cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хронологиялык жадыбал
1900-жыл- Чγй ѳрѳнγндѳ (Таштѳбѳ) жана Ысыккѳлдѳ (Бозучук) кыштактарынын негизделиши. 1992-жыл,май-Прежевальскиде Кыргызстандагы алгачкы элдик китепкананын ачылышы. 1912-жыл, 12-декабрь – Кыргызстандын орто билим берγγчγ алгачкы окуу жайы Пишпек эркектер гимназиясынын ачылышы. 1913-жыл, март- Кыргызстандагы алгачкы басмасѳз «Пржевальский сельский хозяин» журналынын чыгышы. 1916-жыл, 25-июнь-Орто Азиянын жергиликтγγ элдерин оорук жумшактарына алуу жѳнγндѳ бадыша ѳкмѳтγнγн указы. 1916-жыл, 17-июль- Аскердик-оорук жумуштарына баруудан баш тартууга байланыштуу Тγркстанда согуштук абалдын киргизилиши. 1916-жыл, июль- Октябрь-Кыргызстандын улуттук – боштондук кѳтѳрγлγшγ жана анын бадыша аскерлери тарабынан басылышы. 1917-жыл,27-февраль-Февраль буржуазиялык-демократиялык революциясы.Бадышачылыктан кулатышы. 1917-жыл,март-Кыргызстандагы алгачкы советтердин пойда болушу. 1917-жыл,май-Пишпекте «Букра» демократиялык союзунун пайда болушу. 1917-жыл,май айлары-«Алаш» партиясынын Пишпектеги бѳлγмγнγн тγзγлγшγ. 1917-жыл,май айлары-Солчул эсерлер партиясынын Пишпектеги уюмдарынын тγзγлγшγ. 1917-жыл,август-Ошто мусулман жумушчулары менен чайрыкерлердин депутатарынын Советтери уюшулушу. 1917-жыл,9,10-сентябрь-Пишпекте «Букара» союзунун курултайы. 1917-жыл, октябрь-ноябрь-Ташкенттеги куралдуу кѳтѳрγлγштγн жениши. 1917-жыл,ноябрь-Сγлγктγ жана Кызылкыяда Совет бийлигинин орношу. 1917-декабрь-Таласта Совет бийлигинин орнршу. 1918-жыл,январь Ошто Совет бийлигинин оргошу. 1918-жыл,февраль-Пишпекте Совет бийлигинин орношу. 1918-жыл,апрель-Нарында Совет бийлигинин орношу. 1918-жыл, 20-апрель-1-май Тγркстан АССРинин жарияланышы. 1918-жыл,май-Пржевальскиде Совет бийлигинин орношу. 1918-жыл,22июль-Жетисуу Фронтунун γзγлγшγ. 1918-жыл,29август-Таласт ѳрѳѳнγнγн Дметриевка кыштагындагы келгин дыйкандардын козголону. 1918-жыл,23сентябрь-Пишпекте Кызыл Армиянын биринчи полкунун γзγлγшγ. 1918-жыл,19-ноябрь-Пишпек уездиндеги эсерлер партиясынын таратылышы. 1918-жыл,декабрь-Беловодскийдеги келгин дыйкандардын козголону. 1919-жыл,14август-Туркγстан фронтунун тγзγлγшγ. 1921-жыл,8июнь-«Кошчу» Союзунун тγзγлγшγ. 1921-1922-жылдары Кыргызстандын Тγндγгγндѳгγ жер-суу реформасы. 1922-жыл-январь-июнь Тоолуу Кыргыз областын тγзγ аракеттери. 1924-жыл,14-октябрь-РСФСРдин курамында Кыргыз Автономиялуу областынын тγзγлγшγ. 1924-жыл,7-ноябрь- Кыргыз тилиндеги «Эркин-Тоо» гезитинин биринчи санынын чыгышы. 1925-жыл,27-30-март- Кыргыз автономиялуу областынын Советтеринин уюштуруу съезди.
Консулдук экзекватура
Консулдук экзекватура (лат. exsequor  – аткарам) – консулдук милдеттерди ишке ашырууга (консулдук округдун чектеринде) адатта, ТИМ аркылуу берилүүчү, туруучу өлкөнүн улуксаты. Кабыл алуучу өлкө К. э. берүүдөн баш тартышы, ошондой эле каалаган учурда себебин түшүндүрбөстөн кайра алып коюшу мүмкүн. К. э. ырасмий басма сөз органында консулдук мекеменин башчысы өзүнүн милдетин аткарууга киришкени тууралуу билдирүүгө тете болот.
Ортоңку Гусиха (дарыя)
Ортоңку Гусиха — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Урал дарыясынын сол жээгинен 1916 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Таштан секирип өтүү
Шарты
Оюнчулардын саны б—8 киши.
Оюн өткөрүлүүчү жер: аянтча, талаа.
Оюнда таштар колдонулат.
Гири (Оклахома)
Гири (Оклахома) (Geary) — Оклахома штатынын Blaine округуна караган АКШ шаары.
Таштан секирип өтүү
Оюнга даярдануу
Оюнчулар катар турушуп, оюндун шарты жана кезеги жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Гири (Оклахома)
Калкы - 1258 киши. Болжолдуу аянты - 2.5 км². FIPS коду — 40-28900.
Таштан секирип өтүү
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден бир аз жүгүрүшүп күүлөнүп чоң таи1тан секирип өтүүгө аракеттенишет. Оюн, оюнчулардын каалоосу боюнча 5—10 жолу кайталанышы мүмкүн. Чоң таштан секирип өткөн оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун башка түрү
Дөңгөчтөн секирип өтүү, ташта туруп алыстыкка секирүү, дөңгөчтө туруп алыстыкка секирүү.
Оюндун эрежеси
Ташка тийиши, бир бирине тоскоолдук кылышы болбойт.
Богок
Богок (лат. struma - шишик) - калкан безинин чоңоюшу же ушундан улам моюндун шишип кетиши богок деп аталат. Дүйнө жүзү боюнча богок оорусуна чалдыккандардын 98 пайызы иоддун жетишисиздигинен болот. Калкан сымал без организмдеги зат алмашууну көзөмөлдөө функциясын аткарган маанилүү орган. Анда йод сакталат жана курамында йод бар гормондор - тироксин жана трийодтиронин. Алар зат алмашууну уюштуруу, керектүү клеткалардын жана бүтүндөй организмдин өсүшү үчүн маанилүү.
Биринчи жолу богок түшүнүгү 1756-жылы немис дарыгери А. Галлер тарабынан киргизилген. Богок жөнүндө маалымат Аюрведада (б.з.ч 1500-ж), кытай медициналык булактарында жана Гиппократтын чыгармаларында кездешет. Байыркы заманда богокту оорулар менен байланыштырбаган, тескерисинче кээ бир маданияттарда сулуулуктун жана жагымдуулуктун белгиси деп эсептешкен.
Классификациясы
Даражасы боюнча;
I даража - калкан бези чоңойгон, сезилет;
II даража - богок визуалдык түрдө аныкталат;
III даража - калкан сымал бездин көрүнүп чоңойушу ("жоон моюн");
IV даража - кескин чоңойгон без моюн контурларын өзгөртөт;
V даража - чоң көлөмдөгү богок, кээ бир учурларда моюн бетине баштык түрүндө илинип турат.
I жана II даражалардын чоңоюушу салыштырмалуу кайтарымдуу, дары-дармектер менен дарылоодо жеңилирээк жана өспүрүм куракта жана кош бойлуулукта убактылуу болуп саналат. Учурда анын көлөмүн аныктоонун эң так ыкмасы – ультраүндүк изилдөө (УЗИ). Адатта, калкан безинин көлөмү аялдар үчүн 18 мл ден, эркектер үчүн 25 мл ден ашпашы керек.
Морфологиясы боюнча;
Диффузиялык богоктун белгилери көбүнчө 30 жаштан 50 жашка чейинки аялдарда байкалат. Оору эркектерде 8 эсе аз кездешет. Кээ бир учурларда, бездин иштебей калгандыгы балалык чагында же карыганда аныкталат.
Функционалдуулугу боюнча;
Себептери
Богок тышкы же ички факторлордон улам өөрчүшү мүмкүн. Анын пайда болушунун экзогендик факторлоруна йоддун жетишсиз көлөмү жана айлана-чөйрөнүн начар шарттары кирет. Оганизмдеги йоддун жоголушуна бөйрөктүн жана ашказан-ичеги-карын өнөкөт оорулары болушу, өспүрүм курагында, кош бойлуулук учурунда жана лактация мезгилинде йодго болгон физиологиялык муктаждык болушу мүмкүн. Богоктун өөрчүшү калкан безинин гормондорунун синтезделишине таасир этүүчү дары-дармектердин айрым түрлөрүн алуу белгиленген башка оорулардан улам пайда болот.
Профилактикасы
Дени сак адамдын йодго болгон күнүмдүк керектөөсү болжол менен 200 мкг түзөт. Богоктун  пайда болушунун алдын алуу ыкмалары, йод камтыган рентген контрасттык каражаттарды колдонууну чектеп, курамында йод бар дары менен дарылоону көзөмөлдөп, бөйрөк жана ичеги-карын ооруларын өз убагында аныктап, дарылоо. Ошондой туура тамактанууну кармануу.
Саясаттын философиясы
Саясаттын философиясы - анын коомдун формасынан көз карандысыз саясий ишмердуүлуктүн фундаменталдык негизи жана принциптери. Философия бардык саясаттын теориялык дүйнөнү таануу жана методологиялык базиси катары чыгат.
Ар бир саясатчынын алдында дүйнөгө болгон көз караш жөнүндөгү суроо турат. Себеби, ал саясий аракеттеринин теориясы менен программасын иштеп, алардын ыкмасын жана каражаттарын белгилеп жана негиздеп, учурдагы абалдын өзгөрүшүн алдын-ала билип чыгышы керек. Саясатчы кандай саясий долбоорлор чыныгы, кайсьгаысы жалган, кандай үмүт, идеялар иш жүзөгө ашат да, кайсынысы иллюзия бойдон кала тургандыгын ачып алуу маанилүү. Саясатчы өзү жана саясаттын башка субъектилеринин саясий ишмердүүлүгүнүн мүмкүн болгон, шексиз натыйжаларын билүүгө, ошолордон улам аракеттенүүгө милдеттүү. Бул болсо саясатчы кандайдыр бир дүйнө таануучулук, философиялык жоболор жана принциптерге таянган шарттарда гана мүмкүн.
Албетте, саясий-философиялык негиздөөчүлүк — саясат чөйрөсүндөгү катачылыктардан сактабайт. Саясат - илим жана искусство. Илим катары, ал чындыкты объективдүү анализдөөдөн чыкпай, теорияга айланган корутунду жана жоболорго таянбай коё албайт; саясатта зарьшчьшыктын жана кокустуктун, зарылчылыктын жана эркиндиктин диалектикасын, чыныгы шарттардын көп түрдүүлүгүн эсепке алуу маанилүү орунда турат. Саясат «мүмкүнчүлүктүн искусствосу», бирок саясатчы саясий жана социалдык мамилелерди бүтүн эмес деп эсептелүүчү жогорку деңгээлге жеткирүү үчүн учурдагы мүмкүнчүлүктөрдүн чегин бузууну ишке ашыруу үчүн аң-сезимдүү тобокелге баруу жөндөмдүүлүгүнө жана шыгына ээ болушу керек. Мис., М.Вебер саясатты төмөндөгүдөй чагылдырат: ал катуу тактайларды жай бургулоого - чын дилинен, бирок ошол эле убакта так өлчөө менен бургулоого окшош.
Тарыхтагы тажрыйбалар күбөлөндүргөндөй, эгерде адам дайым мүмкүн эместердин дүйнөсүнө басып кирип жүрүшпөсө, мүмкүндүктөргө жетишмек эмес. Саясатта илимий негизделген саясий курсту иштеп чыгууда философия баштапкы негиз болуп кызмат кьшат. Ошондуктан ал ар дайым чындыктын объективдүү изилденишине, коомдук таптардын абалына жана өз ара мамилелерине, алардын күчтөрүнүн жана кызыкчылыктарынын катышына, ушундан улам пайда болгон коомдун саясий өнүгүүсүнүн тенденциясына багыт алган. Саясий процесстин, талаптардын, адамзат баалуулугунун жана идеалынын мыйзам ченемдүүлүгүн изилдөөдө Саясаттын философиясысы маанилүү орунду ээлейт. Ансыз саясатты ишке ашыруунун объективдүү шарттары менен субъективдүү факторлорунун өз ара аракетин оптималдаштыруу, катачылыктарды кетирбөө, саясий ишмердүүлүктү волюнтаризмден качып кутулуу мүмкүн змее. Саясатчы социумдун кыймылынын перспективасын көрө жана тупгүнө билүүсү зарыл. Ушул перспективаны көрүп, коюлган максатка жетүүнүн реалдык стратегиясын негиздөө жана белгилөө Саясаттын философиясынын башкы милдетин түзөт.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Омор Султанов
Омор Султанов - кыргыз акын, жазуучу, киносценарист жана коомдук ишмер Омор Султанов Жети-Өгүз районунун Тосор айылында 1935-жылы 6-ноябрда туулган. 2022-жылы 3-Апрелде дүйнөдөн кайтты.
Өмүр таржымалы
Омор Султанов - азыркы кыргыз акындарынын бири. ХХ кылымдын соңундагы кыргыз поэзиясындагы жаңы агымдын өкүлү болгон. Кыргызстан Жазуучулар Биримдигинин төрагасы (2007-2009) болуп да иштеген. "Жаңы Ала-Тоо" журналын негиздегендердин бири (2009). Бир нече ырлар жыйнагын жарыялаган.
Кыргыз прозасында мурда болбогон курч окуялуу жанрдагы «Пираты поневоле», «Остров дракона», «Таинственный всадник», «Вести с того света» деген романдардын сериясын орус тилинде жазып, (немец жазуучусу Лео Герман менен бирдикте) жарыкка чыгарган.
О. Султановдун чыгармалары орус, англис, немец, испан, француз, мон-гол, поляк, украин, венгер, словак, чех ж. б. тилдерге которулган. Ал А.Пушкин, М.Лермонтов, Бартольд Брехт, Пабло Неруда, Габриела Мист-раль, В.Маяковский, Н.Хикмет, К.Кулиев, Р.Гамзатов, И.Драч, Э.Межелайтис ж.б. акындардын чыгармаларын кыргыз тилине которгон.
1986-жылы Эл аралык Ысык-Көлдү коргоо фондун түзгөн жана анын президенти. Кыргызстандын чет өлкөлөр менен байланыш союздарынын вице-президенти, Кыргызстан-Тажик достук коомунун президенти, Моск-вадагы Эл аралык Жазуучулар союзунун тең төрагасы болуп шайланган. 2007-жылдан Кыргыз улуттук Жазуучулар союзунун төрагасы. 1985-жылы Кыргыз ССРинин Жогорку Советинин Ардак грамотасы, 1992-жылы «Кыргыз Республикасынын Эл акыны» ардак наамы, 1995-жылы «Манас» эпосуна миң жыл медалы берилген. Эл аралык «Руханият» сыйлыгынын ээси, II жана III даражадагы «Манас» ордени, Казакстандын Президентинин Жарлы-гы менен «Астана» аттуу Алтын медаль менен сыйланган. 2007-жылы Же-невадагы Бүткүл дүйнөлүк интеллектуалдык менчик уюмунун Алтын медалына татыктуу болгон. 2008-жылы Россиянын Ломоносов атындагы, Достук ордендери менен сыйланып, Россиянын коомдук тартипти сактоо жана коргонуу академиясынын академиги болгон. 1978-жылы Норильск, 1979-жылы Южно-Сахалинск, 1977-жылы Киров шаарларынын, 1989-жылы АКШнын Түндүк Каролина штатынын борбору Шарлотта шаарынын жана Астана шаарынын ардактуу жараны.
Камышенка дарыясы (Яма куймасы)
Камышенка — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Яма дарыясынын сол жээгинен 12 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Аңчы элдер
Аңчы элдер - аң уулоону кесип (чарба) кылып күн көргөн элдердин аталышы. Мындай чарбачылык алгач Африканын тропик токойлорунда, Түштүк-Чыгыш Азияда, Түштүк Америкада пайда болуп, айрым жерлерде азыр да бар. Аңчы элдер жашоо шарты ыңгайсыз, цивилизация дүйнөсүнө кызыкчылык туудурбаган жерлерде сакталып калган. Алар бүгүнкү күндө негизинен чөлдөрдө (түштүк-батыш Африкадагы бушмендер); Арктикалык мейкиндиктерди (арктикалык инуиттер); тропик токойлорун (Африкадагы пигмейлер) мекендешип, чөп-чардан, бак-дарактын бутактарынан, кабыктарынан жасалган алачыктарда жашашат. Алар общиналык-уруучулук түзүлүштө жашап, жапайы айбандарга аңчылык кылып, балык кармап, өсүмдүктөрдүн азыкка жарамдуу тамырларын чогултуп күн көрүшөт. Алардын негизги колдонгон куралдары: союл, таяк, найза, жаа, жебе, тор, тузак жана башка. Саны жагынан 30-100дөй адамды бириктирген анча чоң эмес топтордон турат. Өкмөт, бийлик структурасы жана аскердик уюму жок, уруудагы чыр-чатактарды уруу башчысы эле чечет.
Континент
Континент, материк – жер кыртышынын эң ири массиви; анын көпчүлүк бөлүгү Дүйнөлүк океандын деңгээлинен жогору, чет-жакалары андан төмөн жатат. Континентке калыңдыгы 35–70 км келген жер кыртышынын континенттик түзүлүшү жана анда гранит-метаморфизм тоо тек катмарынын болушу мүнөздүү. Азыркы геологиялык доордо 6 континент бар. Алар: Евразия (аянты 53,4 млн км2), Түндүк Америка (24,2 млн км2), Түштүк Америка (18,2млн км2), Африка (30,3 млн км2), Австралия (7,7 млн к2) жана Антарктида (14,0 млн км2).
Континенттин үлүшүнө кургактыктын 94%и жана жер бетинин 29%и туура келет. Континент аралдан ээлеген аянты боюнча айырмаланат. Эң кичи Австралия материги дүйнөдөгү эң чоң Гренландия аралынан (2-Жаңы Гвинеядан) 10 эсе чоң. Континентке калың жер кыртышы мүнөздүү (орточо калыңдыгы 35–40 км жана литосферасы 200–300 кмден ашык). Анын курамы өзгөчө үстүнкү бетиндеги тектер ашыкча кремнеземдуу гранит, гнейстен турат.
Гинекология
Гинекология (грек. γυναίκα — «аял» жана λόγος — «үйрөнүү») — клиникалык медицинанын бөлүгү: аял организминин ар кандай мезгилдеги анатомия-физиол өзгөчөлүгүн, ошондой эле аялдардын жыныс органдарынын ооруларын, аларды дарылоо жана алдын алуу чараларын изилдейт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Бегет, Ноокен району
Бегет (Бегет) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Ноокен районундагы айыл. Массы айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 2 005 киши.
Саясаттын социалдык көзөмөлү
Саясаттын социалдык көзөмөлү - иш-чаралардын комплекси, кеңири коомдук катмардын кызыкчылыктарынын көз караштарында ири саясий маселелердин азыркы абалы жана аларды чечүү перспективалары тууралуу маалыматтардын жыйындысынан жана кеңири таралуусунан;
өкмөттүк саясаттын тенденцияларынын бардык деңгээлинде тутумдук сындоо ж.б. турат.
Саясаттын социалдык көзөмөлүнүн конкреттүү формалары жергиликтүү, аймактык жана жалпы улуттук деңгээлде абдан ар түрдүү. Акыркы убактарда Саясаттын социалдык көзөмөлүнүн көңүл буруу объектилери болуп - глобалдуу масштабда мамлекеттердин согуштук-техникалык, тышкы саясий жана жаратылышты коргоо ишмердүүлүктөрү, демографиялык саясатты жүргүзүүдөгү, ачкачылык жана оорулар, расалык, улуттук жана диний дискриминация менен күрөшүүдөгү алардын ортосундагы кызматташтык маселелери. Натыйжада, Саясаттын социалдык көзөмөлү улупук чектен чыгууда жана коомчулуктун өз ара байланышкан ички саясий аракеттеринин жана эл аралык акциялардын тутуму болууда. Мис., улуттук экологиялык кыймылдын жана «Гринпис» эл аралык кыймылынын практикасы.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
We Are The Heroes (ыр)
We Are The Heroes - беларусиялык Litesound тобунун ыры. Беларусь мамлекетин Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагында көрсөтүү үчүн тандалып алынган.
Енганэ-Яга
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Контингентирлөө
Контингентирлөө (лат. contingens  – тийиштүү, үлүшкө тийүүчүү) – импорттук жана экспорттук квоталарды (контингенттер) белгилөөнүн жардамы менен тышкы сооданы мамлекеттик жөнгө салуу. К-нүн максаты – улуттук өнөр жайдын кызыкчылыгын коргоо. Бул тигил же бул товарларды ташып келүү же ташып кетүүгө улуксат берүү жолу менен камсыз кылынат. Товарларды белгиленген контингенттердин чегинде сатуу лицензиялоо менен ишке ашырылат. Адатта, К. кандайдыр бир окуяга байланыштуу же белгилүү мөөнөткө киргизилет.
Бугу таштар
Бугу таштар – соңку коло доорунан эрте темир доорунун башталыш мезгилине таандык бугу келбеттери чегилген таш мамылары. Алар Моңголияда, Тувада, Алтайда, Казакстанда, Чыгыш Түркстанда, Волга боюнда, Уралда, Түндүк Кавказда, Болгарияда, Эльбада кеңири тараган. Моңголия жана Түштүк Сибирде кездешкен таш мамылардын жогору жагында тегерек шакекче күн, борбордук бөлүгүндө бугу жана ача туяктуу жаныбарлардын сүрөттөрү тартылган. Кыргызстандын да айрым жерлеринде: Ысык-Көлдө, Чүйдө, Соңкөлдө (Аккуланын мамысы, Манастын таш тулгасынын биринде Мамыташ, Кыла жергесинде) таш мамылар сейрек кездешет, бирок аларда бугунун сүрөттөрү эмес, канжар, окчонтой жана тегерекчелер түшүрүлгөн. Соңкөлдөгү бугу таштар. мезгили жагынан эрте темир дооруна туура келет. Буранадагы ачык асман астындагы археологиялык комплексте да айкел катары колдонулган уникалдуу бугу ташы бар.
Осту-Чул дарыясы
Осту-Чул (Остучул) — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Систых-Чул дарыясынын сол жээгинен 12 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Сихотэ-алинь коругу
Сихотэ-алинь коругу - Сихотэ - Алинь тоолорунун чыгыш жана батыш капталдары, түштүк-чыгыш жагы Япон деңизинин жээгине чейин жайгашкан.
Осту-Чул дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сихотэ-алинь коругу
1935-ж. уюшулган. Аянты 310112 га (1974). Анда кедр, жазы жалбырактуу токой басымдуу, карагай, кайың, кок карагай, эңилчек, мох ж. б. өсөт.
Осту-Чул дарыясы
Тышкы шилтемелер
]
Сихотэ-алинь коругу
Куштары: манкуш, чил, өрдөк, түрпүлүү суксур, уссури жана беринг кара казн, көгүш сагызган, кекташ тарсылдак.
Жыландары: даракчы сойлоок, нардуу даракчы сойлоок, калкан тумшук ж. б. Курт-кумурсканын көп түрү жашайт. Суусунда таймень, ленок, хариус, ит чабак бар.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Кара-Сөгөт, Кара-Суу району
Кара-Сөгөт (Кара-Сөгөт) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Катта-Талдык айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 358 киши.
Аңыз
Аңыз - эгини орулуп-жыйналып алынган жер. Анда чабылган эгиндин маясы жана вегетация мезгили улануучу бир же көп жылдык отоо чөптөр калат. Анда көптөгөн өсүмдүк зыянкечтери жана айыл чарба өсүмдүгүнүн илдет козгогучтары сакталып, дыйканчылыкка чоң зыян келтириши мүмкүн. Ошондуктан отоо чөптөрдү, зыянкечтерди жок кылуу, топурактагы нымдын бууланышын азайтуу үчүн эгин оруп-жыйналары менен аңыз кыртыштап, отоо чөптүн жерге түшкөн үрөнү өнүп чыккандан кийин терең айдалат. Эгин (арпа, сулу жана башка менен) аралаш себилген көп жылдык чөп жыйналып алынгандан кийин аңыз айдалбайт.
Бугу чарбасы
Бугу чарбасы – Четки Түндүктүн мал чарба тармагы. Мында Түндүк жана панттык (мүйүзүнөн пант алынуучу) бугулар багылат. Түндүк бугу чарбасы бакма Түндүк бугуларын багып көбөйтөт. Азия жана Европанын Түндүк кеңдиктеринде (Чукча жарым аралынан Скандинавияга чейин) өнүккөн. Түндүк бугу чарбасынын качан жана кайсы жерде пайда болгондугу жөнүндө так маалымат жок. Бугу илгертен эле түрдүүчө пайдаланылган. Сибирдин тундра зонасындагы эл бугуну негизинен эт, тери алуу үчүн, тайгадагы эл унаа катары асыраган. Бугу эти сиңимдүүлүгү жана даамдуулугу жагынан уй этинен калышпайт; териси булгаары жана мех өнөр жайынын баалуу сырьёсу. Андан сапаттуу күдөрү, чылгый кайыш, хром жана башка даярдалат, жылуу кийим жана бут кийим тигилет, тери чатыр, көчмө үйлөр жасалат. Бугу, ошондой эле унаа (чанага чегүү, жүк ташуу, минги) катары түндүктө кеңири пайдаланылат.
Жаңы нага (Краснокам району, Башкыртстан)
Жаңы нага — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Жаңы нагаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1140 киши. Почта индекси — 452948, ОКАТО коду — 80237840001.
1982
1982 (бир миң тогуз жүз сексен экинчи) жыл — толук эмес жыл, Григорий календары боюнча жума күндөн башталат. Бул биздин замандын 1982, 2-миңжылдыктын 982, XX кылымдын 82-жылы.
Кошой баатырдын Билерикти куткарганы —
Кошой баатырдын Билерикти куткарганы — варианттардын дээрлик бардыгында бар сюжет, жалпы окуялардын өнүгүшүндөгү өзүнчө бутак. Алтымыш миң кол менен чыккан Кошой аскерин Кашкарга таштайт да, аялы Аруукенин акылы боюнча көп сака, чүкө, тарамыш камдап алып, кытай думанасынын кебин кийип өзү жалгыз жол тартат. Жолдо жылаңач бала болуп алып өткөндөрдөн чүкө сурап, сыйкырдуу сакасы менен атып өлтүрүүчү дөөнү жеңип өлтүрөт, андан нары кумган көтөрүп алып төө кайтарып, өткөн-кеткендерден тарамыш сурап, кумганындагы сууга чөгөрүп өлтүрүүчү он беш жаштагы сыйкырчы кыз, Ороңгунун сиңдиси Кубангерди жеңип, ага үйлөнөт. Көбөк чалдын сыйкырдуу атын өлтүрүп, сыйкырчы чалдын өзүн да жайлайт. Кырмустун тууганы Мунардын шаарына кирип, ордогу Билерикти бошотот, Кырмустун шаарына барып, аңдып туруп, үйүнөн аны өлтүрүп, кебин кийип, тагына отурат. Такта отурган Кошой экенин эч ким билбейт. Билерикти Кашкарда калган колду алып келүүгө жөнөтөт. Кабар алган кол Кырмустун шаарын бет алат. Колдун ичинде Бакай да болот.
Билериктин туткунга түшүшү, аны ордон Кошойдун бошотушу белгилүү варианттардын көбүндө бар. Радлов жазып алган вариантта, айрым варианттарда бул эпизод өзүнчө бөлүм катары айтылбаганы менен эскерилет. Демек, сюжет «Манаста» мурдатан келе жаткан туруктуу деталь. Бирок, Сагымбай Орозбаковдун вариантында бул окуя мазмуну, мүнөзү, баяндалышы жагынан көп варианттардан айырмаланып турат.
Жөө жомоктук, уламыштык, мифтик жана башкалар ар кандай материалдар эпоско кошулуп, сюжет кеңип, мазмуну байып отурушу кеңири белгилүү ыктардан. Бул айрыкча эпостордун жаралуу, калыптануу учурларына мүнөздүү. «Манас» — калыптануу учуру негизинен бүткөн, окуялары композициялык бүтүндүккө ээ, сюжеттик өнүгүшү такталган, ар бир салттык окуяларынын туруктуу орду бар чыгарма. Анын курамына качандыр кирген жөө жомок, уламыш, мифтер алгачкы маанилерин, белгилерин жоготуп, өзгөртүп, эпостук мүнөзгө, духка ээ болуп, чыгарманын жанрдык таламдарына ылайык кайра иштелип чыккан. Сагымбай Орозбаковдун вариантындагы Кошойдун окуяларын жөө жомоктук материалдарды эпоско кошуу процессинин толук бүтө элек көрүнүшү катары кароого болот. Бул вариантта мындай мүнөздөгү окуялар бир топ. Мисалы, Чүйгө келаткан жолдогу капчыгайда аярлардын урушу жана башкалар
Радлов жазып алган вариантта Билерикти бошотуу Кошойдун сөзү аркылуу гана эскерилип, окуяларынын өнүгүшү кеңири берилбейт. Саякбай Каралаевдин вариантында Манас Кошой менен коштошуп үйүнө Алтайга жөнөгөндөн кийинки сюжеттин нугу бул түрдө: Качып кутулган Жолой менен Дөөдүр Эсенканга барып Манасты алалбай койгондугун айтат. Эсенкан Жолойду тилдеп, көп кол менен же өлүп кел, же Манасты байлап кел деп, чоң мерген Каражойду кошуп аттантат. Жолой Алтайга келаткан жолдо көчтүн изин көрөт. Манас эли менен качкан экен деп из кууп жөнөйт. Көрсө МанасКошойгокеткенден кийин кытайлардан кооптонгон кырк үйлүү кыргыз Акбалтанын акылы боюнча көчүп, Ала-Тоого бет алып жөнөгөн экен. Калган элге бел бол деп Манас таштап кеткен Кутубий (Чеге) көчтүн артында кароол карап жүрүп каптап келаткан эсепсиз колду көрөт да, көчкө кабар берет. Жакып көчпөй эле койбой, Манасты көкүтүп жатып ушунун баарын сен кылдың деп Акбалтага наалыйт. Акбалта келген ажал болсо ким качып кутулмак эле деп, көчтү ылдамдап илгерилей бергиле деп жөнөтүп коюп, Кутубий экөө жоонун алдын тосуп урушка кирет. Калың кол менен тозоттоп көпкө урушуп, экөө тең жара жеп, шайы кетет. Колго түшө турган болгондо Кутубий өзү жүрө албай калган Акбалтаны коштой качып кыргындан аман алып чыгып, Ат-Мазарга жетип конушат. Эртең менен жоо жете келгенин көрүшөт. Ошол кезде качып бараткан көчкө кырк бала жолдоштору менен Манас келип жолугуп, Кутубий менен Акбалтанын жок экенин көрөт. Жакып тынч жашап жаткан жерге тим койбой ордолуу журтка катыласың, Эсенкан эсепсиз көп кол жиберген экен, Балта менен Кутубий алардын алдын тоскону калган, экөөнү жоо алып койду го деп наалыйт. Экөөнүн кунун кууймун деп аттанган Манас жолдон Акбалта менен Кутубийге жолугуп, урушпай эле качып кете берели деген Акбалтанын сөзүнө көнбөй, урушка камданат. Жакындап келген кытайдын колунун ичиндеги Нескара дөө сынчы экен, алыстан көрүп Манасты сынайт, согушкан менен алыбыз жетпейт, мындан да көп кол жыйнап анан келели дейт. Эсенкандын каары катуу, эми качып барсак баарыбызды соо кылбайт деп, Жолой көнбөй колун каптатат. Катуу согушта Манастын кырк жолдошу бүт курман болот. Манас каарданып, катуулап урушуп, Кутубий экөө кытайдын колун кайра сүрөт. Нескара Манаска келип үч күн тыным алууга уруксат сурайт. Манас макул болот. Кытай баатырлары качып калган колун токтотуп, баш-аягын жыйып, кайра качпаска катуу убадалашып, согушка камданышат.
Манасты кайра узаткандан кийин Кошой он эки миң кол алып, Билерик менен Жарманасты бошотуп алуу үчүн Бээжинге аттанат. Кытайдын аскери Алтайга кеткендиктен Кошой туткундагыларды оңой эле бошотуп, көп олжо алып, кайра тартат. Жолдон Манаска берген убадасы боюнча Кошой Алтайга карай бет алат.
Үч күн мөөнөт бүтүп, кытайлар кайра уруш баштап, катуу кыргынга учураган кытай колу кайра качууга бет алат. Ушунча адам бир адамга тең болбойбузбу деп намыстанган Жолой ачууланып, качкандарды жыйнап, кайра каптатат. Казыналык чоң балбан Оргону жайлап, Жолойду качырган Манастын аты Торучаарды кыядан тосуп Каражой мерген атып өлтүрөт. Жөө калган Манасты кармап алабыз деп кубанган жоо курчап кетет. Ушул учурда Кошой колу менен келип калат. Колдун ичинде Айкожо, Айдаркан, Музбурчак, Буудайык жана башкалар бар. Кошой Манаска алып келген Айбанбоз атты берет. Атты минип Манас согушка кайра кирет. Манас баш болгон Кошойдун колунун кысымына чыдабай качып кытайлардын көбү кыргын табат. Жолой, Нескара, Каражой качып кутулуп Манаска алдары жетпей турганын Эсенканга айтып барышат. Катуу капаланган Эсенкан Карыканга кеңешип, сынчыдан сынчыга сынатып, Коңурбайды жактырып, Манастын жолун тостуруп Бээжиндин чегине коёт, Куу кулжа, Куу түлкү, Куу өрдөктөрдү кароол каратып, Манас акыры Бээжинге келет деген ой менен жатып калышат. Кошойдун кеңеши боюнча Манас көчүп барып Таластан жай алат.
Баяндалган окуяларда Кошойдун Билерикти бошотконунан башка да Ата Мекенди табуу темасы улантылган. Ал эми эпикалык душмандардын баатырдын бул аракетине каршы туруп, Эсенкандын кол жөнөтүшү Жолой, Нескаралар менен согуш аркылуу ата журтту табуудагы кыйынчылыктарды жеңүү, кыйынчылыкка учураган баатырды куткарып алуу окуянын өз алдынча чечмелениши болуп саналат.
Башка манасчылардын ичинен мекенди табуу Шапак Рысменде уулунун вариантында Саякбай Каралаевдин  вариантына жакын планда сүрөттөлөт. Билерикти бошотууга көп кол курап аттанган Кошой Кашкарды басып өтүп, Аксыдагы Нескараны камап, аны качырып, Билерикти бошотуп алат да, кайра келе жатып Манаска учураша кетмек болуп Алтайга барат. Ата-бабаңдын жерин тап деген Кошойдун кеңеши боюнча Манас көчүп чыгып, эки айда Таласка жетип конот.
Should've Known Better (ыр)
Should've Known Better - даниялык Soluna Samay деген ырчынын ыры. Дания мамлекетин Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагында көрсөтүү үчүн тандалып алынган.
Термелип жаткан селкинчектен алыстыкка секирүү
Шарты
Оюнга катышуучулардын саны 2—5 киши.
Оюн өткөрүлүүчү жер: аянтча, дем алчуу жер, дарактуу жер, спорттук оюндарды өткөрүүчү жер.
Оюнда селкинчек колдонулат.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар селкинчекти тургузушкандан кийин, оюндун шарты жана кезеги жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден селкинчекти буттарында туруп тебип жатышын алыстыкка секирип түшүүгө аракеттенишет. Оюн 2—10 жолу кайталанышы мүмкүн. Селкинчек тебип жатып, алыстыкка секирип түшкөн оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун эрежеси
Селкинчекке, секирип турчу жерге жакын турууга, бир бирине тоскоолдук кылууга, көпкө чейин термелүүгө болбойт.
Оюнга методикалык көрсөтмө
Секирип түшчү жер жумшак, башка буюмдарсыз болушу керек.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч, ийилчектик, шамдагайлык тарбияланат, кыймылдарды башкарууга, чечкиндүүлүккө, секирип түшүүнүн ыкмаларын үйрөтөт.
Собол-Яха
Собол-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Байдарата губасы орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Манас он бир дуу-дунун көп колун жеңгени
Манас он бир дуу-дунун көп колун жеңгени — бөлүмдүн идеялык багытын айкындап, сюжеттик андан нары өнүгүшүн шарттап турган бөлүмчө.
Манасты чапмак болуп аттанган он бир дуу-дунун жүз он миң колу Алтайды беттеп келе жатып эки миң үйлүү эли бар Калдарбектин Эштегинин айылына туш келип, кол салат. Эштек эли менен Канардын тоосун таянып, жолу татаал тар капчыгайды тосуп алып токсон төрт күн урушуп, кытайларды өткөрбөй коёт. Кол ачка болуп, аттарын союп жеп жүдөйт. Ушул убакта таякелерим экен, сары ногой элине барып таанышып, тууган болом деп аз киши менен келе жаткан Манас капчыгайдын оозундагы өтө көп адамдарды көрүп токтоп, алыстан байкап, калмактар экенин таанып, элге кабарчы жиберип, өзү жол тосуп ошол жерде калат. Сегиз күндө кыргыздан көп кол келип, капчыгайдын оозун тосуп, жоонун кетер жолун бөгөп калды. Эки жагы тосулуп, ачкадан жүдөгөн душман колго түшүп кор болгончо деп жайылдык кылып кийимдерин өрттөп, өзүлөрүн жарып, согушсуз эле кырылып жок болушту. Кароол карап жүрүп калмактардын нары жагына келип жаткан көп колду көрүп чочулап, дайынын билмекке келген Эштектин уулу Жамгырчы Көкчөгө жолугуп калып, таяке-жээн экен, экөө бирин-бири таанып учурашат. Андан мурдараак ал жерден түшчүлүк жайгашкан Манас коктунун оозундагы көп колдун тынч алып калганына таң калып, чалгын чалып кабар алмакка бийиктеп, тоо аралап баратып, жайылып жаткан көп жылкыга кез келет. Калмактардын жылкысы деп ойлоп айдап жөнөйт. Артынан жете келип, жылкыны кайда айдаганын, өзүнүн ким экенин сураган чалга оң жооп бербейт. Келген чал жылкынын ээси Эштек экен. Эштек Чыйырдынын атасы, Манастын таятасы. Экөө беттеше кетип, бирин-бири жеңе албайт. Чалга алы жетпегенине намыстана түшкөн Манас «Манас!» — деп ураан чакырып, катуулап качырганда Эштек: «Коё турчу, сен кайсы Манассың? Менин жээним Манас болуп жүрбө?” — дейт. Экөө таанышып, учурашат. Калмактардын кабарын билгени барып, кырылып калган көп колду көрөт. Эштек Манастын колуна союшка жылкы тараттырат.
Мындай сюжет Радлов жазып алган вариантта жок, бирок «Көзкаман» окуясында Манас өз таякеси Жамгырчынын жылкысын тийип алганы эскерилет. Буга караганда Манас таятасынын жылкысын тийиши мурдатан келе жаткан белгилүү сюжет. Окуя Саякбай Каралаевдин  вариантында жок. Кийинки белгилүү манасчылардан Молдобасан Мусулманкуловдун вариантында гана бар: Он бир дуудунун көп колу Эштектин элин камап жатканын угуп, жардам бергени кырк миң адамы менен аттанып чыккан Манас калмактардын жолун бууп калат. Курчоодо калган кытайлар өздөрүн өздөрү өрттөп өлүшөт.
Баратакун уулу Кичикакун
Баратакун уулу Кичикакун (1880, Нарын ш. — 17.10.1959, Ош ш., Сулайман тоосу) — алгачкы агартуучулардын бири, табып. Бухарадан, Кашкардан билим алган. 18 жашында Каппа ажынын медресесинде бала окуткан. Эсенгул, Калпа, Касымалы, Казы манаптар менен үзөңгүлөш болгон. Кеңеш бийлигин орнотууга активдүү катышкан. Үркүндөн кайтып келип, ачкачылыкка кабылган элге көптөгөн жардамдарды уюштурган. Ошол мезгилдеги кедейлер тобунун жетекчиси болуп шайланган, "жер-суу реформасы" боюнча көп иштерди аткарган. 1937-ж. "эл душманы" катары репрессияланып, мал-мүлкү конфискацияланган. 1924—30-ж. 100 тандалмалуу атты Буденныйдын атчандары үчүн жөнөткөндүгү жөнүндө документтин негизинде камактан бошотулган. Улуу Ата Мекендик согуш жылдарында Нарындагы кийим тигуу фабрикасын жетектеп, жоокерлерге тон, байпак, колкап жасап жөнөтүп турушкан. Нарын шаарында А. Кыдырназаровдун атасы Кыдырназар менен бирдикте ашкана ачып, жергиликтүү элди тамак-аш менен камсыз кылууга көмөктөшкөн. Колунда болгон дүнүйөсүн сатып бир танкалык акчаны фронтко жөнөткөн. Нарындын чоң көпүрөсүн (Эсенгулдун көпүрөсү) курууга активдүү катышкан. Табыпчылык кылып, элди дарылаган. Байыркы чыгыштын илимпоздорун жана алардын чыгармаларын жакшы билген билимдүү киши болгон. Табыпчылык өнөрүн врач уулу Ашыке Кичикакунов улантууда.
Серек баатыр
Серек- Өз аты Байсабай. Баардык варианттарда кырк чоронун катарында айтылган баатыр.
Чоң казатта окко учкан он эки чоронун бири. Эч кимден тайманбаган, кайра тартпаган көрүнүктүү образ. Жакыптын кичүү аялы Магдымдан төрөлгөн уулу. Сыргактын бир тууганы.
Аңыр
Аңыр (Tadorna ferruginea), кызыл өрдөк — каз сымалдар түркүмүндөгү өрдөктөр тукумунун өкүлү. Узундугу 60 смге жакын. Тулку бою куйкул сары түстө, канаттары ак, кара, узун, куйругу да кара. Түштүк Европа, Түндүк Африка жана Азияда тузсуз жана туздуу көлмө жээгинде, Орто Азияда 4500 мге чейинки бийик тоолордо таралган. Кыргызстанда уясын суудан алыс аскаларга, суур, кашкулак, түлкү ийиндерине салат. Уяга 8-12 жумуртка тууп, ургаачысы басып чыгарат. Өсүмдүк, жаныбар, ошондой эле тарпты да жейт. Күзүндө анча чоң эмес топ түзүп, Түштүк Азияга кыштоого учуп кетет.
Сихотэ-алинь
Сихотэ-алинь - Россиянын түштүк-чыгышындагы тоолуу аймак, Япон деңизи менен Уссури жана Амур дарыяларынын ортосунда.
Сифонофорлор
Сифонофорлор (лат. Siphonophora) - ичеги көңдөйлүүлөрдүн классчасы.
Сихотэ-алинь
Уз. 1200 км, туурасы 200-250 км. Орточо бийикт. 800-1000 м, эң бийик жери 2077 м (Тордоки-Яни чокусу).
Сифонофорлор
Денесинин уз. 1 смден 3 смге жетет, түссүз. Түзүлүшү өзгөргөн полип жана медузадан турган колониялуу организм. Жогору жагында жайгашкан газ (көбүнчө азот) толгон баштыкчасы колонияны тик абалда кармап, чөктүрбөйт.
Сихотэ-алинь
Дарыялардын терең өрөөндөрү менен бөлүнгөн кырка тоолордон, массивдерден, платолордон турат.
Сифонофорлор
Сифонофорлордун курамындагы медуза кыймылдоо, ал оми полип тамак кармоо, эритүү жана жыныстык көбөйүү функцияларын аткарат. Личинкасы эркин сүзүп жүрүп, бүчүрлөнүү жолу менен колонияга айланат.
Сифонофорлор тропик жана мелүүн деңиздерде жашайт.
Сихотэ-алинь
Негизинен орто бийик тоо тибиндеги рельеф басымдуу. Суу бөлгүчүнө жылаңач аскалар мүнөздүү. Деңизге караган чыгыш капталы тик.
Кен байлыктары: көмүр, калай, полиметалл рудалары, алтын ж. б. Түндүгүндө ийне жалбырактуу, түштүгүндө аралаш токой өсөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Кызыл-Туу (Ноокен району, Масы айыл аймагы)
Кызыл-Туу — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Ноокен районундагы айыл. Масы айыл аймагына кирет.
Кара-Чумыш дарыясы (Чумыша куймасы)
Кара-Чумыш — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чумыш дарыясынын сол жээгинен 644 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 173 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жокунов, Нурдин Дуйшонкулович
1990-жылы 12-августта Фрунзе шаарында туулган. 1997-жылы Тоголок Молдо атындагы №71-орто мектебинде окуп баштаган. Ушул эле мектепти 2008-жылы ийгилктуу аяктган. 2008-жылы Кыргыз-Турк Манас университетине тапшырат. 2009-жылдан баштап, азыркы кунго чейин Кыргыз Мамлекеттик Техникалык Университетинде окуйт.
Континенттик шельф
Континенттик шельф – жээгиндеги мамлекеттер анын табигый кен-байлыктарын чалгындоо жана иштетүү максатында эгемен укукту ишке ашырып жаткан, белгилүү кеңдиктеги, аймактык сууларга чектеш деңиз түбүнүн (кен-байлыктары менен кошо) району. К. ш-тин тышкы чеги континенттик материктин суу жээгинин сырткы чеги же материктин тышкы суу алдындагы чегарасы ушунчага созулбаса, жээктен 200 деңиз миль алыс аралыктан өтөт. К. ш-тин тышкы чегарасы баардык учурларда жээктен 350 деңиз милинен алыс эмес же 2500 метрлик изобаттан 100 деңиз милинен ыраак жайгашуусу керек. Жээктеги мамлекеттин К. ш-ке укугу анын суусуна жана анын үстүндөгү аба мейкиндигине да тийиштүү. Бул укуктарды ишке ашырууда жээктеш мамлекеттер 1982-жылкы деңиз укугу боюнча БУУнун Конвенциясында каралган башка укуктарды жана эркиндиктерди бузбоосу керек. Баардык мамлекеттер Конвенциянын жоболоруна ылайык К. ш-ке суу алдына кабель жана түтүктөрдү жүргүзүүгө укуктуу.
Будда
Будда (санскритче «күнөөдөн арылган, көзү ачык» деген мааниде) – буддизм дининде олуялыкка жеткен «касиеттүү» адам. Буддалык диний китептерде миңден ашык Б. бар. Тар мааниде Б. деп буддизмди негиздөөчү катары эсептелген Сиддхартха Гаутаманы айтат, ал биздин заманга чейинки 623–544-ж. жашаган. 29 жашында атасынын хан сарайынан, үй-бүлөсүнөн безип, жер кезип кетет да, ар кандай кырсыктардын себебин ачып, алардан адамдарды «куткаруунун» жолун тапмакчы болуп, диний китептерди окуп, брахманизмден баш тартат да, жаңы динди жаратууга аракет кылат. Акырында ал «чыныгы динди» тапкандыгын жарыялап, Будда. деген наам алган. Ал өмүрүнүн акырына чейин башка шаарлар менен кыштактарда өз динин үгүттөгөн имиш. Бул адамдын тарыхта болгондугу жөнүндө анык маалымат жок. Буддизм таралган Азиянын көп мамлекеттеринде Б. жөнүндө ар түрдүү легендалар пайда болгон. Будданын образы, ага коюлган эстеликтер буддизмде «касиеттүү» деп эсептелинет.
Саясатты идеологияштыруу
Саясатты идеологияштыруу — саясий теориянын жана практикалык саясий процесстин, саясий аң-сезимдин бир же бир катар ар түрдүү багыттардын концепцияларына, идеяларына баш ийүү процесси.
Идеология менен саясаттын зарыл өз ара аракеттенүүсү саясаттагы идеалга ашыкча, агрессивдүү кирип кетүүгө чейин өсүп жетиши мүмкүн. Бул адатта идеологиялаштыруу жана башка турмуштук —  укуктук, экономикалык чөйрөлөргө байланыныштууу. Бул процесстин мазмуну эң ар түрдүү —  либералдык-демокрагтыктан, прогрессивдиктен тартып, эң эле радикалдуу солчул же оңчул тенденцияларга, ачык реакциялык тенденцияга чейин болушу мүмкүн. Ашыкча Саясатты иедологияштыруу аны зарыл автономдуулуктан ажыратат, аны идеологиялык экстремизмдин кайсы бир формасына баш ийдирүүгө жөндөмдүү. Гиперидеологиялаштыруу - авторитаризмрт мүнөздүү сапаты. Саясий институттар менен саясий иш-аракетгерди толук идеологиялык көз караштан түшүндүрүү мамлекеттүулүкгүн, укуктук тартиптин формалары ж.б. со-иалдык-саясий шарттарга ылайык жалпы адамзаттык талаптарды жана социалдык-саясий турмушту уюштуруунун нормаларын дагы чагылдырышы керектигин этибарына албайт. Бул формалардын, бул адамзаттык мазмундун басмырланышы (идеологиялык жана анын аркасынан саясий жана социалдык-экономикалык жактан) мамлекеттүүлүктүн кулашы, солгун тартуу, прогрессивдүү өнүгүүгө өтүү ж.б. аркылуу келип чыккан.
Эл аралык мамилелердин реакциялык, тоталитардык идеологиялаштырылышы алардын идеологиялык мотивдер боюнча мамлекеттер аралык күрөштүн милдеттерине тоталдык баш ийүүсүн билдирет. Саясатты иедологияштыруу идеологиялык артыкчылыктарга баш ийгенде аз учурда жалган түшүнүлгөн, ал эми көп учурда антисоциалдык болот да, коом менен айрым адамдардын турмушунда оор кабылданат.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Корей согушу
Тарыхы
1910—45-жылдары Корея Япониянын колониясы болгон. 1945-ж. августта СССР Корей жарым аралынын түндүк аймактарына, АКШ түштүк аймактарына кирип, Кореяны экиге бөлүшкөн. 1945-ж. декабрда АКШ менен СССРдин ортосунда Кореяны башкаруу боюнча келишим түзүлгөн. Түштүк Кореяда Ли Сын Ман баш болгон антикоммунисттик өкмөт, Түндүк Кореяда Ким Ир Сен жетектеген коммунисттик өкмөт түзүлгөн. Кореянын экиге бөлүнүшү убактылуу көрүнүш катары эсептелип, АКШ менен СССРдин ортосунда башталган кансыз согуш Корей жарым аралындагы абалды өзгөрттү. 1950-ж. 25-июнда Түндүк Кореянын аскерлери СССРдин колдоосу менен Түштүк Кореяга кол салган. Согуштун башталышында СССР менен Кытайдын колдоосу аркылуу Түндүк Кореянын куралдуу күчтөрү Түштүк Кореяга караганда басымдуулук кылган, бирок кийинки жылдары Түштүк Кореяга АКШ жана Бириккен Улуттур Уюмуна (БУУ) кирген айрым мамлекеттер жардам бере баштагандыктан, Түштүк Корея күч ала баштаган. 1950-ж. 20-октябрда түштүк кореялык күчтөр Корей Элдик Демократиялык Республиканын (КЭДР) борбору — Сеул шаарын алган. 1951-жылдын июнь айында согуш оор абалга келген. 1953-ж. Сталин өлгөндөн кийин, Түндүк Корея союздаштарынан ажырап, согуш аяктаган. Фронттун чеги 38-параллелден өтүп, чийимдин тегереги демилитаризацияланган зона (ДМЗ) деп жарыяланган. Бул чек араны түндүк жагынан КЭДР аскерлери жана түштүк аймактарын түштүк кореялык жана америкалык аскерлер кайтарат. Бүгүнкү күнгө чейин эки тараптан тең тынчтык келишим түзүлгөн эмес жана Түштүк Кореяда АКШ өзүнүн аскер күчтөрүн кармап турат.
Будда искусствосу
Будда искусствосу – Буддага байланыштуу байыркы жана орто кылымдын аралыгындагы ар түрдүү көркөм эстеликтер. Адегенде Индияда Будданын өмүрү жана иши тууралуу пконография салты, түрдүү символикалык образдар пайда болот. Будда курулушунун негизги типтери: илгери курулган үңкүр храмдары (архитектура, скульптура жана сүрөт синтези катары), ступалар. Кытай, Япония жана Кореяда ар түрдүү типтеги жыгач храмдар, скульптуралык чакан чыгармалар, монумент скульптурасы жана башка сүрөттөр Будда сюжеттеринде курулган. Индонезия менен Камбоджадагы пагодалар (касиеттүү таш мечиттер), Индия, Бирма жана Непалдагы монастрь комплекстери, Тибет, Моңголия жана Бурятиядагы лама монастрларынын курулуштары будда искусствосунун мыкты үлгүлөрүнөн.
Грандфил (Оклахома)
Грандфил (Оклахома) (Grandfield) — Оклахома штатынын Tillman округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1038 киши. Болжолдуу аянты - 2.17 км². FIPS коду — 40-30850.