cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Live stream
Live stream кызматтары коомдук желелерди, видео оюндарды жана секс индустриясы сыяктуу багыттарды өз ичине камтыйт. Facebook Live, Periscope жана 17 сыяктуу колдонмолор пландаштырылган жарнамаларды, таанымал инсандардын иш-чараларын жана ошондой эле колдонуучулар арасындагы түз көрсөтүүлөрдү камтыйт. Twitch.Tv сыяктуу сайттар адамдар видео оюндарды — eSports менен Let's Play'деги оюндар же ылдам чуркоодогудай — ойноп атканын көрүүгө арналган популярдуу каражаттарга айланган. Lifecasting (лайфкастиң) же lifestreaming (лайфстримиң) — чыныгы жашоону Live streamда көрсөтүү иш-аракеттери.
Колдонуучулардын чат бөлмөлөрү аркылуу өз ара алакасы Live streamдын негизги компоненти болуп саналат. Facebook Live жана Periscope дагы түз эфирди алып баргандар менен сүйлөшүү же чатта маектешүүгө катышуу мүмкүнчүлүгүн камтыйт. Көрүүчүлөрдүн өз ара аракеттенүүсүнүн эң мыкты мисалы Twitch Plays Pokémon болуп эсептелет. Анда башкаруучу маалыматка шайкеш келген буйрукту терүү менен көрүүчүлөр Pokémon оюндарын бүтүрүш үчүн кызматташышат.
Байкабаздыктан жасалган кылмыш
Байкабаздыктан жасалган кылмыш – КР кылмыш-жаза мыйзамдары боюнча жеңил ойлуулук же байкабаздык менен жасалган жосун. Эгерде адам өз аракетинин (аракетсиздигинин) коомдук коркунучтуу кесепеттерин баамдай алса, бирок жетиштүү негиздер болбосо деле өзүнө өзү ишенип, аларды болтурбайм деп ойлосо, кылмыш жеңил ойлуулук менен жасалган кылмыш катары таанылат. Эгерде адам өз аракетинин (аракетсиздигинин) коомдук коркунучтуу кесепеттерин баамдай албаса, бирок аларды баамдоого тийиш болсо жана баамдоосу мүмкүн болсо, кылмыш этиятсыздык менен жасалган кылмыш деп табылат.
Дешт, дашт
Дешт, дашт – Иран тайпак тоолорундагы, ошондой эле Орто Азия жана Батыш Кытайдагы чөлдүү түздүктөр. Жери кургак, шагыл таштуу, шорлуу келет. Термин чөлдөрдүн энчилүү аттарынын курамдык бөлүгү катары да кездешет; Мисалы, Деште-Кевир, Деште-Лут, Дашти-Марго жана башка чөлдөр. Дешт тажикче, фарсча, афганча – түздүк, талаа, чөл деген маанини билдирет.
Жеңкетай
Жеңкетай - үйлөнүү тоюнда аткарылуучу жөрөлгө. Калың төлөнгөндөн кийин кызды алып кетчү күнү кыздын жеңеси күйөө жолдоштон жеңкетай доолаган. Күйөө тарап жеңкетайлыкка жакшы белек, мал берген. Себеби, кыз-күйөөнүн ортосундагы мамилелерде кыздын жеңеси абдан чоң ролду ойногон. Алардын жолугушууларын уюштурган, оюн-тамашаларды өткөрүп, жигитти сынаган. Кыздын тазалыгына, ар-намысына жеңеси жооптуу болгон. Бардык тоскоолдуктар, суроо-талаптар жеңеси аркылуу чечилген. Кыз узатуу жөрөлгөсүндөгү жеңенин функциялары кеңири, атүгүл кээ бир учурларда чечүүчү мааниге ээ, болгон.
Гайрат (Кадамжай району)
Гайрат — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Көтөрмө айыл аймагына кирет.
Фергана Хамзабат автомобиль жолунун боюнда, деңиз деңгээли 1300 м бийиктикте жайгашкан. Кызылкыя темиржол бекетинен 56 км.
Калкы
Калкы - 1 155 киши.
2011
2011 (эки миң он биринчи) жыл — толук эмес жыл, Григорий календары боюнча ишемби күнү башталат. Бул биздин замандын 2011, 3-миңжылдыктын 11, XXI кылымдын 11-жылы.
Жыл адамы
Time журналынын версиясы боюнча жыл адамы болуп — «Каршылык көрсөткөн» (2011-жылы дүйнөдө болуп өткөн каршылык акцияларынын анонимдүү катышуучусу, абстракттык түшүнүк).
Пек
Пек (англ. pесk) — кара майды, таш көмүр чайырын ж. у. с. буулантып айдоодон алынган катуу же илээшкек коюу масса; баштапкы сырьёсуна жараша П. таш көмүр, чымкөң, жыгач ж. у. с. түрлөрү бар. Таш көмүр П. кара түстөгү катуу продукт. Бир дагы эриткичте толук эрибейт, термопластикалуу. Негизги компоненттери: көп ядролуу конденсацияланган ароматтык жана гетероциклдүү бирикмелер, аларды полимерлештирүү жана поликонденсациялоо продуктулары. Орточо темп-радагысы (tжумш 65-75°С) таш көмүр чайырын дистилляциялоодо, жогорку темп-радагысы (tжумш 135-150°С) орточо темп-радагысын термиттик кайра иштетүүдө алынат. Графит буюмдарын, көмүр-графит блоктор, отко чыдамдуу чайыр-доломит буюмдарын, П. коксун алууда коддонулат. Терини дүүлүктүрөт. Чымкөң П. курамында асфальтендер, карбоиддер, восктор, парафиндер, ири мол. мол-луу фенолдор жана углеводороддор бар. Жыгач П. жыгач чайырын буулантып айдоодо пайда болгон калдык. Буулантып айдоо жана чайыр майларынын түрүнө жараша алынган кара түстөгү катуу же илээшкек коюу продукт, сууда эрибейт, негизинен органикалык эриткичтерде эрийт, щелочтуу эриткнчтерде эмульсияларды пайда кылат. Орг. бирикмелер татаал аралашмасы. Негизги компоненти химимялык жаратылышы боюнча фенол-формальдегид чайырларына окшош жогорку молекулалуу фенол к-талары. Жол курулушуна, толь жана рубероид жасоодо, металл конструкциялары үчүн лактарды даярдоодо жана башкалар колдонулат.
Янбак (Карайыдель району, Башкыртстан)
Янбак — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Кирзин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 91 киши. Почта индекси — 452377, ОКАТО коду — 80234840005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Иран таануу
Иран таануу, иранистика - иран тилдеринде сүйлөгөн элдердин тарыхын, экономикасын, тилин, жазуу эстеликтерин, материалдык жана духовный маданиятын изилдөөчү гуманитардык илимдер комплекси. Иран таануу 19-кылымда да осетин таануу, тажик таануу, иран тилдеринде сүйлөгөн байыркы элдердин тилин жана жазуу эстеликтерин изилдөөчү тармак болуп калды. Байыркы жана орто кылымдардагы эпиграфия эстеликтери, иран тилдеринде сүйлөгөн элдердин тарыхы, маданияты боюнча эмгектер иран таанууга негиз болду. Европа өлкөлөрүнүн Иран, Орто Азия, Индия менен соода жана дипломатиялык мамилелеринин өнүгүпгү, европалык саякатчылардын (Ж.Карпини, В. Рубрук, М. Поло ж. б.) жазмалары Батыш Европада иран таануунун келип чыгышына түрткү берген. Байыркы иран тилдериндеги эмгектер салыштырма тил илимин түзүүдө аздыр-көптүр роль ойногон. 17-кылымда - 18-кылымдын 1-жарымында иран классиктеринин чыгармалары, тарых адабияттары европалык тилдерге которулуп, ираи тилинин грамматикасы, сөздүктөр, изилдөөлөр пайда болду. Булардын баары иран хаануунун куралышы үчүн өбөлгө түздү. «Авестанын» изилдениши (французча 1771-жылы чыккан), байыркы фарс клинописинин чечмелениши иран таануунун илим катары калыптанышына көмөк көрсөттү. Англис, француз, немец илимпоздорунун аракети менен 19-кылымда иран классикалык адабияты дүйнөлүк адабиятка кирди. Россияда иран таануу 19-кылымдын 1-жарымында пайда болгон. Азыркы кездеги иран таануунун негизин марксчыл окумуштуулар М. П. Павлович, A. С. Султанзаде, С. Пастухов, В. Осетров, В. Тардов жана улуу муундагы иранисттер салышкан. Орто Азия жана Закавказье республикаларында еөрчүгөн адабиятты, тарыхты жана археологияны изилдөө иштери иран таануу үчүн чоң мааниге ээ. Ленинград, Ташкен, Баку ж. б. ш-дагы китеи сактоочу ири жайлардын иранча кол жазма каталогдору басылып чыккан. Иран таануу проблемасы Москвадагы Чыгыш таануу институтунда жана анын Ленинград бөлүмүндө, СССР ИАнын этнографиялык, философия, дүйнөлүк, экономикалык жана эл аралык мамилелер, дүйнөлүк адабият, тил институттарында, Өзбекстан, Азербайжан, Грузия, Армения, Тажикстан жана Түркмөнстандын Чыгыш таануу институттарында, МГУга караштуу Азия жана Африка өлкөлөрү институттарында, ошондой эле дагы башка шаарлардагы университеттерде иштелип чыгууда.
Белгилүү иранисттер: В. В. Бартольд, В. В. Струве, M. М. жана И. М. Дьяконовдор, Б. Г. Гафуров ж. б.
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Осмонкул Алиев
Осмонкул Алиев (1903, Чүй облусу, Жайыл району, Чолок-Арык айылы – 1938, Бишкек) – советтик Кыргызстандагы агартуучу, журналист, мамлекеттик жана саясий ишмер.
Кыскача өмүр таржымакалы
Осмонкул Эгембай уулу Алиев 1903-жылы Чүй өрөөнүндө Чолок-Арык айылында туулган.
1913-1916-ж. орус жергиликтүү мектебин бүтүргөн.
1917-1918-жж. Олуяатада (Жамбыл, азыркы Тараз), 1919–22-ж. Ташкенде казак-кыргыз агартуу институтунда окуган.
1924-ж. РКСМ Кыргыз обкомунун 1-катчысы, РКП(б) Кыргыз обкомунун катчысы болуп иштеген.
1924–26-ж. кыргызча арап арибинде чыккан «Эркин-Тоо» гезитинин туңгуч редактору болгон.
1926-ж. «Коммунист» журналынын редактору болгон.
1927–30-ж. Москвадагы Свердлов атындагы Коммунисттик университетинде окуган.
1930–31-ж. Кыргызстандын эл агартуу комиссары, 1932–33-ж. ВКП(б)Ош округкомунун 1-катчысы ж.б бир катар жооптуу кызматтарда иштеген.
1937-ж. учүнчү жолу Кыргыз ССР эл агартуу комиссары болуп турганда күнөөсүз жерден  "эл душманы", Социал Туран партиясынын активдүү мүчөсү деген жалган жалаа менен айыпталып, 1938-ж. 5-ноябрда атылган.
1937-жылдын август айында камалган. ага РСФСРдин кылмыш кодексинин 58-статьясынын 2,7,8, 11-пунктары боюнча айып коюлат. 58-статья эмне экенин жана аны менен кимдер айыпталаарын Осмонкул Алиев жакшы билген. мындай соттолгондорго мунапыс болгон эмес жана кыйноонун баардык түру колдонулган. 14 ай ошондой кыйнаган сурак болгон.
Сөөгү кайрадан (30.8.1991) Ата-Бейит көрүстөнүнө арууланып коюлган.
Олмстэд Фоллс (Огайо)
Олмстэд Фоллс (Огайо) (Olmsted Falls) — Огайо штатынын Cuyahoga округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 7962 киши. Болжолдуу аянты - 10.7 км². FIPS коду — 39-58422.
Инкорпорациялама тилдер
Инкорпорациялама тилдер - тилдердин структуралык тиби. Булардагы морфологиялык, синтаксистик байланыш негизинен инкорпорация аркылуу ишке ашат. Инкорпорациялама тилдерге палеозия тилдери (чукот, коряк, алютор, керек, нивх тилдери) менен түндүк америкалык индеец тилдеринин бир тобу (дакота, цимшиан, паюх ж. б.) кирет. Кээде инкорпорациялама тилдерге чынында мүчөлөмө (агглютинациялама) эскимос, алеут сыяктуу тилдерди да кошкон учурлар бар.
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Кыргыздардын келип чыгышы тууралуу маселе
Кыргыздардын келип чыгышы тууралуу маселе — Кыргызстандын тарыхындагы эӊ татаал маселелердин бири.
Анын себеби «кыргыз» деген атты алып жүргөн уруулар бир эле мезгилде Түштүк Сибирдин Минусинск аймагында жана Орто Азиянын Теӊир-Тоо жана Памир-Алай аймактарында жашашкан. Ушундан улам кыргыздардын тегин илимий жактан изилдөө процессинде 19-кылымдан тартып эле окумуштуулардын арасында карама-каршы пикирлер жаралган.
Изилдөөчүлөрдүн бир даарысы кыргыздар Энисейден Теӊир-Тоого көчүп келген десе, экинчилери жок, алар атам замандан бери эле азыркы мекенинде башкача ат менен жашап келишкен деген кайчы пикирлерди жаратышкан.
Кыргыздардын келип чыгышы тууралуу пикирлер
Ошентип, кыргыздардын келип чыгышы тууралуу төмөндөгүдөй эки негизги кайчы пикир бар:
Энисейден көчүп келишкен деген пикир
Эми өз иретинде биринчи пикирди жактоочулар да кыргыздар Енисейден качан жана кандайча көчүп келген деген суроонун тегерегинде бир канча топко бөлүнүшөт.
Тенир–Тоонун жергиликтүү тургундары деген пикир
Экинчи пикирди жактаган окумуштуулар дагы өз иретинде бир катар топко бөлүнүшөт.
Булардан башка пикирлер
Бул эки чоӊ топтогу окумуштуулардын пикирлеринен айырмаланган дагы башка илимий жоболор бар. Мисалы, 19-кылымдын ортосунда эле белгилүү россиялык окумуштуу Ч.Ч.Валиханов өзү тапкан жаӊы тарыхый булактардын маалыматтарына таянып, Ю.Клапрот менен А.И.Левшиндин кыргыздар Енисейден Теӊир-Тоого 18-кылымдын башында гана көчүп келген деген натуура пикирин четке кагуу менен, Н.Я.Бичуриндин дагы жогоруда айтылган жүйөөсүз пикирин туура сынга алган. Ч.Валиханов алгачкылардан болуп, Енисейлик кыргыздар менен теӊир-тоолук кыргыздардын ортосунда тикелей этникалык байланыштар бар экендигин даректүү булактардын маалыматтарына таянып далилдөөгө арекет кылган. Ошондой эле Ч.Валиханов жана кийинчерээк А.Маргулан дагы кыргыз уруулары саясий жана экономикалык себептерден улам Саян-Алтай менен Тенир-Тоонун арасында кылымдар бою тынымсыз көчүп жүрүшкөн деген тыянакка келишкен.
Орток пикир
Кыргыз элинин келип чыгышы тууралуу маселени чечүүдө 1956-жылы Фрунзеде өткөрүлгөн Бүткүл союздук илимий сессиянын ролу абдан чоӊ. Кыргыз элинин тили, адабияты, этнографиясы, археологиясы, антропологиясы жана жазма тарыхый булактары боюнча абройлуу адистер катышкан бул илимий форум ошол мезгилге чейин жүргүзүлгөн изилдөөлөрдүн жыйынтыктарын эске алуу менен төмөндөгүдөй жүйөөлү тыянак-сунуштарды берген эле:
«'''Кыргыз эли жана анын маданияты эӊ аз дегенде эки чоң этникалык курамдардын жалгашуусунун натыйжасында калыптанган. Алардын бирөөсү келгин борбордук азиялык компонент болсо, экинчиси жергиликтуу орто азиялык компонент болуп саналат. Кыргыз элинин этногенезинин эӊ урунттуу окуясы биздин замандын экинчи миӊ жылдыгынын биринчи жарымында болуп өткөн окуяларга тикелей байланыштуу болгон. Дал ошол мезгилде Теӊир-Тоого чыгыш тараптан азыркы кыргыз элинин ата-бабаларынын басымдуу көпчүлүгү ооп келишкен. Алар калыптанып калган кадимки кыргыз тилинде сүйлөгөн уруулардын өкүлдөрү болушкан. Ошондон кийин гана кыргыздар бул аймакта калктын сан жагынан үстөмдүк кылган тобу болуп калышкан'''».
Тарбагатай
Тарбагатай — "Манас" эпосундагы топоним. Манас Алтайдан Ала-Тоого көчөрдө жыйын куруп "Тарбагатай, Ара-Тоо, Эдил суунун боюна" (Сагымбай Орозбаков, 2. 152) элди баштап баруу жөнүндөгү оюн айтат. Нескара менен болгон уруштан кийин Манас маңгулдарга жоо келсе кабарлашып кыргыз эли менен бирге мекендеген жериңер "Тарабагатай", Кыңгырдан, Алтыбайдын Тармал-Саз" (Сагымбай Орозбаков, 1. 211) болсун деп Эсенкандын баскынчылыгына каршы күрөшүү үчүн даяр турууга чакырат. Географиялык реалияда Т.— Казакстандын күн чыгыш жагындагы Кытайга чектеш кырка тоо.
Байкабастыктан өлүмгө кириптер кылуу
Байкабастыктан өлүмгө кириптер кылуу – КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган адамдын жеке керт башына каршы жасалган кылмыш.
Мармыл (Уфим району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жыйналыш
Жыйналыш – 1) бири-бирине уюмдаштык жагынан чоочун эмес адамдардын (бир уюмдун, эмгек жамаатынын мүчөлөрүнүн) күн мурдатан белгиленген жерде (жабык жайда же ачык орунда) жана убакытта кандайдыр бир маселени чогуу талкуулоо жана чечим кабыл алуу үчүн чогулуп бирге болушу; 2) бийликтин жана өзалдынча башкаруунун өкүлчүлүктүү органдарынын аталышына кирүүчү аталгы (мыйзам чыгаруу Ж., улуттук Ж., элдик Ж., конституциялык Ж. ж. б. у. с.).
Google Play Games
The Verge басылмасынан Эндрү Вебстер Google Play Gamesды Apple компаниясынын iOS операциондук системасын пайдалангандар үчүн Game Center оюн тармагы менен салыштырган.
Google Play Games жарык көргөндөн бери бир нече жылдар бою жаңыртылып, экран жазуу өзгөчөлүгүн жана оюнчунун каалагандай өздүгү сыяктуу жаңылыктар кирген.
Ашура
Ашура - 1) алгач Мухаммед тарабынан иудейлерден кабыл алган 10-мухаррам (мусулман календарынын 1-айы) күнүндө орозо тутуу; кийин рамазан айында сөзсүз түрдө орозо тутуу киргизилгенден кийин Ашурада орозо тутуу ар кимдин өз эрки болуп калган. 2) Шиит имамы алХусейин ибн Алинин эскерип аза күтүү күнү. Бул күнү, башкача айтканда 680-жылы 10-октябрда (хижранын 61-жылынын 10-мухаррамасында) Кербелдин алдындагы салгылашууда имам ал-Хусейин, анын бир тууганы Аббас жана 70 жөкөрү кыйнап өлтүрүлгөн. Жыл сайын эскерүү иретинде Иран жана Иракта мечит, медреселерде, жыйындарда ал-Хусейин жана анын курман болгон жакындары тууралуу баяндар окулуп, көчөлөрдө жүрүштөр (катышуучуларынын айрымдары өздөрүн ургулап, денесине залакат келтиришет) өткөрүлөт. Сунниттер бул аза күтүү күнүн шииттерден айырмаланып, тынч өткөрүшкөн.
Байкоочу
Байкоочу – мыйзамда каралган тартипте добуш берүүнүн жүрүшүнө, добуштарды саноого, добуш берүүнүн жыйынтыгын аныктоого жана шайлоолордун натыйжасын белгилөөгө көзөмөлдүк кылуу үчүн талапкерлер, саясий партиялар, шайлоо жааттары, коомдук бирикмелер, шайлоочулар тарабынан дайындалган адам.
Академиялык эркиндик
Академиялык эркиндик – жогорку окуу жайларындагы профессорлордун жетекчилигинде өзүн өзү башкаруу, жүргүзүлгөн окутуу программаларын аныктоо жана ички тартиптер боюнча укуктар; билим берүү жана илим изилдөө жагында инсанга берилген спецификалык укуктардын жана эркиндиктердин топтому; профессорлорду жана ректорлорду шайлоо көз карандысыз, сырткы административдик бийликтин кийлигишүүсүсүз жүрөт. Жогорку окуу жайлардын профессор-окутуучулар составына, илимий кызматкерлерге жана студенттерге төмөндөгүдөй эркиндиктер берилет:
Колдонулган адабияттар
"Кыргыз педагогикасы: энциклопедиялык окуу куралы". Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Башкы редактор Ү.Асанов, жооптуу редактор И.Бекбоев. Бишкек - 2004. УДК 37.0 ББК 74.00я2 К 97
Дыйканчылык
Дыйканчылык - маданий өсүмдүктөрдү өстүрүүгө негизделген чарбалык иштердин тиби. Кыргыздарда дыйканчылык байыркы замандардан эле белгилүү. Дыйканчылыктын жогорку маданияты бүгүнкү Кыргызстандын аймагында да өрөөндүү жерлерде ишке ашырылгандыгын археологиялык казуулар, чыгыш жазма булактары тастыктайт. Кыргыздар Энесай доорунда, андан соңку мезгилдерде көчмөн мал чарбачылыгы менен катар дыйканчылык маданиятынын жогорку формасын өнүктүрө алышкан. Хакас-Минусин ойдуңунда, Тувада кыргыздар калтырган сугат системалары, тегирмендер, эгин талаалары ж.б. тарыхый жайлар сакталып калган. Бул дыйканчылык аркылуу кыргыздар эгинге ж.б. маданий өсүмдүктөргө болгон керектөөсүн толук канааттандырышкан. Жер иштетүү, өсүмдүктөрдү багып өстүрүү, түшүм жыйноо ж.б. багытта элдик бай тажрыйба чогулган. Бул тарыхый жайлар азыркы учурда да кыргыз талаалары, кыргыз тегирмендери, кыргыздар курган сугат каналдары, кыргыздар курган жолдор ж.б.у.с. аттар катары белгилүү. Дыйканчылык мал чарбачылык менен бирге мезолит-неолитте, 10-8 миң жыл мурда пайда болгон. Жаратылыш шарттарына байланыштуу дыйканчылыктын ар кандай түрү калыптанган; 1) жаан-чачын жерлерде, жаратылыш шарты мээлүүн өлкөдө жүргүзүлгөн түрү; 2) кургак аймактардагы сугат дыйканчылыгы; 3) нымдуу субтропиктерде жыл бою жүргүзүлүүчү дыйканчылык (2-3 ирет түшүм алган). Дыйканчылыктын формалары Жерди пайдалануунун мүнөзүнө, интенсивдүүлүгүнө, жер кыртышынын түшүмдүүлүгүн жогорулатуу жана калыбына келтирүү ыкмаларына жараша экстенсивдүү жана интенсивдүү болушу мүмкүн.
Чэнду метросу
Чэнду метросу – Чэнду шаарынын метросу. Метросу 27-сентябрь 2010-жылы ачылат.
Дыйканчылык маданияты
Дыйканчылык маданияты - жердин түшүмдүүлүгүн жогорулатууга багытталган атайын иш-чаралар. Мындай иш-чараларга тар мааниде жер иштетүүгө куралдарды пайдалануу, кеңири мааниде- комплекстүү дыйканчылык системалары, жер семирткичтер, сугаруу жана кургатуу иштери кирет. Дыйканчылык маданий өсүмдүктөрдү өстүрүүгө негизделген чарбанын жана чарбалык ишмердүүлүктүн дүйнөлүк масштабындагы алдыңкы тиби. Өсүмдүктөрдү багууда, өстүрүүдө жер иштетүүнүн, жаңы сортторду табуунун, эгинди карап өстүрүүнүн, түшүм жыйноонун ж.б.у.с. элдик тарыхый тажрыйба топтоштурулган. Дыйканчылык маданияты жаныбарларды колго үйрөтүү жана бакмалаштыруу менен бир мезгилде мындан 10-8 миң жыл мурда мезолит - неолит доорунда тарала баштаган. Н.И.Вавилов маданий өсүмдүктөрдүн пайда болушунун негизги жети географиялык борборун көрсөткөн.
Төлөгөн Томотоев
Томотоев Төлөгөн (1942-ж. т.,Ат-башы району,Казыбек айылы) - дирижёр, Кыргыз Республикасынын искусствосуна эмгек сиңирген ишмер (1991). Кыргыз Республикасынын эл артисти (2010).
«Айчүрөк», «Аршин мал алан»,«Бойдоктор», «Аста-секин, колукту», «Травиата», «Риголетто», «Дон Кар-лос», «Манас» өңдүү операларга, «Ажал ордуна» музыкалык драмасына дирижёрлук кылган. «Жомоктон кийин», «Мальчиш-Кибальчиш» ж. б. балеттерди дирижёр-коюучу катары көрүүчүлөргө тартуулаган. Ондогон күүлөрдү ырларды оркестрлештирген. Томотоев өзү күүлөрдүн жана обондордун автору. А. Малдыбаев атындагы сыйл., Кыргызстан Ленин комсомолу сыйлыктын лауреаты. Дирижёр жана комузчу-аткаруучу катары Франция, Монголия, Япония, Швеция, Пакистан, Кытай ж. б. мамлекеттерде гастролдо болгон.
Ягмонт-Игол дарыясы
Ягмонт-Игол — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кукры-Игол дарыясынын оң жээгинен 8 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жорж Вашингтон
Вашингтон Жорж (22.2.1732, Виргиния штаты, Уэстморленд 14.12.1799, Виргиния штаты, Маунт-Вернон) - АКШнын мамлекеттик ишмери, Түндүк Америкада көз каранды эместик үчүн болгон согушта (1775-83) америкалык армиянын башкы командачысы, Америка Кошмо Штаттарынын туңгуч президенти (1789-1797). Ири плантатордун үй-бүлөсүндө туулган. 1751-жылы майор, 1756-63-жылы Жети жылдык согуш учурунда полковник наамын алып, Виргиния штатынын милициясынын (ыктыярдуу бөлүк) командачысы болгон. 1759-жылы отставкага чыгып, Виргиниянын гражд. палатасынын мүчөсү жана Фэрфакс графтыгынын судьясы кызматын аткарган. 1774-75-жылдарда Континенттик конгресске Виргиниянын атынан шайланган. 1775-жылы Континенттик армиянын башкы командачысы болуп дайындалган, жөндөмдүүлүгүн жана туруктуулугун көрсөтүп, эл арасында бедели көтөрүлгөн. 1776-жылы Бостонду курчоодо, Нью-Йоркту коргоодо, Йорктаунду алууда таланттуу аскербашчы катары таанылган. 1783-жылы ага таажы кийүү сунуштаган, монархиялык түзүлүштү жактаган офицерлердин чыгуусун колдоодон баш тарткан. 1787-жылы Вашингтондун жетекчилиги менен АКШнын Конституциясы иштелип чыккан, кийин киргизилген бир кыйла өзгөрүүлөрү менен ал бүгүн да күчүндө. Конституция штаттар тарабынан ратификациялангандан кийин, 1789-жылы шайлоочулар аны бир добуштан АКШнын президенттигине шайлашкан (1792-жылы экинчи мөөнөткө кайра шайланган). Үчүнчү жолу шайлоого баруудан баш тартуу менен, Вашингтон конституциялык прецедент түзгөн. Вашингтон күчтүү федералдык бийлик органдарын түзүүнү ишке ашырган, өлкөнү башкарууда президенттин ролун жогорулаткан. Эл аралык аренада Вашингтон бейтарап саясатты жактаган. 18-кылымдагы Франциядагы ревяны колдогон, бирок Людовик XVI өлтүрүлгөндөн кийин, ага карата мамилесин өзгөрткөн. 1793-жылы Америка-Франция келишиминдеги (1778) союздаштык милдетти аткаруудан баш тарткан. 1793-жылы президенттиктен кетип жаткандагы кайрылуусунда президент амер. жарандарды кимдир бирөөнү колдоп, эл аралык чатактарга катышпоого чакырган. Вашингтон кулчулукту барабара жоюуга тарапкер болгон, керээзи менен өз менчигиндеги кулдарга азаттык берген. Вашингтондун урматына АКШнын борбору жана бир штат аталган.
Жыйым
Жыйым – мамлекеттик органдар, жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдары, кызмат адамдары тарабынан Ж. төлөөчүлөрдүн кызыкчылыгы үчүн айрым бир укуктарды же лицензияларды берүү сыяктуу юридикалык жактан маанилүү иш-аракеттердин жасалуусун шарттоо аркылуу уюмдар менен жеке жактардан кармалып алына турган милдеттүү төгүм.
Жылдык корутунду баланс
Жылдык корутунду баланс – жылдын 1-январына карата сальдону (калдыгын) чагылдыра турган бухгалтердик эсептин бекитилген отчеттук маалыматтары.
Тарбын
Тарбын — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Кортук менен кошо жер коруп келген калмактардын бири. Кортуктун сөөгүн алганы келишкен алты калмак менен кошо Т. дагы келет. Чыйырды менен үйүн карай бараткан Манасты таанып, Кортукту ушул өлтүрдү дейт. Калмактар Манасты кармамакчы болуп жабылганда ал Т. менен дагы бирөөнү эңип алып кагыштырып, Т-ды өлтүрүп коёт (Сагымбай Орозбаков, 1. 150—153).
(Сагымбай Орозбаков, 1. 219).
Байланыш объектиси
Байланыш объектиси – пайдалануудагы жабдуулар жайгашкан башка баардык жерлердеги байланыш (маалыматтарды берүүчү, теле-радио программаларды таратуучу, радио жыштыктардын спектрлери дагы) тарамдары, тутумдары, линиялары, курулуштары.
Дыренкова К.П.
Дыренкова К.П. Таанымал этнограф. 20-к. 20-40-жж. кыргыздардын ичинде болуу менен, жергиликтүү калктын үй-бүлөлүк мамилелерине, балдардын төрөлүшү, аларды тарбиялоо ж.б. боюнча бир катар маалыматтарды жазып калтырган. Бирок көпчүлүк эмгектери жарыяланбай калган. К.П.Дыренкова өзү блокадада калган Ленинградда каза болгон. Автордун Саян-Алтай элдеринин (шорлор, тувалыктар, алтайлыктар, хакастар) этнографиясына, салттуу маданиятына арналган көп эмгектери учурда да өз актуалдуулугун жогото элек.
Чоң Лядгей-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тарланбоз
Тарланбоз — Эдигенин тулпары. Валиханов жазып алган эпизоддо: "Тайдан туулган Тарланбоз, Албан күлүк мал эле" (Валиханов жазып алган эпизод, "Ала-Тоо", 1979, № 7, 77-б.) — деп сүрөттөлөт.
1978
Өлгөндор
1951 – 2000
Көкө-Ноор
Көкө-Ноор (моңголчо көк-көл) — топоним. «Манас» эпостун көпчүлүк эпизоддорунда эскерилет. Мисалы, Алмамбет кытайдан Көкчөгө келгенден кийинки жылы калмак менен маңгулда бөлүнбөгөн энчим бар деп К.-Н. көлүнөн, Көбү-Шаму чөлүнөн 20 миң жылкы, 15 миң кара мал олжолоп алат (Сагымбай Орозбаков, 2. 238). Географиялык реалияда КЭРдин Цинхай провинциясындагы көл.
Ашшур
Ашшур, Ассур — Ассириядагы байыркы шаар. Ирактын аймагында Мосул шаарынын түштүгүнөн 100 км аралыкта жайгашкан (азыр анын ордунда Эш-Шаркат орун алган). Шаар Тигр дарыясынын аскалуу бийик жээгинен орун алып таш пайдубалдуу, кыштан курулган мунаралуу дубал (бийиктиги 15 м, калыңдыгы 6 м) менен курчалган. Ашшур 3-миң жылдыктын аягы - 2-миң жылдыктын башында өкүмдар (мурастык) жана аксакалдар кеңеши башкарган соода борборуна айланган. Бул мезгил аралыгында биртоп басып алууларга дуушар болгон. Мисалы, Аккаддын, III Ура династиясынын, Шамши-Адад 1нин, Хаммурапинин тушунда Вавилониянын жана батыштагы коңшусу Митаннинин бийлигине баш ийген учурлар болгон. 2-миң жылдыктын ортосунан Ашшур Ассирия мамлекетинин борборуна айланган. 9-кылымда мамлекеттин борбору Калха, 7-кылымда Ниневия шаары экендигине карабастан, Ашшур диний борбор жана дүйнөдөн кайткан Ассирия падышаларынын коюла турган жери болуп, мамлекеттеги эң барктуу шаарлардын бири катары эсептелип, шаарга бир кыйла жеңилдиктер берилген (соодагерлерге жана шаардыктарга салык салынган эмес жана башка). 614-жылы Ассирияга каршы мидия-вавилон согушунун жүрүшүндө Ашшур мидиялыктар тарабынан ырайымсыз талкаланган. Ашшурду казып, изилдөө иштери 1903-14-жылдары немец чыгыш коому тарабынан В. Андренин жетекчилиги астында жүргүзүлгөн. Асемделген хан сарайлары, храмдар, Ассирия падышаларынын жер алдындагы гробницалары, китепкана жана башкалар табылган.
Индонез тилдери
Индонез тилдери - Филиппин, Тайвань, Чоң жана Кичи Зонд, Молукк аралдарында, Малакка жарым аралдарында, Түштүк Вьетнамдын кээ бир райондорунда, Мадагаскар аралында жашаган элдердин тили. Индонез тилдери (диалектилери менен бирге алганда) 190го жетет. Малай-полинез тилинин составына кирег. Өз ара тыбыштык составы, өзгөчө үнсүздөру боюнча айырмаланат; сөздөрүнүн көбү эки составдуу; грамматикалык жактан анча айырмаланбайт. Сөз түркүмдөрү начар жиктелгендиктен род, сан, жөндөмө, жак категориясы жок. грамматикалык түзүлүшү боюнча индонез тилдери мүчөлөмө (агглютинациялама) тилдерге жатат. Индонез тилдеринин (батышында) сөздүк составында санскрит, араб, европа жана кытай тилдеринен кирген сөздөр басымдуу. Бул тилде сүйлөгөн элдердин адабий тилинин өнүгүшүнө узак убакыт колониялык эзүүдө жашагандыгы тоскоол болгон. Индонез тилдеринин айрымдарынын өзүнчө графикасы бар, айрымдарыныкы инди жазуу системасынын негизинде түзүлгөн. Малай тили 13-19-кылымдарда араб графикасын пайдаланган, 19-кылымдан латын графикасында. Бул тил - Индонезиянын мамлекеттик тили.
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Ата (тасма 2017)
Ата — Кыргыз көркөм тасмасы. ТРежиссёру: Бакыт Осмонканов Продюсери: Мирбек Токтогараев Актёр-актрисалар: Болот Тентимишов, Азамат Уланов, Айбийке Туратбекова, Анара Сатыбалдиева
Мазмуну
Башкы каарман - Асандын бейпил турмушу аялы күтүүсүздөн жол кырсыгына кабылып каза болгондон кийин бузулат. Турмуштун оор соккусуна кабылган Асан балдарына апасынын ордун жоктотпоо үчүн көп аракеттерди көрөт. Мунун айланасында кызыктуу, кейиштүү окуялар орун алат.
Көкмончок
Көкмончок — кейипкер. Семетейди Канчоро, Кыяс чыккынчылык менен жарадар кылганда сыйкыр менен кайып кылып алып кеткен пери кыз, Айчүрөктүн сиңдиси. Саякбай Каралаевдин вариантында К. жаралуу Семетейге өзү келип, туман түшүрүп, жаан жадырып, жан адамга көрсөтпөй Кайыпчынын кара тоосуна алып кетет да, сыйкыр менен Тайбуурулду, Акшумкарды , Кумайыкты баатырдын колуна тийгизип, кулагын уккус кер, көзүн көргүс көр кылып, жолун дубалап элге жолотпой алып жүрөт. Багыш Сазановдун вариантында Семетейди Кыяс өлтүргөндө ай, күн тутулуп, катуу жаан жаайт. Айчүрөк Семетейдин сөөгүн кайтарып тургула деп Акшумкар менен Кумайыкты коё берип, өзү «тили темир, жаагы жез» сыйкырдуу комузун кагат, анын үнүн Көйкаптагы дөөнүн кызы К. угуп, көп дөөлөр менен келет да, Семетейдин сөөгүн көккө алып чыгып, «баштагы өткөн пайгамбар» Так-Сулаймандын жанына бекитет.
Согушта курман болгон баатырларды кереметтүү кыздардын алып кетиши дүйнөлүк мифологияда көп учураган типтүү көрүнүш. Скандинавия элдеринин мифологиясында башкы кудай Одинге баш ийген жоокер кыздар — валькириялар согушта эрдик менен өлгөн жоокерлер эйнхийлерди Валохоллага (өлгөн баатырлар тирилип тойлоп жатуучу асмандагы сарай) алып кетип турушат. К., Валькирия тибиндеги каармандар энелик доордогу синкреттик мифологиянын негизинде жаралып, алгачкы учурда Улуу Эне — башкы кудайдын ролун аткарса, аталык бийликтин күчөшү менен анын милдети төмөндөп башкы эркек кудайдын жардамчысына айланышат. Башкы аял кудайдын образынын мындай өзгөрүшү Борбордук Азиядагы шаманизм динин туткан түрк-моңгол элдеринин чыгармаларында көрүнөт. Ал эми «Манас» эпосунда мифологиялык мындай образдар мусулман элдеринин оозеки чыгармаларындагы перилер, кайыптар менен контаминацияланып, бир кыйла башкача өзгөрүүлөргө туш болгон.
Google Play Movies & TV
Google Play Movies & TV — Google тарабынан башкарылган онлайн, талапка жараша видео кызматы. Ал жеткиликтүү болушуна жараша, тасмалар менен телеберүүлөрдү сатып алуу же ижарага алуу кызматтарын сунуш кылат.
Google билдиргендей, мазмундун көпчүлүгү жогорку тактыкта жеткиликтүү жана 4K Ultra HD видео опциясы тандалган тасмаларга 2016-жылдын декабрынан тарта сунуш кылынган.
Мазмунду Google Play сайтында, Google Chrome желе браузериндеги кеңейткич аркылуу, же Android жана iOS үчүн жеткиликтүү болгон мобилдик колдонмодон көргөнгө болот. Оффлайн жүктөп алуу мобилдик колдонмо жана Chromebook түзмөктөр аркылуу колдоого алынат. Мазмунду сыналгыдан көрүү боюнча бир нече опциялар бар.
Порту-Алегри метросу
Порту-Алегри метросу – Порту-Алегри шаарынын метросу. Метросу 2-март 1985-жылы ачылат.
Жыныс ченталабы
Жыныс ченталабы – жыныс белгиси боюнча шайлоо укугун мыйзамдуу чектөө (жигердүү же сол-гун), ачыгы аялдардын шайлоо укугун тануу. XIX жана XX кылымдардын башында баардык жерлерде болгон. 1893-жылы Жаңы Зеландияда, 1906-жылы Финляндияда, 1918-жылы Улуу Британияда жана Орусияда, 1920-жылы АКШда, 1944-жылы Францияда, 1945-жылы Японияда, 1971-жылы Швейцарияда, 1976-жылы Лихтенштейнде алынып салынган. Азыркы убактарда айрым мамлекеттерде сакталып келүүдө, м., Кувейтте.
Вашингтон келишими
Вашингтон келишими (1867) - Россия империясы менен АКШнын ортосундагы Россиянын Түндүк Америкадагы колонияларын Америкага берүү тууралуу келишими. 18(30)-мартта Вашингтондо кол коюлган. Орус Америкасын сатып алуу идеясы алгач 1850-жылдардын ортосунда америкалыктар тараптан көтөрүлгөн. 1860-жылдардын ортосунда улуу князь Константин Николаевич жетектеген россиялык мамлекеттик ишмерлердин тобу (А. М. Горчаков, М. Х. Рейтерн) түндүк-америкалык жерлердин Россия үчүн пайдасы жок экендиги жана АКШ менен мамилелерди бекемдөө зарылчылыгын белгилешкен. Жерлерди сатуунун жактоочулары аймактын алыстыгынан улам, аны коргоо мүмкүн эместигин, андагы Россия-Америка компаниясынын чыгаша тартып жаткандыгын далил келтиришкен. 1866-жылы орус өкмөтү колонияларды АКШга берүү тууралуу чечим кабыл алган. 1867-жылы мартта Орус Америкасын АКШга 7 млн долларга сатуу тууралуу жашыруун сүйлөшүүлөр болуп өткөн. Вашингтон келишимине ылайык Россия АКШга жалпы аянты 1519 км2 түзгөн Түндүк Америкадагы бардык жерлерин берген, анын ичиненАляска ж. а. жана ага жанаша жаткан аралдар өткөн, Россия андан аскерлерин жана флотун алып кеткен. АКШ Россияга ал жерлер үчүн 7,2 млн доллар (алтын менен) төлөп берген. Эки мамлекет ортосундагы чегара Беринг кысыгы жана Беринг деңизи аркылуу белгиленген. Жерг. калк АКШнын юрисдикциясына өтүп, калгандары 3 жыл ичинде Россияга кетүүгө мүмкүнчүлүк алышкан. Вашингтон келишимине 1867-жылы 3(15)-майда император Александр II, 28-майда АКШ президенти кол койгон.
Мысовц (Уфим району, Башкыртстан)
Мысовц — Башкыртстандын Уфим районундагы айыл, Жук айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 261 киши. Почта индекси — 450570, ОКАТО коду — 80252818005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Соң-Көл
Соң-Көл - Ички Теңир-Тоонун бийик тоолорунун арасында деңиз деңгээлинен үч миң метрден ашык бийиктикте жайгашылган, жаратылышы эң эле кооз, көзгө көркөмдүү көлдөрдүн бири. Анын жаратылышын жарашыктуу көркүнө чыгарып көлдү айландыра курчаган тоо кыркалары, жылга жыбыттарынан агып түшкөн мөлтүр тунук кашка суулары, тоолордун асман тиреген аскалуу чокулары курчайт, Соң-Көлгө артарабынан 20дан ашуун агын суулар куюп анын деңгээлин төмөндөтпөйт.
Гидрографиясы
Ал эми Ак-Таш, Таш-Дөбө, Кара-Кеченин тынымсыз куйган шар суулары кышкысын да көп тоңо бербейт.
Сөң-Көлдүн узундугу -29, туурасы -17 километрге созулуп, 292 чарчы км. болгон көлдүн аймагын түзөт. Көлдүн тереңдиги ар түрдүүчө, чыгыш тарабы 10-15 метр болсо, батыш тарабындагы тереңдиктери 22 метрге чейин жетет.
Көгөргөн көлдүн айланасына ар түрдүү чөптөр өсүп, кызыл-тазыл гүлдөр менен саймаланып эң эле кооз, кээ бир жээктен эшилген майда кызыл кумдуу пляждарды учуратууга болот. Ошондой эле жээктердеги тоо боорлору бетегелүү тоо чөптөрү жамынып төрө түлүк малдын берекелүү мекени.
Сөң-Көлдө сууда сүзүүчү жана саз канаттууларынын 66 түрү жашагандыгы далилденди. Алардын 29 түрү көл жээктериндеги өрөөндөрдө уялашып, балапандарын чыгара тургандыгы, ал эми 37 түрү болсо күзгү жана жазгы келгин канаттуулар экендиги байкалды. Сөң-Көлдүн үстүндө өрдөк, чүрөк, каздар, ак-чардактар сүзүшсө анын астында ар түрдүү чабак урушат. Сөң-Көлдөгү канаттууларды ар түрдүү жоготуулардан коргоп, көбөйүшүнө толук шарттарды түзүү үчүн мамлекет тарабынан корукка алынган.
Жалгыз-Булак
Жалгыз-Булак — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Көтөрмө айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 369 киши.
Ашшурбанипал
Ашшурбанипал, Ашшурбанапал - Ассириянын падышасы (биздин заманга чейинки 669-633-жылдар чамасында). Ассирия мамлекетин сактап калуу үчүн аскердик жана дипломаттык күрөш жүргүзгөн. Ассирияга каршы көтөрүлүш чыгарган Египетке бир катар жортуулдарды жасап, аны багынтса да, Египет Ассириядан биротоло бөлүнүп (655-жылы) кетет. Ашшурбанипал батышындагы Тир менен Арвадды багынтып, чыгыш жана түндүк жагындагы киммерийликтер, скифтер, персиялыктар жана мидиялыктар менен күрөшөт. Биздин заманга чейинки 653-жылы Вавилонду башкарып турган өзүнүн иниси Шамашшумукин Ашшурбанипалга каршы көтөрүлүш чыгарат. Биздин заманга чейинки 648-жылы Вавилонду каратып, андан кийин анын союздаштарын биринин артынан бирин талкалайт. Өмүрүнүн акыркы жылдарында (639-жылы) Эламды талкалайт жана арабдарга каршы жортуул жасайт. Ашшурбанипалдын буйругу менен он миңдеген тарыхый, диний жана илимий жазмалар жыйналган. Ашшурбанипалдын китепканасы Ниневиядагы (биздин заманга чейинки 8-7-кылымдагы Ассириянын борбору) 1849-54-жылдардагы казуулардын жүрүшүндө табылган.
Онтарио (Огайо)
Калкы - 5303 киши. Болжолдуу аянты - 28.3 км². FIPS коду — 39-58520.
Рёц
Рёц ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Кам районуна карайт. Жогорку Пфальц административдик округуна тиешелүү. Калкы – 3462 (2013-ж.). Аянты – 66.68 км2.
Александровка (Карайыдель району, Башкыртстан)
Александровка — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Кирзин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 43 киши. Почта индекси — 452377, ОКАТО коду — 80234840006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жыныстык колтийбестик
Жыныстык колтийбестик – кишини укукка сыйбаган баардык сексуалдык кол салуулардан коргоочу, адамдын жеке колтийбестигинин ажырагыс бөлүгү. Ж. к. кылмыш-жаза мыйзамдары менен корголот. КР нике жана үйбүлө мыйзамына ылайык ата-эне (алардын бири) эгерде балдарына зомбулук кылса, а. и. алардын Ж. к-гине колсалса, ата-энелик укугунан ажыратылышы мүмкүн.
Тармал-Саз
Тармал-Саз — "Манас" эпосундагы топоним. Манас Алтайдан келип, калмак-кытай башта басып алган ата журтун бошоткондо Манастын колунун Үрбү башында турган бөлүгү душман менен беттешкен жерлердин бири (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 576-инв., 533-б.). Бул аймак Кыргызстандын Кочкор өрөөнүндөгү аты уйкаш жерди элестетет.
Байланыш сыры
Байланыш сыры – кат жазышуу, телефон сүйлөшүүлөрү, почта, телеграф жана башка байланыштар сыры. Байланыш сыры – адамдын конституциялык укуктарынын бири. Жөнөтүмдөр, телефон сүйлөшүүлөрү, телеграф жана дагы башка байланыштар, ошондой эле ошол жөнөтүмдөрдүн (байланыштардын) өзү жөнүндөгү маалыматтар жөнөтүүчү, даректелген жак же алардын мыйзамдуу өкүлдөрү тарабынан гана берилиши мүмкүн. Почта жөнөтүмдөрүн, документтик кат-кабарларды кармоого, кароого, ачууга, телефон сүйлөшүүлөрүн угууга, электрбайланыштары менен таанышууга, ошондой эле башка чектөөлөргө сот чечиминин негизинде гана жол берилет. Почта байланыштарынын баардык уюмдары байланыш сырынын сакталышын камсыз кылууга милдеттүү. Көрсөтүлгөн жобонун бузулушуна жол берген кызмат адамдары, башка адамдар, почта байланыш уюмунун кызматкерлери КР мыйзамдарында белгиленген тартипте жоопкерчиликке тартылат.
Кыргыз улуттук драма театры
Кыргыз улуттук академиялык Т.Абдумомунов атындагы драма театры ...
Тарыхы
1926-жылы, музыкалуу-драмалык студия катары негизделген. Алгачкы жетекчиси - Николай Еленин.
1930-жылы Кыргыз мамлекеттик театры.Башкы режиссеру Аманкул Куттубаев.
1935-жылы Кыргыз мамлекеттик музыкалуу-драма театры (болочоктогу опера жана балет театрынын башталышы).
1941-жылы Жаш көрүүчлөр театры жоюлуп, ордуна Кыргыз мамлекеттик драма театры түзүлгөн. Башкы режиссеру Ажыгабыл Айдаркулов кийин Отунчу Сарбагышев.
1970-жылы Кыргыз мамлекеттик драма театры "академиялык" деген статус алган.
Кыргыз жергесиндеги cоветтик агитациялык театрдын пайда болуш тарыхынан
(Жаныш Кулмамбетовдун "Кыргыз театры" китеби монографиясынан үзүндү)
1917-жылдагы Октябрь төңкөрүшүнө чейинки кыргыздын жалпы эле улуттук көркөм өнөрү менен маданиятын артта калган көрүнүш катары кароо, ошого ала-тоолук жумурай журтту ишендирүү советтик доордогу коммунисттик агитация менен пропаганданын башкы максаты болчу. 1958-жылы СССРдин борбору Москвада өткөн кыргыз искусствосу менен маданиятынын он күндүгүнөн (декада) соң москвалык театр менен адабияттын адиси Дм. Брудный минтип жазып жатат: “А ведь еще совсем недавно, всего лишь несколько десятков лет назад, кочевники-киргизы не знали своего профессионального искусства, как не знали они счастья и мира”. (Дм. Брудный. Театральное искусство Киргизии. Москва, “Знание”, 1958, 4-5-беттер).
Дм. Брудныйга чейин эле, дал ушундай коендой окшош пикирди 20-кылымдын 50-жылдары кыргыз менен казактын театрларын иликтеген, орус-совет театроведи Н. Львов да айткан: “Несмотря на широкое развитие в киргизском быту элементов театральности, театра в Киргизии до Великой Октябрской социалистической революции не было ни профессионального, ни самодеятельного.
Причинами этого были, с одной стороны, экономическая отсталость киргизского народа, который вел кочевой образ жизни, с другой стороны – национально-колониальная политика царизма, задержавшая культурное развитие Киргизии. Развитию театра препятствовали темнота и забитость народа, отсутствие письменности и литературы, бесправное положение женщин, враждебность мусульманской религии ко всяким проявлениям художественного творчества. Препятствовала развитию театра и оторванность Киргизии от более зрелых художественных культур других народов, и в первую очередь от искусства русского народа. До 1917 года культурные связи Киргизии с русским народом чрезвычайно ограничены.
Великая Октябрьская социалистическая революция создала благоприятные условия для зарождения развития киргизского национального театра. Создовая свой театр, киргизский народ, как и некоторые другие народы Советского Союза, не имевшие прежде театра, использовал богатейший опыт сценического искусства более развитых национальных культур и прежде всего самого передового в мире русского театра”. (Н. Львов. Киргизский театр. Москва, “Искусство”, 1953, 12-13-беттер). Алынган теманын контекстинен чыкпай туруп, Н. Львовдун жогорудагы нары калпыс, нары стереотиптүү, одоно айтканда бир беткей, үстүртөн айтылган аныктамасына учкай бир баа бере кетүүгө туура келет. Эмне дегенде, бул китеп кыргыздын тарыхына карата советтик псевдочындыкты көз көрүнөө жайылткан эмгектердин эң көрүнүктүүлөрүнөн. Бул эмгек кийинки мезгилде да советтик доордогу улуттук маданияттын жетишкендигин даңазалоодогу, ошол эле учурда элибиздин кылымдап өкүм сүргөн көркөм чыгармачылыгын басмыролоодогу өтө көп цитата келтирилүүчү негизги илимий көз караштардын бири катары кызмат өтөгөн жана азыр да ошол маанисин жоготкон жок. Башкасын коюп, театр иликтөөчүнүн эки тезисине токтололу. Биринчиси, “враждебность мусульманской религии ко всяким проявлениям художественного творчества”  деп турат. Эгерде москвалык урматтуу илимпоздун оюна кошула турган болсок, анда океандай “Манас” эпосу баш болгон кыргыздын бүтүндөй көркөм чыгармачылыгын жокко чыгарууга туура келет эле. Анткени, 19-кылымдын ичинде 20-кылымдын башында кыргыздын оозеки көркөм маданияты болуп көрбөгөндөй бийиктикке жеткенин, башкача айтканда “алтын кылымды” башынан өткөргөнүн билебиз. Улуу манасчылар Келдибек, Тыныбек, Балыкооз, Найманбай, Чоюке, Сагымбайлардын доору дал ошол театр иликтөөчү мүнөздөгөн “враждебный мусулманчылыктын” учуруна туш келип жатат. Экинчиден, “отсутствие... литературы” деп мүнөздөмө берип жатат Н. Львов. Бул тезиси менен, окумуштуу кыргыздын бүтүндөй эпикалык көркөм маданиятын – “Манас” баш болгон ондогон кенже эпосторду, аны менен бирге кыргызда кылымдап өкүм сүрүп келген оозеки чыгармчылыгынын баардык түрлөрүн жокко чыгарып жатат. Баса, дал ушундай, буруу - терүүсүз коендой окшош ойду, Н. Львов казак маданиятынын тарыхына карата да минтип айткан: “Театрального искусства в старом казахском быту не существовало ни в профессиональной, ни в самодеятельной форме. Кочевой образ жизни и соответствующий ему бытовой уклад, запреты религии, отсутствие письменности препятствовали возникновению национального театра”. (Н. И. Львов. Казахский академический театр драмы. Алма-Ата. Издательство Академии наук Казахской ССР, 1957, 6-бет). Орусча айтканда, “комментарии излишны”.
Тилекке каршы, Н. Львовдун эмгегиндеги саясий-идеологиялык “установка” андан кийинки кыргыздын көркөм маданиятын, тарыхын иликтеген искусствоведдердин, жалпы эле тарыхчылардын эмгектеринде тоту куштай кайталынып, бул стереотиптин улам көбөйтүлүп тираждалганын көрөбүз: “Киргизы до Октябрьской  революции не имели национального профессионального театра”  (Киргизская советская социалистическая республика. Энциклопедия. Фрунзе, 1982, 404-бет) деп советтик мезгилде чыккан абройлуу энциклопедия жумурай журтка 25000 нуска менен жар салса; “Элементы театрального действия, заключенные в древних культовых церемониях, сопровождвшихся пением, музыкой, танцами, пантомимой, в народных играх и обрядах, в земледельческих празденствах, традиции исполнения эпоса, героических и лирических поэм, песен...”  деп, дагы бир москвалык адис улуттук маданиятыбызды “элементтердин” деңгээлинде карап жатат.(''О. Кайдалова. Традиции и современность. Театральное искусство Средней Азии и Казахстана. Москва, “Искусство”, 1977, 5-бет'').
Коммунисттик идеология ийгиликтүү ишке ашырган мындай ”промывание мозгов” (“мээни тазартуу”, же “мээни түзөө”) кыргыздын улуттук көркөм интеллигенциясы тарабынан маданият жактан артта калуучулук комплексине айланып, анан ал бара-бара туруктуу синдромго өтүп кеткенин көрөбүз: “Октябрь революциясына чейин кыргыз эли театр дегенди билген эмес” (И. Төкөлдөшов. Тоо гүлдөрү. Фрунзе, “Кыргызстан”, 1977, 3-бет); “Кыргыз театр искусствосу Улуу Октябрь социалисттик революциясынын тарыхый жеңишинен кийин төрөлдү. Тактап айтканда кыргыз эли улут болуп таанылып, Советтик Социалисттик Кыргыз Автономиялуу республикасы түзүлгөндөн кийин, профессионалдык улут театрынын түзүлүшүнө мүмкүн болду” (Күмүшалиев К. Кыргыз театрынын салтанаты. Фрунзе, “Кыргызстан”, 1977, 11-12-беттер); “Бирок анын (сөз Муратбек Рыскулов жөнүндө жүрүп жатат – Ж. К.) табигый таланты жаңы доорубузда жаралган жаңыча багыттагы өнөр жолунда, профессионалдык театр өнөрүндө бизди таң калтыра алды” (А. Жунушов. Сахна чеберлери. Фрунзе, “Кыргызстан”, 1988, 4-бет); “Огромная популярность творчества сказителей-манасчи, комузистов, кыякистов, акынов-импровизаторов, массовость художественной самодеятельности, любительских театров и возроший уровень сценическей культуры вызвали необходимость в создании профессионального киргизского театра”  (''Ш. Шаршеев. Дорога в день сегодняшний. “Киргизский государственный ордена Трудового Красного Знамени академический театр драмы” китебинен. Фрунзе, “Кыргызстан”, 1978, 17-бет). Ушундай эле стереотиптүү, бир жактуу ойду, өз учурунда кыргыздын алгачкы илимпоз театр иликтөөчүлөрү, Н. Львовдун түздөн-түз шакириттери (аспринаттары) Бекмурза Жумабаев менен Жанузак Молдобаев да айтышкан: “... процесс формиования профессионального искусства начался лишь после Великой Октябрьской социалистической революции. Деятели киргизского искусства, создовая свой национальный театр, использовали богатый опыт сценического искусства более развитых народов и в первую очередь опыт русского театра” (Бекмурза Джумабаев. Современный киргизский драматический театр. 1953 – 1963. Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата искусствоведения. Научный руководитель – кандидат искусствоведения Н. И. Львов. Алма-Ата – Москва, 1964, 14-бет); “Киргизское профессиональное театральное искусство, вобравшее в себя лучшие черты устного народного творчества, возникло и развивалось в тесном содружестве с искусством братских народов, в первую очередь с реалистической школой русского сценического искусства” (Д. А. Молдобаев. Современный киргизский драматический театр в г. Фрунзе. 1961 – 1970. Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата искусствоведения. Научный руководитель – доктор искусствоведения, профессор Н. И. Львов. Москва, 1970, 25-бет'').