cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Афродита
Афродита - грек мифологиясындагы сүйүүнүн жана сулуулуктун пири; Зевс менен Дионанын кызы (дагы бир мифтик вариант боюнча деңиз толкундарынын көбүгүнөн жаралган). Афродитанын түбөлүк жаштыгы, жандуу образы биздин заманга чейинки 1-кылымда римдик акын Лукрецийдин «Заттардын табияты жөнүндө» поэмасында таасын чагылдырылган. Аны түбөлүк жаздын жана жашоонун, түшүмдүүлүктүн, ошондой эле никенин, төрөттүн пири катары да кабылдашкан. Мифология боюнча махабатка туш болгон кудайлар жана бардык адамдар Афродитанын бийлигине багынышкан. Гомер боюнча ага Афина, Артемида жана Гестия гана баш ийген эмес. Афродитанын күйөөсү колунан көөрү төгүлгөн темир уста, бирок өтө куник Гефест кудай болгон. Кифер аралында, Афиныдагы акрополдо Афродитага арналып храмдар, ошондой эле Грекиянын башка аймактарында, өзгөчө Кичи Азияда, Сирияда табынуучу ыйык жайлар курулган. Финикиялык Аспартага, ассирия-вавилондук Иштар жана египеттик Исидага окшоштурулат. Римдиктер аны Венера деп аташкан. Афродитанын антикалык көркөм сүрөт искусствосунда А. Книдская (биздин заманга чейинки 4-кылым), А. (Венера) Милосская (биздин заманга чейинки 2-кылым) статуялары кеңири белгилүү.
Колдонулган адабияттар
‎
Римма Мадварова
Мадварова Римма (1929-ж. т., Мерке району) - флейтачы, темир комузчу, Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер (1992). Бир эле мезгилде 1979-ж. алгачкы жолу 15 кыргыз, орус балдар-кыздарынан турган «Керемет» темир комузчулар ансамблин уюштурган. Ансамбль үчүн «Селкинчек», «Терме күү», «Керөзөн», «Кыз оюн», «Майрам күүсү» ж. б. күүлөрдү иштеп чыккан. композиторлор К. Молдобасанов, С. Бактыгулов, Р. Миронович, М. Бурштин ж. б. атайын темир комуз үчүн күүлөрдү жазышкан.
мекемелердин 58 Ардак грамоталарын, дипломдорун жеңип алган. Кыргызстан Ленин комсомолу сыйл. лауреаты. КМШ өлкөлөрүндө, Монголияда, Түркияда, Германияда, Норвегияда, Австрияда гастролдо болгон. Бүткүл дүйнөлүк темир ооз комуз ассоциациясынын башкармасынын мүчөсү, эки жолу «Эмгектеги артыкчылык», «Эмгек ардагери» медалдары менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Деңиз майканаты
Деңиз майканаты (лат. Coregonus lavaretus pidschian) – майканат балыктардын бир түрү.
Көчмө топ
Көчмө топ - кенен аянтчада топ менен ойнолуучу балдардын оюну. Алгач, көп балдар эки топко бөлүнүшөт. Андан соң таяк кармашып кайсы бөлүктүн өкүлү анын эң учун кармап калса жана топ менен үч жолу урганда тутумдап турган таягын колунан чыгарып жибербесе, оюнчу баштап топту чабуу укугун алат. Топ тоскон тараптагылардан бирөө топ салып берип турат. Калгандары чабылган топту берилген чекте качып бара жаткан же келе жаткан балдарды топ менен урушат. Чабылган топту жерге түшүрбөй тосуп же качып бараткан баланы урганда тийгизсе, алар тарап оюнду жеңгендиги аныкталат. Эгерде бир тарапта ойногон балдардын баары тең топту бирден чаап бүтүп, эң акырында калган бала топту үч жолу удаа чапканга чейин аркы четке барып келген бала жок болсо, ал тарап утулган болот, экинчи тарап топ чабууга келет. Биринчи тарап топ салып берип, топ тосууга бириндеп кетет. Ошентип, балдардын арасында оюн улана берет.
Вакансия
Вакансия (французча vacance бош) - кристалл торчонун түйүнүндө атомдун же иондун жоктугу. Бардык кристаллдарда кездешет. Вакансия кристалл торчо менен термодинамикалык тең салмакта жана атомдордун жылуулук кыймылынын натыйжасында пайда болуп жана жок болуп турат. Ал жанаша жаткан атомдор менен орун алмашып, кристаллдагы башаламан, иретсиз кыймылы кристаллда атомдордун диффузиясын пайда кылатынча Ар бир температурага тиешелүү сандагы вакансия туура келет. Металл кристаллдарында эрүү температурасына жакын температурада вакансиянын саны анын атомдорунун 1-2% ын түзөт. Бөлмө температурасында алюминийдин 1012 атомуна 1 вакансия туура келет. Вакансия аз пайда болсо, кристаллдын физикалык касиетине таасир этип, тыгыздыгын төмөндөтөт, электр өткөргүчтүгүн жогорулатат жана башка вакансия металлдарды кайра кристаллдаштырууда, жашытууда, термиялык процесстерде жана башкада чоң мааниге ээ.
Аффинаж
Аффинаж (французча affinage - тазалоо) - түрдүү кошундулардан арылтып, өтө таза асыл металл алуунун бир түрү. Аффинаж ыкмасы электролиздик, нымдуу жана кургак болуп бөлүнөт. Электролиздик жол менен алынуучу металл катодго чогултулат да, кошундулар калдык турүндө бөлүнүп чыгат. Ушундай жол менен алынган алтындын пробасы 999,9дан төмөн болбойт. Нымдуу аффинаж ыкмасы платина, палладий, иридий, радий сыяктуу сейрек учуроочу асыл металлдарды алууда пайдаланылат. Мында кенташтагы металлдар азот, туз кислоталарынын эритмесинде эритилип, ар түрдүү реагенттердин (хлордуу аммоний, аммиак, кант) жардамы менен эритмеден бөлүнүп алынат. Кургак аффинаж ыкмасын колдонгондо жогорку температурада эритилген кенташтагы металлдар хлор аркылуу өткөрүлөт.
Федоровка (Оргон куймасы)
Фёдоровка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакасия Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ортон дарыясынын сол жээгинен 52 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Агглютинация (лингвистика)
Агглютинация (лингвистика) - (лат. agglutinatio - жалгоо, жабыштыруу) - негизге (уңгуга) мүчө жалгоо, тагыраак айтканда, уңгуга мүчөлөр биринен кийин экинчиси ырааттуу жалганып, грамматикалык ар кыл формалардын, категориялардын туюндурулушу жана мүчөлөр аркылуу жаңы сөздөрдүн жасалышы, сөздөрдүн өзгөрүшү. Агглютинатинацияда сөздү уңгу жана мүчөгө ажыратуу (бала+нын, кел+дим) так, ачык болот, анткени мүчө бир гана грамматикалык форманы туюндурат. Мисалы: студенттерди деген сөздүн уңгусу студент, -лар – көптүк мүчө, -ды – табыш жөндөмөнүн мүчөсү. Мында ар бир мүчө бир гана форманы туюндуруп турат.
Федоровка (Оргон куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь бастауынан Кондома дарыясын кошпогондо, Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Агглютинация (лингвистика)
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Федоровка (Оргон куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
22-май
22-май — Григорий календары боюнча 142-күнү (толук жылда 143), жылдын аягына чейин 223 күн бар.
Нортон (Огайо)
Нортон (Огайо) (Norton) — Огайо штатынын Summit округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 11523 киши. Болжолдуу аянты - 53.0 км². FIPS коду — 39-57260.
Америка деңизшайтаны
Америка деңизшайтаны — (лат. Lophius americanus) кайырмакчан балыктардын бир түрү.
Маасиева Жамиля Алымкуловна
Маасиева Жамиля Алымкуловна (1964-ж. т., Фрунзе ш.) - бийчи, педагог. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1999). марал» мамлекеттик бий ансамблинде бийчи,
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Модалдык логика
Модалдык логика – составына модалдуулук (модалдык операторлор) «зарылчылык», «мүмкүнчүлүк», «чындык», «кокустук» жана аларды тануу кирген ой жүгүртүү структурасын үйрөнүүнү изилдеген логикалык система. Аристотелдин, стоиктердин, схоластиктердин эмгектеринде эле Модалдык логиканын айрым негизги аныктамалары жана мыйзамдары белгиленген. Модалдулукту математикалык (символикалык) логиканын каражаттары менен изилдөө К. Люистин жана Лукасевичтен башталган. Алар модалдуулук абсолюттук мүнөзгө ээ болгон модалдык логика системасын сунушташкан, б. а. кандайдыр бир башка айтылган ойго салыштырмасыз айтылганга ыйгарылат. Азыркы учурда релеванттык деп аталган салыштырмалуу модалдуулукту камтыган Модалдык логика изилденүүдө. Маанисине карата модалдык операторлорго сыйгыштырылып, алетикалык модалдуулук логикасына, эпистомологиялык модалдуулук логикасы жана деонтикалык логикага ажыратылат. Модалдык логика семантикасы мейкининде С. Критке маанилүү натыйжага жетишкен.
Жардыргыч
Жардыргыч – криминалистикадагы жарылуучу заттарда  химиялык реакциянын башталуусуна түрткү берүүчү каражат. Ж. жарылуу кубаты бар же жок болуп айырмаланат.
Рахат Ачылова
Рахат Ачылова (1941-жылдын 30-майы – 2015-жылдын 5-марты) – философия илимдеринин доктору (1988), профессор, В.В.Маяковский атындагы Кыргыз Кыз-келиндер педагогикалык институтунун (ККПИ) ректору (1987-1992-жылдар), Кыргызстандагы биринчи социологиялык лабораториянын башчысы
Өмүр баяны
Рахат Ачылова 1941-жылы 30-майда Ош облусунун Баткен районундагы Говсубар айылында элеттик интеллигенциянын үй-бүлөсүндө туулган. Рахат Ачылованын атасы Ачыл Эргешов мектеп директору болгон, 1941-жылы өз ыктыяры менен фронтко аттанып, кайтпай калган, дайынсыз жоголгондордун тизмесинде болгон. Апасы Саламат Таштанова Айылдык кеңешке депутат болуп шайланган.
Билими жана эмгек жолу
Рахат Ачылова Ош облусунун Баткен районундагы Орто-Боз айылындагы М. И. Калинин атындагы орто мектепти аяктаган. 1958-жылы А.С. Пушкин атындагы Жалал-Абад педагогикалык окуу жайынын мектеп бөлүмүн бүтүргөн. 1963-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин тарых факультетин артыкчылык диплому менен аяктаган. 1963-1966-жылдары Рахат Ачылова А. А. Жданов атындагы Ленинград мамлекеттик университетинин философия факультетинин аспирантурасында окуган. Ал эми 1968-жылы кандидаттык диссертациясын ийгиликтүү жактаган. 1966-1972-жылдары Кыргыз мамлекеттик университетинин философия кафедрасына караштуу социологиялык лабораторияны, КМУнун философия кафедрасын жетектеген. 1988-жылы Ленинград мамлекеттик университетинде докторлук диссертациясын жактаган. 1987-1992-жылдары В.В.Маяковский атындагы Кыргыз Кыз-келиндер педагогикалык институтунун (ККПИ) – азыркы Арабаев атындагы Университеттин ректору болгон. Жогорку Кеңештин Мыйзам чыгаруу жыйынынын биринчи чакырылышынын депутаты болгон. Кыргыз Республикасынын ошол кездеги президенти Курманбек Бакиевдин квотасы боюнча Кыргыз Республикасынын Ынтымак курултайынын делегаттарынын катарында болгон (2010-жылдын мартында)
Илимий ишмердиги
Анын жетекчилиги алдында 3 илимдин доктору жана 10 илимдин кандидаты даярдалып, 150дөн ашык илимий эмгек жарык көргөн.
Шилтемелер
Илимге эмгек сиңирген ишмер Рахат Ачылова 74 жашында каза болду//https://ru.sputnik.kg/20150306/1014589066.html
КР Президентинин квотасы боюнча макулдашуу боюнча Курултайдын делегаттарынын курамы бекитилди//https://24.kg/archive/ru/oficial/70347-soobshhaet-press-sluzhba-prezidenta-kr-utverzhden.html/
Мембраналык потенциал
Мембраналык потенциал – иондор гана өтүүчү (кээде нейтралдуу бөлүкчөлөр да) мембрана менен бөлүнгөн электролит эритмелери ортосундагы электроддук потенциалдар айырмасы. М. п. иондун ар кандай кыймылдуулугуна шартталган мембрана ичиндеги диффузиондук потенциал жана мембрананын эки жагы менен чектелген эритмедеги теңдештик фазалар аралык потенциалдар айырмасынан турат. Эксперимент түрүндө М. п. элементтин ЭКК катары аныкталат: Салыштыруу электроду 1 /1 – эритме / мембрана / экичи эритме салыштыруу электроду 2/. М. п. иондун бир гана түрүнүн активдүүлүгүнө көз каранды болгудай кылып, мембрана материалын тандап алса болот. Мындай мембраналар ионселективдүү электродду даярдоодо пайдаланып, потенциометриялык өлчөөлөрдө пайдаланылат
Аукцион
Аукцион (лат. auctio - көбөйүү; тоорук) - товарды сатып алуучуларга конкурстук негпзде, жарыя соодалоо түрүндө белгиленген жерде ж-а белгиленген убакытта алдын ала көрүү укугу м-н сатуу ыгы. Товар аукциондо жалгыз үлгүдө же лоттору м-н сатылат. Аукциончу (аукционду өткөрүүчү) потенциалдуу сатып алуучуларга акционерлерге) кезегинде товардын номерин ж-а анын старттык баасын жарыялайт. Соода процессинде баа акырындап өсөт ж-а максималдуу бааны сунуш кылган сатып алуучу жеңүүчү деп табылат. Соодалоонун түрлөрү көп. Мисалы, англиялык аукциондо сатылган товардын сапаты үчүн жоопкерчилик болбойт; голландиялык аукциондо соода эң жогорку баадан башталат да, улам төмөндөтүлөт; мажбурлоочу аукцион сот же бийлик органдары тарабынан карызын төлөтүү, конфискацияланган же ээси жок мүлктү өткөрүү максатында сатылат; бажы аукциондо бажы органдары тарабынан конфискацияланган товарлар сатылат; эл аралык аукцион мезгили м-н атайын фирмалар тарабынан тери, жүн, тамеки, чай, татымалдарды сатуу үчүн ири соода борборлорунда уюшгурулат. Кыргызстанда аукцион менчиктештирилүүчү мамлекеттик же муниципалдык мүлктү сатуу үчүн, а. и. менчиктештирүү процессинде түзүлгөн ачык акционердик коомдордун акцияларын сатуу үчүн да өткөрүлөт. Азыркы электрондук соодалоо системасы элдер ортосунда товар сатууну жүргүзүүчү интернет-аукциондорду өткөрөт.
Садыгалиев, Сүйдүмалы
1939-ж. Бишкек курулуш техникумун, 1941-ж. Кемерово жөө аскерлер окуу жайын, 1951-ж. КПСС БКнын алдындагы Жогорку партиялык мектебин бүтүргөн. Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. Адегенде 1939-ж. Тянь-Шань коммуналык чарбасынын округдук бөлүмүндө инженер, 1946-жылдан ошол эле жерде коммуналык чарбанын облустук бөлүмүн башкарган.
1947-ж. Кыргыз ССРинин коммуналык чарба министринии орун басары, 1951жылдан Министрлер Советинин алдындагы курулуш материалдар өнөр жай башкы башкармасынын начальники, 1953-жылдан Кыргыз ССР курулуш материалдар өнөр жай министри, 1956-жылдан Жергиликтүү өнөр жай жана курулуш материалдар министринии орун басары, 1957-жылдан Кыргыз ССР эл чарба советинин курулуш материалдар өнөр жай башкармасынын начальниги, 1958—59-ж. Кыргыз профессиялык союздар советинин төрагасы, 1959-жылдан Фрунзе таардык эл депутаттар кеңешинин aткapyy комитетинин төрагасы, 1961—69-ж. Кыргыз ССРинин курулуш министри, Курулуш боюнча Кыргыз аймактык башкы баш кармасынын начальниги — курулуш министри. 1964-жылдан Кыргыз ССРинин коммуналык чарба министри. 1958—66-ж. Кыргыз ССР Жогорку Кеңешинин депутаты.
Кызыл Жылдыз, «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Дөң-Булак (шаар калдыгы)
Дөң-Булак (шаар калдыгы) - антикалык доорго (б. з. ч. 2-к-га) таандык шаар калдыгы Өзгөн районундагы Жазы суусунун сол жээгинде, Өзгөн шаарынан 5 км чыгыш тарапта, Дөң-Булак кыштагынын жанында жайгашкан. Шаар Улуу Жибек жолунун угуна чеп катары курулган. Аянты 900x970 м. Түндүк бөлүгүндө аянты 90х50 м. сепили бар, анын үч тарабы терең аң менен куурчалган, түштүк жагынан гана кирүүгө болот. Археологиялык казууларда калыңдыгы 10мдей маданий катмар ачылган. Ал жерден ар кайсы доорлорго таандык карапа идиштердин сыныктары, сөөктөн, таштан жасалган буюмдар табылган. Карапа идиштердин жасалыш технологиясында Шоро-Башат Мархамат маданияттарына, Касан, Кожогарын, Белес-Мазар сыяктуу соңкуорто кылымдын эстеликтери менен окшоштугу бар.
Яузяк (дарыя)
Яузяк — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу, Курган облусу, Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - КАР/ОБЬ/1162/1016/272 орун алган. Дарыянын узундугу - 83 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — РФ менен Казакстан Республикасы чек арасынын аягына чейин Чоң Уват көлүн кошпогондо Чоң Уват Суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Ишим (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү), дарыя бассейни — Иртыш.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Халомер-Яха дарыясы
Халомер-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лимбя-Яха дарыясынын оң жээгинен 82 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Аффриката
Аффриката (латынча affray - сүргүлөйм) - жарылма жана фрикативдүү (жылчыкчыл) элементтерден турган үнсүз тыбыш. Кыргыз тилинде ага ж, ч тыбыштары кирет. Булардын айтылышында тыбыштык активдүү орган пассивдүү тыбыш органына кептелишип, ага жакындашып жылчыкты пайда кылат, бирок андан тез эле тилдин ортоңку бөлүгү катуу таңдайга, капталдары каптал тиш менен анын бүйлөлөрүнө кептелип, абанын агымы аны жарып чыгат. Ошентип, бул эки тыбыш Аффриката (татаал тыбыштар) тобун түзөт.
Жолио-кюри Фредерик
Жолио-кюри Фредерик - (19.3. 1900, Париж – 14. 8. 1958, ошол жер) – француз физиги, коомдук ишмер. СССР ИАнын чет элдик мүчөсү (1949; корреспондент мүчө, 1947). 1923-ж. физика жана колдонмо химия мектебин бүтүрүп, М. Склодовская-Кюринин лабораториясында иштеген. 1937-ж. Улуттук илимий-изилдөө борборунда атомдук синтез боюнча лабораторияны башкарган. 1946–50-ж. Францияда атом энергиясы боюнча комиссариатты түзүү жана башкаруу ишине жетекчилик кылган. 1956-жылдан Орс шаарындагы Радий институтунун лабораториясын жана Ядролук физика институтун башкарган. 1928-жылдан Жолио-кюри атом ядросунун физикасы боюнча иштеген. 1934-ж. жубайы Ирен Жолио-Кюри менен бирге радиоактивдүүлүктүн жаңы түрүн – позитрондук радиоактивдүүлүктү ачкан. Тынчтыктын бүткүл дүйнөлүк советинин төрагасы (1950–58). Жолио-кюри «Элдердин ортосунда тынчтыкты чыңдагандыгы үчүн» Эл аралык Лениндик сыйлыгынын лауреаты (1951).
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Буффало метросу
Буффало метросу – Буффало шаарынын метросу. Метросу 9-октябрь 1984-жылы ачылат.
Деңиз юнкери
Деңиз юнкери (лат. Coris julis) – калын эриндүү балыктардын бир түрү.
Ашари, Абу ал-Хасан Али ибн Исмаил
Ашари Абуль Хасан (араб. ابو الحسن علي بن إسماعيل الأشعري‎‎;873/874–941) – мусулман теологу, ортодоксалдуу агымдын түзүүчүлөрдүн бири.
Рационалист-мутазилиттер менен болгон талаш-тартышта Ашари мутазилиттердин методун пайдаланган, аң-сезимдин далилдерин авторитеттердин артынан ээрчүү деп эсептеген. Ашари куранды чечмелөөдө, куранды сөзмө-сөз түшүнүү туура эмес экендигин белгилеген. 10–11-кылымды Ашаринин идеялары суннит исламында кеңири тарады.
Аффилирленген жак
Аффилирленген жак – ар кандай жеке же юридикалык жак (ага берилген ыйгарым укуктун чегинде ошол жактын ишине контролдук кылуучу мамлекеттик органдан тышкары), ошол жак тарабынан кабыл алына турган тике жана/же кыйыр түрдө аныктоого жана/же кабыл алынып жаткан чечимге таасир көрсөтүүгө, анын ичинде келишимден же дагы башка бүтүмдөн улам таасир көрсөтүүгө укуктуу болгон жак, ошондой эле ошол жакка карата ошондой эле укуктары бар ар кандай жеке же юридикалык жак. Акционердик коомдун аффирленген жагы деп милдеттүү түрдө анын 5 жана андан ашык пайызындагы добуш берүү акцияларына ээ болгон кызмат адамы акционер деп таанылат.
Музыкалык эске тутуу
Музыкалык эске тутуу -  (память)  музыкалык материалды таануу, билүү, өздөштүрүү жөндөмдүүлүгү. Башкача айтканда музыкалык чыгарманын айрым эң жөнөкөй жана татаал интонацияларын, обонун, гармоникалык жүрүштөрүн, ыргактык сүрөттөмөлөрүн ж. б. өз калыбында же өзгөртүлгөн абалда кайталай алуу дегендик. Эгерде, бул кайталанылуучу музыкалык чыгарманын элементтери угуучуларга таанылбаса, анда ал угарман үчүн ойго сыйбаган түшүнүксүз, ыргаксыз үндөр катары болуп кабылданат. Ошондуктан, музыканы таануу музыкалык ой-мүдөөнү кабыл алуунун эң керектүү шарты. Музыкалык таануунун керектүү шарты катары, музыкалык эске тутуунун жетишээрлик деңгээлде өнүгүүсү жана сезимдеги негизги эки компоненттериндеги эске тутуу сезимдерин колдонуу жөндөмдүүлүгү эсептелет. Ал музыкалык таанууда эң маанилүү биринчи компонент, ал эми музыканы өздөштүрүүдө - экинчи компонент катары эсептелет.
Музыка таанууда угуу жана эске тутуу орчундуу мааниге ээ. Музыка таануу үчүн эмоциялык эске тутуунун да зор мааниси бар. Музыканы өздөштүрүүдө кыймылдуу эске тутуу (берилген чыгарманы аткаруу үчүн керектүү кыймыл-аракеттердин түзүлүшүн эске сактоо), көрүп эске тутуу (ноталык тексти эске сактоо), ой жүгүртүү, сүйлөө аркылуу эске тутуу (музыкалык материалдык түзүлүшүнүн ой-мүдөөсү) маанилүү. Музыкага окутууда (өзгөчө музыкалык аспаптарда ойноодо), жогоруда айтылган эске тутуунун түрлөрү борбордук музыка таануу компонентин - угуу менен эске тутуу көз жаздымга калтырбай, анын көмөктөшүү роль ойноосуна умтулуу керек.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Чаатас
Чаатас (хакас – жоо таш, же «таш согушу» дегенди түшүндүрөт) – 6–9-кылымдагы Енисей кыргыздарынан калган таш дөбөлүү көрүстөндөр. Алар Түштүк Сибирде, Хакасияда, Минуса өрөөнүндө, Абакан жана Чулум дарыяларынын өзөндөрүндө жайгашкан. Бул эстеликтер 18-кылымдан илимде белгилүү болуп, ал эми 1863-жылы В. В. Радлов тарабынан алгачкы изилдөө иштери жүргүзүлгөн. 1880-жылы окумуштуу В. Д. Клеменц жана Н. Адрианов тарабынан эстеликтерди айырмалаш үчүн «жоо таш», «таш согушу» терминин киргизишкен. Көрүстөндөр күмбөз сымал тургузулган. Алар төрт, тегерек жана алты бурчтуу формада келип, айланасы жалпак таш такталар менен коргондолгон. Үстүлөрүнө иретсиз көп сандаган таштар үйүлгөн. Айрым көрүстөндөрдүн бурчтарына жана каптал жактарына тигинен таш мамылар орнотулган. Кээ бирлеринин капталдарында босого сымал кош таш мамылар орнотулуп, көрүстөндүн борборуна карата багытталгандай. Таш мамыларда уруулук эн тамгалары чегилген сүрөт жана руна сымал жазуулар кездешет. Көрүстөндүн ортосунда анча чоң эмес чуңкур казылып, ага териден, кайыңдан жасалган кутучаларга же карапа идишке маркумдун өрттөлгөн сөөгүнүн күлү салынып көмүлгөндүгү аныкталган. Ошондой эле көрүстөндөрдө маркумга багышталган кооздук буюмдары, согуш куралдары жана ырым-жырым тамак-аштары коштолуп көмүлгөн. Бул доордо жаш балдардын сөөгүн өрттөбөй көмүү салты тараган.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Люй-люй
Люй-люй (кытай люй - мыйзам, ченем, катар) - Байыркы Кытайдын 12 баскычтуу добуш системасы. философиялык, космологиялык, эстетикалык жана этикалык түшүнүктү чагылдырган. Люй-люй системасынын ар бир баскычынын добуш бийиктиги бири-биринен узундук өлчөмү менен айырмаланган бамбук түтүкчөлөрдүн жардамы менен аныкталган. Алардын ортосундагы добуш аралыгы таза квинтаны түзгөн (мис., белгилүү бир баскычты билдирген түтүктүн узундугу андан таза квинтага төмөн турган добуш баскычын билдирүүчү түтүктүн өлчөмүнүн үчтөн бирине барабар болгон). Люй-люй квинталык айлампанын негизинде октавадагы бардык добуш баскычтарын өз системасына камтыган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Холовица
Холовица — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Түштүк дарыясынын сол жээгинен 521 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жарлык
Жарлык – КРде жана биркатар башка мамлекеттерде мамлекет башчысы (президент) чыгарган абдан маанилүү актылардын аталышы. Ж. менен жогорку кызмат адамдарын дайындоо жана кызматтарынан бошотуу, өзгөчө же согуштук абалды киргизүү, мамлекеттик ордендер жана медалдар менен сыйлоо, жогорку аскер чиндерин жана ардактуу наамдарды ыйгаруу жүргүзүлөт, жалпы ченемдик мүнөздөгү чечимдер жолжоболоштурулат. Жалпы эрежеге ылайык, Ж. ошол мамлекеттин конституциясына жана мыйзамдарына каршы келбөөсү тийиш. Батыш өлкөлөрүндө Ж. сыяктуу окшош актылар (АКШда аткарылуучу көрсөтмөлөр) декреттер деп аталат.
Вакаяма
Вакаяма - Япониядагы шаар. Вакаяма префектурасынын административдик борбору. Калкы 373,2 миң (2006). Кинокава дарыясынын чатында жайгашкан. Жолдор тоому. Кии кысыгынын чыгыш жээгиндеги порт. 16-кылымда негизделген. Сепил, университеттер, парк бар. Вакаяма ири өнөр жай борбору. Химиялык, нефть ажыратуу, текстиль, тамак-аш, электроника, кара металлургия өнөр жай ишканалары иштейт. Цитрус өсүмдүктөрү өстүрүлүүчү аймактын борбору. Шаарга жакын Коя-сан храм комплекси сакталган.
Эски тура (Калтасин району, Башкыртстан)
Эски тура — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Жаңы кильбахтин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 229  киши. Почта индекси — 452855, ОКАТО коду — 80233846004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Совет
Совет — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Өзүнөн гана турган Совет айыл аймагына кирет.
Баткен облусунун административдик борбору ― Баткен шаарынан 180 км чыгыш тарапта, деңиз деңгээлинен 1150 м бийиктикте жайгашкан. Жалпы аянты 8,4 км. Калкы 1,2 миң (2002). Негизинен кыргыз (53%), өзбектер (23,1%), ошондой эле орустар (7,7%), тажик (6,2%), татарлар(4,7%) жана башта улуттар (4,5%) жашайт. Калкы шаарчадагы жалгыз өнөр жай ишканасы –“Кан өнөр жай комбинаты” АКда эмгектенишет. Комбинат мектепке, бала-бакчага жана үй тиричилитерине керектүү эмеректерди, металлдан жана резинадан жазалган техникалык буюмдарды чыгарат. Шаарчада кесиптик-техникалык окуу жайы, орто мектеп, бала бакча, оорукана, маданият үйү, китепкана бар. Мурда Кан деп аталып, Кокон хандыгынын аскердик чеби болгон.
Калкы
Калкы - 1 280 киши.
Жапон жазуусу
Жапон жазуусу - морфемаларды же синонимдеш морфемаларды туюнтчу иероглифтердин (15 миңче) муун азбукасынын эки графикалык вариантынан (хирагана - кызматчы морфемалар жана тууранды сөздөр үчүн; катакана - четтен кирген сөздөр үчүн) турган жазуу системасы. Иероглифтер 6-7-кылымдарда Кытайдан алынып, кийин япон тилине ылайыкталган. 12-кылымдан тарта адепки жазуу системасынан кыйла жөнөкөй муун тамгалары (катакана) жана бат жазганга ылайыкталгандары (хирагана) гана калып, аралашма жазуу басымдуу орун алып кеткен. 1946-жылы иероглифтер саны 1800гө чейин кыскартылып, алар аркылуу туюнтулуучу сөздөрдү тамга менен жазуу сунуш кылынган. Жазылышы - жогортон төмөн жана оңдон солго карай. Кээде текст солдон оңго карай да басыла берет. Латын жазуусу аз таралган.
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
23-май
23-май — Григорий календары боюнча 143-күнү (толук жылда 144), жылдын аягына чейин 222 күн бар.
Түгөлбаев, Орозобек
Орозобек Түгөлбаев (1945.10.08) - педагог, Кыргыз билим берүү академиясынын окутуучусу,
Кыскача өмүр таржымакалы
Түгөлбаев Орозобек, 1945-жылдын 10-августунда Нарын областынын Кочкор районундагы Кара-Суу айылдык кеңешине караштуу Мантыш кыштагында туулган. Атасы Түнгатаров Түгөлбай 1892-жылы туулган, колхоз курулушунун активдүү катышуучусу болгон. Энеси Кулбоосунова Салый 1919-жылы туулган, өмүр бою ортолук үчүн эмгектенип келген. Экөө биригип 10 баланы таап, тарбия беришкен. Орозобек 10 баланын алтынчысы болгон. Кочкор районундагы Кызыл-Дөбө орто мектебинен 1951-1961-жылдары окуган. 1961-1966-жылдарда Кыргыз Мамлекеттик Университетинин (КМУ) физика-математикалык факультетин окуп бүтүргөн. Эмгек жолун 1967-жылы Кочкор районундагы Кызыл-Дөбө орто мектебинде математика мугалими болуп иштөөдөн баштаган. 1967-1968-жылдары Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн. Армиядан келгенден кийин Кызыл-Дөбө орто мектебинде ишин уланткан. 1969-1975-жылдары Кочкор районундагы "Эпкин" орто мектебинде математика мугалими, окуу-тарбия иштери боюнча директордун орун басары болуп иштеген. 1975-1976-жылдары Кочкор районундагы Ленин атындагы орто мектебинин директору болгон. 1976-жылдын 15-октябрынан баштап, кийин Кыргыз билим берүү академиясы болуп кайра түзүлгөн Кыргыз педагогикалык илим-изилдөө институтунда, кенже илимий кызматкер болуп иштей баштаган. 1976-1992-жылдарда Кыргыз педагогика илим-изилдөө институтунун кечки мектептер жана физика-математика секторлорунун илимий кызматкери болуп, кийинчерээк информатика секторунун башчысы болуп эмгектенген. 1985-1987-жылдарда, которулуу менен, Кыргыз республикасынын билим берүү министрлигинин инспектору болуп иштеген. 1979-1982-жылдарда Кыргыз педагогика илим-изилдөө институтунун аспирантурасында окуган. «Информатика жана эсептөө техникасынын негиздери» деген жаңы окуу предмети киргизилген учурда, адегенде билим берүү министрлигинин инспектору катары, андан кийин сектор башчысы катары бул предметти мектепке киргизүү боюнча уюштуруучулук жана илимий-методикалык камсыздоо жумуштарын ишке ашыруунун үстүндө иштеген. 1987-1990-жылдарда бир нече жыл катары менен информатика мугалимдерин кайра даяярдоо жумуштарын, жогорку класстардын окуучуларынын Республикалык жайкы лагерлерин уюштуруп өткөрүү жумуштарын жүргүзгөн. 1997-1998-жылдарда табийгый-математикалык дисциплиналар жана информациялык технологиялар (ТМД жана ИТ) кафедрасын башкарып турган. Кыргыз билим берүү академиясы (КББА) түзүлгөн учурдан бери бардык категориядагы курстардын угуучулары менен информатиканы окутуунун теориясы жана методикасы боюнча жана окуу-тарбия процессин компьютерлештирүү маселелери боюнча иштеп келди.
Республикалык педагогикалык кызматкерлердин квалификациясын жогорулатуу жана кайра даярдоо институту КББАнын курамынан бөлүнүп чыккандан бери ушул институттун ага окутуучусу болуп иштеп келе жатат.
Эмгек жолу
1967-1976-жылдар. Кочкор районунда математика мугалими, окуу бөлүмүнүн башчысы, мектеп директору 1976-1992-жылдар. Кыргыз педагогика илим-изилдөө институтунун илимий кызматкери, сектор башчысы, Кыргыз республикасынын билим берүү министрлигинин инспектору 1993-2016-жылдар. Кыргыз билим беруу институтунун, кийин кайра уюшулган Кыргыз билим берүү академиясынын табийгый-математикалык дисциплиналар жана информациялык технологиялар кафедрасынын мугалими, кафедра башчысы.
Ар кыл наамдары, сыйлыктары
Кыргыз республикасынын ардак грамотасы (12.10.2005) Кыргыз республикасынын элге билим берүүсүнүн отличниги (9.09.1995) Кыргыз республикасынын билим жана илим министрлигинин ардак грамотасы (24.09.1984) СССР Илимдер Академиясынын Сибирь бөлүмүнүн Ардак Грамотасы (30.03.1989) XIX Республикалык педагогикалык окуулардын Уюштуруу комитетинин Ардак Грамотасы
Үй-бүлөсү
1965-жылдан бери үй-бүлөлүү. Зайыбы – Акматбекова Жумабүбү. Кесиби математик, математика мугалими. Азыр пенсияда. Беш балалуу. Бардыгы жогорку билимдүү, үй-жайлуу, алган адистиктери боюнча иштеп жатышат. Туну Акыл, 1970-жылы туулган. Кесиби байланышчы. Кызы Салтанат, 1972-жылы туулган, Салтанат Саматова деген ат менен белгилүү. Телерадиожурналист. 2018-жылдын 15-апвгустунла дүйнөдөн кайткан. Уулу Рахатбек, 1974-жылы туулган, Түрк республикасында жашайт жана иштейт, кесиби врач. Уулу Талантбек, 1976-жылы туулган, кесиби технолог. Уулу Давлетбек, 1983-жылы туулган, кесиби мамлекеттик кызмат. 12 небереси бар.
Коомдук ишмердиги
Түгөлбаев Орозобек КББАда 1976-жылдын октябрынан бери иштейт. «Информатиканын жана эсептөөчү техниканын негиздери» жаңы дисциплинасын 1985-1987-жылдарда республиканын мектептерине киргизүү учурунда Кыргыз ССРинин Агартуу министрлигинде инспектор болуп иштеп, бул предметти киргизүүнүн уюштуруу маселелерин чечүүгө активдүү катышкан. Анын активдүү катышуусу менен партиянын жана өкмөттүн жаңы окуу предметин мектептерге киргизүү бонча токтому даярдалган жана ишке ашырылган. 1987-жылдан баштап КыргызНИИПтин информатика секторунун башчысы болуп иштеп, жаңы предметти илимий-методикалык жана окуу-программалык жактан тейлөөнүн, информатика мугалимдерин даярдоонун үстүндө иштеген. 1987-1990-жылдарда жогорку класстардын окуучуларын компьютердик сабаттуулукка ээ кылуу боюнча Республикалык жайкы лагерлерди уюштуруп өткөрүп, анда информатиканы окутууну өркүндөтүү боюнча өзү сунуш кылган жолдорду жана методдорду колдонгон. 1992-жылдан тартып Туголбаев Орозобек КББАнын ТМД жана ИТ кафедрасында кафедра башчысы жана окутуучусу болуп иштеп келди. Билимин өркүндөтүүгө келген бардык категориядагы угуучулар мменен билим берүүнү компьютерлештирүү, информатика мугалимдеринин  илимий-теориялык, методикалык жана практикалык даярдыктарын өркүндөтүү боюнча иштерин улантууда. Кыргызстанда информациялык-коммуникативдик технологияларды өнүктүрүү боюнча уюштурулуп жүргөн республикалык деңгээлдеги иш-чараларга дайыма активдүү катышат.
Илимий эмгектери
Түгөлбаев Орозобек жалпы көлөмү 50 басма табактан ашык 40тай илимий-методикалык жана окуу мүнөзүндөгү эмгектердин автору. Бул эмгектер: •	информатиканы окутуунун методикалык системасын оркүндөтүү; •	алдыңкы тажрыйбаны эске алуу менен азыркы талаптардын негизинде курстардын угуучуларын окутуунун мазмунун, методдорун жана формаларын иштеп чыгуу; •	информатика боюнча билим берүүнүн окуу программаларын, концепциясын жана мамстандартын иштеп чыгуу; •	информатика жана математиканы окутуу боюнча окуу-методикалык колдонмолорду иштеп чыгуу; •	информатика боюнча кыргыз терминдерин түзүү жана калыптандыруу, кыргыз мектептери үчүн педагогикалык программалык продуктыларды которуу жана адаптациялоо ж.б.
маселелерине арналган.
Жарыяланган кээ бир эмгектери
1. Республиканын мектептеринде ИЭТНди окутуунун абалы жана кээ бир маселелери// Эл агартуу, 1987, № 7, 19-22-беттер. 2. Туголбаев О., Панков П.С., Долгополова И.Г. Олимпиада по ОИВТ в Киргизии.// Информатика и образование, 1987, №5 3. Практикумду уюштуруу жөнүндө.// Эл агартуу, 1988, №3. 4. Жаш Ленинчинин компьютердик клубу. 1-сабак.// Жаш Ленинчи, 1989, №3. 5. Компьютердик клубдун 2-сабагы.// Жаш Ленинчи, 1989, №7. 6. IX класста информатиканын жана эсептөөчү техниканын негиздерин окутуу: Муг. үчүн мет. колдонмо/ - Ф.: Мектеп, 1989,  Көлөмү 7 б.т. 7. X класста информатиканын жана эсептөөчү техниканын негиздерин окутуу: Муг. үчүн мет. колдонмо/ - Ф.: Мектеп, 1990,  Көлөмү 7 б.т. 8. Компьютердик класстагы сабактар: Муг. жана окуучулар үчүн  колдон-мо/ - Ф.: Мектеп, 1990, 7 п.л. 9. Дидактические материалы по основам информатики и вычислительной техники: Пособие для учителей и учащихся/ - Ф. Мектеп, 1991, 5 п.л. 10. Программа по информатике. Пособие для учителей и учащихся/ - Ф. Мектеп, 1993, 3 п.л. В соавторстве. 11. Информатиканы окутуу боюнча мамлекеттик стандарт. Проект. В соав-торстве. 10 п.л. 12.http://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 13.http://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%82%D1%83%D1%83 15.http://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D1%8F%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D1%81%D1%8B%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 16.http://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7_%D1%82%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D0%BA%D1%8B_%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%83
Кендектамак (Туймазин району, Башкыртстан)
Кендектамак — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Николаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 469 киши. Почта индекси — 452785, ОКАТО коду — 80251840006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жол куруучу машиналар
Жол куруучу машиналар – автомобиль жана темир жолдорду курууда жана оңдоодо, ошондой эле гидротехника, граждандык, өнөр жай жана аэродром курулуштарында комплекстүү жумуш аткаруучу машиналар. Жол куруучу машиналар бир нече түргө бөлүнөт: алдын ала даярдоо жумуштары үчүн – дарак кулаткычтар, бадал кескичтер, дүмүр чыгаргычтар, таш жыйнагычтар, жумшарткычтар; жер жумуштары үчүн – скреперлер, бульдозерлер; кыртышты жана жол таптоо үчүн – жол таптагычтар, дирилдек плиталар, таптагыч машиналар; жолдун негизин түзүү жана үстүн каптоо үчүн – битум жана цемент ташыгычтар, топурак аралаштыргыч машиналар, бетон аралаштыргычтар; жолду оңдоо жана пайдалануу үчүн – автогрейдерлер, бетон талкалагычтар жана кар тазалагычтар жана башка.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Кадимки деңиз тили
Кадимки деңиз тили (лат. Solea vulgaris) – камбалалардын бир түрү.
Дөрө ашуусу
Дөрө ашуусу - Күнгөй Ала-Тоонун батышында. Дөрө суусунун башында. Бийиктиги 3734 м. Тоо кырларынын ашуудан салыштырмалуу бийиктиги 200-300 м. Ысык-Көлдүн деңгээлинен салыштырмалуу 2114 м жогору жатат. Ашуу неогенге чейинки түздүктүн тектоникалык жарака боюнча ийилген жеринде пайда болгон. Каледондун гранит, гнейс, сланец, мрамор, гранит-диорит тектеринен түзүлгөн. Түндүк Дөрөнүн төрүндө 3640 м бийикте мөңгү (аянты 2,4 км2) жатат. Андан башталган Дөрө суусу Чоң Кеминге куят. Ашуунун түндүк бети тик, аскалуу, түштүгү аскалуу, корум таштуу, мореналуу. Ашуу аркылуу Ысык-Көл районунан Көк-Ойрок жайлоосуна мал ашырылат. Бпшкек, Алматы шаарынан келүүчү туристтердин туруктуу жолуна айланды. Октябрь май айларында ашууну кар басып, жабылат.
Лекциялык-семинардык система
Лекциялык-семинардык система – зарыл билимдерге, оозеки баяндалган материалды кабыл алуу тажрыйбасына жана маалымат булактары менен өз алдынча иштөө көндүмдөрүнө ээ адамдарга эсептелген окутуунун түрү.
Лекциялык-семинардык система алгачкы уневирситеттер пайда болгондо эле колдонула баштаган. Ушул кезге чейин олуттуу өзгөрүүлөргө дуушар боло элек. Бул тутумдагы окутууну уюштуруунун негизги калыптары лекциялар, үйрөткүлөр, практикумдар, лабораториялык жумуштар, консультациялар, коллоквиумдар, зачеттор жана сынактар. Кийинки жылдары лекциялык-семинардык тутумдун элементтери жалпы билим берүүчү мектептерде, класстык-сабактык тутумдун алкагында колдонула баштады.
Жылдыздар дарбазасы: ЖД-1
«Жылдыздар дарбазасы: ЖД-1» (Stargate SG-1), көбүнчө жөн гана SG-1 деп айтылат, - Канада жана АКШ биргеликте Эмми примиясына номинацияланган, MGM компнаиясыннын Жылдыздар дарбазасы ааламында негизделген илимий фантастикалык телевизиондук сериал.
Лекциялык-семинардык система
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Менделеевий
Менделеевий (Mendelevium, Md) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы 7-мезгилинин IIIВ группа элементи; актиноиддерге кирет, к. н. 101, ат. м. 258,0986; элемент Д.И.Менделеев урматына аталган. Туруктуу изотоптору жок. Терс электрдүүлүгү 1,2 (Полинг б-ча). Жер кыртышында, метеориттер, күндө жана космикалык нурдан табылган эмес. 1967-ж. 258Md изотобу ачылышы күтүлбөгөн жаңылык болгон, анткени анын жарым ажыроо мезгили Т1/2 =56 суткага барабар. Бул актиноиддер үчүн ат. н-лерин өсүүсү менен бул параметр кескин азайышын дагы бир жолу далилдеди: Cf - Т 1/2 = 600 жыл, Es - Т1/2 = 280 сутка, Fm - Т1/2 = 94 күн. М. 247Md - 252Md, 254Md - 250Md массалык сандарга ээ болгон 13 туруксуз изотобу бар. Туруктуулары: 258Md (Т1/2 =56 сут.), 260Md (Т1/2 =32 күн),  257Md (Т1/2 =5 с.) жана  256Md (Т1/2 =75 мин.). Көбүрөөк туруктуу болгон окистенүү даражасы +3. М. бардык касиеттерин изилдөө өтө аз сандагы 258Md менен жүргүзүлгөн. Md3+ иону LaF3 менен металлдар гидроксиди, карбонаты менен кошо чөгөт, ал эми ДАЦЭКС-50 чайыры жардамы менен иондук алмашуу б-ча бөлүп алууда сүт, лимон же a-гидроксиизомай к-талары менен фермийден мурда жуулат, трибутилфосфат менен экстракциялоого болот. Башка актиноиддер айырмаланып, Md3+ цинктин, натрийдин амальгамалары, о. эле Cr2+, Eu2+, V2+ жана Yb2+ иондору таасири менен Md2+ өтөт, Md2+ болсо, BaSO4 менен белгилүү даражада кошо чөгөт. 256Md изотобу 1955-ж. 1-жолу Б.Харви, Г.Чоптин тарабынан 253Еs a-бөлүкчөлөр менен нурлантуудан алынган. М. азырынча эч жерде колдонулбайт жана хим бирикмелери жок.
Афшарлар
Афшарлар - Ирандагы этностук топ. Түркияда, Афганстанда да жашашат. Жалпы саны 850 миң адам (1997). Афшар - перс тилинде сүйлөшөт. Ислам динин (шииттер) тутушат. Алар негизинен мал чарбачылык жана дыйканчылык менен кесиптенишет. Аялдары жүндөн килем, таар, кездеме токушат. Афшарлар топурактан согулган, үстү жыгач менен жабылган үйлөрдө жашатат. Изилдөөчүлөр афшарлар менен азербайжандардын үрп-адат, салтын окшоштуруп, аларды азербайжандардын этностук тобу деп эсептешет. Афшарлардын маданияты да азербайжандарга жакын.
Мүйүзчүлүк
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Нүзүп бий Эсенбай уулу
Өмүр баяны
Нүзүп Эсенбай уулу 1794-жылы Аксы жергесинде туулган. Атасы Эсенбай Кокон хандыгынын саясий турмушуна аралашкан, кыргыздын кадыр-барктуу адамдарынан болгон. Нүзүп бийдин саясий ишмердүүлүгүн 3 мезгилге бөлүп кароого болот: •	1816-1822 – ж.ж. Омор хан бийлик жүргүзгөн мезгил. Нүзүп бийдин саясий-аскердик ишмердиги Омор хан бийлик жүргүзгөн жылдардан башталат.
•	1816-жылы атасы Эсенбай Кокон хандыгына аскер кызматын өтөөгө жөнөткөн. Аскер өнөрүн тездик менен өздөштүргөн Нүзүп тез аранын ичинде эле, «он башы», «жүз башы» аскердик чиндерин алууга жетишкен.
•	1822-жылы Омор хандын буйругу менен Сафид-Булан калаасына коменданттыкка дайындалган.
•	1822-1840-ж.ж. Мадали хан башкарган мезгил. Нүзүп бийдин аскердик-саясий ишмердүүлүгүнүн өнүккөн мезгили катары кароого болот. Мадали хандын жекече тапшырмасы менен Оро-Төбө, Каратегин, Алай аймактарында тынчтыкты орнотууда, Бухара хандыгы менен болгон чек ара маселелерин тартипке келтирүүдө, өзүнүн  тайманбастыгын, эр жүрөктүүлүгүн, чечкиндүүлүгүн көрсөтүп, аскер кол башчы катары калыптана баштайт. Хандын көрсөтмөсү менен бир топ ири тапшырмаларды ийгиликтүү аткарат.
•	1825-жылы кытай аскерлери Хотан шаарында камакка алган Кашкардын өкүмдары Жаангер кожону куткаргандыгы үчүн “паңсат” даражасы ыйгарылат.
•	1830-жылы кытайлар менен болгон “Гүлбах согушунда” көрсөткөн каарман эрдиги үчүн беш жүз башылыкка дайындалган.
•	Мадали хандын буйругу менен 1831-жылы Кокон хандыгы менен Кытай мамлекетинин ортосунда келишим түзүү максатында Алим пааша жетекчилик кылган делегациянын коопсуздугун сактоо милдети  жүктөлүп, Нүзүп  Пекин шаарына барган. Натыйжада, Чыгыш Түркстандагы антициндик кыймылынан корккон Кытай өкмөтү 4 пукттан турган келишим түзүүгө аргасыз болушкан. Алим пааша, Нүзүп паңсаттын жетекчилиги астында түзүлгөн бул келишим бир жактуу болуп, кытайлыктар үчүн өтө ыңгайсыз болгону тарыхта белгилүү.
•	1832-жылы Кокон хандыгындагы жалпы кыргыз аскерлер бөлүгүнө аскер башчы болуп дайындалган.
•	1834-жылы Кара-Тегин согушунда көрсөткөн эрдиги, аскерлерди башкаруудагы тактыгы, каармандыгы, алдын ала көрө билгичтиги үчүн Мадалы хан тарабынан “датка” даражасы ыйгарылган.
•	1841-жылы Рушан, Шуган, Бадахшан аймактарында тартип орнотуп, абалды жөнгө салуу үчүн жөнөтүлөт. Нүзүпкө чоң укуктар берилип, аталган аймактардын аскер башчысы жана коменданты болуп дайындалган.
•	1842-1844-ж.ж. Шералы хандын мезгили. Нүзүп бийдин саясий ишмердүүлүгүнүн “гүлдөө” жана кризис мезгили катары кароого болот.1841-жылы Мадали хан өлтүрүлгөн соң хан тактысына мураскор издей башталат. Кыргыздар үчүн бийликке жетүүнүн тарыхый мезгили келет. Ордодогу саясий иштерге түздөн-түз аралашып, бийликти алуунун ыкмаларын Нүзүп жакшы билген. Нүзүп кыргыздын ак сөөк билермандарын чогултуп, алар менен бирдикте хан тактысына талапкерлерди талкуулашат. Нүзүптүн хан болууга лидерлик сапаты, эл арасындагы аброю, эрки, аскердик тажрыйбасы да жетишерлик эле. Бирок, хан болуу укугуна ээ болгон “Алтын бешиктин” урпактарынан эмес эле.
•	Нүзүптүн сунушу менен Таласта жашап турган миң династиясынын урпагы Шералыны хан көтөрүүгө  токтолушат. 1842-жылы жай айында Нүзүп баштаган топ Таластан Шералыны алып келүүгө жөнөгөн. Шералыны үй-бүлөсү менен Афлатун айылынан 15-20 чакырым алыстыкта жайгашкан азыркы Кара-Суунун боюндагы Жаркынайымдын атасы Токтоназардын айлына көчүрүп келет. Нүзүп Жаркынайымдын таякеси болгондугу белгилүү.
•	 1842-жылы Нүзүн бийдин жетекчилиги астында, аксылыктар Сафид-Булаңда Шералыны хан көтөрүшөт. Нүзүптүн буйругу менен азыркы Чаткал, Ала-Бука, Аксы аймактарынан аскер, курал-жарак топтолгон. Афлатун айылындагы Ой-Алма, Кууганды, Балтыркан жайлоолорунда өскөн “ак четинден” курал жасаттырган. Алайлык кыргыздарга  кабар жиберилген.
•	1842-жылы Нүзүптүн жеткечилиги астындагы топтолгон аскер ордону алууга аттанган. Коконду курчоого алып, Бухара эмиринин марионеткасы Ибрагим хайал тактан кулатылат. Ордону ээлеген кыргыздар Шералыны Кокон ордосундагы  хандык такка отургузушат.
•	Шералы хан тактысына отураары менен Нүзүп миң башчылык кызматты ээлейт. Миң башы - хандан кийинки адам, ошол эле учурда  башкы аскер башчы  болуп саналган. 167 жыл жашаган Кокон мамлекетинде кыргыздардан Нүзүп бий гана миң башылык кызматты ээлеген.
•	Шералы хандын доорунда Нүзүп ордодогу эң таасирлүү, күчтүү фигурага айланган. Нүзүпсүз мамлекеттик чечимдерди Шералы кабыл алууга кудурети жеткен да эмес. Шералынын экинчи бир кеңешчиси анын аялы - Жаркынайым болгон. Кокон мамлекетин чыңдоого миң башы катары бир топ иштерди аткарат:
•	1843-жылы Ташкент шаарын кайрадан Кокон хандыгына баш ийдирет.
•	1843-жылы Оро-Төбөнү Кокон хандыгына кайра кошот.
•	Ордодогу Нүзүптүн аброюнун өсүшү бийликти самаган топторго жаккан эмес. Бийлик мунарасына жетүү үчүн Мусулманкул жана Шады датка уюштурган саясий оюндардын натыйжасында ордодон четтетилет.
•	1844-жылы Маргалаңда аким болуп дайындалат. Ордодон алыстаганы менен анын кеңеши Шералы үчүн маанилүү болгон. Уюшулган топ бийликти алуу үчүн Шералы ханды өлтүрүү эмес, оболу Нүзүптү саясий аренадан кетирүү планын иштеп чыгышкан.
Жармакташ баланс
Жармакташ баланс – башкы жана анын туунду коомдорунун ишмердүүлүгү, каржы абалы боюнча биргелешкен эсеп-кысап отчеттуулугу. Өнөржайлык-каржы топтордун (ушул сыяктуу башка бирикмелердин дагы) ичинде жүргөн өзара алыш-бериштер кошкабат эсепке кириптер болбосун үчүн Ж. б-тан алынып салынат.
Саппоро метросу
Саппоро метросу – Саппоро шаарынын метросу. Метросу 16-декабрь 1971-жылы ачылат.
Ачык аба мейкиндиги
Ачык аба мейкиндиги – деңиз менен чектеш жаткан мамлекеттердин деңиз аймагынын чегинен сырткары жайгашып, бир дагы өлкөнүн аймагына кирбей турган жер атмосферасынын бир бөлүгү. 1958-жылкы Ачык деңиз тууралуу Женева келишиминин 2-статьясына жана 1982-жылкы деңиз укугу боюнча БУУ Конвенсиясынын 87-статьясынын 1-b-п. ылайык, (же Эл-аралык ачык аба мейкиндиги) Ачык аба мейкиндигиде баардык өлкөлөрдүн учактары эркин учуп жүрө алат.
Йамгурчи
Йамгурчи — ногой эмири, Едигенин чөбөрөсү, “Мажму ат-таварихте” Фулад (к. Фулад) менен бирге Манасия шаарына жортуулга барат. Манас баатыр жана анын биргелештери менен болгон согушка жигердүү катышкан. "Манас" эпосунун кийинки мезгилиндеги варианттарында Жамгырчы деген ат менен уруу кандарынын бири катары белгилүү каарман, к. Жамгырчы.
Лузанова Екатерина Сергеевна
Лузанова Екатерина Сергеевна (1955, Казакстандын Көкчөтөө обл., Зереңцин району, Викторовка айылы) - музыка таануучу жана композитор, искусство таануу илимдеринин кандидаты. Атасы музыка күйөрманы болгондуктан, Лузанова секелек кезинен музыкага кызыгат.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.