cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Белок
Алмаштырылуучу амин кислоталары
Алмаштырылуучу амин кислоталары - жаныбарлардын организминин өзүндө синтезделет, буларга: глицин (гликокол), аланин, серин, тирозин, аргинин, пролин, аспарагин жана глутамин к-талары кирет. Алмаштырылгыс амин к-талар треонин, лейцин, фенилаланин, триптофан, лизин, метионин организмдин өзүндө синтезделбейт, алар тоют менен кошо келиш керек. Курамында алмаштырылуучу жана алмаштырылгыс амин к-талары бар тоют толук баалуу белоктук тоют деп аталат. Эгерде белоктун курамы толук болбосо, андай тоют жаныбарлардын өсүүсүнө терс таасирин тийгизет. Мисалы, толук баалуу белогу бар казеиноген жана альбумин (сүттүн курамындагы) бардык жаныбарлардын жакшы өсүүсүн камсыз кылат. Пептид байланышы - белок молекуласында амин к-талар бири-бири менен амид байланышы (-CО-NН-) же башкача атйканда П. б. менен биригишет. П. б. бир амин к-танын карбоксил тобу 2-чи амин к-танын амин тобу түзөт. Мындай байланыш менен бириккен кошулмалар пептиддер же полипептиддер деп атайт.
Белоктун же пептиддин биринчилик структурасы жазылганда амин к-танын аталышынын биринчи үч тамгасы жазылат. Мисалы, аланин-глицин-тирозин ж. б. ала-гли-тир-ж. б. (үч пептид)
Конферансье
Конферансье (французча conftrencier – докладчы) – концерт номерлерин жарыялап туруучу жана алардын аралыгында өнөр көрсөтүүчү эстрада артисти. Адатта анын сахнадагы жүрүш-турушу комедиялык мүнөздө болот. Конферансье алгач 19-кылымдын 60-жылдарында Францияда – 20-кылымдын 10жылдары Россияда пайда болгон. Кыргызстанда алып баруучу деген ат менен тараган. Белгилүү алып баруучулар Г. Молдоева, Б. Мамытов, К. Жумалиев ж. б.
Саясий реализм
Саясий реализм салттык консерватизмдин идеологиясына киргизилет. Саясий реализм адамдар (мамлекет, саясий мамилелерри ж.б. ар кандай катышуучулары) өзүлөрүнүн кызыкчылыктарын көздөшөт (эң негизгиси - жашоону жана коопсуздукту камсыз кылуу) деп божомолдойт. Ал үчүн алар бардык жеткиликтүү ыкмаларды, алардын ичинен күч колдонууну да колдонушат. Реализмдин деңгээлинде саясий процесстерди ишке ашыруунун негизги учурлары: экономикалык жана социалдык негизди тушүнүү; калктын көпчүлүк бөлүгү бөлүшкөн идеологияны иштеп чыгуу; мыйзамдуулуктун жетиштүү деңгээлде болуусу (бийликтин мыйзамдуулугунун калк тарабынан таанылуусу); саясий максаттарга шайкеш келген саясий система.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Бремен
Бремен – Германиядагы шаар. Бремен жеринин (администрациялык-аймактык бирдик) – администрациялык борбору. Калкы 548 миң (2006). Везер дарыясынын төмөнкү агымындагы деңиз порту (жылына 20 млн тоннага жакын жүк ташылат). Машина куруу (анын ичинде кеме жана авиакуруу), тамак-аш, металлургия, химиялык, жыгаччылык өнөр жайы, университет, музей бар. 8-кылымдын аягынан белгилүү. Кылымдын орто ченинде Ганза өлкөсүнүн негизги шаарларынын бири болгон. 1646-жылдан эркин империя шаары, 1815–1933-ж. эркин шаар. Роман-готика стилиндеги сепилдер (11–16-кылым) сакталган.
Смоленск
Смоленск — Орусиянын шаары, Смоленск облусунун административдик, өнөр жай жана маданий борбору. Орусиянын байыркы шаарларынын бири (тарых китебинде биринчи сөз 863 жыл тиешелүү). «Город-герой» ардак наамы ыйгарылган (6-май 1985-ж.тартып). Ленин, бир даражадагы Ата Мекендик Согуш ордени, «Золотая Звезда» медалы менен сыйланган.
Хичкоктун камео ролдорунун тизмеси
Бул Алфред Хичкоктун (Алфред Хичкок) камео чыгууларынын тизмеси. Ал азыркыга чейин жеткен 52 тасмасынын 39унда камео роль ойногон. (Анын экинчи тасмасы, Тоо бүркүтү, жоголуп кеткен.) Өзү пайда болгон тасмаларда, ал бус айдап, имараттын маңдайында басып, короонун ары жагындагы апартментте туруп, же ал эмес гезиттеги сүрөттө (ага көрүнүүгө башка мүмкүнчүлүк бербеген Өмүр кемеси тасмасында көрүнгөндөй) да кыска көз ирмемге көрүнө калар эле.
Манаска ат коюу
Манаска ат коюу — сюжеттин белгилүү варианттардын бардыгында жолугуучу маанилүү деталы.
Хичкоктун камео ролдорунун тизмеси
Бул оюнкарак кылыгы Хичкоктун колтамгаларынын бири болуп калган жана күйөрмандары анын камеолорун тапканга аракет кылып, мелдешишчү. Кайталанып туруучу тема катары ал музыкалык аспапты көтөрүп алчу - өзгөчө эсте калганы ал Бейтааныштар Жүрүктө тасмасында жүрүккө тырбалаңдап алып бара жаткан контрабас болгон. Өзүнүн эң алгачкы экранга чыгууларында ал аныкталбаган статист катары, топ элдин арасында же камеранын узун тартымында ары-бери басып кадрды толтурчу. Анын кийинки кадрга чыгуулары уламдан-улам көбүрөөк байкаларлык боло баштаган, атап айтканда, Сахнадан коркуу да Жейн Уайман жанынан өтүп бара жатканда анын чүмбөттөнүп алганын көргөнү бурулганы, жана акыркы тасмасы Үй-бүлөлүк кутум дагы каардуу сөлөкөт.
Манаска ат коюу
Балалуу болгондон кийин пейили оңолгон Жакып зарлап күткөн тилегим кабыл болду деп баарда чоң той бермек болуп, көп жерден түрдүү эл чакырат. Тойдо ат чабылып, балбан күрөш жана башкалар тамашалар болуп, келгендер Жакыптын салтанатына, байлыгына таң калышат. Ою бузуку калмак, манжулар бул туулган бала тегин бала эмес, той соо той эмес! — деп күбүр-шыбыр кылышат. Той тарап, келген эл жай-жайына кайтат. Бай Жакып казак, кыргыз, катаган, кыпчактын билермандарын, акылман карыларын алып калып, кымкаптан сарпай кийгизип, жолдугун жасагандан кийин баласын этегине салып, элдин алдына келип отургандарга ат коюп беришин суранат. Ат асмандан дечү эле, балама жакшы ат коёр бекен деп тынчсызданып Чыйырды ат койгон адамдарга берер белегин камдап кошо келет. Отургандар балага ылайыктуу ат таба албай, бири-бирин карап туруп калышат. Аңгыча колунда асасы бар, ак күлөлүү думана пайда болуп, отургандардан уруксат алып, баланын аты Манас болсун, ар балаадан калас болсун — деп ат коюп кол жайганда ал жердегилер бүт бата кылышат. Кай кеткени белгисиз думана көздөн кайым болот.
Хичкоктун камео ролдорунун тизмеси
Анын кадрда пайда болгондору ушунчалык белгилүү болуп кеткендиктен, ал аларды көрүүчүлөрдү баяндан алаксытпаш үчүн тасмалардын башында кыла баштаган. Хичкок муну Франсуа Трүффо (François Truffaut), менен узак интервьюларында ырастаган жана чындыгында эле анын кадрга чыгууларынын көбү анын тасмаларынын биринчи отуз мүнөтүндө болот.
Манаска ат коюу
Туулганда баатырга арнап чоң той берүү, анын жөн той эместигинен душмандарынын шекшинүүсү, балага ылайыктуу ысым ыйгара албай чогулгандардын кыйналышы жана балага атты касиеттүү карынын коюшу белгилүү сюжеттерден. Ат таба албай ак сакалдуу көгала сакалды карады, көгала сакал кара сакалды карады, кара сакал боз балдарды карады, боз балдар алды алдынан тарады деген үлгүдөгү сүрөттөмө жөө жомоктордон тартып, эпосторго чейин кеңири жолугат.
Хичкоктун камео ролдорунун тизмеси
Хичкоктун эң узун камео ролдору анын британиялык фильмдери Опуза менен Жаш жана күнөөсүздө. Ал Ребекка (анын Америкадагы биринчи фильминен) кийинки 30 фильминин баарында кадрда пайда болот; Холивудга көчкөнө чейин ал камеолорду анда-санда эле аткарчу.
Манаска ат коюу
Радлов жазып алган вариантта балага төрт пайгамбар-кожо Манас деп ат койгону эскерилет. Саякбай Каралаевдин вариантында да Жакып кубанып көп эл чакырып, чоң той берет. Анын сөөлөтүнө, байлыгына таң калган калмактар чочулашып, Эсенканга киши жиберип кабар кылышат. Балалуу болсо бардык эле адам той берет, анын эмнесин мага кабарлайсыңар деп ал көңүл бурбай коёт. Сюжеттин маанилүү деталы болгон балага ысымдын кандайча коюлганы айтылбаганы менен баланын аты Манас болору, калмактарга Чоңжинди деп угузуулары бир нече жолу (Жакып көргөн түштө, сүйүнчүлөп барган Акбалтанын сөзүндө) эскерилет.
Хичкоктун камео ролдорунун тизмеси
Хичкоктун фильмдериндеги камео ролдор
Бул Хичкоктун өзү тарткан фильмдердеги камео чыгууларынын тизмеси.
Манаска ат коюу
Балага чыныгы жана жардамчы эки ысымдын берилиши байыртан эле кеңири жайылган салттардан. Эркек бала эрезеге жетип, өз алдынча эрдик иш иштөөгө жараганда (кан төгүп, баш кескенде) иштеген иштерине жараша чыныгы ысымын ыйгаруу адаты менен узак убакыт баласыз жүргөн, же баласы токтобогон ата-эненин баланы ар кандай кырсыктардан сактоо үчүн чыныгы атын айтпай, башка угууга комсоо, кулакка жагымсыз ат менен (Бокмурун, Чоң Жинди) атоо ырымдары белгилүү сюжеттерден.
Саясий реакция
Саясий реакция (лат. ге - сөздүн алдына жалгануучу аффикс, бул жерде арт жакты көздөй аракетти билдирет жана action - аракет) - өтүп бара жаткан коомдук түзүмдөрдү сактоо же калыбына келтирүү үчүн коомдук прогресске каршьшык көрсөтүүнүн ыкмаларынын жана каражаттарынын жыйындысы.
Ишмет (Краснокам району, Башкыртстан)
Ишмет — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Музяк айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 121 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Конкурстук масса
Конкурстук масса – кудуретсиздин мүлкү, андан конкурстук өндүрүштүн жүрүшүндө кредит берүүчүлөрдүн доолору канааттандырылат. К. м. анын балансында турган социалдык-маданий чөйрө объекттерин кошкондо карызкордун баардык мүлкүн өз ичине камтыйт. Тек гана туракжай фонду, мектепке чейинки балдар мекемелери, айрым ошол аймак үчүн жашоо-тиричиликтик мааниси чоң өндүрүш объекттери жана коммуналдык инфратүзүм гана кирбейт. Карызкордо ижарада же жоопкер сактоодо турган, ошондой эле уюмдун жумушчуларынын мүлктөрү К. м. болуп саналбайт (мындан сырткары, мыйзамдардын же уюштуруучу документтердин шартына жараша карызкордун милдеттенмелери боюнча өндүрүп алуулар болуусу мүмкүн).
Cаясий уюм
Саясий уюм (коомдо) – институттар системасы; анын чегинде коомдун саясий турмушу, анын саясий системасынын башкаруучу бөлүгү өтөт. Саясий уюмдун жетектөөчү элементи – мамлекет болот. Бийлик, материалдык ресурстар жана мажбурлоо аппаратына ээ болуу менен бирге cаясий уюм өлкөнүн саясий системасынын институттарынын укуктук статусун жана алардын ишмердүүлүгүнүн юридикалык чектерин орнотот; таптардын, улуттардын, коомдогу башка социалдык топтордун кызыкчылыгынын тен салмактуулугун камсыз кылат; эл аралык аренада коомдун кызыкчылыгын коргойт. Коомдун, анын социалдык топтору жана катмарларынын абдан активдүү жана уюмдашкан бөлүгү саясий партияларга биригишкен. «Партиясыз» мамлекеттер дүйнөдө бир деп саналат, көп өлкөлөрдө көп партиялуулук өкүм сүрөт. Көп партиялуулуктун калыптануу жана өнүгүү процесси КМШ жана Чыгыш Европа өлкөлөрүндө кызуу жүрүүдө. Ар бир саясий партиянын келип чыгуусунун жана ишмердүүлүгүнүн маңызы – бул саясий бийликке умтулуу мамлекеттин ички жана тышкы саясатынын калыптанышында жана ишке ашканда атышуу болуп эсептелинет.
Коомдун саясий системасынын активдүү жана өз алдынча элементи катары массалык маалымат каражаттары – басма сөз, радио берүү, телекөрсөтүү каналдары боюнча массалык маалыматты чогултуу, иштеп чыгаруу жана жайылтуу менен иш кылган мекеме-уюмдар чыгууда. ХХк. экинчи жарымында массалык маалымат каражаттарынын улуттук системасы калыптанып, регионалдык жана глобалдык системалар түзүлүүдө. Алардын ишмердүүлүгүндө жалпы адамзат ориентирлери жана мамлекеттик, партиялык же мекемелик буйруктан көз карандысыздык зор мааниге ээ болууда. Саясий турмушта массалык маалымат каражатынын маанисин эске алып, аларды кээде «төртүнчү бийлик» деп да атап коюшат.
Желмогуз кемпир (оюн)
Шарттар
Оюнга катышуучулардын саны 5—15 киши.
Оюн аянтчада өткөрүлөт.
Оюнга даярдануу
«Желмогуз кемпир» шайлангандан кийин (үй) жана ойнолуучу аянтча сызылат» Катышуучулар аянтчадан, «желмогуз кемпир» аянтчанын сыртынан орун алат.
Оюндун баяны
Оюнчулар аянтчада турушуп ар түрдүү оюндарды ойношуп, бийлешип, ырдашып, жомок айтышып жатышып улам-улам «желмогуз кемпир» жакындап келбес үчүн аны карашып турушат. Эгерде «желмогуз кемпир» жакындай баштаса, оюнчулар «желмогуз кемпир» келе жатат деп «үйдүн» көздөй качышат. Эгерде «желмогуз кемпир» качып бараткан оюнчулардын бирөөсүн «үйгө» киргиче кармап алса оюнчу «желмогуз кемпир» менен алмашышып, оюнду кайрадан башташат. Ошентип, оюн каалаган убакытка чейин уланат. «Желмогуз кемпирге» кармалбаган оюнчу бул учурда жеңүүчү болот.
Оюндун эрежеси
«Желмогуз кемпир» кезекте туруп кайра «үйгө» кирүүгө болбойт.
Оюндун тарбиялык мааниси. Ылдамдыкка, бир нерсеге көңүл коюуга, тартипти сактоого үйрөтөт.
Виктор Федорчук
Федорчук, Виктор Порфентьевич (1921-ж.т., Троицкий кыштагы, Одесса облусу) – геолог, геология-минералогия ил. доктору (1968), Кыргыз ССРинин геол. кызматына эмгек сиңирген кызматкери (1972). Орто Азия индустриялык ин-тунун геол. факультетин бүтүргөн (1944), «Средазцветметразведка» трестинин Бириксуу партиясында инженер-геолог (1944–46), ошол эле тресттин Айдаркен партиясынын башкы геологу (1946–48), тресттин геол. өндүрүш начальниги (1948–57). Орто Азия геология ж-а минерал сырьёсу ин-тунда директордун орун басары (1959 –68); Минералогия, геохимия ж-а сейрек элементтер ин-тунун директорунун орун басары (1968–77), Бүткүл союздук минерал сырьесунун экономикасы ин-тунун директору (1977). Кыргызстандагы сымап рудаларын изилдөөго олуттуу эмгек сиңирген. Ленин ордени ж-а медалдар менен сыйланган.
Смирнов Алексей Семёнович
Смирнов Алексей Семёнович (25. 1(7. 2). 1917-ж. т., азыркы Калинин обл., Рамешки району, Пальцево кыш.) -эки жолу Советтик Союз. Баатыры (1943, 1945), полковник (1952).
Рамешки районунун борборунда Смирновдун бюсту тургузулган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Лаперeз Жан Франсуа де Гало
Лаперез Жан Франсуа де Гало (Galaup) [22. 8. 1741, Ле-Гюа, Альби шаарына жакын – 1788] – франциялык деңиз саякатчысы, граф. 1756-жылдан аскер флотунда болгон. 1785–88-ж. «Буссоль» жана «Астролябия» кайыктары менен дүйнөнү айланып чыккан экспедицияны жетектеген. Тынч океандын аралдарын, Американын түндүк-батыш жээктерин (Горн тумшугун айланып, Пасхи, Гавайи аралына жана Аляска булуңуна өткөн), Чыгыш Азияны жана Татар кысыгын изилдеген. Өзүнүн атынан аталган кысыкты, Монерон аралын, ошондой эле Сахалин менен Хоккайдо аралынын ортосундагы кысыкты ачкан. Ал жетектеген экспедиция Сидней шаарынан (Австралия) түндүктү карай чыгып, дайынсыз жоголгон. Алардын экспедициясы түшкөн кайыктын калдыктары 1826-, 1828- жана 1964-ж. Ваникоро (Санта-Круз а. тобу) аралынан табылган.
Жан
Жан (грекче psyhe; латынча anima ) - тирүүлүктүн реалдуулугунун белгиси катары колдонулуп келаткан түшүнүк; жалпысынан адамдын, жаныбарлардын психикалык жашоосуна жана ички дүйнөсүнө карата тарыхый жактан өзгөрүлүп туруучу көз караштарды туюндурган атама катары мүнөздөлөт; кайсы бир учурда «психика» термининин синоними катары да колдонулатемир жол түшүнүгү көп маанилүү жана мазмуну жагынан да ар түрдүү чечмеленет. Денеге эч кандай көз каранды болбогон, материалдуу эмес өзгөчө бир түпбашат (субстанция); адамдын жана жаныбарлардын денесинде (кээде өсүмдүктөрдө) жашап, алар өлгөндө ошол денени таштап (кээде башка денеге өтүп алып), өз алдынча жашай берүүчү өзгөчө бир рухий нерсе.Теисттик диндерде адамдын Ж-ы дегенде бул Кудай жараткан, өлбөс, кайталанбас рух башатын түшүнүшөт. Өзүнчө бир бөлөкчө жашаган, материалдык эмес башталыш; бирдиктүү дүйнөбашаттын өнүгүшүнүн эң жогорку формасы. Адамдын ички рухий дүйнөсү, жогорку уюшулган материянын касиети катары анын өздүк аң-сезими. Инсанга таандык жана ага мүнөздүү рухий касиеттердин жыйындысы.
Жан түшүнүгү
Жан түшүнүгү адамдын жана жаныбарлардын денесинде (кээде өсүмдүктөрдө) жашап, алар уктаганда же өлгөндө таштап кетүүчү өзгөчө күч жөнөндөгү анимисттик ой жүгүртүүлөргө барып такалат.
Индус философиясында
Индиянын диний философиясындагы, орфиктер менен пифагорчулардын ж. б. концепцияларындагы метемпсихоз (жандын орун которушу) жөнүндөгү окууга байланышкан.
Индус философиясынын мектептеринде Жан жөнүндөгү окуу атман концепциясын – субъективдүү рухий башталыштын, жекече «Мендин» нугунда өнүккөн. Жандын болбостугу, анын куру кыялда гана жашоосу тууралуу теория менен бурканчылык чыгып, ал Жан жашоонун психофизикалык элементтеринин тынымсыз агымы – Дхарм менен алмашылып турат деп эсептеген.
Байыркы Грек натурфилософиясы
Байыркы грек натурфилософиясы жалпы космосту жандуу деп эсептеген (гилозоизм). Платон жана неоплатонизм дүйнөлүк Жанды болмуштун универсалдуу принциптеринин бири деп эсептеген окууну өнүктүргөн. Аристотелдин түшүнүгүндө Жан – жандуу денеден бөлүнбөс активдүү, максаттуу башталма («форма», энтелехия) («Жан жөнүндө»трактат). Орто кылымдагы христиан жана мусулман философиясынын ортодоксалдуу теисттик концепцияларында адамдын Жан – Кудай жараткан өлбөс – өчпөс кайталангыс руханий башталма дешсе, пантеисттик авероизм аны бирдиктүү рухий субстанциянын жекече көрүнүшү деп эсептейт.
Жаңы европалык философия
Жаңы европалык философияда Жан термини сөздүн чыныгы маанисинде адамдын ички дүйнөсүн, анын жекече аң-сезимин түшүндүрүү үчүн колдонула баштаган. Декарттын дуалисттик философиясы жан менен денени өз-өзүнчө эки бөлөк субстанцияга бөлсө, Лейбниц жанды жабык субстанция, монада катары карайт. Кант Жан түшүнүгүн тажрыйбанын чегинен адамдын таанып билүүчү мүмкүнчүлүгүн шарттаган трансценденталдык идеялардын тармагында өткөрөт.
19-кылымдын ортосунан өнүгө баштаган эксперименталдык психологияда Жан түшүнүгү бир кыйла деңгээлде психика түшүнүгү менен сүрүлүп чыгарылат. 19-кылымда Жан түшүнүгү философиянын алкагынан бара-бара сүрүлүп, Шопенгауэрдин жашоого эрк концепциясы, Э. Гартмандын аң-сезимдик жөнүндөгү окуусу, Беркондун жашоого кумарлыгы, Фрейддин психоанализи, Ясперстин психопаталогиясы – ушулардын баары жанды таанышпагандары менен Жан жөнүндөгү илим катары психология тарыхынын бийик белестери.
Бремсберг
Бремсберг (немецче Bremse – тормоз жана Berg –тоо) – шахтанын жогорудан төмөнкү горизонтуна кенташты түшүрүүгө арналган жер алдындагы жантайыңкы казылма; оозу жердин бетине чыкпай, кен катмарларынын же кенташ тулкусунун жантайышы боюнча казылган жантык тоо өткөөлү. Демейде, кенди сыртка ташып чыкчу горизонтко чейин казылып, көмүрдү же кенташты ал боюнча конвейер же канаттык вагонеткалар менен кирелеп түшүрүү жана таза абаны төмөндөн жогорку горизонтторго берүү максатында да пайдаланат. Аткарган кызматы менен ээлеген ордуна жараша негизги (башкы), панелдик, горизонттор ортосундагы же участоктук жана жардамчы бремсберг. деп айырмаланат.
Алишер уулу Жакыпбек, Айдартегин
Айдаров Жакыпбек Алишерович – белгилуу медицина тармагындагы адис,Талас облусундагы санитардык көзөмөлдөө департаментинин башкы дарыгери.
Өмүр баяны
1956-жылы 8-июлда Кыргызстандын Талас облусуна караштуу Кара Буура районундагы Кызыл Адыр айылында туулган. 1973-жылы айылындагы орто мектепти аяктаган. Бир жыл мурдагы Ош облусунун (азыркы Баткен облусунун) Кадамжай шаарчасында эмгектенген. 1974-1976 жылдары Советтик Армиянын катарында Сибирь аскердик округунда кызмат отогон. 1977-1983-жылдары Кыргыз Мамлекеттик Медицина Институтунун санитардык-гигиеналык факультетинде окуп, аны артыкчылык журум туруму менен, эн жакшы деген баалар менен аяктаган.
Талас шаарындагы Облустук санитардык эпидемиялык станциясында(СЭС) (1983-1986)санитардык дарыгер, санитардык болумдун болум башчысы, (1995-1999) Манас районунун СЭС-нын башкы дарыгери ,(1999-2004) Талас шаарынын башкы дарыгери,бир эле мезгилде Талас облусунун башкы дарыгеринин орун басары жана (2006) Талас облусунун башкы дарыгери кызматтарын аркалаган. 2004 жылдан 2006 жылга чейин Улуу Британия мамлекетинин эл аралык кызматташтык уюму менен биргеликте ( DFID )Ысык Кол, Нарын, Талас облустарынын электеги санитардык абал проектисинин тренери, координатору болуп эмгектенген.
Кыргыз, орус, англис тилдеринде жарыяланган бир катар монографиялардын, окуу китептердин жана макалалардын автору.
Izabo
Izabo (ивр. איזבו‎)- израилдик инди, поп-рок тобу. Англис тилинде аткарылуучу «Time» чыгармасы менен, Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагындагы, Израиль өлкөсүнүн көрсөтүүчүсү.
Конфигурация
Конфигурация (латынча configuratio – формага келтирүү, жайгаштыруу) – сөлөкөт; буюмдардын өз ара жайгашышы. Инциденттүүлүктө (таандык болууда) бири-бири менен байланышкан чекит, түз сызык, тегиздиктердин чектүү көптүгү. Конфигурация тегиздик жана мейкиндик Конфигурациясына бөлүнөт. Тегиздик Конфигурациясы – ар кандай чекит бирдей сандагы g түз сызыктарына инциденттүү, тескерисинче, ар кандай түз сызык бирдей сандагы n чекиттерине инциденттүү болгон тегиздиктеги p чекиттери менен g түз сызыктарынын чектүү системасы. Эгер берилген Конфигурацияда чекиттердин минималдуу системасынан түгөйлөш түз сызыктарды жана түгөйлөш түз сызыктардын кесилишин инциденттөө жолу менен бардык Конфигурацияны алууга мүмкүн болсо, анда мындай система берилген Конфигурацияны түзүүчү система деп аталат.
Фрайбергер, Александр Александрович
Фрайбергер, Александр Александрович (1912-т.ж., Москва ш.) геолог, СССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1953). Ташкендеги Орто Азия индустриялык ин-тунун тоо-кен факультетин бүткөн (1938). Орто Азия индустриялык ин-тунун аспиранты (1938–39), Ташкендеги Кансай партиясында геолог (1940-41), «Средазцветметразведка» трестинде геолог (1942–45), Кыргыз геология башкармалыгында улук инженер (1945–48), башкармалыктын башкы геологу (1948 – 1953). Ф-дин ишинин негизги багыты: сейрек кездешүүчү металлдар кендерин чалгындоо, геол. чалгындоо иштерин уюштуруу.
Антигитлердик коалиция
Антигитлердик коалиция - 2-дүйнөлүк согуштун жүрүшүндөгү (1939-45) Германиянын, Италиянын, Япониянын жана алардын саттелиттеринин агрессиячыл блогуна каршы күрөшүү үчүн түзүлгөн мамлекеттердин жана элдердин союзу. Ага СССР, АКШ, Англия, Франция, Кытай, ошондой эле Югославия, Польша, Чехословакия, Австралия, Бразилия, Индия, Канада, Эфиопия жана башка мамлекеттер кирген. Фашисттик агрессорлор тарабынан басып алынган аймактардагы партизандык жана Каршылык көрсөтүү кыймылдары, бүткүл дүйнөдөгү антифашисттик, пацифисттик уюмдар Антигитлердик коалицияга чоң жардам беришкен. Антигитлердик коалиция 1941-жылы июнда фашисттик Германиянын СССРге кол салуусуна байланыштуу түзүлө баштаган жана буга катышуучулардын союздаштык мамилелери 1942-жылы 1-январдагы 26 мамлекеттин Вашингтон декларациясында, ошондой эле андан кийинки бир катар документтерде бекемделген. Декларацияга кол койгон мамлекеттер бардык аскердик, экономикалык ресурстарын фашисттик өлкөлөргө каршы күрөшкө багыттоого жана алар менен сепараттык келишимдерге кол койбоого милдеттенишкен. 2-дүйнөлүк согуш бүтөөрүндө 53 мамлекет фашисттик блоктогу өлкөлөр менен согуш абалында турган. Антигитлердик коалиция өз милдетин ийгиликтүү аткаруу менен 2-дүйнөлүк согуш мезгилинде жеңишке жетишүүдө зор роль ойногон.
Лойцнер Виктор Иванович
Лойцнер Виктор Иванович (1878, Саратов шаарында төрөлгөн – өлгөн жылы белгисиз) – Кыргызстанда марксисттик-лениндик идеяларды таратуучулардын бири. Революциячыл көзкарашы үчүн 1903-жылы 8-июлда Кара-Кол шаарынын жанындагы орус кыштагына сүргүнгө айдалып келип, Кара-Колдун түрмөсүндө отурган. Түрмөдө да падышалык жеке бийликти айыптагандыгы үчүн Олонецк губерниясына сүргүнгө айдалган.
Pitbull
Pitbull - Музыканын хип-хоп, рэп, реггетон, кранк, латын рэп жанрларында ырдап, Питбуль деген лакап ат менен белгилүү болгон Армандону ким билбейт?! Анын чын аты Армандо Кристиан Перес (Armando Christian Pérez) 1981-жылдын 15-январында Американын Флорида штатындагы Майами шаарында Кубадан келген иммигранттын үй-бүлөсүндө туулган.
Кичинесинде ата-энеси ажырашып кетип, Армандо апасы менен калган. Өспүрүм кезинде бейбаш балдардын катарын толуктап, апасын укпай, 16 жашынан эле баңгизатын сатып акча тапчу. Бир күнү апасы жини келип аны үйдөн кууп чыгат. Андан кийин Армандо бакма бала болуп Жоржия штатындагы Розуэлл шаарында жашап калат. 18ге чыкканда өз атасына жолугат. Ата-бала тил табышып, атасы каза болгонго чейин жакшы мамиледе болушат.
Армандонун теги кубалык болгондуктан, апасы Кубанын маданиятын унуттурбай, ошол маданият менен жашоого үйрөткөн. Кубалык жазуучу, акын Хосе Мартиндин чыгармачылыгын окуп-үйрөнүп, ошол жазуучунун таасири менен Питбуль кичинесинен эле сөздүн канчалык таасирдүү жана күчтүү экенин түшүнгөн.
"Питбуль-күчтүү жана чыдамдуу ит"
Мектепте окуган чакта эле Армандо рэпке кызыга баштайт. Өзү да жакшы рэп окуй алган. Ар кандай жерлерде ырдап жүргөнүн байкап калган музыкант Лютер Кэмпбелл аны “Набат” (“Lollipop”) тобуна кошулууга чакырат. Ушул убакта эле Армандо өзүнө лакап ат коюуга батынат. Бул тууралуу: “''Питбуль – көп штаттарда тыюу салынган, ар кандай мушташтарга катышуучу иттердин породасы. Ал күчтүү жана чыдамдуу ит. Алар акырына чейин күрөшөт. Менин жашоом да дайыма күрөш менен коштолуп келет''”,- дейт рэпер.
Ныязалы Борош уулу
Ниязаалы Борош уулу (Борошев) (1856—1941) — Кыргыздардын эл арасындагы белгилүү комузчу, автор жана аткаруучу, айтым күүлөрүнүн устаты, элдик күүлөрдүн чебери.
Өмүр баяны
Ныязалы Борош уулу 1856-жылы азыркы Жалал-Абад облусунун Аксы районунун Ак-Жол айылында туулган. Ниязаалы залкар комузчу жана аткаруучу. Анын башкалардан өзгөчөлүгү, комузда кол ойнотуп, күү арасында ыр кошуп куудулданып аткарган. Андыктан ал, атайым күүлөрдүн негиз салуучусу болуп эсептелет. 15 жашынан комуз черткенди үйрөнүп, ошондо эле татаал күүлөдү черте баштаган. Анын ичинде "Кет Бука", "Тайчыдан тайчы" ж.б. Бара бара ал чебер устат болуп өз мезгилинин кесипкөй комузчуларынын чөйрөсүнө кошулган. Алар оозеки көркөм чыгармачылыктын ар кандай жанрларында багыт алып калган таланттуу инсандар Жеңижок, Эшмамабет, Жаныбай, Айдараалы ж.б. болгон. Ошондой эле Ныязалыдан Коргоол, Шекербек жана башка эл шайырлары таалим алган. Токтогул Сатылганов устаты болгон. Ныязалынын чыгармачылыгы айрыкча советтик доордо өнүккөн. Ныязалынын «Арсар күү» аттуу айтылуу күүсүнүн негизинде музыканттар Б. Кулболдиев менен Н. Р. Миронович «Концертино» жазышкан. Фрунзеде өткөрүлгөн эл чыгармачылыгынын республикалык биринчи (1936) жана экинчи (1937) олимпиадаларында биринчиликти жеңип алган. 1991-жылдан Ош мамлекеттик музыкалык окуу жайы анын ысмын алган.
Pitbull
"Питбуль-күчтүү жана чыдамдуу ит"
Питбуль орто мектепти гана аяктагандыктан, билимдин маанилүүлүгүнө көңүл бурат. “Кыялдануу фонду” (“Imaginate foundation”) деген кайрымдуулук уюмун түзгөн. Бул уюм Латын Америкасынан келген балдардын АКШда билим алуусуна жардам берет. Лил Жон, Дон Омар, Akon, Энрике Иглесиас, Ашер, Женнифер Лопес, Александр Бёрк, Не-Йо, Шакира, Крис Браун, Келли Роулэнд, Марк Энтони сыяктуу атактуу ырчылар менен дуэт ырдаган.
Ныязалы Борош уулу
Өмүр баяны
Ниязаалы эл арасында жүргөндө макалалдаштырып сүйлөгөн көп сөздөрү:
Pitbull
"Питбуль-күчтүү жана чыдамдуу ит"
Жеке жашоосуна келгенде рэпердин кыз жандуу экенин клиптеринен гана эмес, жеке жашоосунан да байкаса болот. Ар кандай кечелерге ар кайсы сулуу кыздар менен ээрчишип келет. Бирок рэпер жеке жашоосун коомго жарыялаганды жактырбайт.
Лапинский дарыясы
Лапинский — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - №1447 аталышы жок дарыясынын оң жээгинен 5 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Шаманчылык
Шаманчылык - (эвенк. шаман, саман – делөөрүгөн адам) – диндин эң байыркы формаларынын бири. Шаманчылык камлания (эмдөө-домдооырларын ырдоо жана даб же жаргак менен капталган тегерек музыка инструментин койгулоо менен коштолуп, адамды делөөрүгөн экстаз абалга алып келген ырым-жырым) учурунда шамандын же бүбү-бакшынын көзгө көрүнбөгөн рухтар менен мамиле түзүүсүнө байланышкан ишенимге негизделген. Ошондуктан, шаманчылыкта адамдар менен рухтар дүйнөсүнүн ортосунда далдалчылык кызматты шаман аткарган. Шаманчылыклык Африканын, Түндүк жана Чыгыш Азиянын элдеринде, Американын индеец урууларынын арасында кеңири таралган. Шаманчылыктын негизги функциясы – дарт-дабалуу адамдарды «дарылоо». Шамандар камлания учурунда жеке адамдардын жанынын кожоюну болуп эсептелген рухтардан адамды дартка чалдыктырган оору-сыркоону кубалоону, тумарларга жандуу күч берүүнү, төлгө тартууну, баласыздарга бала тартуулоону, малдын төлүнүн амандыгын, түшүмдүн мол болушун жана башка суранышкан; жин-шайтандар, албарстылар сыяктуу терс күчтөр менен кармашышкан; кожоюн рухтардан өзүнүн каалоо-тилегин ишке ашырып коюуну өтүнүшкөн, рухтардын атын атоо менен көзү ачыктык кылышкан; түлөө, курмандыкка чалуу сыяк-туу магиялык иш-аракеттердин жардамы аркасында рухтардан оорулуу адамдын жанын, жаңы төрөлгөн наристенин күчүн, ийгиликтүү аңчылыкты сурап алышкан. Шаманчылык палеолит доорунда пайда болгон. Байыркы адамдар өздөрүнүн өлгөн тууган-туушкандарынан коркушкан жана аларды сыйлашкан. Алардын пикири боюнча өлгөн адамдын жаныдагы деле болсо жашай берген. Ошол себептен алар арбактарды тамак-аш менен камсыз кылышкан, алар менен кошо жаныбарларды көмүшкөн, өлгөн адам үшүбөсүн үчүн сөөктү очоктон алыс эмес жерге көмүшкөн жана башка ушундай сыяктуу магиялык иштерди жасашкан. Аска бетиндеги сүрөттөрдө ийгиликтүү аңчылыкты шарттаган ырым-жырым бийлери сакталып калган. Бул сүрөттөрдө жаныбарлар сыяктанып кийинген шамандар өзгөчөлөнүп турат. Байыркы адамдар шамандардын образы аркылуу адамдын өмүрү менен өлү-мүн, жаны менен денесин терең түшүнүүгө аракет кылышкан.
Кызылсай (дарыя)
Кызылсай — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Киргильдысай дарыясынын оң жээгинен 5 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Орск шаарынан Сакмара дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Михаил Фрунзе
Фрунзе, Михаил Васильевич (1885-1925) - коомдук жана саясий ишмер, колбашчы, ыңкылапчы.
Кыскача өмүр баяны
Михаил Васильевич Фрунзе 1885-жылы Пишпек шаарында фельдшердин үй-бүлөсүндө жарык дүйнөгө келген. 1896-жылы 7 жашында Верныйдагы эркектер гимназиясына тапшырып, аны алтын медаль менен аяктаган. 1904-жылы Петербургдагы политехникалык институттун экономикалык факультетинде окуп жүрүп, революциялык иштерге аралашкан. Бир нече жолу революциялык иштери үчүн камакка алынган. Октябрь көтөрүлүшүнөн кийин, жарандык согуш мезгилинде Чыгыш фронтун, Түркстан, Түштүк фронтторун жетектеген. 1924-жылы СССР Аскер жана деңиз министри болуп дайындалган. 1925-жылы операция учурунда каза тапкан.
Ал тууралуу эмгектер
Интернеттеги шилтемелер
Революция Большевизм Коммунизм Басмачылык
Жара оорусу
Жара оорусу (карын жана он эки эли ичегинин жарасы) — карында, он эки эли ичегиде жаранын пайда болушу менен мүнөздөлгөн оору. Көбүнчө 25 — 50 жаштагы эркектерде кездешет. Жара оорусунун пайда болуусунун так себептерин атоо кыйын. Ага нерв-психикалык күч келүү, дайыма туура эмес тамактануу, тамеки тартуу, ичкилик ичүү, тукум куума ыңгайлуулук жана башка түрткү берет. Чар-жайыт, беймаал тамактанганда карында тамак сиңирүү процесси бузулуп, жара ошондой пайда болушу мүмкүн. Өткүр жана оңойлук менен сиңбеген тамак-аш, татымалдар, ичимдик карындын былжыр челин дүүлүктүрүп, карын зили көп бөлүнүп чыгып, жаранын пайда болушуна алып келет. Тамеки тартууда никотин карын кан тамырларын ичкертип (спазма), кандын айланышын бузат. Жара оорусунда тамактангандан кийин 0,5—1, айрымдарда 1,5—2 саат өткөндө же ачка болгондо көбүнчө карындын тушу ооруйт. Ачка болгондо ичтин оорушу он эки эли ичегинин жарасына мүнөздүү.
Кээде тамактангандан 2—3 сааттан кийин оорулуу зарна болот, ал тамакка кошуучу сода ичкенде басылып калат. Айрымдар кекирет, окшуйт, жүрөгү айланып кусат. Оорулуунун тамакка табити бузулбашы мүмкүн. Он эки эли ичегинин жарасында ич катат. Жара оорусу узакка созулуп, өнөкөт түрдө бирде жакшы болуп жана кайра кармап турат. Жаз жана күз мезгилдеринде күчөп, бул мезгилде дарттын белгилери катуулап, оорулуу ишке жөндөмдүүлүгүн жоготот, кээде ар кандай коркунучтуу кабылдоолорго алып келет. Карындын жаралуу капталынын тешилүүсүнөн (ич бычак менен сайгандай ооруйт) болуучу ич көңдөйүнүн сезгениши (перитонит) өтө коркунучтуу. Бул учурда тезинен операция жасоо талап кылынат. Жарадан кан агуу да Жара оорсунун кабылдоосу болуп эсептелет. Бул учурда оорулуу капысынан алсырайт, муздак тер басат; кээде эсинен танып, кусат, ич өтүп, заң кара түстө болот, аз кандуулукка алып келет. Догдур келгенче оорулууну тынч жаткызып, тамак жана суу ичирбеш керек. Айрым учурда жара ошондой көпкө чейин билинбей жүрүп, жара тешилип же канап кабылдаганда биринчи жолу байкалат.
Жара оорусунун диагнозун аныктоодо белгилеринен башка, карын менен он эки эли ичегини рентген аркылуу изилдөө, алардын былжыр челин гастроскоп менен түздөн-түз кароо чоң жардам берет. Дарылоодо карын менен он эки эли ичегинин былжыр челине механикалык жана химиялык өтө таасир бербөөчү диета кармап, иш жана эс алууну айкалыштырып, дарыны кабыл алуу жана башка режимдерди туура пайдалануу өтө маанилүү. Карындын былжыр челин дүүлүктүрүүчү кесек ундан жасалган кара нан, тарамыштуу эт, бадыраң, труп, пияз, төө буурчак, кычкыл көк алма, алмурут, нак шорпо, куурулган тамак-аш, ышталган эт азыктарын, калемпир, мурч, туздуу тамак-аштарды ичүүгө жарабайт. Тамак-аш сапаттуу келип, аларда белок, май, углеводдор, витаминдер (айрыкча С, А, В тобундагы) жетиштүү болууга тийиш.
Оорулуу ар бир 3—4 саатта тамактанып, жатарда бир стакан жылуу сүт же кефир ичүү пайдалуу. Дарт күчөгөндө сүт, кисель, таттуу килкилдек, чала бышкан жумуртка, эт жана быштак суфлелери, суюк сүт ботко, кургатылган ак нан жана башка сунуш кылынат. Оору бир аз басаңдаганда (10—14 күндөн кийин) бууга бышкан эт котлет, омлет, фрикаделькаларды жесе болот. Андан кийин бир нече ай бою врачтын кеңеши боюнча айтылган диетаны сактоо өтө зарыл. Дарт күчөгөн мезгилде оорулуу абалына жараша үйдө же ооруканада жатып дарыланат. Калган учурларда тамактануу тартибин сактоо менен бирге, эс алуу, уктоо, эмгектенүүнү туура айкалыштыруу, нерв-психикалык чарчоо жана башкалардан сактануу сунуш кылынат. Дарылангандан кийин жергиликтүү санаторий-курорттордо, Кавказ минералдуу суулары, Боржоми, Трускавец жана башка курорттордо дарыланууну улантса болот. Жара оорусунн алдын алууда бала кезден туура тамактануу, гигиенаны сактоо, тамеки тартпоо, ичкилик ичпөө керек, кээ бир дарыларды (аспирин, бутадион, преднизалон жана башка) баш аламан кабыл алуу зыяндуу. Оорулуу дартты улаартып жибербес үчүн врачтын кеңешин аткарып, диетаны бузбай, поликлиникада диспансердик байкоолордон өз учурунда өтүп, дарыланып туруу талапка ылайык.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Жарык
Жарык өзгөчө гигиеналык мааниге ээ. Жетиштүү жарык адам турмушуна жана ишине жагымдуу шарт түзөт, ал эми жетишсиз болсо, адамдын иш жөндөмдүүлүгүн жана эмгек өндүрүмдүүлүгүн төмөндөтөт, көз бат чарчап, бузулат жана өндүрүштүк кырсыктардын көбөйүшүнө жана башка алып келет. Жарык табигый, жасалма жана аралаш (Турак жай) болуп бөлүнөт. Табигый жарык күн нурунун түздөн-түз тийишинен жана асманда чагылышып чачыраган жарыгынан болот.
Ал географиялык кеңдикке, күндүн бийиктигине, булуттун болушуна, атмосферанын тунуктугуна байланыштуу. Бөлмөнүн жарык болушуна анын бийиктиги, бөлмөнүн дубалын, ички төбөсүн агыш түскө боёоо, терезе айнегинин тазалыгы, ошондой эле ага тагылган пардалар таасир тийгизет. Терезе парда Жарыктын 40%ин сиңирип калат. Табигый жарык кишинин ченемдерди тиричилик-аракетин толук камсыздай албагандыктан жасалма жарык (электр лампасы) колдонулат. Жасалма жарыктын жалпы (бөлмөгө тегиз тиет) жана айкалыштырылган (бир эле убакытка жалпы жана жергиликтүү лампаларды пайдалануу) түрү бар. Жумуш ордунда столго коюлуучу лампаны жарыгы сол жактан түшкөндөй кылып орнотуу керек, мында колдон түшкөн көлөкө (жазууда, тигүүдө) ишке жолтоо кылбайт. Табигый (күндүзгү) жарык жетишпей калган учурда кошумча жасалма (электр) жарыгы пайдаланылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Бреннер
Бреннер (кельт тилинде bren тоо) – Чыгыш Альп тоолорундагы ашуу. Австрия менен Италиянын чегарасында. Бийиктиги. 1371 м. Ашуунун астындагы тешкентоо аркылуу Инсбрук (Австрия) жана Больцано (Италия) шаарын байланыштыруучу темир жол жана автомобиль жолу өтөт.
Гарвин (Оклахома)
Гарвин (Оклахома) (Garvin) — Оклахома штатынын McCurtain округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 143 киши. Болжолдуу аянты - 0.8 км². FIPS коду — 40-28700.
Выя-Ты-Вис
Выя-Ты-Вис — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Яней-Ты-Вис дарыясынын сол жээгинен 4 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Үч-Булак (Базар-Коргон району)
Үч-Булак (Үч-Булак) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Базар-коргон районундагы айыл. Талды-Булак айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 822 киши.
Конфискация
Конфискация (латынча confiscatio – казынага алып коюлган мүлк) – кылмыш кылгандыгы же башка укук бузуулары үчүн соттун чечими боюнча менчик ээсинин мүлкүн мажбурлап жана бекер алып коюу. Мыйзамдарда каралган учурда Конфискация административдик тартипте жүргүзүлөт. Бирок мындай чечим сотко даттанылышы мүмкүн.
Саясий реабилитациялоо
Саясий реабилитациялоо — куугунтукталган калктын территориялык бүтүндүгүн, улуттук-мамлекеттик түзүүлөрүн калыбына келтирүүгө жана мамлекет тарабынан келтирилген залалдардын ордун толтуруп берүүгө болгон укугун таануу жана ишке ашыруу
Манастын туулганы
Манастын туулганы — эпостун варианттарынын бардыгында кездешүүчү туруктуу эпизоддордон. Чыгарманын сюжеттик курулушунда негизги окуялардын башталыш түйүнүнүн милдетин аткарат. Атайын тема коюлуп, өзүнчө бөлүм катары айтылышы (Сагымбай Орозбаковдун варианты), же жалпы тема менен эле берилиши да мүмкүн ( Саякбай Каралаевдин варианты, Радлов жазып алган вариант). Башка майда окуялар менен катар бир чоң темага бириктирилип айтылышы көбүрөөк мүнөздүү. Сагымбай Орозбаковдун вариантынан жазылган текстте бул окуянын темасы башка сыя менен кол жазманын четине жазылган. Буга караганда тема окуяны айтуу процессинин өзүндө эмес, тактоо иретинде текстти жазган катчы тарабынан кийин киргизилиши да мүмкүн. Жалпы эпос үчүн окуяларды майда темаларга бөлүү мүнөздүү эмес, текстти оозеки аткарган учурда чоң-чоң окуялар гана белгилүү чек катары пайдаланылган. Манастын туулушу сюжеттин өнүгүшүнө ылайык бир нече майда окуяны бириктирип турат: баланын бойго бүтүшү, толгоо, төрөлүү, ат коюу. Варианттарда бул окуялардын айрым айтылбашы да мүмкүн.
Саясий реабилитациялоо
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Илясова, Эрсан
Эрсан Илясова - (15-май, 1987) Түрк баскетболисти. Tүркия баскетбол курама командасында жана учурда NBA'дин «Милуоки Бакс» командасында ойнойт. Бою 2.08 метр, салмагы 107 кг.
Ал, Крымдан Өзбекстанга сүрүлгөн Крымдык Татар үй-бүлөдө өсүп чоңойгон. Эрсан үй бүлөлүү. Жубайы теги боюнча Беларусиялык.
Манастын туулганы
Түш жорулгандан эки жылдан кийин Чыйырдынын кош бой болгонуна үч ай толот. Жакып чал кубаттанып, балам аман-эсен туулса экен деп назырга канча мал айтып, тилек тилеп жүрдү. Байбиченин жериги күчөп, жолборстун жүрөгүн самап, башка тамакка табити тартпай катуу забыркайт. Каңгайдын Карамергени жолборс атканын угуп, Бадалбай аттуу жылкычыны акысына кара кулак чоң жамбы берип жолборстун жүрөгүн алып келгенге жиберет. Жолборстун жүрөгүн жеп, байбиченин талгагы канат.
Боюнда бар кезинде энеси эмнени күсөсө төрөлүүчү бала ошол нерсеге кандайдыр окшош болот деп түшүнүү кеңири белгилүү элдик ишеним. Ушуга ылайык баатыр төрөлөрдө энесинин жолборстун этине, айрыкча жүрөгүнө, бүркүт жана башкалар кыраан, жалтанбас жүрөктүү эсептелген жырткыч жаныбарлардын этине, жүрөгүнө, көзүнө талгак болуу эпикалык салттык сюжет. Ошол нерсенин табылышынын татаалдыгы, демек, баалуулугу да чоң мааниге ээ. Мындай жышаналуу талгак болууну адатта көпчүлүккө жарыялабай, жашыруун сактоо салт.
Саякбай Каралаевдин варианты боюнча Чыйырды боюна бүткөнгө уч ай болгондо шердин этине талгак болуп, ал табылбай көп убара тартышат. Акыры Кочку аттуу калмак аткан шерди 90 төөнүн буудайына сатып келишет. Чыйырдынын шердин этине талгак болгонун эч кимге билгизбегиле деп Жакып туугандарынан суранат. Радлов жазып алган вариантта Манастын энесинин талгак болуусу эскерилбейт.
Башка белгилүү манасчылардан Шапак Рысмендеевдин варианты, ТМВ, Молдобасан Мусулманкуловдун вариантында Чыйырдынын жолборстун жүрөгүнө талгак болушу Сагымбай Орозбаковдун вариантына жакын. Багыш Сазановдун вариантында эскерилбейт.
Бала боюна бүткөнү тогуз ай, тогуз күнгө толуп, бейшембинин түнүндө Чыйырдынын толгоосу башталат. Толгоо жети күнгө созулуп, айыл-ападагылар бүт чарчашат. Сегиз күнгө толуп, тогуз күнгө караганда толгоосу толду, эми тууй турган күнү болду дешет аялдар. Аны уккан Жакып: «Бала үчүн катуу зарладым эле, эркек деп бирөө жүгүрсө жүрөгүм жарылып кетер, андан көрө жыгылсам да, талсам да элге шылдың болбогондой ээн жерге барып кабар угайын деп, сүйүнчүгө баруучулар минсин деп кермеге 40 бышты, 7 кур ат байлаттырып, кыз туулса унчукпай тим болгула, эркек болсо сүйүнчүлөп баргыла» — деп аттанып кетет. Адырды көздөй малына бет алган Жакыптын алдынан Жорго боз үйүрү жолугат. Байкап караса жылкынын арасында каражалдуу кула бээ жатып-туруп, толготуп, чабалактап калыптыр. Кула бээ азыр тууйт экен, кулуну эркек болсо балама энчилейм. Катыным эркек тууса Жоргобуз атын жоюп, мындан кийин айгырын ыйык көтөрүп, атын Камбарбоз деп коёюн, үйрүнүн ургаачысын дайым ак түлөөмө соёюн, эркектеринин баарысын эр азамат мингенге согуш үчүн коёюн деп ойлогон Жакып ошол жерге токтоп, жылкысына көз салып туруп калат.
Радлов жазып алган вариантта бул эпизод эскерилбейт. Саякбай Каралаевдин варианты боюнча Чыйырдынын ай-күнү жетип, толгоосу башталганда сүйүнүп кетип жүрөгүм жарылбасын, жылкыга барайын, эркек төрөлсө мага сүйүнчүгө баргыла, кыз болсо тим эле койгула деп Жакып аттанып кетет. Жылкыга барган Жакып Камбар ата кара айгырды союп, этине тоюп, уктап калат.
Толук тогуз күн толготкон Чыйырдынын ичиндеги баласын Умай эне убактың келди, сыртка — жарык дүйнөгө чык деп кууса, ырыскым кайда деп бала болбойт. Ырыскың ошол жакта деп Умай эне баланы катуулап айдайт. Умай эне, анын баланы төрөлөрдө энесинин ичинен сыртка кубалашы элдеги эски түшүнүктөрдүн биринен. Сюжеттеги бул деталь Радлов жазып алган вариантта, Саякбай Каралаевдин  вариантында жана башка варианттардын көбүндө жок.
Бала жерге түшүп, эркек экендиги көрүнөт. Энесинин ичинен эки колун толтура кан чеңгелдеп чыгыптыр. Эркек бала төрөлгөнүн угуп сүйүнгөндөн Чыйырды эси ооп, аны көргөн аялдар байбичени мартуу басты дешип чочулашат. Мартуу баспаптыр, бир аздан соң байбиче эсин жыйып, башын көтөрөт. Колуна оромол алып Канымжан аттуу аял баланы оромок болсо, анын тарбаңдаган колу-бутуна алы жетпейт. Бакдөөлөт баланы жерден ала койсо салмагы он бештеги баладай экен. Оозантканда үч карын сары майды жеп коёт. Энеси эмизмек болуп эмчегин салса бир соргондо сүт, экинчисинде суу, үчүнчү соргондо кан чыгат. Чыдабай байбиченин жаны чыгып кете жаздайт. Сегиз бээ, көп мал, союлуп, аялдарга жентек берилет. Кермедеги аттарды минишип, айылдагы эркек аттуу сүйүнчү алмак үчүн Жакыпты издеп кетишет. Сен деле барсаң боло деген аялы Сулайканын жемесине чыдабай Көкчолок менен аттанган Акбалта айылга жакын эле колоттогу кара суунун боюнда кара жалдуу кула бээ тууган аксур эркек кулунду телчитип жалгыз турган Жакыпты көрүп: Байбичең эркек тууду. Балаңдын бакырган добушу тай чабым жерден угулду, үндүн сүрүнөн аны укканда жүрөгүм опколжуп оозума тыгылды. Балаң эки колуна толтура кан чеңгелдеп түшүптүр деп сүйүнчүлөйт. Жакып Акбалтага камдап жүргөн бир калта алтынын сүйүнчүгө берип, көп мал айтат. Айылга келип, бешик боосу бек болсун, кундагың боосу кут болсун! деген тилегин айтып, Жакып үйүнө кирип, баласын колуна алып караса, маңдайы жазы, башы кууш бар боюнда турат тууш, кочкор тумшук, кош кирпик, көркү калча, көзү тик, жалаяк ооз, жар кабак, жаагы жазы, ээги узун, эрди калың, көзү үңкүр — эр мүнөзү көрүнөт; алакан жазык, колу ачык, аттанып чыкса жолчу ачык — алп мүнөзү көрүнөт; жолборс моюн, жоон билек, жоруну калың, таш жүрөк, жылма кабак, жылдыз көз — бөлөкчө түрү бар экен. Баласынын баатырдык сынына көңүлү толгон Жакып: Өткөндөн алар өчүмдү, өч алганын көрөрмүн, өлтүрбөсө болду өзүмдү, — деп бетинен өбөт.
Баатыр болуучу бала туулганда колуна кан чеңгелдеп түшүшү анын өзгөчө сапаттарынын ошол замат эле көрүнүшү (үнүнөн адамдардын коркушу, салмагынын оорлугу, оозантканда өтө эле көп май жеши, эмчек эмгенде энесинин чыдабай кетиши, дароо сүйлөшү жана башкалар, баатырдын жоого минчү аты ал төрөлгөн учурда кошо туулушу, атасы сүйүнчүгө көп дүнүйө бериши, баланын өзгөчө көрүнүшү сыяктуу жышаналуу белгилер) оозеки чыгармаларда кеңири жолугуучу сюжеттерден. Бул сюжет манасчылар тарабынан ар түрдүүчө пайдаланылышы мүмкүн. Мисалы, Радлов жазып алган вариантта Жакып «Аппак эти чүштөдөй, устукан сөөгү мистедей» (Радлов жазып алган вариант, 234) балалуу болду деген гана кыскачы кабар берилет. Ошондой эле Манастын төрөлгөнү деталдаштырылып берилбегендиктен көп эпикалык мотивдер эскерилбейт, бирок Манастын төрөлгөндө колуна кан чеңгелдеп түшүшү: «Кой боорундай кара кан Оң колуна уштаган» (Радлов жазып алган вариант, 234) делип, эпостун башка окуясында эскерилет. Саякбай Каралаевдин вариантында уктап калган Жакыптын түшүнө думана кирип, мен Кыдыралеки саламмын. Эркек балалуу болосуң, атын Манас кой, калмактарга Чоңжинди деп угуз, балаң чоң баатыр болот. Бүгүн кула бээң тулпар тууйт, Манастын согушка минер аты ошол — дейт. Жакып ойгонот. Аңгыча кула бээ торучаар кулун тууйт. Кулунду телчитип өзгөчө сынын көрүп турганда Акбалта келип эркек балалуу болгонун, ал бала бир колуна кара кан, бир колуна сары алтын кармап түшкөнүн, жүрөгү түшүп тогуз кемпир өлүп кеткенин, баланын чекеси жерге тийгенде жер титирегенин айтып Жакыпка сүйүнчүлөйт. Эсенкан Манас аттуу баланы издетип, Жарманасты карматып кетип орго салыптыр деп уктум, баланын атын Чоңжинди деп атап коёлу, жашы он экиге келгенде дайнын билгизели, балаңдын кубанычына чоң той бер дейт. Жакып сүйүнчүгө көп мал берет. Бала туулганда бир думана келип, Манас алты шердин кенжеси, теңдешсиз баатыр болорун айтат да, оозанткыла деп болот ок берип, кийин окту кийиминин жакасына тигип койгула деп көздөн кайым болот.
Бала төрөлөрдө анын келечекки тагдырын, аты ким болорун билгизип аян берген түш көрүү, төрөлгөндө баланын колуна согуштун белгиси болгон кан эле эмес, бийликтин, дүнүйөнүн символу болгон алтын кармап түшүшү, ал төрөлөр замат сырдуу күчтүн ээси кийин башына кыйын күн түшкөндө кереги тиер касиеттүү белекти бериши түрдүү элдердин фольклордук чыгармаларында да кеңири жолугуучу жана сюжеттин өнүгүшүндө өзгөчө баланын төрөлүшүн даярдоочу белгилүү мотивдерден.
Жигиттер аттангыла
Шарттар
Оюнчулардын саны 6—16 киши.
Оюн өткөрүлүүчү жер, аянтча, спорттук бөлмө,
Оюнга камчы колдонулат.
Оюнга даярдануу
Жетекчи шайланат,  калган оюнчулар колдоруна камчыларын алышып бир катар болуп турушуп, оюндун шарты жана кезеги жөнүндө макулдашып алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар жетекчинин «Жигиттер, аттангыла! деген буйругу боюнча колдорундагы камчыларын ат чаап бараткан кыймылды туурашып, «секиришип», аралыктан бат өтүүгө аракеттенишет. Оюн 2—5 жолу кайталанышы мүмкүн. Марага биринчи келген оюнчу жеңет.