cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жогорку Камзас
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Байланыш тармагы
Байланыш тармагы - маалыматты кабыл алуучу, таратуучу техникалык түзүлмөлөрдүн, абоненттик жаңы байланыш аба линиясынын тутуму. Калдонулган жабдыктьш түрүнө жараша почта, радио байланыш, телефон, компьютер байланыш тармагы, ошондой эле зымдуу жана зымсыз болуп бөлүнөт. Кийинки кезде оптикалык байланыш системалары пайда болгон. Бул системалар оптобулалык кабелден жана оггоэлектрондук түзүлмөлөрдөн турат.
Пюльомтыль-Кы
Пюльомтыль-Кы (Кыпа-Кика) — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Печаль-Кы дарыясынын оң жээгинен 108 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 44 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бал челек
Бал челек - бакма аарынын атанын жайы. Бал өндүрүүдө, көбүнчө стандарт рамкалуу (өлчөмү 435Х Х230 мм) Бал челек колдонулат. Челектин стандарт рамкаларындагы (өлчөмү 435X145 мм) бир түрдүү уюктардын аралыгы 37, 5 мм, ортосундагы аары өткөөлү 12-12, 5 мм болууга тийиш. Рамканын каптал, алдыңкы жана ортоңку аралыгы 7, 5 мм, анын төмөнкү планкасы менен уюктун түбүнүн ортосу 15-20 мм ден ашпоо керек. Кыргызстандын шартында курама жалпак Бал челек колдонулат. Аларды көчүрүп жүрүү оңой.
Дагалак
Дагалак — топоним. Кырмус шаанын калаасы, Манас он бир Дуу-дууга каршы жортуулунда Д-ты Кошой  менен бирдикте каратат (Сагымбай Орозбаков, 2. 9—10). Кийинки окуяларда Мунардын жана башкалар мекени катары эскерилет.
Антиимпериализм
Антиимпериализм - Башка мамлекеттерге тиешелүү жерге, башкача айтканда, аймакка курулган импараторлуктун же болбосо ушуга окшогон мамлекеттердин мындай жоругуна каршы болгон саясий кыймыл-аракет антиимпериализм деп аталат. Учурда көбүнесе социалисттик блокко кирген мамлекеттер бул терминге аябай маани беришет жана колониалист (оторчу) деп күнөөлөгөн Батыш мамлекеттери жөнүндө сөз болгондо аларга ушул терминди ыйгарышат, тагыраак айтканда, Батыш өлкөлөрүн империалисттер дешет. Башка тараптан Батыш өлкөлөрү да өзгөчө Россияны нео-колониалист (жаңы басып алуучу) деп атап, өздөрүн антиимпериалисттер дешет.
Лариндер
Лариндер (лат. Larinus) — пилтумшук коңуздардын бир уруусу.
Франкфурт метросу
Франкфурт метросу (U-Bahn Frankfurt) ― Франкфурт шаарынын метросу. 4-октябрь 1968-жылы ачылган.
Кекире
Кекире (Acroptilon repens) – татаал гүлдүүлөр тукумундагы көп жылдык өсүмдүк уруусу. Сабагы бутактуу. Топ гүлү кызгылт түстө, евразиялык 2 түрү бар. Төшөлмө түрү көп кездешет. Европа, Кавказ, Батыш Сибирь, Азиядан Моңголияга чейин таралган. Талаа, аңызда, жол жээгинде, короо айланасында өсөт. Сабагынын бийиктиги 30–60 см, гүлү майда. Тамыры өзөк жана майда каптал тамырчалардан турат. Тамырынан көбөйөт. Кургакчылыкка чыдамдуу. Мал андан уугат. Айрыкча пахта талаасында көп өсүүчү чөп.
Доктур Ватсон
Доктур Жон Ва́тсон (о. э. Уо́тсон, Dr John H. Watson) —  Артур Конан Дойлдун Шерлок Холмс тууралуу аңгемелеринин персонажы. Шерлок Холмстун досу, биографы жана жардамчысы. Конан Дойльдун Холмс тууралуу көпчүлүк китептеринде баяндоо доктур Ватсондун атынан жүргүзүлөт.
Доктур Жон Ва́тсондун проттотиби катары Конан Дойлдун өзү эсептелет. Бирок сэр Артур өзүнүн мемуарларында прототип катары майор Вудту (major Wood) көрсөтөт. Альфред Вуд Конан Дойлдун секретары болуп, анын жанында 40 жылдай жүргөн.
Өмүр баяны
1872-жылы ал Лондон университетине окууга өтөт, Ыйык Варфоломей ооруканасында хирург болуп эмгектенет.
1878-жылы Медицина доктуру даражасын алат. Аскер врачы кызматына аскердик кызматка өтөт. Алгач Индияга, анан Афганистанга барат.
1880-жылы Майванд салгылашында жарадар болот. Пакистандык Пешавар шаарында келте оорусунун бир түрүнө чалдыгат. «Оронтес» аскердик унаасында Лондон шаарына кайтып келет. Стрэндтеги жеке мейманканалардын бирине жайгашат.
1881-жылы Шерлок Холмско менен таанышат. Бейкер-стритте Хадсон ханымдан батир ижарага алышат.
1888-жылы анын байкеси Генри көз жумат. Ватсон Мэри Морстенге жолугуп, ал менен турмуш курат. Покупает практику в Паддингтондо практикага ээ болот. Аны 1891 жылы кайра сатып, Кенсингтонго кайтып келет.
1891-жылдын аягы — 1892-жылдын башында Мэри Морстен жана алардын баласы каза болушат.
1894-жылы Ватсон  Кенсингтондогу практикасын сатып, Бейкер-стритке кайтып көчүп келет.
1902-жылы ал королева Аннанын көчөсүндөгү апартаменттердин бирине көчөт. Жаңы үй-бүлө куруп, доктурдук тажрыйбасы менен эмгектене баштайт.
Биографиясынын апокрификалык фактылары
Фан-сайттардагы Ватсондун биографиясында көптөгөн Конан Дойльдун китептеринде жок маалыматтар камтылат.
Мисалы,
Коомдук бот
Коомдук бот (англ: social bot, socialbot же socbot) — виртуалдык маектештин белгилүү бир түрү. Ал коомдук медиа тармактарында автоматтык түрдө билдирүү жазуу (мисалы, твит жазуу) үчүн колдонулат же "жазылуучу" катары же болбосо өз алдынча жазылуучу чогулткан фейк аккаунт катары иштейт. Ал жалпы эле белгилүү бир идеяларды коргоп, иш-чараларды жана коомдук мамилелерди колдойт. Бул жагынан алып караганда, коомдук боттор Түриң сынагынан өткөн деп айтууга болот.
Коомдук боттор 2016-жылдагы Америка Кошмо Штаттарындагы президенттик шайлоодо маанилүү ролду ойногон көрүнөт. Алардын тарыхы, жок эле дегенде, АКШдагы 2010-жылдагы шайлоонун ортосундагы убакытка чейин барып такалышы мүмкүн. Твиттер боттор мурунтан эле белгилүү болгон үлгү болуп саналышат, бирок Facebook'тагы тиешелүү өз алдынча агенттер менен башка жактагылар дагы байкалган. Бүгүнкү күндө коомдук боттор -- дайыма эле ишенимдүү эмес болсо да -- чыныгы адамдарга таасир тийгизүүчү аябай жөндөмдүү, ынандыраарлык интернет кишилери болуп саналат.
Өз алдынча билдирүү жаза алуу менен катар коомдук боттор көптөгөн колдонуучу топтордогу тенденцияга байланыштуу спам ботторду бөлүшө алышат.
Коомдук ботторду пайдалануу боюнча катуу жоболор кабыл алынбаса, алар токтобогон жана эч качан чарчабаган таасир этүүчүлөр катары келечектеги коомдук пикирди калыптандырууда өтө чоң ролду ойношу күтүлүп жатат.
Кызыл-Кыя көмүр кени
Кызыл-Кыя көмүр кени Ош облусунун Ноокат жана Баткен облусунун Кадамжай райондорунун чегарасында, Кызыл-Кыя шаарынын түштүк-чыгыш четинде, Кичи Алай тоосунун түндүк этегинде. Кенди казып алуу 1898-ж. башталган. Кен аймагында палеозой, мезозой жана кайнозойдун чөкмө тек катмарлары жатат. Көмүр юра мезгилинде пайда болгон кумдук, гравелит, алевролит, чопо тектеринин арасында топтогон. Көмүр катмарларынын саны ар кайсы жерде ар кандай. Ленин Комсомолу атн. ж. б. иштетилип бүткөн шахта талааларында татаал түзүлүштөгү "Негизги" деп аталган 1 кабат, Кызыл-Кыя – Восточный участкасында 14 кабат, Караван участкасында 13 кабат белгилүү. Кабаттардын калыңдыгы бир нече смден 13,13 мге чейин өзгөрөт. Көмүр сапаты боюнча 3Б маркасына таандык, орточо күлдүүлүгү 16,5%тен 18,0%ке чейин өзгөрөт, орточо күйүү жылуулугу 6650 – 6943 ккал/кгды түзөт. Консервацияланган Ленин Комсомолу атн. шахта талаасынын көмүрүнүн запасы 21917 миң т, 1997-жылга карата баланстан алынып ташталган. Кызыл-Кыя – Восточный участогунун запасы - 88,2 млн т.
Айым Айтбаева
Айтбаева, Айым (1917–1975) - балдар жазуучусу. 1917-жылы Кара-Кол районуна караштуу Челпек айылында туулган. А.Айтбаева 1928 - 1929-жж. Пржевальск шаарындагы балдар үйүндө тарбияланып, 1929-жылы Кыргыз аялдарынын Өнөр мектебине которулат. 1930 - 1935-жж. Ленинграддагы Герцен атындагы пединститутта 3 жыл окуп, ден-соолугуна байланыштуу Кыргызстан пединститутуна которулуп, аны 1941-жылы бүтүрөт. 1948-жылга чейин «Кызыл Кыргызстан» гезитинде адабий кызматкер, бөлүм башчы болуп иште-ген. 1950-жылы Москвадагы КПСС БК Жогорку партиялык мектебинде окуган.
1948 - 1949-жж. «Ленинчил жаш» гезитинде жооптуу редактор, 1949 - 1950-жж. Кыргызстан ЛКЖС Борбордук Комитетинин катчысы, 1953 - 1956-жж. «Кыргызстан пионери» жана «Ленинчил жаш» гезиттеринин редактору, 1956 - 1959-жж. Кыргыз ССР Министрлер Советинин алдындагы Главлиттин начальниги, 1962 - 1973-жж. «Кыргызстан аялдары» журналынын жооптуу катчысы болуп иштеген.
1959-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү болгон. Ал Кыргызстан КП БКнын, ВЛКСМ БКнын (1948, 1950), Кыргызстан ЛКЖС БКнын (1948, 1953) мүчөсү болуп шайланган.
Эл алдында сиңирген эмгеги үчүн «Ардак белгиси» ордени, «Эмгектеги каармандыгы үчүн», «Эмгектеги артыкчылыгы үчүн», «1941 - 1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согуштагы каарман эмгеги үчүн» медалдары жана Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Ардак грамотасы менен сыйланган.
Кыргыз тилинде
Сырдуу коңгуроо: Аңгемелер. - Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1960. - 92 б.
Турмуш чакырат: Повесть. - Ф.: Кыргызмамбас, 1960. - 198 б.
Атанын жагоосу: Аңгеме. - Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1963. - 40 б.
Торсогой: Аңгемелер. - Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1964. - 32 б.
Тамчы кан: Роман. - Ф.: Кыргызстан, 1966. - 447 б.
Атанын аманаты: Аңгемелер жана повесттер, тестиер балдар үчүн. - Ф.: Мектеп, 1971. - 75 б.
Жер астында эмне жашайт?: Аңгеме. - Ф.: Мектеп, 1974. - 12 б.
Эне үмүтү: Аңгемелер жыйнагы. - Ф.: Кыргызстан, 1975. - 188 б.
Атанын жагоосу. - Ф.: Мектеп, 1982. - 36 б.
Орус тилинде
Жизнь зовет: Повесть. - Ф.: Киргизгосиздат, 1962. - 144 с.
Капли крови: Роман. - Ф.: Кыргызстан, 1969. - 360 с.
Галстук отца: Повесть. - М.: Детская литература, 1969. - 95 с.
Капли крови: Роман. - Ф.: Кыргызстан, 1981. - 352 с.
Башка элдердин тилдеринде
Галстук отца: Повесть. - Таллин: Ээсси Раамат, 1971. - 66 с. – эстон.
Байланыш түйүнү
Байланыш түйүнү — байланышты камсыз кылуучу негизги пунктта жайгаштырылган ар кандай байланыш каражатынын комплекси. Ал бир аймактагы калкты, ишканаларды, мекемелерди, уюмдарды радио уктуруу, почта, телефон жана телеграф байланыштары боюнча тейлеп, гезит, журнал, пенсия таркатуу иштерин аткарат. Шаар аралык телефон жана телеграф байланыштарын жүргүзүү үчүн айрым шаарларда транзит байланыш түйүнү курулат. Аскер байланыш түйүнү радио түйүнүнөн, телеграф жана телефон станциясынан, кабар жыйноо жана билдирүү пунктунан, байланыш самолётунан, вертолётунан ж. б. турат. Аскер байланыш түйүнү туруктуу жана убактылуу болуп бөлүнүп, убактылуу байланыш түйүнү командалык, байкоо жүргүзүлүүчү жана тылдагы башкаруу орундарында түзүлөт.
Анархия
Анархия - Бир мамлекетте же болбосо эл аралык аренада ар кандай максаттар жана ар кандай жолдор менен козголоң чыгаруу жана башаламандыктарды жаратуу аракеттери анархия деп аталат. Анархиянын негизги максаты - коомдогу күчүндө турган түзүлүштү жана бийликти кулатуу, экономикалык, саясий жана социалдык карама-каршылыктарды пайда кылуу. Антипропагандалык аракеттер түрүндө анархиялык кыймылдарга каршы мыйзамдуу жана расмий аракеттер көрүлөт.
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Диалектикалык теология
Диалектикалык теология (кризистин теориясы) – евангелиелик теологиядагы 20-кылымдын 20–30-жылдарда пайда болгон агым; өзүнүн келип чыгуусу жана теориялык жоболору боюнча экзистенциализмге абдан жакын, «диалектикалык» деген түшүнүк философиялык мазмунга толук каныккан эмес, ал адамдын өзүнө карама-каршы турган суверендүү кудай менен пикир алышуу учурундагы ойдун ишин түшүндүрөт. Диалектикалык теология интеллектуалдуу теологиялык агым катары (1921–1933) диний ойчулдар тарабынан төмөнкүдөй аталыштар менен белгилүү болгон: Диалектикалык теология (К. Барт), «Жаңы Осуятты демифологизациялоонун» теологиясы (Р. Бультман), универсалдуу теология (П. Тиллих), «жансыз (өлгөн) кудайдын» теологиясы (Д. Банхеффер), эсхатологиялык теология (Р. Нибур), үмүттүн теологиясы (Ю. Мольтман), революциянын теологиясы (М. Шретер) ж. б. Аталган агымдын өкүлдөрүнө биринчи дүйнөлүк согуштан кийин интеллектуалдык чөйрөгө тез жайыла баштаган даниялык философ С. Кьеркегордун жана М. Хайдеггердин экзистенциализми күчтүү таасир берген. Акырындык менен Диалектикалык теология бирдиктүү окуунун нугунан чыгып, анын өкүлдөрүнүн ортосунда пикир келишпестиктер башталган. Жалпы жонунан бул агымдын ойчулдары 20-кылымдын башында үстөмдүк кылган «диний» адамга берилген тарыхый жана психологиялык түшүндүрмөлөргө каршы чыгып, Библияда Кудай, Кудайдын аяны, Кудайдын амири, Кудайдын падышачылыгы ж. б. түшүнүктөргө илимий аныктама берүүгө жана алардын маани-маңызын түшүнүүгө аракет кылышкан. Диалектикалык теологиянын бир катар өкүлдөрү азыркы учурдагы философия менен теологиянын өнүгүшүнө зор таасир беришкен.
Келанг
Келанг – Малайзиядагы шаар. Селангор штатында (султанат). Малакка жарым аралынын жээгинде, Инди океанындагы Малакка кысыгына Келанг дарыясына куя бериште жайгашкан. Өлкөнүн борбору Куала-Лумпурдан 30 км түштүк-батышта. Калкы 1,1 млн (2008). Борбордук шаар агломерациясынын курамына кирет. Куала-Лумпурдун деңиздеги аванпорту, өлкөнүн эң ири деңиз порту (2005-жылы 110 млн тонна жүк ташылган ). Темир жана автомобиль жолдор тоому. Шаар 1643-жылы негизделген. 1874–80-жылы Малаккадагы Британия администрациясынын борбору. Музей (1984), Королдук сүрөт галереясы (1999), «Крис» монументи (1985), РажаМахади фортунун калдыктары, Селангор султанынын резиденциясы (ак сарайы) бар. Химиялык, жеңил, кара металлургия, машина куруу жана металл иштетүү өнөр жай ишканалары иштейт.
Пульпит
Пульпит — тиш көңдөйүн толтуруп туруучу ткандын (пульпанын) сезгениши; көбүнчө тиштин чиришинде (кариес) микробдун пайда болушунан болот.
Пайда болуу себептери
Андан тышкары түрдүү кырсыктар — тиштин сынышы, тишти азыктандыруучу кан тамырлардын жабыркашы жана башкалар себеп болот. Пульпит демейде катуу ооруп башталат. Көбүнчө кечинде жана түнкүсүн какшатып ооруп, желкеге, кулакка, чыкыйга, коңшу тиштерге берилет. Пульпанын сезгенишинен тиштин катуу тканы шишип, андагы нервдерди кыскандыктан чыдатпай катуу ооруйт. Сезгенүүнүн кесепетинен пульпа жансызданып, оору басаңдайт. Эгер аны дарылабаса белгилүү убакыттан кийин микробдор пульпадан канал аркылуу чыгып, тиштин айланасындагы ткандарды сезгентип, периодонтит пайда болот.
Дарылоо
Дарылоону врач-стоматолог жүргүзөт. Сезгенген пульпаны алып, тиш көңдөйүн тазалап, пломба коёт. Кээде сезгенген пульпаны жансыздандыруу үчүн мышьяк пастасы коюлат. Аны врач белгилеген мөөнөттөн ашык кармоого болбойт. Ошондуктан врачтын көрсөткөн убактысында келип, андан ары дарылатуу зарыл. Эгер тиш түнкүсүн же жолдо катуу ооруп башталып, врачка ошол замат кайрылууга мүмкүн болбогон учурда анальгин ичип же амидопириндин 2%түү жылуу эритмесин чириген тиштен тешигине тамызуу сунуш кылынат. Бул чаралар убактылуу гана жардам берет. Ошондуктан оору басаңдаса деле врачка тез кайрылуу керек.
Алдын алуу
Пульпиттин алдын алууда чириген тишти өз убагында дарылоо зарыл. Ал үчүн жылына экиден кем эмес стоматолог врачка кайрылып, тиштерди текшертип туруу максатка ылайык.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Кыргызстандагы Убактылуу өкмөт
Кыргызстандагы убактылуу өкмөт (7-апрель 2010-жыл — июль, 2010-жыл) — 7-апрель 2010-жылдагы элдик револиюциянын негизинде Кыргыз Республикасындагы аткаруу бийликти өз колуна алган убактылуу орган. 11-апрелде «Кыргызстандын Убактылуу өкмөтүнүн № 1 декрети» жарыяланып, анда «Өзүнүн Кыргыз Республикасынын мамлекеттик эгемендүүлүгүнүн алып жүрүүчүсүнүн жана мамлекеттик бийлигинин бирден бир булагынын ыйык укугунан пайдаланып, 2010-жылдын 6-7-апрелинде Кыргызстандын эли К. С. Бакиевдин элге каршы режимин кулатты. Элдин эркин билдирүүсүнүн натыйжасында мамлекеттик бийлик Кыргыз Республикасынын Убактылуу Өкмөтүнө өткөнүн» эскертип, учурдагы оор кырдаалга таянуу менен: «1) Кыргыз Республикасындагы мамлекеттик бийлик элдин эркин билдирүүсүнө ылайык Кыргыз Республикасынын Убактылуу Өкмөтүнө өтөт. 2) Кыргыз Республикасынын Конституциясынын жаңы редакциясы кабыл алынганга чейин Кыргыз Республикасында 2007-жылдын 21-октябрында Кыргыз Республикасынын референдуму (бүткүл элдик добуш берүүсү) менен кабыл алынган Кыргыз Республикасынын Конституциясы өзүнүн юридикалык күчүн сактап калат. 3) 4-шайланган Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши ушул Декрет менен таратылат. 4) Мамлекеттик бийликтин Кыргызстандын элине тиешелүү экени жөнүндөгү конституциялык принципке жана ушул Декретке ылайык Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Мыйзам чыгаруу ыйгарым укуктары менен милдеттерин Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин жаңы курамы шайланганга чейинки мезгилде Кыргыз Республикасынын Убактылуу Өкмөтү жүзөгө ашыра» турганы белгиленген. Ага ылайык КРдин мурунку Президентинин аппараты, секретариаты, Президенттик кеңеш, ж. б. «Өнүктүрүү, инвестиция жана инновация боюнча борбордук агенттиги», 4-жолу шайланган КРдин Жогорку Кеңеши таратылары, ошол эле учурда КР референдумунда (2007) кабыл алынган КР Конституциясынын юридикалык күчү сакталып, анын негизинде КР Президенти, Жогорку Кеңеш, КР Өкмөтүнө берилген ыйгарым укуктар менен милдеттер КРдин Убактылуу Өкмөтүнө жүктөлөрү белгиленген. 2010-ж. 12-апрелде Убактылуу Өкмөттүн «Кыргыз Республикасынын Конституциялык сотун таратуу жөнүндө» 2-декрети жарык көргөн. 16-апрелде К. Бакиевдин КРдин Президентиин кызматынан баш тартканы тууралуу арызы жарыяланган.
Курамы
Убактылуу Өкмөттүн төрайымы – (Кыргызстандын өткөөл мезгилдеги президенти) Отунбаева, Роза Исаковна.
Убактылуу Өкмөттүн төрайымынын биринчи орун басары (экономика боюнча) – Атамбаев, Алмазбек Шаршенович. Убактылуу Өкмөттүн төрайымынын орун басары (финансы боюнча) – Сариев, Темир Аргембаевич.
Убактылуу Өкмөттүн төрайымынын орун басары (экономика боюнча) – Текебаев, Өмүрбек Чиркешович.
Убактылуу Өкмөттүн төрайымынын орун басары (прокуратур органы жана финансы полициясы боюнча) – Бекназаров, Азимбек Анаркулович.
Ички Иштер министри – Шерниязов, Болотбек Эсентаевич.
Улуттук Коопсуздук Мамлекеттик кызматынын төрагасы – Дуйшебаев, Кенешбек.
Саламаттык Сактоо министри – Ниязалиева, Дамира Абаскановна.
Убактылуу Өкмөттүн Аппаратынын жетекчиси – Каптагаев, Эмилбек Саламатович.
== Убактылуу Өкмөттүн калган мүчөлөрү ==
Айыл-чарба министринин милдетин убактылуу аткаруучу – Касейинов, Кубат Үсөнкулович. Жаратылыш ресурстары министринин милдетин убактылуу аткаруучу – Камчыбеков, Дүйшөнбек Кыргызбаевич.
Жаштар иши боюнча министрдин милдетин убактылуу аткаруучу – Алымкулов, Алиясбек Төлбашыевич.
Коргоо министринин милдетин убактылуу аткаруучу – Исаков, Исмаил Исакович (20. 07. 2010-жылга чейин).
Маданият министринин милдетин убактылуу аткаруучу – Момбеков, Рыскелди.
Мамлекеттик мүлк министринин милдетин убактылуу аткаруучу – Абдылдаев, Шералы.
Транспорт жана коммуникация министринин милдетин убактылуу аткаруучу – Исаков, Эркин.
Тышкы иштер министринин милдетин убактылуу аткаруучу – Казакбаев, Руслан Айтбаевич.
Эмгек, элди жумуш менен камсыз кылуу жана миграция министринин милдетин убактылуу аткаруучу – Мамырова, Бөдөш Аманбаевна.
Энергетика министринин милдетин убактылуу аткаруучу – Артыкбаев, Осмонбек Мамбетжанович.
Юстиция министринин милдетин убактылуу аткаруучу – Салянова, Аида Женишбековна.
Калган мүчөлөрү
Генералдык прокурордун милдетин убактылуу аткаруучу – Ибраев, Байтемир Карыпбекович.
Жогорку соттун милдетин убактылуу аткаруучу – Момбеков, Кубанычбек.
Улуттук банктын төрагасынын милдетин убактылуу аткаруучу – Чокоев, Заир Ленарович.
Эсеп палатасынын милдетин убактылуу аткаруучу – Молдокулов, Сабырбек Айдарканович.
Убактылуу Өкмөттүн 2010-ж. 19-майдан кийинки ишмердүүлүгү
2010-ж. 19-майдагы Убактылуу Өкмөттүн чечими менен «Кыргыз Республикасынын өткөөл мезгилдеги Президенти жөнүндөгү» №39 жана «Конституциянын жаңы долбоорун кабыл алуу боюнча референдум өткөрүү тууралуу» № 40 декрети кабыл алынып, жалпы элдик колдоого ээ болгон. Анын негизинде Р. Отунбаевага 2011-ж. 31-декабрга чейинки мөөнөткө КР Президентинин ыйгарым укугу берилип, өткөөл мезгилдин президенти болуп дайындалган. КР Өкмөт башчысынын 1-орун басарынын А. Атамбаев жана орун басарларынын милдети Т. Сариев, А. Бекназаров ж. б. жүктөлгөн. 2010-ж. 27-июнда өткөн жалпы референдумдун жыйынтыгы боюнча КРдин жаңы Конституциясы жактырылып, Убактылуу Өкмөт жана КРдин өткөөл мезгилдеги Президентинин расмий орду легитимдештирилген.
Кубат бий, Калча уулу
Кубат бий Калча уулу, Кубат мырза — (1690—1761) экинчи жарымында Фергана өрөөнүндө жашаган кыргыз урууларынын төбөлү, кол башчы, саясий ишмер; кушчу уруусунан чыккан бий.
Негизги маалымат
Калча уулу Кубат 18-кылымдын башында төрөлгөн. Анын атасы жуңгар жапырыгында сүрүлгөн кыргыздардын Анжиянга жайгашкандарынын башчысы болгон. Кубат эр жеткенде жуңгарларга каршы согуштарда Абдыкерим бий жетектеген кокон-кыргыз союзундагы мыкты баатырлардын бири катары тааныла баштаган.
Кокон хандыгынын өнөктөшү
Кокон башкаруучусу Абдыкерим бийдин     мезгилинде жуңгарлардын баскынчылыгына каршы биргелешип сокку уруу үчүн Кокон бийликтери Кубат бий башында турган кыргыздар менен союз түзүп, алардын биргелешкен күчү баскынчыларды Ферганадан кууп чыккан. 1751-жылы Кокондогу бийликке Эрдене бий келгенде, кыргыз баатырлары союздан бөлүнүп, ата-журт үчүн чыгышка карай жортуул башташса, ал эми Кубат баатыр кокондуктар менен бирге болуп, батышка карай уюштурулган жортуулдарга катыша баштаган. Кокон хандыгын Эрдене бий башкара баштаган кезде, Оротөбөгө ээ болуу максатында ал кыргыз бийлери менен өнөктөш болууга аракеттенип, мына ушул кырдаалда да Кубат бий негизги ролду ойногон. Бирок, 3 жылдан кийин Оро-Төбөдөгү түшүнбөстүктөрдөн улам анын кокондуктар менен болгон мамилеси бузулган.
Цин империясына каршы күрөш
1755-жылы Кубат бий Цин империясына каршы боштондук кыймыл жүргүзүп жаткан кашкарлык Жусуп Кожонун чакырыгы боюнча аскерлери менен Чыгыш Түркстанга кеткен. 1755-жылы Кубат баатыр-бий өз күчүн цин-манжуларга каршы багыттоону чечип, Кашкар тараптагы согуштарга катышууга жөнөгөн.
Кубат мырза Чыгыш Түркстандын боштондугу үчүн күрөшкөн кожолорго аскердик жактан зор көмөк көрсөтүп, акысына Кашкардын айланасындагы кызылсуулук кыргыздардын үстүндөгү бийликке ээ болгон жана ал жерде өз алдынча кыргыз хандыгын түптөгөн. Тарыхый булактарда айтылгандай, Кубат бий «кыргыздын падышасы» аталып, «өз алдынча башкаруучу катары жеке пайдасы үчүн тигил же бул башкаруучу менен каалагандай достошуп же ажырашып турган». Кокон хандары жана Кытай императору Кубат бийдин пикири менен эсептешкен.
Бирок, 2 жылдан кийин кытай тыңчыларынын аракети менен ички келишпестиктер пайда болуп, Кубат хан кайра Фергана өрөөнүнө кетүүгө аргасыз болгон. Анын кетиши менен Шинжаң аймагы Цин империясынын карамагына өткөн.
Ошту коргоп калуу аракети
Ошондон кийин Кубат хан Ошту коргоп калуу үчүн кокондук Эрдене бий менен тирешүү баштап, бирок көп өтпөй колго түшүп, өлтүрүлгөн. Ал жакта набыт болгонун уккан карындашы Аксуусар мындай деп кошкондугу эл оозунда айтылат: «Кубат хан өлбөй кут өлдү, кушчу, мундуз журт өлдү».
Едигей
Едигей (Идигу) (1352, кээ бир даректерде 1360–1419/23) – маңгыт уруусунан чыккан Ак Ордо эмирлеринин бири. «Мунтахаб ат-тауарихи Муиниди» деген эмгекте Токтомуш хандын колунан каза болгон Балтычак Едигейдин атасы экени айтылат. 1396-жылдан Едил (Волга), Жайык (Урал) суулары аралыгында өз алдынча бийлик жүргүзүүгө жетишкен. Едигей негиз салган Но­гой Ордосу анын уулу Нураддиндин (1426–40-ж. башкарган) тушунда толук калыптанган. Кутлук-Темир менен бирге Токтомуш ханга каршы согуш жүргүзүп, ал өлгөндөн кийин (1399) иш жүзүндө Алтын Ордодогу бийликти өз колуна алып, мурдагы Жучу улусуна караган аймакты акыркы жолу бириктирген Едигей болгон. 1406-ж. Батыш Сибирде Токтомушту өлтүрүп, 1407-ж. Булгар хандыгына жүрүш уюштурган. Алтын Ордого кайрадан салык төлөтүү үчүн орустарга аттанып барып (1408), Серпухов, Дмитров, Ростов жана башка шаарларды талкалап, Москваны курчоого алган, бирок багындыра албай кайткан. Алтын Ордодо башталган так талашуулардын натыйжасында 1410–12-ж. Хорезмге качууга аргасыз болгон. Бирок ал жактагы Герат ханы Шахрук тарабынан куулуп чыгып (1414), Сарайчук шаарына жакын жерде Токтомуштун уулдары колдуу өлгөн. Түрк тилинде сүйлөгөн элдер (ногой, башкыр, татар, кара калпак) айткан «Едигей» эпосунун башкы каарманы. Кыргыз фольклорунда да көп кезигет.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан” Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Ларралар
Ларралар (лат. Larra) — ийинчил сары аарылардын бир уруусу, булардын өкүлү шайтанларра (лат. L. anathema).
Лос Аламос (Нү-Мексико)
Лос Аламос (Нү-Мексико) (Los Alamos) — Нү-Мексико штатынын Los Alamos округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 12019 киши. Болжолдуу аянты - 28.1 км². FIPS коду — 35-42320.
Северная (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Северная — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Октябрь айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 340 киши. Почта индекси — 453147, ОКАТО коду — 80249860007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Гремучий Ключ (Илишев району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Устачылык, узануу
Устачылык, узануу – элдик кол өнөрчүлүктүн бир тармагы. Устачылык мал чарбалыкка, дыйканчылыкка кошумча өнөр катары өнүгүп, үй-бүлө, урук-тууган жана кардарлардын тиги же бул буюмга керектөөсүн канааттандырган. Устачылыктын негизги багыттары – жыгач уста, темир уста, зергерчилик, өрүмчүлүк, мүйүзчүлүк, тери иштетүү, таш чегүү жана башка устачылык буюмдун жердигин (өзүн) гана жасабастан ага кооздуктарды, жогорку көркөмдүктөгү оймо-чиймелерди түшүргөн. Ар бир багыттагы устачылыктын өзүнө мүнөздүү шаймандары, аспаптары болгон. Устачылыкта шакирт күтүү кеңири тарап, көпчүлүк убакта атадан балага өткөн.
Байланыштын интегралдык санарип тармагы
Байланыштын интегралдык санарип тармагы - сигналдарды экилик санарип түрүндө кабыл алуучу, таратуучу жана иштеп чыгуучу байланыш тармагы. Ал электрондук интегралдык микросхемалардын негизинде түзүлгөн. Интегралдык микроэлектроника бир жарым өткөргүч кристаллында ар кайсы электрондук функциялык элементтерди өтө тыгыз жайгаштыруу принцибине негизделген. Азыркы интегралдык микроэлектроникадагы, компьютер техникасындагы, спутник радио байланышындагы өсүш, аналог (үзгүлтүксүз) байланышынан кыйла ишенимдүү санариптик байланышка өтүүгө шарт түздү. Натыйжада санариптик телефон байланышы, санарип телекөрсөтүүсү, бүткүл дүйнөлүк интернет тармагы кеңири жайылтылды.
Боордош шаарлар
Боордош шаарлар ар түрдүү мамлекеттердин өз ара достук мамилени, маданий, чарбалык кызматташтыкты түзгөн жана бекемдеген шаарлары. Боордош шаарлар бири-биринен тиричилиги, тарыхы жана маданияты менен таанышууга аракет жасап, элдер (улуттар) арасында достук мамилени бекемдөөгө үндөйт. Алар жашоо деңгээлди жакшыртуу максатында түрдүү багыттар боюнча (спорт, чыгармачыл коллективдер, сүрөт көргөзмөлөрү жана башка) делегацияларды бири-бирине жиберишет. Шаарлар арасында мындай кызматташтык 1942-жылдан (Сталинград коргоочуларынын Ковентри шаарынын тургундарынан келген сыймыктануу жана достукка үндөө телеграммасынан) башталган. Бүгүнкү күндө Боордош шаарлардын бүткүл дүйнөлүк федерациясы уюшулган. 1963-жылдан баштап апрелдин акыркы жекшембиси бүткүл дүйнөлүк боордош шаарлар күнү деп белгиленип келүүдө.
Келде
Келде, селде – 1) тууралган эттин (нарындын) үстүнө кесилип, коюлган жылкынын чучугу (казысы). Келде кошулган нарын келделүү (селделүү) бешбармак же келдемиян деп аталат; 2) ак матадан оронгон дин кызматкерлеринин баш кийими.
Дагулук
Дагулук — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери. Көкөтөйдүн ашына кеңешке чакырылгандардан (Сагымбай Орозбаков, 3. 81, 85).
2. Дагулук — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери, Кашкар беги, Акундун баатыры. Кыргыз менен кашкарлыктардын колу беттешкенде жекеге чыгат. Ага каршы барууга Кыргыл менен Бакай жол талашып калганда, Манас   душмандын колунун абалын байкап, урушсуз эле жөн-жай эпке келтирүүгө ортого чыгат. Д. качырып келип Манасты саят, ал тоотпойт, экинчи сапар жарым төш жерден качырып келип сайганда анын кайра-кайра кол салганына ачуусу келген Манас  аны шыйрагынан алып, камчы кылып булгалап, душмандын колун аралап жөнөйт. Д. менен тууну кармаган кишисин уруп, экөөнү тең күм-жам кылат (Кол жазмалар фондусу, 1792-инв., 15-б.).
Ак-Дөбө шаар чалдыбары
Ак-Дөбө шаар чалдыбары – 9–12-кылымдарга мүнөздүү эстелик. Бакай-Ата районундагы Ак-Дөбө кыштагына жакын Үрмарал суусунун оң өйүзүндө, Тараз – Талас автожолунан 75 км. аралыкта жайгашкан. Шаар чалдыбары үч бөлүктөн: сепил (цитадель), шахристан жана рабаттан турат. Шахристан 6 бурчтуу формада болуп, жалпы узундугу 1080 м. Ал дубал чеп менен коргондолуп, мунаралар менен бекемделген. Сакталып калган дубалдын бийиктиги 2,5 м. Шаарга түндүк жагындагы дарбаза аркылуу киришкен. Дарбазалардын жанында мунаралар тургузулган. Сепил шахристандын чыгыш тарабында жайгашып, айланасы турак-жайлар менен курчалган. Айрыкча шаардын чыгыш тарабында көп турак-жай курулуштары орун алган. Шахристанды айланта калк жашаган рабат жайгашкан. Археологиялык казууда чийки кыштан тургузулган имарат урандылары, чарбалык маанидеги курулуштар ачылган. Темир эритүүчү мештин жана металл калдыктары, чопо казан, кумара, жыгач аяктар, бычак, мал сөөктөрү табылган. Карапа идиштери оймо-чиймеленип, сыр менен кооздолгон. Ак -Дөбө шаар чалдыбарынын калдыгын орто кылымдагы жазма булактардагы Кул шаарынын орду менен байланыштырышат. В.В. Бартольд, М.Е. Массон, А.Н. Бернштам тарабынан изилденген.
Княжа (Луза куймасы)
Княжа — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Луза дарыясынын сол жээгинен 86 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Баланс методу
Баланс методу (анализде) - чарбалык иштеги өз ара байланышы бар көрсөткүчтөрдү салыштыруу. Бул ыкма менен тийиштүү көрсөткүчтөрдүн бири бирине таасир тийгизиши аныкталып, өндүрүштүн эффективдүүлүгүн жогорулатуу резерви белгиленет. Баланс методу колдонгондо салыштырылуучу көрсөткүчтөр ар кандай математикалык жол менен эсептелип, анын натыйжасында алынган бардык жыйынтык бири бирине барабар келүүгө тийиш. Бул методдун жардамы менен алынган жыйынтыктардын бири бирине шайкеш келиши анализде өз ара байланыштуу бардык фактор эсепке алынгандыгын, алардын ортосундагы байланыш туура чагылдырылгандыгын көрсөтөт. Мис, сатылган продукциянын көлөмү өткөн жылга караганда кандайча жана эмне себептен өзгөргөндүгүн аныктоо үчүн чыгарылган, сатылган жана сатылбай калган продукциянын ортосундагы байланыш пайдаланылат. Бул ыкма көп учурда өндүрүш ресурстары кандай пайдаланылып жаткандыгын, эл чарбасынын финансылык абалын анализдөө үчүн кеңири колдонулат. Баланс методунун жардамы менен бухгалтер баланстын статьяларын бир нече майда баланска бөлүп жиберүүгө болот.
Мис, нормалануучу айланма каражаттардын балансы, дебитор жана кредиторлор менен эсептешүү балансы ж. б. Акырында чарбанын финансылык абалын билүү үчүн бир нече майда баланстын негизинде жалпы таблица түзүлөт. Бул таблицанын оң жагында плансыз алынган каражаттардын суммасы, сол жагында ушул каражаттардын ар кайсы багытта пайдаланылып жаткан суммасы көрсөтүлөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Нетьева (дарыя)
Нетьева — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ликина дарыясынын оң жээгинен 38 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
«Едигей»
«Едигей» («Идиге») – татар, казак, ногой, башкыр, кара калпак, өзбек жана Батыш Сибирдеги түрк элдерине тараган баатырдык эпос. «Едигей» эпосунун тарыхый негизи – маңгыт эмири Едигейдин даражасынын жогорулашы жана Темирдин катышуусу менен анын Алтын Ордонун ханы Токтомушка (14-кылымдын аягы) каршы күрөшү. Едигей жана анын ата-бабалары менен укум-тукумдары жөнүндөгү жомоктор казактын эпикалык «Кырк баатыр» аттуу жыйнагынын генеалдуу циклдерине топтолгон.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан” Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Боор эт
Боор эт, диафрагма адамдын жана сүт эмүүчүлөрдүн көкүрөк көңдөйүн ич көңдөйүнөн бөлүп туруучу тарамыш-булчуңдуу тосмо. Жогор жагы томпок кумпа сымал болот. Аны толтодон чыккан жогорку жана төмөнкү боор эт артериялары кан менен камсыз кылат. Ал демалуу кыймылына катышат: дем алганда төмөн түшүп, дем чыгарганда жогору көтөрүлөт.
Тосор тургун жайы
Тосор тургун жайы – мустье дооруна таандык эстелик. Ысык-Көл облусунун Жетиөгүз районуна караштуу Тосор айылынын түштүк-батыш тарабында, көлдүн жээгинен 4,5 км алыстыкта жайгашкан. Таштан жасалган 3000ден ашуун курал-жарактар табылган.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Арысчычкандар
Арысчычкандар (лат. Mustela) — суусар сымалдуулардын бир уруусу, булардын кыйла түрлөрү бар: арысчычкан (лат. M. nivalis), Хазар арысчычканы, кидик арысчычкан, тундра арысчычканы.
Кызыл-Омпол нордмаркит кени
Кызыл-Омпол нордмаркит кени  Ысык-Көл облусунун Тоң районунда, Көк-Мойнок кыштагынан 26 км түштүк-батыш тарапта, Кызыл-Омпол тоосунда. 1966-жылдан белгилүү. Кен аймагында Таш-Көмүр, пермь мезгилдеринде пайда болгон магма тоотектеринен түзүлгөн Кызыл-Омпол сиенит массиви жатат. Нордмаркиттер массивдин бир фазасында пайда болгон. Өңү бозомук, көгүлтүр жана кызгылт түстөрдө болуп, анортоклаз, биотит, роговой обманка ж. б. минералдан турат. Бул минералдардын ичинен анортоклаз бир кыйла өзгөчөлөнөт. Анын кристаллдары башкалардыкына караганда бир нече эсе чоңураак келип, нордмаркиттин порфир сымал негизги структурасын түзөт. Узундугу 25 см, туурасы 5–10 смге жетип, жылмалагандан кийин кубулжуп эң кооз көрүнүп, таштын асылдуулугун арттырат. Нордмаркиттер Кызыл-Омпол сиенит массивинин негизги бөлүгүн түзүп, узун-туурасы бир нече кмге жеткен аймакты ээлейт. Таш имараттардын ички, тышкы дубалын, таманын кооздоп каптоого жарамдуу.
Дагыр
Дагыр (моңг. дахур — кара кытайлардан калган уруунун аты) — этноним. "Манас" эпосунда душман тарабындагы (калмак-кытай) эл (уруу) (Сагымбай Орозбаков, 3. 261). 17-кылымга чейин Амур өзөнүнүн бойлорунда жашаган. 1654-ж. айрым бөлүгү Дун-Бэй провинциясына көчүрүлгөн. Бир бөлүгү ички Моңголияда жашайт. 18-кылымдын экинчи жарымында Цин империясы тарабынан чек ара аскери катары бир бөлүгү солон, шибе уруулары менен бирге Синьцзянга (Уйгур автономия району) зордоп көчүрүлгөн дахурлардын атына дал келет.
Чат бот
"ChatterBot" деген термин башында Майкл Молдин (Юлия аттуу биринчи верботтун жаратуучусу) тарабынан 1994-жылы сүйлөшүү программаларын сүрөттөш үчүн ойлоп табылган. Бүгүнкү күндө чат боттор Google жардамчы сыяктуу виртуалдык жардамчылардын бир бөлүгү болуп саналат. Алар көптөгөн уюмдардын колдонмолору, вебсайттары, ошондой эле, Facebook Messenger сыяктуу ыкчам билдирүү платформалары аркылуу жеткиликтүү. Жардамчы эмес колдонмолорго көңүл ачуу, изилдөө максатындагы, белгилүү бир продукцияны, талапкерди же маселени жарнама кылган коомдук боттор кирет. Негизи Semantycs of Full On Net адамдын жүрүм-турумун туурап, маалыматтык базалар жана SAP сыяктуу ERP'лар менен өз ара алака түзөт.
Балбандар
Балбандар, таш статуялар - көчмөн түрк уруулары мүрзө үстүнө коюшкан скульптуралык эстеликтер. Алардын көпчүлүгүнө адамдын түспөлүн кийим-кечеси, канжары, кылычы менен кошо берет. Адамдын бет түзүлүшүнүн сүрөтү гана түшүрүлүп, одоно сомдолуп жасалгандары да бар. Мындай таш скульптуралар Монголиядан Борбордук Тянь-Шанга чейинки жерлерде кеңири тараган. Алардын көбү 6-8-кылымга, кээ бирлери 9-13-кылымга таандык.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Мстислав Келдыш
Келдыш Мстислав Всеволодович (28. 1 (10. 2). 1911, Рига – 24. 6. 1978, Москва) – орус математиги жана механиги, СССР Илимдер академиясынын академиги (1946; корреспондент мүчө, 1943), СССР Илимдер академиясынын Президиумунун мүчөсү (1953), вице-президенти (1960–1961), президенти (1961–75). Москва университетин бүтүргөн (1931). Н. Е. Жуковский атындагы Борбордук аэрогидродинамика институтунда (1931– 46), Москва университетинде (профессор 1937), СССР Илимдер академиясынын В. А. Стеклов атындагы Математика институтунда (1936-жылдан), Реактивдик ИИИде начальник, илимий жетекчи (1946–61), 1953-жылдан СССР Илимдер академиясынын Колдонмо математика институтунда директор болуп (өмүрүнүн акырына чейин) иштеген. Келдыш математика (комплекстүү өзгөрүлмөлүү функция, функциялык анализ теориялары жана башка), аэрогидродинамика, термелүү теориясы боюнча фундаменталдуу эмгектерди жараткан. Авиациянын, атомдук, эсептөө техникасынын жана машиналык математиканын чечилбеген маселелерин изилдөөгө салым кошкон. Адамды космоско учуруу, космос программасын жетектеген. Үч жолку Социалисттик Эмгектин Баатыры (1956, 1961, 1971). СССР мамлекеттик сыйлыктын (1941, 1946). Лениндик сыйлыктын (1957) лауреаты. Жети Ленин ордени, башка 3 орден жана медалдар, чет элдик 4 орден менен сыйланган. Сөөгү Кызыл аянтта Кремль дубалына коюлган.
Пульс
Пульс (латын тилинен pulsus — уруу, кагылыш) — жүрөктүн жыйрылуусунун натыйжасында кан тамырларга кан түртүлүп чыкканда пайда болгон кан тамырлардын капталынын термелүүсү.
Түрлөрү
Пульстун артериялык, веналык жана капиллярдык түрлөрү белгилүү. Оорулууну изилдөөдө артериялык пульстун мааниси чоң. Анын жардамы менен жүрөктүн гана эмес, башка органдар жана системалардын ооруларын аныктоого болот. Артериялык пульсту билек артериясын кармап изилдейт. Дени соо чоң кишилердин пульсунун ылдамдыгы 1 минутада 60—80ге барабар. Балдардыкы чоңдорго караганда, аялдардын пульсу эркектердикине караганда ылдамыраак кагат.
Аталыштары
Жүрөктүн кагуу ылдамдыгы 1 минутада 90дон ашса — тахикардия; 60тан төмөн болсо брадикардия деп аталат. Нормада тахикардия кара жумуш иштегенде, түрдүү эмоцияларда болот. Патологиялык тахикардия жүрөк ооруларында, эт ысыганда, кээ бир ууланууда жана башкалар байкалат. Жай соккон пульс машыккан спортсмендерде кезигет. Нормадагы пульс ыргактуу болуп, кан жүгүрүү толкундарынын таралышы бирдей убакыттан кийин кайталанып турат. Пульс толкундарынын убакыт аралыгы тең болбосо аритмияга алып келет. (Жүрөк-кан тамыр системасы, оорулары). Пульстун толуктугу систола учурунда жүрөктөн келген кандын көлөмүнө, денедеги кандын жалпы көлөмүнө жана анын органдарга бөлүштүрүлүшүнө жараша болот.
Веналык пульс
Веналык пульс — жүрөккө жакын жайгашкан кан тамырлардын капталдарынын термелүүсү. Капиллярдык пульсту дени сак адамдарда тырмактын учун бир аз кыса басканда анын бир агарып, бир кызарышынан баамдайт.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Едренкин Иван Иванович
Едренкин Иван Иванович (1890–1948) – Кыргызстанда Совет бийлигин орнотуу үчүн күрөшкө катышкандардан; Кызыл-Кыяда алгачкы большевиктер тобунун уюштуруучусу (1918). 1905-ж. Москвада революциялык иштерге катышкан. 1906-ж. Петербургда саясий адабияттарды тараткандыгы үчүн камалган. 1909-жылдан Шураб (Тажикстан), Таш-Көмүр, Кызыл-Кыя шахталарында иштеген. 1917-жылдан Кызыл-Кыя жумушчу депутаттар советинин төрагасы, 1920-жылдан чарба кызматтарында эмгектенген.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан” Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Байланыш энергиясы
Байланыш энергиясы - элементардык бөлүкчөлөр системасын байланыштыруучу энергия менен ошол бөлүкчөлөрдүн эркин абалындагы энергия суммасынын ортосундагы айырма. Ал энергия ядрону айрым нуклондорго ажыратуучу энергияга барабар. Байланыш энергиясы ядронун туруктуулугун мүнөздөйт. Туруктуу системанын байланышы терс жана абсолюттук чоңдугу канчалык жогору болсо, система ошончолук бышык болот. Мисалы, атом ядросу үчүн байланыш энергиясы ядродогу нуклондордун күчтүү аракети менен аныкталат. Эйнштейн катышына ылайык масса дефектисине пропорциялуу: Ат/АЕ=Атс2. Aтом ядросундагы нуклондор (протон жана нейтрондор) кармап туруучу байланыш энергиясы миллиондогон эВ менен ченелет. Өтө туруктуу ядронун байланыш энергиясы 8 -106 эВ/нуклонто (сыйымдуу байланыш энергиясына.) барабар. Бул энергия жеңил ядролордун оор ядрого кошулушунда, ошондой эле оор ядронун тез ажырашында бөлүнүшү мүмкүн. Мында сыйымдуу байланыш энергиянын төмөндөшү атомдук номердин өсүшү менен түшүндүрүлөт, к. Радиоактивдуулук.
Бакай-Ата району
Бакай-Ата району (1992-жылга чейин Ленинполь району) ― Кыргызстандын Талас облусундагы аймак. 1936-жылы уюшулуп, 1953-жылы Талас районуна кошулган. 1977-жылы кайрадан Ленинполь району болуп түзүлүп, 1992-жылдан азыркыдай аталат.
Райондогу 18 орто, бир башталгыч мектепте 862 мугалим иштеген. Он бир балабакча, 18 клуб, маданият үйү, көркөм сүрөт музейи, 30 китепкана, турмуш-тиричилик комбинатынын бөлүмдөрү бар. Эки оорукана, 2 амбулатория, 16 ФАП, үйбүлөлүк дарыгерлер тобу иштейт. 1939-жылдан райондук «Айыл жарчысы» гезити кыргыз, орус тилдеринде чыгат.
Административдик-аймактык түзүлүшү
Райондо 9 айыл аймагы жана алардын курамына кирген 19 айыл бар :
Гартман, Николай Фон
«Таануунун метафизикасынын негизги өзгөчөлүктөрү» (1921) аттуу китебинде Г. таануунун метафизикасын субъект-объект мамилелерин кең, онтологиялык перспективада карайт. Бул маселени Г. феноменологиянын интенционалдуулук түшүнүгүнүн жардамы аркылуу субъект м-н объектинин ортосундагы катнашты имманенттик – трансценденттик катары кароонун аркасында чечүүгө умтулган. Бул позицияга жараша таануу заты таануу процесстеринен тышкары болуп, өз алдынча реалдуу болмуш болуп эсептелинет. Ушул себептен Г-дын концепциясы реалдуу болмуш – бул трансценденталдуу субъективдик деп эсептеп, ошону м-н бирге аң сезим алкагында трансценденттүү м-н имманенттүүнүн ортосунда айырмачылыкты калтырган Гуссерлдин окуусуна окшошпойт. Ошондуктан Шелерге таянып, Г. болмуштун реалдуулугун белгилейт, бирок анын реалдуулукту спиритуалдык интерпретациялаганына макул эместигин айтат. Спиритуализм м-н келишпеген пикирлерди Г. өзүнүн «Мүмкүндүк жана чындык» (1938) деген эмгегинде модалдуулуктарды анализдейт да, Г. төмөнкү чечимге келет: мүмкүндүк негизинен бул зарылчылык, ал эми зарылчылык өз кезегинде, бул чындык. Мүмкүндүк болуп реалдуу болгон же боло турган нерсе эсептелинет, ал эми реалдуу мүмкүндүктүн чындыктан эч айырмасы жок. Чындык бул бирден бир атрибуту таасирдүүлүк болгон болмуш. Философияны болмуштун түрдүү катмарларын, дүйнөнүн кубулуштарын (органикалык эмес, органикалык, руханий) изилдөөчү илим катары карайт.
Копенгаген метросу
Копенгаген метросу – Копенгаген шаарынын метросу. Метросу 19-октябрь 2002-жылы ачылат.
Айдукевич, Казимир
Казимир (Казимеж) Айдукевич (12 декабрь 1890, 12 апрель 1963) – польшалык логик, философ. Логиканын Львов-Варшава мектебине кирген. Тилдин семантикалык теориясын иштеп чыккан. Логиканы философиялык интерпретациялоо боюнча эмгеги бар.
Дажаал (тажаал)
Дажаал (тажаал) — диний түшүнүк боюнча акыр заман болор алдында жерден чыгуучу укмуштуу азыткы. Мусулман мифологиясында акыр заман жакындаганда Көк эшекке минип, жер бетин кыдырып, жолунда учурагандарды талап, талкалоочу, ит жээр, бит жээрдин (Жажуж-Мажуж) башчысы. Негизги варианттардын ар түрдүү окуяларында көбүнчө каардуу, коркунучтуу деген өтмө мааниде колдонулат. Манас баатырдын Аккелтеси "кароолу дажаал, огу ажал" укмуштуу курал катары сүрөттөлөт. Сагымбай Орозбаковдун вариантында терс кейипкерлердин ичинен кытай баатыры  Коңурбай "Тажаалдын кара көзү ошо" деп сыпатталат.
Урук
Урук – уруктуу өсүмдүктөрдүн жыныстык көбөйүү жана таратуу органы.
Ал ошондой эле ыңгайсыз шартта сактануу функциясын да аткарат. Ал ургаачы гаметанын уруктануусунун натыйжасында урук бүчүрүнөн өөрчүйт. Азык-заты атайын тканы - эндоспермде же урук үлүшүндө жайгашат. Урук катаал шартка чыдамдуу келип, көпчүлүк өсүмдүктөр үчүн экстрим учурунда жашап кетүүгө мүмкүндүк берет. Ошондой эле гүлдүү өсүмдүктөрдүн жана ийне жалбырактуу дарактардын таралуусун камсыздайт. Урук жылаңач уруктууларда спорофиллдин бетинде, жабык уруктууларда мөмөнүн ичинде жайгашат. Мөмөдөгү Уруктун саны 1ден млнго чейин жетип, көлөмү, формасы, түзүлүшү да ар түрдүү. Урук кабыктан, түйүлдүктөн, азык зат топтоочу ткань - эндоспермден турат. Айрым өсүмдүктөрдөн Уругунун кабыгында канатча, түк ж. б. өсүндү болуп, ал Уруктун аба аркылуу таралышына жардам берет. Урук негизинен үрөн, азык, тоют катары колдонулат.