cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Казандагы 2013-жылкы Жайкы Универсиада
Кыргызстандыктардын ийгиликтери
14-июлда Казанда эркин күрөш боюнча кыз-келиндердин таймашуулары жыйынтыкталды. Мында 59 кило салмактагы жаштар арасында Азия чемпиону Айсулуу Тыныбекова алгачкы атаандашы литвалык Индра Бубеляйтени утту. Айсулуу Тыныбекова орусиялык Жаралма Цыренованы 3:1 эсебинде утуп, коло байгеге жетишти. Бул ирет кыздардын эркин күрөшүндө Кыргызстандан универсиадага жалгыз Айсулуу Тыныбекова катышты. Жигиттердин күч сынашуусунда жеңил салмакта Самат Надырбек уулу финалга чейин жетип, универсиада оюндарынын күмүш байгесине арзыган.
Казан шаарынын тандалышы
2013-жылкы Жайкы Универсиаданы Казан шаарында өткөрүү тууралуу чечим Университеттик спорттун эл аралык федерациясынын Брүссел шаарында 2008-жылдын 31-майында өткөн отурумунда кабыл алынган.
Казандан тышкары бул иш-чаранын ордуна талапкер катары испандык Виго шаары жана түштүк кореялык Кванжу шаары ат салышкан.
Жалпы 27 добуштун 20сы Казан шаарынын талапкердиги үчүн берилген.
2011-жылкы Жайкы Универсиада Кытайдын Шэньчжэнь шаарында өткөн болчу.
Универсиаданын мааниси
Дүйнөлүк Универсиада – студенттердин эл аралык башкы спорттук таймаш орду болуп саналат. Анын олимпиада оюндары менен салыштырууга болот.
Дүйнөлүк Универсиадага катышкандардын 60 пайыздан ашууну кийин Олимпиада оюндарына катышканы маалым. Алгачкы жайкы универсиада Турин шаарында 1959-жылы өткөрүлгөн болчу.
Мурдагы СССРде Жайкы Универсиада Москва шаарында 1973-жылы өткөрүлгөн.
Спорттук жайлар
2013-жылкы Универсиаданын мелдештерин жана башка маданий чараларды өткөрүү үчүн 64 имарат колдонулууда. Алардын айрымдары жаңы стили менен айырмаланат. (Бул тууралуу толугураак Казан шаар акимдигинин расмий порталын караңыз).
Атайын 2013-жылкы Универсиада үчүн курулган ири жайлар:
Медалдар
Эки апталык мелдеш учурунда 351 медал үчүн спортчулар ат салышат. Жалпысынан 3014 медал жасалды (айрым топтук оюндарда медал жеңген топтун ар мүчөсүнө ыйгарылат).
Медалдар жез менен никелдин кошулмасынан уютулган. Санкт-петербургдук чеберлер жараткан бул медалдарга тийешелүү алтын, күмүш же коло (6 граммдан) кошулган.
Спорт түрлөрү
Кошумча (милдеттүү эмес) спорт түрлөрүнө алгачкы ирет бел кур күрөшү, самбо, бокс, синхрондук сүзүү жана регби-7 спорт оюндары кирди.
Мелдештерде 2297 калыс көзөмөл жүргүзөт.
Аманаттарды кайра баалоо
Аманаттарды кайра баалоо – кредиттик-каржылык мекемелердеги салымдардын наркынын өзгөрүүсү (салымдын жазылган нарк өлчөмүнүн төмөндөөсү жана жогорулашы); адатта, ал акча реформасынын жүрүшүндө болот. == Колдонулган адабияттар ==
Кенжекулова Замира
Кенжекулова Замира 1968-жылы 29-июлда Сузак районунун Октябрь кыштагында туулган.
Аксак (Ермекеев району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Универсиада
Универсиада — дүйнөдөгү студенттердин жана жаштардын эл аралык спорт мелдеши. Аны Университеттик спорттун эл аралык федерациясы уюштурат.
Алгачкы Бүткүл дүйнөлөк университеттик спорт оюндары 1923-жылы Франциянын борбору Париж шарында өткөрүлгөн.
Чандар (Нуриман району, Башкыртстан)
Чандар — Башкыртстандын Нуриман районундагы айыл, Красноключев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 250 киши. Почта индекси — 452431, ОКАТО коду — 80245816005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Марокко
Марокко, же Магриб Марокко Падышалыгы (арабча Аль-Мамляка аль-Магрибия) – Түндүк-Батыш Африкадагы мамлекет. Түндүгүнөн Жер Ортолук деңиз, батышынан Атлантика океаны, чыгышынан жана түштүк-чыгышынан Алжир, түштүгүнөн Сахара Батыш менен чектешет. Аянты 446,5 миң км2. Калкы 32,1 млн (2011). Борбору – Рабат. Административдик-аймактык жактан 14 областка [ал 52 административдик бирдикке (шаар префектурасына жана вилайеттерге)] бөлүнөт. Акча бирдиги – марокко дирхамы. Административдик-аймактык бөлүнүшү (2009):
Мамлекеттик түзүлүшү
Марокко – унитардык мамлекет. Конституциясы 1972-жылы кабыл алынган. Башкаруу формасы – конституциялык монархия. Мамлекет башчысы – король. Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы – эки палаталуу парламент (Өкүлдөр палатасы жана кеңешчилер палатасы).
Аткаруу бийлигинин жогорку органы – премьер-министр башында турган өкмөт (Министрлер совети). Мароккодо көп партиялуу саясий система орун алган. Башкаруучу партиялары: «Истикляль», Прогресс жана социализм партиясы, Бириккен элдик кыймыл ж. б.
Билим берүүсү
Мектепке чейинки тарбиялоону, 9 жылдык милдеттүү жалпы, орто, кесиптик-техникалык жана жогорку билим берүүнү камтыйт. Окутуу араб тилинде, ал эми француз тили чет тили катары үйрөтүлөт. 15 жаштан жогору калктын сабаттуулугу 55,6% (2008). Мухаммед университети (1957), Сиди Мухаммед бен Абдаллах университети (1974), Хасан II университети (1975), Мулай Исмаил университети (1982) ж. б. бар. Улуттук китепкана (1917), Архив (1920), Улуттук документациялык борбор (1966), ошондой эле Улуттук агрономиялык илимий-изилдөө борбору (1930), Улуттук географиялык (1959) океанография (1948), биология биохимия илимий институттары бар. Араб тилиндеги «Аль-Анба», «Ас-Сахра» аль-Магрибия, «Ас-Сабах» ж. б. ири гезиттери чыгат. Радиоуктуруусу 1931-жылдан, телекөрсөтүүсү 1952-жылдан иштейт. 58 радиостанция, 5 телеборбор, ошондой эле «Maghreb Arabe Presse» мамлекеттик маалымат агенттиги (1959) бар.
Адабияты
Марокко адабияты араб, бербер, француз тилдеринде өнүгүүдө. Араб мусулман маданиятынын өнүгүш мезгилинде араб классикалык адабиятынын бардык негизги жанрлары өнүккөн. 11–12-кылымда өз алдынча өнүгүү жолуна түшүп, поэзияда сатира жана панегрик (мактоо), прозада тарыхый мүнөздөгү, ошондой эле рихл (саякаттоо) жанрындагы адабият алдынкы орунга чыккан. Марокко адабиятында 13-кылымда көркөм жыл баян жазуу салты башталып, ал салт 19-кылымга чейин уланган. 15–16-кылымда өмүр баян жана турмуш-тиричилик темасы өрүш алган. 16–18-кылымга поэзияга суфизм жана гедонизм таралган. Негизинен Марокко адабиятында араб классикалык поэзиясынын салттарын улантып, чыгарма жаратуу иши 20-кылымдын ортосуна чейин өөрчүгөн. Араб жана бербер тилдериндеги марокко элдик оозеки адабияты 14–15-кылымдан белгилүү. Ал фольклордук жана жеке авторго таандык ыр же кара сөз түрүндөгү чыгармалардан турат. Араб, француз тилдериндеги азыркы марокко адабияты 2-дүйнөлүк согуштан кийин калыптанган. А. М. Бенжеллундун «Кандуу өрөөн» (1948) новелла жыйнагы, «Бала чакта» автобиографиялык повести, французча жазган А. Сафриуинин «Анбар теспелер» новелла китеби, «Керемет сандыкча» (1954) романы – марокко адабиятынын туу чокусу. Драматургияда Х. Саихтин тарыхый пьесалары маанилүү орун ээлеп, жаңычыл драмалык чыгарма катары бааланган. 1960-жылдардан баштап араб тилиндеги проза тынымсыз өнүгө баштайт. 1960-жылы Марокко Жазуучулар союзу түзүлгөн.
Архитектура жана сүрөт искусствосу
Байыркы мезгилдеги жана орто кылымдагы Марокконун искусствосу басып алуунун жана колонизациянын жүрүшүндө өлкөнүн түндүгүндө отурукташкан элдердин тукумдары тарабынан киргизилген жана өнүктүрүлгөн туруктуу тууган-уруулук салттарды жана цивилизация­ларды миң жылдар бою алып жүрүшкөн ливиялыктардын – берберлердин түндүк-африкалык маданияттарынын кагылышынын жана жанаша жашашынын шарттарында өнүккөн. Аска таштарына чегилген адамдардын, айбанаттардын (пилдердин, керктердин, жирафтардын, антилопалардын, букалардын, төө куштардын), эки дөңгөлөктүү арабалардын (колесница) орнаменттердин силуэттик сүрөттөрү устаттык менен ишенимдүү чеберчиликте тартылгандыгы менен таң калтырат. Ливиялык падышачылыктын – Мавритания менен Нумидиянын гүлдөгөн доорунда Түндүк Марокконун искусствосу (Карфагендин кулашынан рим. басып алуусуна чейин) пуникалык (карфагендик), байыркы грек., этрустардын, байыркы рим. жана ливия-бербердик салттардын кошулушуна карата болгон тенденциялар менен мүнөздөгөн. Марокконун орто кылымдагы шаарлары негизинен таш, бетон, чопо, кыштан тургузулган. 18–19-кылымдагы белгилүү курулуштары: Мекнестеги Баб-аль-Мансур дарбазасы, Фес жана Мекнес шаарындагы Дар-Бата, Дар-Жамаи сарайлары ж. б. Француз үстөмдүгүнүн тушунда шаарларда европалык үлгүдөгү кварталдар салынган. 1950-жылдардын башында Рабат, Касабланка шаарында азыркы үлгүдөгү имараттар курула баштаган. Көз карандылыктан кутулгандан кийин (1956) турак үйлөрдүн жана коомдук жайлардын курулуштары кеңири кулач жайган. Мароккодо сүрөт искусствосу өнүккөн (живописчи М. А. Идриси, скульптор Х. Бен Салах, график М. Аммар ж. б.) Рабат, Касабланка ж. б. шарларда колдонмо искусство кооперативдери түзүлгөн. Килем токуу, тери иштетүү, зергерлик ж. б. жакшы өнүккөн.
Музыкасы
Марокконун музыкалык маданияты Африка элдеринин, жакынкы Чыгыш жана Түштүк Европа өлкөлөрүнүн, негизинен Испаниянын маданиятынын өз ара карым-катышынын негизинде калыптанган. Берберлер менен арабдардын салттары 8–15-кылымда Испаниянын орто кылымдык мусулман маданиятынын таасири менен байыган. Бербер искусствосунун үлгүлөрү негизинен айыл-кыштактарда сакталган. Араб элдик жана классикалык (ала жана сама) музыкалык маданияты өнүккөн. музыкалык аспаптары: лютня, лира, ребаб, цитра. Марокконун элдик чыгармачылыгында диний музыка кеңири орун алган. Рабат шаарында Улуттук музыка, бий жана драма искусствосунун консерваториясы, Тетуанда улуттук музыка, бий мектеби иштейт. 1960-жылдан (Маракеште) музыкалык фольклор боюнча жыл сайын улуттук фестиваль өткөрүлөт. 20–21-кылымда өлкөнүн музыкалык маданиятында жакынкы чыгармалары араб, европалык, америкалык музыка биринчи планга чыккан. Көптөгөн багыттардын, стилдердин жана жанрлардын арасынан 1980-жылы Алжирден келген рок стилиндеги музыка өзгөчө популярдуу.
Театры
Марокконун театр искусствосу элдик, сүйүүчүлөрдүн жана профессионалдык театры менен көрсөтүлөт. Элдик марокко театрынын бир кыйла өнүккөн формасы – бсат болуп эсептелет. Ал такай катышкан персонаждары: Ба Шейх Шиух, абышка, анын кемпири Сунна, эки кул, соодагер Ба Аббу ж. б. катышкан социалдык-турмуштук мазмундагы көрүнүштөр, тамсилдердин инсценировкалары бар. Көз карандысыздыкка ээ болгондон кийин (1956) профессионалдык театр өнүгө баштайт. Негизги коллективдери: Касабланкадагы муниципалдык театр, Рабаттагы Мухаммед V атындагы Улуттук театр. Алардын репертуарында көрүнүктүү орунду европалык (Ж. Мольер, П. Корнель, П. Бомарше, С. Беккет, Э. Ионеско) жана орус классикасы (Н. В. Гоголь, М. Горький), азыркы араб жана марокколук драматургдардын чыгармалары ээлейт. 20–21-кылымдын аралыгында Марокконун театралдык искусствосунун өнүгүшүнө режиссёр Т. Садики, М. Афифи, А. Динья, А. Бадри, М. Буджнах, Абдррезак жана Абделькадер Бадаун, Ф. Бен Барек; актёрлор Л. Догми, А. Хаккам, Ф. Реграуи, А. Т. аль-Аалеждер чоң салым кошушкан. 1959-жылы Рабатта Марокко драмалык изилдөө борбору жана драма искусствосунун мектеби түзүлөт (1962-жылы музыка, бий жана драмалык искусство Улуттук консерваториянын курамына кирген). 1961-жылы биринчи жолу радиодо профессионалдык труппа уюшулган. 1950-жылдардын аягы –1961-жылдардын башынан театралдык искусствонун улуттук жана эл аралык фестиваль өткөрүлүп турат (анын ичинде Рабатта араб театрынын фестивалы, Марракеште Улуттук фольклордук фестиваль).
Киносу
Мароккодо биринчи кино 1897-жылы Фес шаарында Султан сарайында көрсөтүлөт. Ошол эле учурда француз операторлору Мароккодо биринчи хроникалык кино тартууну ишке ашырышкан. 1912-жылы өлкөдө француз жана испан протектораты орногондон кийин ири шаарларда стационардык кинотеатрлар пайда болгон; 2-дүйнөлүк согуштун бүтөрүнө жакын алардын саны Мароккодо 80ге жеткен. 1944-жылы колониялык француз администрациясынын көзөмөлүндөгү Рабаттагы студияга кошумча «Сусси» деген Марокко киноборбору жана киностудиясы негизделген. 1956-жылы саясий жактан көз карандысыздыкты алгандан кийин королдук өкмөттүн чечими менен Марокко кино борбору Маалымат министрлигинин карамагына өткөн. 1980-жылдардан баштап өлкөнүн ири шаарлары – Рабатта, Касабланкада, Мекнесте, Танжереде, Марракеште, Тетуанда жана Хурибгада Марокко Киноборбор эгидасы тарабынан улуттук жана эл аралык кинофестивалдар өткөрүлүп турат.
Санар
Санар — топоним. «Манас» эпосунда алтайдагы калмактар мекендеген жер:
Кан-Тоосунун оюнда,
Санар талаа боюнда,
Алтай деген эл бар деп,
Алты зубун калмактын
Жердеп турган жер бар дейт (Сагымбай Орозбак уулу, 1.
Ливия
Ливия (ар. аль-Либия), Улуу Социалисттик Элдик Ливия Араб Жамахириясы (ар. Аль-Жамахирия аль-Арабия аль-Либия аш-Шаабия альИштиракия аль-Узма) – Түндүк Африкадагы өлкө.
Санар
165).
Ливия
Чыгышынан Египет, түштүк-чыгышынан Судан, түштүгүнөн Чад жана Нигерия, батышынан Алжир, түндүк-батышынан Тунис менен чектешет. Түндүгүнөн Жер Ортолук деңиз чулгайт (жээк сызыгынын узундугу 1860 км). Аянты 1672,2 миң км2. Калкы 6,3 млн (2009). Борбору – Триполи шаары Акча бирдиги – ливия динары. Л. 3 тарыхый облусту – Триполитанияны, Киренаиканы, Феццанды камтыйт. Административдик-аймагы жактан 22 административдик районго (провинцияга, шаабиге) бөлүнөт.
Алар: Бенгази (адм. борбору – Бенгази), Вади-эль-Хаят (Аубари), Вади-эш-Шати [Брак (Эль-Бирак)], Гат (Гат), Дерна (Дерна), Марзук (Марзук), Мисрата (Мисрата), Налут (Налут), Сабха (Сабха), Сурт [Сурт (Сирт)], Триполи (Триполи), Эз-Завия (Эз-Завия), Эль-Бутнан (Тобрук), Эль-Вахат (Аждабия), Эль-Жебель-эль-Ахдар (Эль-Байда), Эль-Жебель-эль-Гарби (Гарьян), Эль-Жифара (Эль-Азизия), Эль-Жуфра (Хун), Эль-Куфра (Эль-Куфра), Эль-Маргаб (Хомс), Эль-Марж (ЭльМарж), Эн-Нугат-эль-Хумс (Зувара). Ливия – БУУнун (1955), Араб өлкөлөрү лигасынын (1953), ЭВФтин (1958), Эл аралык реконструкциялоо жана өнүктүрүү банкынын (1958), ОПЕКтин (1962), Африка союзунун (1963; 2002-ж. чейин Африка биримдиги уюму), Ислам конференция уюмунун (1969) жана башкалардын мүчөсү.
Мамлекеттик түзүлүшү
Ливия – унитардык мамлекет. Башкаруу формасы – конституциялык монархия. Ливиянын мамлекеттик түзүлүшү 2011-ж. чейин М. Каддафинин «Үчүнчү дүйнөлүк теориясынын» негизинде аныкталган. Бул теориянын мааниси эл массасынын институтсуз (президент, парламент, өкмөт жана партия) өлкөнү башкарууга тикеден-тике катышуусу. 1977-ж. 2-мартта Ливия Элдик Соц. Араб Жамахириясы (СЭЛАЖ) деп жарыяланган. Жарандык согуш жана чет элдик интервенциянын натыйжасында бийликке Улуттук өткөөл кеңеши келип, 2011-ж. 3-августта расмий түрдө Ливия аталып, 1951–69-жылдагы монархиянын тушундагы желекти кайрадан кайтарып берген.
Абхаз тили
Абхаз тили - абхаз элинин тили. Кавказ (ибери-кавказ) тилдеринин абхаз-адыгей тобуна кирет. Эки диалектиге (абжуй, бзыбь) бөлүнөт. Адабий тили абжуй диалектисинин негизинде калыптанган. 1862-ж. П. К. Услар орус графикасынын негизинде туңгуч абхаз алфавитин иштеп чыккан жана абхаз тилинин адабий формасы ошол мезгилден тартып калыптана баштаган. Латын графикасынын негизинде 1928-ж. жазмасы иштелип чыккан, 1938-ж. ал грузин графикасына, ал эми 1954-ж. орус графикасына которулган.
Ливия
Табияты
Жер Ортолук деңиздин жээги анча тилмеленген эмес, эң чоң жана жалгыз булуңу – Сидра (Чоң Сирт). Сидра булуңунан батыш тараптагы жээги жапыз, кумдуу, лагуналуу, чыгышы тик, тоолуу. Деңизди жээктей аккумуляциялык түздүк (бийиктиги 200 мге чейин) созулуп, чыгышты карай улам жайылат; анда тектон. туюк, туздуу ойдуңдар бар. Жалпысынан Ливиянын аймагынын 98%ин субтропиктик жарым чөл (түндүгүн) жана тропиктик чөл (түштүгүн), анын көп бөлүгүн бийиктиги 200–600 м келген (эң бийик жери 876 м) платолор ээлейт. Платолор айрым жерлеринде Хамада-эль-Хамра, Эль-Жебель-эль-Ахдар оёңдору менен бөлүнгөн. Түштүгүнөн жанартоолуу Тибести тайпак тоосунун тармактары (бийиктиги 2310 мге чейин, Бетте чокусу – Ливиянын эң бийик жери) кирип турат. Чыгыш бөлүгүн Ливия чөлү ээлейт. Байыркы Африка платформасынын түндүк бөлүгүндө жайгашкан. Нефть (дүйнөлүк запастын 3%ке жакыны) менен газ кендерине бай; ошондой эле темир, гипс, туз (сал, калий, магнезий туздары), табигый сода, цементтик акиташ теги, чопо, курулуш куму жана ташы, көмүр, фосфорит кендери бар.
Түндүгүнө субтропиктик жер ортолук деңиздик климат мүнөздүү. Январдын орточо температурасы 11–12ᵒС, июлдуку 27–29ᵒС, максимум температура 57,8ᵒС (Эль-Азизияда) – Жер шарындагы эң жогорку температура. Кышында тоолордо температура 3ᵒСка чейин төмөндөйт, кар жаайт. Жаан-ча-чын түздүктөрдө күз-кыш мезгилдеринде 300 мм, плато капталдарында 600 ммге чейин жаайт. Жайында жаан-чачын дээрлик жаабайт. Өлкөнүн калган аймагында тропиктик чөл климаты үстөмдүк кылат, температурасы сезон жана сутка б-ча кескин өзгөрүп турат, абасы өтө кургакчыл. Чөлдөрдөгү кышкы орточо температура 12–18ᵒС, түн ичинде аба 0ᵒСка, Тибести тайпак тоосунда –15ᵒСка чейин төмөндөйт. Жайкы орточо темпрасы 32–35ᵒС, эң ысык (50ᵒтан жогору) жери – Ливия чөлүнүн борбордук бөлүгү. Температурасы жайында сутка ичинде 20ᵒСка чейин, кышында 40ᵒСка чейин өзгөрөт. Өлкөнүн бул бөлүгүнүн 93% аймагында жаан-чачындын жылдык өлчөмү 100 ммден ашпайт. Ысык, кургак чаңдуу бороон (гибли, хамсин) болуп турат.
Туруктуу аккан агын суусу жок. Сидра булуңунун жээгине жакын, Киренаика, Феццан тарыхый облусунда кургак нуктар – уэддер көп кездешет. Жер астындагы суунун запасы зор; анын жыл сайын калыбына келип туруучу ресурсу 500 млн м3. Негизги артезиан бассейндери: Марзук, Жебель-Нафуса, Жефара, Эль-Кура, Эль-Ахдар. Түштүк артезиан бассейндеринен суу зор шаркыратма – «Улуу жасалма дарыя» аркылуу (жылына 2300 м3) сордуруп алынат. Өлкөнүн сугат жеринин (316 миң га) 99%и жер астындагы суу менен сугарылат. Ливиянын аймагынын басымдуу бөлүгүн (98%ин) субтропиктик жарым чөл (түндүгү) жана тропиктик чөл (түштүгү) ээлейт. Жээктей таралган боз жана бозомук-күрөң топуракта сейрек өскөн акация, сикоморлор, тамариск, нымдуурак жерлеринде – маквис, бал карагай, арча кездешет. Жээк тилкеси менен чөлдүн аралыгын шыбак, жапыз өскөн катуу чөп жана бадалчалар ээлейт. Эбегейсиз чөлдүү мейкиндикте өсүмдүктөр дээрлик өспөйт, кургакчылыкта өсүүчү айрым тикендүү бадалдар, бадалчалар жана баялыштар гана кездешет. Флорасы 1800дөн ашык өсүмдүк түрүн камтыйт, анын 7%и эндемиктер. Коргоого алынган аймак өлкөнүн аймагынын 1%ке жакын аянтын ээлейт; алардын эң ирилери: Зеллаф резерваты, Куф улуттук паркы, Гарабулли коргоого алынган аймагы.
Калкы
Калкынын көбүн (86,1%ин; 2009) арабдар, ливиялыктар (71%), египеттиктер (8%), судандыктар (3,6%), тунистиктер (3%), палестиналыктар (0,5%) түзөт. Мамлекеттик дини – ислам. Калкынын басымдуу бөлүгү (97%тен ашыгы) мусулман-сүнөттөр, анын 80–90%и маликиттер, калганы ханафиттер. Тоолуу бөлүгүндө жана айрым оазистеринде берберлер (9,3%), туарегдер жашайт. Төрөлүү (2008-ж. 1000 адамга 25,62 бала) өлүм-житимден (1000ге 3,46 адам) алда канча жогору. Адам өмүрүнүн күтүлгөн орточо узактыгы 77,1 жыл (эркектер 74,8 жаш, аялдар 79,4). Калкынын орточо жыштыгы: 1 км2 жерге 3,7 адам (2009). Эң жыш отурукташкан жери түндүгүндөгү жээк тилкеси, анда 1 км2 жерде 50 адамга жетет, ал эми калган бөлүгүндө 1 адамга чейин гана туура келет. Шаар калкы 78% (2008). Ири шаарлары: Триполи, Бенгази, Мисрата, Тобрук, Сабха жана башка.
Тарыхы
1970-жылдардын аягында Ливия империалисттерге каршы радикалдуу кыймылдарды колдогон. СЭЛАЖ Бенин, Гамбия, Буркино-Фасо, Либерия, Сомали, Эфиопия, Сьерра-Леон, Борбордук Африка Республикаларына аскердик колдоо көрсөткөн. М. Каддафинин демилгеси менен Триполиде 1977-ж. Ливия Сирия, Алжир, Йемен Элдик Демократиялык Республика жана Палестинаны боштондукка чыгаруу уюмунун жетекчилеринин кеңешмеси болуп, Улуттук фронт түзүлгөн. 1986-ж. 15-апрелде амер. авиация Ливияга батыш берлиндик дискотекага теракт уюштурган деген күнөө менен Ливия аймактарын бомбалаган. 1991-ж. АКШ, Улуу Британия жана Франция СЭЛАЖды америкалык жана франциялык жарандык авиалайнерлерди жардырган деп күнөөлөгөн. 1992-ж. АКШ жана Улуу Британиянын талабы боюнча БУУнун Коопсуздук Кеңеши Ливияга каршы эл аралык санкцияларды киргизген, бирок 1998-ж. бул санкция токтотулган. 2002-ж. М. Каддафи өзүнүн күнөөсүн мойнуна алып, Локерби шаарындагы теракттан курман болгондордун туугандарына компенсация төлөп берүүнү убада кылган. 2003-ж. июнда ЖЭКтин сессиясында СЭЛАЖ жетекчилиги өлкөгө «элдик капитализм» куруу курсун киргизген. Ливияда улуттук экономиканын негизин түзгөн нефть жана башка өнөр жай тармактары менчиктештирилген. 2008-ж. 3-мартта Сирт шаарында өткөн Ливия «жамахириясынын» 31 жылдыгына арналган салтанатта М. Каддафи нефть сатуудан түшкөн кирешелер ар бир жаранга түздөн-түз бөлүнүп берилерин жарыялаган. Бул чечимге ылайык ливиялык ар бир үй-бүлөгө айына 5 миң ливиялык динар (4166 доллар, 2008) бөлүнгөн. Мындай көз карандысыз, өз алдынча жүргүзүлгөн саясат айрым мамлекеттердин (АКШ, Франция, Италия) кызыкчылыгына туура келбей, 2011-ж. аскердик интервенция уюштуруп, М. Каддафинин бийлигин кулаткан.
Чарбасы
Негизинен автомобиль транспорту пайдаланылат. Автомобиль жолунун жалпы узундугу 30 миң кмдей. Өлкөнүн ири шаарларын байланыштырган негизги автомобиль магистралдары (Тунистин чек арасынан Египеттин чек арасына чейин) Жер Ортолук деңизди жээктей кетет. Темир жолу жок; Триполиден Тунистин чек арасына чейин темир жол курулууда. Куур транспортунун жалпы узундугу 10 623 км (2008), анын ичинде нефть куурунуку 6987 км, газдыкы 2860 км. Деңиз транспорту негизинен сырткы соода жүктөрүн (көбүн чет өлкөлүк кемелер) ташыйт. Ливиянын желеги менен 17 деңиз соода кемеси катталган. Негизги деңиз порттору: Эль-Бурайка, Рас-эль-Ануф, Триполи, Эз-Завия, Эз-Зуэйтина, Эс-Сидр. Өлкөдө 141 аэропорт иштейт; Триполи жана Бенгази шаарында эл аралык аэропорттор бар.
Экспортко нефть жана нефть продуктулары, суюлтулган табигый газ, химикат, болот эритүү үчүн чала фабрикат, болот прокат чыгарат. Экспорттук негизги шериктери: Италия, Германия, АКШ, Испания, Франция. Сырттан негизинен өнөр жай жабдууларын, чала фабрикат, азык-түлүк, транспорт каражаттарын, керектөө товарларын (Италия, Германия, Кытай, Тунис, Франция, Түркия, АКШдан) сатып алат.
Маданияты
Билим берүү системасы мектепке чейинки тарбиялоону милдеттүү 9-жылдык базалык жана жогорку билим берүүнү камтыйт жана акысыз. 15 жаштан жогорку калктын сабаттуулугу 89,8% (2012, ЮНЕСКОнун маалыматы боюнча). 30дан ашык ири мамлекеттик ЖОЖдору, Улуттук китепканалары (1973), улуттук архиви (1928), музейлери, илимий мекемелери иштейт. Араб тилинде чыгуучу «Аль-Жумхурия», «АзЗахф аль-Ахдар» жана башка гезит-журналдары бар. Радиоуктуруусу (1957-жылдан), телекөрсөтүүсү (1968-жылдан) иштейт. Мамлекеттик Жамахирия маалымат агенттиги (1964) бар.
7–8-кылымдын башында Ливиянын аймагында адабият жалпы араб маданиятынын нугунда өнүккөн. 17– 18-кылымда байыркы араб поэзиясынын салтын ээрчиген Омар бен аль-Фарид, Ахмед аль-Бахлюли сыяктуу акындар чыккан. Коомдук проблемалар, жөнөкөй элдин турмушу Али Сидки Абд аль-Кадыр, Ахмед фуад Шинниб, Али ар-Рукейн жана башка акындардын ырларында чагылдырылган. Ливияда 40–50-жылдары пайда болгон проза жанрынын негизги темасы көз каранды эместик, социалдык теңдик үчүн күрөш болгон. Мустафа аль-Мисуратин, Абу Харрус, Ришад аль-Хунин, Мухамед Афифа жана башка прозаиктердин новеллаларынын каармандары – бедуиндер, балыкчылар, феллахтар менен майда, кол өнөрчүлөр болгон. Египет жазуучуларынын, айрыкча Тахи Хусейндин жана Тауфик аль-Хакимдин чыгармачылыгы прозага күчтүү таасир берген. 60–70-жылдардын башында адабиятка Жума аль-Фарани, Ахмед анНуэйри, Фуазия Бариюун жана Абдель Хафез альМайар сыяктуу прозаиктер жана акындар келет. 21-кылымдын башында И. аль-Кунинин чыгармачылыгы («Код» романы, 1999, ж. б.) дүйнөгө белгилүү болгон.
Ливиянын аймагында неолит доорунан аска таштарга чегилген сүрөттөр пилдерге, бизондорго жана башка жаныбарларга мергенчиликти чагылдырган сүрөттөр, финикия искусствосунун эстеликтери сакталып калган. Байыркы гректердин, римдиктердин, византиялыктардын ар түрдүү курулуштары бар. Италия үстөмдүгү мезгилинде (1912–43) европалык кварталдар пайда болгон.
Ангария
Ангария (гр. angareia  ) – эларалык укукта согушуп жаткан тараптардын биринин аймагында калган бейтарап өлкөлөргө тиешелүү кеме ж. б. унаа каражаттарын (ага темиржол унаасынын кыймылдуу тутуму да кирет) ошол тараптын согуштук максатта колдонушу. Ага өтө зарыл учурда жана кийин ордун толтуруу шартында гана жол берилет. Мындай чектөөлөр согуш мыйзамдары менен салттары жөнүндөгү 1907-жылкы Гаага конвенцияларында каралган. == Колдонулган адабияттар ==
Юридика психологиясы
Юридика психологиясы – укук чөйрөсүндөгү психикалык мыйзамченемдүүлүктүн пайда болушу менен аны колдонуу усулдарын изилдей турган илимий-практикалык сабак (колдонмо психологиясынын тармагы). Ага төмөнкүлөр кирет: кылмыш психологиясы, сот психологиясы, эрезеге жетелек балдар психологиясы, түзөтүү (пенитенциардуу) психологиясы ж. б.
Алита: Согуш периштеси
«Алита: Согуш периштеси» (Alita: Battle Angel) — Американын уруш-согуш жанрындагы киберпанк элементтери менен тартылган көркөм тасмасы. Режиссёру Роберт Родригес, башкы каармандарда: Роза Салазар Кристоф Валц Женнифер Коннелли
Тасма кеңири сатыкка 2019-жылы 14-февралда АКШда чыккан, ошондой эле бет ачаары 2019-жылы 31-январда Лондондогу Лестер-Сквер театрында (Leicester Square Theatre) ал эми Кыргызстанда 14-февралда болгон. Кээ бир өлкөлөрдө тасма сатыкка эртерээк чыккан, 5 — 13-февраль аралыгында (Мисалы, Малайзияда — 5-февраль, Филиппиндерде — 6-февраль , Орусияда 7-февраль, Германияда жана Данияда — 13-февраль ).
Сезимталдык
Сезимталдык (орус. Вчувствование) – предмет тарабынан чакырылган сезим жана көңүлдү билдирүүнү, жеткизүүнү түшүндүргөн искусствонун психологиясынын жана эстетиканын термини.
Мисалы: кандайдыр бир пейзажды адамдын кабылдоосунда сүйүнүү же капалануу сезимдери ушул пейзажда чагылдырылышы аркылуу пейзаждын мүнөзү «шаттуу» же «капалуу» тартылгандыгы сапат катары кабылданышы. Сезимталдык түшүнүгү алгач Ф. Т. Фишер (1887) тарабынан талданып, Т. Липпстин эстетикасынын негизги принциби болуп калган. Бул термин 20-кылыдын башында искусствонун теориясында кеңири тарап (Вернон Ли, В. Воррингер ж. б.), көпчүлүк учурда субъективдүү идеалисттик маанайда түшүндүрүлгөн.
Абшыр
Абшыр
Биологиялык мембраналар
Биологиялык мембраналар - клеткалардын, алардын ичиндеги бүртүкчө, каналча, ыйлакчалардын беттерин каптап турган эң жука түзүлүштөр. Б. м-дын калыңдыгы 100 Å ден ашпайт, көбүнчө 3 катмардан турат: ортоңку, калыңд.35 Å болгон биомолекулалык липиддик жана аны 2 жагынан каптаган, ар бири 20 Å калыңдыктагы белоктук катмар. Б. м-дын кээ биринде липид жана белок химиялыкбайланышта болгон бир аз углевод бар. Ал мембрананын сырткы бетинде жайгашкан.Клеткадагы зат алмашуу процесстери, заттарды бир жерден экинчи жерге ташуу, энергиянын бир түрүн экинчи түрүнө айландыруу, нерв импульстарын пайда кылуу, фагоцитоз жана пиноцитоз. Б. м-дын катышуулары менен гана ишке ашат.
Андеррайтер
Андеррайтер (англ. underwriter  ) – келишимде бекитилген шарттар боюнча баалуу кагаздарды жайгаштыруучу баалуу кагаз базарынын кесипкөй катышуучусу. == Колдонулган адабияттар ==
Арапбаев Асилбек
Арапбаев Асилбек 1969-жылдын 27-апрелинде Сузак районунун Октябрь кыштагында туулган.
Игорь Евгеньевич Тамм
Игорь Евгеньевич Тамм (1895-1971) - советтик теоретик-физик, (1958-ж. П.А. Черенков жана И.М. Франк менен бирге) физика боюнча "Нобель" сыйлыгынын лауреаты. Социалисттик Эмгектин Баатыры (1954). Сталин сыйлыгынын эки жолку лауреаты.
Илимий ишмердиги
Таммдын илимий ишмердиги негизгинен кванттык механика, катуу заттардын физикасы, нурлануу теориясы, атом физикасы, элементардык бөлүкчөлөрдүн физикасына жана ошондой эле бир катар колдонмо маселелердин чечилишине багытталган.
1932-жылы ал катуу заттардын бетинде беттик абалдардын болушун теориялык жактан алдын ала айткан эмгегин жарыялаган (беттик абалдардын бул түрү азыр Тамм абалы деген ат менен белгилүү).
1937-жылы И.М. Франк менен бирге чөйрөдөгү бөлүкчөлөрдүн ал чөйрөдөгү жарыктын ылдамдыгынан ашкан ылдамдыктагы кыймылын сүрөттөгөн (Франк - Тамм формуласы). Бул эмгек мурдагы тажрыйбалардан (Вавилов - Черенков эффекти) белгилүү болгондорду ачыктаган. Бул ачылыш үчүн Черенков, Франк жана Тамм 1958-жылы физика боюнча Нобел сыйлыгын алышкан. 1945-жылы талаанын кванттык теориясынын маселелерин чыгаруу ыкмасын иштеп чыккан. Бул ыкма кийин Тамм - Данков ыкмасы деп аталган.
Порыщхумол (дарыя)
Порыщхумол — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Посыръя дарыясынын оң жээгинен 54 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Игорь Евгеньевич Тамм
Илимий ишмердиги
А.Д. Сахаров менен бирге плазманы "токамакта" (магнит түргүчтүү тороидал камера) кармап туруунун принциптерин иштеп чыккан.
Порыщхумол (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Игорь Евгеньевич Тамм
Илимий ишмердиги
С.П. Шубин, Е Л. Фейнберг, В.Л. Гинзбург, Л.В. Келдыш, Д.И. Блохинцев, М.А. Марков, А.Д. Сахаров, В.Г. Кадышевский, С.А. Альтшулер, Д.А. Киржниц, А.А. Власовдор анын шакирттери болуп эсептелишет.
Синьковец (дарыя)
Синьковец — Орусиядагы дарыя. Орлов облусу, Липецк облусу, Курск облусу, Воронеж облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сосна дарыясынын оң жээгинен 272 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Дон бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сосна дарыясы. Дарыянын айрыгы — Хоперге кошулган куймасына чейинки Дон куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Дон (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кызыл-Арт ашуусу
Кызыл-Арт ашуусу - Чоң Алай тоосунда. Кыргызстан жана Тажикстандын чек арасында, Кызыларт суусунун батышынан орун алган. Бийиктиги 4280 м. Ашуунун бели түзөң, түндүк капталы тик, түштүгү жантайыңкы, бара-бара Памирдин тайпак тоолоруна өтөт. Негизинен палеоген менен неогендин кызыл түстүү чопо, алевролит, кумдук конгломерат тектеринен түзүлгөн. Жыл бою ачык, ал аркылуу Ош-Хорог автомобиль жолу өтөт.
Юридикалык акты
Юридикалык акты – мамлекеттик орган тарабынан чыгарылуучу жана жалпы ченемдик жана жеке көрсөтмөлөрү бар документ. Ю. а. аныктамасына мыйзамда каралган тартипте түзүлгөн жана белгилүү бир укуктук тыянактарды жараткан документтер да кирет.
Андеррайтинг
Андеррайтинг (англ. underwriting , от  underwrite  – кепилдөө) – базарга баалуу кагаздарды баштапкы жайгаштыруу. == Колдонулган адабияттар ==
Акбагыш, урук
Ак багыш- тынымсейит уруусунун курамындагы урук. (Караңыз: багыш этноними)
Кыка-Кы дарыясы
Кыка-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пякаль-Кы дарыясынын сол жээгинен 64 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Фрунзе (Түп району)
Фрунзе (Фрунзе) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Түп районундагы айыл. Ак-Булуң айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 846 киши.
Ош шаарынын 3000 жылдык салтанаты
ОШ ШААРЫНЫН 3000 ЖЫЛДЫК САЛТАНАТЫ – 2000-жылдын октябрь айында Бириккен Улуттар Уюмунун колдоосу менен өткөрүлгөн маараке. Салтанат учурунда Президент Аскар Акаев Ош шаарына экинчи борбор статусун берүү жөнүндөгү Указын чыгарды. Ош шаарынын келечекте өнүктүрүү багыттары иштелип чыкты. Кийинки жылдарда Ош шаарында Тарых музейинин, телеборбордун жаңы имараттары жана башка маанилүү курулуштар курулду.Кабарчы Эрмек Садиров Sadirov345@gmail.com
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Кабарчы: Эрмек Садиров Sadirov345@gmail.com
Кидик кошаяк
Кидик кошаяк (Allactaga elater), (Lichtenstein (1825)):
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Түндүк-Батыш Кытай, Түркия, Иран, Афганстан, Чыгыш Кавказдын башынан тартып, Зайсан ойдуңуна чейин чополуу чөлдөрдө жана жарым чөлдөрдө жашайт. Орто Азия менен Казакстандын ойдуңдарында кездешкени белгилүү. Анын таралышы Аму дарыя өрөөнүндө, Вахшада, Чүй, Или, Балхаш тегерегинде жана чөлгө окшош башка жерлер белгилүү. A.E. vinogradovi түрчөсү Казакстандын Жамбул областында, Кыргызстанда Чүй жана Талас өрөөнүндө кездешкени белгилүү.
Жашаган аймактары
Сейрек чөптүү жана бадалдуу өсүмдүктөрү бар чополуу тегиз чөлдүү участкаларда жашаганы жагымдуу келет. Чуй өрөөнүндө Кыргыз тоо кыркасынын бөксөөсүнөн өйдө чыгышпайт, Талас тоо кыркаларында кош аяктын жогорку чеги деңиз деңгээлинен 2200 м ге чейин жетет. Ушул жерлерде дагы эле айдоонун жер платосунда жайылган. Токойлордо, бадалдарда, саздуу, айдалган жана сугат жерлерде жашабайт. Талас өрөөнүнүн батыш бөлүгүндө кош аяктар чанда гана чийлер өскөн кумдуу жерлерди ээлешкен.
Саны
Чүй өрөөнүндө түнкүсүн автомобилден санаганда (санак жүргүзгөндө) 10 км маршрутта 7 кемирүүчү кездешкен, Талас өрөөнү үчүн бул көрсөткүчтөр 1,5-2 эсе жогору. Демек, жалпысынан алганда саны ага мүнөздүү жерлерде төмөн.
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Кош аяктар жупташып жүрүүчү жаныбарлар. Кичи кошаяктардын ийиндери туруктуу жана убактылуу болуп бөлүнөт. Туруктуу ийиндери убактылууларга караганда бир топ алыстыкта турат. Ийиндери бири-бири менен жакшы билинүүчү издер же жолдор менен байланышып турат. Кичи кош аяк өзүнүн жашоо тиричилигин түнкүсүн гана өткөрөт. Сутканын жарык мезгилинде ийиндеринен чыкпайт. Талас өрөөнүндө жылдын муздак мезгилинде чээнге киришет, б.а. октябрдын экинчи жарымында, ал эми апрелдин биринчи декадасында (биринчи он күндүк) чээнден чыгышат. Чүй өрөөнү үчүн сезондук активдүүлүгүнүн мөөнөтү жылуу климатка байланыштуу узарган. Ноябрдын аягында чээнге киришип, мартын башында ийиндеринен чыгышат. Ошол эле Чүй өрөөнүндө көбөйүүсү мартта башталат. Талас өрөөнүндө кош аяктар кечирээк көбөйүшөт-апрелден август бою. Кээбир особдор жаз-жай мезгилинде эки жолу төлдөшөт. Түйүлдүктун саны 2-5ке барабар. Жазында кош аяк өсүмдүктөрдүн жашыл бөлүкчөлөрү менен азыктанат, жайкысын (жайында) жеминин көпчүлүк бөлүгүн уруктар, мөмө тамырлар, эфемер менен эфемероиддердин тамырчалары түзөт. Кош аяктардын азыгынын (тоготунун) белгилүү ролун курт-кумурскалар – көпөлөктөрдүн гусеницалары, түз канаттулар, кумурскалар, ж.б. аткарат.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Азыркы убакта коргоо чаралары колдонгон эмес.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Мүмкүчүлүккө жараша азыркы убакта жашаган жерлерди (жерлерин) сактоо.
Статусу
VII категория, Lower Risk/ l east concerned, LR/ l c.
Старуха-Йоль (Лек-Нерцет куймасы)
Старуха-Йоль — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лек-Нерцета дарыясынын оң жээгинен 45 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 47 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Думанаева Кермекаж
Думанаева Кермекаж Шырдакчы. 1947-ж. Тоң районундагы Бөкөнбаев айылында төрөлгөн. Токмоктогу маданийагартуу окуу жайын бүтүп, Ак-Терек айылында клуб башчысы болуп эмгектенет. Эл чыгармачылыгынын Бүткүл союздук II фестивалынын лауреаты. Уздун нускоочусу айылдашы Сайракүл менен Жүзүмкан. Кермекаш ала кийиз буюмдарына «мүйүз оюмдарын» негиз тутат да аны «куш оюму», «жагалмай канат оюму» менен тутумдаштырат. Ошондо «жээк оюмдарына» «жарым кыял оюму» мүнөздүү келет. «Кочкор мүйүз оюмунун» башынан «карга тырмак оюму» же ичинен «кочкор мүйүз оюмунун» чыгышы, ал сыртынан «кош мүйүз оюму» башкы «ит куйрук оюмунан» турган ак-кызыл түстөгү «аламычка» туташ биригүү аркылуу жалпы табакчанын түшүшү менен чеберчиликке эгедер. Уз муну килем шырдак катары тушка тартууга шартташтырат. Ортолук оюмдун табакчаларын да жалпы алат да, аларды бири биринен ак милте аркылуу бөлөт. Ошондо бир шырдакта, ала кийизде катар табакчалар пайда болот. Ал колтук оюмдай көрүнөт. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1977-ж. Улуу Октябрь социалисттик революциясынын 60 жылдыгына карата «Көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык кароо-сынагы». Туш кийизи үчүн ЭЧЖРКнүн II даражадагы диплому; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Шырдагы үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Ардак грамотасы.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Судан
Суда́н (السودان‎‎, Sudan), толук аталышы — Судан Республикасы (араб. جمهورية السودان‎‎ (Джумхурийат ас-Судан), англ. Republic of Sudan) — Африка континентиндеги мамлекет. Түндүктө Египет, түндүк-батышта Ливия, батышта Чад, түштүк-батышта Борбордук Африка Республикасы, түштүктө Түштүк Судан, түштүк-чыгышта Эритрея жана Эфиопия менен чектешет. Түндүк-чыгышында Кызыл деңиздин суулары менен жуулат. Борбору шаары – Хартум. Суданга жана Түштүк Суданга бөлүнгөнгө чейин территориясы боюнча эң чоң африкалык өлкө болгон (аянты 2530397 км2), азыр Конго Демократиялык Республикасы менен Алжирден кийин үчүнчү орунда турат.
Тарых
Судандын аймагынан неолит дооруна таандык Хартум маданиятынын табылгалары табылган. Биздин заманга чейинки 4-3-миң жылдыктарда. д. Судандын түндүгүндө ошол кездеги Египеттин маданиятына жакын болгон маданият пайда болгон. Байыркы убакта азыркы Судандын (Нубия деп аталган) аймагынын олуттуу бөлүгүн байыркы египеттиктерге окшош семит-хамит жана кушит уруулары мекендеген. Биздин заманга чейинки 2-миң жылдыктан. д. Бул жерге түштүктөн келген негроиддер да көчүп келишкен. Азыркы нилоттордун ата-бабалары азыркы аймактын түштүгүндө жашашкан. Жергиликтүү тургундар Байыркы Египет менен соода кылып, ал тараптан жырткычтык чабуулдарга дуушар болушкан. 2-миң жылдыктын башында. д. бул жерден Керма мамлекети пайда болуп, кийин анын ордуна Куш падышалыгы келет. 4-кылымдын башында А. д. аймагынын көбү Аксумит падышачылыгынын бир бөлүгү болуп калды. Кийинки кылымдарда аймакта бир нече көз карандысыз падышалыктар пайда болгон. Борбору Пахорас болгон Нобатия штаты болжол менен 400-жылы түзүлгөн. Соба 4-кылымдан 16-кылымга чейин Алва (Алодия) штатынын борбору болгон. Эгемендүү падышалыктардын эң күчтүүсү биздин эранын 6-кылымында негизделген Мукурра христиан мамлекети. д., дээрлик 900 жылга созулган, XIV кылымга чейин аны Египет мамлюктары басып алган эмес. Дагы бир Алоа штатын (Алва) 1500-жылдары фунж эли басып алган. 16-18-кылымда азыркы Судандын аймагында айыл чарбасы, кол өнөрчүлүгү жана соодасы өнүккөн өз алдынча мамлекеттер болгон. Алардын эң негизгилери Сеннар султандыгы жана Дарфур султандыгы. Бирок 18-кылымдын орто ченинде алар өзүнчө феодалдык княздыктарга жана өз алдынча көчмөн урууларга бөлүнүп кетишкен.
Калкы
Калктын жарымын судандык арабтар түзөт. Судандын түштүгүндө жашаган арабтар көпчүлүгү негроид расасына кирет. Арабтардан тышкары башка көптөгөн этностор бар. Алардын ичинде беджа, нубиялыктар, фор, масалит, маба, берта, тигре, даго, мабаан, кадугли-кронго ж.б.
Абдукаимов Кубанычбек
Абдукаимов Кубанычбек 1973-жылы 13-марттаСузак районунун Октябрь кыштагында туулган.
Юридикалык дарек
Юридикалык дарек – юридикалык жактын жетекчи органы (органдары ырасмий жайгашкан дарек. Ю. д-ти уюмдун башкы кеңсеси жайгашкан иш жүзүндөгү даректен айырмалоо керек. Акционердик коомдор, жоопкерчилиги чектелген коомдор, банктар жана банк ишмердиктери жөнүндөгү мыйзамдарда юридикалык даректер жөнүндө эмес, ал юридикалык жак менен байланышуу ишке ашырылып жаткан почта дареги жөнүндө айтылган. Коомдук бирикмеге Ю. д. берүү жөнүндөгү документ аны каттоодон өткөрүү үчүн негизги негизги шарттардын бири болуп саналат.
Секирик
Секирик өзгөрүлүүчү нерсенин (көрүнүштүн) белгилүү бир чекке жеткен кезинде башталуучу, сандык өзгөрүүлөрдүн сапатка өтүү процесси.
Секириктин мазмуну эки процесстин татаал биримдигинен турат: эски сапаттын жок болуп, сандык да, сапаттык да жактан өзгөрүүгө учураган жаңы биримдиктин жаралышы. Секириктин мыңызы – объектинин, нерсенин бүтүндүгүн, туруктуулугун, анын сапаттык көрүнүшүн бузууга багытталган күчтөр жана тенденциялар ал туруктуулукту сактоону камсыз кылып турган күчтөрдөн артыкчылык калгандыгында.
Мындай артыкчылыктын пайда болушу жана күчөшү нерсенин өзүндөгү өзгөрүүлөргө байланышкан, белгилүү бир чекитте сырткы таасирлер аркылуу да өз туруктуулугун жоготот. Секирик чексиз көп түрдүү формаларда ишке ашат. Анын ичинен өзгөчө айырмалангандары – «жарылуу» түрүндөгү, кескин көрүнүшкө ээ Секирик жана жай мүнөздөгү Секирик
Аңчылык билет
Аңчылык билет – аңчылык укукту күбөлөндүрө турган ырасмий документ. А.б-те аңчылык сынагын бергендиги, мүчөлүк акы, аңчылык укук алуу салыгы, ошол жыл үчүн аңчылык алымдын төлөнгөндүгү, ок атуу куралынын катталгандыгы белгиленүүгө тийиш. Эгер жогоруда аталган белгилердин бири эле жок болсо, А. б. жараксыз деп табылат.
Төмөнкү Чүй
Төмөнкү Чүй — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Сокулук районундагы айыл. Төмөнкү Чүй айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 2 244 киши.
Турдалиева Назгүл
Турдалиева Назгүл 1973-жылы 25-апрелде Сузак районунун Багыш айылында туулган.
Соусэмтон Тауншип (Нү-Жерси)
Соусэмтон Тауншип (Нү-Жерси) (Southampton Township) — Нү-Жерси штатынын Бёрлингтон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 11028 киши. Болжолдуу аянты - 114.7 км². FIPS коду — 34-68610.
Окшоштук боюнча далил
Окшоштук боюнча далил – эки буюмдагы кандайдыр бир белгилер боюнча окшоштукту алардагы башка окшоштук белгилердин негизинде аныктаган далил. Окшоштук боюнча далилдин схемасы төмөнкүдөй: изилденип жаткан буюмдун, балким, дагы бир Х белгиси болушу мүмкүн, анткени, анын башка белгилери Х белгиси да бар башка буюмдун калган башка белгилерине окшош. Бирок, окшоштук боюнча далилдөө жүргүзүп жатканда андан алынган корутунду болжолдуу гана билим экендигин эстетүү керек. Окшоштук буюмдагы али ачыла элек белгилерди боолголоого гана багыттайт. Бирок, ошол боолголоо окшоштук толук дал келгенде белгилүү бир далилдөөчү күчкө ээ болот.
Екатерина Климова
Екатерина Климова (төр. 24-январь 1978, Москва, РСФСР, СССР) — Орусиялык актриса, Мектепти аяктаган соң М.С.Щепкин атындагы жогорку театралдык училищеге тапшырып, аны 1999-жылы кызыл диплом менен аяктаган. Ошондон тартып Екатерина Климованын актёрлук карьерасы башталган. Ал “Байкуш Настя”, “Антикиллер”, “Качуу”, "Биз келечектенбиз" тасмалары аркылуу белгилүү болгон.
Өзгөн-Арык
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Алиба (Зианчурин району, Башкыртстан)
Алиба — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Абзан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 178 киши. Почта индекси — 453391, ОКАТО коду — 80226804002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Павел Алексеевич Черенков
Павел Алексеевич Черенков (1904-1990) - советтик физик. СССР ИАнын академиги. Социалисттик Эмгектин Баатыры (1984). Эки жолку Сталин сыйлыгынын (1946, 1952), СССРдин Мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1977). Химия боюнча "Нобель" сыйлыгынын лауреаты (1958). 1946-жылдан тартып ВКП(б) мүчөсү.
Илимий ишмердиги
Черенковдун негизги изилдөө багыттары физикалык оптика, өзөктүк физика, жогорку энергия бөлүкчөлөрүнүн физикасы болгон. 1934-жылы дүрмөттөлгөн тез бөлүкчөлөр менен нурлантканда тунук суюктуктардын өзгөчө көгүш болуп жалтыраарын байкаган. Бул жылтыроо түрүнүн флуоресценциядан айырмасын көрсөткөн. 1936-жылы мунун негизги өзгөчөлүгүн белгилеген - жылтыроонун багытталышы, огу бөлүкчөнүн кыймылынын траекториясына дал келген жарык конусунун пайда болушу. Черенков жылтыроосунун теориялык негизин 1937-жылы И.Е. Тамм менен И.М. Франк иштеп чыгышкан.
Вавилов-Черенков эффектинин негизинде дүрмөттөлгөн тез бөлүкчөлөрдүн аныктагычтары иштейт (черенков счетчиги). Черенков синхротрондордун курулушуна, атап айтканда, 250 МэВтук синхротрондун курулушуна катышкан (1952-ж. Сталин сыйлыгы). 1958-жылы Тамм жана Франк менен бирге "Черенков эффектин тапканы жана ал жөнүндө түшүнүк бергени үчүн" физика боюнча "Нобель" сыйлыгын алган. Швециянын королдук илимдер академиясынан Манне Сигбан өз сөзүндө "азыр Черенков эффекти деп аталган кубулуштун ачылышы - салыштырмалуу жөнөкөй физикалык байкоолорго туура мамиле кылганда олуттуу ачылыштар болоруна жана алдыдагы изилдөөлөргө жаңы жолдор ачыларына кызыктуу мисал" экенин белгилеген. Гелийдин жана башка жогорку энергетикалык y-квантуу жеңил өзөктөрдүн бөлүнүшү тууралуу эмгектердин циклин ишке ашырган (1977-ж. СССРдин Мамлекеттик сыйлыгы).
Исак Стамкулов
Исак Стамкулов - 1928-жылы 19-август айында Аксы районунда (мурунку Жаңы-Жол) Тегирмен-Сай айылында туулган. Атасы Стамкул убагында айылда куйма кулак эл ырчысы төкмө болгон. Апасы Суурма Жамакчы сөзмөр болгон. Ошол мезгилде казак ырчысы менен айтышып,
Келин келди дегенде келин келди.
Эки тишин орсойтуп бул да келди, - деп айтышкан күндөр болгон. Ошондон улам атасын тартып, комузчу, ырчы болуп элге таанылган. Үч бир тууган. Эки уул бир кыз болгон. Бир тууган агасы Асан Стамкулов 1941-43-жылдардагы согуштун ветераны болгон. Өмүрүнүн акырына чейин Аксы районунда жетекчилик кызматтарда иштеп, Кербен шаарында Асан Стамкулов көчөсү ыйгарылган. Карындашы Стамкулова Байскан Кош-Дөбө айылында 12 уул кызды тарбиялап баатыр эне. Жубайы Стамкулова Саткын менен Жалал-Абад областындагы 2 жылдык Пединститутунун Физика-математика окуу жайын аяктаган. Алты кыз, бир уулду тарбиялап өстүргөн. Чыгармачылыкка 1950-жылдары кайрылып, ошол мезгилде Жунай Мавлянов, Темир Үмүталиев, Токтосун Тыныбековдор менен үй-бүлөлүк байланышта болуп, биринчи жолу Жунай Мавляновдун сөзүнө жазылган «Мен сүйүүдөн ачкамын» деген обон жараткан. Азыркы мезгилде Кыргыз радиосунун Алтын фондусунда Жапар Чабалдаевдин аткаруусунда ырдалып жүрөт. 1951-жылдары «Айылдаштар» деген интермедиясы китеп болуп чыгып Нарын областынын Нарын Драм театрынын артистери аткарып жүргөн. 1965-жылдары коомдук ишмер Топчубек Тургуналиев диссертациясын жактаган мезгилде бирге барып, Үч айлык иллюзия (көз боңмочулук) сертификатын алган. Кийин мектепте мугалим болуп эмгектенип жүрсө да, чыгармачылыгын үзбөй кээде мугалимдерди тамашалап, оозунан, мурдунан сөлкөбайды чыгарып көз боемочулук менен элдерди таң калтырып келген. Кара сөздү как жарган, ачык бетке айткан, ачуу чындыкты сүйлөгөн, шайыр адам эле. Бир окуясынан эскерели: Бир кишинин бети чаар, бир киши мас, бир киши чачы жок, бир кишинин бою кичинекей, бир киши соо болуп ээрчишип келе жатышса, тамашага салып:
Бириң соода да бириң мас,
Бириң чаар да бириң таз.