Лихтенштейн
Чарбасы
ИДПнин жалпы көлөмү (2007-ж. 4,16 млрд доллар) боюнча чакан мамлекеттердин катарына кирген Лихтенштейн Европада акыркы орундардын бирин ээлейт. Бирок, ИДПни киши башына бөлүштүргөндө (122,1 миң доллардан) дүйнөдө 1-орунда. Экономикасынын негизин чет өлкөлүк (негизинен швейцариялык) капитал түзөт. 1923-ж. түзүлгөн бажы жөнүндөгү келишим боюнча Лихтенштейн Швейцариянын ички экономикалык зонасына кирет. ИДПнин структурасында тейлөө чөйрөсүнүн үлүшү 54%ти, өнөр жайыныкы жана курулуштуку 40%ти, айыл, токой жана балык чарбаларыныкы 6%ти түзөт (2007). Лихтенштейн электр энергиясы менен өзүн толук камсыз кылат; энергияны Рейндин башатындагы куймаларына курулган чакан ГЭСтерден өндүрөт. Иштеп чыгуучу өнөр жайына бир жактуу адистешүү мүнөздүү; продукциясынын басымдуу бөлүгү (97%тен ашыгы) экспортко чыгат. Башкы экспорттук өндүрүштөрү: прибор куруу (негизинен жогорку тактыкта өлчөөчү приборлор), вакуум техникасы, микропроцессорлор, радиоэлектроника системаларын, ядролук физика үчүн жабдуу чыгаруучу ишканалар. Негизги өнөр жай ишканалары: машина куруу, так машиналарын куруу заводдору. Чет өлкөлүк (Швейцария, Германия жана башка) ишканалар менен кошо тирөөч, чакан габариттүү курулуш материалдарын, электр-пневматикалык жана бургулоо техникаларын, оптикалык жана мех. приборлорду, комплекттөөчү жана автомобиль тетиктерин, пресстелген жана штампталган буюмдарды, оптика системаларын, казан, вентиляция жана муздаткыч курулмаларын, радиоаппаратураларын, өнөр жай жана тиричилик электр-техникаларын, өлчөгүч жана оптикалык приборлорду чыгарууда. Эт консерваларын, сүт продукцияларын, шарап чыгаруу өнүккөн. Текстиль, жыгач иштетүү ишканалары иштейт. Шан шаарында жасалма (анын ичинде фарфордук) тиш жана тиш протездерин (дүйнөдө чыгарылган жана экспорттолгон продукциянын жарымы) чыгаруучу дүйнөдөгү эң ири жана уникалдуу ишкана бар; ошол эле ишкана түрдүү косметикалык продукция, өздүк гигиена каражаттарын, ошондой эле зер буюмдарын чыгарат. Айыл чарбасында чакан дыйкан чарбалары басымдуу. Айыл чарба өндүрүшүнүн негизин ургаалдуу өнүккөн мал чарбасы (айыл чарба өндүрүшүнүн көлөмүнүн 3/4) түзөт. Негизги тармагы – сүт багытындагы мал чарбасы. Өлкөнүн жер фондусунун 1/2 и жайыт катары пайдаланылат. Ошондой эле чочко, үй канаттуулары багылат, кой чарбачылыгы (негизинен жайытта асыралат) өнүккөн. Өсүмдүк өстүрүүчүлүк негизинен Рейн өрөөнүндө таралган. Буудай, жүгөрү, ошондой эле тоют өсүмдүктөрү, картөшкө, тамеки, жашылча жана башка өстүрүлөт. Жүзүмчүлүк, мөмө-жемиш (айрыкча алма) өстүрүү өнүккөн. Тейлөө чөйрөсү – өлкөнүн экономикасынын башкы сектору. Банк-финансы иштери, офшордук иштер жана чет элдик туризм өнүккөн. Лихтенштейндин эң ири 5 банкынын жалпы активи 30 млрд швейцария франкынан ашык. Өлкөдө 3 ири банк иштейт. Капиталга болгон салыктын төмөндүгү, киреше салыгын жоктугу, ишканаларды ачуу жана каттоо процедураларынын жөнөкөйлүгү, ошондой эле банк-кредит мекемелеринин көптүгү Лихтенштейнге чет өлкөлүк компанияларды жана инвестицияларды тартуунун маанилүү фактору болуп саналат. Өлкөдө Лихтенштейнден сырткары бизнес жүргүзгөн 75 миңге жакын холдинг жана башка чет өлкөлүк компаниялар катталган. Лихтенштейн – тоо лыжа спортунун жана кышкы эс алуунун жалпы европалык маанидеги борбору. Өлкөгө жылына 150 миңге жакын чет өлкөлүк турист келет. Лихтенштейн жогорку класстагы рекреациялык, туристтик жана мейманкана инфраструктурасына ээ. Жыл сайын чыгарылган почта маркалары, анын ичинде коллекциялар да княздыктын бюджетине 10%ке чейин киреше алып келет.