cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жалпы элдик талкуу
Жалпы элдик талкуу – жарандардын жана алардын уюмдарынын Ж. э. т-га коюлган мыйзам долбоору боюнча, аларды мыйзам долбоорун иштеп чыгууда шарттуу эске алынууга тийиш болгон мыйзам чыгаруу органына өз ой-пикирлерин, каалоолорун жана сунуштарын жөнөтүү жолу аркылуу укук чыгаруучулугуна катышуусун билдире турган «түздөнтүз демократия» таризинин бири.
Виллард (Огайо)
Виллард (Огайо) (Willard) — Огайо штатынын Huron округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6806 киши. Болжолдуу аянты - 9.0 км². FIPS коду — 39-85232.
Кикладдар
Кикладдар, Цикладдар [грекче Kyklades – тегеректер (аралдар)] – Эгей деңизинин түштүк бөлүгүндөгү архипелаг. Грекияга карайт. Жалпы аянты 2,6 миң км2, 200дөн ашык аралдан турат; ирилери – Наксос (428 км2), Андрос (405 км2), Тинос, Парос, Милос. Кикладдар – байыркы (эгей) кургактыктын калдыгы, Балкан жана Кичи Азия жарым аралын туташтырып турган суу астындагы босоголордун көтөрүлгөн бөлүгү. Милос жана Тира аралдары жанартоо атылышынан пайда болгон. Тоолуу рельефи басымдуу, бийиктиги 1008 мге чейин (Наксос аралында). Жер титирөөлөр болуп турат. Негизинен кристаллдык жана акиташ тоо тектеринен түзүлгөн. Климаты жер ортолук деңиздик, жайы ысык жана кургак, кышы жылуу жана нымдуу. Январдын орт температурасы 10–13,5оС, июлдуку 26–27оС. Жылдык жаан-чачыны 350–600 ммдей. Тоо капталдарында бадал өсүмдүктөрү (фригана) басымдуу; өрөөндөрүндө жүзүм, май алынчу жана цитрус өсүмдүктөрү, буудай, жүгөрү өстүрүлөт. Мал чарбасы жана балыкчылык өнүккөн. Темир жана боксит кендери, Наксос аралында наждактын ири кени бар.
Опус
2. Кеңири музыкалык-эстетикалык мааниде Опус композитордук ишмердикти ишке ашыруу, конкреттүү чыгарма жаратуу.
Широкий чопо кени
Широкий чопо кени Чүй облусунун Москва районунда, Бишкек шаарынан 50  км батышта, деңиз деңгээлинен 860–1100 м бийиктикте. Кенди Кыргыз ССР геол. башкармасы таап (1969), геол. чалгындоо жумуштарын жүргүзгөн. Кендин аймагында антропоген мезгилинде пайда болгон борпоң жана ныкталган лёсс сымал кумайлуу чопо калыңдыгы 70–80 м болгон майда дөңсөөлөрдү түзөт. Химиялык касиеттери боюнча кенден «75», «100», «125» маркасындагы курулуш кирпичтерин далрдоого болот. Кендин чалгындалган жалпы геол. запасы А+В+С1 категориясы боюнча 15,7 млн м3. 1996-жылга карата калган запасы А+В+С1 категориясы боюнча 10268 миң м3. Өлчөмүн чет-жакаларындагы кумайлуу чопо аянттарынын эсебинен көбөйтүүгө болот. Кенди 1969-жылдан Беловодскийдеги кирпич заводу пайдаланат.
Күкүрттүү кислота
Күкүрттүү кислота, Н2SO3 — су-юлтулган эритмелерде гана бел-гилүү болгон начар, эки негиздүү к-та (күкүрттүү ангидрид суудагы эритме-си). К. к. туздары — сульфиттер (мис., Nа2SО3) жана бисульфиттер гидросульфиддер, (NаНSО4, жана башка). К. к. жана анын туздары күчтүү калыбына келтиргич болуп саналат. Алардын эритмелери абадан акырындык менен кычкылтекти кошуп, күкүрт кислотасын же анын туздарын пайда кылат. Күчтүү окистендиргичтер (КМnО4, Вr2, I2 жана башка) менен К. к. жана анын туздары активдүү окистенет. Ал эми күчтүү калыбына келтиргичтер менен өз ара аракеттенишкенде, окистендиргич ролун аткарышы мүмкүн. Сульфиттер басымдуу көпчүлүгү (К2SО3 жана Na2SO3 башкалары) сууда эрибейт. Бисульфиттер сууда жакшы эришет. Алардын көпчүлүгү эритмеде гана туруктуу. Эркин түрүндө щелочтуу металлдар бисульфиттерин гана бөлүп алууга болот. К. к. туздары күкүрттүү ангиридди тиешелүү мсталлдар гидроксиддери же карбонаттары менен өз ара аракеттенүүдөн алынат. Калий жана натрий сульфиттери текстиль ө. ж-да кээ бир материалды агартыш үчүн, кезлемелсрди боёодо, сүрөт иштеринде колдонудат. Са(HSO3)2, эритмеси жыгачты сульфиттик целлюлозага кайра иштетүүдө (кагаз алуу үчүн) пайдаланылат.
Сан-Франциско метросу
Сан-Франциско метросу – Сан-Франциско шаарынын метросу. Метросу 11-сентябрь 1972-жылы ачылат.
Сельденьга
Сельденьга — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичменьга дарыясынын оң жээгинен 161 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жалпы эмгек жылдары
Жалпы эмгек жылдары – эмгектик жана башка коомдук пайдалуу иш-аракеттин жалпы узактыгы, жалпы эмгек жылын эсептөө андагы үзгүлтүктөргө көзкарандысыз түрдө жүргүзүлөт. Бул эмгек жылын эсепке алуу менен карылыгы боюнча бааракы, жалпы оорунун натыйжасындагы майыптык боюнча бааракы, ошондой эле ушундай оорудан каза болгон багуучусунан айрылгандыгы боюнча бааракы дайындалат.
Үч-Коргон, тургун жайы
ҮЧ-КОРГОН ТУРГУН ЖАЙЫ – төмөнкү таш дооруна таандык таш куралдар эстелиги. Баткен облусундагы Исфайрамсай дарыясынын оң жээгинде, Арпалык тоосунун чыгышында Үч-Коргон айылынын түштүк-чыгышында жайгашкан. П. Т. Конополя тарабынан ашель доорлоруна таандык үч бурчтуу формадагы кыр чыгарылган чоппинг табылган
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
Чоң баш минерпа
Чоң баш минерпа (лат. Mnierpes macrocephalus, syn. Dialommus macrocephalus) — кандекбалыктардын бир түрү.
Педагогикалык басылмалар
Педагогикалык басылмалар – билим берүү, агартуу, окутуу, таалим-тарбия берүү багытында илимий изилдөөлөрдү, практикалык иш тажрыйбаларды, жогорудагы багыттагы иштерди уюштуруу маселелерин иликтөөлөрдү, кеп-кеңештерди жарыялаган журналдар, газеталар, дагы башка басмасөз каражаттары.
Кыргызстандын тарыхында адегенде 1924-жылдан «Эркин-Тоо», кийин «Ленинчил жаш», «Жаңы маданият жолунда» деген басылмалар атайын элдин сабатсыздыгын жоюу багытындагы кабар, макала, тил үйрөтүү сабактарын берип келсе, 1928-жылдан атайын педагогикалык журнал «Жаңы маданият жолунда» (1932-жылдан «Маданий майдан», 1938-жылдан «Окутуучуларга жардам» деген ат менен чыккан) басыла баштайт. Кыргызстандын педагогикалык басылмаларынын тарыхында «Мугалимдерге жардам», «Эл агартуу», «Русский язык и литература в киргизской школе», «Мектеп» журналдарынын, «Мугалимдер газетасынын» (азыркы «Кутбилим») мааниси чоң болгон.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Бискай булуңу
Бискай булуңу — Атлантика океанында, Франция менен Испаниянын жээгинде. Аянты 200миң км2. Уз.400 км, тереңд.5120 мге чейин. Луара, Гаронна дарыялары куят. Катуу шамал тез тез болуп турат. Суткасына 2жолу ташкындайт (бийиктиги 7 мге чейин көтөрүлөт). Балык (сардина, анчоус) кармалат, устрица промысели иштейт. Башкы порттору: Бордо (Франция), Сан-Себастьян, Бильбао (Испания).
Камбаркан
Камбаркан - кыргыздын байыркы салт-күүсү. Эл арасында күүнүн башы «Камбаркан», ал эми элдик уламыш боюнча Камбар болсо комузду биринчи ойлоп тапкан тунгуч күү чыгарган киши деп аталат. Тактаганда, «Камбар» - арабчадан келген аталыш, араб уламышында легендалык жылкычы жана музыкант. Камбарды кыргыздарда жылкынын пири деп да айтышат. «Камбаркандын» ѳз буроосу, өзүнө гана тиешелүү күүлүк мотивдери бар. Ошол кайрыктардын нугу менен ар бир комузчу ѳз «Камбар- канын» чыгарган. Буга Муратаалы, Ниязалы жана башка атактуу комузчулардын «Камбаркандары» мисал боло алат. Учурда Улуттук филармонияда «Камбаркан» аттуу тарыхый-этнографиялык, элдик аспаптар ансамбли иштейт. Аны Кыргыз эл артисти С.Садыкова жетектейт.
Ички кеп
Ички кеп – 1) кептик иш-аракеттерди "мээде" пландаштыруу жана көзөмөлдөө; бул маанисинде Ички кеп ой жүгүртүүгө окшош болуп, анын реализацияланышынын бир формасы катары каралат. 2) иш-аракетин пландоо максатында адамдын үн чыгарбай, ичинен өзү менен өзү сүйлөшүүсү;
3) кеп айтымынын жаралышынын фазасы катары сүйлөөнүн ички программасы. Ички кептин бул түрү пикирлешүү менен, алгачкы экөө ой жүгүртүү менен байланыштуу. Кеп актысынын фазалык структурасы жөнүндөгү теория Л.С.Выготский тарабынан иштелип чыгып (1932), советтик психолингвистикада өнүктүрүлгөн. Бул теорияга ылайык кептин жаралышы бири-бирине удаалаш келүүчү этаптардан турат: интенция, жүйө (мотив), ички программалоо жана реализация. Ички кеп айтымдын семантикалык схемасын чагылдыруунун каражаты катары, ички сүйлөшүү катары кептин башка түрлөрүнөн каражаттары боюнча айырмаланат: ички сүйлөшүүдө табигый тил колдонулат; башка түрлөрүндө - предметтик маанилердин белгилүү тартипте уюшулган системасы - универсалдык-предметтик код, образ жана схемалардын коду пайдаланылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Тэгыбыль-Толька дарыясы
Тэгыбыль-Толька — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Толька дарыясынын оң жээгинен 379 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Итаалы
Итаалы — "Манас" эпосунун Сагымбай Орозбаковдун вариантында "Кошойдун окуялары" деген бөлүмдө итаалы жөнүндө өзүнчө эпизод айтылат. Бул окуянын кыскача мазмуну төмөндөгүдөй:
Тэгыбыль-Толька дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Итаалы
Манастын чоролорунун бири — Жайнак өзүнүн башынан өткөргөн окуяларын баян кылганда итаалынын элинде үч жыл жүргөнүн айтат. Жайнак кой кайтарып жүргөн итаалыга жолугат да, анын үйүнө барат. Анын аялы өтө сулуу экен. Дөбөт иттин буйругу менен козу союлуп, ага эт бышырып берет. Бирок өздөрү жебейт. Эртесинде көйнөк, өтүк кийгизет. Жайнак беш-алты күн туруп кетейин деген өтүнүчүнө дөбөт ит макул болот. Күнүгө бир үйү чакырып козу союп коноктойт. Жайнак бир — эки жыл силерге кызмат кылып, кой кайтарып берейин деп суранат. Дөбөт ит көпкө каңкылдап туруп: "Адамга жакшылык кылып баксаң, курсагы тойгондо кайра жамандык кылат" —дейт.
Опера-семисериа
Опера-семисериа (итал. Opera semiseria - жарым олугтуу опера) - Игалияда калыптанган жана ал жерде кеңири тараган опера-сери (opera seria) менен опера-буффанын (opera buffa) ортосунан чыккан опера жанры. Опера-семисериа атайын бир чыгармачыл изденүүнүн натыйжасында эмес, жөн гана жогоруда аталган опера жанрларындагы эки чыгармачыл багыттын мүнөздүү белгилеринин бири-бирине өтүшү, пайдаланышы натыйжасында. жаралган. Опера-семисерианын эң мыкты үлгүсү - Дж. Россининин «Сааттуу сагызганы».
Итаалы
Бир күнү көп иттер келип, баягы козу сойгон келин экөөнү эки жоргого мингизип түштүк тарапты көздөй ээрчитип жөнөйт. Эртесинде ак ордо үйгө келишет. Жер жайнаган иттер Жайнакты баягы ак ордого киргизет. Көп тайгандар тегеректеген чоң жолборс түрүндөгү бир ит бар экен. Ал итаалылардын беги (каны) экен. Жайнак анын аялынын сулуулугун көрүп талып калат. Суу сээп жатып араң эс алдырышат. Ал зор дөбөт көк чүпүрөккө мөөр басып берет да, эми баргын деп уруксат кылат. Жайнак кайра келип баягы итаалынын коюн үч жыл багат. Үч жылдан кийин баягы келин: "Адам уулун издеп таап алгын" — деп, Жайнакка ат мингизип түндүк тарапка жөнөтөт экен. Ошол итаалынын элинен келе жатып жалгыз көздүү Адамдүк дөөгө жолугуп калып, анын туткунунда алты жарым жыл жаткан экен (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 573-инв., 320-327-б.).
Итаалы уламышы Орто Азия элдеринде
Итаалы жөнүндөгү мифтик уламыш Азия элдеринде байыркы доордо эле пайда болуп кеңири чөйрөгө таралган уламыштардын бири экендигин белгилөөгө болот. Изилдөөчүлөр итаалы жөнүндөгү мифтик уламыш адегенде Индияда пайда болуп, улам Азиянын башка элдерине таралган деп эсептешет.
Опера-семисериа
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Итаалы
Итаалы уламышы Орто Азия элдеринде
"Манас" эпосундагы итаалы жөнүндөгү окуянын түзүлүшүнө бул мифтик уламыштын кандай версиясы негиз болгондугун белгилөө үчүн ар түрдүү адабияттардагы маалыматтарды келтирип көрөлү. А. Фирдоусинин белгилүү “Шахнаме” дастанында сегсар (ит башы) деген эл, тагыраак айтканда Сегсаран (ит башы өлкөсү) деген жомоктук жердин аты эскерилет. Поэма боюнча Сегсаран деген жер элдик ишенимде Ирандын түндүгүндөгү Мазендеран (Каспий деңизинин түштүгүндөгү бийик тоо кыркасы) менен бирге дөө-перилердин өлкөсү катарында түшүндүрүлөт. Моңголдордун “Ганга — йин урусхал” (“Ганганын агымы”) аттуу жылнамасында Чынгызкан башка элдерди багынтуу менен бирге башы иттикиндей дене бою адам кебетесиндеги элди жеңгендиги тууралуу да маалымат айтылат. 13-кылымдын орто ченинде Борбор Азияга келишкен Европа саякатчылары Марко Поло менен Плано Карпини жазып кеткен маалыматтарда да итаалы жөнүндө уламыш бар.
Мында ал элдин сырткы көрүнүшү адам кебетесинде болгону менен башы иттикиндей болуп, сүйлөшкөндө бир-эки ооз сөздү адамча сүйлөп, арасында итче үрүп айтчу, оюн эптеп түшүндүрөт имиш. П. Карпини Азиянын элдеринде айтылган укмуштуу мифтик жандыктар жөнүндөгү уламыштар боюнча алардын сүрөттөрүн да тарткан экен. Алардын ичинде итаалынын да сүрөтү бар.
16-кылымдын башында жазылган өзбек акыны Мажлисинин “Киссаи Сайфулмулк” аттуу поэмасында итбоши (итбашы) жөнүндөгү окуя белгилүү орунду алат. Мажлиси бул поэмасына негиз кылып арабдын “Миң бир түн” деген чыгыш элдерине кеңири таралган жөө жомокторунун сюжетин пайдаланган. Ошондой эле элдик оозеки чыгармалардагы уламыштарды (итаалы жөнүндө да) да поэмага кайрадан иштеп киргизгендиги ачык байкалат. Себеби, Итбашы (И.) жөнүндөгү мифтик уламыш “Миң бир түн” жомогунда айтылбайт. Демек, бул итбашы тууралуу уламышты кийин өзү киргизгендиги даана эле көрүнүп турат. Мажлисинин бул поэмасы эл арасына кеңири таанымал болгондуктан кол жазма түрүндө да таралып башка түрк элдеринде (татар, казак, уйгур, түркмөн) да анын өзүнчө улуттук версиялары пайда болгон.
“Киссаи Сайфулмулк” поэмасы “Калк китептери” деген серия боюнча 1-жолу 1883-ж., 2-жолу 1898-ж. Казанда басылып чыккан. 1916-ж. кыскартылган түрдө Ташкенде басылган. Бирок, поэма ушул сыяктуу кеңири белгилүү болуп коңшу элдерге да таралгандыгына карабастан, кыргыздарда өзүнчө версиясы болгондугу белгисиз. Ошондой эле эпостогу итаалы жөнүндөгү окуянын мазмуну менен Мажлискийдин поэмасынын ортосунда жалпылык жок экендиги сезилет.
Итаалы уламышы Алтай элдеринде
Итаалы жөнүндөгү уламыштын бир версиясы алтайлыктардан жазылып алынган. Бул версияда итаалы моңгол тилиндеги аталышы боюнча "нохой артыны" ("ит адамдар") деп аталат. Уламыш боюнча “нохой артыны” элинин аялдары өтө сулуу келип, кадыресе адам кебетесинде болот да, эркектеринин гана башы иттикиндей болот имиш. Арийне, алтайлыктардагы версиясы моңгол термини (“нохой артыны”) менен аталгандыктан, аны моңголдордон өздөштүрүлгөн деп эсептөөгө толук мүмкүн.
Мына ушул алтайлыктардан жазылган “нохой артыны” (“ит адамдар”) деген уламыштын мазмуну "Манас" эпосундагы “Итаалы жөнүндөгү окуя” менен бирдей, башкача айтканда генетикалык жагынан түздөн-түз байланышы бар деп айтууга болот. Эң негизгиси Нохой артыны менен итаалынын жана алардын аялдарынын образдары (өтө сулуу) бир типте болушу түпкү чыгышы бир экендигин аныктап турат.
Итаалы жөнүндөгү уламыш Түштүк Сибирь менен Борбордук Азияда жашаган түрк-моңгол элдеринде гана эмес, Орто Азия элдеринде (кыргыздар) да кеңири белгилүү болуп, өзүнчө версиясы таралгандыгы талашсыз. Ошондуктан Сагымбай Орозбаковдун вариантындагу итаалы жөнүндөгү окуянын түзүлүшүнө кыргыз элинин өзүндө эле айтылып жүргөн уламыш негиз болгондугун белгилөөгө болот. Бул уламышты жомоктук окуяга айландырып, ыр түрүндө иштеп чыгуу менен "Манаска" кошумчалап киргизүү Сагымбай Орозбак уулуна таандык.
Эргежээли, Итаалы —
Катыны адам, эркеги ит.
Кабарын уктум мен аны
Аларга кабар салбасын
(Сагымбай Орозбаков, 3. 14).
Аскердик билет
Аскердик билет - аскер комиссариаты тарабынан аскер кызматын өтөөгө чакырылгандарга же запаска (отставкага) чыгарылган жарандарга берилүүчү жана аскер кызматын өтөп жаткан жоокерлердин, сержанттардын, старшиналардын, матростордун керт башын күбөлөндүрүүчү, мөөнөтү чектелбеген документ. Анда ошондой эле запастагы жарандардын аскер кызматына тиешелүүлүгү көрсөтүлөт. Аскер кызматындагы офицерлер менен генералдарга керт башын күбөлөндүрүүчү күбөлүк берилет, ал эми запаска же отставкага чыккан учурда - офицерлик (генералдык) аскердик билет берилет.
Жумабаев Белек
Жумабаев Белек (1939, Жети-Өгүз району, Жети-Өгүз айылы —1977, Фрунзе шаары) — графикачы, живописчи. Ж. цинкография техникасында Саякбай Карала уулунун “Тулпарлар” (1965), “Баатырлар, айымдар” (1969) китептерин көркөмдөгөн. Эпикалык баатырлардын Аккула, Сарала, Тайтору, Алгара жана башкалар тулпарларынын сын-сыпат, образдары жогорку көркөмдүктө иштелген жана эпостун Манас, Каныкей, Бакай , Сейтек , Айчүрөк , Сайкал жана башкалар негизги каармандарынын портреттеринин галереясын түзгөн. Ж-дин чыгармачылыгы жогорку көркөм табити, чыгармачылык фантазиясынын байлыгы менен айырмаланат.
Ал эпостук образдар аркылуу улуттук мүнөздү ачууга аракеттенген. Ж. “Тулпарлар” аттуу китептин жасалгасы үчүн 1965-ж. Орто Азия жана Казакстан республикаларынын конкурсунда 1-чи даражадагы, Бүткүл Союздук конкурста 2-чи даражадагы диплом менен сыйланган.
Талма
Талма (эпилепсия) — ( - кармоо, эпилепсиялык талма; синонимдери morbus sacer, morbus divinus, morbus comitialis, “кулоо оорусу ”) -, булчуңдардын тырышуусу менен кыска мөөнөткө эс-акылын жоготуп жана амбулатордук автоматизмдин токтоп калуусу менен мүнөздөлгөн оору. Амбулатордук автоматизмдер айлана-чөйрөдөн толук алыстап кеткен пациенттер аткарган автоматташтырылган иш-аракеттер түрүндө көрүнөт. Дүйнө жүзү боюнча 50 миллионго жакын адам глобалдык масштабда эң көп кездешкен неврологиялык оорулардын бири болгон эпилепсия менен ооруйт.
Талма — мээ клеткаларынын тобундагы ашыкча электр разряддарынын натыйжасы. Мындай агымдар мээнин ар кайсы бөлүктөрүндө пайда болушу мүмкүн. Талма оорулары эс тутумдун анча-мынча начарлап кетишинен же булчуңдардын карышып калуусунан тартып, катуу, узакка созулган конвульсияларга чейин созулушу мүмкүн. Талмалардын жыштыгы ар кандай, жылына бир жолудан кем же күнүнө бир нече жолу болушу мүмкүн. Оозунан ак көбүк агат, айрым учурда тилин чайнап алгандыктан кан аралаш көбүк чыгат. Заара, заң эрксиз чыгып кетиши мүмкүн. Диртилдөө 1—2 мин. созулат. Талма кармап өткөндөн кийин оорулуу уктап калат.
Тарыхы (тарыхый очерк)
Талма оорусу биздин заманга чейин эле белгилүү болгон. Веда мезгилиндеги индия медицинасында да бул оору жөнүндө жазылган. Гиппократтын “Ыйык оору” жөнүндө жазуусун антикалык илимпоздор сынга алган жана эпилепсия кээ бир табышмактуу күчтөрдөн эмес, табигый себептерден улам пайда болгон мээ оорусу катары каралат. Илгерки гректерге кудайлар гана адамды бутунан жыгып, анын акылын тартып алып, денесин өздөрү башкарып, андан кийин оорунун көрүнгөн көрүнүштөрү жок болгондой эле өзүнө келүүгө аргасыз кылгандай сезилген. Ошондуктан, оору "ыйык оору" деп аталып калган. Ошондой эле, бул оорунун сүрөттөлүшүн жана дарылоо-профилактика жүргүзүү боюнча кеңештерди Ибн Сина (Авиценна) жазып кеткенин эстетип коюу зарыл.
Симптомдору
Эпилепсия белгилери мээнин кайсы жеринен башталып, канчалык жайыла тургандыгына байланыштуу өзгөрүлүп турат. Мисалы, ориентирдин же аң-сезимдин жоголушу, ошондой эле кыймылдын, сезимдин (анын ичинде көрүү, угуу жана даам), көңүлдүн же башка когнитивдик функциялардын бузулушу. Талма кармаган адамдарда башка физикалык көйгөйлөр (мисалы, жыгылып калуусуна байланыштуу сыныктар жана көгөрүүлөр) болушу мүмкүн. Ошондой эле аларда тынчсыздануу жана депрессия сыяктуу психологиялык бузулуулар көп кездешет. Кээде оорулуу тырманат, бир нерсени термелеп жыйнайт, бир орунда тегеренет. Оор талма кармаганда оорулуу капысынан эс-акылын жоготуп, булчуңдары карышып, колу, буту сунулат, кежигеси тырышат. Жаактары карышып, тили чайналат. Дем алуу булчуңдарынын тырышуусунан дем алуу бузулат, өңү кара көк тартып дене диртилдей баштайт, башын, чыканагын урунтуп алуусу ыктымал.Эпилепсия менен ооруган адамдардын мезгилсиз өлүм коркунучу жалпы калкка караганда үч эсе жогору, ал эми жогорку көрсөткүчтөр кирешеси төмөн кедей өлкөлөрдө жана айыл жеринде байкалган.
Оорунун жайылышы
Дүйнө жүзү боюнча болжол менен 50 миллиондой адам жабыркаган эпилепсия оорулардын глобалдык түйшүгүнүн олуттуу бөлүгүн түзөт. Эпилепсия менен ооруган жалпы калктын үлүшү (башкача айтканда, талма кармалып же дарыланууга муктаж болуп жатат) учурда 1000 адамга 4төн 10го чейин деп болжолдонууда.
Жыл сайын глобалдык деңгээлде болжол менен беш миллион адамга эпилепсия диагнозу коюлат. Кирешеси жогору өлкөлөрдө жыл сайын 100 миң калкка 49 жаңы учур катталат. Төмөн жана орто кирешелүү өлкөлөрдө бул көрсөткүч эки эседен жогору болушу мүмкүн (100000 калкка 139 учур). Эпилепсия менен ооруган адамдардын дээрлик 80% аз жана орто кирешелүү өлкөлөрдө жашашат.
Себептери
Эпилепсияны жуктуруп алуу мүмкүн эмес. Негизи оорулардын көптөгөн патогенетикалык механизмдери эпилепсиянын өнүгүшүнө алып келиши мүмкүн болгону менен, анын жарым этиологиясы белгисиз бойдон калууда. Эпилепсиянын себептери төмөнкү категорияларга бөлүнөт: структуралык, генетикалык, инфекциялык, зат алмашуу, иммундук жана белгисиз этиологиялык факторлор. Аларга төмөнкүлөр кирет:
Ошондой эле; зат алмашуунун бузулушу, гипогликемия, гипопаратиреоз, фенилкетонурия, кан тамырлардын оорулары жана инсульт, мээ инфаркты, васкулит, мээге кан куюлуу, мээдеги көлөмдүк процесстер, неоплазмалар, интракраниалдык кан агуулар,  гематомалар, мээнин тубаса кемтиктери, мээ травмасы, баш сөөктүн сынышы, мээнин гипоксиясы, адамс-Стокс синдрому, анестезия, көмүр кычкыл газына уулануу, CNS инфекциясы, менингит, ВИЧ инфекциясы, мээнин ириңдөөсү, энцефалит, нейросифилис, кутурма, башты маң кылуучу каражаттардын, баңгизаттардын көп колдонулуусу, алкоголизмден көз карандылык ж.б себеп болушу мүмкүн.
Талмадагы психикалык бузулуулар
Эпилепсиядагы психикалык бузулуулар бейтаптын мүнөзүнүн өзгөрүшү жана ар кандай психопатологиялык бузулуулар менен көрүнөт. Көпчүлүк учурларда инсандык өзгөрүүлөр ушунчалык конкреттүү болгондуктан, туура диагноз коюуга болот. Бейтапка эксплозивдүү белгилер мүнөздүү - ар кандай деңгээлдеги ачуулануу, кичинекей эле нерселерге асылуу, чыдамсыздык, нааразычылык, таарыныч. Кээде ачуулануу, оройлук, уруш-талаштар менен агрессивдүү аракеттерге чейин коштолот. Мындай бейтаптар өжөрлүккө жакын, карама-каршылыктарга жол бербейт, өздөрүнүн тууралыгына ишенишет. Ошол эле учурда, мүнөздөрдүн бири-бирине карама-каршы келген мүнөздөмөлөрү: уялчаактык, тартынчаактык, кайгы-капа, белгисиздик, ошондой эле өзүн-өзү басмырлоо тенденциясы, сүйлөшүү учурундагы аша чапкан сылыктык, мамиледе урмат-сый жана жумшактык, алардын маектешинин пикири менен макул экендигин баса белгилөө. ага суктануу – дефензивдүүлүк (коргонуу) деп аталат.
Эпилепсия менен ооругандардын маанайы, адатта, тез-тез өзгөрүлүп турушу мүмкүн - көңүлү чөгүп, ачуулануу, кастык жана үмүтсүздүк сезиминен көтөрүлүп, же бир аз толкунданганга чейин. Маанайдын өзгөрүшү стихиялуу түрдө да, күнүмдүк окуялардын жана  ар кандай таасирлердин негизинде болот. Ошондой эле, интеллектуалдык жөндөмдүүлүктөрү да өзгөрүлмө: аларда ой жүгүртүүлөрдүн басаңдашы, концентрациянын жетишсиздиги же жөндөмсүздүк, иштин көрсөткүчү төмөндөп, же өтө эле активдүү болуп, көп сүйлөй баштап, жакында эле аларга мүмкүн эместей сезилген ишти жасай алышат.
Алар адатта абалынын ар кандай баалашкандыгына карабастан, жалпысынан дарылоонун оңолушуна жана эпилепсиядан айыгышына ишенишет (эпилепсиялык оптимизм). Эпилепсиялык оптимизм көбүнчө бейтаптар өздөрү аткара албай турган нерселерди жана жоопкерчиликти өз ыктыяры менен алышкандыгын түшүндүрөт. Ошол эле учурда, көптөгөн пациенттерге астеникалык мүнөздөмө берилет (гиперестезия, чарчоо күчөп, алардын жөндөмдөрүнө ишенбегендик ж.б.) жана реакциянын истерикалык формалары - истерикалык талмага чейин (невроздор, истерикалык невроз, психопатия).
Диагноз
Кээ бир байкоолордо пароксизмалдык активдүүлүк функционалдык жүктөм учурунда гана пайда болот (жарык, үн, гипервентиляция). Бирок, электроэнцефалографиялык (ЭЭГ) маалыматтарды эпилепсиянын диагноздоонун чечүүчү критерийи катары колдонууга болбойт, анткени эпилепсиялык типтеги пароксизмалдык активдүүлүк оорунун алгачкы этаптарында байкалбашы мүмкүн, ошондой эле мындай активдүүлүк башка ооруларда да байкалышы мүмкүн.
Эпилепсиянын эпилептиформ синдромдору менен дифференциалдык диагностикасында мээнин шишик, абсцесс, нейревревматизм сыяктуу ооруларында байкалат, ушул ооруларга мүнөздүү клиникалык жана параклиникалык белгилер (убактылуу парез жана паралич, афазия кубулуштары, мээ-жүлүн суюктугундагы патологиялык өзгөрүүлөр ж.б.). Эпилептиформ синдрому бул учурларда көбүнчө тоник приступтарынын басымдуулук кылышы, каршылашма талма жана эпилепсияга мүнөздүү психикалык бузулуулардын жоктугу мүнөздүү.
Дарылоо
Эгерде эпилепсияга шектүү болсо, дарылоонун алдында бейтап  комплекстүү текшерүүдөн, анын ичинде невропатологдун текшерүүсүнөн, анамнезин изилдөөдөн өтүшү керек. Үй-бүлөлүк ооруканадан  кан анализи, баш сөөктүн рентгенографиясы, түбүн текшерүү, мээ кан тамырларынын УЗИ доплерографиясы. Компьютерлештирилген рентгендик же мээнин магниттик-резонанстык сүрөтүн колдонуп, нейроймография жүргүзүү милдеттүү.
Дары-дармек менен (медикаментоздук) дарылоо эпилепсиянын негизги дарылоосу болуп саналат. Эпилепсияны дары менен дарылоонун принциптери индивидуалдаштыруу, үзгүлтүксүздүгү жана анын узактыгы болуп саналат. Монотерапияга көңүл буруу жакшы практика деп эсептелет - дарыгер бир дарыга таасир этүүгө аракеттенет, анткени политерапия (ар кандай дары-дармектердин айкалышы) терс таасирлерди жаратат. Ушул эрежелердин бардыгы эпилепсияга каршы терапиянын төмөнкү жоболорун ишке ашыруунун негизинде камсыздалат:
Профилактика
Эпилепсиянын этиологиясындагы тукум куучу фактордун белгилүү бир ролу менен байланышкан алдын алуу биринчи кезекте, эпилепсия менен жабыркаган эки адамдын баш кошуусунун алдын алууга, тобокелге салынган тукум куума жүгү бар үй-бүлөлөрдөгү балдарды атайын көзөмөлгө алуу керек: аларга мезгил-мезгили менен ЭЭГдан текшертип туруу, профилактикалык эмдөөлөр чектелип, антигистаминдер температуранын көтөрүлүшү учурунда жугуштуу ооруларга каршы  дары-дармектер сунушталат, ошондой эле бензодиазепин тобундагы дары-дармектер. Түйүлдүктү төрөткө чейинки коргоо, төрөт травмаларын алдын алуу, төрөттөн кийинки инфекциялардын алдын алуу боюнча чаралар керек.
Гареевка (Калтасин району, Башкыртстан)
Гареевка — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Кельтеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 22  киши. Почта индекси — 452877, ОКАТО коду — 80233830003.
Кан алуу
Кан алуу - адамдын кан тамырынан белгилүү бир өлчөмдөгү канды алуу. Кыргыздарда кан алуу илгертеден эле белгилүү болгон. Тамырчы же табып оорулуу адамдын денесинин айрым лүктөрүнө (чеке, желке, муун, арка, бел) устара менен картык Чегип кан алган. Кан алуу бир катар ооруларда жардам берери азsркы медицинада да илимий деңгээлде далилденген. Азыр оору- лууларга куюу үчүн ыктыярдуу донор болгон адамдардан атайыy кан алынат. Донордун каны көп адамдарды өлүмдөн куткарат.
Көп арсактуулар
Көп арсактуулар — азууларынын чайноочу бетинде көп арсактары бар байыркы желиндүүлөр.
Жалпыга белгилүү фактылар
Жалпыга белгилүү фактылар – адамдардын кеңири чөйрөсүнө, анын ичинде сотко дагы белгилүү болгон процесстик тармагындагы укук фактылары. Ошондуктан, ал далилденчү нерселердин (преюдициалдык фактылар менен бирге) катарына жатпайт (кара:Преюдициалдуулук).
Бятки (Туймазин району, Башкыртстан)
Бятки — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Какрыбашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 142 киши. Почта индекси — 452771, ОКАТО коду — 80251825005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Шор-Булак чопо кени
Шор-Булак чопо кени Жалал-Абад облусунун Сузак районунда, деңиз деңгээлинен 800–900  м бийиктикте. 1985–90-ж. Курулуш материалдар өнөр жайы министрлигинин Тоокен геол. партиясы чалгындаган. Кен аймагын жогорку төртүнчүлүк мезгилинде пайда болгон, калыңдыгы 2–20 м, кумайлуу чопо катмары түзөт. Кумайлуу чопо тыгыз, кургак, гипстешкен, өңү нымдуулугуна жараша саргыч-боздон саргыч күрөң түскө чейин өзгөрөт. Кумайлуу чопо «100», «125» маркадагы кирпичти өндүрүүгө жарайт. Запасы В категориясы боюнча 654 миң м3, С1 – 3380 миң м3, В+С1 – 4034 миң м3.
Ысык-Көл ойдуңу
Геоэкологиялык түзүлүшү жагынан өрөөн тектоникалык жаракалар менен та таалданган климаттык ойдуң. Палеоген дебашталган неотектоникалык кыймылдын натыйжасында пайда болгон. Активдүү сейсмдик аймакта. Таманы жана тоо этектери ар кандай борпоң чөкмө тектерден, ал эми айланасындагы кырка тоолор палеозойдун чөкмө, метаморфизм жана магма тоо тектеринен турат. Ойдуңдун борбордук бөлүгүндө жайгашкан Ысык көлдү түздүктөр курчап жатат. Ичке жээк тилкелерин кум каптап, майда жумуру таштар, камдашкан кумдук, саздуу жерлер да кездешет. Түздүктөр көлдүн чыгыштарында Түп, Жыргалаң сууларынын өрөөндөрү боюнча 40–50кмге созулат. Көлдүн түндүк. жээгинде түздүктөрдүн жазылыгы 10 км, батыш жээгинде 10–15 км. Түштүк жээгиндеги түздүктөрдү тоо этегиндеги айрым жалчалар бөлүп турат. Күнгөй жана Тескей Ала-Тоолорунун этектери мезозой-кайнозой чөкмөлөрүнөн түзүлүп, сайаң жана суу өрөөндөрү, капталдары кууш капчыгайлар менен өтө тилмеленген. Батышындагы кууш Боом капчыгайы аркылуу Чүй өрөөнү менен туташат.
Климаттык шарты аркыл. Батыш жагы кургакчыл, улан шамалы мезгили менен согуп турат; жаан -чачын аз жаайт (200 ммге чейин), чыгышы нымдуу (500–600мм). Январдын орточо. температурасы батышта (Балыкчыда) —3,9 °С, түндүктө (Чолпон-Атада) —2,8°С, түштүктө (Тамгада) –2,0°С, чыгышта (Кызыл Октябрда) —8,9 °С, июлдуку ошол эле пункттарда 17,5°С; 16,7°С, 17,2°С, 15,7°С. Көл суусунун таасиринен өрөөндүн кышы мелүүн, жайы салкын. Курчап турган кырка тоолордун өрөөн жак беттеринде жалпы аянты 649 км2 болгон 631 мөңгү бар. Тескей Ала-тоонун борбордук бөлүгү – Каракол, Жетөгүз, Чоң Кызылсуун уналаптарында топтолгон көлгө 118 агын  суу  куйган. Азыр алардын көбү көлгө жетпей суугатка аралып кетет.
Ири суулары: Жыргалаң (22,0 м3/сек), Түп (10,7 м3/сек), Жууку (6,2 м3/сек) ж. б. Негизинен мөңгү жана кар сууларынан куралат.Ысык Колдун топурагы жана өсүмдүктөрү бийиктик боюнча  өзгөрөт. Батыш жагы чөл жан жарым чөл (1608–2200 м бийикте), чыгыш тарабын ошол эле бийи кте талаа ландшафты ээлейт. Топурагы чөлдө бозомук, күңүрт карбонаттуу, өсүмдүктөрү негизинен шыбак, кекире, чий, камгак, терскен ж. б. Каракоңур топурактуу талаа тилкесинде ар түркүн бетеге, аккылкан, шыраалжын, тараб аш ж. б. өсүмдүктөр өсөт. Батышында талаа тилкеси тоо капталдарында 2000 мден 3000 м бийикке чейин таралган. Чыгышында кара коңур жана кара топурактуу (Чолпон-Ата ж-а Тоң дон чыгышта) талаа тилкеси токой жана шалбаа тилкелери менен алмашып, шалбаа токойлуу талаа зонасын түзөт.
Өсүмдүктөрү: ак шыбак, шыраалжын, бетеге, кызыл кабык, тоо буурчак, каз таңдай ж. б. Токой тилкесинде карагай, четин, чыны карагат, табылгы, ыргай, шилби, арча ж. б. өсөт. 2800– 3100 м бийиктикте каралжын топурактуу, чымдуу субальп тилкесинде түркүн чөп өсүмдүктөрүнө майда бадалдар аралаш өсөт. 3100–3500 м бийиктикте каралжын шалбаа тоо топурактуу жапыс өскөн доңуз сырты, өлөң чөп, бетеге, мамыры, каз таңдай ж. б. басымдуу. Андан жогору кар, мөңгүлүү жалама аска -зоолор ээлейт. Ойдуңдун түзөң жерлери айдоо (буудай, тоют өсүмдүктөрү, картошка ж. б.). Жаныбарларыда аркыл ж-а бийикти өзгөрөт. Батышында коён, түлкү, кемирүүчөлөр кездешет. Бийик тоолордо тоо эчки, илбирс, аркар, аюу ж. б., суучул куш — өрдөк, ак куу, ызгыт, чулдук, көл жээгинде кыргоол, кекилик, тоолордо улар, чөкө таан, бүркүт, жору, кузгун ж. б. кездешет. Өрөөндүн тоо-деңиз климаты, жаратылышынын өтө кооздугу, минералдуу ысык суу менен дары баткакка байлыгы, абанын жогорку деңгээлинде иондошкон - дугуж. адамдын организми жагымдуу таасирин тийгизген жаратылыш шарттары дүйнөлүк маанидеги курорт зонасын айландырды. Негизги курорт жана санаторийлери: «Жетөгүз», «Аксуу «Жыргалаң », «Тамга », «Көгүлтүр Ысык-көл» ж.б. Өрөөндө дан жана малчарбасы өнүккөн. Анда республиканын калкынын 13 %и отурукташкан. Кара Кол, Балыкчы, Чолпон ата шаары Каракол, Кажысай, Жыргалаң, Акбулак, Ортотокой ж. б. шаарчалар, көптөгөн кыштактар жайгашкан О. эле к. Ысык-Көл, Ысык-Көл курорт зонасы, Ысык-Көл облусу жана анын райондору жөнүндөгү макалаларды жазган.
Кикоин Исаак Константинович
Кикоин Исаак Константинович [15 (28). 3. 1908, Россия империясы, Ковен губерниясы, Шавель уезди, Кичи Жагоры кыштагы – 28. 12. 1984, СССР, Москва шаары] – физик-академик (1953). Социалисттик Эмгектин 2 жолку Баатыры (1951, 1978). Лениндик (1959) жана СССР мамлекеттик сыйлыктардын (1942, 1949, 1951, 1953, 1967, 1980) лауреаты. Ленинград политехникалык институтун бүтүргөн (1930). Ленингад физикалык-техникалык институтунда, Свердловск металл физикасы институтунда (1936), Атомдук энергия институтунда (1943) иштеген. Москва инженердик институтунун (1944-жылдан), Москва Мамлекеттик университетинин профессору (1955-жылдан). Негизги илимий эмгектери атом физикасы жана техникасына жана катуу заттардын физикасына арналган. Куб түрүндөгү кристаллдардын анизотроптуу фотомагниттик эффектилерин изилдеп, Кикоин – Носков эффектисин ачкан (1933). Суюк металлдардагы Холл эффектисине жогорку өткөргүчтүктөгү гидромагниттик эффектиге байланыштуу өлчөөлөрдү жүргүзгөн. И. Кикоин – физика боюнча орто мектеп үчүн окуу китептеринин жана программалардын автору. «Квант» журналынын башкы редактору (1970-жылдан). Жети Ленин ж. б. орден жана медалдар жана сыйланган.
Базар-Башы
Базар-Башы — Кыргызстандын Баткен шаарынын курамына кирген айыл.
Райондун борбору ― Баткен шаарынан 2 км түндү тарапта. Исфара темиржол бекетинен (Тажикстан) 20 км. Деңиз деңгээлинен 996 м бийиктикте. Калкы 1941 (2002); негизинен мал чарбасында эмгектенет. Негизги мектеп, китепкана, балабакча, ашкана, наавайкана бар.
Үч таман
ҮЧ ТАМАН, үч тапан – балдардын чүкө оюну. Эки же андан көп бала ойношот. Оюнчулар бирден чүкө тигишип, тутум боюнча белгиленген чектен чүкөлөрдү атышат. Сака тийген чүкө ордунан Үx таман алыстаса – чүкөнү алат, ага жетпесе – албайт. Саканы чүкөгө тийгизсе да, тийгизе албаса да ар бир оюнчу бир сыйра чүкөнү атып чыгат.
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
Аскердик контрабанда
Аскердик контрабанда – согушуп жаткан мамлекетке товарларды жана башка нерселерди берүүдөн чыккан Эл-аралык мүнөздөгү кылмыш. Эл-аралык укук ченемдерине ылайык бейтарап өлкөлөр куралдуу кагылышуулардын учурунда согушуп жаткандарга эч кандай колдоо көрсөтпөөгө тийиш. Андай жол менен берилген объектердин баары А. к. катары эсептелет жана алар ташып келген каражаттары менен кошо тартылып алынууга жатат. Мамлекеттин ичинде кабыл алынган бажы жана кылмыш-жаза укуктарындагы контрабанда түшүнүгүнөн айырмалуу Эл-аралык укукта пайдаланылуучу А. к. түшүнүгү согуш учурунда согушпаган мамлекеттин же анын жарандарынын ал мамлекеттин бейтарап статусуна карабастан, каршылаштарга апкелип берген нерселерди жана буюмдарды билдирет.
Ченковка (дарыя)
Ченковка — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сарагулка дарыясынын оң жээгинен 58 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тура дарыясы Тагил дарыясынын куюлушунан Тагил дарыясы, Ница дарыясы жана Пышма дарыясы дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Искендер Зулкарнайндын тосмосу
Искендер Зулкарнайндын тосмосу – уламышта Искендер Зулкарнайн менен байланыштырылган дубал. Калайыкка тынчтык бербеген жапайы чалыш йажуж жана мажуж элдерин Искендер жеңип, адам өтпөс тоолордун ары жагына кубалап, капчыгайын темир тосмо менен бүтөп салган. Акыр заман болгондо аталган элдер бул тосмону бузуп өтүп келишет имиш.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Виллоугби Хиллс (Огайо)
Виллоугби Хиллс (Огайо) (Willoughby Hills) — Огайо штатынын Lake округуна караган АКШ шаары.
Атланта метросу
Атланта метросу (Metropolitan Atlanta Rapid Transit Authority MARTA) – Атланта шаарынын метросу. Метросу 30-июнь 1979-жылы ачылды.
Виллоугби Хиллс (Огайо)
Калкы - 8595 киши. Болжолдуу аянты - 28.1 км². FIPS коду — 39-85512.
Черновой Нарык
Черновой Нарык — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - КАР/ОБЬ/2677/504 орун алган. Дарыянын узундугу - 106 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Добаев, Кыргызбай Дүйшенбекович
Добаев Кыргызбай Дуйшенбекович, педагогика илимдеринин доктору, профессор, Кыргыз билим берүү академиясынын Кесиптик билим берүүнүн проблемалары борборунун директору
Кыскача өмүр жолу
Добаев Кыргызбай Дуйшенбекович 1954-жылы 15-сентябрда Ысык- Көл областына караштуу Ак-Суу районунун Соколовка айылында туулган. 1972-жылы Каракол шаарындагы  Некрасов атындагы орто мектепти ийгиликтүү аяктаган. 1972-1974-жылдары Советтик армиянын катарында кызмат өтөгөн. 1975-1980-жылдары В.И.Ленин атындагы Москва Мамлекеттик педагогикалык университетинин филологиялык факультетинен жогорку билимге ээ болгон. 1985-1987-жылдары Москва шаарындагы Россиянын билим берүү академиясынын аспирантура бөлүмүн жемиштүү аяктаган. 1987-жылы Москва шаарында педагогика илимдеринин кандидаты илимий даражасын изденип алуу үчүн жазган диссертациясын ийгиликтүү коргоп, педагогика илимдеринин кандидаты илимий наамына ээ болгон. 1999-жылы Бишкек шаарында докторлук диссертациясын ийгиликтүү коргоп, педагогика илимдеринин доктору илимий даражасына татыктуу болгон. 1192 –жылы доцент,  2011- жылы профессор илимий наамына татыктуу болгон.
Эмгек жолу
Эмгек жолун Пржевальск Мамлекеттик педагогикалык институтунун филология факультетинин орус тилин окутуунун методикасы кафедрасында окутуучу болуп баштаган. 1987- 1997 – жылдары К.Тыныстанов атындагы Ысык-Көл Мамлекеттик университетинин филология факультетинин орус тилин жана адабиятын окутуу кафедрасынын башчысы болуп эмгектенген. 1997- 2001- жылдары  К.Тыныстанов атындагы Ысык-Көл Мамлекеттик университетинин филология факультетинин деканы катары эмгектенген. 2001- 2002 – жылдары Ж.Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин педагогикалык кадрлардын кесиптик чеберчилигин жогорулатуу (ИППКК) окуу-методикалык башкармалыгынын башчысынын кызматында иштеген. 2002- 2003 – жылдары Ж.Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин педагогикалык кадрлардын кесиптик чеберчилигин жогорулатуу (ИППКК) окуу-методикалык башкармалыгынын окуу иштери боюнча директордун орун басарынын кызматында иштеген. 2003-2004 –жылдары Кыргыз Мамлекеттик юридикалык академиясынын (КГЮА) окуу-инспекциялык башкармалыгынын башчысынын кызматында эмгектенген. 2004-2009 – жылдары билим берүүдөгү стратегиялык жана информациялык технология институтунун (ИСИТО) окуу иштери боюнча проректорунун кызматында эмгектенген. 2005-жылдан азыркы мезгилге чейин Кыргыз билим берүү академиясынын Кесиптик билим берүүнүн проблемалары борборунун директору.
Илимий эмгектери
Билим берүүнү рефармалоонун маселелери боюнча республикалык басма сөз беттеринде 30дан ашуун газеттик макалалардын жана 90 дон ашуун жарык көргөн илимий эмгектердин автору Атайын окуу курстарын иштеп чыккан. Алар төмөнкүлөр:
«Мектептеги азыркы инновациялык технологиялар» («Современные инновационные технологии в школе») «Окуу процессиндеги интерактивдик технологиялар» («Интерактивные технологии в учебном процессе») «Кыргыз мектебинде орус тилин окутуунун лингвистикалык негиздери» («Лингвистические основы обучения русскому языку в кыргызской школе») «Орус тилдүү мектепте кыргыз тилин окутуунун лингвистикалык негиздери» («Лингвистические основы обучения кыргызскому языку в русскоязычной школе»)
Жарыяланган эмгектеринин негизгилери
1.	Вуз - не ликбез для лоботрясов // Слово Кыргызстана. – 20 ноября 2001 г. 2.	Всеобщее среднее просится в отставку // Слово Кыргызстана. – 10 января 2002 г. 3.	Я бы в школьники пошел // Вечерний Бишкек - 17 января 2002 г. 4.	О государственных образовательных стандартах // Кут билим - 15 февраля 2002 г. 5.	От уравниловки – к обучению по специальности // Кут билим - 21 февраля 2002 г. 6.	Об учебниках кыргызского языка в русскоязычной школе // Кут билим - 14 марта 2002 г. 7.	Аккредитация-паспорт академического качества // Кут билим - 26 марта 2002 г. 8.	Реформы – горизонты будущего // Кут билим - 29 марта 2002 г. 9.	Качество образования – стратегические ориентиры высшей профессиональной подготовки // Кут билим - 20 июня 2003 г. 10.	Преподаватель высшей школы - дополнительное профессиональное образование // Кут билим - 10 июля 2003 г. 11.	Образование – главный ресурс развития // Кут билим - 19 сентября 2003 г. 12.	Высшее образование: как быть дальше? // Кут билим - 20 августа 2004 г. 13.	Рынок и образование // Кут билим - 26 ноября 2004 г. 14.	 «Мугалимин унуткан эл келечегин да унутат» (Народ, забывший об учителе - забудет и свое будущее) // Кут билим - 7 января 2005 г. 15.	«Болон процесси жонундо» (О болонском процессе) // Кут билим - 4 февраля 2005 г. 16.	Проблемы качества и аккредитация // Кут билим - 18 февраля 2005 г. 17.	О бедном учителе замолвите слово // Аналитика - 4 марта 2005 г. 18.	Кыргызстан на пути к новой модели образования // Кут билим - 18 марта 2005 г. 19.	Как преодолеть кризис в системе образования? // Кут билим - 7 мая 2005 г. 20.	Билим беруу тармагындагы кризистен кантип чыгабыз? // Кут билим - 29 июля 2005 г. 21.	Шаги по переводу учебного процесса на международный образовательный стандарт // Кут билим - 5 сентября 2005 г. 22.	Почему уходят педагоги? // Кут билим - 14 октября 2005 г. 23.	Необходимо изменить траекторию школьного образования//Кут билим - 21 октября 2005 г. 24.	С чего начать реформу образования? // Кут билим - 28 октября 2005 г. 25.	За бортом – учитель // Вечерний Бишкек - 26 января 2006 г. 26.	Бакалавр и магистр – приоритеты становления // Кут билим - 10 марта 2006 г. 27.	Система оценки вузов // Кут билим - 14 июня 2006 г. 28.	В чем суть кредитной системы? // Кут билим - 27 ноября 2006 г. 29.	Переход общего среднего образования в Кыргызстане к 12-летней школе - за и против // Кут билим - 27 декабря 2006 г. 30.	Главный рычаг преодоления отсталости // Кут билим – 26 январь 2007 г. 31.	Билим берүү тармагы: кризистин өзөгү каякта? // журнал «Шоокум» август 2007 г. 32.	Почему не хватает учителей при избытке дипломированных педкадров // Кут билим – 21 сентябрь 2007 г. 33.	Бизге атаандаштыкка жөндөмдүү кесип ээлери керек // журнал «Шоокум» ноябрь 2007 г. 34.	Куррикулум? // Кут билим – 5 сентябрь 2008 г.
Үй-бүлөсү тууралуу маалымат
Үй бүлөлүү, эки уул, эки кызы бар.
Коомдук ишмердиги
Кыргыз билим берүү академиясынын кабарлары журналынын катары илимий методикалык эмгектердин даярлашына жана коомго тарашына салым кошот. 2005-жылдан азыркы мезгилге чейин Кыргыз билим берүү академиясынын Кесиптик билим берүүнүн проблемалары борборунун директору. Учурда Кыргыз билим берүү академиясында жетекчилик кызматта үзүрлүү эмгектенүүдө.
Алган сыйлыктары жана ардактуу наамдары
Кыргыз Республикасынын Ардак Грамотасы (2011ж)
Бантулар
Бантулар - Түштүк Африкада жашаган элдердин тобу. Жалпы саны 300 млн адам (2004). Аларга руанда, макуа, конго, монго, шона, ньянколе, сукума, рунди, малави, зулу, коса, луба, кикуйю, камба, маконде, ха, хехе, бена, яунде, видекум, бабоа, батеке, конзо, гирьяма, куриа, мака, ньоро, ньятуру, ньянека, торо, фипа, лугуру, ирамба, пуну, гереро, саката ж.б. кирет. Бенуэ-конго тобундагы банту тилдеринде сүйлөшөт. Дини христиан жана мусулман-сунниттер. Лингвисттердин жана археологдордун божомолдоруна караганда азыркы Бантулардын ата-бабалары Камерун аймактарындагы тропиктик токой зонасында жашаган байыркы элдерден. Миграция мезгилинде Бантулар жергиликтүү элдер аңчылар жана чөп-чар жыйноочулар (токой зонасындагы пигмейлер, Чыгыш жана Түштүк-Батыш Африканын саванналарындагы койсан элдеринин ата-бабалары) менен ассимиляцияланган. Миграция айрым топтордо 19-кылымдын ортосуна чейин улантьшган. Бантулар дыйканчылык, мал чарбачылык менен кесиптенишкен. 19-кылымда пил сөөгүнө талаптар көбөйгөндүгүнө байланыштуу аңчылык, мындан тышкары токой балчылыгы да кошумча кесип катары маанилүү роль ойногон. Алар колониялаштыруу мезгилине чейин эле металл (жез, темир, алтын ж. б.) эритүүнү, иштетүүнү билишкен жана жыгачтан, сөөктөн буюмдарды көркөмдөп жасашкан. Дубалы сокмо ыкмасы менен тургузулуп, сырты ылай шыбак, чатыры пальма жалбырактары менен жабылган, айрым жерлерде төрт бурчтуу салынган үйлөрдө жашашкан. Кийим ордуна Бантулар белден ылдый тери же жазы жалбырактарды жамынышкан. 19-кылымдандан баштап Бантуда европалык үлгүдөгү кийимдер кеңири тараган.
Көп көздүүлөр
Көп көздүүлөр (лат. Polycelis) — жалпак курттардын бир уруусу, буларга төмөнкү түрлөр кирет: мүйүздүү көп көз (лат. Р. cornuta), кара көп көз (Р. nigra).
Күкүрттүү суутек
Күкүрттүү суутек, Н2S — күкүрт менен суутек бкрикмсси; түссүз, сасыган жумуртка жыттанган уулуу газ. Эрүү t 32.9°С, кайноо t 60.3°С. тыгызд. 0.964 г/см3 Катуу К. с. ак түстөгү кристаллдык масса. Сууда, спиртте жакшы эрийт. 20°С 1 л сууда же спиртте 2,9 л К. с. эрийт. Жаратылышта вулкан газынын курамында, орг. калдыктар чириндилеринде кездешет. Абада күкүрттүү газды пайда кылуу менен күйөт:
2H2S+3O2 =2SO 2+2H2O
К. с. аба менен аралашмасы жарылуу менен күйөт. К. с. орто жана гидро туздары бар (NaHS,Na2S,ZnS, PbS ж.б.). Алар сууда начар эрийт же такыр эрибейт. К. с. лаб-яда темир (II) сульфидине 25% туз к-тасын таасир этүүдөн алынат.
К. с. күчтүү калыбыма келтиргич. Мис.,
2H2S+O2 =2S+2H 2O
Бул реакция ө. ж-да күкүрттү алууда колдонулат. К. с. суудагы эритмеси сульфид. к-тасы деп аталат. Ал начар к-таларга кирет. К. с. газы дем алуу органдарына, көзгө, нерв системасына терс таасир этет. Конц. 1 мг/л жогору болсо адам өмүрүнө зыян келтириши мүмкүн. К. с. аналитакалык химияда жана орг. синтезде күкүрттүү бирикмселерди алууда колдонулат.