cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Андабеков, Сейитказы
1946-жылдан Нарын облустук музыкалык драма театрында иштейт. 1949-ж. театр жабылып калганына байланыштуу Ысык-Көл облустук драма театрына которулат. 1961-жылдан кайрадан Нарын облустук театрында. Ар кыл пландагы образдарды жарагып, алардагы таасирдүү тереңдикти таап, жөнөкөй жеткиликтүү бере билет. Аткарган негизги ролдору: Хуан Цуан (Ж. Турусбеков, "Ажал ордуна"), Аккан, Мамалак (К. Жантөшев, "Курманбек", “Шайтан кыз"), Кулан (К. Маликов, "Жаңыл"), Чиновник (Н. Гоголь, "Үйлөнүү"), Чаар солдат (В. Вишневский, "Оптимистик трагедия"), Ташбалта (Г. Гулям, "Ташбалта ашык"), Жарас (М. Ауэзов, "Айман-Чолпон"), Мергенчи Мажит (Б. Өмүралиев, "Жаңырык"), Шүкүр балбан, Байков (Ж. Садыков, "Боз торгой", "Жукеев-Пудовкин"), Чыныбай (Т. Абдумомунов, "Ашырбай"), Бобчинский (Н. Гоголь, "Текшерүүчү"), Токторбай (К. Мамбетакунов, "Үкөй"), Кожо Насирдин (В. В. Соловьев, "Кожо Насирдин"), Глостер (У. Шекспир, "Король Лир"), Сабыр (А. Жакшылыков, "Көкөй кести") жана башка көптөгөн ролдорду аткаруу менен бирге элге жагымдуу чоң-чоң концерттерди берип келет.
"Кыздарай", "Кылпылдама", "Сулуу кыз", "Акежан", “Беккара", "Там башында", "Карылардын дуэти" жана башка тамашалуу ырларды К. Карасартова менен бирдикте аткарат. Ыр-бий дуэттерин чебер аткарып, кыргыз, казак, уйгур, өзбек элдеринин сүймөнчүлүгүнө ээ болгон. 1-даражадагы Ата Мекендик согуш ордени жана медалдар менен сыйланган.
I даражадагы Ата Мекендик согуш ордени, III даражадагы «Манас» ордени жана медалдар менен сыйланган.
Интернеттеги шилтемелер
Кыргыз Эл артисти, Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу Сейитказы Андабековдун чыгармачылык концерти өткөрүлдү
Михаил Романов
Михаил Фёдорович Романов (1596—1645) — Романовдор династиясынан биринчи орус падышасы (1613 жылдын 27 мартында баштап башкарган), Жалпы мамлекеттик жыйындын чечими менен 1613 жылдын 21 Февральда башкарууга таңдалган. Боярин Фёдор Никитич Романовтун (кийинчерээк — Москва жана Бүткүл Русь патриархы Филареттин) жана боярыня Ксения Ивановна Романованын (төрөлгөндө Шестова). Рюриковичтер династиясынан акыркы орус падышасы Фёдор I Иоанновичтин эки бир тууган жээни.
Биография
Романовдор уруусу москва борялар үй-бүлөлөрүнүн байыркы санына кирет. Романов фамилиясынын эң биринчи белгилүү алып жүрүүчүсү 1347-жылы Улуу Владимир жана Москва князы Симеон Иванович Гордыйгакызмат өтөп жүргөн, Кобыла лакап аты менен белгилүү Андрей Иванович болгон.
Борис Годуновдун учурунда Романовдор кысымга алына баштаган. 1600 жылы болочок падышанын таякеси Александр Романовтун кол алдыңда иштеген казанчей дворянин Бертеневтин билдирүүсүнөн кийин Романовдорду издей башташат. Бертеневтин билдирүүсү боюнча, Романовдор сыйкырчылык менен падыша үй-бүлөсүнө кол салуу үчүн сыйкырдуу тамыры жемиш мөмөнү казнасында сакташарын айткан. Польша элчилигинин күндөлүгүнөн алынган маалыматка караганда, Романовдорго падышалык ок атуучу отряд курал менен кол салган. 1600 жылы 26 октябрьда агалар Романовдор камакка алынып, 1601 жылы Никита Романовичтин балдары  Фёдор, Александр, Михаил, Иван жана Василийди монах кылып чачып кыркып, Сибирьге жөнөтүшөт. Балдардын көбү ошол жакта каза болуп калган.
Михаил 12 июльда - Михаил Малеин ыйык күнүндө туулуп, ошого арналып чокундурулган. Ошондой эле салт боюнча Михаил Никитич Романовтун сыйына арналып Михаил аталган.
Дүрбөлөңдүү убакта
1605 жылы Лжедмитрий I Романовдор үй-бүлөсүнүн тууган экенин далилдөө үчүн, сүргүндөн тирүү калган үй-бүлөнүн мүчөлөрүн алдыртат. Фёдор Никитич (монахчылыкта Москва Патриархы Филарет) аялы Ксения Ивановна (монахчылыкта Марфа) менен балдары, жана Иван Никитич кайтрылган.1602 жылдын күзүнөн баштап бир нече жыл Клинде (азыркы Владимир областу, Юрьев-Польский району), таякеси Иван Никитичтин ээлигинде жашаган. Шуйскийди жеңилип,Жетибоярлыктар бийликке келген учурда Москвага келет. Орус ополчандары шаарды ээлеп алганча Москвада болгон. 1612 жылы күзүндө Москваны бошоткондон кийин, Марфа Ивановна баласы Михаил менен алгач Домина айылында Романовдордун костром вотчинасында, анан Посполития-Литванын отряддарынан жашынынп Костромадагы Ипатьевск монастырында жүрүшкөн.
Падышачылыкка таңдоо
Орус коомунун XVI—XVII кылымдардагы тарыхы боюнча белгилүү чебер, белгилүү совет тарыхчысы, профессор А. Л. Станиславскийдин версиясы боюнча Михаилдын падышачылыкка таңдалуусунда, падышадан жана анын муундарынан кысым көргөн орустун улуу казактарынын,орус элинин ролу чоң болгон.
1613 жылы 23 мартта 16 жаштагы Михаилды падыша кылып таңдаган Жалпы мамлекеттик жыйындын атынан,Рязань археиписки Феодорит баш болгон, Троиц-Сергиев монастырынын келару Аврамий Палицын жана бояр Фёдор Иванович Шереметев менен бирге Комтромага келишет. 24 мартта Ипатьевск монастырында кабыл алынышып, Жалпы мамлекеттик жыйындын Михаил Фёдоровичти падыша кылып таңдаган чечимин угузушат.
Чечимди ууккан Инокиня Марфанын айласы кетип, баласын мындай оор жумушту тандабоосун көз жаш менен суранат. Михаил да көпкө ойлонот. Архепископ Федорит Михаил жана анын апасы менен сүйлөшкөндөн кийин, Марфа баласынын падышачылык такка отуруусуна макулдугун берет. Бир нече күндөн кийин Михаил Москвага жөнөдү. Аны апасы Федоров ыйык иконасы менен көгөчтөййт, ушул учурдан баштап икона Романовдордун үй-бүлөсүнүн ыйык буюмдарынын бири болуп калган.
Жолдо ал бардык чоң шаарларда: Костромада, Нижний Новгороддо, Владимирде, Ярославльда, Троицк монастырында, Ростовто, Суздалда токтогон. Москвага келип,Кызыл аянт аркылуу Кремльге барат. Падышаны Спаск дарбазасында башкы мамлекеттик жана чиркөө салттары менен тосуп алышат.
1613 жылдын 21 июльда Москва Кремлинин Успенск жыйынында Михаилдин падышачылыкка салтанаттуу түрдө отургузулуп, жаңы башкару династиясы, Романовдор династиясы келгени жарыяланган.
Падыша Михаил Фёдорович жаш жана тажрыйбасыз болгондуктан, 1619 жылга чейин мамлекетти Марфа жана анын туугандары башкарып турушкан. Бул учур жөнүндө тарыхчы Н.И Костомаровтун айтуусу:
1637 жылы качып жүргөн крестьяндарды кармоо мөөнөтү 9 жылга чейин, ал эми 1641 жылы - дагы бир жылга узартылган. Башка ээлер ачет өлкөгө алып чыгып кеткендерди 15 жылга чейин издөөгөболгон.
Балдары
Михаил Фёдорович менен Евдокия Лукьяновнанын балдары :
Герти (Оклахома)
Герти (Оклахома) (Gerty) — Оклахома штатынын Hughes округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 101 киши. Болжолдуу аянты - 0.6 км². FIPS коду — 40-29150.
Слюсаренко Пётр Трофимович
Слюсаренко Пётр Трофимович (10.07.1928-ж., Ош обл., Араван району, Ачы кыш.) - Социалисттик Эмгек Баатыры (1971).
8-беш жылдыктын план ташпырмаларын 120-130% аткарган. Кыргызстан КПнын 16-съездинин делегаты.
Ленин ордени, «Ардак Белгиси» ордени жана медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Массалык маалымат каражаттары
Массалык маалымат каражаттары – азыркы мезгилдеги жогорку өнүгүүгө жетишкен саясий иш-аракеттердин инструменти жана механизми. Массалык маалымат каражаттарына басма сөз, радио, телекөрсөтүү, интернет, кино, үн жазуу кирет; келечекте – ири коммуникациялык системаларды пайдалануу мүмкүнчүлүгү бар. Алардын аракеттери саны боюнча түрдүү аудиторияларга ырааттуулук менен маалыматтарды жайылтуу, идеологиялык, экономикалык, маданий жана саясий таасир тийгизүүнү өзүнө камтыйт. Азыркы Массалык маалымат каражаттарынын өнүгүшүндө илимий-техникалык революция чоң түрткү берген. Анын жардамы менен XX кылымдын ортосунда эле чоң көлөмдүү сөз, видео, музыкалык маалыматтарды тез убакыттын ичинде жана массалык түрдө көрсөтүү жана тираж доо камсыз болду. Ушуга жараша журналист, техникалык жана кызмат кылуучу персоналдардан профессионалдык топ болгон маалымат жана үгүт кызматкерине чейинки жогорку квалификациялуу Массалык маалымат каражаттарынын кызматкерлеринин тобу түзүлгөн.
Бул чөйрөнүн адистери башкаруу аппаратында, массалык профессионалдык, коомдук жана саясий уюмдарда катышышат. Массалык маалымат каражаттары Массалык маалымат каражаттарынын өнүгүшү жана азыркы коомдун турмушундагы алардын коомдук-саясий ролунун жогорулашы менен маалымдуулук, сөз эркиндиги жөнүндөгү маселелер тыгыз байланышкан. Аларды ишке ашыруу мүмкүнчүлүгү Массалык маалымат каражаттарын бийликтен же коомдук уюмдаштырылган топтордон кандай даражада көз каранды экендиги менен аныкталат. Албетте, Массалык маалымат каражаттарынын көз карандысыздыгы куру кыял, чындыгында алар мамлекеттин жана коомдун ар түрлүү топторунун көз караштарын чагылдырышат.
Алардын саясий ролу коомдогу социалдык-саясий күчтөрдүн катышы менен аныкталат. Азыркы мамлекеттердин Массалык маалымат каражаттарын монополияга алуу же катуу идеологиялык тескөө салганга мүмкүнчүлүгү бар. Айырмасы демократтык мамлекетте Массалык маалымат каражаттарынын ишмердүүлүгүн жана продукциясын тикелей тескөө өзгөчө мезгилде гана (маселен, согуш мезгилинде) жана аз убакытка гана мүмкүн.
Башка убактарда кыйыр текшерүүнүн ыкмаларынан негизинен финансы укугунан пайдаланышат. Массалык маалымат каражаттарын текшерүү ыкмаларына карата аларды шарттуу түрдө төмөндөгүдөй бөлсө болот: мамлекет тарабынан көзөмөлдөнүүчү (Би-Би-Си, Улуу Британия, РАИ Италия), жеке коммерциялык (Си-Эн-Эн, АКШ), кооперативдүү (Италиянын ТВ 6-каналы); улуттук же эл аралык маалымат агентстволору, газета тресттери, басма борборлору ж. б.
Массалык маалымат каражаттарынын өз алдынчалыгынын деңгээлин катаал коммерциялык факторлор да чектеп коёт. Социалдык башкаруунун жана саясий алдоонун, социалдык топтордун мамилесин тескөөнү, маданиятта жайылтуунун ири куралы болуп Массалык маалымат каражаттары коомдук-саясий мамилелердин башкы элементине айланат. Алар саясий күрөшкө, анын мазмунуна жана формасына, идеологиялык, саясий жана маданий үгүттөөнүн өзгөчөлүктөрүнө бийликтегилердин саясатынын жарыкка чыгып жана бурмаланышына, миллиондогон адамдардын жүрүм-турумуна, жашоосуна көрүнүктүү таасир тийгизишет. Эреже катары Массалык маалымат каражаттары. башкаруучу чөйрөгө колдоочу мамиле кылып, жашап жаткан түзүлүштүн жактоочулары болушат. Массалык маалымат каражаттарынын үстүнөн тике же кыйыр теске салууңа жасаган аракеттер коомдук турмуштун айрылгыс бөлүгү болуп саналат. Массалык маалымат каражаттарын тике текшерүүнү орно-тууга умтулуулар аз эмес, барыдан мурда бул аракеттерге авторитардык, диктатордук, тоталитардык тартиптер кайрылышат. Бул учурда ата мекендик Массалык маалымат каражаттарын текшерүү гана орнотулбастан, душмандын Массалык маалымат каражаттарга киришине жана жайылуусуна тоскоол кылууга техникалык барьер коюлат. Ошентип, өз коомун маалыматтан четтеп калуусуна дуушар кылышат. Массалык маалымат каражаттарын монополиялаштыруу берилүүчү кабарлардын мазмунун бирдейлештирүүгө алып барат. Кабарлардын бардыгы бир гана максатка багытталат – жашап жаткан тартипти жана аны ишке ашырып турган инсанды кубаттоо, ошол тартиптин артыкчылыгын күбөлөндүрүү, берилген тартип үчүн белек маалыматка каршы ой пикирлерди жана ишенбөөчүлүктө тарбиялоо. Сөз эркиндиги сыяктуу эркиндиктер жашоосун токтотот же сөз жүзүндө гана сакталып калат. Массалык маалымат каражаттарынын жардамы менен жабык коом түзүлөт. Анда маалыматка бир гана роль – техникалык жетишээрлик каражаттардын жардамы менен калктын массасын толугу менен баш ийе турган кылып калыптандыруу ыйгарылат. Массалык маалымат каражаттары жада калса тартип үчүн коркунучсуз болгон саясий тең салмактап туруучунун ролун да ойнобой калат. Бирок, мындай абал өтө жагымсыз жана коркунучтуу кесепеттерге алып келиши мүмкүн: көзөмөлгө алынган Массалык маалымат каражаттары мурдагыдай, үстөмдүк кылуучу режим менен жалпы калктын жана өзүнчө алынган топтордун ортосундагы чыныгы байланыштын каналы катары кызмат кыла албайт. Башкаруучу күчтөр коомдогу абал тууралуу реалдуу эмес, өзүлөрү каалаган маалыматтарды алышат. Бул болсо карама-каршылыктардын курчушу жана кризистин өнүгүшүндө аларды куралсыздандырат. Азыркы Массалык маалымат каражаттарынын техникалык мүмкүнчүлүгүнүн өнүгүшү, ири маалымат системасынын түзүлүшү, Өз коомун маалыматтан бөлүп салууга же өз маданиятын жана коомун башка жашоодон обочолонтуп салууга мүмкүнчүлүк бербейт. Мунун баары Массалык маалымат каражаттарынын саясий ролун маанилүү кылууда.
Лесная Шешма (дарыя)
Лесная Шешма — Орусиядагы дарыя. Татарстан Республикасы, Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шешма дарыясынын оң жээгинен 212 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 56 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Шешма дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Семетей
Эпикалык салт боюнча Манас менен Каныкей көпкө балалуу болбой, алп Кошойдун батасынан кийин гана Семетей бойго бүтөт. Эпикалык сюжеттин өнүгүш салттарына ылайык Семетейдин укмуштуу төрөлүшү, келечектеги баатырдык иштери да символдоштурулуп берилет: "Таманы менен тик тууган, Оң колуна кара кан Кармай түштү деп угам. Кара кан кармай түшкөнү, Катылышкан душманды, Каарданып урушса Канын төгөм дегени, Сол колуна сары заар Уучтай түшкөн себеби, Сары заардай саргартып Дүмүрүн казам дегени."
Эпикалык салт боюнча Семетейге ылайыктуу ысым берүү да кыйынчылыкка турат.
Балага ат коюуга эч ким даабай турганда ак боз атчан, ак сакал адам келип Семетей деп коёт (Радлов жазып алган вариант). Семетейдин балалыгы Манастын  өлүмүнө байланыштуу оор учурга туура келет.
Атасынын көзү өткөндө Семетей алты айлык (Г. Алмаши, Молдобасан Мусулманкуловдун варианты, Саякбай Каралаевдин варианты) же үч жарым жашта болот да (Сагымбай Орозбаковдун варианты),Манас өлгөндөн кийин анын ордосун талаган бир туугандары Абыке-Көбөштөн качкан энеси Каныкей, Семетейди өз атасы Темирканга Букарга алып кетет. Семетейди иниси Ысмайылга бала кылып берет.
Алмабек Тойчубек уулу м-н Актан Тыныбек уулунун варианттарында Семетей бала күнүнөн Манас сыяктуу Кожо-молдого кас чыгат. "Базарда байды сабады, Соодалап алган оокатын Кедей менен кембагал Ошолорго алперет. Кожонун тапкан тыйынын Койчуларга таратат, Эшендин тапкан эмгегин, Элден кайыр сураган Эшекчиге таратат. Байлардын тапкан тыйынын Баарын тартып бул алат. Жарым тыйын өзү албай Жардыларга таратат"
Мындан кийин Семетей Сарытазга жоолугуп андан өзүнү кыргыз экендигин билет Сарытаз ага кырк кыздан баштап, андан Мансур — Түмөнкан — Санчыкан — Акжолтой — Санколдой — Эгизей — Жээрен — Бөйөнкан — Чаянкан — Балакан — Каракан — Жакып —  Манас  деп билгизет.. Тай атасы менен таякесине таарынып жатып Сарытаздан сөздөрүнүн чындык экендигин айтырып алат. Мындан соң Каныйкеге келип Манастын жомогун угуп Таласка аттанып чыгат. Таласка келип Манастын тайганы Кумайыкты, атаны Желмаянды, Акшумкарды жоолуктурат. Тууган жердин алгачкы таасири, табиятынын сулуулугу каармандын көтөрүңкү көңүлүнө, максатына шайкеш. Ал эми жолуккан Бакайдын, Манастын  жандыктарынын арып-азган кебетелери — Семетейдин намысына тие турган зарыл компоненттер, Семетейдин келиши менен  Манастын  иши, өмүр бою аркалаган максаты жанданат. Жаш баатырдын атасынын ордуна келүүсү эпосто атанын ишин улоо, андан калган мурасты биротоло ээлөө деп түшүнүлөт. С.— кан аталганы менен атасындай эле эң алды менен элди-жерди коргогон элдик баатыр, элдин таламын көздөгөн адам.
Көөнө типтеги алгачкы баатырлык жомоктон жаралган баатырдык эпостордо башкы каарман чыныгы баатыр болуш үчүн мине турган тулпарга, жоо кийими менен курал-жаракка, түрдүү магиялык жандыктарга ээ болушу зарыл. Манас баатыр да магиялык касиеттеги Аккула, Акшумкар, Желмаян, Кумайык өңдүү жандыктарды күткөн. Бул сыяктуу көрүнүштөр негизинен эпикалык башкы баатырлардын ата журт үчүн кызмат кылуусунда маанилүү милдеттерди аткарышат. Манас өлгөн менен ордун жоктотпой турган баласы калды деген ишенимдеги элдик көз караш Семетейдин сырткы кебетеси, сыны эле турсун, фантастикалуу жандыктары менен мифтик колдоочуларынын, курал-жарагынын Манастан оошкондугун көрсөтүү аркылуу Семетейдин образын тереңдетет.
Фольклочу В. Я. Пропп эпостордогу укмуштуу төрөлүү мотивинин келип чыгышын тарыхый аспектиде терең талдап карап, укмуштуу төрөлүү мотивинин өсүп чыккан булактары, ээлеген орду өтө байыркы мезгилдерге, байыркы түшүнүктөргө байланыштуу экенин белгилеген.
Жаш баланын төрөлүшү — элдик оозеки чыгармаларда кеңири таралган мурунку көзү өткөн ата-бабанын кайтадан жаңыланып жарыкчылыкка келиши сыяктуу бааланган байыркы түшүнүк.
Ушул көз караштын өзү генеалогиялык принциптин пайда болушунун маанилүү бир элементи катары «Манас» эпосунда да орун алган. Анткени, Манаска тулкубоюнун окшоштугу, кийим-кечеси, курал-жарагы, ээрчиткен жандыктарынын, акыры колдоочу чилтен-пирлеринин бирдейлиги менен Семетей Манастын  кайрадан тирилишиндей сезилет.
Ошондуктан Семетейдин портрети да эпосто: "Ат арытып, жер чалып, Ит агытып, куш салып, Колдогону кожосан, Кол бергени кырк чилтен. Кырк чилтендин бирөөсү — Кара чаар кабылан, Капталынан чамынып, Миң кишидей түрү бар, Минтип колдоп алыптыр. Оң жагына караса, Чолок көк жал арыстан Жандай салып чамынып, Минтип колдоп алыптыр. Ажыдаар ак жылан Оозун ачып ышкырып, Илеп тартып жарчудай, Миң сан колдой түрү бар, Артынан сойлоп калыптыр. Алп кара куш зымырык, Азыр илип алчудай, Бутун салып арбайып, Үстүндө жүрүп калыптыр"
(Саякбай Каралаев, Кол жазмалар фонду, 552-инв., 107-б.), — деп сүрөттөлөт.
Семетейде да Манастыкынан калышпаган зор касиет, эпикалык сүр бар.
Ачуусу келгенде Манаска окшоп «бетинен беш бейпактык жүн чыгып, жолборстой чамынып, каарына кара жер калыңынан араң туруштук берип көтөрүп тургандай» түргө келет. Алдын ала даярдалган каарман отко күйбөс, сууга чөкпөс өңдүү өзгөчө сапаттарга ээ. Семетей көпчүлүк учурда «Түгөнгөн сайын түтөгөн Түгөнгүрдүн тукуму, Өлгөн сайын өөрчүгөн Өрттөнгүрдүн өз уулу» — деп мүнөздөлөт. Анын кереметтүү касиеттери атасынан калган Аколпокту, туулганы кийип, магиялык куралжарактарга ээ болгондугуна байланыштырып, баатырлардын өлбөстүгү жөнүндөгү мотивди өз дооруна ылайыкташтыргандыгы байкалат. «Манас» бөлүмүндөгүдөй «Семетейде» да баатыр жоо-жарагын алып, Тайбуурулга мингенде ок өтпөс, кылыч кеспес касиетке ээ болот.
Манастын жолдошу акылман Бакайга жоолугуп чоң атасы Жакып кандын кабарын алат. Жакып Семетейди ууландырып өлтүрүүгө аракет кылат, бирок, иши оңунан чыкпай калат. Семетей атасынын асыл мүлктөрүн алып биротоло көчүп келгени Букарга кайтат
Андан кийинки окуялар Семетейдин Таласка көчүп келишинен тартып өнүгөт. Семетей Абыке, Көбөш, Жакып кан мен согушуп, аларды жок кылат. Сары таз хан шайланат. Убагында Каныкейге ыдык көрсөткөндөрүн эске алышып Кыргыл чалдын көкүтү менен кытай көздөп качкан атасы Манастын кырк чоросун жайлоого аргасыз болот.
Кийинки окуялар Айчүрөк менен байланышат. Убагында Манас хан Оогандын ханы Акун хан менен бел куда түшкөн болот. Семетейге таарынган нойгуттардын Чынкожосу жедигердин Толтоюна барып аны Айчүрөктү алууга көндүрөт. Айчүрөк ак куу кебин кийип учуп, Таласка келип амал менен Акшумкарды алып кетет. Акшумкар издеген Семетей Күлчоро менен Канчорону ээрчитип Айчүрөктү көздөй жөнөйт.
Семетей таятасыныкынан Таласка көчөрдө Чачыкейге үйлөнсө да, сөзсүз түрдө атасы кудалап кеткен, маңдайына жазылган колуктусу Айчүрөккө үйлөнүүгө милдеттүү. Ошон үчүн: "Букардан катын алдым деп, Ойлоп жүргөн экенмин. Катын албай капырай, Бойдок жүргөн экенмин"
Чубактын уулу Канчоро Семетейге таарынып чыкккынчылыка барат. Ал амал кылып Семетейди Манастын күмбөзүнө тайынабыз деп жараксыз алып чыгат. Сүйлөшүп койгон Толтойдун Кыязы колу менен келип курчап калат.
Тайбуурулдан айрылган Семетей Канчоронун колунан каза болуп кайып болуп кетет. Күлчоро колго түшүп Кыяздын кулуна айланат.
Семетей кайып болгондо ордуна Сейтектин калышы жалпы элдик кыялга, үмүт-тилекке шайкеш. Дүйнө элдеринин оозеки чыгармаларындагы оптимисттик дух каармандын ордуна жаңысын жаратуу менен гана чектелбестен, Семетей сыяктанып өлбөс каарманга кошот, же дагы бир түбөлүктүү нерсеге айланып кетти деген ишеним билдиришет. Маселен, орус элинин Дунай жөнүндөгү былинасынын эпилогунда Дунайдын өлгөн жеринен агып чыккан Дунай дарыясы менен анын аялынын өлгөн жеринен агып чыккан Настасья жөнүндө айтылат. Бул эки дарыя соолбой, түбөлүккө ага берет. Анын себеби да «Семетейдегидей» эле сүйүктүү каармандарды өлүмгө кыйбоо мотивинин бир көрүнүшү болуп эсептелет. Кыскасы, элдик учкул кыял башкы каармандардын элесин кандай да болбосун сактап калуунун түрдүү жолдорун издейт жана табат. Семетей кийин Сейтек эпосунда элге кайтып келет.
Жылкелди, Кара-Суу району
Жылкелди — Кыргыз Республикасынын Ош облусунун Кара-Суу районундагы айыл. Ак-Таш айыл округу курамына кирет.
Калкы
Калкы - 3 748 киши.
Голъганъель
Голъганъёль — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сыня дарыясынын оң жээгинен 92 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Антиклиналь
Антиклиналь (анти... жана грекче klino - төмөн ийем), антиклиналь бүктөлүүсү тоо-тек катмарларынын балык жон тартып бүктөлүшү. Антиклинальдын борбордук бөлүгү эзелки, ал эми чет жактары кийинчээрек пайда болгон катмарлардан турат. Антиклиналь бир нече смден жүздөгөн мге созулушу мүмкүн. Антиклинальдын ийилген жери - кулпусу, капталдары канаттары, ошол канаттарынын кошулган жери октук бети деп аталат. Октук бет менен канаттардын мейкиндикте жайгашуусуна жараша тик, жантык, көтөрүлгөн жана жатып калган антиклиналь деген түрлөргө бөлүнөт. Узуну туурасынан бир нече эсе ашыктык кылса - сызыктуу антиклиналь, ал бир аз чоңураак болсо, казанбак (купол) деп аталат.
Концовка
Концовка, соңу – көркөм чыгарманын аягы, бүтүшү. Концовканын өзүнчө өзгөчөлүктөрү, салттары бар. Кыргыз эл жомоктору «...ошентип жыргап-куунап жашап калган экен» же «ошентип жетим бала кан болуптур» деген өңдүү бүтүм менен аяктайт. Адатта мындай бүтүм угуучулардын көңүлүнө, психологиясына таасир этүү максатында жасалат.
Апсиев, (Абзиев) Монош
Апсиев (Абзиев) Монош (1938-ж. т., Нарын району, Карагай-Булак айылы) — контрабасчы, Кыргыз Республикасынын эл артисти (1996), эмгек сиңирген артисти (1987). 1958-ж. М. Күрөңкеев атындагы музыкалык окуу жайын бүткөн. Ошол эле мезгилде К. Орозов атындагы эл аспаптар оркестринде иштейт. 1958-ж. Москвада өткөн кыргыз адабияты менен искусствосунун экинчи декадасына катышат. 1963-ж. Алматыдагы Курмангазы атындагы консерваторияны бүтөт. Консерваторияда окуп жүргөндө Казак мамлекеттик симфониялык оркестринде да иштейт. 1963— 66-ж. кайрадан К. Орозов атындагы эл аспаптар оркестринде, 1966-жылдан А. Малдыбаев атындагы Кыргыз мамлекеттик академиялык опера жана балет театрынын симфониялык оркестринин контрабас тобунун концерт-мейстри болуп иштейт. Ошол эле учурда Бишкектеги балдар музыкалык мектептеринде, музыкалык окуу жайында, искусство институтунда, консерваторияда сабак берет. Кыргыз композиторлорунун ондогон аспаптык жана башка чыгармаларын контрабас үчүн иштеп чыккан. Медалдар менен сыйланган.
Гоношиха дарыясы
Гоношиха — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чумыш дарыясынын сол жээгинен 232 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 30 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Түндүк Парова-Яха
'''Сев. Парова-Яха''' — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тулгомы-Яха дарыясынын сол жээгинен 20 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 41 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Лопатиха дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Консигнант
Консигнант – комиссионер (консигнатор) аркылуу сатылган (эреже катары чет өлкөгө) товардын ээси.
Шыдыр
Шыдыр (Шыдыр) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Базар-коргон районундагы айыл. Кеңеш айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 7 900 киши.
Секиш пушка
Сыргак баатырдын экинчи аты Атай Озубековдун варианттында Сыргак Пушка болот.Ал баатырлардан бир гана Атай баатырдан утулган.
Антиклинарий
Антиклинарий (анти...ийем, oros - тоо, дөңсөө) - бүктөлүү аймактарындагы жер кыртышынын узак убакытка чейин жогору көтөрүлүшүнөн пайда болгон ири жана татаал бүктөлүүлөрдүн комплеси. Антиклинарийге борбордук бөлүгүнүн томпок тартып турушу мүнөздүү. Узундугу жүздөгөн, туурасы ондогон км болушу мүмкүн.
Новак Джокович
Новак Джокович (серб. Новак Ђоковић же Novak Đoković, 1987-жылы 22-майда Белград, Сербия) - серб профессиональный теннисист.
Николь (Краснокам району, Башкыртстан)
Николь — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Николь айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 572 киши. Почта индекси — 452933, ОКАТО коду — 80237820001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Саясий психологиясы
Саясий психологиясы (гр. psich -  жан-дүйнө, logos - сөз, түшүнүк, окуу) - адамдардын саясий аң-сезиминин жана саясий жүрүм-турумунун областы.
Аларды саясий системага (мамлекеттик бийлик), саясий турмуштун окуяларына жана фактыларына карата баалоочу жана эмоционалдуу мамиле катары чагылдырат. Саясий идеологиядан айырмаланып, Саясий психологиясы өзүнүн өнүгүшүндө билинбейт, бирок ошону менен катар коомдун руханий жашоосунун областындагы өзүнүн терең катмарында укмуштуудай туруктуу келет. Ал түздөн-түз адамдардын жашоо образы, жашоосунун күнүмдүк шарттары менен байланышкан, адамдардын жүрүм-турумун аныктаган элдин, улуттун саясий турмушунун кылымдап чогултулган тажрыйбасын өзүнүн мазмунунда топтойт. Чыныгы кубулуш катары Саясий психологиясы саясий турмуш менен бирге пайда болгон жана байыркы кылымдарда эле саясатчылардын, ойчулдардын, диний кызматкерлердин кызыкчылыктарынын предмета болуп калган.
Аристотель адамдар жаратылышынан саясий жандык, ал эми коомдук инстинкт жашоонун коомдук формаларынын келип чыгышынын маңызы, биринчи негизи деп айткан. Бирок илимий изилдөөнүн предмета катары Саясий психологиясы XIX к. гана калыптанды. Окумуштуулардын көзүнө барыдан мурда массалык чыгуулар жана кыймылдардын психологиялык өзгөчөлүктөрү, түздөн-түз байланыштуу шартындагы адамдардын жүрүм-туруму учурады. Кээ бир концепцияларда (марксизмде, айрыкча), зор көңүл таптардын, катмарлардын, социалдык-таптык кыймылдардын психологиясына бурулса, экинчилеринде (негизинен буржуазиялык ойчулдардын доктриналарында) кырдаалдык түзүлүштөрдүн (көпчүлүк топ, публика ж.б.) психологиясына, топтогу индивиддин жүрүм-турумуна, коомдук ой-пикирди калыптандыруу процесстерине дал ошондой мамиле жасалган, XX к. биринчи жарымында кызыгуу кичи социалдык топторго, кылымдын ортосунда-кеңири социалдык топторго (улут, эл), менталитетине жьшган.
Акыркы он жылдыктагы советтик илимде (философия, тарых, социалдык психология ж.б.) түрдүү социалдык саясий күчтөр жана кыймылдардын ортосунда өлкөнүн жаңы тарыхый тандоосу үчүн күрөштө өз ара мамилелердин курчушуна байланыштуу саясий психологиянын маселелери курч, өтө маанилүү мазмунга ээ болду. Саясий психологиясы коомдук психология сыяктуу эле татаал жана көп пландуу. Кандай ыкма үстөмдүк кылганына байланыштуу түрдүү структурага бөлүнүүсү мүмкүн.
Советтик философияда, социалдык психологияда эки ыкма кеңири жайылган. Аларга ылайык Саясий психологиясы анын негизги чыгууларынын жыйынтыгы катары чыгат. Булар касиеттер (суроо-талап, кызыкчылык, баалуулук, идеалдар ж.б.), мамилелер (симпатия жана антипатия, достук жана кастык, салт жана адат ж.б.), абалдар (эмоциялар, сезимдер, маанайлар), процесстер (туура жүрүү) андан башка талап жана кызыкчылыкты түшүнүүнүн, чагылдыруунун натыйжасынын психикада тамыр жайышынын даражасы жана тереңдиги; түшүнүк - элестик чөйрө (ой-пикир, көз караш, идеалдар, баалуулуктар ж.б.), эмоционалдык-эрктик чөйрө (маанай, сезим, курамдуулук ж.б.). Биринчи эки чөйрө, өзгөчөлүктөрүнө карабай, коомдук психологиянын эң ийкемдүү, өзгөрүлмө катарын билдирет. Талаптардын жана кызыкчылыктардын, жүрүм-турумдун ыкмалары менен стимулдарынын чагылдырьшышынын мазмунун тез жаңыртып турат. Психикалык түзүлүш же акыркы чөйрө, тескерисинче көмүскөдөгү инварианттык структура (негизги көрсөтмөлөр, стереотиптер, адаттар, салттар, ой жүгүртүүнүн, эстөөнүн, толкундоонун туруктуу ыкмалары жана формалары, социалдык мүнөздөгү белги жана жышаандар). Ал саясий идеология тарабынан көзөмөлдөөгө жана тескөөгө бардыгынан аз дуушар болот, ага өзгөчө таасир тийгизет, өзгөчө селекция жүргүзөт, б.а. массалык аң-сезимге улуттун, элдин менталитетине жооп бере турган идеологиянын жоболорун өздөштүрүүгө жардам берет. Социалдык көрсөтмөлөр - адамдардын чөйрөнүн чакырыгына алдын-ала аныкталган жообуна күмөн саноосу, кандайдыр бир окуяга карата аракеттенүү, жүрүм-турум ыкмалары формасында баалуулук ориентациясынын чагылдырылышы. Стереотиптер - кандайдыр бир кубулуштун эмоционалдуу, жецилдетип - схемалаштырылган субъект үчүн маанисин чагылдырган жолу. Стереотип өзүндө баяндоонун, баалоонун, алдын-ала жазуунун элементтерин бириктирет. Көрсөтмөлөр жана стереотиптер адамдар менен социалдык чөйрөнүн таасиринин астында өздөштүрүлөт.
Саясий психологиясы жалпысынан саясий аң-сезим аткарган функцияларды эле аткарат. Саясий идеологиядан айырмаланып, бул алар өзүнүн ишмердүүлүгүндө жетектелген массалардын чыныгы аң-сезими. Саясий психологиясы идеологиянын идеяларын, принциптерин чыныгы жүрүм-турумдун чегинде өткөрөт да, өз артыкчьшыктарын эсепке алуу менен иштеп чыгарышат. Коомдун терең кризисинин шарттарында Саясий психологиясы өзүн түрдүү формаларда жана абалдарда көрсөтөт: абдан эргүү жана берилүү же тескерисинче чөгүү жана апатия, абдыроо (мац болуу) жана каардануу, акыл-эске салып кармануу жана митингдик чогулуулар. Бул мезгилде Саясий психологиясы утопиялык, диний коз караштар жана күтүүлөр, түрдүү түшүндүрүүдөгү революциячыл, улутчулдук, шовинисттик, реваншисттик багыт алуулар жанданат: саясий партиялар менен лидерлердин ишмердүүлүгүндө популисттик ураандар менен билдирүүлөр пайда болот. Саясий психологиясыны билүү саясий системанын ийгиликтүү жашоосун, массалык аң-сезимдеги өзгөрүүлөр менен коштолгон реформалар мезгилинде, кризис шарттарында өлкөнүн өнүгүүсүндөгү татаал социалдык-экономикалык маселелердин саясий чечиминин кабыл алуусунун башкы фактору болуп эсептелет.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Compact Disco
Compact Disco - Будапешттеги мажарстандык популярдуу рок тобу. Англис тилинде аткарылуучу «Sound Of Our Hearts» чыгармасы менен, Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагындагы, Мажарстан өлкөсүнүн көрсөтүүчүсү.
Жүгүрүшүү
Шарттары
Оюнчулардын саны 5—15 киши.
Оюн өткөрүлүүчү жер: аянтча, талаа, спорттук бөлмө, жол.
Оюнга даярдануу
Жетекчи шайланат, калгандары бир катар болуп турушкандан кийин, оюн өткөрүлүүчү аралык, шарты тууралу сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Жетекчинин буйругу боюнча, оюнчулар жүгүрүшүп, белгиленген аралыктан төз өтүүгө аракеттенишет. Оюн 2—10 жолу кайталанышы мүмкүн. Марага көп жолу биринчи келген оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун башка түрлөрү
Дөңгө жүгүрүп чыгуу, дөңдөн жүгүрүп түшүү, кум үстүндө жүгүрүү, карда жүгүрүү, сууда жүгүрүү, суунун агымына каршы жүгүрүү, айдалган жерде жүгүрүү, чөптө жүгүрүү, чаң жолдо жүгүрүү, өңгүл-дөңгүл жерлерде жүгүрүү, тегеренип жүгүрүү ж. б.
Оюндун эрежеси
Буйруктан мурда жүгүрүүнү баштоого, бир бирине тоскоолдук кылууга, аралыкты толук өтпөй коюуга болбойт.
Шабданбаев, Токтонаалы
Токтонаалы Шабданбаев. Кыргыз элинин белгилүү төкмө ырчысы Токтонаалы Шабданбаев 1895 – жылы азыркы Кант районунун Жайылма деген айылында туулган. Шыгы эрте ойгонуп, өз аймагына ырчы катары тааныла баштаган учурда Октябр революциясы жеңип чыгып, совет өкмөтү орнойт. Мына ошондон тартып, ал ыры менен да, иши менен да жаңы заманды активдүү куруучулардын катарына кошулат. Көп жылдар айылда колхоз чарбасында эмгектенген соң, 1935 – жылы Фрунзе шаарына чакырылып, Кыргыз мамлекеттик филармониясында артист болуп иштейт. Кыргыз искусствосуна сиңирген эмгеги үчүн ага 1958 – жылы Кыргыз ССРинин эл артисти деген ардактуу наам берилет. Ал ,мгек Кызыл Туу ордени менен жана бир нече медалдар, грамоталар менен сыйланган. Токтонаалы Шабданбаевдин “Жеңиш ырлары” (1949),  “Өчпөс нур” (1951),  “Айтыштар” (1962), “Көргөнүм” (1958),  “Алтын дарбаза” (1965),  “Тандалмалуу чыгармалар” (1969),  “Золотые ворота” (1968),  “Мекенимди даңктаймын” (1976) деген ыр китептери чыкты. Болочок ырчы Токтонаалынын балалык, өспүрүм, чий мурут жаш кези түйшүктөрдүн астында өттү. Токтонаалынын атасы малга да, башкага да жарды адам экен. “Кедейдин тирүү жүргөнү - жыргаганы эмеспи” деген заманда Токтонаалы турмуштун тепкисинде жүрүп эс тартты. Жаңыдан ат жалын тартып минээринде атасынан ажырады, андан көп өтпөй эркелетип өстүргөн энеси да көз жумду. Ошону мнен томолой жетим калды. Турмушту эрте тааныган сезимтал баланын көөдөнүн ыр тээп, көргөн – билгендерин айыл – апаларга ырдай баштайт: Жайы, кышы уйку жок, Жаныма батат тынчы жок, Айта албаймын эч кимге Ачылып итче дартымды. Инилери атамдын Алып кетет ээ кылбай Иштеп тапкан акымды. Көрсөтө албайм адамга Көздөн аккан жашымды. Малайлыктан кутулбай, Бак – таалайым басылды, - деп зар какшап ырдап жүргөн чагында жакшылыктын жышаанасын угат. Жаңы доордун улуу кабары Ала – Тоо арасына чагылгындай тез тарайт. Жаш ырчынын өнөрү эми ташкындап тышка чыга баштайт. Ал мурда жалаң гана керт башынын кайгы – капасын комузга салып, арман иретинде ырдай коюп жүрсө, эми ошол армандарын жалпы элдин тагдыры менен ьирге байланышта ырдайт. Бара – бара армандын ордуна жаңы замандын жаркыраган жактарына эргийт. Өксүп жүргөн кезимде Октябрдын таңы атты. Жетим, жесир, кедейдин Эми тынды санаасы. Эркиндик күнгө ээ болду Эзилген кедей баласы. Токтонаалы Шабданбаев ойго сергек жашыраак кезинен эле таалайга жараша кыргыздын белгилүү өнөрпоздору менен айлап – жылдап бирге жүрдү. Отузунчу жылдардын орто ченинен тартып, алар менен филармонияда бирге иштеп көп жагынан тагдырлаш да болду. Муратаалы, Актан, Калык, Саякбай, Карамолдо, Шаршен, Куйручук, Осмонкул, Молдобасан, Алымкул, Адамкалый, Муса, Атайлар менен сахнага бирге чыгып, өз өнөрүн көрсөттү.Кийинчнрээк алардын бардыгына арнап ыр чыгарды. Пайдаланылган адабият: “Акындар чыгармачылыгынын очерктери”. Фрунзе 1988
Синкретизм
Синкретизм (гр.— биригишкен) — байыркы адабиятта жана фольклордо искусствонун бир нече түрүнүн бир эле чыгармачылыкта айкалышып келиши. Чыгарма аткарылууда бий, музыка, ыр, пантомимо, аралашып бир бүтүндүктү түзөт. Искусствонун мындай мүнөзү мифология менен тыгыз байланышкап. Фольклордук чыгармалардын мындай синкреттик белгиси узак убакыттар бою жашап келди жана анын элементтери азыр деле учурайт. Жазмага жетише элек айрым аралдардагы уруулардын чыгармачылыгы бүгүнкү күндө да ушундай мүнөздө өнүгүп жатканын саякатчы-изилдөөчүлөр жана фольклористтер белгилеп жүрүшөт. Кыргыз адабиятыиын тарыхында да синкретизм арбын кездешет. Мисалы: манасчылар, жомокчулар, эл ырчылары бир эле мезгилде автор (акын), аткаруучу (актер), музыкант катарында көрүнөт, анткени алар эл алдында өз өнөрлөрүн жогоруда аталган искусствонуи бир нече түрүнүн биригип келиши менен көрсөтүшөт.
Бретань
Бретань — (Bretagne, Brittany) Франциянын батышындагы жарым арал, Бискай булуңу, Ла-Манш кысыгы, Атлантика океаны менен чулганат. Узундугу 200 кмден ашык. Жээги аскалуу, батышы риас тибинде. Көп бөлүгүн Арморикан дөңсөөсү (бийиктиги 391 мге чейин) ээлейт. Вереск бадалдары, кызыл карагай токою бар. Бокаж мүнөздүү. Порттору: Брест, Нант.
Саясий пропаганда
Саясий пропаганда (лат. propaganda - таратууга, жайылтууга ээ) — кең мааниде — саясий, философиялык, илимий, көркөм ж.б. идеяларды коомдо жайылтуу; тар мааниде -   калктын көпчүлүгүндө белгилүү бир көз караштарды, идеяларды калыптандыруу, аларды коомдук аң-сезимге киргизүү жана көпчүлүктүн тиешелүү социалдык-саясий багыттарынын калыптануу процессине таасир этүү максатындагы саясий же идеологиялык пропаганда.
Совет бийлиги доорунда, азыркы Түндүк Корей, Иран, Куба сыяктуу өлкөлөрдө Саясий пропаганда өтө күчтүү болгон.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Консигнатор
Консигнатор – товардын ээсинин (консигнанттын) тапшыруусу боюнча өз кампасынан (консигнациялык кампадан) товар сатууну ишке ашырган комиссионер. Консигнациялык келишимде товардын аталышы эле эмес, анын баасы, сатуу мөөнөтү ж. б. да макулдашылат. К. кызматына эреже катары, тышкы соода аткарымдарында кайрылышат.
Эсенгул баатыр
Кыскача өмүр таржымалы
Кыргыз фольклорунда ал жөнүндө көптөгөн уламыш окуялар айтылып калган. Алардын биринде атасы Болот бийге энеси Таалакени Санчы сынчы сынап алып берип, ал айткан «Бош койко» баатыр Эсенгул болгон делет. Аны бешикте кезинде журтка унутуп кетишип, аман табылгандыгы үчүн атасы ысымын Эсенгул коёт. Эсенгулдун чоң атасы Мааматкул бий 18-кылымдын ортосунда Түндүк Кыргызстан аймагын калмактардан бошоткон кыргыз урууларынын башында турган. Эсенгул баатырдын 9 аялынан 20 эркек уулу болгон.
Ишмердиги
Эсенгул калмактар менен болгон бул согушка жаш кезинде катышкан. Уламышта ал 16 жашында биринчи жолу жекеге чыгып, жеңишке жетишкен делет. 18-кылымдын 2-жарымынан Түштүк Жети-суу аймагынан Жуңгар калмактарын сүрүп чыгарышкан казак-кыргыздардын ортосунда жайыт талашуу чатагы ырбайт. 1771-жылы Орто Жүз казактарынын султаны Көкжал Барак (Сан Барак) кыргыздарга жортуул жасайт. Ал Чүйгө келип, Шамшы аркылуу Кочкорго түшкөндө Эсенгул баатыр жетектеген кыргыз аскери Барактын 17 миңге жеткен колун Кочкор-Атага жакын жерде талкалап, султанды өлтүрүшкөн. Бул салгылашка Эсенгул баатырдын аталаш агасы Черикчи Темир уулу да катышып, Эсенгул баатырга жардам берген. Эсенгул баатыр кыргыздардын чек ара жерлерин казактардан сактоо максатында, саяктын катаган уругун башкарган кан Садырды Кетмен-Төбөдөн Таластын оозуна көчүрүп келген. Улуу Жүз казактарынан жылкы тийип алып турушкан кыргыздардын саяк жана солто урууларын жазалоо максатында Абылай хан 1779–80-жылы кыргызга жортуулга чыккан. Ал Чүй суусунун аягындагы Төйүшкөн деген жерде солто уруусунун талкан уругунун жана таластык колпоч уругунун колун талкалап, талкандардын башкаруучусу Жайылды балдары менен чогуу өлтүргөн. Таластын башы Сарыбелдеги саяктарды да чапкан, Садырды баласы Доскулу менен экөөнү колго түшүрүп өлтүрткөн. Абылай ханга кыргыздардын каршы күрөшкөн Эсенгул баатыр жетектеп, аны менен тынчтыкка келишүү үчүн сүйлөшүүгө солто Жамансарт уулу Түлөбердини элчиликке жиберген. 1785–1786-жылы казак султаны Бердикожо кыргызга кол салганда Эсенгул баатыр баштаган кыргыз аскери Бердикожонун колун талкалап, өзүн өлтүрүшкөн. 1786-жылы казак султаны Канкожо менен кыргыз башкаруучулары Эсенгул баатыр Атакенин ортосунда жарашуу жөнүндө сүйлөшүүлөр болуп, казак-кыргыз арасы тынчыган. Эсенгул алп денелүү адам болгон, согушта көп баатырдык көргөзгөн. Эл ичинде «чоңдугу Эсенгулдай» деген ылакап сөз тараган, «казык моюн Эсенгул» деп да аташкан. 1786-жылдан кийин Эсенгул тууганы Атаке баатыр менен чатакташып кетет. Атаке Эсенгул баатырга таарынып, Ысык-Көлгө көчүп кеткен. Эсенгул баатыр Кокон мамлекети менен да мамиле түзүп турган. Ал 1791-жылы уулу Кубат менен жантай уругунан Асанды Кокондун башкаруучусу Нарбото бийге элчиликке жөнөтүп, ага 18 күлүк ат тартуу берген.
Слюсаренко Захар Карпович
Слюсаренко Захар Карпович (3(16). 9.1907-ж. т., Харьков обл., Змиёв ш.) - эки жолу Советтик Союз. Баатыры (1944, 1945), танк аскерлеринин генерал- лейтенанты (1963).
Улуу Ата Мекендик согушта (1941 - 45) Түштүк-Батыш, Брянск ж. б. фронттордо салгылашып, танк батальонунун командиринен гвард. танк бригаданын командирине чейин жеткен. Согуштан кийин командирлик кызматтарда.
1960- жылдан аскерлер тобунун командачысына күжүрмөн даярдык боюнча орун басар. 1965-жылдан отставкада.
Эки Ленин ордени, Кызыл Туу, 2-дараж. Суворов, 2-дараж. Ата Мекендик Согуш, Кызыл Жылдыз ордендери жана медалдар, о. эле социалисттик өлкөлөрдун 2 ордени менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Горэ (Оклахома)
Горэ (Оклахома) (Gore) — Оклахома штатынын Sequoyah округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 904 киши. Болжолдуу аянты - 5.9 км². FIPS коду — 40-30300.
Алмерекова Айнагүл Ашымбаевна
Алмерекова Айнагүл Ашымбаевна- патофизиология-гематология жаатындагы адис Улуту кыргыз. Түп районунун Күрмөнтү айылда туулган.Физиология факультетин аяктаган. 90дон ашуун илимий эмгектери басылып чыккан. Физика боюнча кандидаттык диссертациясын ийгиликтүү жактаган. Негизги эмгектери: "Легояная геодинамика и гемостаз у кроликов в условиях высокогорья", "Полицитемия активация тромбоцитов и легочная гипертензия при хронической гипоксической гипокции", Лабороторная диагностика неотложныхсостояний
Колдонулган адабияттар
Асанов.У.А "Кто есть кто в кыргызской науке", Б, 1997
Асанбек Асакеев
Асакеев Асанбек (23.2.1939-ж.т., Нарын району, Чет-Нура айылы) — Кыргыз Республикасынын маданиятка эмгек сиңирген кызматкери (1980). Педагогикалык илимдеринин кандидаты, профессор (1991). 1957-ж. М. Күрөңкеев атындагы музыкалык окуу жайын, 1969-ж. Курмангазы атындагы Казак мамлекеттик консерваториясын бүткөн. 1956—62-ж. К. Орозов атындагы эл аспаптар оркестринде солист, ошол эле мезгилде музыкалык окуу жайда окутуучу. 1962—66-ж. В. Маяковский атындагы кыз-келиндер институтунда окутуучу, 1966—83-ж. М. Күрөңкеев атындагы музыкалык окуу жайда окутуучу, директор. 1983-жылдан Б. Бейшеналиена атындагы Кыргыз мамлекеттик искусство институтунда проректор, 1989- жылдан ректор. Кыргыз ССР эл агартуу (1964), СССР маданиятынын отличниги (1980). Кыргыз Республикасынын коомдук илимдер академиясыньш академиги (1992).
Баткибекова Минира Баткибековна
Баткибекова Минира Баткибековна - Химия илиминин тармагында белгилүү, Кыргызстанда термохимия мектебин негиздеген окумуштуу,химия илимдеринин доктору, Кыргыз республикасынын билим берүүсүнө эмгек сиңирген ишмер, адистиги: “инженер-технолог”. И.Раззаков атындагы Кыргыз мамлекеттик техникалык университетинин технологиялык факультетинин алдындагы химия жана химиялык технология кафедрасынын профессору.
Өмүр таржымалы
Баткибекова Минира Баткибековна 1940 жылы 9 ноябрда Кыргыз ССР-нын Москва районунун Октябрьское айылында туулган. Мектепти бүтүргөндөн кийин Фрунзе политехникалык институтуна өтүп,андан кийин 3-чү курстан баштап Болгариянын Пловдив шаарындагы тамак-аш өнөр-жайынын Жогорку институтунун тамак-аш жана витаминдерди өндүрүү факультетине которулуп, 1962 жылы ийгиликтүү аяктаган. 1967 жылы кандидаттык диссертациясын жактап (Москва ш.), 1990 жылы Д.И.Менделеев атындагы Москвалык химиялык технология институтунда докторлук диссертациясын жактаган. 300 дөн ашык эл аралык жана республикалык деңгээлдеги усулдук эмгектердин, илимий публикациялардын автору, алардын катарында монографиялар, патенттер жана КР нын Билим берүү министрлигинин грифи менен орус жана кыргыз тилинде чыккан окуу китептери бар. М.Б.Баткибекованынилимийжетекчилигининастында 2 докторлук, 10 кандидаттык диссертация жакталган.
Эмгеги
1957-1962 жылдары Фрунзедеги политехникалык институтунда жана тамак-аш өнөр-жайынын Жогорку институтунда (Болгария, Пловдив ш.) инженер-технолог адистиги боюнча билим алган.
1962-1964 жылдары Фрунзедеги политехникалык институтунун консервалоонун технологиясы кафедрасынын ассистенти. 1964-1966 жылдары Москвадагы тамак-аш өнөр-жайынын технологиялык институнун аспиранты.
1967-1971 жылдары – Фрунзедеги политехникалык институтунун окумуштуу катчысы;
1971,1974, 1977, 1986, 1992 жылдары – ФПИ-нун технологиялык факультетинин деканы.
1971-1972 жылдары – А.Гумбольдт атындагы университеттин стажеру (Берлин ш., Германия);
1995-1996 –Кыргыз техникалык университетинин фундаменталдык илимдер факультетинин деканы;
1996-1999 жылдары – Кыргыз техникалык университетинин билим берүүнүн биринчи даражасынын проректору.
1997 жылдан азыркы убакытка чейин Кыргыз техникалык университетинин Химия-технологиялык илимий-изилдөө институтунун директору.
Сыйлыктары
1974ж. “Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнүн отличниги” наамы ыйгарылган;
1995ж. – “Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнө эмгек сиңирген ишмер” деген наам берилген. 1970, 1986ж. СССР-динЖогорку Кеңешинин президиумунун медалдарыменен сыйланган;
1999ж. Кыргыз Республикасынын “Данк” медалы менен сыйланган.
1970, 1972, 1980, 1984, 1987, 1995 жылдарыКыргызРеспубликасынынбилимберүүминистрлигинин,КыргызССРнинЖогоркуКеңешининПрезидиумунунАрдакграмоталарымененсыйланган.
2006 жылы – Эл аралык инженердик академиянын медалы менен сыйланган;
2012 жылы ВОИС-тин Алтын медалынататыктууболгон;
2012 жылы Кыргыз Республикасынын Инженердик академиясынын Ардак грамотасы менен сыйланган.