cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Комицийлер
Комицийлер (латынча comitia – чогулам) – Байыркы Римде мыйзам кабыл алып, согуш жана тынчтык маселелерин чече турган кызмат адамдарын шайлай турган элдик чогулуш. Комицийлердин 3 түрү болгон. Куриялык Комицийлер – куриялар боюнча патрицийлердин чогулушу. Аны адегенде интеррекстер жана падышалар (б. з. ч. 8–6-кылымдарда) чакырып, падышаны шайлоо, согуш, тынчтык ж. б. маселелерди чечүү үчүн өткөрүлгөн. Республикалык доордо Комицийлердин башка түрлөрү пайда болгон соң, анын саясий мааниси жоголгон. Центуриялык Комицийлер – центуриялар боюнча плебей жана патрицийлерди бириктирип өтүлгөн чогулуш. Центуриялык Комицийлерлер согуш жана тынчтык, жогорку магистраттарды шайлоо маселелерин чечип, сот милдетин аткарган. Аны жогорку магистраттар Марс талаасында өткөргөн. Трибалык Комицийлер – триба-дубан аймактары боюнча бардык жарандардын чогулушу. Аны чогулуштарда элдик трибундар жана плебей эдилдери шайлаган. Плебей менен патрицийлердин күрөшүнүн натыйжасында б. з. ч. 287-жылдан Гортензия мыйзамы боюнча алар мыйзам чыгаруу, соттук жана магистраттарды шайлоо бийлигин алып, элдик чогулуштун бир түрү болуп калган. 1-кылымдын аягында Комицийлер маанисин жоготкон.
Алагүл
Алагүл - (Viola) - өсүмдүктөрдүн алагүлдүүлөр тукумундагы көп жылдык, кээси бир жылдык чөп же чалабадал. Сабагынын узундугу 15-20 см. Гүлү кызгылт көк, ак же сары, жыпар жыттуу. 500дөй түрү белгилүү. Алардын ичинен алтай жыпар жыттуу жана үч түстүү алагүл кеңири таралган. Алтай алагүл тоо шалбааларында, Алтай тундраларында, Теңир-Тоодо өсөт. Кыргызстанда гүлзарларда өстүрүлөт. Көп жылдыгынан эфир майы алынат.
Клирингдик макулдашуу
Клирингдик макулдашуу – тышкы соода-сатык иштери боюнча кайчы талаптар менен милдеттенмелерди борбордоштуруп өзара чегерим кылуу жөнүндө бир нече өлкөлөрдүн же банктардын ортосундагы макулдашуу.
Токон Ажимудинов
1957-ж. КМУнун физика-математика факультетин бүткөн. 1958—60-ж. КМУда математикалык анализ кафедрасынын ассистенти, I960—63-ж. Ташкент мамлекеттик университетинин аспиранты, 1963—64-ж. КМУда электрондук эсеп кафедрасынын улук окутуучусу, 1964—69- ж. Ош педагогикалык институтунун жогорку математика кафедрасынын башчысы, физмат факультетинин деканы, 1969—83-ж. Фрунзе политехника институтунун кечки жана сырттан окуу иштери боюнча проректору, 1983—88-ж. Ысык-Көл пединститутунун ректору, 1988—92-ж. Бишкек политех, институтунун даярдоо факультетинин деканы, 1992-жылдан Кыргызстан архитектура-курулуш институтунда даярдоо борборунун директору. 50гө жакын илимий эмгектин автору. Кыргыз Республикасынын билим берүү отличниги, медалдар менен сыйланган.
Эки жүздүү терме
Буюмдун эки жагына тең көркөм көчөт түшүрүү. Өрмөкчүлүктө ал — көркөм көчөт түшүрүүнүн татаал түрү. Мунун өрмөгү адаттагыдай эле курулат. Мисалы, боз үйдүн «жел боосун» (түндүк боо) согуу үчүн өрмөктөгү күзүк байланбаган жипти — сол жип (ургаачысы) дейли. Күзүк байланган жип — оң жип (эркеги) дейбиз да, эми «оң жип», «сол жип» деген терминди колдоно беребиз. Ошентип, өрмөктү сого баштаганда бир жүздүү термеде ак жипти жүгүртө баштасак, ал «сол жип» деп аталып, ал күзүктөлөт. Демек, эки жүздүү термеге көркөм көчөт берүү керек болсо, кара жип эки курдай күзүктөлүп, анан бир курдай күзүктөлбөйт. Кийинкисинде ошол ак жип күзүктөлөт. Андан кийин кара жип эки ирээт күзүктөлбөй өтөт да, эми ак жип кайра күзүктөлөт. Ошол эле ак жип кийинки жолу бир жолу кайрадан күзүктөлбөй калат. Кыскасы, мына ушундай ирээт каалаган өлчөмгө чейин кайталанат.
Термечилер эки жүздүү термеге «ийрек» деген көчөттү түшүрсө, мында «аркак» салаарда күзүккө байланган «оң жип» терилет. Сол жиптеги кара жипти бармак менен басып туруп, «аркакты» өткөрүп алат. Анан кайра аркак өткөрөрдө ал ирээт кайталана берет. Бул ыкма менен өрмөкчүлөр көбүнчө «кереге чалгычты», «уук тизгичти», «желбоону» (түндүк боону), «эшик боону» жүзөгө ашырып келе жатышат. Эки жүздүү терме менен «уук тизгич», «кереге чалгыч», «туурдук боо» (түндүк боо) өңдүүлөрдү жасашат.
Виолончель
Виолончель (violoncello кичирейтүү, violone контрабас) – скрипка түркүмүнө кирген бас-тенор регистриндеги жаалуу тартма, 4 кылдуу музыкалык аспап. Жалпы узундугу 1550-1560 мм, турпатынын узундугу 760 мм. Кылдары квинтага күүлөнөт. Диапазону 5 октавага жетет. Ансамблде, оркестрде (айрыкча симфониялык оркестрде 12ге чейин) жана жеке номерлерди аткарууга колдонулат. 16-кылымдын башында пайда болгон. 17-18-кылымдарда италиялык усталар А. Амати, Ж. Гварнери, орус усталары И. А. Батов, Е. Ф. Витачек, Т. Ф. Подгорный ж. б. Виолончелдин мыкты үлгүлөрүн жасашкан. Композиторлор И. С. Бах, Л. Бетховен, Э. Григ, Ф. Шопен, П. И. Чайковский, Д. Д. Шостакович ж. б. В. үчүн концерттерди, сюиталарды, сонаталарды жазышкан.
Манаска байланыштуу аталган энчилүү аттар
Манаска байланыштуу аталган энчилүү аттар — элдик уламыштарда «Манастын» каармандарынын, тулпарларынын, курал-жарактардын, жер-суулардын жана реалдуу турмуштагы мекеме, көркөм чыгармалардын энчилүү аты, наамы. Элдик түшүнүк, ишенимде «Манастын» кейипкерлерин урматтоо, ыйык тутуу салттык көрүнүш. Эпостун каармандарынын ысымдары, минген тулпар аттары, кармашкан жерлери жөнүндө легендарлык аталыштар кыргыз элинин арасында көп айтылат.
Нечен кооз жерлер, тарыхый эстеликтер, мазар, күмбөз жайлары эпикалык каармандардын ысымында аталат. Бул болсо элдин өзүнүн бардык жакшы тилектерин, жагымдуу ойлорун, элдик баатырдын айланасына топтошу, алардын адилеттүүлүктү көздөгөн көрүнүшүн, көрсөткөн эрдигинин эл кыялында жогору бааланышы менен түшүндүрүлөт. Эпостун баш жана негизги каармандары кыргыз эли үчүн ата мекен, эне дегендей эле сыймыктуу. Элдик уламыш боюнча үчилтиктин айрым каармандары — Бакай, Каныкей, Семетей, Күлчоро, Айчүрөк, ошондой эле Тайбуурул, Акшумкар, Кумайык өмүрүнүн акырында кайып болуп кетишет. Ошондуктан, эл сүйгөн каармандарынын ысымын сыймыктануу менен эскеришет. Алардын баатырдыгын арттырып, мифтик каармандардын деңгээлине чейин көтөрүүгө аракеттенишет. Буга Манастын доорундагы баатырлардын «Манастап» ураан чакырып согушка киргени гана күө болбостон, Ата Мекендик согушта Манас жана анын чоролору жөнүндө эл арасында тараган уламыштар далил. Согуш жылдары Манастын ысымы патриоттук сезимдин символу болуп, анын аты менен кыргыз аскерлери фашисттерге каршы күрөшүп, советтик жоокерлер менен бирдикте баскынчыларды жеңүүгө өз үлүштөрүн кошкон. Уулдарын, неберелерин согушка жөнөткөндө Манастын эрдигин эскерип, Манастай баатыр болуп, душманга Манастай сокку берүүлөрүн каалашкан.
Кыскасы, байыртадан бери Манас жана анын чоролорунун айрымдары, Семетейдин жана башкалар негизги каармандардын образы дайыма эл менен бирге жашайт. Кыргыз эли кийинки эле учурларга чейин Манастын атын жаңы төрөлгөн балага койбогон. Эл ишениминде «Манас» деген оор ысымды бала көтөрө албайт, ошол атка татыктуу болбосо ал наристе жаш курагында эле чарчап калат деген. Элдик идеал баатырды урматтоо, ыйык тутуу да турмуштук зарылчылыктан келип чыккан. Эл түшүнүгүндө алардын ыйыктыгына сөз тийгизип, касиеттүүлүгүнөн шек санаган адам сөзсүз бир кырсыкка учурабай койбойт имиш. Алсак, эл арасында «Манасты» айтпай коюп, кырсыкка учураган адамдар жөнүндө айтылат «Манаска тил тийгизип» кырсыкка учураган адамдардын болгондугун белгилешет. Жоокерчилик заманында эпикалык каармандардын адилеттүү күрөшүнөн эл өз мүдөөсүн, кызыкчылыгын, ой-тилегин жана келечегин көргөн. Элдик баатырларды урматтагандыктын, ыйык туткандыктын белгиси катарында өздөрүнүн жагымдуу кыялдарын алардын айланасына топтогон. Ошого жараша элдик баатырлардын жана тулпарларынын ысмына байланыштуу айтылган топонимдердин — жер-суу, тоо-таш, кокту-колоттордун аталышын түшүндүргөн мифтер кыргыз жана башкалар жерлерде көп сакталган. Айрыкча, Кыргызстанда, Казакстанда, ошондой эле Синцзянда жана башкалар чет жерлерде Манастын жана негизги каармандардын атына эл тарабынан коюлган жерлер бар. Буга Манастын күмбөзүнөн тартып Кошой-Коргонго,  Манастын ордо аткан жайынан таш тулгасына, Аккуланын акырынан Каркырадагы Көкөтөйдүн ашында казылган кемеге-очоктордун ордуна, кырк чоронун күмбөзүнөн Айчүрөк-Булакка, чет жерлердеги Манас көлү, Манас-Ашуусу, Манас шаарына чейинки энчилүү атоолор күбө. Биз билген дүйнөлүк эпостордун каармандарына бул сыяктуу коюлган наамдар чанда учурайт. Айрым күмбөздөрдүн, эскерткич жайлардын, мазарлардын Манас, Семетейлердин доору, өмүр баяны менен тике же кыйыр түрдө байланышы болгондуктан, эл турмушунун, ой-санаасынын, кыялданууларынын эстелиги катарында ал каармандардын ысымында аталып калган. Азыркы мезгилде да Манастын ысымын элдин рухий байлыгынан ажыратып кароого болбойт. Кыргыз эли өз жеринде учураган белгилүү, кооз ар бир көрүнүштү, реалдуу жайларды жана көркөм чыгармаларды Манас баш болгон элдик баатырдын ысымы менен байланыштырышкан. Мисалы, «Манас» аэропорту, «Манас» району, «Айчүрөк» универмагы, «Манас», «Айчүрөк» операсы, «Айкөл Манас», «Манастын уулу Семетей», «Сейтек» драмалары жана башкалар Мына ушунун өзү эле кыргыз элинин «Манасты» кол жеткис көркөм чыгарма жана өткөндүн артык эстелиги катары жогору баалап, кадырлап, сүйгөндүгүнүн айкын далили болот.
Вираж
Вираж (virage, virer бурулуш, түсүн өзгөртүү) –
Эриш жип
Өрмөктүн узатасынан кеткен көп талдан турган жиби. Анын үстүңкү жиптери жана астыңкы жиптери бар. Үстүңкү жип «эркеги», астыңкы жип «ургаачысы» деп айтылат.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Актан Арым Кубат
Актан Арым Кубат (Абдыкалыков)-кыргыз кинорежиссёру,сценаристи, актёру, сүрөтчү жана фотографы.Кыргыз автордук киносунун классиги.1957 жылы КР төрөлгөн. 1976 жылдан 1980 жылга чейин Кыргыз мамлекеттик училищасында окуган. 1980 жылда «Кыргызфильм» киностудиясында көркөм тасмалардын художник декоратору, художник-постановщиги катары иштеген. 1988 жылы “Бешкемпир” продакшн жеке студиясын ачкан. 2004 жылдан баштап “Ой арт” студиясынын арт-директору. Кино областындага коммдук иш чараларда активдүү катышып жүрөт, “Кинематограф Кыргызстана – 2010” стратегиясынын түзүүчүлөрүнүн бири болот
Кыргыз Республикасынын улуттук киноакадемия академиги. Европа киноискусство академиясынын чыныгы мүчөсү. Кыргыз Республикасынын элдик артисти. Кыргыз Республикасынын Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты.
Нуржан Шайлдабекова
Шайлдабекова Нуржан Кармабековна (12-сентябрь, 1968, Люксембург айылы, Ысык-Ата району, Чүй облусу, Кыргыз ССР) — кыргызстандык мамлекеттик жана саясий ишмер, Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча Борбордук комиссиясынын төрайымы, КР Президентинин Аппаратынын жетекчисинин орун басары (11.2015 – 06.2016 ж.), Германиядагы Кыргызстан элчилигинин 1-чи катчысы (08.2005 - 05.2006). Мамлекеттик кызматтын III класстагы мамлекеттик кеңешчиси, “Курманжан Датка” орденинин ээси.
Өмүр баяны
1968-жылдын 12-сентябрында Чүй облусунун [Ысык-Ата районундагы] Люксембург айылында туулган.
Эмгек жолу:
Мамлекеттик кызматтын 3-класстагы мамлекеттик кеңешчиси. Юстиция министрлигинин 1-класстагы кеӊешчиси. Кыргыз Республикасынын мамлекеттик кызматынын отличниги. Кыргыз Республикасынын юстициясынын отличниги.
2021-жылдын июль айында комиссиянын жаңы курамы түзүлгөндүктөн, Нуржан Шайлдабекова кайрадан Борбордук шайлоо комиссиясынын төрагасы болуп шайланган.
Булагы
Расмий сайттар Жергиликтүү жалпыга маалымдоо каражаттары
Чет өлкөлүк жалпыга маалымдоо каражаттары'
Манас кыргыз баатыры
«Манас кыргыз баатыры» (Manas Kirgiz hosenek) — эпостун курама вариантынын (1—2-китеп) венгер тилине которулуп басылган китеби (Будапешт, Европа басмасы, 1979). Которгон Беде Анна. Текстти тандаган жана соңку сөзүн, эскерүүлөрүн жазган Урайне Кохалми Каталин, сүрөттөрү Касс Ианос Кесзитеттеники. Эпостун төмөндөгү эпизоддору кыскартылып ыр түрүндө которулуп китепке киргизилген: жомок башы; баатырдын төрөлүшү; Манастын балалык чагы; Манас менен Кошой балбандын жолугушу;  Манастын колу душмандарын багынтып Тянь-Шанга көчүп келиши; Алооке кандын Манас баатырдан качышы; Азиз кандын Алтынайга үйлөнүшү, Алмамбет баатырдын туулушу, туугандарынан качып чыгышы; Алмамбеттин куугунчу жоо менен салгылашышы жана Манаска кошулушу;  Манастын колуктусу менен таанышканы; баатырдын өлүмү.
Аладөң
Аладөң - шорподон жасалган суусундук. Жаш эттин жылуу нак шорпосуна теңме-тең айран кошулат. Аладөң - согум союлган учурларда көбүрөөк колдонулат. Ал суусунду кандыруу менен жеген тамакты жакшы сиңирет.
Темза дарыясы
Темза (Таензас) — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чоң Унзас дарыясынын оң жээгинен 93 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
Темза (река)
Коммерциялык телекөрсөтүү
Коммерциялык телекөрсөтүү – көрүүчүлөрдүн каалоосун эске алып, курулуш, спорт, медицина, театр, кино, музыка ж. б. программалар менен камсыз кылуучу, ошондой эле акы төлөнүүчү телекөрсөтүү.
Манаслу
Манаслу — топоним. Гималай тоо системасындагы өтө зор бийик тоо тобу. Непал мамлекетинин борбордук бөлүгүндө. Жер бетиндеги эң бийик тоолордун катарына кирет. Бийиктиги 8128 м. Тоонун башы, чоку бөлүгү тик, аска-зоокалуу, ага чыгуу өтө кыйын. Чокуга биринчи жолу жергиликтүү шерп Гиальцен Норгу баштаган жапан экспедициясы 1956-ж. чыккан. Тоону ыйык деп эсептеген Непал калкы ага чыгууга умтулган экспедицияларга каршылык көрсөтүп келишкен. Индия, Тибет элдеринде «Манас» «ыйык», «сыйынт» деген мааниде.
Эрбий
Эрбий (латын тилинен Erbium, Er) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы 6-мезгилинин IIIВ группа элементи. К.н. 68, ат. м. 167,26. Э. массалык сандары 151Er - 170Er болгон 21 изотобу белгилүү, алардын ичинен жаратылышта массалык саны 165Er болгон бир гана изотобу табылган. Э. жер кыртышында 4×10-4 % кездешет. 1843-ж. швед химиги Карл Пустав Мозандер тарабынан Э. оксиди (Er2О3) түрүндө алынган. Э. – күмүштөй ак металл; балкып эрүү температурасы 15450С; кайноо температурасы 2900оС; бирикмелеринде +3 окистенүү даражасын көрсөтөт. Э. оксиди башка лантаноиддер катуулугу боюнча айырмаланып, бир канча жогору турат. Э. энергетика, жарык техникасы, фосфордук активатор катары, магниттик куймалар, лазердик техника, ферриттер жана болот, айнектер сортторун өндүрүүдө колдонулат.
Полимерлөө
Полимерлөө - мономерлерди ырааттуу кошуу менен ири молекулалуу заттарды (макромолекулаларды) алуу процесси. Тизмектеги мономерлердин молекулалары макромолекуланын мономер звенолору болот. Ал звенолордун саны Полимерлөө даражасы деп аталат. Полимерлөөгө катышкан мономерлердин санына жараша гомополимерлоо (бир мономер) жана сополимерлер (эки же коп) болуп айырмаланат. Ошондой эле негизги тизмегиннн табигый активдүү борборуна каната: радикалдык Полимерлөө (активдүү борбору- эркин радикал) жана иондук Полимерлөө (активдүү борбору - иондор же уюлдашкан молекулалар) болуп бөлүнөт. Полимерлөөдө мономерлердин валенттик байланыштары үзүлүп, жаны байланыштар пайда болот. Полимерлөө - уланма реакциянын өзгөчө бир түрү.
Мономер молекулаларында активдүү борбор пайда кылуучу күчөткүчтөр - жылуулук, жарык, электр тогу, иондоштуруучу нурлар жана катализаторлон макромолекуланын осушупо түрткү берет. Радикал менен туруктуу бирикме пайда кылып, реакцияны токтоткон (жайланткан) заттар ингибиторлор деп аталат.
Баластан (телеканал)
Баластан — мектеп жашына чейинки жана мектептин башталгыч ошондой эле ортоңку класстарында окуган балдарга арналган Кыргызстандагы эң алгачкы балдар каналы. Бул канал 2013-жылы 1-октябрда ачылып, программалардын контенти 6 саатка түзүлгөн. Таңкы саат 06:58дөн — 22:00гө чейинки убакытар алыгында 3 жолу кайталанып сунушталат.
Чоң Юнко-Шор
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Клирингдик уюм
Клирингдик уюм – КРде баалуу кагаздар базарына адистешкендиги тууралуу атайын улуксаты бар баалуу кагаздар базарында иш жүргүзүүчү уюмдар. К. у. соода-сатыкты уюштуруучулар менен түзүлгөн келишимдин негизинде сооданы уюштуруучулар тарабынан жүргүзүлгөн клирингдик сооданын катышуучулары менен жасалган бүтүмдөн улам келип чыгуучу клиринг милдеттенмесин аткара алат. К. у. баалуу кагаздар бүтүмдөрүнүн аткарылбай калуу тобокелчилигин азайтуу үчүн атайын фонддорду түзүүгө милдеттүү. К. у-дун атайын фонд өлчөмү КРУБ менен макулдашуу боюнча мамлекеттик орган тарабынан белгиленет.
Гүлбахор
Гулбахор (Гулбахор) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Араван районундагы айыл. Керме-Тоо айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 7 718 киши.
Эригичтик диаграммасы
Эригичтик диаграммасы — теңдештик абалдагы эритме курамынын температура, басым жана башка сырткы шартты мүнөздөөчү параметрлерге көз карандылыгын көрсөтүүчү график. Э. д, химиялык термодинамикада кеңири колдонулуучу диаграммалар бир түрү. Э. д. көпчүлүк учурда кадимки шартта компонеттер бири суюктук болгон системаларга кеңири колдонулат. Буунун басымы эске алынбаса, конденсациялан-ган системалар атм-лык басымдагы эрүү диаграммалары изобаралары болуп эсептелинет. Алар каныккан эритмелер конц. температурага болгон көз карандылыгын мүнөздөйт. Компоненттер бири-биринде толук же толук эмес эриши мүмкүн, такыр эрибеген заттар жокко эсе. Эригичтик диаграммасы эки же үч компоненттүү системалар үчүн да кеңири изилденген.
Түс тааныбоо (дальтонизм)
Оорунун тарыхы
Биринчи жолу кызыл, жашыл же көк түстү көрбөй калганды англиялык окумуштуу физик жана химик Дальтон сыпаттап жазган (1794), кийин ал дальтонизм деп аталган. Мында кызыл жана жашыл түстү начар көрөт же дээрлик байкабайт, ошондуктан өзүн курчаган чөйрөнүн өң-түсүн туура эмес кабыл алат. Көк түстү тааныбоо сейрек кездешет. Түс тааныбоонун тубаса жана ар түрдүү себептердин негизинде кийин пайда болгон түрү бар. Тубаса түс тааныбоо эркектерде 8% жана аялдарда 0,5%ке чейин кезигет, ошондой эле бул тукум кууп атасынан кызы аркылуу эркек неберелерине берилет. Тубаса түстү тааныбагандар ачык жана кочкул түстү айра албайт. Кийин пайда болгон түс тааныбоо оорулуу адамдарда (глаукомада, көрүү нерви куурап калганда, мээнин шишик оорусунда жана башкалар) кездешет.
Түс тааныбагандар үчүн чектөөлөр
Илим жана техникада түс абдан көп колдонулат, ошондуктан түстү тааныбагандарды илектеп, туура ишке орноштуруу маанилүү. Ошондой эле түс тааныбоонун даражасына карата А, В, С деп бөлүнөт. Таптакыр түстүү көрбөй калуу (түстөргө сокурлук) өтө аз кездешет. Мында бардык нерсе ак-кара түстө кабыл алынат. Бирок түстүн ачыгын айрып тааный албаган адамдар 70%ке чейин жолугат.
Дарылоо
Тубаса түс тааныбагандар айыкпайт, ал эми кийин пайда болгон түс тааныбоону өз убагында дарыласа калыбына келтирүүгө болот. Ошондуктан түстөрдү ажырата албоо байкалары менен врачка кайрылуу керек. Түстөрдү туура эмес кабыл алуу көпкө чейин оорулууга жана айланадагыларга сезилбеши мүмкүн. Ошондуктан түстөрдү ажыратууну текшерүүнүн мааниси чоң, себеби түстөрдү ажырата албоо ар кандай кырсыкка чалдыктырышы ыктымал. Түс тааныбоо менен жабыркагандар транспорт айдоого, ошондой эле түрдүү кырсыкка дуушарлантуучу өндүрүштөргө жиберилбейт. Түс тааныбоону аныктоо үчүн атайын түстүү таблица жана аппарат колдонулат.
Түс тааныбоону аныктоо
Түс тааныбоонун ар кандай түрлөрү боот. Анын түрүн билиш үчүн төмөнкү жадыбал колдонулат
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Клирингдик эсеп-кысап
Клирингдик эсеп-кысап – клирингдик уюмдардын каражаты боюнча эсеп-кысап иштери.
Вествилл (Оклахома)
Вествилл (Оклахома) (Westville) — Оклахома штатынын Adair округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1596 киши. Болжолдуу аянты - 3.1 км². FIPS коду — 40-80450.
Полимерлерди пластификациялоо
Полимерлерди пластификациялоо - төмөнкү молекулалуу заттарды - пластификаторлорду кошуу менен полимерлердин касиеттерин өзгөртүү. Полимерлерди пластификациялоодо алар жумшарып, иштотүүгө ийкемдүүлүгү жана чоюлгучтугу өсөт. Пластификаторлор полимерлердин суукка, жарыкка, ысыкка туруктуулугун ж. б. баалуу касиеттерин жогорулатат. Пластификатор катары химиялык инерттүү полимер менен жакшы аралашуучу заттар колдонулат. Кенири таралган пластификаторлорго органикалык жана органикалык эмес кислоталардын эфирлери, нефть майлары, канифоль, өсүмдүк майлары ж. б. кирет.
Полимерлерди пластификациялоо пластмассаларды иштетүүдө, резиналарды, лак-боёкторду алууда чон мааниге ээ.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Абдрезяк (Кигин району, Башкыртстан)
Абдрезяк — Башкыртстандын Чишмин районундагы айыл, Арслан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 40 киши. Почта индекси — 452507, ОКАТО коду — 80236810002.
Чычкан өрөөнү
Чычкан өрөөнү - Талас Ала-Тоосу менен Суусамыр кырка тоосунун аралыгында Чычкан суусунун агымы боюнча түндүктөн түштүккө созулуп жатат. Аянты 1150 км2. Узундугу 63 км, туурасы баш жагында 1,5–2 км, ортоңку бөлүгүндө (Итагар куйган жерде) 0,3–0,5 км, Кетментөбөгө чыга беришиндеги төмөнкү бөлүгүндө 2–3 км. Деңиз деңгээлинен 1000–2800 м бийиктикте жатат. Тегерегиндеги тоолор өрөөндүн таманынан 1500–2800 мге көтөрүлөт. Капталдары тик (40–70°), аскалуу; палеозойдун гранит, чополуу сланец, мрамор, акиташ, кумдук, өрөөндүн төр жагынын таманы төртүнчүлүк мезгилинин чөкмө тектеринен турат. Чычкандын төрү байыркы мөңгүнүн аракетинен түзүлгөн тепши сымал өрөөн, ортоңку бөлүгүндө тоолор көтөрүлүп, суунун жеп кетишинен пайда болгон V формасындагы капчыгай, төмөн жагы кеңейип, тектирлердин комплексинен турат. Климаты континенттик. Июлдун орточо темпрасы баш жагында 3,9°С, төмөн жагында 20°С, январдыкы — 18°...— 14,2°С. Жылдык жаан-чачыны 330–630 мм. Өрөөн аркылуу Чычкан суусу агат; анын куймалары — Итагар, Козужар, Арым, Данке, Корумдусай (оң), Күйүкбулак, Алабел (сол). Ландшафты бийиктик боюнча өзгөрөт: карбонаттуу ачык коңур топурактуу жарым чөл (1000–1600 м бийиктикте; шыбак, эфемер, баялыш жана башка өсүмдүктөр өсөт), кара коңур топурактуу талаа жана шалбаалуу талаа (1600—2200 м; кызылот, түктүү буудайык, аюучач, чайыр жана башка), каралжын күрдүү топурактуу арча-карагайлуу сейрек токой (2200–3000 м), субальп шалбаасы, шалбаалуу талаа, жапалак арча (3000—3500 м), альп шалбаасы жана шалбаалуу талаа (3500–4000 м), гляциалдыкнивалдык зоналары (4000 мден жогору). Чүй өрөөнү аркылуу ЛЭП—500 электр линиясы жана Бишкек — Ош автомобиль жолу өтөт. Өрөөн – республикадагы кооз жерлердин бири.
Жаныбек Жакыпбеков
Өмүр баяны
Жаныбек Жакыпбеков 1946-жылы Кыргызстандын Чүй облусуна караштуу Панфилов районундагы Кум-Арык айылында мугалим Жакыпбек Кожобек уулунун үй-бүлөсүндө туулган. Теги - кыргыздын накай уругунан. Жаныбек - үй-бүлөнүн тун баласы.
Анын атасынын агасы Чалаке Кожобек уулунун бир уулу Мурат Кожобеков да тарыхчы илимпоз.
Советтик Армиянын катарында (1972-1974 ж.ж)кызмат өтөп, Чыгыш Германия (ал кездеги ГДР) жергесинде болгон. Улук лейтенант даражасына жеткен.
1974-жылдан баштап Кыргыз Улуттук университетинин тарых факультетинде СССР тарыхы кафедрасында эмгектене баштаган.
КУУнун ар кыл кафедраларында иштеген.
Учурда Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университетинин байыркы жана орто кылымдардагы Кыргызстандын тарыхы кафедрасынын башчысы.
Революцияга чейинки XIX к.-XX к. башындагы Кыргызстандын тарыхы жана тарыхнааамасы (историяграфия) боюнча белгилүү адис.
Улуу Үркүндүн тарыхнаамасы боюнча бир катар заманбап иликтөөлөр жүргүзгөн.
Ал 120дан ашуун илимий эмгектердин, анын ичинде 3 монографиянын жана бир нече окуу колдонмолорунун автору.
2013 жылы профессор Ж. Жакыпбеков Кыргызстандын оторчулук доорундагы социалдык-экономикалык жана саясий кырдаалынын тарыхнаамасынын маселелери боюнча докторлук диссертациясын жактаган.
Үй-бүлөсү
Жубайы – белгилүү кыргыз калемгер айымы, акын, жазуучу, драматург Керез Зарлыкова.
Жолдошу тууралуу акын Керез Зарлыкова айым 2010-жылы “Кыргыз руху” гезитине мындай деген:
“''Жолдошум Жаныбек Жакыпбекович азыр университеттин тарых факультетинин кафедра башчысы, профессор. Ал тарых факультетинде Лениндик стипендия менен окуган алдыңкы студенттерден болчу. Азыр "Сен мени сүйбөй эле ырларымды сүйдүң" деп тамашалап калам. Чынында анын мени тааныганы ырларым аркылуу болгон, андан кийин көрүп, таанышып, мага жакшы китептерди алып келип берип, сын деген эмне экенин биле элегимде "Ала-Тоо" журналын алып келип берип ушул сындарды оку, ансыз өспөйсүң деп турчу... Ал төртүнчү курстун студенти, мен биринчи курстамын, анын үстүнө Лениндик стипендияны алган жигиттен ыйбаа кылып саламдаша да алчу эмеспиз. Бирок ал мага өзүнүн камкордугу, чыгармачылыкты аздектеп сүйгөнү, кадырлаганы менен жагып алды''”. Төрт балалуу, бир нече неберелүү болушту.
Кичүү кызы Паризат – журналист жана укукчу.
Сыйлыктары. Наамдары
Кыргыз Республиканын Элге билим берүү системасынын мыктысы (отличниги)
Алай кою
Алай кою - эт, май, жүн багытындагы кой породасы. КРнын Ош облусунда Алай районунда кыргыздын гиссар тибиндеги куйруктуу кою прекос коюнун кочкору менен аргындаштырылып алынган. Кийин куйруктуу кылчык жүндүү жана ар кандай муундагы (генерация) метис (аргын) соолуктар жүнү жакшы, куйруктуу метис кочкорлорго куудурулган. Жүнүнүн өңүн бозортуу жана аны узартуу максатында кой тобунун бир бөлүгү саража коюнун кочкору менен кыстырынды аргындаштырылган. Натыйжада койдун генеалогиясы ар башка эки тобу алынган. Кийин бул эки топтогу койлордун соолуктары куйруктуу ак кочкор менен куудурулган, ал эми ак койлордун керектүү тиби өз ичинен кочкор салынып өстүрүлгөн. Кийин максаттуу селекциялык-асылдандыруу ишин жүргүзүүнүн (20 ж. бою) натыйжасында 1981-ж. бийик тоо шартында жыл бою жайытта багылуучу куйруктуу чала кылчык ак жүндүү койдун жаңы породасы бекпген. Кочкорунун салмагы 145 кг, соолугунуку 62-68 кг (айрымдары 85 кг). Козусу жүнү өскөлөң, чоң туулуп, тез жетилет. Күрпөңүнүн (4-4,5 айлык) салмагы 32-37 кг. Алай кою Ош облусунун Алай, Кара-Кулжа райондорунда асыралат.
Пилю-Яха
Пилю-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 27 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Элдик кийим
Элдик кийим - бул көркөм кол өнөрчүлүктүн бир түрү. Улуттук үлгүнүн жалпы аталышы. Мунун да күндөлүк жашоо шартыбызды жана көркөмдүктү көздөй турган жагдайлары бар. Жаш-карыбыз сыймык катары кийип жүрүүгө жарашыктуу көрүнгөн көркөм сайма көчөттөрү түшкөн, кийиз оюмдарынын элементтери айкалышкан кийимдер элибиздин, көлдөй чалкыган жергебиздин бай табиятын символдоштуруп, башка элдерден айдан-ачык айырмалап, өзүбүзгө гана таандык бөтөнчөлүгүбүздү белгилеп турат.
Улуттук кийим — элдик маданияттын негизги көрүнүштөрүнүн бири. Ал калктын турмуш-шартынын, чарбачылыгынын зарылдыгынан улам жаралып, туруктуу келип, көп кылымдар бою жашап келүүдө. Мына ушул туруктуулукка гана таандык болгон өзгөчөлүк аркылуу кайсы бир элдин байыркы же кийинки мезгилдеги маданияты жөнүндө сөз козгоп, ага карата айрым ойлорду айтууга болот. Мындай мураска кыргыз эли да бай. Элибиздин улуттук кийимдеринин бай үлгүсү, чебер тигилиши, асемдүү кооздугу эзелтеден эле даңаза болуп келүүдө. Алар тууралуу маалыматтар жазма адабияттарда өтө эле сейрек кездешкендиктен, элдик оозеки чыгармачылыкка кайрылууга туура келет. Элдик казынанын ыйык мурасы катары бизге келип жеткен кыргыз элинин баатырдык эпосторунун улуттук кийимдердин ар кандай түрлөрү, алардын өзгөчөлүктөрү жөнүндө бай маалыматтарды жолуктурабыз.
Каралга (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Орск шаарынан Сакмара дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Полимерлердин жылуулукка чыдамдуулугу
Полимерлердин жылуулукка чыдамдуулугу - полимерлердин жогорку температурада эксплуатациялык касиеттерин сактоосу. Ал механикалык жүктү көтөргөндө формасып жана химиялык жактан туруктуулугун өзгөртпөөчү температуранын жогорку чеги менен мүнөздөлөт.
Полимерлердин жылуулукка чыдамдуулугунун азайышын физикалык процесстер (айнек сымал полимерлердин жогорку ийилгич абалына өтүшү же кристалл полимерлердин эриши) шарттайт. Каткан (айнек сымал) Полимерлердин жылуулукка чыдамдуулугу алардын катуу температурасы менен, кристаллдык полимерлердики кристалл абалы сакталган температурасы менен аныкталат. Полимерлердин жылуулукка чыдамдуулугу пластификациялоодон төмөндөйт, ал эми толуктагычтарды кошуудан жогорулайт. Буюмдардын түрлөрүнө жана колдонулушуна карата Полимерлердин жылуулукка чыдамдуулугун аныктоочу ар кандай ыкмалар колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Алай музыкалык драма театры
Алай музыкалык драма театры - Кыргызстандагы элдик театрлардын бири. Гүлчө айылдык клубу 1946-ж. маданият үйүнө айланган. Анда драма ийрими уюштурулуп, К. Эшмамбетовдун «Кожокенин ийгилиги» аттуу бир көшөгөлүү пьесасы коюлган. Кыргыз ССР Маданият министрлигинин коллегиясынын чечими менен Алай райондук маданият үйүнө «Алай элдик театры» деген наам берилген, 2002-жылдын 30-майында Алай музыкалык драма театры болуп кайра түзүлгөн. Алгачкы режиссёру - М. Жакыпов, сүрөтчүсү С. Тобоев. Театрга М. Тойбаевдин «Шектенүү» (1960), М. Жакыповдун «Ак мөлмөл» (1961) аттуу бир актылуу, кийин Р. Шүкүрбековдун «Жакшынын шарапаты» (1964), К. Маликовдун «Айланган тоонун бүркүтү» (1966), К. Жантөшевдин «Каныбек» (1969) ж. б. көп актылуу драмалары коюлган. Бул театрдын артисттеринин арасынан республикалык кароолордун бир топ лауреаттары өсүп чыкты.
Теренсу дарыясы
Теренсу (Теренсук) — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Томь дарыясынын оң жээгинен 768 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 71 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Коммуналдык машиналар
Коммуналдык машиналар – эл жашаган аймактарды (шаар, кыштак), коомдук жайларды, имараттарды, кир кийимдерди химиялык жана санит. жактан тазалоочу ар кандай машиналар. Имараттарды тазалоо, кир жууш үчүн пайдаланылуучу аз кубаттуулуктагы жана кичине габариттүү машиналар турмуш-тиричилик приборлоруна кирет. Шаар чарбасында тазалоо иштерин аткаруучу алгачкы Коммуналдык машиналар 19-кылымдын 2-жарымында пайда болгон. Калк отурукташкан аймакты санитардык тазалоо атайын ассенизация (зыянсыздандыруучу) машиналары, таштанды ташыгыч, ылай сордургуч (канализация кудуктарын тазалоочу) машиналар менен, жыйнаштыруу иштери шыпыруучу, суу чачып жуучу машиналар, кар тазалагыч, кум чачкыч ж. б. менен жүргүзүлөт. Ассенизациялоочу Коммуналдык машиналарда цистерна, соруучу насос жана шланг орнотулуп, суюк ыпластарды сордуруп ташып кетет. Катуу таштандыларды жана тиричилик калдыктарын ташуучу Коммуналдык машиналар кузовдуу жана контейнерлүү болот. Алар автоматтык түрдө таштандыны шыкоочу, жүктөөчү жана түшүрүүчү түзүлүштөр менен жабдылат. Жайкысын тазалоо иштеринде (ошондой эле имараттын ичин тазалоодо) шыпыргыч, суу чачкыч, пол жуугуч, чаң соргуч, кышкысын кар шыпыргычтар, жүктөгүчтөр жана кум чачкыч ж. б. электрдик машиналар колдонулат. Ал эми химиялык тазалоо иштеринде ар кандай механикалык каражаттар, жуучу автоматтар пайдаланылат.
Изык-Чул дарыясы
Изык-Чул (Изыкчул) — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Белый Июс дарыясынын сол жээгинен 138 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Жаа тартмай
Кыргыз эли өз тарыхында ички, тышкы душмандарына каршы күрөш жүргүзүп, элин, жерин туруктуулук, баатырдык менен коргоп келген. Кыргыз эли өз эркиндигин коргоодо аскер куралдарын, анын ичинде жааны да колдонгондугу белгилүү. Бул жөнүндө «Манас» эпосунда да айтылат:
Жамгырдай кылып жаа тартып, Мөндүр кылып ок атып… Камыштый найза кылкылдап, Кылыч, мылтык жылтылдап. Очогор огу жаңырып, Жаа- жебе огу жабылып… Мылтык менен урушуп. Маңдай-тескей турушуп Мылтык атып, жаа тартып, Карсылдашып урушуп. Жаанын огу чыркырап, Тийген жери быркырап,…
Жаа байыртадан эле мергенчилик куралы болгон. Аскер куралдарынын бири катары да пайдаланышкан. Атчан чаап бара жатып жаа тартышкан. Азыркы кезде спорттук оюн катары кеңири колдонулат. Жаа тартмай аралыкты көз болжол менен өлчөй билүүгө, бутаны түз мээлөөгө, шамдагайлыкка көндүрөт. Азыркы кезде бул оюндун ат минбей жөө туруп жаа тартышкан жөнөкөй түрү кеңири тараган. Оюн тегиз жерде ойнолот.
Оюн сыртта ойнолсо, кокусунан жебе жаңылбас үчүн бута коюлуучу жакка эч кимди жолотпоо керек. Оюнду 15-20 оюнчу ойнойт. Жаа, бир нече жебе, узундугу 50 сантиметр келген таякча даярдалат. Оюнга калыс шайланат. Калыс оюнчуларды эки жаатка бөлөт. Жаат башчыларын дайындайт. Оюнчулардын жаш өзгөчөлүктөрүнө жараша жаа тартылуучу чек жана бута атуучу жер (аралыгы 20-25 метр) белгиленет. Ал жерге бута коюлат. Жаат башчылары же өкүлдөрү таяк кармашып же чүкө калчашып, бири оюнду баштоо укугун алат. Оюнду баштаган жааттын оюнчулары жаа тартып бүтүшкөндөн кийин кезек экинчи жааттын оюнчуларына барилет. Ушул жол менен оюн белгилүү убакытка чейин ойнолот. Оюнчулар кезек менен тике туруп, бутаны бир жолу гана атышат. Жаанын жебеси бутага канча жолу тийсе, жаа тарткан жаатка ошончо упай берилет. Жебе бутага тийбесе упай берилбейт. Калыс упайларды санап. Оюндун акырында жаат башчылары менен бирдикте жалпы санын чыгарат. Кайсы жааттын упайлары көп болсо, ошол жаат утат.
Кыз куумай
Оюн тууралуу
Кыз куумай оюну кыргыз элинин эң байыркы кызыктуу оюндарынын бири. Кыргыз эли бул оюнду көбүнчө күйөө кызга күйөөлөп жүргөндө, аш-тойдо, майрамдарда ойноп, калың элге тамаша курушкан. Кыз тандаган атын минип, андан артканы гана жигитке тийген. Жигит кызга жетсе артылып бетинен өпкөн, жетпей калса кыз атынын башын буруп камчы менен жигитти кайра кубалап сабаган. Кыз куумай азыр да элдик тойлордо, майрамдарда кеңири ойнолууда. Кыз куумайдын байыркы оюндардан экендиги «Манас» эпосунда да жолугат. Сейтек ата конушу Таласка көчүп келе жатканда жолдо эригип, көңүл ачып, кыраандар бары баш болушуп кыз куумай оюнун ойногондугу мындайча баяндалат: Боз бала, жигит аралаш, Кыз-келин менен жарышып, Кызык өзөн бойлошуп, Кызыгышып кыраандар Кыз куушмай ойношуп, Талыкпай көчүп, бээ байлап Таласты көздөй бет алып, Эл чуркурап, чуу болуп Эр кубанып, дуу болуп, Киндик кесип, кир жууган Жерине көчүп келатат.
Баш сөздүн тексти
Кыз куумай жөнүндө эл оозунда да төмөндөгүдөй саптар айтылат: Кыз, жигити кыргыздын, Кылымдап ойнойт кыз куумай! Кыз куумай ойнун карасаң, Кызыгына эл батып, Кыйкырып дуулап тик турмай! Кыз куумай ойну кыргыздын, Эзелтен калган салты экен! Эңкейип жандап жарышып, Кызга жетсе жигити, Буралтып туруп кыз өбүш, Байыртан кыргыз наркы экен! Ал эми кыргыздын белгилүү акыны Жалил Садыковдун: Оюндун бири кыз куумай, Күлүктөр көктө сызчудай. Тизгинди чоюп жөнөсө, Жигити – шумкар, кыз - куудай! Оюн деп чиркин ушуну айт, Көргөндө кимдер кызыбайт. Жигити жетип кызды өпсө, Көзүңө сүйкүм учурайт, - деген ыры бул оюн жөнүндө не бир көркөм элес берип турат.
Шарттары жана эрежелери
Оюн 1-2 чакырымдай түз жерде, ат майданда (ипподром) ойнолот. Оюнга калыс дайындалат. Калыста ышкырык болушу керек. Кыз куумайга 15-17 же андан жогорку жаштагы курбалдаш кыз-жигит улуттук кийимчен катышат. Оюнга минилчү аттар алдын ала суутулуп, үртүктөлөт. Ат чабууну аштоочу жер, мара белгиленет. Кыздын минген аты жигиттин минген атына караганда күлүгүрөөк болот. Тагыраак айтканда атты кыз өзү тандайт.
Калыс кыз-жигитти аттарына мингизип, ат чабууну баштоочу жерге алып келет. Кыз жигиттен 20-25 метрдей алдыда турат. Калыс баштоого ышкырык менен белги берет. Кыз качат. Жигит кызды кууп жөнөйт. Жигит кызга жетсе аны жандай чаап, кыздын бетинен аяр сүйүп коёт. Эгер марага чейин кыз жигитке жеткирбесе, кыз кайрылып туруп жигитти камчы менен сабайт. Бирок өтө чабууга болбойт. Оюнда жеңгендерге белгиленген байге ыйгарылат.
Оюнчулардын саны 2—20 киши.
Оюн 1000 метрге чейин келген талаада өткөрүлөт
Оюнга даярдануу
Оюнчулар аттарына минишип бир кыз, бир жигит болушуп турушкандан кийин, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Кыздар жана жигиттер кезектери келгенде бирден оюн башталуучу жерге чыгышкандан кийин, качып бараткан кызды, жигит белгиленген аралыктын ичинде кууп жетип  баш  кийимин  алып кыздын аркасына тийгизүү менен өзүнүн жеңишин билдирет. Кызды кууп жете албаса жигит, оюндан ары чыгып калат. Ошентип андан кийин уткан кыздар жана жигиттер оюнду, оюндун жеңүүчүсүн аныктагыча ойношот.
Оюндун башка түрү: жигит куумай
Оюндун эрежеси жолду туурасынан тозууга, өзүнүн атын башка оюнчунун атына карай багыттоого, токтотууга, тоскоолдук болууга, камчылоого болбойт.
Оюнга методикалык көрсөтмө. Оюнчулардын каалоосу боюнча, үчүнчү киши — жеңеси киргизилиши мүмкүн, анын ролу: кызды жигиттен сактап, ага жеткирбей чаап келүү үчүн кызга көмөк көрсөтүү болуп саналат.
Оюнчулар, оюнга улуттук кийимдерди кийишип чыгууга зарыл.
Кубанычбек Адамалиев
Адамалиев Кубанычбек (1947-жылы туулган, Нарын облусу, Кочкор району, Кочкор айылы) хирург, медицина илимдеринин доктору (1996), профессор (1996). 1971-ж. КММИнин педиатрия факультетин, 1976-ж. аспирантураны бүткөн.
1970-жылдан Бишкектеги №3 балдар ооруканасында хирург, КММИде ассистент, доцент, 1996-жылдан балдар хирургиясы кафедрасынын профессору, ошол эле учурда 1996-жылдан "Ден соолук”- "Здоровье” журналынын башкы редактору. 120дан ашык илимий эмгеги балдар хирургиясына арналган, 4 окуу китебинин, 2 ойлоп табуунун автору.
1966-жылдан жазуучу катары да белгилүү. Анын «Кандаш адамдар» (1971), «Врачтын түшүнүгү» (1977), «Кечмелик» (1980), «Эненин ак сүтү» (1989) повесттер жана аңгемелер жыйнагы, «Жүрөк кагуусун уланта берет» романы (1985), «Быйылкы жаз менин айылымда» (1973), «Шаттык» ж. б. ырлар жыйнагы жана поэмалары жарык көргөн. Эмгектери: Социальные проблемы и актуальные вопросы сепсиса у детей. Б., 1993; Инфузионная терапия сепсиса у детей. Б., 1993.
Интернеттеги шилтемелер
"Мен жашыкмын бала кезден жашыкмын,Оор болсо да бул турмушка ашыкмын" КУБАНЫЧБЕК АДАМАЛИЕВ КЫРГЫЗ ПЕЙЛИ
Көмөкпул (ссуда)
Көмөкпул (ссуда) – КР жарандык мыйзамдары боюнча, акысыз пайдалануу үчүн берилген буюм (мүлк) акысыз пайдалануу келишими (К. келишими) боюнча карыз берүүчү карыз алуучуга буюмду акысыз убактылуу пайдалануу үчүн берүүгө милдеттенет же берет, ал эми карыз алуучу болсо, ушул буюмду кандай алса ошондой абалында, табигый эскиришин эсепке алуу менен, же болбосо келишимде көрсөтүлгөн тартипте кайра кайтарып берүүгө милдеттенет.
Чоң Яр-Вож
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Гылман Ыман
Гылман Ыман (Həsənli Qılman İman оğlu; 15 Февраль (Бирдин айы), 1986, Ени Ташкент, Барда, Азербайжан ССР) — Азербайжан акыны Publicist, "Алтын калем" сыйлыгын тапшыруу (2011-жыл), Жазуучулар союзунун мүчөсү (2010).
Эригичтик көбөйтүндүсү
Эригичтик көбөйтүндүсү (ЭК) — начар эрүүчү электролиттер сууда эригичтигин мүнөздөөчү чоңдук. Начар эрүүчу электролитти сууга кош-кондо бир эле убакытта карама-каршы багыттагы эки реакция жүрөт:
МеАn Ме+ + Аn
катуу фаза эритме
Оң багытта жүргөн реакция эрүү, сол багытта жүргөн реакция кристаллдашуу деп аталат. Бул эки реакция ылдамдыгы бири-бирине барабар болгон учурда катуу фаза менен эритменин ортосунда электролит иондору менен каныккан болот, Теңдештик абалдагы гетерогендик системага заттар массасынын таасир этүү законун колдонуп, эригичтик көбөйтүндүсү (ЭК) эрежесин төмөнкүдөй берүүгө болот. Теңдештик абалда начар эрүүчү электролит иондорунун теңдештик концентрациясынын көбөй-түндүсү берилген температура менен басымда турактуу сан болуп саналат. Бул сан Э. к. (ЭК) деп аталат. Жогоруда көрсөтүлгөн реакция үчүн ЭК = [Ме + ]-[Ап -]. Эгерде начар эрүүчү электролит курамы татаал болсо (МеnАnm), анда анын ионго ажыроо теңдемеси:
Меn Аnm n Меm++mАnn-.
Ал эми эригичтик көбөйтүндүсү теңдемеси:
х
ЭК мепАnm [Ме m+]n  [Ап n’-]m
м-н туюнтулат. Эригичтик көбөйтүндүсү жардамы менен чөктүрүү реакциясы багытын жана чөктүргүч ион конц. табууга болот.
Манас-Өзөн
Манас-Өзөн — топоним. Дагстан ССРинин Ленин районун аралап агып өткөн суу. Чоң-Кавказ тоолорунун түндүк-чыгыш капталынан кар, жаан-чачын сууларынан куралат, Каспий деңизине куят. Манас, Манаскент, Манасмахи кыштактары ушул өзөндүн боюнда жайгашкан. Суунун чөлкөмүндө Манасавлан, Манас-матабы деген жерлер да бар. Бир Ленин районунун аймагында мынча Манас аттуу топонимдердин болушун Г. М.-Р. Оразаев (Махачкала, 1989, 1991) бул жерлерди илгери ногой калкы ээлеп турушуна байланыштырат.
Полимерлердин бышыктыгы
Полимерлердин бышыктыгы - серпилгич деформациянын аргасыздан пайда болушуна жана үзүлүүгө же сынууга полимерлердин каршылык көрсөтүүсү. Полимерлердин бышыктыгы алардагы атом же молекулалардын биригүү күчүнө жана деформапиялык касиеттерине байланыштуу.
Полимерлердин бышыктыгы изилденүүчү полимерлердин кысылышына, созулушуна жана температурасына көз каранды.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Коммунизм чокусу
Коммунизм чокусу (1962-ж. чейин Сталин атындагы чоку) – Памирдин эң бийик чокусу, Илимдер Академиясы кырка тоосунда (Пётр Биринчи кырка тоосу менен ашташкан жерде). Бийиктиги 7495 м. Капталдарында жалпы аянты 136 км2ге жеткен ири фирн талаалары, мөңгүлөр (Бивачный, Гармо, Памир фирн платосу) бар. Альпинизм өнүккөн; чокуга алгачкы жолу (1933) советтик альпинист Е. М. Абалаков чыккан. Тажикстанда. 1999-ж. тажик мамлекеттүүлүгүнүн алгачкы негиздөөчүсү Исмаил Саманинин аты берилген.
Манас менен Алмамбет
«Манас менен Алмамбет» — «Манас» эпосунун окуяларынын негизинде орус тилинде жазылган 4 көшөгөлүү, 6 сүрөттүү баатырдык драма (Фр., 1942). Автору К. Рахматуллин, Т. Сыдыкбеков. 1943—46-жылдары Фрунзедеги Н. К. Крупская атындагы орус драма театрында коюлган. Пьеса Кыргызстан Жог. Советинин Ардак грамотасына татыктуу болгон. Спектаклди койгон артист А. В. Милославский (кеңешчиси искусствого эмгек сиңирген ишмер. А. Куттубаев). Жасалгасы сүрөтчү М. Я. Гафтыкы, музыкасы М. Р. Раухвергердики. Спектаклдин негизги өзөгүн Чоң казат окуясы, Алмамбеттин Манаска келиши, алардын достугу жана душманга каршы күрөшү түзөт. Спектаклде баш каарман Манастын ролун А. В. Милославский, Алмамбетти В. С. Офицеров аткарган. Башка ролдорду аткаргандар: Каныкей — О. Д. Петрова, Алтынай — Н. И. Данилова, Бирмыскал — республиканын эмгек сиңирген артисти К. Г. Ефремова, Бурулча — 3. А. Корешкова, Тайхо — К. С. Лунгрен, Чубак — республиканын эмгек сиңирген артисти И. И. КовальСамбарский, Коңурбай — республиканын эмгек сиңирген артисти А. П. Розанцев, Азизкан — С. Г. Дигам, Мажик — А. Б. Прибыловский. Спектакль ийгиликтүү коюла баштаганы менен ошол мезгилде «Манас» эпосунун айланасында түзүлгөн кырдаалга байланыштуу театрдын репертуарынан алынып ташталган.
Max Jason Mai
Миро Шмайда (словак. Miro Šmajda) англис тилинде аткарылуучу «Don’t Close Your Eyes» чыгармасы менен, Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагындагы Словакия өлкөсүнүн көрсөтүүчүсү.
Кичик-Алай
Кичик-Алай (Кичик-Алай) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Араван районундагы айыл. Керме-Тоо айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 455 киши.
Асылгужино (Кигин району, Башкыртстан)
Асылгужино — Башкыртстандын Чишмин районундагы айыл, Арслан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 236 киши. Почта индекси — 452507, ОКАТО коду — 80236810003.
Көмөкпул-аманат туракжай-курулуш кассасы
Көмөкпул-аманат туракжай-курулуш кассасы – адистешкен кредиттик уюм, анын иш-аракети катышуучуларынын акча каражаттарын туракжай-аманат салымдарына чогултууга жана аларга өздүк туракжай куруу, же болбосо квартира же үй сатып алуу үчүн кредит берүүгө багытталган. КР мыйзамдары боюнча, К.-а. т.-к. к. коммерциялык эмес уюмдун өз алдынча таризи болуп саналат жана мамлекеттик каттоодон өткөн учурдан тартып юридикалык жак статусуна ээ болот.
Алай-Ош элдик кыймылы
Алай-Ош элдик кыймылы - 1845-ж. Алай, Ош аймагындагы кыргыздардын Кокон хандыгына каршы элдик көтөрүлүшү. Алайда башталган кыймыл кыска мезгил ичинде Ош аймагына чейин жайылып, Кокон хандыгынын коопсуздугуна коркунуч туудурган. Ошол кезде хансарайды бийлеп турган Мусулманкул мпңбашынын Ташкенге кеткендигинен пайдаланып, көтөрүлүшчүлөр Ошту басып алышкан. Көтөрүлүш жөнүндө кабарды уккан Шахрихан вилаетинин акими кыпчак Мухаммед Назар Көр оглы кошуун топтоп, көтөрүлүшчүлөргө каршы аттанган. Ошол эле мезгилде Ташкендеги Мусулманкулдун кошууну шашылып кайтып келип, Көр оглынын кошууну менен бирдикте көтөрүлүшчүлөрдү талкалаган. Мусулманкул миңбашы Ошту багындырып, кыймылга катышкан кыргыздарды аёосуз жазалаган.