cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вандерслебен
Калкы - 1679 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 12,63 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 67 073. Муниципалитеттин башчысы — др. Герхард Пезельт.
Кең-Арал айыл аймагы
Кең-Арал айыл аймагы ― Кыргызстандын Бакай-Ата районундагы административдик-аймактык бирдик. Кең-Арал айылынан гана турат.
Вэрдел (Небраска)
Вэрдел (Небраска) (Verdel) — Небраска штатынын Нокс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 58 киши. Болжолдуу аянты - 0.4 км². FIPS коду — 31-50335.
Итон (Колорадо)
Итон (Колорадо) (Eaton) — Колорадо штатынын Уэлд (Weld) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2 690 киши. Болжолдуу аянты - 5.0 км². FIPS коду — 08-22860.
Хлороформ
Хлороформ, CHCl3 - абага фармацевтика, резина-техникалык өнөр жай жана пластмасса, алкалоид өндүрүшү бөлүп чыгарган түзсүз суюктук. Сууну хлорлоодо суунун курамындагы органикалык кошулмалар (табигый жана антропогендик) менен эркин хлордун өз ара аракеттенишинен пайда болот. Суудагы хлорлуу углеводороддун жалпы саны 1-100 мкг/л. Өзгөчө Россия менен Кузбасстагы ичүүчү суу өтө булганган. Адамзат Хлороформ менен ууланганда боор жана нерв системасы жабыркап, тамак сиңирүү начарлап, баш ооруп, айланып, уйку качат. Адам жинденип, туталанат. Кокусунан териге тийсе дерматит, экземаны пайда кылат. Атайын тазаланган Хлороформ ингаляция норкозу үчүн колдонулат.
Масбах
Масбах (Maßbach) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Төмөнкү Франкония административдик округуна карайт. Бад-Киссинген районуна кирет.
Калкы - 4704 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 59,31 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 6 72 131. Муниципалитеттин башчысы — Йоханнес Вегнер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт.
Элдон (Айова)
Элдон (Айова) (Eldon) — Айова штатынын Уапелло округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 2.9 км². FIPS коду — 19-24420.
Калкы
2010-жылы калкы 998 киши болгон.
Гендердик теңсиздик
Гендердик теңсиздик — Бул эркектер менен аялдарга бирдей мамиле кылынбаган социалдык түзүлүштүн мүнөздөмөсү. Гендердик теңсиздик коомдо өкүм сүргөн биологиялык, психологиялык же маданий нормалардагы айырмачылыктардан улам пайда болушу мүмкүн. Бул айырмачылыктардын айрымдары эмприкалык негизде болсо, башкалары социалдык конструкция катары каралат.
Аялдар жана эркектердин билим берүү, жашоо узактыгы, жеке сапаттар, кызыкчылыктар жана саясий көз караштар сыяктуу көптөгөн тармактарда ар башка тажрыйбаларга ээ болгонун көрсөтөт. Гендердик теңсиздик ар кайсы маданияттарда ар түрдүү болуп, ошондой эле гендердик бинардык системадан тышкары адамдарга да таасирин тийгизет
Биологиялык
Биологиялык жана анатомиялык факторлордун негизинде жыныстар арасында репродиктивдик ролдордогу табигый айырмачылыктар бар. Биологиялык айырмачылыктар хромосомалык жана гормоналдык айырмачылыктарды өз ичине камтыйт. Орточо эсеп менен эркектердин бою узунураак болот жана жыныстардын салыштырмалуу физикалык күчүндө (орто эсеп менен) дагы табигый айырмачылыктар бар. Бирок бул ар бир эркек ар бир аялдан күчтүрөөк болгондугун билдирбейт. Орто эсеп менен алганда аялдар эркектерге караганда узагыраак жашашат, бирок мунун канчалык деңгээлде биологиялык факторго байланыштуу экени белгисиз. Эркектерде өпкөнүн көлөмү чоңураак жана айлануучу кан клеткалары, кандын уюу факторлору көбүрөөк айланат. Ал эми аяларда лейкоциттер көбүрөөк айланат жана антителолор тезирээк пайда болот. Мындай айырмачылыктар сексуалдык специализацияга мүмкүндүк берүүчү адаптация деп болжолдонууда.
Психологиялык
Эркек менен аял төрөлгөндөн баштап ар түрдүү  социалдашышат жана өмүр бою ар кандай шарттарга туш болушат. Коомдун таасиринен улам гендер жашоонун көптөгөн негизги мүнөздөмөлөрүнө таасир этет. Кыз жана эркек балдар гендердик ролдун стереотиптеринин таасиринен улам өздөрү тандаганга мүмкүнчүлүгү болгонго чейин  ар кайсы жолдорго түшүшөт. Мисалы, көк түс адатта эркек балдар менен байланыштуу жана аларга көбүнчө робот же унаалар сыяктуу салттуу эркектин ролдору менен байланышкан оюнчуктар берилет. Ал эми кыздар кызгылт түс менен байланышкан жана аларга куурчак, идиш аяк сыяктуу салттуу аял ролдору менен байланышкан оюнчуктар тартууланат. Баланын жашоосундагы ата-энелердин жана башка чоң кишилердин таасири анын бул ролдорго ылайыкташуусуна түрткү берет. Бул дагы жеке калыптанууга, карьерага жана мамилелерге таасирин тийгизбей койбойт.
Билим берүүдөгү гендердик теңсиздик
Жагдайга жараша билим берүүдөгү гендердик теңсиздик ар кандай формада болушу мүмкүн. Дүйнө боюнча эркектерге караганда аялдардын билим алуудагы абалы начарыраак, бирок кээ бир региондордо эркек балдардын абалы начарыраак. Аялдар билим алуу, окуу жайды бүтүрүү жана аны жашоосунда ийгиликтүү колдонуу укугун ишке ашырууда көптөгөн тоскоолдуктарга дуушар болушат. ЮНЕСКОнун маалыматы боюнча, дүйнө жүзүндө  билим берүүдөгү гендердик теңсиздик негизинен жакырчылык, географиялык обочолонуу, азчылык статусу, майыптык, эрте никеге туруу,  кош бойлуулук жана гендердик зомбулук  менен аныкталат. Бүгүнкү күндө - 16 миллион кыз эч качан класска бут баспайт - жана негизги сабаттуулук көндүмдөрү жок 750 миллион чоң кишилердин үчтөн экисин аялдар түзөт.
Эрте никеге туруу менен мектептен баш тартуунун ортосунда  байланыш бар, 18 жашка чейин турмушка чыккан кыздарда теңтуштарына салыштырмалуу толук билим алуу мүмкүнчүлугү азыраак.Кыргызстанда кыздардын 12,2%ы бойго жете электе турмушка чыгат. Айыл жеринде 18 жашка чейинки никеге туруу шаарга караганда бир жарым эсе көп болот. Эксперттер ошондой эле кыздардын мектепти таштап кетүүсүнүн себептеринин бири түштүктөгү айыл чарбасынын салттуу тармактарында (тамеки өстүрүү жана кайра иштетүү) аялдардын эмгегинин жогору «баалуулугу» экенин белгилешет. Мал чарбачылыгына багыт алган түндүк райондордо эркектин эмгегинин көбүрөөк салымы талап кылынат.
Мугалимдердин окуучуларга болгон  кабылдоосу алардын сабактан алган баасына жана келечекте тандай турган кесибине да таасир этиши мүмкүн. Изилдөөлөр боюнча, мугалимдер математикалык тесттери бирдей болгон окуучулардын математикалык жөндөмдүүлүгүн баалаганда көп учурда эркек окуучулардын жөндөмдүүрөк болгонун ырасташкан. Мындай бир жактуулуктун натыйжасында кыздардын математикадан көңүлү чөгүп, жакшы көрсөткүчтөргө ээ боло турган чөйрөлөргөө умтула башташат. Ошол эле убакта 60тан ашык өлкөдө билим берүү тармагындагы гендер боюнча OECD отчетунда кыздар бирдей жөндөмдүүлүктөгү балдарга салыштырмалуу жогорку балл алаарын көрсөттү. Окумуштуулар кыздар класста өзүн жакшы алып жүрүшөт жана бул мугалимдердин аларды кабылдоосуна таасир этет деп эсептешет.
Ата-энелер уулдарынан кыздарына караганда STEM карьерасында иштешин күтүшөт, алар ошол эле жөндөмүн көрсөтүшөт. Чилидеги, Венгриядагы жана Португалиядагы ата-энелердин 50% га жакыны уулдарынын STEM тармагында иштешин күтүшөт, бирок 20%дан азы кыздарынан да ушундай күтүшөт. Кореяда айырма болгону 7 пайызды түзөт.
2016-жылы Улуу Британиянын Улуттук статистика бюросунун сурамжылоосу көрсөткөндөй, саламаттыкты сактоо тармагында ролдордун 56%ы аялдарга таандык, ал эми окутууда 68%. Депутаттардын 30%, ал эми каржы жана инвестиция тандоочуларынын 32%ын аялдар ээлейт. Табигый жана коомдук илимдин тармагында кызматкерлердин 43%ын  жана экология тармагында 42%ын аялдар түзөт.
Салматтыкты сактоодогу гендердик  теңсиздик
Дүйнөлүк Саламаттыкты сактоо уюмунун билдирүусүнө ылайык, Саламаттыкты сактоо уюмунун системасындагы гендердик теңсиздик негизги көйгөй бойдон калууда. Ооруканаларда, поликлиникаларда жана  фельдшердик-акушердик пункттарда иштегендердин 70%ын аялдар түзөт. Бирок, ошол эле учурда алар  бул жаатта жетекчилик кызматтын 25%ын гана ээлейт. Жетекчилик кызматтардагы мындай гендердик дисбаланс стереотиптерден, дискриминациядан жана теңсиздиктен келип чыккан деп эсептелет. Көбүнчө, “эркек” жана “аял” ролдорунун маданий энбелгилери  аялдардын лидерлик деңгээлине көтөрүлүүсүнө тоскоол болот.
Аял медицина кызматкерлери да гендердик эмгек акыдагы ажырымга туш болушат, бул башка секторлорго караганда дүйнөлүк саламаттыкты сактоо секторунда орточо 25%дан  жогору. Медициналык аял кызматкерлер төмөн позицияны ээлейт жана аз акы төлөнүүчү жумуштарды аткарышат.
Аял медицина кызматкерлери  көбүнчө бейкалыс мамилеге, дискриминацияга, ошондой эле сексуалдык асылууга дуушар болушат. Бул алардын карьерасына таасирин тийгизип, көп стресске жана моралдык жактан төмөн болушуна алып келиши мүмкүн. Көптөгөн өлкөлөрдө жумушта гендердик теңчилик үчүн негиз болгон мыйзамдар жана социалдык коргоо системалары жок, анын үстүнө эркек медицина кызматкерлери аялдарга караганда өз укуктарын коргогон кесиптик бирикмелерде көбүрөөк уюшулат.
Дүйнөлүк диндердеги  гендердик теңсиздик
Диндеги гендердик айырмачылыктарды ички жана тышкы деп бөлүүгө болот. Ички диний маселелер тигил же бул диндин көз карашы тарабынан изилденип, ошондой эле эркектер менен аялдардын башкаруудагы, билим берүүдөгү, сыйынуудагы ролдору жана укуктары жөнүндө диний ишенимдерди, практикаларды камтышы мүмкүн. Ал эми тышкы диний маселелерди жалпысынан тигил же бул динди бөтөн адамдын көз карашы менен аныктаса болот.
Христиан доктринасына ылайык, аял күйөөсүнө баш ийиши керек: Аялдар, күйөөлөрүңөргө Кудайга баш ийгендей баш ийгиле, анткени Иса Чиркөонүн башчысы … болгондой эле, күйөө аялдын башчысы.
— [https://azbyka.ru/biblia/?Eph.5:22 Еф. 5:22–25] Исламдын ыйык китеби болгон Куранда аял менен эркектин тең рухий жактан тең экендигин көрсөтөт. Куранда мындай дейт: «Эркек болобу, аял болобу, жакшылык кылгандар жана ыйман келтиргендер бейишке киришет жана эч качан зулумдук кылынышпайт.
– Куран: 4:124 Бирок ошол эле убакытта, исламдык Консерваторлор Куранда: «Эркектердин аялдардын үстүнөн бийлиги бар, анткени Аллах бирин экинчисинен жогору койгонбу? жана байлыктарын сактап калуу үчүн сарпташканы үчүн» айтылат деп, аялдардын укуктары үчүн күрөштө зыяндуу натыйжаларга алып келиши мүмкүн болгон аргументтер жана чечимдер менен чыгышат.
Постиндустриалдык коомдордо диний нормалардын жана баалуулуктардын  алсыздап баратканы байкалат. Бирок ошол эле учурда аялдарга болгон мамиле алардын кайсы диний жамааттарга жана конфессияларга киргенине жараша өзгөрүп турат. Диндердин баарында консервативдик жана фундаменталисттик кз караштар бар, бирок заманбап дүйнөдө алардын таасири мыйзам менен чектелген. Кээ бир мусулман өлкөлөрүндө гана аялдарга белгилүү бир укуктарды колдонууга мыйзамдуу түрдө чектөө коюлган. Сауди Арабияда 2017-жылы гана аялдарга камкорчусунун макулдугусуз билим берүү жана саламаттыкты сактоо сыяктуу мамлекеттик кызматтарды алууга жана унаа айдоого уруксат берилген. 2021-жылдын июнь айында Сауд Арабиясы аялдарга камкорчу эркектин уруксатысыз жалгыз жашоого уруксат бере баштаган.
Гендердин динге тийгизген таасирин дүйнө жүзү боюнча изилдөөлөр аялдардын эркектерге караганда динге көбүрөөк ишенээрин, бирок христиандар үчүн гендердик ажырым мусулмандарга караганда көбүрөөк экенин көрсөттү. Динге берилгендиктин негизги көрсөткүчтөрү боюнча, мусулман эркектер менен аялдардын диндүүлүк деңгээли христиан эркектерине жана аялдарына караганда көбүрөөк окшош. Мисалы, мусулмандардын намаз адаттары боюнча маалымат чогултулган 40 өлкөдө мусулман аялдар күн сайын мусулман эркектерге караганда орточо 2 пайыздык гана айырма менен көбүрөөк намаз окуй турганын билдиришкен.
Тарыхтагы эң таасирдүү диний лидерлер – алардын ичинде Ыбрайым, Муса, Ыйса, Мухаммад, Сиддхарта Гаутама (Будда) – эркектер. Көптөгөн диндер эркектерге гана дин кызматчы болууга уруксат беришет. Кээ бир конфессиялар бул чектөөнү акыркы жылжарда алып жатышат, мисалы Америка Кошмо Штаттарындагы көптөгөн ири диний конфессиялар аялдарга чиркөөлөргө жана синагогаларга пасторлук кылууга уруксат беришти жана 2012-жылы америкалык жыйналыштардын 11% аялдар жетектеген.
Жумуштагы гендердик теңсиздик
Иш жеринде гендердик теңсиздик ар кандай формарда болуп келатат -  алган маяна же кирешедеги адилетсиздик, карьералык өсүү мүмкүнчүлүгүндөгү диспропорциялар жана иш жериндеги сексуалдык ыдык көрсөтүү.
Кирешедеги гендердик ажырымдын негизги себеби аялдардын көбү аз маяна алган жумуштарда, ал эми эркектердин жогорку маяналуу жумушта иштегени болуп эсепелет. Мисалы, билим берүү жана саламаттыкты сактоо тармагында аялдар басымдуулук кылган кесиптик топтор, ал эми архитектура жана инженерияда эркектер басымдуулук кылган кесип тобу. Билим берүү кесиптери инженердик кесиптерге караганда бир топ төмөн орточо айлык акыга ээ, бул эркектер менен аялдардын орточо эмгек акысындагы чоң айырмачылыктарды түшүндүрөт.
Аялдар адатта эркектер үстөмдүк кылган профессионалдык жана башкаруучулук кызматтарда көбүрөөк маяна төлөнүүчү жумуштарда өздөрүнүн катышуусун көбөйтсө да, жалпысынан аялдар жумушчу күчүнүн үлүшүнө салыштырмалуу азыраак маяна төлөнүүчү кесиптерде ашыкча көрсөтүлүшүн улантууда. Бул эмгек акыдагы гендердик айырмачылыктарга салым кошуп келатат.
Кесиптик сегрегацияга гендердик стереотиптер таасир этиши мүмкүн. Мисал катары, аялдар көбүнчө камкор же математикадан начар деп кабылданышат. Мындай кабылдоолор кыздарды ишенимсиздикке алып келет дагы кыздар математика боюнча азыраак упай ала башташат, бул акыр аягында алардын STEM мансапка умтулуусунан тоскоол болушу мүмкүн. Ошо сыяктуу эле, кыздар үй-бүлөдө же коомчулукта балдарга же карыларга кам көрүү үмүтүнө көбүрөөк кабылышат. Акыр-аягы, бул чөйрөлөрдө жаштайынан алган көндүмдөрү аларды саламаттыкты сактоо жана билим берүү кызматкерлери сыяктуу кызматка багытталган карьерага түртүшү мүмкүн.
Статистикалык дискриминация жумуш берүучүлөрдүн аялдарга белгилүу бир кесипке ээ болуу мүмкүнчүлүгүнөн баш тартуу ыктымалдуулугун көрсөтөт. Мисалы, аялдар күйөөгө чыкканда же кош бойлуу болгон кезде жумушун  таштап коюшат. Анын ордуна аялдарга кыймылды аз талап кылган жумуштар берилет.
Айнек шып
Негизги макала Айнек шып
Аялдардын карьерасына тоскоолдук кылат деп белгиленген айнек шып - адамдын социалдык же карьералык тепкичтен көтөрүлүүсүнө тоскоолдукту билдирген метафора - 1991 жылдан бери  “Айнек шып отчёту” чыккандан расмий түрдө кабыл алынды. Бул термин биринчи жолу 31 жаштагы Мэрилин Лоден иштеген аялдардын укуктарын кеңейтүү боюнча конференцияда айтты. Айнек шып аялдардын заманбап дүйнөдө өлкөлөрдүн бардыгында дагы эле каршышашып келген койгөй,теориялык жактан алганда, эч кандай дискриминациялык мыйзамдар же ачык тыюу салуулар болбосо деле бул көрүнбөгөн тосмодон өтүү кыйын.
Айнек шыптын пайда болушунун негизги себеби туруктуу коомдук стереотиптер болуп саналат деп эсептелет. Алар кылымдар бою патриархалдык коомдо жашап келишкен дагы дүйнө кескин өзгөргөндө, анын артынан өзгөрүүгө жете алышпайт.
Сексуалдык асылуулар
Сексуалдык асылуу аялдардын эркектерге караганда азыраак киреше алышына себеп болушу мүмкүн. Мисалы, сексуалдык асылуу көбүнчө гендердик бийликтин тең эмес мамилелерине негизделгенин эске алсак, айлык акысы кардарлардан көз каранды болгон жумаштарда сексуалдык асылуусуна чыдабаган аял азыраак маяна алышы мүмкүн. Кээде асылуулар аялдарды жумуш убактысын кыскартууга же жумуштан кетүүгө түртөт. Жумушта калган жабырлануучулар үчүн сексуалдык асылуу аларды жогорку деңгээлдеги кызматтарга тоскоол кылышы мүмкүн.
Кыргызстанда ар бир төртүнчү аял жогорку окуу жайларда жана жумуш орундарында сексуалдык асылууга кабылганын билдирди. Изилдөө көрсөткөндөй, асылгууа кабылган учурлардын 80% мамлекеттик мекемелерде болот. Учурда аялдарды жумуш ордунда кордоодон коргоонун эффективдүү механизмдери жок. 2021-жылы Жогорку Кеңештин аял депутаттары кызматкердин жеке кол тийбестигине болгон укугун коргоо, ошондой эле эмгек мамилелери чөйрөсүндө кызматкерди сексуалдык асылуудан коргоо максатында иштелип мыйзам долбоорун талкууга коюшкан.
Гендердик теңсиздикке каршы күрөш
19-кылымдын аягынан баштап Европа, Америка Кошмо Штаттары, падышалык Орусия территорияларында аялдардын теңсиздигине каршы феминисттик ойлор калыптана баштаган. Феминисттик чыгармаларда айтылган жана аялдар кыймылынын практикасында ишке ашырылган идеялардын пайда болушунун башталышы француз аял Олимпия де Гуж тарабынан 1792-жылдагы «Аялдын жана жарандын укуктарынын декларациясы» болуп саналат. Ошол эле 1792-жылы Англияда Мэри Уоллстоукрафттын "Аялдын баш ийүүсү жөнүндө", ал эми Германияда Теодор фон Хиппелдин "Аялдардын жарандык абалын жакшыртуу боюнча" эмгектери жарык көргөн. Ошентип, 18-кылымдын аягында келе жаткан феминизмдин “манифесттери” белгиленген.
Бүгүнкү күндө дүйнөнүн көпчүлүк мамлекеттеринде гендердик теңсиздикке күрөш мамлекеттик политикага киргизилген. Гендердик маселелерди коомдун негизги агымына киргизүү концепциясы 1995-жылы Пекинде (Кытай) өткөн Бириккен Улуттар Уюмунун Аялдар боюнча IV Бүткүл дүйнөлүк конференциясында кабыл алынган Иш-аракет Платформасында гендердик теңчиликти илгерилетүү боюнча глобалдык стратегия катары так белгиленген. Гендердик теңчилик социалдык жана экономикалык өнүгүүнүн бардык чөйрөлөрүндө негизги максат экендигин камсыз кылуу зарылчылыгы.
2015 жылы БУУнун Башкы Ассамблеясы тарабынан “бардыгы үчүн жакшы жана туруктуу келечек үчүн план” катары иштелип чыккан туруктуу өнүгүү максаттарынын бешинчиси “Гендердик теңчиликти камсыз кылуу жана бардык аялдар менен кыздардын укуктарын кеңейтүү”. Анын максаттары аялдарга жана кыздарга карата дискриминациянын, зомбулуктун бардык түрлөрүн токтотуу, эрте нике жана кыздарды сүннөткө отургузуу практикаларын жокы кылуу, Коммуналдык кызматтарды, инфраструктураны жана социалдык коопсуздук тармактарын камсыз кылуу жана акы төлөнбөгөн кам көрүү жана үй жумуштарын таануу жана баалоо,  чечимдерди кабыл алуунун бардык деңгээлдеринде аялдардын катышуусун камсыз кылуу, сексуалдык жана репродуктивдүү ден-соолукка жана репродуктивдүү укуктарга жалпы жеткиликтүүлүктү камсыз кылуу, аялдарга экономикалык ресурстарга бирдей укуктарды берүү.
2021-жылы Кыргызстан гендердик теңчиликке жетүүнүн стратегиясын иштеп чыккан. Ошондой эле, Кыргыз Республикасын 2040-жылга чейин өнүктүрүүнүн Улуттук стратегиясында гендердик багыттагы максаттар, милдеттер жана чаралар камтылган. Анын ичинде энелердин өлүмүн 25%га кыскартуу, балдардын жана аялдардын кызыкчылыктарын коргоо жана колдоо, мажбурлоо жана эрте никеге туруу практикасын, үй-бүлөлүк зомбулуктун бардык түрлөрүн токтотуу.
Мунара краны
Мунара краны – мунарага орнотулган, айланма жебелүү жана көтөргүч лебедкалуу кран. Жүк бурулуучу платформада көтөрүүчү, бурулуучу жана кранды жүктүн таасиринен болуучу ийилүү моментинен сактоо үчүн каршы салмак болуп эсептелет. Каршы салмак крандын массасын бир кыйла азайтат. Кранды башкаруучу адамды түшүрүү үчүн крандын лифти болот. Мунара краны негизинен курулушта бийик имарат курууда колдонулуп, туруктуу орнотулган (стационардык) жана жылып турма болуп бөлүнөт. Кыймылдуу кран жердин үстү, негизинен рельс менен жүрөт. Мунара краны имарат, кеме курууда курулуш материалын берип турат. Жылып турма М. к-нын жүк көтөрүмдүүлүгү 100 т, стационардык Мунара краныныкы – 400 т га, көтөрүү Бийиктиги 150 мге, жебенин айлануусу 50 мге жетет. Калыптуу токтотмо TKG-200 V2 ар түрдүү мотордун шахталар токтотуу жана өткөрүү же Ан- баш тарткан учурда, алардын толугу менен токтоп айрым кызматтарда курал катары колдонулат.
Гендердик теңсиздик
Шилтемелер
__INDEX__
Өкүлдүк
Өкүлдүк — гражд. укукта бир адам­дын (өкулдун) башка (Өкүлдүк дайындаган) адамдын атынан жанa анын кызыкчылыгы учун граждандык укук мил­детин пайда кылуучу, озгортуучу же токтотуучу укуктук мааниде аракеттенуусу.
Адамдын бир катар жагдайларга (чолосу жок, квалификациясынын жетишсиздиги ж. б.) байланыштуу гражд. (негизинен мулктук) укук жанa милдеттерин өз ал­дынча аткара албаган учурда да Өкүлдүк дайындалышы мумкун.
Советтик укук боюнча жөндөмдүү (дееспособный) граждандар, ошондой эле укуктуу (бир нерсеге) адам Өкүлдүк боло алат. Керт башы менен аткара турган укук аракетте (мис., мураска, нике каттоого кол коюуга) Өкүлдүк дайындалбайт. Закон (мис., жашы жете электердин аты­нан алардын ата-энеси закондуу Өкүлдүк) жанa админ, акт боюнча (мис., Эл депутаттар советинин тийиштуу аткомдорунун чечиминпн негизинде опекага алынгандын атынан опекун Өкүлдүк) ишеним каттын негизинде Өкүлдүк дайындалат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Мунарык
Мунарык, боз түшүү, булаңкыр – айлана ачык болбой, мунар басып, бозоруп турган абал. Мунарык атмосферанын төмөнкү катмарынын абада калкып жүргөн майда катуу заттардын (чаң, түтүн жана башкалар) көп болушунан келип чыгат. Мунарык болгон кезде атмосфера тунарып, 1 км, кээде ага да жетпеген аралык даана көрүнбөй калат. Мунарык көбүнчө чоң шаарлардын үстүндө, кыртышы өтө кургак чөлдүү аймактарда же ошол тараптан келген аба массаларында байкалат. Токой, чым көң өрттөнгөндө, жанартоо атылганда да пайда болот.
Хлориттер
Хлориттер - тоо тек пайда кылуучу минералдардын слюда сымалдар тобу. Катмарлуу силикаттар классчасына кирет. Курамында жегичтер менен Са болбойт. Бүртүкчөлүү, кабырчыктуу масса түрүндө. Өңү күрөң-жашыл, айрымдарыныкы ак, сары, кызгылтым жана кара. Катуулугу 2-3, тыгыздыгы 2,7-3,2 г/см3. Хлориттертин жука катмарчасы ийкемдүү, бирок серпилгичтик касиетке ээ эмес. Жаратылышта кеңири таралган.Негизинен гидротерм процессинен жана метаморфизмден пайда болот. Темирлүү Хлориттер (шамозит, тюрингит) темир кенташтарынын курамына кирет.
Дарбанов Эрмат
Дарбанов Эрмат 1916-жылы Сузак районунун Октябрь кыштагында туулган. Орто мектепти Октябрь балдар үйүнөн аяктап, эмгек жолун Октябрь айыл кеңешинде иштеп баштаган. 1936-жылдан НКВДда (Элдик Ички Иштер Комиссарианты) кызмат кылып, Ош областтык НКВД башчысы болуп эмгектенип, 1941-жылы башталган Улуу Ата Мекендик согушка кетип, алгач кавалериялык полкто, андан кийин аткычтар полкунун атайын уюшулган “СМЕРШ” бөлүгүнүн командири болуп кызмат кылган. Согушта көрсөткөн эрдиктери үчүн “Кызыл Жылдыз”, “Улуу Ата Мекендик” II-III баскычтагы ордендери жана көптөгөн медалдар менен сыйланган. Согуштан келгенден кийин 1953-жылга чейин НКВДда кызмат кылып, 1953-1957-жьшдары Жалал-Абад “Горпромторг”, Сузак РайПО, Октябрь СелПО төрагасы болуп эмгектенип, ардактуу эс алууга чыккан. 7 уул-кыздын атасы.
Илов (Чыгыш Фризия)
Илов (Чыгыш Фризия) (Ihlow (Ostfriesland)) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Аурих районуна кирет.
Калкы - 12 475 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 123 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 52 012. Муниципалитеттин башчысы — Йохан Бөргман.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 12 шаардык районго бөлүнөт.
Йесниц (Анхальт)
Йесниц (Анхальт) (Jeßnitz (Anhalt)) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан Шаар. Биттерфельд районуна кирет.
Калкы - 3580 киши (31-декабрь, 2008). Болжолдуу аянты - 14,25 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 82 165. Мэр — Хельмут Эрнст.
Эсларн
Эсларн (Eslarn) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Пфальц административдик округуна карайт. Нойштадт (Вальднаб) районуна кирет.
Калкы - 2848 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 55,24 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 3 74 118. Муниципалитеттин башчысы — Райнер Гебль.
Орусиянын Харькыв аймагынын оккупациялоосу
Орусиянын Харькыв облусун оккупациялоосу(Российская оккупация Харьковской области) — орус-украин согушу учурунда 2022-жылдын 24-февралынан тарта уланууда. Согуштун алгачкы күндөрүндө эле аймактын басымдуу бөлүгү басып алынган. 27-февралда Россия Федерациясынын Куралдуу Күчтөрү Харьковдун четине жакындап, бирок шаарды ала алышкан эмес. Андан кийин Харьковго чабуул токтоп, май айында аскерлер чыгарылып кеткен. Бирок аймактагы салгылашуулар улана берген. Апрель айында орус армиясы аймактын негизги транспорттук аймактарын - Купянск, Изюм, Балаклеяны басып алган. Харьков облусунун оккупацияланган аймактарынын көбү 2022-жылдын 7-11-сентябрында Украинанын Куралдуу күчтөрүнүн контрчабуулунун жүрүшүндө бошотулган - бул убакыттын ичинде украин аскерлери 544дөн ашык калктуу конуштарды (болжол менен 3000 км²) кайрадан көзөмөлгө ала алышкан. . Орус армиясы басып алынган шаарлардан шашылыш чыгып кетип, ондогон бүтүн жана бузулган техникаларды, тонналаган ок-дарыларды калтырды. Эксперттер орус аскерлеринин тез чегинүүсүн согуш учурундагы орус армиясынын эң чоң жеңилүүсү катары баалашты. 2022-жылдын ноябрь айына карата Харьков облусунун КДР жана ЛХР менен чектешкен аймагынын бир аз гана бөлүгү оккупация астында калган.
Богдан Хмельницкий
Богдан Хмельницкий (27. 12. 1595 (6. 1. 1596) Суботов - 27. 7. 1657, Чигирин) — Украинанын мамлекеттик жана аскер ишмери, Запорожье аскер гетманы (1648). Поляк бийлигине каршы украин элинин боштондук согушунун жетекчиси (1648-54). Львовдогу иезуит коллегиясынан билим алган. Түрк, татар, поляк, латын ж. б. тилдерди билген. Полына-Түркия согушуна (1620-21) катышып, Цецоро жанындагы салгылашууда атасы курман болуп, өзү түрктөрдө эки жыл туткунда жүргөн. 1637-38-ж. элдик көтөрүлүшкө катышкан. 1640-ж-дын ортосунда поляк эзүүсүнө каршы көтөрүлүштү уюштура баштап, 1647-ж. камакка алынган. Бирок көп узабай бошотулуп, Запорожье Сечине качкан. Кыска убакыттын ичинде Хмельницкий казактардын колдоосуна ээ болуп, 1648-ж. январда поляктарга каршы көтөрүлүш баштаган. Сечтен поляк гарнизонун кууп чыгып, ал Крым ханы менен мамиле түзгөн. Бардык украин элинин колдоосу менен казактардын көтөрүлүшү ири масштабдагы боштондук согушка айланып, тарыхта «хмельнитчиндер» деп аталып калган. Согуш мезгилинде Хмельницкий өзүн украин мамлекеттүүлүгүнүн уюштуруучусу, дипломат жана көрүнүктүү аскер ишмери катары көрсөткөн. X. поляк аскерлерине каршы күрөштө бир топ жеңиштерге жеткен (1648,1652 ж. б.). Иш жүзүндө Украина көз карандысыз мамлекетке айланып, бирок үч (Речь Посполита, Россия жана Осмон империясы) күчтүү державанын ортосунда калган. Поляктар көтөрүлүштү басуу үчүн көптөгөн аракеттерди жасап, күч топтой баштаган. Поляктардын үстүнөн болгон жеңишти аягына чейин жеткирүү үчүн сырткы күчтөрдүн колдоосу керек болгон. Казактар Речь Посполита менен күрөшүүдө крым татарларынан жардам сураган, бирок алар ошол мезгилде ишенимсиз болгондуктан, Хмельницкий Россияга кайрылган. Орус падышасы Украинаны Россияга кошуу шарты менен жардам берүүгө макулдугун берген. Хмельницкий 1648-ж. жана 1649-ж. Украинаны кабыл алуу жөнүндө суранып, орус падышасы Алексей Михайловичке кат жолдогон. 1654-ж. 8-январда элдик рада Украинанын Россияга кошулганын жарыялаган. Хмельницкийдин атында орден, шаар, облус бар.
Хлораргирит
Хлораргирит (хлор жана гр. argyros - күмүш), кераргирит - галогениддер классынын минералы, AgCİ. Кошундулары: J, Hg. Тутумдаш Maçça, кабык түрүндө. Жаңы сынган жери түссүз келип, алмаздай жаркыраса, күн нурунун таасиринен күрөң, андан кийин карайып кетет. Катуулугу 2,2; тыгыздыгы 5,6 г/см3, ийкемдүү, бычак менен оңой кесилет, аммиакта эрийт. Гипергенезден пайда болот. Күмүштүн кенташы.
Элмер (Миссури)
Элмер (Миссури) (Elmer) — Миссури штатынын Мэйкон округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 0.6 км². FIPS коду — 29-21988.
Калкы
2010-жылы калкы 80 киши болгон.
Вако (Небраска)
Вако (Небраска) (Waco) — Небраска штатынын Йорк округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 256 киши. Болжолдуу аянты - 0.6 км². FIPS коду — 31-50895.
Юсувалиев Сапарбай
Юсувалиев Сапарбай 1917-жылы Сузак районунун Сары-Булак айылында туулган.
Колдонулган адабияттар
Ааламга кеткен жол айылдан башталат: Багыш айыл аймагы. – Бишкек, 2015. ISBN 978-9967-04-673-3
Арко-Выеръяга
Арко-Выеръяга — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Выер-То көлү - Выер дарыясы орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
Массинг
Массинг (Massing) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Төмөнкү Бавария административдик округуна карайт. Ротталь-Инн районуна кирет.
Арко-Выеръяга
Суу реестринин маалыматтары
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Массинг
Калкы - 4053 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 112 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 2 77 133. Муниципалитеттин башчысы — Йозеф Ауэр.
Рысбай Исаков
Исаков, Рысбай - Кыргыз Республикасынын улуттук жазуучулар союзунун мүчөсү, “Манас-мурас” коомдук фондунун жетекчисинин милдетин аткаруучу, “Манас” банкынын стипендианты, акын жана манасчы. Рысбай Исаков 1975-жылдын 11-майында Ош облусуна караштуу Өзгөн районунун Жээренчи айылында туулган.
Чоң атасы Исак өз кезегинде белгилүү ырчылардан болуп, өз атасы Рахман да кезеги менен жамактата койгон, ыр-күүгө жакын, жанындагыларды эриктирбеген сөзмөр адам болгон.
Рысбай орто мектепти аяктап, Ж.Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин Кыргыз филология факультетине тапшырып, 2002-жылы аны артыкчылык диплому менен бүтүргөн.
Чыгармачылык жолу мектептен эле башталып, элдир-селдир ыр жаза коюп жүргөн. Борбордогу чоң чөйрө анын жолунун өнүгүүсүнө өбөлгө болгон. Манасчылык өнөргө аттануунун себебин бардык манасчылар сыяктуу эле түш көрүү, аян берүү аркылуу түшүндүрөт. Бирок ага чейин эпосту жаттап айтып жүргөнүн да моюнга алат. “Манас” айтууга чейин ооруп, кыйналып, түшүнүксүз нерселерге дуушар болуп жүргөн. Чындап устат жандабаганы менен Сагымбай, Саякбайлардын китебин окуп, андыктан аларды устат деп эсептейт. Ошондуктан, өзү түштүк манасчылардын өкүлү болгонуна карабай, манасчылардын түндүк мектебинин да таасири бар. Түштүк манасчыларынын үлгүсүнөн да кур эмес. Өзүнчөлүккө ээ болгон өзгөчөлүктөрү, айырмачылыктары да бар. Алсак, Манастын энеси Чыйырды жолборстун эле жүрөгүнө эмес, ажыдаар этине да талгак болуп, аны табалбай каржалып турган элге думана келип, теңирдин мээри түшүп, нуру себилген касиеттүү жаңгак берип, талгагы ошондо гана канат. Бир сөз менен айтканда, ал айткан “Манастын” варианты өзгөчө мүнөзгө ээ.
Жетишкендиктери:
«Ала-Тоо жазы» фестивалы. Бишкек;
1994-ж. 2-орун; 1995-ж. 2-орун; 1997-ж. 2-орун; 1998-ж. 1-орун; 1999-ж. 1-орун.
1995-ж. «Манас – 1000» манасчылар фестивалы. Бишкек. Үчүнчү даражадагы диплом.
1998-ж. 16-20-сентябрь. Жаш акын-жазуучулардын республикалык фестивалы. Баткен. Лауреат.
1998-ж. 30-31-октябрь. Республикалык манасчылар мелдеши. Бишкек. 1-орун.
2001-ж. «Что вижу – то пою» Эл аралык фестивалы. Санкт-Петербург шаары. Лауреат.
2002-ж. «Манас» фондунун стипендианты.
2004-ж. 25-26-октябрь. Республикалык манасчылар мелдеши. Талас. 3-орун.
2005-ж. 1-7-июль. Эл аралык оозеки чыгармалар фестивалы. Улуу Британия, Уэлс. Лауреат.
2005-ж. 7-10-сентябрь. Москвадагы Кыргызстандын маданият күндөрүнүн катышуучусу.
2005-ж. 16-19-сентябрь. «Эпосы мира на земле потомков Джангара» Эл аралык фестивалы. Калмыкия. Элиста. Лауреат.
2005-ж. 15-16-октябрь. «Башканы коюп, Манасты айт» Республикалык манасчылар мелдеши. Баш байге. Бишкек.
2005-ж. 25-декабрь. Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиясы тарабынан «Мамлекеттик тилди өнүктүрүүгө кошкон салымы үчүн» «Кыргыз тили» төш белгиси.
2006-ж. 17-февраль-31-март. «Борбордук Азиялык маданий катнаш» АКШ.
2006-ж. 21-сентябрь. «Нукура кыргыз» телесынагы. 1-орун.
2008-ж. июнь. Ван кыргыздарынын курултайынын ардактуу коногу. Түркия. Ван; июль. “Шедевры Юнеско на земле Олонхо”. Лауреат. Якутия; сентябрь. “Дала музыкасы” Эл аралык фестивалы. Лауреат. Астана.
Аманбаев айыл аймагы
Аманбаев айыл аймагы ― Кыргызстандын Кара-Буура районундагы административдик-аймактык бирдик. Аманбаев, Ак-Жар, Куру-Маймак, Суулу-Маймак айылдарынан турат. Административдик борбору ― Аманбаев айылы.
Браунсхорн
Калкы - 588 киши(2013-ж.). . Аянты - 6,98 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 40 018. Муниципалитеттин башчысы — Хериберт Глокнер.
Хоршбах
Хоршбах (Horschbach) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Кузель районуна кирет.
Калкы - 268 киши(2013-ж.). . Аянты - 7,05 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 36 046. Муниципалитеттин башчысы — Михель Херрман.
Лөнберг
Лөнберг (Löhnberg) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Лимбург-Вайльбург районуна кирет.
Калкы - 4201 киши(2013-ж.). . Аянты - 33,83 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 5 33 010. Муниципалитеттин башчысы — Йөрг Зауэр.
Норкросс (Миннесота)
Норкросс (Миннесота) (Norcross) — Миннесота штатынын Grant округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 70 киши. Болжолдуу аянты - 4.1 км². FIPS коду — 27-46492.
Хлоантит
Хлоантит (гр. chloantes - жашылдануучу) - арсениддер классындагы минерал, (Ni, Co) As. Бир түрү - натамит (Fe 12% ке, S 5%ке чейин). Калайдай агыш түстөгүсү бүртүкчөлүү келет. Катуулугу 5,5-6, тыгыздыгы 6,4-6,8 г/см\ морт, электр тогун өткөргүч.
Гидротермден пайда болот. Никелдин кенташы, ошондой эле мышьяк жана мышьяктуу к-та өндүрүүдө пайдаланылат.
Мундузбаева Жыргал
Мундузбаева Жыргал (8. 3. 1935-жылы туулган, азыркы Чүй облусу, Аламүдүн району, Кой-Таш кыштагы) – саанчы, Социалисттик Эмгектин Баатыры (1966), Кыргыз ССРинин мал чарбасына эмгек сиңирген устаты (1974). СССР мамлекеттик сыйлыктын лауреаты (1984). 1958-жылдан Аламүдүн районундагы Стрельникова атындагы асыл тукум заводунун саанчысы болуп иштеген. Ал 1965-жылы өзүнө бекитилип берилген 20 уйдун ар биринен 4624 кгдан сүт саап алган. 1967–71-жылы Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты. Ленин, Октябрь Революциясы, Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган.
Өлүктүн Селейиши
Өлүктүн Селейиши — олүктүн белгилеринин бири. Адам өлгөндөн 2—5 сааттан кийин билинет.
Бир сутка ичинде ирети менен мурун, жаак, моюн, кол, көкүрөк, бел, ич, бут булчуңдары селейет. Селейүү кайра 3—5 күндө тарап, булчуңдар жумшарат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Ванс
Ванс (Wahns) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Шмалькальден-Майнинген районуна кирет.
Калкы - 454 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 8,01 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 66 083. Муниципалитеттин башчысы — Зузанне Рюккерт.
Кампо (Колорадо)
Кампо (Колорадо) (Campo) — Колорадо штатынын Бака округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 150 киши. Болжолдуу аянты - 0.4 км². FIPS коду — 08-11645.
Сиушка (Белебеев району, Башкыртстан)
Сиушка — Башкыртстандын Белебеев районундагы айыл, Донской айылдык кеңеши айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 131 киши. Почта индекси — 452004, ОКАТО коду — 80209804009.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ильзеде
Ильзеде (Ilsede) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Пайне районуна кирет.
Калкы - 11 781 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 28,43 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 1 57 003. Муниципалитеттин башчысы — Вильфрид Брандес.
Медеров Эрмамат
Медеров Эрмамат 1910-жылы азыркы Сузак районунун Кызыл-Кыя айылында туулган.
Колдонулган адабияттар
Ааламга кеткен жол айылдан башталат: Багыш айыл аймагы. – Бишкек, 2015. ISBN 978-9967-04-673-3
Хладондор
Хладондор, фреондор - хладагент катары колдонулган каныккан алифатикалык галогендүү углеводороддордун техникалык аталышы. Пропеленттер, эриткичтер ж. б. катары колдонулат. Айрым Хладондор Жердин озон катмарына терс таасир эткендигине байланыштуу колдонуудан алынууда, к. Озон тешиги, Озон катмары, Фреондор.
Бакайыр айыл аймагы
Бакайыр айыл аймагы ― Кыргызстандын Кара-Буура районундагы административдик-аймактык бирдик. Ак-Башат, Кара-Сай айылдарынан турат. Административдик борбору ― Ак-Башат айылы.
Элдора (Айова)
Элдора (Айова) (Eldora) — Айова штатынын Хардин округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 11.3 км². FIPS коду — 19-24465.
Калкы
2010-жылы калкы 3035 киши болгон.
Замирбек Баялиев
Замирбек Баялиев - “Манас-мурас” коомдук фондунун мүчөсү, “Манас” банкынын стипендианты. Баялиев Замирбек (Жайлообек уулу) 1980-жылдын 21-апрелинде Талас облусунун Талас районуна караштуу “Манас” айылында туулган.
Манасчылыкка салттык көрүнүштөгү түш көрүп, аян алуусу себеп болгон. Он беш жашында түшүнө Баатырлар кирип, андан кийин ээлигип, эч ким жок ээн талаага чыгып алып, жашынып “Манас” айтып жүргөн. Тартынчаак, уялчаак мүнөзүнөн улам эл алдына чыкпай, буулугуп көпкө жүрүп калган. Ошондон улам сыркоолоп, ооруп калган. Дарыгерлерге көп эле көрүнгөнүнө карабай, эч кимиси дартын аныктап бере алган эмес. Ошондой күндөрдүн биринде түшүнө кырк чоро кайрадан кирип, “Манас” айт!” деп, кысмакка алган. Анан гана өзүндө болгон өзгөрүүлөрдү үйүндөгүлөргө айтып берген. Ата-энеси күмбөзгө алпарып, кой союп, түлөө өткөрүп, ошол жерден “Манас” айттырып, элдин батасын алып берген. Ошондон тартып, эл алдына чыгып, “Манас” айта баштаган. 2004-жылы Ж.Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин Кыргыз филология факультетин бүтүргөн.
2004-жылкы “Ала-Тоо жазы-2004” Республикалык студенттер фестивалынын лауреаты.
2005-жылы өткөн Республикалык “Эл ичи - өнөр кенчи” 1-салттуу кароо-сынагынын баш байгесинин жеңүүчүсү. Саякбай Каралаев атындагы алтын медалдын ээси.
2006-жылы:  Кылым карыткан кыргыз дөөлөттөрү фестивалынын лауреаты
2010-жылы:  25-28-октябрь Түркиянын Кипр шаарында өткөн “Коркут ата жана келечекке Түрк дастандары ” фестивалынын лауреаты
2011-жылы:   24-28-июнь Түркиянын Карс шаарында өткөн “Акындар майрамы” фестивалынын лауреаты
2011-жылы:    Кыргыз Улуттук “Манас ордо” комплекси, коомдук “Манас” академиясынын “Айкөл Манас” төш белгисинин ээси
2011-жылы:    Кыргыз Республикасынын маданият жана маалымат министирлигинин “Маданияттын мыкты кызматкери” төш белгисинин ээси
2011-жылы: Азыркы салттуу манасчылардын “Манас” айтуусунда DVD, CD (аудио видео) 25 сааттан турган  дисктерин чыгарууга  салым кошкон.
2012-жылы: Азыркы салттуу манасчылардын   айтуусунда “Манас” эпосунун “Семетей”бөлүмүн  DVD, CD (аудио видео) 25 сааттан турган  дисктерин чыгарууга салым  кошкон.
2013-жылы: Азыркы салттуу манасчылардын   айтуусунда “Манас” эпосунун “Сейтек”бөлүмүн   DVD, CD (аудио видео) 25 сааттан турган  дисктерин чыгарууга салым кошкон.
2013-жылы: Кыргыз республикасынын президентине  караштуу мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиясынын “Кыргыз тили” төш белгисинин ээси.
2012-2014-жылы:   “Манас жаӊырыгы” теле каналында “Бабалардан калган сөз” теле берүүсүндө бир сааттан Манас айтып келет.
2013-жылы: Азербайжан өлкөсүнүн борбору Баку шаарында “ЮНЕСКО”нун жыйынында “Манас” айтып келди.
2014-жылы: өз вариантында Манас эпосунан DVD, CD  дисктерине кыргыз патенттин каржылоосунда тартылып алынган.
2015-жылы:  Республика Саха (Якутия) өлкөсүндө “дүйнө эпостору олонхо жергесинде’ аттуу эл аралык  эпос айтуучулардын сынагында 1-орун. Бриллиант чөгөрүлгөн алтын медалдын, алтын сааттын ээси.
Эмгек жолу:  2000-2006-жж, Эл аралык “Мээрим” кайрымдуулук фондусунда “Манас” мектебинин окутуучусу, негизги устаты.
2004-2005-жж. “УТРК”нын Маданий агартуу бөлүмүндө “Манас-рух дөөлөтү” автордук телекөрсөтүүсүнүн редактору.
2009-жыл      “ЭлТР” КТРКсында “Манасчы” автордук теледолбоорунун редактору. “Маданият” бөлүмүнүн продюссери.
Орусиянын Сумы аймагын оккупациялоосу
Орусиянын Сумы аймагын оккупациялоосу (Российская оккупация Сумской области) — 2022-жылдын 24-февралынан 6-апрелине чейин созулган. Оккупация учурунда Тростянец, Боромля, Кролевец, жарым-жартылай Ахтырский району жана Конотоп оккупацияланган. Россия Федерациясынын Куралдуу күчтөрү Сумы областтык борборун курчоого алууга аракет кылышкан, бирок шаарды көзөмөлдөө эч качан болгон эмес. Оккупация учурунда аймак оор артиллериядан аткыланган, кассеталык жана вакуумдук бомбалар ташталган. Көптөгөн жарандык жана маанилүү инфраструктуралык объектилер жабыркаган. 16-апрелге карата 120 өлүм белгилүү болгон. Орус аскерлери Сумы облусунан чыгарылгандан кийин аймакка минометтук, артиллериялык жана ракеталык чабуулдар Орусиянын аймагынан уланып, жаңы жоготууларга жана кыйроолорго алып келди.
Арко-Пендмаяга
Арко-Пендмаяга (Арко-Пэндма-Яга) — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Баренц деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мунку-сардык
Мунку-сардык – Чыгыш Саяндагы тоо массиви. Алты чокудан турат; эң бийиги Мунку-Сардык чокусу, Бийиктиги 3491 м. Гранит тегинен түзүлгөн. Дарыя өрөөндөрүндө 2000 м бийиктикке чейин токой кездешет; андан жогору альп шалбаасы, тоо тундрасы, корум-таштар ээлейт. Жалпы аянты 1,3 км2 болгон бир нече чакан мөңгү бар.
Өлүктү Союп Көрүү
Өлүктү Союп Көрүнүн адамдардын кайсы оорудан кеп же аз өлүмгө учурарын статистикалык жол менен эсептеп билүү жанa сот органдарынын чыгара турган өкүмү үчүн жардам берет. Өлүктү врач-патологоанатом (прозек­тор) жанa сот-мед. эксперт соёт.
Валзилл (Небраска)
Валзилл (Небраска) (Walthill) — Небраска штатынын Thurston округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 909 киши. Болжолдуу аянты - 1.1 км². FIPS коду — 31-51245.
Бөгүп келаткан жолборс, жашыруун жаткан ажыдаар
"Бөгүп келаткан жолборс, жашыруун жаткан ажыдаар" (жөнөкөйлөтүлгөн кытайча: 卧虎藏龙, салттуу кытайча: 臥虎藏龍, Crouching Tiger, Hidden Dragon, Крадущийся тигр, затаившийся дракон) - 2000-жылы чыккан эл аралык деңгээлде өндүрүлгөн уруш искусство тасмасы. Өндүрүү Кытай, Тайван, Гонконг жана АКШ фонддору тарабынан каржыланган. Режиссеру Аң Ли, тасмага катышкандар: Чоу Үн-фат, Мишел Йео, Жаң Зыйы жана Чаң Чен. Тасма кытай жазуучусу Ваң Дулунун "Crane Iron Pentalogy" китеп сериясынын тасманын аталышындагыдай 4-романынын негизинде тартылган. Тасманын уруш искусствосу боюнча хореографы Йен Во Пиң 2016-жылы тасманын англис тилде уландысын "Бөгүп келаткан жолборс, жашыруун жаткан ажыдаар: Кылыч тагдыры" деген ат менен тарткан.
Мандарин диалогу менен тартылган тасма $17 млн бюджети менен дүйнөлүк аренадан $213.5 млн киреше тапкан. АКШда $128 млн пайда тапкан тасма Америка тарыхында эң көп киреше тапкан чет тилдеги тасмага айланган. Тасма 40тан ашуун сыйлык алган. Тасма "Эң мыкты тасма", "Эң мыкты чет тилдеги тасма" (Тайван), "Эң мыкты коюлган тасма", "Эң мыкты музыка" жана "Эң мыкты оператор" сыяктуу Оскардын 10 наамына көргөзүлгөн. Ошондой эле тасма 4 "BAFTA" жана "Эң мыкты чет тилдеги тасма" сыяктуу 2 "Алтын Глобус" сыйлыгын уткан.
Көптөгөн сыйлыктарды алуу менен бирге тасма дагы деле АКШда эң мыкты жана эң таасирдүү тасмалардын бири болуп саналат. Тасманын уруш искусствосу, окуясы, тартылуусу, музыкасы жана оператордук иши абдан жогору бааланган.
Хостен
Хостен (Hosten) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Айфель-Битбург-Прүм районуна кирет.
Калкы - 188 киши(2013-ж.). . Аянты - 2,88 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 32 055. Муниципалитеттин башчысы — Маттиас Шварц.
Казарман
Казарман — Кыргыз Республикасына караштуу Жалал-Абад облусунун Тогуз-Торо районундагы айыл. Каргалык айыл аймагынын курамына кирет. Нарын дарыясынын боюнда, деңиз деңгээлинен 1260 м бийикте жайгашкан. Облустун борбору Жалал-Абад шаарынан 145 км. Багыш темир жол бекетинен 106 км. 1916-ж. чейин Ак-Чий, Коён-Токой деп аталган. Калкы 9,1 миң (2009). Кыштакта 20-кылымдын башында орус падышалыгынын 60тай аскери жайгашып, алар өздөрү турган жерди «Казарма» деп аташкан. Кийинчерээк жергиликтүү калк ал жерди Казарман деп атап калган. Төрт орто мектеп, китепкана, кесиптик-техникалык окуу жайы, искусство мектеби, өспүрүмдөр үйү, кинотеатр, маданият үйү, оорукана, парк, базар, сауна бар. Асфальт-бетон, бетон даярдоочу, нан, сүт заводдору, механикалаштырылган көчмө колонна, турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү, соода түйүндөрү иштейт.
Кышкысын кар калың убактарда коңшу аймактардан дээрлик кесилип турат.
Саймалуу-Таштын петроглифтерине, б. а. базальтту чоң таш кесектерде чегилген аска сүрөттөр эң көп үйүлгөн жерге, экспедиция үчүн зыярат кылынуучу жер.
Калкы
Калкы - 9 486 киши.
Йессен (Эльстер)
Йессен (Эльстер) (Jessen (Elster)) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Виттенберг районуна кирет.
Калкы - 14944 киши (31-декабрь, 2010). Болжолдуу аянты - 313,15 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 91 145. Муниципалитеттин башчысы — Дитмар Бретчнайдер.
Өлүм-житим
Өлүм-житим — өлүмдүн натыйжасында эл санынын өзгөрүшү; өлкөнүн (шаар, область, республика) санитариялык абалынын маанилүү көрсөткүчү. Ал жалпы жанa балдардыкы бо­луп бөлүнөт.
Өлүм-житим адамдын жашына, жынысына, кесибине, жашоо шартына тыгыз байланыштуу. Мис., бир жашка чейинки балдарда жанa карыларда өлүм-житим көрсөткүчү көбүрөөк. Өлүм-житимдин жарымына жакынын жүрөк-кан тамыр оорулары, бир бөлүгүн рак, белгилүү санын травма жанa уулануу түзөт. Совет өкмөтүнүн социалдык саясаты жана саламаттык сактоо органдары­нын милдети — Өлүм-житимдин себептерине каршы күрөшүү жанa аны мындан ары азайтуу.
Хирохито
Хирохито, император Сёва (29. 4. 1901, Токио, Аояма сарайы - 7. 1. 1989, ошол эле жерде) - Япониянын 124-императору (1926), Генералиссимус, Британиянын ардактуу генералы (1921). Император Ёсихитонун уулу. Аскердик жогорку билимге ээ болгон соң, Европа өлкөлөрүнө барган. 1921-жылдан Япониянын регенти. Башкаруунун алгачкы жылдары император катары аскер системасын чыңдап, 1926-45-ж. өлкөнүн саясий турмушуна толук көзөмөл жүргүзгөн. Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин япон коомуна аскердик тартип киргизип, «Азианын Гитлери» аталган.
Уметов Калымбет
Уметов Калымбет - 1907-жылы азыркы Сузак районунун Көк-Арт айылында туулган.
Колдонулган адабияттар
Ааламга кеткен жол айылдан башталат: Багыш айыл аймагы. – Бишкек, 2015. ISBN 978-9967-04-673-3
Лампертхайм
Лампертхайм (Lampertheim) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан Шаар. Бергштрассе районуна кирет.