Шейх_Бахаи
Шейх Бахаи  شیخ بهایی =Шейх Бахаинин өмүр баяны= Шейх Бахаи شیخ بهایی хижра жылнамасы менен ХХ-кылымдагы белгилүү акын, илим жана ислам ой-толгоолорун жайылткан факих, астроном, математик. 1546-жылдын 4-мартында Ливандан анча алыс эмес жайгашкан Баалбек шаарында Мухаммад деп азан чакырылып ат коюлуп кичинекей ымыркай дүйнөгө келген. Мухаммад бала чагынан диний үй бүлөдө чоңойуп, мусулман каада-салттарын, Куранды терең өздөштүрүп, Хадистерди жатка билген. Ал жети жашында атасы менен Ливандагы Жабаль-амелден Иранга келип, ошол мезгилдеги белгилүү илимдердин түрүн окуп баштаган. =Шейх Бахаинин жаш кези= Шейх Бахаи улуу данышмандардан таалим алган. Алардын биринчиси анын атасы Иззааддин Хусейн болгон. Ал баласынын тарбиясын көп маани берип, дин укутарын, адеп-ахлакты тутууда, түрдүү илимдерди изилдеп үйрөнүүдө  дайым демилге берип турган. Ошондуктан Шейх Бахаи атасын өзүнүн устаты жана жетекчиси деп эсептеген. ал Молдо Абдулла Модарес Яздан логика жана философия боюнча терең билим алган. Андан тышкары математика, астронмия илимдерин да өздөштүргөн. Аны атасы менен болгон урмат мамилеси, ошол мезгилдин чоң даанышмандары жана ойчулдары менен дайым баарлашуусу, шейх Бахаинин Ислам Пайгамбарын (с.а.в.) жолун изилдөөгө болгон жеке кызыгуусу анын илимге болгон өнүгүүсүнүн өзөгүн түзгөн. Ал кыска мөөнөттүн ичинде эле ошол мезгилдин таанылган илимдерин терең билген өзгөчө фикх, хадистерди чечмелөөдө, математика, астрономия, адабият, тарых тармактарында устат болуп чыга келген жана шейх-уль-ислам деген наамды алган. =Шейх Бахаинин эмгектери= Шейх Бахаи баалуу китеп булактарын калтыргандыгы талашсыз. Тарыхчылардын изилдөөсү боюнча жүздөн ашык китеп, илимий чыгармалары калган. Алардын эң белгилүүлөрүнүн бири болуп “Жаме Аббаси” аттуу ислам дининдеги фикхти талкуулап, түшүндүмөлөгөн китеби фарсы тилинде жазылган. Шейх Бахаи тарабынан көптөгөн фикх боюнча диний жана маданий коомдук билим жогорулатуу үчүн китептер жазылган. Шейх Бахаи көптөгөн башка диний аалымдардай эле Кудайга сыйынуу, дуба кылууга чоң маани берген жана Жараткан Аллах  жөнүндө чыгармаларын ыр түрүндө чыгарган. Ал сыйынууда дубалардын маанисин терең түшүнгөн, Кудайга сыйынуу менен ал өзүнө жана дийин жамааттарга жардам берүүсүн чын дилинен сыйынган. Шейх Бахаи бардык күчүн мусулмандарды дубалардын жана сыйынуулардын маңызы менен тааныштыруу максатында ар кандай дубалардын чечмелөөсү терең түшүндүрүп, алардын ар биринин окула турган убактысы аныктоого жумшаган жана “Мефтах-уль-фелах” б.а. Куткаруу ачкычы аттуу китебин жазган. Бул чыгарманын биринчи котормосу хижра жылнамасы менен ХI- кылымдын данышманы Садра Тебризи тарабынан фарсы тилине которулуп, “Аббаси үрп адаты” деп аталган. Бул котормо көптөгөн Иран китепканаларында кол жазма түрүндө сакталган. Иран жылнамасы менен 1317-жылы бул китеп Иранда, андан соң Египетте жарыкка чыккан. Шейх Бахаи бир гана адабият жана дин тармагында данышман болгон эмес. Анын эне тили араб тили болгондугуна карабастан фарсы тилине абдан кызыгып, натыйжада ал тилди абдан жакшы өздөштүрүп фарсы тилинде ырларды да жазган. Шейх Бахаинин газелдери жана рубаилери Хафиздин поэзиясына жакындашып, Мулананын чыгармаларына окшоп кетет жана анын чыгармалары жараткан Аллах Тааланы даңктайт. Анын ыр түрүндө жазылган чыгармаларына “Нан жана сыр”, “Нан жана халба”, “Сүт жана шекер” аттуу ырлары кирет. Шейх Бахаинин ырлар жыйнагы Мухаммад Реза Хорр Амели тарабынан жыйналып, жарыкка чыккан. Анын прозаикалык таланты, мышык менен чычканды баяндаган “Акылмандарга насыят” китебинде абдан терең чагылдырылган. Бул чыгармада ал окурмандарга эң пайдалуу насыяттарды калтырган. Шейх Бахаинин “Кашгул” атту дагы бир китеби аңгемелерден, макал-лакаптардан жана ырлардан туруп, фарсы жана араб тилдеринде жазылган. =Шейх Бахаинин архитектуралык эмгектери= Шейх Бахаи архитектура жаатында да абдан мыкты адис болгон. Анын иш-чаралары дүйнөлүк атак-даңка ээ болгон. Мисалга алсак, Исфахан шаарында жайгашкан Заяндеруд дарыясынын суусун аталган шаардын бардык аймактарына бөлүштүрө билген. Ал астрономиялык так саноонун негизинде Исфаханда жайгашкан Имамдын мечитинин кыбыласын так аныктаган. Шейх Бахаинин дагы бир архитектуралык курулушу болуп, ошол эле шаарда жайгашкан азыркыга чейин сакталып турган жалгыз шам чырак менен ысуучу белгилүү мончо эсептелет. =Жалгыз шам чырак менен ысуучу мончонун сыры=