cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ревматизм
Ревматизм полиартрити
Ревматизм полиартритинде анын белгилери көпкө сакталбайт, тез аранын ичинде бир муундан экинчисине өтүп (жүгүрүп) турат жана бул белгилер 10—12 күндө таптакыр жок болуп, муундун функциясы өз калыбына келет. Бирок бул айыккансып калган абал жүрөктү (булчуң жана сырткы катмарын, клапандарын) бузат. Оорунун бул түрү ревмокардит деп аталат. Ревмокардитте төмөнкү белгилер байкалат: оорулуунун алы кетип, энтигет, жүрөктүн тушу ооруп, лакылдап согот. Андан ары оору күчөп отуруп жүрөк кемтигине келиши мүмкүн. Ревматизм нерв системасын да бузушу мүмкүн (нейроревматизм). Бул учурда балдардын маанайы өзгөрүп, туталанат, унутчаак болуп, уйкусу бузулат. Балдардын окуусу начарлайт, колу, буту шалактап, кыймылы бузулат жана булчуңу бошойт (Хорея). Ревматизм жогоруда айтылгандардан башка органдарга да (өпкө, боор, бөйрөк жана башкалар) таасир тийгизет. Бирок бардык эле муундун шишиши жана кызарышы ревматизмдин, ал эми бардык эле жүрөктүн лакылдап согушу, жүрөк туштагы жагымсыз сезим ревмокардиттин белгиси болбойт. Ошондуктан врачтын текшерүүсү гана диагнозду тактайт. Врачка өз убагында кайрылып, диагнозун эрте тактоо натыйжалуу дарылоого жардам берет. Ревматизмди дарылоону врач жүргүзөт. Оору катуу кармап турганда оорулууну сөзсүз ооруканага жаткыруу зарыл. Ооруканада ревматизмге дарылоонун ылайыктуу ыкмаларын колдонуудан башка, оору адам врачтын айткан режимин толугу менен аткарышы маанилүү болуп эсептелет. Оору күчөп турганда 2—3 жумага же андан көп убакыт төшөктө жатуу керек.
Дарылануу
Ооруканадан чыккандан кийин кардиологиялык санаторийлерде, андан кийин поликлиника шартында дарылана берет. Оорулуу ооруканада жатканда эле айыктыруучу физкультура көнүгүүлөрүн жасай баштап, аны дарылоонун кийинки этаптарында улантат. Мындай оорулуунун тамагы витаминге, айрыкча С витаминине бай болушу керек; туз жана углеводдун өлчөмү чектелет. Ошондой эле оорулуу диспансерлик каттоодо болуп, оорунун кабылдап кетишине каршы алдын алуу чаралары жүргүзүлөт. Мындан тышкары диспансерлерде аба жана суу менен дарылоо жолдору колдонулат. Ревматизмди алдын алууда организмди чыңдоо, физкультура, спорт жана санитария-гигиеналык чаралар колдонулат. Ангина менен ооругандарды өз убагында аныктап, аны натыйжалуу дарылоо маанилүү. Ревматизм менен ооруган кишилер, балдар дайыма врачка көрүнүп, жыл бою же мезгил мезгили менен атайын дарыларды колдонуп туруулары зарыл.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Ратта
Ратта — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таз дарыясынын сол жээгинен 970 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 246 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Макбал альмандин кени
Макбал альмандин кени Талас облусунун Манас районунда, Талас шаарынан 20  км, Арал кыштагынан 40 км аралыкта, деңиз деңгээлинен 3200 м бийиктикте. 1991-ж. "Средазкварцсамоцветы" экспедициясы тарабынан издөө-баалоо иштери жүргүзүлгөн. Кен жогорку протрезойдун макбал свитасынын катмарына туура келет. Жанаша жаткан тектер–кварц-мусковиттүү, хлорит-серициттүү сланецтердин, амфиболиттердин, кварциттердин арасында линза түрүндө жатат. Гранат (альмандин) көлөмү 2–3 см болгон кристаллдардан туруп, сланецтердин жалпы массасынын 0,1–2% түзөт. Жер үстүнө жакын жерде сланецтер талкаланууга учураган. Төмөнкү участкадагы чачындылар 2–5 кг/м3, “Ашуу” участкасында 1–2 кг/м3 чейин гранатты кармап турат. Альмандиндин түсү күңүрт-кызылдан алча-кызылга чейин өзгөрөт. Кыр чыгарыла турган гранаттын чыгышы 10% түзөт. Зергерликте пайдаланып, кооз кымбат баалуу буюмдарды жасоого жарактуу. Баланстагы запасы С1 категориясы боюнча 3256,7 кг.
Жаа электр меши
Жаа электр меши – металл жана башка материалды эритүүдө электр жаасынын жылуулугу колдонулуучу өнөр жай меши. Алгачкы жаа электр меши 1898– 1901-ж. Францияда жана Италияда курулган. Бул меште жогорку температураны (2500°Сге чейин) алуу мүмкүнчүлүгү бар. Ысытуу ыкмасы боюнча түз ысытылуучу (электр жаасы электрод менен ысытылуучу нерсенин ортосунда күйөт), кыйыр ысытылуучу (электр жаасы металлдан бир канча аралыкта электроддордун ортосунда күйөт) жана жабык жаа (жаа электрод чөктүрүлгөн катуу шихтанын катмарынын алдында күйөт) болуп бөлүнөт. Өнөр жайда түз ысытылуучу ыкма кеңири таралган (негизинен болотту эритүүдө). Мындай мештин сыйымдыгы 350 тга жетет. Жогорку сапаттагы болотту, металлды жана эритмени алуу үчүн вакуумдук жаа электр меши колдонулат. Мында электрод катары сомдолуп пресстелген, куюлган, согулган же тапталган титан, болот, ниобий материалдары пайдаланылат. Ал эми күкүм түрүндөгү майдаланган металлдарды эритүү үчүн вольфрам же графит сыяктуу материалдан жасалган вакуумдук жаа электр меши колдонулат. Меш электр энергиясын трансформатордон алат.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Илякшиде (Илишев району, Башкыртстан)
Илякшиде — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Бишкураев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 235 киши. Почта индекси — 452268, ОКАТО коду — 80230816002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Дергачевка (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Дергачевка — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Первомай айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 357 киши. Почта индекси — 453138, ОКАТО коду — 80249864010.
Күтүүсүздүк
Күтүүсүздүк – алдын-ала божомолдонбогон, болору билинбеген окуянын болуп өтүшү жана анын өзгөчө башка окуялар менен күтүлбөстөн дал келип калышы. Деги эле күтүүсүздүк катары эсептелген окуялардын көпчүлүгү – бул мурда биз аз билген же таптакыр билбеген себеп менен натыйжалардын чынжыры десек болот. Бирок ар бир аң-сезимдүү тирүү жан себептик байланыштарга кийлигишүү мүмкүнчүлүгүнө ээ жана өз максатына ылайык окуяларды өзгөртүп же башкара алат (кара, максаттуулук). Ошол эле учурда биз таанып-билбеген башка адамдардын мүдөөсү, каалоо-тилеги да өз максатына ылайык, баш-аламан таасир этет да, натыйжада күтүүсүздүк пайда болот. Чындыгында, ал экинчи тарап үчүн атайын ойлонуштурулуп жасалган иш аракеттердин натыйжасы күтүүсүздүк эмес.
Дергачевка (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Таш-Арык (Талас району)
Таш-Арык ― Кыргызстандын Талас облусунун Талас районундагы айыл. Долон айыл аймагына кирет.
Талас шаарынан 13 километр чыгышты карай алыс шайгашкан.
Калкы
Калкы ― 1 500 киши (2009-жылы).
Резекция
Резекция — жабыркаган органды кесүү операциясы. Органдын четки бөлүгүн кесип алууну — ампутация, ал эми органды толук кесип таштоо экстрпация деп аталат.
Резекция хирургияда карындын рак же жара оорусунда, андан кан токтобой акканда, ичке жана жоон ичеги травмага учураганда, ичеги өткөөлсүздүгүндө, шишигинде колдонулат. Ошондой эле калкан безге, өпкөгө, муундарга резекция жасалат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Громовая
Громовая — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Төмөнкү Терсь дарыясынын сол жээгинен 63 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Айюбиддер
Айюбиддер - 12 - 14-кылымдагы Жакынкы Чыгыштагы султандар династиясы. Айюбиддер династиясы 1171-жылы Египетте шииттердин Фатимиддер династиясы кулатылган соң, Салах-ад-Дин Юсуф ибн Айюб тарабынан негизделген жана анын атасы Айюб ибн Шадинин ысмынан аталган. Шарттуу түрдө айюбиддер Аббасиддердин бийлигин тааныган, бирок мусулман дүйнөсүндө өз бийлигин толук орнотууга умтулушкан. 1238-жылы айюбиддер ич ара чыр-чатактардын айынан өз алдынча эки ээликке бөлүнүп кеткен. Египеттеги айюбиддер (теги боюнча курддар) алгач курд аскер башчыларына, кийинчерээк теги түрк мамлюктарга таянып бийлик жүргүзгөн. Египеттик айюбиддер 1250-жылы мамлюктар төңкөрүшүнүн натыйжасында бийликтен айрылышкан, ал эми алардын калган бутактары 12 - 14-кылымда Египетте, Сирияда, Месопотамияда жана Түштүк Аравияда бийлик жүргүзүшкөн. Мамлекеттик башкарууда жана маданий чөйрөдө айюбиддер иран-түрк салттарын бекемдешкен.
Айгыржал көрүстөнү
Айгыржал көрүстөнү - биздин замандын 1-5-кылымында Теңир-Тоо аймагында жашаган көчмөн урууларга таандык археологиялык эстелик. Нарын шаарынын батыш тарабында (7 км) жайгашкан. Бийиктиги 0,30,8 м, диаметри 12 м чейин келген 100гө жакын дөбө-мүрзөлөрдөн турат. Көрүстөндө адамдар жалгыз, кээде түгөйү менен казанактуу жана жарма көрлөргө башы кыбыланы каратып коюлган. Көрүстөндөн карапа, жыгач идиштер, бычак, жебенин учу ж.б. табылган. Байыркы түрк дооруна таандык жоокердин ээр-токумдуу аты менен кошо көмүлгөн көрүстөндөр да кездешкен. 1954-ж. А. К. Кибиров тарабынан изилденген. Бүгүнкү күндө эстелик толук сакталган эмес.
Финитизм
Финитизм (лат. finite – акыркы, соңку). Чексиздиктин категориясынын объективдүү, реалдуу мазмунун жокко чыгарган философиялык концепция. Чексиздикке ааламда да, микроааламда дагы, биздин ой-жүгүртүүбүздө дагы орун жок. Адам баласы тажрыйба жүзүндө ар дайым түбөлүктүү эмес нерселер менен иш алып барат. Финитизм метофизикалык жактан түбөлүктүү жана чектүү нерселерди бири-бирине карама-каршы коёт.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-020-8
Бормашина
Бормашина тиштин катуу тканын тазалап, дарылоодо колдонулуучу медициналык аспап. Бормашинанын кесүүчү бөлүгү бор, ал болот, алмаз же карборунддан жасалган баш бөлүктөн жана тулкудан турат. Бут менен кыймылга келтирүүчү, электрдик жана турбиналык (баралык) болот. Электр бормашинасын электркыймылдаткыч кыймылга келтирет. Турбиналуу бормашина учунда жайгашкан турбинадан (бара) чыккан кысылган буу агымы менен кыймылга келет. Бордун айлануу жыштыгы электр бормашинаныкы 30 миң айл/мин, турбиналуунуку 350 айл/мин. Айлануу жыштыгы канчалык чоң болсо, оору анча сезилбейт.
Көбүнчө, бул компрессордон шланг аркылуу келген кысылган аба менен иштеген пневматикалык турбиналык түзүлүш. ызы-чуу азайтуу үчүн, компрессор, адатта, өзүнчө бөлмөдө орнотулган; ал адатта бир нече стоматологиялык бөлүмдөрдү тейлейт. Бургулоочу педаль менен башкарылат. Анын ар кандай жоондуктагы жана узундуктагы алмаштырылуучу учтары бар. Ал иштеген электр бургусунун үнүнө абдан окшош мүнөздүү ышкырык үн чыгарат. Артыкчылыгы - инструменттин айлануусунун жогорку ылдамдыгынан улам өтө так иштетүү мүмкүнчүлүгү - болжол менен 300 000 айлануу. Кемчилиги - аз момент, бул кээ бир кыртыштарды жана пломбалык материалдарды иштетүүнү кыйындатат, кээде мүмкүн эмес.
Дидактикалык ырлар
Калк туткасы кан болот,
Кан кайрылып конгон соң,
Канткенде жылдыз оң болот (Сагымбай Орозбаков, 4. 89).
Ат кубаты жал менен,
Аарынын күчү бал менен,
Булуттун күчү жел менен,
Буудандын күчү тер менен,
Дыйкандын күчү жер менен,
Кыяндын күчү сел менен,
Катындын күчү эр менен (Сагымбай Орозбаков, 4. 103) деген ыр саптары аркылуу элдин миңдеген жылдар чогулткан философиялык ойлорунун жыйындысы берилгендигин байкоого болот. Д. ы. жаштардын тажрыйбасын кеңейтүүгө, турмуштагы түрдүү шарттарда пайда боло турган корутундулар менен тааныштырууга, таптык сезимин ойготууга, курч көркөм сөздөр менен куралдандырууга, аларды пайдалана билүүнү үйрөнүүгө жардам берет. Кыргыз элинде Д. ы-га макал-ылакаптар, санат-насыят ырлар, табышмактар жана башкалар кирет.
Баротравма
Баротравма (гр. baros - салмак жана майып кылуу) - атмосфералык басымдын капыстан өзгөрүшүнөн угуу мүчөлөрүнүн (кээде өпкө, ичегинин) бузулушу. Күчтүү атмосфералык басым акырындык менен таасир этсе, кулактын тарсылдагынын эки жагындагы (тышкы угуу тешигиндеги жана ички кулактын көңдөйүндөгү) басым евс-тахий түтүгү аркылуу теңдешип турат да, бузулуу пайда болбойт. Басым капысынан өзгөргөндө (мис, самолет ылдам көтөрүлгөндө жана ылдый түшкөндө), басымды теңдөө үчүн жутуу кыймылын жасоо сунуш кылынат. Эгер басым теңделүүгө жетише албай калса, кулактын тарсылдагы ичин карай тартылат да, басым угуу сөөк-чөлөрү аркылуу ички кулакка оойт. Басым абдан күчтүү болсо, кулактын тарсылдагы жарылып кетиши мүмкүн. Баротравма учкучтарда, парашютчулар жана суучулдарда кездешет. Аны алдын алуу үчүн мындай жумушка евстахий түтүктөрү таза адамдарды тандап, алып, алар менен атайын баро-камераларда машыгууларды жүргүзүү зарыл.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Ньюкомб (Нү-Мексико)
Ньюкомб (Нү-Мексико) (Newcomb) — Нү-Мексико штатынын San Juan округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 387 киши. Болжолдуу аянты - 15.4 км². FIPS коду — 35-51770.
Деңиз кабыланы
Деңиз кабыланы (лат. Hydrurga leptonyx) — Антарктидада жашоочу аюубалыктардын бир түрү.
Дилдебуруш
Дилдебуруш — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери, Каныкейдин нөкөрү. Манас Каныкейге күйөөлөп баргандагы ат чаап жар тандоо салтында аты отуз алтынчы болуп келип Жабыке тагдырына буюрган Д-ка үйлөнөт (Сагымбай Орозбаков, 2. 419, 427).
Кырчын көрүстөнү
Кырчын көрүстөнү – биздин заманга чейин 6-кылымда –биздин замандын 9-кылымына таандык мүрзөлөр. Ысык-Көл районунун Кожояр айылынан 8 км түндүктө секиде орун алган. 100 гө жакын көрүстөндөрдүн планы түшүрүлгөн. А. Н. Бернштам тарабынан биздин заманга чейин 6-к.–биздин замандын 5-кылымына таандык сак доорунун көрүстөнү изилденген. Биздин замандын 1–4-кылымына мүнөздүү катакомба тибиндеги көрүс-төндөр изилденилип, андан чопо сыныктары, мал сөөктөрү жана башка буюмдар табылган.
Отва (дарыя)
Отва — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ляля дарыясынын оң жээгинен 91 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мазмун башкаруу
Мазмун башкаруу (англ. Content management, CM) -- ар кандай түрдө же каражатта болгон маалыматты чогултууну, жөнгө салууну, чыгарууну колдогон жараяндар менен технологиялар. Компүтерлер аркылуу сакталып, жеткилик алган учурда бул маалыматтар санарип мазмун деп, же жөн эле мазмун деп атайын айтылышы мүмкүн. Санарип мазмун тексттик түрдө (мисалы, электрондук документ катары), мултимедиа файлдар (мисалы, аудио же видео файлдар сыяктуу), же болбосо мазмундун жашоосундагы өзгөрүүлөрдү талап кылган башкарууга туура келген бардык файлдын түрү болушу мүмкүн.
Алдын ала чаралар
Алдын ала чара – эл аралык укукта мамлекеттердин коомчулугу тарабынан БУУнун Уставынын негизинде колдонулуучу жана тынчтыкка коркунучту, тынчтыкты бузууну жана баскынчылык актысын алдын алууга багытталган жамааттык чаралар. БУУнун УставындаАлдын ала чаралардын 2 түрү көрсөтүлгөн: куралдуу күчтөрдү колдонууга байланышпаган чаралар (экономикалык мамилелерди, темир жол, деңиз, аба жана башка каражаттардын катнашын толук же жарым-жартылай токтотуу, ошондой эле дипломаттык мамилелерди үзүү) жана БУУга мүчө-мамлекеттердин куралдуу күчтөрүн колдонуу чаралары. Мындай чаралар тууралуу чечимдер БУУнун Коопсуздук Кеңеши тарабынан, бир добуштан принцибинин негизинде гана кабыл алынат
Жааксыздар
Жааксыздар (лат. Agnatha) – сууда жашоочу омурткалуулардын чоң классы. Омурткалуу жаныбарлардын эң жөнөкөйлөрү. Жаагы жок жана таноосу бирөө. Скелети кемирчектүү. Бакалоору капчык түрүндө болгондуктан, капчык бакалоордуулар деп да аталат. Бакалоор скелети капчыгынын сыртынан орун алган, омуртка түркүгүнүн кызматын хорда аткарат. Жааксыздар байыркы девон жана силур мезгилинде кеңири таралган. Азыркы фаунада жааксыздардан оймок ооздуулар классынын 2 өкүлү – миногалар жана миксиндер кезигет.
Кенгуру сымалдар
Бөрсө(кенгуру) сымалдар (лат. Macropodidae) – баштыкчан сүт эмүүчүлөрдүн тукуму. Дене узундугу 25– 160 см, куйругу 15–105 см, салмагы 1,4–90 кг. Секиргенде куйругу тең салмактуулукту сактап, тынч турганда таяныч катары кызмат аткарат. Карыны татаал түзүлүштө, көп камералуу. Өсүмдүк менен азыктанат. Азыгын кулгуп кепшейт. 15–17 уруусу, 55тей түрү Австралия, Тасмания, Жаңы Гвинея, Бисмарк архипелагында таралган. Жерде секирип жүрөт. Жылына бир жолу бирди (чанда 2) тууп, 6–8 ай баштыгында алып жүрүп жетилтет. Айрым түрүнө эти, териси үчүн мергенчилик кылынат, фермаларда өстүрүлөт. Азайып кеткендиктен, 9 түрү ТКЭСтин Кызыл китебине катталган.
Коростница
Коростница — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Луза дарыясынын сол жээгинен 160 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Этностук конфликт
Этностук конфликт - этностук топтордун кызыкчылыктары менен максаттарынын сыйышпастыгы же дал келбөөчүлүгүнөн келип чыккан социалдык, топтор аралык конфликттин тиби. Конфликт тигил же бул этностук топтун башка топтор жана мамлекет менен болгон мамиледе өз абалын өзгөртүүгө умтулуудан көрүнөт. Этностук конфликт бардык этностук топтордун өз сезимине тигил же бул даражада тийиштүү болгон этноцентризм элементтеринин негизинде пайда болот. Этностук конфликттин ички булагы этностук топтун өтө маанилүү талабы катары каралган улуттук кызыкчылыктардын кагылышуусу болот. Бул кызыкчылыктардын башка этностук топтордун кызыкчылыктары менен карама-каршы келиши коркунучту сезүүгө жана аны коргоого түртөт. Ал этностук сезимдин зор эмоционалдык потенциалына жана этнос ичиндеги бардык социалдык топтордун биригишинин жеңилдигине байланыштуу өзгөчө курч болот жана кеңири кулач жаят. Этностук конфликттин негизги себептери аймактык талаш-тартыштар, көчүү жана жашоо ордун алмаштыруу, тарыхый акыл-эс, өз тагдырын чечүүгө умтулуу, материалдык ресурстар же аларды кайра бөлүштүрүү үчүн күрөш, улут элитасынын бийликке умтулуусу, эмгектин бөлүштүрүү чөйрөсүндө этностордун конкуренциясы ж.б. болот. Этностук конфликттин формасы боюнча төмөндөгүдөй түрлөрү бар: көмүскө, ачык, зордук-зомбулуктуу, куралдуу жана куралсыз. Максаты боюнча статустук, этнотерриториялдык, маданий-тилдик болуп ажыратылат. Этностук конфликттин масштабы боюнча локалдык (бир аймакта), регионалдык (бир географиялык аймактагы бир нече мамлекет же бир нече этностук топтор катышат), глобалдык мамлекеттердин тобунун же союздарынын ортосунда) мүнөзгө ээ болушу мүмкүн.
Графикалык сабат
Графикалык сабат – окуучуларды ар түрдүү графикалык сүрөттөлүштөрдү түзүү жана окуй алуу, ошондой эле түрдүү объекттерден жана процесстерден графикалык сүрөттөлүш-төрүнө жана тескерисинче графикалык сүрөттөлүштөрдөн объекттерге жана процесстерге өтө алуу билгичтерин калыптандырууга багытталган окутуунун элементтеринин жыйындысы.
Графикалык сабат ой жүгүртүү процесси менен тыгыз байланышта болуп окуучулардын графикалык сүрөттөлүштөрдүн символикалык функцияларын аңдап сезүү даражасы менен аныкталат. Адамдардын турмуш-тиричилигинде чыныгы көрүнүштөрдү өзүндөй кылып чагылдырып көрсөтүү системаларында өндүрүштүн түрдүү тармактарында графикалык көрүнүштөр түркүн маанидеги милдеттерди аткарышат (мисалы, сүрөттө нерсенин формасы жана түсү, карта жана чиймелерде нерселердин же алардын бөлүктөрүнүн тегиздикте жайланышы, диаграммада – сандык катнаштары, схема жана графикте тетиктеги айрым элементтердин өз ара байланышы жана башка чагылдырылат). Бул материалдарды окуучулардын өздөштүрүүсүндө белгилүү, законченемдүү удаалаштык орун алат. Ошондуктан ар түрдүү графикалык сүрөттөлүштөр окутуунун түрдүү баскычтарында дал ошол удаалаштыкта киргизилиши керек.
Лепидиондор
Лепидиондор (лат. Lepidion) — треска сымалдуу балыктардын бир уруусу.
Диңсе
Диңсе — кымбат баалуу таштар. Кытай, моңгол жана алардын кол алдындагы айрым элдерде төрөлүк даражаны билдирүүчү белги катары баш кийимге тагылган. Төрөлөрдүн кызмат даражасына жараша ар кыл түрдөгү жана түстөгү Д-лер колдонулган. Мисалы, кандар, княздар биринчи баскычтагы (алты даража) төрөлөр, тайчы, табунандар сары, кызыл лаал таштарды, андан кийинки баскычтагылар көк, көгүлтүр түстүү маржан, жакуттарды, тоо хрусталын, тунук түстүү асыл таштарды тагынышкан. "Манас" эпосунда моңгол, кытай кейипкерлерин сүрөттөөдө жолугат: "таш сайынган калмактын тазаларын бир бөлүп" делет.
Кыз-келиндердин жекей, шөкүлө сыяктуу аземделген баш кийимдериндеги кооздук — отого менен катар колдонулат: "Отого диңсе, шөкүлө Оолжута кийгизип, Он тобурчак мингизип..."
Санарип мазмун
Санарип мазмун - санарип маалымат түрүндөгү бардык мазмун. Ошондой эле санарип медиа катары дагы белгилүү болгон санарип мазмун санариптик же белгилүү бир аналогдук сактоо форматтарында сакталып турат. Санарип мазмундун түрлөрү санариптик обого чыккан, агымдык, же компүтердин документтеринде камтылган маалыматты камтыйт. Тарыраак көз караш менен алып караганда, санарип мазмунга популярдуу медианын түрү кирет. Ал эми кененирээк алып караганда, ал санарип маалыматтын бардык түрүн камтыйт (мисалы, санарип жаңыртылган аба ырайы, GPS карталар жана башкалар).
Макмал алтын кени
Макмал алтын кени Жалал-Абад облусунун Тогуз-Торо районунда. Ак-Шыйрак Чаарташ кырка тоосунун батышында, Казарман кыштагынан 45 км түштүктө, деңиз деңгээлинен 1900–2600 м бийиктикте. 1967-ж. табылган. 1969–80-ж. геол. чалгындоо иштери жүргүзүлүп, запасы бекитилген. 1986-жылдан казып алынууда. Кен Чаарташ гранитоид интрузия массивинин түштүк-батыш жагында, экзоконтактын түштүк зонасында жайгашкан. Кен аймагы карбон-пермь дайкалары, пермдин гранит интрузиясы менен жирелген, курамында карбондук кремнийдин линзалары жана катмарчалары бар акиташ катмары, карбон-пермдин лава, туф, тракидацит, дациттен турган жанартоо катмарлары жана аларды жаап жаткан палеоген-неоген катмарларынан түзүлгөн. Рудалануу, метасоматиттүү, гидротерм процесстеринен өзгөргөн жана ар түрдүү багыттагы жаракалар менен тилмеленген, волластониттүү скарндар, скарндалган акиташ тектери, дайка тектеринин контактылары, лампорфир жана плагиопорфир дайкалары менен байланышкан. Рудалануу, скарн тибине, алтын-сульфид-кварц формациясына кирет. Руданын негизги минералдары: нукура алтын, пирит, пирротин, арсенопирит, галенит. Алтындын орточо өлчөмү 6,87 г/т. Руданын запасы жана ресурсу 7937,76 миң т, алтындыкы - 54,541 т. Кен 1975-жылдан казылып алынууда.
Ламаизм (тибет бурканчылыгы)
Ламаизм – 19 к. немис окумуштуулары тарабынан Тибеттеги ламалардын коомдо ээлеген жогорку ордун белгилөө үчүн киргизилген аталгы. Азыркы тапта "ламаизм" көпчүлүк окумуштуулар тарабынан өз алдынча диний агым катары таанылбайт жана тибет бурканчылыгы аталат. Ламаизм (тибет бурканчылыгы) Кытайдын Тибет, Ички Моңголия автономия райондоруна, Моңголияга, Непал менен Индиянын айрым аймактарына, Россиянын Бурят, Калмак, Тува республикаларында тараган. Соңку феодализм доорунда Чыгыш Түркстандын айрым кыргыз уруулары да бурканчылык динин туткан.
Колдонулган адабияттар
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
Владимир Маяковский
Влади́мир Влади́мирович Маяко́вский (19-июль 1893, Багдати (Кутаисск губерниясы, Орусия империясы) − 14-апрель 1930, Москва) — Орусия жана советтик жазуучулары.
Баррикада
Россияда 1905-ж. революцияда жана Улуу Октябрь Социалисттик революциясы күндөрү көтөрүлгөн эл баррикаданы падышанын аскерлерине каршы күрөшүү үчүн пайдаланды. Жарандык согушта (1918-20) жана Улуу Ата Мекендик согушта (1941-45) кээ бир шаарларда баррикада - жасалган.
Топтук динамика
Топтук динамика – кичине топтордо болуп жаткан психологиялык процесстерди изилдей турган социалдык психологиянын тармагы. Бул термин адегенде немец психологу Левин тарабынан негизделген мектепти белгилөө үчүн колдонулган. Левиндин мектебинде лабораториялык эксперимент шартында кичине топтордун билими, ынтымагы жөнүндө маанилүү далилдерди алуу үчүн методдор системасы иштелип чыккан. Аталган термин социалдык психологияда топтук процесстердин бардык жыйындысы катары да колдонулат. Мындай изилдөөлөр прикладдык мааниге ээ.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Кичи -Бишкура (Илишев району, Башкыртстан)
Кичи -Бишкура — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Бишкураев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 156 киши. Почта индекси — 452268, ОКАТО коду — 80230816003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Лепидозаврлар
Лепидозаврлар (лат. Lepidosauria) — сойлоктордун бир классчасы.
Байдулу тоосу
Байдулу тоосу - Ички Теңир-Тоодо. Капкаташ тоосуна уланып, Кумбел ашуусунан батышты карай Карүңкүр (Оттук суусу) капчыгайына чейин созулуп жатат. Каракужур, Солтонсары өрөөндөрүн Оттук, Онарча өрөөндөрүнөн бөлүп турат. Узундугу 56 км, туурасы 11 км, Оттук кыштагы тушта 30  кмге чейин. Орточо бийиктиги 3790 м. эң бийик жери 4167 м (Онарча чокусу). Ортоңку бөлүгүн Солтонсары өрөөнү кесип өтөт.
Батыш жагы жапыз, аскалуу. түндүк капталы кыска, тик, түштүк (Оттук өрөөнүнө караган бети) узун, жантайыңкы. Этеги адырлуу. Өрөөн, кокту-колоттуу. Бийигирээк чыгыш бөлүгүндө тоонун тескей тарабы тескерисинче жантайыңкы күнгөйү тик. Жондорунда жана капталдарында тегиз, тайпак жерлер бар. Байыркы муз каптоолордун издери байкалат. Негизинен девон менен карбондун чаар жана кызгылт кумдук, конгломерат, сланец, мергель, алевролит, акиташ тектеринен түзүлгөн. Аларды жогорку карбондун гранит-диорит, гранит-сиенит интрузиялары жиреп чыккан. Тоонун тектон. ички структурасы – анын кыры менен жарыш багытта жайланышкан Байдулу синклиналы.
Ал түндүгүнөн Акташ, түштүгүнөн түштүк Соңкөл – Көкташ тектон. терең жаракалары менен чектелген. Кен байлыктары: шеелит (Кумбел, Карүңкүр), кобальт (Музтөр), вольфрам. түндүк капталдарына түркүн чөпдоңуз сырттуу субальп (2800–3100 м бийиктикте), альп шалбаасы (3200 мден жогору), күнгөй беттерине бетегелүү талаа, түркүн чөп-бетегелүү шалбаалуу талаа (2500–3200 м), бетеге-доңуз сырттуу субальп (3200–3500 м), альп шалбаалуу талаа (3500 мден жогору), 3800 мден өйдө бийик кырларга нивалдык ландшафт алкактары мүнөздүү. Тоонун күнгөй тарабындагы терең кууш өрөөндөрдү жана Онарчага караган беттеринде суйдаң карагай токойлору, бадалдуу черлер бар. Жайлоо; күнгөй бетиндеги ыктоо жерлери кыштоо катары пайдаланылат.
Кельхайм
Кельхайм - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Кельхайм (район)|Кельхайм районуна карайт. Төмөнкү Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы – 15 488  (2010-ж.). Аянты – 76.79 км2.  Hall of Liberation, Kelheim,Bavaria.PNG же Азаттык залынын гравюрасы. Жаңы курулгандан кийинки сүрөт.]]
Маңдай чымкөң кени
Маңдай чымкөң кени Чүй облусунун Панфилов районунда, Суусамыр суусунун ортоңку агымынын сол жээгинде, Тунук кыштагынан 20  км батышта, деңиз деңгээлинен 2230 м бийиктикте. Аянты 22 га, орточо калыңдыгы 0,80 м болгон чымкөң катмары саздак жердин түштүк бөлүгү менен байланышкан. Чымкөңдүн чириши начар жана орто, түсү ачык күрөңдөн кочкул күрөңгө чейин өзгөрөт. Күйгөндө 1524–3338 кал жылуулук берет. Чымкөң карбонаттык топко кирет жана акиташтуу жер семирткич катары колдонууга болот. Чымкөңдүн запасы С1 категориясы боюнча 176 миң м3.
Барто Агния Львовна
Барто Агния Львовна (4 (17). 2. 1906-ж. т. ) - орус совет акыны. Балдар үчүн жазат. Чыгармачылыгы 1925-жылдан башталган. "Кичинекей бир туугандар" (1928), "Кежир бала" (1934), "Оюнчуктар" (1936), "Снегирь" (1939) ж. б. ыр жыйнактарын чыгарган. Ага "Балдар үчүн ырлар" (1949) китеби үчүн СССР Мамлекеттик сыйлык (1950), "Гүл издеп кышкы токойго" ыр жыйнагы үчүн Лениндик сыйлык ыйгарылган (1972).
Анын ырлары үчүн тилдин жөнөкөйлүгү, ачыктык, жумшак юмор мүнөздүү. Бартонун чыгармалары СССР жана дүйнө элдеринин тилдерине которулган. "Кичинекей бир туугандар" (1937), "Балдар үчүн" (1954), "Машенька" (1961) ж. б. ыр жыйнактары кыргыз тилинде да чыккан.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Леваллуа техникасы
Леваллуа техникасы Франциянын Леваллуа-Перре деген жеринде табылган ашель дооруна таандык эстеликтин атынан аталган. Мындай ыкма менен ташты үч бурчтуу, сүйрү, жалпак, төрт чарчы кылып алышкан. Ташты чаап жонуп, керектүү өлчөмгө келтирип даярдашкан. Леваллуа техникасы ашель доорундагы адамзаттын эң ири жетишкендиги болуп саналат. Кыргызстанда Леваллуа техникасы менен даярдалган куралдар, нуклеустар Баткен облусундагы Юрташсай эстелигинен табылган.
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
Этностук консолидация
Этностук консолидация - (лат. consolidatio - тыгыздашуу, бекемдеө, өстүрүү) - тили, маданияты тектеш, өз алдынча этностордун же этностук топтордун бир этностук жалпылыкка биригүүсү. Этнологияда этностор аралык жана этностук ички консолидацияны айырмалашат. Эки же бир нече өз алдынча, бирок тили, маданияты боюнча тектеш элдердин бир этноско биригүүсү этностор аралык консолидация, ал эми кандайдыр бир чоң этностун ичиндеги субэтностордун же этностук топтордун арасындагы айырмачылыктардын жоюлушунун натыйжасында ички баш кошуу «этностук ички консолидация» деп аталат. Этностук ички консолидация жалпы этностук өзүн-өзү аңдоо сезиминин бекемделишинин натыйжасында диалектилерди, маданий, турмуш-тиричилик өзгөчөлүктөрүн жымсалдоо жолу менен жүрөт. Эки типте тең этнос же этностук топ өз алдынчалыгын жана өзүн өзгөчөлөнгөн этноско ыйгаруу сезимин жоготот. Ассимиляция сыяктуу эле этностук консолидация да эркин, ыктыярдуу же зордук менен мажбурлап ишке ашырылышы мүмкүн. Биринчисинде ал табигий түрдө, акырындык менен жүрөт жана оң натыйжаларды берет, ал эми экинчиси элдин өз тагдырын өзү чечүү эркиндигинин бузулушу, маданияттын улуттук өзүнчөлүгүн этибарга албоо менен коштолот жана жыйынтыгы терс натыйжаларга алып келет.
Алимент
Алимент (лат. alimentum – азыктандыруу, багуу) – үй-бүлөлүк укукта багуу каражаттары. Никелешүү, бала асырап алуу ж. б. алименттик мамилелердин негизи болуп саналат. Алимент алууга жашы жете элек балдар, айрым учурларда үй-бүлөнүн эмгекке жарамсыз мүчөлөрү укуктуу.
Жаан-чачын
Жаан-чачын - жаан – жамгыр, кар жана башка түрүндө жер бетине түшүүчү атмосфералык суу. Ал булуттан жана нымдуу абадан пайда болот. Булуттан жамгыр, ак жаан, нөшөр, өткүн, шыбыргак, мөндүр, кар түрүндө жаайт. Абадан ным, кыроо, бубак, шүүдүрүм түрүндө бөлүнүп чыгат. Жаан-чачындын өлчөмү, жер бетине түшкөн суу кабатынын калыңдыгы мм менен өлчөнөт. Жаан-чачындын Жер шарындагы жылдык орточо өлчөмү 1000 мм (башкача айтканда 500 миң км3 суу). Жаан-чачындын өлчөмү дүйнө жүзүндө бирдей эмес. Эң көп жаан-чачын жааган жер Гавайи аралынын биринде (жылына орто эсеп менен 12500 мм), ал эми Перу менен Чилинин чөлдөрүндө, Сахарада бир нече жылдар бою тамчы тамбай калышы да мүмкүн. Кыргызстандагы эң жаанчыл жер Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш капталы, анда жылына 1600 ммге чейин жаан-чачын – түшөт. Ысык-Көлдүн батышы эң кургакчыл, анда 110 ммдей. Жаан-чачын – аба ырайы менен климаттын негизги элементи. Айыл чарбасында мааниси чоң.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Резистент
Резистенттүүлүк — организмдин оору пайда кылуучу факторлордун таасирине туруктуулугу.
Резистенттүүлүк тууралуу
Ал организмдин жеке өөрчүшүнө жана анатомия-физиологиялык өзгөчөлүгүнө, башкача айтканда нерв системасынын жана ички секреция бездеринин (гипофиз, бөйрөк үстүндөгү без, калкан сымал без) функциясына жана башкаларга жараша болот. Резистенттүүлүк организмдин функциялык абалына жана сырткы чөйрөгө ыңгайланышына байланыштуу.
Кээ бир жаныбарлар чээнге кирүү мезгилинде микробдуу агенттердин, мисалы, селейме жана дизентерия токсиндерине, кургак учук, чума, күйдүргүнүн козгогучтарына туруктуу болору белгилүү. Такай ачка болуу, өтө чарчоо, психикалык травма, уулануу, суукка урунуу жана башкалар ооруга түрткү болуучу фактор болуп эсептелип, резистенттүүлүктү төмөндөтөт. Азыркы мезгилде ар кандай эмдөө жүргүзүү, организмди чыңдоо, оору козгоочу микроорганизмдерге каршы күрөшүү жана башкалар чараларды көрүү резистенттүүлүктү жогорулатууда.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Бор мезгили
Бор мезгили (системасы) — мезозой заманынын акыркы мезгили. Юра мезгилинен кийин, палеогенден мурда пайда болгон тоотектердин геологиялык системасы. 1822-ж. француз геологу Ж. Омалиус д Аллуа өз алдынча системага бөлгөн жана ошол кездерде Европада кеңири тараган тоотектин тактага жазуучу бордун аты менен атаган. Мезгил мындан 110 млн жыл мурда башталып, 60-70 млн жылга созулган. Өз ичинен алгачкы жана кийинки Бор мезгили болуп, эки доорго бөлүнөт. Тоотектери астынкы жана үстүнкү бөлүмдөрдөн турат. Алгачкы бордо бардык платформалар жогору көтөрүлүп, ар кайсы жеринде анчалык калың эмес кум-чопо чөккөн. Мезгилдин аягында кургактыктар төмөн түшүп, деңиз суусу каптаган. Натыйжада бор, мергель, акиташ тоотектери калың катмарга айланган. Кээ бир жерлерде кызыл түстүү чөкмөтектер, туздар, көмүр кабаттары орун алган. Мезгилдин башталышында өскөн саговниктер, беннетиттер, ийне жалбырактуулар юрадагы түрлөрүнөн айырмаланган эмес. Бирок мезгилдин аягында магнолиянын, лаврдын, жүзүмдүн жаңы түрлөрү пайда болгон. Аммониттер, белемниттер, фораминифералар, сөөктүү балыктар, узундугу 12 м болгон деңиз кескелдириктери, тиштүү куштар (ихтиорнис, гесперорнис) жашаган. Сүт эмүүчүлөр пайда боло баштаган. Бор мезгилиндеги тектерде фосфорит, боксит, ташкөмүр (Сибирь, Ы. Чыгыш), нефть (Батыш Казакстан), цемент сырьёлору курулуш материалдары жолугат.
Этностук дисперсизация
Этностук дисперсизация - алгачкы (энелик) этностон салыштырмалуу анча чоң эмес этностук топтордун бөлүнүп чыгып, өз этносунун аймагынан башка аймакта туруп калуусу. Ал дүйнө элдеринин көпчүлүгүнө мүнөздүү көрүнүш. Анын негизги себеби миграция болуп саналат. Мисалы, армяндар, еврейлер, орустар, англичандар ж. б,
Көк-Ой (Талас району)
Көк-Ой ― Кыргызстандын Талас облусунун Талас районундагы айыл. Өзүнөн гана турган Көк-Ой айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 5407 киши (2009-жылы).
Айя-София
Айя-София – Стамбулдагы музей имарат, мурдагы византиялык христиандардын ыбаадатканасы. Эми түркиялык соттун 2020-жылдагы чечими менен бул тарыхый мурас болгон имарат кайрадан жамы мечит катары пайдаланууга берилип жатат. Бул окуяга дүйнөлүк коомчулук санааркоо менен мамиле кылды.
Кыскача таржымакалы
Бул көөнө архитектуралык эстеликтин пайдубалы император Константиндин буйругу менен ортодокс христиандык сыйынуу жайы (ыбаадаткана) катары 325-жылы түптөлүп, 10 миң жумушчу 5 жылда салып бүтүргөн.
Андан бери бир нече ирет оңдолуп, калыбына келтирүү иштери жүргүзүлгөн. Азыркы көрүнүшү негизинен 532-37-жылы (император Юстиниандын заманында) архитекторлор Анфимий жана Исидордун колунан чыккан үлгү нускадагы калыбын сактаган. Алардын салган күмбөзү 20 жыл өткөн соң кулап калып, 563-жылы Родос аралынын топурагынан жасалган жеңил кыштан жаңы күмбөз тургузулган.
Бул имараттын курулушунун күбөсү болгон жазуучу Прокопийдин сөзү боюнча, Айя-София деңиз толкундарынын үстүндөгү кеме сыяктуу бүткүл шаардын үстүнөн бийлеп тургандай элес калтырчу экен.
Осмон түрктөргө чейин ал Византия империясынын ортодокс христиандарынын, кийин 500 жыл бою сунний түрктөрдүн жамы мечити -- диний борбору болгон.
16-18-кылымдарда тегерегине мунаралар тургузулуп, кошумча курулуштар салынган.
Түркия жумуриятын айдыңдык (секулярдык) республика катары түптөгөн айтылуу Ататүрктүн тушунда, 1935-жылы, "Айя-София" имараты  мамлекеттик музейге айландырылган. Учурда анын бир нече филиалдары бар болчу.
Эми түркиялык соттун 2020-жылдагы чечими менен бул тарыхый мурас болгон имарат кайрадан жамы мечит катары пайдаланууга берилип жатат. Бул окуяга дүйнөлүк коомчулук санааркоо менен мамиле кылды.
Жаан-чачын өлчөгүч
Жаан-чачын өлчөгүч – атмосфералык жаан-чачындын өлчөмүн аныктоочу аспап. Ал туура кесилиш аянты 500 см2, бийиктиги 40 см келген цилиндр түрүндөгү чака жана өлчөөчү стакандан турат. Жаан чакага чогулгандан кийин, стаканга куюлуп өлчөнөт. Стакандын боорунда жер бетине түшкөн жаандын калыңдыгын мм менен көрсөтүүчү шкалалар белгиленген. Чакага түшкөн кар, мөндүр жана башка өлчөө алдында эритилет. Өлчөгүч жерден 2 м, ал эми шаарда 20–30 м бийикте, мүмкүн болушунча шамал тийбегендей жерде орнотулат.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Борн Макс
Борн Макс (11.12.1882, Бреслау, азыр Вроцлов -5.1.1970, Гёттинген) немис физика теоретиги, квант механикасын түзүүчүлөрдүн бири. Россия ИАнын чет элдик корреспонденттик мүчөсү (1924), СССР ИАнын ардактуу мүчөсү (1934). 1933-жылдан Улуу Британияда, 1953-жылдан Германияда иштеген. Квант механикасын статикалык жол менен түшүндүргөн. Кристалл торчосунун динамикалык теориясы, атом физикасы, оптика жана табияттаануунун философиясы боюнча эмгектери бар. Нобель сыйлыгынын лауреаты (1954).
"Манас" эпосу боюнча диссертациялар
"Манас" эпосу боюнча диссертациялар (лат. dissertatio — ойлоп табуу, изилдөө) — илимий даража алуу үчүн коргоого даярдалган илимий эмгек. "Манас" эпосуна байланыштуу эң алгачкы кандидаттык Д. 1964-ж., алгачкы докторлук Д. 1983-ж. корголгон. 1991-жылга чейин эпосту үйрөнүүнүн, изилдөөнүн ар кандай проблемаларына арналып илимдин түрдүү тармактары (манастаануу, педагогика, тарых, этнография, тил, философия) боюнча төмөнкүдөй Д-лар корголгон. Илимдин доктору илимий даражасын алуу үчүн: Кыдырбаева Р. 3. ""Кыргыздын баатырдык эпосу "Манас"" (Генезис. Поэтика. Айтуучулук), Алматы, 1983; Илимдин кандидаты илимий даражасын алуу үчүн: Мусаев С. "Каныкейдин образы" ("Манас" эпосунун элдүүлүк проблемасына карата), Фр., 1964; Мамыров М. ""Манас" — кыргыз элинин баатырдык эпосу" (С. Каралаевдин варианты боюнча), Алматы, 1964; Кондучалова С. В. В. Радловдун кыргыз тили боюнча жыйнаган материалдары, Алматы, 1964; Абдылдаев Э. ""Манас" эпосунун эволюциялык өнүгүшү жөнүндө", Фр„ 1967; Бегалиев С. ""Манас" эпосунун поэтикасынын проблемалары", Фр., 1967; Медетбеков А. ""Манас" эпосундагы асылдык проблемасына карата", Фр. 1971; Сыдыков А. ""Манас" эпосундагы каармандык идеалдары", М„ 1971; Ормонов Т. ""Манас"" эпосундагы педагогикалык көз караштар", Казан, 1972; Сапарбаев А. ""Манас" эпосундагы метафоралар", Фр„ 1975; Эгембердиев Р. ""Манас" эпосундагы фразеологизмдер", Фр. 1980; Боронов А. "Кыргыздын баатырдык эпосу ""Манастагы" адам аттары", М„ 1988; Жумакунова Г. ""Манас" эпосундагы тиричилик лексикасы", Фр. 1988; Садыков Б. ""Манас" эпосунун көркөм составындагы фольклордук жанрлардын функциясы" (кошок, керээз, арман, алкыш, каргыш), Алматы, 1992.
Көл алматы, ашуу
Көл алматы ашуусу, Ала-Тоосунда, Көл Алматы (Чоң Кеминдин оң куймасы) жана Чоң Алматинка сууларынын башынан орун алган. Бийиктиги 3520 м. Ашууда соңку рифейдингн, гранит-диорит, тоналит, кварцтуу монцонит, интрузия тектери жатат. Кыргызстан менен Казакстандын Алматы облусунун малчылары Чоң Кемин өрөөнүнө мал ашырат. Ашуу июнь айында ачылып, ноябрда жабылат.
Алгачкы жамааттык коом
Алгачкы жамаатык коом – структурасы адамдар жамаатынын общиналык жана кандаш-туугандык формадагы алакалар менен мүнөздөлгөн алгачкы (же архаикалык) коомдук-экономикалык формация; алгачкы адамдар жаралган мезгилден тартып мамлекет пайда болгон учурга чейинки (б. з. ч. 6–5 миң жылдык) доорду өз кучагына камтыйт.
Коллективдүү эмгек жана керектөө менен мүнөздөлөт. Көпчүлүк окумуштуулардын пикири боюнча Алгачкы жамааттык коомдун негизги ячейкасы болуп матриархат эсептелген. Кийин матриархат патриархаттагы чоң үй бүлө, андан соң коңшулук жамаат менен алмашылган. Алгачкы адамдын ишмердүүлүгү жуп, чоң ж. б. формадагы үй-бүлөлөрдөн куралган урук, уруулук, айылдык жамааттардын чегинен чыккан эмес.
Үй-бүлөлөр адамдын тукумун уланткан жана жамааттан чарбалык, диний ж. б. ишмердүүлүктөрү менен тигил же бул деңгээлде көз каранды болгон ячейка болуп саналган. Үй-бүлөлөр экзогамдуу формада түзүлгөндүктөн, жамааттын составына кандаш-туугандаш адамдардан сырткары башка жамааттын өкүлдөрү болуп эсептелген жубайлар кирген. Үй-бүлөлүк мамилелерди жөнгө салуу жамааттар аралык байланыштарга туруктуу жана ирээттүү мүнөз берип, жамааттардын ири социалдык бүтүндүккө айлануусуна көмөктөшкөн (уруулук түзүлүш ж. б.).
Өндүрүштүн өнүгүшү жана эмгектин коомдук бөлүнүшү жеке менчиктин, индивидуалдуу чарбанын пайда болушуна жана уруунун бай жана кулдар сыяктуу таптарга бөлүнүшүнө алып келген. Таптар аралык мамилелерди жөнгө салуу социалдык топтордун жана мамлекеттин пайда болушун шарттаган. Айрым элдерде Алгачкы жамаатык коомдун саркындылары 20-кылымга чейин сакталган.
Владимировка (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Владимировка — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Первомай айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 42 киши. Почта индекси — 453138, ОКАТО коду — 80249864009.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Руссмотыль-Кикя дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Отымья (дарыя)
Отымья — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тавда дарыясынын сол жээгинен 510 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 26 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Грязная (Том куймасы)
Грязная (Чоң Грязная) — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Томь дарыясынын оң жээгинен 343 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 35 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Лепидоптор
Лепидоптор (лат. Lepidopus) — кылычбалыктардын бир уруусу.
Норс Акомита Вилладж (Нү-Мексико)
Калкы - 288 киши. Болжолдуу аянты - 7.2 км². FIPS коду — 35-52300.
Күзгү диск
Күзгү диск (Miror disk- Зеркальный диск) деп 1-деңгелдеги RAID методунда кош берилиштерди камтыган дисктерди аташат. 1-деңгелдин наркын төмөндөтүп берилиштерди бирден көп кыймылдаткычка бөлүшөт. Берилиштерди логиктик фрагменттерге бөлүп көп сандагы диск тейлегичтерине жазуу тилке деп аталат.
Колдонулган булактар
ISBN 9967-14-014-3
Вадуц
Вадуц – Лихтенштейн княздыгынын борбор шаары. Рейн дарыясынын өрөөнүндө. Калкы 5,3 млн (2006). Алгач 1150-жылдан эскерилет. 1342-жылдан Вадуц княздыгынын борбору жана мезгил-мезгили менен графтыктын резиденциясы болгон. 1592-жылдан ярмарка өткөрүлөт. 1719-жылдан Лихтенштейн княздыгынын борбору. 1997-жылдан архиепископтун резиденциясы. 19-20-кылымдын курулуштары басымдуу. Сепил, «Лёвен» конок сарайы (1380), жаңы готика стилиндеги кафедралуу Ыйык Флорина собору, жаңы барокко стилиндеги өкмөт үйү, ратуша, музейлер бар. Текстиль, фармацевтика, так механика жана микроэлектроника буюмдарын чыгаруучу ишканалар иштейт. Туризм өнүккөн.
Түркдилли Парламенттик Ассамблеясы
Түркдилли Парламенттик Ассамблеясы (Түрк ПА), Türk PA 2009-cu ildə Баку шаарында өткөн. Уюмдун катчысы Бакуда жайгашкан. Катчы анын орун басары жана Түркиядан келген вице-эксперттин башкы кызматкери. Түркия, Казакстан, Азербайжан жана Өзбекстан толуп бүттү. Христиандардын арасында Курун акылын күчөтүү, мээни күчтүү кылуу, мээнин ченемдерин сактоо жана жашоону жандандыруу керек.
Кызыкчылык
Кызыкчылык (лат. interest – мааниге ээ, маанилүү) – адамдын же социалдык топтун материалдуу маанидеги пайда, олжо көздөгөн ач көздүк түшүнүктөрдүн негизинде жасаган иш-аракеттеринин терең себебин чагылдырган түшүнүк. Аталган түшүнүк төмөнкүдөй маанилерге ээ:
2) Адамдардын көңүлү менен оюн бурган нерселерге алар тарабынан берилген баалуулук;
3) Материалдык көз карашта пайда, олжо, ач көздүк («кызыкдар болуу»).
Кандайдыр бир нерсеге кызыккандарды кызыкдар адам, ал эми белгилүү бир кызыкчылыктарды туруктуу көздөп, ийгиликке жетүү максатында ар кандай сунуштарды киргизгендерди интересант деп аташат.
Кызыктуу нерсе деп адамдардын тажрыйбалык жана теориялык керектөөлөрү үчүн позитивдүү жана негативдүү мааниге ээ болуу менен көңүлдү бурган нерселер түшүнүчү. Кызыкчылыктын заттарына карата материалдуу жана рухий, илимий жана көркөм, жалпы жана жеке кызыкчылыктар тууралуу сөз кылууга болот.
Гельвеций «акыл-эстүү кызыкчылык» деп керт башынын камын ойлобоочулуктун пайда менен болгон байланышын атаган. Саясий, өзгөчө тышкы саясаттын көз карашында кызыкчылык белгилүү бир мамлекеттин өз чек араларынан сырткары аймактарга көз артуусун билдирет. Кызыкчылык адамдын көңүлүн өзүнүн керектөөлөрүн, зарылчылыктарын, эңсөөлөрүн, ышкыларын ишке ашыруу үчүн олуттуу мааниге ээ адамдарга, нерселерге же кубулуштарга бурат.
Кызыкчылыктын келип чыгуусу кара курсактын камын көрүүгө аргасыз болгон адамдын табияты («кызыл, кызыл кекиртек, кыйла жерге секиртет) жана адамдан көз каранды болбогон кеңири өлчөмгө ээ же коомдук өндүрүш процессинде пайда болгон объективдүү мыйзам ченемдүүлүктөрдүн аракети менен тыгыз байланышкан.
20-кылымда учурдун глобалдуу көйгөйлөрүн чечүү жана адамзатты аман алып калуу процессинде жалпы адамзаттык кызыкчылыктардын калыптандыруу иши күч алууда.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Кемнат
Кемнат - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Тиршенройт (район)|Тиршенройт районуна карайт.  Жогорку Пфальц административдик округуна тиешелүү. Калкы – 5215 (2010-ж.). Аянты – 54.13 км2.