cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Татаал сөздөрдүн жазылышы
Бул аныктама да так эмес .Муну далилдөө үчүн автордун мына- мындай пикирлерин алып көрөлү: 1) сөздөрдөн кош сөз түзүлөт, 2) ар бир сөздүн мааниси болот: акыл-оюбуздагы  айрым түшүнүктүн  аталышын сөз дейбиз, 3) акыр-чикир, быт-чыт, ыкы-чыкы жанна башка кош сөз болуп саналат.
Мында автор өз сөзүнө өзү каршы пикир айтканын байкасак болот. Себеби: ыкы-чыкы сөзү айрым -айтым турган  маани бербейт.
Ошондуктан кош сөзгө ,биз жалпылап төмөнкүдөй  аныктама бердик: Жупталып айтылганда жаңы же кошумча маани берген сөздөр же компоненттер кош сөздөр деп аталат. Мисалы: соо-саламат, аман-эсен, тууган-туушкан, быкы-чыкы жана башкалар.
Кош сөздүн кошмок сөздөн айырмасы
Булардын айырмасы мына-мында: 1) айрым турганда мааниге ээ болбогон компоненттерден кошмок сөз түзүлбөйт, кош сөз түзүлөт( ың-жың, ыпыр-сыпыр) 2) кошмок сөздөрдүн компоненттеринин бирөө бир сөз түркүмүнө, экинчиси башка сөз түркүмүнө тиешелүү болушу мүмкүн.Мисалы, көк бөрү, деген кошмок сөздүн биринчи компоненти (көк) сын атооч, экинчи компоненти (бөрү) зат атоочко тийиштүү: кырк аяк деген  кошмок сөздүн биринчи компоненти (кырк) сан атррч, экинчи компоненти (аяк) зат атоочко тиешелүү. Ал эми кош сөз болсо, ал бир гана сөз түркүмүнө тийиштүү болот, б.а. анын компоненттеринин баары  же зат атоочко, же сын атоочко, же сан атоочко, же башка бир түркүмгө тиешелүү болот.
Татаал сөздөрдүн жазылышы
Кыргыз тилиндеги татаал сөздөрдүн бир кыйласы илимде, техникада, маданиятта, турмушта термин катарында  колдонула тургандыгы жөнүндө биз жогоруда айтып өткөн элек.
Өнөр жайлар, айыл-чарба, техника, маданият жагындагы терминдердин  баары дээрлик кыргыз тилинде Совет бийлиги доорунда кирип отурганы ачык. Мындай терминдердин түзүлүшүнө орус тилинин пайдалуу таасири эң зор. Кыргыз адабиятында терминдердин жана ошонун ичинде  татаал терминдердин көп учурай турганын көрсөтүү үчүн жазуучу  Касымалы Баялиновдун”Куйбышев”  деген макаласынан үзүндү алсак болот. Бул макалада жазуучу Куйбышевдеги ГЭСтин  курулушуна- коммунизмдин улуу курулуштарынын бирөөнө барып,  андагы болуп жаткан баатырлык эмгектин  ийгиликтерин, анын мыкты кишилерин, андагы советтик сонун техниканы сүрөттөп жазат.
Макалада  Коммуниттик партия, Совет, Родина, коммунист, комсомол,индустрия, машина, лекция, лектор, стадион,клуб, театр, план деген сыяктуу толуп жаткан советтик сөздөрдөн- кыргыз тилинин лексикасынан көптөн бери ийгиликтүү орун алып, кыргыздын өз сөзү болуп калган сөздөрдөн башкада бир кыйла жаңы сөздөр- жаңы терминднр бар экенин көрөбүз. Мисалы: котлован, перемычка, монтажник, диспетчер, агрегат, шлюз  деген сыяктуу  терминдер ошол улуу курулуш сыяктуу иштер башталгандан бери пайда болуп, кыргыз тилинен өзүнүн ордун алып турат.
Татаал сөздөр жана фразеологиялык бирдиктер.
Татаал сөздөр менен фразеологиялык бирдиктерди бири-биринен бөлүп кароо көп кыйынчылыктарды туудурат. Анткени аларды айырмалап турган белгилерди  аныктоо критерийлери иштелип чыкпай,  түрк тилдериндеги  татаал сөздөрдүн  орфографиясы  жөнүндөгү маселелер  ар башкача жол менен  чечилип жүрөт.
Көпчүлүк адабияттарда татаал сөз менен фразеологизмдердин айырмасы алардын бирге же ар башка жазылышына ылайык аныкталат, себеби андай тилдерде (орус,француз) татаал сөздөрдүн компоненттери бирге жазылат.
Орус тилинен кыргыз тилине которулуп алынган орус тилинин жөнөкөй сөздөрү да кыргыз тилине татаал сөз катары кабыл алынып, колдонулуп келген.Мисалы: печать- басма сөз, прение- жарыш сөз, ледокол- муз жаргыч, рукопись- кол жазма.
Жогоруда айтылгандан тышкары, кыргыз тил илиминдеги айрым эмгектерде татаал сөздөр менен фразеологизмдердин  ар башка жазылышы бул эки көрүнүштүн жалпылаштырылган  негизги белгилеринин бири катары да каралып келген. Кыргыз тилинде татаал сөздөрдүн жазылышына карата  мурдагы орфографиялык  эрежелердин негизинде бир топ чаржайыттыктар, баш аламандыктардын орун алып келгендиги чындык эле. Татаал сөздөрдүн жазылышындагы   мындай кемчиликтерди жоюу, аларды бир системага салуу зарыл экендигин учурдун талабы көрсөттү. Мына ушундай жагдайдан улам  кыргыз орфографиясында жазуу эрежелеринин  жаңы редакциясын  иштеп чыгуу талап кылынды. Анын негизинде Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик  тил боюнча улуттук комиссия  тарабынан берилген кыргыз тилинин  орфографиясынын  жаңы редаксиясы Кыргыз Республикасынын Жогорку кеңешинин Мыйзам чыгаруу жыйынынын токтомунун негизинде 2002- жылдын 28-июнунда бекитилди.
Кыргыз тилинин орфографиясынын жазуу  эрежелеринин жаңы редакциясында көп маселелер иштелип чыккан.Биз бул иште татаал сөздөрдүн жазылышы жөнүндөгү маселелерге токтолуп, татаал сөздөр менен  фразеологизмдердин  карым-катышына  көңүл бурмакчыбыз.
Татаал сөздөр менен фразеологизмдердин жалпылыктары.
Булардын арасындагы эң көп окшоштук субстантивдик жана атрибутивдик  фразеологизмдердин, ошондой эле аларга окшогон татаал көрүнүштөрдүн ортосунан байкалат. Булардын арасына чек коюу үчүн, биздин пикирибизче ,  татаал сөздүн атоо маанисине,  ал эми фразеологиялык бирдиктин   атоо-сүрөттөө мүнөзүнө таянуу керек. Маселен: алтын кашык, алтын саат, эгин талаасы, райондук кеңеш, курман бол, азап чек  деген татаал сөздөр предметти, кубулушту ,  мамилени түз айтат да  жалпы мааниси сөздүн  түз маанисинен куралат. Фразеологизмдер болсо каймана – элестүү мааниге ээ болуп,  алардын мааниси компоненттердин  семантикасына кыйыр түрдө гана  байланышат. Муну менен катар фразеологизмдердин эмойиялуу- экспрессивдүү мүнөзүн жана башка кошумча касиеттерин белгилөөгө болот.
А) Татаал сөздөр да, фразеологизмдер да экиден кем эмес  морфеманын (уңгу сөздүн)  бир бүтүндүккө айланышынан турат. Фактыларды келтирели: беш күндүк, алты айлык, бүткүл дүйнөлүк, ойлоп, табуучу – татаал сөздөр: кежигеси жок, мурдун көтөрүү, жел өпкө, колу ачык, колу чүрүш, жел таман- фразеологизмдер.
Б)  Татаал сөздөрдүн да, фразеологизимдердин да курамындагы ар бир компонент ар башка түшүнүктөрдү билгизбестен  , жалпысынан , биригип,  кандайдыр бир кыймыл аракетти , белгини ,мамилени туюндуруу үчүн кызмат кылат. Ошол себептен компоненттердин жеке ,өз алдынча  тургандагы маанилерине караганда, жалпы бир бүтүндүк мааниси чечүүчү ролду ойнойт. Маселен, кол сал, баш ийдир, өч ал, кол кой деген татаал сөздөр ар бир компоненти аркылуу түшүнүүгө болот.
В) Татаал сөздөрдүн да, фразеологизмдердин да курамындагы ар бир компонент сөз жүрүп жаткан шартка, пикир алышуунун максатына  ылайык  айрым-айрым, өзүнчө тандалып  алынып айкалышпайт, тескерисинче ошол курамы менен бир бүтүндүктү түзгөндүгү табиятына жараша колдонулат. Демек, татаал сөз да, фразеологизм да жөнөкөй сөз сыяктуу эле тилде бир бүтүн , даяр материал катары колдонулат.
Татаал сөздөр менен фразеологизмдердин  бөтөнчөлүктөрү.
А) Кыргыз тилинин фактыларына караганда, татаал сөз менен фразеологизмдердин айырмасы курамындагы  компоненттердин сан жагынанда  сезилет, анткени татаал сөздөр көбүнчө эки,үч компоненттен турса , фразеологизмдердин  компоненттери андан арбындык кылат, синтаксиздик түзүлүшү жагынан сүйлөмгө да  окшошот.
Өтө сейрек болсо да, айрым татал сөздөрдүн алгачкы компонентине  сөз өзгөртүүчү мүчө улана алат. Мисалы, атка минер, бетке чабар. Бирок буга карап алгачкы компоненти  сөз өзгөртүүчү мүчөлөр аркылуу өзгөрөт деп  ойлоого болбойт. Себеби андай компоненттер речте ошол калыбын өзгөртүүсүз сактайт.
Эгерде алар форма жагынан  бир аз эле өзгөрсө,  татаал сөздүн касиетинен ажырайт.Салыштырабыз:
Г) Фразеологизмдер менен татаал сөздөр курамындагы  компоненттеринин   алган ордун сактоо жагынан бири- бирине  жакындашса да,  бардык жагынан өз ара  дал келе бербейт, аткени татаал сөздөрдүн  компоненттеринин  алган орду дээрлик алмашса, бир катар фразеологизмдердин компоненттери синонимдеринеталмашат, бирок фразеологизмдердин маанисиинде өзгөрүү болбойт. Маселен, мурдуна суу жетүү- тумшугуна суу жетүү, колу чүрүш- колу кууш жана башкалар.
Д)  Фразеологизмердин курамындагы  айрым компоненттер факультативдүү мүнөзгө ээ болуп, бирде колдонулса, бирде колдонулбайт.Мунун натыйжасында фразеологизмдердин ар түрдүү варианттары ппайда болот. Мындай өзгөчөлүк татаал сөздөрдөн  кезикпейт.
Корутунду:
Татаал сөздөр кыргыз тилинде чоң мааниге ээ. Кыргыз тили 1989- жылдын 23-сентябрында  кабыл алынган “Мамлекеттик тил”   жөнүндөгү  мыйзамынан баштап, кыргыз тилинин эрежелерине ылайык жазып келүүдө. Жөнөкөй сөздөрдөн татаал сөздөрдү ажырата билүү маанилүү. Алардын айырмачылыктарын, эмнелер аларды жөнөкөй сөздөрдөн ажыратып көрсөткөнүн  так билишибиз керек. Сүйлөмдөрдү жазып жаткан учурубузда жогоруда айтылган  эрежелерди пайдаланышыбыз зарыл.Сөздөрдү тура же ката жазып жаткандыгыбызды билүү үчүн , ар бир сөздүн түпкү келип чыгышын билишибиз керек. Ал сөздөрдөн кантип татаал сөздөр кураларын аныктайбыз. Мисалы : Бириккен сөздөргө –бүгүн( бул күн) сөзүн алсак болот.Кошмок сөздөргө- кечкурун,карамүртөз сыяктуу сөздөрдү эсептесек болот.
Флойд (Айова)
Калкы
2010-жылы калкы 361 киши болгон.
Олигомерлер
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Термодинамиканын 1-башталышы
Термодинамиканын 1-башталышы − энергиянын сакталуу жана айлануу законунун жалпы түрдө берилген термодинамикалык аныктамасы: Q = ΔU+A.
Лонг Лэйк (Миннесота)
Лонг Лэйк (Миннесота) (Long Lake) — Миннесота штатынын Hennepin округуна караган АКШ шаары.
Жаңы Маты (Бакалин району, Башкыртстан)
Жаңы Маты — Башкыртстандын Бакалин районундагы айыл, Эски Матин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 387 киши. Почта индекси — 452673, ОКАТО коду — 80207855005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Клостерлехфельд
Калкы - 2654 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 2,80 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 7 72 162. Муниципалитеттин башчысы — Петер Швайгер.
Онтарио
Онтарио (ирокез тилдеринде oniata rio – кооз) – Түндүк Америкадагы Улуу көлдөрдүн бири. АКШ менен Канаданын аймагында. Узундугу 310 км, жазылыгы 90 кмге чейин. Аянты 10,5 миң км2. Тереңдиги 236 мге чейин. Өзүнүн суу чогултуучу аянты 90 миң км2. Ниагара дарыясы аркылуу жогору жайгашкан көлдөрдөн суулар куюп, Онтариодон Ыйык Лаврентий дарыясы (Атлантикага чыгуучу кеме каттайт) агып чыгат. Онтарио көлү кеме каттоочу каналдар аркылуу Эри көлү (Уэлленд каналы), Гудзон дарыясы (Осуиго жана Эри каналдары) менен байланышат. Декабрдан майга чейин тоңот. Негизинен түзөң жана булуң-буйткасыз жээктеринде Торонто, Гамильтон, Кингстон (Канада), Рочестер (АКШ) ж. б. ири шаарлар жана порттор жайгашкан.
Штефанскирхен
Штефанскирхен (Stephanskirchen) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Розенхайм районуна кирет.
Калкы - 9930 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 26,51 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 87 177. Муниципалитеттин башчысы — Райнер Ауэр.
Динамондор
Динамондор - аммоний селитрасы менен күкүм түрундөгү же суюк күйүүчү заттардан (жыгач ун, чым көң, көө, парафин, мазут, алюминий күкүмү ж. б.) турган жарылгыч заттар.
Жарылуу күчү компоненттердин майдаланышына жана аралашуусуна жараша болот. Аммиак селитрасы ным- данып, сууда жакшы эрпгендиктен, Динамондор физикалык жактан туруксуз келет. Жардыруу иштеринде кеп (гр. dynamis - куч деген. ден) - татаал создордун башкы болугу; «күч» деген сөзгө тең барабар маани туюнтат (мис., динамометр).
Бадра
Бадра (Badra) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Кифхойзер районуна кирет.
Калкы - 576 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 13.99 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 65 004. Муниципалитеттин башчысы — Карл Озе.
Твин Оакс (Миссури)
Твин Оакс (Миссури) (Twin Oaks) — Миссури штатынын St. Louis округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 392 киши. Болжолдуу аянты - 0.7 км². FIPS коду — 29-74284.
Фёдоров Иван Москвитин
Фёдоров Иван Москвитин (1510-ж. ч. - 5(14). 12. 1583, Львов) - Россия менен Украинада китеп басууну негиздөөчү. 16-кылымдын 50-жылдары Москвадагы жашырын басмаканада иштеген. П. Мстиславец менен бирге (1563-64) «Адостолду» биринчи жолу баскан. Кошумча текстологиялык жана редактордук да ишти аткарган. Ф. басма шрифтти 16-кылымдын ортосундагы Москва жарым уставдык жазмасынын негизинде иштеп чыккан. 1566-ж. чиркөө кызматкерлери куугунтуктагандыктан Литвага, андан Львовго кеткен. 1574-ж. «Апостолдун» жаңы басылышын жана орустун биринчи окуу китеби «Азбуканы» чыгарган. Фёдоровдун төртүнчү басмаканасы Острогдо негизделид, анда да көп китеп басылган. Ал көптөгөн кесипке ээ болуп, ар тараптуу өнөрпоз болгон (замбирек куйган, көп стволдуу замбирек ойлоп чыгарган). 1909-ж. МосквадаФ-го эстелик тургузулган.
Гюбс
Гюбс (Gübs) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Йерихов районуна кирет.
Калкы - 353 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 6,57 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 86 065. Муниципалитеттин башчысы — Карл Хайнц Лац.
Дин секталары
'''Дин секталары(буркалары) (лат. Secta - адамдардын обочолонгон тобу дегенден) - өзүнчө диний көз караштарды жетекчиликке алып, жалпы динден бөлүнүп чыккан динчилер тобу.
Бардык эле диндерде секталык агымдар, топтор, уюмдар бар. Көпчүлүк секталар - тиги же бул дин жамааттарынан чыккан динге ишенүүчүлөр тобу.
Сыртынан Караганда Дин секталары ортодокс агымдагы догмалык жана ырым-жырымдар маселеси боюнча пикир келишпегендиктерден чыккансыйт. Ал эми чындыгында Дин секталарынын келип чыгышына таптык коомдогу социалдык карама-каршылыктар себепчи. Социалдык карама-каршылыктар куч алып, тан күрөшү жүрүп жаткан капит. өлкөлөрдө улам жаны секталар пайда болуп жатат.
Диний окуу жайлар теологиялык билим берип, дин кызматкерлерин даярдайт.
Бул байыркы мамлекеттерде башталган. Жрецтер, дин кызматкерлери ж. б. узак жылдар бою диндик салттарды үйрөнүп, өзүнчө каста катары бөлүнүп чыккан. Жредтерди даярдоочу биринчи окуу жай Байыркы Египет жана Вавилония храмдарында (б. з. ч. 2-мид жылдык- та) пайда болгон. Б. з. ч. 1-миң жыл- дыктын орто ченишде Индияда, Борбордук жана Орто Азиянын кулчулук мамлекеттеринде буддалык монастырлардын көбү окуу жайларына айланган. Индияда профессионал жредтерди буддизмдин, ламаизмдин монастырдык, брахмандардьш касталык мектептери даярдаган.
Сарьян, Мартирос Сергеевич
Сарьян, Мартирос Сергеевич (1880, азыр Ростов-на-Дону шаарынын чегинде – 1972, Ереван) – советтик живописчиси, СССР эл сүрөтчүсү (1960), СССР Сүрөт академиясынын анык мүчөсү (1947), Армян ССР ИАнын академиги (1956), Социалдык Эмгек Баатыры (1965), Армян ССР сүрөтчүлөр союзунун председатели (1947–51). Москва живопись, ийчилик жана зодчийлик окуу жайында (1897–1904) окуп, 1902-04-ж. В. Серов менен К. А. Коровиндин өнөрканасында искусствосун өркүндөткөн. С-дын алгачкы чыгармаларында чыгыш сүрөт үлгүлөрү композициялык жасалгага эриш-аркак колдонулган. 1900-жылдын аягындагы чыгармаларында П. Гогендин, А. Матисстин таасири байкалат. Октябрь революциясынан кийин С-дын чыгармаларынын негизги темасы – Армениянын (1921-жылдан жашаган) турмушу, жаратылышы. 1930-жылдарда каармандарды курч мүнөздөгөн портреттерди (“Р. Н. Симонов”, “А. Исаакян”, “Палитра кармаган автопортрет”); жаркын колориттүү натюрмортторду (“Күзгү натюрморт” жана башкалар) тарткан. Анын 40–60-жылдардагы чыгармачылыгынын негизин пейзаж түзөт. С-дын “Ата журтум” аттуу 7 сүрөттөн турган цикли (1952–58) болгон. С. китеп графикасында, театр жасалгасында иштеген. СССР мамлекеттик сыйл. лауреаты (1941). СССР Жогорку Советине (2-4–шайл.) депутат. Үч Ленин ордени, башка 2 орден жана медалдар менен сыйланган.
Le Figaro
Le Figaro ― Франциянын эң эски гезиттеринин бири. 1826-жылы негизделген жана алгач сатиралык мүнөзго ээ болгон.
Тарыхы
Ал 1866-жылдан бери күн сайын чыгарылып келет. Бүгүнкү күндө ал консервативдик багыттагы эң таасирдүү маалымат каражаты болуп эсептелет. Басылма өз ысымын атактуу француз драматургу Пьер Огюстен Карон де Бомаршенин пьесаларынын каарманы Фигаронун урматына алган. Басылма жергиликтүү интеллигенция жана жазуучулар арасында популярдуу болгон. Ал кезде басылмада театр, сын, илим, маданият, пьесалар, романдар, скандалдар, экономика, өмүр баян, библиография жана башка бөлүмдөр бар болчу. 1854-жылдан бери "Le Figaro" басылмасы экинчи ирет жарыкка чыкты. Жергиликтүү журналист жана публицист Ипполит де Виллемант Франциядагы катаал цензуранын учурдагы абалынан пайдаланып, басылманы жайылтуу үчүн.
Ал "Le Figaro" гезитин сатып алып, аны заманбап таблоид, таблоид же сары басма сөзгө айландырган, сенсациялуу баш макалалары жана эксклюзивдүү жаңылыктары бар. "Le Figaro" чуулгандуу басылмалар жана Париж турмушунан ачуу көрүнүштөр менен чыкты, ал эми башкалар цензура астында ошол эле кабарды жарыялашты. 1866-жылдан азыркыга чейин «Фигаро» гезити күн сайын чыгып, басылып келет. 1914-жылдан бери ал окурмандардын эсинде Абель Феврдин сатиралык комикстери менен эсте калган. Экинчи дүйнөлүк согуштун башталышында, "Le Figaro" буга чейин Франциянын алдыңкы гезити болгон, ал эми согуштан кийинки мезгилде ал шаардык орто класстын кызыкчылыгын коргоп, консервативдүү деп эсептелген.
Өзүнүн мазмуну боюнча, заманбап "Le Figaro" күнүмдүк гезит үчүн салттуу мазмунга ээ: алдыңкы беттеринде эң маанилүү жергиликтүү жана эл аралык окуялар, андан кийин саясат, экономика, маданият жана илим, спорт дүйнөсүнөн кыскача баяндамалар жана аналитикалык макалалар; Телепрограмма, аба ырайы, көңүл ачуу, кулактандыруулар ж.б. берилген. Ал салттуу түрдө улуттук жана эл аралык актуалдуу темадагы көптөгөн мультфильмдерди жана сатираларды басып чыгарат. Кошумчалары, ишемби журналы "Le Figaro Magazine" жана аялдар журналы Madame Figaroжума сайын чыгат. Башка редакциялык басылмалар: тарыхый ай сайын чыгуучу «Le Figaro Histoire» адабий «Le Figaro Hors-Série» «Le Particulier» сериясынын бизнес басылмалары «(Le Particulier Santé» «Le Particulier Immo», «Le Particulier pratique»), «Propriétés Le Figaro» мүлкү жонундо басылмалалары.
Булактар
http://mrtranslate.ru/smi/france/le-figaro/
https://www.eurotopics.net/ru/148679/le-figaro
Олигополия теориясы
Олигополия теориясы - рынокто монополиялык топтордун үстемдүгүнүн жаңы формаларын талдоочу бурж.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Бецдорф (Зиг)
Бецдорф (Зиг) (Betzdorf (Sieg)) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан Шаар. Альтенкирхен-Вестервальд районуна кирет.
Калкы - 10 107 киши(2013-ж.). . Аянты - 9,57 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 32 006. Мэр — Бернд Брато.
Шакектер ээси: Шакектин боордоштугу
Окуя жердин ортосунда өтөт жана кара күч ээси Саурон (Сала Бейкер) бир шакекти издөөсү менен башталат. Ал мезгилде шакек Фродо Баггинс (Элайжа Вууд) аттуу жаш хоббиттин колунда болот. Фродо жана шакек тарапташтарын түзгөн 8 адам Мордор деген жердеги шакекти жок кыла ала турган Дуум тоосуна жөнөшкөндүктөн жер ортосунун тагдыры белгисиз абалда калат.
Тасма 74-Оскарда "Эң мыкты тасма", "Эң мыкты режиссер", "Эң мыкты экинчи пландагы актер" (Маккеллан) сыяктуу 13 наамга талапкерлиги көргөзүлгөн. Ал эми "Эң мыкты кинематография", "Эң мыкты макиаж", "Эң мыкты музыка" жана "Эң мыкты визуалдык таасир" сыйлыктарын утуп алган. Ошондой эле тасма "Эң мыкты тасма" жана "Эң мыкты режиссер" сыяктуу 4 "BAFTA" сыйлыгын уткан. 2007-жылы тасма Америка фильм институтунда (AFI ) "Американын эң мыкты тасма" тизмесинде 50-орунду ээлеген. Ошондой эле AFI бардык мезгилдеги эң мыкты фантастикалык тасма рейтингинде хит 10 тасманын ичинен 2-орунда турган. "Empire" журналынын 2008-жылы жүргүзгөн рейтинги боюнча бул тасма бардык мезгилдеги эң мыкты 500 тасманын ичинен 24-орунда турган.
Рейндеги Бибесхайм
Рейндеги Бибесхайм (Biebesheim am Rhein) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Дармштадт административдик округуна карайт. Грос-Герау районуна кирет.
Калкы - 6447 киши(2013-ж.). . Аянты - 18,68 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 4 33 001. Муниципалитеттин башчысы — Томас Шелль.
Гарбсен
Гарбсен (Garbsen) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Ганновер районуна кирет.
Калкы - 61 790 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 79,31 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 41 005. Муниципалитеттин башчысы — Александер Хойер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 13 шаардык районго бөлүнөт.
Хелленхан-Шелленберг
Хелленхан-Шелленберг (Hellenhahn-Schellenberg) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Вестервальд районуна кирет.
Калкы - 1291 киши(2013-ж.). . Аянты - 7,28 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 43 237. Муниципалитеттин башчысы — Хорст Хенне.
Няртей-Се
Суу реестринин маалыматтары
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сгибнев, Аким Алексеевич
Сгибнев, Аким Алексеевич (1912-ж. т., Оренбург облусу) – орус графиги. С. сүрөт искусствосуна атайын билим алдай, өз алдынча келген. Анын сүрөтчүлүк жолун мүнөздөөчү чыгармаларында чын ыкластуулук жана көрүнүштү лирикалык маанай менен көргөзүү байкалат. 1935-жылдан Бүткүл союздук, республикалык көргөзмөлөрдүн катышуучусу. Улуу Ата Мекендик согуш мезгилинде Ирандагы Кызыл Армиянын “Эрдик” аттуу газетасынын штаттан тышкары сүрөтчүсү. Согуштан кийин Кыргызстанга келип, литография, линогравюра, офорт техникаларында бирдей ийгилик менен иштеген. С-дин “Борбордук Тянь-Шанда” (1957), “Кыргызстандын түштүгүндө” (1958), “М. В. Фрунзе Түркстанда” (1959), “Темир-Тоо” (1960), “Кыргыз магистралында” (1961) аттуу сериялары кыргыз графикасында олуттуу орунду ээлейт. С. көп пейзаждар, портреттер тарткан, китеп иллюстрациясында иштеген. Медалдар менен сыйланган.
Фёдоров Евграф Степанович
Фёдоров Евграф Степанович (10.(22). 12. 1853, Россия, Оренбург ш. - 21. 5. 1919, Петроград) - көрүнүктүү илимпоз, петрограф, минералог жана геолог; структуралуу кристаллографиянын негиз салуучуларынын бири. Россия ИАнын академиги (1919), Петербург ИАнын адъюнкту (1901). Петербург шаарындагы Аскердик-инж. кесиптик окуу жайын (1872), Мед. хирургия академиясын жана Петербургдагы Технология жана тоо-кен институтун бүткөн (1883). Геология кабинетинде иштеп, Түндүк Уралда геологиялык изилдөөлөрдү жүргүзгөн (1885-94); Москва а. ч. институтунда проф. (1895-1910) жана Петербург Тоо-кен институтунда окутуучу, институттун директору (190510). Ал 16 жашында «Фигуралар жөнүндө окуунун негиздери» (1885) деген 1-эн чоң эмгегине киришкен. Симметрия жөнүндөгү окууну өркүндөтүп, кристаллдык көп грандыктарды классификациялаган. Мейкиндиктеги симметриянын 230 тобу (Фёдоров тобу) жөнүндөгү алгачкы түшүнүктү илимге киргизген (1890). Кристалл (минерал) формаларынын мүнөздөмөлөрүн кристаллдык химиянын көз карашынан түшүндүргөн. Өзү түзгөн приборлор - теоделиттик гониометр (1889) жана фёдоров столчосунун (1891) жардамы менен кристаллогр. изилдөө ыкмасын иштеп чыккан. Бир нече жаңы минералдардын түрлөрүн тактал, тоо тектердин классификациясын жана номенклатурасын ж. б-ды түзгөн. 1944-ж. СССР ИАда кристаллография боюнча көрүнүктүү эмгектерге 3 жылда бир берилүүчү E. С. Фёдоров атындагы сыйлык уюштурулган.
Онтология
Онтология (гр. on, onos – анык жана ...логия-изилдөө,үйрөнүү) – философиянын болмуштун жалпы негизин, принциптерин, анын түзүлүшү менен закон ченемдүүлүктөрүн карай турган бөлүмү. «Адам», «дүйнө», «болмуш», «материя», «аң-сезим», «мейкиндик», «убакыт», «кыймыл» сыяктуу фундаменталдуу категориялардын, түшүнүктөрдүн ортосундагы олуттуу мамилелерди, байланыштарды, өз ара аракеттенүүлөрүн ар тараптан талдоого алган учурда гана бул окуунун чыныгы маңызы терең ачылат. Болмуш проблемасы философиянын түбөлүк бүтпөс маселеси, анткени булар адамзат жашоосунун олуттуу жактарына тийиштүү, демек, адамдын дүйнөгө көз карашынын маңызын бүт камтыйт дегендик. Азыркы кездеги материалисттик философия болмушту баарынын маңызы дейт, анткени ал материалдык нерсени да, рухий феноменди да кучагына алган фундаменталдуу окуу деп түшүнөт. Болмуш бул аморфдуу көрүнүш эмес, ал өзүнүн ички иреттүү курумуна ээ. Болмуштун салыштырмалуу формалары: 1) жаратылыш болмушу; 2) адам болмушу; 3) рух болмушу.
Суперфосфат
Негизги жер семирткич катары колдонуудагы Суперфосфаттын өлчөмү топурактын күрдүүлүгүнө, өсүмдүктүн түрүнө жана агротехниканын шартына жараша белгиленет. Суперфосфат жерди айдоодо, себүү алдында, культивациялоодо жана тондурма айдоодо чачылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Олигурия
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Динамикалык стереотип
Динамикалык стереотип - тышкы чөйрөнүн таасирине организмдин реакциясын белгилөөчү физиол. түшүнүк.
Организмдин тыштан болгон кайталануучу бир турдуу таасирге көнүгүшү. Динамикалык стереотиптин түзүлүшү тышкы дүүлүктүргүчтөрдүн мүнөзүнө жана нерв системасынын өзгөчөлүгүнө жараша болот.
Бристов (Небраска)
Бристов (Небраска) (Bristow) — Небраска штатынын Boyd округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 88 киши. Болжолдуу аянты - 0.5 км². FIPS коду — 31-06400.
Сграффито
Сграффито, граффито (италянча graffito) – металл аспаптар менен эки-үч түстө аткарылган дубалдын бетиндеги жасалга сүрөтүнүн өзгөчө техникалык түрү. С. техникасы күңүрт шыбалган катмарды жаап туруучу жакшы кургаган ачык түстөгү сырга чийип так салат же бири-биринин үстүнө тартылган жука ар түрдүү шыбак катмарын кырат. Аткарылыш графикасы менен так айырмаланган С. эреже катары, орнаменттик мотивдер үчүн колдонулат. Керамикада с. техникасы деп беттелген топурак катмарын кыруу аталат, к. Ангоб макаласын.
Термодинамиканын 2-башталышы
Ошентип жаратылыштагы ар кандай процесстер багытка ээ. Жылуулук энергиясы системаны түзгөн бөлүкчөлөрдүн башаламан кыймылдарынын бардык түрүнүн кинетикалык энергияларынын суммасын түзөт, б. а. жылуулук − бул башаламандык. Энергиянын бардык башка түрлөрү − багытталган кыймылдын энергиясы, б. а. иреттүүлүк. Системанын багытталган иреттүү кыймылы (мис., механикалык же электр кыймылы) дайыма башаламан кыймылга (жылуулукка) өзүнөн өзү эле айланат. Бирок тышкы таасирсиз башаламандык иреттүүлүккө өтпөйт. Ошентип макросистемада жылуулук жумушка аргасыздан айланат. Бул айлануу эч качан өзүнөн өзү аткарылбайт.
Термодинамиканын 2-башталышына төмөнкүдөй да аныктамалар берилет: 1) 2-түрдөгү түбөлүк кыймылдаткыч болушу мүмкүн эмес (В.Оствальд). Бул аныктама машинанын пайдалуу аракет коэффициентинин (η)η=(Q1–Q2)⁄Q1 формуласын талдоодон келип чыккан. Мында Q1 жана Q2 ысыткычка жана муздаткычка берилген жылуулук сандары. Q2=0 болгондо, б. а. муздаткычсыз жылуулук жумушка айланбайт. Муздаткычсыз машина түбөлүк кыймылдаткыч болуп калмак. 2) Жылуулук өзүнөн өзү ысык нерседен муздак нерсеге гана өтө алат (Р.Клаузиус). Эгерде жылуулук муздак нерседен ысык нерсеге өтө алса, анда жылуулук машинасындагы муздаткычты ысыткыч менен туташтыруудан 2-түрдөгү түбөлүк кыймылдаткычты алууга болор эле. 3) Бирден-бир натыйжасы жылуулукту жумушка айландыруу процессин ишке ашыруу мүмкүн эмес (У.Томсон, М.Планк). Бул аныктамадан жылуулукту жумушка айландыруу процесси дагы башка процесстер жана айлана-чөйрөдөгү өзгөрүүлөр менен дайыма улантыла тургандыгы келип чыгат, мис., муздаткычтын ысышы (Q2≠0) менен улантылат. Ошентип Термодинамиканын 2-башталышы көрсөткөндөй, ар кандай машина − материя кыймылынын бир түрүн экинчисине айландыруучу система. Термодинамиканын 2-башталышы ушул айландырууну илимий түрдө ишке ашырат.
Харвинтон (Коннектикут)
Харвинтон (Коннектикут) (Harwinton) — Коннектикут штатынын Litchfield округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 5571 киши. Болжолдуу аянты - 80.5 км². FIPS коду — 09-37280.
Ворсинка (Бакалин району, Башкыртстан)
Ворсинка — Башкыртстандын Бакалин районундагы айыл, Эски Матин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 15 киши. Почта индекси — 452673, ОКАТО коду — 80207855006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Гюнтерсберге
Гюнтерсберге (Güntersberge) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан шаар. Кведлинбург районуна кирет.
Калкы - 916 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 32,73 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 85 130. Мэри — Курт Киппер.
Бриссо де Варвилл Жак-Пьер
Бриссо де Варвилл Жак Пьер- 1754-жылы жарык дуйного келген. Колледжди аяктагандан кийин Париж парламентинин прокурорунун биринчи катчысы болуп иштеген. 1784-жылы Англиядан кайтып келгенден кийин, ал Бастилияда токтойт. Ал жерден чыгып, ал либералдык көз караштары менен белгилүү болгон Орлеан герцогу менен таанышып, ошол жерден орун алат. Ошону менен бирге ал Мирабо, Кондорсе жана революциянын башка болочок жетекчилери менен таанышты. 1787-жылы ал Америка Кошмо Штаттарына барып, ошондон бери кулчулукту жоюу үчүн активдүү үгүт жүргүзүп келет.
Эферзее
Эферзее (Oeversee) — Германия Федеративдик Республикасынын Шлезвиг-Гольштейн жеринде жайгашкан муниципалитет. Шлезвиг-Фленсбург районуна кирет.
Лонгвилл (Миннесота)
Лонгвилл (Миннесота) (Longville) — Миннесота штатынын Cass округуна караган АКШ шаары.
Бриссо де Варвилл Жак-Пьер
Колдонулган адабият
https://dic.academic.ru/dic.nsf/es/10001/%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%BE
Лонгвилл (Миннесота)
Калкы - 156 киши. Болжолдуу аянты - 1.6 км². FIPS коду — 27-38114.
Байнерштадт
Байнерштадт (Beinerstadt) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Хильдбургхаузен районуна кирет.
Калкы - 369 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 6.71 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 69 003.
Флорис (Айова)
Флорис (Айова) (Floris) — Айова штатынын Дэвис округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 1.3 км². FIPS коду — 19-27975.
Калкы
2010-жылы калкы 153 киши болгон.
Олимпия
Олимпия - Пелопоннестин түндүк-батыш бөлүгү — Элида аймагындагы байыркы грек шаары; диний жай, грек мифологиясындагы теңирлердин теңири Зевстин зыяратканасы жана ага багышталган Олимпия оюндары өтчү борбор.
Архитектуралык келбети не­гизинен б. з. ч. 7—4-кылымда түзүлгөн. Христианчылыкгын тарашынан Олимпия начарлап, рим императору Феодосия Пнин буйругу менен өрттөлгөн. Cоо калган бирин-экин курулуш жана ста­туя 522 жана 551-жылкы жер титирөөдө кыйраган.
Утика (Миссури)
Утика (Миссури) (Utica) — Миссури штатынын Livingston округуна караган АКШ шаары.
Олимпия
1829-ж. француз археологдору казып (1875-жылдан системалуу түрдө), 130дан ашык статуя, 13 миңче коло буюм, 10 миңче коло такта жазмасын ж. б. табышкан.
Утика (Миссури)
Калкы - 274 киши. Болжолдуу аянты - 2.3 км². FIPS коду — 29-75364.
Фехтование
Фехтование (нем. fechten - беттешүү, сайышуу) - спорттун бир түрү. Фехтованиеде спортчулар атайын куралдар (кылыч, рапира, шпага) менен жекеме-жеке чыгышат. Беттешүү мезгилинде ар бир спортчу атаандашына куралын көп ирет тийгизүүгө, ошол эле учурда өзүнө курал тийгизбөөгө аракеттенет. Фехтование боюнча узундугу 14 м, туурасы 2 м аянтта, рапира (узундугу 90-110 см), кылыч (узундугу 105 см) жана шпага (узундугу 110 слгдей) менен мелдеш өткөрүлөт. Эркектер жана аялдар жекече же командалык беттешишет. Фехтованиеде спортчулар ак костюм, темир торлуу бет кап жана атайын мээлей кийишет.
19-к. Францияда, Румынияда, Венгрияда спорттун бир түрү катары өнүккөн. 1896-жылдан олимпиялык оюндардын программасына киргизилген. 1913-ж. эл аралык федерациясы түзүлүп, 1937-жылдан дүйнөлүк чемпионаттар өткөрүлүп келет. КРде Бишкек, Ош, Жалал-Абад шаарында атайын ийримдер иш алып барат. 1978-ж. окуучулардын бүткүл союздук 15-спартакиадасында Кыргызстандын командасы биринчиликти алган. Көптөгөн дасыккан машыктыруучулар бар (В. И. Иваненко, А. Павлов, В. Шепетков ж. б.). Бүгүнкү күндө кыргыз спортчулары Фехтование боюнча Азия оюндары, Универсиадалар, дүйнөлүк чемпионаттарга катышууда.
Онхоцеркоз
Онхоцеркоз – малдын Onchocerca уруусундагы жумуру курт пайда кылуучу инвазиялуу ылаңы. Малдын тарамышын, сөөк байламталарын жана тутумдаштыруучу ткандарын жабыркатат. Ылаңга уй, жылкы, буйвол, эчки, төө ж. б. чалдыгат. Ылаң пайда кылуучу курттар майда кара чиркейлер аркылуу (малды чагып, канын соргон кезде) таралат. Онхоцеркозго чалдыккан мал терисинин сапаты начарлап, тери өнөр жайына зыян келет. Онхоцеркоз ылаңын дарылоо жолу иштелип чыга элек. Алдын алуу үчүн малды мүмкүн болушунча чиркей жок же аз жайытта багуу керек.
Оң кол эрежеси – магнит талаасында жайгашкан өткөргүчтөгү индукциялык токтун багытын аныктоочу эреже. Ал эрежеге ылайык, эгер оң колдун түз ачылган алаканын магнит талаасынын күч сызыктары перпендикуляр кесип өткөндөй жайгаштырып, керилип ачылган бармак өткөргүчтүн кыймыл багытына дал келтирилсе, анда өткөргүчтөгү индукциялык токтун багыты жазылып турган 4 манжанын багыты менен дал келет. Оң кол эрежеси – Ленц эрежесинин жөнөкөй чечмелениши.
Гептин
Гептин, СН3(СН2)5СН3 – каныккан алифаттык углеводород, бир аз жыты бар түссүз суюктук. Кайноо t 98,428°С; сууда эрибейт, спиртте, эфирде хлороформдо эрийт. 223°Сде өзүнөн-өзү жалындап күйөт. Химиялык касиети боюнча метандын н-гомологдоруна окшош, хлор менен реакцияга киргенде негизинен 1-2 көмүртек атому менен байланышат. Азот оксиди же HNO3 менен нитрленет жана 02 менен окистенет. Гептин нефтиден, синтезделген бензинден ж. б. алынат. Күйүүчү майлардын детонациясын аныктоодо Гептин эталон катары, изомери 2,2,3-триметилиентан күйүүчү май катары колдонулат.
Сулак
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Няртей-Яга
Няртей-Яга — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сарембой-Яга дарыясынын оң жээгинен 54 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 40 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Печора дарыясы бассейнинин Чыгыш чек арасынан Чоң Ою дарыясы бассейнинин Чыгыш чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
Библис
Библис (Biblis) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Дармштадт административдик округуна карайт. Бергштрасе районуна кирет.
Калкы - 8757 киши(2013-ж.). . Аянты - 40,44 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 4 31 003. Муниципалитеттин башчысы — Хильдегард Корнелиус-Гаус.
Кнецгау
Калкы - 6347 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 43,98 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 6 74 163. Муниципалитеттин башчысы — Штефан Паулус.
Оң сан
Оң сан – нөлдөн чоң чыныгы сандар. Сан огунун нөл чекитинен башталып оң жагына жайгашкан, белгилениши х > 0. Нөл саны оң санга да, терс санга да кирбейт. Оң сандын алдындагы + белгиси демейде жазылбайт, к. Сан, Терс сан.
Динамикалык система
Динамикалык система - абалы убакыт бирдигинде өзгөрүлүп туруучу физикалык объектилердин бирикмеси.
Гарльсторф
Калкы - 1084 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 16,82 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 53 011. Муниципалитеттин башчысы — Хорст-Гюнтер Ягау.
Олинф согушу
Олинф согушу (б. з. ч. 349—348) — македон падышасы Филипп Инин Олинф шаарынна жана Халкидика ж. аймагында­гы анын союздаш 32 шаарына каршы согушу.
Филипп II Халкидиканын бир катар шаарын каратып, 348-ж. жазында Олинфти алган да, аны талап, талкалап, өрттөп жиберген. Калкынын көбү кенде иштөөгө кулдукка сатылып, бир бөлүгү Фракияга көчүрүлгөн.
Демосфендин маалыматы боюнча Олинфке союздаш шаарлар да ойрондолгон.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Термодинамиканын 3-башталышы
Термодинамиканын 3-башталышы (Нернст теоремасы) ⎯ термодинамиканын закону. Ал боюнча температура (Т) абсолюттук нөлгө умтулганда ар кандай системанын энтропиясы (S) тыгыздыкка жана басымга көзкаранды болбогон белгилүү чектик мааниге умтулат (В.Нернст, 1906-ж.), б. а. Т→0 болгондо системанын энтропиясынын өзгөрүшү (ΔS) да нөлгө умтулат.
Чындыгында эле абсолюттук нөлдө башаламан кыймыл токтолот, натыйжада, башаламандыктын чени болгон энтропия нөлгө умтулат. Термодинамиканын 3-башталышы башкача да аныкталат: абсолюттук нөл температура алынбайт, температура абсолюттук нөлгө жакындаганда энтропия нөлгө умтулат. Ошентип макродүйнөдө энтропия төмөндөйт. Бул болсо температура төмөндөгөндө, системанын башаламандыктан иреттүүлүккө өткөндүгүн көрсөтөт. Мис., буу сууга айланганда, эритме кристаллданганда мындай процесс орун алат. Бууда суюктукка караганда башаламандык көп болот, ал эми кристаллда эритиндиге караганда башаламандык аз. Ошентип башаламандыгы азайып, иреттүүлүгү өсүп жаткан бардык процесстерде энтропия төмөндөйт. Температуранын төмөндөшүндө келип чыккан заттын фазасы анын энтропиясы канчалык кичине болсо, ошончолук туруктуу болот.
Термодинамиканын 3-башталышынын дагы бир далили болуп, абсолюттук нөл температурада телонун статистикалык салмагы бирге барабар болуп, негизги абалда жайланышы эсептелет.
Фес
Фес - Марокконун түндүк-батышындагы шаар. Фес-Бульман облустунун административдик борбору. Калкы 1,0 млн (2010). Жолдор тоому. Өлкөнүн ири тарыхый маданий жана соода-өндүрүш борбору. Текстиль, тамак-аш, химиялык, жыгаччылык өнөр жай ишканалары иштейт. Кол өнөрчүлүк өнүккөн. ЖОЖ (а. и. Карации мусульман университети), музей (Марокко исквосу), Карауин мечити (9-12-к.), Аттарин, БуИнания медресеси, Мокфия мончосу (бардыгы 14-к.), Фес-эль-Жадидде Чоң мечит (13-14-к.), Дараль-Махзен ак сарайы (13-кылымдын аягы - 1718-к.) сакталган. 8-кылымда негизделген.
1981-ж. шаардын тарыхый бөлүгү (байыркы Фес - Медина) Бүткүл дүйнөлук мурастын тизмесине киргизилген. Туризм өнүккөн.
Сезаннизм
Сезаннизм – француз живописчиси П. Сезанндын өлгөндөн (1906-ж.) кийин четки формалисттик багыттардын катышуучулары көтөрүп кеткен жалган көркөм «концепциясы». Сезаннистер реалдуу турмуштун бүт байлыгын геометриялык формалардан (куб, шар, пирамида) көрүшкөн. Ал эми колориттин милдети абстракттуу формаларды көзгө жагымдуу жана түнт, салкын түрлөрдү таза, шарттуу контрасттарынын жардамы менен берүүдө деп эсептешкен. Алар адам менен жаратылыштын одоно жөнөкөй­лөтүлгөн, жансыз схемалаштырылган сүрөттөлүшүн беришкен жана бекеринен алар натюрмортту негизги жанр катары тандап алышкан эмес. С. живопистен социалдык жана психологиялык мазмунду, аба менен жарыкты чыгарып салуу менен бизди курчап турган реалдуу дүйнөнү сүрөттөгөн живописти жокко чыгарган кубизм жана вещизм сыяктуу ликвидатордук реакциячыл агымдардын негизги позициясы болуп кала берген. С-дин зыяндуу таасири живопистин алгачкы жылдары, айрыкча «Момун балта» бирикмесинин мурунку катышуучуларынын эмгектеринде байкалат. Алдыңкы реалисттик көркөм өнөрдүн формализм менен күрөшүндө бул көрүнүштөр көркөм өнөрдөн жок кылынган.
Штефанспошинг
Штефанспошинг (Stephansposching) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Төмөнкү Бавария административдик округуна карайт. Деггендорф районуна кирет.
Калкы - 3040 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 44,67 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 2 71 151. Муниципалитеттин башчысы — Зигфрид Рамзауэр.
Сепия
Сепия (грекче sepia, «сэпия» деп окулат) – сүрөт технологиясында – тунук күрөң боёк сымал, кечирээк, акварель боёкторунун тибине кирип кеткен сүрөт тартуучу материал. Европада XVIII кылымдын ортосунда колдонулган табигый С. суюк болгон жана деңиз моллюскасынын сыя чыкчу баштыкчасынан алынган. Азыркы учурда С. жасалма жол менен алынат. Ушул материал менен аткарылган сүрөт техникасы да С. деп аталат. С. менен тартылган сүрөт акварелге окшош сууну колдонуу аркылуу жумшак кыл калем менен тартылат. С. – толук каныкпаган бозомук күрөң тону менен айырмаланат, ал эми жасалма С-нын түстүк түрлөрү көп түрдүү болот.
Термодиффузия
Термодиффузия – газ аралашмасынын же эритменин компоненттеринин чөйрөдөгү температуранын градиентинин таасиринен которулушу.
Термодиффузия системанын бир тектүүлүгүн сактай албайт (бузат), б. а. Термодиффузия учурунда компоненттердин концентрациясы төмөнкү жана жогорку температуралуу аймактарда ар түрдүү болот. Бул болсо эритмедеги Термодиффузия Соре эффектиси (Ш.Соренин ысымынан) деп аталат.
Хеллертсхаузен
Хеллертсхаузен (Hellertshausen) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Биркенфельд районуна кирет.
Калкы - 205 киши(2013-ж.). . Аянты - 7,47 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 34 037. Муниципалитеттин башчысы — Карл-Аугуст Пионтек.
Уайтсайд (Миссури)
Калкы - 67 киши. Болжолдуу аянты - 0.2 км². FIPS коду — 29-79558.
Олифа
Олифа - өсүмдүк жана жаныбар майын ж. б. орг. заттарды иштетүүдөн алынган суюктук.
Сарыдан кочкул кызылга чейинки түстө болот. Жыгач жанa металлга жакшы жугуп, кургаганда абадагы кычкылтектин таасиринен полимерленет да, сууда жана орг. эриткичтерде эрибей турган кабыкча пайда кылат. Кургоо убакыты (бөлмө температурасында жанa абанын салыштырма нымд. 60—70% болсо) 24 стан ашпайт.
Олифа коюу боёкторду суюлтуу, шпаклёвка даярдоо жанa сырдала турган нерсенп майлоо (грунттоо) үчүн колдонулат. Олифа менен даярдалган сырлар — металлдарды корро- зиядан, жыгачты чирүүдөн сактоонун негпзги каражаты; ошондой эле буюмдар кооздук үчүн сырдалат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Бешайд
Бешайд (Bescheid) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Трир-Саарбург районуна кирет.
Калкы - 399 киши(2013-ж.). . Аянты - 7,62 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 35 005. Муниципалитеттин башчысы — Раймунд Олингер.
Ибрагим паша Паргалы
}}
Ибрагим паша Паргалы (аны “Франк” – “европалык”, Макбул – “сүйүктүү (тандалып кабыл алынган)”, Мактул (өлүм жазасына тартылган”) деген эпитеттерди да кошуп аташкан; түркчө İbrahim Paşa Pargalı) — Осмон султандыгындагы даңазалуу мамлекеттик башчы, султан Сулайман Биринчирнин тушундагы улуу вазир, даражасы – паша. Ал 13 жыл бою улуу вазирдик кызматын аркалап, өзгөчө саясий таасирге ээ болгон. Султан өзү аны өлүм жазасына тарттырган жана мүлкүн мамлекетке тартып алышкан.
Теги, бала чагы, өмүрү
Ибрагим пашанын өз ысымы белгисиз. Ал Венеция республикасынын карамагындагы Парга жергесинде христиан дининдеги грек балыкчынын үй-бүлөсүндө болжол менен 1493-жылдын тегерегинде туулган.
Ал 1494-жылы туулган, султан Сулайман менен жашташ деген да жоромол бар.
Бала чагында аны деңиз каракчылары уурдап кетип, же туткунга түшүрүп, анан Батыш Анатолиядагы Маниса жергесиндеги Осмон султаына таандык аксарайга туш келгендиги айтылат.
Дагы бир вариантта Искендер паша аны кулдуктан сатып алып, өзүнүн жесир кызына белек кылгандыгы, ал болсо баланы дурус тарбиялагандыгы, 1514-жылы Ибрагимди конокко келен Сулайманга белекке бергендиги айтылат.
Ибрагим бир нече тилди өздөштүргөн. Эне тилинен (грек) жана осмон түрк тилинен башка ал италиялык, перс жана арап тилдерин билген.
Ал ар кыл китептерди, өзгөчө география тууралуу китептерди жаш кезинде көп окуган.
Ал кийинки өмүрүндө Осмон султандыгына ак кызмат кылып жүрүп, паша даражасына жетип, улуу вазир болуп, бирок дүйнөдөн 42 же 43 жашында эле өткөн (султандын буйругу менен өлүм жазасына тартылган).
Улуу вазир
Бирок Сулайман Биринчи мурдагы султан Селимдин ак сөөктөрүн өзүнүн ишенимдүү тарапкерлери менен алмаштыргысы келип, бардыгы үчүн күтүүсүздөн эле өзүнүн кулу, жакын досу жана сүйүктүү саясатчысы Ибрагимди 1523-жылы 27-июнда улуу вазирдик кызматка дайындайт.
Хайин Ахмед Паша Египетке (Мысырга) бейлер бейи кызматына өзү суранып кетип, бирок козголоң уюштурган жана 1524-жылы өлүм жазасына тартылган.
Жаш улуу вазир Ибрагим өзү Египетке келип, кырдаалды жайгарган.
Дипломат катары ишмердиги
Ибрагим паша улуу вазир кызматында Омон султандыгынын эл аралык абройунун көтөрүлүшү чүн зор салым кошкон.
Аны венециялык элчилер өзгөчө кадырлашкан.
Ал 1533-жылы Испаниянын жана Германиянын падышасы, Габсбургдар сулалесинин өкүлү Карл Бешинчи жөнөткөн элчилер менен Венгрия тууралуу байсалдуу сүйлөшүү жүргүзгөн.
Ал 1535-жылы февралда франциялык элчи Жан де ла Форет менен сүйлөшүү жүргүзүп, анын негизинде Франция Осмон султандыгы менен жагымдуу шартта соода алакаларын жүргүзүүгө мүмкүндүк алган.
Аскер башчы жана аткаминер
Ибрагим паша Султан Сулаймандын бардык аскердик жортуулдарына катышкан.
Тактап айтканда, сераскир даражасында ал 1526-жылдагы Мохач салгылашуусунда, 1529-жылы австриялык Вена шаарын камалоодо жана 1534–1535-жылдардагы Перс жортуулунда Осмон султандыгынын армиясын башкарган.
Сулаймандын армиясынын тажрыйбалуу командири катары дасыккан Ибрагим паша түрк-перс Сефевийлер мамлекетине каршы жортуул учурунда өзүнө ар кыл мактоо сөздөрүн кошуп, анын ичинде “Султан Сераскир” деген эпитетти да коштуруп айттыргандыгы үчүн султан Сулаймандын каарына калган.
Бул окуя 1536-жылы 15-мартта (942-жижра жылынын рамазан айынын 21-22синде) Ибрагимдин өлүм жазасына тартылышына алып келген бир катар чынжыр окуялардын башаты болгон. Ал төшөктө жатканда муунтуп өлтүрүлгөн делет.
Никеси
Ибрагим паша 1524-жылы үйлөнгөнү маалым. Тойго султан Сулайман Биринчи өзү да катышкан.
Бирок анын жубайы ким болгону, канча жубайга үйлөнгөнү тууралуу так маалыматтар аз.
Бир жоромолго караганда, ал Мухсине-хатунга үйлөнгөн имиш. Бул айымдын чоң атасы – атактуу Михалоглу Искендер паша болгон.
1966-жылы булак таануучу Нигар Анафарта Топкапы сарайынын архивинен Ибрагим пашага анын жубайы жазган катты таап алып, жарыялады. Катка кол койгон айым өзүн Мухсине деп атаган.
Мухсине Ибрагим пашага уул төрөгөн, ага Мехмед деп ат коюшкан (бул бала 1539-жылы чарчап калган).
Башка айың кепке караганда, Ибрагим паша султан Сулаймандын карындашы Хатиже-султанга үйлөнгөн имиш. Бирок эч бир булакта Ибрагим паша “дамат” (“күйөө бала”) деген титулга ээ болгону айтылган эмес.