cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Панков, Павел Сергеевич
(1950),физика-матема-тика илимдеринин доктору (1988), профессор (1995), КР УИАнын корр.-мүчөсү (1997), КР илим жана техник боюнча мамлекеттик сыйлыктын лау-реаты (1998) Орус.Украин ССР Днепро-петровск ш.туулган. КМУну (1969), КР УИАнын аспирантурасын (1971) аяк-таган. КР УИАнын математика инс-титунда илимий кызматкер болуп иштеген. 1999-жылдан бери Кыргыз Эл аралык уни-верситетинин кафедра баш-чысы. Математикалык методдорду колдонулушу жана эсептөөчү техника боюнча кесип ээси. Кырг.ССР Ленин комсомо-лунун илим жана техник боюнча (1975), И.Арабаев атындагы сыйлыкттарынын лауреаты. 140 ашык илимий эмгекти жарыялаган, анын ичинде 2 монография жана 6 окуу куралы.
Богазкей архиви
Богазкей архиви - Байыркы Хетт мамлекетинин эски борбору Хаттусас-тын ордуна салынган Богазкей (Турцияда) шаарынан табылган архив. Анда көбүнчө хеттче жазуусу бар 15 миңден ашуун чопо буюм сакталган. Саясий жана тарыхый мазмундагы кээ бир тексттер аккад тилинде, ал эми ритуалдык текст үзүндүлөрү Байыркы Кичи Азиянын башка байыркы тилдеринде жазылган. Богазкей архивинде падышалык анналдар, хроникалар, указдар, бүтүмдөр, падышалардын тизмеси, дипломатиялык каттар, мыйзам маалыматтары, сот токтомдору, диний тексттер, шумер-аккад-хетт сөздүктөрү ж. б. бар. Алардын көпчүлүгү б. з. ч. 14-13-кылымга таандык.
Богазкей архивин 1906-12-ж. Г. Винклер таап, археол. казууларды жүргүзгөн. Азыр да изилдөөлөр жүрүп жатат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Чүкө бекитүү
Чүкө бекитүү. Кыргыз эл оюну. Оюн тегиз жерде 14 – 17 жаштагы 40 – 50 оюнчунун катышуусу менен ойнолот. Оюнга калыс шайланат. Калыс оюнчуларды эки жаатка бөлөт. Оюнга 1 чүкө колдонулат. Чүкө таштоочу жер белгиленет. Калыс оюнчулардын ортосуна колундагы бир чүкөнү көкөлөтүп ыргытат. Чүкөнү кайсы жааттын оюнчусу тосуп алса, ошол жааттын оюнчулары чүкөнү бири – бирине берип, чүкө таштоо үчүн белгиленген жерге таштоого аракеттенишет. Атаандаш жааттын оюнчулары болсо чүкөнү алган оюнчунун колунан чүкөнү тартып алып, чүкө таштоочу жерге өздөрү таштоого аракет кылышат. Кайсы жааттын оюнчусу белгиленген жерге чүкөнү таштаса ошол жааттын оюнчулары 1 упайга ээ болот. Оюн ушул тапртипте улантыла берет. Оюндун акырында кайсы жааттын упайлары көп болсо ошол жаат утат. Маалымат булагы: Токторбаев С. “ Өспүрүмдөр оюндары
Ташкороо мрамор кени
Ташкороо мрамор кени Талас облусунун Бакай-Ата районунда, Водный кыштагынан 5  км түндүк-чыгышта, Эчкилитоонун түштүк капталында, деңиз деңгээлинен 1100–1300 м бийиктикте. 1982–86-ж. геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлгөн. Кен аймагын рифейдин акиташ, сланец тектери түзөт. Мрамор катмары үстүнкү рифейде пайда болуп, сланец тоотегинин арасында жатат. Калыңдыгы 157 м, узундугу жүздөгөн мге созулат. Өңү агыш боз, кызгылтым. Жол-жол кара, жашыл темгилдүү. Оңой кесилип, жакшы сайкалданат. Блоктулугу 22,15%, 1 м3 блоктон 17,9 м2 такта алууга болот. Технологиияык касиети боюнча имараттын дубалдарын кооздоп каптоого жарамдуу. Запасы В+С1 категориясы боюнча 703629 м3, С2–1213100 м3. Каптама таш катары бекитилген запасы В+С1 категориясы боюнча 703,6 мин м3, С2–509,5 миң м3.
Ырк битиг
Ырк битиг – 12 үзүндүдөн турган байыркы түрк руна жазуусу. А.Стейндин Чыгш Түркстанга жасаган 2-экспедициясында Гансу провинциясынын Дунхуандагы «Үңкүр китепканасынан» табылган. Эл арасында «Бал ачуу» (алдын ала айтуу) же «Насыят китепчеси» деп аталат. Анда түрк элинин насыят, макал, элдик ишенимдери чагылдырылган. Жазууда (105 сап) 65 насыят камтылган. Британия музейинде сакталууда. В. Томсен тарбынан чечмеленген. Бул котормо азыркыга чейин болжолдуу деп саналат.
Өзбекстан Республикасынын баатыры
«Өзбекстан Республикасынын баатыры» (Ўзбекистон қаҳрамони, Oʻzbekiston qahramoni) - Өзбекстан Республикасынын жогорку даражадагы мамлекеттик сыйлыгы.
Наам тууралуу
Наам жогорку даражадагы өзгөчөлүк белгиси, мамлекет жанан эл алдында баатырдык эрдик жасаган Өзбекстан Республикасынын жарандарына ыйгарылат. Өзгөчө учурларда «Өзбекстан Республикасынын баатыры» наамы башка өлкөнүн жарандарына да ыйгарылышы мүмкүн.
«Өзбекстан Республикасынын баатыры» наамын Өзбекстан Республикасынын президенти ыйгарат. Наамды ыйгаруу тууралуу указ басмаканаларда жана массалык маалымат каражаттарында жарыяланат. «Өзбекстан Республикасынын баатыры» наамына татыган адамга «Олтин Юлдуз» медалы жана наамды ыйгарылгандыгы тууралуу күбөлүк тапшырылат.
«Өзбекстан Республикасынын баатыры» наамын жанан «Олтин Юлдуз» медалын белгилөө тууралуу мыйзам 1994-жылдын 5-мартта Өзбекстан Республикасынын куралдуу күчтөрүнүн токтому (№ 1039-XII) менен бекитилген,, 1996-жылдын 30-августунда РУзтун мыйзамы (№ 278-I)  жана 2004-жылдын 3-декабрындагы РУзтун мыйзамы (№ 714-II) менен ага өзгөртүүлөр киргизилген.
Мельдын сүрөттөлүшү
«Олтин Юлдуз» медалы 750 пробадагы алтын менен жасалып, сегиз аякту, алды жагы эки кырдуу нурлардан турган жылдыз формасында. Жылдыздын башынан аягына чыйинки аралыгы 32 миллиметр. Медальдын так ортосундагы 8 милииметрдүү айланынанын ичинде Өзбекстан Республикасынын мамлекеттик гербинин символикасына туура келген жарым ай жана беш аяктуу жылдыз жайгаштырылган. Жарым айдын диаметри 6 милииметр, ал эми беш аяктуу жылдыздын диаметри 3 миллиметр.
Мелаль күмүштөн жасалган кулакча менен тогоонун жардамы менен каптал оюктары менен тик бурчтуу формада жасалган 16х25 миллиметрдүү күмүштүү калып менен бириктирилет. Калып жана бириктирүүчү тогоонун бөлүктөрү 0,25 микрон алтын менен капталган. Калыптын ички бөлүгү Өзбекстан Республикасынын мамлекеттик желегинин тилкелеринин өңдөрүндөгү тасма менен капталган. Тасманын өлчөмү 11х20 миллиметр.
Калып арт жагынан төнөөгүч менен бекитилген. Медальдын салмагы 12, 5 грамм.
Богардык
Богардык (кайрак) жер иштетүү - (тажикче-бахар, фарси тилинде-бехар, «жаз» маанисин туюнтат) кайракы, жасалма сугарылбаган жер иштетүү. Көбүнчө дан эгиндерин өндүрүү багытындагы ирригациялык жер иштетүү. Кыш жана жаз мезгилиндеги жаан-чачынга ылайыкталып, негизинен Азия аймагына таандык. Мындай жер иштетүү маданияты Орто Азия аймагында 10-к. белгилүү болуп, жогорку деңгээлде өнүккөн. Иран, Афганистан Алдыңкы Азиянын башка жерлеринде белгилүү болгон. Атайын сугарууну талап кылбаган эгин өндүрүү жаздык эгин (богара), күздүк эгин (терамси) деп экиге бөлүнөт. Мындан сырткары, таруу, күнжүт, дарбыз, апийим жана башкалар айдалат. Мындай жер аянттарын кийинки жылдары түшүм мол болуш үчүн бууландырууга (дем алдыруу) калтырып коюшкан. Өткөн замандарда жер кыртышы эрозияга кабылбаш үчүн капталынын айдалган талаага жер семиркичтер чачылган эмес.
Торрэон (Нү-Мексико)
Торрэон (Нү-Мексико) (Torreon) — Нү-Мексико штатынын Torrance округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 244 киши. Болжолдуу аянты - 21.5 км². FIPS коду — ?.
Диспач
Диспач (англ. dispatch  – ыкчамдык) – кемеге жүк жүктөөнү макулдашылган убакыт өткөнчө бүтүргөндүгү, б. а. кемени мөөнөтүнөн мурда бошоткондугу үчүн кире жалдоочуга берилүүчү сыйакы. Д. төлөөнүн тартиби жана көлөмү деңизде жүк ташуу келишиминде каралат. «Д.» аталгысы менен чартердин шарттарына жараша жүк жүктөөгө берилген убакты менен бүтүрүү мөөнөтүнүн ортосундагы учур да аталат.
Калий иодиди
Калий иодиди, Кl, этил спиртинде эрийт. Жарыкта абадагы кычкылтек менен иодду бөлүп чыгарып, окистенет, ошондуктан аны күңүрт айнек идишке сактоо керек. Ре12 менен К2СО3 өз ара аракеттенишүүсүнөн алынат. Мед-да жана хим. анализде колдонулат.
Арибаш (Татышлин району, Башкыртстан)
Арибаш — Башкыртстандын Татышлин районундагы айыл, Кудашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 542 киши. Почта индекси — 452840, ОКАТО коду — 80250840003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Накайбек Алымбеков
Алымбеков Накайбек (12. 08. 1934-ж. туулган,Чүй облусу, Аламүдүн району, Башкара-Суу айылы) - слесарь, Социалистик Эмгектин Баатыры (1974). Эмгек жолун 1951-ж. Фрунзе атындагы айыл чарба машиналарын куруу заводунда баштап, 1955-81-ж. «Кыргызавтомаш» заводунда слесарь-инструментальщик, 1981 - 95-ж. кесиптик-техникалык окуу жайында өндүрүштүк окутуу боюнча мастери болуп эмгектенген. Кыргыз ССР Жогорку Советинин (9-шайланган) депутаты болгон. Эки Ленин ордени жана медалдар менен сыйланган.
Магистр
Магистр (лат. magister – башчы, устат, мугалим) – 1) Байыркы Римдеги кызмат адамы (м.: атчандар М-и); кийинчерээк Европадагы айрым диний эмес жана чиркөө мекемелеринин башчысы (м.: Улуу М. же гроссмейстер – диний-рыцардык орден башчысы); 2) КРде аспирантурага өтүүгө жана өз кесиби боюнча иштөөгө укук бере турган толук жогорку кесиптик билимдин академиялык даражасы.
Жамыра
Жамыра — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери, калмак баатыры, Акунбешимдин топ башчысы. Жекеге чыгып, эр Көкчөнүн колунан өлөт (Сагымбай Орозбаков, 2. 135).
Кызыл Октябрь (Ишимбай району, Башкыртстан)
кызыл Октябрь — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Кузян айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 36 киши. Почта индекси — 453236, ОКАТО коду — 80231835004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кенжаев Махамаджан Гуламович
Кенжаев Махамаджан Гуламович (4. 5. 1949-жылы туулган, Өзбекстан, Анжиян облусу, Коргон-Төбө району, Токтогул айылы) – хирург, медицина илимдеринин доктору (2002), профессор (2004), Кыргыз Республикасынын саламаттык сактоосунун отличниги (1995). Кыргыз Мамлекеттик Медицина институтнун (1976), ошол эле жерде аспирантураны (1981) бүтүргөн. 1981–97-жылдары Кыргыз Мамлекеттик Медицина институтунда ассистент, доцент, 1997-жылдан Жайыл райондук ооруканасында хирургия бөлүмүнүн башчысы. 2000-жылдан кайрадан Кыргыз Мамлекеттик Медицина институтунда доцент, профессор 2006–08-жылдары ошол эле жерде декан, проректор. 2009-жылдан Кыргыз Мамлекеттик Медицина институтунун медициналык борборунда директордун орун басары болуп иштейт. Хирург. гастроэнторология жана паразитология тармагы боюнча адис. 70тен ашык илимий эмгектин, анын ичинде 4 монографиянын автору. Эмгектери: Диагностика и хирургическое лечение эхинококкоза и профилактика его рецидива. Б., 2001; Современные подходы к хирургическому лечению паховых и послеоперационных вентральных грыж. Б., 2008.
Шыралга
Шыралга – аңчылык жөрөлгөсү. Мергенчи аңчылыктан кайтып келе жатканда алдынан чыккан адам шыралга берүүсүн сураган. Адатта мергенчи өзүнүн олжосунан эт кесип берген. Бул жөрөлгө мергенчилик ырым-жырымдарынан болуп саналат.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Өркөчтүү кит
Өркөчтүү киттер (Megaptera novaeangliae) — Кит сымалдардын ичинен өркөчтүү жана тиши жок түрү болгон чоң киттер. Мындай киттер ар жылы Австралиянын чыгыш жана батыш жээктерине жакын көчүп сүзүшөт. Алар жайкысын Антарктиканын жанында жүрүшөт. Тукумдоо маалында түндүгүрөөк жакка сүзүп келишет.
Мүнөздөмөсү
Өркөчтүү киттин сүзүүчү канаты денесинин төрттөн бирине барабар болгондой чоң келет.
Денесинин узундугу 5 метрден жогоу узарып кете берет.
Алар деңиздин катуу толкунунда кыйналбай сүзүп, тереңге оңой сүңгүйт.
Өркөчтүү киттин 400гө жакын мурутчасы бар.
Кичи Шелюг
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Аталык
Аталык - мамлекетти башкарууда жашы жете элек жаш ханзаадаларды тарбиялоочу адамга ыйгарылган жогорку мансап. Аталык өзү тарбиялаган ханзаада бийликке келген учурда анын кеңешчиси катары милдет аткарган. Орто кылымдарда (7-8-к-да, кийин 1519-к-да) Түрк, Батыш Түрк кагандыктарында, Кимак-кыпчак, Огуз, Кыргыз мамлекеттеринде, кийин Хива, Бухара, Кокон, Казак хандыктарында аталык мансабы кеңири колдонулган. Орто Азия элдеринде аталык мансапка ээ болгондордун ичинен эң белгилүүсү - Алымкул Аталык. Кокон хандыгында ордодо аталык мансабын ээлеген Мусулманкул, Алымкул сыяктуу бир катар кыргыз-кыпчак төбөлдөрү тактынын мурасчысы эрезеге жете электе хандын милдетин да аткарып турушкандыгы белгилүү. Кээде ордодогу таасирин бекемдөө үчүн атайылап бийликке жаш ханзаадаларды коюшуп, өзүлөрүн аталык деп жарыялоо м-н хандык бийликти толук колго алышкан.
Административдик укук
Административдик укук — мамлекеттик башкаруу органдарын уюштурууда жана алардын аткаруу иш-аракеттерин жүзөгө ашыруунун жүрүшүндө келип чыгуучу коомдук мамилелерди жөнгө салуучу укук тармагы.
Административдик укук ченемдери аткаруу тескөө иш-аракетин жүргүзүүчү мамлекеттик органдарды уюштуруу эрежелерин; ушул органдардын жана аларда иштегендердин, ошондой эле жарандардын, мамлекеттик уюмдарда жана мекемелерде иштегендердин мамлекеттик башкаруу жаатындагы укуктарын жана милдеттерин аныктайт. Бул ченемдерде көрсөтүлгөн эрежелер милдеттүү түрдө аткарылууга тийиш жана мамлекет тарабынан тарбия, уюштуруу, мажбурлоо чаралары аркылуу камсыз кылынат.
Административдик укук мамилелерин пайда кылуучу укуктук фактылар: мыйзамдын же башка ченемдик актынын чыгышы, адамдардын аракеттери, табигый кырсык. Административдик укук объектиси болуп көбүнчө адамдардын иш-аракети, алардын жүрүм-туруму саналат.
Мутная (Экербак куймасы)
Мутная — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Экербак дарыясынын сол жээгинен 5 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жамгырчы
Жамгырчы — каарман, уруу башчы кандардын бири. Көпчүлүк учурда эштектердин Жамгырчы делип туруктуу эпитет менен айтылат. Эштек аттуу урууну ичине камтыган бас деген журттун каны, кол башчысы, баатыры катары баяндалат: "Эштектердин Жамгырчы, Бас журтунда бу бир кан" (Сагымбай Орозбаков, 3. 61). Ж. борборунда турган атайын эпикалык сюжет жок. Түрк урууларынын биримдиги, биргелеш өткөргөн жыйындары же казаттары баяндалган эпизоддордун бардыгында Ж. уруу башчы катары көрсөтүлөт. Көкөтөйдүн ашына Ж. өзүнүн колу, эли менен катышат. Ж.— Манаска каршы кутум уюштурган жети кандын бири, күүлөнүп барып, Манастын сүрүн көргөндө аны менен басташмакчы болгон максатынан кайра тарткан кандардын эң алдыңкысы:
Каршы келген Жамгырчы
Каарына тура албай...
Улук эрди көргөндө
Учуп түштү атынан,
Кол куушуруп бооруна (Сагымбай Орозбаков, 4. 47).
"Чоң казатка" да өз колу менен катышып эрдик көрсөтөт, кытай, калмактарды жеңүүдө үлүшүн кошот. Семетей Таласка кайрылып келгенден кийин Ж. Семетейге канатташ жашап, керек учурларда акыл-насаатын айтып турат. Эпостун бүт дээрлик варианттарында кыргыз кандарынын бири катары айтылса, Валиханов, Чокан  жазып алган эпизоддо карама-каршы планда берилип, Көкөтөйдүн ашында эр сайышка чыккан "каапырдын каны" Ж. Манастан жеңилип калганы сүрөттөлөт ( Валиханов, Чокан жазып алган эпизод, "Ала-Тоо", 1979, № 7, 87—88-б.). "Мажму ат-таварихте" Иамгурчи аталып, Фулад менен бирге Манасия шаарына жортуулга барган ногой эмири делет, к. ''Йамгурчи. ''
Бакаооздор
Бакаооздор — (лат. Podargidae) байкуш сымалдуу куштардын бир тукуму, буларга Яванын бакаоозу (лат. Batrachostomus) кирет.
Жаңы Каледония
Жаңы Каледония – Франциянын ээлиги; Тынч океандын түштүк-батышындагы аралдар тобу. Меланезияга кирет. Жаңы Каледония аралын, Луайоте, Пен жана башка аралдарды камтыйт.
Негизги маалымат
Жалпы аянты 19 миң км2. Калкы 214,0 миң (2004); негизинен канакилер (меланезиялыктар), ошондой эле европалыктар, вьетнамдар, индонезиялыктар жана полинезиялыктар (3%) да бар. Католицизм жана протестантизм диндерин тутат. Расмий тили – француз тили. Административдик борбору – Нумеа шаары. Административдик-аймагы жактан 3 провинцияга (Түндүк, Түштүк, Луайоте аралы) бөлүнөт. Акча бирдиги – евро.
Жайгашуусу
Жаңы Каледония аралы шуру рифтери менен курчалган; батышында анын узундугу 600 кмден ашык. Эң бийик жери деңиз деңгээлинен 1628 м (Жаңы Каледония аралында).
Климаты
Климаты тропиктик. Айлык орточо температурасы кышында 24–26ᵒС, жайында 20ᵒС. Жылдык жаан-чачыны чыгышында 3000 мм, батышында 700 мм. Тропиктик ураган болуп турат. Ийне жалбырактуу жана сейрек токой, бийик өскөн өсүмдүктөр мүнөздүү.
Тарыхы
Ээликти Франция өкмөтү дайындаган жогорку комиссар башкарат. Аралды 1774-ж. Ж. Кук ачып, Шотландиянын байыркы аты менен (Каледония) атаган. 1853-ж. Франция ээлиги деп жарыяланган. 1864–96-ж. сүргүнгө айдалчу жер катары пайдаланылган. 1946-ж. Франциянын «деңиздеги алыскы аймагы» деген статус алган.
Экономикасы
ИДПни киши башына бөлүштүргөндө 14 750 долларды түзөт (2004). ИДПде айыл чарбанын үлүшү 2%тей, өнөр жайыныкы 22,5%, тейлөө чөйрөсүнүкү 72,6%. Экономикасынын негизин тоо-кен өнөр жай түзөт. Никель өндүрүү боюнча дүйнөдө 3-орунда (жалпы запасы 50 млн т); ошондой эле темир, хром, кобальт, марганец, цинк, коргошун казылып алынат. Металлургия өнөр жай, айыл чарба сырьёсун иштетүүчү, тактай тилүүчү заводдору, эмерек фабрикасы, курулуш материалдар өндүрүштөрү иштейт. Айыл чарбасында экономикалык активдүү калктын 20%и иштейт. Негизги айыл чарба өсүмдүктөрү: жашылча, мөмө-жемиш, дан өсүмдүктөрү, кокос пальмасы, кофе, ваниль. Уй, чочко, кой асыралат. Азык-түлүктүн басымдуу бөлүгүн сырттан сатып алат. Жылына 3 миң тдай балык кармалат. Жолунун жалпы узундугу 5432 км. Нумеа шаарында аэропорт бар. Жыл сайын Жаңы Каледонияга 100 миңге жакын чет элдик турист (француздар, жапондор, австралиялыктар, жаңы зеландиялыктар жана башка) келет. Никель, рудасы жана башка экспортко чыгарылып, машина куруу продукцияларын, электр-техника, азык-түлүктү сырттан алат. Негизги соода шериктештери: Европа союзуна кирген өлкөлөр, Япония, Австралия, Корея Республикасы, Жаңы Зеландия, Сингапур. 1974-ж. никель кенин иштетүүнү жергиликтүү башкарууга өткөрүүнү талап кылган жалпы элдик көтөрүлүш болгон. 1981-ж. француз өкмөтү Жаңы Каледонияга көз каранды эместикти берүүгө убада берген. 1998-ж. майда Нумеа шаарында Франциянын премьер-министри Л. Жоспен келишимге кол койгон.
Эгемендүүлүккө жолу
1998-ж. 8-ноябрда референдум (келишимди колдоо боюнча) өткөрүлүп, аны эл толугу менен колдогон. 15–20 жылдын аралыгында Жаңы Каледониянын эгемендүүлүгү акырындап кеңейип, толугу менен көз каранды эместикке жетише алган. Беш жогорку окуу жайы иштейт.
Диспаша
Диспаша (фр. dispache  ) – 1) жалпы кыйроо боюнча эсептер жана аларды кеме, киреакы жана жүктүн наркына жараша бөлүштүрүү; 2) кеменин кыйроо учурунда жалпы кырсык болгонун аныктоочу, кырсыктын натыйжасындагы чыгашаларды эсептөөгө негиз болуучу атайын документ.
Оболонско-Теремковская сызык
Жолдору номерлөө: "Теремки" - "Героїв Дніпра" - I, "Героїв Дніпра" - "Теремки" - II.
Кен жардыруу
Кен жардыруу - жардыруучу заттар жана кен таштарды жардырып талкалоо. Бул иш жардыруучу заттар, жардыргыч каражаттары (капсула милте, жип, электр заряд ж. б.) аркылуу ишке ашырылат. Тоо тектери жана кен таштарды жардыруу үчүн адегенде аларды бургулайт же кол жана оёт. Оюлган оюкка же бургуланган көзөнөккө керектүү өлчөмдө жардыруучу зат салынат. Аны дүрмөт жана от алдырат. Тоо тектери өз алдынча, кен таштар алардан бөлөк жардырылат. Жер астындагы тоо тектерди же кен таштарды жардырып, боштуктарды пайда кылуу аркылуу тереңдиктеги ири кендер казылып алынат. Көмүр катмарларын өндүрүүдө жалынсыз жардыруу иштери колдонулат. Өзгөчө газ жана чаң кездешкен көмүр шахталарында жалынсыз жардыруу негизги орунду ээлейт.
Богданов Александр Александрович
Богданов Александр Александрович (10(22). 8. 1873-7. 4. 1928) - (өз аты-жөнү - Малиновский) - орус идеалист философу, экономисти, саясий ишмери, илимпоз-табият таануучу. Харьков университетинин медицина факультететин бүтүргөн (1899). 1896-жылдан социал-демократтар партиянын мүчөсү. 1903-жылдан большевиктерге кошулган. РСДРПнин 3-, 4-, 5-съезддеринде БКга шайланган. Ушул мезгилде эле Богданов менен В. И. Лениндин ортосунда теориялык пикир келишпестиктер пайда болуп, 1909-ж. фракциячыл иш-аракети үчүн партиядан чыгарылган. Богданов марксизмди ревизиялоого аракет кылып, "коомдук бытие биринчи, коомдук аң-сезим экинчи" деген маркстик жобону эскирди деп, аны "коомдук бытие менен коомдук аң-сезим бирдей" деген субъективдүү идеалисттик жобо менен алмаштырууга далалаттанган. В. И. Ленин "Материализм жана эмпириокритицизм" деген эмгегинде Богдановдун идеалисттик көз караштарын ашкерелеген. Богданов Октябрь революциясынулуу жеңиш деп эсептесе да, анын түпкү маңызын түшүнө алган эмес. 1918-ж. Пролеткульттун идеологу болгон, 1921-жылдан геронтология жана гематология жагынан илимий изилдөө иштерин жүргүзгөн. Богданов дүйнө жүзүндө 1-кан куюу институтун (Азыркы Ленин ордендүү Борбордук гематология жана кан куюу институту) уюштурган жана ага директор болгон. Ал кан куюу боюнча өзүнө тажрыйба жасоодо каза болгон.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Таш-Көмүр глиеж кени
Таш-Көмүр глиеж кени Жалал-Абад облусунун Аксы районунда, Таш-Көмүр шаарынан 6,5  км түштүк тарапта, Атойнок кырка тоосунун түштүк этегинде, Нарын д-нын сол жээгинде, деңиз деңгээлинен 900–1150 м бийиктикте. 1943-ж. табылган. 1958-ж. Түштүк Кыргыз геол. экспедициясы чалгындаган. Кен аймагын юра мезгилинде пайда болгон алевролит, чопо, гравелит, кумдук тоотектери түзөт. Пайдалуу глиеж катмары көмүрдүн табигый өрттөнүүсүнөн бышкан кумдук жана аргиллиттен пайда болгон. Калыңдыгы 70–80 м, узундугу 600 мге чейин. Глиеж ачык күрөң, күрөң, кара күрөң, кызгылтым, кочкул кызыл түстө. Майда бүртүкчөлүү, жол-жол темгилдүү. Кысууга чыдамдуулугу 600–1000 кгк/см2. Пуццолан портланд-цементин даярдоодо минералдык кошунду катары пайдаланса болот. Запасы А+В+С1 категориясы боюнча 12572 миң т.
Асанбек Алымкожоев
Асанбек Тунгучпаевич Алымкожоев (11. 4. 1956-ж. туулган, Чүй облусу, Сокулук району, Сарбан айылы) — генерал-майор. Алматы командалык жогорку аскер окуу жайын (1977), М. В. Фрунзе атындагы аскердик академияны (1985), офицерлердин борбордук курсун (1989), РФнын Куралдуу Күчтөрүнүн Башкы штабынын аскердик академиясын (2003) бүткөн. 19812006-ж. Түркестан аскердик округунда полктун начальниги, штабдын начальнигинин орун басары, аскердик бөлүктүн командири, 2006-жылдан КРнын Улуттук Гвардиясын командачысы. Кызыл жылдыз, 2жана 3- даражадагы Манас ордендери менен сыйланган.
Партнердук программа
(Partner’s program- Партнерская программа). Өнөктүк програм келүүчүлөрдүн көңүлүн тартуу аны менен сатуулар көлөмүн көбөйтүү максатында Интернетте колдонулат. Өнөктүк програмына сатуучу-сайт жана партнер-сайт катышат. Партнөр програмдар сунуш кылынган кызмат жана товар түрлө-рүнөн жараша ар андай мүм-күнчүлүктө түзүлөт.
Конок
Конок (Guest - Гость) Эсептик жазылышы же паролу болбогон жана өзгөчө конок катары катталган жергиликтүү тармактын колдонуучусу. Мындай өзгөчөлөө менен колдонуучуга тармактын башка компьютерине жетүүгө жана өзгөчө конок катары уруксат берилүүчү иштерди аткарууга мүмкүндүк берет.
Диспашкер
Диспашкер – деңиз укугу боюнча билим жана тажырыйбага ээ, диспаша түзүү боюнча эксперт. Батыш өлкөлөрүндө – адатта жеке менчик фирмалар. Диспаша түзүү боюнча Д. чыгымдары жалпы кыйроого сарпталуучу чыгымдардын бөлүгү болуп саналат жана кеменин, жүктүн жана киреакынын нарктарынын ортосунда бөлүштүрүлүүгө жатат.
Исмаилов Мамат
Исмаилов Мамат — 1924-жылы Кызыл-Кыя шаарынын Кара-Козу айылында төрөлгөн. 1959-жылы Кызыл-Кыя шаарындагы №2 орто мектепти бүтүргөн өзүнүн эмгек жолун 1940-жылы Ноокат районуна караштуу Жал айылындык кеңешинин “ Большевик” колхозунда  азыркы “ Баглан” айылында эсепчи, кийинчерээк колхоздун катчысы болуп иштеген. 1943-жылы Кызылкыядагы “Джаль” шахтасында горный  мастердин милдетин аткарган. 1945-жылдан 1952-жылга чейин Кызыл-Кыя шаарынын НКГБсында кызматчы болуп иштеген. 1953-жылдан ИИБүндө начальник паспорт стол, оперативдик кызматкер, БХСС, Соолуктуруучу жайдын  начальниги кызмат орундарында үзүрлүү эмгектенип келген. 1986-жылдан тартып ардактуу пенсионер. Азыркы күндө Кызыл-Кыя шаарында ИИБүндө ардактуу наасатчы. Исмаилов Мамат эл арасында кадыр барктуу аксакал өзүнүн көрөгөч кеп-кеңештерин жаштарга  талыкпай айтып келе жатат. Мисал катары  айта турган  болсок, №7 орто мектепте узак жылдар бою партиялык жана элге билим берүү жаатында үзүрлүү эмгек кылган Иметов Темир агайдын атыны ушул мектепке ыйгарууга жасаган эмгеги зор болго. Өзүнүн келечектеги көрө билген насаатчы катары өзүнүн айылындагы эски корпустар приватташтырлып сатууга  коюлуп жатканда,  бул корпустар  дале болсо элге кызмат кылат деген  сунуштарын  элге салып, көпчүлүктү уюштуруп шаардын мэри менен тыгыз  байланышта  болуп  ашар жолу менен  кайра куруунун негизинде толук эмес орто мектепти  негиздөөдө өзүнүн  уюштуруучулук салымдарын кошуп келген. Бүгүнкү күндө №14 толук эмес орто мектеп жакшынакай, талапка ылайык жаш өспүрүмдөрдү тарбиялап  билим берүүдө. Айта берсе мындай мисалдар көп. Кара-Козудагы айылдык мечитти кууруда каарыдым –аарыдым дебестен жакындан көмөк көрсөтүп келди, мечитте азыркы күндө Кара-Козу элине үзүрлүү пайдаланышып жатышат. 2000-жылы мусунманчылыктын бир парзы болгон  ажылык милдетине кутулуу  максатта ажыга барып келген, учурда каадырман  каарылыктын доорун сүрүп  айыл ичинде аброю  бийик  жаштарга  насаатын айтып, ар бир инсандын ыймандуулукка, аруулукка, тазалыкка үндөп жүргөн убагы.
Чоң Казык
Чоң Казык — өзөн, Каракулжа районундагы суу, Тар суусунун сол куймасы. Узуну 33 км, алабынын аянты 342,5 км2.
Кызылагын ашуусундагы булактардан башталып, түндүктү карай агат. Башкы агымында Домбра деп аталат. Жылдык орточо чыгымы 3,61 м3/сек, эң көп чыгымы июнда (9,87 м3/сек), азы февралда (0,35–0,40 м3/сек) байкалат. Апрелде кирип, сентябрда тартылат.
Аристов, Николай Александрович
Аристов, Николай Александрович (1847 - 1910) – падышалык доордогу орус чыгыш таануучусу ж-а этнографы. Кыргыздардын, башка түрк элдеринин этностук тарыхын изилдеген алгачкы орус окумуштуусунун бири, тарыхчы-этнограф, жергиликтүү орус админстрациясынын чиновниги болгон.
Өмүр баяны
1869-ж. коомдук түрмөлөрдүн үстүнөн көзөмөл жүргүзүүчү комитеттин директорлугунун кызматын аткарууга дайындалган. 1871–ж. Түркстан генерал-губернатору Йетишардын башкаруучусу Якуб-бек басып алган Кулжа хандыгына каршы аскердик жүрүш баштаганда, ага Н.А.Аристов да катышкан экен. Ошол учурда генерал Г.А.Колпаковскийдин аскердик канцеляриясын башкарган. Н.А.Аристов Кулжаны каратып алуудагы аскердик аракеттерге өзү катышкан. 1871-1872 жж. Кулжа иштери боюнча канцелярияны жетектеген. Бул канцелиярия «жаңыдан каратылган Или аймагын жана Кулжа райондорун башкаруу” ошондой эле Орусия Империясы менен Циньдик Кытайдын ортосундагы соода ж.б. мамилелерин жөнгө салуу үчүн негизделген. 1872-ж. июнда «жергиликтүү абалды жөнгө салуу», ошондой эле Түркстан генерал-губернаторлугунда башкаруу иштерин жүргүзүү боюнча абалдын долбоорун иштеп чыгуу үчүн түзүлгөн атайын комиссиянын курамында Ташкентке жиберилген. 1873-1874 жж. Жети-Суу областанын уездеринде жер маселелерин жөнгө салуу үчүн өткөрүлгөн бийлердин курултайына жетекчилик кылган. 1874-ж. Н.А.Аристов Верный уездинин судьялыгына шайланган, андан кийин жергиликтүү элдин чыр-чатактарын чечүү үчүн комиссиянын курамында Ташкентке убактылуу жиберилген. 1877-ж. «чымырканган жана көп кырдуу аткарган кызматы үчүн» ал кайрадан II даражадагы Ыйык Анна ордени менен сыйланган. 1878-ж. июлда ал Верный шаарынын суу менен камсыз кылуу комитетинин төрагалыгына шайланган. Ошол эле жылы августа Жети-Суу областынын аскер губернаторунун буйругуна ылайык Сыр-Дарыя областынын башкармалыгын текшерүүгө жиберилген. Ал соттук комисссиянын курамында иш кагаздарын жүргүзүүчү кызматты аткарылуусуна көз салган. 1878-ж. июнда аскер ведомствосунун граждандык чиндер боюнча орус бийлигинин атайын буйругунун негизинде “Падышачылык Сарай алдындагы кеңешчинин” наамын алган. 1878-ж. 26-октябрда Түркстан генерал-губернатору тарабынан Жети-Суу областынын статистикалык комитетинин милдеттүү мүчөлүгүнө, андан кийин анын төрагасынын жардамчысы болуп дайындалган. 1881-ж. Н.А.Аристов Жети-Суу областынын башкармалыгынын аскердик губернаторунун жардамчысынын кызматын аткарууга, Жети-Суу областынын башкармалыгынын төрагалыгына дайындалган. 1888-ж. Жети-Суу областынын Аскердик губернаторунун милдетин аткарууга дайындалган. Ден-соолугуна байланыштуу 1889-ж. 27-апрелде ал кызматтан өз каалоосу менен кеткен.
Ал 1910-ж. каза болгон.
Илимий ишмердиги
1893-ж. Н.А.Аристов К.Риттердин «Жер таануучулук» деп аталган эмгегине толуктоо иретинде кыргыздардын жана усундардын тарыхы боюнча өзүнүн эки томдук кол жазмасын даярдаган, бирок бул эмгек басмага берилбей калган. Анткени, мурда Орто Азиянын байыркы шаарларын казууга катышкан археологиянын профессору Н.И.Веселовский Н.А.Аристовдун бул аймактарда казуу иштерине катышпагандыгын эске алуу менен, анын кол жазмасына көңүл бурбай койгондугу айтылат. Профессор Н.И.Веселовский бул эмгекке «чачырандылык басымдуулук кылып, кээ бир учурларда жалпы көз карашка карама-каршы келет»-деген пикирин айткан. Ошого карабастан, Н.А.Аристов илимий-изилдөөчүлүк ишмердүүлүгүн уланта берген эле. Ал тарабынан 1884-1889-жж. Россиянын «Живая старина» журналында түрктөрдүн этникалык тарыхы боюнча: «Заметки об этническом составе тюркских племен и народностей и сведения об их численности», «Живая старина», выпуск III—IV, 1896 г.; «Опыт выяснения этнического состава киргиз-казахов Большой Орды и кара-киргизов на основнии родословных сказаний и сведений о существующих родовых делениях и о родовых тамгах, а также исторических данных и начинающихся антропологических исследований», «Живая старина», выпуск III—IV, 1894” аттуу орчундуу эки эмгегин жарыялаган. 1898-1900-ж. Н.А.Аристов чек арадагы афган уруулары, алардын Улуу Британияга каршы күрөшү тууралу эмгектерин жарыялаган: алар «Афганистан жана анын калкы» ошондой эле «Англо-индиялык «Кавказ». Англиянын чек арадагы афган уруулары менен кагылышуусу» - деп аталат. Илимпоздор Николай Александрович Аристовдун эмгектерин жактыруу менен баалашкан. «Түрк урууларынын жана элдеринин этникалык курамы жана алардын саны жөнүндө» деген эмгегине В.В.Бартольд: «чыгыш таануу боюнча биздин адабиятыбыздагы өтө маанилүү көрүнүштөрдүн бири болуп эсептелет. Чын дили менен эмгектенген илимпоздун (илимий даражасы болбосо да) бул тармакты белгилүү деңгээлде билүү менен бир канча мезгил ичинде чымырканган аракеттин натыйжасында даярдалган эмгеги мактоого татырлык» - деген пикирин билдирген.
Жалпысынан, Н.А.Аристовдун илимге 12 макаласы жана эмгектери белгилүү. Илимпоздун илимий ишмердүүлүгү Санкт-Петербургдун илимий чөйрөсүнө кеңири белгилүү болгон. Ал өз кезегинде 1895-ж. Орус Географиялык коомунун (ИРГО) мүчөсү болуп шайланып, этнографиялык изилдөөлөрү үчүн Кичи Алтын медалга татыктуу болгон.
Кыргыз таануу
Негизинен этнографиялык маалыматтарга басым жасаган окумуштуу Н.А.Аристов кыргыздарды усун этносунун теги катары караган. Ошол эле кезде, б.з.ч. II к. орто ченинде Борбордук Монголияда жашаган кыргыз жана түрк уруу бирикмесинен турган усун союзу хунндардын жапырыгы менен Батыш Теңир-Тоого көчүп келишкен, деген тыянак чыгарган. Окумуштуунун болжолуна караганда, усун союзундагы уруулар менен энесайлык кыргыздар бир эл болушкан жана алардын түпкү бабалары түрктөр, динлиндер менен аралашып кеткен.
Үй-бүлөсү
Н.А.Аристов дин кызматкеринин кызы Белоярская Ольга Павловна менен баш кошкон. Анын кызы 1876-ж.17-июнунда, ал эми уулу Павел 1877-ж. 14-декабрында төрөлгөн. Архивдик маалыматтарга караганда, ал өзүнүн кызмат мезгилинде мал-мүлк же байлык топтой алган эмес.
Пайдаланылган адабияттар:
ISBN 5-89750-028-2
Административдик укук бузуу
Административдик укук бузуу(административдик жорук) – мыйзамдарда административдик жоопкерчилик каралган, мамлекеттик же коомдук тартипке, жарандардын укуктары менен эркиндиктерине, башкаруунун белгиленген тартибине, менчиктин баардык түрлөрүнө кол салган, укукка каршы багытталган күнөөлүү (атайлап же байкабастыктан) аракет же аракетсиздик.
Шилтемелер
Infraction Contravention Contravvenzione administracinis teisės pažeidimas Administracinis nusižengimas Overtreding (strafrecht) Contravenção
«Жаңыл»
«Жаңыл» – кыргыздын «Жаңыл мырза» аттуу баатырдык дастаны боюнча жазылган драма. Авторлору – К. Маликов, А. Куттубаев. Драмада баш каарман Жаңылдын өз эл-жерин тышкы баскынчылардан коргоодогу эр жүрөктүүлүгү, патриоттук сезими даңазаланат. Драма алгач ирет 1941-ж. Нарын облусу драма театрында коюлган (реж. А. Көбөгөнов). Анда баш каармандардын ролун С. Сатыбалдиева (Жаңыл) менен А. Көбөгөнов (Түлкү) аткарган. 1945-жылдан «Ж.» Кыргыз мамлекеттик драма театрында да коюла баштап (реж. А. Свистунов), 1959-ж. жогорку профессионалдык деңгээлде коюлган (реж. В. Молчанов, көркөм жасалгалаган А. Торопов). Бул вариантта баш каарман Жаңылдын образы аркылуу драмадагы негизги тема – патриотизм жеткилең иштелип, образдар идеялык жактан ойдогудай жалпыланган. Башкы ролдорду аткарган Д. Күйүкова (Жаңыл), С. Жаманов (Түлкү), Н. Кытаев (Калматай), С. Алымкулов (Манжы) өңдүү артисттердин да чыгармачылык тажрыйбасы артып, профессионал даярдыгы кыйла жогорулаган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Калий хлориди
Калий хлориди, КСl — түссүз кристалл, эрүү t 790°С, 0°С 100 г сууда 28,1г эрийт. Суюк аммиакта жана метил спиртинде бир аз эрийт, көпчүлүк орг. эриткичтерде эрибейт. Жаратылышта сильвин жана карналит минералы түрүндө кездешет жана бул минералдар КСl алуудагы негизги сырьё болуп эсептелет. Негизинен КСl — калий жер семирткичи катарында жана КОН, калий туздарын алууда баштапкы сырьё катарында колдонулат.
Ичеги лямблиясы
Ичеги лямблиясы (лат. Lamblia intestinalis, syn. Gardia intestinalis) — жалгыз клеткалуу мите жандыктардын бир түрү.
Богорстон
Богорстон (Кашкарда каза болгон) — Элдик санжыра боюнча Долон бийден - Ак уул, Ак уулдан - Тагай, Тагайдан - Богорстон, Богорстондон - Эштек бий, Эштектен - Солто уруусу тарайт. Генонимдин адепки формасы «бага + арстан» болуусу ыктымал. «Бага» термини байыркы кыргыздардын «топ», «уруулук бирикме», «аймак» маанилерин түшүндүрсө, анда геноним «арстандар уруулук бирикмеси, тобу, уруусу» дегенди туюнтары анык.
Улуттук тил
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Кенжисариев Марат Сарымсакович
Кенжисариев Марат Сарымсакович (25. 4. 1965-жылы туулган, Чүй облусу, Токмок шаары) – генерал-майор (2010). Минск жогорку аскердик-саясий окуу жайын (1987), Кыргыз Мамлекеттик университетин (1996), Россия Федерациясынын Аскер академиясынын жогорку академиялык курсун (2008) бүткөн. 1987–88-жылдары Волга бою аскер округундагы мотоаткычтар дивизиясында рота командиринин орун басары, 1988–90-жылдары Аскерлердин түндүк тобунун аткычтар батальонунда рота командиринин орун басары, 1990– 92-жылдары Түркстан аскер округунун кенже адистерди даярдоочу окуу борборунун гвардиялык аткычтар полкунда рота командиринин орун басары, жардамчысы (1991-жылдан), 1992–94-жылдары Кыргыз Республикасынын коргоо иштери боюнча мамлекеттик комитетинде бөлүмдүн офицери, улук офицер, 1994–97 -жылдары Кыргыз Республикасынын коргоо министрлигинде улук офицер, начальниктин орун басары-бөлүмдүн начальниги, 1997–2000-жылдары Иш башкармалыгынын начальниги, 2000–01-жылдары борбордук аппаратында секретариаттын начальниги – коргоо министринин жардамчысы, 2001–07-жылдары аскер-техникалык кызматташтык башкармалыгынын начальниги, 2007–09-жылдары эл аралык аскер кызматташтык башкармалыгынын начальниги, 2009–10-жылдары Кыргыз Республикасынын коргоо министринин 1-орун басары болуп иштеген.
Аккра
Аккра - Гана Республикасынын борбору, өлкөдөгү эң чоң шаар. Калкы 1,6 млн (2003). Гвинея булуңундагы порт. Темир жана автомобиль жолдор тоому, эларалык аэропорту бар. Өлкөнүн соода, өнөржай жана маданий борбору. Металл иштетүү, текстиль, тактай тилүү, тамакаш өнөржайлары; электр жабдууларын чыгаруучу завод иштейт. Кустардык жол менен алтын жана күмүш буюмдары жасалат. Алмаз жана какао-буурчак сатуучу рынок. Университет, ИА, Улуттук, илим менен техника музейи бар. Аккра 16-кылымда негизделген. 1876-жылдан 1957-ж. чейин Алтын жээктин резиденциясы, европалыктардын орто кылымдагы форту болгон.
Шылк этме
Шылк этме – жоокер куралы. Шылк этме адегенде таштан, колодон, кийин коргошун же темирден жасалган. Муштумдай таштын, темирдин ортосун тешип, аны 2 сөөмдөй москоол жыгачтын бир учуна аштап, 2-учу жазы калың кайыш менен 60–70 см узундуктагы таякчанын учуна бекитилген. Шылк этме бир нерсенин ары жагына же калкандын астына коргологон душманды чабууга ыңгайлуу болгон.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Бакыян
Бакыян — Кыргызстандын Талас облусунун Кара-Буура районундагы айыл. Бакыян айыл аймагына кирет.
Сырецко-Печерская сызык
Сырецко-Печерская сызык (, 2014-жашыл метро сызык М3 же сызык катары белгиленген расмий микросхемалардын боюнча) - Киев метрополитенинин тарыхый үчүнчү сап. Алардын саны - 16, бир сап узундугу - 23,9 км, жол жүрүү убактысы - 39 мин.
Жолдору номерлөө: "Сирець" - "Червоний хутір" - I, "Червоний хутір" - "Сирець" - II.
Административдик чыгарып салуу
Административдик чыгарып салуу (депортация) чет өлкөлүк жарандар менен, жарандыгы жок адамдар КРдин чегинен: 1) эгерде анын аракеттери мамлекеттик коопсуздукту камсыз кылуунун, же коомдук тартипти сактоонун кызыкчылыктарына каршы келсе; 2) эгерде бул калктын саламаттыгын жана адеп-актыгын сактоо, КР жарандарынын жана башка адамдардын укуктарын жана мыйзамдуу таламдарын коргоо үчүн зарыл болсо; 3) эгерде ал укуктук абал жөнүндө мыйзамдарды жана алардын КРде болуу тартибин же мыйзамдарды бир нече жолу орой бузса, чыгарылып жиберилет.
Диспозитивдүүлүк
Диспозитивдүүлүк (кийинки лат. dispositivus  – тескөөчү) – жарандык иште процесстик каражаттар менен коргоо мүмкүнчүлүгү. Тараптар жана иштин башка катышуучулары өздөрүнүн материалдык жана процесстик укуктарын эркин пайдалана алышат. Сот аларга бул укуктарды пайдаланууга көмөктөшөт жана алардын аракеттеринин мыйзамдуулугун көзөмөлгө алат.
Кардагуш (Татышлин району, Башкыртстан)
Кардагуш — Башкыртстандын Татышлин районундагы айыл, Кудашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 207 киши. Почта индекси — 452841, ОКАТО коду — 80250840004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Даулат Абад багы
= Даулат Абад багы (باغ دولت آباد) = Даулат Абад багы Ирандын Йезд шаарынын байыркы бактарынын бири. Даулат Абад багында жайгашкан узундугу  33,8  метрди түзгөн бадгир (кыштан жасалган  шамал тутуучу мунара) дүйнөнүн эң бийик бадгири деп эсептелет. Аталган бак 1968-жылы12-мартта, 774 номуру менен “Ирандын улуттук эстеликтеринин” тизмесине   кирип,  Ирандын эң маанилүү тарыхый бакчаларанын бири катары ЮНЕСКОнун Дүйнөлүк мурастар тизмесине катталган.
= Тарыхы = Даулат Абад багы Йезд шаарында 1782-жылы  Афшариддер  доорунун акырында ( Улуу Хан аты менен белгилүү болгон) Мохаммад Таги Хан Бафаги  тарабынан курулган. Мохаммад Таги Хан алгач ал узундугу 65 чакырымды түзгөн канал каздырып, ага  Мехризден Йезд шаарына азыркы ДаулатАбад бакчасына  чейин суу коё берген, андан кийин  өзүнүн  Өкмөттүк  комплексине курдурган. Өзүнө 70 000 квадрат метрге жакын аянтты камтыган бул бакча көптөгөн имараттардан, көлмөлөрдөн, бир бири менен байланышкан шаркыратмалардан туруп, алардын ортолору анар, жүзүм жана башка  түркүн гүлдөр менен кооздолгон. Даулат Абадтын Улуу тарыхый канал 200 жыл мурда курулуп,  беш каналчадан турат жана ага Мехриздин жогору жагында жайгашкан булактын суусу агып келип Мехриздин жерлерин  сугарып, бир нече суу тегирмендерин иштетип, 50 чакырымда жайгашкан Йезд шаарын чейин жетип,  Даулат Абад бакчасын суугарып турган. Бирок азыркы учурда бул бакча жерден чыгарылган кудук аркылуу сугарылат. Абдулреза Йездинин атасы Таги хан Бафаги, Султанали хан Афхамдын вазири жана Афхам Ибрахими Афхамдын үй-бүлөсү  болуп эсептелинген. Буларды тастыктаган кагаздар, Афхам Ибрахиминин үй-бүлөсүнө таандык иш кагаздары менен кошо  сакталып калган.
= Даулат Абад багынын түрдүү бөлүктөрү = Бул бак эки бөлүктөн: сырткы жана ички болуп бөлүнөт. Доулат Абад өкмөт жашоочу бак деп эсептелет. Сырткы бөлүктө ар кандай өкмөттүк иш-чаралар, спорт мелдештери, ар кандай мааракелер жана шаарды башкаруудагы иш-чаралар өткөрүлүүчү жай, ал эми ички бөлүгү жеке бөлүк жана өкүмөттүн резиденциясы болуп эсептелген. Өкмөт жайгашкан ички бөлүк, бакчанын башка бөлүктөрүнөн кыйла өзгөчөлөнүп турган. Жада калса, аны коргоо үчүн атайы кароолчулар дайындалган.
= Ички бөлүгү = Бул бөлүктө башкарма үй-бүлөсү менен жашап, ал жерде төмөнкү имараттар жайгашкан:
= Сырткы бөлүгү = Бул бөлүк кербендер эс алуучу жай, өкмөттүк иш-чаралар өтүүчү бөлүк болгон жана  ал жерде төмөнкү имараттар жайгашкан.
= Жайгашкан жери = Бул комплекстин негизги дарбазасы Фердоуси көчөсүнүн исинде жайгашкан Чахар менардагы (Төрт мунара)  Шахид Режаи көчөсүндө жана экинчи дарбазасы Даулат Абада бульварында жайгашкан.
= Булактар = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%BA_%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%E2%80%8C%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF
тармагы: Маданият
Богданов Семен Ильич
Богданов Семен Ильич (17(29). 8. 1894-12. 3. 1960) - бронетанкалык аскер маршалы (1945), эки жолу Советтик Союздун Баатыры (1944, 1945). 1942-жылдан КПССтин мүчөсү. 1915-жылдан армияда, 1-дүйнөлүк согушка катышкан, прапорщик (1917). 1918-жылдан Советтик Армияда. Москвадагы жогорку ас-кердик-педагогика мектепти (1923), "Выстрел" курсун (1930), Аскер академия-сындагы механикалаштыруу жана моторлоштуруу курсун (1936) бүтүргөн.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Сэрый-Кикя дарыясы (Поколька куймасы)
Сэрый-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Поколька дарыясынын сол жээгинен 92 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Таш менен урганды, аш менен ур
«Таш менен урганды, аш менен ур». Мунун мааниси дагы эле кыргыз элинин айкөлдүгүнө барып такалат. Кыргызда түбөлүктүү кек сактоо анча болбогон. Душмандары канчалык зыяндуу келсе да, аны алдыртан билгизбейт. Аралаша жүрө берет. Анын котур ташы кой-нунда экенин билет. Билип туруп, билмексен болот. Көрөт, көрүп туруп, көрмөксөнгө салат. Канчалык басмырттап, конок айттырат. Мейман күтүүдөн тап жылдырбай жана конок айттырса да, эч бир кабак-кашым дебейт. Өзүнүн адамкерчилигине, ата салтына, баба наркына сез тийгизбейт. Акыры анын акмакчылыгын өзүнүн адамкерчилиги аркылуу жеңет. Макал эми өзүнүн маанисинежетти-деп ойлойбуз. Мында, «кекти каапырга жараткан» – деген накылга то-гоштурат. Муну душман да ичтен баалайт, алдынатушет.
Булак
Элдик сөз
Интернеттеги шилтемелер
http://library.kat.kg/?p=1390
Сусатка (дарыя)
Сусатка — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тура дарыясынын оң жээгинен 508 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 52 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тура дарыясы Тагил дарыясынын куюлушунан Тагил дарыясы, Ница дарыясы жана Пышма дарыясы дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Даниялык кыз
«Даниялык кыз» (The Danish Girl) — Американын өмүр баян жана романтикалык драма жанрындагы көркөм тасмасы. режиссёру Том Хупер.
Мазмуну
Герда жана Эйнар Вегенер бири-бирин абдан сүйгөн үй-бүлө болот. Алар Даниянын борбору Копенгаген шаарында, бактылуу күн кечиришет. Экөө тең сүрөтчүлүк менен алектенет. Герданын иши жүрүшпөй бир топ кыйналат.
Бир күнү аялдын сүрөтүн тартуу үчүн Герда күйөөсү Эйнарды модель катары туруп берүүсүн өтүнөт.Ошондон тарта Герданын тарткан сүрөттөрү популярдуу болуп, күйөөсүн сүрөткө тартууну улантат. Убакыт өткөн сайын Эйнар үчүн аялдын образынан чыгуу кыйынга тура баштайт. Ал анын ичинде жашыруун бирөө жашап жатканын мурун эле билсе да, эркек катары жашоого аракет кылат.
Эйнар жубайы менен кечеге чакырылат. Бул ирет ал өзгөчөлөнүп жубайы менен аялдардын көйнөгүн кийип барат. Бирок аны эч ким тааныбайт. Эркектердин баары анын баскан-турганына, назик кылык-жоруктарына суктанышып, бейтааныш кызга кызыгуу артышат. Ал бул кечеде өзүн Эйнардын жээни Лили деп тааныштырат. Дал ушул күнү ал Хенрик аттуу мырза менен таанышып (Эйнар менен Хенрик мурда эле тааныш болгон), өбүшүп жаткан учурда Герда көрүп калат. Ал мындай окуя экинчи кайталанбасын деп гана тим болот. Хенрик башында эле Лилинин ким экенин билген. Эйнар токтотуунун ордуна жубайынын көзүнө чөп салып, Хенрик менен жашыруун көрүшө баштайт. Жыйынтыгы жубайлардын ажырашуусуна алып келет, бирок дос боюнча калышат.
Эйнардын бул кырдаалдан чыгуунун бир гана жолу – жынысын алмаштыруу керектигин түшүнөт. Бирок буга мурунку жубайы, жакын сырдашы Герда каршы болот. Анткени дарыгер жынысын алмаштыргандан кийин анын тирүү калуусуна кепилдик бере албайбыз деп айтат. Анын үстүнө буга чейин жыныс алмаштыруу боюнча дүйнө жүзү боюнча дарыгерлер бир дагы жолу операция жасашкан эмес. Бирок айтканынан кайтпаган Эйнар максатына жетип, жынысын алмаштырып, Эйнар Вегенерден Лили Эльбеге айланат. Өкүнүчтүүсү – максатына жеткени менен, ал көп узабай көз жумат.
Жаңы Орлеан
Шаар 1718-ж. француздар тарабынан негизделген. 1764–1800-ж. Испаниянын ээлиги. 1800-ж. фрацуздар басып алып, АКШга саткан. 18-кылымдын курулуштары («француз кварталдары») сакталган.
Бодо
Бодо — кыргыздын мал чарбачылыгында жылкы, уй, топоз жана төөнүн жалпы аталышы.
Цзайсань
Цзайсань (дзайсанг, цзайсан, зайсан) — Кытайдагы орто кылымдардагы кызматтык ири даражанын аталышы.
Тан сулалесинде бул даражаныалган бир нече киши жогорку министрдик ар кыл милдетти аркалаган.
"Цзайсань" сөзү кийинчерээк монгол жана ойрот элдеринде "зайсан" деген түрдө колдонулган.
Акырындап, монголдор жана чыгыш түрк калктары бул терминди киши атына (антропонимге) да айлантышкан.
Азыр да Зайсан көлү сыяктуу жер-суу аттары сакталып калган.
Орто кылымдардын соңундагы теңир-тоолук кыргыздар бул термирнди "жайсаң" түрүндө колдонуп калышкан.
"Манас" дастанында Жайсаң Үмөт уулу деген колбашчыдан (кырк чоронун биринен) тышкары, калмактардын Жайсаң ысымдуу акыны да башка бир жерде учкай эскерилет.
Аны Майрамбүбү Сармалдакова сыяктуу айрымдар чаташтырып, кыргыздын манасчысы болгон деген калпыс жоромолду таңуулаганга аракеттеништи, бирок илимпоздор 2012-жылдагы талкуулардын жүрүшүндө аны четке кагышты.