cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Акмат уулу Жумагазы
Акмат уулу Жумагазы (1914-1978) Уста. Кочкор өрөөнүндөгү Орток тоосунун этегинде «Күмүшай-Кудуктагы» жалгыз конушта төрөлгөн. Чарбада иштеген. Улуу Ата Мекендик согушка катышкан. Ал бала чагынан Жунуш устаны байырдап, үй тиричиликке шартташкан, элге эң керектүү: маки, бычак, кыргыч, кычкач, түпкүч, кайчы, жуушаң, аткуур сыяктууларды кармаган. Каат жылдары казан-аяк, чака-чара өңдүүлөрдү түптөп, кандаган. Фарфор идиштерди желимдеп (желимди өзү жасаган), үшкүлөгөн, сыныктарды кепшерлеген. Кырма идиштерди (табак, аяк, чөйчөк, сузгу, кашык, челек) кармоодо керкини, ийгини гана колдонгон. Көмүркөйүндөгү аспап-куралдарынын көпчүлүгүн өзү жасаган. Kapa темирди сомдоонун, ийүүнүн, чоктонтуунун ички сырларын мыкты билген. Уста «жети кашка», «музоо тиш» өрүмдөрү аркылуу ат жабдыктарына узанган. Ага чылгый терини тандаган. Анын кармаган буюм-тайымдары азыркы учурда эл ичинде көп жолугат. Шири идиштерине (сабаа, чанач, көнөк, көнөчөк, көөкөр) уйдун, төөнүн терисин иштеткен. Аларды ыштоодо арпа маясын арбын пайдаланган. Кийин узанып отурганда көзүнө бөрктүү мыктын сыныгы тийип ал күчүркөнүп операция болгон. Ошондон тартын устакерчилигин токтоткон. Бирок, мүнүшкөрлүккө ышкысы артылып бүркүт, куш таптаган. «Чекир кашка» деген Кочкор ичине таанымал күлүктүң саяпкери болгон. «Жумагазы улакчы» аталып, «Жумагазынын сары аты» өңдүү даңазалар учурунда болуп турган. Ал жашоо-тиричилик оор кезде мүдөөгө жараган элдик адам катары эл оозунда айтылып калган.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Ат чабыш (байге)
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Ауспия (Лозьва куймасы)
Ауспия — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лозьва дарыясынын оң жээгинен 564 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 29 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Алгачкы кекиректүүлөр
Алгачкы кекиректүүлөр (Protracheata) — онихофоралар (onychopora) тибине кирген бир класс.
Өтө өзгөчөлөнгөн бул жандыктар мурда муунак буттуулар тибинин бир классы болуп келген. Азыр өз алдымча тип болуп, тропик жана суб-тропик токойлордо көп кездешет. Kypгак ыраак жерлерде жашагандары жерди казып, тереңинде жылып жашоого ынгайланышкан.
Денесинин сырткы териси. жумшак, жука келип курс сымал формат ээ. Денеси муунактуу келип көптөгөн жуп буттардан (14-40) турат. Баш бөлүгү денесинен анчалык бөлүнүп: турбайт да 3 жуп өсүндүнү алып жүрөт. Биринчи жуп оөсүндүсү узун келин мурутча бөлүгүн түзөт. Мурутчалары муунактарга бөлүбөйт.
Каптал жактарында көзү жайгашкан. Ооз органы баш бөлүгүндө. Өтө жай кыймылдаган (1 млн. 40-70 ст.) жырткыч жандык, майда курт-кумурскалар, жөргөмүштөр ж. б. организмдер менен азыктанат. Дем алуу териси жана трахеялары аркылуу өтөт. Денесиңин чоңдугу бир нече млден 10 мге жетет.
Ичегилери өтө жөнөкөй түзүлүштө. Кан айлануу жана нерв системасы муунак буттуулар тибиндеги жандыктарга окшош келет. Айрым жыныстуу. Көпчүлүк түрлөру жумуртка, кээ бир түрлөрү тирүүлөй тууйт. Окумуштуулардын айтуусуна караганда миллиондогон жылдар мурда бул жандыктар дениздерде жашашкан.
Колдонулган адабият
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Биология (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-002-4
Симметрия
Симметрия көбүнчө геометриялык элементтерге (сызык, чекит, тегиздик) белгиленет. С-нын төмөнкүдөй түрлөрү бар: октуу же аксиаль симметриясы (медуза, флокстун гүлү), тегиздиктеги жана октуу же актиноморф Симметриясы (көпөлөк), чекиттүү же көп октуу (радиоляриялар), эки жактуу же билатэраль симметриясы (куш, киши, омурткалуулар)
Табиятта ассимметриялуу (Мисалы: көптөгөн өсүмдүктөрдүн жалбырактары), дисимметриялык биообъектилер 20-кылымдын 70-жылдарында ургаалдуу изилденген. Биообъективдин Симметриясы жөнүндөгү окуунун пайда болушу алардын касиеттери жана кызматы тууралуу, ошондой эле тиричиликтин келип чыгышы жана мааниси жөнүндөгү түшүнүктөрдү тереңдетүүгө мүмкүндүк берет.
Азыркы кезде табият таанууда Симметриянын мааниси чоң.
Каллитевтистер
Каллитевтистер (лат. Calliteuthis) - мүрөккептердин (лат. кальмарлардын) бир уруусу.
Аралык аныктагыч
Аралык аныктагыч — аралыкты ченебестен эле аныктоочу аспап. Ал аралыкты оптиканын жардамы менен автоматтык түрдө жогорку тактыкта көрсөтөт. Оптикалык аралык аныктагыч менен аралыкты аныктоо бир жагы (АВ) белгилүү болгон тең капталдуу үч бурчтуктун (АВС) бийиктигин табуу маселесине негизделген. Ал артиллерияда, фотоаппараттарда жана геодезияда колдонулат. Аралыкты радио жана жарык толкундарынын таралыш ылдамдыгы боюнча да аныктоого болот. Бул куралдар радиолук жана жарыктык аралык аныктагыч деп аталат. Алар астрономияда, геодезияда (триангуляцияда жана башкада) пайдаланылат.
Ансельм Кентерберийлик
Ансельм (1033—1109) — алгачкы схоластиканын эң ири өкүлү. 1093-жылдан тарта архиепископ Кентерберийлик. Ал «Монолог» (1076), «Ой жүгүртүүлөргө кошумча» (1077—1078), «Грамматика жөнүндө диалог», «Эмне үчүн Кудай адам болуп саналат» (1094—98) жана башка трактаттарды жазган. Ансельмди тирүү кезинде эле кадыр-барктуу ойчул катарында «экинчи Августин» деп аташкан.
Христиан философиясынын негизги проблемасын — диний ишеним менен акыл-эстин өз ара катыш проблемасын Ансельм Августиндин духунда чечет, ал диний ишенимди акыл-эс аркылуу даңазалайт. Ал диний ишеним-билимдин өбөлгөсү деген: ал ишенүү үчүн ой жүгүртпөйт, түшүнүү, аңдап-билүү үчүн ишенет. Адегенде ишеним, андан кийин гана ишеним менен алдын ала аныкталып коюлган ой жүгүртүүнүн, аңдап-билүүнүн диалектикалык чеберчилиги турат. Башкача айтканда акыл-эс Ансельмдин пикири боюнча өзүнүн рационалдуу каражаттары аркылуу диний ишенимди актоо үчүн жашап турат.
Ансельм кудай тууралуу
Рационалдуу ой жүгүртүүлөрдүн жардамы менен Ансельм Кудайдын бар экендигин, ошондой эле дүйнөнү жоктон бар кылып Кудайдын жараткандыгы, жандын өлбөстүгү жана эркиндиги жөнүндөгү идеяларды камтыган чиркөө догматтарын жана башка диний ишеним формулаларын негиздөөгө аракеттенет.
Өзүнүн баардык далилдөөлөрүндө Ансельм нерселерге чейин бир гана жалпы нерсе болгон деп эсептеген реализмдин негизги жоболоруна таянат. Бул жобо мурда эле Платон тарабынан иштелип чыгып, андан ары неоплатонизм жана патристиканын кээ бир өкүлдөрү, атап айтканда Августин тарабынан өнүктүрүлгөн. Ансельм, жалпы негиз дегенибиз — бул обьективдүү, түпкү нерсе жана ал заттардан тышкары жана ага чейин жашаган жана жашай берет, ал эми айрым жеке заттар — жалпы нерседен жаралгандар деп эсептеген ашкере реализмдин позициясында турган. Неоплатонизмдин негизинде пантеисттик концепцияны өнүктүргөн Эриугена, ошондой эле Августин да ашкере реализмдин позициясында турушкан. Августиндин позициясы андан ары Ансельм тарабынан иштелип чыккан.
Түшүнүктөрдүн реализми — бүткүл христиан философиясы менен теологиясынын зарыл керектүү бөлүгү, мунун жардамы менен христиан диний окуусунун негизги диний догматтарын далилдеп, негиздейт. Алсак, Адам-атанын эң туңгуч күнөөсүнүн бүткүл адамзатка өтүп кеткендигинин себеби Адам-атада адам тукумунун жаратылышына мүнөздүү жалпы касиет бар болгон. Ошондой эле үчилтикжөнүндөгү догматда да бир эле учурда Кудай-ата, Кудай-уул, Кудай-ыйык рух болуп үч бейнеде көрүнө турган теңирлик маңыздын бар экендиги айтылат.
Кудайды онтологиялык жол менен далилдөөгө Ансельмдин замандаштарынын бири-монах Гуанило каршы чыккан, ал түшүнүктөрдөн жашап турууга (бар болууга) алып баруучу ой-жүгуртүүнүн багыты жаңылыш, анткени мындай болгондо ар кандай ойдон чыгарылган нерсенин жашап турушун (бар болушун) далилдөөгө болот. Мисалы, эгерде бар болууну (жашап турууну) анын өркүндөгөнүнөн алып келип чыгара турган болсок анда дүйнөдө эң сонун аралдын бар экендигин далилдөөгө болор эле.
Адсорбция изотермасы
Адсорбция изотермасы – Г теңдештик абалдагы адсорбциялык системанын мүнөзүн аныктоочу параметр. Г – адсорбент 1 м2 аянтына (же 1 кг) адсорбцияланган заттын молдук саны. Концентрация кичине мааниге ээ болгон учурда ai = Г. Парциалдык басым р (же сi) жана Т темп-ра төмөндөгү термиялык теңдеме f(a1, a2, ai, p1, p2, ...pi, T) =0 менен байланышта. Жекече адсорбтивдин (i=1) адсорбциясы учурунда бул теңдеме төмөнкүдөй жазылат: f (Г,р,Т)=0 же болбосо адсорбцияланган газ санынын басымга жана темп-рага болгон көз карандылыгын Г=f (р,Т) көргөзөт. Эгерде темп-ра турактуу болсо, анда адсорбцияланган зат саны теңдештик абалдагы басым функциясы болуп саналат. Г=f (р) Т=const. Бул теңдеме адсорбциянын изотермасы деп аталат.
Агротехника
Агротехника – (агро..., гр. technё – устаттык, билгичтик) айыл чарба өсүмдүктөрүн өстүрүү ыкмаларынын системасы жана дыйканчылык технологиясы. Агротехниканын негизги милдети эмгек өндүрүмдүүлүгүн арттыруу, аз эмгек жана каражат жумшоо менен эгилме өсүмдүктөрдөн мол түшүм алуу. Ал айыл чарба өндүрүшүнө илим менен алдыңкы тажрыйбанын жетишкендиктерин киргизүү, айыл-чарбасын химиялаштыруу, өндүрүш процесстерин комплекстүү механикалаштыруу жана автоматташтыруу аркылуу ишке ашырылат. Агротехника ыкмаларына топурак жумшартуу, жер айдоо, жер семирткич чачуу, үрөндү себүүгө даярдоо, себүү жана тигүү, өсүмдүк өстүрүү, түшүм жыйноо, кар топтоо, ошондой эле айыл чарба өсүмдүктөрүнүн отоо чөптөрүнө, илдет жана зыянкечтерине каршы күрөшү да кирет. Алгачкы замандарда агротехника. өтө жөнөкөй курал-шайманга жана кол эмгегине негизделген. 19-кылымда эгилме өсүмдүктү өстүрүүнүн илимий жактан негизделген ыкмалары пайда болду. Бул топурактын күрдүүлүгү, өсүмдүктүн азыктанышы жана жерсемирткичти пайдалануу, айыл чарбасын туура жүргүзүү ж. б. ыкмалары жөнүндөгү илимди өнүктүргөн окумуштуулардын эмгектерине байланыштуу. Трактордун пайда болушу менен (1925-26) кээ бир агротехникалык ыкмалар (жер айдоо, топуракты үрөн себүүгө даярдоо, катар аралыкты жумшартуу, өсүмдүктү кошумча азыктандыруу, пахта жыйноо механикалаштырылган. Эгилме өсүмдүктөн мол түшүм алуу үчүн анын өсүшүнө керек бардык факторлор менен камсыз кылуу керек. Бул өз ара байланыштуу ыкмалардан талааны жалпы жана себүү алдында айдоо, катар аралыкты жумшартуу, себүү алдындагы жана вегетациялык сугаруу, илдет, зыянкечтерден коргоо, түшүмдү жыйноо жана башкалардан турган агротехникалык комплексти пайдалануу талап кылынат (к. Айдоо). Анын бөлүштүрүлүшү ар бир региондун, зонанын топурак-климат өзгөчөлүгүнө жараша жүргүзүлөт. Ар бир зонада өсүмдүктүн өсүшүнө жетишсиз болгон факторго, мис., жаан-чачыны аз райондордо топуракта ным топтоого көңүл бурулат. Жерди туура которуштуруп, өсүмдүктөрдү эгүү менен гана Агротехникалык ыкмалар комплексинин натыйжалуулугуна жетишүүгө болот. Которуштуруп айдоо Агротехника менен айкалышта жүргүзүлсө мол түшүм алынып, эмгек өндүрүмдүүлүгү жогорулайт жана айыл чарба азык-түлүк бирдигине жумшалган чыгым азаят.
Айтымбет Уста
Айтымбет Уста (туулган, өлгөн жылы белгисиз) Ооздон оозго айтылып, уламышка айланып келе жаткан улуу усталардын бири Айтымбет Эки-Нарындагы моңолдор элинин Союл уруусунан чыккан. Ат жабдыктарга түшүрүлгөн «Моңолдордун сынпосу» деген көркөмдүктөр ошол Айтымбет устанын үлгү-нускасы делет. Ал Кашкар усталарынан үлгү алган. Устаны Кашкардык кызыл кулактар алдап кеткенде өчүн алуу үчүн уйдун тоң жампасынан ээр уютуп, аны «сынпостоп», сүткорлорго карматып жатып: «Айтымбет куйган ээрсиң, Алты ай токуп минээрсиң. Алты ай токуп минген соң, Кайдан алдым дээрсиң»,- деп алуучуну аткарып жиберет. Анын укум-тукуму бүтүндөй уста атанат. Көпөс, Осмон, Мукаш, Найманбай өңдүү усталар анын урпактары жана устачылык кан жолун улантуучулар.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Абдыкадыр Орозбеков
Абдыкадыр Орозбеков (1889-жыл, Охна айылы, Фергана облусу, Орусия империясы — 1938-жыл, Таш-Дөбө, Чүй облусу, КССР, КСРБ) — Кыргызстандын совет доорундагы ири мамлекеттик ишмери, кыргыз совет мамлекетин негиздөөчүлөрдүн бири.
Кыскача өмүр таржымакалы
Абдыкадыр Орозбеков азыркы Кыргызстанга караштуу Баткен облусундагы Кадамжай районунун Охна кыштагында туулган.
1907-1916-ж наабайчыга жалданып иштеген.
Түркстандагы жумушчу кыймылына катышкан.Кыргызстанда Совет бийлигин орнотууга  жана чыңдоо үчүн күрөшкөн,  атуулдук (жарандык) согуш мезгилинде катардагы жоокердне  отряд командирине жана саясий  жетекчиге чейин көтөрүлгөн.
1920-1923-ж айылдын,болуштун,райондун революциячыл комитеттерин башкарган.
1924-1925-ж Ош округдук эмгекчилер советинин жер бөлүмүнүн башчысы, катчысы болгон.Тоолуу Кара Кыргыз областынын жумушчу,дыйкан жана солдат  депутаттар советинин  уюштуруу съездине делегат болуп, анда Тоолуу Кара Кыргыз областтык АКнын (Аткаруу Комитетинин)  төрагалыгына шайланган.
1925-жылдын 31-мартында Кара Кыргыз автоном облусунун биринчи уюштуруу курултайында Кара Кыргыз автоном облусунун Төрагалыгына депутаттар тарабынан шайланган. Ошентип, бүгүнкү эгемен Кыргыз мамлекетинин биринчи Президенти Абдыкадыр Орозбеков болгон десек акыйкат кеп болот.
Жусуп Абдрахмановду Кыргыз АССР Эл комиссарлар Кеңешинин төрагалыгына дайындоо жөнүндөгү токтомго кол койгон.
Кыргыз АССР Конституциясын иштеп чыгууга чоң салым кошкон. Касым Тыныстановду Эл агартуу министри кылып дайындаган. Төрөкул Айтматовду( Чынгыз Айиматовдун атасы) Жалал Абадга аким кылып дайындаган.
1936-ж Кыргыз ССР Борбордук Аткаруу Комитетинин төрагасы болуп депутаттар тарабынан шайланган.
Ошентип, чыгаан инсан Абдыкадыр Орозбеков 1925-жылдан 1937-жылдын октябрь айыны чейин Кыргызстандын мамлекет башчысы, азыркыча айтканда Президенти болуп абийирдүүлүк менен иштеген.
Сталинизм доорунда жалган айып менен камалып, атууга өкүм кылынган. 1938-жылы май айында аттырылган. Сөөгү Ала-Арча көрүстөнүнө түн жамына башка Кыргыз интеллигенциясы (Жусуп Абдрахманов, Төрөкул Айтматов) менен кошо коюлган.
1956-ж 21-майда партиялык жагынан  акталган.
Үй-бүлөсү
Ачык булактарда Орозбековдордун үй-бүлөсү тууралуу маалымат аз. Ошого карабастан анын жубайынын аты Адалат экени маалым. Жубайлар эки уул, бир кызды тарбиялап өстүрүштү. Абдыкадыр өлүм жазасына тартылгандан кийин түзүлгөн кырдаал анын аялы менен балдарын фамилияларын жана фамилияларын өзгөртүп, тез арада үйлөрүн таштап кетүүгө аргасыз кылган. Орозбековдун айыл-кыштактарда жашаган туугандары да эл душманы деп жарыяланып, куугунтукка алынган.
1956-жылы Абдыкадыр Орозбековдун ысымы толук реабилитацияланган. Андан соң анын жакындары мекенине кайтып келишкен.
Анын айткан сөздөрүнөн
Эгемен Кыргызстан маалында Орозбековдун эстелиги ар кыл жерлерде орнотулду. Анын ишмердиги иликтенүүдө. Ал айткан осуят сөздөр кайра таразаланууда."Акыйкат акыры жеңет"
"Ажал бизди алып кетсе, эл эмгектен эскерет"
"Бул дүйнөдө ким карып? Карышкырдан кайыр күткөн кой карып, Каркчыдан кайыр күткөн калк карып"
Кыргыз элинин сан кылымдык тарыхында көзү өткөндөн кийин элеси көп жылдар бою элдин эсинде сакталып калган бөтөнчө адамдар бар... Элдин сүймөнчулүгүнө ээ болуп, сый – урматына арзыган адамдардын арасында татыктуу орун Кыргызстанда Совет бийлигин орнотуу жана чыңдоо үчүн күрөштүн активдүү катышуучусу, Кыргыз АССРнин Борбордук аткаруу комитетинин биринчи төрагасы Абдыкадыр Орозбековго да таандык.
Абдыкадыр Орозбеков 1889 – жылы Кадамжай районундагы Охна кыштагында өмүр бою жалчылык кылып, алакандай жерин иштетип, өлбөстүн күнүн көргөн чайрыкердин үй – бүлөсүндө туулган. Абдыкадыр кабыргасы ката элек чагынан тартып байлардын пахта талааларында маңдай терин агызып, андан соң Фергана, Кокон, Анжиян калааларындагы ишканаларда жумушчу болуп иштеп, жалчылыктын азабын жакшы эле тарткан.
Анын саясий көз караштарынын калыптануусу колониялдык режимдин катаал шарттарында майда ишканаларда эмгектенген көп улуттуу жумушчулар арасында жүргөн.
1916–жылы А. Орозбеков администрациянын резервдеги жашы өйдөлөп калган жумушчуларды аскерге алуу жөнүндөгү буйругу менен чакырылган Анжиян шаарындагы иш таштоого катышкан. Ошондо ал биринчи жолу Фергана шаарындагы жандармдардын куугунтугунан качпай, ээн – эркин жүрө алган. Ал эми 1917–жылдын январында ал өзү иш таштоого жетекчилик кылган, анда наабайкананын жумушчулары жеңишке жетишкен эле. А. Орозбеков кожоюнунун жалаасы боюнча камакка алынып, бирок, жумушчулардын кысымы менен абактан тез эле бошонуп чыккан.
Убактылуу өкмөткө каршы күрөштүн тушунда А. Орозбеков Чебер жумушчулар жана кызматчылар союзу тарабынан Жумушчу – солдат депутаттардын Фергана областык кеңешине, Маргалаң уездик жана шаардык аткаруу комитеттеринин президиумуна мүчө болуп шайланат.
1918–жылы 6–августта А. Орозбеков большевиктердин катарына өтөт. Ушундан баштап ал Совет бийлиги үчүн революциялык күрөш жолунда тикесинен тик турат. Алгач ал Ак – Арык айыл чарба коммунасын жана андагы коммунисттер ячейкасын уюштурат.
1920 – жылы бир эле мезгилде Чимион революциялык комитетинин төрагасы, Үч – Коргон кантондук аткаруу комитетинин төрагасынын орун басары, Маргалаң кантондук аткаруу комитетинин төрагасы кызматтарын ээлеп турганда, басмачылар одряддарына каршы согуштарга катышкан, айыл – кыштактарда Совет бийлигин чыңдоо үчүн күрөшкөн, “Кошчу” союзун уюштурууга, аны бай – манаптар менен дин кызматчыларынан арылтууга көмөктөшкөн.
1927 – жылы 7 – 12 – мартта Пишпекте өткөн Кыргыз АССРинин Советтеринин 1 – уюштуруучу курултайында А.Орозбеков Кыргыз АССРнин Борбордук аткаруу комитетинин төрагасы болуп шайланат. Балтыр эти толо элек чагынан кедейчиликти башынан кечирип, ысык – суукка урунуп жүрүп, республиканын жетекчилик кызматына келген Абдыкадыр дайыма эмгекчил элдин абалына күйүп – бышып, аларды бакубат жашоого келүүгө бүт күчүн жумшаган.Ал элеттин жашоосун, эмгекчил элдин турмушун жакшы билген, ошондуктан, акыркы деми калгыча, каруусун казык, канын азык кыла өзүн элдик ишке арнаган.Партия менен өкмөт анын жарандык согуш жана социялисттик курулуш жылдарындагы эмгегин жогору баалап, контрреволюция менен болгон күрөштө корсөткөн эрдиги үчүн согуштук курал жана мотоциклет менен сыйласа, комсомолдук жана коомдук уюмдар ага алтын төш белги таккан, ал эми Өзбек ССРнин өкмөтү аны Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйлаган.
Системалуу билим албай, жазганды жана окуганды Октябрь революциясынан кийин гана үйрөнгөн А. Орозбеков Коммунисттик партиянын эл ичинен суурулуп чыккан кадрларды өстүрүү
Тууралуу камкордугунун аркасында таптык күрөштүн чоң мектебинен өтүп, Кыргызстандагы чарбалык жана маданий курулуштун маанилүү тапшырмаларын чечүүгө катышкан ири масштабдагы мамлекеттик ишмер деңгээлине чейин көтөрүлө алган. Бирок, анын социалисттик курулушка арналган өмүрү 1938 – жылы 28 – майда ак жеринен кыйылып, сөөгү Ала – Арча көрүстөнүнө түн жамына жашырылган...
А. Орозбеков 1956 – жылы 21 – майда Кыргызстан К(б)П БКнын бюросунун чечими менен акталган. 1994 – жылы толук акталган.
Агротокой мелиорациясы
Агротокой мелиорациясы - токой өстүрүүчүлүк жана мелиорациялык чаралар ситемасы. Токой тигилген жерлерде шамал басаңдап, кар жана суу токтойт, микроклимат өзгөрөт, топурак бузулбай, топурактын нымдуулугу көбөйөт, анын натыйжасында топурактын күрдүүлүгү артат, айыл чарба өсүмдүктөрүнүн түшүмдүүлүгү көбөйөт. Агротокой мелиорациясы агрономия, ботаника, топурактаануу, геология, метеорология, токойтаануу илимдери менен тыгыз байланыштуу. Кыргызстанда бул максат менен тигилген токойлордун аянты 3 миң гадан ашык.
Проспект Мира (метро бекети, Калужско-Рижская сызыгы)
Проспект Мира ( (1958-1966 — Ботанический сад)) — Москва метросунун Калужско-Рижская сызыксындагы станция. 1958-жылы 1-майда ачылган.
Лимп-Питыль-Кикя дарыясы (Сумраполь-Кикя куймасы)
Лимп-Питыль-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сумраполь-Кикя дарыясынын оң жээгинен 36 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 28 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Күйүков, Кубатбек
Күйүков Кубатбек (1939-ж. т., Бакай-Ата району, Миң-Булак айылы) — инженер-механик. Кыргыз Республикасынын транспортко эмгек сиңирген ишмери (1989). 1961-ж. Бишкек политехника институтунун механика факультетин бүтүргөн. Эмгек жолун 1961-ж. Талас автобазасынын ремонт мастерскоюнун начальниги болуп баштаган. 1962—63-ж. Красная речка автобазасында (Ысык-Ата району) башкы инженер, 1963—76-ж. Кант автобазасынын директору, 1976—80-ж. Бишкектеги Түндүк өндүрүштүк автомобиль трестинин башкаруучусунун орун басары, 1980—84-ж. № 6 Бишкек жүк ташуучу автобазасынын директору, 1984—90-ж. «Автовнештранстын» облустар аралык уюму — Балыкчы бөлүмүнүн директору. 1990—91-ж. Эл депутаттарынын Ысык-Көл облустук кеңешинде консультант, 1991—93-ж. Токмок жүк ташуучу автобазасынын директору, 1993-ж. апрелден Бишкек шаардык мамлекеттик администрациясынын алдындагы трансопрт департементинин башкы директору болуп иштейт. Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган.
Тайлак баатырдын күмбөзү
Тайлак баатырдын күмбөзү – Тайлак баатырга жана анын бир тууганы Атантайга арналып, 19-кылымдын 1-жарымында тургузулган кош күмбөз. Акталаа районундагы Куртка айылынын жанында. Кыргызстандагы күмбөз архитектурасынын мыкты үлгүлөрүнөн. Күмбөз орто кылымдагы диний архитектуранын салтында бышырылбаган жана чала бышкан кыштан салынган: кумпалуу бөлмөлөр (кумпалары урап калган) бири-бири менен чакан эшик аркылуу байланышкан. Күмбөздүн порталы (маңдай жак бети) абдан кооздолуп, конус сымал (жогор жагын көздөй ичкерген) колонналары бар. Күмбөз мамлекеттик көзөмөлгө алынган. 2002-ж. реставрацияланып, айланасы корулган. Күмбөзгө жакын жерде ушул эле типтеги башка күмбөздөр да бар.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Аралыктан окутуу
Аралыктан окутуу - азыркы учурда байланыш техникасынын жетишкендиктерин пайдалануу менен окуучуларга аралыктан үзгүлтүксүз билим берүү. Ал максатта телефондук байланыш, радио, телекөрсөтүү, спутник байланышы жана интернет түйүнү аркылуу компьютерлер пайдаланылат. Бул негизинен күндүзгү окутуу учурундагыдай эле мугалимдин окуучу менен болгон байланышын камсыз кылат.
Кайнар (Жети-Өгүз району)
Кайнар (Кайнар) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Жети-Өгүз районундагы айыл. Кызыл-Суу айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 255 киши.
Китептерди санариптештирүү
Китептерди санариптештирүү - кагаз китептерди электрондук (санарип) түргө өткөрүү процесси. Китептердин электрондук нускалары электрондук китепканаларды түзүп, интернетте таралышы мүмкүн. Санарип китепти оңой таратууга, программаларда ойнотууга, экрандан окууга болот. Адатта санарип китептер DjVu, Portable Document Format (PDF), JPG же TIFF форматтарында сакталат. Түпнуска сүрөттү түрлөндүрүү үчүн символдорду оптикалык таануу (OCR) колдонулат. Бул файлдын көлөмүн кичирейткен жана текст менен иштөөгө жол берген ASCII же башка ушундай санарип форматка китептин беттерин кошуу үчүн керек. Сүрөттү сканерлөө колго же автоматтык түрдө жасалышы мүмкүн. Кадыресе сканерлерде китеп айнек үстүндө жайгаштырылат, ага жарык тиет, оптикалык механизм айнектин алдында кыймылдап, китепти сканерлейт. Башка сканерлерде китеп V-түспөл рамага жайгаштырылып, үстүнөн сүрөткө тартылат. Барактар ​​кол менен же автоматтык салгыч менен баракталышы мүмкүн. Атайын оор айнек, адатта, сканерлөөнүн кемчиликтерин текшилөө үчүн китеп беттерин кысат. Сканерлегенден кийин программа документтин сүрөтүн тууралайт: түздөйт, кесет, редакциялайт, текстке жана китептин акыркы форматына айландырат Адамдар адатта, сканерленген сүрөттө ката барбы, жокпу текшеришет.
118 чекит/см (1 дүймга 300 чекит) текстти санарипке айлантуу үчүн норма болуп саналат. Бирок, сейрек жана татаал китептерге жогорураак чечим колдонуу керек болот. Жогорку технологиялуу сканерлер саатына миң бетке жакын сканерлөөгө жөндөмдүү. Саатына 1200 беттин тегерегинде сканерлеген кол китеп сканерлер бар.
Франклин Лэйкс (Нү-Жерси)
Франклин Лэйкс (Нү-Жерси) (Franklin Lakes) — Нү-Жерси штатынын Берген округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 10590 киши. Болжолдуу аянты - 25.5 км². FIPS коду — 34-24990.
Бирлик эркиндиги
Бирлик эркиндиги – адамдын негизги укуктарынын бири, эгер сөз партиялар менен саясий кыймылдар ж. б. тууралуу баратса, жарандардын саясий укуктарынын бири. Ал «бирлик менен ассоциациялар эркиндиги» деген ат менен да белгилүү. Баардык бирликтердин түрүн түзүү укугу (мыйзам чегинде) дегенди билдирет. Көпчүлүк учурларда конституция ж. б. мыйзамдарда жашыруун коомдорду, аскерлештирилген уюмдарды, коомчулукка каршы максатты көздөгөн бирикмелерди түзүүгө тыюу салуу түрүндөгү Б. э-не чектөө коюулар кездешет. Адатта, Б. э. ошондой эле коомдук бирикмелердин эркиндиги менен алардын теңчилик принциби да жактырат. Б. э. чексиз укук болуп саналбагандыктан, өзгөчө жана согуштук кырдаал киргизилгенде ал чектелиши мүмкүн. КР Конституциясы тарабынан кепилдикке алынат.
Апологетика
(грек тилинде арol ogetilos –коргоочу) дегенди түшүндүрөт.
Тарса окуусунун негизги жоболорун ага каршы келген диндердин, ерестердин, философиянын жоболорунан коргоону максат кылган философиялык диний окуу. Өзүнүн манызына туура келбеген көз караштарды сындаган полемикалык илим катары Апологетика биринчиден, ар кандай тарыхый замандарда түрдүү максаттарды жана милдеттерди алдына койгон; экинчиден, каршы маанидеги окуулардан позитивдүү жактарын, ой-жүгүртүү, тил өзгөчөлүктөрүн пайдаланууга мажбур болгон. Апологетика философия менен тарса динин синтездөө аркылуу тарсалык философчулук кылууга, тарса дининин ишеним окууларынын таасирдүү болушуна шарттарды түзгөн. Мындай жагдай Апологетиканын тарса философиянын маанилүү бөлүгү болушун көрсөткөн.
Кыям
Кыям — мөмө-жемиштерден шекер кошулуп даярдалуучу таттуу азык. Кыям кожогат, дан куурай, карагат, четин жана чычырканак ашы, алма, алмурут, өрүк, шабдалы, чие, гилас, коон, сабиз, кайналы, жүзүм, апылсын, мандарин ж. б-дан кайнатылат. Кыям кайнатыш үчүн алмурут, шабдалы, өрүк, кожогат, кулпунай жана барсылдактын өтө быша элеги, ал эми кайналы менен чиенин бышканы жакшы. Өтө бышкан мөмө-жемиштен күндөлүк желе турган гана кыям кайнатылат. Кыям кайнатууну жалпысынан экиге бөлүүгө болот: бир жолу кайнатуу жана кайталап кайнатуу. Бир жолу кайнатууда мөмө-жемиштер даяр болгонго чейин тынымсыз кайнатылат. Кайталап кайнатууда мөмө-жемиштер бир нече жолу муздатылып, кайра кайнатылат. Кыям кайнатыла турган идиш жазы (жайпак), бирок өтө чуңкур болбош керек. Кыям консерва заводдорунда дат баспаган атайын казандарда, вакуум-аппараттарда, үйдө дат баспай турган болот чарага (сыйымдуулугу 2—6 кг) кайнатылат. Кыям кайнатууга толук муздатуу мезгилин кошкондо 1—5 күн кетет. Канттуулугу 65—70% кыям көпкө сакталат. Кандай гана мөмө-жемиштерден даярдалбасын, кыямдын курамында 45—55% мөмө-жемиштер (салмагы боюнча), 68—70%тен кем эмес кургак зат (рефрактометр боюнча), 66— 72% углевод (сахароза, глюкоза, фруктоза), 0,01%тен кем эмес күкүрт кислотасы ж. б. болот. Кыямда коргошун тузу болбошу керек. Кыямдын салыштырма нымдуулугу 75%тен ашпаган кургак жерде сакталат.
Гипокамп
Гипокамп же алгачкы кыртыш (hipocampus) — омурткалуулардын мээсиндеги жуптуу нерселер, алар арка кортекстин негизги бөлүгүн түзөт.
Эң биринчилерден (алгачкы) болуп кош дем алуучу балыктарда жана бутсуз жерде-сууда жашоочуларда пайда болот. Болжолдогондой, алгачкы кыртыш организмдин ички чөйрөсүн туруктуу кармап турууга, көбөйүү функциясын жөнгө салууга, о. эле эске салууну үйрөтүүгө жана сактап калууга катышат.
Рижская (метро бекети, Калужско-Рижская сызыгы)
Рижская — Москва метросунун Калужско-Рижская сызыксындагы станция. 1958-жылы 1-майда ачылган.
22-август 2020-жыл — 7-май 2022-жылдыны бекетинин калыбына келтирүү үчүн жабылган, эскалаторлор алмаштырылган.
Төмөнкү Сарабиль (Зианчурин району, Башкыртстан)
Төмөнкү Сарабиль — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Тазлар айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 101 киши. Почта индекси — 453382, ОКАТО коду — 80226837007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кэмп-Дэвид макулдашуусу (1978)
Кэмп-Дэвид макулдашуусу (1978) — Египет жана Израил мамлекеттеринин ортосунда түзүлгөн тынчтык келишим. 1978-жылы 17-сентябрда Кемп-Дэвид резиденциясында (Мэриленд штаты) өткөн жолугушууга АКШ президенти Ж. Картер, Египет президенти Анвар Садат жана Израилдин премьер-министри Менахем Бегин катышкан. Жолугушуунун катышуучулары Суэц каналы боюнча сүзүү режими, эки мамлекеттин ортосундагы дипломатиялык мамилелерди түзүү, АрабИзраиль жаңжалдарын жоюу жөнүндө макулдашышкан. А. Садат Газа секторундагы жана Иордан дарыясынын батыш жээгиндеги, ошондой эле Синай жарым аралындагы Израиль басып алган аймактарды бошотууга жетишкен. Бирок М. Бегин Палестинаны боштондукка чыгаруу уюму менен сүйлөшүүдөн баш тартып, Иерусалим шаарынын батыш жагын (Иордан дарыясы тарап) зордоп тартып алууну уланткан жана Голанд дөңсөөлөрүн Израилге өткөрүүнү талап кылган. Египет болсо палестиналыктардын өз тагдырын өздөрү чечүү принцибин коргогон.
Тайпа
Тайпа – бир урууга кирген уруктар (тукумдар). Тайпа бир нече уруунун экзогамдык жалпылыгы болуп саналат. Бир тайпага кирген уруктарда ич ара никелешүүгө тыюу салынып, ушул уруудагы башка тайпага таандык уруктардын өкүлү менен гана никеге тура алышкан. Тайпанын менчиги анын бардык мүчөлөрүнө тиешелүү болгон.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Бирнече ирет кылмыш жасоо
Ирет кылмыш жасоо – кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган кылмыштарды 2 же андан көп жолу жасоо. Адам мурда жасаган кылмыштары үчүн мыйзамда каралган тартипте кылмыш-жаза жоопкерчилигинен куткарылган, болбосо анысы үчүн соттолгону жоюлган же алынып салынган болсо, Б. н. и. к. ж. болбойт. Б. и. к. ж. кылмыш-жаза мыйзамында бир кыйла катуу жазаланууга кириптер кылуучу жагдай катары каралса, адам жасаган кылмыш Б. н. и. к. ж. үчүн жазаны караган КР К-ЖКнын тийиштүү статьясынын бөлүгү менен каралат.
Боз каллито
Боз каллито — (лат. Rhinocrypta lanceolata) чаныруучу куштардын бир түрү.
Кең-Булуң
Кең-Булуң — Кыргыз Республикасынын, Чүй облусунун, Ысык-Ата районундагы айыл. Кең-Булуң айыл аймагынын курамына кирет. Бишкек – Балыкчы автоунаа жолунун боюнда, деңиз деңгээлинен 765 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Кант шаарынан 45 км чыгыш тарапта. Ивановка темир жол бекетинен 10 км. Кыштак 1921-ж. негизделген. Калкы 3308 (2007); негизинен дыйкан жана фермер чарбаларында эмгектенет. Орто мектеп, китепкана, маданият үйү бар. Соода жана тамактануучу жайлар, турмуштиричилик кызматынын бөлүмдөрү иштейт. Улуу Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган.
Кактус
Кактустар (Cactaceae) - эки үлүштүү өсүмдүктөрдүн тукуму. Көп жылдык чөп, бадал, кээде дарак, бийиктиги 2-5 смден 10-12 смге жетет. Сабагы калың, ширелүү, түрдүүформада(тогоок, жалпак, цилиндр жана башка), тикенектүү, ал жалбырак милдетин аткарат. Гүлү жалгыздан, кээде чокусунда топ гүлгө чогулган, көбүнчө чоң ачык түстө. Гүл коргону - чөйчөкчө. Аталыгы көп, мөсөсү - жемиш сымал. Көпчүлүк кактустар кечинде же түнкүсүн гүлдөйт. Курт-кумурскалар, куштар, чанда жарганаттар чаңдаштырат. Кактустардын тамыры ондогон метрге жетип, жердин тереңинен ным алат. 160тай уруусу, 3000дей түрү Американын саванна, тропик жана субтропигинде, көбүнчө тоо, чөлдөрүндө, Мексикада, эпифит кактустар Борбордук жана Түштүк Американын жаанчыл тропик токойлорунда таралган, рипсалис деген түрү тропик Африкада кезигет. Кээ бир түрү Австралия, Индия, Жер ортолук деңиз жээгинде, Крым, Кавказда өстүрүлөт. Айрым кактустардын мөмөсү, жаш бутагы, уругу тамак-аш жана дары-дармек даярдоо үчүн пайдаланылат. Кыргызстанда айрым түрү кооздук үчүн өстүрүлөт.
Инстинкт
Инстинкт (лат. instinctus – дүүлүгүү, делөөрүү) – 1. психикалык ишмердүүлүктүн формасы, жүрүм-турум тиби. 2. Жаныбарлардын жүрүм-турумундагы тубаса, тукум куучулук мүнөзүндөгү дүүлүгүү формалары. Сырткы дүүлүктүргүчтөрдүн таасири астында аталган формалар дароо эле пайда болот да, жаныбарлардын жүрүм-турумундагы тигил же бул деңгээлдеги жөнөкөй жана татаал, аң-сезимдүү жана аң-сезимсиз, зарыл жана «максаттуу» иш-аракеттерди аныктайт. Мындай иш-аракеттерди аныктаган негизги инстикттер катары азыктануу, тазалануу, көбөйүү, тукумуна камкордук көрүү, пикир алышуу, коргонуу жана орун которуштуруу Инстинктерин атоого болот. Жеке индивиддин тажрыйбасынан алынган Инстинктерди түшүндүрүү өтө татаал; алар тубаса мүнөзгө ээ болуу менен индивиддин өмүр жолунда же күчөп, же начарлап турат. Инстинктердин келип чыгышы тууралуу көп сандаган гипотезалар бар, бирок, алардын бири да учурдагы илим тарабынан канааттандыраарлык баага арзый элек. Аң-сезимдүү иш-аракеттерден Инстинктер төмөнкүдөй өзгөчөлүгү менен айырмаланат: алар белгилүү бир (кадыресе, табигый) шарттарда жаралышат жана мааниге ээ болушат; аталган шарттардын кескин өзгөрүшү менен Инстинктер дароо жоголушат жана максатсыз болуп калышат. Адамдардын Инстинктери тууралуу маселе ар кандай философиялык жана психологиялык мектептердин чегинде ар башкача чечилет. Философиялык аныктамалар боюнча Инстинкт деп жүрүм-турумдун 1) аффективдүү, 2) аң-сезимге баш ийбеген, 3) аң-сезимсиз, 4) рефлектордук формалары түшүндүрүлөт. Аталган Инстинктер адамдын турмушунда кандай роль ойноору тууралуу маселе бүгүнкү күнгө чейин аныктала элек. Аң-сезимдүү ой жүгүртүү жана эрк Инстинктер тарабынан шартталаары аныкталган. Инстинктерди өчүрүү аркылуу адам жаныбарлар дүйнөсүнөн бөлүнүп чыгып, маданияттуу жандыкка айланган.
Агрофизика
Агрофизика – (агрономиялык физика), (агро... жана физика) топурак жана өсүмдүктөгү физикалык процесстер, өсүмдүк тиричилигиндеги физикалык шартты жөнгө салуучу ыкманы, каражатты колдонуу жөнүндөгү илим. Ал бир нече бөлүмдөн турат: топурак физикасы, абанын жерге жакын катмарынын физикасы, өсүмдүк биофизикасы, өсүмдүккө сырткы чөйрөнүн тийгизген таасирин жөнгө салуу ыкмасы жана каражаттары. Агрофизика 20-кылымда калыптанган, азыркы табияттаануу илимдеринин, айрыкча физика жана биофизика ж. б. дын теориялык жетишкендиктеринин негизинде өнүгүүдө. Анын өнүгүшүндө орус окумуштуулары Д. Н. Прянишников, А. Г. Дояренко, Н. А. Качинский, А. Ф. Иоффе чоң салым киргизген. Агрофизикалык изилдөөлөрдө вегетациялык ж. б. ыкма жана так приборлор (өсүмдүктөгү физиологиялык процесстерди изилдөө, өсүмдүктүн сырткы чөйрөсүн аныктоо үчүн) колдонулат. Прибордун жардамы менен өсүмдүктөгү биологиялык процесстер, өсүмдүктүн сырткы чөйрөсүнүн абалы ж. б. жөнүндө маалымат алынат. Алынган маалыматтар топуракта ным сактоо, топуракта жылуулук режимин, үрөн себүү ыкмасын жакшыртуу ж. б. үчүн пайдаланылат.
Маргиналдуулук
Магиналдуулук – социалдык топтордун ортосундагы адамдын абалынын орто аралыгын, чектүүлүгүн билдирүүчү социалдык түшүнүк, ал анын психикасына белгилүү таасир калтырат.
Америкалык социолог Р. Парк киргизген, ал ушул түшүнүк менен мулаттардын абалын белгилеген жана «маргиналдуу жеке адам» бир катар мүнөздүү өзгөчөлүктөргө: тынчы жоктукка, агрессивдүүлүккө, даңкты сүйүүчүлүккө, сезимталдыкка, уяңдыкка, өзүмчүлдүккө ээ болот деп эсептеген.
Колдонулган адабияттар
Маргінал
Токтогонов, Султан Аманкулович
Кыскача өмүр жолу
Токтогонов, Султан Аманкулович (1913-жылдары азыркы Калинин району, Сары-Булак кыштагында төрөлгөн.) - тарыхчы жана географ, тарых илиминин доктору, профессор. 1939-жылдан КПСС мүчөсү. Кыргыз мамлекеттик педагогика иниститутун бүтүргөн. 1950-ж. КПСС БКнын Жогорку партия мектебинде окуган. Кыргызстан ЛКЖСтин Гүлчө, Балыкчы райондук комиттеринде бөлүм башчы, Кыргызстан Компартиясынын борбордук комитетинин агитация жана пропаганда бөлүм башчысынын орун басары, Кыргыз ССР эл агартуу министри. 1956-59-ж. республикасынын жогорку окуу жайларында (Фрунзеде, Пржевальскиде) иштеген. 1959- жылдан Ош мамлекеттик педагогика иниститутунда доцент. КПСС тарыхы кафедрасынын башчысы. Негизги эмгектери кыргыз элинин социалисттик маданиятынын калыптанышы жана өндүрүшү үчүн Кыргызстан Компартиясынын күрөшүнө арналган. Кыргыз география коомунун областык бөлүмүнүн жетектейт жана Ош областынын айрым аймактарынын тарыхы-маданияты боюча изилдөөлөрдү жүргүзөт.
Сыйлыктары
Эки орден жана медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабият
Борбугулов М. "Ош областы энциклопедия" Фрунзе 1989ж.
Хасырей-Ты-Вис
Хасырей-Ты-Вис — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Усадарыясынын сол жээгинен 38 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мещегар (Салауат району, Башкыртстан)
Мещегар — Башкыртстандын Салауат районундагы айыл, Мещегар айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 639 киши. Почта индекси — 452495, ОКАТО коду — 80247845001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ромео Сантос
Энтони Сантос (англ. Anthony Santos; 1981-жылы 21-июль) - Ромео Сантос (англ. Romeo Santos) сахналык аты менен таанымал болгон америкалык ырчы, ыр жазуучу, актер, музыкалык продюсер жана америкалык бачата тобунун (Aventura тобу) мурунку башкы вокалисти. 2002-жылы Obsesión (кырг. Оопайлык) ыры италиялык чартында 16 апта бою биринчи орунда жайгашкан. Aventura тобу менен бир канча альбом жазыргандан кийин, анын мүчөлөрү өз жолдорун тандап бири-биринен ажыраган. Ошондон улам Ромео өзүнүн жеке чыгармачылык ишин баштаган, алты жылдан кийин анын жети ыры "Кумарлуу латын ырлары" тизмесинде биринчи орун алып "Тропикалык ырлар" чартында болсо он ыры биринчи орунга татыган.
Капар Медетбеков
Капар Медетбеков (1931-ж. т., Кара-Буура (Киров) району, Шекер айлы) — актёр, СССР эл артисти (1991-ж.; Кыргыз Республикасынын эл артисти, 1973). 1955-ж. А. Н. Островский атындагы Ташкен театр өнөрү институтун бүтүргөн. Окуу жайын бүтүргөндөн кийин Жалал-Абаддагы Т. Сатылганов атындагы драма театрда, 1962-жылдан Нарын облустук музыкалык драма театрда, 1993-жылдан Бишкек шаарындагы Жаштар театрында иштейт. Аткарган ролдору: Курманбек, Чокмор, Кайыбек (К. Жантөшев, «Курманбек», «Чокмор», «Каныбек»), Вожак (В. Вишневский, «Оптимисттик трагедия»), Отелло, Макбет (У. Шекспир, «Отелло», «Макбет»), Ильяс (Ч. Айтматов, «Кызыл жоолук жалжалым»), Таабалды Пудовкин (Ж. Садыков, «Таабалды Пудовкин»), Порфирий Петрович (Ф. М. Достоевский, «Өлүм жана жаза»), Эзоп (Г. Фигейредо «Эзоп»), Жаныбек-«Бек» (А. Жакшылыков, «Көкөй кести»), Карач хан (Н. Жүндүбаева, «Сайкал кыздын арманы»), Бостон (Ч. Айтматов, «Кыямат») жана башка. Медетбеков улуттук, орус дүйнөлүк драматургдардын спектаклдеринде ойноп, образдардын кулк-мүнөзүн терең ачып бере алган актёр. Режиссер катары «Эгиз бала» (К. Эшмамбетов), «Too балдары» (Э. Токтогулов) жана башка койгон. «Айсулуунун талаасы», «Биринчи», «Ташка баткан элестер» кинофильмдеринде тартылган. М. Рыскулов атындагы сыйлыктын лауреаты (1989). Медалдар менен сыйланган.
Кэш-диск
Кэш-диск (англисче cashe disk) — тез-тез окулуучу берилиштер үчүн бөлүнгөн RAM (RAM — англисче Randon Access Memory — эркин иштөө мүмкүнчүлүгү бар эс) эсинин бөлүгү. Борбордук процессор дисктен берилиштерди сураганда, Кэш-дисктин программалык жабдыгы берилиштерди адегенде эстин кэш-дисктин бөлүгүнөн издейт. Эгерде иштетүүгө керек берилиштер кэш-дискте жатса, алар түз эле борбордук процессорго берилип, жай аракеттенген катуу дисктен берилиштер изделбей калат. Кэш-дисктин эсинин көлөмү андан жаңы берилиштер окулган сайын өзгөртүлүп турат. Кэш-дисктин программалык жабдыгы дискке жазуу аракетин натыйжалуу аткарат, мында борбордук процессор бош эмес болсо, жазылуучу берилиштерди убактылуу кармап туруу мүмкүнчүлүгү бар.
Тешеев Сайдулла
Тешеев Сайдулла (1925-жылы Фрунзе району, Охна кыштагында туулган) — металлургия Социялистик Эмгектин Баатыры (1960). 1961-жылдан КПСС мүчөсү. Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. 1949-жылдан Кадамжай металлургия заводунда эритүүчү болуп иштеп, өндүрүштө жогорку ийгиликтерге жетишкен. 1966—74-жылдары СССР Жогорку Советинин, 1963—67-жылдары Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты.
Сыйлыктары
Социялистик Эмгектин Баатыры, Ленин Ордени, Эмгек Кызыл Туу ордени, медалдар менен сыйланган.
Кактоочу машина
Кактоочу машина - көк чай жалбырагын алдын ала кургатуучу аппарат. Чай жалбырагынын нымдуулугун 75-78%тен 61-62%ке чейин жеткирет. Кактоочу машина туюк металл камерадан жанаанын ичиндеүстү-үстүнө туурасынан жайгашкан тилке-тилке болгон конвейерлерден турат. Конвейердин кыймылына жараша чай жалбырактары төмөн карай которулат. 45-48°Сге чейин ысытылган аба конвейер аркылуу жиберилип чай жалбырактарын кактайт.
Айжигитова Тажы
Айжигитова Тажы Саймачы, килемчи. 1936-ж. Баткен районунун Кызыл-Жол айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. Китепканачы болуп иштеген. Тажы килемчиликти, өрмөкчүлүктү, саймачылыкты бирдей тутат. Ат жабууну салттуулукта кармайт. Буюмдун жердигин төөнүн, койдун жүнүнөн даярдайт. Кебезди да ийрип колдонот. Өрмөк согууда таарга уз «илме дос», «илме сайма» өңдүү ыкмалар аркылуу көркөм көчөт берет. Ал үзүк, тердик, жапсар баштык (текче), бокчо (кыздын себин орой турган таар), күзгү кап сыяктууларды уздукта кармайт. Тажынын ат жабуусунда «төкмө чачы», «тор чачык» бар. Ак менен карадан «кош кайкалак көчөтүн» жээк катары катары (бакжагай) энин элидей эндүүлүктө берет. Четине өрмөкчүлүк жана саймачылык аркылуу «четтик көчөт» көчүрүлөт. Анын эки тарабында «чычкан изи» бар. Андан кийин буюмдун жердигине сайма көчөттөрүн саят. Уздун көркөм көчөттөрү көбүнчө «жарым кайкалак» көчөтүнүн элементтеринен турат. Ат жабуунун ортосуна түшкөн четтик көчөттөгү «чычкан изи» (суу) өзүнчө «ала мончоктолот». Табакчаларынын ичи сырты жарым кайкалак жана жылдызчаларга жыш толтурулат. Өңдөрдүн ич ара айкалышын жана сайманын ыкмасын биринчи орунга коёт. Ал сайманын эски ыкмаларын өзүндөй сактоо менен көркөм көчөттөрү элдик нукта болуп, өнөрдү таасын улантууга дилгирлентет. Тажы өз өнөрүн нускалап, келини Сапарова Шарапат (Баткен району, Кызыл-Жол айылы) дал өзүндөй уз аталууда. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Терме шалчасы мамлекеттик музейге экспонатталган.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Passenger
Майкл Дэвид Розенберг (англ. Michael David Rosenberg; 1984-жылы 17-май) - Passenger сахналык аты менен таанымал болгон англиялык ырчы, ыр жазуучу жана музыкант. Мурун Passenger тобунун башкы вокалисти жана негизги ырларынын жазуучусу Розенберг 2009-жылы ажыраган топтун аталышын сактап өзүнүн соло чыгармачылык ишинде колдонгон. Эң ийгиликтүү "Let Her Go" сингли бир топ өлкөлөрдүн чарттарынын биринчи орундарында жайгашкан. 2014-жылы ушул ыр Brit Award сыйлыгынын "Жылдын эң мыкты британиялык сингли" номинациясына талапкер болуп, Британия академиясынын Айвор Новелло сыйлыгынын "Эң мыкты аткарылган чыгарма" номинациясынын жеңүүчүсү болгон.
= Негизги биографиялык маалыматтар = Майкл Дэвид Розенберг (толук аткаруучунун аты-жөнү) 17-Май 1984-жылы Англияда Брайтон-энд-Хоувда туулган. 16 жылдан кийин ырчы өзүнүн музыкалык мансапка баштаган. Бирге ырчы Эндрю Филлипс менен, ал бүгүнкү күндө популярдуу жана популярдуу болгон топ Passenger негиздеген. Топ 2003-жылы түзүлгөн. 5 адамдан турган топ балдар жалгыз альбом "Wicked Man Rest"түзүштү. Альбом 2007-жылы жарык көргөн, бүгүнкү күндө популярдуу болуп калды. 2013-жылы ырчы мыкты музыкалык курамы үчүн сыйлык алды, Анын тобу үчүн ырлар Дөөтү өзү жазган.
= Чыгармачыл өмүр баяны айырмачылыктары = Мектептен тартып эле Дөөтү музыка менен машыкчу. Ал башка эч нерсе кызыкдар болгон эмес. 16 жашында ал баштаган кийин, Дөөтү өзүнүн эмгек жолун андан ары иштеп баштаган жана тобун негиздеген. Ал тургай, бул ырчы тынч эмес, 2019-жылы ага улуу популярдуулугун алып өзүнүн альбом чыгарган. Ырчы дүйнө жүзү боюнча концерт менен жөнөп кетти, анын белги продюсерлер, ал эл аралык таануу алат жана абдан популярдуу болуп саналат.
Ырчы гороскоп Торостор болуп саналат, ырчы жогорку 10 бай сүрөтчүлөр кирип, экинчи мүнөзгө ээ эмес. Актер бардык музыка өмүрүн арнаган жана дагы эле музыкалык мансапка токтотуп жатат. Дөөтү анын расмий интернет барак жана ютуб өз каналы. 2009-жылдан баштап Дөөтү өз алдынча аткаруучунун мансабын тарта баштаган жана бүгүнкү күндө популярдуулукка ээ.
Артисттын альтернативдүү музыкасы көптөгөн адамдарга жагат, көптөгөн өлкөлөрдө, альтернативалык веторлор ырчынын чыгармачылык иши менен жакыныраак таанышууга мүмкүнчүлүгү бар болчу. Азыр музыка менен иштеп жатат, өз үй-бүлөсүн куруу үчүн каалоолорго ээ эмес. Ырчы көптөгөн жакшы, популярдуу ырларды жазган, алар миллиондогон доллар аудиторияны өз алдынча аткарган. Алгач, артист акысыз концерт берип, азыр анын материалдык абалын мыктылардын бири.
= Шилтемелер = https://9slim.com/passenger/
Youtube каналы: https://www.youtube.com/channel/UCFHtCB_FWXQ8GpjgfYcD8-g