cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Керектөөлөр
Керектөөлөр – организмдин иштөөсүн, адамдын керт башын, социалдык топту, бүтүндөй коомду колдоо үчүн зарыл болгон кандайдыр бир нерсеге муктаждык же кемчилик; активдүүлүктү ичтен козгогуч. Керектөөлөр физиологиялык. (тамакка, кийимге, жылуулукка, коопсуздукка Керектөөлөр), социалдык (сүйүүгө, достукка, мамилеге Керектөөлөр), интеллектуалдык (билимге, өзүн өзү аңдап-түшүнүүгө Керектөөлөр) болушу мүмкүндүк Эгер адам кандайдыр бир керектөөсүн канааттандыра албаса, ал аны алмаштырат же өз таламын азайтат. Керектөөлөр рынок шартында өзгөрүүгө дуушар болууда.
Пластырлар
Пластырлар — териге жабыштыруу үчүн колдонулуучу дары формасы. Пластырларды канифоль, мом, цинк кычкылы, ланолин, каучук аралашмаларынан алынган массаны кездемеге жука сыйпап даярдайт. Алар таңгакты бекемдөө, жарааттарды чаптоо, сыныктарды эпке келтирүү, айрым жерлерди дарылоо үчүн колдонулат.
Пластырлар лейкопластырь, бактерициддүү, чорго каршы, калемпирлүү, коргошундуу, чачты түшүрүүчү болуп бөлүнөт.
Лейкопластырь негизинен бинтсиз таңууда, бактерициддүү Пластырлар кичине жарааттарда, тери айрылып, сыйрылганда жабыштырылат.
Калемпирлүү Пластырлар врачтын сунушу боюнча бел, көкүрөк жана башка ооруган жерге жабыштырылат. Ал 2 сутка таасир этет.
Коргошундуу Пластырлар теринин кээ бир ириңдүү сезгенүүлөрүндө врачтын сунушу менен колдонулат.
Баштын чачтуу бөлүгүнүн ооруларында чачты түшүрүүчү Пластырлар жабыштырылат.
Мактоо грамотасы
Мактоо грамотасы - Мектепте  окуучуларга берилчү сыйлык. СССР ЭКС менен ВКП(б) Бкнын чечими боюнча 1935-жылдын 3-сентябрынан башталгыч жана орто мектептерге киргизилген. Мактоо грамотасы менен бүтүрүү жана класстан класска көчүрүү экзамендерин өтө ийгиликтүү тапшырган окуучулар сыйланат. Ошондой эле коомдук иште, конкурстарда, олимпиадаларда жана спорттук мелдеште чоң ийгиликке жетишкен окуучулар, окуучулар коллективи да сыйланат.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Акбогус, ашуусу
Акбогус ашуусу - Академик Адышев кырка тоосунун Акбогус (түндүк) жана Дагдул (түштук-батыш) тармактарынын кошулган жеринде. Деңиз деңгээлинде 3800 м бийиктикте. Акбогус (түштүк-чыгыш) жана Буйга(түндүк-батыш) өрөөндөрүн байланыштырган эки айрыктан турат; төмөнкүсү  Калмаксуу, жогоркусу Акбогус. Калмаксуу ашуусу тик  аскалуу, Акбогус  тайпаң жон, кум шагылдуу жана байыркы мореналуу. Акбогус ашуусу аркылуу Алайкуу өрөөнүн Ажыке жана Гүлчө өрөөндөрү менен байланыштырган жол өтөт. Чыгыш капталы  тик,арча токойлуу шалбаа, батышы жантайыңкы, альп  шалбаа  жана  субальп  шалбаалуу талаа ландшафттары мүнөздүү. Июнь — октябрь айларында ашуу ачык. Топонимдин 2-бөлүгү кыргыз  диалектинде  жана  айрым  түрк  тилдеринде  богус, богоз, богос, бугаз  формаларында  кездешип, тоолордогу өткөөл, булуң,  кокту  колоттордун  кошулган  жери,  суу  куймасы  маанисин  туюндурат.
Испания аймактарынын дивизиону
Испания Аймактык Футбол Дивизиондору - Испания футболунда төмөн деңгеелдеги дивизиондор катарына кирет. Алар Автономдуу футбол федерациялары тарабынан көзөмөлдөнөт. Терсерадан кийинки деңгеелде турат. Автономдуу аймактык дивизиондор курамы төмөндөгүлөр:
Эски Сикияз (Татышлин району, Башкыртстан)
Эски Сикияз — Башкыртстандын Татышлин районундагы айыл, Ялгыз-Нарат айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 257 киши. Почта индекси — 452845, ОКАТО коду — 80250865004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жашыл-көл, Лейлек району
Жашыл-көл, Лейлек району – Түркстан кырка тоосунун түндүк капталындагы чакан көл. Лейлек районунун аймагында. Ак-Суунун алабында жайгашкан. Ай-Көлдөн 3–4 км түндүк-батыш тарапта. Аянты 0,18 км2. Деңиз деңгээлинен бийиктиги 2600 м. Көл чанагы өрөөндүн чөгүп кетишинен пайда болгон. Көлгө майда өзөндөр куюп, андан агып чыккан суу Ак-Сууга кошулат.
Дифференциациялап окутуунун ыкмалары
Дифференциациялап окутуунун ыкмалары - Сабакты окуучулардын окуу мүмкүнчүлүктөрүнө жараша дифференциациялаштырып уюштуруунун ар түрдүү ыкмалары бар: мисалы, окуучуларга тапшырманы эки формада (төмөндөөчү кыйындыкта жана жогорулоочу кыйындыкта) сунуш кылуу.
1-формадагы төмөндөөчү кыйындыктагы тапшырма. Бүткүл класска туюнуп-билүү маселесинин бир кыйла татаал варианты (мисалы, формуланы чыгаруу, теореманы далилдөө жана башкалар) сунуш кылынат. Мыкты окуган күчтүү окуучулар тапшырманы өз алдынча чыгарууга киришип эмгектенишет. Бул убакта тапшырманы өз алдынча чыгара албагандар үчүн мугалим маселенин чыгарылыш жолун түшүнүүгө жардам берүүчү жалпы баяндама берет. Натыйжада дагы бир катар окуучулар өз алдынча иштөөгө киришет. Андан кийин да жардамга муктаж болгондорго мугалим дагы бир жолу жалпы көрсөтмө берет. Ошондон кийин да тапшырманы аткарууга кирише албаган болсо, анда мугалим аларга чыгарылыштын рационалдуу планы жазылган карточканы сунуш кылат. Натыйжада бүткүл окуучулар берилген тапшырманын чыгарылышын изденүү процессине катышып эмгектенишет.
2-формадагы жогорулоочу кыйындыктагы тапшырма. Бүткүл класска жеңил аткарылуучу тапшырма сунуш кылынат. Бул тапшырманы баарынан мурда туура аткаргандарга эми мурункудан кыйыныраак тапшырма сунуш кылынат. Бул убакытта мугалим артта калган окуучуларга тиешелүү жардам көрсөтүп, алардын ишин башкарат. Эң акырында, даярдыктары эң мыкты окуучуларга жогорку татаалдыктагы тапшырма берилет.
Сабакта окуучулардын өз алдынча иштөөсүн камсыз кылып жекечелештирүүнүн мындай формаларынын баалуулугу – учурда мугалим тигил же бул окуучунун даярдыгынын деңгээлин атап көрсөтпөйт, ар бир окуучу тапшырманы өз ыктыярынча тандап алат. Бирок, бул үчүн ар бир окуучу өзүнүн окуу мүмкүнчүлүгүн сунуш кылынуучу жумуштун кыйынчылык даражасына ылайыктай билүүсү зарыл. Окутууну дифференциациялоо максатында даярдыктары төмөн болгон окуучулар үчүн жалпы материалды кайталап түшүндүрүү жана ошол эле убакта ошол тема боюнча даярдыктары мыкты окуучулардын өз алдынча эмгектенүүлөрүн татаалдаштыруу ыкмасы колдонулат. Мындай тажрыйбанын мааниси төмөндөгүчө: Сабактын башталышында жаңы материалды бүткүл класс фронталдуу үйрөнөт. Даярдыктары мыкты окуучулар жаңы материалдын мазмунун толук түшүнүп кабылдаган сайын аларга мугалим улам өз алдынча иштөө үчүн тапшырмалар берип коёт (китеп менен иштөө, көнүгүүлөрдү аткаруу жана башкалар) да, өзү жаңы материалды калган окуучулар менен иштеп чыгуусун улантат.
1. Жаңы материалдын негизги мазмуну 15–20 минута ичинде бүткүл окуучуларга фронталдуу баяндалат. Андан кийин күчтүү окуучуларга же күчтүү жана орто окуучуларга баяндалган материалды сезимдүү түрдө ойлонуп чыгуу жана аны тереңдетүү боюнча өз алдынча иштөөгө тапшырмалар берилет. Бул учурда (8–10 минута) мугалим материалды калган окуучуларга фронталдуу түшүндүрүүсүн улантат. Сабактын андан кийинки этабында мугалим акыркы группадагы окуучуларга өз алдынча иштөөгө тапшырма берет да, өзү бул учурда (8-10) минута биринчи жана экинчи группалардагы окуучулардын өз алдынча иштеринин жыйынтыктарын анализдеп чыгат, аларды өздөштүрүлгөн материалды фронталдуу жалпылоого даярдайт. Андан кийин материал 3-5 минута ичинде фронталдуу жалпыланып бекемделет, бышыкталат, системалаштырылат.
2. Кээде дифференциациялоонун мындай формасы да колдонулат: сабактын башталышында, адегенде 2–3 минута ичинде өтүлө турган темага ылайык жүргүзүлө турган иш боюнча бардык окуучуларга фронталдуу жалпы инструктаж берилет. Андан кийин өтүлө турган жаңы материалды активдүү кабыл алууга даярдануу үчүн мыкты окуган окуучуларга өз алдынча иштөөгө тапшырмалар берилет. Бул учурда (15–20 минута) мугалим орто жана начар окуган окуучулар менен иш жүргүзүп, аларды эми жаңы өтүлүүчү материалды туура түшүнүп кабыл алууга даярдайт, ошентип окуучулардын бардыгы даяр болушкан соң жаңы материал фронталдуу үйрөнүлөт, бул 15–20 минутага созулат. 3) дифференциациялоонун үчүнчү формасында мугалимдин тапшыруусу боюнча даярдыктары мыкты окуучулар жаңы өтүлүүчү материалды үйлөрүнөн өз алдынча даярданышат да, сабактын башталарында алар эле өз алдынча иштешет. Бул учурда мугалим класстагы калган окуучулар менен иш жүргүзүп, жаңы билимдерди алууга аларга жардамдашат (15–20 минута). Андан кийин жаңы материалды тереңдетүү жана бышыктоо боюнча вариантталган тапшырмалар аркылуу өз алдынча иш өткөрүлөт (15–20 минута). Эң акырында өтүлгөн материал фронталдуу түрдө жалпыланат да, варианттар боюнча үйгө тапшырмалар берилет.
Эң күчтүү окуучуларга дилбаяндын темасы гана берилет; андан кийинки группадагы окуучуларга дилбаяндын темасы жана планы кошо берилет; андан кийинки группадагы окуучуларга дилбаяндын темасы, планы жана таяныч тексттер жана кээ бир сүрөттөр кошо берилет жана башка.
1. Күчтүү окуучулар окуу китебинен башка да кошумча илимий-популярдуу адабияттардан пайдаланышат, демек, алар берилген тема боюнча билимдерин өз алдынча тереңдетишет.
2. Башкалары окуу китептеринен жана андан тышкары дагы башка окуу колдонмолорунан пайдаланышат, демек, алар берилген тема боюнча билимдерин өз алдынча бир кыйла даражада кеңейтишет.
3. Үчүнчүлөрү жалаң окуу китебинен пайдалануу менен гана чектелишет, демек, алар берилген тема боюнча минималдуу милдеттүү болгон билимди алуу менен гана чектелишет, аны өз алдынча тереңдете да, кеңейте да алышпайт.
4. Төртүнчүлөрү класста угуп көргөндөрү менен гана чектелишет, алар окуу китебин да талаптагыдай окуп пайдаланышпайт, демек, алардын берилген тема боюнча билинер-билинбес гана түшүнүгү болот. Мунун өзү ар бир тема боюнча тапшырмаларды түрдүү группадагы окуучулардын мүмкүнчүлүктөрүнө ылайыктап камдап алып, окутууну алардын ар бири сөзсүз эмгектенгидей түрдө уюштуруп өткөрүүнү зарыл түрдө талап кылат.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Бредель Билли
Бредель Билли (1901-1964) - немис (ГДР) жазуучусу. 1917-ж. "Спартак союзуна" өтөт. 1920-жылдан Германия компартиясынын мүчөсү. Гамбург көтөрүлүшүнүн катышуучусу. Түрмөдө (1930-32) "Машина куруучу завод" (1930), "Розенхоф көчөсү" (1931), "Менчикти сактоо параграфы" (1933) романдарын жазган. 1934-ж. СССРге көчүп келип, "Сыноо" (1935), "Сенин белгисиз тууганың" (1937) аттуу белгилүү романдарын жараткан. 1936-39-ж. Испаниядагы согушка катышкан.
Бредель - "Туугандар жана тааныштар" трилогиясын (1941-53), "Эрнст Тельман" (1947), "50 кун", "Виталиялык бир туугандар" (1950), "Сен үчүн, эркиндик" (1959) аттуу повесттер менен романдардын автору. Эки ЖОЛУ Улуттук сыйлыктын лауреаты, ГСБП (СЕПГ) БКнын мүчөсү, ГДРдип элдик палатасынын депутаты болгон.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Коксохимия
Коксохимия — катуу отундар хим. продуктуларды металлургияга ке-рек болуучу коксту өндүрүүнүн процес-стерин изилдөөчү жана иштеп чыгуучу хим-нын бир тармагы. Катуу отундарды иштетүүдө пиролиз-коксохимиясы жогорку темп-рада жүргүзүлүүчү татаал гетерогендүү процесс. Көмүрдү акырындап 1000°С чейин ысытканда анын макро-молекуласынын ажырашы аркылуу көмүртек менен байыган катуу фаза (кокс) жана углеводород буусу жана газы пайда болот. К. процесси негизинен үч баскычтан турат: 1. Көмүр шахтасын даярдоо. 2. Кокстоо, газ-буу аралашмасын, коксту бөлүп алуу. 3. Газ-буу аралашмасын кайра иштетүү. Акыркы баскыч ирети менен жүргүзүлүүчү беш операцияны камтыйт: а) буу-газ аралашмасын муздатуу менен конденсатка айлантуу, чайырды жана чайырдуу сууну бөлүү; б) аммиакты кармап калуу; в) ароматтык углеводородду сиңиртүү жана аларды ажыратуу; г) ароматтык углеводородду катуу муздатуу менен фракцияларга бөлүү; д) таза углеводородду алуу үчүн чайырды кайра иштетүү. 1 т көмүрдөн орточо 700-150 кг кокс, 30-35« чайыр, 120-150 кг (300-320 м3) газ, 10-11 кг чийки бензол алынат. Процесс жүрүшүнө, продуктулар аз же көп алынышына баштапкы чийки заттар курамы, көмүр майдалануу денгээли, тыгызд., кокстоонун ылдамдыгы жана темп-ра таасир этет. Өндүрүлүп жаткан көмүрдүн 25 % чейинкиси К. продуктуларын өндүрүүгө жумшалат. Эгерде көмүр курамында көмүртект баалуулугу бирге барабар деп кабыл алсак, көмүрдөн алынган продуктулар баалуулугу: 1 кг көмүртектики—1,5; бензол курамындагы 1 кг көмүртектики — 15; нафталинде — 20; боёктордо — 500; дары заттар— 750; хим. булада —1500 болот.
Нуакшот
Нуакшот Африкадагы бир шаар, жана Мавританиянын борбор шаары.
Скляр Сергей Николаевич
(1951), физико-математика илимдеринин доктору (2001). Орус. Казах ССР Кара-ганда ш.туулган. Новосибир мамлекеттик университетин ( Новосибирск ш., 1973) аяктаган. СССР ИА Сибир бөлүмүндө илимий кызматкер, лабо-ратория башчысы, КР УИА илимий кызматкер, лабо-ратория башчысы болуп иштеген. Учурда Борбордук Азиядагы Америка универ-ситетинин табыгий илимдер жана жаңы маалыматтар технологиясы багыты боюнча башчысы болуп эмгектенет. Эсептөөчү математика жана математикалык модел-дөө илимий багытында иш-тейт.
Ахричсвилл (Огайо)
Ахричсвилл (Огайо) (Uhrichsville) — Огайо штатынын Tuscarawas округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 5662 киши. Болжолдуу аянты - 7.4 км². FIPS коду — 39-78176.
Улуу-Туз туз кени
Улуу-Туз туз кени Нарын облусунун Ак-Талаа районунда, Кош-Дөбө кыштагынан 6  км түндүк-батышта, Улуу-Туз суусунун өрөөнүндө, деңиз дең. 2050 м бийиктикте. Неогендин туздуу катмарында таш тузунун 5 кабаты ачылган, алардын ичинен төртөө глаубериттен, бирөө галиттен турат. Глауберит кабатынын калыңдыгы 0,5–5,5 м, галиттики – 2,4–5,7 м. Галиттин курамында жашоого керектүү микроэлементтер: бром, йод, бор бар. Туздар чакан өнөр жай үчүн кызыкчылык туудурушу мүмкүн. Болжол ресурсу 10 м тереңдикке чейин 49 миң т.
Акунова, Айнура Рысбековна
Акунова Айнура Рысбековна – пост-советтик доордогу кыргыздын педагог окумуштуусу, кыргыз тилин окутуу жана иликтөө боюнча адис.
Абзац
АБЗАЦ (нем.-бөлүм) – текстте бүткөн бир ойду бере турган логикалык бөлүмдүн жаңы жолдон башталышы. Мисалы, Ч.Айтматовдун „Бетме-бет” повестинен эки абзац: Эшелон улам узаган сайын, дөңгөлөктөрдүн темир жолго тыкылдап урунганы дүбүрт алыстагандай болду. ''Бул түнү теректер жалбырак күбүп жатты. Кара тоонун капчыгайында түн караңгы.''
Жайташ -
Жайташ - аба ырайынын өзгөрүшүнө таасир кылуучу магиялык күчкө ээ таш. Коомдук өнүгүштүн алгачкы баскычтарындагы, анын өнүгүү этаптарындагы адам баласынын жаратылыштын кубулуштарынын сырын билип, аны баш ийдирүүгө жасаган аракеттеринен улам келип чыккан. Бул ишеним андан соңку шаман дининде бир кыйла өнүгүүгө ээ болгон. Жайташка магиялык күч катары ишенүү башка түрк-монгол элдеринде кенен таралган.
Акунова, Айнура Рысбековна
Өмүр баяны
Акунова Айнура 1973-жылы 15-сентябрда, Нарын шаарында туулган, улуту болсо кыргыз. Үй-бүлөлүү, 3 баланын энеси.
Абзац
=Пайдаланган адабияттар= Ж.Шериев,А.Муратов "Адабият терминдеринин түшүндүрмө сөздүгү"
Акунова, Айнура Рысбековна
Өмүр баяны
Билими: Жогорку
1980-1988-ж.-Нарын шаарындагы Токтогул атындагы орто мектебин
1988-1992-ж.-Нарын педагогикалык окуу жайынын башталгыч мектептин мугалими адистигин
1992-1996-ж.-Ж.Баласагын атындагы КМУУнун кыргыз филологиясы факультетин
1996-1998-ж.-Кыргыз тилин окутуунун методикасы багытындагы КМУУнун магистратурасын
Илимий даражасы: педагогика илимдеринин кандидаты.
Референт
Референт ((англ.. refer - салыштыруу, таянуу, лат, referentis - салыштыруучу, тиешелүү кылуучу) - объективдүү чындыктын сүйлөөчүнүн кебинде туюнтулган предмети, кубулуш-көрүнүшү, айтым туюнткан түшүнүктүн мазмунун атаган нерсе референциянын предмети. Референт реалдуу чындыктын гана эмес, ойдон чыгарылган дүйнөнүн объектиси да болушу мүмкүн, мис., көркөм чыгармалардагы каармандар. Көп эмгектерде денотат менен бирдей каралып жүрөт, бирок бул эки түшүнүктүн мазмуну айырмачылыктарга ээ. Предметтик тиешелүүлүк Референтти белгинин маңызына (маани, концепт, сигнификат), ал эми кептик аракет менен карым-катышта турушу денотатка каршы коѐт. Кээде "денотатка" жакын маанилерди туюндуруу үчүн "виртуалдык Референт", "семантикалык Референт" деген терминдер колдонулат.
Акунова, Айнура Рысбековна
Өмүр баяны
Илимий наамы: доценттин милдетин аткаруучу.
Магистрдик диссертациясынын темасы: «XI класста кыргыз тилиндеги фразеологизмдерди окутуунун методикасы» (1998-жылы корголгон). Илимий жетекчиси: п.и.д., проф. А.Осмонкулов
Кандидаттык диссертациясынын темасы: «Кыргыз тилиндеги фразеологизмдерди жогорку окуу жайларда окутуунун методикасы» (2007-жылы корголгон). Илимий жетекчиси: п.и.д., проф. А.Осмонкулов
Эмгек жолу:
1998-2000-ж. И.Арабаев атындагы КМПУнун филология факультети, Кыргыз тили жана аны окутуунун методикасы кафедрасынын ага лаборанты;
2000-2002-ж. И.Арабаев атындагы КМПУнун Сырттан окуу институтунда Гуманитардык билимдер кафедрасынын окутуучусу;
2002-2008-ж. И.Арабаев атындагы Педагогика институтунун Башталгыч мектепте кыргыз, орус тилдерин окутуунун технологиясы кафедрасынын ага окутуучусу;
2009-жылдан доценттин милдетин аткаруучу;
2010-жылдан И.Арабаев атындагы Педагогика институтунун декандын орун басары, окуу иштери боюнча координатор.
Монографиялар:
ЖОЖдун студенттери үчүн). – Бишкек, 2004.
Америка киноискусство академиясы
Америка киноискусство академиясы - коммерциялык эмес уюм. 1927-жылдын май айында негизделген. Анда академиянын 36 гана мүчөсү болсо, азыркы учурда анын мүчөлөрү миңдеп саналат. Америка киноискусство академиясы негизделгенде анын актёрлор, режиссёрлор, продюссерлер, кинотехниктер, сценарийчилер гильдиясы (бирикмеси) болгон. Академияны төрт жылга шайланган президент башкарат. Америка киноискусство академиясы - АКШнын улуттук киноискусствосунун өсүшүнө гана эмес, жалпы дүйнөлүк кинонун өнүгүшүнө таасир эткен абройлуу уюм. 1929-жылдан бери академия уюштурган «Оскар» киносыйлыгы жыл сайын кинонун ар кыл тармактарындагы эң мыкты жетишкендиктери үчүн жыйырмадан ашуун номинация (аталыш) боюнча ыйгарылат. Сыйлыктын символу - бийиктиги 26,3 см, оордугу 3,85 кг статуэтка. Статуэтканын авторлору коюучу сүрөтчү Седрик Гиббонс жана айкелчи Жордж Стэнли. Америка киноискусство академиясынын туңгуч «Оскары» 1929-жылдын 16-майында Уильям Уэлмандын «Канаттар» фильмине ыйгарылган, ал эми Чарли Чаплин «Цирк» фильми үчүн ушул сыйлыкка арзыган.
Наматбек
Наматбек — Кыргызстандын Талас облусунун Бакай-Ата районундагы айыл. Ленинполь айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 803 киши (2009-жылы).
Кокстоо
Кокстоо – абасыз чөйрөдө көмүрдү 900-1050оС ысытуу жана кайра иштетүү процесси. Кокстоодон учма зат жана кокс деп аталуучу катуу калдык алынат. Көмүрдү кокстоо, 20 % «К» сортундагы кокстуу көмүр, 20 % «Г» сортундагы газдуу көмүр, 40 % «Ж» сортундагы майлуу көмүр жана «ОС» сортундагы көмүр аралашмасы даярдалат. Аралашманы 350оС чейин ысытууда суунун буусу, көмүртек (II) оксиди жана кош оксиди, чайырлар буусу бөлүнүп чыгып, көмүр жумшарып, чоюлчаак түргө өтөт. 500-550оС жумшарган көмүр ажырап ароматтык, нафтен, парафин углеводородунан турган чайыр продуктулары пайда болот. Алынган кокс суу же инерттүү газдар менен муздатылып, ар түрдүү сортторго бөлүнөт. 1 т кайра иштетилүүчү көмүрлөр аралашмасынан 700-800 кг кокс, 20-40 кг чайыр, 8-12 кг чийки бензол, 280-340 м3 кокс газы жана 2-4 м3 аммиак алынат. К. эң эски хим. өндүрүш түрлөрүнө кирет. Нефтини ажыратуудан пайда болгон мазутту, битумду, гудронду К-до (450-500оС чейин ысытуудан) бензин жана күлү жок нефть коксу алынат.
Урям графит кени
Урям графит кени Баткен облусунун Лейлек районунда, Сүлүктү шаарынан 55–60  км түштүк-чыгышта, Урям суусунун башатында, деңиз деңгээлинен 3500–3600 м бийиктикте. 1953-ж. геол. cъемка жумуштарын жүргүзүүдө табылган. Орточо калыңдыгы 1,05 м болгон графит кен кабаты биотит-мусковит сланецтеринин жер үстүнө чыккан тилкесине туура келип, 57,5 мге чейин канавалар менен ачылган. Графит каңылтыр, бир түрдөгү тыгыз массаны түзөт. Графиттин С1 категориясы боюнча запасы 4165 т.
Палуй
Палуй — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Луза дарыясынын сол жээгинен 61 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жакыпбек элчи
Жакыпбек – орус падышалыгына барган элчилердин бири. Бугу уруусунан. 1813-ж. 21-ноябрда 4 киши болуп (анын бири–Качыбек Шераалы уулу), Ысык-Көлдөн чыгып, 1814-ж. 5-январда Семипалатинск чебине жетишкен. Андан ары Тобольск шаарына барып, Сибирдин генерал-губернаторуна жолугушуп, кыргыздардын орустар менен соода байланышын түзүүнү жана кыргыздардын жери аркылуу Кытай, Тибет, Кашкар, Жаркент тарапка өтүүчү орус соодагерлерине жардам көрсөтүүнү кааларын оозеки билдиришкен. Ошондой эле Санкт-Петербургга падыша менен жолугушууга жөнөтүүсүн өтүнүшкөн. Бирок Санкт-Петербургдун алыстыгына байланыштуу кыргыз элчилеринин өтүнүчү канааттандырылган эмес. Ал эми Жакыпбекке капитан наамы ыйгарылып, аты жазылган кылыч тапшырылган; акак таштуу шакек менен сыйланган. Элчилер 1815-ж. кайтып келишкен.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Тольмыль-Ного дарыясы
Тольмыль-Ного — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Каныль-Кы дарыясынын сол жээгинен 104 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жайытта мал багуучулук
Жайытта мал багуучулук - мал багуунунун бир формасы. Өз алдынча чарбалык-маданий тип. Алдыңкы Азиядан Жер Ортолук деңизинин аймактарына чейинки созулган тоо кыркалары, алардын кеңири өрөөндөрү эң байыртадан жайытта мал багуунун баштапкы областтары болуп эсептелет. Малчылыктын таралуусу, анын чектери түндүккө карай азыркы Германиянын аймактарына чейин жетет. Ал жердин жаратылыш шарты азыр да малды жайытта багууга мүмкүнчүлүк берет. Жер Ортолук деңизинин түштүгүндө (Түндүк Африка, Жакынкы Чыгыш) алыскы жайытта мал багуу көбүнчө жарым көчмөнчүлүк жана тоо көчмөнчүлүгү түрүндө жүргүзүлөт. Алыскы жайытта мал багуунунун «классикалык формасын» Балканда, Италияда жана Иберия жарым аралдарында кезиктиребиз. Ылайыктуу келген экологиялык шарттарда алыскы жайытта мал багуу Кавказда, Индияда, Афганистанда, Орто Азияда жолугат. Алыскы жайытта мал багуунун белгилери: алыска айдоого жарактуу мал, биринчи кезекте кой багышат. Короодо кармап багуу колдонулбайт, мал жыл бою жайытта кармалат. Жаздан күзгө чейин тоолуу жайыттарда, суук мезгилде өрөөндөгү жайыттарда багылат. Мал бир жайыттан экинчи жайытка дайыма которулуп жайылып турат, кээде ал бир эле маршрут менен жүргүзүлөт жана мамлекеттердин чек арасын кесип өтөт. Малды айдоонун өтө жооптуу мезгили жазгы жана жайкы жайытка алып чыгуу, суук мезгил башталарда өрөөнгө түшүрүү эсептелет. Ошентип, вертикалдык көчүү алыскы жайытта мал багуунун айырмалоочу белгиси. Мал багууда алыскы жайыт системасынын өзгөрүп туруучу формалары кеңири жолугат. Алардын баарын тең классификациялоо мүмкүн эмес, анын үстүнө кээде мал горизонталдык жайыттарга гана айдалары маалым. Мал багуу үй-бүлөдөгү эркектерге же жалданма малчыга тапшырылган. Мал дыйкан чарбасынын бир бөлүгүнө айланган. 20-к. тартып алыскы мал багууну арендаторлор, ишкерлер да жүргүзө баштады. Рыноктук шартта кой этин даярдоо, аны өзгөчө, күзүндө тез сатып өткөрүүнү талап кылат. Бул рыноктук мүнөздөгү жаңы өндүрүштүк жана чарбалык формалардын пайда болушу менен да шартталгандыгы белгилүү. Испания менен Италияда жайытта багылуучу мал үстөмдүк кылуучулардын менчиги болгон жана алар 18-к. чейин жүндү сатуудан, экспорттоодон көп пайда табышкан. Мезгил-мезгили менен дыйканчылык-мал чарбачылык комплексиндеги тең салмактуулук бузулуп турган. Өлүм жазасына тартуу коркунучунун астында жерди айдоого тыюу салынган жана жайыт катары пайдаланылган.
Жайытта мал багуу Евразиянын неолиттик маданияттарында башталган чарбанын байыркы формасы. Ал үчүн дыйканчылык болуш керек жана ал чөйрөнүн ыңгайлуу шарттарын пайдаланууга жараша көп мал кармоого мүмкүнчүлүк берет. Өзүнүн классикалык формасында жайытка мал багуу көчмөнчүлүктөн жана альпы чарбасынан айырмаланат, бирок стационардык малчылыктан көчмөнчүлүккө жана альпы чарбасына өтмө форманы элестетет. Чоң аймактарда бир эле маршрут менен жайыттарды бат алмаштырбай айдап отурукташкан дыйкандар менен тыгыз байланышка алып келген, ал өз кезегинде көптөгөн маданий жаңылыктарды, башка этностордун тилин кабыл алууга алып келген. Ошого байланыштуу жайытта мал багуу этногенез процессинде да чоң роль ойногон.
Тунгусла (Нерда куймасы)
Тунгусла — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Нерда дарыясынын сол жээгинен 58 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 36 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы Есет дарыясынын куюлушунан Тура дарыясы, Тавда дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Плевра
Плевра — өпкөнү сыртынан жана көкүрөк көңдөйүн ичинен каптап туруучу жалтырак чел кабык.
Ал ички, өпкө жана сырткы, кереге Плеврасы болуп бөлүнөт. Булар көөдөндү бири-бири менен байланышкан эки Плевра көндөйүн түзөт. Ар бир өпкө сыртынан Плевра менен капталат. өпкө Плеврасы өпкөнүн сыртынан өтө тыгыз ажырагыс каптап, өпкөнү бөлүктөргө бөлүп турган жылгалардын арасын да каптайт.
Плевранын көкүрөк көңдөйүн ичинен каптаган кабыгы (кереге) өпкө Плеврасы менен капталган оң жана сол өпкөнү ичине камтыган эки туюк капты түзөт.
Ал жайгашуусуна жараша кабырга, боор эт жана ортолук Плевраларга бөлүнөт.
Кабырга Плеврасы кабыргаларды жана кабыргалардын ортосундагы аралыкты ичинен каптап, арт жагына омурткалардын денесинин капталынан, алды жагында төш сөөгүнүн тушунда ортолук Плеврага өтөт.
Ортолук Плевра эки өпкөнүн ортосунан орун алган органдарды оң жана сол жагынан каптап турат. Ал жүрөктүн сыртындагы перикард менен биригип, оң жагынан — жогорку көңдөй вена, жуп эмес вена жана кызыл өңгөч менен, ал эми сол жагынан көкүрөк толтосу менен чектелет.
өпкөнүн тамырын ортолук Плевра бардык жагынан каптап, өпкө Плеврасына өтөт.
Төмөн жагында кабырга жана ортолук Плевра боор этти үстүнөн каптап, боор эт Плеврасы деп аталат. өпкө Плеврасы менен кереге (сырткы) Плеврасынын ортосунда туюк, ичке Плевра көндөйү бар.
Плевра көңдөйүнүн ичин анча көп эмес суюктук нымдап, дем алганда ички жана сырткы Плевранын бирибирине сүрүлүүсүнөн сактайт.
Садская
Садская — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Промышленная дарыясынын сол жээгинен 54 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Пирс, Чарльз Сандерс
Пирс, Чарльз Сандерс
(1839—1914) — прагматизмдин негиздөөчүсү, эң ири америкалык философ, ал бир эле убакта математик, астроном, химик, логик да болгон. Өзүнүн илимий изилдөө иштеринин жүрүшүндө Пирс көптөгөн жаңы идеяларды көтөрүп чыккан, алар билимдердин айрым тармактарынын өнүгүшүндө маанилүү роль ойногон. Ал — семиотиканы түзгөн жана символикалык логиканын калыптанышына чоң салым кошкон.
Прагматизм
«Прагматизм» термини (гректин прагма — иш деген сөзүнөн) философиялык ойдогу өзүнчө багыт, ал философия практикалык багытта болууга тийиш деп эсептейт. Бул агымга Пирстен башка Уильям Жемс жана Жон Дьюи да кошулган.
Прагматизмдин башкы принциптери Пирс тарабынан анын «Биз идеяларыбызды кандайча түшүнүктүү кыла алабыз» (1876), «Ишенимди бекемдөө» (1877) деген макалаларында өнүктүрүлгөн.
Прагматизмдин теориясынын өбөлгөсү — ишеним түшүнүгү. Пирстин ой жүгүртүүсүнүн маңызы төмөнкүчө: дүйнөдө жашап аракеттенүүгө аргасыз болгон адам иш-аракеттин ар кандай тибин жана аракеттенүүнүн адаттарын иштеп чыгат. Бул адаттар аңдалып-түшүнүлгөндөн кийин, Пирс атагандай ишенүү, же ишеним деп аталганды пайда болот. Ошентип, ишеним дегенибиз белгилүү бир түрдө аракеттенүү адаттарын билдирет.
Мисалы, кээде ар түрдүү идеялар (ишенимдер) бирдей аракеттерди, бирдей адаттарды пайда кылса, анда алардын ортосунда эч кандай айырмачылык болбойт, бул ар башка сөздөр менен билдирилген бир эле нерсе.
Адамдын ишенимдери тууралуу
Адамдын аң-сезими ар кандай ишенимдерге толгон, алар акыл-эстин тынч, бакыбат абалын камсыз кылып турат. Бирок ишенимдин бул тынч абалы иш-аракетти токтотуп коё турган шектенүүчүлүк менен алмашылышы мүмкүн. Бул шектенүү ар кандай себептерден улам пайда болушу шарт, алар: теориялык кыйынчылыктар, карама-каршы пикирлер жана да психологиялык жана интеллектуалдык себептер болушу ыктымал. Шектенүү — бул аң-сезимдин беймаза абалы болгондуктан, биз андан кутулууга күч-аракет жумшайбыз. Бул күч-аракетти Пирс изилдөө деп атайт жана аны логикалык ой жүгүртүү менен окшоштурат. Изилдөөнүн (же ойломдун) максаты шектенүүдөн кутулуу жана ишенимге жетишүүдө турат. Пирс мындай деп жазат: «ойдун иши шектенүү аркылуу козголот жана бул козголуу ишеним кайрадан калыбына келгенде токтойт, демек, ишенимге жетишүү ойдун бирден бир функциясы». Башкы нерсе, деп баса белгилейт Пирс, — шектенүүнү четтетүү, ал эми буга кандайча жетишүүгө болору анчалык маанилүү эмес. Ошондой эле, биз чыныгы билимдерге жетиштикпи же жокпу, бул да маанилүү эмес. Биз чыныгы ой-пикирге умтулгансыйбыз, дейт Пирс, ал эми чындыгында биз бекем ишенимге гана умтулабыз, мында ал ишенимдин чыныгы ишеним же чыныгы эмес ишеним экендигине карабайбыз. Албетте, биз мында өзүбүздүн ар бир ишенимибиз чыныгы ишеним деп ойлойбуз. Ошентип, ишенимдин чыныгылыгы жөнүндө маселе Пирсте коюлбайт, ал шектенүүнү четтетүү жөнүндөгү маселе менен алмашылат. Ар бир адам, анын ичинде окумуштуу да чындык ой-пикирге эмес, бекем ишенимге умтулат.
Пирс, биздин ишенимдерибиз адамдардын зомбулугуна көз каранды болбошу жөнүндө, алар сырткы факторлор тарабынан, атап айтканда ишенимдерге жетишүүнүн жана аларды бекемдөөнүн биринчи жана ишенимдүү ыгы болуп саналган илимий усул тарабынан аныкталышы жөнүндө кам көргөн. Илимий усулдан мурда бир катар башка усулдар да колдонулат, аларды Пирс төмөнкүчө аныктайт:
1) Туруктуулук (өжөрлүк) усулу, мында адам өз көз караштарында бекем турат жана ар кандай сынды четке кагат, мында ал сын көз караштардын фактыларга карата болгон мамилесине көңүл бурбайт. Бул учурда өз көз карашына бекем ишенүү адамга бейпилдик берет, бул мен үчүн башкы нерсе дейт адам. Туруктуулук усулун тутуу кыйын иш деп баса белгилейт Пирс, анткени адам социалдык жан болгондон кийин өзүнүн көз карашын башкалардын көз карашы менен макулдаштырууга тийиш.
2) Авторитет (кадыр-барк) усулу ишенимди жайылтуу проблемасын милдеттүү түрдөгү ишенимдердин белгилүү бир комплексин мамлекеттин, чиркөөнүн же башка бир кубаттуу уюмдун көрсөтмөсү аркылуу чечет, башкача ойлоо жазаланат. Албетте, бул усулдун моралдык аспектисинин өз кемчилиги бар, бирок Пирс бул усулду жактырат, анткени бул усул өтө таасирлүү, ошондуктан ал акталууга тийиш. Адамдардын көпчүлүгү үчүн мындан жакшы усул жок болушу мүмкүн, авторитет усулу дайыма калың калкты башкарып тура алат.
3) Априордук усул, бул усул өзүлөрүнүн көз караштарын акыл-эс менен шайкеш келген көз караш катарында көрсөтүү үчүн философтор колдонгон усул. Чындыгында алар өздөрү жакшы көргөн концепцияларын бекем тутушкан жана алардан баш тарткылары келген эмес. Бул усул туруктуулук усулунан анча көп айырмаланбайт.
Илим түшүнүгү
Илимдин усулун аныктап жазганда Пирс илимдин обьектиси катарында илим гана түшүндүрүп, сүрөттөп бере турган обьективдүү реалдуулукту көрсөтөт. Бул шартты ишке ашыруу бирдей пикирге гана алып келбестен, нерселердин чындыгында эмне деген нерселер экендиги жөнүндө чыныгы жыйынтык чыгарууга да алып келет. Ошол эле убакта обьективдүү реалдуулукту таануу,— дейт Пирс,— бул бар болгону өзүн өзү актай турган гипотеза гана, анткени илимдин усулу билимдерди бекемдөө үчүн алда канча эффективдүү болуп саналат.
Пирс философиянын тарыхында маани теориясын түзүүчү катары белгилүү. «Биз идеяларыбызды кандайча түшүнүктүү кыла алабыз?» деген эмгегинде бул суроого жооп берүүгө аракеттенип, буга идеялардын маанисин ачып-көрсөтүү аркылуу жетишүүгө болот дейт. Бирок маани деген эмне? Пирс маани проблемасын түшүнгөн философтордун биринчиси болгон. Анын концепциясынын маңызы түшүнүктөрдүн мааниси практикалык натыйжалардын жыйындысы менен аныкталат дегенди билдирет. Ал мындай деп жазат: «Биз ойлогондой биздин түшүнүгүбүздүн обьектиси тарабынан жаралышы мүмкүн болгон практикалык натыйжалардын кандай экенин карап көргүлөчү. Бардык ушул натыйжалар жөнүндөгү түшүнүк обьект жөнүндөгү толук түшүнүк болуп эсептелет. Бул «Пирстин принциби» деп аныктамаланат жана Пирстин прагматикалык доктринасы дал мына ушунда турат.
Практикалык натыйжаны Пирс нерселер аркылуу пайда боло турган аракет кылуу адаты катарында түшүнөт. «Прагматизм жөнүндө лекцияларында» (1903) ал мындай деп жазат: прагматизм — бул «ар бир түшүнүк мүмкүн боло турган практикалык натыйжалар жөнүндөгү түшүнүк экендиги жөнүндөгү окуу». Пирс үчүн кээ бир түшүнүктөр, мисалы адам түшүнүгү туюмдардын жыйындысы катарында эмес, ага карата биздин реакцияларыбыздын жыйындысы катарында чыгат, бул реакция таш же жылдыз тарабынан пайда болуучу реакциядан айырмаланат.
Акыйкат концепциясы
Пирс өзүнүн прагматизм теориясынын алкагында акыйкат жөнүндө өз концепциясын сунуш кылат. Пирс үчүн акыйкат дегенибиз — бул биз ишенген нерсе. Ал мындай деп жазат: «Эгерде биздин «акыйкат» жана «жалган» деген терминдерибиз буларды шектенүү жана ишеним терминдери аркылуу түшүндүрүлө турган мааниде алсак, анда бардыгы жакшы болор эле, мындай учурда сиз шектенүү жана ишеним жөнүндө гана айтып жаткан болосуз... Эгерде сиз мен «Акыйкатты» таанып-билгим келет деп айтуунун ордуна шектен тышкары турган ишеним абалына жетишким келет деп жөн гана айткан болсоңуз сиздин проблемаңыз алда канча жеңил болмок». Ошентип, ар бир адам үчүн акыйкат — бул адам ишенбей коё албай турган нерсе. Ушуну менен эле бирге Пирс илимде бир гана акыйкат болот, ал бир адамдан экинчи адамга өткөндө өзгөрүлбөйт деп көрсөтөт. Ошондой болсо да илимде жаңылыштыктар да болот, а түгүл белгилүү бир убакытка чейин акыйкат катарында эсептелинип келген нерсе жүрө-жүрө толук акыйкат болбой чыгат. Биз өзүбүздүн ынанымдарыбыздын жаңылыш болушу мүмкүн экендиги жөнүндө ойлогон болсок да, ал ынанымдарыбызга биз өзүбүз ишенип турган чакта алар биз үчүн абсолютту акыйкат болуп кала берет деп эсептейт Пирс. Акыры түбү көпчүлүк окумуштуулар келе турган ишеним — Пирс үчүн акыйкат болуп саналат.
Философиялык маселелер
Пирс, ошондой эле, башка философиялык маселелерди да иштеп чыккан. Ал бүткүл реалдуулукту камтып турган үч категория жөнүндөгү окууну сунуш кылат: «биринчилик» ар кандай кубулуштун спецификалык сапат-сынын көрсөтөт, «экинчилик» — телолордун бар болуп жашап турушун жана анын башка телолор менен болгон мамилесин көрсөтөт, «үчүнчүлүк» — биринчи эки чөйрөнүн жалпылыгын, демек алардын өз ара байланышта экенин көрсөтөт.
Космология көз караштары
Пирстин космологиялык көз караштары тихизмде — дүйнөдөгү абсолюттук кокустуктар жөнүндөгү окууда, агапизмде — дүйнөдөгү эволюциянын кыймылдаткыч жана багыттоочу күчү катарында сүйүү жөнүндөгү окууда, синехизмде — бардык жашап турган нерселердин акыл-эстүүлүккө карай өсүп туруучу тенденциясын мүнөздөөчү жалпы үзгүлтүксүздүк жөнүндөгү окууда көрүнөт. Пирс — семиотиканын негиздөөчүсү, ал типологияны жана белгилердин (знаков) иштешин изилдеген, «фаллибилизмди» — бардык билимдердин жалпы каталыгынын (погрешимости) негиздери жөнүндөгү окууну иштеп чыккан. Анын логикалык эмгектери математикалык логиканы иштеп чыгууга чоң салым кошкон.
Колдонулган адабияттар
[http://www.bizdin.kg/elib/kitepter/pdf/philosophy_blinnikov.pdf Л. В. Блинников.Философтордун кыскача сөздүгү. - Б.: 1997, ISBN 5-900162-16-8]
Америка футболу
Америка футболу – сүйрү топ менен туурасынан 20 чийинге бөлүнгөн төрт бурчтук аянтта (90х49 м) ойнолуучу командалык спорт оюну. Командада 45 оюнчу (чабуулчулар, коргоочуларжана атайын команда) болуп, 11 кишиден ойношот. Оюн 15 мүнөттүк 4 бөлүктөн турат. Америка футболу 1869-70-ж. АКШда пайда болгон. 1900-жылдан баштап Америка футболу колледж жана университеттердин негизги оюну болуп калган. Анын профессионалдык уюмдары уюшулгандан кийин 1921-ж. Улуттук футболдук лига түзүлгөн. Лиганын эң белгилүү мелдеши - Супер Боул (Суперкубок) кубогу жылына бир жолу өтүлөт.
Көрүүсү аялуу балдар мектеби
Көрүүсү аялуу балдар мектеби – азиз (сокур) жана начар көргөн балдар үчүн атайын окуу-тарбия мекемеси. Алар өзүнчө да, ошондой эле көрүүсү бузулган балдардын категориялары үчүн өз алдынча бөлүм катары да болушу мүмкүн.
Офтольмолог дарыгердин корутундусу боюнча мындай мектептерге көзүнүн көрүү мүмкүнчүлүгү чектелүү балдар кабыл алынат. Окутуу жараяны атайын окуу планы жана программанын негизинде жекече жана фронталдык иштин атайын ыкмаларын кеңири пайдалануу аркылуу жүргүзүлөт. Ошондой эле класста көрүү иштери үчүн жагымдуу шарттар түзүлөт, атайын окуу-көрсөтмө куралдары жана дидактикалык материалдар, атайын оптикалык жана техникалык каражаттар колдонулат. Тармак эки түрдө болот:
Мегахилиналар
Мегахилиналар (лат. Megachilinae) — аарылардын бир тукумчасы.
Жашыруун мезгил
Жашыруун мезгил -  инкубациялык мезгил – денеге жугуштуу оорунун козгогучу киргенден баштап, дарттын алгачкы белгиси билингенге чейинки убакыт. Ар түрдүү оорунун Жашыруун мезгилинин узактыгы ар башка (бир нече ай, жыл). Ошондой эле анын мөөнөтү микробдун санына, күчүнө, организмдин каршылык көрсөтүүсүнө, инфекциянын кирүү жолуна байланыштуу өзгөрөт. Кээ бир жугуштуу ооруларда (кызылча, кептөөр жана башка) бул мезгилде айлана-чөйрөгө козгогучтарды бөлүп чыгарып, коркунучтуу. Айрым жугуштуу оорулардын козгогучу Жашыруун мезгилдин аягында бөлүнүп чыгат. Ар бир оорунун Жашыруун мезгилинин өзгөчөлүгүн билүү чоң мааниге ээ. Анын узактыгына жараша оорулуу менен бирге болгон кишини бөлүү жана карантиндин мөөнөтү аныкталат, эпидемияга каршы башка чаралар көрүлөт.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Кугарчино (Калтасин району, Башкыртстан)
Кугарчино — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Большекачак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 242  киши. Почта индекси — 452865, ОКАТО коду — 80233805003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жал
Жал – рельефтин түрдүү жол менен (эол, аллювий, аккумуляция, мөңгүнүн аракети, суу эрозиясы, дефляция, денудация, гравитация процесстеринен) пайда болгон кууш, кыр болуп узатасынан созулуп жаткан формасы, жапыз дөңсөө. Узундугу жүздөгөн мден ондогон (жүздөгөн) кмге чейин, салыштырмалуу бийиктиги 100–160 мге чейин жетип, адатта аралча түрүндө жайгашат. Жалдар көбүнчө тасма сымал созулуп, токой менен капталган. Батыш Сибирдин токойлуу талаа жана талаа зоналарында кеңири таралган. Рельефтин мындай формалары казак тилинде «жал», азербайжан, түркмөнчө «йал», тува тилинде «чел», халка-моңголчо «дал», эвенкче «далил», орусча «гривы» деп аталат. «Жал» термини көптөгөн оронимдердин (Ак-Жал, Кызыл-Жал, Кара-Жал жана башка), ойконимдердин (Кадамжай, Сокулук райондорундагы кыштактардын) аталыштарында учурайт.
Слайд
(Slides- Слайд) деп аталган документтерди иштеп чыгууда графикти көрсөтүү програмдык жабдыгы колдонулат.
Алынган слайддардагы маалыматтарды топ адамдарга көрсөтүүдө пайдаланат.
Слайддар чоң мониторго же экранга чагылдыруу менен көрсөтүлөт.
Графикти көрсөтүү аналитиктик графиктерден башка дагы көрсөтүүнүн кеңири элементтерин сунуш кылат.
Графикти көрсөтүү пакеттери камтыган айрым элементтерге төмөнкүлөр кирет:
Аметист
Аметист – кварцтын (SiO2) кызгылт-көк түстөгү түрү; минерал. 500-600°Сден жогору ысытканда өңү өчөт. Сапаттуу Аметисттер зергерлик жана көркөм кооздоо иштеринде пайдаланылат.
Бишкура (Туймазин району, Башкыртстан)
Бишкура — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Бишкураев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 687 киши. Почта индекси — 452793, ОКАТО коду — 80251805001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Тарзан
Тарзан — Каарман (жаратуучусу жазуучу Эдгар Райс Берроуз). ...
Швец-Базарный, Григорий Иванович
Швец- Базарный Григорий Иванович (1878, Россия, Воронеж губерниясы, Павловка уезди–1947) – Түндүк Кыргызстанда (Пишпек уездинде) Совет бийлигин орнотуу үчүн күрөшкөндөрдөн. 1905–1907-жылы революциячыл кыймылга катышкан. 1917-жылдын жайынан Пишпекте солдаттар арасында революциячыл иш жүргүзүп, анын ичинде Иваницин жана И.С. Меркундун большевиктер тобу менен байланышта болгон. 1918-жылдан Пишпек солдат, жумушчу депутаттар Советинин төрагасы болуп иштеген. «Пишпекский листок» гезитинин редакторлорунун бири. Кийин чарба кызматтарында иштеген.
Керенский Александр Фёдорович
Керенский Александр Фёдорович [22. 4 (4. 5). 1881, Россия империясы, Симбирск шаары – 11. 6. 1970, АКШ, Нью-Йорк шаары, сөөгү Лондонго коюлган] – орус саясий ишмери. Мамлекеттик 4-думанын депутаты (1912–17). Февраль революциясынан кийин (1917) Петроград кеңешмесинин төрагасы, 1917-ж. март айынан эсер. А. Керенский. Убактылуу өкмөттүн курамында юстиция министри (1917, март–май), аскер жана деңиз министри (май–сентябрь), 8 (21)-июлдан министр-төрага, 30-августтан (12-сентябрь) жогорку башкы командачы. 1917-жылдагы Июнь чабуулунун, 1917-жылдагы Июль күндөрүндө жумушчулар жана солдаттарды жазалоонун, большевиктер партиясын куугунтуктоонун демилгечиси. Петрограддагы Октябрь куралдуу көтөрүлүш күндөрүндө [25-октябрь (7-ноябрь)] Керенский-Краснов козголоңуна (1917) жетекчилик кылып, ал талкаланган соң [1(14)-ноябрь], Донго качкан. 1918-ж. Францияга эмиграцияга кетип, 1940-жылдан АКШда жашаган. Мемуарлардын, саясий изилдөөлөрдүн автору. Россиянын 1917-жылдагы саясий тарыхы боюнча маанилүү документтерди камтыган Орус Убактылуу өкмөтү, 1917: Документтер («Русское Временное правительство», 1917: Документы, vol. 1–3, 1961) жыйнагын чыгарган (америкалык тарыхчы Р. П. Браудер менен бирге), аны түзүүдө өзүнүн ишмердигинин ыңгайсыз жактарын чагылдырган документтерди жыйнакка киргизбей койгон. Чыг.: Русская революция, 1917. М., 2005; Дневник политика: революция началась. Издалека. Дело Корнилова. М., 2007.
Швец-Базарный, Григорий Иванович
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Мегацефала
Мегацефала (лат. Megacephala euphratica) — эт жегич коңуздардын бир түрү.
Уутөртуюк уран кени
Уутөртуюк уран кени Чүй облусунун Ысык-Ата жана Нарын облусунун Кочкор районунун чегарасында, Кыргыз Ала-Тоосунун кырында, Каракол жана Туюк сууларынын баш жагында, деңиз деңгээлинен 3700–4150  м бийиктикте. 1950-ж. табылган. 1951–53-ж. издөө-баалоо жана чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Кен аймагы девон-карбон мезгилдеринин төрсуу свитасынын кумдук-сланец тектеринен турат. Уран рудасы Төр-Суу свитасынын экинчи кабат тобунун калыңдыгы 20 м болгон кумдук теги менен байланышкан. Рудалануу стратиформдуу тибине жана настуран-сульфид формациясына кирет. Негизги руда минералдарына: стуран, халькопирит, уранофан. Кенде урандан башка күмүш жана жез кездешет. Рудадагы урандын орточо өлчөмү 0,147%, күмүштүкү – 10 г/т, жездики – 0,5%. Руданын запасы жана ресурсу 479,438 миң т, урандыкы – 703,6 т, күмүштүкү – 4,79 т, жездики – 2397 т.
Бредихин Федор Александрович
Бредихин Федор Александрович (26. 11. 1831-1. 5. 1904) - орус астроному, Петербург, И Анын акад. (1890; мүчө-корр. 1877), профессор (1865). 1855-ж. Москва университетин бүтүргөн. Москва университетиндеги обсерваторияга (1873), кийин Пулковдогу астрон. обсерваторияга директор (1890). Бредихиндин илимий изилдөөлөрү астрономиянын ошол кездеги негизги бөлүмдөрүн ичине алган (мис: кичине планеталардын абалын так аныктоо, астрофизика боюнча Күн-1 дун хромосферасы, тактары жана факелдер, Юпитер менен Марстын сырткы бети, комета жана гумандуулуктардын спектрлери жөнүндөгү изилдөөлөр). 1886-90-ж. Бредихин Жаратылышты изилдөө коомуна президент. Орус астрономия коомуна (1891) ж~а| География коомуна (1891) мүчө. Ал Галлдагы Немис академиясынын жаратылышты изилдөөчүлөрүнүн "Леопольдина" коомуна (1883) анык мүчө| жана Англиядагы Королдук астрон. Ливерпуль астрон. (1884), Итал. спек-троскопчулар коомуна мүчө-корр болгон.
СССР ИАнын Президиуму (1946) астрон. өзгөчө илимий иштер үчүн берилүүчү Ф. А. Бредихин атындагы сыйлыкты белгиледи.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Жашытуу
Жашытуу – чыңалган металлдын (мисалы, болоттун) түзүлүшүн өзгөртүү үчүн ар кандай температура менен да иштетүү. Жашытуу процесси төмөндөгүдөй жүрөт: металл кандайдыр бир температурага чейин ысытылып, белгилүү бир убакытка чейин кармалат да, андан кийин муздатылат. Жашытуунун натыйжасында металл каалагандай механикалык касиетке ээ болуп, ички чыңалуусу жоюлат. Жашытуунун бир нече түрү болот: 500–560ᵒСге чейин ысытылса, жогорку температуралык жашытуу деп аталып, машина курууга керектелүүчү тетиктер же аспаптык болоттор үчүн колдонулат; 150–250ᵒСде жашытуу – цементтелген, циандалган көмүртектүү жана легирленген болотто ички чыңалууларды азайтуу максатын көздөйт; 350–475ᵒСде жашытуу – пружина жасоодо пайдаланылат. Бир нече ирет жашытуу менен курч болоттон аспаптык болот алынат.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1