cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Уран (химиялык элемент)
Уран (химиялык элемент) - (лат. Uranium, U) - элементтердин мезгилдик системасынын 7-мезгилинин 10-катарынын III тобундагы радио активдүү элемент. Актиноиддерге кирет. К. н. 92, ат. м. 238,029. Урандын м. сандары 228U - 241U болгон 14 изотобу белгилүү, алардын ичинен бир кыйла туруктуусу - 237U. Жер кыртышынын (массасы боюнча) 3-10 4 % ин тузөт. 1789-ж. немис химиги Мартин Генрих Клапрот ачкан, металл түрүндөгү 1841-ж. фр. химиги Эжен Пелиго У. 11С14тү калий менен калыбына келтирүүдөн алган: UC1.+ 4К = U + 4KC1 4 Табиятта Уран отенит, титаниттер, танталониобат ж. б. минералдардын курамында болот. Ак түстөгү, оор металл; б. эрүү t 1572°С; кайноо t 4487°С; бирикмелеринде +3, +4, +5 жана +6 (кээде +2) окистенүү даражаларьш көрсөтөт. Уран кычкылтек менен U02, U03, U203 оксиддерди, галогендер менен галогениддерди, азот менен 450-700°Сде U4N7 нитридди, көмүртек менен карбидди, металлдар менен ар түрдүү куймаларды пайда кылат. Уран туз, азот к-таларында жакшы эрийт, ал эми щелочтор менен реакцияга кирбейт. Урандын (III) валенттүү бирикмелери күчтүү калыбына келтиргич заттар. Уран жана анын бирикмелери АЭСте ядро реактор отуну катары, ошондой эле металлургияда колдонулат.
Ак-Чий айыл аймагы
Кыргызстандагы административдик-аймактык бирдиктер::
Ак-Чий айыл айамгы ― Ак-Суу районундагы административдик-аймактык бирдик.
Этюд
Этюд (французча etude – окуп үйрөнүү) – көркөм сүрөт искусствосунда – толугу менен натурадан алынган жана аны терең окуп үйрөнүүгө арналган анча чоң эмес көлөмдөгү, көмөкчү мүнөздөгү чыгарма. Э-дун жардамы менен сүрөтчү өзү алдын ала ойлогон картина же скульптуралык композициянын деталдарын иштеп чыгат, иш учурунда пайда болгон көркөм практикага таандык суроолорду чечет, өзүнүн кесиптик чеберчилигин өркүндөтөт. Реалисттик Э. кээ бирде бөлүнөт.
Ак-Чий айыл аймагы
Ак-Чий айыл аймагы ― Ак-Талаа районундагы административдик-аймактык бирдик.
Эдерхайм
Эдерхайм (Ederheim) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Швабия административдик округуна карайт. Донау-Рис районуна кирет.
Калкы - 1134 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 16,57 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 7 79 136. Муниципалитеттин башчысы — Каролине Ценпфенниг.
Дегейтер Дежейтер Пьер
Дегейтер, Дежейтер Пьер (8.10. 1848-27. 9. 1932) - француз композитору.
Эл аралык пролет, гимн «Интернационалдын » музыкасын жазган. 1920-жылдан Франция компартиясынын мүчөсү. 1880-ж. Жумушчу партиясыяын лилль бөлүмү уюштурган «Жумушчу лирасы» аттуу обончулар коомуна хормейстер. Дегейтер музыкасын жазган (1888) «Интернационал» бүткүл Франция ж. б. өлкөлөргө, 20 кылымдын башында Орусияга тараган. Бул Октбярь революциясынан кийин СССРдин гимнине, 1944-жылдан КПССтин гимнине айланган. «Алга, жумушчу табы», «Орок жана балка», «Орус революциясынын салтанаты» ж. б. ырлардын автору. 1928-ж. СССРге келген. 1962-ж. Москвадан Дегейтердин ырлар жыйнагы (иштеп чыккан-В. А. Белый) чыкты.
Девастация
Девастация (лат. devastatio - жок кылуу, кыруу) - жаныбар, киши, өсүмдүктүн инвазиялуу жана жугуштуу ооруларынын ыландаткычтарын жок кылууга багытталган чаралар.
«Девастация» терминин 1944-ж. К. И. Скрябин гельминтоз профилактикасы үчүн киргизген. Девастацияда механикалык, физикалык, химиялык жана биол. методдор колдонулат. Девастацияга дегельминттоо, химиотерапия, антибиотиктерапия, фаготерапия, дезинфекция ж. б. кирет
Мальгерсдорф
Мальгерсдорф (Malgersdorf) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Төмөнкү Бавария административдик округуна карайт. Ротталь-Инн районуна кирет.
Калкы - 1204 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 11,52 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 2 77 131. Муниципалитеттин башчысы — Карл Велленхофер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 9 шаардык районго бөлүнөт.
Хопкинтон (Айова)
Хопкинтон (Айова) (Hopkinton) — Айова штатынын Делавер округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 1.6 км². FIPS коду — 19-37155.
Калкы
2010-жылы калкы 681 киши болгон.
Миннеота (Миннесота)
Миннеота (Миннесота) (Minneota) — Миннесота штатынын Лайон округуна караган АКШ шаары.
Имян (Балтачев району, Башкыртстан)
Имян — Башкыртстандын Балтачев районундагы айыл, Норкин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 194 киши. Почта индекси — 452983, ОКАТО коду — 80208825002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Хайландвилл (Миссури)
Хайландвилл (Миссури) (Highlandville) — Миссури штатынын Кристиан округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 12.9 км². FIPS коду — 29-32068.
Калкы
2010-жылы калкы 970 киши болгон.
Василий Дегтярёв
Дегтярёв Василий Алексеевич (2-январь 1880, Тула — 16-январь 1949, Москва) — атма курал-жарак боюнча советтик конструктор, инженердик-артиллериялык кызматтын генерал-майору, техника илимдеринин доктору (1940), Социалисттик Эмгек Баатыры (1940).
Биография
Дегтярёв Василий Алексеевич 1880-жылы 2-январьда Тула шаарында туулган. 1901-жылы аскердик кызматтка чакырылган. Ал Ораниенбаумдагы офицердик аткычтык мектептин алдындагы курал-жабдык устаканасында кызмат өтөгөн. 1905-жылдан тартып курал-жабдык полигонунун устканасунда темир уста болуп эмгектенген.
Владимир Фёдоровдун жетекчилигинин алдында алгачкы орус автоматикалык винтовкасынын үлгүсүн иштеп чыгара баштаган. 1916-жылы автоматикалык карабинди ойлоп табып, сынап көргөн.
1941-жылдан тарта КПСС мүчөсү. Дегтярёв - атма курал-жарак түзүү боюнча СССРдеги биринчи конструктордук бюронун жетекчиси.
1927-жылы 7,62 милиметрлүү кол пулемёт (ДП) жасап, анын базасында авиацияылк (ДА жана ДА-2) жана танкалык (ДТ) пулемёттор.
1934-жылы тапанча-пулемёттун бир нече түрүн түзгөн.
1930-жылы түзүлгөн 12,7 милиметрлүү ири калибрдүү пулемёт 1938-жылы Г. С. Шпагин өркүндөткөндөн кийин зениттик пулемёт (ДШК) болуп пайдаланылган.
1939-жылы Дегтярёв системасындагы станокту пулемёт жасалган. Улуу Ата Мекендик согушта армия Дегтярёв түзгөн 14,5 милиметрлүү танк атуучу мылтыкты (ПТРД) жана 1944-жылкы үлгүдөгү кол пулемётту алган.
СССР Жогурку Советинин депутаты.
СССР мамлекеттик сыйлыгынын төрт жолку (1941, 1942, 1944, 1949) лауреаты. Левин ордени, башка 4 орден жана медалдар менен сыйланган.
Дассель
Дассель (Dassel) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан Шаар. Нортхайм районуна кирет.
Калкы - 10 201 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 113 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 1 55 003. Мэр — Герхард Мельхинг.
Шаар административдик курамы боюнча 18 шаардык районго бөлүнөт.
Бэйфилд (Колорадо)
Бэйфилд (Колорадо) (Bayfield) — Колорадо штатынын Ла Плата округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1 549 киши. Болжолдуу аянты - 2.8 км². FIPS коду — 08-05265.
Жанымда бол
"Жанымда бол" (Stand by Me, Останься со мной) - 1986-жылы Роб Рейнер тарткан америкалык драма. Тасмага тартылгандар: Уил Уитон, Кори Фелдман жана Жерри О'Kоннел. Тасма Стифен Киңдин "Дене" аттуу новелласына негизделген. Тасманын аты болсо тасманын акырында ырдалган Бен Э.Киңдин ырынан атынан алынган. Окуя Орегондогу бир шаарчада жоголгон баланын сөөгүн издөө үчүн жөнөшкөнү жөнүндө уланат.
Тарипат-Яга
Тарипат-Яга — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Ою дарыясынын оң жээгинен 44 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 50 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Печора дарыясы бассейнинин Чыгыш чек арасынан Чоң Ою дарыясы бассейнинин Чыгыш чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Хинценбург
Хинценбург (Hinzenburg) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Трир-Саарбург районуна кирет.
Витценхаузен
Витценхаузен (Witzenhausen) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан Шаар. Кассель административдик округуна карайт. Верра-Майснер районуна кирет.
Зандбайендорф
Зандбайендорф (Sandbeiendorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Оре районуна кирет.
Витценхаузен
Калкы - 15368 киши(2013-ж.). . Аянты - 126,69 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 6 36 016. Мэр — Ангела Фишер.
Зандбайендорф
Калкы - 280 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 8,90 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 83 450. Муниципалитеттин башчысы — Рихард Зиндер.
Орф Карл
Орф Карл (10. 7. 1895, Мюнхен – 29. 3. 1982, ошол эле жер) – немис композитору, педагог, театр ишмери жана драматург. «Кармина Бурана» сахналык кантатасы (1937), «Антигона» трагедиясы (1949), «Акылдуу кыз» (1943) жомок зингшпили ж. б. бар. Коллективдүү вокалдык-аспаптык импровизациянын чыг-лык башталышынын өнүгүшүнө негизделген балдарды музыкалык тарбиялоо системасын иштеп чыккан.
Исманбаев Асанбай
Исманбаев Асанбай (13. 6. 1941-ж. туулган, Чүй облусу, Кемин району, Төрт-Күл айылы) – физик, физика-математика илимдеринин доктору, (1996), профессор (2000), Россия педагогика жана социалдык илимдер академиясынын академиги (2001). КМУну (1965), ММУну (Москва, 1976) жана ФПИнин аспирантурасын бүтүргөн. ФПИде окутуучу, доцент, кафедра башчысы, декан, проректор. 1999жылдан КМКТАУда кафедра башчысы. Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнө эмгек сиңирген кызматкер (2001). Суюктуктар жана газдардын механикасы боюнча адис. 150дөн ашык илимий эмгеги, анын ичинде 1 монография, 3 окуу китеп жана 5 окуу куралы жарык көргөн. Эмгектери: Теория фильтрационных течений под гидросооружениями в пластах с макровключениями. Б., 1995.
Эшмечи –
Эшмечи – эшмени жүзөгө ашыруучу уз.
Электрондук нур осциллографы
Электрондук нур осциллографы – эки же бир нече электрдик чоңдуктардын же электр параметрине айландырылган башка ар кандай физикалык чондуктар арасындагы функциялык байланыштарды байкоочу, өлчөөчү курал.
Параметрлердин сигналдары электрон-нур түтүгүнүн өз ара перпендикуляр болгон эки пластинкасына берилет да, график түрүндө куралдын экранынан көрүнөт жана өлчөнөт, сүрөткө тартылат. Электрондук нур осциллографы универсалдуу, эстеп калуучу, стробоскопиялык, өтө тездик менен иштөөчү ж.б. болуп бөлүнүшөт. Универсалдуу Электрондук нур осциллографтары көп максаттар үчүн колдонулат, параметрлери кеңири интервалда жатат. Эстеп калуучу Электрондук нур осциллографында зарядды жыйнап сактап калуучу электрон-нур түтүгү болот да сигналдын сүрөттөлүшүн узакка сактап калат. Ошондуктан көп кайталанбоочу процесстерди изилдөө үчүн өтө ыңгайлуу болуп эсептелет. Стробоскопиялык Электрондук нур осциллографы өтө тез кайталануучу, мезгилдүү сигналдарды жазып калууда колдонулат, б. а. ал тез өзгөрүүчү сигналдардын көз ирмемдеги маанилерин жазып калат. Өтө тездикте иштөөчү Электрондук нур осциллографы мезгилдүү өзгөрүүчү процесстерди гана эмес, бир эле жолу өтө тез өтүүчү процессти изилдөөгө мүмкүнчүлүк берет. Телекөрсөтүү сигналдарын, жогорку чыңалуудагы сигналдарды изилдөө үчүн башка атайын Электрондук нур осциллографтары колдонулат.
Ад.: Физический энциклопедический словарь.– М.:1984.
Дебрецен
Дебрецен - Венгриянын түндүк-чыгышындагы шаар; Хайду-Бихар медьесинин админ, борбору.
Исландия
Исландия (Ísland) – Атлантика океанынын Түндүк бөлүгүндө жайгашкан Исландия аралындагы мамлекет. Түндүгүнөн Гренланд, чыгышынан Норвег деңиздери менен чулганып, батышындагы Дания кысыгы Исландияны Гренландиядан бөлүп турат. Аянты 103 миң км2. Калкы 312,9 миң (2007). Борбоpy – Рейкьявик шаары Расмий тили – исланд тили. Акча бирдиги – Исландия кронасы. Администрациялык-аймактык жактан 23 областка (сислага) бөлүнүп, алар Исландия статистикасында 8 регионго биригет.
Мамлекеттик түзүлүшү
Исландия унитардык мамлекет. Башкаруу формасы парламенттик республика. Азыркы конституциясы 1944-ж. 17-июндан күчүндө. Мамлекет башчысы президент (35 жаштан жогору Исландия жараны төрт жылдык мөөнөткө шайлана алат). Анын бийлиги бир кыйла чектелген. Исландия өкмөтү башында премьер-министр турган министрлер кабинетинен турат. Өкмөт парламент (альтинг) алдында жоопкер, бирок министрлерди президент дайындайт жана кызматтан кетирет. Мыйзам чыгаруу бийлиги 63 депутаттан турган альтингге таандык. Ал 1991-ж. чейин жогорку жана төмөнкү палатадан турган, учурда бир гана палаталуу. Конституцияга толуктоолор жана өзгөртүүлөр парламент аркылуу киргизилет. Саясий партиялары: Көз каранды эместик партиясы, Прогрессивдүү партия, Либералдык партия, Социал-демократиялык альянс, Жашылдар жана солчулдар альянсы.
Исландия – БУУнун (1946), НАТОнун (1949), Европа Советинин (1950), Түндүк Советтин (1952) ЕККУнун (1973), Экономикалык кызматташуу жана өнүгүү уюмунун (1961), Европа эркин соода ассоциациясынын (1970), ЭВФтин (1945), Эл аралык реконструкция жана өнүгүү банкынын (1945), Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун (1995) мүчөсү.
Табияты
Аралдын рельефинде базальт менен капталган жанар тоо платолору (бийиктиги 400–800 м) басымдуу; платолордо көп сандаган жанар тоолор (Гекла, Лаки, Аскья ж. б.) жайгашкан. Түндүк-батыш, Түндүк жана чыгыш жээктери аскалуу, булуң-буйткалуу фьорддуу; аралдуу түштүк-батыш жана түштүк жээктери кумдуу, жайык. Жер титирөө тез-тез болуп турат; 200дөй жанар тоо бар, анын 26сы аракеттеги жанар тоо, эн активдүүсү Гекла. Ысык булактар – гейзерлер (250дөн ашык) бар. Исландиянын эң бийик жери – 2119 м (Хваннадальсхнукюр чокусу). Климаты субарктикалык деңиздик. Январдын орточо температурасы жээктеринде 0°С, тоолордо 10°Сге чейин, июлдуку жээктерде 11°Сден тоолордо 0°Сге чейин. Жылдык жаан-чачыны 500–2000 мм, мөңгү жаткан жерлерде 4000 ммге чейин. Мөңгүлөрүнүн жалпы аянты 11,8 мин км2 (ирилери Ватнайёкюдль, Лаунгйёкюдль, Хофсиёкюдль). Мөңгүлөрдөн башталган дарыяларда босоголор менен шаркыратмалар көп; гидроэнергияга бай. Көлдөр көп. Тоо тундра, чым көңдүү саз, кылкандуу шалбаа өсүмдүктөрү, кайың токоюнун чакан массивдери (аймагынын 0,02%ин) ээлейт; көп жеринде өсүмдүк өспөйт. Жээк суулары балыкка бай. Исландияда 85 аймак коргоого алынган (өлкөнүн аянтынын 12%), андагы Тингведлир улуттук паркы Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген.
Калкы
Калкынын 93%тен ашыгы исланддар; калгандарын негизинен 1990–2006-ж. Борбордук жана Чыгыш Европадан (поляктар, латыштар, эстондор, мурдагы Югославия өлкөлөрүнөн келгендер), ошондой эле Чыгыш жана Түштүк-Чыгыш Азиядан (филиппиндер, тайвандыктар) келгендер. Бала төрөлүү боюнча Европада Ирландиядан кийин 2-орунда (1000 кишиге 14,3 бала), өлүм-житим аз (1000 кишиге 6,2 адам). Исландия Европадагы жаш курактагы калкы басымдуу өлкө; орточо жашы 35,9 жаш (2005). 15 жашка чейинки балдар калктын 21,8%ин, 65 жаш жана андан кары курактагылар 11,7%ин (европалык орточо көрсөткүчтөн кыйла төмөн), эмгек курагындагылар (15–64) 66,5%ин түзөт. Калктын жашынын күтүлгөн орточо узактыгы 80,7 жаш (эркектердики 79,2, аялдардыкы 83,1 жаш). Калктын орточо жыштыгы: 1 км жерге 3,1 киши. Калктын 4/5ү шаарда, анын 1/2инен ашыгы борбордук агломерацияда жашайт. Экономикалык активдүү калктын 71,8%и тейлөө чөйрөсүндө, 18,7%и өнөр жайында, курулушта, электр жана жылуулук менен камсыз кылууда, 6,1%и балык кармоодо жана аны иштеп чыгарууда, 3,4%и айыл чарбасында эмгектенет. Ири шаарлары: Рейкьявик (калкы 117 миң; 2008), Коупавогюр (28,5 миң), Хабнарфьордюр (25 миң), Гардабайр (9,7 миң), Сельтьяднарнес (4,4 миң), Акюрейри (16,7 миң), Кеблавик (8,3 миң), Сельфосс (6,4 миң) ж. б.
Тарыхы
Исландиянын аймагында адам (негизинен норвегиялык колониячылар) 870-жылдан жашай баштаган. Исланддар 875-ж. Гренландияны ачып, 982-ж. аралга түшүшкөн, 1000-ж. ченде Түндүк Америкага жеткен. 1000-ж. Исландия элдик чогулушу – альтинг христиан динин кабыл алган. Ак сөөктөрдүн ич ара чыр-чатагынан пайдаланып, 1262–64-ж. Исландияны Норвегия королу басып алган. 1380-ж. Исландия (Норвегия менен бирге) Дания униясына, 1397-жылдан Кальмар униясына кирүүгө аргасыз болгон. Норвегия королдук статустан ажырагандан кийин (1537), Исландияны Дания өкмөтү башкарган. 1814-ж. Исландия Дания монархиясынын курамына киргизилген. Исландияда 19-кылымдын 20–30-жылдарында алгачкы майда өнөр жай ишканалары курулган. Исландия интеллигенциясы улуттук-боштондук кыймылына жетекчилик кылган. Кыймылдын күчөшүнөн улам Дания 1874-ж. Исландияга ички иштери жагынан чектелген (1903-ж. кеңейтилген) автономия берген. 1896-ж. Исландиянын биринчи профсоюзу, 1893-ж. алгачкы саясий партиясы (Көз карандысыздык партиясы) негизделген. 1918-ж. 30-ноябрда Дания менен Исландиянын жекече униясы жөнүндө келишим түзүлүп, Дания королу башкарган королдук болуп, Исландиянын бейтараптыгы жарыяланган. 1920-ж. 18-майда Исландиянын конституциясы кабыл алынган. 2-дүйнөлүк согушта (1939–45) Исландияга англиялык аскерлер (1940, май) түшүрүлүп, 1941-ж. «Исландияны согуш убагында коргоо» жөнүндө АКШ өкмөтү менен түзүлгөн келишимге ылайык америкалык аскерлер менен алмаштырылган. 1943-ж. декабрда Дания-Исландия униясынын мөөнөтү аяктаган. 1944-ж. 20–23-майда өткөрүлгөн референдумда Исландия калкы унияны бузуу жанар республикасынын жарыяланышы үчүн добуш берип, 16-июнда альтинг жаңы конституция кабыл алган жана 17-июнда Исландияны республика деп жарыялаган. Исландия Маршаллдын планына (1948), НАТОго (1949) кирген. 1970–90-жылдарда оңчул центристтик жана солчул центристтик өкмөттөр бири бирин алмаштырып турган. 1978–79-ж. О. Йоуханнесондун солчул центристтик өкмөтү (Прогрессчил партия, Элдик союз, Эркин ойлоочулар жана солчулдар союзу) улуттук экономиканы өнүктүрүү, калктын турмушун жакшыртуу багытында бир топ чараларды жүзөгө ашырган.
2003-ж. парламенттик шайлоонун жыйынтыгы боюнча Көз каранды эместик партиясы менен Социал-демократиялык альянс партиясы Гейра Хаард жетектеген коалициялык өкмөт түзүлгөн. 2006-ж. АКШ жана Исландия Кеблавиктеги америкалык согуштук базаны Исландия өкмөтүнө өткөрүп берүү жөнүндөгү макулдашууга кол коюшкан.
Администрациялык-аймактык бөлүнүшү (2017)
Исландиянын аймагы сислдер (sýslur) жана шаардык райондорго (kaupstaður) бөлүнөт, алардын бири борбор болуп саналат, ал эми сисла өз кезегинде шаарларга жана коммуналарга (sveit) бөлүнөт:
Өнөр жайы
Өнөр жайынын башкы тармактарынын бири энергетика жана жылуулук менен камсыз кылуу (ИДПнин 3,6%и). Исландия «шаркыратмалар жана гейзерлер өлкөсү» болгондуктан, гидро- жана геотермалдык энергия ресурстарына кыйла бай. Калыбына келүүчү энергия (ККЭ) булагынын негизинде уникалдуу энергетика системасы түзүлгөн. Жылуулук-энергетика балансында ККЭнин үлүшү 72% (анын 17%и гидроэнергия, 55%и геотермалдык энергия); энергия ресурсуна болгон муктаждыгынын 28%ин импорттун эсебинен толуктайт. 2006-ж. 8,68 млрд кВт-с электр энергиясы өндүрүлгөн, анын 80,8%и ГЭСке, 19,1%и геотермалдык электр станцияларга (ГеоЖЭС) туура келет. Өлкөдө кубаттуулугу 210 МВтга жеткен 5 ГеоЖЭС иштейт. Геотермалдык суулары негизинен шаарларды жылуулук менен камсыз кылууда (анын ичинде үй жылытуу, тротуардагы кармузду кетирүү), сүзүү бассейндерин толтурууда, күнөскана чарбаларында ж. б. пайдаланылат. Исландия электр энергиясын киши башына бөлүштүргөндө (29,3 миң кВт.с) дүйнөдө 1орунда турат. Келечекте өлкөнүн экономикасын калыбына келүүчү энергия булактарына (анын ичинде суутек отунуна) толук өткөрүү каралууда. Иштеп чыгуу өнөр жай ИДПнин 12%ин түзөт. Алюминий өнөр жай өлкөдөгү маанилүү тармак; ал И-нын электр энергиясынын 51%ин пайдаланат, продукциясы негизинен экспортко чыгарылат. Кара металлургия ферросилиций өндүрөт. Экономикасынын маанилүү сектору балык кармоо (ИДПнин 4,8%и) жана аны кайра иштетип чыгаруу (2%). Исландия балык кармоо жана анын продукциясын экспорттоо боюнча дүйнөдөгү алдыңкы өлкөлөрдүн бири. 2006-ж. 1,4 млн тонна балык жана балык продуктулары кармалган, анын 2/3ден ашыгы путассу, мойва, треска, сельдь ж. б. Балык уулоочу 1692 кемеси бар. Ири порттору: Нескёйистадюр, Вестманнаэйяр, Эскифьордюр, Гриндавик, Рейкьявик ж. б. Балыкты кайра иштетүүчү ишканалары балык комбинаттары, муздаткычтар, консерва заводдору ж. б. деңиз жээктей жайгашкан. Продукциясынын басымдуу бөлүгү (тоңдурулган балык филеси, туздалган жана кургатылган балык, балык уну жана майы) экспорттолот. Балык өнөр жайынын муктаждыгын канааттандырууга багытталган кеме куруу жана аны ремонттоо өнөр жай, деңиз продуктуларын кармоо жана кайра иштетүүчү, жогорку технологиядагы жабдуу (деңиз толкунунда так иштөөчү тараза ж. б.) чыгаруучу заводдор бар. Негизги борборлору: Рейкьявик, Акюрейри, Исафьордюр.
Айыл чарба
ИДПнин 1,4%ин айыл чарба түзөт. Эт, сүт продуктуларына, жумурткага, ошондой эле жашылчага болгон ички муктаждыгын өзү канааттандырып, бир бөлүгүн Гренландия менен Фарер аралына сатат. Эт-жүн багытындагы кой жана сүт багытындагы мал чарбасы өнүккөн. 2006-ж. 455,7 миң кой, 68,7 миң уй, 75,6 миң жылкы (исланд мукур жылкысы; туризмде кеңири пайдаланылат), 166,2 миң үй кушу болгон. Айыл чарбага жарактуу жери өлкөнүн аймагынын 22%ин ээлейт (2,2 млн га); айдоо жерлери негизинен тоют өсүмдүктөрүн (чөп, арпа, картөшкө, тоют чамгыры) өстүрүүгө эле шалбаа жана жайыт катары пайдаланылат. Күнөскана чарбасы өнүгүүдө; жылуу булактардын суусу менен ысытылган күнөсканаларда жашылча, гүл ж. б. өстүрүлөт. 2005-ж. 9,73 миң тонна дан эгин, 7,25 миң тонна картөшкө, 1,51 миң тонна помидор, 1,5 миң тонна бадыраң, 0,42 миң тонна сабиз, 0,39 миң т капуста жыйналган.
Туризм
Чет элдик туризм (негизинен экологиялык) өнүгүүдө. Туристтерди негизинен аралдын өзгөчө ландшафты (катып калган жанар тоо лавалары «ай пейзажын» элестетет), тоолору жана фьорддору, жанар тоолору жана гейзерлери, шаркыратмалары, ачык асман астындагы термалдык суу бассейндери ж. б. өзүнө тартат. 2006-ж. Исландияга 422 миң турист (анын 25%и Скандинавия өлкөлөрүнөн, 16%и Улуу Британиядан, 13%тен ашыгы АКШдан, 9%тен ашыгы Германиядан) келген.
Транспорт
Транспорттун негизги түрлөрү деңиз, автомобиль жана аба жолдору. Темир жолу жок. Автомобиль жолунун узундугу 13,1 миң км (2006). Өлкөдөгү 11 аэропорттун 4ү эл аралык аэропорточо Сырткы соодасынын көлөмү 10,07 млрд доллар (2005), анын 3,62 млрд доллары экспортко, 6,45 млрд доллары импортко таандык. Экспортко негизинен деңиз продуктулары (тоңдурулган балык филеси, жаңы кармалган, туздалган жана кургатылган, тоңдурулган балык, балык уну жана майы, тоңдурулган креветка ж. б.), өнөр жай товарлары (негизинен алюминий, ферросилиций), кеме, айыл чарба продукциялары ж. б. чыгарылып, импортко өндүрүштүк продукция, сырьё, өнөр жай курулуш үчүн продукция, транспорт каражаттарын (автомобиль, кеме), нефть продуктуларын алат. Экспорттун 75%и, импорттун 65%и Европа Союзунун өлкөлөрүнө туура келет. Ири соода шериктери: Германия, АКШ, Нидерланд, Улуу Британия, Норвегия, Дания, Швеция, Япония, Испания.
Маданияты
Исландияда алгачкы мектеп Хоулардагы епископтордун резиденциясында уюшулган. 1784-ж. Скаульхолттогу мектеп Рейкьвик шаарына көчүрүлгөн. Орто кылымдарда агартуучулук иштерин негизинен монастрлар жүргүзгөн. Учурдагы билим берүү системасы мектепке чейинки тарбия (1994), милдеттүү окутуу (1995), толук орто билим (1996), университеттер (1997) жөнүндөгү мыйзамдар менен жөнгө салынат. Мектепке чейинки тарбия үчүн акы төлөнөт. Бардык деңгээлдеги окуу жайларында окутуу акысыз. Мамлекеттик окуу жайлары басымдуу. Кесиптик билим берүү 10 жылдык мектептин базасында кесиптик окуу жайларында, төрт жылдык колледждерде жана кесиптик мектептерде жүргүзүлөт. Эң алгачкы колледж Рейкьявик шаарында 1846-ж. негизделген.
Билим берүү
Мамлекеттик Жогорку окуу жайлары, Хоулардагы университеттик колледж (1882), Боргарнес шаарындагы Айыл чарба университети (1889; 2005-жылдан университет), Рейкьявиктеги Изилдөө университети (1911) ири билим берүү жана илим борбору 20дан ашуун ИИИлерди, анын ичинде Арни Магнуссон институтун (1972; байыркы Исландия адабиятын изилдейт, курамында Манускрипт музейи бар) камтыйт, Акюрейри шаарындагы университет (1987) ж. б. Менчик Жогорку окуу жайлары: Боргарнес шаарындагы университет (1918, 1988-жылдан университет), Рейкьявик университети (1998), Исландия искусство академиясы (1999) ж. б. Илимий мекемелери: Исландия илимдер жана адабият академиясы (1918), Исландия изилдөө кеңеши (1994; деңиз, технологиялык, айыл чарба, балык индустриясы, курулуш ИИИлерин бириктирет). Рейкьявикте Улуттук жана университет китепканасы (1994), шаардык (1993) китепкана, Улуттук архив (1882), Улуттук музей (1863), улуттук галерея (1884) Хусавик шаарында Каттер музейи ж. б. бар.
Басма сөз кызматы
Күн сайын 5, апта сайын 5 гезит чыгарылат (2007), анын ичинде «Моргунбладид» (1913-ж. негизделген), Дагбладид-вишир, «Фреттабладид» (2003) ж. б. бар. Мамлекеттик, менчик телеканалдар, бир нече коммерциялык жана спутниктик каналдар, радио берүүлөр иш жүргүзөт. Мамлекеттик радиостанция 1930-жылдан, улуттук телекөрсөтүү 1966-жылдан иштейт.
Адабияты
Байыркы Скандинавия фольклорунун салтында өнүккөн Исландиянын адабий мурастары 13-кылымдан белгилүү. Айрыкча алардын сагалары (баатырдык баяндар) дүйнөлүк адабиятка зор салым кошкон (мисалы, «Ньял жөнүндө сага», «Эгил жөнүндө сага» ж. б.). Снорри Стурлусондун (11781241) «Кенже Эдда» мифтик трактаты, Стурла Тордарсондун сагалары, Х. Пьетурссондун (1614–74) исальмалары» Исландия адабиятынын мыкты үлгүлөрүнөн. 18-кылымда Исландия сөз өнөрүнө европалык адабияттын күчтүү таасири тийген. 19-кылымда Исландия адабиятында кайра жандануу мезгили болгон. Бул учурдун көрүнүктүү акындары: Й. Хальгримссон, Б. Тораренсен. 19-кылымдын ортосунда биринчи исланд романы (Й. Тородсен, «Кыз-жигит») жана исланд пьесасы (М. Йохумссон, «Скуга Свейди», 1864) пайда болуп, 20-кылымда Исландия адабиятынын көрүнүктүү өкүлү Хальдор Кильян Лакснесстин (1902–98) (Нобель сыйл. лауреаты, 1955), Гуннар Гуннарсондун, кийинки авторлордон модернист Т. Вильхьяульмссондун, Э. Каурасондун, акын жана прозаик Э. М. Гвюдмундссондун чыгармалары белгилүү.
Архитектурасы
Эзелки исланддар жер кепе өңдүү узун тамдарда жашаса, 19-кылымда калай капталган, 2–3 кабат жыгач тамдар курула баштаган. 1920-жылдардан Исландия архитектурасына азыркы форма, конструкция, композиция, ыңгайлуулук киргизилип, 4–5 кабат тамдар, өнөр жай курулуштары курулган (архитекторлор С. Гудмундссон, Г. Самуэльссон ж. б.). Исландия элине жыгачка оюу түшүрүү, сайма, тордоо өнөрү айрыкча мүнөздүү. Исландияда музыка эзелтен болгонун элдик эпостогу насаат ырлар айгинелеп турат. Христиан дини менен кошо протестанттык хоралдар киргизилип, ырлар негизинен музыкалык асиапсыз эле аткарылган. Негизги музыкалык аспаптары лангшпиль, скрипка. Профессионал музыка 19-кылымдын акырынан калыптана баштаган. Ага негиз салуучулардын бири улуттук гимндин автору, композитор С. Свейнбьёрнссон. 20-кылымда композиторлор чыгармачылыгында азыркы музыкалык техниканы пайдаланып, фольклордук негизде улуттук музыканы түзүүгө аракеттенишкен. Белгилүү композиторлору: П. Исоульфссон, Й. Лейфс, Й. Нордаль ж. б. Й. Аусгейрссон биринчи исланд операсын («Трималык кыз», 1974) жазган. Рейкьявикте Улуттук симфониялык оркестр (1950), Улуттук театр (1950), Исландия операсы (1950) жана музыкалык мектептер бар. Эл аралык искусство фестивалы өткөрүлүп турат (1970-жылдан).
Театр
Исландиянын байыркы сагаларында театр өнөрүнүн элементтери болгон. Алгачкы театр оюндарын (1720-жылдан) Скаульхольттогу латын мектеби койгон. Ал 1799-ж. Рейкьявикке көчүрүлүп, театр турмушунун жалгыз очогу болгон. Студенттер биринчи исланд драматургу С. Пьетурссондун комедияларын коюшкан. 1860-жылдарда борбордо театр ышкыбоздорунун ийримдери уюшулган. Профессионал театрдын калыптанышына жол ачкан туңгуч театр коому Рейкьявикте 1897-ж. түзүлгөн. Анын базасында 1950-ж. Рейкьявикте Улуттук театр ачылгандан кийин өнүгүүнүн жаңы доору башталган жана ошол күндөн Улуттук жана шаардык театрлардын сахнасында жыл сайын жаңы спектаклдер коюлуп турат.
Орус-жапон согушу
Орус-жапон согушу ― Ыраакы Чыгыш үчүн Орусия менен Жапония империяларынын ортосунда чыккан согуш. Анда империалисттик державалардын Корея менен Кытайды бөлүп алуу максатын көздөгөн.
Исландия
Кино
Биринчи толук метраждуу кино 1919-ж. тартылган. 1930-жылдарда хроникалуу-даректүү жана кыска метраждуу фильмдерди агартуу жолго коюлган. Биринчи толук метраждуу көркөм фильми «Мооно менен Гвендурдун жоруктары» (1923). Кийин тартылган фильмдердин арасынан Г. Акселдин «Кызыл мантия» (1967) фильми өзгөчөлөнүп турат. 1970-жылдарда мамлекет кино өндүрүшүн камкордукка алгандан кино, кино өнөрү ургаал өнүгүүдө.
Монгол элдик революциясы
Монгол элдик революциясы (1921) - Монгол элдик-революциясынын партиясынын (МЭРИ) жетекчилиги менен ишке ашкан эмгекчи малдын (араттардын) антифеодалдык революциясы.
Орус-жапон согушу
Жапония 1894–95-жылдагы согушта Кытайды жеңип, Тайвань (Формоза) аралы, Пэнхулэдао (Пескадор жарым аралы) жана Ляодун жарым аралын каратып, Кореяга да өз таасирин күчөткөн. Бирок Франция менен Германия колдогон Орусиянын кысымы менен Ляодун жарым аралынан баш тартууга мажбур болгондуктан, орус-жапон мамилелери начарлаган. Манжурияны каратуу максатын көздөгөн падышалык Орусия 1896-жылы Жапонияга каршы Кытай менен союздук келишим түзүп, Манжурияны басып алган. 1898-ж. аскер-деңиз базасын куруу максатында Кытайдан Порт-Артур (Люйшунь) жана Квантун жарым аралын ижарага алган. Улуу Британия менен АКШнын колдоосуна таянган Жапония 1902-ж. Улуу Британия менен союздук келишим түзгөн. 1904-ж. 27-январга караган түнү жапон флоту Порт-Артурдагы орус эскадрасына капыстан кол салып, орустардын «Варяг» крейсери жана «Кореец» кемеси чөктүргөн. 28-январда Жапония Орусияга согуш жарыялап, Манжурияга чыгууга жана Порт-Артурду курчоого мүмкүндүк алган. Порт-Артурду курчоо 157 күнгө созулган. Натыйжада согуш орус аскеринин жеңилиши менен аяктаган. 1905-ж. 23-августта Портсмут тынчтык келишими түзүлүп, Корея Жапониянын көзөмөлүнө өткөн жана Порт-Артур менен Квантун обл-на болгон Орусиянын ижаралык укуктары, Кытай темир жолунун Түштүк бутагы, Сахалиндин Түштүк аймактары Жапонияга өткөн.
Монгол элдик революциясы
Монгол элдик революциясынын натыйжасында өлкөдө элдик бийлиги орноп, монгол эли улуттук жана социалдык азаттыкка чыккан; капитализмди аттап өтүп, социализм курууга мүмкүнчүлүк алган. Элдин каршылык күрөшүн уюштурууда МЭРПтин түзүлүшү чечүүчү роль ойногон. Араттар­дын кыймылы Монголияны япон империализмине сүйөнгөн кытай милитаристтери м-п орус ак гвардиячылары басып алган кырдаалда башталган. 1921-ж. 1—3-мартта МЭРПтин 1-съездп партийный программасын кабыл алып, куралдуу көтөрүлүштүн багытын белгилеген. Ошо жылы февралда түзүлгөн партизан отряддары Монгол элдик армиясына (МЭА) биригип. баш командачылыгына Сухэ-Батор дайындалган. 13-мартта Убактылуу элдик өкмөт шайланган. 18- мартта Элдик армиянын бөлүктөрү кытай милитаристтеринен Маймачен (азыркы Алтан-Булак) шаарын, 1921-ж. 6-июлда Кызыл Армиянын бөлүктөрү менен бирге Монголиянын борбору — Урганы (азыркы Улан-Батор ш.) ак гвардиячылардан бошоткон. 1921-ж. 10-июлда туруктуу Элдик өкмөт түзүлгөн.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Баетов айыл аймагы
Баетов айыл аймагы ― Кыргызстандын Ак-Талаа районундагы административдик-аймактык бирдик. Баетов, Кайыңды-Булак айылдарынан турат. Административдик борбору ― Баетов айылы.
Монгол феодалдык империясы
Монгол феодалдык империясы - Чынгызхан менен мурасчыларынын баскынчы согуштарынын натыйжасында 13-кылымдын 1-жарымында түзүлгөн мамлекет.
Чынгызхандын небереси Мункэ сураган тушта (1251— 59-ж.) Монгол феодалдык империясына Монголия, Түндүк Кытай, Корея, тангуттардын Си-Ся падышалыгы, Борбордук жанa Орто Азия, За­кавказье, Иран, Афганистан аймагы жана орус жеринин кыйла бөлүгү кирген. Бирок Монгол феодалдык империясында ич ара биримдик жок болуп, социалдык-экономикалык жана маданий өнүгүүнүн түрдүү баскычында турган ар кошкон элдер зордук менен бириктирилген. Анын үстүнө империяга караган элдин көбү коомдук өнүгүү деңгээли жагынан баскынчылардан жогору турган. Мункэ өлгөндөн кийин Монгол феодалдык империясынын кедери кете баш­таган, андан адегенде Батыйдын (1236— 55-ж. сураган) жана Хулагу хандын (1256—65-ж. сураган) ээлиги белүнүп чыккан да, Монгол феодалдык империясынын ишине кийлигишпеген жана анын башкаруучуларын өздөрүнүн ишине кийлигиштирбеген оз алдынча мамлекеттерди (Ал­тын ордо; Хулагилер мамлекети) түзгөн.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Вауса (Небраска)
Вауса (Небраска) (Wausa) — Небраска штатынын Нокс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 634 киши. Болжолдуу аянты - 1.4 км². FIPS коду — 31-51735.
Димитровка (Казакстан)
Димитровка —Казакстандын Түндүк Казакстан облусунун Тайынша районундагы айыл. Рощин айылдык округунун курамына кирет. KATO коду - 596066200.
Географиясы
Балыкты көлүнүн жанында, райондун административдик борбору Тайынша шаарынан 70 кмдей түндүк-батыш тарапта, деңиз деңгээлинен 118 метр бийиктикте жайгашкан. Айылдан 2 км түндүктө сууда сүзүүчү канаттуулардын көп түрдүүлүгү менен айырмаланган Балыкты көлү, 9 км батышында Жыланды көлү жайгашкан.
Калкы
1999- жылы айылдын калкы 494 (251 эркек жана 243 аял) болгон. 2009-жылдагы эл каттоого ылайык, айылда 280 адам (143 эркек жана 137 аял) жашаган.
Бреме
Бреме (Brehme) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Айхсфельд районуна кирет.
Калкы - 1119 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 5.28 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 61 015. Муниципалитеттин башчысы — Марко Таш.
Сталактит
Сталактит (гр. stalaktos - тамчылап агуу) - карст үңкүрүнүн төбөсунөн мамы, упчу, шиш түрүндө самсаалап турган минерал зат.
Карбонат тектерине синген кыртыш суулары туруксуз бикарбонат туткунга алган. Советтик аскерлердин Сталинград жанындагы жениши Улуу Ата Мек. жана экинчи дүйнөлүк согуштун жүрүшүндө түп-тамырынан берки бурулуштун башталышы болгон.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Монгонездүү соргучтар
Монгонездүү соргучтар, моногенези (лат. Monogenoidea) — мите жалпак курттардын классы. Денесинин уз. 1 мм, чанда 40—50 мм.
Бир башында оозу, экинчи учунда ээсине жабышуучу дискасы болот. Кээде ал диска күчтүү соргучка айланат. Сыр­ты жука кутикула менен капталган, кабыгы менен ичегисинин ортосу бириктиргич ткань — паренхима менен толгон. Тамак сиңирүү, бөлүп чыгаруу, нерв, сезүү жанa көрүү органдары бар, кан айлануу жанa дем алуу органдары жок. Монгонездүү соргучтар — гермафродиттер; жумуртка таштайт, айрымдары жумуртка- тирүү тууйт. Алардын 2000дей түрү белгплүү. Негизинен балык, сойлоочулар жанa жерде-сууда жашоочуларга мителик кылат.
Ярошенко, Николай Александрович
Ярошенко, Николай Александрович (1846, Полтава – 1898, Кисловодск) – орус сүрөтчүсү. 1867–74-ж. Петербург САда окуган. А. М. Волков менен И. Н. Крамскойдон таалим алган. 1876-ж. Көчмө сүрөт көргөзмө шериктештигине мүчө жана жетекчи. Я-нун алгачкы көрүнүктүү эмгеги – “Түнкү Нева проспекти” (1875) картинасы. Кийин тартылган “Кочегар”, “Камактагы киши” (экөө тең 1878-ж., Третьяков галереясы) сыяктуу чыгармалары ысымын элге тааныткан. Я-нун революциячыл романтикага, назик поэтикалуулукка каныккан “Студент” (1881), “Курсистка” (1883), “Бардык жерде турмуш” (1888; баары Третьяков галереясы) деген картиналары чыгармачылыгынын демократиялык пафосун, гуманизмин, эмгекчи калкка жан тарткандыгын күбөлөйт. Я-нун сүрөттөрү Г. Айтиев атындагы кыргыз улуттук көркөм сүрөт искусство музейинде да (“Сванетияда”, 1882) бар. 1962-ж. Кисловодскиде Я-нун көркөм музейи ачылган.
Бозенбах
Бозенбах (Bosenbach) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Кузель районуна кирет.
Калкы - 780 киши(2013-ж.). . Аянты - 8,16 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 36 009. Муниципалитеттин башчысы — Бернд Вагнер.
Ханлэй Хиллс (Миссури)
Ханлэй Хиллс (Миссури) (Hanley Hills) — Миссури штатынын St. Louis округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2101 киши. Болжолдуу аянты - 1.0 км². FIPS коду — 29-30196.
Мальхинг
Мальхинг (Malching) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Төмөнкү Бавария административдик округуна карайт. Пассау районуна кирет.
Стадия
Стадия (гр. stadion - стадий (узундук чени)) - тигил же бул нерсенин өнүгүшүндөгү өзүнө таандык сапаттык белгилери бар бир баекыч (мезгил, этап).
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Янги Бостон
Янгибостан — Өзбекстан Республикасынын Андижан облусу Коргондөбө районуна карашту айыл.
Исманкулов Алмазбек Осмоналиевич
Исманкулов Алмазбек Осмоналиевич (13. 1. 1963-ж. туулган, Фрунзе) – офтальмолог, медицина илимдеринин доктору (2000). КММИни бүтүргөн (1986). РФтин Гагарин шаарында окулист-врач (1988–89), Смоленск шаарында № 1 ШКОдо окулист-врач, бөлүм башчы (1989–90), Москва шаарындагы Офтолмология борборунда аспирант (1990–93). КММАда доцент, 1995-жылдан «Көз микрохирургиясы» госпиталынын директору болуп эмгектенет. Мед. программа боюнча АКШда Гарвард университетинде окуган (1995–97). Лондондогу Оксфорд университетинде Британия королдук офтальмология институтунда иштеген. РФ медициналык-техникалык Илимдер академиясынын академиги. 70тен ашык илимий эмгеги, анын ичинде 1 монография, 38 ойлоп табуулары бар. Эмгектери: Комплексное лечение амблиопии и косоглазия у детей (в соавторстве). Ош, 2000.
Электрон-Нур куралдары
Электрон-Нур куралдары – жарыкты белгилөө, өзгөртүү ж. б. максатында ичке электрон нуру пайдаланылуучу электр-вакуум куралы, электрон-нур осциллограф түтүктөрүнүн жана кинескоптордун экрандарында жарык тагын пайда кылат.
Электр-статикалык же магниттик кыйшайтуучу система электрон нурун экрандын бети боюнча жылдырат жана жарык тагынын ачыктыгын өзгөртөт. Натыйжда экрандын бетинде сүрөттөлүш пайда болот, цифралар, тамгалар жазылат. Электрондук коммутаторлордо электрон нуру электр чынжырларын туташтырат жана ажыратат.
Жаңы-Талап айыл аймагы
Жаңы-Талап айыл аймагы ― Кыргызстандын Ак-Талаа районундагы административдик-аймактык бирдик. Жаңы-Талап айылынан гана турат.
Хорник (Айова)
Хорник (Айова) (Hornick) — Айова штатынын Вудбери округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 0.7 км². FIPS коду — 19-37200.
Калкы
2010-жылы калкы 253 киши болгон.
Моноклин системасы
Бардык крис­талл заттардын 32 класс симметриясы бар. Мүнөздүү симметрия элементтеринин болушуна карата бул 32 класс 7 системага бөлүнөт, (Кристаллдар).
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Орхон жазуу эстеликтери
Орхон жазуу эстеликтери – Моңголиядагы Орхон, Селенга дарыясынын боюнан табылган, түрк тилдүү байыркы элдердин, уруулардын 7– 8-кылымга таандык деп эсептелген жазуулары. 1889-ж. окумуштуу Н. М. Ядринцев алгачкы жолу Кошо-Цайдам деген жерден орхон жазуу эстелигин тапкан. Ал жазууну 1891-ж. В. В. Радлов окуп, ал Күлтегинге коюлган эстелик экенин аныктаган. Ошол эле жылы Н. М. Ядринцев Билге кагандын (Могилян каган) эстелигин ачкан. 1897-ж. Е. Н. Клеменц Тонйукукка коюлган эстелик жазууну, 1909-ж. профессор Г. И. Рамстедт Моюн-Чур эстелигин, 1912-ж. профессор В. Л. Котвич Кули-Чурга коюлган эстелик жазууларды тапкан. Бул эстеликтер кагандарга, алардын жакын туугандарына арналып, эпитафиялык маанайда чегилген көлөмдүү жазуулар. Мында байыркы түрктөрдүн акылмандары менен билермандары адам акылына сыйбагандай атайын даярдалган зор таш такталарга өзүлөрүнүн дүйнө таанымын, тарыхын, турмуш образын, мамлекеттик башкаруу системасын түбөлүккө калтырышкан. Эстеликтердеги жазуулардын бири ошол кездеги Борбордук Азиянын, ага чектеш аймактарда жашаган түрк урууларынын орток адабий тили жана ошол элдердин тил Маданиятынын жогорку бир көрсөткүчү болуп эсептелет.
Эдлинг
Эдлинг (Edling) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Розенхайм районуна кирет.
Калкы - 4135 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 20,04 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 87 124. Муниципалитеттин башчысы — Маттиас Шнетцер.
Зандерсдорф
Зандерсдорф (Sandersdorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Биттерфельд районуна кирет.
Калкы - 9552 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 24,09 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 82 340. Муниципалитеттин башчысы — Вольфганг Тиль.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Вольфхаген
Вольфхаген (Wolfhagen) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан Шаар. Кассель административдик округуна карайт. Кассель районуна кирет.
Калкы - 12847 киши(2013-ж.). . Аянты - 111,95 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 6 33 028. Мэр — Райнхард Шаке.
Жерге-Тал айыл аймагы (Ак-Талаа району)
Жерге-Тал айыл аймагы ― Кыргызстандын Ак-Талаа районундагы административдик-аймактык бирдик. Жерге-Тал, Чолок-Кайың айылдарынан турат. Административдик борбору ― Жерге-Тал айылы.
Электронограф
Электронограф – электронография методу менен катуу заттардын атомдук түзүлүшүн жана газдардын молекулаларын изилдөөчү курал.
Электронограф –вакуумдуу курал болуп, электрон шооласын пайда кылуучу бөлүгү электрондук микроскоптукуна окшош. Ысытылган вольфрам зымынан чыккан электрондор жогорку чыңалууда ылдамдатылат. Диафрагмалар жана магнит линзалары менен ичке электрон нуру түзүлүп, атайын камерадагы изилденүүчү объектиге жиберилет. Объектиден чачыраган электрондор фотокамерага түшүп, фотопластинкада (же экранда) дифракциялык сүрөттөлүш (электронограмма) пайда болот. Электронографта ысытуучу, муздатуучу, үлгүнү (образецти) бууландыруучу, аны деформациялоочу ж.б. түзүлүштөр болот. Электронографтын А ажыратуу жөндөмдүү-лүгүнүн миңден бир үлүшүнө чейин жетип, ал электрондордун энергиясынан электрондук нурдун (шооланын) туурасынан кесилишине жана объектиден экранга чейинки аралыкка көзкаранды болот. Азыркы кездеги Электронографтын башкаруусу автоматташтырылган.
Ад.: Вайнштейн Б.К. Структурная электронография.– М.:1956.
Миннесота (Миннесота)
Миннесота (Миннесота) (Minnesota) — Миннесота штатынын Wright округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4316 киши. Болжолдуу аянты - 4.6 км². FIPS коду — 27-55006.
Вальсенбург (Колорадо)
Вальсенбург (Колорадо) (Walsenburg) — Колорадо штатынын Хуерфано (Huerfano) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4 182 киши. Болжолдуу аянты - 6.0 км². FIPS коду — 08-82350.
Дедельсторф
Дедельсторф (Dedelstorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Гифхорн районуна кирет.
Калкы - 1527 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 76,03 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 1 51 007. Муниципалитеттин башчысы — Клаус Кнюман.
Хинцерт-Пөлерт
Хинцерт-Пөлерт (Hinzert-Pölert) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Трир-Саарбург районуна кирет.
Калкы - 282 киши(2013-ж.). . Аянты - 4,85 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 35 047. Муниципалитеттин башчысы — Матильде Мүллер.
Вэлфлит (Небраска)
Вэлфлит (Небраска) (Wellfleet) — Небраска штатынын Lincoln округуна караган АКШ шаары.
Тарка-Се
Тарка-Сё — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Няхр-Тарка-Яга дарыясынын оң жээгинен 3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печорск бассейни айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Печора дарыясы бассейнинин Чыгыш чек арасынан Чоң Ою дарыясы бассейнинин Чыгыш чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Исманов Ахмат
Исманов Ахмат (13. 1. 1932-ж. туулган, Чүй облусу, Чүй району, Алчалы айылы) – экономист, экономика илимдеринин доктору (1992), Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын корреспондент мүчөсү (1993), Кыргыз Республикасынын илимине эмгек сиңирген ишмер (1997), эмгек ресурстарын пайдалануу маселелери боюнча адис. Ташкент юридика институтун (1954), Кыргыз CCP Илимдер академиясынын ЭИнин аспирантурасын (1966) бүткөн. 1954–62-ж. Кыргыз ССР прокуратурасынын тергөөчүсү, Кыргыз ССР Жогорку сотунун мүчөсү, 1966–94-ж. Кыргыз CCP Илимдер академиясынын ЭИде илимий кызматкер, бөлүм башчы, Президиумунун окумуштуу секретары, 1994–99-ж. Коомдук илимдер институтунда (Ош шаары) директордун орун басары жана дирекциянын кеңешчиси, 1998-жылдан КЭУнун профессор 110дон ашуун илимий эмгеги, анын ичинде 8 монографиясы жарык көргөн. Эмгектери: Пути повышения эффективности исиользования трудовых ресурсов в сельском хозяйстве. Ф., 1986; Экономическая эффективность использования ресурсов в сельском хозяйстве. Ф., 1993.
Осака
Осака, Нанива – Япониядагы шаар. Өлкөдө чоңдугу жана экономикалык мааниси боюнча 3-шаар. Йодо дарыясынын (Ички Япон деңизинин алабы) дельтасындагы ири порт (жылына 80 млн тга чейин жүк ташылат; Япониянын экспортунун 2/ бөлүгү). Хонсю аралынын түштүк бөлүгүндө жайгашкан. Осака-фу префектурасынын административдик, Япониянын тарыхый соода борбору. Калкы 2,7 млн (2011). Жолдор тоому. Эки эл аралык аэропорту бар. Метрополитен иштейт. Япониянын соода-финансы борбору. АКлар, шалы фондусу, пахта биржасы, дүйнөдөгү ири банктардын филиалдары бар. Оор өнөр жай (өлкөдө өндүрүлгөн болоттун 1/6 и, прокаттын 2/6 си, түстүү металлдын 1/3бөлүгүнөн көбүрөөгү) өнүккөн. Так машиналар, станок, прибор жана кеме куруу, радио-техникалык жабдуулары, текстиль (Япония текстилинин 40%и), химиялык-фармацевтика, жыгаччылык, полиграфия, цемент, айнек, карапа өнөр жай ишканалары иштейт. Университет, музейлер (шаар, асем өнөр ж.б.) бар. Каналдары көп. 7-10-жана 16-кылымдагы храм (будда, синтоист) сепилдер сакталган. Шаар 7-кылымдан эскерилет.