cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кош жазуу
Кош жазууга мисал келтирели. Айталык, улуттук банктагы эсептешүү счетунан ишкананын кассасына 1000 сом алынды дейлик. Бул операциянын натыйжасында каражаттардын эки түрү — кассадагы акчанын болушу жана улуттук банктагы эсептешүү счетундагы акча каражаттары козголгон болот. Кассадагы акча 1000 сомго көбөйсө, эсептешүү счетунда тескерисинче, ушул эле суммага азайып отурат. Бухгалтердик эсепте бул операцияны «Касса» счетунун дебети боюнча чагылдырууга болот, анткени бул счет активдүү болуп саналат, ал эми активдүү счеттордо көбөйүүлөр дебетинде жана «Эсептешүү счету» деген счеттун кредитинде жазылат. Кош жазуу жолунан пайдаланганда ар бир операциянын суммасын эки жолу жазып отуруунун кажети жок. Ал шахмат формасындагы эсептик регистрлер менен камсыз кылынат, аларда бир жолу жүргүзүлгөн жазуу дебеттелүүчүү жана кредиттелүүчү счетторду көрсөтөт.
Кош жазуу чарбалык операцияларды чагылдыруунун тууралыгына көзөмөлдүк кылуунун мүмкүнчүлүгүн камсыз кылат. Ар бир сумма счеттордун дебети жана кредити боюнча чагылдырылгандыктан, бардык счеттордун дебети жана кредити боюнча айлануусунун жыйынтыгына барабар болууга тийиш. Мындай барабарчылык болбосо бул счеттор боюнча жазууларда жаңылыштыктарга жол берилгендигин билдиришет. Кош жазуу өздөрүнүн түзүлүү булактары менен өз ара байланыштагы чарбалык каражаттардын жүгүртулүшүн чагылдырылган көрсөткүчтөрдү туруктуу түрдө балансылык жалпылоону камсыз кылуу жолдорунун бири болуп саналат. Бухгалтердик эсептин кош системасы — кош жазууга негизделген бухгалтердик эсептин ыкмасы. Бухгалтердик эсептин кош жазуу системасы бардык ишканаларда, мекемелерде жана уюмдарда колдонулат. Өзгөчө бир учурда айрым майда мекемелерде эсеп-кысаптын жөнөкөй системасы убактылуу колдонулушу мүмкүн.
Кочегарка дарыясы (Татарка куймасы)
Кочегарка — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Татарка дарыясынын сол жээгинен 54 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кош калканбези
Кош калканбези – омурткалуулардын экзокриндик (сырткы) жана эндокриндик (ички) секреция органы. Калканбезинин үстүндө жайгашкан. К. к. 2 гормон бөлүп чыгарат: паратгормон, кальцитонин. Паратгормон – полипептид, 84 амин к-танын калдыгынан турат. Молекулалык салмагы 9500. Бул гормон бөйрөктүн, сөөк ткандарынын, ичеги-карындын иштешине чоң таасирин тийгизет.
Кальцитонин - полипептид, 32 амин к-танын калдыгынан турат. Ал организмде кальций менен фосфордун иондорун жетиштүү деңгээлин иретке келтирип турат. Кальций булчуң эт менен нерв ткандарынын дүүлүктүргүчтүгүн күчөтүп, клетка мембранасынын өтүмдүүлүгүн жакшыртат.
Синтезделген азыктар
Синтезделген азыктар (СА) - химиялык синтезден алынган заттардан даярдалчу азыктар.
Азыркы синтетикалык орг. химия каалаган азык заттарды синтездөөгө мүмкүндүк берет, бирок ири молекулалуу бирикмелерди синтездөө өтө татаал болгондуктан саны даярдоо экон. жактан ынгайсыз. Ошондуктан тамактанууда химиялык синтез азыктарынан кичине молекулалуу витаминдер жана аминокислоталар гана колдонулууда.
Жасалма азыктар (ЖА) - табигый азык заттардын эритиндисин же дисперсиясын килкилдек пайда кылуучу заттар менен аралаштыруунун негизинде жасалып, белгилүү бир азык затынын структурасындай жана формасындай даярдалган белоктуу азыктар.
Азыр Ж Аны өндүрүүдө:
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Коомдук жана диний уюмдар (бирикмелер)
Коомдук жана диний уюмдар (бирикмелер) – мыйзамдарда каралган тартипте руханий же дагы башка материалдык эмес керектөөлөрдү канагаттандыруу үчүн кызыкчылык жалпылыгына негизделүү менен түзүлгөн жарандардын өз демилгелүү коомдук бирикмеси. К. ж. д. у. коммерциялык эмес уюм болуп саналат. Алар өздөрү түзүлгөн максатка жетүү үчүн жана ошол максаттарга ылайык гана өндүрүштүк иштерди жана дагы башка чарбачылык иштерин жүргүзүүгө акысы бар.
Ивашъю
Ивашъю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сыня дарыясынын сол жээгинен 40 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 32 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сакалды, Ноокен району
Сакалды (Сакалды) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Ноокен районундагы айыл. Сакалды айыл округу составына кирет.
Жашылча
Жашылча айдалма өсүмдүктөрдүн тамак-аш катары колдонулуучу бөлүгү. Жашылча капусталар, азык тамырлуу, түймөк тамырлуу, уруктуу, чанактуу, томат, салат өсүмдүктөрү, татымал, пияз түп жана башка топторго бөлүнөт. Чоң кишинин тамак рационунун составында суткасына 600 гдан кем эмес жашылча болушу керек. Составы, аш болумдуулугу жашылчанын түрүнө, өстүрүү шартына жараша болот. Жашылчада белок менен май жаныбарлардан алынган тамак-ашка караганда аз болот. Алар углевод, клетчатка, витамин, орг. кислота, минерал заттарга бай болгондуктан тамак катары баалуу. Кишинин тамакка табити жакшырып, тамак сиңирүү безинин секрет иштеп чыгуусун күчөтөт. Жашылчаны көпкө бышыруу, туура эмес сактоо (жылуу, күн тийген жерде) андагы витаминдин азайышына алып келет. Жашылчада суу көп болгондуктан (90—95%) тез бузулат. Ошондуктан узак убакыт сактоо үчүн жашылчаны туздайт, кургатат, консервалайт, тоңдурат. Мындай жолдор менен жашылны сактоодо деле алардагы витаминдер азаят. Булардын ичинен туздоо, тез тоңдуруу, кургатууда витаминдер көбүрөөк сакталат.
Волластонит
Волластонит (англисче химик У. X. Волластондун ысымынан) – силикаттар тобундагы минерал. Химиялык формуласы Са3(Si3O9). Триклин сингониясында кристаллданат. Өңү ак, кээде кызгылт, айнек сымал жаркырак. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 5-5,5. С. салмагы 2,9. Контакт-метаморфизмден пайда болот. Негизинен карапа өнөр-жайында фарфор даярдоодо, үн жана жылуулук өткөрбөөчү материал катары пайдаланылат.
Синоптикалык карта
Синоптикалык карта, аба ырайынын картасы - аба ырайына бир мезгилде жүргүзүлгөн байкоолордун маалыматы цифралар жана шарттуу белгилер аркылуу түшүрүлгөн Географиялык карта.
Синоптикалык карта аба ырайын талдоо жана прогноздоо боюнча негизги материал катары колдонулат. Ал бүт Жер шары боюнча же анын кайсы бир аймагына түзүлөт.
Синоптикалык карта жер бетиндеги (жер бетиндеги байкоолордун маалыматы боюнча түзүлгөн) жана бийиктеги (атмосферанын бийик бөлүктөрүндөгү байкоолор боюнча) болуп бөлүнөт. Милдетине карай Синоптикалык картанын негизи катары түрдүү масштаб жана проекциядагы бланк картасы пайдаланылат.
Сасык (Кукпыкта куймасы)
Сасык — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кукпыкта дарыясынын сол жээгинен 16 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Ириклинск суу тармагынан Орск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Эски янзигит (Краснокам району, Башкыртстан)
Эски янзигит — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Жаңы янзигит айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 602 киши. Почта индекси — 452942, ОКАТО коду — 80237870004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Сэбэсь-Яха
Сэбэсь-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ясавэй-Яха дарыясынын оң жээгинен 121 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 67 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Глюкагон
Глюкагон – 29 амин к-талардын калдыгынан турган полипептид. Молекулалык салмагы 4200. Г. кандын курамында глюкозанын өлчөмүн көбөйтөт. Ошондой эле май ткандарынын глицеринге жана май к-таларына ажыроосуна түрткү берет.
Инсулин менен Г. кандын курамындагы глюкозанын өлчөмүнө жараша иштетилип чыгарылат. Канда канттын өлчөмү көбөйсө, инсулин да көп бөлүнөт, Г. болсо тескерисинче, азаят.
Важиб
Важиб парз сыяктуу такай аткарылышы талап кылынбаган, бирок күчтүү далилдер менен аныкталган иш-аракет жана милдеттер. Мисалы, курмандык чалуу, витир намазын, айт намаздарын окуу жана битир садакасы сыяктуулар. Важиб негизинен парз менен бирдей өкүмдө болот. Башкача айтканда, орундалса соопко, орундалбаса акыретте азапка татыктуу болот. Бирок ишенимдик жагынан алганда, важиб парздан айырмаланат. Важибди моюндабаган адам динден чыкпайт. Бирок диндеги бир буйрукту жокко чыгарганы үчүн чоң күнөөкөр болот. Мисалы, намаздын ичиндеги важибдерден бирөөнү атайлап калтыруу оор каталыкка жатат. Жаңылып калтырса, же кечиктирсе сажда сахва (жаңылыштык саждасы) кылууга туура келет. Ал эми намаздын бир парзын калтырса, намаз бузулат.
Интернеттеги шилтемелер
Важиб
Синод
Синод (гр. synodos - чогулуш) - бир катар православие жана протестант чиркөөлөрүндөгү жогорку дин кызматкерлеринин чогулушу;
18-20-кылымдын башында Россиядагы православие чиркөөсүн башкаруунун жогорку органы; 1917-жылдан Москва жана бардык Рустун патриархынын алдындагы кеңеш берүүчү орган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Фатва
Фатва — Жооптуу адам ислам укуктук илиминде «Мукаллаф» деген термин менен белгиленип келген.
Ал, Аллах Тааланын буйруктарын аткарууга жана тыюу салган нерселеринен оолак болууга милдеттүү адамды билдирет. Исламдык жоопкерчиликтин атайын шарттары бар:
1.Мусулман адам болуш керек. Бүткүл ааламды жоктон жараткан Улуу Аллах Таалага ыйман келтирүү менен катар, Анын периштелерине, түшүргөн китептерине, жиберген пайгамбарларына жана кыямат күнүнө, тагдырга, акыретте кайра тирилүү чындык экенине ак дилден ишенип, сөз менен айтуу мусулман болуунун пайдубалы. Буларсыз мусулмандык жоопкерчиликти элестетүү мүмкүн эмес.
2. Толук акыл-эстүү адам болуу керек. Бул иштээр ишин билген, жакшы менен жаманды айрып биле алган адамды көрсөтөт. Андыктан акыл-эси кем же жинди болгон адамдар ибадат кылууга милдеттүү эмес. Мындай адамдар бул дүйнөдө кылган жаман иштери үчүн акыретте жооп беришпейт. Улуу Аллах Таала Өз динин тоо-таш, жан-жаныбарлар сыяктуу макулуктарына эмес, кайра кадыр-барктуу кылып жараткан акыл-ойлуу адамзатка түшүргөн. Бирок адамдар арасындагы айрым акыл-эси ордунда болбогон, же кем акыл жаралгандарга жоопкерчилик жүктөлбөйт. Акыл-эси толук жетиле электигине байланыштуу, балагатка жетпеген кичине балдар да ислам жоопкерчилигин өзүнө албайт.
3. Адам балагат жашына толгон болуш керек. Ислам аалымдарынын басымдуу көпчүлүгүнүн далилдүү көз караштары боюнча кыз балдар үчүн балагат жашы 9-15 жаш, эркек балдар үчүн 12-15 жаш болуп эсептелет. Бирок айрым аз сандагы кыз же эркек балдар 15 жашка келсе да, балагатка толгон белгилери болбошу мүмкүн. Мындай абалда 15 жашка толгон соң, балагат жашына жеткен катары каралып, жооптуу адам болуп милдет аркалайт.
Улуу Аллах Таала пайгамбарына (САВ) ыйык китеп түшүрүп, аны акыл-эстүү, аң-сезимдүү адамзатка жиберди. Андыктан, бул сыноолуу дүйнөдөгү түрдүү милдеттерди аткарууда адамдын өз Эгесин акыл-эс негизинде таанып, ага баш ийүүсү, өз жоопкерчилигин толук мойнуна алышы түбөлүк бактылуулуктун башаты болуп калмак. Ал эми балагат жашына толбостон, эрте көз жумган балдар менен акылы кем жандар эч кандай жоопкерчилик сурагына кабылбастан, Аллах Тааланын мээримине бөлөнүп, түбөлүк бакыт багы болгон бейишке барат. Бирок айрым ислам аалымдарынын бул дүйнөдө акыл-эси кем калган адамдарды акыретте Аллах Таала сыноодон өткөрөт деген көз караштары да бар. Эң туурасын бир гана Алла Таала Өзү билет.
Жооптуунун милдеттеринин болушу Жооптуунун милдеттери ислам укуктук илими негизинде сегиз түрдүү:
болуп саналат. Ушул сегиз түрдүү милдеттин алгачкы бешөөнү аткаруу, кийинки үчөөнөн оолак болуу, же аларды жасабоо жооптууга милдеттендирилген. Бир гана бешинчи түрү болгон мубах иштер негизинен жооптуунун эркинде.
Шатемиров, Кадыр Шатемирович
Шатемиров Кадыр Шатемирович (1911, Жети-Өгүз району, Жети-Өгүз айылы - 1995) — химик, химия илимий доктору (1968), профессор (1970). Кыргызстан УИАнын академиги (1984; корреспондент мүчөсү, 1954). Кыргыз Республикасынын илимге эмгек сиңирген ишмери (1974). 1932-ж. Орто Азия мамлекеттик университетинин жумушчу факультетин, 1936-ж. Кыргыз мамлекеттик педагогикалык институтун бүткөн. 1936—38-ж. Кыргыз мамлекеттик педагогикалык институтта, 1941—44-ж. КММИнин жалпы химия кафедрасында окутуучу. 1944—54-ж. СССР ИАнын Кыргыз филиалынын химия институтунда илимий, улук илимий кызматкер, лаборатория башчысы болуп иштеген. 1954-жылдан Кыргызстан ИАнын Органикалык эмес жана физикалык химия институтунда лаборатория башчысы. Шатемиров 400дөн ашык илимий эмгек автору. Шатемиров карбонаттуу топурак жана чопо коллоиддеринин составын аныктоо методун түзүп, карбонаттуу жана карбонат-чополуу топурактын коллоид чопо фракциясына кислота, жегич жана туздардын пептизациялоочу таасиринин физикалык-химиялык негизин иштеп чыккан; боз чоподон жасалган материалды күйгүзгөндө кальций, натрий, магний сульфаттарынын пайда болуу жана ажыроо, карапада түз кеберлеринин пайда болуу механизмин түшүндүргөн. Бышырылган чопо материалдарын суулаганда гипс менен натрий туздарынын ортосунда жүрүүчү химиялык реакцияны изилдеген. Бышкан кирпичти тузсуздандыруу, Кыргызстандын түстүү чопосунун, чополуу сланецтин негизинде минерал боёкту жана керамзитти алуу, иштетилген трансформатор майы, автол, чигит майын чопо материалдарынын жардамы менен тазалоо жана башка сунуштары иш жүзүндө колдонулууда. Медалд ар менен сыйланган.
Орус тилиндеги эмгектери
Влияние солей на коллоидно-химические свойства лёссов, глин и изделий на их основе. — Фр.: 1968; Влияние натриевых солей на коллоидно-нлистые фракции карбонатных почв. —Фр.: 1975; Физико-химические основы обессоливания лессово-глинистых пород. — Фр.: 1978;
Кыргыз тилиндеги эмгектери
Дисперстик системалар. — Фр.: 1985; Химиялык терминдердин орусча-кыргызча сөздугу (авторлош). — Фр.: 1982.
Шемякин, Григорий Мелентьевич
Шемякин Григорий Мелентьевич (1906, Каракол ш. —1973, Алматы ш.) — Советтер Союзунун Баатыры (21. 7. 1942 ). 1941-ж. июлдан Советтик Армияда, 1075-аткычтар полкунда (Батыш фронту, 16-армия, 316-аткычтар дивизиясы) аткыч. 1941-ж. 16-ноябрда Дубосеково разъездинде саясий жетекчи В. Г. Клочковдун командачылыгы астында душмандын көптөгөн танкалык атакасына жана жөө аскерлерине каршы салгылашта эрдик көрсөткөн. Бул жоокерлердин тобу душмандын 18 танкасын талкалаган. Согуштан кийин Бишкек жана Алматы шаарларында жашаган. Немидов айлына (Волокаламск району) Баатырларга арналган музей бар.
Аполлон
Аполлон — грек мифологиясындагы олимпия кудайы. Зевстин жана Летонун уулу, Артемиданын эгизи. Легенда боюнча кызганчаак Гера Зевстин сүйгөнү Летону кургактыкта жашоого тыюу салгандыктан, ал сүзүп жүрүүчү Астерия аралына жашап калып, ошол жерден уул көрөт. Аполлон эрте жетилип, жаш чагында эле ошол аймакты ойрондотуп турган Пифон деген ажыдаарды, ошондой эле анын энесин кемсинтүүгө аракеттенген Титийди, Зевстин чагылганын курчуткан циклопторду өлтүрөт. Олимпиялыктардын гиганттар жана титандар менен салгылаштарына катышат. Троя согушунда Аполлон троялыктарга жардам берпп, Гектордун Патроклды, Паристин Ахиллди өлтүрүшүнө түздөн түз катышкан. Аполлондун ойрондотуучу касиеттеринен тышкары, дарыгерлик касиети да болгон. Аполлон дарыгер же Пеон, Алексикакос, оорулардан жана жамандыктан коргоочу катары да эсептелген. Кийин аны күнгө теңей башташкан. Аполлон уруулардын, ырчылардын, музыканттардын, малдын, шаарлардын башкаруучусу жана пири катары да саналган. Аполлонго сыйынуу Грекияда кеңири тараган, бирок Аполлонго арналган майрамдар негизинен Дельфы храмында өткөрүлгөн. Делостогу Аполлондун храмы Делос союзунун диний-саясий борбору болгон. Кийин Италиянын грек колонияларынын тургундарынан Аполлонду ыйык тутуп, ага сыйынуу Римге өткөн. Римде Аполлон динде жана мифологияда кудайлардын бири катары эсептелип, император Август аны өзүнүн патрону катары жарыялап жана анын урматына мелдештерди уюштуруп, Римдеги эң ажайып жана бай Аполлон храмын курдурган.
Крутая дарыясы (Уксуная куймасы)
Крутая — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Уксунай дарыясынын оң жээгинен 107 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Фольклор жыйноо
Фольклор жыйноо — элдик оозеки чыгармаларды ар кимдерден жазып алуу иши. Бул иш боюнча алгачкы тажрыйбалар XI кылымдагы Махмуд Кашгаринин «Девону лугот ит түрк» деген чыгармасынан көрүнөт. XIX кылымда орус окумуштуусу В. В. Радлов, казак элинин агартуучусу Чокан Валихановв «Манас» эпосун жазып алышкан. Советтик түзүлүштүн мезгилинде бул ишке чон, маани берилип, фольклордук чыгармаларды кол жазма түрүндө жазып алууга кызуу киришилген. Кайым Мифтаков 1916-жылдан тартып кыргыз фольклорун жыйноого киришип, бул энтузиаст тарабынан кыргыз жеринин бардык булуң-бурчтарынан «Манас» эпосу баш болгон бай фольклордун көп үлгүлөрү жыйналган, мектептерде оозеки чыгармаларды жыйноо боюнча кружоктор уюштурулган. Ы. Абдырахманов, X. Карасаев, А. В. Затаевичтер да бул иште өз салымдарын кошушту. Азыркы күндө да бул иш өз маанисин жогото элек, фольклордук чыгармаларды жыйноо ишине КРУИАсынын ил имий кызматкерлери, Кыргыз мамлекеттик университетинин, И. Арабаев атындагы КМПУнун, Искусство институтунун, Ысык-көл, Ош, Талас, Нарын, Баткен, Чүй университетринин студенттери катышып
Колдонулган адабияттар
Булак: http://kyrgyzinfo.ru
Бийиктикке ыргытылган ташты төш менен тосуп алуу
Шарты
Оюнчулардын саны 3—5 киши.
Оюн аянтчада өткөрүлөт.
Оюнда таштар колдонулат.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар оордугу 1—2 кг, келчү тоголок ташты тандашып алышып, оюндун шарты жана кезеги  жөнүндө  сүйлөшүп  алышат.
Оюндун баяны. Оюнчулар кезектери келгенде, бирден ташты 1—1,5 метр бийиктикке ыргытышып, кайра жерге түшүп жатканда төштөрү менен тосуп алганы аракеттенишет. Оюн оюнчулар каалаган убакытка чейин уланышы мүмкүн. Бийиктикке ыргытылган ташты төшү менен тосуп алып жерге түшүрбөгөн оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун башка түрү
Бийиктикке ыргытылган ташты моюн менен тосуп алуу.
Оюндун эрежеси
Бир бирине тоскоолдук кылууга, жакын турууга болбойт.
Оюнга методикалык көрсөтмө
Оюнга денени жакшылап кызыткандан кийин киришсе болот.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч, шамдагайлыкка тарбияланат, чыдамкайлыкка үйрөтөт, денени чыңалтат.
Поперечная Талая дарыясы
Поперечная Талая — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Талая дарыясынын оң жээгинен 9 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Сашун
Сашун (Sanggun) - мамлекеттик жогорку чин, VI к. бери маалым. VI-XIII кк. чегинде Кыргыз каганатында бул термин «ханзаада», «тактын мураскери», «кол башчы» маанилерин туюнткан.
Кытай императорлору кыргыз кагандарынан расмий элчиликке келген адамдарды мамлекеттеги ээлеген кызмат даражасына карата «сангун» деп аташкан. Тан доорундагы (VII-X кк.) кытай тилинде (диалектилеринде): Sanggun; xiang gong - «ханза- ада», «принц» маанисин берген жана хан тукумунан тарагандардын атына жалганып айтылган титул болгон. Барлыктагы (Тува, Элегест) кыргыздарга таандык жазуу эстеликте: «...Байна Сангун уулу Күлүг Чормун, муңсуз улгатым (улгайдым), Теңир берген күнгө, жердеги элиме бөкбөдүм тойбодум), өргөөдө кунчайым (канчайым - каныша), уулум калды...»-деген маалыматтар бар. (Орхон-Енисей тексттери, 1982, 149). Ал эми, Улуг Кем-Күлү Кемдеги эстеликте Чочук Бөрү Сангун деген адам аты кездешет (аталган эмгек, 156-6.).
Уй-бат өрөөнүндөгү (Хакасия) үчүнчү эстеликте: «...Теңирим (мени) жалгады (колдоду), калың журтуму, үч уулуму көрбөдүм, мен Тархан Сангунмун, мен Эл-Чур (Чор) элинин пайдасы үчүн күрөштүм...» - деп жазылат (аталган эмгек, 176-6.).
843-ж. Кыргыз каганынан Тан династиясынын императорунун атайын мам-лекеттик-расмий кабылдоосунда кыргыздын тектүү элчилери Тапказ сангун (Чжу-у-Хэсу), Жоокусол сангун (Табу Хэцу), Ошкор сангун, Дадас Инанч Чорлор (Вэн-у Хэ) болушкан (Кытай императорлорунун кыргыз кагандарына жазган каттары. - Б.: 2003).
Байыркы кыргыз (түрк) тилинде Inanch — ишенимдүү, ишеним жүктөлгөн адам («элчи» сөзүнүн синоними) маанисин туюнткан. Ал эми биринчи элчиликти Кыргыз каганынын Тапказ (ж) аттуу элчиси жетектеп барган. Tawgach - байыркы кыргыз тилинде «кытай», «кытай адамы» деген маанини берген. Болжолу, Тапказ (ж) Кыргыз каганына ак дилден кызмат өтөгөн, теги кытай адамы болуусу да ыктымал. Анткени, мамлекеттеги тышкы иштер маселелеринде кошуна элдердин маданиятын, үрп-адатын, тилин билген адамдар өзгөчө зарыл болгондугу маалым.
Кыргыздар менен эн оболку дипломатиялык алакалар Тан династиясынын мамлекетинин) «Сяцяцы ча гунту чжуан суй» («Китепкана казынасы») аттуу жыл баянда чагылдырылат. Бул баян Кыргыз каганынан расмий иш сапары менен келген Тапказ (Чжу-у Хэсу) деген элчиден соң жазылган. Кытай императору (Тан династиясы, IX к.): Падыша урмат менен Кыргыз каганына салам айтат. (Сизден) Дадас Инанч Чор сангун ордо шаарга (борборго) келди. Сиз жиберген катты окуп, тартууга келген эки ак боз аргымакты кабыл алдык...» — деп жазат. Болжолу, Кыргыз каганы Тан Катгардын соңунда Тан императору: «...Каган ден соолугуңузду жакшы күтүңүз, Сиз сангундарыңызга, жайсаңдарыңызга, ошондой эле бардык вазирлериңизге менден салам айтып коюңуз. Бул катта аларды бирден атап салам айтууга болбоду» - деп жыйынтыктаган династиясына өзүнүн мураскерлерин же жакындарын элчи катары жөнөткөн болуу керек.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Вологда
Вологда – Россия Федерациясындагы шаар. Вологда облусунун административдик борбору. Аянты 116 км2. Калкы 311 166 миң (2015). Облустун түштүк бөлүгүндө, Вологда дарыясынын боюнда жайгашкан. Аэропорту бар. Жазма даректерде алгач 1264-жылдан эскерилет. 15-17-кылымда Приморье, Сибирь жана Батыш Европа менен соода очогу, 1782-ж. наместникчиликтин, 1796-жылдан Вологда губерниясынын борбору болгон. 15-16-кылымда ири кол өнөрчүлүк жана соода борбору. Успенье (Содгия), Воскресенье (1772-76) соборлору, Архиерей короосу ансамбли менен (шаардын архитехтуралык доминанты), коомдук турак жайлар, чиркөөлөр ж. б. сакталган. 2000-жылдан заманбап курулуштары шаардын борбордук бөлүгүндө план боюнча курулууда. Тогуз Жогорку окуу жайлары (филиалдары менен), китепканалар (анын ичинде азиздер үчүн), музейлер, Пётр 1нин, акын К. Н. Батюшковдун үй-музейлери, сүрөт галереясы, театр, филармония; подшивник, оптика-механика заводдору, сүт комбинаты, троллейбустар менен автобустар ишканалары, жыгаччылык станоктору, машина куруу, эмерек, жеңил, тамак-аш, курулуш-материалдык өнөр-жайлары иштейт. Көркөм промысели, сувенир буюмдарды жасоо өнүккөн.
Формализм
Формализм (лат.— тышкы көрүнүш) — адабият жана искусстводогу көркөм чыгарманын мазмунун жокко чыгарып, анын формасына маани берүүчү буржуазиялык искусстводогу агым. Алар чыгармаларда реалдуу окуяларды, эл турмушун сүрөттөөнү танып, искусствонун элдүүлүгүн жокко чыгармакчы болушкан. Алар көркөм чыгармаларда сюжет курулушунун формаларынын ар түрдүүлүгүн жакташкан, жаңы сөз айкаштарын, жаңы ритм, рифмаларды ойлоп табышып, аларды эч кандай максатсыз эле пайдалана беришкен. Түшүнүксүз сөздөр, интонациялар, маанисиз сүйлөмдөр алардын чыгармаларынын скелетин түзгөн. Формалисттер «искусство искуссство үчүн» деген ураанды көтөрүп чыгышкан. Мазмун өзүнө керектүү болгон форманы тандабастан, форма өзүнө керектүү мазмунду тандайт, деп эсептешкен. Формализм XIX кылымдын аягы, XX кылымдын башында өз¬гөчө күч алып, көптөгөн агымдарда футуризм, кубизим, абстракционизм, сюрреализм, экспрессионизм жана башка көрүнгөн.
Игнатий-Шор
Игнатий-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кожим-Вож дарыясынын сол жээгинен 5 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Волынка
Волынка – музыкалык үйлөмө аспап. Ал бир нече түтүкчөдөн турат. Жел толтурулган тери мүшөкчөгө боорлорунда көзөнөкчөлөрү бар эки же үч түтүкчө уланат. Волынка дүйнө элдерине ар кандай аталыштарда кеңири тараган: орустарда, украиндерде, беларустарда дуда, молдавандарда чимпой, армяндарда тик, грузиндерде гудаствири, азербайжандарда тулум, чуваштарда шапар же сарнай, болгарларда гайда, француздарда корнемюз ж. б. Шотландиялыктарда аскер оркестрлеринде колдонулат.
Аримжан, Ноокен району
Аримжан (Аримжан) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Ноокен районундагы айыл. Сакалды айыл округу составына кирет. Райондун борбору Масы кыштагынан 9 км батыш тарапта, Жалал-Абад темир жол бекетинен 57 км аралыкта. Деңиз деңгээлинен 533 м бийиктикте. Калкы 1450 (2002); негизинен дыйканчылыкта эмгектенет. Май куюучу жай, автомобиль сервиси иштейт. Орто мектеп, ФАП, маданият үйү бар.
Калкы
Калкы - 2 124 киши.
Икли (Оклахома)
Икли (Оклахома) (Eakly) — Оклахома штатынын Caddo округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 338 киши. Болжолдуу аянты - 0.665936 км². FIPS коду — 40-22400.
Сүннөт
Сүннөт – бул сөз лексикалык жактан «жакшы мүнөз, жол, эреже» сыяктуу көп маанилерди туюнтуп берсе да, ислам укуктук илими боюнча Алла Тааланын элчиси (САВ) аткарган, жасоого буюрган, же ыраазылыгын туюндурган иш-аракеттерди билдирет. Сүннөт үчкө бөлүнөт:
б) Гайру муаккад сүннөт: Пайгамбарыбыздын (САВ) кээде жасап, кээде аткарбаган сүннөттөрүн билдирет. Мисалы, аср жана куптан намаздарынын алгачкы сүннөттөрү сыяктуу. Бул сүннөттөрдү «мустахаб» же «мандуб» катарына кошкондор да бар. Мындай сүннөттөрдү аткарса сооп табат, аткарбаса күнөө болуп эсептелбейт.
в) Заваид сүннөт: Бул - пайгамбарыбыздын (САВ) бир инсан катары жасаган күндөлүк иш-аракети жана жүрүш-турушу. Мисалы, ар бир ишти оң жактан баштоосу, отуруп-туруу, жеп-ичүү, ак түстөгү кийимдерди кийгенди жактыруусу сыяктуу жеке адаттары. Бул сүннөттү пайгамбарыбызга (САВ) болгон жан тартуу жакынчылыктан улам аткарган сооп табат. Буларды аткарбагандар кандайдыр бир кемчилдик кетирген катары эсептелбейт.
Коомдук келишим
Коомдук келишим – мамлекеттердин келип чыгуу жоромолу голланд окумуштуусу Г. Гроций, ошондой эле Т. Гоббсон, Д. Дидро, Ж. Ж. Руссо тарабынан сунуш кылынган. К.к.дин жактоочулары мамлекет бийлигинин кызыкчылыгы үчүн өзүнүн биркатар табигый кызыкчылыктарынан баштарткан адамдардын ортосунда түзүлгөн келишимдин натыйжасында келип чыккан деп эсептейт.
Бачкитау (Краснокам району, Башкыртстан)
Бачкитау — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Жаңы янзигит айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 317 киши. Почта индекси — 452942, ОКАТО коду — 80237870005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Волынь дөңсөөсү
Волынь дөңсөөсү – Украинанын батышында, Батыш Буг жана Корчик дарыясынын аралыгында. Бийикт. 341 мге чейин (Мизоч токолтоосу). Жал дөбөлүү рельеф басымдуу. Токойлуу-талаа мүнөздүү. Ташкөмүр кени (Львов-Волынь көмүр бассейни) бар.
Синеклиза
Синеклиза (гр. syn - бирге жана enklisis - томен ийүү) - платформалардагы жер кыртышын түзүүчү тoo тек катмарларынын ири аймакта төмөн карай ийилүүсүнөн пайда болгон энкейиш жер; аитеклизанын тескерисинчедей түзүлүштөгү тектоникалык структура.
Тегерек же сүйру түспөлдө (формада) болуп, эни бир нече жүз, кээде миңден ашык км, терендиги 3-5 кмге чейин жетет.
Синеклиза узак убакыт (жүздөгөн млн жыл) бою өнүгүп, алгачкы түспөлү көп өзгөрбөйт. Too тек катмарлары ортосуна калыңдап, чет жакаларында жукарып кетет.
Кээде авлакогендин үстүндө пайда болуп, көбүнчө жалчалар менен татаалданып калган болок- болок ойдуддардан турат. Сибирь платформасында Тунгус Синеклизасы, Орус платформасында Москва Синеклизасы ж. б. белгилүү.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Сасыксай (дарыя)
Сасыксай (Кум-Сай) — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Курган облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кокпектысай дарыясынын оң жээгинен 13 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы башатынан Увелька дарыясын кошпогондо, Уй дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Футуризм
Футуризм (futurismo — келечек) — XX кылымдагы буржуазиялык искусстводогу формалисттик агымдын бир бутагы. Классикалык адабият менен искусствону четке кагып, футуристтер нормалдуу синтаксистен качып, маанисиз кыйкырык мүнөзүндөгү сөздөр жана сүйлөмдөр менен жазышкан. В. В. Маяковский, Б. Пастернак, Н. Асеевдердин да алгачкы чыгармалары мына ушул футуризмдин принциптерине ылайык жазылган. Октябрь революциясынан кийин тез эле футуризм искусство майданынан сүрүлүп ташталды.
«Bольво»
«Bольво» (Volvo Personvagnar AB – Volv латынча «айлануу», «чимирилүү») – швециялык автомобиль куруу компаниясы (Volvo Car Corporation, Volvo Cars). 1927-ж. негизделип, 2010-жылдан кытайлык ири Geely Automobile Holdings Limited автомобиль куруу компаниясынын колуна өткөн. Штаб-квартирасы Швециянын Гетеборг шаарында жайгашкан.
Коомдук кенч
Коомдук кенч – автордук укук тууралуу мыйзамдардагы автордун чыгармасын эч жолтоосуз эле пайдалана берүү мүмкүнчүлүгүн билдире турган түшүнүк. Автордук укуктун мөөнөтүнүн бүтүшү чыгарманын К. к-ке өткөндүгүн билдирет.КР аймагында коргоого алынбаган чыгармалардын баардыгы К. к-ке кирет. К. к-ке кирген чыгармаларды баардык жактар автордук сыйакы төлөбөстөн эле пайдалана берет. Ошол эле учурда, автордук укук, атына карата укук, чыгармага карата колтийгистик укук сакталууга тийиш.
Синдхилер
Синдхилер - эл, Пакистандагы Синд тарыхый аймагында жашаган калктын негизги бөлүгү; Индияда жашайт.
Саны 12 млн (1975) адам. Синдхи тилинде сүйлөшөт. Көбү исламды тутат. Индиядагылары негизинен индуизм дининде. Синдхилер - Инд дарыясынын өрөөнүндөгү байыркы элдердин бири. Алардын маданиятына гректер, македондуктар, сактар, ак гунндар (эфталит- тер), арабдар ж. б. баскынчы элдер өз таасирин тийгизген.
Синдхилердин көбү дыйканчылык, малчылык менен кесип кылышып, азы өнөр жайда иштейт. Синдхилер англ, колониячыларга каршы улуттук боштондук күрөшкө активдүү катышкан
Менин өлкөм аракеттер партиясы
Менин өлкөм аракеттер партиясы каттоодон 1998-жылы 19-декабрда өткөн. Координатору – Оторбаев Ж. К. Центристтик багыттагы партия. Өлкөнүн бардык областтарында баштапкы уюмдары бар, Бишкекте таасири күчтүү. Жергиликтүү шайлоолорго активдүү катышат. 2000-жылы. Парламенттик шайлоолордо партиялык тизме боюнча бир орун жеңип алган.
Фольклористика же фольклор таануу
Советтик мезгилде илим катары кыргыз фольклористкасы жаңы баскычка көтөрүлдү, бирок тарыхый туура принциптери бузулууга дуушарланып айрым мурастарга партиялык-саясаттык көз менен кароонун кесепетинен бүлүнүүгө да учурады. Кыргыз фольклористкасынын өнүгүшүнө Ч. Валиханов, М. Ауэзов, С. Абрамзон, М. Богданова, К. Мифтаков, Ы. Абдырахманов, Б. Юнусалиев, Б. Керимжанова жана башкалар илимпоздор чоң эмгек сиңиришти. Кыргыз фольклорунун түрлөрүнө жана жанрларына илимий анализ берүүгө алгач аракет жасашкан окумуштуулар М. И. Богданова, Ө. Жакишев, Т. Саманчин, К. Рахматуллин. Булардын эмгектери “Кыргыз адабиятынын очерктери" деп аталып, фольклордун айрым жанрларына мүнөздүү өзгөчөлүктөр илимий анализден өткөн. Кыргыз фольклористика илиминин калыптанышына окумуштуу М. Богданова бир кыйла эмгек сиңирген. Окумуштуу кыргыз элинин оозеки поэтикалык чыгармаларын биринчилерден болуп, илимий негизде классификациялоого аракет жасаган.
Кыргыз фольклорискасынын илиминин калыптанышы жана өнүгүү тарыхы көптөгөн карама-каршылыктарга учурап, кээде бир жактуу мамилеге дуушарланган. Совет доорундагы искусство менен адабиятка жасалган таптык мамиле, ашкере идеологиялык саясий талап кыргыз фольклористикасына айрым терс таасирин тийгизген. Ошентсе да оозеки поэтикалык чыгармаларды жыйноо, аларды басмадан чыгаруу, илимий изилдөө иштерин жүргүзүү такыр токтоп калган эмес. Бирок, бул эң маанилүү ишке мурун айрым бир гана саналуу адистер катышса, кийин КРУИАнын Тил жана адабият институту толук бойдон активдүү катышкан. Институтун атайын секторлору, бөлүмдөрү жана КМУ тарабынан жыл сайын экспедициялар уюштурулуп, элдик мурастардын баалуу үлгүлөрүн жыйнап, кагаз бетине түшүргөн. Басмадан өзүнчө китеп, жыйнак түрүндө жарык көргөн. Айрыкча эл акындарынын чыгармалар жыйнактары, макал-лакаптар, эпостор өзүнчө бир китеп болуп басылып чыккан. 50-жылдарда Кыргызстан адабияты менен искусствосунун Москвада өткөн декадасына карата оозеки поэтикалык чыгармалардын ондогон мыкты үлгүлөрү орус тилине, боордош элдердин тилине, ошондой эле айрым чет тилдерге которулган. Ал демилге эң күчтүү фактор катары кыргыздын оозеки чыгармаларына чет элдик кызыгууну арттырып, илимий изилдөөнүн чөйрөсүн кеңейткен. Кыргыз фольклористикасына арналган башка элдердин илимпоздорунун эмгектери жарык көрө баштаган. Бул кыргыз фольклористикасы илиминин өнүгүшүнө, байышына зор таасир тийгизген.
Элдик оозеки чыгармачылыктын үлгүлөрүн жыйноо, жарыялоо менен бирге аларды илимий теориялык, тарыхый жактан изилдөө иштери да жигердүү жүргүзүлгөнүн монография тибиндеги төмөнкү эмгектер далилдей алат: С. Закиров “Кожожаш” эпосунун кээ бир маселелери” (1959), “Кыргыз элинин макал-лакаптары” (1962), “Кыргыздын элдик лирикаларынын жанрдык өзгөчөлүгү” (1965), “Эр Төштүк” эпосунун варианттары жана идеялык көркөмдүк өзгөчөлүктөрү” (1965), Ж. Субанбеков “Кыргыз элинин баатырдык кенже эпостору” (1970) жана башкалар
Азыркы учурда эл чыгармачылыгынын 40 томдугун жарыялоо кызуу жүрүп жатат. Мындай иш кыргыз Фольклористикасы тарабынан биринчи жолу колго алынып, өтө масштабдуулугу менен айырмаланат. Кыргыз эпосторунун ар биринин бардык варианттарын жарыялоодон тартып, майда жанрлар: макал-лакаптар, табышмактар, жаңылмачтар, балдар ырларына чейин киргизилди.
Советтик доордо кыргыз фольклористика илиминде албан ийгиликтер менен бирге бир катар мүнөздүү кемчиликтер да орун алган. Элдик оозеки чыгармачылыктын үлгүлөрүнө обьективдүү, туура тарыхый баа берүүнүн ордуна таптык көз караш үстөмдүк кылат. Салттуу поэзиянын үлгүлөрүнүн жаралыш доорун, элдин ошол кездеги көз карашын, идеясын эске албастан, көбүнчө аларды эстетикалык баалуулугун экинчи планга калтырып, аларга өтө курч саясаттын, идеологиянын талаптары коюлган. Өзгөчө айтылган тенденциялар “Манас”, “Жаныш, Байыш” эпосун баалоодон ачык байкалат. Бул чыгармаларды вульгардык-социологиялык көз карашта илимпоздор айрым бир сюжеттик мотивдерди жазып алып, аларды жасалма түрдө жалпылап, чоң идеялык-саясий каталарды табышкан. Ушундай зыяндуу тенденциялар акындар поэзиясына баа берүүдө ачык байкалат. Кыскасы, кыргыз фольклористика илиминин алдында сандаган олуттуу милдеттер тургандыгы жалпыга белгилүү. Анткени, дагы көптөгөн маселелердин чечилиши атайын илимий-теориялык изилдөөнүн объектиси боло элек. Экинчиден, буга чейин изилденген фольклордун көптөгөн үлгүлөрү кайрадан терең илимий талдоону талап кылары да талашсыз факт. Ошентип, кыргыз фольклористика илиминин чече турган маселелери, көтөрө турган илимий проблемалары дале болсо алдыда
Колдонулган адабияттар
Булак: http://kyrgyzinfo.ru
Саралаев Урмат Кадыкеевич
Саралаев Урмат Кадыкеевич (1946 - ж.т.) - саясат таануу илимдеринин доктору.
Нарын шаарында төрөлгөн. 1975-ж. СССР-дин 50-жылдыгы атындагы КМУнун чет тилдер факультетин «Немис тили жана адабияты» боюнча адистигин бүтүргөн. 1975-1988-жж. референт, ага референт, бөлүм башчы жана чет өлкөлөр менен достук- тун жана маданий байланыштын Кыргызстандагы коомунун президиумунун төрагасынынорун басары. 1988-1991-жж. Монголиядагы чет өлкөлөр менен достуктун жана маданий байланыштын советтик коомдогу союзунун төрагасынын орун басары (Улан-Батор ш., Чойбалсан), ошол эле учурда Чойбалсан шаарындагы СССРдин Генералдык консульствосунун консулу болуп эмгектенген. 1991-1992-жж. чет өлкөлөр менен достуктун жана маданий байланыштын Кыргызстандагы коомунун президиумунун төрагасынын орун басары. 1992-1993-жж. КР ТИМдин Азия жана Тынч океан мамлекеттери бөлүмүнүн башчысы. 1993- 1996-жж. референт, КРнын Өкмөт аппаратынын тышкы байланыштар жана чет өлкөлүк инвестициялар бөлүмүнүн эл аралык секторунун башчысынын орун басары, башчысы. 1996-1999-жж. Өзбекстандагы КРнын Элчилигинде биринчи катчы-консул, кеңешчи-консул. 2000-2001-жж. КР ТИМдин консулдук кызматтар башкармалыгынын начальниги. 2001-2003-жж. ГФРдагы КРнын Элчилигинин консулдук бөлүмүнүн кеңешчи-башчысы. 2004—2006-жж. КР Өкмөт аппаратынын эл аралык кызматташтык бөлүмүнүн башчысынын орун басары, эксперта. 2006—2010-жж. Тажикстандагы КРнын Элчилигинде кеңешчи. 2010-ж. 20-октябрдан 2014-ж. 30-июнга чейин КРнын Тажикстандагы элчиси. Кыргыз Республикасынын Атайын жана Толук ыйгарымдуу элчиси дипломатиялык рангын алган. Жүздөн ашуун илимий эмгектердин жана публикациялардын, анын ичинде 7 монографиянын: «Международное общение: теория и практика» (1999), «Теоретические аспекты проблемы международного общения» (2000). «Международное общение как основа межгосударственных отношений» (2001), «Международные отношения Кыргызстана» (2001), «Международное общение как основа межгосударственных отношений и важный фактор укрепления интеграционных связей и сотрудничества» (2010), «Кыргызстан - Таджикистан: добрососедские, доверительные и взаимовыгодные отношения» (2012), «Политические процессы в глобализирующемся мире» (2013) автору.
Чүй университетинин ардактуу профессору, Өзбекстан Республикасынын Туран эл аралык илимдер академиясынын академиги. КРнын ардак грамотасы (2006), Кыргыз ССРинин Жогорку Кеңешинин грамотасы, КР-нын Өкмөтүнүн ардак грамотасы, Монголия Элдик Республикасынын өкмөттүк сыйлыктары, Шанхай Кызматташтык Уюумунун медалы менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Халтура
Халтура — чыныгы адабият деңгээлине көтөрүлүп жетпеген, окурмандарга жана көрүүчүлөргө эч кандай таасир бербеген, идеялык же көркөмдук жагынан көп өксүктөрү бар чыгармалар. Халтура адабий процесс бар жерде көзгө чалдыгып турат да, адабияттагы өсүшкө тоскоол болот, окурмандардын көңүлүн иренжитет.
Бөбүй
Бөбүй — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Ноокен районундагы айыл. Сакалды айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 629 киши.
Парз
Парз – Аллах Тааланын жана пайгамбарыбыздын (САВ) буйруктары ачык-айкын, күмөнсүз далилдер менен айтылган өкүмдөр. Мисалы, беш убак намаз окуу, орозо кармоо, зекет берүү ж.б.
Парздын түрлөрү
Аткарылган парзга орошон сооп менен жакшылык бар. Ал эми өз милдети болгон парзды аткарбагандар акыретте азапка тартылат. Кимде-ким парзды жокко чыгарып, парздыгын моюндабаса динден чыгат. Парз экенин кабылдап, бирок аны аткарбаса, өз милдетин аткарбаганы үчүн күнөөкөр деп эсептелет.
Интернеттеги шилтемелер
[Парз]
Гүлсарат (повести)
“Гүлсарат”– социалдык планда өтө курч жазылган чыгарма. Ч. Айтматовдун бул повести биринчи жолу 1966-ж. орус тилинде “Новый мир” журналында (№3санына) жарык көргөн.
Жазуучунун ою
Жазуучу бул повести туурасында мындай деген: “Гүлсарат” бир чети эң чоң чыгармачылыкка канагат алып келсе, бир чети аябагандай көркөм машакат да чектирди десем болоор. Бул повестте мен мурунку чыгармаларымда козголбогон башкача ойлорду айткым келди. Бул повестте азыркы мезгилдеги улуттук турмуштун картинасын сүрөттөп бере алдым деп ойлойм, ушунусу менен ал мага кымбат. Мен мында улуттук “орнаментти” түзүүгө эмес, улуттук турмуштун олуттуу проблемаларын чагылдырууга, социалдык конфликттердин, карама-каршылыктардын түпкү маңызын иликтөөгө аракеттендим”.
Чыгармада башкы каармандар
Чыгарманын башкы каарманы Танабай Бакасов. Танабай-ойчул каарман, идеянын каарманы. Анын коом, өткөн учур, келечек, мезгил жөнүндөгү ойлору, тынчын алган суроолору бара-бара жөнөкөйдөн татаалга өтөт, масштабы артат. Танабайдын тагдыры анын жоргосу Гүлсарынын тагдыры менен өтө тыгыз бирдикте сүрөттөлгөн. Адам жана жылкынын тагдыры биринен бирине өтүп, көп учурларда Танабайдын өмүр баяны Гүлсарынын “өмүр баяны” аркылуу проекцияланып берилет.
Чоро - Танабайдын жакын досу Самансур Чоронун баласы Жайдар Танабайдын зайыбы Ыбрайым жылкы фермасынын башчысы Бектай чабан Сегизбаев райондук прокурор Кашкатаев райондун биринчи секретары Жорокул Алданов райондук башкарма Бубужан Танабайдын суйгон бир аялы
Гүлсараттын образы
Повестте Гүлсарынын образына чоң поэтикалык жүк жүктөлгөн. Гүлсараттай чыгарма жок, болсо – жарым жан. Гүлсары – сулуулуктун, аруулуктун, көркөмдүктүн, поэтикалык эргүүнүн символу. Жазуучунун калеминен жаралган Гүлсары – Танабайга дем берген, эргүү берген, бул жашоого сонуркаткан көркөм дүйнө. Ал аркылуу Танабайдын адамдык ажайып сапаттары ачылат, пенделик жазмышы ашкереленет. Чыгарманын чегинде ал аркылуу көркөм дүйнөгө карата коомдук түшүнүк, көз караш аныкталат. Гүлсарат – табият тарабынан берилген өзгөчө касиеттик (таланттын) ээси. Ал эми ага карата чыгармадагы мамлекеттик-партиялык “жетекчилерибиздин” мамилеси супсак прагматикалык керектөөчүлүктөн алыстабайт. Эгер ал (асылдык – Гүлсары – талант) алардын бийлигине баш ийбесе, аларга кызмат кылбаса аны жазалашат, “кишендешет”, “камашат”, ага да көнбөсө “актап салышат”. Ак ниет коммунист Танабайдын каршысында мансапкор партиялык жетекчилер Сегизбаев, Кашкатаев, Алданов, Ыбрайымдардын образдарын жаратуу менен Ч. Айтматов кыргыз адабиятындагы традициялуу коммунист жетекчинин идеялизацияланган образы туурасындагы советтик окуучулардын иллюзиясын бузду. “Доордун акылы, ар-намысы” деп эсептелген партиянын жетекчилерин терс кайрык менен сүрөттөөгө ал учурда ар бир эле жазуучу батына бербейт эле Ч. Айтматов болгондо да райкомдун биринчи секретары Кашкатаев менен советтик закондуулукту коргоочу прокурор Сегизбаевдердин образдарын партбюронун жүрүшүндө терең жана таасирдүү сүрөттөө аркылуу алардын культка айлантылган партиялык абройго жашырылган бет пардасын сыйрып ачып берген.
Сэвк-Яха (дарыя)
Сэвк-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лангахэй-То көлү орун алган. Дарыянын узундугу - 41 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бийиктикке ыргытылган таякты, таяк менен уруп түшүрүү
Шарты
Оюнчулардын саны 2—6 киши. Оюн өткөрүлүүчү жер: талаа. Оюнда колдонуучу аспаптар. Узундугу 1 м. келген таяктар.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар экиден болуп турушуп оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери менен бири бийиктикке ыргыткан таякты, экинчиси каптал жактан уруп. түшүргөнү аракеттенишет. Андан кийин оюнчулар кезеги менен алмашышып оюнду кайрадан башташат. Оюн оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат. Көп жолу бийиктикке ыргытылган таякты, таяк менен уруп түшүргөн оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун башка ушу сымал түрү
Бийиктикке ыргыткан кезекти, кезеги менен уруп түшүрүү, бийиктикке ыргыткан ташты таш менен уруп түшүрүү, бийиктикке ыргытылган буюмду, жаа менен атып түшүрүү.
Оюндун эрежеси
Башка оюнчуларга, оюн өткөрүлүүчү жерде турууга, жүрүүгө, таякты төмөн, катуу тездикте ыргытууга, бир-бирине тоскоолдук кылууга болбойт.
Оюнга методикалык көрсөтмө
Оюн эл чогулган жерден сырткары өткөрүлүшү керек.