cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Леонард Адлеман
Сыйлыктары
Ачык кирүү мүмкүндүгү бар криптография системасын ойлоп чыгарганы үчүн Адлеман Рон Ривест жана Ади Шамир менен бирге 1996-жылы Каннелакис атындагы сыйлыктын ээси болгон, 2002-жылы окумуштуу, кээде информатика илимий жаатындагы "Нобель" сыйлыгы деп аталган Түриң сыйлыгына ээ болгон. 2006-жылы Адлеман Американын илим жана искусство академиясынын мүчөсү катары тандалып алынган.
Азамат Арапбаев
Өмүр баяны
1993-жылы К.И.Скрябин атындагы Кыргыз айылчарба институтун, 2004-жылы Кыргыз Республикасынын ТИМинин дипломатиялык академиясын аяктаган.
Ишмердүүлүгү
Эмгек жолун 1993-жылы “Ош-Интур” туристтик фирмасынын директорунун орун басары болуп баштаган.
1996-1999-жылдары “Malabar Trading Go LTD” компаниясынын Кыргызстан боюнча директорунун орун басары, 1999-2000-жылдары “Талас-Ош” ЖЧКсынын директорунун орун басары
2000-2002-жылдары “Ош-Арагы” ЖЧКсы компаниясынын жетекчиси, 2003-жылдан 2004-жылга чейин “Алтын-Суу” АКсы башкармасынын төрагасы болуп иштеген. 2004-2008-жылдары “Даннур-Юг” ЖЧКсынын директору. 2005-2008-жылдары “Курулуш материалдарынын Түштүк комбинаты” ЖЧКсынын башкы директору.
2000-2005-жылдары Ош областтык кеңешинин депутаты, 2007-2008-жылдары Ош шаардык кеңешинин депутаты.
2008-жылдан-IV чакырылган Жогорку Кеңештин депутаты.
2010-жылдын октябрынан Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин V чакырылышына “Ата-Журт” идеалисттик демократиялык саясий партиясынан тизме боюнча депутат болгон.
Жалил Садыков
Жалил Садыков - акын, драматург, котормочу жана коомдук ишмер.
Кыскача өмүр таржымакалы
Жалил Садыков Кыргызстандын Чүй облусуна караштуу Кемин районундагы Кичи-Кемин айылында 1932-жылы 23-октябрда туулган. Орто мектепти ошол айылдан бүтүп, колхоздо иштеп, «Ак-Туз
гызстан Жазуучулар союзунун кеңешчиси болгон. 1964-жылдан «Ала-Тоо» журналында бөлүм башчы, жооптуу катчы болгон. 1967-жылдан «Жаш ленинчи» журналын жетектеген. 1980-жылдары Кыргыз ССР маданият министрлигинин репертуардык-редакция коллегиясынын башкы редактору, 1988–1992-жж. «Кыргыз маданияты» гезитинин башкы редактору, Кыргыз Республика Ишкерлеринин улуттук казына башкармасынын төрагасы болгон. Кыргыз Республикасынын эл депутаты, Жогорку Кеңештин депутаты болгон.
Адабий чыгармачылыгы
Ж.Садыковдун «Убада» аттуу алгачкы ыр жыйнагы 1958-жылы жарык көргөн. Акындын жүздөгөн ырларына обон чыгарылган. Ж.Садыковдун «Манастын уулу Семетей» (1982), «Сейтек»(1987), «Айкөл Манас» (1990) үчилтиги Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театрында, «Эр Төштүк», «Ак Мөөр», «Жукеев-Пудовкин», «Терең кечүү» ж. б. драмалары театрларда коюлган.
Ж.Садыков чыгыштын улуу акыны Омор Хаямдын «Рубаилерин», Р.Гамзатов, К.Кулиев, А.Пушкин, М.Лермонтов, Т.Шевченконун, балкар акыны М.Кудаевдин жана Я.Шивазанын чыгармаларын которгон.
Ж.Садыковдун ыр жана поэма жыйнактары ондогон элдердин тилине которулду, драмалык чыгармалары чет өлкөнүн элет, шаарларындагы сахналарга коюлуп келет. 1958-жылдан 1991-жылдын соңуна чейин СССР жазуучулар союзунун мүчөсү болгон. Ж.Садыков Кыргыз Республикасынын Гимнинин автору.
Сыйлыктары менен наамдары
«Манастын уулу Семетей» эпикалык драмасы үчүн Ж.Садыковго Кыргыз Республикасынын Токтогул атындагы Мамлекеттик сыйлык ыйгарылган. Ж.Садыковго “Кыргыз Республикасынын искусствосуна эмгек сиңирген ишмери», “Кыргыз Эл акыны» наамдары ыйгарылган.
Жарык көргөн китептери
Кыргыз тилинде Убада: Ырлар жана поэмалар – Ф.: Кыргызмамбас, 1958. – 128 б. Жайкы таңда: Ырлар жана поэма – Ф.: Кыргызмамбас, 1961. – 152 б. Кечээкинин күбөсү. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1962. – 55 б. Бөжөктөрдүн өмүрү. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1964. – 31 б. Акын чабан: Очерк. – Ф.: Кыргызстан, 1965. – 15 б. Сары өзөн: Ырлар жана поэма. – Ф.: Кыргызстан, 1966. – 121 б. Бөбөктөргө үйрөткүн: Ырлар: Мектеп жашына чейинки майда балдар үчүн. – Ф.: Мектеп, 1966. – 18 б. Кылымдын барактары: Ырлар жана поэма. – Ф.: Кыргызстан, 1968. – 127 б. Менин ырым мекеним: Ырлар жана поэма – Ф.: Кыргызстан, 1958 – 127 б. Сырдашуу: Ырлар жана поэма. – Ф.: Мектеп, 1969. – 90 б. Унутулгус обондор: Ырлар жана поэма. – Ф.: 1971. – 121 б. Жоогазын: Ырлар жана поэма. – Ф.: Мектеп, 1973. – 78 б. Toп жылдыздар: Тандалган ырлар жана поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1973. – 302 б. Тууган жер: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1979. – 176 б. Мөлтүр булак: Ырлар, поэмалар, драма. – Ф.: Мектеп, 1981. –112 б. Тууган жер: Ырлар, поэмалар, драмалар: Тестиер балдар үчүн. – Ф.: Мектеп, 1981. – 112 б. Аккан суу: Ырлар, поэмалар: Жаштар үчүн. – Ф.: Мектеп, 1984. – 192 б. Жер керемети: Ырлар жана поэма. – Ф.: Кыргызстан, 1986. – 168 б. Тандалмалар. – Ф.: Адабият, 1992. – 288 б. Тандалган чыгармалар – Б.: Бийиктик, 2003. – 503 б. Кеч күздөгү мөмөлөр. – Б.: Бийиктик, 2007. – 259 б.
Орус тилинде Лик земли: Стихи и поэмы. – М.: Сов. писатель, 1983. – 80 с.
Котормолору
Омар Хайам. Рубаилер (Ж.Садыков, Т.Шаршенбаев). – Ф.: Кыргызстан, 1987. – 131 б. Омар Хайам. Рубаилер (Ж.Садыков, Т.Шаршенбаев). – Ф.: Адабият, 1987. – 131 б.
Драмалары
Табышкандар: Үч көшөгө, сегиз сүрөттүү драма. Ала-Тоо, 1965, №11. – 79–112-б. Пудовкин-Жукеев: Үч көшөгөлүү драма. Ала-Тоо, 1966, №10. – 89–112-б. Айкөл Манас: Эпикалык драма. Ала-Тоо, 1992., №10–11. – 80–113-б. Айкөл Манас: Драмалар. Ала-Тоо, 1995.– 248 б. '''Манас. Семетей. Сейтек:''' Эпос. Үчилтик Түз.: Ж.Садыков, К.Садыков, Р.Кыдырбаева. – Б. “ЖЭКА» ЛТД, 1999. – 468 б.
Акы төлөнүүчү бүтүм (акы төлөнүүчү келишим)
Акы төлөнүүчү бүтүм (акы төлөнүүчү келишим) – бүтүм, ал боюнча тарап өз милдеттерин аткаргандыгы үчүн акы же башка түрдөгү кайтарма берүүнү алышы керек.
Азаттык Плюс
“Азаттык Плюс” – Азаттык үналгысынын жаштар долбоору. Анын курамында күн сайын обого чыкчу радио уктуруу (бул үналгы берүү кийинчерээк токтотулду), жума сайын чыкчу теле берүү жана күн сайын жаңыланчу интернет баракча бар. "Азаттык Плюс" аталышын кыска мөөнөттүк ички сынактан соң "Азаттыктын" 2004-жылдагы сырт кабарчысы, драматург жана жазуучу Султан Раев сунуштаган.
Азаттык+ радио берүүсү
Азаттык+ (Азаттык Плюс) радио берүүсү Азаттык үналгысынын эң алгачкы жаштар долбоору. (Тарыхка кайрылсак, бул аталыштагы берүүлөргө чейин атайын кыргыз жаштарына арналган апталык берүүлөр 2003-жылдан тартып обого чыгарыла баштаган).
Азаттык Плюс 2004-жылдын декабр айынан тарта күн сайын кечи саат 21:00до обого чыккан. Берүүнүн кайталоосу 21:30да жана кийинки күнү саат 19:00 жана 20:30да уктурулуп турган.
Долбоордун негиздөөчүсү жана берүүнүн алгачкы редактору – Венера Жуматаева. Координатор болуп Аида Касымалиева, андан кийин Султан Каназаров иштеп келишкен. 2007-жылы редакторлук жана координатордук кызматтар бириктирилип, бардык милдеттер Азаттык үналгысынын Бишкек бюросунун директорунун ошол кездеги орун басары Төрөкул Дооровго жүктөлгөн. Кийинчерээк бул радио берүү токтотулган.
Радио жалпы эле Азаттыктын негизги ишмердүүлүгү болгондуктан Азаттык+тун баардык долбоорлорунда иштегендер радиодо да иштечү: Төрөкул Дооров, Аида Касымалиева, Зейнеп Мартбек кызы, Каарманбек Кулуев, Жаннат Токтосунова, Эдил Сапарбек уулу, Элен Куленбекова, Мирлан Токталиев, Айгүл Жунушалиева, Акан Иманов, Элеонора Бейшембек кызы. Азаттык+та Султан Каназаров, Тынчтыкбек Кожобек, Улан Ыдырыстегин, Бермет Эгембердиева, Канат Субакожоевдер иштеп кеткен.
Азаттык+ сыналгы берүүсү
2005-жылдын күзүнөн тарта "Азаттык" үналгысы жаштарга арналган атайын сыналгы долбоорду ишке киргизет. “Азаттык+” жаштар теле берүүсү дүйшөмбү сайын кечки саат 8:35те КТРден (УТРК) обого чыгып турду, бирок 2008-жылы октябрда ал кездеги бакиевдик режим тарабынан бир тароаптуу токтотулду. Бул берүү кайрадан КТРКда экинчи элдик ыңкылаптан (2010-жылдын 7-апрелинен) соң гана КТРКнын көгүлтүр экранында чыга баштады. (2008-жылдын октябрынан 2010-жылдын 13-мартына чейин "Манас жаңырыгы" деген чакан ТВ каналда, сателлит аркылуу жана башка жеке менчик чакан сыналгы компаниялары аркылуу обого чыгып турду).
Теледолбоордун продюсерленринин бири – Аида Касымалиева болду. Алып баруучулардын арасында – Жаннат Токтосунова, Эдил Сапарбек уулу, Элен Куленбекова, Мирлан Токталиев, ж.б. болду.
Азыркы тапта анын ТВ продюсери - Өмүрбек Сатаев. Алып баруучулары Айгерим Акылбекова жана Токтосун Шамбетов. Азаттык+тун баштапкы версиясында анын эки гана алып баруучусу болгон – Аида Касымалиева жана Султан Каназаров болгон. Азаттык Плюстун мурдагы кабарчысы Жанар Акаев азыркы тапта Кыргызстандын Жогорку Кеңешинин депутаты (2015-жылдын октябрынан). 2014-жылга чейин Элиза Кененбаева жана Али Токтакунов алып баруучулары болушкан.
Азаттык+ интернет баракчасы
2008-жылдан тарта "Азаттыктын" негизги интернет-баракчасына удаалаш жаштар берүүсүнүн атайын баракчасы да ачылды.
Бул баракча Facebook байланыш түйүнү аркылуу түзүлүп, катталган күйөрмандарыга өзгөчө мүмкүнчүлүктөрдү берет. Бул баракчада Азаттык+тун радио берүүсү да, теле берүүсү да, атайын интернет үчүн даярдалган кызык маалыматтар жайгашкан.
"Азаттыктын" жаштарга арналган жалпы интернет басылмаларын Зейнеп Мартбек кызы көзөмөлдөйт. www.azattkplus.kg баракчасынын түзүү жана өнүктүрүү иштерин оболу Каарманбек Кулуев, андан кийин башка бишкектик жаш кабарчылар жүргүзгөн.
"Тумар" радиосу
"Тумар" радио сайт
"Тумар" үналгысы - Кыргызстанда 2007 жылдын сонунда обого чыга баштаган жаңы радиостанция. Бишкекте FM 102,5 МГц, Жалал - Абад менен Ысык Көлдө FM 103,2 МГц жыштыктарында обого чыгарылат. "Тумар" - "биринчи чыгыш радиосу" деп өзун таанытууда.
"Тумар" радиосу таанытуу (презентация) өткөрүү максатында 2008 жылы 11 апрелде Бишкекте чоң концерт уюштурган, ага Кыргызстандын ырчылары, мисалы, Султан Садыралиев, Мирбек Атабеков, Гүлнур Сатылганова, жана Казакстандан All Davai тобу, Өзбекстандан Шахзода катышышкан.
Учурда "Тумар" радиосунда беш алып баруучу (DJ) жана башында Алексей Сидоров кызмат отоп келишет. Алып баруучулар: Жанара Атабекова (буга чейин "Кыргызстан обондорунда" иштеген), Бегайым Абдыкадырова (буга чейин "Пирамида" телерадиокомпаниясында иштеген), Мирлан Токталиев (буга чейин "Алмаз-Нарын" радиосунда иштеген),Элиза Кененбаева (учурда студент) жана Адилет (учурда студент).
Тумар радиосу, 2010-жылдын 20-мартында эки жылдык мааракесине Озбек жылдызы Шахзоданы чакырып, Кыргызстандын борбору Бишкекте дунгуроткон той берди.
Мекире түспөлдүүлөр
Мекире түспөлдүүлөр (лат. Acipenseriformes) - сөөктүү балыктарга кирүүчү нур канаттуулар классчасынын бир түркүмү; булардын кыйла тукуму, уруусу жана түрү бар: осетр амурский (A. schrencki) – Амур мекиреси, атлантический (A. sturio) – Атлантика мекиреси; М. т. байкалский – М. т.  сибирский – Сибирь мекиреси, М. т. русский – орус мекиреси; осетровые (Acipenseridae) – мекире сымалдуулар (тукум), осетры (Acipenser) – мекирелер (уруу).
Инфильтрат
Көбүнчө сезгенүү жана шишик Инфильтраты кездешет. Сезгенүү Инфильтраты лейкоцит (ириңдүү Инфильтрат), эритроцит (геморрагиялык Инфильтрат); лимфа жана плазма клеткаларынан турат. Ал кээ бир дарттын жана жарааттардын кабылдашынан, хирургиялык операциядан кийин, ошондой эле чыйкан, көбүргөн, лимфаденит, остеомиелит жана башкалардын белгилери катары пайда болот. Шишик Инфильтраты табияттагы түрдүү шишик (рак, саркома) клеткаларынан турат. Инфильтрат пайда болууда ткандын түсү өзгөрүп, чоңоёт, катууланып ооруйт. Хирургиялык практикада анестезиялоочу (оорутпоочу) эритмени тканга куйганда анын катууланышы да Инфильтрат деп аталат. Дарылоону дарыгер-хирург жүргүзөт.
Осмоналиева Сабийра
Осмоналиева Сабийра 1953-жылы азыркы Аксы районунун Кызыл-Туу айылында туулган.
Елань-Чишма (Ермекеев району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Саруу
Саруу сөзү бир нече мааанини түшүндүрөт;
Негла (Сосьва куймасы)
Негла — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сосьва дарыясынын оң жээгинен 157 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 26 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Маловодное (Сокулук району)
Маловодное (Маловодное ) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Сокулук районундагы айыл. Кызыл-Туу айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 2 346 киши.
Инфекция
thumb|269x269px|      Грам-тастыкталган  [[Бактерия|бактериялар – жугуштуу бактерияларды көрсөткөн түстүү сүрөт
Адистиги:   Инфекциялык оорулар
Инфе́кция  (латын тилинин inficio, infeci, infectum «жугузуу» сөзүнөн) — бул бактерия, вирус, мите жана козу карын сыяктуу патогендик микроорганизмдердин өз ара аракеттенүүсүнөн кийин  алардын тирүү организмдерге жугушу. Бул бактерияларды жуктуруу жугуштуу оорулардын пайда болушуна алып келет. Аталган термин жугуштуу бактериялардын адам организми менен таасирлешүүсүнүн ар кандай түрлөрүн билдирет.
Оорулар адамдан адамга түз же кыйыр түрдө жугушу мүмкүн. Инфекция организмге патогендик микроорганизм (вирус же бактерия) бекем жайгашып, ал жерде өсүп жана көбөйгөндө башталат.
Жугуштуу оорулар бириндеп же массалык түрдө пайда болуп, көп адамдарды жабыркатат. Жер шарынын бир нече контингентинде адамдарга таасири күч кеңири жайылган эпидемиялар пандемия деп аталат.
Жугуштуу ооруларды изилдөө үчүн медицинанын башка тармактары менен байланышкан инфектология деп аталуучу жугуштуу оорулар жөнүндө илим бар. Ал жугуштуу бактериялардын организм менен таасирлешүүсүнөн пайда болгон инфекциялык процессти, жугуштуу ооруну, анын патологиясын изилдейт.
Инфекциялар төмөндөгүдөй болуп да бөлүнөт:
Ал эми жыныстык жол менен жугуучу инфекциялардын көпчүлүгү эч кандай жышаандарсыз эле  же жеңил гана жышаандар менен коштолгондуктан, алар байкалбай калышы мүмкүн.
Айрым учурларда, жугуштуу оорулар оорунун жүрүшүндө жышаансыз өтүшү мүмкүн. Мындай учурлар ооруну эч кандай белгилерсиз алып жүрүүчүлөрдө катталган. Оорунун жышаандары билинбеши, бирок аны алып жүрүүчү адам инфекцияны башкаларга жуктурушу мүмкүн.
= Оорунун жугуу жолдору = Жугуштуу ооруларды жуктуруу андай оору менен (мисалы, сасык тумоо) жабыркаган адам менен байланышуу гана жетиштүү экендиги менен айырмаланат. Жугуштуу оорулар, адатта, адамдан адамга аба аркылуу жугат, микроорганизмдер организмге мурун, ооз же көз аркылуу кириши мүмкүн.
Потенциалдуу инфекция булганган нерселер аркылуу: тамак-аш жана ичүүчү суу, жаныбарлар менен байланышуу, курт-кумурскалар чакканда жугушу мүмкүн.
Хламидиоз, гонорея, сифилис же трихомониаз сыяктуу кын, аналдык жана оралдык жыныстык катнаш аркылуу жыныстык жол менен жугуучу инфекциялар дагы бар.
= Ооруну алдын алуу = Санитардык абалды жакшыртуу жана инфекциянын алдын алуу боюнча натыйжалуу иш-чаралар, анын ичинде эмдөө иштери жугуштуу оорулардын жайылышын азайтышы мүмкүн.
Ар дайым колду жууп туруу, беткап тагынуу жана медициналык колкап кийүү сыяктуу ыкмалар жугуштуу оорулардын бир адамдан экинчи адамга өтүшүн, келечекте массалык түрдөгү инфекциялардын алдын алууга жардам берет.
Тыюу салынган дары-дармектерди колдонуудан баш тартуу, презервативди пайдалануу жана туура тамактануу, дайыма күч көнүгүүлөрүн жасап жүрүү менен сергек жашоодо жашоо менен дагы жугуштуу ооруларды алдын алууга болот.
= Дарылоо = Жугуштуу ооруга чалдыккан адамды дарылоо ар тараптуу жана анын абалын так талдоонун негизинде жүргүзүлүшү керек. Дары-дармектер бейтаптын абалына, курагына, оорусунун татаалдашына жараша тандалат.
Көпчүлүк жугуштуу ооруларды дарылоодо эң башкысы, инфекциянын козгогучуна таасир этүү жана анын толук жок кылуу эсептелет. Жугуштуу оорунун түрүнө жараша антибиотиктер, химиялык дары-дармектер, вируска каршы, грибокко каршы дары-дармектер колдонулат. Антибиотиктер бактерияларга каршы гана колдонууга жарайт.
= Тарыхтагы пандемиялар = Эгерде инфекцияны көзөмөлдөөгө мүмкүн болбосо, массалык түрдө жугуу коркунучу пайда болот. Пандемия – дүйнөнүн көпчүлүк бөлүгүн өз ичине камтыган  абдан коркунучтуу оору түрү.
= Дагы караңыз =
Кыргызстанды изилдеген белгилүү географтар
Кыргызстанды изилдеген белгилүү географтар
Кыргыз география коому – ил. коомдук уюм. 1947-ж. январда Фрунзе ш-нда негизделген (1964-ж. чейин – СССР география коомунун Кыргыз филиалы). СССР геогр. коомунун ил. совети Кыргыз филиалын 1947-ж. 3-апрелде бекиткен. 1956-ж. чейин филиал Кыргыз мамл. пед ин-туна (1951жылдан КМУга) караштууболгон. 1956-жылдан Кыргыз ССР ИАнын карамагында. 1956-ж. коомдо СССР геогр. коомунун 25 анык мүчөсү болсо, 1990-ж. 1200гө жеткен. К. г. к-нун үч бөлүмү (Борб.уюм, 322 киши; Ош, 132 киши, 1956-ж. уюшулган; Ысык-Көл, 111, 1956-ж.), 8 коллективдүү мүчөсү (Кыргыз ул. ун-ти, КРУИАнын Геология, Сейсмология, Экономика, Биология ин-ттары, Тяньшань бийик тоолуу физ.-геогр. станциясы, КРнын Гидрометеорология боюнча агентствосу, Финансы министирлигинин Экон. жана математикалык пландаштыруу боюнча ил. из. ин-ту)бар. Коомдун жогорку органы – съезд, ал 4–5 жылда бир чакырылат. Съезддер аралыгында ишти съезд шайлаган Ил. Совет жана анын Президиуму алып барат. Геогр. коомго президент (1970-жылга чейин – төрага) жетекчилик кылат. 1-төрагасы акад. К. И. Скрябин, 1956–64-ж. К. Оторбаев, 1964–2002-ж. коомдун президенти С. Өмүрзаков, 2003-жылдан профессор А. Осмонов.
Геогр. коом: 1) ил. докладдарды талкуулайт; 2) ил. конференция, кеңешме ж. б. өткөрөт; 3) съезддерди чакырат (1970, 1975, 1980-ж. Фрунзеде, 1985-ж. Ошто, 1990-ж. Караколдо өткөрүлгөн);4) бардык геогр. маселелер боюнча экспертиза жүргүзүп, кеңеш берет; 5) ил. экспедиция ж. б. изилдөөлөрдү уюштурат; 6) геогр.илимин элге жайылтат; 7) ил. Эмгектерди басып чыгарат. 1959-жылдан К. г. к-нун басма органы – «Кыргыз географиялык коомунун кабарлары».
Эсептешүү чеги
Эсептешүү чеги – төмөнкү сол бурчунан жогорку оң бурчуна тилке салынган чек. Э. ч. каржылоо максаттарына кызмат кылбайт; бул юридикалык жактардын ортосунда накалай эмес эсептешүү таризи. Төлөм катары Э. ч-ин алган уюм аны өзүнүн тейлөөчү банкына көргөзөт, ал чектеги сумманы анын эсебине кошуп берет. Э. ч. акчаны ошол акча арналган гана фирма алышын камсыз кылууну кепилдейт.
Абразивдүү аспаптар
Абразивдүү аспаптар - (лат. abrasivas кырып-жонуучу) катуу материалдарды жана пластмассаны иштетүүдө колдонулуучу абразивдүү материалдардан (өзгөчө бышык, катуу заттардан) жасалган жабдыктар. Абразивдүү аспаптар катуу (жылмалоочу тегерек, бөрк, сегмент, кайрак) жана ийилчээк (жануур, тасма жана башка) болуп бөлүнөт. Абразивдүү аспаптар негизинен электркорунд, кремний карбиди, жасалма жана табигый алмаздан жасалып, алардын кесүүчү абразивдүү бүртүкчөлөрүн бириктирүүдө чопо, бакелит, силикат, магнезий пайдаланылат. Абразивдүү аспаптардын 12 миңге жакын түрү чыгарылат. Аларга кошулган алмаздын өлчөмү (1 мм3 көлөмдөгү алмаз) анын негизги көрсөткүчү. Алмаз 100% кошулганда, 1 мм3 катмарда 0,878 мг алмаз болот. Мисалы, жылмалоочу тегерек жасалчу курамга 25 200%ке чейин алмаз кошулат. Абразивдүү материалдар, абразивдер металлдын бетин, минералдарды, тоотектерди, айнекти жана башка материалдарды механикалык иштетүү үчүн (кесүү, курчутуу, жылмалоо жана башка) колдонулуучу өтө катуу заттар. Алар табигый (алмаз, корунд, чарыкташ, пемза, гранит жана башка) жана жасалма (электркорунд, карборунд, бор карбиди, жасалма алмаз) болуп бөлүнөт. Жасалма Абразивдүү аспаптардан жасалган аспаптардын мизи жука болуп, катмарлап кырып-жонууга мүмкүндүк берет. Алардын өтө катуулугу кыруу-жонуу иштерин ылдамдатып, эмгек өндүрүмдүүлүгүн жогорулатат.
Сайдуллаев Нууман
Сайдуллаев Нууман - жазуучу, акын.
Нууман Сайдуллаев Лейлек районуна караштуу Катраң-Абад айылында 1949-жылы 1-январда туулган. Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүргөн. Эмгек жолун 1966-жылы «Кулунду» колхозунда колхозчу болуудан баштаган. Андан кийин статистика башкармасында улук инспектор, райондук «Алга» гезитинде адабий кызматкер, армияда кызмат өтөп келгенден кийин 1973-жылга чейин «Алга» гезитинде, 1976-жылга чейин Ош областынын «Ленин жолу» гезитинде адабий кызматкер, 1976–1991-жж. Ош облустук телерадио комитетинде улук редактор, бөлүм башчы, башкы редактордун орунбасары, «Толкун» студиясында башкы редактор болуп иштеген. 1991-жылы Катраң-Абадда чакан ишкана уюштуруп, жетектеп, 1995-жылы «Хан Шырдак» аттуу дыйкан чарбасынын төрагалыгына, 1997-жылдын март айынан «Катраң» айыл өкмөтүнүн башчылыгына шайланган. Катраң айылдык Кеңештин депутаты. Н.Сайдуллаевдин «Жазгы ыр» деген ыры 1965-жылы анын биринчи Лейлек райондук «Алга» гезитине басылган. Андан кийин анын ырлары, аңгемелери мезгилдүү басылмаларда, журнал, альманахтарда кез-кези менен басылып келди. Нууман Сайдуллаев 1982-жылдан Журналисттер союзунун, 1991-жылдан Жазуучулар союзунун мүчөсү.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Коломто. Аңгемелер. – Б.: 1982. – 44 б.
Күн баш бакты: Повесть жана аңгемелер – Б., 1991. – 160 б.
Жоголгон күн: Роман жана повесть. – Ош, 1995. – 220 б.
Хан шырдак: Роман дастан. – Ош, 2000. – 270 б.
Назым шиңгилдери: Ырлар. – Б.: Сабыр, 2003. – 112 б.
Ченем
Ченем ― мыйзамдуу түзүлүш, милдеттүү деп табылган тартип.
1) жүрүм-турумдун же иш-аракеттин алдын ала аныкталган эрежеси же үлгүсү, бир нерсе тууралуу тыянактын ченеми жана баа ченеми. Табиятта же коомдо бар жана болуп жаткан нерселерди чагылдырган мыйзамдан, о. эле аткарылуучу же аткарылбочу эрежелерден айырмаланып, Ченем бардык учурларда жана бардык нерселерде кездешүүчү касиет болуп саналат. Адеп-ахлактык, эстетикалык жана логикалык ченемдер болот. Ошол себептен, этиканы, эстетиканы жана логиканы ченемдик мүнөздөгү философиялык илимдерге киргизишет.
3) полиграфияда ― басма табактын биринчи бетинин сол жактагы төмөнкү бурчунда жайгашкан маалыматтардын жыйындысы (типографиялык запастын номери, басманын аталышынын же китептин авторунун фамилиясынын кыскартылган формасы).
Мухаммед ал-Хорезми
Абу Абдуллах (же Абу Жафар) Мухаммад ибн Муса аль-Хорезми ' (أبو عبد الله محمد بن موسی الخوارزمی; ок. 783, Хива, Хорезм (азыркы. Өзбекстан) — 850, Багдад (азыркы. Ирак, (болжол менен 783-850-жж.)) — “мусулмандык кайра жаралуу доорунда” жашаган даңазалуу борбордук азиялык математик, астроном жана географ, классикалык алгебраны негиздөөчү.
Өмүр баяны
Окумуштуу Абу Абдулла Мухаммед ибн Муса ал-Хорезми (ныспасы – ал-Хорезми, б.а. “Хорезмдик” خوارزمی‎) — Борбордук Азиянын батыш өңүрүндөгү Улуу Жибек Жолунуну таманындагы айтылуу Хорезм шаарында болжол менен 783-жылы туулган.
Большие Шиды (Нуриман району, Башкыртстан)
Большие Шиды — Башкыртстандын Нуриман районундагы айыл, Башшидин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 490 киши. Почта индекси — 452440, ОКАТО коду — 80245810002.
Мухаммед ал-Хорезми
Өмүр баяны
Өмүрүнүн оодук бөлүгүн Багдад халифатынын ордо шаары Багдадда (азыркы Ирактын борбору) өткөргөн.
Большие Шиды (Нуриман району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Мухаммед ал-Хорезми
Өмүр баяны
Халиф ал-Мамундун (813-833) бийликтеги жылдары ал-Хорезми Багдад шаарындагы “Даанышмандык Үйү” атыккан китепкананы жетектеген. Ошол доордо бул илимий академияга айланган жайда башка да окумуштуулар, маселен, азыркы Түркмөнстандагы Мары шаарынан чыккан Ахмед ибн Абдулла ал-Марвази (Хабаш ал-Хасиб), ошондой эле Фергана өрөөнүнөн чыккан Абу-л-Аббас Ахмед ал-Фергани иштеген. Алар менен чогуу Ибн Түрк, ал-Кинди ж.б. аалымдар илимий иликтөөлөр жүргүзгөнү маалым.
«Ал-жабр жана ал-мукабала» китеби
Борбордук азиялык чыгаан математик окумуштуу Абу Абдулла Мухаммед ибн Муса ал-Хорезми тээ 825-жылы арап тилинде «Китаб ал-жабр ва-л-мукабала» («Кошуу жана алуу тууралуу китеп») деген илимий эмгегин жазган.
«Китаб ал-жабр ва-л-мукабала» («Кошуу жана алуу тууралуу китеп») чыгармасынын теориялык бөлүгүндө 1- жана 2-даражадагы теңдемелердин түрлөрү сыпатталып, жалпысынан алардын алты түрү көрсөтүлгөн. В теоретической части своего трактата ал-Хорезми даёт классификацию уравнений 1-й и 2-й степени и выделяет шесть их видов:
Квадраттар тамырга барабар (мисалы 5x2 = 10x); Квадраттар санга барабар (мисалы 5x2 = 80); Тамырлар санга барабар (мисалы 4x = 20); Квадраттар менен тамырлар санга барабар (мисалы x2 + 10x = 39); Квадраттар менен сандар тамырга барабар (мисалы x2 + 21 = 10x); Тамырлар менен сандар квадратка барабар (мисалы 3x + 4 = x2).
Мындай түрдөштүрүү үчүн теңдеменин эки тарабында тең оң мүчөлөр болушу керектиги талап кылынат.
Охарактеризовав каждый вид уравнений и показав на примерах правила их решения, ал-Хорезми даёт геометрическое доказательство этих правил для трёх последних видов, когда решение не сводится к простому извлечению корня. Теңдемелердин ар бир түрүнө мүнөэдөмө берип жана аларды мисал аркылуу тастыктап, ал-Хорезми өзү көрсөткөн алты түрдүн соңку үч түрү үчүн геометриялык далил да келтирет. Бул үч түрдүн жыйынтыгы жөнөкөй гана усул менен тамыр чыгаруу аркылуу алынбайт эмеспи.
Квадраттык канондук түрлөрдү алуу үчүн ал-Хорезми эки аракетти киргизген. Алардын бирин “ал-жабр” деп атаган. Бул ыкма аркылуу бир бөлүктөгү терс мүчөнү башка бөлүккө которуп, эки бөлүктө тең оң мүчөнү алууга болот. Экинчи аракетти “ал-мукабала” деп атаган. Бул ыкма аркылуу теңдеменин эки бөлүгүндө тең мүчөлөрдүн ушул сыяктуу амалдары жүргүзүлгөн. Мындан тышкары, ал-Хорезми көптүк мүчөлөрдү көбөйтүүнүн эрежесин иштеп чыккан. Булардын баарын ал 40 тапшырманы аткаруу аркылуу көрсөтүп берген. Мухаммед ал-Хорезминин алгебрага арналган чыгармасы математика илиминде өз алдынча алгебра тармагын өнүктүрүүгө башат болуп берди. Окумуштуунун ачылышын андан ары Ибн Түрк, Абу Камил, ал-Каражи сыяктуу окумуштуулар андан ары өркүндөтүшкөн. Мухаммед ал-Хорезминин дал ушул чыгармасы Батыш Европада алгебра илимин өнүктүрүүгө өзгөчө рол ойногон. Маселен, европалык математик, Пиза шаарынан чыккан Леонардо (13-кылым) ал-Хорезминин бул чыгармасынан чоң таасир алган.
Индиялык ондук санак системасы тууралуу эмгек
Мухаммед ал-Хорезминин индиялык ондук эсеп системасын сыпаттаган чыгармасы жалпы эле Аббасийлер халифатында жана башка мусулман мамлекеттеринин аймактарында “нөл” саны да камтылган индиялык ондук санак системасы тууралуу маалыматты кеңири жайылткан.
Окумуштуунун бул эмгеги 12-кылымдын биринчи жарымында латынчага которулуп, Algoritmi de numero Indorum («Индиялык эсеп тууралуу алгоритмдер») деген наам менен Батыш жана Борбордук Европада кеңири белгилүү болгон. Бул эмгектин так аталышы «Ал-Хорезми индиялык ондук эсептөө системасы тууралуу» делип аңдалышы керек. Анын эмгегин пайдаланган Лейбниц “алгоритм” терминин илимге киргизген.
Окумуштуу ал-Хорезми (латынча (Algorismus, Algorithmus) жазган бул математикалык чыгарма жалпы «мусулман кайра жаралуусунун» таасириндеги ири мейкиндикте, андан ары Батыш Европада кеңири таркалган.
Мухаммед ал-Хорезми жана география илими
Мухаммед ал-Хорезми жазган “Жердин сүрөтүнүн китеби” эмгеги – география илимине таандык арап тилиндеги алгачкы илимий эмгек болуп саналат. Бул эмгек кийинки мусулман географтарына жана география илимине чоң таасир тийгизген.
Мухаммед ал-Хорезми астрономия жана жыл санак тууралуу
Мухаммед ал-Хорезми математикалык астрономияны өнүктүрүүгө бараандуу салым кошкон. Ал тригонометриялык жана астрономиялык жадыбалдарды түзгөн. Ал түзгөн “ал-Хорезминин жадыбалы” (“Зиж ал-Хорезми”) чыгармасы, чын-чынына келгенде, айтылуу индиялык окумуштуу Брахмагуптанын “Брахмагупхута-сиддханта” эмгегин кайра иштеп чыгып, кошумчалаган эмгек болгон. Бул эмгекке фарсы тилдүү жана арап тилдүү калктардын айрым илимий түшүнүктөрү да киргизилген. Маселен, планеталардын аталыштарын арап тилинде гана жазбастан, жадыбалда алардын фарсыча аталышы да берилген. Бул чыгармага улай “Жөөттөрдүн доорун эсептөө тууралуу трактат” деген эмгекти да кошкон.
Мухаммед ал-Хорезминин башка эмгектери
Мухаммед ал-Хорезминин калемине таандык башка эмгектердин арасында “Астролябияны (жылдыздын ордун ченөө аспабын) жасоо китеби”, “Күн сааты тууралуу китеп”, “Астролябияны колдонуу аракети тууралуу китеп” жана башка чыгармалар бар. Мухаммед ал-Хорезминин эмгектеринин биринде (834-жылы) алгебра геометриядан ажыратылып сыпатталган.
Эскерүүлөр
Окумуштуулар Доналд Кнут жана Андрей Ершов көтөргөн демилгеге ылайык, 1979-жылы 16-22-октябрда СССР Илимдер академиясы жана Өзбекстан Илимдер академиясы Өзбекстандын Үргөнч шаарында эл аралык илимий жыйын өткөрүштү. “Заманбап математика илиминдеги жана арнын туундусундагы алгоритмдер” деп аталган бул жыйын “алгоритм” термининин келип чыгышынын 1100 жылдыгына багышталды. Жыйын ачылган күнү Мухаммед ал-Хорезминин эстелиги орнотулчу жайга символдук таш коюу аземи өткөрүлдү.
Пеньковский Лев Минаевич
Пеньковский Лев Минаевич (1894, Кременчуг — 1971, Москва) — акын, котормочу. Орус тилдүү окурмандарды Орто Азия элдеринин эпостору менен тааныштыруу үчүн котормо жаатында көп эмгектенген. «Манас» эпосунан Сагымбай Орозбак уулунун айтуусунда «Алмамбет менен Чубак чатагы», Саякбай Карала уулунун айтуусунда «Алмамбеттин жомогу» сыяктуу бөлүмдөрдү орусчага которгон. Ал М. Тарловский, С. Липкиндин котормолору менен кошо китеп болуп, Москвадан (1946) жарык көргөн.
Мухаммед ал-Хорезми
Эскерүүлөр
Хива шаарында Мухаммед ал-Хорезминин эстелиги ачылды.
Алгоритм
Алгоритм (арап тилинде эмгектер жазган борбордук азиялык окумуштуу ал-Хорезминин ысымынан) – тийешелүү математикалык жана башка тапшырмаларды толук чечүү үчүн тапшырма аткаруучунун аракеттеринин тартибин (ыраатын жана жолун) сыпаттаган эрежелердин (көрсөтмөлөрдүн) так жыйындысы.
Мурда “алгоритмдин” маанисин ачууда “тартип” сөзүнүн ордуна “ыраат” деген сөз көбүрөөк колдонулчу, бирок компютерлерде параллел аткарылчу иш-аракеттер арбыган сайын иш-аракеттеги ыраат эле эмес, параллелдүүлүк да чагылдырылышы үчүн “тартип” сөзү көбүрөөк колдонулуп калды.
”Алгоритм” сөзүнүн теги
Орус жана кирилл жазмасындагы адабиятта “алгоритм” сөзү эски убакта “алгорифм” деген түрдө колдонулган (th тыбышы т эмес, ф түрүндө берилген). Кийинчерээк ал “алгоритм” болуп өзгөргөн.
«Алгоритм» термининин аныктамасы тууралуу 20-кылымдын 30-50-жылдары Түринг, Пост, Чөрч, Н.Винер, А.А.Марков жана башка аалымдар өз жоромолдорун жазышкан.
Жогоруда айтылгандай, «алгоритм» сөзү арапча «ал-» артикли менен «Хорезмдик» (Хорезми, б.а. خوارزمی‎) сөзүнүн жалгашуусунун натыйжасында пайда болгон «ал-Хорезми» ныспасынын орто кылымдардагы латынча берилишинен улам келип чыккан.
Абу Абдулла Мухаммед ибн Муса ал-Хорезминин латынчага Algoritmi деп берилген ныспасынан улам «алгоритм» сөзү келип чыкканын илимде кийинчерэээк гана аныкташты.
Жалгыз өпкөлүүлөр
Жалгыз өпкөлүүлөр (лат. Ceratodontiformes) - эки түрдүү дем алуучулар классчасына кирүүчү балыктардын бир түркүмү. Бир гана түр кирет - рогозуб (Neoceratodus forsteri), Батыш Австралияда кездешет; жай аккан дарыяларда жашайт. Уюк сымалдуу бир гана өпкөсү бар.
Жаркынбаев Тагайбек
Жаркынбаев Тагайбек 1954-жылы 2-июлда Сузак районунун Көк-Кыя айылында туулган.
Алан Кэй
Алан Көртис Кэй (англ. Alan Curtis Kay; 1940-жылы 17-май) - информатика илиминин америкалык окумуштуу. Кэй Американын илим жана искусство академиясы, Улуттук инженерия академиясы жана Искусствонун королдук коомчулугу сыяктуу илимий коомчулуктардын мүчөчүлүгүнө тандалган. Кэй объективдүүлүккө багытталган программалоо жана графикалык колдонуучу интерфейстин терезе сымал көрүнүш кооздугун ойлоп табуу сыяктуу жаңычыл эмгектери менен таанымал.
Кэй Көз караштарды изилдөө институтунун башчысы жана Лос-Анжелестеги Калифорния университетинин информатика илиминин штаттык профессору. Ал ошондой эле TTI/Vanguard изилдөө коомчулуктун мүчөсү. 2005-жылдын ортосуна чейин Кэй HP Labs лабораториянын башкы мүчөсү катары иштеген, ошондой эле ал Киото университетинин атайын чакырылган профессору жана Массачусетс технология институтунун штаттык профессору болуп иштеген. Xerox PARC компаниясында 10 жыл иштеген соң Кэй Atari америкалык компаниянын башкы окумуштуусу катары үч жыл бою иштеген.
Мурун Кэй джаз гитарачы, композитор, сахналык коздоочу, ошондой эле классикалык чоор органист-ышкыбоозу болгон.
Сюрф Сити (Нү-Жерси)
Сюрф Сити (Нү-Жерси) (Surf City) — Нү-Жерси штатынын Оушен округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1205 киши. Болжолдуу аянты - 2.4 км². FIPS коду — 34-71640.
Пери
Пери (иранча ) — мифтик кейипкер. Кыргыз тилинде эки мааниде колдонулат: 1) мифтик жан (фея), көбүнчө аял келбетиндеги сулуу, азгыргыч жан. Эркек түрүндө да кездешет: 2) акылдуу, ашкан сулуу. «Манаста» эки мааниде тең кездешет. Айчүрөк, Көкмончок П-нин кыздары катары айтылса, Чубак, Бокмурун, П-нин же кайыптын кыздары төрөгөн балдар катары эскерилет.
Ала-Бел ашуусу
Ала-Бел ашуусу — Талас Ала-Тоосу менен Суусамыр кырка тоосунун кошулган жеринде. Чычкан өрөөнүнүн суу бөлгүчүндө деӊиз деӊгээлинен 3642 м бийиктикте. Анын айланасындагы тоо чокуларынын бийиктиги Талас Ала-Тоосунда 3730 мге, Суусамыр кырка тоосунда 3798 мге жетет Ордовик мезгилинин башталышында пай¬да болгон метаморфизмделген кумдук конгломерат, туф, айрым бөлүгүндө порфириттер, кремнийлүү тектер, аки таш теги жана үстүнкү протерозойдун сериӊит- тешкен кварӊтуу сланеӊтери, неоген-палеогендин чопо, конгломераттары, антропогендин борпоӊ чөгүндүлөрү түзөт Ашуу төртүнчүлүк доордун орто бөлүгүндөгү өрөөн мөӊгүсүнүн аракетинен пайда болгон. Ала-Бел а. асимметриялык түзүлүштө, чыгышы (Суусамыр жагы) жазы батышы (Чычкан тарабы) тик жана кыска. Суусамыр тоосунун түндүк капталындагы азыркы мөӊгүлөр ашууга жакын жатат. Күзүндө кар эрте түшүп, кышында калыӊдап кар көчкүлөр жүрүп, жолдун ай¬рым бөлүгүн бөгөп калат да жол катнашын кыйындатат. Январдын орточо температурасы — 18,6°С, июлдуку 7,3°С, жылдык жаан-чачыны 634 мм. Ашуунун түштүк-ба¬тыш тарабынан Чычкан, түндүк-чыгышынан Суусамыр суулары башталат. Кыртышы таштак жана кумдак келип, көбүнчө альп шиберлери өсөт. Ашууда жол эксплуатациялоо участогу жана кар-көчкү станциясы бар. Ашуунун чарбалык мааниси өтө зор. Ал аркылуу Бишкек — Ош авто жолу өтөт; Талас жана Токтогул районунун малы Ала-Бел ашуусу аркылуу Суусамыр жайлоосуна ашырылат.
Бөрү (кыштак)
Бөрү – Ош облусунун Кара-Суу районундагы кыштак. Папан айыл өкмөтүнө караштуу. Райондун борбору Кара-Суу шаарынан 82 км түштүк-батыш тарапта. Ош темир жол бекетинен 38 км. Деңиз деңгээлинен 1260 м бийиктикте жайгашкан. Калкы 1853 (2002); негизинен мал чарбасында эмгектенет. Орто мектеп, китепкана, клуб, ашкана, турмуш-тиричилик комбинатынын бөлүмдөрү бар.
Oracle (ишкана)
Oracle (Oracle Corporation) — Procrammalyq jawdúlardy iştep çygarúçu Amerikalyq iri işqana. Serverdik jana iri işqanalar ùçùn procrammdyq jawdúlardy, òzcòçò '''berilişter tùwùn başqarú sistemasyn, iştep çygúçu qatary iş alyp barat. Oracle işqanasy Microsoft kompaniîasynan kiîin dùînòdòcù ekinçi iri procrammdyq jawdú iştetip çygarúçu.
Mekeme 1977 jyly qurulgan. Larry Ellison, işqanany qurúçulardyn biri, 1977 jyldan 2014 jylga çeîin başqy mùdùrù bolup kelcen. Başqy keñsesi AKŞnyn Kaliforniîa ştatynda San-Frantsisko şáryna jaqyn jaîgaşqan.
1970-жылдар
Ишкана 1977 жылы Калифорния штатында Санта-Клара шаарында SDL (англис тилинде Software Development Laboratories) деген аталышта Ларри Эллисон, Боб Майнер (англ. Bob Miner) жана Эд Оутс (англ. Ed Oates) тарабынан түптөлгөн.
Үчөө тең ошол жылга чейин АКШ өкмөтүнүн ЦРУ түзүмүнө тийиштүү Ampex ишканасында Oracle аталыштагы проектте иштешкен. Бул аталышты жаңы иштелип чыккан SDL Берилиштер Түбүн Башкаруу Системасына (БТБС) беришкен. Oracle БТБСнын биринчи чыгарылышы, маркетингдик эске алуулардан улам, v2 версия номерин алган. Oracle v2 ассемблерде жазылган, жана RSX-11 иштетүү системасында иштеген.
1979 жылдын ортосунда АКШнын Согуштук Аба Күчтөрүнүн Райт-Патерсон авиабазасы Oracle v2ни сатып алып, ишкананын биринчи кардары болгон. Oracle v2 SQL тилин колдогон биринчи коммерциялык Берилиштер Түбүн Башкаруу Системасы (БТБС) болуп эсептелет.
1980-жылдары
1983 жылы, Си программдоо тилинде жазылган жана Unix иштетүү системаларынын кээ-бирлеринде колдонуштурулган, Oracle Берилиштер Түбүн Башкаруу Системасынын (БТБС) үчүнчү версиясы чыгарылган.
1984 жылы ишкана Sequoia Capitalдан каржылоо алат. Андай кийинки жылдары Oracle Берилиштер Түбүн Башкаруу Системасынын (БТБС) төртүнчү версиясы - 1984 жылы, бешинчи версиясы – 1985 жылы чыгарылган.
1986 жылдын мартында Oracle ишканасы NASDAQ биржасында 2.1млн акциясынын баштапкы жайгаштыруусун ишке ашырат. Ошол убакты ишканада 450 жумушчу иштечи, жылдык акча айлануусу 55 миллион долларды түзгөн.
1989 жылы ишкананын башкы кеңсеси Калифорния штатындагы Редвуд-Шорс курулуш аймагына көчүп келген, 1989 жылы жылдык акча айлануусу 584 миллион долларды түзгөн.
2010-жылдары
2010 жылы январда Oracle корпорациясы зыян тартып жаткан Sun Microsystemsди жутуу иштерин соңуна чыгарган. Мунун натыйжасында, сервердик-апараттык камсыздоолого, SPARC процессорунун негизинде курулган серверлерге, StorageTek берилиштерди сактоо системасына, Solaris иштетүү системаларына, жана Java, OpenOffice.org, MySQL менен байланыштуу активдерге ээ болуп. өзүнүн продукттарынын түрмөгүн кыйла кеңейткен.
2013 жылы жайында Oracle Берилиштер Түбүн Башкаруу Системасынын (БТБС) 12с версиясы чыгарылган. Oracle Database 12с версиясы, аталышындагы «c» (англ. cloud) бөлүкчөсү билдиргендей, «булуттук» эсептөөлөрдү жана технологияларды колдойт.
Берилиштер Түбүн Башкаруу Системалары
Ишкананын ачылышынан бүгүнкү күнгө чейин негизги үрүнү – Oracle Database. 1990 жылдардан бери ишкана башка Берилиштер Түбүн Башкаруу Системаларын (БТБС) дагы өркүндөтүп, ишке ашырып, сатыкка чыгарып келет. 2006 жылы Gartner, Oracle'дын БТБС базарындагы пайын 46,8% деп баалаган, IDC'нин 2007 жылкы баасы боюнча Oracle'дын пайы 44,3% түзгөн.
Sun Microsystems'ди жутуунун жыйынтыгында, Oracle'га MySQL AB'нын жана эркин таратылуучу MySQL берилиштер түбүн башкаруу системасынын активдери өткөн. 2011 жылы корпорация бул берилиштер түбүн башкаруу системасынын Microsoft SQL Server'ге бекер альтернатива катары көрсөтүлгөн 5.6 версиясын чыгарган.
Ишкананын үрүндөр түрмөгүнө төмөнкүлөр кирет:
Enterprise Manager — Oracle'дын технологиялык үрүндөрүнүн негизинде курулган программдык инфраструктураны башкаруу жабдыгы.
Эдмунд Гуссерль
Эдмунд Гуссерль (1859—1938) — немец философу, феноменологиянын негиздөөчүсү. Моравияда, Проснитцде туулган.
Математиканы Берлинде, андан кийин психологияны Брентано менен чогуу Венада окуп-үйрөнөт. 1887-жылы Берлинде приват-доцент (штатсыз доцент) болуп иштейт. 1900-жылы Геттингенде философиянын профессору болуп дайындалат, андан кийин 1916-жылы Фрейбург-в-Брейсгауга профессор болуп которулуп келет да, ал жерде 1929-жылга чейин сабак берет. Ал өмүрүнүн акырына чейин, өзүнүн ата-тегинин еврей болгондугуна байланыштуу тынчсыздануулардан жана ар кандай чектөөлөрдөн азап чегип өтөт.
XIX	кылымда жана андан мурда да «феноменология» термини эң эле ар түрдүү мааниге ээ болгон. Бул терминди Гуссерль колдоно баштаган мезгилден тартып, XX кылымдын башынан бери карай термин философияны түзүүнүн феноменологиялык усулу катарында жана белгилүү бир теманы окуп үйрөнүүнүн ар кандай баяндап- түшүндүрүүчү усулу катары колдонула баштайт. Гуссерлинин феноменологиясына Вена университетиндеги анын устаты, Франц Брентанонун олуттуу даражада таасири тийген.
Гуссерль өзүн адам билимин негиздөөгө арнаганын айтып, муну «архимед чекити» деп атаган. Философ, дейт ал, бардык нерсени өзүнөн өзү белгилүү нерсе катарында кабыл ала бербөөгө тийиш, ал өзү иштеп жаткандарды ар дайым ыргытып таштап салууга жана бардыгын кайрадан баштоого даяр болууга тийиш. Өзүнүн айткан кеңештерине ылайык аракет кылып, ал Фрегенин өзүнүн математикалык түшүнүктөрдү психологиялык терминдер менен талдоого жасаган алгачкы аракеттерине берген сынына өтө көңүл коюу менен мамиле жасайт жана логика менен математиканы тажрыйбага таптакыр көз каранды болбогон жана ошондуктан психологиядан таптакыр айырмалана турган илимдер катарында түшүнүү керек деген корутундуга келет. Ал «таза феноменологияны» — субьектинин өз аң-сезиминин мазмунун изилдөөгө негизделе турган процедураны өнүктүрөт. Анын усулу тышкы себептер жана алардын мазмунунун жыйынтыгы жөнүндөгү баардык божомолдорду алып таштоону (исключить) талап кылат. Бул усулдун максаты — менталдык актылардын негизги жаратылышын аныктоо жана муну менен адам билимдеринин булагы болгон акыйкаттарды аныктоо болуп саналат.
Кумоль-Мотыль-Кыке дарыясы
Кумоль-Мотыль-Кыке — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Худосей дарыясынын сол жээгинен 53 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Эдмунд Гуссерль
XX	кылымдын башында «Логикалык изилдөөлөрдүн» (1900—01) эки томун жарыялап, мында ал философиялык изилдөөлөрдүн негизги обьектиси — илимий билимдер экенин аныктайт. Ал илим жөнүндөгү илимди түзүүгө умтулат. Таанымдын обьективдүүлүгү жөнүндөгү маселени аныктоо — тааным теориясынын башкы проблемасы мына ушул. Ал мындай деп жазат: «Биздин дүйнөдө өз багытыбызды таап турганыбыз, бизге нерселердин келечекте эмне болорун алдын ала көрө билүүгө, өткөндөрдү эске түшүрүп калыбына келтирүүгө мүмкүндүк бере турган формула катарындагы мыйзамдарга ээ болуп турганыбыз философторго жетишсиз. Философ «нерселер», «окуялар», «жаратылыш мыйзамдары» жана дагы ушу сыяктуулардын маңызы эмне экенин аныктагысы келет. Эгерде илим теорияны өзүнүн проблемасын системалуу түрдө ишке ашыруу үчүн түзө турган бөлсө, философ ал теориянын маңызы эмне, жалпы эле теорияны пайда кыла турган нерсе эмне деген жана башка ушуга окшогон суроолорду берет. Философиялык изилдөөлөр гана табиятты изилдөөчүнүн жана математиктин илимий иштерин толуктап, таза жана чыныгы теориялык таанымды ишке ашыра алат» [Логикалык изилдөөлөр. 1-т. 222-6.]. Гуссерль философияны «ырааттуу илим» катарында түзүүгө умтулган.
Кумоль-Мотыль-Кыке дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эдмунд Гуссерль
Гуссерль бул маселелер жөнүндө ачык түшүнүккө ээ болуу үчүн ал «феноменологиялык усул» деп эсептегенди колдонуу зарыл дейт. Ал, философия — илимий таанымдын логикасы, илим жөнүндөгү өзүнчө бир илим — илим окуусу болууга тийиш дегенге негизденет. Ал эми илим дегенибиз акыйкаттарды өзүндө камтып турган билимдерди изилдеп-үйрөнүүгө багытталгандыктан: акыйкат дегенибиз эмне? — деген суроо пайда болот. Гуссерль акыйкатты недир бир абсолют катарында, недир бир «өзүнөн өзү эле» чындык болгон нерсе катарында аныктайт, «акыйкат, аны өзүнүн ой жүгүртүүсүндө адамдарбы же желмогуздарбы, периштелерби же кудайларбы, кимиси кабыл алып жатпасын, бирдей окшош» [Логикалык изилдөөлөр». 1-т. 101-6.].
Гуссерль акыйкатты аныктоо үчүн феноменологиялык талдоо талап кылынат деп эсептейт, бул талдоо, жалпы эле ойлом жана тааным дегенибиз эмне жана феноменология байланышып турган түрлөр жана формалар дегенибиз эмне, аны предметтик мамилесине кандай имманенттик структуралар мүнөздүү деген суроолорду ойлонуштуруп кароо дегенди билдирет. Мына ошентип, Гуссерль аң-сезим, таза аң-сезим жөнүндөгү окууну, б.а. таанымдын, ойломдун маңызы, акыйкат жана башкалар жөнүндөгү илим окуусун, өзүнчө бир өбөлгө маанисиндеги илим окуусун түзүүгө умтулган. Гуссерль бизди курчап турган дүйнөнүн жашап турганынан шек санабайт. Муну ал «табийгый жобо» деп атайт, бул жобо обьективдүү дүйнө жашап турганына, биздин материалдык процесстердин жүрүшүн сүрөттөй аларыбызга, башкача айтканда өз тажрыйбабызга ээ боло аларыбызга түздөн-түз ишенерибизди билдире турган жобо. Ал мындай деп жазат: «дүйнөнүн жана өз алдынча мааниге ээ болгон акыйкаттардын, биздин таанып-билүү аракеттерибиздин ортосунда гармония жашап турат. Биздин таанымыбыздын дүйнөнүн нак өзүнө багытталып турары шексиз нерсе. Эгерде тааным ушундай амалда иштесе, анда биздин тажрыйбабыз да өз каражаттары менен ушул эле милдетти ишке ашыра алат. Андай болгондо бир гана маанидеги формада көрүнө турган дүйнө да обьективдүү укуктуулукка ээ боло алат, ал өзүнөн өзү түшүнүктүү болуп турган нерсенин өзү болуп чыгат»
Биздин алгачкы дүйнө көз карашыбыз, дейт Гуссерль, дүйнө «мейкиндикте чексиз тарап турат жана ал мезгилде да өнүгүп турат жана чексиз өнүгө берет» деп эсептей турган табийгый көз карашка негизденет. Дүйнөдөгү бардык нерселер, алар менен чогуу кимдир-бирөө же жок бар болуп турганына карабастан жашап, бар болуп тура берет.
Ал гана эмес, такай менин көз алдымда турган бул дүйнө, дейт Гуссерль, фактылардын гана дүйнөсү эмес, ал ошондой эле аны аныктап (белгилеп) тура турган баалуулуктардын да дүйнөсү жана алар дүйнөнүн фактуалдуулугу катарында түздөн түз берилген баалуулуктар. Бул табийгый дүйнө кандайдыр мааниде «катышып турган» (бар болуп турган) дүйнө катарында кала берет, а түгүл, эгерде мен өз көңүлүмдү айрым бир башка сферага (чөйрөгө), мисалы арифметика жана санга топтоштурсам да жана ошентип «арифметикалык көз карашты» кабыл алган болсом да ал дүйнө катышып тура берет. Мен математика жөнүндө ой жүгүрткөндө табийгый көз караш «эми акт катарында менин аң-сезимим үчүн негиз болуп саналат, бирок ал ичкерисинде арифметикалык дүйнө өзүнүн акыйкатын жана өз ордун таба ала турган төгөрөк сфера эмес». Эки дүйнө, табийгый да, арифметикалык да дүйнө катышып турат, экөө тең мендеги мен, эго менен байланышкан, бирок алар бири-биринен айырмаланат. Тажрыйбанын структурасынын бул тиби, дейт Гуссерль, ар ким үчүн бир эле нерсе. Анын мазмуну ар бир адам үчүн өзгөрүлүп турат, анткени «ар кимдин өз орду бар, ал ушул орундан бар болуп турган нерселерди көрүп турат жана ар ким ошого ылайык нерселердин ар түрдүү көрүнүштөрүн пайдаланат». Ошол эле убакта биз өзүбүз таандык болгон обьективдүү мейкиндик — убакыт дүйнөсү жөнүндө жалпы түшүнүккө ээбиз. Мен сунуш кылган нерсе, дейт Гуссерль,— бул бардык теориялардан мурда жүрө турган табийгый нукура түрдө тартылган сүрөт» — бул биз дүйнөнүн бетине чийип салып жаткан жана өзүбүз байланышып турган жолдордун жалпы сүрөттөлүп жазылышы, ал эми спецификалык мазмун болсо — табийгый көз карашты туткан илимдердин изилдөө обьектиси.
Феноменологиялык редукциянын экинчи этабы «кашаага алуу» процедурасы ишке ашкандан кийин кала турган структураны сүрөттөп жазууда турат. Бул ал аң-сезимдин «психикалык жашоону чектеп», менталдык кабылдоолор үчүн мүмкүнчүлүк бере турган структуралары менен формалары. Алар аң-сезим үчүн кандай көрүнсө так ошондой сүрөттөлүүгө тийиш.