cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
"Мурас" фонду
Кыскача тарыхы
Кыргызстандын Президентинин “Кыргызстан элинин тарыхый жана маданий мурасын тереңдеп изилдөө жана атуулдук патриоттукту калыптандыруу чаралары тууралуу” (Указ «О мерах по углублению изучения исторического и культурного наследия народа Кыргызстана и формированию гражданского патриотизма») деп аталган Жардыгы 2012-жылдын 27-январында кол коюлуп, 31-январында “Эркин Тоо” гезитинде жарык көргөн. Бул Жардыкта өзгөчө көңүл бурдурган башкы жагдай – анда Кыргызстандагы тарыхчы адистерди жана руханий, маданий, заттык мурастарды сактап-иликтөөгө ынтызар башка атуулдарды кайсы-бир мааракеге эмес, узак мөөнөттүк максат-милдеттерди жүзөгө ашырууга чакырык камтылган. Бул жардыкта бир нече тармакта – илимий изилдөө, тарыхый мурасты сактоо жана бапестеп кийинки муунга өткөрүү, тарых жаатында билимди кеңири калайыкка жеткирип, агартуучулук милдетти аркалоо, окуу китептердин жаңы муунун даярдоо сыяктуу тармактарда – ар кыл иш-чараларды жүргүзүү зарылчылыгы камтылган.
“Мурас” фонду 2012-жылдын 12-апрелинде Кыргыз Республикасынын Президентинин № 94 “Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу тарых илимин өнүктүрүү боюнча комиссияны уюштуруу жана Кыргызстан элинин тарыхый жана маданий мурастарынын “Мурас” Фондун түзүү жөнүндөгү Жарлыгына ылайык түзүлгөн. Фонддун иш-аракетинин негизги максаты - Кыргызстан элинин тарыхый жана маданий мурастарын тереңдеп үйрөнүү жана Кыргызстандын көп улуттуу калкынын биримдигин чыңдоо үчүн шарттарды түзүү, кыргыз мамлекеттүүлүгүн бекемдөөгө көмөктөшүү, атуулдук, маданий жана гуманитардык тармактарда Кыргыз Республикасынын эл аралык байланыштарын өнүктүрүү болуп саналат. "Мурас" фонду Азербайжан, АКШ, Ыенгрия, Германия, Казакстан, Кытай, Орусия, Өзбекстан, Тажикстан, Түркия ж.б. өлкөлөрдүн илимий институттары жана илимпоздору менен ырааттуу байланыш түзүп келет. "Мурас" фонду бир катар архив таануу, этнография жаатындагы илимий сапарларды да уюштурду.
"Мурас" фонду жарыялаган китептер, жыйнактар
"Мурас" фонду 2012-жылдан тартып ар кыл илимий журналдардын атайын чыгарылышынан тышкары, бир катар монографияларды, илимий жыйындардын материалдарын ырааттуу жарыялап келди.
2012
Улуу Кыргыз Кагандыгынын түзүлгөндүгүнүн 1170 жылдыгына арналган «Кыргыз кагандыгы түрк цивилизациясынын алкагында: Кыргызтаануу маселелери» аттуу эл аралык илимий конференциянын материалдары: (2012-жылдын 15-16-ноябры). 1-бөлүм. / Редколлегия: С.А.Раев (терага), ж.б. - Бишкек: Ж.Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети; Кыргызский национальный университет им. Ж.Баласагына, 2012. - 170 бет.
2014
Агартуучу, журналист жана этнограф Амантур Сейтаалы уулу Акматалиев (1934 – 2002): Чыгаан калемгердин 80 жылдыгына арналган жыйнак / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), А. Эркебаев, А. Акматалиев, ж.б.; жооптуу ред. А. Р. Бикбулатова. - Бишкек: “Maxprint” басмаканасы, 2014. - - 170 б., сүрөт. - “Мурас” фонду. - [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. Кийик болбой, Бийик бол! Залкар ойчул, төкмө акын, музыка устаты Арстанбек Буйлаш уулунун (1824 – 1878) 190 жылдыгына арналган жыйнак / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), Ү. А. Асанов, ж.б.; жооптуу ред. К. С. Молдокасымов. - Бишкек: “Maxprint” басмаканасы, 2014. – 178 б., сүрөт. - “Мурас” фонду. - [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. Кыргыздын туңгуч совет тарыхчысы, академик Бегимаалы Жамгырчиновго 100 жыл: (Макалалар топтому) / Жооптуу редактор Т. К. Чоротегин. – Бишкек: “Maxprint” басмаканасы, 2014. - 76 б. - “Мурас” фонду. – [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. Кыргыз жана Карахандар каганаттары: Көөнөрбөс издер: III эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйындагы баяндамалардын жыйнагы: 2014-жылдын 18-21-сентябры, Ысык-Көл / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), ж. б. - Бишкек: “Maxprint” басмаканасы, 2014. - 362 б. - “Мурас” коомдук фонду. – [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. Кыргыз каганаты түрк элдеринин орто кылымдардагы мамлекеттүүлүгүнүн жана маданиятынын алкагында: Борбордук Азиядагы Улуу Кыргыз каганатынын түзүлгөндүгүнүн 1170 жылдыгына арналган II эл аралык илимий жыйындагы баяндамалардын жыйнагы: 2013-жылдын 15-16-ноябры, Бишкек ш. / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), ж.б.; Жооптуу редактор: Т. К. Чоротегин. - Бишкек: “Maxprint” басмаканасы, 2014. - 494 б. - “Мурас” коомдук фонду. – [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. Мамбетакун М. «Манас» эпосунун варианттары жана манасчылык / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), М. А. Карыбаева, ж.б.; Баш сөзүн жазган жана басмага даярдаган илимий редактор Чолпон Субакожоева. - Бишкек: “Нур-Ас” басмасы, 2014. - 319 б. - “Мурас” коомдук фонду. – [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. Текке кетпес өмүр бар: Тарыхчы, профессор Бектемир Жумабаевдин (1960-2014) жаркын элесине: Макалалар жыйнагы / Редколлегия: Т.К.Чоротегин (төрага), А.Эркебаев, ж.б. – Бишкек: Maxprint басмасы, 2014. – 188 + viii б, сүрөт. – “Мурас” фонду. – “Тарых жана мурас” түрмөгү. Too булбулу Токтогул: Кыргыздын залкар демократ акыны Т. Сатылгановдун 150 жылдык мааракесине арналган илимий жыйындардын баяндамаларынын жана макалалардын топтому / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), А. Эркебаев, ж.б. - Бишкек: “Maxprint”, 2014. – 192 6. Ысак кызы, Токтобүбү, Жуматурду уулу, Адыл. Залкар Манасчы Жүсүп Мамай / Редколлегия: Т.К.Чоротегин (төрага), А.Акматалиев, ж.б.; илимий редактору Гүлзада Абдалиева. – Б.: “Принт Экспресс”, 2014. – 328 б. - “Тарых жана мурас” түрмөгү [Кыргыз Республикасынын Президентинин аппаратына караштуу Кыргызстан элинин тарыхый жана маданий мурастарын иликтөө боюнча “Мурас” кору; “Кыргыз Тарых Коому” ЭКБ].
2017
Арноо. Arnoo. ارنوو :Көрүнүктүү кыргыз таануучу, профессор Юлий Сергеевич Худяковдун 70 жылдыгына арналган илимий жыйнак / Редколлегия: К.С.Молдокасымов (төрага); жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: «Турар» басмасы, 2017. – 188 бет, сүрөт. – «Мурас» фонду. – «Кыргыз Тарых Коому» ЭКБсы. – «Тарых жана мурас» түрмөгү. Жусуп Мамай жана түрк калктарынын эпостору: Кыргыз Республикасынын Баатыры, манасчы Жусуп Мамайдын чыгармачыл мурасына арналган IV эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйын. Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети. Бишкек шаары, 14.04.2017. Баяндамалар жана макалалар жыйнагы / Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. — Бишкек: MaxPrint басмасы, 2017. — 470+ii б., сүрөт. Имел Молдобаев жана заманбап кыргыз этнографиясы: Кыргыздын көрүнүктүү этнографы жана манас таануучусу, тарых илимдеринин доктору, профессор Имел Бакиевич Молдобаевдин (15.02.1942 – 19.11.2005) 75 жылдыгына арналган эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйын. Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясы. Бишкек шаары, 18.04.2017. Баяндамалар жана макалалар жыйнагы / Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2017. – 220+ii б., сүрөт. –- Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясы. Жусуп Баласагын атындагы КУУ. – И.Арабаев атындагы КМУга караштуу Манас таануу институту. “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. – Шинжаң “Манас” изилдөө борбору. “Мурас” фонду. - “Тарых жана мурас” түрмөгү. Международный форум “Алтайская цивилизация и родственные народы алтайской языковой семьи”: Сб. выс. и ст., посвящ. истории народов, имеющих общие алтайские историко-культурные и этногенетические корни (20-22 июля 2017 г.) / Редкол.: К.Молдокасымов, и др. - Бишкек: Турар, 2017. - 992 с. Худяков, Юлий Сергеевич. Военное дело кыргызов Центральной Азии (IХ – XVIII вв.) / Под. ред. проф. Т.К.Чоротегина. – Бишкек: “Турар”, 2017. – 280 стр., илл., карты. – Фонд “Мурас”. – Серия “История и наследие”. Чоротегин, Т.К. Махмуд Кашгари Барсканинин «Дивану лугати т-түрк» эмгеги түрк элдеринин тарыхы боюнча көөнөргүс булак: Илимий басылыш / Редколлегия: К. С. Молдокасымов (төрага), ж.б.; илимий редакторлор профессор Т. Өмүрбеков, доцент К. С. Молдокасымов. – Бишкек: “Турар” басмасы, 2017. - 376 б., сүрөт, карта. – “Мурас” фонду. [“Тарых жана мурас” түрмөгү].
2018
Энесай Кыргыз каганатынын тарыхын изилдеген илимпоз Муратбек Кожобековдун 60 жылдык мааракесине арналган “Кыргыз каганаты тарыхы жана кыргыз таануу маселелери” аттуу эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйындын материалдары (КМУ, Бишкек, 23.11.2018) / Илимий редакторлор Т.К.Чоротегин, О.К.Каратаев. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2018. – 378+ii б., сүрөт. – И.Арабаев атындагы КМУ. – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. – “Мурас” фонду. – “Тарых жана мурас” түрмөгү.
2019
Жаркын элеси өчпөйт: Тарыхчы жана педагог Таавалды Мурзабековдун(1948––1991) 70 жылдыгына: (Макалалар топтому) / Жооптуу редакторТ.К.Чоротегин. –– Бишкек: “Турар” басмасы, 2019. –– 300+xvi б., сүрөт. –– КР Президентинин Аппаратына караштуу “Мурас” фонду. –– “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. –– Жусуп Баласагын атындагы КУУ. –– И.Арабаев атындагы КМУ. –– КРУИАсынын Тарых, археология жана этнология институту. – “Тарых жана мурас”түрмөгү. 2019-жылы Эл аралык алаистика жыйыны (ПИАК) Кыргызс арнда өз отурумун өткөрдү. Аны да “Мурас” колдоду, бирок анын материалдарын чыгаруу үчүн бөлүнгөн акчаны Кыргыз өкмөтү кайра артка кайтарып алды. 2019-жылы байыркы тарых боюнча кытайлык-кыргызстандык илимий жыйын өттү жана материалдары Бээжинде англис, кытай тилдернде чыкты: International Journal of Eurasian Studies. — Beijing, 2019. — Vol. 9. Special Issue on the Study of Kirghiz History and Culture / Editors-in-Chief Yu Taishan and Li Jinxiu.
2020
Шатилов, О.П. История русских сёл Таласской долины / Отв. ред. проф. Т.Н.Омурбеков, проф. Т.К.Чоротегин. –– Бишкек: Изд-во «Турар», 2020. – 172 с., илл., карты. – Междунар. общест. объединение «Кыргыз Тарых Коому». –- Фонд «Мурас». – Серия «История и наследие». 2020-2021-жылдары онлайн жана офлайн илимий жыйындар уюштурулду.
Ханкок (Миннесота)
Ханкок (Миннесота) (Hancock) — Миннесота штатынын Stevens округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 765 киши. Болжолдуу аянты - 2.6 км². FIPS коду — 27-26936.
Твистринген
Твистринген (Twistringen) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан Шаар. Дипхольц районуна кирет.
Калкы - 12 414 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 114,22 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 51 042. Мэр — Карл Майер.
Исола (Миссисипи)
Калкы - 768 киши. Болжолдуу аянты - 1.9 км². FIPS коду — 28-35220.
Полька
Полька (чех тилинде polka) – чехтердин элдик бийи. Музыкалык өлчөмү 2/4. Эки-экиден болуп, тегеренип бийлешет. Кадимки жөнөкөй формасында 19-кылымдын башында Словакия, Сербия, Венгрия, Австрияда кеңири тараган. 19-кылымдын 40-жылдарынан бүт Европада бал бийи катары белгилүү болгон. Полька музыкалык жанрын Б. Сметана, А. Рубинштейн, М. Балакирев, С. Рахманинов ж. б. композиторлор чыгармаларына пайдаланышкан.
Пользинген
Пользинген (Polsingen) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Ортоңку Франкония административдик округуна карайт. Вайссенбург-Гунценхаузен районуна кирет.
Калкы - 1970 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 33,87 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 5 77 162. Муниципалитеттин башчысы — Ханс-Вернер Баумгартен.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт.
Саясий тутум (коомдун)
Саясий тутум (коомдун) – 1) (комплекстүү конституциялык-укуктук институт катары) мамлекеттин, саясий партиялардын, коомдук жана дин уюмдарынын конституциялык-укуктук статусун белгилөөчү жана алардын өзара мамилелерин жөнгө салуучу ченемдердин жыйындысы; 2) (материалдык маани-маңызында) мамлекеттик (саясий) бийликти жүзөгө ашырууга катышуучу мамлекеттик жана коомдук органдардын жана уюмдардын жыйындысы.
Гандемиан договору
Гандемиан договору (1873) — падыша аскерлери 1873-ж. жазында Хиваны ээлегенден кийин 1873-ж. 12- августта Россия менен Хива хандыгынын ортосунда Хива жанындагы Гандемиан кышыннда түзүлгөн келишим.
Гандемиан договору боюнча Хива ханы орус падышасынын вассалына айланып, өзүнчө тышкы саясат жүргүзүү укугунан ажыраган. Аму-Дарыянын оң жээгиндеги жер Россияга өтүп, Түркстан генерал-губернаторлугуна кошулган. Аму-Дарыяда кеме жүргүзүүгө Рос­сия укук алган.
Гандемиан договору хандыктын аймагында кулчулук жоюлду деп жарыялаган; Хива хандыгын Россия империясынын жарым колониясына айландырууга шарт түзгөн.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Магдала
Магдала (Magdala) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан Шаар. Веймар районуна кирет.
Калкы - 1978 киши (31-декабрь, 2010). Болжолдуу аянты - 20,53 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 71 053. Мэр — Марио Хаскарл.
Баякунова Шайымбүбү
1971-ж. айылдык кеңештин депутаты болуп шайланган. Көптөгөн райондук, облустук, республикалык жана СССР Саламаттык сактоо министрлйгинин Ардак грамоталарынын ээси. Учурда ардактуу эс алууда.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Тескей сериясы
Тескей сериясы – Түндүк Теңир-Тоо бүктөлүү аймагындагы протерозой заманынын аягында пайда болгон тоо тек катмары. 1957-жылы В. Г. Королёв бөлгөн. Тескей сериясы эки негизги свитага бөлүнгөн: астынкы – кварцтуу кумдук, алевролит жана гравелит; үстүнкү – негиздүү жанартоо тектери (порфирит, диабаз) менен кремнийлүү сланецтер. Тескей сериясы курамы жана түзүлүшү боюнча ага чейинки тоо тектерден айырмаланып турат. Пайда болгон учурда аймактагы геологиялык шарт кескин өзгөрүлүп, жер кыртышы жарылып, рифт сыяктанган тектоникалык структуралар пайда болгондугун айгинелейт. Түндүк Тенир-Тоонун металлогениясын изилдөөдө чоң мааниге ээ.
Саясий укуктар жана эркиндиктер
Саясий укуктар жана эркиндиктер – жарандардын жеке, социалдык, экономикалык жана башка укуктары менен бир катардагы негизги конституциялык укуктары менен эркиндиктеринин тобунун бири. Жарандарга өлкөнүн коомдук жана саясий турмушуна катышууга мүмкүндүк берет. Коомду жана мамлекетти башкарууга катышуу укугун, шайлоо укугун, биригүү укугун (бирлик эркиндиги), чогулуш жана манифестациялар эркиндигин, маалымат эркиндигин, петиция берүү укугун камтыйт. С. у. ж. э-ге ээ болуу адатта ошол мамлекеттин жараны болуу менен байланыштырылат.
Даниэл Брүл
Ал АКШдагы жалпы аудиторияга Квентин Тарантинонун "Уятсыз салпаяктар" (англ. Inglourious Basterds) тасмасында германиялык согуш баатыры Фредрик Золлердин образы менен таанымал боло алган жана "Борн ультиматуму" (англ. The Bourne Ultimatum), "Бешинчи бийлик" (англ. The Fifth Estate) жана "Эң керек болгон адам" (англ. A Most Wanted Man) сыяктуу тасмаларда тартылган. Брүл андан ары Рон Ховарддын "Жарыш" (англ. Rush) биографиялык тасмасында Формула 1дин айдоочусу Ники Лауданын образын жаратуу менен киносынчылардын оң баасына татып, таанымал болгон. 2016-жылы Брүл "Marvel" киноааламындагы дебютун жасап, "Капитан Америка: Жарандык согуш" (англ. Captain America: Civil War) тасмасында Хелмут Земонун ролун аткарган.
Деккэрвилл
Деккэрвилл (Deckerville) — Мичиган штатынын Sanilac округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 944 киши. Болжолдуу аянты - 3.3 км². FIPS коду — 26-21100.
Хайнсбург
Калкы - 547 киши (31-декабрь, 2006). Болжолдуу аянты - 7,97 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 84 210. Муниципалитеттин башчысы — Ханс-Йөрг Экслер.
Рандолф (Массачусетс)
Рандолф (Массачусетс) (Randolph) — Массачусетс штатынын Норфолк (Norfolk) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 32 112 киши. Болжолдуу аянты - 27.2 км². FIPS коду — 25-55955.
Яблочкина Александра Александровна
Яблочкина Александра Александровна (3.[15]-ноябрь 1866, Санкт-Петербург — 20-март 1964, Москва) — орус совет актёру. РСФСРдин эмгектин сиңирген артисти (1922), СССРдин эл артисти (1937). 1888жылдан Москвадагы Кичи театрда, 1915-жылдан өмүрүнүн акырына чейин Бүткүл россиялык театрлар коомун жетектеген. Аткарган ролдору: Софья (А. Грибоедов, «Акылдан азап»), «Дездемона» (У. Шекспир, «Отелло»), Варвара (А. Корнейчук, «Богдан Хмельнидкий») ж. б. Яблочкина классикалык ролдорду мыкты аткарган. Ысмы Москвадагы Актёрлор үйүнө берилген. 1995-ж. анын ысмында сыйлык уюштурулган. СССР мамлекеттик сыйл. лауреаты (1943). Үч Ленин, Эмгек Кызыл Туу ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Рахмонов Уринбой
Уринбой Рахмонбердиевич Рахмонов (Ўринбой Раҳмонов; (1910-1980), Ош шаары, Ош уезди, Түркстан - Бабур атындагы Ош Мамлекеттик академик өзбек музыкалуу драма театрынын негиздөөчүлөрунөн бири, көркөм жетекчиси, кыргызстандык артист, театралдык ишмер жана акын, ал Кыргызстандын маданиятын жана көркөм өнөрүн өнүктүрүүгө зор салым кошкон.
Өмүр баяны
Уринбой Рахмонов 4 март 1910 жылы Ош шаарында, кызматчыларды үй-бүлөсундө төрөлгөн. Анын атасы Рахмонберди Мадазимов Кыргызстандын театралдык кыймылынын негиздөөчүсү болчу, Ош шаарынын театрынын биринчи негиздөөчүсү жана уюштуруучусу, революционер, басмачылык менен күрөштү активдүү катышуучусу болгон. Уринбой Рахмонов 17 жашга толгондо, ал 1927 жылы өзүнүн чыгармачылыгын Ош театрында баштаган. Ош драма театрында артист болуп иштеген, мындан тышкары, театрды калыптануу жана уюштуруу оор жылдарда кошумча он кызмат ордун аткарган: режиссер жардамчысы, драматург, обончу, музыкант, суфлёр, сүрөтчү, гримёр, ырчы, акын, ал чакан пьесалар жана обондор учун ырлар жазган. Ошол обондорга Кыргыз ССРинин эл артисти, биринчи аял бийчи Розия Муминова бийлеген.
1934 жылы театр жамаатын курамында Ленинград, Москва, Ташкент шаарларында биринчи гастролдорундо катышкан. 1934 жылдын августунда театралдык жамааттын курамында 70 адам Ленинград шаарына гастролдорго барды. Театр репертуары "Фархад менен Ширин", "Лейла менен Маджнун" жана башка өзбек пьесалары тузду. Ленинграддын искусство сүйүүчүлөру театр чыгыштарын жакшы кабыл алышты, ошондуктан узак эмеске пландаштырылган бул гастролдор дээрлик бир айга созулдуу. Театрдын жамааты чыгармачыл жолугушууларды ишканаларда, окуу жайларында, укмуштуу "Аврора" крейсерда жүргүздү.
Бардыгы болуп 22 концерт беришти. Гастроль аягында артисттерди Ленинград партия обкомунун биринчи катчысы Сергей Миронович Киров кабыл алды, ал белгилегендей, коюлган спектаклдер жана концерттер ленинграддыктарга чоң таасир кылды жана алардын эсинде калат. Жолугушууга Уринбой Рахмонов, А. Насриддинов, Кадыржан Хамидов, З. Умаров, Гуламжан Исраилов, Б. Махмудов, Тожихон Хасанова, Лайлихон Моидова, Р. Ахмедов, Б. Ортиков, И. Худайбердиев, Зиямиддин Шакиров, Лутфулло Ходжаев, Р. Мухаммаджанов, Ж. Юсупжанов, Ж. Мухаммаджанова, Д. Каюмов, П. Салиев жана башкалар катышкан. Жолугушуунун аягында алар С.М. Киров менен сүрөткө түшүүштү. С.М Киров өлгөндөн кийин 1937 жылы театрге С.М. Кировдун аты коюлду.
1934 жылы Ташкентте пахтакер алдыңкылардын чогулушу өткөрүлгөн. Өзбек ССР Борбордук аткаруу комитети президиумдун төрагасы Юлдаш Ахунбабаевтын чакыруусу боюнча театрдын жамааты слёт катышуучуларыне концерт коюу үчүн Ташкентке барды. Слёт катышуучулары обончу Абдулла тарок Файзуллаевдун, артисттер Уринбой Рахмоновдун, Р. Муминованын, Т. Хасанованын, Л. Моидованын, К. Хамидовдун, Ж. Исраиловдун чыгыштарын кулак тундурган кол чабуулар менен кабыл алды. 1934 жылы Уринбой Рахмонов театр курамында Москва гастролдорунда эле катышкан. 26 май-4 июнь 1939 жылы Москвада кыргыз искусствосунун I декадасында катышкан жана чыгармачылык топ катышуучулары М.И. Калинин менен жолукту.
1939 жана 1940 жылдары Фрунзе шаарында гастролдордо катышкан.
Улуу Ата-Мекендик согуштун башынан бери театрдын көптөгөн артисттери өз ыктыяры менен согушке барды. Согушта Уринбой Рахмонов оор жараат алгандан кийин, Ош шаарына жиберилди. Ал театрдын көркөм жетекчиси болуп дайындалды жана театрды 1949-жылга чейин жетектеген.
Улуу Ата Мекендик согуш мезгилинде Ош театрынын артисттери фронттордо болуп жана жоокерлерге мекенчилдик спектаклдер койду. Уринбой Рахмонов, Б. Хасанова, Э. Бутаева, М. Атабаев жоокерлерди эрдикке чакырды. Бул жылдары сахнада Уринбой Рахмонов тарабынан Камил Яшиндын "Бороон", "Оккупанттерге өлүм!", Сабир Абдулланын "Курбан Умаров", Уйгундын "Жашоо ыры", Билль-Белоцерковскийдын "Чек арачылар", Корнейчуктун "Фронт" чыгармалары коюлду. Театралдык жамаат эмгекчилердин массасын аскердик-патриоттуулук духунда тарбиялоого чоң салымын кошкон. Театралдык жамааттын чыгармачылык потенциалын ачып берүү үчүн сахнага Уринбой Рахмонов тарабынан коюлган Хамзанын "Бай жана батрак", "Майсаранын жоруктары", К. Тренёвдун "Любовь Яровая" Шиллердын "Алдоо жана сүйүү", С. Абдулланын "Тахир менен Зухра", М. Ордубадинын "5 сомдук келин", Хуршидтын "Фархад менен Ширин", К. Яшиндын "Гулсара", Уйгундын "Жаз", "Алтынкуль" чыгармалары чоң ролду ойноду.
Театрдагы чыгармачылыгы
Мындан тышкары, ал көп сандагы концерттик программаларда катышкан.
Шэлби (Небраска)
Шэлби (Небраска) (Shelby) — Небраска штатынын Polk округуна караган АКШ шаары.
Я
Я, я - кыргыз алфавитиндеги отуз алтынчы тамга; көбүнчө орус тилинен кирген сөздөрдө сөз башында басымдуу тыбышты (мис., январь), үндүүлөрдөн, ажыратуу (ъ), ичкертүү (ь) белгилеринен кийин (мис., объявление, бильярд) жана кыргыздын төл сөздөрүндө «йа» тыбыштык айкашын (мис., таяк, кыяк ж. б.) туюнтат.
Шэлби (Небраска)
Калкы - 690 киши. Болжолдуу аянты - 1.4 км². FIPS коду — 31-44595.
Диана Крүгер
Диана Крүгер (Diane Kruger;немецче айтылышы: [diˈa:nə ˈkru:ɡɐ]; төрөлгөндөгү аты Диана Хайдкрүгер; 1976-жылы 15-июлда жарык дүйнөгө келген) — герман-америкалык актриса жана мурдагы мода модели.
2017-жылы Фатих Акиндин "Туңгуюк жашоо" (англ. In the Fade) тасмасында ал немец тилинде өз дебютун жасап, Канн кинофестивалынын "Эң мыкты актриса" наамын утуп алган.
Линнеус (Мэн)
Линнеус (Мэн) (Linneus) — Мэн штатынын Аростук округуна караган АКШ шаары.
Батыш Каракол (суу)
Батыш Каракол (суу), Каракол-суу, Көкөмерен дарыясынын сол тузуучу дарыясы.
Пришиб (Благовар району)
Пришиб — Башкыртстандын Благовар районундагы айыл, Алексеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 958 киши. Почта индекси — 452746, ОКАТО коду — 80214804001.
Линнеус (Мэн)
Калкы - 892 киши. Болжолдуу аянты - 118.7 км². FIPS коду — 23-39965.
Пришиб (Благовар району)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Миккелсен Мадс
Мадс Диттманн Миккелсен (Mads Dittmann Mikkelsen;датча айтылышы: [ˈmas ˈmiɡ̊l̩sn̩] (угуу) 1965-жылдын 22-ноябрында төрөлгөн) — даниялык актер. Башында бир гимнаст жана бийчи болгон Миккелсен 1996-жылы актер катары өз эмгек жолун баштаган. Ал "Ортомчу" (англ. Pusher) үчилтигинин алгачкы эки бөлүмүндө аткезчи Тоннинин, Питер Тросбонун "Биринчи бөлүм" (англ. Unit One) (2000-2003) сериалында текебер бирок сезгич полиция Аллан Фишердин образын жаратуу менен Данияда атактуу болгон.
Саясий эмигранттар
Саясий эмигранттар – саясий баш калка алган адамдар (кара:Саясий башбаанек укугу). Алардын статусу маңызы боюнча жарандыгы жок адамдардын статусуна барабар, бирок, бир катар учурларда С. э-га айрым жеңилдиктерди (туракжай, жумушка орноштуруу д. у. с.) берүүгө жол коюлат.
Миккелсен Мадс
Миккелсен Жерри Брүкхеймердин "Падыша Артур" (англ. King Arthur, 2004) тасмасында Тристандын образын жаратуу менен мурдагыдан да кеңири атактуулукка жеткен. Ал эми "Жеймс Бонд" сериясынын 21-бөлүмү болгон "Роял казиносу" (англ. Casino Royale, 2006) тасмаcында башкы антогонист Цифранын ролун аткаруу менен дүйнө жүзүндө белгилүү болууга жетишкен. Андан кийин ал франциялык Жан Кунендин "Коко Шанел жана Игор Стравинский" (англ. Coco Chanel & Igor Stravinsky, 2008) тасмасында Игор Стравинскийдин образын жаратуу менен таанымал болгон жана Канн кинофестивалында Даниянын "Аңчылык" (англ. The Hunt, 2012) тасмасында Лукастын ролун аткарып "Эң мыкты актер" сыйлыгын утуп алган. 2012-жылы ал Дания-америка коомунун жыл адамы деп табылган. Киносынчылардын оң баасына татыган "Ганнибал" (англ. Hannibal) (2013-2015) телесериалында ал Др. Ганнибал Лектердин образын жараткан. 2016-жылы Миккелсон "Marvelдин" "Доктор Стрэнж" (англ. Doctor Strange) тасмасында Кацилиустун ролун жана "Lucasfilmдин" "Шылуундар бир: Жылдыздар согушу окуясында" (англ. Rogue One: A Star Wars Story) Гален Эрсонун ролун аткарган. Ал Хидео Кожиманын Death Stranding аттуу видео оюнунда жана Жо Пеннанын "Арктика" (англ. Arctic) триллеринде башкы каарман болмокчу.
New York Times гезитинин кызматкери А. О. Скотт "Голливуд сахнасында Миккелсен көрүүчүнү кызыктыра алган актер " деп белгилеп, бирок ички чөйрөдө "ал өзгөчө бир нерсе: жылдыз, аксиома, дания киносунун кайра жанданышынын жүзү" деген.
Тескемелөө
Тескемелөө, диспетчерлештирүү – өндүрүштүк продесстерди башкарууну жана тез көзөмөлдөөнү борборлоштуруу. Негизги максаты - өндүрүш ишканаларынын айрым бөлүктөрүнүн же топторунун эн жогорку техника-экономикалык көрсөткүчтөрүнө жетишүүсүн камсыз кылуу, ошондой эле өндүрүш процесстерин жана ишканалардын иштөө ыргагын жөнгө салуу. Тескемелөө кызматынын жөнөкөй түрү – 18–19 кылымдарда кол эмгегинин ордуна фабрика-заводдор иштей баштаганда пайда болгон. Тескемелөөдө төмөнкү иштер аткарылат: технологиялык процесстердин жүрүшүн жана аны башкарууну көзөмөлдөө; материалдык, энергетикалык ресурстарды жана транспорттук каражаттарды бөлүштүрүү, машиналардын жана механизмдердин иштешин эсепке алуу, транспорттордун кыймылынын тактыгын жана коопсуздугун камсыз кылуу; объекттер менен эки багыттагы телефондук байланыш аркылуу ишке ашырылат. Чакан ишканаларда, курулуш аянтчаларда негизинен бир, ири объекттерде жергиликтүү бир нече Тескемелөө пункттары болот жана алардын ишмердигин тескеп туруучу бир борбордук пункт орнотулат.
Хуновейяга
Хуновейяга — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Баренц деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Дөрсдорф
Дөрсдорф (Dörsdorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Рейн-Лан районуна кирет.
Калкы - 452 киши(2013-ж.). . Аянты - 4,87 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 41 032. Муниципалитеттин башчысы — Бернд Вебер.
Бидього
Бидьо́го (өз аты биджого, бижаго) — эл. Гвинее-Бисауда, Бижагош аралдарында жашайт. Жалпы саны 10 миң адам.
Тил
Сөгүш
Сөгүш – 1) КР эмгек мыйзамы боюнча тартип жазасынын бир түрү; 2) КР кылмыш-жаза-аткаруу мыйзамында эркинен ажыратуу мөөнөтүн өтөөнүн белгиленген тартибин бузгандыгы үчүн колдонулуучу санкциялардын бири.
Бидього
Дин
Көпчүлүк жергиликтүү салттуу ишенимдерди (ата-бабалардын жана жаратылыштын культтары) карманышат. Калгандары — католиктер.
Негизги кесиптер
Балык уулоо. Жыгач иштетүү: чоң жана сырдалган кайыктарды жасоо (мурда терилердин эки же үч катмарлуу "соот" менен); идиштерди жана айкелдерди жасоо.
Турак жай
Турак жайдын дубалдары чопо, чатыры конус (же жамбаш), сырты сырдалган жана тегерек верандалуу тегерек же тик бурчтуу кепе.
Негизинен балык жана жашылча тамактарын жешет.
Коом
Маданият
Бидьо́го маданияты көп жагынан биафала жана баланте элдеринин маданиятына жакын. Бакшылык, төлгөчүлүк, тумар ж.б. практикаланат.
Колдонулган адабият
Калыциков Е. Н. Бидього // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999. с. 98.
Итта Бена (Миссисипи)
Итта Бена (Миссисипи) (Itta Bena) — Миссисипи штатынын Лефлор (Leflore) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4000 киши. Болжолдуу аянты - 3.8 км². FIPS коду — 28-35260.
Виттенфөрден
Виттенфөрден (Wittenförden) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Лүдвигслуст районуна кирет.
Калкы - 2658 киши(2013-ж.). . Аянты - 12,23 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 54 118. Муниципалитеттин башчысы — Манфред Боссельман.
Твифлинген
Твифлинген (Twieflingen) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Хельмштедт районуна кирет.
Калкы - 757 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 18,78 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 1 54 023. Муниципалитеттин башчысы — Мартин Хартман.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 3 шаардык районго бөлүнөт.
Кудайбердиев Зулпукар Мамедович
Кудайбердиев Зулпукар Мамедович (1939, Көк-Жаңгак шаары — 2008, Бишкек) — медицина илимдеринин доктору (1988), профессор (1991). Кыргыз Республикасынын илим жана техника боюнча мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1996). Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген врачы (1982). КММИни (1962), ошол эле жерде аспирантураны (1967) бүтүргөн. КММИде ассистент, доцент, Улуттук кардиология жана терапия борборунун директорунун орун басары, 2000-жылдан башкы врачы. Физиология боюнча адис. 150дөн ашык илимий эмгектин, анын ичинде 3 монографиясы, 1 ойлоп табуусу бар. «Даңк» медалы менен сыйланган (1998). Эмгектери: Физическая работоспособность человека в горах (в соавторстве). Л., 1982; Функция сердечнососудистой системы в условиях высокогорья (в соавторстве) Л., 1980; Опыт изучения физической и умственной работоспособности в горах (в соавторстве). Ф., 1980.
Суулу Бакайыр
Суулу Бакайыр, (Бакайыр сай) — Кара-Буура районундагы суу, Талас суусунун сол куймасы. Узундугу 43км, алабынын аянты 196км2. Талас Ала-Тоосунун түндүк капталынан башталат. Жогорку агымы кууш капчыгай аркылуу шар агат. Төмөнкү агымында нугу кеңейип тайыздайт. Акчий айлынан 5,5 км түндүк-чыгыштан агымы үзүлөт. Суу куралуу аянтынын деңиз деңгээлинен орточо бийиктги 2750 м. Суу башында көл (аянты 0,05 км2) жана жалпы аянты 1,5 км2 болгон майда мөңгүлөр бар. Жалпы узундугу 33км келген 13 өзөн куят. Эң ириси – Курубакайыр(12 км). Кар, мөңгү (90%) жана жаан-чачын сууларынан куралат. Май – октябрь айларында ташкындап, ноябрь – апрелде тартылат. Көп жылдык орточо чыгымы 0,65 м3/сек. Июлда сууга өтө мол (орточо чыгымы 1,66 м3/сек), декабрь – марттарда сууга өксү (0,30 м3/сек) болот. Эң көп чыгымы 3,4 м3/сек, эң азы 0,05– 0,1 м3/сек. Сугатка пайдаланылат.
Юшкинит
Юшкинит (орус минералогу Н. П. Юшкиндин ысмынан аталган) - минерал, ванадийдин сульфиди, (Mg, Al)(OH)2VS2. Өңү: кызгылт, кара кочкул. Тунук эмес, металлдай жылтырайт. Юшкинит - өтө жумшак оңой менен сынбай турган ийилгич минерал, тыгыздыгы 2,94 г/см3. Туз жана азот к-таларында ажырайт. Кадмийлүү сфалерит, фл100рит жана сульванит менен чогуу кездешет.
Ханлэй Фоллс (Миннесота)
Ханлэй Фоллс (Миннесота) (Hanley Falls) — Миннесота штатынын Yellow Medicine округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 304 киши. Болжолдуу аянты - 0.7 км². FIPS коду — 27-26972.
Тескери байланыш
Тескери байланыш, кер байланыш техникада – процесстин натыйжасынын, ал процесстин жүрүшүнө же башкарылма процесстин башкаргыч органына тийгизген таасири; радио электрондук түзүлүштөрдө Тескери байланыш – системанын чыгыш чоңдугунун, анын киришине тийгизген таасири. Системага чыгыш чоңдугунан башка да сырткы таасирлер аракет кылышы мүмкүндүк Тескери байланыш – кибернетиканын жана автоматтык башкаруу теориясынын негизги түшүнүктөрүнүн бири. Ал ар түрдүү процесстерде – автоматтык системаларда, тирүү организмдерде, экономикалык жана коомдук системаларда кездешет. Булардын баарында тең системанын аткаруу органынын аракети жөнүндөгү маалымат Тескери байланыш тизмеги боюнча башкаруучу органга берилет. Ушул маалыматтын негизинде башкаруучу орган коррекциялоочу сигналдарды иштеп чыгарат. Тескери байланыш терс жана оң болуп бөлүнөт. Тескери байланыштын сигналы кириш таасирин күчөтүүгө көмөкчү болсо - он, Тескери байланыш сигналын алууда кириш начарласа, терс деп аталат. Тескери байланыш принциби негизинен автоматтык башкаруу теориясында – системаларды стабилдештирүүдө, ээрчиме системаларда жана программалуу башкаруу системаларын иштеп чыгууда колдонулат.
Кудайбердиев Ташбек
Кудайбердиев Ташбек (8. 8. 1939-жылы туулган, Ош облусу, Кара-Суу району, Жоош айылы) — театр артисти, Кыргыз Республикасынын эл артисти (1997). Ташкенттеги А. Н. Островский атындагы Театралдык институтту бүтүргөн (1963). 1963-жылы Кыргыз филармониясында, 1964-жылы М. Рыскулов атындагы Нарын музыкалык-драма театрында, 1974-жылдан Барпы атындагы Ош драма театрында иштеген. Кудайбердиев көрүүчүлөрдүн купулуна толгон түрдүү мүнөздөгү ролдорду аткарган: Бобчинский (Н. Гоголь, «Текшерүүчү»), Скалозуб (А. Грибоедов, «Акылдан азап»), Атакан (Б. Жакиев, «Миң кыял»), Жарылгап (М. Ауэзов, «Каракөз»), Жанчархан, Чындыкбай, Түлкүбаев (Т. Абдумомунов, «Алдар көсө», «Ашырбай», «Тар капчыгай»), Киркирек (В. Вишневский, «Оптимисттик трагедия») ж. б. кейипкерлердин образын чебер жараткан.
Себепкер байланыш (укукта)
Себепкер байланыш (укукта) – бир кубулуштан (себептен) улам дагы бир кубулуш (кесепет) жарала турган зарыл байланыш.
Винненден
Винненден (Winnenden) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан Шаар. Штутгарт административдик округуна карайт. Ремс-Мур районуна кирет.
Калкы - 27599 киши(2013-ж.). . Аянты - 28,05 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 1 19 085. Мэр — Бернхард Фриц.
Шаар административдик курамы боюнча 8 шаардык районго бөлүнөт.
Шэлтон (Небраска)
Шэлтон (Небраска) (Shelton) — Небраска штатынын Buffalo округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1140 киши. Болжолдуу аянты - 1.9 км². FIPS коду — 31-44700.
Себүү сапаты
Себүү сапаты – үрөндүн себүү үчүн жарактуулугун мүнөздөөчү анын касиеттеринин жыйындысы.
Декстэр
Декстэр (Dexter) — Мичиган штатынын Washtenaw округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2338 киши. Болжолдуу аянты - 4.9 км². FIPS коду — 26-22160.
Бабаев Белек
Бабаев Белек (1916, Суусамыр өрөөнү - 28. 9. 1976, Чаек кыштагы) - партиялык жана советтик ишмер. Бишкек педагогикалык окуу жайын (1956) жана республикалык партиялык мектепти бүтүргөн. 1936-38-жылдары Украинанын Кассовск районунда мектеп директору болуп иштеген. 1939-46-жылдары Улуу Ата Мекендик жана ак финдер менен болгон согуштарга катышкан.
194650-жылдары Жумгал райондук партия комитетинин пропаганда жана агитация бөлүмүнүн башчысы, Тогуз-Торо райондук партия комитетинин 2-катчысы, 1951-60-жылдары эмгекчилер депутаттарынын Тогуз-Торо, Кочкор жана Ат-Башы райондук кеңешинин аткаруу комитеттеринин төрагасы, 1960-61-жылдары АтБашы райондук партия комитетинин 1-катчысы, 1961-73-жылдары Кочкор районунун «Коммунизм» совхозунун директору, Жумгал райондук турмуш-тиричилик жактан кызмат көрсөтүү комбинатынын директору, «Жумгал» жана «Кызарт» совхоздорунун партиялык комитеттеринин катчысы болуп иштеген (197376).
Ал II даражадагы «Ата Мекендик согуш», Эмгек Кызыл Туу жана «Ардак Белгиси» ордендери, Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ардак грамоталары жана медалдар менен сыйланган. Чал уруусунан
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Тосор суусу
Тосор суусу, Ашуу төр, Жалгыз карасай – Тескей Алатоонун ортоңку бөлүгүнүн түн. капталынан агып түшкөн суу.
Нурлан Аскаров
Аскаров Нурлан (10. 5. 1960-ж. туулган, Жайыл району, Суусамыр айылы) - тарых илимдеринин кандидаты (1985), мамлекеттик ишмер.
Пол Нүман
Пол Леонард Нүман (Paul Newman;1925-жыл 26-январь — 2008-жыл 26-сентябрь) — америкалык актер, IndyCar айдоочусу, ишкер, активист жана филантроп болгон. Ал бир канча сыйлыктарга көрсөтүлүп, утуп алган. 1986-жылдагы "Акчанын түсү" (англ. The Color of Money) тасмасындагы ролу үчүн "Оскардын", "БАФТАнын", АКШ киноактерлор гилдиясынын, Канн кинофестивалынын, "Эмминин" наамдарына жана башка көптөгөн сыйлыктарга татыктуу болгон. Нүман тартылган башка тасмалар "Алдамчы" (англ. The Hustler, 1961), Бутч Кэссиди жана Санденс Кид (англ. Butch Cassidy and the Sundance Kid, 1969), "Афера" (англ. The Sting, 1973) жана "Өкүм" (англ. The Verdict, 1982) болуп саналат. Бирок ал, балким, "Суук кандуу Лүк" (англ. Cool Hand Luke, 1967-жыл) тасмасында жараткан ролу менен көбүрөөк эсте калган.
1988-жылы Нүман "SeriousFun" аттуу балдар тармагын негиздеген. Жайкы лагерлер менен программаларды камтыган дүйнөлүк тармак түзүлгөндөн тартып олуттуу илдетке кабылган 290,076 балага кызмат көрсөткөн.
Тескери теорема
Тескери теорема – баштапкы теореманын корутундусу шарт, шарты корутунду болуп кабыл алынган теорема. Теорема эки бөлүктөн турат. Биринчи бөлүгүндө (шартында) берилгендер жөнүндө айтылса, экинчи бөлүгүндө (корутундусунда) эмнени далилдөө керектиги айтылат. Демек теореманын шарты «эгерде» менен «анда» сөздөрүнүн ортосундагы, ал эми корутундусу - «анда» сөзүнөн кийинки сөз тизмектерин камтыйт. Баштапкы теорема адатта түз теорема деп аталат. Мисалы эгерде төрт бурчтуктун диагоналдары кесилишип, кесилишкен чекитте тең экиге бөлүнүшсө, анда ал төрт бурчтук параллелограмм болот. Тескериси – параллелограммдын диагоналдары кесилишет жана кесилишкен чекитте тең экиге бөлүнөт. Бул теоремалардын экөө тен туура. Бирок бардык эле теорема тескери теоремага ээ боло бербейт б. а. берилген теорема туура болсо, анын тескериси туура болбой калышы мүмкүндүк Мисалы, «тик бурчтуктун диагоналдары барабар болушат», тескериси – «эгерде төрт бурчтуктун диагоналдары барабар болсо, анда ал тик бурчтук болот». Мунун тескериси туура эмес экендигин тең капталдуу трапеция ырастайт.
Кудача
Кудача — келиндин эже-сиңдилеринин жана күйөөнүн эже-карындаштарынын бири бирине карата аталышы.
Каледониа (Миссисипи)
Каледониа (Миссисипи) (Caledonia) — Миссисипи штатынын Lowndes округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1015 киши. Болжолдуу аянты - 7.3 км². FIPS коду — 28-10460.
Кудайбердиева Гүльмира Зулпукаровна
Кудайбердиева Гүльмира Зулпукаровна (1962-жылы туулган, Кемин району, Ильич айылы) — медицина илимдеринин доктору (2001). Кыргыз Республикасынын мамлекеттик жаштар сыйлыгынын ээси (1993). КММИни бүтүргөн (1985). Бүткүл союздук кардиология илимий борборунда (Москва) ординатураны (1987), Кыргыз кардиология ИИИнин аспирантурасын (1992) бүтүргөн. УКТБда лаборант, кенже, улук илимий кызматкер (1993—99). Түркиянын Адана шаарындагы университетте доцент, 2000-жылдан Ескишехир шаарындагы университетте профессор Кардиология боюнча адис. 120дан ашык илимий эмгекги, анын ичинде 1 монографиясы бар. Эмгектери: Реперфузионная терапия при остром инфаркте миокарда (в соавторстве). Б., 2000.
Самара Каримова
Самара Каримова — кыргызстандык ырчы жана актриса, ишкер. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (2017). "Самара" театралдык тобунун жетекчиси.
Өмүр баяны
Самара Каримова 1991-жылы 10-апрелде Баткен облусунун Лейлек районуна караштуу Өзгөрүш айылында төрөлгөн. 1998-жылы Наргозу Батыров атындагы мектепке кирип, 2009-жылы кыргыз-түрк Манас университетинин актрисалык бөлүмүнө тапшырган. Анда 2 жыл окуп, турмушка чыкканына байланыштуу Ош шаарына которулган. 2010-жылдан тарта Султан Ибраимов атындагы Ош драма театрынын актрисасы, жеке ырчы. Ырчы айымдын атасы Эрмек Каримов аккордеондо ойноп, көптөгөн тилде обон созот. Кесиби боюнча орус тили жана адабиятынан мугалим. Апасы Разия Шарипова Кыргыз Республикасынын ардактуу медициналык кызматкери. Самара сегиз бир туугандын жетинчиси. Бактыгүл, Сайрагүл, Айнагүл, Миргүл, Алымкан, Уулжан деген алты эжеси жана өзүнөн кийин Сагынбек аттуу иниси бар. Улуу эжелеринин бардыгы турмуш жолунда, ар кайсы тармакта эмгектенишет. Сагынбек — чыгармачыл адам, аккордеондо, улуттук аспаптарда кол ойнотуп, ырдайт.
Жеке жашоосу
2011-жылы музыкант, Ош драма театрынын жетекчиси Асан Мансуровго турмушка чыгып, үч балалуу болушкан. Улуусу Барсбек 2012-жылы, кызы Даткайым 2013-жылы, кичүү улуу Алихан 2015-жылы төрөлгөн. Өмүрлүк жарынан 23 жаш кичүү. Жолдошу Асан Мансуровдун Самара менен таанышкандыгы тууралуу минтип айтканы бар:"«Ош драма театрынын жетекчиси болуп иштеп турган кезим. Курманжан датканын 200 жылдыгына карата Бишкекке фестивалга келгенбиз. Ошол фестивалды көргөнү Самара да келиптир. Жаныма келип 'Асан аке сиз болосузбу, мен Самарамын. Аяш атаңыздын кызымын' деп өзүн тааныштырган. Алгач таанышканда, албетте, жубайым болуп каларын билген эмесмин. Баары буйруктан экен, минтип чыгармачылыктын артынан экөөбүз түтүн булатып калдык.»"
Рассэл (Массачусетс)
Калкы - 1 657 киши. Болжолдуу аянты - 46.3 км². FIPS коду — 25-58650.
Алексеевка (Благовар району, Башкыртстан)
Алексеевка — Башкыртстандын Благовар районундагы айыл, Алексеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 385 киши. Почта индекси — 452746, ОКАТО коду — 80214804002.
Тескери функция
Тескери функция – берилген функцияга тескери болгон функция. Эгерде y=f(x) функциясы берилип, х өзгөрмөсү у өзгөрмөсү аркылуу туюнтулса, анда y=f(x) функциясына y=f(x) тескери функция болот. Бирок х тамгасы менен аргументти, ал эми у аркылуу функцияны белгилөө көнүмүш болгондуктан, ф тамгасы менен белгиленген функциялык көз карандылыкты у=ф(х) түрүндө жазууга болот. Ошентип, y=f(x) функциясына тескери болгон функциясын чыгаруу үчүн f(x)=y теңдемесин х ке карата чыгаруу керек. Мисалы, у=2х-1 барабардыгында г/тин ар бир маанисине х тин мааниси туура келет. Демек х = функциясы у=2х-1 функциясына тескери функция болуп эсептелет; у—2х функциясына x=\og2y функдиясы Тескери функция; - п/2<х<п/2 болсо, y=sinx функциясына y=siny функциясы Тескери функция. ф. y=f(x) функциясы X аралыгында аныкталып, өссө (же кемисе) жана маанилеринин облусу болуп Ү аралыгы эсептелсе, анда Ү аралыгында аныкталуучу жана өсүүчү (кемүүчү) Тескери функция болот.
Тедингхаузен
Тедингхаузен (Thedinghausen) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Ферден районуна кирет.
Калкы - 7478 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 65,77 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 61 013. Муниципалитеттин башчысы — Дительм Элерс.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 10 шаардык районго бөлүнөт.
Майнинген
Майнинген (Meiningen) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан Шаар. Шмалькальден-Майнинген районуна кирет.
Калкы - 21590 киши (31-декабрь, 2010). Болжолдуу аянты - 59,46 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 66 042. Мэр — Райнхард Купиц.
Шаар административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Дөрт
Дөрт (Dörth) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Рейн-Хунсрүк районуна кирет.
Калкы - 511 киши(2013-ж.). . Аянты - 5,16 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 40 031. Муниципалитеттин башчысы — Херман Йозеф Берес.
Тесла
Тесла - бирдиктердин эл аралык системасындагы магнит индукциясынын бирдиги. Белгилениши - Тл. Серб илимпозу Н. Тесланын ысмынан аталган. Башка бирдиктер менен төмөнкүдөй байланышта: \Тл=1 Вб/м2=1 Н/(А-м)= 10*Гс (гаусс).
Сегрегация
Сегрегация (лат. segregacio  – бөлүнүү) – кандайдыр бир этникалык тайпаны же расаны чектелген аймакка отурукташтыруу, социалдык катнашка бөгөт коюу, бөлүп окутуу жана тарбыялоо ж. б. чаралар аркылуу мажбурлап бөлүү же өзүнчө кармоо саясаты. Басмырлоонун өзгөчө түрү катары ага тыюу салынган. Ал АКШда 1950-жылдардын аягында мыйзамдаштырылган. ЮАРда 1990-жылдардын башына чейин анын эң жаман таризи – апартеид  сакталып турган.
Хакеборн
Хакеборн (Hakeborn) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Зальцланд районуна кирет.
Калкы - 805 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 11,45 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 89 170. Муниципалитеттин башчысы — Михель Штөр.
Ф. Мүррей Абрахам
'''Ф. Мүррей Абрахам''' (F. Murray Abraham;1939-жылы 24-октябрда туулган) — америкалык актер. Ал 1980-жылдары "Амодей" (англ. Amadeus, 1984) тасмасында Антонио Салиеринин ролун аткарып, "Оскардын" "Эң мыкты актер" сыйлыгына татыгандан кийин белгилүү болгон. Ал башкы каармандын да, экинчи пландагы актердун да ролун аткарып, көптөгөн образдарды жараткан. Ал "Президенттин бардык кошууну" (англ. All the President's Men, 1976), "Тырык бет" (англ. Scarface, 1983), "Розанын аты" (англ. The Name of the Rose, 1986), "Акыркы аракет баатыры" (англ. Last Action Hero, 1993), "Жылдыздар жолу: Көтөрүлүш" (англ. Star Trek: Insurrection, 1998), "Форрестерди издеп" (англ. Finding Forrester, 2000), "Лүин Дэвистин ичинде" (англ. Inside Llewyn Davis, 2013) жана "Гранд Будапешт мейманканасы" (англ. The Grand Budapest Hotel, 2014) сыяктуу тасмаларда тартылган. Ошондой эле, ал теледе жана театрда жасаган эмгектери менен белгилүү болуп, учурда сыйлыкка татыган "Мекен" (англ. Homeland) телесериалынын актердук тобуна кирет.
Эльнура Асаналиева
Асаналиева Эльнура Баямановна (12. 6. 1967-ж. туулган, Суусамыр кыштагы) - Суусамырдагы алгачкы архивист. Фрунзе соода техникумун бүтүргөн (1988).
Эмгек жолун 1984-ж. орто мектепти аяктагандан кийин Суусамыр совхозунда бала бакчада тарбиячы болуп баштаган. Кийинчерээк Суусамыр айылдык керек-жарак коомунда сатуучу (1988-94), Суусамыр совхозунда кассирэсепчи, кайрадан Суусамыр керек-жарак коомунда иштеген. 1997-ж. Суусамыр аймактык мамлекеттик архиви уюштурулгандан башкы архивист болуп эмгектенүүдө.
Ал Суусамырга тийиштүү архивдик материалдарды Жумгал, Панфилов жана Жайыл райондорунан чогултуп, Суусамырдын өзүндө топтоодо талыкпай иштеп келе жатат. Чал уруусунан.
Чанга (эл)
Чанга (чангава, кенга, кенгава, кянга) — Батыш Африкадагы эл. Нигерия, Нигер жана Бенин өлкөлөрүндө жашайт. Жалпы саны 30 миң адам. Чанга элдин топтору хауса, фульбе, зарма жана денди элдери менен аралаш отурукташкан (айрыкча нигериялык Кебби штатында).
Тил
Чанга тили Нигер-конго макро-үйбүлөсүнүн манде уясынын курамына кирет. Жазуусу жок тил. Шанга жана буса тилдерине жакын. Элдин көбү тилин жоготуп, зарма, хауса, денди, фульбе тилдерине өткөн.
Дин
Чарбалык иштер
Жер дыйканчылык (которуштуруп чарба) менен алектенишет. Соода өнүккөн.
Коом
Коомдук түзүлүштүн негизин көп балалуу үй-бүлөлөрдөн турган жамааттар түзөт. Жамааттын башчысы — "кянга", анын чечимдери аксакалдардын макулдугу менен кабыл алынат.
Лисбон (Мэн)
Лисбон (Мэн) (Lisbon) — Мэн штатынын Андроскоггин округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 9077 киши. Болжолдуу аянты - 62.6 км². FIPS коду — 23-40035.
Поммельсбрунн
Поммельсбрунн (Pommelsbrunn) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Ортоңку Франкония административдик округуна карайт. Нюрнберг районуна кирет.
Калкы - 5238 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 50,04 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 5 74 147. Муниципалитеттин башчысы — Йөрг Фрич.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 22 шаардык районго бөлүнөт.
Шиклэй (Небраска)
Шиклэй (Небраска) (Shickley) — Небраска штатынын Fillmore округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 341 киши. Болжолдуу аянты - 0.8 км². FIPS коду — 31-45085.
Тетис
Тетис мезозойдо Европа жана Сибирь континенттерин Африка менен Индстандан бөлүп, Атлантика океаны менен Тынч океанды туташтырган байыркы океан алабы. Терминди 19-кылымда австриялык геолог Э. Зюсс киргизген. Ошол эле райондогу палеозойдук океан алаптары – Палеотетис, палеоген-неогендеги деңиздер Паратетис деп да аталат. Паратетистин калдыктары - азыркы Жер Ортолук, Кара жана Каспий деңиздери, Перс булуну жана Малайя архипелагындагы деңиздер. Тетис байыркы грек деңиз кудайы Фетиданын ысымынан аталган.
Хановэр (Миннесота)
Хановэр (Миннесота) (Hanover) — Миннесота штатынын Wright округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2938 киши. Болжолдуу аянты - 13.3 км². FIPS коду — 27-26990.
Хэсейпезя
Хэсейпезя (Хэсей-Пензя) — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Коврига дарыясынын оң жээгинен 9 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сейрек жана жоголуу коркунучу алдындагы айбанаттар
Сейрек жана жоголуу коркунучу алдындагы айбанаттар – табигый шарттарда көбөйүү жана өзүнөзү сактап калуу жана калыбына келтирүү үчүн саны жетишсиз болгон, жоголуп кетүү коркунучу алдында калган айбанаттардын түрлөрү.