cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Югский Шелюг
Югский Шелюг — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шелюг дарыясынын оң жээгинен 91 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 35 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Согд тили
Согд тили - согдулуктардын тили. Инд-иран тил хобунун чыгыш иран хопчосуна кирех. Орто Азиянын ар кай жеринен табылган б. з. ч. 1-кылымдын аягы б. з. 9-кылымындагы жазма даректерден белгилүү. Согд тилинде байыркы иран тилдериндеги флексия бузулуп, граммахикалык маанилер синхехикалык форма менен эмес, аналихикалык форма менен туюнтула баштаган. Фонехикасында жарылма жоон үнсүздөрдүн кабахтала келүү (спирантташуу) кубулушу байкалат. Согд тилинен кийин ягноб тили чыккан.
Цимбалы
Цимбалы (грек. cimbalon; лоляк.cymbaly) - кылдуу урма музыкалык аспап. Кылдары зымдан жасалып, адатта жупталган болот. Добуш катары диатоникалык. Эки жыгач таякча менен ургулоодон добуш чыгат. Черткен учурлар да жолугат. Европада 16-кылымдан бери колдонулууда.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Алмазбек Раимкулов
Алмазбек Раимкулов (Almazbek Raimkulov) ошондой эле Кид Даймонд (Kid Diamond) ысымы менен да белгилүү; 18-февраль 1977, Бишкек, Кыргызстан) — Кыргызстандык боксёр. Кыргызстандын он жолку чемпиону. Бокс боюнча профессионалдар арасында Түндүк Американын чемпиону. Дүйнөнүн үч жолку чемпиону (2005).
Өмүр баяны жана карьерасы
Алмазбек Раимкулов он төрт жашынан тартып КР эмгек сиңирген спорт чебери, машыктыруучу Кален Асановдон сабак алып, машыга баштаган. Он беш жашында спорт чеберине талапкер болсо, он тогуз жашында КРнын спорт чебери болгон. Андан кийин 23 жашында эл аралык спорт чеберине жеткен. 2000-жылы Сиднейде өткөн олимпиадада төртүнчү орунду ээлеп, КР эмгек сиңирген спорт чеберлигине татыктуу болгон. Алмазбек Раимкулов эл аралык мелдештерде бир нече жолу жогорку ийгиликтерге жетишип, Кыргызстандын желегин желбиреткен. Кыргызстандын он жолку чемпиону. 2001-жылдан тартып профессионалдуу бокска аралашып, АКШнын Лас-Вегас шаарында жашап, спорт менен машыгып келген. 2005-жылы үч жолку дүйнөнүн чемпиону, Атланта олимпиадасынан алтын байгени уткан кубалык Хоел Касамайор менен дүйнөлүк чемпиондук таймашка чыккан. Бирок, бул таймашта жеңиш Алмаз тарапта болсо да калыстар тобу эки мушкерге бирдей баа беришкен. Себеби, таймаш болордо Алмазбек Раимкуловго АКШ желеги менен чыгуу сунушталган эле. Андан Алмазбек баш тарткан. Алмазбек Раимкулов 2006-жылдын сентябрь айында Түндүк Американын НАБФ версиясындагы чемпиондукту жеңип алган
Булактары
http://boxrec.com/en/boxer/41732 - Алмазбек Раимкулов
Экинчи сапаттар
Экинчи сапаттар– өң-түс, жыт, даам ж. б. сапаттарды белгилөө үчүн англис философу Дж. Локк тарабынан киргизилген термин. Анын айтуусунда нерселерге обективдүү түрдө таандык болгон биринчи сапаттардан (тыгыздык, көлөм, фигура ж. б.) айырмаланып, экинчи сапаттар нерселерге таандык эмес, жана субъективдүү кабыл алууда гана болот, ошондой эле, нерселердин биринчи сапаттарынын сезим органдарына кылган таасирдин аркасында пайда болот. Мындай айырмалоо Локко чейин Демокриттин, Декарттын, Гоббстун ж. б. окууларында кездешет. Жалпысынан материалисттик болгон ушул көз караш бир жагынан чындыкка сыйбаган объективдүү предметтердин касиетин сезим менен окшоштурууга, экинчи жагынан сезимди чагылдырган предметтердин касиетинен таптакыр бөлүп таштаган жаңылышктыкка алып келген. Механикалык материализмдин ушул ыраатсыздыгынан пайдаланып, англис субъективдүү идеалисти Дж. Бэркли жалпы дүйнөнү «менин сезүүлөрүмдүн комплекси» катары караган, башкача айтканда жалаң эле экинчи сапаттардын эмес, биринчи сапаттардын дагы объективдүүлүгүн танган.
Байыркы Египет маданияты
Байыркы Мисир маданияты б. з. ч. 4-мин жылдыктын аягында, 3-мин жылдыктын башында байыркы Мисир мамлекетинин түзүлүшү менен жаралып, б. з. ч. 1-миң жылдыктын орто ченине чейин созулат.
Кээде анын акыркы мезгили катары эллинисттик жана рим – византиялык доорлор (б. з. ч. 332 – б. з. 642) да эсептелген.
Курулуштар
Байыркы Мисир Маданиятынын өзгөчөлүгү анын географиялык абалына – Нил дарыясынын түшүмдүү өрөөнүнөн орун алгандыгына байланыштуу. Кулдардын күчү ири сугат системалары менен храмдарды курууга жумшалган; көптөгөн каражаттар пирамидаларды курууга сарпталган. Алардын эң чоңу – Гизадагы Хеопстун пирамидасынын (бийиктиги 146,6 м) курулушуна 30 жыл бою бир эле мезгилде 200 миң кул иштеген.
Коомдогу жетектөөчү роль бийлик төбөлдөрү менен жрецтерге таандык болгон.
Диний көз караштары
Диндеги негизги салт өлгөндөрдүн денесин мумия менен катыруу, ошондой эле жаныбарларга сыйынуу эсептелген.
Жазуу тамгалары
Байыркы Мисир маданиятындагы бир өзгөчөлүгү – анын татаал иероглиф жазмасы.
Илимий иштери
Мисирде зор колдонмо мааниге ээ болгон илимдерге (геометрия, арифметика, жөнөкөй алгебра) негиз салынган.
Адабий булактар бизге көпчүлүк учурда байыркы грек белгисиз авторлорунун чыгармалары катары жетти. Негизги адабий жанрлар: тамсилдер, насыяттар, баяндар, мифтер,жомоктор, гимндер, сыйынуулар, эпистолярдык тексттер. Диний – мифтик тексттер биздин мезгилге «Саркофагдардын тексттери», «Пирамидалардын тексттери», «Маркумдар китептери» деген жыйнактарда топтоштурулуп жетти.
Байыркы Мисир маданияты жөнүндөгү маалыматтар
Байыркы Мисирдин маданияты жөнүндөгү көптөгөн маалыматтарды байыркы гректер сактап жеткиришти. Алар Байыркы Мисирди акылмандуулуктун өлкөсү деп, ал эми мисирдиктерди өздөрүнүн мугалимдери деп эсептешкен.
Макао
Атайын Административдик аймагы Мака́о (Macau) же Аомы́нь (йель. Oumun, кант. Оумунь) — автономдук аймак Макао - Чыгыш Азиядагы аймак. Кытайдагы өзгөчө административдик район.
Түштүк Кытай деңизинин жээгинде, Сицзян дарыясынын чатында жайгашкан. Аомынь жарым аралын, Ханьцзыдао (Тайпа), Цзюадао (Колоане) аралын камтыйт. Аянты 25 км2. Калкы 482,5 миң (2005); анын ичинен 95% кытайлар, 3% португалдар. Будисттер 45%, католиктер 7%, 1% протестанттар. Калкынын 46%ке жакыны эч кандай дин тутпайт. Административдик борбору - Аомынь шаары. Расмий тили - португал жана кытай тилдери. Акча бирдиги - патака.
Географиясы
...
Тарыхы
Аймагында байыртадан эле кытайлар отурукташып, Кытай империясынын бир бөлүгүн түзүп келген. 16-кылымдын башында 1557-жылы Аомындын жээгине кемелер менен португалиялык көпөстөр келишип, Кытай өкмөтүнүн уруксаты менен ижарага жер алышып, бекем фактория түзүшкөн. Андан соң иезуиттер келип, миссионерлик менен гана алектенишпестен, пайдалуу жагы көп жибек сатууга киришкен. Португалия мамлекети Аомынь аймагын сүргүнгө айдалчу жай катары да пайдаланышкан, 1550-жылдын 2-жарымынан португал акыны Л. Камоэнс сүргүндө болгон. Англия-кытай согушунан кийин (1840-42) Кытай мамлекетинин начарлашынан пайдаланып, Португалия 1848-жылдан ижара акысын төлөөнү токтотушуп, аймакты ээликке айланткан. 1941-45-жылы Япония басып алган. 1951-жылы Португалиянын «алыскы деңиз провинциясы» деген статус алган. 1987-жылы КЭР менен Португалия өкмөтүнүн биргелешкен макулдашуусунан кийин 1999-жылдын аягынан Аомынь аймагы Кытайга өткөн. Кытай өкмөтү Гонконгдогудай «бир өлкөдө - эки система» саясатын жүргүзүп келүүдө.
Административдик бөлүнүшү
...
Экономикасы
Ички дүң продукциясы 7,9 млрд долларды (киши башына бөлүштүргөндө 17,8 миң доллардан туура келет; 2003) түзөт. Андагы тейлөө чөйрөсүвүн үлүшү - 87%, өнөр жайыныкы - 12%, айыл чарбасы 1%. 1980-жылдан ИДП тез темп менен өсө баштаган. Ага аймактын географиялык абалы, соода кылууга ыңгайлуу шарттары, өндүрүштөрүнүн экспорттук товарларды чыгарууга багытталышы экспорттук, импорттук товарларга тарифтин жоктугу, салыктын төмөндүгү түрткү болду. Экономикасында калктын 62,3% (а. и. 18,3% - өнөр жайда, 29,5% - башкарууда жана тейлөө чөйрөсүндө, 27%ы соодада, мейманкана жана ресторан бизнесинде, 8,9% финансы сферасында, 8% курулушта, 7% транспорт менен байланышта, 1,3% айыл чарбасында) эмгектенет. Экономикасынын негизин - туризм, текстиль буюмдарын, электрондук компоненттерди, оптика, оюнчук жасоо жана башка түзөт. Туристтерди өзүнө тарткан (жылына 12 млндой турист келет; анын 48% Кытайдан, 39% Сянгандан, 9% Тайвандан) кызыктуу кумар бизнеси (3,7 млрд доллар, ал бюджеттик кирешенин 1/3ин түзөт; 2003) өнүккөн. Аомынь Азиянын негизги офшордук финансы борборлорунун бири. Валютаны либералдаштыруу боюнча мыйзамдуулук капитал жана валюта алмаштыруу операцияларын эркин жүргүзүүгө шарт түзөт; 20дан ашык банк (анын ичинен эл аралык ири банктардын бөлүмдөрү), 20дан ашык камсыздандыруу компаниялары иштейт. Университет (1991-жылдан), Политехникалык институт (1991), Азия эл аралык ачык университети, Туризм институту, Илим жана технология жеке менчик университети иштейт. Ама храмы (16-кылым), музей, көптөгөн парктар бар. Темир жол жок. Аомынь жарым аралы, Ханьцзыдао жана Цзюадао аралы көпүрө аркылуу байланышат. Автомобиль жолунун узундугу 345,2 км (2003). Деңиз порту (Аомынь жарым аралында). Эл аралык аэропорту (Ханьцзыдао аралында) бар. Сыртка бут кийим, электроника, фарфор, оюнчук, хим. продукциялар, кустардык буюмдар чыгарылып, сырттан сырьё, полуфабрикат, тиричилик товарлары, машина жана жабдуу алат. Негизги сырткы соода шериктери: АКШ, Кытай, Европа союзуна кирген өлкөлөр, Сянган.
Транспорту
...
Маданияты
...
Кытай (уруу)
Кытай (уруу) - сол канаттагы ири уруулардын бири. Этноним башкырларда - «катай», казактарда - «кытай», «ктай», каракалпактарда - «ктай», өзбек-катагандарда - «хытай», ногойлордо - «кытай» жана башка формаларда өтө кенен ареалга тараган. Бул этностук аталыштын чыгыш теги Борбордук Азиядагы кидан (кара кидандар), түрк элдерине кытай (кара кытай) деген ат менен белгилүү болгон Чыгыш Азиянын (Ыраакы Чыгыш) көчмөн уруулары менен байланышкан. Кидандар кытай жыл баяндарында «Ци-дань» деген транскрипцияда эскерилет. Кара кытайлар (кидандар) монгол тилдеринин бир диалектисинде сүйлөшкөнү маалым. Кидан уруулары 9-к. чейин азыркы Монголиянын түштүк-чыгыш аймактарын мекендешкен. 10-к. кара кидандардын тарыхта Ляо деген ат менен белгилүү болгон мамлекети (907-1125-жж.) түзүлгөн. Ич ара согуштардан улам алсыраган Ляо мамлекетин чжурчжендер талкалап салгандан соң, кидандардын бир кыйла бөлүгү батышты көздөй Караханийлердин ээлигине чегинишкен. Кидандар кыргыздардын чегине жакындаганда катуу каршылыкка кабылгандыктары баяндалат. Кара кидандар Жетисуу жана ага жамаатташ аймактарды ээлеп, караханийлерди баш ийдиргени мусулман булактарында кенен чагылдырылган. Бирок жаңы этностук чөйрөдө орто азиялык түрктөргө «кара кытай» деген ат менен белгилүү болгон кидандар бат эле түрктөшө башташкан. Кара кытайлар дал ушул доорлордо кыргыздардын курамына жуурулушу ыктымал. Кытай уруусунун өкүлдөрү Талас аймагын, Каракулжа, Алабука, Чаткал, Аксы, Ноокен жана башка райондорду жердешет.
Нитриттер
Нитриттер – азоттуу – нитрит к-танын НNО2 туздары, түссүз кристаллдар, нитраттарга караганда жогорку темп-рага туруксузураак. Н. ысытканда ажырайт:
2AgNO2 =AgNO 3+Ag+ NO
Н. Бардыгы сууда жакшы эришет. Кээ бир Н. аммиак эритмесинде эрийт, LiNO2·2Н2О башка нитриттер баары спиртте начар эришет. Н. окистендиргич да, калыбына келтиргичтик да касиеттерин көрсөтүшөт. Күчтүү окистендиргичтер (КМnО4, Н2О2, О3 жана башка) начар кычкыл чөйрөдө Н. нитраттарга чейин окистендирет. Щелочтуу чөйрөдө Н. аммиакка чейин калыбына келет (калыбына келтиргичтер: Н2S, Девард куймасы, Zn жана башка),
Оберрайхенбах
Оберрайхенбах (Ортоңку Франкония) (Oberreichenbach (Mittelfranken)) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Эрланген-Хөхштадт районуна кирет.
Калкы - 1237 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 4,83 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 5 72 147. Муниципалитеттин башчысы — Клаус Хаккер.
Нитриттер
NaNO2+ 3Zn + 2NaOH + 2H2O =  NH3+ + 3NaHZnO2
Bappант
Bappант (англисче warrant ыйгарым укук, ишеним кат) - товардын ээсине аны кампага өткөрүп жатканда берилүүчү күбөлүк. Bappант адатта эки бөлүктөн турат: кампа күбөлүгү жана вappанттын өзү. Ал баалуу кагаздын бир түрү, анткени товардын ээси вappантты сатып алуучуга индоссамент боюнча берүү менен аны сатууга же күрөөгө коюуга укуктуу.
Жигердүү шайлоо укугу
Жигердүү шайлоо укугу – жарандардын шайлануучу мамлекеттик жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарына шайлоо, ошондой эле, референдумдарга катышуу укугу. Дээрлик көпчүлүк мамлекеттерде жынысына, кызматтык жана мүлктүк абалына, билимине ж. б. у. с. карабастан жашы жеткен баардык жарандарга таандык.
Айтыке
Айтыке - (болжол менен 1816, Жумгал өрөөнү, Суусамыр жайлоосу - 1887) - акын, кыргыздын улуу муундагы классик акындарынын бири. Замандаштары Балык, Музооке, Арстанбек, Солтобай, Эсенаман менен катар чыккан. Айтыкенин ырчылыгын Токтогул жогору баалаган. КРнын УИАнын Манас таануу жана көркөм маданияттын улуттук борборунун Колжазмалар фондунда «Балык менен Айтыкенин айтышынын» бир нече варианты сакталып турат.
Мамбеталиев, Молдакун
Image_file Мамбеталиев Молдакун (1906, Ат-Башы району, Ат-Башы айлы — 1964, Бишкек ш.) — мамлекеттик ишмер.
1936-жылдан Нарында комсомол жана партиялык иштерде иштеген. 1936—37-ж. Москвада СССР Эл комиссарлар советинин Даярдоо комитетинин Борбордук курсунда окуган. Аны бүтүргөнден кийин бир нече ай Лейлек районунда СССР ЭКСнин екүлү, кийин 1946-жылга чейин СССР даярдоо эл комиссариатынын Кыргыз ССРи боюнча даярдоо бөлүмүнүн башчысына орун басар, ревизор, начальник. 1946—49-ж. Ысык-Көл облустук эл депутаттар советинин аткаруу комитетинин төрагасы. 1949—56 жана 1958—61-ж. Кыргыз ССР Министрлер Советинин төрагасынын орун басары, 1956—58-ж. Москвада КПСС БКнын курсунун угуучусу, 1961—62-ж. Кыргыз ССРинин Көзөмөлдөө Комиссиясынын төрагасы. 1962—64-ж. Кыргызстан КП БКнын партиялык-мамлекеттик көзөмөлдөө комитетинин төрагасынын орун басары. Мамбеталиев Кызыл Жылдыз, 2 Эмгек Кызыл Туу ордендери жана медалдар менен сыйланган. Кыргыз ССРинин Жогорку Кенешинин депутаты (1947—67).
Деңгээл өлчөгүч
Деңгээл өлчөгүч – деңиз, көл, бассейн суусунун, жабык, ачык идиштеги, резервуардагы (казан, бак, ванна) суюктуктун деңгээлин аныктоочу прибор. Деңгээл өлчөгүчтүн көп түрү бар: сызыктуу (суюктуктун деңгээли рейка менен өлчөнөт), калкыма, гидростатикалык (манометрдин принциби боюнча); электрдик (контакттардын тийиши аркылуу); фотоэлектрдик (фотоэлементке түшүүчү жарыкка негизделген), радиоактивдүү изотоптук (изотоптордун нурланышы боюнча), салмактык (суюктук куюлган идиштин салмагына жараша), иондоштурулган жана башка. Суюктук деңгээлинин көрсөткүчтөрүн алыс аралыкка берүүдө деңгээл өлчөгүч билдиргич же каттоочу курал менен жабдылат.
Ачкыч (музыкада)
Ачкыч (музыкада) - ноталык беш сызыктын эң башына коюла турган белги. Ачкыч нота сызыгынын бирине коюлуп, ал сызыктагы добуштун бийиктигин, атын билгизет жана калган добуштардын бийиктигин, аттарын аныктайт.
Жиктелген тариф
Жиктелген тариф – белгилүү товарларга артыкчылык берүүгө же аларды кайсы өлкөдө даярдалганына байланыштуу өткөрбөй коюуга мүмкүндүк берген бажы тарифи.
Бедел мөңгүсү
Бедел мөңгүсу – Какшаал тоо тизмегинин түндүк капталында. Узундугу 4,3 км, аянты 5,0 км2. Ак-Шыйрак суусунун (Сарыжаздын алабы) жогорку агымы Бозжалпактын алабында жайгашкан. Өрөөндүн оң капталындагы бөлүгү эрип кеткендиктен Б. м. өрөөн тибиндеги мөңгүдөн жантайма тибиндеги мөңгүгө айланган. Башы деңиз деңгээлинен 4878 м, этеги 3980 м бийиктикте жатат. Мөңгүдөн Бедел суусу башталып, Боз-жалпакка (Акшыйрактын алабы) оң жактан куят.
Антология
Антология (гр.— гүл терүү маанисинде) — поэзиялык чыгармалардын тандалмалуу топтору.
Байыркы грек адабиятында поэзиянын гүлү деп эсептелген чыгармаларды атайын топтоп, аны бир жыйнакка чыгарышып, ага антология деп ат беришет. Терминдин теги ушундан башталат. Кыргыз поэзиясынын антологиясы орус жана кыргыз тилдеринде жарык көрдү. Кыргыз поэзиясынын эки томдон турган антологиясынын чыгарылышы чоц маданий жаңылык катары белгиленди. Орус тилинде кыргыз поэзиясынын антологиясы 1957-жылы Москвадан «Художественная литература» басмасынан жарык коргон.
Булак
http://kyrgyzinfo.ru
Экскурсия
Экскурсия (лат. excursio – жол жүрүү) – окуу, тарбия ишин уюштуруунун бир калыпы. Мында жаратылышка, музейге ж. б. табыгый шарттын тиричилик аракетиндеги бир бүтүн турпатын кабыл алуу, үйрөтүү үчүн ал жерге окуучулар атайын даярдалып, уюшуп барат. Мында окуучуларга өз алдынча изденүүгө, изилдөөгө, байкап талдоого шарт түзүлөт. Ошондуктан мектеп пайда болгондон баштап эле экскурсияга сабак сыяктуу көңүл бурулат.
Улуу франциялык ойчул Ж. Ж. Руссо 18-кылымда эле анын тарбиялык маанисин далилдеп, аны мектепке киргизүүнү негиздеген. Ал өзүнүн эмгектеринде (1762-ж.) мамлекет да, мектеп да табияттын мыйзамын үйрөнүп, ошого негизделүү керектигин белгилеген. Тарбияны жаратылыш шартында алып баруу баланын табигый өзгөчөлүгүн билүүгө мүмкүндүк берет дейт да, же ар бир адамдын өзгөчөлүгү анын айлана-чөйрөдөн келип чыгарын белгилейт. Ошондуктан бала жаратылыш менен бир болуп, өзүн эркин сезип, өз алдынча ой жүгүртүп, өз жөндөмүн өнүктүрүүдө экскурсия зор роль ойной турганы көпчүлүк педагогдор, методисттер (Б. Е. Райков, Н. М. Верзилин, Н. А. Рыков) тарабынан изилденип аныкталган.
1. Экскурсия өтө турган аймакты мүнөздөө (географиялык абалы, биргелештик (орус. сообщество) шартты ж. б.
2. Максаты аныкталат.
3. Нуктаны тиешелүү материал сабак өткөндөй эле түшүн-дүрүү.
4. Өз бетинче ишти уюштуруу.
7. Эсеп үчүн тапшырма алышат.
8. Тамактанып түш-төнүшөт жана сөзсүз түрдө ар түрдүү ыр-бий менен коштолуучу кызыктуу оюн өткөрүлөт.
9. Бул экскурсиянын жыйынтыгы (көргөзмө конкурс өткөрүү менен кийинки жумаларда) мектепте чыгарылат.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Нитрлөө
Нитрлөө — нитрлөөчү реагенттер таасири астында органикалык  мол-нын кура-мына  NО2 тобун киргизүү. Мындай нитрлөөчү реагенттерге НNО3, НNО3+ Н2SO4 (нитрлөөчү аралашма), АsОNО2, N2О4, N2O5, нитроний туздары (NО2 )+Х-(Х- = ВF, SbF- жана башка), NО2На1 (На1 = С1, F, Вr), А1kONО2, С(NО2)4. Чектүү углеводородду Н. үчүн НNО3 колдонулат жана реакция радикалдык орун алмашуу механизми менен ( NO2 — радикалы), ароматтык углеводородду жана гетероциклдик бирикмелер, аминдер, спирттер Н. реакциясы иондук механизм менен, ал эми олефиндер Н. реакциясынын шартына жараша аталган эки механизм менен тең жүрөт.
Суркоён
Суркоён — Толтойдун тулпары. Эпикалык күлүктөргө мүнөздүү учкаяктык, адамдан калышпаган аң-сезимдүүлүккө ээ. Толтой Күлчоро колдуу каза болгондо душман колуна түшпөс үчүн чылбырын тиштеген боюнча элин (жедигерди) карай качат. Эмчектеш өскөн Канчоро менен Күлчоронун ортосундагы ынтымак да ушул С-ду талашуудан бузулат.
Семетей душмандын курчоосунда атсыз калганда С. бир кезде олжо кылып басмырлап, ногойдун оюк энин салып койгонун кектеп баспай туруп алат. Семетей С-ду душман катары жок кылууга аргасыз болот.
Мамбетова, Насира
Мамбетова Назира Исмаиловна (1948-ж. т., Жети-Өгүз району, Тамга айлы) — актриса, Кыргыз Республикасынын эл артисти (1992), Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти 1978). lll даражадагы Манас орденинин ээси (2016). Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыктын лауреаты (2016).
Театрда ойногон негизги ролдору
Айганыш (К.Жантөшев. "Курманбек") Ак бала (М. Ауэзов. «Каракөз») Жаңыл Мырза (А. Куттубаев, К. Маликов. «Жаңыл Мырза») Кадича, Сейде (Ч. Айтматов. «Кызыл жоолук жалжалым», «Бетме-бет») Багдагүл (Т.Абдумомунов. «Ашырбай») Мадина (М. Карим. «Жөө Махмуд») Аял (М. Байжиев. «Акыркы рейс») Гертруда (У. Шекспир. «Отелло») Комиссар (В. Вишневский. «Оптимистик трагедия») Актриса (М. Гапаров. «Туздуу чөл») Бешмет (Ж. Садыков. «Ак Мөөр») Бакен (Кыдыкеева, Бакен) (Ж.Кулмамбетов, "Талант жана тагдыр") Сүйүн (Ж.Кулмамбетов, "Аксыдагы атуу же Боспиектеги карантүн")
Кинодогу ролдору
Бекей («Ак кеме») Кадича («Мен Тянь-Шань») Курманжан ("Курманжан-датка") жана баш. «Нооруз-91» театр фестивалдын жеңүчүүсү. Медалдар менен сыйланган.
Ачкалык
Ачкалык - организмдин тамак-ашты (азыкты) физиологиялык талап кылуусун билдирген сезим. Ачка болгондо карын ооруп, түйүлөт, ооздон «кара суу» келет (өзөк карарат), баш айланып ооруйт, зат алмашуу төмөндөйт. Мындай абал кандын курамында азык заттын азайышы менен мүнөздөлөт. Борбор нерв системасында тамак борбору жайгашкан. Ал ачка жана токчулук борборлоруна бөлүнөт. Ачкалык борборунун козголуусу ачка болуу сезимин, токчулук борбору тамактануу учурунда козголуп, ток болуу сезимин пайда кылат. Бул эки борбордун бири козголгондо, экинчиси тормоздолуп (токтоп) турат. Ушуга байланыштуу ачка же ток болуу сезими кезектешип сезилет. Организмдеги тамак-аштын запасы азайганда, башкача айтканда ачкалыкты кеч сезүү кахексияга (өтө арыктоого), ал эми бат-бат сезүү семируугө алып келет. Денеде топтолгон азыкты сарптоону жөнгө салуу нерв жана эндокрин системаларынын абалына жараша болот. Эгерде ачкалык борбору кеч же такыр тормоздолбосо, киши тойбой, тамакты көп жейт, ал эми тескерисинче ачка болуу борборунун козголуусу басаңдап калса, анда киши тамакты аз жеп, организмдин физиологиялык керектөөсү камсыз болбой калат. Ачка жана ток болууну жөнгө салуу үчүн өз убагында тамактануу, эс алуу жана башка шарттар чоң мааниге ээ.
Жаңы-Коргон
Жаңы-Коргон — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Бирлик айыл аймагына кирет.
Деңиз деңгээлинен 1920 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Пүлгөн кыштагынан 45 км. Кызыл-Кыя темир жол бекетинен 90 км. Калкы 1052 (2007); негизинен дыйканчылыкта эмгектенет. Орто мектеп бар. Үй-бүлөлүк врачтар тобу иштейт.
Кош чындык теориясы
Кош чындык теориясы – философиялык жана диний акыйкаттардын бөлүнүшү тууралуу окууну белгилеген философиялык термин. Кош чындык окуусу боюнча, философиянын чегинде диний чындык, диндин чегинде философиялык чындык жалган болуп саналат. Кош чындык окуусу Аристотелдин философиясы кеңири тараган орто кылымдардагы Чыгышта өтө кеңири таралган теориялардын катарына кирген. Себеби Аристотелдин бир катар философиялык идеялары христиандык да, мусулмандык да догмаларга каршы келген. Ошол себептен кош чындык тууралуу абал орто кылымдардагы илим менен диндин ортосундагы карама-каршылыкты чагылдырган дүйнө таанымдын өзгөчө белгиси болгон.
Колбиха (Чичка-Юла куймасы)
Колбиха — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чичка-Юл дарыясынын оң жээгинен 260 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 37 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Шергазы Мамбетов
Мамбетов Шергазы (1936-ж. т.,Жети-Өгүз району, Даркан айылы) — тоо инженери, техника илимдеринин доктору (1984), профессор (1986).
1965-жылдан Кыргызстан ИАнын «Тоо кендеринин физикасы жана механикасы институтунда кенже, улук илимий кызматкер, лаборатория башчысы болуп иштеген.
1976-жылдан Бишкек политехника институтун тоо-геология факультетинде улук окутуучу, доцент, кафедра башчысы, декан.
1984-жылдан ошол эле институтта проректор (кечки-сырттан окуу бөлүмүнүн), 1989—92-ж. ректор.
1992— 93-ж. Кыргыз тоо-металлургия институтунда кендерди иштетүү кафедрасынын башчысы.
1993—95-ж. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин илим жана өнөр жай боюнча туруктуу комиссиясынын, 1995-жылдан Кыргыз өкмөтүнүн алдындагы минералдык сырьёлорду комплекстүү колдонуу боюнча мамлекеттик комиссиянын төрагасы.
Кыргыз Республикасынын эл агартуу отличниги (1975), Кыргыз Республикасынын инженердик академиясынын академиги (1992).
1990—95-ж. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты.
Чистая дарыясы (Чангыль-Кы куймасы)
Чистая — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чангыль-Кы дарыясынын сол жээгинен 12 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Словен тили
Словен тили - словендердин тили. Словениядагы ырасмий тилдеринин бири. Славян тилдеринин түштүк тобуна кирет. Австрия, Италия, Словенияга тектеш аймактарына да тараган. Диалектилери 7 топко бөлүнөт.
Байыркы жазма эстелиги Брижин үзүндүлөрү (10-кылымдын аягы 11-кылымдын башы). Адабий тили менен оозеки тилинин ортосунда фонетикалык жана лексикалык маанилүү айырмачылыктар бар. Жалпы словен оозеки тилинин нормалары 20-кылымдын 2-жарымында түзүлгөн. Жазмасы латын графикасынын негизинде.
Циклдик түзүлүш
Циклдик түзүлүш (грек. kyklos -айланма, төгөрөк) - айтылуучу ойдун биримдиги менен байланышкан, бирок ар бири өз алдынча иштелип бүткөн бөлүктөрдөн турган музыкалык түзүлүш. Циклдик түзүлүш негизги түрлөрү -сюита жана сонаталык-симфониялык цикл. Мында вокалдык, хордук Циклдик болушу мүмкун (мис., Шуберттин,Листтин чыгармалары). Циклдик түзүлүш белгилери эркин жана аралашма түрдөгү түзүлүштөрдөн да кезигет. Бири-бири менен түрдүү байланышта болгон чыгармалар (мис., «Нибелунг шакеги», киевдик былиналар ж. б.) да Циклдик түзүлүш аталышы мүмкүн.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Абыз (Карайыдель району, Башкыртстан)
Абыз — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Карайыдель айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 807 киши. Почта индекси — 452360, ОКАТО коду — 80234832002.
Жиндааруу
Жиндааруу – ал өзүнө убактылуу Ж., өнөкөттүү Ж., кемакылдуулук сыяктуу сыркоо абалды камтып турат. Медициналык жактан алганда, Ж. акыбалы юридикалык чен-өлчөм катары (өз иш-аракетинин маанисин түшүнө албастыгы), адамдын акыл-эси жайында эмес экендигин туюндурат.
Цанца
Цанца - африкалыктардын идио-фондор түркүмүндөгү музыкалык аспабы; өз тулкусунан добуш салуучу аспаптар (идиофондор) түрүнө кирет. Ырды, бийди коштоого жана жекече күүлөрдү аткарууга ылайыкталган.
Абыз (Карайыдель району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Цанца
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Алгачкы коомдун маданияты
= Доордун жалпы мүнөздөмөсү =
Алгачкы доордун маданияты адамзат маданиятынын пайдубалы болуп эсептелет. Азыркы коомдун жашоонун көптөгөн көрүнүштөрү алгач доордун баштапкы учурларында эле пайда болгон. Мисалы: 1) тил 2) жазуу. З) искусство 4) дин 5) мифология 6) илим 7) адеп
Кээ бир азыркы учурдагы проблемалар алгачкы доорду изилдөөдөгү материалдар аркылуу чечилет. Мисалы: 1) Адамзаттын пайда болуушу. 2) Рассалардын келип чыгышы. 3) Элдердин келип чыгышы. 4) Мифологиянын пайда болуусу. 5) Искусствонун пайда болуушу 6) Диндердин пайда болуушу. Белгилей кетүүчү нерсе алгачкы алгачкы доор тактанын арта калган деп айтууга болбойт. Ал жер шарынын кээ бир бөлуктөрүндө дагы эле уланып келүүдө. Алгачкы доор адамзат пайда болгондон баштап биринчи таптык коомдор, мамлекеттер, жана жазуу пайда болгонго чейин узак аралыкты камтыйт. Адамзат 2,5млн жыл мурда пайда болсо, Homo Sapiense ( акыл- эстүү адам)- 40жыл мурда гана пайда болгон.
= Материалдык маданият =
Варри
Варри - Нигериянын түштүгүндөгү шаар, Дельта штатында. Калкы 546,6 миң (2006). Нигер дарыясынын дельтасында жайгашкан. Өлкөдөгү ири порт (19-кылымдын аягынан, сыртка нефть, каучук, май пальмасынын продуктуларын, жер жаңгак, какао, тери чыгарат). Аэропорту бар. 15-кылымда негизделген. Нефть институту (1872), нефть ажыратуу, нефть-химиялык, металлургия заводдору, кеме ремонттоочу ишканасы иштейт. Кустардык өндүрүшү (жоон аркан, каноэ, согулган буюмдар) өнүккөн.
Алгачкы коомдун маданияты
Эмгек куралдарын адамзат 2 миллион жыл мурда эле пайдалана баштаган. Ал адамзат үчүн кеңири мүмкүнчүлүктөрдү ачып берди. 1)Жаратылыш ресустарын пайдалануу. 2)Айлана чөйрөгө ыңгайлашуу. 3)Жамааттык аңчылык 4)Душмандардан коргонуу. ..
= Искусствонун пайда болушу. Мифология. =
Чагылдыруу искусствосу (изобразительное)
Алгач доордо чагылдыруу искусствосунун бардык түрлөрү калыптанган. 1)Графика (элестер сүрөттөр) 2)Живопись ( минералдык боектор менен ) 3)Скульптура (таштан же чоподон жасалган фигуралар ) 4)Депоративдик искусство (таштарды, сөөкөрдү, жыгачты оюу, рельефтер орнаменттер) 5)Музыка 6)Бий 7)Театралдык оюн зооктор Алгачкы доордогу искусствонун бизге жеткен алгачкы чыгармалары жогорку неолит дооруна таандык, алардын жашы 40 миң жылдын тегерегинде. Алардын ичинде түпкү эненин культуна байланыштуу « Венералардын» элестери өзгөчө орунду ээлейт. Андан сырткары жаныбарлардын (мамонт, жылкы, бугу, аюу, зубр ж.б) элестери аларга болгон артыкчылыктардын сүрөттөлүштөрү табылган.
= Жазуунун пайда болушу =
Жазуунун пайда болуусу өзгөчө мааниге ээ. Азыркы учурдагы жазуунун үндүн тамгасын системасынан мурда бай заманда башка ар түрдүү формалар колдонулуп келген, алардын бири өзүнчө конкретүү так элесттерден турган пиптографиялык жазуулар. Мезолит доорунун келип чыгышы менен ар түрдүү элестерде адамдардын элестери жана кыймыл аракет көбүрөөк берилле баштаган. Неолит доорундагы уңкүр живописи композициялык жактан бири-бирне байланышпаган көптөгөн сүрөттөрдөн турса, мезолит доорундагы аска бетиндеги көп фигуралуу искусстводо аңчылык учурлары, ритуалдык кыймылдар, бийлер ар түрдүү кармашуулар (согуштар) ж.б. аракеттер берилле баштаган. Неолит доорунда искусство терең сапаттын өзгөрүүлөргө дуушар болгон. Маданият « маданаият жалпы бир түрдүү болбой» ар кайсы территорияларда ар түрлүү өнүгүп өз алдынча мүнөзгө ээ боло баштаган.
Бааракы тартиби
Бааракы тартиби – бааракы топтомдорунун түзүлүү жана бааракы төлөө тартибин аныктай турган шарттардын жыйындысы.
Суусамыр
Суусамыр өрөөнү — Ички Теңир-Тоодо, Кыргыз, Талас Ала-Тоолору менен Суусамыр, Жумгал кырка тоолорунун аралыгында деңиз деңгээлинен 2000–3200м бийикте жайгашкан. Тегерегиндеги тоо кыркалар өрөөндүн таманынан 1000— 2000 мге чейин көтөрүлөт. Батыштан (Ала-Белден 3184м бийиктикте) чыгышка (Кара-Кол ашуусуна чейин 3452м) 150кмге созулуп жатат. Аянты 4,3 миң км2. Өтмөк, Суусамыр сууларынын чатынан Жоо-Жүрөк өрөөнүнүн оозуна (же Батыш Кара-Колго Сокулук суусу куйган жерге) чейинки бөлүгү кенен, жайык келип, 80–85 кмге созулат. Туурасы эң жазы жеринде — Төө-Ашуу менен Суусамыр кырка тоосунун эң бийик чокусу (4048 м) тушта (Үч-Эмчектин башы) 45 км. Өрөөн улам батышка барган сайын куушурулуп, таманы бийиктейт. Суусамыр өрөөнү рельефи боюнча (1199) үч бөлүккө ажырайт: 1) батыш бөлүгү — Дубан-Кечүү өрөөнү, 2) Борбордук бөлүгү Суусамыр өрөөнү, 3) Батышы Кара-Кол өрөөнү. Дубан-Кечүү өрөөнү Суусамырдын баш жагын ээлеп, Корумду менен Айгыр-Жал тоолорунун бири-бирине жакындап, өрөөндүн кууш тарткан жерине чейин созулат. Таманы түз, бир аз жантайыңкы; 2300–3000 м бийикте жатат. Капталдары тик айрыкча Талас Ала-Тоосунун күнгөй беттери. Борбордук Суусамыр өрөөнү жайык, сырткы көрүнүшү жагынан үч бурчтукту элестетет. Үч бурчтуктун чыгыш капталы гана Жумгал тоосунун батыш урчугу — Киндик тоосу менен ичин карай ийилген. Суусамыр кырка тоосунун тескейи бул тушта өтө жантайыңкы. Борбордук. бөлүктүн таманы майда адырлуу, дөңсөөлүү түздүк. Суу боюнда тектирлер да бар. Суусамыр өрөөнүнүнн бул бөлүгүнүн рельефи, топурагы, климаттык шарттары дыйканчылыкка ыңгайлуу. Батыш Кара-Кол өрөөнү Суусамырдын чыгышында Кыргыз Ала-Тоосу менен Кара-Мойнок, Жумгал, Киндик тоолорунун аралыгында жайгашкан. Башка бөлүктөрүнө караганда кууш келип, капталдары тик, таманы 2100–3000 м бийикте жатат. Чыгыш тарабында өрөөн өтө куушурулуп, өрөөндөр, ойдуңдар,түздүктөр, жайгашкан. Киндик-Тоосунун түштүк.- чыгышында 2000— 3000 м бийикте Жоо-Жүрөк өрөөнү түндүк.-чыгыштан түштүк.-батышка созулуп жатат. Суусамыр өрөөнүндө кайназой заманында пайда болгон кумдук, конгломерат, кызыл түстүү чопо бар. Өрөөндүн таманында жана тоо этектериндеги эңкейиш түздүктөрдө төртүнчүлүк мезгилдин кум- шагылы менен чополору кеңири таралган.
Негизги суулары — Суусамыр менен Батыш Кара-Кол (к. Кара-Кол) кошулуп, Көкө-Меренди түзөт. Чоң-Корумду, Балыкты, Токойлуу, Чыгыш Арам-Суу, Үч-Эмчек, Шили-Суу жана башка өрөөндөрдүн баш жактарында майда көлдөр бар. Рельефке, бийиктикке жана климаттык шарттарга жараша Суусамыр өрөөнүнө төмөнкү ландшафт алкактары мүнөздүү: 1) Бетеге-шыбактуу кургак талаа (2000–2200 м бийиктикте) Суусамыр суусунун өйүз-бөйүзүндөгү түз жерлерди, тоо этектерин ээлейт.<br. Бозомтук күрөң жана күрөң топурактуу. Топурак бетинин 50–70%ин өсүмдүктөр каптап, калганы ачык — такыр. 2) Бетеге-аккыл- кандуу талаа жана түркүн чөп (шимүүр, каз таман, жөргөмүш)-кылкандуу (бетеге ж.б.) шалбаалуу талаа (2200–2600 м). Топурагы күңүрт күрөң же коңур түстө, чымдуу. 3) Кылкандуу (атконок, түлкү куйрук, тоо сулусу ж. б.) түркүн чөп басымдуулук кылган субальп шалбаасы (3000–3100 мге че- йин). Топурагы шалбаалуу кара жана каралжын түстө. 4) Бетеге-тулаңдуу өлөң жана түркүн чөптүү альп шалбаасы (3500– 3700 мге чейин). Тоо шалбаа жана шалбаа- талаа, таштак, чириндиге бай топурактуу. 5) Гляциалдык-нивалдык алкак (3500– 3700 мден жогору) — таш шагылдуу беттер, аскалуу жондор, корум таштар, мөңгүлөр, эрибей жаткан көп жылдык карлар, аркайган бийик чокулар. Өрөөндүн таманында, айрыкча Суусамыр, Батыш Кара-Колдун төмөнкү агымдарын бойлой бадалдуу токой (тал, терек, кайың) өсөт. Суусамыр өрөөнү негизинен жайкы жайыт катарында пайдаланылат. Чүй, Талас, Кетмен-Төбө өрөөндөрүндөгү чарбалардын малы жайылат. Кышында Жумгал, Жайыл, Панфилов, Москва, Сокулук райондорунун малы кыштайт. Малга тоют даярдоо үчүн Суусамыр машина мал чарба станциясы уюшулган. Эгин (арпа, сулу) жана тоют өсүмдүктөрүн айдайт. Суусамыр өрөөнү аркылуу Бишкек — Ош, Кара-Балта — Миң-Куш автомобиль жолдору өтөт. Өрөөндө Кожомкул, Тунук. Үлгү, Биринчи-Май, Суусамыр кыштагы. жайгашкан.
Оксенфурт
Оксенфурт - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Вюрцбург (район)|Вюрцбург районуна карайт.  Төмөнкү Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 11.070 (2013-ж.). Аянты – 63.55 км2.
Суркунан
Суркунан, Сур кийик, Суркоён — Багыштын тулпары. Манас төрөлгөндө өткөрүлгөн тойдо (Сагымбай Орозбаков, 1. 82), Көкөтөйдүн ашында байгеге чабылат: "Суркунандай күлүгү Албан күлүк мал эле Эр Багыштын жыландай болгон Суркоён" (Валиханов жазып алган эпизод, "Ала-Тоо", 1979, № 7, 90-б.), — деп сүрөттөлөт.
Кожосан
Кожосан — баатырларды колдоочу пир. «Анын колдогону — Кожосан, чын жолдошу — кырк чилтен». Кожо Асан — 15-кылымдагы шайык. Атактуу аалым Улугбектин кадырлаган адамдарынан болгон, ушундан улам Орто Азия аймагына ыйык адам катары атагы жайылган.
Нитробензол
Нитробензол, С6Н5NО2 – ароматтык нитробирикмелер эң жөнөкөй өкүлү. Ачык сары-жашыл түстөгү сыяктуу майлуу суюктук; балкып эрүү t 5,80С, кайноо t 210,8оС; тыгызд. 1,987 г/cм3 (25о С) сууда эригичтиги 0,19 %, органикалык эриткичтерде жакшы эрийт; өз алдынча тутануу t 482 оС, от алуу t 83оС. Бензолго нитрлөөчү аралашманы (НNО3 жана Н2SО4 аралашмасы) таасир этүүдөн алынат. Калыбына келтиргичтер менен реакцияга кирип, реакциянын шартына жараша анилинге же гидразобензолго чейин калыбына келет. Анилинди, азоту бар ароматтык органикалык бирикмелерди (мисалы бензидин, хинолин, азобензол) өндүрүүдө, эриткич, металлды жылмалоочу каражат катарында колдонулат. Н. уулуу зат. Гемоглобинди метгемоглбинге чейин окистендирет. Ошондуктан анын абадагы концентрациясы 3 мг/м3 ашпоого тийиш.
Деңиз агымдары
Деңиз агымдары - океан агымдары – океан менен деңиздерде суунун түрдүү күчтөрдүн (гравитациялык, сүрүлүү, ташкын пайда кылуучу) таасири астында бир тарапты багыттап жылышы. Алар Дүйнөлүк океандын суу режиминде жана деңизде сүзүүдө мааниси зор: суу алмашып аралашууга, жылуулуктун таралышына, материк жээктеринин калыптанышына, порттордун акваториясынын тайызданышына, калкыма муздардын таралышына, ошондой эле Жер шарынын айрым бөлүктөрүнүн климатына тийгизген таасири зор. Деңиз агымдары шамалдын таасиринен, суунун тыгыздыгы менен деңгээлинин айырмачылыгынан пайда болгон, байкалган мөөнөтү боюнча – туруктуу, убактылуу, мезгил-мезгили менен байкалуучу, жылына багытын эки жолу өзгөртүүчү (муссон шамалдарына байланыштуу); байкалган орду боюнча – үстүнкү, астынкы, тереңдиктеги жана түпкү агым; физика-химиялык касиеттери боюнча – жылуу (Гольфстрим, Куросио жана башка), муздак (Бенгал, Канар жана башка), бейтарап, туздуу жана мала туздуу; кыймылга келүү мүнөзү боюнча – түз сызыктуу, циклондук жана антициклондук жана башка агымдарга бөлүнөт. Деңиз агымдарынын багытына Жердин өз огунда айлануу күчү (Кариолис күчү) да таасирин тийгизет; түндүк жарым шарда оң тарапка, түштүктө сол тарапка ооп агат. Ошондой эле деңиз агымдарына жээк тилкесинин орун алышы жана суу түбүндөгү рельефтин түзүлүшү да таасир этет. Көп учурда деңиз агымдары океандарда жогоруда аталган факторлордун биринен гана эмес, көпчүлүгүнүн айкалышынан пайда болот.
Антракт
Антракт (entracte, — аралык деген мааниде) — сахналык чыгармаларда, концерттерде жарыялануучу тыныгуу аралыгы. 1) спектакль, цирк оюну, концерт учурунда артисттердин, көрүүчүлөрдүн тыныгуусу, сахна жасалгаларын алмаштырууга зарыл убакыт; 2) драмалык спектаклдерде көшөгө ачылар алдында ойнолуучу (оюнга тиешеси жок) музыкалык пьеса; 3) операда, балетте оркестрдин аткаруусундагы актта (биринчиден башка), кээде концертте аткарылуучу номер (Ж. Бизенин «Кармен» операсында 3-көшөгөдө). Операда же драмада сүрөттөрдүн арасында аткарылуучу пьеса (Н. А. Римский-Корсаковдун «Китеждеги көрүнбөгөн шаар тууралуу жомок» операсынан «Керженцтин алдындагы салгылаш» симфониялык картинасы).
Окутуунун аудиовизуалдык каражаттары
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Хучир
Хучир – монгол, буряттардын 4 кылдуу тартма музыкалык аспабы. Уз. 870 мм. Кылдары адатта жибектен жасалып, жупталып күүлөнөт. Эки бөлөк күүлөнгөн кылдардын добуш аралыгы квинтаны түзөт. Чарасы тегерек же 6_8 кырдуу болот. Элдик ырларды коштоодо жана аспаптык пьесаларды аткарууда колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Мамытбеков, Эсенгул
Мамытбеков Эсенгул (1941-ж. т., Тон району, Туура-Суу айлы) — цирк артисти. Кыргыз Республикасынын эл артисти (1979) эмгек сиңирген артисти (1974). 1963-ж. Кыргыз мамлекеттик физкультура институтун бүткөн. 1963-ж. «Союзгосцирктин» Кыргыз бөлүмүнө артист болуп кирген. Цирк аренасынын мастери Э. Жаныбековдун «Жаш Кыргызстан» номеринде машыккан, кийин (1971-жылдан) ал топтун жетекчиси. Бул номерде артисттер комуз күүсүнүн коштоосу менен арканда акробаттык трюктарды ушунчалык шамдагайлык менен жасап, аягында акробаттар татаал чиеленишип, кыргыз оюмун элестеткен фигураны пайда кылышат. Мамытбеков өзү жетектеген номери менен көптөгөн өлкөлөрдө гастролдо болгон. Мамытбеков сууда сүзүү боюнча Республиканын эки жолку чемпиону. Республиканын Ленин комсомолу сыйлыгынын лауреаты (1981). Медалдар менен сыйланган.
Жиноору (психикалык оору)
Жиноору (психикалык оору) – адамдардын айлана-чөйрөнү туура кабылдоосуна жана өзүн-өзү көзөмөлдөөсүнө кыйла кыйынчылык туудуруп, акыл-эстин демейдегидей иштөөсүн бузган оору. Ал адамдын кабылдоосунан, ой-жүгүртүүсүнөн, эстутумунан, көңүл коюусунан, эркинен, аракетинен, жүрүм-турумунан көрүнөт. Ж-га шизофрения (мээкайык), талма, олигофрения, паранойя (жанкайгы) ж. б. кирет. Ж. менен ооруган адамдардын аракетине КР мыйзамдары тарабынан белгилүү бир деңгээде чек коюлган.
Дарвино (Туймазин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Словак тили
Словак тили - негизинен Словакияда жашаган словактардын тили. Славян тилдеринин батыш тобуна кирет. Үч диалектиси бар: батыш словак, орто словак, чыгыш словак. Түзүлүшү жагынан көбүнчө чех тилине, аздап түштүк славян тилдерине жакын. Жазмасы латын графикасынын негизинде түзүлгөн. 15-16-кылымдардагы жазма эстеликтери белгилүү. Азыркы адабий тилине 19-кылымдын 40-жылдары негиз салынган.
Ач-Талаа
Ач-Талаа, Түштүк Ач-Талаа - Орто Азиядагы түздүк, Сыр-Дарыянын Фергана өрөөнүнөн чыга бериштеги сол жээк тарабы. Түштүгүнөн Түркстан кырка тоосунун этектери менен чектешет; түндүгү менен түндүк-батышында Кызыл-Кум чөлүнө кошулат. Аянты 10 миң км2дей. Бийиктиги 385 мге чейин. Негизинен лёсс сымал кумай жана кумдуу топурактан турат. Жеринин көп бөлүгү сугарылат (Түндүк каналы, Борбордук, Түштүк Ач-Талаа каналдары жана башка).
Акселерация
XIX к. аягында, XX к. башында дүйнөнүн көп өлкөлөрүндө адамдардын денесинин өсүшүнүн тездегени байкалган. Ага байланыштуу болгон кубулуштардын татаал комплексин 1935-ж. Е. Кох акселерация деп атаган.
Акселерация элдердин бардык социалдык группаларында байкалууда, ар түрдүү анатомиялык жана физиологиялык белгилерге таандык. Мисалы, мындан 100 жыл мурдагыга караганда азыр жаңыдан төрөлгөн баланын боюнун узундугу орто эсеп менен алганда 0,5–1 смге, массасы (салмагы) – 100–300 гга чоң. 5–7 жаштагы балдардын денесинин узундугу 1880-жылдан 1950-жылга чейинки мезгилдин ар бир 10 жылында орто эсеп менен 1,5 смге, массасы – 500 гга улам өсүп отурган. Мектеп жашындагы балдардын денесинин узундугу ушул эле мезгилдин ичинде 10–15 смге өскөн. Балдар чоңойгон сайын акселерациянын темпи да күчөйт. Мисалы, Ленинград областында 10–15 жылдын ичинде 16–18 жаштагы окуучулардын боюнун узундугу орто эсеп менен алганда 6–9 смге, салмагы 4–8 кгга, көкүрөгүнүн айланасынын узундугу 7–11 смге өскөндүгү байкалган. Жаштардын өлчөмдөрүнүн өсүшү менен катар алардын жыныстык жактан бышып жетилүү мөөнөтү да өзгөрүүдө.
Акыркы 75–100 жылдын ичинде жаштардын жыныстык жактан жетилүүсү мурдагыга караганда 2–3 жылга эртелеген.
Окумуштуулардын көбү морфологиялык акселерация психологиялык акселерация менен бир убакта болот дешет, б.а. баланын денесинин өлчөмдөрүнүн тез өсүшү менен анын психикасынын (акылынын) өсүшү да тиешелүү даражада тездейт десе, кээ бир окумуштуулар тескерисинче, балдардын психикасы алардын денесинин өлчөмдөрүнүн өнүгүшүнө туура келбей артта калат деп айтышкан. Бирок бул жөнүндө азырынча бирдиктүү так критерий жок. Азыркы балдар мындан 50-100 жыл мурдагы балдарга караганда интеллектуалдык деңгээли боюнча бир кыйла жогору турары талашсыз. Анткени азыркы балдар мурдагыга караганда информацияларды өтө көп кабыл алышат, бирок алардын акылы, жоопкерчиликти сезүү сезими, өзүнүн жүрүш-турушуна, денесинин өлчөмдөрүнө анча туура келбейт. Мисалы, азыркы 5–6–класстардагы 12–13 жаштагы балдардын денесинин өлчөмдөрү боюнча революцияга чейинки 16–17 жаштагыдай. Бирок 1916-жылдарда 16–17 жаштагылардын информацияны аз билишкени менен алардын жоопкерчиликти сезүүлөрү азыркы 12–13 жаштагы балдарга караганда алда канча жогору болгон. Ошондуктан азыркы балдар өздөрүндөгү бай информацияларга ылайык жоопкерчиликти да сезгич болушу үчүн аларга атайын өз убагында туура багыт берип, психологиясынын өнүгүшүн тездетүү зарылдыгы келип чыгат.
Колдонулган адабияттар
"Кыргыз педагогикасы: энциклопедиялык окуу куралы". Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Башкы редактор Ү.Асанов, жооптуу редактор И.Бекбоев. Бишкек - 2004. УДК 37.0 ББК 74.00я2 К 97
Аксиология
Аксиология – баалуулук, нарктуулук жана бийик дөөлөттөр жөнүндөгү илим. Коомдогу жана коом мүчөлөрүнүн ортосундагы адеп-ахлак мамилелериндеги баалуулук, нарктуулук түшүнүктөрдү, эрежелерди, талаптарды өз ичине камтыйт. Педагогикалык аксиология – жаштарды коомдун баалуулуктарына, асыл нарктарына, адеп-ахлактык идеяларына, канондоруна шайкеш тарбиялоо маселелери жөнүндөгү педагогикалык илим тармагы.
Аксиология Философияда
Аксиология (гр. axios – баалуулук жөнүндөгү окуу) – азыркы кездеги философиядагы негизги бир тармак.
20-кылымдын башында пайда болгон. Аксиология коомдук көрүнүштөрдү идеалистче түшүндүрөт, коомдук болмуш менен коомдук аң-сезимдин мыйзам ченемдүүлүгүн танат. Аксиологиядагы негизги нерсе – баалуулук жөнүндөгү түшүнүк. Баалуулук этикалык, эстетикалык, диний, укуктук, саясий, экономикалык ж. б. болуп бөлүнөт. Жалпысынан Аксиология – тарыхый материализмге, илимий социологияга каршы багытталган идеалисттик окуулардын жыйындысы.
Бааракы топтому
Бааракы топтому – бааракы алуучунун эсебинде жыйналган бааракы салымдары менен инвестициялык кирешелердин жалпы өлчөмү, бааракы алуучунун алдындагы акчалай кор милдеттенмесинин көлөмү.
Суук-Капчыгай
Суук-Капчыгай — "Манас" эпосундагы топоним. Жаш Манастын Каман алпты жеңгени деген эпизоддо Каман алптын шибээ деген эли жердеген жер катары айтылат:
Кытайдын аркы четинде,
Кыяңгер, Кайсаң тоосунда,
Суук-Капчыгай оозунда,
Суук-Төр деген төрүндө
Шибээ деген эл экен
Жери майдан жер экен (Курама вариант, 1. 53).
Орнбау
Орнбау - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Ансбах (район)|Ансбах районуна карайт. Орто Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 1591(2013-ж.). Аянты – 15.16 км2.
Куахога Фолс (Огайо)
Куахога Фолс (Огайо) (Cuyahoga Falls) — Огайо штатынын Summit округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 49652 киши. Болжолдуу аянты - 66.4 км². FIPS коду — 39-19778.
Ат жабдыктары
Ат жабдыктары – токуп минүүгө керектелүүчү буюм-шаймандар. Ат жабдыктарына - ээр, үзөңгү (боосу м-н), канжыга, көмөлдүрүк, куюшкан (куткуну м-н), басмайыл (боосу, көрпөчө бастыргычы, тогоолору м-н), чаполоң, желдик, тердик, ичмек, жүгөн (тизгини м-н), нокто (чылбыры м-н), көрпөчө, ат жабуу, камчы ж. б. кирет.
Аталган буюмдардын ар бири өзүнчө кызмат аткарат. Мисалы, үзөңгү атка минип, түшүш үчүн керек ж-а атчан жүргөндө, кишинин бутуна таканч болуп, тең салмактуулугун сактоо ийкемдүү башкаруу же байлап коюу үчүн керектелет. Кыргыз мүлүшкөрлөрүндө ат жабдыгы катары балдак да колдонулат. Аны ээрдин кашына орнотуп, кушту ууга алып чыкканда кондурат.
Кыргыздар илгертен көчмөн болгондугуна байланыштуу ат жабдыктарынын бүтүндөй турманын жасоого жетишкен. Бирок кыргыздардын байыркы мезгилде колдонуп жүргөн ат жабдыктары азыркылардан алда канча жөнөкөй болгондугу археологиялык казуулардын натыйжасында аныкталган. Мисалы, мурда колдонулуп келген кийиз ээр, жыгач, мүйүз же коло тогоолор ж-а ооздуктар кийинчерээк темир м-н алмашыла баштаган, үзөнгүлөр да, ээрге атайын тагылып коюла турган жыгач, мүйүз, жез, темир үзөнгүлөр м-н алмашылган.