cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нике
Салт жана дин
Нике кыюу - ислам динин карманган адамдарга коюлган талаптардын бири. Исламда никенин 3 шарты бар: жубайлардын экөөсүнүн тең мусулман болушу, нике кыйылып жатканда күбөлөрдүн болушу жана тараптардын келишүүсү. Ушул 3 шарт толук аткарылса нике кабыл болду деп эсептелет. Дин өкүлү Курандан тийиштүү сүрө, аят, дубаларды окуу менен жубайлардын никесин бекемдейт.
Христиан дининде нике – христиан үй-бүлөсүнүн чиркөө тарабынан бекемделиши. Чиркөө, Апостол Павелдин каты аркылуу, никени улуу «сыр (таинство)» деп атайт, христиан никедеги жубайлардын биригүүсү менен Исанын чиркөө менен биригүүсүн салыштырып: “Ошондуктан эркек ата-энесин таштап, аялы менен жабышат, экөө бир дене болот.
Эрте жана мажбурлап никеге тургузуу
Жарандарды эрте, мажбурлап никеге тургузуу учурдун эң актуалдуу маселелеринин бири. ЮНИСЕФтин маалыматы боюнча, учурда жыл сайын 12 миллион кыз 18ге чыга электе күйөөгө тиет. Бул – ар бир мүнөттө 28 кыз эрте никеге турат дегенди билдирет. Жакыр өлкөлөрдө кыздардын 40 пайызы эрте турмушка чыгып кеткенин изилдөөлөр көрсөткөн. Уюм 82 өлкөдө изилдөө жүргүзүп, эрте никеге тургузуу дүйнө жүзү боюнча кездешкен көрүнүш экенин тастыктады. Эрте никеге тургандардын көбү Борбордук Африка республикасында экени аныкталган, бул өлкөдө эркектердин 28 пайызы 18 жашка чыга электе никеге турушат. ЮНИСЕФтин маалыматы боюнча, элдин жакыр, билимсиз катмарында, көбүнчө айылдарда эрте никеге туруу көп кездешүүдө. Уюмдун өкүлдөрү эрте никеге туруу принциптерине каршы келет деп коңгуроо кагып келишет. Бүгүнкү күндө планетада жашы жете элек курагында никеге турган 650 миллиондон ашык аял бар деп эсептелет.
балдардын никесин токтотууга чакырып, бул боюнча элге кеңири түшүндүрүү ишин жүргүзүү зарылдыгын айтып келет. БУУ 2030-жылга чейин балдарды никеге тургузуу көрүнүшүн биротоло токтотууну көздөп жатат.
2016-жылы Кыргызстанда жубайлардын ЗАГСка расмий каттоого турганга чейин молдолордун нике кыюусуна тыюу салган мыйзам кабыл алынган. Баш кошкон жубайлар Кылмыш-жаза кодексинин 175-беренесине ылайык, нике кыйылганга чейин сөзсүз Жарандык абалдын актыларын каттоо (ЗАГС) бөлүмүнөн каттоодон өтүшү шарт же 18 жашка толгон болушу милдеттүү. Эгерде бул талап аткарылбаса, нике кыюуга катышкан дин кызматкерлери жана ата-энелер 3 жылдан 5 жылга чейин эркинен ажыратылат. Мыйзамдын авторлору расмий нике каттоодон өтпөй, диний жөрөлгө менен гана баш кошуп жашап жүргөн аялдардын укугу көп бузуларын, аларды коргоо зарылдыгынан улам да ушул мыйзам долбоору иштелип чыккандыгын айтышкан. Бул 18 жашка чыга элек жуптардын никеге туруусуна тоскоолдук жараткан демилге болду. 2018-жылы Бишкекте "Кыздардын укугун коргойбуз жана 18 жашка чейинки өспүрүмдөрдүн эрте никеге туруусуна бөгөт коёбуз" аттуу жыйын өтүп, анда Кыргызстанда эрте никеге тургузууга тыюу салган мыйзам иштебей жатат деген сындар айтылган. Бул жаатта чуулгандуу окуялар катталып, нике кыйган молдолорду жоопко тартуу маселеси да көтөрүлгөн учурлар бар.
Ала качуу
Борбордук Азияда, анын ичинде Кыргызстанда кездешкен көрүнүш. Турмуш куруу максатында кыздарды жигиттердин күчкө салып өз үйүнө алып баруусу. Бул жат көрүнүштү даана ачыктаган 2 чуулгандуу окуя бар. Биринчиси, 2018-жылы 20 жаштагы Бурулай Турдали кызын 29 жаштагы жигит ала качып баратканда кармалып, кыз жана аны ала качкан жигиттер милиция бөлүмүнө жеткирилет. Кыз милиция бөлүмүндө ала качууга шектелген жигит тарабынан бычакталып каза табат. Ала качкан жигит өзүнө да бычак сайып, бирок аман калган. Кийин ал “адам өлтүрүү”, “ала качуу” беренелери боюнча күнөөлүү деп табылып, 20 жылга эркинен ажыратылды. Экинчи окуя – Айзада Канатбек кызынын ала качуунун курмандыгы болушу. 2021-жылы 26 жаштагы Айзаданы тааныш жигити ала качып, көп өтпөй экөөнүн жансыз денеси Бишкектин четинде унаадан табылган. Бурулайдын окуясындай эле жигит алгач кызды өлтүрүп, андан кийин өз жанын кыйган. Ала качууга катышкан 5 жигит 6-7 жылга эркинен ажыратылды. Ала качууну мурда салт деп колдогондор көп болсо, учурда көпчүлүк буга каршы. Кылмыш-жаза кодексинин 172-беренесине ылайык, Кыргызстанда никеге турууну көздөп кыз ала качкандар 7 жылга чейин эркинен ажыратылышат. Жогорудагыдай кайгылуу окуяларга карабай кыз ала качуу токтобой келе жатат. “Freedom House” уюмунун «Кыргызстанда кыз уурдоого бөгөт коюуга көмөктөшүү» долбоорунун алкагында жүргүзүлгөн иликтөөлөрүнө ылайык, Кыргызстанда жыл сайын 10 миңге жакын кыз уурдоо катталууда.
Калың
Калың – турмушка чыккан кыздын ата-энесине күйөө бала тараптан берилүүчү төлөм. Илгертен келе жаткан каада. Төлөм акча, мал турүндө берилет. Борбордук Азия, Кавказ, Сибирь элдеринде бүгүнкү күнгө чейин колдонулуп келет. Калыңдын суммасы ар бир өлкөдө, Кыргызстанда болсо ар бир аймакта ар башкача. Негизинен эки тарап сүйлөшүп аныктап алуучу маселе. Калың берүү “кызды сатып алуу” жана “жигиттердин үйлөнүүсүнө тоскоолдук” катары да сындалып келет. 2016-жылы Кыргызстанда “Коомдун гендердик маселелерди кабыл алуусу” деп аталган улуттук иликтөө жүргүзүлгөн. Анда калың жигитти кыз ала качууга түртчү жагдайлардын бири деп белгиленет. Сурамжылоодо жигиттердин бир бөлүгү калың төлөөдөн жана башка чоң каржылык чыгымдардан качуу максатында кызды ала качарын айтышкан. “Калыңды аз берип койду” деп таарынып, мунун айынан үй-бүлөлөргө доо кеткен учурлар да кездешет.
Ажырашуу
Ажырашуу – жубайлар ортосундагы расмий никени токтотуу. Кыргызстандын Үй-бүлө кодексине ылайык, нике жубайлардын биринин же экөөсүнүн арызы боюнча никени бузуу аркылуу сот тарабынан токтотулат. Кыргызстанда ажырашуулардын саны өсүп жатканы көрсөтүлүүдө. 2019-жылы 1000 никеге 1,7 ажырашуу туура келсе учурда Кыргызстанда 1000 никеге 222 ажырашуу туура келет. Бул ар бир бешинчи нике бузулууда деген сөз. Шаарга караганда айыл жеринде ажырашуулар 2,4 пайызга аз экенин статистика көрсөтүүдө. Эксперттер ажырашуулардын башкы себеби деп бир нече жагдайларды аташат: эрте турмуш куруу, ала качуу, миграция, аракечтик, үй-бүлөлүк зомбулук, жакырлык жана башка. Ажырашууда жубайлар үй-мүлкүн бөлүштүрүүнү өз ара макулдашып алышат же сот аркылуу чечилет.
Полигамия
Айрым маданияттарда полиандрия, башкача айтканда, көп күйөөлүүлүк деген да түшүнүк бар. Азыркы күндө аз санда болсо да Индияда, Непал, Кытай өлкөлөрүнүн кээ бир коомчулуктарында кездешип келет. Полиандрия жаратылыш ресурстары абдан чектелген  коомдорго мүнөздүү деп эсептелет. Ресурстардын жетишсиздиги төрөлүүнү чектөө зарылдыгын жаратып, ар бир баланын аман калышынын маанилүүлүгүн жогорулатат.
Прогноздоо мүмкүнчүлүгү
Өткөндүн тажрыйбасы м-н жагдай жакынкы келечек ж-дө бир эмес, бир нече гипотезаны түзүүгө негиз болуп, ар бир гипотезага мүмкүнчүлүктүн жүзөгө ашырылышы ыйгарылат. Прогноздоо мүмкүнчүлүгүнө ылайык ар бир индивиддин тийиштүү иш аракетке даярданууга же аны жүргүзүүгө негиз түзөт.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Ыштоо
Ыштоо — ыштап сүрсүтүү-эт жана балык азыктарын өзгөчө даам, жыт берүү үчүн түтүнгө кармоо. Ыштоо таш доорунда эле колдонулган. Кыргыздар байыртадан эле чаначты, сабаны Ыштоону жана этти, чучукту сүрсүтүүнү билишкен. Азыркы учурда Ы-нун химиялык жана технологиялык жолу пайдаланылат.
Жаңгир хан
Жаңгир-хан Эшим уулу (1610−1652) — Казак хандыгынын 1643-52-жылдардагы башкаруучусу, чыңгызий тукумунан. Жуңгарларга каршы күрөштүн жетекчилеринин бири.
Жаштыгы
Кыргыздар менен казактардын ханы болгон Эр Эшим (Ишим хандын) уулу Жаңгир (Жахангир) 1610-жылы төрөлгөн. Жаңгир эр жеткенге чейин атасына, андан кийин өзүнүн бир тууганы Жаныбек ханга жардамчы болуп, саясий жана аскердик иштерде өзүн көрсөткөн.
Жуңгарларга каршы күрөш
1635-жылы жуңгар-калмактар Орто Азия аймагына көз арта баштагандыгы билингенде, Жаңгир баатыр орто-азиялыктарды биригүүгө чакырган.
1643-жылы жортуулга келген калмактардын көп сандаган аскерлерин Орбулак деген жерден 33 жаштагы Жаңгир баатыр баштаган 600 казак жоокери тосуп чыгып, душман менен беттешкен. Орбулак салгылашында (Орбұлақ_шайқасы) Жаңгир баатыр алдын ала окоп (аңгек) каздырып, жоокерлердин бир бөлүгүн жашырып, өзгөчө тактика менен жоону жеңип алган. Ошол учурда жардамга Бухара хандыгынан Жалаңтөш баатыр (Yalangtoʻsh_Bahodir) баштаган өзбек аскерлери да келип калган. Натыйжада 10 миңдей жуңгар жоокери набыт болуп, душмандар артка чегинген.
Өлүмү
9 жылдан кийин кайрадан даярданып келген жуңгарлардын жортуулуна да Жаңгир хан тоскоолдук кылууну каалаган. Кыргыз жеринде болгон калмактарга каршы 1652-жылдагы салгылашта Жаңгир баатыр-хан курман болуп, 42 жашында дүйнөдөн өткөн. Андан кийин анын уулу Тооке хан (Тәуке_хан) менен кыргыз башкаруучусу Хан Тейиш калмактарга каршы Орто Азияны коргоо ишин улантышкан.
Нөөмөттөн кийин калыбына келтирүү
Нөөмөттөн кийин калыбына келтирүү – зыяндуу эмгек шарттарынан улам келтирген дене-күчтүк жана моралдык-психологиялык чарчоону калыбына келтирүү максатында жумуш нөөмөтүнөн кийин кызматкерлердин организмине медициналык-биологиялык таасир көрсөтүү чараларынын комплекси.
Росселлини Роберто
Росселлини Роберто (италиянча Roberto Rossellini; 8. 5. 1906, Италия, Рим – 3. 6. 1977, ошол эле жер) – италян кинорежиссёру. Неореализм өкүлү. 1934-жылдан кинодо иштеген. Ф. Де Робертис менен бирге «Ак корабль» (1941), «Учкуч кайтып келет», «Крестчен адам » (экөө тең 1942) фильмдери неореализм багытынын манифести болуп калган. «Рим ачык шаар» (1945), фашистке каршы «Пайза» (1946), «Европа 51» (1951), «Эркиндик кайда» (1952), демократиялык кыймылдын таасиринде «Индия 1958» (1958), «Генерал Делла Ровере» (1959), «Римде түн болчу» (1960) фильмдерин койгон. 1960-жылдары тарыхый телефильмдерди («Людовик Х1Унүн бийликке келиши, 1966) тарткан. 1975-ж. «Италия биринчи жыл» көркөм фильмин жараткан.
Куниев Анарбай Хайитбаевич
Куниев Анарбай Хайитбаевич (1957-ж.т., Наманган облусу) - коомдук ишмер. Фрунзе политехникалык институтун бүткөн (1982).
Мамлекеттик кызматтын 2-класстагы кенешчиси. Облустук, райондук кеңештин бир нече жолку депутаты.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Джорджтаун (Массачусетс)
Джорджтаун (Массачусетс) (Georgetown) — Массачусетс штатынын Эссекс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 8 183 киши. Болжолдуу аянты - 34.1 км². FIPS коду — 25-25625.
Жылдыздар эволюциясы
Жылдыздар эволюциясы - жылдыздар өөрчүшү убакыттын өтүшү менен жылдыздардын физикалык мүнөздөмөлөрүнүн жана химиялык курамынын өзгөрүшү. Жаратылыштагы бардык объектилер сыяктуу эле жылдыздар пайда болот, өнүгөт, акырында «өлөт». Жылдыздардын «өмүрү» анын массасына көз каранды. Массасы Күндүкүнөн кичине жылдыздар узак (ондогон млрд жылдар бою) жашайт, себеби массасы анчалык чоң болбогондуктан, гравитация күчүнө жылдыздардын түпкүрүндө жүрүп жаткан ядролук реакция тең салмакта турат. Массасы чоң жылдыздар тез «карыйт», мисалы, массасы Күндүкүнөн 15 эсе чоң жылдыздар энергия запасын 10 млн жылда эле «түгөтүп» алат. Дээрлик бардык жылдыздар өмүр бою температурасы менен өлчөмдөрүн өзгөртпөй сактайт. Бирок борбордук бөлүгүндөгү суутек гелийге айланып бүткөндө жылдыз өзгөрө баштайт. Анын өлчөмү чоңоюп, чыгарган энергиясы өсүп, кызыл алпка айланат. Борбордук бөлүгүндөгү температурасы 100 млн градуска чейин көтөрүлүп, ядродогу гелий көмүртекке айланат. Кийин алптын тышкы катмары бөлүнүп кетиши мүмкүн, анда жылдыз планеталык тумандуулуктун газ алкагында калат. Акырында жылдыз кысылып, сууп бараткан ак кидикке айланат. Массасы Күндүкүнөн 1,4 эсе чоң жылдыздар ак кидикке айлангандан кийин. кысылуусун токтото албай калат. Гравитация күчүнүн кысуусунан электрон менен протондордун өз ара аракети бардык массаны нейтронго айландыруусунан нейтрон жылдызы пайда болот. Эгерде жылдыздын массасы же тышкы катмары бөлүнүп кеткенден кийинки калдыгы Күн массасынан 3-5 эсе чоң болсо, анда кысылуу процесси нейтрондук жылдызга айлангандан кийин да токтобойт, кысылуунун эбегейсиз күчү менен кара көңдөйгө айланат.
Стюарт (Небраска)
Стюарт (Небраска) (Stuart) — Небраска штатынын Holt округуна караган АКШ шаары.
Риттероде
Риттероде (Ritterode) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Мансфельд районуна кирет.
Стюарт (Небраска)
Калкы - 625 киши. Болжолдуу аянты - 1.6 км². FIPS коду — 31-47500.
Риттероде
Калкы - 344 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 7,08 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 87 335. Муниципалитеттин башчысы — Дитмар Тойпель.
Ысыктан майышуу
Ысыктан майышуу, ысыктандеформациялануу -  рекристаллдашуу же андан жогорку температурада криссталдык материалдын деформациялануусу. Ысыктан майышууда муздак майышууга караганда каршылык аз болгондуктан, ал металл жана куймаларды иштетүүдө колдонулат. Деформациялануучу материалдарды ысытууда кубаттуу жабдыктар керектелет, к. Прокат станы.
Ностро эсеби (коммерциялык банктарда)
Ностро эсеби (коммерциялык банктарда) – талап кылуу боюнча корреспондент банктар тарабынан төлөнө турган депозиттер.
Жапайы жашоо
"Жапайы жашоо" (Wild, Дикая) - 2014-жылы Жан-Марк Валле режиссерлук кылган Американын биографиялык драмасы. Ник Хорнби жазган сценарий Шерил Стрэйддин 2012-жылдагы "Жапайы: Тынч океан чыйырынан жоголуп кайра табылуу" мемуарына негизделген. Тасмада Риз Уизерспун Стрэйддин ролунда ойноп, Лаура Дерн (Стрэйддин апасынын), Томас Садоски, Михил Хюйсман жана Гэби Хоффман жана башкалар экинчи пландагы образдарды жаратышкан. Тасманын премьерасы Теллюриде кинофестивалында 2014-жылдын 29-августунда болуп өтүп, Түндүк Американын кинотеатрларында ошол жылдын 3-декабрында көрүүчүлөргө сунуштала баштаган.
"Жапайы жашоо" киносынчылардын оң баасын алган. Көпчүлүк мактоолор Риз Уизерспун менен Лаура Дерндин жараткан образдарына карата айтылган. Экөө тең ролдору үчүн "Эң мыкты аял актёр" (Риз) жана "Экинчи пландагы мыкты актёр аял" (Лаура) номинациялары боюнча Оскар сыйлыгына көрсөтүлүшкөн.
Тасма өндүрүшү
2012-жылдын 8-мартында Риз Уизерспун Шерил Стрэйддин "Жапайы: Тынч океан чыйырынан жоголуп кайра табылуу" мемуарынан өзүнүн Pacific Standard продюсердик компаниясы аркылуу тасма тарта турганын жана Стрэйддин ролун жаратаарын жарыялаган. 2013-жылдын июль айында Fox Searchlight Pictures бул долбоордун укуктарын өзүнө алып, Ник Хорнби сценарийин жазган жана Уизерспун, Бруна Папандреа жана Билл Ролад продюсерлик кылышкан. 2013-жылдын август айында канадалык Жан-Мар Валле режиссёрлукка кол койгон.
Жылдыз чоңдугу
Жылдыз чоңдугу - жылдыз же асман телосунун жаркыроо чени. Биздин заманга чейин 2-кылымда Гиппарх куралсыз көзгө көрүнгөн жылдыздарды 6 топко бөлгөн, эң жаркырак жылдыздарды 1-чоңдукка, эң начарын 6-чоңдукка киргизип, калгандарын 2-, 3-, 4-, 5-чоңдуктарга ылайыктаган. Бир чоңдуктан экинчисине өткөндө жаркыроонун өзгөрүшү көзгө бирдей болуп көрүнөт, кийин фотометриялык өлчөмдүн жардамы менен 1-чоңдуктагы жылдыздын жаркыроосунун 6 чоңдуктагы жылдызга болгон катышы 100гө барабар экендиги аныкталган. Бул катыш Жылдыз чоңдугунун 5 интервалына туура келгендиктен, жанаша чоңдуктагы эки жылдыздын жаркырактыгынын катышы V100 = 2,512ге барабар. Эгер Е1жанаЕ2 эки жылдыздын жарыктанышы, т1жанат2 аларды жылдыз чоңдугу болсо, анда алардын катышы Е1/ Е2 = 2,512 (т1т2) болот. Мындан жылдыздын жаркырактыгы чоң болсо, анын чоңдугунун сан мааниси кичине болору келип чыгат. Абдан жаркырак жылдыздын жылдыз чоңдугу нөл же терс сан, абдан начар жылдыз чоңдугу оң сан менен туюнтулат. Мисалы., эң жарык жылдыз Сириустун жылдыз чоңдугу т= -1,46; Күндүкү т= -26,78 ; толгон Айдыкы т= -12,712 ; эң начар жылдыздыкы т = 23 жана башка.
Кулумбетов Чаткалбай
Кулумбетов Чаткалбай (1918, Наманган уезди, Сумсар айылы) - коомдук ишмер. 1938-40-жылдары Советтик Армиянын катарында кызмат өтөп,
1,11-даражадагы Ата Мекендик согуш, “Даңк”, 2 Кызыл Жылдыз ордендери, медалдар, Кыргыз ССР Жогорку Советинин “Ардак грамотасы” менен сыйланган. Ысмы Ак-Башат орто мектебине (Ала-Бука району) коюлган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Жылдык шакектер
Жылдык шакектер - 1) өсүмдүктүн жыгачтын камбийинин бир вегетация мезгилиндеги аракетинен пайда болгон катмары. Жыгачтын жазында пайда болгон элементтери күзүндө пайда болгондоруна караганда ири жана жука кабыктуу болгондуктан, жыгачтагы ар жылы пайда болгон катмарды оңой эле ажыратууга болот. Жылдык катмарды экинчи флоэмадан, экинчи жабуучу ткандан, дарактын арааланган сөңгөгүнөн көрүүгө болот. 2) Жаныбардын жылдык шакектери организмдин катуу структурасында мезгилдүү (кээде жылыга) пайда болуучу жана узакка сакталуучу түзүлүш. Мезгилдик ткандын өсүүсүнүн өзгөрүшүнөн пайда болот. Жерде-сууда жашоочулардын, сойлоочулардын жалпак сөөктөрүн, кабырчыгын, тырмагын, раковинасын күнгө салып караганда көрүнөт. Жылдык шакектер жаныбарлардын жашын көрсөтөт.
Баклэй
Баклэй (Buckley) — Мичиган штатынын Wexford округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 550 киши. Болжолдуу аянты - 4.8 км². FIPS коду — 26-11480.
Каменная Поляна (Благовещен району, Башкыртстан)
Каменная Поляна — Башкыртстандын Благовещен районундагы айыл, Жаңы надеждин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 33 киши. Почта индекси — 453444, ОКАТО коду — 80215831002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Росселлино
Росселлино (Rossellino) – италиялык скульпторлордун жана архитекторлордун үй-бүлөсү. Алгачкы Кайра жаралуу доорунун өкүлдөрү. Өтө белгилүүлөрү: 1) Бернардо (1409, Тоскана, Сеттиньяно – 23. 9. Флоренция), негизги эмгеги – «эң сонун шаар» жөнүндөгү гуманисттик ойду камтыган Пьенца шаарынын (1459) планы жана курулушу (Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген). Скульптурада ачыктыкка жана тең салмактуулукка умтулган; 2) Антонио (1427, Тоскана Сеттиньяно – 1479, Флоренция) – Бернардонун бир тууганы, монумент жана жасалга скульптуранын чебери (португалиялык кардиналдын күмбөзү, 1461–66), портреттик бюсттарды жасаган.
Килиансрода
Килиансрода (Kiliansroda) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Веймар районуна кирет.
Калкы - 223 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 3,99 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 71 038. Муниципалитеттин башчысы — Норберт Вальтер.
Нота (дипломатиялык)
Нота (дипломатиялык) (лат. notas  – колкат, кат) – кеңири колдонулуучу жазуу жүзүндөгү дипломатиялык актылардын бир түрү, дипломатиялык кат алмашуу документи, кээбир учурларда – эларалык келишимдерди түзүү таризи (Н. алмашуу аркылуу жүзөгө ашырыла турган). Н. жазуу таризи боюнча жеке жана вербалдык болуп бөлүнөт (кара: Вербалдык нота  ). Жеке нота тышкы карым-катнаш органынын ырасмий нота барагына толтурулат.
Стетцель Жан
Стетцель, Жан (Jean Stoetzel, 1910–1987) – француз социологу ж-а социалдык психолог.
Француздук коомдук ой Институтунун негиздөөчү жана президенти. Стетцель негизги эмгектери позитивистик (көз карашта) позицияда коомдук ойдун техникалык суроосуна, методологиялык теориялык багытта жазылган. Пикир изилдөөдө социологиялык, психологиялык ык зарыл шайкештигин жактаган. Социалдык психологиянын чегинде кана коомдук ойдун адекваттуу түшүнүүгө болот деп ырастайт. Адам баалуулуктарын түзүүдө эң негизги ролду баамдоо мүнөздө ой ойлойт. Коомдук жана ошондой эле жеке ой билдирет дейт. С. иштеп чыккан методдор Францияда социалдык экономикалык саясий коомдук ойду изилдөөдө кеңири колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Обершварцах
Калкы - 1380 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 24,51 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 6 78 164. Муниципалитеттин башчысы — Йозеф Радлер.
Стин (Миннесота)
Стин (Миннесота) (Steen) — Миннесота штатынын Rock округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 180 киши. Болжолдуу аянты - 1.1 км². FIPS коду — 27-62662.
Нойбөргер
Нойбөргер (Neubörger) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Эмсланд районуна кирет.
Калкы - 1540 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 16,49 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 54 037. Муниципалитеттин башчысы — Вильхельм Шмиц.
Кулманов Муктар Кукул
Кулманов Муктар Кукул (1932-ж.т., Талас облусу, Буденный району) - Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген мугалими (1998).
Ош педагогикалык институтун (1950) бүткөн. 1953-57-жылдары Базар-Коргон районунун Акман орто мектебинде мугалим, 1957-67-жылдары В.И.Ленин атындагы мектеп-интернатта мугалим, окуу бөлүмүнүн башчысы, 1967-99-жылдары Гагарин атындагы орто мектепте директор болуп иштеген. СССР ИАнын география коомунун мүчөсү (1991).
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Төмөнкү Двойник (Двойники куймасы)
Төмөнкү Двойник — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Двойник дарыясынын оң жээгинен 0,6 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Хан Тейиш
Хан Тейиш, же Кантейиш — кыргыздын багыш уруусунун бийи, 17-кылымдагы кыргыз урууларынын жалпы башкаруучусу, жуңгарларга каршы күрөштүн жетекчиси.
Өмүр жолу
Багыш уруусунан чыккан Тейиштин атасы Түлкү же Тилеке деп эскерилип, ал Тагай бийдин Карачоросунун урпагы болгондугу айтылат. Ал эми Тейиштин энеси казак хандарынын тукумунан болгон.
17-кылымдын ортолорунда кыргыз-бухара-казак-могол биримдиги жуңгарлардын жапырыгына туруштук бере албай жеңилип, ал эми Теңир-Тоодо калмак Калдаманын бийлиги орногон. 1670-жылдары кыргыздар кайрадан күч топтоп, Тейиш деген бийди өздөрүнө атайын хан кылып шайлашкан.
Хан Тейиш казак элинин Тооке ханы менен жакын дос болуп, алар душманга каршы аскердик союз түзүшкөн. 1680-жылдардагы жуңгар-кыргыз согушунда анын колбашчылыгындагы кыргыз жоокерлери чоң эрдик көрсөтүшкөн.
Хан Тейиштин эки уулу: Аккочкор менен Каңкы да мыкты баатырлардан болуп, согуш майданында курман болушкан.
Төмөнкү Двойник (Двойники куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жылдыруу (геометрия)
Жылдыруу (геометрия) - геометриялык. өзгөртүүнүн бир түрү; тегиздикти (евклид мейкиндигин) каалагандай эки чекитинин арасындагы аралык сакталгандай геометриялык өзгөртүү. Жылдырууда тегиздиктеги (мейкиндиктеги) F фигурасы ошол эле тегиздиктеги (мейкиндиктеги) F’ фигурасына өзгөртүлөт (F=F’). Геометриядагы жылдыруу түшүнүгү механикалык кыймыл түшүнүгүнөн айырмаланат. Механикалык кыймыл убакытка көз каранды болгон үзгүлтүксүз процесс, ал эми геометриялык. Жылдырууда фигуранын баштапкы жана акыркы абалындагы процесс каралат. Тегиздиктеги окко карата симметрия, параллель которуу, чекиттин айланасында буруу, борбордук симметрия жылдыруу болот, анткени бул геометриялык өзгөртүүлөрдүн ар биринде эки чекиттин аралыгы өзгөрбөйт. Жылдыруу тегиздиктин багытын өзгөртпөсө 1-түрдөгү жылдыруу (параллель которуу, буруу жана борбордук симметрия), ал эми багытын карама-каршыга өзгөртсө 2-түрдөгү жылдыруу (окко карата симметрия) деп аталат. Эки жылдыруунун композициясы (көбөйтүндүсү, удаалаш аткарылышы) кайрадан жылдыруу болот. Жылдыруулардын композициясы ассоциация законуна баш ийет. Берилген жылдырууга тескери жылдырууну дайыма табууга болот. Ар кандай кесинди өзүнө өзү барабар,башкача айтканда өзүнө өзү өзгөртүлөт деп эсептелет. Бул учурда теңдеш жылдыруу алынат. Демек жылдыруулардын көптүгү группаны түзөт.
Шейнфельд-Бегалиева, Асель Сувакуновна
Эркин энциклопедия – Википедия материалынан.
Бегалиева Асель Усубакуновна ( Сувакуновна ) / Шеинфельд Асель (18.10.1977- жылы туулган, Фрунзе, Кыргыз ССР, СССР ) - кыргыз тарыхчысы, коомдук ишмер, публицист, туризм, илим жана билим берүү тармагынын өкүлү. Кыргызстандагы мамлекеттик башкаруунун тарыхын, Кыргыз Республикасындагы парламентаризмдин тарыхын изилдеген. Кыргызстанда маданий жана диний туризмдин өнүгүү тарыхын изилдеген биринчи тарыхчы («Кыргыз Республикасындагы маданий туризм: тарыхы жана өнүгүү келечеги » деген темада докторлук диссертациясын коргогон).
Үй-бүлөсү
Илим жана билим берүү тармагындагы көптөгөн эмгектердин автору. 1985-жылы Ленинградда (Санкт-Петербург) кыргыз милициясынын калыптануу жана өнүгүү тарыхы боюнча кандидаттык диссертациясын жактаган. Биринчи толкундун демократы, Кыргызстан Демократиялык Кыймылынын (КДК) активдүү катышуучусу. [https://ca-c.org.ru/journal/2004/journal_rus/cac-05/01.kurrus.shtml Бишкек шаардык шайлоочулар клубунун мүчөсү. «Мемориал-Акыйкат» коомунун активисти.] Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттыгына талапкер. Ысык-Көл облусунун Түп районунан чыккан Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты Жыпар Жекшеевдин коомдук жардамчысы, консультанты, ишенимдүү адамы. Советтер Союзунун жана эгемен Кыргызстандын тарыхындагы алгачкы тарыхчылардын бири.
Педагогикалык ишмердүүлүгү
-  09.1999 - 09.2000 - '''[http://arabaev.kg/?e8b21e13ffb61794833c93e774670f7c=bashy&id_blok=108 И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети], Гуманитардык илимдер кафедрасынын окутуучусу'''
-  09.2006 — 04.2007 - Кыргыз мамлекеттик транспорт курулуш жана архитектура университети, гуманитардык илимдер кафедрасынын ага окутуучусу
-  09.2006 - 03.2008 - Туризм Академиясы, доцент
-  03.2013 - 12.2013 - '''[https://kutbilim.kg/ru/news/inner/keu-flagman-ekonomicheskogo-obrazovaniya-ru/ М.Р. Рыскулбеков атындагы Кыргыз Экономикалык Университети]' - Доцент, Философия жана коомдук илимдер кафедрасынын башчысы, ''Коомчулук менен байланыш жана ММКлар менен иштөө боюнча координатор
-  05.2011 - 09.2015 - '''Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик башкаруу академиясы, у. м. профессор'''
-  09.2015 - 09.2016 - Кыргыз-Казак университети, Профессор
-  09.2016 - 09.2018 - '''IHMS — Эл аралык жогорку медициналык мектеп — Бишкек, у. м. профессор'''
-  09.2018 - 03.2021 - KICA - Борбордук Азиядагы Корея институту  — профессор
Негизги илимий эмгектери
Эмгектери орус тилинде жазылгандыктан кыргыз тилине которулбай берилди. 1. Истоки парламентаризма: опыт деятельности Исполнительного Комитета Советов КАО РСФСР в период возрождения национальной государственности (1924—1927 гг.).— Бишкек, 2006/ Монография на основе диссертации.
2. Культурный туризм в Кыргызской Республике: история и перспективы развития. — Бишкек, 2013.
3. Историко-культурное наследие в туризме Кыргызской Республики. — Бишкек, 2011 (рекомендовано МОиН КР для образовательных учреждений КР),
4. Религиозный туризм в Кыргызской Республике.— Бишкек, 2011 (рекомендовано МОиН КР для образовательных учреждений КР),
'''5. [https://history.kg/ru/component/content/article/12-state-management/10-chormonov-a-b-begalieva-a-s-chormonov-a-a?Itemid=101 Государственное регулирование туризма в Кыргызской Республике (1999—2011 гг.). Сборник документов.]''' — Бишкек, 2012.
6. Комплектация и систематизация материала докторской диссертации отца Бегалиева Сувакуна Иманакуновича (посмертно) и издание книги '[https://history.kg/files/pdf/BSI/Book%20BSI%20Kavkaz.pdf Бегалиев С. И., Сулайманов Ж. И. «Депортированные народы Кавказа в Кыргызстане. Размышления „на рельсах судьбы“». — Бишкек, 2012.]'
7. Комплектация и систематизация архивных материалов Бегалиева С. И. о восстании 1916 года с последующей публикацией. [https://daniyarov.kg/2018/03/25/sbornik-2015-goda-vosstanie-1916-goda-dokume/?lang=en «Восстание 1916». Под редакцией д.филол.н. К. Мамбеталиева. - Бишкек, 2015.]
8. [http://arabaev.kg/dt.kg/?option=zak_1&id_mater_plata=8 Официальный оппонент на защитах докторских диссертаций в ДИССЕРТАЦИОННОМ СОВЕТЕ Д. 07.18.578 ПРИ КГУ ИМ. И.АРАБАЕВА И КНУ ИМ. Ж.БАЛАСАГЫНА]
Коомдук жана уюштуруучулук иштери
– «Кыргызстандын психологдорунун этикалык кодекси» (Кыргызстан Психологиялык коому, 2013-ж. апрель) жана «Парламенттин этностор аралык мамилелерге эффективдүү катышуусу» («Эгалит» Конфликттерди жөнгө салуу агенттиги, 2012-2013-ж.) эмгектерин талкуулоого чакырылган.
- Байкал жаштар форумунда (2013-ж.) А.С.Бегалиеванын «Байкал-Ысык-Көл» бирдиктүү жаштар форумун түзүү идеясынын сунушу россиялык тараптын колдоосуна ээ болуп, резолюцияга киргизилген.
- Кыргыз Республикасынын Маданият, маалымат жана туризм министрлигине караштуу Туризмди өнүктүрүү боюнча Координациялык кеңештин эксперти (2013-2016-жж.).
- Кыргыз Республикасынын кол күрөш федерациясынын президентинин кеңешчиси (2011-жылдан 2017-жылга чейин).
- 2014-жылы 15-17 жаштагы уландар жана кыздар арасындагы кол күрөш боюнча Азиянын ачык чемпионатына Кыргыз Республикасынын спорттук делегациясынын жетекчиси / Худжанд – Тажикстан/2014-жылдын апрель айы/ Кыргыз Республикасынын курама командасы 10 катышуучу өлкөнүн ичинен 3чү командалык орунга ээ болду
– Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлигинин Ош мамлекеттик социалдык университетин лицензиялоо боюнча мамлекеттик комиссиясынын эксперти / май 2014-ж.
- 2013-2014-окуу жылында Кыргыз-орус билим берүү академиясынын колледждинде Кыргызстан тарыхы боюнча Мамлекеттик Аттестациялоо комиссиясынын төрагасы.
- 2013-2014-окуу жылында Кыргызстан Эл аралык университетинин чет өлкөлүк студенттердин (англис тилдүү) топтору үчүн Кыргызстан тарыхы боюнча Мамлекеттик Аттестациялоо комиссиясынын мүчөсү
- Кыргыз-Түрк “Манас” университетинин “Туризм” багыты боюнча магистратура программасын лицензиялоо боюнча Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлигинин Мамлекеттик комиссиясынын эксперти / март 2015-ж.
– Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлигинин “Тарых” багыты боюнча бакалавриат программасын лицензиялоо боюнча мамлекеттик комиссиясынын эксперти / май 2015-ж.
– КР Билим берүү жана илим министрлигинин Кыргыз-орус колледжинин КР Билим берүү жана илим министрлигинин Лицензиялоо комиссиясынын төрагасы / июнь 2015-ж.
Илимий докладдар үчүн конференцияларда, форумдарда ж.б.у.с сыйлыктар
- «Кут билим» гезитинин мыкты автору («Кут билим», «Жыл жыйнтыгы», 27-декабрь, 2013-жыл, 15-бет).
- [http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/214170 Илим жана жаңы технологиялар жаатында 2011-2012-ж. Ч. Айтматов атындагы Мамлекеттик жаштар сыйлыгынын дипломанты (Республика боюнча 2-орун).]
Публицистика
Автор жана авторлош, ошондой эле редакциянын коногу (маек) гезиттерде жана телеканалдарда: Кут билим, Слово Кыргызстана, Кечки Бишкек, Мир ТВ, КТРК, НТС, Бурят ТВ.
Кино
Кыргыз экономикалык университети тууралуу режиссёр Э. Абдыжапаров тарткан «КЭУ-60» аттуу 20 минуталык документалдык фильмдин сценарийинин авторлошу, ошондой эле кадр артындагы үн текстинин автору.
Эскертүүлөр
Эскертүүлөр орус, англис тилинде болгондуктан кыргыз тилине которулбай берилди. 3. https://knews.kg/2012/02/16/v-bishkeke-sostoyalas-prezentatsiya-knigi-religioznyiy-turizm-v-kyirgyizskoy-respublike/
5. https://www.vb.kg/doc/179224_v_kyrgyzstane_vyshla_v_svet_kniga_religioznyy_tyrizm_v_kr.html
[https://slovo.kg/?p=6936 6. https://slovo.kg/?p=6936]
[https://24.kg/archive/ru/community/124213-religioznyj-turizm-vo-vtoroj-shvejcarii.html/ 7. https://24.kg/archive/ru/community/124213-religioznyj-turizm-vo-vtoroj-shvejcarii.html/]
8. https://24.kg/archive/ru/community/121642-asel-begalieva-u-kyrgyzstana-est-vse-zadatki.html/
9. https://knews.kg/2013/12/24/v-stolitse-prezentovali-knigu-kulturnyiy-turizm-v-kr-istoriya-i-perspektivyi-razvitiya/
10. Премия Айтматова — ПРАВИТЕЛЬСТВО КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ, РАСПОРЯЖЕНИЕ от 12 декабря 2014 года № 569-р
11. https://who.ca-news.org/people:13911
12. https://www.history.kg/ru/
13. [http://mnenie.akipress.org/unews/un_post:1555 Болевая точка: Пробелы в организации Молодёжного форума ШОС «Развитие туризма» в Кыргызстане. Или почему форум не достиг своих целей?]
14. Сводный электронный каталог библиотек Беларуси — Бегалиева Асель Сувакуновна
15. Религиозный туризм как средство возвращения к своим духовным истокам (Тенгрианство, Кыргызская Республика). Сборник материалов VII Международной научно-практической конференции: Тенгрианство и эпическое наследие народов Евразии: Истоки и современность.
16. [https://pps.kaznu.kz/en/Main/FileShow2/146805/96/3/8521/2019// Корееведение в Центральной Азии. Наука и Образование. Алматы, 2019 Выпуск 4]
[https://www.academia.edu/34573181/Turizmin_Çeşitlendirilmesinde_Kültür_Rotaları 17. Turizmin Çeşitlendirilmesinde Kültür Rotaları]
18. https://knews.kg/2021/03/25/pishbek-istorik-utochnyaet-nazvanie-stolitsy-kyrgyzstana/
Ноталаштыруу
Ноталаштыруу (лат. notificare  – белгилүү кылуу) – 1) кандайдыр бир маселе боюнча өз көзкарашын билдирүү максатында бир тараптын экинчинин дарегине жөнөтө турган эларалык мамилелердин иш-тажрыйбасындагы кат жазышуулар боюнча документтерди же документтер топтомун (ноталар, эстелик жазуулар, макулдашуулар, жөнөтүмдөр ж. б.) жалпылоочу түшүнүк; 2) векселдин төлөнбөгөндүгү же неакцеп тууралуу вексел кармоочунун вексел берүүчүгө, индоссантка же авалчыга берген жазуу жүзүндөгү кабаркаты.
Росси Карл Иванович
Росси Карл Иванович [италиянча Carlo di Giovanni Rossi;18 (29). 12. 1775, Неополитан королдугу, Неаполь шаары – 6 (19). 4. 1849, Россия империясы, Санкт-Петербург шаары] –архитектор. Соңку классицизимдин өкүлү. Петербургда шаардын архитектуралык ажарын ачкан бир катар монументтүү ампир ансамблдери: Орус музейи (мурдагы Михаил сарайы, 1819–25), Искусство аянты жана алардын астындагы Бродский көчөсү менен кошо, Сарай аянты мурдагы Башкы штабдын (1819–29) имараттары жана аркасы менен кошо, Александр театрынын (Совет учурундагы Ленинград академиялык драма театры) ансамбли (1816–34) Островский аянты менен кошо, архитектор Росси көчөсү жана Ломоносов аянты ж. б. бар.
Велькенбах
Велькенбах (Welkenbach) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Вестервальд районуна кирет.
Калкы - 143 киши(2013-ж.). . Аянты - 2,3 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 43 306. Муниципалитеттин башчысы — Маттиас Беккер.
Дурхам (Мэн)
Дурхам (Мэн) (Durham) — Мэн штатынын Андроскоггин округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3419 киши. Болжолдуу аянты - 100.3 км². FIPS коду — 23-19105.
Супериор (Небраска)
Супериор (Небраска) (Superior) — Небраска штатынын Nuckolls округуна караган АКШ шаары.
Фруита (Колорадо)
Фруита (Колорадо) (Fruita) — Колорадо штатынын Меса (Mesa) округуна караган АКШ шаары.
Супериор (Небраска)
Калкы - 1957 киши. Болжолдуу аянты - 4.9 км². FIPS коду — 31-47815.
Фруита (Колорадо)
Калкы - 11 535 киши. Болжолдуу аянты - 15.6 км². FIPS коду — 08-28745.
Жылкычиев Аскарбек Исаевич
Жылкычиев Аскарбек Исаевич – (14. 6. 1958ж. туулган Жети-Өгүз району Алкым (азыркы Балтабай) кыштагы) техника илимдеринин доктору (2006), ФПИни бүтүргөн (1979). Кыргыз автожол конструктордук технологиялык институтунда инженер, инженер-конструктор, сектор башчысы; КМКТАУда окутуучу, ага окутуучу, доцент; ошол эле университеттин Таластагы филиалында директор, Талас мамлекеттик университинде проректор, ректор (2003). 80ден ашык илимий эмгеги жарык көргөн.Эмгектери: Технология и оборудование для производства изделий полусухим способом формирования. Б., 2001; Гидравлические прессы для производства изделий полусухим способом прессования. Б., 1996.
Кулиев Ашыркул Тоникулович
Кулиев Ашыркул Тоникулович (2.11.1958-ж.т., Каныш-Кыя айылы) - коомдук ишмер.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Нотариалдык аймак
Нотариалдык аймак – нотариустун иш-аракет аймагы; КР административдик-аймактык бөлүнүүлөргө ылайык белгиленет. Райондук же дагы башка бөлүнүшү бар шаарларда ал шаардын баардык аймагы Н. а. болуп саналат.
Убайдулла хан
Убайдулла хан (өзб. Ubaydullaxon / Ubaydulla Sulton / Ubaydiy; 1487-жыл, Хорезм — 1540-жыл, Бухара) — Бухара хандыгын 1533-40-жылдары башкарган жана шейбанийлер сулалесинен чыккан бешинчи падыша.
Жаштыгы
Махмуд уулу Убайдулла 1487-жылы төрөлгөн. Убайдулланын атасы атактуу Шейбани хандын бир тууганы болгон жана Орто Азияны бириктирүүгө катышкан. Убайдулла кичинесинде атактуу дин аалымдарынан таалим-тарбия жана билим алган. 1504-жылы Убайдулла 17 жашында атасынын ордуна Бухараны башкара баштаган.
Гиждуван салгылашындагы эрдик
1510-жылы Ирандын башкаруучусу Исмаил шах орто-азиялыктардын саясий иштерине кийлигишип, Мервдеги салгылашта Шейбани хан көз жумган. Ошол жылы Гераттын шейхулисламы шахтын колунан мыкаачылык менен өлтүрүлгөн. 1512-жылы Нажми Сани деген колбашчынын жетекчилигинде ирандык шиий аскерлер кирип келип, Карши шаарынан 15 миң сунний мусулман адамды кырып салышкан. Мамлекеттеги кырдаалды жөнгө салуу үчүн ошол кезде 25 жашта болгон Убайдулла шашылыш чогулуш уюштуруп, арасынан эң улуусу болгон Күчкүнчүнү хан көтөрткөн жана аскерлерди жетектөө милдетин өзүнө алган.
Бухарага жакын Гиждуван деген жерден эки тараптын жоокерлери беттешип, кандуу салгылаш болгон. Салгылашта Убайдулла баатыр жеңип чыгып, ал эми душмандарды ээрчитип келген Бабур Индияга кетүүгө аргасыз болгон. Эки жылдан кийин Исмаил шахды Осмон империясынын башкаруучусу Султан Селим да Чалдыран салгылашында жеңип алган.
Бийликте турган мезгили
Убайдулла баатыр кийин 7 жыл хан болуп, мамлекетти ийгиликтүү башкарган. 1540-жылы Убайдулла баатыр-хан 53 жашында бул дүйнөдөн өткөн.
Чыгармачылыгы жана маданий саясаты
Ал Йемендик Абдулла деген аалымды өзүнүн руханий насаатчысы катары эсептеген. Ошондуктан, шейхтин урматына 1530-36-жылдары Бухарада "Мири Араб" медресесин курдурган жана ал азыркыга чейин сакталган.
Жаңы благовещенка (Благовещен району, Башкыртстан)
Жаңы благовещенка — Башкыртстандын Благовещен районундагы айыл, Жаңы надеждин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 2 киши. Почта индекси — 453444, ОКАТО коду — 80215831003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ритцель
Ритцель (Rietzel) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Йерихов районуна кирет.
Калкы - 151 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 11,56 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 86 185. Муниципалитеттин башчысы — Хорст Пөттер.
Диафилд (Массачусетс)
Диафилд (Массачусетс) (Deerfield) — Массачусетс штатынын Франклин округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4 750 киши. Болжолдуу аянты - 86.4 км². FIPS коду — 25-16670.
Бургштеттен
Калкы - 3390 киши(2013-ж.). . Аянты - 10,29 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 1 19 018. Мэр — Ирмтрауд Видерзац.
Шлангенбад
Шлангенбад (Schlangenbad) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Дармштадт административдик округуна карайт. Райнгау-Таунус районуна кирет.
Калкы - 6233 киши(2013-ж.). . Аянты - 36,55 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 4 39 014.
Хюэттер (Айдахо)
Хюэттер (Айдахо) (Huetter) — Айдахо штатынын Кутеней округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 0.0 км². FIPS коду — 16-39070.
Калкы
2010-жылы калкы 96 киши болгон.
Киндельбрюк
Киндельбрюк (Kindelbrück) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан Шаар. Зөммерда районуна кирет.
Калкы - 1734 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 13,29 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 68 029. Мэр — Корнелиа Кох.
Үйрөнчүк (тасма)
Тасма өндүрүшү
Paramount Pictures компаниясынын баштапкы планы боюнча "Үйрөнчүктө" Тина Фей менен Майкл Кейн башкы ролдордо ойношмок. Бюджети чечилбей калганда башка студияларга бараардан мурда Мейерс алдын ала долбоорун бекитип алып, эки актёр үчүн тең сүйлөшүүлөрдү жүргүзө баштаган. Warner Bros. компаниясына өткөрүлүп берилгенден кийин Фейдин ордуна Риз Уизерспун сунушталган менен бирок Уизерспун жадыбал келишпестигине байланыштуу тасмадан 2014-жылдын 15-январында кетип калган. 2014-жылдын 7-февралындагы акыркы сүйлөшүүлөрдөн кийин Энн Хетеуэй башкы ролдогу Уизерспундун ордуна тартылат деп чечилген. Стефен Голдблатт тасманын оператору болуп дайындалган. 2014-жылдын 23-июнунда Зак Пёрлман тасманын актёрдук тобуна кошулган.
Кассалык жыйымдар
"Үйрөнчүк" Түндүк Америкада 75.7 млн доллар чогулта алган. Ал эми дүйнөлүк кинотеатрлардан алып келген кирешеси 194.5 млн долларды түзгөн. Тасма өзү 35 млн доллар бюджет менен тартылган.
Кинофильм көрсөтүлө баштаган алгачкы эле аптада 15-20 млн доллар киреше алып келет деп мерчемделип жаткан. Ал 17.7 млн доллар чогултуп, кассалык жыйымдар боюнча жаңы эле кинотеатрларда көрсөтүлө баштаган "Трансилвания мейманканасы 2ден" артта калып 2-орунга чыккан.
Толстойчулук
Толстойчулук – коомдук акыл-ойдогу диний-утопиялык багыт ж-а 19-к. аягы 20-к. башындагы Л. Н. Толстойдун окуусунун негизинде түзүлгөн Россиядагы коомдук кыймыл.
Толстойчулукдун диний – философиялык көз карашынын калыптануусуна конфуцианчылыктын, буддизмдин идеялары ж-а Руссо, Шопенгауэр чоң таасир көрсөтүшкөн. Т. ар кандай цивилизацияны, маданиятты четке кагып, дыйкандык эмгекти; жалпысынан идеялаштырат. Анын ою б-ча, адам Кудайга кызмат кылууда рухий жактан гана эркин. Эстетика б-ча эмгегинде (“искусство деген эмне?”) ал декаденчиликке каршы чыккан. Т. искусствону ишмердүүлүк катары аныктап, анын негизинде адамдар бири-бирине сезимдерин беришет деген. Бирок, адамзаттын эң жогорку максатын “Кудайдын падышачылыгын” таратууда көргөн. Ал мындай жыйынтыкка келет: “Искусствонун жетектөөчү идеясы диний идея болмуш керек”. Толстой ошол кездеги Россиядагы мамлекеттик мекемелердин, соттордун, чиркөөнүн, бийлик аппаратынын сынына дуушар болгон. Т-лук өзүнүн жактоочуларын Батыш Европада, Японияда, Индияда (Ганди) тапкан ж-а алар 1880–1900-ж. Улуу Британияда ж-а түштүк Африкада Т. колонияларды түзүүгө аракет кылышкан.
Нотариалдык иш-аракет
Нотариалдык иш-аракет – жарандар менен юридикалык жактардын укугун, алардын КР мыйзамдарында каралган мыйзамдуу кызыкчылыгын коргоого багытталып, юридикалык мааниси бар талашсыз фактылар менен укуктук маалыматтарды күбөлөндүрүү боюнча нотариустун иш-аракети Н. и-а. аталат. Калк жашаган жерде нотариус жок болгон учурда, Н. и-а. жергиликтүү өзалдынча башкаруу органынын аткаруу-тескөө кызмат адамы (айылдык башкаруу) тарабынан жүргүзүлөт, башка мамлекеттердин аймагында мындай иш-аракеттерди жүргүзүүгө ыйгарым укугу бар КР өкүлчүлүк мекемесинин кызмат адамы тарабынан жасалат.
Жоаккино Россини
Россини Жоаккино Антонио [италиянча Gioachino Antonio Rossini; 29. 2. 1792, Пезаро – 13. 11. 1868, Париждин жанында Пасси (1887-ж. сөөгү Флоренцияга коюлган)] – италиялык композитор. Кезеги менен Италияда, Парижде жашаган. Италиялык маданиятынын жогорулашын чагылдырган чыгармачылыгы 19-кылымдагы италян операсынын гүлдөшү менен байланыштуу. Анын чыгармаларына обондуулук, күчтүү темперамент, драмалык сюжеттүүлүк мүнөздүү. Реалисттик мазмундагы опера-буффаларды жараткан. Эң мыктысы «Севильялык чач тарач» (1816). Анын «Вильгельм Тель» (1829) операсы чоң опера жанрынын калыптанышында маанилүү роль ойногон. Опералары: «Танкред», «Италия кызы Алжирде» (экөө тең – 1813), «Отелло» (1816), «Золушка», «Сааттуу сагызган» (экөө тең - 1817), «Семирамида» (1823) ж. б. 1836–55-жылдары Флоренцияда жашап, Болонья музыкалык лицейин жетектеген. 1855-ж. кайра Парижге келген. Россини – 40тай опера, фортепьянолук чыгармалардын автору. Анын чыгармалыгы 19-кылымдагы Италия искусствосунун өнүгүшүнө чоң таасир тийгизген.
Күлбөсхан шаар чалдыбары
Чаткал өрөөнүнүн борбордук бөлүгүндө, Чаткал суусунун сол өйүзүндө жайгашкан. Цитадель, шахристан жана рабаттан турат. Цитадель жана шахристаны мунаралуу калың дубалдар менен курчалган. Бул шаар чалдыбарды казууда турак жай,чарбалык жана өндүрүлүш курулуштарынын калдыктары ачылган.Курулуштардын дубалдары бышырылбаган кыштан тургузулган.Чопо идиштер,күл, айбанаттардын сөөгү жана тыйындар табылган. Күлбөсхан шаар чалдыбары 11-12кдагы жазуу даректеринде эскерилет. Ардланкент шаары деп божомолдонот. 1950-ж.А.А.Кибиров ачкан.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Кудаяров Төлөгөн
Кудаяров Төлөгөн (1936-ж.т., Каныш-Кыя айылы) - билим берүү тармагынын көрүнүктүү ишмери, эл агартуунун отличниги.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
"Неаполитандык Мастиф"
Энт Назионал Делла Кинофилия Италия, адатта энчи деп аталган, Италияда асыл тукум иттерин таануу, Стандартташтыруу жана каттоо үчүн жооптуу улуттук уюм.аны кээде италиялык кинологдор клубу деп аташат.
Неаполитандык мастиф же неолит мастифи чоң иттердин италиялык породасы. Ал борбордук Италиянын салттуу кароол иттеринен тараган. Бул 1949-жылы Италиянын иттер ассосиясы тарабынан порода катары таанылган жана 1956-жылы Эл аралык кинологик федерациясы тарабынан кабыл алынган.
Порода Cane Corso (Таяк Корсо) менен тыгыз байланышта.
тарыхы
Неаполитан мастифи борбордук Италиянын салттуу кармагыч жана күзөтчү иттеринен келип чыккан. Породаны тандоону 1947-жылы 1946-жылы Неаполдогу көргөзмөдө көргөн Пьеро Сканциани баштаган. Ал биринчи стандартты түзгөн, ал 1949-жылы расмий түрдө Италиянын иттер ассосациясы тарабынан таанылган. . Ал 1956-жылы Эл аралык Кинологик Федерациясынан толук кабыл алынган.
Мүнөздөмөлөрү
Неаполитандык мастиф чоң жана күчтүү, салмагы 50-70кг жана узундугу 60–75см Дененин узундугу боюнан болжол менен 15% чоңураак.