cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Данил Асан
Өмүр баяны
Кыскасы анын жарык дүйнөгө келиши ушул сыяктуу өтө эле кереметтүү окуяларды камтыйт. Күндөр өтө берди, жамгыр жаады, кар жаады, кырман кызылга толду, нечендеген тойлор болду... Барган сайын бул жашоо Данилге жага баштады, негедир. Эң биринчилерден болуп кылым карыткан кыргыз тилин үйрөнө баштады. Себеби бул тилдин келечекте абдан кереги тиерин жүрөгү сезип жатса керек. Күндөр өткөн сайын убакытты бекер өткөрбөй чет тилдерди да үйрөнө берди жана азыр да үйрөнүүдө. Анткени эч бир тилдин зыяны жок экенин чоң-атасы ыраматылык Немат аксакал эч талыкпай кайра-кайра эскертчү. Акыры бул жашоонун кызыктуу, укмуштуу жана табышмактуу кереметтерге бай экенин түшүнүп жетти. Африка тилдеринин биринде "акуна матада", аңглис тилдүү туугандарда "life is good" деген сөздөр бекеринен айтылбаса керек. Ансыз деле биздин эң мыкты үналгы борборлорубуздун бири эртеден кечке эле "жашоо-керемет" деп сайрап жатпайбы?!
Кече эле талпаңдап баскан, ар бир сөзү чоңдорду күлдүргөн, эч нерседен кабары жок кичинекей ымыркай заматта эр жетилип, жашоонун ысык суугуна көнүп, бойго да жетти.
Жалал-Абаддагы Курманбек баатыр лицейин 2003 - жылы аяктаган соң Түркиянын сапаттуу жождорунун бири Анадолу Университетине (Anadolu Üniversitesi) тапшырды.
Данил эртең жөнүндө эч кандай ой пикирге ээ эмес. Мунун себеби бул жашоонун туруксуздугунда болсо керек. Анткени жашоо күндөн күнгө өзгөрө берген нерсе турбайбы. Азыркы абалды карап туруп, эртең эмне болоорун, эртенки күндүн кандай болушун эч бир пенде айта албаса керек. Албетте, Данилдин келечекке койгон ой-максаттары жок эмес. Анын оюнча ар бир адамдын келечекке койгон ой-максаттары сөзсүз түрдө болуш керек.
Бул дүйнө ар түрдүүлүгү менен кызык да. Ошондуктан өз маданиятыбызды сактап калуу үчүн ар кандай тоскоолдорду жеңип өтүп тилибизди, дилибизди, динибизди, каада-салттарыбызды сактайлы. Бул биздин эң негизги милдеттерибиз. Биз, адам баласы ага-ини, эже-сиңдибиз. Бир гана тилибиз менен түсүбүздө айырмачылыктар болбосо, биз бир дүйнөдө жашап жаткан туугандарбыз.
(adecas)
Контия
Контия (лат. Contia) – суужыландардын бир уруусу.
Кожобек Рыспаев
Рысбаев Кожобек Жайчыбекович – Жогорку Кеңештин 5-чакырылышынын депутаты
Өмүр жолу
Рыспаев Кожобек Жайчыбекович 1963-жылдын 25-январында Чүй облусунун Жайыл районуна караштуу Суусамыр айылында туулган.1981-1985 жылдары Фрунзе шаарынын советтик соода техникумунда окуган. 1981-1983-жылдары аскердик милдетин Афганистанда өтөгөн.1985-жылдан тартып советтик соода тармагында иш жолун баштаган. 1986-жылдын аягында Комфорт дүкөнүндө үй-курулуш бөлүмүнө ,башчы болуп дайындалган. 1992-1994 жылдары “Ооган” кичи ишкананын директору. 1996-2010 жылдары Афган согушунун ардагерлеринин Бишкек шаардык союзунун төрагасы болгон. 2005-жылы Ж.Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университетинин экономика факультетин бүтүргөн. 2010-жылдын октябрында Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты болуп шайланган. СССРдин Жогорку Президиумунун Грамотасы, Кыргыз Республикасынын Ардак Грамоталары, Кыргыз Республикасынын “Даңк” медалы, “За боевые заслуги” медалы жана он бештен ашык юбилейлик орден, медалдар менен сыйланган.
Өмүр баяны
Рыспаев Кожобек Джайчыбекович Кыргыз Республикасынын депутаты.
«Ар–Намыс» Фракциясынын мүчөсү.
Рыспаев Кожобек Джайчыбекович 1963-жылдын 25-январында Чүй облусунун Жайыл районуна караштуу Суусамыр айылында туулган.
1981-1985 жылдары Фрунзе шаарынын советтик соода техникумунда окуган.
1981-1983-жылдары аскердик милдетин Афганистанда өтөгөн.
Ишмердүүлүгү
1985-жылдан тартып советтик соода тармагында иш жолун баштаган. 1986-жылдын аягында Комфорт дүкөнүндө үй-курулуш бөлүмүнө заведующий болуп дайындалган. 1992-1994 жылдары “Ооган” кичи ишкананын директору болуп иштеген. 1996-2010 жылдары Афган согушунун ардагерлеринин Бишкек шаардык союзунун төрагасы болгон. 2005-жылы Ж.Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университетинин экономика факультетин бүтүргөн. 2010-жылдын октябрында Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты болуп шайланган. СССРдин Жогорку Президиумунун Грамотасы, Кыргыз Республикасынын Ардак Грамоталары, Кыргыз Республикасынын “Даңк” медалы, “За боевые заслуги” медалы жана он бештен ашык юбилейлик орден, медалдар менен сыйланган.
Шилтеме
http://www.kenesh.kg/Articles/493-RYSPAEV_Kozhobek_Dzhajchybekovich__Frakciya_ArNamys.aspx
2024 Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары
2022 Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары (2022 World Nomad Games, Дүниежүзілік көшпенділер ойындары) — этностук спорт түрлөрү боюнча уюштурулуучу эл аралык спорттук мелдештин 5 жолкусу.
Калинин (Иглин району, Башкыртстан)
Калинин — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Калтыман айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 13 киши. Почта индекси — 452401, ОКАТО коду — 80228820005.
Каратегин кырка тоосу
Каратегин кырка тоосу – Ысар кырка тоосунун Түштүк тармагы, Тажикстандын аймагында. Кафирниган дарыясынын сол жээгин бойлой 80 кмдей созулуп жатат. Бийиктиги 3950 мге чейин. Капталдарында буудайыктуу талаа, бадал жана талаа өсүмдүктөрү өсөт.
StarCraft
StarCraft — Blizzard Entertainment тарабынан иштелип, Microsoft Windows үчүн 1998-жылдын 31-мартында чыгарылган аскердик илимий фантастикалык чыныгы убакыттагы стратегияга негизделген видео оюн. Кийин бул оюндун франшизасы жаралып, ал StarCraft сериясындагы биринчи оюн болуп калган. Классикалык Mac OS версиясы 1999-жылы чыккан. Ал эми Mass Media менен биргеликте иштелип чыккан Nintendo 64 ылайыкташтыруусу 2000-жылдын 13-июнунда жарык көргөн. Оюндун үстүнөн иштөө 1995-жылы Warcraft II: Tides of Darkness жарык көргөндөн кийин эле көп өтпөй башталган. StarCraft оюнунун бет ачары 1996-жылдагы Е3 иш-чарасында болуп өткөн. Ал жерде бул оюн Warcraft IIге салыштырмалуу оң пикирлерге ээ боло алган эмес. Натыйжада, долбоор толугу менен оңдоп-түзөөдөн өткөрүлүп, 1997-жылы коомчулукка көрсөтүлгөн жана бир топ оң ой-пикирлер айтылган.
Тармактагы журналисттердин көбү StarCraftты тарыхтагы эң мыкты жана абдан маанилүү оюндардын бири деп, чыныгы убакыттагы стратегиялык оюндарды иштеп чыгып, даражасын көтөргөнү үчүн өз бааларын беришкен. 2009-жылдын февраль айына карата дүйнө жүзү боюнча 11 миллиондон ашуун нускада сатылган StarCraft жеке компүтер үчүн бестселлер оюндардын бири болуп саналат. Чыныгы убакыт стратегиясына негизделген оюнда өзгөчө топторду колдонууга болгону жана кызыктуу окуясы үчүн мактоого алынган. StarCraftтын көп оюнчуга негизделген версиясы Түштүк Кореяда өзгөчө популярдуу. Ал жерде оюнчулар жана командалар профессионалдык мелдештерге катышып, демөөрчүлүктөргө ээ болушат, ошондой эле телеканалдар аркылуу көрсөтүлгөн мелдештерде таймашышат. StarCraftтын сюжети романдар циклине ылайыкташтырылып өнүктүрүлгөн. Ал StarCraft: Brood War кеңейтилген пакеттен жана автордук укугу сакталган эки кошумчадан турат. StarCraft II: Wings of Liberty аттуу уландысы 2010-жылы июлда жарык көргөн. Түп нуска версиясынын кайра оңдолгон чыгарылышы жана толукталган версиясы 2017-жылдын 14-августуна пландалган. Кеңейтилген версиясы менен катар оюндун түп нускасы коомчулукка 2017-жылдын 19-апрелинде бекер сунушталган.
Аскатанк тоолору
Аскатанк тоолору (лат. Ascatancas mons) - тарыхый топоним. К. Птолемейдин (биздин замандын 2-кылымы) маалыматы боюнча Орто-Азияда жайгашкан. 140° чыгыш узундуктагы, 43° түндүк кеңдикте меридиан багытындагы Имай тоо системасынан түндүк-батышты карай 130° чыгыш узундуктагы жана 49° түндүк кеңдикке чейин созулуп жаткан. Байыркы сак уруулары ушу тоолордун эки тарабын мекендеген. А. М. Мандельштам (1957) Аскатанкты Фергана тоо тизмегине, С. Өмүрзаков (1959) Түндүк-Батыш Теңир-Тоого туура келет деген пикирге келишкен. Бирок, байыркы топоним азыркы географиялык номенклатурада сакталган эмес. Ал «аска таг» (аска тоо) деген сөздү билдириши мүмкүн.
Басыз, уруу
Басыз уруусу — теңир-тоолук кыргыздардын уруулук түзүмүндө сол канатка кирген чоң уруулардын бири. Басыздар негизинен Фергана кырка тоосунун эки тарабын мекендеп, Кыргызстандын түндүгүндө да, түштүгүндө да салмактуу орду болгондуктан, ортодогу ынтымакты камсыздап келишкен. Өзгөн, Ак-Талаа, Сузак, Тогуз-Торо райондорунан тышкары, Кочкордо, Чүйдө, Ысык-Көлдө, Ат-Башыда, Жумгалда, Таласта ж.б. жерлерде да басыз бөлүкчөлөрү кезигет.
Келип чыгуусу
Басыз уруусун кыргыз, мундуз, дөөлөс ж. б. этнонимдери сыяктуу эң байыркы этникалык аталыш катары кароого болот. Мындагы "-з" мүчөсү байыркы түрк доорунда көптүк маанини аныктаган сөз жасоочу мүчө катары белгилүү.
Басыз уруусунун түпкү теги байыркы басмылдарга барып такалышы мүмкүн. Тарыхчы А. Мокеевдин пикири боюнча, VIII кылымда Экинчи Чыгыш-түрк кагандыгынан калган бийликти басмылдар, карлуктар жана уйгурлар талашып, натыйжасында жеңилген басмылдардын калдыктары уйгурлардын жана кыргыздардын арасына сиңип кеткен. Ошондой эле, селжукийлердин тушунда дарыгерлик кылган ал-Марвазинин 1120-жылы жазган «Табаи ал-хайаван» («Айбанаттардын табияты») деген эмгегиндеги В.Ф. Минорский «Басри» деп чечмелеген алтайлык уруу ырасында басыздар деп чечмеленүүсү мүмкүн.
XV-XVII кылымдарда
Санжыралык маалыматтарда басыз уруусунун түпкү атасы Аксуулук Түгөл деп аталгандыктан С.М. Абрамзон бул топонимди Чыгыш Түркстандагы Ак Суу менен байланышта карайт. Сейф ад-Дин Аксыкендинин “Мажму-ат-Таварихинде” (XVI к.) жазылган генеалогиялык баяндар боюнча басыз уруусу кыргыздардын сол канатына кирери айтылат.
Калмак жапырыгына чейин кыргыз элинин сол канатына кирген уруулар негизинен Талас аймагында жашап турушкандыгы санжыралык уламыштарда эскерилет.
Сыягы, басыздар Таластан XVI кылымда Көгарт, Жазы жана Нарын аймактарына көчүп кетишкен. Бала Айылчынын санжырасында айтылган маалыматтарга караганда, XVII кылымда кыргыздарга Чаа бий башчылык кылып турган чакта «Кочкордон Нарынга чейин сол тукумунан базыстар (басыздардын бир бөлүгү) ээлеп турушкан». Ал эми Көгарт, Жазы өрөөндөрүндөгү басыздар Улак баатырдын башчылыгында калмактар менен күрөшкөндүгү жөнүндө уламыштар бар. Айрым маалыматтар боюнча, басыздардын керки тамгаларынын түпкү аталарынан болгон Кожоматбек деген адам XVII кылымда калмактар менен күрөшкөн Курманбек баатырдын жоокерлеринен болгон жана Кашкарда набыт болгон. Кийин калмактардын кысымынан улам түндүк кыргыз уруулары менен бирге басыздар да Гиссар тоолоруна көчүп кетишкен.
XVIII кылымда
Сагымбай ажынын санжырасы боюнча, XVIII кылымда Гиссардан басыз уруусу Доскул баатырдын башчылыгында Өзгөндүн тоолоруна көчүп келишкен.
Ош-Алай кыргыз урууларынын конфедерациясына кирип турган басыздар негизинен Көгарт жана Жазы өрөөнүн ээлеп келишкен. XVIII кылымдын ортосунда адыгине уруусунан Ажы бийдин бийлиги учурунда 1300 түтүн басыздарды Ка-р-га (Калка) башкарып тургандыгы кытай жазма булактарында эскерилет. Уламыштар боюнча, XVIII кылымда саруу уруусунан Бердике баатыр Анжиян шаарын каратып алганда басыз уруусунун кудайлат уругунан чыккан Сарыкүчүк деген бийин Ош шаарына аким кылып дайындаган. Кытай жазма булактарында Ажы бий батыш кыргыздарынын атынан Сарыкүчүктү (кыт. Ша-ла-ку-чу-к) 1759-жылы Цин империясына элчи кылып жибергендиги эскерилет. XVIII к. 2-жарымында Мурат (Сарыкүчүктүн уулу) башкарган 400 түтүн басыздар Марал деген жерде дыйканчылык менен күн көрүп турушкандыгы «Сиюй чжи» эмгегинде айтылат.
Асанбек Стамовдун «Хан Тейиш» аттуу тарыхый романында Атаке бий менен бирге эскерилген Сарытай мырза аттуу каарман басыздардан чыккан тарыхый инсан болгондугу эл оозунда айтылып жүрөт.
XIX кылым - XX к. башы
Аркалык (түндүктүк) басыздар Тогуз-Торо жана Ак-Талаа аймагынын Нарын дарыясына чейинки жерлерин жердеп, чекир саяк уруусунан бөлүнүп чыккан чоро уругу менен бир саясий бирикмеге биригип турушкан. Уламыштар боюнча, XIX к. башында Сары чечен баштаган басыздар менен Жанболоттун уулу Ырыскул бий башкарган чоро-саяктардын ортосунда чабыш болуп, ал окуя Кетмен-Төбөдөн Бокбасар бий баштаган каба-саяктардын жардамга келиши менен аяктаган.
1820-жылы Мандалак баатыр баштаган басыздар жана Жанболот уулу Байбагыш бий баштаган чоро-саяктар коңшу Чыгыш Түркстандагы Жахангир-кожонун Цин империясына каршы көтөрүлүшүнө активдүү колдоо көрсөтүшкөн. Андан кийин да, Чыбылдый бий баштаган басыздар, алардын ичинде Бөбөтөй, Токочор, Дербиш сыяктуу басыз баатырлары чоро-саяк Тайлак баатырга кошулуп, 1825-жылдагы цин аскерлери менен болгон салгылашка, Чыгыш Түркстандагы 1826 жана 1830-жылдары болгон көтөрүлүштөргө активдүү катышышкан.
Кокон хандыгынын тушунда басыздардын айрым бөлүктөрү саясий себептер менен Кыргызстандын бир канча жерлерине чачырап, жер которууга дуушар болушкан. Мисалы, Сары баатыр менен Мадыш бийдин жетекчилигинде керки тамгалардын бир канчалаган түтүнү Көгарт тараптан Тогуз-Торого көчкөн. Ж. Болотовдун пикири боюнча, «Сынган кылычта» Кудаяр хандын алдап чакыруусу менен Кокондо башы алынган кыргыздардын кырк бийинин бирөөсү катары эскерилген Абдылда бий басыздардын каман уругунан чыккан.
Баянды-Суу
Баянды-Суу — топоним. Чоң казаттын башталышында кыргыздар тийген жылкысынын артынан кууп келаткан Коңурбайды Сыргак сайган жер (Сагымбай Орозбаков, 4. 297).
Басыз, уруу
XIX кылым - XX к. башы
Басыз уруусунун байсогур уругунан чыккан Баймамбет (Байымбет) атту атактуу балбан XIX к. 2-жарымы – XX к.башы аралыгында жашап, өмүрүндө күрөш боюнча эч кимден жеңилген эмес. Орусия империясынын дооорунда акталаалык басыздардан Алыбек баатыр, Мамыткан болуш, Мураталы бий деген атактуу адамдар чыккандыгы эл ичинде айтылып келет.
Баянды-Суу
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Басыз, уруу
XIX кылым - XX к. башы
XX кылымдын башында өзгөндүк басыздардан чыккан Жаныбек казы совет бийлигинин орношуна каршы боштондук үчүн көтөрүлгөндөргө кошулгандыгы үчүн «басмачы» катары айыпталган.
XX кылымдын башында Басыздардын Айдаралы уругнун Чайкөз аталыгынан да да башы көрүнгөн көптөгөн жакшы адамдар чыккан, чыгып атат. Басмачылар учурунда, Чай коз топтон, Бөрүбай деген элин жерин орус баскынчылардан коргогон өтө чыгаан, эр азамат жашаган, учурунда эл үчүн кылган иши бааланбай, большевиктердин колунан өлгөн, ал айтылуу Жаныбек кор башчынын уулу, Беделбайдын аккан досу болот, жазасын алып аткан учурда Беделбай алыста болуп калгандыктан арачы түшө албаганы үчүн, өзүн өмүрү өткүчө жемелеген экен, ал киши Мырзакеде туруп, партиялык иштерде жүрүп, көзү өттү.
Урааны жана тамгасы
Басыз уруусунун аскердик урааны “Акбуура” деп чакырылганы маалым. Ал эми басыз уруусунун ичиндеги кудайлаттардын тамгасы жалпы басыздардын тамгасы болгондугу эл оозунда айтылып жүрөт.
Санжырасы
Басыз уруусунун санжырасын сүрүштүрүүчү, «Тарыхка саресеп жана Басыз санжырасы» аттуу китептин автору болгон Адылбек Раимжановдун пикири боюнча, басыздардын ичиндеги төмөнкү 20 урук тең-ата болуп саналышат:
Гаплогруппа
ДНК-санжырасын изилдөөчүлөрдүн эмгектеринде көрүнгөндөй, кыргыздардын көпчүлүгүнө мүнөздүү болгон R1a гаплогруппасы басыз уруусунун урпактарынын да көбүнчөсүндө кезигет.
Алгачкы изилдөөлөр
Башка уруулардыкындай эле, басыз уруусунун да генеалогиялык схемасын чийүү аракеттеринин алгачкылары С. М. Абрамзон менен Я. Р. Винниковго таандык. Басыз уруусу Кыргызстандын түндүгүндө да, түштүгүндө да басымдуу орун алышкандыктан,ал эки окумуштуу басыздар боюнча эки башка схема көрсөтүшкөн. Кыргыз илимпоздорунан Сабыр Аттокуров 1995-жылы санжырага кайрылганда, басыз уруусунун курамын көрсөтүп берүү үчүн жогорудагы илимпоздордун эки вариантын бириктирүүгө аракет жасаган.
Басыздардын санжырасын өз китептерине 1995-жылы санжырачы Төрөкан уулу Эсенкул, 1996-жылы С. Закиров, 2006-жылы А. Абдылдаевдер да кыстара кетишкен.
Атактуу басыздар
Сарыкүчүк бий — XVIII кылымда жашаган саясий ишмер, Ош-Алай кыргыздарынын Цин империясына жиберген элчиси, басыз уруусунун бийи.
Мандалак баатыр — 1820-жылы Жааңгер кожонун Чыгыш Түркстандагы көтөрүлүшүнө биринчилерден болуп колдоо көрсөткөн кыргыздардын бири, басыз уруусунун бийи.
Чыбылдый бий — XIX кылымдын 20-30-жылдары Тайлак баатыр менен бирге цин жана кокон баскынчыларына каршы күрөшкөн баатырлардын бири, басыз уруусунун бийи.
Бөбөтөй баатыр — Тайлак баатырдын "оң колу" атанган эң жакын жан-жөкөрү.
Байымбет балбан — XIX к. 2-жарымында - XX к. башында күрөш боюнча эч кимден жеңилбеген кыргыз балбаны.
Чыйбыл болуш — XIX к. аягында Көгарт болуштугунун башчысы, Анжиян көтөрүлүшүнүн активдүү катышуучусу.
Жаныбек казы — XX кылымдын башындагы басмачылык кыймылынын катышуучусу.
Бөрүбай---XX кылымдын башындагы басмачылык кыймылынын катышуучусу/
Катагандардын курамындагы басыздар
Басыз этнониминин параллели Ооганстандын түндүк-чыгыш аймагын байырлаган катагандардын курамында да бар экендиги аныкталган. Бул ири этнографиялык топтун этностук тегинин кыргыздарга өтө жакындыгы абройлуу изилдөөчүлөрдүн эмгектеринде далилденген. Д.Лорддун берген маалыматтарында басыздар өзбек катагандардын он алты-уругунун бири болгондугу чагылдырылат. Эскерте кетсек, илимге өзбек-катаган деген ат менен кирип калган бул этностук топтун өкүлдөрү өздөрүн “өзбек” деп аташпайт.
Басыздар "Манас" эпосунда
Басыздар «Манаска» анын баатырдык-тарыхый эпос болуп калыптануу мезгилинде кирген деп болжолдоого болот. Чыгармада сырткы жоо менен кармаштарга башка уруулар менен бирдикте басыздар да катышып келгени айтылат.
Ильич, Кемин району
Ильич, Кемин району - Чүй облусунун Кемин районундагы кыштак. Ильич айыл округуна караштуу. Ак-Түз суусунун жана Бишкек Ак-Түз автомобиль жолунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1605 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору жана темир жол бекети Кемин шаарчасынан 37 км түндүк-чыгыш тарапта. Кыштак 1929-ж. негизделген. Калкы 1043 (2007), 1194 (2009); негизинен мал жана дыйкан чарбасында эмгектенет. Орто мектеп, клуб, ФАП иштейт.
Конхострактар
Конхострактар (лат. Conchostraca) — төмөнкү даражадагы рактардын бир түркүмчөсү.
Наманган облусу
Административдик борбору — Наманган шаары.
1967-ж. 18-декабрда түзүлгөн (мурда 1941-ж. 6-марттан 1960-ж. 25-январга чейин да обл. болгон).
Административдик бөлүнүшү
Облус 11 административдик районго(туман) бөлүнөт жана курамында 8 шаар: Наманган, Касансай, Пап, Туракурган, Учкурган, Чартак, Чуст, Хаккулабад, ошондой эле 12 шаар тибиндеги кыштак жана жүзгө жакын айыл бар. Административдик борбору — Наманган шаары.
Беттик кубулуш
Беттик кубулуш - чектик катмардагы ашыкча эркин энергия беттик энергия пайда кылган кубулуш. Беттик кубулуш нерселердин химиялык жана физикалык өз ара аракеттешүүсүндө беттик катмарда өтөт. Негизги беттик катмар беттин аянтына пропорциялаш болгон беттик энергиянын азайышына байланыштуу. Суюктуктун ийрилик бетин пайда кылуучу молекула күч менен сырткы күчтүн биргелешкен аракетинен келип чыгуучу беттик кубулуш капиллярдык кубулуштар деп аталат. Катуу нерселердеги беттик кубулушка илинишүү (когезия), жабышуу (адгезия), нымдоо (смачивание), сүрүлүү ж. б. кирет. Ар түрдүү катуу нерселердин бузулуу жана деформациялануу процесстеринде кристаллдык торчонун бузулушунан нерсенин ички беттеринде да беттик кубулуш байкалат. беттик кубулуштун көпчүлүк тобун беттик катмардын химиялык курамын өзгөртүүчү адсорбциялык кубулуштар түзөт (к. Адсорбция). Кубулуштардын башка тобуна термоэлектрондук эмиссия, потенциал секириги жана фазалардын чектик бетинде электрдик кош катмардын пайда болушу кирет. Бул беттик кубулуш иондордун адсорбциялык жана диполдук молекулалары менен байланышкан. Беттик кубулуш чектик беттердин кыймылында чектик шарттардын өзгөчөлүгүн, берилген чөйрөдө материалдардын жана конструкциялардын чыдамдуулугун аныктайт. Чектик бетте мономол. катмарды пайда кылган адсорбциялоочу заттын аз өлчөмдөгү кошундусу материалдын көп касиеттерин жөндөөгө мүмкүндүк берет. Беттик кубулуш тоотектеринин талкаланышын, жер кыртышынын жарылышын, нымдуулуктун бууланышын жана айлануусун, ошондой эле тирүү организмдеги көп процесстерди аныктайт. Көптөгөн технологиялык процесстер (майлоо, нымдоо, флотация ж. б.) Беттик кубулушту пайдаланууга негизделген.
Бутадиен
Бутадиен 1-3 (дивинил), СН2 =СН-СН=СН 2 – мол. масс. 54,09, мүнөздүү жыты бар, түссүз газ. Балкып эрүү tо 108.9оС кайноо t 4,41оС тыгызд. 0,6211 г/см3 сууда начар бензолдо, спиртте, керосинде, хлороформдо, СCI4 жакшы эрийт.
1,3-Бутадиен цис- жана -трансконфермер түрүндө кездешет.
СН2 = С-Н СН 2 = С-Н

CH2 = C-H H-C = CH 2
цис- транс-
Транс формасы туруктуу. Б. типтүү чыңалган эки кош байланышы бар диендик углеводород болуп саналат, реакцияга өтө жөндөмдүү. Суутек, галогендер, галогендүү суутектер менен кошуп алуу реакциясына оңой кирет. Стирол, акрил, метаакрил к-таларынын эфирлери, винилиден, изобутилен, изопрен жана башка мономерлер менен бирдикте сополимерлөө реакцияларына кирет, өзүнөн-өзү димерлешип 4-винил - I циклогексен пайда кылат. Активдүү кош байланышы бар малеин ангидриди, акролеин, стирол, акрилонитрил менен бутадиен аракеттенишип 1,4 абалында кошуп алуу реакциясы жүрүп (диен синтези) циклогексан туундуларын берет. Б. абадагы кычкылтек таасиринде пероксидди пайда кылат жана өзүөнөн-өзү полимерлешүү реакциясына инициатор болуп саналат. Өнөр жайларда нефтинин, газдар курамындагы н-бутанды, н-бутенди катализдик дегидирирлөө менен алынат. Биринчи жолу ө.ж-да С.В.Лебедев методу менен этил спиртинен синтезделген. Лаб-яда циклогексенди пиролиздөөдө алынат. Б. негизинен синтездик каучуктар (Б.-стирол, Б.-нитрил) мономери болуп саналат. Пластмасса, хлоропрен, бутиленгликолду алууда колдонулат. Б. ингибиторлор (0,005-0,03 % -п-требутилпирокатехиндин, н-гидроксидифениламин, антиоксиданттын) катышуусунда сакталат.
Садырбаева Гуласал
Өмүр баяны
Садырбаева Гуласал Кыргыз Республикасынын депутатты. «Ата Мекен» фракциясынын мүчөсү. Садырбаева Гуласал 1952-жылдын 4-ноябрында Жалал-Абад облусунун Ноокен районуна караштуу Шайдан айылында туулган. Улуту кыргыз. Жогорку билимдүү. 1971-жылы Жалал-Абад шаарындагы педагогикалык училищаны бүтүргөн. 1980-жылы Ош мамлекеттик университетин аяктаган.
Ишмердүүлүгү
Эмгек жолун 1971-жылы №4 “Жаңы турмуш” орто мектебинде мугалимдиктен баштаган. 1978-жылдан тартып аталган мектептин баштапкы класстарынын окуу бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген. 1980-жылдан 1992-жылга чеийнки аралыкта Ж.Ниязов атындагы облустук мектеп-интернаттын окуу бөлүмүнүн башчылык кызматын аркалаган. 1992-жылдан 2010-жылга чейин бул мектеп-интернаттын биология мугалими болуп эмгектенген. 2010-жылдын октябрында Кыргыз Республикасынын V чакырылыштагы Жогорку Кеңешине «Ата Мекен» саясый партиясынын тизмеси боюнча депутат болуп шайланган.
Шилтеме
http://www.kenesh.kg/Articles/496-SADYRBAEVA_Gulasal__Ata_Meken_frakciyasy.aspx Cotegory: Персоналия
Ак-Суу району
Ак Суу ооданы — Ысык-Көл облусундагы оодан. Түндүгүнөн Түп ооданы, түндүк-чыгышынан Казакстан, батышынан Жети Өгүз ооданы, түндүк-чыгышынан Кытай менен чектешет. Айанты 10,1 миң км². Калкы 69,085 миң (2019). Ооданда 14 айыл өкмөтү, 48 кыштак бар. Оодандын борбору — Каракол шаары.
Тарыхы
1973 ж. Чын Курандын 12-си Түп ооданынан бөлүнгөн.
Табиаты
Жеринин бети тоолуу; Кан Теңир тоо тоомунун (Жеңиш чокусу, бийиктиги 7439 м) батыш бөлүгүн, Сары Жаз суусунун алабын, Тескей Ала тоонун чыгыш бөлүгүн, Тасма дөңсөөсүнүн чыгыш капталын (бийиктиги 1800–2400 м) жана Жыргалаң өрөөнүн ээлейт.
Кен байлыктарынан көмүр, коргошун, калай, кайнатма туз, курулуш материалдары бар. Минералдуу ысык сууларга (Алтын Арашан, Ак Суу, Жыргалаң) бай.
Кан Теңир тоо тоому мөңгүлүү, ирилери: Түндүк жана Түштүк Эңилчек, Кайыңды ж. б.
Ири суулары: Сары Жаз, Жыргалаң, Түргөн Ак суу, Каракол ж. б. Тоолорунда көл (Мерсбахер ж. б.) көп.
Кыртышы 2400 м бийиктикке чейин ачык жана кара коңур топурактуу, андан жогору тоонун талаа кара топурагы таралган. Тоо этектери күрөң топурактуу. Сугат жана кайрак жер дыйканчылыгы өнүккөн. 2000-3000 м бийиктикте карагай токойу жана бадал өсөт; субалп шалбаасы чабынды жана жайыт катары пайдаланылат. Деңиз деңгээлинен 2500-3000 м жогору алп шалбаа өсүмдүктөрү өсөт. 3500-4000 м бийиктикте түбөлүк кар жана мөңгү алкактары жатат. Тоолору жайыт, өрөөнү кыштоо катары пайдаланылат.
Калкы
Калкы көп улуттуу; 2009 жылы өткөн эл каттоо бойунча негизинен Кыргыздар (56369; 88,5 %), ошондой эле Орустар (2884; 4,5 %), Калмактар (2805; 4,4 %), Казактар (916; 1,5 %), Уйгурлар (201; 0,3 %), Татарлар (146; 0,2 %), Украиндер (125; 0,2 %), Өзбектер (110; 0,2 %) ж. б. жашайт.
Калк оодандын түндүк түзөң бөлүгүндө жышыраак отурукташкан. Калктын жыштыгы: 1 км² жерге орточо эсеп менен 7 киши туура келет. Табигый өсүшү 2002 ж. маалымат бойуча 16,6 кишини түзөт. Көбү айыл-кыштактарда жашайт. Аймагында Каракол шаары жана Пристан-Пржебалск шаарчасы жайгашкан.
Айыл чарба
Малдын санынын азайышына байланыштуу көп жылдык өсүмдүктөр ээлеген айдоо жерлердин айанттары кыскартылып, алардын ордуна башка айыл чарба эгиндери өстүрүлүүдө.
Өнөр жай анча өнүккөн эмес. Оодандын аймагында жергиликтүү маанидеги Жыргалаң кени, Каракол меканикалаштырылган токой чарбасы жана турмуш тиричилик жактан тейлөөчү ишканалар бар. Сары Жаз сайдын алабында калай, болпрам, коргошун түстүү металл кендери чыгат. Ооданда чакан менчик ишканалары өнүгүүдө. «Кумтөр Оперейтинг компани» менен Эңилчек кичи менчик өндүрүштүк ишканасы биргелешип алтын менен болпрам консентратын өндүрүүдө. Биргелешкен ишкананын дүң жыйымы 22,5%ды түзөт. Ооданда кайра иштеп чыгуучу жана тамак аш өнөр жай тармактары өнүгүп, ал негизинен ички базарга багытталган. Ооданда тери иштетүүчү эки ишкана, май чыгаруучу кичи тегирмен, нан забоддору бар. Забоддордун ичинен эң ириси Челпек арак-шарап забоду. Картөшкөнү кайра иштетүүчү кичизабод куруулууда (күнүнө 10 т картөшкө иштетет). Анда кракмал жана кургак картөшкөнү чыгаруу, айыл чарба өсүмдүктөрүн, мөмө жемиштерди кайра иштетүүнү өнүктүрүү каралууда.
Тескей Ала тоодон Каракол шаарынын түштүгүнө чейин 100 миң га жерди токой массиби ээлейт. Токойдун негизин арча, карагай, акчечек, ошондой эле талаа, шалбаа өсүмдүктөрү, бадалдар түзөт.
Ооданда алпинизм, аңчылык ж. б. туризмдин түрлөрүнүн өнүгүүсү үчүн зор мүмкүнчүлүктөр бар. Алпинизмдин чордонун Кан тоо, Жеңиш чокулары түзөт. Туристтерди оодандын ажайып кооз тоо токойлуу жерлери да өзүнө тартат. Ал жерлерге облустун борбору — Каракол шаарынан түрдүү транспорт менен оңой жетип алууга болот.
Транспорт
Ооданда унаа транспорту өнүккөн, унаа жолдорунун басымдуу бөлүгүнө аспалт төшөлгөн. Каракол шаарынан аба жана суу жолдору да кетет. Шаардын четинде абабекет бар.Оодандын аймагы аркылуу өткөн Түп — Кеген (Казакстан) унаа жолу реконструксиаланууда (2003).
Маданий турмушу
2001/02 окуу жылында 34 жалпы билим берүүчү мектепте 13911 окуучу окуган, а.и. 2 толук эмес орто, 2 башталгыч мектеп болгон. 27 мектепте окуу кыргыз, 7 мектепте кыргыз жана орус тилдеринде жүргүзүлөт; 2 мектепке чейинки мекемеде 201 бала тарбиаланган, кесиптик-текникалык окуу жайы бар. Ак Суу борборлошкон китепкана, маданиат үйү, ошондой эле оодандык «Мезгил жарчысы» газетасы кыргыз жана орус тилдеринде чыгат. Оодандын аймагында оодандык оорукана, үй-бүлөлүк медисина борбору, стамотологиалык поликлиника, 26 пелдшер-акушердик пункт, үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу, балдардын неурологиалык санаторийи (105 орундуу) ж. б. медисиналык-санаториалык мекемелер, Ак Суу курорту бар.
Квентин Тарантино
Квентин Жером Тарантино (англ. Quentin Jerome Tarantino, айтылышы: /ˌtærənˈtiːnoʊ/; 1963-жылы 27-март) – америкалык режиссер, жазуучу жана актер. Тарантинонун тасмалары - бир калыптуу болбогон окуялар, сатиралуу сюжеттер, зомбулуктун эстетикалуу түрдө берүүсү, маектердин узундугу, белгисиз жана өтө таанымал болбогон оюнчулардын курамы, популярдуу маданиятка шилтемелери, 1960 жана 1980-жылдардан алынган музыкалык коштоо жана неонуар тасмалардын өзгөчөлүктөрү менен сүрөттөлөт. Тарантино өз муунунун эң мыкты кинематографисттеринин бири болуп эсептелет.
Өмүр таржымалы
Режиссердун кесиби 1980-жылы, "Менин эң жакын досумдун туулган күнү" (англ. My Best Friend's Birthday) тасманын сценаристи жана продюсери болгону менен башталган, бул тасманын сценарийи "Чыныгы романс" (англ. True Romance) тасманын негизин түзгөн. 1990-жылдардын башында Тарантино "Кутурган иттер" (англ. Reservoir Dogs, 1992) тасманы чыгарып көз карандысыз режиссердук ишин баштаган, бул тасма классикалык жана маанилүү хит болгонунан улам Empire журналы аны "Бардык замандардын эң мыкты көз карандысыз тасмасы" деп атаган. Режиссердун популярдуулугу анын "Кылмыш окуясы" (англ. Pulp Fiction, 1994) тасмасы менен кеңейген, бул цинизмге толгон кылмыштар жөнүндөгү күлкүлүү окуялуу тасма киносынчылар жана көрүүчүлөр тарабынан тең жогору бааланган. 1983-2008-жылдардын эң мыкты тасмаларына баа берген Entertainment Weekly журналынан жогору баа алган тасма көптөгөн киносынчылар жана окумуштуулар боюнча "заманбап киноиндустриянын эң маанилүү тасмасы" деп аталган. Тарантино "Жеки Браун" (англ. Jackie Brown, 1997) жана "Ром пуншу" (англ. Rum Punch) романдын адаптацияланган тасмасы менен 1970-жылдардын blaxploitation жанрындагы тасмалардын кайрадан жаралуусуна аракет жумшаган.
"Өч алгыч тасма" катары стилдештирилген жана Кунг-фу, жапон таймаш искусствосу, спагетти-вестерн жана италиялык коркуу тасма салттарындагы "Биллди өлтүрүү" (англ. Kill Bill) тасмасы алты жылдан соң эки тасма катары жарыкка чыккан: "Биллди өлтүрүү: 1-бөлүк" (англ. Volume 1, 2003) жана "Биллди өлтүрүү: 2-бөлүк" (англ. Volume 2, 2004). Тарантино досу Роберт Родригез менен эки толук метраждуу тасмадан турган "Грайндхаус" (англ. Grindhouse) долбоорунун "Өлүмдүн далили" (англ. Death Proof, 2007) тасманын продюсери болгон. Режиссердун кийинкиге калтырылган, нацисттик Германиянын саясий лидеринин өлтүрүүсүнүн чындыкта орун албаган альтернативдүү тарыхынын эки окуясы баяндалган "Уятсыз салпаяктар" (англ. Inglourious Basterds) тасмасы 2009-жылы жарыкка чыгып жогору бааланган. Андан кийин режиссер киносынчылар тарабынан жогору бааланган, Алыскы түштүк аймактардын плантация доорунда тартылган вестерн жанрындагы "Кишенден бошотулган Джанго" (англ. Django Unchained, 2012) тасмасын чыгарган. Бул тасма Тарантинонун чыгармачылык ишиндеги эң кирешелүү тасма болуп 425 миллион доллардан ашык кассалык чогултууларды жыйнаган. Тарантинонун "Жек көрүнгөн сегиз адам" (англ. The Hateful Eight) аталышындагы сегизинчи тасмасы 2015-жылдын 25-декабрында жабык көрсөтүү бетачары өткөн. Ошондо 70 мм форматындагы тасма, 1960чы жана 1970-жылдардын ири кирешелүү тасмалардын модасына окшоштурулуп увертюра менен башталып бир канча тыныгууларды камтыган болчу.
Тарантинонун тасмалары киносынчылар тарабынан жогору бааланып, финансылык ийгиликтерге жеткен. Тарантино көптөгөн сыйлыктарга ээ болгон, алардын ичинде эки "Оскар" сыйлыктары, эки "Алтын глобус" сыйлыктары, эки BAFTA жана "Алтын пальма бутагы" кирет, ошондой эле "Эмми" жана "Грэмми" сыйлыктардын талапкери болгон. 2005-жылы Тарантино Time журналынын "Дүйнөдөгү 100 эң таасирдүү инсан" тизмесине киргизилген. Кинорежиссер жана тарыхчы Питер Богданович Тарантинону "өз муунунун жалагыз таасирдүү режиссеру" деп атаган. 2015-жылдын декабрында Тарантиного киноиндустрияга кошкон салымы үчүн Голливуд "Атак-даңк" аллеясынан бир жылдыз ыйгарылган.
Балдар айылы
Балдар айылы – томолой жетим же ата-энесинин биринен ажырап, кароосуз калган балдар үчүн шарты үй-бүлөдөгү абалга жакын уюштурулган мекеме.
Мындай балдар айылы 1949-жылы биринчи жолу австриялык педагог Герман Гмайнер тарабынан уюуштурулган. Герман Гмайнер дүйнөдөгү алдыңкы педадогикалык жетишкендиктерге таянып, жетим же эне-атасы тарабынан багуусуз калган балдарды тарбиялоочу эффективдүү тарбия системасын түзгөн. Азыркы күндө дүйнөдөгү 120 мамлекетте Балдар айылы түзүлгөн.
Биздин өлкөдө да эл аралык коомчулуктун жана «Мээрим» фондунун колдоосу менен 2000-ж. Бишкек шаарында, 2002-ж. Чолпон-Ата шаарында SOS–балдар айылы уюштурулган.
Сан-Томе жана Принсипи
Сан Томе жана Принсипи - Африкадагы бир мамлекет.
Долинка (Кара-Ой) баткак кени
Долинка (Кара-Ой) баткак кени Ысык-Көл облусунун Ысык-Көл районунда, Ысык-Көлдүн жээгинде, Кара-Ой кыштагынын түштүк-чыгышында. 1957-ж. табылып, 1965-ж. запасы, дарылык касиети аныкталган. Кен көл түбүндөгү чөгүндүлөрдөн пайда болгон. Үстүнкү катмары (калыңдыгы 0,2–0,3 м) күкүрттүү суутек жыттанган кара түстөгү ылай баткактан, анын асты бозомтук кара (0,3 м) жана боз (0,2 м) ылайдан турат. Алардын астында кум жана кум-топурактуу ылай жатат. Баткак аз минералдашкан (4,7 г/л), күкүрт суутектүү (100 г баткактагы Н2S 75 мг/лге жетет). Баткактын нымдуулугу 43–53%, 0,25 ммден чоң өлчөмдөгү бүртүкчөлөр менен булганышы 0,2%тен ашпайт. Салыштырма салмагы 1,4-1,5. Аянты 2200 м2, орточо калыңдыгы 0,7 м. Запасы 74,6 миң т.
Алгачкы саламаттык сактоо
Кыргызстанда 1913-ж. 78 орундуу 4 шаардык (Пишпек, Токмок, Каракол жана Ошто), 22 орундуу 2 айылдык оорукана ачылган. 1924-ж. декабрда Кара-Кыргыз облустук саламаттык сактоо болуму уюшулган. 1925-ж. Бишкекте 1-медициналык мектеп (техникум) ачылган. Республикалык диагностикалык борборду тузууго 1988-ж. чечим чыгып, алгачкы пациенттерин 1990-жылдын февралынан кабыл ала баштаган. Кыргызстандагы алгачкы фармацевтикалык завод - "Айдан Фарма". Аны Кыргызстан - Пакистан биргелешип 4 жыл ичинде куруп буткон. 1977-ж. декабрда ишке берилген.
Убакыт (география)
Убакыт (география) - материянын (мейкиндик менен катар) жашоо формасы; убакыт аралык-тарын кабыл алынган негизги бирдиктер менен салыштырып, убакытты эсептөө ыкмалары; ал бирдиктер ар кандай табигый жана жасалма мезгилдик процесстерге бөлүнөт: Жердин Күндүн тегерене жана өз огунда айланышы, маятниктин термелиши, кварцтуу тактанын термелиши ж. б. Жердин айланышы жылдыз убакыты жана күн убакыты менен аныкталат. Убакытты эсептөөнүн чаканыраак бирдиги үчүн ай фазаларынын өзгөрүү цикли алынып, ай убактысы деп аталат. Жердин өз огунда айлануусунан жарык менен караңгынын алмашуу цикли сутканы түзөт. Сутка 24 саатка бөлүнгөн. Практикада күн сааты колдонулат. Берилген географиялык узундук үчүн аныкталган убакыт жергиликтүү убакыт деп аталат. Башталгыч (Гринвич) меридианындагы орточо күн убактысы бүткүл дүйнөлүк убакыт делет. Шаар аралык жана эл аралык катташууга ыңгайлуу болсун үчүн алкак убактысы киргизилген.
Колдонулган адабияттар
Кыргызстандын географиясы. Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004, s. 71-72. ISBN 9967-14-006-2
Руссос, Демис
Кыскача өмүр таржымакалы
Демис Руссос 1946-жылдын кулжа (июнь) айынын 15инде Египеттин Александрия шаарында теги грек музыка устаттарынын үйүндө туулган. Анын энеси Ольга (сахнадагы аты - Нелли Мазлум (1929—2003) — бийчи айым болгон. Неллинин түпкү теги - Египетте (Мысырда) байырлап калган италиялык эле. Ал эми адистиги боюнча инженер болгон атасы Жорж (Йоргос) Руссос мырза - түпкү теги грек болчу. Жорж гитарада ойной билчү.
Орто мектепте окуп жаткан чагында Демис Руссос гитарада ойноону үйрөнгөн.
1950-жылдардын ортосунда Демис ата-энеси менен бирге Грекияга көчүп келген.
1963-жылы Демис Руссос шериктери Вангелис жана Лукас Сидерас менен чогуу “Афродитанын чүрпөсү” («Aphrodite's Child») тобун негиздеген.
1968-жылы, Грекиядагы аскер төңкөрүшүнөн соң, бул топ Франциянын ордосу Парижге көчүп келген. Мында алар “Жамгыр жана Көз жашы” («Rain & Tears») ыры менен калайыкка таанылган.
1971-жылы Демис Руссос“Афродитанын чүрпөсү” тобун таштап, жекече концерттерин уюштура баштаган.
1974-жылы ал “Түбөлүккө жана Ар качан” («Forever & Ever») альбомунун ийгилигинин аркасында сөзгө алынган.
1990-жылдары ал элди тамшандырган жаңы ырларын тартуулаган.
Алардын арасында 1993-жылы обого чыккан “Ички дүйнө” ("Insight"; бул ырды “Таң супа салганда” - "Morning Has Broken" деп да аташат) ыры дүйнө жүзүнө кеңири таркалган.
Дүйнөдөн кайтышы
Маркумдун сөөгү 2015-жылдын 30-январында (Үчтүн айынын 30унда), жума күнү чак түштө, гректердин даңазалуу атуулдарынын сөөгү коюлган “Афина шаарынын Биринчи көрүстөнү” деп аталган көрүстөндө түбөлүк жайына берилмекчи.
Кыргызстандагы кадыр-баркы
Демис Руссос тууралуу кабар Кыргызстанга 1970-жылдары жеткен.
Анын чыгармалары табактарга жазылып, 1980-жылдары советтик Кыргызстанда эркин сатылган.
Үй-бүлөсү
Демис Руссос төрт ирет үйлөнгөн. Соңку жубайы – Мари аттуу париждик франсуз айым.
Демис Руссостун Грекияда (Ней шаарчасы) жана Францияда үйлөрү бар.
Террорчулардын барымтасында
Демис Руссос 1985-жылдын кулжа (июнь) айынын 14үндө башка жүргүнчүлөр менен бирге “Хизбулла” (“Алланын партиясы”) террорчу тобунун өкүлдөрүнүн барымтасында калган.
Ал болочокку жары Памела менен бирге түшкөн “Боинг-727” учагы Афинадан Римге учмак. Америкалык “Транс уорлд эйрлайнз” компаниясынын бул учагын басып алган эки террорчу киши учакты Жакынкы Чыгышка бурууну талап кылышкан.
Бир нече күндөн кийин Руссос барымтадан бошотулган. Анын атагы арап өлкөлөрүнө да жеткендиктен, террорчулар ага ырайымдуу мамиле кылышкандыгы айтылат. Бирок бул күндөрдү Демис Руссос эч эстегиси келчү эмес.
Дискография (Диск маалыматы)
”Афродитанын чүрпөсү” (Aphrodite’s Child) альбомунун алкагында
Жекече альбомдору
Самадхи
Самадхи(санскрипт समाधि, – бириктирүү, жалгаштыруу) – адамдын магдырап кыялга батышы аркылуу кандайдыр бир нерсеге ойдун топтолушун, андагы өтө жыйнактуу жана гармония абалын туюндуруучу Индиядагы философиялык түшүнүк. Акыл-эс аруулануу (таза, айкын болуу) үчүн ал терең кыялга батат да, өзүн-өзү «унутуп», ой-пикир менен камыр-жумур болуп биригип кетет.
Буддизмде Самадхи – бошонуунун сегиз жолунун акыркы түйүнү, нирванага жеткирүүчү төрт баскычтан турат:
Blizzard Entertainment
Blizzard Entertainment, Inc. — Калифорниянын Ирвайн жергесинде жайгашкан америкалык видео оюн иштеп чыгаруучу жана басмаканасы. Ал Америкадагы Activision Blizzard'дын туунду компаниясы болуп саналат. Компания Лос Анжелестеги Калифорния университетинин үч бүтүрүүчүсү, Майкл Морхайм, Фрэнк Пирс жана Аллен Адам тарабынан Silicon & Synapse деген ат менен 1991-жылы 8-март күнү түзүлгөн. Компания алгач негизинен башка студиялар үчүн оюн портторун чыгаруу менен алектенген. Андан кийин 1993-жылы Rock n' Roll Racing жана The Lost Vikings оюндары сыяктуу өз программасын иштеп чыгаруу менен алектене баштаган. 1994-жылы таратуучу Davidson & Associates тарабынан сатылып алынгандан кийин компания Chaos Studios, андан кийин Blizzard Entertainment, Inc. болуп өзгөргөн.
Көп өтпөй Blizzard Warcraft: Orcs & Humans аттуу оюнду жарыкка чыгарган. Blizzard андан ары Warcraft уландылары, Diablo цикли, StarCraft цикли жана 2004-жылдагы массалык көп оюнчуга негизделген онлайн рол аткаруучу World of Warcraft сыяктуу башка видео оюндарды жаратуунун үстүнөн иштөөнү уланткан. Алардын соңку долбоорлоруна Diablo IIIтүн биринчи кеңейтилиши, Reaper of Souls, онлайн карта чогултуу оюну Hearthstone, World of Warcraftтын алтынчы кеңейтилиши, Legion, көп оюнчуга негизделген онлайн согуш майданы Heroes of the Storm, үчүнчү жана акыркы жолку кеңейтилген StarCraft II: Wings of Liberty, Legacy of the Void жана көп оюнчуга негизделген биринчи жактан аткыч каарман Overwatch оюну кирет.
Blizzard Entertainment өз күйөрмандары менен жолугушуп, оюндарын жарнамалаш үчүн конференцияларды өткөрүп турат. Алар АКШнын Калифорниясындагы BlizzCon, Франция жана Түштүк Корея сыяктуу башка өлкөлөрдөгү Blizzard Worldwide Invitational иш-чаралары.
Баянчор
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Чоң Хоботница
Чоң Хоботница — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Түштүк дарыясынын сол жээгинен 536 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Беттин сапаты
Беттин сапаты - машина тетиктеринин беттик катмардын физикалык-химиялык касиеттеринин жана беттин геометриялык касиеттерин аныктоочу комплекстүү көрсөткүч. Ал макрогеометрия (беттин чоң бөлүгүндө формасынын четтөөсү иштетүү тактыгы), беттин бодурлугу, толкундуулугу (толкун арымынын бийиктигине болгон катышы 50-1000, б. а. бодурлукка караганда бир топ эсе чоң), беттик катмардын абалы (анын физика-механикалык жана химиялык касиеттери согуп-чыңоо, калдык чыңалуу, микрокатуулук, фазалык курам ж. б.) менен мүнөздөлөт. Анын мүнөздөмөсү машина тетиктерин пайдаланууга, анан анын жешилүүгө, дат басууга, титирөөгө, туруктуулугуна, чарчоо каршылыгына, тийишүү катуулугуна, бириктирүүнүн жылчыксыздыгына жана бекемдигине, каптоонун бышыктыгына ж. б. олуттуу таасир тийгизет.
Эрсынарлар
Эрсынарлар (лат. Anthus) — жылкычы чымчыктар тукумундагы бир уруу, булардын бир нече түрү бар: тоо эрсынары (лат. A. spinoletta), кызыл эрсынар (A. cervina), токой эрсынары (A. trivialis), кадимки эрсынар (A. pratensis), чоң эрсынар (A. campestris).
Компас, жабдык
Компас (кыбланама) — мейкиндикти аныктоо үчүн колдонулган жабдык.
Сөздүн этимологиясы
Латынчанын карапайым тилиндеги *compassare «өлчөө» деген сөзүнөн келип чыгат. Кыргыз тилине орус тилиндеги компас сөзү аркылуу кирген. Ал эми орус тилине немис тилиндеги Kómpass сөзүнөн өздөштүрүлүп алынган.
Тарыхы
Магниттин уюлдарды жана жердин тартылуу күчүнүн магнитке тийгизген таасирин алгачкылардан болуп кытайлар изилдешкени маалым. Кытайлар бул ачылышты 1100-жылдары Сун династиясынын тушунда жасашкан. Жаңы жабдык ал кезде чөлдөгү ориентацияны билүү үчүн колдонулган. Жабдык кийинчерээк араб саякатчыларынан колуна өтүп, алар тарабынан да кеңири пайдаланылган. Ошентип, 12-кылымдардын акыркы ченинде Европага жеткен. Француз булактарында алгачкы ирет 1200-жылдары учурай баштайт. Көп өтпөй эле 1207-жылы Англияга, 1213-жылы Исландияга билинген. Ал кездердеги компас абдан примитивдүү формага ээ болгон. Азыркы формасы Пьер де Марикор (Pierre de Maricourt) тарабынан 1269-жылы ойлоп чыгарылган.
Колдонуу чөйрөсү
Тарыхта компасты саякатчылар (бөтөнчө, деңиз саякатчылары), учкучтар, аскерлер, металлургдар, архитекторлор, токойчулар, геодезисттери (карталарды түзүү максатында), тыңчылар, альпинисттер, спортчулар көбүрөөк колдонушкан.
Каратма сөз
Каратма сөз – бирөөгө тике арналып жана кайрылып, чакыруу иретинде айтылган заттык маанидеги сөздөр. Көркөм чыгармаларда көп колдонулат. Мисалы: кагылам сенден ала тоо кан жаным сага Биргер бил.
Кыргызстандагы алгачкы билим берүү
Кыргыз жергесиндеги алгачкы мусулман медреселери Караханий доорунда (10 - 12-к.) ачылган. Ала-Тоодогу тунгуч агартуучу акын Нурмолдо Наркул уулу (1838-1920) болгон деп далилдейт профессор С.Байгазиев. Кыргызстандагы алгачкы башталгыч мектеп Караколдо 1874-ж. ачылган. Бишкектеги алгачкы башталгыч мектеп - приходдук окуу жайы 1879-ж. 31-октябрда ачылган.
Ленин (Иглин району, Башкыртстан)
Ленин — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Кальт айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 13 киши. Почта индекси — 452415, ОКАТО коду — 80228810004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Сумо
Сумо (相撲) — бул Жапон элинин улуттук күрөшү. Анда шоу менен ыйык ырым-жырымдар айкалышат. Таймашуунун алдындагы жасала турган мындай философиялык ырым-жырым бир дагы спортто жок. Атаандаштар таза ой менен, куралсыз келгенин өздөрүнүн кыймыл аракеттери менен көрсөтүшүп, чынчыл мелдеште өздөрүнүн артыкчылыгын далилдегенге даяр экенин билдиришет. Жапон сумосундагы негизги түзүм болуп – бул рух, техника жана дене. Сумонун башкы принципи төмонкүчө: “жеңген соң көппө, жеңилген соң чөкпө!”
(Дохё) Сумо аянтчасы жерден бийигирээк көтөрүлгөн дөңсөдө, түбү чоподон куюлган фундамент жана аягы жерге киргизилип, тегерете, күрүч чийлеринен токулган жгуттар менен курчалган. Таймашка эки атаандаш чыгат. Атаандашын атайын белгилеген аянттан түртүп чыгарса же анын таманынан башка дене мүчөсүн жерге тийгизсе утушка ээ болот. Таймашка балбандан узундугу 9 метр 80 см болгон атайын бел курду байланып чыгышат. Күрөшчүлөрдүн плавкисине окшогон түрдө белине тегерете жана аласынан өткөрүп байланат. Күрөштүн алдында балбандар символдук маанини туюндурган, салттык кыймылдарды жасашат. Алар: дохёдон басышып, жаман күчтөрдөн аянтты тазалоо максатта ууч-ууч туздарды чачышат, сико туруп турууну тартибин жасашат. Салгылаш алдында сикири психологиялык таймаш сезгентүүлүк башталат, муштумдарын түйүү менен жайдан бири бирине, өтө жакын аралыкта бетме бет келишип, көз караштары менен оё тиктешип, сүр берип, коркутууга аракет кылышат да, андан соң күрөш башталат. Таймаш бир нече секундтан бир нече минөткө чейин созулат. Атаандаштардын 150 кг өйдө салмактарынан улам оюн өзгөчөлөнүп, элдерге кызыгуу жаратат.
Бутадиен каучугу
Бутадиен каучугу (дивинил каучугу) – бутадиен полимерлешүүсүнөн алынган синтездик каучук. Табигый каучуктар сыяктуу эле Б. к. узун макромол-лык чынжырчага ээ, кээде бутактанган болот. 100 миңден миллионго чейинки орточо мол. массага ээ болот. Ал ароматтык углеводороддо, алардын хлор туундуларында, циклогександа, алкандарда жакшы эрийт. Тыгызд. 0,90 - 0,192 г/см3 (25оС). Полимерлөөнүн шартына жараша цис- жана транс-түзүлүштө болот. Эң маанилүүсү стереорегулярдуу түзүлүштөгү Б. к. саналат, ал Циглер-Натта катализаторунун (өтмө металдар комплекстери - Al, Mg-орг. бирикмелер) катышуусунда синтезделет. Щелочтуу металлдын катышуусунда негизинен транс-түзүлүштөгү натрий Б. к. алынат. 1927-ж. орус окумуштуусу С.В.Лебедев методу б-ча 1-жолу этил спиртинен синтезделген, бутадиенден натрий катышуусунда алынган. 1932-ж. ө.ж-лык деңгээлде чыгарыла баштаган. Б. к. бром, хлор менен кыймылдуу галоген атому бар бирикмелер, малеин ангидриди, хлораль, нитрозалар менен реякцияга активдүү кирет. Б. к. изопрен жана табигый каучука караганда жайыраак окистенет жана андан ийилгичтиги, бышыктыгы, суукка чыдамдуулугу салыштырмалуу жогору болгон резиналар алынат. Б. к. кабель, шина, ташыгыч тасма, бут кийим, турмуш тиричиликке керектүү резина алууда колдонулат.
Портал:Нумизматика
Нумизматика (лат. сөзүнөн nomisma, грек сөзүнүн νόμισμα — тыйын) — тыйын басылышынын жана акча алмашуунун тарыхын изилдөөчү кошумча тарыхый дисциплина. Нумизматиканы илим катары кароодо нумизматикалык чогултуу, же тыйындарды коллекциялоо деген түшүнүктү айырмалоо кажет.
Портал:Археология • Портал:Тарых
Онанизм
Түрткүлөр
Онанизм жыныстык жетиле элек балдарда жаман адат катары жыныс органдарын тар кийим өйкөгөндө пайда болот. Андан кийин пайда болгон жагымдуу сезимди бала жыныс органын кармалоо менен чакыра баштайт. Ошентип бул жаман адат кайталана берет. Көп учурда ата-эне баланын чочогун, чурайын, курсактын төмөн жагын кытыгылап, өпкүлөп мындай сезимди пайда кылышат.