cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тибет-Кыргыз мамилелери
Тибет-Кыргыз мамилелери (8–9-кылымдар) – Тибет өлкөсү менен Кыргыз кагандыгынын ортосундагы саясий байланыш. Сонгцэна Гампонун (617–50) учурунда күч алган Тибет падышалыгы Тисонге Децэненин (755–97) тушунда зор империя түзүп, карлуктар менен союз түзүп, чыгышындагы Уйгур кагандыгы жана Тан империясына коркунуч туудура баштаган. 795-ж. бийликке келген уйгурлардын ханы Алп Кутлуг Билге каган адегенде түндүк-чыгышын коркунучтан камсыз кылуу үчүн кыргыз өлкөсүнө (Саян-Алтай аймагы) жүрүш жасоого киришкен. Кыргыз каганы аларга каршы Тан империясы менен союз түзүүгө аракет кылган, бирок андан майнап чыккан эмес. Натыйжада Араб халифатына, уйгурларга Тан империясына каршы тибеттиктер, кыргыздар менен карлуктардын убактылуу союзу түзүлүп, еаясий мазмундагы байланыштары күчөгөн. 840-ж. кыргыздар уйгурлардын борборун басып алып, аларды биротоло талкалоо үчүн Түштүк Манжурия, Алашань, андан ары Чыгыш Түркстанга (к. Синъцзян) чейин жеткен. 843-ж. жазында кыргыздар Аньси, Бэйтин шаарларын каратып, Кашкарга ээ болгон. Тибет-Кыргыз мамилелери тууралуу маалыматтар негизинен Тувадагы (Россия) байыркы кыргыз көрүстөндөрүнөн (Овюр эстелиги) табылган тибет берёста тумар-грамоталары жана кытай тарыхый даректеринде («Тан шу») эскерилет. Кээ бир изилдөөчүлөр (мисалы, Л. Гумилёв) уйгурлардын талкаланышын Тибет дипломатиясынын жемиши деп баалаган, бирок көпчүлүк окумуштуулар (П. Азбелев, Г. Супруненко ж. б.) аны кошумча фактордун бири болгонун белгилешет.
Өмүркул Кулумбаев
Өмүркул Кулумбай уулу (1931-2010) Акын Өмүркул Кулумбаев 1931-жылы Ат-Башы районундагы Терек-Суу айылында финансы кызматкеринин үй-бүлөсүндө туулган. 1940-жылы ушул эле айылдын толук эмес мектебинде окуп, 1950-жылы Кара-Суу орто мектебин "эң жакшы" деген баалар менен аяктаган. Билими орто. Алгачкы эмгек жолун Нарын шаардык типографиясында арип терүүчүлүк кесипте эмгектенүү менен баштаган. Тянь-Шань областтык аскер комиссариатында финансы администрация бөлүмүнүн башчысы болуп иштеп, кызматтык командировка мезгилинде 1961-жылдын 9-июнь күнү автомобилдик кырсыкка учурап, биринчи топтогу майып болуп калган. 1966-жылдан баштап колуна калем алып, поэзия дүйнөсүнө кадам койгон. 12 поэтикалык китептердин автору. Оорукчан болуп, төшөктө жатып калгандыгына байланыштуу мамлекеттик сыйлыктарды ала алган эмес. СССР Жазуучулар союзунун жана Кыргызстан Жазуучулар союзунун мүчөсү. Ат-Башы районунун ардактуу атуулу. Республикадагы "Жылдын мыкты адамы" наамынын ээси."Окурмандын китеп текчеси " сериясы 34-том
Акматалиев Темирбек (Суусамыр)
1967-жылдан Автомобиль транспорту жана шоссе жолдор министрлигине караштуу ДЭУ-958де башкы инженер, начальник (197381), Аламүдүн райондук аткаруу комитетинде төраганын орун басары (198187), Кыргыз Республикасынын мамлекеттик жабдуусунун алдындагы Васильевка ПМКсында начальник (198797), «Кыргызтара» ишканасында башкы инженер, Панфилов атындагы булгаары заводунда директордун орун басары, Бишкек мэриясында транспорт инспекциясынын начальниги болуп эмгектенген.
Ал «Эмгектеги артыкчылыгы үчүн» (1977) жана «Эмгек ардагери» (1985) медалдары, Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасы менен сыйланган. Чал уруусунан.
Өмүрлүк жубайы Акматалиева Токтокан экономика илимдеринин кандидаты. Кыргыз мамлекеттик университетинин экономика факультетинде декандын орун басары болуп эмгектенген.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Амхёрст (Нү-Гэмпшир)
Амхёрст (Нү-Гэмпшир) (Amherst) — Нү-Гэмпшир штатынын Хиллсбороу округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 11201 киши. Болжолдуу аянты - 90.2 км². FIPS коду — 33-01300.
Колумбиа (Миссисипи)
Колумбиа (Миссисипи) (Columbia) — Миссисипи штатынын Марион округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6603 киши. Болжолдуу аянты - 16.6 км². FIPS коду — 28-15340.
Акелеев Такин
Акелеев Такин (1931, Суусамыр кыштагы - 2005, Кант) - Кыргыз Республикасына эмгек сиңирген мугалим.
Вислет
Вислет (Wieslet) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Фрайбург административдик округуна карайт. Лёррах районуна кирет.
Ак Суу мөңгүлөрү
Жыргалаң суусунун сол куймасы Аксуунун төрүндө катар жайгашкан. Батыш Аксуу мөңгүсүнүн уз. 4,0 км, аянты 3,9 км2. Эки ири алапка ээ, алардан чыккан муз агымдары биригип бир «тилди» түзөт. Мөңгүнүн бети тегиз, айрым жерлерде чакан жаракалар тилкеси жатат. Бетиндеги күдүрлөр ж-а үкөк сымал муздар мөңгүнүн бир өңчөй айдөөш бетин бир топ татаалдантат. Мөңгүнүн башы деңиз деңг. 4530М, этеги 3020м. Кар чегинин бийикт.3780 м. Абляция облусунун аянты 2,2 км2. Ортоңку Аксуу мөңгүсүнүн уз.3,9 км, аянты 6,2 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңг. 4670 м, этеги 3340 м бийикте жатат. Кар чегинин бийикт. 3780 м. Абляция облусунун аянты 1 ,9 км2. Жогорку бөлүгүндө чоң татаал цирк бар. Анын фирн талаасы суу бөлгүчтүн кырына чейин жетпейт. Цирктен кууш мөңгү салаасы жылып чыгат, бул бөлүгүндө омкорулма муздар жатат. Андан төмөн мөңгү далы сымал жайылат. Каптал мореналардын жатышы мөңгүнүн тартылып жатканды гына күбө. Этеги мореналар м-н капталган. Чыгыш Аксуу мөңгүсүнүн уз. 4,9 км, аянты 3,7 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңг. 4720 м, этеги 3340 м бийикте жатат, кар чегинин бийикт. 3780 м. Абляция облусунун аянты 0,2 км2. Мөңгүлөрдөн Аксуу суусу башталат.
Юкон
Юкон (Yukon) - 1) Түндүк Америка Кордильера тоо кырчоосундагы бөксө тоо. АКШ (Аляска штаты) менен Канадада. Бийикт. 1500-2000 м. Too массивдери негизинен кристаллдык жана жанартоо тектеринен түзүлгөн. Ойдуңдардын таманы антропогендик борпоң чөкмөлөргө толгон. Жез, коргошун, таш көмүр, нефть, алтын кендери бар. Климаты субтропиктик континенттик, батышы Тынч океандын таасиринде. Көп жылдык тоң таралган. Тектирлерин жана өрөөндөрдүн капталдарын (400 м бийиктикке чейин) ийне жалбырактуу токой, тоо тундра өсүмдүктөрү ээлейт. 2) Канада менен АКШдагы (Аляска штатында) дарыя.. Уз. (Льюис дарыянын башатынан) 3700 км, алабынын аянты 855 миң км2. Негизги башаты - Льюис, Кордильера тоолорунан башталат. Ю. жогорку агымында Юкон платосундагы терең тоо өрөөнү, көп бөлүгү Алясканын түздүктөрү боюнча агып, Беринг деңизинин Нортон булунуна куят. Ири куймалары: Танана (сол), Пелли, Поркьюпан, Коюкук (оң). Жазында кирет. Деңиз ташкындары дарыянын жогорку агымын карай 160 кмге чейин жетет. Орт. чыгымы 6,5 мин м/сек. Октябрда тоңуп, апрелдин аягы - майда ачылат. Майдан сентябрдын аягына чейин 3200 км аралыкка кеме жүрөт (Уайтхорс босогосунан чатына чейин). Негизги порттору: Танана (АКШ), Уайтхорс, Доусон (Канада).
Согуш абалы
Согуш абалы – мамлекеттерди өзара согуш жарыялаган учурдан (же согуш аракеттеринин иш жүзүндө башталышынан) тартып ал аяктаганга чейинки мамилелери. КР мыйзамдарына ылайык, КРге баскынчылык болсо, же баскынчылыктын тикелей коркунучу туулса, Президент С. а. жарыялайт жана бул маселени токтоосуз КР ЖКнын кароосуна киргизет. КР ЖК согуш жана тынчтык, С. а-н жарыялоо жөнүндөгү маселени чечет, КР Президентинин бул маселе боюнча жарлыктарын бекитет же жокко чыгарат.
Альпинистер (Чоңтөр) мөңгүсү
Альпинистер (Чоңтөр) мөңгүсү – Кыргыз Алатоосунун түндүк капталындагы өрөөн тибиндеги мөңгү.
Уз. 3,3 км, аянты 4,4 км2. Сокулук суусунун төрүндө жайгашкан. Мөңгүнүн башы деңиз деңг. 4190 м, этеги 3100 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 3540 м. Абляция облусунун аянты 3,4 км2. Мөңгүнүн 13%не чейин морена материалдары жаап жатат. Мөңгүдөн Сокулук суусунун жогорку агымы Чоңтөр суусу башталат.
Ара-Булак
Ара-Булак — Кыргызстандын Ош облусунун Кара-Кулжа районундагы айыл. Алайкуу айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 107 киши (2021-жылы).
Разъезда Янбахта (Благовар району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Постбауэр-Хенг
Постбауэр-Хенг (Postbauer-Heng) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Пфальц административдик округуна карайт. Ноймаркт-Жогорку-Пфальц районуна кирет.
Калкы - 7342 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 24,65 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 3 73 155. Муниципалитеттин башчысы — Хорст Кратцер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 9 шаардык районго бөлүнөт.
Дуранд
Дуранд (Durand) — Мичиган штатынын Shiawassee округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3933 киши. Болжолдуу аянты - 5.1 км². FIPS коду — 26-23500.
Медфорд (Мэн)
Медфорд (Мэн) (Medford) — Мэн штатынын Пискатакис округуна караган АКШ шаары.
Рин Тин Тин
Рин Тин Тин (Rin Tin Tin) — 1918-жылдын 15-сентябрында Ли Дункан аттуу америкалык жоокер бомбалоодон кийин урап калган Франциядагы үйлөрдүн биринен жаракат алган немис овчаркасын 5 күчүгү менен таап алат. Күчүктөрдүн арасында келечектеги Голливуд жылдызы – Рин Тин Тин бар эле. Согуш аяктаган соӊ кожоюну күчүктү Калифорния штатына ала кетет да, ар кандай айбанаттардын көргөзмө-шоулоруна, мелдештерге катыштыра баштайт. Иттин талантын кинопродюсер Чарльз Жонс байкап, Рин Тин Тин тууралуу «Ринти» аттуу тасма тартат. Дебюттук эмгеги үчүн итке 350 доллар гонорар төлөнөт. 1922-жылы ал кезде анчалык белгилүү эмес «Warner Brothers» кинокомпаниясы жабылуу коркунучуна кептелип, акыркы каражатына карышкыр катышкан тасма тартып жаткан. Ли Дункан карышкырдын ролуна өзүнүн итин сунуштайт. Жыйынтыгында Рин Тин Тиндин катышуусундагы «Тозок дарыясынан келген киши» («Человек с адской реки») тасмасы чоӊ ийгиликке жетишет. Ошентип ит аталган кинокомпанияны жабылуудан сактап калган. Рин Тин Тин 30дан ашуун тасмага тартылган. Дүйнөгө таанымал бул ит 1932-жылы өлгөн. Учурда Техас штатында Рин Тин Тиндин музейи иштейт жана Голливуддагы жылдыздар аллеясында анын ысымы жазылган жылдызча бар.
Туйне
Туйне (Thuine) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Эмсланд районуна кирет.
Калкы - 1934 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 12,47 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 54 053. Муниципалитеттин башчысы — Дитер Мослер.
Айылчы уулу Ишенаалы
Айылчы уулу Ишенаалы (1900, Жумгал өрөөнү, Курманкожо болуштугу, - 1986, Жумгал району, Чоң-Дөбө айылы) - өнөрпоз жана дин кызматкери. Дин мектебинен 6 жыл билим алган. Үркүндө ата-энеси менен Турпанга (Кытай) чейин барган. Ал Кытайдан келгенден кийин Суусамыр элинин мурунку болушу Баракан бай балдарынын сабатсыздыгын жойдурам деген максатта аны үй-бүлөсү менен Суусамырга көчүрүп келген.
Колхоздоштурууга активдүү катышкан. Көп жылдар уй ферма башчысы болуп үзүрлүү эмгектенген. 1937-жылкы репрессияга кабылып, Нарын түрмөсүнө камалган. Кийин акталып чыккан. Суусамырда 50 жыл жашаган. Ал өнөрлүү адам болгон. Комуз чертип, жакшы ырдаган. «Ак калтар» дастанын жазган. Суусамыр өрөөнүнүн имамы болгон.
Уулу Жеңишбек Ишеналиев дагы маданият ишмери болуп, Токтогул Сатылганов атындагы филармонияда солист, кийиячерээк Суусамырдагы айылдык маданият үйүндө директор, көркөм жетекчи болуп иштеп, ондогон өнөрлүү шакирттерди тарбиялап өстүргөн.
Юкатан
Юкатан - Борбордук Америкадагы жарым арал. Аны Мексика булуңу менен Кариб деңизи чулгайт. Негизинен Мексикага (Юкатан штатында), түштүк чыгыш бөлүгү Гватемала жана Белиз мамлекеттерине караштуу. Көп бөлүгү ойдуңдуу түздүк, түштүк-чыгышында Майя тоосу (бийиктиги 1122 мге чейин) жатат. Карст процесси өөрчүгөн. Ксерофит бадалдары, сейрек өскөн токой; борбордук бөлүгү менен түштүгүн тропиктик дайыма жашыл токой ээлейт. Агава-хенекен өстүрүлүүчү негизги аймак (Мексикада). Порттору: Кампече, Прогресо (Мексика).
Дакшайд
Дакшайд (Dackscheid) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Айфель-Битбург-Прүм районуна кирет.
Калкы - 150 киши(2013-ж.). . Аянты - 5,09 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 32 211. Муниципалитеттин башчысы — Харальд Леман.
Популяция
Популяция (латынча populus – эл, калк) – узак убакыт белгилүү мейкиндикти ээлеп, көптөгөн муундарга өзүнүн белгилерин сактоочу бир түрдүү особдордун жыйындысы.
Попурри
Попурри, курама күү (французча pot-pourri – аралашма тамак) – белгилүү элдик ырлардын, бийлердин обонунун, опера, оперетта, балеттик темалардын негизинде жазылган аспаптык пьеса. Попурри ар түрдүү мүнөздөгү обондордун биринен соң бирин алмаштыруудан куралат. Попурри алгач 1771-жылы пайда болуп, 19-кылымда кеңири өнүккөн. Ар кыл аспаптар үчүн жазылып, көбүнчө эстрада жана үйлөмө оркестрде аткарылат. Попурринин эстрада менен циркте аткарылуучу мозаика деп аталган вокалдык түрү да бар. Кыргыз музыкасында аккордеон үчүн попуррилер бар.
Марольтероде
Марольтероде (Marolterode) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Унструт-Хайних районуна кирет.
Андовер (Нү-Гэмпшир)
Андовер (Нү-Гэмпшир) (Andover) — Нү-Гэмпшир штатынын Мерримак округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2371 киши. Болжолдуу аянты - 107.0 км². FIPS коду — 33-01460.
Хиббинг (Миннесота)
Хиббинг (Миннесота) (Hibbing) — Миннесота штатынын St. Louis округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 16361 киши. Болжолдуу аянты - 483.1 км². FIPS коду — 27-28790.
Чушева
Чушева — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пеша дарыясынын сол жээгинен 144 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 44 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дэвид Морс
Дэвид Боудитч Морс (David Morse;1953-жылы 11-октябрда туулган) — америкалык актер, ырчы, режиссер жана жазуучу. Ал «Ыйык Элсвер» (1982–88) сериалында Доктор Жэк «Бумер» Моррисондун ролун аткаруу менен АКШда алгачкы жолу коомчулуктун көңүлүн өзүнө бурган. Ал өзүнүн кино жаатындагы карьерасын «Ортомчу», «Байланыш», «Жашыл чакырым», «Паранойя», «Түнкү өбүү», «Аска» жана «12 маймыл» тасмаларында ролдорду аткаруу менен уланткан.
Бакалак мөңгүсү
Бакалак мөңгүсү – Кичи Алай кырка тоосунун түн. капталындагы өрөөн тибиндеги ири мөңгү. Уз. 4,2 км, Аянты 6,9 км2.
Дэвид Морс
2006-жылы Морс «Үй» медициналык драма сериалында детектив Майкл Триттер ролун кайра аткарып чыккан. Бул образы үчүн ал «Эмми» сыйлыгына көрсөтүлгөн. Ал 2008-жылы «HBO» телекомпаниясынын «Жон Адамс» сериалында Жорж Вашингтондун образын жараткан. Бул анын «Эмми» сыйлыгына экинчи жолу көрсөтүлүшүнө өбөлгө түзгөн. Ошондой эле ал «Офф-Бродвей» театрында «Мен кантип айдаганды үйрөндүм?» спектаклиндеги Пек абанын ролун аткарганы үчүн «Драма Деск» жана «Оби» сыйлыктарын алган. Ал «Бродвей» театрында «Деңиз саякатчысы» спектаклинде Жэймс Харкиндин образын жаратып ийгиликке жеткен. 2010-жылдан 2013-жылга чейин ал «HBO» телеканалынын «Тремей» сериалында коррупцияга баткан Нү Орлеанс полиция бөлүмүндөгү чынчыл тартип сакчысы Терри Колсондун образын жараткан. Учурда ал «WGN America» телекомпаниясынын «Чыккынчылар» сериалында тартылууда.
Бакалак мөңгүсү
Аравансайдын сол курамы–Чилисай суусунун төрүндө жайгашкан. Жалпы экспозициясы түн.-батышка багытталган. Мөңгү- нүн башы деңиз деңг. 4800 м, этеги 3900 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4250 м. Абляция облусунун аянты 4,5 км2. Мөңгүнүн көлөмү 0,36 км3, калыңдыгы 100 мге жетет. Б. м. 1914–63-ж. 450 мге тартылган. Андан Бакалак суусу башталып, Гезартка (Чилисай суусунун сол курамы) оң жактан куят. 1962–63-жылдарда Ташкен ун-тинин окумуштуулары стационардык байкоолорду уюштурган.
Хассель (Штендаль)
Хассель (Штендаль) (Hassel (bei Stendal)) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Штендаль районуна кирет.
Калкы - 948 киши (31-декабрь, 2010). Болжолдуу аянты - 11,99 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 90 220. Муниципалитеттин башчысы — Уве Блиферт.
Согуш аракеттеринин театры
Согуш аракеттеринин театры – согушуп жатышкан тараптардын куралдуу күчтөрү иш жүзүндө согуш аракеттерин жүргүзүп жаткан аймак. С. а. т. катары бейтарап жана согушка катышпаган мамлекеттердин аймагы (жер, деңиз, аба) колдонулуусу мүмкүн эмес. Эларалык келишимдерге ылайык, ошондой эле: а) айрым эларалык кысыктар (м.: Аргентина менен Чилинин ортосундагы 1981-жылдагы келишим боюнча Магелландар кысыгы); б) эларалык каналдар (м.: 1888-жылкы Константинополь конвенциясы боюнча Суец каналы); в) айрым аралдар жана архипелагдар (м.: 1947-жылкы Экинчи дүйнөлүк согуштун жеңүүчүлөрү менен Финляндиянын ортосундагы Тынчтык келишимине ылайык Аланд аралдары); г) айрым континенттер (м.: 1959-жылкы Келишимге ылайык Антарктика) С. а. т-на айландырылышы мүмкүн эмес. 1967-жылкы Космос боюнча келишимге ылайык С. а. т-на Айды жана башка асман нерселерин кошууга болбойт. Куралдуу жаңжалдардын укук ченемдеринде каралган атайын аймактарды түзүү максатында (м.: санитардык аймактар жана жерлер) С. а. т-нан согушуп жатышкан тараптардын мамлекеттик аймактарынын айрым бөлүктөрү чыгарылып салынышы мүмкүн.
Врангельсбург
Врангельсбург (Wrangelsburg) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Чыгыш Төмөнкү Померания районуна кирет.
Калкы - 207 киши(2013-ж.). . Аянты - 14,99 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 59 102. Муниципалитеттин башчысы — Андреас үдс.
Колумбус (Миссисипи)
Колумбус (Миссисипи) (Columbus) — Миссисипи штатынын Лоундес (Lowndes) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 23798 киши. Болжолдуу аянты - 57.8 км². FIPS коду — 28-15380.
Юкагирлер
Юкагирлер (өздөрүн деткиль, одул, ваду, алаи деп аташат) - Чыгыш-Сибирь эли. Саны 2 809 киши, а. и. Россияда 1 509, Саха Республикасында 1 097, Чукотка автономия округунда185, Магадан областында 79, Санкт-Петербургда 22 (2010). Юкагир, ошондой эле орус, якут, эвенк, чукот тилдеринде сүйлөшөт. Динге ишенгендери - православныйлар. Тарыхый изилдөөлөр боюнча Ю. Чыгыш Сибирдин байыркы калкынын тукумдары. 1-2-миң жылдыкта Чыгыш Сибирге тунгустар (эвенк жана эвендер) жана түрк элдери (якут) жер которуп келип, алар менен ассимиляцияланышкан. 17-кылымдаЮ. Индигиркиден Анадырга чейинки аймакты ээлеген. 17-19-кылымдарда алардын Россиянын курамына кириши, якуттар, эвендер, орустар, коряктар жана чукчалар менен болгон чырчатактар, жугуштуу оорулар ж. б. себептерден улам Ю-дин саны азайып кеткен. Негизги кесиби - аңчылык, бугу өстүрүүчүлүк, балык уулоочулук. Ит унаа катары пайдаланылат. Салттуу кийимдери эвенк жана эвендерге жакын. Тамакашы негизинен эт, балык жана козу карын, өсүмдүктөрдүн тамыры, мөмө-жемиштер.
Антикафе
Антикафе – Ар кандай кызмат же тамактануу үчүн эмес, убакыт үчүн төлөнүүчү кафе же клуб. Анда ар бир мүнөт же саатына акча төлөнөт. Мындай жерлер кино көрүү, музыка угуу, белгилүү инсандар менен сүйлөшүү же жөн гана достор менен жолугушуу, бизнес-идеяларды талкуулоо жана башка ушул сыяктуу үчүн колдонулат. Антикафенин ичи ар түрдүүчө кооздолушу мүмкүн, бирок көбүнчө үйдөгүдөй жасалат. Алгачкы антикафенин автору ишкер Иван Митин 2011-жылы «Циферблат» аталышында Москвада ачкан. Учурда мындай мекемелер «бош жер», «тайм-кафе», «тайм-клуб» аталышта дүйнө жүзүнүн ар бурчунда күн сайын ачылууда.
Өмүркул Кулумбаевдин чыгармалары
Өмүркул Кулумбаев
Алым келсе
Улуу элдин ырдап улуу казалын,
Узун элге угузамын атагын!
Ала-Тоосу бешик болуп термеген,
Теңдешүүгө чамасы жок эч кимдин,
Мен уулумун Теңиртоолук атанын.
Жотом - кыргыз булбул учкан оозунан,
Жаным кыргыз - жеңилбеген жоосунан.
Бөркүм кыргыз - буудан минген канаттуу,
Бейнем кыргыз - бүркүт учкан зоосунан.
Тобо кылган атам-энем алп кыргыз,
Бул дүйнөнүн тоосу кыргыз, тоо сунам.
Аруу дүйнөм - ак кементай, чапаным,
Ак мөңгүдөй - Ала-Тоодой калпагым.
Жүрөгүмө дастан кылып жазамын.
Карааныңды канат кылып кыргызым,
Карегиме сүрөтүңдү тартамын.
Күндө көрсөм күндө жашсың - күлгүнүм!..
Жандооч кылып, айландырып койсом дейм,
Алым келсе, Ата Журтум көтөрөм,
Боз үйүңө бу дүйнөнүн түндүгүн!..
"Окурмандар китеп текчеси" сериясы, 34-том "Окурмандар китеп текчеси" сериясы, 34-том
Козубек уулу Айтыке
Айтыке Козубек уулу, Айты (1816, Жумгал өрөөнү - 1887, ошол эле жер) - манасчы, кыргыздын улуу муундагы классик акындарынын бири. Эл арасындагы кадыр-баркы жана таланты менен Айтыке атыккан. Өмүрү жана чыгармачылыгы тууралуу толук маалыматтар жокко эсе.
Замандаштары Балык, Музооке, Арстанбек, Солтобай, Эсенаман менен катар чыккан. Алар менен айтышканы жөнүндө азыноолак маалыматтар бар. Айтикенин ырчылыгын Токтогул жогору баалаган.
Анын «О кудай ай, кудай ай», «Ким жакшы», «Тойбойт» сыяктуу насыят ырлары сакталып калган. Ал Таластан чыккан Чоңду ырчынын айтканына караганда «Манас», «Семетей», «Сейтекти» толугу менен айткан. Тоголок Молдонун баа берүүсү боюнча чоң манасчы болгон. «Жаныш-Байыш», «Эр Төштүк», «Сарынжы-Бөкөй» дастандарын да айткан. Суусамырда турган жолуке уруусунан чыккан.
Калык акын, «Айтышып акын жеңбеген, Айтыке чыккан Жумгалдан» деп ырдаган. Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Ч. Айтматов атындагы тил, адабият институтунун Кол жазмалар фондусунда «Балык менен Айтыкенин айтышынын» бир нече варианты сакталып турат.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Бөрү-Токой
Калкы
Калкы ― 209 киши (2021-жылы).
Роулей (Массачусетс)
Калкы - 5 500 киши. Болжолдуу аянты - 53.3 км². FIPS коду — 25-58405.
Бактыбай мөңгүсү
Бактыбай мөңгүсү – Кыргыз Алатоосунун түндүк капталындагы татаал төр-өрөөтибиндеги мөңгү. Уз. 2,7 км, аянты 3,0 км2.
Аспаранын оң куймасы Бактыбай суусунун төрүндө жайгашкан. Жалпы экспозициясы түндүккө багытталган. Мөңгүнүн башы деңиз деңг. 4310 м, этеги 3600 м бийикте жатат. Кар чегинин бийикт.3860 м. Абляция облусунун аянты 2,5 км2. Б. м. чакан өрөөндүн төрүндөгү цирктен башталып, «тилдери» өрөөндүн таманына чейин жетет. «Тилинин» 30 м дейин морена жаап жатат. Мөңгүдөн Бактыбай суусу башталып, Аспарага оң жактан куят.
Бустер (автоунаа)
Бустер – Автоунаадагы жөлөнгүчү жок, балдарга ылайыкталган отургуч. Ал 5 жаштан 13 жашка чейинки 15-45 килограмм салмакка ылайыкташкан кичинекей жүргүнчүлөргө атайын жасалган. Бустерлер баланы өйдөрөөк көтөрүп, автомашинанын коопсуздук курун туура тагынууга жардам берет. Анын чыканак койгучу жана ансыз деле боло берет. Бустердин түбү эч нерсе менен бекилбейт же унаанын отургучуна атайын бекиткичтер (Isofix) менен жана кошумча курлар (Latch) менен бекитилиши мүмкүн.
Тюлау
Калкы - 1526 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 23,53 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 1 51 032. Муниципалитеттин башчысы — Херберт Ланге.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Порошок металлургиясы
Порошок металлургиясы, күкүм металлургиясы – металлургиянын бир тармагы; металл жана металл сыяктуу бирикмелерден, чала фабрикат металлдардан порошок (күкүм) даярдоо жана алардын негизги компоненттерин эритпестен буюмдар даярдоо технологиясы. Мында жогорку температурада бышыруу жана басым менен иштетүү технологиялары колдонулат. Порошок металлургиясы технологиясына төмөнкү операциялар кирет: алгачкы металл порошогун алуу жана алардан белгилүү химиялык курамдагы шихтаны (бирикмени) даярдоо; порошок шихтасын белгилүү формага жана өлчөмгө келтирип калыптоо; аны бышыруу (б. а., эрүү температурасынан төмөнкү температурада ысытуу) ж. б. Бышырылгандан кийин металл буюмдардын механикалык касиеттерин жогорулатуу максатында аны басым менен иштетүү, кайталап термдик, термохимиялык жана термомеханикалык иштетүү операциялары да колдонулат. Порошок даярдоо үчүн металлдар куюндуу, дирилдек жана шар формасындагы тегирмендерде майдаланылат. Порошок алуунун дагы бир өркүндөтүлгөн ыкмасы – атайын пресс-формада суюк металлды чачыратып кургатуу (калыптоо). Формага келтирилген материалдар суутек, кычкылтек катышкан атайын сактоочу чөйрөдө же вакуумда эрүү температурасынын 70–80%ин түзгөн температурада бышырылат. Порошок металлургиясы негизги артыкчылыгы: 1) башка ыкмалар менен алууга мүмкүн болбогон металлдарды (вольфрам, тантал ж. б.) алууга болот; 2) эң жогорку техникалык-экономикалык көрсөткүчкө ээ болгон материалдар алынат; 3) таза порошок материалдарын пайдалануу менен керектүү курамы толук сакталып, эч кандай башка кошунду кошулбаган таза бышырылган материалды алууга мүмкүн; 4) бышырылган материалдардын курамы жана тыгыздыгы бирдей болгондо, анын структурасынын өзгөчөлүгүнө байланыштуу ал материалдардын касиеттери эритип алынган материалдардыкынан бир кыйла жогору болот.
Юкагир
Юкагир — Сибирдин түндүк-чыгышындагы бөксө тоо. Колыма менен Омолон дарыянын аралыгында жайгашкан. Эффузив (түндүгүндө) жана метаморфизмделген тектерден (түштүгүндө) турат. Жапыз тоолуу рельеф басымдуу. Бийикт. 1128 мге чейин (Чубукулах токол тоосу). Кызыл карагайлуу сейрек токой, 400-600 жден жогору жапалак бал карагай жана бадал-эңгилчектүү тоо тундрасы ээлейт.
Тибеттиктер
Тибеттиктер (өздөрүн пёба деп айтышат) – эл, Тибеттин жергиликтүү калкы. Негизинен Кытай (4750 миң, Тибет автономиялуу району, Ганьсу провинциясы, Цинхай, Сычуань, Юньнань), Индия (70 миң), Непал (50 миң), Бутан (5 миң), ошондой эле Швейцария, АКШ жана Улуу Британияда да жашашат. Тибет тилинде сүйлөшөт. Негизги калкы буддизм динин тутат. Тибеттиктердин ата-бабалары палеолит жана неолит мезгилинде эле Тибет аймагын мекендеп, 6-кылымда өздөрүнүн мамлекетин түзгөн. Тибет башкаруучулары коңшу мамлекеттер (Кытай жана Индия) менен мамилелешип, далай-лама жана панчен-лама башында турган башкаруунун теократтык формасын кабыл алган. 1959-ж. Тибет КЭРдин курамына кирген сон, көптөгөн Тибеттиктер (анын ичинде Далай-Лама XIV) көз карандысыздык үчүн чет өлкөлөргө качып кетип, Тибеттиктердин улуттук-мамлекеттүүлүк укугун коргоо боюнча активдүү иш жүргүзүүдө. 2009-ж. 10-мартта бүткүл дүйнө боюнча тибеттик-эмигранттар Тибетте болгон кытайларга каршы көтөрүлүштүн 50 жылдыгын белгилешип, кытай коопсуздук кызматынын колунан курман болгондордун жана көз карандысыздык үчүн күрөшкөн жоокерлердин эстелигин тургузушкан. Индиянын түндүгүндөгү Дхарамсал шаарында тибет элинин рухий жана саясий лидери Далай-Лама XIVжүз миңдеген Тибеттиктердин өлүмүнө Кытай өкмөтүн күнөөлөп, Тибет автономиясын түзүүгө чакырган. Дыйканчылыкта, мал чарбачылыгында эмгектенишип, кол өнөрчүлүк менен кесиптенишет. Тибеттиктерде байыртадан элдик медицина өнүккөн. Эркектерди салттуу күрмө, ыштан, сыртынан узун жендүү халат кийип, кур курчанат, жайкысын кездеме оронот. Кийимдери чөнтөксүз тигилгендиктен, бардык буюмдарын (анын ичинде тамак ичүүчү жыгач идиштери да бар) койнуна салып жүрүшөт. Аялдары – кыска кофта, юбка, узун, жеңсиз күрмө кийип, алжапкыч тагынып, кооздуктарды колдонушат. Улуттук тамак-ашы негизинен – дан, сүт, эт азыктары, суусундук катары сыра (чанг) ичишет. Маанилүү майрамдары – Жаңы жыл (Лосар, Ло Гсар), Фонар, «Айран майрамы» (Шодун, Шотон), Түшүм майрамы.
Айтеков Адылбек Тентимишович
Айтеков Адылбек Тентимишович (5. 6. 1946-ж. туулган, Суусамыр кыштагы) - агрардык жетекчи кызматкер. К. И. Скрябин атындагы айыл чарба институтун бүтүргөн (1975). 1966-69-жылдары Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн.
Эмгек жолун 1966-ж. Суусамыр айылдык керек-жарак коомунда сатуучу болуп баштаган.
Кийинчерээк Суусамыр МЖСинде слесарь, айдоочу (1969-70), андан соң Талас районундагы механикалаштырылган токой чарбасында жетекчи (1975-92), Талас шаарындагы райондор аралык мамлекеттик үрөн чарбасында агроном (1992-98), 1998-жылдан аталган инспекцияда начальник болуп эмгектенүүдө. Кыргыз Республикасынын мамлекеттүүлүгүнүн 2200 жылдыгына карата Талас облустук администрациясынын Ардак грамотасы менен сыйланган. Жолуке уруусунан.
Миллинокет (Мэн)
Миллинокет (Мэн) (Millinocket) — Мэн штатынын Пенобскот округуна караган АКШ шаары.
Далайден
Далайден (Daleiden) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Айфель-Битбург-Прүм районуна кирет.
Калкы - 895 киши(2013-ж.). . Аянты - 15,59 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 32 213. Муниципалитеттин башчысы — Вальтер Райхерт.
Сарайлы (Благовар району, Башкыртстан)
Сарайлы — Башкыртстандын Благовар районундагы айыл, Балышлин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 263 киши. Почта индекси — 452732, ОКАТО коду — 80214807007.
Миллинокет (Мэн)
Калкы - 5203 киши. Болжолдуу аянты - 47.4 км². FIPS коду — 23-45810.
Сарайлы (Благовар району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Исмет Инөнү
Мустафа Исмет Инөнү (Mustafa İsmet İnönü; 24 сентябрь 1884, Измир, Айдын, Осмон империясы — 25 декабрь 1973, Анкара) — Түркиянын аскер башчысы жана мамлекеттик ишмери. Түркиянын экинчи президенти (1938-50 ж.). Ататүрктүн мураскери.
Аскердик артиллериялык окуу жайын бүтүргөн. Жаш түрк төңкүрөшү учурунда да Ататүрктүн жакын өнөктөшү болгон. Биринчи дүйнөлүк согуштун жылдарында Месопотамия фронтунун полковниги.
Мамлекеттик кызмат
Анкаранын биринчи өкмөтүндө генералдык штабдын начальниги кызматын ээлеген. Андан кийин Муданьедеги сүйлөшүүлөрдө түрк делегациясын жетектеп, жаркыраган дипломатиялык чеберчиликти көрсөттү. 1922-жылдан Түркиянын тышкы иштер министри. 1922-1923-жылдары Лозаннадагы сүйлөшүүлөрдө түрк делегациясынын башчысы болуп, өлкөсү үчүн кемсинткен келишимге кол коюудан баш тартып, конференциядан чыгып кеткен. 1923-жылдын 30-октябрынан 1924-жылдын 20-ноябрына чейин жана 1925-жылдын 3-мартынан 1937-жылдын 1-ноябрына чейин Түркиянын премьер-министри. 1932-жылы ССРСге келген. Ал М.Кемалдын дээрлик чексиз ырайымына ээ болгон, бул ага татыктуу кызмат орундарын гана эмес, Түркиянын биринчи президентинин (Рефет, Рауф, Карабекир) чөйрөсүндөгү адамдарды да катуу жек көрүүгө алып келген. Исмет аларды мансап тепкичтерин басып өткөнүн кечир. 1934-жылы Түркияда тегатылар киргизилгенде 1921-жылы эки жолу грек армиясын талкалаган салгылашта айылдын элесине Инөнү тегатын алган.
Ички саясат
1938-жылы 10-ноябрда Ататүрк каза болгондон кийин, Инөнү анын ордуна эң ылайыктуу талапкер катары каралып, Түркия Республикасынын экинчи президенти жана Республикалык Элдик партиянын (CHP) лидери болуп шайланган. Ал «Милли Шеф», б.а. «Улут башчысы» деген расмий наамга ээ болуу менен өзүнө жеке культ курууга аракет кылган.
Инөнү 1939-жылы экономикалык саясат боюнча экөөнүн ортосундагы пикир келишпестиктерден улам Баярдын өкмөтүн отставкага кетирген. Инөнү ачыктан-ачык статист болгон, ал эми Баяр либералдуу экономиканы каалаган. 1938-жылы Франциянын Сириясынан көз карандысыздыгын жарыялаган Хатай мамлекети кийинки жылы аннексияланган. 1940-жылы Айылдык институттар түзүлүп, аларда айыл жеринен жакшы окуган студенттер мугалимдик кесипке үйрөтүлүп, жамаатты өнүктүрүү программаларын ишке ашыруу үчүн кичи мекенине кайтып келишкен. Инөнү дагы бир партиянын башкаруусунан кадамдар менен көп партиялуу саясатка өтүүнү үмүт кылган. Ал муну парламенттеги оппозициялык күч катары Көз карандысыз топ түзүү аркылуу ишке ашырам деп үмүттөндү, бирок алар согуш учурундагы күтүүлөргө жетпей калды.
Көп партиялуу мезгил
Ал 1960-жылы генерал Жемал Гүрсел башында турган бир катар улук офицерлер тарабынан уюштурулган мамлекеттик төңкөрүштөн кийин өлкө жетекчилигине кайтып келип, өкмөттү түзүүнү Инөнүккө тапшырган. 1961-жылдын октябрынан 1965-жылдын февралына чейин премьер-министр. 1965-жылдын октябрында Адилеттик партиясы (мурдагы Демократиялык партия) жеңилгенден кийин кайрадан оппозициянын лидери болгон. 1972-жылы 8-майда РЭПтин төрагалыгынан кеткен. Ал 1973-жылы 25-декабрда жүрөк оорусунан каза болуп, Анкарадагы Аныткабирдеги Ататүрктүн мавзолейинин маңдайында коюлган.
Жеке жашоо
Жогорку билимдүү адам Инөнү эне түркчөсүнөн тышкары араб, иңглиш, француз жана немис тилдеринде эркин сүйлөй алган. Биринчи дүйнөлүк согуш учурунда, 1916-жылдын 13-апрелинде Исмет Зиштови (азыркы Свиштов) Зүхтү эфендинин Ашраф (Эшраф) кызы болгон Мевхибеге үйлөнгөн. Алардын үч баласы болгон: Өмер, Эрдал жана Өзден (Метин Токерге үйлөнгөн). Эрдал Инөнү физик, кийинчерээк мамлекеттик ишмер болгон. Ал РЭПтин мураскор партиялары СОДЕП жана кайра жаралган РЭП менен бириккен СДППнын башкы катчысы болуп иштеген.
Исмет Инөнүнүн портрети жана анын азыркы Түркиядагы элеси
Сыртынан караганда узун бойлуу эмес, өтө унчукпаган, мыкты билимге, бай аскердик тажрыйбасына ээ болгон. Анын өзгөчө ой жүгүртүүсү жана аналитикалык ой жүгүртүүсү болгон. Ал ар дайым майда-чүйдөсүнө чейин чоң көңүл бурчу, бул чечимдерди кабыл алууну абдан кыйындаткан жана Ататүрктүн өмүр баянынын автору А.Г.Ушаков белгилегендей: «...жана жети жолу өлчөп көрсө да, ал үчүн кесүүгө батынган эмес. көп убакыт." Адамдарга же кырдаалга баа бергенде Исмет ар дайым баарын текчеге коюп, ак менен каранын ортосунда так чек коюуга аракет кылган. Мунун баары үчүн Түркия Республикасынын болочоктогу биринчи президенти Мустафа Кемалды өзүнүн айланасындагылардан өзгөчө бөлүп көрсөттү. Исметтин кызыгуусу шахмат, көпүрө болгон, тарыхты, адабиятты жакшы билген. М. Кемал Чанкаядагы вилласына сүрөтүн илип сыйлаган саналуу адамдардын бири болгон.
Измиттеги Исметпаша жана Малатьядагы Инөнү үниверсалдуу спорт стадиондоруна жана Инөнү университети Инөнүнүн ысымы ыйгарылган.
Дэ Тур Вилладж
Дэ Тур Вилладж (De Tour Village) — Мичиган штатынын Chippewa округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 325 киши. Болжолдуу аянты - 21.8 км². FIPS коду — 26-21780.
Вислох
Вислох (Wiesloch) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан Шаар. Карлсруэ административдик округуна карайт. Рейн-Неккар районуна кирет.
Калкы - 26 034 киши(2013-ж.). . Аянты - 30,26 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 2 26 098. Мэр — Франц Шайдхаммер.
Шаар административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт.
Порт (түшүнүк)
Порт (түшүнүк), гавань, пристань – океандын, деңиздин, көлдүн, дарыянын жээгиндеги кемелерди токтотууга, жүктөрдү сактоого жана алардан жүк түшүрүп жүктөөгө ыңгайлашкан курулмалар комплекси. Порт кеме оңдоого, башка тейлөө иш-чараларын жүргүзүүгө да ылайыкталып курулат. Порт жарандык (соода, промыселдик) жана аскердик болуп бөлүнөт. Порттун акваториясы толкундан тосулуп, бухталарда, гавандарда салынат. Дүйнөдөгү ири порттор: Сингапур, Роттердам (Нидерланд), Нью-Йорк (АКШ), Сянган (Гонконг), Шанхай (Кытай), Йокохама (Япония). Кыргызстандагы эң ири порт – Ысык-Көлдөгү Балыкчы порту.
Лендинг баракчасы
Лендинг баракчасы – Колдонуучу жарнамалык шилтеменин негизинде кирүүчү веб-баракча.(Мисалы, бир сайтка киргенде, анда илинип турган жарнамаларды басса туура эле лендинг баракчасына кирет.) Анда ар түрдүү жарнама камтыган маалымдамалар колдонуучуга түрдүү сунуштарды көрсөтөт. Бири сатып алуу, программаны көчүрүү десе, башкасы баракчага жазылуу жана башка ушул сыяктуу. Сайт бир же андан ашык лендинг баракчага ээ боло алат. Кээде сайт толугу менен лендингден да турушу мүмкүн.
Кашкар согушу (1933)
1933-жылы Кашкар согушунда — генерал. Ма Жаңцанг Кашгар daotai менен жашыруун келишимге кол койгон, Ма Шаову жана анын кытай мусулман аскерлери кошулуп Ханьдык Кытайдын Кашкар шаарында боордош ичиндеги күзөтчүлөр тобун жана алар жетектеген уйгур жана кыргыз кол салуунун мизин майтаруу жардам Абдулла Богра.
1933-жылдын 26-сентябрында сириялык араб Тавфик Бай Кашкар жаңы шаарында кытайлык мусулмандарга каршы түрк күчтөрүн жетектеген. Ма Жанчан абдан катуу салгылашуудан кийин чабуулдун мизин кайтарып, Тавфик бейди жарадар кылган.
Согуш учурунда кыргыздар уйгурлардын шаарды талап-тоноосуна тоскоол болушкан, себеби алар шаарды өздөрү талап-тоногон. Алар кытайлардын түрк тектүү аялдарынын жана кытайлардын өздөрүнүн токолдору менен жубайларынын буюмдарын уурдап, өлтүрө башташкан.
Жонатан Нолан
Жонатан Жон Нолан (Jonathan Nolan;1976-жылы туулган) — британ-америкалык сценарист, телепродюсер, режиссер жана автор. Ал илимий-фантастикалык «Шектүү» (2011-2016) телесериалынын жаратуучусу жана «Батыш дүйнөсү» (2016-уланууда) сериалынын тең түзүүчүсү болуп саналат.
Тибет тили
Тибет тили – тибеттпиктердин тили. Тибет, Кытай, Индия, Непал, Балтистан, Пакистан, Ладакх, Бутанга тараган. Кытай-тибет тилдеринин тибет-бирма бутагына кирет. Диалектилери эски (амдо, дэгэ) жана эскирбеген (лхаса, шигацзе) деп бөлүнөт. Алгачкы жазма эстеликтери 7–10-кылымдарга таандык. Тибет алфавити брахмиденкелип чыккан жана (инди жазуусу) деванагаринин негизинде түзүлгөн.
Постмюнстер
Постмюнстер (Postmünster) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Ротталь-Инн районуна кирет.
Калкы - 2296 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 43,49 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 2 77 139. Муниципалитеттин башчысы — Лудвиг Эдер.
Барнстид (Нү-Гэмпшир)
Барнстид (Нү-Гэмпшир) (Barnstead) — Нү-Гэмпшир штатынын Белкнап округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4593 киши. Болжолдуу аянты - 113.9 км². FIPS коду — 33-03220.
Фрэнсис Форд Коппола
«Жамгыр адамдары» (1969) тасмасын тарткандан кийин ал 1970-жылы жарык көргөн «Паттон» тасмасынин сценарийин Эдмунд Х. Норт менен кошо жазышкан. Бул үчүн алар «Оскардын» «Эң мыкты сценарий» наамын жеңип алышкан. Анын режиссердук бедели 1972-жылы «Өкүл ата» кинотасмасынан кийин бекемделген. Анын бул эмгеги гангстер жанрындагы тасма тартуу боюнча төңкөрүш жасаган. Киносынчылардын да, көрүүчүлөрдүн да алкышына татып,«Оскардын» «Эң мыкты ылайыкташтырылган сценарий» (Марио Пузо экөө) жана «Эң мыкты тасма» номинацияларын жеңип алган.
Ал «Өкүл ата.2-бөлүк» тасмасын 1974-жылы уланткан.Киносынчылардын жогору баасына татыган тасма ага үч «Оскар» сыйлыгын алып келген. Алар: «Эң мыкты ылайыкташтырылган сценарий», «Эң мыкты режиссер» жана «Эң мыкты тасма». Ал бир эле тасма үчүн үч жолу сыйга татыган режиссерлордун ичинен Билли Уилдерден кийинки эле экинчиси болуп калган. Ал өзү режиссерлук кылып, продюсери да болуп, сценарийин да жазган «Сүйлөшүү» тасмасы 1974-жылы экрандаштырылып, ошол эле жылы «Канн» кинофестивалынын «Алтын пальма бутагы» сыйлыгына арзыган. Андан кийин ал 1979-жылы «Бүгүн кыямат» тасмасын тарткан. Мөөнөтү менен өндүрүшү сынга кабылган тасма Вьетнам согушун жандуу жана курч сүрөттөгөнү үчүн мактоого татыган. Тасма 1979-жылы «Канн» кинофестивалынын «Алтын пальма бутагы» сыйлыгын алып, Коппола эки жолу «Алтын пальма бутагын» алган сегиз киночунун бири болуп калган.
Комо (Миссисипи)
Комо (Миссисипи) (Como) — Миссисипи штатынын Panola округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1310 киши. Болжолдуу аянты - 4.9 км². FIPS коду — 28-15500.
Желе-Дөбө (Кара-Кулжа району)
Желе-Дөбө — Кыргызстандын Ош облусунун Кара-Кулжа районундагы айыл. Алайкуу айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 276 киши (2021-жылы).
Баралбас мөңгүсү
Баралбас мөңгүсү – Борбордук Теңир-Тоодогу балык жон тибиндеги мөңгү. Акзоо кырка тоосунун түн. капталында. Уз. 3,7 км, аянты 2,5 км2.
Акшыйрак суусунун жогорку агымы Баралбастын алабында жайгашкан. Мөңгү кырка тоонун ортоңку бөлүгүндөгү туурасы 1 км келген денудациялык тилкени ээлеп, суу бөлгүчтү бойлото созулат. Үбөлөнүү процессинин натыйжасында пайда болгон жазы кырда мөңгүнүн эки салаасы түндүктү баштанып жатат. Алардын этеги 4040 м ж-а 4060 м бийиктикке ылдыйлап, сыртынан өрөөн мөңгүлөрүнүн этегине окшойт. Бул эки «тил» четки мореналар м-н курчалган, аларды асканын борчугу бөлүп турат. Мөңгүнүн башы деңиз деңг. 4620 м, этеги 4040 м бийикте жатат. Андан башталган өзөн Баралбас суусуна оң жактан куят.
Айтбаев Сарайбек Муктарович
Айтбаев Сарайбек Муктарович (1. 12. 1955-ж. туулган, Тунук кыштагы) - муниципалдык кызматтын отличниги (2006) жана 1класстагы кеңешчиси. Кыргыз мамлекеттик университетин бүтүргөн (1977). Ал 1977-жылдан 1982-жылга чейин Суусамыр орто мектебинде мугалим, 1982-89-жылдары Суусамыр айылдык кеңешинде жооптуу катчы, 1989-жылдары Суусамыр айылдык кеңешинин төрагасы, 199799-жылдары Суусамыр айыл өкмөтүнүн башчысынын орун басары - жооптуу катчысы.
2000-жылдан 2005-жылга чейин Жайыл райондук статистика комитетинде 1-категориядагы кызматчы. 2005-09-жылдары Суусамыр айыл өкмөтүнүн башчысы болгон.
Андан кийин Жайыл райондук статистика башкармалыгында Суусамыр боюнча жетектөөчү адис болуп иштейт. Жолуке уруусунан.
Болду эми күрөшө албайм өзүм менен
Жыпара Исабаева
Болду эми күрөшө албайм өзүм менен
Мен сени көрбөйүн деп,
Көзүмдү жумуп алдым.
Көңүлүң бөлбөйүн деп,
Өзүмө-өзүм терең тунуп алдым.
А сенчи?
Эрте-кеч элес болуп,
Мелтиреп мерез болуп,
Көшөрүп кетпей такыр,
Көгөрүп көз алдымда туруп алдың.
Коргошун болуп жаным уюп турдум,
Капилет кайып болуп кетким келип,
Карайлап канчага айлам куруп турдум,
Өзүмө-өзүм чөгүп,
Ансайын мелтиредим,
Өзүмдөн-өзүм качып,
Белгисиз туңгуюкта тентиредим.
Болду эми эрчибегин,
Боштондук берчи дедим,
Болбойле жаныма азап,
Анча эмне энчиледиң?
Болду эми,
Күрөшө албайм өзүм менен,
Утулдум окшойм чындап өзүмдө мен.
Жетишет! Жыям дагы бар күчүмдү,
Берем да өзүмө дем,
Кирпикти өйдө ыргытып,
Портал
Портал ( — кире бериш, дарбаза) — имараттын архитектуралык жактан жасалгаланган босогосу. XI-кылымдан роман, готика жана байыркы орус архитектурасында колонналары архивольттор менен бириктирилген дарбазалуу портал пайда болгон. Ренессанс жана барокко мезгилинде портал антаблементти, фронтонду көтөрүп турма пилястрага, колонналарга кошулуп турган.
Болду эми күрөшө албайм өзүм менен
Даяр бол, азыр... азыр,
Көздөрүм жолугушат көзүң менен!
Хассельфельде
Хассельфельде (Hasselfelde) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан Шаар. Вернигероде районуна кирет.
Калкы - 3072 киши (31-декабрь, 2006). Болжолдуу аянты - 74,28 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 85 150. Мэр — Хайко Кашель.
Южно-Сахалинск
Южно-Сахалинск (1915-46-ж. Тойохар а) - Россиянын Ыраакы Чыгышындагы шаар. Сахалин облусунун адм. борбору. Сахалин а-нын түштүк жагында жайгашкан. Калкы 190,2 миң (2013; агломерациясы менен 315,6 миң). Жолдор тоому. Т. ж. түйүнү. Эл аралык аэропорту бар. Нефтьгаз, курулуш материал, энергетика, тепловозвагон оңдоо, мебель, тамак-аш ж. б. өнөр жай ишканалары иштейт. ЖОЖ, театрлар, музейлер бар.
Шерстяная
Шерстяная — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Крынка дарыясынын оң жээгинен 36 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кулак оорусу
Кулак оорусу — вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап вв вап ва пвпвап вап впв авпв пвап вап вап вап вап вп впвап вап
Хилл Сити (Миннесота)
Калкы - 633 киши. Болжолдуу аянты - 3.4 км². FIPS коду — 27-29096.
Тибр
Тибр – Апеннин жарым аралындагы эң чоң дарыя. Италияда. Узундугу 405 км, алабынын аянты 16,5 миң км2. Апеннин тоолорунан башталып, Маррема түздүгүнөн агып өтөт да Тиррен деңизине куярда дельта пайда кылат. Жамгыр сууларынан куралат. Орточо чыгымы 260 м3/сек, кышында кирет, кээде ташкындайт. Негизинен сугатка пайдаланылат, төмөнкү агымында кеме жүрөт. Чыгыш жээгинде Рим шаары орун алган. Тибрдин алабында ГЭСтер жана байыркы замандан сакталып калган көпүрөлөрү (Фабриций, Ыйык Периште ж. б.) бар. Табигый «Тибр дарыясы» паркы уюштурулган. Экологиялык туризм өнүккөн.
Аземкулова Жылдыз Курсантбековна
Аземкулова Жылдыз Курсантбековна (5. 4. 1972-ж. туулган, Суусамыр кыштагы) - агартуучу жа жетекчи кызматкер. Бишкек гуманитардык университетин (1995) жана Президенттин алдындагы башкаруу академиясын бүтүргөн (2007). Эмгек жолун 1994-ж. Суусамыр орто мектебинде орус тили мугалими болуп баштаган.
Тив тили
Тив тили– Түндүк жана Түштүк Африкада жашаган тив элинин тили. Нигер-конго тилдеринин бенуэ-конго тобуна кирет.
Кулбачаев Бактияр Кожоналиевич
Кулбачаев Бактияр Кожоналиевич (10. 2. 1962-жылы туулган, Ош (азыркы Жалал-Абад) облусу, Токтогул району, Бала-Чычкан айылы) — хирург, Кыргыз Республикасынын илим жана техника боюнча мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (2008). Медицина илимдеринин кандидаты (2004). 1986-жылы КММИни бүткөн. 1986—93-жылдары Чүй облусунун Аламүдүн райондук ооруканасында хирург, 1993-жылдан Чүй областтык ооруканасында хирургия бөлүмүнүн башчысы.