cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жалпыга маалымдоо каражаттары (жмк)
Жалпыга маалымдоо каражаттары (жмк) – мамлекеттик органдар, маалымат агенттиктери, саясий, коомдук жана башка уюмдар, жеке адамдар тарабынан чыгарылуучу мезгилдүү басылмалар (калк арасында таркатуу үчүн чыгарылган жана туруктуу аталышы бар бир жолку басылмалар, газеталар, журналдар, алардын тиркемелери, альманахтар, китептер, бюллетендер,), радио-, теле- жана көрмө программалар, кино жана көрмөстудиялар, укма жана көрмөжазуулар. КРде ЖМКны цензурадан өткөрүүгө жол берилбейт. ЖМКнын кабарларды жалпыга таратууну жүргүзүүчү анын органдарды жана жарандар өкүлү болушат. ЖМК-нын органдары өз уставдарынын негизинде иш жүргүзүүчү юридикалык жактар болуп эсептелишет.
Апаз Жайнаков
Апаз Жайнаков (1960-жыл, 6-март — 2013-жыл, 9-октябрь).
Бул ысымды укканда өрүкзарлуу Баткенди элестетерибиз бышык. Ал өрүкзарлуу Баткен жергесинде Орто-Боз айылында 1960-жылы 6-март күнү жарык дүйнөгө келген. Апаз Жайнаков - Кыргыз Республикасынын Эл артисти, обончу жана аткаруучу. Анын гимнге тете ыры Түмөнбай Байзаковдун сөзүнө жазылган “Кыргыз жери” деген ырга жазылган обону обончунун андан башка дагы алтымышка жакын элдин жүрөгүнөн түнөк тапкан. “Бийге чакыруу”, “Кыргызымдын сулуу кыздары”, “Өрүкзарга кетели”," Аман жар","Сагындым жазды","Кайбереним" жана “Ак гүлүм” сыяктуу обондору бар. Акындардан Надырбек Алымбеков, Маркабай Аматов, Биримкул Алыбаев жана Барпы Алыкуловдун ж.б жазган ырларын акардеонду сыбызгытып обон чыгарып ырдап жүрчү. Баткендин атын алыска чыгарган татыктуу уулдарынын бири жана сыймыгы. Маркум, адам катары өтө жөнөкөй, бой көтөрбөгөн, татыктуу мыкты жигиттеринин бири болчу. Козу өтсө да, жер устүндө обондору оболоп кыргыз элинин эсинде түбөлүккө кала берет.
Кан кууп өч алуу
Кан кууп өч алуу - алгачкы жамааттык (общиналык) коомдо, өзгөчө анын соңку мезгилдеги стадияларында коллективдин өз ара коргонуу формасы катары кеңири таралган. Тууган-туушкандарың өлтүргөндүгү, денесине залал келтиргендиги үчүн кан кууп өч алынган. Ал жөнөкөй эле парзды аткаруу эмес, сөзсүз аткарылуучу ыйык милдет болгон. Бул байыркы кыргыз коомунда да кенен калыптанып, өнүккөн салт болгондугун илимий иликтөөлөрдөн (В.Я.Бутанаев жана башка) билүүгө болот. Бул салт башка элдерде да (чечендер, ингуштар, сикхилер, пенжабдыктар, пуштундар, Дагестандын элдери жана башка) кенен таралган. Мисалы, австралиялыктарда (аборигендер) өч алуудан баш тарткан кишинин аялын күч менен тартып алышкан, андай кишилерди уруудан айдап жиберишкен, мурастан ажыратышкан жана башкалар. Уруулук түзүлүштүн бузулушу менен өч алуучулар менен жоокерлердин чөйрөсү улам кыскарып турган. Өч алууда келтирилген зыяндын өлчөмү, жабыр тарткан адамдын жаш-курагы, зыян тарткан кишинин коомдук ээлеген абалы да эске алынган. Мыйзамдын пайда болушу (кыргыздарда - адат) менен кан кууп өч алуу кун менен алмаштырылган.
Ооштурма музыкалык аспаптар
Ооштурма музыкалык аспаптар (лат. transpono - которуштурам, ооштурам) - ноталуу музыкалык текстке добуш биййктиги төп келбеген музыкалык аспаптар. Аларга валторна, труба, корнет, кларнет, саксофон, гобой ж. б. кирет. Ооштурма музыкалык аспаптарга шарттуу түрдө октавага жогору (мис., флейта пикколо) же төмөн (мис., контрабас) добуш салган аспаптар да кирет.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Серпель
Серпель — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Дингуль дарыясынын сол жээгинен 12 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Көп бакалоордуулар
Көп бакалоордуулар (лат. Hexanchiformes) — акулалардын бир түркүмү.
Жер ортолук деңиздик климат
Жер ортолук деңиздик климат – жайы ысык жана кургак (июндун орточо температурасы 19–30°С), кышы жаанчыл, бирок жылуу (январда 2–12°С) субтропиктик климат. Жылдык жаан-чачыны 300–400 ммден (түштүгүндө) 2000–3000 ммге чейин (түндүгүндө). Негизинен жер ортолук деңиз зонасына мүнөздүү.
Үч-Терек шаар чалдыбары
ҮЧТЕРЕК ШААР ЧАЛДЫБАРЫ – 8–12-кылыга таандык шаардын калдыгы. Кетмен-Төбө өрөөнүнүн чыгыш тарабында, Нарын дарыясынын сол өйүзүндө. Чалдыбардын узундугу 940 м, туурасынын кенен жери 300 мге жетет. Мунаралуу дубал менен курчалган.
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
Жуучу
Жуучу — кызга куда түшүүгө ата-энесинин макулдугун алуу үчүн күйөө тараптан жиберилген атайын өкүл. Ж-га көбүнчө эркек адамдар барган, алар сөзсүз түрдө үйлөнө турган жигиттин өз атасы же эң жакын туугандары болушу керек. Кыргыз элинде Ж-ларды дайындоодо өтө кылдат мамиле кылышкан. Алардын сабында сөзсүз түрдө акылга дыйкан, сөзгө чечен, актаңдай, шайыр адамдар боло турган. Алар куда түшүп барган жеринде ар кандай күтүүсүз кырдаалдардан жол таап, сөз таап кете алган. Эпосто да Жакып Санирабиганын атасы Атемир жана анын увазирлеринин какшык, кемсинтүү максатында айтылган сөздөрүнө курч, таамай жооп берип келечек кудаларынын купулуна толот. Кыргыз жана ошондой эле чыгыштын көптөгөн элдеринде Ж-га өзгөчө мамиле кылышкан. Кызын берүүгө макул болушпаса да Ж-ну урмат-сый менен узатышкан. Ушуга байланыштуу кыргыз элинде “элчи менен жуучуга өлүм жок” деген ылакап сөз бар. Кыздын атасы кызын берүүгө макул болгон учурда калыңы бычылып, үйлөнүү үлпөтүн өткөрүүнүн күн тартиби, ирети макулдашылат. Кулдук уруу иретинде ала келген белек-бечкеги кыздын атасынын алдына тартылат: Эпосто да Жакып Атемирге жамбы, ай туяктарды кудалык пул деп берет. Кыздын атасы Ж-ларды жөн узатпастан кийит кийгизет. Ушундан баштап эки тарап тең тойго камдана башташат. Ж. адам эки башка бүлөнү, урукту, тайпаны, ал эми кээ бир убактарда элдерди да бири-бирине куда-сөөк кылган.
Маскат
Маскат – Оман султандыгынын борбору. Арап жарым аралынын чыгышында, Оман булуңунун жээгинде жайгашкан порт шаар (сыртка курма, жемиш, кургатылган балык чыгарат). Калкы 620 миң (2006; агломерациясында 1,2 млн). Эл аралык аэропорту бар. Кербен жол тоому. Түштүк-Батыш Азиянын соода борбору. Биздин заманга чейинки 4–3-кылымда эле калк отурукташа баштаган. 9-кылымдын аягынан 12-кылымдын ортосуна чейин араб Аббасиддер династиясы башкарып келген. 16-кылымдын башына чейин имам бийлиги бекем орногон. 1970-жылы Улуу Британиянын таасиринен Оманда мамлекеттик төңкөрүш болгон. Мунун негизинде Оман менен Максаттын аймагы бириктирилип, Маскат борбор болуп жарыяланган. Маскат батышынан жана түштүгүнөн дубалдар менен курчалган. Чыгышы менен түндүгүн Оман булуңу чулгап, аскалар менен тосулган. Бухтанын эки тарабында тең форттор жайгашкан. Шаардын эски бөлүгүндө 2–3 кабаттуу үйлөр, соодагерлердин турак-жайлары (18–19-кылым), заманбап курулуштарынан королдор госпиталы (1987), элчиликтер, аль-Алам ак сарайы (1970), банктар, отелдер бар. Шаардын экономикасында тейлөө чөйрөсү басымдуу. Маскат – мамлекеттик башкаруунун, ишкерликтин (Руви), транспорт-логистиканын (Матрах) борбору. Маскаттын агломерациясында алдыңкы улуттук компаниялардын штаб-квартиралары (“Petroleum Development Oman” нефть-газ, “Omantel” телекоммуникация), банктар жайгашкан. Маскатта 1994-жылы Израилдин соода өкүлчүлүгү ачылган. Маскат деңиз жана балык илимий из. ири жана Омандын нефть-газ көргөзмөсүнүн борбору. Университеттер, институттар, эл аралык колледж, калк китепканасы, архивдер, музейлер, галереялар ж. б. Кустардык промысели (металлдан, жыгачтан буюмдар), кол өнөрчүлүк (килем токуу, алтын менен күмүштөн зер буюмдарды жасоо) өнүккөн.
Күкүрттүү көмүртек
Күкүрттүү көмүртек (көмүртек дисульфиди) CS2 – түссүз, учма суюктук. Көпчүлүк орг. эриткичтерде жакшы эрийт, сууда начар эрийт. Майлар, каучук, чайырлар, күкүрт, фосфор, иод, күмүш нитратын эритет. Жеңил күйөт. Кызарып ысыган жыгач көмүрү аркылуу күкүрт буусун өткөрүүдөн алынат. Вискозаны өндүрүү, CCl4 синтездөөдө эриткич катарына колдонулат.
Бантустандар
Бантустандар, (Baentostan) хоумленддер - Түштүк Африка Республикасынын (TAP) бийликтери тарабынан жергиликтүү африкалыктар жашаган аймактарда уруулук белгилери боюнча түзүлгөн мамлекеттик бирикмелер. Бантулардын өз алдынча башкаруусун өнүктүрүү боюнча 1959-жылдагы мыйзамга ылайык ар кандай режимдеги 10 бантустан түзүлгөн. Алардын төртөөнө көз каранды эместик, алтоосуна өз алдынча башкаруу укугу берилген. Булар Транскей (коса уруусу үчүн, 1976), Бофутатсвана (тсвана уруусу үчүн, 1977), Венда(1976) ж-а Сискей (1981) мамлекеттери. Ар бир мамлекет демократиялык конституцияларды кабыл алышкан. Бирок, чындыгында алардын «суверендүүлүгү» желек жана гимнге ээ болуу менен гана чектелген. Саясий жана экономика жактан толугу менен ТАРдын өкмөтүнүн көзөмөлүндө турган. 1980-жылдарда Бантустанда ичара чатактар, төңкөрүштөр токтобой койгон. 1992-ж. Сискейдин полициялык күчтөрү Бишодогу Африка улуттук конгрессинин демонстрациясынын катышуучуларын кандуу жазалоого катышкан. 1994-жылдагы демократиялык шайлоолордон кийин жоюлган.
Жалпыга маалымдоо каражаттарынын (жмк) редакциясы
Жалпыга маалымдоо каражаттарынын (жмк) редакциясы – ЖМКларды өндүрүүнү жана чыгарууну ишке ашырып жаткан уюм же болбосо жаран, жарандардын бирикмеси. Өз ишмердигин кесиптик өзалдынчалыктын негизинде ишке ашырат. Мыйзам тарабынан жол берилген уюштуруу-укуктук тариздеги юридикалык жак болушу мүмкүн. Редакция ЖМК-нын уюштуруучусу, басып чыгаруучусу, таратуучусу, редакциянын менчик ээси катары чыга алат.
Көнөк
Бул шири идиштеринин бир түрү. Бээ саачу, кымыз куюучу, кыскасы, актын касиетин узакка ойдогудай сактоочу шири идиш. Муну көркөмдөп жасоодо көпчүлүк чеберлер анын орточо бийиктигин жана диаметрин 26, 32 смден ашырышпайт.
Чакан көнөктүн сыйымдуулугу он-он эки литрге барабар. Түп жагы оозунан бир аз кененирээк келет. Идиштин чоргосу 18—20 смдей (болжолдо сөөм, карыштай) болушу тийиш. Көнөктүн оозуна эки элидей (үч-төрт см дей) коюлган жыгач алкак кайрылып кайып тигилет. Көнөк көчмөңдүү турмушта чакалык милдет аткарган. Ага суу, сүт, айран, жарма, бозо сыяктуу суюктуктар куюла берген.
Нооматы келип турган күр жайлоодо боз үй тигилип, окчун жайда желе байланып, кыз-келиндерибиз көнөктү карууга илип, желени карай кыялай басуулары кыргыз элинин салтын, маданиятын, жайлоо келбетин көрсөтүп турат. Көнөктүн ичтүүлүгү менен катар анын жасалуусу түрдүү формада болот. Айрым көнөктүн чоргосу чайнек менен чөөгүндөй түбүнөн моюну узун келип, өйдө караса, кээ бир көнөктүн чоргосунун көзү төмөн карайт. «Үч ийдирип сааганда, көнөк толо сүт алдың» (Тоголок Молдо) — деп сүрөттөйт.
Кээ бир көнөктөрдүн түбү менен оозу бирдей кеңдикте болот. Түбүнөн оозу бир аз куушураак көнөктү да чеберлер кармашкан. Бул идишке «кочкор мүйүз оюмун», «кыйма оюмун» көбүрөөк түшүрүп келишкен. Көөкөргө, көнөккө, сабаага, көнөчөккө түшкөн «чийме сынпостор» ич ара бири-бирине катыш жасай беришет. Шири буюмдарынын көркөмдүгү белгилүү болуп турат. Ал бардык идиштерге бирдей түшөт.
Көнөк бээ сааганга өтө ыңгайлуу, колго токтомдуу, денеге жумшак. Ошондой эле калдырап, саан берип жаткан бээни чочутпайт. Ал эми бир чочуган же үрккөн мал экинчи жолу аягына адам жолотпойт, саадырбайт, чалпоо болуп калат. Башка көн идиштердей эле терини ийлеп, ыштап, кептеп жасатат. Ага бээ саайт, кымыз куят, куюлган актын касиети ойдогудай сакталат. Чакан көнөктүн сыйымдуулугу 10—12 литрге барабар. Түп жагы оозунан кеңири келип, чоргосу 18—20 см болот. Чоргонун жоон түбүнө чыпка коюлган. Көнөктүн оозуна 3—4 сантиметрдей (эки элидей) жыгач алкак кайрылып тигилип, эки жагынан өрмө кыл боо тагылат.
Маселенин дагы бир жагы — шири буюмдарыбыз турмуш-тиричиликке гана байланыштуу сөзсүз эле керек эмес. Бул — элдик кол өнөрчүлүгүбүздө өзүнчө кайталангыс түрү. Аны нарктуу нуска катары сактообуз, кайрадан өөрчүтүүбүз үчүн да маанилүү жагы бар. Тери буюмдарын, ага түшүрүүчү көркөмдүктөрдү азыркы муундар көрбөй да, түшүнбөй да калышты.
Илгерки чеберлердин уздануу жана узануу аракеттеринде да көп кырдуулук, терең сырдуулук болгон. Алар жараткан көркөмдүктөр биринен-бири өтүп, ошондой эле окчун айырмаланган бөтөнчөлүктөрүн эми кимдер үйрөнүшөт? Мына ушул жагын чечүү зарыл. Бул идиш улуу «Манаста»: «Көөдөндөн жулуп чөп берип, Көнөк менен суу берип» — деп айтылат.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Кыштут
Кыштут — Кыргызстандын Баткен облусунун Баткен районундагы айыл. Кыштут айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 962 киши.
Аскердик кылмыш
Аскердик кылмыш — аскер кызматкерлеринин жана атайын аскердик даярдыктан өтүп жатышкан аскер кызматына милдеттүүлөрдүн аскердик кызматты аткаруу тартибине сыйбаган аракеттери. Аскердик тартипти бузуу, аскердик кызмат өтөөдөн баш тартуу, аскер мүлктөрүн ысырап кылуу, жоготуу, кароол жана чегара кызматынын уставдагы эрежелерин бузуу, аскердик сырды жарыя кылуу ж. б. кылмыштар аскердик кылмыштарга кирет. Аскердик кылмыштардын ичинен коомго коркунучтуу аракет же аракетсиздик менен жасалган кылмыштарга - башчыга каршылык көрсөтүү же анын кызматтык милдеттерин бузууга мажбурлоо, зомбулук жасоо, буйрукту аткарбоо, бөлүктү же кызмат ордун ээнбаш таштап кетүү; байкоостон жасалган аскердик кылмыштарга - аскердик мүлктү жок кылуу же бүлүндүрүү, машиналарды айдоо же пайдалануу, ошондой эле учуу же ага даярдануунун эрежелерин бузуу кирет. Акыл-эси соо, 18 жашка толгон, аскер кызматын өтөп жаткан аскер кызматчылары ж-а аскердик жыйындарда жүргөн запастагы жарандар аскердик кылмыштын субъектиси деп эсептелет. Согуш мезгилинде же болбосо согуш кырдаалынын шарттарында жасалган аскердик кылмыш үчүн жоопкерчилик согуш мезгилинин мыйзамдары менен аныкталат. Бул кылмыштарды аскер прокуратурасынын тергөөчүлөрү тергейт.
Астралдык теория
Астралдык теория (грек. astrum – жылдыз) – космостук табигый кубулуштарды түшүндүрүүгө, таанып билүүгө багытталган теориялык жоболордун системасы.
Бул теория өзүнүн өнүгүшүндө жылдыздар, алардын көп түрдүүлүгү, маңызы, жылдыздар менен адамдардын тагдырынын байланыштары тууралуу байыртадан берки мифологиялык, диний жана космологиялык, космогониялык, астрологиялык түрдүү маалыматтарга таянат. Астралдык теория бүгүнкү күндө жылдыздардын аталышы, табияты, мейкиндик-убакыттык континуумдагы болмушу тууралуу гипотезаларды, көйгөйлөрдү, жоболорду, мыйзам ченемдүүлүктөрдү түшүндүрүүнү максат кылат.
Шорго-Суу яшма кени
Шорго-Суу яшма кени Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районунда, Жаманечки суусунун оң куймасы – Шоргосуунун сол өйүзүндө, Жетим кырка тоосунун чыгыш учунда, деңиз деңгээлинен 3000–3400  м бийиктикте. 1981-ж. табылган. Кен аймагын кембрийге чейинки мезгилде пайда болгон терриген чөкмөлөрү түзөт. Яшма каралжын боз (кара) алевролит-чополуу сланецтердин үстүндө, жашыл боз, көмүр-акиташтуу сланецтердин астында катмар түрүндө жатат. Мында 5 яшма тулкусу бар. Алардын узундугу 2700 мге чейин, орточо калыңдыгы 20 м. Яшма күрөң, кызтылтым күрөң түстө. Текстурасы жол-жол темгилдүү. Арасындагы гематит менен марганецтин минералдары жылмалаганда каралжын боз кошумча өң берип таштын кооздугун арттырып турат. Кенде 101020 см өлчөмдөгү моноблоктор басымдуу. Бирок жаракасы жок. 1 м3 өлчөмдөгү блокторду алууга болот. Болжол ресурсу 10 м терендикке чейин 480 миң м3.
Жер ортолук деңиз
Жер ортолук деңиз – Атлантика океанындагы ички деңиз. Евразия менен Африканын аралыгында жайгашкан. Атлантика океаны менен Гибралтар кысыгы аркылуу туташат.
Испания, Франция, Италия, Монако, Мальта, Сербия, Черногория, Словения, Босния жана Герцеговина, Хорватия, Албания, Греция, Түркия, Кипр Республикасы, Сирия, Ливан, Палестина, Израиль, Египет, Ливия, Тунис, Алжир, Марокконун жээктерин чулгап жатат.
Ири порттору: Барселона (Испания), Марсель (Франция), Генуя, Неаполь, Венеция, Триест (Италия), Риека (Хорватия), Пирей жана Салоники (Грекия), Бейрут (Ливан), Александрия, Потр-Саид (Египет), Триполи (Ливия), Алжир (Алжир). Франция менен Италиядагы Көгүлтүр жээктеги (Ривьера), Испаниядагы, Монакодогу, Балеар аралындагы, Балкан жарым аралындагы өлкөлөрдүн Динара тайпак тоосу жак жээгиндеги жана башка курорттору белгилүү.
Олым-шувыр
Олым-шувыр - марийлердин ичке камыштан, буудайдын, арпанын, кара буудайдын сабагынан жасалган жалгыз чымылдактуу үйлөмө музыкалык аспабы.
Олым-шувырдын 2-3 үн өзгөртүүчү көзөнөгү чакан кайрыктарды ойноого мүмкүнчүлүк берет.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Исмайыл (Туймазин району, Башкыртстан)
Исмайыл — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Какрыбашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 194 киши. Почта индекси — 452771, ОКАТО коду — 80251825007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Накта көп клеткалуулар
Накта көп клеткалуулар (лат. Eumetazoa) — айбанат систематикасында колдонулуучу көп клеткалуу организмдерди бириктирген бир чоң бөлүк.
Орунбеков Бакытбек
Кыскача өмүр жолу
Бакытбек Орунбеков -1964-жылы Тогуз-Торо районунун Арал айылында туулган. 1984-87-жылдары Кыргыз мамлекеттик университетинде журналистика бөлүмүндө окуган. 1990-жылы Орусиядагы М.В. Ломоносов атындагы Москва мамлекеттик университетинин журналистика факультетин аяктаган.
1990-1995-жылдары “Асаба” “Майдан" гезиттеринде кабарчы, жооптуу катчы жана башкы редактордун орун басары болуп иштеген.
1997-1999-жылдары Жалал-Абат облустук акимиятында социалдык өнүгүү департаментинин директору кызматын аркалаган. 1999-2005-жылдары “Акыйкат”, “Фергана” гезиттеринин баш редакторлору болуп иштеген.
2005-2006-жылдары “Кыргыз Туусу” гезитинин баш редактору, 2006-жылдан “Азаттык” үналгысында жергиликтүү интернет редактору, кийин  кабарчысы катары эмгектенүүдө.
2006-жылдан бери  Кыргыз-Түрк “Манас” университетинде журналистика бөлүмүнүн башчысы, ага окутуучу катары эмгектенип келатат. 2010-2013-жылдары “Кыргыз Туусу” гезитинде экинчи жолу баш редактору кызматын аркалаган.
Бакыт Орунбеков 2019-жылы “Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнүн эмгек сиңирген кызматкери” наамга ээ болгон, саясий илимдеринин кандидаты. Публицисттикалык, илимий-педогогикалык 10 китептип автору. Кыргыз Республикасынын журналисттер союзунун эки жолку лауреаты. “Ош-3000” медалынын ээси.
Үй-бүлөлүү: жары – Чолпон, уулдары - Нурсултан, Алтай; кыздары - Бегимай, Нурай).
Эмгектери
Жазган киносценарийлери
1. “Жусуп Абдрахманов” даректүү фильминин сценарийи, режиссер Э. Абдыжапаров, демөөрчүсү А. Салымбеков. 2019-жыл.
2. “Жусуп Абдрахманов” көркөм фильминин сценарийи, 2021-жыл.
Түзгөн китептри
1.     “Кыргызстан: элдик революция 24-март, 2005”, Бишкек-2006.
2.     “Тогуз-Торо району”, (энциклопедия), Бишкек-2007.
3.     “Талантка таазим”, (акын, журналист, котормочу А. Токтогулов жөнүндө), Бишкек-2010.
5.     “СССР мамлекети күбөлөрдүн көзү менен”, (оозеки тарых), Бишкек-2017.
6.     “Ак эмгекке байланган өмүр, (тарыхчы, доцент Б. Үрстөнбеков жана коомдук ишмер Б. Аалиева жөнүндө), Бишкек-2018.
7. "Советтик кыргыз журналистикасы күбөлөрдүн сөзү менен (оозеки тарых), Бишкек-2022.
Илимий макалалары
1.      “Саясий партиялардын типологиясы жана Кыргызстандагы көп партиялуулуктун айырмачылыгы”, Социальные и гуманитарные науки, №3-4, 2009.
2.      “Кыргызстандагы көп партиялык курамынын өнүгүү өзгөчөлуктөрү”, И. Арабаев атындагы университетинин жарчысы.№1, 2009.
4.      “Кыргызстандын 2005-жыл, 24-мартынан кийинки саясий партиялык турмушундагы айрым тенденциялар”, Кыргыз Улуттук университетинин жарчысы, № 4, 2010.
5.      Орунбеков Б.О. 7 апреля 2010 года: курс парламентскому управлению на партийной основе, Высшая школа Казакстана, №2, 2011.
6.      “Журналист – байыркы кесип”, И. Арабаев атындагы университетинин жарчысы.2014-жыл
7.      “Кыргыз журналистикасы 20-кылым кыйырында”, И. Арабаев атындагы университетинин жарчысы.2014-жыл.
8.      “Кыргыз саясий элитасын элеген эмгек”, Улутттук саясаий элитанын бедели: эксперттик баалоо, 2015-жыл.
9.      “2015-жыл: Кыргыз саясий партияларынын бейнеси кандай?”, Улутттук саясаий элитанын бедели: эксперттик баалоо, 2015-жыл.
10.    “Кыргыз-башкыр кызматташытыгы жана келечеги”, “Кызылтан” гезити, Уфа, Орусия, 2015-жыл.
11.    “КДК-Кыргызстандагы демократиялык аракеттердин башатында турган уюм”. Улутттук саясий элитанын бедели: эксперттик баалоо, Бишкек-2015.
12.    “Карыбек Молдобаевдин салган издери”, Кутбилим, №441-42, 2015.
13.    Орунбеков Б.О. Кыргызстандагы жаңы президент тандоонун 10 сапаты, БГУ жарчысы, №3(41), 2017.
14.    Орунбеков Б.О. Кыргызстандагы көп партиялык курамынын өнүгүү өзгөчөлүктөрү, И. Арабаев атындагы кыргыз мамлекеттик университетинин жарчысы, №1, 2017.
15.    Орунбеков Б.О. Моконова А. Илимий журналистика жана анын маселелери, И. Арабаев атындагы кыргыз мамлекеттик университетинин жарчысы, №1, 2017.
16.    Орунбеков Б.О. Батмакан Аалиеванын советтик Кыргызстанды куруудагы саясий ишмердүүлүгү, Наука, новые технологиии и инновации Кыргызстана, №1, 2018.
17. Орунбеков Б.О. “Политичекие партии Кыргызстана в условиях тразитного общества”, международный журнал “Актуальная наука”, №1, 2018. Россия.
18.    Орунбеков Б.О.2019-жыл: Кыргызстандын парламенттик шайлоо алдындагы саясий аба ырайы, Наука, новые технологиии и инновации Кыргызстана, №2, 2019.
19. Эл аралык рецензияланган илимий журналдарда жарыяланган макалалар (SCI,
SSCI, Arts and Humanities):
Review Articles
A multi-national validity analysis of the Personal Report of Communication
Apprehension (PRCA-24)
Stephen M. Croucher,Stephanie Kelly,Diyako Rahmani,Kelsea Jackson,Flora GalyBadenas,Agnes Lando,Monica Chibita,Venantie Nyiranasbimana,Elira
Turdubaeva,Nadirabegim Eskiçorapçı,Shawn Michael Condon,Gulzada Stanalieva
&Bakyt Orunbekov Pages 193-209 | Received 09 Nov 2018, Accepted 30 Mar
2019, Published online: 15 Apr 2019
20.    Орунбеков Б.О. “Мелис Эшимкановдун саясий жана журналисттик ишмердиги”, журнал “Наука, новые технологии и инновации Кыргызстана”, 2020.№3.
21.    Орунбеков Б.О. "Сотрудничество Кыргызстана и Башкортостана в области экономики, культуры и образования", Сборник материалов научно-практической конференции "Духовная культура башкир и кыргызов", г. Уфа. Россия,
23. Орунбеков Б.О. «Жусуп Абдрахманов менен Евгений Примаковдун туугандык байланышы: божомолдор жана фактылар», журнал: «Наука, новые технологии и инновации Кыргызстана», №1, 2021.
24. Орунбеков Б.О. “2010-Ош окуясы”: себеби, кесепети жана сабагы, журнал “Наука, новые технологии и инновации Кыргызстана”, 2021.№7.
25. Орунбеков Б.О, “2022-Кыргызстандагы саясий партиялар: бейнеси, бедели, биригүү-ажырашуусу жана келечеги, журнал “Наука, новые технологии и инновации Кыргызстана”, №2. 2022.
26. A General Math Anxiety Measureby https://www.mdpi.com/2227-7102/12/6/370
Көөлү өрөөнү
Көөлү өрөөнү - Борбордук Теңир-Тоодо, Тескей Ала-Тоо (түндүгүндө) менен Көөлү (түштүгүндө) тоолорунун аралыгында кеңирдикдик багытта жайгашкан. Аянты 844 км2. Уз. 51 км, туурасы 2–4 км. Бийиктиги 2800– 4000 м. Тепши сымал. Оң өндүрүнүн орто жана төмөнкү бөлүгү тик, нымдуу, сол капталы жантайыңкы жана кургак. Өрөөндүн жогорку бөлүгү кененирээк.
Климаты континенттик. Жылдык орто температура —1,8°С, январдыкы —19,6°С, июлдуку 10,2°С. Жылдык жаан-чачыны 308 мм. Кышында кар жокко эсе. Шамал батыштан согот. Аймагынын 30%ин мөңгүлөр каптап жатат.
Ирилери: Караколтөр, Каратөр, Ашуу- төр, Сарычат, Моло. Катаал климаттык шарттарда көп жылдык тоң катмары пайда болгон. Чоң суусу — Көөлү. Өрөөндүн ортоңку жана төмөнкү бөлүгүнүн тескей беттериндеги (2800–3000 м) каралжын то-ой топурагында шренк карагайы, тал, караган, доңуз сырты, каракыяк; сол өндүрүндөгү тоо-талаа каралжын топурагында шыбак, кылканактуу чөптөр, көдөө, төө сойгок өсөт. Субальп алкагындагы (3000–3400 м) тоо-шалбаалуу талаа жана талаа коңур топурагында доңуз сырты, каракыяк, коңурбаш, кымыздык, таран, кылкан чөп көбүрөөк; альп алкагындагы (3400–3700 м) тоо-шалбаалуу каралжын чым-көңдүү топурагында доңуз сырты, кийикот, кылканактуу чөптөр жана башка өсөт. Гляциалдык-нивалдык ландшафттарда ташка жабышкан эңилчек кездешет. Өрөөндө Ысык-Көл облусунун Ак-Суу р-нун малы кыштайт. Тоют сактоо базалары, метеостанция бар. Өрөөндүн орто бөлүгүнө чейин машина жүрүүчү кара жол салынган.
Жүгөрү Назар уулу
Жүгөрү Назар уулу (болжол менен 1864— 1941) — [[семетейчи]]. Назар манасчынын уулу. Эпостун “Семетей”, “Сейтек” бөлүмдөрүн айткан жомокчу болгон. Ал жөнүндө замандашы Беки уулу Жолочу буларды эскерет: “Жүгөрү согуш башталган жылы 77 жаш чамасында өлдү. Жүгөрүнү да Совет мезгилинин алгачкы жылдары тиешелүү мекемелер "Манас" айттырууга чакыртса өзүнүн карылыгын шылтоо кылып барган эмес экен. Ал эпостун “Семетейин” толук айтчу. Сейтектин төрөлүшү, кайра элине келишин да Жүгөрү айтчу. Ошондуктан эл аны семетейчи -жомокчу деше турган” (Кол жазмалар фондусу, 233-инв., 1-б,).
Интерференция
Интерференция (inter – өзара, жана ferio – тиешелүү, жакындайт) - кош тилдүүлүктөгү тилдер системасынын байланышы. Алар башка тилди үйрөнүүдөн жаралат да, ошол тилдин системасы менен нормасынан четтеп, ката катары кабылданат. Интерференция - эки тилде сүйлөгөн адамдын тилинде башка тилдеги сөздөрдүн акцент болуп калышы же эне тилдин таасири астында экинчи тилдин нормасынын жана грамматикалык туура системасынын бузулушу катары мүнөздөлөт. Ал туруктуу же туруксуз болушу мүмкүн. Интерференция тилдин бардык бөлүгүнө мүнөздүү, бирок фонетикада көп байкалат. Интерференциянын негизги булагы болуп карым-катыштагы тилдердин типологиялык айырмачылыгы жана башка тилдеги сөздөрдүн таралуусу, ар түрдүү фонемалык составы, фонемалардын позициялык эрежелериндеги өзгөчөлүк, алардын айкашы, айырмалуу интонациялар, дифференциалдык жана интегралдык белгилер, грамматикалык категориялардагы айырмачылыктар ж.б. эсептелет. Интерференцияпайда болуш механизми боюнча фонологиядагы өзгөрүүлөргө окшош.
Тектеш тилдердеги аралашкан тыбыштар (субституттар) интерференцияда диафоникалык тыбыштар деп аталышат. Ал эми эне тилдеги тыбыштар экинчи бир тилдеги тыбыштар менен алмашса, диафон деп аталат. Ушул сыяктуу кубулуштар морфологияга да, лексикага да тиешелүү. Ошондуктан диаморфия жана диасема байланышы жөнүндө да сөз кылууга болот. Мурда пайда болгон Интерференция тил системасында субстрат жана суперстрат түрүндө кала берет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Үч-Турпан
ҮЧТУРПАН – Чыгыш Түркстандагы орто кылымдагы шаар. Кытайча Пенчул-Выньсу деп аталган. Ал азыркы Үч-Турпан аймагында жайгашкан. «Худуд ал-Аалам» эмгегинде: «Пенчул халлуктар (карлуктар) жайгашкан аймактан орун алган, эзелки убакта анын бийлик ээси тогуз огуздар эле, азыр аны хырхыздар (кыргыздар) бийлеп жатышат» деген маалымат бар. Бул маалыматтарга караганда кыргыздар 9-кылымдын аягында эле Жети-Суу аймагынын этегинде, башкача айтканда Чыгыш Теңир-Тоодо жашашкан.
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
Жалпыга маалымдоо үчүн кабель аркылуу билдирүү
Жалпыга маалымдоо үчүн кабель аркылуу билдирүү – чыгармаларды, үнкоштоолорду, аткарылыштарды, коюлуштарды обо же кабель аркылуу көрсөтүп-уктуруучу уюмдардын берүүлөрүн жалпыга маалымдоо үчүн кабель, зым, оптикалык жип ушуларга окшош каражаттар аркылуу билдирүү.
Капас
Капас - куштар, жапайы жаныбарлар кармалуучу жыгачтан, темирден тордолуп жасалган буюм, жай. Ал куштун же жаныбардын көлөмүнө жараша жасалат.
Бангалор метросу
Бангалор (Намма) метросу – Бангалор шаарынын метросу. Метросу 20-октябрь 2011-жылы ачылат.
Виллоугби (Огайо)
Виллоугби (Огайо) (Willoughby) — Огайо штатынын Lake округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 22621 киши. Болжолдуу аянты - 26.5 км². FIPS коду — 39-85484.
Базарканов Көчкүмбай
Базарканов Көчкүмбай - (1924, Ысык-Көл облусу, Жети-Өгүз району, Дархан айылы) экономист, экономика илимдер доктору (1985), профессор (1987). КМУнун тарых факультетин (1952), Кыргыз ССР Илимий Академиясынын Экономика институтунун аспирантурасын (1967) бүтүргөн. Кыргыз аскер комиссариатынын 2-бөлүмүнүн, Ош шаардык аскер комиссариатынын начальниги, илимий кызматкер, колхоздун председатели, КМУнун окутуучусу, доцент, професор 1995жылдан илимий консультант. Саясий экономия боюнча адистик 20дан ашуун илимий иштери жарык көргөн. Улуу Ата Мекендик согуш ордендери жана медалдар менен сыйланган. Эмгектиери: Воспроизводства капитала и экономические кризиси. Ф., 1990; Специализация и концентрация сельскохозяйственного производства объективная необходимость в развитии сельского хозяйства. Ф., 1996.
Историография
Историография (грекче historia – тарых жана ...графия) – 1) бүтүндөй тарых илимдеринин тарыхы, ошондой эле белгилүү бир доорго, темага арналган изилдөөлөрдүн же тарыхый эмгектердин жыйындысы; 2) тарых илиминин тармагы катары анын тарыхын изилдөөчү илим (тарых материалдарынын топтолушун, тарыхый окуяларды түшүндүрүүдөгү талаштарды, тарых илиминдеги методологиялык багыттардын алмашышын, тарыхый көз караштардын, коомдук-саясий ойлордун түзүлүшүнүн тарыхын ж. б. изилдейт). Историография архив булактары, китепкана иштери, тарыхый библиографиялар, тарыхый булактар, китеп булактары сыяктуу тармактар менен тыгыз байланышта өнүгүп келе жатат. Историография конкреттүү тарыхый эмгектердин материалдары боюнча тарыхый концепциялардын өнүгүшүн, өзгөрүшүн байкап турат. Историография окуу дисциплинасы катары биринчи иретте тарыхый концепцияларды түшүндүрүү максатын коёт. Историография тарыхый булактарды жана историографиялык эмгектерди анализдөө менен катар, тарыхый изилдөөлөрдүн ыкмаларын ачып берүү, тарыхый булактарды түшүндүрүүнүн жолдору менен методдорунун өнүгүү тарыхын чагылдырат.
Обондук тоналдуулуктар
Обондук тоналдуулуктар - туруктуу баскыч катары үндөштүккө эмес, жеке бир добушка таянган добуш бийиктиги катнаштарынын системасы. Обондук тоналдуулуктар биринчи кезекте добуш катарынын түзүлүшү болгондуктан, аны модалдык система деп атоо жөндүү.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Инверсия (лингвистика)
Инверсия (лингвистика) (лат. inversio – которуштуруу, орун алмаштыруу) Инверсия кеңири маанисинде да жана тар маанисинде да сөздү (сөздөрдү) маанилик жана эмоционалдык жактан бөлүп көрсөтүүнү шарттайт, б.а., Инверсия -сөздөрдүн стилистикалык жактан нейтралдуу (бейтарап) орун тартибинин бузулушу. Мында рема темадан мурда келип калат: Кандай сонун жаз жамгыры. Инверсия поэтикалык кепте, өзгөчө, ырларда муун өлчөмүн, уйкаштыкты, камсыз кылуу үчүн кеңири колдонулат: Ай чыкты тептегерек алтын табак, Шыбырайт камыш башы айга карап (Р.Шүкүрбеков). Айрым учурларда Инверсия стилистикалык максатты да аркалайт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Курактык өзгөчөлүк
Курактык өзгөчөлүк – адамдын турмуш жолун мезгилдерге бөлүш-түрүүнүн натыйжасында, анын психикасынын өнүгүү мыйзым ченемдүүлүгүн жеткиликтүү түшүнүү шарты катары каралат. Ар бир куракта инсандын өнүгүүсүндө «жаңы жаралуулар» пайда болот. Мындай жаралуулар, психолог Л. С. Выготский белгилегендей, өнүгүүнүн алгач жетишкендерине таянат. Бул көйгөйлөрдү, психиканын өнүгүү закон ченемдүүлүгүн түшүнүүдө курактык өзгөчөлүк бөлүнүп каралат.
Психолог Л. С. Выготский «Мезгилдерге бөлүштүрүү өнүгүү процессинин мазмунуна негизделет» – деген жобону иштеп чыккан. Анын негизинде курактык мезгилдерге бөлүүнүн эки негизги принциби жатат:
1. Тарыхый принцип;
2. Психиканын иш-аракетте өнүгүү принциби (А. Н. Леонтьев). Бул принциптердин негизинде адам өмүрүн төмөндөгүдөй курактарга бөлүүгө болот (Л. С. Выготский):
2. Алгачкы балалык – 1–2 жаш.
3. Мектеп жашына чейинки курак – 3–6 (7) жаш.
4. Кенже мектеп курагы – 7–11 жаш.
5. Өспүрүм курак – 11–15 жаш кыздар; 12–15 жаш балдар.
Шеллинг, Фридрих Вильгельм Йозеф
Фридрих Вильгельм Йозеф Шеллинг (1775—1854) — немис философу. Пастордун үй-бүлөсүндө туулган; ата-энеси анын дин кызматчысы болушун каалашкан. Семинарияны жана Тюбинген теологиялык институтун бүтүргөн. Гегель Шеллингдин институт боюнча курсташы болгон. Институтту бүткөндөн кийин Лейпцигдин ак сөөк үй-бүлөлөрүндө үй мугалими болуп иштеп, ошол эле убакта философияны, математиканы, физиканы окуп-үйрөнөт.
Курактык өзгөчөлүк
6. Жогорку класстын окуучулары (кыргыздар: боз улан жана бийкеч деп да бөлгөн) – 15–17 жаш.
Шеллинг, Фридрих Вильгельм Йозеф
Кызматтары
1798-жылы Йен университетинде философия кафедрасын ээлейт. Кийинки жылдарда Эрланген, Мюнхен, Берлин университеттеринин профессору болот. Фихте, Ф.Шиллер, Гёте, бир туугандар Шлегель менен, романтиктердин йен ийрими менен тааныш болгон.
Курактык өзгөчөлүк
7. Жетилген курак.
Л. С. Выготскийдин окуусунун негизинде Д. Б. Эльконин курактык өзгөчөлүктүн үч белгисин: өнүгүүдөгү социалдык кырдаал, негизги иш-аракет жана ар бир курактагы жаңы жаралууларды бөлүп көрсөткөн. Ал мамиленин эки системасы: «баланын – заттар менен аракеттенүүсү», «чоң киши баланын инсандык калыптанышынын шарты» – деген. Мындай мамилелердин тутумун бала иш-аракетте өздөштүрөт. Д. Б. Эльконин белгилегендей иш-аракеттин эки тобу баланын психикасынын өнүгүүсүнө таасир этет.
Шеллинг, Фридрих Вильгельм Йозеф
Шеллингдин жаратылышты түшүнүүсү
Шеллингдин жаратылышты түшүнүүсү Фихтенин таасири астында калыптанат. Ал жаратылышты карама-каршылыктардын недир бир биримдиги катарында караган, ал карама-каршылыктар дүйнөлүк мыйзам түрүндө ар кыл формада көрүнөт, алсак, алар: магниттин карама-каршы эки уюлу; электрдин терс жана оң заряддары; кислота (кычкылтек) менен щелочтун (шакардын) карама-каршы катышы. Ал бул карама-каршылык принцибин органикалык турмушка да колдонот.
Аскердик-дарыгердик экспертиза
Аскердик-дарыгердик экспертиза – тынчтык мезгилде жана согуш учурунда КР Куралдуу Күчтөрүндө, КР Чек-ара кызматында, КР ИИМинин ички аскерлеринде жана башка аскерлештирилген уюмдарда жана согуш учурунда түзүлүүчү атайын бөлүктөрүндө КР жарандарынын ден-соолугу боюнча аскер кызматына жана жогоруда көрсөтүлгөн органдарда кызмат кылууга жарамдуулугун аныктоо үчүн, ошондой эле жарандардын майыптыгы (жарадар болуу, жаракат алуу, контузия болуу), оорусу алардын аскер кызматтарын аткарууларына (аскердик жыйындарда), жогоруда көрсөтүлгөн органдарда жана уюмдарда кызмат кылгандыктарына байланыштуу болгонунун себептерин аныктоо боюнча өткөрүлүүчү медициналык экспертизанын бир түрү .
Шеллинг, Фридрих Вильгельм Йозеф
Шеллингдин жаратылышты түшүнүүсү
Карама-каршылыктарга бөлүнүү жандуу күч, аң-сезимге ээ болбогон рухий башталыш тарабынан жаралат. Бардык көрсөтүлгөн карама-каршылыктар бир бүтүндүктү түзөт. Жаратылыштын аң-сезимге ээ болбогон рухий башталыш бир катар баскычтарды басып өтүп, адамда аң-сезимди пайда кылат. Жандуу организм катарында жаратылыштын бирбүтүндүгү дүйнөлүк жан тарабынан түзүлөт.
Курактык өзгөчөлүк
Иш-аракеттин биринчи тобу баланы мамилелердин системасын өздөштүрүүгө багыттайт. Экинчи тобу иш-аракетте, коомдо иштелип чыккан тажрыйбалардын ыгын өздөштүрөт. Мындан курактык өзгөчөлүк, өнүгүүдөгү социалдык жагдай, негизги иш-аракет менен мүнөздөлөт деп айтууга негиз бар. Д. Б. Эльконин белгилеген курактык өзгөчөлүк психологияда кеңири белгилүү жана бир курактан, экинчи куракка өтүүдөгү инсандык жаңы жаралуулар менен түшүндүрүлөт.
Шеллинг, Фридрих Вильгельм Йозеф
Шеллингдин чыгармачылы 2чи этабы
Шеллингдин философиялык өнүгүшүнүн экинчи этабы «Трансценденталдык идеализмдин системасы» деген (1800) чыгармасынын жарыяланышы менен белгиленет, мында автор субьективдүү нерсенин обьективдүү нерсеге айланышын түшүндүрүүгө аракет жасайт. Трансценденталдык философия натурфилософияны дегеле жокко чыгарбайт, кайра, обьективдүү нерсе келип чыгарыла турган субьективдүү. Мен, биринчи Мен анын өз предмети болгондуктан, аны толуктап турат. Шеллинг өзү анын трансценденталдык идеализми субьективдүү идеализм эмес экендигин көрсөткөн, анткени субьективдүү деп Шеллинг сезим менен ойломдун субьективдүү процесси катарында эмес, предметти акыл-эс аркылуу түздөн-түз байкап-баамдоо катарында, башкача айтканда таанымдын өзгөчө органы катарында түшүнгөн. Мындай тааным Шеллингде «интеллектуалдуу интуиция» деп аталат. Натура философияда обьективдүү нерсе же баштапкы нерсе каралат, ошондуктан
Жамаат валютасы
Жамаат валютасы – мамлекеттер аралык экономикалык уюмдар чегинде эларалык эсеп-кысаптарды жүргүзүү үчүн колдонулуучу валюта (м.: евро – ЕБ чегинде).
Курактык өзгөчөлүк
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Банту тилдери
Банту тилдери бенуэ-конгол тил тобу; Африканын борбордук жана түштүк аймагында жашаган банту элдеринин тили. Грамматикалык жана сөздүк курамы боюнча бири бирине өтө жакын, типологиялык жактан флексия элементтери бар агглютина тилдерге кирет. Илим бантуистика 19-кылымдын ортосунан өрүш алган. М. Гасринин классификациясы боюнча Банту тилдери 15 зонага бөлүнүп, көп сандаган тилдерден турат. Анын негизгилери: суахили (Танзания жана ага чектеш өлкөлөрдөгү адамдар сүйлөйт), ньямвези, сукума, камба, кикуйю, конго, нгала (лингала), луба, мбунду, рунди, руанда, ганда, (луганда), дуала, эвондо (яуенде), булу, суто, чуана, ошондой эле шона, монго, коса, зулу, гирьяма, ньоро, фипа, лугуру, гереро тилдери. Суахили тилинин таралуу чөйрөсү өтө тездик менен кеңейип, тропикалык Африканын чыгыш бөлүгүндөгү көпчүлүк өлкөлөрдүн калкынын өзара байланыш каражатына айланууда.
Шеллинг, Фридрих Вильгельм Йозеф
Шеллингдин чыгармачылы 2чи этабы
Шеллинг натурфилософия менен трансценденталдык идеализм өз ара байланыштуу деп эсептейт. Искусствону таанымдын эң жогорку формасы катарында кабыл алуу Шеллингдин интеллектуалдык интуиция түшүнүгүнүн өнүктүрүлүшүн көрсөткөн. Аң-сезим өзүнүн өнүгүшүндө бир катар баскычтарды басып өтөт: ал туюмдан башталып, андан кийин рефлексия аркылуу эрк актысына көтөрүлөт, ушул жерде практикалык мен башталат. Дагы бир катар баскычтарды басып өтүп, аң-сезим өнүгүүнүн эң жогорку баскычына — адеп-ахлактык аракетке өсүп жетет, мында аң-сезим өзүн өзү аңдайт, башкача айтканда аң-сезим бир эле убакта өзүн зарыл нерсе катарында да жана эркин нерсе катарында да таанып-билет.
Натура философиялык система жана трансценденталдык идеализм системасы аркылуу Шеллинг дух менен жаратылыштын бирдейлиги жөнүндөгү идеяга келет, бул анын филоофиясынын башкы проблемасы болуп калат. Бул концепцияны ал «Менин философиялык системам жөнүндө баяндоо» (1801) деген эмгегинде келтирет.
Шеллинг абсолюттук акыл-эсти карап чыгат да, андан башка эч нерсе жок деп ойлойт. Бул абсолюттук акыл-эсте субьект менен обьект ажырагыс болуп байланышып турат. Философия чыныгы «өзүндөгү» бытиеге жетишет, бул субьективдүүлүк менен обьективдүүлүктүн бирдейлиги катарында чыгат. Абсолютта баардыгы бирдей окшоштукта турат, ал эми бирдейликтин экиге ажырымдашы бирдиктин көптүккө карай өтүүсү катарында ишке ашат. Абсолюттагы бирдейлик түбөлүктүү жана өркүндөгөн абалда турат, ал эми нерселердин дүйнөсү ар түрдүү, көптүк санда болот да, убакыт ченеминде өнүгөт. Абсолют шексиз бирдейлик катарында өзүн өзү таанып билет. Мындан башка да, Абсолют өз өнүгүшүндө максатка ылайыктуулукту көздөп өнүгөт. Абсолют дегенибиз дух, жаратылыш эмес, бирок бардык нерселердин мүмкүн болуучулугун өзүндө камтып турган бир неме. Өзүнүн потенциясын өнүктүрүп отуруп, Абсолют Ааламга келет.
Художниктин колунан жаралгандай Абсолюттан Ааламдын эманациясы келип пайда болот. Шеллинг Абсолюттан Аалам кандайча келип пайда болот деген суроо коёт да, бул процесс акыл-эстин эмес, эрктин актысы катарында иррационалдуу түрдө гана түшүндүрүлүшү мүмкүн дейт. Ал — сезимсиз эрк — бул бир белгисиз, иррационал нерсе. Ушул эрктин төп келип өнүгүшүнүн натыйжасында Абсолюттун экиге ажырымдап кетиши ишке ашат. Эрк, Шеллингдин оюнча, философия карай турган предмет боло албайт, анткени ал түбүнөн эле иррационалдуу акт болуп саналат, ал эми философия болсо бардык бар болуп жашап тургандардын өнүгүү процессин рационалдуу түшүнүү болуп саналат. Иррационалдык эркти карай турган философияны Шеллинг рационалдык «негативдүү философиядан» айырмалап, «позитивдүү философия» деп атайт.
«Позитивдүү философияда» иррационалдык эрк рационалдуу таанымдын күчү жетпеген, өзгөчө тажрыйба аркылуу, эмпирикалык гана жол аркылуу түшүнүлөт. Шеллинг бирдейлик философиясынан баш тартып, мифология менен дин тарапка өтөт, христианчылыктын алкагы менен чектелбеген, теософия катарында ойлонулган өзүнүн аяндар системасын түзөт. Шеллинг «оң философияны» «мифология философиясына жана «аяндар философиясына» бөлөт, булар дин менен билимдерди бириктирип турат. Эгерде мурда Шеллинг Библияны сынга алган болсо, эми Библияны ар кандай сындоодон баш тартат. Шеллингдин өзүнүн «аяндар философиясын» үгүттөгөн лекциясы популярдуу болгон эмес, а түгүл каршылыкка учураган. Шеллингдин таасири көпкө узабастан төмөндөп кетет.
Шеллингдин философиясы XIX—XX кылымдарда Европанын философиялык оюна олуттуу таасир көрсөткөн, айрыкча ал Гегелге, ошондой эле орус философиясына (славянофильчилик, Чадааев) да таасири тийген. Шеллингдин иррационалдык идеялары турмуш философиясына өз таасирин тийгизген. Негизинен Шеллингдин таасири ал тарабынан айтылган айрым диалектикалык идеялардын таралышынан көрүнгөн.
Шоро барит кени
Шоро барит кени  Нарын облусунун Кочкор районунда, Түндүк суусунун оң жээгинде, деңиз деңгээлинен 2250  м бийиктикте. 1960-ж. изилденген. Төмөнкү палеозой мезгилинде пайда болгон метаморфизмделген сланецтердин арасында узундугу 150–180 м болгон кварц-барит тарамы табылган. Тарамдын калыңдыгы 0,5 мден 2 мге чейин өзгөрөт. Барит концентраты иргелгенден кийин бургулоо ылай эритиндисин салмактантуу үчүн колдонсо болот. Эсептелген запасы С2 категориясы боюнча 12908 т.
Көп аяктар
Көп аяктар (лат. Myriapoda) — муунак буттуулардын бир классы, буларга бир нече түркүмдор кирет, алардын ичинде: чопкуттуу көп аяктар түркүмү (лат. Oniscomorpha) да бар.
Черноушка
Черноушка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чесноковка дарыясынын оң жээгинен 17 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Каңды (уруу)
Канды - ичкиликтер (булгачылар) уруулук тобундагы ири уруунун аталышы. Каңды тектеш түрк элдеринде кенен таралган уруу - урук аталыштары катары маалым. Параллели башкырт, казак, каракалпак, ногой, өзбек, крым татарларынын курамдарында бар. Изилдөөчүлөрдүн басымдуу көпчүлүгү «каңды» этнониминин биздин заманга чейин ІІІ-І кк. Сыр Дарыянын орто агымына канатташ жайгашкан Кангюй же Кангха (кытай жыл баяндары жана Авестанын маалыматтары боюнча) мамлекети менен байланыштырышат. Мамлекеттин борбору бүгүнкү Отрар шаары жайгашкан аймакта болгондугу белгилүү. Түрк тилдүү кангюйлар зороастризм динин тутунушуп, күнгө, айга жана айрым жапайы аң жаныбарларга сыйынышкандыгы маалым. Усундардын көрсөткөн кысымынан улам, кангюй уруулары түндүк хуннулар байырлаган аймак- тарга көчүп өтүшкөн. Тарыхый өнүгүүнүн соңку этаптарында кангюилар алан-сармат, хазар, согду, эфталиттерге, Батыш Түрк каганатына, арабдарга, караханийлер дөөлөтүнө каршы күрөшүшкөн, айрым учурларда көз каранды абалда да калып турушкан. Каңдылардын (канлы) кыпчак уруулары (9-к. тарта) менен алакалары өзгөчө бөлүп каралуучу маселе. Изилдөөчүлөрдүн пикирлеринде кыпчак үстөмдүгүнүн мезгилинде каңдылар кыпчак уруулук союзуна структуралык компонент катары киришкен. 13-к. каңдылар кыпчактардын орчундуу бөлүгүн түзүп калышкан. Рашид ад-Дин каңдылар Элуй Сирас жана Көк Ирдыш (Иртыш) дарыяларынын ортосунда наймандар менен бирге кыргыздарга жамаатташ жайгашкандыктарын жазат. Болжолу, 11-13-кк. каңдылардын бир бөлугү Жетисуудан түндүк-чыгыш тарапта көчүп-конуп жүрүшкөн. Дал ушул мезгилде Хорезм шахтарынын мамлекетиндеги саясий турмушунда каңдылардын таасири абдан күчтүү болгону маалым. Каңдылар кыргыздардын курамына 11-13-кк. кеч кирген эмес. Учурда каңды уруусунун өкүлдөрү Кадамжай, Ноокат, Сузак, Өзгөн, Карасуу, Ноокен, Базаркоргон, Өзбекстандын Фергана, Анжиян аймактарын эзелтеден мекендеп келишет.
Баньян
Баньян - өсүмдүктүн фикус уруусуна кирүүчү дарактардын бир нече түрү. Бенгал баньяны фикус деп аталып, бийиктиги 30,5 м ге жетет. Индияда кеңири таралган. Себеби анын көлөкөсү үчүн өстүрүшөт. Дарак шагынан өскөн аба тамырлары жерге чейин жетип, тамырланат жана сөңгөккө айланат; бир эле дарак кээде 2 гата. жакын жерди ээлеп өсөт. Баняньдын түзүлүшү вегетациялык көбөйүүнүн өзгөчө формасы, анда энедарак менен жады дарактын ортосундагы байланыш узакка сакталат. Эне-дарак куурап калса да, калган дарактардын өсүшүнө таасир этпейт.
Облигато
Облигато (лат. obligatus - туруктуу, сөзсүз) - 1. Музыкалык Чыгармадагы тигил же бул аспаптык партияны сөзсүз аткаруу керектигин билдирүүчү аныктама. 2. Облигато «аспаптык коштоо» сөзү менен жазылса, анын баш-аягына чейин композитор тарабынан жазылып, такталып коюлганын билдирет.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Ченчерь (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — РФ менен Казакстан Республикасы чек арасынын аягына чейин Чоң Уват көлүн кошпогондо Чоң Уват Суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Ишим (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү), дарыя бассейни — Иртыш.