cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Портал:Тарых
{| style="background-color:#faf0e6; border-top: 1px solid ; border-left: 1px solid ; border-right: 1px solid ; border-bottom: 1px solid ; padding-left:5px; padding-right:5px; padding-bottom:10px; padding-top:10px;" width="100%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center"
«Тарых» порталына кош келиңиз!<br\>
Архив
[ Сервер кэшин орнотуу]
Комаров лепидолофасы
Комаров лепидолофасы (Lepidolopha komarowii, C.Winkl) - Бийиктиги 1 м ге чейин жетип, түбүнөн баштап бутактанган бадал өсүмдүк. Бир жылдык бутактары түз, жабышып түктөнгөн, төмөнкү бөлүгү жыш жалбырактанган, ал эми жогору жагында бирин-серин жалбырактуу. Жалбырактары көгүлтүр-жашыл жабышкан түктүү; төмөнкүлөрүнүн узундугу 4-10 см, жалбырак саптуу, сызгычтай бөлүктүү, үчүлүк айчыктуу. Себеттери кыска гүл кармагычта 5-20 калкандай топ гүлгө чогулган. Ороочтору көп катарлуу, цилиндр сымал, алардын жалбыракчалары жыш, ыкталган түкчөлүү. Көкүлү урукчасынан эки эсе кыска.
Биологиялык өзгөчөлүктөрү
Июнң-июлң айларында гүлдөп, август-сентябрда мөмө байлайт. Уругу аркылуу көбөйөт.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Памир-Алай: Нуратоо, Койташ, Зарафшан, Гиссар тоо кыркаларыжана Батыш Тянңшанң: Пскем, Угам, Чаткал жана Сырдарыя Каратоосунун тизмеги (Тажикстан, Өзбекстан, Кыргызстан, Түштүк Казакстан). Кыргызстан үчүн гербарийдик чогултууда бир гана жерден белгилүү (Карасуу суусунун Нарын дарыясына кошулган куймасы).
Өсүү шарттары
Тоолордун төмөнкү жана ортоңку алкактарындагы майда жана таштак топурактуу, шагылдуу беттериндеги шлейфтерде өсөт.
Саны
Жаратылышта өтө чектелген. Жалпы саны аныкталган эмес.
Чектөөчү факторлор
Адамдын чарбачылык аракеттеринин өсүшү. Жайкы мезгилде малдарды эсепсиз жаюу.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Кыргыз ССРинин Кызыл китебине (1985) киргизилген.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Түрдүн эң жыш өскөн аймактарында ботаникалык заказниктерди уюштуруп, Кыргыз Республиканын УИАнын Ботаникалык багына интродукциялоо иштерин жүргүзүү.
Статусу
EN. Тоолуу Орто Азиянын эндем түрү, эндем орто азиялык тукумдун өкүлү. Декоративдүү.
Октябрь (Сузак району)
Калкы
Калкы ― 8958 киши (2009-жылы).
Урды дарыясы
Урды — Орусиядагы дарыя. Башкырт Республикасы, Челябинск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Кичи Кизил дарыясынын сол жээгинен 81 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Нишиваки, Такао
Такао Нишиваки (Takao Nishiwaki; 1943-жылдын 19-сентябрында туулган) – жапониялык заманбап түрколог, кыргыз таануучу, манас таануучу, профессор. Теги жапон. “Манас” эпосу жаатында бир катар эмгектер жарыялаган, «Манас» эпосунун Жусуп Мамай айткан вариантынын айрым бөлүктөрүн жапон тилине которгон. Кытайдагы аз сандуу этностордун адабиятын изилдеген адис.
Манас таануудагы салымдары
Профессор Такао Нишиваки “Манас” эпосу жаатында бир катар эмгектер жарыялаган. Ал ошондой эле «Манас» эпосунун кытайлык кыргыз манасчы Жусуп Мамай айткан вариантынын айрым бөлүктөрүн жапон тилине которгон. 1993-жылы, Нишиваки “Кыргыздын баатырдык эпосу “Манас” кытайлык изилдөөлөрдө” атту эмгегин “Кытай – коом жана маданият” журналынын сегизинчи чыгарылышына жарыялаган.
Н.Такао мырза бээжиндик кыргыз илимпоз, профессор Адыл Жуматурдунун манасчы Жусуп Мамай тууралуу эмгегин да жапон тилине которгон.
Коңорчок (өсүмдүк уруусу)
Коңорчок (өсүмдүк уруусу) (Halimodendron) – чанактуулар тукумундагы өсүмдүк уруусу. Бийикт. 2 мге жеткен бадал. Жалбырагы жуп, канаттай. Жалбырак огунун учу жана жан жалбыракчасы тикенек түрүндө. Гүлдөрү мала кызыл же кызгылт, көгүш, ак. Мөмөсү – чанак. Уругу күрөң, формасы бөйрөктөй, топ гүлү чачыдай. К. Иранда, Монголиянын түндүк батышында, Европада, Кавказда кездешет. Кыргызстандын бардык райондорундагы тоо этектеринде, көлдүн, өзөндүн боюндагы шор топурактуу жерде өсөт. Тамырында жүндү сары түскө боёчу пигменти бар. Токой тилкелерин өстүрүүдө жана кооз өсүмдүк катары айрым райондордо колдо өстүрүшөт.
Генералиссимус
Генералиссимус - (лат. generalissimus эң башкы) бир катар өлкөлөрдүн куралдуу күчтөрүндөгү аскердик жогорку наам. Алгач 1569-ж. Францияда киргизилген. Ал согуш мезгилинде бир нече, көбүнчө союздаш армияларга командалык кылган колбашчыларга, кээде падыша үйбүлөсүнүн бирине жана мамл. ишмерлерге берилүүчү ардактуу наам. Россияда Генералиссимус болгон аскер башчылар: А. С. Шеин (1696-ж. Пётр I берген), А. Д. Меньшиков (1727), Антон Ульрих Брауншвейгский (1740), А. В. Суворов (1799). Советтер Союзунун Генералиссимусу деген наам берүү жөнүндө СССР Жогорку Совети 1945-ж. 26-июнунда Указ чыгарып, 1945-ж. 27-июнда И. В. Сталинге Генералиссимус наамы берилген. Дүйнөдө бардыгы болуп Генералиссимус наамы же мааниси боюнча ага жакын (мисалы түрктөрдө сердарэкрем) наам 70тен ашык адамга ыйгарылган. 20-кылымда Генералиссимус наамы Ф. Франко (Испания), Чан Кайши (Кытай) 1992-ж. Ким Ир Сен (КЭДР) жана башкаларга берилген.
Оин-Ору дарыясы
Оин-Ору (Оикору) — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Узун-Оюк дарыясынын сол жээгинен 3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 26 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
НикоЛая-Шор
НикоЛая-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кожим дарыясынын сол жээгинен 190 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Старые Камышлы (Кушнаренк району, Башкыртстан)
Старые Камышлы — Башкыртстандын Кушнаренк районундагы айыл, Эски камышлин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 897 киши. Почта индекси — 452253, ОКАТО коду — 80240875001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Гүлстан, Ноокат району
Гүлстан (Гүлстан) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Ноокат районундагы айыл. Гүлстан айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 3 423 киши.
Күрмөк
Күрмөк (Echinochloa crusgalli) – дан өсүмдүктөр тукумундагы түр. Бир жылдык, бийикт. 20-100 см. Жалбырагы катуу өзөктүү, формасы сызыктай. Машакчалары калемчедей топ гүлдү түзөт. Күрүч айдоолорунун отоо чөбү. Жер шарынын мелүүн жана ысык алкактарында таралган. Анын уругу сугат суу аркылуу таралат да жоготуу өтө кыйын. Күрүчкө караганда К. уругу 10-25 күн мурда жетилип, күбүлүп, топуракта 20 жылга чейин сакталат. Күрөшүү чаралары: аңызды тоңдурмалоо; эгинди, картошка менен жүгөрүнү маалында малалоо; катар аралыкты иштөө; күрүч талаасын 8-10 күн бою 15-30 см тереңдикке чейин көлдөтүү жана башкалар.
Япта-Яха (Тиутей-Яха куймасы)
Япта-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тиутей-Яха дарыясынын оң жээгинен 39 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Генерация органдары
Генерация органдары (лат. generatio туулуу, өндүрүү) өсүмдүктөрдүн жыныстык көбөйүү кызматын аткаруучу органы. Жыныссыз жана вегетациялык көбөйүү органдары менен бирге репродукциялык органдарга кирет. Жөнөкөй эукариоттордун (кээ бир балырлар, эңилчектер) генерация органдары физиологиялык жактан гана айырмаланып, аталык жана энеликке анча дифференциацияланбайт (гетероталлизм). Эволюциянын жүрүшүндө жөнөкөй түзүлүштүү өсүмдүктөрдүн генерация органдары татаалданып, антеридийге (аталык гаметага) жана оогонийге (энелик гаметага) дифференциацияланган. Андан кийинки гаметангийлер (мисалы, күрөң балырлар) бөлүнүп, алардан татаал түзүлүштүү өсүмдүктөрдүн (мамыкчөптөр, папоротниктер, кыркмуун, плаун) көп клеткалуу генерация органдары антеридий жана архегоний пайда болгон. Жылаңач уруктуу өсүмдүктөрдүн генерация органдары редукцияланган. Жабык уруктуу (гүлдүү) өсүмдүктө неотония кубулушу жана көбөйүү цикли кыска болгондуктан, 2 клеткалуу аталык жана түйүлдүк кабы же энелик жыныс гаметофиттери пайда болот. Генерация органдары түшүнүгү көп учурда гүл менен уруктарга тиешелүү. Жаныбарда генерация органдары жыныс органдары деп аталат.
Доровица (Илезема куймасы)
Доровица — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Илезем дарыясынын сол жээгинен 15 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Юкали дарыясы
Юкали — Орусиядагы дарыя. Башкырт Республикасы, Челябинск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Кичи Кизил дарыясынын оң жээгинен 57 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейндер округунда жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Жогорку Урал суу тармагы Магнитогорск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Касымалы Баялинов
Баялинов Касымалы (1902-1979) - жазуучу, котормочу.
Кыскача өмүр таржымалы
Жазуучу Касымалы Баялинов 1902-жылы 25-сентябрда Ысык-Көл районуна караштуу Көк-Мойнок айылында туулган. Жаш кезинен ата-энесинен ажырап туугандарынын колунда чоңойгон. 1916-жылкы көтөрүлүштө качкындар менен бирге Кытайга барат. Октябрь революциясынан кийин 1918-жылы Токмокко келип, дарыканада дары-дармек ташуучу, ат багуучу, армиялык казармада ашпозчунун жардамчысы болуп ар түрдүү иштерге жалданып иштейт. 1919-жылы К.Баялинов Ленин комсомолуна мүчө болуп өтүп, Ташкенде ачылган алты айлык советтик-партиялык курсту аяктайт. 1920-жылы 6 айлык педагогикалык курска жөнөтүлөт. 1921–1925-жж. Алматыдагы казак педтехникумунда, 1929-1933-жж. Москвада Бүткүл союздук журналистика институтунда окуйт. 1920-жылы Нарын кантонунун Комсомол комитетинде иштейт. 1925-жылы К.Баялинов Москвадагы Борбордук басмакананын Кыргыз секциясына редакторлукка жөнөтүлөт. 1926-1928-жж. жана 1935-1937-жж. Кыргызмамбастын башкы редактору, 1933-1935-жж. Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз райондук гезитинин редактору, 1940-жылдан «Советтик Кыргызстан» гезитинин башкы редактору, 1941-жылдан «Ысык-Көл правдасы» облустук гезиттин редактору, 1944-1947-жж. жана 1949-1955-жж. Кыргызстан Жазуучулар союзунун башкармалыгынын төрагасы, 1947-1949-жж. СССР илимдер академиясынын кыргыз филиалынын тил жана адабият институтунун илимий кызматкери болуп иштеген.
Чыгармачылыгы
К.Баялиновдун чыгармачылыгы 1922-жылдан башталат. Анын биринчи ырлары казак, татар тилдеринде басылып чыккан. «Ажар» повести 1926-жылы жарык көргөн. К.Баялинов публицистикалык макалалардын, очерктердин да автору. Жазуучунун чыгармалары окуу китептерине кирген жана ЖОЖдордун гуманитардык факультеттеринде, илимий мекемелерде изилденүүдө. К.Баялиновдун сюжети боюнча «Ысык-Көлдүн боюнда» операсы, ар түрдүү жанрдагы бир нече музыкалык чыгармалар түзүлгөн. К.Баялиновдун чыгармалары орус, азербайжан, өзбек, казак, татар, молдован, француз, англис, немис, чех тилдеринде жарык көргөн. Ал кыргыз окурмандарын А.С.Пушкиндин, М.Ю.Лермонтовдун, А.М.Горькийдин ж.б. чыгармалары менен тааныштырган биринчи профессионал котормочулардын бири болгон. 1939-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. 1968-жылдан Кыргыз Республикасынын Эл жазуучусу. Эки жолу «Эмгек кызыл туу», «Октябрь революциясы» жана «Ардак белгиси» ордендери, «1941-1945-жылдардагы Улуу Атамкендик согуштагы каарман эмгеги үчүн», В.И.Лениндин 100 жылдыгынын урматына «Каарман эмгеги үчүн» медалдары менен сыйланган. Эл депутаттарынын Фрунзе шаардык Кеңешинин IV чакырылышынын, Кыргыз ССРинин Жогорку Кеңешинин депутаты болуп шайланган.
Жарык көргөн китептери
'''Түлкү менен суур. Чабалекей менен жылан:''' Балдар аңгемелери. - Ф.: Кыргызмамбас, 1927. - 16 б Ажар: Аңгеме. - Ф.: Кыргызмамбас, 1928. - 36 б.
Түлкү менен суур жана чабалекей менен жылан. - Ф.: Кыргызмамбас, 1928. - 16 б.
Мурат: Аңгеме. - Ф.: Кыргызмамбас, 1929. - 15 б.
Түлкү менен суур жана чабалекей менен жылан. - Ф.: Кыргызмамбас, 1929. - 16 б.
Ажар: Аңгеме. - Ф.: Кыргызмамбас, 1932. - 30 б.
Бактылуу жылкычы. - Ф.: Кыргызмамбас, 1937.
Мурат: Аңгеме. - Ф.: Кыргызмамбас, 1940. - 12 б.
Аңгемелер жыйнагы. - Ф.: Кыргызмамбас, 1946. - 136 б.
Бакыт: Повесть. - Ф.: Кыргызмамбас, 1947. - 143 б.
Көл боюнда: Повесть. - Ф.: Кыргызмамбас, 1952. - 148 б.
Повесттер жана аңгемелер. - Ф.: Кыргызмамбас, 1952. - 128 б.
Токтогул Сатылганов: Акындын чыгармачылыгы жана баяны. - Ф.: Кыргызмамбас, 1954. - 38 б.
Көл боюнда: Повесттер жана аңгемелер. - Ф.: Кыргызмамбас, 1959. - 419 б.
Ойер дарыясы
Ойер — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Телецкое көлү орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Касымалы Баялинов
Жарык көргөн китептери
Курман жылга: Повесть. - Ф.: Кыргызмамбас, 1960. - 148 б.
Ойер дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Касымалы Баялинов
Жарык көргөн китептери
Боордоштор: Роман. - Ф.: Кыргызмамбас, 1962. - 368 б.
Ойер дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Касымалы Баялинов
Жарык көргөн китептери
Боордоштор: Роман. - Ф.: Кыргызмамбас, 1967. - 595 б.
Чыгармаларынын эки томдук жыйнагы. 1-том. - Ф.: Кыргызстан, 1969. - 634 б.
Чыгармаларынын эки томдук жыйнагы. 2-том. - Ф.: Кыргызстан, 1969. - 594 б.
Боордоштор: Роман. - Ф.: Кыргызстан, 1972. - 265 б.
Түлкү менен суур. - Ф.: Мектеп, 1972. - 22 б.
Аңгемелер жана очерк. - Ф.: Кыргызстан, 1974. - 73 б.
Кыйын өткөөл: Повесттер, аңгемелер. - Ф.: Мектеп, 1980. - 424 б.
Көл боюнда: Роман, повесть, аңгемелер. - Ф.: Кыргызстан, 1982. - 392 б.
Курман жылга: Повесттер. - Ф.: Мектеп, 1983. - 176 б.
Ажар: Повесть. - Ф.: Кыргызстан, 1984. - 28 б.
Түлкү менен суур: Жомоктор. - Ф.: Мектеп, 1984. - 19 б.
Мурат: Аңгеме. - Ф.: Мектеп, 1986. - 20 б.
Ажар: Повесть. - М.: Журнально-газетное об-ние, 1932. - 30 с.
В огне и другие рассказы. - Ф.: Киргизгосиздат, 1942.
Кызыл от
Кызыл от (Bothriochloa) – дан өсүмдүктөр тукумундагы уруу. Жалбырактары негизинен тамыр моюнчасынан өсүп чыгат. Сабагынын бийикт. 30-60 см. Машакчалары манжадай, шыпыргыдай топ гүлдү түзөт. Гүлдөрүнүн түсү кочкул кызыл, күрөң кызыл. Жер жүзүндө 150, Борбордук Азия жана Кыргызстанда 2 түрү кездешет. Алар көп учурда боздөң өсүмдүктүүлүгүн түзөт. Адырдагы, бөксө тоодогу суу боюнда, нымдуу жерлерде өсөт. Малга тоют чөп.
Касымалы Баялинов
Жарык көргөн китептери
Счастье: Повесть и рассказы. - М.: Сов. писатель, 1948. - 312 с.
Счастье: Повесть и рассказы. - Ф.: Киргизгосиздат, 1949. - 310 с.
На берегах Иссык-Куля: Повесть. - М.: Сов. писатель, 1951. - 311 с.
На берегах Иссык-Куля: Повесть. - Ф.: Киргизгосиздат, 1956. - 310 с.
Долина Курмана: Повесть, рассказы, очерки. - Ф.: Киргизгосиздат, 1958. - 186 с.
Ажар: Рассказы. - Ф.: Мектеп, 1965. - 51 с.
Братство: Трилогия. - Ф.: Кыргызстан, 1965. - 298с.
Лиса и сурчиха. - Ф.: Мектеп, 1974. - 23 с.
Красное знамя Нарына: Повесть. - Ф.: Мектеп, 1977. - 88 с.
Мурат: Отрывок из повести «Долина Курмана», рассказы. - Ф.: Мектеп, 1987. - 119 с.
Башка элдердин тилдеринде
Ажар: Рассказ. - Баку: 1930. - 25 с. - азерб.
Ажар: Рассказ. - Ташкент: Узбекгиз, 1947. - 26 с. - өзб.
Счастье: Повесть и рассказы. - Казань: Татар кн. изд-во, 1977. - 128 с. - татар.
Братство: Роман. - Кишинев, 1984. - молд.
Братство: Роман. - Кишинев: Лит. Артистикэ, 1985. - 540 с. - молд.
Ажар: Рассказ. - М.: Изд-во ВОКС, 1929. - 25 с. - фр.
То же. англ.
То же. нем.
Ажар: Рассказ. Прага, 1949. 24 с. чех.
Счастье: Повесть и рассказы. Прага, 1949. чех.
КОТОРМОЛОРУ
Горький М. Макар Чудра: Аңгеме. Ф.: Кыргызмамбас, 1929. 27 б.
Дорохов П. Большевиктин уулу. Ф.: Кыргызмамбас, 1935. 24 б.
Пушкин А.С. Кавказ туткуну. Ф.: Кыргызмамбас, 1937. 31 б.
Пушкин А.С. Руслан менен Людмила. Ф.: Кыргызмамбас, 1937.
Пушкин А.С. Евгений Онегин: Ыр менен жазылган роман. Ф.: Кыргызмамбас, 1941. 232 б.
Баширов Г. Намыс. Ф.: Кыргызмамбас, 1955. 511 б.
Рашидов Ш. Бороондон күчтүү: Роман. – Ф.: Кыргызмамбас, 1960. –312 б.
Нарджми Кави. Весенние ветры. Ф.: Кыргызмамбас, 1960. -494 б.
Генетикалык информация
Генетикалык информация укумдан тукумга берилүүчү тукум куума касиет. Организмди түзүүчү заттардын (белоктор жана нуклеин кислоталары) курамы, түзүлүшү жана зат алмашуу мүнөзү жөнүндө информация, ата-бабадан кийинки тукумга гендердин жыйындысы түрүндө өтөт. Генетикалык информация хромосомада дезоксирибонуклеин кислотасынын (ДНК) молекуласындагы нуклеотиддердин ырааттуу тизмеги түрүндө болот. Ал онтогенез учурунда ген белгилерин көрсөтөт. Жыныстык жол менен көбөйүүчү организмдерде генетикалык информация укумдан тукумга жыныс клеткалары гамета, ал эми прокариот микроорганизмдерде генетикалык информация өзгөчө типтеги трансдукция, трансформация аркылуу берилет.
Булак таануу
Булак таануу (орусча "источниковедение") - тарыхты иликтөөчү илимий тармактардын бири.
Маскодж (Оклахома)
Маскодж (Оклахома) (Muskogee) — Оклахома штатынын Muskogee округуна караган АКШ шаары.
Генетивдик aт
Генетивдик aт - бир энчилүү аттын негизинде пайда болгон башка энчилүү ат. Мисалы, Манас (ысым), «Манас» (эпос), Манас (аэропорт) жана башка.
Булак таануу
Дүйнөдөгү ар кыл тилдерде (анын ичинде өлүү тилген айланган байыркы тилдерде жана жасалма тилдерде) жана ар кыл жазма системаларында жазылган тарыхый жазма булактарды иликтөө – анын негизги жүгү.
Маскодж (Оклахома)
Калкы - 38310 киши. Болжолдуу аянты - 100 км². FIPS коду — ?.
Булак таануу
Тарыхый жазма булактарды жана алардын түрлөрүн системалаштырып илимий иликтөө тарыхый факттарга гана таянат.
Генетика инженериясы
Генетика инженериясы, ген инженериясы — молекулярдык генетиканын бөлүмү; клетка ээсинде көбөйүп, керектүү заттарды (белокту) синтездөөгө жөндөмдүү, ген материалдын тирүү эмес шартта, максатка ылайык жаңы комбинацияларын алуу. Генетика инженериясы 1972-ж. Америкада П. Бергдин лабороториясында биринчи жолу рекомбинациялык ДНК (рекДНК) алынгандан баштап өнүгө баштаган. Организмден сырткары шартта рекДНКны түзүүдө ферменттердин (реструктазалар, лигазалар) мааниси чоң. Ал ферменттер алынгандан кийин гана жасалма генетикалык материалдарды техникалык жактан иш-аракетке киргизүү мүмкүн болду. рекДНКнын молекуласы шакекче формада болуп, максатка ылайык генди же гендерди жана рекДНКнын көбөйүшүн жана белок синтезин камсыз кылуучу ДНК бөлүгүн камтып турат. Көбүячө ичеги таякчасы жана башка бактериялардан алынган вектор рекДНКга функциялык касиетти берет, анткени анда репликацияны (рекДНКнын көбөйүшүн камсыз кылуучу), гендердин транскрипциясын жана трансляциясын башкаруучу бөлүктөр бар. Генетика инженериясынын жетишкендиктерине байланыштуу көп гендердин клондору алынды.
Булак таануу
Булак таануу илими иликтөөчүнүн көп тилди жана ар кыл жазмаларды өздөштүрүүсүн талап кылат.
Дупленая (дарыя)
Дупленая — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лундонга дарыясынын сол жээгинен 80 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ильмурзино (Кушнаренк району, Башкыртстан)
Ильмурзино — Башкыртстандын Кушнаренк районундагы айыл, Эски камышлин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 412 киши. Почта индекси — 452253, ОКАТО коду — 80240875002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Нойгут, Ноокат району
Нойгут (Нойгут) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Ноокат районундагы айыл. Кара-Таш айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 3 190 киши.
Кычы (өсүмдүк)
Кычы (Brassica campestris, L. 1753) – кайчылаш гүлдүүлөр тукумундагы бир же эки жылдык өсүмдүк. Тамыры ичке, сабагынын бийикт. 1 мдей, гүлү сары, жалбырактарынын жээги бүтүн, сапсыз, мөмөсү – саадак, уз. 3-5 (10) см, уругу каракүрөң, тоголок, 30-48 % майы болот. Ал самын кайнатуу өнөр жайында майлоочу майга кошунду катары колдонулат. Жаздык жана күздүк К. болуп айырмаланат. Афганистан, Индия, Батыш Кытай, Иран, Батыш Европада, Арменияда эгилет. Кыргызстанда отоо чөп катары айдоодо, аңыз жерде, кашарлардын жанында кездешет. Гектарынан 15-16 цге жакын урук алынат. Зыянкечтери жер бүргө, шиш тумшук, кырчма; илдети – дат козу карындар. Күрөшүү чарасы: жерди которуштуруп айдоо, жумшартуу, үрөн тазалоо.
Ничтемъю
Ничтёмъю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сынь дарыясынын сол жээгинен 69 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жар-Кыштак (Сузак району, Ырыс айыл аймагы)
Жар-Кыштак — Кыргыз Республикасынын Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы айыл. Ырыс айыл аймагынын борбору. Деңиз деңгээлинен 720 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Сузак кыштагынан 5 км чыгыш тарапта. Жалал-Абад темир жол станциясынан 7 км. Калкы 4203 (2007); негизинен пахтачылыкта, тамекичиликте эмгектенет. Кесиптик лицей, мектеп-гимназия, клуб, китепкана, амбулатория, оорукана, мончо жана башка бар. Үй-бүлөлүк врачтар тобу, турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү, соода борборлору иштейт. Кыштакта Социалисттик Эмгектин Баатырлары А. Абдукаримов, С. Алимов туулган.
Калкы
Калкы - 4497 киши.
Калыбекова Чынар
Калыбекова Чинар Сеитбековна - акын, драматург, дастанчы жана актриса. Кара-Буура районунун Шекер айылында 1961-жылы 19-апрелде туулган. 1978-жылы Шекер орто мектебин, 1980-жылы Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театрынын алдындагы эки жылдык театралдык студияны аяктаган.
Эмгек жолун М.Рыскулов атындагы Нарын музыкалуу драма театрында иштөө менен баштаган. Ошол театрда эмгектенип жүрүп Ташкендеги Н.Островский атындагы театралдык институтун жана Б.Бейшеналиева атындагы Кыргыз мамлекеттик искусство институтунун «Актер, театр жана кино» бөлүмүн сырттан окуп бүтүргөн. Ар түрдүү драмалык, трагедиялык, сатиралык жана комедиялык пландагы каармандардын образдарын бирдей деңгээлде түзө билген кеңири диапазондуу актриса.
Кыргыз драматургдарынан баштап, орус, чет элдик классиктердин, белгилүү драматургдардын чыгармаларынан жаркын образдарды жараткан. Кыргызфильм жана телефильмдерде бир топ эмгектерди жараткан. 1995 - жыл өткөн "Манас - 1000" улуу мааракесинде Умай энени ойногон.
«Мажүрүм тал», «Эне мээрими», «Биздин кыздар» аттуу чакан новеллалары, «Жалгыздык», «Тунуктун ыры», «Сезимде калган сыр» аттуу ырлары райондук гезит-журналдарга, республикалык «Ленинчил жаш», «Кыргызстан маданияты» гезиттерине жарыяланган. Ч.Калыбекова ошондой эле жазган ырлары аркылуу кыргыз элине улуу эмгектерин калтырган Залкар инсандарды көп учурда эскерип, аларга арноо ырларын, поэмаларды жазып келет.
Аларга: Жүрөктөр ыйлап турат (СССРдин эл артисти, төкмө акын Эстебес Турсуналиевге), Төрөгүн уулду Чынгыздай (Кыргыз эл жазуучусу Чынгыз Айтматовго), Бири кем дүйнө (Кыргыз эл акыны Байдылда Сарногоевге), Устатым узун өмүр жашасын (Кыргыз эл артисти Гулшара Дулатовага), Кетти Залкар... (СССРдин эл артисти Капар Медетбековго), Сен кеткенде (Төкмө акын Майра Керим кызына), Сендеги талант келген улуу тоолордон (белгилүү сүрөтчү Шарип Жайлообаевге), Карагердей жулкунган кайран гана 34 – жаш (Акын, драматург Жоомарт Бөкөнбаевге), Соң – Көл чүрөгү (Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген арт. Таттыбүбү Турсунбаевага), Алп өнөрдүн чыгааны (КРнын эл артисти, режиссер Алмаз Сарлыкбековго), Ырларың да муңканып сени жоктойт... (КРнын эл артисти Апаз Жайнаковго), Кайран Бакен... (СССРдин эл артисти Бакен Кыдыкеевага), ж.б. д.у.с. ырлары, поэмалары кирет.
1983 – 1987 - ж.ж. Кыргыз Мамлекеттик Т.Сатылганов атындагы Филармонияда Фольклордук ансамблде солистка болуп иштеп, ырчы катары таанылды. Кыргыз аялдарынын ичинен чыккан биринчи дастанчы жана казалчы. Ошондой эле "Чыгыш бийлерин" өзгөчө мыкты өздөштүрүп, көрүүчүлөргө тартуулаган кыргыз кыздарынан чыккан биринчи бийчи катары да белгилүү. Мис: “Козу Көрпөш - Баян сулуу”, “Эр Табылды”, “Өрүк комуз”, “Олжобай менен Кишимжан”, “Курманбек”, “Аксаткын менен Кулмырза”, “Көксулуу”, “Айсары кыздын арманы”, “Эненин арманы”, “Эне жүрөгү”, “Бир махаббат арманы”, “Кайран эл”, “Бийлик - бийлик”, “Сагын эненин арманы”, “Кыз Сайкалдын арманы”, “Таштанды кыздын арманы”, “Үмүтай кыздын зары”, “Заман ай”, “Кумурсканы майда деп...”, “Мидинге кат”, “Алтындын арманы”, ж.б. дастан – казалдары угуучулардын арасында терең тараган жана эл сүйгөн чыгармалардан болгон.
Анын аткаруусундагы чыгармалар Кыргыз радиосунун "Алтын казынасына" жазылып алынып, жыйырмадан ашуун обондуу ырлары нотасы менен «Жүрөктөгү сыр» аттуу ырлар жыйнагында камтылган.
Коюлган драмалары
Кыргыз тилинде
Ч. Калыбекованын театрда ойногон негизги ролдору:
Кыргыз Улуттук Академиялык драм театрында (1978-80-ж.) '''М. Рыскулов атындагы Нарын музыкалык драма театрында''' '''Б. Кыдыкеева атындагы Кыргыз Мамлекеттик Жаштар театрында''' Кинодо: '''Ч. Калыбекованын обондуу ырлары''' ДРАМАЛАРЫ: Сценарийлер:
Кайталангыс министр эжем. (К.Кондучалованын 90 - жылдыгына),
Ханышасы чоң сахнанын... (Бакен Кыдыкеева 90 – жашта),
Сахнада жанган жылдыздар (КРнын эл арт. Б. Алиев 80 - жашта, К.Курманалиева - 75 - жашта),
Яптоко-Ненз-Яха
Яптоко-Ненз-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ионда-Яха дарыясынын оң жээгинен 31 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 28 км.
Калыбекова Чынар
Ч. Калыбекованын театрда ойногон негизги ролдору:
Элим деп күйгөн жүрөк (Насирдин Исановдун 70 - жылдыгына карата),
Яптоко-Ненз-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Калыбекова Чынар
Ч. Калыбекованын театрда ойногон негизги ролдору:
Тилиңди сакта - кыргызым! (Кыргыз тилин өнүктүрүү, Тил күнүнө 22-жыл),
Котормолору:
Орус тилине которулган драмалары: * Умед, (Рухшона Куддус и Джума Куддус, Таджик. яз.) 2006.
Ангелька дарыясы
Ангелька — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Каранелга дарыясынын оң жээгинен 4,1 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейндер округунда жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагы Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
COVID-19 оорусунун кесепеттери
COVID-19 менен ооруган учурда кычкылтек жетишсиздигинен улам адамдын бөлүп чыгаруу тутуму өз милдеттерин аткара албай калат, кандын уудан тазалануусу жүрбөйт. Ушундай шартта көп органдардын жетишсиздиги өнүгөт жана ички органдардын ткандарында көп сандаган шишикчелер пайда болот. Мындай кыйын кырдаал оору учурунда эң жаман натыйжаларга алып келиши мүмкүн, ошондуктан айыккандан кийин да нефрологиялык кабылдап кетүүлөргө олуттуу көңүл буруу зарыл. COVID-19 оорусунун фонундагы нефрологиялык кабылдоолор ар бир адамга мүнөздүү эмес, ал иммунитети начарлагандарга же негизги оорусу короновирус инфекциясына (нефриттерде, заара чыгаруучу каналдардын таш ооруларында, сезгенген мүнөздөгү заара бөлүп чыгаруу органдарынын жана жыныс мүчөлөрүнүн ооруларында) байланышы жокторго гана жана башкаларга тиешелүү. COVID-инфекциясы нефрологиялык залалдарга сөзсүз түрдө алып келбей турганын белгилей кетүү маанилүү. Бул бейтаптын иммунитетине, анын ден соолугунун жалпы абалынан, дарылоо жолдорунун туура тандалышынан жана калыбына келтирүү учурундагы врачтык, лабораториялык көзөмөлдөн көз каранды.
Борбордук нерв тутуму жана Covid-19
Дем алуу органдарынын эпителиялык клеткалары (былжыр челдер) гана вирусту тез кабыл алышпайт, БНТ ткандарынын клеткалары да мындайга жакын келишет. Ошондуктан ушул сыяктуу кошумча залдардын пайда болушуна борбордук нерв тутумунун (БНТ) иштөөсү, неврологиялык жана психикалык бузулуулар да таасир тийгизишет. Өзгөчө бул ИВЛ (өпкөнү жасалма дем алдыруу) аппаратына кошулган бейтаптарга тиешелүү. ПИТ-синдрому (интенсивдүү дарылануудан кийин) деп аталган кубулуш психикасы бузулган оорулууларда пайда болот. Адамдын тынчы кетип, оорудан жабыккандан абал, депрессия жаралат, эс тутуму, ынтаа коюусу, ой жүгүртүүсү начарлайт, аракеттенүү тездиги төмөндөйт, окуп-үйрөнүүсүндө, көнүмүш ишинде, күнүгө жасаган милдеттерин аткарууда кыйынчылык жаралат.
Айыккандан кийинки калдык белгилер
Көптөгөн бейтаптар айыгып, оору белгилери толук жоголгондон кийин да айлана-чөйрөнүн температурасынан көз карандысыз түрдө (ал тургай аптаптуу аба ырайында да) “чыйрыгып” турушат. Мындай дененин “калтырап-титирөөсүн” бейтап көп учурларда вирусту кайталап жуктуруп алгандай кабыл алат. Вирустун таасиринин натыйжасында жана кан тамырлардын карышып, тарышынан улам мээнин жылуулукту жөнгө салуучу борбору жабыркайт.
Балдардын Covid-19га чалдыгышынын натыйжасы
Коронавирус инфекциясынын натыйжасында балдарда Кавасаки синдрому (орто жана майда артерияларды көбүрөөк жабыркаткан некротизациялуу тутумдашкан васкулит) өнүгүшү мүмкүн. Көп учурларда буга ымыркайлар жана беш жашка чейинки наристелер чалдыгышат, анткен менен алардан улуу балдар да буга учурашы мүмкүн. Дагы бир коркунучтуу синдром өспүрүм курактагы балдарда кезигет, бул дене табынын көтөрүлүшү, денеге бүдүр чыгуусу, шишүүсү, теринин, көздүн, жүрөктүн жана кан тамырлардын жабыркашы менен коштолот. Бул синдром кан тамырларда кан уюусу, алардын чоюлуп жукарышы жана айрылып кетүүсү менен коркунучтуу.
Күүдүрөк
Күүдүрөк (Kalidium) – шакардуулар тукумундагы өсүмдүк уруусу. Бийикт. 15-75 см болгон жарым бадалча. Жалбырактары сапсыз, түрпүчөдөй майда же өөрчүбөй калган. Гүлү 3төн биригип, түрпүчөдөй гүл жан жалбырак колтугуна жайгашкан. Тоо этегиндеги, адырлардагы, көлмө жээгинде шорлуу жерлерде топтолуп өсөт. Жер шарында 4, Кыргызстанда 3 түрү белгилүү. К. бардык түрүндө туз, поташ, сода бар, эл арасында самын кайнатууда кеңири колдонулган. Майда малга жана төөлөргө эрте жазда жана күзүндө тоют чөп. Куурап калган кезинде отун катары да пайдасы бар.
Субфебрилдик ысытма
Дененин классикалык субфебрилдик ысытмасы 37-37,5 ° C түзөт, бирок адистер жогору 37,5-38 ° C көрсөткүчүн да кошушат. Ушул себептен дененин 37 ден 38 градуска чейинки ысытмасын көпчүлүк дарыгерлер субфебрилдик же калтыратмага жакынкы деп аныкташат.
Балдардын субфебрилдик ысытмасы
Бала кезинде аныкталган жылуулуктун жөнгө салынышынын бузулуусунун жок дегенде 2%ы тубаса диэнцефалдык синдром, башкача айтканда, жогоруда айтылгандай гипоталамус көйгөйү болуп эсептелет.
Баланын субфебрилдик ысытмасы көбүнчө жогорку дем алуу жолдорунун, кеңилжээр жана кулактын инфекциялары менен коштолот. Ошентип, төмөнкү деңгээлдеги ысытма жана жөтөл КДВО, өнөкөт тонзиллит, бронхит жана пневмонияда болушу мүмкүн. Тиш чыкканда жана эмдөөдөн улам да ысытма чыгышы мүмкүн. Тулку-бойдун кыймылы, катуу жээлигүү, оор кийим кийип жүрүп ысып кетүү, аз кандуулук жана башкалар да субфебрилдик абалды пайда кылат.
Өспүрүмдөрдүн субфебрилдик температурасы жыныстык жетилүү курагы менен байланышкан, бирок этибарга албай коюуга болбогон патологиялар да болушу ыктымал. Балдар доктурлары диэнцефалдык синдром, кандын залалдуу оорулары, калкан безинин патологиялары, аутоиммундук илдеттер менен шартталган балдардын жана өспүрүмдөрдүн термоневрозуна өзгөчө көңүл бурушат.
Мисалы, 16 жашка чейинкилерде Стилл илдети же алсыздык жана субфебрилдик ысытма мүнөздүү болгон тутумдуу балдардын бейдарек артрити күчөшү мүмкүн.
Балдардын субфебрилдик ысытмасын дарылоо
Балдардын субфебрилдик ысытмасын суук тийип же сасык тумоо болбосо өз алдынча дарылоо оң натыйжа бербей тургандыгын ата-энелер эсинен чыгарбашы керек. Ар кандай ооруга каршы күрөшүүдөгү эң маанилүү кадам – бул диагноз коюу. Бул үчүн баардык анализдерди тапшырып, УДИ жана ички органдар менен мээни магниттик-резонанстык томография жасап, баланы тыкыр текшерүү керек. Ошондуктан кечикпей тажрыйбалуу медициналык адиске кайрылуу сунушталат.
Эгерде сиз суук өткөндө дароо эле ысытманы түшүрө турган дары-дармектер менен дарылай баштасаңыз, анда бул ооруну кабылдатып жибериши мүмкүн. Дарыгерлер вирустук жугуштуу илдеттерге каршы ысытманы түшүрүүчү каражаттарды организм өз интерферонун иштеп чыгышын үзгүлтүккө учуратпаш үчүн ысытма +38 ° Сдан жогору болгондо гана ичирүү керектигин ар дайым эскертип келишет. Ал эми жугуштуу оорулар менен албетте, антибиотиктерсиз күрөшө албайбыз, бирок аларды дарыгер гана дайындоого тийиш.
Бөлөк учурларда балдардын субфебрилдик ысытмасын дарылоо аныкталган ооруну дарылоо алгоритмине ылайык жүргүзүлүшү керек, башкача айтканда анын пайда болуш себебин жоюу зарыл. Албетте, эгер бул мүмкүн болсо гана. Анткени балдар доктурларынын жана кайсы бир адистиктеги дарыгерлердин клиникалык практикасында эмнеден келип чыккандыгы анык эмес субфебрилдик ысытма деп аталган учурлар көп кездешет.
Дене табы мезгил-мезгили менен +38 ° Сге чейин кеминде 20 күн аралыгында көтөрүлүп, ооруканада жүргүзүлгөн текшерүүдө себеби аныкталбаса, ушундай учурларга кирет.
Мындайда баланын субфебрилдик ысытмасы гипоталамус патологиясынан чыгышы мүмкүн экендигин эске алып, ата-энелер невропатологдон кеңеш сурашы абзел.
Өспүрүмдөрүн субфебрилдик ысытмасынын себептери
Өспүрүмдөрдөгү туруктуу субфебрилдик ысытма ченем катары каралбашы керек (бирок кээде ушундай болот). Буга көбүнчө узак мезгилге созулган жугуштуу оорулар себеп болушу ыктымал. Бирок чоңдордо да, балдарда да субфебрилдик ысытма ченем болуп саналган адамдардын тиби бар жана ысытма пайда болгондо алар анын эч кандай терс таасирин сезишпейт.
Балдарда дагы, айрыкча өспүрүм куракта, туруксуз психоэмоционалдык абал тез-тез байкалат, бул ар кандай психосоматикалык оорулар учурунда дененин субфебрилдик ысытмасын пайда кылышы мүмкүн.
Узак убакытка созулган жогорку ысытма көрсөткүчтөрүн пайда кыла турган оорунун эң негизги булагы бейтаптын организминдеги жугуштуу оору (ар кандай тектеги) болуп эсептелет. Кадимки курч дем вирустук оору (КДВО) көпчүлүк учурларда жалпы алсыздыктан, баш оорудан, муундардагы оору белгилеринен, риниттен жана жөтөлдөн тышкары субфебрилдик абал менен коштолгондой сезилет.
Сезгенүү процесси узак убакытка созулганда негизги белгилер көбүнчө курчтугун жоготуп, көнүмүш адатка айланат. Ички көйгөйдүн бар экендигин билдирген жалгыз критерий – көпкө созулбаган субфебрилдик абал болуп эсептелет. Мындай кырдаалда илдеттин түпкү себебин аныктоо кыйынга турушу мүмкүн.
Өспүрүмдүн организминеги жугуштуу жабыркоонун себеби ЛОР органдарынын синусит, фарингит, ринит, тонзиллит, ларингит, отит жана башка оорулары болушу мүмкүн.
Бул ошондой эле колит (ичеги-карындын былжыр челинин сезгениши), холецистит (өттүн сезгенүү оорусу), гастрит (ашказан керегесинин былжырлуу кабыгынын сезгениши), панкреатит (уйку безинин сезгениши), он эки эли ичегинин сезгениши) ж.б. сыяктуу тамак сиңирүү органдарынын дарттан жабыркашы болушу мүмкүн.
Субфебрилдик ысытманын туура диагнозун табуу жана себебин аныктоо үчүн адатта дарылоочу дарыгер, бейтапка кан жана зааранын жалпы анализин тапшырууну буюрат. Аларды текшерүүнүн натыйжасында өспүрүмдүн денесинде сезгенүү процесси бар же жок экендиги так көрсөтүлөт.
ВТБдагы субфебрилдик ысытма
Бардык ички органдардын, секрет бездеринин жана кан-тамырлардын иш-аракетинин чагылышы катары организмдеги жылуулуктун жөнгө салынышы вегетативдик нерв тутуму тарабынан координацияланып, ички чөйрөнүн туруктуулугун жана организмдин ыңгайлашып, жооп кылуусун камсыз кылат. Демек, анын ишиндеги бузулуулар ВТБда, башкача айтканда вегетативдик-кан тамыр бошоңдоосунда субфебрилдик ысытма түрүндө көрүнүшү мүмкүн.
Дене табынын күтүүсүздөн 37-37, 3° Сге чейин жогорулашынан тышкары, кан басымынын жана жүрөктүн кагышынын өзгөрүшү, булчуң тонусунун төмөндөшү жана гипергидроз  (тердин көп чыгышы) сыяктуу нерв айлампалык бузулууларды байкоого болот.
ВТБ пайда болуш себебине жараша клиникалык кан-тамыр бошоңдоосу клиникалык медицинада генетикалык, жугуштуу-аллергиялык, мертинүүчү жана психогендик болуп айырмаланат.
Жакынкы мезгилге чейин мындай шартта, башкача айтканда, анык себепсиз эле дене табынын көтөрүлүшү келип чыгышы белгисиз субфебрилдик ысытма катары аныкталган. Азыр диэнцефалдык синдромдун, гипоталамустун  (биздин негизги "термостаттын") тубаса же кийин бузулушунан улам жылуулукту жөнгө салуу процесси бүлүнөрү белгилүү.
Аз кандуулуктагы субфебрилдик ысытма
Ошентип, денедеги темир жетишсиздиги белгилеринен тышкары, дене табы азыраак, бирок тез-тез көтөрүлүп турат. Балдар жана өспүрүмдөр жыныстык жактан жетиле баштаганда темир жетишпегендиктен аз кандуулукка кабылат. Субфебрилдик ысытмадан бөлөк, аларга суук тийип, табити жоголуп жана салмагы азайышы мүмкүн.
Мындан тышкары, темирдин начар сиңиши жүлүндөгү гемоглобин синтезин жөнгө салуучу В9 витамининин (фолий кислотасы) жана В12 витамининин (цианокобаламин) жетишсиздигине байланыштуу.
Аз кандуулук учурунда дененин субфебрилдик ысытмасын этибарга албоо ичеги-карын ооруларынын сезгенишине жана атрофиясына алып келиши ыктымал.
Гeном
Гeном, (нем. Genom) - айрым түрдүн гаплоиддик хромосомасына мүнөздүү ген жыйындысы. «Геном» терминин 1920-ж. немис окумуштуусу геном Винклер киргизген. Особдорду мүнөздөөчү генотиптен айырмаланып, геном түрдүн мүнөзүн көрсөтөт. Алыскы түрлөрдү аргындаштырууда, ар түрдүү Геномдук организмдерди аллополиплоиддерди, мисалы, буудай менен буудайык гибридин алууга болот. Түрдүү геномдук өсүмдүктөр кээде табиятта да кездешет. Түрлөрдүн геномунун санын жана окшоштугун аныктоо үчүн атайын ыкма геномдук анализ колдонулат. Диплоиддүү организмде геном генетикалык анализдөөнүн бөлүнүүчү бирдиги, анткени нормалдуу гамета бирден геном алып жүрөт. Аны организмдин өнүгүүсүндө функциялык бирдик катары да кароого болот, анткени кээ бир организмдер (өзгөчө өсүмдүктөр) бир геномду алып жүргөн гаплоидден өнүгөт.
Евховец (дарыя)
Евховец — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Юза дарыясынын сол жээгинен 48 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Оныш дарыясы
Оныш — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Башкаус дарыясынын оң жээгинен 35 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 32 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ния-Вож
Ния-Вож — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ния-Ю дарыясынын сол жээгинен 49 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Искаков, Шейшенбек Жумабекозич
Искаков Шейшенбек Жумабекозич (6.11.1942-ж.т., Кочкор району, Кочкор айылы) — Кыргызстан КП Нарын обкомунун 1-катчысы (1991—92). 1965-ж. КМУнун физика-математика факультетин, 1986-ж. Москвадагы КПСС БКнын алдындагы коомдук илимдер академиясын бүткөн. 1965—66-ж. Бишкек политех, институтунда ассистент, 1966—70-ж. Кочкор районундагы ВЛКСМдин 40 жылдыгы атындагы орто мектепте мугалим, окуу бөлүмүнүн башчысы, 1970—71-ж. партиянын Кочкор райкомунда инструктор, 1971—72-ж. мектеп директору, 1972—75-ж. партиянын Нарын обкомунда инструктор, 1975—83-ж. Кочкор райкомунда бөлүм башчы, 1983— 84-ж. Нарын обкомунда бөлүм башчы, 1986—88-ж. Ат-Башы райкомунун 2-катчысы, 1988—89-ж. Нарын облустук элге билим берүү бөлүмүнүн башчысы, 1989— 91-ж. Ысык-Көл жана Нарын облустарынып элге билим берүү башкармасынын акими. 1992—96-ж. Кочкор районунун акиминин 1-орун басары.
Жаңы Камышлы (Кушнаренк району, Башкыртстан)
Жаңы Камышлы — Башкыртстандын Кушнаренк районундагы айыл, Эски камышлин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 72 киши. Почта индекси — 452253, ОКАТО коду — 80240875003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы: