cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Айтматов району
Айтматов районундагы калктын негизги чарбасы: дыйканчылык (анын ичинде төө буурчак, болгар калемпири ж.б. өсүмдүктөрдү өстүрүү), мал чарбачылыгы, токойчулук, балык өстүрүү, балчылык, сүт азыктарын өндүрүү ж.б.
Бул райондо Чыңгыз Айтматов туулуп-өскөн Шекер айылы, Чолпонбай Түлөбердиев туулган айыл (азыркы Чолпонбай айылы) ж.б. жайгашкан.
Райондо Юридикалык академиянын бөлүмү (филиалы) жайгашкан.
Административдик-аймактык түзүлүшү
Райондо 10 айыл аймагы жана алардын курамына кирген 24 айыл бар :
Байовар фосфорит кени
Байовар фосфорит кени, Сечурa - Түштук Америкадагы фосфориттин ири кени. Перуда. Тынч океандын жээгине жакын Сечура чөлүнүн борбор. бөлүгүндө жайгашкаи. 1958-ж. ачылган, жер үстүнөн ачык казып алууга болот. Фосфориттин жалпы запасы 816 млн г, эсептелип бекитилгени 262 млн т (Р205 12-30,5%). Фосфориттер миоцен мезгилинин деңиз чөкмө катмарлары менен байланыштуу. Пайдалуу катмар диатомит, акиташтеги жана кумдуу чополордон түзүлгөн. Калыңдыгы 40 кмге жетип, 12 м тереңдикке чейин уланат. Негизги кенташ участкасынын аянты 48 км2 дей.
Кельвин (К)
Кельвин (К) – Эл аралык бирдиктер системасындагы термодинамикалык температуранын бирдиги. Кельвин суунун үчтүк чекитинин термодинамикалык температурасынын 1/273,16 бөлүгүнө барабар. У. Томсондун (лорд Кельвин) ысмынан аталган. 1968-жылга чейин Кельвин градусу (°K) деп аталган. Шкалаларынын өлчөмү боюнча 1 К=1°C.
Орозобек Айтымбетов
АЙТЫМБЕТОВ Орозобек (16. 8. 1947-жыл, Ысык-Көл облусу, Ысык-Көл району, Сары-Камыш айылы, - 17. 1. 2014-жыл) - жазуучу,драматург,тарыхчы. 1964-жылы Балыкчы шаарындагы Ж.Бөкөнбаев атындагы он бир жылдык орто мектепти бүткөндөн кийин ошол калаадагы кеме чарбасында матрос, ушул шаар менен аскердик гарнизондун футболдук тандалма командасында келишим боюнча оюнчу - тренер, “Тамчы” совхозунун курулуш бригадасында жумушчу, “Союзпечаттын” Ысык-Көл райондук агентствосунда эксплуатациялык иштер боюнча инструктору болуп иштеген. 1966 - 1967-жылдары Токмок шаарындагы улуттук мектептер үчүн орус тил мугалимдерин даярдоочу бир жылдык окуу жайды ийгиликтүү аяктагандан кийин өз айлында, Ат-Башы жана Кочкор райондорунда тарых, дене-тарбия жана орус тилден мугалим болуп жүргөн. 1972-жылдын июль айынан тартып Ысык-Көл райондук гезитинде котормочу, 1974-жылдын июль айынан тартып республикалык “Кыргызстан маданияты” жумалыгында котормо бөлүмүнүн башчысы, ушул жылдын декабрынан тартып “Жаш ленинчи” журналында адегенде адабий кызматкер андан соң бөлүм башчы, кийин ага редактор болуп беш жылы эмгектенген. А 1980 - 1983-жылдары Кыргызстан жазуучулар союзунун Ысык-Көл облусу боюнча адабий  кеңешчи, 1984 - 1985-жылдары Театралдык коомдогу актерлор Үйүнүн директору, 1987-жылы “Кыргызфильм” студиясында ага редактор, сценарист болуп иштеп турган.
1976-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филологиялык факультетин сырттан окуп бүтүргөн. 1980-жылы СССР жазуучулар союзуна, 1991-жылы Кыргызстан жазуучулар союзуна мүчө болгон.
Адабий чыгармачылыгы 1967-жылдан башталган, Чүй райондук гезитинде “Махабат учкуну” лирикалык аңгемеси жарык көргөн. 1972-жылы О. Айтымбетовдун “Аңыз жыты” аттуу аңгемеси “Ысык-Көл чындыгы” гезитинин облустук конкурсунда биринчи сыйлыкты алган. 1975-жылы бүткүлсоюздук “Смена” журналына жарыяланган “Уста” (“Барпы”)  аттуу аңгемеси кийин англис, француз, немис, испан, чех, португал, араб жана башка тилдерге которулган. 1982-жылы Москвадагы “Молодая гвардия”  басмасынын “Сошлись дороги” ( “Айкаш” ) деген китеби орусча жарык көргөн. Ушул эле баяны 1983-жылы СССР адабиятында пайда болгон, жылдын эң мыкты повести катары белорустардын “Братерства” алманахында В.Распутиндин, В.Беловдун, Ф.Абромовдордун чыгырмалары менен бирге басылган. Кийин "Береги" повести СССР элдеринин тогуз тилине которулган. Ушул эле повесттин негизинде “Кыргызфильм” киностудиясы толук метраждуу көркөм тасма тарткан. “Барпы” аттуу аңгемеси боюнча кыргыз телевидениеси 1978-жылы кыска метраждуу көркөм тасма тартып көрсөткөн.
Анын калемине “Кара чемодан”, “Сүйүктүүм”, “Каталык”, “Пишпектеги жалын”, “Жаз”, “Кедейкан” аттуу көп актылуу пьесалар таандык. 1993 - 1995-жылдары М. Рыскулов атындагы Нарын драма театрында “ Тозокко кеткен жол ” деген спектакли коюлган. Ошол жылдарда элдик театрларда жети көп актылуу, ондон ашык бир актылуу пьесалары коюлган. Бир топ радиопьесасы жана аңгемелери кыргыз радиосу тарабынан угузулган жана “Ала-Тоо” журналына басылган. Атактуу “Торгойлуу Талаа” баяны 1978-жылы аны бүт кыргыз элине тааныта алган.
1975-жылы Москва шаарында өткөн жаш жазуучулардын Бүткүлсоюздук  VI кеңешмесине, 1977-жылы СССР жаш журналисттеринин Бүткүлсоюздук I кеңешмесине катышкан. Ушул эле жылы Кыргызстан журналисттер союзунун башкармасы менен “Неделя” жумалыгы биргелешип жарыялаган бүткүлсоюздук конкурста “Чабан” ( “Асман шыпыргысы” ) деген аңгемеси жылдын мыкты чыгырмасы катары Ардак дипломго жана “Москванын символдуу Ачкычы” призине татыган. “Смена” журналына жарыяланган лирикалык аңгемелери үчүн ошол журналдын Ардак грамотасын алган. 1988-жылы “Литературный Киргизстан” журналынын лауреаты болгон.
1995-жылы өткөрүлгөн “Манас” эпосунун 1000 жылдык мааракеси таптакыр туура эмес экендигин, бул дастанга 2000-жылы 2200 жыл толо тургандыгын он чакты илимий макалалары аркылуу далилдеп, аларды мезгилдик басма сөздөрдө жарыяласа да, аларга Президент, Өкмөт тарабынан эч кандай көңүл бурулбай кала берген. Буга карабастан, 1997-жылы “Аалам” гезити аркылуу  “Улуу Кыргыз дөөлөтүнө 2200 жыл толгондугун” алгач ирет биринчи болуп көтөрүп чыккан.
1980-жылдарда Кыргызстан жазуучулар союзунун Ысык-Көл облусу боюнча адабий кеңешчиси болуп дайындалган. 1983-жылдын башында  Ысык-Көлдөгү орусиялык браконьерлерди жана борбордук ошол кездеги шовинисттик, улуу державалык саясатын сындаган, өзү туулуп-өскөн Кыргызстандын жаратылышын жана фаунасын коргоого багытталган макаласы чыккан. Бирок ага карабай ал Кыргызстан жазуучулар союзунун башкармасынын секретариаты тарабынан “өтө одоно саясий ката үчүн” кызматтан бошотулган.
Ошондон бери ал жалаң жеке чыгармачылык менен алектенген “эркин сүрөтчү”. Диссидент жазуучу катары анын китептери бүтүндөй он жыл - 1980-жылдан 1990-жылга чейин республикада жарык көргөн эмес. Кыргызстан эгемендүүлүккө ээ болуп, жеке демөөрчүлөрдүн каржылык жардамы менен гана 1995-жылы эки томдук “Кара кыргыз” (Улуу Манастын тарыхы)  тарыхый илимий-популярдуу романын жарыкка чыгарып, алгылыктуу баага ээ болгон. Биринчи тому үчүн Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн жаштар сыйлыгынын лауреатынын “Алтын диплому”, экинчи тому үчүн Түгөлбай ата атындагы эл аралык адабий сыйлыктын лауреаты болгон. Ал эми 2004-жылы Республикалык “Теңир Ордо” коомдук фондунун “Эл куту - Даанышман” наамы менен сыйланган. 2007-жылы өмүрүнүн отуз беш жыл үстүндө  иштеген беш томдук “Кара кыргыз” тарыхый романы  жарык көргөн. Ошол эле жылы ал “Кыргыз Республикасынын эл жазуучусу” деген ардактуу наамга татыган. Ал эми 2008-жылы Ысык-Көл районунун “Ардактуу атуулу” наамы ыйгарылган.
Кыргыз тилинде “Бүтпөгөн ыр”, “Аңыз жыты”, “Кызыл өрүк”, “Бир мүшөк кар”, “Бала кыялы”, “Ата журттун үнү”, “Аруу жесир: Аңгеме” өңдүү ондон ашык китеби жарыяланган.
Кыргыз тилинде
Бүтпөгөн ыр: Аңгемелер. - Ф.: Мектеп, 1976. - 51 б.
Аңыз жыты: Повесттер жана аңгемелер. - Ф.: Кыргызстан, 1987. - 160 б.
Кызыл өрүк: Аңгемелер. - Ф.: Мектеп, 1980. - 160 б.
Ата журттун үнү: Аңгеме-эсселер. - Ф.: Кыргызстан, 1987.
Бир мүшөк кар: Аңгемелер. Бөбөктөр үчүн. - Ф.: Адабият, 1989. - 16 б.
Бала кыялы: Аңгемелер: Өспүрүмдөр үчүн. - Ф.: Адабият, 1990. - 112 б.
Аруу жесир: Аңгеме. – Балыкчы, 2000. – 132 б.
Орус тилинде
Сошлись дороги: Повести и рассказы. - М.: Мол. гвардия, 1982. - 208 с.
Котормолору
Жаканов Илья. Кертолгоо: Роман: Өспүрүмдөр үчүн. - Ф.: Адабият, 1989. - 224 б.
Абруй көтөрүлүшү
Абруй көтөрүлүшү – VI кылымдын 80-жылдарында төмөнкү Согда аймагында жергиликтүү жер ээлерине жана соодагерлерге каршы чыккан көтөрүлүш. Анын башында Абруй турган. Наршахинин маалыматы боюнча Абруй Пайкенд аймагын басып алган. Ошондон кийин бай дыйкандар Жетисууга качып барышып, түрк каганы Кара- Чордон жардам сурашкан. 585-ж. аны Кара-Чордун колу келип баскан, Абруй өлтүрүлгөн.
Колдонулган адабиятттар
Булак 1: Кыргыз Инфо Булак 2: Биздин
Никитинка (Лозьва куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кызыл-Туу чопо кени
Кызыл-Туу чопо кени Чүй облусунун Сокулук районунда, Кызыл-Туу кыштагынан 0,5  км түштүктө, деңиз деңгээлинен 970–1100 м бийиктикте, Жыламаш суусунун чыгыш жээгинде. 1992-ж. чалгындалган. Кен аянты төртүнчүлүк мезгилинде пайда болгон кумайлуу чопо катмарынан түзүлгөн. Кумайлуу чопо "100", "125" маркадагы кирпичти алууга жарамдуу. Запасы В категориясы боюнча 314 миң м3, С1–1296 миң м3, В+С1–1610 миң м3.
Alexa Internet
Alexa Internet, Inc. - Калифорнияда жайгашкан компания. Ал коммерциялык веб трафик маалыматтарын жана статистикасын камсыз кылат. Ал толугу менен Amazon.com'дун туунду компаниясы болуп саналат.
1996-жылы көз карандысыз компания катары негизделген Alexa Amazon компаниясы тарабынан 1999-жылы сатылып алынган. Анын шаймандар терезеси желеде кыдыруу жүрүм-туруму тууралуу маалыматты чогултуп, аларды Alexa сайтына өткөрүп берет. Ал жерде маалыматтар сакталып, талданат. Бул компаниянын желе трафик баяндамасынын негизи болуп саналат. Компания өзүнүн сайтында билдиргендей, Alexa трафик маалыматтарын, дүйнөлүк рейтингди жана ошондой эле 30 миллион вебсайттагы башка маалыматтарды берет. 2015-жылга карата, аталган сайтка бир ай ичинде 6.5 миллиондон ашуун киши кирген. 2017-жылдын июнуна карата, Alexa рейтингиндеги номур 1 Google.com сайтына таандык. Андагы орточо бир күндүк убакыт 8 мүнөт 10 секундду түзөт жана орточо бир күндүк барактарды көрүү 8.01 болуп саналат.
Латес
Латес — алабуга балыктардын бир уруусу.
Төкөлдөш шаар чалдыбары
Төкөлдөш шаар чалдыбары – 9–12-кылымдарга таандык эки шаардын калдыгы, Бишкек шарынын чыгышында жайгашкан. Биринчисинин аянты 40х42 м, экинчисиники 80х80 м. Чопо идиштер, айнек, коло буюмдар табылган.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Акималиев, Алик
Акималиев, Алик – акын. Токтогул районундагы Акчий-Карасуу айылында 1957-жылы 19-ноябрда туулган.
Орто мектепти 1974-жылы бүтүрүп, Советтик Армиянын катарында 1976 - 1978-жж. кызмат өтөгөн.
1985-жылы Кыргыз Мамлекеттик университетинин журналистика бөлүмүн аяктап, райондук, республикалык гезиттерде иштеп келатат.
1988-1995-жж. Токтогул, Жоомарт, Коргол музей комплексин түзүүнүн, 125, 110, 80 жылдык мааракелерин уюштуруунун туңгуч демилгечиси болуп, элдик мурас жыйноочу катары иликтөөлөрдү жүргүзгөн.
1975-жылы «Жаш ленинчи» журналына, «Кыргызстан пионери» гезитине туңгуч ырлары чыгып, «Жалын», «Бир кеменин үстүндө» альманахтарына чыгармалары жарыяланган.
Акын 1987-жылы Алма-Атада өткөн жаш акындардын бүткүл союздук XIV фестивалынын катышуучусу.
1994-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар, Журналисттер союздарынын мүчөсү.
«Ханбазар times», «Эл үнү» гезиттеринин башкы редактору.
Кыргыз тилинде
Бала мышык: Балдар үчүн ырлар. - Ф.: Мектеп, 1982. - 24 б.
Күнөстүү элет: Ырлар жыйнагы. - Ф.: Кыргызстан, 1989. - 69 б.
Ай ааламга күйүп турган ыр чырак: Тандалмалар. - Б.: Бийиктик, 2002. - 250 б.
Ханда жок байлык. 1-том: Тандалмалар. – Б.: Айат, 2008. – 332 б.
Чырак: 2-,3-басылышы. – Б.: Бийиктик, 2004–2005. – 332 б.
Аккредитацияланган элчилик
Аккредитацияланган элчилик -Бир мамлекет дипломатиялык байланышы бар башка бир мамлекетке туруктуу элчилик ачышы мүмкүн. Бирок кээ бир учурларда материалдык себептерден улам же болбосо тиешелүү деңгээлде байланышы болбогондугунан улам ал мамлекетке элчилик ачпай туруп, анын жанындагы башка бир мамлекеттеги элчилигин ошол мамлекетке көзөмөл кылууну тапшырат. Бул типтеги элчилик аккредитацияланган элчилик деп аталат. Бул мамлекеттеги элчи аккредитацияланган экинчи бир мамлекетке же мамлекеттерге барып, түрдүү дипломатиялык иштерди жасоого укуктуу, кээде жолугушууларды белгилегенге да акылуу болот. Мисалы, Түркиянын Индиядагы Жаңы Дели элчилиги Непал, Цейлон жана Бирма сыяктуу мамлекеттерге, Сенегалдагы Дакар элчилиги Гана, Мали, Либерия, Гамбия жана Мавританияга, Рим элчилиги Мальтага, Осло элчилиги Исландияга аккредитацияланган. Ушул сыяктуу эле Тегерандагы Малайзия элчилиги, Бейруттагы Катар элчилиги, Римдеги Ирландия элчилиги Түркияга аккредитацияланган. Бир өлкөнүн башка өлкөдө туруктуу элчилиги болсо, экинчи бир өлкөнүн ал өлкөдө аккредитацияланган элчилиги болушу мүмкүн. Мисалы, Түркиянын Нигерия, Гана, Ирландия сыяктуу өлкөлөрдө туруктуу элчиликтери болсо, ал өлкөлөрдүн башка өлкөлөрдөгү элчиликтери Түркияга аккредитацияланган.
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Борбордон четтөөчү күч
Борбордон четтөөчү күч нерсенин эркин кыймылын чектеп, аны ийри сызыктуу кыймылдоого мажбурлоочу материалдык чекиттин аракети. Анын сан мааниси mJ2/rге барабар, мында m чекиттин массасы, J анын ылдамдыгы, r траекториянын ийрилик радиусу. Борбордон четтөөчү күч менен борборго умтулуучу күчтүн сан маанилери бири бирине барабар жана карама-каршы тарапка бир түз сызыкты бойлой багытталат, бирок аракет жана каршы аракет эткен күч катары түрдүү нерселерге жумшалат. Мисалы, жипке бекитилген жүк горизонталь тегиздикте айланганда, борборго умтулуучу күч жүктү айлана боюнча кыймылга келтирип, жип аркылуу жүккө аракет этет.
Байрак токойлору
Байрак токойлору — негизинен токойлуу жана талаа зонасынын түндук бөлүгүндөгү коктуколоттуу жерлерде таралган токой массивдери. Азыр алардын айрым бөлүктөрү гана аралча түрүндө сакталган, айрыкча Орусыянын европалык бөлүгүндө гана кеңири таралган. Анда эмен, акчечек, кызылкарагай, каражыгач, майда жалбырактуу жөкөдарак, кайын, зараңдын түрлөрү, жапайы алма жана алмурут ж. б., Сибирде кайын басымдуу. Бадалдардан лещина, бересклет, шилби, долоно ж. б. кезигет. Ным сактоодо, эрозияга каршы мааниси бар. Жыгачтары тиричиликке кеңири пайдаланылат.
Первомай (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Первомай — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Первомай айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 986 киши. Почта индекси — 453164, ОКАТО коду — 80249864001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Төлөйкөн, көрүстөн
Төлөйкөн көрүстөнү – б. з. ч. 6–4-кылымдарда жашаган сак урууларына таандык мүрзөлөр. Ош шаарынан 10 км батыш тараптагы Чилмайрам тоосунун этегинде, 22 дөбө мүрзөдөн турат. Мүрзөлөрдөн боёлгон карапалар табылган.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Балдуу өсүмдүктөр
Балдуу өсүмдүктөр -гүлүнөн бал аарысы гүл ширесиң жана чаңчалар жыйноочу өсүмдүктөр тобу. Кээ бир Балдуу өсүмдүктөр (чие, кипрей) жабышкак заттуу болот. Аары ал затты мом жана чаңчалардын - кабыгындагы бальзамдуу заттар менен аралаштырып, бал челектин жаракаларын бүтөө үчүн, суук түшкөндө уюгундагы көзөнөк-төрдү кичирейтип! үчүн жумшалуу чу желим затты (прополис) даярдайт. Өсүмдүктөр өздөрүн чаңдаштыруучу чымын-чиркейлерди гүл ширеси менен өзүңө тартат. Алардын бул жөндөмдүүлүгү тарыхый процессте пайда болгон. Орто Азияда 1000 түрдөн ашуун Балдуу өсүмдүктөр бар, бирок аарылар алардын. баарынан эле бал жыйнабайт, Гүл ширесине бай өсүмдүктөр: акация, зараң, жийде, чырганак, тал, жемиш бактар жана, бадалдар, катраң, кашка беде, кычы, жалбыз, каакым, күн карама, пахта, эспарцет ж. б. Балчылыкта колдо өстүрүлгөн Балдуу өсүмдүктөрдүн (күн карама, пахта, эспарцет, жемиш бактар жана бадалдар) мааниси чоң.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Базитамак (Илишев району, Башкыртстан)
Базитамак — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Базитамак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 693 киши. Почта индекси — 452272, ОКАТО коду — 80230812001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Батыш Африка латилусу
Батыш Африка латилусу — (лат. Latilus semifasciatus, syn. Branchiostegus semifasciatus ) алабуга балыктардын бир түрү.
Радиоизотоп диагностикасы
Радиоизотоп диагностикасы — радиоактивдүү изотоптордун жана алар менен белгиленген бирикмелердин жардамы менен ооруну табуу максатында кишинин орган жана системаларын изилдөөчү радиологиянын бөлүгү.
Негизги максаты
Кээ бир химиялык элементтердин радиоактивдүү изотоптору иондоштуруучу нурлардын булагы, алардын организмде кандай жайгашкандыгы атайын аппараттардын жардамы менен так жана анык эсептелип чыгарылат. Радиометриялык ыкмалардын жардамы менен радиоактивдүү изотопторду изилдеген организм үчүн зыянсыз абдан аз өлчөмүн байкап изилдейт. Радиоизотоп диагностикасында организм үчүн нурдун өлчөмү аз, кыска мөөнөт туруктуу жана организмден тез бөлүнүп туруучу радиоактивдүү изотоптор пайдаланылат.
Гүлчехра Валиулина
Гүлчехра Валиулина (Гульчира) (Гульчахра Валиулина) (23.8.1923, Челябинск облусу, Ичкин айылы – 11.1.2014) – Кыргызстандагы 20-кылымдагы көрүнүктүү өнөрпоз, ырчы, филармонияда ырааттуу ырчы болгон ишмерлердин бири, Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти (1963). Кыргыз тилинде опералык жана башка обондуу ырларды чеберчилик менен аткарган теги татар айым. Бишкектеги татар-өзбек мектебинде окуган. 1940-жылы Кыргыз филармониясынын бий ансамблине кабыл алынган. Кийин ырчылык кесипке өткөн. Ж. Шералиев, К. Молдобасанов, А. Малдыбаев, А. Аманбаев жана башка композиторлордун ырларын тунук, мукам үнү менен чебер аткарган. Айрыкча Ж. Шералиевдин «Түшүмдө», «Белегиң», «Сулуу кыз», А. Малдыбаевдин «Эмне үчүн», «Фрунзем», К. Молдобасановдун «Өрттөнсүн бозой жалынга», «Селкиге», Н. Давлесовдун «Жылкычы бозой», «Саанчы жеңе» жана башка ондогон ырлары В-нын аткаруусунда кыргыз ырларынын классикасына айланган. 1958-жылы Москвада өткөн кыргыз ад-ты менен искусствосунун онкүндүгүнө катышкан. СССРдин курамындагы союздук республикалардын бардык шаарларында гастролдо болгон. «Ардак Белгиси» ордени жана медалдар менен сыйланган.
Радиоизотоп диагностикасы
Ыкмалары
Радиоизотоп диагностикасынын ыкмалары абдан көп. Алардын ичинен лабораториялык жана клиникалык радиометрия, клиникалык радиография, сканерлөө жана башка белгилүү.
Өзгөчөлүктөрү
Радиоизотоп диагностикасынын ыкмаларынын өзгөчөлүктөрү — оорутпайт, оорулууга коркунучу жок жана натыйжалары абдан так.
Гүлчехра Валиулина
Айша Базарбаеванын эскерүүсүнөн
КРнын эмгек сиңирген артисти Айша Базарбаева эскерет: “Ош шаарына гастролдоп чыкканда, мен концертке алып баруучу болдум. Улукмырза Полотов менен Гүлчехра Валиулина "Аста секин, колуктудан" үзүндү дуэт ырдашмак. Гүлчехра эже чыгайын десе, өтө турган жер жок, чыйпылдап атат. Улукмырза агай каккан казыктай болуп эле турат да: "Оо Зияш, ой ий, ботом, кайда кетти?" деп чочуса, Гүлчехра эже: "Ой, мен мындамын" деп обон созуп чимириле бийлеп, дирижёр Эсенгул Жумабаевдин жанынан кыпчылып болсо да өтүп, билдирбей кырдаалдан чыга калган”.
Радиоизотоп диагностикасы
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Гүлчехра Валиулина
Казакбай Абдышевдин эскерүүсүнөн
Кыргыз жазуучусу Казакбай Абдышев “Кум дөбөлөр” китебинде (2012) мындайча эскерет: Бир жолу: «Райондун борбору Чат-Базарга артисттер келиптир. Айыл жерлерине келбей, оюндарын райондун борборуна коюшуп, ошодон ары кетип калышат экен. Ал оюнда Айчүрөк ак куу болуп учат экен» деген сөз угулуп калды. «Атаң көрү, ушул оюнду кантип көрөр экем» деп аябай дегдедим. Биздин айыл менен Чат-Базардын ортосун он эки чакырым деп жүрүшкөн. Атам кой ферма болгон себептен боз үй тигип, кой кайтарган Мамбеталыныкы менен айылдан үч чакырымчалык алыс «Кулаган-Таштын» башына барып конгонбуз. Ошондо жолдун жалпы аралыгы он беш чакырым болот. Оюн болот деген күнү жылаңаяк, жылаңбаш үйдөн чыгып, ошол он беш чакырым аралыкты жөө, бирде чуркап, бирде желе жүрүп олтуруп, райондун борборуна баргам. Мен жеткенде төш таяна олтурган элге коюлган оюн бүтүп, эл тарап жатыптыр. Менин ошондогу ичимдин күйгөнүн айтып берүүгө тилим жетпейт. Башкасы болбосо да, Айчүрөктүн аккуу болуп учканын эле көрүп калсам болот эле деп ичим жаман ачышкан. Ошондо мен он эки-он үчтөгү баламын. Тааныган эч кимим жок, башымды шылкыйтып кайра тарттым айылды көздөй. Чаң жолдун чаңын жылаңайлак буркулдатып, он беш чакырым жерди кайрадан бирде чуркап, бирде басып, караңгы түн киргенде үйгө жеткем. Кийин көргөндөрдөн аныктап уксам, Айчүрөк ак куу болуп учпай эле, анын ролун аткарган Гүлчехра Валиулина чоң ак жибек жоолукту эки колу менен арт жагына кармап, желпилдетип, көшөгөнүн бир жагынан чыгып, экинчи жагына жүгүрүп өтүптүр.
Сыйлыктары. Наамдары
Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасынын эмгек сиңирген артисти наамын алган.
Эстеликтери
Анын аткарган ырлары КТРКнын алтын фондунда сакталуу.
Кельт тилдери
Кельт тилдери – инди-европа семьясындагы тилдер. Ага галл, келтибер, ирланд, мэн, гэл (шотланд), валлий (кимр), корн жана бретон тилдери кирет. Галл тилдери биздин замандын 5-кылымына жакын, келтибер тили (Пиреней жарым аралынын батыш жана Борбордук бөлүгү) андан мурунураак жоюлган. Корн тилинде сүйлөгөндөр 18-кылымдын аягына чейин жашаган. Мэн тилинде Мэн аралында (Улуу Британия) жашаган бир аз гана адам сүйлөйт. Кельт тилдери континент (галл, кельтибер), бритт (валий, корн, бретон) жана гойдел (ирланд, гэл, мэн) бутагы деп үч топко бөлүнөт. Бритт бутагындагы тилдердин бөлүнүшү 6–8-кылымга, гойдел бутагы 12–13-кылымга таандык. Акценттик факторлордун таасиринде азыркы Кельт тилдеринде акыркы муундар жоюла баштаган. Ирланд тилинде аз болсо да жөндөмө сакталып калган.
Ак деңиз пактысы
Ак деңиз пактысы - Муссолининин буйругу менен Италиянын аскердик күчү 1935-жылы Эфиопияга чабуул коюп, Ак деңиздин жээгинде коркунучтуу согуштук абал жаратканда, Англия басып алуу коркунучуна кириптер болгон өлкөлөрдүн ичинен Югославия, Греция жана Түркияга кепилдик берип, Италиянын соккусуна кабылган кезде жардам берүүгө убада кылган. 1936-жылдын башында жогорудагы өлкөлөр тарабынан кабыл алынган жана Англияга каршы өз ара кепилдиктердин берилиши менен түзүлгөн бул система «Ак деңиз келишими» деп аталат. Учурда Ак деңизге америкалык алтынчы флоттун келиши жана Россиянын да бул деңизге үзгүлтүксүз кемелерин жөнөтүүсү жээктеги өлкөлөрдү тынчсыздандырууда. Ушуга байланыштуу деңизге тиешеси жок өлкөлөрдүн флотторун алып кетүү жана Ак деңиздин коопсуздугун камсыз кылуу максатында 22 деңиз жээгиндеги мамлекеттердин ортосунда дагы бир «Ак деңиз келишимин» түзүү пландаштырылууда.
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Tumblr
Tumblr — 2007-жылы Дэвид Карп тарабынан түзүлгөн микроблоггиң жана коомдук тармак вебсайты. Ал Oath Inc. компаниясына таандык. Кызмат колдонуучуларга мултимедиа жана башка мазмундарды кыска формадагы блогго чыгаруу мүмкүнчүлүгүн берет. Колдонуучулар башка колдонуучулардын блогдоруна жазыла алышат. Блоггерлер өз блогдорун купуя кылып алса болот. Блоггерлер вебсайттын мүмкүнчүлүктөрүнө "дашборд" интерфейси аркылуу жеткилик алышат.
2017-жылдын 1-августуна карата, Tumblr өз ичине 359 миллиондон ашуун блогду камтыган. 2016-жылдын январь айына карата, вебсайтка ай сайын 555 миллион адам баш баккан.
Жорж Гордон Байрон
Жорж Гордон Байрон - (22. 1. 1788, Лондон 19. 4. 1824, Миссолунги, Грекия) англия акыны, романтизмдин көрүнүктүү өкүлү. Кембриж университетин бүтүргөн (1808). Байрон «Чайльд Гарольддун сапары» (1812-18), «Дон Жуан» деген поэмаларында өз заманынын маанилүү маселелерин козгоп, алдыңкы идеяларын даңазалаган. «Гяур» (1813), «Корсар» (1814), «Лара» (1814) аттуу поэмаларында 19-кылымдын башындагы коомдон безген, деспотизмге каршы чыккан, бийликке башийбеген бунтчул жана индивидуалист каармандардын образын түзгөн. Ал азаттык идеясына жан-дили менен берилип, ага бүт өмүрүн, поэзиясын арнаган. Анын «Ман-фред» драмалык поэмасы (1817), «Каин» мистериясы, «Коло кылым» сатиралык поэмасы (1823) белгилүү. Байрондун «Шильондун туткуну» поэмасы жана бир канча ыры кыргыз тилине которулган.
Алакалашуу принциби
Алакалашуу принциби – мамлекеттердин эгемендүүлүк теңдиктеринин кыйла жалпы принциби келип чыгуучу эл-аралык укук принциптеринин бири.
Алакалашуу принцибине ылайык эл-аралык келишимдер тең укуктуулуктун жана өз ара пайдалардын жана милдеттердин негизинде түзүлүүгө тийиш. Эл аралык жеке алакалашуу принциби чет элдик жарандарга (юридикалык жактарга) тийиштүү өлкөлөрдөгү өзүнүн жарандары (юридикалык жактары) ошондой укуктар менен жеңилдиктерден пайдаланышкан шарттарда ушул өлкөдө белгилүү укуктарды жана жеңилдиктерди берүүнү билдирет. Мындай өз-ара мамилелер өз-ара укуктар так көрсөтүлгөн, болбосо жергиликтүү мыйзамдардан келип чыккан берилүүчү укуктардын баарын камтыган ички мыйзамдардын же эл аралык келишимдердин негизинде орнотулушу мүмкүн.
Абылкасым Жутаке уулу
АБЫЛКАСЫМ Жутаке уулу (1888, Нарын облусу, азыркы Акталаа р-ну, Жанбулак айылы–1933) – жазгыч акын. Он бешинде Буудайчы деген молдодон кат тааныган. 1920-ж. Алматыдагы алты айлык мугалимдердин даярдоо курсун бүтүргөн. 1920–23-ж. айылында мугалим, 1923-ж. Нарын уездинде «Кошчу» союзунун жергиликтүү уюмунун төрагасы, кийин жаңыдан уюшулган «Акжар» колхоз башкармасынын төрагасы болуп иштеген. Анын «Качак турмуш», «Кайран эл», «Эркин Тоо» ж. б. ырлары белгилүү.
Пайдаланылган адабиятттар:
Булак 1: Кыргыз Инфо Булак 2: Биздин
Колапырь
Колапырь (Калатыр) — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Луза дарыясынын сол жээгинен 279 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Балеар аралдары
Балеар аралдары - Жер Ортолук деңизинин батыш бөлүгүндөгү аралдардын тобу. Мальорка, Менорка аралдарынан жана Питиус архипелагынан турат. Бул аралдар Испаниянын Бале-арес провинциясың түзөт. Аянты 5 миң к. ч%, калкы 510, 9 миң (1969). Админ. борбору жана негизги порту - Пальма. Жеринин бети ойдуңдуу жана дөңсөөлүү. Климаты жер ортолук деңиздин, жылдык жаан-чачыны 600 мм. Таш эмен, кызыл карагай, маквис, кодогой пальма жана гаррига бадалдагы өсөт. Балыкчылык өнүккөн.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Латимерия
Латимерия — (лат. Latimeria chalumnae) чеңгелканат балыктардын бир түрү.
Төркүлөө
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Гүлгаакы Байсабаева
Байсабаева Гүлгаакы (14.9.1930-ж. туулган, Талас облусу, Талас району, Көпүрө-Базар айылы) - жумушчу, Социалистик Эмгектин Баатыры (1976). Эмгек жолун Фрунзе кебез-жип ийирүү фабрикасында баштап, түрмөкчүнүн үйрөнчүгү (1952), түрмөкчү (195380) болуп эмгектенген. Тогузунчу беш жылдык планды үч жарым жылда аткарган. Жаштардын насаатчысы болгон. Ленин ордени жана медалдар менен сыйланган.
Чоң Бет капчыгайы
Түп өрөөнүнүн бир бөлүгү; Күнгөй Ала-Тоонун Сары-Тологой тармагы менен Тескей Ала-Тоонун этегиндеги Чаар-Жон бөксө тоосунун ортосундагы өткөөл капчыгай Чоң-бет суусунун ортоңку агымында. Узундугу 13км. Капчыгайдын оң капталы тик (45 –60 °ка чейин) жана бийик (1000 –1300м ге чейин). Түптүн оң куймаларынын кууш сайлары бар. Капчыгайдын сол капталы тик (40–45°ка чейин), бирок жапыз (бийик жери 2391м), бадал жана карагай токойлуу. Капчыгай морфологиясы боюнча экиге бөлүнөт: төмөнкү кыска бөлүгү (узундугу 2км) өтө кууш (150–300м), капталдары тик (45–50°ка чейин), бирок анча терең эмес (300–400м); Түп суусу Чоң-Бет бөксө тоосунун батыш бөлүгүн кесип өткөн жерге тура келет. Капчыгай жогорку бөлүгүнүн (узундугу 10км ден ашык) капталдары тик (45–50°ка чейин), терең (400–500м ден 1200м ге чейин), бирок таманы көп жерде жазы (500м ге чейин), жайылмага айланат. Күнгөй Ала-Тоонун капталдары негизинен палеозойдун кристаллдуу тоо тектеринен, ал эми Чоң-Бет бөксө тоосу, Сары-Тологой дөңсөөсү неогендин кызыл, неогендин бозомтук чөкмөлөрүнөн турат. Таманына аллювий, пролювий чөкмөлөрү топтолгон. Күнгөй Ала-Тоонун түштүк капталын тоолуу шалбаа, карагайлуу шалбаа, субальп, альп, Чоң-Бет бөксө тоосунун капталдарын дээрлик бүт токой (шренк карагайы жана бадалдар) ландшафты ээлейт. Капчыгайдын таманы туташ токой (шренк, карагай, тал, түрдүү бадалдар) тилкесинен турат. Жайкы жайыт, токой чарбасы, чабынды жана башка жерлери бар. Капчыгай аркылуу Каракол – Кеген – Алматы авто жолу өтөт. Туризмге, жайкы эс алуу жайларын курууга ылайыктуу жер.
Интернеттеги шилтемелер
Пролом Chine Cadha Cânion Chei Ущелье Ravin 峽谷
Кельттер
Кельттер, галлдар – тили жана маданияты жагынан индиевропа тилине жакын байыркы уруулар тобу. Биздин заманга чейинки 1-миң жылдыктын 2-жарымында Альп тоолорунун Түндүк жана батыш тарабында (Франция, Бельгия, Швейцария, Түштүк Германия, Австрия, Чехия, Венгрия, Болгария, Түндүк Италия, Түндүк жана Батыш Испания, Британ аралынын азыркы аймагы) жашаган. Римдиктер кельттерди галлдар деп аташкандыктан, алар жашаган жерлер Галлия деп аталып калган. Биздин заманга чейинки 6–5-кылымда кельттерде уруулук түзүлүш ыдырап, уруу ак сөөктөрү бөлүнүп чыккан. Кельттер гальштат маданиятын (Биздин заманга чейинки 900–400) жана латен маданиятын (Биздин заманга чейинки 1-миң жылдыктын 2-жарымы) түзгөн. Кельттер кийин ибер, иллирия, фракия жана башка уруулар менен аралашкан. Биздин заманга чейинки 2-кылымда кельттер Түндүк Италиядагы римдиктердин кысымынан улам Чехиянын азыркы аймагына отурукташкан (ал уруулар бойа, алар отурукташкан жер Богемия деп аталган). Кельттер бойа, гельвет, белг, секван, лингон, эду, битуриг, арверн, аллоброг, сенон, тревер, белловак сыяктуу уруулардан турган. Кельттер дыйканчылык жана мал чарбачылык менен кесиптенишкен. Кельттерди римдиктер караткан соң (Биздин заманга чейинки 1-кылымдын ортосу) романдаштырылган. Англия, Франция жана Бельгия элдеринин калыптанышында К-дин этнос элементтери маанилүү роль ойногон.
Төрө
Төрө – 13–15-к. Чагатай династиясындагы мансап наамы. Мындай наам Бухара, Хива хандыктарында ханзаада, мурасчы маанисинде колдонулган. Кокон хандыгында мекеме кызматкерлерин аташкан.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Экономика
Экономика, товарларды жана кызматтарды өндүрүштү, бөлүштүрүштү жана керектешти изилдеген коомдук илим.
Экономика, экономикалык агенттердин жүрүм-турумуна жана өз ара аракеттерине жана экономикалардын кандай иштешине көңүл бурат. Микроэкономика, жеке агенттерди жана базарларды, алардын өз ара аракеттерин жана өз ара аракеттеринин натыйжаларын камтыган экономиканын негизги элементтери катары каралган нерселерди талдаган бир тармак. Жеке агенттерге, мисалы, үй чарбалары, фирмалар, сатып алуучулар жана сатуучулар кириши мүмкүн. Макроэкономика экономиканы өндүрүш, керектеш, үнөмдөш жана инвестиция өз ара аракеттенген система катары жана ага таасир этишкен факторлорду талдайт: эмгек ресурстарын, капиталды жана жерди пайдаланышты, валюта инфляциясын, экономикалык өсүштү жана ушул элементтерге таасир эткен мамлекеттик саясатты.
Экономиканын башка кеңири айырмачылыктарына "эмне" деп мүнөздөмө берген позитивдүү экономика жана "эмне болушу керек" деген нормативдик экономика ортосундагы; акыл-эстүү жана жүрүм-турум экономикасынын ортосундагы; жана негизги экономика менен гетеродокстук экономиканын ортосундагы айырмачылыктар кирет.
Экономикалык талдоо бизнести, каржыны, саламаттыкты сактоону, инженерияны жана өкмөттөтү камтыган бүткүл коомдо колдонулушу мүмкүн. Ал ошондой эле кылмыштуулук, билим берүү, үй-бүлө, феминизм укук, философия саясат, дин, коомдук институттар, согуш, илим жана айлана-чөйрө сыяктуу ар түрдүү субъекттерге карата колдонулат.
Байыркы доордон физиократтар аркылуу
Экономикалык жазуулар Месопотамия, Грек, Урум, Индистан субконтинентинен, Кытай, Персия жана Арап цивилизацияларынан башталган. Экономикалык осуяттар Боэотиялык акын Гесиоддун жазуу мезгилинде пайда болгон жана бир нече экономикалык тарыхчылар Гесиоддун өзүн "биринчи экономист" деп мүнөздөшкөн. Антикалык мезгилден Ранессанска чейинки белгилүү жазуучулардын катарына Аристотел, Ксенофон, Чанакя (Каутиля деп да белгилүү), Чин Ши Хуаң, Томас Акуинас жана Ибн Калдун кирет. Жозеп Шумпетер Акуинасты табигый мыйзамдын чегинде акча, пайыздык жана баалуулук теориясын "илимий экономиканын негиздөөчүсү болууга башка топторго караганда жакыныраак" деп мүнөздөгөн.
Кийинчерээк "меркантилисттер" жана "физиократтар" деп аталган эки топ, теманын кийинки өнүгүүсүнө түздөн-түз таасир эткен. Эки топ тең Эуропа'да экономикалык улутчулдуктун жана заманбап капитализмдин күч алышы менен байланыштуу болгон. Меркантилизм, соодагерлер болобу же мамлекеттик ишмерлер болобу, өнүккөн брошүралык адабиятта 16чы кылымдан 18чи кылымга чейин өнүккөн экономикалык доктрина болгон. Анда улуттун байлыгы анын алтын менен күмүштүн топтолушунан көз каранды деп айтылган. Доктрина экспорттолуучу товарларды өндүрүүдө колдонула турган арзан чийки заттарды импорттоону жана чет өлкөлүк өндүрүш товарларына коргоочу тарифтерди киргищүүнү жана колонияларда өндүрүшкө тыюу салууну мамлекеттик жөнгө салууну талап кылган.
Адам Смит (1723–1790) баштапкы экономикалык теоретик. Смит, меркантилисттерди кескин сынга алган, бирок физиократтык системаны "бардык кемчиликтери менен" "балким, жарыяланган чындыкка эң таза жакындоо" деп мүнөздөгөн.
Классикалык саясий экономия
1776 жылы Адам Смиттин «Элдердин байлыгы» китебинин жарыкка чыгышы «экономиканын өзүнчө дисциплина катары эффективдүү жаралышы» деп мүнөздөлгөн. Китепте жер, эмгек жана капитал өндүрүштүн үч фактору жана айыл чарбасы гана өндүрүмдүү болот деген физиократиялык идеядан айырмаланып, мамлекеттин байлыгынын негизги салымы катары аныкталган.
Смит эмгекти бөлүштүрүү аркылуу адистештирүүнүн потенциалдуу артыкчылыктарын, анын ичинде эмгек өндүрүмдүүлүгүн жогорулатууну жана шаар менен өлкөнүн ортосундагы же башка өлкөлөрдүн ортосундагы соодадан түшкөн пайданы талкуулайт. Анын «эмгектин бөлүштүрүлүшү базардын масштабы менен чектелет» деген «теоремасы» «фирма менен тармактын функцияларынын теориясынын өзөгү» жана «экономиканы уюштуруунун негизги принциби» катары сүрөттөлгөн. Смитке ошондой эле "экономикадагы эң маанилүү сунуш" жана ресурстарды бөлүштүрүү теориясынын негизи деп аталат - атаандаштыктын шартында ресурс ээлери (эмгектин, жердин жана капиталдын) эң пайдалуу пайдаланууну издешет, натыйжада тең салмактуулукта бардык колдонуулар үчүн бирдей кирешелүүлүк нормасы (окутуу жана жумушсуздук сыяктуу факторлордон келип чыккан көрүнгөн айырмачылыктарга туураланган).
«Бардык экономикадагы эң атактуу үзүндүлөрдүн бирин» камтыган аргументте Смит ар бир инсанды коом үчүн эмес, өз кызыкчылыгы үчүн жана пайда үчүн колдонууга аракет кылып жатканын көрсөтөт. ата мекендик өнөр жайда капиталды ишке киргизүү үчүн кандайдыр бир деңгээлде зарыл жана продукциянын наркына оң байланыштуу.
Кынды оттук таш жана яшма кени
Кынды оттук таш жана яшма кени Нарын облусунун Ат-Башы районунда, Ат-Башы кыштагынан 60  км чыгыш тарапта, Ат-Башы суусунун алабындагы Бешбелчир тоосундагы Кынды ашуусунун түндүк жана түштүк жактарында, деңиз деңгээлинен 3400–3600 м бийиктикте. 1965-ж. табылып, 1975–78-ж. геол. жумуштар жүргүзүлгөн. Кен аймагында девондун башталышы менен ортосунда пайда болгон эффузия-пироклаз тоотектери жатат. Арасында яшма жана оттук таштын катмарлары кезигет. Оттук таш катмарынын калыңдыгы 7–12 м, узундугу 300 м. Өңү жашыл боз, көгүш бозомук, чаңда көгүш кызыл. Темгилдүү бозомтук тактары бар. Оймо-чиймелери бир түрдүү, чаңда ичке чийиндүү. Жакшы сайкалданат. Сайкалданганда бети ар түрдүү түстөгү нур чыгарып кубулуп турат. Чыккан блоктордун өлчөмү 0,4x0,6x0,5 мге чейин жетет. Яшманын линзалары сейрек учурайт. Алардын калыңдыгы 5 м, узундугу 10 м. Өңү негизинен кызыл, күрөң кызыл, ачык кызыл. Жакшы сайкалданат. Оймо-чиймелери бир түрдө, чаарала болуп кеткен жеринде жашыл жана көгүш кызыл түстөр байкалат. Болжол ресурсу ондогон м3 жетет. Таштар кооз майда буюмдарын жасоого жарактуу.
Кырк-Булак андалузит кени
Кырк-Булак андалузит кени Баткен облусунун Лейлек районунда, Өзгөрүш кыштагынан 35 км алыстыкта, деңиз деңгээлинен 3200 м бийиктикте жайгашкан. 1989-жылы табылган. Андалузит негизинен сланецтер менен байланышкан, аллювий-пролювий катмарында да кездешет. Ири кристаллдуу андалузит сланецтердин 25—30%ин түзөт. Сырьёнун 50%и зергердик андалузит болуп саналат. Кристаллдардын өлчөмү 4×2,5×1,8 смден 12×1×1 смге жетип, өңү ачык күрөң, ачык боз келет. Өлчөмү 10×6×4 мм андалузиттин тунук кристаллдарына кыр чыгарып, зергердик буюмдарга колдонсо болот. Запасы эсептелген эмес.
Лос Труджиллос-Габалдон (Нү-Мексико)
Лос Труджиллос-Габалдон (Нү-Мексико) (Los Trujillos-Gabaldon) — Нү-Мексико штатынын Valencia округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2166 киши. Болжолдуу аянты - 15.4 км². FIPS коду — 35-44145.
Акматбекова, Сагын
АКМАТБЕКОВА Сагын (16. 2. 1949-жыл, Чүй облусу, Панфилов району, Орто-Арык айылы) – акын. Кыргыз Республикасынын эл акыны, Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер (1995). Адегенде Фрунзе шаарындагы политехникалык институтунда окуйт.
1967-жылы «Ленинчил жаш» гезитинде иштеп, 1968-жылы Москва шаарындагы СССР жазуучулар союзунун М.Горький атындагы адабият институтуна кирип, аны 1973-жылы ийгиликтүү бүтүрөт. Ошол эле жылы «Кыргызстан аялдары» журналынын коомдук-саясий бөлүмүнүн башчысы, 1993-жылдан башкы редактору болуп, 2000 – 2007-жылдары республикалык «Асылзат» аялдар гезитин жетектеген. Анын алгачкы ырлары 1968-жылы «Кыргызстан маданияты» гезити жана «Ала-Тоо» журналында жарык көргөн. Биринчи ырлар жыйнагы 1970-жылы «Жамгыр» деген ат менен чыккан. Ырлары орус, украин, латыш, түркмөн, түрк, немис жана башка тилдерге которулган. С.Акматбекова япон, кытай классиктери Басе, Исса, Ли Бо, Ду Фу өңдүү улуу өкүлдөрүнүн ырларын мыкты которгон котормочу катары да белгилүү. Чыгармалары жана котормолору мектеп, жогорку окуу жайлардын программаларына киргизилген.
С. Акматбекова кыргыз поэзиясына өзгөчөлүк киргизген, стилдик чеберчилиги, ырларындагы тематикалык-идеялык масштабы, колдонгон көркөм методдору менен айырмаланып турган акын. Ал эле эмес өз чыгармачылыгында батыш жана чыгыш поэзиясынын өзгөчөлүктөрүн кыргыз дүйнө таанымы менен айкалыштыра билген чеберчилиги аркылуу да бааланат. 1975-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. Кыргыз ССРинин Грамотасы (1991) менен сыйланган.
1995-жылы. 2000-жылы Кыргыз Республикасынын Жаштар сыйлыгы Алтын диплому менен сыйланган.
Кыргыз тилинде
Жамгыр: Ырлар. - Ф.: Мектеп, 1970. - 53 б.
Алыскы талаалар: Ырлар. - Ф.: Мектеп, 1972. - 80 б.
Айлуу дөң: Ырлар. - Ф.: Мектеп, 1978. - 124 б.
Терезедеги жарык: Ырлар. - Ф.: Мектеп, 1984. - 68 б.
Өткөн жылдын жалбырагы: Ырлар жана поэмалар. - Ф.: Кыргызстан, 1987. - 104 б.
Күүгүмдөгү күү: Ырлар жана новеллалар. - Б.: Кыргызстан, 1998. - 248 б.
Күз ырлары: Ырлар. - Ф.: Адабият, 1990. - 96 б.
Елизавета II
Елизаве́та II (Elizabeth II), толук аты — Елизаве́та Алекса́ндра Мари́я (Elizabeth Alexandra Mary; 21-апрель 1926, Лондон, Улуу Британия - 8-Сентябрь 2022, Шотландия, Улуу Британия) — Улуу Британия жана Түндүк Ирландия Бириккен Королдугунун королевасы (Виндзор династиясынан). Мамлекеттик англикан чиркөөсүнүн башчысы. Гуманитардык билим алып, экинчи дүйнөлүк согушта 3 жумалык аскер курсун бүтүргөн. 18 жашында мамлекеттик кеңешчи болуп дайындалып, атасы Георг VI дүйнөдөн кайткан соң такка отурган. Филипп Эдинбургга күйөөгө чыгып (1947), принцтер Чарльз (1948), Эндрю (1960), Эдвард (1964), принцесса Аннаны (1950) төрөгөн. Улуу Британиянын конституциясы боюнча Елизавета II мамлекет башчысы болуп эсептелип, формалдуу түрдө согуш жарыялоо, тынчтык келишимин түзүү, парламентти чакыруу, таратуу, жогорку мамлекеттик кызматка татыктуу кишилерди дайындоо укугуна ээ. Маанилүү маселелер боюнча Елизавета II жума сайын премьер-министр менен жолугуп, кеңешип, өз ой-пикирин айтып турат. Елизавета II – дүйнөдө эң бай адамдардын бири. 1993-жылдан ыктыярдуу түрдө салык төлөй баштаган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан” Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14-046-1
Далбаева Мираида
Далбаева Мираида (1939, Кызыл-Кыя шаары) — кыргыз совет артисти, Кыргыз ССРинин эл артисти (1986). Ал Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театрында жогорку көркөмдүктө иштелип чыккан көптөгөн образдардын галереясын түздү. Улуу эпоско байланыштуу спектаклдерде жараткан образдары анын чыгармачылыгында олуттуу эмгектерден болуп калды. Ж. Садыковдун "Манастын уулу Семетей" драмасында (1982) Каныкейдин, "Сейтекте" (1988) Чачыкейдин ролдорун аткарат. Буга чейин көптөгөн ай-мончоктой келишимдүү, сымбаттуу аял затынын көркөм образын түзүп келген актриса үчүн эпостук каармандардын да сырткы келбетине айкалышкан ички дүйнөсү жакын. Ошондуктан, Д-нын Каныкейин, Чачыкейин театр адистери да, көрүүчүлөр да жылуу кабыл алышып, жогору баа беришти. Д. Каныкейдин адамкерчиликке, патриоттукка, элге кызмат кылууга, кыйынчылыктар менен күрөшө жана жеңе билүүгө дем берген эрки күчтүүлүгүн ачып берсе, "эрке катын" Чачыкейде эл тагдырына кош көңүл караган пассивдүү, терс мүнөздөгү аялдын тибин түзө алган.
Ал эми "Айкөл Манас" драмасындагы (1990) Каныкейдин образын жаратышы анын актёрдук чеберчилигин дагы бир ирет айгинелеп турат. Д. медалдар менен сыйланган.
Жогорку Маганакова
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кокон Автономиясы
Кокон автономиясы – Түркстандагы буржуазиялык-демократиялык өкмөт. 1917-жылы 26–29-ноябрьда (9–11-декабрь) Кокондо өткөн мусулмандардын атайын чакырылган крайлык 4-курултайында жергиликтүү элдердин кызыкчылыгына ылайык Түркстан автономиялык түзүлүшүн жарыялаган.
Тарыхы
Курултай «Түркстан элдик советин» түзүү жөнүндө чечим кабыл алып, автономия өкмөтү түзүлгөн. Төрагасы Тынышпаев, кийинчерээк М.Чокоев болгон. Өкмөт Түркстан элдеринин өз алдынчалыкка жетишин жана эркин улуттук мамлекет түзүүсүн көздөгөн. Анын курамына жергиликтүү калктын өкүлдөрү менен катар славян улутунун өкүлдөрү да кирген. Мис., Шаги-Ахмедов, Махмудов, Чанышев, Потеляков, Юсупов, Садыкбаев, Уразаев ж.б. өкмөттүн курамында иштеген. Түркстан чөлкөмүндө, айрыкча Фергана өрөөнүндө жергиликтүү калк жана орус интеллигенциясынын өкүлдөрүнүн колдоосуна алынган. Кокон автономиясынын органы катары «Свободный Туркестан», «Эл байрак» (казак, кыргыз, өзбек тилдеринде), «Улуг Туркестан» (өзбек тилинде) гезиттери жигердүү иш жүргүзгөн. ОШОНДОЙ эле Скобелев шаарында (азыркы Фергана) басылып туруучу «Знамя свободы» гезити да үгүт-насаат иштерине көмөк көрсөткөн. 1918-жылы январда Түркстан жумушчу дыйкан Советтеринин съезди өтүп, анын катышуучулары Кокон Автономиясынын колдоп чыгышкан. «Шура-и ислам», «Шура-и улема», «Иттифак». «Союз трудящихся-мусульман» уюмдары «Крайлык мусулман жумушчулар союзуна» биригишкен. Кокондо түзүлгөн жаңы өкмөттүн эл арасында кадыр баркынын өсүшүнө каршы Ташкендеги Эл комиссарлар Совети биринчи күндөн баштап тескери үгүттү, ага каршы диверсиялык иштерди уюштура баштаган. Ал тургай жаңы өкмөттү мыйзамсыз катары эсептеп, мүчөлөрүн камакка алууга бүтүм чыгарышат. Ошондуктан, 1918-жылы февралдын аягында большевиктер Коконду курал менен басып алып, массалык кыргынды уюштурушкан. Бул окуя Фергана өрөөнүндөгү улуттук боштондук күрөштүн жаңы баскычынын башталышына алып келген.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Бишкек, 2003 ''Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И. Арабаев ат. Кыргыз Мамлекеттик Педагогикалык Университети'' ''Башкы ред. Ү.А. Асанов, Жооптуу ред. А. А. Асанканов'' ''Ред. кеңеш: Ө.Ж. Осмонов (төрага), Т.Н. Өмүрбеков (жооптуу катчысы), А.Ж. Жуманалиев, ж.б. ''
Куулар
Куулар (лат. Cygninae) — каз сымалдуулар түркүмүндөгү, сууда сүзүп жүрүүчү куштардын бир тукумчасы, булардын төмөнкү түрлөрү белгилүү: Америка куусу (лат. Cygnus columbianus), куркулдак куу (С. cygnus), кидик куу (С. buvickvi), кара моюн куу (С. melanocoryphus), кара куу (С. etratus), ышылдак куу (С. olor).
Пюрмаль-Кы дарыясы
Пюрмаль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Читаль-Кы дарыясынын оң жээгинен 3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Буляк (Илишев району, Башкыртстан)
Буляк — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Игмет айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 19 киши. Почта индекси — 452272, ОКАТО коду — 80230812002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Няшичья (дарыя)
Няшичья — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Черная дарыясынын оң жээгинен 95 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :