cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мег Райан
Мег Райан (Meg Ryan;туулгандагы аты - Маргарет Мэри Эмили Анна Хайра, 1961-жылдын 19-ноябрында туулган) - америкалык актриса, режиссер жана продюсер. Мег Райан өзүнүн актрисалык жолун 1981-жылы эпизоддогу ролдордон баштаган, 1982-жылы CBS телеканалында тартылган "Дүйнө жашап турганда" (World Turns, 1982) тасмасында роль жараткан. Андан кийин актриса 1980-жылдардын орто ченинде тартылган тасмаларда эпизоддук ролдордо ойногон. "Убадаланган жер" (англ. Promised Land, 1988) тасмасында катышып, режиссер Роб Рейнер тарткан "Гарри Саллини жолуктурганда" (англ. When Harry Met Sally, 1989) аттуу романтикалык комедиясындагы ролу ага атак алып келген жана ушул ролу үчүн "Алтын глобус" сыйлыгына көрсөтүлгөн.
Райан кийин улуттук жана эл аралык деңгээлде өзүнүн актрисалык ордун тапкан, анткени актриса 1990-жылдардан 2000-жылдардын башына чейинки эң ийгиликтүү актрисалардын катарын толуктап турган. Актриса "Сиэтлдеги уйкусуздук" (англ. Sleepless in Seattle, 1993) "Францияга саякат" (French Kiss, 1995), "Кат келди" (англ. You've Got Mail, 1998), ошондой эле "Кейт жана Лео"(англ. Kate & Leopold, 2001) тасмаларындагы ролдору менен элдин эсинде калган. М. Раян "Дорз" (англ. The Doors, 1991), "Эркек аялды сүйгөндө" (англ. When a Man Loves a Woman, 1994), "Согуштагы эрдик" (англ. Courage Under Fire, 1996), "Сүйүүдөн башы адашкандар" (англ. Addicted to Love, 1997), "Периштелер шаары" (англ. City of Angels (1998), "Жашоо далили" (англ. Proof of Life, 2000) жана "Аялдар" (англ. The Women, 2008) тасмаларында ойногон. 2015-жылы "Итака" (англ. Ithaca) тасмасында режиссердук тушоосу кесилип, аталган фильмде роль дагы ойногон.
Тиррен деңизи
Тиррен деңизи – жартылай туюк деңиз, Жер Ортолук деңизинин бир бөлүгү. Апеннин жарым аралы менен Сицилия, Сардиния жана Корсика аралынын аралыгында. Алар менен Корсика, Бонифачо, Сардиния менен Мессина кысыктары аркылуу туташат. Аянты 214 миң км2. Эң терең жери 3830 м. Түштүк-чыгышында Липари аралдары жайгашкан. Деңиздин аймагы аркылуу өткөн тектоникалык жарака суу астындагы тоо кыркаларын жана аракеттеги жанартоолорду (Везувий, Стромболи, Вулькано ж. б.) пайда кылган. Суунун температурасы жайында 22–24,5°С, кышында 13–14°С. Туздуулугу 37,25–38,25%о. Суткасына 2 жолу ташкындайт (0,5 жге чейин). Балык (сардина, тунец, угорь, кылыч балык) кармалат. Башкы порттору: Неаполь, Палермо, Кальяри (Италия), Бастия (Франция).
Данвилл (Нү-Гэмпшир)
Данвилл (Нү-Гэмпшир) (Danville) — Нү-Гэмпшир штатынын Роккингэм округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4387 киши. Болжолдуу аянты - 30.8 км². FIPS коду — 33-17140.
UTC+4:51
UTC+4:51 — бул Бомбей шаарында (1995-жылдан бери — Мумбаи) 1955-жылга чейин колдонулуп келген убакыт аралыгы. Кийин дагы 39 мүнөт кошулуп, стандарттык индиялык убакытка которулган (UTC+5:30).
Суук Төр мөңгүсү
Суук Төр мөңгүсү – Борбордук Теңир-Тоодогу өрөөн тибиндеги мөңгү.
Фирхөфен
Фирхөфен (Vierhöfen) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Харбург районуна кирет.
Калкы - 994 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 13,92 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 53 037. Муниципалитеттин башчысы — Хельмут Герке.
Куньмин
Куньмин — Кытайдын түштүк-батышындагы шаар. Юньнань провинциясынын администрациялык борбору. Дяньчи көлүнүн жээгинде, бөксө тоонун этегинде, 1892 м бийиктикте жайгашкан. Калкы 1,1 млн (2009; агломерациясында 2,5 млн). Эл аралык аэропорту (2-курулууда) бар. Жолдор тоому. темир жол менен Вьетнам, автомобиль жолу аркылуу Мьянма, Тайланд, Вьетнам, Лаос менен байланышат. Шаар 1-кылымда пайда болгон. Пагода (Чыгыш, Батыш), будда храмдары (1301), мечит ж. б. сакталган. КЭР Илимдер академиясынын Куньмин бөлүмү, 300дөн ашык Илим изилдөө институттары (анын ичинде ботаника, биология, зоология ж. б.), университеттер, китепканалар, музейлер ж. б. бар. Металлургия (так өлчөөчү аспаптар), машина куруу (станок, электртех.), химиялык, текстиль, тамак-аш, целлюлоза-кагаз ж. б. өнөр жай ишканалары иштейт. Кол өнөрчүлүк өнүккөн. Ботан. бак, парк, зоопарк уюштурулган. Жыл сайын ярмаркалар өткөрүлүп турат. Туризм өнүккөн.
Соттогу жарыш сөз
Соттогу жарыш сөз – сот териштирүүсү бүткөндөн кийин жүрүүчү сот жыйынынын бир бөлүгү; анда сот жүрүмүнүн катышуучулары сот териштирүүсүндө орун алган нерселердин жыйынтыгын чыгарат, иликтенген далилдер талдоого алынат. С. ж. с-дүн катышуучулары өз сөзүндө териштирүүдө каралбаган нерселерге шилтеме жасоого акысы жок. С. ж. с-дүн узактыгын чектөөгө соттун укугу жок.
Кунь-Лунь
Кунь-Лунь, Куэнь-Лунь — дүйнөдөгү ири тоо тармактарынын бири; Кытайдын аймагында. Батыштан (Памирден) чыгышты карай (Сина-Тибет тоолоруна чейин) 2700 км аралыкта созулуп жатат. Туурасы батышында 150 км, чыгышында 600 км. Эң бийик жери 7723 м (Улуу-Музтаг чокусу). Түндүк капталынын Тарим түздүгүнө жана Алашань чөлүнө салыштырмалуу бийиктиги 4500—5000 м, түштүк капталыныкы 1000—1500 м келип, Тибет тайпак тоосуна өтөт. Негизги кырка тоолору: Кашкар, Орус, Алтынтаг, Аркатаг, Баян-Хара-Ула; Кунь-Луньга көбүнчө Наньшанды да кошот. Кунь-Лунь палеозой бүктөлүү кыймылынан пайда болуп, альп орогенезинде калыптанган; негизинен гранит ж. б. метаморфизмделген тоо тектерден түзүлгөн. Суу бөлгүчү аз тилмеленген, түндүк капталы тик, түштүгү жантайыңкы. Климаты кургак, мелүүн, кескин континенттик. Бийигирээк зонасында январдын орточо температурасы —35 ПСге чейин, июлдуку 10°С чамасында. Жылдык жаан-чачыны батышында 50 мм, чыгышында 500 мм. Мөңгүлөрүнүн жалпы аянты 11,6 миң км2. Дарыялары кыска, сууга жарды; чыгыш Кунь-Ленде (Наньшанда) Кукунор көлү жайгашкан. Тоо чөлү жана талаа ландшафты мүнөздүү; түндүк капталдарында токойлуу жана шалбаалуу чакан аянтчалар кездешет. Көчмөн мал чарбасы, 3600 м бийикке чейин оазис дыйканчылыгы (арпа, тоо этектеринде — буудай) өнүккөн. Кытайча Куэнь-Лунь — «пияздуу тоолор»; ал жерде сарымсак, согон ж. б. жапайы пияздын көптүгүнө байланыштуу аталып калган.
Мехельрода
Мехельрода (Mechelroda) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Веймар районуна кирет.
Тисбури (Массачусетс)
Тисбури (Массачусетс) (Tisbury) — Массачусетс штатынын Дюкс (Dukes) округуна караган АКШ шаары.
Мехельрода
Калкы - 267 киши (31-декабрь, 2010). Болжолдуу аянты - 4,36 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 71 055. Муниципалитеттин башчысы — др. Вольфганг Прабель.
Тюрке (Благовар району, Башкыртстан)
Тюрке — Башкыртстандын Благовар районундагы айыл, Кучербаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 112 киши. Почта индекси — 452744, ОКАТО коду — 80214822008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Соттолгон адам
Соттолгон адам – сот өкүмү чыгып соттолгон адам.
Элайжа Вуд
Анын өспүрүм кезиндеги ролдору "Суук шамал" (англ. The Ice Storm, 1997), "Чексиз таасир" (англ. Deep Impact, 1998) жана "Факультет" (англ. The Faculty, 1998) тасмаларине таандык. Актер Питер Джексон тарткан "Шакектер ээси" ( The Lord of the Rings, 2001–2003) эпикалык драмасындагы Фродо Бэггинстин ролу менен жакшы таанылган. Андан кийин Э. Вуд "Тунук акыл-эстин түбөлүк жаркырагы" (англ. Eternal Sunshine of the Spotless Mind, 2004), "Күнөө шаары" (англ. Sin City, 2005), "Жашыл көчө" (англ. Green Street, 2005), жана "Айлана жарык" (англ. Everything Is Illuminated, 2005) жана "Бобби" (англ. Bobby, 2006) тасмаларында ойногон.
2011-2014-жылдарда актер "кара юмордуу" "Уилфред" тасмасында Райан Нүмандын ролун аткарган. 2016-жылдын күз айларынын акырынан тарта Э. Вуд "Дирк Жентлинин детективдик агенствосу" (англ. Dirk Gently's Holistic Detective Agency) деген америкалык фантастикалык телесериалда ойной баштаган. Сериал BBC America жана Netflix компаниялары тарабынан тартылган.
Пфакофен
Пфакофен (Pfakofen) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Пфальц административдик округуна карайт. Регенсбург районуна кирет.
Калкы - 1555 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 15,29 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 3 75 182. Муниципалитеттин башчысы — Райнхольд Винтер.
Касс Сити
Касс Сити (Cass City) — Мичиган штатынын Tuscola округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2428 киши. Болжолдуу аянты - 4.5 км². FIPS коду — 26-13880.
Хэктор (Миннесота)
Хэктор (Миннесота) (Hector) — Миннесота штатынын Renville округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1151 киши. Болжолдуу аянты - 4.0 км². FIPS коду — 27-28124.
Прованс
Прованс (Provence) – Франциянын түштүк-чыгышындагы тарыхый облус жана экономикалык район, Жер ортолук деңиздин жээгинде. Жогорку Альп, Буш дю-Рон, Вар, Жогорку Прованс Альп департаменти, ошондой эле Воклюз, Жээк Альпысынын бир аз бөлүктөрү жайгашкан. Аянты 21,6 миң км2. Башкы шаарлары: Экс-ан-Прованс, Марсель.
Тирсо де Молина
Тирсо де Молина [өз аты – Габриель Тельес; (25. 3.1579, Мадрид – 13. 3.1648, Альмасан, Сория провинциясы, Испания] – испан драматургу. Ренессанс драмасынын эстетикалык принциптерин барокко маанайы менен айкалыштырган. Тарыхый («Аялдын акылмандыгы», 1634) пьеса, комедия («Дон Хиль Жашыл шым», 1635; «Такыба Марта», 1636), диний-филос. драмаларды («Динге чала ишенгендиктен куугунтукталган», 1634) жазган. «Севильялык тентек же Таш конок» (1630) деген драмасын Дон Жуан жөнүндөгү легенданын негизинде алгачкы жолу иштеп чыккан. Чыг.: Комедии. Т. 1-2 М., 1969; Толедские виллы. М„ 1972.
1933
1933-жыл жана Кыргызстан
Бул жылы
Суучыкты мөңгүсү
Суучыкты мөңгүсү – Кичи Алай кырка тоосунун түн. капталында жайгашкан өрөөн тибиндеги мөңгү.
Уз. 4,5 км, аянты 3,6 км2, көлөмү 0,24 км3. Кыргыз-Ата суусунун жогорку оң куймаларынын бири–Суучыктынын төрүндө жайгашкан. Башы деңиз деңг. 4600 м, этеги 4000 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4200 м, абляция облусунун аянты 1,2 км2. Мөңгүдөн башталган Суучыкты суусу Курган м-н кошулуп, Карагойго оң тараптан куят.
Безрыбная (Месна куймасы)
Безрыбная — Орусиядагы дарыя. Ненец АО, Архангельск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Месна дарыясынын оң жээгинен 86 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — АО деңиз бассейнинин дарыяларыВоронов тумшугунан (Мезень дарыясын кошпогондо) Канин Нос тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Мезень.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Провинция
Провинция –
Мак Лэйн (Миссисипи)
Мак Лэйн (Миссисипи) (McLain) — Миссисипи штатынын Greene округуна караган АКШ шаары.
Олагаш (Мэн)
Олагаш (Мэн) (Allagash) — Мэн штатынын Аростук округуна караган АКШ шаары.
Мак Лэйн (Миссисипи)
Калкы - 603 киши. Болжолдуу аянты - 8.9 км². FIPS коду — 28-43840.
Олагаш (Мэн)
Калкы - 277 киши. Болжолдуу аянты - 340.1 км². FIPS коду — 23-00800.
Хольцхаузен (Альтмарк)
Хольцхаузен (Альтмарк) (Holzhausen (Altmark)) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Штендаль районуна кирет.
Калкы - 117 киши (31-декабрь, 2006). Болжолдуу аянты - 6,81 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 90 260. Муниципалитеттин башчысы — Илона Витте.
Гайберг
Гайберг (Gaiberg) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Карлсруэ административдик округуна карайт. Рейн-Неккар районуна кирет.
Калкы - 2704 киши(2013-ж.). . Аянты - 4,15 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 2 26 022. Мэр — Клаус Гертнер.
Сыңаржар мөңгүсү
Сыңаржар мөңгүсү — Чоң Алай кырка тоосунун түн. капталындагы өрөөн тибиндеги мөңгү.
Кыргызстандагы медреселер тизмеси
Кыргызстан мусулмандар дин башкармасы тарабынан каттоодон өткөн медреселердин тизмеси.
Сыңаржар мөңгүсү
Кызылсуунун сол куймасы Сыңаржар суусунун башынан орун алган. Уз. 4,0 км, аянты 4,5 км2, көлөмү 0,100 км3. Башы деңиз деңг. 5100 м, этеги 3660 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 3900 м, абляция облусунун аянты 1,1 км2. Мөңгүдөн Сыңаржар суусу башталат.
Жеймс Фенимор Купер
Жеймс Фенимор Купер (15.9.1789, Нью-Жерси штаты, Берлингтон — 14.9.1851, Нью-Йорк штаты, Куперстаун) — америкалык жазуучу, 19-кылымдагы америка адабиятынын классиги. 1803—05-жылы Йель коллежинде окуган. Агартуучул салттарды романтизм менен айкалыштырган («Сактык», 1820). Түндүк Американы каратуу убагындагы баатырдык жана трагедиялуу окуялар ж-дөгү романдар цикли (Мергенчи Натти Бумно жана анын досу индей Чингачкук жөнүндө бешилтик, анын ичинде «Пионерлер», 1823; «Могикандардын акыркысы», 1826) жана укмуштуу окуялуу «деңиз романдары» («Лоцман», 1823) дүйнөлүк балдар адабиятынын классикасы болуп калды. «Моникиндер» (1835) социалдык-саясий сатирасы, «Кратер» (1847) аттуу пессимисттик утопиясы, «Шпион» (1820), «Браво» (1831), «Гейденмауэр» (1832) тарыхыйлык, «Землемер» (1845) романдары бар. Айрым чыгармалары экрандаштырылган. Чыгармалары: Собр. Соч.: В 9 т. М., 1991—1993.
Куприт
Куприт (латынча kuprum — жез), кызыл жез кен ташы — оксиддер кпассына кирүүчү минерал. Химиялык формуласы Cu2O. Курамында 88,8% жез, 11,2% кычкылтек кездешет. Куб системасында кристаллданат. Өңүтүсү кызгылтым, бирок башка түстөр аралашып кубулжуп көрүнөт. Алмаздай күчтүү жалтырайт. Катуулугу Моостун шкаласы боюнча 3,5—4. Салыштырма салмагы 6,14. Жез кенинин кычкылдануу аймагында халькопирит, ковеллин, борнит ж. б. минералдардын өзгөрүп кетишинен пайда болот. Жез кени. Бирок жаратылышта ири кендерди пайда кылбайт.
Дернау
Дернау (Dernau) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Арвайлер районуна кирет.
Калкы - 1803 киши(2013-ж.). . Аянты - 5,72 чарчы (болжол менен). Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 31 017. Муниципалитеттин башчысы — Альфред Себастиан.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 15 шаардык районго бөлүнөт.
Тирүүлөй тууш
Тирүүлөй тууш, вивипария, 1) жаныбардa – организмдердин тукумун калыбына келтирүүсүнүн бир жолу. Мында эмбриондук өөрчүү эненин денесинде өтөт. Түйүлдүк эне организминде өөрчүп, плацента (айбандарда – чөп, кишиде – бала тону) аркылуу азыктанат. Тирүүлөй туушта жумуртка кабыгынан бошонгон, аздыркөптүр жетилген бала, личинка же куурчакча сымал туулат. Тирүүлөй тууш айрым омурткасыз жаныбарларга (ичеги көңдөйлүүлөр, айрым чымындар, таракандар, кокцидиялар, коңуздар, чөп биттери ж. б.), омурткалууларга (көпчүлүк акулалар жана көөкөрчөктөр, кээ бир таш бакалар, карп тиштүүлөр, кескелдириктер, жыландар), көпчүлүк сүт эмүүчүлөргө мүнөздүү. 2) өсүмдүктө – бышып жетиле элек мөмөнүн ичиндеги уруктун жетилген өсүмдүккө өөрчүшү. Бул кубулуш мангр дарактарына (ризофора) мүнөздүү. Башка мындай айрым өсүмдүктөрдүн жалбырак колтугунда, топ гүлүндө, жалбырак кырында пайда болгон кичине өсүмдүктөр энелик өсүмдүктөн жерге түшүп, тамырланып, жаңы өсүмдүккө айланат.
Диринг (Нү-Гэмпшир)
Диринг (Нү-Гэмпшир) (Deering) — Нү-Гэмпшир штатынын Хиллсбороу округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1912 киши. Болжолдуу аянты - 81.4 км². FIPS коду — 33-17780.
Толланд (Массачусетс)
Толланд (Массачусетс) (Tolland) — Массачусетс штатынын Хэмпден округуна караган АКШ шаары.
Тезек Төр мөңгүсү
Тезек Төр мөңгүсү — Кыргыз Алатоосунун түн. капталындагы чуңкурчак тибиндеги мөңгү.
Уз. 3,3 км, аянты 5,7 км2. Шамшы суусунун жогорку агымы Чоңтөрдүн башында жайгашкан. Башы деңиз деңг. 4260 м, этеги 3420 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 3840 м, абляция облусунун аянты 1,9 км2. Мөңгүдөн Тезектөр өзөнү башталып, Шамшы суусунун сол куймасы Туюкка куят.
Соттолгондук
Соттолгондук – КР кылмыш-жаза укугундагы кылмыш жоопкерчилигинин бир белгиси. Ал соттолгон адамдын жазага тартуу мазмунуна кирбеген айрым бири укуктарын чектөөдөн турат (м.: кандайдыр бир кызмат орундарын ээлөөгө, кандайдыр бир иш-аракеттерди жасоого тыюу салуу). КР кылмыш-жаза мыйзамдарына ылайык, күнөөлөө өкүмү мыйзамдуу күчүнө киргенден тартып, соттолгондугу жоюлганга же алынып салынганга чейин ал адам соттолуучу болуп саналат. С. кайрадан кылмыш жасаганда жана ага карата жаза дайындалганда эске алынат. С. алынып салынат же жоюлат.
Прогноздоо
Прогноздоо – прогнозду иштеп чыгуу; тар мааниде – кандайдыр бир кубулуштун конкреттүү өнүгүү келечегин атайын илимий изилдөө. Социалдык өнүгүү чөйрөсүндө илимий алдын ала болжолдоону конкреттештирүүнүн формаларынын бири катары пландоо, программалоо, долбоорлоо, башкаруу менен өз ара байланыштыруу. Адатта коомдук илимдерде: 1–2 жылга кыска мөөнөттүү прогноздоо, 5–10 жылга орто мөөнөттүү прогноздоо, 50–100 жылга өтө узак мөөнөттүү прогноздоо болот. Прогноздоо методдору 3 класска бөлүнөт: экстраполяция, моделдөө, эксперттерди суроо. Өнүккөн өлкөлөрдө философия менен социологиянын көп түрдүү жана карама-каршылыктуу методологиялык концепцияларына таянып, алардын мүдөөлөрүнө кызмат кылат.
Гарц (Рүгөн)
Гарц (Рүгөн) (Garz/Rügen) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Рүгөн районуна кирет.
Калкы - 2500 киши(2013-ж.). . Аянты - 65,44 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 61 011. Муниципалитеттин башчысы — Клаус Майснер.
Фисбек
Фисбек (Visbek) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан Шаар. Фехта районуна кирет.
Калкы - 9327 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 84,06 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 60 010. Мэр — Хайнер Төльке.
Шаар административдик курамы боюнча 13 шаардык районго бөлүнөт.
Купуев Пирмат
Купуев Пирмат (15. 3. 1942-жылы туулган, Ош облусу, Ноокат району, Кыргыз-Ата айылы) — экономика илимдеринин доктору (1988), профессор (1990), Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын корреспондент-мүчөсү (1997). Эл чарбасын жана анын тармактарын башкаруу боюнча адис. Москва станок-аспап институтун (1965), КМУнун аспирантурасын (1972) бүткөн. 1966—69-жылы Фрунзе машина куруу заводунда инженер-технолог, мастер, смена начальниги, 1973—90-жылдары КМУда окутуучу, кафедра башчысы, декан, 1993—94-жылдары Ош облусу мамлекеттик администрация башчысынын кеңешчиси, 1994—99-жылдары Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Түштүк бөлүмүнүн коомдук илимдер институтунун, 1999-жылдан ОшМУнун Укук-экономика жана башкаруу институтунун директору. 100гө жакын илимий эмгеги, анын ичинде 6 монографиясы жарык көргөн. Эмгектери: Управление эффективностью производства и движения предметов потребления. Ф., 1985; Население и социальная сфера. Б., 1997.
Тюрюштамак (Благовар району, Башкыртстан)
Тюрюштамак — Башкыртстандын Благовар районундагы айыл, Кучербаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 120 киши. Почта индекси — 452744, ОКАТО коду — 80214822009.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Мехтерштедт
Мехтерштедт (Mechterstädt) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Гота районуна кирет.
Калкы - 1132 киши (31-декабрь, 2010). Болжолдуу аянты - 12,42 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 67 045. Муниципалитеттин башчысы — Дитер Шпехт.
МакКомб (Миссисипи)
МакКомб (Миссисипи) (McComb) — Миссисипи штатынын Пайк (Pike) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 13644 киши. Болжолдуу аянты - 30.1 км². FIPS коду — 28-43280.
Пфарвайзах
Пфарвайзах (Pfarrweisach) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Хасберге районуна кирет.
Калкы - 1549 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 28,43 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 6 74 184. Муниципалитеттин башчысы — Херман Мартин.
Тектирчелүү мөңгү
Тектирчелүү мөңгү — Борбордук Теңир-Тоодогу өрөөн тибиндеги мөңгү.
Какшаал жана Кайыңды кырка тоолорунун тутумдашкан жеринде. Уз. 4,5 км2, туурасы 1,2 км, аянты 5,0 км2. Көйкап суусунун башаты – Теректинин төрүндө жайгашкан. Башы деңиз деңг. 5440 м, этеги 3560 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4480 м, абляция облусунун аянты 2,1 км2. Мөңгү Кайыңды кырка тоосунун тик капталдуу бөлүгүндө жатып, тууралжын жаракалар м-н өтө тилмеленген. Бири биринен кууш кашат аркылуу бөлүнүп, тектирчелерге окшош жатат. Мөңгү эки муз тармагынан куралат. Андан башталган суу Теректиге куят.
Хэммонд (Миннесота)
Хэммонд (Миннесота) (Hammond) — Миннесота штатынын Wabasha округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 132 киши. Болжолдуу аянты - 0.3 км². FIPS коду — 27-26828.
Соттолгондукту алып салуу
Соттолгондукту алып салуу – соттолгондукка байланыштуу укуктук натыйжаларды жокко чыгаруу. КР кылмыш-жаза мыйзамдарына ылайык, С. а. с. маселеси жазаны өтөп чыккан адамдын өтүнүчү менен анын жашаган жери боюнча сот тарабынан чечилет.
UTC+5:30
UTC+5:30 — Индияда жана Шри-Ланкада колдонулуучу убакыт аралыгы.
Кассополис
Калкы - 1 740 киши. Болжолдуу аянты - 5.0 км². FIPS коду — 26-13900.
Хорбург-Маслау
Хорбург-Маслау (Horburg-Maßlau) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Мерзебург-Кверфурт районуна кирет.
Калкы - 555 киши (31-декабрь, 2006). Болжолдуу аянты - 3,97 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 88 145. Муниципалитеттин башчысы — Юрген Зайферт.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Төралиев Садирдин
Төралиев Садирдин (20. 5. 1946-ж. туулган, Суусамыр кыштагы) - коомдук ишмер жана жетекчи кызматкер. Кесиби - экономист, жергиликтүү өз алдынча башкаруунун алгачкы өнүктүрүүчүлөрүнөн. «Суусамыр» энциклопедиясынын түзүүчүсү жана демилгечиси. Эмгек жолун Суусамыр айылдык керек-жарак коомунда иштеп баштаган. Кыргыз мамлекеттик университетинин экономика факультетин бүтүргөн (1972). Жолдомо менен Фрунзедеги борбордук мамлекеттик банкта экономист, 1973- 85-жылдары Кыргыз керек-жарак коомдор Союзунун тармагында ар кандай кызматтарды аркалаган.
Гайзинген
Гайзинген (Geisingen) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан Шаар. Фрайбург административдик округуна карайт. туутлинген районуна кирет.
Төралиев Садирдин
Ак-Талаа, Ысык-Ата, Аламүдүн райондорунда башкарманын орун басары жана башкарма, 1975-жана 1981-жылдары Москвага Эл чарба жетишкендиктеринин көргөзмөсүнө сыйлык иретинде жолдомо алып, барып келген. 1985-97-жылдары Финансы министрлигинде улук экономист, Сокулук райондук финансы бөлүмүнүн башчысына орун басар, Токой чарба мамлекеттик комитетинде башкы бухгалтер, АКБ «Кыргызстан» банкында жетектөөчү адис, 1-Май бөлүмүндө башкы бухгалтер жана Сосновка фабрикасында жетекчи болуп иштеп келген. 1985-86-жылдары Санкт-Петербург шаарындагы Н. А. Вознесеновский атындагы институтта кесибин өркүндөтүү курсунда окуган. Нарын облустук керек-жарак коомунда баштапкы партиялык уюмдун катчысы, Ак-Талаа, Ысык-Ата райондук партиялык комитеттердин мүчөсү, ЫсыкАта, Жайыл райондук жана Суусамыр айылдык кеңешинин депутаты жана Суусамыр айыл кеңешинин төрагасы болуп шайланган (1997-2005). Кыргыз Республикасынын мыйзам чыгаруу жыйынынын депутаты Асан Раимкуловдун коомдук жардамчысы болгон (2000-05). Кыргыз Республикасынын жергиликтүү жамааттарынын II (2001) курултайынын делегаты. 199 7-2001-жылдары айыл өкмөтүнүн башчысы кызматы менен бир учурда Суусамыр дыйкан чарбалар бирикмесинин төрагалык милдетин аткарып келген. Айыл өкмөт башчысы болуп турганда Суусамырдын социалдык-экономикалык абалы жогорулоодо болгон. 1998-2000-жылдары айдоо аянты 8,0 миң гага жетип 12,0 миң гдан ашуун арпа, 17-18 мин т кесек тоют даярдалды, өткөөл учурда бул жогорку көрсөткүч болгон.
Бура (эл)
Бура (кводжеффа, хуве, хувийа; өз аты — bura «адамдар») — эл. Нигериянын түндүк-чыгышында (Мандара тоолорунда, Борно жана Адамава штаттарында)  жана Камерундун түндүгүндө жашайт. Алар түздүктүктөргө жана тоолуктарга болуп бөлүнүшөт. Жалпы саны 308 миң адам (2005).
Төралиев Садирдин
Айыл өкмөтү, мектептер электр энергиясы менен жылууга өткөрүлдү. Тунук орто мектеби реконструкцияланып кайра курулду. Кожомкул айылындагы мектептин жаңы типтүү проектиси 2004-ж. бүтүрүлүп, курууга каражат бөлүндү.
Гайзинген
Калкы - 6078 киши(2013-ж.). . Аянты - 73,74 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 3 27 018. Мэр — Вальтер Хенгстлер.
Бура (эл)
Тил
Төралиев Садирдин
Кызыл-Ой кыштагында суу ташкынынан сактоочу Көкөмерен дамбасы курулду. Кожомкул кыштагында жаңы электр линиясы тартылды. Кожомкул балбандын жер титирөөдө кулап калган күмбөзү калыбына келтирилди. Суусамыр кыштагында Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучуларына арналган мемориалдык такта жана «Тынчтык» паркы түптөлдү. Кароол-Дөбөнүн этегинде Кожомкул атындагы ат майданы курулду. Суусамырда биринчи жолу мамлекеттик архивдин бөлүмчөсү, КСФКнын Суусамыр өрөөнү боюнча өкүлчүлүгү ачылды (азыркы Айыл банкы; республика боюнча жалгыз Суусамыр айыл өкмөтүндө гана ачылган). Суусамыр кыштагына 2004-ж. мечит курулган. Сүттү иштетүүчү пункт ачылган.
Бура (эл)
Бура-пабир тилинде сүйлөшөт. Бура-пабир тили Афразия макро-үйбүлөсүнүн чад уясына кирет. Хауса жана канури тилдери кеңири таралган.
Төралиев Садирдин
Суусамыр мектебинин жараксыз абалга келген залы реконструкцияланып, анын ордуна айылдык маданият үйү ачылган. Мындай клубдар Кожомкул, Кызыл-Ой кыштактарында да ремонттолгон. Ушул жылдары бюджеттен тышкары айылдын инфраструктурасын өнүктүрүү багытына 70,0 млн сомдон ашык инвестиция тартылган. Республиканын айыл жана суу чарба министрлигинин (1997, 2002), Республиканын жергиликтүү өз алдынча башкаруу конгрессинин (2002), Кыргыз Республикасынын Ардак грамоталарына (2003) татыктуу болгон. 2001-ж. «Кыргыз Республикасына 10 жыл» төш белгисин алган.
Бура (эл)
Дин
Төралиев Садирдин
2003-ж. жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын ишин өркүндөтүү жагындагы сиңирген эмгеги үчүн Суусамыр айыл өкмөтүнө эл аралык тоо жылына арналган республикалык конкурста жеңүүчү болуп, Кыргыз өкмөтүнүн I даражадагы диплому ыйгарылган. Ал мезгилдүү басма сөз беттеринде, коомдогу абал, көйгөйлүү маселелер, маданий жана социалдык турмуштун деңгээли тууралуу ой-пикирин жана аларды чечүү жолдору тууралуу көз караштарын дайыма коомчулукка билдирип келген.
Бура (эл)
Мусулмандар (сүннөттөр) 35%, христиандар 35%. Калгандары жергиликтүү салттуу ишенимдерди (ата-бабалар, Ай, крокодил культтары) карманышат.
Төралиев Садирдин
1997-2002-жылдары мындай басылмаларга анын Юдон ашык макала-интервьюлары чыккан. Эс алууда жүрүп, эл-жеринин көгөйүн ойлоп, келечегине көз чаптырып, 2007-жылдагы «Айыл өкмөтү» гезитинин № 25, № 27 сандарына «Суусамыр өрөөнүн кантип өнүктүрсө болот?» деген жана № 31 санына «СуусамырАрал-Кочкор» автожолу тууралуу атуулдук ой-пикирлери жарык көргөн. «Суусамыр» энциклопедиясын даярдап, жазып, өз каражатына жарыкка чыгарды, (2010). Чал уруусунан.
Бура (эл)
Чарбалык иштер
Төралиев Садирдин
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Бура (эл)
Террасалык жер чарба (таруу, жер жаңгак) жана малчылык (ири жана майда мүйүздүү мал).
Кол өнөрчүлүк
Кол өнөрчүлүктөрдөн темир устачылык жана карапачылык өнүккөн.
Тамак-аш
Турак жай
Конуштар чачырандуу. Алачыктар тегерек, чатыры конус түрүндөгү, дубалдары чөптөн же самандан токулуп, чопо менен шыбалган.
Кийим
Кийим — белге байланган кездеме (юбка сыяктуу), хауса кийимдери да кеңири таралган.
Коом
Салттуу музыкалык аспаптардын ичинен ксилофон эң популярдуу. Бетти скарификациялоо практикаланат.
Тарых
Колонияга чейинки мезгилде бура эли алгачкы саясий түзүлүштү — Биу эмиратын түзүшкөн.
Булактар
Бура-пабир тили
1974
1974-жыл жана Кыргызстан
Бул жылы
Дернбах (Вестервальд)
Дернбах (Вестервальд) (Dernbach (Westerwald)) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Вестервальд районуна кирет.
Калкы - 2344 киши(2013-ж.). . Аянты - 8,73 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 43 010. Муниципалитеттин башчысы — Йоахим Лечерт.
UTC+5:40
UTC+5:40 — 1986-жылга чейин Непалда колдонулуп келген убакыт аралыгы. Кийин UTC+5:45 алкагына алмаштырылган. Болжол менен Катманду шаарынын убактысына жакын болгон — UTC+5:41:16
Монмаус (Мэн)
Монмаус (Мэн) (Monmouth) — Мэн штатынын Кеннебек округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3785 киши. Болжолдуу аянты - 101.1 км². FIPS коду — 23-46405.
Топ Карагай мөңгүсү
Топ Карагай мөңгүсү — Кыргыз Алатоосунун түндүк капталындагы асимметриялык өрөөн тибиндеги мөңгү.
Ала-Арча суусунун оң куймасы–Топкарагайдын төрүндө. Уз. 7,7 км, аянты 6,4 км2. Башы 4560 м, этеги 3400 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 3910 м, абляция облусунун аянты 5,0 км2. Этек мореналар даана байкалат. Азыркы мезгилде акырындап артка чегинүүдө. Мөңгүдөн Топкарагай суусу (Аларчанын оң куймасы) башталат.
Березов (Немнюга куймасы)
Березов — Орусиядагы дарыя. Ненец АО, Архангельск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Немнюга дарыясынын оң жээгинен 148 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — АО деңиз бассейнинин дарыялары Воронов тумшугунен (Мезень дарыясын кошпогондо) Канин Нос тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Мезень.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Топсфилд (Массачусетс)
Топсфилд (Массачусетс) (Topsfield) — Массачусетс штатынын Эссекс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6 085 киши. Болжолдуу аянты - 33.3 км². FIPS коду — 25-70150.
Кура дарыясы
Кура дарыясы — Закавказьедеги дарыя. Узундугу 1364 км, алабынын аянты 188 миң км2. Түркиядан башталып, Грузия, Азербайжандын аймактары аркылуу агат. Каспий деңизине куярда аянты 100 км2 болгон дельтаны пайда кылат. Башатынан Тбилиси шаарына чейин кууш капчыгайлар, айрым бөлүктөрүндө тоо аралык чуңкурдуктар, төмөн жагында бийик жайгашкан түздүктөр аркылуу агат; Кура-Аракс ойдуңунда Куранын жээктерине тосмолор курулган. Негизги куймасы — Аракс (оң). орточо чыгымы 575 м3/сек. Жылына 21 млн тоннага чейин шиленди агызып келет. Төмөнкү агымында кеме жүрөт. Сугатка пайдаланылат. Суусунун жарымына жакыны канал аркылуу Аракска берилет. Дельтасында балык (севрюга, белуга, осётр, судак ж. б.) кармалат. Курада Земо-Авчаль, Мингечаур ж. б. ГЭСтер жана суу сактагычтар курулган; боюнда Гори, Тбилиси, Рустави, Мингечаур ж. б. шаарлар жайгашкан.
Программалоо
Программалоо – компьютер программаларын түзүү процесси. Tap мааниде программалоо конкреттүү программалоо тилинде (көбүнчө мурда болгон алгоритм – коюлган милдетти чечүү планы, методу боюнча) программаларды жазуу. Ушул ишти аткаргандар программисттер, ал алгоритмди иштеп чыгуучулар алгоритмисттер, предметтик жагдайдагы адистер математиктер деп аталат. Кеңири мааниде программалоо деп программаларды түзүү жана аларды жумушчу абалда кармоо – ЭЭМди программалык камсыздоо менен байланышкан иштердин бүтүндөй спектри аталат. Муну «программалык инженерия» деп да аташат. Буга маселени талдоо жана коюу, программаларды долбоорлоо, алгоритмдерди түзүү, маалыматтар түзүмүн иштеп чыгуу, программалардын тексттерин жазуу, программаларды сыноо, документтештирүү ж. б. кирет. ЭЭМ үчүн программалоодо программалоо тилдери колдонулат. Программа түшүнүктүү болушу жана ЭЭМде аткарылышы үчүн атайын аспап – транслятор талап кылынат. Азыркы учурда иштеп чыгуунун интеграцияланган чөйрөсү активдүү колдонулат, ал өзүнүн курамына программалардын тексттерин чыгаруу жана редакциялоо үчүн редакторду, каталарды издөө жана табуу үчүн кызматкерди, программалоонун ар кандай тилдеринен трансляторду, бир нече модулдан программаны жана башка кызматчы модулдарды жыйноо үчүн компоновкалоочуну камтыйт.
Стив Бүшеми
Стивен Винсент "Стив" Бүшеми (Steven Buscemi;/ buːsɛmi /, 1957-жылы 13-декабрда туулган) - америкалык актер жана режиссер. Бушеми Голливуддун жана Эркин кинематографиянын "Коштошуу көз карашы" (англ. Parting Glances), "Нү-Йорк окуялары" (англ. New York Stories), "Табышмактуу поезд" (англ. Mystery Train), "Кутурган иттер" (англ. Reservoir Dogs), "Айласы түгөнгөн" (англ. Desperado), "Түрмө" (англ. Con Air), "Армагеддон (англ. Armageddon), "Сары зона" (англ. The Grey Zone), "Арбактар дүйнөсү" (англ. Ghost World), "Чоң балык" (англ. Big Fish) жана "Сопрано мафиясы" (англ. The Sopranos) сыяктуу тасмаларында башкы жана экинчи пландарды ойногон. Актер бир тууган режиссерлор Коэндердин "Миллердин кесилиш жолу" (англ. Miller's Crossing), "Бартон Финк" (англ. Barton Fink), "Хадсакердин жардамчысы" (англ. The Hudsucker Proxy), "Уурдоо" (англ. Fargo) жана "Чоң Лебовски" (англ. The Big Lebowski) деген тасмаларындагы ролдору менен белгилүү. С. Бушеми Monsters корпорациясы" тарткан мультфильмде Рендел Боггстун үнун коштогон.
«Төө-Ашуу» лыжа тебүү базасы
«Төө-Ашуу» лыжа тебүү базасы -2008-ж. уюшулган заманбап комплекс. Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк капталында, деңиз деңгээлинен 3000 м бийиктикте (мындай бийиктикте жайгашышы сезондун эрте башталып, кеч бүтүшүнө өбөлгө түзөт), Бишкектен 120 км, Төө-Ашуу тешкен тоосунан 2,5 км, Бишкек-Ош жолунан 800 м батыш тарапта жайгашкан. Лыжа тебүү мөөнөтү октябрдын аягынан майга чейин созулат. Кардын калыңдыгы 1 - 1,5 мте чейин жетет. Кышы жумшак (бир аз чыкыроон суук болуп турат). Жылдык орточо температура -3,6°С, лыжа тебүү сезонунда -9,3°С. Базанын ар кандай узундуктагы жана татаалдыктагы 3 негизги трассасы бар. Алар: биринчисинин узундугу 2 км 600 м, тоонун капталынын тиктиги 32°; экинчиси 2 км 800 м, 30°; үчүнчүсү 3 км, 19°. Лыжа тебүү атайын даярдалган тоонун эндүү капталы аркылуу жүргүзүлөт. Учурда узундугу 1500 м болгон эки креслолуу, 120 орундуу бир асма жол иштейт. Анын ылдамдыгы 4 м/сек.
Асма жолду тажырыйбалуу операторлор тейлешет. Лыжа тебүүчү трассалар кар топтоочу атайын машиналар менен даярдалат. Ал жердин шарты лыжа тебүүнүн ар кандай түрлөрүнө (эркин, атайын ж. б.) эсептелинген.
Базанын аймагында жыгачтан курулган бир бөлмөлүү 66 орундук коттеждер салынган. Алар 2, 4 жана 6 орундуу болуп, керектүү эмеректер менен жабдылган. Ошондой эле кафе-бар, мончо, медициналык жардам берүүчү пункт жана автоунаа коюучу (кайтарылган) жай иштейт. Ар түрдүү лыжалар (балдар, өспүрүмдөр, аялдар жана чондор үчүн) жана сноуборддор (бир аяктуу эндүүрөөк лыжа) убактылуу тебүүгө берилет. Тажрыйбалуу инструкторлор лыжа тебүүнү үйрөтөт.
Таза тоо абасы, жагымдуу трассасы, кооз тоо пейзажы эң жакшы эс алууга шарт түзөт. Кыргызстанда туризмди өнүктүрүүнүн негизги булактарынын бири.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Кура-Аракс ойдуңу
Кура-Аракс ойдуңу — Чоң жана Кичи Кавказ тоолорунун аралыгында, Кура жана Аракс дарыясынынын төмөнкү өрөөндөрүндө, Азербайжандын аймагында жайгашкан. Чыгышынан Каспий деңизи менен чулганат. Узундугу 250 км, деңиз деңгээлинен бийиктиги 200 мге чейин, орто жана чыгыш бөлүктөрү деңиз деңгээлинен төмөн жатат.
Мунай кени бар. Шыбактуу жана баялыштуу субтропик чөлү кышкы жайыт катары пайдаланылат. Сугат жерлерине пахта, жемиш бактары, жүзүм өстүрүлөт. Кура-Аракс ойдуңу — Карабах, Муган, Ширван жана Миль түздүктөрүнө бөлүнөт.
Тирүү материянын түзүлүш деңгээлдери
Тирүү материянын түзүлүш деңгээлдери – тирүүчүлүктүн структурасы жөнүндө түшүнүк. 20-кылымдын 60-жылдарында калыптанган. Жердеги тиричилик белгилүү системалык топко кирген, бирдей түзүлүштөгү жана ар кандай биргелешкен топторду түзүүчү индивидуумдар түрүндө болот. Индивидуумдар мол., клеткалык, ткандык жана органдык структурадан, ал эми биргелешкен топтор бир же көп түрдөн турат. Тирүү системаларды изилдөө бир нече денгээлге (мол., субклеткалык, клеткалык, ткандык, организмдик, популяциялык-түрдүк, биоценоздук, биосфералык) болуп бөлүнөт. Молекулалык денгээлди молекулалык биология изилдейт. Мында организмдин белоктук, ферменттик жана клеткалык түзүлүшү, нуклеин кислоталарынын (ДНК, РНК) түзүлүшү, репликация, ген. маалыматтын сакталышы жана тукумга берилиши изилденет. Субклеткалыкта органоиддердин (митохондрия, пластидалар, хромосомалар, рибосома ж. б.) түзүлүшү жана организмди түзүүчү ткандарды, алардын функциялары; организмдик деңгээлде организмдин түзүлүшүнүн жана физиол. процесстеринин өзгөчөлүктөрү, адаптация механизмдери; популяциялык-түрдүк денгээлде популяция таасир тийгизүүчү факторлор, жоголуп бара жаткан түрлөрдү сактап калуунун жолдору изилденет, түрлөрдүн саны көзөмөлдөнөт. Биосфералык денгээлде глобалдык проблемалар, мисалы, Жер бетиндеги өсүмдүктөрдүн эркин кычкылтекти пайда кылуу ургаалдуулугу же кишинин тиричилигине байланыштуу атм-дагы көмүр кычкыл газынын концентрациясынын өзгөрүшү изилденет. Биоценоздогу организмдердин өз ара карым-катышындагы проблемалар, алардын саны жана кишинин биоценоздун сакталышына жана алардын комплексине таасири каралат.
Мантачи (Миссисипи)
Калкы - 1107 киши. Болжолдуу аянты - 10.2 км². FIPS коду — 28-44920.
Даммэр (Нү-Гэмпшир)
Даммэр (Нү-Гэмпшир) (Dummer) — Нү-Гэмпшир штатынын Кус округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 304 киши. Болжолдуу аянты - 128.1 км². FIPS коду — 33-19300.
Программалоону автоматташтыруу
Программалоону автоматташтыруу – маселенин алгачкы берилишине көбүрөөк жакын болгон баштапкы жазуулар боюнча машиналык программаны автоматтык түрдө алуу үчүн эсептөө машиналарын пайдалануу. Программалоонун мазмуну убакыттын өтүшү менен өзгөрүп, эсептөө машинасы иштөө каражаттарынын жана программалоо методдорунун жалпы өнүгүшүн чагылдырат. Алгач программалоону автоматташтыруу айрым алгоритм тилинде берилген маселени чыгаруу алгоритмин сыпаттоону машина программасына которуу процессин машинага берүүдөн турган. Андан программалоону автоматташтыруу процессине айрым белгиленген класска таандык, бирок маселенин кыскартылган жазуусу боюнча алгоритмди чыгаруунун багытталган синтезинин жол-жобосу кошулган. 1970-жылдарда конкреттүү класс менен чектелбеген, маселелерди кеңири тилдин алкагында чыгаруу алгоритмин синтездөөнүн жол-жобосу катары программалоонун жаңы мазмуну жаралган. Синтез алгоритмдин тууралыгын контролдоо менен коштолот жана формалдуу аппарат катары табигый тилдердин семантикасынын түрдүү моделдерин, предикаттарды эсептөөнү жана далилдерди издөө методдорун камтыйт.
Тиса
Тиса (венгрче Tisza, сербче Tisa) – Борбордук Европадагы дарыя. Дунайдын эң узун (966 км) сол куймасы. Алабынын аянты 157 миң км2ден ашуун. Чыгыш Карпат тоолорунан башталып, көбүнчө Орто Дунай түздүгү менен агат. Ири куймалары: Боржава, Бодрог (оң), Сомеш, Кёрёш, Муреш (сол). Орточо чыгымы 810 м3/сек. Жазында кирет. Башына чейин кеме жүрөт. Сугатка кеңири пайдаланылат. ГЭС курулган. Боюнда Рахов (Украина), Сигету-Мармацией (Румыния), Сегед (Венгрия) ж. б. шаарлар жайгашкан.
Бура-пабир тили
Бура-пабир — чад тилдеринен бири. Бура-пабир тили бабир, бабур, барбурр, буррах, бура, бурра, хуве, хувия, кводжеффа, мьа бура, пабир аттары менен белгилүү. Бура-пабир тилинде Нигерияда жана Камерунда 250 миң адам сүйлөйт. 2005 жылдан бери ал тил латын алфавитин колдонууда. Ал тилде бир нече диалектилер бар: бура хьилхавул, бура пела, хил бура, хьил хавул, бура, пабер.
Текстин үлгүсү
Текстин оригиналы:
Akumata duniya a namtidzi, Ndir ni adi. Ndir ni ata vi duku ka Hyel. Tsuva Ndir ni an Hyel. Tsu akumata duniya a namtidzi, Ndir ni ata vi duku ka Hyel. Atar ni antu Hyel ku namta shanga suayeri, su adi na ku namtidzi wala duku kula tsa akwa wa. Atar Ndir ni antu mpika adi, antu mpika na nggini ku sinta paraku aka mji. Paraku ni ata mbila akwa kuthlu, amma kuthlu adi dar nggeri ni basakani wa. Mda laga adi na tu Hyel an hyenta ni thlimari Yohanna. Tsa ku si kamnyar ka tsa ngkirbila aka mji ata kira paraku ni, kamnyar ka shanga mji nggata labarimi ka da hamta jiri alari. Tsa ka kirari an paraku ni wa, amma tsa ku si kamnyar ka tsa hara seda ata kira paraku ni.
Котормосу:
Башында Сөз болгон, Сөз Кудай менен болгон, Сөз Кудай болгон. Башында бул Кудай менен болгон. Бардык нерсе Ал аркылуу пайда болгон жана Ансыз эч нерсе болгон эмес. Анда өмүр болгон, ал эми өмүр адамдардын жарыгы болгон. Жана жарык караңгылыкта жаркырап турат, бирок караңгылык аны түшүнгөн жок. Кудайдан жиберилген бир адам бар эле; Анын аты Жакан (Иоанн) болуп саналат. Ал күбөлөндүрүү үчүн, Жарык жөнүндө айтуу үчүн, баары Ал аркылуу ишениш үчүн келди. Ал жарык эмес, бирок Жарык жөнүндө айтуу үчүн жиберилген.
Соттолуучу
Соттолуучу – кылмыш-жаза процессинде иши сотко өткөрүлгөн айыпталуучу. Соттук териштирүүгө катышууга, четке кагууга жана өтүнүч жасоого, далилдерди келтирүүгө, соттук жарыш сөзгө катышууга, акыркы сөзүн айтууга, соттун өкүмүнө жана чечимине даттанууга акысы бар. С-нун сотко келүүсү милдеттүү. Айыптоо өкүмү чыгарылгандан жана мыйзамдуу күчүнө киргенден кийин С. соттолгон адам болуп калат.
Программалуу музыка
Программалуу музыка – мазмунун ырдын же аңгеменин жардамы менен ачып берүүгө ылайыкталган аспаптык (же жалпы эле) музыкалык чыгарманын түрү. Программа катары адатта чыгарманын аталышы кызмат аткарат. Программалуу музыканы добуштук каражаттар аркылуу сүрөттөп берүүгө мүмкүн болбогондуктан, музыкалык чыгарма өзү ачып бере албаган ойду жеткирүү аракетинен жаралат.
Фиссельхөфеде
Фиссельхөфеде (Visselhövede) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Вюммдагы Ротенбург районуна кирет.
Калкы - 10 260 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 158,85 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 57 051. Муниципалитеттин башчысы — Франка Штрезе.
Соттолгондукту жоюу
Соттолгондукту жоюу – соттолгондуктун аракетинин кылмыш-жаза мыйзамдарында белгиленген мөөнөт аяктагандан кийин өзүнөн өзү, б. а. соттун ушул маселе боюнча өзгөчө чечимин чыгарбастан эле токтолушу. КР кылмыш-жаза мыйзамы боюнча соттолгондук төмөндөгү учурларда жоюлат: 1) шарттуу соттолгон адамдарга карата – сыноо мөөнөтү аяктагандан кийин; 2) эркиндигинен ажыратуу жазасынан жумшагыраак жазага соттолгон адамдарга карата – жазаны өтөгөндөн кийин 1 жыл өткөндө; 3) анча деле оор эмес кылмыштар үчүн эркиндигинен ажыратууга соттолгон адамдарга карата – жазаны өтөгөндөн кийин 3 жыл өткөндө; 4) анча оор эмес кылмыштар үчүн соттолгон адамдарга карата – жазаны өтөгөндөн кийин 5 жыл өткөндө; 5) оор кылмыштар үчүн соттолгон адамдарга карата – жазаны өтөгөндөн кийин 8 жыл өткөндө; 6) өзгөчө оор кылмыштар үчүн соттолгон адамдарга карата – жазаны өтөгөндөн кийин 10 жыл өткөндө. Эгер соттолгон адам жазаны өтөөдөн мыйзамда белгиленген тартипте мөөнөтүнөн мурда бошотулса, же жазанын өтөлө элек бөлүгү кыйла жеңил жаза менен алмаштырылса, анда С. ж. мөөнөтү иш жүзүндө өтөгөн жаза мөөнөтүнө жараша, негизги жана кошумча жаза түрлөрүн өтөөдөн бошотулган учурдан баштап эсеп-телет.
Сэмюэл Л. Жексон
Жексон 2011-жылы октябрь айында кирешеси эң көп актер катары Френк Велкерден дагы ашып түшкөн, ушул жылы бир нече сыйлыктарды багындырган. Ал жубайы Латаня Ричардсон менен жашайт, Зоя деген кызы бар. Сэмюэл Л. Жексон бардык мезгилдердин эң кирешелүү актеру катары таанылган, жалпы $ 4, 9053 киреше тапкан, ар бир тасмасына орточо эсепте $ 69, 1 млн каражат (гонорар) алып турат.
Төкөлдөшев Касымалы
Төкөлдөшев Касымалы (4.03.1918, Кожомкул, Жайыл району кыштагы - 29.09. 1978, ошол эле жер) - Социалисттик Эмгектин Баатыры (1971; СССРде почточулардын ичинен 3-болуп алган). Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. Почточулукту 20 жашынан баштаган.
Жумгалдан Суусамырга жалгыз аяк жол аркылуу ат менен гезит-журнал, кат ташып турган. Бул жол өтө татаал, кышы суук, Ураңкай өндүрүнө чыга бериште абанын температурасы бир топко төмөн түшүп, жолдо калган адамдар үшүккө чалдыккан учурлар болгон.
Ошого карабастан 1950-жылдан Панфилов районунун Көкөмерен (азыр Суусамыр) байланыш бөлүмүндө көп жыл почточу болуп үзүрлүү иштеген. Малчыларды мыкты тейлөөгө жетишкен.
Ал почточу болуп 40тан ашык (а. и. 13 жыл почтаны машина менен ташыган) жыл эмгектенген. Ленин, «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган.
1970-жылы Кыргызфильм студиясы тарабынан анын эмгек жолун чагылдырган даректүү «Почточу» фильми (режиссёру Бекеш Абдылдаев) тартылган.
Уулу Төкөлдөшев Молдокерим ата кесибин улап, Кожомкул кыштагында почточу болуп эмгектенет. Чал уруусунан.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Гаспарян
Гаспарян (кыз кезинде — Xачатрян) Гоар Микаэловна (14. 12. 1924- ж. т.) — армян совет ырчысы (сопра­но), СССР эл арт.
(1956). Муз. билимди Каирдон алган. 1948-ж. СССРге келген. 1949-жылдан Армян опера ж-a балет театрында солист.
Аткарган негизги партиялары: Ануш, Шушан (Тигранян, «Ануш» жанa «Давид- бек»), Лакме (Делиб, «Лакме»), Вио­летта, Дездемона (Верди, «Травиата» ж-a «Отелло») ж. б. Степаняндын «Каарманында» Гоардын ролун аткарганы үчүн Гаспарянга СССР мамл. сыйлыгы (1951) берилген.
Ал концерттик ырчы катары да таанымал. СССР Жог. Советине (7—8-шайл.) депутат. Армян ССР мамл. сыйл. лауреаты (1964).
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Титанит
Титанит (курамындагы титанга байланыштуу аталган) – минерал, титан менен кальцийдин силикаты, CaTiSiO5. Курамынын: 40,8%ин ТiO2, 30,6% ин SiO2 жана 28,6% ин СаO түзөт. Өңү сары, жашыл, күрөң, кара. Тунук эмес, катуулугу 5— 5,5, тыгыздыгы 3,4-3,54 г/см3, морт. Щёлочтуу магма тектеринин, граниттин акцессор минералы, ошондой эле контакттык метаморфизмдин натыйжасында пайда болгон силикаттык карбонат тектеринде, кварц тарамдарында, кристаллдык сланецте жана гнейсте кездешет. Титанит – титандын кен ташы (курамында 24,5% ке чейин титан болот), бирок табиятта ири кендери кездешпейт. Комплекстүү титан кен ташынын компоненти катары авиация жана согуш өнөр-жайында колдонулуучу металлтитанды өндүрүүдө пайдаланылат. Зер ташы катары колдонулуучу тунуктары табиятта сейрек кездешет.
Туюк булак мөңгүсү
Какшаал кырка тоосунун түндүк капталынан орун алган. Чоң Үзөңгүкууштун оң куймасы Чоңтөөкуйруктун алабында. Уз. 6,3 км, жалпы аянты 13,5 км2, а. и. абляция аймагы 4,3 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңг. 5170 м, этеги 4000 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4590 м. Фирн облусу жазы плато сы-мал көтөрүлгөн бетте жатат. Андан Туюкбулак суусу башталат.
Кастэр
Кастэр (Custer) — Мичиган штатынын Mason округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 318 киши. Болжолдуу аянты - 2.6 км². FIPS коду — 26-19420.
Хорнбург (Айслебен)
Хорнбург (Айслебен) (Hornburg (bei Eisleben)) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Мансфельд районуна кирет.
Пфаттер
Пфаттер (Pfatter) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Пфальц административдик округуна карайт. Регенсбург районуна кирет.
Калкы - 3059 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 48,14 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 3 75 183. Муниципалитеттин башчысы — Йозеф Хойшнайдер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Чулпан-2-ой (Благовар району, Башкыртстан)
Чулпан-2-ой — Башкыртстандын Благовар районундагы айыл, Кучербаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 141 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Гарц (Узедом)
Гарц (Узедом) (Garz) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Чыгыш Төмөнкү Померания районуна кирет.
Калкы - 212 киши(2013-ж.). . Аянты - 10,04 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 59 022. Муниципалитеттин башчысы — Карл-Хайнц Шифельбайн.
Дэниэл Рэдклифф
2007-жылдан тарта Лондондо жана Нү-Йоркто коюлган “Эквус” (англ. Equus) пьесасында роль жараткан. 2011-жылы “Бизнесте эч нерсе калбай кантип ийгиликке жетишсе болот” (англ. How to Succeed in Business Without Really Trying) деген Бродвей мюзиклинде роль жараткан. Актер “Кара кийимчен аял” (англ. The Woman in Black, 2012) тасмасында катышкан. “Өзүңүн жакындарынды өлтүр” (англ. Kill Your Darlings, 2013),тасмасында жазуучу Алан Гинзбергдин ролун ойногон. Д. Рэдклифф 2015-жылы “Виктор Франкенштейн” (англ. Victor Frankenstein) тасмасынде катышса, 2016-жылы “Швейцария армиясынын адамы” (англ. Swiss Army Man), "Сен мени көрүп турасың-2" (англ. Now You See Me 2) жана “Чексиз бийлик” (англ. Imperium) тасмаларында ойногон.