cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Муратов Абдыкерим (Абдикарим) Жаркынбаевич
Чыгармачылык ишмердиги
Анын катышуусунда жазылган кыргыз адабияты терминдердин түшүндүрмө сөздүгү мугалимдердин жана окуучулардын, студенттердин үстөл китебине айланып, 6-жолу басылып чыкты. Ал соңку учурда адабияттаануу менен этнопедагогиканы интеграциялоо аркылуу Чыңгыз Айтматовдун чыгармаларындагы элдик таалим-тарбиялоо салттарынын чагылдырылышын изилдеп жүрөт. Дүйнөгө таанымал жазуучунун чыгармачылыгындагы этикалык-нравалык таасирдүү каражаттардын бири – педагог-адабиятчынын изилдөөсүндө бул анын этникалык педагогикалык традицияларга кайрылып, алардын бүгүнкү күнгө ылайыктуу жактарын көркөм жалпылоодон өткөрүшүндө дейт. Бул багытта анын «Чыңгыз Айтматов – жазуучу-этнопедагог» деген китеби жарык көрдү (2006) жана бул китеп улуттук айтматовтаануу илимине кошулган салым болду.
Адабият сабагында көркөм текстти интерпретациялоо боюнча «Кыргыз адабияты сабагында көркөм тексттин маңызын ачуу» (2008), «Көркөм чыгарма жана анын ички сырлары» (2008), «Окуучулардын адабий-теориялык түшүнүктөрүн калыптандыруу» (2009), «Ала-Тоодон ааламга үн салган Айтматов» (2010), «Адабиятты жаңыча окутуу: методдор, каражаттар жана иштелмелер» (2010), «Дил баян – чыгармачылык изденүүнүн үзүрү» (2011) деген аталыштардагы «Усулчунун устаканасынан» сериясындагы китептерин  адабият мугалимдерине тартуулады. Бул алты монография – кыргыз адабиятын окутуу илиминдеги өзгөчө белгилей турган эмгектер. Мына ушул эмгектер анын 2010-жылы коргогон докторлук диссертациясына да, «Кыргыз адабиятын  окутуу: теориясы жана практикасы» (Б.: Турар, 2013. – 554 б.) деген фундаменталдуу монографиясына да негиз болгон. 2011-жылы 604 беттен турган көлөмдүү «Кыргыз эл педагогикасы: табияты, таралышы жана тарыхы» деген китеби жарык көрдү жана бул китеп тез эле өз окурмандарын тапты.
Жыйынтыктап айтканда, А.Муратовдун эмгектери кыргыз адабиятынын өткөн кылымдын аягындагы айрым өкүлдөрүнүн чыгармачылыгына арналуу менен адабиятты окутуу, адабияттын терминологиясын калыптандыруу, адабий-теориялык түшүнүктөрдү мектеп сабактарында үйрөтүү технологиялары багытында үзүрлүү болууда деп ойлойбуз.
Анын «Рахманкул хан» аттуу тарыхый очерки, «Сунулган баш... Суурулган кылыч» деген тарыхый романы окурмандар кызыгып окуган китептерге айланган. Проза жанрында «Бири кем дүйнө» аттуу бир шиңгил аңгемелери, «Акыркы адамжапайынын арзуусу» деген аңгеме-повесттер жыйнагы жарык көргөн. Ал өзүнчө стили бар кызыктуу прозаик.
Илимий ишмердиги
Докторлук диссертациясын 2010-жылы 17-майында Кыргыз билим берүү академиясынын жана Ж.Баласагын атындагы КУУнун алдындагы Д 13.09.383 диссертациялык кеңештин жыйынында коргогон. Темасы: «Көркөм адабий тексттердеги элдик педагогикалык ойлор жана аларды окутуу процессинде интерпретациялоонун илимий-методикалык негиздери (Ч.Айтматовдун чыгармаларынын мисалында)» адистиктери: 13.00.01 – жалпы педагогика, педагогиканын жана билим берүүнүн тарыхы; 13.00.02 – окутуунун жана тарбиялоонун теориясы жана методикасы (кыргыз адабияты).
Илимдин үч кандидатын даярдаган, ондон ашык диссертацияга оппонент болгон. Көрсөтүлгөн китептеринен тышкары адабияттаануу, адабий сын, педагогика, адабиятты окутуу, элтаануу, публицистика багыттарында 400дөн ашык макала жарыялаган. Эмгектеринин ичинде кыргыз адабияты, кыргыз этнопедагогикасы, кыргыз балдар адабияты боюнча окуу программалары, мамлекеттик стандарттары, окуу китептери (Кыргызстан жана Өзбекстан үчүн), монографиялар, ЖОЖдор үчүн окуу китептери жана окуу-методикалык куралдары бар.
Коомдук жана журналисттик ишмердиги
Педагогика адистигин коргоо боюнча диссертациялык кеңештин мүчөсү, төрага орунбасары.
«Кыргыз билим берүү академиясынын кабарлары», «Шоокум», «Баластан», «Таалим» журналдарынын редакциялык кеңешинин мүчөсү.
Негизги илимий-методикалык эмгектери, көркөм чыгармалары, котормолору
Окуу-нормативдик материалдары:
1.     Кыргыз адабиятынан билим берүүнүн мамлекеттик стандарты / Кыргыз Республикасынын мектептеринде предметтик билим берүүнүн мамлекеттик стандарттары. – Б.: 2006. – 201-213-бб. (авторлош).
2.     Окутуу орус (өзбек, тажик) тилдеринде жүргүзүлүүчү мектептер (класстар) үчүн кыргыз адабиятынан билим берүүнүн мамлекеттик стандарты /  Кыргыз Республикасынын мектептеринде предметтик билим берүүнүн мамлекеттик стандарттары. – Б.: 2006. – 213-220-бб.
3.     Адабий билим берүүнүн концепциясы / Китепте: Байгазиев С. Гумандуу педагогика. – Б.: 2006. – 481-497-бб. (авторлош).
4.     Кыргыз адабиятынын программасы. 5-11-класстар үчүн. С.Байгазиев менен бирге 20 жылдан берки бир нече басылыштары. – Б.: 2012, 124 б.
5.     Эл аралык «Себат» лицейлеринин окуу орус тилинде жүргүзүлгөн 7-11-класстары үчүн кыргыз адабиятынын программасы. – Б.: 2006. – 58 б. (авторлош).
6.     Кыргыз адабиятынын программасы (окутуу өзбек, тажик тилинде жүргүзүлгөн мектептердин 5-11-класстары үчүн. – Б.: 2008. – 48 б. (авторлош).
7.     Дүйнөлүк адабият (Профилдик мектептер жана тандоо сабактары үчүн окуу программасы) // Кыргыз тилинин жана адабиятынын программасы. 5-11-класстары үчүн (тиркеме). – Б.: 2006. – 108-121-бб. (авторлош).
8.     Соңку кыргыз адабияты (Профилдик мектептер жана тандоо сабактары үчүн окуу программасы) // Кыргыз тилинин жана адабиятынын программасы. 5-11-класстары үчүн (тиркеме). – Б.: 2006. – 92-108-б. (авторлош).
9.      Этнопедагогика: педагогикалык адистик берүүчү жогорку окуу жайлары үчүн окуу программасы. – Б.: 2010. – 40 б.
10.  Кыргыз адабиятынын программасы (окутуу орус тилинде жүргүзүлгөн мектептердин 5-11-класстары үчүн). (мурда да төрт жолу басылган). – Б.: 2012. – 64 б.
11.  Кыргыз адабияты: Жалпы билим берүүчү окуу кыргыз тилинде жүргүзүлгөн кечки жана сырттан окуган мектептер үчүн программа. 5-9-класстар үчүн. – Б.: 2012. – 32 б.
12.  Кыргыз адабияты: Жалпы билим берүүчү окуу орус тилинде жүргүзүлгөн кечки жана сырттан окуган мектептер үчүн программа. 5-9-класстар үчүн. – Б.: 2012. – 24 б.
13.  Кыргыз адабиятынын программасы (Жалпы орто билим берүүчү кыргыз мектептеринин V – XI класстары үчүн). Оңдолуп, толукталып 5-басылышы (С.Байгазиев менен бирге). – Б.: «Билим» басма борбору, 2014. – 48 б.
14.   Кыргыз адабиятынын программасы (окутуу орус тилинде жүргүзүлгөн мектептердин V – XI класстары үчүн). (Р.Асакеева, Б.Кыдырбаева менен бирге). – Б.: «Билим» басма борбору, 2014. – 36 б.
15.  Кыргыз балдар адабияты: педагогикалык адистик берүүчү жогорку окуу жайлары үчүн окуу программасы. Түз.: Муратов А.Ж., Исаков К.А., Колдошев Т.Р. – Ош, ОшМУнун «Билим» редакциялык басмасы. – Ош, 2015. – 38 б.
Окуу китептери:
16.  Кыргыз адабияты. 7-класс үчүн хрестоматия-окуу китеби. – Б.: 1992. – 444 б. (авторлош).
17.  Кыргыз адабияты. 7-класс үчүн хрестоматия-окуу китеби. Жаңы программа менен жаңы варианты. – Б.: 2000. – 400 б. (авторлош).
18.  Кыргыз адабияты. 7-класс үчүн хрестоматия-окуу китеби. Оңдолуп, түзөтүлүп басылышы. – Б.: 2007. – 400 б. (авторлош).
19.  Кыргыз адабияты. 11-класс үчүн окуу китеби: 1-бас. 2000; 2-бас. 2004; 3-бас. 2007. – Б., 2007. – 334 б. (авторлош).
20.  Кыргыз адабияты. 10-класстар үчүн хрестоматия. – Б.: 2005. – 216 б. (авторлош).
21.  Кыргыз адабияты: окуу орус тилинде жүргүзүлгөн мектептердин 7-класстары үчүн окуу китеби. – Б.: 2006. – 148 б.
23.  Адабият. 11-класс. Өзбекстандагы кыргыз мектептери үчүн окуу куралы. – Ташкент, Узбекстан, 2005  (авторлош)
24.  Кыргыз адабияты: окуу орус тилинде жүргүзүлгөн мектептердин 9-класстары үчүн окуу китеби. – Б.: 2008. – 288 б.
25.  Кыргыз адабияты: окуу орус тилинде жүргүзүлгөн мектептердин 10-класстары үчүн окуу китеби. – Б.: 2009. – 298 б. (авторлош).
26.  Кыргыз адабияты: окутуу орус тилинде жүргүзүлгөн мектептердин 11-класстары үчүн окуу китеби. – Б.: Айат, 2011. – 240 б.
27.  Кыргыз адабияты. XI класстар үчүн хрестоматия. – Б.: 2013. – 392 б. (авторлош).
28.  Кыргыз адабияты. XI класс үчүн окуу китеби: Оңдолуп, толукталып 4-бас. – Б.: Билим-компьютер, 2013 – 336 б. (авторлош).
29.  Адабият. Жалпы билим берүүчү мектептердин 7-класстары үчүн хрестоматия окуу китеби. Оңдолгон жана толукталган 3-басылышы. Өзбек Республикасынын элге билим берүү министрлиги басууга сунуш кылган. – Ташкент, «Шарк», 2013 (авторлош Алымов Б, Темирова М.)
30.  Кыргыз адабияты: окуу орус тилинде жүргүзүлгөн мектептердин 5-класстары үчүн окуу китеби. – Б.: 2014. – б. (авторлош Р.Асакеев, Б.Кыдырбаева).
31.  Кыргыз адабияты. Орто мектептин 7-классы үчүн хрестоматия окуу китеби. Оңдолуп, түзөтүлүп, 3-басылышы. – Б.: «Билим-компьютер», 2015. – 400 б. (Б.Алымов менен авторлош). (нускасы – 54 768)
Монографиялары, окуу-усулдук колдонмолору:
32.  Ч.Айтматовдун «Кылым карытар бир күн» романын үйрөнүүнүн айрым маселелери: мугалимдер үчүн методикалык колдонмо. – Ф.: 1988. – 36 б.
34.  Көркөм тексти жана адабият теориясын үйрөнүү (методикалык колдонмо). – Б.: 1992. – 72 б.
35.  Адабият – ыйман сабагы: (А.Осмоновдун жана Ч.Айтматовдун чыгармаларын V-XI класстарда окутуу боюнча методикалык колдонмо). – Б.: 1992. – 144 б.; Б.: 1993. – 142 б.
37.  Дилбаян сырлары. – Б.: 2004. – 76 б.
38.  Адабият теориясы. – Б.: 2004. – 178 б. (авторлош).
39.  Ат этнопедагогикасы – Айтматовдо: «Эрте келген турналар» повестинин мисалында. – Б.: 2005. – 72 б.
40.  Чыңгыз Айтматов – жазуучу-этнопедагог: монография. – Б.: 2006. – 204 б.
41.  Дилбаян – дил сыры, тил сыны: Мугалимдерге, окуучуларга, абитуренттерге, студенттерге ж.б. кыргыз адабиятынан дилбаян жазуу боюнча сунуштар жана кеңештер. – Б.: 2008. – 158 б.
42.  Аталар сөзү – акылдын көзү. Адеп аңгемелери. 1-китеп. – Б.: 2008. – 148 б.
43.  Орто мектепте кыргыз тилин жана адабиятын окутуунун технологиялары. Илимий-иликтөөлөрдүн жыйнагы. – Б.: 2008. – 1-чыг. – 176 б. (авторлош).
44.  Окуучулардын адабий-теориялык түшүнүктөрүн калыптандыруунун жолдору. – Б.: 2009. – 160 б.
45.  Кыргыз адабияты сабагында көркөм текстин маңызын ачуу: монография. – Б.: 2009. – 114 б.
46.  Көркөм чыгарма жана анын ички сырлары: монография. – Б.: 2009. – 174 б.
47.  Ала-Тоодон ааламга үн салган Айтматов: илимий-усулдук колдонмо. – Б.: Айат, 2010 – 187 б.
48.  Адабиятты жаңыча окутуу: методдор, каражаттар жана иштелмелер: методикалык колдонмо. –  Б.: Айат, 2010 – 68 б. (авторлош).
49.  Кыргыз эл педагогикасы: табияты, таралышы жана тарыхы: Педагогикалык билим берүүчү жогорку окуу жайларынын студенттери жана мектеп мугалимдери үчүн. 1-китеп. – Б.: Турар. – 603 б.
50.  Дүйнөлүк билим стандарттары: Түркия жана Кыргызстан. – Б.: 2011. – 156 б. (авторлош)
51.  Дилбаян – чыгармачылык изденүүнүн үзүрү. – Б.: Айат, 2011. – 192 б.
52.  Педагогическая практика. Учебно-методическое пособие. – Каракол, 2011. – 60 с. (соавт.)
53.  Кыргыз балдар адабияты: окуу китебине кошумча колдонмо. – Б.: Айат, 2012. – 264 б.
54.  Адабият сабагы. Адабиятты окутуу. Илимий-усулдук колдонмо. – Б.: Айат, 2012. – 112 б.
56.  Такталбаган Токтогул. Адабий-тарыхый изилдөө. – Б.: «Айат», 2014. – 180 б.
58.  Балдарга багышталган элдик салттар жана тойлор. – Б.: «Айат», 2015. – 52 б.
Маалыматтамалары, сөздүктөрү:
59.  Адабият терминдеринин түшүндүрмө сөздүгү. – Ф.: 1987. – 120 б. (авторлош).
60.  Кыргыз адабияты: терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. – Б.: 1994. – 158 б. (авторлош).
61.  Кыргыз адабияты: терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Толуктоолор менен 2-бас. – Б.: 2003. – 200 б. (авторлош).
62.  Кыргыз адабияты: маалыматтама. – Б.: «Айат», 2014. – 392 б. (авторлош)
Көркөм адабий китептери:
63.  Ак чыйыр: аңгемелер. – Ф.: 1987. – 34 б.
64.  Курманбек баатыр: элдик дастан өзөктүү баян. – Б.: 2004. – 110 б.
65.  Рахманкул хан: тарыхый очерк. – Б.: 2004. – 88 б.
Валдорф (Миннесота)
Валдорф (Миннесота) (Waldorf) — Миннесота штатынын Waseca округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 229 киши. Болжолдуу аянты - 1.0 км². FIPS коду — 27-67756.
Муратов Абдыкерим (Абдикарим) Жаркынбаевич
Негизги илимий-методикалык эмгектери, көркөм чыгармалары, котормолору
66.  Ноокат жана ноокаттыктар. – Б.: 2005. – 80 б.
67.  Ордолуу жыландар: даректүү аңгемелер. – Б.: 2005. – 11 б.
68.  Бири кем дүйнө: шиңгил аңгемелер. – Б.: 2007. – 88 б.
69.  Жалын жүрөктүү, жакшы тилектүү Жолдошбек Раимбеков. – Б.: 2008. – 216 б.
70.  Акыркы адамжапайынын арзуусу: аңгемелер. – Б.: 2009. – 108 б.
71.  Сунулган баш... Суурулган кылыч...: тарыхый роман. – Б.: 2012. – 198 б.
72.  Көпөлөктөр өрөөнүн көксөгөн Мурза Гапаров. – Б.: Айат, 2013. – 68 б.
73.  Тоос неге куйругун түрлөнтүп ачып, жаба берет? (Балдар үчүн аңгемелер, жомоктор). – Б.: Айат, 2015. – 24 б.
74.  Үч жүз жаңылмач (балдар үчүн). – Б.: Айат, 2015. – 72 б.
Авторефераттары:
75.  Адабий-теориялык түшүнүктөрдү калыптандыруунун илимий-методикалык негиздери (V-VIII класстардын мисалында): педагогика илимдеринин кандидаты окумуштуулук даражасын изденип алуу үчүн жазган диссертациянын авторефераты. 13.00.02 – окутуунун теориясы жана методикасы (кыргыз адабияты). – Б.: 2001. – 17 б.
77.   Көркөм адабий тексттердеги элдик педагогикалык ойлор жана аларды окутуу процессинде интерпретациялоонун илимий методикалык негиздери (Ч.Айтматовдун чыгармаларынын мисалында): педагогика илимдеринин доктору окумуштуулук даражасын изденип алуу үчүн жазган диссертациянын авторефераты. 13.00.01 – жалпы педагогика, педагогиканын жана билим берүүнүн тарыхы; 13.00.02 – окутуунун жана тарбиялоонун теориясы жана методикасы (кыргыз адабияты). – Б.: 2010. – 38 б.
78.  Этнопедагогические мысли в художественно-литературных текстах и научно-методические основы их интерпретации в процессе обучения (на примере произведений Ч.Айтматова): автореферат диссертации на соискание ученой степени доктора педагогических наук. 13.00.01 – общая педагогика, история педагогики и образования и 13.00.02 – теория и методика преподавания и воспитания (кыргызская литература). – Б.: 2010. – 38 с.
Котормо китептери:
79.   Чоң энемдин алтын сандыгы: түрк эл жомоктору. – Б.: 2007. – 80 б.
82.  Ч.Айтматов Балалыгым. – Стамбул: Хызыр Рекламджылык ЛТД Шти, 2002. – 138 б. (Б.Чыныбаева менен бирге)
83.  Ч.Айтматов Балалыгым. – Стамбул: «Себат», 2003. – 160 б. (Б.Чыныбаева менен бирге).
85.  Чыңгыз Айтматов Балалык. – Б.: Турар, 2011. – 224-б. (Б.Чыныбаева менен бирге)
86.  Николай Шульгин Гав жана Мяу. – Б: Аль Салам, 2011. – 32 б.
87.  Бек Жылдыз, Рахим Карим Каз ойлоп тапкан достук ыры. – Б: Аль Салам, 2011. – 32 б.
88.  Лидия Шульгина Санаачыл үч сыйкырчы. – Б: Аль Салам, 2011. – 32 б.
89.  Жусуев С. Сөз кудурети: ар кыл макалалар, эскерүүлөр. – Б.: Бийиктик, 2006. – 640-б.
91.  Кыргыз тили, адабияты жана аларды окутуу. 2-чыг. – Б.: Айат, 2007. – 48 б.
92.  Кыргыз тили, адабияты жана аларды окутуу. 3-чыг. – Б.: Айат, 2009. – 60 б.
93.  Кыргыз адабияты (Антология) Чыгармалардын 10 томдук жыйнагы. 7-том. Романдар. – Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2012. – 552 б. (Б.Асранкулова менен бирге)
94.  Заманыбыздын улуу ойчулу М.Фетхуллах Гүлен. Түз.: А.Муратов, А.Ормушев, Ж.Борочоров. – Б.: 2012. – 364 б.
95.  Мевлана Желалиддин Руми жана дүйнөлүк цивилизация. Түз.: А.Муратов, Ж.Борочоров. – Б.: 2013. – 120 б.
96.  Диалогдун жарчысы – Чыңгыз Айтматов. Түз.: А.Муратов, Ж.Борочоров. – Б.: Имак офсет, 2013. – 200 б.
Сыйлыктары. Наамдары
Кыргызстан Журналисттер Союзунун «Манас Руху» сыйлыгынын лауреаты
Кыргыз Республикасынын президентинин Ардак грамотасы – 2007-ж.
Улуттук Жазуучулар союзунун Тоголок Молдо атындагы сыйлыгынын лауреаты
Кыргыз Өкмөтүнүн Балдар адабияты боюнча сыйлыгынын ээси
Кандидаттык диссертациялар:
1.     Бейшеналиев А.Б. Ф.Гүлендин педагогикалык ойлорун Кыргызстандын билим берүү мекемелеринде пайдалануунун илимий негиздери. – Бишкек, 2012.
2.     Гүмүшсой С. Жаңы типтеги мектептерде окуу процессин башкаруунун технологиялары. – Бишкек, 2012.
3.     Акбулут М. Жаңы типтеги мектептердеги окуучулардын таанып-билүүчүлүк кызыгуусун калыптандыруунун педагогикалык шарттары. – Бишкек, 2014.
Үй-бүлөсү тууралуу маалымат
Үй-бүлөлүү, үч балалуу (эки кыз, бир уулу бар). Жубайы – Кыдырбаева Бурулкан Алдаяровна. Уулу – Курманбек, кыздары – Айсулуу, Айпери.
Өзү он бир туугандын экинчиси.
Адабият
1.     Муратов Абдыкерим // Мугалимдик ыйык жол: КУУнун 80 жылдыгына карата. Түз.: Р.Сулайманова ж.б. – Б.: 2013. – 61 – 63-бб.
2.     Муратов Абдикарим Жаркынбаевич // Токтогул энциклопедиясы: Академик А.Акматалиевдин жалпы редакциясы астында. – Б.: Турар. – 202 – 203-бб.
3.     Муратов Абдыкерим // Алыкул энциклопедиясы: Академик А.Акматалиевдин жалпы редакциясы астында. – Б.: Турар. – 427-б.
4.     Муратов Абдыкерим Жаркынбаевич // китепте: ОшМУдан журналистика айдыңын көздөй... Редактор-түзүүчүлөр: Колдошев Т., Нуралиева З. – Ош,  2014. – 3 – 5-бб. – 68 б.
5.      Рысбаев С. Абдыкерим Муратов // китепте: Рысбаев С.К. Кыргыз балдар адабияты: проблемалар, портреттер жана окуп-үйрөнүү маселелери: «Педагогикалык технологиялар» сериясы. 5-китеп [Текст] / С.К.Рысбаев. – 2015. – 157-б.
Интернеттеги шилтемелер
www: кabar.kg, 2009, 11-фев.
www: kabar, 16-апр. 2014
www:кardeşкalemler SAYI: 83  /  Kasım - 2013
http://kmb3.kloop.kg/index.php/2014/03/25/abdykerim-muratov-kopoloktor-oroonun-koksogon-murza-gaparov/
Лейтерсбург (Мэриленд)
Лейтерсбург (Мэриленд) (Leitersburg) — Мэриленд штатынын Вашингтон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 523 киши. Болжолдуу аянты - 4.6 км². FIPS коду — 24-46400.
Реттерт
Реттерт (Rettert) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Рейн-Лан районуна кирет.
Калкы - 469 киши(2013-ж.). . Аянты - 5,80 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 41 117. Муниципалитеттин башчысы — Ульрих Дифенбах.
Бөльсдорф
Бөльсдорф (Bölsdorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Штендаль районуна кирет.
Калкы - 317 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 10,38 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 90 080. Муниципалитеттин башчысы — Дитер Мельцер.
Апелерн
Муниципалитет административдик курамы боюнча 6 шаардык районго бөлүнөт.
Майами (Миссури)
Калкы
2010-жылы калкы 160 киши болгон.
Валкэр (Миннесота)
Валкэр (Миннесота) (Walker) — Миннесота штатынын Cass округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 941 киши. Болжолдуу аянты - 3.8 км². FIPS коду — 27-67792.
Жаңы Мутабаш (Аскин району, Башкыртстан)
Жаңы Мутабаш — Башкыртстандын Аскин районундагы айыл, Мутабашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 53 киши. Почта индекси — 452886, ОКАТО коду — 80204840005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Брюстер мыйзамы
Брюстер мыйзамы ― диэлектриктин сынуу көрсөткүчү (n) менен табигый жарыктын түшүү бурчунун (φ) ортосундагы байланыш.
Диэлектриктин бетинен чагылган жарык толук поляризацияланат. Мында түшүү тегиздигине перпендикуляр жарык толкуну электр векторунун компоненти Еs гана чагылат, түшүү тегиздигиндеги Ер компоненти чагылбайт, ал сынат. Бул tg φ=n шартында аткарылат. Сынуу мыйзамы боюнча sin φ=sinr =n (r – сынуу бурчу). Брюстер мыйзамынын негизинде cos φ= sinr же φ+r =90° келип чыгат. Брюстер мыйзамынын 1815-жылы Д.Брюстер аныктаган. Брюстер мыйзамы эки диэлектриктин чегинен жарыктын өтүшүн чагылдырган Френель формуласынан алынат. Брюстер мыйзамы физикалык эң жөнөкөй толкундун электрдик векторунун (Еs) багытына дал келген электрондордун термелүүсүн түшүүчү толкундун электр талаасы диэлектрикте пайда кылат. Бул термелүүлөр диэлектриктен таралуучу чагылган толкундарды чектин бетинде дүүлүктүрөт. Бирок сызыктуу термелүүчү электрон өзүнүн термелүү багытында энергияны нурлантпайт. Ошентип чагылган толкунда электр талаасы (Еs) түшүү тегиздигине перпендикуляр тегиздикте гана термелет.
Гундремминген
Гундремминген (Gundremmingen) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Швабия административдик округуна карайт. Гюнцбург районуна кирет.
Калкы - 15668 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 10,48 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 7 74 136. Муниципалитеттин башчысы — Вольфганг Майер.
Нойнкирхен (Зигерланд)
Нойнкирхен (Зигерланд) (Neunkirchen (Siegerland)) — Германия Федеративдик Республикасынын Түндүк Рейн-Вестфалия жеринде жайгашкан муниципалитет. Арнсберг административдик округуна карайт. Зиген-Виттгенштайн районуна кирет.
Калкы - 13691 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 39,6 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 05 9 70 036. Муниципалитеттин башчысы — Манфред Гильé.
Пасифик Джанкшн (Айова)
Пасифик Джанкшн (Айова) (Pacific Junction) — Айова штатынын Миллс округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 2.0 км². FIPS коду — 19-60825.
Калкы
2010-жылы калкы 507 киши болгон.
Штавен
Штавен (Staven) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Мекленбург-Штрелиц районуна кирет.
Калкы - 453 киши(2013-ж.). . Аянты - 14,67 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 55 066. Муниципалитеттин башчысы — Петер Бөм.
Мелиорация курулуштары
Мелиорация курулуштары - табигый шарты боюнча пайдаланууга ылайыксыз (саздак, кургак, шор, таштак ж. б.) жерлерди өздөштүрүүдө колдонулуучу гидротехникалык курулуш объектилери. Мындай жерлерди жакшыртууда агромелиорация жана жер­дин бетин тазалоо чаралары менен бирге гидротехникалык курулуштар да пайдаланылат.
Ушундай максатгы иш жүзүнө ашыруу үчүн: Кыргызстанданда бул гидротехникалык курулуштардын бардык түрү кездешет. Алардын эң ирилери: Орто-Токой (сыйымдуулугу 470 млн м3), Киров атн. (550 млн м3), Төрткүл, Базар-Коргон, Найман ж. б. суу сактагычтар, Чоң Чүй каналынын түшүк чыгыш жанa батыш.
Гильермо Лассо
Гильермо Лассо Мендоза (, 1955-жылы 16-ноябрда Гуаякиль шаарында туулган), 2021-жылдын 24-майынан бери Эквадор Республикасынын Президенти.
Рех
Рех (Rech) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Арвайлер районуна кирет.
Калкы - 558 киши(2013-ж.). . Аянты - 4,69 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 31 068. Муниципалитеттин башчысы — Ханс Дитер Кучер.
Хайльбронн
Хайльбронн (Heilbronn) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан Шаар.
Калкы - 122879 киши(2013-ж.). . Аянты - 99,88 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 1 21 000. Мэр — Хельмут Химмельсбах.
Шаар административдик курамы боюнча 9 шаардык районго бөлүнөт.
Бугер-Ламберт-Бер мыйзамы
Бугер-Ламберт-Бер мыйзамы ― бир түстөгү нурдун жутулуучу зат аркылуу өткөндө начарланышын аныктоочу мыйзам.
Бул мыйзамды 1729-жылы П.Бугер экспериментте ачып, 1760-ж. И.Г.Ламберт теорияда алган, ал эми А.Бер мыйзамдын эритмелер үчүн колдонулушун изилдеген концентрацияга көз каранды болбогон учурда Бугер-Ламберт-Бер мыйзамы жутуучу заттын концетрациясын аныктоо үчүн колдонулат. Бугер-Ламберт-Бер мыйзамынын физикалык мааниси жарык нурундагы фотондордун жоюлуу процесси алардын нурдагы тыгыздыгына, б. а. зат аркылуу өтүүчү жарыктын интенсивдүүлүгүнө көзкаранды эместиги.
Линганорэ-Бартонсвилл (Мэриленд)
Линганорэ-Бартонсвилл (Мэриленд) (Linganore-Bartonsville) — Мэриленд штатынын Frederick округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 12529 киши. Болжолдуу аянты - 42.5 км². FIPS коду — 24-47043.
Өзбекстандын 2016 жылдагы Президенттик шайлоосу
Өзбекстандын 2016 жылдагы президенттик шайлоосу — 2016 жылдын 4 декабрында болуп өтүп .Шавкат Мирзияев Өзбекстандын президенти болуп шайланды. Өлкөнүн Борбордук шайлоо комиссиясынын маалыматы боюнча, ал 88,61 пайыз добуш топтогон. Шайлоого жалпысынан 17 миллион 951 миң жаран катышкан. Бул добуш берүүчүлөрдүн 87,73 пайызын түзөт.
Ольдендорф (Гольштейн)
Ольдендорф (Гольштейн) (Oldendorf (Holstein)) — Германия Федеративдик Республикасынын Шлезвиг-Гольштейн жеринде жайгашкан муниципалитет. Штайнбург районуна кирет.
Калкы - 1154 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 10,35 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 01 0 61 082. Муниципалитеттин башчысы — Ханс Нонненбройх.
Мункачи Бернат
Мункачи Бернат (венг. Bernát Munkácsi, 12 март, 1860 - Надьварад, Трансильвания (азыркы Орадя, Румыния, Австро-Венгрия) — 21 сентябрь 1937, Будапешт, Венгрия) - венгр (мажар) тилчиси, түрколог, этнографы, адабиятчысы жана фольклористи. Венгер ИАсынын академиги (1910-жылдан тарта).
1882-ж. Австро-Венгриянын Будапешт университетин аяктаган Бернат Мункачи өмүрүн Поволожьядагы жана Батыш Сибирдеги финн-угор жана түрк элдерин (удмурт, ханси, манси, чуваш ж.б.) жана алардын венгрлер (мажарлар) менен этникалык, тилдик жана маданий байланыштарын изилдөөгө арнаган. Изилдөөлөрүн талаа материалдары менен толуктап турган. Алсак, 1885-жылы жергиликтүү элдердии изилдөө максатында Россия импеиясынын Уфа губерниясындагы 6 уездинде илимий жүрүштө болгон. Бернат Мункачи “Ethnographia” журналында редакторлук кызматты аркалаган, андан башка “Келети семле” (“Keleti Szemle”) журналынын негиздөөчсү болгондугу белгилүү. 1904-ж. Венгр комитетине караштуу Орто жана Чыгыш Азия эл аралык коомун түзгөн. 1915-1916 жж. Б.Мункачи Эстергомск лагеринде болуп, ал жерде Биринчи дүйнөлүк согушта орус армиясынан автстро-венгрлерге туткунга түшкөн 25 удмурт солдаттан ар кыл текстерди жазып алган. Бернат Мункачинин изилдөөлөрү - прикладдык (тилге байланыштуу абдан көп тексттердин колдонмо коллекциясы) жана теоретикалык (тарыхтан мисалдар, тилдик салыштыруулар жана Поволжья, Батыш Сибирь калктарынын диалектологиясы) проблемаларга багышталып, күнүбүздө да өзүнүн актуалдуулугун жогото элек. Б. Мункачи кыргыз этнонимин чечмелөөгө аракет кылган. Алсак, B.Munkasciнин ою боюнча “кыргыз” этноними “кырогуз” сөзүнөн келип чыгат деген пикирин айткан. Мункачинин негизги эмгектерин салыштырма тил илиминде, тюркологияда, иранистика жана этнография тармактарында жүргүзгөн. Алардын айрымдары башка финно-угоротаануучулар тарабынан анын өлүмүнөн кийин жарык көргөн.
Бөсдорф (Оре)
Бөсдорф (Оре) (Bösdorf (Ohrekreis)) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Оре районуна кирет.
Калкы - 456 киши (31-декабрь, 2004 жыл). Болжолдуу аянты - 11,98 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 83 100. Муниципалитеттин башчысы — Георг Ордорф.
Тупралы (Аскин району, Башкыртстан)
Тупралы — Башкыртстандын Аскин районундагы айыл, Мутабашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 44 киши. Почта индекси — 452886, ОКАТО коду — 80204840007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Букачар топ жылдызы
Букачар топ жылдызы – аймагы Эгиз, Персей, Кой, Орион жана Эридан топ жылдыздары менен курчалган.
Ал топ жылдыздын башкы жылдызы кызгылт сары түстөгү Альдебарандын айланасында коюу жайгашкан жылдыздардын топтошуулары Гиаддар (Үркөр) орун алган. Альдебаран жылдызын 200дөн ашуун жылдыз курчап, алардын өздүк кыймылы асман мейкиндигинде бир чекитке (Бетельгейзе жылдызына) багытталган. '''Букачар топ жылдызында Күнгө окшогон көптөгөн жылдыздар орун алып, алар Кызыл Гиганттар. Астрономиялык так эсептөөлөрдүн негизинде Гиаддар мындан 80000 жыл илгери Күндү эки эсеге жакын аралыкта жандап өтүп, 65 миллион жылдан кийин бизден алыстаган. Өлчөмү Айдын өлчөмүнөн кичине, бар болгону 12 жылдыз чоңдугундай гана болуп көрүнөт.
'''Букачар топ жылдызынан Крабсымал тумандуулук орун алып, анын координаты Кытай астрономдору ачкан 1054 жылдагы өтө жаңы жылдызга туура келген. Крабсымал тумандуулуктан өтө күчтүү радио жана рентген нурлануулары байкалып, 1967-ж. ачылган Пульсарлардын себепкери болгон.
Валнут Гроув (Миннесота)
Валнут Гроув (Миннесота) (Walnut Grove) — Миннесота штатынын Redwood округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 871 киши. Болжолдуу аянты - 2.7 км². FIPS коду — 27-67846.
Штафенхаген
Калкы - 5857 киши(2013-ж.). . Аянты - 40,84 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 52 074. Мэр — Бернд Манке.
Шаар административдик курамы боюнча 8 шаардык районго бөлүнөт.
Наполеон (Миссури)
Наполеон (Миссури) (Napoleon) — Миссури штатынын Лафайетт округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 4.5 км². FIPS коду — 29-51140.
Калкы
2010-жылы калкы 208 киши болгон.
Патон (Айова)
Патон (Айова) (Paton) — Айова штатынын Грин округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 1.5 км². FIPS коду — 19-61815.
Калкы
2010-жылы калкы 265 киши болгон.
Каркас-панелдүү конструкциялар
Каркас-панелдүү конструкциялар -  көтөрүп туруучу бөлүгү каркастан жана калкалоочу бөлүктөрү панелден жасалган имарат конструкциялары. Жыгачтан, металлдан, темир-бетондон бир же көп кабаттуу турак жай, коомдук жана өнөр жай имараттарын курууда Каркас-панелдүү конструкциялар кеңири колдонулат. Шамалдын, ар кандай термелтүүчү күчтөрдүн таасиринө дуушар болуучу кеп кабаттуу имараттарда термелтүүчү күчтү тик жана горизонталь абалында коюлган диафрагмага берүүгө жарамдуу болуп байланышкан темир-бетон каркасы көп колдонула. Аз кабаттуу үйлөрдү курууда тик жана жантайыдкы абалда коюлган колонна, устун болуп пайдаланыла турган каркастар керектелет, ал эми калкалоочу конструкциялар жыгач жана жылуулоочу материалдардан даярдалган панель турүндө жасалат.
Реэ (Вестервальд)
Калкы - 958 киши(2013-ж.). . Аянты - 7,41 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 43 285. Муниципалитеттин башчысы — Йоханнес Бойль.
Гутенек
Гутенек (Guteneck) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Пфальц административдик округуна карайт. Швандорф районуна кирет.
Калкы - 877 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 35,06 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 3 76 133. Муниципалитеттин башчысы — Йохан Вильхельм.
Чад (Аскин району, Башкыртстан)
Чад — Башкыртстандын Аскин районундагы айыл, Мутабашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 44 киши. Почта индекси — 452886, ОКАТО коду — 80204840008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Апен
Апен (Apen) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Аммерланд районуна кирет.
Калкы - 11033 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 76,83 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 51 001. Муниципалитеттин башчысы — Ханс-Отто Улькен.
Нойнкирхен-Зельшайд
Нойнкирхен-Зельшайд (Neunkirchen-Seelscheid) — Германия Федеративдик Республикасынын Түндүк Рейн-Вестфалия жеринде жайгашкан муниципалитет. Көльн административдик округуна карайт. Рейн-Зиг районуна кирет.
Калкы - 20634 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 50,64 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 05 3 82 040. Муниципалитеттин башчысы — Хельмут Менг.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 59 шаардык районго бөлүнөт.
Алгачкы кайра жаралуу
Алгачкы кайра жаралуу – XV кылымда Италиядагы кайра жаралуу реалисттик көркөм искусствосунун калыптануу жана өнүгүү доору. Анын негизги борбору болуп демократиялык Флоренция респ-касы эсептелинген. Алгачкы Кайра жаралууга көп учурда проторенессансты кошуп жүрүшөт.
Линсикум (Мэриленд)
Линсикум (Мэриленд) (Linthicum) — Мэриленд штатынын Anne Arundel округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 7539 киши. Болжолдуу аянты - 10.9 км². FIPS коду — 24-47125.
Бурчтук ылдамдык
Бурчтук ылдамдык - катуу нерсенин октун айланасындагы айлануу тездигин мүнөздөөчү вектордук чоңдук.
Кыймылсыз октун айланасындагы бир калыпта айланган Бурчтук ылдамдыктын сан мааниси: ε=Δω/Δt, мында Δω - бул Δt убакыттын ичинде φ бурулуу бурчунун өсүндүсү, жалпы учуру ω =dφ/dt. Бурчтук ылдамдыктын вектору айлануу огун бойлото багытталат. Бурчтук ылдамдыктын өлчөмдүүлүгү Т -1.
Алла прима
Алла прима (италянча alla prima – аля прима) – аягына чейин иштетилбеген, тез бүткөрүлүүчү живопись. Бир шилтем же 1 сеанс менен иштеп бүткөрүлүүчү ыкмалардын бири да алла прима аталат.
Валсам (Миннесота)
Валсам (Миннесота) (Waltham) — Миннесота штатынын Mower округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 151 киши. Болжолдуу аянты - 1.2 км². FIPS коду — 27-67918.
Нилайвилл (Миссури)
Нилайвилл (Миссури) (Neelyville) — Миссури штатынын Батлер округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 3.0 км². FIPS коду — 29-51446.
Калкы
2010-жылы калкы 500 киши болгон.
Нур сүрөсү
== 24-сүрө, «Нур» ==
Мелиорация системаларын комплекстүү автоматташтыруу боюнча бүткүл союздук илим изилдөө институту
Мелиорация системаларын комплекстүү автоматташтыруу боюнча бүткүл союздук илим изилдөө институту - суу чарба курулуштарын комплекстүү автоматташтыруу боюнча илимий иштерди жүргүзүүчү мекеме.
Инстиут мурдагы Кыргыз суу чарба илимий изилдөө институнун негизинде 1973-ж. 14-февралда Фрунзе шаарында уюшулган. Институт — СССРдин суу чарба тармагындагы мелиорация системаларын комплекстүү автоматташтыруу боюнча илимий изилдөө иштеринин башкы мекемеси.
Бул максатта ондогон гидротех. курулуш конструкциясы, автоматтык аспаптар түзүлүп, суу байлыктарьш туура пайдалануу менен бардык өсүмдүктөрдөн жог. түшүм алуу жолдору талдап текшерилет. Институт 1975-жылдын 1-январынан жаңы уюшулган Мелиорация системаларын комплекстүү автоматташтыруу боюнча буткул союздук илимий-өндүрүш бирикменин жетекчилиги менен өз ишин улантууда.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Насилов Дмитрий Михайлович
Насилов Дмитрий Михайлович (1935-ж. туулган), филология илимдеринин доктору, профессор, белгилүү түрколог жана чыгыштаануучу, Түрк лингвистикалык коомунун чет элдик мүчөсү. М.В. Ломоносов атындагы ММУнун алдындагы Чыгыш тилдер институтун аяктаган, лигвистикалык, түркологиялык багыттагы 220 ашык эмгектердин автору. 1958-1960 жж. Самарканд университетинде өзбек тили боюнча окутуучу, 1960-1963 жж. СССР ИАсынын Тил институтунда аспирант урада окуган. 1963-1993 жж. Ленинграддагы (Санкт-Петербург) СССР ИАсынын бөлүмүндө илимий кызматкерден Алтай тилдери бөлүмүнүн жетекчилигине чейин эмгектенген. Россиянын улуттар тилдери институтунда, 1996-ж. ММУнун алдындагы Азия жана Африка өлкөлөрүнүн институтунда профессор болуп иштеп келет. Алтай тилдери, байыркы түрк тилдеринин жазуу эстеликтери, байыркы уйгур тили, өзбек тили, түрк тилдеринин салыштырмалуу грамматикасы, түркологияга киришүү ж.б. багыттагы дарстарды окуйт.
Офицерлер үйү
Офицерлер үйү — Сов. Армияда жанa АДФте коммунисттик тарбия берүүчү жанa маданийагартуу жагынан иш жүргүзүүчү мекеме.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Бабен
Калкы - 190 киши (31-декабрь, 2006). Болжолдуу аянты - 9,06 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 90 020. Муниципалитеттин башчысы — Урзула Хаукке.
Карск деңизи
Карск деңизи (деңизге куйган Кара дарыянын атынан) - Түндүк Муз океанындагы четки деңиз. Батышынан Вайгач, Жаңы Жер, Франц-Иосиф жери аралдадары, чыгышынан Түндүк жер аралдары жана Таймыр жарым аралы менен чектешет. Аянты 880 миң км2, орточо тереңдиги 127 м, эң терең жери 620 м. Суусунун көлөмү 112 миң км3. Түштүк-батыштан түндүк-чыгышка 1500 км аралыкта созулуп жатат. Туурасы (түндүк бөлүгүндө) 800 км ге чейин. Ири дарыялары - Енисей, Обь, Пясина, Кара; булардын жылдык агымы 1300 км Аралдары көп (жалпы аянты 10000 км2), көпчүлүгү деңиздин түндүк-чыгыш бөлүгүндө.
Карск деңизи негизинен материктик тайыздыкта жайгашкан, ошондуктан анын аянтынын 40%ке жакыны 50 м ден тайыз, 2%ке жакын аянтынын тереңдиги гана 500 м ден төмөн. Шельф түндүгүнөн эки кобул - Ыйык Анна (Франц-Иосиф Жери аралынын жээгин бойлой жайгашкан, тереңдиги 620 м ге чейин) жана Воронин (Түндүк Жер аралынын жээгин бойлой жайгашкан, тереңдиги 450 м ге чейин) менен бөлүнгөн. Кобулдардын ортосунан суу астындагы Борбордук Карск дөңсөөсү (тереңдиги 50 м чамасында) өтөт. Андан Ушаков, Визе аралдары чыгып жатат. Жаңы Жер аралынын чыгыш жээгин бойлой Жаңы Жер ойдуңу (тереңдиги 200 - 400 м) созулуп жатат. Климаты арктикалык, январдын орточо температурасы -20°Сден -28°Сге чейин (минимуму -46°Сге жетет), июлдуку 6°Сге (максимуму 16°С) чейин. Шторм болуп турат. Климаттын ызгаардуулугу түштүк-батыштан түн,чыгышты карай күчөйт. Деңизди жылдын көпчүлүк учурунда муз каптап жатат. Жайында жээк муздар талкаланып, калкыма муздарды пайда кылат. Жайында суусунун орточо температурасы түштүгүндө 7°Сге чейин, түндүгүндө -0,5 -1,0°С. Туздуулугу түштүгүндө 8,0 - 10,0%оДен  18,0-22,0%0ге чейин өзгөрөт, түндүгүндө 33,0-33,5 %. Деңиздин үстүңкү агымы циклондук. айланууну пайда кылат. Жарым суткалык ташкындоо басымдуу, бийиктиги 0,3 - 1,2 м. Омуль, муксун, корюшка, навага ж. б. балыктар промыселдик мааниге ээ. Түндүк дельфин, ит балык (нерпа, тюлень тукумунда), суужолборс (морж), деңиз коёну, ак аюу мекендейт. Карск деңизи аркылуу Түндүк деңиз жол трассасы өтөт.
Хаймсхайм
Хаймсхайм (Heimsheim) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан Шаар. Энц районуна кирет.
Калкы - 5439 киши(2013-ж.). . Аянты - 14,32 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 2 36 025. Мэр — Уве Руп.