cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Юридикалык иш-тажырыйба
Юридикалык иш-тажырыйба – топтолгон социалдык-укуктук тажырыйба менен бирдикте юридикалык эрежелерди басып чыгаруу, түшүндүрмөлөө жана жүзөгө ашыруу боюнча ишмердик. Коомдук мамилелерди кайра түзүүнүн ыкмаларына, мүнөздөрүнө жараша Ю. и-т. укуктук-чыгармачылык, укук колдонуучулук, буюртмалык, интерпретациялык жана башка түрлөрүн айырмалоого болот, а субъектери боюнча – мыйзам чыгаруучулук, соттук, тергөөчүлүк, нотариалдык ж. б. бөлүнөт.
Алексей Алексеевич Абрикосов
Алексей Алексеевич Абрикосов (1928-жыл 25-июнь, Москва - 2017-жыл 29-март Пало-Алто, АКШ) - советтик, орусиялык жана америкалык физик-теоретик. ОИАнын академиги (1987-жылдан тартып СССР ИАнын академиги, 1964-жылдан тартып мүчө-корреспонденти), физико-математика илимдеринин доктору. Физика боюнча "Нобель" сыйлыгынын лауреаты (2003-жыл).
Илимий ишмердиги
Абрикосов Физикалык маселелер институтунан тажрыйбачы-физик Николай Заварицкий (1952-1997) менен биргеликте Гинзбург-Ландау теориясын текшерип жатып, "үстөк өткөргүчтөрдүн II түрү" деп аталган үстөк өткөргүчтөрдүн жаңы классын тапкан. Үстөк өткөргүчтөрдүн бул түрү I түрдөгүлөрдөн айырмаланып, күчтүү магнит талаасында да өзгөчөлүктөрүн жоготпойт (25 Тлга чейин). Абрикосов бул өзгөчөлүктү кесиптеши Виталий Гинзбургдун оюн өнүктүрүп, шакек токтор менен курчалган магниттик тилкелердин туруктуу торунун болушу менен түшүндүргөн. Мындый түзүлүш "Абрикосовдун куюн тору" деп аталат.
Абрикосов ошондой эле суутек планеталардын ичинде суутектин темир фазасына өтүшү, жогорку кубаттардын кванттык электродинамикасы, жогорку жыштыктуу талаалардагы жана магниттик кошулуулардагы үстөк өткөрүүчүлүк (муну менен бирге бекитүү тилкесисиз үстөк өткөрүүчүлүк мүмкүнчүлүгүн ачкан) үстүндө иштеген. Спин-орбиталдык аракеттешүүнү эске алып, төмөнкү температуралардагы Найт жылмышуусун түшүндүрө алган. Башка изилдөөлөрү үстөк агуучу 3Не теориясына жана жогорку басым алдындагы заттарга, жарым металлдарга жана металл-диэлектриктерге, төмөнкү температуралардагы Кондо эффектине (мында Абрикосов-Сул резонансын алдын ала айткан) жана бекүү тилкесисиз жарым өткөргүчтөргө арналган. Башка изилдөөлөрү бир өлчөмдүү же бир өлчөмдүү сындуу өткөргүчтөргө жана спин айнектерине багытталган.
Н.Б. Брант, Е.А. Свистов жана С.М. Чудиновдор менен бирге "Магниттик талаадагы фазалык алмашуулар кубулушу" атту ачылыш жасаган. Бул ачылыш приоритет менен 1967-жылы 25 июнда СССРдин мамлекеттик ачылыштар реестрине киргизилген.
Дербишалиев Уланбек
Дербишалиев Уланбек - Жыгаччы. 1970-ж. Ак-Суу районундагы Жергез айылында төрөлгөн. Бишкектеги көркөм кол өнөрчүлүк окуу жайын бүткөн. Жыгаччылык таасирди Кулболдиев Муканбеттен алган. Жыгачтын ар кандай түрлөрүнүн текстурасын мыкты тааныйт. Жыгачты мелүүн жайга кургатат. Абалы буюм-тайымдын түспөлүн сомдоп алат да, ага чагарактата, балык жондото көбүнчө «кыял оюмду», «бармак боочу оюмду» түшүрөт. Буга анын кырма идиштери кирет. Уланбек жасаган үлгүлөрүнө тематикалык жактан композициялык сюжет түзүп, образ жаратат. Андай иштерине «Манастын төрөлүшү», «Үч мээрим», «Тогуз коргоол», «Шахмат» өңдүүлөрү кирет. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары 1994-ж. Көркөм кол өнөрчүлөрдүн жана сүрөт ышкыбоздорунун кароо-сынагы. «Тогуз кумалак» аттуу жасалга-колдонмо буюму үчүн Башкы сыйлык, I-даражадагы диплом.
Алексей Алексеевич Абрикосов
Илимий ишмердиги
2003-жылы В.Л. Гинзбург жана Э. Леггет менен чогуу "үстөк өткөргүчтөр жана үстөк агымдуу суюктуктар боюнча негиз салуучу эмгектери" үчүн "Нобель" сыйлыгын алган. Ал өзү "Мен Орусияда жашап турганда жетишинче кыйналдым. Ошондуктан бул сыйлыктын Американын атына эсептелгени мен үчүн сыймык. Мен буга сыймыктанам." - деп мойнуна алган.
Дербишалиев Уланбек
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Алексей Алексеевич Абрикосов
Илимий ишмердиги
"Теориялык жана математикалык физика", "Жогорку температуралуу үстөк өткөргүчтөр боюнча талдоо" журналдарынын жана "Квант" ("Наука" басмасы) библиотечкаларынын редакциялык коллегияларына мүчө болгон.
Малиновка (Зианчурин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Сейталиев Медетбек
Сейталиев Медетбек (1935–1987) - жазуучу, акын.
Медетбек Сейталиев Талас районунун Үч-Эмчек кыштагында 1935-жылы туулган. 1957-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүрүп, республикалык «Кыргызстан пионери» гезитинде жана «Жаш Ленинчи» журналында бир топ жылдары иштеген. М.Сейталиевдин алгачкы ырлары мектепте окуп жүргөндө эле райондук жана облустук «Жеңиш туусу», «Лениндик туу» гезиттерине жарыяланып, Кийин республикалык гезит-журналдарга жарыялана баштаган. М.Сейталиевдин туңгуч ырлар жыйнагы «Жаштыктын үнү» деген ат менен 1957-жылы жарык көргөн. М.Сейталиев проза жанрында да жемиштүү эмгектенген. 1963 жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү болгон.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кенжекулов Шавидин
Кенжекулов Шавидин 1925-жылы Сузак районунун Үч-Малай айылында туулган. 1942-жылы 9-классты аяктап, Советтик Армиянын катарына кызматка чакырылып, Улуу Ата Мекендик согушка катышат.
Сейталиев Медетбек
Кыргыз тилинде
Жаштыктын үнү: Поэма жана ырлар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1957. – 155 б.
Ак куулар баяны: Аңгемелер жыйнагы. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1958. – 42 б.
Күндүн шаары: Ырлар, легендалар жана жомоктор. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1960. – 120 б.
Торгойлор сайрайт: Повесттер. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1962. – 123 б.
Медима: Ыр менен жазылган повесть. – Ф.: Кыргызстан, 1964. – 124 б.
Кылымдарга саякат: Фантастикалык поэма. – Ф.: Мектеп, 1965. – 74 б.
Колукту: Повесттер. – Ф.: Кыргызстан, 1968. – 143 б.
Аскадагы жазуулар: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1970. – 112 б.
Жашыл аралдар: Повесттер жана новелла. – Ф.: Мектеп, 1973. – 223 б.
Шагылдагы адам: Повесттер жана аңгемелер. – Ф.: Кыргызстан, 1975.
Бычак сабындагы өмүрлөр: Документалдуу аңгемелер. – Ф.: Кыргызстан, 1976. – 102 б.
Ырлар жана дастандар. – Ф.: Кыргызстан, 1977. – 116 б.
Мунар тоолор: Повесть жана документалдуу аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1979. – 228 б.
Күн сапары: Дастан. – Ф.: Кыргызстан, 1982. – 176 б.
Аскалуу этектер: Повесть жана документалдуу аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1981. – 189 б.
Тегирменчинин кызы: Повесттер, даректүү аңгемелер. – Ф.: Кыргызстан, 1988. – 256 б.
Дочь мельника: Повесть. – М.: Мол. гвардия, 1978. – 286 с.
КОТОРМОЛОР
Бернс Роберт. Жүрөгүм менин тоолордо: Ырлар жана балладалар /Котор.: О.Султанов, М.Сейталиев, А.Өмүрканов. – Ф.: Кыргызстан, 1978. – 120 б.
Ич көбүү (метеоризм)
Ич көбүү (метеоризм) — ичегилерде газдын ашыкча чогулушу.
Соо кишинин карыны менен ичегисинде бир аз газ болот. Ал ичегинин тонусу жана жыйрылуусу (перистальтика) үчүн керек. Газ карынга абаны көп жутканда келет (кара Аэрофагия) жана ичегиде химиялык реакциянын, ферменттик процесстердин негизинде пайда болот. Газдын өлчөмү тамактын мүнөзүнө, кишинин кыймылына жана башка жараша болот. Углеводу көп тамак (буурчак, фасоль, кара нан жана башка) менен тамактанганда дени соо кишилердин да ичи көбүшү мүмкүн.
Ич көбүү көп оорулардын (ич катуу, невроз, колит, перитонит, ичегинин буралышы жана башка) белгиси болушу мүмкүн. Гастрит, панкреатит, холециститте да ич көбөт. Кишинин нормадагы микроб флорасы (кара Кишинин микробдуу флорасы) бузулганда ичегиде ириңдөө жана ачуу процесси жүрүп, газдын бөлүнүшүн күчөтөт. Ич көбүүдө ич курулдайт, толгоп ооруйт, кекирет, ыктытып, газ чыккандан кийин оору басылгансыйт, кээде ич өтөт, кайра ич катат.
Ич көпкөндө врачка кайрылуу керек. Дени соо кишинин ичи көпсө атайын дарылоонун кажети жок. Тек гана тамактанууда жаңы нанды, таттууну, буурчак, картошка, газдуу суусундуктарды азыраак, белоктуу — эт, балык, быштак, жумуртка жана башка азыктар пайдалануу сунуш кылынат. Ич көбүүдө себебине жараша ар кандай газ чыгаруучу дарыларды колдонуп, негизги ооруну дарылоо керек.
Ич көбүүнү алдын алууда тамактануу режимин сактоо, физкультура жана спортко катышуунун мааниси чоң. Жүрөк-кан тамыр оорулары, айрыкча стенокардия менен ооругандар Ич көбүүгө өтө маани бериши зарыл. Себеби газдан ичеги көөп, жүрөктүн кан тамырларынын спазмына түрткү болот.
Арабелсуу мөңгүсү
Арабелсуу мөңгүсү — Тескей Ала-Тоонун түштүк капталындагы өрөөн тибиндеги мөңгү. Узундугу 3,5км, аянты 3,5км. Чоң Нарын суусунун курамы Тарагайдын алабында жайгашкан. Башы деңиз деңгелинде 4530 м, этеги 3990 м бийиктикте жатат. Мөнгүдөн башталган суу Арабелсуу суусунун алабындагы эки көлдү толуктап турат.
Тип
Тип (грек тилинен tupes – изи, формасы, үлгүсү) – бир нерсенин кеби деген мааниде) – адабият жана искустводо белгилүү бир чөйрөдөгү, коомдогу, социалдык катмардагы индивидуалдуу көрүнүш-төрдүн, адамдардын жалпыланган образы. Тип конкреттүү кишинин жалпыга таандык белгилеринин көрсөтүлүшү,  Типтүүлүк, Типтүү образ.
Катмардын, улуттун, заманынын; (биологияда) – 1) жаныбар системасындагы жакын класстарды бириктирген жогорку таксономиялык категория. терминин 1825-ж. француз илимпозу А. Бленвиль киргизген. Түрдүү Т-тин көлөмү ар башка, мисалы, былпылдактар тиби 5000ге, погонфорлор тиби 100гө жакын түрдү камтыйт.
Ат-Башы каналы
Ат-Башы каналы — Кант районундагы ири сугат тармагы. 1933-жылы курула баштап, 1937-жылы пайдаланууга берилген. Чүй дарыясына курулган Чөмүч плотинасынан башталып Кант, Аламүдүн жана Сокулук райондорунун 21,7 мицгадан ашык жерин суу менен камсыз кылат. Узундугу 58 км.
Канал суусунун жылдык орто чыгымы 6,49 м3/ сек, эң көп чыгымы 19,6 м3/сек; суу өткөрүү мүмкүнчүлүгү 31 м3/сек. Каналда 19 суу ченегич, 37 суу бөлүштүргүч, 5 көпүрө, бийик жерлерге суу чыгаруучу бир насос станциясы бар.
Каналдын суусун бөлүштүрүү автоматташтырылган жана телемеханикалар аштырылган.
Ар-намысын, кадыр-баркын жана ишкердик беделин коргоо
Ар-намысын, кадыр-баркын жана ишкердик беделин коргоо – материалдык эмес жакшылыктарды камсыз кылуунун ыкмасы. КР жарандык мыйзамдарга ылайык эгер андай маалыматтарды таркатуу чындыкка жатпаса, жаран өзүнүн ар-намысына, абийирине жана ишкер абыройуна шек келтирген маалыматтарды жокко чыгарууну, ошондой эле аларды таратуудан тарткан чыгымдары менен адеп-актык зыяндарды калыбына келтирүүнү сот аркылуу талап кылууга акылуу. Кызыкдар кишилердин талабы боюнча жарандын ар-намысы жана абийири ал өлгөндөн кийин деле корголуусу мүмкүн. == Колдонулган адабияттар ==
Юридикалык кеп-кеңеш
Юридикалык кеп-кеңеш – шаарлар менен калк жашаган жерлерде алардын юридикалык жардам көрсөтүү боюнча иштерин уюштуруу үчүн адвокаттар коллегиясынын президиуму тарабынан түзүлгөн жактоочулар жамааты. Ю. к.-к-тин туруктуу жери жана анда иштей тургандардын саны тийешелүү акыйкат органдары менен макулдашуу боюнча, жактоочулар коллегиясынын президиуму тарабынан аныкталат. Ю. к.-к-тин банкта өз эсеби, өзүнүн аты жана кайсы коллегияга тийиштүү экендиги жазылган мөөрү менен энбаскысы болот. Ю. к.-к-ке жактоочулар коллегиясы тарабынан өз мүчөлөрүнүн ичинен дайындалган башчы жетекчилик кылат.
Ич өткөк
Ич өткөк — тез-тез суюк заңдоо.
Тальтия (дарыя)
Тальтия — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ивдель дарыясынын оң жээгинен 44 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 65 км.
Ич өткөк
Ич өткөк өз алдынча оору болбостон, ал көптөгөн патологиялык процесстердин белгиси катары пайда болот. Анын пайда болушуна катуу кармаган жугуштуу оорулар, мисалы, дизентерия, тамак-аштан уулануу, ич келте, холера, ичегинин өнөкөт сезгенүү оорулары (энтероколит, колит жана башка); ошондой эле карындын, уйку безинин маңызы, өт жетишсиз болгондогу тамак сиңирүүнүн бузулушу, ичегилердин начар иштеши себеп болот. Айрым кишилерде катуу кайгыруудан, коркуудан, кээ бир тамак-ашты (сүт, жумуртка, жашылча-жемиш) сиңире албоодон да болот. Ич өткөк организмден уулуу заттарды, оору пайда кылуучу микроорганизмдерди, чирик продуктуларды жана башка бөлүп чыгарып, организмдин коргонуу реакциясы болуп саналат.
Тальтия (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Ич өткөк
Ич өткөк лабораториялык, бактериологиялык, рентгендик жана эндоскопиялык изилдөөлөр менен аныкталат. Ошондуктан Ич өткөктө эртерээк врачка кайрылып, оорунун белгилерин, өзүнүн абалын так, толук айтып берүү маанилүү. Көбүнчө оорулуулар ооруканага жаткандан коркуп, оорунун белгилерин толук айтышпайт, врачка убагында кайрылбайт. Оорулуу айланасындагыларга жуктуруу коркунучунда же аны ооруканада дарылоо зарыл учурда гана ооруканага жаткырылат. Диагноз коюлганга чейин оорулууну өзүнчө бөлмөгө жаткырып, идиш-аяк, сүлгүсүн бөлүп, майлуу тамактарды, жемиш, сүт бербөө керек. Өз алдынча дарыланып, антибиотиктерди колдонуу оорунун белгилерин чаташтырып, туура диагноз коюуга тоскоол болот жана анын кабылдоосуна алып келет. Ич өткөктүн алдын алууда тамактануу режимин туура сактоо, тамакты жакшы бышырып, шашпай, майда чайнап жеш талапка ылайык. Өздүк гигиенаны, идиш-аякты таза кармоо, тишти таза сактоо, ичеги-карындын оорусун алдын алуу жана дарылоо зарыл.
Кыпа-Каныль-Кы дарыясы
Кыпа-Каныль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Каныль-Кы дарыясынын сол жээгинен 102 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Аккулак, урук
Ак кулак - сарыбагыш, саяк урууларынын курамдарындагы уруктар. Лакап этноним. Этнонимдердин параллели түркмөндөрдүн арабачы уруусунда “ак гулак” формасында кездешет. С.Атаниязов бул этникалык аталышты “ак чачтуулар” маанисинде да чечмелейт.
Сыр-Яга
Сыр-Яга — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - БАР/ПЕЧОРА/754/467/116 орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Фошня (дарыя)
Фошня — Орусиядагы дарыя. Орлов облусу, Липецк облусу, Курск облусу, Воронеж облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сосна дарыясынын сол жээгинен 182 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 52 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Дон бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сосна дарыясы. Дарыянын айрыгы — Хоперге кошулган куймасына чейинки Дон куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Дон (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Артикул
Артикул ( — бөлүм, берене) — 1) кээбир мыйзамдар менен башка ырасмий актылардагы өзгөчө белги (берене); 2) буюм менен товардын түрү, ошондой эле анын сандык жана/же тамгалык белгиси.
Топурак микрофлорасы
Топурак микрофлорасы. Топуракта микроорганизмдер үчүн эң керектүү орг. жана минералдык заттар, канааттандыраарлык нымдуулук, тике тийген күн нурунун таасиринен сактоочу шарттар бар. Микробдор топурак катмарынын 10-20 см терендигинде көп санда кездешет. Улам тереңдеген сайын алардын саны азайат, ал эми 5-6 м терендикте дээрлик жокко эсе. Бирок андан дагы тереңдикте микробдор жок деп айтууга болбойт. Т. мененын саны жана сапаты, топурактын составына, нымдуулугуна, чөйрөнүн реакциясына, жыл мезгилине, метеорол. жана климаттык шарттарга, агрохимиялык факторлорго көз каранды. Нымдуу жана таштуу топурактарда, иштетилген, өзгөчө семиртилген топуракка караганда аз кездешет. Орг. азыкзаты жогору топуракта микроорганизмдердин көп түрлөрү кездешет. Микробдордун саны 1 г топуракта бир нече миң же бир нече миллион, миллиарддарга чейин жетет. Топурактын мүнөздүү микроорганизмдерине төмөнкү споралуу аэробдор: Bacillus mycoides, ''Bac. subtilis, Bac. megatherium, Bac. mesentericus, Bac. cereus жана башка, споралуу анаэробдор - Clostridium sporogenes, Clos putrificus, Clos perfingens жана башка, термофильдик бактериялар, пигменттуу, кокк-р-формадагы (Micrococcus albus, roseus, blavus''). Топуракта нитрификация, денитрификация, азоттоптоочу бактериялар, күкүрт бактериялары, клетчаткаларды ажыратуучу бактериялар, актиномицеттер, ачыткыч козукарындар, микроскопиялык балырлар кездешет. Орг. жана минералдык заттардын айлануусунда топурак микроорганизмдери негизги ролду ойнойт. Жыл сайын топуракка келип түшкөн орг. заттардын (өсүмдүктөрдүн калдыктары, жаныбарлардын өлүктөрү) бардыгы топурак микроорганизмдеринин жардамы менен (өсүмдүктөрдүн азыктануусу учун жарай турган жөнөкөй кошулмаларга чейин ажыратылат. Топурактын структурасынын жана топурак гумусунун пайда болушунда микроорганизмдердин кызматы өзгөчө чоң. Ошондой эле топуракта патогендик микроорганизмдер да кездешиши мүмкүн, бирок, алар учун топурак жагымсыз шарттарды түзөт, ошон үчүн же алар өлүмгө учурайт же ооруу жугузуучу күчү кайтат.
Кенжекулов Самидин
Кенжекулов Самидин 1941-жылы 7-декабрда Сузак районунун Октябрь кыштагында туулган.
Юридикалык конструкциялар
Юридикалык конструкциялар – юридикалык техниканын элементи. Укуктук материалдардын тийиштүү кишилердин жоопкерчилик тариздеринин жана укук, милдеттердин ички биримдигин мүнөздөгөндөй жайгаштырылышын билдирүүчү түзүлүштү тастыктайт.
Круп
Круп — колконун жабыркашы. Круп көбүнчө балдарда, айрыкча 1 жаштан 5 жашка чейин болот. Чыныгы жана жалган круп деп айырмаланат.
Оорудун белгилери
Крупта коконун былжыр чели сезгенип, шишийт. Дем алганда сезгенген былжыр чел дүүлүгүп, булчуңдары жыйрылат да, коко ичкерип, дем кыстыгат, үн байламталары сезгенгендиктен үн каргылданып, какылдап жөтөлөт.
Чыныгы жана жалган круп
Чыныгы круп кептөөр менен ооруганда болот. Үн кырылдап бара-бара чыкпай калат, ал эми бир жумадан кийин дем алуу бузулат. Дем алганы алыстан угулуп, дем кыстыгып, бала көгөрө баштайт, туйлайт, алы кетип, жүрөк иши начарлайт, эгерде өз убагында жардам көрсөтүлбөсө, өмүргө коркунуч туулат. Жалган круп грипп, сасык тумоо, кызамык, скарлатина, суу чечек, стоматитте болушу мүмкүн. Кээде круп бул оорулардын биринчи белгиси болот. Кептөөрдөн болгон круптан айырмасы дем алуу күтүлбөгөн жерден начарлайт. Көбүнчө бала сопсоо эле жатып, түн ичинде ойгонот, жөтөлөт, деми кыстыгат. Жалган крупта үн бузулбайт, дем кыстыгуу бат тарайт же бир нече саатка созулат. Приступ кийинки суткада кайталанышы мүмкүн.
Круп байкалары менен медициналык тез жардам чакыруу зарыл. Догдур келгенче бөлмөгө таза аба киргизип, жылуу суюктук ичирип, бутун жылуу ваннага салып, кекиртектин тушуна жана көкүрөгүнө горчичник коюу керек". Чоңураак балага сода эритмесинин буусу менен (1 л сууга 1 чай кашык ичилүүчү сода) ингаляция жасаган оң. Крупта сөзсүз ооруканага жаткыруу керек, себеби приступ кайталанышы мүмкүн. Ошондой эле Ларингит макаласын.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Сэндистон Тауншип (Нү-Жерси)
Сэндистон Тауншип (Нү-Жерси) (Sandyston Township) — Нү-Жерси штатынын Сассекс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1924 киши. Болжолдуу аянты - 112.2 км². FIPS коду — 34-65700.
Типтештирүү
Типтештирүү – адабият менен искусстводо типтүү образдарды, мүнөздөрдү түзүү процесси, Типтүү образ, Мүнөз.
Колдонулган адабияттар
Typisierung (Informatik)
Кыргыз-Казак согуштары
Кыргыз-Казак согуштары — 1700 жылдан баштап 1847 жылга чейин согуштардын тизмеси.
Абылай согуштары (1759—1780)
1759 согушу — Түркстандын чет жакасында көчүп жүргөн Каработо бийге кол салып, мал-жаны менен барымтага алган.
1771 согушу — Абылай Орто жүздүн ханы болуп шайлангандан кийин кыргыздарды өзүнө баш ийдирип алууга аракет кылган. Абылайга таянган казак уруулары чегаралаш аймактардагы кыргыз конуштарына көчүп келип жайыттарды ээлей баштаган. Чанычкулудан Бердикожо; чапыраштыдан Кооман, Жабек, Качыке жана Дөөлөт; ботбайдан Түлөкабыл, Жайсаң; кашкородон Малдыбай, Конушбай сыяктуу баатырлар баштап келип, кыргыздын жерлерине ээлик кылышкан. Ушундай кырдаалга байланыштуу Таластын оозундагы Капкада оң канаттан Эсенгул баатырдын, сол канаттан Туума бийдин жетекчилигинде бийлердин кеңеши өткөрүлгөн. Кеңештин жыйынтыгы боюнча кыргыз конуштарын казактардан коргоп калуу максатында Кетмен-Төбөдөгү каба саяктарды Таласка, Кочкордогу чекир саяктарды Чүйгө көчүрүп келүү керек деген бүтүмгө келишкен. Өз ара кагылышуулардын айынан кыргыздардын колунан казак баатырлары Качыке, Кооман, Жабек жана көкжарлы Барак каза болот. Натыйжада кыргыздардан жеңилген казактар Сараркадагы Абылай ханга даттанып барышкан.
1774–1779 согушу — Кытай даректеринин ырастаганы боюнча Абылай хан 1774-ж. кыргыздардын аймагына кол салган. Ошол учурдагы Кара-Балтадагы салгылашууда Атаке баатыр жеңилип, Таласка чегинген. Буга жооп кылып, Садыр жана Жайыл баатырлар Чолок-Коргон, Созок аймактарындагы казактарга жортуул жасап, жылкы тийип турушкан. Улуу жүздүн бийлери Жоогачты өкүл кылып, Абылай ханга жиберишкен.
1779-1780 согушу — Абылай хан чоң күч менен кыргыздарга каршы аттанып, колунун бир бөлүгүн Олуя Атага, экинчисин ТаласТаластын Капкасындагы Садыр баатырга жана үчүнчүсүн Чүйгө жөнөткөн.
Түйүшкент салгылашуусу
Чүйдүн аягы Түйүшкенттеги салгылашууда солтонун талкан уругу катуу жеңилип, Жайыл үч уулу менен туткунга түшкөн. Капыстан тийген жоого Садыр дагы туруштук бере албай туткунга алынган. Ушул согушта солто уруусуна жардамга келаткан саруунун айрым бөлүктөрү жаңылыш Абылайдын колуна туш болгон. «Эрдигинен солто өлдү, энөөлүгүнөн куубилек, колпоч өлдү» деген сөз ошондон калган. Жоо капысынан кол салгандыктан, башка уруулар өз учурунда жардамга келалбай калган. Акырында кыргыздар Абылай ханга жеңилген. Кыргыздын башчысы чоң бий Эсенгул баатыр 21 жаштагы Түлөберди Жамансарт уулун элчиликке жиберген. Түлөберди Абылай хандын кабыл алуусунда болуп, тирүү калган туткундарды бошотуп алган. Абылай хан жер маселеси боюнча кыргыздарга катуу талап койгон. Түлөберди келгенден кийин Эсенгул баатыр кыргыздын аттуу-баштуулары менен кеңешип жер боюнча Абылай менен макулдашуу керектиги айтылган. 1780-ж. сол канаттан Туума бий жана Мама бийдин, солтодон Кебек бий менен Түлөбердинин, сарыбагыштан Эсенгул баатыр менен Атаке баатырдын, бугудан Бирназар бийдин, чекир саяктан Жамболот баатыр менен Качыке баатырдын, саяктан Сейит бий менен Келдибектин катышуусунда Абылай хандын алдында кыргыз-казак жер чеги ажыратылган.
Кыргыздын жер чеги батыш жагы Күйүктүн бели, үчбуурул, Түймөкент, Абылкайыр, Курагаттынын Чүйгө куйган жери Түйүшкөн, Чүйдүн суусун кечип өтүп, Чокмордун кайкысын басып, Иленин суусун жээктеп келип, Үчалматыдан токтогон. Башы Үчалматы, түндүгү Иле бою, аягы Чокмордун бели, Курагаттынын Чүйгө куйган жери, батыш жагы кичи Буурул чоң Буурул, Күйүктүн бели, Терс суусу андан ары Чаткал суусунун аягы Кой-Ташка чейинки жерлер Абылай хандын алдында кыргыз-казак жер чеги катары аныкталган. Тынчтык мамилени сактап туруу үчүн кыргыздар Түлөбердини казактарга акуйлуугө көчүрүшкөн. Бердикожо баатырдын 1785-ж. баштаган согушуна чейин эки тараптын мамилеси тынч болгон.
Типтүүлүк
Титүүлүк – бир окуя-көрүнүштө же бир нече окуя-көрүнүштөргө мүнөздүү белгилерди, касиеттерди чогултуу. Бул түшүнүк адабият теориясында 19-кылымда (В. Г. Белинский) кеңири чагылдырылган. Ф. Энгельс жалпысынан бул мезгилдин көркөм өнөрүн түрдүү жагдайларда типтүү мүнөз түзүү доору катары белгилеген, Типтүү образ.
== Колдонулган адабияттар ==
Төмөнкү Орок
Төмөнкү Орок (Төмөнкү Орок) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Сокулук районундагы айыл. Орок айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 501 киши.
Сарыбай
Сарыбай, Сарыбай дөө — «Манас» эпосундагы каарман, «Сейтектеги» белгилүү терс образ. С. катышкан окуялар Саякбай Карала уулунун вариантында кеңири баяндалат. «Сейтекте» Сарыбайдын образы баатырдык багытталышы эң жогорку бийиктикке чыгарып, чыгарманын бүткүл идеялык-көркөмдүк негизин жыйынтыктайт (К. Асаналиев).
Сакалы саадак кабындай,
Талаалуу өрттүн жалындай,
Көркөмү кымбат, заары күч,
Көрсөң түрү момундай,
Желмогуздан туулган,
Ааламга салган чуулган.
Ал кезегинде Чубактын Көгала тулпарын тартып алам деп да далай убара салган. Кыскасы кыргыздар менен Сарыбайдын ортосундагы чатактын негизи тереңде. Сарыбайдын өтө коркунучтуу жоо экенин далилдеш үчүн Саякбай Карала уулу аны Семетей, Сейтек, Күлчоро менен беттештирет. Семетей кайыптан жаңы гана бошонуп келсе, Күлчоро жаратынан айыкканы менен кадимки күч-кубатына али жете элек эле, ал эми Сейтек болсо жаш. Мына ушундай шартта Айчүрөк ак куу кейпин кийинип досу баатыр кыз Куялыга кайрылууга аргасыз болот. Сарыбайдын жортуулдап келиши эпосто «эл башына түшө турган калың шор, курчап кала турган темир тор, казылган терең ор» катары баяндалып, аны «чөмөлө чөптөй» сайып түшүргөн Куялынын алптык образы аркылуу ар кандай баскынчылыктан жогору турган элдик асыл идеалдын элеси берилген.
Арча-Башы мөңгүсү
Арча-Башы Мөнгүсү, Арчабашы мөнгүсү — Алай кырка тоосунун түндүк капталындагы татаал-өрөөн тибиндеги мөңгү. Узундугу 12,3км,аянты 25,4км. Абляция облусунун аянты 9,1 км2. Арча-Башы Мөңгүсү Кожашкан суусунун төрүндө жайгашкан. Башы деңиз деңгээлинен 4900 м, этеги 3100 м. Кар чегинин бийиктиги 3900 м. Мөңгүдөн Арча-Башы суусу башталып, Сохтун оң курамы Кожашканга куят.
Панфилов дивизиясы
ПАНФИЛОВ ДИВИЗИЯСЫ – 316-аткычтар дивизиясы. 1941-жылдын 18-ноябрынан – гвардиялык дивизия. Панфилов дивизиясы 1941-жылы 12-июлдан Фрунзе (Бишкек) жана Алматы шаарларында уюштурула баштаган. Командирликке Кыргыз ССРинин аскер комиссары, генерал-майор И. В. Панфилов дайындалган. Москваны коргогону үчүн дивизия Кызыл Жылдыз ордени менен сыйланып, гвардиялык дивизия наамын алган. И. В. Панфилов курман болгондон кийин (1941-жыл 18-ноябрь), анын ысмы дивизияга берилген.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Сары-Бел
Сагымбай Орозбаковдун вариантында Чоң чабуулда «Көтөлөктүн Сары-Бел» деп эскерилет. Бул бел (К. С.— Б) өтө алыс, Чинге (байыркы Кытай) жакын тоолордун бириндеги ашуу окшойт.
Ичтин катуу кармоочу оорусу
Ичтин катуу кармоочу оорусу — тезинен хирургиялык жардам талап кылынуучу ар түрдүү оорулар.
Буларга карындын жана он эки эли ичегинин жарасы, аппендицит, ичегинин түйүлүшү, боор жана өт жолдорунун оорулары жана башка кирет. Бул оорулардын негизги белгиси: ич катуу ооруп, кээ бир учурда бычак менен сайгандай сыздайт. Оорунун мындай түрү өзгөчө карын же он эки эли ичегинин жарасында байкалат. Аппендицитте — ичтин оорусу акырындык менен башталып убакыт өткөн сайын күчөйт. Ичегинин түйүлүшүндө ич катуу бурап ооруп, бирде басаңдап, кайра кайталап турат. Бул оорунун айрым түрүндө, мисалы, заара жолунун таш оорусунда же өпкөгө суук тийгенде, миокарддын инфарктында операция жасалбайт. Ооруну врач гана так жана туура диагноз коюп, дарылай алат. Айрым учурда оорулуу өз алдынча же бирөөнүн айтуусу боюнча дарылануусунун натыйжасында ооруну күчөтүп алышы ыктымал, бул операциянын кечигип жасалышына алып келет. Мындай көрүнүш көбүнчө жаш балдарда болот. Алардын ата-энелери көбүнчө балдарын киренелеп же болбосо киндиги түйүлүп калды дешип, ичине жылыткыч коюп же ар кандай дарыларды колдонушат. Мунун натыйжасында оору өтүшүп, ал түгүл оорунун белгилери өзгөрүп, ооруга так диагноз коюуну кыйындатат.
Артка даталаштыруу
Артка даталаштыруу – өткөн чак менен документ же вексель берүү. == Колдонулган адабияттар ==
Сексенбаев Бакай
Сексенбаев Бакай - жазуучу, котормочу.
Бакай Сексенбаев Чүй районуна караштуу Бурана айылында 1932-жылы 20-августа туулган. 1949-жылы орто мектепти, 1962-жылы КМУнун филология факультетин бүтүргөн. Эмгек жолун 1949-жылы Чүй райондук «Шамси» совхозундагы жети жылдык мектепте мугалим болуп иштөө менен баштаган. 1954–1957-жж. Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн. 1962–1967-жж. «Советтик Кыргызстан» гезитинин редакциясында адабий кызматкер, 1971–1981-жылдары «Кыргызстан» басмасында бөлүм башчы, 1981-жылдан Кыргызстан КП БКнын алдындагы Партиянын тарыхы институтунун башкы редакциясында жооптуу катчы болуп иштеген.
Биринчи «Чындык жана легенда» аттуу очерктер жыйнагы 1970-жылы жарык көргөн. Бир катар очерктер, повесттер жана аңгемелер жыйнактарынын автору. Жазуучунун чыгармачылыгындагы маанилүү орунду көркөм котормо ээлейт. Ал тарабынан С.Залыгиндин «Соленая пядь», А.Чаковскийдин «Победа» романдары, В.Лацистин «Земля и море», С.Шакибаевдин «Падение большого Туркестана» повесттери ж.б. кыргыз тилине которулган. 1980-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. Кыргыз ССР Жогорку Советинин грамотасы менен сыйланган.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Чындык жана легенда: Очерктер. – Ф.: Кыргызстан, 1970. – 120 б.
Көңүлдөгү жаз: Аңгемелер жана очерктер. – Ф.: Мектеп, 1972. – 132 б. Жол бийиктеп барат: Повесть. – Ф.: Кыргызстан, 1972. – 90 б.
Кайтып келүү: Повесть, аңгемелер, очерктер. – Ф.: Мектеп, 1976. – 158 б.
Сезим учкундары: Повесть жана аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1979. – 172 б. Ачык сыр: Повесть: аңгемелер, очерктер. – Ф.: Кыргызстан, 1983. – 240 б.
Август кечтери: Повесть жана аңгемелер. – Ф.: Адабият, 1990. – 197 б.
Жаңыбеков Калдарбай
Жаңыбеков Калдарбай 1957-жылы 12-октябрда Көк-Жаңгак шаарында туулган.
Аккөйнөк, урук
Ак көйнөк - багыш уруусунун курамындагы урук. Лакап этноним. Этнонимдин параллели түркмөндөрдө “ак койнек” формасында кездешет. Кыргыздын бугу (кыдык) уруусунун ичинде Кара Көйнөк аттуу урук аталышы бар.
Юридикалык милдеттенме
Юридикалык милдеттенме — белгилүү бир укук мамилесинин катышуучусунун — ал милдетти алып жүрүүчүнүн мыйзам тарабынан аныкталган жүрүм-турум чарасы.
Нимисляр (Нуриман району, Башкыртстан)
Нимисляр — Башкыртстандын Нуриман районундагы айыл, Жаңы кулев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 771 киши. Почта индекси — 452448, ОКАТО коду — 80245835004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кызыл-Жол
Кызыл-Жол — Кыргызстандын Баткен шаарынын курамына кирген айыл.
Деңиз деңгээли 1055 м бийикте жайгашкан. Баткен облусунун жана Баткен районунун административдик борбору — Баткен шаарынан 0,5 км батыш тарапта жайгашкан. Исфара темир жол бекетинен (Тажикстан) 25 км.
Калк
Калкы — 3843 (2009-жылы), негизинен мал багат, дыйкан чарбаларында эмгектенип, өрүк белендейт.
Инфратүзүм
Орто мектеп, китепкана, оорукана бар.
Кызыл-Туу (Тоң району)
Кызыл-Туу, Тоң району, Ак-Терек — Ысык-Көл облусунун Тоң районундагы кыштак. Ак-Терек айыл округуна караштуу. Деңиз деңгээли 1800 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Бөкөнбаев кышнан 28 км батыш тарапта. Балыкчы темир жол бекетинен 60 км. Кыштак 1930-ж. негизделген. Калкы 1703 (2021) ; негизинен мал багат. Орто мектеп, китепкана, клуб, ФАП бар. Кыштакта Социялдык Эмгектери Баатыры К. Мукашева туулган.
Кулак чуулдоо
Кулак чуулдоо ( лат. tinnītus «шыңгыроо»). Дени соо киши ызы-чуу жок жерде деле кулак чуулдоону сезиши мүмкүн, бул ички кулакты кан менен жабдуучу майда кан тамырларда кандын жылышынын угулушу (физиологиялык кулак чуулдоо).
Ооруга байланыштуу кулак чуулдоого (патологиялык кулак чуулдоо) угузуучу нервге кандын бирдей эмес келиши же ички жана ортоңку кулактын оорусу, коргошун, мышьяк, сымап, алкоголь, никотин менен өнөкөт уулануу, гипертония оорулары, гипотония жана башка себеп болот. Кулак чуулдаганда начар угат, угуу начарлаган сайын кулак катуу чуулдайт. Бирок, дүлөй болуп калганда кулак чуулдоо басылып калат.
Психикалык козголуулардагы артерия басымынын өзгөрүшү, өтө чарчоо аны күчөтөт. Кээде кош бойлууларда, ошондой эле климакс мезгилинде да болот. Ал кулак жана жүрөк-кан тамыр ооруларынын эң алгачкы белгилеринин бири болгондуктан кулак чуулдоо башталганда догдурга кайрылуу керек. Кош бойлуулар кулагы чуулдашын байкары менен аялдар консультациясына кайрылганы оң. Себеби бул артерия басымынын өзгөрүшүнүн жана талгактын алгачкы белгиси болуп эсептелет.
Нурматов Жыргалбек
Нурматов Жыргалбек 1964-жылы 26-майда Сузак районунун Багътттт айылында туулган.
Паңсат
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Портал:География
{| style="background-color:#F0FFF0; border-top: 1px solid ; border-left: 1px solid ; border-right: 1px solid ; border-bottom: 1px solid ; padding-left:5px; padding-right:5px; padding-bottom:10px; padding-top:10px;" width="100%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" География порталына кош келиңиз!
Архив
[ Сервер кэшин жаңылоо]
Ишемия
Ишемия — орган же тканды кан менен камсыз кылуучу артериянын ичкериши же бүтөлүп калышынан ошол жерге кандын жетишсиздиги.
Артка чакырылбас аккредитив
Артка чакырылбас аккредитив – каражатты алуучунун макулдугусуз алынып ташталуусу мүмкүн болбогон аккредитив. Аккредитивди аткаруучу банк эмитент-банктын өтүнүчү боюнча А. ч. а-ди бышыктоосу мүмкүн ( ырасталган аккредитив ). Мындай ырастоо аткаруучу банктын А. ч. а. шарттарына ылайык төлөмдөрдү эмитент-банктын милдеттенмесине кошумча милдеттенме алат дегенди билдирет. А. ч. а-дин шартына ылайык, ал аткаруучу банктар тарабынан бекемделсе, анын макулдугусуз өзгөртүлүүсү же жокко чыгарылуусу мүмкүн эмес.
Леонид Гурвич
Леонид Соломонович Гурвич (анг. Leonid Hurwicz; 21-август 1917-жыл, Москва, Орусия Республикасы - 24-Май 2008-жыл, Миннеаполис, АКШ) - орус-жөөт тектүү америкалык экономист, Миннесота университетинин ардактуу профессору. Коулс комиссиясында иштеген, 2007-жылкы "Нобель" сыйлыгынын экономика боюнча лауреаты.
Балалыгы жана жаш кези
Леонид Гурвич 1917-жылы Октябрь революциясына эки ай калганда Москвада польшалык жөөттөрдүн үй-бүлөсүндө туулган. Үй-бүлөсү 1919-жылы атасынын (атасы Сорбонна бүтүрүүчүсү, жактоочу болгон) мекени болгон Варшавага кайткан. 1938-жылы Варшава университетинде магистр даражасын (LL.M.) алып, окуусун Лондон экономика мектебинде уланткан. Ал жерде Николас Калдор жана Фридрих Хайектин лекцияларына катышкан.
1939-жылы Женевага барган. Бирок 1939-жылдын 1-сентябрында Экинчи дүйнөлүк согуш башталып калган. Анын ата-энеси жана бир тууганы Варшавадагы согуштан качып, советтик лагерлерге туш болушкан. Гурвич көбүрөөк жолдуу чыгып, бир мезгил Швейцарияда жашап, Женевадагы Эл аралык изилдөөлөр институтунда (Graduate Institute of International Studies) окуусун уланткан; Людвиг фон Мизестин семинарларына катышкан. Португалияда да жашаган.
АКШга көчүүсү
1940-жылы АКШга кеткен. Ал жерде Пол Сэмүэлсондун (1941-жылы Массачусетс технология институтунда) жана Оскар Лангенин (Чикаго университетинде) ассистенти болуп иштеген. Экинчи дүйнөлүк согуш учурунда Чикаго университетинин Метеорология институтунда окутуучу болуп иштеген. Буга катар экономика факультетинде статистика сабактарын берген. Ал ошондой эле Коулс Комиссиясынын экономика жаатындагы изилдөөлөрүнө катышкан (1942-жылдын январынан 1946-жылдын июнуна чейин жана 1950-жылдын октябрынан 1951-жылдын январына чейин. Бирок 1961-жылга чейин кеңешчи болуп кала берген.)
1944-жылы Эвелин Женсенге үйлөнгөн (Evelyn Jensen, 1921-жылы 31-октябрда туулган). Эвелин экөө төрт балалуу болушкан: Сара (1946), Майкл (1949), Рут (1951) жана Максим (1953).
Окутуучулук жана илим-изилдөө иштери
1945-46-жылына карата Жон Саймон Гуггенхайм стипендиясын алган. 1946-жылы Айова Штатынын (Iowa State College) Колежинин доценти (associate professor) болгон.
1951-жылы Миннесота университетинин алдындагы Ишкердик жана башкаруу мектебинде экономика жана математика профессору болгон. 1961-жылы статистика факультетинин деканы болуп шайланган, 1969-жылы экономиканын наамдуу профессору болгон (Regents' Professor of Economics). Профессор Л. Гурвич (full-time professor катары) 1988-жылы кызматынан кеткен. Бирок, 1989-жылдан тарта Куртис Карлсон атындагы экономиканын ардактуу профессору болгон (Curtis L. Carlson Professor of Economics) жана күзгү жарым жылдыкта экономика боюнча аспиранттык курс окууну уланткан.
2008-жылдын июнь айынын орто ченинде бөйрөк жетишпестигине байланыштуу ооруканага жаткырылып, 24-июнда көз жумган.
Термостат
Термостат – микробиол. лабораторияда сөзсүз колдонуучу жабдыктардын бири. Ал микроорганизмдердин культураларын өстүрүү үчүн белгилуу чекте дайыма бирдей температурадагы шартты түзгөн атайын прибор катары колдонулат. Бактериол. термостат 2 катар беттен турган жука жезден жасалган кутуча. Эки катар дубалчанын ортосундагы боштук дистирленген суу же аба менен толтурулат. Суу атайын автоматташтырылган өчүрүүчү жана күйгүзүүчү элементи бар электр тогу менен жылытылат. Кутучанын ичинде металлдан жасалган торчо текчелер коюлган. Т-та жылуулук сакталыш үчүн асбест жана минералдык кебездер колдонулат. Т-тын үстү жагында термометр жана вентиляция үчүн атайын жылчыкча бар. Т. эки катар эшикчеден турат; ички айнек эшикчесинен культуралардын өсүп өнүгүүсүн байкоо үчүн ылайыкташтырылган. Т-тын кошумча тешикчеси суу куюп туруу үчүн суу ченегич түтүкчө жана терморегулятор коюлган. Т-тын ичин стерилдөө үчүн ар түрдүү суюк дезинфекциялоочу каражаттар (70% - этанол, стерегенол жана башка) колдонулат.
Абуляйыс (Зианчурин району, Башкыртстан)
Абуляйыс — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Абуляйыс айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 427 киши. Почта индекси — 453391, ОКАТО коду — 80226805002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Викиказына
Викиказына (англ. Wikimedia Commons же жөн эле Commons) — акысыз пайдаланууга болгон сүрөт, үн жана башка медиа файлдардын онлайн кампасы. Ал Викимедиа фондунун долбоору.
Викиказынадагы файлдар бардык тилдердеги Викимедиа долбоорлорунда, анын ичинде Википедия, Викикитептер, Викисаякат, Викитүркүмдөр, Викибулактар жана Викижаңылыктар долбоорлорунда колдонулат, же болбосо сайттан тышкары пайдалануу үчүн түшүрүп алып пайдаланганга да болот. Кампа 41 миллиондон ашуун медиа файлдарды камтыйт. 2013-жылы июлда Викиказынадагы түзөтүүлөрдүн саны 100,000,000го жеткен.
Тарыхы
Долбоор 2004-жылы мартта Эрик Мөллер тарабынан сунушталып, 2004-жылы 7-сентябрда ишке кирген. Борбордук кампаны орнотуунун артындагы негизги түрткү — Уикимедиа долбоорлорунун жана тилдеринин арасындагы аракеттердин кайталанышын азайтуу каалоосу болгон. Анткени ошол эле файл Уикиказына жарык көргөнгө чейин ар кайсы уикилер тарабынан жүктөлүшү керек болгон.
Саясаты
Викиказынанын максаты — "коомдук доменди жана эркин лицензиялуу билим берүүчү медиалык мазмунду баарына жеткиликтүү кылган медиа файл кампасын камсыздоо. Ошондой эле ал Wikimedia Foundationнун ар кандай долбоорлору үчүн жалпы кампа катары кызмат кылат." "Билим берүүчү" деген сөздү "маалымат түрүндө болсун, же нускама түрүндө болсун, билимди камсыз кылуу" деген жалпы маанисинде түшүнүү керек.
Викиказынанын демейки тили англисче болуп саналат, бирок катталган колдонуучулар өздөрүнүн интерфейстерин башка жеткиликтүү колдонуучу котормолордон алып жөндөп алса болот. Көптөгөн мазмундук беттер, өзгөчө саясат беттери менен порталдар дагы ар түрдүү тилдерге которулган. Викиказынадагы файлдар MediaWiki'нин категория системин колдонуу менен категорияланат. Андан тышкары, алар көп учурда өз алдынча тематикалык галерея беттеринде жыйналат. Долбоор башында эркин тексттик файлдарды дагы өз ичине камтыса деген сунуш айтылып, алар Викибулак аттуу кичи долбоордо андан ары ишке ашырылган.
Талаш-тартыш жараткан мазмун
Сайт көп сандагы үйрөнчүк порнографияны камсыздаганы үчүн сынга алынып келген. Мындай файлдар көбүнесе жеке өзүнүн гана кумарын кандыруу үчүн сайтты пайдаланган эксгибиционисттер тарабынан жүктөлүп, аларга тилектеш администраторлор тарабынан мүмкүнчүлүк берилип келет. 2012-жылы BuzzFeed Викиказынаны "чочокторго толгон" деп сүрөттөгөн.
2010-жылы Wikipedia'нын тең түзүүчүсү Ларри Сэнгер "лоликон" катары белгилүү болгон балдардын сексуалдык сүрөттөрүн камсыздаганы үчүн Уикиказынанын үстүнөн Федералдык чалгындоо бюросуна (англ. FBI) арыз жазган. Бул тууралуу маалымат каражаттары айтып чыккандан кийин Уикиказынаны камсыз кылган Wikimedia Foundationнун негиздөөчүсү Жимми Уэлс өзүнүн администратордук макамын пайдаланып, Викиказына коомчулугу менен талкуулабастан эле бир нече сүрөттөрдү өчүрүп салган. Уэлс Викиказына коомчулугунун кескин нааразычылыгына ыктыярдуу түрдө сайттагы артыкчылыктарды алып салуу менен жооп берип, анын ичинде файлдарды өчүрүү мүмкүнчүлүгүн дагы жокко чыгарган.
Шаймандар
Убакыттын өтүшү менен башка Уикимедиа долбоорлору менен катар Уикиказынанын кошумча функциялары иштелип чыккан. Даниел Кинзлер жүктөлгөн файлдар үчүн тийиштүү категорияларды табуу ("CommonSense"), Уикимедиа долбоорлорунун арасында файлдардын пайдаланылышын аныктоо ("CheckUsage"), автордук укук тууралуу маалыматы жок болгон сүрөттөрдү табуу ("UntaggedImages") жана тийиштүү уикидеги өчүрүүлөр сыяктуу административдик иш-аракеттер тууралуу маалыматты жазып алуу ("CommonsTicker") үчүн колдонмо жазган.
"Commonist" сыяктуу адистештирилген жүктөп берүүчү шаймандар жана скрипттер көп сандагы файлдарды жүктөөнү жөнөкөйлөштүрүү үчүн түзүлгөн. Flickr сайтына жүктөлгөн эркин мазмундагы сүрөттөрдү карап чыгуу үчүн колдонуучулар пайдаланылбаган биргелешкен тышкы баа берүү жараянына ("FlickrLickr") катыша алышат. Ал Уикиказынага 10,000ден ашуун файлдардын жүктөлүшү менен жыйынтыкталган.
Сапаты
Сайтта эмгектердин сапатын аныктаган үч механизм бар. Биринчиси, "Өзгөчөлөнгөн сүрөттөр". Анда эмгектер номинацияга көрсөтүлүп, коомчулуктун өкүлдөрү номинацияны кабыл алып, же ага каршы чыгып добуш беришет. Бул жараян 2004-жылы ноябрда башталган. "Сапаттуу сүрөттөр" деп аталган дагы бир жараян 2006-жылдын июнь айында башталган. "Өзгөчөлөнгөн сүрөттөргө" караганда анын номинация жараяны жөнөкөйүрөөк. "Сапаттуу сүрөттөр" бир гана Уикимедианын колдонуучулары тарабынан жасалган иштерди кабыл алат. Ал эми "Өзгөчөлөнгөн сүрөттөр" NASA сыяктуу үчүнчү тараптардын дагы эмгектерин кошумча кабыл ала берет. Үчүнчү сүрөт баалоо долбоору "Бааланган сүрөттөр" деп аталат. Ал 2008-жылы 1-июнда башталган. Сүрөттөрдү техникалык сапатынын негизинде эле тандаган алгачкы эки жараяндан айырмаланып үчүнчүсү "өз түрүндөгү эң баалуу иллюстрацияны" таануу максатында ишке кирген.
Аталган үч жараян файлдардын жалпы санынын аз гана бөлүгүн (0,1 пайыздан аз) тандайт. Бирок, Викиказына професионалдык деңгээлден тартып жөнөкөй документалдык жана үйрөнчүк файлдар менен катар сапаты өтө начар болгон бардык сапаттагы файлдарды чогулта берет. Жалпысынан алганда, Викиказына мелдеш эмес, бул — жыйноо; файлдардын техникалык же чыгармачыл мыктылыгына караганда файлдардын сүрөттөлүшү, уюшулганы, ошондой эле баяндоочу, маалыматтык пайдалары актуалдуураак. Белгилүү бир кемчиликтери болгон файлдар жакшыртуу жана эскертүү үчүн тиркелет, ал тургай өчүрүү үчүн дагы сунушталат. Бирок бардык файлдарды системалык түрдө баалоо боюнча жараян жок.
2006-жылы сайт "Жылдын сүрөтү" аттуу алгачкы ачылыш таймашын өткөргөн. 2006-жыл ичинде "Өзгөчөлөнгөн сүрөт" болгон бардык сүрөттөр сынакка катыша алган. Ага Викимедиа кыймылынын мүчөлөрү эки айлампадан турган добуш берүү аркылуу добуш беришкен. Утуп алган чыгарма АКШ аба күчтөрүнүн учкучу тарабынан тартылып алынган кар каптап жаткан жердин үстүндөгү Уюлдук жаркырактын сүрөтү болгон. Сынак жыл сайын өткөрүлгөн иш-чарага айланган.
Ош уезди
Ош уезди - 1876–1924 жылдары Түркстан генерал-губернаторлугунун Фергана облусундагы администртивдик аймак.
Тарыхы
Кокон хандыгы Орусия империясыга кошулуудон кийин Фергана облусу түзүлдү жана 1876 жылы анын курамына кирген Ош уезди негизделген. Ош уезди борбору Ош шаары менен Фергана облусу курамында Түркстан генерал-губернаторунун 6 февраль 1876 жылдагы буйругу менен түзүлгөн. Ош уезди, борбору Ош шаары менен 25 253 чакырым калкы 59 760 адам, алардын ичинен Ош шаарында 1881 ж. болгону 3 950 адам 1049 түтүн жашаган, 1912 жылы болсо 45 миңден жогору, ошондой эле болжол менен 900 орус. Ош уезди жана Ош шаарында калктын саны өсүшү Фергана облусунун администрациясынын маалыматы боюнча жакшы байкалат, 1897 жылы Ош уездинде 161 640 киши, анын ичинде Ош шаарында 34 157 адам жашаган. 1 январь 1910 жылы Ош уездинде 193 382 адам жашаган. Ош уездине 6 болуштук жана 50 аксакалдык болгон.
Шаардын административдик башкаруусү уезд башчысына, орус армиясынын офицерине жүктөөлгөн. Ош уезди жана Ош шаарыны Фергана облусу аскер губернатору дайындаган офицерлер башкарган. Ош уезди башчысы бир эле убакта төмөнкүдөй функцияларды аткарган: шаар башчысы, полиция башчысы, земский башчысы, шаар башкармалыгы, салык төрагасы, оорукана комитети, уезд жана шаардык коомдук саламаттык комитети, казынаны ай сайын ревизиялоо, түрмө бөлүмдөрунө төрагалык кылуучу директор жана башкалар. 1912 жылга келип шаардын өкмөттүк мекемелери көп тармактуу, ар түрдүү жана структуралык так бөлүнгөн болгон. Бул уезд башчысы жана анын жардамчысы, алар бир эле убакта Ош уездин жана Ош шаарын башкарган, орус армиясынын офицерлери (тиешелүүлүгүнө жараша полковник жана подполковник), уезддик врачтар жана жер өлчөгүч, шаардык архитектор, участкалык жана полиция сакчылары, түрмөнүн башчысы, мировой судьялар болду.
Бара-бара Ошко ар кандай адистер жана чиновниктер келе баштады: Топорнин С.А. - 10-Түркстан аткыч батальондун (Ош гарнизонунун орус аскерлеринин) зардалы, Попов, И.И. - уезд жер өлчөгүчү, Томашевский Ж.Т. - курулуш башкармалыгынын инженери, Кондратьев Н.Н.- Ош аскер ооруканасынын биринчи башчысы, Глушков П.Я. - уезд ветеринариялык врачи, Орлов В.Ф орус-тузем мектеп башчысы, Яссинский А. И. - улук медициналык фельдшер, Приходько Б. Ф - Ош токойчулуктардын токой корукчусу, Ларионов. П. - Ош уезди башчысынын жардамчысы. Шаар башкармалыгынын депутаттары жана талапкерлери ар кандай убакта: Романенко А.Ф., Артемьев, Олифин Л.И. Попов, А.Г., Гречкин Н.А. жана көптөгөн башкалар болгон. Шаардагы тартипти полициячылар: Чикунов А.И., Муштин А.Н., Шпилевский А., Грехов Н., Марков В., Рыбальченко Ф.Г. жана башкалар сактаган. Ушул жерден россиялык окумуштуулардун: Федченко А.П. (1871), Ошанин В.Ф. (1876-1878), Мушкетов И.В. (1874-1877), Северцов Н.А. (1865-1867, 1877-1878), Иванов Д.А. Грумм-Гржимайло (1884-1887), Громбчевский Б.Л. (1889-1892), Костенко Л.Ф. (1876-1878), Зайцев В.Н., Корженевский Н.Л. (1903-1928) жана башкалардын Орто Азия жана Памир аймактарды изилдөө боюнча көптөгөн илимий экспедициялары башталган. Шаардык чарбаны шаардык депутаттар катышуусу менен уезд башчысы башкарган. Шаардын кирешелери 30 800 руб.