cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кыргыз музыкасы
Фолкьлордук топтор
Кыргызстан фольклордук тобу 1976-жылы түзүлүп, СССРдин эл артисти, ошондой эле Казакстандын, Кыргызстандын эл артисти, Токтогул сыйлыгынын лауреаты – Э.Турсуналиев жетектейт. Топту алгач Т.Черикчиева, М.Аликеев сыяктуу ырчылар толуктап, КМШ өлкөлөрүнө гастролдоп, Кыргызстандын гана эмес, чет жактын да сүйүктүү тобуна айланган. Ушул эле топ 2000-2001-жылдары АКШны жана Японияны түрө кыдырышкан. 1988-жылы Ч.Исабае “Камбаркан” деген фолькордук-этнографиялык топ түзгөн. Ансамблда жалаң кыргыздын улуттук аспаптары ойнолгон. Мисалга алсак, ооз комуз, кыл кыяк, комуз, темир комуз, сурнай, керней, жылаажын, сыбызгы.
Композиторлор
1980-жылы Кыргызстанда профессионалдуу композиторлор чыга башташкан. Бирок, 50-жылдары эле айрым музыканттар кино тасмаларга музыка жаза башташкан. Алардын бири А.Жээнбай. Андан кийин Муратбек Бегалиев аттуу таланттуу композитор да өзүнүн чыгармалары менен кыргыз кинолорун кооздой алган. Анын алгачкы чыгармасы “Ак илбирстин тукуму” фильмине арналып жазылган.
Кыргыз эстрадалык музыкасы
Кыргыз таланттары 1921-жылдан баштап эле музыкалык билим ала башташкан. 40 жаш студен жыл сайын Москвалык Театралдык Жогорку окуу жайында окуп келип жатышса, 1967-жылы Кыргызстанда биринчи жолу Б.Бейшеналиева атындагы Исскуство Институту түптөлгөн. Андан кийин атайын 1993-жылы музыкалык жай ачылып, 1998-жылы “улуттук” консерватория деген статус берилген. Азыркы учурда Кыргызстанда көптөгөн таланттуу эстрада ырчылары бар. Омар, Арсен, Мирбек Атабеков, Гүлнур Сатылганова (Сатылганова, Гулнур) ж.б.с.у. таланттуулар намысыбызды коргоп келет.
Биогеография
Биогеография (грек bios – тиричилик жана география) - тирүү организмдердин жыйындыларынын жана алардын компоненттери өсүмдүк, жаныбар, козу карын жана микроорганизмдердин түрлөрүнүн, урууларынын ж. б. таксондорунун жер шарына таркалуусунун жана бөлүштүрүлүшүнүн мыйзам ченемдүүлүктөрү жөнүндөгү илим. Биогеография биосфера илиминин катарына кирип, анын курамдык бөлүгүн зоогеография жана ботан. География түзөт. 18-кылымдын аягында 19-кылымдын башында көп сандаган экспедициялык чыгуулар менен эквотордук Африканын, Түштүк Американын, Азиянын флора жана фауналарын изилдөөлөрдүн натыйжасында жана ошол мезгилдин табият таануучулары А. Гумбольдт, А. Уоллес, Ф. Склеттер жүргүзгөн иштер менен Б-нын алгачкы негизги бөлүмдөрү калыптана баштаган. Алар биринчилерден болуп кургакчылыктын фауналык райондоштуруусун жүргүзүшкөн. Ал эми Б-нын Россияда өнүгүүсү 18–19-к-дарда П. С. Паллас, К. М. Бэр, А. Н. Северцов жана И. Г Борщованын эмгектери менен байланыштуу. Азыркы Б-нын ар кайсы бөлүктөрүндө организмдердин географиясынын жана биоценоздун проблемаларын чечүүнүн үстүндө иштер жүргүзүлүп жатат. Мисалы, ареалдык Б. ар кандай түрлөрдүн таркалуу областтарын аныктап, алардын ареалда жайгашуу өзгөчөлүктөрүн окуп үйрөнүү жана анын негизинде алардын кадастрдык, картасын жана сөздүгүн түзүп жатат. Региондук Б. флоралык жана фауналык райондоштурууну жүргүзөт. Жаныбар менен өсүмдүктөрдүн көп сандаган ареалдарын салыштыруу жана алардын чектеринин бири-бири менен чектешкен жерлерин аныктоо менен биоталардын бөлүмдөрүнүн негизинде жана негизги биомдордун бөлүштүрүлүш мүнөзүнүн негизинде Б-лык райондоштуруунун комплекстик схемасы түзүлүүдө. Экол. Б. ар кандай географиялык областтардын тиричилик жамаатташтыгындагы организмдердин биомассасын, биологиялык кунардуулугун жана ролун изилдейт. Ал эми тарыхый Б. жамааташтыктын таралышын жана жамааташтыкты түзгөн организмдердин түрлөрүнө жер шарында мурда болуп аткан кубулуштардын тийгизген таасирин окуп үйрөтөт.
Вижняна
Вижняна - (санскритче айырмалоо, ажыратып билүү) буддизмдин эки негизги мектебинин бири махаяналар окуусуна таандык, Байыркы Индия таанып-билүү теориясы менен психологиясындагы нерселерди бири-биринен айырмалай алууга, өзгөчөлүктөрүн ажырата билүүгө жөндөмдүү талдоого гана негизделгендикти билдирген түшүнүк. Вижняна боюнча ар кандай мазмундун баарынан ажыратылган таптаза аңсезим гана дүйнөдөгү бирден бир реалдуулук. Ааламдагы сан-түркүн нерсенин баары вижнянанын гана ар кыл көрүнүштөрү. Адам деген шарттуу атама: заттык дүйнө денеден, заттык эмес дүйнө зээнден жана вижняна аңсезимден турат.
Карызкорго карата кызыкдар тарап
Карызкорго карата кызыкдар тарап – 1) КР мыйзамдарына ылайык, карызкорго карата негизги же туунду болуп саналган юридикалык жак; 2) карызкордун жетекчиси, ошондой эле карызкордун директорлор кеңешине (байкоочу кеңешине) кирген адам, карызкордун акылдаштык аткаруу органы, башкы бухгалтер ( бухгалтер ), анын ичинде ага кудуретсиздик жүрүмү жарыяланган маалга чейинки 1 жыл ичинде өз милдетин аткаруудан бошотулган адамдар да кирет. Карызкорго карата кызыкдар тараптардын катарына жогоруда саналып өткөн жеке жактар менен туугандыгы боюнча туугандык мамиледе турган жактар да жатат.
Жульдыбай (дарыя)
Жульдыбай — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Суундук дарыясынын оң жээгинен 49 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Өлбөс образдар
Өлбөс образдар — бир топ доорлор өтсө да өз маанисин, өз күчүн жоготпой келе жаткан, өтө жогору даражада жалпылаштырылгап образдар. Байыркы гректин мифтериндеги Прометей, кийинки Дон Кихот (Сервантес), Гамлет (Шекспир), Фауст (Гёте), Манас («Манас» эпосу) — өлбөс образдардын катарына кирет. Алардын образын ошол өздөрү жашаган белгилүү тарыхый шарттардагы иш-аракеттерди терең билген жана аны ар ким өзү жашап жаткан заман менен байланыштыра алган учурда гана терең түшүнүүгө болот.
Жульдыбай (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Өлбөс образдар
Колдонулган адабияттар
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Кашка-Таш
(Курама варианты,"Сейтек", 170) Канчоронун ордосуна барат. Мында Кашка-Таш Таластагы Кең-Кол өрөөнүнө жамаатташ жер катары айтылат.
Кристаллизаторлор
Кристаллизаторлор эритмеден катуу фазаны кристаллдаштырып түшүрүүдө негизги идиштер, алар ар кандай көлөмдө болушат.
Анзас (Анзас куймасы)
Анзас — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Алтай крайы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Анзас дарыясынын оң жээгинен 21 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Астианакстар
Астианакстар (лат. Astyanax) — коңулчу балыктардын бир уруусу. syn : Anoptichthys.
Агрардык партия
Агрардык Партия мамлекеттик официалдуу каттооодон 1993-ж. 26-ноябрда өткөн. Агрардык партия дыйкандардын кызыкчылыгын көздөйт жана коргойт, агрардык реформаны ишке ашырууну, рынокту арзан азык-түлүк менен толтурууну максат кылган партия. Агрардык партиянын программасына жана Уставына ылайык төмөндөгүдөй милдеттери бар: – коллективдүү чарбалардын эмгекчилерин, фермерлерди, арендаторлорду, заводдун жумушчуларын, токойчуларды, мугалимдерди жана партиянын планын ишке ашырууну каалагандардын бардыгын өз катарына тартуу; – мамлекеттик уюмдардын кароосуна зарыл болгон сунуштарды киргизүү; – айылдын кызыкчылыгы үчүн мыйзамдын чегинде ар түрдүү коомдук-саясий иш-чараларды өткөрүү; – агрардык реформанын ишке ашырылышына көмөктөшүү жана ал процесстин иреттүүлүгүнө жетишүү ж. б. «Токой жөнүндөгү мыйзамды» иштеп чыгуу зарыл деп эсептешет. Сууну, ирригациялык курулуштарды рационалдуу пайдалануу. «Суу жөнүндө мыйзамдын» кабыл алынышын сунуш кылат. Кыргыз Республикасында жер жана агрардык реформаны тереңдетүү боюнча кабыл алынган мамлекеттик указдардан кийин Агрардык партиянын ишмердүүлүгүндө бир топ жандануулар болду. Республиканын ондон ашуун райондорунда баштапкы партиялык уюмдары түзүлгөн. Мамлекеттик бийлик структурасы менен тыгыз байланышта иш алып баруу Агрардык партияга мүнөздүү белгилердин бири.
Жамийла Дүйшеева
Дүйшеева Жамийла (1919, Ысык-Көл облусу, Түп району, Токтоян айылы – 2006, ошол эле жер) – механизатор, Социалистик Эмгектин Баатыры (1957). 1942-жылдан Талды-Суу МТСинде комбайнчы жана тракторчу, Түп районундагы Ленин комсомолу атындагы колхоздо (азыркы «Мырза-Белек» айыл чарба коллективи) бригадир болуп иштеген. Ал 1955-ж. комбайн менен 231 га эгин чаап, 2795 ц, 1956-ж., ошол эле аянттан 3007 ц дан бастырган. 1957-ж. 19 жумуш күнүндө 250 га эгин оруп жыйнаган. 1959–63-ж. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты. Эки Ленин ордени менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Бернис (Оклахома)
Бернис (Оклахома) (Bernice) — Оклахома штатынын Delaware округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 504 киши. Болжолдуу аянты - 3.8 км². FIPS коду — 40-05550.
Конус түрүндөгү колбалар
Конус түрүндөгү колбалар титрлөөдө пайдаланылат.
Нэтем-Шор
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, ддарыясы]] |Дарыя бассейни   = Түндүк Двина |Суу чыгымы             = |Өлчөө жери           = |Башаты               = |Башаттын орду       = |Башаттын бийиктиги   = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |Аягы                = Түштүк дарыя�ыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кашкел
Кашкел — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, кытай каны,дуу-дуу. Орго кандын белгилүү баатырларынын бири. Манастын келатканын уккан Орго кан К-ге кабар жиберип, көп кол менен келген К. Манастын колу менен болгон согушта өлгөнү айтылат (СОВ 2. 74, 89, 129).
Кожахметов Какимсеит Хамитович
Кожахметов Какимсеит Хамитович (1937, Казакстан, Талды-Коргон областтык, Алакул району, Үч-Арал айылы) — физик, физика-математика илимдер доктору (2002). Ленинград мамлекеттик университетин (1963), ошол эле жерде аспирантураны (1966) бүтүргөн. Казак ССР ИАнын Математика жана механика институтунун кенже илимий кызматкери, окумуштуу секретары, директордун орун басары, Казакстан мамлекеттик университетнда улук илимий кызматкер, Кыргыз ССР ИА ФМИде улук илимий кызматкер, лабороториялык башчысы, ФПИде улук илимий кызматкер, жетектөөчү илимий кызматкер, КТУда доцент, улук илимий кызматкер, 1996-жылдан КМКТАУнун илимий-изилдөө бөлүмүнүн башчысы. Катуу нерсенин деформациялануу механикасы тармагы боюнча адистик 70тен ашык илимий эмгеги, андан ичкери 3 монографиясы жарык көргөн. Эмгектери: Нелинейная теория упругости. Б., 1996; Метод граничных элементов в задачах геомеханики. Б., 2000; Расчётные методы оценки устойчивости откоСоветтик Б., 2000.
Карызкордун айыптуулук презумпциясы
Карызкордун айыптуулук презумпциясы – жарандык укукта милдеттенмесин аткарбаган же аны талаптагыдай эмес аткарган адам айыптуу катары шектенилген жобо, ага өзүнүн айыпсыздыгын далилдөө түйшүгү жүктөлөт.
Заттардын биологиялык жана химиялык айлануусу
Заттардын биологиялык жана химиялык айлануусу- заттардын биогеохимиялык айланышы. Жандуу заттардын денесин түзгөн биогендик химиялык элементтер сырткы чөйрөдөн организмге келип, организмден кайра сырткы чөйрөгө чыгып, тынымсыз айланып турат. Бул химиялык элементтердин организм менен чөйрөнүн ортосундагы айлануусу белгилүү деңгээлде туюк болгондуктан, элементтердин биогеохимиялык айлануулары деп аталат. Бул айлануулар 2 типке бөлүнөт: 1) Газ сымал заттардын айланышы. Бул заттардын булагы - атмосфера жана гидросфера. 2) Чөкмө заттардын айланышы. Бул заттардын булагы - жер кыртышы саналат. Менделеевдин мезгилдик системасындагы элементтердин бардыгы (өлчөмүнө карабастан) биогеохимиялык айланууларга катышат. Алардын ичинен тирүү организмдердин денесин түзүүгө 30-40 химиялык элемент катышат, эң көп колдонулуучу элементтер - С, О2, ,Н2, N2. Биосферадагы заттардын биогеохимиялык айлануусунун жүрүү темпи жана теңсалмактуулугу адамдын жүргүзгөн илимий техникалык прогресс күчөгөн сайын кескин өзгөрүп, бузулууда.
Астоматалар, оозсуздар
Астоматалар, оозсуздар (лат.Astomata) — инфузория классындагы бир түркүм.
Карын эне
Карын эне – жанжардам түйүлдүгү салынгандан кийин баланы боюна көтөрүүчү аял.
Бунзен колбалары
Бунзен колбалары чыпкалоону вакуум-насос менен жүргүзгөн учурда колдонулуп, сордуруучу колбалар деп да аталат.
Биоклиматология
Биоклиматология - климаттын тирүү организмге тийгизген таасирин изилдөөчү илим. Б. агроклимотологиялык жана медициналык климотол. болуп бөлүнөт.
В тобундагы витаминдер
В тобундагы витаминдер. Киши үчүн эң маанилүү В (тиамин), В (рибофлавин), В же РР (никотин кислотасы), В5 (пантотен кислотасы), Вв (пиридоксин), Вя (фоли кислотасы) жана В12 (цианокобаламин). Тиамин (В1 витамини) организмдеги нормалдуу зат алмашууга, айрыкча углевод алмашууга керек. Организмге тиамин тамак-аш аркылуу барат, ошондой эле ичегидеги микроорганизмдер пайда кылат, бирок бул физиологиялык муктаждыкты толуктай албайт. В витаминине суткалык керектөө чоң кишилерде 1,4—2,4 мг, балдарда 0,5—2,0 мг. Бул витаминдин жетишсиздиги ичегинин жыйрылышын начарлатып, ич катат, булчуң алсызданып, ишке жөндөмдүүлүк начарлайт. Тиаминдин жоктугу же өтө аздыгы полиневрит жана нерв системасынын катуу оорусу — бери-бериге алып келет. Тамак аркылуу организмге витамин жетишээрлик түшсө да өнөкөт аракечтикте ( Өнөкөт аракечтик), кант диабетинде, ичеги-карын жолунун ооруларында витамин жетишсиздиги пайда болот; ошондой эле кээ бир дарылар (мисалы, антибиотиктер) тиаминди бузат. В витамини ачыткыда, айрыкча кургак пиво ачыткысы (100 гда 5 мг) менен нан квасында көп. В витамини көбүнчө чанактуу жана дан өсүмдүктөрүндө, акшакта арбын. Ошондуктан тамакка акшактарды (өзгөчө кара күрүч жана сулу), кесек ундан бышырылган нан кошуу зарыл. Ошондой эле жаныбарлардын боорунда, бөйрөктө, майсыз чочко этинде, жүрөктө көп болот. Тамак бышырууда, кургатууда тиамин аз бузулат. Сууда бышырганда витаминдин бир бөлүгү сууга чыгып кетет. В; витамини кара жумуш жана акыл эмгеги менен иштегенде, суукта көп талап кылынат. Бул витамин сууда эрүүчү витаминдерге кирет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Кичи-Бүлөлү
Кичи-Бүлөлү — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Алай районундагы айыл. Бүлөлү айыл округу составына кирет. Деңиз деңгээлинен 2120 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Гүлчө кышаарынан 38 км түштүк-чыгыш тарапта. Ош темир жол станциясынен 120 км. Калкы 1000ге чукул (2007); негизинен мал менен алектенет. Орто мектеп, китепкана, маданият үйү, клуб, ФАП бар.
Кожо-Ата көмүр кени
Кожо-Ата көмүр кени — Жалал-Абад облнун Аксы районунда, Кара-Суу ойдуңунун түндүк жагында, Авлетин жана Кара-Суу сууларынын төмөнкү агымдарынын аралыгында, Таш-Көмүр шаарынан 70 км түндүктө жайгашкан. Кен жөнүндөгү алгачкы маалымат 187б-ж. (Г. Д. Романовский) берилгенетикалык 1953-ж. геологиялык картасы түзүлгөн. Көмүрлүү катмарда 4 кабат бөлүнгөн. Көмүр кабатынын калыңдыгы 0,20 мден 1,0 мге чейин өзгөрөт. Көмүрдүн күлдүүлүгү 12,52%тен 38,04%ке чейин, күйүү жылуулугу 26,56 МДж/кг (6345 ккал/кг) — 30,75 МДж/кг (7346 ккал/кг) чейин өзгөрөт. Кендин 600 м тереңдикке чейинки божомолдуу ресурсу 44 млн т.
Гастроскопия
Гастроскопия (байыркы грек. γαστήρ — «карын» жана σκοπέω — «байкоо, кароо») — ооз жана кызыл өңгөч аркылуу киргизилген атайын аспап — гастроскоп менен карын көңдөйүн кароо.
Гастроскоп линзалуу солкулдак түтүктөн жана карын ичин жарык кылуучу лампочкадан турат. Бул метод ыңгайлуу жана коркунучсуз. Гастроскопия карын ооруларынын (карындын гастрити, жарасы, шишиги) диагнозун тактоодо колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Башкаруунун стратегиясы
Башкаруунун стратегиясы - базар экономикасынын шартындагы, анын жалпы конъюнктурасынын туруксуз болуп турган учурундагы Башкаруунун стратегиясынын ишкананын өндүрүш-чарбалык иш-аракетинин турукташына жана андан ары карай ийгиликтүү өнүгүшүнө жардам берүү ыкмаларынын бири.
Ишкананын кирешесинин туруктуулугу башкаруу ишинин сапатына дагы байланыштуу. Базар мамилесинин нугунда жеткиликтүү ойлонулуп иштелген стратегиянын зарылчылыгы төмөндөгүдөй бир катар себептер менен аныкталат: экономикадагы, инфляциядагы, атаандаштыктагы түзүмдүк өзгөрүүлөр, экономика тармактарына мамлекеттик деңгээлде таасир этүү, фирмада жаңылануунун масштабынын өсүшү, продукциянын жаңы түрлөрүн өздөштүрүүгө капиталдык Чыгымдар ж.б. Бул көрүнүштөр социалдык-экономикалык шарттардын кыйла өзгөрүшүнө алып келип, тобокелдикке салуу даражасы жогорулайт, акырындап ишкананын (фирманын) болгон иш-аракеттеринин келечегине түздөн-түз олуттуу таасирин тийгизет. Мына ушунун өзү өнүгүүнүн келечегин мүмкүн болушунча тагыраак божомолдоо зарылчылыгын аныктайт.
Өзгөрүлүп жаткан шартты иликтөө жана келечектеги өнүгүүнүн башкы багытын тандоо базар шарттарындагы башкаруунун эң маанилүү маселеси болуп эсептелет. Ишкананын Башкаруунун стратегиясы өнүгүүнүн узак мөөнөттүү максаттарын жана кирешелүүлүктүн жогорулашынын факторлорун базардагы мүмкүн болуучу өзгөчөлүктөрдү эске алып аныктоого толук мүмкүнчүлүк түзөт. Башкаруунун стратегиясы ишкананын өнүгүшүнүн узак мөөнөттүү маселери чагылдырылып, ошону менен бирге аларды ишке ашырууга зарыл болгон каражаттар жана ресурстар айкын көрсөтүлөт. Демек, ишкананын потенциалдуу мүмкүнчүлүктөрүн жана тышкы шарттарын талдоонун негизинде өнүгүүнүн жаңы мүмкүнчүлүктөрү жөнүндө, жаңы продукцияга, технологияга өтүүдөгү чараларды, Башкаруунун стратегиясы, чарбалык саясат жалпысынан кандай болоорун ойлонуу талап кылынат. Башкаруунун стратегиялык милдеттери катары ишкананы базардык жагдайынын өзгөрүшүнө даярдоо, терс факторлордун таасирине туруштук берүү саналат. Бирок, стратегия догма болбошу керек, аны болочок өзгөрүүлөргө ийкемдүүлүк ыкмасы катары үзүрлүү пайдалануу керек.
Башкаруунун стратегиясы иштеп чыгуу жана аны ишке жигердүү ашыруу бир катар темөндөгүдөй иштиктүү маселелерден турат:
Жалпылай алып караганда Башкаруунун стратегиясы тышкы жана ички шарттарды үзгүлтүксүз анализдөө, алардын өзгөрүүсүнө, тийгизген таасирине көзөмөлдүк кылуу дегендерди билдирет. Ишкананын ички абалын баамдап, анын мыкты жана чабал жактарын билип, багыттарын аныктап, болгон мүмкүнчүлүктөрдү максималдуу пайдалануу терс жагдайдан, болочоктогу келип чыгуучу опурталдуулуктан арылуунун жолдорун жеткиликтүү баалоо үчүн өтө зарыл болот. Башкаруунун стратегиясы ишкананын чарбалык бүт тутумунда сапаттуу чегерүүлөргө негиз түзөт. Эгерде узак убакыттын ичинде калыптанып калган ыкмалар менен чечиле турган болсо, жөнөкөй эле маселелер тигил же бул ишкана үчүн кыйла оор болушу мүмкүн. Анткени базар экономикасына толук өтүү жогорку адистикти, ишкердикти, жаңылануу рухун, башкарууга толук ыңгайлашкан мамилелерди талап кылат. Ошондуктан, ээлик кылуучулук маселесинде жалаң эле экономикалык же технологиялык нуктан карабастан, ошондой эле тарых, маданият, рухий байлык, психологиялык жактарын дагы толук эске алуу зарыл. Башкаруунун стратегиясы - жөн эле болочоктук сценарий эмес, эн алды менен азыркы учурдун келечеги. Тагыраак айтканда, ал ишке ашыруунун аныкталган ыкмаларын билип, аларды конкреттүү формаларга айландырат. Башкаруунун стратегиясы ишкананын кирешелүүлүгүн жогорулатууга үлүш кошуучу бардык факторлорду чегерүү үчүн уюштурулган.
Тигил же бул ишкананын кирешелүүлүгүн жогорулатууга таасир тийгизүүчү факторлорго төмөндөгүлөрдү кошууга болот:
Жогоруда көрсөтүлгөн багыттарды башкаруунун стратегиялык маселелерин жүзөгө ашырууну иштеп чыгууда толук эсепке алуу зарыл. Базар шарттарында ишкана кирешенин туруктуу өсүшүн менеджмент, маркетинг нугунан изилдеп билүүнү билгичтикте колдонбосо ийгиликтин болушу мүмкүн эмес. Менеджменттеги эн негизги маселе бул ишкананын бардык чарбалык иш-аракеттеринин базар койгон талапка ийгиликтүү жетишүү үчүн максаттуу багыт алуу болуп саналат.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Астрометистер
Астрометистер (лат. Astrometis) — деңиз жылдыздарынын бир уруусу.
Башкаруучу машина
Башкаруучу машина - татаал объекттер же өз ара байланышкан объект тобун автоматтык башкаруучу эсептегич механизм. Аны колдонуу менен башкарылуучу объектинин кадимкидей жана өндүрүмдүү иштешине жетишүүгө, жогорку сапаттагы продукция алууга, сырьё же электр энергиясын үнөмдөөгө болот. Башкаруучу машина үзгүлтүксүз, дискреттүү аракеттеги жана айкалышкан типтеги машина болуп бөлүнөт. Үзгүлтүксүз аракеттеги машина операциялары үзгүлтүксүз өзгөрүп туруучу чоңдуктар (электр чыңалуусу, кыйшаюу бурчу ж. б.) жана дискреттүү машинанын иши сан түрүндө берилген чоңдуктар менен аткарылат. Айкалышкан типтеги машиналар үзгүлтүксүз жана дискреттүү машиналардан турат. Ал электр энергетикасында, металлургияда, нефть жана химия өнөр жайында өндүрүштүк процесстерди автоматтык башкаруу үчүн колдонулат.
Башкаруу социологиясы
Башкаруу социологиясы - социология билимдин уюмдарда жана коомдо орун алган социалдык түзүлүштөргө жана процесстерге максаттуу таасир тийгизе турган мыйзамченемдүүлүктөрдү, формаларды жана ыкмаларды изилдеген өзгөчө тармагы. Башкаруу социологиясына Ф. Тейлордун илимий менеджменти ; Э. Мэйонун адамдардын мам илелеш теориясы; Ч. Барнарддын социалдык системалары; Ч. Перроунун социалдык ж. б. кризистик кырдаалдарды башкаруу д. у. с. концепциялар кирет. Башкаруу социологиясы башкаруунун бири-бири менен тыгыз байланышкан беш компонентин ар тараптуу изилдөөдөн турат: а) башкаруу мекемелеринин ишмердүүлүгүн, мамлекеттин, коомдун социалдык система катары иштөөсүнүн бардык комплексин: кадрларды тандоону, даярдоону, кайра даярдоону, башкаруу ишин аткаруусун, аппараттын кызматчыларынын ортосундагы мамилелердин түзүлүшүн, кызыкчылыктарынын калыптаныш өзгөчөлүгүн, бир нерсеге артыкчылык берүүсүн жана багытын изилдөө; б) максат коюуну (социалдык божомолдоо, долбоорлоштуруу, жөнгө салуу) жана максатка жетишүүнү камтуу менен башкарылуучу аппаратка башкаруунун таасири; в) социалдык жактан өзүн өзү уюштуруу, топтордун ички себептеринин натыйжасында пайда болгон процесстерди (коомдук пикир, салт, үрп-адат, социалдык нормалар, лидерчилик, ж. б.), ар бир адамдын же топтун жүрүм-турумун, баалуулук багыттоочулуктарын, бири бирине болгон мамилелерин жөнгө салуу; г) башкарылуучу системанын бүтүндүгүн же анын сапаттык параметрлерин сактоосун же жогорулатуусун, туруктуу өнүгүшүн, өз милдетин аткаруунун натыйжалуулугун көтөрүүнүн, чөйрөнүн (табияттык, социалдык) өзгөрүшүнө ыңгайлашуусун камсыз кылуу; д) ички абалы менен сырткы таасирлердин (мисалы, фирма чыгарган товарлардын сапаты менен санына, рынок шартында алардын баасына кирген түзөтүүлөрдүн) натыйжасында өзгөрүлүп кеткен башкарылуучу системанын ишин оперативдүү тейлөөгө мүмкүнчүлүк берген талдоо жана көзөмөл. Башкаруу социологиясына коомдун башка подсистемасынын (заводдун, өндүрүш тармагынын ж. б.) социалдык критерийлерине, кызыкчылыгына, умтулушуна, үмүтүнө карата кабыл алынган чечимдер, алардын социалдык натыйжаларын изилдөө, башкарылуучу подсистемалардын ишин өнүктүрүү максатында аткаруучулардын мамилелери кирет.
Кашкулак өтү
Кашкулак өтү — кыргыз элинин элдик медицинасында колдонулган дарылардын бири.
"Манас" эпосунда үйлөнүүгө барган МанастыКаныкей ак тинте менен колго сайганда, ал ачууланып айтып турган жери:
Кашкулак өтү барбы экен?
Кан темир дары бар бекен?
Ичине эсип бериңер!
Тышына эсип сүртүңөр!
Аракыга бал кошуп
Аны ичемин бериңер! (Радлов жазып алган вариант, 101).
Ысбакан
Ысбакан — "Манас" эпосундагы топоним. Сагымбай Орозбаковдун вариантында мындай айтылат:
Күн жүрүш жакка бет алсаң
Кандай барсаң андай бар
Ар керегиң камдай бар (Сагымбай Орозбаков, 2. 322).
Кошмок кара нарларга
Коңгуроону тактырып,
Ырастап көчтүн борумун
Ыспаны килем жаптырып (Сагымбай Орозбаков, 2. 159), — деп Манас Алтайан Ала-Тоого көчкөндө көчтү баяндаган кезде айтылат.
Мындан тышкары "Ыспаны кылыч" Кошойдун кылычынын эпитети, "түбү ыспан" деп Аккелтеге айтылган сыпаттама. Аккелте түбү Исфакан шаарынан чыккан деген маанини туюндурат. Исфакан шаарынан жасалып чыккан курал-жарак, кездеме, жана башкалар буюмдар өтө баалуу, сапаттуу болгондуктан соода-сатык менен тараган элдерде ал шаардын аты да кеңири белгилүү болуп, оозеки чыгармаларга да киргизилген. Географиялык реалияда Ирандын борбордук бөлүгүндө, Зайендеруд дарыясынын жээгиндеги шаар жана ага караган аймак.
Канга аралжы суюктуктар
Канга аралжы суюктуктар - шок, кан агуу, аз кандуулук, күйүк оорусу, ириң-сепсис ж. б. ооруларды дарылоо жана кан ордуна колдонулуучу же консерваланган канды суюлтуучу каражаттар. Таасирине жараша шокко карты, уусуздандыруучу (дезинтоксикалык) жана парэнтерал жол менен тамактандыруучу дары-дармек болуп болунөт. Канга аралжы суюктуктардын көпчүлүгүнүн комплекстуу таасири бар. Шокко каршы каражаттардын ичинен көбүнчө полиглюкин, поливинилпир- ролидон, желатина дары-дармеги колдонулат. Дезинтоксикалык дары-дармек төмөнкү молекулалуу поливинил- пирролидон түрүндө болот. Алар заара айдоочу таасир берет жана майда кан тамырлардагы кандын уюшун же токтоп калышын азайтат. Парэнтерал дары-дармекке табигый белок продуктулары (плазма, альбумин), ошондой эле белоктуу гидролизаттар кирет. Булар операциядан кийинки алсыз оорулууларга, Кызыл өңгөч күйгөндө, куйук оорусунда ж. б. колдонулат.
Пахта], соя жана жүгөрү майларынан май эмульсиялары даярдалып, парэнтерал жол менен тамактандыруу жана организмдин энергиялык запасын жогорулатуу үчүн колдонулууда анын уясы 500дөн (1939) 7200гө чейин (1970) көбөйгөн. Баренц деңизинин жээгинде сейрек кездешүүчү дол, тумшук түлөн жашайт. Канга аралжы суюктуктарнун аралдарында Кызыл карагай, ак кайың жана бай теректүү токойлор бар. Ак деңиздин жээгинде багыш, түлкү, коён, калтар, [[тыйын чычкан, кереңкур, чил, сүлөөсүн, күрөң аюу, суусар ж. б. учурайт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Нурдин Дүйшембиев
Дүйшембиев Нурдин (10.8.1946-ж. туулган, Нарын облусу, Кочкор району, Кум-Дөбө айылы) – айыл чарба илимдеринин доктору (2007), профессор (2008). КАЧИни бүтүргөн (1974). 1974-жылдан КАЧИнин окуу-тажрыйба чарбасында агроном, тажрыйба талаасынын башчысы, окутуучу, доцент, декандын орун басары, кафедра башчысы, агрономия факультетинин деканы, агрохимия кафедрасында профессор. КРдин элге билим берүүсүнүн отличниги. Эмгектери жер семирткичтерди ырааттуу пайдаланууга, топурактын асылдуулугун арттырууга жана айыл чарба өсүмдүктөрүнүн түшүмүн жогорулатууга арналган. Анын 90го жакын илимий эмгектери, анын ичинде 3 монографиясы, 1 окуу куралы жарык көргөн.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Муздаткычтар
Муздаткычтар дайындалышына жараша ар кандай формада болуп, бууну муздатуу жана конденсациялоо үчүн колдонулат.
Жаңы-Арык (Сузак району)
Жаны-Арык (Жаны-Арык) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Сузак районундагы айыл. Кыз-Көл айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 323 киши.
Англис Википедиясы
Англис Википедиясы (English Wikipedia) — Википедиянын англис тилиндеги бөлүмү.
Статистика
Уикипедиянын Англис бөлүгү 2023-жылдын 1 күнүнө карата өзүнө  NaN макалаларs камтыйт. NaN undefineds катталган, алардын ичинен акыркы 30 күн аралыгында катышуучу салым кошкон.
Кан-Ачуу свитасы
Кан-Ачуу свитасы - Ортоңку Тянь-Шанда болжол менен ордовик мезгилинин аягы - силурдун башталышында пайда болгон тоо тек катмары. Көк-Ийрим тоосундагы Чоң жана Кичине-Кан-Ачуу өрөендөрүндө кеңири тараган. 1964-ж. К. С. Сагындыков аны өзүнчө геологиялык свита катары бөлүп, Кан-Ачуу өрөөнүнүн аты менен атаган. Составы жана түзүлүшү боюнча свита молассоид геологиялык формациясына туура келип, кумдук, гравелит, конгломерат жана алевролиттен турат. Калыңд. 1100 м. Свитанын геол. жашы анын астында (эчки-башы) жана үстүндө (түлкү-башы) жаткан геол. свиталар менен өз ара байланыштарынын негизинде аныкталган. Кан-Ачуу свитасы Ортоңку Тянь-Шанда каледон бүктөлүүсү болуп өткөндүгүн далилдөө менен анын геол. тузулушун изилдөөдө стратиграфиялык мааниге ээ.
Өндүрүштүк тема
Өндүрүштүк тема — эл чарба тармагында эмгектенип жаткан адамдардын өндүрүштөгү иш-аракеттерин, ошол мүнөз индивидуалдаштырылат, конфликттер чечилет. М. Горький очерк «изилдөө менен баяндоонун ортосунда» жараларын белгилеп өткөн. Очерктин дагы бир өзгөчөлүгү — анын оперативдүүлүгү. Ар мезгилдин өзүнүн актуалдуу маселелерин көтөрүп чыгуу менен, көбүнчө газета-журналдар жазылат, бирок муну менен очерктин «окуу мезгили» өтүп кетет деп айтууга болбойт. М. Горький, И. Эренбург, М. Шолохов, В. Овечкин, Л. Леоновдун очерктери бүгүнкү окурмандарды да кадимкидей толкундатат. Турмуш көрүнүштөрүн сүрөттөп берүү жагынан очеркти — сүрөттөө, портреттик очерк, жол очерки, проблемалык очерк жана башка түрлөргө ажыратууга болот. Кыргыз адабиятында очерк жанры 20—30-жылдары пайда болуп, Улуу Ата Мекендик согуш мезгилинде өзгөчө жаңы баскычка көтөрүлөт. А. Токомбаевдин «Тянь-Шандык чалгынчы», К. Маликовдун «Ленинград согуш күндөрүндө», «Алгыр», К. Жантошевдин «Чолпонбай», Ж. Бөкөнбаевдин «Украина мейкиндигинде», С. Сасыкбаевдин «Нурлан» деген очерктери жазылган. Азыркы кезде бул оперативдүү жанрда С. Сасыкбаев, Ч. Айтматов, С. Өмүрбаев, Ш.Абдыраманов, М. Абдукаримов, К. Жусупов өңдүү авторлор активдүү иштеп жатышат.
Астронесттер
Астронесттер (лат. Astronesthinae) — денеси жылтылдап жарык чыгаруучу океан балыктарынын бир тукуму, мунун кара астронест (лат. Astronesthes niger) ж. б. түрлөрү бар.
Кашык (топоним)
Кашык — топоним. Бээжинге казаттап бараткан кыргыз колу "Кара-Суунун боюна, Кашыктын кирген оюна" (Сагымбай Орозбаков, 4. 111) өргүгөн жер. Географиялык реалияда Чүй өзөнүнүн оң жээгиндеги жер.
Визе Владимир Юльевич
Визе Владимир Юльевич – (21.2. (5.3).1886, Царское село, учурда Санкт-Петербургдун курамында 19.2.1954, Ленинград) орус географы, Арктиканы изилдөөчү, СССР ИАнын корреспондент мүчөсү (1933). Санкт-Петербург университетин бүткөн (1912). 1928-жылдан Арктика институтунда илимий кызматкер, 1945-жылдан Ленинград мамлекеттик университетинин профессору. Г. Я. Седовдун экспедициясынын (1912-14), «Таймыр» (1921-22), «Малыгин» (1924, 1928, 1931) кемелериндеги экспедицияларга катышкан. «Георгий Седов» (1930), «Сибиряков», «Фёдор Литке» кемелериндеги экспедициялардын илимий жетекчиси. Алгачкылардан болуп Түндүк Жери архипелагын түндүктөн айланып, Түндүк деңиз жолун батыштан чыгышка бир навигация мезгилинде өткөн. Түндүк Муз океандагы калкыма муздардын үстүнө илимий лабораторияларды уюштуруу идеясын сунуштаган. Визе арктикалык 14 экспедицияга катышкан; көп жылдык тоңду прогноздоонун ыкмасын иштеп чыгып, Арктикалык деңиздердин муздануусунун Арктиканын климатынын пайда болуусуна тийгизген таасирин далилдеген. СССР мамлекеттик сыйлыгынын ээси (1946). Эки Ленин ордени менен сыйланган. Кара (Карск) деңизиндеги арал, Жаңы-Жер архипелагындагы бухта, тумшук, муздук, Франц-Иосиф Жери архипелагындагы тумшук Визенин ысмынан аталган. Эмгектери: Основы долгосрочных ледовых прогнозов для арктических морей. М., 1944; На «Сибирякове» и «Литке» через ледовитые моря. Два исторических плавания 1932 и 1934 гг. М.; Л., 1946; Моря Советской Арктики. 3-е изд. М. Л., 1948.
Каско камсыздандыруусу
Каско камсыздандыруусу – унаа каражаттарын (кеме, учак, тик учак, автоунаа д. у. с.) камсыздандыруу. К. к. унаа каражаттарынын өзүнө гана тиешелүү жана аларды колдонуу менен байланышкан мүлктүк кызыкчылыктарды (киреакы, урунушунун натыйжасында үчүнчү жактардын алдында жоопкерчилик тартуу д. у. с.) камсыздандырууну камтыбайт.
Роберт Даль
Даль, Роберт Алан(англ. Robert Dahl. Бештин айынын 17-күнүдө 1915 жылы туулган) – америкалык саясат таануучу. Бүгүнкү саясий илимдеги оригиналдуу жана таасирдүү инсан. Плюралисттик демократия теориясын негиздөөчүлөрдүн бири. «Демократия теориясына киришүү» (1956), «Батыш демократияларындагы саясий оппозициялар» (1966), «АКШдагы плюралисттик демократия» (1967) ж. б. кеңири белгилүү эмгектеринде Даль демократиянын өбөлгөлөрү, эркиндик, теңдик жана демократия түшүнүктөрүнүн өз ара катнашы, саясий системалардын өзгөрүш көйгөйлөрүн караган. «Полиархия, катышуу жана оппозиция» (1971), «Демократия, эркиндик жана теңдик» (1986) эмгектеринде Даль өзүнүн полиархия теориясын кенен ачып берет. Ал полиархиянын беш түрдүү аныктамасын көрсөтөт.
Биринчиден, башка режимдерден өзүнүн эки мүнөздүү белгиси менен: оппозицияга карата салыштырмалуу өтө жогорку чыдамкайлык жана кызматтагы адамдарды түшүнүүнүн тынчтык каражаттарын пайдалануу менен жүрүшү аркылуу айырмаланган бүгүнкү мезгилдеги мамлекетти башкаруунун демократтык режимдин өзгөчө тиби.
Экинчиден, полиархия улуттук мамлекеттерди демократташтыруунун жыйынтыгы катары. Үчүнчүдөн, полиархия демократтык процесстер үчүн зарыл керек болгон саясий институттардын түзүлүшү катары. Төртүнчүдөн, бийлик үчүн болгон саясий элиталардын ачык атаандаштыгынын аркасында жүргүзүлгөн башкаруучунун саясий системасы катары. Бешинчиден, полиархия белгилүү бир укуктар жана корголгон укуктар системасы катары.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Саясат таануу (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-020-8
Кой союп, устукан тартуу
Кой союп, устукан тартуу ата-бабабыздан калган салт, үрп-адаттар акыркы учурларда унутта калып бара жаткансыйт. Заман өзгөрүп, доор алмашкан сайын өзүбүздү заманбап адам катары көрсөткүбүз келгени жашыруун эмес. Улуу адамдардын «Жаштар эч нерсени билбей калды, кыргыз элинин нукура салттары ушинтип эле унутта калабы» деп кейиштүү айткан кептерин кулак сыртынан кетирип жатканыбыз анык. Конок келсе кой союп сыйлоо биздин ата-бабабыздан калган жакшы жөрөлгөлөрдүн бири. Азыркы заманда акчаң болсо баары даяр, конок тосо турган болсоң мал базарга барып ошол эле жерден алган малыңды сойдуруп, жиликтетип, ал тургай ичеги-карынын жуудуруп алып келсең болот. Бирок эр жигиттин кой союп аны жиликтөөнү, эт бышырып табак тартууну билбегени уят катары каралаарын эске салып касапчы боло албаса да анын эрежелерин биле жүрсүн дедик.
Койду мууздоо
Койду соер алдында ичеги-карындары тазараак болуш үчүн аны бир нече саатка ачка коюш керек. Сое турган бычактар курч болууга тийиш. Мокок бычак менен койду союу куранда күнөө деп саналат. Алгач койду кыбыла тарапка каратып бата кылынып, тилектер айтылат. Келме келтирип буттары таңылган койду омурткага чейин мууздаган соң каны толук агып бүткүчө күтө туруу керек. Андан кийин моюн сөөгү ажыратылып, жүлүнү кесилет. Кой жүлүнү үзүлгөндөн кийин гана толук жан берет. Эми койдун этин териден ажыратууга болот.
Терисин сыйруу
Алгач койдун төрт шыйрагы муундарынан кесип салынат. Алдыңкы буттарынын терисин ички капталынан тарта төштүн учун карай тилүү керек. Арткы буттары да ошондой ыкма менен табарсыкка карай тилинет. Андан кийин курсак терисин тең экиге бөлүп, этти териден бошотуу башталат. Төшүндөгү терисин бычак менен ажыратып, төштүн оң тарабынан тартып муштум менен жирөө керек. Азыркы учурда малдын терисин сыйруунун дагы бир жеңил жолун таап алышкан. Койду мууздагандан кийин бут терисинин ыңгайлуу бир жерин тешип, ал жерден жел үйлөгүч аркылуу тери менен эттин ортосуна жел толтурушат. Бул теринин бат сыйрылышына шарт түзөт экен.
Ичеги-карынды алуу
Койдун ичеги-карындарын бөлүп алуу үчүн алгач кабыргалардын учу төштөн ажыратылат.Андан соң башкы эки кабырга өзүнчө, кийинки беш кабырга өзүнчө кесилет.Төштү курсак эттери менен чогуу алып коюу керек. Башкы эки кабырганы сөгүп, койдун ичине кол салып, этияттык менен карын эттерин кесүү керек.Төштү жана кабыргаларды өзүнчө алып алган соң койдун кызыл өңгөчүн кекиртектен сууруйт.Кызыл өңгөчтү карынга кошулган жерине бир карыш жеткизбей кесип алып, карындын учун түйүп коет. Андан кийин жоон ичеги кесилет да чоң чарага баарын чыгарып ичеги жыдып кетпес үчүн үстүнө муздак суу куюп коюш керек. Андан кийин өтө кылдаттык менен боордон өттү кесип алуу керек. Эгер өт жарылып кетсе андагы уулуу заттар этке тарап, эт зыяндуу жана ачуу болуп калышы мүмкүн. Кезекте өпкө, жүрөктү эттен бөлүп алуу турат. Койдун тулкусунан төшү, өпкө-жүрөгү, ичеги-карды алынып салынган соң андан ары туура жиликтөө кажет.
Жиликтөө
Башты, төштү, кабыргаларды, ичегилерди койдун тулкусунан алып салгандан кийин койду жиликтөөгө кезек келди. Туура жиликтөө да чеберчиликти талап кылат. Койдун арткы буттарынан алгач жото жилик бөлүнүп алынат. Бул жиликке кашка жиликти бойлой кеткен эттин жарымы калтырылат. Андан соң кашка жилик жамбаштан бөлүнүп алынат. Демек, койдун бул саны үчкө: жото жилик, кашка жилик жана жамбашка ажыратылат. Экинчи саны да ушундай жол менен үч жиликке бөлүнөт. Алдыңкы бутту бөлүштүрүүгө келсек мында алгач кар жиликке этти көбүрөөк калтырып, күң жиликтен ажыратып алып андан кийин күң жиликти далыдан ажыратып алыш керек. Демек, койдун алдыңкы буту да үчкө: кар жилик, күң жилик, далыга бөлүнөт. Жалпысынан бардыгы болуп эки алдыңкы буттан жана эки арткы санынан 12 жилик чыгат. Андан кийин узунунан кеткен омуртканы моюнга, аркага, куймулчакка бөлөт. Кой сойгондун аягында башын жана шыйрактарын куйкалайт. Оңой куйкалоо үчүн баш-шыйрактын жүнүн кыска кылып кыркып алуу керек.
Эт бышыруу
Казан асуу - эт салуу дегенди түшүндүрөт. Казанга суу куюлуп алгач кар жилик салынып андан соң алп жиликтер түшөт. Карчыга, төш үстүнө көмкөрүлүп аягында баш салынат. Айрым аймактарда кар жиликтен мурун башты салышат. Эт салынаар менен туз кошулуп казандын капкагын жабуу керек. Эт көөп казан кайнаганда чий көбүгүн таратпай таза алуу зарыл. Эт бир кайнагандан кийин аны үбөлүк, депкир менен аярлап оодарат. Эттин сорпосун бат-бат сапырып турса даамдуу болот. Өтө эзилте кайн атпоо керек, берекеси жок болуп калат.
Реторталар
Реторталар тубустуу жана тубусу жок деп эки түргө бөлүнөт. Тубустуусу жышылган тыгындуу. Көлөмдөрү ар кандай (2-3 л чейин).
Кой союп, устукан тартуу
Табак тартуу
Табак тартуунун да өзүнчө мадантияты бар. Жандык сойгондо жамбаш, куймулчак,жото жилик, кашка жилик, каржилик, далы катары менен өзүнчө мааниге ээ болот. Улуулата жамбашты аксакал алса, куймулчак байбичеге таандык. Андан кийинки сакалдуу адамга жото жилик(чүкөлүү жилик), кийинкиге кашка жилик туура келет. Кар жилик жолдош жилик деп саналат. Кабырга да улук деп эсептелет. Чүй, Талас, Ош тарапта баш аксакалына тартылса, Ысык-Көл, Нарын тарапта жаштарга тартылат.
Эт тууроо
Кыргыз элинен башка улуттарда эт тууроону каракалпактарда, түркмөндөрдө, башкырларда жана өзбектерде кездештирүүгө болот. Этти майда тууроо - карыяларды сыйлоо. Куш тилиндей майда туурап, чык кошуп аралаштырып жегиликтүү кылуу - "наарын", "тууралган эт" же "бешбармак" деп аталат. Каракалпактарда "туурама (турама)", өзбектерде "нарын (норин)" деп аталат.
Колго суу куюу
Адатта эт тартылаар алдында колго эркек баланын суу куюусу шарт. Суулукту сол ийинге илип, чылапчынды четинен кармап жылымык суусу бар кумганды оң колго кармап солдон оңду карай суу куюп чыгат. Эт желип, бата тиленип бүткөндөн соң ыкчамдатылган суу оңдон солду көздөй аяк өйдө куюлат. Балага суу куйдуруу салт. Анда конокту сыйлоо адеби жатат. Мындан бала улуулардын батасын, тарбиясын алат. Бүгүнкү күндө каада-салтыбыз канчалык деңгээлде колдонулуп келе жатканына көңүл буруп, анын орду кандай экенин билүү максатында айрым адамдарга собол салып көрдүк.
- «Эрдик кылып кой сойду, иттик кылып төш тартты» деген сөздүн маанисин кантип чечмелейт элеңиз? Садык Шернияз: - Кыргыздар илгертеден кой союп, аксакалдарды, конокторду сыйлап келген меймандос элбиз. Ар кай жакта ар кандай тартылат экен, мен Таласта төрөлүп өскөндүктөн ошол жактын салты менен айтайын, улуусуна баш, жамбаш, чүкөлүү жилик кылып ирээти менен тартылат. Атайын кой союп туруп төш тартып койгон уят да. Ал эми жогорудагы эле сөздүн каймана маанисин ар кандай колдонсо болот. Мисалы, атайын чакырып алып жайсыз жерге отургузуп койсоң, же уюштуруу ишинен чекилик кетирсең түз эле ошол сөзгө барып такалат.
- Жигитке таандык жетимиш өнөрдүн бири кой союп, эт устукандоого эптүүсүзбү? Дүйшөн Байдөбөтов: - Бала кезимде мал менен эле чоңойгом, бирок кийин окуп-чокуп жүрүп мал сойгондон алыстап кеттим. Өмүрүмдө бир гана жолу – балам аскерден келгенде ырым кылып кой сойгом. Ал эми үйгө конок келгенде эт тартып, устукандоону эптештирем.
Кичи Кендас дарыясы
Кичи Кендас — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Мрас-Су дарыясынын сол жээгинен 41 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Калгановка (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Калгановка — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Жаңы киешкин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 2 киши. Почта индекси — 453013, ОКАТО коду — 80235845003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Канаттуу кеме
Канаттуу кеме - мерчемдүү ылдамдыкта суу астындагы канаттары менен шилөөчү винттен башкасы суу бетинен өйдө көтөрүлүп, тез жүрүүчү кеме. Канаттуу кеме сүзгөндө канаттарынын үстүңкү бетиндеги суу басымы азаят, ал эми астыңкы бетинде көбөйөт. Бул учурда көтөрүү күчү пайда болгондуктан, кеменин корпусу суу үстүнө көтөрүлөт, суунун каршылыгы жана толкундун урунушу кескин азаят. Мындай кемелер сууда 75- 130 км/с ылдамдыкта жүрө алат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Триада
Триада (грек тилинен келген trias – үчилтик, үч жактуулук) – үч жактуулук, өнүгүүнүн үч тепкичтүүлүгү. Триада түшүнүгү биринчи жолу Платон жана неоплатониктер (негизинен Прокл) тарабынан колдонулган, ошондой эле немец классикалык философиясында, өзгөчө Гегелде кеңири өнүгүүгө ээ болгон. Триаданын рационалдык мазмуну маркстык философия тарабынан өнүгүүнүн процессин мүнөздөө үчүн колдонулган.
Жусасай (дарыя)
Жусасай — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тарангул дарыясынын оң жээгинен 1км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Орск шаарынан Сакмара дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Биокоммуникация
Сигналдардын иштелип чыгышы (генерация) жана кабыл алуу (рецекция) организмдердин ортосундагы хим., окустикалык ж. б. байланыш каналдарын түзөт. Ар кандай байланыш каналдары аркылуу түшкөн информацияны нерв системасы кабыл алып, жооп реакциясы пайда болот. Б. – азык затты, эркек-ургаачылар жуптарын, жагымдуу жашоо шартты издеп табууда, душмандардан коргонууда, ата–эне менен баланын ортосундагы мамиледе, топтолуп жашоодо чоң роль ойнойт. Эң кеңири таркалган байланыш каналы – химиялык байланыш болуп эсептелет. Мисалы, жаныбарлар бөлүп чыгарган зат – феромондор.
Ысмайыл
Ысмайыл — "Манас" эпосунун каарманы, Темиркандын уулу, Семетейдин таякеси. Он эки жашка чыкканча ата катары Семетейди Ы. багып өстүрөт. Манас өлгөндөн кийин Каныкей уулунун өмүрүн сактап калуу үчүн Семетейди алып төркүнүнө качып баргандан эпостун окуяларына Каныкейдин иниси Ы". аралашат. "Былк эткизбей эл-журтун билип калган" Ы-га Каныкей Манастын керээзи боюнча уулу Семетейди бала кылып берет. Семетей "а дүйнө кеткен Манастын  ата экенин түк билбей" он экиге келгенче Ы-дын колунда тарбияланат. Ы-дын Каныкейдин иниси экендиги жана Семетейди багып өстүргөндүгү бардык варианттарда негизинен бирдей эле айтылат. Радлов жазып алган вариантта  гана Семетейди Каныкейдин агасы Солтонкул багат. Семетей он экиге толгондо таятасы Темиркан аны кан көтөрүп той берет. Тойдо Каныкей Семетейдин келечегине Тайторуну төлгө кылып чаап, ал чыгып келет. Ы. атасы эмес, өз атасы Манас, жери Талас, эли кыргыз экенин билген Семетейди эли-жерине таятасы Темиркан, таякеси Ы. ак батасын берип узатышат.
Нюдя-Марета-Яха
Нюдя-Марета-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ясавэй-Яха дарыясынын оң жээгинен 160 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 32 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
«Викинг» станциясы
«Викинг» станциясы - (Viking) — америкалык орбиталык-конуучу станция. Ал Марс орбитасынын айланасын изилдөөчү орбиталык жана анын бетине акырын конуучу блоктордон турат. 1975-ж. «Викинг-1» жана «Викинг-2» станциялары учурулуп, конуучу блоктору 1976-ж. алгачкы ирет Марстын бетинен фототелевизиондук сүрөттөлүштөрдү жерге жиберген.
Памфлет
Памфлет (англис тилинен – колдогу барак) – сатиралык адабияттын кээ бир белгилүү адамдардын же партиялардын туура эмес тартиптерине карата өтө курч публицистикалык маанайда жазылган түрү. Ал өзүнүн типтүүлүгүнүн аздыгы, тарыхый фактыларынын молдугу, полемикалуулугу жана публицистикалуулугу менен айырмаланат.
Кыргыз адабиятында К. Баялиновдун “Господин Поинтонго менин сунушум” (1984-ж.) деген памфлети белгилүү, анда автор ошол мезгилдеги саясий абалга байланыштуу Орто Азия элдери Россияга колониялык эзүүдөгүдөй эле жашайт – деген ушактын жалгандыгын курч сатира менен ачып берүүгө аракеттенет.
Кашым
Кашым, Кашымбек —"Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Баймырзанын атасы. Көкөтөйгө аш берүү кеңешине катышкан карыялардын бири (Сагымбай Орозбаков, 3. 81, 83, 85). Башка варианттарда көпчүлүк учурда Сагымбай Орозбаковдун вариантында да Байдын уулу Баймырза делип берилет, буга караганда Бай анын титул аты, К. өз аты.
Изылы
Изылы — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Иня дарыясынын сол жээгинен 194 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 62 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иня. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынын Томго кошулган куймасына чейинки бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :