cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Куймалар
Куймалар — эки же андан көп металлды, о. эле металл менен металл эмести бирге балкытып эритүүдөн алынган суюк же катуу система. К. адам баласына байыркы доордо эле белгилүү болуп (болот, коло, латун жана башка) көп колдонулган. К. ил. изилдөө иштери 19-к. башталган. К. компоненттери санына (эки, үч, жана көп компоненттүү), фазасына (бир фазалуу, көп фазалуу), негизги металлдарга (темир, алюминий, жез, цирконий жана башка) мүнөздүү касиеттерине жараша ысыкка чыдамдуу, бекем, катуу, оңой эрий турган, коррозияга туруктуу, антифракциялык, о. эле өзгөчө жылуулук, электрдик, магниттик касиеттерге ээ К. болуп бөлүнөт. К. заттар балкытып эритүүдөн, металл-керамикалык ыкма менен бууланган затты конденсациялоо, эритмелерди электрдик чөктүрүп, бир затты экинчи зат менен каныктыруу жана башка ыкмалар менен алынат. Эритинди куйма алуу үчүн берилген зат эрүү темп-расынан жогорку темп-рага чейин ысытылып, кошунду менен аралаштырылат; суюк эритинди бул темп-рада бир тектүү болгонго чейин кармалып, андан кийин муздатылат. Жогорку темп-рада эрүүчү компоненттер (W, Мо жана башка) турган жана кесүүдө басым аркылуу жана башка кыйындык менен иштетилүүчү заттан куйма алуу үчүн металл керамикалык ыкма колдонулат. Радиотехникада колдонулуучу өтө жука плёнка түрүндөгү куйма металл буусун конденсациялоо аркылуу алынат. Металл К. физ. касиеттери б-ча структуралык сезгичтүү, структуралык сезгичтиги жок болуп бөлүнөт. Биринчиси куйма курамына, металлдын кристаллдык абалынын өлчөмүнө, формасына, алардын өз ара жайгашуусуна, о. эле куймаларда болуучу түрдүү дефектилерине (вакансия, дислокация жана башка) көз каранды. Экинчиси куйма курамына көз каранды. Бирок сезгичтиги жок, тыгыздыгы, серпилгич модулу, эрүү темп-расы, нур чыгаруу жөндөмдүүлүгү жана башка кирет. Таза элементтерге караганда металл К. бардык касиеттери жагынан сапаты жогору келет. Курамын жана структурасын өзгөртүү менен азыркы мезгилде талапка ылайыктуу металл К. алуу ө. ж-да кеңири өнүгүүдө. К. ар кандай ыкмалар менен иштетүүдөн бекемдиги, катуулугу, ийилгичтүүлүгү ар түрдүү болгон буюмдарды даярдоого болот. Буюмдарды даярдоо куюу, куюп иштетүү, чаптоо, кесүү жана калыптоо менен ишке ашырылат.
Кыргызстан 2020 жайкы Олимпиада оюндарында
30px|alt=|link= Дзюдо
27-июлда Кыргызстан убактысы боюнча саат 8:32де 81 килограммга чейинки салмактагы мелдеште Владимир Золоев алгачкы жүрүшүн 1/16 финалда баштап, анда Орусиялык Алан Хубецов менен кез келген. Золоев беттеште автоматтык түрдө иппонго айланган 3-эскертүүнү алгандыгына байланыштуу калыс жеңишти Хубецовго ыйгарган. Кармашуунун узактыгы 4 мүнөт 48 секунд.
30px|alt=|link= Жеңил атлетика
2019-жылы 1-декабрда Дарья Маслова Валенсия (Испания) шаарында өткөн эл аралык лицензиялык марафонго катышып, 2 саат 28 мүнөт 19 секунд убакытта марага жеткен. Мелеште олимпиадалык норматив 2 саат 29 мүнөт 30 секундду түзөт.
Килем токуу
«Ичкиликтер» деп аталган элдер жердеген Лейлек, Баткен, Кадамжай, Алай, Ноокат жана Тажикстандагы кыргыздарда килемчиликтин өнүгүшүнүн санжыралуу салттары бүгүн да ойдогудай улантылууда. Ал Түштүк Чыгыш, Түндүк Батыш аймактарына акырындап тарала баштаган.
Кыргызстан 2020 жайкы Олимпиада оюндарында
30px|alt=|link= Күрөш
Эркектер
Килем токуу
Кыргыздын кызыл калы килеми тууралуу жакшынакай тарыхый маалыматтар бар. Мына ушундай килемдер менен катар (жазылыгы өрмөктөй 80—90 смдей) таңгыч (боз үйдүн керегесинин тышынан тарткыч»), «эшик тышы» (боз үйдүн эшигинин сыртын кооздоо), аяк кап, кайчы кап, күзгү кап, баштык, чавадан, жапсар, туткуч, куржун, уук кап, кереге кап (уук керегенин учтарына кийгизүүчү баштык), жайнамаз, жабык баш, тегирич өңдүү боз үйдүн ички-сырткы жасалгаларынан сырткары ат жабдыктарына тиешелүү көпчүк (көрпөчө ордуна ээр үстүнө жаланкат салынуучу, эни тайкы килемче), тердик, басмайыл, куюшкан, көмөлдүрүк сыяктуулар да илгери арбын токулган. Түштүк чеберлери биз санап кеткен мындай түктүү буюмдарды токуу менен бирге муну түксүз (таар) ыкмасында да согушуп, турмуш-тиричиликке ушундай эле наркта жана салтта пайдаланууга укмуштай узданып келишкен.
Кыргызстан 2020 жайкы Олимпиада оюндарында
30px|alt=|link= Күрөш
Атабек Азисбеков Казакстандын борбору Нур-Султан шаарында өткөн күрөш боюнча Дүйнө чемпиондугунда Токио-2020 Олимпиадасына жолдомо жеңип алган. Ал грек-рим күрөшү боюнча 87 килограммга чейинки салмакта күрөшүп, 5-орунга татыган.
Килем токуу
Килем токуучулук — көркөм кол өнөрчүлүктүн массалык мүнөзүнө эгедер түрү. Мында нагыз чыгармачылыкка караганда бирөөдөн таалим алуу, бирөөгө үйрөтүү, мурдатан берки элдик адаттагы көчөттөрдү түшүрүү басымдуулук кылат. Ошондуктан, килемчиликте оймочуларга, саймачыларга жана зергерлерге салыштырганда ойдон нагыз оюм-чийим түшүрүп, уздун стилин айкын көрсөтүп берүү анча салтка айланган эмес. Чеберлер өзүнчө оюнан оюм-көчөт түшүргөнү менен көрүнбөй, ошол буюмга элдик килем көчөттөрүн аябай аяр бергендиги аркылуу бааланат. Килем көчөттөрүнө такай уздануу түйшүгү кыз-келиндердин баарына таандык сапаттардан болот. Кыз бала эс тартканы өз себин (биз жогоруда санап кеткен буюмдар) өзүлөрү кармап бүтүрүүсү эбактан бери адатка айланган. Ар бир жаш ынтызар Дүкөн четинде тып отура калып, көкүрөккө жат көчөттү (оюмду) түшүрүүдө түк жаңылбайт. Башаты эл ичинен келип чыккан көркөм өнөрдү азыр атайын килем токуу цехтерде бүгүн калк мүдөөсүн канааттандырып, кыргыздын кооз килемин көп санда чыгарууда.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Кыргызстан 2020 жайкы Олимпиада оюндарында
30px|alt=|link= Күрөш
2021-жылы 4-июлда Бириккен күрөш уюму Болгариянын София шаарында өткөн турнирде Индиялык спортчу Сумит Малик допингге каршы эрежелерди бузганына байланыштуу андан кийинки орунда турган Айаал Лазаревге жолдомо берилген.
Аялдар
Казакстандын Алмата шаарында өткөн күрөш боюнча лицензиялык мелдештен.
Буу түтүгү
Буу түтүгү - бууну керектөөчүлөргө (буу казанынан турбиналарга, технология жана жылытуучу системаларга) жеткирүүчү курулуш комплекси. Ал айрым түтүктөрдөн, аларды бириктиргичтерден (фланец, муфта, үчтүк ж. б. ), тирек жабдуулардан (венигль, жылдыргыч, редукциялык клапан), дренаж түзүлүштөрүнөн, тирөөчтөй жана бекиткичтерден турат. Буу өтүп жатканда жылуулуктун сарп болушун азайтуу үчүн Буу түтүгү жылуулук сыйымдуулугу аз материалдар менен оролуп коюлат. Буу түтүгү энергетикалык жана технологиялык максатка ылайыктуу буунун жүрүшүнө жараша ар кандай температурага жана басымга ылайыкталып жасалат.
Кыргызстан 2020 жайкы Олимпиада оюндарында
30px|alt=|link= Күрөш
76 кг салмакта күрөшкөн Айпери Медет кызы Корея, Өзбекстан, Индия жана Монголия өлкөсүнүн балбандарын мөөнөтүнөн мурда жеңип, турнирдин чемпиону болгон.
Буу түтүгү
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Кыргызстан 2020 жайкы Олимпиада оюндарында
30px|alt=|link= Күрөш
Лицензиялык мелдеште балбан финалга жете турган болсо, автоматтык түрдө Олимпиадага жолдомо алат.
30px|alt=|link= Оор атлетика
Бакдөөлөт Расулбеков 96 килограмм салмакта дүйнөдөгү 10 мыкты оор атлетчинин катарына кирип, Олимпиадага жолдомо алган.
Бакдөөлөт Расулбеков 31-июлда саат 16:50 дө (UTC+6) 96 килограммга чейинки салмакта катышып, штанганы жулкуп көтөрүүнүн натыйжасында 8-орунду алган. Биринчи аракетинде 162 килограмм штанганы көтөрүп, экинчисинде 166 килограммды көтөрө албай, бирок үчүнчү аракетинде жакшы натыйжа көрсөткөн. Ал эми түртүп көтөрүүдө 200 килограмм менен ийгиликтүү баштап. Экинчи аракетинде 208 килограмм көтөргөн. Үчүнчү аракетинде 216 килограммдык штанганы көтөрө албай калган. Бардык аракеттерди кошуп эсептөөнүн (374 кг.) жыйынтыгында спортчу 14 спортчунун ичинен 6-орунду ээлеген.
30px|alt=|link= Ок атуу
Аялдар арасында 10 метрден пневматикал ык мылтыктан ок атуу боюнча оффлайн жана онлайн түрүндө өткөн ВП-6 көнүгүүлөрдүн эл аралык таймашынын жыйынтыгында белгилүү болгон.Ал лицензия алууга квалификациялык чакан стандарттарды (MQS), Казакстан, Индия, Кувейт, Азербайжандагы мелдештердеги рейтингде ортодон жогорку жыйынтык көрсөтүп, Олимпиадага жолдомо алган.
Каныкей Кубанычбекова мелдешке 24-июлда Кыргызстан убактысы менен 05:30 (UTC+6) катышып, жалпысынан 612,8 упай топтогон, бирок алдыңкы сегиздикке кире албай калган, ал үчүн ага 16 упай жеткен эмес. Мелдешке жалпысынан 50 спортчу катышып, Каныкей 48 орунду ээлеген.
30px|alt=|link= Сууда сүзүү
Түштүк Кореянын Кванжу шаарында сууда сүзүү боюнча XVIII Дүйнө чемпиондугу өтүп, анда Денис Петрашов брасс стилинде 100 метр аралыкка жарышка чыгып, 87 спортчунун ичинен 28-орунду ээлеген. Анын көрсөткүчү 1 мүнөт 0,94 секундду түзүп, өлкөнүн рекордун жаңыланган. Өлкөнүн буга чейинки 1 мүнөт 1,34 секунддук рекорду да Петрашовго таандык болгон. 2019-жылы 21-июлда, Денис Петрашовго 2020-жылы өтүүчү жайкы Олимпиада оюндарына жолдомо берилген. Аталган лицензия жайкы Олимпиада оюндарына катышууга берилген укук, Кыргызстан үчүн эң алгачкысы болуп эсептелет.
30px|alt=|link= Фехтование
2021-жылы 25-апрелде фехтование боюнча Кыргыз Республикасынын курама командасынын мүчөсү Роман Петров Өзбекстандын Ташкент шаарында өткөн Азия-Тынч океан квалификациялык мелдешине катышып. Мелдеште спортчу 1-орунду ээлеп, Олимпиада оюндарына лицензия алган.
25-июлда саат 6:30да (UTC+6) Роман Петров Олимпиададагы алгачкы жүрүшүн 1/32 финалда баштап, анда Түштүк Кореялык Сегеон Ма аттуу спортчу менен кез келип, атаандашын 15:7 эсебинде жеңген, 10:10до (UTC+6) 1/16 финалда Жапониялык спортчу Ямада Масаруну менен кез келип, атаандашына 13:15 эсебинде утулуп калган. Жыйынтыгында 32-орунду ээлеген.
Кошмча маалыматтар
Олимпиададан алтын уткандарга 10 миллион, күмүшкө 7 миллион, коло байге үчүн 5 миллион сом берилерин Улукбек Марипов 2021-жылы 15-июлда билдирген.
Ал эми башкы машыктыруучусуна спорчтуга берилген сый акынын 30 пайызына, улук жана жеке машыктыруучусуна 25 пайызына барабар суммада төлөнөт. Биринчи машыктыруучусу менен дарыгерине 10 пайыз өлчөмүндө сый акы берилет.
Жергиликтүү электр тармагы
Жергиликтүү электр тармагы – чыңалуусу 35 кВга барабар электр тармагы. Өнөр жай, айыл чарба жана башкаларды 15–30 км аралыкта электр энергиясы менен камсыз кылат. Жергиликтүү электр тармагынын курамына подстанциялар, аба жана кабелдик линиялар кирет. Ал радиалдык, магистралдык жана туюк болушу мүмкүн. Жергиликтүү электр тармагынын чыңалуусу 1 кВдан чоң болсо, 3 өткөргүчтүү, чыңалуусу 380/220 кВ же 220/127 кВ болсо 4 өткөргүчтүү (3 фазалуу өткөргүч жана 1 нөлдүк) деп аталат.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Микрозауриялар
Микрозауриялар (лат. Microsauria †) — байыркы амфибилярдын бир түркүмү.
Калмаш (Чишмин району, Башкыртстан)
Калмаш — Башкыртстандын Чишмин районундагы айыл, Еремеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 736 киши. Почта индекси — 452152, ОКАТО коду — 80257835005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жакын туугандар
Жакын туугандар – ата-энелер, жубайлар, балдар, асыроочулар, асырандылар, толук жана жарым-жартылай ага-ини, эже-сиңдилер-карындаштар, чоң-ата-чоңенелер, таята-таенелер, неберелер.
Ушма (Тальма куймасы)
Ушма (Тумпа) — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тальма дарыясынын оң жээгинен 2,2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 43 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тунгаль-Кикя дарыясы
Тунгаль-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Печаль-Кы дарыясынын оң жээгинен 46 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Алабинская
Алабинская — Самара метросунун Биринчи сызыксындагы станция. 2015-жылы 1-февральда ачылган.
Жоон Алп
Жоон Алп — мифтик кейипкер. Алптардын катарында аты гана аталат. "Жору куйрук Жоон алп" (Сагымбай Орозбаков, 3. 99, 107; Саякбай Каралаев,  1. 80, 94) дөөлөрдүн келбет-сөөлөтүнө бап элестүү салыштыруудан улам кадимки эле "жоон" деген сөздүн эпонимдик мааниге өтүүсүнөн келип чыккан дешке болот, к.'' Китен алп. ''
Русаниха
Русаниха — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лала дарыясынын оң жээгинен 29 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тимир (Туймазин району, Башкыртстан)
Тимир — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Гафур айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 125 киши. Почта индекси — 452754, ОКАТО коду — 80251817003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Килем токмок
Килем токмок - бул темирден, же жыгачтан аркагай 12—15тей тиши бар, төрт бурчтуу, колго токтомдуу, жумуру кыска саптуу, сокмоктуу курал. Килем токмок менен эришке чалынган жиптерди уз салмактуу урганда, «түк» (жүл) жыш кынапталат да, анан килем түгү кол кайчы аркылуу тегизделет.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Ала-Мышык,көрүстөн
Ала - Мышык көрүстөнү Нарын шаарынын күн батыш тарабында, Нарын дарыясынын оң өйүзүндө, Ала - Мышык тоосунун этегинде жайгашкан. Жалпы саны 150дөн ашык; биздин заманга чейинки 1-миң жылдыктан биздин замандын 13–14-кылымдарына чейинки мөөнөттү өз кучагына алат. Көмөөр алдында көрдүн ичи өрттөлүп, андан кийин маркум жаткырылган. Көрүстөндүн үстү жагынан 40 см тереңдикте үзөңгү, ооздук, темир того көмүлгөн атайын чуңкурча табылган. Маркумду көмүүдө отту колдонуу жана көрүстөндүн бир жерине чуңкурча казып буюм жашыруу енисей кыргыздарына да мүнөздүү. Көрүстөндүн чыгыш тарабынан байыркы мезгилде иштетилген темирдин калдыгы табылган. Байыркы түрк доорундагы балбал таштар жана алар орнотулуучу төрт чарчы коргончолор да бар. Ала - Мышык көрүстөнүн 1945–49-жылдары А.Н.Бернштам, 1954-жылы А.К.Кибиров, 1989-жылы К.Табалдиев жана Ю.С.Худяковдор изилдешкен.
Яншансин, Юсуп
Юсуп Янхаевич Яншансин (1909-ж. Ысык-Көлдүн тескейиндеги Ырдык айылында туулган) – алатоолук дуңган (совет) окумуштуусу, кыргыз жана дунган тил илимине салым кошкон илимпоз.
Кыскача өмүр баяны
1921-ж. мектепте татар мугалимдерден казакча таалим алган. 1925-1930-ж. Ташкенде татарча агартуу мектебинде (кийин педагогика техникуму) окуган. Фрунзеге келип, № 4 дуңган мектебине башчылыкка дайындалган. 1932-ж. кыргыз тил жана жазуу илим изилдөө институтунда, 1934-1938-ж. ушул институттун дуңган секторунда, 1940-жылга чейин институттун илимий катчысы болуп иштеген.
Эмгектери
“Улуу Октябрь Социалисттик революциясынан кийин кыргыз тилинин лексикасынын өсүшү” деген эмгектин автору.
Маалымат булактары
“Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк”, 1990.
Кечирим берүү
Кечирим берүү – күнөөлүү бир же бир нече адамга Кыргыз Республикасынын Президенти тарабынан берилген мунапыс. Соттолгон адам, ошондой эле анын бир туугандары, мамлекеттик эмес уюмдар, көзөмөлдөө комиссиясы ж. б. Кыргыз Республикасынын Президентине Кечирим берүү жөнүндө өтүнүч жана кайрылууга укуктуу. Кечирим берүү жөнүндө өз атынан өлкө башчысы да көтөрүшү мүмкүн. Кечирим берүү актысы боюнча: 1) соттолгон адам андан ары жазасын өтөөдөн толугу менен бошотулат; 2) соттолгон адамдын жаза өтөө мөөнөтү кыскартылат; 3) соттолгон адамга коюлган статья кыйла жеңилдетилет; 4) эркинен өмүр бою ажыратылгандар үчүн жаза өтөө мөөнөтү 30 жылга алмаштырылышы мүмкүндүк Эркиндигинен толук ажыратылган адамга белгиленген жазанын кеминде жарымын өтөгөндөн кийин, ал эми соттолгон адамдарга соттун өкүмү күчүнө киргенден кийин кайрылууга укук берилген.
Ак-Башат
Ак-Башат (Кучкач)Калинин районундагы Новониколаевка айыл советине караштуу кыштак.
Ильич атындагы колхоздун аймагында. Чоң-Чүй каналынын боюнда жайгашкан.
Райондун борбору жана темир жол станциясы Кара-Балта шаарынан 6 км түндүк-чыгыш тарапта. 19-кылымда негизделген. Калкы 1200 (1986); негизинен мал чарбасы, дыйканчылыкта эмгектенишет. Орто мектеп, балдар бакчасы, фельдшер-акушердик пункт, клуб, китепкана бар. Кыштакта Соц. Эмгектин Баатыры Т. Сеңирбаев туулган.
Колдонулган адабияттар;
Кыргыз жери-энциклопедиясы.Башкы редактору М. Борбугулов.
Микромальтус сымалдуулар
Микромальтус сымалдуулар — (лат. Micromalthidae) — Америкадагы майда коңуздардын бир тукуму, буларга микромальтус түрү (лат. Micromalthus debilis) да кирет.
Жалаа
Жалаа – айыпталуучунун (соттолуучунун) жабарлануучуну, күбөнү, башка бирөөнү кылмышка жалган айыптоочунун көрсөтмөсү. Аны көрсөтмө берүүнүн жүрүшүнөн сырткары учурларда болуучу чагымдан айырмалоо керек. Ж. акниеттүү жаңылдыруучу жана атайылап жалган көрсөтмө берүү болушу да мүмкүн.
Искек байлооч
Искек байлооч - кыз-келинге тиешелүү искекке окшогон кымбат баалуу жана майда кооз буюмдар илинип, оң же сол көкүрөккө тагылуучу кооздук. Искек байлоочун кыз-келиндер уздугуна жараша өздөрү жасап алган. Ал бети тегереги саймаланып, берметтелип, жээги чачыланып, кооздогон тукаба, нооту, түстүү булгаарыдан жасалган кичинекей тумарча, төрт бурчтуу, көп бурчтуу, жылдызча же тегерек түрүндө болгон. Анын төмөнкү жээгине бекитилген бир нече чынжырларга тиш чукуур, оймок, кулак чукуур, тырмак тазалагычка окшогон жана башка майда кооз буюмдар илинген.
Варрэн (Огайо)
Варрэн (Огайо) (Warren) — Огайо штатынын Trumbull округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 41557 киши. Болжолдуу аянты - 41.7 км². FIPS коду — 39-80892.
Арбоо
Арбоо – сыйкырлоо, дубалоо. Байыркы адамдар тышкы дүйнөнүн ар түрдүү көрүнүштөрүн өзүнө багындыруу жолун жакшы билбегендигинен, аларды кандайдыр бир сырткы күчтөрдүн колдоосу менен жеңип чыгуу тууралуу кыялдарынан келип чыккан.
Партиялык система
Партиялык система коомдогу түрдүү социалдык катмар же таптардын кызыкчылыгын (мүдөөсүн) коргоо үчүн түзүлгөн саясий партиялардын жыйындысы жана алардын ич ара мамилеси. Партиялык системанын критерийи сан же сапаты боюнча бааланып, анын ишмердүүлүгү бир (моно), эки жана көп партиялык система аркылуу ишке ашат. Бир Партиялык системада мамлекеттик бийлик жалгыз партиянын колунда калып, мындай системанын жакшы жагы – бардык социалдык топтордун мүдөөсүн тегиз кароого, материалдык байлыктарды тең бөлүштүрүүгө аракет жасалат. Терс жагы – ал тоталитардык же авторитардык режимге жол ачып, оппозициянын болбошу, бийликте турган партиянын бюрократташы жана алдыга өнүгүүнүн солгундашына шарт түзөт. Анын классикалык үлгүсү Советтер Союзу болуп саналат. Эки Партиялык системанын өзгөчөлүгү бир нече партиянын ичинен экөө гана таасирдүү болуп, шайлоодо жеңишке жеткен тарап көбүрөөк депутаттык мандатка ээ болгондуктан, өкмөттүн стабилдүү иштешине шарт түзүлөт. Мындай системанын терс жагы – оппозициядагы партиянын бийликке келиши менен саясий курс алмашылат. Буга Улуу Британия менен АКШдагы Партиялык система мисал болот. Социалдык мүдөөнүн көп кырдуу болушу көп Партиялык системанын жаралышына шарт түзөт, башкача айтканда ар кандай социалдык катмарлар тигил же бул партияны колдогондуктан, маанилүү ролду эки же андан көп партия ойнойт. Мындай системада бир партия ар дайым көпчүлүк добушка ээ боло албагандыктан, өз ишмердүүлүгүн ынтымак, келишүү же компромисс аркылуу ишке ашырат. Мисалы, 2010-ж. 27-июндагы референдум жолу менен КРдин Конституциясы жана «Кыргыз Республикасынын Конституциясын колдонууга киргизүү жөнүндө» мыйзамдын кабыл алынышына байланыштуу Партиялык системанын мындай түрүн КР да колдонуп, 2011-ж. Жогорку Кеңешке шайлоодо көпчүлүк добушка ээ болгон «Ата-Журт» бир нече жолку сүйлөшүүлөрдөн кийин Кыргызстандын социал-демократтар партиясы (КСДП) менен коалиция түзгөн. Мындай системанын классикалык үлгүсүн Италия (14 партия), Голландия (12) жана башка аркылуу көрүүгө болот.
Жоон-Арык
Жоон-Арык — топоним,  эпосто кытай-калмактар башта басып алган ата-журтун бошото баштаган кыргыздар жоону кубалап басып өткөн жерлердин бири (Кол жазмалар фондусу, 576-инв.). Географиялык реалияда Ж.-А. Кочкор өрөөнүнүн түштүгүндө Үкөк жана Баба-Ата тоолорунун ортосундагы капчыгай жана өзөн.
Чуңкурчак
Чуңкурчак — Аламүдүн районундагы суу, Аламүдүн суусунун сол куймасы. Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк капталындагы Шопоков мөңгүсүнөн башталат. Узундугу 18 км, алабынын аянты 97 км2, деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 2360 м. Суу жогору жагында колот аркылуу агат; ортоңку бөлүгү жазыраак. Аламүдүнгө чыга берген жери кууш келет.
Жоокердик оюндар
Жоокердик оюндар — жоокерлердин курал-жарактарын колдонуу чеберчилигин арттырып, аскердик ыкка машыгуулар. Ж. ошондой Көкөтөйдүн ашында айрыкча апогейине жеткире сүрөттөлгөн. Эпос боюнча Ж. ошондой жамбы атуу менен башталат. Миң узун устун кыйдырылып, алты жүзү бири бирине уланып, тигинен жерге орнотулат. Алты жүз адамдын кунуна барабар чоң алтын жамбы орнотулган бийик устундун учундагы туура жыгачка кырк эки танап болот зым менен байланат. Мергендер мылтык октошуп, элүүдөн — жүздөн топтошуп атышат. Бирок эч ким жамбыны атып түшүрө албайт. Ошол учурда Манас кырк чоросу менен өз өнөрлөрүн көрсөтүп согуш оюнун башташат:
Чуңкурчак
Алабындагы кооз «Көгүчкөнбулак» шаркыратмасы шаардыктардын сүйүктүү эс алуучу жайы. Жылдык орточо чыгымы 0,77 м3/сек, эң көбү май – июнда, эң азы январь – февралда байкалат. Алабы жайыт. Аламүдүнгө куя беришинде балдар эс алуучу жай жана дачалар жайгашкан.
Жоокердик оюндар
Кыбылага бет алып
Кыраан төрө турганда,
Кызыл алтын доолду
Тарс дедире урганда
Себилдүүсү сексен төрт,
Серп салган жагы кызыл өрт,
Эки жаак бөлүндү,
Манаска жолдош кырк баатыр
Байкабайт экен өлүмдү (Сагымбай Орозбаков, 3. 166).
Ж. ошондой "Манас" эпосунда гана эмес түркмоңгол элдеринин эпосторунан да орун алган. Алсак бурят элинин "Гесер" эпосунда мелдешке чыккан үч жаачынын асманга аткан жебелери бирөөсүнүкү күн шашке болгондо, экинчисиники эки чай кайнамда, үчүнчүсү бир чай кайнамда, ал эми Гесердики күн батарда өзү турган жерге келип түшкөндүгү тууралуу айтылат (Р. С. Липец).
Тугай (дарыя)
Тугай — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - КАР/ОБЬ/2677/546/43/12 орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Буулантма
Буулантма - күздүк жө жаздык эгинди эгүү үчүн даярдалган которуштуруп айдоо талаасы. Ал жердин отоо чөптөн арылышына, ным жана азык заттарды жыйнаглына шарт түзөт. Буулантма таза, тосмолуу, эгилме, сидералдуу болуп бөлүнөт. Таза Буулантма каксоо жана кайрак жерлерде кеңири колдонулат. Мында күзүндө кыртыш коңторо айдалат да, жыл бою ным сакталып, арбын түшүм алынат. Ага көбүнчө күздүк жана жаздык эгилет. Топуракта азык заттар аз болсо, сидералдуу Буулантма жүргүзүлөт. Бул учурда эгилген өсүмдүк жыйналып алынбастан, коңторул айдалып таш-талат. Кыртышты отоо чөп басып кетсе, эгилме Буулантма колдонулат. Кыргызстанда эгилме Буулантма пайдаланылат, бул туруктуу жана мол түшүм алууну камсыз кылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Чоң-Гара
Чоң-Гара — Кыргызстандын Баткен облусунун Баткен районундагы айыл. Төрт-Күл айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы — 2419 киши (2009-жылы).
Көөнөргөн сөздөр
Көөнөргөн сөздөр - жашоо турмушта, маданият менен илимде, техника, саясат менен идеологияда, адамдардын жашоого болгон көз карашында дайыма кыймыл болуп турары белгилүү. Мына ушундай өнүгүү, өзгөрүү учурунда кайсы бир реалдуу заттар, анын айрым бир варианттары колдонуудан чыгып же өркүндөтүлүүгө дуушар болот. Бул тилге да өз таасирин тийгизип, сөздөрдүн колдонуудан чыгып калышына же тескерисинче, жаңы сөздөрдүн, жаңы маанилердин пайда болушуна алып келет. Колдонуудан чыгып калган сөздөр, жалпы жонунан, Көөнөргөн сөздөр деп аталат. Көөнөргөн сөздөрдүн маанилери көбүнчө тектеш тилдердеги жана диалектилердеги фактылар аркылуу аныкталат. Ошондой эле алардын айрымдары өз алдынча колдонулбастан, туруктуу сөз айкалышынын бир түгөйү катары колдонулуп калгандыгын көрөбүз. Лексикалык составдын байышына караганда анын көөнөрүшү жайыраак болот. Анткени эл арасында кеңири колдонулуп жүргөн сөздөрдү тилден дароо эле сүрүп таштоого болбойт. Ошондуктан Көөнөргөн сөздөр оозеки кепте, чыгармаларда көпкө чейин жашай берет. Сөздөр көөнөрүү жагдайы боюнча бири-биринен айырмаланып турат, ошондуктан аларды тарыхый сөздөр (историзмдер) жана архаизмдер деп экиге бөлүп кароого туура келет.
Анарбек Ибраев
Ибраев Анарбек (1951-ж. т., Ак-Суу району, Тепке айлы) — ырчы.
Көөнөргөн сөздөр
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Анарбек Ибраев
Кыргызстан Ленин Комсомолу сыйлыгынын лауреаты (1985), Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1987). Кыргыз Республикасынын эл артисти (1999). Токтогул атындагы Мамлекеттик сыйлыктын лауреаты (2004). III даражадагы Манас орденинин ээси (2021).
Т. Сатылганов атындагы филармониянын алдындагы эки жылдык студияны, Б. Бейшеналиева атындагы искусство институтунун ырдоо бөлүмүн бүтүргөн. Чыгармачылыгы 1970-жылдан башталган. Адегенде Ч. Кожомжаров жетектеген биринчи кыргыз эстрадасында, андан кийин К. Орозов атындагы эл аспаптар оркестринде солист болуп иштейт. Ибраевдин үнүнүн диапазону кенен; элдик, лирикалык жана дүйнөлүк классикалык ырларды аткарат. Алгачкы аткарган чыгармалары «Эжелерим, агайым», (М. Рыскулов), «Таң сыры», «Үзүлбөгөн үмүттөр», «Сары-Челек» (С. Жумалиев), «Болбосо экен» (Ж. Касымбеков) жана башка. Ж. Шералиевдин «Кыргыз жайлоосу», «Эстей берем», Б. Тургунбаевдин «Туулган жер», Г. Чекиевдин «Кереметтүү көздөрүң», С. Жумалиевдин «Майрам шаңы», А. Керимбаевдин «Көл баяны», Б. Абдраимовдун «Ырымды сага арнаймын», «Махабат илеби», Т. Томотоевдин «Атама ант», С. Байтыгуловдун «Энекебай», Ш. Дүйшеналиевдин «Кумар көз» жана башка ырларды чебер аткарат. Жаштардын жана студенттердин Москвада өткөн Бүткүл дүйнөлүк фестивалынын дипломаты (1985), Кыргызстан Ленин комсомолу сыйлыгынын лауреаты (1985). Италия, Франция, Тунис, Румыния жана башка өлкөлөрдө гастролдо болгон.
Айрым шилтемелер
"Сүйгөнүмө суу ташып бергениме сүйүнүп..." "Бир ыр ырдап, Рыспай аганы таңгалдыргам..." "Өнөргө өргүү жок"
Микроспоридиялар
Микроспоридиялар (лат. Microsporidia) — жалгыз клеткалуу мите жандыктардын бир түркүмү.
Жердештирүү
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Чолпон-Ата минералдуу суусу
Чолпон-Ата минералдуу суусу  Ысык-Көл облусунун Ысык-Көл районундагы дарылык касиети бар жаратылыштагы ысык суу. Кара-Ой жана Булансөгөттү кыштагынын аралыгында, Ысык-Көлдүн түндүк жээгинде. 1962-ж. табылган. Жер астындагы ысык суу жаткан аймакта палеозойдун жана антропогендин чөкмө тектери кездешет. Минералдуу суу плиоцендин кумдук жана аргиллит тоотектеринде, 906–1500 м тереңдикте топтолгон. Суу бургулоо көзөнөктөрүнөн чыгарылган. Жалпы суткалык чыгымы 1736 м3. Температурасы 48°С, минералдуулугу 15–40 г/л. Курамы боюнча Паланга (Латвия), Славянск, Трускавец (Украина) курортторунун сууларына окшош. Химиялык курамы боюнча хлорид-сульфат-натрий-калийлүү, микрокомпоненттерден бром (8–14 мг/л), иод (1,0–3,2 мг/л), молибден (0,8 мг/л), цинк (0,02 мг/л), фтор (0,5–3,2 мг/л) кезигет. Суу азоттуу, бирок аз өлчөмдө көмүр кычкыл газы, гелий, метан бар. Муун, тери ооруларын түшүү; бөйрөк, ашказан ооруларын ичүү жолу менен дарыласа болот. «Ысык-Көл», «Казакстан», «Көгүлтүр Ысык-Көл» ж. б. санаторийлерде кеңири пайдаланылат. Запасы А категориясы боюнча суткасына 0,527 миң м3, В – 0,518 миң м3, С1–2,073 миң м3, баардыгы 3,118 миң м3.
Сыр
Сыр же эжигей — баалуу сүт азыктарына кирет. Анын калориялуулугу 100 г азыкка 200—400 ккалды түзөт. Сырдын сортуна жараша анда белок 18ден 30%ке чейин, май 9дан 30%ке чейин болуп, А жана Д витаминдерине бай. С. даярдалышына жараша катуу, жумшак, туздалган жана көлкүлдөмө болуп бөлүнөт. С. тез кургап жана булганып кетпес үчүн көбүнчө даяр сырды эритилген парафинге малып алуу жолу менен парафинделет. Кыртышсыз сырлар да чыгарылат, алар даяр болгондо целлофан же башка плёнка менен капталат. Мындай С. көгөрбөйт, кургабай көпкө сакталат. Таза С-дын кабыгы бүтүн, көгөрбөй, былжырабай, бөтөн жыт жана даам сезилбеши керек. Ал эң аш болумдуу азык катары бардык курактагы адамдардын тамактануусуна кеңири пайдаланылат. Айрыкча жугуштуу оорудан же операциядан айыккандар, ошондой эле мүнөздөп тамактангандар үчүн пайдалуу. Аны кургак, салкын бөлмөдө 8—10° температурада жана 85—87% нымдуулукта сактоо керек. Сырты көгөрүп же былжырап кетсе тузга чыланган салфетка менен сүртүп салса болот.
Үй шартында муздаткычта жакшы сакталат, бирок көпкө сактоодон анын өңү жана даамы бузулат. Сырды муздаткычта жабык идиште (эмаль, чопо, фарфор же фольга идиште) сактоо сунуш кылынат. Көлкүлдөмө С. тез бузулгандыктан муздаткычта сактоо зарыл.
Жалган бүтүм
Жалган бүтүм – башка бир бүтүмдү жаап-жашыруу максатында жасалган бүтүм. Ж.б. эчтемкеге арзыбайт, б.а. аны соттун ошондой деп тааныган-тааныбаганына карабастан, түзүлгөндөн тартып эле жараксыз болуп саналат. Бүтүмгө иш жүзүндө тараптар эмнени ойлошсо, ошол эреже колдонулат.
Патернализм
Патернализм (–атаныкы, атанын) – мамлекеттин ичинде өз жарандарына карата болгон мамилеси – алардын жашоо-турмушун ар тараптан коргоп, өнүктүрүүгө жасалган аракет. Эл аралык саясатта ири мамлекеттердин кээ бир артта калган өлкө, өз колониясы же кол алдындагы аймактарга жардам бериши Патернализм болуп саналат. Ошондой эле улуулардын кичүүлөргө (ылдыйкыларга), кол алдындагыларга камкордук кылышы, кичүүлөрдүн улууларга карата сый-урматы. Булардан тышкары кээ бир мамлекет, мекемелер тарабынан эмгек өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу, адистерди сактап туруу, кырдаалды жөнгө салуу жана башкалар үчүн каралган кошумча жеңилдик, субсидия, сыйлыктар да патернализм деп аталат.
Кулонометрия
1А 1А
M= ¾. It= ¾. Q ;
F n F n
мынада М — аныкталуучу элемент же ион саны; F — Фарадей саны (96000 Кулон); А — элемент ат. м., n — электр-хим. айланышта катышкан электрондор саны; I — ток күчү; t — электролиз убактысы; (2—электр тогунун саны. К. анализде түздөн-түз колдонсо, электрондук реакцияда анык-талуучу гана зат катышып, ал электро-лизди аягына чейин электрактивдүү бо-лот. Электролизге электр-хим. жактан активдүү жардамчы реактив кошуу менен К. кыйыр түрдө да колдонот. Бул учурда метод К. титрлөө деп аталат.
RAID сактоо системи
RAID сактоо системи. Маалыматтарды компьютерге жазуу жана андан окуу тез аткарылгандыктан чоң дисктер иштөөгө жолтоо болууда. Компьютер убактысынын көбү дисктен берилиштерди күтүүгө кетет. Ошол себептен айрым диск чыгаруучу мекемелер бир нече кичине дисктерди бириктирип, аракеттеништери бир чоң дискке тете болгондой иштеп чыгууда. Кичине дисктердин бириктирилген тобу RAID (redundant array of inexpensive disk) сактоо системи деп аталат жана кымбат эмес дисктердин массивин түзөт. RAID техноложи аракеттери ар кандай жолдор менен аткарылат жана ал жолдор RAID деңгээлдери деп аталат. RAID дин эң жөнөкөй методу 1-деңгээлдеги RAID методу деп аталып, берилиштерди сактоодо ар бир диск үчүн бирден резервдүү диск пайдаланылат. Резерв көчүрмөлүү ар диск берилиштер кантип көчүрүлгөндүгү тууралу маалыматты камтыйт. Эгерде берилиштер диски бузулуп калса, анда резерв көчүрмөлүү диск берилиштер диски катары колдонулуп калат.
Жалган вексель
Жалган вексель – чындыкка жатпаган (жасалмалыгынан улам), укукка каршы максаттар үчүн (алдамчылык) колдонулуучу вексель.
Кечуа
Кечуа, кичуа – Түштүк Америкадагы индей элдеринин бири. Перу, Боливия, Эквадор, Колумбия, Түндүк-Батыш Аргентина жана Түндүк Чилиде жашашат. Жалпы саны 10 млн киши (2008). Кечуа тилинде сүйлөшөт. Көпчүлүгү католиктер. Инктер мамлекетинин пайда болушу Кечуа урууларынын этностук жактан биригишине түрткү берген. Колониялык мезгилдин (19-кылымдын 1-чейреги) аягында Кечуа эл болуп калыптанып, маданияты өнүккөн. 19-кылымдын 70-жылдары Кечуалар шаарларга (негизинен Лима шаарына) көчө баштаган. Негизинен айыл чарбасында иштеп, айрымдары кол өнөрчүлүк кылышкан. Эркектери тизеге чейин кыска шым, кыска күрмө жана кездемеден тигилген пончо, башына фетр калпак же жүндөн токулган шлем (чульо), бутуна тери бут кийим кийишет. Аялдар кабатталган юбка кийип, ийиндерине оромо жамынып, темир, таш, сөөк жана үлүлдөн жасалган кооздуктарды тагынышат.
Бухара кабаттары
Бухара кабаттары - Алай, Чоң Азай кырка тоолорунда жана Фергана өрөөнүндө кезиккен палеоген мезгилинин башталышында пайда болгон чөкмө тоо тек катмарлары. 1947-ж. О. С Вялов буларды өз алдынча геологиялык кабат деп бөлүүнү сунуш кылган. Алай жана Чоң Алай кырка тоолору негизинен аки таш тегинен турат, айрым жерлерде гипс, аки таштуу чопо бар. Фергана өрөөнүндө алардан башка доломит; кош симметриялуу жана өөк буттуу үлүлдөрдүн ташка айланган калдыктары кездешет. Бухара кабаттарынын калыңдыгы 20-40 м, айрым жерлерде 78 м ге жетет. Кээ бир жердеги Бухара кабаттарында нефть кендери бар.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Кабул
Кабул ( — Кабуль) — Ооганстандын борбору, шаар. Кабул вилаятынын административдик борбору. Иран бөксө тоосунун түндүк-чыгыш четинде, Кабул дарыясынын өрөөнүндө, деңиз деңгээлинен 1791 м бийиктикте жайгашкан. Калкы 3 071 400 млн (2011). Жолдор тоому. Эл аралык аэропорту бар. Кабул аркылуу Жакынкы Чыгыш менен Европаны, Ыраакы Чыгыш менен Индияны байланыштырган жолдор өтөт.
Шаар алгач 2-кылымда Птолемейдин эмгектеринде Кабур деп эскерилет. Кабулду 9-кылымда Саффарилер басып алган. 13-кылымда аларды Чынгызхан талкалаган. 1504-ж. Бабур басып алып, ээликтеринин борбору кылган. 1774-жылдан 1818-жылга чейин Кандагар менен бирге Дурраний мамлекетинин, англис-ооган согушунан (1878-80) кийин Ооган мамлекетинин борбору. 1919-ж. февралда эмир Аманулла-хан Кабулда Ооганстандын көз каранды эместигин жарыялаган. 1978-ж. Апрель революциясынан кийин Ооганстанга советтик аскер киргизилгенден (1979-89-ж. Ооган конфликти) Кабулда анын штаб командасы жайгашкан. 1989-ж. февралда советтик аскер чыгарылгандан кийин шаарда жана анын четжакасында Ооган оппозициясынын отряддары менен Ооганстан элдик-демократиялык партиясынын күчтөрүнүн айыгышкан катуу салгылаштары болгон. 1992-ж. апрелде оппозициялык топ Кабулду согушсуз ээлеген. 1996-ж. Кабулда «Талибан» кыймылы түзүлгөн. Ооганстанга АКШнын аскерлери киргенде (2001-ж., октябрь) «Талибандын» отряддары шаарды таштап кеткен.
1979-ж. согуш башталганга чейин Кабулдун экономикасынын негизин тейлөө чөйрөсү түзгөн. Текстиль, металл иштетүү, жыгаччылык, булгаары-бут кийим жана тамак-аш өнөр-жай ишканалары, үй куруу комбинаттары иштеген. Шаардын өнөр-жай потенциалы согуштун кесепетинен толугу менен талкаланган. 21-кылымдын башынан анча чоң эмес ишканалар (аскер куралдары, кебез-кездеме, кыл торко, кийим-кече, эмерек, суюлтулган газ, азык-түлүк) иштейт. 2006-ж. «Coca-Cola» заводу курулуп, ишке берилди. Бир нече мейманкана, заманбап соода борборлору, банктар курулууда. Шаардын четинде өнөр-жай зонасы уюштурулууда. Кол өнөрчүлүк (анын ичиндекилем токуу) өнүккөн. Кабул өлкөнүн илим-билим жана маданий борбору. Улуттук Илимдер Академиясы, университеттер (анын ичинде Кабул, политехникалык, медициналык, педагогикалыкжана Америка), Жакынкы Чыгыш институту, Ооганстанды окуп үйрөнүү региондук изилдөө борбору, Улуттук аскер академиясы, бир нече коллеждер, тарыхый-этнографиялык музей, калк китепканасы, сүрөт галереясы (ислам фундаменталисттери өтө талкалаган), театр ж. б. бар. Бала-Хиссар цитадели (5-кылым), Баги-Бабур паркы [Бабурдун күмбөзү жайгашкан (16-кылым)], Жахан шахтын мечити (17-кылым), Мухаммед Надир-шахтын мавзолейи, король ак сарайы ж. б. сакталган.
Жоргонун Бели
Жоргонун Бели — топоним. Эпосто Таластагы ашуу катары көп эскерилет. Манасты үйлөндүрүү үчүн Жакыпка кабарга жөнөгөндө Ажыбай ашкан бел ( Саякбай Каралаев, 1. 236). "Семетейде" Каныкей Букарга качкан учурда: "Жоргонун белин аша албай, Энекең жобоп бир ыйлап басалбай" ( Саякбай Каралаев, "Семетей", 1. 32) турганы эскерилет. Географиялык реалияда Кыргыз Ала-Тоосуна жанаша жайгашкан Кара-Жылга тоосундагы ашуу.
Воздвиженка (Туймазин району, Башкыртстан)
Воздвиженка — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Гафур айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 173 киши. Почта индекси — 452774, ОКАТО коду — 80251817004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Тартып жонуу
Тартып жонуу (протя́гивание) - утуру кичинеден диаметрлери чоңоюп кетүүчү атайын аспапты (протяжка) күч менен тартып, көзөнөктү темир кабык менен сыйрып кеңейтүү.
Ачкыч сөз аркылуу издөө
Ачкыч сөз аркылуу издөө (Кeyword search - Поиск по ключу). Маалымат издөө системдеринде изделүүчү предметин же темасын баяндаган бир же андан көп ачкыч сөзү менен издөө аткарылат. Мисалы, [[Кыргызстан банкы]] жана анын филиалдары маалымат кызыктырса, компьютерге бул атты жана «филиал» сөзүн & символу менен бириктирип киргизип койсок. Издөө системи бул эки сөз боюнча издөөнү аткарат жана экранга ал сөздөрдү камтыган сайттардын тизмесин менен катар аларда эмне деген маалыматтар бар экендиги тууралу кабар чыгарып берет.
Жоргонун суусу
Жоргонун суусу — топоним. Валиханов, Чокан жазып алган эпизод боюнча Бокмурун атасы Көкөтөйдүн ашын өткөрүү үчүн жер тандаганда "Беш-Терек менен ашамын, Жоргонун суусун кечемин", — деп башка жер аттары менен катар айтып өтөт. Географиялык реалияда Эртиштын (Чыгыш Казакстан) сол куймасы Жорго суусу менен тике байланышат.
Озаску
Озаску (Osasco – o’zasku), Бразилия.
Чоң Алай туз кени
Чоң Алай туз кени Ош облусунун Чоң Алай районунда, Доороткоргон кыштагынан 12  км түштүк тарапта, Тузсуу суусунун сол жээгинде, деңиз деңгээлинен 2500 м бийиктикте. Геол. чалгындоо иши 1955-ж. жүргүзүлгөн. 800 м созулган, жер үстүнөн 3–10 м тереңдикте уя-линза түрүндө жаткан туз заты төмөнкү бор мезгилинин катмарлары менен байланышкан. Туз катмарынын орточо калыңдыгы 11,8 м. Тузда NаСlдун өлчөмү 51%тен 72,8%ке чейин өзгөрөт. Туз мал чарбасына керектелет. Туздун запасы А+В+С1 категориясы боюнча 512 миң т, С2 – 4700 миң т.
Рыстюг
Рыстюг — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Түштүк дарыясынын сол жээгинен 360 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Микроцебустар
Микроцебустар (лат. Microcebus) — арбак айбандардын бир уруусу.
Кореференттүүлүк
Кореференттүүлүк (ко "бирдей", "бирдиктүү" деген маанидеги приставка, "бирдей окшош референттүүлүк") — сүйлөшүүдө (атооч сөздөр аркылуу) бир эле объектини, кырдаалды туюндуруу, б.а., туюнтмада бир эле референт айтылат. Мис., Апамдын сөзү жүрөгүмдө. Аны мен ыйык сактайм. Мында "сөзү" жана "аны" деген каражаттар бир эле референтти туюндурду. Кореференттүүлүк лексикалык жана семантикалык кайталоолордон айырмаланат. Мис., Күүлдөгөн көл тынчтанды. Күркүрөгөн дайра тынчтанды. Карга карганын көзүн чокубайт. Мындагы "тынчтанды", "карга", "карганын", деген каражаттар референттүү эмес. Кореференттүүлүк - тексттеги байланышты чындаган каражат. Кореференттүүлүктүн туюндурулушу, каражаты ар түрдүү. Мис., Банк уурдалды. Уурулар изин жашырып кетишти. Бул эки сүйлөмдүн байланышы Кореференттүүлүк аркылуу уюшулду. Анткени "уурдалды" деген этиштин субъектиси "уурулар".
Табарсык
Табарсык — бөйрөктөн келген заараны топтоп чыгаруучу булчуңдуу көңдөй орган. Ал чаткаяк сөөктөрүнүн биригишкен жеринин артында, кичине жамбаш көңдөйүнөн орун алган. 50 жаштан кийин чаткаяк булчуңдары бошогон соң, андан да төмөндөйт. Табарсыктын сыйымдуулугу орто эсеп менен 500—700 мл. Табарсык бош учурунда кичине жамбаш көңдөйүндө болуп, алды жагынан чаткаяк сөөктөрүнүн биригишкен жерине, ал эми арт жагынан аялдарда жатынга, эркектерде урук ыйлаакчасы менен көтөн чучукка тийип турат. Табарсыктын ички бети былжырлуу чел, сырты жылмакай чел кабыкча менен капталган. Бул эки кабыкчанын ортосунда табарсыктын булчуң катмары бар. Ал өз кезегинде үч катмардан турат. Анын сырткы жана ички катмары узатасынан кеткен булчуң талчаларынан турса, ортосундагы булчуң тарамдары кыйгачынан жатат.
Ар кандай багытта жайгашкан булчуңдар жыйрылганда анын көлөмү кичирейип, заара сыртка чыгууга мүмкүндүк түзүлөт. Табарсыктын булчуң катмары жакшы өөрчүп, ал заара чыгаруучу түтүктүн ички тешикчесин курчап кысып турат да, зааранын топтолуусуна, ошондой эле мезгили менен сыртка чыгарып турууга көмөктөшөт. Табарсыктын былжыр чели инфекцияны өтө сезгич келет. Аялдардын заара чыгаруучу түтүгү кыска болгондуктан, жыныс органдарынын сезгенүү оорусунда инфекция табарсыкка түшүп, аны сезгентет.
Александровка (Калтасин району, Башкыртстан)
Александровка — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Калтасин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 128  киши. Почта индекси — 452860, ОКАТО коду — 80233825003.
Ушпол (дарыя)
Ушпол — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Пелым дарыясынын оң жээгинен 214 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Александровка (Калтасин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ушпол (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Варрэнсвилл Хэйтс (Огайо)
Варрэнсвилл Хэйтс (Огайо) (Warrensville Heights) — Огайо штатынын Cuyahoga округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 13542 киши. Болжолдуу аянты - 10.7 км². FIPS коду — 39-80990.
Күү төгүлгөн күлгүн өмүр
күү төгүлгөн күлгүн өмүр
нурмамбет осмон уулу (кызылсуу кыргыз автоном областы акчий ооданы) улуттук көркөм өнөр, елдик жөрөлгөлүү маданыйаттын шооласын урпактар арасында жаркыратып, ел_ жер үчүн езиле емгектенип, ечендеген кыйынчылык, економикалык чыгашаларга тушуксада еч кимге колко кылбай, унутта калып бараткан улуттук музиканын сезим толкуткан кайрыктарын ургаалдуу жаңыртып, жаштык өмүрүн жалындуу максаттарга сугарган, көп кырдуу көркөм өнөр өрүшүндө чыңалган, жөнөкөй бир жекенын елдик музикаларды өнүктүрүү жолунда жасаган жумуштары ел арасында оозго алынып келет. емикы сөздүн оролу_ акчий оодандык манас ансамбилинин музиканты макен аалы уулу жөнүндө болмок.
жаш кезинен еле жан дүйнөсүнө ширелген чабыт
балалык өмүрдө жан дүйнөгө ширелген шык адам баласынын кийынки өмүр жолуна белгилүү түрткүлүк рол ойнойт. макен аалы елдык өнөрпоздордун өрнөктүү башаттары оргуп турган акчий ооданынын жалаңчий кыштагында 1970-жылы жарык дүйнөгө көз ачкан. атасы аалы ыр-күүгө шыктуу киши болучу. макен жаштайынан еле атасы черткен күүлөрдү тыңшап, сезимин күү дүйнөсүнө каныктырып, зеендүү ыр-күүгө шыктуу болуп жетылген. ал 10 жашар кезинен баштап еле комуз чертүүнү үйрөнүп, елдик ыр- күүлөрдү аткаруучу болгон. убакыттын өтүшү менен күн-түн дебей көшөрө үйрөнүүнүн натыйжасында, чаалыкбас чабытка баш байлап, комуз чертүүгө мыкты,ыр-күүгө шыктуу болуп жетилген макең ел арасында чогуучулукта кол ойнотуп комуз чертып, үн жаңыртып обон төгүп жүрдү.1985-жылы кызылсуу кыргыз аптоном областык көркөм өнөр үйүрмөсү макен аалынын талантын барыктап-баалап, аны үйүрмөгө кабылдайт. ошол еле жылы областык көркөм өнөр үйүрмөсү аны кашкар аймактык көркөм өнөр мектебине билим ашырууга жыберет. ошондон баштап макен аалынын чыныгы музика чыгармачылык өмүрү башталды. өнөр сахнасында өр тартуу