Армения
Экономикасы
Ички дүң продукциясында айыл чарбанын үлүшү 22,7%, өнөр жайы 20,5%, курулуш 15,7%, соода 9,8% , транспорт 5,3% ды түзөт. Өнөр жайынын негизин тамак-аш (36,6%; 2003), түстүү металлургия (21,7%), электр энергия (19,5%), машина куруу жана металл иштетүү (4,8%), химия (2,0%) тармактары түзөт. Армения дүйнөдөгү энергиясы таңкыс өлкөлөргө кирет. Жергиликтүү энергия ресурстарынын негизин гидроэнергия берет. Отундун басымдуу бөлүгүн сырттан (газды Россия менен Түркмөнстандан) алат. Армениянын экономикасында маанилүү орунду «Армросгазпром» биргелешкен (Россия, Армения) ишканасы ээлейт. Ал газ куурларын, газ сактоочу жер астындагы жайларды куруп, ремонттойт. 2004-жылы 4,9 млрд кВтШ электр энергиясын өндүргөн; анын 41% АЭСке, 30% ГЭСке, 29% жылуулук электр станцияларына таандык. Жез-молибден рудаларын, алтын казып алып иштетүүчү ишканалары бар. Машина куруу өнөр жайы электрондук, автомобиль жана станок куруу тармактары үчүн жабдуулар чыгарууга адистешкен; анын негизги борборлору: Ереван, Ванадзор, Армавирдик Электртехника жана электрондук өнөр жай ишканалары Ереванда (электр кыймылдаткычтарын жана башка чыгарат), Ванадзор (ченегич приборлор, светотехника жана башка), Гюмри (анализдик приборлор), Севан (электр механизмдерин) жана башка шаарларда жайгашкан. Химиялык өнөр жайы хлоропрен каучугун, резина буюмдарын, шина, жасалма була, целлофан, химиялык реактивдери, карбамид, меланин жана башка продукцияларды чыгарууга адистешкен. Зергерлик буюмдарды даярдоочу өнөр жайы өнүккөн; анын продукциясын экспорттоо боюнча 1-орунда турат. Зергерлик сырьёну (негизинен зергерлик жана техникалык алмазды, алтынды) Россиядан, Бельгиядан жана Нидерланддан алат. Ири ишканалары: Ереван зергерлик заводу, Армян алмаз компаниясы. Тамак-аш өнөр жайынын негизги продукциялары: коньяк жана шарап (20дан ашык заводу бар), мөмө-жемиш жана жашылча консервалары, суусундук, эт жана эт продуктулары, сүт продукциясы жана башка. Жогорку сорттогу тамеки чыгаруучу биргелешкен ири ишканалары бар. Курулуш материалдарынан цемент, асбоцемент жана шифер, имараттарды туфтан каптап жасалгалоочу материалдарды жана башкалар чыгарат. Еревандагы прибор куруу ишканасы үчүн таза темир (металлоломдон) даярдоочу тажрыйба-өнөр жай заводу, Туманян шаарында отко чыдамдуу материалдарды чыгаруучу завод иштейт. Айыл чарбага жарактуу жери 1,4 млн га (өлкөнүн 47% аянты), анын 0,5 млн гасы айдоо, 0,8 млн гасы жайыт жана чабынды. Айыл чарба продукциясынын 60%ке жакынын өсүмдүк өстүрүүчүлүк берет. 2003-жылы 244,1 миң о буудай, 444,1 миң о картошка, 573,3 миң о жашылча-бакча, ошондой эле техника (тамеки, казтаман), тоют өсүмдүктөрү жыйналган. Мөмө-жемиш бактарын (шабдаалы, өрүк) өстүрүү жана жүзүмчүлүк (2002-жылы 82,6 миң о жүзүм жыйналган) өнүккөн.2003-жылыАрменияда 493,9 миң баш бодо мал, 563,2 миң кой, эчки, 65 миң чочко болгон. Айыл чарба продукцияларынын 95,5%ке жакыны жеке менчик чарбаларда даярдалат. Рекреациялык ресурстарга бай; курорттору: Арзни, Жермук, Дилижан, Цахкадзор жана башка. Транспортунун негизги түрү - автомобиль жолу. Автомобиль жолунун узундугу 7,6 миң км (2003). Негизги автомобиль магистралдары: Ереван - Аштарак - Гюмри, Ереван - Севан Ижеван. Темир жолунун узундугу 711 км; негизги темир жол тоому - Ереван шаары. Грузия темир жол менен (Ереван - Ванадзор - Алаверди - Тбилиси) катнашы бар. Россиядан (Грузиянын аймагы аркылуу) газ кууру келет. Ири аэропорту - Звартноц (Еревандан 10 км аралыкта). Экспортко (2003-жылы 685,5 млн доллар) караганда импорт (1279,5 млн доллар) басымдуулук кылат. Экспортко негизинен асылташтарды, баалуу металлдарды, шарап, коньяк, түстүү металлдарды (алюминий, никель жез) жана алардан жасалган буюмдарды чыгарат; сырттан (импорт) отун (негизинен газ), иштетилбеген асылташтарды, жабдууларды, дан эгиндерин алат. Негизги соода шериктери: Россия, АКШ, Бельгия, Улуу Британия, Иран, Бириккен Араб Эмирликтери.