cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Азауат
Негизги маалымат
2012 -жылдын 15-июлунда Азавадды боштондукка чыгаруу үчүн улуттук кыймылдын өкүлдөрү дүйнөлүк коомчулук ЖМАны тааныбагандыктан, аны Мали мамлекетинин ажырагыс бөлүгү катары эсептеп, аны түзүү идеясынан баш тартышканын билдиришкен. Малиден бөлүнүүдөн маданий, экономикалык жана саясий автономия алууну артык көргөн көз карандысыз Азавад мамлекети. Малилик Азавад Томбукту, Гао, Кидал жана Мопти аймагынын түндүк-чыгыш аймактарын камтыйт; ЖМАнын аймагы - Нигер дарыясынын түндүгүндөгү биринчи үч аймак. Азаваддын бүтүндөй тарыхый аймагы дагы төрт коңшу өлкөнүн чектеш аймактарын камтыйт.
Калдаң Серен
Калдаң Серен, Галдан Цэрэн - (моңголчо Galdan Seren, 1693-1745) жуңгар ханы (1727-45), Цеван Рабдан коңтаажынын уулу. Атасынын агрессивдүү саясатын улантып, түштүкбатыш, батыш, түндүк-батыш тарабындагы кыргыз, казактарга кол салып, Цин империясы менен мамилеси курчуган. Калдаң Серендин тушунда калмактар Кетмен-Төбөдөгү кыргыздарга жүрүш жасап (1732), «анжияндык» кыргыздарды убактылуу багындырып, Ташкент шаарын басып алган (1734). Улуу уулу Олоң (Лама) Доржу жана Сейтен нойондун колу Наманган, Кайнар, Коконду курчоого алып, Ташкент шаарын кайра караткан (1742-45). Калдаң Серен өлгөндөн кийин бийликке кичүү уулу, 13 жаштагы Ажа (Аджа-Намджил-Цэван-Доржу хан, 1745-50) келген. Анын такка ээ болушу менен Жуңгар хандыгындагы саясий-экономикалык кризистер күчөп, көп узабай бул хандык жоюлган. Ал учурлар кыргыз санжырасында «он сан ойрот бузулганда» деп айтылып калган.
Мамлекеттик эмес ишканалардагы жана уюмдардагы кызмат кызыкчылыгына каршы кылмыштар
Мамлекеттик эмес ишканалардагы жана уюмдардагы кызмат кызыкчылыгына каршы кылмыштар – КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган, мамлекеттик орган, жергиликтүү өзалдынча башкаруу органы, мамлекеттик мекеме болуп эсептелбеген коммерциялык жана башка уюмдардын талаптагыдай башкаруучулук ишмердигине кол салуучу, зыян келтирүүчү, же жарандардын же уюмдардын укуктарына жана мыйзамдуу кызыкчылыктарына, болбосо коомдун же мамлекеттин мыйзам тарабынан корголгон кызыкчылыктарына олуттуу зыян келтирүүчү же коркунуч туудуруучу атайылап жасалган коомдук коркунучтуу жосун (аракет же аракетсиздик). Аларга: коммерциялык же башка уюмдардын кызматкерлеринин ыйгарым укуктарын кыянат пайдалануусу; коммерциялык сатып алуу; жеке нотариустардын жана аудиторлордун ыйгарым укуктарын кыянат пайдалануулары кирет.
Чаткал-нарын жаракасы
Чаткал-нарын жаракасы - Ортонку Теңир-Тоону Түштүк Теңир-Тоодон бөлүп турган тектоникалык жарака.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Чопо топурак
Чопо топурак - гранулометриялык курамы боюнча эң оор топурак тиби. Анын курамынын 40%тен көбүн 0,01 лтден майда бөлүкчөлөр түзөт (Н. А. Качанскийдин классификациясы боюнча). Чопо топурак үч түргө айырмаланат: жеңил Чопо топурак (0,01 ммден кичине бөлүкчөлөр күл топуракта 50-60%, талаа топурагында 60-75%, шакардуу топуракта 40-50%); орто Чопо топурак (0,01 ж-иден кичине бөлүкчөлөр аталган топурак типтеринде 65-80, 75-85, 50-65тен жогору); Оор Чопо топурак (жогоруда аталган типтер 80-85, 65%тен жогору). Чопо топурак кумай топуракка салыштырганда ным сыйымдуулугу жогору, жылуулук өткөрүү касиети төмөн, топурактын майда бөлүкчөлөрү бирибири менен тыгыз байланышта, азык заттары арбын, бирок сууну начар өткөрөт.
Нойкирхен-Зульцбах-Розенберг
Нойкирхен-Зульцбах-Розенберг (Neukirchen bei Sulzbach-Rosenberg) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Пфальц административдик округуна карайт. Амберг-Зульцбах районуна кирет.
Калкы - 2672 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 45,75 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 3 71 141. Муниципалитеттин башчысы — Винфрид Франц.
Раунхайм
Калкы - 14 848 киши(2013-ж.). . Аянты - 13,01 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 4 33 010. Мэр — Томас Юэ.
Оң сектор
"Оң сектор" (Правий сектор) - башында Киевдеги нааразылык акцияларында (2013-жылдын декабрь - 2014-жылдын февралы) түзүлгөн бир катар украиналык улутчул («улуттук багыттагы») ультра оңчул уюмдардын   активисттеринин бейформал бирикмеси).
Эттельдорф
Эттельдорф (Etteldorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Айфель-Битбург-Прүм районуна кирет.
Калкы - 22 киши(2013-ж.). . Аянты - 1,74 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 32 035. Муниципалитеттин башчысы — Норберт Крамес.
Мурточ (Айдахо)
Мурточ (Айдахо) (Murtaugh) — Айдахо штатынын желекин-Фолс округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 0.4 км². FIPS коду — 16-55900.
Калкы
2010-жылы калкы 139 киши болгон.
Чаткалым (күү)
«Чаткалым» (автору Ш. Жоробекова) - күү.
Күү кылымдарды карыткан Чаткал аймагынын карт тарыхы, кооз табиятын баяндайт. Күүнүн тарыхы: “Тээ абалкы заманда Чаткал өрөөнүнө эл батпай, жайлоолору малга толуп чалкып жаткан мезгилде, колунан кетмени түшпөгөн баба дыйкан суу жетпеген жерлерге суу чыгарып, жерди иштетип, гүлдөтүп жиберген экен. Ал заманда өрөөндүн элин Күлбөс хан жана Жанчар хан деген хандар башкарып, бийлик, байлык үчүн ич ара доолашып, бири экинчисинин малына тийип, элин чаап, ортодо бейкүнөө адамдар кырылып, жапа чеккен дешет. Күндөрдүн биринде баласы жок Жанчар хандын токолу уул төрөйт.
Кубанычы койнуна батпаган хан кулак угуп, көз көргөн жерлерге кабар берип, чоң той өткөрмөкчү болот. Ошентип, той камылгасы жүрүп жаткан учурда бийлик талашып жүргөн бир увазири жаңы эле төрөлгөн ымыркайды жаңы туулган иттин күчүгү менен алмаштырып коёт Тойго келген жумурай журтка абийири күлдөй төгүлгөн хан аялын күчүк менен кошуп, кирип турган дарыяга ыргыттырып, өзү болсо бүк түшүп жатып калат. Өмүр бою күлмөк тургай, жылмайып көрбөгөн Күлбөс хан ошондо боорун тырмап, каткырык салып, күнүлөш ханды биротоло күйүткө салат. Андай адилетсиздикке адам эмес жаратылыш чыдай албайт: жер чайпалат, тоо урайт, шаарлар кыйрайт. Бүтүндөй бир өлкөнү аймагына батырган “Чат” өрөөнү суу астында калат. Түмөн түрүлгөн калың журттан аман калгандары аргасыздан жер оодарышат. Алардын арасынан ак сакалын жайкалткан карыя туу жонго чыгып, айланасына абай салып, туулуп өскөн турагын кыйбай көз жашын көлдөтөт: “Оо, касиетиңден айланайын туурум, турагым - “Чат!”.
Биз кетип баратабыз, сен жакшы кал! Укум-тукумубуздун уюткусу бузулбаса кайрылып кайта келербиз”-деп кош айтышат экен. Ошондон улам кийинки урпактар бул аймакты “Чаткал” атап калышкан экен.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Чаткал районунун № 46-кесиптик лицей
Чаткал районунун № 46-кесиптик лицейи 1978-жылы Ала-Бука районундагы № 21-кесиптик-техникалык окуу жайынын базасында филиал катары Жаңы-Базар айылында ачылган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Вайгандсхайн
Вайгандсхайн (Waigandshain) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Вестервальд районуна кирет.
Калкы - 199 киши(2013-ж.). . Аянты - 4,05 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 43 302. Муниципалитеттин башчысы — Эрнст-Тео үнг.
Мамлекеттин ички компетенциясы
Мамлекеттин ички компетенциясы – мамлекеттин эларалык укуктук жөнгө салууга жатпаган укук жана милдеттеринин, ыйгарым укуктарынын жыйындысы. М. и. к. БУУ Уставында чагылдырылган кийлигишпөө принцибинин бир кошундусу болуп саналат. Ал «Бириккен Улуттар Уюмуна кандай гана мамлекеттин болбосун ички компетенциясындагы иштерге кийлигишүүсүнө жол бербейт» жана ал уюмдун мүчөлөрүнөн ушундай иштерди кароого берүүлөрүн талап кылбайт (БУУ Уставынын 2-ст., 7-п.). М. и. к. көлөмү жетиштүү кыймылда, анткени мамлекет эларалык келишимдер боюнча өзүнө анын ички жашоо чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктарын чектөөчү жаңы милдеттенмелерди ала алат.
Иордан дарыясынын Батыш жээги
Иордан дарыясынын батыш жээги (араб. الضفة ‎ al-Difa El-Gharbia, ивр. ‏ ‎ Йехуда ве-Шомрон, («Иудей жана Самария») abbr. ‎ же  «Батыш Жээк») - Палестина Араб мамлекети жарым-жартылай тааныган (Газа тилкесинин аймагы менен бирге) эки бөлүгүнүн бири болгон Жакынкы Чыгыштагы аймак. Азыркы учурда Батыш жээктин аймагы үч зонага бөлүнгөн: А зонасы (территориясынын 17,2%) Палестинанын улуттук бийлигинин (ПНА) толук көзөмөлүндө, В зонасы (территориясынын 23,8%) – жарандык аймактарда. PNA көзөмөлү (ПНАнын жарандык бийлиги жана коомдук тартип үчүн PNA жоопкерчилиги), бирок Ысрайылдын аскердик (коопсуздук) көзөмөлүндө, С зонасы (аймактын 59%) - Израилдин толук көзөмөлүндө. А зонасында Бетлехем, Женин, Иерихо, Калкилия, Наблус, Рамалла, Салфит, Тубас, Тулкарм шаарлары, Хеброн аймагынын 80% жана башкалар жайгашкан.
БУУнун Палестинаны бөлүү планына ылайык, Батыш жээктин басымдуу бөлүгү араб мамлекети үчүн дайындалган.
1947-1949-жылдардагы араб-израилдик согуш учурунда Иудея менен Самария 1950- жылы Трансиордания тарабынан ( аннексиялангандан кийин Иордания) оккупацияланып, бир тараптуу аннексияланган, бул аларды Чыгыш жээктен айырмалоо үчүн "Батыш жээк" деп атаган. согушка чейин анын негизги аймагы. Иордания Иордан дарыясынын батыш жээгинин араб тургундарына өз жарандыгын берген, алардын айрымдары азыр да бар, ал эми Трансиордания басып алган аймактагы жөөт тургундары качып кетишкен же Трансиордан тарабынан Израилге куулуп кетишкен. Бир тараптуу аннексия көптөгөн өлкөлөр, анын ичинде Араб Лигасынын көпчүлүк мүчөлөрү тарабынан айыпталган. СССР аннекциянын мыйзамдуулугун тааныган. Эл аралык укук көз карашынан алганда, Батыш Шериа иорданиялык оккупация астында болгон. Бирок, учурда Иордания бул аймакка эч кандай доомат кылбайт жана аны Палестина мамлекетинин аймагы деп эсептейт. 1948-жылдан 1967-жылга чейин БУУ Иорданиянын Батыш жээгин оккупациялоо жана аннексиялоо, жөөттөрдү кууп чыгуу, ондогон синагогаларды жок кылуу жана башкалар сыяктуу аракеттери боюнча эч кандай резолюция кабыл алган эмес.
1967-жылы алты күндүк согуш учурунда Батыш жээк Израил тарабынан оккупацияланган. 1995- жылдан бери Израил менен Палестинаны боштондукка чыгаруу уюмунун (ПЛО) ортосунда 2-Осло келишимине (Осло-2) кол коюлгандан кийин, Иордан дарыясынын батыш жээгинин айрым бөлүктөрүн Палестинанын улуттук башкаруу органы (ПУБО) көзөмөлдөп келет. келишимдер.
БУУнун Коопсуздук Кеңешинин көз карашы боюнча Батыш Жээктин аймагы Израилдин оккупациясында. Израилдин көз карашы боюнча, ал “Батыш жээкке укугу бар” жана аны сүйлөшүүлөр аяктаганга чейин талаштуу аймак деп эсептейт. Алты күндүк согуштан кийин Израил батыш жээгинде Израилдин жарандары жашаган конуштарды түзө баштады. БУУнун Коопсуздук Кеңеши мындай конуштарды түзүүнү эл аралык укукка каршы келет деп эсептейт жана Израилден аларды түзбөөнү талап кылды, Израил буга макул эмес (кара. «Аймактын укуктук абалы» бөлүмү). Ошол эле учурда Израил эч качан Батыш жээктин ( Чыгыш Иерусалимден башкасы) аймагын аннексиялоону жарыялаган эмес жана ал көзөмөлдөбөгөн аймактардагы жарандардын укуктарынын сакталышы үчүн жооптуу боло албасын билдирген.
Батыш жээктин аянты, Чыгыш Иерусалимди кошкондо, 5640 чарчы километрди түзөт, бул Израилдин аймагынын 27,1% (1949-ж. чектеринде) же 25,5% (аннексияланган аянттарды эске алуу менен).
Расмий маалыматтар боюнча, Батыш Шерианын калкы ( Чыгыш Иерусалимди кошкондо) 2014-жылга карата 2 790 331 адамды түзөт,АКШнын ЦРУнун 2014-жылдын июлуна карата маалыматы боюнча - 2 731 052 адам (анын ичинде арабдар - 83% же болжол менен 2 267 миллион адам жана Еврейлер - 17% же 464 миңге жакын адам).
Заманбап тарых
[[Файл:Control_status_of_the_West_Bank_as_per_the_Oslo_Accords.svg|right|thumb|406x406px|Осло келишимдерине ылайык Иордан дарыясынын батыш жээгиндеги аймактардын статусу:
{{Legend|#858FC9|Территория, аннексированная Израилем}}{{Legend|#98B074|Зона A: Под палестинским военным и гражданским контролем}}{{Legend|#A84B4B|Зона B: Под израильско-палестинским военным и палестинским гражданским контролем}}{{Legend|#E99797|Зона C: Под израильским военным и гражданским контролем}}]]
Чек аралар
Иордан дарыясы чыгыш чек арасын, жашыл сызык батыш чек арасын түзөт (Ысрайыл менен араб аскерлеринин ортосундагы 1949-жылы ок атышууну токтотуу линиясы). Израил батыш жээктин чек арасына бөлүп турган тосмону тургузду. Көптөгөн жерлерде тосмо Батыш Жээкке тереңдеп кирип, 1949-жылдагы ок атышпоо линиясынан четтеп кетет. Израил тосмо курууну өз калкын 2000-жылдан бери жанкечтилердин Израилдин аймагына тынымсыз киришинен коргоо зарылдыгы менен түшүндүрүүдө. Шлагбаумдун курулушу палестиналыктардын активдүү нааразычылыгын жаратууда, анткени тосмо кыймыл үчүн кыйынчылыктарды жаратып, калктуу конуштарды бири-биринен бөлүп, жер тилкелерин айылдардан ажыратып, Батыш жээктин олуттуу бөлүгүн Израилдин пайдасына де-факто кесип салган. Палестинанын кээ бир шаарлары түз мааниде бардык тараптан тосмо менен курчалган. Барьердин болушу Израилди апартеид деп айыптоо себептеринин бири.
СССРде басылып чыккан саясий карталарда, дарыянын батыш жээгинде. Иордания ( БУУнун 1947-жылдагы резолюциясынын чегинде ) 60-жылдардын башынан тартып Иорданиянын түстөрүнө боёло баштаган, ал эми Газа тилкеси (анын ичинде Ашдодго чейинки жээк, ошондой эле Негев менен чек араны бойлото) Египет) ортосундагы аймак Лебанон БУУнун токтомуна ылайык жана Батыш банкынын (Галилея) деп аталат, дагы, араб мамлекетинин аймагында. 1988-жылы Палестина мамлекетинин жарыяланышына байланыштуу Батыш Жээктин аймагы анын бир бөлүгү болуп жарыяланган жана деп аталган. «Палестина аймактары» (1988-жылдын 18-ноябрында СССР Палестина мамлекетин тааныганына карабастан, карталарда мындай мамлекет болгон эмес; дүйнө мамлекеттери жөнүндөгү маалыматтар тиркелген таблицаларда Палестина жөнүндө эч кандай сөз жок. атластар ). Аймакта болуп жаткан чыр-чатактарды эске алуу менен, реалдуу чек араларды жана Батыш жээктин статусун р. Иорданияга каршы жана тилектеш тараптар башкача мамиле кылышат. Ошого карабастан, БУУнун позициясы өзгөрүүсүз бойдон калууда, бул аймактар Израилдин аймагы эмес, Палестина Араб мамлекети үчүн арналган.
Реакциянын ылдамдыгы
Реакциянын ылдамдыгы – химиялык реакциялардын ургаалдуулугун мүнөздөөчү чоңдук. Реакциянын ылдамдыгы убакыт бирдигинде өз ара аракеттенген заттардын концентрациясынын өзгөрүшү менен ченелет. Химиялык реакциялар ар түрдүү ылдамдык менен өтөт. Алардын кээ бири 1 секундага жетпей эле бүтсө, кээ бири минута, саат, суткалап жүрөт. Бир нече жыл жүрүүчү реакциялар да белгилүү. Бир эле реакция бир шартта, мисалы, жогорку температурада тез, ал эми муздатканда жай жүрөт. Химиялык реакциянын ылдамдыгын аныктап билүүнүн илимий жана практикалык мааниси өтө чоң. Себеби химиялык өнөр жайында тигил же бул заттарды өндүрүүдө аппаратуралардын көлөмү жана өндүрүмдүүлүгү реакциянын ылдамдыгына көз каранды болот. Ошондуктан практикада химиялык Реакциянын ылдамдыгын, жүрүү шартын билүү жана ар кандай факторлорду таасир этүү менен аны өзгөртө билүү чоң мааниге ээ. Реакциянын ылдамдыгына таасир этүүчү факторлор – реакцияга кирүүчү заттардын табияты, алардын концентрациясы, температура жана системада катализатордун катышуусу. Реакциянын жүрүү ылдамдыгын, химиялык кинетика изилдейт.
Иордан дарыясынын Батыш жээги
Цисиордан
Көпчүлүк романс жана башка кээ бир тилдерде жаңы латынча Cisjordan (же Cis-Jordan) аталышы түзмө-түз "Иорданиянын бул тарабында" колдонулат. Бул аталыш жарым-жартылай "жээк" деген сөздүн аз колдонулушу менен акталат бийик тоолуу аймактарга. Иорданиянын карама-каршы жээгиндеги аймак тиешелүү түрдө Трансиордания деп аталат жана бүгүнкү күндө Иордания мамлекети менен дал келет.
Жүйүт жана Самария
"Батыш жээк" деген термин пайда болгонго чейин, Палестинада британ мандаты учурунда аймак "Иудей жана Самария " тарыхый аталышы менен аталган. Бириккен Улуттар Уюмунун 1947 -жылдагы 181-резолюциясында Британиянын Мандаттуу аймагын бөлүштүрүү боюнча да Иудей жана Самария аймагынын бир бөлүгү айтылып, Батыш Жээкти Араб мамлекетинин аймагына бекиткен.
Ысрайылдыктар көбүнчө ТАНАХтан алынган «Иудей жана Самария» тарыхый аталышын колдонушат - ( ивр. ‎ ошондой эле кыскартылган менен "Макту" (יו"ש), бирок кээде (бул эл аралык келишимдерге, айрыкча), пайдаланууга издөө кагаз "Батыш Шерианын" ( ивр. ‏ המערבית ‎ reptile maaravit»).
Иордан дарыясынын батыш жээги
Чейин 1948-жыл -, 1949-жылдары, термин "Батыш Банк" жок болчу. 1949-жылы Израил менен Трансиорданиянын ортосундагы жарашуу келишиминен кийин бул аймак "Батыш жээк" деп аталган (West Bank ) адегенде иорданиялыктар тарабынан колдонула баштаган, андан кийин англис жана башка көптөгөн тилдерде колдонууга өткөн.
Й. Лейтера жазгандай, «Иордания Иудея жана Самария аймагынын еврей эли менен тилдик жана тарыхый байланышын жок кылуу үчүн бул аймактарды Батыш.
Аянттын укуктук абалы
БУУнун Коопсуздук Советинин кез карашы боюнча Иордан дарыясынын батыш жээгинин территориясы р. Иордания Иысрайылдын оккупациясында.
Иысрайыл Иордан дарыясынын батыш жээгинин территориясын аныктоону талашып р. Иорданияны (анын ичинде Чыгыш Иерусалимди) "оккупацияланган" деп атап, "талаштуу аймак" деген эл аралык терминди талап кылууда. Бул позициянын пайдасына негизги аргументтер: 1948-жылдагы араб-израилдик согуштун жана алты күндүк согуштун (1967-ж.) коргонуу мүнөзү, 1967-жылга чейин бул аймактарда эл аралык таанылган эгемендүүлүктүн жоктугу жана еврей элинин тарыхый укугу. Ысрайыл жери. Ушундай эле позицияны бир катар израилдик жана чет элдик саясатчылар жана алдыңкы юристтер.
Оккупациядан кийин Израил Батыш Жээктин араб тургундарына жарандыкты сунуштаган эмес жана аймакты аннексиялаган эмес ( Чыгыш Иерусалимден тышкары, жергиликтүү тургундарга жарандык сунушу менен расмий түрдө аннексияланган), бирок түзө баштаган. Ал жерде жөөт конуштары. Бул конуштарды түзүү БУУ жана дүйнөнүн көптөгөн мамлекеттери, анын ичинде АКШ тарабынан бир нече жолу айыпталган. Израилдин Betselem коомдук уюму арабдардын жөөт конуштарына эркин кирүүсүнө тыюу салынганын, бул негизинен алардын жашоочуларынын коопсуздугу жана конуштарда арабдар тарабынан жасалган террордук чабуулдар белгилебестен. Бир нече булактар Батыш Шериадагы абалды апартеидге салыштырышат. Бир нече башка булактар бул көз карашты четке кагып, Иордан дарыясынын батыш жээгинин араб тургундарына киргизилген чектөөлөр Израилдин коопсуздугуна гана байланыштуу деп ырасташат. Иордан дарыясынын батыш жээгиндеги посёлоктордун статусу жана курулушун улантуу женундегу маселе араб-израилдик конфликттин негизги проблемаларынын бири болуп саналат. 2009- жылы ноябрда Израил өкмөтү АКШ администрациясынын кысымы астында жакшы ниеттин белгиси катары конуштарда (Чыгыш Иерусалимден башка) жаңы үйлөрдүн курулушун 10 айга токтоткон. Бул ишарат Палестина бийлиги менен тынчтык сүйлөшүүлөрүнүн кайра жанданышына алып келген жок жана 2010- жылы сентябрда АКШ жана бир катар башка мамлекеттердин нааразычылыгына карабай, конуштарда курулуш кайра жанданган.
Вин нурлануу мыйзамы
Вин нурлануу мыйзамы ― температурага жараша тең салмактуулук абалдагы абсолюттук кара нерсенин нур энергиясынын спектрлер боюнча бөлүнүшү.
Иордан дарыясынын Батыш жээги
Аянттын укуктук абалы
Дарыянын батыш жээгинин бир кыйла бөлүгүн бүгүн Палестина бийлиги тарабынан башкарылат.
Вин нурлануу мыйзамы
Бул законду немец физиги В. Вин аныктаган (1893). Вин нурлануу мыйзамы боюнча нурдун белгилүү термелүү жыпггыгына туура келүүчү нурлануу энергиясынын тыгыздыгы ал нерсенин абсолюттук температурасына жана жыштыгына көз каранды.
Булактар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Иордан дарыясынын Батыш жээги
Демографиялык маалыматтар
Палестинанын расмий маалыматтары боюнча, Батыш Жээктин калкы (Чыгыш Иерусалимди кошкондо) 2014-жылдын июлуна карата 2 790 331 адамды түздү, Америка Кошмо Штаттарынын ЦРУнун маалыматы боюнча 2014-жылдын июлуна карата - 2 731 052 киши (анын ичинде арабдар - 83 % же 2,267 миллионго жакын адам жана еврейлер - 17% же 464 миңге жакын адам). Батыш Шериада Израилдин жарандыгын алган 341 400дөй жөөт отурукташкан; Чыгыш Иерусалимде - 196 400 израилдик отурукташкандар. 2017-жылга карата батыш жээкте 636 942 израилдик отурукташуучу жашайт.
Диний курамы
Самарияны байыркы убактан бери мекендеген самариялыктардын калдыктары Наблус ( Шехем) шаарына жакын жерде сакталып калган. Алардын жалпы саны 350гө жакын адамды түзөт.
Танталит
Танталит – татаал оксиддер тобундагы минерал, (Fe, Mn) (Ta, Nb)206. Курамынын 40%тен ашыгын Tа205 түзөт. Кошундулары: Ti жана Sn, Mg жана Са, чанда W, U ж. б. Колумбит–танталит. изоморф катарынын четки мүчөсү. Кара, кара күрөң кристалл, агрегат түрүндө. Кырлары металлдай, жаңы сынган жери чайырдай жылтырайт, тунук эмес. Катуулугу 6,5–7, тыгыздыгы 6,2–8,2 г/см3, морт. Негизинен пегматиттерде кездешет. Танталдын негизги кен ташы. Чачынды кендерден казып алынат.
Дрогниц
Дрогниц (Drognitz) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Зальфельд-Рудольштадт районуна кирет.
Калкы - 697 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 24 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 73 107. Муниципалитеттин башчысы — Том Циммерман.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт.
Реалдуу киреше
Реалдуу киреше – товардын, тейлөө кызматынын реалдуу наркынан жана салыктан тышкаркы алынган акчалай киреше. Процент менен белгиленүүчү сандык көрсөткүч болуп саналат.
Камаш
Калкы
Калкы ― 558 киши (2021-жылы).
Ленне
Ленне (Lenne (Niedersachsen)) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Хольцминден районуна кирет.
Калкы - 685 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 9,07 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 55 027. Муниципалитеттин башчысы — Ханс-Дитер Штенбок.
Нойндорф (Анхальт)
Нойндорф (Анхальт) (Neundorf (Anhalt)) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Зальцланд районуна кирет.
Калкы - 2245 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 14,93 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 89 230. Муниципалитеттин башчысы — Михель Штегман.
Байндт
Байндт (Baindt) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Тюбинген административдик округуна карайт. Равенсбург районуна кирет.
Калкы - 4884 киши(2013-ж.). . Аянты - 23,07 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 4 36 012. Мэр — Эльмар Бюман.
Сол Перепуск
Сол Перепуск — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Перепуск дарыясынын сол жээгинен 49 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
Чаткал районунун ардактуу атуулу
Чаткал районунун ардактуу атуулу - райондун социалдык-экономикалык өнүгүүсүнө өзгөчө салым кошкон инсандарга берилүүчү наам.
Талапкерлер жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын, райондун мамлекеттик администрациясынын, жалпы жыйындардын, коомдук уюмдардын, ардагерлер Кеңештеринин, Жергиликтүү кеңештердин сессияларынын чечимдери менен сунушталып, Чаткал райондук мамлекеттик администрациянын коллегия мүчөлөрүнүн 2/3 бөлүгүнөн кем эмес добушу менен ыйгарылат.
Наам ыйгарылгандарга “Райондун ардактуу атуулу” деген жазуусу бар лента жана күбөлүк тапшырылат.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Рай (Колорадо)
Рай (Колорадо) (Rye) — Колорадо штатынын Пуебло (Pueblo) округуна караган АКШ шаары.
Калдык мүчө
Калдык мүчө – жакындатылган эсептөө формуласындагы туюнтманын так мааниси менен жакындатылган маанисинин арасындагы айырма. Жакындаштырылган формуланын натыйжалуулугун билүү үчүн Калдык мүчөнү чектөө керек. Мисалы, V2 = 1,41 жакындаштырылган формулага, төмөнкүдөй так формула V2 ~ 1,41+R туура келет, мында R санын 1,41 санына жакындаштыруудагы К. м. 0,004 <R < 0,005 экендиги белгилүү. Калдык мүчө дайым асимптоталык ажыратууда, интерполяция формуласында, Тейлор формуласында ж. б. кездешет.
Бруклин (Мэн)
Бруклин (Мэн) (Brooklin) — Мэн штатынын Хэнкок округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 841 киши. Болжолдуу аянты - 106.7 км². FIPS коду — 23-07800.
Пайрс (Небраска)
Пайрс (Небраска) (Pierce) — Небраска штатынын Pierce округуна караган АКШ шаары.
Реалдык газ
Реалдык газ – касиеттери молекулалардын өз ара аракеттенишүүсүнө көз каранды газ. Молекулалардын өз ара аракеттенишүүсүнүн орточо потенциалдык энергиясы алардын орточо кинетикалык энергиясынан кичине болсо, реалдык газдын касиеттери идеалдык газга жакындайт жана алардын бири биринен айырмасы жогорку басымда, төмөнкү температурада кванттык эффект байкалганда башталат.
Блэндфорд (Массачусетс)
Блэндфорд (Массачусетс) (Blandford) — Массачусетс штатынын Хэмпден округуна караган АКШ шаары.
Чопкутчандар
Чопкутчандар (лат. Dasypodidae) - сүт эмүүчүлөрдүн кем тиштүүлөр түркүмүндөгү тукуму. Дене уз. 12-100 см, куйругу 2,5-50 см, салм. 0,3-35 кг. Жону, капталдары мүйүз чопкут менен капталган. Чопкуттун айрым катмарлары бириктиргич ткань аркылуу туташып, кыймылдуу. Алдынкы чеңгели 4 же 5 манжалуу, тырмактары узун, курч, жер (ийин) казууга ылайыкташкан. Тиштери бирдей формада, саны 23төн 100гө чейин жетет. 9 уруу, 20-25 түрү бар. АКШнын түштүгүнөн Чили, Аргентинага чейин тарап, ачык мейкиндикте жашайт. Түнкүсүн жалгыздан жүрөт, күндүз ийинде жатат. Коркунучту сезгенде жыйрылып, тоголок болуп калат. Көбүнчө майда омурткалуу жаныбарлар, курт-кумурскалар менен азыктанышат. Эти жана чопкуту үчүн кармалат. Саны азаюуда. 4 түрү ТКЭСтин Кызыл китебине катталган.
Роджэрс (Миннесота)
Роджэрс (Миннесота) (Rogers) — Миннесота штатынын Hennepin округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 8 597 киши. Болжолдуу аянты - 13.0 км². FIPS коду — 27-55186.
Калдык тоолор
Калдык тоолор – талкалануудан, үбөлөнүүдөн дөбө же моло түрүндө сакталып калган рельефтин көтөрүңкү (арал сымал) формалары. Үбөлөнүүдөн жана дарыя өрөөндөрүндө суунун айланып агуусунан пайда болгон Калдык тоолорго бөлүнөт.
Кулмас (Белорет району, Башкыртстан)
Кулмас — Башкыртстандын Белорет районундагы айыл, Инзер айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 23 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Винилацетат
Винилацетат, СН2 = СНОСОСН3— уксус кислотасын винил эфири, көздөн жаш чыгаруучу түссүз суюктук; кайноо t 73°. Сууда начар, органикалык эриткичтерде жакшы эрийт.
Винилацетат ацетилен­ге уксус кислотасын катализатордун катышуусу менен таасир этүүдөн алынат. Винилдин башка бпрнкмелери менен полимерленин жана сополимерленип, өнөр жайда кеңири пайдаланылуучу ири молекулалуу бирикмелерди пайда кы­лат.
Мамлекеттин юрисдикциясы –
Мамлекеттин юрисдикциясы – мамлекеттин сот жана административдик органдарынын алардын компетенцияларына ылайык иштерди кароо жана чечүү укуктары. Эларалык укукта аймактык жана жеке (улуттук) юрисдикция айырмаланат. Биринчиси белгилүү аймактын чектеринде ишке ашырылат. Мамлекет өзүнүн аймагында, тийиштүү эларалык макулдашууларда каралган жагдайлардан башка да толук юрисдикцияга ээ болот. Жеке (улуттук) юрисдикция мамлекет тарабынан анын аймагынан сырткары турган, м.: ачык деңиздеги, Антарктикадагы, космос мейкиндигиндеги өзүнүн жарандарына карата ишке ашырылат. Улуттук мыйзамдарда каралган учурларда М. ю. ошол мамлекеттин тараптары чет мамлекеттин аймагында турган учурда да таралат, бирок, ал юрисдикция эгер эларалык келишимдерде башка жагдайлар каралбаса гана өз мамлекетинин аймагында ишке ашырылат.
Маң кылуучу заттар
Маң кылуучу заттар – кабыл алуу галлюцинацияга жеткирүү менен, нерв тутумуна таасир эткен баардык дары-дармектер, өсүмдүк заттары, ошондой эле техникалык же турмуш-тиричилик максаттарында пайдаланылуучу каражаттар (м.: ацетон, бензин ж. б.) ушул эле учурда бул М. к. з. баңги заттарына же психотроптук каражаттарга жатпайт.
Чоң эрксиз көл
Чоң эрксиз көл Канаданын түндүк-батышында, деңиз деңгээлинен 156 ж бийиктикте жайгашкан. Түндүк Америкадагы терең көлдөрдүн бири, тереңдиги 614 -мге чейин жетип, орточо тереңдиги 150 мди түзөт. Аянты боюнча дүйнөдө 10-орунда (28,4 миң км2) турат. Уз. 480 км, туурасы 19-109 км, көлөмү 2090 км3. Көл чанагы мөңгүнүн аракетинен жана тектоникалык кыймылдан пайда болгон. Жээги негизинен дөңсөөлүү. Көлгө Эрксиз, Хей ж. б. дарыялар куюп, Макензи д. агып чыгат. Октябрдан июлга чейин тоңот. Кеме жүрөт. Башкы порттору: Форт-Резольюшень, Йеллоунайф.
Тантал кен таштары
Тантал кен таштары – курамында тантал бар минералдардын чогундусу. Экономикалык жактан казып жана бөлүп алууга арзырлык тантал кен таштарынын негизги минералдары: колумбит-танталит (курамында Та20 0,5–0,03%ке чейин), танталит жана манганотанталит (45–80%), вожинит (60–85%), микролит (50–80%). Тантал-ниобий кенташындагы тантал кен таштарынын баалуу минералдары: колумбит (5–30%), гатчёттолит (8–28%), танталдуу пирохлор (1–4%) ж. б. Өнөр жайлык маанисине карай бир нече түргө ажыратылат: 1) сейрек металдуу натрийлитий пегматит кени. узундугу жүздөгөн мден 1–2 кмге созулган тилкеленген тарамдуу, курамында альбит, микроклин, кварц, аз санда сподумен же петалит бар; 2) сейрек металлдуу курамында тантал кездешүүчү гранит. Анчалык чоң эмес шток, казанбак түрүндө жайгашат; 3) үбөлөндү кыртыштардын аллювий, делювий, пролювий чөкмөлөрүндөгү чачынды кени. Тантал кен таштары гравитация, флотация ыкмалары менен байытылат, бул концентратта 13–40% Та205 болот. Ири кендери Австралия, Канада, Бразилия, Кытай ж. б. өлкөлөрдө бар. Дүйнөлүк запасы 293,1 миң тонна.
Реализациялоо
Реализациялоо – товар өндүрүүчүнүн өзү чыгарган продукциясын белгилүү бир базарга анын атайы өкүлү аркылуу дүңүнөн же чекене баада өткөрүп таркатышы.
Мэлба (Айдахо)
Мэлба (Айдахо) (Melba) — Айдахо штатынын Кэньон округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 0.8 км². FIPS коду — 16-51850.
Нойкирхен-форм-Вальд
Нойкирхен-форм-Вальд (Neukirchen vorm Wald) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Төмөнкү Бавария административдик округуна карайт. Пассау районуна кирет.
Калкы - 2677 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 24,33 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 2 75 135. Муниципалитеттин башчысы — Георг Штайнхофер.
БАУ
БАУ -- Борбордук Азия Университети 2016-ж. ачылган. Нарын шаарында жайгашкан 2017 жылы 18-21 июлга чейин ООР семинары болду Сорос-Кыргызстан тарабынан
Чаткал районунун байланыш мекемелери
Чаткал районунун байланыш мекемелери аймактын калкынын ич ара жана республиканын башка региондору менен телеграфтык жана почталык байланыштарды “Кыргыз почта” мамлекеттик ишканасынын Чаткал районундагы филиалы жана Телекомдун бөлүмү тарабынан ишке ашырылат.
Учурда райондук байланыш түйүнү электрондук почта, интернет, факсимиле ж.б. тейлөөнүн жаңы түрлөрүн пайдалануу менен калкка кызмат көрсөтөт.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Винилацетилен
Винилацетилен, бутенин, НС = С — СН = СН2 — көмүртектин атомдорунун ортосунда кош жана үч ирет балланыштары бар эң жөнөкөй органикалык бирикме.
Түссүз газ, кайноо 15.5°С. Хим. касиеттери молекуласындагы кош жана үч байланыштарга негизделген. Катализатордун жардамы менен суутекти киргизүү шартына жа­раша Винилацетилен бутанды, бутиленди же бутадиенди пайда кылат. Винилацетилен өнөр жайда ацетиленди (жез туздарынын катышуусу менен) хлордуу аммонийдин эритмесинде (50—100°С) конденсациялап алынат. Винилацетиленге НС1 ду кошуу менен синтет. каучуктун мономери болгон хлорпренди СН2 = СС1—СН = СН2 алуу реакциясынын чоң мааниси бар.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Вайден (Идар-Оберштайн)
Вайден (Идар-Оберштайн) (Weiden (bei Idar-Oberstein)) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Биркенфельд районуна кирет.
Калкы - 88 киши(2013-ж.). . Аянты - 2,60 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 34 091. Муниципалитеттин башчысы — Манфред Дальхаймер.
Чаткал районунун борборлоштурулган китепканасы
Чаткал районунун борборлоштурулган китепканасы 1980-ж. негизделген. Райондук маданият бөлүмүнө карайт.
Эттингхаузен
Эттингхаузен (Ettinghausen) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Вестервальд районуна кирет.
Чаткал районунун борборлоштурулган китепканасы
1985-жылдан борборлоштурулган китепкана. Тейлөө, комплектөө бөлүмдөрү иштейт. Китеп фонду 97233 миң нуска; филиалдары, белүмдөрү катары 11 китепкананы жана 1 балдар китепканасын (китеп фонду 7312) бириктирет.
Эттингхаузен
Калкы - 299 киши(2013-ж.). . Аянты - 2,38 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 43 220. Муниципалитеттин башчысы — Хорст Церфас.
Чаткал районунун борборлоштурулган китепканасы
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Кастус Калиноуски атындагы полк
Кастус Калиноуски атындагы полк (бел. Полк Кастуся Каліноўскага) - ыктыярдуу полк (мурдагы батальон), 2022-жылы февраль айында Украинанын аймактык бүтүндүгүн, атап айтканда Киев шаарын орус баскынчылыгынан коргоо максатында түзүлгөн. Батальон «Беларусь» тактикалык тобунун мүчөлөрүнөн, «Ак легион» уюмунун мүчөлөрүнөн түзүлгөн. "Жаш фронт" кыймылынын өкүлдөрү, "Жаштар блогу", ошондой эле 2020-жылдын жай жана күз айларындагы нааразылык акцияларынан кийин Украинага көчүп кеткен Беларустун жарандары <sup class="noprint" style="white-space: nowrap">[ <span style="" title="нет источника (11 мая 2022)">булак 259 күн көрсөтүлгөн эмес  ]. Полктун катарында Литванын жарандары да бар.
Чоң үй
Чоң үй - атанын үйү. Аны уулдардын кичүүсү мурастайт. Айрым аймактарда кара чамгарак деп да аталат.
Дюнвальд
Дюнвальд (Dünwald) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Унструт-Хайних районуна кирет.
Тантал-ниобаттар
Тантал-ниобаттар – табигый комплекстүү кошундулар (Та жана Nb) түрүндөгү минералдар тобу. Майда бүртүкчөлүү, өңү кара, күңүрт, саргыч күрөң, металл сымал жалтырайт. Катуулугу 4,5–8. Салыштырма салмагы 3,5–9 г/см3. Радиоактивдүүлүгү жогору. Сейрек кездешет. Тантал-ниобаттар гранит, нефелиндүү синенит, пегматит, жегичтүү пегматиттерде кошунду (акцессор) минерал катары учурайт. Тантал-ниобаттар – тантал, ниобий, торий металлдары алынуучу негизги сырьё.
Дюнвальд
Калкы - 2352 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 28,85 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 64 014. Муниципалитеттин башчысы — Зильфиа Гайслер.
Мандат комиссиясы
Мандат комиссиясы – КРде жергиликтүү кеңештерге жана КР ЖКга шайланган депутаттардын ыйгарым укугун текшере турган депутаттар арасынан шайлануучу комиссия.
Мандат (өкүлчүлүк, депутаттык)
Мандат (өкүлчүлүк, депутаттык) (лат. mandatum – тапшырма) – өкүлчүлүктүн юридикалык мамилеси, ошондой эле ал өкүлчүлүктүн мыйзамдуулугун күбөлөндүргөн документ. Депутаттык М. – эл өкүлүнүн ыйгарым укугунун толуктугун жана мыйзамдуулугун күбөлөндүрө турган документ, ошондой эле парламент депутатына жана да башка шайлануучу бийлик өкүлдөрүнө жүктөлүп, мазмуну (М. мүнөзү) баш мыйзам жана конституциялык-укуктук актылар аркылуу аныкталуучу элге белгилүү иш-милдети. Ал ошондой эле депутаттын өз шайлоочулары менен болгон өзара мамилесинин мүнөзүн да аныктап турат. Азыркы демократиялык багыттагы мамлекеттерде депутатты кандайдыр бир шайлоо округунун эмес, жалпы улуттун өкүлү катары караган жалпы улуттук М. кабыл алынган. Андай депутат шайлоочулардын эчкандай суроо-талаптарына байланбайт жана М. мөөнөтү бүткөнгө чейин кайра чакыртылып алынбайт.
Ялда түнү
Шаб-е Ялда же Ялда түнү (перс. یلدا‎شب ), Шаб-е Челле (перс. شب چله‎) —жылдын эң узун түнү катары майрамдалуучу байыркы Иран майрамы.
Ялда майрамынын тарыхы митра ырым-жырымдарына байланыштуу. Бул түнү – парстардын зороастризм заманынан башталган жакшылыктын, жарыктын жана Күн Кудайы деп эсептелген  Митра жарык дүйнөгө келген түн. Жылдын эң узак түнүнөн кийинки таңда Митранын  аруу тазаа, пакиза энеси коз жарган. Кышкы күндүн суугуна байланыштуу бул майрам бир күн артка же болбосо бир күн алдыга жылдырылып майрамдашы да мүмкүн.
Корневое аты жана башка сөздөр
Шаб-э Ялда –Ялда түнү – Иран зороастрий түпкүрүнө таандык болуп, Митра күн кудайынын туулгандыгына байланыштуу майрамдалган. Бул түн эң узун түн катары 21- нен 22- январга караган түнү майрамдалат. 2008 – жылы Ялда түнү Ирандын улуттук баалуулук тизмесине расмий түрдө кирген. Иран жылнамасы боюнча – бул түн 30 азардан 1- дей айына караган түнү майрамдалып Иранда кыштын башталышын билдирет.
"Дей", - бул зороастризмди курган кудай, кийинчерээк жарыктын кудайы болуп калган. Даанышман лингвиттер англисче "day" – “күн” так ушул кудайдын атынан алынган деп билишет. «Шабе ялда» - төрөлүү түнү дегенди билдирет. Сасанид империясы кулагандан кийин жана ислам динин жайылуусу менен бирге Ялда майрамынын баркы кетип, жөнөкөй гана үй бүлөлүк зороастрийлердин майрамы катары майрамдалып калган. Бул майрамдагы жаңы жемиштердин тасмалга коюлушу байыркы салттагы Кудайлардын молчулук жана түшүмдү сактоо тилегин жана дубасын эске салып дыйкандарга болгон өзгөчө сый урматты баяндайт. XIII кылымдын аягында Саади өзүнүн Бустанында: “Чыныгы таң Ялда түнү бүтмөйүнчө келбейт” деп жазган.
Мандатарий
Мандатарий – башка бир жактын юридикалык мааниси бар тапшырмасын (мандатын) же дагы да башка ишин аткаруу милдетин алган жак.
Ялда түнү
Фоны
Бул түнү бардык тууган-туушкандар, жоро-жолдоштор, жакшы санаалаштар үйдөгү очоктун жанына чогулушуп атайы Ялда түнүнө даярдалган дарбыз, коон, анар жана туздалган жана куурулган фисташка, фундук, жер жаңгак, миндаль, күн карама, ашкабак, дарбыз дандары жана буурчак даярдалган аджил жеп ар кандай жомокторду, ырларды окуу менен бирге шадыра-шатман дарбыз жешет. Дарбыз - бул түндүн эң негизги жемиши. Бул түнү Дарбыз жеген адамдын жылы бою ден-соолугу чың болуп, оору-сыркоодон алыс болот деп ишенишет. Анткени ден-соолук күлкү, шаттык, жигердүүлүктүн дегеле баардык жакшылыктардын башаты жана мүлкү эмеспи. Бул түнү жогоруда айтылган Хафиз ырлар жыйнагынан төлгө салышып, дуба кылышат таң заарга чейин укташпай, ниеттери кабыл болуусун жараткандан тиленишет.
Летинка
Летинка — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Летинская дарыясынын оң жээгинен 45 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Мауро Джулиани
Мауро Джузеппе Серджио Панталео Джулиани (27 Июль 1781 – 8 Май 1829) италиялык гитарист, виолончелист, ырчы жана композитор. 19 кылымдын башындагы, эң мыкты гитарист катары да таанымал.
Летинка
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Раушенберг
Раушенберг (Rauschenberg) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан Шаар. Гиссен административдик округуна карайт. Марбург-Биденкопф районуна кирет.
Калкы - 4467 киши(2013-ж.). . Аянты - 67,33 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 5 34 017. Мэр — Манфред Барт.
Шаар административдик курамы боюнча 7 шаардык районго бөлүнөт.
Кале
Кале – Франциянын түндүгүндөгү шаар. Паде-Кале департаментинде. Калкы 72,9 миң (2008; шаар айланасы менен 100 миң). Па-Де-Кале кысыгынын жээгинде, Дувр (Британия) портунун тушунда жайгашкан. Порт (жылына 41,5 млн т жүк ташылат). Тез ылдамдыктагы темир жол аркылуу Париж, Лондон жана Брюссель шаары менен байланышат.
Шаар 8-кылымдан белгилүү. Шаардагы эмгекке жарамдуу калктын 68% и тейлөө чөйрөсүндө эмгектенет. Анын башкы секторлору: транспорт жана логистика. Текстиль, тигүү (анын ичиндетор токуу, аялдардын тигилүү көйнөгү ж. б.), электр-техникалык (анын ичиндесуу астында иштөөчү телекоммуникация жана электр кабелдери), химиялык, тамакаш өнөр-жай ишканалары иштейт. Мэриянын коңгуроолуу имараты же «беффруа» (20-кылымдын башы) Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. Кароол мунарасы (13-кылым), Нотр-Дам чиркөөсү (13-15-кылым), 17-кылымдын фортификация курулуштары сакталган. Университет, музейлер бар.
Реверс
Реверс (латынча revertor – артка бурам, кайра кайтам), реверс механизми – 1) машинанын (кыймылдаткычтын) же анын жумушчу бөлүктөрүнүн негизги кыймылынын багытын карама-каршы өзгөртүүчү механизм. Поршендүү машиналарда реверс бөлүштүргүч механизмдер менен трансмиссияга аралык звенону кошуу менен иштейт. Реверс авиация кыймылдаткычтарында аба винтинин калактарын бурат же чыккан газдардын агымын башка жакка багыттайт, ал эми электр кыймылдаткычтарда дүүлүктүргүч оромдогу токтун багытын (туруктуу ток кыймылдаткычында) өзгөртөт; 2) тыйындын же медалдын арткы бети; биринчи бети аверс деп аталат.
Нойферхау
Нойферхау (Neuferchau) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Зальцведель районуна кирет.
Калкы - 422 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 9,6 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 81 385. Муниципалитеттин башчысы — Герхард Брюггеман.
Манжа (бармак) изи
Манжа (бармак) изи – атайын бойок сүйкөө менен, манжаларды алакан жагынан кагазга басуу аркылуу кагазга түшүрүлгөн оюм-чийимдер.
Рама (Колорадо)
Рама (Колорадо) (Ramah) — Колорадо штатынын Эль Пасо округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 220 киши. Болжолдуу аянты - 0.6 км². FIPS коду — 08-62660.
Карын
Карын – кой-эчкинин идиш катары пайдаланылган карыны. Союлган малдын карын кайнак сууга жыдытып, туздап, үйлөп, кургатып жана ийлеп, ага май жана ар түрдүү азыктар, кээде эт да сакталган.
Чаткал районунун ирригациялык курулмалары
Чаткал районунун ирригациялык курулмалары - райондогу жалпы узундугу 121 км ге жеткен сугат каналдары таандык.
Райондогу жалпы сугат жер аянты 7061 га. Райондук сугат каналдары: 1980- 81-ж. ишке киргендери - “Афлатун” (уз. 11 км, сугат аянты 730 га), “Арпа-Төктү” (18 км; 636 га), “Аючачы” (8 км; 572 га), 1986-89-ж. ишке киргендери: “Чандалаш” (8.5 км; 396 га), “Жер-Капчыгай” (5.5 км;92 га), “Кара-Шоро” (6.6 км;180 га); курулуп бүтө элек каналдар: “Чанач”, “Кара-Терек”, “Тешик-Арык”.
Таншань
Таншань – Кытайдын түндүгүндөгү шаар. Хэбэй провинциясында. Калкы 1,6 млн (2010; агломерациясы менен 2,9 млн). Темир жол станциясы. Көмүр казып алуу жана оор өнөр жайынын ири борбору. Кара металлургия, машина куруу (автомобиль, темир жолдун кыймылдуу бөлүгү), нефть ажыратуу, химиялык, текстиль, цемент өндүрүү, карапа өнөр жай ишканалары жана фарфор буюмдар өндүрүшү (Кытайдагы фарфор өндүрүүчү 5 шаардын бири) иштейт. Институт бар. Туризм өнүккөн. Шаар 1976-жылы жер титирөөдөн катуу жапа чеккен.
Розсэй (Миннесота)
Розсэй (Миннесота) (Rothsay) — Миннесота штатынын Wilkin округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 493 киши. Болжолдуу аянты - 10.4 км². FIPS коду — 27-56014.
Чоң үзөңгү-кууш мөңгүсү
Чоң үзөңгү-кууш мөңгүсү - Какшаал тоо тизмегинин түндүк капталындагы өрөөн тибиндеги мөңгү. Какшаалдын сол куймасы Чоң Үзөңгу Кууштун алабында жайгашкан. Уз. 6,7 км, аянты 13,3 км2. Айрым жеринде 400-600 -мге чейин ичкерип, жазы жери 1,5-2 кмге чейин жетет. Жогорку бөлүгү түрдүү багыттагы фирн бассейндүү үч бутактан турат. Оң бутагы батышка, ортонкусу түндүккө, сол бутагы түндүк-чыгышка багытталган. Ортонку бутагы кырка тоонун 5000-5600 ж бийиктиктеги кырлары менен курчалган. Үч өз алдынча фирн бутагы 4670 ж бийиктикте, эни 2 км келген жайык оёңдо кошулат. Башы деңиз деңгээлинен 5040 ж, этеги 4300 ж бийиктикте жатат, а. и. абляциясынын аянты 4,1 км2. Мөнгүнүн «тилинин» бетинде ортонку моренанын эки тилкеси созулуп жатат, алар «тилинин» учуна келген каптал морена менен биригип жаңы «төө карын» кыртышын пайда кылат. Мөңгүдөн башталган суу Чоң Үзөңгү-Куушка оң тараптан куят.
Бойлстон (Массачусетс)
Бойлстон (Массачусетс) (Boylston) — Массачусетс штатынын Уорчестер (Worcester) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4 355 киши. Болжолдуу аянты - 51.0 км². FIPS коду — 25-07525.
Манжаиз
Манжаиз – адам манжаларынын буюмзат бетинде калтырган оюм-чийим сызык издери.
Аялдардын ден соолугу
Аялдардын ден соолугу — Бүткүл дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму тарабынан “оорулардын жоктугу гана эмес, физикалык, психикалык жана социалдык жыргалчылык” болуп аныкталган элдин ден соолугунун бир бөлүгү болуп саналат. Акыркы убактарда “аялдардын репродуктивдик ден соолугу” деп гана карабай, буга  кененирээк аныктама берип, “аялдардын ден соолугу” деп белгилөө керек деп айтылып келет.
Өнөр жайы өнүккөн өлкөлөрдө аялдардын жашоо узактыгындагы гендердик ажырымды кыскартып, азыр эркектерге караганда узак жашашса да, ден соолуктун көп тармактарында алар эртерээк жана начар натыйжаларга алып келген оор ооруларга дуушар болушат. Гендер ден соолуктун маанилүү социалдык детерминанты бойдон калууда, анткени аялдардын ден соолугуна алардын биологиясы эле эмес, ошондой эле жакырчылык, жумуш жана үй-бүлөлүк жоопкерчилик сыяктуу шарттар да таасир этет. Аялдар көптөн бери эле социалдык жана экономикалык күч сыяктуу көп жагынан начарыраак абалда болушкан. Бул алардын жашоонун зарыл болгон муктаждыктарына, анын ичинде саламаттыкты сактоого жетүү мүмкүнчүлүгүн чектеген.
Аныктоо
Аялдардын ден соолугунун абалы эркектердикине караганда биологиялык, социалдык жана өзүн алып жүрүү шарттары менен айырмаланат.
Жашоонун узактыгы
Учурда аялдардын жашоосу эркектердикине караганда узагыраак жана алар расасына жана географиялык аймагына карабай өлүм көрсөткүчүнүн төмөнүрөөк деңгээлине ээ. Бирок тарыхка кайрылсак аялдарда өлүм көрсөткүчү жогору  болгон, негизинен, төрөт учурундагы өлүм көп катталган. Өнөр жайы өнүккөн өлкөлөрдө гендердик айырмачылык кыскарган жана өнөр жай революциясынан кийин жоюлган. Мындай айырмачылыктарга карабастан, ден соолуктун көптөгөн тармактарында аялдар эрте жана оор ооруларга дуушар болушат жана натыйжалары начарыраак болот. Өнүккөн жана өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн ортосундагы аялдардын жашоо узактыгынын негизги айырмачылыктары төрөт жылдарында болот. Эгерде аял бул мезгилде аман калса, анда эки аймактын ортосундагы айырмачылыктар азыраак байкалат. Репродуктивдик жаш курагынан кийин дүйнө жүзү боюнча аялдардын өлүмүнүн негизги себептери жугуштуу эмес оорулар: улгайган аялдардын өлүмүнүн 45% жүрөк-кан тамыр оорулары түзөт, андан кийин рак (15%) жана өпкө оорулары (10%). Бул өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн ресурстарына кошумча жүктөрдү жаратат. Жашоо образын өзгөртүү, анын ичинде тамактануу, физикалык активдүүлүк жана аялдардын денесинин чоңураак болушуна шарт түзгөн маданий факторлор бул өлкөлөрдө аялдардын арасында семирүү жана кант диабети менен байланышкан көйгөйлөрдүн көбөйүшүнө жана жүрөк-кан тамыр оорулары жана башка жугуштуу эмес оорулардын тобокелдигин жогорулатууга салым кошууда.