cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ченчерь (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тэкодель-Кы
Тэкодель-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Часелька дарыясынын сол жээгинен 105 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 186 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Үч-Элиг каган
ҮЧ-ЭЛИГ КАГАН – «сары» түргөштөрдүн уруу башчысы. Түргөш кагандыгын түптөө менен жаңы династиянын негиздөөчүсү. Үч-Элиг каган Түргөш кагандыгын 699–706-жылдары бийлеген. Түргөштөр «он ок элинин» улуу конфедерациясына киришкен жана Чүй менен Иле дарыяларынын аралыгын ээлеп турушкан. Үч-Элиг каган. Суйаб шарынн ээлеп, ошол жерге өз ордосун көчүрүп, мамлекеттин чегин кеңейткен. Түргөштөргө караштуу жерлер Сыр дарыянын ортоңку агымына чейин созулган. Үч-Элиг каган кагандыкты жыйырма ээликке бөлгөн. Үч-Элиг кагандын ордуна уулу Сакал каган (700–711) такка олтурган.
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
Жамаатташ коргонуу
Жамаатташ коргонуу – эларалык укуктагы эки же андан көп мамлекеттин алардын арасындагы куралдуу колсалуунун курмандыгы болгон биринин саясий көзкарандысыздыгын, аймактык бүтүндүүлүгүн жана колтийгистигин калыбына келтирүү үчүн колдонгон жооп иретиндеги куралдуу аракети.
Исфара
Исфара – Тажикстандын түштүгүндөгү шаар (1952-жылдан). Исфара дарыясынын боюнда. Калкы 35,5миң (1991). Темир жол станциясы. Гидрометаллургия, жарык берүүчү техника жабдуулары, минерал боёктор ж. б. заводдор, консерва, курулуш материалдар комбинаты иштейт. 16-кылымдан белгилүү. Тарыхый-край таануу музейи бар. Исфарага жакын Абдулла-хан мечити (16-кылым), орто кылымга таандык Калай-Боло чебинин калдыктары, Хазрати-Баба мавзолейи (10–12-кылымдар, Чорку кыштагында) сакталган.
Аскерий айла-амалдар
Аскерий айла-амалдар – Эл-аралык гуманитардык укукта каршылашты жаңылтууга же туура эмес аракеттерге түртүүгө багытталган, бирок, куралдуу кагылышуу учурунда колдонулуучу Эл-аралык укуктун эч кандай ченемдерин бузбаган жана жүзүкаралыкка (кара:Жүзүкаралык) жатпаган аракеттер, анткени, алар каршы тараптын коргонуу боюнча ошол укуктарга карата ишенимдерин алдабайт. А. а-а. мисалдары: чүмбөттү, «тузак тартууну», жалган аткарымдарды пайдалануу, жалган кабарларды таратуу.
Төмөнкү Тыхтем (Калтасин району, Башкыртстан)
Төмөнкү Тыхтем — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Кельтеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 198  киши. Почта индекси — 452877, ОКАТО коду — 80233830007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Көп канат түспөлдүүлөр
Көп канат түспөлдүүлөр (лат. Polypteriformes) — балыктардын бир түркүмү, булардын кыйла түрү жана башка систематикалык категориясы бар: Нил көп канаты (лат. Polypterus bichir), кадимки көп канат, көп канат сымалдуулар (тукум) (Polypteridae), көп канаттар (уруу) (Polypterus).
Олімпійська
Олімпійська (,, 2011-жылдын 11-июльда чейин — Центральний стадіон) — Киев метросунун Оболонско-Теремковская сызыксындагы станция. 1981-жылы 19-декабрьда ачылган.
Баотоу шаары
Баотоу шаары - Кытайдагы шаар. Ички Монголия автономия районунун аймагында, Хуанхэ дарыясынын боюнда жайгашкан. Калкы 1,5 млн (2005). Ири транспорт тоому. Кытайдын металлургия базасы. Машина куруу, текстиль ж. б. өнөржайы бар. Көмүр казылып алынат.
Мыкаачы суусу
Мыкаачы суусу —  Ак-Талаа районундагы суу, Нарын дарыясынын сол куймасы. Узундугу 45 км, алабынын аянты 504 км2, деңиз деңгээлинен орточо бийиктикте 2200 м. Төөкуйрук тоосунун түндүк капталынан Кара-Суу деген ат менен башталып, Маистан өтөгүнөн өткөндө соолуп барып, кайрадан булактардан куралып, босоголуу кууш нук аркылуу Нарынга куят. Негизинен жаан-чачын, кар жана булак сууларынан куралат. Жылдык орточо чыгымы 3–4 м3/сек; эң көбү апрель–майда, эң азы январдабайкалат. Сугатка пайдаланылат. Боюнда Кара-Суу, Жаңы-Тилек кыштагы бар.
Обиход ладдары
Обиход ладдары - обиход добуш катарларынын негизинде калыптанган табигый ладдар. Обиход ладдары башкалардан айырмаланып октава өлчөмүндө эмес жана ага мүнөздүү касиеттерден четте. Алар чоң (ионий ладына түспөлдөш), кичи (эолий ладына түспөлдөш) жана кесилген (фригий ладына окшош) деп аталат. Обиход ладдары Орус чиркөөсүнүн ырчылык тажрыйбасында гана кезигет.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Шуңку-Мазар конгломерат кени
Шуңку-Мазар конгломерат кени - Баткен облусунун Кадамжай районунда,  Совет кыштагынан 5 км түштүк тарапта, Шунку суусунун өрөөнөндө. 1973–75-ж. геол. изилдөө жүргүзүлгөн. Кен аймагында Таш-Көмүр мезгилинде пайда болгон конгломерат тоотеги 2х0,3 км аянтта жер бетине чыгып жатат. Конгломерат майда шагыл таштуу (алардын диаметри 1–10 см), негизинен гипербазит, кремний, сланец тоотектеринен турат. Тоотек нык, монолиттүү, орточо блоктуулугу 220,5 ''м. ''Орточо сайкалданат, алынган бет күңүрт; кызыл, ак ж. б. түрдүү түстөгү шагыл таштардын айкалышы өзүнчө бир кооз мозаиканы түзүп турат. Болжол запасы 60 млн ''м3. ''Конгломератты курулушта кооздоп каптоочу материал катары пайдаланса болот.
Жүгөрү (кейипкер)
Жүгөрү (кейипкер) — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Каныкейге күйөөлөп келаткан Манастын кошунун көргөн Ж. Кейип шаарын чапканы келаткан кол деп ойлоп, Атемирге кабарлайт (Сагымбай Орозбаков, 2. 392). ЖҮГӨРҮ — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, Котон шаарынын балбаны. Бокмурун ашка чакыртып (Саякбай Каралаев, 2. 14), биринчилерден болуп ашка келгени айтылат (Саякбай Каралаев, 2. 19).
2. Жүгөрү — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Тейиш кандын тоюнан кийин Кер-Көлдөгү Орго канды көздөй жөнөгөн Манастын колунун ичинде аты аталат (Сагымбай Орозбаков, 2.69), кийин Көкөтөйдүн ашына келгени айтылат (Сагымбай Орозбаков,  3. 105).
3. Жүгөрү — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Каракан өлүп эл чабылганда Кошой менен бирге жүрүп, Алптын уулу Ж-нүн кытайлар менен согушта өлгөнүн Кошой Манаска айтат (Саякбай Каралаев, 1. 114).
Көп танаптуулар
Көп танаптуулар (лат. Polydesmoidea) — көп аяктардын бир түркүмү.
Инвариант (лингвистика)
Инвариант (лингвистика) - (лат. invariantis-өзгөрбөөчү) - бир эле маани-мазмунду (бир эле бирдикти) анын конкреттүү модификациялары-варианттарынан айырмалап-жалпылоо үчүн колдонулган абстракттуу белгилөө. Инвариант объектинин варианттардан түзүлгөн классынын жалпы белгилерин чагылдырат, өзүнчө объект катары жашабайт. Бир түрдүү объектилер классынын аталышы катары Инвариант сөз формасында гана болот. Мис.: тилдеги Инвариант фонетикалык жактан окшош, функционалдык жактан дал келген тыбыштар. "А фонемасы" же " К фонемасы» деген айтылыштар өздөрүнүн конкреттүү реализациясы - варианттарга карата инвариант болушат. "А фонемасын" айтууга аракет жасоо менен, биз анын өзүн эмес, варианттарынын бирин " а..." айтабыз. Инвариант түшүнүгү – тилдик материалды иреттөөнүн классификациялык каражаты. Тилдин бардык бирдиктери варианттардын көптүгү түрүндө жашайт. Тилдик бирдиктердин варианттуулугу бүткүл тилдик системанын варианттык-инварианттык түзүлүшүнө негиз болгон.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Жүгүрүктүн Жүгөн-Таш
Жүгүрүктүн Жүгөн-Таш — топоним. Эпос боюнча кыргыз уруулары мекендеген жер. Чоң казатка даярданганда айтылып (Сагымбай Орозбаков, 4. 63), Бээжинге жөнөгөн кол Ж. Ж.-Т. аркылуу өткөнү белгилүү (Сагымбай Орозбаков, 4. 130).
Тукмак-Каран (Туймазин району, Башкыртстан)
Тукмак-Каран — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Какрыбашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 110 киши. Почта индекси — 452771, ОКАТО коду — 80251825010.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Базилик
Базилик - (Ocimum) өсүмдүктөрдүн эрин гүлдүүлөр тукумунун уруусу. Бадал же чала бадал. Тропик жана субтропик алкактарда 150гө жакын жапайы түрү кездешет. Мелүүн климаттуу аймакта эфир майын алуу үчүн айрым түрү өстүрүлөт. Грузия, Краснодар крайында эвгенол базилик тоют өсүмдүгү катары эгилет. Анда эфир майы, эвгенол болот. Майы менен эвгенол парфюмерия жана тамак-аш өнөржайда, ванилин препаратын чыгаруу үчүн медицинада колдонулат. Базилик катар аралыгы иштетилүүчү өсүмдүктөр сыяктуу айдалып, жер семирткичтер менен азыктандырылат. Жашыл массасы чанагы саргайып, уругу быша баштаганда жыйналат. Огород базилик негизинен КМШ өлкөлөрүнүн Европа бөлүгүндө өстүрүлүп, тамак-ашка татымал катары кондитер өнөржайда жана ликер чыгарууда пайдаланылат.
Көп сегменттуулор
Көп сегменттуулор (лат. Polymera) — адепки ооздуу айбандардын бир чоң тиби.
Никита Яковлевич Бичурин
Ишмердик жолу
Никита Яковлевич Бичурин 1777-жылы 29 –августта (9-сентябрь) Россия империясынын, Казань  губерниясынын   Чебоксары  уездинин  Акулево селосунда  туулган. Бичурин 1853-жылы 11-майда (23-майда) Санк-Петербургда кѳз  жумган. Алгачкы билимди Свияжскда  нота  ырдоодо  билим   алган, 1785-1799-жылдары  Казанда  семинарияда  билим алган,аны   артыкчылык  менен аяктаган.Ишмердиги. 1799-жылы Казан духовный  академиясын  аяктаганда,  мугалим  болуп  калтырылган.Грамматиканы   жана   риториканы   окуткан.Мугалимдик  жумушта  жγрγп , монахка  айланган , Казандагы Иоан монастрында  иштеген. 1802-жылы Иркутсктагы Вознесенс монастырына архимандрит болуп  жана  семинарияга ректор  болуп   шайланган, бирок  ал   семинаристер  менен конфликтке  барган, аны  уставды  бузду  деп  кγнѳѳлѳшкѳн.1807-жылы  Пекиндеги диний  миссиянын  башчылыгына  дайындалган  жана  Кытайда 1822-жылга  чейин  калган.Кытай  тилин  эн  жакшы  билген   жана  ѳзγ  сѳздγк  тγзгѳн. Пекинде Бичурин  кытай  булактарын  орусчага  которо баштаган :« Сышу »(тѳрт  китеп)-Конфуцийдин  жана  конфицианецтердин  окуусунун жыйындысын ,γч томдук  географиялык  жыйнакты, кытай  тарыхынын  17  томдугун,кытай  хронологиясын ,«Описание Тибета»,«Описание Чжунгарии»,«Описание Пекина»  ж.б.эмгектерин орусчага  которгон .Наполеон  менен Россия согушкан  учурда , орустар  Бичурин  баштаган миссияны  унутуп, акча бѳлγγ токтогон .Архимандрит  саны(чин) андан  алынып , Вааламский монастырга жѳнѳтγлгѳн.1821-жылы май  айында Пекинден  чыккан  .1826-жылы тышкы  иштер  министрлигинде  чыгыш  таануучу Е.Ф.Тимковскийдин жардамы  менен  Санк-Петербурга  келип , котормочу  болуп  ишке  орношкон. 1828-жылы Россия ИАсына Байыркы Чыгыш  жана анын  адабияты   бѳлγмγнѳ   мγчѳ-корреспондент  болуп  кабыл  алынган .1829-жылы  ардактуу  библиотекарь наамына  татыган, 1830-жылы  Забайкальеге  экспедицияга  чыгып ,будда  храмдарынан китептерди  ж.б. буюмдарды Петербургка алып  келген.Кяхтеде  биринчи  кытай  тили мектебин  ачкан ,	ѳзγ  сабак  берген.Биринчи  кытай  китеби «Китайская грамматика».1831-жылдан Париждеги  Азиаттык  коомдун мγчѳсγ, Демидовдук  премиянын бир  нече  жолку  лауреаты.Санк-Петербургда светтик таанылууга  (Светское признание) жетишип, анын  тааныштары А.С.Пушкин,А.А.Краевский ,В.Ф.Одоевский, И.А.Крылов, И.И.Панаев ,А.В.Никитенко  ж.б. болгон.1848-жылы ѳзγнγн негизги  эмгеги«Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена» эмгегин  жазганга  киришет.3 томдук  эмгек 1851-жылы аяктаган, бул  мезгилде  синологдун  ден   соолугу  абдан  начарлап  калган.Кыргыздар кытай  булактарында  кезигээри  тууралуу Бичурин  биринчилерден  болуп  айтып  чыккан.1853-жылы каза  болгон. .
Иакинфтин негизги  эмгектери:
Записки о Монголии. Т.1-2. — СПб., 1828. — 339 с. История первых четырех ханов из дома Чингисова. — СПб., 1829. Описание Чжунгарии и Восточного Туркестана в древнем и нынешнем состоянии. — СПб., 1829. Китайская грамматика. — Кяхта, 1831. — 32 с. История Тибета и Хухунора с 2282 г. до Рождества Христова 1227 г. / пер. с кит. монахом Иакинфом Бичуриным: в 2 ч. — СПб., 1833. Историческое обозрение ойратов или калмыков с XV столетия до настоящего времени. — СПб., 1834. О шаманстве // Отечественные записки. — 1839. — № 6. — С. 73-81. Забавные известия о России в китайской географии // Санкт-Петербургские ведомости. — 1840. — № 188. Китай, его жители, нравы, обычаи. — СПб., 1840. Отрывки из путешествия по Сибири // Русский вестник. — 1841. — Т. 4, № 10. — С. 74-94. Замечания на статью под заглавием: «Шесть сцен Ононского пастуха» // Москвитянин. — 1844. — Ч.2, № 4. — С. 330—337. Китай в гражданском и нравственном состоянии, 1848 Географический указатель мест на карте к истории древних среднеазийских народов. — СПб.,1851. — 115 с. Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена: в 3 ч. — СПб, 1851.
Жамаатташтык чаралар
Жамаатташтык чаралар – эларалык укукта эларалык тынчтыкты жана коопсуздукту сактоого жана калыбына келтирүүгө ыйгарым укугу бар 2 же андан көп мамлекеттердин же алардын аймактык жана көп жактуу уюмдары тарабынан жасалган куралсыз же куралдуу мүнөздөгү аракети. Куралсыз мүнөздөгү Ж. ч-га экономикалык мамилелерди толук же жарым-жартылай үзүү,темиржол, деңиз, аба, почта, телеграф, радио, теле ж. б. байланыш каражаттарын токтотуу, ошондой эле элчилик мамилелерди бузуу кирет. Ал эми куралдуу мүнөздөгү Ж. ч-га деңиз, аба, кургак жер куралдуу күчтөрүн пайдалануу менен, күч көрсөтүү, курчоо, тороо ж. б. аскердик аткарымдар жатат.
Гаханна (Огайо)
Калкы - 33248 киши. Болжолдуу аянты - 32.1 км². FIPS коду — 39-29106.
Аморфтук заттар
Аморфтук заттар — ички түзүлүшү боюнча бөлүкчөлөрү башаламан, иретсиз жайгашкан катуу заттар. Мисалы, айнек, фарфор, чопо жана башка. Аморфтук заттардын айырмалаган эң негизги касиети изотроптук касиет, башкача айтканда анын физикалык касиеттери: жылуулук өткөргүчтүүлүгү, бышыктыгы жана башка бардык багыттар боюнча бирдей болушат. Аморфтук заттардын белгилүү эрүү температурасы болбойт, алар температуранын жогорулашы менен жумшарып барып температуранын кандайдыр интервалында эрийт.
Аскерий сыр
Аскерий сыр – ачыкка чыгаруу КР Куралдуу Күчтөрүнө жана анын кызыкчылыктарына зыян келтириши мүмкүн болгон аскердик мүнөздөгү маалыматтар. А. с. болгон маалыматтарга «Өтө жашыруун» жана «Жашыруун» деген чектеме белгилер коюлат.
Жүйүрмөнүн Кара-Саз
Жүйүрмөнүн Кара-Саз — топоним, "Манас" эпосу боюнча кыргыз уруулары мекендеген жер. Чоң казатка көрүлгөн даярдыкта айтылып (Сагымбай Орозбаков, 4. 63), Манастын колу Бээжинге аттанганда Ж. К.-С-ын басып өтөт (Сагымбай Орозбаков, 4. 130).
Атман
Атман (санскр. आत्मन्, дем, жан, өзүнчө) – индус философиясындагы жана индуизм дининдеги негизги түшүнүктөрдүн бири.
Атман тууралуу окуу «Ригведадан» башталган, анда Атман турмуштук рух, жашоонун деми дегенди билдирет. Упанишадаларда Атман индивидуалдык жан, кишинин денеси, ойго жык толгон «Мен», ал эми брахман космостук жан катары түшүнүлөт. Веданта индивидуумдун түбөлүктүү, өзгөрбөгөн рухий маңызын билдирген Атманды космостук (обьективдүү) рухий башталма деп эсептелген брахман менен бирдейлештирген, буддизм болсо Атманды танган.
Атман жөнүндөгү окуу индуизмдин ортодоксалдык мектептеринде өнүктүрүлгөн, аларда Атман «Мен» Жан катары кишиде, бардык жашагандарда, кудайда, брахманда катылып, сиңирилет деген жобо негизги орунда турган.
Аскерий соттор
Аскерий соттор – жергиликтүү соттордун тутумуна кирет. Аскер кызматкерлеринин укуктук корголушун, КР мыйзамдарына ылайык аскер кызматчысынын статусу бар адамдардын, ошондой эле аскер кызматчыларын жыйындардан өтүүдө аскердик башкаруу органдарынын, аскердик кызмат адамдарынын аракеттеринен (аракетсиздигинен) жана алар кабыл алган чечимдерден бузулган жана/же талашка түшкөн укуктарын, эркиндиктерин жана мыйзам тарабынан корголуучу таламдарын коргоо боюнча жарандык иштерди карайт. А. с. аскер кызматчылары, ошондой эле жыйынга чакырылган аскерге милдеттүүлөр жасаган баардык кылмыштар жөнүндөгү кылмыш-жаза иштерин карайт. А. с. КР Аскер сотунан жана гарнизондордун аскер сотунан турат. Гарнизондордун А. с-у биринчи баскычтагы соттор, КР Аскер соту – экинчи баскычтагы сот болуп эсептелет.
Таян
Таян — Кыргызстандын Баткен облусунун Баткен районундагы айыл. Кыштут айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 1 308 киши.
Килиманжаро
Килиманжаро (суахили тилинде – суук кудайынын тоосу; башка маалымат боюнча жаркыраган тоо) – дүйнөдөгү эң ири жанар тоолордун бири; Танзанияда (Чыгыш Африкада). Аянты 388,5 миң га. Бийиктиги 5895 м (Африканын эң бийик жери). Килиманжаро өчкөн 3 жанар тоодон (Кибо – 5895 м, Мавензи – 5355 м, Шира – 4006 м) турат. Ал негизинен трахибазальт жана фонолит тектеринен түзүлгөн. Нымдуу түштүк жана түштүк-батыш капталдарына жылына (3100 м бийикте) 1000ден 3000 ммге чейин жаан-чачын жаайт. Килиманжаронун этегинен 1000 м бийикке чейин саванна, андан жогору кофе, банан плантациялары (1000–1800 м), эпифит жана папоротниктер аралаш тоо гилеясы (1800–3100 м), 4200 мге чейин тропиктик бийик тоо өсүмдүктөрү (парамос), ксерофиттүү жаздык сымал дан өсүмдүктөрү (4200–4800 м) жана лава талаалары ээлейт. Чокулары мөңгүлүү. Килиманжаро улуттук паркы Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген.
Майдан Незалежности
Майдан Незалежности (Майдан Незалежності,, 1991-жылдын 26-августда чейин — Площа Жовтневої революції) — Киев метросунун Оболонско-Теремковская сызыгындагы бекет. 1976-жылы 17-декабрьда ачылган.
Жамааттык белги
Жамааттык белги – бирдиктүү сапатка же башка жалпы мүнөздөмөгө эгедер болуп, чыгарылуучу жана/же сатылуучу товарларды белгилөөгө арналган биримдиктердин, чарбачылык ассоциацияларынын, концерндердин жана да башка ыктыярдуу ишкана бирикмелеринин товардык белгиси. Ж. б. жана аны пайдаланууга укук башка жакка берилбейт.
Найпьидо
Нейпьидо (80px; MLCTS: ne.prany. dau mrui.) — Мьянма мамлекетинин борбор шаары.
Кара басуу
Кара басуу - төрөт мезгилинде же төрөттөн соңку аялдардын эстен тануусу. Төрөттөн алсыраган аялдар кан тамырынын, нерв системасынын жана жалпы эле дене түзүлүшүнүн өзгөрүшүнөн улам алсырап, эстен танышат. Кара басуунун себеби белгилүү болгонго чейин анын алдын алуу үчүн атайын куучулар, бакшылар, табыптар чыгышкан. Алар алыстан эле караны коркутуу үчүн айкырып, бакырып келишкен. Эстен танган аялды тургузуп, кулагынын астынан мылтык атып эсине келтирген учурлар кездешет. Кара - катуу ооруга чалдыккан адамдарды да басат.
Портал:Портал:Ислам/Мыкты макала
Аллах (الله, Алла Таала ) - бардык бүтүндөй нерселердин жаратуучусу жана башкаруучусу, б.а. Кудай, Жараткан десе да болот. Андан башка эч ким мындай сапатка ээ эмес. Аллахтын тең келүүчүсү жок жана бул Анын абсолюттук жалгыз экендигин түшүндүрөт.
..."Аллах" ысмы "Аль" артиклинен жана "Илях" сөзүнөн түзүлүп, "бардыгы ага сыйынган зат", "сыйынууга татыктуу" деген маанини камтыйт. Белгилей кетүүчү нерсе; Аллах сөзүнүн көптүк сандагы формасы жок жана ар дайым жекелик санда гана айтылат. ..."Аллах" (Аль-Илях) сөзү азыркы арабдар менен еврейлердин түпкү теги болгон байыркы семиттерге эле белгилүү болгон.
...Бир жагынан жаратылышка жана жаралуунун маңызына байкоо салуу, башка жагынан болмуштун маңызына ой жүгүртүү байыркы философторго тиешелүү болгон. Буга мисал катары Фалес, Анаксимандр, Анаксимен ж.б. ойчулдарды келтирүүгө болот... ...Ибрахим философиялык кыйын системаларды түзгөн эмес, бирок, антсе да анын ааламдын башсебеби тууралуу суроосуна болгон ыкмасынын жөнөкөйлүгү, аны улуу ойго (идеяга) алып келди. Дал ушул көз карашка, бардык ой жортмолорду жана байыркы философтордун теорияларын ашып өтүп, дүйнөнүн көпчүлүк элдеринин эң кең массасынын энчиси болууга буюрулган эле...
...Аллахтын Өзү жараткан жарытылыштан айырмасы, Анын эч ким тарабанан жаратылган эместигинде. ...Бутпарастык, ырым-жырымдар, жаратылган табигый кубулуштар менен мифтик персонаждардан коркуу жана сыйынуу Аллах кечирбес эң оор күнөөлөр болуп саналат. Бирок адамдын чын ниеттен өкүнүүсү болгон кезде Аллах аны кечирет.
...Мухаммед пайгамбар: «Аллахтын токсон тогуз аты бар. Ким алардын баарын атап чыкса, Бейишке кирет».
(Толугураак окуу)
Портал:Портал:Ислам/Маанилеш порталдар
Дин порталы   Куран
Аморфтук тилдер
Аморфтук тилдер (грекче amorphos – мүчөлөбөс) – мүчөлөр жалгануу аркылуу өзгөрбөгөн, башкача айтканда сөз өзгөртүүчү жана сөз жасоочу мүчөлөр жалганбаган тилдер. Мисалы, буга кытай, япон, вьетнам тилдери кирет. Бул тилдер түр, форма боюнча да өзгөрбөйт. Аморфтук тилдерде жөндөмө, жак, чак, сандык көрсөткүчтөрдү билдирбеген, формалдуу касиеттери көрүнбөгөн, грамматикалык катыштары менен сөздүн орун тартиптери аркылуу билине турган тилдердин түпкү уңгу түрү болот.
Обертондор
Обертондор (нем. oberton - бийик тон, бийик добуш) - белгилүү бир үндүн негизги бийиктигинен жогору чыккан музыкалык кошумча добуш тилкелери, тыбыштар. Үйлөмө музыкалык аспаптардын ичине камалган аба, тартылган кыл термелген кезде табигый же гармоникалык деп аталган кошумча добуш тилкелери, тыбыштар пайда болот. Алар негизги тон менен кошулуп табигый добуш катарын түзүшөт. Бул катардагы термелүү бирдиги табигый 1: 2: 3: 5: ж. б. Гармоникалык Обертондорду угуу татаал. Себеби алар негизги тон, добуш менен кошулуп кетет. Обертондор добуш кооздугун, мүнөздүү өзгөчөлүгүн жаратууда негизги роль ойнойт. Аларды түрдүү ыкмалар (мис., пиццикато, флажолет ж. б.) менен күчөтүп угууга мүмкүндүк алуу муз, чыгарманын көркөмдүк каражатын арттырып, таасир берүү касиетин күчөтөт.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Кыргыз Республикасынын Өкмөтү
АсУКыргыз Республикасынын Өкмөтү — Кыргыз Республикасынын мамлекеттик аткаруу бийлигинин жогорку органы. Өкмөт өзүнүн ишинде Конституцияда каралган чектерде Жогорку Кеңешке отчет берет жана анын алдында жооптуу болот.
Өкмөттү Премьер-министр башкарат. Өкмөт Премьер-министрден, вице-премьер-министрлерден, министрлерден жана мамлекеттик комитеттердин төрагаларынан турат. Өкмөттүн түзүмү өзүнө министрликтерди жана мамлекеттик комитеттерди камтыйт.
Ыйгарым укуктары
Кыргыз Республикасынын Өкмөтү өз ишинде Конституция жана «Кыргыз Республикасынын Өкмөтү жөнүндө» конституциялык Мыйзамы менен каралган чектерде Жогорку Кеңештин алдында өз иши үчүн жоопкерчиликке жана отчет берүүчүлүккө негизденет.
Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 88-беренесине ылайык төмөнкү ыйгарым укуктарын ишке ашырат:
Түзүмү жана курамы
Өкмөттүн курамына министрликтер жана мамлекеттик комитеттер кирет. Өкмөт Премьер-министрден, биринчи вице-премьер-министрден, вице-премьер-министрлерден, министрлерден жана мамлекеттик комитеттердин төрагаларынан турат.
Түзүмү жана курамы Өкмөттүн ишинин жүрүшүндө өзгөрүшү мүмкүн. Өкмөттүн түзүмүн жана курамын өзгөртүү жөнүндө сунуш Премьер-министр тарабынан демилге кылынат жана Жогорку Кеңештин токтому менен бекитилет.
Баптизм
Баптизм - (гр. baptiza сууга салуу, сууга салып чокундуруу) протестантизмдин бир агымы. 17-кылымдын башында пайда болуп, көбүнчө Америка жана Европада тараган. Баптизмдин негиздөөчүсү катары Жон Смит эсептелет. Анын жактоочуларын баптисттер деп аташат. Баптизм чокунууну адамдын кудайга аң-сезимдүү түрдө ишене тургандыгын көрсөтүүчү жөрөлгө катары карашат да, алар адамды бала кезинде эмес, эс тартып чоңойгон кезде чокундурат. Христиан дининин башка агымдарынан Баптизмге кирүүчүлөр кайрадан чокундурулат. Ал христиан дининде касиеттүү деп саналган иконаны, чиркөө «сырларын», католицизмдин үрп-адаттарын (майрамдарын) четке кагат. Христиан дининдеги көп майрамдардан Иса пайгамбардын турмушуна байланыштууларын артык көрүшөт. Библияны эң жогорку керемет катары көрсөтүп, аны бекем сактоого чакырат. Ар бир баптист сектага башка адамдарды тартууну өзүнүн милдети деп эсептейт. 1905-ж. дүйнөдөгү чиркөөлөрдүн көпчүлүгүн бириктирген Баптисттердин бүткүл дүйнөлүк союзу түзүлгөн. Баптисттердин саны 80 млн дой (2004), 2/3 си АКШда жашашат.
Көп ооз
Көп ооз (лат. Polystoma integerrimum) — көп ооздуу мите курттардын бир түрү.
Чикманчиха-Ускат
Чикманчиха-Ускат — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - КАР/ОБЬ/2677/546/43/30 орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жыгач (аралык өлчөмү)
Жыгач (аралык өлчөмү) — Орто Азия элдеринде колдонулуп келген аралык өлчөмү. Бабурдун жазгандары боюнча бир жыгач 10—11 км аралыкка туура келген. Ал Анжыян менен Оштун ортосу төрт жыгач деп жазган. Бул шаарлардын аралыгы азыр 45 км деп белгиленет. "Манас" эпосунда да аралык өлчөмү маанисинде учурайт.
Карабагыш (уруу)
Уруктар
Негизги уруктары: Мырзакул, Чаабасар, Абдырахман, Алымбек, Ажыбай, Бошотай, Шайбек, Мамын, Калматай, Жаныбек, Баштык, Саты жана башкалар.
Черемшанка (Барсук куймасы)
Черемшанка — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу, Курган облусу, Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Барсук дарыясынын оң жээгинен 53 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — РФ менен Казакстан Республикасы чек арасынын аягына чейин Чоң Уват көлүн кошпогондо Чоң Уват Суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Ишим (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү), дарыя бассейни — Иртыш.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Илептүү сүйлөм
Илептүү сүйлөм - күчтүү эмоцияны билдирип, илептүү интонация менен айтылган сүйлөм. Кыргыз тилинде Илептүү сүйлөм эмоцияны, психикалык абалды билдирүүчү сүйлөм катары жай, суроолуу, буйрук сүйлөмдөрдүн базасында уюшула берет. Мындай сүйлөмдөрдө кабарлоо+эмоция, суроо+эмоция, буйруу+эмоция маанилери биримдикте болот. Илептүү сүйлөмдү аныктоодо интонация маанилүү роль ойнойт. Анын тутумундагы сезимди билдирүүчү сөз өзгөчө көтөрүңкү тон менен, басым коюлуп айтылат: Жер, дүйнөнүн бардык булуң- бурчунда адам баласын баккан жер, сен айткын! Кыргыз тилинде Илептүү сүйлөмдү уюштуруучу лексикалык-грамматикалык каражаттар болуп түрдүү сезимди билдирүүчү сырдык сөздөр, каратма сөздөр, интонация ж.б. эсептелет. Илептүү сүйлөмдүн аякталган чегинде айтылыш максатына ылайык илеп белгиси жана илеп, суроо белгилери катар коюлат.
Чатыр–Көл
Чатыр–Көл - түштүгүндө Торугарт тоо кыркалары, түндүгүнүн Ат-башы тоо кыркалары курчайт. Бул тоо кыркаларынын мөнгүлөрдөн эрип аккан суулар жерден сызылып чыккан булак сууларына кошулуп Чатыр-Көлгө куюп турат.
Жалпысынан алганда көлгө 50дөн ашуун суу куят. Алардын ичинен тынымсыз көлдү толтурган Көк-Аргын, Муз-Төр, Таш-Булак, Муз-Бел, Айрык, Үч-булак суулары бар.
Чатыр-Көлдүн узундугу 23, туурасы 11 километрге созулуп, чарасынын аянты 175 чарчы км түзөт. Тереңдиги 7 метрден 20 метрге чейин.
Чатыр-Көл жапайы канатууларга бай. Кышкысын кату сукка байланыштуу көл бети 1 метрден ашуун калың муз менен капталып, май айларынын ичинде муздар эрип көл бети ачылат. Келгин канаттуулар жайкысын келишип, көл ортосундагы аралдарга уялашып, балапандарын баралына жеткирип учуп кетишет. Чатыр-Көлдө сууда сүзүүчү канаттуулардын 30га жакын түрү уялайт.
Жай айларынын жылуу күндөрүндө алардын түлөгү жүрөт. Келгин канаттуу куштардын көбөйүшүн камсыз кылуу максатында Чатыр-Көл жана анын жээктери корукка алынган.
Контрактова площа
Контрактова площа (,, 1990-жылдын чейин — Червона площа) — Киев метросунун Оболонско-Теремковская сызыксындагы станция. 1976-жылы 17-декабрьда ачылган.
Барабан
Барабан (музыкалык аспап) - (англ. drum) музыкада урма музыкалык аспап. Ичи көндөй, тегерек формада жасалып, бир же эки бети тери менен капталат. Барабан байыркы убакта кабар берүүчү аспап катары да колдонулуп, бийди, жүрүштөрдү, диний ырым-жырымдарды коштогон. Дүйнө элдеринде кеңири тараган. Айрыкча Африка өлкөлөрүндө жашаган калктардын элдик музыкасында чоң мааниге ээ. Үйлөмө аспаптар менен симфония оркестрлерде барабандын өркүндөтүлгөн түрлөрү колдонулат.
Чоң-Кемин, улуттук табият парк
Чоң-Кемин улуттук табият паркы — 1997-ж. өзгөчө экологиялык жана эстетикалык жактан баалуу табият комплекси, токой, өсүмдүк менен жаныбарларды коргоо максатында уюшулган. Парк Чоң-Кемин өрөөнүнүн түштүк-батыш тарабында жайгашкан. Аянты 126514 га.
Улуттук табият паркынын негизги максаты Түндүк Кыргызстанга мүнөздүү табигый сакталган жана өзгөртүлгөн маданий ландшафттардын уникалдуу ареалдарын коргоо. Парк рекреациялык, агартуу, илимий жана маданий жактан пайдаланылат. Татаал өсүмдүктөрдүн 700 түрү кездешип, анын 80ден ашыгы дарак- бадал токойлору. Жаныбарларынан элик, тоо эчкиаркар, суусар, арыс, чил ошондой эле, Кыргызстандын Кызыл китебине кирген илбирс, марал, түркстан сүлөөсүнү, бүркүт, ителги, көк-жору жана башка кездешетПарктын аймагында Шабдан баатырдын мавзолейи бар. Парктын жанынан Бишкек – Торугарт автомобиль жолу жана Бишкек–Балыкчы темир жолу өткөндүктөн эс алуучулардын жаначет элдик туристтердин келишине өтө ыңгайлуу.
Жамааттык коопсуздук
Жамааттык коопсуздук – БУУ Уставында белгиленип, ошол бүт дүйнөлүк уюм, жамааттык коопсуздук боюнча коопсуздуктун аймактык уюмдары тарабынан эларалык тынчтыкты коргоого жана баскынчылыкка каршы туруу максатында ишке ашырылуучу мамлекеттердин биргелешкен аракет тутуму. «Ж. к.» аталгысы 1922-жылкы Улуттар лигасынын алкагында эларалык мамилелерге кирген. Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин, Ж. к. принциби юридикалык жактан БУУ Уставы башка эларалык келишимдер жана документтер (м.: 1975-жылдагы Европадагы коопсуздук жана кызматташтык боюнча Хельсинки кеңешмесинин корутунду актысы ж. б.) менен бекемделген.
Кооз калдыркан
Кооз калдыркан (лат. Nymphalis polychloros) — күндүзгү калдыркандар тукумундагы көпөлөктөрдүн бир түрү.
Шураб 1 флюстук акиташ кени
Шураб 1 флюстук акиташ кени Баткен районунда, Шураб шаарынан 6 км түштүк-чыгышта, деңиз деңгээлинен 1100–1165 м бийиктикте. 1952- жана 1972-ж. чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Кен аймагы силур мезгилинде пайда болгон жер үстүнө дөбө сымал чыгып турган акиташ тектеринен түзүлгөн. Акиташ боз, салмактуу, мраморлошкон. Акиташ металлургиялык өнөр жайында пайдаланууга, аки жана цемент алууга жарамдуу. Запасы В категориясы боюнча 504 миң т түзөт.
Синьдюк
Синьдюк — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Түштүк дарыясынын сол жээгинен 446 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Нъуба
Нъуба (араб. нъуба - кезектеш, катарлаш) - араб музыкалык маданиятындагы оозеки салттагы адистик музыкасынын «Андалусия салты» деп аталган багыты. Нъуба өзөгүн 9-кылымдарда Багдадда калып дан тартып Магриб өлкөлөрүнө тарала баштаган. Бүгүнкү ар бир Нъуба (алардын жалпы саны 9-15 чейин) истифтах, мчалия, тушейя, мссаддар сыяктуу аспаптык жана мувашшах сыяктуу вокалдык бөлүктөрдөн турат. Азыр Нъубанын тунистик (малуф), алжирдик (сана), марокколук (гирнати) сыяктуу стилдери бөлүнүп чыккан. Алар Нъубанын Севильяда (малуф), Кордовада (сана), Гренадада (гирнати) жаралган салттарын өнүктүрүүдө. Нъубаны хор, ырчы жана уд, канун, най, ребаб, дарабуккадан турган аспаптык ансамбль аткарат.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Гоце-Делчев
Гоце-Делчев — Болгариядагы шаар.
Ампелография
Ампелография (грекче аmpelos – жүзүм жана ...графия) – жүзүмдүн түрү жана сорту жөнүндөгү илим. Сырткы чөйрөнүн жана агротехникалык ыкманын таасиринен жүзүм түрүнүн жана сортунун белгилеринин өзгөргүчтүк мыйзамченемдүүлүгүн ампелография изилдейт. Түрдүү аймакта өскөн жүзүм түрү жана сортунун белгилерин изилдөө сорт райондоштурууну илимий жактан иштеп чыгууга, селекция ишинде жүзүм түрү менен сортун туура пайдаланууга, ошондой эле тигил же бул сорт тобунун алынышы жана башка аныктоого мүмкүндүк берет.
Кара кунас
Кара кунас Qaraqunas - байыркы түрк доорунан адамдын энчилүү аты катары белгилүү. Карагунас (караунас) Рашид ад -Диндин «Тарыхтар жыйнагында» («Жами ат-Таварих») моңгол-сулдуздардын курамындагы урук катары эскерилет. Изилдөөчүлөр этностук аталыштын канаттуу кушка байланыштуу келип чыккандыгын белгилешет. Каракунас - буту менен мойну узун, илегилек сыяктуу келгин куш. Бул этноним Фергана өрөөнүндө байырлашкан түрктөрдүн (учурда бул этнографиялык топтордун кыргыз, өзбек жана башкалар курамдарына жуурулуу процесси жүрүүдө) курамында да бар экендиги аныкталган. Ушул эле сөз менен 13-17-к. Мавераннахр чагатайларынын лакап аты белгилүү болгон. Мындан сырткары, 15-к. моголдор (Моголистандыктар) теги аралашкан адамдарды «караунас», «карагунас» деп аташчу. Ал эми чагатайлар (дүрмөн, барлас жана башкалар) моголдордо өз учурунда «жете», «чете» (каракчылар, карактап-тоноочулар) деген ат менен белгилүү болушкан. Түркмөндөрдөгү «гарнас» этнономи учурда «аралаш», «конгломерат» маанисин аныктайт. Демек, бул сөз орто кылымдардан адамдардын, уруунун энчилүү аты, айрым этностук топтордун (чагатайлар) лакап аттары катары белгилүү болуп келет. Арийне, түпкү мааниси «топ», «жыйын», «конгломерат», «курама эл, урук» деген бул сөздүн канаттуу куштун да атын туюнтушу кошумча иликтөөлөрдү талап кылат. Кара кунас - жору уруусунун курамындагы урук аталышы катары маалым.
Тэкотэдыль-Кы
Тэкотэдыль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тэкодель-Кы дарыясынын сол жээгинен 11 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 76 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
25 Март (Жалган куран)
25-март — Григорий календары боюнча 84-күнү (толук жылда 85), жылдын аягына чейин 281 күн бар.
Галион (Огайо)
Галион (Огайо) (Galion) — Огайо штатынын Crawford округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 10512 киши. Болжолдуу аянты - 12.9 км². FIPS коду — 39-29162.
Жызак
Жызак — топоним. Эпос боюнча кыргыз уруулары жашаган жер. Манас төрөлгөндөгү тойго (Сагымбай Орозбаков, 1. 75), Көкөтөйдүн ашына (Сагымбай Орозбаков,  3. 43, 78) Ж-тын эли чакырылып, Жакып кыз издеп Каныкейге жуучу түшөрүндө Ж-ты да аралап өтөт (Сагымбай Орозбаков,  2. 350). Географиялык реалияда Өзбекстандагы Ж. облустук, шаары жайгашкан аймак.
Аскерий укук
Аскерий укук – КР Куралдуу Күчтөрүн түзүү тармагында, аскерлердин жашоо-турмушун жана ишмердигин уюштурууда коомдук мамилелерди жөнгө салуучу укуктук ченемдердин жыйындысы. А. у. укуктун комплекстүү тармагы болуп эсептелет, анткени, ал салттуу тармактардагы (административдик, жарандык, эмгектик, кылмыш-жаза ж. б.) ченемдер менен бирге атайын аскердик-укуктук актыларды да өз ичине камтыйт. А. у. КР Куралдуу Күчтөрүнүн түзүлүшүнүн принциптери менен ченемдерин; аскерлерди башкаруунун негиздерин; КР Куралдуу Күчтөрүн өздүк курам менен жабдуунун жана аскер кызматын өтөөнүн тартибин; аскерлерди уюштуруунун жана материалдык жана акча каражаттары менен камсыз кылуу тартибин; командирлердин (начальниктердин) тартиптик бийлигин жана аскерлердин тартибин чыңдоонун негиздерин; аскер кызматкерлерине жана алардын үй-бүлө мүчөлөрүнө жеңилдик берүүнүн, бааракы жана жөлөк пулдарды чектөөнүн маңызын жана тартибин;КР Куралдуу Күчтөрүндөгү аскер кызматкерлеринин жана жарандык персоналдардын укуктарын, милдеттерин жана жоопкерчиликтерин аныктайт.
Портал:Чыңгыз Айтматов
{| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="0" style="background:#918151; border-style:solid; border-width:1px; border-color:transparent;" <div style="position:relative; height:150px; overflow:hidden; border:1px solid #787C61; padding:0; background:black">
• Портал  •  Мыкты макалалар  •  Долбоор  •  Долбоорду талкуулоо  •  Катышуучулар
<div style="background-color: #FDF5E6; border-color: #D2B48C; border-width: 1px; border-style: solid; -webkit-border-radius:7px; -webkit-border-radius:7px; -moz-border-radius:7px; -moz-border-radius:7px; border-radius: 7px; box-shadow: 3px 3px 11px #3D2B1F; clear: both; margin: 10px;">
Жаңы Ашит (Калтасин району, Башкыртстан)
Жаңы Ашит — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Кельтеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 79  киши. Почта индекси — 452877, ОКАТО коду — 80233830008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Пикир жана билим философилык сөздөр
Пикир жана илим байыркы гректердин таануу теориясынын категориялары болуп, айрыкча элей мектеби менен платонизмде көп колдонулган. Пикир антика философиясында такталбаган, субъективдүү, аныкталган акыйкат билимден айырмалуу билимди түшүндүргөн. Элеаттар рационалдуу таанууга негизделген чындыкты чектейт, жана Пикир нерселердин көрүнүшү менен гана тааныштыруучу сезим-туюмдук кабыл алууга негизделген деп эсептешкен. Атомисттер атомдор жана боштуктар гана болот, пикир сезип-туйган кубулуштардын адамга келген «образдардын» эле натыйжасы дешет.
Софисттер Пикир менен Билимдин ортосунда чекти жоготуп, кимге кандай сезилсе, ал ошондой деп ашынган субъективизм менен релятивизмге жол беришкен. Платон Пирдиди предмети рухий маңыз болгон Билимден айырмаланып, болжоп табуу менен ишенимге бөлүнгөн сезим туюмдук нерселерге бөлөт.
Аристотелде пикир таанымдын эмпирикалык методу, кокустук жана жекеге гана таандык болгондуктан, предметтик мазмуну жалганга айланганга чейин барат. Аристотель пикирди предмети зарыл жана бүткүл жалпы болгон илимий билимден айырмалайт. Күндөлүк түшүнүктө пикир тигил же бул маселе боюча айрым адамдын, топтун жана кеңирирээк чөйрөнүн көз карашы.
Билим илимге чейинки, турмуштук жана илимий болушу мүмкүн. Илимий Билим өз кезинде эмпирикалык жана теориялык болуп бөлүнөт. Коомдо дүйнөнү өздөш-түрүүнүн өзгөчө жолу иретиндеги мифологиялык, көркөм жана диндик жана башка бар.
Аскерлешкен тоодо сактоо бөлүктөрү
Аскерлешкен тоодо сактоо бөлүктөрү – кыйроолордо адамдарды сактап калуу, ошондой эле алардын алдын алуу жана кесепеттерин жоюу үчүн түзүлгөн адистештирилген түзүлүштөр.
Нотация
Нотация (лат. notatio - жазуу, белгилөө) - обонду, күүнү, жалпы эле музыкалык чыгармаларды кагазга түшүрүү, жазуу. Байыркы Египетте, Грецияда ж-. б. кадимки эле обонду, күүнү, музыкалык чыгарманы нотага түшүрүү аракети жүргүзүлгөн. Анда биринчи.кезекте добуш бийиктигин белгилоо, ыргакты жазуу аракети да болгон. Алгач Нотация тамгалары (мис., музыкалык алфавит), муундардын жардамы менен ишке ашырылган. Нотация невмалар, тибет Нотация, хаздар, кондакар, крюк ж. б. болуп азыркы түргө келгенге чейин узак жолду басып өткөн.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Изафет
Изафет - бири аныктоочтук, экинчиси аныкталгычтык катышта турган эки зат атоочтун айкашынан уюшулган атоочтук сөз айкашы. Мындай аныктоочтук катыштагы сөз айкаштары түркологияда, анын ичинде Кыргыз тилинде да "изафет" деп аталат. Бул термин түркологияга араб грамматикасынан кабыл алынган – "отношение" и "дополнение" ("катыш" жана "толуктоо") деген маанини берет. Изафеттик сөз айкашынын биринчи компоненти дайыма илик жөндөмөдөгү же атооч жөндөмөдөгү зат атоочтордон болот: баланын көйнөгү, мектеп багы, темир дарбаза ж.б., экинчи компоненти таандык мүчөлүү же ансыз деле уюшулат. Ушуга ылайык изафеттин 3 түрү бар:
Күмүш галогениддери
Күмүш галогениддери — күмүш менен галогендер бирикмелери: АgF жана АgС1 —түссүз, AgBr, AgI —сары кристаллдар. АgF башкасы сууда эрибейт. Суу эритмесинен кристаллогидрат АgF×Н2О жана AgF×2Н2О түрүндө бөлүнөт. К. г. газ абалындагы аммиак менен кошулуп аммиакаттар жана NН3 суудагы эритмесинде, галогендүү суутек к-талары же алардын туздары (НСI, NаС1 жана башка) эритмесинде эрип, комплекстүү бирикмелерди берет. Конц. ысык НNО3 жакшы эрийт. Жарыкка өтө сезгич. АgF күмүш оксиди же карбонатына плавик к-та-сын жана фтор менен күмүштү ысытуудан, АgСI — жогорку темп-рада күмүшкө хлорду таасир этүүдөн алынат. Негизинен жарык сезгич материалдар — сүрөт кагаздарын, киио жана сүрөт пластинкаларын чыгарууда, аналитикалык химияда, АgF орг. заттарды фторлоодо, АgСI айнек чаптоодо колдонулат.
Барабан (техникада)
Барабан (техникада) - техникада машина, механизмдер жана аппараттардын көндөй цилиндр (кээде конус) формасындагы тетиги. Барабан жүк көтөрүүчү машина, буу казаны, тегирмен, кургаткыч, меш жана башкаларда болот. Ал машинага орнотулуп, кезеги менен же тынымсыз айлануучу барабан, тазалоочу, кургатуучу жана жуугуч болуп бөлүнөт. Тазалоочу барабан калыпка куюлган тешикке жабышкан топуракты кетирүүдө, кургатуучу барабан чубурма текзаттар менен текстиль товарларын кургатууда колдонулат. Жуугуч барабан булгаары жана тери өндүрүшүндөгү негизги аппараттардын бири. Булгаары өндүрүшүндө терини жибитүү-ашатууда, ийлепөңдөөдө, боёп-майлоодо түрдүү маркадагы барабан кеңири колдонулат.
Жамааттык макулдашуу
Жамааттык макулдашуу (жамааттык келишим) – уюмдагы социалдык-эмгектик мамилени жөнгө салуучу жана кызматкерлер менен иш берүүчүлөрдүн өкүлдөрүнүн атынан алардын ортосунда жазуу жүзүндө түзүлүүчү локалдуу ченемдик акты. Ж. м-лар менчиктин кандай түрү болбосун уюмдарда кеминде 1 жылдык мөөнөткө түзүлүшү мүмкүн. Тараптардын жамааттык сүйлөшүүлөрү башталган күндөн тартып 2 айдын аралыгында Ж. м-нун айрым жоболору боюнча тараптардын ортосунда макулдашууга жетишилбесе, пикир келишпестиктердин протоколун бир эле учурда түзүү менен макулдашылган шарттарда жамааттык келишимге кол коюлууга тийиш. Жөнгө салынбаган пикир келишпестиктер андан аркы жамааттык сүйлөшүүлөрдүн жүйөсү болушу же эмгек мыйзамдарына ылайык чечилиши мүмкүн.
Жылаңач-Бугу-Тоосу
Жылаңач-Бугу-Тоосу — топоним. Көзкамандардан ууланган Манасты Каныкей качырып келип айыктырган жер. Манастын сөөгүн Каныкей Эчкиликтин-Кара Зоосуна коюлду деп айттырып, чындыгында Ж.-БТ-на койдурган деген уламыш бар. М. Мусулманкуловдун вариантында Манастын сөөгү коюлган жай Ж.Б-Т-сунда делет. Географиялык реалияда Ж.-Б-Т. Тогуз-Торо районунун түндүк жагындагы Молдо-Тоонун уландысы. Жергиликтүү эл Ж.-Б-Т-н ыйык тутат.
Күмүш
Күмүш (лат. argentum) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы IВ подгруппа элементи. К.н. 47; ат. м. 107,870; асыл металлдарга кирет. Жаратылыштагы К. массалык сандары: 107 (51,35 %) жана 109 (48,65 %) болгон эки туруктуу изотоптун аралашмасынан турат. К. радиоактивдүү изотоптору практикалык жактан маанилүүсү 110Ag (Т1/2 =253 күн). Таза К. мындан 3 миң жыл мурун Египетте, Персияда, Кытайда белгилүү болгон. К. алтынга салыштырганда активдүү, жер кыртышында алтынга караганда 1,5 эсе көп, эркин абалда аз кездешүүчү элемент. Байыркы Египетте К. алтынга салыштырмалуу жогору бааланып келген (2,5:1 катышында болгон). К. саны жер кыртышынын 6 ×10-6 % (массасы б-ча) түзөт. К. жаратылышта: Ag2S – аргентит (күмүш жалтырагы), Ag2SbS3 – пираргирит, Ag3AsS3 – прустит минералдары түрүндө, айрыкча алтын, жез, коргошун кендери менен бирге кездешет. К. кендери Орто Азияда, Сибирде, Ыраакы Чыгышта; чет өлкөлөрдө – Мексикада, АКШ, Австралияда, Канадада кездешет. Таза К. – өтө жумшак, ак түстөгү металл; жылуулукту жана электр тогун башка металлдарга караганда жакшы өткөрөт; тыгызд. 10,5 г/см3 ; ат. радиусу 1,44; кайноо темп-расы 2212 оС; эрүү темп-расы 960,5оС. Бирикмелерде I валенттүү; II жана III валенттүү К. бирикмелери да белгилүү. Хлор менен нымдуу чөйрөдө 80оС, ал эми кургак хлор менен 300оС реакцияга кирет; фтор менен жогорку темп-рада аракеттенет. Кадимки темп-рада окистендиргич катышпаса HCl, HBr, HI күмүшкө таасир этпейт. Суутек жана азот менен К. түздөн-түз бирикпейт. Ag2O аммиактуу эритмесине ацетонду жана спиртти таасир эткенде нитрид Ag3N пайда болот. AgNO3 эритмесине гидразинди таасир этүүдөн азиди – AgN3 алынат. Бөлмө темп-расында К. күкүмүнө же К. туздары эритмесине ацетиленди таасир этүүдөн Ag2C2 – карбиди алынат. Өтө жогорку темп-рада К. фосфор менен Ag3P пайда кылат. К. орг. к-талар жана щелочтор таасир этпейт. Нитрат, сульфат, тиосульфат жана металлдар хлориддери күмүш менен эриген (балкыган) абалында гана реакцияга кирет. К. нитраты, фториди, перхлораттан башка туздары түссүз жана уулуу. К. ысык конц. күкүрт к-тасында К. сульфатын жана күкүрттүү ангидридди пайда кылуу менен эрийт. Муздак, суюлтулган азот к-тасы менен бөлмө темп-расында нитрат жана азот оксиддерин пайда кылуу менен аракеттенет. К. негизинен куйма түрүндө колдонулат. К. куймасы зергердик жана турмуш-тиричиликте колдонулуучу буюм, тыйын, лаб. идиштерди жасоодо, металлды жана радиодеталды каптоодо, К. басымдуу бөлүгү күмүш-цинк аккумуляторун жасоодо пайдаланылат. Күмүш ошондой эле өнөр жай пайдаланууну күн панелдеринде табат. К. орг. эмес жана орг. синтезде катализатор катары да колдонулат. К. иону бактерияларды жок кылат. Анын өтө кичине концентрациясы ичүүчү сууну тазалайт. Рубль жана тыйын деген сөздөр пайда болуусу күмүш менен байланышкан. XVIII-к. Киевдик орустарда рубль катары массасы 200 г болгон К. куймасы пайдаланылган. Ошол куйманы майда бөлүктөргө бөлгөндө тыйын келип чыккан. Алгачкы тыйын 1534-ж. Россияда даярдалган.
Бараба ойдуңу
Бараба ойдуңу, Бараба талаасы - Орусияда, Батыш Сибирдин түштүгүндө, Иртыш жана Обь дарыясынын аралыгында жайгашкан. Түштүгүндө Кулунду түздүгүнө өтөт. Күдүрлүү түздүк (бийиктиги 150 м ге чейин); ага жарыш, бийик жалчалар созулуп жатат. Кайың токою (түндүгүндө), саз жана шалбаалуу талаа өсүмдүктөрү мүнөздүү. Оёң жерлеринде 2000ден ашык тузсуз жана туздуу көлдөрү (ирилери: Чаны, Тандово, Сартлан) бар. Батыш Сибирдин сүт багытындагы мал чарбасы жана дыйканчылык өнүккөн эң маанилүү аймагынын бири.
Аюу-Тапан өрөөнү
Аюу-Тапан өрөөнү — Түштүк Кыргызстандагы Жошолу өрөөнүнүн (Гүлчөнүн алабында) бир тармагы. Узундугу- 26 км, туурасы 1–2 км. Абсолюттук бийиктиги 2800–3000 м.Өрөөн жалпы жонунан V формасында, чыгыштан батышты көздөй созулуп жатат. Аяк тарабы кууш капчыгай; тоо бет-тери корум жана шагыл таштуу. Кар көчкү көп жүрөт. Климаты континенттик. Июлдун орточо температурасы 16,2°С, январдыкы –8,6°С. Кыш эрте түшүп, кеч чыгат. Жазы жаанчыл, кыян жүрөт. Жылдык жаан-чачыны 400–450 мм. Негизги суусу —Аюу-Тапан. Түштүктү караган күнгөй беттери шагылдуу аскалардан туруп, кургак талаага мүнөздүү өсүмдүктөр өсөт; табыл гы, чие, итмурун, шилби ж. б. бадалдар, арча да кездешет. Өрөөндүн түндүктү караган беттери нымдуураак келгендиктен өсүмдүктөргө бай; мында карагай, арча, тал, четин, итмурун ж. б. өсөт. Токой тилкесинен жогору субальп жана альп ландшафттары мүнөздүү.
Аскерлешүүдөн арылган тилке
Аскерлешүүдөн арылган тилке – Эл-аралык келишим же ички мамлекеттик акты боюнча, аскердик курулуштар бузулуп, аскер күчтөрүн кармоого тыюу салынган мамлекеттик аймактын бир бөлүгү. Эреже катары, жоолашуусу мүмкүн болгон тараптарды ажыратып туруу үчүн колдонулат (м., 1919-жылдагы Версаль тынчтык келишими боюнча түзүлгөн Рейн А. а. т-си).