cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Багыныңкы байланыш
Багыныңкы байланыш (гипотаксис, субординация) - жөнөкөй сүйлөмдүн мүчөлөрүнүн ортосундагы жана татаал сүйлөмдүн курамына кирген предикативдик бирдиктердин (сүйлөмдөрдүн) ортосундагы байланыштын бир түрү. Багыныңкы байланышта грамматикалык жактан байланышкан ар түрдүү компоненттердин бири (сөз айкашында - багындыруучу түгөй, татаал сүйлөмдө - баш сүйлөм) грамматикалык жактан көзкаранды эмес, өз алдынча турса, экинчи компоненти (сөз айкашында - багыныңкы түгөй, татаал сүйлөмдө - багыныңкы сүйлөм) мааниси жана грамматикалык табияты жагынан 1-компонентке көзкаранды мүнөздө болот. Багыныңкы компоненттин көзкарандылыгы, негизинен, маанилик-грамматикалык белгилер аркылуу туюндурулат. Татаал сүйлөмдүн компоненттеринин ортосундагы Багыныңкы байланыш байламталардын жардамы менен да, байламтасыз да уюшулат. Мында Б.б-тын спефикалык өзгөчөлүгү катары баш жана багыныңкы түгөйлөрдүн ордун алмаштырууга мүмкүн эместик эсептелет, ал эми тең байланыштагы компоненттердин орун алмашуусу алардын мазмунун өзгөртпөйт. Сүйлөм мүчөлөрүнүн ортосундагы (сөз.айкаштарынын) Багыныңкы байланыш башкаруу, ээрчишүү, таандык, ыкташуу байланыштары аркылуу ишке ашырылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Интеграцияланган сабак
Интеграцияланган сабак - (лат. integratio – бүтүнгө бириктирүү) – бири-бири менен байланышы бар окуу материалдарын окуучулардын аң-сезиминде бир бүтүн системага келтирүүгө арналган сабактын түрү.
Адатта мындай сабактар тектеш предметтерди окутууда колдонулат. Мисалы: физика - химия – биология; физика – математика; физика – биология – музыка; адабият – тарых ж. б.
Мындай сабактарды эки же андан көп мугалимдер өткөрүшөт. Ал байланыштырылуучу предметтердин санына көз каранды болот. Интеграцияланган сабак көбүнчө жогорку класстарда, мугалимдердин өз ара макулдашуусу боюнча, кош сабактарга арналган убакытта уюштурулат.
Индепендэнс (Огайо)
Индепендэнс (Огайо) (Independence) — Огайо штатынын Cuyahoga округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 7133 киши. Болжолдуу аянты - 24.8 км². FIPS коду — 39-37240.
1-май
1-май — Григорий календары боюнча 121-күнү (толук жылда 122), жылдын аягына чейин 244 күн бар.
Кыргак
Кооз буюмдардын бир түрү. Бул шөкүлөнүн, такыяны, элечектин эң сырткы кырчоосу. Азем буюм-тайымдар ушул кыргагы менен көрктүү көрүнөт. Алар ар кыл эндүүлүктө, ар кандай кездемелерден кооз саймаланып жана кештеленип да жасалат. Кымбат баалуу металлдар менен чөгөрүлүп да кармалат. Элечекти кооздоо-көркөмдөө менен анын жанып, чубалып калуусунан да сактаган. Кыргак кооздолушуна жана жердигине жараша: «алтын кыргак», «күмүш кыргак», «сайма кыргак», «кеште кыргак», «оймо кыргак», «бермет кыргак», «шуру кыргак», «жибек кыргак», «кымкап кыргак» деп айтылат да, устанын-уздун устаттыгы менен уздугуна жараша укмуштай чырайланат. Алтын же күмүш жипчелер чырашталган кыргактардын кырка этегине түрдүү формадагы (узундугу бир эличе) алтын, күмүштөн кыюуланган майда желбирөөчтөр аркылуу «төкмө чачыланган».
Күмүш кыргактын күмүш шөкөттөрү томпок, төрт чарчы туташ көрүнөт да, ага түшкөн кооздуктар «айчык», «карга тырмак», «куш канат» сымал көркөм оюм элементтеринен турат. Мунун жээктери да желбирөөчтөрдөй, бой тумардай, күбөктөрдөй майда күмүш калакчалар аркылуу төкмөлөнөт.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Жогорку кеңдиктер
Жогорку кеңдиктер – жер бетинин уюлга жакын аймактарынын шарттуу аталышы. Алардын чеги катары 65° түндүк жана түштүк кеңдиктер алынган.
Магний карбонаты
Магний карбонаты, MgCO3 – түссүз кристалл, 990оС балкып эрийт. Тыгызд. 3,037 г/см3. 350оС » 0,5 мг/л. Темп-ранын жогорулашы менен сууда эригичтиги төмөндөйт. Жаратылышта магнезит минералы түрүндө кездешет. MgСO3·Н2О системасында беш, үч моногидраты кристаллдашат. М. к суу суспензиясын СО2 менен каныктырганда М. к. эрип, эритмеде гана болуучу гидрокарбонаты Mg(HCO3)2 пайда болот. MgCO3 щелочтуу жана щелочтуу жер металлдары карбонаттары менен өз ара аракеттенишип, начар эрий турган кош туздарды пайда кылат, мис., К2Mg(CO3)2·4Н2О. Булардын ичинен MgCa(CO3)2 –доломит минералынын мааниси өтө чоң. Магнезит жана доломит техникалык жалпы аты «магнезия» деп аталып, ар түрдүү материалды алууда, отко чыдамдуу материалды даярдоодо жана цемент ө. ж-нда кеңири колдонулат.
Жиу-жицу
Жиу-жицу – өзүн коргоо жана куралсыз кол салуу боюнча япон системасы. Анын ыкмаларынын негизи адамдын денесинин коргоосуз калган бөлүктөрүнө (күрөө тамыр, боор, көкүрөк жана башка) сокку уруу. Жиу-жицунун негизги ыкмалары каршылашынын дем алуу жолдорун бууп, колдун жана буттун муундарын бурап бүгүп, түрдүү ыкмалар менен көтөрүп чабуу жана тушоо болуп саналат. Жиу-жицу куралсыз коргонуунун элдик ыкмалары катары Японияда байыртадан эле белгилүү. 13–14-кылымда түптөлүп, 14–19-кылымда самурайлардын физикалык жана согуштук даярдыгынын системасы катары Японияда кеңири кулач жайган. 19-кылымдын аягында Жиу-жицунун мыкты мектептерин тандоонун жана ыкмаларына жаңылоо киргизүүнүн негизинде япондордун жудо, 20-кылымда карате жана айкидо сыяктуу өз алдынча улуттук спорт түрлөрү пайда болгон.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Самсалиев, Султаналы
Самсалиев Султаналы (1920-ж., Аламүдүн району, Жогорку Ала-Арча айылы) — генерал-майор (1962).
1939-жылдан Советтик Армияда кызмат өтөгөн. 1942-ж. Саратов шаарындагы чек арачылар окуу жайын, 1944-ж. Аскер башкармасынын жергиликтүү органдарынын борбордук курсун, М. В. Фрунзе атындагы Аскер академиясын бүткөн. Улуу Ата Мекендик согушка катышкан. 1944—50-ж. Ленинполь райондук аскер комиссариатынын комиссары, 1953—55-ж. полктун командиринин орун басары, 1956—58-ж. Жалал-Абад облустук аскер комиссариатынын комиссары, 1958—74-ж. Кыргыз ССРинин аскер комиссары. 1974-жылдан запаста. Кызыл Жылдыз, 1-даражадагы Ата Мекендик Согуш ордендери менен сыйланган.
Деңиз шамдары
Деңиз шамдары — (лат. Brechites, Penicillus) кош капкалуу моллюскалардын шамга окшогон бир уруусу.
Жуваз
Жуваз – өсүмдүктөрдүн уругунан май тартуу (май Ж.) ж-а шалы актоо (ак Ж.) үчүн пайдалануучу өтө жөнөкөй түзүлүштөгү буюм. Алгачкы Ж-дардын дөңгөлөгүн бир же эки киши жөө түртүп айландырышкан. Бара-бара ага өгүз, эшек, ат чегиле баштаган. Акырында Ж. тегирмен сыяктуу суунун күчү (бара) м-н жүргүзүлө баштаган. Май Ж-дын соку сымал бөлүгү бир же бир нече катуу чулу жыгачтан жасалып, айрымдарынын ичине жука темир капталган. Ж-ды чоң соку таштарды чуңкурайта терең оюп да жасашкан. Булардын жанчууру (сок билеги ) оор келип, анын учу сокусунун түбүнө текши тийгендей жалпагыраак жасалып, айрымдарына темир капталган. Ж. Кыргызстандын түштүк аймактарында колдонулган.
Колдонулган адабият
"Кыргыз Тарыхы.Энциклопедия". Бишкек 2003.
Кына
Көркөм кол өнөрчүлүктө чөптүн тамырынан алынган боек. Муну ышкын түптөн күз айларында атайын казып, сыртындагы чопо топурагын тазалап алат да, сууга кайнатканда чыйкандай кызыл өң берет. Кынага ачык каш кошуп, жүн боёгондо «аты да кына, заты да кына» болуп өмүрү өңү өчпөйт.
Аффрикаталар
Аффрикаталар - лат. affricatus, affricata сөздөрүнөн алынган, Кыргыз тилинде татаал айтылыштагы тыбыш дегенди туюндурат. Кыргыз тилинде татаал тыбыштарга ж, ч кирет. Булардын айтылышында тыбыштык активдүү орган пассивдүү тыбыш органына кептелишип, ага жакындашып жылчыкты пайда кылат, бирок андан тез эле тилдин ортоңку бөлүгү катуу таңдайга, тилдин капталдары каптал тиш менен анын бүйлөлөрүнө кептелип, абанын агымы аны жарып чыгат. Ошентип, бул эки тыбыш эки фокустуулар же аффриката (татаал тыбыштар) тобун түзөт.
Кына
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Аффрикаталар
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Баскыя көрүстөндөрү
Баскыя көрүстөндөрү - Нарын облусунун аймагындагы б. з. ч. 6-1 миң жылдык б. з. 5-6-кылымдарына таандык археологиялык эстелик. Археологияда алар шарттуу түрдө экиге бөлүнөт: б. з. ч. 1-миң жылдыкка таандык Баскыя I байыркы көрүстөнү Жергетал айылынан 7 км түштүгүрөөк жерде, Баскыя өрөөнүндө жайгашкан. Ал 23 дөбө-коргондон турат. Бийикт. 0,20-0,70 м, диаметри 7-13 м. Дөбө-коргондун үстүнө таштар коюлган, айрымдары таштар менен тегерете корумдалган. Көрүстөндөр сүйрүрөөк келип, алардын узундугу 1,9-2,3 м, жазылыгы 0,40-1 м, тереңдпги 0,40-1 м. Көрүстөндө адамдар жалгыз, чалкасынан жаткырылып, башы кыбыланы каратып коюлган. Чопо идиштер, колодон жасалган кооздук буюмдар, темирден жасалган эмгек куралдары, бычак ж. б. табылган. Баскыя II байыркы көрүстөнү Жергетал суусунун жээгинде жайгашкан. Бул жерде болжол менен 40тай дөбө-коргон бар. Түндүктөн түштүктү карай 400 мге созулуп, таш-дөбө жана таш-мүрзөлөрдөн турат. Диаметри 7ден 15мге чейин, бийикт. 0,22 м. Көрүстөндө адамдар жалгыз, айрым убакта топ-топ болуп, казанактуу жана жарма көрлөргө кыбыланы каратып коюлган. Ал жерден куралжарактар, кооздук буюмдар ж. б. табылган. Көрүстөндөрдү 1981-83-ж. К. И. Ташбаева негиздеген.
Светлана Мнацаканова
(1911, Нахичевань ш. - 1997, Бишкек ш.) - пианист. Кыргыз Республикасынын эл артисти (1964). Кыргыздын музыкалык-театр өнөрүн өнүктүрүүгө кошкон салымы үчүн «Ардак Белгиси» ордени (1958), эки жолу Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ардак грамотасы (1947, 1981), Улуу Ата Мекендик согуштун кагышуучусу кагары -эки жолу 3-2 даражадагы «Данк» (1944, 1985) ордендери, «Германияны жеңгендеги үчүн» медалы менен сыйланган. КМШ өлкөлөрүндө, Кытайда, Монголияда, ГДРда, Польшада, ФРГда, Канада да, Индияда гастролдо болгон.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Ильчибай (Калтасин району, Башкыртстан)
Ильчибай — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Төмөнкү качмашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 38  киши. Почта индекси — 452876, ОКАТО коду — 80233845005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жарандык мыйзамдар
Жарандык мыйзамдар – жарандык жүгүртүм катышуучуларынын укуктук статусун, менчик укуктары менен ж. б. мүлктүк укуктарынын келип чыгуу негиздерин, аны ишке ашыруу тартибин, келишимдик ж. б. милдеттенмелерди жөнгө салуучу интеллектуалдык ишмердүүлүктүн натыйжаларына (интеллектуалдык менчикке) карата жекече укуктарды, ошондой эле башка мүлктүк жана анын катышуучуларынын теңчилик, жеке эрктик, мүлктүк өзалдынчалуулугуна негизделген мүлктүк эмес мамилелери менен байланышкан укуктарды аныктоочу ченемдердин жыйындысы. Ж. м. ишкердик жүргүзгөн, же алар менен катышы бар жактардын ортосундагы мамилелерди да жөнгө салат. Ж. м. КР Жарандык кодексинен жана КР Президентинин мыйзам ченемдүү актылары менен КР Өкмөтүнүн токтомдоруна ылайык жарандык мамилелерди жөнгө салуу үчүн чыгарылган башка мыйзамдардан турат. Башка мыйзамдар менен мыйзам актыларында камтылган жарандык мыйзам ченемдери КР Жарандык кодексинде шайкеш болууга тийиш. Министрликтер, ведомстволор ж. б. мамлекеттик органдардын да КР Жарандык кодекси менен мыйзамдарында ж. б. мыйзам актыларында каралган чекте жарандык мамилелерди жөнгө салуучу актыларды чыгарууга укугу бар.
Сол Сунзас
Сол Сунзас — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакасия Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Базас дарыясынын оң жээгинен 16 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь бастауынан Кондома дарыясын кошпогондо, Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Динамика (көркөм башкача айткандадо)
Динамика (көркөм башкача айткандадо) - 1) көркөм башкача айткандадо кыймылды, мезгилдик өзгөрүүлөрдү, ички кубатты сырттан көрсөтүү. Көркөм башкача айткандадо статикалык башталыштары, тең салмактуулуктун туруктуулугу жана тектоника тигил же бул өлчөмдө динамика менен, башкача айтканда кыймылдын башталышы, ыргак, кубат, толкуу менен айкалышат. Убактылуу, динамикалык көркөм искусстводон айырмаланып алар көз менен көрүп, кулак менен уккан образ жана формалардын чыныгы кыймылын өз ичине камтыйт, пластикалык көркөм искусстводо чыныгы кыймыл жок. Бирок алардын образын кабылдоо мезгил ичинде болот, ошондуктан пластикалык көркөм искусство кыймылсыз болсо да, аларды кабыл алууда динамика көз менен көрүп, кулак менен уккан образ жана формалардын чыныгы кыймылын өз ичине камтыйт. Мейкиндик формаларынын пропорциялары менен бөлүнүштөрү, композициянын туруктуулугу же туруксуздугу, живопистеги ар сүртүмдөрдүн мүнөзү мына ушунун баары белгилүү бир ыргакты түзөт жана ал мезгил менен кабыл алынат. Ал эми мейкиндиктеги орун которуунун тездигин көрсөтүүдө, көркөм форма элементтеринин кыймылдуулук таасирин түзүүдө динамика ушул ыргакты тездетет жана акырындатат. Көркөм искусствонун тарыхында шайкештик менен кыймылсыз тынчтык (байыркы грек классикасы, роман стили, классицизм кайра жаралуусу) көбүрөөк орун алган доорлор менен стилдер динамиканын өсүшү (эллинизм, готика, барокко) менен алмашат. Динамикалык ыргактар үстөмдүк кылган багыттарга экспрессионизм, футуризм кирет; 2) музыкада добуш күчүнүн жогорулашына же басаңдашына байланыштуу кубулуштардын жыйындысы. Динамика үндүн ар кандай баскычындагы күчүн, анын тез жана жай алмашышын, үндүн өзүнчө өзгөчөлөнүшүн көрсөтөт. Негизги түрлөрү: piano (р) акырын, кыбылжыган жана forte (f) катуу, бийик. Булардын туундулары: mezzo piano (mp) орт. акырын, mezzo forte (mf) орт. катуураак; pianissimo (pp) өтө акырын, fortissimo (ff) өтө катуу жана башка Үндүн акырындап катуулашы crescendo (графикалык белгилениши <), акырындап басаңдашы diminuendo (>) аркылуу белгиленет. Динамиканын белгилерине акценттин түрлөрү да кирет.
Кооздук буюмдар
Кооздук буюмдар - адамдын дене боюна, кийимине көрк берүүгө арналган түрдүү кооздук буюмдардын жана сүрөттөрдүн топтому. Кооздук буюмдар эзелтеден бери колдонулуп келатат; алардын эң байыркылары неолит дооруна тиешелүү көрүстөндөрдөн табылган. Кооздук буюмдары ал кезде таштан, мүйүздөн, пил сөөгүнөн жана башкадан жасалган. Алгач көп кооздук буюмдар кийимдин бир бөлүгү болгон. Көбүнчө алар магиялык максатка (сактоочу) ээ болгон жана көздөн, жиндерден, ар түрдүү коркунучтардан сактоого тийиш эле. Бирок башынан эле кооздук буюмдардын дагы бир функциясы - адамдын эстетиткалык талаптарын канааттандыруу, өз ордун табуу каражаты катары кызмат кылуучу белги болгон. Адамдын денесинин бардык бөлүктөрү үчүн кооздоо табылган. Башка (мурунга, эринге тагуучу сөйкөлөр, илмелер), көкүрөккө (мончок, чынжырча, төөнөгүч жана башкалар), ийинге асылчу, колго (билерик), манжаларга (шакек), белге, бутка жана башкалар тагылуучу кооздук буюмдары белгилүү. Кооздук буюмдардын мүнөзүнө, формасына маданияттын диний жана этностук өзгөчөлүктөрү, жаратылыш шарттары, тарыхый кырдаал жана адамдардын маданий байланыштары чоң таасир берет. Ошондуктан кооздук буюмдардын аймактык, этностук, конфессионалдык айырмачылыктары болот. Алардын көпчүлүгү кишинин коомдук статусунун символу болуп саналат. Кооздук буюмдарды функциясы, формасы, материалы, даярдоо техникасы, орнаментикасы жана башка боюнча айырмалоо кабыл алынган. Кооздук буюмдардын арасынан кымбат баалуулары: баалуу таштар - бриллиант, изумруд, рубин, сапфир, акак чөгөрүлгөн баалуу платина, алтын, күмүш зергерлик буюмдары өзгөчө бөлүнүп турат. Кооздук буюмдарда түрдүү элдердин көркөм стилдери жана модалары чагылдырылат.
Кордо
Кордо — кыргыздын жеңил тамактарынын бири. Байыртадан белгилүү болгон, диетикалык курамы бар бул тамакты оорулуу же оорудан алдын ала сактангандар (диета кармагандар) ичишкен. Кордо - кайнатылган күрүчтөн жана ченемине жараша катыкталган айрандан даярдалып, ысык түрүндө берилет.
2-май
2-май — Григорий календары боюнча 122-күнү (толук жылда 123), жылдын аягына чейин 243 күн бар.
Ирен
Ирен — топоним. "Манас" эпосунда ааламдын түбү катары сүрөттөлүп, Алоокенин буйругу боюнча Каракандын балдарынын бири айдалып барган жер (Сагымбай Орозбаков, 1. 35).
Тюнмяль-Кы дарыясы
Тюнмяль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Акыль-Чор дарыясынын сол жээгинен 25 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Ваганова Агриппина Яковлевна
Ваганова Агриппина Яковлевна [14(26). 6. 1879, Петербург 5.11.1951, Ленинград] балет артисти, балетмейстер, педагог, РСФСР эл артисти (1934). 1897-жылы Петербург театр окуу жайын бүтүрүп, 1897-1916-жылы Мария театрында пштеген. 1917-жылдан педагогикалык кызматта жүргөн. 1931-37-жылы Ленинграддагы С. М. Киров атындагы опера жана балет театрынын көркөм жетекчиси. «Ак куу көлү» (1933), «Эсмеральда» (1935) балеттерин койгон. Г. С. Уланова, М. Т. Семёнова, Т. М. Вечеслова, Н. М. Дудинская жана башка балет чеберлери Вагановадан таалим алган. Бүбүсара Бейшеналиева да Ваганованын шакирти болгон. «Классикалык бийдин негиздери» окуу китебинин (1934, төрт ирет кайра басылган) автору. Ал балет өнөрүндө классикалык бийдин салттарын өнүктүрүүгө чоң эмгек сиңирген. СССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1946). Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.
Тюнмяль-Кы дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жарандык нике
Жарандык нике – 1) айрым өлкөлөрдө чиркөөнү катыштырбастан тийешелүү мамлекеттик бийлик органдарында жол-жоболоштурулуучу нике; 2) нике мамилесин түзүүгө ниеттенишип, эркек менен аялдын иш жүзүндө чогуу жашоосу; 3) белгиленген мыйзамдык тартипте жол-жоболоштурулбаган иш жүзүндөгү нике же иш жүзүндөгү жубайлык. КРде Ж. н. үйбүлө мыйзамдарында каралган жубайлык укуктарды жана милдеттенмелерди пайда кылбайт.
Маалымат ресурстарын бөлүштүрүү
Маалымат ресурстарын бөлүштүрүү (Information resource sharing - Разделение информацонных ресурсов). Анда тармактын бир компьютеринде сакталган берилиштерге тармактын башка компьютер колдонуучусу жетүүгө мүмкүндүк алат. Жергиликтүү тармактын маанилүү элементи болуп, жалпыга жеткиликтүү болгон сактоочу түзүлүштөргө жетүү мүмкүнчүлүгү жана берилиштерди сактоо эсептелет.
Деңиз лилиялары
Деңиз лилиялары (лат. Crinoidea) — тикен терилүүлөрдүн бир классы, булардын кыйла систематикалык категориясы бар: сабактуу деңиз лилиялары (топ), м. л. Бесстебельчатые (Comatulida) — сабаксыз деңиз лилиялары (түркүмчө), м. л. членистые (Articulata) — муунактуу деңиз лилиялары (түркүм).
Уязытамак (Туймазин району, Башкыртстан)
Уязытамак — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Карат айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 565 киши. Почта индекси — 452779, ОКАТО коду — 80251835004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Магний куймалар
Магний куймалар – курамында Al, Zn, Mn, Zr, Th, Ga, Ge жана башка элементтери 12 % чейин болгон Mg негизинде алынган куймалар. Магний өзү конструкция материалы катары колдонулбайт, себеби механикалык жактан өтө туруксуз. Негизинен курамында 3 – 10 % Al, 0,2 3 % Zn бар М. к. кеңири колдонулат. Коррозияга туруктуу болсун үчүн куймаларга 0,15 – 0,5 % Mg кошулат. Кийинки мезгилде туруктуулугун жогорулатуу максатында, өзгөчө жогорку темп-рада туруктуу болсун үчүн М. к. сейрек кездешүүчү элементтер Th, La, V жана башка бир аз кошулат. М. к. эң негизги кемчилиги – нымдуу абада, тузсуз жана туздуу деңиз сууларында коррозияга туруктуулугу төмөндүгү. М. к. орг. жана минералдык к-талар чөйрөсүндө жана туздарда коррозияга өтө тез дуушар болот. Нымдуу чөйрөдө Cl- иону М. к. коррозияга чалдыгуусуна шарт түзөт. М. к. фториддер, хроматтар, бихроматтар, минералдык майлар, бензин менен керосинде туруктуу. Алардан жасалган тетиктер коррозиядан сактоо үчүн лактар менен сырткы беттерин майлап коюу керек. М. к. негизги артыкчылыгы – тыгыздыгынын төмөн болушу (1,8). М. к. күчтүү басымга ылайыкталган.Улан атому
Интеллект тесттери
Интеллект тесттери - тестирлөөнүн бул түрү азыркы кезде дүйнөлүк практикада кенен жайылтылган деп эсептелет.
Мындай тесттер сыналуучунун интеллектуалдык деңгээлин аныктоого арналган. Көпчүлүк Интеллект тесттерде атайын даярдалган бланкаларда түшүнүктөрдүн логикалык байланышын табуу, классификациялоо, анализдөө жана жалпылоо аракеттеринен турган, өздөштүрүлгөн түшүнүктөрдүн жаңы абалда колдонулушуна ылайыкталган тапшырмалар берилет. Сыналуучу өзүнүн жообун жазуу түрүндө берет, же болбосо даяр жооптордун ичинен туурасын тегеректейт.
Жалпысынан алганда, Интеллект тесттери сыналуучунун акыл-эсинин өсүш деңгээлин аныктай алат. Ал эми интеллектуалдык деңгээлин аныктоонун негизги критерийлеринен болуп, түшүнүктөр, терминдер жана алардын арасындагы байланыштар, билгичтиктер жана көндүмдөр эсептелет.
Сыналуучунун интеллектуалдык деңгээлин аныктоонун сандык көрсөткүчү катары интеллектуалдык коэффициент (IQ) түшүнүгү 1912-ж. америкалык психолог Л.Термен тарабынан негизделген. Интеллектуалдык коэффициент (IQ) төмөндөгү формула боюнча эсептелет: Мында, МА – сыналуучунун акыл курагы, СА – сыналуучунун хронологиялык курагы (жашы).
Аткаруучу
Аткаруучу – 1) КР кылмыш-жаза мыйзамы боюнча түздөн-түз кылмыш жасаган башка адамдар менен бирге кылмыш жасоого катышкан адам, ошондой эле мыйзам боюнча кылмыш-жаза жоопкерчилигине тартылбай турган башка адамдарды пайдалануу менен кылмыш жасаган адам. Кылмыштын катышуучусунун бири болуп эсептелет;
2) КР Жарандык кодекси боюнча тапшырыкчынын тапшырмасында шартталган белгилүү иш-аракетти жүргүзүүгө келишим боюнча милдеттенген адам;
3) керектөөчүнүн укуктарын коргоо жөнүндө КР мыйзамынын аныктамасы боюнча менчигинин түрүнө карабастан түзүлгөн уюм, ошондой эле акысыз келишим боюнча иш аткаруучу же керектөөчүлөргө кызмат көрсөтүүчү жеке ишкер;
4) автордук жана аралаш укуктар жөнүндө КР мыйзамына ылайык – роль аткаруучу, ырдоочу, музыка аспаптарында же башка түрдө адабият жана искусство чыгармаларын аткаруучу (а. и. эстрадалык, цирк же куурчак номерлерин) артист, ырчы, музыкачы, бийчи же башка жактар, ошондой эле оюн коюучу режиссер менен дирижер.
Чартаксай
Чартаксай (Ренжит) – Аксы районундагы суу. Нарын дарыянын алабында. Узундугу 67 км,алабынын аянты 715 км2. Бозбу тоонун түштүк капталынан башталып, кууш жана анча терең эмес капчыгай аркылуу агат. Мундуз кыштагынан төмөн өрөөн жайылып, тоо этегиндеги түздүктө салааланып барып, жерге сиңип жок болот. Киргенде гана Нарынга кошулат. 11- куймасы (жалпы узундугу 10 кмге жетпеген) бар. Апрелде кирип, августта тартылат. Жылдык орточо чыгымы 1,78 м3/сек. Кээ жылдарда жазгы жамгырдан ташкындап, сел жүрөт (мисалы, 1962-жылы 5-майда суунун чыгымы 102 м3/секга жеткен). Сугатка пайдаланылат. Канарык каналы аркылуу Түндүк Фергана каналына кошулат. Өрөөндө Мундуз, Пишкаран жана башка кыштактар бар.
Диний ишеним
Диний ишеним - Кудайга, анын чексиз улуу кудуретине көзү жетүү менен ак дилден ынануу, ар кандай диний окуулардын укмуштуу күчүн эч далилсиз моюндоо, ырым-жырымдардагы, жөрөлгө-салттардагы табынуулардын, сыйынуулардын сыйкырына терең берилүү менен кабылдоо сыяктуу рухий таасирлердин натыйжалар түрүндөгү зор тобу. Диний ишеним көп кырдуу. Ал табияттан тышкаркы керемет күчтөрдүн, кубулуштардын бар экенине, алардын жаратмандык же кыйраткыч кубаттарынын реалдуу экенине, адамдарды ар кандай кырсыктардан коргоп, сактап калгыч теңдешсиз зарделеринин (энергияларынын) толук бар экенине эч бир далил тажрыйбага таянбай туруп эле көзү жеткендей кабылдоосу сыяктуу көптөгөн көрүнүштөрдү кучагына алат. Албетте, диний ишеним адамдардын рухий турмушунда дем берүүчүлүк, шыктандыруучулук ролду ойноп келген, ошону менен бирге ар адамдын ички жан дүйнөсүндө, күндөлүк жашоосунда, жүрүм-турумдарын максатташтырууда олуттуу рухий жөлөк болуп берген. Ушул мааниде алганда диний ишеним ар кандай диний идеологиянын эң таасирдүү куралы.
Кыял
а) Элдик колдонмо-жасалга өнөрүндө узануу менен уздануудагы чыгармачылыктын жогорку чеги. Ал — ар бир устанын жана уздун бири-бирине анча коошпогон өздүк көркөм оюм-чийим жаратуудагы жекече мамилесинин натыйжасы. б) Айрым атактуу чеберлердиң аттары кошо айтылган көркөм оюмдары менен көчөттөрү. Мисалы: «Салбай оюм», «Садыбакас оюм», «Маркатай оюм», «Садык оюм»..., «Шакен оюм», «Алтын оюм», «Макен оюм», «Күлүшары оюм». в) Элдик сыналган көркөм оюмдун жана көчөттүн жалпы аталышы.
Костенко Л.Ф.
Костенко Л.Ф. (1842-1891). Жазуучу, тарыхчы, географ, ориентолог, Түркстан аскердик Генштабынын полковниги. «Алай экспедициясынын» жигердүү катышуучусу. Кыргыздардын жайгашуусу оң жана сол канат кыргыз уруулары жана алардын курамы жөнүндө, чарбалык уклады, диний ишенимдери жана жөрөлгөлөрү, материалдык маданияттын үлгүлөрү боюнча баалуу маалыматтарды камтыган билдирүүлөрдү жазган. Бул маалыматтар анын «Средняя Азия и водворение в ней русской гражданственности» аттуу эмгегинде чагылдырылат. Арийне, бул эмгек кыргыздарга карата реакциячыл-шовинисттик көз караштарга жык толгон субъективдүү пикирлер менен коштолот.
Азиза Миңжылкыева
Миңжылкыева Азиза Умаровна (1960-ж. .т. Аксы району) - балет артисти. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген арт.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Деңиз кашыктары
Деңиз кашыктары — (лат. Periplomatidae) кош капкалуу моллюскалардын бир тукуму.
Марков, Андрей Андреевич
Марков Андрей Андреевич (1856-1922)- орус математиги.
1878-ж. Петербург университетин кандидат даражасы менен бүтүргөн, 1880-жылдардан приват-доцент, 1886-жылдардан профессор, 1905-жылдардан Петербург университетинин эмгек сиңирген профессору. 1886-жылдардан Петербург ИАнын адьютанты, 1890-жылдардан экстраординатордук, ал эми 1896-жылдардан ординатордук академик.
Илимий изилдөөлөрүнүн темасы Петербург математикалык мектебинин өкүлдөрү П. Л. Чебышев, Е. И. Золотарев жана А. Н. Коркиндин эмгектерине жакындашат. Илимий иштин сандар теориясы боюнча изилдөөдөн баштаган. Математикалык анализде үзгүлтүксүз бөлчөктөр теориясы, интегралдардын пределдик маанилери, катарлардын жыйналуучулугун жакшыртуу маселелери, эң жакшы жакындаштыруу теориясы боюнча эмгектенген. Ыктымалдык теориясында пределдик теореманы далилдеген, Марков процессин, эң кичине квадраттар методун негиздеген. Анын «Ыктымалдыктарды эсептөө» (1900), «Чектүү айырмаларды эсептөө» (1886) деген китептери математика илиминин өнүгүшүнө зор таасир тийгизген. Марков прогрессивдүү илимпоз болгон, падышалык режимдин акыйкатсыздагына каршы күрөшкөн, математиканы мектепте диний көз карашта окутуу аракетине каршы чыккан.
Интонация
Интонация — текстти угуучуга жеткирүүдө айтуучунун ага эмоциялуу-экспрессиялуу маани берүү үчүн жана сүйлөмдөрдүн синтаксистик курулушун көрсөтүү үчүн айтуучунун речинин ыргактык-обондук жактан иштелиши. "Манас" эпосундагы И-нын тутумдук элементтери төмөнкүлөр болуп саналат: 1) речтин обондуулугу, мында чыгарманы угуучуга жеткирүүдө ырдалган, ыр менен аткарылган ырдын бөтөнчөлүгү. Маселен, суроолуу, илептүү, жай сүйлөмдөр деп кийин бөлүштүрүлүп, тыныш белгилери коюлган өзгөчөлүктөр манасчылардын И-сында байыртадан эле болуп, сакталып келген. Мисалы, Карагул Алмамбеттин алдынан чыгып, анын сырын тартуу максатында мындай суроолор менен кайрылат:
Жарандык процесс
Жарандык процесс – жарандык иштин чечилишин кароо учурунда сот жана башка субьекттердин ортосунда түзүлүп, жарандык процесс укуктары аркылуу жөнгө салынуучу иш-аракеттер менен мамилелердин жыйындысы. Кеңири алганда Ж. п. соттун да, жарандык-укуктук талаш-тартышты чечүү боюнча башка органдардын да (арбитраждык, бейтарап соттордун, башкаруу органдарынын ж. б.) ишмердигин камтыйт.
Интонация
Билеги жоон, таш жүрөк,
Душманга салган чоң дүмөк,
Пил мүчөлүү бадырек,
Алышкан аман болбостой,
Ялпинг-Усья (дарыя)
Ялпинг-Усья (Ялпинг-усья) — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Вижай дарыясынын оң жээгинен 38 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Интонация
Азыр келген сен кимсиң? (Сагымбай Орозбаков, 4. 279).
Ялпинг-Усья (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Интонация
Мындай суроолуу маанини берүү үчүн манасчылар суроо И-сын колдонушат. Ошондой эле жай маани, күчтүү сезим менен айтылган жерлер өз-өзүнчө, бөлөк-бөлөк И-да айтылган. 2) речтин ыргагы, башкача айтканда ыр жолдорундагы муун сандарынын, муундардын катышы, муун өлчөмү (к. Ыргак). 3) речтин интенсивдүүлүгү, башкача айтканда текстти айтуунун бийиктиги же пастыгы, бул манасчынын эпосту кандай жагдайда аткарып жаткандыгына (жайлоодо, боз үйдө, телестудияда, кабинетте ар башкача айтылышы белгилүү) байланыштуу болот. 4) речтин темпи, башкача айтканда сөздөрдү, сүйлөмдөрдү айтуунун тездиги же жайлыгы жана текст ичиндеги тынымдар. 5) речтин тембри, башкача айтканда бул же тигил эмоциялык-экспрессиялык белгилерди туюнтуу үчүн колдонулган үндүк өзгөрүүлөр, манасчынын сезиминин чагылышы, аткарып жаткан окуяга аткаруучунун мамилеси. “Көңүлдүү”, “салтанаттуу”, “кайгылуу”, “ачуулу”, “тамашалуу” жана башкалар тембрлердин тексттеги окуянын жүрүшүнө, маанисине карай колдонулушу. 6) фразалык же логикалык басымдан келип чыгуучу И., мында тексттеги негизги мааниге ээ айрым сөздөрдү бөлүп көрсөтүүнүн үндүк белгиси (к. Басым).
Ялпинг-Усья (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Интонация
И-нын көп түрдүүлүгү — манасчынын таланттуулугунун көрсөткүчү. Музыка изилдөөчү В. Виноградов эпосту айтууда Саякбай Карала уулу жыйырмадан ашык обондорду, вариацияларды тапканын жазат. Философ изилдөөчү А. Салиев манасчылык өнөрдүн кудурети жөнүндө мындай дейт: “Жөнөкөй ырлардын обондору өз алдынча чарчы келет да ошол бир түрдөгү обон-алкак ырдын баш-аягына чейин кайталана берет. Ал эми бизге Саякбай көрсөткөн “Манастын” ыр формасы андай эмес, бул дастандын өзгөчө мазмунуна байланышкан. Анда чыйралган динамика менен өтүп жаткан күчтүү окуялар баяндалат эмеспи: ал окуялардын драмалуу башталыштары, бири-бирине эшилген, ойку-кайкы тармактары болот, аларда адамдардын мүнөздөрү, иштери, мүдөөлөрү кагылышат. Мына ошол чыйралган окуяларды жана ойку-кайкы кагылышууларды кайра-кайра кайталана берген чарчы калыптагы обон менен баяндалганда ал мазмундун толгоосу, кубаты, күчү солгундап түшүп калат экен. Бул “манасчылар” деп аталып, бирок дастандын эпизоддорун динамикасы жок, бир калыптан чыкпаган сенек речитация менен аткарып жүргөндөрдүн практикасынан ачык көрүнүп турат. Тиги мазмунга жараша ар түркүн И-ларга өтүп, өөрчүтүлүп турган музыкалык формалар да керек экен, аны тийиштүү даражада таасирдүү аткарып берген артисттик өнөр да керек экен. Саякбай дал ушуну көрсөттү ("Манас" жана Саякбай” — “Ала-Тоо”, № 8. 1988). Демек, манасчылык өнөрдүн ушундай өзгөчөлүгү эпосту аткарууда андагы И-лык белгилерди сактоого да байланышат.
И. тексттин угумдуулугун арттырат, элге жеткиликтүү кылат, ойду, анын астарин түшүнүүгө көмөктөшөт.
Тулом
Тулом (Тулома, Тулам, Тухана, Тулапиш) — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Луза дарыясынын оң жээгинен 337 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 54 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Айгүл-Таш
Калкы
Калкы - 625 киши.
Жогорку көл
Жогорку көл – (Lake Superior) дүйнөдөгү эң чоң тузсуз көл. Түндүк Америкада (түндүк-чыгышы Канадада, батышы жана түштүгү АКШда). Улуу көлдөрдүн ириси жана тереңи. Аянты 82,4 миң км2, тереңд. 393 мге чейин. Гурон көлү менен Сент-Мэрис дарыя аркылуу туташат. Чанагы тектоникалык кыймылдан пайда болгон. Жээктери декабрдан апрелге чейин тоңот. Балык кармалат. Негизги порттору: Дулут, Сьюпириор, Ашленд, Маркетт (АКШ), Тандер-Бей (Канада). Айл-Ройcл улуттук паркы уюшулган.
3-май
3-май — Григорий календары боюнча 123-күнү (толук жылда 124), жылдын аягына чейин 242 күн бар.
Сирець
Сирець — Киев метросунун Сырецко-Печерская сызыгсындагы станциясы. 2004-жылы 14-октябрьда ачылган.
Интернатура
Интернатура – медициналык жогорку окуу жайлардын бүтүрүүчүлөрүнүн жана дарыгерлик кесиптик квалификациясын жогорулатуу үчүн болгон клиникалардагы жана ооруканалардагы стажировкасы.
Интернатура дүйнөнүн көпчүлүк мамлекеттеринде кабыл алынган. Ал эми Кыргызстанда эки жылдык мөөнөт менен практикаланып келүүдө.
Иронтон (Огайо)
Иронтон (Огайо) (Ironton) — Огайо штатынын Lawrence округуна караган АКШ шаары.
Вагинит
Вагинит, колпит (грекче kjlpos жатын кыны) жатын кынынын сезгениши. Жеке жана жыныс гигиенасын жакшы сактабаганда жатын кынына оору козгоочу микроорганизмдер жана мите козу карындар түшкөндө, кынга бөтөн нерсе киргенде, аборттон жана төрөттөн кын жабыркаганда пайда болот. Ошондой эле жатын кынын көп жуу, бойго бүтүрбөөчү химиялык заттарды көпкө колдонуу, жатындын түшүшү, жатын шакекчесин көпкө кийүү жана башка түрткү берет. Анын пайда болушуна климакс мезгилинде энелик бездин функциясынын начарлашы да таасир этет. Вагинитте суюктук бөлүнүп, ичтин төмөн жагы салмактанып ооруйт, жатын кыны кычышат жана ачышат. Аны трихомонада жана гонококк козгосо ак, кээде коюу ириңдүү, боз суюктук көп бөлүнүп, жыныс органдарынын терисин жана былжыр челин дүүлүктүрөт. Врачка эрте кайрылып, аял, эркек экөө тең дарылануусу керек. Алдын алууда жеке гигиенаны сактоо чоң мааниге ээ.
Шайдансай
Шайдансай — Бабашата кырка тоосунун түндүк-батыш капталынан башталган суу. Ноокен районунун аймагында Караүңкүргө жетпей сугат тармактарына таралат. Узундугу 30 км, алабынын аянты 131 км2. Алабынын деңиз деңгээлинен орточо бийикт 2070 м. 10го жакын майда куймасы бар. Жылдык орточо чыгымы 1,65 м3/сек. Эң көп чыгымы июнда (2,9 м3/сек), азы январда (0,60 м3/сек) байкалат.
Исамутдинов Зухритдин Низамутдинович
Исамутдинов Зухритдин Низамутдинович (1953, Анжыян облусунун, Өзбек Республикасы) — филолог, журналист. 1976-ж. Ташкен мамлекеттик университетин бүткөн. 1976-жылдан Өзбек Республикасынын Илимдер акдемиясынын Тил жана адабият институтунда илимий кызматкер. 1991-ж. “Жакын түркий тилдерде поэтикалык котормонун өзгөчөлүктөрү” ("Манас" эпосунун өзбек тилиндеги котормосунун мисалында) деген темада кандидаттык диссертациясын коргогон. "Манас" эпосу жана кыргыз адабияты маселелери боюнча 30га жакын илимий макалаларды жазган. Айрым кыргыз эл жомокторун, кыргыз жазуучуларынын аңгемелеринен өзбекчеге которгон.
Жувейни
Жувейни, Алааддин Ата Мелик ибн Мухаммед (1226–1283) – фарсы тарыхчысы жана мамлекет ишмери. Хулагулар династиясы Иранды башкарып турган мезгилде жашаган. Хорасандын бийлик ээсинин атайын тапшыруусу м-н Моңголияга (Каракорумга) үч ирет барып келген. Анын 1260-ж. фарсы тилинде жазылган. «Тарих-и-жахангушай» («Дүйнөнү ээлеп алуунун тарыхы») деген эмгеги Орто Азия ж-а Борбордук Азия элдеринин 12–13-к-дагы тарыхы боюнчача баалуу даректерден болуп эсептелет. Бул эмгекте теңиртоолук кыргыздар тууралуу маалыматтар бар. Анын эмгегин толугу м-н басмага Мирза Мухаммед хан Казвини даярдап, үч том кылып чыгарган (Лондон, 1912–37).
Колдонулган адабият
"Кыргыз Тарыхы.Энциклопедия". Бишкек 2003.
Магний оксиди
Магний оксиди, MgO – түссүз кристалл, тыгызд. 3,58 г/см3, эрүү t 28000С, кайноо
t 36000С, сууда начар эрийт. Майда ак күкүм түрүндөгү, б. а. аморфтук MgO абадан суунун буусу менен СО2 сиңирип алып, Mg(OH)2 жана MgCO3 пайда кылат. Суюлтулган к-талар
м-н реакциялашып, тиешелүү туздар, метил спирти менен (СН3О)2Mg – магний метилаты, магний туздары эритмелери менен аракеттенишип негизги туздар пайда кылат. Темп-ранын жогорулашы менен анын реакцияга жөндөмдүүлүгү төмөндөйт. Жогорку темп-рада ысытылган MgO суу менен кошулбайт, к-тада эрибейт. Ага Al2O3, Fe2O3, Cr2O3 жана башка оксидди кошуп ысытуудан MgM2O4 шпинели пайда болот. Жогорку темп-рада К, Са, Si, СаС2 менен металлга чейин калыбына келет. Жаратылышта минерал түрүндө кездешет. Ө. ж-да магнезит, доломит күйгүзүүдөн, магний сульфатын, гидроксокарбонатын ысытып ажыратуу менен алынат. М. о. медицинада, нефть продуктуларын тазалоодо, отко чыдамдуу буюм жасоодо, курулуш материалдарын алууда колдонулат.
Диний секталар
Диний секталар - (лат. seсta окуу, багыт, мектеп) өзүнчө диний көз караштарды жетекчиликке алып, жалпы динден бөлүнүп чыккан динчилер тобу. Бардык эле диндерде секталык агымдар, топтор, уюмдар бар. Өзүлөрү туткан көз караш, ой-пикирлерди, принциптерди жана доктриналарды өзгөчө деп эсептеп, башкалардан жогору коюшат, аларга фанатизм мүнөздүү. 20-кылымдын соңунда адамзаттын рухий дүйнөсүнө олуттуу таасири бар социализм өз идеологиясы менен урагандан кийин диний секталар пайда болгон. Диний секталар ортосунда боло бере турган идеялык көз караштардагы, конфессиялык ич ара мамилелердеги пикир келишпегендиктерди, айрым олуттуу карама-каршылыктарды саясий экстремисттер улут аралык, өлкөлөр ичиндеги гана эмес, эл аралык жаңжалдарга айлантып жиберүү коркунучтарын түзүүдө. Ошол эле убакта айрым диний секталардын башка түргө өтүшү же социалдык шарттарга ылайыкташып, өзүнөн-өзү жоюлуп кеткен учурлары да кездешет.
Деңиз бадыраңдары
Деңиз бадыраңдары (лат. Beroida) — жоноктор тибиндеги жандыктардын бир түркүмү.
Жарандык процесстик укук
Жарандык процесстик укук – жарандык иштерди сот тарабынан териштирүү жана чечүү тартибин, ошондой эле сот жана башка кээбир орган актыларын аткаруу тартибин жөнгө салуучу укук тармагы. Ж. п. у. ченемдери сот, сот аткаруучусунун, анын баардык катышуучуларынын ишин жөнгө салат; илим жана окуу сабагы.
Аткарым күнү
Аткарым күнү – банктын жумуш күнүнүн – документтерди кабыл алуучу, анын ичинде төлөм документтерин да – биринчи жарымы.
Испара
Испара — топоним. Эпос боюнча Манастын бабаларынын жери (Сагымбай Орозбаков, 2. 151). Географиялык реалияда Кыргызстан менен Тажикстандын аймагындагы Исфара чөлкөмүнө дал келет.
Ростислав Миронович
Миронович Ростислав Георгиевич (1904, Майкоп ш. - 1998, Воронеж) - флейтачы-дирижер. Кыргыз Респкасының искусствосуна эмгек сиңирген ишмер (1953). «Ардак белгиси» ордени жана медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Карл Линней
Карл Линней (швед. Carl Linnaeus, Carl Linné, лат. Carolus Linnaeus, 1761-жылы дворяндыкты алгандан соң — Carl von Linné ысымын алып жүрөт) — швед табийгат таанучусу жана дабагер, жаныбарлар жана өсүмдүктөр дүйнөсүнүн систематикасынын бирдиктүү классификациясын түзгөн. Ал классификацияда биологиялык илимдердин өөрчү этаптары такталып бир калыпка алып келинген. Анын негизинде Линней дүйнөлүк белгилүү биолог окумуштуулардын бири катары таанылып келет. Линнейдин илимге болгон эң чоң салымы болуп биологиялык түрдү киргизүү, биноминалдык (бинардык) номенклатураны колдонуу жана систематикалык (таксономиялык) түрмөктөрдүн бири бирине болгон байланышын ачык көрсөткөндөгүсү болуп саналат.
Линней — белгилүү табийгат таанучуу швед окумуштуусу. Швецияда аны, швед жерин ачкан саякатчы катары баалап келишет, башкалардан бөлөкчөлөнгөн швед аймактарын изилдеп, ал аймактардын «бири экинчисине кандай жардам берип жатканын» көргөн.
Ала-Бука, заказник
Ала-Бука заказниги– Ала-Бука районундагы аңчылык заказниги. Чаткал кырка тоосунун түштүк-чыгыш капталында, Өрүктү, Ала-Бука, Чанач, Кызыл-Ата сууларынын алабында.
Котон.
Котон. Чыгыш Түркстан (КЭР) Хотон топоними, хотондор деген этнографиялык топ. «Хотон» монгол тилинде: 1.«Биргазан» (пеликан); 2.«Маяк» маанилерин туюнтат. Тарыхый булактар, этнографиянын, фольклордун, топонимиканын маалыматтары, илимий изилдөөлөр кыргыздардын Тибет, Кашмир, Хотанга чейинки аймактарды мекендешкендигин тастыктайт. Азыркы учурда Монголияда Кытайдан (Батыш Кытай) көчүрүлүп келинген хотондор деген түрк тилдүү этнографиялык топ бар. Саны 3000 чамалуу бул топтун негизин Чыгыш Түркстандын түрк тилдүү калктары түзгөн. Манжур (Цинь династиясы) бийлигинин тушунда туткундалган хотондор учурда Улан Гомдун Хархира дарыясына чукул жерлерде жашашат. Бир топ этностук компоненттерди кучагына камтыган бул энчилүү ат жердин аталышына байланыштуу келип чыккан деген көз караштар бар. Айрым маалыматтар бул этнографиялык топтун бир нече кылым илгери Хотон тоолорунда жашашкандыктарын тастыктайт. Хотон топоними «Манас» дастанында да чагылдырылат. Окумуштуулар өз изилдөөлөрүндө хотондордун кыргыздарга этностук жактан жакындыгын белгилеген жүйөлүү пикирлерин айтышат. Жунгар (Ойрот) хандыгынын тарыхы боюнча абройлуу адис И.Я.Златкин «хотон» терминине төмөнкүдөй аныктама берет: Хотон - кандаш туугандыкка негизделген, чогуу чарба жүргүзүшкөн үй-бүлөлөрдүн тобу. Хотондо 4, 10, 50 андан көбүрөөк үй-бүлө болгон. Бир нече хотон аймак же отокту түзүшүп, ал төмөнкү феодалдык ээликти аныктаган. Отоктор же аймактар тобуулусту, ал эми улустар - жунгар хандыгын түзгөн. Котон - солто, чекир саяк урууларынын курамдарындагы уруктар катары белгилүү.
Фотосинтез
Фотосинтез (грек сөзүнөн - φωτο — жарык жана σύνθεσις — синтез, бириктирүү, аралаштыруу) — Өсүмдүктөргө гана тиешелүү процесс болуп саналат. Күндүн кванттык энергиясынын жана хлорофилл данчаларынын жардамы менен өсүмдүктөрдүн органикалык эмес көмүр кычкыл газынан (СО2), органикалык кантты (Глюкоза С6Н12О6) жана кычкылтекти (О2) пайда кылуусу.
Фотосинтез — татаал түзүлүштүү өсүмдүктөрдүн, жашыл балырлардын жана кээ бир бактериялардын күн нурунун жардамы менен жөнөкөй заттардан татаал органикалык бирикмелерди пайда кылуу процесси. Фотосинтез үчүн суу, көмүр кычкыл газы жана күн нуру керек. Суудагы жана деңиздеги жашыл балырлар бул заттарды диффузия жолу менен суудан алат. Жер үстүндө өскөн өсүмдүктөр азыктануу үчүн эволюция процессинде тамыр, сабак, жалбырак, атайын өткөргүч системалар (ксилема, флоема) менен камсыздандырылган. Фотосинтез жашыл жалбыракта жүрөт. Жалбырак күн нурун көбүрөөк сиңирип алууга жана газ алмашууга жөндөмдүү. Өсүмдүк клеткасынын жашыл пигменти — хлорофилл суу менен көмүр кычкыл газынын биригүүсүнүн катализатору, ал клетканын эң майда денечелеринин (хлоропласттардын) сырткы мембранасында топтолгон. Ар бир клеткада 20дан 100гө чейин хлоропласт бар.
Фотосинтез процессинде хлорофилл жарык энергиясын жакшы сиңирип, аны башка молекулага берет. Көмүр кычкыл газы, суу түздөн-түз жарыкты өзүнө сиңире албайт, бул бирикмелердин өз ара катышын хлорофилл гана камсыз кылат. Фотосинтезге керектүү көмүр кычкыл газы өсүмдүк жалбырагындагы эң майда тешикчелер аркылуу кирет. Хлорофиллдин жардамы менен күн энергиясы сиңирилгенде молекулалык кычкылтек, углеводдор, жогорку энергиялуу фосфор бирикмелери (аденозинтрифосфат жана башкалар) пайда болот. Жогорку энергиялуу фосфор бирикмелери жарык энергиясынын көбүн өзүндө сактайт. Фотосинтездин жардамы менен органикалык заттардын жана энергиянын запасы топтолуп, ал органикалык эмес заттардан органикалык заттарды синтездөөгө өз алдынча жөндөмсүз болгон башка организмдердин керектөөсүн камсыз кылат. Тирүү организмдерге керектүү болгон бардык энергия жашыл өсүмдүктөрдүн күн нурунун энергиясын химиялык энергияга айландырышынан келип чыгат.
Жер жүзүндөгү фотосинтез менен бирге ага карама-каршы болуп органикалык заттар жана отун, көмүр, нефть күйгөндө кайра калыбына келген көмүртектин кычкылдануу процесстеринен, тирүү организмдердин тиричилигинен келип чыгуучу көмүр кычкыл газы, кычкылтек, суу кайрадан фотосинтез процессине катышат. Ошондуктан фотосинтезде катышуучу күн энергиясы бул элементтердин айлануусунда кыймылдаткыч күч болуп саналат. Дем алуу, ачуу, чирүү, күйүү процесстеринин натыйжасында органикалык бирикмелер кычкылданып, бузулуп, алардын акыркы продуктулары кайрадан заттардын айлануусунда катышат. Ошентип, акырындык менен өсүмдүктөр жана жаныбарлар дүйнөсүнүн ортосунда тең салмактуулук пайда болот. Фотосинтездин жалпы продукттуулугу эбегейсиз чоң: жыл сайын Жер жүзүндөгү өсүмдүктөр 100 млрд гдай органикалык заттарды пайда кылат, 200 млрд т көмүртекти байланыштырып, атмосфераны 145 млрд т бош кычкылтек менен байытып турат. Атмосферадагы бардык кычкылтек фотосинтездин натыйжасында пайда болот. Жер бетиндеги бардык тирүү организмдердин жашоосу, өөрчүшү, көбөйүшү, сакталышы биринчиден жашыл өсүмдүктөрдүн тиричилиги менен түздөн-түз байланыштуу. Азыркы кездеги чоң курулуштар, жол салуу, транспорттун көбөйүшү, айлана-чөйрөнү уулуу таштандылар менен булгоо планетадагы өсүмдүк менен жаныбар дүйнөсүнө терс таасирин тийгизип, алардын ортосундагы тең салмактуулукту бузушу мүмкүн (к. Экология). Ошондуктан, дүйнөнүн көпчүлүк өлкөлөрүндө, анын ичинде биздин өлкөдө айлана-чөйрөнү сактоого багытталган көп чаралар иштелип чыгарылууда жана турмушка ашырылууда (Айлана-чөйрөнү коргоо).
Кокуш (Калтасин району, Башкыртстан)
Кокуш — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Төмөнкү качмашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 369  киши. Почта индекси — 452876, ОКАТО коду — 80233845006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Вирлиця
Вирлиця — Киев метросунун Сырецко-Печерская сызыгсындагы станциясы. 2006-жылы 7-мартда ачылган.
Сарбагышев, Бердибек
Сарбагышев Бердибек (1929-ж. т. Кемин pайонy, Тегирменти айылы) —зоотехник, айыл чарба илимдеринин доктору (1986).
1949-ж. К. И. Скрябин атындагы Кыргызстан айыл чарба институтун зоотехния факультетин бүтүргөн. 1950—54-ж. Бүткүл союздук мал чарба илимий изилдөө институтунун аспиранты, 1955—56-ж. Кыргызстан ИАнын Зоология жана паразитология институтунда кенже илимий кызматкер, 1956—64-ж. Кыргызстан мал чарба жана ветеринария илимий изилдөө институтунда кенже, улуу илимий кызматкер. 1965—85-ж. эт-сүт лабораториясынын башчысы; 1984-жылдан эт-сүт бөлүмүнүн башчысы. 1984-жылдан Кыргызстан мал чарба илимий-өндүрүш бирикмесинин башкы директорунун илимий иштер боюнча орун басары. Негизги эмгектери уй, топоз породаларын жакшыртып, кунардуулугун арттырууга, аларды бордоо, жайытта семиртүү жана 6aгыш өстүрүүнүн алдыңкы технологиясына арналган. 190дон ашык илимий эмгектери (анын ичинде 25 монография жана китепчелер, 25 сунуштар) бар. Кыргыз Республикасына эмгек сиңирген зоотехник (1971), Эки «Ардак Белгиси» ордени менен сыйланган.
Магаза (Кабырза куймасы)
Магаза — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакасия Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кабырза дарыясынын оң жээгинен 62 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Вагиф Молла Панах
Вагиф Молла Панах (1717, Азербайжан, азыркы Казах району, Салахлы айылы 1797, Шуша) азербайжан акыны, мамлекеттик ишмер. Араб, фарс тилдерин билген мугалим, Карабах ханынын вазири болгон. Карабах, Грузия, Талыш жана Эриван хандыктарынын Иранга каршы коргонуу союзун түзүүгө катышып, Россия менен союздаш болууну жактаган. Вагиф Молла Карабахты басып алган Ибрагим хандын жакын адамы Мухаммедбек Жеваншир тарабынан өлтүрүлгөн. Туңгуч ырлар жыйнагы 1856-жылы Темир-хан-Шура (азыркы Буйнакск) шаарында басылган. Вагиф Молланын ырларын жыйноодо М. Ф. Ахундов көп эмгек спңпрген. Толук ырлар жыйнагы 1945-жылы басылып чыккан. Анын ырлары дүйнөнү шат кабылдоого үгүттөп, сүйүү, философиялык ойлорго, граждандык мотивдерге ширелген. Азербайжан поэзиясында ашуг формасы гошманы бекемдеген. «Гүл», «Турналар» аттуу ырларында өмүр, кубаныч, махабат, өкүнүч сезимдери чагылдырылган. Акындын өмүрү тууралуу С. Вургун «Вагиф» аттуу драмалык поэма жазган. Чыгармалары: Молла Панах Вагпф. Баку, 1925; Лирика. М., 1968.