cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кыргыз элинин калыптанышы
Кыргыз элинин калыптанышы Ар кандай уруулар, этникалык топтор менен байыркы жана орто кылымдардагы кыргыздардын өз ара алакада болуп, аралашуусунун натыйжасында Теңир Тоодогу түркий эл катары калыптануу процесси болду. Бул процесс орто кылымдары Энесай, Обь дарыяларынын алабынан жана Алтайдан Теңир Тоого чейинки аймактарда көптөгөн ар кыл саясий окуяларды камтып, 3 этапта өткөн. Биринчи этабы байыркы  доорлордон  белгилүү кыргыздардын 6—9к. Энесайдагы Кыргыз кагандыгынын мезгилинде коңшу түркий жана башка сибирдик элдер менен аралашып, кыргыз элинии  калыптанышы  менен  бүткөн. Экинчи этабы 9-кылымдын  ортосунан     13кылымдын  ортосуна   чейинки   мезгилди камтыйт. Бул доордо кыргыз  топтору – Энесайдан Түндүк  Кытай, Орто Азия, Итил боюна чейинки кеңири аймакка тараган; алар кийинки Теңир Тоо кыргыздары, Фу-йу кыргыздары, Сибирь кыргыздары, лобтуктар, моңголдошуп кеткен кыргыздар, башкырттарга  аралашып кеткен кыргыздардын ата-бабалары  болушкан. XII к. Түндүк Батыш Моңголияда кыргыздарды Эниаткан бийлеген учурда наймандарга жеңилген. Рашид ад Дин боюнча ошол доордо кыргыздардын коңшулары найман, кори, баргы, тумат, байаут уруулары болгон. Мында кори уруусу – «фури» – якут (саха). 9—12-к. Теңир Тоого журт которуп келген кыргыздар жергиликтүү түрк элдерине (чигил, йагма, тухсы, айрым кыпчак, карлуу уруулары ж, б.) аралашып кеткен; аларга 13-кылымда кыргыздардын жаңы топтopy жана Борбордук Азиядагы бир  катар түркмоңгол урууларынын кошулушу менен жаңы этникалык шарт түзүлгөн. Теңир Тоодогу кыргыздардын өзүнчө эл катары калыптануу процесси үчүнчү этапка таандык болуп, негизинен 13-кылымдан 15-кылымдын акырына чейин өткөн. Кыргыздардын этникалык өзөгүн 9-13кылымда Түштүк Сибирден Борбордук Азия аркылуу Теңир Тоого журт которуп көчүп келген Энесай кыргыздары, ошондой эле Батыш Түрк, Түргөш, Карлуу, Каракандар, Кара кытайлар кагандыктарынын тушунда Теңир Тоо аймагында жашаган жергиликтүү  көчмөн  түрк элдери түзгөн; аларга иран, моңгол ж. б. тилдерде сүйлөгөн элдердин айрым топтору аралашып сиңип кеткен. 16-кылымга чейин кыргыз эли негизинен оң канат, сол канат, ичкилик болуп үч топко жиктелип, Теңир Тоодогу башка элдерден айырмаланган өзүнчө эл катары калыптанган. 16-17-кылымда кыргыз элине Теңир Тоодогу кыргызча сүйлөгөн ичкилик уруусунун көчмөн могол урууларынан(кыргыздын моңолдор уруусунун ата-бабалары) тышкары айрым өзбек, казак жана ногой уруулары кошулган. 17-18-кылымда Сибирь кыргыздарынын айрым топторун ойроттор Жунгарияга зордоп көчүрүп кеткен. Алардын бир бөлүгү Энесайга кайтып, бир катар бөлүктөрү алтайлыктарга казактарга, кыргыздарга аралашып кетишкен; чакан бөлүгү Чыгыш Түркстандагы калмак-кыргыздар (Тарбагатай кыргыздары) тобун түзгөн. Кыргыздар 16-кылымга чейин эле эл катары калыптанып бүткөнү менен кийинки доордо деле жаңы этникалык топторду өздөрүнө сиңирип алып турган. 19-кылымда аларга сарт-калмак этностук тобу кошулган.
Үсөн Бейшеев
Бейшеев Үсөн (10.10.1920, Кочкор району, Теңдик айылы — 1982, ошол эле жер) — Даңк орденинин толук кавалери.
1942-ж. августта Советтик Армиянын катарына чакырылган. З-Украина жана 1-Белорусь фронтторунда Украина, Белорусия, Польшаны бошотууга, Берлинди алууга катышкан. Край Сегосу үчүн салгылашууда көрсөткөн эрдиги үчүн 3-даражадагы (6.3. 1944), Головачув шаарын бошотуудагы баатырдыгы үчүн 2-даражадагы (17.3.1945), Зелов бекемделген районун алуудагы эрдиги үчүн 1-даражадагы (15.5.1946) Даңк ордендери менен сыйланган.
Аорстор
Аорстор (грекче Aorsoi) - сармат урууларынын союзу. Аорстор жөнүндө Страбон, Птолемей, Плиний жана Тациттин эмгектеринде маалыматтар бар. Аорстор алгач Арал же Каспий деңиздеринин түндүгүндө жашаган. Биздин заманга чейинки 2-кылымда Каспий деңизи менен Дондун түндүк жээгиндеги талааларды ээлешип, андан Кавказга чейин барышкан. Аорстор жоокер, көчмөн эл болуп, негизинен малчылык менен кесиптенишкен жана Закавказьенин, Боспор мамлекетинин жана Орто Азиянын элдери менен соода жүргүзгөн. Биздин замандын 2-кылымында аландар башкарган сармат урууларынын союзунун курамына кирген. Оренбург талаалары менен төмөнкү Волга боюнда биздин заманга чейинки 4-2-кылымдагы көрүстөндөр аорсторго таандык делип жүрөт.
Бугу (уруу)
Бугу — Кыргыз уруулларынын курамындагы, анын ичинде Оң канат уруулук тобуна кирген ири уруулардын бири.
Алсейит
Арык тукуму: Арык.
Балтатыр: Эшей, Кедей, Буларкы, Соно, Эгизей, Беш Каман, Оңдон, Сары Калпак.
Жоо Татыр: Сокур, Байым (Майым), Сейитказы, Кара кыз уулу, Татыгул, Калматай, Кара Такыя, Отуз уулу, Торок, Кызыл Сакал.
Желдең: Ак Күп, Күрүчбек, Тойчу, Итий Бас, Кедей, Койке, Темир, Кубул, Муратчан, Шүкүр, Маркаш, Назарбек, Куттуккожо, Манжы, Кара Күчүк, Бапа, Сарткалмак.
Кыдык: Торгой, Түлөөгул, Жаанбай, Жакшылык, Алдаке, Кудайбакты, Жаныбек, Ит Бок (Мамбет уулу), Бооке (Такабай уулу).
Белек: Тогузбай, Элчибай, Кожош, Теңизбай, Алдаяр, Токой, Токоч, Саты, Толубай, Аалыбай, Мураталы, Данияр, Тилекмат, Бүрбүжал, Кудайменде, Түкөк, Тазабек, Шапак, Мүкө, Сокур, Шералы, Чурум, Асан, Кара Мырза.
Тынымсейит
Токтогул: Дөрбөң уулу, Чыйбыт уулу, Орус уулу, Бай Казак, Мөңкө, Былжык, Дүлөй улуу, Бөжөкөй, Шопок, Төлөмүш, Жылчымыш.
Жаманак: Кемпирек, Опо, Мөндөш, Сырдыбай, Сырымбет, Жумаш, Тотуя, Аян, Ырыс.
Саясаттагы рационализм жана иррационализм
Саясаттагы рационализм жана иррационализм - саясий аң-сезимдин жана саясий ишмердуулуктун эки өз ара байланышкан жана өз ара аракеттенишкен, органикалык башталышы.
Бугу (уруу)
Тынымсейит
Шалтак: Меңдибек, Чабалдай, Кызылтаз, Каратаз.
Кабели: Бешбала.
Саясаттагы рационализм жана иррационализм
Саясат негизинен рационалдуу, эгерде ал коомдо маанилуу борбордук уюштуруучулук жана жөнгө салуучу-көзөмөлдөк функцияны аткарса, объективдуу негизде саясий жана кең мааниде коомдук (экономикалык, социалдык, маданий ж.б.) максаттарды көздөсө.
Бугу (уруу)
Кысача таржымакалы
Уруунун келип чыгышы жөнүндө санжырада бир катар уламыштар сакталып калган. Уруунун түпкү теги оң канат урууларынын негиздөөчүлөрүнүн бири Тагай бийден таратылат. Тагайдын Кылжыр же Сарыбагыш деген уулунун Орозбакты жана Дөөлөс деген эки уулу болот. Дөөлөстүн тукумдары сарыбагыш, Орозбактын тукумдары бугу уруусун түзгөн. Уруунун «бугу» деп атап калышы жөндө бир катар уламыштар айтылып калган. Уламыштын бир варианты боюнча Орозбактынын балдары Асанмырза, Карамырза кийик уулап жүрүшүп, Нарындын Ала-Мышык тоосунан бугу көрүшөт. Карамырза бугуну атып өлтүрүп, жанына барса өлгөн бугунун жанында бир кыз ыйлап отурганын көрөт. Мергенчилер кыздын ким экендигин сурашса, ал өлгөн бугунун кызымын дейт. Ал кызды Орозбактынын балдары «кайберендин кызы» деп багып алышат да, чоңойгондо бир тууганы Мырзакулдун баласы Алсейитке алып беришет. Кайберен кыз бара-бара эл ичинде кадыр-баркка ээ болуп, Бугу-эне аталып кетет. Кийин Орозбактынын тукумдарын касиеттүү Бугу-энеден деп жүрүшүп, бугу уруусу аталып калат.
Саясаттагы рационализм жана иррационализм
Саясаттын реализми - анын рационалдуулугунун негизги аргумента жана далили. Саясатты саясий адамдардын жана коллектавдердин, уюмдардын, бийлик аппараттарынын жеке жана коомдук тажрыйбасы, билим, илим, коом тарабынан социалдык козомол ж.б. факторлор, саясий процесстин бир катар шарттары: каталардын коркунучу жана ылайыксыздыгы, бийликтин, партиялардын, саясий күчтөрдүн ж.б. атаандаштыгы рационалдаштырат.
Бугу (уруу)
Кысача таржымакалы
Албетте, бул мифологиялык мааниге ээ болгон уламыш байыркы кезде пайда болуп, бирок оозеки айтылышта кийинки мезгилдерге таандык катары трансформацияланышы мүмкүн.
Көпчүлүк изилдөөчүлөрдүн пикиринде бугу этноними байыркы адамдардын тотемдик түшүнүктөрүнөн жаралгандыгын болжолдошот. Ошондой эле бугу аталышы менен сарыбагыш этнонимдеринин бири бирине байланыштырылгандыгы жана уруунун ичиндеги айрым уруктук аталыштардын өзгөчөлүктөрү, бул уруунун о. кылымдагы Түштүк Сибирь аймагын мекендеген уруулар менен этногенездик байланышта тургандыгын көрсөтөрүн билдиришкен.
Саясаттагы рационализм жана иррационализм
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Бугу (уруу)
Санжыралык тизим
Калган үч уулдун тукумдары жокко эсе болот. Арык тукуму жалпы жонунан Жоотатыр, Балтатыр деп экиге бөлүнөт.
Жоотатыр бутагы сокур, сабатар, сейитказы, байым жана башка, балтатыр бутагы ондон, эгизей, саргалдак, итимбоку жана башка уруктарга тарайт.
Мырзакулдун Алсейит, Тынымсейит деген эки уулунун улуусу Алсейиттин эки аялы болгон.
Биринчи аялы Токтобектен Ардам (боор) уругу, экинчи аялы Бугу-энеден Жамангул, Бапа жана бакма баласы Туума-кашкадан желдең уруктары ажырайт.
Тынымсейит кабели, шалтак, мортук деп үч бутакка ажырап, ар бири бир канча майда уруктардан турат.
Бугу уруусунун өкүлдөрү жайгашкан аймактарга Ысык-Көл облусунун: Түп, Жети-Өгүз, Ак-Суу жана Тоң райондорунун; Нарын облусунун: Нарын районун аймактары жана Ак-талаа районунун көпчүлүк бөлүгү кирет.
Сифон
Сифон (гр. siphon - түтүк, насос) - 1) суюктуктун деңгээли жогору болгон идиштен деңгээли төмөн болгон идишке суюктук агып түшө тургандай бир жагы экинчи жагынан узун кылып ийилген түтүк.
3) Гидротехникадагы Сифон - суу сактагычтан, ГЭСтин суу толтурулма бассейинен ашыкчасууну автоматтык түрдө агыза турган түтүк.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Континуитет
Континуитет (англ. continuity  –үзгүлтүксүздүк) – 1) парламенттик жолжобо эрежеси, ага ылайык эгер мыйзам долбоору ал киргизилген парламенттин сессиясынын аягына чейин бекитилбесе, аны кароо (тийиштүү баскычынан тарта) кийинки сессияда улантылат, б. а. сессиянын аякташы мыйзам чыгаруу ишин токтотпойт, тыным гана берет. 2) эларалык укукта мамлекет-улантуучунун (мураскор) мурунку мамлекеттин келишимдеринде каралган укуктарын жана милдеттенмелерин ишке ашыруусу.
You And Me (Жоан Франканын ыры)
You And Me - нидерланддык ырчы Joan Frankaнын ыры. Нидерланддар мамлекетин Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагында көрсөтүү үчүн тандалып алынган.
Узунунан коюлган узун камчыдан секирип өтүү
Шарты
Оюнчулардын саны 5—8 киши.
Оюн аянтчада өткөрүлөт,
Оюнда узун камчы колдонулат.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар узун камчыны оюн өтүлүүчү жерге узунунан коюшуп, оюндун шарты жана кезеги жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден Го—20 м. аралыктан күүлөнүшүп жүгүрүшүп келишкенден кийин, узунунан коюлган камчыдан секирип өтүүгө аракеттенишет. Камчыдан секирип өтүшкөн оюнчуларга, камчынын узундугун акырындатып узартылат. Секиришип өтө албай калган оюнчулар, оюнду өткөрүшкө жардам беришет. Оюн, оюндун жеңүүчүсү аныкталгыча өткөрүлөт.
Оюндун эрежеси
Камчыны керексиз узартууга жана кыскартууга, бир-бирине тоскоолдук кылууга болбойт.
Кичик, Кара-Суу району
Кичик (Кичик (Кичи-Талдык)) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Катта-Талдык айыл округунун курамына кирет.
Калкы
Калкы - 350 киши.
Раздолье (Краснокам району, Башкыртстан)
Раздолье — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Раздольев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1154 киши. Почта индекси — 452935, ОКАТО коду — 80237843001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Боор
Бойрок — адамдын, айбандардын тамак сиңирүүгө зарыл болгон бир катар заттарды иштеп чыгаруучу ички органы. Бул орган канды тазалайт.
Парнушка дарыясы
Парнушка — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Берешь дарыясынын оң жээгинен 52 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Сити
Сити - 1) англис тили колдонулган кээ бир өлкөлөрдөгү артыкча укукка, мааниге ээ шаар. Улуу Британияда епископтун резиденциясы жайгашкан же королдон грамота алган шаар Сити аталган. АКШда Сити - жерг. башкаруусу бар шаар.
2) Лондондун борбордук бөлүгү, тарыхый чордону. Сити - англ. (финансы олигархиясынын синоними.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
COVID-19
COVID-19 – бул катуу кармап, дем алуу тутумун жана ичеги-карын көңдөйүн катуу жабыркатуучу вирустук оору. Коронавирус келип чыгышы боюнча адам эле эмес, башка жандыктардан да жуга турган инфекциялык илдет болуп саналат.
Түргө бөлүнүшү
Адамга жуккан биринчи жана экинчи топтогу коронавирус оор эмес вирустук инфекцияларды козгоочулар болуп саналышат. Төмөндөгү козгогучтар жукканда оор илдеттерди чакырарын байкоого болот:
COVID-19дун симптомдору
Кээ бир бейтаптарда кезигип, азыраак жайылган белгилерге төмөндөгүлөр кирет:
Ооруга байымы жок категориялар
Иммундук тутуму алсызданган, өнөкөт оорусу бар жашы 60тан жогорку адамдардын коронавируска же сасык тумоого кабылуу тобокелчилиги жогору. Коронавирусту коштогон кандай оору болбосун, бул илдетке чалдыгуу тобокелчилигин жогорулатат.
Коронавирус жуктурган балдар адатта анын билинбеген белгилерин алып жүрүшөт же болбосо, андай белгилер аларда таптакыр билинбейт.
Дарылоо
Коронавирустун фармакотерапиясы:
Кортикостероиддер бейтаптын абалы тездик менен начарлап, оору даана ырбап кеткенде, узак лимфопенияда, кандын кислород менен жабдылышы төмөндөгөндө колдонулат. Оор кабылдап кетүүлөр өөрчүгөндө антибиотиктерди колдонуу жана өпкөнү жасалма дем алдыруу сунушталат. Абалы оор бейтаптарга типсиз пневмония менен ооруп айыккандардын кан плазмасын колдонуу жакшы натыйжаларды берди.
Алдын алуу
Оорунун билинер-билинбес белгилери байкалганда үйдөн чыкпоо сунушталат.Айланадагылар көбүрөөк ооруй баштаганда адамдар менен байланышты болушунча чектеп, бир жерге чогулуудан жана адамдар көп топтоло турган жайларга баруудан качуу керек.
Коронавирусту алдын алуу чаралары:
Вакциналоо
Азыр вакцина IMM-101 клиникалык сыналуунун III баскычында турат, ал 1 500 ыктыярдууларда тестирленүүдө. Анын коронавирустан сактай аларын биз 2021-жылы 31-мартта билебиз. BACMUNE вакцинасы да сыноонун III баскычында турат, ал 3 312 адамда тестирленүүдө. Бул вакцинанын вирустан сактай алары 2021-жылы декабрда билинет.
Ензырейшор
Ензырейшор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Хоседа-Ю дарыясынын оң жээгинен 109 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Crno I Belo
Crno I Belo - македониялык ырчы Kaliopiнин ыры. Македония мамлекетин Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагында көрсөтүү үчүн тандалып алынган.
Систола жана диастола
Систола жана диастола - жүрөк булчуңунун (миокарддын) жыйрылышы жана бошошу.
Ал биринин артынан бири келип, жүрөк ишинин циклин түзөт Эгер кишиде жүрөктүн ритми 1 минутада. 75 болсо, анда жүрөк дүлөйүнүн систоласы 0,1 сек, диастоласы 0,7 сек, карынчасынын систоласы 0,3 сек, диастоласы 0,5 сек болот, к. Жүрөк, Кан басымы.
Манастын Кырмуска каршы аттанганы
Манастын Кырмуска каршы аттанганы — эпостун бир катар окуяларына активдүү катышкан, терс каарман Кырмуска каршы согуш он бир дуу-дуга каршы күрөш бөлүмүндөгү чечүүчү мааниге ээ түйүн — бөлүмдөгү окуялардын өнүгүү жолунун жогорку чеги.
Диний идеология
Диний идеология – диний догматиканы жана диний келип чыгышы жөнүндөгү жалпы дүйнөнү элестетүүлөрдү, маанилүү диний кызыкчылыктарды негиздөө жана саясий талаптарды келтирүү үчүн колдонулуучу идеалык элестетүүлөрдүн салыштырмалуу бүтүндүк системасы.
Манастын Кырмуска каршы аттанганы
Жардамга келип, камап жаткан калың жоодон куткаргандыгына ыраазы болгон Эштектин сыйын көрүп жаткан өз колуна кайрылып Манас: мынча чогулуп келген соң жөн эле кайра кете бербей, ушуну менен үч жолу келип кол салып, тынчтык бербеген он бир дуу-дуга, анын башчысы Кырмуска баса барып, же ажал таап, биротоло келгис кылып келели — деген сунушун айтат. Эл бул акылды туура таап, Манаска колу менен Жамгырчы да кошулуп, Кырмус шаага каршы аттанышат. Билериктен уккан кабар боюнча Кашкардан чыгып, Кырмустун шаарын бет алып бара жаткан Кошойдун колуна жолугуп, эки кол кошулат. Кошойдун колунун ичинде жүргөн Бакай Манас баштаган кол менен келген атасы Байды таап, көрүшөт. Манаска Кыдыр жолугуп, Бакай сенин эң жакын адамың болот деп эскертет. Байдын ажалы жетип өлүп, колдогу эл урмат менен жайына коюшат. Кошун Кырмустун шаарына жетип, камап согуш ачат. Кырмустун ордунда анын кебин кийип, такта отурган Кошой Манасты сынамак үчүн калмактын белдүү баатырларын жекеге чыгарат. Алардын баарын Манас жеңген соң Кырмус-Кошой элине кайрылып: жекеге өзүм чыгайын, эгер жеңилип калсам бекер кыргын болбой багынып бергиле дейт да, Манас менен беттешүүгө аттанат. Адегенде Манасты байкап сайышып көрүп, сынына толтуруп, анан ага бет алганда алыстан эле өзүнүн ким экенин айтып качырып, жоо билбесин, мени менен беттеш деп эскертет. Манас экөө калп эле катуу кармашкан болуп, Кошой качып элине кирет. Аттын тепсөөрүндө калып көп кытай өлөт, көргөндөр таң калышат, каныбыз аман болгой эле деп чурулдап тилек кылышат. Манас да качымыш болуп өз колунун арасына киргенде артынан кууй барган Кошойдун атын жылоодон алып коюңуз баатыр, болду эми деп, Акбай аттуу адам аны жетелеп келет. Кошой мен колго түшүп багындым, силер да бөөдө зыян болуп кыргын таппай багынып бергиле деп Кырмустун элине кат жазат. Алар урушсуз багынат. Кырмустун аялын Кошой алат, жыйган дүнүйөлөрүн колго таратып беришет. Манастын кошунуна тийген он төрт төөнүн алтынын Ороздунун он уулу эч кимге бербей жеке ээлеп алат.
Диний идеология
Диний идеология адамдын саясий активдүүлүгүнүн шарты катары алардын динге карата окшош мамилесинин басымдуулук кылышына: ыйык китептерден (Куран, Веда, Библия, Талмуд) алынган элестетүүлөрдү иш жүзүнө ашырууга, коомдук бүтүндүүлүктүн шарты катары бийликтегилердин кыймыл-аракеттеринин диний моралдын нормалары жана саясаттары менен чектелишине жалпылаштырылган көрсөтмөнү өзүнө камтыйт. Бир катар диний идеология өзүнө либералдык-демократтык мүнөздөгү идеяларды камтуу менен бирге жарандык мамлекеттердин руханий турмушунун ажырагыс элементи болуп калды. Ошол эле учурда көптөгөн диний идеология догматтык көз карашдтан турган философиялык, теологиялык окуулар менен байланышкан. Алар куру ишеним жана диний көрсөтмөлөр менен салттарды иш жүзүнө ашыруу үчүн саясаттагы рационалдык-сандык далилдерин маанисин жокко чыгарышат. Ошондуктан бул идеологиялардын жактоочуларынын саясий жүрүм-туруму көп учурда оңчул жана солчул экстремизм, радикализм, терроризмдин түрдүү формалары менен байланышат.
Мисалы: Латын Америкасында кеңири жайылган солчул радикалдык «бошотуу теологиясынын» негизинде динге ишенгендердин боштондук кыймылдарына активдүү катышуусун талап кылуу жатат. Революция бул жакта динди модернизациялоонун негизги себеби, «христиан үчүн сүйүү мыйзамдары менен жашоонун ыкмасы, анын кудай менен байланышуусунун формасы» (П. Бланкар) катары каралат. Салтык оңчул диний идеологияга исламдык фундаментализм, ортодоксалдык индуизм жана иудаизм, сикхизм ж. б. кирет.
Диний идеология Африка, Азия жана Латын Америкасынын бир катар өлкөлөрүндө таралган. Расмий мамлекеттик идеологиянын статусуна ал Иран, Пакистан, Сауд Аравиясы, Ливия ж. б. өлкөлөрдө ээ болгон.
Кара-Чумыш дарыясы
Кара-Чумыш — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери КАР/ОБЬ/3333/644 орун алган. Дарыянын узундугу - 110 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Контрабанда
Контрабанда (ит. contrabando, contra  – каршы жана  bando  – өкмөт жарлыгы) – бажы иши чөйрөсүндөгү кылмыш, бажы чегарасы аркылуу ири өлчөмдөгү товарлардын же башка нерселердин бажы көзөмөлүнөн кыйгап же жашырып ташылуусу же болбосо документтерди же бажылык идентификация каражаттарын алдап пайдалануу, же жарыялабастан же так жарыялабастан алып өтүүлөр түрүндө болот. КРде К-нын өлчөмү төмөнкү эмгек акынын наркынан 1000 эсе жогору аныкталат.
Корей тили
Корей тили — корейлердин тили. Корей жарым аралына, КЭР, Япония, АКШ, Россияга тараган. Корей тили обочолонмо тилдердин бири. Анын пайда болушу жөнүндө түрдүү божомолдор бар. Корей тилин окумуштуулар тунгус-манжур тил тобуна кирерин далилдешкен. Корей тили 6 диалектиге бөлүнөт: түндүк-чыгыш [Түндүк-Чыгыш Кытайдагы корей говорун кошкондо], түндүк-батыш, борбордук, түштүк-чыгыш, түштүк-батыш жана Чежудо аралынын диалекти. Корей тили — агглютинациялама тил. 19-кылымдын аягына чейин жазма адабий тили ханмун болгон. Корей адабий тили борбордук диалектидеги сеул говорунун негизинде калыптанган.
Үндүү тыбыштар: 아-а 야-я 어-о 여-ё 오-о 요-ё 우-у 유-ю . Үнсүз тыбыштар: ㄱ-к ㄴ-н ㄷ-т ㄹ-р/л ㅁ-м ㅂ-п ㅅ-с ㅈ-ч ㅊ-чх ㅍ-пх ㅋ-кх ㅌ-тх ㅎ-х .Корей тилинде окуйбуз: 집 -уй /чип (окулушуу) 가방-баштык/ кабан 사람-адам/ сарам 잠-туш/ чам
Саясаттагы максатка божомолдоо
Саясаттагы максатка божомолдоо — максаттарды аныктоо процесси.
Анын баштапкы баскычы — кырдаалдарды изилдоо, саясаттыя жана бийликтин милдеттерин анализдоо, алардын маанилүүлөрүн тандоо, бул милдеттерди чечуудо тиешелуу чечимдерди кабыл алуу жана тиешелуу саясий процесстя долбоорлоо, бул керектуу максаттарга жетуу менен аякташы керек. М. б. саясаттын теориясынын маанилуу элемента, ал саясаттын субъектилеринин иш-аракеттерин алдыга койгон максаттары, алардын шартгарын билүү жана аларды ишке ашыруунун каражагтары аркылуу түшүндүрүүгө жардам берет.
Саясаттагы максатка божомолдоо төмөндөгүдөй аспектилерге бөлүнөт: - саясий программаларды, идеологиялык орнотмолорду түзүү аркылуу саясий максаттарды калыптандыруу; - калыптандырылган максаттарды жана социалдык-саясий шартгарды эске алуу менен субъект тарабынан саясий чечимдерди кабыл алуу; - белгилуу бир саясий иш-аракеттерди иш жүзүнө ашыруу жолу менен алдыга коюлган саясий максаттарды ишке ашыруу.
Саясаттагы максатка божомолдоо саясатта чечим кабьш алуу процедурасынын негизги компоненттеринин бири болуп саналат. Кимдир бироо тарабынан коюлган максат - берилген коомдун социапдык-экономикалык, саясий шарттарына дал келбеген - ишке ашпайт, бирок бул коомду бир тараптуу, толук эмес, чындыксыз кылат; мындай коом бузула баштайт.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Сопча-Ю
Сопча-Ю — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара губасы орун алган. Дарыянын узундугу - 144 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Системотехника
Системотехника - кибернетикадагы багыт; ал информацияны кайра өзгөртүүнүн универсал каражаттары – ЭЭМ негиз кылып алынган татаал системаларды пландаштыруу, долбоорлоо, конструкциялоо жана башкаруу маселелерин изилдейт.
«Системотехника» термини 20-кылымдын 60-жылдарында эл чарбасынын ар түрдүү тармактарын башкаруунун автоматташтырылган системасынын өнүгүшүнө байланыштуу пайда болгон.
Системотехника татаал эксперименттик иштерди долбоорлоону, өнөр жай тармактары менен экон. ар кандай процесстерди, админ, иштерди автомат- таштырууда кенири колдонулат.
Осейка (Санарка куймасы)
Осейка — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Курган облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Санарка дарыясынын сол жээгинен 46 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Системотехника
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Осейка (Санарка куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы башатынан Увелька дарыясын кошпогондо, Уй дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кыргыз эл оюндары: аспаптарды атып, таштап, уруп, ыргытьш жана чертип ойнолуучу
Аспаптарды атып, таштап, уруп, ыргытьш жана чертип ойнолуучу - кыргыз улуттук оюндарынын бир түрү.
Геоцентризм
Геоцентризм – (грек. ge – жер жана лат. centrum – борбор) – дүйнөнүн геоборбордук системасы күн системасы жана ааламдагы жердин борбордук абалы жөнүндө окуу.
Геоцентризм боюнча ай гана эмес, планеталар, күн жана жылдыздар да бирдиктүү борбор катары жердин айланасында айланат, бул күнүмдүк байкоолорго дал келет. Пифагордун мезгилинен бери философиялык жана илимде дүйнөнүн гармониясы жөнүндө түшүнүк бекемделип келет. Платон астрономиянын милдети жетиле элек көрүнгөн кыймылдарды изилдөө деп эсептеген. Бул маселени Аристотель жана Птолемей да чечишкен. Геоцентризмдин чокусу эсептелген Птолемейдин системасы боюнча планеталар тегерек орбиталар боюнча жылышат.
Гроув (Оклахома)
Гроув (Оклахома) (Grove) — Оклахома штатынын Delaware округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6 377 киши. Болжолдуу аянты - 23.5 км². FIPS коду — 40-31600.
Гинекология оорулары
Гинекология оорулары — аял организминин анатомия-физиологиялык өзгөчөлүгүнө байланыштуу оорулар. Гинекология ооруларына инфекция, травма, уулануу, химиялык заттардын жана ысыктын таасири, этек кирдин нейрогумордук бузулушу, шишиктин пайда болушу, жыныс органынын туура эмес жайгашышы же кемтиги себеп болот. Жыныс органынын оорусу аялдын бүт организмине таасир берет. Көбүнчө 20дан 50гө чейинки аялдарда сезгенүү оорулары (жатын кынынын — кольпит, жатындын — эндометрит, жатын түтүгүнүн — сальпингит) көп кезигет.
Дени соо аялдын жатын кынында ар кандай микроорганизмдер болот. Алар демейде эч кандай зыян келтирбейт. Көпчүлүк учурда сезгенүү ооруларын стрептококк, гонококк (Сүзөк, Котон жара), трихомонада (Трихомоноз), ичеги жана туберкулёз таякчасы жана башка козгойт.
Гинекология ошондой кээде жалпы организмдин жугуштуу ооруларынын (грипп, ангина, келте ж. б.) микробдору кан жана лимфа аркылуу тараганда да болушу мүмкүн. Сезгенүү оорулары өз убагында, туура дарылаганда толук айыгат. Кээ бир учурда жыныс органынын тканы өзгөрүлүп, оору өнөкөткө айланат. Ички жыныс органынын сезгенүү оорулары көпкө созулуп, кайра-кайра кармаса, тукумсуздукка алып келет жана этек кир кайталанмасы бузулат.
Этек кир кайталанма бузулушу менен мүнөздөлүүчү оорулар гинекология ооруларынын өзгөчө тобун түзөт. Бул жыныс аппаратындагы ар кандай оорулар же аялдын жалпы организмине байланыштуу болот. Мындай учурда этек кир токтойт (аменорея), өтө көп (гиперменорея) же аз келет (гипомонорея) же этек кир бат-бат келет же кечигет. Этек кир кайталанмасы бузулганда жатындан кан агуусу мүмкүн.
Жыныс органдардын зыянсыз жана зыяндуу шишиктери (көбүнчө климакс мезгилинде болот) пайда болгон жерине жараша айырмаланат. СССРде гинекология ошондой менен ооруган аял диспансердик каттоого алынып, врач-гинекологдун көзөмөлүндө болот. Дарылоо аялдар консультациясында жана гинекология ооруканада. Ири ишканаларда акушер-гинеколия кабинеттерде жүргүзүлөт. Айыл жеринде оорукананын врачы жана акушер-фельдшер райондун акушер-гинекологунун жетекчиси менен жардам көрсөтүшөт. Гинекология ооруларырын гинекология изилдейт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
âäġǎèЫЛВЭОФТАЛЯАÈèËĚĩũФОЭЖДЫДВЛВЛКЛТВ1556ФЙРЯ010110 10ВПВВАОАФЛПЛЫАОЫСОВОВЛВАОВЫШЛ ЫДВЛБЬБЫЬИЧОЙКД ЦЫЯИИЯРЫЫТОТЫСОЫГРЫГКАЯЫШРГШ ЯВФЧИИВРКЧИЫВУП ЯОЯСВПТРРЫАФЫРРФРРФПНКУЧИИССВнкГ4Н8ГЦШЩСПЕОАС8569745ФЙВРЕЦАУРОФЫОПИВЬФЬЫООЫОЫВАОВОГВФТП ФУЫВУ
Большая Амзя (Краснокам району, Башкыртстан)
Большая Амзя — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Раздольев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 163 киши. Почта индекси — 452935, ОКАТО коду — 80237843002.
Саясаттагы ишенүү жана ишеним
Саясаттагы ишенүү жана ишеним — саясаттыя жана бийликтин, саясий маселелердин жана иш-аракетгердин иште- шинин керектуу эмоционалдык, интуитивдик кыймылы.
Алардын эффекгивдуулугун жана алардын коом жана белгилуу бир адам тарабынан кабыл алынуусун аныктайт. Саясаттагы ишенүү жана ишеним - бул ошондой эле саясий (коомдук) ойдун негизги булактарынын бири, коомдогу саясий абалды, мамлекеттеги саясий атмосфераны аныктоочу маанилуу фактор. Саясаттагы ишенүү жана ишеним саясаттын жана бийликпт этикалык, моралдык баалары менен толтурулган идеалдык, акыл-ойлук мейкиндигин, көңүлдүн социалдык-психологиялык мейкиндигин, саясатка жана бийликке карата болгон жарандык позициясын пайда кылат.
Саясаттагы ишенүү жана ишеним бири-биринен айырмалоо өтө татаал, алар бири-бирин стимулдап турат.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Момбеков (айыл)
ААББТ коду — 41703 215 840 01 0.
Географиясы
Көчөлөрү:
Вакуленков, Валерий
Вакуленков, Валерий (1945-ж. т., Сокулук району) – адабиятчы, филология илимдеринин доктору (1990), профессор (1993). 1971-ж. Ленинград унверситетинин филология факультетин бүтүргөн. Эки жүздөн ашык илимий эмгектердин жана рецензиялардын автору. “Утверждение социалистического гуманизма в русской литературе 20-х годов”, “Детская литература Киргизии”, “Современное и вечное” жана башка китептери бар. К. Баялинов, К. Акиев, С. Сасыкбаев, М. Гапаров, К. Жапаров, К. Сапарбаев, К. Осмоналиев, З. Сооронбаева, Д. Сулайманов, Ж. Алымкулов жана башка чыгармаларын орусчага которгон.
Будённовка
Будённовка — Кыргызстандын Чүй облусунун Ысык-Ата районундагы айыл. Кочкорбаев айыл аймагына кирет.
Ысык-Ата суусунун оң өйүзүндө, Бишкек―Балыкчы унаа жолунун боюнда, деңиз деңгээлинен 737 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору жана темир жол бекетинен Кант шаарынан 8 км. 1930-ж. отурукташкан. Калкы 3900 (2002); негизинен дыйканчылыкта эмгектенет. Орто мектеп, амбулатория, бала бакча, китепкана, турмуш-тиричилик комбинатынын бөлүмдөрү бар. Улуу Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган.
Калкы
Калкы ― 3604 киши (2009-жылы).
Талдык, Кара-Суу району
Талдык (Талдык) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Катта-Талдык айыл округу составына кирет.
Апаат
Апаат, алаамат - адамзатты кырсыкка жана материалдык бүлгүнгө учуратуучу табият кубулуштары жана кырсыктары. Аларга жер титирөө, жанар тоолордун атылышы, суу ташкыны, сел жүрүү, кургакчылык, бороон-чапкын, цунами, катуу шамалдар (торнадо, куюн) жана башкалар кирет. Негизинен жер шарында болжолдуу 70ке жакын, ал эми Кыргызстанда 20дай табигый кырсыктар катталган. Апаат көбүнчө капысынан болуп, адамзатка жана чарбага көп залал келтирет.
Төкмөчүлүк өнөрү
Төкмөчүлүк өнөрү — алдын-ала даярдыксыз ар кандай көрүнүштөр жөнүндө оозеки ырдоо өнөрү. Төкмөчүлүк кыргыз элинин оозеки чыгармачылыгынын бүткүл улуу мурасын жараткан. Бул өнөр ырчынын турмушту аңдап билүүсүнүн тереңдиги, ой жүгүртүү чабытынын, сөз байлыгынын ченемсиз кеңдиги, рухий толкундануусунун бийиктиги менен тыгыз байланышканда гана кеңири белгилүү чыгармалар жаралат. Төкмө акындар адетте, бир ырдаган ырын кийин кайра ырдаганда бир топ өзгөртүп ийишет, анткени ал эки учурда эки түрдүү абалда болот, ар кыл сөздөрдү, уйкаштыктарды тандайт. Төкмөчүлүктө психологиялык абалдын мааниси чоң. Көп төкмөлөр (Токтогул, Калык, Алымкул, Осмонкул, Токтоналы, Ысмайыл) комуздун коштоосу менен ырдашса, айрымдары (Барпы көпчүлүк учурда) комуздун коштоосуз эле ырдаган. Төкмөчүлүк анчалык бийик даражада болбосо да, азыр айрым акындардын (Э. Турсуналиев, Т. Абдиев, 3. Үсөнбаев) чыгармачылыгында жашап келе жатат. Ошондой эле жазма адабияттын айрым өкүлдөрү да (Б. Сарногоевдин айрым чыгармалары) кээде төкмө өнөрүнүн үлгүсүндө жаралып жатканын байкоого болот. Дүйнөлүк адабияттын тарыхында поляк акыны А. Мицкевич да импровизатор төкмөчүлүк катары көп ырларды жазган.
Токмо акындардын негизги темасы эмне эле
Кыргыз адабиятынын башаты
Бул жагынан мүнөздүү келген Барлык өзөнүндөгү бейиттеги эстелик жазууну кел- тиребиз:
«Тенгридаки кюнка ердаки элимка бюкмадим,
Куйда кунчуйымка озда оглымка адырылдым»
«Теңирдин, күндүн, жерим менен элимдин убайын көрбөй кеттим,
Кунчуюмдан (канышамдан), уулдарымдан айрылдым».
Мен — Төр-апа Ичракимин.
Жыйырма беш жашымда ага,
Ерапышьянъель
Ерапышьянъёль — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Косью дарыясынын оң жээгинен 156 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Кыргыз адабиятынын башаты
ини Канышамдан айрылып, муңга баттым!
Ерапышьянъель
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Кыргыз адабиятынын башаты
Мен силерди, ай, күнүмдү көрбөс болдум
Ерапышьянъель
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Контракт
Контракт (лат. contractus  ) – жарандык жана эмгектик укук мамилелерине колдонулуучу «келишим» түшүнүгүнүн синоними.
Кыргыз адабиятынын башаты
Убайларын көрбөй кеттим Кайрат кылгыла!
Узак жолдо көп жортуулдадым
Кантейин, эми ал да бүттү!
Жеримден, ичер суумдан айрылдым
Будунумдан, үй-бүлөмөн, кадаштардан айрылып
Элим, ханым менен бирге ыракаттанып,
Көрөр күнүм калбады!
Ошондуктан өзүмө эстелик орнотуп, кеттим азып.
Кайын журтумдан, байлыгымдан, Эштеримден айрылдым
Жыйырмы беш жашымда табгач ханына бардым!
Эрлерим үчүн алтын, күмүш келтирдим,
Элиме күч-кубат коштум.
Жети бөрү өлтүрдүм,
Барс, көкмөккө кол барбады!
«Беш матыбыз,
шадымыз,
Элим Чэндем адырылдым!
Эр эрдемим
Эбимиз ачда бен!
Эр эрдемим акун
Эр атым Яш Акун бен!»
Биз мында аллитерация менен катар калган башка эстелик жазуулардагыдан айырмаланып, өзгөчөлүү уйкаштыкты байкайбыз. Ыр азыркы акын жомокчулардын баяндоо манерасына бир кыйла эле жакын (айрыкча кенже эпос «Мендирманды» айтканга), мында уйкаш саптан кийин уйкаш эмес сап кетет, муну, биз жогоруда белгилегендей, Ф. Корш кыргыз ырынын мүнөздүү белгиси деп эсептейт. Сөзмө-сөз которгондо текст төмөнкүчө айтылат
Беш азаматтан,
Шадыбыздан,
Чэне элимден
Айрылдым
Үйүм Ачда еди
Айтылуу акынмын мен,
Жаш Акын — ардак атым менин!
Барсбек, Ынанчу Алп Билге
Барсбек, Ынанчу Алп Билге – 7-кылымдын аягы–8-кылымдын башында Енисейдеги Кыргыз кагандыгынын башкаруучусу. Анын тушунда кыргыздардын элчилери Кытайга, Тибетке, Түргөш кагандыгына жиберилип турган. Экинчи Чыгыш Түрк кагандыгынын кагандары да Барсбекди өзүнө ийитүү максатында оболу анын кагандыгын таанышкан жана Элтерис кагандын кызын ага канышалыкка беришкен (Күл тегинге арналган эстеликтин маалыматы).
Барсбек каган табгачтар (кытайлыктар), «он ок (элинин) каганы» (түргөштөр), чик, аз сыяктуу түрк уруулары менен Орхондогу түрктөргө каршы согуштук ынтымак түзүүгө жетишкен. Бирок, Тоң-Йокук жана Күл тегин жетектеген кошуун озунуп, бул ынтымактын өкүлдөрүн бириндетип талкалоону көздөшүп, 710-жылдан 711-жылга караган кышта алар Көгмен (Саян) тоосун ашып, капысынан кыргыздарга кол салган.
Суңга деген чертокойлуу жерде Барсбек баатырларча согушуп, курман болгон. Орхон түрктөрү аны каармандарча күрөшкөн жоосу катары аздектешкен. Енисей кыргыздары өздөрүнүн руна сымал бир катар жазма эстеликтеринде Барсбекке жоктоо, кошок сөздөрүн багышташкан. Бул эстеликтердин (кошоктордун) жазылышынын өзү да «кыргыз бодун» деп Орхон жазмаларында аталган кыргыз элинин ички биримдигин айгинелейт.
Televisa
Televisa (Grupo Televisa, S.A.B.) — 1973-жылы негизделген мексикалык медиа компания. Башкы кеңсеси Мехико шаарында жайгашкан.
Кармак дарыясы (Томь-Чумыш куймасы)
Кармак — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Томь-Чумыш дарыясынын сол жээгинен 65 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Трагедия
Трагедия
Колдонулган адабияттар
"Кыргыз адабияты энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү. Асанов, жооптуу редактор: А. Акматалиев. Бишкек - 2004
Гидроцефалия
Гидроцефалия (байыркы грек. ὕδωρ — суу жана κεφαλή — баш) — баш сөөк көңдөйүнө жүлүн суусунун толушунан пайда болгон балдар оорусу. Гидроцефалия адатта мээде жүлүн суусу ашык иштелгенде же сезгенүүдө, шишикте жана башка себептерден улам мээ карынчаларынан жүлүн суусу агып чыкчу тешик бүтөлүп калганда болот. Гидроцефалия өөрчүү мезгилине жараша тубаса жана кийин пайда болгон болуп айырмаланат. Кош бойлуу аял котон жара жана токсоплазмоз менен ооруса тубаса гидроцефалия, ал эми бала төрөлгөндөн кийин менингит, менингоэнцефалит оорулары менен ооруса, башы травмага учураса жана уулангандан кийин пайда болгон гидроцефалия болушу мүмкүн. Кээде жүлүн суюктугу өтүүчү жолдордун тубаса өспөй калуусу да гидроцефалияга чалдыктырат. Анын белгилери: баш сөөктүн көлөмү чоңоёт, көз чалыраят, көз алмасы тез-тез кыймылдайт (гистагм), кээде көрүү жана угуу начарлайт жүрөк айланат, баш ооруйт ж. б Айрым учурда гидроцефалия бала курсакта кезин де эле башталат, баланын башынын чоңоюп кетиши төрөттү кыйындатат.
Ооруну дарылоо үчүн баш сөөк көңдөйүндөгү жүлүн суюктугун жана денедеги сууну азайтуучу дарылар берилет. Оору күчөсө жүлүндөн суу алынат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Апасов Кубанычбек Тунгучбаевич
Апасов Кубанычбек Тунгучбаевич (1950-жылы туулган, Чүй облусу, Ысык-Ата району, Кеңеш айылы) - анестезиолог, медицина илимдеринин доктору (1994). КММИни бүтүргөн (1974). Ош облустук ооруканада, РКОдо врач, анестезиолог болуп иштеген. Учурда Москвадагы А. Н. Бакулов атындагы жүрөк-кан тамыр хирургиясы илимий борбордо (РМИАнын) жетектөөчү илимий кызматкер. Анестезиология жана реанимация боюнча адис. 20дан ашык илимий эмгеги жарык көргөн.
Тынымсейитова, Жумакан
Жумакан Тынымсейитова (1929-жылы ноябрда туулган – 1975-жылы 29-июлда каза болгон) – Кыргызстанда совет доорунда жашаган белгилүү акын айым. Орус тилиндеги адабиятта анын ысымы “Джумакан Тынымсеитова” түрүндө учурайт.
Кыскача өмүр таржымакалы
Жумакан Тынымсейитова 1929-жылы ноябрда Кыргызстандын Нарын облусуна караштуу Нарын районундагы Он-Арча айыл өкмөтүндө (Эчки-Башы кыштагында) туулган.
Атасы Тынымсейит - кыргыздын тынымсейит уруусунан болот. Энеси - Саракан.
Согуш жылдарынын алгачкы учурунда мектепте окуп, 1943-жылы өз кыштагындагы жети жылдык мектепти аяктаган.
1943-45-жылдары Нарын шаарындагы педагогикалык окуу жайда таалим алган.
1945-жылдан тартып Он-Арча жана Кум-Бел айылдык китепканаларында китепканачы болуп иштеген.
1950-52-жылдары жана андан соң 1955-60-жылдары Нарын шаарында Тянь-Шань облустук (азыркы Нарын облустук) үналгы берүүсүндө диктор болуп эмгектенген.
Ал эми 1952-55-жылдары жана андан соң 1960-63-жылдары “Тянь-Шань правдасы” облустук гезитинде жана “Жеңиш” райондук гезитинде адабий кызматкер болуп иштеген.
1963-жылдан өмүрүнүн акырына чейин Нарын шаарында балдар бакчасынын башчысы болуп иштеген.
1975-жылы 29-июлда узакка созулган оорунун айынан каза болгон. Сөөгү Нарын шаарындагы мусулмандар көрүстөнүндө коюлган.
Адабий ишмердиги
Жумакан Тынымсейитованын кыргызча 9 ыр жыйнагы, “Акыркы жолугушуу” деген пьесасы жарыяланган.
Анын алгачкы чыгармасы 1957-жылы жарык көргөн.
“Сыбызгы” деп аталган туңгуч ырлар жыйнагы 1961-жылы жарык көргөн.
Анын пьесасы Нарын облустук музыкалык драма театрында коюлган.
Бир катар публицистикалык макалалары жана маектери Кыргызстандагы мезгилдүү басма сөздө жарык көргөн.
Акындын айрым ырлары орус тилине которулган.
Акын Ж.Тынымсейитованын «Ысык-Көлдөн бир элес» ("Ай баратат") деген ырына өз айылдашы, элеттик композитор Сайыргазы Түркмөнов татынакай обон жаратып, бул обондуу ыр кыргыз музыксынын алтын корунан орун алды.
”Алыкул жана музыка” ырынан бир шиңгил
Алиге агарып, таң атпайт, Жазат ал, Шотаны барактайт. Акынга алты эсе күч берип, Аппак күү сезимде шарактайт!
Коомдук ишмердиги
Акын Жумакан Тынымсейитова 1963-жылдан тартып СССР Жазуучулар Биримдигинин мүчөсү болгон.
1962-жылдан өмүрүнүн акырына чейин КПССтин мүчөсү болгон.
Үй-бүлөсү
Жумакан Тынымсейитованын өмүрлүк жубайы Мунаке Султаналиев Нарын облусунун кадырман ишмерлеринен болгон.
Жумакан Тынымсейитова эки уул (Мырзагул менен Турат) жана эки кыз (Рая менен Гүлжанды) төрөгөн.
2012-жылдын октябрында алардын ичинен Рая гана өмүр сүрүүдө. Шум ажал Мырзагул, Турат, Гүлжанды 1995ң2012-жылдардын ичинде эрте алып кетти.
Достору. Даңазалуу замандаштары
Акын Жумакан Тынымсейитова кыргыздын чыгаан тарыхчы-этнограф кызы Какен Мамбеталиева, диктор Капар Алиев, заманбап кыргыз жазуучусу Кеңеш Жусупов, генерал Бейше Молдогазиев, журналист Сулайман Мамбеталиев, архитектор Вера Алиева, элеттик коомдук ишмер жана акын Күмүш Суранова сыяктуу бир катар замандаштары менен тыгыз карым-катнашта болгон.
Жазуучу Бейшебай Усубалиев эскерет
“(Акын Жумакан Тынымсейитова) өзүнөн кийин келаткан муун жөнүндө толкунданып да, тынчсызданып да кеп кылып жатканын көп уктум. Бир-экөө өзгөчө эсимде калыптыр. Роза Карагулова жөнүндө бөтөнчө бир сүймөнчүк менен айтчу. Кат жазышып турушса да керек эле. Айтып-айтып келип, акырында муңайып:
- Күйөөсү ичет окшойт, - деп койчу акырын.
Анан бул жарыкчылыкта өзү эле жалгыз калгандай эч нерсеге көңүл бурбай, алдындагы эки баракка тигилчү. Сыягы, ал Роза эжеден келген кат болсо керек…
- Ат-Башыдан бир бала өсүп келатат. Жетим экен. Ырлары тим эле укмуш! - деп эже барбалаңдап сүйүнүп жатканын бир жолу кулагым чалып калды.
- Кийин ичип кетпесе экен, - деп койду ойлуу.
Чын эле, ошол "укмуш" укмуш экен. Көп өтпөй эле мурдун барбайтып Шайлообек Дүйшеев деген бир жылдыз жанып чыкты”.
Акын Шайлообек Дүйшеевдин эскерүүсүнөн
“Адамдын баскан жолунда сєзсїз ага Кыдыр Алейки Салам жолугат деп айтып калышар эле. Кыдыр Алейки Салам мага жакшы элежолукту.
Кыдыр адегенде мага, шамал кайда айдаса ошол жакка делдектеген бала кезимде акын Жумакан Тынымсейитова болуп, кийин жол табалбай буулугуп турганда жазуучу Асанбек Стамов болуп жолукту”. (Ш.Дүйшеев. Отко чуркаган бала.)
Сыйлыктары. Наамдары
Акын Жумакан Тынымсейитова совет доорунда “Каармандык эмгеги үчүн” медалы менен сыйланган.
Эстутум
Элеттик айылына сиңирген эмгеги татыктуу бааланып, эгемендик доорунда анын аты Эчки-Башы айылындагы эки кабаттуу имараты бар клубга ыйгарылган.
Акын Жумакан Тынымсейитованын ысымындагы стипендиялар Он-Арча айылындагы мектептин мыкты окуучуларына берилип келди.
Систематика
Систематика (гр. systematikos - ирээттештирилген) - кандайдыр бир реалдуу сфераны түзгөн объектилерди кабыл алынган ыкмалар менен белгилөө, атоо, мүнөздөп жазуу жана системам салуу маселелерин чечүүчү илим.
Систематика объектилери өтө тармактанган жана дифферендиаланган татаал системаларды изилдөөчү илимдердин бардыгында (химия, биология, география, геология, тил илими, этнография ж. б.) зарыл.
Систематика өзгөчө биология да кеңири өнүктү. Анын максаты - азыр жашап жаткан жана тукум курут болгон бардык организмдерди мүнөздөп жазуу жана атоо, түр менен түрдүн же түрлөрдүн топторунун ортосундагы тектик байланыштарды аныктоо, организмдердин табигый системасын түзүү.
Мында Систематика биол. илиминин бардыгында (жаныбар физиологиясы, биохимия, палеонтология, өсүмдүк морфологиясы, өсүмдүк анатомиясы ж. б.) топтолгон маалыматтарга жана тийиштүү теорияларга, өзгөчө эволюциялык теорияга таянат.
Гераклид Понтийский
Гераклид Понтийский (б.з.ч.387 — б.з.ч.312) – Платондун окуучусу.