cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ашыр кызы Макмурат
Ашыр кызы Макмурат Килемчи, куракчы, саймачы. 1930-ж. Лейлек районунун Кара-Суу айылында төрөлгөн. Алгачкы нускоочусу Таштемир келини Мария болгон. Узчулукту Бүбүчачтан алган. Макмурат килемди эндүү (5 м х 3 м) согот. Эришине 560 тал, аркагына 640 тал жипти так өлчөп алат. Эриш жипти эчкинин кылтагынан ийирет. Эриш-аркагына болжолдо 16 кгдай жүн кетет. Эришке жоондугу теменедей чыйрак чыйратылган жипти казандагы сууга бир саатча кайнатат. Аны эки казыкка жүгүртө керип чыңдайт («чыңдоо» деп аталат). Оргосуна метрче үбөлүктөй жыгачты салып, кийин созулуп кетпеси үчүн аны менен катуу толгоп («толгоо» деп аталат), метрдей кылып келептеп, күзүктөйт. Күзүктү кырчылбашы үчүн кебезден ийирет. Буюмдун көркөм көчөттөрүнө «саамал» түрүн түшүрүп, мунун өзү «өзөк», «эки карын», «эки колдон» туруп, аны көбүнчө кызыл-кара түстө берет. «Кочкерек көчөтү», «сыңар кочкерек көчөтү» андан кийин ирээти менен келе берет. Андан ары чыйратылган жиптердин өңүнө жараша «туура мүйүз көчөтү», «карагай бутак көчөтү», «ашкана көчөтү» (ал чапан чийге мүнөздүү) ирээти менен түшүрүлөт. Уздун көркөм үлгүлөрү Коргон, Эпкин, Жаңы-Турмуш, Өзгөрүш, Рабат айылдарына жапырт тараган. Чебердин айрым килем үлгүлөрү Кожент (Ленинабад), Исфара, Каныбадам, Сүлүктү шаарларына сатууга түшүп турат. Макмураттын балыш-жаздыкка түшкөн «илме дос» саймалары, «чий курак», «каттама курак», «майда курактарына» түшкөн кооздуктары чебер аткарылганы менен башкалардан анча айырмаланбайт. Азыр Катран айылында жашайт. Ал Досотова Рабия, Таштемирова Парда, Календерова Ажар, Жусупова Тажы, Мадалиева Сурма өңдүү үйрөнчүктөрдү тарбиялаган. Эмгеги баттамада.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Алгебранын негизги теориясы
Алгебранын негизги теориясы - комплекстик коэффициенттүү алгебралык а0хп+ а1хп-1+ ... + аn=0 теңдеменин комплекстик тамыры бар экендиги жөнүнүдөгү теорема. Ал төмөнкүчө айтылат: чыныгы коэффициенттүү ар кандай көп мүчөнү чыныгы коэффициенттүү сызыктуу жана квадраттык көбөйтүүчүлөрдүн көбөйтүндүсүнө ажыратууга болот. Бул теореманы биринчи жолу Р. Потье (1608), А. Жирар (1629), Р. Декарт (1637) айтып, аныктамасын Л. Эйлер менен К. Маклероң тактап, азыркыга эквиваленттүү формага келтиришкен.
Кэныль-Чор дарыясы
Кэныль-Чор — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Ширта дарыясынын оң жээгинен 82 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 37 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Алым
Алым — а/b арифметикалык бөлчөгү 1/bнын канча бөлүгүнөн түзүлгөндүгүн көрсөтүүчү а бүтүн саны.
Кыргыз ую
Кыргыз ую — Кыргызстанда байыртадан асыралып келген жергиликтүү уй. Маңдайы жазы, өңү кызыл, сары ала, кара, кара ала, күрөң ж. б. Кыргызстандын бардык аймагында багылат. Чүй, Ысык-Көл өрөөндөрүндөгү кыргыз ую Нарын облусундагы уйларга караганда ирдүүрөөк. Инегинин бийиктиги 110,8—120,3 см, көкүрөк курчамы 152,9—165,4 см, тулку бою 137,5—148,2 см. Кыргыз ую жем-чөптү колдон көп жебей, жыл бою жайытта багылат. Инегинин салмагы 280— 320 кг, букасыныкы 400—450 кгга жетет. Жайытта жакшы семирет. Бул учурда ар бир ноопас күнүнө 50—500 г эт кошот. Сүтүнүн майлуулугу 4,5—5%. Кыргыз уюн голланд ую менен аргындаштыруудан сүт багытындагы олуя-ата ую, герефорд ую менен аргындаштыруудан эт багытындагы казак ала баш ую, швиц ую менен аргындаштыруудан сүт-эт багытындагы ала-тоо ую чыгарылган.
Умбет (Зианчурин району, Башкыртстан)
Умбет — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Муйнак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 542 киши. Почта индекси — 453390, ОКАТО коду — 80226822007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Энергетиктердин күнү
Энергетиктердин күнү же Энергетиктердин кесиптик майрамы — Бул майрам энергетиктердин жумушу абдан көбөйгөн учурга, жылдын эң кыска күнүнө жана эң узун түнүнө дал келет. Майрам 1966-жылы СССРдин Жогорку Кеңешинин Президиумунун токтому менен 1920-жылы Бүткүл Орусиялык Кеңештин сегизинчи съездинде Орусияны электрификациялоо мамлекеттик планын кабыл алуу күнүнө карата кабыл алынган. Бул планга ылайык, Орусия боюнча 20 жылуулук электр көмөк чордондорун жана 10 суу көмөк чордондорун куруу каралган. Анын ичинде үчөө Кыргызстанга курулмак, окумуштуулардын көңүлүн биздин жергебиздеги суулардын көрөңгөсү бурган. 1920-жылдан баштап Кыргызстанда көп эмес кубаттуулуктагы Ош ГЭС-1, Аламүдүн ГЭС, бир канча дизелдик электр станциялар курула баштаган. 1930-жылдарда Нарын дарыясынын бассейни изилдене баштаган. Жыйынтыгы абдан жакшы болуп, дарыяга жалпы кубаттуулугу 5,9дан 7,5 млн киловаттка чейин жыл сайын 30дан 52 млрд кВт/с иштетүү мүмкүнчүлүгү менен 22 каскаддуу ГЭС куруу мүмкүн экендиги аныкталган. Ал эми Кыргыз мамлекетинде Энергетиктердин күнү Өкмөттүн токтому менен 1994-жылы 30-июнда бекитилген. Энергетиктердин кесиптик майрамын Орусия менен Кыргыз мамлекетинен тышкары Белорусия, Армения, Казакстан жана Украина белгилейт.
Лучано Паваротти
Лучано Паваротти (англ. Luciano Pavarotti, италиялык тилинде айтылышы: [luˈtʃaːno pavaˈrɔtti]; 1935-жылы 12-октябрь – 2007-жылы 6-сентябрь) - италиялык опера ырчысы, ал поп-музыка жанрына да өтүп, акырында финансылык жактан эң ийгиликтүү опера ырчысы болгон. Ал көптөгөн толук операларды жана айрым арияларды жаздырып дүйнө жүзү боянча өзүнүн үнүнүн сапаты менен таанымал болуп акырында 20-кылымдын эң мыкты опера ырчысы болуп тарыхта калган.
Three Tenors трионун мүчөсү болгон Паваротти телевизиондук концерттери жана ММКда аты учураганы менен көпчүлүккө таанымал болгон. 1961-жылы Италияда опера ырчысы катары чыгармачылыгын баштаган Паваротти 2006-жылы Туринде өткөн кышкы Олимпиадалык оюндарында "Nessun dorma" (кырг. "Эч ким уктабасын") ариясын акыркы жолу аткарганына чейин анын эң мыкты опера аткарууларына Вердинин "Аида" (англ. Aida) операсы жана Пуччининин La bohème ''' (кырг. Богема), Tosca (кырг. Тоска) жана Madama Butterfly (кырг. Мадам Баттерфляй) сыяктуу чыгармалары кирет. Павароттинин качкындарга жана Кызыл крест уюмуна жардам берүү сыяктуу соопчулук иштери да белгиленип кетет. Ал 2007-жылдын 6-сентябрында панкреаттык рак оорусунан улам каза тапкан.
Паваротти качкындарга жана Кызыл крестке акча каражаттарды чогултканы менен филантроп катары таанылып бир канча сыйлыктарга ээ болгон.
Өмүр таржымалы
Паваротти Лучано (12. 10. 1935, Модена – 6. 9. 2007, ошол эле жер) – италиялык опера ырчысы (лирикалык тенор). Л. Павароттиге Б. Жильи, Ж. Мартинелли, Т. Скипа жана Э. Карузонун чыгармачылыгы түрткү болгон. 9 жашынан атасы менен бирге жергиликтүү чакан чиркөө хорунда ырдаган. 1954-ж. Моденада тенор Арриго Поладан окуган. 1961-ж. вокалисттердин эл аралык конкурсунда жеңүүчү болгон. Р. Эмилия театрында Ж. Пуччининин «Богема» операсында, 1963-ж. Вена операсында жана Лондон «Ковент-Гарден» опера театрында Рудольфтун партиясын ырдаган. Кийин «Ковент-Гарденде» Эльвинонун (В. Беллини, «Сомнамбула»), Альфреддин, герцог Мантуанскийдин (Ж. Верди, «Травиата», «Риголетто») партияларын аткарган. 1966-ж. Г. Доницеттинин «Полктун кызы» операсындагы Тонионун партиясы менен таанылган. 1971-жылдан «Арена ди Верона» фестивалына үзгүлтүксүз катышкан. «Ла Скалао театры менен Москвада гастролдо (1974) болгон. 1980-жылдардын башында Паваротти жаш аткаруучулардын эл аралык конкурсун уюштурган. 1988-ж. Берлиндеги «Дойче опера» театрында Г. Доницеттинин «Сүйүү суусундугу» операсында аткарган партиясы үчүн угуучулардын өтүнүчү боюнча сахнага 165 жолу чыгып, Гиннесс китебине катталган. 1990-ж. Ж. Пуччининин «Турандот» операсындагы «Nessun dorma» ариясы ага дүйнөлүк атак алып келген. «Метрополитен-опера» театрында өткөн жеке концертинде миңдеген күйөрмандарынын суроосу менен сахнага 150дөн ашык жолу чыккан. «Грэмми» сыйлыгынын лауреаты (1998). «Италия республикасынын алдында синирген эмгектери үчүн» орденинин үч даражасы менен, Ардактуу легион ордени (Франция) менен сыйланган.
Паниха (Вологдон областы)
Паниха (Паниха) — Россия Федерацинын Вологдан облысты Усть-Кубинскан Районуда жайлачган ауыл.
Taгы бакыныз
Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса ю UTC+3.
Бийликтин бөлүнүшү
Бийликтин бөлүнүшү – ага ылайык, бирдиктүү мамлекеттик бийликтин мыйзам чыгаруу, аткаруу, сот бийлиги болуп өзалдынча жана бири-бирине көзкарандысыз бөлүнө турган конституциализмдин негизги принциптеринин бири. Б. б. принциби алгачкы ирет жана ырааттуу түрдө 1787-жылы АКШ Конституциясында жүзөгө ашырылып, анда 3 бийлик гана бөлүнбөстөн, алар бири бирин «такаат жана теңдештик тутуму» аркылуу көзөмөлдөп да турат. Парламенттик мамлекеттерде парламент шарттуу түрдө аткаруу бийлик органдарына үстөмдүк кылгандыктан, Б. б. принциби анчалык ырааттуу жүргүзүлбөйт. КРде Б. б. принциби КР Конституциясында бекитилген.
Абицер (дарыя)
Абицер — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Исеть дарыясынын оң жээгинен 38 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Исеть Теча дарыясынын куюлушунан Миасс дарыясын кошпогондо, аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Хайма (Лемва куймасы)
Хайма — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лемва дарыясынын оң жээгинен 131 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 7 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Гленн Фрай
Гленн Лүис Фрай (англ. Glenn Lewis Frey, айтылышы: /fraɪ/; 1948-жылы 6-ноябрь - 2016-жылы 18-январь) - америкалык ырчы, ыр жазуучу жана актер, Eagles рок-тобунун негиздөөчү мүчөсү катары таанымал. Фрай кесиптеши Дон Хенли менен бирге Eagles тобунун негизги ырчылары жана фронтмедери болушкан, экөө топтун ырларынын көбүн жазышкан. Фрай гитара, пианино жана башка клавиштүү инструменттерде ойночу. Ал "Take It Easy" ''' (кырг. "Көңүлүңө жакын алба"), "Peaceful Easy Feeling" (кырг. "Тынч жеңил сезим"), "Tequila Sunrise" (кырг. "Текила сыяктуу күндүн чыгышы"), "Already Gone" (кырг. "Кетти"), "Lyin' Eyes" (кырг. "Жалган айткан көздөр"), "New Kid in Town" (кырг. "Шаардын жаңы тургуну") жана "Heartache Tonight" (кырг. "Кечки жүрөк оорусу") сыяктуу ырлардын вокалын аткарган.
1980-жылы Eagles топтун ажыроосунан улам Фрай ийгиликтүү жеке чыгармачылык жолуна баштайт. 1982-жылы ал No Fun Aloud алгачкы альбомун жаздырып "40 эң мыкты хиттер" тизмесине кирген ырларды жаздырган, алардын ичинде: "The One You Love" (кырг. "Сен сүйгөн бирөө"), "Smuggler's Blues", "Sexy Girl", "The Heat Is On" (кырг. "Жылуулук келген"), "You Belong to the City" (кырг. "Сен шаарга тийиштүүсүң"), "True Love" (кырг. "Чыныгы сүйүү"), "Soul Searchin'" (кырг. "Кубат издөөдө") жана "Livin' Right" (кырг. "Адилетүү жашоо"). Eagles тобунун мүчөсү болуп жүргөнүндө Фрай алты "Грэмми" сыйлыгын жана беш American Music Awards сыйлыгын уткан. 1998-жылы Eagles тобу Рок-н-роллдун атак-даңк музейине киргизилген, биринчи жылы талапкерлиги коюлган. Жеке жана Eagles тобунда болгон чыгармачылыгын эсептесе, Фрай Billboard Hot 100 чартынын "Эң мыкты 40 сингл" тизмесине кирген 24 чыгармага ээ.
Караханийлер
Карахандар, ханийлер, хаканийлер — түрк элдеринин ичинен мусулманчылыкты алгачкы болуп кабыл алган Караханий мамлекетин башкарган сулале.
Келип чыгышы
Бул династиянын «Караханий» деген аталышы хандарынын «карахан», «карахакан» сыяктуу титулдарынан улам В.В.Григорьев деген орусиялык чыгыштаанучу тарабынан кийин эле жармаштырылган. Караханийлер түрк элдеринин ичинен кайсынысынан келип чыккандыгы боюнча маселеде болсо, тарыхчылар ар кандай пикирлерди айтышат. Айрымдары караханийлердин йагмалардан келип чыккандыгын айтса, экинчилери карлуктардан деп, үчүнчүлөрү уйгурлардан пайда болгон дешет. Кээ бирилер караханийлердин эч бир урууга таандык болбостон, эски көктүрк кагандарынын түз урпактары болгондугун белгилешет. В.В. Бартольд йагмалардан же чигилдерден караханийлер келип чыккандыгын болжолдосо, ал эми кыргыз тарыхчыларынан Б.Жамгырчинов, С.Табышалиев, Ө. Караев, З.Эралиев, Т.Чоротегин, Т. Акеров жана башкалар караханийлердин чигилдерден келип чыккандыгын бир катар изилдөөлөрүндө аныктай алышкан.
Батыш Түрк, Түргөш каганаттарынын (581-766) жана Карлук жабгулугунун (766-940) баш калаалары Түндүк Кыргызстандагы Чүй өрөөнүндө жайгашканы маалым. Булардын ичинен соңку мамлекет — карлук жабгулугу IX кылымдын башына чейин күчөп, андан соң саясий бытырандылыктын капшабына калган (IX к. башы — 940).
Кыргызстандык профессор Өмүркул Караевдин кийинки изилдөөлөрү 940-жылы Кашкардан келип Баласагунду ээлеп жаңы теңир-тоолук кубаттуу мамлекетти — Караханийлер каганатын негиздеген Сатук Буура-хан өзү чигилдерден экендигин айгинелөөдө.
Чигилдер (орхон таш жазма эстеликтеринде — чик деп белгиленген) жана йагмалар карлуктар жана тогуз-огуз саясий ынтымагына кирген башка уруулар менен бирге 744-жылы экинчи Чыгыш Түрк каганатын кулатууга каттышышкан. Арийне, уйгурлар жеке өзүнүн каганатын негиздегенде карлуктар, йагмалар жана чигилдер Теңир-Тоого карай ооп кетишкен.
Караханийлер сулалесин чигилдердин негиздешинен улам бул мамлекеттеги жана жалпы эле огуздардын чыгышындагы чигилдерге баш ийип калган же аларга коңшулаш чыгыш түрктөрдү огуздар «чигилдер» деп коюшкан. XI кылымда Махмуд Кашгари чигилдер тууралуу белгилеген: "«Огуздар Жейхундан (Аму-Дарыядан) Жогорку Чынга чейинки бардык түрктөрдү «чигил» деп аташат»."Арийне, Караханийлер сулалесинин кагандары Чыгыш Түркстан менен Батыш Түркстандын негизги аймактарын бириктирген бул мамлекеттин алкын чакан бир түрк уруусунун аты менен эмес, Улуу Түрк каганатынан бери келген жалпылама этностук-саясий аталыш — «түрк» сөзү менен аташкан. Демек, Караханийлер каганаты жалгыз гана чигилдерге эмес, жалпы эле түрк элине таандык мамлекет болгон.
Тарыхы
13-14-кылымдарда жашаган тарыхчы Жамал Каршинин калтырган кабарларына таянсак, караханийлердин биринчи башкаруучусу Билге Күл кадырхан болгон. Ал 9-кылымдын ортосунда башкаруучу болуп, кийин бийлик анын эки уулуна: Базир менен Огулжакка мурасталган. Тарыхчылар Базир арсланхандын башкаруучу катары Баласагунда тургандыгын, ал эми Огулжак анын атынан алгач Тараз аймагын, ал эми 893-жылдагы согуштан кийин Кашкар аймагын башкаргандыгын болжолдошот. Ошону менен катар эле Базир арсланхан өлгөндөн кийин, анын Сатук деген 7 жашар уулу кийин Огулжак кадырхандын камкордугуна өткөндүгү айтылат. Тарыхчы Ө.Караевдин пикири боюнча, Сатук буурахан 9-кылымдын аяк ченинде же 10-кылымдын башталышында төрөлгөн [6].
Караханийлерге чейинки түрк элдери жана ислам дини
Тарыхта алгачкы мусулмандар менен түрк элдеринин ортосундагы мамилеси караханийлерге чейин кандай болгондугуна көз чаптырсак, Мухаммад пайгамбар (САВ) түрк элдери колдонгон чатырды кээ бир учурда өзү да колдонгондугу айтылат. Кайсы бир хадисте «түрктөр силерге тиймейинче, силер да аларга тийбегиле» деп, түрк элдери менен жылуу мамиледе болуу керектиги айтылган экен. Балким, ошондондур, кийин Адилеттүү төрт халифтин доорунда араб элдери перс элдерин каратышкан соң, андан ары түрк элдерине олуттуу жортуул жасашкан эмес. Мисалы, Умар ибни Хаттаб түрк элдерине каршы мусулмандардын Амударыяны кечип өтүүсүнө жол бербей, Ахнаф ибни Кайсты токтотуп калган. Арабдар Амударыяны «Жейхун» деп атап, «дарыядан ары кеткен аймакты» «Ма вара ан-нахр» дешкен. Кийин 661-жылдан 750-жылга чейин Араб халифалыгын 89 жыл бою «умейялар» (омейяддар) деп аталган династия башкарган. Айрымдары «эмевилер» же «омейядар» деп аташкан бул үй-бүлөдөн чыккан падышалардын ичинен тарыхта Умар ибни Абдулазиз – бешинчи адилеттүү халиф катары таанымал. Ал бийликке келгенге чейин эки жыл мурдараакта Кутайба ибни Муслим Орто Азиянын бир бөлүгүн мусулмандарга караткан эле. Умар ибни Абдулазиз жаңы каратылган орто азиялыктарга да, каратыла элек түрк элдерине да жакшы мамиле жасаган. Андан кийинки халифтердин тушунда Түргөш кагандыгы мусулмандарга каршы согуш ачып, натыйжада өздөрү алсыраган жана Тан империясынын күчтүү таасири астында калышrан. 751-жылдагы Атлах согушундагы Зияд ибни Салихтин жеңиши гана кытайларды Орто Азиядан миң жылга алыстата алган.
750-жылдан баштап мусулман дүйнөсүндөгү жогорку бийлик аббасийлер династиясынын колуна өткөн. Тарыхта бул үй-бүлөдөн чыккан Харун-ур Рашид өзүнүн мусулмандык сапаттары менен көбүрөөк эскерилет. Ал 786-809-жылдары 23 жыл өлкөнү башкарган. Анын үч улуттан үйлөнгөн: тагыраагы араб, перс жана түрк элдеринен алган үч аялынын ар биринен төрөлгөн үч уулу тең кийин халиф болушкан. Үчүнчү уулу Аль-Мутасим Биллах түрк элдеринин жээни болгондуктан, ал 9 жыл бою мамлекетти башкарган жылдарында көптөгөн түрк жоокерлерин аскердик кызматка чакырган. Халифалыктын кийинки бардык башкаруучулары да дал ошол Аль-Мутасим Биллахдын урпактары болушкан. Араб саякатчысы Ибн Фадландын жазгандарына караганда, 922-жылы түрк элдеринин ичинен алгачкы болуп, Эдилдеги булгарлардын элтебери Алмаз-хан өз мамлекетинде исламды расмий дин кылып жарыялаганы маалым. Бирок, аларда мусулманчалык караханийлердикинчелик өнүгүп кеткен эмес.
Исламдын Теңир-Тоого жайылуусу
Ибн Аль-Асир, Абдулгаффар Алмаи, Жамал Карши сыяктуу байыркы авторлордун эмгектеринде караханий башкаруучуларынын ичинен Сатук буурахандын алгачкы мусулман падыша болгондугу кабарланат. Караханийлер мамлекетинде Сатук буурахандын бийликке келишинен кийин перс элдери менен түрк элдеринин ислам дининин ичинде бир ынтымакка биригүүсү күчөй баштаган.
Ашыраалы кызы Касия
Ашыраалы кызы Касия Оймочу. 1939-ж. Жумгал районунун Жумгал совхозунда төрөлгөн. Орто билимдүү. Баатыр эне. Ал узчулукту энеси Мамбеталы кызы Жумабүбүдөн, кайын энеси Боржубай кызы Айшадан үйрөнгөн. Касия боз үй көтөрүүдө, анын ичи-сыртын жасалгалоодо чеберчилиги артылган. Уз кош жабык баш жасаган. Мында бир табакчада төрт «кочкор мүйүз оюму» кызыл-көк түстөн турат да бычак учусу сары-карадан тандалып, «бадам оюму» жээк оюм болуп түшөт. Буюмдун «ортолук оюму» жалпы оюм болуп көрүнүп, үстүнкү жабык баштын көркөм каражатына үндөшөт. Касия боз үйдүн кылдыроочу үчүн «жарым кыялдан» турган кийиз оюмдарын пайдаланат. Анын башы туташ оюлуп, алдынан «жагалмай канат оюму» орун алат. Мындан «ача оюму» чыгат. Аны уз «карга тырмак оюму» кылып да көрсөтөт. «Апамычсыз» эле жээк оюму кызыл-көктөн турган «кочкор мүйүз оюму» өзүнө көңүлдү бурат. Анын алдыңкы кылдыроочу жалаң жарым кыялдан берилгени аркылуу үндөшөт. Жабык баштын ак этеги үчүн ал ак-кызыл өңдү тандайт. Ал эми чыгданында (ашкана) кыял оюмдарынын элементтери так, төп берилгени баамдалат. Эмгеги баттамада.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Караханийлер
Исламдын Теңир-Тоого жайылуусу
999-жылы коңшу мамлекеттин калкы саманийлердин үстөмдүгүнө каршы жардам сурап кайрылганда, Наср Илиг хан Бухара менен Самарканды караханийлердин карамагына кошкон. Илиг хан ибадатчыл адам болгондуктан, Кыдырга жолуккан деп айтылат. Анын бир тууганы Гази Ахмед Тоган хан чыгышатан Баласагунга кол салуу үчүн келген каракытайлар менен согушуп жеңип, аларды көпкө чейин келбес кылган.
Изилдөө
Мындан эки кылым мурда эле жер астынан табылган тыйындардагы жазуулар аркылуу караханий хандарын изилдөө иши башталган. Айтсак, 1832-жылы Х.М.Френ, 1841-жылы М.К.Казем-Бек, 1861-жылы П.С.Савельев, 1863-65-жылдары В.В.Григорьев, 1873-жылы К. Риттер жана Г. Вамбери, 1881-жылы Б.А.Дорн, 1888-жылы В.Тизенгаузен нумизматикалык жактан изилдешсе, В.В.Радлов, Г.Г.Ховорс, Стэнли Лэн-Пуль, Ф.Г.Скрайн жана Е.Д.Росс жазма тарыхый булактарды да кеңири пайдаланып изилдешкен. Булар 19-кылымдагылар. Ал эми 20-кылымдын 1-жарымында караханийлерди В.В.Бартольд. И.Маркварт, Е.Цамбаур, Е.А.Давидович, Р.Фасмер, А.Ю.Якубович, М.Е.Массон сыяктуу окумуштуулар изилдешсе, 1950-жылдан кийин А.Н.Бернштам, П.Н.Кожемяко, А.А.Валитова, О.Прицак, Ж.Г.Гамильтон, А.М.Щербак, А.А.Боровков, К.Э.Босворд, М.Н.Федеров, Б.Г.Гафуров, О.Караев сыяктуу ж.б. илимпоздор да караханийлер жөнүндө көптөгөн изилдөөлөрдү жүргүзүшкөн.
Саша (дижей)
Саша (англ. Sasha, өз аты: Александр Пол Коу (англ. Alexander Paul Coe; 1969-жылы 4-сентябрь) - Бангордо (Гвинед, Уэльс) туулган дижей, музыкалык продюсер жана "Грэмми" сыйлыгынын талапкери. DJ Magazine журналынын сурамжылоосу боюнча Саша 2000-жылы "Дүйнөдөгү эң мыкты дижей" болуп шайланган. Ал төрт жолу Эл аралык бий музыкасы сыйлыгына, ошондой эле төрт жолу DJ Awards сыйлыгына татыктуу болгон.
Атамбаев Алмазбек Шаршенович
Алмазбек Шаршенович Атамбаев — Кыргыз Республикасынын саясий жана мамлекеттик ишмери (17-сентябрь 1956-жылы). 1999-жылдын теке айынын 30дан 2011-жылдын Аяк Оонанын 30на чейин Кыргызстандын социал-демократтиялык партиясын жетектеп келген. 2007-жылдын Жалган курандын 29нан 2007-жылдын Жетинин айынын 28не чейин жана 2010-жылдын Бештин айынын 17нен 2010-жылдын Бештин айынын 1не чейин Кыргыз Республикасынын премьер-министрилигин аркалаган. 2011-жылдын Бештин аыйнын 1нен 2017-жылга чейин Кыргыз Республикасынын президенти.
Саша (дижей)
Саша чыгармачылыгын 1980-жылдардын аягында эсид-хаус-дэнс музыкалык жанры менен баштаган. Ал 1993-жылы дижей Жон Дигвид менен кызматташтыгында башка жерлерге гастролго барып микстердин (башка аткаруучулардын чыгармаларынын жыйноосу үзгүлтүксүз түрдө аткарылуусу) серияларын чыгарган.
Атамбаев Алмазбек Шаршенович
Өмүр баяны
Алмазбек Атамбаев Аламүдүн районуна караштуу Арашан айылында 1956-жылы 17-сентябрда туулган.
Саша (дижей)
Саша Мадонна, The Chemical Brothers жана Hot Chip сыяктуу аткаруучулардын чыгармаларына ремикс жасаган. Саша жасаган ремикстеринде жана өз чыгармаларында көптөгөн учурда электр музыкалык жанрларын айкаштырат, ал сынчыларга анын музыкалык стилин аныктоого кыйынчылыктарды туудурат, анын ичинде Сашанын алгачкы Airdrawndagger альбому да кирет.
Продюсер жана дижей катары ийгиликке жеткенден кийин Саша эки жаш дижей жана продюсер Брайан Трансо жана Жеймс Забиела менен чогу иштеген. Жандуу үндүн инженердик жабдуусун колдонуусу менен үндү жазуу жана үндү чыгаруу жабдуулар менен иштеп көнгөн дижейлер арасында технологиялык жаңылыктарды киргизүүгө жардамчы болгон. 2007-жылы ал Renaissance Records менен бирге өзүнүн жаңы музыкасын эксклюзивдүү түрдө чыгарган emFire аттуу фирма белгисин түзгөн. Three Six Zero Group Сашанын менеджери катары таанымал.
Атамбаев Алмазбек Шаршенович
Өмүр баяны
Эмгек жолун 1980-жылы Кыргыз ССРинин байланыш министрлигинде инженер болуп иштөө менен баштаган.
1981–1983-жж. ДУ-4түн башкы инженери,
1987-жылга чейин Кыргыз ССРинин Жогорку Кеңешинин Президиумунда жооптуу кызматтарда эмгектенген.
1987–1989-жж. Фрунзе шаарындагы эл депутаттарынын Биринчи май райондук кеңешинин аткаруу комитетинин төрагасынын орунбасары болгон.
1989-жылдан баштап «Форум» илимий-өндүрүштүк фирмасын уюштуруп, жетектей баштаган.
1977–1999-жж. «Кыргызавтомаш» АКсынын башкы директору болуп эмгектенген.
1999-жылдан Бишкек шаарындагы бир нече ири заводдордун, алардын базасында уюшулган биргелешкен ишканалардын башын кошкон «Форум» (2004-жылдан баштап «Кыргызавтомаш» корпорациясы) өндүрүштүк тобунун директорлор кеңешинин төрагалыгына шайланган. Бир эле учурда «Кыргызавтомаш» АКсынын, «КТИ Агромаш» АКсынын директорлор кеңешин жетектеген.
1995–2000-жж. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Эл өкүлдөр жыйынынын депутаты болуп шайланган.
2000-жылы Кыргыз Республикасынын Президентин шайлоодо Президенттикке талапкер катары катышкан.
2005-жылдын сентябрынан 2006-жылдын апрелине чейин Кыргыз Республикасынын өнөр жай, соода жана туризм министри болгон.
2007-жылдын мартынан 2007-жылдын декабрына чейин Кыргыз Республикасынын Премьер-министри болуп эмгектенген.
2010-жылдын декабрынан 2011-жылдын декабрына чейин Кыргыз Республикасынын Премьер-министри болуп эмгектенген.
2011-жылдын биринчи декабрынан Кыргыз Республикасынын Президенти.
2014-жылы «зонтиктер революциясы» болуп өткөн. Борбордук өкмөттүн Гонконгдогу шайлоо системинин өзгөртүүсүнө нааразы болгон жергиликтүү эл бийликке каршы чыгышкан.
1983-жылдан СССР жана Кыргызстан жазуучулар союзунун мүчөсү, 1991-жылы Кыргыз жазуучулар союзунун башкармасынын катчысы болуп шайланган. Коомдук башталышта ушул кезге чейин Кыргызстан жазуучуларынын Адабий фондусунун төрагасы болуп саналат.
Кыргызстан социал-демократиялык партиясынын төрагасы.
Республикабыздын өнөржай өндүрүшүн өнүктүрүүгө кошкон зор салымы үчүн 1999-жылы «Даңк» медалы, 2007-жылы «Данакер» ордени менен сыйланган. 2011-жылы 30-октябрда болгон Кыргыз Республикасынын президенттик шайлоосунда, президенттикке койгон талапкерлердин арасынан эн биринчи орунду алды.
Хетт падышалыгы
Хетт падышалыгы.
Анатология жергесиндеги алгачкы цивилизациялык очоктун калыптанышы – б.з.ч. II мин жылдыктын башында Чыгыш Европадан журт которуп келген согушчан кочмон эл менен байланыштуу. Кош донголоктуу согуш арабасын аттарына чегип алган, алдынан чыккан урууларды кайсыпыр кылып журуп отурган булл эл инди – европалык тилдердин биринде суйлошчу экен. Алардын курамына башка тилдерде да (маселен, пала, лувиялык) суйлогон калктардын камтылганы жоромолдонот. Хеттер келген чакта Анатолияны жердеген хат эли – индии – европалык эмес тилде суйлогон. Бул элди хеттер озуно жуурултуп алган.
Хетт аскерлеринин курал-жарактары оз доору учун кубаттуу болуп саналган. Зымырап жургон кош донголок арабага тушуп алып, алар курама жаа (ал жонокой жаадан кубаттуураак) тагынып, устуно оор коло чопкут кийинишкен.
1. Дуйно тарыхы
Амал
Амал — математикадагы кошуу, кемитүү, көбөйтүү, бөлүү, даражага көтөрүү, тамыр чыгаруу процессинин жалпы аты.
Амалдарды аткаруудагы белги эрежелери — кошуу, кемитүү, көбөйтүү, бөлүү процессиндеги белги эрежелери: +  = ; + = абсолюттук чоңдугуна жараша (+) же (—);  — = абсолюттук чоңдугуна жараша (—) же (+);  —  = ;  •  =;  •  = (-1); : =(+); : = (-1);
Артык Мырзабаев
Мырзабаев Артык (1930-жылы т., Кызыл-Аскер айылы, азыркы Бишкек ш. - 30.1.2005) – опера ырчысы (баритон), Кыргыз ССР эл артисти (1962), СССР эл артисти (1967).
Өмүрү
1954-жылы М. Күрөңкеев атындагы музыкалык окуу жайын В. В. Корнеевдин классы боюнча бүтүргөн. Ошол эле жылдан Кыргыз мамлекет опера жана балет театрында солист. Мырзабаев кооз тембрлүү үнү бар, вокалдык техникага бай артист.
Аткарган партиялары
Семетей, Токтогул (В. Власов, А. Малдыбаев, В. Фере «Айчүрөк», «Токтогул»), М. Фрунзе (В. Власов, «Таң атаарга бир саат калганда»), Артём (С. Ряузов, «Ак шумкар»), Онегин (П. Чайковский, Евгений Онегин), князь Игорь (А. Бородин, «Князь Игорь»), Фигаро (Ж. Россини, «Севилдик чач тарач»), Данияр (М. Раухвергер, «Жамийла»), Самүдүн (Н. Давлесов, «Аста секин колукту»). М. Даргомыжский, Глинка, Свиридов, Шостакович жана кыргыз композиторлорунун чыгармаларын да жакшы аткарган.
Сыйлыктары
Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган. Россия, Кытай, Моңголия, Польша, Сирия, Венгрия, Канада жана башкалар чет өлкөлөрдө гастролдо болгон.
Данияр Абдибаев
Данияр Абдибаев (Анг. Daniyar Abdibaev) - кыргызча ММА-аскет, сени чыгат 2014-жылдын в ортодогу-орто салмак (Middleweight) катигориясы. Ат - Дони (Анг. Doni).
Ак-Кочкор
Ак-Кочкор (Ак-Кочкор) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Жети-Өгүз районундагы айыл. Жети-Өгүз айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 590 киши.
Радио (Салауат району, Башкыртстан)
Радио — Башкыртстандын Салауат районундагы айыл, Ишимбаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 140 киши. Почта индекси — 452499, ОКАТО коду — 80247815003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Плутон
Плутон (Pluto; символдору: же  ) – күн системасындагы чоң планеталардын бири.
Аны 1930-жылы америкалык астроном К. Томбо ачкан. Плутондун физикалык мүнөздөмөлөрү толук изилдене элек. Массасы Жердин массасынын 0,002 бөлүгүнө барабар деп болжолдонот. Күндөн аралыгы 39,5 а.б. Жерден байкаганда 15-жылдыз чоңдугунчалык чекит объектиндей болуп көрүнөт. Плутон Күндү өз орбитасы бонча 247,7 жылда бир айланат, эклиптика тегиздигине кыйшаюу бурчу 17°. Башка планеталарга салыштырганда Күндөн өтө алыс жана жарыктанышы начар болгондуктан Плутонду изилдөө өтө татаал. Плутондун диаметри 3000 кмге жакын, бетинин температурасы -220°. Атмосферасы сейректелген жана негизинен газ абалындагы метандан турат. Плутондун 1 жандоочусу бар. Анын диаметри 3 эсе кичине жана анын айланасында 20 000 км аралыкта айланат. 1 айлануусу 6,4 суткага барабар.
Плутон планетасынын радиусу 2500 км, тыгыздыгы 7,4 г/см³. Күндү 248 жылда толук 1 айланып чыгат. Өз огунун айланасында толук 1 айлануусу 6 сут 9с. 17 минутага барабар.
Плутон – Күн системасындагы Күндөн санаганда аралыгы боюнча тогузунчу планета. Аны америкалык астроном К. Томбо 15-жылдыз чоңдугу катары аныктаган (1930). Плутондун орбитасы өзүнө жакын жаткан чоң планеталардын орбитасына окшобойт. Анын эксцентриситети е=0,248. Плутондун Күндөн орточо аралыгы 39,75 астрономдук бирдик. Күндү 4,7 км/сек ылдамдык менен 248,09 жылда айланып чыгат. Плутондун массасы 1,31·1022 кг, тыгыздыгы 2,03 ± 0,06 г/см³ температурасы –230°C; диаметри 2015-жылдагы эсептөөлөр боюнча 2370±20 км. Атмосферасы негизинен газ абалындагы метандан турат.
Алиаскар Токтоналиев (айыл)
Алиаскар (Алиаскар) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Ысык-Ата районундагы айыл. Нурманбет айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 679 киши.
Билет
Чыпта, билет – 1) белгиленген тариздеги, адатта көрсөтүүчүнүн, өтө сейрек болсо да, аты жазылган, адистешкен уюм тарабынан жол-жоболоштуруу жолу менен жасалган жана анын субъектисинин кызмат ишине байланыштуу Б. эмитент-уюмдун кызматынан пайдалануу укугун күбөлөндүрүүчү документ (м.: жүрүүчү Б. жүргүнчүлөрдү ташуу келишимин түзүүнү күбөлөйт); 2) анда көрсөтүлгөн адамдын белгилүү коомдук уюмга тийиштүүлүгүн аныктоочу документ (мүчөлүк Б., профсоюздук Б., партиялык Б.); 3) анда көрсөтүлгөн адамдын белгилүү убакыт аралыгында айрым бир чектелген аймакта белгилүү бир иш менен алектенүү укугун аныктоочу документ (токой кыркуучунун Б., аңчынын Б.).
Ли Куан Ю
Ли Куа́н Ю (Lee Kuan Yew, же Lee Kwan-Yew; 16-сентябрь 1923-жылы туулг.) Сингапурлук саясатчы, Сингапур Республикасынын 1-премьер-министри, Сингапур «экономикалык укмушунун» автору.
Армин ван Бүрен
Армин ван Бүрен (англ. Armin van Buuren, нидерландиялык тилинде айтылышы: [ˈɑrmɪn vɑn ˈbyːrə(n)]; 1976-жылы 25-декабрь) - нидерланддык дижейи, музыкалык продюсер жана ремикс жасоочу.
Ли Куан Ю
Шилтемелер
Англис тилинде:
Армин ван Бүрен
2001-жылдан тартып ван Бүрен 84 өлкөнүн 100дөн ашык FM радиостанцияларында берилген жана 37 миллиондон ашкан угармандары болгон A State of Trance (кырг. Транс абалына кабылуу) аталышындагы ар апта сайын чыккан радио-шоуду алып барган. Djs And Festivals боюнча "радио-шоу анын [ван Бүрен] даңкын чыгарып бүткүл дүйнөдөгү угармандардын көңүлүн транс-музыкага бурган".
Ли Куан Ю
Шилтемелер
Орус тилинде:
Армин ван Бүрен
Ван Бүрен бир канча акколадага ээ болгон. Беш жыл ичинде DJ Mag журналы боюнча ван Бүрен төрт жыл катары менен "Эң мыкты дижейлердин мыктысы" деп табылган. 2016чы жана 2017-жылдары ал DJ Mag журналынын "Эң мыкты 100 дижейи" тизмесинде төртүнчу орунду ээлеген. 2014-жылы ал Тревор Гатри менен бирге жаздырган "This Is What It Feels Like" (кырг. "Мына бул ушундай сезилет") ырга "Грэмми" сыйлыгынын "Эң мыкты бий музыкасы" номинациясына талапкер болгон, ушуну менен ван Бүрен "Грэмми" сыйлыгына татыган төртүнчү транс-музыка аткаруучусу болгон. АКШда Billboard Dance/Electronic Albums чартынын баардык орундарын ээлеген.2008-жылы чыккан "Imagine" (кырг. "Элестетүү") аталышындагы студиялык альбому нидерландиялык музыка тарыхында биринчи жолу альбомдордун чартынын эң жогорку орунду ээлеген алгачкы транс-музыка альбому деп саналат.
Аналитикалык геометрия
Аналитикалык геометрия   — геометриянын бир бөлүгү; мында элементардык алгебранын жардамы менен координаталар методунун негизинде түспөлдөрдүн (чекит, түз сызык жана ийри сызык, тегиздик жана 2-тартиптеги беттер) касиеттери изилденет. Координаталар жөнүндөгү идея байыркы математиктерде кездешсе да аналитикалык геометрияны таратуучулар катары Ферма менен Декарт эсептелет.
Кэнэй-Кы дарыясы
Кэнэй-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Поколька дарыясынын оң жээгинен 77 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Аналитикалык геометрия
Бул терминди Ж. Серре киргизген.
Кэнэй-Кы дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
2019 күрөш боюнча дүйнө чемпиондугу
2019 күрөш боюнча дүйнө чемпиондугу 14-сентябрдан — 22-сентябрга чейин, Казакстандын борбору Нур-Султан шаарында болуп өтөт.
Бул мелдеш, 2020-жылы Токио шаарында өтүүчү жайкы Олимпиада оюндарына тандап алуу туру болуп эсептелет.
Файафилд (Нү-Жерси)
Файафилд (Нү-Жерси) (Fairfield) — Нү-Жерси штатынын Эссекс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 7466 киши. Болжолдуу аянты - 27.1 км². FIPS коду — 34-22385.
Мужебо (Москва областы)
Мужебо (Мужебо) — Россия Федерацинын Москва областы Районуда жайлачган ауыл.
Taгы бакыныз
Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса ю UTC+3.
Gangnam Style
Gangnam Style – Түштүк Кореялык аткаруучу жана ырлардын автору PSYга таандык ыр жана видеоклип. Ыр 2012-жылдын 15-Июлунда элдин назарына чыккан.
2012 жылдын Ноябрында “Gangnam Style” немис шаары Франкфуртта өткөн MTV Europe Music Awards 2012 сыйлыгынын “мыкты ыр” категориясында жеңип алган.
20-Сентябрда “Gangnam Style” Гиннестин Рекорддор Китебине Youtube сайтынын тарыхындагы эң көп “лайк” алган видео катарында жазылган.
Кыскача таржымалы
“Gangnam Style” бул корей тилинен Сеулдун бай району Каннамгунун жыргал турмушун түшүнсөк болот.
CNN кызматына берген маегинде PSY Каннамгуну АКШдагы Беверли-Хиллзге салыштырат.
Видеоклип
Бирок Каннамгуда ондун ичинен эки гана жеринде тартылган, калгандары Инчхон жана Кёнгидо провинциаларында тартылган.
Релиз
«Gangnam Style» видеоклиби 15 Июлда чыгаарын К-pop күйөрмандары гана билген.
PSYдын Yonhap News агенттигине берген маегинде бул ырды Кореядан башка өлкөлөр үчүн жаздырган эмес экенин айткан.
Бул видеоклип ар дайым жергиликтүү күйөрмандар үчүн жаралган.
Бирок күйөрмандар Facebook жана Twitter социалдык тармактары аркылуу жигердүү бөлүшүп башташкан. Көп өтпөй интернет колдонуучулары бул ырга көңүл бура башташкан.
17 августта KBS 2TV телеканалында “Gangnam Style” клиби кореялык Music Bank музыкалык программасынын жеңүүчүсү деп табылган. Дүйнөлүк медиа өкүлдөрү клипке августтун башында көңүл буруп башташкан.
4-августта The Los Angeles Times гезити «Gangnam Style» “дүйнө жүзүн басып алды” жана ал “эч токтогус” деп жазган.
15-Сентябрда «Gangnam Style» K-pop жанрында iTunes чартында 1-орунду алган биринчи ыр болуп калды.
Youtube сайтындагы популярдуулугу
Ырдын ийгиликтүүлүгүнүн критерийи катары Yotube сайтындагы популярдуулугу саналат.
The Los Angeles Times гезитинин жумушчусу Дебра Нетбёрн “Gangnam Style” клибин Youtube сайтына жүктөлгөн эң мыкты видеолордун бири деп атаган.
Жаңы Петров (Зианчурин району, Башкыртстан)
Жаңы Петров — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Жаңы Петр айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 678 киши. Почта индекси — 453388, ОКАТО коду — 80226825001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Gangnam Style
Youtube сайтындагы популярдуулугу
The Globe and Mail жумушчусу “Gangnam Style” видеосун эки айдын ичинде 130 млн көрүү болгондуктан “Интернеттин тарыхындагы бешинчи вирус-видео” деп атаган.
Бул видеонун популярдуулугу өскөн сайын саясий жана ишкер лидерлери тарабынан “Gangnam Style” ырына бийлешкен.
Алардын катарында Google компаниясынын аткаруучу директору Эрик Шмидт, Британия премьер-министри Дэвид Кэмерон жана БУУ баш катчысы Пан Ги Мун.
Алардын айтымында “Gangnam Style” ыры “Дүйнөнү сактоочу күч” болуп саналат.
Тойтожо Бучук уулу
Тойтожо Бучук уулу (1840, Талас өрөөнү, Чырганак деген жер – 1912, ошол эле жер) – залкар сурнайчы. Кара Турап сурнайчынын шакирти. Талас өрөөнүнүн элине чебер сурнайчы катары 17 жашынан таанылган. Ал көптөгөн аш-тойлордо жарчы-сурнайчы болуп, эр сайыш, күрөш, ат чабыш, оодарыш, жорго салдырыш сыяктуу элдик оюндарды сүрөөнгө алган. Ал сурнай тартуунун чоң чебери болгон, салттуу жоокердик жүрүштөрдө тынымсыз сурнай тартып, атчандарды узак аралыкка чейин узатып, атчан жүрө алган. Мындай учурда ал бир жак уурту менен сурнай тартып, экинчи уурту менен дем алган. Сурнайы менен ааламдагы кыймылды даңазалаган. Тайтожонун «Баатыр баштоо», «Калың бирбөдө», «Айкөл Манас», «Торгой сайрап, таң атты», «Ат кетти», «Найза сал», «Ак байбиченин термеси», «Салтанат», «Эр сайыш» деген классикалык чыгармалардын кыргыз улуттук сурнай күүлөрүнүн өзөгүн түзөт.
Вивес Хуан Лунс
Вивес Хуан Лунс (1492–1540) – испан философу, гуманисти жана педагог. 60 жакын эмгектин автору, Лувена менен Оксфорд университетинин профессору, Таанып-билүүнүн негизинде байкоо менен эксперимент жатканын алдыңкы планга коюп схоластикага каршы чыкканы үчүн куугунтукка алынган. Вивекананда «жан жана өмүр жөнүндө» аттуу эмгегинде психология менен педагогикада жаңы багыт ачкан.
Кольцевая сызыгы (Москва метросу)
Кольцевая сызык - бешинчи Москва метросунда болгон узун сызык. Сап 19,4 км жана 12-участокторунун узундугу бар.
Аналитикалык туюнтма
Аналитикалык туюнтма — функциянын маанисин алуу үчүн анын аргументи жана турактуу сандар менен белгилүү тартипте жүргүзүлгөн амалдардын жыйындысы. Аналитикалык туюнтма формула деп да аталат.
Баткен району
Баткен аймагы — Баткен дубанындагы аймак. Аймак 1933 ж. уюшулган. Дубандын борбор бөлүгүндө жайгашып, түндүгүнөн жана түштүгүнөн Тажикстан, батышынан Лейлек, чыгышынан Кадамжай аймактары, түштүк-чыгышынан Ош дубанынын Чоң Алай аймагы менен чектешет. Аймактын чыгышында Сох (Өзбекстан), борбор бөлүгүндө Борух (Тажикстан) аңкылаптары бар. Аянты 6,2 миң км² (Баткен дубанынын айантынын 36,2% түзөт). Калкы 91,983 (2021). Аймак 9 айыл өкмөтүнө бөлүнгөн. Борбору — Баткен шаары.
Географиясы
Райондун аймагы Баткен өрөөнүн, түндүктөн түштүктү карай созулган чакан өрөөндөрдү, Сох, Исфара капчыгайларын, Алай, Түркстан кырка тоолорунун түндүк капталдарын ээлейт. Кен байлыктарынан көмүр, нефелиндүү-сиенит, акиташ теги, курулуш материалдары казылып алынат; ошондой эле мунай, газ, сурьма, сымап кендери бар. Климаты континенттик. Кышы  мелүүн суук; январдын орточо температурасы –4,1°Сден (өрөөндөрдө)–15С°ге чейин (тоолордо) ; жайы ысык, кургакчыл (июлдуку 10°Сден 29,2°Сге чейин). Жаан-чачындын жылдык орт. Өлчөмү өрөөндөрдө 100-200 мм, тоолордо 300-450  мм. Табигый шарты тамеки менен бак-ча өсүмдүктөрүн өстүрүүгө ыңгайлуу. Райондун аймагында сугат үчүн Төрткүл суу сактагычы курулган. Ири суулары: Сох, Исфара ж. б. Тоо этектериндеги өрөөндөр ачык боз, тоо капталдары күңүрт боз, боз-токой ж-а тоо шалбаа топурактуу. Тоо этегиндеги өрөөндөрдүн айдалбаган жерлеринде чөлдүү талаа өсүмдүктөрү (шыбак, тоо тикен ж. б.), суу бойлорунда тал, терек, бадалдар, тоолордун түн. капталдарында шыбак, эфемер-баялыштуу жарым чөл, айрым жерлеринде (1500-2700 м бийиктикте) бетегелүү ж-а бетеге-аккылкандуу талаа өсүмдүктөрү өсөт. 2500 м  бийиктиктен жогору арча, бадамдан турган токой кездешет, 3000  мден жогору субальп жана альп ландшафт алкактары  мүнөздүү; алар жайытка пайдаланылат.
Калкы
Райондо облустун калкынын 16,2%и же 64,6 миң киши жашайт. Төрөлүүнүн деңгээли (2001) 31,7‰, өлүм-житим - 5,7‰, табигый  өсүш – 26,0‰. Калкынын 99,2% кыргыздар. Эмгек жашына чейинкилер 46,4%ти, эмгек жашындагылар 46,7%, эмгек жашынан өткөндөр 6,9%ти түзөт. Калкынын 27,1% деңиз деңг. 1000 мге чейин, 58,9% –1000–1500 м, 14,0% –1500–2000 м бийиктикте  жайгашкан. Орто эсеп менен 1  км2 ге  10,4   киши  туура келет. Райондо 1 шаар ж-а 47 кыштак бар. Кыштактар жөнүндөгү маалыматтар төмөнкү таблицада берилди.
Экономикасы
Баткен районунун экономикасынын негизин айыл-чарбасы түзөт. Айыл чарбанын негизги тармагы жүзүмчүлүк ж-а кой чарбасы. Жалпы жер фондусу 615,2 миң га (2000), а. и. айыл чарбага жарактуу жери 217,6 миң га (жеринин 35,4%). Айдоо аянты 14,6 миң га (анын 9,6 миң  гасы сугат  жер), бак-дарак өсүмдүктөр 3,9 миң га, жайыт 196,9 миң га. Дан эгиндери (6,3 миң га, а. и. буудай -5,2 миң  га), күрүч (0,3 миң  га), тамеки (0,5 миң  га), май берүүчү өсүмдүктөр (1,1 миң га), жашылча (0,2 миң га) ж. б. өстүрүлөт (2002). Багбанчылык (3,8 миң га ) жана жүзүмчүлүк (0,6 миң  га) өнүккөн (1999). 2000-ж. райондо 21,9 миң бодо мал (а. и. саан уй 12,0 миң), кой ж-а эчки 120,4 миң (облустагы кой ж-а эчкинин 28,1%), жылкы 2,1 миң, үй канаттуулары 55,3 миң болгон. Район облуста өндүрүлгөн дандын 20,5%ин, жашылчанын 9,3%ин, жүзүмдүн 30,8%ин, эттин 25,5%ин, сүттүн 20,7%ин, жүндүн 18,6%ин берет. Облуста өндүрүлгөн өнөр жай продукциясынын 26,5% Баткен районунда даярдалат  (2002).
Транспорту
Райондун чегиндеги автомобиль жолунун жалпы узундугу 370 км; а. и. 101 кми эл аралык, 69  кми мамлекеттик., 200  кми жергиликтүү мааниде. Анын аймагынан Баткен - Бишкек (уз. 800 км), Баткен - Ош (230  км) автомобиль жолдору өтөт. 2002-ж. автомобиль транспорту менен  134,3  миң  т   жүк, 24,5 млн  км  жүргүнчү  ташылган.
Административдик бөлүнүүсү
9 айыл аймагы бар :
Вайшешика (философия)
Вайшишека (санскритте-вишишека деген сөздөн-айырмалык, өзгөчөлүк деген мааниде) – негиздөчүсү Канада (Улука) деп эсептелген, Веддердин беделин моюнга алган байыркы Индиядагы философиялык мектеп. Окуусу боюнча Ньяеге жакын келип, кийинчерээк биригип бир мектепти түзүшкөн. Вайшишеканын окуусунда белгилүү орунду сезүү органдары менен кабыл алынган физикалык элементтер жана алынбаган (мейкиндик, убакыт жана акыл-эс) субстанция жөнүндөгү идеялар түзөт. Бирок Вайшишека окуусунун эң маанилүү жагы – атомисттик теория. Ал боюнча бүткүл физикалык объектилер атомдун төрт түрүнөн турат. Дүйнө атомдордон курулган, бирок анын кыймылдаткыч күчү болуп Кудай эсептелинет.
The Prodigy
The Prodigy – 1990-жылы Лиэм Хоулетт тарабынан түзүлгөн англиялык (Брейнтри) электрондук музыкалык топ. Алгачкы топтун мүчөлөрү: Лиэм Хоулетт (клавишник, композитор), Кит Флинт (бийчи, обончу), Максим (эмси, обончу), Лирой Торнхил (бийчи, жандуу клавишник) жана Шарки (бийчи, обончу). Лирой менен Шарки ар кандай себептерден улам топтон айрылган.
The Chemical Brothers, Fatboy Slim жана ушулар сыяктуу музыканттар менен тең The Prodigy 1990чу жана 2000-жылдары популярдуу болгон бигбит жанрынын жаңычыл тобу болгон. Алар дүйнө жүзү боюнча 30 миллондон ашык үн жазууларын сатып көптөгөн музыкалык сыйлыктарга ээ болгон, алардын ичинде: "Эң мыкты британиялык бий аткаруучу" номинациясы үчүн эки Brit Awards сыйлыгы, үч MTV Video Music Awards сыйлыгы, эки Kerrang! сыйлыгы. Awards сыйлыгы, беш MTV Europe Music Awards жана "Грэмми" сыйлыгынын эки номинациясы.
Хальмер-Вож
Хальмер-Вож — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Харута дарыясынын сол жээгинен 71 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Лимфа
Лимфа (латын тилинен lympha — таза суу, ным) — кан плазмасынан чыпкалануу менен пайда болуп, ткандар арасына жана андан лимфа системасына өтүүчү түссүз суюктук. Организмдин ткандары менен кандын ортосундагы зат алмашууну камсыз кылат. Химиялык составы боюнча кан плазмасына, ткань суюктугуна жана жүлүн суюктугуна өтө окшош. Анда бир аз белок, глюкоза, май, минерал заттар, лимфоциттер, моноциттер жана башкалар болот. Көпчүлүк учурда лимфанын составы лимфа агып чыгуучу органдардын абалына байланыштуу. Ошондой эле лимфа тамырлары аркылуу агып жылган сайын анын составы утуру өзгөрүлөт. Мисалы, майлуу тамак жегенде ичеги лимфа тамырларындагы лимфада май көп болот; ички секреция бездеринен чыккан лимфада гормондор, боордон агып чыккан лимфада белок, углевод арбын. Ал эми лимфа түйүндөрүндө лимфоциттер көбөйөт. Киши организминдеги жалпы лимфанын өлчөмү 1 — 2 л. Лимфанын химиялык составынын өзгөрүшү кан плазмасынын химиялык составынын өзгөрүшүнө жана ткандагы зат алмашуу процессине туздөн түз байланыштуу.
Функциясы
Лимфанын функциясы- белокторду, сууну, туздарды, ууларды жана метаболиттерди ткандан канга кайтаруусу. Кишинин организминде 1-2 литр лимфа бар. Лимфа системасы иммунитет түзүүгө, оору козгоочу микробдорго каршы жардам берет. Лимфа сосуддарынан суусуздандырууда жана жалпы иммунитеттин түшүшүндө мителер, жөнөкөй бактериялар, вирустар, грибоктор көбөйүшү мүмкүн.
Лимфа тамырлары
Лимфа тамырлары — организмдин орган менен тканынан вена системасына лимфа агуучу тамырлар. Ал ар бир органдын ичинде лимфа капиллярларынын кошулушунан пайда болот. Лимфа тамырлары лимфа капиллярынан өзүнүн капталынын түзүлүшү (ички, ортоңку жана сырткы), ошондой эле ичиндеги клапандары менен айырмаланат. Майда лимфа тамырларында булчуң элементтери жок. Мындай лимфа тамырлары негизинен органдардын ичинде жайгашат. Орто жана жоон лимфа тамырларынын капталы жакшы өсүп жетилет. Ал эми тамырдын ичинде көп сандаган түгөйлүү клапандар болот. Алар лимфа тамырларындагы лимфа суюктугун бир багытка, жүрөккө карай гана агызат. Кишинин денесиндеги Лимфа тамырлары тери алдындагы, булчуң арасындагы тамырларга бөлүнөт. Алар бири-бири менен кошулуп түрдүү чатышманы түзөт.