Сапаев_Муса
Бара-бара көпчүлүктүн көңүлүн буруп байма-бай көтөрүлө баштаган бул маселе боюнча Техника илимдеринин доктору, академик, Президентибиз Аскар Акаев Кыргыз Республикасынын сегазинчи сессиясында сүйлөгөн сөзүнөн (5-март, 1992-жыл) мындай чыныгы асыл ой, албан максатты  жарыялайт:  «Мен токтоло кетейин деп жаткан кийинки маселе, бул улуттук кайра жаралуу маселеси. Азыр бизге, кыргыздарга улуу тарыхый мүмкүнчүлүк — улуттук кайра жаралуу мүмкүнчүлүгү берилип жатат. Биз интелектуалдык, рухий жана ак ниетүүлүктүн ченемсиз генетикалык потенциалына ээбиз. Ошондуктан бизге кыргыз элин, кыргыз маданиятын, кыргыз тилин, кыргыз көркөм өнөрүн улуттук кайра жаратуунун кенири, ар тараптуу программасы зарыл. Ошол эле жылы чоң салтанат менен өткөн Бүткүл дүйнөдүгү кыргыздардын биринчи Курултайында сүйлөгөн сөзүндө Аскар Акаев “Бирок биздин ат башындай арманыбыз - Улуу кыргыз кагандыгынан кол жуугандан бери миң жыл аралыгында өзүнчө мамлекет куралбагандыгыбыз. Бул мезгилдер ичинде кыргыз уруулары түрк-монгол мамлекеттеринин курамына кирип, алардын саясий-аскердик турмушунда бир кыйла көрүнүктүү роль ойносо да, өзүнчө мамлекеттик чамгарак көтөргөнгө жараган жок. Алар тыштан жоо качырып келгенде гана убактылуу бириге калбаса, тынч убактарда көбүнчө бири-бири менен жер талашып, мансап-байлык талашып чабышып жатып калган. Кадыр-барктуу уруу башчылары болсо демейде тар патриархалдык түшүнүктөрдүн, айылдык пас идеалдардын, өзүмчүлдүк инстинктеринин, уруулук кызыкчылыктардын туткунунан кутула алган эмес. Бүткүл кыргыздын тары¬хый тагдырына тиешелуу проблемалар, жалпы кыргыз уруулары үчүн орток мүдөөлөр бар экенин кепчүлүк феодалдардын капарына да кирген эмес.» Тилекке каршы бул армандуу көйгөй арадан жыйырма жылдан ашык убакыт өтсө да биз акылга кирип, чечилүү жолуна түшмөк түгүл кайра өз алашмалтайлыгын арттырып олтурат. Ошол айкын романтикалуу жылдан бери карай деги эле кыргыз элинин Улуттук Кайра Жаралуусу боюнча олуттуу сөз кылбаган кабардоо каражаты калган жок,  депутаттыкка жана жогорку бийлик орунга талапкерлер  өздүк программаларында да “мен улуттук идеянын иштелип чыгышына, улуттук идеологиянын өнүгүшүнө салым кошом” деген бийик убадалар далай ирет айтып келди, бирок атаганат баягы эле көпшөк убадачылдык, көңүлгө төп  сүйлөп көйрөң  жашоо, улуттук азаматтыктын  жараксыз абалга келиши бул албан максатты өдөлөөгө кейиштүү кедерги бойдон калууда. Уюул бүтүндүктөгү “Улут жыттуу” ургаалдуу идеологиянын жоктугунан “идеологиялык боштук” жаралып адамдар жан дүйнө орентирин массалуу маданияттан, шоу бизнестен, сексуалдык эркиндиктен, динден, ар кандай диний тармактан, теңирчиликтен, туранчылыктан, ал эмес коррупциядан, диний экстремизмден, криминалдык образдан издеп ары урунуп, бери урунуп, “карайлаган там сүзөт” болуп айласы кеткенде партияларга, бейөкмөт тамакка, уруулук, аймактык белгидеги бейформал уюмдашууларга бытырап, улут баалуулугун ушинтип сактайбыз деген купуя туйгу менен улуттук салт каадага көшөрө тырмышып мындан улам кыргыз эли жылына эки миллиард доллардан ашык каражатты чачууга аргасыз болууда. Элибизди бир максатка уюткан идеологиянын жоктугунан аракетибиз тамчыга-тамчы кошулуп көлгө айлангандай натыйжалуу жана багыттуу болалбай мындан  улам жыйрма үч жылда жыйганыбыздан чачканыбыз, тапканыбыздан талкалаганыбыз, жаратканыбыздан жабыркатканыбыз, казынага салганыбыздан жулганыбыз   алеки эсе ашыкча болуп кыйраган завод-фабрикалар, техбазалар, МТС, гараждар, кашарлар, цехтер, жолдор, канал- арыктар, мунжуга айланган  токой-чер, эрозияга учураган айдоо аянты, алдырып ийген тонналаган алтын, асыл таштар, орду менен омкорулган өтө уникалдуу дарактар, дары чөптөр, жок кылынган илбесин, архар-кулжа, эчки-теке- алда канча артка шыпырылган айыл чарбасы, экономика, социалдык турмуш; миллиарддаган доллар кредит-гранттарга карабай ишке ашпаган программалар, реформалар, концепциялар, модернизация- пландар, күм-жам болгон хартиялар жана партиялар, компроматтуу каяшачыл коомдук абал. Демек бул чачыранды, чайналма, кемсинтилме майнапсыз, сормо саздуу былыкчыл абалдан кантип суурулуп чыгабыз деген суроо эл  байлыгын эңшергенине эрдемсинген түркөйдөн жана алардын “самопал сөздөрдү сайраган арзыматтарынан” башка ар бир Ала-Тоосун кастарлаган  мекенчил инсандын жан дүйнөсүн токсон толгоого салып турганы учурдун ачуу чындыгы! Алып көрөлүчү; ушундай өдөмсүздүктүн кедергисинен улам эгемен жылдардын экинчи жарымынан баштап кыргыздардын тарыхын, көчмөндүк цвилизациялык асыл жөрөлгөсүн, рухий дөөлөттөрүн сырттан талашкандар көбөйө баштап, учурда кыргыздар “Улут” катары калыптана албай жатып эле, тарыхый оңтойдун шарапаты менен мамлекеттүлүккө жетишкен ошондуктан өлкөсүн татыктуу өдөлөп кетүүгө курпатсыз дегендер сайттар аркылуу саймедиреп туру. Мына ушунда кемсинтилме жагдайды көрүп жана жан дүйнө чыгырыгынан өткөрүп келеткан                                      Муса Сапаев түн уйкусунан түйшөлсө, күндүз күнүмдүктүн колду-бутту тушаган көйнөйүнө көшөрө кол шилтөө менен чейрек кылымдык жан дүйнө уюткусу “Улуттук сырттандыктын идеологиясы”  чыгармасын бүтүрүп, китепке айландырып өз элинин “назар тасторконун” коюда. “Улут эгемендүүлүк сынагында”, “Улуттук улуулукка жол издөө”, “Улуттук идея жана лидер” аттуу үч китепти камтыган бул көлөмдүү эмгегинде (652 бет) автор  Кыргыз Өлкөсү  Франция, Америка, Кытай, Германия, Япония, Түркия сыяктуу дөө-шаа мамлекеттер менен теңаталыкка дүйнөлүк алкакта таанылып, калайык-калкынын бул тарыхый залкар байманага татыктуулугун даңгазалоочу креативдүү   саясат жүргүзүүгө эл аралык макамда  укук алып, ардактуу катарга  кайкалай тизилип калган алгачкы күнүнөн баштап өтө активдүүлүктө изделип, бирок табылбай келаткан “Улуттук идеянын” өнүгүүсүн дүйнөлүк тажырыйбага таянып эпикалык масштабда ар тараптан терең талдоо аркылуу иликтеп ошол улуттук идеянын принциптерин  аныктап коомчулукка орошон ойлорун ортого салуу менен  азыркы туңгуюктуу, эффективдүүлүгү ашкере төмөн аламан абалдан ишенимдүү суурулуп чыгуунун “Улуу улут уюул эл” аталыштагы автордук программасын  сунуш кылат. Бул үчүн автор улуттук идеянын адамзаттык өнүгүүдөгү тарых-таржымалын баяндап келип жылдар жылып, доорлор алмашкан сайын адам-инсандын асыл-нарктуу сапатын уламдан-улам мыктылоо  боюнча жасалган жалпы адамзаттык акылгөйлөрдүн албан жумуштарын талдоого алуудан баштайт. Улуттук идеяны, идеологияны соцлагерден ажырап чыккан мамлекеттердин жана кечөө эле “мүрүлөш жашаган” постсоветтик республикалардын  изденүүлөрү, иштеп чыгып турмушка ашыруу боюнча жасаган кадамдары, натыйжасы, көйгөйлүү карамакаршылыктар,ошол өлкөлөрдүн  өнүгүүсүнө  улуттук идеянын тийгизген таасири, өз маалында таамай иштелип чыккан улуттук идеяга таянып  өнүккөн экономикага ээ болгон өлкөлөрдүн бейнеси  китепте  конкреттүү фактыларды келтирүү менен кенен баяндалат. Ошону менен бирге дүйнөлүк глобалдуу идеологиянын жана геосаясий-экспанциялык идеологиянын “дөө-шааларынын” ойлору, бүтүмдөрү, сунуштары, гегемонияга умтулган ири державалардын, жашыруун уюмдардын идеологиялык аракеттери да М. Сапаевдин акыл таразасынан өтүп, бизге-кыргыз элине тийгизген кемсинтме кесири, кейиштүү таасири кыйла  таасын  талкууга түшкөн. Ушул жылдын 8-октябрында “Кабар” агенттигинде өткөн пресс-конференцияда кабарчылардын “Улуттук сырттандыктын идеологиясы” чыгармаңыздын түпкү максаты эмнеде   деген суроосуна автор;  “Улуттук идея маселеси бул иш жүзүндө “Улуттук Лидер”  маселеси жана азыркы шартта, кыргыз эли туш болгон тарыхый кырдаалда  сырткы геосаясий -экспанциялык кытмыр күчтөрдүн кыйды идеологиясынын арбоосуна жутулуп кетпөөнүн, демек  улуттук түбөлүктүүлүктүн  ишенимдүү чарасы, кылымдар сынынан өткөн  элдик, улуттук нарктуулуктун негизинде  жалпы ынаным, ишенимде туура көрүп  макул болуу менен жан дүйнөгө жатыктырылган тагдыр чечүүчү актуалдуулуктагы албан аракетке багыттаган максат- мүдөөлөрдүн уюткусу- улуттун акыл тумары!” деген жообун берген. Ачык айтканда “Улуттук сырттандыктын идеологиясы” кыргыз элин улут катары толук кандуу чыйралтуунун кашкөй чыгармасы. Ошондуктан Урматтуу Мекендеш акылыңды төптө, жан дүйнөңдө катылуу атамурастык асыл баалуу сапаттарыңды бир муштай түй, кыраакылыгыңды арттыр, чачылган жана басмырланган азаматтыгыңды   бутуна тургуз! Өзүңө ишенүүңдү асабадай желбирет! Чыгарманы кайталай оку, ынтаа менен түшүн, жан дүйнөңө жатыктыр! Ойлон кыргыз! Ойгон кыргыз! Улуу Уяттын ургаалдуу энергиясын кыймылга келтирүү менен монолиттүү ынтымакка жол издейли, уюл  биримдикке, жеңишчил максатташтыкка таамай таянып чымырканган көктүктөгү чыгаан эрктүүлүктө каармандуулук менен жеңишчил   аркетке өтөлү! Ондогон: Арапбек Абдыгулов "Таза жол" гезитинин редактору