ага чет элдик мусулмандар жашаган башка өлкөлөрдөн келген коммунисттер да кирген. Бюро 1919-жылы мартта РКП(б) БКга караштуу «Чыгыш элдеринин коммунисттик уюмдарынын борбордук бюросу», 1921-жылы январдан «Түрк элдеринин арасына үгүт жана пропаганда жүргүзүүнүн борбордук бюросу» аталып, май айында жоюлган.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Беш-Белчир минералдуу арашан суусу
Беш-Белчир минералдуу арашан суусу - дарыланууга жарамдуу жылуу булактар. Нарын облусунун Ат-Башы районунда, Нарын шаарынан 90 км, Ат-Башы кыштагынан 60 км түштүк-чыгыш тарапта, Ат-Башы кырка тоосунун түштүк-чыгыш капталындагы Арашан өзөнүнүн боюнда, деңиз деңгээлинен 3300 м бийиктикте. Булактар жергиликтүү элге илгертен белгилүү болсо да, алар жөнүндө алгачкы геол. маалымат 1920-ж. берилген. Суу девон мезгилинде пайда болгон акиташ тоотек катмарларынан чыгып, бири биринен 30 км аралыкта жайгашкан эки кайнар булактан турат. Дарылоочу негизги табигый фактору – көмүр кычкыл газдуу (СО2–0,44–1,3 г/л), гидрокарбонат-натрий-кальцийлүү суу (минералдануусу 3,5 г/л, температурасы 20°С); суткалык дебити 436 м3. Сууну ичүүгө жана ичеги-карын, бөйрөк ооруларын дарылоого болот. Суусу дарылануу үчүн жана суусундук катары «Арашан» деген ат менен бөтөлкөгө куюлуп алынат.
Кара көсөө
Кара көсөө (лат. Ustilaginales) – базидиомицеттер классына кирүүчү мите козу карындардын катары. Козу карынчасы (плодовое тело) жок, спора пайда кылуу менен өөрчүйт; ошол мите козу карындар пайда кылуучу өсүмдүк илдети.
Тарский Альфред
Тарский Альфред (1902–1988) – польшалык логик, математика, илим методологу жана аналитикалык философиянын Львов-Варшава мектебинин эң көрүнүктүү өкүлдөрүнүн бири. 1938-жылдан АКШда жашаган. Тарскийге моделдер теориясы, анын түшүнүктөрүнүн аныкталмасы боюнча, математикалык логиканын жана математика негиздеринин ар түрдүү бөлүктөрү, алардын чыгарылып чечилүүлөрү бир катар маанилүү, белгилүү жетишкендиктер, натыйжалар тиешелүү.
Логикалык семантиканы негиздөөчүлөрдүн бири. Анын чыгармачылыгында дедуктивдик илимдердин методологиялык проблемаларын, илимий аңдап-билүүдөгү формалдык методдордун (аксиоматикалык метод, формализациялоо ж. б.) аңдап-билүү мүмкүнчүлүктөрүн жана колдонулуучу чектерин изилдөө бир кыйла орун ээлеп турат. Формалдашкан тилдердеги чындык түшүнүгү» (1936) деген эмгегинде логикалык семантиканын жана метологиканын дагы илгерилеп өнүгүшүнө негиз салган. Анда формалдашкан теориялардагы чындык түшүнүгүнүн өзгөчө мазмунун жана аны пайдалануунун жолун ачып көрсөткөн; формалдашкан тилдердин чоң тобу үчүн чындык түшүнүгүнө аныктама берген.
Философиялык – методологиялык көз караш боюнча алганда, бул эмгектеги эң маанилүү натыйжа-формалдашкан теориялардын таасирдүү мүмкүнчүлүктөрүндөгү ички чектелүүлөрдү далилдегендик болуп саналат. Тарскийдин жетишкендиктери илимий билимди толук формалдаштырууга эч болбогондо ынануу жолунда маанилүү учур (веха) болду, ошондой эле аңдап билүүдө мазмуундуулук менен формалдуулуктун диалектикалык байланышын терең элестетүүгө мүмкүнчүлүк берди. Тарскийдин эмгеги айрыкча семиотиканын өнүгүүсүнө чоң таасир тийгизди, формалдык методдорду мазмундуу проблемаларды жана теорияларды анализдөөгө колдонууда үлгү болуп кызмат кылды.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Артист
Артист (французча artiste, латынча ars - искусство) - 1) искусствонун бир тармагында чыгармачылык менен эмгектенген адам (актёр деген менен бирдей мааниде); 2) өз ишинде чеберчиликке жетишкен киши.
Механицизм
Механицизм – материянын кыймылынын механикалык формаларынын мыйзамдары аркылуу жаратылыштын жана коомдун өнүгүшүн түшүндүрүүчү дүйнөгө болгон көз караш, ал универсалдуу катары каралат жана материалдык кыймылдын бардык түрлөрүнө жайылтылат. Механицизмдин тарыхый жактан пайда болушу жана таралышы 17–18-кылымдардагы классикалык механиканын жетишкендиктери менен байланышкан (Галилей, Ньютон жана башка). Классикалык механика материя, кыймыл, мейкиндик жана убакыт, себептүүлүк жана башка жөнүндө өз алдынча көз караштарды иштеп чыккан. Бул көз караш 17–18-кылымдардагы табият таануунун деңгээли менен шартталган чектелгендигине карабас-тан жалпысынан механицизмда илимдерди жана философияны өнүктүрүүдө оң мааниге ээ болгон.
Ачытуу
Ачытуу – орг. заттардын окистенишинин жашоого керек болгон кошумча энергияны пайда кылышы жана газдарга айланышы. А. – спирттик, сүткычкыл жана майкычкыл болуп бөлүнөт. Мындай процесстерде целлюлоза ажырайт. А. микроорганизмдин да таасири менен өтөт. Спирттик А. – этанол, шарап алуу жана камыр А.; сүткычкыл-айран, кефир жана сүт к-тасын алуу ; жүгөрү силосун даярдоо ; пропион кычкыл процесстери сыр жасоодо колдонулат.
Убакыт канча болду? (оюн)
Шарты
Оюнчулардын саны 2—5 киши.
Оюн аянтчада, талаада өткөрүлөт.
Оюнда саат колдонулат.
Оюнга даярдануу
Катышуучулар тегерек болуп турушуп, оюндун шарты  жөнүндө сүйлөшүп  алышат.
Оюндун баяны
Ар ким кезеги келгенде, күндүн абалын карашып туруп убакыттын канча болгонун айтышы керек. Андан кийин саатты карашып ким туура жооп бергенин аныкташат. Убакыт канча болгонун туура айткан оюнчу жеңет.
Оюндун эрежеси
Бир бирине айтууга, саатты кароого, алдоого болбойт.
Педагогикалык мааниси. Убакытты туура болжоого, чындыкка үйрөтөт.
Ковала
Ковала (лат. Kowala kowal) – жайдак айнакөз балыктардын бир түрү.
Карагуш (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Карагуш — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Карагуш айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 620 киши. Почта индекси — 453186, ОКАТО коду — 80248820001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Айткулова Айнек
Айткулова Айнек (8.1.1919, азыркы Чүй облусу, Жайыл району, Сарыгоо айылы - 27.2.2001, Бишкек шаары) - тигүүчү, Социалистик Эмгектин Баатыры (1966). Эмгек жолун 1937-ж. Фрунзедеги ВЛКСМ атындагы фабрикада тигүүчү болуп иштөөдөн баштап, 1943-жылдан Октябрдын 40 жылдыгы атындагы фабрикада мастер-тигүүчү болуп уланткан. Анын агрегаты жети жылдык планды аткарып, пландан тышкары 100 миң сомдук мөөнөтүнөн мурда өндүрүм чыгарган. Кыргыз ССР Жогорку Советинин 2-3-шайланышынын депутаты. Ленин, Октябрь Революциясы, «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган.
"Алтын глобус" сыйлыгынын "Тасма үчүн эң мыкты музыка" номинациясы
"Алтын глобус" сыйлыгынын "Тасма үчүн эң мыкты музыка" номинациясы (англ. The Golden Globe Award for Best Original Score) - чет өлкөлүк басма сөздүн Голливуд ассоциациясы (англ. Hollywood Foreign Press Association, HFPA) АКШ киноиндустриясындагы кабарчылардын уюму болуп эсептелет бирок 1947-жылдан бери Түндүк Америка тышында бир башка ири уюмга көз каранды. 1947-жылы, "Алтын глобус" сыйлыгынын бешинчи сыйлык тапшыруу аземинен бери бул номинация жыл сайын (1953-жылдан тышкары) ыйгарылат. 1947-1948-жылдар арасындагы сыйлыктын номинациялары жеткиликтүү эмес.
Семёнов мөңгүсү
Семёнов мөңгүсү — Сары-Жаз кырка тоосунун түндүк капталында. Сары-Жаз суусунун алабында. Уз. 21 км, туурасы 1,3-1,6 км. Жалпы аянты 74,6 км2. Башы деңиз деңгээлинен 5816 м (Семёнов чокусу), этеги 3430 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 4200 м, тескейинде 3900 м, күңгөйүндө 4350 м. Азыркы мезгилде мөңгүнүн бети  жана этеги эрип, артка чегинүүдө. 20-кылымдын башынан 1700 мге чегинип, аянты 2,33 км2ге кичирейген. 1943-60-ж. эң тез чегинүү байкалып, бир жылда 75 мге жеткен. Андан Сары-Жаз суусу башталат.
Мөңгү белгилүү саякатчы П. П. Семёнов Тянь-Шанскийдин ысымынан аталган.
Класстар логикасы
Класстар логикасы (орус. логика классов)
1. заттарга, нерселерге мүнөздүү өзгөчө касиеттери;
1. бош класс;
2. универсалдуу класс.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Ашыкча термодинамикалык функциялар
Ашыкча термодинамикалык функциялар – эритменин берилген молярдык термодинамикалык касиети, ошондой эле компоненттен турган идеалдуу салыштырма эритменин ушул эле касиетинен ашыкчасы. Ал оң же терс болот Гиббс молдук энергиясы (gЕ), энтропия (sЕ), энтальпия (hЕ) ашыкча мааниси, эритмелер термодинамикасында эритменин компоненттери мол-лар аралык өз ара аракеттенишин мүнздөө үчүн кеңири колдонулат. Эритменин касиеттеринин идеалдуулуктан оң жакка четтеп кетүүсү төмөнкү барабарсыздыктар менен туюнтулат: gЕ>0 жана hЕ>0 жана эритменин компоненттери ортосундагы ван-дер-ваальстык өз ара аракеттешүүлөрү басымдуулугун күбөлөйт. Идеалдуулуктан терс жакка четтеп кетүүсү (gЕ <0), эритменин компоненттери ортосундагы хим. өз ара аракеттенүүнүн натыйжасы болушу мүмкүн (эгер gЕ <0) же компоненттер мол-лары өлчөмдөрүнүн көп айырмалуулугунун натыйжасында энтропиянын жылышынын жыйынтыгы болушу мүмкүн.
Эхо Москвы
1991-жылдын 19-21-августтарындагы окуялар учурунда таанымал болгон: "Эхо" ГКЧПга каршы чыккан аз сандагы радиостанциялардын бири болгон. ГКЧПнын радиостанциялардын ишин токтотуу боюнча №3 токтомун "Эхонун" жетекчилиги азыр мартабалуу мамлекеттик сыйлык катары баалайт. Башкы редактору Алексей Венедиктовдун айтымына караганда атайын кызматтар бир нече жолу радиостанцияны эфирден өчүрүүгө аракет кылышкан, бирок радионун кызматкерлери студияны телефон линиясы аркылуу берүүчүгө кошуп, радио берүүнү уланта алышкан. "Эхо Москвы" түзүлгөн күндөн бери бир эрежени карманат: "Окуя тууралуу бардык маанилүү көз караштар айтылууга тийиш". Журналисттер "Эхо Москвыны" тамашалап, "Ухо Москвы" (Кырг. Москва кулагы) деп, кээлери кер какшык менен "Йеху Москвы" деп аташат.
Радиостанциянын Москвадагы апталык аудиториясы 2,2 млн кишиге чукул, жалпы Орусиянын башка аймактарында болсо, 7 млн кишинин тегерегинде. "Медиалогиянын" 2012-жылдын апрел айы боюнча маалыматтарына ылайык, "Эхо Москвы" эң көп алындыланган (цитаталанган) радиостанция болуп саналат. Бул боюнча бир канча гана гезиттен артта калып, бирок бардык ТВ каналдарды жана журналдарды ашып өткөн. "Комкондун" 2012-жылдын март айы боюнча ырасташынча, "Эхо Москвы" күнүмдүк аудиториянын саны жагынан "Авторадио" жана "Русское радиону" артта калтырып, эң популярдуу радиостанция болуп эсептелет. TNS Globalдын 2012-жылдын февраль-апрель аралыгындагы маалыматтарына ылайык, "Эхо Москвы" "Радио России" жана "Радио Шансонду" ашып өтүп, кайра эле сап башында орун алган. Сайтынын Орусиядагы аудиториясы 2, 918 млн киши (орусиялык колдонуучулардын 8.6%ы), Москвадагы аудиториясы болсо, 898 миң киши (15,3 %).
Беш-Булак акиташ теги кени
Беш-Булак акиташ теги кени Баткен облусунун Кадамжай районунда, Үч-Коргон кыштагынан 3,5 км чыгышта, Академик Адышев кырка тоосунун түндүк капталында. 1973–76-ж. изилдөө жумуштары жүргүзүлгөн. Кен аймагын девон мезгилинин чөкмө тоотектери түзөт. Пайдалуу катмардын эки түрү белгилүү: 1) жука катмарлуу мраморлошкон, арасында туфтун катмарчасы бар ачык бозомук түстөгү акиташ теги. Туф жашыл, кызгылтым түстө. 2) Акиташ тегинин майда сыныктарынан турган туф-карбонат цементүү брекчия. Ачык жашыл, кызгылтым түстө. Антиклиналь бүктөлүүсүнүн борбордук бөлүгүндө жайгашып, 700–800 мге созулуп жатат. Запасы мол. Акиташ тегинен, туфтан жана брекчиядан кооз белек буюмдарын жасоого болот. Каптап кооздочу жука такталарды алууга да жарамдуу.
Кичи Нясьма (дарыя)
Кичи Нясьма — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Нясьма дарыясынын сол жээгинен 37 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Невралгия
Невралгия (байыркы грек тилинен νεῦρον — «тарамыш, нерв» + ἄλγος — «оору ») — нервдин же анын бутактарынын бойлоруна жайылып, пульсацияланган же сайгылоочу мүнөздөгү катуу оору, кээде анын иннервация зонасыны гипер- же гипестезиясы менен коштолот; перифериялык нерв системасынын бузулушунун жышааны.
Жышаандары
Жалпы клиникалык көрүнүшү - оору. Жайгашкан жерине жараша анын түрү аныкталат. Эркектер менен аялдарда эң көп таралган омуртка, кабырга аралык (торакалгия), ошондой эле тригеминалдык невралгия.
Себептери
Невралгия көбүнчө перифериялык нервдин же анын тамырынын жабыркашынын баштапкы стадиясын чагылдырат. Анын пайда болушунун себептери экзогендик жана эндогендик уулануу, инфекциялык-аллергиялык факторлор, зат алмашуунун бузулушу.
Ошондой эле,  тубаса аномалияларга же омуртканын патологиясына (люмбализация, сакрализация, кошумча кабыргалар, остеохондроз) байланыштуу нервге же анын тамырына травмалык таасирлери себеп болот. Анын этиологиясында физикалык күч келтиргенде, айрыкча гипотермия менен айкалышта турганда, нервдин узак мөөнөткө чейин микротравматизацияланышы дагы чоң роль ойнойт.
Невралгия инфекциялык ооруларда пайда болушу мүмкүн: бруцеллёз, герпес, аз учурда кургак учук, безгек. Жугуштуу жана аллергиялык мүнөздөгү нерв системасынын кээ бир ооруларында (склероз, полирадикулоневрит), невралгия нерв системасындагы аутоиммундук процесстин биринчи клиникалык көрүнүшү болушу мүмкүн.
Туруктуу невралгиянын көрүнүшү экзогендик ууланууда (оор металлдар, бактериялык уулар, айрым дары-дармектер менен), ошондой эле эндогендик (боор, бөйрөк патологиясы, залалдуу шишик пайда болгон учурда) мүмкүн.
Невралгиянын пайда болушунда алкоголизм, кант диабети, В тобундагы витаминдердин зат алмашуу бузулушу, көбүнчө ашказан жарасы, гастрит, гепатит, өнөкөт колит белгилүү бир мааниге ээ, анткени бул учурларда биринчи кезекте нерв ткандарынын зат алмашуусу жабыркайт. Анын пайда болушуна артериолосклероз, аз кандуулук, перифериялык кан тамыр оорулары жана жүрөк-кан тамыр системасы гипоксиялык өзгөрүүлөрдүн натыйжасы алып келет. Бул оору негизинен, улгайган курактагы адамдарда байкалат, анда келтирилген себептер нервдеги кан тамырлардын өзгөрүшүнө байланыштуу. Ал эми, иш жүзүндө балдарда байкалбайт.
Оорунун жүрүшү
Оору капысынан башталып, бир нече минутадан бир нече саатка созулат. Оору башталар алдында беттин бир жери кычышып, кумурска жөргөлөп жүргөндөй сезилет, акырындап чыдатпай катуу ооруйт. Невралгия бир аз эле суукка урунса, оозду ачса, тамак чайнаса, жөтөлсө жана башкаларда кайталап кармашы мүмкүн. Желке невралгиясы көбүнчө моюн-омурткасына суук тийүүдөн, желке бир нерсеге урунуудан болот. Кабырга арасындагы невралгия аз кездешет, бирок аны жүрөк, өпкө, плевранын оорусунан айырмалоо зарыл. Невралгия курчалма лишай оорусунун (Учук) алгачкы белгилерине да окшоп кетет. Ошондуктан кабырганын арасы ооруса врачка кайрылуу керек. Дарылоону врач гана жүргүзүүгө тийиш. Невралгиянын алдын алуу үчүн денени чыңдоо маанилүү.
Классификация
Оору кайда пайда болгонуна жараша, невралгиянын ар кандай түрлөрү айырмаланат.
Кабырга аралык невралгия омуртканын кыйратуучу процесси, аорта аневризмасы, висцералдык патология менен байланыштуу болушу мүмкүн. Көбүнчө, көкүрөк омурткасынын остеохондрозунун натыйжасы болуп саналат. Бул оору чүчкүргөндө, жөтөлгөндө же кыймылдаганда кармап калат.
Сандын сырткы тери нервинин невралгиясы сандын сырткы бетиндеги катуу ооруну пайда кылат. Оору кыймылдаганда күчөп, териде күйүк сезими пайда болот же сезгичтик жоголот.
Глоссофарингеалдык невралгия күтүлбөгөн жерден, көбүнчө түнкү убакытта, катуу ачыштырып, тилдин тамырында, кекиртекте, кулак каналында же моюнда пайда болгон оору катары көрүнөт. Анын пайда болуусуна тил тамырын механикалык дүүлүгүүсү (муздак же кычкыл тамак жутуу) таасир этет.
Желке нервинин невралгиясы  чоң же кичинекей желке нервдеринин дүүлүгүүсүндө пайда болот. Ал баштын арткы бөлүгүндө жана көздүн тегерегинде тараган оору, кыймыл менен оору күчөп, адамдын жүрөгү айланып, кусат.
Дарылоо
Невралгия көбүнчө орто жана улгайган адамдарда кездешкенин эске алганда, атеросклерозду жана гипертонияны дарылоо керек. Жабыркаган нервдерди  жакшыртуу үчүн В1, В12, Е витаминдери (мультивитаминдер) жана физиотерапия процедуралары дайындалат.
Невралгияны дарылоодо ооруну басаңдатуу өзгөчө орунду ээлейт. Оорунун курч мезгилинде тери рецепторлорун тосуп, алаксыткан дарылар натыйжалуу - аары жана жыландын уусун камтыган дары-дармектер, анальгетикалык эмульсиялары, новокаин блокадасы, термикалык процедуралар (соллюкс, инфракызыл нурлар). Ошондой эле, анальгетиктер, тынчтандыруучу каражаттарды, электрофорез, массаж, айрым учурларда электроуйку, психотерапияны сунуш кылышат. Туруктуу ремиссия мезгилинде сульфид, радон, натрий хлорид ванналары, баткак терапиясы, УЖТ (ультра жогорку жыштыктагы терапия) магнит талаалары көрсөтүлгөн. Консервативдик чаралар натыйжасыз болгон учурда, нерв сөңгөктөрүн алкоголизациялоо, жүлүндүн арткы тамырларын тандап кесүү, рентген терапиясы, ошондой эле тери астындагы электроаналгезия колдонулат.
Профилактика
Көнүгүүлөрдү жасоо, бирок ошол эле учурда ашыкча физикалык күч-аракеттерден алыс болуу; туура жана тең салмактуу тамактануу; стресс менен күрөшүү. Ошондой эле, невралгиянын өнүгүшүнө өбөлгө түзгөн ооруларды өз убагында дарылоо, инфекциялык жана сезгенүү процесстерин жоюу ж.б.
Чесилхёрст (Нү-Жерси)
Чесилхёрст (Нү-Жерси) (Chesilhurst) — Нү-Жерси штатынын Кэмден округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1634 киши. Болжолдуу аянты - 4.4 км². FIPS коду — 34-12550.
Эмдөө
Эмдөө (иммундаштыруу, вакциналоо) — организмди иммундук касиети бар кан сары суусу, гамма-глобулин, вакцина, анатоксин менен эмдеп, анын жугуштуу ооруга туруктуулугун арттыруу. Организмде активдүү иммунитет пайда кылуу үчүн вакцина же анатоксин куюлат. Вакцинада оору пайда кылбоочу тирүү (начарлаган) же өлүү (өлтүрүлгөн) оору козгогучтар болуп, аларды кишиге куйганда организмде атайын коргогуч зат — антитело пайда болот. Микроб токсинин (уусун) формалин менен зыянсыздандыруудан анатоксин алынат. Мында токсиндин уулуу касиетин жоготуп, иммунитет пайда кылуу жөндөмдүүлүгү сакталат. Анатоксин теринин астына же булчуңга куюлат. Вакциналарды кишинин терисине (туберкулёзго каршы), теринин астына (ич келтеге каршы), булчуңга (көк жөтөл, кептөөр, тырышмага каршы), ичирип (полиомиелитке каршы), мурунга тамчылатып (гриппке каршы) жиберилет. Ар бир вакцина үчүн атайын өлчөм (доза) жана эмдөө схемасы белгиленген. Эмдөөдө организмде оору козголбой туруп, ага каршы иммунитет пайда болот (мисалы, кишини чечек вакцинасы менен эмдөөдө ал ооруга каршы иммунитет түзүлөт). Калкка активдүү иммунитет пайда кылуу максатында, ошондой эле эпидемиялык көрсөткүчтөргө жараша ар бир ооруга каршы эмдөөнү саламаттык сактоо органдары өзүнчө план жана календарга ылайык жүргүзөт. Балдар оорусуна каршы пландуу эмдөө төрөт үйүнөн башталат. Мисалы, бала төрөлгөндөн 4—5 күндөн кийин туберкулёзго, 2 айында полиомиелитке, 5—6 айында кептөөргө жана көк жөтөлгө, 10 айында кызылчага каршы эмделет. Айрым ооруларга каршы эмдөө 4—5-жылда кайталанып турат. Айрым оорунун табигый очогу чыгуучу аймакта (мисалы, туляремия, кене энцефалити) пландуу эмдөө жасалат. Эгер жугуштуу оорунун таралуу коркунучу туулса, ага каршы пландан тышкары эмдөө жүргүзүлөт (мисалы, грипп, холера жана башкалар ооруларына). Эгер тезинен иммунитет түзүү талап кылынса (мисалы, кызылча менен ооруган балага жолукканда, жараат булганганда), ал ооруга каршы даяр антителосу бар сары суу же гаммаглобулин куюлат. Эмдөө жүргүзүүнүн алдында калк медициналык кароодон өткөрүлөт. Өнөкөт оорулуу жана температурасы көтөрүлгөн киши эмделбейт. Эмдөөдөн кийин организмде жалпы жана жергиликтүү реакция болуусу мүмкүн (эмделген жер шишийт, ооруйт, ысыйт). Мындай абал адатта көпкө созулбайт жана коркунучтуу эмес. Эмдөөдөн кийин жугуштуу оору менен ооруса да жеңил өтөт. Балдарды эмдөө маалыматы алардын медициналык карточкаларында жана атайын журналга катталат, ошондой эле ата-энеси баласына кайсы жасалды, кайсы жасала элегин так билүү керек. Айрым жугуштуу ооруларга каршы вакцина 2 же 3 жолу берилет. Мисалы, полиомиелит, көк жөтөл, кептөөргө каршы 3 жолу эмделет (ар бир эмдөөнүн аралыгы 1,5 ай). Жасалма иммунитет убакыт өткөн сайын начарлашы мүмкүн, ошондуктан белгилүү убакыттан кийин айрым эмдөө кайталанат. Эмдөө калк арасында жугуштуу ооруларга каршы жүргүзүлгөн иш-чаралардын негизги каражатынан болот. Эмдөөнүн натыйжасында айрым жугуштуу оорулар азайды, полиомиелит, кептөөр, чечек жана башкалар такыр жок болду (Чечек).
Баббит
Баббит – И.Баббит деген ойлоп табуучунун атынан коюлган, калай негизинде алынган куйма. Кийинчерээк ак куйма деген ат менен коргошун, алюминий, цинк негизинде ар кандай кошумча бирикмелерди (сурьма, жез, кадмий, никел мышьяк) кошуу аркылуу алынган. Б. сүрүлүү шартында иштей турган машиналар тетиктерин жасоодо колдонулат.
Корооло
Ошондуктан Күндүн жана Айдын короолосу жай - салкын жана жаанчыл, кыш - салыштырмалуу жылуу же кардуу бурганак болоорун билгизет; анткени канат сымал катмарланган булуттар циклон болоорунун белгиси болуп саналат. Эгерде тегерек чоңоюп баштаса - Күн ачык, кичине болсо - бүркөк болоорун белгилейт.
Субъективдүү фактор
Субъективдүү фактор – тарыхта массалардын, класстардын, теориялардын жана жеке адамдын субъектинин ишкердүүлүгү объективдүү коомдук шарттардын сакталышы жана өнүгүүсү өзгөртүүгө багытталышы ар түркүн калыптарда жана деңгээлдерди эсептейт.
Кадимки жарганаттар (тукумча)
Кадимки жарганаттар (тукумча) (лат. Vespertilioninae) - булардын кыйла түрлөрү бар: күрөң жарганат (лат. Vespertilio fuscus), эки түстүү жарганат (V. murinus), кызыл жарганат (Lasiurus borealis), күүгүмчүл жарганат (V. serotinus).
Айтматов Мураталы
Айтматов Мураталы - (16.12.1957-ж. туулган, Жалал-Абад облусу, Аксы району, Караван (азыркы Кербен) айылы) - ветеринария илимдеринин доктору (1995), КАЧИни (1980), Москва ветеринария академиясынын аспирантурасын (1985) бүтүргөн. 1986-жылдан КАЧИде ассистент, доцент. 199295-ж. КАЧИнин докторанты, 2005-ж. КРнын Айыл жана суу чарба министрлигине караштуу кеңеш берүү, окутуу борборунда иштеген, 2005жылдан КАУда профессор Анын 100дөн ашык илимий эмгектери бар. Эмгектери: Новые в экологии и безопасности жизнедеятельности. Санкт-Петербург, 1999, Т. 1; Ветеринарные лекарственные вещества и их применение. Б., 2003.
Мядью-Хале-Яха дарыясы
Мядью-Хале-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Юредей-Яха дарыясынын оң жээгинен 192 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 33 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Конго Республикасы
Конго Республикасы – Борбордук Африканын батыш бөлүгүндө жайгашкан мамлекет. Түштүк-батышынан Атлантика океаны менен чулганат (жээгинин узундугу 169 км). Түндүгүнөн Камерун, Борбордук Африка Республикасы, чыгышынан жана түштүгүнөн Конго Демократиялык Республикасы, түштүгүнөн Ангола (Кабинда провинциясы), батышынан Габон менен чектешет. Аянты 342 миң км2. Калкы 3,7 млн (2008). Борбору – Браззавиль. Расмий тили – француз тили; улуттук тилдери – лингала жана китуба. Административдик-аймактык жактан 10 облуска жана борбор округуна бөлүнөт.
Конго – Бириккен Улуттар Уюмунун (1960), Африка Биримдиги уюмунун (1963; 2002-жылдан Африка союзу), Эл аралык өнүгүү жана реконструкция банкынын (1963), Администрациялык-аймактык бөлүнүшү (2008): Эл аралык валюта фондунун (1963), Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун (1997) мүчөсү.