cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кызыл-Суу Кыргыз автоном облусу
Кызыл-Суу Кыргыз автоном облусу (, قىزىلسۇۇ قىرعىز اپتونوم وبلاسى / Кызылсуу Кыргыз aптоном oбласы, قىزىلسۇ قىرغىز ئاپتونوم ئوبلاستى) — КЭРдин Шинжаң-Уйгур автоном районунун батышындагы автономдук облус (округ). Борбору Артыш. Облус бул жерден агып өтүүчү Кызылсуу дарыясынын атынан аталган.
Кызыл-Суу Кыргыз Автономиялуу району
Чыгыш Түркстан (Батыш Кытай, Ички Азия) деп аталган аймакты, ага чектеш жерлерди кыргыздар эзелтеден мекендеп келишет. Учурда Чыгыш Түркстан аймагы түндүгүнөн Теңир-Тоо, түштүгүнөн Куэн-Лун, батышынан Алай тоолору, Афганистан, Памир тоолору менен чектешет. 1949-ж. 1-октябрда Кытай Эл Республикасы түзүлгөндүгү жарыялангандан соң, бул жерлер аталган өлкөнүн юрисдикциясына өткөн. Кошуна өлкөнүн кыргыздары - «кытай кыргыздары» же «кытайлык кыргыздар» деп аталат. Аталган кенен аймактарда кыргыздардын эл болуп калыптануусунун негизги, өзөккү этаптары жүргөн. Бул өлкөдөгү кыргыздар жалпысынан компакттуу жашашат. Чыгыш Түркстандын кыргыздары аймактагы жашаган 13 тилде сүйлөгөн калктардын эң ирилеринин бири. Кыргыздар өз алдынча Кызыл-Суу Кыргыз Автономиялуу району статусуна ээ. Эне тилде жарык көргөн гезит-журналдар, илимий басылмалар, китептер, мектептер жана башка маданий-агартуу очоктору кытайлык кыргыз калкынын муктаждыктарын камсыз кылып турат. Бул багытта кытай өкмөтүнүн улуттук азчылыктар боюнча жүргүзгөн саясаты, кам көрүүсүн белгилөөгө татыырлык. Учурда Кытай Эл Республикасында 170 000 кыргыз болсо, алардын 150 000 Кызыл-Суу Кыргыз автономиялуу районунда жашашат. Мындан сырткары, Түндүк Шинжаңда (Синцзян - «Жаңы чек, ээлик»), Иле Казак областынын Текес районунун Көк-Терек айылында миңдей, Шаты - айылында 2 миңдей, Жаман-Суу айылында Миндей, Таш-Коргон Тажик автономиялуу районунун Көк- Жар, Уйгурлардын Гума районунун Кең-Кыр айылдарында да кыргыздар бар. Кыргыздардын айрым бөлүктөрү Үрүмчү жана башка шаарларда, райондордо жашашат.
Географиялык жайгашуусу
Кыргыздардын географиялык жайгашуусу түндүктөгү Куча шаарынан түштүктөгү Каралаш дарыясынын өрөөндөрүн кучагына камтыйт. 20-к. баш чендеринде Куэн-Лун тоолорунун ичинде кыргыздардын негизги бөлүгүнөн ыраак жайгашкан, өздөрүн кыргыз-кыпчактар же кыргыздын кыпчак уруусуна таандыкпыз деген көчмөндөрдүн тобу катталган. Айрым информаторлор Тибет аймагында да кыргыздар бар экендигин белгилешет. Бул маалыматтар А.В.Станишевскийдин Ладакта (Тибетте) 1000 чамалуу (20-к 50-ж.) кыргыздар жашайт деген фактысы менен бекемделет. Тибетке ыктаган сары уйгурлардын, Лоп көлүнүн (Лоб-Нор) айланасын байырлаган лоптуктардын байыркы кыргыздардын бир бөлүгү экендиги да соңку иликтөөлөрдө далилденүүдө. Мындан сырткары, Ички Азия аймагында кыргыздар эзелтеден байырлап келишкендигин көптөгөн илимий тыянактар да ырастаары анык.
Этностук составы
Изилдөөчүлөр кыргыздар этностук составы боюнча бүгүнкү күнү да өткөн кездеги уруулук бөлүнүү тартиби менен жайгашып, аларда уруу-уруу же «бир атанын балдары» деген ата салты толук өкүм сүрөрүн белгилешет. Чыгыш Түркстандагы кыргыздардын уруулук курамы теңиртоолук кыргыз урууларынын генеалогиялык түзүлүшү менен толук дал келет. «Эгерде Чыгыш Түркстанда жашаган кыргыздарды этностук составы боюнча бөлөк жердеги жашаган кыргыздар менен салыштырсак, анда алар эки чоң топко бөлүнгөндүгүн байкайбыз.
Биринчи топ
Бул топко Ак-Суу өрөөнүндөгү жашаган кыргыздар, Текестеги кыргыздар жана Кашкар округундагы чоң багыш менен кушчулар (кутчулар) кирип, алар Кыргызстандын түндүк бөлүгүндө жашаган кыргыздар менен бир этностук уруу бөлүктөрүн түзгөндүгүн көрөбүз.
Экинчи топ
Экинчисине Кашкар, Хотан округундагы кыргыздар, негизинен, Тажикстандагы Тоолуу Бадакшан аймагындагы (Чыгыш Памир) кыргыздар, Түндүк Афганистан жана Кыргызстандын түштүгүндөгү айрым уруулар менен этностук биримдикти түзгөн. Бул аймактарда кыргыздардын оң, сол, ичкилик (Булгачы) же кыргыздын үч канатына тең таандык уруулардын өкүлдөрү жашашат.
Оң канат уруулары
Оң канат: адыгине, бугу, мунгуш, черик, сары багыш, солто;
Сол канат
Сол канат: басыз, кушчу, саруу, мундуз, чоң багыш; ичкиликтер (булгачылар): найман, кыпчак, тейит, кесек, бостон. Мындан сырткары, кыргыздар менен этностук жалпылыгы илимде далилденип келе жаткан лобнорлуктар, Долондор, калмак-кыргыздар, катагандар, уйгурлашкан кыргыздардын топтору, алардын этностук башаты, теги өз алдынча иликтөөлөргө арзыйт.
Кытай кыргыздар тууралуу
Кытай
Уруулар тууралуу
Кыргыздын сол канатына кирген чоң багыштардын салыштырмалуу саны башка урууларга караганда бир кыйла көптүк кылат. Чоң багыштар Теңир-Тоонун түштүк тоо кыркалары тарабында, Тоюн дарыясына туташ өрөөндөрдө, Чакмак, Терек, Майдаң капчыгайларында, Кашкар шаарынан түндүк-батыш тараптагы Кызыл-ой, Канжуган, Жыгач-Арт, Кавагатты Оксалыр деген жерлерди мекендешет. Чоң багыштар менен мундуз, сары багыш, дөөлөс, чериктер аралаш турушары малым. Кыргыз уруулары жайгашкан жана ага чектеш аймактарда кыргыз тилиндеги жер-суу аттарынын жыш учурашы кыргыздардын бул чөлкөмдөгү түптүү эл экендигин дагы бир ирет чагылдырары бышык. Чагатай урпактарынын дооруна таандык маалыматтарга караганда, Кашкар, Жаңысар, азыркы Ак-Тоо району жана Жаркен тараптарда тогуз кыпчак, сарт калмак, найман, чоң багыш, балыкчы, итарчы, мунгуш, сары багыш, кесек, тейит уруулары; Ак-Суу, Үчтүрпан, Акчий тараптарда - сары багыш, төөлөс, черик, бугу, мундуз, кушчу, Иле өзөнүнүн баш агымындагы райондордо - бугу, мундуз, адыгине, сары багыш уруулары жашашат.
Тар капчыгайы
Тар капчыгайы — Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш капталында түштүк-чыгыштан түндүк-батышка Тар суусу аккан багытта 35–40 кмге созулат (Ой-Тал жана Ылай-Талаа кыштагынын аралыгында). Капталдары тик, таманынын жазы жери 1,5–2,0 км, кууш жери 300–500 м. Таманынын деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 2200 м. Капчыгай ортонку палеозойдуң акиташ теги, кумдук, сланец ж. б. тектерин суу жеп кетишинен пайда болгон. Төмөнкү бөлүгүнүн таманы төртүнчүлүк мезгилдин чөкмө тектерине толгон. Жогорку бөлүгүндө ал тектер жокко эсе. Капчыгайдын капталдарында жарым чөл, кургак талаа жана талаа ландшафттары жалама, тик аскалуу беттер менен айкалышып жатат. Таманынын айрым жеринде сейрек бадалдуу токой кездешет.
Кызыл-Суу Кыргыз автоном облусу
Этностук калыптануу
Чыгыштан батышка карай узундугу 500, түндүктөн түштүккө карай 140 чакырым келген Шинжаң аймагы кыргыз этносунун калыптануусунун негизги этаптары жүргөн этностук аймак. Мисалы, атактуу эпикалык баатыр Жаңыл Мырза чыккан нойгут уруусу XIX к. чейин эле Лоб-Нор аймагында көчүп- конуп жүрүшкөн. Жазма маалыматтар, фольклор, топонимикалык ж.б. этнографиялык материалдар кыргыздардын Батыш Кытайдагы ээлеген ареалы бүгүнкү жашап жаткан аймактан алда канча кенен болгондугун чагылдырат. Кыргыздардын байыркы Ата Журту болгон Үч Куштай, Жылдыз, Күнөс, Манас шаары ж.б. жерлерде учурда кыргыздар жашабайт. Бирок аймактагы отурукташкан калктын олуттуу бөлүгү өздөрүнүн тегинин кыргыз болгондугун эскеришет. Бүгүнкү күндөгү Ават, Кула, Меркит, Актачы, Бостон, Терек, Оргу, Кызыл Аң, Кулан Сарык, Кара-Теке, Сакал, Сарай, Сөгөт, Гыджек, Кароол, Товур жана башка топонимдер теңиртоолук кыргыздарда уруу (урук) аттары катары маалым. Каңды уруусунун курамында «алашан» аттуу ири урук бар. Этностук аталыш Батыш Кытайдагы жердин аталышына байланыштуу келип чыккан. Алашан - батыш Кытайдагы тоо кыркаларынын аталышы катары белгилүү». Кагазды кушчу уруусундагы ири уруктардын биринин аталышы катары маалым. Этноним бир эле учурда Чыгыш Түркстандагы, Жалал-Абаддагы (Ноокен, Сузак) жана Таластагы кушчулардын курамында эскерилиши аталган уруунун өткөн доорлордогу өтө кенен аймактагы миграциясын чагылдырат. Кушчулар (кытайча - «гэшу») жана азыктар (кытайча - «ассиги») 7-к. Батыш Түрк каганатынын Нушиби аймагына киргендигин кытай жыл баяндары тастыктайт. Чыгыш Түркстан Батыш Түрк каганатынын курамында болгондугу белгилүү. Адигине уруулук тобуна кирген жору уруусунда сөгөттүк жору, шарттык жору деп аталган уруктар бар. Топонимикалык аталыштар Лоб-Норго жакын аймактардан кездешет.
Сол канат кыргыз урууларынын аскердик урааны «Каратал» деп чакырылганы маалым. Чыгыш Түркстанда сол канат кыргыз уруулары байырлаган аймакта Каратал (Кытайча - Ха-ла-та-лэ) топонимии белгилүү. Изилдөөчүлөр байыркы доорлордон туруктуу сакталып келе жаткан аскердик ураандар негизинен ата-бабалардын эрдиктерин даңазалап, уруулук символдорду, сыйынуучу ыйык жерлерди чагылдырарын белгилешет. Эзелки кыргыз жана башка. түрк- монгол элдеринде ыйык туткан (тотем) жаныбары, канаттуу кушу, сыйынган тоосу, жер менен Көк Теңирди байланыштырган дүйнөлүк дарак жөнүндөгү шамандык түшүнүк кенен таралганы маалым. Каракалпактардын ичинде «караталшы» аттуу ири урук бар. Каратал топоними байыркы жана орто кылымдардагы кыргыз урууларынын (уруулук бирикмелеринин) жалпы курултайдан соң бириктирүүчү маанисин туюнткан, ыйык деп эсептелген, шамандык ритуал өткөрүүчү тоо, чоку, ашуу же бийик тоонун бели болуусу толук ыктымал. Тал (Каратал), Терек (бай терек) дүйнөлүк дарак жөнүндөгү шамандык идеяны чагылдырат.
Тарыхы
Кызыл-Суу Кыргыз aвтоном oблусу 1954-жылдын 14-июлунда негизделген.
Калкы
Кызыл-Суу Кыргыз aвтономиялуу oблусунда жалпы кытайдын эл каттоосу боюнча 2000-жылы төмөнкү этникалык топтор жашаганы маалым:
Родгау
Родгау (Rodgau) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан Шаар. Дармштадт административдик округуна карайт. Оффенбах районуна кирет.
Калкы - 43283 киши(2013-ж.). . Аянты - 65,04 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 4 38 011. Мэр — Алойс Шваб.
Шаар административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Нэзперс (Айдахо)
Нэзперс (Айдахо) (Nezperce) — Айдахо штатынын Льюис округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 1.1 км². FIPS коду — 16-57250.
Калкы
2010-жылы калкы 523 киши болгон.
Жалпы интеграл
Жалпы интеграл, дифференциал теңдеменинин интегралы – n тартиптеги y(n) = f(x, y, y, ..., y(n–1)) теңдемесинин D облусундагы жалпы чыгарылышын айкын эмес функция катары сүрөттөөчү n параметрлүү Ф(х, y, с1? ..., cn)=0 теңдемеси. 1-тартиптеги кадимки дифференциал тендемелердин x.=f. (t, х, х ,..., xn), .=1, ..., n системасынын D облусундагы жалпы интегралын да аныктоого болот. Бул (c1, ..., cn) е C n параметрин камтыган жана системанын D облусундагы жалпы чыгарылышын түзгөн функциялардын түркүмүн айкын эмес түрдө көрсөтүүчү n теңдеменин Ф(Ф, х, ..., xn)=c, i = 1, ..., n тобу. Айрым туундулуу дифференциал теңдемелердин жалпы интегралы деп теңдемеге кирген өзгөрмөлөрдү байланыштыруучу эрктүү бир функцияны камтыган жана бул функциянын ар бир маанисинде берилген теңдеменин чыгарылышын берген катыш аталат.
Ойтч
Калкы - 654 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 13,83 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 91 090. Муниципалитеттин башчысы — Герхард Земиш.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 3 шаардык районго бөлүнөт.
Ажыдаардын чыгышы
"Ажыдаардын чыгышы" (Enter the Dragon, Выход дракона) - 1973-жылы Роберт Клауз тарткан Гонконг-Америка таймаш искусствосунун тасмасы. Катышкандар Брюс Ли, Жон Сэксон жана Жим Келли. Бул тасма Брюс Линин өмүрүндөгү акыркы тасма. Ал 1973-жылы 20-июлда 32 жашында бул жашоо менен кош айтышкан. Тасма 1973-жылдын 26-июлунда Гонконгдо Брюс Линин көзү өткөндөн алты күндөн кийин жарыкка чыккан.
Көп учурда бардык учурдагы таймаш искусствосу тасмаларынын эң мыктысы деп эсептелгендиктен, 2004-жылы Конгресс Китепканасы тарабынан "маданий, тарыхый же эстетикалык баалуу" деп табылып, АКШнын Улуттук кино реестринде сакталууга тандалып алынган. Тасма Америкага жана башка өлкөлөргө куңфу өнөрүнүн учкунун чачыраткан тасма болуп эсептелет.
Чаткал райондук соту
Чаткал райондук соту мыйзамга ылайык, анын кароосуна берилген жарандык жана кылмыш иштерин кароочу 1-инстанциядагы сот катары иш алып барат.
Райондук сот Кыргыз Республикасынын Президенти тарабынан дайындалат. 1935-жылы түзүлүп, алгачкы төрагасы Нуралиев болгон. Район экинчи жолу өз алдынча түзүлгөндөн (1980) соттун төрагасы болуп К.Шакиров, Т.Идрисов, К.Токтосунов, А.Мамаев, К.Белеков, А.Балтабаев, Т.Айтбаевдер иштеген.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Роскоэ (Миннесота)
Роскоэ (Миннесота) (Roscoe) — Миннесота штатынын Stearns округуна караган АКШ шаары.
Медициналык мүнөздөгү мажбурлоо чарасы
Медициналык мүнөздөгү мажбурлоо чарасы – КР кылмыш-жаза укугундагы жазалоо менен катар пайдаланыла турган кылмыш-жаза-укуктук жактан таасир этүүнүн бир түрү. Ал сот тарабынан төмөндөгүдөй жактарга карата белгиленет: а) КР кылмыш-жаза мыйзамдарда каралган коомго кооптуу жорук-жосун жасаган жиноорулууларга; б) аракечтик, баңгилик же жытмаңги оорусуна чалдыккан соттолгон адамдарга. М. м. м. ч-нын негизги максаты соттолгон адамдарды айыктыруу жана алардын КР кылмыш-жаза мыйзамдарда каралган жаңы жосундарды жасоосун алдыналуу болуп саналат. Сот тарабынан М.м.м.ч-нын төмөндөгүдөй түрлөрү дайындалышы мүмкүн: 1) ооруканага жаткызбастан сыртынан көзөмөл кылуу жана психиатрда дарылоо (мажбурлап жаткыруу); 2) жөнөкөй байкоо жүргүзүү менен жиноору ооруканасына жайгаштыруу; 3) такай көзөмөл жүргүзүү менен жиноору ооруканасына жайгаштыруу; 4) катуу көзөмөл жүргүзүү менен жиноору ооруканасына жайгаштыруу.
Редуценттер
Өлүү органикалык калдыктарды бузуп жана минерализациялоочу гетеротрофтук организмдер (бактериялар, козу карындар, сөөл жандар, курт-кумурскалар ж.б.)
Редуценттер (латынча reducens, reducentis – кайтарып берүүчү, калыбына келтирүүчү) – органикалык өлүү затты ажыратуучу (тарп, өлүк, таштандыларды) жана аны органикалык эмес заттарга айландыруучу организмдер (сапрофиттер). Ага бактериялар, козу карындар, микроорганизмдер кирет. Ал органикалык эмес заттарды башка организмдер – продуценттер өздөштүрүүгө жөндөмдүү. Редуценттер азыктануу тизмегинде консументтерге кирет. Редуценттердин экологиядагы ролу – алардын минералдуу туздарды топуракка жана сууга кайтарып, биоталык зат алмашууну толуктагандыгында.
Висмут кычкылдары
Висмут кычкылдары - висмуттун кычкылтек менен болгон бирикмелери: Bi203, Bi204, Bi2Os. Висмут тун үч кычкылы Bi203 — жаратылышта бисмит же висмут охрасы аттуу минерал түрүндө кездешет.
Ал — оор сары күкүм, ысытканда саргыч Кызыл же күрөң түскө өтөт. Сууда эрибейт, кислоталарда туздарды пайда кылуу менен оңой эрийт. Эмаль, керамика боёкторун жасоодо колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Нора (Небраска)
Нора (Небраска) (Nora) — Небраска штатынын Nuckolls округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 20 киши. Болжолдуу аянты - 1.0 км². FIPS коду — 31-34545.
Медициналык текшерүү
Медициналык текшерүү – адамдарды ооруканага жаткыруу шартында текшерүү.
Чаткал райондук социалдык коргоо башкармалыгы
Чаткал райондук социалдык коргоо башкармалыгы Кыргыз Республикасынын Эмгек жана социалдык жактан коргоо министрлигине караштуу.
1995-жылы негизделип, мамлекеттик, социалдык пособиелерди чектөө, төлөө, жеңилдик алууга укугу бар категориядагы адамдарды мамлекет тарабынан каралган жеңилдиктер менен камсыз кылуу, тейлөө, акчалай компенсацияларды төлөө, даректүү жардам берүү ж.б.багытта иш жүргүзөт. Учурда Д.Чыналиев жетектейт.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Нойрайхенау
Нойрайхенау (Neureichenau) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Төмөнкү Бавария административдик округуна карайт. Фрайунг-Графенау районуна кирет.
Калкы - 4391 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 46,38 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 2 72 136. Муниципалитеттин башчысы — Вальтер Берман.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 25 шаардык районго бөлүнөт.
Роквэйл (Колорадо)
Калкы - 426 киши. Болжолдуу аянты - 2.5 км². FIPS коду — 08-64970.
Лысуновка
Лысуновка — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кумиха дарыясынын оң жээгинен 2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 38 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Баллендорф
Баллендорф (Ballendorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Тюбинген административдик округуна карайт. Альб-Дунай районуна кирет.
Калкы - 664 киши(2013-ж.). . Аянты - 14,21 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 4 25 013. Мэр — Александер Бухеле.
Медициналык ырастоо
Медициналык ырастоо – адамдарды ооруканага жаткырбай туруп кароо.
Буганак (Белорет району, Башкыртстан)
Буганак — Башкыртстандын Белорет районундагы айыл, Азикеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 937 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Болдвин (Мэн)
Болдвин (Мэн) (Baldwin) — Мэн штатынын Камберленд округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1290 киши. Болжолдуу аянты - 94.1 км². FIPS коду — 23-02655.
Зайсла
Зайсла (Seisla) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Заале-Орла районуна кирет.
Калкы - 158 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 4,84 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 75 103. Муниципалитеттин башчысы — Хайдерозе Эрлер.
Вайербуш
Вайербуш (Weyerbusch) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Альтенкирхен-Вестервальд районуна кирет.
Калкы - 1391 киши(2013-ж.). . Аянты - 4,22 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 32 115. Муниципалитеттин башчысы — Манфред Хендрикс.
Боурн (Массачусетс)
Боурн (Массачусетс) (Bourne) — Массачусетс штатынын Барнстэйбл округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 18 721 киши. Болжолдуу аянты - 136.8 км². FIPS коду — 25-07175.
Тараза (топ жылдыз)
Тараза (латынча Libra) – зодиак топ жылдыздарынын бири. Ал Чаян жана Бийкеч топ жылдыздарынын арасында жайгашкан. Таразада кубаттуу галактикадан тышкары PKS 1514–24(N-гaлактика) радио булактары жайгашкан. КМШ өлкөлөрүнүн ортоңку аймагынан топ жылдыз кыштын акырында, жаз жана жай мезгилинин башталышында жакшы көрүнөт. Тараза топ жылдызы күз айларында (31-октябрдан – 22-ноябрга чейин) байкалат.
Лилиенталь
Лилиенталь (Lilienthal) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Остерхольц районуна кирет.
Калкы - 18 364 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 72,08 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 56 005. Муниципалитеттин башчысы — Вильи Холлац.
Режиссёр
Режиссёр (французча regisseur, латынча rego – башкаруу) — спектакль, фильм, эстрада жана цирк, радио уктуруу жана телеберүү программаларын коюучу чыгармачыл адам. Режиссёр сценарийдин негизинде гана иш алып барат. Ошондой эле ошол коюлуучу программанын мазмунуна, формасына, көркөмдүгүнө, жасалгаланышына, музыкасына ж. б. бардык компоненттеринин өз ара шайкеш келишине шарт түзөт. Режиссёр радиорежиссёр, телережиссёр, кинорежиссёр, үн режиссёр деп бөлүнөт.
Висмут рудалары
Рудада вис­мут өзүнүн минералдары, о. эле баш­ка минералдардын кошундусу түрүндө кезигет. Дүйнө б-ча өндүрүлүп жаткан висмуттун 90% ке жакыны составында висмуту бар коргошун-цинк, жез, калай ж. б. рудаларынан алынат.
Арбын өлчөмдө (1%тен жогору) висмуту бар Висмут рудаларынын кени жа­ратылышта сейрек. Руданын соста­вында кезигүүчү висмуттун минералдары: таза висмут (составындагы Bi 98,5—99%), висмутин Bi2S3 (81,30%), тетрадимит Bi2Te2S (56,3—59,3%), козалит Pb2Bi2S5 (42%), бисмит Bi203 (89,7%), бисмутит Bi,C03(0H)4 (88,5— 91,5).
Эндоген кендери пайда болушу жагынан гранит интрузиялары менен байланыштуу болуп, постмагмалык жана гидротерм жолу менен жаралган.
Медициналык-санитардык жардам
Медициналык-санитардык жардам – жарандардын саламаттыгын сактоого, чыңдоого жана калыбына келтирүүгө багытталган медициналык жана башка чаралардын топтому.
Медициналык экспертиза
Медициналык экспертиза(серептеме) – адамдын денсоолугунун абалын, анын ичинде убактылуу эмгекке жарамсыздыгын, анын майыптык себебин жана тобун ж. б. аныктоо максатында КР мыйзамдарында белгиленген тартипте жүргүзүлүүчү изилдөө. М. э-нын бир нече түрү бар: а) убактылуу эмгекке жарамсыздык боюнча экспертиза; б) медициналык-социалдык экспертиза; в) аскердик-дарыгердик экспертиза ; г) психикалык денсоолуктун сот-медициналык экспертизасы (соттук-психиатрдык, соттук-наркологиялык жана соттук-психологиялык экспертизалар) д) соттук-медициналык экспертиза; е) атаандаш медициналык экспертиза ; ж) медициналык-санитардык жардам көрсөтүү сыпатындагы экспертиза.
Чаткал райондук социалдык фонд башкармасы
Чаткал райондук социалдык фонд башкармасы 1992-жылы Пенсиялык фонд болуп уюшулган.
1993-жылдан Социалдык фонд, 2007-жылдан азыркы аталышта. 5 бөлүмдөн (Киреше, пенсия чектөө жана кайра эсептөө, пенсия төлөө жана көзөмөлдөө, персонификациялык каттоо, бухгалтерия) турат. Пенсионерлердин саны 2715 (2015).
Мекемени Р.Эгембердиев (1991-96), О.Исмаилов (1996- 99), Э.Кошбаев (1999-2001), Н.Бексариев (2001-06), 2006-жылдан А.Эшикулов жетектеп келет. А.Эшикулов Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн “Ардак грамотасы”, В.Сейталиева, К.Исматовдор Социалдык фонддун “Мыкты кызматкери” төш белгиси менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Жалпы чыгарылыш
Жалпы чыгарылыш – каралуучу теңдеменин (теңдемелер системасынын) жекече чыгарылышын алуучу теңдеменин эркин параметрлери. 1) дифференциал теңдеменин жалпы чыгарылышы n тартиптеги y’!=f(x, у, y1,...,yn–1) түрүндөгү дифференциал теңдеменин n турактуу С1, С2,..., Си чоңдуктарын камтыган у=Дх, С1, С2, ..., Си) функциясы. С1, С2, ... Си турактуу чоңдуктарга маани берилип, теңдеменин айрым чыгарылышы алынат; 2) аныкталбаган теңдеменин жалпы чыгарылышында бүтүн же рационалдуу чыгарылышы изделүүчү бир нече өзгөрмөлүү теңдеме каралат. Бүтүн сандуу параметрге көз каранды мындай теңдемелер жалпы чыгарылышка ээ болот. Мисалы, х2+у2 =z2 теңдемесинин жалпы чыгарылышы x2=m2-n2, у=2ип, z2=m2-n2, мында m, n бүтүн сандар; 3) тригонометриялык теңдеменин жалпы чыгарылышы анын бардык чыгарлыштарынын көптүгү. Мисалы, sinx=a теңдемесинин жалпы чыгарылышы x=аrcsin (|а|<1) же x =(–1)narcsina+nn, n=0; ±1; ±2; ...
Оаклэй (Айдахо)
Оаклэй (Айдахо) (Oakley) — Айдахо штатынын Кассиа округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 10.3 км². FIPS коду — 16-58330.
Калкы
2010-жылы калкы 763 киши болгон.
Эшбах (Настеттен)
Калкы - 161 киши(2013-ж.). . Аянты - 2,58 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 41 040. Муниципалитеттин башчысы — Клаус Редерт.
Оппин
Оппин (Oppin) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Заале районуна кирет.
Жамааттык келишим
Жамааттык келишим – ишкана, мекемедеги эмгектик жана социалдык-экономикалык мамилелерди жөнгө салуучу жана жумушчулар, кызматкерлер менен иш берүүчүлөрдүн ортосундагы жазуу жүзүндө түзүлүүчү документ. Мындай келишим менчиктин түрүнө карабастан ишкана, уюмдарда кеминде 1 жылдык мөөнөткө түзүлүүгө тийиш. Тараптардын жамааттык сүйлөшүүлөрү башталгандан тартып 2 айдын ичинде жамааттык келишимдин айрым жоболору башка тараптардын ортосунда макулдашууга жетишилбесе, пикир келишпестик токтомун кошо түзүү менен жамааттык келишимге кол коюлууга тийиш. Жөнгө салынбаган пикир келишпестиктер кийинки жамааттык сүйлөшүүлөрдүн негизи болушу же эмгек мыйзамдарына ылайык чечилиши мүмкүн.
Оппин
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Жамааттык келишим
Колдонулган адабияттар
р
Чаткал райондук суу чарба башкармасы
Чаткал райондук суу чарба башкармасы 1980-жылы Чаткал райондук сугат системасы болуп уюшулган; 1987-жылдан Чаткал райондук өндүрүштүк оңдоп иштетүү бирикмеси деп аталган; 1993-жылдан азыркы атында.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Убакытты багынткан кыз
"Убакытты багынткан кыз" (The Girl Who Leapt Through Time, Девочка, покорившая время) (時 を か け る 少女 Toki о Kakeru Shōjo?) - жапон илимий-фантастикалык анимация тасмасы. Режиссеру Мамору Хосода, сценарийин жазган Сатоко Окудера, ал эми продюсери Мэдхаус. "Kadokawa Herald Pictures" жарыкка чыгарган тасма 1967-жылы Ясутака Цуцуй тарабынан жазылган окшош аталыштагы романдын эркин уландысы. Романда да, тасмада да убакытта саякаттоо күчүнө ээ кыз жөнүндө сөз болгону менен окуясы жана каармандар романдан айырмаланат. Өспүрүм кыз Макото Коннонун үнүн Риика Нака коштогон. Тасманын баш каарманы Макото убакыт аралыгында саякаттоону тайэжеси Казуко Йошиямадан үйрөнөт. Макото өз көйгөйлөрүн чечүү үчүн убакыт секиригин жеңил-желпи колдоно баштайт.
Анимациялык тасма 2006-жылдын 15-июлунда жылуу сын-пикирлер менен жарык көргөн. Тасма көптөгөн сыйлыктарды утуп алган. Анын ичинде Жапон Киноакадемиясынын "Жылдын анимациясы" сыйлыгын алган. Анимациянын англис тилиндеги версиясын "Kadokawa Pictures U.S." тарабынан лицензиялап, өндүргөн. Үн коштоосун "Ocean Productions" жасаган жана 2008-жылы "Bandai Entertainment" жарыкка чыгарган. 2016-жылы "Funimation" кайрадан жарыкка чыгарган.
Тараз
Тараз (1936-жылга чейин Аулие-Ата, 1936- 38-жылы Мирзаян, 1997-жылга чейин Жамбыл) – Түштүк Казакстандагы шаар. Жамбыл областынын административдик борбору. Талас дарыясынын боюнда жайгашкан. Калкы 350,3 (2013). Темир жол түйүнү. Эл аралык аэропорту бар. Химиялык (сары фосфор, фосфор жер семирткичи ж. б.), жеңил, тамак-аш, машина куруу, металл иштетүү өнөр жай, курулуш ишканасы иштейт. Шаар 5–16-кылымга таандык. Алгач Византия императору Юстин IIнин 568–69-жылдары түрк каганына жиберген элчиси Земарх тын маалыматында кезигет. 630-жылы келген Сюань-Цзяндын кабарында Тараздын (Та-ло-се) айланасы 8–9 лини (1 ли=576 м) түзүп, шаарда ар кайсы өлкөдөн келген көпөстөр жашаган. 751-жылы Зияд ибн-Салих жетектеген арабдардын колу Таразга жакын жерде тан аскеринин колун талкалаган. 893-жылы шаарды саманид Исмаил бен Ахмед басып алып, шаар тургундарын ислам динине киргизген жана Сайрам (Исфижаб) округуна каратылган. 9–10-кылымда Тараз карлуктардын карамагында калып, 11–12-кылымда Караханиддердин тушунда гүлдөгөн шаарга айланган. Монголдордун тушунда Жаңы (Ианги) – Тараз деген ат менен кезиге баштайт. 13–15-кылымда Чагатай улусунун, 15–17-кылымда тимуриддер жана шейбаниддер мамлекетинин курамына кирип, Жуңгар хандыгынын тушунда Тараз урандыга айланган. 1938–39-жылдары A. Н. Бернштамдын жетекчилиги алдында казуу иштери жүргүзүлгөн. Үч жогорку окуу жайы (анын ичинде университет), медициналык жана политехникалык колледждер, лицейлер, гимназиялар, медресе (диний билим берүүчү), театрлар (анын ичинде Абай атындагы драма), китепканалар бар. Мавзолей (11-кылым, 20-кылымда кайрадан оңдолуп, түзүлгөн) сакталган. Таразда 2013-жылы жеке менчик «Жүрөк» кардиохирургия клиникасы ачылып, ал жүрөккө татаал операцияларды жасап келүүдө.
Норс Лоуп (Небраска)
Норс Лоуп (Небраска) (North Loup) — Небраска штатынын Valley округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 339 киши. Болжолдуу аянты - 1.1 км². FIPS коду — 31-34825.
Бакытка умтулуу
"Бакытка умтулуу" (The Pursuit of Happyness, В погоне за счастьем) - 2006-жылы тартылган Америка тасмасы. Тасма дээрлик бир жыл үй-жайсыз калган ишкер Крис Гарднердин өмүр баянына негизделген. Режиссер Габриеле Муччино, ал эми баш каарман үй-жайсыз сатуучунун ролун Уилл Смит аткарган. Смиттин уулу Жейден Смит Гарднердин уулу кичүү Кристофердин ролун жаратуу менен тасма тармагында саамалыгын баштаган.
Сценарицин Стивен Конрад жазган. Сценарист окуянын өзөгүн Гарднер Куинси Троп экөө авторлук кылган эң көп сатылган мемуардан алган. Тасма "Columbia Pictures" 2006-жылы 15-декабрда жарыкка чыгарган. Уилл Смит мыкты аткарган ролу үчүн Оскардан да, "Алтын Глобустан" да "Эң мыкты актер" сыйлыгын алган.
Тасманын аталышынын түпнускадагы "Happyness" деп жазылышы Гарднердин баласы барган бала бакчадан ушундай жазууну көрүп калышынан келип чыккан. Ал бала бакча ээсине "happiness" деген сөз "happyness" болуп туура эмес жазылып калыптыр деп даттанган.
Кадыш (Белорет району, Башкыртстан)
Кадыш — Башкыртстандын Белорет районундагы айыл, Азикеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 87 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Витаминдүү өсүмдүктөр
Витаминдүү өсүмдүктөр - составында витаминдери бар өсүмдүктөр.
Витаминдүү өсүмдүктөрдөн өндүрүштө витамин концентраттары алынат. Витаминдер негизинен татаал түзүлүштүү өсүмдүктөрдүн клеткаларында пайда болот. Кыргызстандын көп жеринде өскөн ит мурундун ашында аскорбин кислотасы (С витамини) жана каротин, К жана В ви­таминдери, малма зат, лимон кислотасы жана 10%че май, зат алмашууну жөндөөчү А, Е ж. б. витаминдер бар.
Тарак баш
Тарак баш (Agropyron) – дан өсүмдүктөр тукумунун уруусу. Көп жылдык чөп. Машагы көп гүлдүү. КМШ өлкөлөрүнүн Европа бөлүгү, Сибирь, Орто Азия, Кавказ ж. б. аймактарында 15тей түрү кезигет. Талаа, кургак шалбаа, кумдуу жер, таштуу тоо беттеринде жакшы өсөт. Эгилме 4 түрү бар. Мал үчүн мыкты тоют. Жылына 1 жолу баш алган кезде чабылат. Кургак кара топурактуу талаанын 1 гасынан 20–30 цден кургак чөп, 50 цге чейин көк чөп алынат. 3–4 жылдык тарак баш көп түшүм берет, андан кийин түшүмү азая баштайт. Көп түшүм алуу үчүн жыл сайын минерал жер семирткичтер берилет. Үрөндүк тарак баш комбайн менен чабылат. 1 га жерден 3–4 ц дан алынат.
Медициналык-социалдык экспертиза
Медициналык-социалдык экспертиза – КРдеги медициналык экспертизанын бир түрү; эмгекке жарамдуулугун жоготуу деңгээлин, себебин жана майыптуулук тобун аныктоо, ошондой эле жарандарды социалдык жактан коргоо жана медициналык калыбына келтирүү максатында жүргүзүлөт. Жарандар анын мыйзамдуу өкүлдөрүнүн өздөрү каалаган адис-дарыгерди М. с. э-га катышууга алардын макулдугу боюнча чакырып алууга акысы бар. М. с. э-нын корутундусу, КР мыйзамдарында каралган тартипте, жарандардын же анын мыйзамдуу өкүлдөрүнүн кайрылуусу боюнча, жогорку баскычтагы уюмдарга же сотко даттанылышы мүмкүн.
Нойрид (Мюнхен)
Нойрид (Мюнхен) (Neuried (bei München)) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Мюнхен районуна кирет.
Калкы - 8411 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 9,63 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 84 132. Муниципалитеттин башчысы — Ильзе Вайс.
Чаткал райондук эл депутаттар кеңеши
Чаткал райондук эл депутаттар кеңеши - мамлекеттик бийлик органы, райондун аймагында өзүн-өзү башкаруу системасын өркүндөтүүнү жана калкты социалдык жактан коргоо программаларын ишке ашырылышын көзөмөлдөйт.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Роус Крик (Миннесота)
Роус Крик (Миннесота) (Rose Creek) — Миннесота штатынын Mower округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 394 киши. Болжолдуу аянты - 1.2 км². FIPS коду — 27-55600.
Рокки Форд (Колорадо)
Калкы - 4 286 киши. Болжолдуу аянты - 4.4 км². FIPS коду — 08-65190.
Жаман-Суу мөңгүлөрү
Жаман-Суу мөңгүлөрү – Борбордук Теңир-Тоодогу Май-Баш кырка тоосунун ачасында жайгашкан эки ири мөңгү (Түндүк жана Түштүк). Сары-Жаз дарыясынын сол куймасы Жаман-Суунун башында. Түндүк Жаман-Суу мөңгүсүнүн узундугу 5,3 км, аянты 4,8 км2. Төр-өрөөн тибиндеги мөңгү. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 5100 м, этеги 3500 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 4150 м. Абляциясынын аянты 2,1 км2. Түштүк Жаман-Суу мөңгүсүнүн узундугу 5,0 км, аянты 4,6 км2. Өрөөн тибиндеги мөңгү.
Мезгилдүү алым
Мезгилдүү алым – товарлардын ташылып кирүүсү менен ташылып чыгуусун ыкчам жөнгө салуу үчүн КР Өкмөтү тарабынан белгиленүүчү бажы алымынын түрү. Ошону менен бирге, бажы тарифинде каралган бажы алымдарынын чени кодонулбайт. М. а-дын аракет мөөнөтү 6 айдан ашпоого тийиш.
Вайзель (Кауб)
Вайзель (Кауб) (Weisel (bei Kaub)) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Рейн-Лан районуна кирет.
Калкы - 1069 киши(2013-ж.). . Аянты - 13,06 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 41 136. Муниципалитеттин башчысы — Оттмар Каппус.
Васаби (тасма)
"Васаби" (Wasabi) - 2001-жылы Жерард Кравчик тарткан Франциянын уруш комедия тасмасы. Продюсери жана сценарийин жазган Лүк Бессон. Тасмага тартылгандар Жан Рено, Майкл Мюллер жана Реко Хиросуе. Француз тилинде тасма "Wasabi, la petite moutarde qui monte au nez" (Васаби - каңылжаарыңды жара турган горчица) деген аталышта чыккан. Түштүк Кореяда тасманын аталышы "Леон: Кесипкөй 2" деп туура эмес которулуп койгон.
Тасманын аталышы башкы каарман Юбер Фьорентини (Рено) жапон ресторанында столго коюлган васабинин баарын былк этпестен жеп койгонунан улам келип чыккан.
Сүжети
Кезектеги чектен ашкан катуулугуу үчүн кызматынан убактылуу четтетилген француз полисайы Жубер Жапандан күтүүсүз билдирүү алат. Жубер жаш кезинде Жапанда француздардын элчилигинде атайын кызматтардын катарында кызмат өтөп кеткен болот. Токиого келип кайтыш аялдан кызы бар экенин адвокаттан билет. Мико.
Роденбах (Ханау)
Роденбах (Ханау) (Rodenbach (bei Hanau)) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Дармштадт административдик округуна карайт. Майн-Кинциг районуна кирет.
Калкы - 11149 киши(2013-ж.). . Аянты - 16,73 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 4 35 023. Муниципалитеттин башчысы — Клаус Шейна.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Чаткал райондук электр тармактар ишканасы
Чаткал райондук электр тармактар ишканасы 1980-жылы уюштурулуп, райондогу энергетика тармагын тейлейт.
Учурда ишканада 38 адам эмгектенип, К.Жарашов жетектейт.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Бальгхайм
Бальгхайм (Balgheim) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Фрайбург административдик округуна карайт. туутлинген районуна кирет.
Калкы - 1126 киши(2013-ж.). . Аянты - 7,61 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 3 27 005. Мэр — Хельмут Гёц.
Чоң Талас каналы
Чоң Талас каналы, 1960-ж. курулган. Талас суусунан башталат. Уз. 65 км, суу өткөрүмдүүлүгү 15 м3/сек. Каналдын баш жагы бетондолгон. Каналда акведук, көпүрө, башкы суу топтогуч, суу куюлгуч курлар, селден жана кирген суудан сактоочу ж. б. курулмалар бар. Талас обл-унун 20 миң га жерин сугарууда пайдаланылат.
Резерват
Резерват (reservo – коргойм, сактайм) – өзгөчө коргоого алынган табигый аймак. Анда табияттын бир компоненти же биоценоздору (мисалы, сейрек кездешүүчү же жоголуу алдында турган баалуу организмдер) корголуп, колдонулушу жана режими жактан заказникке же корукка жакын. Термин негизинен Европа, Азия, Африка өлкөлөрүндө кеңири колдонулат. Кыргызстанда Ысык-Көл биосфералык резерваты бар.
Обэрт (Небраска)
Обэрт (Небраска) (Obert) — Небраска штатынын Cedar округуна караган АКШ шаары.
Линген (Эмс)
Калкы - 51 177 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 176,13 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 54 032. Мэр — Хайнер Пот.
Шаар административдик курамы боюнча 12 шаардык районго бөлүнөт.
Лысутей-Яга
Лысутей-Яга — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Нерута дарыясынын сол жээгинен 89 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 35 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
Бриджуатэ (Массачусетс)
Бриджуатэ (Массачусетс) (Bridgewater) — Массачусетс штатынын Плимаус (Plymouth) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 25 185 киши. Болжолдуу аянты - 73.1 км². FIPS коду — 25-08085.
Оксфорд (Айдахо)
Оксфорд (Айдахо) (Oxford) — Айдахо штатынын Франклин округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 0.7 км². FIPS коду — 16-60040.
Калкы
2010-жылы калкы 53 киши болгон.
Чаткал райондук эмгек, миграция жана жаштар бөлүмү
Чаткал райондук эмгек, миграция жана жаштар бөлүмү негизинен жумушсуздарга жумушсуздук боюнча жөлөк пул төлөө, кесипке кайра окутуу, убактылуу коомдук жумуштарга тартуу ж.б.милдеттерди аткарат.
Кошбаев Темиркул (1991-94-ж), Анарбаев Бекмурат (1994-97), М.А Осмонов (20102013), Н.Мырзаяров, А.О.Мырзабаев (2013), 2013-жылдан Мусабай уулу Кудайберди жетектейт.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Кузгун-Ахмер (Белорет району, Башкыртстан)
Кузгун-Ахмер — Башкыртстандын Белорет районундагы айыл, Азикеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 285 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Эшбах (Пфальц)
Эшбах (Пфальц) (Eschbach (Pfalz)) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Түштүк Вайнштрассе районуна кирет.
Калкы - 671 киши(2013-ж.). . Аянты - 3,66 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 37 022. Муниципалитеттин башчысы — Герхард Дауш.
Режиссёрдук искусство
Режиссёрдук искусство, режиссура бардык жагы бири бирине шайкеш келип, көркөмдүк жактан биримдикке жетишкен оюн-тамашаны (драмалык же музыкалык спектакль, кинофильм, цирк же эстрада оюну) жаратуу өнөрү. Режиссёр өзүнүн ниетиндеги көркөм планына ылайык пьесаны же сценарийди, опера же балет либреттосу менен партитураларын тескеп-териштирип, аларды оюнга катышуучулардын аң-сезимине жеткирип, аткаруучуларды эстетикалык жактан бириктирет; спектаклдин идеялык мазмунун, жанрын жана сырткы формасын ачып, ыргакты, мизан-сценаны, арена менен эстраданы пайдалануу мүмкүндүгүн белгилейт, кейипкерлердин мүнөзүн, кино менен телекөрсөтүүдө кадр, монтаж түзүлүшүн айкындайт. Режиссёр оюндун бардык компоненттерин: жасалгасын, музыкасын, жарык кылынышын жана артисттин чыгармачылыгын, кийимин өз ара шайкеш келгидей кылып уюштурат. Режиссёрдук искусствонун элементтери байыркы заман театрларында да болгон. Режиссёрдук искусство 19-кылымдын 2-жарымында драма театрында пайда болгон. Анын калыптануу мезгили Германиядагы Мейнинген театры, Париждеги А. Антуандын, Берлинде О. Врамдын эркин театрлары, Лондондогу «Көз карандысыз театр» менен тыгыз байланыштуу. Бирок бул театрлар али натурализм элементтеринен толук арылган эмес. Москва көркөм академиялык театрын негиздеген К. С. Станиславский менен В. И. Немирович-Данченко гана режиссёрдук искусствонун жаңы реалисттик принциптерин ишке ашырган. Москва академиялык көркөм театрынын режиссурасы орус жана дүйнөлүк режиссёрдук искусствонун өнүгүшүнө зор салым кошкон. Режиссуранын өсүү жолу айрыкча И. Э. Мейерхольд (Россия), Г. Крэг (Улуу Британия), М. Рейн хардт (Германия), совет театрында Н. П. Акимов, Е. Б. Вахтангов, А. Ахметели, Н. П. Охлопков, Батыш Европа театрында Б. Брехт, Ж. Вилар, М. Планшон, кыргыз театр өнөрүндө О. Сарбагыьиев, А. Свистунов, М. Рыскулов, Н. Молчанов, Ж. Абдыкадыров ж. б. ишмерлердин чыгармачылыгы менен байланыштуу. Театр менен катар кинодо да режиссёрдук искусство өнүгүп, Д. Bepmoe, С. А. Герасимов, А. П. Довженко, В. И. Пудовкин, М. И. Ромм, С. М. Эйзенштейн, С. И. Юткевич ж. б. кинорежиссёрлордун эмгектери дүйнөлүк кинематографияга таасирин тийгизди. Кыргыз кино искусствосунун өнүгүшүнө В. М. Пронин, Т. Океев, Б. Шамшиев, М. Убукеев, Г. Базаров, Л. Турусбекова, Б. Саруулу, Актан Арым Кубат (Абдыкалыков), Э. Абдыжапаров ж. б. режиссёрлордун салымы зор.
Резервациялар
Резервациялар, резерваттар – (коргоо, сактоо) – өлкөнүн аз сандуу түпкү калкын (АКШнын индейлери, Австралиянын аборигендери ж. б.) же башка топторду жайгаштыруу үчүн атайын бөлүнгөн аймак. Резервацияларда өзгөчө режим орнотулат, ал – расалык жана улуттук дискриминациянын бир формасы. Резервациялардын социалдык ролу кыйла карама-каршылыктуу, баштапкы учурда ал түпкү этносторду сырткы, бузгуч күчтөрдөн сактоо максатында түзүлгөн. Бирок, резервацияларынын айрымдарында аборигендер белгилүү даражада салттуу жашоо ыңгайын сактап турса, башкалары урук-уруу байланыштарын жоготкон, отурукташып жашоого өтүшкөн. Резервациялар эл аралык соопчулук уюмдардан жөлөк пул алып турушат.
Илимий чөйрөдөгү аялдар
Тарыхта
Өткөн кылымдардагы аялдардын илимдеги орду, эмгектери тууралуу көптөгөн маалыматтар бар. Америкалык физик Ширли Энн Жексондун эмгеги 1970-жылы телефондук сүйлөшүүгө 2 жаңы кызматты киргизген: чалып жаткан абоненттин номерин аныктоо системи жана сүйлөшүп жаткан учурда телефонго башка адамдан да чалуу келгенин кабарлоо системи.
1952-жылы англиялык окумуштуу, ДНК түзүмүн изилдеген Розалинд Франклин ДНК спираль көрүнүштөгү түзүлүштө болорун биринчи болуп фотосүрөт аркылуу далилдеген деген маалыматтар бар. Бул рентгенограмма “Фотография 51” деген ат менен белгилүү.
Мэри Андерсон – автоунаанын маңдайкы айнегин тазалагычты ойлоп тапкан. Жозефина Кокрейн – идиш жуучу машинанын ойлоп табуучусу.
Мындай маалыматтар аялдардын илимдеги өзгөчө ордун көрсөтүп турат. Деген менен аялдардын илим жана технология тармагындагы үлүшү эркектерден кыйла аз. Аялдар техникалык факультеттерди бүтүргөндөрдүн 28 пайызын түзсө, компьютердик илим жана информатика факультеттерин аяктагандардын 40 пайызын түзөт.
Илимдеги гендердик айырмачылык
2020-жылы Бостондун Түндүк-Чыгыш университети жана Копенгаген университетинин окумуштуулары тарабынан жүргүзүлгөн изилдөө академиялык чөйрөдөгү гендердик ажырымдын жыйынтыктоочу өзгөчөлүгүн көрсөттү. Дүйнө жүзү боюнча 1900-жылдан 2016-жылга чейинки мезгилдеги 7 миллиондон ашык окумуштуунун карьерасы – изилдөөнүн предмети болду. Жыйынтык изилдөөчү аялдардын үлүшү өскөнүн көрсөттү: 1955-жылы 12 пайыз, 2005-жылы 35 пайыз. Изилдөөчү аялдардын пайызы изилденген тармакка байланыштуу сезилерлик айырмаланат (STEMде 15 пайыз, психологияда 35 пайыз). Эркек изилдөөчүлөр менен аял изилдөөчүлөрдүн санынын айырмасы гендердик дисбаланстын жалгыз көрүнүшү эмес. Статистика көрсөттү: өлкөгө же эрежелерден көз карандысыз түрдө эркектер өз карьерасында орточо 13,2 эмгек жарыялашат, ушул эле учурда аялдардыкы 9,6 эмгек.
Кыргызстанда илимий чөйрөдөгү аялдар
Кызжибек Батырханова – инженер-программист, Кыргызстандагы космостук программанын директору. Өз командасы менен өлкөдө алгачкы космостук спутник түзүүнүн үстүнөн иштеп келет. “Бизде кыздар STEM тармагынан университетке кирүү мезгилинде эле чыгып калышат. STEM тармагында аялдардын карьера куруусу колдоого ээ эмес”, - дейт Кызжибек.
Салтанат Алиева – TechWomen программасынын бүтүрүүчүсү, буга чейин жаш кыздар үчүн 3D принтерде басылып жасала турган кол манжаларынын протезин түзгөн.
2019-жылы Кыргызстанда “STEM’деги аялдар” тармагы түзүлгөн. Негизги максаты – жаш аялдарды илимге, анын ичинде инженердик кесипке тартуу, бул тармактагы иштерди координациялоо.
Жамашев Зулумбек
Жамашев Зулумбек (15. 2. 1924-жылы туулган, Жалал-Абад облусу Сузак району, Кара-Көл айылы) – юрист, коомдук ишмер. Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген юристи (1974). 1950-жылы Фрунзедеги эки жылдык юридикалык мектепти бүткөн. 1942–44-жылдары «Большевик» колхозунда колхозчу, почточу, Сейдикум айыл советинде секретарь, финансы агенти, 1944–48-жылдары Ачы райондук сотунда секретарь, сот аткаруучу, 1950–51-жылдары Ачы, Ленин (азыркы Ноокен) райондорунда прокуратуранын тергөөчүсү, 1951–57-жылдары Ленин райондук сотунда, 1957–59-жылдары Жалал-Абад облусунун сотунда төрага, 1959–67-жылдары Ош облусунун сотунда төраганын орун басары, 1967–71-жылдары Кыргыз ССР Жогорку сотунда судья, 1971–74-жылдары Ош облусунун юстициянын начальниги болуп иштеген. 1974–90-жылдары Кыргыз ССР Жогорку сотунун төрагасы, ошондой эле СССР Конституциясына ылайык СССР Жогорку сотунун судьясы кызматын да кошо аткарган. 1990–91-жылдары Кыргыз ССР Юстиция министрлигинде Жарандык актылар башкармасынын начальниги, 1991–98-жылдары Жалал-Абад облусунун жаратылышты коргоо коомунда төрага, 1995–98-жылдары облусунун ардагерлер кеңешинин төрагасы болуу менен бир эле мезгилде Кыргызстан элдеринин ассамблеясында облусунун бөлүмдүн төрагасы, 1998–2005-жылдары Жалал-Абад облусунун мамлекеттик администрация башчысына коомдук кеңешчи болуп иштеген. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты (9-, 10-, 11-чакырылышы) болгон. Манас, «Ардак Белгиси» ордендери, «Даңк» жана башка медалдар менен сыйланган.
Илимий чөйрөдөгү аялдар
Кыргызстанда илимий чөйрөдөгү аялдар
Кыргызстанда STEM’деги көрүнүктүү аял-окумуштуулар катары Улуттук илимдер академиясынын мүчө-корреспонденттери Розалия Жээнчороева, Шарипа Жоробекова, Мира Баткибекова, Дарияхан Мукашева, Асел Сартбаева жана башкалар эсептелет.
Асел Сартбаева 1979-жылы Бишкек шаарында төрөлгөн, химик. Аламүдүн районуна караштуу Лебединовка айылындагы орто мектепте окуп, 9-10-классты Бишкектеги жеке менчик “Апис” мектебинде аяктаган. Мектептеги кезинде эле так илимдерге кызыкчу. 1994-1999-жылдары Кыргыз-Орус Славян университетинде механика багыты боюнча билим алган. 2001-2002-жылдары Улуу Британиядагы Кембридж университетинде аспирантурада окуп, минералдык физиканы изилдеген. 2004-жылы материал таануу боюнча докторлук даражага ээ болот. 40тан ашык эл аралык конференцияларда негизги же пленардык докладчы катары чакырылган, өзү 3 эл аралык илимий конференция уюштурган. Women in Science, Biggest Game Changing Technology, Wise World Award 2017 жана башка көптөгөн сыйлыктардын ээси.
Бул аялдар тууралуу “Кыргызстандын илимдеги жана техникадагы айымдары” деген китеп жазылган. Анын бет ачары 2019-жылы Бишкекте өткөн “STEM’деги айымдар – Кыргызстандын келечеги” аттуу форумда болгон.
Илимий чөйрөдөгү аялдардын туш болгон тоскоолдуктары
Так илимдер чөйрөсүндө өнүгүүгө (табигый, техникалык илимдер, инженердик иш жана математика) кыздарга жана жаш аялдарга ар кандай тосмолор тоскоолдук жаратары айтылат. ЮНЕСКОнун изилдөөсү көрсөттү: бардык ЖОЖдордо табигый-илимий жана техникалык адистикти тандаган аялдар 35 пайызды гана түзөт. Кесип тандоого социалдык жана маданий ынанымдар да таасир этет дешет адистер. “БУУ-Аялдардын” изилдөөсү популярдуу фильмдерде жумушу так илимдер тармагы менен байланышкан каарман аялдар 12 пайызга жакынын экени көрсөттү.
Өзөктүк илим жана техника тармагында аял-окумуштуулардын кийинки муунун колдоо, гендердик ажырымды жоюу максатында 2020-жылы МАГАТЭ Мария Склодовской-Кюри атындагы стипендиялар программасын ишке киргизди. Дүйнө жүзү боюнча 100 студент алгачкы стипендияларын алышты.