cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чабакчыл чымчыктар
Чабакчыл чымчыктар (лат. Alcedini) — көк карга түспөлдүүлөр түркүмүндөгү куштардын бир түркүмчөсү, буларга чабакчыл чымчык сымалдуулар тукуму (лат. Alcedinidae), анын төмөнкү уруулары жана түрлөрү кирет: падышалык чабакчыл чымчыктар (уруу) (Dacelo), узун куйрук чабакчыл чымчыктар (уруу) (Tanisiptera), куназтумшук чабакчыл, падышалык чабакчыл (Clytoceyx гех), кадимки чабакчыл (Alcedo atthis), алача чабакчыл (A. pulchella), Австралия узун куйрук чабакчыл (Tanisiptera sylvia), кызыл жон чабакчыл (Ceyx rufidorsum), ыйык чабакчыл (Halcyon sancta), күлкүчү чабакчыл (Dacelo gigas) жана ушундай сыяктуулар.
Элдик сот арачылар ишти кароо жөнүндөгү өтүнмө
Элдик сот арачылар ишти кароо жөнүндөгү өтүнмө – кээбир өлкөлөрдүн процесстик укугунда соттор айыпталуучунун өзүнүн ишин ушундай сотто гана кароо арызын берүүсү каралган. Айыпталуучу мындай өтүнүчкө ага адепки тергөө иштери аякталганы жарыялангандан кийин жана иштин баардык материалдары таанышуу үчүн берилген учурда гана укуктуу болот. Андан кийин Э. с. а. и. к. ж. ө. кабыл алынбайт.
Париеталдык кабык
Париеталдык кабык (лат. parietalis – беттик, бет) - дененин көңдөйүнүн ички бетине таандык багыт.
Терезе (информатика)
Терезе (window) — экрандын тик бурчтуу бөлүгү болуп эсептелет, ал маалыматты көрсөтүү үчүн колдонулат. Биринин үстүнө экинчиси жайгашкан жана түрдүү маалыматты камтыган кагаз барагы сыяктуу экран терезелерин дагы ар башка маалыматтарды киргизип бири биринин үстүндө жайгаштырса болот. Кагаздар сыяктуу экран терезелеринин астында жайгашканын үстүнө чыгарып алып кароого болот. Windows (терезе) термини Microsoft Windows'го тийиштүү. Ал персоналдык компьютерлерде колдонулган графикалык интерфейсти уюштурган популярдуу операциялык системасы.
Кульма (дарыя)
Кульма — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - №1257 Кичи Толкорп дарыясы орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Анатай Өмүрканов
Анатай Өмүрканов — Кыргыз Республикасынын эл акыны (2005). Кыргыз Республикасынын Токтогул атындагы Мамлекеттик сыйлыктын лауреаты (2015). III даражадагы Манас орденинин ээси (2016).
Өмүр баяны
Акын Анатай Өмүрканов Кыргызстандын Талас облусуна караштуу Манас районунда 1945-жылы 2-июнда туулган. Ал 1961-жылы Арал орто мектебин,1966-жылы Кыргыз Мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүргөн. Эмгек жолун Тажик ССРинин Мургаб районундагы кыргыз орто мектебинде мугалим болуп иштөөдөн баштаган.
1971-жылдан «Советтик Кыргызстан» гезитинин редакциясында кабарчы, бөлүм башчы, 1986-жылдан «Кыргызстан» басмасынын көркөм адабияттар бөлүмүнүн башчысы болгон.
1988–2000-жж. «Адабият» басмасында башкы редактор болуп иштеген.
2000–2006-жж. Кыргызстан басмасында бөлүм башчы, башкы редактор кызматтарын аркалаган.
2012-жылдын апрелинде Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши аны Кыргыз Республикасынын Коомдук телерадио корпорациясынын (КТРК) Байкоочу Кеңешине мүчө кылып шайлаган. Бул коомдук кызматты 2016-жылдын апрелине чейин аркалаган.
Чыгармачылыгы
Акын Анатай Өмүркановдун туңгуч ырлар жыйнагы 1973-жылы «Мөлтүр сезим» деген ат менен Бишкекте жарык көргөн.
Акындын ырлары ошондой эле орус тилинде басылып чыккан.
Жыйырмага жакын поэтикалык жыйнактын автору, көптөгөн поэтикалык котормолордун авторлошу.
===Акындын "Ала Тоо " аттуу ыры ===
Чымын жан чындыгында сен деп чыгат, Өзүңдү сүйөмүн деп айтыш уят, Абалтан жаным да сен, каным да сен Арбагы аталардын сенде турат.
Карааның карап коюш канча кубат, Өзүңдөн өтсөк болду убап-чубап… Кай жерде биз жүрбөйлү, кагылайын Кайдайын сен деп каккан жүрөк туят.
Өзүмө сен жалгызсың ай-ааламда, Сабылып сагынарым өзүң гана. Кудурет куттуу күнү кубандырып Кут чачып, кубат берип турсун сага.
Баркыңды көкөлөтүп дагы бийик, Баламдын баласы өтөт сени сүйүп… Жол таппай караңгыда калып калсаң Жоодурап көзүм күндөй турат күйүп.
Тамчыда бакыт чексиз сага тамган, Жашаган жараныңда болбойт арман. Жар болсун урпактардан урпактарга Ушул көл, ушул тооң, ушул талааң.
Сыйлыктары. Наамдары
1973-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. «Эмгектеги каармандыгы үчүн» медалы менен сыйланган.
1985-жылы Алыкул Осмонов атындагы сыйлыктын лауреаты болду.
“Түгөлбай ата” коомунун сыйлыгынын ээси.
1991-жылы чыккан “Жанкисе” ырлар жыйнагы “Жылдын мыкты китеби” деп табылган.
2005-жылы Кыргыз Республикасынын эл акыны деген ардактуу наам берилген.
Кыргыз Республикасынын Токтогул атындагы Мамлекеттик сыйлыктын лауреаты (2015).
III даражадагы Манас орденинин ээси (2016).
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Мөлтүр сезим: Ырлар.  Ф.: Кыргызстан, 1973.  82 б.
Чабалекей: Ырлар.  Ф.: Кыргызстан, 1977.  52 б.
Алтын өзөн: Ырлар.  Ф.: Кыргызстан, 1980.  76 б.
Күн жол: Ырлар жана поэма.  Ф.: Мектеп, 1983.  96 б.
Бар бол: Ырлар жана поэма.  Ф.: Кыргызстан, 1986.  96 б.
Жашыл арал: Ырлар.  Ф.: Мектеп, 1988.  160 б.
Жанкисе: Ырлар.  Ф.: Адабият, 1991.  175 б.
Күндөгү так: Ырлар жана поэма.  Б.: Кыргызстан, 1995.  336 б.
Асмансыз жылдар: Ырлар жана поэма.  Б.: Кыргызстан, 2001.  200 б.
Ак тилек: Обондуу ырлар.  Б.: Кыргызстан, 2003.  180 б.
Тушалган чагылган: Ырлар жана поэмалар.  Б.: Акыл, 2005.  200 б.
Тандалма I том. Ырлар жана поэмалар. – Б.: Бийиктик, 2005.  356 б.
Ак тилек: Обондуу ырлар (Экинчи басылышы). – Б.: Алтын тамга, 2008. – 215 б.
Орус тилинде
Светлое чувство: Стихи. – М.: Молодая гвардия, 1987.  87 с.
Сөөктү көмүү салты
Сөөктү көмүү салты, анын көп түрдүү мотивдери диний ишенимдер менен тыгыз байланышкан. Сөөк көмүү адаты диний идеологиянын эң консервативдүү тармагы. Сөөктү көмүү салтынын айрым белгилеринин өзгөрүшү этностук топтордун дүйнөгө болгон көз караштарындагы бурулуштарга байланыштуу. Сөөктү көмүү салты – диний системанын натыйжасы. Жөрөлгөнүн өзүндө өлгөн адамдын жынысы, социалдык абалы, теги, ал түгүл өлүмдүн мүнөзү да эске алынат. Ар бир этностук топтун диний түшүнүгүнө ылайык, кыйла жылдары калыптанган өзгөчө белгилери болот. Ар бир байыркы көрүстөн тобун казып изилдегенден кийин тарых илиминин карамагына ошол эстеликти калтырган коомдун турмушу боюнча булак келип түшөт. Сөөктү жерге берүү, тескерисинче изоляциялап чопо идишке, табытка салуу, өрттөп көмүү (кремация), жерге көмүү (ингумация), этинен ажыратып көмүү, сөөгүн бакка асып коюу, маркумдун өздүк буюмдарын гана көмүү, жаткан, отурган, бүрүштүрүлгөн абалда, көмкөрөсүнөн жаткырып көмүүдө ж.б. бири-биринен айырмаланган түрлөрүн ажыратууга болот. Сөөктү көмүү салтын окуп үйрөнүү “тафология” деп аталат. (гр. тафос – мүрзө, сөөктү көмүү, көмүлгөн жер; логос – билим, окуу). Археологдор жана этнографтар үчүн бул салтты изилдөө менен ар бир калктын салтындагы байыркы белгилерди таап чыгышат. Салтка кирген жаңычылдыктар тез баамдалат. Байыркы жана орто кылымдагы калктардын сөөктү көмүү салты менен кошо алардын материалдык маданиятын изилдөө мүмкүнчүлүктөр арбын, себеби адам каза болгондо ага тиешелүү жана салт талап кылган буюм, маркумдун ритуалдык тамагы табылат. Кээ бир учурда жанына мал кошо коюлган, айрыкча жылкы толук жабдыгы менен кездешет. Кыргызстандагы б. з. ч. 2-миң жылдыктан тартып б.з. 2-миң жылдыгынын ортосуна чейинки байыркы жана орто кылымдардагы калктардын көрүстөндөрү казылып, изилденүүдө. Көрүстөндөр бир канча бейиттен турат.
Кесе
Кесе — тамак ичүүгө арналган чоң чыны.
Зипо
Зипо (лат. Chironius carinatus) —  Американын токойлорундагы суужыландардын бир түрү.
Элдик сот арачылары
Элдик сот арачылары – айрым өлкөлөрдө, мисалы, РФде – соттордо жарандык жана кылмыш-жаза иштерин кароого катышуу үчүн шайланган жарандар. Соттун судьялары менен бирдей укуктарга ээ. Адатта, соттун курамына эки Э. с. т. кирет.
Берилиштер прожектору
Берилиштер прожектору (чагылдыруучусу) (Data projector-Проектор данных). Бир катар түзүлүштөр компьютер экранында көрсөтүлүп турган сүрөттөлүштөрдү адамдарга чоңойтуп көрсөтүү үчүн колдонулат. Автономдуу суюк кристаллдагы индикаторлорго негизделген прожектордун өзүнүн жарык булагы болот жана жогорку сапатты камсыз кылбайт. Суюк кристаллдагы индикаторлорго негизделген прожектор панелдерди көтөрүүгө жеңил жана киноэкрандан ар түрдүү аралыкта жайгаштырса болот. Кымбат баалуу чоң блоктор телевизордукундай техноложини колдонот жана өзүнчө кызыл, жашыл, көк жарык нурларын экранга топтойт. Бул блоктор чоң аудиторияларга арналып иштелип чыккан.
Мамытов Табалды
Мамытов Табалды 1929-жылы 8-мартта Сузак районунун Багыттт айылында туулган.1937- жылы мектепке барып 3-классты бүткөндөн кийин турмуш шартына байланыштуу, атасы Мамыт менен мал чарбасында иштей баштаган. 1954-жылы үйлөнүп, өзүнчө мал чарбасында иштеп, 1974-жылы Социалисттик жарыштын жеңичүүсү болуп төш белгиси менен сыйланган.1975-жылы 17-февралда СССР Жогорку Советинин указы менен «Эмгек кызыл туу» ордени менен, 1984-жылы 26-январда СССР Жогорку Советинин Президиумунун атынан «Эмгек ардагери» медалы менен сыйланган.2007-жылы дүйнөдөн кайткан.
Агрессиялык (баскынчылык) акты
Агрессиялык (баскынчылык) акты – эларалык укукта тынчтыкты бузуунун эң коркунучтуу түрү; БУУнун уставына ылайык, ар жолу БУУнун Коопсуздук Кеңеши тарабынан ырасталат, ошол эле учурда, Коопсуздук Кеңеши агрессиянын белгилерин 1974-жылкы «Баскынчылык актысынын» шарттуу белгилерине байланган эмес, ошондуктан А. а-нын акыркы тизмесинин чегинен чыга алат. Коопсуздук Кеңешинин А. а-ны ырастоосу бул уюмдун БУУнун уставынын VII бөлүмүнө ылайык эларалык тынчтыкты жана коопсуздукту сактоо же калыбына келтирүү боюнча кандай чараларды көрүү тууралуу сунуштарды же чечимдерди кабыл алуусуна негиз түзөт. ==Колдонулган адабияттар==
Окчу
Окчу — этноним. Манастын Шоорук кан менен болгон урушун сүрөттөөдө Шоорук кандын иш-аракети жөнүндө төмөнкүдөй айтылат:
Кара-Тегин жол салып,
Алайда жаткан кыргызга
Кошуну келип кол салып,
Нойгутка ойрон салыптыр,
Ошпурдун айлын оңдурбай,
Окчуну чаап алыптыр.
Окчу кыргыз уругу,
Ойбой салып куруду (Сагымбай Орозбаков, 2. 205).
О. эпосто кыргыз уруусу деп берилет, көбүнчө думара менен катарлаш айтылат.
Катаган, дөлөс, набаттан
Окчу менен думара
Найман, шаңгай дагы бар (Сагымбай Орозбаков, 2. 152).
«Манас» эпосунда салттык түрдө О. сары уйсун, думара, кыдырша жана башкалар кыргыздын байыркы урууларынын аттары «ичкиликтер» бөлүгүндө этноним катарында учурайт. «Орчун кыргыз уругу, окчу Каракесек бар» (Сагымбай Орозбаков, 2. 68). Ошондой эле ичкилик кыргыздарда О. аттуу майда уруу сакталып калган. Ал кызыл аяк деген уруунун ичиндеги кыргызкыпчак уруусуна кирет.
Ыспаранын улугу,
Көкжору чыкты бу жактан,
Баскан бойдон байпактап
Байкап келди тыяктан (Сагымбай Орозбаков, 2. 51).
Instagram
Instagram - мобилдик түзмөккө, иш такта компүтерине жана интернетке негизделген сүрөт бөлүшүү колдонмосу. Кызмат колдонуучуларга сүрөт жана видеолорду ачык эле же жекече бөлүшүү мүмкүнчүлүгүн берет. Ал Кевин Систром (Kevin Systrom) жана Майк Кригер (Mike Krieger) тарабынан жарык көргөн, ал эми 2010-жылы октябрда iOS операциондук системдери үчүн гана акысыз мобилдик колдонмо катары колдонууга берилген. Android түзмөктөр үчүн нускасы эки жыл өткөндөн кийин, 2012-жылдын апрелинде жарыкка чыккан. Анын артынан 2012-жылы ноябрда өзгөчөлүктөрү чектелген вебсайт интерфейси пайда болгон. Ал эми Windows 10 Mobile жана Windows 10 үчүн колдонмолор тиешелүүлүгүнө жараша 2016-жылы аперелде жана 2016-жылы октябрда чыккан.
Instagram катталган колдонуучуларга кызматка сүрөттөрдү же видеолорду жүктөө мүмкүнчүлүгүн берет. Колдонуучулар өздөрүнүн сүрөттөрүнө ар кандай санарип чыпкаларды колдонуп, геотегдер аркылуу турган жерин кошо алышат. Алар өз постторуна хештегдерди кошсо болот, муну менен ошол сүрөттү окшош теманы чагылдырган Instagram'дагы башка мазмун менен байланыштырышат. Колдонуучулар өз аккаунттарын башка коомдук медиа профилдерине дагы туташтыра алышат. Бул сүрөттөрдү ошол профилдерге да бөлүшүү мүмкүнчүлүгүн берет. Башында Instagram'ды айырмалап турган өзгөчөлүгү -- сүрөттөрдү чарчынын ичине калыпка салчу; бул 2015-жылы августта өзгөртүлүп, жаңы нускасында колдонуучулар медианы толук өлчөмдө жүктөй алып калышкан. 2012-жылдын июнунда "Изилдөө" терезеси жарыкка чыккан. Ал колдонуучуларга медианын ар кандай түрүн көрсөткөн, анын ичинде популярдуу сүрөттөр, жакын арада тартылган фотосүрөттөр, тренд болуп аткан тегдер жана жерлер, сунушталган видеолор үчүн каналдар менен тандалган мазмун болгон. Видеолорду колдоо алгач 2013-жылы июнда башталып, максимум 15 секундалык убакыт коюлган жана сапаты чектелген. Instagram кийинчерээк кенен экран жана узак видеолорду колдой баштаган.
2012 жылдын апрель айында Instagram Facebook компаниясы аркылуу сатылып алынган. Сатып алынган так баасы накталай 300 миллион долларды жана компаниянын 23 миллион акциясы менен түзүлдү.
Логотиби
Инстаграм социалдык тармагы негизделгенден бери алгачкы жолу өзүнүн логотибин жана дизайнын 2016 жылдын 12 майында өзгөрттү. Бул тууралуу маалымат аталган сайттын расмий баракчасында жазылды. Бардык тиркемелер жаӊы жалпак логотиптерге ээ болуп, ал эми Инстаграм өзү ак-кара түскө өзгөрдү. Сервистин дизайны да ак-кара түскө алмашып, келген билдирүү, эскертүүлөр кызыл түскө өзгөргөн. Бир караганда жаштардын арасында өтө популярдуу социалдык тармактын логотиби күн желесиндей кубулуп тургандай таасир калтырат. Инстаграмдын жаратуучуларынын айтымында, логотип баарына белгилүү бойдон калышы керек болгондуктан, instant-камеранын оригиналдуу бөлүктөрү мурункудай эле калтырылган. Ошондой эле Инстаграмдын Layout, Boomerang жана Hyperlapse тиркемесинин логотиптери да өзгөргөнүн байкоого болот.
Кушкаран (Ермекеев району, Башкыртстан)
Кушкаран — Башкыртстандын Ермекеев районундагы айыл, кызыл-Яр айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 74 киши. Почта индекси — 452181, ОКАТО коду — 80225811002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Эшимбеков, Касымаалы
Өмүр баяны
Эшимбеков Касымаалы (1907, Каракол уезди, Каражал айылы — 1957, Фрунзе) — артист, Кыргыз ССР эл артисти (1939). Кыргыз профессионал театрын негиздөөчүлөрдүн бири. Сахна ишмердигин 1927-ж. Кыргыз музыкалуу драма студиясынан баштаган. Эшимбеков улут мүнөзүн, эл турмушун жана чыгармачылыгын терең билген артист болгон. Heгизги ролдору: музыкалык драмаларда — Калыбек (Ж. Бөкөнбаев, «Алтын кыз»), Султанбек (У. Гажибеков, «Аршин мал алан»), операларда — Толтой, Кыргылчал, Нурбай (В. Власов, А. Малдыбаев, В. Фере, «Айчүрөк», «Манас», «Көл боюнда»), Трике (П. Чайковский, «Евгений Онегин»), Суворов (М. Бехтерева, А. Разумовский, «Кол башчы Суворов»), Шульга (А. Фадеев, «Жаш гвардия») жана башка. 1939-ж. Кыргыз искусствосунун Москвада өткөн он күндүгунө катышкан. Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган.
Столыпиндик агрардык реформа
Столыпиндик агрардык реформа – 1906–17-ж. Россияда дыйкандардын жер ээлиги жөнүндө кабыл алынган буржуазиялык иш-чаралар. Россия Министрлер Советинин төрагасы П. А. Столыпиндин атынан аталган. Реформанын максаты орустун дыйкан жамиятын бузуу жана жерди жеке менчикке бекитүү, жерсиз жана жери аз дыйкандарды Сибирге, өлкөнүн чыгыш аймактарына, ал эми Кыргызстанга көчүрүү болгон. Ушул реформанын негизинде 1906–14-ж. Жетисуу облусуна көчүрүлүп келгендерге жергиликтүү элден 2708226 теше (Пишпек уездинин Сарыбагыш болушунан 1910–13-ж. 48216 теше, Суусамыр болушунан 1912-ж. 98466 теше, Пишпек уездинен 714 миң теше, Пржевальск уезди боюнча 422 627 теше) жер алынган. 1913–15-ж. Фергана өрөөнүндөгү кыргыздардын 81 миң теше жери алынган; Россиядан көчүрүлүп келгендердин 46 кыштагы пайда болгон. Мындан башка бир топ жер казынанын фондусуна алынган. Пишпек жана Пржевальск уезддеринен бул фондуга 352 440 теше жер өткөн, Столыпиндик агрардык реформа агрардык маселени чече алган эмес. Айыл-кыштактарда таптык карама-каршылыкты ого бетер ырбаткан. Кыргызстанда улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө кошумча себеп болгон. Столыпиндик агрардык реформасынын ишке ашпай калышы падышалык жеке бийлик жоюлмайынча агрардык маселе чечилбей тургандыгын аныктаган.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. ISBN
Кыргызстандын геологиялык түзүлүшү жана кен байлыктары
Геологиялык түзүлүшү жана кен-байлыктары
Кыргызстандын геологиялык түзүлүшү татаал. Ал палеозойдун Урал-Монгол-Охота жана мезозой-кайнозойдун Жерортолук деңиздик геосинклиналдык кырчоолордун тирешкен жеринен (Чоң Алай терең жаракасынын эки капталынан) орун алган. Палеозойдук кырчоо түштүккө, ал эми мезозой-кайнозойдук кырчоо түндүккө багытталган доголор аркылуу сүзүшүп турат. Көптөгөн катуу жер титирөөлөрдүн очоктору ушул кырчоолордун тирешкен жеринде жайгашкан. Бул жерден түштүгүрөөктө байыркы (палеозойго чейинки) Корей-Кытай платформасынын блоктору орун алган (Тарим массиви ж. б.). Теңир-Тоонун дагы бир өзгөчөлүгү – кайра жаралган (академик В.А.Обручев) же эпиплатформалык (орогендерге) тоолорго (А.Л. Яншин, В.Е. Хаин ж. б.) киргендигинде. Деңиз деңг. 401 мден 7439 мге чейинки бийиктиктерде (тепкичтерде) жаткан Кыргыз жергесинде бардык геол. замандардын катмарлары кездешет. Алардын геохронологиялык жашы байыркы организимдердин палеонтологиялык калдыктары аркылуу аныкталган. Ошондуктан Теңир-Тоонун геологиялык түзүлүшү Евразиянын 600 млн жылдан берки тарыхын чечмелегенге эталон катары каралат. Кырг-н кеңдик багытта созулган 4 геол. аймакка (тилкеге) бөлүнөт: Түндүк, Ортоңку, Түш. Теңир-Тоо ана Түн. Памир. Түн. жана Ортоңку Теңир-Тоону Теңир-Тоонун негизги жаракасы бөлүп турат. Ортоңку жана Түш. Теңир-Тоону Чаткал-Нарын-Карасуу, Атбашы-Эңилчек, Түш.Фергана жаракалары ажыратат. Айрым изилдөөчүлөр (А.В. Пейве, 1945) мындай структуралар мантияга дейре жетип, жүздөгөн млн жылдар бою кыймыл аракетте болуп келген терең тик жаракалар деп эсептешкен. Талас – Фергана жаракасын терең горизонталдык багыттагы чоң жылыштын (сдвигдин) даана мисалы катары караган.
Азыркы күндө Ортоңку жана Түш. Теңир-Тоо түн.-батышка созулган Талас– Фергана жылышуусу менен батыш жана чыгыш секторлоруна ажырап турат.
Батыш сектору чыгыш секторунан түн батышты карай 200 км аралыкка жылып кеткен. Көпчүлүк геологдордун пикири боюнча бул жылыш 230 млн жылдан бери болуп келүүдө. Конседиментациялык структуралардын мүнөзү мындан мурда эле горизонталдык жылыш болуп келгенин көрсөтүп турат Талас – Фергана жаракасынын түш.-батышында горизонталдык багыттагы татаал айлануу кыймылы болуп жаткандыгы да  Фергана горизонталдык бүктөлүүсүн (флексурасын) баяндаган Д.И. Мушкетовдун пикирин Талас – Фергана горизонталдык жылышын ачкан В. Н. Огнев андан ары улады. Кырг-ндын геол. түзүлүшү, жашы, курамы жана калыптануу шарты боюнча кескин айырмаланган төрт мегакомплекске (чоң кабатка) бөлүнөт (А.Б. Бакиров ж. б.): архей-астынкы протерозой; протерозой; үстүнкү протерозой-палеозой; мезозой-кайнозой. Биринчи, үчүнчү мегакомплекстер континенттик жана океандык геодинамикалык абалдарда, экинчи жана 4 мегакомплекстер жалаң эле континенттик абалда жаралган тоотектерден түзүлгөн. Биринчи мегакомплекстин океандык кыртыштары ультра-базиттерден, амфиболиттешкен базиттерден жана силициттерден турат. Экинчи протерозой мегакомплексиндеги тоотектер континенттик шарттарда, континенттин ичиндеги рифтерде пайда болгон. Биринчи жана 2-мегакомплекстердин тоотектери Түн. жана Ортоңку Теңир-Тоодо жолугат. Жогорку протерозой-палеозой мегакомплексинин тоотектери Кырг-ндын көптөгөн геол. Тилкелеринен кезигет. Континенттик, о. эле океандык абалда пайда болгон геол. түзүлүштөр да бар. Океандык бассейндин жабылуу убактысы боюнча астынкы палеозойлук (каледондук) жана үстүнкү палеозойлук (герциндик) болуп эки комплекске бөлүнөт. Океандык шарты Түн. жана Түш. Теңир-Тоонун офиолиттеринен баамдалат.
Ортоңку жана үстүнкү палеозойдо Түн.жана Ортоңку Теңир-Тоо түндүктөгү аймактар менен биригип, Кыргыз-Казак микроконтинентин (эпигеосинклиналдык тоолор менен ойдуңдарды) түзөт. Океандык абал Түш. Теңир-Тоонун аймагында сакталган (силур-астыңкы карбон). Жогорку палеозойдо Түш. Теңир-Тоодо да континенттик кыртыш түзүлөт. Алар орто кычкылдуу, кычкылдуу жана щелочтуу магма тоо тектеринен континенттик шарттарда пайда болгон.
Түн. Памирде Тетис деңиз бассейнине тиешелүү мезозой-кайнозойдун тоотектери сакталып калган. Теңир-Тоонун мезозой-кайнозой мегакомплекси эки комплекстен турат. Мезозой-астынкы кайнозой платформалык комплекси негизинен юранын таш көмүрлүү катмарларынан, бор-ортоңку палеогендин чопо, акиташ тектеринен турат. Бор-палеогенде пайда болгон базальттар да учурайт. Үстүнкү кайнозой орогендик комплекси бүт бойдон олигоцен-голоцендеги ойдуңдарда жолугат. Континенттик тоотектер кызыл түстүү, арасында туздуу катмарлар жолугат. Жаш платформалык комплекс Талас – Фергана жаракасынан түш.-батышта жатат. Аларда мунайдын жана табыйгый газдын кендери пайда болгон. Талас–Фергана жаракасынын түн.-чыгыш капталында мунай, газдуу катмарлар белгисиз.
Бул жерде жаш тоолор (оргендер) басымдуу болгон. Кайнозойдун аягында жаш тоолор Кыргызстандын бардык жеринен орун алат. Айрыкча антропоген мезгилинде тоолор өтө бийик көтөрүлгөн. Муну жогорку палеогенантропоген тоотектеринин ойдуңдардагы калыңдыгы (4–6 км) же ошого барабар келген тоолордун бийиктиги айгинелеп турат. Геофизикалык маалыматтар боюнча Кырг-ндын түндүгүндө жер кыртышынын калыңдыгы 50 км, ал эми түштүгүндө 75 кмге жетет. Мезозой–алгачкы кайнозойго караганда антропогенде жер кыртышы 15–35 кмге калыңдап калгандай. Демек, ал Теңир-Тоо тынымсыз кыймылда экендигин далилдейт. Анткени түндүктөн Евразия, түштүктөн Индия-Австралия литосфералык плиталары бирибирине карай жылып тирешүүдө. Муну жогорку палеоген-антропогендеги (35 млн жылдагы) 4–6 кмге жеткен тик ылдый-өйдө жылышуудан көрөбүз. Ошол эле учурда, Теңир-Тоо орогенинин туурасы жылына орто эсеп менен 20 мге кууштап баратат деген маалымат бар. Буга Талас–Фергана түз багыттагы жылышы да мисал боло алат.
Жер титирөөлөр (сейсмдүүлүк)
Кырг-нда жылына 1500гө чейин жер титирөө болот. Мындай жогорку сейсмдүүлүктү геодинамикалык процесстердин активдүүлүгү жана геол.-тектон. түзүлүштүн татаалдыгы шарттайт. Теңир-Тоо аймагында байыркы мезгилдерде болуп өткөн катуу жер титирөөлөрдү сейсмогравитациялык көрүнүштөрдөн (уроо, үзүлүү, жеркөчкү, бөгөт көлдөр) билүүгө болот. 1887-ж. Алматы ш-нын жанында өтө катуу жер титирөө болуп, ал Кырг-ндын аймагында да сезилген.
Исраилова Элиза
Сатуу көргөзмөлөрүндө кардар адамдарын табат. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сыяактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. Кыргыз ССРинин 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Чий туштуктары үчүн ЭЧЖРКнүн III даражадагы диплому; 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Чий тушгуктары, ала кийиздери менен катышкан.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Адабий жана көркөм менчик
Адабий жана көркөм менчик – Батыш өлкөлөрүнүн укуктук тутумдарында адабий, илимий жана искусство чыгармаларына ээлик кылуу укугу, « интеллектуалдык менчик » деген кыйла кеңири түшүнүктүн курамдык бөлүгү. ==Колдонулган адабияттар==
Висцералдык чел
Висцералдык чел (лат. viscera - ичкилердеги) - ичке таандык, ички органдарды каптап туруучу чел кабык.
Верхний Олымчик (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Дон бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сосна дарыясы. Дарыянын айрыгы — Хоперге кошулган куймасына чейинки Дон куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Дон (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Верхневосточное
Верхневосточное (Верхневосточное ) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Сокулук районундагы айыл. Жаңы-Жер айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 395 киши.
Токтогул (шаар)
Токтогул — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Токтогул районундагы шаар, райондун административдик борбору. Аталышы кыргыз эл акыны Токтогул Сатылгановдун атынан берилген. Мурунку аталышы — Музтөр. 2012-жылы Токтогул шаарчасы шаар статусуна ээ болгон.
Аянты 676 га. Кетментөбө өрөөнүндө деңиз деңгээлинен 988 м бийиктикте, Токтогул суу сактыгычынын түндүк жээгинде, Бишкек — Ош жолунун боюнда жайгашкан.
Калк
Калкы — 16 429 (2009).
Олпок
Олпок — ичине кебез, жүн салынып шырылган ок өтпөс сырт кийим. Баатырлар аны негизинен жоого кийишкен. Мисалы, «Ок өтпөс олпок күбөңү» (Сагымбай Орозбаков, 3. 89); «Ок өтпөгөн олпокту Кийишермин дечү элем» (Саякбай Каралаев, 2. 95). О. көбүнчө соот менен кошо кийилген. Кээде О-тун өзү эле соот түрүндө, башкача айтканда ичине металл тор же темирдин күкүмү ширетилип жасалган, к. Ак олпок.
Курманайбаш (Миякин району, Башкыртстан)
Курманайбаш — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Миякин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 223 киши. Почта индекси — 452090, ОКАТО коду — 80244850004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Салюкую
Салюкую — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Адзьва дарыясынын оң жээгинен 24 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 71 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Капчык
Капчык — көбүнчө ичине акча, кредиттик карта, идентификациялык карта, сүрөт, билет, белек картасы, таанытма картасы жана башка карталарды салып жанга алып жүрүүчү булгаары же кездемеден жасалган кичинекей жалпак баштыкча.
Өмүркулов, Кадыркул
ӨМҮРКУЛОВ КАДЫРКУЛ
Жазуучу, кинодраматург Кадыркул Өмүркулов Сокулук районундагы Жыламыш айылында 1941-жылы 16-февралда Өмүркул Жетикашкаев менен актриса Нуркамал Жетикашкаеванын үй-бүлөсүндө туулган. 1965-жылы Москва шаарындагы Бүткүлсоюздук кинематографисттер институтунун сценардык факультетин бүтүргөн. Эмгек жолун 1958-жылы «Красный металлист» заводунда темир уста-чогултуучу болуп иштөөдөн баштаган. 1966-жылдан Мамкино, 1971-жылдан Кыргыз ССРинин Мамлекеттик телерадио тармагында, 1976-жылдан он жылдан ашуун Жаңылык Басылмалар Агентствосунун (АПН) кыргыз бөлүмүнүн өз кабарчысы жана башчысы, 1995-жылдан КУУнун профессору, азыркы мезгилде Кыргыз-Түрк “Манас” университетинин “радио, телекөрсөтүү жана кино” кафедрасынын башчысы болуп иштеп келет. К.Өмүркуловдун биринчи адабий иши 1965-жылы экранга чыккан «Бакайдын жайыты» кинофильмине жазган сценарийи болуп эсептелет. Орус жана кыргыз тилдеринде жазат. Бир катар повесттердин, аңгемелердин, киноповесттердин жана сценарийлердин автору. Анын сценарийлери боюнча «Ак куулар конгон айдың көл», «Каныбек», «Эски тегирмен», «Жер касиети», “Кербез”, “Акжолтой”, “Бурма” ж. б. кинофильмдер тартылып, эл аралык кинофестивалдарда ар кандай сыйлыктарды жеңип алган. 1968-жылы «Бакайдын жайыты» кинофильми үчүн республиканын Ленин Комсомолу сыйлыгына татыктуу болгон. 1965-жылдан СССР Кинематографисттер союзунун, 1984-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. 1979-жылы “Кыргыз ССРинин искусствосуна эмгек сиңирген ишмери” наамы ыйгарылган. 1994-жылдан бери “Кыргызстан-Германия” достук коомунун жетекчиси. Кыргыз ССР ЖКнын Ардак грамоталары, 1991-ж. “Эл достугу” ордени, 2001-ж. “Даңк” медалы менен сыйланган. 2006-жылы “Кыргыз Республикасынын Эл жазуучусу” деген ардактуу наамга ээ болгон.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Жылдыздуу түн: Повесть жана аңгемелер. - Ф.: Мектеп, 1976. - 88 б. Жер касиети: Повесттер жана аңгемелер. - Ф.: Кыргызстан, 1981. - 220 б.
Акжолтой: Аңгеме. - Ф.: Мектеп, 1985. - 32 б.
Миң булак: Повесттер, аңгемелер. - Ф.: Кыргызстан, 1991. - 360 б.
Жили-были: Рассказ.  Ф.: Мектеп, 1986.  24 с.
Дела земные: Повести и рассказы.  Ф.: Кыргызстан, 1978.  163 с.
Гнездо жаворонка: Рассказы и повести.  Ф.: Кыргызстан, 1985.  312 с.
Мир утренней заре: Повесть, рассказы.  М., СП, 1990.  245 с.
Мир веку входящему: Публицистика.  Б., 2004.  65 с.
Стон ледника: Повесть, рассказы.  М., СП, 1990  245 с.
Кыргызстандык корейлер
Кыргызстандык корейлер — Кыргызстанда жашаган калктын бири, этникалык корейлер. Учурда өлкө боюнча 18 миңден ашуун корей жашайт. Кыргызстандык корейлердин көпчүлүгү Түндүк Кореянын аймагынан көчүп келишкендер.
Тарыхы
1860-жылы жарым аралда жут күчөгөн. Дал ошол убакта корейлер Приморск крайына жапырт жер которушкан. Жапониянын Кореяны жеңип алышы кырдаалды ого бетер чыңалтып, кыргындан сактаныш үчүн миңдеген качкындар Орусия жана Кытайга бет алышкан. Аталган өлкөлөрдө аларга беш гектардан жер тилкеси бөлүнгөн, жердин тартыштыгына көнүп калган корейлер үчүн бул чоң кубаныч болот. Үй-бүлөлөр жер иштетүүгө кошумча күч тартуу ниетин көздөй, балдарын үйлөнтүүгө киришкен.8 жашар уулуна бой жетип калган кызды алып беришкен. Орусиялык корейлер боюнча окуялар 1937-жылы курчуй баштаган. Бул учурда Советтер Союзу Жапония менен согушка камынып жаткан учурунда. Алар корей көчкүндөрүнүн арасында жапон тыңчылары жашырынышы ыктымал деп чочулашкан. 1937-жылдын жайында Иосиф Сталин Ыраакы Чыгыш крайынын чек арага жакын аймактарындагы корей калкын Казакстан, Өзбекстан жана Кыргызстанга көчүрүү жөнүндө жашыруун токтомго кол койгон. Москва бул операцияны болушунча жеңил жүргүзүүнү пландаган. Маселен, документте үй, мал жана жер үчүн компенсация төлөп берилери айтылган. Бийлик көчүрүлгөндөр үчүн дурус шарт түзүүнү буюрган. Документке ылайык, алар Советтер Союзунун аймагынан да чыгып кете алышмак... Бирок Сталиндин планы кагаз жүзүндө эле калган.
Алтынчыктар
Алтынчыктар (лат. Buprestidae) —  кооз коңуздардын бир тукуму, булардын кыйла түрү бар: алтынчык (лат. Lampra rutilans), карагайчыл ири алтынчык (Buprestis mariana), көз-көз алтынчык (Chrysochroa ocellata), эки тактуу субагай алтынчык (Agrilus biguttatus), Явадагы эки түстүү алтынчык (Megaloxantha bicolor), кенедей алтынчык, жокочул алтынчык, кандагаччыл алтынчык, чайчөпчүл алтынчык (Agrilus hyperici), кырдуу сур алтынчык (Chrysobothris chrysostigma), Ротшильд алтынчыгы (Lampropepla rothschildi), Соломон алтынчыгы (Ancylocheira salomoni), жасанган алтынчык (Chrysochroa mirabilis), кара алтынчык (Capnodis tenebrionis), тикен төштүү алтынчык (Sternocera sternicornis).
Касыль-Кы дарыясы
Касыль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таз дарыясынын оң жээгинен 301 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 31 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Адам ишмердигинин жагымдуу жагдайлары
Адам ишмердигинин жагымдуу жагдайлары – жашап турган чөйрөнүн абалы, анда адамга терс таасир этүү факторлору болбогон жана адамдын организминин бузулган функциялары калыбына келтирүүчү мүмкүндүктөр.
Мамбеталиев Кадырбек
Мамбеталиев Кадырбек 1930-жылы азыркы Сузак районунун Канжыга айылында туулган.
Орто мектепти бүтүрүп, 1950-жылы Жалал-Абад ветеринардык техникумуна тапшырып, 1954-жылы эң жакшы баалар менен ветеринардык дарыгер кесибин ийгиликтүү аяктайт.Эмгек жолун 1954-жылы Аксы районунун Кызыл-Жар зооветеринардык түйүнүнүн башчысы болуп иштеп баштаган.Ошол эле жылы Советтик Армиянын катарына кызматка чакырылып, Москва шаарында телефондук станциянын башчысы болуп 1957-жылга чейин 3 жыл кызмат кылган.1957-жылдан 1995-жылга чейин «Дружба» совхозунда үзгүлтүксүз ветеринардык дарыгер болуп эмгектенип, 1995-жылы эс алууга чыккан.Октябрь кыштагында өз кесибин өтө жогору билген адам катары элге таанылган.1984-жылы 26-майда «Эмгек ардагери» медалы менен сыйланган.Күтүлбөгөн кырсыктан 2 жыл ооруп, 2008-жылы 27-мартта дүйнөдөн кайткан.
Исраил уулу Сыдык
Исраил уулу Сыдык Ат жабдыктарынын чебери. 1924-ж. Кемин районундагы Чоң-Булак айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. Улуу Ата Мекендик согушка катышкан. Кыйла жылдары эсеп-кысап жаатында эмгектенген. Айылдашы Мажит зергерден таасир алган. Сыдык эркек-аялдардын эски ат жабдыктарынын эски үлгүлөрүнүн негизинде ортодон өзүнчө сыйда түр жараткан. Устанын көмүркөйүндөгү ар кандай аспап-куралдарынын ичинен ойлоп тапкан чүмөк шибегеси кайыш менен булгаарыны беттеп кайып жатканда бошотпой чымыратып тартып турат. Сыдык жезге пластмасса чөгөрөт. Жабдыктын шөкөттөрүнө сары жезди пайдаланат. Акак таш, каухар таш ордуна айнек менен буюм-тайымды «тогуз төбөлөйт».
Берилиштер сөздүгү
Берилиштер сөздүгү ― берилиштер базасын башкаруу програмдарында колдонулган түшүнүк. Берилиштер сөздүгү берилиштер базасын колдонгон бардык колдонмолорго тийиштүү болгон файлдардын тизмесин бүтүндөй камтып турат. Булардан сырткары берилиштер сөздүгү берилиштер түзүлүшү сыяктуу берилиштер базасын мүнөздөгөн бардык ага тийиши болгон маалыматтарды камтышы мүмкүн.
Лепидотрихиялар
Лепидотрихиялар - сөөктүү балыктардын жуптуу жана жупсуз сүзгүч канаттарынын барасын (калагын) кармап туруучу сөөк нурлары (мисалы, нур канаттуу балыктар).
Торугарт кырка тоосу
Торугарт кырка тоосу — Ички Тянь-Шанда, Фергана тоо тизмегинин түндүк-чыгышында. Уззундугу 64 км, туурасы 20 км. Чыгышты карай жапыздап, бөксө тоого айланат. Силурдун аягында пайда болгон кумдук, сланец, чопо тектеринен турат. Тоонун кыры дого сымал түштүкө бир аз ийилген. Орточо бийиктиги 4500 м, эң бийик жери 5108 м. Тоонун түндүк капталы байыркы мөңгүлөрдүн тепши сымал өрөөндөрү менен тилмеленип, этегинде төө карындардын калдыктары жатат. Мөңгүлөр негизинен Муз-Төрдүн алабында жайгашкан. Түндүк капталында 3600 м бийиктиктен жапыз өскөн субалып жана алып өсөт. Түштүк капталы каксоо келет.
Аббат
Аббат (лат. abbas, арамейче «abbo» отец) батыш европалык христианчылыкта католик монастрынын, аббатчылыктын башчысынын титулу (аялдар монастрынын башчысы аббатиса). Алгачкы орто кылымда аббаттардын кыйласы ири феодалдарга айланышып, чиркөөдө епископтон кийинки орунду ээлешкен. Аббат католик чиркөөсүндөгү поптордун жана жогорку дин кызматкерлеринин жалпы аталышын да билдирет.
Элдүүлүк (адабият)
Элдүүлүк– адабиятта жана көркөм өнөрдө чыгарманын темасынын эл турмушунан алынгандыгы, карапайым эл массасына кызмат кылгандыгы жана түшүнүктүү, калкка жакын болгондугу, жалпы журттун максат-мүдөөлөрүнө ортоктошуп келгендиги, калайыкка тарбиялык таасир көрсөтө билгендиги, эл психологиясынын искусстводо көрсөтүлүшү менен байланыштуу түшүнүк.
Кадимки сирень
Кадимки сирень К=п жылдык дарак =съмдъгъ Даарылыкка гълъ, жалбырагы колдонулат. Боюу 3-4 метрге жетет. Май жана июнь айларында гълд=йт. Даарылык кисети: гълънън тундурмасы. Ревматизмге, б=йр=к ооруларына желди айдап чыгарууда, Ал эми жалбырагы тери ооруларына, язвага тез сакайтуу ъчън колдонулат.
Лайлиева Илимкан
Лайлиева Илимкан (1953 ж. туулган, Бишкек ш.) – 1975 ж. КМУнун филология факультетинин орус тили жана адабият бөлүмүн бүтүргөн. 1995 ж. “Орус жана дүйнөлүк адабияттын традициясы кыргыз прозасында” деген нуктада докторлук диссертация коргогон. Лайлиева өзүнүн көп сандаган газета – журналдык жарыялоорунда жана монографияларында жасаган талдоолорунун жана корутундуларынын негизинде Кыргызстандагы Айтматов-таануу илимине олуттуу салым кошкон. Изилдөөчүнүн эң биринчи көлөмдүү эмгегиндеги каралган көйгөйлөрүн формулировкасынан көрүнүп тургандай, бул эмгек советтик адабият таануу илиминин салтарында жазылып ишке ашырылган.
Лайлиева изилдөөсүнүн мазмунун негизги үч бөлүмгө бөлүп караган. Адабиятчы кыргыздын аңгеме жанрынын чеберлери болуп саналган А. Саспаев, М. Байжиев, М. Мураталиевдин аңгемелеринде өтө ачык көрүнгөн психологизмдин кыргыз кара сөзүндөгү жаңы көрүнүш катарында далилдүү жана аргументтүү ачып бере алган. Сөз болуп жаткан монографияда У. Абдукаимовдун “Майдан” романына атайын бөлүм арналганы табигый зарылдык жана мыйзамченемдүү көрүнүш. Анткени, дал ушул чыгармада эпикалык түргө жаткан роман жанры тереңделген, өркүндөтүлгөн психологизм менен ишке ашырылган. “Азыркы кыргыз кара сөзүндөгү улут аралык фактор жана психологизм” деген монографиясынын жыйынтыктоочу бөлүмү бүтүндөй Ч. Айтматовдун чыгармалыгына арналган. Бул түшүнүктүү. Анткен себеби, психологизм өзүнүн бүткүл касиет-сапаттары менен, өзүнүн тереңдеген жана өсүп-өрчүгөн күчү менен кыргыз адабиятына Ч. Айтматовдун чыгармалыгы менен келди. Ч. Айтматовдун чыгармалыгы, жазуучунун индивидуалдуулугу жана жаңычылугу жекече, автономдуу эмес, дүйнөлүк адабияттын, айрыкча орус адабияты менен болгон тыгыз органикалык байланыштарда каралат. Окумуштуунун дагы бир китеби “Орус классикалык жана дүйнөлүк адабияттын салтары кыргыз кара сөзү” деп аталат. Бул эмгегинде автор совет мезгилинде дээрлик куугунтукка алынган салыштырма адабият таануу илиминин методологиясынын негизинде кыргыз адабиятынын орус жана дүйнөлүк адабияттын ортосундагы тикеден-тике жана кыйыр байланыштарды изилдөөгө алган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Элдүүлүк
Элдүүлүк – адамдардын тарыхый жактан калыптанган тилдик, аймактык, экономикалык жана маданий жалпылыгы. Азыркы адабияттарда Э. эл жана улут дегенге карата белигилери жана маанилери тууралуу талаш-тартыш жүрүүдө.
Адам укугунун эларалык укугу
Адам укугунун эларалык укугу – 1990-жылдарга карата калыптанган эларалык укуктун жаңы тармагы. Улуттук укук үчүн эларалык стандарт болгон жана жеке адамдын негизги эркиндиктери менен укуктарын эларалык коргоону жөнгө салуучу ченемдердин жана принциптердин тармагы. Ушул эле тармакта элдердин укугу каралат. ==Колдонулган адабияттар==
Алтынкөздөр
Алтынкөздөр (лат. Chrysopidae) —  тордомо канаттуу жандыктардын бир тукуму, булардын өкүлү, кадимки алтынкөз (лат. Chrysopa perla).
Сомэрс Пойнт (Нү-Жерси)
Сомэрс Пойнт (Нү-Жерси) (Somers Point) — Нү-Жерси штатынын Атлантик округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 10795 киши. Болжолдуу аянты - 13.4 км². FIPS коду — 34-68430.
Элдик сот арачысы
Элдик сот арачысы – элдин түздөнтүз сот акыйкаттуулугуна катышуу принцибин жүзөгө ашыруучу сот тутумундагы институттарынын бири. Классикалык жагынан алганда, ал ошол иш үчүн гана кокустук усулунда тандалып алынган 6, 12 же андан башка сандагы элдик сот арачыларынан – акылдаштар алкагынан, жана да укук маселелерин чечүүчү 1 (кээбир учурларда бирнече) кесипкөй соттон турат. Э. с. а-нын чечиминин негизинде сот өзүнүн өкүмүн чыгарып, жаза чарасын аныктайт. Эреже катары, Э. с. а. баштапкы баскычта турган өтө маанилүү кылмыш ишин карап, анын чечими кайра даттанууга жатпайт. Ал Англияда XII–XV кылымдарда чыгып, Улуу француз ыңкылабынан кийин (1789–1793-жж) Европа менен дүйнөнүн башка жерлеринде кеңири тарай баштаган. Ушу тапта Э. с. а. институттары АКШда, Улуу Британияда, Канадада, Ирландияда, Швейцарияда ж. б. өлкөлөрдө иштейт. Орусияда 1864–1917-жылдар аралыгында иштеп, 1993-жылы (анын 9 субъектисине гана) кайра киргизилди. КРде андай институтут жок.
Сейитбек Жаанбаев
Сейитбек Жаанбаев - заманбап кыргыз агартуучусу, педагог окумуштуу.
Кыскача өмүр таржымакалы
Кыргызстандын Нарын облусунун Жумгал районунда туулган.
Жалал-Абат облусунун ар кыл райондорунда иштеген.
С. Жаанбаев учурда Кыргыз билим берүү академиясынын уюштуруу илимий методикалык жана басма бөлүмүнүн башчысы болуп иштейт.
Чоң тooдaк
Чоң тooдaк (Otis tarda, Linnaeus, 1758):
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Африкада – түндүк Марокко, Евразияда –Пиреней жарым аралынын түштүк бөлүгү, Элңба бассейнинен, Австриядан, Словакиядан чыгышты көздөй түштүк Приморңеге чейин. Түндүккө карай түндүк Полңшага, Гомелң районуна, Чернигов областынын ортонку бөлүгүнө чейин, Брянск, Тула, Рязанң, Пенза областтарынын түштүк бөлүктөрүнө, түштүк Башкирияга чейин, батыш Сибирде 55-параллелге чейин, Минусинск районуна, Барнаулга, Чыгыш Саяндын түштүк тоо этегине, Жогорку Ангаранын төмөнкү агымынын өрөөнүнө чейин, түндүк-чыгышка карай 54-параллелге чейин, төмөнкү Зея өрөөнүнө, Ханкай ойдуңуна чейин. Түштүктөн Жер Ортолук деңиздин жээгине чейин, түштүк Азербайжанга, түндүк Иранга чейин. Каспий деңизинен чыгышыраак түштүккө карай Урал тоо этегине, Элңбанын орто агымына, Тургай жана Иргиздин тоо этектерине чейин, чыгыш Казакстанда 47-параллелге чейин. Тянңшанң аркылуу түштүктөн Гоби чөлүнүн түндүгүнө чейин, Чоң Хингандын түштүк-батыш тоо этегине чейин, Хэйлунңцзяндын түндүк-чыгыш провинциясына, түштүк Приморңеге чейин. Индияда жана Пакистанда – отурукташкан түр. Кыргыз Республикасында Чүй жана Ысыккөл өрөөндөрүндө, Ички Тянңшандын бийик тоолуу сырт зоналарында жана Өзгөндүн тегерегинде кездешчү.
Жашаган аймактары
Бир аз бадалдуу жарым чөлдүү жана талаалуу ачык жерлерди артыксынтат.
Саны
Азыркы учурдагы саны боюнча так маалымат жок. Ошону менен бирге, тоодак бардык жерде өтө сейрек кездешери анык. Мисалы, Түндүк Кыргызстан боюнча көп жылдык байкоо жүргүзүүлөрдө тоодак бир дагы жолу кездешкен эмес, Кыргызстандын жалпы территориясы боюнча 44 аймакта канаттуулардын санын иликтөө үчүн өткөрүлгөн байкоо жүргүзүүлөрдө тоодактын күз мезгилинде бул аймактарда болуусу катталган жок. Нарын областындагы жана Ысыккөл ойдуңундагы изилдөөлөр да тоодактын бул жерлерде кыштоосун аныктаган жок.
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Адатта кичине 3-4 канаттуудан турган топ менен жашашат. Кээде, өзгөчө кышында жана учуп өтүүлөрдө чоң топторго (25-30 канаттуу) чогулушат. Абдан жакшы чуркайт, оор көтөрүлөт, бирок абада болгон соң, кубаттуу учат. Азык тандабайт, бирок дан жана башка эгиндерди артыксынтат, ошондой эле коңуздар, кескелдириктер ж.б. менен азыктанат. Тоодак – полигамдуу канаттуу, эркеги бир нече ургаачыга көңүл бурат. Ургаачылар кара-күрөң темгилдүү, күрөңүрөөк бир, кээде эки жумуртка тууйт. Жумуртканы ургаачылары гана басып чыгарат.
Чектөөчү факторлор
Мыйзамсыз атуу, уяларын бузуу.
Көбөйтүү (колдо багуу)
Так маалымат жок.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Атайын коргоо чаралары каралган эмес.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Кичи заказниктерди түзүү аркылуу уялоо жана учуп өтүү жерлерин коргоо зарыл. Тоодактардын массалык учуп өтүү маалында кайсы дыйкандардын эгин талааларына зыян келтирерин аныктоо жана бул жоготууларды компенсациялоо үчүн механизмди иштеп чыгуу. Бардык жерде тоодакка аңчылык жасоого тыюу салуу. Тоодакка аңчылык кылгандар үчүн чоң айып санкцияларын киргизүү керек жана алынган каражаттарды жаратылышты коргоо иш-аракеттерине жумшоо зарыл. Республикада уялоо аймактарын аныктоо, табылган уяларды картага түшүрүү, бул түрдүн санынын ар бир жылдык динамикасына мониторинг жүргүзүү. Кыргызстандын шартында тоодактын тиричилик өзгөчөлүктөрүн изилдөө керек.
Статусу
I I I, Critical l y Engendered, CR: R, A1. Номинативдуу түрчөсү кездешүүдө.
Нурумбетов Жусутай
Нурумбетов Жусутай 1930-жылы Өзгөн районунун Ара-Көл айылында туулган.
Аббатчылык
Аббатчылык - (дат. Abbas «або» ата) епископко, кээде түздөн-түз рим папасына баш ийген, аббат же аббатиса (аялдар монастырында) башкарган католиктер монастыры. Европада орто кылымдарда ири жер ээлери катары эсептелген өтө бай монастырлар коомдун саясий-экономикалык турмушунда өтө маанилүү болгон. Реформациянын, бөтөнчө буржуазиялык революциялардын убагында Европа мамлекеттеринин коомдук турмушунда мурдагы маанисин жоготуп, көпчүлүк аббатчылыктар жоюлган, бирок айрым аббатчылык азыркы күндө да жашоосун улантууда.
Адам уурдоо
журөк уурдоо – инсандын эркиндигине каршы жасалган кылмыш, адамдын жеке эркиндигин чектөө менен коштолгон, адамды ачык же жашыруун алдоо жолу (мындай чектөөнүн убактысына карабастан) менен кармоо. Уурдалган жүрөктү өз ыктыяры менен бошоткон адам, эгер анын аракеттеринде башка кылмыш курамы болбосо, кылмыш-жаза жоопкерчилигинен бошотулат. Бул кылмышты мыйзамсыз эркинен ажыратуудан айырмалоо керек. Бул чыгарылыш_Сиз үчүн,сиздин жүрөгүңүздү уурдаган адамга арналат!! Сулуу карындашым Динара 😍🌹
Адамдардын тобу алдынала сүйлөшүү боюнча жасалган кылмыш
Адамдардын тобу алдынала сүйлөшүү боюнча жасалган кылмыш – КР кылмыш-жаза мыйзамдары боюнча жасоого 2 же андан көп адамдар аны биргелешип жасоо тууралуу алдынала макулдашып алышып жасалган кылмыш.
Арстан падыша (тасма 2019)
«Арстан падыша» (The Lion King) —
Сары-Дөбө (Түп району)
Сары-Дөбө (Сары-Дөбө) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Түп районундагы айыл. Арал айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 580 киши.
Лакунала
Лакуналар (lacuna - чуңкур, бош жер) – өзүнүн атайын чели жок, лимфа же гемолимфа менен толтурулган органдардын арасындагы боштук жер.
Лимфатикалык лакуна - куйруксуз жерде-сууда жашоочулардын териси алдында бош жер же көңдөй. Л. л. жагымдуу мезгилде суунун запасы чогулат, анан керектү убакта сарпталат.
Күбө курту
Күбө — күбө куртунун айрым түрлөрү (көйнөк, тон, килем жегичтер) жүн, тери ж.б.буюмдарын бузат. Көпөлөк жумурткасын жүн, кездеме, килем, түк, тери, пол, шкаф ж.б-га таштайт. Жумурткадан чыккан малагы килем, кийим ж.б-га жабышат. Чоңураак малагы куурчакчасы үчүн торчо токуп, бөлмөнүн бурчтарына, шкафтын беттерине үйдүн төбөсүнө же буюмдарга жармаштырат. Бир канча убакыттан кийин куурчакча көпөлөкө айланат. Көпөлөк күндүз караңгы бурчтарда, кийимде же килемдин бүктөмдөрүндө жатат. Кечинде жумурка таштоо үчүн учуп чыгат, көбөйүп кеткенде күндүз деле учуп жүрүшөт.
Кантип сактануу керек
Баарыдан мурда буюмдарды бузуучу малагын жоготуу керек. Буюмдарды күнгө жайып, тез-тез тазалап туруу зарыл. Айрыкча март айында күбө жумуртка таштай турган убакта сактануу керек.
Сары көчүк көпөлөк
Сары көчүк көпөлөк (лат. Euproctis) — зыяндуу көпөлөктөрдүн бир түрү.
Кызыл-Чишма (Миякин району, Башкыртстан)
кызыл-Чишма — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Миякин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 193 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы: