cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чоң Хуута
Чоң Хуута (Нгарка-Харвота-Яха) — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Байдарата-Яха дарыясынын сол жээгинен 72 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 78 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Голливуд
Голливуд, Xолливуд – Калифорния штатынын Лос-Анжелес шаарындагы америкалык кинематография борбору. 1908-ж. Калифорнияга «Граф Монте-Кристо» фильминин натуралык көрүнүштөрүн тартуу үчүн У. Зелигдин Ч икагодогу фирмасынын анча чоң эмес тобу келет. 20-кылымдын башталышында бул штатка киноаппаратурага берилген патенттин негизинде өлкөдөгү фильмдерди тартууну жана көрсөтүүнү монополизациялаштырып алган Т. А. Эдисондун Нью-Йорктогу «Моушн пикчерс пейтентс компани» («МИПК») компаниясы менен соттошуудан чочуган көптөгөн майда кино ишкерлер өтө баштайт. Акырындап ага кинорежиссёрлор, актёрлор, техникалык кызматкерлер келишип, кино өнөр жайынын өндүрүштүк базасы курулган. 1911-ж. мында алгачкы киностудия түзүлгөн. 1915-ж. «МИПКнын» монополиясы жоюлгандан кийин деле Голливуд АКШнын кино өнөр жайынын борбору болуп кала берген. 20-кылымдын 30-жылдарынын 2-жарымында 8 ири фирма («Метро-Голдвин-Майер», «Парамаунт», «20-кылым фокс», «Коламбия», «РКО-Радио», «Уорнер бразерс», «Юниверсал», «Юнайтед артистс») жылына 500дөн ашуун фильм тарткан, 40-жылдардын башында алдыңкы режиссёрлор социалдык курч маселелерге арналган фильмдерди коё баштаган. Голливуддан көптөгөн атактуу кино актёрлор, кинорежиссёрлор чыгып, дүйнөлүк кино искусствосун байытууга зор салым кошушкан. «Кино жылдызы» деген түшүнүк ошол жерде пайда болгон. Голливудда 20-кылымдын 90-жылдарында Ч. Айтматовдун «Жамийла» повестинин негизинде фильм тартылган.
Баңги каражаттарын же психотроптук заттарды мыйзамсыз колдонуу
Баңги каражаттарын же психотроптук заттарды мыйзамсыз колдонуу – баңги каражаттарын же психотроптук заттарды дабагердин улуксаты жок колдонуу.
Браузер
Браузер (web browser, browser) — веб-сайттарды көрүү үчүн програмдык жабдуу (ПЖ), б.а. браузер Тармактан алынган веб-барактарды карап чыгуу жана иштетүү, бир барактан экинчисине өтүү үчүн кызмат кылат. Азыркы көпчүлүк веб-барактагычтар FTP-серверлеринен файлдарды жүктөй алышат.
Браузерлер Дүйнөлүк жөргөмүш желеси пайда болгондон баштап өнүгүп келишкен, кийин Тармак кеңейген сайын компьютердеги эң зарыл программалардан болуп калышты. Азыр браузер — веб-барактардын тутумундагыларды иштетүү жана чыгаруу үчүн комплекстүү тиркеме (приложение) жана веб-сайт менен кардардын ортосундагы интерфейсти камсыздоочу. Бардык популярдуу браузерлер акысыз таратылат же башка тиркемелер менен бирге сунуш этилет. Мисалы, Internet Explorer (Windows менен бирге), Mozilla Firefox (көпчүлүк Linux дистрибутивдери менен бирге, мисалы Ubuntu, Safari (Mac OS X менен бирге жана Microsoft Windows үчүн акысыз), Google Chrome (акысыз) Opera (8.50 версиясынан баштап бекер), Avant (бекер).
Өнүгүү тарыхы
Графикалык интерфейси бар алгачкы кеңири таралган браузер болуп NCSA Mosaic эсептелет. Бул браузер кемчиликтерден куру эмес болучу, бирок аны негиз катары алып, башка браузерлер (Netscape Navigator и Internet Explorer) түзүлөт. Netscape Navigator браузерин түзүлгөн кезде бул кемчиликтер четтетилет. Анткени, Netscape компаниясынын айрым кызматкерлери мурда NCSA компаниясында иштешкен жана Mosaic браузерин түзүүгө катышышкан.
Netscape Navigator браузери ар кандай операциялык системалар (UNIX, Windows, Mac OS) үчүн түзүлгөндүктөн, Netscape компаниясы ийгиликтерге жетишти. Бул болсо Microsoft компаниясына да өзүнүн Internet Explorer (IE) деген браузерин иштеп чыгууга түрткү берген.
Netscape ден айырмаланып Microsoft дароо IE нин локалдашкан версияларын жаратты. В 1995-жылы Microsoft Windows 95 операциялык системасын чыгарды, бул ОС тун чиркелген браузери болгон эмес, бирок кийин жаңыртылган Windows 95 OSR2 версиясында Internet Explorer 3.0 браузери кошулган болуучу. Ошол эле учурда, Microsoft өз браузерине HTML тилинин стандарттары менен туура келишпеген версиясын коюп койгон. Так ушул факт браузерлер чырын (война браузеров) баштады, натыйжада Microsoft компаниясы браузерлер базарынын 95 % ын ээлеп калды. Базардан айрылган Netscape компаниясынын кирешеси төмөндөп, аны AOL сатып алды. Netscape тин браузеринин баштапкы коду MPL (Mozilla Public License) деген эркин лицензия менен чыгарылган болучу. «Mozilla» деген ат Netscape тин браузеринде адегенде эле болгон жана Mosaic+killer деген сөздөрдөн куралган эле. Бирок, бул код эми пайдаланылбастан, анын ордуна жаңы Netscape 6 компаниясында стандарттарды толук колдоп турууга эсептелген, жаңы кыймылдаткыч (Gecko) түзүлдү. Кийин мунун негизинде бир комплектиге кирген Mozilla Suite браузер, почталык клиент жана irc-клиент, веб-барактардын редактору түзүлгөн.
Кийин Mozilla Foundation компаниясында браузерди жалпы пакеттен бөлүп берүү жана өнүктүрүү чечиминин негизинде Mozilla Firefox долбоору пайда болду. Firefox браузери IE жана башка браузерлерде болбогон көп мүмкүнчүлүктөрдү камтыйт жана акырындап популярдуу боло баштады.
IE браузери базарды жалгыз ээлеп калгандан кийин Microsoft компаниясы браузерди 4-дөн 6-версиясына чейин такыр жакшыртпай койду. Бирок, 7-версиясынан баштап IE жакшыртыла (таб-закладкалар кошулду, стандарттарды колдоо оңолду, ылдамдыгы жогорулады жана интерфейси жакшыртылды) баштады. 19-март 2009-жылы компания Internet Explorer дин 8-версиясын, ал эми 2011-жылдын 14-мартында 9-версиясын чыгарды. Компания Internet Explorer ди Яндекс, Mail.ru жана Рамблер компаниялары менен бирге базарда активдүү жылдырып жатат
1995-жылы Opera браузери пайда болду. Адегенде Opera шарттуу-акысыз програмдык жабдуу ((shareware)) катары сунуш этилген, ошондуктан ал дүйнөнүн көп өлкөлөрүндө анча барксыз болгону менен КМШ өлкөлөрүндө жакшы эле популярдуулукка жетишти. 2005-жылдан баштап Opera дагы акысыз таратыла баштады.
Браузерлер чырынын жүрүшүндө компаниялар браузерлерге атайын, стандарттуу эмес мүмкүндүктөрдү кошумчалап турушту. Мисалы, документтерге интерактивдүүлүк берүүчү JavaScript деген сценарий тилин колдонууда көп айырмачылыктар пайда болду. Натыйжада көп сайттар браузерлердин биринде жакшы иштешсе, экинчисинде начар иштеп калышты.
Microsoft компаниясы Internet Explorer 8 браузеринде адегенде HTML-комментарий киргизүүнү сунуштаган: бул учурда браузерлерге кыймылдаткычтардын кайсы версиясын пайдалануу көрсөтүлүп турмак ( DOCTYPE деген бөрк аз пайдаланылат деп алып ташталмак). Бирок, мындай учурда стандарттарды пайдалануу тууралуу көрсөтмө берилбегендиктен, буга стандарт жактоочулар макул болушкан жок. Кийинчерээк IE8 де «тутумдаштык режиминин» (англ. quirks mode) ордуна «стандарттар режими» (англ. standards mode) унчукпай колдонула берет, ал эми тиешелүү комментарий учурунда мурдагы версия имитацияланат дешти.
2008-жылы Google компаниясы да браузерлер базарындагы конкуренцияга «жардам» катары, эркин Chromium долбооруна негизделген Chrome деген өз браузерин чыгарды. Chrome браузеринде кээ бир жаңылыктар бар (үзүлмөлөрдү изоляциялоо, «инкогнито» режими ж.у.с.). Windows XP, Windows Vista, Windows 7, Linux жана Mac OS операциялык системалары үчүн версиялар түзүлдү.
Куртлыкуль (Карайыдель району, Башкыртстан)
Куртлыкуль — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Куртлыкуль айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 409 киши. Почта индекси — 452393, ОКАТО коду — 80234844001.
Браузер
Таралуу географиясы
Түштүк Кореяда 2007—2008-жылдарда 99 % кардарлар Microsoft Windows иштетүү тутумундагы Internet Explorer ди колдонуп келишкен, анткени бардык банк жана өкмөт сайттары мыйзам боюнча ActiveX колдонууну милдеттендиришкен эле (бул мийзам 2010-жылдын июнунда алынган). Кытайда болсо кардарлардын 90% ы Internet Explorer ди колдонот, Бул өлкөдө мындан башка Maxthon браузери да популярдуу.
Chrome браузери жаш экенине карабай 2010-жылы Тунис жана Албания өлкөлөрүндө биринчи орунга жете алды, 2011-жылдын март айында Филиппин жана Арменияда, 2011-жылдын апрелинде Черногория, Уругвай жана Доминикан республикасында, 2011-жылдын май айында Чили, Ямайка жана Молдавада, 2011-жылдын июнунда Пакистан жана Малазияда, ушул эле жылдын июль айында Аргентина, Венесуэла, Колумбия жана Мавританияда, 2012-жылдын февраль айында Россияда биринчи орунду камсыз кылды.
Куртлыкуль (Карайыдель району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
АНЗЮК
АНЗЮК (негизги катышуучу өлкөлөрдүн англисче аталышынын баш тамгаларынан түзүлгөн) – Австралия, Жаңы Зеландия менен Улуу Британия, Малайзия, Сингапурдун келишимдердин базасында 1971-ж. түзүлгөн согуштук-саясий топ. Малайзия менен Сингапурду мүмкүн болуучу чет жактан басып алуучулуктан коллективдүү коргонууну уюштуруу АНЗЮКтун официалдуу максаты деп жарыялаган. Бул топтун чегинде коргонуу маселери боюнча Бириккен Саясий Консультативдик Кеңеш иштейт. 1981-ж. бери куралдуу күчтөрдүн биргелешкен сыноолорун өткөрүшөт. АНЗЮКтун байкоочу статусу Таиландга тиешелүү. Бул топко АКШнын таасири күчтүү.
Колдонулган адабияттар
"Саясат таануу: энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү.Асанов, жооптуу редактор: А.Акунов. Бишкек - 2004. ISBN 9967-14-011-9
Татар
Татар — топоними.
Де-юре
Де-юре ( — «чыныгы») — эл аралык укукта мамлекеттин жана өкмөттүн толук жана расмий таануусу. Дегеле кандай гана юридикалык факт болбосун, анын укуктук жагынан бекемделиши.
Терминология
«Де-юре» жана «де-факто» терминдери «формалдуу түрдө» (мыйзамдуу түрдө белгиленген) жана «иш жүзүндө» (реалдуу) дегендин ордуна, анын ичинде саясий кырдаалды сүрөттөөдө колдонулат. Мисалы, мыйзамдын жоктугунан эл келишимге баш ийген учурда гана эреже де-факто болушу мүмкүн. Иш жүзүндө иш практикасы де-юре мыйзамды алмаштырганда колдонулган эскирген мыйзамдарды жокко чыгаруу (désuétude) процесси да бар. Экинчи жагынан, практика де-юре болушу мүмкүн жана өлкөнүн укуктук мейкиндигинин жарандары тарабынан таанылбашы мүмкүн. Формалдуу эреженин иш жүзүндө да иштей турганын баса белгилегилери келгенде, «де-юре да, де-факто да» деген сөз айкашы да колдонулат, ошондуктан бул эки түшүнүктү антоним катары кароо туура эмес.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14-046-1.
Кара-Суу
Кара-Суу:
Окуу китеби
Окуу китеби –  белгилүү окуу предмети боюнча окутуунун максаттарына ылайык программалык жана дидактикалык талаптарга негизделген илимий билимдердин негиздерин баяндоочу китеп. Окуу жайларынын ар бир тиби үчүн (башталгыч мектеп, негизги – базалык мектеп, жалпы билим берүүчү орто мектеп, кечки мектеп, кесиптик-техникалык, атайын орто жана жогорку адистик окуу жайлары ж. б.) алардын талаптарына жооп бергидей, окуучулардын жаш-курактык ж. б. өзгөчөлүктөрүнө туура келгидей өзүнчө Окуу китеби түзүлөт. Окуу китебине кошумча хрестоматиялар, маселелердин жыйнактары, сөздүктөр, энциклопедиялар, дидактикалык материалдар, таблицалар, схемалар, предметтик буклеттер сыяктуу көптөгөн окуу-көрсөтмө колдонмолору түзүлөт. Билим берүү процессинде окуучулардын өз алдынча чыгармачылык менен изденип эмгектенүүлөрүн өнүктүрүүнүн зарылдыгы улам күчөп турган кезде мындай колдонмолордун маанилүүлүгү ого бетер күчөп жатат. Алардын ролу өзгөчө факультативдик окууну уюштурууда, кечки мектепте жана сырттан окуу жайларында, аралыктан билим берүүдө өтө зор.
Анткени окуу китебисиз жана ага кошумча түзүлүүчү колдонмолорсуз бул окуу жайларынын алдына коюлуучу милдеттердин аткарылышын элестетүү мүмкүн эмес. Мектептин окуу китеби бүткүл окуу процессинин өзүнчө бир сценарий деп эсептөөгө болот, анткени ал окутуунун мазмунун гана эмес белгилүү даражада аны менен иштөөнүн методикалык ыкмаларын да аныктайт, ал гана эмес мында иштин жалпы маанайы, окутуучунун да, окуучунун да көңүлү камтылат. Социалдык жактан багытталган базар экономикасына өтүүнүн шартындагы билим берүүнүн өнүгүү этабына ылайык окуучулардын өз алдынча иштери эң чоң мааниге ээ болуп жаткан кезде окуу китебинин ролу өзгөчө жогорулап өсүп жатат. Окуу китеби мурдагыдай информациялардын пассивдүү жыйындысы болуудан арылып, азыр эми ал дидактикалык активдүү системага айланып, окуучунун өзүн өзү контролдоосун, өзүн өзү түзөтүп оңдоосун камсыз кылуучу, анын рухий жактан жетилүүсүнүнө, логикалык ойлоосунда өсүп өнүгүшүнө жана тил маданиятынын калыптанышына натыйжалуу таасир этүүчү каражатка айланып олтурат.
Окуу китеби билим берүүнүн мазмунун өздөштүрүүнүн каражаты катары берилген предметтик программадагы окуу материалды толук камтуу менен катар ал илимдин тиешелүү тармагы боюнча окурмандарга эң керектүү энциклопедиялык сөздүк болуп да кызмат кылат. Окуу китебинде берилген илимий таануу идеяларын калыптандыруунун негизин түзөт. Анткени окуу китебинде билим берүүнүн мазмунун. 1 – компоненти: жаратылыш, коом, техника, адам, иштеп эмгектенүүнүн ыкмалары, илимий далилдер, маанилүү терминдер жана таанып билүүлөр, илимдин негизги закондору жана теориялары, методологиялык жана баа берүүчүлүк билимдер баяндалып берилет.
Окуу китеби окуучулардын руханий жактан жетилип өнүгүүсүнө, логикалык ойлонуусунун жана тил маданиятынын калыптанышына шарт түзүүгө тийиш. Аны үчүн тандалып алынуучу окуу материалы жана анын окуу китепте жайгаштырылышынын методикасы бирдиктүү төмөнкүдөй үч максатка багытталууга тийиш:
Билим берүүчүлүк максат – бул мамлекеттик стандартта жана расмий сунуш этилген окуу программасында көрсөтүлгөн теориялык билимдердин, практикалык билгичтиктердин жана көндүмдөрдүн окуучу тарабынан өздөштүрүлгөн деңгээли менен аныкталат; Тарбиялоочулук максат – бул коомдук маанилүү инсандык сапаттардын окуучуда калыптанышынын деңгээли менен, башкача айтканда жалпы адамзаттык, улуттук жана регионалдык баалуулуктардын гармониялуу бирдиктүүлүгүнүн артыкчылыктары эске алынуу менен руханий сапаттарга тарбиялангандыктын даражасы аркылуу аныкталат;
Өнүктүрүп өстүрүүчүлүк максат – бул окуучунун таанып билүүгө кызыгуучулуктун калыптанышы менен, анын эркинин, эмоциясынын өнүгүшү менен, изденүүчүлүк ишмердүүлүккө умтулуу жөндөмдүүлүгү менен аныкталат. Окуу материалынын мазмуну жана анын окуу китебиинде методикалык, гигиеналык жактан жасалгаланып берилиши окутуудагы негизги дидактикалык төмөнкү принциптердин ишке ашырылышын камсыз кылууга тийиш: Илимийлүүлүк (окуу материалы катары берилүүчү информациялардын чындыктуулугу, негизделип аныкталгандыгы, далилдүүлүгү; бул маалыматтар эч кимди эки ача ойго келтирбей тургандай илимий жактан өтө дыкаттык менен текшерилген болууга тийиш); Илимийлүүлүк принциби боюнча түзүлгөн китепте окулуучу курстун спецификалык бөтөнчөлүгү жана анын өзгөчөлүктөрү толук эске алынуу менен дүйнөнүн илимий картинасы кеңири сүрөттөлүп берилет. Дүйнөнүн мындай көрүнүшү:
Жеткиликтүүлүк (ар бир класстагы окуучулардын жаш-курактык бөтөнчөлүктөрүнө ылайык алардын реалдуу окуй алуу жана таанып билүүчүлүк мүмкүнчүлүктөрүн оптималдуу эске алуу). Ошол кезде илимийлүүлүк менен жеткиликтүүлүктүн ортосунда эч кандай диспропорция болбоого тийиш. Системалуулук (окуу китебинде баяндалып берилүүчү материалдардын өтө такталган удаалаштыгы – ар бир кийинки информация сөзсүз өзүнүн мурунку информациянын логикалык уландысы болууга тийиш). Сезимталдуулук жана бекемдүүлүк (окуучунун алган теориялык билимдеринин жана практикалык билгичтиктеринин ар бир порциясы анын педагогикалык кызматташтыкынын негизинде мугалим менен биргелешип эмгектенүүсүнүн натыйжасы болууга тийиш экендигин эске алынуу менен окуу материалынын канчалык даражада өздөштүрүлгөндүгүнүн деңгээлин контролдоп текшерүү үчүн (ошондой эле өзүн өзү текшерүү үчүн) пайдаланыла турган керектүү көнүгүүлөр, суроолор жана көрсөтмөлөр, тесттик тапшырмалар менен  текстин методикалык жактан камсыз кылынышы).
Залал
Залал – жарандык укукта субъективдүү укукту же дүнүйөнү жок кылуу же зыян келтирүү. Юридикалык адабияттар менен соттук, арбитраждык тажрыйбада «З.», «зыян», «чыгым» деген түшүнүктөр колдонулат. З. менен зыян көбүнесе түгөй түшүнүк катары кабылданат. «З.» жана «чыгым» деген түшүнүктөр бири-бирине дал келбейт. Биринчи түшүнүк кыйла кененирээк келип, өзара мүлктүк жана мүлктүк эмес З. (жеке кертбашка З.) болуп бөлүнөт. Нарк таризине ээ болгон укук бузуулардын материалдык (экономикалык) натыйжасы мүлктүк З. катары түшүндүрүлөт. Мүлктүк З-ды акчалай баалоо чыгым аталат.
Окуу китеби
Уланмалуулук (берилген предмет боюнча мурунку класстардын Окуу китеби материалдардын мазмунун максималдуу эсепке алуу, аларга ссылка (шилтеме) жасоо, окуучуларды мурунку алган билимдерин пайдаланууга (актуалдаштырууга ынтызар кылып кызыктыруучу суроолор менен китептин текстин жабдуу, башкача айтканда мурда өтүлүп өздөштүрүлгөндөрдү текстин сезимдүү активдүү өздөштүрүүнүн таянычы катарында кайталап пайдалануу).
Колдонуу репродуктивдүү стандарттык жана продуктивдүү чыгармачылык менен ошондуктан Оуу китеббиндеги текст окуучуну материалды түшүнүүгө да, өздөштүрүүгө да, пайдаланууга да багыттоого тийиш. Окуу китебин маселелерди пайдалануу ыкмасынын негизинде түзүү зарыл. Мындагы негизги аракет: «Эмне үчүн?», «Эмне себептен?», «Кандайча?», «Кантип?» деген суроолорго таянат. Биринчи эки суроого берилүүчү жооп маселенин мааниси эмнеде экендигин ачып көрсөтөт, ал эми үчүнчү жана төртүнчү суроонун жооптору болсо маселенин чыгарылыш жолун жана натыйжасын көрсөтөт.
Дифференцирленгендик – (Окуу китебиинде окуучулардын негизги психологиялык группаларынын бөтөнчө өзгөчөлүктөрүн максималдуу эсепке алуу үчүн колдонууга жарамдуу болгон ар түрдүү татаалдыктагы көнүгүүлөрдүн жана тапшырмалардын болушу). Окуу китеби мугалимди өзүнүн окутуу ишин кандайдыр абстрактуу «орточо» окуучуга ылайыкташтырылган темпте иштөөгө багыттабастан, тескерисинче, базалык тексти боюнча да, тапшырмаларынын системасы боюнча да, тексттик материалды колдонууда илимий-практикалык дифференциациялоону камсыз кылууга багыттай тургандай болуп түзүлүшү керек. Эгерде окуу китебинин мазмуну жогоруда көрсөтүлгөн принциптерге ылайык аныкталса, анда анын структурасы жана андагы негизги тексттик элементтердин жайгаштырылуусу төмөндөгүдөй болушу ыктымал.
Мазмуну – Сөз башы – Кириш сөз – Негизги текст (иллюстрациялар, суроолор жана тапшырмалар менен коштолуучу текст) – Корутунду – Тиркемелер – Көрсөткүчтөр. Окутуунун максаттарына жана милдеттерине ылайык, ошондой эле окуучуларды билимдүүлүккө даярдоонун деңгээлине жараша окуу китебинде үйрөнүлө турган билимдердин көлөмү жана системасы такталып берилет. Жыйынтыктап айтканда жогоруда көрс өтүлгөн талаптарга ылайык түзүлгөн Окуу китебин пайдаланууда окуучунун көз карашы калыптанат, предметке болгон кызыгуусу артат, логикалык ойлоосу, эстеп калуусу өнүгөт, жана китеп менен өз алдынча эмгектенүүгө үйрөнөт, анын сөз байлыгы өсүп, сүйлөө чеберчилиги өркүндөйт, эстетикалык жактан тарбияланат.
Аэрограф
Аэрограф (аэро ... жана ... граф) - кездеменин, кагаздын жана башкалардын бетине кысылган абанын жардамы менен жука катмар кылып боёкту чачыратуучу прибор. Ар кандай өлчөмдөгү жана конструкциядагы аэрограф кездемеге түр түшүрүүдө, театр жасалгаларын жана дубалга тагылуучу чоң форматтуу плакат даярдоодо, сүрөт негативдерин, чыккан сүрөттөрдү боёо менен оңдоо, түзөтүүдө (ретушь жасоодо) колдонулат.
Баңги каражаттарын, психотроптук заттарды жана прекурсорлорду мыйзамсыз жүгүртүү
Баңги каражаттарын, психотроптук заттарды жана прекурсорлорду мыйзамсыз жүгүртүү – баңги каражаттарын, психотроптук заттарды жана прекурсорлорду жүгүртүү чөйрөсүндө КР мыйзамдарын бузуу менен ишке ашырылган ишкердүүлүктүн түрү.
Залал (зыян)
Залал (зыян) – ал өзара мүлккө карата З. (мүлктүк зыян) жана адамга карата З. (денсоолукка зыян келтирүү) болуп бөлүнөт. Акча жаатындагысы – зыян (чыгаша) аталат.
Деште-лут
Деште-лут — Иран тайпак тоосунун борбордук бөлүгүндөгү чөл. Ирандын чыгышында. Узундугу 550 км, туурасы 100–200 км. Туташ тоолор (бийиктиги 1000–2000 м) менен бөлүнгөн бир нече жазы өрөөндөн турат. Чополуу жана шагылдуу чөл, шор жерлер, такырлар мүнөздүү. Чет жакасында оазистер сейрек кездешет.
Деште-Лут же лут чѳлу Ирандын түштүк-чыгышындагы чѳл. Бул чѳл ирандын түштүк-чыгышында 40 миӊ км2 аянтты ээлеп Керман, Систан жана Белучстан, Түштүк Хорасан провинцияларынын бѳлүгүнүн ортосунда жайгашкан жана 175 км аянты менен, болжолдуу түрдѳ Ирандын аянтынын 10 пайызын түзѳт. Лут чөлү дүйнѳдөгү чөлдөрдөн 27 чоӊ чѳлү болуп эсептелет.
Деште-Лут дүнүйѳнүн эӊ ысык жана кургак ѳрѳѳнүнѳ кирет. Ал 2004, 2005, 2006, 2007 жана 2009-жылдары жер планетасынын эӊ ысык чѳлкѳмү катары эсептелген, ѳзгѳчѳ 2005-жылы температуранын ысыктыгы 70.7 градус цельсий катталган. Окумуштуулар аймактын абасынын ысыктыгынын далили катары чѳлдүн деӊгээлинин кара түсү жана кургакчылдыгы деп билишкен, ага күндүн ысыктыгын сиӊирип алуусу негизги себеп.
Деште-Лут түндүк-батыштан түштүк чыгышты кѳздѳй уланат. Узундугу болжол менен 320 км (200 миль) жана туурасы болжол менен 160 км (100 миль).
Дүйнѳнүн метеорологиялык изилдѳѳлѳрүрүнѳ ылайык эӊ жогорку ысыктык Ливиянын метеорологиялык станциясында Африкада катталган, абанын ысыктыгы 1992-жылы 13-сентябрда жогорку станцияда 58 градус цельсийди түзгѳн. Ага чейинки дүйнѳдѳгү эӊ ысык жер рекорду Калифорниянын ѳлүм каньенунда 1913-жылы 56.7 градус цельсий катталган.
Жердин эӊ ысык чѳлкѳмүн спутник сүрѳттѳрү аркылуу изилдѳѳдѳ НАСА аркылуу 2003-жылдан 2009-жылга чейин Лут чѳлү  2004, 2005, 2006, 2007 жан 2009-жылдары дүйнѳнүн эӊ ысык чѳлкѳмү катары катталып келген, 2005-жылы абанын ысыктыгы 70.7 градус цельсийди түзүп, дүйнѳдѳ жаӊы рекорд жараткан. Бул 1992-жылы Ливияда катталган ысыктыктан 12 градус цельсийге кѳбүрѳѳк. Айта кетсек, жер планетасынын эӊ ысык жерлери алмашып турат. Мисалы: 2003-жылы Австралиянын Квисленд жери абанын ысыктыгы 69.3 градус цельсий менен катталган, ал НАСАнын изидѳѳ учурунда Лут чѳлүнѳн кийин экинчи орунда турат. Ошондой эле кээ бир маалда абанын жер үстүндѳгү ысыктыгы ошол жердин абадагы ысыктыгынан да бир канча ысыгыраак болуп турат. 1915-жылы окумуштуулар “Абанын жана жер кыртышынын үстүнкү температурасынын айырмачылыгы” аттуу изилдөөлөрүндө ѳлүм каньенун изилдеп, жер кыртышынын 0.4 см топурак алдындагы ысыктыгы 71.5 градус цельсийди түзгѳндүгүн аныкташкан. Ошол эле учурда ошол жердин абанын 120 см бийиктиктеги ысыктыгы 42.5 градус цельсийди түзгѳн.
Бир канча чет элдик жана Ирандын басма сѳз маалыматтарына ылайык Парвиз Кардиванинин айтымында Гандум буриан аймагы (80 км Шахдаддын түндүгүндѳ) Луттун жана дүйнѳнүн эӊ ысык аймагы катары эсептелет. Андан соӊ Луттун борбордук тешигин,  Гандум буриан аймагынан да ысык деп жарыялаган.
Деште Лут аймагынын ажайып кѳрүнүштөрү
Деште Лут дүйнѳнүн таӊ калаарлык жер бѳлүгүнүн бири, кѳз кырын алган кѳрүнүштѳрү тѳмѳндѳгүчѳ:
Географиялык бѳлүмдѳр
Деште Лут үч географиялык бѳлүктѳн турат:
Борбордук Лут геоморфологиялык негизде (батыштан чыгышты кѳздѳй) үч негизги бѳлүкѳ бѳлүнѳт.
Ярдангдар (фарсча Клут) шамал менен суунун эрозиясынын натыйжасында эбегейсиз чоӊ аӊдар пайда болгону, дүйнѳдѳгү кереметтүү кѳрүнүш катары бааланат.
Ярдангдар аймагы Шехдад шаарынан 43 км алыс аралыкта жайгашкан жана болжол менен туурасы 80 км жана узундугу орточо эсеп менен 145 км түзѳт.
120 күндүк Систан шамалы Ярдангдын эрозиясын туюндуруп турат.
Ярдангдардын аралыгында кумдуу шамал согуп турат, ал эми кумду шамал жок жеринде үстүнкү катмар чополуу келет.
Кумду дѳбѳчѳлѳр борбордук Луттун чыгыш тарабында туурасы 50 км жана узундугу 100 км аралык аймакты ээлеп турат. Кээ бир кумдуу дѳбѳчѳлѳрдүн бийиктиги 500 метрге чейин жетет. Кумдуу бодурлар Бархан (Barkhan), кум пирамидалары жана дѳбѳчѳлѳр катары каралат.
Осүмдүктөр
Шахдад шаарынан 20 км аралыкта, дарактар жана Газ дарактары Лут чѳл бакчасынан орун алган жана ал Набкха (Nabkha) деп аталат.
Набкха кумдун үстүнѳ ѳсүп чыгып, негизинен кум ѳлчѳмү орточо жана суу деӊгээли жердин астында кенен, ным жетишээрлик жерлерде ѳсѳт.
Набкха ѳсүмдүгүнүн ѳлчѳмү, тыгыздыгы жана ѳсүшү бадал, тамарикс жана башка чѳл гүлдѳрүнѳ окшош болот. Набкха гүлүнүн бийиктиги бир канча метрге чейин жетет жана туурасына карай 1 метрден 10 метрге чейин жайылат.
Эскерте кетсек, жеке ѳсүмдүктѳр кумдун үстүнѳн орун алып, аларды контролдоо үчүн 10 смден 15 смге чейин ѳсүшү абзел. Эгер кум нымдуу болбосо, башкача айтканда анын элементтеринде чопо болбосо анын кѳлѳмү шамаалдын ѳзгѳрүлүшүнѳ жана ылдамдыгына карай ѳзгѳрүлѳт. Жамгырдын кѳбѳйүшү менен Набкха ѳсүмдүктүрүнүн ѳсүшүнѳ жакшы шарт түзүлѳт, эгерде жер катмарында нымдуулуктун деӊгээли тѳмѳндѳп кеткен болсо, тамырларына суу жетпей Набкха ѳсүмдүгүнүн куурашына жана акыр аягы жок болушуна алып келет.
Rebdou чоӊдугу жагынан Набкхадан айырмаланып турат. Анын узундугу 2 метрден 7 метрге чейин созулса туурасы 1 метрден 5 метрге чейин жетет. Андан сырткары Накхага караганда чырмалышып ѳсѳт. Эӊ узун Rebdou Батыш Лутта 12 метрге чейин кездешет.
Археологиялык казуу иштери
Тегеран университетинин география институту 1967-жылдан тарта Деште Лутту изилдеп келүүдѳ. Изилдѳѳлѳрдүн натыйжасында керамика, металл жана таштардын бир канча үлгүлѳрү катталган, тилеке каршы археологдордун жетишсиздигинен, изилдѳѳ иштеринде аймактын толук потенциалын колдонулбай келет. 1968-жылы Деште Лутту изилдѳѳ тобу археологиялык уюм менен чогу иш алып барууда бир канча карапалар табылган жана дѳбѳчѳлѳрдү, ярдангдарды казуу иштеринде биздин тарыхка чейинки буюмдар табылган.
Буюмдар жана мүрзѳлѳрдүн ачылышы
Шахдад шаарынан 7 км аралыкта, 10 күндүк изидѳѳлѳрдүн натыйжасында биздин доорго чейинки үчүнчү миӊ жылдыка таандык буюмдар жана тѳртүнчү миӊ жылдыка таандык кызыл түстѳгү декордук кооздолор менен тартылган чопо буюмдары табылган. Алардын жасалышы ѳлчѳмү Белучстан жана Керманда табылган буюмдар менен толук окшоштугу бар. Ошондой эле чопо идиштеринде кылдаттык менен 3  кызыл ѳӊ түшүрүлүп, канат жайган бүркүттүн түспѳлү кооздолуп тартылган. Мындай  идиштер Иран менен Пакистандын чек аралаш аймактарында археологиялык изилдѳѳлѳрдѳ табылган.
Таш идиштери
Аймактагы мүрзѳлѳрдүн биринен мрамор жана боз түстѳгү аки таштары табылган. Мрамордон жасалган идиштер биздин доорго чейинки үчүнчү миӊ жылдыкка таандык. Андан сырткары бул аймактан металлдан жасалган бир канча түстѳгү идиштер алынган.
Кавире Хур
Кавире Хур же Кур жана Биабанактын (Борбордук район) туздуу дарыячасы Деште Луттун Исфахан тараптагы бийиктикте жайгашкан кеӊири аймак. Жай мезгилдеринде суунун бууланышынын натыйжасында туздар жер үстүнѳ кѳтѳрүлүп чыгат да аймак түндүк уюл сымал элес калтырат.
ЮНЕСКОнун Бүткүл дүйнөлүк мурастар тизмесине катталуусу
Бүткүл дүйнѳлүк мурастар тизмесинин Станбул шаарында ѳткѳн 40- жыйынына чейин Ирандын 19 эмгеги дүйнѳлүк мурастар тизмесинде катталган жана анын баардыгы Иран маданий эмгектери болгон, Иран ага чейин эч бир табигый эмгектерин каттаган эмес. Ошол жыйында Лут чѳлү биринчи ирандын табигый эмгеги катары дүйнѳлүк мурастар уюмунда катталган. Лут чѳлү уникалдуулук ѳзгѳчѳлүктѳргѳ ээ, тѳмѳнкүлѳр дүйнѳлүк мурас уюмуна катталган:
Каттоо иши 2014-жылы башталган жана ошол эле жылы ЮНЕСКОнун Париждеги бѳлүмүнѳ тиешелүү документтер жиберилген. Бул долбоор кѳптѳгѳн географтар жана башка тармактагы жумушчулар аркылуу иштелип чыгып 2016-жылы дүйнѳлүк мурастар уюмунун жыйынында, Лут чѳлү биринчи Ирандын табигый эмгеги катары катталган.
Коруктарга баяндама
Корук-аңчылык айбандарын жана канатууларын коруу менен бирге алардын биологиясын үйрөнүү жана аңчылык айбандарынын запасын туура пайдалануу маселелерин чечүү үчүн атайын бөлүнгөн жер. Анда эң сейрек учуроочу жана баалу жырткычтар, куштар асыралып, аңчылык фаунасын байытуу, жапайы жаныбарлардын жашоо шартын жакшыртуу максаты көздөлөт.
Корукта эч кандай аңчылык кылбайт, ага катуу тыюу салынат. Бүгүнкү күндө өзгөчө корулуучу аймактарда 6 мамлекеттик корук 8 мамлекеттик улуттук жаратылыш парктары 70 тен ашык заказниктер, 42 токой чарбалары жана Ысык-Көл биосфералык аймагы бар. Аларда миңдеген кишилер иштешип, өсүмдүктөр жана жаныбарлар дүйнөсүн коргошот. Законсуз бак-дарактарды, карагат, арчаларды жана токойдогу бадалдарды кыйгандарга доо коюлуп, жогорку суммадагы штрафтардын тарифтери белгиленген. Аёлуу жаныбарларды аёсуз аткандарга айбанаттардын түрүнө жараша куну үчүн чоң айыптар салынып өндүрүүгө атайын закон бар. Деген менен бардык аракет агымдар жаратылыштын байлыгын биологиялык ар түрдүүлүктү толук сактап, келечектеги муундарга калтыруу.
Линиж
Линиж (лат. «сызыкча») уруктун ичиндеги бир атанын балдары. Энелик урукта - матрилиниж, аталык урукта - патрилиниж. Линиж түшүнүгү патрилиния (матрилиния) түшүнүгүнө жакын, бирок андан тарыхый диопазонунун кеңдиги менен айырмаланат. Патрилиниж уруулук түзүлүштүн кечки мезгилине же эрте мамлекеттүүлүк коомго тиешелүү болсо, линиж алгачкы жамааттык коомдо да болот. Линиж терминин илим адамдары ар башка мааниде карап жүрүшкөндүктөрү маалым. Айрымдар аны менен кандаш туугандардын өзүн атаса, башка авторлор болсо алардын үй-бүлө мүчөлөрүн да кошушат. Бүгүнкү доордо уруулук түзүлүштүн белгилери, айрым калдыктары сакталып калган элдерде уруктун линиждерге же патрилинижге (матрилиниж) бөлүнүшү сакталып келет.
Пептизация
Пептизация – коллоид чөкмөлөрү же гелдер өзүнөн өзү золдорго айланышы. П. темп-ра жогорулаганда, чөкмөнүн каогулянттан арылтканда, айрыкча пептизаторду (бөлүкчөлөр жабыштырбоочу заттар) кошкондо даана байкалат. П. ылдамдыгы түрдүү факторлорго (пептизатор химимялык касиети, концентрация, темп-ра, радиоактивдүү нурлар жана башка) байланыштуу. П. коллоиддик эритме алуунун бирден бир методу, ал процесс тамак-аш жана химимялык технологиялык суюк дисперстик системаны, чопо жана башка заттар майда дисперстик суспензияларын алууда колдонулат.
Жапалак уулу Алымбек
Жапалак уулу Алымбек (19-кылымда жашаган) — орус падышалыгына элчиликке барган өкүлдөрдүн бири.
Бугу уруусунун желдең уругунан чыккан бий; түндүк кыргыздарынын 1824–1825-ж. Орусияга жиберген үчүнчү элчилигине катышкан. Элчилик эмгеги үчүн 1827-ж. орус өкмөтү тарабынан Андрей тасмасына тагылуучу алтын медаль жана аты жазылган кылыч менен сыйланган.
Булактар
Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы Б., 2003
Самарбүбү Токтакунова
Токтакунова Самарбүбү (1945-ж.т., Кемин району) - комузчу-аткаруучу. Кыргыз ССР эл артисти (1981), СССРэл артисти (1989). Жаштардын бүткүл дүйнөлүк 11-фестивалынын (1978), Орто Азия республикаларынын, Казакстан зона аралык конкурсунун (1975) лауреаты. Франция, Канада, АКШ, Япония, Түркия, Финляндия, Швейцария, Корея, Кытай, Пакистан ж. б. өлкөлөрдө гастролдо болгон. Кыргызстан Ленин комсомолу сыйлыгынын лауреаты(1975). Вьетнам Республикасынын «Достук», Түркиянын «Даңк» медалы(1997), «Манас» ордени (2003), Монголия, Молдавия Республикасынын Ардак грамоталары менен сыйланган.
Түндүк Каролинанын ардактуу айымы (1986).
Пентозалар
Пентозалар – мол-сында беш көмүртек жана беш кычкылтек атомдору бар моносахариддер. Карбонил тобунун мүнөзүнө жараша П. альдопентозалар жана кетопентозаларга (пентулозалар) бөлүнөт. Нормалдуу көмүртек чынжырлуу альдопентозалардын тобу 8 стереоизомердик кант-тардан турат: 4 жуп D- жана 4 жуп L-изомерлерден. D-формалар төм. катарда көрсөтүлгөн.
СНО СНО СНО СНО
½                         ½                      ½                       ½
½                             ½                     ½                         ½
НСОН НСНОН НСОН НОСН
½                               ½                      ½                         ½
НСОН НСНОН НСОН НСНОН
½                               ½                     ½                         ½
D-рибоза D-арабиноза D-ксилоза D-ликсоза.
Кетопентозалар көмүртек чынжырында карбонил тобу 2- же 3- абалында турушу мүмкүн, бирок жаратылышта 2-кетопентозалар гана кездешет. Алардын D-формалары төмөнкү формулалар менен көрсөтүлгөн:
СН2ОН СН2ОН
½                                   ½
СО СО
½           ½
НСОН НСОН
½                                 ½
D-эритро-пентулоза D-трео-пентулоза
П. – сууда жакшы эрүүчү кристаллдар. Суу эритмелеринде П. мутаротацияланат. П. калыбына келүүчү канттар бардык реакцияларына кирет. Альдопентозалар окистендиргенде П. идентификациялоодо үчүн колдонулуучу бир негиздүү пентон жана пентар к-талары пайда болот. Биринчилик спирт тобун окистендиргенде (альдегид тобун коргош үчүн) пентурон к-талары алынат. Кетопентозалар чынжыр үзүлүшү менен окистенет. П. калыбына келтиргенде 5 атомдуу спирттер – пентиттер пайда болот. П. жаратылышта кеңири таралган. Алар эркин түрүндө кездешет, гликозиддер, полисахариддер курамына да кирет. D-рибоза жана анын дезокситуундусу D-дезоксирибоза-нуклеин к-таларынын структуралык компоненттери болуп саналат. П. жаратылыш булактарынан, негизинен полисахаридди гидролиздөөдөн, мисалы, ксиландан – ксилоза, арабандан – арабиноза алылат. Синтездик ыкма менен П. негизинен гексозалардан чынжырды кыскартуучу жалпы методдорду колдонуп алышат.
Жөндөмө
Жөндөмө - флексиялуу жана агглютинациялуу тилдерде атооч сөздөрдү сүйлөм тизмегиндеги башка сөздөр менен байланыштыруучу грамматикалык категория. Кыргыз тилинде зат, затташкан сын, сан атоочтор, атоочтуктар, кыймыл атоочтор жөндөлөт. Дүйнө жүзүндөгү тилдерде жөндөмөлөрдүн саны ар түрдүүАзыркы кыргыз тилинде алты жөндөмө (атооч, илик, барыш, табыш, жатыш, чыгыш) бар. Байыркы мезгилде багыт (-гару), курал (-ын) жөндөмөлөрү да болгон. Кыргыз тилиндеги сөздөргө жалганган жөндөмө мүчөлөр сөздүн үндүү, үнсүз тыбыш менен аяктаганына, үндөштүк законуна, ассимиляцияга ылайык ар кандай вариантта болот (мис.: -нын, -нин, -нун, -нүн; -дын, -дин, -дун, -дүн; тын, -тин, -тун, -түн; -га, -ге, -го, -гө; -ка, -ке, -ко, -кө ж.б.) Кыргыз тилиндеги сөздөр үч түрдүү жөндөмө мүчө кабыл алат. Биринчи түргө таандык мүчөлөрдү кабыл албаган, ат атоочтон башка сөздөрдүн жөндөлүшү (жөндөмө мүчөлөрү: илик -нын, барыш -га, табыш -ны, жатыш -да, чыгыш -дан); экинчи түргө ошол эле сөздөрдүн таандык мүчөлөрдү кабыл алган түрүнүн жөндөлүшү (жөндөмө мүчөлөрү: илик -(н) ын, барыш -а, табыш -(н) ы, жатыш да, чыгыш -ан); үчүнчү түргө ат атоочтордун жөндөлүшү (жөндөмө мүчөлөрү: илик -ын, барыш -га, табыш -ы, жатыш -да, чыгыш -дан) кирет.
Суусамыр тоо кыркасы
Суусамыр тоо кыркасы — Ички Теңир-Тоодо. Суусамыр жана Кетмен-Төбө өрөөндөрүн бөлүп турат. Ала-Бел ашуусунан (батышта) Көкө-Mерен капчыгайына чейин (чыгышта) кеңдик багытта 126 кмге созулуп жатат. Эң жазы жери 31 км. Орточо бийиктиги 3500 м, эң бийик жери 4048 м. Чыгыш бөлүгү Сарыкамыш деп аталат. Тескей тарабы кыска, айдөш түздүктүү, түштүк капталы жазы, чейин жапыздайт. Түштүк капталы тик, түндүгү бир аз жантайыңкы. Түштүк капталына Кара-Суунун өрөөнүнө түшүп жаткан корум таштар мүнөздүү. Ашуулар көп: Капка (бийиктиги 3339 м), Кентулук (3289 м), Шибе-Бел (3140 м), Такталык (2324 м), Карагыш (1961 м) жана башка. Кырка тоо төртүнчүлүк мезгилде көтөрүлгөн. Тоонун ортоңку бөлүгү карбон мезгилинде пайда болгон метаморфизмделген акиташ, конгломерат, алевролит жана башка, түндүк тармагы андезит, базальт трахит-базальттуу порфирит жана башка, түштүк канаты девондун чөкмө жана интрузия тектеринен турат. Мөңгү жок. Жарым чөл (1400 м бийиктикке чейин), кургак талаа (1400–1700 м), талаа жана шалбаалуу талаа (1700–2900 м), шалбаалуу талаа, субальп (2700–3100 м) жана альп шалбаа (3200–3400 м) ландшафттары мүнөздүү.
ДЗОТ
Дзот – («дерево-земляная огневая точка» деген орусча сөздөрдүн баш тамгаларынан куралган) – согуш талаасындагы коргонуучу жай. Термин алгач 1939–40-ж. Совет-финн согушунда пайда болгон. Улуу Ата Мекендик согушта жыгачтан жасалып, топурак менен жабылган ок атуучу жайлар дзотдеп аталган. Согуштан кийин ок атуу чекиттери өңүттөгү курал катары эсептелип калгандыктан, бул термин колдонуудан алынган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Баңги каражаттарын, психотроптук заттарды кайра иштетүү
Баңги каражаттарын, психотроптук заттарды кайра иштетүү – натыйжада актала (башка аралашмалардан тазалана) турган, дары-дармектеги баңги каражаттары менен психотроптук заттардын топтолушу жогорулай турган, ошондой эле анын негизинде баңги каражаттары менен психотроптук зат болуп саналбаган заттар алына турган иш-аракет.
Нижегородка (Уфим району, Башкыртстан)
Нижегородка — Башкыртстандын Уфим районундагы айыл, Зуб айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 2344 киши. Почта индекси — 450520, ОКАТО коду — 80252820005.
Лукман
Лукман — (кырг. Улукман) байыркы доордо акылман, аким, табып, дарыгер маанисин берген. Бул ысым ыйык китептерде да айтылат. Чыгыш уламыштарда толуп жаткан үлгүлүү сөздөр тагыла берген. Кыргыздар ооруганда даба болсун деп дары ичишсе да «Улукман колдосун» деп айтышары маалым.
Инхеньерос, Хосе
Инхеньерос, Хосе (José Ingenieros 1877–1925) – аргентиналык философ-материалист, психолог, психиатр жана коомдук ишмер. 1895-жылдан тартып Инхеньерос социалисттик кыймылдын, «La Vanguardia” “La Montana” социалисттик газеталарынын редакцияларынын активдүү катышуучусуна айланат.
Кызматтары
1904-жылы Инхеньерос Буэнос-Айрестеги университеттин эксперименталдык психология кафедрасын жетектеген, 1907-жылы криминалистика институтунун директору, 1909-жылы Медициналык коомдун президенти болуп шайланат. 1911-жылы бийликтегилердин илимий турмушка кийлигишүүлөрүнө протест катары Инхеньерос Европага кетет.
Эмгектери
Анын «Акылдан айнуунун симуляциясы» (1900) деп аталган доктордук диссертациясы материалисттик позицияда жазылса да, анда позитивизмдин бир кыйла таасири байкалат. 1913-жылы Мадридде жарыкка чыккан «Орто адам», «Аргентиналык социология», «Биологиялык психологиянын негиздери» жана 1918-жылы жазылган «Келечек философиясы тууралуу божомолдор» деп аталган эмгектеринде Инхеньерос өзүнүн философиялык материализминин өзөктүү идеяларын чагылдырган.
Инхеньеростун окуусу
Инхеньеростун окуусунда дүйнөнүн көп түрдүүлүгү дайым өнүгүп жана өзгөрүп турган бирдиктүү материалдуу субстанциянын ар кандай абалдарынын натыйжасы болуп саналат. Дүйнө жана анын мыйзамдары адам тарабынан тажрыйба аркылуу таанылат, ал эми тажрыйбанын натыйжасы болуп чындыктын ар кандай өңүттөрүн изилдеген илим менен философия эсептелишет. Инхеньеростун пикири боюнча философия конкреттүү илимдердин маалыматтарын гипотеза түрүндө жалпылайт, бул гипотезалардын чындыгы тажрыйба тарабынан далилденгенден кийин алар конкреттүү илимдердин предметине жана баа жеткис энчисине айланат. Инхеньероско ылайык философия төмөнкүдөй 3 жобого таянуусу абзел: «Бирдиктүү чындык (монизм) табигый себептердин натыйжасында (детерминизм) тынымсыз өнүгүп турат (эволюционизм)».
Инхеньерос агностицизм менен субъективдүү идеализмге каршы чыгуу менен символдор теориясын ойломдун объективдүү мазмунун четке кагууга жардам берген «троян аты» деп атаган («Principios de Psicologia», В. А., 1946, р. 33). Социалдык көз караштарында Инхеньеростун тарыхтын биологиялык концепциясын Маркстын экономикалык теориясы мене айкалыштыргысы келген.
Инхеньерос аргентиналык жана испан философиясынын тарыхы боюнча эмгектердин («Аргентиналык идеялардын эволюциясы», 1918–1920; «Испаниядагы философиялык маданият», 1910) автору. Бул эмгектерде прогрессивдүү материалисттик ойлордун прогресси дайыма коомдун алдыңкы күчтөрү менен байланыштуулугу баса көрсөтүлгөн. Ошондой эле Инхеньерос буржуазиялык моралды курч сынга алган этикалык мазмундагы эмгектерди да жараткан («Моралдык күчтөр», 1925). Ал Россиядагы Октябрь революциясын чын дилден кубаттаган жана «бул революция адамзат үчүн христианчылытын, Кайра куруу жана Француз революцияларына караганда бир кыйла маанилүү», – деп жазган («Жаңы доор», 1921).
Пергидроль
Пергидроль — суутек пероксиди (Н2О2 ) суудагы 30% эритмеси. Тунук, түссүз, жытсыз суюктук, муздак жерде көпкө чейин сакталышы мүмкүн. П. күчтүү окистендиргич. Суутек пероксиди сыяктуу эле кездемелерди агартууда, 3% эритмеси мед-да дезин-фекциялоочу каражат катарында, тамак-аш өнөр жайында продуктуларды консервациялоодо, айыл чарбасында үрөндүк данды зыян-кечтерден тазалоодо жана дагы бир катар органикалык бирикмелерди өндүрүүдө колдонулат.
Баңги бизнес
Баңги бизнес – кылмыш иштеринин абдан коркунучтуу түрлөрүнүн бири, Эл аралык жана улуттук укук ченемдеринде тыюу салынган: баңги заттарын өндүрүү, сактоо, ташуу же сатуу жосундарынын жыйындысы.
Скаткин Михаил Николаевич
Скаткин, Михаил Николаевич (1900–1991) – белгилүү педагог, теоретик.
Киев
Киев — Украинанын борбору.
Скаткин Михаил Николаевич
Педагогикалык ишмердүүлүгүн Скаткин 1919 жылы башталгыч класстарга сабак берүүдөн баштаган.
Киев
Административдик-аймактык бөлүнүшү
Шаар Днепрдин оң жана сол жээгинде жайгашкан 10 райондон турат.
Скаткин Михаил Николаевич
Педагогика илиминин методологиялык негиздерин, окутуу процессин, билим берүүнүн мазмунун өркүндөтүү маселелерин иштеп чыккан. Анын дидактиканын фундаменталдуу маселелери боюнча көз караштары СССРде жана башка өлкөлөрдө жүргүзүлгөн көптөгөн изилдөөлөр үчүн негиз катары кабыл алынган. Окуу программаларын түзүүнүн теориясын иштеп чыккан окумуштуулардын эң алгачкыларынын бири. Ошону менен бирдикте илимий негизде окутуу принциби, билим берүүнүн мазмуну – окутуунун илимий – изилдөөлөрдүн методологиясы, методдору боюнча бир катар концепциялардын автору болуп эсептелет.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Антикоммунизм
Антикоммунизм – коммунизмди куруу келечегин кабыл албоочу ар түрдүү коомдук кыймылдардын, багыттардын биримдиги.
Колдонулган адабияттар
"Саясат таануу: энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү.Асанов, жооптуу редактор: А.Акунов. Бишкек - 2004. ISBN 9967-14-011-9
Шлюссельфельд
Шлюссельфельд ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Бамберг районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 5712 (2013-ж.). Аянты – 70.22 км2.
Өз алдынча алакет
Өз алдынча алакет — өз бизнесин уюштуруу жана өзүн камсыз кылуу максатында юридикалык жакты түзбөй туруп жүргүзүлүүчү жарандардын ишкердик иштери.
Аэродинамика
Аэродинамика — гидроаэромеханиканын бир бөлүмү. Ал абанын кыймыл закондорун жана абага карата кыймылда болуучу катуу нерсенин бетинде пайда болгон күчтөрдү изилдейт. 20-кылымда авиациянын талабына ылайык өз алдынча илим катары пайда болгон. Анын негизги маселелеринин бири - нерсеге аракет этүүчү аэродинамикалык күчтү эсептөө жолу менен учуучу аппараттын долбоорун иштеп чыгуу. Аэродинамика теориялык жана эксперименттик болуп бөлүнөт. Теориялык аэродинамика самолёттун аэродинамикалык эсептөө ыкмаларын жана аэродинамикалык күч менен моментти аныктоо жолдорун иштеп чыгат. Самолёттун аэродинамикасына туруктуулук эсептөөлөрү жана самолётту башкаруу, ошондой эле абанын турбуленттүүлүгүнүн теориясы кирет. Учуучу аппараттын кыймылынын туруксуз режимине байланышкан маселелерди учуу динамикасы карайт. Аэродинамиканын теориялык маселелери гидроаэромеханиканын теңдемелерине негизделип чечилет. Эксперименттик аэродинамика ыкмалары окшоштук теориясынын негизинде А-лык күчтү аныктайт, ал кичине масштабдагы аппараттын моделин сыноодо учуучу аппаратка таасир этет. Аэродинамиканын авиация эмес кошумча кеңири аймагына өнөр жайлык аэродинамика деп аталган бөлүмү кирет. Мында аба үйлөтүү, шамал кыймылдаткычтары, шорголоочу аппараттар, желдеткич техникасына байланышкан маселелер, ошондой эле жер алдындагы транспорттун кыймылында, курулмалар менен имараттардын шамал күчтөрүндө пайда болгон аэродинамикалык күчтөр менен байланышкан маселелер каралат.
Баңгизат каражаттарын жүгүртүү
Баңгизат каражаттарын жүгүртүү — мамлекеттик органдар тарабынан улуксат берилген менчиктин баардык түрүндөгү уюмдардын баңги, психотроптук жана прекурсорлорду иштеп чыгууга, өндүрүүгө, даярдоого, кайра иштетүүгө, сактоого, ташууга, жөнөтүүгө, чыгарууга, сатууга, бөлүштүрүүгө, сатып алууга, колдонууга, ташып кирүүгө жана ташып чыгууга байланыштуу иш-аракеттери.
АНЗЮС
АНЗЮС – 1951-жылы Тынч океан Пактына кол коюунун негизинде түзүлгөн. Австралия, Жаңы Зеландия жана АКШнын согуштук-саясий блогу. АНЗЮСтун жетекчи органы – тышкы иштер министрлеринин же орун басарларынын составынан турган Кеңеш, сессиясы жыл сайын чакырылат. Аскер комитети жана согуштук кеңешчилердин тобу. Өз учурунда Япониядан коргонуу максатында түзүлгөн. Келишимге ылайык блоктун бир мүчөсүнө куралдуу кол салуу анын калган мүчөлөрүнө да кол салуу менен барабар. Ушундан улам Австралия менен Жаңы Зеландия америкалыктардын Вьетнамдагы, Афганстандагы жана Кампучиядагы согуш аракеттеринде АКШ тарабында болушкан. 1986-ж. Жаңы Зеландия өзүнүн АНЗЮСтагы мүчөлүгүн токтоткон.
Колдонулган адабияттар
"Саясат таануу: энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү.Асанов, жооптуу редактор: А.Акунов. Бишкек - 2004. ISBN 9967-14-011-9
Pixar
Pixar (/ pɪksɑːr /), же Pixar Animation Studios - америкалык компүтердик анимациялык фильм, ал Калифорния штатынын Эмеривилл деген шаарчасында негизделген жана The Walt Disney компаниясынын туунду ишканасы болуп саналат. Pixar 1979-жылы Lucasfilm компүтердик бөлүмүнүн курамына кирген графикалык топ катары башталган, ал корпорация катары 1986-жылы Apple компаниясын негиздөөчүлөрдүн бири Стив Жобстун каржылык колдоосу менен өз алдынча бөлүнүп чыккан, Стив Жобс анын башкы акционери болуп калган. Дисней компаниясы 2006-жылы Pixar студиясын 7,4 миллиард долларга транзакция менен сатып алат да, Жобс ал кездеги Disney'дин эң ири акционери болуп калат. Pixar өзү чыгарган RenderMan, жогорку сапаттуу сүрөттөлүштөрдү жаратуу үчүн колдонулган стандарттуу программалуу интерфейс аркылуу тартылган CGI – анимациялык көркөм фильмдери менен белгилүү.
Янгхой-Яха дарыясы
Янгхой-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сэр-Яха дарыясынын сол жээгинен 1 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Pixar
Pixar он сегиз көркөм фильмди чыгарган, алар тарыхтагы эң биринчи компүтердик анимациялык фильм болуп калган "Оюнчуктардын окуясынан" (1995) баштап, 2017-жылы чыгарган "Машиналар 3" (англ. Cars 3) менен аякталат. Анын бардык 18 фильми тең CinemaScore рейтингинде "А" баллын алышкан, бул көрүүчүлөрдүн оң кабыл алгандарын көрсөтөт. Ошондой эле студия бир нече кыска метраждуу фильмдерди чыгарган. 2017-жылдын июлунда анын көркөм фильмдери дүйнөлүк кассада 11 миллиард долларга жакын акча табышкан, ошондо орто эсеп менен ар бир фильмге 634 миллион доллар өлчөмүндө туура келет экен. "Немону издеп" (2003) жана анын уландысы "Дорини издеп" (2016), ошондой эле "Оюнчуктар окуясы 3" (2010) бардык мезгилдин 50 эң белгилүү кассалык фильмдеринин катарына кирет жана акыркы фильм көлөмү 1.063 миллиард доллар таап, бүткүл мезгилдеги эң жогорку кассалык анимациялык үчүнчү фильм деп саналат. Pixar'дын он үч фильми бардык мезгилдин 50 эң жогорку кассалык анимациялык фильмдеринин ичине кирет.
Янгхой-Яха дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Pixar
Студия Академиянын он алты премиясын, "Алтын глобус тун" жети премиясын жана "Гремминин" 11 премиясын, ошондой эле көптөгөн бөлөк сыйлыктарды жана ыраазычылыктарды алган.
Янгхой-Яха дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Таш
Таш — аралыктын (узундукту) өлчөмүн билгизген термин "Манас" эпосунда мындай учурайт:
Добулбасы кагылып,
Тууга байрак тагылып,
Шоорук жолго салыптыр,
Он бир таш жерге жол басып,
Барган экен кошуну