cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Таш
Памир тоого таянып... (Курама вариант, 1. 151). Орто Азия элдеринде салмакты жана аралыкты билгизген өлчөм. "Манас" эпосунда аралыкты билгизген гана өлчөм катары берилген. Бир таш 9000 кадамдан (6 км) 12000 кадамга чейин (8,5 км) Орто Азиянын ар кандай жерлеринде ар кыл болгон. Мисалы, 1858—59-ж. бир орус туткунунун жазып кеткени боюнча эмирдин жер өлчөгүчтөрү бир таш аралыкта 9000 кадамдан кийин таш үйүп отуруп белгилешкен. Ошол бир аралыкты Т. менен белгилегендиги үчүн өлчөмдүн өзү Т. деп аталган болуу керек. Т. сөзүнүн синонимдери — фереак, санг жана йигач. Т. түшүнүгү "Манаска" Орто Азия чөйрөсүндө киргени шексиз.
BAFTA
Британиялык кино жана телекөрсөтүү искусствосунун академиясы (BAFTA) – көз карандысыз кайрымдуулук уюму, ал кыймылдагы сүрөттүн көркөм калыптарын – Улуу Британиядагы кино, телекөрсөтүү жана оюндарды колдойт, өнүктүрөт жана илгерилетет. Жылдык сыйлоо аземдеринен тышкары BAFTA эл аралык бир жылдык окуу иш-чараларынын жана демилгелердин программасына ээ, ал таланттууларга семинарлар, мастер-класстар, стипендиялар, лекцияларды сунуш кылат жана Улуу Британия менен АКШ дагы насаатчылык программаларынан окууга жол ачып берет.
Өз алдынча башкаруу
Өз алдынча башкаруу — өз иштерин башкарууда кандайдыр бир уюмдашкан социалдык коомчулуктун өз алдынчалуулугу.
Өз алдынча башкаруунун административдик-аймактык бирдиги «жергиликтүү өз алдынча башкаруу» деп аталат.
Перманганатометрия
Перманганатометрия – эритмедеги өзгөрүлмө валентүү элементтерди KMnO4 стандарттуу эритмеси менен титрлеп аныктоо методу. П. төмөнкү реакцияларга негизделет: MnO4- + 8H++ 5 e D DMn2++4H2O жана MnO + 2H2O + 3е- D MnO2 + 4OH Окистендиргич стандарттык потенциалы 1-реакция боюнча +1,52в, 2-реакция боюнча +0,57в, титрант катары KMnO4 0,1 н. же 0,05н. эритмелерин колдонот. Титрлөөнүн акыркы чекинтин MnO4- ионун түсүнүн жоголушу же пайда болушу боюнча аныктайт. Эгерде титрант өтө суюлтулган эритмеси колдонулса, титрлөөнун акыркы чекитин редокси индикаторунун жардамы менен аныктайт. П. Fe2+, Ti3+ иондорун, оксалаттар, арсениттер, иодиддер, бромиддер, нитриттер, фосфиддер, пероксиддерди сульфиддер, сульфиттер, тиосульфаттар, гидразин жана көптөгөн органикалык  бирикмелерди щелочтук чөйрөдөн аныктоодо колдонулат.
Чоң Сед-Ю
Чоң Сед-Ю — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сибирчата-Яха дарыясынын оң жээгинен 67 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 26 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Деуш (Карайыдель району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Лакайлар
Лакайлар — чыгыш теги жагынан кыргыздар менен тектеш, этногенетикалык, этномаданий жактан башаты жалпылаш калк. Илимий адабияттарда «өзбек-лакайлар» деген ат менен да белгилүү. Белгилей кетчү маселе, Тажикстандагы акыркы эл каттоолордо лакайлар «өзбек» деген кошумча, таңууланган жасалма аттан баш тартышты деген маалыматтар бар. Чындыгында эле, мындай мисалдар орто азиялык түрктөргө, карлуктарга, барластарга, каракалпактарга, отурукташкан кыпчактарга, курамаларга, иран тилдүү жана башка ушундай сыяктуу этнографиялык топторго да мүнөздүү көрүнүш.
Лакайлар деген ат менен белгилүү болгон бул этностук топ орто кылымдардан Тажикстандын, Өзбекстандын түштүк тарабындагы, ал эми айрым топтору Афганистандын түндүгүндөгү чек арага жамаатташ аймактарды байырлап келишет. Лакайлар боюнча илимий адабияттарда Н.А.Аристов, И.П.Магидович, Н.Г.Маллицкий, Д.К. Писарчик, Бурхан-уд-Дин хан-и Кушкеки, Ф.И.Льютко, Д.Н.Логофет, А.Панков, А..Борис, А.П.Хорошкин, Н.И.Гродеков, В.В.Бартольд, совет доорундагы көрүнүктүү тарыхчылар М.Е.Массон, Б.Х.Кармышева, К.Ш.Шаниязов, жана башкалар тарабынан жүргүзүлгөн иликтөөлөрдү эскере кетүү абзел. Айрым статистикалык маалыматтар боюнча лакайлардын жалпы саны жүз миң чамалуу. Лакайлар жердин аталышына байланыштуу келип чыккан эки ири топко бөлүнүшөт: хисари лакай жана кулоби лакай. Гиссардык лакайлар эсенкожо жана бадраклы, ал эми кулоби (куляби, балжуан) лакайлар «байрем» жана «төрт уул» деген ири уруулук топторго бөлүнүшөт. Бул этностук топ боюнча этнограф А.Х.Кармышева бир катар иликтөөлөрдү жүргүзүп келди. Лакайлар жашаган аймактагы маданий-этностук чөйрөгө өзгөчө көңүл буруу зарыл. Ушул эле аймакты мекендешкен коңурат, катаган, карлук, дүрмөн, барлас, түрк жана башкалар чыгыш тектери азыркы мезгилге чейин илимий тастыктоону талап кылып келет. Лакайлардын теги жана алардын бул аймакты байырлап калышы жөнүндө илим чөйрөлөрүндө жалпы, ары бирдей көз караштар жок. Айрым изилдөөчүлөр (И1.П.Магидович) лакайларды араб жеңип алууларынын мезгилинде карлуктар менен бирге келишкен дешсе, кээ бирлери Шейбани хандын жетекчилиги астында журт которушуп келген көчмөн-өзбектердин бир бөлүгү катары карашат (А.Борис, Д.Н.Логофет, А.Панков). Айрымдары, 13-к. Чыңгыз хандын көчмөн ордолору менен чогуу журт которушкандыгын, бул эл болсо Лакай аттуу аскер башчысынан тараарын белгилешет. М.Е.Массон карлуктар 8-к. эле лакайлар менен кошуна турушкан деген пикир айтат. Арийне, бул көз караш тактоолорго муктаж. И.П.Магидович өз иликтөөсүндө лакайлардын этнонимиясынын казактар менен айрым параллелдүүлүктөрүнө таянып, лакайларды байыркы түрк тилдүү аргындардын бир бөлүгү деген тыянакка келет. Бул көз карашка да аяр мамиле жасоо зарылдыгын белгилегибиз келет. Б.Х.Кармышева «История народов Узбекистана» аттуу коллективдүү эмгектин авторлоруна өзүнүн пикирлеш эместигин билдирет. Андыктан, эмгектин авторлору лакайларды уйгур, түркмөн, түрк, карлуктар менен катар аталган аймактын түптүү (автохтондуу) элдери катары карашат. Автор эмгектеги илимден алыс турган божомолдоолорду кескин сынга алган. Мындан сырткары изилдөөчүлөр лакайлардын карлуктардан, «көчмөн-өзбектер» деп аталган семиз, кесамир, муса базари, дүрмөн, барластардын тили материалдык маданияты, кала берсе антропологиялык (лакайларда монголоиддик тип басымдуулук кылат) жактан өзгөчөлөнүп турарын белгилешет. Аталган этностук топ (лакайлар) тоолуу аймактарды байыр алышкандыктардан улам, жашоо-тиричилигинде каада-салттарында, чарба жүргүзүүнүн ыкмаларында көчмөндөргө гана мүнөздүү болгон салттуу маданиятты сактап калган.
Кичи Кайла
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское ([[Томск облусу)|Зырянское]] айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
1991
1991 (бир миң тогуз жүз токсон биринчи) жыл - биздин замандын 1991-жылы, 2-миңжылдыктын 991, ХХ кылымдын 91, ХХ кылымдын 10-онжылдыгынын 1 жана 1990-жылдардын 2-жылы болуп эсептелет (ислам календары боюнча 1411—1412).
Негизги окуялар
Бул жыл "Кансыз согуштун" бүткөн жылы деп эсептелинет, СССРдин таркашы жана анын негизинде 15 жаңы көз каранды мамлекеттердин пайда болушу, Югославиянын бөлүнүшү жана анын ичиндеги мурунку өлкөлөр ортосундагы согуштук иш-аракеттер, АКШ башында турган 34 өлкөдөн түзүлгөн эл аралык коалиция БУУнун көмөгү астында 1990-жылы Кувейтти баып алган Иракка каршы согушу менен тарыхта калды.
1991-жыл жана Кыргызстан
1991-жылы Кыргызстандын тарыхында эң маанилүү окуя болду, 31-август күнү «Мамлекеттин көз карандысыздыгы жөнундө» Декларация кабыл алынып Кыргыз Республикасы коз карандысыз, эгемендуу демократиялык мамлекет катары салтанаттуу жарыяланган. Коз каранды эместиктин шартында 1991-жылы 12-октябрда Аскар Акаев жалпы элдик шайлоодо Кыргыз Республиканын Президенти болуп шайланган.
Президентти шайлоо жана «Мамлекеттин көз карандысыздыгы жөнундө» Декларация
Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинде 1991-ж. 31-августта “Мамлекеттик көз карандысыздыгы жөнүндө” Декларация кабыл алынып, Кыргыз Республикасы көз карандысыз, эгемендүү демократиялык мамлекет катары салтанаттуу жарыяланган. Көз каранды эместиктин шартында 1991-ж. 12-октябрда Аскар Акаев жалпы элдик шайлоодо Кыргыз Республикасынын Президенти болуп шайланган. Кыргыз Республикасынын Президентинин Указы менен 1991-ж. 20-октябрда Мамлекеттик коопсуздук жоюлуп, анын ордуна Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитети, ал эми 3-декабрда Кыргыз Республикасынын Улуттук Гвардиясы түзүлгөн. 1991-ж. 8-декабрда Минск шаарына жакын Беловеж токоюндагы өкмөттүк резиденциясында Беларусь Республикасы, Россия Федерациясы жана Украина Көз каранды эмес Мамлекеттердин шериктештигин түзүү жөнүндөгү келишимге кол коюшат. 1991-ж. 21-декабрда Алматыда Беларусь Республикасы, Россия Федерациясы, Украина, Азербайжан, Армения, Казакстан, Кыргызстан, Молдавия, Тажикстан, Түркстан жана Өзбекстан КМШны түзүү келишимине кол коюшкан. 25-декабрда М. С. Горбачев СССРдин жоюлгандыгына байланыштуу СССРдин Президентинин милдетин аткарууну токтоткондугун билдирген.
Тамаша (Кадамжай району)
Тамаша — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Көтөрмө айыл аймагына кирет.Тоолуу кооз айылдардын бири.
Калкы
Калкы ― 3000 (2022-жылы) киши, 2009-жылы — 699 киши.
Өз алдынча туризм
Өз алдынча туризм — туристтер өз алдынча уюштурган, жер которуунун жигердүү ыкмаларын пайдалануу менен саякаттоо же жер которуп жүрүү.
Итал, Иоанн
Иоанн Итал (11-кылымдын экинчи жарымы) – византиялык философ, Михаил Пселлдин шакирти.
Анын Аристотелдин окуусуна болгон кызыгуусу чиркөө менен конфликтешүүгө алып келген. Иоанндын еретиктик тезистери 1082-жылы анафемага (гр. anathema – чиркөөдөн чыгарып салуу менен коштолгон каргыш жазасы) тартылган.
Аэродинамикалык каршылык
Аэродинамикалык каршылык — абада кыймылда болгон нерсеге аракет этүүчү аэродинамикалык күч. Ал нерсенин кинетикалык энергиясынын кайталангыс жылуулук энергиясына өтүшүнөн пайда болот. Аэродинамикалык каршылык - учуучу аппараттын эң негизги мүнөздөмөлөрүнүн бири. Алардын учуу-техникалык ырааттуулугун, айрым учурда алардын кыймылдаткычынын керектүү тартуу кубаттуулугун аныктайт. Ал нерсенин формасына, өлчөмүнө, кыймыл багытына, кыймыл ылдамдыгына, чөйрөнүн касиеттерине жана абалына көз каранды. Кинетикалык энергиянын чачырашы жана жылуулук энергиясына өтүүсү агымдын куюнга айлануусунан, согуу толкунунун пайда болушунан жана беттердин аэродинамикалык ысышынан келип чыгат. Идеалдык кысылбас суюктукта куюндун жана согуу толкунунун пайда болушу мүмкүн эмес, ошондуктан теорияда аэродинамикалык каршылык пайда болбойт.
Токката
Токката (итал. toccare – тийер тийбес, колду учкай тийгизүү) - көбүнчө клавишалуу музыкалык аспаптарга ылайыкталып жазылган- марш мүнөздөгү музыкалык чыгарма. 16-кылымда калыптанган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Пикуа (Огайо)
Пикуа (Огайо) (Piqua) — Огайо штатынын Miami округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 20738 киши. Болжолдуу аянты - 28.3 км². FIPS коду — 39-62848.
Таш-Акыр
Таш Акыр — элдик уламыш боюнча Манас баатыр Алайды тажик каны Шоорук кандан бошотуу үчүн урушка бара жатып аты Аккулага жем жедирген түбү анчалык чуңкур эмес, акыр сыяктуу жалпагыраак таш.
Таштардын арасында жайгашкан Т. а. Өзгөн району Жазы суусунун боюндагы Ана-Кызыл айлынан 5 км алыстыктагы жайлоо жерде. Эл арасында "Аккула таш акырдан жем жеген, Ак-Башаттан суу ичкен" деген сөз айтылып калган.
Кармасан (Уфим району, Башкыртстан)
Кармасан — Башкыртстандын Уфим районундагы айыл, Кармасан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 728 киши. Почта индекси — 450582, ОКАТО коду — 80252823001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Аэродинамикалык коэффициенттер
Аэродинамикалык коэффициенттер - суюктукта же газда кыймылдаган нерсеге аракет эткен аэродинамикалык күчтү жана моментти мүнөздөөчү өлчөмсүз чоңдуктар. Аэродинамикалык күчтөрдү жана моменттерди өлчөмсүз аэродинамикалык коэффициенттер түрүндө туюнтуу аэродинамикалык изилдөөгө жана эсептөөгө чоң таасир берет, аларды бир топ жөнөкөйлөтөт. Жапыз, үн ылдамдыгынан жай учкан, мах саны М<0,2 барабар чоң учуучу аппараттарда аэродинамикалык коэффициенттер анын формасына жана башкага көз каранды. Жалпы учурда аэродинамикалык коэффициенттер газдардын илээшкектигин, кысылуусун жана жылуулук сыйымдуулугун мүнөздөгөн өлчөмсүз окшоштук ченемдерине көз каранды.
Токомбаева Гүлмира Асанбековна
Токомбаева Гүлмира Асанбековна (1952-ж. т., Фрунзе ш.) - пианист. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1985). Борбордук музыкалык мектепте окуп жүргөндөн баштап ар кандай юбилейлик концерттерге катышат. КМШ өлкөлөрүндө жана Тунисте, Швецияда, Швейцарияда, Польшада, Германияда, Түркияда гастролдо болгон.
Дүйнөлүк, орус, кыргыз композиторлорунун ар кандай жанрдагы чыгармаларын аткарат.
1998-жылдан тартып Түркиянын Анкара консерваториясында педагог болуп иштейт.
Маанаев, Эгемберди
Маанаев, Эгемберди (1933-ж. туулган). Тарых илимдеринин доктору, профессор. 1963-ж. Каратегин кыргыздарынын этностук тарыхы, этногенези, этнографиясы, салттуу маданияты боюнча кыргыздын улуттук илимпоздорунун ичинен эң алгачкы жолу тарых илимдеринин кандидаты илимий даражасын коргогон. Кыргыз Мамлекеттик университетинин тарых бөлүмүн аяктаган. Советтик-партиялык уюштуруу иштеринде эмгектенген. Кыргызстан КП Тарых институтунда илимий кызматкер, Кыргыз Мамлекеттик кыз-келиндер Педагогикалык институтунда проректор болуп иштеген. Учурда И.Арабаев атындагы Кыргыз Педагогикалык университетиндеги Тарых жана социалдык-коомдук илимдер институтун жетектейт. Каратегин кыргыздары жана алардын этностук тарыхы, жайгашуу ареалы, этнографиясы боюнча бир катар эмгектерди жарыкка чыгарган. Кыргыз мамлекеттүүлүгү, эл агартуучулары жана башкалар боюнча эң алгачкы илимпоз-инсандарды иликтеп, бир катар илимий басылмалардын чыгышына авторлош болгон. Кыргыз элинин этностук тарыхы, этногенези, этнографиясы жана башка маселелер боюнча докторлук, кандидаттык диссертацияларды жетектейт- Кыргыз Республикасындагы тарых жана коомдук илимдердин окуу-илим борборлорунун өнүгүп калыптанышына жигердүү салым кошуп келүүдө.
Маасы — жумшак булгаарыдан ултарылган кийүүгө өтө ыңгайлуу, жумшак, такасыз жасалган, кончтуу бут кийим, кепич менен кийилет. Маасы таманы, башы жана кончтон турат. Кончу калың териден жасалат. Эгерде кончу жука болсо, ичине чүпүрөк астарланат. Кыз-келиндердин маасылары кооздолуп атайын улуттук колориттеги оймолор түшүрүлөт. Маасы бычылып тигилишине карай «эки жактуу маасы» (мунун оң же сол пайы болбойт) «бир жактуу маасы (мунун оң-сол пайы болот) деп бөлүнөрү маалым. Кандай териден ултарылганына карай намеркен маасы, булгаары маасы болуп бөлүнөт. Маасы чыгыштын башка калктарына (тажик, уйгур, өзбек жана башка) байыртадан кеңири тараган. Учурда маасыны негизинен жашы улгайган адамдар киет.
Антимилитаризм
Антимилитаризм (гр. anti- каршы, militaris – согуш) – улуттук, регионалдык, дүйнөлүк масштабда, мамлекеттердин ортосундагы ички жана тышкы карама-каршылыктарды чечүүдө зордук-зомбулук жоболорун колдонууга каршы идеянын тегерегинде бириккен ар түрдүү социалдык күчтөрдүн саясий кыймылы. Э. Роттердамский өзүнүн «Жалобы мира» трактатында, И. Кант «О вечном мире» трактатында согуш жана милитаризмди ашкерелешкен. Экинчи дүйнөлүк согуш мезгилинде, өзгөчө «кансыз согуштун аякташы» менен антимилитаризм күч алып, жаңы мүмкүнчүлүктөр пайда болду. СССРдин жоюлушу, социалисттик жана капиталисттик согуш системаларынын атаандаштыгы, жарыша куралдануусу токтогондон баштап, дүйнөлүк масштабда согушту болтурбай коюу аракети күч алып, антимилитаризмдин өнүгүшүнүн жаңы этабы башталды.
Колдонулган адабияттар
"Саясат таануу: энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү.Асанов, жооптуу редактор: А.Акунов. Бишкек - 2004. ISBN 9967-14-011-9
Ди...
Ди...  (гр. di...) – жалганган сөзгө «эки жолу», «эки катар» деген маанини берүүчү сөз алды мүчө (Мисалы, диглоссия, диморфизм, диод жана башка).
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Алымгазы Конушбаев
Конушбаев Алымгазы (1942-ж. т., Ысык-Көл району, Темир айылы) — сүрөтчү-жасалгалоочу. Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер (1992). Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыктын лауреаты (2022).
1965-ж. Бишкек сүрөтчүлер окуу жайын бүткөн. 1965-жылдан Кыргыз мамлекеттик драма театрында сүрөтчү-жасалгалоочу, 1972-жылдан ошол эле театрда улук сүрөтчү-жасалгалоочу. 1974-жылдан Ош кыргыз драма театрында башки сүрөтчү. Ал төмөнкү спектаклдерди жасалгалаган: «Ак Кеме», «Коммунист Танабай Бакасов» (Ч. Айтматов), «Отелло», «Он экинчи түн» (В. Шекспир), «Ак Мөөр», «Эр Төштүк» (Ж. Садыков), «Ашырбай», «Алдар көсө» (Т. Абдумомунов), «Түпкүрдө» (М. Горький), «Жаңыл Мырза» (А. Куттубаев, К. Маликов), «Курманбек» (К. Жантөшев), «Текшерүүчү» (Н. Гоголь), «Болот кантип курчуду» (Н. Островский), «Күнөстүү арал» (М. Гапаров), «Байыркы жомок» (М. Байжиев) жана башка. Ал «Ашырбай» (1985), «Эр Төштүк» жана «Ак Мөөр» (1992) спектаклдеринин жасаласы үчүн Республикалык конкурстун жеңүүчусү. М. Рыскулов атындагы сыйлыктын лауреаты.
2019 футбол боюнча Азия Кубогу
2019-жылдагы АФК Азия Кубогу — Азия футбол конфедерациясынын курамындагы өлкөлөрдүн, улуттук курамалар арасындагы футболдук турнири. 17-жолу өтүүчү мелдеш, Бириккен Араб Эмирликтеринин төрт шаарында өтөт. Азия Кубогунда биринчи жолу 24 улуттук курама катышат.
Стадиондору
Азия Кубогунун оюндары, Бириккен Араб Эмирликтеринин 4 шаарында жайгашкан, 8 стадионунда өтөт.
Көгарт
Көгарт (фарсыча кух – бийик жана байыркы кыргыз тиилнде арт – ашуу; бийик ашуу маанисинде) – Сузак району аркылуу аккан суу. Кара-Дарыянын оң куймасы. Узундугу 105 км, алабынын аянты 1370 км2. Фергана тоо тизмегинин түштүкбатыш капталынан башталып, Көгарт өрөөнү аркылуу агат. Ири куймалары: Кызыл-Суу, Кара-Март, Үрүм-Башы, Жошо, Кара-Алма ж. б. Кар, булак жана жамгыр сууларынан куралат. Жылдык орточо чыгымы 18,3 м3/сек, эң азы январда 5,43 м3/сек, эң көбү май айында 58,8 м3/сек. Суусу апрелде кирип, августта тартылат. Сугатка пайдаланылат. Боюнда Мундуз, Жоон-Күнгөй, Сузак ж. б. кыштагы жайгашкан.
Шнайттенбах
Шнайттенбах - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Амберг-Шульцбах (район)|Амберг-Шульцбах районуна карайт. Жогорку Пфальц административдик округуна тиешелүү. Калкы – 4254 (2013-ж.). Аянты – 62.55 км2.
Ачык билим берүү булактары
Ачык билим берүү булактары (англ. Open educational resources; OER) - эркин, жеткиликтүү, ачык лицензиялашкан тексттер, массалык маалымат каражаттары жана башка санариптик активдер. Алар окутуу жана үйрөнүү, баалоо жана аңдоо, ошондой эле изилдөө максаттары үчүн пайдалуу. Бул ачыктык кыймылы сырттан окуу / аралыктан окуудагы негизги тенденция. OER'де файлдардын ачык форматтарын универсалдуу колдонуу жок.
Ачык билим берүү булактарын өнүктүрүү жана жылдыруу көп учурда альтернативдүү же кеңейтилген билим берүүчү парадигманы көрсөтүүнү каалоодон улам болот.
OER саясаты
Ачык билим берүүчүлүк булактардын саясаты - билим берүүчү мекемелерде ачык мазмунду жана практиканы колдонуусуна карай жетектөөчү органдардын кабыл алган принциптери. Көптөгөн саясатчылар мамлекет тарабынан каржыланган булактар ачык лицензия алышканын талап кылышат. Мындай саясат өлкөдө, райондо же жергиликтүү деңгээлде болот.
Creative Commons билим берүү саясаты тармагында 95 учурдагы жана сунуш кылынган бүт дүйнөнүн ачык билим берүү саясаттары бар ачык реестрге ээ.
Creative Commons жана бир нече бөлөк ачык уюмдар Ачык Саясаттын Торун кое беришти. Аны менен коомдук жакшы нерселерди алга жылдырган ачык саясаттар жана практикаларды түзүп, киргизип, ачык саясатты жактоочуларга, уюмдарга жана саясатчыларга колдоо көрсөтүп, саясаттын ачык мүмкүнчүлүктөрүн байланыштырып жана ачык саясат маалыматын бөлүшүүгө түрткү болгулары келишет.
Нылды, суу
Нылды, суу - Чырканакты, Распай – Карабуура районундагы суу, Талас дарыясынын оң куймасы. Узундугу 35 км, аянты 281 км2. Кыргыз Ала-Тоосунун батыш бөлүгүнүн түштүк капталынан башталат. Куралуу аянтынын орточо бийиктиги  2490 м. Жалпы уздугу 108 км келген 30 куймасы бар. Ирилери: Утур (11 км), Коргонташ (11 км), Ачыкташ (14 км). Кар (90 %), жамгыр (10 %) сууларынан куралат. Март–август айларында суусу ки рет, сен тяб рь – ап релд е тартылат. Көп жылдык орточо чыгымы 0,79 м3/сек, суусу мол май айыныкы 2,58 м3/сек, суусу тартыш январь – февралда 0,25 м3/сек, эң көпч ыгымы 14,3 м3/сек. Айрым жылдары январь, июль, август айларында соолуп калат. Сугатка пайдаланылат. Нарындан 2,33 м3/сек суу өткөрүүчү 6 канал башталат. Боюнда Нылды кыштагы жайгашкан.
Өз ара инвестициялык фонд
Өз ара инвестициялык фонд — өзү чыгарган акциядан түшкөн акчаны башка компаниялардын баалуу кагаздарына чегерүүгө пайдаланган инвестициялык компаниянын түрү; адатта бир компаниянын 5—10 % акциясына ээ болот, холдингден ушунусу менен айырмаланат; мындай инвестициялар учурдагы базар бааларынан улам эсепке алынат.
Дзюдо
Дзюдо – (япончо дзю – жумшактык, до – жол) – спорт күрөшүнүн бир түрү. 19-кылымдын аягында Японияда жиу-жицудан өркүндөтүлүп, спортко айландырылган. 1882-ж. япондук окумуштуу Дзигоро Кано негиздеген. Машыгуу булчуңдарды жана муундардын кыймылдуулугун өөрчүтүүчү көнүгүүлөрдөн, аны өнөгү менен иштеп чыгуудан жана үйрөнгөнүн бышыктоодон турат. Кооптуулуктан сактоо көнүгүүлөрүнө өзгөчө көңүл бөлүнөт. Дзюдодо талуу жерге уруу, муундарды толгоо, муунтуу жана башка ыкмаларга уруксат берилет. Дзюдо өзүн коргоонун жана кол салуунун өркүндөтүлүп, спортко айландырылган япондук системасы. Спортсмендерге «кю» (разряд) даражалары (6-кенжеден 1-жогоркуга чейин) ыйгарылат. Даражаларына ылайык түрдүү түстөгү белбоо тагынышат (Мисалы, 6дан 4-гө чейинки даражадагылар – ак, 3төн 1ге чейинкилер – күрөң). Өнөрүн андан ары өркүндөткөндөр «1-дан» (чеберчиликтин 1-деңгээли) алат да, кара түстөгү белбоо тагынуу укугуна ээ болот. Кара белбоо ээ болгондордун 10 даражасы белгилүү. Мыкты спортчулар 7-данга гана жетиши мүмкүн. Ал эми калган даражалар административдик иш-чаралар жана дзюдого кошкон салымы үчүн ыйгарылат. 1-дан даражасы боюнча спорт чебери менен бирдей. Алгач машыгуулар жана мелдештер жерге төшөлгөн саман маталарда (татами) өткөн. Учурда татами заманбап материалдардан жасалат. Машыгуучу «дзюдоги» (кимоно) жана шым кийип, белбоо курчaнат. Дүйнөгө дзюдо алгач 1930-жылдардан, 2-дүйнөлүк согуштан кийин кеңири тарай баштаган. Дзюдонун Эл аралык федерациясы 1952-ж. түзүлүп, 150 мамлекетти бириктирет. Дзюдо боюнча Европа чемпионаты 1951-жылдан, дүйнөнүкү 1956-жылдан (Токио) өткөрүлүп келет. Ал 1964-жылдан баштап Олимпия оюндарынын программасына кирген. Мелдешке катышуучулар 60, 66, 73, 81, 90,100 кг жана андан жогорку чоң салмактарга бөлүнөт. Дзюдонун айрым ыкмалары самбо күрөшүнө окшош. Кыргызстанда дзюдону А. Г. Задворный негиздеген, 1973-жылдан өнүгө баштаган. Көрүнүктүү спорт чеберлери: А. Смагулов (2000, Сидней олимпия оюндары, коло медаль), В. Сергеев (Олимпия оюндарынын катышуучусу, 1996; 2000), А. Юнусов (20-кылымдын мыкты спортчусу), Д. Максутова жана башка.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Пестициддер
Пестициддер – (латын тилинен   Pestis- жугуштуу жана caedo – жок кылуу) – өсүмдүк   илдеттерине, отоо чөптөргө, жыгач, жүн, тери, дан жана дан-азык-түлүктөрүнүн зыянкечтерине, мал мителерине, ошондой эле адам жана жаныбарлар коркунучтуу ооруларын таратуучуларга каршы күрөшүү үчүн колдонуулучу химимялык  каражаттар. П. орг., органикалык эмес бирикмелер ар кандай тобу кирет. Таасир этүү объектилерине жараша П.: гербицид, инсектицид, зооцид, фунгицид, бактерицид, лимацид, дефлорант, ретардант, реппелент, дефолиант, десиканттар. Гербициддер – айыл чарбада отоо чөптөрүн жок кылуу үчүн колдонулат. Инсектициддер – зыяндуу курт- кумурскаларга каршы күрөшүүдө, (чычкан, арс чычкан, суур ж.б.); фунгициддер – өсүмдүктөр козу-карынча ооруларын козгоочуларына каршы күрөшүүдө; бактерициддер – өсүмдүктөр бактерия ооруларына каршы; лимациддер – ар түрдүү топтогу моллюскаларга каршы, ашыкча гүлдөрүн жок кылууда; өсүү процессин теске салууда; курт-кумурскаларды, кемирүүчүлөрдү жана башка коркутуп качыруу үчүн; жалбырактарын кургатуу үчүн; өсүмдүктөрдүн жалбырактарын түшүрүүдө колдунат. П. адам жана жаныбарга (аары, кумурска) зыяндуулугу аз, ал эми зыянкечтерге уулуу таасири жогору болуш керек. П. зыянкечтерге ичеги–карын, тери, дем алуу жолдору ж.б. аркылуу өтөт. П. ашык берилсе өсүмдүктү күйгүзүп, түшүмдүүлүгүн азайтат. Пайдалуу курт-кумурскаларга зыян келтирбес үчүн үрөндү себүү алдында П. менен дарылоо натыйжалуу. П. атайын айыл чарба машиналарынын же авиациянын жардамы менен чачылат. П. менен иштөөдө атайын кийим берилет, ооруулуу адамдарды, 18 жашка чыга элек өспүрүмдөрдү, кош бойлуу жана жаш балалуу аялдарды иштетүүгө тыюу салынат.
Кудайбергенов Т.Т.
5-июнь
5-июнь — Григорий календары боюнча 156-күнү (толук жылда 157), жылдын аягына чейин 209 күн бар.
Тетрахорд
Тетрахорд (грек. tetrachordon -төрт кылдуу) - кварта көлөмүндөгү төрт баскычтуу добуш катары. Тетрахорд байыркы гректердин лад түзүлүшүнүн негизин түзгөн. Добуш катарынын четки баскычтарын гректер гестот(турукгуу), эң бийик баскычты гегомон (жетекчи) ж. б. деп аташкан. Мажордук, минордук түзүлүштө Тетрахорд октавалык ладдын өздүк бөлүгү болуп эсептелет.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Диабет
Диабет — (гр. (diabetēs — өтүп кетем), заараны көп бөлүп чыгарма, суусатма оорунун жалпы аты. Ал кант жана кантсыз диабет болуп бөлүнөт.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Петролей эфири
Петролей эфири (нефть эфири)-негизи 5,6 көмүртек атому бар чектүү углеводороддон турган жеңил углеводороддор аралашмасы. Түссүз суюктук. Нефть менен кошо чыгуучу газдар, нефтини буулантып айдоонун жеңил фракцияларынан жана крекинг продуктуларынан, көмүртек оксиди (II) жана суутектен менен каталитикалык синтездөө ыкмасынан алынат. Кайноо температурасы 40-800С. Майлар, чайырлар, кээ бир эфирлер, целлюлозанын эриткичи катары колдонулат.
Өз ара камсыздандыруу
Өз ара камсыздандыруу — жарандар менен юридикалык жактардын өз мүлктөрүн жана башка мүлктүк кызыкчылыктарын, өз ара негизде өз ара камсыздандыруу коомдорун түзүү жана аларга бул үчүн зарыл каражаттарды топтоо менен камсыздандыруу.
Өз ара камсыздандыруу жолу менен сөзсүз камсыздандырууну ишке ашырууга мыйзамда каралган учурларда жол берилет.
Иоанэ Петрици
Иоанэ Петрици (11–12-кылымдар) – грузин философу, неоплатонизмдин өкүлү, Проклдын жолун жолдоочусу. Петринин ишмердүүлүгү Константинополь шаарында өттү, бул жерде Иоанн Италдын философиялык ийрими, Петрицонедеги (Бачково, Болгария) жана Гелаттагы (Грузия) академиялар менен тыгыз байланышта болгон. Проклдын, Аристотелдин эмгектерин, Эместик Немисийдин «Адамдын табияты тууралуу» деп аталган чыгармасын грузин тилине которгон.
Тенор
Тенор (итал. tenore - үндүн биртүрдүү чыңалышы) –
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Пиколиндер
Пиколиндер, метил пиридин – пиридин гомологдору; үч изомери тең белгилүү (a, b, g-П); пиридин жыттанган түссүз суюктук tб.э.-66,6; жана -17,7 ж-а-4,30С, tк- 129,4; 144,0 жана 145,30 С. Сууда, органикалык эриткичтерде жакшы эрийт. Пиридинге караганда күчтүү негиздер. П-ди окистендирүүдөн никотин, изоникотин к-талары, кордиамин, пиридоксин жана башкалар алынат.
Аэродром
Аэродром (аэро ... жана грекче dromos - жүгүрүү, күүлөнүү оруну) - негизинен самолёт, вертолёт учуруу, кондуруу, башкаруу, орунга жайгаштыруучу жер бөлүгү менен курулуштар жана жабдуулар комплекси. Аэродром эки бөлүктөн (учуу-конуу зонасы жана анын үстүндөгү аба мейкиндиги) турат. Учуп-конуу зонасы учуп-конуу талаасын жана аба жолунун тилкесин камтыйт. Анда бир же бир нече учуп-конуу тилкеси, башкаруу жолдору, перрондор, учуучу аппараттар жайгаштырылуучу орун болот. Учуп-конуу тилкесинен учуучу аппараттар учат жана ага конот. Ири аэродромдо узундугу 1000-5000 м, туурасы 200-400 мден 26 учуп-конуу тилкеси болот. Аба жолу самолётту учуруп жана кондуруу багытында учуу-конуу тилкесинен учуп чыккан (же конуучу) аба мейкиндиги. Аэродром самолётторду тейлөөсүнө, аянтынын өлчөмүнө, аянтына төшөлгөн плиталарга жана башка параметрлерине байланыштуу 5 класска бөлүнөт. Учуучу аппараттардын үзгүлтүксүз учуп туруусун жана учуу коопсуздугун камсыздоо максатында аэродром радио- жана жарык берүүчү техникалык каражаттар менен жабдылат. Абарайы бүркөктө самолёттун учуп-конуу коопсуздугун камсыз кылуучу радиомаяк (курстук, глиссаддык, маркердик) системасы менен камсыздалат. Абада учуу кыймылын башкаруу радиолокациялык көзөмөлдөө жана радио байланыш каражаттары менен ишке ашырылат. Аэродром жарандык жана аскердик болуп бөлүнөт. Жарандык аэродром - аэропорттун негизги курамдык бөлүгү; ал жүргүнчү, жүк, почтону аба менен ташуучу, ар түрдүү авиациялык жумуштарды (токой өртүн өчүрүү, айдалма өсүмдүктөрдү зыянкечтерден коргоо, оорулууларды ташуу жана башка) аткаруучу самолёт, вертолётторду тейлейт. Аскердик аэродромдо негизинен согуш аракеттерин, чегара кызматын, табигый кырсыктардан жабыркагандарга жардам көрсөтүү жана башка кызмат аткаруучу самолёт жана вертолёттор жайгаштырылат.
Акташ city
Акташ - Кыргыз Республикасынын саясий, экономикалык, илимий, өнөр жай жана маданий борбору жана өлкөдөгү эң ири шаары. Өзгөчө бир административдик бирдиги. 1878-жылы негизделген. Аянты 12,7 миң га. Калктын саны - 4,4 миңге чукул (2012). Баткен, Сай-Маала шаарларына окшобой, калктын арасында орус тилинде сүйлөшкөндөрүн пайызы жогору.
Кыргыз Республикасынын түштүк-батыш тарабындагы өзгөчө кооз, таза жана ажайып шаар. Шаар аймагы 127,3 чарчы чакырым түзөт. Акташ. Баткен өрөөнүнүн ортосунда деңиз деңгээлинен 700-940 метр жерде жайгашкан.
Маалымат чогулткан, изилдөө жүргүзгөн жана жарыялаган: Профеесор, Доктор. Айпери Аскарова
Ябалаха, Мар
Ябалаха, Мар (1317-ж. өлгөн) – несториан динин (христиандык бир нукту) туткан кечил. Кытайда туулган. Улуту уйгур; өз аты Маркос. 1278-ж. Маркос өзүнүн досу Барсаума деген ханбалыктык (бээжиндик / пекиндик) уйгур жигит менен бирге несториандардын ыйык шаары Иерусалимге зыярат кылууга жөнөгөн. Ханбалыктан таңгуттардын жери аркылуу Кашкарга жана Таласка (бул жерди Хайду хан бийлеп турган), андан соң Хорасан менен Азербайжанга (борбору – Марага шаары), Арбела менен Аниге өтүшкөн; жолдо каракчылардан Иерусалимге өтө алышпай, кайра артка кайтышкан. Марага шаарында несториандардын чиркөө башчысы («мар») Маркоско «Ябалаха» деген диний ысым берип, Түндүк Кытайдагы нестоирандардын саны митрополити кылып дайындоону чечет. Көп узабай Багдад шаарында чиркөө башчысы каза болгодон кийин анын ордуна моңгол, кытай жана түрк тилдерин жакшы билген бүткүл несториандардын башчысы («мар») болуп дайындалган. Белгисиз автор Ябалаханын жана анын досу Барсауманын диний сирия тилинде «Мар Ябалаха Ш-нүн жана раббан Сауманын тарыхы» аттуу чыгарма жазган. 1958-ж. бул тарыхый эмгек орусчага которулган. (Т.Ч.)
Пайдаланылган адабияттар:
1. Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк: Мектеп окуучулары үчүн. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы Редакциясы, 1990. 113 б. ISBN 5-89750-028-2
2. Кыргыз Совет Энциклопедиясы: 6 томдук/ Башкы редактор Орузбаева Б. Ө./ - Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977-1980. Т.1-6.
Аэрозолдук булгоо
Аэрозолдук булгоо — атмосферанын (абанын) чоң жана майда дисперстүү бөлүкчөлөр, ошондой эле суюк заттар менен булганышы. Бул заттар атмосферанын туруктуу курамына кирбейт, бирок табигый концентрациясын арттырат. Аэрозолдук булгоочу заттарга чаң бөлүкчөлөрү, кислота тамчылары, өнөр жайда иштетилип чыккан газдардын моллекулярдык жыйындысы жана башка кирет.
Окутуунун шериктештиги
Окутуунун шериктештиги (COL) - Улуттар Шериктештигинин өкмөт аралык уюму болуп эсептелет, анын штаб-квартирасы Канадада, Британиялык Колумбияда, Ванкувер шаарында жайгашкан. 1987 жылы Шериктештиктердин башчылары тарабынан (CHOGM) негизделип, 1988-жылы ачылган COL дун милдети Шериктештиктин 54 мамлекетинин ичинде дистанттык билим алуунун ачык окутуусун, ресурстар менен технологияларын өнүктүрүүнү колдоо. COL дистанттык билим берүүнүн дүйнөдөгү башкы жабдуучулардын бирине айланып, ЮНЕСКО менен чогуу дистанттык билим берүүнүн эл аралык өнүгүшүн жетектеп жатат. COL жалаң гана дистанттык билим берүү менен алектенген дүйнөдөгү жалгыз өкмөт аралык уюм болуп эсептелет,
Чоң Сер-Ю
Чоң Сер-Ю — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара дарыясынын сол жээгинен 48 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Окутуунун шериктештиги
COLдун ишмердүүлүгү эки тармакка топтошкон: билим берүү жана жашоо, саламаттыкты сактоо. COL өлкөлөргө бардык деңгээлдеги сапаттуу билим алууга жол ачып жардамдашат. Мында ал сапатты камсыз кылууга, мугалимдердин адистик деңгээлин көтөрүүгө, жогорку билим алууга жаңы жолдорду ачуу жана электрондук окутууда атайын билимдерди түзүүгө көңүл бөлөт. Ал өлкөлөргө жашоого каражаттарды кантип жакшыртса боло турганын аныктаганга жана окуп билим алуу үчүн тийиштүү мүмкүнчүлүктөрдү курганга жардам берет. Айылдык жана шаар айланасындагы кыштактардын экономикасын жакшыртууга ийгиликтүү кадамдар COL дун эл аралык айыл чарбалык органдар менен жакын мамиледе болгондугунан келип чыгат.
COL дун негизги операцияларын каржылык колдоо Шериктештиктин мамлекеттери тарабынан ыктыярдык негизде камсыз кылынат. Баштапкы каржылоо ар бир үч жыл сайын жаңырып турат. COL ошондой эле бюджеттен тышкары кирешелерди өнүгүүнүн башка булактарынан да алат жана дистанттык окутуунун жана ачык окутуу курсунун кызматы үчүн жыйымдарды камсыз кылып, ООН дун качкындар иши боюнча Жогорку Комиссарынын башкармалыгы (UNHCR) жана Саламаттыкты Сактоонун бүткүл дүйнөлүк уюму (WHO) өңдүү эл аралык уюмдарга курстарды жеткирип, даярдык кылып турат.
Чоң Сер-Ю
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кактус гүлү
Кактустардын мекени - Байыркы индейлер кактустарды ыйык деп эсептешкен. Кактустар кургакчыл климатка абдан ылайыкташкан.
Алардын жалбырактары тикендүү, түктүү, кадимки жалбырактарга караганда сууну аз буулантат. Алар кактустун сөңгөктөрүн жыш каптап турат.
Ошондуктан сөңгөктөрү өтө ысыкта да нымды чыгарбай ширесин сактап калат. Алардын айрымдарында 3 миң литрге чейин суу болот.
Кактустар чөлдө ным сактоочу бирден-бир өсүмдүк болгондуктан, саякытчылардын өмүрлөрүн сактап калган учурлары көп болгон.
Тикенектери ири жаныбарлардан коргонууда да кереги тиет. Кактустар өтө ар түрдүү-дарак, бадал, чөп сыяктуу болот.
Өлчөмдөрү ар кандай: өтө кичинейи 1см, чоңдору 25мге жетет. Майдаларынын салмагы бир нече грамм, ал эми чондору бир нече тонна.
Кактустун гүлдөрү ар түрдүү. "Түнкү каныша" кактусунун гүлүнүн желекчесинин узундугу 14 смге жетет. Мексикалыктар кожогат кактусунун жемишинен мармелад жасашат.
Айрым кактустун сабактарын бышырып, же кууруп жешет. Мөмөлөрүнүн ширесин ичишет. Малга тоют катары пайдалана турган кактустар да бар.
Алар малга берердин алдында тикенектеринен тазаланылат. Чоң кактустардын жыгачынан үй салышат, эмерек жана ар түрдүү кооз буюмдарды жасашат.
Кактустар - биздин өлкөнүн мейманы. Алар ботаника багында жана өсүмдук өстүрүүгө ышкыбоз адамдардын коллекцияларында өсөт.
Европага кактустар Колумбдун Америкага жасаган биринчи саякатында Жаңы Дүйнөнүн керемети катары алып келинген. Ал эми Россияга алгач Пётр I алып келген.
Колдонулган адабият: "Кенже мектеп окуучулар үчүн энциклопедия 1 том"
Көмөчов, Садырбай
Көмөчов Садырбай [1914-ж. т., Жети-Өгүз району, Балтабай (мурдагы Алкым) айылы] — артист. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1966). 1937—62-ж. Ысык-Көл драма театрында, 1962—83-ж. М. Рыскулов атындагы Нарын музыкалык драма театрында эмгектенген. 1983-жылдан пенсияда. Орус жана улуттук классиктердин спектаклдеринде башкы каармандардын образын жеткиликтүү даражада аткара билген. Аткарган негизги ролдору: Хома (Т. Г. Шевченко, «Назар Стодоля»), Манжы (А. Куттубаев, К. Маликов, «Жаңыл Мырза»), Кедей чал (Ч. Айтматов, «Кызыл жоолук жалжалым»), Кочкарев, Почтомейстер (Н. В. Гоголь, «Үйлөнүү», «Текшерүүчү»), Бектур (Ж. Турусбеков, «Ажал ордуна») жана башка.
Диагноз программалары
Диагноз программалары (Diagnostic routines – тест жүргүзүү программалары) – компьютер системасынын татаал жабдуулар жана программалык жабдыктар жыйындысы. Алардын бири иштен чыгып калса, анда компьютер системасы бузулат же туура эмес жыйынтыкка келет. Диагноз программалары кандай жабдуу орнотулгандыгын, алардын иштешинде ката жоктугун, айрым программалардын туура иштешин аныктайт.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Антисемитизм
Колдонулган адабияттар
"Саясат таануу: энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү.Асанов, жооптуу редактор: А.Акунов. Бишкек - 2004. ISBN 9967-14-011-9
Голубин (Жиндисуу) мөңгүсү
Голубин (Жиндисуу) мөңгүсү – Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк капталындагы өрөөн тибиндеги мөңгү. Узундугу 5,5 км, туурасы 400–500 мден 1000 мге чейин. Аянты 9,4 км2. Аларча суусунун алабында. Кар чегинин бийиктиги 3860 м. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4420 м, этеги 3400 м бийиктикте жайгашкан. Абляция облусунун аянты 2,6 км2. Мөңгүдөн Аларча суусунун оң куймасы – Жиндисуу башталат. Мөңгү геолог Н. А. Голубиндин ысымынан аталган.
Янг-Яха дарыясы (Часелька куймасы)
Янг-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Часелька дарыясынын сол жээгинен 245 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Асан (Уфим району, Башкыртстан)
Асан — Башкыртстандын Уфим районундагы айыл, Кармасан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 406 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Өз ара насыялоо фонду
Өз ара насыялоо фонду — коммерциялык эмес уюм; турак жай үйлөрүн курууга жана оңдоого, чарбалык курулуштарды жүргүзүүгө, бакчалык, огороддук жана дача жер участокторун көрктөндүрүүгө насыяларды берет. Насыялар фонддун уюштуруучуларына гана берилет. Өз ара насыялоо фонду өз ишмердикгин уюштуруучулары бекиткен Уставынын негизинде ишке ашырышат.
Окуу кызматташтыгы
Окуу кызматташтыгы – ХХ кылымдын 60–70-жылдары пайда болгон илимий-педагогикалык түшүнүк, дидактика илиминдеги салтка айланган усул-ыкмалардан айырмаланган окутуунун продуктивдүү кызматташтык жолу. ОКУУ КИТЕБИнын калыптанышында А. Г. Ривиндин корниндик методунун ролу чоң. А.Г.Ривиндин окуучулары (бир класста 10 жаштан 16 жашка чейинкилер чогуу окушкан) көбүнчө экиден чанда гана тайпаларда иштешкен. Окуудагы өнөктөштүк такай мүнөзгө ээ болгон эмес, тескерисинче өнөктөштөр дайыма алмашып турган.
Натыйжада ар бир окуучу өз тайпасынын бардык мүчөлөрү менен кезектешип иштөө мүмкүнчүлүгүнө ээ болгон. Өнөктөшүп иштөө окуучу бала башка бирөөгө түшүндүрүп, көрсөтүп жатып, өзү дагы жаңы билимге, же болбосо жаңы билгичтикке толук өлчөмдө ээ болгонго чейин токтотулган эмес (В. К. Дьяченко). Окутуу кызматташтыгында окутуу процесси ар дайым баланын өзүнөн жашы улуу адам менен кызматташуу формасында ишке ашат, анткени, кимдир бирөөнүн жетекчилигинин астында, бирөөнүн жардамы менен ар дайым өз алдынча аракеттенгенге караганда кызматташтыкта бала күчтүү да, акылдуу да болот. Ал өзү чечүүчү кыйынчылыктардын деңгээли боюнча кыйла жогору көтөрүлөт (Л. С. Выготский). Себеби бала тышкы таасирден эмес, өсүмдүк сымал ичтен өсүп жетилет жана бул процесс ашкере индивидуалдык мүнөзгө ээ. Ошондуктан окутуу ишинде бала «өзүнө зарыл ресурстарды айлана-чөйрөдөн алуусу үчүн» мугалим жаңы материалдык каражаттарды (эркин тексттерди, окуу карточкаларын, үйрөтүүчү ленталарды) түзүп бериши керек (С. Френе). Мындайда көп нерсе педагогдун тапшырманы аткарууда окуучусуз ага кыйын болорун ишендире билүү билгичтигине көз каранды. Жаңычыл-педагог Ш. А. Амонашвили маселени «чечиш» үчүн балдардан акыл сурап кайрылуу, доскага атайылап маселенин туура эмес чечилишин жазуу, темага уккулуктуу аталыш таап келүү өтүнүчү менен балдарга кайрылуу сыяктуу окуу кызматташтыгынын бир топ алгылыктуу ыкмаларын колдонот. Окуу кызматташтыгына сабактардын милдеттери менен жыйынтыктарынын балдар менен биргеликте чечилиши, балдардын окуу аракеттеринин жол-жоболорун мугалимге ак ниеттүү эскертүүсү, тапшырмаларды жана өзүнө зарыл маалыматтарды тандоосу, тарбиячылар менен балдардын бири-биринин жумушун текшерүүсү мүнөздүү турпаты.
Суюндюк (Карайыдель району, Башкыртстан)
Суюндюк — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Куртлыкуль айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 156 киши. Почта индекси — 452393, ОКАТО коду — 80234844003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Шонгау
Шонгау Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Вайльхайм-Шонгау (район)|Вайльхайм-Шонгау районуна карайт. Жогорку Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы – 11.912 (2013-ж.). Аянты – 21.35 км2.
Ябгу
Ябгу же Йабгу – эрте жана өнүккөн феодализм доорунда Борбордук Азиядагы түрк эл. Ябгулар 11-кылымда Жуңгарияны, анын чыгыш жана түндүгүрөөк жагындагы аймактарды мекендеген. Ябгулардын чакан тобу Борбодук Теңир-Тоодо да жашаган. Алардын бир катары кыргыз, казак ж.б. эл менен аралашып сиңип кетишкен. Кыргыздардагы жабагы уругунун ата-теги 11-12-кылымдардагы Ябгу эли болуп эсептелет. Ислам динин туткан Караханийлерге каршы согушуп турган.
Пайдаланылган адабияттар: 1. Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк: Мектеп окуучулары үчүн. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы Редакциясы, 1990. 113 б. ISBN 5-89750-028-2 2. Кыргыз Совет Энциклопедиясы: 6 томдук/ Башкы редактор Орузбаева Б. Ө./ - Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977-1980. Т.1-6.
Африка өлкөлөрүнүн жана көз каранды аймактарынын тизмеси
Африка — калк саны жана аянтынын чоңдугу боюнча Евразиядан кийинки экинчи континент. Африканын аянты (аралдары менен) — 30 221 532 км². Африка жер бетинин 6 %, жана кургактыктын 20,4 % ээлейт. Африканын калкы - 960 миллион адам (2005). Бул бүткүл жер калкынын 14 % түзөт. Африкада мамлекет жана көзкаранды жерлердин жалпы саны — 62 (алардын 54 эгемендүү). Буларга 10 аралдык, 15 ичкиконтиненталдуу жана 37 деңиз жана океанга чыкчу жолу бар мамлекеттер кирет. Африканын мамлекеттерин 4, түндүк, түштүк, батыш жана чыгыш аймактарга бөлүнөт.
Континент түндүгөн Жерортолук деңиз менен,түндүк-чыгышынан Суэцк каналы жана  Кызыл деңиз менен, чыгыш жана түштүк-чыгышынан Инд океаны менен жана түштүк-батышынан, батышынан жана түндүк-батышынан Атлантика океаны менен курчалган.
Жазуучу
Жазуучу — адабий эмгекти кесип кылып, көркөм адабий чыгарма жазган чыгармачыл адам.
Кыргызстан театр ишмерлер союзу
Кыргызстан театр ишмерлер союзу - республиканын театр ишмерлерин бириктирген коомдук-чыгармачылык уюм.
Кыргызстан театр ишмерлер союзунун театр искусствосу коомдук академиясы
2013-жылдын 9-октябрында Кыргызстан театр ишмерлер союзу театр искусствосу коомдук академиясын түзгөн.
Бул коомдук академиянын мүчөлөрүн шайлоо баардык театр-оюн-зоок мекемелеринде жүргүзүлгөн.
Кыргызстан театр ишмерлер союзунун театр искусствосу коомдук академиясынын академиктигине 40 жаштан жогору, театр өнөрүндө өзүнүн аты, чыгармачылык жүзү бар абройлуу театр инсандары шайланган.
Кыргызстан театр ишмерлер союзунун театр искусствосу коомдук академиясынын президенти көрүнүктүү театр жана кино актеру Темирлан Сманбеков.
Кыргызстан театр ишмерлер союзунун театр искусствосу коомдук академиясын академиктери:
Артисттер:
Режиссерлор:
Драматургдар жана сынчылар:
Жетекчилер:
Академиктер добуш аркылуу Кыргызстан театр ишмерлер союзунун улуттук "Эргүү" театр сыйлыгынын жеңүүчүлөрүн аныкташат.
Түзүлгөндөн берки эки жылдын аралыгында академиктер эки ирээт "Эргүүнүн" жеңүүчүлөрүн аныкташты.
"Эргүү" улуттук театр сыйлыгы
2014-жылы февраль айында Кыргызстан театр ишмерлер союзу улуттук "Эргүү" театр сыйлыгын уюштурган.
Ошол эле жылдын март айынан тартып "Эргүүнүн" кошо уюштуруучусу катары "Айтыш" коомдук фонду да санлат.
Ал эми 2015-жылдын январь айында Кыргызстан театр ишмерлер союзу менен Кыргыз Республикасынын маданият, маалымат жана туризм министрлигинин меморандуму менен "Эргүү" сыйылыгынын кошо уюуштуруучусу катары Кыргыз Республикасынын маданият, маалымат жана туризм министрлиги да эсептелет.
Сыйлык төмөнкү номинациялар боюнча жеңүүчүлөргө тапшырылат:
Акыркы номинация театрга эмгегин арнашкан гримерлор, режиссердун жардамчылары, жарык берүүчлөр, бутафорлор, труппа башчылары, реквизиттер, костюмерлер, театр кийимдерин тигүүчүлөр ж. б. у. с. кошумча чыгармачыл составдын өкүлдөрүнө ыйгарылат.
Чыгармачыл өнөрканалар
2014-жылдын февраль айынан тартып Кыргызстан театр ишмерлер союзу режиссура, драматургия жана грим адистиктери боюнча чыгармачыл өнөрканаларды (творческие мастерские) уюштурган.