cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шейман, Лев Аврумович
Шейман, Лев Аврумович (1924, Одесса ш.) – педагогика илимдеринин доктору, профессор, педагогика жана социалдык илимдер академиясынын академиги (Москва), Кыргыз Республикасыга эмгек сиңирген мугалими (1970). Адабият жана тил таануунун дидактикасы, маданият жана термин таануу боюнча ири окумуштуу. 1945-ж. Пермь университететин, 1949-ж. Одесса университететинин аспирантурасын аяктап, кандидаттык даражага ээ болгон.
1951–1956-ж. Кыргыз педагогика илим-изилдөө институтунда илимий кызматкер, (1956), 1990-жылдан орус тили жана адабияты секторунун (1990) башчысы. Кыргыз мектептеринде орус тилин жана адабиятын окутуунун методикасы, этномаданият жана символ таануу илимий багыттарынын негиз салуучусу. Ал улуттук мектепте орус тилин жана адабиятын окутуу көйгөйлөрүн бардык тарабын камтыган “Орус тили жана адабияты боюнча окуу программасы”.
Жалпысынан анын калеминен 450-дөн ашык илим жана илимий-методикалык эмгек жаралган. Анын жетекчилиги астында ондон ашык кандидаттык жана докторлук диссертациялар корголгон. Билим берүүгө сиңирген көп жылдык эмгеги үчүн «Ардак белгиси» (1986), «Данакер» (2003), «Достук» (Орусия, 2004) ордендери, «Данк» (1999), А. С. Пушкин (1999) медалдары, бир нече Ардак грамоталар менен сыйланган. «СССР агартуусунун мыктыманы» (1974), «Кыргыз ССР Эл агартуусунун мыктыманы» (1964) наамдары берилген.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Австрокобитистер
Австрокобитистер (Austrocobitis) — сомбалыктардын бир уруусу.
Колдонулган адабияттар
А. А. Алдашев. Биология терминдеринин жана айбанат аттарынын орусча-кыргызча сөздүгү. - Б.: "Сорос-Кыргызстан" Фонду, 1998. ISBN 9967-11-027-9
Бажы алымы
Бажы алымы — өлкөнүн чегарасы аркылуу өткөрүлүүчү товарлардан, мүлктөн, баалуулуктардан алынуучу мамл. акча жыйымы. Бажы алымынан бажы мекемелери жыйнайт. 1947-жылы Тарифтер жана соода тууралуу генералдык макулдашуу түзүлгөн. Анда бажы тарифин төмөндөтүү максаты коюлган. Европа экономикалык союзунун (ЕЭС) катышуучулары өзара соодадагы Бажы алымынан алып салышкан жана башка өлкөлөргө карата бирдиктүү бажы тарифин белгилешкен. Бажы алымынан импорттолуучу товарлардын баасын жогорулатуу менен мамлекетке ички рынокту коргоого, товарлардын атаандашууга жөндөмдүүлүгүн чектөөгө, импорттун көлөмүн жана структурасын жөнгө салууга мүмкүндүк берет.
Лоуисвилл (Огайо)
Лоуисвилл (Огайо) (Louisville) — Огайо штатынын Stark округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 9186 киши. Болжолдуу аянты - 13.4 км². FIPS коду — 39-45094.
Арам Хачатурян
Хачатурян Арам Ильич (1903, Тбилиси - 1978, Москва) - армян композитору, дирижёр, педагог жана музыкалык-коомдук ишмер.
СССР эл артисти (1954), Армян ССР ИАнын акад. (1963),Социалисттик Эмгектин Баатыры (1973), искусство таануу илимдеринин доктору, проф.(1965). Гнесиндер атындагы музыкалык техникумду (1929-ж. виолончель, композиция боюнча), Москва консерваториясын(1934, Н. Я. Мясковскийдин классы боюнча) бүтүргөн.
Хачатуряндын чыгармачылыгында аспаптык музыка өзгөчө орунга ээ. Ал Кавказ жана Закавказье элдеринин музыкалык фольклорун чебердик менен пайдаланган. Анын чыгармалары фантазиясынын байлыгы, обондуулугу, темпераменттүүлүгү менен айырмаланат.
Хачатурян Армян ССРинин мамлекеттик гимнин(1944), «Гаянэ» (1942; 1-ред.
«Бакыт»,1939), «Спартак» (1956, Кыргыз oпеpa жана балет теагрында 1969-ж. колган) балеттерин, 3 симфония, симфониялык поэмалар, бий сюиталарын, аспаптык чыгармаларды, кантаталарды, хорлорду, спектакль (М.Лермонтов, «Маскарад»: У. Шекс-пир, «Макбет», «Король Лир»; Н.Погодин, «Кремль куранттары» ж. б.) жана кинофильмдер үчүн музыка жазган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Жойможооп
Жойможооп – эларалык жалпы укуктагы өкмөттүн же мамлекеттик тийиштүү органдын өзүнүн дипломаттык өкүлүнүн же дагы башка ыйгарым укуктуу кызмат адамынын иш-аракетин жокко чыгарышы. Ж-то дипломаттык өкүл атайын тапшырмасыз эле же ага берилген ыйгарым укук бузулуу менен аракет жасагандыгы билдирилет. Ошентип, өз өкүлүнүн аргандай аракетинен же анын эларалык-укуктук кесепетинен мамлекет өз жоопкерчилигин алып салат.
Василевская Ванда Львовна
Василевская Ванда Львовна (21.1.1905, Краков -29.7.1964, Киев) - поляк жазуучусу, коомдук ишмер, СССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1943, 1946, 1952). Краков Университетин бүтүргөн (1927). Поляк тилинде жазган. Ал «Күндүн келбети» (1934) повестинин, «Ата журт» (1935) романынын автору. «Суу үстүндөгү ыр» («Саздагы жалын», 1940; «Көлдөгү жылдыздар», 1945; «Дарыялар алоолойт», 1951) үчилтигинде бурж. Польшадагы элдердин улуттук-боштондук күрөшүн чагылдырган. «Көк желе» (1942) повестинде адамдардын Улуу Ата Мекендик согуштагы эрдиктерин сүрөттөгөн. Василевская 1940-64-жылы СССР Жогорку Советинин (1-6-шайланышы) депутаты, Бүткүл дүйнөлүк тынчтык советинин мүчөсү болгон. Ленин ордени жана медалдар менен сыйланган.
Сыйынуу
Сыйынуу — айлана-чөйрөгө, жаратылыш кубулуштарына, жан-жаныбарларга, арбактарга жана башкалар ушундай сыяктуу көрүнүштөргө карата аткарылуучу диний-мифологиялык маанайдагы ырым жырымдардын жыйындысы. С. ар түрдүү болгон. Мисалы, магиялык, анимисттик, тотемдик, фетиш, арбактарга, жаратылышка жана башкалар Кыргыз элинин байыркы замандагы идеологиясында диний-мифологиялык көз караштар элдин турмуш-тиричилигинде зор орунду ээлеп келген.
"Манас" эпосунда жаратылыш кубулуштарына, арбактарга, касиеттүү жер-сууга, жана башкалар ушундай сыяктуу С. өтө кеңири орун алган. Мисалы, "Көкөтөйдүн ашы" эпизодунда арбакка С. ага карата эл чогултуп, аш берүү жана башкалар каймана аракеттер, же болбосо Жакыптын бала көрбөй зар какшап "Жараткан жапар кудайым" деп күн сайын С-ганы, же болбосо "Көк теңир, Умай энеге С. жана башкалар ыр саптары "Манас" эпосунда кеңири орун алгандыгын далилдейт. Ар бир С-нун өз ирети, ырым-жырымы калыптанган.
Ачык-Таш суу мөңгүлөрү
Ачык-Таш суу мөңгүлөрү - Борбору Теңир-Тоодогу өрөөн тибиндеги үч ири мөңгү (Чыгыш, Ортоңку жана Батыш). Сары-Жаз кырка тоосунун түндүк капталында, Адыр-Төр суусунун алабында жайгашкан. Чыгышындагы мөңгүнүн узундугу 7,3 км, аянты 9,1 км2 ; башы дең из деңгээлинин 5580 м, этеги 3460 м бийиктикте жатат; кар чегинин бийиктиги 3980 м; абляция облусунун аянты 4,0 км2. Ортоңкусунун узундугу 5,4 км2, аянты 5,7 км2, башы деңпз деңг. 5360 м, этегп 3420 м бпйпктпкте жатат; кар чегинин бийиктиги 3920 м, абляция облусунун аянты 2,3 км2. Батышындагысы артылма өрөөн мөңгүлөрүнүн тибине кирет; узундугу 4,2 км, аянты 5,6 км2, башы 4800 м, этеги 3580 м бийиктикте жатат; кар чегинин бийиктиги 3950 м, абляция облусунун аянты 2,2 км2. Мөңгүдөн башталган суулар кошулуп, Адыртөргө куят.
Алгебра
Алгебра – арабдын «ал-жебр» деген сөзүнөн келип чыккан, ал математика илиминин негизги тармактарынын бири. Алгебра бирдей типтеги арифметикалык маселелерди чыгаруунун жалпы методдорун изилдөөдөн жана коомдук практиканын муктаждыктарынан пайда болгон. Алгебрада рационалдуу, иррационалдуу, комплекстүү сандардын системасынын касиеттери изилденет. Алгебрада маселенин шарттары белгисиз чоңдуктар аркылуу туюнтулуп, алар менен жүргүзүлгөн амалдардын негизинде теңдеме түзүлөт да, андан белгисиздин өзү аныкталат. Алгебранын өсүшүнө чыгыштын орто кылымдагы математиктеринин арабча жазылган эмгектери чоң таасир тийгизген. Өзбек математиги Мухаммед-ал-Хорезминин (IX–к.) «Алжебр ал-Мукобала» деген китебинде Алгебралык чоңдуктар менен иштөө эрежеси жана теңдемелерди чыгаруунун теориясы иштелип чыккан. Ал-Хорезминин убагынан бери алгебра математиканын өзүнчө тармагы катарында окулат. Квадраттык теңдемелерди чыгарууга керектүү формулалардын табылышы жогорку даражалуу теңдемелер үчүн, ошондой эле формулаларды издөөгө түрткү болгон. 3– жана 4–даражадагы теңдемелердин чыгарылышына керектүү формулалар XVI к. табылган. Беш жана андан жогорку даражалуу теңдемелер үчүн мындай формулалардын жок экендиги XIX к. башында аныкталган. Азыркы кезде теңдемелерди изилдөө алгебранын негизги маселеси эмес. Азыркы алгебра касиеттери алгебралык операцияларда аткарылуучу жаратылыштагы объекттердин системалары жөнүндөгү илим болуп эсептелет. Алгебралык операциялар: матрицаларды, функцияларды кошуу жана көбөйтүү, мейкиндиктик өзгөртүүлөр менен болгон амалдар, векторлор менен болгон амалдар ж.б. Илимдин өнүгүшүндө группа, талаа, алкак, структура, сызыктуу алгебра, топологиялык алгебра, гомологиялык алгебра, категория ж.б.у.с. алгебралык системалар пайда болгон. Бул системалар топологияда, функциялык анализде, сан теориясында, эсептөө математикасында, теориялык механикада жана физикада колдонулат.
Колдонулган адабияттар
"Кыргыз педагогикасы: энциклопедиялык окуу куралы". Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Башкы редактор Ү.Асанов, жооптуу редактор И.Бекбоев. Бишкек - 2004. УДК 37.0 ББК 74.00я2 К 97
Сырт (Кадамжай району)
Калкы
Калкы - 2 030 киши.
Логан Хендерсон
Кыскача өмүр баяны
Логан Америка Кошмо Штатындагы Техаста төрөлгөн. Хендерсон бала чагынан баштап эле шоу-бизнеске аралашууну каалачу, бирок, айласын канча издесе да таба албай келген. 16 жашында кокусунан өзүнүн шаарындагы студияга барып калып, ошол жерден киного болгон сүйүүсү күч алган.
Логан дайыма катуу спорттун түрлөрүнөн ырахат алат. Мисалы: сноуборд, хоккей ж.б спорттун түрлөрүн жакшы көрөт.
Логан азыркы учурда Калифорнияда жалгыз жашайт. Мурун 16 жашка чыккыча Техаска ата-энеси менен барып келсе, азыр өзү жалгыз бара алат. Биринчи жолу Sony Music Entertainment жана Columbia Records студиясы биригип тарткан "Big Time Rush" фильмине тартылууга контракт түзөт. Музыкалык фильм болгондуктан, бат эле адамдардын сүйүп көргөн фильмине айланып, фильмдин катышуучулары өз алдынча музыкалык группа түзгөнгө жетишет. Ырлары эл аралык денгээлде алдынкы орундарды ээлей алган. Биринчи альбому "BTR" деп аталса, экинчиси "Elevate" деп аталат. Ошондой эле "Super Star", "Love me, love me", "With you" деген фильмдерге да тартылган.
Биринчи тажрыйбасы
Анын камера алдындагы эң биринчи тажрыйбасы Nickelodeon телеканалы тарткан "Жума күндүн түнкү жалыны" комедиясы болгон. "Бул менин тасмага алуу аянтындагы эн бактылуу күндөрүмдүн бири" - деп, эскерет Хендерсон.
Сабакты талдоо
Сабакты талдоо – билим берүү мекемелеринде жүргүзүлүүчү сабакты (лекцияны, семинарды жана башкалар) толугу менен же анын айрым жактарын, курамдык бөлүктөрүн иликтөөгө жана баалоого багытталган методикалык иштин бир түрү. Сабакты талдоо мугалимдерге, окутуучуларга методикалык жардам көрсөтүү, алардын тажрыйбаларын үйрөнүү жана жалпылоо максатында жүргүзүлөт.
Логан Хендерсон
"Big Time Rush" сериалы
Хендерсон бул сериалдын жана ушундай аталыштагы мзыкалык топтун - "мээси". Анткени, башка группанын мүчөлөрүнө караганда университетте жакшы окуган, ошондой эле группада кандай гана маселе болбосун дайыма Логан чечет.
Сабакты талдоо
Сабакты талдоонун бирдиктүү схемасы жок, анткени ал талдоонун максатына, окуу предметине, окутуунун баскычына жараша ар түрдүү болушу мүмкүн. Сабакты талдоо адатта төмөнкүлөрдү камтыйт:
Талдоонун натыйжасында сабак максатына жеткендиги же жетпегендиги аныкталуусу тийиш. Сабактын окутуучулук максатынын ишке ашкандыгы төмөнкү суроолор аркылуу такталышы мүмкүн: окуучулар кандай билимдерге ээ болушту, алардын сапаты кандай, окуучуларда кандай билгичтиктер жана көндүмдөр калыптанды же калыптана баштады. Бир сабакты талдоонун негизинде окуп үйрөнүүчүлөрдү тарбиялоодогу жана өнүктүрүүдөгү жылыштарды аныктоо кыйын, көпчүлүк учурда мүмкүн да эмес. Ошентсе да сабактын жүрүшүн, анын этаптарын талдоо менен сабактын тарбиялоочулук жана өнүктүрүүчүлүк милдеттерин ишке ашыруу үчүн мугалим (окутуучу) кандай аракеттерди жасагандыгына, ал үчүн сабакта кандай кырдаалдар түзүлгөндүгүнө, канчалык деңгээлде ал ийгиликтүү болгондугуна көңүл буруу зарыл.
Логан Хендерсон
Жашоосу тууралуу
Хендерсон ырдаганды жакшы көрөт, бирок, өзүн такыр ырчы деп эсептебейт. Өзүнүн берген интервьюларында ал дайыма бийге жакын экенин айтат. Профессионалдуу бийчилердей боло албаса дагы, эл кыла албаган өзгөчө кыймылдарды кыла алат. Ошондой эле, сноуборд жана скейтборддордо да адамдарды тан калдыра алат. Азыркы учурда ата-энеси менен улам көчүп жүрбөй Лос-Анжелес шаарына биротоло отурукташкан.
Сабакты талдоо
Сабакты талдоо илимий изилдөө максатында да, башкача айтканда методикалык жаңылыктардын максатка ылайыктуулугун жана натыйжалуулугун практикада текшерүү үчүн да колдонулат.
Логан Хендерсон
Кызыктуу фактылар
Логан спорттун түрлөрүнөн ырахат алганды жана "Гари Поттерди" жакшы көрөт
Сабакты талдоо
Сабакты талдоодо атайын схеманы пайдалануу максатка ылайык. Андай схемалар көп түрдүү болушу мүмкүн. Мугалим, окутуучу үчүн өзүнүн сабагын өзү талдап туруусу зарыл жана пайдалуу. Мында мугалим, биринчиден, өзүнүн күчтүү жана чабал жактарын аныктайт, экинчиден, жетишкендиктерин бекемдөө жана кемчиликтерин жоюу боюнча иш-аракеттеринин багыттарын белгилейт, үчүнчүдөн, өздүк тажрыйбасын жалпылоого керектүү материалдар топтоло берет.
Логан Хендерсон
Кызыктуу фактылар
Бала чагынан баштап белгилүү актрисалар - Селена Гомез жана Деми Ловато менен дос.
Сабакты талдоо
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Логан Хендерсон
Кызыктуу фактылар
Жакшы көргөң өңү - кызыл жана көк, ал эми жаныбары - ажыдаар.
Ал киного тартылып же ырдап жатса, эн биринчи күйөрмандары жөнүндө ойлонот.
Логан Бразилия жана Австралияга барууну көптөн бери самап келет.
Топтогу Кендал менен топко келгиче эле жакшы достордон болчу.
Тамакты даамдуу жасай албайт, бирок, дүйнөдө өзүндөй даамдуу алма пирогун эч ким жасай албасын ишендирип айта алат.
Жакшы көргөн каарманы - Бетмэн
Ат коюу
Ат коюу – наристеге ысым берүү каадасы. Ыйгарылган ысым дүйнөгө жаңы келген наристенин өз ата-энесинен, коомунан алган эң алгачкы белеги. Ошондуктан ат тандоо ата-эненин, үй-бүлө мүчөлөрүнүн ыйык парзы. Кыргыз турмушунда ат коюунун белгилүү убактысы болгон эмес, ал төрөлгөн күнү, 1-2 айдан кийин деле коюла берген. Ат коюуну атасы ошол жердеги аксакал, кадыр-барктуу, атактуулардын бирине тапшырган, ал адам баланын ысмын атаган. Азанчы коюла турган атты наристенин кулагына шыбырап, андан кийин азан чакырып, ысым берген. Наристеге ат коюу үчүн чакырылган адамга сый көрсөтүп, үстүнө чапан жапкан. Ат коюучу адегенде наристени бир сыйра карап, денесиндеги мүнөздүү белгилерди байкап, ошого жараша ат тандаган.
Ат коюу кыргыз үй-бүлөсүндө жооптуу иш болуп, магиялык маанидеги идеологиялык көз караштар менен тыгыз байланышкан. Ат коюучу адегенде наристени бир сыйра карап, денесиндеги мүнөздүү белгилерди байкап, ошого жараша ат тандаган. Мисалы, калдуу болсо Калмырза, Калык, Калыбек, анарлуу болсо Анара, Анаркан ж. б; коюу каштуу болсо Каракаш ж. б. Аптанын кайсы күнүндө төрөлсө Дүйшө, Шейшекан, Шаршен, Бейше, Жумабек, Ишемкул, Жекшенбай ж. б.; Совет заманында Марлен, Ильичбек, Мелис, Индира сыяктуу ысымдар; кыздар көп төрөлсө эркек төрөлсүн деп Бурул, Жаңыл; баласыз болуп жүрсө: Тилек, Сагынбек; атасы улгайган киши болсо Карыбек, Эрмек, Жетимиш, Сексенаалы, Токсонбай; эгиз төрөлсө уйкаштырып, Асан-Үсөн, Үсейин-Кусейин, Апал-Үпөл же Асан-Үпөл; ата-эне жакшылыкка күбө болсо Акжолтой ж. б. Балдары токтобой жаткан үй-бүлө болсо Турдубек, Токтосун; кыздар көп төрөлсө эркек төрөлсүн деп Бурулсун, Бурул, Уулкелди, Жаңыл жана башка; көз тийбесин деп Итибай, Итэмген, Бокбасар, Кулкөтөн жана башка аттарды коюшкан. Бала токтобогон үй-бүлөдө кезектеги наристе төрөлөөр замат журт которгон; баланы эски журтта ырымдап таштап кайра алганда Таштанды, Салбар, Табылды сыяктуу аттар менен аташкан.
Балалуу болгондугу тууралуу кабарды укканда атасынын көзүнө кайсы буюм биринчи көрүнсө ошонун атында коюшкан. Мисалы, Камчыбек, Балтабай; төрөттүн үстүнөн чыккан коноктун атынан, башка уруктун айылында төрөп калса ошол уруктун же уруунун атынан, той-тамашаларда төрөлсө ошолордун атынан да коюшкан.
Эркек балага кыздын, кызга эркектин атын коюу да кеңири тараган. Булардын баардыгы магиялык маа-ниде болуп, негизги максаты жин-шайтандарды адаштыруу, тукумду аман-эсен сактап калуу аракети болгон.
Бажы анклавы
Бажы анклавы – бир мамлекет аймагынын чегиндеги башка бир мамлекеттин бажы аймагынын бөлүгү болуп саналган аймак.
Тарых илимдеринин кандидаты
Тарых илимдеринин кандидаты - илимий даража. Кыргыз Республикасында бул наам совет доорунан бери ыйгарылып келет.
Тарых илимдери боюнча кандидаттык окумуштуу даража алуу үчүн атайын илимий диссертация жазуу талап кылынат.
Бул диссертация тарых илимдери боюнча окумуштуу кеңешинде корголгон соң, КР Жогорку аттестация комиссиясына (мурдагы КР Улуттук аттестация комиссиясына) жиберилет.
Адистик териштирүүдөн соң бир нече айдын ичинде талапкерге кандидаттык даража ыйгарылышы ыктымал.
Чет мамлекеттерде жакталган доктордук диссертациялар Кыргызстанда кээде "тарых илимдеринин кандидаты" даражасы үчүн жазылган диссертацияларга теңелип жүрөт.
Нитроэфирлер
Нитроэфирлер  (органикалык нитраттар) – көмүртек атому менен байланышкан – ОNО 2  тобу бар бирикмелер; азот к-тасы менен спирттер, углеводдор татаал эфирлери. Н. аталышы алардын мол-ларынын органикалык бөлүгүнүн аталышына “нитрат” мүчөсүн кошуу менен түзүлөт, мисалы, метилнитрат, диэтиленгликолдинитрат, целлюлоза нитраты жана башка. Техникада бүгүнкү күнгө чейин Н. атоодо “нитро” мүчөсү колдонулат (мисалы нитроглицерин, нитроцеллюлоза). Нитрат тобунун санына жараша моно-, ди- жана полинитроэфирлерге бөлүнөт Н. көбүрөөк мүнөздүү болгон реакциялар бири спиртти жана НNО 3 пайда кылуучу гидролиз реакция эсептелет. К-талар, өзгөчө щелочтор катышуусунда гидролиз ылдамдыгы кескин жогорулайт. Щелочтор спирттеги эритмелери Н. тез ажыратат. Концентрацияланган күкүрт к-тасы менен Н. аракеттенишкенде сульфоэфирлер пайда болот.
RОNО2+Н2SО4
Көпчүлүк Н. күйүүгө (абадагы кычкылтек катышуусунда) жана жарылууга жөндөмдүү, мындай касиет алардын курамында активдүү кычкылтек канчалык көп болсо, ошончолук жогорулайт. Н. алуунун негизги ыкмалары – алгачкы заттар (спирттер, углеводдор) HNО3 к-тасы жана Н2SO4 күкүрт к-тасы менен же уксус альдегидинин катышуусунда этерификациялоо.
RОН+НNО3 ®RОNО2+Н2О.
Н. өнөр жайда алуунун бардык методдору жогорку реакцияга негизделген. Лаб-яда Н. алуу үчүн галоген органикалык бирикмелер күмүш нитраты менен болгон реакциясы колдонулат:
RJ+АgNО3®RОNО2+АgJ
Кээ бир Н. кубаттуу жарылгыч заттар. Ал эми кээ бирлери – нитроглицерин, диэтиленгликолдинитрат жана нитрогликоль- ө. ж-лык жарылгыч заттар курамына кирет. Бул максатта Н. өндүрүү жылына жүздөгөн миң т  түзөт. Н. башка максатта колдонулушу чектелүү. Н. өндүрүү-жарылуу коркунучу бар химимялык өндүрүштүн бири. Н. сактоодо, ташууда жана колдонууда жарылуу коркунучу абдан жогору. Ошондуктан алар менен иштөө катуу көзөмөлгө алынат, ал эми нитроглицерин, нитрогликоль сыяктуу Н. транспорттого кээ бир мамлекеттерде тыюу салынган. Көпчүлүк Н. физиологиялык активдүүлүккө ээ. Буулары менен дем алуу же алардын териге, өзгөчө тамак синирүүчү органдарга түшүшү, жүрөк согушун тездетет, башты ооруутуп, катуу ууланууга алып келиши мүмкүн.
Хасан-ахунов Нур Якубович
Хасан-ахунов Нур Якубович (1944-ж. т., Фрунзе ш.) - бийчи,балетмейстер-режиссёр, республикадагы туңгуч дунган хореограф, Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти. М. Күрөңкеев атындагы музыкалык-хореографиялык окуу жайынан педагог Г.Б. Даниярованын классынан окуган жана проф. У. Сарбагышевден бүтүргөн. Кыргыз улуттук А. Малдыбаев атындагы опера жана балет театрында иштеген. 1969-ж. Москвадагы A. В. Луначарский атындагы ГИТИСтин (Россиялык театр өнөрү академиясын) «балетмейстер-режиссёр» адистиги боюнча 1975-ж. бүтүрүп, Уфа шаарындагы опера жана балет театрында, Алматыдагы жана Бишкектеги хореографиялык окуу жайында педагог-балетмейстер. «Щелкунчик», «Маугли», «Чыңгыз-хандын ак булуту» ж. б. балеттерди, опералардагы бийлерди, кыргыз, орус, чет өлкөлүк композиторлордун музыкаларына концерттик номерлерди койгон. Алар ар кандай өкмөттүк жана гастролдук концерттерде аткарылууда. Кыргыз улуттук консерваториянын хореография кафедрасынын доценти.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Туура-Төр мөңгүсү
Туурартөр мөңгүсү — Ички Теңир-Тоодогу өрөөн тибиндеги мөңгү. Борколдой кырка тоосунун батыш бөлүгүнүн түн.капталында. Уз. 4,9 км, аянты 4,8 км2. Чоң Нарын дарыясынын жогорку сол куймасы Чакыр корум суусунун алабынан орун алган. Башы деңиз деңгели. 4660 м, этеги 3880 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4300 м. Абляция облусунун аянты 1,9 км2. Мөңгүдөн агып чыккан Туура-Төр өзөнү Чакыр корумга оң жактан куят.
Жол баракчасы
Жол баракчасы – жүк тартуу документи. Ж. б. жүк менен кошо жүк алуучуга жүк берилүүчү темиржол бекетине чейин жеткирилет. Ж. б. дүмүрчөгү жүк жөнөтүлгөн темиржол бекетинде калтырылат да, Ж. б-нын өзү көздөгөн бекетке чейин жүк менен бирге барат.
Старые Багазы (Карайыдель району, Башкыртстан)
Старые Багазы — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Карайыдель айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 434 киши. Почта индекси — 452385, ОКАТО коду — 80234832006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Пегниц
Пегниц ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Байройт районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 13331 (2013-ж.). Аянты – 100.03 км2.
Аллитерация
Аллитерация (лат.— кайталоо деген мааниде) — көркөм чыгармадагы окшош үнсүз тыбыштардын кайталанып келиши. Аллитерация кубулушу поэзияда арбын кездешет.
Койгри кезде кандай сырдуу ойдо экен.
(А. Токомбаев)"
Келтирилген саптардагы «к» тыбышы аллитераңияны түзүп турат. Аллитераңия проза, драма чыгармаларында да кездешет. Ал жазуучунун берейин деген ой сезимин тереңдетет, көркемдүктү арттырууга жардам берет. Аллитерацияда максатвеыз кайталоо эмес, поэтикалык зарылдык болуу керек.
Манас энциклопедиясында
Аллитерация (лат. аl — кошо, карай, littera — тамга) — ырда (айрым учурда кара сөздө да) сөз башында же сап башында бирдей үнсүз тыбыштардын айтылышы. Аллитерация дүйнө элдеринин көркөм сөз өнөрүндө кеңири тараган. Айрыкча түрк элдеринин поэзиясында жана желдирме, жорго сөз («ыргактуу проза») формасындагы чыгармачылыгында көп колдонулат. Кыргыз элдик оозеки эпикалык, лирикалык чыгармалардан тартып, макал-лакаптарга чейин аллитерация өтө өнүккөн Түрдө жолугат. Түрк поэзиясынын эзелки формаларында (б. з. 5—8-к.), Орхон-Эне-Сай таш жазмаларындагы материалдарда аллитерациянын калыптанган, өнүккөн үлгүлөрү бар экендиги Ф. Корш, С. Малов, В. Радлов, И. Стеблева жана башкалар тарабынан далилденген. «Манас» эпосунда ыр саптарын баш-аяк тепчип өткөн ички аллитерациядан тартып («Кагышмакка канкорго Каргышты катуу кылыптыр»; Сагымбай Орозбаков, 3. 235), сап башындагы аллитерация («Күмүш кемер курчанып, Күркүрөгөн эрендин Күндөй бетин нур чалып»; Сагымбай Орозбаков, 1. 157) сап аягындагы ыргактуулук менен айкалыша келген аллитерация
Фугетта
Фугетта (fugetta - кичинефуга) - адатта фортепьяно, орган үчүн жазылган чакан фуга. Фугага салыштырмалуу Фугетта композициялык жөнөкөйлүгү менен айырмаланат.
Жеңишбек Назаралиев
Жеңишбек Болсунбекович Назаралиев (1961) - Кыргызстандын белгилүү наркологу жана саясатчысы. 2009-жылдын Кыргызстандагы президенттик шайлоосунун президенттикке талапкери, бирок шайлоо күнү шайлоо мыйзамсыз өттү деген себеп менен өзүнүн президенттикке талапкерлигин алып салган.
Өмүр баяны
Жеңишбек Назаралиев 1961-жылы 8-майда Кыргыз Республикасынын Чүй облусуна караштуу Токмок шаарында психиатрдын үй-бүлөсүндө төрөлгөн. Жеңиш күнүнүн алдында төрөлгөндүктөн ата-энеси атын Жеңиш деп коюшат. Жеңиштен улуу эки агасы, эки карындашы жана иниси бар.
Атасы врач-психиатр болгон. Апасы мугалим болуп эмгектенген.
Атасы Оштогу психоневрологиялык диспансерге жумушка жиберилгендиктен, Жеңиштин бала чагы Ошто өтөт. Ал жактан №16 орус тилдүү мектепти аяктайт.
Жаш кезинде спортко аябай кызыгып, спорттун эркин күрөш, каратэ түрлөрү менен машыгат.
1984-жылы Фрунзе шаарындагы Мамлекеттик медицина институтун аяктайт. Адегенде психоневрологиялык диспансерде иштейт, андан кийин бираз убакыт Москвада эмгектенет. Андан кийин 5 жылдык практикасынан кийин өзүнүн наркологиялык Борборун ачат. Ойлогон ой-тилеги ишке ашат.
1989-жылы анын "Змиелов" деген макаласы "Комсомольская правда" деген гезитке чыгат. Ага чыныгы атак-даңк келет.
1991-жылдан 1993-жылга чейин Москвага барып иштеп келгенден кийин Бишкекте биринчи мамлекеттик эмес наркологиялык клиника ачат. Азыркы учурда жеке наркологиялык Борбордо эмгектенүүдө.
Бир кыз бир уулдун атасы.
Жеңишбек Назаралиев дүйнөнү таанып-билүүгө, кесиптик өркүндөөгө жана индиялык ойчул, акын Шри Ауробиндонун интегралдык йогасына кызыгат. Ошондой эле сүрөт ышкыбозу, (таанымал World Press Photo сүрөт конкурсунун катышуучусу), тоо лыжасы, экстремалдык айдоо, дзюдо, муздак тоо суусуна чайынуу, марафон чуркоосуна кызыгат.
Максаты – адамзатты баңгизатка болгон көз карандылыктан куткаруу. Ж. Назаралиев беш континенттеги 45 өлкөнү кыдырып, баңгилик боюнча оң тажрыйбаларды топтогон. 2001-жылы «Избавь и прости» аттуу публицистикалык эмгеги жарык көргөн.
2012-жылы профессор Жеңишбек Назаралиев АКШ, Германия жана Россиядан баңгиге көз каранды 8 катышуучуну дарылоо боюнча 19 бөлүктөн турган тасманын продюсери болгон.
Деңиз флорасы
Деңиз флорасы – деңиз өсүмдүктөр дүйнөсү – деңиз же океанда өсүүчү өсүмдүктөр (балырлар, чөптөр, мангр дарактары жана бадалдар, бактериялар жана бир аз козу карындар) жыйындысы. Деңиздин, көбүнчө күн жарыгы жетүүчү 100–400 м тереңдигине чейин (фотосинтез жүрө турган) балырлар көп кезигет. Алардын микроскоптук түрлөрү суунун бетинде (планктон), ири түрлөрү суунун түбүндө (бентос) өсөт. Деңиз флорасынын тик жана горизонталдык таралуусу күн радиациясынын көлөмүнө жараша болот. Деңиз же океандын жээкке жакын жеринде деңиз флорасы климаттык жана локалдык факторлорго, биогендүү элементтердин санына, суу температурасына, туздуулугуна жана тунуктугуна, топурактын түзүлүшүнө, жээктин корголушуна, тереңдикке жараша таралат. Ири деңиз балырлары (жашыл, күрөң, кызыл) – макрофиттер деңиздин салыштырмалуу жээкке жакын ичке тилкесинен орун алып, деңиздин ташкындоо, тартылуу аймагындагысы литоралдар, ал эми суу жайпаган жердегиси супралиторалдар деп аталат. Макрофиттер ламинарий жана фукус балырларынан (алария, эклания, саргасстар жана башка) турган суу алды токойлорду пайда кылат. Бир жана көп клеткалуу деңиз балырлары сыртынан татаал түзүлүштүү өсүмдүктөрдү элестетип өсөт. Балырлар, демейде, суу түбүнө ризоиддери менен бекип, чанда кумдуу жана баткактуу деңиз түбүндө калкып өсөт. Балырлар деңиз түбүндөгү органикалык заттардын негизги жараткычы, алар жылына 1011 т органикалык зат пайда кылат. Ири балырлардын арасында көптөгөн омурткасыздар жана балыктар (айрыкча алардын тукуму) жашайт, алар менен азыктанат. Суудагы тиричилик жалпысынан балырларга байланыштуу. Алар деңиз суусундагы өтө аз айрым микроэлементтерди өзүнө топтойт. Деңиз флорасына татаал өсүмдүктөрдөн негизинен рдесттер жана водокрастар тукумунун өкүлдөрү мүнөздүү. Чөп өсүмдүктөрү (50дөй түрү) негизинен 100 м суу түбүндө кадимкидей шалбааны пайда кылат. Айрыкча зостера, посейдония, талассия жана башка кезигет. Дүйнөлүк океандагы деңиз флорасынан жылына болжол менен 550 млрд тоннага жеткен азык жана техникалык продукция алынат. Алар медицинада, тамак-аш, текстиль, тери иштетүү жана нефть иштетүү өнөр жайында колдонулат.
Ачык таштар (кол өнөрчүлүктө)
Ачык таштар (кол өнөрчүлүктө) - элдик кол өнөрчүлүктө жээк жип, жүн, кийиз жана тери боёгондо боёкко кошуучу зат. Аны колдонуудан мурда жылуу сууга эритип, ага боёк салынуучу ысык сууну кошуп, чогуу кайнатат. Кайнаган сууга боёк салып, дагы бир жолу кайнатып, боёло турган буюмду (жүн, кийиз, жээк жип) сууга салып, 1,5-2 саатча кайнатуу зарыл. От өчүрүлүп, суу муздаганча буюмдар боёкто калтырылат, ал эмп терини боёгондо муздатып туруп колдонот.
Көрүшмөк оюну
Көрүшмөк. Кыргыздын кыз – келиндери, жигиттери белгилүү жерде же үйдө, белгиленген убакытта чогулушуп ойноочу оюн. Көбүнчө илгери кыздын тоюнда, айылга келин көчүрүп келгенде ойнолгон. Оюн тегиз жерде же үйдө, күндүз да, түндөсү да ойнолот. Оюнга катышуучулардын саны чектелбейт. Келин – кыздар өздөрү каалаган жигитине, жигиттер кызына арнаган ыр, бий белектерин даярдап оюнга келишет. Оюнчулар оюнду уюштуруучу келин жана жигит менен бирдикте бир кызды же келинди жана бир жигитти оюнга калыс кылып шайлашат. Калыс кызда ( келинде ) эшилген жоолук болот. Калыстардын сунушу боюнча жигиттер кыз – келиндер менен аралашып, өздөрү жактыргандарын жандап, тегерек тартып олтурушат. Калыстар оюнчулардын ортосуна келип турушат. Калыс келин же кыз, калыс жигитке колундагы эшилген жоолукту берип, оюнду баштоону сунуш кылат. Калыс жигит колуна эшилген жоолукту алып, калыс кыз же келин менен бирдикте оюнчулардын алды жагы менен кыдырата басып, экөө бири – бирине арнаган ар кандай ырларын алым сабак айтышат. Ошол мезгилде жигит колундагы жоолукту өзү каалаган бир жигиттин жана бир кыздын тизесине тийгизип өтөт. Калыс кыз тизесине жоолук тийген кыз – жигитти оюнчулардын ортосуна чакырып, экөөнү көрүштүрөт. Башкача айтканда, ортого чыккан кыз – жигит аркаларын тийгизип турушат. Жигит оң колун жогору көтөрүп, сол колун каптал жагына сунуп турат.Кыз болсо жигиттин оң колунун үстүнө оң колун, сол колунун үстүнө сол колун жигит сыяктуу сунуп тийгизет да жигит менен кыз оң карашып бири – бирине жүгүнүшүп салам беришет. Андан кийин жигит кызга, кыз жигитке арнаган ырларын ырдап, бийлеп бүтөрү менен калыс кыз аларды өз ордуна олтурууну сунуш кылат. Калыстар болсо кайрадан алым сабак айтышып, жоолукту көрүшкөн кыз – жигиттен кийинки кыз – жигиттин тизелерине тийгизип өтөт. Калыс кыз аларды биринчи көрүшкөн кыз жигиттей эле көрүштүрөт. Ошентип, оюн улантыла берет. Калыс жигиттин ыры түгөнүп калса ал жоолукту акыркы же биринчи жолу көрүшкөн жигитке берет. Жоолукту алган жигит калыс болот. Биринчи калыс болгон жигит жаңыдан калыс болгон жигиттин кызынын жанына келип олтурат. Кийинки калыс болгон жигит калыс кыз менен бирдикте оюнду уланта берет. Эгер биринчи калыс жигиттин ыры түгөнбөй оюнчуларды бир сыйра көрүштүрүп чыкса, оюндун акырына чейин калыс болуп калат да. Жоолукту өзү каалаган жигитке берет. Калыс жигит болсо калыс кыз менен көрүшөт. Андан кийин кыз – жигиттер бири – бирине арнаган белектери болсо беришсе болот. Маалымат булагы: Токторбаев С. " Өспүрүмдөр оюндары "
Синология
Синология (лат. sina - кытай жана ...логия), кытай таануу - кытай тарыхын, экономикасын, саясатын, философиясын, тилин, адабиятын жана изилдөөчү илимдер тобу. Кытай таанууну 17-18-кылымдарда Батыш Европада француз миссионерлер баштаган. Ж. П. Абель Ремюза 1814-жылдан Париж университетинде кытай филологиясы боюнча сабак берген. 17-кылымда Россияда Кытай боюнча биринчи эмгекти дипломаттар (П. И. Годунов, Н. Г, Спафарий) жазган. Орус синологиясына Н. Я. Бичуриндин котормосу, тарых, этнография, география жана лингвистика боюнча изилдөөлөрү чоң салым кошкон. Россияда кытай тили 1837-жылы, адабияты 1851-жылы (Казань университетинде) окутула баштаган. 19-кылымдын аягы - 20-кылымдын башында державалардын Кытайды колонияга айландыруу саясатынын күчөшү менен синология да бир кыйла өнүккөн. Россияда П. И. Кафаров (П. С. Попов менен бирдикте) биринчи кытай-орус чоң сөздүгүн түзгөн. 1920-1930-жылдары Батышта Кытай үйрөнүү боюнча жаңы институттар, илимий борборлор түзүлгөн. 1949-жылы Кытай элдик революциясынын жеңиши синология илиминин өнүгүшүнө жаңы өбөлгө түзгөн. Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин СССРде да кытай таануу тез өнүгүп, жаңы борбор түзүлүп, монография, окуу куралдары ж. б. жазылып, маоизмди терең жана принциптүү сынга алуу боюнча иш жүргүзүлүүдө. Буга В. А. Масленников, М. И. Сладковский, С. Капида, О. Борисов жана башкалардын эмгектери кирет. Синология маселесин Москвада Чыгыш таануу институту жана анын Ленинград бөлүмү, Россия ИАнын Ыраакы Чыгыш, Философия, Этнография институттары, МГУнун Азия жана Африка өлкөлөрү институту ж. б. борборлор изилдейт. Европада синология Оксфорд, Кембриж, Париж, Мюнхен, Берлин, Прага, Варшава ж. б., АКШда Колумб, Гарвард ж. б., Японияда Токио, Киото университеттеринде окутулат.
Нуклеозиддер
Нуклеозиддер – D-рибоза менен 2-дезокси-D-рибозанин фураноза формасындагы 1-көмүртек атому пиримидин жана пурин негиздер калдыктарындагы азот атому аркылуу гликозиддик (С-N) байланыштар пайда кылган бирикмелер. Н. D-рибозанын жана 2-дезокси-D-рибозанын 1-көмүртек атому пиримидин негиздери 1-азот, пурин негиздери 9-азот атому менен байланышкан, б.а. пиримидин жана пурин негиздери калдыктары Н. мол-ларында гликозиддер агликондоруна окшош. Агликондор пентозалар b-абалында гана жайгашышат. Мисалы,
уридин дезокситимидин аденозин Эгерде жалпы эле пиримидин жана пурин негиздери калдыктарын R-тамгасы менен белгилесе Н. жөнөкөйлөштүргөн формулалары:
Эркебай Бердибай уулу
Эркебай Бердибай уулу (1876, Талас областы, Манас району, Арал айылы- 1930, Фрунзе шаарында атылган) ― манасчы. 18 жашка келгенде казак-кыргыздын ортосунда жайлоо талашып уруш болуп калып, эки элди элдештирет. Ошондон баштап бий болуп калат. Ал жалан гана «Манас» айтпастан төкмө акын да экен. 1923ж. 12 августтан 18 августка чейин Каюм Мифтаков Арал айылында болуп, бул кишинин оозунан «Манас» эпосунан айрым үзүндүлөрдү  жазып алган. Андан тышкары элдик ырларды, накыл кептерди, макал-лакаптарды, табышмактарды жазып алган экен. 1929ж. бийсиң деген жалаа менен кармалып, 1930 ж. атылып кеткен.
Михаил Бакунин
Михаил Александрович Бакунин (1814–76) – орус революционери, анархизмдин жана народниктердин идеологу.
Ал 1836–40-жылы Москвада жашаган. Фихтенин, айрыкча Гегелдин философиясын окуп үйрөнүп, консервативдик рухта талкуулаган. Орусияда биринчилерден болуп, «Логиканын илими» жана «Рухтун феноменологиясына» таянып, философия илиминин максаттарын чечүүгө аракет жасаган. 1840-ж. эмиграцияда жүрүп младогегельянчыларга кошулган. Фейербахтын философиялык көз-караштарынын таасири астында жүргөн.
Бакуниндин оюу боюнча:
Бакунин Прагада, Дрезденде 1848–49-ж. болгон революцияларга катышкан.
Маркс, Энгельс, Ленин Бакуниндин анархисттик идеяларын сынга алышкан.
Сынчыбек
Сынчыбек (Сынжыбек) — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, Анжыяндын беги. Өзбек элинин өкүлү катарында Көкөтөйдүн ашына чакырылат, ал өз аскерлери менен келип, аштын бардык шаан-шөкөттөрүнө катышат. С. Саякбай Каралаевдин варианты вариантында гана айтылып, дайыма туруктуу ыр сабы менен: "Анжыяндын айры сакал Сынчыбек" (Саякбай Каралаев, 2. 15, 19, 26) деп мүнөздөлөт. Манаска каршы кутум уюштурган кандардын бири С. болот. Кыргыздардын эркиндиги, көз каранды болбостугу кытай, калмак баскынчыларына каршы жүргүзгөн уруштардын ичинен чечүүчү мааниге ээ болгон Чоң казатка С. өз ыктыяры менен, өз аскерлери менен кол башчы баатыр катары катышат. Бири-бирине жакын турган танапташ, тилектеш, урааны бир эл өкүлү катары С. Манас баатыр менен бирге аракеттенип, жардам берет (Саякбай Каралаев, 2. 64, 72).
Бажы аукциону
Бажы аукциону – КР бажы органдары тарабынан тартылып алынган товарларды сатуунун өзгөчө (жарыя сатуу түрүндөгү тоорук) тартиби.
Жол кырсыгы
Жол кырсыгы – жолдо жүргөн автоунаа каражаттарынын катышуусунан улам пайда болуп, анын натыйжасында адам өмүрү кыйылган же жаракат алган, унаа каражаты, жүк же дагы башкалар материалдык зыянга учураган окуя.
Алексеевка (Туймазин району, Башкыртстан)
Алексеевка — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Чукадыбашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 223 киши. Почта индекси — 452787, ОКАТО коду — 80251875001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Фуруйя
Фуруйя (венгр. furulya) - венгерлердии үйлөмө музыкалык аспабы. Фуруйя узунунан бойлото кармалып ойнолуучу эки башы ачык чоорлор түрүнө кирет. Аспаптын уз. 300-600 мм., 1 м. жеткен түрлөрү кезигет. Добуш өзгөртүүчү көзөнөктөрдүн саны 5-6. Көбүнчө койчулар колдонгон.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Жол фондусу
Жол фондусу – КР аймагынын жол тармагы менен коомдук колдонуудагы автожолун долбоорлоо, күтүү, оңдоо, кайра куруу жана техникалык жактан жабдуу, ошондой эле жол кыймылын жөнгө салууда колдонулуучу техникалык каражаттарды сатып алууну каржылоо үчүн түзүлөт.
Окутуунун кабинеттик системасы
Окутуунун кабинеттик системасы – окуу сабактарын уюштуруунун бир түрү. Окутуунун кабинеттик системасына ылайык окуу планындагы предметтер боюнча сабактар атайын жабдылган окуу кабинеттеринде, мектеп устаканаларында же мектептин спорттук залында окутулат. Окутууун кабинеттик системасы боюнча класс коллективине өзүнчө атайын бөлмө бекитилбейт; алар бир кабинетте сабак окугандан кийин башка кабинетке өтүшөт. Алардын ордуна башка класстын окуучулары ошол предмет боюнча сабак окуу үчүн келишет. Ошентип, сабактардын расписаниеси көп факторлорду эске алуу менен туура түзүлгөн учурда ар бир предметтик кабинет-аудитория, устакана же спортзал дайыма иштеп турат.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Александр Василевский
Василевский Александр Михайлович (15(28). 6.1895 Кострома губерниясы, Жаңы Гольчиха кыш. 5.12.1977, Москва) - советтик аскер ишмери, Советтер Союзунун Маршалы (1943), эки жолку Советтер Союзунун Баатыры (1944, 1945). Кострома диний семинариясын (1914), Алексеев аскердик окуу жайын (1915), Генштаб академиясын (1937) бүтүргөн. Биринчи дүйнөлүк согушта взвод, рота командири, штабс-капитан. 1917-22-жылы Кызыл Армиянын катарында взвод, рота, батальон командири, полк командиринин жардамчысы болгон. 1920-жылдагы совет-поляк согушунун катышуучусу. 1920-36-жылы Кызыл Армияда командалык жана штабдык кызматтарда, 1940-жылдан Генштабдын Оперативдүү башкармалыгынын начальнигинин орунбасары, начальниги, 1942-жылдан Генштабдын начальниги, октябрь айынан бир эле учурда СССР Коргоо эл комиссарынын орун басары. Улуу Ата Мекендик согуш жылдарында Жогорку Башкы командачынын тапшырмасы боюнча Сталинград (1942-43), Курск (1943) салгылаштарында жана башка бир катар ири согуштук операцияларды коордпнацпялаган. 1945-жылы февралда Жогорку Башкы командачынын Ставкасына киргизилип, 3-Белорус фронтунда командачы, Чыгыш Пруссияны жана Кёнигсберг шаарын алуу операциясын пйгиликтүү жүргүзгөн. 1945-жылы Ыраакы Чыгыштагы Советтер аскерлерге Башкы командачы болуп совет-япон согушуна катышкан. 1946-жылдан Генштабдын начальниги, СССРдин Куралдуу Күчтөр мпнпстрпнпн орунбасары, 1949-53-жылдарда Аскер министри, 1953-56-жылдарда СССР Коргоо министринин биринчи орунбасары, 1956-57-жылы Коргоо министринин аскер илими боюнча орунбасары. 2 Жеңиш, 8 Ленин, 1-даражадагы Суворов ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Куучу
Куучу – төрөттөн кыйналган аялдардын төрөтүн жеңилдетүү максатында чакырылган бакшы, эмчи. Элдик ишеним боюнча 1-төрөттө аялдын көзүнө албарсты көрүнсө, аны албарсты, мартуу же кара басты дешкен. Ал жөнөкөй адамдардын көзүнө көрүнбөгөн кереметтүү, зыяндуу жан катары кабыл алынып, Куучудан коркот деп эсептешкен. Мындай учурда албарстыны өз көзү менен көргөн адамды – куучуну чакырышкан. Ишеним боюнча Куучуга албарсты сары түстөгү жаныбар (ит, кой, эчки) же кыз кебетесиндеги сары чачтуу балага окшош көрүнөт. Аны көргөн адам эч кимге билдирбей, 1–2 күндөн кийин көргөн жерине келип, «албарсты, мен сени көрдүм» деп айтышы керек. Ошондон кийин албарсты ал адам жүргөн жерден коркот, качат, жолобойт. Албарстыны көргөндүгүн айылдын аксакалына айткандан кийин ал куучу деп эсептелип, төрөттөн кыйналган аялга келип куучулук милдетин аткарат. Куучу келгенде анын атын атабастан «баатыр келди» дешет, анткени атын албарсты укса куучунун күчү кудуретсиз болот. Куучу үйгө кирип камчы менен төрөп жаткан аялды ургулап «кет», «чык», «ташта» деп албарстыны кубалайт. Ишеним боюнча Куучу өзү келе албаса анын буюму куучулук милдетти аткарууга жараган. Куучу элдик иррационалдуу ишенимдердин бир түрү болуп саналган.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Бишкек, 2003 ''Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И. Арабаев атындагы Кыргыз Мамлекеттик Педагогикалык Университети'' ''Башкы ред. Ү.А. Асанов, Жооптуу ред. А. А. Асанканов'' ''Ред. кеңеш: Ө.Ж. Осмонов (төрага), Т.Н. Өмүрбеков (жооптуу катчысы), А.Ж.
Күчлүк хан
КҮЧЛҮК ХАН, – 13-кылымдын башындагы түрк–моңгол элдеринин Түндүк–Батыш Моңголия жана Алтайды жердеген найман уруусунун бийлик ээсинин уулу, ханзаада. «Сегизи», «ас сегизи» терминдери «сегиз уруунун башчысы» дегенди туюнтат. «Найман» - моңгол тилинен «сегиз» маанисинде которулат. 1208-жылы меркит, найман уруулары Чыңгыз хан тарабынан талкаланган соң, наймандардын бир бөлүгүн Күчлүк хан ээрчитип, Теңир-Тоо аймагына баш калкалап келген. Кара-кытайлардын гурханына баш ийип, бат эле күч топтойт да, 1210-жылы Өзгөнгө кол салат. Жетисуу жана Иледеги карлуктар наймандарды колдоп, кара кытайларга каршы чыгышкан. Күчтөнгөн Күчлүк хан 1211–18 жылдары кара кытайларды башкарып, таасирин чыңдоо максатында кара кытайлардын кийимин кийип, үрп-адатын, динин кабыл алган. Күчлүк хан башкарган мезгил чегараны коргоо, кеңейтүү максатында тынымсыз согуштар менен өткөн. Чыгыш Түркстандагы мусулман калкына кысым көрсөтүп, зомбулук кылган. 1218-жылы Жэбе нойон баштаган моңгол кошууну Күчлүк хандын ээлигине басып киргенде (Алмалык, Баласагын, Кашгар ж.б.), Чыгыш Түркстандын мусулман калкы Күчлүк ханга каршы согушкан. Баш паана издеп качкан, Күчлүк хан Бадахшан аймагында 1218-жылы чыккынчылык менен өлтүрүлгөн жана анын мамлекети кулаган.
Чурчипыль-Кы дарыясы
Чурчипыль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Худосей дарыясынын оң жээгинен 102 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Альманах
Альманах (ар.-календарь) – кандайдыр бир жакындыктары менен (тематикасы, жанры, идеялык -көркөмдүгү, тармагы, авторлордун курагы, улуттук, аймактык өзгөчөлүктөрү ж.б.) бириктирилип, жарыкка чыккан адабий чыгармалардын топтому. Ал бир нече автордун чыгармаларынан түзүлүп, мезгил-мезгили менен чыгып туруучу китеп же журнал. Илгери арабдарда астрономиялык маалыматтарды берип турган таблицалар альманах делген.Кийин альманахтарга тарыхый окуялар, кыска аңгемелер, анекдоттор кошулуп отуруп, баштапкы маанисинен ажырап калган. Бизде, жаш калемгерлердин “Учкун”,  “Көктөм” альманахтары чыгат.
Адабият
Кыргыз адабияты терминдеринин түшүндүрмө сөздүгү. Бишкек, 1994
Булак: http://kyrgyzinfo.ru
Ягрыш (Кичменьга куймасы)
Ягрыш — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичменьга дарыясынын сол жээгинен 182 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Бажы далдалы (ортомчусу)
Бажы далдалы (ортомчусу) – КР бажы мыйзамдарына ылайык, бажы көзөмөлүндө турган товарларды бажы жол-жоболоштуруусу жүрүмүндө кызмат көрсөтүүгө жана иштерди аткарууга лицензия алган жак. Бажы далдалынын берүүчү жак менен өз ара мамилеси келишимдин негизинде түзүлөт.
Ягрыш (Кичменьга куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Карлуктар
Карлуктар – байыркы түрк урууларынын бири. «Карлук будун» (карлук эли) же «үч карлук» (болот, чигил, таштык) уруу бирикмесин түзүшкөн. Грек окумуштуусу Птолемейдин «Географиясында» карлуктар Алтайды жердеген калк (2-кылым), ал эми 5–6-кылымдардагы маалыматтарда түрк тилдүү теле (телес) урууларынын бири катары эскерилет. 7-кылымдын орто чендеринде Түрк кагандыгынын жоюлушу менен карлуктар күчөй баштаган. М. Кашгари карлуктарды огуздар эмес, башка көчмөн түрк урууларынын бири деп эсептеген. 8–10-кылымдарда карлуктарга тухси, чигил, халаджи жана башка уруулар кирсе, Ал Марвази (12-кылым) аларга дагы 9 урууну киргизген. Карлуктар мал чарбачылык, дыйканчылык жана кол өнөрчүлүк менен кесиптенип, соода жүргүзүшкөн. Карлук мамлекети ыдырагандан кийин карлуктар башка, түрк тилдүү элдердин этностук курамын түзүп калышкан.
Нуклеотиддер
Нуклеотиддер (лат. nucleus - ядро жанагр. eidos - түр) – нуклеозиддин фураноза формасындагы пентозанын 5-көмүртек атому фосфор к-тасы калдыктары менен байланышкан татаал эфирлер. Демек, рибонуклеотид менен дезоксирибонуклеотиддин жөнөкөйлөштүрүлгөн структуралары:
рибонуклеотид дезоксирибонуклеотид Н. монофосфаттары башка ди- жана трифосфаттары да белгилүү (АМФ, АДФ жана АТФ). Н. жаратылышта байланышкан түрдө нуклеин к-талары (РНК жана ДНК) жана эркин түрүндө кээ бир организмдердин курамында кездешет.
Аткы
Аткы – алгыр куштардын ичин тазалоочу көңдөй түтүк. Ал жыгачтан же жорунун жото жилигинен жасалат. Алгыр куш семирип кетсе же салар алдында жем жеп койсо, анын ичи аткы менен тазаланат. Алгыр куштун оозун ачып, ага аткынын жардамы менен туздуу суу куюулат. Бир аздан кийин алгыр куштун ичи өтүп, ичи тазаланат.
Фугато
Фугато (итал. fugato - фугага ок-шотуп) - ири көлөмдүү түзүлүштөгү чыгармалардын фуга экспозициясына түспөлдөш бөлүмү. Фугато адатта полифониялык музыкадан четтөө менен аяктайт.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Ишенбай Абдраимов
- Кыргызстандын граждандык авиациясынын демилгечиси жана уюштуруучусу, - СССРдин биринчи Эмгек сиңирген инженер-учкучу (СССРдин Жогорку Кеңешинин Президиумунун буйругу менен 1966 жылдын 18 октябрында СССРдин Эмгек сиңирген инженер-учкучтун №000001 күбөлүгү тапшырылган), - Кыргыз Республикасынын транспортунун Эмгек сиңирген кызматкери, - граждандык авиациянын Кыргыз авиатобунун биринчи командири, - граждандык авиациянын Кыргыз башкармалыгынын биринчи жетекчиси (бул орунда 25 жыл бою кызмат өтөду).
- У-2 жана көп-мотордуу Ли-2 учактары менен Кыргызстандын тоолорунун арасанды биринчи болуп аба жолуна чыккан, - вертолет жана ИЛ-18 турбовинттуу лайнер менен тоолуу райондорунда учууларды уюштурган, - Фрунзе шаарында Кыргызстандагы 1-класс стандарттагы биринчи аэропортту курдурган, - санитардык авиацияны уюштурган, - 17 миң учуу сааттан ашык учкан, - Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу, 155 согуштук учуууга чыккан, - 8 орден, 15 согуштук медал, ICAO(Граждандык авиациянын эл аралык уюму)-нун биринчи ирет 1994 жылдын 7 декабрында тапшырылган алтын медалы, 10 Ардак грамота, Кыргыз ССРдин Жогорку Кеңешинин 7 грамотасы жана Аэрофлоттун көптөгөн грамоталары менен сыйланган, - Аэрофлоттун Отличниги наамына эки ирет ээ болгон.
Пенцберн
Пенцберн - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Вайльхайм-Шонгау (район)|Вайльхайм-Шонгау районуна карайт. Жогорку Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы – 16.209 (2010-ж.). Аянты – 25.73 км2.