cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Осмонов Өскөн Жусупбекович
Негизги эмгектери
40 тан ашуун илимий монографиялардын жанан окуу китептеринин автору. Кыргызстан тарыхы жана дүйнө тарыхы боюнча жазган 17 окуу китептери бир нече тилде 1 миллиондон ашуун нускада басылып чыгып, окуу жайларында туруктуу окутулууда. 30дан ашуун илимдин кандидаттарын жана докторлорун даярдаган. Окуу китептеринде 200дөн ашуун тарыхый инсандардын өмүрүн жана ишмердиктерин чагылдырган. Тарыхый инсандардын ысымдарын түбөлүккө калтыруу багытында көп иштерди аткарган. Токмок шаарына Манап бийге орнотулган монументалдуу скульптуралык комплексти куруу идеясын көтөрүп, анын курулушуна демөөрчүлүк жардам көрсөткөн.
Толук уйкаш
Мурунку өткөн заманда,
Жан-жаныбар аманда.
Тумшук
Тумшук - жээктин денизге, көлгө жана дарыяга кирип туруучу бөлүгү.
Көбүнчө чулу тектерден же шилендилерден түзүлөт. Шилендилерден түзүлгөн тумшуктар негизинен түзөңүрөөк келет. Геогр. ат же анын бир компоненти катары да кездешет, мис., Кызыл-Тумшук, Ак-Тумшук, Тумшук ж. б.
Ала көз, урук
Ала көз - дөөлөс, саяк, черик урууларынын курамдарындагы уруктар. Лакап этнонимдер.
Этнонимдин параллелдери түркмөндөрдүн сарык, йомут урууларында “ала гөз” формасында кездешет. Кыргыздарда болсо, тейит уруусунда “боз көз”, багыш, кыпчак урууларында “көк көз”, мундуз уруусунда “көз” формаларында кездешет. Бул урук аталыштары лексика-семантикалык жактан кыргыз этнонимдеринин анатомиялык лексикага байланышттуу жаралган тобуна кирет.
Тунгус-манжур тилдери
Тунгус-манжур тилдери - болжол менен алтай тил уясына киргизилген тектеш тилдер тобу.
Сибирь, Моңголия жана Түндүк Кытай аймактарына тараган. Топчолору: түндүк (Сибирь) - эвенк, эвен, негидаль, солон тилдери; түштүк (Амур бою) - нанай, ульч, орок, удэгей, ороч тилдери; батыш (манжур) - манжур жана өлүү чжурчжэнь тилдери. Тунгус-манжур тилдеринин башка классификадиялары да бар.
Апорт
Апорт - алманын кеч бышуучу эң байыркы сорту. Мөмөсү өтө чоң, салмагы 200-400 г, кээ бири 800 г, даамы кычкыл таттуу. Ал кышка чыдамдуу, ар бир дарактан 200-400 кг түшүм алынат. Мөмөсүнөн как жана повидло жасалат. Россия, Казакстан, Украинада өстүрүлөт. Кыргызстанда Ысык-Көл, Чүй өрөөндөрүндө Александр, Кызыл апорт кеңири таралган.
Вакцина
Вакцина — алсыздандырылган, өлтүрүлгөн оору козгогуч микроорганизмдерден (бактериялар, риккетсиялар, вирустар) жана алардын тиричилик аракетинен пайда болгон продуктылардан алынып, активдүү иммундоо, алдын алуу жана дарылоо үчүн колдонулуучу препарат. Организмге Вакцинаны киргизүүдөн тийиштүү ооруларга жасалма активдүү иммунитет өнүгөт. 1796-ж. англиялык врач Э. Женнер адамды чечек оорусунан сактоо үчүн уй чечегинен биринчи жолу Вакцина даярдаган. 19-кылымдын аягында вакцина даярдоонун илимий негизин француз илимпоз Л. Пастер түзгөн. Ал күйдүргү (1881) жана кутурмага (1885) каршы эмдөө жүргүзгөн. Вакцинаны иштеп чыгарууда ата мекендик илимпоздор И. И. Мечников, Д. К. Заболотный, Н. Ф. Гамалея, Л. А. Тарасевич жана башка чоң салым кошушкан. Азыркы медицина көп коркунучтуу бактерия жана вирус ооруларына (чума, холера, туберкулёз, кептөөр, селейме, полиомиелит, энцефалит жана башка) каршы вакцинага ээ.
Вакцина тирүү, өлүү, химиялык жана анатоксиндер болуп бөлүнөт. Тирүү вакцина атайын алсыздандырылган, ооруну козгоого жөндөмсүз, бирок организмде көбөйүп, иммунитет — козгогучтарга каршы антителону пайда кылуучу микроорганизмдерден даярдалат. Микроорганизмдердин оору козгогуч касиеттерин алсыздандыруу үчүн алар жасалма азык чөйрөдө (бактериялар) же жаныбар организминде (вирустар) узак убакыт өстүрүлөт. 1921-ж. француз илимпоздор А. Кальметт менен Ш. Герен сунуш кылышкан туберкулёзго каршы тирүү В. (БЦЖ) бүт дүйнөгө белгилүү; аны колдонуу туберкулёз оорусун бир кыйла азайтты. Өлүү В. физикалык (ысытуу) жана химиялык (формалин, спирт, фенол жана башка) факторлор менен өлтүрүлгөн микроорганизмдерден даярдалат. Бул тирүү В. бөлүнүп алынбаган ооруларга гана (ич келте, көк жөтөл, холера жана башка) колдонулат. Химиялык вакцина — микроорганизмдердин же алардын продуктыларынын иммунитет пайда кылуучу түрдүү химиялык ыкмалар менен бөлүнүп алынган активдүү компоненти (антигендер). Ал паратиф, ич келте, риккетсиоздорго каршы колдонулат. Анатоксиндер бактериянын экзотоксиндеринин уу касиеттерин формалин менен зыянсыздандыруудан алынат. Анатоксинди организмге киргизгенден кийин иммунитеттин өнүгүшү канда белгилүү токсиндин таасирин жок кылуучу антителонун пайда болушуна байланыштуу. Антитоксиндерди 1923—26-ж. француз илимпоз Г. Роман ачкан. Ал кептөөр, селейме, ботулизм, газ гангренасы жана башкалардын алдын алууда колдонулат. Вакцина бир инфекциянын козгогучунан даярдалса — моновакцина, эки козгогучтан даярдалса — дивакцина, андан көп микроорганизмдерден жасалса поливакцина деп аталат. Поливакциналарды пайдаланууда бир нече ооруга иммунитет пайда болот. Вакцина организмдерге ар кандай ыкма менен жиберилет: булчуңга (кызылча), тери алдына (келте, паратиф, дизентерия, холера, чума жана башка), теринин үстүнө (чечек, туберкулёз, туляремия, күйдүргү), мурунга (грипп) же ооз аркылуу (полиомиелит). Иммунитет пайда болуу үчүн бир жолку вакцина киргизүү жетиштүү.
Эмдөө кээ бир жугуштуу оорулардын алдын алуу максатында пландуу (сөзсүз), айрым учурларда эпидемиялык көрсөткүчтөргө карата жүргүзүлөт. Пландуу тартипте колдонулуучу В. белгилүү ырааттуулукта берилет. Мисалы, жаңы төрөлгөн балдар туберкулёзго каршы В. (БЦЖ) алышат, андан кийин кептөөр, селейме жана көк жөтөлгө каршы вакциндөө жүргүзүлөт. Кийинчерээк полиомиелит жана кызамыкка каршы эмдөөлөр жасалат. Булардын негизинде балдар эң коркунучтуу бактериялык жана вирустук инфекциялардан алдын ала сакталат. Вакцинаны илимий негизде колдонуудан биздин өлкөдө кадимки ченек, чума, туляремия сыяктуу инфекциялар толугу менен жоголду.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Кычыткы
Кычыткы — теринин абдан кычышып, учунда ыйлаакчасы бар мала кызыл бүдүрчөлөрдүн пайда болушу менен мүнөздөлгөн оору. Кычыткы айрыкча түнкүсүн күчөйт.
Жаш өзгөчөлүктөр
Чоң кишилерде кычыткы ичеги-карын жолунун (ичеги, боор), нерв жана эндокрин системасынын ооруларына, организмдеги инфекцияга (тонзиллит, гайморит жана башка) жараша өөрчүйт. Оорулуунун көңүлү чөгөт, уйкусу бузулат, эмгекке жарамдуулугу начарлайт. Кээ бир учурда арткы тешиктин айланасында, жыныс органынын сыртында, дененин башка бөлүктөрүндө да болушу мүмкүн. Глисттер (мите курттар), геморрой, заара чыгуучу органдардын өнөкөт оорусу себеп болот. Кычыткынын пайда болушунда жаш өзгөчөлүгүнүн да мааниси бар. Кычыткы карыган кишилерде көбүрөөк кездешет. Узак убакыт кычышып тырмай берүүнүн натыйжасында тери күрөң тартып, дордоюп калат.
Дарылоо
Кычыткыны врач дарылайт. Дарылоодо балдарды туура тамактандыруунун мааниси чоң. Аллергияны пайда кылуучу тамак берүүгө болбойт. Уйдун майсыз этин сууга бышырып берүү, баланы ашыкча тамактандырбоо керек.
Баланын тамак рациону
Баланын тамак рационунда жашылча, буурчак, жемиш (цитрустан башка), сүт-кычкыл азыктар, айрыкча быштак болгону талапка ылайык. Күнүгө таза абада болуу, жайында күн ваннасы, өзгөчө деңизге түшүү сунуш кылынат. Баланын тырмагын кыска алып коюу зарыл. Врач сунуш кылган эмен кабыгы же ит уйгак тундурмасы кошулган ванна (35—36°, 10—15 мин.) кычышууну басат. Кычыткы теринин ириңдүү жарасына айлана баштаганда тезинен врачка кайрылуу зарыл.
Уран (планета)
Уран — Күн системасында жетинчи планета.
Зор планеталарга кирет. Диаметри бонча Жерден 4 эсе чоң. Көлөмү Жердин көлөмүнөн 61 эсе, массасы жер массасынан 14,56 эсе чоң. Ортодогу тыгыздыгы 1,58 г/см³. Ал Күндөн өтө алыс жайгашкан жана 19,2 астрономиялык бирдик аралыкка жакын орбита бонча айланат.
Уран 84,015 жылда Күндү толук бир жолу айланат. Спектрдик жол менен анын планетасында молекулалуу суутектин жана метандын бар экендиги аныкталган. Уранды 1781-жылы кокусунан У.Гершель ачкан.
Урандын 27 табигый жандоочусу жана шакектер системасы бар. Эң чоң 5 жандоочусу: Миранда, Ариэль, Умбриэль, Титания & Оберон.
Урандын кыймылы – башка планеталардан айырмаланып өз огунда айланганда капталынан жаткандай көрүнөт. Ошондуктан 84 жылда толук бир айланып чыкса уюлундагы уюлдук күн 42 жылга, аны менен алмашкан уюлдук түн да 42 жылга созулат.
Кандөбө шаар чалдыбары
Кандөбө шаар чалдыбары – 6–12-кылымга таандык шаардын калдыгы. Ысык-Көл аймагында жайгашкан. Шаар үч бөлүктөн: айланасы жал менен курчалган борбордук бөлүгү (цитадель) жана анын айланасындагы шаардыктардын турак жайлары, курулуш имараттары (шахристан) жайгашкан. Шахристан дубал менен курчалган. Шаар жалпысынан сыртынан кош жал менен курчалып, Тоң суусуна кошулган. Жалдардын аралыктарындагы аянттарда карапайым калктын, кол өнөрчүлөрдүн жана дыйкандардын турак жайлары, ал эми шаардын борб. бөлүгүндө жана шахристанда шаар башкаруучулардын, дөөлөттүү адамдардын турак жайлары, чарбактары жайгашкан. Археол. изилдөөлөрдө чарбалык мүнөздөгү курулуш имараттары, темирден жасалган буюмдар, тыйын, карапа, жаргылчактар, бышкан кыштардын калдыктары табылган. Шаар жөнүндө маалыматтар орто кылымдардагы жазма булактарда кездешип, Улуу жибек жолундагы 8–12-кылымдагы Тоң шаары менен салыштырылат. Бул шаар тууралуу 19-кылымдын 70-жылында В. В. Герн, Н. В. Сорокин, В. П. Поярков, С. М. Дудиндин маалыматтарында, ошондой эле В. В. Бартольддун эмгегинде эскертилет. Археологдор А. Н. Бернштам жана Д. Ф. Винник тарабынан изилденген.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Апортировка
Апортировка (французча apporter - алып келүү) циркте дрессировканын бир элементи, мисалы, айбанат (ит) дрессировщик-артисттин буйругу боюнча манежде катылган нерсени таап келүүсү жана башка.
Ялымъя (дарыя)
Ялымъя — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Нерпъя дарыясынын оң жээгинен 42 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Банк эсеби
Банк эсеби – банк ишинде кардардын банкка карата акчалай таламдарын эсепке алуу максатында пайдаланылуучу, Б. э. тууралуу келишимден, ошондой эле Б. э-нин тийешелүү катмарлары үчүн каралган келишимдин аткарылышын банк аткарымдары аркылуу жүзөгө ашыруудан келип чыккан эсеп бирдиги. Банктык эсеп ачпастан - эсепти ачуу, банк жак акча эсебине пайдалануу Кардардын иштери. Күндөлүк эсептин азыркы абалы, эреже катары, бир кардарга таандык акчанын суммасына дал келет.
Автозаводская (метро бекети, Москва)
Автозаводская ( (1943-1956 — Завод имени Сталина)) — Москва метросунун Замоскворецкая сызыксындагы станция. 1943-жылы 1-январьда ачылган.
Кызыл-Токой глауконит кени
Кызыл-Токой глауконит кени - Жалал-Абад облусунун Ала-Бука районунда, Эчкилүү тоосунун түндүгүндө, Сумсар шаарчасынан 20 км түндүк тарапта, деңиз деңгээли 1200 м бийикте. Олигоцен мезгилиндеги чополуу катмарлардан калыңдыгы 2,5-3 мден 10 мге жеткен жашыл, мала кызыл түстөгү глаукониттүү кумдук кабаты табылган. Кабат участканын өзүндө 2,5 кмге, участкадан тышкары 15,5 кмге созулуп жатат. Өлчөмү 0,2-2,3 мм глауконит бүртүкчөлөрү кумдуктагы чополуу цементте 20-80%ти түзөт. Болжолдуу ресурсу 2 млн т.
Банк эсебинин көчүрмөсү
Банк эсебинин көчүрмөсү – банк тарабынан кардарларына берилип, кардарлар эсебинин белгилүү бир күнгө чейинки акыбалын көрсөткөн документ.
Тоң (айыл)
Тоң — Кыргызстандын Ысык-Көл облусунун Тоң районундагы айыл. Тоң айыл аймагына кирет.
Калк
Калкы — 1405 киши (2009-жылы).
Лабиринтит
Лабиринтит — ички кулактын сезгенүүсү.
Оорунун пайда болгон себептери
Ички кулакка микробдор жана алардын уу заттары таасир эткенде болот. Лабиринтитке ортоңку кулактын же баш сөөгүнүн инфекциялары, ошондой эле механикалык, химиялык, термиялык травмалар себеп болушу мүмкүн.
Симптомдору
Лабиринтит катуу кармаган жана өнөкөт, чектелген жана жайылган, ириңсиз жана ириңдүү болуп бөлүнөт. Анда баш айланат, жүрөгү айланып, кусат, дененин тең салмактуулугу өзгөрөт, кулак чуулдап, начар угат, кээде дүлөй болуп калышы мүмкүн.
Дарылоо
Дарылоодо антибиотик берилет, ортоңку кулактагы ириңди хирургиялык жол менен тазалайт. Алдын алуу үчүн өнөкөт жана катуу кармаган отитти кабылдатпай, өз убагында врачка кайрылып дарылоо зарыл.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Банкир
Банкир (нем. Bankier , фр.  banquier)  – банктын ээси же ири акционери.
Войковская (метро бекети)
Войковская — Москва метросунун Замоскворецкая сызыксындагы станция. 1964-жылы 31-декабрьда ачылган.
Осмонжан Абдылдаев
Акын Осмонжан Абдылдаев Жети-Өгүз районунун Саруу айылында 1932-жылы 15-майда туулган. 1965-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин журналистика бөлүмүн, 1970-жылы Алма-Ата шаарындагы Партиялык жогорку мектептин журналистика бөлүмүн бүтүргөн. Эмгек жолун 1949-жылы мугалим болуп иштөөдөн баштаган. «Ленинчил жаш», «Мугалимдер газетасы», «Советтик Кыргызстан», «Кыргызстан пионери» гезиттеринде, «Жаш ленинчи» балдар журналында эмгектенген. Бир катар обондуу ырлардын да автору. «Президент жакшы – эл жакшы» аттуу ыры үчүн Президенттен Алтын калем жана сыйлоо барагын алган. Бир нече грамоталардын, Ардак грамоталардын ээси жана «Эмгек ардагери» медалы менен сыйланган. 1962-жылдан Кыргызстан Журналисттер союзунун, 1996-жылдан Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Жарык көргөн китептери
Орус тилинде:
==Колдонулган адабияттар==
Кара-Дарыя шаар чалдыбары
Кара-Дарыя шаар чалдыбары – б. з. ч. 4–1-кылымга таандык шаардын калдыгы. Өзгөн шаарынан 15 км түштүк-чыгышта Кара -Дарыя суусунун оң тарабында, бийик секиде жайгашкан. Тегерете аң менен курчалып, чарчы сымал дубал менен бекемделген. Дубалдын узундугу 320–330 м; кароол мунаралары бар. Батыш тарабында дубалга жакын сепил жайгашкан, анын дубалынын бийиктиги 10 м. Археологиялык изилдөөлөрдө Шоробашат маданиятына мүнөздүү (б. з. ч. 4–1-кылым) оймо-чиймелер менен кооздолгон, ар түскө боёлгон карапа идиштери, чоподон жасалган ийиктин баштары, темир тегерек шакекчелер табылган. Бул эстеликти Ю. А. Заднепровский жана Д. Ф. Винник изилдешкен.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Талбей-Шор
Талбей-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Воркут дарыясынын сол жээгинен 128 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Алагыр, урук
Алагыр - моңолдор уруусунун курамындагы урук.
Этноним аркылуу кыргыздардын тунгус-манжур элдери менен эзелки тарыхый байланышын, бир эле учурда бүгүнкү кыргыздардын курамындагы тунгус-манжур компоненттерин байкоого болот. Ала+гыр: г и р / г ы р / г у р - эвенк тилинде “адамдар”, “урук”,“уруу” маанисин аныктайт. Мисалы, гурагир (гуран)-“жапайы теке уруу-су”, путугур-“каздар уруусу”, куктыгыр - “күкүк уруусу”, кандыгир-“өрдөк уруу-су” ж.б. . Аталган эвенк урууларынын энчилүү аттары тотемизм менен түз байланышта келип чыккандыгы анык. Этноним алагыр “ала урук”, “ала түстүү уруу” маанисии туюндурушу толук мүмкүн. Мисалы, алакчын ж.б.
Бердалиев Дайыр Акималы уулу
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Меган Трейнор
Меган Элизабет Трейнор (1993-жылы 22-декабрда туулган) - америкалык ырчы жана ыр жазуучу. Трейнор "Грэмми", "Музыка бизнес ассоциациясында секирик жасаган артист" жана эки Billboard сыйлыктарынын ээси болуу менен эмгеги бааланган аткаруучу.
Трейнор музыкага бала кезинен эле кызыга баштаган. 15 жана 17 жашынын аралыгында ыр жазып, үнүн жаздырып, аткарып жана көз карандысыз үч албом өндүргөн. 2011-жылы Big Yellow Dog Music менен биргеликте ыр жазуу келишимине кол коюп, ыр жазуу карьерасын баштаган. 2014-жылы Epic Records менен үн жаздыруу келишимин түзүү менен Трейнор дебюттук "Аталыш" (англ. Title, 2015) албомун чыгарып атагы өскөн. Бул дебюттук албом АКШдагы Биллборд 200 тизмесинде биринчиликти ээлеп, өлкө ичинде бир миллиондон ашуун көчүрмөдө сатылган. Ошондой эле ал хит ырларга айланган "Толук бас тууралуу" (англ. All About That Bass), "Эриндер кыймылдайт" (англ. Lips Are Movin) жана "Сени жогото тургандай " (англ. Like I'm Gonna Lose You) сыяктүү ырларды чыгарган.
2016-жылы Трейнор "Грэмми" сыйлыгынын "Эң мыкты артист" наамын жеңип алган. 2016-жылы ал "Рахмат" (англ. Thank You) аттуу экинчи эң чоң албомун чыгарып, андагы башкы ыр "Жок" (англ. No) Биллборд 100 тизмесинде үчүнчү катарга чейин көтөрүлгөн. Ал эми 2017-жылы "Мен айыммын" (англ. I'm a Lady) аталышындагы ыры "Смөрфтөр: Жоголгон айыл" (англ. Smurfs: The Lost Village) анимациялык тасмасында саундтрек катары колдонулган.
1950-1960-жылдардагы музыкага таасирленген Трейнордун музыкалык стилин ретро деп атап келишет. Анын ырлары негизинен заманбап аял, келбет жана күчтөндүрүү темаларын камтыйт.
Белек (айыл)
Белек (Белек) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Сокулук районундагы айыл. Кайназаров айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 084 киши.
Туматтардын көтөрүлүшү (1217)
Туматтардын көтөрүлүшү (1217) - Енисей аймагындагы кыргыз өлкөсүндө жашаган туматтардын моңгол басып алуучуларына каршы көтөрүлүшү.
Туматтардын этникалык аталышы байыркы түрк тилдүү дубо (туба) уруулары менен байланышта болуп, б. з. 5-6-кылымда Енисей д-сынын баш жагындагы «Секиз-мурэн» аймагында турушкан. Туматтардын көтөрүлүшү жөнүндө маалымат Pamud ад-Диндин «Жами ат-таварих» («Тарыхтар жыйнагы») аттуу эмгегинде эскерилет. Ал боюнча «Кыргыз өлкөсүнө караштуу Баргужин-Токумда жашаган туматтар согуш ишине өтө каарман» эл болуп, Чыңгыз хан Кытайга жортуулга аттанып кеткенде, алар экинчи жолу көтөрүлүш чыгарышкан. Чыңгыз хан аларга каршы Борагул нойон башында турган аскерин аттандырган. Бул салгылашууда туматтардын көпчүлүгү кырылып, Ворагул нойон дагы каза болгону айтылат.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Банкнот (банк билети)
Банкнот (банк билети) – колдонуу үчүн чыгарылып, борбордук (эмиссиялык) банктын кепилдигине ээ болгон акча белгиси  ; белгилүү аймактагы бирденбир мыйзамдуу төлөм каражаты болуп саналат. Б-ту өзалдынча даярдоо же жасалмалоо мыйзам аркылуу куугунтукка алынат. == Колдонулган адабияттар ==
Элдик медицина
Элдик медицина (жергиликтүү же салттуу медицина деп да аталат) заманбап медицина дооруна чейин ар кандай коомдордо муундан-муунга өтүп, өнүгүп келе жаткан салттуу билимдердин медициналык жагын камтыйт.
Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму салттуу медицинаны «биз аларды түшүндүрө алган-албаганыбызга карабай, ден-соолукту сактоо, тулку-бойлук жана психикалык илдеттерден алдын алуу, диагностикалоо жана адамдын абалын жакшыртуу үчүн колдонулуучу түпкүлүктүү калктын жана ар башка маданият өкүлдөрүнүн теориясына, ишенимдерине жана тажрыйбасына негизделип, топтолгон билимдин, ишенимдердин жана көндүмдөрдүнүн жалпы жыйындысы» катары аныктайт.
Кыргыздын элдик медицинасынын тарыхы
Совет мезгилиндеги кыргыздардын элдик медицинасына мамиле бир кылка болгон эмес. Элдик билим эмпирикалык, пайдалуу жана прагматикалык кызыкчылыктарды көздөгөн (негизинен чөп-чар менен дарылоо жана натуропатия) жана сыйкырдуу-мистикалык (шамандык ырым-жырымдар, дарымдоо сыйкырлар, дубалоо, зыярат кылуу) болуп бөлүнүп, өткөндүн калдыгы катары жарыяланып, тыюу салынган.
Ошондой эле Совет мезгилинде айрым ыйык жерлер (мазарлар) санаторийлерге жана пансионаттарга айландырылып, пайдаланууга берилген. Негизинен, булар термалдык жана башка жер астындагы пайдалуу булактары бар мазарлар. Мисалы, Ысык-Көлдүн түштүк жээгиндеги Жети-Өгүздөгү радон булактары жана тоолуу Ысык-Ата курортундагы бир катар объектилер (Чүй облусу) ушундай тагдырга туш болгон.
Апостолдор
Апостолдор (грекче aроstolos — элчи) — алгачкы христиан адабиятында христиан дининин үгүттөөчүлөрү; «Жаңы осуят» боюнча 12 апостол - Ыйса Машаяктын эң жакын жолдоочулары (окуучулары). «Жаңы осуятта» көпчүлүк учурларда Иисус Христостун 12 окуучусу жана апостол Павелдин ысмы аталат. Павелдин дин илиминде жана Евангелияда апостолдордун кызматынын маани-маңызы берилген. Анда апостол - Кудайдын Иисус Христос аркылуу жиберилген өкүлү. Апостолдук кызмат биринчи кезекте үгүт жүргүзүү, сыйынуу ырым-жырымдарын аткаруу. Еврей элинин 12 муунун негиздөөчү Иаковдун уулдары сымал апостолдор чиркөөнүн башында туруп, ал эми чиркөө жаңы эсхатологиялык Израилдин борбору болушу керек,-деп белгиленген. Апостолдор Евангелия жана башка дин адабияттарында Петрдан башталып, Филипп жана Жакып Алфей уулу, Андрей, Жакып Зебеди уулу жана анын бир тууганы Иоанн, Барталмай, Фома, Матфей жана башка аталат. Биздин заманга чейинки 2-кылымда Евангелияны үгүттөп, жер кезип жүргөндөр да жалпысынан апостолдор деп аталган. Чиркөөдө дин үгүтүн жүргүзүп, кызмат кылгандар учурда да апостолдорго тең катар айтылат. Мисалы, Грузиянын агартуучусу Нина, улуу князь Владимир, ыйык Николай Японский жана башка.
Элдик медицина
Кыргыздын элдик медицинасынын тарыхы
1990-жылдары элдик натуропатия гана эмес, сыйкырдуу-мистикалык практикалар да жанданып, неошаманизм жайылууда, анын ичинде каада-салтка тиешеси жок, бирок аны менен байланышууга умтулган жаңы тажрыйбалар пайда болууда.
Бул багытта «Ата жолу» сыяктуу жаңы диний агымдар жана аталган багыттан бөлүнүп кеткен топтор улам барган сайын таанымал болуп жатат. Бул топтор тарабынан диний, руханий жана ден-соолукту чыңдоочу туризм колго алынып, өркүндөтүлүүдө. Негизги бириктирүүчү элементи ыйык жерлерге зыярат кылуу болуп саналган неошамандык уюмдар – «жергиликтүү руханий борборлор» пайда болууда.
Салттуу ырым-жырымдар кээде жаңы формаларга ээ болот. Мисалы, кыйналып келген зыяратчыларга медиумдар рухтардын атынан бата тилейт. Адатта мындай жөрөлгө көбүнчө «бата чыгаруу» деп аталса, ал эми адаттагыдай кадыр-барктуу адамдардын атынан бата берилиши мурдагыдай эле бата берүү деп аталат. Мындан тышкары зикир чалуу, дубалоо, спиритуалдык байланыштар (жар салуу) да бар.
1990-жылдары зыярат кылуу жана башка жөрөлгөлөр жаңы дем менен жанданып, калыбына келтирилген ыйык жайларда, минералдык булактарда же Совет доорунда эс алуучу-ден соолукту чыңдоочу комплекстерге айланган жерлерде өткөрүлүп келет.
Кыргыздын элдик медицинасы
Кыргыздын элдик медицинасында картык менен кан алуу, сүлүк салуу, кийиз күйгүзүп басып, кандын агышын токтотуу, тамыр кармап ооруларды «ысык» же «суук» деп бөлүп, тамактануу жолун көрсөтүү жана башкалар («ысык» болсо оорулууга мүнөз тамак же 20—30 күн кайнак суу берип, ачкалык менен, «суук» болсо күчтүүлөп тамак берип дарылаган) колдонулган. Ошондой эле Элдик медицинада ооруну басаңдатуу же жарааттын ириңин сордуруу максатында түрдүү чөптөрдү жана алардан жасалган дарыларды тартышкан, ичиришкен; айбанаттардын өтүн, майын сыйпашкан; кеперес, ачык таш, сымап жана башка минералдык заттарды да дары катары колдонушкан. Табыптардын колдонгон ыкмалары, дарылары көп учурда зыяндуу келип, оорулуунун өмүрүнө коркунуч туудурган, жугуштуу ооруларды таратууга шарт түзгөн. Ошону менен катар Элдик медицина анын дарыгерлери билими жагынан төмөнкү баскычта турушса да, колдонгон каражаттары эң жөнөкөй болсо да, өз убагында калкка чоң жардам көрсөтүшкөн. Элдик медицина кээ бир ыкмалары жана баалуу тажрыйбалары (мисалы, ийне сайып дарылоо, чөп менен дарылоо жана башкалар) илимий медицинада колдонулат.
Үй шартында дарылоо
Үй шартында дарылоо (кээде кемпирлердин эми-дому деп да аталат) – айрым бир жыпар жыттуу заттар, чөптөр, жашылчалар же дагы башка кеңири таралган нерселерди колдонуп, кеселди дабалоо. Көпчүлүгү жөн гана салттын, көнүмүш адаттын шары менен же бейтапты дарынын таасирине ишендирүү үчүн гана (плацебо эффектиси) колдонулат.
Үй шартында дарылоонун эң белгилүү мисалдарынын бири тоок шорпосун колдонуу болуп эсептелет. Аны менен суук тийген же жеңил тумоо сыяктуу респиратордук жугуштуу ооруга кабылган бейтапты дабалашат. Үй шартында дарылоонун башка мисалы: сынган сөөктү калыбына келтирүү же тамандын сөөлүн дарылоо үчүн жабышкак лента, тамак ооруну дарылоо үчүн кант кошуп чалынган жумуртканын сарысы пайдаланылат.
Илгери энелерге олуттуу дары-дармектерден башкасынын бардыгы ишенип берилген. Тарыхый тамак-аш китепчелеринде ич өткөк менен ысытманы дарылоочу жана аялдардын илдеттерине шыпаа болуучу каражаттар толтура. Алоэ вера өсүмдүгүнүн компоненттери тери илдеттерин дабалоодо колдонулат.
Көптөгөн европалык спирт ичимдиктери же дижестивалар алгач дары каражаты катары сатылган. Кытайдын элдик медицинасында дары кайнатмалар (чөптөр кошулуп, узак мөөнөт ичинде даярдалган күрүч шорпосу), тамак-аш азыктары жана шорполор дабалоо практикаларынын бир бөлүгү болуп эсептелет.
Коопсуздук
Салттуу медицинанын ишмердигине байланыштуу 130 мамлекетте ченемдик актылар болгону менен, аларды колдонууда тобокелчиликтер дагы эле бар. Мисалы, кээ бир салттуу дары-дармектерде дагы эле жаныбарлардан алынган заттар колдонулгандыктан, мындан зооноза илдети менен ооруп калуу коркунучу жок эмес. Салттуу дары-дармектер көбүнчө табигый деп эсептелип, аларды коопсуз деп боолголошот. Бирок дайым эле андай боло бербейт.
Жоголуп бара жаткан жаныбарлардын түрлөрүн пайдалануу
Кээде жоголуп бараткан, мисалы жай лори сыяктуу жаныбарлар салттуу дары-дармектер үчүн өлтүрүлөт. Майнаптуулугу далилденбесе дагы акулалардын калкандары элдик медицинада колдонулуп келген. Бул адат акулаларды кырып-жоюуга алып келип, экотутумга чоң зыян тийгизет.
"Манастагы" элдик медицина
Элдик медицина — адамды ар түрдүү дарылар, дары өсүмдүктөр (көбүнчө чөптөр), минералдык заттар, айрым жаныбарлардын эти жана ички органдары жана башкалар дарылык касиети бар заттар менен айыктыруу жөнүндөгү элде чогулган маалыматтар, эмпирикалык түшүнүктөр. Кыргыз Э. м-сында суу берүү, териге алуу, жылуу сууга салуу (арашан), ысыктоо, ушалатуу, кан алуу, сүлүк салуу, тамыр кармоо жана башка ыкмаларды колдонулуп келген. Кыргыздардын мурунку көчмөн турмушунда элдик хирургия болгондугу да белгилүү. Мисалы, сынган сөөктү сакайтуу, жөнөкөй операцияларды жасоону билген. Жөнөкөй хирургиялык аспаптарды колдонгондуу менен дарылагандыгы азыркы учурга чейин белгилуу. Бул маалыматтар азыркы мезгилге чейин кагаз турундо аз жазылып,ооздон озго айтылып бизге чейин жеткен жетти.
«Манас» эпосунда жогоруда айтылган дары заттар жана элдик дарылык ыкмалардын көпчүлүгү анын бардык варианттарынан жана версияларынан кездешет.
Кыргыздын Э. м-сында ар кандай өсүмдүктөр, көбүнчө чөптөр дары катары колдонулуп келгендиги белгилүү. «Манаста» алардын айрымдарынын аттары эскерилип кетет. Мисалы, мээр чөп. Организмге жагымдуу жыттуу дары чөп экендиги айтылат. «Манас» эпосунда чар дары деген да чөптөрдөн жасалган дары кездешет.
Чар дары бир нече дары чөптүн кайнатмасынан жасалган. Ошондой эле дары болчу 4—5 бөлөк тамырларды майда ийлеп аралаштырып чар дары жасашкан.
«Манас» эпосунда апийим тууралуу да кабар бар. Мисалы, «Мажму ат-таварихтеги» Манаска уу берип, эс-учун билбей өлгөнү жатканда ага уунун күчүн тарата турган дарыны беришет. Ал дарыны Сейид Жалал ад-Дин аттуу адам Манастын оозуна бир күндө бир тамчыдан куюп отуруп, 10 күн дегенде Манас көзүн ачат (Мажму ат-таварих Кол жазмалар фондусу, 5114-инв., 65-б.). Эмгекти орусчага которгон В. А. Ромодиндин түшүндүрмөсүндө ал дары тирьяк деп аталат да, эки маанини билгизет: 1) уунун күчүн тарата турган дары; 2) апийим. Бул эпизоддо апийим катары түшүндүрүлөт.
Сагымбай Орозбаковдун вариантында ийсен, жуушаң аттуу дары чөптөрдүн аттары кездешет.
Ийсең, жуушаң чөбү бар, Издегендин көбү бар. Орол тоонун учу бар Ойлонсоң сонун ушулар (Кол жазмалар фондусу, 575-инв., 435-б.). Жуушаң кыргыз тилине иран тилдеринен кирген сөз. Эрмендин бир түрү болуп саналат. Кыргыз Э. м-сында колдонулган.
«Манастын » саптарынан өсүмдүк чөптөрдөн тышкары башка заттардан, мисалы, минералдардан алынган дарылар жөнүндө да кабарлар бар. Ошолордун бири кантемир дары. Муну метеориттерден жаралган дары деп болжолдоого болот. Эпостун саптары жаныбарлардын этинен жана ички органдарынан даярдалган дарылар тууралуу да баяндама берет. «Мажму ат-таварихте» эт, бал, арак дары катары колдонулганы сүрөттөлөт.
Бир эпизоддо Манас оор жарадар болот. Ошондо Кара кожо деген адам күнүгө кийиктин баласын алып келип, этин бышырып, бал менен кошо берип жатып Манасты сакайтат («Мажму ат-таварих» 67-б.).
Радлов жазып алган вариант боюнча кашкулак өтү, арак, бал дары катары колдонула тургандыгы айтылат. «Манаста» кашкулак өтү менен бирге кажырдын өтү да Э. м-да колдонулуп келгени эскерилет: Мыда кажырдын өтү менен бирге момия жөнүндө да айтылат. Момия же мумия деле жаныбарлардын, атап айтканда чычкандын бир түрү бөлүп чыгарган затка кирет. Ошентип «Манаста» жаныбарлардын продукциясынан даярдалган бир топ дарылар тууралуу маалыматтар чагылдырылган.
«Манастын » саптарынан арбыныраак кездешкен дарылардын тобун эпикалык дарылар түзөт. Алар кайсы чөптөн же кайсы заттан жасалганы белгисиз. Мисалы, апы же үпү. Ал жалаң гана «Манаста» эле эмес, башка кенже баатырдык эпостордун саптарынан да кездешет. Демек, бул дарылар эл арасында кеңири колдонулса керек.
Булардан тышкары «Манаста» кырма кызыл дары, кайнатма кара дары же кара дары же кашкардын кара дарысы, Медет, себеп, жот дары, искеме дары, ак дары, Барпы жана башкалар дарылар да бар.
Сагымбай Орозбаковдун вариантында шимшүүр деген да бир аспаптын аты эскерилет: Элдик хирургияда колдонула турган ыкмалар туурасында эпосто маалымат бар. Мисалы, «Мажму ат-таварих» боюнча Манас кансырап оор абалда калганда Канбай бакадур деген киши согуш майданынан атка мингизип алып чыгып кетет. Аны Кара кожо деген адам дарылап, денесинен бир топ жаанын огун чыгарат («Мажму ат-таварих», 69-б.).
Кыргыз Э. М-на тиешелүү болгон жаратылыш объектери жөнүндө да «Манаста» эскерүүлөр бар. Мисалы, мазар жерлерге баруунун максаттарынын бири дарылануу болгон.
Табэрнакл Тауншип (Нү-Жерси)
Табэрнакл Тауншип (Нү-Жерси) (Tabernacle Township) — Нү-Жерси штатынын Бёрлингтон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 7182 киши. Болжолдуу аянты - 128.3 км². FIPS коду — 34-72060.
Электр-магниттик нурлануу
Электр-магниттик нурлануу Аларга радиотолкундар, инфракызыл, ультракызгылт-көк, көзгө көрүнүүчү жарык нурлануу, рентген жана гамма нурлануу кирет. Электр-магниттик нурлануунун биологиялык таасири толкундук жана кванттык касиети менен аныкталат. Толкундук касиети талаанын термелүү жыштыгы жана толкун узундугу менен мүнөздөлөт; анын абадагы таралуу ылдамдыгы 300 миң км/сек. Термелүү жыштыгы герц (гц), килогерц (кгц), мегагерц (мгц) менен, ал эми толкун узундугу км, м, дм, см, мм, мкм, нм менен өлчөнөт.
Аныктоо
Электр-магниттик нурлануунун кванттык касиети квант (фотон) менен аныкталат. Электр-магниттик квант белгилүү энергияга ээ. Энергиянын чоңдугу термелүү жыштыгына көз каранды, ал электрон-вольт (эв) менен өлчөнөт. Электр-магниттик нурлануунун кишинин организмине тийгизген таасири өтө татаал жана ар түрдүү. Кишинин денесинде толкундардын таралуусу жана чыңалуусу толкун узундугуна жана нурлануунун түрүнө жараша болуп, толкундун узундугу канчалык чоң болсо анын биологиялык активдүүлүгү ошончо аз болот. Биол. объект менен Электр-магниттик нурлануунун өз ара аракетинин натыйжасы толкун узундугу, квант энергиясы, убакыт жана нур жиберүү күчү, ошондой эле ткандын касиети (морфологиясы, функциялык абалы жана башкалар) менен мүнөздөлөт. Организмге кирген радиотолкун тканга өтүп, энергиянын бир бөлүгү жылуулукка айланат. Электр-магниттик нурлануунун бул касиети ткандарды жылытууда пайдаланылат (кара Электр менен дарылоо).
Таасири
Электр-магниттик нурлануу булагын иштетүүнүн эрежелери бузулса, ал организмге терс таасир тийгизиши мүмкүн. Аз гана Электр-магниттик нурлануунун дайыма таасиринен киши чарчап, ишке жөндөмдүүлүк төмөндөйт, башы ооруп, уйкусу бузулат. Ошондой эле тердейт, акыл-эси начарлап жүрөк туш ооруйт, энтигет. Мындай учурда врачка кайрылуу зарыл. Электр-магниттик нурлануу менен дайыма иштеген кишилер медициналык кароодон өтүп турат. Ишке алганда кесиптик тандоо сөзсүз керек. Аны менен иштөөдө коопсуздукту камсыз кылуучу аз өлчөмдөгү нурлануу дозасы белгиленген.
Кыпа-Пюльомтыль-Кы дарыясы
Кыпа-Пюльомтыль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пюльомтыль-Кы дарыясынын оң жээгинен 6 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жеки Чандын тасмаграфиясы
Жеки Чан — 1962-жылдан бери 114төн ашык тасмаларда тартылган.
Стиви Уандер
Уандер "Кол коюлуп, мөөр басылып, жеткирилген сендикмин" (англ. Signed, Sealed, Delivered I'm Yours), "Ишенүү" (англ. Superstition), "Дүк мырза" (англ. Sir Duke), "Сен менин жашоомдун шооласысың" (англ. You Are the Sunshine of My Life) жана "Мен сени сүйөм деп айткым келет" (англ. I Just Called to Say I Love You) сыяктуу ырларды; жана "Сүйлөгөн китеп" (англ. Talking Book), "Ички туюм" (англ. Innervisions) жана "Ырлар жашоо маңызы" (англ. Songs in the Key of Life) аттуу альбомдорун чыгарган. Ал 30дан ашуун АКШдагы эң алдыңкы ондукка кирген хит ырларды жараткан. Ошондой эле ал 25 "Грэмми" сыйлыгына ээ болуп эң көп сыйлыкка ээ болгон жеке аткаруучу мырза аталган. Ал дүйнө жүзү боюнча 100 миллиондон ашуун ыр сатуу менен, ырлары көп сатылган эң алдыңкы 60 ырчынын катарына кирген. Уандер ошондой эле саясий таасирлерге каршы активист катары таанымал. Ал Кошмо Штаттарда 1980-жылы Мартин Лүтер Киң кичүүнүн туулган күнүн майрам кылуу кыймылын жетектеген. 2009-жылы Стиви Уандер Бириккен Улуттар Уюмунун тынчтык элчиси аталган. 2013-жылы АКШдагы эң алдыңкы ырлар тизмегинин 55 жылдык мааракесин өткөрүү үчүн Биллборд журналы Биллборд мыкты 100 ыр тизмегин жарыялаган. Бул тизмеде Стиви Уандер алтынчы сапта болгон.
Трушино (Зианчурин району, Башкыртстан)
Трушино — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Бикбау айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 249 киши. Почта индекси — 453384, ОКАТО коду — 80226810001.
Филёвская сызык
Филёвская сызык (1971 чейин - Арбатско-Филёвская сызык) - төртүнчү Москва метросунда болгон узун сызык. Сап 14,9 км жана 13-участокторунун узундугу бар. Ал 15-майында ачылган 1935-жыл Сокольническая сызыктын бөлүгү катары бөлүгү Улица Коминтерна - Смоленская.
Кызыл учкун
Кызыл учкун — 1927-жылы Кыргыз педагогикалык техникумунда уюшулган адабий ийрим. Ага кыргыздын 1920-жылдары жаңыдан өсүп келаткан чыгармачыл интеллигенциясы, адабият менен искусствого шыктуу жаштар (У. Абдукаимов, М. Абдукаримов, А. Айылчинов, Т. Байжиев, К. Баялинов, З. Бектенов, Ж. Бөкөнбаев, М. Дөгдүров, К. Жантөшев, Т. Жолдошов, К. Жумашев, К. Ибраимов, А. Идирисов, С. Карачев, Ш. Көкөнов, К. Маликов, С. Нааматов, К. Рахматуллин, Т. Саманчин, С. Сасыкбаев, Р. Шүкүрбеков, М. Элебаев, К. Эшмамбетов жана башка) топтолгон. Ийрим расмий болбосо да, бардык чыгармачыл уюмдардын милдетин аткарган. Ийрим кийин (1932) Кыргыз педагогикалык институту ачылганда да иштеген. Көптөгөн кыргыз акын-жазуучу, адабиятчы, педагог жана башка кесип ээлери « Кызыл учкундан» таалим алышкан.
Сарва (Нуриман району, Башкыртстан)
Сарва — Башкыртстандын Нуриман районундагы айыл, Сарвин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 280 киши. Почта индекси — 452446, ОКАТО коду — 80245850001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жалгасынова, Дарыйка
Чыгармачыл жолу
1966-1978-жылдары Дарика Жалгасынова Малдыбаев атындагы Кыргыз мамлекеттик академиялык опера жана балет театрынын солисти болгон. Жалгасынова Кыз-келиндердин педагогикалык окуу жайында мугалимдикти да аркалган. Ондогон жылдар бою Асанкан Жумакматовдун жетекчилиги алдында Кыргыз радиосу жана телевидениесинин академиялык симфониялык оркестринде солист болуп эмгектенген. Дарика Жалгасынова жүздөгөн чыгарманы өзүнүн аткаруусунда кыргыз радиосунун Алтын фондуна жаздырган.
Дарика Жалгасынова улуттук, орус, советтик жана чет элдик операларда ондогон партияларды аткарган. Театрдын жамаатынын курамы менен Советтер Союзунун көп шаарларынан тышкары, Венгрияда, Швецияда, Жапонияда, Түркияда, Кытайда жана башка өлкөлөрдө гастролдо болгон. Дарика Жалгасынова Дж.Мейербердин “Гугеноттор” операсында Паждын ариясын жана Дж.Вердинин “Сицилия кечи” операсында Еленанын болеросун, кыргыз композиторлорунун ырларын: А.Малдыбаевдин, В. Власовдун жана В.Ференин “Ажал ордуна” музыкалык драмасында Зулайканын ариясын, Ж.Шералиев менен Н.Давлесовдун ырларын, К.Молдобасановдун “Бешик ырын” аткарган. “Дариканын музыкалык өргөөсү”, “Мезгил жана музыка” теле жана радио программаларын алып барган. Бир нече китептин автору, анын ичинде республиканын көрүнүктүү артисттерине жана композиторлоруна арналган “Триумф жана трагедия” аттуу китептин да автору.
Үй-бүлөсү
Дарика Артыкбаевна жолдошу Жайлообек Жалгасынов менен көп жыл бирге өмүр сүргөн. Жубайлар Москвада окуп жүргөндө баш кошуп, чыгармачылыгын сахнада чогуу улантып, эки кыз, бир уулду тарбиялап өстүргөн. М.Күреңкеев атындагы Кыргыз мамлекеттик музыкалык окуу жайынын окутуучусу, композитор Жайлообек Жалгасынов 1996-жылы оорудан көз жумган.
Партиядагы жолу
2007-жылы Дарика Артыкбаевна Кыргызстан Коммунисттик партиясынын катарына өткөн.
Колдонулган адабияттар
Кузнецов А.Г. Кыргыз музыкасынын тарыхынан: макалалар жыйнагы (1973–2014-ж.ж.). Бишкек: Кыргыз-Орус Славян университети, 2015. – С.101-102. ISBN 978-9967-19-263-8
Кара-Булак көрүстөнү
Кара-Булак көрүстөнү – б. з. 2–4-кылымдарына таандык дөбө-мүрзөлөр. Баткен облусунун Баткен районундагы Кара-Булак айылынан 2 км түштүктө, Түркстан тоо кыркаларынын этегинде жайгашып, 900дөн ашык мүрзөдөн жана таш корумчалардан турат. Алар казанактуу жарма жана төрт бурчтуу жөнөкөй көрлөр. Көрүстөндөрдүн жалпы аянты 1500x150-250 м. Мүрзөлөрдүн диаметри 6-25 м, бийиктиги 0,30-1,7 м. Жарма көрлөргө көмүлгөн адамдардын сөөгү чалкасынан же оң жак капталына жаткырылган абалда, баштары түштүккө багытталып, саман же арча бүчүрлөрү төшөлүп, табытка салынып коюлган. Адамдын денеси катырылып коюлган мүрзөлөр да кездешет. Мүрзөлөрдөн жибек кездемелер, чопо жана жыгач идиштер, темир бычак, жаңгак, койдун сөөктөрү салынган себеттер, отургучтар жана башка буюмдар көп табылган. Эркектер көмүлгөн мүрзөлөрдөн канжар, жаа, жебенин учтары, ал эми аялдар коюлган көрлөрдө азем буюмдар (анын ичинде индиялык бийчи аялдын сөлөкөтүндөгү салынган коло күзгүнүн сабы), ийиктин башы, себеттер көбүрөөк кездешкен. 1954–59-жылдары археолог Ю. Д. Баруздин 140тай, 1976-жылы археолог В. П. Мокрынин 20дан ашуун мүрзөнү казып, изилдеген.
Апостолдук бир туугандар
Апостолдук бир туугандар, апостоликтер - 13-кылымдын экинчи жарымы - 14-кылымдын башында Түндүк Италияда уюшулган дыйкан - плевейлердин христиандык сектасы. Кол өнөрчү Сегарелли тарабынан Парме шаарында 1260-жылы негизделген. Анын жактоочулары жер ээлөөчүлөрдүн кысымына жана католик чиркөөсүнө каршы күрөшүп, менчик мүлктөн баш тартууга жана теңчиликке үгүттөшкөн. 1277-жылы Лиондогу собордо католиктик чиркөө тарабынан секта еретикалык (динге каршы) деп айыпталып, анын ишмердүүлүгүнө тыюу салынган. Сектанын негиздөөчүсү Сегарелли 1300-жылы Пармеде отко өрттөлгөн. Анын мураскору Дольчино 1304-жылы Италиянын бир катар шаарларында дыйкандар жана плебейлердин антифеодалдык көтөрүлүшүн уюштурган. Ал 1307-жылы басылып, башчысы өлтүрүлгөн. Апостолдук бир туугандар Италия, Франция, Испания жана Германияда өз идеяларын 15-кылымга чейин үгүттөөнү улантышкан.
Тумар
Тумар - түрдүү оорулардан, кырсыктардан сактануу максатында курандын аяттарынын бири жазылган кагаз.
Ал кагаз үч бурч бүктөлүп, сыртынан булгаары же жашыл түстүү бышык, калың кездеме менен капталып тигилет. Тумар адамдын моюнуна, көбүнчө жакасына же кийимдин таза жүрө турган бир жерине, бешикке ж. б. тагылат. Адатта Тумарды молдо жазат. Анын касиетине ишенүү байыркы мезгилдеги магияга жана фетишизмге байланыштуу келип чыккан.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Бектурганов Кочкор
Бектурганов Кочкор Жыгаччы. 1933-ж. Кочкор районундагы Кара-Суу айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк бирикмесинин Кочкордогу филиалында үйдөн уздануучу чебер, Кыргызстан эл чеберлер союзунун мүчөсү. Кочкор жыгаччылыктын ичинен кырма буюм тайымдарды арбын кармайт. Жердикке жергиликтүү тал-теректерди пайдаланат. Чебердин жыгач челегинде, үкөгүндө, табагында, аягында, чөйчөгүндө, сузгусунда, кашыгында, тогуз кумалагында нукура элдик узануунун үлгүлөрү бар. Анын идиштеринде улуттук өзгөчөлүк даана байкалып тургандыктан, ага кардарлар, атайыв өтүнүчтөр арбын. Анын буюмдары дембе-дем сатууга чыгарылат, республикалык жана эл аралык жайма базарларга коюлган. Сүрөтү түстүү баттамада.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Банкнот жүгүрүүсү
Банкнот жүгүрүүсү – борбордук банк тарабынан колдонуу жана төлөм каражаты катары чыгарылган банк билеттеринин иштөөсү.
Балчыкчыл балык түспөлдүүлөр
Балчыкчыл балык түспөлдүүлөр (Amiiformes) — балчыктуу, сормолуу сууда жашоочу балыктардын бир түркүмү. Буларга (лат. Amiidae) — балчыкчыл балыктар (тукум) кирет.
Aпостpафa
Aпостpафa - поэзияда, лирикалык ырларда кеңири кездешкен стилдик ыкманын бир түрү. Көзү өткөндөргө тирүүдөй, жок нерсеге бардай кайрылуу апостpафa деп аталат. Кыргыз поэзиясында М. Алыбаевдин «Владимир Маяковскийге акындык отчёт» деген поэмасы, Б. Сарногоевдин «Мидинге кат» аттуу ырлары апостpафa стилдик формасында жазылган.
Desireless
Desireless (өз ысымы Claudie Fritsch-Mentrop, айтылышы - Клоди Фритч-Ментроп) – (1952-жылы туулган) – француздун белгилүү эстрада ырчы айымы.
Анын көркөм өнөрдөгү Desireless (Дизайелесс) деген (адабий) аты англисчеден “Эч нерсени көксөбөгөн” деп которулат. 1986-88-жылдары анын “Сапар, сапар” (Voyage Voyage) ыры дүйнө жүзүнө 5 миллиондон ашуун нуска менен таркаган.
Кыскача өмүр таржымакалы
Клоди Фритч-Ментроп (Claudie Fritsch-Mentrop) айым 1952-жылы 25-декабрда Франциянын ордосу Париж шаарында туулган. Сена дарыясынын боюнда Ле-Трепорт жергесинде чоңойгон.
Жаштайынан музыкага кызыккан.
Кара бодун
Кара бодун, кара будун – 6–12-кылымда түрк элдеринде калктын жалпы аталышы. «Кара» сөзү «калың», «көп», «улуу» маанисин да туюнткан. Бул термин руна сымал жазуу эстеликтеринде көп кездешет.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Desireless
Кыскача өмүр таржымакалы
Ар кыл жазз жанрындагы топторго катышып ырдап жүрдү, кийинчерээк поп-музыканын башка түрлөрүндө күч сынады.
1983-жылы композитор жана продюсер Жан-Мишел Риватты кезиктирет. Ал айтылуу Жо Дассен, Мишел Делпеш, Франг Галл, Патрик Жүве менен иштешип, атактуу болуп калган.
1986-жылы Риват француз тилинде “Сапар, сапар” («Voyage Voyage») деген ырын жазат. Ырды Клоди айым Desireless (“Эч нерсени көксөбөгөн”) деген адабий ысымы менен аткарып чыкты. Маалыматтарга караганда, ал мындай ысымды Индияга жасаган сапарынан жана ички бейпилдикке чакырган философиялык ой-туюмду тутканынан улам кабыл алган дешет.
Ырчы айымдын чачынын бир шумдуктай кылып таралышы, комсоо ырайы, жаңы ысымы, албетте, ошол кездеги музыка ышкыбоздорун арбап алгансыды.
Француз тилиндеги ырдын англис тилдүү дүйнөдө мынчалык көп нускада чыкканы да ырчы айым дал бутага тийгенин айгинелейт.
Desireless айым 1990-жылы өзүнүн «François» деп аталган алгачкы альбомун чыгарды, ага анын «Qui Sommes-Nous?» ыры кирди. Бул ыр да анын үчүнчү хит ыры болуп калды (ырчынын хитке айланган экинчи ыры «John» деп аталып, 1988-жылы ырдалып чыккан болчу).
Ырчы Лили аттуу кыздуу болуп, саал тыныгуу жарыялады. Андан соң, 1994-жылы, “Мен сени сүйөм” («I Love You») аттуу экинчи альбомун элге тартуулады.
Кажы-Саз
Кажы-Саз — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусунун Тоң районундагы айыл. Тоң айыл аймагына кирет.
Desireless
Кыскача өмүр таржымакалы
1990-жылдардын этегинде бул эки альбом тең компакт-дисктерде чыкты.
Кажы-Саз
Калкы
Калкы ― 443 киши (2009-жылы).
Палькина (дарыя)
Палькина — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сосьва дарыясынын оң жээгинен 273 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Desireless
Кыскача өмүр таржымакалы
1995-жылдан тартып ырчы айым кызы жана жигити менен элет жергесинде байырлап келет.
Палькина (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Desireless
Кыскача өмүр таржымакалы
2007-жылы мартта ал Фабьен жана Мими менен биргелешип «More love & good vibrations» (Көбүрөөк махаббат жана дурус термелүү”) деген альбомду жарыялады.
Палькина (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Desireless
Кыскача өмүр таржымакалы
Ал эми 2010-жылы Клоди (Дизайес) айым «Tes voyages me voyagent» деген клипти белгиялык музыкант Алек Мансьон (ex-Leopold Nord & Vous) менен биргелешип даярдады.
Сингл – жалкы ырлары
Айтылуу François альбомунан: Кийинки I love you альбомунан: Андан кийинки Un brin de paille альбомунан:
Банктардын агенттик иш-милдети
Банктардын агенттик иш-милдети – жеке же юридикалык жактардын мүлкүн тейлөө тапшырмасын аткаруу аракети. Ошол эле учурда, мүлккө менчик укугу банкка өтпөстөн, анын кожоюнунда кала берет. == Колдонулган адабияттар ==
Туманян Ованес Тадевосович
Туманян Ованес Тадевосович (7. (19) 2. 1869, Армян ССРи, Туманян району, Дсех кыш. - 23. 3 1923, Москва) - армян жазуучусу, коомдук ишмер.