cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Раннэмид (Нү-Жерси)
Раннэмид (Нү-Жерси) (Runnemede) — Нү-Жерси штатынын Кэмден округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 8461 киши. Болжолдуу аянты - 5.5 км². FIPS коду — 34-65160.
Түркстан генерал-губернаторлугу
Түркстан генерал-губернаторлугу - Россия империясынын карамагындагы аймактык-адм. бирдик (к. Туркстан).
Түркстан генерал-губернаторлугу Александр 7/нин атайын белгиленген 1867-ж. 11июлдагы буйругуна (толук түрдө - «Түркстан обл., 1866-ясылдан бери каратылган Ташкент району, Сыр-Дарыянын аркы өйүзү, Семипалатинск облусунун бир бөлүгү, Тарбагатай кырка тоосунун түштүгүндөгү жерлерде тез арада Түркстан генерал-губернаторлугун түзүү») ылайык, мурунку Туркстан облусунун (1865-67) ордуна түзүлгөн. Алгач Жети-Суу жана Сыр-Дарыя обл-тарын бириктирип, Согуш министрлигинин карамагына берилген жана борбору болуп Ташкент ш. тандалып алынган. 1868-ж. жаңы каратылган Ташкент шаарынын гүштүгүндө Заравшан округу (1887-жылдан Самарканд обл.), 1876-жылдан Кокон хандыгынын борбордук аймагында Фергана обл., 1897-жылдан мурунку Кавказ генерал-губернаторлугуна караштуу Каспий бою обл. кирген. 1886-жылдан расмий түрдө Түркстан крайы деп аталып, крайда согуш министрлигине баш ийген аскердик адм. башкаруу системаны орноткон (к. Кыргызстандын падышачылык мезгилдеги администрациялык бөлунушу). Падыша өкмөтүнүн колониалдык саясатын жүргүзүүгө ылайыкталган мындай адм.-аймактык түзүлүш Улуу Октябрь революциясынан кийин жоюлган.
Тогуз канат
Тогуз канат (лат. Arctogadus borisovi) — треска балыктарынын бир түрү.
Громовская
Громовская — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Краснояр крайы, Ханты-Мансий АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Косец дарыясынын сол жээгинен 173 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — ОбьВасюган дарыясынын куюлушунан Вах дарыясынын куймасына чейин. Дарыянын айрыгы — Васюган, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Лобачевский Николай Иванович
Лобачевский Николай Иванович (20. 11(1.12). 1792, Нижний Новгород – 12(24). 2. 1856, Казан) – орус математиги, евклиддик эмес геометрияны түзүүчү, ойчул-материалист. Ал гимназияда (1802–07), Казан университетинде (1807–11) окуган, ошол эле жерде магистр (1811), адъюнкт (1814), экстраординар профессор (1816), ординар профессор (1822), физика-математика факультетинде декан (1820–22, 1823–25), ректор (1827–46) болуп иштеген. Лобачевский сандар теориясы, элементардык математика, сфералык тригонометрия, дифференциалдык геометрия, физика, механика жана астрономия боюнча лекция окуган. «Казан университетинин илимий эмгектери» журналын негиздеген (1834). 1829-ж. «Геометриянын башталышы жөнүндө» деген эмгегин жарыялаган. Лобачевский Евклиддин 5-постулатын далилдөөгө аракеттенип, анын негизинде «Элестетүүчү геометрия» деген жаңы геометрияны түзгөн. Ал геометрияга гана эмес, математиканын башка тармактарына да салым кошкон. Алгебра, математикалык анализ, ыктымалдык теориясы, механика, физика, астрономия боюнча илимий эмгектери бар. Ал акыркы илимий эмгеги – «Пангеометрияны» өзү айтып берип жаздырган. Лобачевскийдин геометриясы өзүнүн тирүү кезинде кабыл алынбай, 19-кылымдын 2-жарымынан тааныла баштаган. Лобачевскийдин урматына эл аралык сыйлык дайындалып, алтын медаль чыгарылган. Горькийдеги мамлекеттик университетке Лобачевскийдин ысмы берилген. Эмгектери: Полное собрание сочинений: В 5 т. М., 1946–51.
Сарыбаев Үсөнбай Алиевич
Үсөнбай Алиевич Сарыбаев (басма сөздө кыскача Үсөн Сарыбаев деп да жазылат) (орусча: Усенбай Алиевич Сарыбаев; англисче: Usenbay Sarybaev; 09.01.1952) – кыргыздын заманбап сүрөтчүсү. Махмуд Кашкари Барскани атындагы эл аралык сыйлыктын ээси.
Кыскача өмүр таржымакалы
Үсөнбай Алиевич Сарыбаев Кыргызстандын Ош облусуна караштуу Кара-Кулжа районундагы Ажыке айылында 1952-жылдын үчтүн айынын (январынын) 9унда туулган. Атасы – Сарыбай Али уулу (1928 – 1968), Калинин атындагы колхоздо уста болгон, уруусу – таз баргы (кыргыздын баргы уруусунун ичине кирет). Али Түлөберди уулу Айылчы небереси Асанбайдын чөбөрөсү да Ажыкеде турган. Али чоң ата согуш учурунда эмгек фронтунда болжол менен 1944-жылы каза болгон. Али чоң ата колунан көөр төгүлгөн уста болгон. Анын буюмдары (чачпак, шөкүлө жасалгалары, ж.б.) Кашкарга чейин сатылып турган. Энеси – Каныйпа Жорокул кызы (кийин тегаты Алиева болуп калган). Анын теги – кыргыздын баргы уруусунун таз баргы уругуна кирет. Таятасы Жорокул Түгөлбай уулу Кара-Кулжадагы чоң комузчу болгон. 1959-жылы Ажыке айылдык мектебине 1-класска барды.
1967-жылы Гүлчө кыштагында, 1968-69-жылдары Кара-Кулжадагы Торойчу айылында Свердлов атындагы орто мектепте окуп, 10-классты ошол мектепте аяктады. Анан бир жыл ошол мектепте диплому жок эле сүрөт, сызуу сабагынан мугалимдик кылды.
1970-жылы С.Чуйков атындагы Бишкек мамлекеттик сүрөт окуу жайына тапшырып, окуп калды. Орто жолдо Советтик армиянын катарында кызмат кылды (1974-75), Литвада Каунас шаарында ж.б. болду.
1975-жылы бир жыл айылда Кара-Кулжа совхозунда сүрөтчү болуп иштеди.
1976-77-жылдары С.Чуйков атындагы сүрөт окуу жайында окуп, 1977-жылы “элдик көркөм өнөрдөгү колдонмо адистик” боюнча диплом алды.
1978-жылдан тартып Ош облусунун Кара-Кулжа аймагында (ал кезде Совет районунда) райондук сүрөт өнөрканасында башкы сүрөтчү жана жетекчи болуп бир жыл иштеди.
1979-жылдан Гапар Айтиевдин жеке чакыруусу менен Бишкек шаарына кайтып келип, анын жаңыдан ачылган көркөм өнөрканасында бир жылдай иштеп калды. 1980-жылы сүрөтчү Кубанычбек Аманкожоевдин шакирти болуп, бир жыл иштеди. Анан 1981-жылдан тартып ар кыл чыгармачыл көргөзмөлөргө катышып, өз алдынча чыгармачыл жолун баштады.
Сүрөтчүлүк ишмердиги
Негизинен Үсөнбай Сарыбаев пейзаж, портрет тартуу боюнча жана көп кейипкерди камтыган тарыхый чоң сүрөттөрдү жаратуу боюнча ири адис.
Анын чыгармалары Франция (Париж), Орусия, Казакстан, Германия, Түркияда ар кыл көргөзмөлөргө катыштырылган.
Адабий ишмердиги
Үсөнбай Сарыбаев аңгемелер, публицистикалык макалалар, китептер да жазат.
1970-жылы «Кыргызстан пионери» гезитине «Аңчынын окуясы» аттуу аңгемеси жарык көрүп, ошондон баштап, мезгилдүү басма сөздөрдө аңгемелери, повесттери, эскермелери, публицистикалары, макалалары чыга баштаган.
Л.Казаринскийдин «Карышкыр» аттуу аңгемесин которуп, «Кыргызстан маданияты» гезитине жарыяланган.
Коомдук ишмердиги
Үсөнбай Сарыбаев Кыргызстан Сүрөтчүлөр Биримдигинин (1994), Журналисттер Биримдигинин жана Жазуучулар Биримдигинин мүчөсү.
Үй-бүлөсү
Үй-бүлөсү бар. Жубайы – Нурия Табылды кызы (1955-жылы туулган) менен 1982-жылы баш кошкон. Эки уул, бир кызы бар.
Тун уулу Растан 1983-жылы туулган, анан уулу Тыныстан 1987-жылы туулган. Кызы Гүлшайыр 1988-жылы туулган.
Сыйлыктары. Наамдары
Тарткан сүрөттөрү боюнча 1996-жылы «Сорос-Кыргызстан» фонду уюштурган Бишкектеги «Кыргызстандын балдары» аттуу республикалык көргөзмө конкурсунун жеңүүчүлөрүнүн бири.
2007-жылы Р.Абдыкадыровдун 60 жылдыгына арналган «Республикалык көргөзмө» конкурсунда 1-орунду ээлеген.
Мун Чжэ Ин
Мун Чжэ Ин (문재인; 24-январда Кёнсан-Намдо провинциясындагы Кочжэ шаарында туулган. Биринчи жогорку билимди Кёнхи университетинен укук жаатында алган. Ал студенттерди уюштуруп, Юсиндин конституциясына каршы чыккандыгы үчүн окуу жайдан чыгарылган. Мындан сырткары, сегиз айга эркинен ажыратылып, андан соң аскер деңиз кызматына чакырылган. Жаш саясатчы атайын даярдыктагы түштүк кореялык аскерлердин катарында туруп, 1976-жылы Пханмунжоме согушуна катышкан.
Өмүр баяны
1980-жылы — юридикалык практика менен алектениш үчүн мамлекеттик экзамен тапшырып, судья болууга аракеттенип, бирок акцияга катышкандыгы үчүн кабыл алынбай калган. Мындан кийин адвокат болуу максатында Пусан шаарына кетип, ал жерден Түштүк Кореянын президенти Но Му Хён менен жолугат.
Эмгек жолу:
2002 — президенттикке аттанган Но Му Хёнду колдоп, анын командасында иштей баштаган; 2003-2004 — президент Но Му Хёндун администрациясында иштеген; 2004-2005 — жарандык коом боюнча ага катчы; 2005-2006 — жарандарга байланыштуу суроолор боюнча ага катчы; 2007-2008 — президент администрациясынын жетекчиси; 2009 — аткаруучу директор; 2010 — Но Му Хёндун фондусунун башкармалыгын жетектеген; 2012 — оппозициянын атынан президенттик шайлоого катышып, 48 пайыз добуш топтоп, ошондогу талапкер айым Пак Кын Хеге утулуп калган; 2012-2016 — Кореянын улуттук жыйынынын 19-чакырылышынын мүчөсү 2015-2016 — Кореянын демократиялык партиясынын төрагасы 2017-жыл, 9-май — Түштүк Корея республикасынын президенти
Шарттуу кармоочу
Шарттуу кармоочу – менчик ээсинин баалуу кагаздарына карата кызыкчылыгын коргоочу жана алар боюнча өз атынан жана келишим негизинде менчик ээсинин тапшырмасы менен укугун ишке ашырууну жүргүзө турган баалуу кагаздын ээси болуп саналбаган адам. Баалуу кагаздарды Ш. к. катарында баалуу кагаздар базарынын кесипкөй катышуучулары гана чыга алат. Ш. к. тууралуу маалыматтар баалуу кагаз ээлеринин тапшырмасы боюнча анын кармоочулары баалуу кагаз ээлеринин тизме тутумуна киргизилет.
Пальник-Шор (Кичи Роговая куймасы)
Пальник-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Роговая дарыясынын сол жээгинен 14 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мо (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Мо — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Мо айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1882 киши. Почта индекси — 452311, ОКАТО коду — 80224822001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Келестыйын
Келестыйын (лат. Octodon degus) — кемиргич айбандардын бир түрү.
Таш-Дөбө (Аламүдүн району)
Таш-Дөбө (Таш-Дөбө) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Аламүдүн районундагы айыл. Таш-Дөбө айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 6 381 киши.
Сейитбекова Бактыгүл
Сейитбекова Бактыгүл - акын жана жазуучу. 1963-жылы 1-январда Токтогул районунун Көдүл айылында туулган. Кыргыз аялдарынан биринчи чыккан жана жалгыз Семетейчи Сейдана эненин кенже кызы.
Орто мектепти Токтогул районунан орто билим, кийин Ош айыл чарба техникумунан жана Чүй университетинен билим алган.
1982–1997-жж. Токтогул райондук “Айылчарбахимия” өндүрүштүк бирикмесинде агрохимик, райондук агрохимик, андан соң агрохимия лабораториясынын башчысы болуп иштеген. 1998-жылдан бери Россия Федерациясында иштейт.
1983-жылы Токтогул райондук “Шамшыкал” гезитине “Кыз жүрөгү – ыр түнөгү” рубрикасынын алдында бир топ ырлары жарык көргөн. 1984-жылдан баштап ырлары республикалык гезит-журналдарда жарыялана баштаган.
“Семетей” эпосун (Сейдана Молдокееванын варианты боюнча) түзгөн.
“Обо” гезитинин обондуу ырларга жарыялаган мыкты обондуу ырлар сынагында жана 1996-жылы Кыргыз телерадиокорпорациясынын “Бир ырдын сынагында” “Күзгү нөшөр” аттуу ыры (обону С.Бейшекеевдики) биринчи орунду жеңип алган.
2006-жылдан Кыргыз Республикасынын Улуттук жазуучулар союзунун мүчөсү.
Кыргыз тилинде
Шамшыкал.– Б.: Бийиктик, 2004.
Кавказ кайрыктары. – Б.: Бийиктик, 2006. – 220 б.
Семетейчи Сейдана. – Б.: Бийиктик, 2007.
Сирендер гүлдөгөн маалда. – Б.: Бийиктик, 2007.
Абийир соту. – Б.: Бийиктик, 2008.
Орус тилинде
Любовь Манаса. – Б.: Бийиктик, 2008.
Барак куйрук келестыйын
Барак куйрук келестыйын (лат. Octodontomys gliroides) —
Заманчыл ырчы
Заманчыл ырчы – коомдук өнүгүштүн көрүнүштөрүн, бийликти, анын салыштырмалуу абалын ырдаган ырчы. Андай ырчылар бийликтин адилетсиздигин, эл турмушундагы терс көрүнүштөрдү ырдоо менен замандын ал-абалын баалашкан. Замандын абалын ырдоо орто кылымда жашаган ырчыларда деле болгон. Бирок алардын көпчүлүгү диндеги, коомдогу, адамдардын жүрүм-турумундагы жалпы эрежелерге кайчылаш келген көрүнүштөрдү акыр замандын белгилери катары эсептешкен жана ошол мазмунда ырлар жазышкан. Сыягы алардын (Ахмет Ясави, Сулайман Бакыргани) ыр китептери түрк тилдүү элдерде кеңири белгилүү болуп, кыргыз ырчыларына да жеткен. Кыргыз ырчылары да заман, коом жана адам жашоосундагы көйгөйлүү маселелер жөнүндө ырдап келишкен. Бирок совет мезгилинде Калыгул, Арстанбек, Молдо Кылыч сыяктуу ырчыларды “ заманчыл ырчылар”, “замана агымынын өкүлдөрү” деп, эски заманды эңсегендер катары айыпташкан. Эгемендүүлүктүн шартында алардын ырлары кайрадан чыгарылып, адилет изилдене баштады.
Жан-Булак
Жан-Булак — Кыргызстандын Нарын облусунун Нарын районундагы айыл. Өзүнөн гана турган Жан-Булак айыл аймагына кирет.
1936-ж Жан-Булакка Мээнеткеч, Кызыл-Үңкүр, Жалгыз-Тал, Төш-Булак кыштактарынын негизинде түзүлгөн. Кара-Тоо менен Ала-Мышык тоосунун кошулган жеринде, Нарын дарыясынын сол жээгинде жайгашкан. Нарын шаарынан 30 км алыстыкта. Калкы 1830 (1986ж).
Калкы
Калкы ― 2148 киши (2009-жылы).
Кылкуйрук
Кылкуйрук, карабоор (Syrhaptes paradoхus) – карабоорлор түркүмүндөгү чымчык. Уз. 40 смге жакын. К. Ысык-Көл, Кочкор ойдуңдары жана Ат Башы, Нарын өрөөндөрүндө көп кезигет. Ал топ топ болуп жашайт. Көбүнчө көлдүн, дарыялардын кургак таштуу жээктеринде отурукташкан түр. Бир жылда эки жолу 2-3 жумурткаларын тууйт. К. өсүмдүктөр уруктары, мөмөлөрү, гүлдөрү менен азыктанат. К-тун саны аз болгондуктан корукка алынып, Кыргызстандын Кызыл китебинин тизмесине киргизилген.
Шарттуу өнөк (шарттуу башкаруучу)
Шарттуу өнөк (шарттуу башкаруучу) – андай фирмаларды каттоо жери боюнча оффшордук компания менен акционерлердин кызыкчылыгын коргоо боюнча азыноолак иш-милдеттерди аткаруучу жергиликтүү кызматкерлердин ичинен чыккан башкаруу кызмат адамы. Ш. ө. – фирма уюм ээлеринин курамына киргизилген жана жергиликтүү деректирдин кызмат ордун ээлеген, бирок уюштуруу келишими менен устав шарттары боюнча баардык укуктардан ажыратылган шарттуу гана коюлган жак.
Түштүк Теңир-Тоо
Түштүк Теңир-тоо - Ат-Башы - Эңилчек жаракасынын түштүгүндө жаткан, герцин бүктөлүү мезгилинде пайда болгон тектон. аймак.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Абросимовка (дарыя)
Абросимовка — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Иртыш дарыясынын оң жээгинен 1433 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Маяк (Миякин району, Башкыртстан)
Маяк — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Биккул айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 193 киши. Почта индекси — 452086, ОКАТО коду — 80244805003.
Чоң Оленья дарыясы
Чоң Оленья — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ратта дарыясынын сол жээгинен 149 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Шарттуу сатуу
Шарттуу сатуу – кээбир өлкөлөрдүн жарандык укуктарында товарга карата менчик укугу ал үчүн толук төлөгөндөн кийин гана сатып алуучуга өтө турган сатуу.
Маанаева, Доктуркан
Маанаева Доктуркан (Санырабига) (1951–2007) - акын, драматург. Тоң районунун Төрт-Күл айылында 1951-жылы 24-мартта туулган.
1973-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин артыкчылык диплому менен аяктаган.
1973–1996-жж. Республикабыздын радио уктуруу, телекөрсөтүү жана басма сөз кызматтарында журналисттик кесипте эмгектенип, 1973-жылы Ташкендеги Бүткүл Союздук телерадио кызматкерлеринин адистигин жогорулатуу институтунда окуп кел-ген.
1981-жылы алгачкы «Көгүлтүр таң» пьесасы М.Рыскулов атындагы Нарын облустук музыкалуу драма театрында сахналаштырылган.
Акындын бир топ ырларына Мукан Рыскулбеков, Адылбек Кыязов, Кенжегул Мендебаиров сыяктуу обончулар обондорду жазышкан.
1996–2007-жж. Кыргыз улуттук университетинде кыргыз тилинен сабак берген.
2008-жылы «Акындын көгүлтүр таңы» аттуу пьесасы М.Рыскулов атындагы Нарын облустук академиялык музыкалык драма театрында коюлган.
1996-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Кыргызобия мурутчаны
Кыргызобия мурутчаны (Kirgisobia bohnei, Danilevsky, 1992) - Kirgisobia Danilevsky тукуму монотиптүү, зоогеография кана генофондду сактоо аспектилеринде чоң илимий мааниге ээ.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Түркүмдүн жана түрдүн ареалы толук Кыргызстандын чегинде. Фергана-Алай кошулган аймакта (Тар суусунун бассейни), түндүк-чыгыш Алай тоо кыркаларынын орто жана ири капчыгайларын камтыйт.
Жашаган аймактары
Деңиз деңгээлинен 1500–2300 м бийиктик алкагында орто жана ири дарыяларды жээктеп өскөн токой массивдеринде, карган жазы жалбырактуу дарактарды сүйөт (Betula spp., Salix spp., Fraxinus sogdiana Bunge, Crataegus spp., Sorbus tianschanica Rupr.). Мурда капчыгайлардын төмөн жагында суу жээгиндеги токойлордо катталган, бирок көпчүлүгү арча (Juniperus spp.), терек (Populus spp.) аралашкан токойлордо кездешкен эмес.
Саны
Өтө сейрек. Түр ачылгандан берки 20 жылдын ичиндеги, атайлап иликтөөлөрдө онго жетпеген жандык катталган. Бул биринчи иретте мурда жердеген жерлеринин бузулушунун натыйжасы.
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Жетишерлик изилденген эмес. Личинкаларынын өнүгүү мөөнөтү белгисиз. K. bohnei бардык кездешүүсү жээктеп өскөн кайыңдарга байланышкан, бирок алардын личинкалары кайың менен аралаш өскөн дарактардын бөлөк түрлөрүндө (мисалы: тал, теректерде) да болушу мүмкүн. Жашаган жеринин бийиктигине жараша учуу мезгили июнң - июлң айларына тура келет. Эркектери да ургачылары да күндүз кечке күүгүмгө чейин учушат. Бөлөк мурутчандардан айырмасы (C. cardinalis менен) жетилген коңуздардын гүлдөп жаткан чөп өсүмдүктөрүндө азыктанышы белгиленбеген.
Чектөөчү факторлор
Суу жээктеп өскөн токой массивдеринин кыскарышы, убактысы өткөн, карыган же куураган (кайың, тал-терек), дарактарды кыркуу, ошондой эле пестициддерди иштетүү жана өрт. Биотоптордун бузулушунун тездиги катастрофага жакындап келе жатат, бир катар жерлер мисалы Куршаб капчыгайындагы суу жээгиндеги токойлор таптакыр жоголду. Жээктердеги токойлордун, өзөндөрдүн булгануусу жана климаттык өзгөрүүлөр менен сугатка алуунун натыйжасында агын суулардын таптакыр соолуп калышы мүмкүн.
Көбөйтүү (колдо багуу)
Колдо асыралган эмес.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Азыркы мезгилде корголбойт.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Популяциялар табылган жерлерде аянты 20 га кем эмес кичи коруктарды уюштуруу, тезинен жана толугу менен суу жээгиндеги дарактарды кыркууга тыюу салуу. Личинкаларынын экологиясын, азык курамын билүү, ареалынын чегин тактоо, бөлөк ксилофагдар менен болгон атаандаштык мамилелерин изилдөө жана суу жээктеген токой биотопторуна суу режими менен бирге мониторинг жүргүзүү зарыл.
Статусу
I категория (EN A4bc; B1a+2ab(i,ii,iiii,iv)). Биотоптордун бузулушунун натыйжасында жашаган жерлери кыскарып бара жаткан, ареалы тар эндемикалык түр.
Диатез
Диатез — организмдин кадимки дүүлүктүргүчтөргө өзгөчө реакциясы, тигил же бул ооруга жакындыгы; организмдин тубаса же кийин пайда болгон өзгөчө сезгичтиги. Айрыкча жаш балдарда көп байкалат. Зат алмашуунун бузулушунан пайда болгон экссудат — катардык Д. кеңири таралган, анда айрым тамак-аш (көбүнчө сүт, жумуртка, кулпунай, цитрус жемиштери, бал, шоколад) жакпайт. Негизги белгиси: тизеде жана каштын үстүндө түлөгөн саргыч тактар пайда болуп, бети кызарып түлөйт, чач какачтанат, териси бышат. Мындай балдарга суук бат тиет, конъюнктивит, отит болуп, көп ооруйт, ичи бирде өтүп, бирде катат, организмде суунун көп кармалышы (борпоң балдар) байкалат. Аларда тери оорулары (экзема, нейродермит, кычыткы), дем алуу органдарынын оорулары (бронхит, бронх астмасы) көп жолугат; балдардын жугуштуу оорулары узакка созулуп, оор өтөт. Адатта Д. 3—5 жаштан кийин азаят же такыр жоголот. Дарылоо врачтын көрсөтмөсү боюнча гана жүргүзүлөт. Ата-эненин өз алдынча дарылоого аракеттенүүсү баланын абалын начарлатат. Врач адегенде Д-ди пайда кылган азыктарды кошпой, мүнөздөп тамактандырууну сунуш кылат. Сезгенип сууланган териге дары кошулган ванна, нейродермитте майлар жана пасталар (врачтын көрсөтмөсү боюнча гана) пайдалуу. Алдын алуу үчүн кош бойлуу аялдар жана бала эмизген энелер аны пайда кылуучу тамак-ашты жебеши же аз жеши керек. Кош бойлуулар талгактан жана башка оорулардан өз убагында дарылануусу зарыл. 3 жашка чейинки балдарга да мындай тамактарды берүүгө болбойт; айрым балдар үчүн өзүнчө тамак даярдоо керек.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Альтдорф-бай-Нюрнберг
Альтдорф-бай-Нюрнберг төмөнкү шаарлар менен боордош:
Мензбир сууру
Мензбир сууру (Marmota menzbieri) – суурлар уруусундагы сүт эмүүчү. Дене узундугу 30–60 см, куйругу 10–25 см. Дүйнө жүзүндө жалгыз гана Теңир-Тоонун батышында, Чаткал тоо кыркаларында таралган. Анын 2 түрчөсү (угам жана чаткал) белгилүү. Ал кургак, какыр бийик тоо этегин мекендейт. Өсүмдүк менен азыктанат. Ийинин таштак жерлерге, кээде шалбaа, талаа өсүмдүктүү жайык жерлерге казат. Топтошуп жашайт, күндүз активдүү. Сентябрь айында чээнге кирип, март–апрелде чыгат. Жашаган аянттары жылдан жылга тарып, айрым гана жерлерде бири биринен обочолонгон чакан популяциялары сакталган. 3 жашында жыныстык жактан жетилет. Бир жылда бир жолу, 3–4 чөндөлөй тууйт. Саны азайып, көп жерлерде жок болуп бара жаткандыктан, ТКЭСтин жана Кыргызстандын Кызыл китебине киргизилген.
Түштүк сибирь тоолору
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Деидеологизация
Деидеологизация – азыркы дүйнөдө «идеологиянын күнү бүттү» деген концепция.
Илимий-техникалык прогресс ар кандай мүнөздөгү көйгөйлөрдү идеологиянын таасиринен көз каранды болуп эсептелген илимий-техникалык чечилишинин зарылчылыгына алып келет. Мында идеология курчап турган чындыкты кандайдыр бир социалдык топтун кызыкчылыгынын пайдасына субъективдүү бурмалоо катары түшүндүрүлөт (Мисалы: Д. Белл ж. б.). 20-кылымдын 70-жылдарында Деидеологизация түшүнүгү реидеологизация концепциясы менен алмашкан. Деидеологизация концепциясына ылайык калың эл массаларын кызыктырган идеология менен идеалдарды иштеп чыгуу зарылчылыгын негиздейт.
Кеңири мааниде, Деидеологизация термини кандайдыр бир идеологиялык принциптерден көз карандысыздыкты түшүндүрөт.
Пензячка (Парбиг куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Обь Чулым дарыясынын куюлушунан Кеть дарыясынын куймасына чейин. Дарыянын айрыгы — Чулым, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Фридрих Шиллер
Өмүрү таржымакалы
Фридрих Шиллер 1759-жылы 1-ноябрда Марбах шаарында офицер-фельдшердин үй-бүлөсүндө туулган. Алгач аскер мектебин, кийин академиянын медициналык бөлүмүн бүткөн. И.В Гете менен достук, чыгармачылык байланышта болгон. Ал 1805-жылы Веймарда каза болгон.
Эмгеги тууралуу ар кыл баалар
Фридрих Энгельс «Жүзү каралык жана сүйүнүү» немец адабиятынан биринчи саясий тенденциялуу драма,- деген. Окуя 1700-жылы Түштүк Германияда өткөн. Немецтик феодализмдин бийлигинин укуксуз бюргерлик массаларды боштондукка, теңдикке чакырган. Драмада дүйнө-мүлктүү, окшош колун да бар өзүнөн башканы теңине албаган үркөрдөй болгон адамдар менен турмуштун оор мезгили. Азап тарткан укуксуз адамдардын ортосундагы курч күрөш баяндалган. Өзгөчө анда адамдын назик сүйүүгө болгон туруктуулугу көрүүчүлөрдү өзүнө тартат. Ал 1784-жылы Маннгеймдин ыкмасында коюлган. Ошондон бери дүйнөлүк театрдын сахнасынан түшпөй коюлуп келе жатат.
Эмгеги
Акындын коом жана искусствого болгон көз карашы «Шаттык ырлары» (1785), «Греция кудайлары» "Сүрөтчүлөр» (1789) деген философиялык лирикаларында берилген. Анын «Валленштейн» (1798-ж. тарыхый училтигиндеги кол башчы Валленштейндин образы татаал чиеленишкен саясий жана - стратегиялык конфликттердин негизинде чечилсе, «Мария Стюарт» (1801) трагедиясында башкы жарандын психологиясы аркылуу буржуазиялык мамлекет менен жеке адамдын ортосундагы мамиле сүрөттөлгөн. «Орлеан кызында» (1801) француз элинин баатыр кызы Жанна Дарктын образын түзсө, "Вильгельм Телль» (1804) деген драмасында элдик боштондук курөш темасына кайрылып Швейцария мамлекетинин легендарлуу баатыры тууралуу жазган. Шиллер көп баллада, ода, көркөм проза, илимий эмгек калтырган.
Малиновка (Аламүдүн району)
Малиновка (Малиновка) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Аламүдүн районундагы айыл. Таш-Дөбө айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 407 киши.
Кашкар
Кашкар же Каши (, ; 喀什 (Kāshí) — Кытай Синьцзян-Уйгур автономдук аймагындагы Кашкар обастында жайгашкан шаардык уезд. Калкынын саны - 570 000 (2003-жылга карата)
Кашкар — "Манас" эпосунда кезиккен топоним. Кыргыздарга коңшу отурукташкан эл жашаган белгилүү чоң шаар жана айланасындагы аймак катары эпосто кеңири кездешет. Айрыкча, Кошойго байланышкан эпизоддор, Манас өз элине таандык жерлерди душмандардан бошоткондогу бир катар окуялар ушул Кашкар айланасында өтөт. Географиялык реалияда Кашкар Чыгыш Түркстанда, Синьңзян-Уйгур автономиялык облусунун түштүк-батышында, Кызыл-Суунун жайылмасында жайгашкан шаар.
Муратаалы уулу Камердин
Муратаалы уулу Камердин (1904-1988) Ат жабдыктарынын чебери. Жумгал районундагы Чаек айылында төрөлгөн. 16 жашынан айыл чарба артелинде иштеген. Камердин ээр чапкан, аны каптап, кара булгаары менен тыштаган. Анын жекече ыкмасы төмөнкүчө: теректи кыйып келээри менен чаап, аны соляркага салган. Ал жыгачтын сары суусун, шорун жана чайырын өзүнө тартып алат. Солярка ойдогудай сиңгенден кийин жыгач өтө какшып кургап, урунганда кажыбайт. Чебер ээр кашын өзүнчө чаап чыгарып, аны «Уй туяк», «Шалпык кулак», «Төө таман» өңдүүлөргө бөлүп узанган. Бул устанын кармаган ээринин кашын «Көөкөр каш» деп айта алабыз. Анткени, каштын эки уурту кадимки көөкөрдүн бурчундай, мындайча айтканда ийиндүү болуп, же ийиндүү кишидей имериле көрүнүп турат. Уста ээрдин чарасынын астын «актырга» деп атайт. «Тыйын эңмей», «эр эңиш», «улак тартыш» өңдүү элдик оюндарда согончок мына ушул жерге чап илине түшөт. Ошондуктан, уста атайын улут оюндары үчүн ээр чапкан. Анын көчүк басаар чарасы жайыгыраак келет да, актыргасы кенен болот. Ээрдин моюну жапыс болсо, бир моюндай көрүнүп калат. Ал эми кашы узунураак, өзүнүн ченемине келип суйкайыңкы болуп турса, аргымак аттын же туурда таранып отурган кыраан куштун моюнун элестетет. Ээрдин эки капталындагы үзөңгү илээр жерин дөңүрөөк чыгарат. Ал аттын эки далысынын чуңкурчаларына кынаптала кирип, аттын бөйрөгү жоорубайт. Ээрдин аяк-башы аты жок менен карышталып, чыканак аркылуу өлчөнөт. Ал «чыканак чен» деп аталат. Ээрдин чаты (арткы актасы) туура карыш болсо, аттын белин баспайт. Ээрдин алдыңкы сээри (алдыңкы актасы) сөөм болушу максатка ылайыкташат. Ээрдин үстүңкү эки капталы устанын өлчөмү менен туура эки карыш болот. Камердин уй терисинен чылгый капталган ээрине нымы али кете электе наар түшүрүү үчүн тегерек тиш-тиш аспапты колдонот. Ал кооз көрүнөт, түшкөн наары эч качан кетпейт. Уста өтүк ултаруу өнөрүн да мыкты өздөштүргөн. Устанын шахирттери Сулайманкулов Кубатбек, ушул райондогу Көк-Ой айылында жашоочу Арзыгулов Рашитбек, уулу Күлчоро Мураталиев уста өнөрүн талаптагыдай улантышууда. Устанын байбичеси Балбаева Мистекан да мыкты чеберлердин катарында, кыздары Насикат менен Камийгат эне-ата өнөрүн улоодо. Эмгеги баттамада.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Пэннингтон (Нү-Жерси)
Калкы - 2585 киши. Болжолдуу аянты - 2.5 км². FIPS коду — 34-57600.
Лобби
Лобби (англ. lobby – кулуарлар, жыйын залынын жанындагы өзүнчө бөлмө) – мамлекеттик органдардын (мыйзам, аткаруу, сот бийлигинин) экономиканын, региондордун, ишканалардын, социалдык топтордун айрым бөлүктөрүнө объективдүү муктаждык эмес, тийиштүү кызыкчылыктар аркылуу жардам иретиндеги иш-чаралары. Лоббистер бийликтин өкүлдөрү катары өзүнүн карамагындагыларга киреше алып келген өзгөчө мамлекеттик заказдарды, лицензияларды, кредиттерди жана башка ыңгайлуу экономикалык шарттарды тартуулайт. Лобби агрардык, өндүрүштүк, аскердик жана финансылык болуп бөлүнөт.
Катрен (адабият)
Катрен (фр. – төрт) – төрт саптан турган ыр. Чыгыш поэзиясындагы рубаи жанрына жакын. Уйкаштыгы абаб, аабб, абба, ааба тартибинде болот. Сонеттин төрт саптуу куплети, эпиграмма, эпитафия, учкул сөз көбүнчө катрен формасында жазылат. Мисалы,
Согушта каным катып ушунчалык, Куладым чалчык сууга башым салып. Ошондо эске түшүп тоо суулары, Кетиптир “мөлт” деп жерге жашым тамып. (С. Эралиев)
Шарттуу соттоо
Шарттуу соттоо – КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган кылмыш-жаза таасир этүү чараларынын бири. Эгер түзөтүү жумуштарына, аскердик кызматта чектөөгө, эркиндигин чектөөгө, аскердик тартипке салуу бөлүгүндө кармоого же эркиндигинен ажыратууга соттоо менен, сот соттолгондун оңолуусу жазаны өтөөсүз эле мүмкүн деген жыйынтыкка келсе, ал аны шарттуу деп эсептөөгө токтом чыгарат. Ш. с-ну дайындоо сот шарттуу соттолгондун өзүнүн үлгүлүү жүрүм-туруму менен оңолгонун далилдөөчү сыноо мөөнөтүн белгилейт. Сыноо мөөнөтү 1 жылдан 3 жылга чейинки мөөнөткө белгиленет. Ш. с. өзгөчө оор кылмыш жасагандарга, ошондой эле КРде убактылуу жашап жатышкан четөлкөлүк жарандарга, жарандыгы жок адамдарга карата колдонулбайт.
Дендробеналар
Дендробеналар (лат. Dendrobaena) — сөөлжандардын бир уруусу, буларга төмөнкү түрлөр таандык: сегиз кырдуу дендробена (лат. Dendrobaena octaedra), Мариуполь дендробенасы (D. mariupolienis).
Кыргыз CCP
Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы/ орусча- Киргизская Советская Социалистическая Республика
Кыргызстандын 1936-жылдын декабрынан 1990-жылдын ноябрына чейинки расмий аталышы.
Борбору - Фрунзе (азыркы Бишкек) шаары болгон. 1990-жылы ноябрда Кыргызстандын Жогорку Кеңеши жумурияттын расмий аиталышынан "Советтик" жана "Социалисттик" деген сөздөрдү алып салган. Жумурият тек гана "Кыргызстан Республикасы" деп аталып калган.
Ал эми 1991-жылдын 31-августунда Кыргызстан Республикасынын Мамлекеттик көз каранды эместиги тууралуу декларация кабыл алынган.
Иш жүзүндө 1991-жылдын декабрында гана Советтер Биримдиги (СССР) биротоло ыдырап, дүйнө өлкөлөрү Кыргызстандын эгемендигин 1991-жылдын декабрынын соңунан тартып тааный башташкан.
Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасынын Мамлекеттик Гимни.
Имай-Утар (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Имай-Утар — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Мо айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 361 киши. Почта индекси — 452311, ОКАТО коду — 80224822002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жалал-Абад мамлекеттик университети
Жалал-Абад мамлекеттик университети 1993-жылы 2-апрелде КР Президентинин указы менен төмөнкү окуу жайлардын негизинде ачылган:
1. Жалал-Абаддагы А.С. Пушкин атындагы педагогикалык училищасы (1926-ж);
2. Жалал-Абад зооветеринардык техникуму (1947-ж);
3. Фрунзе политехникалык институтунун факультеттери (Кара-Көл (1963-ж), Таш-Көмүр (1990-ж);
Бүгүнкү күндө Жалал-Абад мамлекеттик университетинде 2 институт, 10 факультет жана 7 колледж иштейт. Факультетттери: Педагогикалык, медициналык, маалымат коммуникация технологиялары,инженердик-техникалык, экономика жана ишкердик,кыргыз филологиясы жана журналистика, КМШ элдеринин филологиясы, Эл аралык байланыштар жана дүйнө тилдери, социалдык-гуманитардык жана табият таануу.
Жалал-Абад мамлекеттик университетинде 54 адистик боюнча квалификациялуу адистер даярдалат.
Университет-көп баскычтуу окуу жайы. Өзүнүн ички түзүлүш курамы жана көп тармактуу өнүгүүсү боюнча Жалал-Абад мамлекеттик университети Кыргызстандагы алдыңкы окуу жайлардын катарына кошулат.
ЖАМУнун окутуучулары жылдан жылга өзүнүн илимий даражасын жогорулатуунун үстүндө иштеп жатышат.
Бүгүнкү күндө жалпысынан 700 окутуучу иштеп, 15 илимдин докторлору, 20 профессор, 100 дөн ашык илимдин кандиданттары жана доценттер студенттерге билим тарбия берип, үзүрлүү эмгектенишүүдө.
Жыл сайын ЖАМУнун студенттердин саны да өсүп, жаштардын билим алууга кызыккандыгы байкалат. 1993-жылы университет түзүлгөндө студенттердин саны -1314 болчу. Азыркы күндө (2012 ж.) студенттердин саны-14000ге жеткен.
ЖАМУда төмөнкүдөй заманбап борборлор жана илимий борборлор иштейт: Окутуунун интенсивдүү усулу борбору, Сынчыл ойлом борбору, Педагогикалык чеберчиликке үйрөнүү борбору,Көркөм академия, Америка борбору, Кытай борбору, Европа тилдерин өнүктүрүү борбору, Славян борболру, Өзбек маданий борбору, Карьреа борбору жана Гендердик изилдөө жана өнүктүрүү борбору.
Өкмөттүн №496 23.08.11 токтомунун жана Билим берүү жана илим министрлигинин №631 15.09.11-жылдагы буйругунун и негизинде 2012-жылдан баштап ЖАМУ 2 баскычтуу билим берүү структурасына өтөт. 35 багыт боюнча бакалавр даярдоо үчүн лицензия алынган.
Азыркы күндө (2012 ж. май айы) ЖАМУнун ректору болуп саясый илимдеринин кандидаты, профессор Ахунжан Баказович Абдрашев иштеп жатат. Окуу иштери боюнча проректор техника илимдеринин доктору, профессор Кенешбек Жумабекович Усенов. Илим жана гендердик маселелер боюнча проректор айыл-чарба илимдеринин доктору, профессор Талчакан Кайыпжановна Аманкулова.
Бүгүнкү күндө 2016-жылдын 25-ноябрынан баштап техника илимдеринин доктору, профессор Усенов Кеңешбек Жумабекович иштеп жатат. Окуу иштери боюнча проректор техника илимдеринин доктору, профессор Алибаев Атабек Пахырович, ал эми илим ий иштер боюнча проректор физика-математика илиминин доктору, проефессор Алыбаев Курманбек Сарманович иштеп жатат.
Жалал-Абад Мамлекеттик Университетинин желеконушу
Диета
Диета — дени соо жана оорулуу кишинин тамактануу режими. Анын негизи — организмдин азык заттарды керектөөсүн камсыз кылуу. Дени соо кишинин кесибине, жашына жараша тамактануу режимин түзүүнү — тамактануу гигиенасы, ал эми оорулууга Д-ны иштеп чыгууну диетология (мүнөздөп тамактануу жөнүндө илим) изилдейт. Ооруга жараша түзүлгөн Д. негизинен карын менен он эки эли ичегинин жара оорусу, колит, өтө семирүүдө пайдаланылат. Ар бир Д-нын оорунун стадиясына жараша түрү болот. Туура түзүлгөн Д. түрдүү дарылардын таасирин күчөтүп, дарылоого жардам берет. Катуу кармаган оорунун өнөкөткө айлануусун алдын алууда Д-нын мааниси чоң. Ооруканада атайын аз тамактанган күндөр белгиленет (мисалы, балык, кефир, жашылча, жемиш гана берилет жана башка). Жеке Д-ны врач белгилейт, врач менен кеңешпей Д. кармоо зыян келтириши мүмкүн.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Лобачевский геометриясы
Лобачевский геометриясы – геометриялык теория. Аны 1826-ж. Н. И. Лобачевский түзгөн. Евклид геометриясынын негизги эрежелерине негизделген. Евклид аксиомасы тегиздиктеги берилген түз сызыкта жатпаган чекит аркылуу берилген түз сызыкка параллель, башкача айтканда ал түз сызык менен кесилишпөөчү бир гана түз сызык жүргүзүүгө болот деп далилдейт. Ал эми Лобачевский геометриясы боюнча тегиздиктеги берилген түз сызыкта жатпаган чекит аркылуу берилген түз сызык менен кесилишпөөчү бирден көп түз сызык жүргүзүүгө болот деген аксиома айтылат. Лобачевский геометриясында көп теоремалар Евклид геометриясынын окшош теоремаларынан айырмаланат, мисалы, үч бурчтуктун бурчтарынын суммасы эки тик бурчтан кичине, эки окшош үч бурчтуктар ар дайым өз ара барабар. Евклиддик эмес Лобачевский геометриясынын ачылышы мейкиндик табияты жөнүндөгү көз карашты түп тамырынан бери өзгөрттү. Лобачевский аксиомасы аткарылуучу тегиздик (мейкиндик) Лобачевский тегиздиги (мейкиндиги) деп аталат. Лобачевский геометриясынын аксиомалары Евклид геометриясынын аксиомаларынан (параллелдер жөнүндөгү аксиомадан башка), башкача айтканда абсолюттук геометриянын (I–IV группалардагы аксиомалардан) жана Лобачевский аксиомаларынан турат. Демек, абсолюттук геометрия менен Лобачевский аксиомалары жана алардын натыйжалары Лобачевский геометриясын аныктайт. Евклид геометриясы Лобачевский геометриясынын айрым учуру болуп эсептелет. Лобачевский геометриясы боюнча ар кандай үч бурчтуктун ички бурчтарынын суммасы 180ᵒтан кичине. Аны абс. геометриянын теоремасы катары Лежандр далилдеген. Эгерде үч бурчтуктун ички бурчтарынын суммасы 180ᵒка барабар десек, анда Евклиддин параллелдер жөнүндөгү аксиомасын кабыл алабыз, бирок Лобачевский геометриясында ал аксиома кабыл алынбайт. Ошондуктан үч бурчтуктун ички бурчтарынын суммасы 180ᵒтан кичине болушу туруктуу эмес, ал бир үч бурчтуктан экинчи үч бурчтукка өткөндө өзгөрөт. Эгерде бир үч бурчтуктун үч бурчу экинчи үч бурчтуктун туура келүүчү үч бурчуна барабар болсо, анда ал үч бурчтуктар барабар болот. Демек, Лобачевский тегиздигинде окшош үч бурчтуктар болбойт. Лобачевский геометриясы боюнча томпок төрт бурчтуктун ички бурчтарынын суммасы 360ᵒтан кичине. Жалпы перпендикулярга ээ эки түз сызык жыйналбас түз сызыктар деп аталат. Лобачевский геометриясынын түзүлүшү жалпы эле геометриянын түзүлүшүнө, ошону менен бирге азыркы көз караштагы математиканын негизделишине алып келди, аксиомалык методдун башталышын түздү. Лобачевский аксиомасы математиканын түрдүү бөлүмдөрүндө, ошондой эле Эйнштейндин салыштырмалуулук теориясында, кванттык механикада, өтө чоң ылдамдыкка ээ болуучу кыймылдарды үйрөнүүдө, заманбап атомдук физикада, космос илиминде жана башкаларда колдонулууда.
Ачаирка (дарыя)
Ачаирка — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Омь дарыясынын оң жээгинен 236 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 31 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Омь. Дарыянын айрыгы — Омь, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Алыш (Нарын району)
Алыш — Кыргызстандын Нарын облусунун Нарын районундагы айыл. Дөбөлү айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 402 киши (2009-жылы).
Делфин сымалдуулар
Делфин сымалдуулар (Delphinidae) — кит түспөлдүү айбандардын бир тукуму, буларга кыйла түр жана уруу кирет: Австралия делфини (лат. Lagenorhynchus australis), Амазонка делфини (Sotalia fluviatilis), афалина-делфини (Tursiops truncat), ак каптал делфин (Lagenorhynchus acutus), ак тумшук делфин (L. albirostris), Зонд ак делфини (Sotaliborneensis), кытай ак делфини (S. chinensis), Ганга делфини (Platanista gangetica), Гвияна делфини (Sotalia guianensis), Гектор делфини (Cephalorhynchus hectori), кыска тумшук делфин (Orcella brevirostris), Камерун делфини (Sotalia teuszi), түндүк китсымак делфин (Lissodelphis borealis), түштүк китсымак делфин (L. peroni), Чили куштумшук делфини (Cephalorhynchus eutropia), Коммерсон делфини (С. commersoni), кайчы тамга делфин (Lagenorhynchus cruciger), Ла-Плата делфини (Pontoporia blainvillei), бырыштиштүү делфин (Steno bredanensis), кадимки делфин (Delphinus delphis), кытай кол делфини (Lipotes vexillifer), алача делфин (Lagenorhynchus obliquidens), күңүрт делфин (L. obscurus), Хевисай делфини (Cephalorhynchus heavisidei), жазы тумшук делфин (Peponocephala electra), афалина-делфиндер (уруу) (Tursiops), ак каптал делфиндер (уруу) (Delphinus delphis), жазы тумшук делфиндер (уруу) (Peponocephala), китсымак делфиндер (уруу) (Lissodelphis), куштумшук делфиндер (уруу) (Cephalorhynchus), Деңиз делфиндери, бырыштиш делфиндер (уруу) (Steno), кадимки делфиндер (уруу) (Delphinus), өзөн делфиндери (Platanistidae), дарыя делфиндери (тукум), Саравак делфиндери (уруу) (Lagenodelphis), боз делфиндер (уруу) (Grampus), тоголок баш делфиндер (уруу) (Globicephala) жана ушундай сыяктуулар.
Дендрогале
Дендрогале (лат. Dendrogale) — тыйынсымак айбандардын бир уруусу.
Түштүк пассат агымы
Түштүк пассат агымы - Дүйнөлүк океандын түштүк тропик кеңдигинде чыгыштан батышты карай аккан жылуу агым.
Пассаттардын таасиринен пайда болот. Туурасынын кеңдиги (2500 кмге чейин) жана жай ылдамдыгы (1050 см/с) менен айырмаланат. Тынч океанда - Перу, Атлантика океанында - Бенгела, Инди океанында Батыш Австралия агымдарынын уландысы, экваторго жакындаганда Т. п. а-на биригип, батышты карай бурулат.
Лобнор көлү
Лобнор көлү – Тарим түздүгүнүн чыгышындагы туюк көл; Кытайдын батышында, деңиз деңгээлинен 780 м бийиктикте жайгашкан. Көлгө куйган дарыялардын (Тарим, Кончедарыя) чыгымы жана нугу туруктуу болбогондуктан, Лобнордун жайгашкан жери, өлчөмү, туздуулугу жыл сайын же мезгил-мезгили менен өзгөрүп турат. Дарыялар куйганда аянты 3 миң км2ге жетет (9–12-кылымда 14 миң км2 болгон). Көл шор жерлер жана саздар менен курчалып, кургакчыл мезгилдерде же Кара-Кошун көлүнө куйган жылдары бир нече майда иримдерге бөлүнөт же соолуп, нoябрдан апрелге чейин муз каптайт; басымдуу бөлүгү түбүнө чейин тоңот. Кара-Кошун көлүн изилдөө аркылуу (орус саякатчысы Н. М. Пржевальский жана башка) Борбордук Азиядагы «адашкан» дарыялар менен көлдөрдүн проблемасын чечүүгө өбөлгө түзүлгөн.
Жалал-Абад шаардык тарых жана край таануу музейи
''Жалал-Абад тарых край таануу музейинин алгачкы жолу 1972-жылы 30-декабрда ачылган. Жалал-Абад шаардык аткаруу Кеңешинин өзүнүн 1978-жылы 28-январь №20 чечими менен жаратылыш музейи катары катталган. 1981-жылы апрель айында музей Ленин көчөсүнө өз алдынча имаратка көчүрүлүп, музей 135 м2 аянтка ээ болгон. 1978-жылы август айында музей Ош облусттук музейдин карамагына өткөрүлүп, ал облусттук музейдин бөлүмү (филиалы) болуп калган''.
Жалал-Абад облусу болуп түзүлгөндүгүнө байланыштуу шаардык кеңештин Президиумунун 1991-жылы 9-сентябрдагы №512 токтому менен Ош облустук музейинин Жалал-Абад облустук музейи кайрадан Жалал-Абад тарых жана край тану музейи болуп түзүлгөн. Музейдин турган жери Жалал-Абад шаары Ленин көчөсү 1-уй. Музейдин түзүлгөн жылы: шаардык Кеңештин 1972-жылы 25-январдагы чечими.
Музейдин аянты: 	135 м2
Сактоо фонду 	6 м2
Жайгаштырылган жердин узундугу 129 м2
Жайгаштырылуучу жер 5 бөлмөдөн турат.
1. Өткөн археологиялык шаар.
2. Советтик бийликти түзүү учурундагы шаар.
3. Улуу Ата Мекендик согуш.
4. Материалды техниканы түзүү учурундагы шаар.
5. 1876-жылдагы орустардын отурукташуусу.
Дараккурсактар
Дараккурсактар (лат. Dendrogaster) — деңизжылдыздардын бир уруусу.
Пальник-Шор (Уса куймасы)
Пальник-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уса дарыясынын оң жээгинен 305 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Логикалуу ой жүгүртүү
Логикалуу ой жүгүртүү – адамдын ой жүгүртүүсүнүн логиканын мыйзамдарына туура келиши. Ал ой жүгүртүүнүн сапатын көрсөтүп, анын удаалаштыгын, карама-каршы эместигин, далилдүүлүгүн мүнөздөйт.
Түштүк Оркней аралдары
Түштүк Оркней аралдары - Атлантика океанынын түштүк-батыш бөлүгүндөгү аралдар тобу; Антарктикада. Төрт ири (Коронейшен, Лори, Поуэлл, Сигни) жана 40тай майда аралдардан турат.
Аянты 621 км2. Бийикт. 1266 мге чейин (Коронейшен а.). Дээрлик бардык аймагында муз менен кар жатат. Түлөндөрдүн жатагы. Деңиз куштарынын колониясы бар. Аралда англ. жана аргентиналык илимий станциялар жайгашкан. 1921-ж. англ. жана амер. өнөр жай ээлери Ж. Поуэлл менен Н. Палмер ачкан.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Логикалык билим
Логикалык билим – логика илиминин негизги түшүнүктөрүн, мыйзам ченемдүүлүктөрүн, теорияларын, практикада колдонулушун окуп билүү.