cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Стефан Ламбиел
2005–2006 сезону
Ламбиел Гран При баскычтарынын экөөнөн тең күмүш медаль утуп алып Гран При финалынан жеңген. Ал Франциянын Лион шаарында 2006 Европа Чемпионатында экинчи - Плющенкодон кийин - болгон. Ламбиел Италиянын Турин шаарында өткөн 2006 Олимп Оюндарына медаль утууга чоң шанс менен киришкен. Кыска програмдан кийин ал үчүнчү жана узун програмдан кийин төртүнчү гана орунга ээ болгон, бирок бул башка атаандаштары жарыта мүдүрүлүп калганда күмүш медал алуу үчүн жетиштүү болгон. Ламбиел Олимп оюндарында үч айланма аксел аткарган эмес, бирок ал төрт айланма тоулуп-үч айланма тоулуп-эки айланма луп айкашын таза жасаган.
Плющенко 2006-жылкы Дүйнөлүк Биринчиликке барбайын деп чечкендиктен, Ламбиел өзүнүн титулун коргоп калат деген көпчүлүктүн ою менен барган. Ал квалификациялык айлампадан кийин биринчи, кыска програмдан кийин төртүнчү жана узун програмда биринчи орунга жетишип, эки жолку Дүйнө Чемпиону болгон тарыхтагы биринчи Суисс муз тебүүчүсү болуп калган.
Мишель Обама
Мишель Лавон Робинсон Обама (1964-жылдын 17-январында туулган) -америкалык адвокат жана жазуучу, ал 2009-2017 жылдары Кошмо Штаттарддын биринчи айымы болгон. Ал Кошмо Штаттардын 44-президенти Барак Обамага турмушка чыккан жана биринчи африкалык-америкалык айым. Чикагонун түштүк жагында, Иллинойс штатында чоңойгон Обама Принстон университетин жана Гарварддын юридикалык мектебин аяктаган жана алгачкы юридикалык карьерасын Сидли Остиндин юридикалык фирмасында баштап, ал жерден болочоктогу күйөөсүн жолуктурган. Кийинчирээк ал Чикаго университетинде студенттик кызматтар боюнча декандын жардамчысы жана Чикаго университетинин Медициналык борборунун сырткы байланыштар жана жамааттар иштери боюнча вице-президент болуп иштейт. Барак менен Мишель 1992-жылы үйлөнүшкөн жана эки кыздуу болушкан.
Стефан Ламбиел
2005–2006 сезону
2005–06 сезонунан кийин Ламбиел Муз үстүндөгү Чемпиондор туруна катышкан.
Мишель Обама
Обама күйөөсүнүн президенттик талапкерлиги үчүн 2007-2008 жылдары чыгып үгүттөп турган, 2008-жылы Демократиялык улуттук сьездде негизги доклад менен сүйлөгөн. Ал 2012-жылы Демократиялык улуттук конвенцияда кайрадан сүйлөгөн жана 2016-жылы Филадельфиядагы Демократиялык улуттук чогулушта президенттикке талапкер демократиялык кандидат, биринчи айым болгон Хиллари Клинтонду колдоп сөз айткан.
Стефан Ламбиел
2006–2007 сезону
Ламбиел 2006–2007 сезонун "Скейт Канадада" ал кыска програмдан кийин жетинчи болсо да, эркин тебүүдө биринчи орунду алып, жеңиш менен баштаган. Ал ошондой эле 2006 NHK Trophy мелдешине катышмак, бирок ден соолугуна байланыштуу деп окуянын так алдында баш тарткан. Суисс Чемпионатына катышыш үчүн ал убагында сакайып, ал жерде өзүнүн жетинчи улуттук титулун жеңип алат.
Мишель Обама
Биринчи айым кезинде Обама модалык сымбаты, аялдар үчүн үлгү сабак жана жакырлардын, ач элдердин адвокаты, денелик активдүүлүк жана сергек, туура тамактануунун коргоочусу болуп калган.
Стефан Ламбиел
2006–2007 сезону
16-январда Ламбиел "оту өчүп" калганын айтып, 2007-жылкы Европа Биринчилигине катышуудан баш тарткан. Ал Жапандын Токио шаарында өткөн 2007-жылкы Дүйнөлүк Биринчиликке катышуу үчүн мелдешке кайтып келген. Кыска програмдан Ламбиел үчүлүк акселден жыгылып, ошондой эле кылышы керек болгон төрттүк тоулуп-экилик тоулуп айкашынын биринчисин үч эле айланып алтынчы болуп келген. Узун програмды ал жакшыраак аткарып, эки төрттүк тоулуп жана үчтүк аксел секирген жана програм курамбөлүктөрү үчүн жогорку упайларды топтогон, ал эми айланууларынын үчөө төртүнчү деңгээлдеги катары бааланган. Ламбиел ошол кечте экинчи, ал эми жалпы жыйынтыгы боюнча Бриан Жубер (Brian Joubert) менен Дайсуке Такахашиден (Daisuke Takahashi) кийин үчүнчү болгон.
2007–2008 сезону
2007де Ламбиел Кытай Чөйчөгүн үчүнчү, ал эми Орусия Чөйчөгүн экинчи болуп аяктап, Гран При Финалына өткөн. Ал Дайсуке Такахашиден (Daisuke Takahashi) болгону 0.16 упай алдыда, 239.10 упай менен бул иш-чарадан мансабында экинчи жолу уткан.
Загреб шаарындагы 2008-жылкы Европа Биринчилигинде Ламбиел үчүлүк акселде жыгылып жана болгону үчүлүк тоулуп-экилик луп айкашын жасоо менен көңүл калтырарлык кыска програм аткарган; ал төртүнчү орунду алат. Ал Фламенко програмынан төрттүк тоулуп-экилик тоулуп-экилик луп айкашын аткаргып, програм компоненттери үчүн ошол убакта абдан жогору болгон 80 упай алуу менен узун програмды экинчи болуп аяктаган. Ал Чех Томаш Вернерден (Tomáš Verner) кийин болуп, экинчи Европа күмүш медалын утуп алган.
Суедендеги Гетенбург шаарында өткөрүлгөн 2008-жылкы Дүйнөлүк Биринчиликте Ламбиел кыска програмда үчүлүк акселден жыгылып, төрттүк тоулуптан колу жерге тийгендиктен, эркин муз тебүүгө бешинчи орунда кирген. Эркин муз тебүүдө ал үчүлүк аксел аракетинен эрте басып кеткен, айкаштагы төрттүк тоулуптан кайра колун такай койгон, жана жалгыз аткарылчу төрттүк тоулуптан басып кеткен. Жыйынтыгында ал бешинчи болгон.
2009–2010 сезону
Ламбиел кайрадан Олимп оюндарында медал алуу үчүтү менен 2009-2010 сезонунда мелдешүүчү муз тебүүгө кайтып келген. Анын машыгуусу дагы эле кандайдыр бир деңгээлде кыйнаса да, анын айтымында ооруну көзөмөлгө алынып калган. Ал сезонду 2009 Nebelhorn Trophy турниринен баштаган, ал Олимп оюндарында орду жок өлкөлөр үчүн өтүү мелдеши болгон. Ламбиел кыска тебүүдө төрттүк тоу-луптан жыгылып, бирок айланууларынын баары үчүн төртүнчү деңгээл алып, 77.45 упай менен биринчи болгон. Ал 154.91 упай менен эркин тебүүдөн да уткан; ал төрттүк тоулуп-экилик тоулуп-экилик тоулуп айкашын жана үчтүк флик-үчтүк тоулуп айкашын аткарып, айланууларынын экөө төртүнчү деңгээл деп бааланган. Ал програм компоненттери үчүн мелдештин эки бөлүгүндө тең бийик упайларды алып, окуяны 232.36 упай менен утуп, 2010-жылкы Кышкы Олимп оюндарына Суитзелендди өткөргөн.
Ламбиел 2010-жылкы Кышкы Олимп оюндарында Суитзеленддин туу көтөрүүчүсү болгон. Олимп оюндарында ал кыска програмда 84.63 упай менен бешинчи, ал эми эркин тебүүдө жаңы жеке бийиктиги - 162.09 упай менен үчүнчү болгон. Ал 246.72 упай менен медалисттер Эван Лайсачек (Evan Lysacek), Плющенко (Plushenko) жана Дайсуке Такахашиден {3}(Daisuke Takahashi){/3} кийин төртүнчү болгон.
Узун програмдан бир күн өткөндө Ламбиел мурдатан эле 2010-жылкы Дүйнөлүк Биринчиликке катышпайм деп жүргөнүн жарыялаган. Бир нече жума өтүп, ал мелдештерден биротоло кетерин жарыялаган.
Кесипкөй катары эмгек жолу
Ламбиел 2010-жылдын 9-мартында мелдештен кетерин жарыялагандан кийин 2010-жылдын 19-мартында обого чыккан ABC каналынын жаңы "Thin Ice" ("Жука муз") муз тебүү түрмөгүндө мелдешке катышкан. Ал Шизука Аракава (Shizuka Arakawa) менен түгөй болуп, экөө үчүнчү болуп, жалпысынан $45,000 утуп алган. Алар Бейонсенин (Beyoncé) "Get Me Bodied" жана Robin Thicke "Magic" ырларына жылгаяк тебишкен. Бул шоуга катышканынын натайжасында ал Эл Аралык Муз Тебүү Бирлигинин (ISU) мелдештерине катышуу укугунан ажыраган. Сүйлөшүүлөрдөн кийин ISU ага Суитзелендде өткөн 2011 Европа Биринчилигинин көрсөтмө галасында чыгып муз тебүүгө уруксат берген.
"Жука Муздан" кийин ал Брайан Жубер (Brian Joubert), Жони Уейр (Johnny Weir) жана Евгений Плющенко (Evgeni Plushenko) менен бир катарда Орусияда Муз үстүндөгү Падышалар шоусуна катышкан.
Машыктыруучуларды алмаштыруу
Ламбиел 1995-жылдан 2007–2008 сезонуна чейин 2004-жылы кыска үзгүлтүк менен машыктыруучу Питер Грүттердин Peter Grütter кол алдында машыккан. Ал негизинен Женева менен Лозанда машыккан. Женевада апрелден июнга чейин муз болбогондуктан, бул маалда ал Германияда (кээде Оберсдорфто) машыкчу. Ал 11ге чыккандан (1996) бери анын хореографы - Саломе Брүннер (Salomé Brunner). Ламбиел өзүнүн костюмдарын дизайндоого жалдамдашат.
2008-жылы 6-июнда, Ламбиел машыктыруучу Питер Грүттерден (Peter Grütter) кетип, Виктор Петренко (Viktor Petrenko) жана Галина Змиевская (Galina Zmievskaya) менен иштешиш үчүн Ню Жерсиге көчүп кетерин жарыялаган. Алар аны 2008-жылдын июнунан октябрда спорттон кеткенче машыктырышкан. 2009-жылдын июлунда мелдешке кайтып келгени тууралуу жарыялаганда, ал Суитзелендде кайраданПитер Грүттерде машыгарын айткан.
Коомдук турмушу жана колдоо
Ламбиелдин Суитзелендде көп демөөрчүлөрү бар. 2007де ал Spin Master (Айлануу Чебери) аттуу Суисс саатын дизайндаган.
Ламбиелдин демөөрчүлөрүнүн катарында Ford Motor Company, Hublot жана Swisscom бар.
2007-жылы Ламбиел {Жапанда 1}Fuji Xerox компаниясынын сыналгы жарнагына жана Суисс Дыйкандарынын өнөктүгүнө катышкан.
Ал негизинен Суитзеленддин Лозан жана Зюрик шаарларында өткөрүлүүчү муз шоусу "Муз үстүндөгү Өнөрдүн" топбашыларынын бири.
Ал ошондой эле Колумбиянын жетишпеген балдары үчүн үй-жай жана мектеп куруу менен алектенген ӨЭУ Moi pour Toit ишине катышат.
Хореограф катары эмгек жолу
Ламбиел хореограф катары да эмгек жолун баштаган Булар үчүн бий койгон:
Дизель электр станциясы
Дизель электр станциясы – дизель кыймылдаткычтары аркылуу айландырылуучу бир же бир нече генератор менен жабдылган энергетикалык курулма. Дизель электр станциясы туруктуу жана көчмө болуп бөлүнөт. Туруктуу дизель электр станциясына кубаттуулугу 110–2200 кВт жана андан көп болгон төрт тактылуу (кээде эки тактылуу) дизель кыймылдаткычтары орнотулуп, негизинен синхрондук генераторлор менен жабдылат. Мындай станциялар электр тармактарынан алыс суу жана жылуулук станцияларын курууга мүмкүндүк жок жерлерде пайдаланылат. Көчмө дизель электр станциясы айыл чарба, токой, өнөр жай жана геологиялык чалгындоо экспедициясында негизги (же авариялык) ток булагы, ал эми транспортто негизги энергетикалык курулма катары колдонулат. Дизель электр станциясынын артыкчылыгы – үнөмдүү, туруктуу иштейт, бат жана жеңил от алат; кемчилиги–капиталдык ремонтко чейинки иштөө мөөнөтү аз.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Варка-Ты-Вис (Мадага-Вожа куймасы)
Варка-Ты-Вис — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Мадага-Вож дарыясынын сол жээгинен 13 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Зеслах
Зеслах― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Кобург районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы –3998 (2013-ж.). Аянты – 72.51 км2.
Мулаттар
Мулаттар - ( исп. - «никесиз төрөлгөн бала») аралаш расалык типтердин өкүлдөрү, европеоиддер мнен негроиддерден төрөлгөндөр. «Мулат» термини Америкада африкалык кулдарды массалык түрдө ташып келе баштагандан кийин тараган. Эреже катары, мулаттар кул ээлөөчүлөр менен күңдөрдүн никесинен төрөлгөн. Көбүнчө негр каны теңме-тең болгондорду «мулаттар» деп аташкан.
Жер-суу комитеттери
Жер-суу комитеттери – 1918–20-жылы Түркстан АССРинде Совет бийлигинин агрардык саясатын жүзөгө ашыруу үчүн иштеген уюмдар. Жер-суу комитеттерине элетте жашап, 20 жаштан ашкан 500 адамдан бирден мүчө шайланган. Негизги максаты бирөөнүн эсебинен жашагандардын (бай-манап, кулак ж. б.) жерлерин жерсиз жана жери аз кембагалдарга бөлүп берүү болгон. Бул иш-чара жерди мурдагыдан натыйжалуу иштетүүгө, ошондой эле келечекте айыл чарбасын коллективдештирүү үчүн жакшы жагдайларды түзгөн. Жер-суу комитеттери 1920-жылы жергиликтүү Советтердин жер-суу бөлүмдөрү болуп кайра түзүлгөн.
Шефтсбери, Антони Эшли Купер
Шефтсбери, Антони Эшли Купер (1671 —1713) — англиялык философ-моралчы, эстетик.
Бир катар чыгармаларды жазып, алар «Адамдарды, адептерди, ой-пикирлерди, мезгилди мүнөздөө» (1711) деген жалпы аталыш менен басылып чыккан. Бул китеп кеңири белгилүү болгон.
Концепциясы
Өзүнүн концепциясынын Шефтсбери «Сулуулук жана жыргалчылык экөө бир эле нерсе» [Эстетикалык тажрыйбалар. 209-6.] деген принцип аркылуу аныктамалаган. Бул принцип менен ал сулуулук менен жакшылыктын, сулуулук менен адеп-актыктын биримдигин ырастаган. Сонундуктун башкы белгилери: гармония, топ келишкендик, барабардык, булар адеп-актыктын да башкы белгилери. Адеп-ахлактык, сулуулук — инсандын ички руханий дүйнөсүнүн көрүнүштөрүнүн гармониялуу түрдө айкалышын турушу.
Жандын гармониясы тууралуу
Шефтсбери адамдын эгоисттик умтулуулары жана ышкылыктары анын альтруисттик жоболоруна баш иет ден ырастайт. Натыйжада жандын гармониясы пайда болот, мында альтруисттик аффектилер эгоисттик ышкылыктарды көзөмөлгө алар да, адам карама-каршы адаттардан — каардануудан, эки жүздүүлүктөн, кекчилдиктен жапа башка анын жаратылышына ылайык келбеген дагы башка тескери ышкылыктардан кутулат.
Адамдын ички жап дүйнөсүнүн ышкы-умтулуштарынын гармониясын Шефтсбери адамдын натурасынын табийгый абалы, адамдын «моралдык сезими» деп атайт.
Жакшылыктын пайда болушу жөнүндө
Шефтсбери Локктун жолун жолдосо да, бирок ал Локктун тубаса моралдык принциптерди танышып кабылдаган эмес. Тескерисинче, жакшылык адамдын өзүнүн жаратылышында жеринен эле бар, сонундук, адилеттүүлүк жана ак ниеттүүлүк жөнүндөгү түшүнүктөр жаратылыштын так өзүнөн гана келип чыгат, андан башка эч нерседен келип чыкпайт дем эсептеген.
Шефтсбери ылайык, адеп-актык оз алдынча мүнөзгө ээ, тышкы таасирлерге көз каранды эмес жана ал тынымсыз көнүгүү аркылуу өнүгүп, өркүндөй алат. Жакшылык жүрүм-турум, Шефтсбериге ылайык, пайда, мүдөө, же кандайдыр бир сыйлык алуу же жаза алуу менен аныкталбайт, анткени адамдагы жакшылык сапаттын бар болушумун өзү эле өзүнөн өзү адамды бактылуу кыла турган адамга ыйгарылган сыйлык.
Жакшылык Шефтсбери үчүн — бардык артык жама сонундуктардын ичинен эң башкысы жана көбүрөөк жагымдүусу. Жакшылык өзүнүн жаратылышы боюнча коомдук иш жана альтруисттик мүнөздө болот.
Шефтсбери, ошондой эле, Локко жана Гоббско мүнөздүү болгон адеп-актыкка карата утилитардык мамиле жасоого каршы чыккан. Адамдын бүткүл ой жүгүртүү образы адамзат тукумунун жыргалчылыгына ылайык келип, ага жардам берүүгө тийиш, ал жакшылык менен бакытты, альтруизм менен эвдемонизмди бириктирип туруусу керек деп жазган ал.
Шефтсбери жакшылык иш жеке жана коомдук кызыкчылыктарды бириктирүүгө мүмкүндүк берет деп ойлойт. Жакшылык дегенибиз — Шефтсберинин пикири боюнча, коом үчүн жакшылык болуу менен эле бирге ал айрым жеке адам үчүн да бакты болуп саналат.
Колдонулган адабияттар
[http://www.bizdin.kg/elib/kitepter/pdf/philosophy_blinnikov.pdf Л. В. Блинников.Философтордун кыскача сөздүгү. - Б.: 1997, ISBN 5-900162-16-8]
Таластагы салгылашуу
Таластагы салгылашуу Атлахтагы салгылашуу макаласын кара.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Политетрафторэтилен
Политетрафторэтилен, тефлон, фторпласт-4, [-CF 2-CF2-]n – тетрафторэтилен 70о-80оС 40-100 атм. басымда, эмульсиялык полимерлешүүсүнөн алынган мол. масс. 50000-2000000 болгон ак күкүм түрүндөгү полимер. Тб.э.320-327оС. айнектешүү t 120о С. Бардык полимерден оор (тыгызд. 2,2-2,3), темп-ра жана химимялык туруктуулугу боюнча башка полимерлерден артыкчылык кылат. К-талар щелочтор, окистендиргичтер, фтор таасирине туруктуу. Фторопласт-4 жогорку темп-рада, конц. к-талар чөйрөсүндө, химимялык машина курууда колдонулуучу пластик, көтөргүч- клапан вентил даярдоодо, майлоочу майсыз, агрессивдүү чөйрөдө колдонулуучу подшипниктер жасоодо, электротехникада колдонулат.
Толедо (Огайо)
Толедо (Огайо) (Toledo) — Огайо штатынын Lucas округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 287208 киши. Болжолдуу аянты - 217.8 км². FIPS коду — 39-77000.
Тил жана адабият институту
Тил жана адабият институту Кыргыз Республикасынын Илимдер академиясынын — республикадагы илимий мекемелердин бири. 1936-ж. май айында негизделген. Алгач Кыргыз тили менен жазуусунун илим изилдөө институту деп аталган, 1943 — 54-жылдарда Тил, адабият жана тарых институту болгон. 1954-ж. Кыргыз ССР Илимдер академиясынын ачылышы менен Тарых институту өзүнчө бөлүнүп кетип, Тил жана адабият институту деп аталган, Институтта бир нече бөлүм, чет тилдер кафедрасы, эксперименттик лингвистикалык лабораториясы бар (1991). Институтта төмөнкүдөй проблемалар боюнча илимий изилдөөлөр жүргүзүлөт: кыргыз тилинин өнүгүшүнүн жана жашап турушунун мыйзам ченемдүүлүктөрү, анын фонетикалык жана грамматикалык түзүлүшү, сөз маданияты жана тилдин стилистикасы, кыргыз тилинин салыштырма жана тарыхый аспектилери, диалектология жана лексикография, кыргыз адабиятынын өсүш тарыхы, калыптанышы, улуттук адабияттын башка элдердин адабияттары менен карым-катышы, байланышы, текстология, фольклордук чыгармаларды үйрөнүү жана жарыялоо, учурдагы кыргыз совет адабиятынын өнүгүш тенденциялары, көркөм котормонун маселелери, "Манас" эпосун изилдөө, үйрөнүү жана жарыялоо.
Институт уюшулгандан тартып эле улуу эпосту "Манасты" жыйноого активдүү киришкен. Институттун тутумунда атайын сектор иштеп (к. "Манас" бөлүмү), эпос боюнча ар тараптуу илимий изилдөө иштери жүргүзүлгөн. Манас-таануу илиминин калыптанышына институттун кызматкерлери зор салым кошушкан (к. Манас-таануу, "Манасты" жыйноо, "Манасты" бастыруу, "Манасты" изилдөө). 1992-жылдан Институт "Тил" жана "Адабият" жана Искусство" болуп экиге бөлүнүп кеткен.
Черн (Уфим району, Башкыртстан)
Черн — Башкыртстандын Уфим районундагы айыл, Краснояр айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 48 киши. Почта индекси — 450516, ОКАТО коду — 80252830007.
Шамрат (Карайыдель району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Черн (Уфим району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Василий Радлов
Василий Васильевич Радлов (Фридрих Вильгельм Радлов; 5.1.1837, Берлин - 12.5.1918, Петроград) - Чыгыш изилдөөчү илимпоз жана түрколог, этнограф, археолог, Петербург Илимдер Академиясынын академиги(1884).
Кыскача өмүр баяны
Берлин университетин бүткөн (1858), Илимдер академиясынын антропология жана этнография музейине (1894-1918) директор болгон. Орто жана Чыгыш Азияны изилдөөчү орус комитетин түзүү демилгесин бир нече ирет көтөрүп, аны башкаргандардын бири.
1860-70 жж. Алтайга, Сибирге, Казакстанга, Орто Азияга бир нече ирет экспедиция жасап, түрк элдеринин тили, фольклору, этнографиясы жана археологиясы боюнча материал жыйнаган.
1891 ж. ИАнын Орхон экспедициясын башкарган, 1898 ж. башында Д.А.Клеменц турган Турпан экспедициясын уюштурган.
Биринчилерден болуп Орхон-Енисей жазуусун окуган, Клеменц таап келген байыркы уйгур даректерин изилдеп, жарыялоону баштаган.
Р. Түрк тилдерин салыштырма-тарыхый метод менен изилдөөгө негиз салгандардан (“Түндүк түрк тилдеринин салыштырма грамматикасы”, 1т., 1882, “Монголиядагы байыркы түрк жазмалары”, 1894-1895, “Түрк тилдеринин морфологиясын сыпаттап жазууга киришме, 1911), түрк элдеринин оозеки чыгармалары боюнча көп материал жыйнаган (“Түрк уруууларынын элдик оозеки чыгармаларынын үлгүлөрү”, 1-10 бөл., 1866-1907); “Түрк наречиелер сөздүгүнүн тажрыйбасы” (1-4 т., 1882-1909) ж.б. эмгектерди жарыялаган.
Борбордук (Орто) Азияга жасаган экспедициясында кыргыздар арасында эки мертебе (1861 ж. Текесте, 1869 ж. Чүйдө) болуп кыргыз тили, фольклору боюнча да материал жыйнаган, анда асыресе “Манастын” сюжеттеринен жазып, 1885 ж. кыргыз, немис тилдеринде жарыялаган; манасчылардын, кыргыз ырчыларынын төкмөлүк өнөрүнө таң калып, бул өнөрдүн башка түрк элдерине караганда кыргызда өзгөчө өөрчүгөн атайы баса белгилеген. Р-дун түрк тилдеринин, дагы башка тилдердин классификациясын, тарыхый диалектологиясын жана түрк элдеринин этногенезин изилдеген эмгектери бар.
Монизм
Монизм (грек тилинен келген monos – бир, жалгыз), бүткүл бар болгондун негизинде бир башталыш бар деген философиялык окуу. Материалисттер дүйнөнүн башталышынын негизи материя дешет. Идеалисттер дүйнөнүн, кубулуштардын бир башталышын Рух, идея деп таанышат. Идеалисттик Монизм багытынын эң эле ырааттуусу Гегелдин философиясы. Илимий жана ырааттуу улантылган материалисттик
Монизм – диалектикалык материализм, ал дүйнөнүн табияты боюнча материалдуу, бүткүл кубулуштар кыймылдагы материянын ар кандай түрлөрүн түшүндүрөт. Марксизм философиясында – материализм коомдук кубулуштарга жайылтылат. Монизимдин карама-каршысы дуализм.
Аятолла
Аятолла (арапча - «Алланын аяты», «Алланын белгиси») - шииттерде дин башчыларына ыйгарылчу жогорку диний атак. Бул түшүнүк 19-кылымдын 2-жарымында пайда болгон. Мындай атакты алгандар көптөгөн өлкөлөрдүн шиит коомдорунда кездешет. Иранда 1979-жылы ислам революциясынын учурунда 30га жакын адамга ыйгарылган. Кийинчерээк Иран Ислам Республикасынын башчысы Хомейни Рухолла атакты берүүгө чек коюп, бул маселени өзү чечип калган.
Көнөр
Көнөр — топоним. Алтайдан Ала-Тоого көчүп келген кыргыздардын бир тобу Шоорук кандын жерине жакын туруп калышат. Шоорук кан аларды чаап, мал-мүлкүн олжолоп, К-дүн оюна келтирбей Анжыян, Кашкардан нары сүрүп салууну ойлойт. Өзү келип катылган Шоорук кан Манастан сокку жеп, кызы Акылайды тартууга берип алдына түшөт (Сагымбай Орозбаков, 2. 201).
Кирибати
Кирибати, Кирибати Республикасы — Океаниядагы мамлекет, Тынч океандын экватордук батыш бөлүгүндө. Ал 3 аралдар тобунан турган 33 аралды (атоллду; анын 21инде эл жашайт) камтыйт: Гилберт аралы (16 арал; бардыгында эл жашайт), Феникс аралы (8 арал; Кантон; (Абариринга) аралында эл жашайт), Лайн аралы (8 арал;Табуаэран, Тераина, Рождество аралында эл жашайт), ошондой эле Банаба аралы (эл жашайт; Гилберт аралынан 400 км батыш тарапта). Аймагы батыштан (Банаба аралынан) чыгышты (Каролайн аралын) карай 4 миң кмдей аралыкка созулат. Кургактыктын аянты 719 км2 (башка маалыматтар боюнча 811 км2). Калкы 110,4 миң (2008). Борбору — Баирики (Тарава атоллунда). Расмий тили — англис тили; калкынын көбү кирибати тилинде сүйлөйт. Административдик жактан 6 районго (Банаба аралы, Гилберттин Түндүк аралы, Гилберттин Борбордук аралы, Гилберттин Түштүк аралы, Лайн аралы, Тарава аралы) жана 21 арал кеңешине (эл жашаган аралдардын санына жараша) бөлүнөт. Акча бирдиги — Австралиянын доллары.
Кирибати — БУУнун (1999), Шериктештиктин (1979), Тынч океан аралдар форумунун (1971; 2000-жылга чейин Түштүк Тынч океан форумунун), ЭВФтин (1986), Эл аралык реконструкция жана өнүгүү банкынын (1986) мүчөсү.
Мамлекеттик түзүлүшү
Кирибати — унитардык мамлекет. Кирибатинин Конституциясы 1979-жылы 12-июлда кабыл алынган. Башкаруу формасы — парламенттик республикалык мамлекет жана өкмөт башчысы — президент, 4 жылдык мөөнөткө шайланат (3 жолу кайра шайланганга укугу бар). Президент парламент депутаттарынан вице-президентти дайындайт. Мыйзам чыгаруучу жогорку органы бир палаталуу парламент — Чогулуш палатасы. Аткаруу бийлик өкмөткө (кабинет) таандык, курамына президент, вице-президент жана министрлер кирет. Кирбатиде көп партиялуу система орун алган. Негизги саясий партиялары: «Манеабан Те Маури» («Чогулушту коргоо»), «Боутокаан Те Коауа» («Чындык мыктылары»).
Табияты
Гилберт, Феникс жана Лайн аралы — коралл (шуру) рифи менен курчалган түздүктүү атоллдор (деңиз деңгээлинен 5—8 м гана жогору); Банаба аралы — көтөрүңкү атолл (бийиктиги 81 м, Кирибатинин эң бийик жери). Негизинен коралл (шуру) акиташ тектеринен түзүлгөн. Гилберт жана Лайн аралы суу астындагы жанартоо атылышынан пайда болгон тоолордун үстүндө жайгашып, Тынч океандын Борбордук чуңкурдугун батыштан жана чыгыштан тороп турат. Феникс аралы Борбордук чуңкурдуктун түштүк, Банаба аралы Меланезия чуңкурдугунун борбордук бөлүктөрүндө жайгашкан. Банаба аралында фосфорит кени бар, бирок ал 1979-жылдан бери казылбайт; экономикалык зонасында темир-марганец конкрециялары кездешет. Климаты экватордук деңиздик; жылдык орточо температурасы 27°С, сезон бир аз гана өзгөрөт. Жаан-чачындын жылдык орточо өлчөмү Гилберт, Лайн аралынын түштүк бөлүктөрүндө жана Феникс аралында 1000 мм жана андан аз, Гилберт аралынын түндүк бөлүгүндө 3000 ммге чейин жаайт. Жаан-чачын аймак боюнча текши жаабайт, кургакчыл мезгил тез-тез болот. Ноябрь—март айларында тайфун жүрөт. Тузсуз суу ресурсу чектелүү. Агын суулары жок; тузсуз суунун негизги булагы — жамгыр суусу, кудуктардан бир аз мала туздуу суу чыгат. Кургакчыл жылдары Кирибатиде суу ресурстары өтө таңкыс болот. Өлкөнүн аймагынын басымдуу бөлүгүн маданий өсүмдүктөр (кокос пальмасы, нан дарагы, таро, банан ж. б.) ээлейт. Айрым жерлеринде жергиликтүү өсүмдүктөр кездешет, мисалы, Кирибатинин түштүк бөлүгүндөгү жапыз өскөн бадалдар, түндүк бөлүгүндөгү жапыз дарактар ж. б.; Гилберт аралынын жээктеринин айрым жерлеринде мангр токою өсөт. Өлкөнүн аймагы жаныбарларга жарды. Негизинен деңиз экосистемасын коргоо максатында бир нече корук уюшулган; анын ичинде Феникс аралындагы деңиз паркы (аянты 410,5 миң км2) — дүйнөдөгү коргоого алынган ири аймактардын бири.
Калкы
Кирибатинин негизги калкын (97,8%ин) микронезиялык кирибатилер түзөт. Калкынын саны 20-кылымдын ортосунан баштап өсүүдө (1950-жылы 38 миң адам болсо, 2005-жылы 103,1 миң адамга жеткен); 21-кылымдын башында калктын өсүүсү 2,3%ти түздү. Төрөлүү 1000 адамга 30,3 бала (төрөлүүнү чектөө саясаты жүргүзүлүүдө), өлүм-житим 8 адам. Калкынын орточо курагы 20,6 жыл. Курактык курамында 15 жашка чейинки өспүрүмдөр 37,9%ти, эмгекке жарамдуу курактагылар (15—64 жаштагылар) 58,7%ти, 65тен ашкандар 3,4%ти түзөт (2008). Орто эсеп менен 100 аялга 99 эркек туура келет. Өмүрдүн күтүлгөн орточо узактыгы 62 жаш (эркектердики 59,8 жаш, аялдардыкы 66 жаш; 2008). Калктын санынын өсүп жаткандыгына байланыштуу миграциялык кыймыл катуу көзөмөлгө алынган. Өлкөнүн элинин 92%тен ашыгы — христиандар. Кирибатинин калкынын 80%и Гилберт аралында (анын ичинде борбордук Тарава атоллунда 50%) жашайт. Экономикалык активдүү калктын көбү дыйканчылык кылат, балык кармайт.
Тарыхы
Кирибатиге таандык аралдарга биздин заманга чейинки 1-миң жылдыктын башында австронезиялык уруулар, 13—14-кылымда Самоа, Тонга жана Фижи аралынын калкы көчүп келип, отурукташа баштаган. Жергиликтүү калкы — кирибатилер. 1606-жылы Бутаритари аралы (испан деңиз саякатчысы П. Фернандес де Кирос ачкан), 1765-жылы Никинау аралы (британиялык капитан Ж. Байрон ачкан), 1788-жылы Тарава ж. б. аралдар (Т. Гилберт жана Ж. Маршалл ачкан), 1826-жылы Кирибатинин курамына кирген бардык аралдар ачылып, аларды орус деңиз саякатчылары — Ф. Ф. Беллинсгаузен жана И. Ф. Крузенштерндер изилдеген. 1857-жылы христиан миссионерлери жергиликтүү калкты христиандаштыра баштаган. 1892-жылы Гилберт жана Эллис (азыркы Тувалу), 1900-жылы Ошен (азыркы Банаба), 1916-жылы Лайн, 1937-жылы Феникс а. Улуу Британия колониясына айланган. 2-дүйнөлүк согушта япон аскерлери Ошен, Тарава, Бутаритари жана Абемама аралын басып алып (1942), Ошен анын жергиликтүү калкын Науру жана Кусаие аралына көчүрүп, калгандарын 1945-жылы кырган. 1943-жылы ноябрда Тарава аралына америкалык десант түшүрүлүп, айыгышкан салгылашуулардан кийин япондуктар аралдан чыгарылган. АКШ бул аралга аскер базасын орноткон. Согуш бүткөндөн кийин АКШнын колдоосу менен Улуу Британия колония аймагына (Рождество аралына; азыркы Киритимати) ядролук куралдарды сыноодон өткөргөн. 1963-жылдан Улуу Британия колониялык башкаруу системасын реформалай баштаган. Аткаруу жана Консультациялык кеңеш (1967-жылдан Өкүлдөр палатасы жана Өкмөттүк кеңеш) уюшулуп, кеңешке жергиликтүү элдин өкүлдөрү дайындалган. 1971-жылы колония өзүн өзү башкаруу (британдык губернатор жетектеген) укугуна ээ болгон. Мыйзам чыгаруу кеңеши түзүлгөн. Ал 1974-жылы Чогулуш палатасы болуп өзгөрүп, башкы министрлик кызмат киргизилип, аны Набоуа Ратиета ээлеген. 1975-жылы 1-ноябрда колония экиге (Гилберт аралы жана Эллис а.) бөлүнгөн. 1977-жылы 1-январда Гилберт аралы колониясына өзүн-өзү башкаруу укугу берилип, 1979-жылы 12-июлда алардын көз карандысыздыгы жарыяланган. Жаңы пайда болгон мамлекет Кирибати Республикасы деп аталган. Мамлекеттин алгачкы президенти — Иеремия Табаи (мурдагы башкы министр, 1991-жылга чейин президент). 1999-жылдан Кирибати — БУУнун мүчөсү. 2007-жылы Аноте Тонг экинчи жолу президенттикке шайланган.
Аят (сүрөө)
Аят (сүрөө) (арапча аят - керемет, укмуш) - Курандын касиеттүү «ырлары»; Курандын эң кичине, өз алдынча бөлүктөрү. Бир нече аят биригип, сүрөөнү (бапты) түзөт. Аятты мусулмандар кереметтүү ырлар деп аташат. Аят Куран 114 сүрөөдөн турат. Ал сүрөөлөр узундугу, көлөмү боюнча белгилүү бир тартип менен жайгашкан жана ар бир сүрөө аятка бөлүнөт. Эң узун сүрөөдө 286 аят бар. Аяттарда бир сөздөн 68 сөзгө чейин болушу мүмкүн. Куранда бардыгы 6204-6236 (ар кыл эсептөөлөр боюнча) аят, анда 77934 сөз бар. Араб ири дин уламаларынын ою боюнча, Курандын аят сүрөөлөрү кереметтүү күчкө, укмуштай купуя сырга ээ болгондуктан, аны башка тилге которуу болбойт деген табу кылымдар бою сакталып келген. Бирок, мусулман калкынын билим-маданият деңгээлинин жогорулашы, Куранга болгон кызыгуулардын натыйжасында жогорудагы табу өз күчүн жоготконсуду. Азыр Куран кыйла элдердин тилине которулуп, жарык көрүүдө. Кыргызчасы Эрнис Турсуновдун которуусунда жарык көргөн.
Кирибати
Өнөр жайы
Өнөр жайын пальма майын, тунец балыгын даярдоочу, эмерек жасоочу, кийим тигүүчү чакан ишканалар түзөт. Өндүрүлгөн электр энергиясынын (10 млн кВт.с) 9,3 млн кВт.сы ички муктаждыкка керектелет. Кустардык промысели өнүккөн: корзина, балыкчылар үчүн конус сымал калпак согуу, каноэ кайыгын жасоо ж. б. Өлкө аймагынын 2,5%и айыл чарбасында пайдаланууга жарамдуу. Экспорт үчүн кокос пальмасы, ички керектөөлөргө таро, банан, нан дарагы, папайя, ямс, маниок өстүрүлөт. Мал чарбасы анча өнүккөн эмес: чочконун жана үй куштарынын санын көбөйтүүгө аракет жасалууда. Балык кармалат, деңиз продуктулары чогултулат.
Транспортун негизинен паром, кеме, кайык түзөт; алар негизинен Гилберт аралын бири-бири менен байланыштырат; башка алыскы аралдар менен дээрлик байланыш жок. Маанилүү порту — Тарава аралында (Бетио). Жергиликтүү авиакомпания Таравадан Гилберттин дээрлик бардык аралдарына рейс жасайт. 19 аэропорту бар. Эл аралык аэропорттору Тарава (Бонрики, негизги) жана Рождество (Банана) аралында жайгашкан. Автомобиль жолунун жалпы узундугу 670 км (2000).
Товардык экспортунун наркы 17 млн доллар, импорттуку 62 млн доллар (2005). Экспортко негизинен копра (наркынын 2/ дейи), кокос жаңгагы, тирүү балык, деңиз продуктулары жана деңиз балырлары (негизинен Японияга аквариум үчүн жөнөтүлөт). Негизги соода шериктери: Бельгия, Япония, Австралия. Азык-түлүк (эт, эт консервасын, ун ж. б.), отун, кеңири керектелүүчү товарларды, түрдүү машина жана жабдууларды негизинен Австралиядан, Фижиден, Япониядан сатып алат.
Маданияты
Кирибатиде билим берүү мекемелерин Билим берүү, кесипке даярдоо жана технология министрлиги жетектейт. Чиркөө же жамаат мектепке чейин тарбиялайт. 1980-жылдарда милдеттүү акысыз 9 жылдык базалык билим берүү (6 жылдык башталгыч билим жана 3 жылдык толук эмес орто билим) киргизилген. Кирибатиде толук орто мектептин (2 жылдык) 23%и мамлекетке, калган бөлүгү чиркөөгө тиешелүү. Өлкөдө 91 башталгыч мектеп (97,4% окуучу), 24 толук эмес жана 16 толук орто мектеп (67, 6%) иштейт (2005). Калктын сабаттуулугу 15 жаштан жогору 93,4%ти түзөт (2006). Түштүк Тынч океан университети (Фижи), педагогикалык колледж, деңиз, технологиялык институттар, полиция академиясы, балык чарба борбору, Тарава аралында Улуттук китепкана жана архив (1979) ж. б. бар.
Кирибатиде башкы басма органы — жумасына чыгуучу өкмөттүк «Te Uekera» (1945). Биринчи көз карандысыз гезит — «The Kiribati Newstar» (2000). Радио уктуруу 1952-жылдан жүргүзүлөт. И. Табаи жетектеген менчик радиостанция «New Air FM» (1999) иштейт, «Radio Australia» жана «Америка үндөрүнүн» радиопрограммалары уктурулат. Өлкөдөгү бардык телекоммуникациялык тейлөөлөрдү мамлекеттик «Telecom Services Kiribati Limited» компаниясы (1990) иш жүзүнө ашырат.
Матиев Ажымат
Матиев Ажымат (1905-жылы азыркы Сузак району, Алмалуу-Булак кыштагы — 1991) — колхоз өндүрүшүн уюштуруучу, Социялистик Эмгектин Баатыры (1948). Эмгек жолун 1922-жылы баштаган. Кыргызстандын түштүгүндө жер-суу реформасын откөрүүгө активдүү катышкан. 1930-жылы алгачкылардан болуп колхозго өткөн. 1934-жылдан Сузак районундагы «Алмалуу-Булак» (азыркы К. Маркс атындагы.) колхозунун председатели. Ал башкаргая колхоздун экономикасы бир кыйла чыңдалып малдын саны көбойүп, кунардуулугу арткан. 1947-жылы бодо мал 120%, кой-эчки 108,9%, жылкы 108,9%ке көбойүп, сүт саап алуу 113%ке, жүн кыркып алуу 110%ке өскөн. 1953-60-жылдары Алмалуу-Булак айыл советинин председатели, 1960-87-жылы колхоздо жылкы ферма башчысы болуп иштеген.
Сыйлыгы
Ленин ордени, медалдар менен сыйланган.
Полиуретандар
Полиуретандар – макромолекуласы негизги тизмегинде уретандык топту алып жүрүүчү полимерлер: П. гликолдор HO-A-OH менен диизоцианаттар O=C=N-R-N=C=O полимерлешүүсүнөн алынат. Касиеттери боюнча полиамидге окшош. Баштапкы заттар жогорку температурада кайноочу инерттүү эриткичтер же эриткичсиз эле ысытылат. Эриткич катары көбүнчө хлорбензол колдонулат. Диизоцианат менен гликолду 200°С чейин ысытуу менен эриткичсиз эле полимерлешүүнү жүргүзсө болот (экзотермиялык реакция). П. диэлектрдик касиети, атмосфера жана суюлтулган минералдык к-таларга туруктуулугу боюнча полиамидге караганда артыкчылыгы бар. П. мол. масс. орточо мааниси 10000-12000, жумшаруу температурасы макромолекула чынжырчасындагы A менен B топторунун жаратылышына жараша 100-270°С. П. пенопласт, каучук, желим, була, антикоррозиялык каптоочу зат жана башка алууда колдонулат.
Соловьев-Седой
Соловьев-Седой (анык фамилиясы - Соловьёв) Василий Павлович (1907, Петербург - 1979, Ленинград) орус композитору, СССР эл артисти (1967), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1975). Ленинград консерваториясын (П. Б.Рязановдон композиция классы боюнча) бүткөн (1936).
Соловьев - советтик ыр жанрынын көрүнүктүү чебери.
Патриотизмди, достукту даңазалаган «Ойно,менин кыягым» (1941), «Булбулдар»(1944), «Москва кечтери» (1956),«Солдат жөнүндө баллада» (1960), «Россия тууралуу ыр» (1971) ж. б. ырлардын, «Тарас Бульба» (1940; 2-ред. 1955), «Россия портко кирди»(1964) балеттеринин, «Ишенимдүү дос» (1945), «Эң ыйык» (1952),«Олимпия жылдыздары» (1962), «Он сегиз жаш» (1967), «Туулган жээкте»(1970) оперетталарынын автору. Лениндик сыйл. (1959), СССР мамлекеттик сыйл. (1943, 1947) лауреаты. Үч Ленин ордени, Кызыл Жылдыз ордени жана медалдар менен сыйланган.
Соло
Соло (итал. solo - бирөө, жалгыз) 1. Жалгыз ырчы же аспапта аткаруучунун көп үндүү музыкалык чыгармада хордун, оркестрдин коштоосу менен өз алдынча бөлүнүп аткаруусу.
2. Жалгыз ырчы же аспапта аткаруучуга ылайыкталып жазылган музыкалык чыгарма. Ал коштоо менен же коштоосуз аткарылган. Концерттик жанрда оркестрдин коштоосу жок аткарылган Соло кадепция деп аталат.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Эл аралык Кызыл Крест Комитети
Эл аралык Кызыл Крест комитети (ЭККК) - Швейцариянын Женева шаарында жайгашкан гуманитардык уюм, ал үч жолу Нобель сыйлыгынын лауреаты болгон. 1949-жылы төрт Женевалык конвенцияларга кол коюшкан жана аларга кошумча протоколдорго 1977-жылы жана 2005-жылы (Протокол I, Протокол II) кол коюшкан катышуучу өлкөлөр ЭККК га эл аралык жана ички куралдуу жаңжалдардын курмандыктарын коргогонго укук мандатын беришкен. Андай курмандыктарга жарадарлар, камакка алынгандар, качкындар, жарандар жана башка аскердик эмес кишилер кирет.
ЭККК - эл аралык Кызыл Крест менен Кызыл Жарым Ай кыймылынын жана Кызыл Крест менен Кызыл Жарым Айдын коомдорунун эл аралык федерациясынын жана 190 улуттук коомдордун бир бөлүгү болуп саналат. Бул Кыймылдын ичиндеги эң улуу жана эң сыйлуу уюм жана үч Нобелдин тынчтык премиясын 1917, 1944 жана 1963-жылдары жеңип алган.
Мукасов, Сманалы
Мукасов Сманалы (1957-жылы төрөлгөн, Чүй районун, Кайырма айылы) – философия илимдин доктору (2001). Кыргыз Республикасын Илим Техника боюнча мамлекеттик сыйлыктын лауреаты (2002). Жогорку окуу жайларда мугалим, Кыргыз Республикасынын УИАнын Философия жана Укук институтунда илимий кызматкер.
Кыргыз элинин социалдык – философиялык оюунун өнүгүү тарыхы боюнча адис. 50дөн ашык илимий иштерди, ошондой эле 2 монографияны жарыкка чыгарды. Негизги чыгыгармасы: Традиция социально-философской мысли в духовной культуре кыргызского народа. Бишкек, 1999; Мифология как способ познания мира. В ст. статей “Ж. Баласагын и современность”, Бишкек, 1998, “Историческая динамика социально – философской мысли кыргызского народа”. Б. 2001 жана башка.
Цицерон
Цицерон Марк Туллий (Б.з.ч. 3.1.106, Арпинум, - б.з.ч.7.12.43, Формия) - ири рим саясатчысы, философу жана чечен.
Чыгармачылыгы:
Ц-дун 100дөн ашык саясий жана сотто чыгып сүйлөгөн сөздөрү жарыяланган, алардын ичинен 58 гана сакталап калган. Ошондой эле бизге риторика, саясат жана философия боюнча 19 трактаты жеткен. Ц-дун 800дөй каты сакталган, бул каттарда биографиясы менен катар республика доорунун сонундагы рим коому тууралуу баяндалат. Анын философиялык трактаттары ошол замандагы философия мектептердин, стоик, академик, эпикурчулардын, окууларын толук жана эч бурмалоосуз чагылдырат.
Ц-дун эмгектери дин ойчулдарына, асыресе, Ыйык Августин, кайра жаралуу доорунун жана гуманизмдин өкүлдөрүнө (Дидро, Вольтер, Руссо, Монтескье) чоң таасир тийгизген.
Жээналиев Нематулла ажы
Өмүр жолу
1943-жылы 17-мартта Лейлек районунун Чимген айылында туулган. 1961-жылы Исфана айылындагы Токтогул орто мектебин бүтүргөн. 1963-1966-жылдары Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн.
Эмгек жолу
Эмгек жолун 1967-жылы Лейлек керек-жарак коомунда баштаган. 1980-1990-жылдары Кулунду керек-жарак коомунда башкармалыгынын башчысы, төрагасы болуп эмгектенген. 1990-1995-жылдары Баткен, Лейлек райондорунун жана Сүлүктү шаарынын отун көмүр базасынын генералдык директору болуп иштеген. 1995-1997-жылдары Лейлек керек-жарак коомунун төрагасы болуп эмгектенген. 1997-1999-жылдары Лейлек камсыздандыруу бөлүмүнүн начальниги болуп иштеген. 1999-жылдан 2006-жылга чейин Исфана шаар башкармалыгынын айыл чарбасы боюнча орун басары болуп иштеп жүрүп ардактуу эс алууга чыккан.
Чарбалык иштери
Нематулла ажы заман талабына жараша 2000-жылы алгачкылардан болуп “Чимген” фермердик дыйкан чарбасын уюштуруу менен чарбага керектүү болгон авто техникаларды сатып алууну баштаган. Азыркы учурда Нематулла ажы түптөгөн фермердик дыйкан чарбасында көп сандаган кой, уй жана башка үй жаныбарлары багылып келүүдө. Чарбага керектүү болгон техникалар менен камсыз болгон.
Сыйлыктары
Нематулла ажы чарбадагы малдардын санын жана сапатын арттырууда, жер аянтарын иштетүүдө бир топ ийгиликтерди жарата алды. Анын жыйынтыгы менен 2009-жылы фермер Нематулла ажы “Кыргыз Республикасынын айыл чарбасына эмгек сиңирген кызматкер” деген ардактуу наамга татыктуу болгон. Нематулла ажынын СССР убагында элге ак кызмат кылганынын натыйжасында “Ардак Белгиси” ордени жана ондогон түрдүү медалдар менен сыйланган.
Үй-бүлөсү
Нематулла ажы өмүрлүк жары Шааркан ажы менен 12 баланы тарбиялап өстүрдү. Уул-кыздары баары жогорку маалыматтуу жана ар кандай тармактарда эмгектенип келишүүдө. 40 ка жакын неберелери чоңойуп келишүүдө. 2009-жылы Нематулла аксакал, жубайы Шааркан жана уулу Аманулла менен Аравияга барып ажылык парзын аткарып келишкен. 2011-жылы Нематулла ажынын өмүрлүк жары Шааркан ажы, чоң уулу Файзулла менен 2 жолу ажылык милдетин аткарып келген.
Кайрымдуулук иштери
Нематулла ажы колу ачык жана берешен инсан эле. Ал дайыма элим деп күйүп жанган, колунда болгон нерсесин ага мажбур болгон элдерге аябаган боорукер эле. Бир эле мисал, райондук ооруканага бейтаптарды кароодо шартты жакшыртуу максатында жалпы суммасы 475 миң сомдук инвентарларды сатып алып берген.
Элеси элдин эсинде
Нематулла ажынын дагы бир сапаты бул сөздүн чечени болгон. Ар бир сөздү өз орду менен таамай айтып, ораторлук сапатка да ээ болгон жаркын инсан эле. Лидерлик касиети да күчтүү болуп, эл үчүн көп жакшылык иштерди аткарганга жетишүү менен жаштарга акыл – насаатын айтып келген. Көп улуттуу Лейлек элинин келечеги, биримдиги, ынтымагы үчүн дайыма даана, таамай так сөздөрүн такай айтып жүргөнү дале болсо элинин эсинде...
Исфайрам
Калкы
Калкы - 601 киши.
Жертөлө
Жертөлө – казылып салынган жер там. Тереңдиги киши бою, төрт бурч же тегерек кылып казып, кырына эки катар чым тизип, ага туура жоон жыгач устун коюп, анын эки тарабына туурасынан шырык салып, үстүнө чырпык, куурай таштап, топурак менен бастырышкан. Үйгө жарык кириш үчүн, коломтодон жагылган оттун түтүнү чыгыш үчүн төбөсүнөн тешик калтырышкан. Оозун боз үйдүн эшиги менен жаап, ал болбосо жөн эле кийиздер менен далдалап коюшкан. Жер төлөдө кыш чилдеде гана жашашкан.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Куньмин метросу
Куньмин метросу – Куньмин шаарынын метросу. Метросу 28-июнь 2012-жылы ачылат.
Сытин Иван Дмитриевич
Сытин Иван Дмитриевич (1851-1934) - орус агартуучусу, китеп басып чыгаруучу. Дыйкан үй-бүлөсүнөн. Жаш чагыңда көпөс дүкөнүндө кызмат кылган. 1876-жылы Москвада өз литографиясын ачып, басмадагы ишин сүрөт басып чыгаруудан баштаган.
1884-жылы «Посредник» басмасынын китептерин, 1890-жылдардан тартып окуу китептерин, балдар адабияттарын, илимий-популярдуу жана колдонмо китептерди, ошондой эле «Өз бетинче окуп билим алуу үчүн китепкана», «Илимйй жана колдонмо билимдердин элдик энциклопедиясы»  (1-14-т., 1910-1912) деген серияларды чыгарган. A. С. Пушкиндин, Н.В. Гоголдун, Л.Н. Толстойдун чыгармалар жыйнагы жана «Ата Мекендик согуш жана орус коомчулугу.
1812-1912» (1911-1912), «Аскер энциклопедиясы» (1-18-т., 1911-1915), «Балдар энциклопедиясы» (1-10-т., 1913-1914) сыяктуу коп томдуу басьтлмалар Сытин чыгарган маанилүү китептердин катарына кирет.
Сытин тарабынан, ошондой эле элдик календарлар, «Вокруг света» (1891-жылдан), «Искра», «Хирургия» журналдары, «Русское слово» газетасы басылып турган. 1917-жылдан кийин Сытиндин басмаканасы мамлекеттин карамагына алынып, өзү Госшдатка кеңешчи болгон.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Антибес
Антибес — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - КАР/ОБЬ/2542/376/227 орун алган. Дарыянын узундугу - 82 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Тышкы шилтемелер
]
Агнез Мо
Агнес Мо (Agnez Mo; 1986) - индонезий ырчысы.
Анук
Anouk (Anouk Teeuwe, кырг. Анук Теуве) (1975 жылы 8-апрельде төрөлгөн) — нидерланд ырчысы, Еврокөрүнүү 2013 ыр сынагындагы Нидерланддын өкүлү. Поп-рок стилиндеги чыгармаларды аткарат. 1997-жылдан баштап 10 пластинка (синглдерди, аны менен бирге концерттеринен live жазууларын кошуп) чыгарган.
Ануктун добушу өзгөчө тембрге ээ. Ануктун чыгармачылыгы Бельгияда жана Нидерландда өтө популярдуу. "Together Alone" (1997) пластинкасы Италияда платина дискин, Швецияда алтын диск алган.
Шилтемелер
Anouk Anouk
Procter & Gamble
Procter & Gamble Co, же P&G деген ат менен белгилүү болгон мекеме - керектөө товарлардын америкалык корпорациясы болуп саналат, анын штаб-квартирасы АКШ нын Цинциннати шаарында, Огайо штатында жайгашкан жана 1837-жылы Уильям Проктер жана Жеймс Гэмбл тарабынан негизделген. Ал биринчи кезекте тазалоочу каражаттардын, жеке гигиенанын жана гигиенанын товарларынын кеңири спектрин чыгарууга адистешкен. Kellogg компаниясына Pringles брендин сатканга чейин анын продукт куржунуна тамак-аш, ысылык жана суусундуктар да кирген.
Оор атлетика
Оор атлетика - спорттун оордуктарда штанга, гиря, эспандер, гантель ж.б.) көтөрүү боюнча машыгууга негизделген түрү.
Procter & Gamble
2014-жылы P&G 83,1 млрд доллар көлөмүндөгү сатык жасаганы жазылган. 2014-жылы 1-августта P&G продукт куржунунан жүздөй брендди бөлүп чыгарып сатып жиберип, көңүлдү компаниянын 95% кирешесин берген калган 65 6рендге гана буруп, өз ишканасын рационалдаштырганын жарыялады. A.G. Lafley, компаниянын 2015-жылдын 31-октябрына чейинки төрагасы, президенти жана аткаруучу директору келечекки P&G "алдыңкы бренддердин көп жагынан жөнөкөй жана анча татаал эмес компаниясына айланат, аны башкаруу жана анда иштөө оңой болуп калат" деп айткан.
Дэвид Тейлор Procter & Gamble компаниясынын азыркы президенти жана башкы аткаруучу директору.
Оор атлетика
Мелдешке жалаң штанга пайдаланылат. Спорттун бул түрүндө физикалык күч жана техника бирдей ченемде чечүүчү мааниге ээ. Ал дүйнөнүн бардык өлкөлөрүнө кеңири таралган жана олимпиадалык спорттун түрүнө айланган. Күчтү өстүрүүчү көнүгүүлөр байыркы мезгилде эле келип чыккан. Муну оор нерселерди көтөрүп таң калтырган күчтүү кишилер жөнүндөгү уламыштардан улам билебиз. Күчтү өстүрүүчү көнүгүүлөрдүн үлгүлөрү орто кылымдын башталышында эле болгон (тегирменчилердин араба дөңгөлөгүн көтөрүүсү, пиво кайнатуучу челектерди көтөрүү ж.б.у.с.).
Швецияда күч сыноодогу мелдештин элдик түрү болуп укум-тукумга калган таштарды түртүү эсептелген. Кыргыз элинде Кожомкул көтөргөн таш азыркыга чейин белгилүү. XIX к. акырынан баштап, Оор атлетика спорттун өзүнчө түрү катары калыптана баштаган. Азыркы Оор атлетиканын жаралган мекени Франция, Орусия, Германия жана Австралия өлкөлөрү. Ал адегенде «гиря спорту», «штанга», «оор атлетика» деп аталган.
1946-ж. «оор атлетика» деген бирдиктүү термин кабыл алынган. 1912-ж. Стокгольмда Оор атлетика боюнча 1-эл аралык конгресс болуп, Бүткүлдүйнөлүк Оор атлетикалык союз негизделген жана атлетышкыбоздор үчүн эл аралык мелдештен эрежелери иштелип чыккан.
Кыргызстанда Оор атлетика спорт катары 1931-ж. бери өнүгүүдө. Оор атлетика көнүгүүлөрү ден соолукту чыңдоого, күчтү көбөйтүүгө, бир калыпта бардык булчуңдарды өстүрүүгө жардам берет. Балбандардын спорттогу ийгиликтерге жетүүсүндө алардын штанганы жана түртүп көтөрүү (толчок) - штанганы эки колу менен төшкө алып көтөрүп жана төштөн түз колго түртүү.
Жеңиш түрдүү салмактагы спортчулардын эки кыймылы боюнча көтөрүлгөн кгдын суммасына карата белгиленет. Спортчуларга ар бир кыймылды аткаруу үчүн 3 жолу кайталап көтөрүүгө укук берилет. Оор атлетика менен машыгуу үчүн татаал жана кымбат шаймандар талап кылынбайт.
Таянуу кыймыл аппараттарында көптөгөн өзгврүүлөр байкалат: түтүкчө сыяктуу свөктөрдүн туурасынан кеткен диафизи чоңоюп, анын катмары жана аларга тарамыштар бириккен жерлери калыңдап сөөк бекемделет, скелет мускулатурасы өсүп, массасы чоңоюп, булчуңдардын күчү өсөт. Оор атлетиканын жүрөк, кан- тамыр системаларына эл кандай терс таасир тийгизбегендиги илимий негизде далилденген.
Жаракат алуу Оор атлетикада жокко эсе, орчундуу учурлар өтө чоңоордуктарды көтөргөндө, рационалдуу ыкма сакталбаганда гана болот.
Күн сайын аткарылуучу физикалык күч кан айлануудагы мүнөздүү өзгөрүүлөргө алып келет, алар салыштырмалуу кыймылсыздык учурунда, о. э. кыймылдоо мезгилинде байкалат. Кан айлануу аппараттарындагы жылыштар машыгуу мөөнөтү, машыгуунун ургалдуулугунан жана спорттун түрүнүн айырмачылыгы менен байланышкан.
Өспүрүмдөрдүн арасында чеберлилик менен тарбия иштерин жүргүзүүнүж жыйынтыгы, жаштарды келечекте активдүү эмгекке, коомдук жана спорттук иштерге ийгиликтүү даярдоодо оң таасирин тийгизет. Колдонулуучу негизги шаймандар: помост (тактайдан жасалган секиче) - калыңдыгы 8-12 см болгон жыгач жайма, өлчөмү 4x4 м, штанга-грифтен, ар кандай салмактагы дискалардан (0,125, 0,250 гр, 2,5, 5, 10, 15, 20, 25, 50 кг) жана 2 кулпудан турат.