cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жамгырчинов, Мидил Бегималиевич
Илимий жана коомдук-педагогдук ишмердүүлүгү
Мидил Жамгырчинов бир нече ондогон жылдар бою КУУнун тарых факультетинин 1-курсунун студенттерине “Адистикке киришүү” сабагын өтүп келген.
Мидил Жамгырчинов Кыргызстандагы жаш тарыхчыларга ырааттуу кеп-кеңеш, насаат айткан, аларды орто кылымдардын тарыхын изилдөө темаларына багыттаган (1980-1989). Көптөгөн жаш окумуштууларга диссертацияны кантип жазуу тууралуу багыт берген.
Ал КУУнун тарых факультетинин коомдук иштерине үзбөй катышып келет.
Окутуучулары. Достору. Үзөңгүлөштөрү
Мидил Жамгырчиновго таалим берген окумуштуулардын арасында профессор Анварбек Хасанов болгон.
Ал тууралуу Мидил Бегимаалы уулу 2011-жылы 2-сентябрда “Тарыхчы Анварбек Хасанов” аттуу китептин бет ачаар аземине байланыштуу КУУдагы илимий жыйында мындай деп айткан:
“Анварбек Хасанов – кыргыздын улуттук тарыхын түзүүчүлөрдүн бири. Ал – кыргыздын Карамзини болгон”, - деп белгиледи “Европа жана Америка өлкөлөрүнүн тарыхы” кафедрасынын профессору Мидил Жамгырчинов. - Андан ары ал Анварбек агайдын 150дөн ашуун чыныгы тарыхый эмгектерди жазганын, көп учурда сынга алынганын, 30дан ашуун илимдин кандидаттарын жана докторлорун даярдаганын, 30 жылдан ашуун “СССР тарыхы” кафедрасын жетектегенин айтып берди: “Анварбек Хасанов өтө жөнөкөй болчу. Ал биринчи курстун студенти менен кандай сүйлөшсө, академик менен да ошондой сүйлөшчү”.
Мидил Жамгырчинов маркум тарыхчылар - араб таануучу, профессор Өмүркул Караев менен өзбекстандык иран таануучу, профессор Бөрү Ахмедовду да өзгөчө барктап, дарстарында үлгү катары айтып келет.
Мидилдин досторунун жана жашы кичүү үзөңгүлөштөрүнүн арасында маркум тарыхчы окумуштуулар Мукан Өмүркулов, Давлет Эгемназаров, Закир Эралиев, Бейше Урстанбеков, шакирттери Таабалды Мукайыл уулу Мурзабеков, Тынчтыкбек Чоротегин ж.б. болгон.
Шакирттери
Мидил Жамгырчинов нускоочу катары бир катар окумуштууларга багыт берген.
Алардын арасында дипломатия тарыхын изилдеген Таабалды Мукайыл уулу Мурзабеков, чыгыш булактарын иликтеген илимпоздор Таласбек Машрапов, Тынчтыкбек Чоротегин, Акылбек Кылычев, XIX кылымдын тарыхын изилдеген маркум Бектемир Жумабаев, ж.б. бар.
Миокардит
Миокардит — жүрөк булчуңдарынын (миокарддын) сезгениши.
Себептери
Көбүнчө ревматизм менен ооруган балдар дуушарланат, кээде жугуштуу оорулар (кептөөр, ич келте, ангина, скарлатина, сепсис, грипп жана башкалар) себеп болот. Ревматизмден болгон миокардит (ревмокардит) көп учурда эндокардит менен коштолот. Кээде белгилүү бир микробдорго, ошондой эле айрым дарыларга өтө сезгич келип, аллергиялык миокардит болушу мүмкүн (Аллергия). Миокардиттин катуу кармаган жана өнөкөт түрлөрү бар. Катуу кармаган учурда оорулуу демигет, көгөрөт, моюн венасы көөп, боору чоңоюп, буттары шишийт. Бул формасы чанда кезигет. Миокардит көбүнчө билинбей өтөт; кээде жүрөгүнүн ооруганын сезет, жүрөктүн кагуу ыргагы бузулуп, жүрөк тез согот, оорулуу демигет, алы кетип, бат чарчайт. Мындай абал көп кыймылдаганда күчөйт. Дене бир аз ысышы мүмкүн. Мындай абал көп учурда ангина, гайморит жана башкалардан кийин болот. Өнөкөт миокардит чанда туберкулёз, котон жара жана кызыл жүгүрүктө байкалат.
Миокардит балдарда жугуштуу оорулардан кийин пайда болот. Кептөөр Миокардити ооругандан кийинки экинчи жумада пайда болот. Ич келте башталгандан 3—4-жумада, кээде айыгып калганда башталат. Сепсис болгондо миокардит оор өтөт. Дарылоо ооруканада жүргүзүлөт. Миокардитти дарылоодо оорулуунун тамактануу режими чоң мааниге ээ; тамак-аш жеңил сиңе тургандай витаминге бай болууга тийиш. Сүт азыктары жана жашылча-жемиш пайдалуу; этти, балыкты сууга бышырып берүү оң; туздуу тамакты, суюктукту чактап ичүү керек. Шишик, демигүү жана башкалар жоголгондон кийин дарылоо физкультурасы сунуш кылынат. Миокардиттин алдын алуу үчүн аны пайда кылуучу ооруларды өз учурунда дарылоо зарыл.
Ажыке ангидрит кени
Ажыке ангидрит кени - Ош облусунун Кара-Кулжа районунда, Кара-Кулжа кыштагынан 25 км аралыкта, Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш капталындагы Тар суусунун алабында, деңиз деңгээлинен 2020-2179 м бийиктикте жайгашкан. 1986-ж. геологиялык чалгындоо иштери аткарылган. Кен аймагын бор, палеоген-неоген мезгилдеринде пайда болгон чөкмөтектер түзөт. Кендүү катмар бор мезгилинде пайда болгон акиташ тектеринин арасында жайгашкан. Ангидрит катмарынын узундугу 1,5 км, калыңдыгы 10 м. Таштын өңү күрөң, ачык боз, көгүш боз. Кенден блок алуу мүмкүнчүлүгү 50% ке жетет. 1 м3 блоктон 15-20 такта алынат. Ангидрит имараттын ички дубалын каптап кооздоого ж-а кооз буюмдарды жасоого жарамдуу. Запасы С1+С2 категориясы боюнча 1857,4 миң м3.
Эмилбек Каптагаев
Каптагаев Эмилбек Саламатович (18. 6. 1957-жылы туулган, Ысык-Көл облусу, Ысык-Көл району, Чок-Тал айылы) – мамлекеттик жана коомдук-саясий ишмер. Кыргыз Республикасынын 3-класстагы мамлекеттик кеңешчиси. Физика-математика илимдеринин кандидаты. 1980-жылы Кыргыз Мамлекеттик Университетин бүтүргөн. 1980–91-жылдары Кыргыз ССР Илимдер Академиясынын Физика жана математика институтунда инженер, кенже илимий кызматкер, 1991–93-жылдары Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн алдында Жаштар иштери боюнча мамлекеттик комиссиясында топтун башкы адисижетекчиси, Кыргызстан КП БКнын 2-секретарынын жардамчысы, Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик контракт комитетинде бөлүм башчы, Соода жана материалдык резерв министринин орун басары, 1993–94-жылдары Кыргыз Республикасынын Өкмөт аппаратынын бөлүм башчысы, 1994–96-жылдары Кыргыз Республикасынын Премьер-министринин кеңешчиси, 1996–99-жылдары Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн алдындагы Дин иштери боюнча мамлекеттик комиссиянын төрагасы, 1999–2002 -жылдары Ысык-Көл облустук мамлекеттик администрация башчысы-губернатордун 1-орун басары, 2002–04-жылдары Жети-Өгүз райондук мамлекеттик администрация башчысы-аким, 2004— 10-жылдары «Улуу Биримдик» улуттук-демократиялык партиясынын төрагасы, «Ысык-Көл» биосфера аймагынын генералдык дирекциясынын директору, 2010–11-жылдары Убактылуу Өкмөттүн мүчөсү, аппарат жетекчиси, Кыргыз Республикасынын Президентинин администрация башчысы, 2011-жылдан Кыргыз Республикасынын Президентинин аппарат жетекчиси. 2013-жылдан Ысык-Көл облустук администрациясынын башчысы. Э. Каптагаев – 2010-жылы 7-апрелде Элдик революцияны уюштуруучулардын жана өлкөнүн парламенттик башкаруу системасына өтүшүн ишке ашыргандардын бири. Илимий жана саясат маселелери боюнча 70ке жакын эмгектин автору.
БУУ уставы
БУУ уставы – Экинчи дүйнөлүк согуш маалында гитлердик биримдикке каршы коалициянын зордөөлөт мамлекеттери (СССР, АКШ, Улуу Британия, Франция, Кытай) тарабынан иштелип чыгып, 1945-жылдын 25-июнунда 50 өлкөнүн өкүлдөрү катышкан Сан-Францискодогу Конференцияда бир добуштан кабыл алынган көп тармактуу эларалык келишим. Устав алгы сөздөн, 19 главадан, 111 статьядан жана БУУнун Эларалык Сотунун Статутунан турат. Уставда анын баардык мүчөлөрүнүн эгемен теңчилиги; зор дөөлөт мамлекеттердин – БУУнун Коопсуздук кеңешинин туруктуу мүчөлөрүнүн бирдей пикири (бөгөт коюу укугу); анын баардык мүчөлөрүнүн өзүнө жүктөлгөн милдеттенмелерди акниеттүүлүк менен аткаруусу; эларалык талаш-тартыштарды тынчтык жолу менен чечүү; БУУ мүчөлөрүнүн кандай гана мамлекет болбосун, анын аймактык колтийгистигине жана саясий көзкарандысыздыгына каршы корутуп-үркүтүүдөн же күч колдонуудан баштартышы; баскынчыларга каршы мажбурлоо чараларын колдонуу боюнча иш-аракеттерге БУУнун көмөк көрсөтүүсү; БУУнун мамлекеттердин ички иштерине кийлигишпөөсү. Устав БУУ мүчөлүгүнө кабыл алуу тартибин, башкы органдардын (Башкы Ассамблеянын, Коопсуздук Кеңешинин, Камкордук боюнча Кеңешинин, Эларалык Соттун, Катчылыктын) түзүмү менен иш-милдетин жөнгө салат; зарыл болуучу көмөкчү органдарды түзүү укугу (7-статья); эларалык талаштарды тынчтык жолу менен чечүү; БУУнун тынчтыкка коркунуч туулгандагы, тынчтык бузулгандагы, баскынчылык болгондогу иш-аракети; аймактык эларалык уюмдар менен макулдашуулардын ж. б. БУУ иштери боюнча маселелердин укуктук статусу.
Таманбалыктар
Таманбалыктар — (лат. Carassius) каңылтырбалыктардын бир уруусу, буларга төмөнкү түрлөр таандык: алтынсары таманбалык (лат. С. carassius), күмүштөй таманбалык (С. auratus).
Жуматурду уулу, Адыл
Адыл Жуматурду уулу　(ханзуча: 阿地力·朱玛吐尔地; 1964-жылдын 25-февралында (бирдин айы) Кытайдагы Акчий айылында туулган) (Adyl Jumaturdu)　- Кытайдагы "Манас" эпосунун изилдөөчүсү, профессор. Теги кыргыз. Ушул тапта Бээжинде жашайт.
Кыскача өмүр таржымакалы
Адыл Жуматурду уулу 1964-жылы бирдин айынын (февралдын) 25инде Кытай Эл Республикасынын (Жуңго) ШУАРына караштуу Кызыл-Суу кыргыз автоном облусунун Акчий ооданынында төрөлгөн.
1982-1986 Шаңхай жиотоң университетинин Англис тил-адабияты факултетин бүтүргөн.
1986-1990 үрүмчүдө Шинжаң өнөр-жай (политехник) иниститутунда (азыркы Шинжаң университети) Англис тил-адабияты боюнча окутуучу болгон.
1990-жылы атайын “Манас”эпосун которуу жумушуна ылайык тандалып, Шинжаң Адабият-Көркөм өнөчүлөр Союзу, фолклор изилдөө коому “Манас” эпосун изилдөө секторунда кызматка дайындалган.
1995-2004 жылга чейин ошол секторду жетектеген.
1990-2001 Жуңго Кыргыздарынын “Манас” баштаган эл ооз адабият чыгарманларын которуу, басмага даярдоо, үгүттөө жана изилдөө кызматтарына жетечилик кылып белсене иштеген.
1998 улуу илимий кызматкер атагын алган. Ушул кызмат барышында, 1995 жана 2000-жж. эки жолу Шайлам аркылу Шинжаң фолклор изилдөө коомунун орун басар төрагасы болуп шайланган.
1997 жана 2002 еки жолу ШУР Адабият-Көркөм өнөрчүлөр Союзунун орун басар төр-агасы болуп шайланган жана белсенип иштеп, улуттук фолклор кызматына орошон салым кошкон.
2002-2007 ШУАР саясы кеңеш 9 гезетик котатынын туруктуу мүчөсү болуп шайланган. 2001-жылы Сентябр айынан баштап, Бээжиндеги Жуңго коомдук илимдер акадимясы асфиранттурасына доктор асфирант Мамлекеттик бир туташ сыноосунан өтүп, 2001-2004-жж. борбор Бейжинде окуган.
2004-жылы «Манасчылар жөнүндө изилдөө» деген темадаги докторлук диссертациясын коргоп, жогору бааланып, Жуңго Кыргыздарындаги тунгуч Филология илиминин доктору болуп көрунгөн.
Ошону менен 2004-жылы кызмат орду Үрүмчүдөн борбор Бээжинге которулуп, Жуңго коомдук илимдер акадимясы, улуттар адабият изилдөө инистуту, түндүк улуттар адабият изилдөө сэкторун жетектейт.
2006-2009 Бээжин Борбордук улуттар университетинде пост-докторлук изилдөө жумушун улантып «Түрк элдеринин баатырлык эпосторунун курулмасы жана мотифтерин салыштырип изилдөө» деген диссертация темасын коргоду жана Жуңго Кыргыздарынан көрүнгөн пост-докторлук илимий дипломун алган мамлекеттик ардагер болуп, ушул салаадакы боштукту толтурду.
Ал Кытайдагы “Манас” эпосун изилдөө коомунун орунбасар баш катчысы, Жуңго улуттар адабият изилдөө коомунун туруктуу мүчөсү, Жуңго фолклорчулар коому, шинжаң жазуучулар коому, Бейжин жазуучулар коому, бүткүл дүйнөлүк фолклорчулар коому(Финландя), дүйнөлүк«Кэрвала» эпосунун изидөө коому(Финландя), сыяктуу дүнөлүк жана мамлекетик илимий коомдорго мүчө.
Бээжинде ачылган Бүткүл дүйнөлүк эпос изидөө коомунун саммиттинде,аталган коомдун акылчылар комитетинин мүчөсү (2012-ж)болуп шайланды.
Билими тууралуу маалымат
1986-жылы июлда (теке айында) - Шаңхай каттоо университетинин англис тили кесибин бүтүргөн.
1990-жылы декабрынан (бештин айынын) - 2004-жылы - автономдуу райондук адабият - көркөм өнөрчүлөр бирикмеси, эл адабият көркөм өнөрчүлөр коомунда иштеди.
1995-жылы жетинин айынан азыркыга чейин - Шинжаң эл адабият - көркөм өнөрчүлөр коомунун орунбасар төрагасы,
1997-жылы үчтүн айынан азыркыга чейин - автономдуу райондук адабият көркөм өнөрчүлөр бирикмесинин орун басар төрагалык милдетин аткарып келди.
1998-жылы октябрында (тогуздун айында) - адис изилдөөчү илимий атагын алган.
2001-жылы июлунун (теке айынан) - 2004-жылы июлуна (теке айына) чейин Жуңго коомдук илимдер академиясы аспиранттар институтунда доктор аспирант болуп окуп,
2004-жылы 20-майда - «Манасчылык» деген темадагы илимий эмгеги менен филология илимдер боюнча докторлук дипломун алды, макаласы жогору бааланды. 2006-2009 Бээжин Борбордук улуттар университетинде пост-докторлук изилдөө жумушун уланткан
Илимий ишмердиги
Адыл Жуматурдунун башкалар менен биригип жазган «(Манас)тын улуу устаты залкар манасчы Жусуп Мамай» аттуу илимий эмгеги 2004-жыл (2-айда) автономдуу райондук тунгуч кезектүү «Теңир тоо адабият көркөм өнөр сыйлыгы» боюнча (озот) чыгарма сыйлыгын алды, ошол жылы октябрында (тогуздун айында) дагы эле ушул чыгармасы Жуңго эл ооз адабият - көркөм өнөрчүлөр коомунун 3-кезектүү «Эл адабият көркөм өнөрчүлөр тоо гүлү сыйлыгы» боюнча 1-даражага арзыган.
1990-жылы декабрында (бештин айынды) Жуңго эл адабият - көркөм өнөрчүлөр коому жагынан «Ахлак кесипте тең жетилген жаш» атагын алган.
Ошол жылы (10-айда) «Шинжаңдагы ахлак-кесипте жетилген 100 адабият көркөм өнөрчү»нүн бири атагын алган.
Илимий жана башка чыгармалары
Анын «Жуңго улуттары кылым аттаган белгилүү үй-бүлөлөр жазмасы залкар манасчы Жусуп Мамайдын үй-бүлөсү» (биригип жазган), Юннан университети басмасы, 2003-жылы 12-ай,«Кыргыздардын этнографиялык тезкиреси» аттуу китеби (чыгуу алдында), Борбордук улуттар университети басмасы «Орто Азия улуттарынын Эл адабиятынан жалпы баян» Коенлун басмасы, 2006-жылы 3-ай Ж.Б. китептери чыккан жана көптөгөн макалалары жарыяланган.
Ал которгон «Кыргыз адабият тарыхы» (2), «Жаңыл мырза» (сынарыя), «Кыргыз байыркы чыгармаларынын антологиясы» сыяктуу китептери бар. «Манас» эпосунун Жусуп Мамай вариантынан 100 миң сап жана көптөгөн акын жазуучулардын түрдүү жанрдагы чыгармаларын ханзучага которгон. «Жуңго аз сандуу улуттар маданыят чоң сөздүгү», «Жуңго Кыргыздары энциклопедиясы», «Жуңго ар улут фолклордук маданият заттары чоң сөздүгү» сыяктууларды түзүүгө катышты. Негизги илимий жана башка эмгектер:
Азырга чэйин жеке жана башкалар менен биригип Ханзуча жана Кыргызча жазган илимий китептер жана монографялар:
1. «Чыгыш Эл Ооз адабиятынан Жалпы баян» (4 томдук) (2006ж),( башкалар менен биригип)
2.  «Орто - Азия Эл Ооз адабияты» (2010ж),
3. «Жуңгодагы кылым аттаган үй-бүлөөлөр туралуу баяан: Залкар манасчы Жусуп Мамайдын үй-бүлөөсү» (2003ж),( башкалар менен биригип)
4. «Залкар манасчы Жусуп Мамай» (Кытайча, 2002ж. Кыргызча 2007ж.Бейжин, 2014ж,Бишкек. Жапанча 2016ж.) ,( Токтобубу Ысак кызы менен биригип)
5. «Манасчылар Жөнүндө изилдөө» (Кытайча, 2007ж, Бейжин),
6. «Ооз эки салт жана баатырлык эпос» (Кытайча, 2009ж),
7. «Кыргыздардын элдик ишеними жана коому» (Кытайча, 2009ж) ,( башкалар менен биригип)
8. «Манас деп ураан чакырып» (Кыргызча, 2006ж биринчи жолу, 2009ж экинчи жолу, 2012ж үчүнчү жолу басылды),
9. «Жуңго Кыргыздары» (Кытайча,2012ж),
10. «Жуңго Кыргыздарына жакындан назар салуу» (Кытайча,2015ж)
Сыяктуу 10дон ашык Кытайча, Кыргызча илимий китепдердин афтору.
Вертенис (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чоң Уват көлүнүн бассейнинен Чоң Уват куйган жерине Вертенис дарыясынын башатына чейин. Дарыянын айрыгы — Ишим (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү), дарыя бассейни — Иртыш.
Жуматурду уулу, Адыл
Илимий жана башка чыгармалары
Жуңго, Кыргызстан, Жапония, Финландия, Америка,Туркия, Якутия катарлуу мамлектерде, дүйнөдөгү окшобогон тил-жазууларда 120 дан артык илимий макала жарыялаган.
Адмирал
Адмирал (ар. Амир аль (бахр) - деңизде бийлик кылуучу) - аскер-деңиз флотундагы жогорку аскердик наам. Алгач европалыктар адмирал түшүнүгүн түз маанисинде кабылдашып, мисалы, Колумбга «Океандын адмиралы» деген наам ыйгарышкан. Бирок негизинен мусулмандар да, алардан деңиз иштеринин көп жактарын өздөштүрүшкөн христиандар да адмиралы деп флот же эскадрага командалык кылгандарды аташкан. 18-кылымдан флот адмирал (армиянын генералы наамына тете), адмирал (генерал-полковник), вицеадмирал (генерал-лейтенант) жана контр-адмирал (генерал-майор), ошондой эле инженердик кеме курамы үчүн контр-адмирал - инженер, вице-адмирал - инженер, инженер жана адмирал - инженер деген наамдар пайда болгон. Кыргызстанда биринчилерден болуп Темиров Марат жогорку аскер-деңиз чини - контр- адмирал наамын алган.
Жуматурду уулу, Адыл
Илимий жана башка чыгармалары
Жуңгода басылып чыккан «Жуңго улуу энциклопедиясы»,«Жуңго Кыргыздар энциклопедиясы» жана
1.«Кыргыздадын элдик чыгармаларынын тандалмадары (Кытайча) 3 томдук»(2003ж),
2.«Кыргыздар׃ Кытай тарыхындагы Кыргыздарга байланыштуу маалыматтар»(2004ж),
3.«Кыргыздардын байырыкы чыгармаларынын тизиси»(2009ж),
4.«Жуңго улуттар маданият энциклопедия»(1999ж),
5.«Жуңго улуттар мифологиясы менен диндик ишениминин энциклопеди»(1990ж),
6.«Жуңго фолклор Чоң энциклопедиясы»(2008ж),
7.«Шинжаң аз сандуу улуттар чыгармаларынын тандалмадары (Кытайча) 6 томдук»(1999ж),
8.«Жуңго үч Чоң Эпос энциклопедия»(2015ж),
сыяактуу бир топ Энцклопедия, Чоң колдонмолорго түзүүчү катарында катышкан, жана Кыргыз адабияты, маданыяты, каада-салты боюнча 1000ге жуук термин-мүнөөздөмө, макаласын жазып жарыялаган.
Адыл Жуматурду 2005-жылы февралынан (бирдин айынан бери) Жуңго коомдук илимдер академиясынын улуттар адабиятын изилдөө ордунда эмгектенип жатат.
Коомдук ишмердиги
ШУАР райондук 9 гезек саясий кеңештин туруктуу аткаруу мүчөсү(2002-2007), Жуңго эл адабият - көркөм өнөрчүлөр коомунун мүчөсү(1999),
Жуңго «Манас» изилдөө коомунун орунбасар катчысы,
Шинжаң жазуучулар коомунун, Шинжаң философия - коомдук илимдер бирикмесинин, Бейжин шаардык жазуучулар коомунун мүчөсү,
Шинжаң Кыргыздарынын байыркы чыгармаларын чогултуу-иреттөө тобунун орунбасар башчысы.
Жуңго Хэйлуңжаң Кыргыздары маданияат коомунун акылчысы.
Илимий атактар жана миндеттер:
1.Жуңго улуттар адабият изилдөө коомунун туруктуу мүчөсү(2014ж),
2.Жуңго фолклорчулар коомунун туруктуу мүчөсү(1999ж),
3.Шинжаң жазуучулар коомунун мүчөсү(2000ж),
4.Бейжин жазуучулар коомунун мүчөсү(2007ж),
Аланин,
Аланин, a-аланин (a-аминпропион к-тасы), СН3СН(NH2)COOH – оптикалык активдүү кристаллдык зат. Мол. масс. 89,04. DL-А. балкып эрүү t 295-296оС, L-A. 315-316оС, D – A. – 291-293оС, сууда эрийт, орг. эриткичтерде эрибейт. a-Аланин белоктун курамында жана тирүү организмдерде эркин түрдө кездешет. L-А. биосинтези пирожүзүм к-тасын аминдештирүү, переаминдештирүү жана аспарагин к-тасын b-декарбоксилдештирүү менен жүрөт. a-А. a-хлор (бром) пропион к-тасын аммонолиздөөдөн алынат. 1-жолу 1888-ж. жибектин фибрионинен бөлүнүп алган. b-А. (b-аминпропион к-тасы) H2N-CH2-CH2COOH балкып эрүү t 200оС; сууда жакшы, спиртте начар эрийт. b-А. биосинтези аспарагин к-тасын a-декарбоксилдештирүү жана пиримидин негиздерин ажыратуу менен жүрөт. Акрил к-тасына, акролеинге жана акрилнитрилге ашыкча сандагы аммиакты таасир этүүдөн алынат. А. биол. активдүү пептиддер жана пантотен к-тасын синтездөөдө, буфердик аралашма даярдоодо колдонулат.
Жуматурду уулу, Адыл
Коомдук ишмердиги
8.Кыргызстан дүйнөлүк Чыңгыз Айтматов Академяасынын Академиги (2011ж),
9.Жуңго Хый-лоң-жаң Кыргыздары маданыяат коомунун акылчысы,
10.Кыргызстан Ишеналы Арабаев атындагы Мамдекеттик Универстетин ардактуу профессору (2011ж),
11. Бейжиндеги Борбордук улуттар Уневерситетинин атайн сунушталган профессору,
12.Сычуан Уневерситетинин атайн сунушталган профессору,
13.ШУРдын өкүмөт баяыркы чыгармаларды жыноо иреттөө жана басмадан чыгаруу кызматына жетекчилик кылуу гурупасы алдындагы акылчы мамандар комтетинин мүчөсү,
14.Жуңго(КНР) коомдук илимдер акадимясы улуттар адабият изилдөө  иниститутун илимий кеңешиншн мүчөсү,
15.Жуңго(КНР) коомдук илимдер акадимясы улуттар адабият изилдөө  иниститутунун  “Улуттар адабият изилдөөсү” илимий жорналынын кология мүчөсү,
Сыйлыктары. Наамдары
Адыл Жуматурду уулу Жуңгодагы аз улуттар адабияты боюнча эң-жогору сыйлык “Тулпар сыйлыгы” (1999-ж),
Фолклор илими саласи боюнча мамлекеттик эң-жогору сыйлык “Тоо Гүлү” сыйлыгынын эки жолку (2004-ж), (2007-ж),
Шинжаң өлкөлүк “Теңир тоо адабият көркөм–өнөр сыйлыгы” (2004-ж) катарлуу мамлекеттик жогорку сыйлыктардын ээси.
Кыргызстан дүйнөлүк Чыңгыз Айтматов Академиясынын академиги (2011-ж.).
Кыргызстан Ишеналы Арабаев атындагы Кыргыз Мамлекеттик Университетинин ардактуу профессору (2011-ж.).
1.Жуңгодагы аз улуттар адабияты боюнча эң-жогору сыйлык “Тулпар ” сыйлыгы менен бир жолу(1999ж) сыйланган.
3.ШУРдын адабият-Көркөм өнөрү боюнча эң-жогору сыйлык “Теңир тоо адабият көркөм–өнөр сыйлыгын” менен бир жолу(2004ж) сыйланган.
4.Жуңго Фолклорчулар уяуму жагынан “аклак-моралдуу жана кесипте мыктуу” деген атагы менен сыйланган(1999ж).
5. ШУРдын адабият-Көркөм өнөрү боюнча “аклак-моралдуу жана кесипте мыктуу 100 кишинин ” деген атагы менен сыйланган(1999ж).
7.Жуңго(КНР) коомдук илимдер акадимясы улуттар адабият изилдөө  иниститутун илимий эмгек бояунча 1 даражалуу сыйдык(2014ж).
Үй-бүлөсү
Жубайы - белгилүү кытайлык окумуштуу, кыргыз таануучу, манас таануучу, доцент Токтобүбү Ысак кызы (1966).
Бир уул (Эрзат), бир кызы (Перизат) бар. Эрзат, Перизат деп алардын аттарын залкар манасчы Жусуп Мамай (1918-2014) өзү коюп берген.
Учурда Бээжин шаарында турушат.
Флюорография
Флюорография (рентгенофотография, рентгенофлюорография, фоторентгенография) — рентгендик изилдөө ыкмасы.
Мында изилденчү объекттин рентген сүрөтү жарыктануучу экрандан фотоплёнкага түшүрүп алынат. Ал флюорограф аппаратынын жардамы менен жүргүзүлөт. Бул аппараттагы рентген нуру менен органдарды жарыктандыруудан өпкө, жүрөк, ичеги-карын, мурун коңулдары, эмчек жана башкалар органдар даана сүрөткө түшүрүлөт. Анын жардамы менен ошол органдардагы билинбей жүргөн ооруларды табууга жана көп кишини (1 саатта 100— 200гө чейин) текшерүүгө болот. Балдарды массалык текшерүүдөн өткөрүүдө бир кыйла жеңилдик берет жана жөнөкөй да болот. Мындай рентгенографиялык изилдөөнүн эч зыяны жок. Ошондуктан саламаттык сактоо, алдын алуу чаралардын системасында флюорографияга абдан чоң маани берет. Балдар мекемелеринин, ошондой эле ооруканалар менен төрөт үйлөрүнүн балдар бөлүмдөрүндө балдардын тамактануусу менен байланышкан кызматкерлер, балдар жана өспүрүмдөр үчүн мектептер жана башкалар дарылоо жана тарбиялоо мекемелеринин педагогдору менен тарбиячылары кызматка орношкондо жана жарым жылда 1 жолу флюорографиялык изилдөөдөн өтөт. Ошондой эле тамак-аш азыктарын даярдоо, сактоо, ташуу, сатууда иштегендер; дарылоо-алдын алуу мекемелердин, аптека, санитария-гигиеналык тейлөө мекемелеринин (мончо, чач тарач, кир жуучу жана башкалар) кызматкерлери; балдар оюнчуктарын чыгаруучу жана сатуучу ишканалардын, китепканалардын жана башкалар кызматкерлер кызматка орношууда жана жылына 1 жолу флюорографиялык изилдөөдөн өтөт. Мектеп окуучулары (12 жаштан), орто жана жогорку окуу жайларынын студенттери жыл сайын флюорографиядан өтөт. Бир жолку флюорография дан армияга чакырыла электер, чакырылгандар, ошондой эле окуу жайларына өтүүчүлөр жана эс алуу үйлөрүнө жана санаторийлерге баруучулар өтүшү зарыл.
Стационардагы (поликлиникадагы) флюорографиялык кабинеттерден башка автобустарда, темир жол жана трамвай вагондорунда орнотулган жана көчмө флюорографиялык кабинеттер болот; алар жумушчуларды, студенттерди иштеген же окуган жеринде изилдегенге ыңгайлуу. Автобустагы флюорографиялык кабинеттер айыл калкын изилдөөгө пайдаланылат. Флюорографиядан өткөн кишилерде кайсы бир оорунун белгиси болсо, алар тиешелүү дарылоо мекемесине дарыланганга же изилденүүгө жиберилет.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Шабданова, Айтажи
Шабданова Айтажи (1945-жылы туулган, Араван району, Ленин атындагы колхоз - 17.04.2022) — актёр, Кыргыз ССР эл артисти (1988). Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти (1974). 1963-жылдан Ош өзбек музыкалык-драма театрында иштейт. 1976-жылы А. Н. Островский атындагы Ташкент көркөм театр институтунун сырттан окуу бөлүмүн бүтүргөн. Аткарган негизги ролдору: Медея (Еврипид, «Медея»), Нурхон (К. Яншин, «Нурхон»), Катерина (А. Н. Островский, «Добул»), Уркуя (Н. Байтемиров, «Уркуя»), Алтынай (Ч. Айтматов, «Биринчи мугалим») жана башка.
Алгачкы газ
Алгачкы газ, чала кокс газы – катуу отунду төмөнкү темп-рада (500-550оС) кургак буулантуудан пайда болгон газ (1 т кургак көмүрдөн 80-100 м3). Баштапкы сырьелорго жана чала кокстоо шартына жараша А. г. алынышы ар түрдүү. Анын курамы (көлөмү б-ча % м-н): 18-50 метан, 8-18 этилен, 4-19 Н2,1-15H2S турат. А. г. күйгөндө жогорку темп-ра бөлүнүп чыгат. Ошондуктан чала кокстоо иштеринде ысытуу үчүн колдонулат.
Тиллебаев Өмүрбек
Тиллебаев Өмүрбек - акын.
Өмүрбек Тиллебаев Ош облусунун Кара-суу районундагы Ак-Жар айылында 1961-жылы 31-августта туулган. СССРдин 50 жылдыгы атындагы КМУнун журналистика бөлүмүн бүтүргөндөн кийин Тажик ССРинин Мургаб районунда мугалим, респуб-ликалык «Ленинчил жаш», «Мугалимдер газетасы», «Эркин Too», гезиттеринде кабарчы, республикалык, облустук телерадио комитеттеринде редактор болуп иштеген. Учурда кыргыз телерадиосунун улуттук биринчи кана-лынын «Ала-Тоо» маалымат борборунда коментатор болуп эмгектенет. Анын «Күздөгү көрүнүш» деген биринчи ыры 1977-жылы райондук «Эмгек майданы» гезитинде жарык көргөн. Ө.Тиллебаев 1991–1993-жж. Кыргызстан Жазуучулар союзунун чыгар-мачыл жаштар менен иштөө секциясын жетектеген. Акындын биринчи китеби 1987-жылы «Күн жыты» деген ат менен «Кыргызстан» басмасынан жарыкка чыккан. Ал орус акындары С.Есенин, В.Маяковский, Е.Евтушенко, А.Вознессенский, литва эл акыны О.Вациетис жана казак, кыргыз эл акыны М.Шахановдун ырларын кыргызчага которгон. Ө.Тиллебаев 2006-жылы Түркияда өткөн түрк тилдүү элдердин акындарынын эл аралык фестивалына катышып атайын Грамотага татыктуу болгон. 1991-жылдан СССР Жазуучулар Союзуна мүчө.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Күн жыты: Ырлар, поэмалар, балладалар. – Ф.: Кыргызстан, 1987.
Кут жылдыз: Ырлар жана макалалар. – Б.: Учкун, 2004.
БУУ эларалык соту
БУУ эларалык соту – БУУнун 6 башкы органдарынын бири жана ушул уюмдун башкы сот органы. 1945-жылдын 26-июнунда кол коюлуп, 1945-жылдын 24-октябрында күчүнө кирген БУУ эларалык сотунун статуту БУУ уставынын ажырагыс бөлүгүн түзөт. Сот анын статутуна ылайык өз аттарынан чыгуучу 15 соттон турат. Сот тарабынан каралган иштердин тараптары мамлекет гана боло алат. БУУ Э. с-нун юрисдикциясы ар бир конкреттүү ишке карата талашкан тараптардын атайын макулдашууларына байланыштуу, болбосо мамлекеттин ушул органдын юрисдикциясын кабылдоосу жөнүндө билдирүүсүнөн улам пайда болот. Жайгашкан жери – Гаага (Нидерланддар).
Кичи Каралька дарыясы
Кичи Каралька — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Каралька дарыясынын сол жээгинен 217 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 47 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Raspberry Pi
Raspberry Pi ([ 'rɑːzbərɪ paɪ], Разбери пай) - бир платалуу банк картасынчалык компүтер. Башында информатиканы окутуунун арзан системи катары иштелип чыкса да, кийин авторлору күтүлбөгөн колдонууларга жана популярдуулукка ээ болгон. Raspberry Pi Foundation иштеп чыгат. Беш жылдын гана ичинде 12,5 миллиондон ашык Raspberry Pi түзмөгү сатылган.
Тарыхы
2011-жылы май айында Девид Бребен көлөмү USB-флеш-жыйноочу менен бирдей Raspberry Pi'дын биринчи концептин көрсөткөн.
2011-жылы июль айынын аягында платонун альфа-версиясы бүткөрүлүп, өндүрүшкө жөнөтүлгөн. 12-августта Raspberry Pi Foundation түзмөктүн биринчи партиясын алган. Компүтердин альфа-версиясында кээ бир сыналуучу функциялар жана кымбат бөлүктөр болгон. Булар акыркы версияда алынып салынган. Ошондой эле, платонун акыркы версиясы 20%га кичине жана алты эмес, төрт катмардан турат.
2012-жылдын 10-январында компания "B" моделиндеги 10 миң платолук биринчи партиянын өндүрүлө баштаганын жарыя кылган.
2012-жылы 29-февралда платолордун "B" модели сатыла баштаган.
Марксистская
Марксистская — Москва метросунун Калининско-Солнцевская сызыксындагы станция. 1979-жылы 30-декабрьда ачылган.
Raspberry Pi
Тарыхы
2012-жылы 14-декабрда Raspberry Pi "A"-нын өндүрүшү башталган.
2014-жылы 14-июлда долбоордун иштеп чыгуучулары үчүнчү Raspberry Pi "B+" версияны чыгарышкан.
2015-жылы 2-февралда долбоордун иштеп чыгуучулары төртүнчү Raspberry Pi "2B" версияны чыгарышкан.
2015-жылы долбоордун иштеп чыгуучулары жаңы Raspberry Pi Zero микрокомпүтерин чыгарышкан. Негизги айырмачылык - беш долларлык баа жана ажыратылган GPIO туташтыргыч.
2016-жылдын 29-февралында Raspberry Pi 3 чыккан. Негизги айырмачылыктар: 64-биттик процессор, WiFi жана Bluetooth болушу.
2017-жылы 28-февралда Raspberry Pi Zero W чыккан. Башкы айырмачылыктар: WiFi жана Bluetooth болушу.
Каптаж
Каптаж (латынча captage – кармайм, тосом) – жер астындагы суу, нефть жана газды жер бетине чыгаруу, пайдалануу үчүн жүргүзүлгөн инж.-техникалык иш-чаралар комплекси. Каптаж курулмаларынын эң байыркы түрлөрүнүн бири – кяриз (кыртыш суусун жер бетине чыгарат) Түштүк Чыгыш Азияда (анын ичинде Борбордук Азияда) көп колдонулган. Азыркы Каптаж курулушу жердин гидрогеол. шартына, суунун курамына жана запасына карата ар кандай типте жана конструкцияда курулат. Каптаждын эң жөнөкөй түрү жер астынан суу чыгаруучу шахталык кудук. Кудук бекем болсун үчүн капталдарына таш, кыш тизилет. Каптаждын эң көп колдонулган түрү жалгыздан жана топтоштурулуп бургуланган көзөнөк болуп эсептелет. Мындай Каптаждар 2 км тереңдиктеги сууларды жер бетине чыгарат. Пайдалануу ыгына жараша фонтандык, компрессордуу, насостуу, бургуланган көзөнөктүү Каптажга айырмаланат. Көбүнчө сугат ишинде жана мал сугарууда пайдаланылат.
Raspberry Pi
Көрүнүшү
Компүтер банк картасынчалык көлөмдө, төрт катмарлуу басма платодо толук чогултулган боюнча сатылат. (Zero жана Zero W моделдери бөтөнчө). Стандарттык тапшырууга плато гана кирет. Корпус, азык блогу жана флеш-картаны өзүнчө буйрутма кылуу керек.
Күлүйпа Кондучалова
Күлүйпа Кондучалованын жүз жылдыгына арналган иш-чаралар
Легендарлуу маданият министринин 100 жылдыгына карата Кыргызстанда “Күлүйпа Кондучалова жана кыргыз маданияты” жумалыгы жарыяланган. Бул жумалыктын алкагында Кыргызстанда Күлүйпа Кондучалованын кыргыз маданиятынын өнүгүшүнө жана калыптанышына кошкон салымы тууралуу атайын түз эфирлер, онлайн көргөзмөлөр жана маданий иш-чаралар өткөрүлгөн.
Жумалыктын программасы:
- Күлүйпа Кондучалова жана улуттук мурас, кыргыз маданияты, китеп дүйнөсү
- Күлүйпа Кондучалова жана кыргыз театрынын искусствосу
- Күлүйпа Кондучалова жана кыргыз кино искусствосу
- Күлүйпа Кондучалова жана улуттук опера жана балет искусствосу
- Күлүйпа Кондучалова жана кыргыз музыка искусствосу
- Күлүйпа Кондучалова жана көркөм сүрөт искусствосу
- Күлүйпа Кондучалова жана музей иши, тарыхый эстутум
Сыйлыктары
Күлүйпа Кондучалова Ленин ордени жана эки жолу Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган.
2010-жылдын 18-сентябрындагы жарлыгы менен Кыргызстандын мамлекетине жана элине өзгөчө сиңирген эмгеги үчүн Күлүйпа Кондучаловага Кыргыз Республикасынын жогорку даражадагы өзгөчөлүк белгиси – “Кыргыз Республикасынын Баатыры” наамы ыйгарылган. Бул сыйлык мамлекет жана эл алдында өзгөчө эмгек сиңирген, Кыргыз Республикасынын эркиндигин жана эгемендүүлүгүн сактоого баатырдык жана эрдик кылгандарга ыйгарылат.
Адабиятта
Бектурганова К.А. Кыргызстандын асыл кыздары. сүрɵтчүсү: А. Касымалиев. – Б.: Мамл. тил ж-а энциклопедия борбору, 2006. –  92-99-беттер. ISBN 9967-14-040-2
Тентимишев Мундузбек. Легендарлуу өмүр: Күлүйпа Кундучалова. – Б.: Турар, 2011.- 342 б. – ISBN 978-9967-15-000-3
Шилтемелер
[http://www.pr.kg/news/kg/2010/09/30/17508/ Президент Р. Отунбаева вручила К.Кондучаловой особый знак «Ак-Шумкар». Общественный рейтинг (30/09/2010)]
[https://24.kg/archive/ru/community/83732-kulujpa-konduchalova-ndash-zheleznaya-ledi-tyan.html/ Дарья Подольская. Кулуйпа Кондучалова – железная леди Тянь-Шаня.24.kg(01/10/2010)]
[https://www.azattyk.org/a/kyrgyzstan_funeral_konduchalova/25099312.html Аманбек Жапаров. Күлүйпа Кондучалованын керээзи.azattyk.org (08.09.2013)]
[https://kabar.kg/news/k-100-letiiu-legendarnogo-gosudarstvennogo-i-obshchestvennogo-deiatelia-kuluipy-konduchalovoi/ К 100-летию легендарного государственного и общественного деятеля Кулуйпы Кондучаловой. kabar.kg (23/04/20)]
[https://kabar.kg/news/sadyr-zhaparov-s-kuluipy-konduchalovoi-nachalsia-zolotoi-vek-kyrgyzskoi-kul-tury/ Садыр Жапаров: Күлүйпа Кондучалова менен кыргыз маданиятынын алтын доору башталган. kabar.kg (27/02/21)]
Лузанова Е. Её называют легендой. Слово Кыргызстана. – 2010. - №46 (2 июля). С. 24
Чыныгы детектив
Биринчи сезондо Мэттү Макконахи, Вуди Харрельсон, Мишель Монаган, Майкл Поттс жана Тори Киттлс ойноп, окуя Луизианада өтөт жана Луизиана штатынын полициясынын эки детективи жана алардын 17 жыл бою сериялык киши өлтүргүчтү кубалап жүргөндөрү сүрөттөлөт. Экинчи сезондо Коллин Фаррел, Рэйчел Макадамс, Тейлор Китч, Келли Рейли жана Винс Вон ойношот. Окуя Калифорнияда болот, анда көңүл үч кызматташ полициялык департаменттердин үч детективине жана кылмышкер ишкерге бөлүнөт, анын кылмыштарынын сериясын иликтеп жүрүшүп, алар коррупционер саясатчынын өлтүрүлүлүшүнө байланышы бар деп шек санашат.
2016-жылдын июлунда HBO программаларынын жетекчиси Кейси Блойс үчүнчү сезон жөнүндө пландар бар экенин ырастап минтип айткан: "Бул сериал толугу менен бүткөн эмес. Мен Ник менен бул жөнүндө сүйлөшкөм жана Ник да, HBO да кийинки сезон үчүн даяр. Мен Ник азыр башка кээ бир проекттер менен иштеп жатат деп ойлобойм. Эгер бул жөнүндө башка бирөө жазса, макулбуз жана Ник аны көзөмөлдөмөк. Бул баалуу франшиза, ал өлүк эмес, бизде жөн гана үчүнчү сезонго муктаждык жок#. Бул Макконахи үчүнчү сезондо гипотетикалык жактан Раст Коул ролун кайрадан аткарганга кызыгам деп айтканынан кийин болду. 2017-жылдын мартында Пиццолатто болочок үчүнчү сезондун алгачкы эки эпизодун жазып таштаганы жана Дэвид Милх чыгармачылык командага кошулганы белгилүү болду. 2017-жылы июлда Маершала Али үчүнчү сезондо тартылды деп жарыяланган.
Таштык маданияты
Таштык маданияты – Ортоңку Енисейдеги темир дооруна тиешелүү б. з. ч. 1-к. – б.з. 5-кылымын камтыган археологиялык маданият. Таштык маданиятынын эстеликтери 19-кылымдын акырында – 20-кылымдан башында археолог А. В. Адрианов гипс беткептери менен көмүлгөн көрүстөндөрдү ачкандан кийин окумуштуулардын көңүлүн бурган. Оглахт көрүстөн тобунан сыртынан кийим, бетинде беткеп кийгизилген киши тулкусуна окшотулуп жасалган манекендер табылган. Таштык маданиятынын эстеликтери: өлүктүн денеси сакталган жер астындагы жасалган үйлөр (склептер), чуңкур көрлөр, маркумду эскерүүчү эстеликтер, кыштакчалар, петроглифтер. Көрлөрдөн бир же бир канча кишинин өрттөлгөн же жөн көмүлгөн сөөктөрү кездешет. Маркумдун сөөгү менен кошо көргө тамак-аш (малдын сөөгү), чопо идиштер, согуш куралдарынын түрлөрү, кооздук буюмдар, ат-жабдыктар коюлган. Чоң склептердин аянты 90 м2ге жетет. Чуңкур көрлөрдүн дубалдары таш менен тизилип, ичи жана асты устундар менен капталган, үстү жабылган. Ичи өлүккө толгондон кийин чогуу өрттөлгөн. Чоң склептерден 100гө жакын адамдын сөөгү табылган. Ошондой эле жөн көмүлгөн адам сөөктөрү да кездешет. Таштык маданиятында склепте жана жөнөкөй чуңкурларда көмүүнүн мааниси өлгөн адамдын социалдык жана этностук айырмачылыгына байланышкан. Айрым склептерге бир уруунун мүчөлөрү коюлган деген пикир бар. Склептерде сөөктү өрттөө жолу менен көбүнчө эркектер, ал эми жөнөкөй чуңкур көрлөрдө аялдардын сөөгү коюлган. Склептерди жылына бир жолу гана өрттөшкөндүктөн, маркумдардын сөөктөрүн узак мезгилге чейин сактоого туура келген. Өлгөн адамдын табигый жүзүн сактоо үчүн гипстен беткеп жасашкан. Териден жасалган адамдын сөлөкөтүн тигишип, ичин чөпкө толтуруп, аны өрттөгөндөн кийин өлгөн адамдардын сөөктөрүн сөлөкөткө топтоп тигишкен жана тиги дүйнөдө маркум керектөөчү буюмдарды кошо коюшкан. Сөөктү көмүү жөрөлгөсүнөн белгилүү убакыт өткөндөн кийин, маркумду эскеришип, көрүстөндүн айланасына казылган чуңкурларга койдун, уйдун этин жана чопо идиштерди салышкан. Көрүстөндүн жанына таш мамыларды орнотушкан. Очоктун, темир буюм жасоочу жердин орду, боз үй сымал жыгач үйдүн калдыктары табылган. Аска бетине чегип же оюп түшүрүү жолу менен сүрөт тартышкан. Чоподон ийленип жасалган идиштер көп кездешет. Таштык маданиятынын тургундары мал чарбачылыгы, жер иштетүүчүлүк жана аңчылык менен кесип кылышкан. Үй шартында темир устачылык, зергерчилик, чопо идиштерин жасоо жана кийим тигүүчүлүк өнүккөн. Таштык маданияты кет, самодий, динлин, угр элдери менен байланышкан. Ал эми кээ бир окумуштуулардын пикири боюнча гянгунь (кыргыздар) менен динлиндердин аралашуусунан келип чыккан деп эсептешет. Б. з. 1-миң жылдыгынын орто ченинде Таштык маданиятынын тургундарынын бир бөлүгү Енисейге келген кыргыздардын арасына сиңип, бир бөлүгү өз жеринен куулган. Алардын тукумдары Кыргыз мамлекетинде кыштымдар (көзкаранды эл) болушкан.
Шорсандивей
Шорсандивей — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сандивей дарыясынын оң жээгинен 58 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Деңиз таманбалыктары (тукум)
Деңиз таманбалыктары (тукум) (лат. Sparidae) – буларга деңиз таманбалыгы (лат. Diplodus annularis) кирет.
Шорсандивей
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тегирменсай, көрүстөн
Тегирменсай көрүстөнү – Андрон маданиятына таандык археологиялык эстелик. 1961-ж. Чүй өрөөнүнүн Жыламыш капчыгайынын чыга беришиндеги Тегирменсай деген жерден табылган. Сүйрүсүнөн келген көрүстөндү казууда өрттөлүп, 1,40 м тереңдикте көмүлгөн адамдын сөөгү, колодон жасалган шурулар, сөйкө, эки чопо идиш табылган. Бул көрүстөндөрдү А. К. Абетеков изилдеген.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Туруктуу органикалык бирикмелер
Туруктуу органикалык булгоочу бирикмелер - (ТОБ) (орусча. Стойкие органические загрязнители, сокращенно СОЗ, редко — «Грязная дюжина»), ((англ. persistent organic pollutants — POP). Оойлук менен химиялык ажыроого учурабаган, органикалык бирикмелер. Бул заттардын айлана-чойрого, жаратылышка жана адамдын организмине тийгизген таасирин окумуштуулар изилдеп чыгышып 2001-жылда бугу айынын 23-куну бул заттар колдонбоо тууралуу [[Стокгольм  конвенциясы]] талкуулануп, расмий турдо 2004-жылдын Бугу айынын 17синде оз кучуно кирген.
2001-жылы кабыл алынган декларацияга алгач томонку 12 Туруктуу органикалык бирикмелер киргизилген: Колдонулган булактар: ru.wikipedia.org
Адмиралтейство
Адмиралтейство - 1) 17-19-кылым Франция, Нидерланд, Испания жана башка өлкөлөрдөгү аскердеңиз күчтөрүн башкаруучу жана командачылык кылуучу жогорку орган. Учурда адмиралтейство Улуу Британияда гана сакталып калган. Ал 1690-ж. негизделип, 1869-жылдан адмиралтействонун биринчи лорду жетектейт (ал ошол эле учурда деңиз иштери боюнча министрдин да кызматын аткарат); 2) Санкт-Петербургдагы имарат; орус империясынын эң көрүнүктүү эстелиги. Ал Петр 1нин өзүнүн чиймеси боюнча Балтика деңизинде Неванын жээгине биринчи орус кеме куруучу верфи катары 1704-ж. салынган. 1711-ж. башкы фасаддын ортосуна шпили менен мунара тургузулган. 1732-38-ж. таш менен кайра курган кезде (арх. И. К. Коробов) мунаранын бийиктиги72 мге жетип, шаардын архитектуралык композициясынын ролун күчөткөн. 1806-23-ж. арх. А. Д. Захаровдун долбоору боюнча П-түрүндөгү планды сактоо менен чоң курулуштар тургузулган. Анын скульптуралык кооздук жасалгаларын В. И. Демут-Малиновский, Ф. Ф. Щедрин, И. И. Теребенёв, С. С. Пименов жана башкаларды аткарышкан. Улуу Ата Мекендик согуш жылдарында имарат жабыркаган, 194556-ж. калыбына келтирилген (архитектор В. И. Пилявский, скульптор Я. А. Троупянский, худ. В. И. Щербакова). Адмиралтейство ансамбли Санкт-Петербургдун санжыргаларынын бири.
Урмамбетов Орузбай
Урмамбетов Орузбай (1927-ж. т., Ысыккөл р-ну). Азыркы Каракол шаарындагы пединституттун Тил ж-а адабият факультетин сырттан окуп бүтүргөн. 1959–64-ж. Кырг. айыл чарба ин-тунда окуган. Өзүнүн эскерүүсүндө ал сегиз жашында атасынын иниси Ындыбайдан “Семетейден” көп үзүндүлөрдү үйрөнүп айта баштайт. У. “Жоодарбешимди” жердештери таштактык Намазбек м-н Карал-Дөбөлүк Алсатардан “Сейтекти”, “Семетейди” агасы Ындыбайдан уккан. У. 1959-жылдан КРУИАсындагы Кол жазмалар фондунда “Жоодарбешим”, “Курманбек”, “Жаныш, Байыш”, “Сейтек”, “Эр Табылды”, “Кыз Сайкал” эпосторунун өз вариантын, элдик эпостор көркөм формасына жакындаштырып жазган “Гүлгаакы” поэмасын, о. эле “Эр Болот”, “Бостон”, “Муңдук менен Зарлык” сыяктуу эл оозунда айтылып келген жөө жомок, уламыш түрүндөгү чыгармаларды тапшырган. Бул чыгармалардын ичинен “Сейитбек”, “Гүлгаакы” өзүнчө китеп болуп жарыяланган.
Ал чыгармалар кыргыз фольклористикасы үчүн да, жалпы эле элдик поэзияны кадырлоочу окурмандар үчүн да өз алдынча табылга болгон. Анткени, алардын айрым варианттары мурда эл ичинде айтылып келсе да, кеңири массага анча белгисиз болуп келген. Акын ар бир дастанды, эпосту жаратаарда аларга өзүнчө жол таап, чыгарманын негизги өзөгүнө доо кетирбей, ошону м-н эле бирге өздүк чеберчилигин да максималдуу пайдалана билет. Алсак, “Сейитбек”, “Жоодарбешимден” жанрдык жагынан айырмаланып, кийинки доордун туундусу – тарыхый баатырдык поэма. Ушуга ылайык андагы сюжет реалдуу турмушка байланышкан окуяларга негизделип түзүлгөн. Каармандын келбети, иш аракеттери, курал-жарагы гиперболизацияланбай, көбүнчө реалдуу сүрөттөлөт. Анда мифтик-фантастикалык элементтер дээрлик жокко эсе.
У. чыг-лыгынын башкы башатын элдик оозеки чыгармадан алса да, дастандарды кайра жаратууда профессионал жазуучулардай өз-өзүнчөлүккө ыктап, өз алдынча вариант жаратууга умтулат. Демек, ал элдик мурасты сактап, салт б-ча айтуучу-аткаруучу гана эмес, ага өзүнүн алымча-кошумчаларын киргизүү м-н толуктап өнүктүргөн жаңы багыттагы жаратуучу.
Кыргыз мамлекеттик юридикалык академиясы
КР Өкмөтүнө караштуу КМЮА — Бишкек шаарындагы жогорку юридикалык окуу жайлардын бири.
Тарыхы
Кыргыз Республикасынын Президентинин 2003-жылдын 12-августундагы №264  Жарлыгы менен Кыргыз Республикасынын Баш прокуратурасынын прокурор-тергөө кызматкерлеринин квалификациясын жогорулатуу Борборунун жана Ж.Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук университетинин кадрларды кайра даярдоо жана квалификациясын жогорулатуу Институтунун базасында, базалык билим берүү документтерин иштеп чыгуунун бирден-бир окуу-усулдук борборун  түзүү, ошондой эле республиканын илимий потенциялдарын топтоо жолу менен юриспруденция тармагында билим алууну уюштуруу жана ишке ашыруунун сапатын жогорулатуу максатында  Кыргыз мамлекттик юридикалык академиясы түзүлгөн.
КМЮА күндүзгү, сырттан жана аралыктан окууну ишке ашырат жана укук тармагындагы актуалдуу маселелер тууралуу илимий изилдөөлөрдү жүргүзөт.
Структурасы.
Бүгүнкү күндө окуу жайда окуу процессин 19 илимдин докторунан, профессорлордон,  80ден ашык илимдин кандидаттарынан, доцентерден турган профессордук-окуутучу курам аркылуу ишке ашат. Жалпы профессордук-окутуучулук курамдын саны 300дөн ашык.
КМЮА инновациалык билим берүү комплекси болуп саналат жана курамына 2 борбор, 7 факультет, ошондой эле Талас юридикалык факультети, Ысык-Көл юридикалык институту, Бишкектеги жана Нарындагы 2 юридикалык колледж, 17 кафедра 1 окуу-инновациялык комплекс кирет. Студенттердин жалпы саны 700ден ашык.
КМЮАда жогорку кесиптик билим көп баскычтуу системасы  (бакалавр, магистр, аспирантура жана докторантура)ишке ашат.
Жетекчилиги
Керезбеков Канат Керезбекович - КМЮА ректору.