cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Порыль-Кикя дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ксилота
Ксилота (лат. Xylota tarda) – шылдырак чымындардын бир түрү.
Ключевка чопо кени
Ключевка чопо кени Талас облусунун Бакай-Ата районунда, Өзгөрүш кыштагынын жанында, Талас суусунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1088–1105 м бийиктикте. 1976-ж. геол. чалгындоо жүргүзүлгөн. Кен аймагын антропоген мезгилинин аллювий жана делювий чөгүндүсү түзөт. Кумайлуу чопо катмары аллювий чөгүндүсүнөн пайда болуп, Талас суусунун 4-тектерин түзүп жатат. Аянты 50 га, калыңдыгы 24 – 25 м. Кумайлуу чопонун өңү боз, саргыч. Гранулометриялык курамы: 5 мм – 2,0%, 5 – 2 мм – 1,24%, 2 – 0,5 мм – 0,99%, 0,5–0,25 мм – 0,49%, 0,25–0,01 мм – 52,01%, 0,01–0,005 мм –10,50%, 0,005–0,001 мм –13,24%, 0,001 мм –17,39%. Кумайлуу чоподон "100" маркасындагы кирпич даярдоого болот. Запасы В категориясы боюнча 811 миң м3, С1 – 2963 миң м3, В+С1 – 774 миң м3, С2–2091 миң м3.
Макешова, Айчүрөк Искендеровна
1981-жылдан Талас облустук «Талас турмушу» гезитинде кабарчы, бөлүм башчы, облустук гезиттин алдында уюштурулган адабий ийримдин жетекчиси, 1997-жылдан республикалык «Кыргыз туусу» гезитинде өз кабарчы.
Дежнёв Семён Иванович
Дежнёв Семён Иванович (1605-ж. чен, Двина уезди – 1673, Москва) – орус жер кезүүчүсү жана уюлдук деңиз сүзүүчү. Стадухин жана башка менен бирге Сибирдин эң түндүк чети Оймякондо болгон. 1643-ж. Индигирка дарыясы аркылуу сүзүп, Колыма дарыясынын чатынан Тынч океанга чейин барган. Азия менен Американын ортосундагы кысыкты, Чукотка жарым аралынан (анын табиятын, калкын сүрөт төп жазган) жана Анадырь булуңун ачкан. Дежнёв 1648-ж. Ф. А. Поповдун экспедициясына катышкан. Алгачкылардан болуп Чукотка жана Беринг деңизине барган. Ага 1665-ж. казак-орус атаманы чини берилген. Азиянын түндүк-чыгыш четиндеги тумшук жана Беринг деңизиндеги бухта Дежнёвдун ысмынан аталган.
Макешова, Айчүрөк Искендеровна
Чыгармачылык жолу мектеп жашынан башталып, «Кыргызстан пионери» гезити, «Жаш Ленинчи» журналы ж.б. республикалык массалык маалымат каражаттарына, республикалык радио берүүлөрдөн «Акылтайга» катышып, макала, аңгеме, жомок ж.б. материалдары «Кыргызстан маданияты» жумалыгына, «Ала-Too» журналына жарыяланып турган.
Алгачкы прозалык жыйнагы «Кошокчу аял» деген ат менен 1983-жылы жарык көргөн.
1988-жылдан СССР Журналисттер союзуна, 1991-жылдан СССР Жазуучулар союзуна мүчө.
1998-жылы Республикалык Журналисттер союзунун акын Сүйүнбай Эралиев атындагы сыйлыктын лауреаты болгон.
Кыргызстан аялдарынын IX съездинин делегаты (1987).
Кыргыз тилинде
Кошокчу аял: Аңгемелер жыйнагы. – Ф.: Кыргызстан, 1983. – 80 б.
Турмуш элеси: Повесттер, аңгемелер. – Ф.: Кыргызстан, 1985. – 120 б.
Каралдыңды унутпа: Повесттер, аңгемелер. – Ф.: Адабият, 1990. – 176 б.
Туткун: Роман. – Б.: Бийиктик, 2007. – 144 б.
Өмүрбек Бакиев
Бакиров Өмүрбек Мырзараимович КРнын Жогорку Кеңешинин 5-чакырылышынын депутаты.
Өмүр жолу
1978-жылдын 30 апрелде Ош облусундагы Араван районунун Төө-Моюн айылында туулган. Кыргыз. Жогорку билимдүү. 2001 жылы Кыргыз-Өзбек Университтин бүтүрүп, «экономист предприниматель» адистигине ээ болгон. 2008 жылдан баштап июндун 2011 жылына чейин АООТ «Гарант» деген фирманын директери болуп иштеп келген. 2011 жылы июль айындан Кыргыз Республиканын Жогорку Кенештин Төраганын кенешчеси болуп иштеген. 2011-жылдын сентябрь айында «Ата Журт» идеалисттик демократиялык саясий партиясынын тизмеси боюнча V чакырылыштагы Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттыгына шайланган. Кыргыз Республиканын Жогорку Кенештин Сот-укук маселелер боюнча комитеттинин түзүсүнө кирген. Ушул убакта айылдын инфраструктурасын жогорулатуу үчүн салым кошуп жатат. ИСкандер Матраимов баш болгон бандиттик топко тиешеси болушу мумкун.
Every Breath You Take
Every Breath You Take (кырг. "Ар бир алган демиң") - Стинг тарабынан жазылып, Synchronicity деп аталган альбомго кирген The Police тобунун ыры. Сингл 1983-жылдын чоң хиттеринин бири болгон. Ал 8 апта бою Billboard Hot 100 чартынын сап башында турган, UK Singles Chart'тын башында 4 апта турган. 1984-жылы ыр эки "Грэмми" менен сыйланган: "Жылдын ыры" (Стинг) жана "Дуэт же топ менен мыкты поп вокал аткаруу" (The Police). "Every Breath You Take" Rolling Stone журналынын версиясы боюнча "Бардык мезгилдердин 500 улуу ыры" тизмесинде 84-орунду ээлейт.
Кыргызстан вольфрам рудалары
Кыргызстанда вольфрам рудасын издөө — чалгындоо жумуштары 1930-жылдан башталган.
1932 — 42-жылдары жүргүзүлгөн геологиялык жумуштардын натыйжасында вольфрамдын Ак Суу, Алмалы, Жогорку Жошо, Төлөмүш, Кум Бел, Меликсуу ж. б. кенчелери табылып, айрымдары чалгындалган. Вольфрам рудаларын өнөр жайлык казып алуу жана андан концентрат алуу Ата Мекендик согуш учурунда старателдердин артелдери тарабынан Кумбел, Кашка Суу-1, Мелик Суу, Төлөмүш, Жаманашуу, Жогорку жана Төмөнкү Жошо шеелит кендеринде жүргүзүлгөн. Кыргызстандын аймагында пайда болушу боюнча вольфрамдын ар кандай типтеги кендери жана кенчелери белгилүү. Алар пегматиттик,скарндык, гидротермдик жана чөкмө кендер болуп ажыратылат. Руда тулкуларынын жайгашуу шарты боюнча да вольфрам кендери түрдүүчө. Кварц тарамдары кварцташкан жана грейзендешкен зоналар түрүндө көбүнчө гранит интрузияларынын сырткы контактарында учурайт. Алар негизинен граниттердеги тектоникалык жаракаларына же талкалануу зоналарына топтолгон. Булардан контакт-метосоматоздук кендери өнөр-жайлык мааниде. Контакт-метосоматоздук (скарндык) руда тулкулары гранитоддер менен акиташ тектеринин же гранитоиддер менен чополуу акиташ тектеринин контактыларында кезигет.
Кыргызстандын аймагында вольфрамдын 136 кени жана кенчеси табылып, алардын 85и нагыз вольфрам кени, калгандары башка металлдардын кошумчасы түрүндө кезигет. Алар негизинен Ысык-Көл (Трудовой, Кеңсуу кендери ж. б.) жана Нарын (Кумбел, Кашкасуу, Жаманашуу кендери ж. б.) облустарында, Түштүк Кыргызстанда (Меликсуу кени ж.б.), Талас облусунда (Төөалмаш, Жошо кендери ж.б.) жайгашкан.
Забелинка
Забелинка — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шарденьга дарыясынын сол жээгинен 17 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Гетерономиялык этика
Гетерономиялык этика (гр. heteros – башка, nomo – мыйзам) – ички адамгерчилик принциптеринен эмес, коомдук турмуштун башка жактарынан алынган сырткы күчтүн таасири аркылуу түшүндүрүүчү багыт. Гетерономиялык этика түшүнүгүн Кант «Тажрыйбалык акыл-эске сын» деген эмгегинде баяндап, адамдардын тартиби, кулк-мүнөзү сырткы себептердин таасири менен калыптанат деп эсептеген гетероном моралчыларды сынга алган. Этиканы гетерономиялык жана автономиялык деп бөлүү илимге каршы келет. Илимий этика адамдардын жүрүм-турумун ички психологиялык шарттар менен гана эмес, коомдук шартка негиздеп чечмелейт.
Буянбек
Буянбек — Манас эпосунун эпизоддук кейипкери, Музбурчактын баласы. Семетей Таласка келгенден кийин Абыке, Көбөш, Семетейдин көзүн тазаламакчы болуп кол кураганда, «атаңдын өчүн ал», — деп Б-ти да чакыртышат (Саякбай Каралаев, «Семетей», 1. 312), к. Бурамбек.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Конвенция жана келишим
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Досалиева, Бүбүкан Акматжановна
Кыскача өмүр таржымакалы
1976–1977- Жети-Өгүз районундагы Саруу айылындагы Куйбышев атындагы колхоздун колхозчусу болуп эмгек жолун айылда баштаган. 1977–1978 – Бишкек шаарындагы Кыргыз Мамлекеттик университетинин (КМУ; азыркы Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети) даярдоо бөлүмүнүн угуучусу болгон. 1978–1983 КМУнун журналистика бөлүмүндө күндүз окуган. 1983–1985 –  Бишкекте Республикалык балдар китепканасынын библиографы, илимий-методикалык бөлүмдүн ага редактору болуп иштеген. 1985–1993 – Кыргыз ССРинин Мамлекеттик телерадиоберүүлөр комитетинин жаштар редакциясынын редактору, социалдык-экономикалык программалар редакциясынын ага редактору, шеф-редактору. 1993–1996 – Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин журналистика факультетинин окутуучусу, ага окутуучусу, телевидение жана радиожурналистика кафедрасынын башчысы болуп иштеген. 1995–2010 – “Азаттык”/“Эркин Европа” үналгысынын Кыргыз кызматынын кабарчысы, мультимедиа жетекчиси, сыналгы берүүлөрүнүн башкы редактору. 2010–2012 – Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу мамлекеттик сыйлыктар боюнча комиссиянын Жооптуу катчысы. 2012–2014 – Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин бөлүм башчысы. 2014–2015 – TOPNEWS.KG маалымат-аналитикалык порталынын Башкы редактору болуп иштеген. 2015–2017 Кыргыз Республикасынын Улуттук Илимдер Академиясынын ага илимий кызматкери, “Илим” маалымат-басма борборунун директору болгон. 2017-жылдан өмүрүнүн соңуна чейин “Азаттык” үналгысынын "Азаттык Медиа" мекемесинде сыналгы берүүлөрүн даярдоо продюсери, андан соң журналист болуп иштеген. 2020-жылы 5-июлда Бишкекте оорунун айынан каза болду.
Негизги ишине айкалыштыруу менен педагогдук иш-аракети
1985–1986 –окуу жылы КМУнун чакырылган окутуучусу болгон. 1989–1992 –окуу жылдары КУУнун чакырылган окутуучусу болгон. 1993–1995-жж. Чүй областтык «Сары-Өзөн»телерадиокомпаниясынын экономикалык баяндамачысы болгон. 2001–2003–окуу жылдары КУУнун жана БГУнун доцентинин милдетин аткаруучу болгон. 2006–2007–окуу жылы КУУнун «Телевидение жана радиожурналистика» кафедрасынын доценти болгон. 2011–2012–окуу жылы – БГУнун журналистика кафедрасынын доценти болгон. 2011–2018–окуу жылдары БГУнун журналистика кафедрасынын доценти болуп иштеди.
Үй-бүлөсү
Үй-бүлөлүү, 3 кыз жана 1 уулдун апасы. Өмүрлүк жолдошу – Абдыкалык (Калык) Туйбаев.
Өт жолдорунун таш оорусу
Себептери
Айрыкча ал куурулган, майлуу эт, ышталган, туздалган тамак-аш жегенде күчөп, ооздун ичи ачуу даамданып, кекирет. Мындай учурда врачка кайрылуу зарыл. Ал диета жана тамактануу тартибин белгилеп, оорунун күчөшүнөн сактайт. Бирок тилекке каршы көп оорулуулар катуу ооруп, оору далыга, акырекке берилгенде врачка кайрылышат. Мындай учурда өттө таш болгондуктан аны хирургиялык жол менен дарылоого туура келет. Оорунун пайда болушуна ашыкча тамактануу, аз кыймылдоо, убактысыз сейрек тамактануу (өттүн акпай токтоп турушуна шарт түзөт) жана башкалар себеп болот. Зат алмашуу бузулганда же өт акпай токтоп калганда андагы өт кислотасы азайып, өттүн коллоид системасынын туруктуулугу бузулуп, өттүн негизги элементтери (холестерин менен билирубин) чөгүп, кристаллдашат да таш пайда болот. Өт кислотасынын аз же көп болушу киши тамактанган майдын сапаты менен санына байланыштуу болот. Тамак-ашта майдын көп болушу, ошондой эле жетишсиз болушу таштын пайда болушуна түрткү берет. Айрым учурда таш билинбейт, ал кокусунан рентген же ультра үн менен изилдөөдө табылат.
Тамактануу
Оорулуулар дарыгер сунуш кылган тамактануу жана күн тартибин сактоолору зарыл. Күн сайын абада 1 сааттан Кем эмес сейилдөө, аз-аздан бат-бат тамактануу талапка ылайык. Тамакты канчалык сейрек ичсе, өт баштыгында ошончо өт көпкө турат. Ошондой эле тамакты өтө тоё ичүү да зыян. Тамак-ашта организмге керектүү заттар (өсүмдүк жана ак май, кайнатып же бууга бышкан эт, балык жана башкалар) болууга тийиш. Жашылчалардан кызылча, чамгыр, труп өт айдама таасир тийгизгендиктен, аларды майдалап жеген жакшы. Өтүндө ташы бар оорулуулар өткүр, ачуу татымалдарды, пияз, козу кулак, спирт ичимдиктерин жана башкалар пайдаланууга болбойт. Оору кармаган учурда диетаны так сактоо зарыл. Анда мала кызыл чай, сууга бышырылган ботко, кисель, кургатылган ак нан, бышырылган жашылчалар жана башкалар сунуш кылынат.
2021
2021 (эки миң жыйырманчы бир) жыл — толук жыл, Григорий календары боюнча жума күнү башталат. Бул биздин замандын 2021, 3-миң жылдыктын 21, XXI кылымдын 21-жылы.
Кыргызстанда — "Региондорду өнүктүрүү, өлкөнү санариптештирүү жана балдарды колдоо" жылы
Катраң-Башы алюминий кени
Катраң-Башы алюминий кени — Баткен облусунун Кадамжай районунда, Түркстан–Алай кырка тоосунун Түндүк капталында, Катраң-Башы тоосунда, деңиз деңгээлинен 1450–3000 м бийиктикте. Издөө иштери 1964–73-жылы жүргүзүлгөн. Кен аймагы девон менен алгачкы таш көмүр мезгилиндеги карбонат катмарларынан түзүлгөн. Алардын диаспортемирлүү курамында бокситтин 100дөй жикчеси бар. Алюминий кычкылынын өлчөмү 38,38–62,76%, оттук таш модулу 2р–8,4. Алюминий кычкылынын болжолдуу запасы 4110 миң тонна.
Абдрахман Аптабачы
Абдрахман Аптабачы – кыргыз-кыпчак урууларынын төбөлү, Кокон хандыгындагы мамлекеттик ишмер жана кол башчы. Мусулманкул аталыктын уулу. 1845-жылы 14 жашар Кудаяр белгилүү бий Мусулманкулдун жардамы менен такка олтурган. Мусулманкул хан тукуму менен туугандашуу үчүн кызын Кудаяр ханга турмушка берген. Ошол кездеги жаш Абдрахман Кудаярдын бир тууган кайниси катары ордодо чоңоюп, курбалдашы Кудаяр менен теңтуш болуп өскөн.
Атасы 1852-жылы Кудаяр хандын буйругу менен өлтүрүлгөндүгүнө, көз алдында кыпчак туугандарын кырдыргандыгына карабай, баарына чыдап, акырындык менен жөнөкөй «аптабачылык» кызматтан (хан колуна суу куюучу бала) ордодогу негизги бийлик – миң башылыкка чейин жеткен. Абрахман Аптабачы зордук-зомбулук, алдым-жуттумга аралашкан эмес. Өзүн сак кармап, ажылык такыбалыгын так аткарган киши болгон. 1870-жылдардын башында ал кыргыз бийлери менен байланышып, Кудаяр ханды алмаштырууну көздөгөн.
Аптабачы лейлектик кыргыздардын чапкылык уруусунун бийлерине көтөрүлүшкө чыгуу зарылдыгы жөнүндө кат жазган. Натыйжада, лейлектиктер кокон хандарынын Кожент ш-нда жашап жаткан урпактарынын бири – Садыкбектин уулу Абдыкеримбекти чакырышып, хан көтөрүшкөн. Көтөрүлүшчүлөргө каршы Кудаяр хан 7 паңсаттын башчылыгында чоң кошуун жиберип, кыймылды аёосуз баскан. Кыргыздар тоого качып кетишкен. Ошол мезгилде Россиянын карамагында турган Кожентке кайткан Абдыкеримбекти орус бийликтери Кудаярдын сунушу боюнча Кокон ордосуна туткун катары тапшырышкан. 1873–74-жылдары ал Кудаяр ханга каршы көтөрүлгөн Полот хандын, Мамыр Мерген уулунун, Абдылдабектин жана башка кыргыз бийлеринин көтөрүлүшчүлөрүнө каршы турган (Искактын 1873–74-жылдардагы Аксы көтөрүлүшү). Бирок, 1875-жылдын августунан баштап ал Россия баскынчылыгына каршы күрөшкө чыгып, Кокон хандыгын сактап калуу үчүн Полот хандын элдик-боштондук кыймылына жигердүү катышкан. Россия баскынчылыгын токтотуп калууга көзү жетпеген Абрахман Аптабачы 1876-жылы январдын акырында М. Д. Скобелевге Анжияндан 8 чакырым түштүктө турган Индукыштакта багынып берген. Абрахман менен кошо кыймылдын белгилүү жетекчилеринен болгон 26 бий жана бектер, 400 жигит багынган. Аптабачы Ички иштер министринин чечими менен Екатеринбург шаарына жөнөтүлүп, жылына 3000 рубль көлөмүндө маяна алып жашап турган. 1881-жылы 1-январдагы буйрук менен орус падышачылыгы Абрахман Аптабачыга милициянын полковниги деген чин ыйгарып, полициялык көзөмөлдөн куткарган. 1881-жылы 25-февралда Абдрахман Мекеге барууга уруксат сурап, борбордук бийликке кат жазган. Бирок каттын жообун алууга үлгүрбөй, 1881-жылы 25-майда көз жумган.
Топкая (Ача куймасы)
Топкая — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Томск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ача дарыясынын сол жээгинен 28 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Абдрахман Аптабачы
Адабият
Кыргыз тарыхы.Энциклопедия. Бишкек, 2003 “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А. Асанов, жооптуу ред. А. А Асанканов” Ред. кеңеш: Ө.Ж Осмонов (төрага), Т.Н Өмүрбеков (жооптуу катчысы), А.Жуманалиев ж.б.”
Топкая (Ача куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Кемерово шаарынын аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Алёна Ланская
Алёна Ланскáя (1985-жылы 7-сентябрда, Беларусьтун Могилёв шаарында төрөлгөн) — белорус ырчысы, Беларусь Республикасынын эмгек сиңирген артисти. Еврокөрүнүү 2013 ыр сынагында Беларусь өлкөсүнүн өкүлү.
Дежнёв тумшугу
Дежнёв тумшугу – Евразия материгинин түндүк-чыгыш чети. Чукча жарым аралында. Абсолюттук бийиктиги 741 мге чейин. Деңиз жак капталы өтө тик. Орус жер кезүүчүсү С. И. Дежнёвдун урматына аталган; анын маяк-эстелиги тургузулган.
Бүбү
Бүбү, Бүбү бакшы — бакшылыкты билген аял киши.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Богдo-гэ-гэн
Богдo-гэ-гэн (моңголчо богдо өтө касиеттүү, ыйык; гэгэн жарык) Моңголиядагы лама чиркөө башчысына ыйгарылуучу наам. Ламаизм дини үстөмдүк кылган мезгилде, 17-кылымдын орто ченинде жогорку лама иерархы тарабынан кабыл алынган. 1641-ж. Ундур-гэгэн (1635-1724) биринчи Богдо-ггэ-гэн болуп жарыяланган. Тышкы Монголия автономия болуп турган учурда (1911-19) акыркы сегизинчи богдо-гэ-гэн Чжемцзундамба-хутухта (1870-1924) анын теократиялык башкаруучусу болгон. Моңгол элдик революциясынан (1921) кийин анын укугуна чек коюлган (чечүүчү роль элдик өкмөттүн колунда болгон). 1924-ж. Чжемцзундамба-хутухта богдо-гэ-гэн өлгөндөн кийин Моңголия Эл Республикасы болуп жарыяланган.
Ксистоцера
Ксистоцера (лат. Xystocera globosa) – узун мурут коңуздардын бир түрү.
Ахтамар
Ахтамар - армян падышалары Арцрунилердин Ван көлүнүн (азыркы Турциянын аймагы) аралында жайгашкан резиденциясы (10-11-к.). Ахтамарда дубалдары жана таштары ар түрдүү оймо-чиймелер менен кооздолгон армяндардын о. кылымдагы архитектурасынын эң сонун эстеликтери бар. Ыйык крест чиркөөсү (915-921) жана 10-кылымдагы порттун урандысы сакталып калган.
Усть-Зиган (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Усть-Зиган — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Куганак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 39 киши. Почта индекси — 453156, ОКАТО коду — 80249840004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Пальпация
Пальпация (латын тилинен palpatio «кармалап көрүү») — ооруга диагноз коюу максатында дененин айрым бөлүгүн кармалап, сыйпалап көрүү ыкмасы.
Пальпациянын жардамы менен сырткы ткандардын жана ички органдардын ордун, бетинин өзгөчөлүгүн, нымдуулугун, температурасын, көлөмүн, формасын, кыймылын, катуу же жумшактыгын жана изилденүүчү органдардын оорусун жана башкалар аныктоого болот.
Кепер-Арык
Кепер-Арык (Кепер-Арык) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Москва районундагы айыл. Ак-Суу айыл округу составына кирет.
Континент платформасы
Континент платформасы (Continental Shelf): Акыркы мезгилдерде деңиз аймагын ээлөө укугу жаатында жана эл аралык мамилелерде көп талкууланган бул түшүнүк эң биринчи II Дүйнөлүк согуштан кийин 1946-жылы АКШ министри Труман тарабынан сунуш кылынган. Труман өлкөлөрдүн кара сууларынын ары жагындагы деңиз түбүндөгү байлыктарды колдонууга укуктуу экендигин айтуу менен бирге, бул деңиз түбүндөгү жерлерди континент платформасы деп атаган. АКШнын мындагы максаты Мексика булуңундагы нефть түйүндөрүн изилдөөгө киришүү болчу. Бул тема кийинчерээк кайрадан илимий түрдө эл аралык форумда 1958-жылы Женевада болгон БУУнун Биринчи Деңиз Укуктары жөнүндөгү Конференциясында талкууга коюлган жана келишим түзүлгөн. Келишимде өлкөлөрдүн кара сууларынын жээктеринен баштап 200 метр тереңдикке чейинки деңиз түбүндөгү аймак континент платформасы болуп эсептелиши тууралуу айтылган. Демек, деңиздин кеңдиги эмес, тереңдиги карала баштаган. Континент платформасы аймактагы үстүнкү гана бетте эмес, анын түбүндөгү да жерлерди камтып калды. Жогорудагы айтылган келишимге ылайык, континент платформасы эки өлкөнүн ортосунда кала турган болсо, аны бөлүштүрүү кайрадан эки өлкөнүн келишимине жараша болот. Келишим түзүлбөгөн болсо, анда эки өлкөнүн ортосундагы бул деңиздин ортосундагы меридиан сызыктарына карай бөлүштүрүлөт. Мындан сырткары бул келишим аралдардын да континент платформасы болуп эсептелбегендигин тастыктайт.
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Кыргызстан молибден кендери
Кыргызстандын аймагынан молибденди биринчи жолу 1927-ж. Жумгал тоо кыркасында Ортокууганды суунун алабынан геолог А. А. Аверин тапкан. Кийин Жон Арык, Төлөмүш, Кашкасуу, Кум Бел сыяктуу көптөгөн жерден молибдендин майда кенчелери табылган. Азыр 180дей молибденден гана турган жана башка металлдардын курамында молибдени бар кендери жана кенчелери белгилүү. Алар пайда болушу жагынан пегматиттик, контакт-метасоматоздук, гидротермдик жана чөкмө-метаморфогендик болуп ажыратылат. Республиканын аймагында молибден рудалары текши таралган эмес. Түндүк Теңир-Тоо аймагында негизинен бардык жерде кембрий-ордовик мезгилдеринин катмарларында эндогендик жол менен пайда болгон молибден кендери кезигет. Фергана–Какшаал жана Чаткал — Курама бүктөлүү облустарында жогорку каледон мезгилине таандык интрузия тектерине байланыштуу.
Республиканын аймагында бир катар келечектүү рудалуу аймактарды бөлсө болот. Алардын негизгилери: Төлөк-Кызылбел, Сарыжаз молибден-ванадийлүү району (Төмөнкү Күрмөнтү, Каратөр, Сарыжаз), Көктопурак-Соңкөл жана Чыгыш Алай молибден-вольфрамдуу району (Кашкасуу-1, Кындык, Кичи Алай батолитинин түштүк капталы). Келечеги бар молибден кендери көбүнчө Түндүк Теңир-Тоо ( Чоң Өрүктү-1, Коргон, Кубакы) менен Ортоңку Теңир-Тоодо (Курутегерек, Өрттөнгөнтөр ж. б.) жайгашкан.
Бoгдыxан
Бoгдыxан (моңголчо богдохан ыйык башкаруучу) манчжур династиясынан чыккан Кытай императорлорунун титулу. 16-17-кылымдардагы орус грамоталарында Кытай императорлору богдыхан деп аталган.
Катулл Гай Валерий
Катулл Гай Валерий (биздин заманга чейинки 87 же 84, Верона – биздин заманга чейинки. 54-жыл чен, Рим) – рим акыны. «Неотерик» акындар (Цпцерондун аныктамасы боюнча «жаңы акындардын») ийриминин эң бараандуусу. Сүйүү лирикасы күчтүү сезими менен айырмаланат. Көбүнесе сүйүү ырларынын, эпитамалардын, эпиграммалардын, «Пелея менен Фетиданын үйлөнүү тою», «Аттис» сыяктуу поэмалардын автору.
Абулгазы Бахадур хан, тарыхчы
Абулгази Бахадур хан (1603–1663) – шейбаниддер тегинен чыккан Хива ханы, 1603-ж. Үргөнчтө туулган, Араб-Мухамед-хандын уулу, өлгөн жылы 1664-ж., өз заманынын көрүнүктүү тарыхчысы. Абулгази 17 жашында атасынан алсыраган мамлекетти кабыл алган, бир туугандары тарабынан кошуна Сеффефилер мамлекетине (Иран) куулган. 1644-ж. Үоргөнчкө кайтып келген Абулгази көчмөн өзбек урууларынын колдоосу менен такка олтурган, калмактарга, Бухара эмирлигине каршы күрөшкөн. 1663-ж. тактыдан өз уулу Мухамед Ануш үчүн баш тартат, 1664-ж. дүйнөдөн кайткан. Өз мезгилинин билимдүү адамдарынан болгон, эски кол жазмаларды көп окуган, түрк элдеринин тарыхын дурус билген инсан болгон. Анын «Шажарай-йи-таракима» жана «Шажарай-и-түрк» («Түрк элдеринин санжырасы», «Түркмөндөрдүн санжырасы») аттуу эки эмгеги белгилүү. Эмгектерде Борб. Азиянын элдеринин тарыхы боюнча баалуу тарыхый, этнографиялык маалыматтар кездешет. Абулгази Бахадур-хан бул эмгектерди жазууда Рашид ад-Диндин «Жами ат-Таварихин» негизги булак катары пайдалангандыгы байкалат. Анын маалыматтарын кыргыз тарыхчылары Осмоналы Сыдык уулу менен Белек Солтоноевдер кыргыздардын тарыхын изилдөөдө пайдаланышкан. Абулгази Бахадур-хандын эмгеги учурда илимдеги маанилүүлүгүн жогото элек.
Маматова, Үрүниса
Маматова, Үрүниса – акын. Кара-Кулжа районундагы Октябрь айылында 1951-жылы 29-январда туулган.
Дезинвазия
Дезинвазия (дез... жана лат. invasio — кол салуу, кууп чыгуу) — адам, мал жана өсүмдүктүн инвазия ылаңдарынын козгогучтарын (гельминттердин жумуртка жана личинкаларын, кокцидиялардын ооцисталарын) айлана-чөйрөдөн жок кылуу чараларынын комплекси. Ал механикалык (имаратты тазалоо, жуу, жерди айдоо), физикалык (от, кургак ысытуу, суу буусу жана башка), химиялык (ксилонафт, бир хлордуу йод, жегич натрий  жана башка) жана биологиялык ыкмалар менен жүргүзүлөт.
Маматова, Үрүниса
Чыгармачылык жолу 8-классты аяктап жатканда, акыркы коңгуроо күнү Өзгөн райондук «Октябрь туусу» гезитине «Кош мек-тебим» деген ырынын чыгышы менен башталган. Андан кийин ыр-лары облустук, республикалык басмасөздө жарыяланып келди.
«Ак куш» денен алгачкы ырлар жыйнагы 1982-жылы жарык көргөн.
1991-жылдан Кыргызстан Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Кыргызстан ЛКЖС БКнын Ардак грамотасы менен сыйланган.
Кыргыз тилинде
Ак куш: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1982. – 55 б.
Октябрь (Иглин району, Башкыртстан)
Октябрь — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Тавтиман айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 191 киши. Почта индекси — 452400, ОКАТО коду — 80228855006.
Ксифазия
Ксифазия (лат. Xiphasia) – кандекбалыктардын бир түрү.
Октябрь (Иглин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Сюнь-цзы
Сюнь-Цзы (кыт. 荀子) (б. з. ч. 313/290, Чжао падышалыгы — б. з. ч. 238/215 кийин, Чу падышалыгы) – байыркы кытай философу. Ал байыркы Кытайдагы көптөгөн философиялык мектептердин жана багыттардын көз-караш сунуштарын сын көз менен кабылдаган жана аларды өзүнүн окуусуна пайдаланган; жаратылыш жөнүндө бир кыйла туура ой жүгүртүлгөн илим түзгөн.
Ал боюнча, мисалы: асман түшүнүгү мистикалык чексиз укуктуу башкаруучуну туюндурбайт, асман жөн гана табигый кубулуштардын топтому жана анда дүйнөлүк жаратуучу жашайт деген түшүнүк таанылат. Бардык кубулуштардын жана нерселердин келип чыгышы жана өнүгүүсү айлампа боюнча жүрөт жана оң маанидеги Ян, терс маанидеги Инь деп аталган эки күчтүн өз ара аракеттенишүүлөрү менен түшүндүрүлөт.
Сюнь-Цзынын ою боюнча аңдап-билүү процесси сезүү органдардын күбөлөндүрүүсүнөн башталат. Бирок адам сезим тажрыйбасынын берген маалыматтарына ой жүгүртүүнүн натыйжасында гана туура жана ар тараптуу элестөөлөрдү ала алат. Сюньцзынын адам жаратылышынын тубаса арам сапаттары жөнүндөгү теориясы кеңири белгилүү болуп пайдаланылган. Адамдагы бардык жакшы сапаттар тарбиялоо процессинде жаралат. Сюнь-Цзынын окуусу кытай философиясынын андан ары өнүгүүсүнө терең таасир тийгизген.
Дезинфляция
Дезинфляция – 1) инфляциянын өсүү темпин төмөндөтүү же аны толук токтотуу; 2) баанын өсүшүнүн темпин төмөндөтүү. Өкмөт дезинфляцияны көбүнчө инфляцияны жана төлөм балансынын тартыштыгын жоюу үчүн пайдаланат. Дезинфляциялык саясат төмөнкү киреше түшүрүү иш-чараларын: салыкты көбөйтүү‚ проценттин өлчөмүн чоңойтуу‚ баага жана кирешеге көзөмөлдү өзүнө камтыйт.
Каса Колорада (Нү-Мексико)
Каса Колорада (Нү-Мексико) (Casa Colorada) — Нү-Мексико штатынын Valencia округуна караган АКШ шаары.
Быжы (топоним)
Быжы (топоним) — топоним. Кыргыздар калмактардан Ала-Тоону бошотконго чейин Б-ны алар жердеп турганы айтылат (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 576-инв., 539-б.). Кочкор өрөөнүнүн түштүгүндөгү тоолуу аймак, өзөн.
Красноярск метросу
Красноярск метросу – Красноярск шаарынын метросу. Метросу 2026-жылы ачылат.
Кожояр кум-шагыл кени
Кожояр кум-шагыл кени Ысык-Көл районунда, Кожояр кыштагынан 0,5 км чыгышта, Күнгөй Ала-Тоонун түштүк капталындагы Ак-Суу суусунун оң өйүзүндө, деңиз деңгээлинен 1800–1900 м бийиктикте. 1972-ж. Түндүк Кыргыз геол. экспедициясы тарабынан геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлгөн. Кен аймагын ортоңку төртүнчүлүк мезгилинин аллювий чөкмө тектери түзөт. Кум менен шагыл суунун кашат тектирин бойлой жайгашып, 1–2 кмге созулат. Калыңдыгы 25–30 м. Мындагы койташтар 37,25%, шагыл – 36,09%, кум – 26,54%, кумдагы чаң 3%. Шагылды чаңдан арылтып жуугандан жана талкалап майдалагандан кийин "300" маркасындагы бетонду алууга болот. Запасы А+В категориясы боюнча 4620 миң м3, С1 – 7934 миң м3, кумдуку А+В – 931 миң м3.
Кыргызстан мышьяк кендери
Кыргыз Республикасынын чегинде мышьяктын 200дөй кени жана кенчеси белгилүү. Алар негизинен полиметалл, алтын, калай, вольфрам, сурьма жана сымап кендеринде кошумча түрүндө кезигет. Ошону менен бирге мышьяктан гана турган нагыз кендери (Үч эмчек ж. б.) жена кенчелери (Турук, Бел Алма, Үч Көл ж. б.) да белгилүү. Мышьяк кендери негизинен Түштүк Кыргызстанда жайгашкан.
Араб тили
Бардық араб өлкөлөрүнүн жана Сомали менен Жибутинин расмий тили. БУУнун Генералдық Ассамблеясынын жана башқа органдарынын расмий тилдеринин бири. Араб тилинде жана анын диалектилеринде сүйлөгөндөрдүн саны 422 млн. киши (2009-ж).
Орто қылымдарда араб тили Чығыштағы бардық мусулмандар үчүн диндин, илимдин жана адабияттын тили болғон.
Араб тили магриб, Египет-Судан, Сирия-месопотамия, Арабиялық, Орто Азиялық диалекттер топторуна бөлүнөт. Морфологиялық түзүлүш боюнча флективдүү тилдерге кирет.
Абшырсай аска бетиндеги сүрөттөр
Абшырсай аска бетинбеги сүрөттөр – Ноокат районундагы Көк-Жар кыштагынан 5 км. түштүк тарапта Абшырсай капчыгайында жайгашкан байыркы археологиялык эстелик. Асканын бооруна эчки-текелердин, даңазалуу Дабан аргымактарына окшош жылкылардын сүрөттөрү тартылган. Археолог Ю. А. Заднепровский тарабынан изилденген.
Ахунова Турсуной
Ахунова Турсуной (1937 — 1983) — Өзбекстандын колхоз өндүрүшүнүн ишмери. Ташкен областынын Янги-Юл районундагы Киров атындагы колхоздун комплекстүү механикалаштырылган бригадасынын бригадири. Социалисттик Эмгектин Баатыры (1959, 1978). 1962-жылдан КПССтин мүчөсү. Ахунова-комбайн менен пахта теруүдө жогорку көрсөткүчкө (1956-59-ж. 367 т, 1961-62-ж. 347 т) жетишкен биринчи аял. Ахунованын өрнөгү боюнча миңдеген аял пахта жыйноочу машиналарды айдай - башташты. Ал Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган. Лениндик сыйлыгынын лауреаты (1967). Ахунова СССР Жогорку Советинин 6-7шайл. депутаты.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Койлу графит кени
Койлу графит кени - Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районунда, Эңилчек кышаарынан 30 км аралыкта, Койлу өрөөнүнүн оң жээгинде, деңиз деңгээлинен 3600-3700 м бийикте. Кен 1983-95ж. изилденген. Байыркы метаморфизмделген калың катмардын ичинде, графиттешкен гранит-гнейс линзасы менен кендүү катмар, калыңдыгы 30-100 м, узундугу 3 км болгон графиттүү горизонтту түзөт. Графит кабаты 10 мден 500 мге жетип, калыңдыгы 3-4 мден 20-75 мге чейин өзгөрөт. Кабаттагы графиттин өлчөмү 1%тен 27%ке чейин. Иргелген концентратта графит 89%ке жетет. Изилдөөнүн негизинде (Украина ИА) алмаз күкүмү жана кристаллдары алынган. Арпа-Такыр участкасында графит кен ташынын С1+С2 категориясы боюнча запасы 7717 миң т, графит - 268 миң т.
Ксифинемалар
Ксифинемалар (лат. Xiphinemae) – өсүмдүктөрдүн мите жумуру курттарынын бир уруусу.
How Deep Is Your Love
"How Deep Is Your Love" - 1977-жылы жаздырылып, ошол эле жылдын сентябрь айында сингл болуп чыккан Bee Gees'тин ыры. Башында Ивонн Эллиманга арналып жаткан, бирок кийин авторунун аткаруусунда "Ишемби кечинин калтыратмасы" (англ. "Saturday Night Fever") тасмасында жаңырган. АКШнын улуттук хит-парадында биринчи орунга ээ болгон. 1996-жылы Улуу Британияда Take That'тин аткаруусунда биринчи орунга ээ болгон. "Мыкты вокалдык дуэт же топ менен поп аткаруу" наминациясында "Грэмми" сыйлыгын алган.
Мамбетаипова, Шакен
Мамбетаипова, Шакен (1936–1995) - акын, сүрөтчү. Тоң районундагы Туура-Там айылында 1936-жылы 20-ноябрда туулган. 1951-жылы Жети-Өгүз районундагы Покровка айылында турмуш-тиричилик комбинатына тигүүчү болуп кирген. 1960-жылы өзүнүн оюулар чийилген альбому менен Фрунзедеги Кыргыз ССРинин Сүрөтчүлөр союзуна кеңеш алуу үчүн келет жана Көркөм фонддун килем жасоочу цехине саймачы, Фрунзе шаарындагы көркөм буюмдар фабрикасынын башкы сүрөт-чүсү болуп орношкон. 1965-жылы Оштогу ВЛКСМ атындагы жибек комбинатына которулуп, көчүрмөчү болуп иштейт. 1966–1970-жж. Көркөм окуу жайынын прикладдык бөлүмүндө окуган. Ошол эле мез-гилде Кыргыз ССРинин Тарых музейине сүрөтчү-реставратор болуп иштейт. 1968-жылы Бүткүл дүйнөлүк студенттердин жана жаштардын IX фестивалына катышып, жергиликтүү өнөр жай ми-нистрлигинин борбордук конструктордук техникалык бюросунун көркөм ишканасында улук инженер-сүрөтчү болгон.
1971-жылдан СССР Сүрөтчүлөр союзунун мүчөсү.
1975-жылдан Кыргыз ССРинин маданиятына эмгек сиңирген ишмер. 1994-жылдан «Кыргыз Республикасынын Эл сүрөтчүсү».
Чаткал өрөөнү
Чаткал өрөөнү - Түштүк-Батыш Теңир-Тоодо, Чаткал жана Пскем кырка тоолорунун аралыгында 900–2500 м. бийиктикте жайгашкан. Узундугу 200 км, туурасы 20 километрдей. Чаткал өрөөнүн төр жагы кууш. Чаткал суусун бойлото кеткен ичке тилкелер акырындап кууш капчыгайга, анан кенен төрлөргө өтөт. Чаткал, Чандалаш суулары кошулган жеринде Чаткал өрөөнү түштүк-батышты көздөйкеңейип жазы түздүккө айланат. Бул түздүктөр айрыкча Чаткал  суусунун оңөйүзүндө бир кылка болуп созулат. Алардын чет-жакалары акырындап тоо таянган байыркы конус шилендилерине жана тоо капталдарына өтөт. Өрөөндө шагыл, кум, чопо менен төшөлгөн 4 тектир бар. Алардын үстүнкү беттери  майда  суулардын өзөндөрү менен тилмеленген. Чаткал өрөөнүн сол жээгиндеги жантайыңкы түздүктөр байыркы конус шилендилеринен, делювий, пролювий жана элювий чөкмөлөрүнөн түзүлгөн. Тоо таянган чет-жакаларында неогендин кызыл түстүү  чөкмөлөрү жердин үстүнө чыгат. Кумбел тоосунун түндүк-чыгыш четинен кесип өткөн жерде кууш капчыгайга айланып, интрузия тоо тектери жатат. Төмөнүрөөк өрөөн 10 кмге  кеңейип (Ак-таштан ылдый) кайра  капчыгай болуп кетет. Чаткал өрөөнү структурасы боюнча синклиналдык бүктөлүү; ийилүүгө палеозой фундаменти жана анын үстүндөгү кайнозой тектери да дуушарланган. Климаты мелүүн континенттик, жайы салкын, кышы суук. Жылдык орточо температурасы өрөөндүн таманында 2,1°С, январдыкы –10,5°С, июлдуку 16,7°С. Жылдык жаан-чачыны төмөн жагында  350–450 мм,  башында 700 мм. Агын суулары — Чаткал  жана  анын  куймалары. 2500 м  бийиктикке  чейин  шыбак-трага-кант-төө  тапандуу шыбак  кылкандуу  кургак  талаа, 2000–3000  мде шыбактуу  кылканактуу  талаа,  бадал  аралаш шалбаалуу талаа, сейрек арча токою, 3000–3500 мде кылкандуу (негизинен  бетегелүү),  түркүн чөптүү, өлөң-шалбаалуу талаа, субальп шалбаасы,  аска-зоока, шагыл таш, кармөңгү жатат. 3000 м бийиктикке  чейин  аюучач, шашыр кеңири таралган. Өрөөндүн жогорку бөлүгүндө (Каратокодо) карагай токоюнун массиви бар. Чаткал өрөөнү респ-кадагы маанилүү  тоют  базасы катары белгилүү. Мында Ош облусунун, Талас районунун жана Өзбекстандын малы жайылат. Өрөөндө Жаңыбазар, Тегирменсай, Канышкыя, Айгыржал кыштагы жайгашкан.
Былкылдак
Былкылдак — топоним, кыргыз эли жайлаган жерлердин бири. Манастын колу Бээжинге аттанганда Б. аркылуу өткөнү да айтылат (Сагымбай Орозбаков, 4. 130).
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Адетальдегид
Адетальдегид, уксус альдегид и, СНзСНО - кескин жыттуу, түссүз суюктук, эрүү t 124°C, кайноо t 20,8°С Суу, спирт жана эфир менен барлык көлөмдө аралашат. Касиеттери альдегиддерге окшош, алъдолдук конденсация реакциясына оңой кирет: 2СН3СНО ->- СНзСН(ОН) - СН2-СНО. Минерал кислоталарынын катышуусунда паральдегидге (СНзСНО)з жана метальдегидге (СНзСНО)4 полимерленет. Бул эки полимерди күкүрт кислотасы менен кошуп ысытканда, Адетальдегид пайда болот. Адетальдегид сымап тузунун катышуусунда ацетиленге суу кошуу менен 95°Сде алынат (Кучеров реакциясы).
Адетальдегид уксус кислотасын, уксус ангидридин, бутадиенди, ацетальдолду, жасалма чайырларды алууда колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Гандизм
Гандизм - М. К. Ганди (1869-1948) иштеп чыккан коомдук-саясий жана диний-философиялык окуу, индия элинин улуттук-боштондук кыймылынын идеологиясы. Гандизмдин негизги саясий принциптери: көзкаранды эместикке, Индиянын эгемендүүлүгүнө тынчтык жол менен күч колдонбой, күрөшкө кеңири массаны, элдин бардык катмарларын катыштыруу аркылуу, согушсуз жетүү; Индиянын улуттук конгрессинин жетекчилиги астында, кастасына, улутуна, динине карабай, бардык индиялыктарды боштондук үчүн күрөшкө бириктирүү. Гандизмдин дагы бир олуттуу өзгөчөлүгү: патриархалдыкмамилелердиидеалдаштыруу, айыл жамаатташтыгын кайрадан калыбына келтирүү чакырыгы, элдин диний сезимдерин жандандырууга колдоо көрсөтүү болгон. Ал тандап алган күрөштүн тактикасы сатьяграха (акыйкаттагы туруктуулук) деп аталып, эки формада кызматташпоо жана жарандык баш ийбестик көрсөтүү аркылуу жүзөгө ашырылган. Кызматташпоо деген, англичандар ыйгарымыш эткен мансап даражаларынан баш тартуу, окуу жайларда өкмөт атайын уюштурган тынч демонстрацияларга бойкот жарыялоо, ал эми жарандык баш ийбестик колониячыл бийликтин айрым мыйзамдарын бузуу, саясий ишташтоого чыгуу, кээ бир учурларда салык төлөөдөн баш тартуу сыяктуу ишчаралардан турган. Гандизм тактикасына оторчул бийлик менен болгон жаңжалдарды, коомдук келишпестиктерди сүйлөшүү, макулдашуу жолдору менен чечүүгө умтулуу мүнөздүү. Гандизмдинфилософиялык системасы Кудай менен Акыйкатты төп катары эсептөөдөн келип чыгат. Бул окуунун мүнөздүү белгиси коомдук иштерди адептештирүү, көп нерселерден өзүн ыктыярдуу түрдө чектөө. Ошондуктан гандизмдин автору саясий максаттарга караганда, ага жетүүнүн моралдык каражаттарын биринчи орунга койгон. Индия эгемендүүлүккө жеткенден (1947) кийинки мезгилде бул агымдын коомду социалдык, экономикалык, саясий жактан өнүктүрүү методдорун колдонуу маселелери боюнчагандизмдин жолун жолдоочулардын арасында олуттуу пикир келишпегендиктер бар.
Коминформ
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Линтовка (дарыя)
Линтовка — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тавда дарыясынын оң жээгинен 694 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 84 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Абдылас Малдыбаев
Абдылас Малдыбаев (7-июль 1906, Кара-Булак айылы, Кемин району, Чүй облусу — 1-июнь 1978, Фрунзе, Кыргыз ССР) — советтик кыргыз композитор, ырчы (тенор) жана артист, кыргыз профессионал музыкасына негиз салуучулардын бири. Кыргыз Республикасынын искусствого эмгек сиңирген ишмери (1937), СССР эл артисти (1939). Москва консерваториясын бүтүргөн. 1930-жылы Фрунзе музыкалык техникумунда директор, 1933-жылыдан Кыргызстан музыкалык студиясында (кийин опера жана балет театры) артист, 1939–67-жылы Кыргызстан композиторлор союзунун төрагасы, 1953–54-жылы М. Күрөңкеев атындагы музыкалык хореография окуу жайынын директору болгон. Малдыбаевдин чыгармачылык иши 1922-жылы дан башталган. Алгачкы ырлары («Акинай», «Кызыл жоолукчан», «Өмүр», «Забойщиктер») эл арасына кеңири тарап, обончу катары таанылган. М. 300дөй чыгарма жараткан (анын 200дөйү ыр). Композитор В. А. Власов, В. Г. Фере менен бирге «Ажал ордуна» музыкалык драмасын, «Айчүрөк», «Патриоттор», «Манас», «Көл боюнда», А. Веприк, М. Абдраев менен бирге «Токтогул» операсын жана Кыргыз ССР гимнинин музыкасын жазган. М. В. Власов, В. Фере, М. Абдраев ж. б. композиторлор менен бирге кантаталарды, вокалдык-симфониялык чыгармаларды жараткан. Ал драма жана опера спектаклдеринде бир катар элестүү  образдарды түзгөн. Мисалы: «Алтын кыз» музыкалык драмасында Кузнецовдун, «Ажал ордунда» Бектурдун, «Айчүрөк» операсында Күлчоронун, «Айдар менен Айшада» Телтайдын, «Аршин мал алан» музыкалык комедиясында Аскердин, «Евгений Онегин» операсында Ленскийдин, «Токтогулда» Керимбайдын ролун аткарып, ар кыл мүнөздөгү каармандардын образын артист-тик чоң чеберчилик менен ойногон. Малдыбаев Кыргыз Республикасынын Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1970). СССР Жогорку Советинин депутаты (1937–46). Ленин, Октябрь Революциясы, үч Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган. Малдыбаевдин ысымы менен Кыргыз опера жана балет театры, Бишкек шаарынын бир көчөсү аталган.
(I've Had) The Time of My Life
"(I've Had) The Time of My Life" - Билл Медли (англ. Bill Medley) жана Женнифер Уорнс тарабынан "Булганч бийлер" (англ. Dirty Dancing) тасмасынын жыйынтыктоочу ыры катары ырдалган ыр. Сингл Кошмо Штаттарда "Булганч бийлердин" популярдуулугунан улам бир апта бою Billboard Hot 100 хит-парадынын башында болгон, "Adult contemporary music'те 4 апта бою 1-орунда турган. Сингл Улуу Бринтанияда 1987-жылдын ноябрында 6-орунду, 1991-жылдын январында болсо, 8-орунду ээлеген.
Украина Советтик Социалисттик Республикасы
Украина ССР (Советтик Социалистик Республикасы) (Українська РСР (Радянська Соціалістична Республіка)) — КСРБнын курамында болгон мамлекет. Башкалаасы жана ири экономикалык маданий борбору - Киев шаары.
Түрктөр
VI кылымда Орто Азияда жаңы көчмөн империя пайда болгон.Б.з VIкылымында Ашина уурусу бийлеген Алтайдагы түрктөрдүн өз алдынча мамлекет негизделген. Жаңы баскынчылар, Алтайдан чыккан түрктөр, кыска мезгилдин ичинде Улуу океандан Кара деңизге чейинки бардык элдерди өзүнө баш ийдирген. Империянын негиздөөчүсү Или-хан Истеми каган 553-ж. өлгөн; Тобо хан (581-ж.) өлгөндөн кийин империя эки мамлекетке — чыгыш жана батышка ажыраган; акыркысынын борбору Орто Азиянын батыш бөлүгүндөгү кийинки көпчүлүк көчмөн мамлекеттер сыяктуу эле, усундардын баштагы жерлеринде, башкача айтканда Жети-Сууда болгон. Жети-Суунун жээгинде отуруп туруп жүрүп тарыхында түрктөр бийлеген мезгил өзгөчө зор мааниге ээ болгон. Көчмөн империянын борбору дайыма ар түрдүү өлкөлөрдүн көпөстөрүн өзүнө тартып турган чоң күч болгон, бул жерде өз товарларын, өзгөчө кездемелерди пайдалуу сатышкан, ал көчмөндөргө Кытай тараптан дагы, ошондой эле Батыш Азиядан дагы алып келинген негизги буюм болгон. VII кылымда Ферганада ондогон жылдарга созулган коогалаңдар менен бирге, бул кырдаал Батыш Азиядан Кытайга кеткен негизги соода жолунун түндүктү көздөй жылышына түрткү болгон. Фергана жана Кашкарга кирбестен, саякатчылар Самаркандан түндүк-чыгышка, Ташкен жана Олуя-Ата аркылуу Жети-Сууга, Чүйдүн жээктерине, андан Ысык-Көлдүн түштүк жээги жана Бедел ашуусу аркылуу Ак-Сууга жөнөп турушкан. Менин билишимче бул жол биринчи ирет VII кылымда буддалык табынуучу Сюань Цзанда жана кытайлык «Тан сулалесинин тарыхында» эскерилет; акыркы жыйнак XI кылымда жазылган, бирок анда баяндалган батыш аймактарга тиешелүү маалыматтардын бардыгы VII же VIII кылымдарга таандык. Биз кытайлык маршруттардан Жети-Суу аркылуу өткөн жолдордун кеңири баяндамаларын таба албайбыз; ошентсе дагы бул маалыматтар VII кылымда эле жок дегенде Чүй өрөөнүндө жер иштетүү маданияты болгондугу шексиз жана ал маданият бул жакка Мавераннахрдан (б.а. Аму-Дарыя менен Сыр-Дарыянын ортосундагы маданий аймактан) келгендер тараткан деп ишенимдүү айтууга мүмкүнчүлүк берет, соңку жаңы мезгилде буга окшогон колониялар Кокон хандыгынын тургундары тарабынан негизделген. Сюань Цзандын тушунда Аму-Дарыя менен Чүйдүн аралыгындагы бүткүл өлкө маданий жагынан бир бүтүндүктү түзгөн; жашоочулардын кийими, жазуусу жана тили бардык жерде бирдей болгон. Алфавити, кыязы, түпкү башаты Сириядан чыккан, 32 белгиден турат; жогортодон төмөн жазышкан; ал учурда тарыхый чыгармалары болгон. Кеңири тараган дин, болжолу, манихейчилик болгон. Жашоочулардын сырткы кешпири тууралуу, алар чачтарын түйүп алышкан жана төбөсүн ачык калтырышкан деп айтылат; айрымдары чачын таза кырдырып салышкан жана чекелерин жибек чүпүрөк менен байлап алышкан. Тургундардын жарымы жер иштетүү, экинчи жарымы соода менен кесиптенишкен; соода борбору «Суй-е (Чүй) дарыясындагы шаар» болуп, кыйла кийинки мусулман даректеринде Суяб деген атты алып жүргөнүн жана Кастек ашуусунан түштүк жакта жайгашкандыгын биз төмөндө көрөбүз. VII кылымда эле Суябда ар түрдүү өлкөлөрдүн көпөстөрү жашаган. Анын батыш тарабында ондогон шаарлар болуп, анын ар биринде бири-бирине көз карандысыз башкаруучулары болгон, бирок бардык башкаруучулар түрктөргө баш ийген.
Адатта Суябдын айланасында батыш түрктөрдүн каганынын ордосу турган; ушул эле жерде Сюань Цзандын кагандардын бири менен жолугушуусу болгон. Каган жашыл жибек чапан кийип келген; анын чачы коё берилип, отурукташкан жергиликтүү элдердики сыяктуу 10 фут узундуктагы жибек менен башы бир нече ирет айланта чалынып, маңдайы жабылып турган. Кагандан айырмаланып анын бардык жан-жөкөрлөрүнүн чачтары өрүлүп коюлган. Каган чоң чатырда жашаган, анда көптөгөн алтын буюмдар болгон. Чатырдагы кийиздерде жалаң жибек кийимчен төрөлөр эки катар тизилип отурушкан; алардын аркаларында кагандын жан сакчылары турушкан. «Кийиз чатырда жашаган, түркөйү элдин падышасы болсо да, аны тандануусуз жана урматтоосуз кароого мүмкүн эмес эле». Жер кезген кудай адамы чатырга 30 кадамча калганда каган аны тосуп чыккан, ага таазим кылган, котормочусу аркылуу ага бир нече суроо берген жана ал үчүн темир орундук алып келүүнү буюрган. Түрктөр жыгач отургучтарды колдонушкан эмес, Сюан Цзань муну отко сыйынгандыгы менен түшүндүрөт, от жыгачта катылган имиш. Чатырда ошондой эле Кытай жана Гаочань элчилери (б. а. Уйгурия, азыр Үрүмчү, Турпан жана Хами шаарлары турган чөлкөм) олтурушкан. Музыканын добуштары менен үлпөт башталды; авазынын жапайылыгына карабастан алар «кулактын моокумун кандырды жана жүрөк менен жан дүйнөнү суктандырды». Меймандар эт жешти жана шарап ичишти; жер кезген кудай адамына сүт жана өсүмдүктөн даярдалган тамак сунуш кылынды. Үлпөттөн кийин кагандын чакыруусу боюнча кудай адамы будда окуусунун духундагы үгүт-дубасын окуду; ал бүткөндөн кийин каган колун көтөрүп, жерге ийиле таазим кылды жана үгүт-насыятты ишеним менен кабыл аларын жарыялады. Качан окутуучу бир нече күндөн кийин кетүүгө камынганда, бир нече жыл Чанъань (Сианьфу) шаарында жашагандыктан кытайча эң жакшы сүйлөгөн жаш жигитти ага узатуучу кылып беришкен.
Шаболо Хилиши (634—638) кагандын тушунда батыш-түрк эли он муунга бөлүнүп, Чүйдүн батышында беши, чыгышында беши жайгашкан; биринчилери Нушиби, экинчилери Дулу деп аталышкан. Көп өтпөй батыш-түрктөрдүн бул империясы ортосу Иле дарыясы менен бөлүнгөн эки мамлекетке ажыраган. Падышалык кылган тукумдун мүчөлөрүнүн ичинде өз ара тынымсыз чыр- чатактар болуп, ага кытайлар кийлигишип турган. Айрым кагандар кыска убакытка жеке бийлөөнү калыбына келтирүүгө жетишишкен; 651-ж. каган Ашина Хэлу ошенте алган. 657-ж. кытайлар мындан чейрек кылым мурда чыгыш- түрк мамлекетин багындырып алган сыяктуу батыш-түрктөрдү да багынууга алып келген, азыр алардын төрөлөрү кытай титулдарын алышкан жана кытайдын жергиликтүү башкаруучулары деп эсептелишкен. Айрым учурларда түрк төбөлдөрү кытайларга каршы көтөрүлүшкөн жана аларга каршы бул мезгилде Чыгыш Түркстандын бир бөлүгүн ээлеп алган тибеттиктер менен союз түзүшкөн. 704-ж каган Ашина Хуайдао кайрадан бардык он муунду өзүнө баш ийдирген; бирок анын уулу жана мураскору Ашинь Синдин Кулан шаарында өлтүрүлүшү менен батыш-түрктөрдүн падышалык кылган тукуму үзүлгөн (740-жчен).