cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Катаган
ЖАНКУШЧУДАН ТАРАГАН -ЧАЛИКЕ УРУУСУНУН САНЖЫРАСЫ
Жогоруда келтирилген маалыматтардан улам, Кубат бийди талашып жаткан кушчунун урууларына: Шараноддор, Кагаздылар, Чаликелер, Таз кушчулар анан  Иманбек экен. Ар бир уруу өз көмөчүнө күл тартпай, окумуштууларга жол берсек кантет. Алар терең изилдешип, бир жыйынтыкка келүүсүн күтөлү. Ынтымак жакшы, ырк жакшы, ынтымактуу журт жакшы –дегендей, маселенин калыс чечилишин күтөлү.
Санжыра, Таласта жашаган Чалике уруусунун, 2-апрель 2015-ж. Талас шаарында өткөн курултайында талкуудан өткөрүлүп, бекитилген. Кошумча маалыматтар менен толуктап, санжыраны жазган жана даярдаган манасовед Төрөбек Оторбаев. Талас шаары. Тел. 0770484478
Сынзас дарыясы
Сынзас — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Кабырза дарыясынын оң жээгинен 35 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кара-Унгур (дарыя)
Кара-Унгур — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Киялы-Буртя дарыясынын оң жээгинен 70 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Дудет дарыясы
Дудет (Орт. Дудет) — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Урюп дарыясынын сол жээгинен 95 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 87 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бруксвилл (Оклахома)
Бруксвилл (Оклахома) (Brooksville) — Оклахома штатынын Pottawatomie округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 90 киши. Болжолдуу аянты - 7.7 км². FIPS коду — 40-09400.
Чоң Нэлыня-Шор
Чоң Нэлыня-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Адзьва дарыясынын сол жээгинен 134 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Жаакташ суусу
Жаакташ суусу, Тарагай – Жетөгүз районундагы суу, Чоң Нарындын оң курамы. Узундугу 36 км,  алабынын аянты 1173 км².
Чоң Нэлыня-Шор
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Жаакташ суусу
Кумтөр суусу менен Арабел суусунун кошулушунан пайда болот. Кумтөр Петров мөңгүсүнөн башталат. Жогорку бөлүгүндө Жетимбел жана Акшыйрак кырка тоолорун бөлүп турган капчыгай аркылуу, андан чыкканда байыркы мореналуу түздүк менен  түштүктөн- батышка карай агат. Түздүккө чыкканда жай агып, салааларга бөлүнөт. Төмөнкү агымында бир нук менен агып, босоголорду пайда кылат. Мөңгү, кар жана жаан-чачын сууларынан куралат. Жылдык орточо чыгымы 11,3 м³/сек. Июлда кирип, сентябрда тартыла баштайт.
Чоң Нэлыня-Шор
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чымылдактар
Чымылдактар (лат. Cursoriinae) — чулдуктардын бир тукумчасы, буларга төмөнкү түрлөр кирет: Африка чымылдагы (лат. Rhinoptilus africanus), Мисир чымылдагы (лат. Pluvianus aegyptius), кадимки чымылдак (лат. Cursorius cursor).
Потёмкин, Григорий Александрович
Потёмкин, Григорий Александрович (13(24). 9. 1739 - 5(16). 10. 1791, Яссы шаарынын району) - орус мамлекеттик жана аскер ишмери, дипломат, генерал-фельдмаршал (1784). Каныша Екатерина IIнин сүймөнчүгү.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Октябрь (Араван району)
Октябрь (Октябрь) — Кыргыз Республикасынын Ош облусунун Араван районундагы кыштак. С. Юсупов атындагы айыл аймагына караштуу. Деңиз деңгээлинен 790 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Араван кыштагынан 3 км Түштүк тарапта. Ош темир жол бекетинен 35 км. Кыштак 1932-ж. негизделген. Орто мектеп, китепкана, ФАП бар. Турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү, соода жайлары иштейт.
Көзөмөлгө алуу
Көзөмөлгө алуу – мыйзамдуулукту камсыз кылуу боюнча мамлекеттик органдардын ишмердүүлүгүнүн бир түрү. Ал өзара сот көзөмөлүнө алуу , конституциялык көзөмөлгө алуу (кара:Конституциялык көзөмөл),  прокурордук көзөмөлгө алуу  болуп бөлүнөт. Ага административдик көзөмөл түрлөрү да кирет. Автордук көзөмөлгө алуу анын өзгөчө түрү болуп саналат.
Октябрь (Араван району)
Калкы
Калкы - 2 201 киши ; негизинен дыйкан чарбаларында эмгектенет.
Электрдик диализ
Электрдик диализ – мембрана аркылуу иондук бирикмелерди электр кыймылдаткыч күчүнүн таасири менен бөлүү. Метод сууну тузсуздандырууда, кантты жана сүттөгү заттар бөлүүдө колдонулат.
Электр кинетикалык кубулуштар
Электр кинетикалык кубулуштар, дисперстик системаларда жана капиллярда байкалат. Негизги Э. к. к. 1) электр-осмос- электр талаасынын таасири менен, капиллярлар тешиктүү – мембраналар жана эң майда бөлүкчөлөр катмары аркылуу суюктуктун өтүшү; 2) электр-осмоско карама-каршы кубулуш. Агым потенциалы – суюктук агып өтүшүнүн негизинде диафрагма – мембрананын карама-каршы беттери ортосунда пайда болгон потенциалдын айырмасы; 3) электрофорез – электр талаасынын таасиринен суюк чөйрөдө калкып жүргөн катуу - коллоиддик бөлүкчөлөр, суюк тамчылар кыймылы; 4) электрофорез кубулушуна карама-каршы кубулуш-чөгүү потенциалы. Ал бөлүкчөлөр кыймылынын негизинде суюктукта пайда болгон потенциалдын айырмасы. Э.к.к. эки фазанын бөлүнгөн чегинде пайда болуучу электр кинетикалык потенциал чоң роль ойнойт. Электр осмос жана электрофорез кубулуштарын 1809-ж. Москва университетинин профессору Ф.Ф.Рейс ачкан. Э. к. к. практикада электр–осмос коллоиддик эритмелер, глицерин, сууну тазалоо, тери иштетүү жана кээ бир материалды боёдо колдонулат. Электрофорез суюктуктагы майда бөлүкчөлөрдү бөлүп алуу, чопону, түтүндү тазалоодо, медицинада кеңири пайдаланылат.
Куу күлүк
Куу күлүк (лат. Cataglyphis pallida) — Орто Азиянын кумсарган күлүк кумурскасы.
Сентиментализм
Сентиментализм (фр.— сезгичтик) — адам сезимин, курчаган чөйрөнү өзгөчө сезимталдуулук менен сүрөттөп берууну, каармандардын түйшүктөрүн, кайгы-муңун көбүрөөк чагылдырууну көздөгөн адабий агым. Ал агымдын алгачкы негиздери XVIII кылымда Англияда пайда болуп, анын өнүгүшүнө буржуазиялык коомдун ичиндеги ар түрдүү карама-каршылыктар, капитализмдин алгачкы белг-леринин активдешиши таасир эткен. «Сентиментализм» деген термин англиялык жазуучу Лоренс Стерндин «Сентименталдык саякат» аттуу чыгармасынан алынып, кийин адабий агымдын наамын билдирип калган. Сентименталисттер адамдардын ички кубаныч-кайгыларына бөтөнчө маани беришкен, окурмандарды жана көрүүчүлөрдү ыйлатууга аракет жасашкан жана көп учурда бул багыттагы аракеттери турмушту ар тараптуу көрүүгө, адамды коомдук мамиледе сүрөттөөгө тоскоолдук кылган. Баяндоонун жаңы формалары: саякат күндөлүктөрү, эпистолярдык роман-повесттер өтүмдүү жанрларга айланды. Эпикалык чыгармаларда лиризм, психологизмге бөтөнчө маани берилди, тилдик жактан эмоционалдуу лексика көп колдонулду. Руссо башында турган активдүү сентименталисттер коомдук турмушту өзгөртүү маселелерин көтөрүп чыгышты.
Потёмкин, Владимир Петрович
Потёмкин, Владимир Петрович (7 (19). 10. 1874 - 23. 2. 1946, Москва) - советтик мамлекеттик жана парт, ишмер. тарыхчы, дипломат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Эсенбеков, Абдылдабек
Эсенбеков Абдылдабек (1927, Талас району, Таш-Арык айылы — 1986, Бишкек ш.) — мыйзамдуулук жана укук коргоо тармагынын ишмери, юстициянык 3-класстагы мамлекеттик кенешчиси (башкача айтканда генералга тете наамды кыргыздардан биринчи болуп алган) (1974), Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген юристи (1981). 1951-ж. Ташкендеги юридикалык институтту бүтүргөн. 1951—52-ж. Ош облустук эл сотунда, 1953—62-ж. Кыргыз ССРинин Юстиция министрлигинде, 1962—71-ж. республиканын прокуратурасында жооптуу кызматтарда иштеген. 1971— 80-ж. Ысык-Көл, 1980—83-ж. Нарын облустарынын прокурору, 1983—85-ж. Кыргыз ССРинин прокурорунун биринчи орун басары, 1985—86-ж. Кыргыз Республикасынын прокурору. Медалдар менен сыйланган.
Белфаст
Белфаст - Улуу Британиядагы шаар. Түндүк Ирландиянын саясий жана экономикалык борбору. Ирланд деңизинин жээгинде жайгашкан. Калкы 275 миң (2005). Белфаст-Лох булуңунун жээгиндеги порт. Темир жол тоому, аэропорт, ун-т (1845-жылдан) бар. Кеме куруунун ири борбору. Машина куруу, электр-тех., прибор куруу, зыгыр, жеңил өнөржайлары иштейт. 12-к-дан белгилүү. 19-20-кылымдардын архитектура эстеликтери (собор, музей, парламент) сакталган.
Көзөмөлгө алуу баскычы
Көзөмөлгө алуу баскычы – жергиликтүү соттордун мыйзамдуу күчүнө кирген сот актыларына карата сот жүрүм катышуучуларынын даттануусу менен сунушу боюнча иштерди карай турган КР Жогорку соттун президиуму менен сот коллегиялары.
Улан тоосу
Улан тоосу — Нарын кырка тоосунун чыгышында, Улан Жаңы-Жер сууларынын алабында жайгашкан. Ат-Башы жана Нарынрайонунун аймагында.
Тоо кеңдик багытында 60 км,туурасы 7 км. Орточо бийиктиги 4100 м, эң бийик жери 4542 м. Аскалуу ичке тилкени түзүп, төр, цирктер, көп кездешет. Тоо капталдары кыска, жаалама аскалуу, терең жана жыш майдалуу капчыгайлар бар.
Негизинен девон менен карбондун оолиттүү аки таш, кремний, кумдук сланец туф, порфрит тектеринен түзүлүп, түндүк-батыштан түндүк-чыгышка баагытталган тектон, жаракалар менен тилмеленип жатат. Субалып жана алып аралашкан талаа жана шалбалуу талаа, андан жогору тундуралуу чөл жана инвалдык-гляциялдык ланшафт алкактары мүнөздүү. Жайыт.
Холокост
Холокост (holocaust, грек тилинен - «жалпы өрттөө») - тар мааниде - экинчи дүйнөлүк согуш учурунда Германияда, алардын союздаштарынын жана алар тарабынан оккупацияланган территорияларда жашаган жөөттөрдү куугунтуктоо жана массалык түрдө жок кылуу;
Gaitana
Гайтана (Гайта-Лурдес) Эссами (фран. Gaitana Essami, укр. Гайтана Ессамi ) англис тилинде аткарылуучу «Be My Guest» чыгармасы менен, Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагындагы Украина өлкөсүнүн көрсөтүүчүсү.
Холокост
1933-1945-жж. аралыгында улутчул Германия жана коллаборационисттер тарабынан европалык жөөттөрдү системалуу куугунтуктоо жана жок кылуу. Кең мааниде фашисттик Германиянын мезгилинде улутчулдар тарабынан ар кандай этностук жана социалдык топтордун (советтик согуш туткундары, поляктар, жөөттөр, цыгандар, гомосексуалдык эркектер, масондор, катуу оорулуулар жана майыптар) өкүлдөрүн куугунтуктоо жана массалык жок кылуу.
Электрдик чөгөрүү
Электрдик чөгөрүү – эритме же куймадан металлды электроддун бетине чөкмө катары бөлүп алуу. Метод үч түрү бар–катофорез, анофорез жана диффузиялык форез. Метод жардамы менен металлды жана металлдык катмар менен жабылган материалды алууга болот.
Акустикалык түзүлмө
Акустикалык түзүлмө - аракети катуу нерселерде жана суюктуктарда оптикалык диапазондогу электрмагниттик жана акустикалык толкундардын өз ара аракеттерине негизделген түзүлмө. Ал оптикалык нурлануунун мүнөздөмөлөрүн (серпимин, уюлдашуусун, жарыктык ишаратын, спектрдик курамын ж. б.) башкарууга жана алып жүрүүчүсү жарыктык, акустикалык толкундар болгон маалыматтарды иштеп чыгарууга мүмкүндүк берет.
Серия
Серия — (лат. — катар деген сөз), тематикасы, козгогон багыты боюнча жалпы касиетке ээ китептерди бирдей типте, жалпы бир наам менен басып чыгарып туруу. Маселен, «Окуучунун китеп текчесине» аттуу сериядан анын эмблемасы коюлган китептер чыгарылат. Ошондой эле «Жаш калем», «Жаштар үнү», «Пропагандисттин китеп текчесине», «Атеисттин китеп текчесине» жана башка сериялар чыгат.
Бай
Бай – кыргыз коомундагы колунда бар, экономикалык жетишкендикте жашаган адамдардын аталышы. Коомдун социалдык катмары. Элдин материалдык жактан көбүрөөк камсыз болгон бөлүгүн көрсөтүүдө «Бай» термини «Манас», «Семетей», «Сейтек» ж. б. эпостордо өтө көп кездешет. Кыргыз коому, бай-манап жана кедей-кембагал болуп бөлүнүп келгени жалпыга маалым. Элдин мындайча бөлүнүшү табигый көрүнүш. Табият адамдарды күч-кубат, акыл-эс жагынан бирдей жаратпаган сыяктуу эле, алардын материалдык жана руханий байлыктары да бирдей болбойт, ушундан улам, алардын коомдон, анын социалдык тепкичтеринен ээлеген орундары да ар түрдүүчө болот. Тек гана, байлардын байлыгын күнөөлөп, кедейлердин кедейлигин жактоонун эч зарылчылыгы жок, мындай «күнөөлөө» жана «жактоо» өтө оор кесепеттерге алып келээрин «социализмдин тарыхы», биздин аталарыбыздын өмүр баяны далилдеп турат. Бай-манаптардын активдүү бөлүгүн 1917–25-ж. басмачылар катары кырып-жоюп, калганын 1926–30-ж. Кыргызстандан башка аймактарга, Украинага ж. б. жактарга көчүрүп жиберген. Кеңеш доорунда байлар негизинен тап катары жоюлган. Бирок жеке менчикке негизделген азыркы коомдук өзгөрүүлөрдүн шартында байдын жаңы түрү пайда болду.
Күлүктөр
Күлүктөр (лат. Harpalus) — дуулдак конуздар тукумундагы уруу.
Электрдик эрозия процесси
Электрдик эрозия процесси – заттар (металлдар, куймалар жана башка) электр тогунун таасири менен талкаланышы. Электрэрозиялык технология эки багытта жүргүзүлөт: «электр учкундуу иштетүү» – катуу заттар түрдүү формаларга кесүү, иштетүү; химиялык синтездер (карбид, сульфит, фосфит жана башка бирикмелерди) жүргүзүү; күкүм түрүндөгү заттар жана катализаторлор алуу. Электрэрозиялык технология плазмохимия процесстерине таандык.
Нарын мамлекеттик университетинин гимини
С. Нааматов атындагы Нарын мамлекеттик университетинин гимни —
Созу: Жедигер Саалай
Обону: Камчыбек Жусупов
Тоо элинин Тенир берген олжоосу,
Жаштарына билим берип колдоочу.
Тоо койнуна ачкан ушул окуу жай,
Тенир-Тоонун илим-билим ордосу.
Нарындай туйлап шар аккан,
Нарк менен алга бараткан.
Заманбап биздин окуу жай,
Атына заты жарашкан.
Кун дайыма тийип турат чокуга,
Тоолук жаштар осот дайым окууда.
Нарындыктар башкаларды тандатып,
Ар илимге улам салым кошууда.
Кайырма:
Алыс барбай алам билим олжону,
Адабият маданият борбору.
Ала-Тоонун  сыймыгы бул окуу жай,
Ардактоочу байлыгыбыз колдогу.
Павел Постышев
Постышев, Павел Петрович (парт, жашырын аты - Ермак) (6(18). 9. 1887, Иваново-Вознесенск-26. 2. 1939) - советтик мамлекеттик жана парт, ишмер.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Акустикалык чуу
Акустикалык чуу — гармониялык эмес, ар башка жыштыктагы татаал түзүлүштүү үн. Жаратылышы боюнча акустикалык чуу төрт түргө бөлүнөт: 1) механикалык чуу - катуу нерселердин дирилдөөсүнөн; 2) аэро- же гидродинамикалык чуу - кыймылдагы газдардын, буунун жана суюктук басымынын, ылдамдыгынын өзгөрүшүнөн; 3) термикалык чуу жарылуунун же разряддын натыйжасында басымдын кескин чоңоюп, жылуулуктун өтө тез бөлүнүп чыгышынан; 4) кавитациялык чуу - суюктуктагы аба көбүкчөсүнүн жарылуусунан пайда болот.
Кыргыз тилинин макал лакаптары
Кыргыз тилинин макал лакаптары, макал-лакаптар жөнүндөгү илим, адам тилинин түзүлүшүнүн жана кызматынын жалпы мыйзамдыры тууралуу илим. Колуңуздагы китеп Мухамед Ибраимов агайдын 26 бою талбай эмгектенип, таруудай бирден терип, жыйнап келген көлөмдүү ишинин үзүрү. Жыйнакка 10 551 макал-лакап, учкул сөздөр кирген.
Гемералопия
Гемералопия (грек. ημέρα, «күн» жана грек. αλαός, «сокурлук») — күүгүмдө, түнкүсүн начар көрүү.
Гемералопия тубаса, симптомдук, ишдемдик болушу мүмкүн. Тубаса гемералопия балалык чакта жана өспүрүм куракта билинет. Оору көбүнчө тукум кууйт. Кээде бул оору менен үй-бүлөнүн бардык мүчөлөрү жабыркашы да мүмкүн. Симптомдук гемералопия көз ооруларында (көздүн тор кабыгынын дистрофиясы, көрүү нервинин атрофиясы) оорунун белгиси катары байкалат. Иштемдик гемералопия көбүнчө тамакта А витамининин жогунан же жетишсиздигинен пайда болот.
Оорулуу жарык жетишсизде, күүгүмдө, караңгы бөлмөгө киргенде бүдөмүк көрсө, жарык жетишээрлик болгондо жакшы көрүшөт. Тубаса гемералопия — айыкпайт, иштемдик гемералопияда дарылоодон кийин көздүн көрүүсү толук калыбына келет. Оорунун алдын алуу үчүн сапаттуу, витаминдүү, өзгөчө А витаминдүү тамактанып, түрдүү көз ооруларынан сактануу зарыл.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Чоң Нядэйта
Чоң Нядэйта — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Адзьва дарыясынын сол жээгинен 220 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 51 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Гемералопия
Колдонулган адабияттар
Hemeralopia Hemeralopia Hemeralopie Гемералопия
Краснояр (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Краснояр — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Сахаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 29 киши. Почта индекси — 453019, ОКАТО коду — 80235875003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Париче-Яха
Париче-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пяседай-Яха дарыясынын сол жээгинен 16 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 46 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Витамин жетишсиздиги
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Карабулак (Киембая куймасы)
Карабулак (Байту) — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Киембай дарыясынын оң жээгинен 18 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Ириклинск суу тармагынан Орск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
ХИПИК (HIPC)
ХИПИК (HIPC) - алдыңкы финансылык институттардын сунушу менен дүйнөдөгү кедей өлкөлөрдүн карыздарын жоюу демилгеси.
2005-ж. Лондон шаарында 8 мамлекеттин каржы министрлери кедей мамлекеттердин карыздарын жоюу үчүн келишим түзүшкөн. Карыздын көлөмү 40-55 млрд долларды түзөт. Үнөмдөлгөн каражаттар ошол өлкөнүн социалдык абалын өнүктүрүүгө жумшалат.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Фукусима Дайичи, өзөктүк кубат ишканасы
Фукусима Дайичи (Фукусима-1, жапончо 福島第一原子力発電所) – Жапониядагы ири өзөктүк кубат ишканасы. Ал Жапониянын Фукусима префектурасындагы Окума шаарында жайгашкан. Мындагы “Дайичи” сөзү жапончо “Биринчи” деген маанини берет.
Анын электр кубатын өндүрүүчү алты блогу бар (кубаттуулугу 4,7 ГВт жетет). Дүйнөдөгү ири өзөктүк кубат ишканаларынын бири саналат.
Бул Фукусима-1 атомдук электр ишканасы Токио Кубат Компаниясы (TEPCO) тарабынан курулган алгачкы өзөктүк ишкана болуп саналат.
Анын курулушу 1967-жылы 25-июлда башталган жана 1971-жылы 26-мартта курулуш аяктап, кабыл алынган.
Реактору сууну кайнатуунун негизинде электр кубатын өндүрүү системасына негизделген. Реакторду муздатуу да сууну колдонуу менен жүргүзүлөт. Дал ушул жагынан ал Украинадагы Чернобыл өзөктүк кубат бекетинен айырмаланат.
2011-жылдын 11-мартындагы Тынч океандагы жер титирөө жана андан көп узабай башталган цунами (топон суу) Фукусима Дайичи (Фукусима-1) ишканасына өзгөчө олуттуу зыян келтирди. Ишкананын айрым блокторунда жарылуу болду. Ушул тапта шашылыш оңдоо иштери жүрүүдө.
Фукусима Дайичи (Фукусима-1) ишканасынан 11,5 чакырым түштүгүрөөктө башка бир өзөктүк кубат ишканасы курулган. Анын аталышы - Фукусима Дайни, б.а. "Фукусима Экинчи" (Фукусима-2). Фукусима Дайни өзөктүк ишканасы Фукусима префектурасындагы Нараха шаары менен Томиока шаарчасынын жанында жайгашкан. Бул ишкана Фукусима Дайичи ишканасына баш ийбейт. Фукусима Дайни ишканасын да Токио Кубат Компаниясы тейлейт.
Чокмор (айыл)
Чокмор (Чокмор) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Сузак районундагы айыл. Барпы айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 391 киши.
Витамин менен дарылоо
Витамин менен дарылоо (витамин терапиясы) — витаминди ички органдардын, теринин кээ бир ооруларын дарылоодо, ошондой эле кээ бир физиологиялык абалда (кош бойлуу же эмчек эмизүү мезгилинде) организмдин витаминге муктаждыгын канааттандыруу үчүн колдонуу. Оорулуу организмде витамин такыр жок (авитаминоз) же жетишсиз (гиповитаминоз) болгон учурда В. м. д. дарылоонун негизги түрү болуп эсептелет. Бирок витаминди ашкере колдонууга болбойт. Врач сунуш кылган дозадан ашырбоо керек, к. Витамин жетишсиздиги, Витаминдер, Гипервитаминоз.
Кыргыз Телеком
КЫРГЫЗТЕЛЕКОМ ААК Кыргыз Республикасынын улуттук байланыш оператору, телекоммуникация, интернет тармагынын алдынкы оператору.
Компаниянын миссиясы - Негизги максаттары -
Көзөмөлгө алуу өндүрүшү
Көзөмөлгө алуу өндүрүшү – КРде баштапкы, апелляциялык, кассациялык баскычтагы соттордун өзгөртүүсүз калтырылуу менен, жокко чыгарылуу менен же өзгөртүлүү менен мыйзамдуу күчүнө кирген чечимдерин, өкүмдөрүн, аныктамаларын жана токтомдорун кайра кароо тартиби.
Sofi Marinova
Софи Маринова (лөлү. Sofi Marinova) англис тилинде аткарылуучу «Love Unlimited» чыгармасы менен, Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагындагы Болгария өлкөсүнүн көрсөтүүчүсү.
Беарс (Оклахома)
Беарс (Оклахома) (Byars) — Оклахома штатынын McClain округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 255 киши. Болжолдуу аянты - 4.3 км². FIPS коду — 40-10550.
Пост
Пост (лат. positus - коюлган дегенден) (аскердик) – 1) сакчы күзөтүүчу жана коргоочу аскердик объект. 2) Атайын тапшырма аткаруучу солдат же анча чоң эмес аскердик бөлүкчө. Мисалы, аба чабуулунан коргонуучу, аба байланыш, күзөт ж. б. Посттор бар.
Бедотиялар
Бедотиялар (лат. Bedotia) — Мадагаскар сууларында жашоочу балыктардын бир уруусу.
Сюрь дарыясы
Сюрь — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Кабырза дарыясынын оң жээгинен 30 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Колыма дарясы
Колыма дарясы – Азиянын түндүк-чыгышындагы дарыя. Магадан облусу менен Якутиянын аймагында. Узундугу 2600 км, алабынын аянты 647 миң км2. Халкан кырка тоосунан башталган Кулу жана Аян-Юрях дарыясынын кошулушунан пайда болот. Жогорку бөлүгүндө босоголорду, сайроондорду пайда кылат, төмөн жагында Колыма ойдуңу (1150 км) аркылуу өтүп, Чыгыш Сибирь деңизиндеги Колыма булуңуна куярда аянты 3250 км2, узундугу 130 кмге жеткен дельтаны түзөт. Негизги куймалары: Детрин, Бахапча, Буюнда, Балыгычан, Сугой, Корколон, Берёзовка, Омолон, Анюй (оң); Сеймчан, Поповка, Ясачная, Ожогина, Седедема (сол). Суусунун деңгээли 14 мге чейин өзгөрөт. Орточо чыгымы 3900 м3/сек, эң көбү 25100 м3/сек (июнь), эң азы 23,5 м3/сек (апрель). Кар (47%), жамгыр (42%) жана булак сууларынан (11%) куралат. Майдын ортосунан октябрга чейин суусу кирет. Сентябрдын аягы – октябрдан майдын 2-жарымы – июнга чейин муз каптайт. Кышында үйөр пайда болот. Бахапчинин чатынан (Усть-Среднекандан туруктуу) кеме жүрөт. Дебиндин чатынан жогорураак Колыма ГЭСи курулган (1984); Усть-Среднекан ГЭСи курулууда (2008). Төмөнкү агымында балык кармалат. Боюнда Среднеколымск шаары жайгашкан; негизги порттору: Усть-Среднекан, Зырянка, чатында – Черский, Зелёный Мыс, Край Лесов. Колыманын алабында алтын кендери бар.
Габдулхай Ахатов
Габдулхай Хурамович Ахатов (татарча: Габдулхай Хурам уулу Ахатов) – белгилүү татар тилинин изилдөөчү, атактуу окумуштуу, дүйнөгө аты чыккан түрколог, илимий уюштуруучу жана көрүнүктүү коомдук ишмер, филология илиминин доктору (1965), профессор (1970).
Илимий эмгектери татар тилинин диалектикасы, фразеологиясы жана лексикасы тармагында жарыяланган. .
Россиянын педагогикалык институттарында жана мамлекеттик университеттеринде татар тили жана адабияты кафедрасын негиздеген.
Профессор Г. Х. Ахатов – дүйнөгө аты чыккан окумуштуу-түрколог. Габдулхай Хурамович илимий ишкердиги дүйнөлүк окумуштуулар арасында кенири таанылган.
Анын кол жазмасына бир катар фундаменталдык илимий иштер таандык, анын ичинде көпчүлүгү классикалык чыгармалар. Ахатов 200 дөн көп илимий эмгектерди жасаган жана дүйнөлүк түркология илиминини өнүгүшүндө таасирдүү салым кошкон.
Профессор Г.Х. Ахатов биринчи болуп түркология илиминде татар тилинин фразеологиялык айкалыштарын теориялык жактан толугу менен системалуу түрдө жазылышын берген. «Татар тилинин фразологиялык словарын» дүйнөдөгү биринчи автору (1982). .
Илимий жактан биринчи болуп сибирдик татарлардын тилин өз алдынча диалект катары далилдеген, бул тил говорлорго бөлүнбөйт жана байыркы түрк тилдеринин бири болуп саналат.
Ахатов Габдулхай Хурамович – бир канча илимий мектептердин негиздөөчүсү: азыркы татарлардын диалектикалык илимий мектебинин жана казандык фразеологиялык илимий мектебинин.
Габдулхай Хурамович Ахатов түрк тилдүү мамлекеттердин ар түрдүү региондорунда бир катар диалектикалык экспедициялардын жетекчиси жана уюштуруучусу болгон. .
Өмүрүнүн акыркы айларында Габдулхай Хурамович Ахатов структуралык лингвистика проблемасын маалыматтарды моделдештирүү лингвистикасы катары карап чыккан жана россиялык лингвистерге үчүн жаны изилдөөнүн барактарын ачкан. Чейрек кылым мурда (1986) окумуштуу дүйнөлүк лингивистер коомчулугун компьютерлештирүү союзу менен бирге болушуна чакырган.
СССРдин жана Россиянын мамлекеттик сыйлыктарынын ээси.
Электроддук процесстер
Электроддук процесстер – электрод менен электролит ортосундагы заряд алмашуу процесси. Окистенүү – калыбына келүү реакциялары процесстин негизин түзөт жана электрон өтүү багытына жараша катоддук, аноддук болуп бөлүнөт. Катоддук процессте электрон металлдан, ал эми аноддук процессте электрон металлга берилет же металлдын катиону эритмеге өтөт. Катоддо жүргөн химиялык айланыш калыбына келүү (мис., О2+4Н++4е=2Н2О), аноддогу электрдик окистенүү (мис., 2CI— +2е=CI2) деп аталат. Электроддун теңдештик потенциалында ЕТ катоддук жана аноддук процесстер ылдамдыктары бири бирине барабар. Эгер электроддун потенциалы Е< Е Т болсо, катоддук процесс басымдуу болуп, сырткы электрдик чынжыр аркылуу катоддук ток өтөт. Эгер Е> ЕТ болсо, сырткы чынжыр аркылуу аноддук ток өтөт.
Акустикалык электроника
Акустикалык электроника - радиосигналдарды иштетүү, сактоо менен кайра өзгөртүү жана аларды эсептөө максатында колдонулуучу түзүлүштөр. Серпилгич толкундардын ылдамдыгы жарык ылдамдыгына салыштырмалуу кичине болгондуктан ультра үн менен гипер үн толкундары начар жутулат. Акустикалык электроника түзүлүштөрү сигналды убакыт ичинде жыштыгы жана фазасы бча амплитудасын, татаал сигналды ж. б. өзгөртүп түзүүгө мүмкүндүк берет. Мындай операциялар радиолокацияда, алыскы байланыш техникасында, автоматтык башкаруу системасында, эсептөө машинасында аткарылуусу зарыл. Акустикалык электроникалык ыкмалар кээде өзгөртүп түзүүлөрдү эң жөнөкөй аткарууга мүмкүндүк берсе, кээде мындан башка ыкманы колдонуу мүмкүн эмес. Акустикалык электроника түзүлүштөрүндө жогорку жыштыктагы ультраүн жана гиперүн (10 МГцтен 1,5 ГГцке чейинки), көлөмдүк жана беттик акустикалык толкундар пайдаланылат.
Басма сөз эркиндиги
Басма сөз эркиндиги. Кыргыз Республикасынын Конституциясында (36-берене) гарантияланган саясий эркиндиктердин бири. Ал мамлекеттик, коомдук уюмдардын жана чыгармачыл союздардын жеке адамдардын өз басма мекемелерин жана органдарын түзүүгө, ар кандай басмаларды чыгарууга, таркатууга, элдин таламдарына ылайык келген коомдук түзүлүштү өнүктүрүүгө көмөк көрсөткөн чыгармаларды жарыялоого укуктуулукту билдирет. Басма сөз эркиндиги – граждандардын өлкөнү башкарууга, чарбалык жана мамлекеттик аппараттын бардык звенолорунун ишинин так, натыйжалуу болушун камсыз кылууга катышуусунун маанилүү формасы катары чыгат. Өнүккөн демократтык саясий режимдеги өлкөлөрдө массалык маалымат каражаттарын мамлекеттик бийликтин төртүнчү бутагы деп аташат. Чынында эле башкаруучу элитанын бийлигин көзөмөлдөө, коомдун алдында маалымдоо багытында Басма сөз эркиндиги чоң мааниге ээ. «Республика», «Асаба», «Каттама», «Үркөр» ж. б. ондогон эркин газета, тиркеме, журналдар бар. Алардын ишмердиги мыйзамга негизделген укуктук-эрежелерге ылайык жүргүзүлөт. 1994-ж. «Свободные горы» газетасы жабылгандан кийин, басма сөз менен иштөө боюнча Президенттик аппараттын алдында атайын бөлүм – Коомдук палата уюштурулган (белгилүү жазуучу К. Акматов жетектейт).
Көзөмөлгө алууга өткөрүү
Көзөмөлгө алууга өткөрүү – КР кылмыш-жаза мыйзамдарына ылайык, 18 жашка чыга элек, биринчи жолу чоң коркунуч келтирбеген кылмыштар  жана  анча оор эмес кылмыштар  жасаган жактарга колдонулуучу тарбыя таасирин көрүүгө мажбурлоо чараларынын бири. Ал ата-энелерге же аларды алмаштыруучу жактарга, же болбосо эрезеге жетелек балдардын иши боюнча комиссияга эрезеге жетелек балага таасирдүү тарбия берүү жана анын жүрүм-турумуна көзөмөлдүк кылуу милдеттерин жүктөөдөн турат.
Хижра
Хижра (араб. - көчүү, кетүү) - Мухаммед 622-ж. Меккеден Мединага көчкөн жыл.
Ушул жылдан баштап ай календарына негизделген мусулман жыл санагы башталган. 2014-ж. Хижранын 1435-ж. туура келет. Хижра Жыл санагында 12 ай бар: Мухаррам, Сафар, Раби аль-авваль, Рабиас-сани, Джумада аль-уля, Джумада ас-сани, Ражап, Шаабан, Рамазан, Шаввал, Зуль-када, Зуль-хижжа.
Каррак
Каррак (Каррак) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Араван районундагы айыл. Юсупов айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 823 киши (2009)
Электролиз
Электролиз – эритмелер аркылуу электр тогу өткөндө электроддо жүргөн окистенүү жана калыбына келүүчү процесстер. Оң электрод электронду берүү менен окистенүү реакциясы, ал эми терс электрод электронду кошуп алуу менен калыбына келүү реакциясы жүрөт. Э. пайда болгон заттар саны жана ток күчү Фарадей закондору менен аныкталат. Э. процесси металлургия, химия өнөр жайда жана гальванотехникада кеңири колдонулат. Э. электролизердо, электролиттик ванналарда жүргүзүлөт.
Шаты
Шаты — өйдө карай көтөрүлүп чыгуу, түшүү үчүн ылайыкталып жасалган тепкич. Бир орундан башка орунга алып жүрмө жана имараттарга бекитилген шатылар бар.
Тепкичтер китепканаларда, оңдоо иштеринде, туристтик маршруттарды уюштурууда, шаар четиндеги үйлөрдө колдонулат.
Адатта тепкич 2-3 бөлүктөн турат, ар биринде алтыдан сегизге чейин кадамдар бар. Тепкичтер телескоптук жана жөн гана бүктөлүүчү. Тепкичтер үчүн эң жакшы материал металл: болот же алюминий.
Өндүрүштүн эксплуатациялык касиеттерин жакшыртуу үчүн дизайнды жакшыртуунун ар кандай түрлөрү колдонулат. Ферриттик болоттун сорттору материалдын ишенимдүүлүгүнүн жогорулашынан улам кеңири таралган.
Алюминийдин касиеттери аноддоштуруу жолу менен жакшыртылып, металлдын бетинде оксид пленкасы пайда болгон электрохимиялык процесс. Алюминий профилинин максатына жараша пленканын калыңдыгы ар кандай болушу мүмкүн. Үй ичинде колдонулган буюмдардын камтуусу 15 микронду түзөт. Сыртта колдонулган аспаптар үчүн пленканын калыңдыгы 20 микрон болушу керек.
Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин VI чакырылышынын депутаттары
Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин 2015-жылы шайланган VI чакырылышындагы депутаттар тизмеси
Акустикалык электр эффекти
Акустикалык электр эффекти - ток өткөрүүчү чөйрөлөрдө (металл, жарым өткөргүч) таралуучу ультра үн толкундарынын эсебинен турактуу электр тогунун пайда болушу. Ал ультраүн толкун энергиясы жана импульсу чөйрөнүн өткөрүмдүүлүк электрондоруна берилишине байланыштуу. Бул учурда үндүн таралуу багытына туура келген электрондордун иреттелген кыймылы пайда болот. Жөнөкөй жарым өткөргүчтөрдө жана металлдарда акустикалык электр эффекти анчалык күчтүү эмес, ал эми пьезожарым өткөргүчтөрдө (CdS, CdSe) эффект абдан күчтүү болот. Ошондуктан ал катуу нерселердеги ультра үндүн ургаалдуулугун өлчөөдө, жарым өткөргүчтөрдүн электрдик касиеттерин изилдөөдө колдонулат.
Колыма тайпак тоосу
Колыма тайпак тоосу, Гыдан – негизинен Магадан облусунун аймагында, Түндүк-Чыгыш Сибирде жайгашкан. Сунтар-Хаята кырка тоосунан чыгышты, Кичи-Анюй дарыясынын өрөөнүнөн түндүк-чыгышты карай Анадырь дарыясынын башатына чейин 1300 кмге созулуп, Колыма дарыясынын алабын Тынч океандын алабынан бөлүп турат. Түштүк-батыш бөлүгүнүн рельефинде платолор, орто бийиктеги (1500–1800 м) кыска кырка тоолор жана граниттүү массивдер басымдуу. Түндүк-чыгышында өтө тилмеленген орто бийик кырка тоолор жана массивдер жайгашып, тектоникалык ойдуңдар менен бөлүнгөн. Эң бийик жери 1903 м (Омсукчан кырка тоосунда). Коркодон жана Олой дарыясынын аралыгында плато сымал зор Омолой массиви өзгөчөлөнүп турат. Негизги кен байлыктары: алтын, калай, сейрек металл кендери, таш жана күрөң көмүр, ысык суу булактары. Өрөөндөрүн жана тоо этектерин кара карагайлуу сейрек токой ээлеп, 500–800 м бийикте бадалдуу жана мамык чөп-эңилчектүү тоо тундрасы менен алмашат (Колыма тайпак тоосунун 2/3 аянтын ээлейт). Өрөөндүн таманына жайылма токою мүнөздүү. Лыжа туризми өнүккөн.
Парус-Щелья-Шор
Парус-Щелья-Шор — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - белгисиз сол жээгинен 10 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сары көркоңуз
Сары көркоңуз (лат. Claviger testaceus) — коңуздардын бир түрү.
Куяшкино (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Көзөмөлгө алынуучу даттануу
Көзөмөлгө алынуучу даттануу – сот ишине катышып жаткан жактардын мыйзамдуу күчүнө кирген сот актыларынын үстүнөн сот коллегияларына жана КР Жогорку сотуна алып келип тапшырган даттануу арызы же сунушу.
Аба ырайы
Аба ырайы — белгилүү бир убакта же учурда бир аймактагы атмосферанын абалы, атмосферанын космос жана жер бети менен өз ара аракетинен пайда болгон физикалык процесс. Адам баласы — табиятты үйрөнүп билүүгө байыртадан эле умтулуп келген. Адамдын ар бир нерсени баамдоого, баалоого, аңдоого багытталган кудурети адамзаттын бүткүл рухий жана материалдык прогрессинин өзөгү болуп эсептелип, алардын чыныгы (бул) дүйнөнү таанып-билүү аракеттери тарыхый өнүгүүнүн ар кандай этаптарында түрдүү жолдор менен ишке ашырылган. Мунун өзү аларга билим түшүнүктөрүн өздөштүрүүнүн өзгөчө ыкмаларын жараткан.
Маданият
Ушундай шарттарда кыйын абалда калган эл табияттын мындай көрүнүштөрүнө каршы турууга, башкача айтканда жаратылышта дайыма болуп өтүүчү табышмактуу, каардуу кубулуштарга көңүл буруп, алардын сырын ачууга аракеттенишкен. Эл илгертен эле А. ы-нын бузулушун же тескерисинче, анын оңоло баштаганын айгинелөөчү белгилерге байкоо жүргүзүп, аларды жыйынтыктап, корутунду чыгарышкан. Бул өнөрдү жакшы өздөштүрүп билүү, адамдан өзгөчө бир шыктуулукту, жөндөмдүүлүктү талап кылган. Ушундай сапаттарга ээ болгон зээндүү адамдарды «олуя киши» же көп учурда жөн эле «эсепчи», «жылдыз саноочу», «жайчы » деп коюшкан. Элдин арасынан эсепчилердин пайда болушу — бул күндөлүк турмуштагы мыйзам ченемдүү көрүнүш болгон. А. ы-н болжолдоого эсепчилер эң алгач элдик жыл аттарына таянган жана илгертен эле ар бир жылдын өзүнө тийиштүү белгилерин аныкташкан. Маселен, «коён» жылы — кыш мелүүн, ал эми «доңуз» жылы — кыш ызгаардуу, «жылан», «мечин» жылдары — жай ысык, кургакчыл келсе, «кой» жана «уй» жылдары — жаанчыл болуп, чөп, эгин жакшы чыгат жана башкалар деп түшүнүшкөн. Жылдыз саноочулар А. ы-н аныктоодо айрыкча жылдыздардын (планета деп бөлгөн эмес) кайсы мезгилде жана кайсы тараптан, кандай абалда көрүнөрүнө көп көңүл бурушкан. Ошондой эле Ай, Күндүн тегерегинде пайда боло калуучу алкактарга да көз жүгүртүшкөн. Бул жагдай, албетте, алда канча тагыраак жыйынтык чыгарууга шарт түзгөн. Ушуну менен бирге алар шамал жана булуттун багытына, жылыш ылдамдыгына, келгин куштардын кайсы учурда жергебизге учуп келишерине жана күзүндө кайрадан жылуу өлкөлөргө кайтышарына, бакма, жапайы айбандардын, жөргөмүш, чымын-чиркей сыяктуу жандыктардын жүрүм-турумуна, өсүмдүктөрдүн сырткы түрлөрүнүн кескин өзгөрүп кетүүлөрүнө тынымсыз байкоо жүргүзүүдөн А. ы-нын бир жумалык, ал түгүл бир нече айлык прогнозун түзө алышкан. Эсепчилердин күн мурунтан болжолдоп айткандары жөн эле курулай жоромолдоого же төлгө ачууга негизделбестен, метеорологиялык фактыларды тыкандык менен салыштырып, аларды өз ыкмалары аркылуу талдоонун белгилүү даражада туура жыйынтыгы болуп эсептелет. Мында элдик эсепчилер көпчүлүк учурда турмушта негизинен көп ирет кайталанган жана далилденген, ошого байланыштуу өздөрү иштеп чыккан ыкмага таянышкан. «Манас» эпосунда Алмамбет баатыр гана болбостон, чоң жайчы болуп, зарыл учурда ал өзүнүн жайчылык өнөрүн колдонгон. «Көкөтөйдүн ашында» чабыла турган аттардын саны 2 миңге жеткенде Манас баатыр акыры эмне менен бүтөрүн билип мыктылардын мыктылары чабылышы керек деген ой менен А. ы-н өзгөртүп, алсыз, начар тобурчактардан кутулуу амалында Алмамбетти «катыра күндү жайлап көр» деп кайрылат: Алмамбет жайга киргени Нурку асылы кытайдан, Өнөр алган ал жайдан Касийдадан кат окуп, Калмакча кара дуба жат окуп, Барайыздан бат окуп, Бачымырак жат окуп, Тегерете терс окуп, Кытайча дуба нече окуп, Сурданып Алмаң калганы Сууга жай таш салганы (Сагымбай Орозбаков, 3. 150), — деп Алмамбеттин жайчылык өнөрү аркылуу А. ы-н өзгөртүп жиберүү кудуретине ээ экени көрсөтүлөт. Эпосто жайчылыктын чагылдырылышы табият кубулуштарынын ички сырларын үйрөнүүгө, аны адамдын эркине баш ийдирүүгө болгон иш-аракеттин көркөм көрүнүшү болуп саналат, к. Жайташ, Жайчы.
Карабутак (Елек куймасы)
Карабутак — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Елек дарыясынын сол жээгинен 254 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Елек. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Чоң Пайсо-Шор
Чоң Пайсо-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Уса дарыясынын оң жээгинен 3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Витамин дары-дармектери
Витамин дары-дармектери —  ар түрдүү витамин жетишсиздигин дарылоодо жана алдын алууда колдонулуучу каражаттар. Витамин сууда эрүүчү (тиамин бромиди, рибофлавин, пиридоксин гидрохлориди, аскорбин, никотин кислоталары жана башка) жана майда эрүүчү (ретинол, эргокальциферол, токоферол жана башка) болуп эки топко бөлүнөт. Сууда эрүүчү Витамин дары-дармектер витамин жетишсиздигинде гана эмес, көп ооруларды: куяң, невралгия, неврит, полиневрит, жүрөк оорулары, көз оорулары, пеллагра, четки кан тамырлардын спазмы менен мүнөздөлгөн оорулар, карын жана он эки эли ичегинин жара оорусун, атеросклероз, тери ооруларын, аз кандуулук, ошондой эле кан уюу начарлаганда, боор оорулары, уулануу, геморрагиялык диатез, нур оорусу жана балдарды дарылоодо колдонулат.
Майда эрүүчү Витамин дары-дармекери түрдүү жугуштуу оорулар, күйүк, тамак сиңирүү органдарынын оорулары, итий, тетания, остеопороз, түрдүү тери оорулары жана балдарды дарылоодо, ошондой эле сынык бүтпөгөндө, миастенияда, бойдон түшөрдө жана эркек менен аялдардын жыныс бездеринин функциясы бузулганда жана башка сунуш кылынат
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Поспелов, Пётр Николаевич
Поспелов, Пётр Николаевич 18(20.б.  1898. Конаково, азыркы Калинин обл. - 23. 6. 1979, Москва) - советтик парт, жана илимий ишмер. «Правда» газетасынын редколлегия мүчөсу жана бөлүм башчысы.
СССР Жогорку Советине (2-6-шайл.) депутат.
Поспелов - партия тарыхы маселеси боюнча бир топ эмгектин автору жана редактору. «СССРдеги граждандык согуштун тарыхынын» 2-томун жазууга катышкан (СССР мамлекеттик сыйлыгы, 1943). «Советтер Союзунун Улуу Ата Мекендик согушунун тарыхынын» жана «КПССтин тарыхынын» редакциялык комиссиясынын председатели, В. И. Лениндин илимий биографиясынын авторлор коллективинин жетекчиси болгон.
Алты Ленин ордени, Октябрь Революциясы ордени, башка 2 орден жана медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Электролит эместер
Электролит эместер — эритмелери электр тогун өткөрбөөчү заттар. Алар эригенде иондорго ажырабастан, электро нейтралдуу мол-ларга өтүү менен чыныгы эритмелерди пайда кылат. Мисалы, углеводород, углевод жана башка көпчүлүгү уюлсуз орг. заттар. Э. э. абалы эриткич менен эриген заттар жаратылышына, түзүлүшүнө жана алардын өз ара аракеттенүүсүнө көз каранды. Э. э. тобуна электр тогун өткөрбөөчү эриткичтер да кирет. Мисалы, керосин, бензол, ацетон жана башка Э. э. эриткич катарында техникада, мед-да, парфюмерияда, тамак-аш жана башка ө. ж- нда кеңири колдонулат.
Едет дарыясы
Едет — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Урюп дарыясынын оң жээгинен 124 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Абдулкадыр Инан
Абдулкадыр инан (1889, Башкортстан, Екатеринбург-Чыгай —1976, Анкара) — түрк тилдүү окумуштуу, манас изилдөөчү. Улуту башкырт. Алгач Чыгайда Усулу Жадид мектебинен окуган, кийин Троицкидеги Расулие мектебин бүтүргөн. Алгачкы илимий макаласы Оренбургдан чыгуучу «Вахт» («Убакыт») гезитине жарыяланган (1908). 1914-ж. жогорку мектепти бүтүрүп, 1915-ж. «Мусулмандар шарыят мекемесинин» кеңешинде мударис (профессор) наамын алган. 1915—23-жылдары мектептерде мугалим болуп иштеген. Орустарга каршы көз каранды эместик күрөш жеңилгенден кийин Иранга, андан Ооганстанга , Индистанга кетет. 1925-ж. Европага келип, Марсель, Париж, Берлинде болгон. 1925-жылдын теммуз айында Түркияга, Стамбулга келип, Түркийатинститутуна кызматка алынган. 1910-жылдан баштап жүргүзө баштаган түрк элдеринин фольклору тууралуу илимий иштерин Түркияга келгенден кийин да уланткан. 1933-ж. Түрк тил коомунун чакыруусу менен Анкарага келет. 1935-ж. Ататүрктүн буйругу менен чыгыш түрк диалектилеринин профессору наамы ыйгарылган. Этнография, фольклор, түрк тарыхы, түрк элдеринин дини, ишеними, түрк диалектилери, түрк филологиясы жөнүндө эмгектер жазган. Түркияда «Манас» эпосу тууралуу алгачкы маалымдама-баяндамаларды, илимий эмгектерди анын ичинде жазган. 1936—68-жылдарда «Манаска» байланыштуу жазган ондогон макалаларында, эпостун кыргыз тили боюнча мол материал берген зор эстелик экендиги, эпостун каармандары, андагы элдин турмушу, каада-салтынын, аш-той расмысынын орун алышын, эпостун идеологиясы иликтенген жана түрк элдеринин эпосторунун ичинде «Манас» эпосунун өзгөчө ордун белгилеген. Түрк энциклопедияларына чыккан «Манас» тууралуу макалалардын автору. Түрк маданиятын изилдөө институтунун, Түрк тарых коомунун анык мүчөсү.
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Едет дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Көртөөмоюндар
Көртөөмоюндар (лат. Inocelliidae) — каскак жандыктардын бир тукуму.