cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Оромо (тамак)
Оромо (орама, ўрама) — Казак, Кыргыз жана Алтай ашканасында кеңири бышырылуучуу, камырдан жасалган тамак түрү. Тамактын негизги курамы болуп, камыр жана майда туураган эт (кээде фарш) же жашылчалар (картөшкө, ашкабак ж. б.) эсептелет. Ошондой эле тамак, манты-казанда бууга бышырылат (маныказан — атайын бууга бышырылуучуу тамактар үчүн идиш, өзүнүн аталышы манты тамагынан алынган.
Даярдоо ыкмасы
Камырды жука жайып, анын бетин май менен майлап, андан соң бетине туурамжыдан (фарштан) себелеп, түрмөктөлүп оролот. Даяр болгон оромону, тегеректелген абалында, манты-казанга салынып бууга 30 мүнөт бышырылат. Бышкан оромону кесип, каймак, айран, кетчуп жана башка соустар менен жегенге болот.
Табитке жараша оромонун курамына төмөнкүлөр кирет: эт, пияз, май, картөшкө, ашкабак, көк чөп ж. б
Minecraft
Minecraft — швециялык оюн дизайнери Маркус "Нотч" Перссон тарабынан жасалган кум аянты видео оюну. Оюн кийинчерээк Mojang тарабынан толугу менен иштелип чыккан. Minecraft'тын креативдик жана курулуш аспектилери оюнчуларга 3D жол-жоболору менен иштелип чыккан дүйнөдө кубдардын жардамы менен курулуштарды салууга мүмкүнчүлүк берет. Оюндагы башка иш-аракеттерге изилдөө, ресурстарды топтоо, колдо жасоо жана күрөшүү кирет. Көп оюнчуга негизделген тактика жеткиликтүү. Аман калуу режиминде оюнчу дүйнө куруп, ден соолугун кармап туруш үчүн ресурстарды топтойт. Ал эми креативдик режимде оюнчулар куруу үчүн чексиз ресурстарга жана учуу жөндөмүнө ээ. Ошондой эле укмуштуу окуя режиминде оюнчулар башка оюнчулар тарабынан жасалган карталарда ойной алышат. Көрүүчү режиминде оюнчулар тосмолордун айланасында учуп, секирип өтө алышат, бирок алардын ордун басып же буза албайт. Оюндун PC версиясы моддолгон сценасы менен көңүлгө алынган. Анда жан дили менен берилген коомчулук жаңы оюн тактикаларын, заттарды жана оюн үчүн активдерди жаратышат.
Minecraft сынчылардын мактоосун алып, көптөгөн сыйлыктарга жана наамдарга ээ болгон. 2017-жылдын февраль айына карата, бардык платформаларда 121 миллиондон ашуун нускада сатылып, Tetris'тин ар кандай версияларынан артта калуу менен гана тарыхтагы эң көп сатылган видео оюндардын экинчи сабынан орун алган. 2014-жылдын сентябрь айында Microsoft Mojang'дын жана Minecraft'тын интеллектуалдык мүлкүн 2.5 млрд АКШ долларына сатып алуу боюнча келишим түзүлгөнүн жар салган. Сатып алуу эки айдан кийин ишке ашкан.
Долбоор:Күндөр боюнча окуялар
{| width="100%" style="background:#FFFFFF; border:solid 1px #6cbed0;" cellspacing="0" cellpadding="10"
Башкы беттин, оң жактагы бөлүгүндө, жылнаама бөлүмү бар.Учурда жылнаама долбоору толук жетиштүү эмес.Сиз төмөнкү көрүнүш боюнча калып түзүп, долбоорго жардам бере аласыз.Колдонуу мисалы: (Калып:Бүгүн:01-1 → Бүгүн:01-1) .Бүгүн - бул башкы баракка жылнаама бөлүмүнө шилтеме берет..01 - Жылдын биринчи айы (январь)..1 айдын биринчи күнү (1-январь).Төмөндөгү жадыбалда көргөзүлгөн.түзүлгөн калыптар көк түстө...Али түзүлө элек калыптар кызыл түстө.
Чаң
Чаң — абада калкып жүргөн катуу заттардын бөлүкчөсү. Табигый жана жасалма, минералдык жана органикалык, өндүрүштүк жана тиричилик чаңдары болушу мүмкүн. Чаң тектер үбөлөнгөндө (айрыкча чөлдүү аймактарда), жанар тоо атылганда, айдоо жерлерде шамал эрозиясы жүргөндө, ө. ж. ишканалары иштегенде абага көтөрүлөт. Абада, о. эле космостук, биол. катуу бөлүкчөлөр (өсүмдүк чаңчалары, споралар, микроорганизмдер ж. б.) да болот. Чаңдын негизги бөлүгү атмосферада 500 м бийиктикке чейин болот. Таза абада (шаардын четинен сырткары) 1 см3 абада бир нече ондогон чаң бөлүкчөлөрү, өнөр жайлуу райондордо жүз миңдеген чаң бөлүкчөлөрү болушу мүмкүн.
Чаң атмосферанын тунуктугун жана жылуулук касиеттерин өзгөртөт. Чаң көбөйгөндө (түтүн менен кошо) булганыч абанын (смогдун) пайда болушуна шарт түзөт. Өндүрүштүк чаңга айрыкча шаарларда жана өнөр жайлуу региондордо каршы күрөшүү - атмосфераны жана айлана чөйрөнү булгоодон сактоонун маанилүү бөлүгү болуп саналат.
Ден соолук
Өндүрүш Чаңы көпчүлүк учурда организмге кыйла зыян келтирет. Ал канчалык майда болсо абада ошончолук көпкө чейин кармалып, дем алуу органдары аркылуу өпкөгө кирип, түрдүү оорулардын пайда болушуна себеп болот. Чаң айрыкча пневмокониоз, бронхит ооруларына чалдыктырат. Мындай оорулар узак убакыт түрдүү өндүрүш Чаңы менен дем алып иштөөдөн пайда болот. Адам дем алган Чаңдын составына жараша пневмокониоз бир нече түргө бөлүнөт. Мисалы, кварц Чаңынан — силикоз, көмүр Чаңынан — антракоз, темирдүү Чаңдан — сидерос пайда болот. Мындай ооруларды болтурбоо үчүн абанын чаңдашына каршы күрөшүүнүн түрдүү ыкмалары жүргүзүлөт. Ал үчүн өндүрүштү механикалаштыруу жана автоматташтыруу, желдетүү, жабдууларды бекем жабуу жана башкалар колдонулат. Өзгөчө жеке коргонуу каражаттарын (респираторлор) туура колдонуу чоң мааниге ээ.
Жаргарт мрамор кени
Жаргарт мрамор кени Талас районунда, Талас шаарынан 80 км чыгышта, деңиз деңгээлинен 2800– 500 м бийиктикте. 1985-ж. издөө-баалоо иштери жүргүзүлгөн. Мрамор жогорку рифей мезгилинде пайда болгон, доломиттешкен, жашыл түстүү, темгилчелүү, абдан декоративдүү. Орточо тыгыздыгы 2,72 г/см3, көзөнөктүүлүгү 1,19%, суу сиңирүүсү 0,16%, кургак абалда баскандагы бектигинин чеги 110,7 МПа, сууга каныккан абалында –101,7 МПа, жешилүүсү 1,23 г/см2. I–IV топтордогу блоктордун чыгышы 11,21%. С2 категориясы боюнча бааланган запасы 740 миң м3.
Стив Карелл
Стивен Жон Карелл (англ. Steven John Carell, айтылышы: /kəˈrɛl/; 1962-жылы 16-август) - америкалык актер, куудул, режиссер, продюсер жана жазуучу. Карелл "Кеңсе" (англ. The Office, 2005–2011) телесериалдын америкалык версиясында Майкл Скоттун ролун аткарганы менен таанымал, ошол эле учурда Карелл сериалдын маал-маалы менен болуучу жазуучусу, продюсери жана режиссеру болгон.
Карелл 1999-2005-жылдар арасы Жон Стүар алып барган The Daily Show телеберүүнүн кабарчысы богон. Карелл тартылган тасмалар: "Телеалпаруучу: Рон Бургунди жөнүндөгү уламыш" (англ. Anchorman: The Legend of Ron Burgundy, 2004), "Тажрыйбасыз кырк жашар" (англ. The 40-Year-Old Virgin, 2005), "Кудуреттүү Эван" (англ. Evan Almighty, 2007), "Акылдуу бол" (англ. Get Smart, 2008), "Обу жок акылсыз сүйүү" (англ. Crazy, Stupid, Love, 2011), "Бөрт Уандерстоун" (англ. The Incredible Burt Wonderstone, 2013) жана "Артка-артка жол" (англ. The Way, Way Back, 2013). Карелл "Токой козголоңчу топ" (англ. Over the Hedge, 2006), "Хортон" (англ. Horton Hears a Who!, 2008) жана "Кара мүртөз ууру" (англ. Despicable Me, 2010–2017) мультфильмдерде каармандардын үндөрүн коштогон.
Карелл Life журналында "Американын эң күлкүлүү адамы" наамынын талапкери болгон жана "Кеңсе" телесериалынын биринчи сезонунда аткарган ролу үчүн "Алтын глобус" сыйлыктын "Телесериалда, мюзиклде же күлкүлүү окуялуу тасмада тартылган эң мыкты актер" номинациясынын жеңүүчүсү болгон. "Түлкүгө аңчылык кылуу" (англ. Foxcatcher, 2014) драмада күрөш тренери жана айыпталган өлтүрүүчү Жон Элүтер Дүпонду аткарган ролу актерго бир канча сыйлыктарды алып келген, алардын ичинде "Оскар" сыйлыктын "Эң мыкты актер" номинациясынын талапкерлиги жана BAFTA сыйлыктын "Эң мыкты экинчи пландагы актер" номинациясынын талапкерлиги. Актер ошондой эле "Кичинекей күн шооласы" (англ. Little Miss Sunshine, 2006) жана "Чоң кыскартуу" (англ. The Big Short, 2015) тасмаларда аткарган ролдору жогору бааланган жана акыркы тасма үчүн актер "Алтын глобус" сыйлыктын сегизинчи номинациясына талапкер болгон.
Коридалдар
Коридалдар (лат. Corydalidae) — шалпаң канат каскак жандыктардын бир тукуму, буларга төмөнкү түрлөр да кирет: Кытай коридалы (лат. Acanthocorydalis kolbei), жоон мурут коридал.
Муктаждык
Муктаждык — тиричиликте тирүү жанга бир нерсенин керектиги. Айбанаттарда муктаждык биологиялык мүнөздө болуп, организмдин айлана-чөйрө менен карым-катнашынан келип чыгат. Адамдагы муктаждык коомдук турмуш менен шартталып, өз ара байланышкан материалдык жана рухий муктаждыкка бөлүнөт.
Тарыхый жагынан материалдык (тамакка, кийимге, үй-жайга жана башка) муктаждык биринчи пайда болгон. Адамдардын муктаждыкты канааттандырууга умтулуусу – коомдук эмгектин зарыл шарты. Бир муктаждыктын канааттандырылышы улам жаңы муктаждыкты пайда кылат. Муктаждык адам жана коомдо зор роль ойнойт.
– генерация (лат. generatio – түйүлдүк) – 1.Биологияда – жашоо циклинин процессинде алмашып туруучу бир организмдин түзүлүшү, жашоо-тиричилиги, көбөйүү ыкмасы жана башка менен айырмаланган формалары;
2.Демографияда муктаждык деп эреже катары бир жыл аралыгында туулган адамдар аталышат;
3.Муктаждыктын биргелешип жашоосу жана өз ара алакасы калктын курактык структурасын түзөт.
4.Тарыхый-маданий изилдөөлөрдө муктаждык түшүнүгү маанилүү тарыхый окуяларга катышкан же аларга замандаш болгон инсандарды, ошондой эле жалпы багытка же маанайга ээ адамдарды мүнөздөгөн символикалык мааниге ээ.
Сасык-Булак (Кемин району)
Сасык-Булак (Сасык-Булак) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Кемин районундагы айыл. Кызыл-Октябрь айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 87 киши.
Аалы Карашев
Карашев Аалы Азимович (30. 10. 1968-жылы туулган, Ош облусу, Өзгөн району, Ак-Жар айылы) – мамлекеттик ишмер. Мамлекеттик кызматтын 2-класстагы мамлекеттик кеңешчиси. Айыл чарба илимдеринин кандидаты. 1991-жылы К. И. Скрябин атындагы айыл чарба институтун, 1995-жылы аспирантурасын бүтүргөн. 1995–96-жылдары ошондой эле окуу жайында окутуучу, 1996–98-жылдары Кыргыз Республикасынын жергиликтүү өзүн-өзү башкаруу ассоциациясынын башкы адиси, 1998–2007-жылдары КР Президентинин Администрациясында бөлүм башчынын орун басары, бөлүм башчы, 2007–09-жылдары Ош областтык мамлекеттик-администрация башчысы-губернатору, 2009–10-жылдары Кыргыз Республикасынын вице-премьер министри-Өкмөттүн аппарат жетекчиси, 2011-жылы Кыргыз Республикасынын Президентинин аппаратында бөлүм башчы, Премьер-министрдин кеңешчиси, Кыргыз Республикасынын 1-вице-премьер-министри. 30дан ашуун илимий эмгектин автору.
Вант-гофф эрежеси
Вант-гофф эрежеси, хим. реакция ылдамдыгы темп-рага болгон көз каранадылыгын мүнөздөйт: темп-раны ар бир 100C жогорулатканда реакциянын ылдамдыгы 2-4 эсе тездейт.
Брат (Иглин району, Башкыртстан)
Брат — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Ивано-Казан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 2 киши. Почта индекси — 452402, ОКАТО коду — 80228815004.
Вант-гофф эрежеси
мында t2 жана t1 - реакциянын темп-расы, ut2 жана ut1 - берилген темп-ралардагы реакциянын ылдамдыктары, g-реакциянын темп-ралык коэффициенти (ал 2, 3, ...7ге, көпчүлүк учурда 2
Бжезинский Збигнев Казимир
Бжезинский Збигнев Казимир - (28.3.1928-ж. туулган, Варшава) АКШнын мамлекеттик ишмери, окумуштуу. Философия илимдеринин доктору (1953), профессор (1960). Мак-Гилл (1949, Канада) жана Гарвард (АКШ) университеттерин бүтүргөн. 1953-60-ж. Гарвард, 1960-жылдан Колумб университетинин (Нью-Йорк) профессору, 1962-77-ж. ошол эле жерде Коммунизм маселелерин изилдөө институтунун директору. 1977-81-ж. АКШ президенти Ж. Картердин улуттук коопсуздук маселелери боюнча жардамчысы. 1981-89-ж. Жоржтаун жана Колумб университеттеринде, 1989 99-ж. Жон Гопкинс университетинде эл аралык мамилелер бөлүмүн жетектеген. Бжезинскийдин эмгектеринде Совет бийлиги жана анын коммунисттик идеологиясы сынга алынып, СССРдин ички жана тышкы саясатын ар тараптуу изилдөөнүн натыйжасында бул империянын да кыйрай тургандыгы тууралуу илимий божомолун жарыялаган. 20-кылымдын 90-жылдарынан тарта Бжезинский мурдагы СССРдин аймагындагы, анын ичинде Орто Азиядагы геосаясий абал жана жаңыдан пайда болгон көз каранды эмес мамлекеттердин келечеги тууралуу маселелерди изилдеген. Негизги эмгектери: «Саясий бийлик: АКШ/СССР» (1964, С. Хантингтон менен бирдикте), «Алаамат кыйроо. ХХ кылымдагы коммунизмдин төрөлүшү жана өлүмү» (1988), «Улуу шахмат тактасы» (1998).
Вант-гофф эрежеси
ж-а 3кө барабар). g =2 болгондо темп-ра 0 - 100 оС чейин жогоруласа, анда реакциянын ылдамдыгы 1024 эсе (210 =1024) жогорулайт. Ошондуктан көпчүлүк хим. реакцияларды жогорку темп-рада жүргүзөт. Хим. реакциянын ылдамдык константасынын темп-рага болгон көз-карандылыгынын тагыраак теңдемесин Аррениус сунуштаган.
Эссекс Фэллс (Нү-Жерси)
Эссекс Фэллс (Нү-Жерси) (Essex Fells) — Нү-Жерси штатынын Эссекс округуна караган АКШ шаары.
Чарба
Чарба - белгилүү бир коомдун өндүрүштүк мамилелеринин жыйындысын, өндүрүштүк жолун (мис., товардык чарба, мамлекеттик чарба ж. б.), өндүрүш, экономиканы, өндүрүш үчүн керектелүүчү бардык нерселердин жыйындысын (токой чарбасы, айыл чарбасы); өндүрүш жабдууларын, шаймандарын, мүлктөрүн жана курулуш жайларынын ж. б. жалпы жайындысын; мал багуучулукту ж. б. туюнткан термин.
Топоним же анын компоненти катары да кездешет; мис., Чарба, Кызылчарба кыштактары.
Мухаметдамин (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Мухаметдамин — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Стерлибашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 99 киши. Почта индекси — 453180, ОКАТО коду — 80248845006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Сарвастивада
Сарвастивада (Вайбхашика) – Буддизмдин Хинаяна агымынын эң ири алгачкы философиялык мектептеринин бири (Вайбхашика деп да аталат).
Сарвастиваданын негизин дхарма окуусу түзөт. Бул мектеп башкалардан айырмаланып аң-сезимдин дүйнө таануудагы ордун биринчи орунга коет. Алар айланабыздагы көрүп турган нерселерди биз түшүнгөндө гана жашайт (бар болот), эгер түшүнбөсөк, ал жокко эсе, жашабайт дешкен.
Сарвастивада деген аталыштын себеби: алар нерсени (буюмду) үч мезгил менен (өткөндөгү, учурдагы жана келерки – sarva, kale, asti) ченейт. Ал ар (дүйнө, нерселер) аң-сезимдин натыйжасы деп эсептешет. Сарвастивада Сбхавирова (Тхеравада) мектебинен III соборго чейин, тактап айтканда Ашоканын учурунда эле бөлүнүп чыккан. Алгач Сарвастиваданын борбору Матхура болуп, бирок б. з. 2-к-да бул мектептин таасири түндүк-батыш Индияга чейин таркайт, Кашмир менен Гандхара анын негизги борбору болгон. Ошол мезгилден баштап, Кашмирлик буддистер өздөрүн «абхидхармика» деп, ал эми Сарвастивада Гандхарлар «нашчатия» (тактап айтканда Кашмирден батыш жакта турган) деп аташкан.
Аскер соттору
Аскер соттору — аскер кызматкерлеринин укуктук корголушун, аскер кызматчысынын статусуна ээ жарандардын, ошондой эле аскер кызматчыларынын, аскердик башкаруу органдарынын, аскердик кызматкерлердин аракеттеринен (аракетсиздигинен) жана алар кабыл алган чечимдердин натыйжасында бузулган же талашка түшкөн укуктарын, эркиндиктерин жана мыйзам тарабынан корголуучу таламдарын коргоо боюнча жарандык иштерди кароочу мамлекеттик орган. Аскер соттору аскер кызматчылары, ошондой эле аскерге милдеттүүлөр тарабынан жасалган кылмыш иштерин да карайт. Аскер соттору КРнын аскер сотунан жана гарнизондордун аскер сотунан турат. Гарнизондордун аскер соттору биринчи инстанциядагы соттор, КРнын аскер соту - экинчи инстанциядагы сот болуп эсептелет.
Хань Фей
Хань Фэй, Хань Фэй-цзы (б. з. ч. 280–233-ж.) байыркы кытай ойчулу. Легизм мектебинин окууларын системалаштырган. Сюнь-цзынын шакирти. «Хань фэй-цзы» (Х. ф-дин устатынын трактаты) аттуу чыгарманы жараткан. Үч легистик агымдын көз караштарын «Фа» Шан Яндын мыйзамдардын жардамы менен башкаруу принцибин, «Ши» Нэнь Даонун бийлик, күч» бедел (авторитет) принцибин жана «Шу» Шэнь Бухайдын бийлик чеберчилиги анын ыкмасы жана башкаруу принцибин бириктирип (синтездеп) жалпы бир теорияны иштеп чыккан.
Борончиев, Ысмайыл
Борончиев, Ысмайыл (1910–1978) - төкмө акын. 1910-жылы Чүй районуна караштуу Бурана айылында туулган.
Ы.Борончиев 1929-жылы биринчилерден болуп колхозго кирет. Ошол мезгилде анын ырлары кеңири тарап, 1936-жылы Кыргыз мамлекеттик филармониясына алынып, «Биринчи беш жылдык» деген ыры басма сөздө жарыяланат. Ысмайылдын курч айтыш ырлары кесиптеш курбусу, төкмө ырчы Токтоналы Шабданбаев менен бирге эл арасында ырдап жүргөн кезинде жаралган. 1949-жылы акындын «Ырлар жыйнагы» аттуу эскерүү китеби, 1973-жылы орус тилинде «Красный ток» китеби чыккан.
1958-жылы «Кыргыз Эл артисти» деген наам алган.
СССР маданиятынын отличниги.
Советтик Кыргызстандын искусствосу менен адабиятын өнүктүрүүдө сиңирген эмгеги үчүн Ы.Борончиев «Эмгек Кызыл Туу» ордени, «Эмгектеги артыкчылыгы үчүн», «1941–1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согуштагы каарман эмгеги үчүн» медалдары жана Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ардак грамотасы менен сыйланган.
Фрунзе шаардык Эл депутаттарынын V–VII чакырылышына депутат болуп шайланган.
Кыргыз тилинде
Ырлар жыйнагы. –Ф.: Кыргызмамбас, 1949. – 53 б.
Кызыл кырман. – Ф.: Кыргызмамбас, 1953. – 48 б.
Шамбет: Поэма жана ырлар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1958. – 106 б.
Айтыштар. – (Т.Шабданбаев менен бирге) – Ф.: Кыргызмамбас, 1962. – 132 б.
Менин сөзүм: Өспүрүм балдар үчүн. – Ф.: Мектеп, 1965. – 108 б.
Ырчынын өмүрү. – Ф.: Мектеп, 1969. – 131 б.
Кызыл кырман: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1973. – 112 б.
Бакыт булагы: Ырлар жана дастан. – Ф.: Кыргызстан, 1980. – 148 б.
Орус тилинде
Красный ток: Стихи и поэмы. – Ф.: Кыргызстан, 1973. – 112 с.
Вентилятор
Вентилятор аба же газ (12-15 Кн/м2 ашпаган басымда) айдап берүүчү машина. В. имаратты желдетүү, от жагылуучу меш агрегаттарына аба берүү, түтүндү сыртка чыгаруу, материалды кургатуу, механизмдер тетиктерин муздатуу, чубурма жана булалуу материалдарды пневматикалык ыкма менен ташуу, технологиялык процесстер жүргүзүү үчүн колдонулат. Ө. ж-лык тетиктен сырткары асма жана столго орнотулуучу В. бар.
Жаремезсай доломит кени
Жаремезсай доломит кени Баткен облусунун Лейлек районунда, Сүлүктү шаарынан 3 км түштүк-батышта, деңиз деңгээлинен 1205–1325 м бийиктикте. 1949- жана 1972-жылдары чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Кен аймагы палеозой мезгилинин доломит тектеринен түзүлгөн. Доломит кара металлургия, кээ бир түрү химия, кагаз жана айнек өнөр жайларында колдонулушу мүмкүн. С1 категориясы боюнча запасы 993,4 миң м3.
Карашев Ташмат
Карашев Ташмат (1. 2. 1932-жылы туулган, Ош облусу, Өзгөн району, Кызыл-Дыйкан айылы) – физик, физика-математика илимдеринин кандидаты (1963), профессор (1992). Кыргыз Республикасынын илим жана техника боюнча мамлекеттик сыйлыктын лауреаты (2004), Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнө эмгек сиңирген кызматкери (2000). КМУну (1953), ошол эле жерде аспирантураны (1956) бүтүргөн. Ленинград инженер-экономика институтунда окутуучу (1955–57), КМУда окутуучу (1957), улук окутуучу, доцент (1965), кафедра башчысы (1967–72), декан (1972–78), 1978-жылдан кафедра башчысы. Катуу нерселердин физикасы боюнча адис. 50дөн ашык илимий эмгеги, анын ичинде 6 окуу куралы жарык көргөн. Эмгектери: Механика (в соавторстве). Ф., 1972; Молекулярная физика. Б., 1996; Физика курсу (авторлош). Б., 2002.
Алгачкы кыргыз милициясы
Кара - Кыргыз АОсунда 1924-ж. октябрда Облмилициянын башкармасы иштей баштаган. Анын 1 - начальниги - А.П. Арумов. Кыргыз АССРинин 1-ички иштер эл комиссары - Искандер Жанузакович Жоломанов. Ош уезди милициясынын алгачкы уюштуруучусу жана 1 башчысы Балтыходжа Султанов болгон. 1925-ж. Кыргыз АОсунун Ички иштер эл комиссариатынын тармагында 1 - жолу окуу пункту ачылып, коп узабай ал 11 айлык мектепке айланган. Анын 1 - начальниги А. Мамин, окутуучулары А. Алтымышбаев, А. Хасанов, Г. Радвогин. 1-милиционер аял - Каржаева Сабира. Кыргыз аялдарынан милициянын полковниги наамын 1-алган Токтосунова Зарылкан.
Кашья (дарыя)
Кашья — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лозьва дарыясынын оң жээгинен 273 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Биатлон
Биатлон - (bi. жана гр- athlon мелдеш) спорттун кышкы түрү. Оюнчу белгиленген чекке лыжа менен жарышып, мылтык менен бутаны атып мелдешет. Анда 20 км жүрүштүн 5-18 км аралыгында оюнчу 4 атуу чегинен 150 м аралыктагы бутага 5тен ок атат. Ар бир жаза атууга 2 мин штраф берилип, жалпы убакытка кошулат. Спорттун азыркы 5 түрү жана биатлон боюнча Эл аралык союзу 1948-ж. негизделген. Ал 1960-жылдан кышкы Олимпиялык оюндардын программасына кирген, 1958-жылдан дүйнөлүк чемпионат өткөрүлөт.
Коридорастар
Коридорастар (лат. Corydoras) — майда жаян балыктардын бир уруусу, көбүнчө аквариумда багылат.
Эксперттик систем
Эксперттик систем (Expert system - Экспертная система) кээде билимдер системи деп аталып, адам эксперттин ой жүгүртүүсүн жана чечимдерди кабыл алуу процессин моделдеген компьютерлештирилген систем болуп саналат.
Эксперттик системдердин практикада кеңири колдонулганы автомобиль өндүргөн Форд компаниясы машинени оңдоо проблемдериндеги диагноздоодо дилерлерге жардам берүү максатында ишке ашырылган. Эксперттик системге чейин машине проблеми жолукканда дилерлер Мичиган менен байланышып, ал жерден Форддун мотор боюнча эксперти менен сүйлөшүп проблемдерди чечишкен.
Азыр болсо компьютердик эксперттик систем машиненин бузулган жерин табууда эксперттердин милдетин аткарат. Эксперттик системдерди мекеменин каалагандай деңгелинде колдонсо болот, ушул убакытка чейин башкарганга катышпаган кызматкерлер чечим кабыл алуу менен байланышкан иштерге колдонуп келишет. Эксперттик системдер, ошондой эле, оорулууну диагноздоо, мунай издөө жана тамактарды түзүү сыяктуу ар түрдүү маселелерде ийгиликтүү колдонулууда.
Бекзаада
Бекзаада, Бек заада, Бек зат — бектин баласы, бектин тукуму, теги ак сөөк. Манас эпосунда калк башкарган көпчүлүк кейипкерлер Б. деп аталат:
Калк ичинде баркы бар —
Төрө заада төртөө бар,
Бек заададан бешөө бар (Сагымбай Орозбаков, 2. 241).
«Манастын Каныкейди алганы» окуясындагы «Бекер келген мен эмес, Бекер неге жүрсүң деп, Бекзаада айтар кеп эмес» (Сагымбай Орозбаков, 2. 357),— деген саптар Б-нын калкка кадыры өтүмдүү, сыпаа жан экендигин айгинелейт.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Айыпталуучу
Айыпталуучу (күнөөлөнүчү) – кылмыш-жазык жүрүмүнүн катышуучусу. Белгилүү бир жактын кылмыш жасагандыгын көрсөтүүсү жетиштүү болгондо, тергөөчү ал жакты күнөөлөнүчү катары жоопко тартуу жөнүндө ынанымдуу токтом чыгарат. Кылмыш-жаза жүрүмүнүн борбордук субъекттеринин бири.
Самарканд облусу
Самарканд облусу (вилоят, Samarqand viloyati) — Өзбекстан борбордук бөлүгүндө жайлашкан аймак.
Административдик бобору — Самаркан шаары.
Калкы
Облус калкы 3 270 800 адам (2011).
Статистика жылдар боюнча :
Административдик бөлүнүшү
жана облус денгээлиндеги 4 шаар:
Ири шаарлары — Самарканд, Каттакоргон, Нурабад, Ургут, Жума, Зиадин, Акташ, Булунгур, Джамбай.
Аскер топографтары чокусу
Аскер топографтары чокусу - Какшаал жана Меридиан тоолорунун кошулган жеринен орун алган пирамида тибиндеги чоку. Бийиктиги 6873 м. Сланец, акиташ теги, мрамор жана гранит тоо-тектеринен турат. Түндүк жана түндүк-чыгыш капталдарында Түштүк Эңилчек, батышында Жылдызча, түштүгүндө (Кытай тарабында) Темир-Суу мөңгүлөрү жатат. 1943-жылы сентябрда П. Н. Рапасов жетекчилик кылган аскер топографтары бийиктигин аныктаган. Чокуга 1-болуп 1965-жылы 15-августа Казакстан альпинисттер клубунун мүчөлөрү чыккан.
Чилде
Чилде - кыштын эң суук жана жайдын эң ысык кырк күнү. Күн асман экватор сызыгынан алыстаган мезгилдерге туура келет. Кышкы чилде Күн эклиптиканын эң түштүк чекити аркылуу өткөн маалдан, б. а. 22-декабрдан (Күндүн абдан узарып бүткөн мезгилинен) баштап түшөт. Бул күн астрономиялык кыштын башталышы болуп саналат. Кышкы чилде 40 күнгө созулуп, февралдын башында (3-4-февралда) чыгат. Чилде чыккандан кийин мезгил «апкыт» деп аталып, суук дагы 5-6 күнгө кармалат (ушуга байланыштуу кыргыздарда «апкыт-сапкыт алты күн, атаны кокуй катыгүн» деген лакабы да бар).
Жайкы чилде Күн эклиптиканын эң түндүк чекити аркылуу өткөн маалдан, башкача айтканда 21-же 22-июндан кийин (25-июнь) башталат, бул күн түндүк жарым шарда астрономиялык жайдын башталышы деп эсептелинет; эң узун күн, эң кыска түн болгон маалдан эки-үч күндөн кийин чилде түшөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргызстандын географиясы. Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004, s. 71-72. ISBN 9967-14-006-2
Винилиденхлорид
Винилиденхлорид, хлордуу винилиден, СН2 =ССl 2 — хлороформ жыттанган түссүз суюктук, кайноо t 31,7°С. В. 1, 1,2-трихлорэтандан щелочтор эритмелеринин жардамы менен хлордуу суутекти бөлүү (100°С) менен алынат. Ал өзүнөн өзү полимерленгендиктен ага ингибитор (гидрохинон) кошуп сактайт. В. полимерлер жана сополимерлер алуу үчүн коддонулат.
Вазюг (Сокса куймасы)
Вазюг — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сокся дарыясынын сол жээгинен 51 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 26 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Карашева Тамара Ташматовна
Карашева Тамара Ташматовна (11. 8. 1959-жылы туулган, Нарын шаары) – математик, математика илимдеринин кандидаты (1984), Кыргыз Республикасынын илим жана техника боюнча мамлекеттик сыйлыктын лауреаты (2004). КМУнун физика факультетин (1981), СССР Илимдер академиясынын П. Н. Лебедев атындагы ФИнин аспирантурасын (1984) бүтүргөн. Кыргыз Республикасынын Илимдер академиясынын Физика институтунда илимий кызматкер (1986–91), КМУда доцент (1991–2000), Кыргыз-Түрк «Манас» университетинде доцент (2000–05), проректор (2000-жылдан). Физиканын оптика тармагы боюнча адис. 30дан ашык илимий Эмгеги жарык көргөн. Эмгектери: Физика курсу. Б., 2002; Физика курсу. Б., 2009.
Ак ниет пайдалануу
Ак ниет пайдалануу (англ. fair use) - чыгармачыл иштин авторуна мыйзам тарабынан камсыз кылынган бөтөнчө укуктун өзгөчөлүктөрүн жана чектөөлөрүн камтыган АКШдагы укуктук доктрина. Бул доктринага ылайык, автордук укук менен корголгон материалдарды белгилүү шарттарды аткарып, пайдаланууга болот. Fair use термини АКШда гана колдонулат, бирок англосаксон укук системиндеги айрым өлкөлөрдө буга жакын - "чынчыл колдонуу" (fair dealing) термини колдонулат.
Материал "илимдин жана пайдалуу искусстволордун" өнүгүшүнө өбөлгө болуп жатканда ээсинен автордук укук уруксатын албастан ак ниет пайдаланууга жол берилет (8-п. 8-бө., 1-б. АКШ Баш мыйзамы). Бул автордук укуктун объектисин колдонууга расмий лицензия берүүдөн айырмаланат. Ак ниет пайдаланууда автордук укуктагы кээ бир чектөөлөр сөз эркиндигин коргоо зарылдыгы жана АКШ Баш мыйзамынын Биринчи оңдоосуна шилтемелер менен түшүндүрүлөт. Ошентип, бул доктринанын жардамы менен чыгарманын укук ээсинин жана мындай чыгарманын коомдук жана маданий баалуулугуна кызыктар коомдун ортосунда кызыкчылыктардын теңдиги сакталат.
Grand Theft Auto V
Кеңири жарнамаланган жана көптү күттүргөн оюн сатуу боюнча рекорддорду коюп, биринчи эле күнү 800 миллион АКШ долларын, ал эми алгачкы үч күндө эле 1 миллиард АКШ долларын топтоо менен тарыхтагы эң тез сатылган көңүл ачуучу продукция болуп калган. Ал кеңири катмардын оң сын-пикирине татып, көп башкы каарман дизайны, ачык дүйнөсү, сунуш кылынышы жана оюн тактикасы мактоого алынган. Бирок аялдарды сүрөттөөгө жана туткунду суракка алуу учурундагы зордук-зомбулук тапшырмаларына карата карама-каршы ой-пикирлерди пайда кылган. Консол оюндарынын жетинчи муунундагы эң көрүнүктүү оюн болуп эсептелген жана жалпы эле жасалган эң мыкты оюндардын катарынан орун алган Grand Theft Auto V жыл аягындагы сыйлыктарды утуп алган. Анын ичинде бир нече оюн басылмаларынын "Жыл оюну" наамдары да бар. Ал 80 миллиондон ашуун нускада сатылып, тарыхтагы бестселлер видео оюндардын бири болуп эсептелет.
Олигофрения
Олигофрения пайда болушу
Анын пайда болуу себептери ар түрдүү. Ал генетикага байланышы да мүмкүн (Тукум куугучтук). Организмде айрым зат алмашуунун, мисалы, аминокислоталардын (фенилкетонурия), углеводдордун (галактеземия) жана башкалар жетишсиздигинен пайда болушу ыктымал.Ошондой бала курсактагы кезинде эненин жугуштуу оорулар менен оорушунан, токсоплазмоз, котон жара болушунан жана башкалар үч жашка чейинки баланы кокустатып алуудан, төрөт учуруңдагы травмадан; мээнин травмасынан болушу мүмкүн. Олигофренияда таанып билүү гана эмес, ошондой эле бүтүндөй ой жүгүртүүсү (кабылдоо, эске тутуу, көңүл буруу, сүйлөө, эмоция, эрк жана башкалар) кемчил болот. Көпчүлүк оорулууларда сезүү, кыймыл органдары да начарлап, айрым органдардын жана системалардын өнүгүшүндө кемчилдиктер (бойдун өспөй калышы, дененин, баш сөөгүнүн туура эмес түзүлүшү, жыныстык жактан кеч же тескерисинче эрте жетилүү) байкалат.
Олигофрения бөлүнүшү
Кем акылдык даражасына жараша олигофрения идиотия, имбецилдүүлүк, дебилдүүлүк болуп бөлүнөт. Олигофрениядан жапа чеккендер врачтын көзөмөлүндө болууга тийиш, анткени Олигофрениянын айрым формаларына атайын дарылоо жүргүзүү мүмкүн, дарылоонун натыйжалуулугу анын өз учурунда башталышына жараша болот. Мисалы, фенилкетонурияда аминокислотасыз — фенилаланинсиз диета, галактоземияда айрым углеводдорсуз диета керек.
Токсоплазмоздон болгон Олигофренияда да атайын дарылоо курсун жүргүзүү зарыл. Анын бардык түрүндө дарылоо психикалык көнүгүүнү жакшыртууга багытталат. Олигофрениядан жапа чеккен оорулууларды социалдык адаптациялоодо түрдүү дарылоо-педагогикалык иш-чаралар (оорунун даражасына жараша атайын окутуу, эмгекке үйрөтүү) жүргүзүлөт. Мындай чараларды кем акылдар үчүн түзүлгөн атайын мекемелер жүргүзөт.
Саламаттыкты сактоо мекемелери менен катар бул ишке элге билим берүү жана социалдык камсыздоо бөлүмдөрү: балдар үйлөрү, бала бакчалар, көмөкчү мектептер, мектеп-интернаттар, атайын кесип тиктехникалык окуу жайлары, дарылоочу-өндүрүштүк мастерскойлор, инвалиддер үйлөрү катышат.
Олигофрения алдын алуу
Олигофрениянын алдын алуу боюнча боюнда бар аялдарды, жаш балдарды травмадан, жугуштуу жана токсиндүү (ууландыруучу) оорулардан сактоого багытталган медицина-генетикалык жана социалдык иш-чаралар, ошондой эле ата-энелер арасында түшүндүрүү иштери жүргүзүлөт.
Субъект
Субъект (лат. subjectum – ээ, тийиштүү) – философиялык категория. Биричилерден субъект түшүнүгү (Аристотелде) касиет алып жүрүүнү белгилейт, аракет, абал бул мамиледе субстанция түшүнүгүнө шайкеш. 17-кылымдан баштап «субъект» гносеологиялык мааниде болуп колдонула баштады. Субъектини бүгүнкү күндөрү активдүү аракет жана билүүгө аракет жасаган эрктүү, аң-сезими бар адамды билебиз.
Субъективтүү – Гегелдин философиясынын категориясы; абсолюттук идеянын жаратылышта болушунун четтөөсү, калыптануу этабын белгилейт качан карама-каршылыктан рухий мазмуну жана жаратылыш формасы (болмуштун идеядан сыртта болушу) рух жаралат же болбосо адам жана адамзат идеяны алып жүрүүчү катары. Рух өнүгүүнүн үч стадиясын басып өтөт: объективдүү рух, абсолюттук рух. Субъективтүү жекелик рух.
Субъективтүү идеализм – философиялык багыт; анын өкүлдөрү объективдүү дүйнөнүн бар болуусун же активдүү субъектинин аракетин толугу менен жактоочулар. Субъективтүү идеализмди сезүү, өмүр сүрүү, аракет, көнүмүш дүйнөнү тааныткан.
Субъективтүү фактор – тарыхта массалардын, класстардын, теориялардын жана жеке адамдын субъектинин ишкердүүлүгү объективдүү коомдук шарттардын сакталышы жана өнүгүүсү өзгөртүүгө багытталышы ар түркүн форма жана деңгээлдерди эсептейт.
Субъективизм – дүйнөгө көз карашынын позициясы, объективдүү чындыкка жакындоодон четтөө, жаратылыш менен коомдун объективдүү мыйзамын жоктоо. Субъективизм идеализмдин гносеологиялык бирден бир негизги бутагы. Субъективизм позиция катары жаратылыштын объектиси катары түшүнүү мүмкүн эместиги реалитивизм жана агностицизмге «субъективдүү караңгылыкка» чындыктан алысташына алып келет. Философия тарыхында Субъективизм өкүлдөрү Беркли, Юм, Фихте. Субъективизм элементтери иделизмдин Канттын философиялык окууларына мүнөздүү.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-020-8
Корине
Корине (лат. Coryne) — гидроид жандыктарынын бир уруусу.
Бекиш
Бекиш — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Көкөтөйдүн ашына чакырылган баатырлардын бири (Валиханов жазып алган эпизод, «Ала-Тоо», 1979, № 7, 77-б.).
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Эксперт
Эксперт, серепчи (Expert- Эксперт) — турмуштун кандайдыр бир чөйрөсү боюнча кесип ээси,
өзүнүн билим жана тажрыйбасынын негизинде колдонуучуга туура чечим чыгарууга жардам бере турган квалификациалуу сунуш берген адам.
Эксперт системдеринде эксперттин билими, билим базасын калыптоонун булагы болуп саналат.
Биби-Хекиме мунай-газ кени
Биби-Хекиме мунай-газ кени ― Ирандагы мунай-газ кени Перс булуңу мунай-газ бассейнинде. 1961-ж. ачылган. Кендүү катмардын тереңдиги 1-2 км. Мунайдын көлөмү 1,1 млрд, газдыкы 255 млрд м3. Мунайдын тыгыздыгы 0,85-0,88 г/см.
Винил спирти
Винил спирти, СН2 =СНОН — эң жөнөкөй чексиз спирт. Мол. масс. 44,05, эркин түрүндө алына элек. Аны алуу учурунда, мис., бром винилин суу менен ысытканда, ага изомерлүү болгон ацет-альдегид пайда болот:
нон
СН2 =СНВr  СН3СНО
Чиринди
Чиринди - топурактагы өсүмдүк, жаныбарлардын калдыктарынын биохим. процесстерден чирип, ажырашынан пайда болгон органикалык бирикмелердин жыйындысы; топурактын үстүнкү каралжын горизонту. Курамына гумин кислотасы жана фульвокислота да кирет. Чириндиде өсүмдүктөр азыктануучу негизги элементтер болот. Чириндиге бай топурак күрдүү келет, мис., кара топуракта чириндинин өлчөмү 12%ке чейин жана андан да ашык болот.
Поступал (Иглин району, Башкыртстан)
Поступал — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Ивано-Казан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 81 киши. Почта индекси — 452402, ОКАТО коду — 80228815006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Логикалык эмпиризм
Логикалык эмпиризм – аналитикалык философиянын варианттарынын бири, Логикалык позитивизмдин түздөн түз уландысы болуп эсептелет. «Илимдин эмпирикалык тили» катары Логикалык эмпиризм субьекттин жеке толгонууларынын тилин эмес, сезим менен кабылдануучу физикалык кубулуштарды туюнтуучу нерселик тил деп аталуучу тилди сунуш кылган. Ошондой болсо да нерселик тилди кабыл алуу Логикалык эмпиризм үчүн буюмдар дүйнөсүнүн обьективдүү болушу жөнүндө теориялык ырастоону таануу менен байланышкан эмес. Логикалык эмпиризм обьективдүү реалдуулукту чагылдырууну эмес, сезим менен кабыл алынган маалыматтарды уюштуруунун «ыңгайлуу» жана «максаттуу» формаларын гана көргөн
Окун-Еган
Окун-Еган — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Толька дарыясынын сол жээгинен 317 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 54 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Беккожо
Беккожо - Манас Торучаарды окко учуруп жөө калганда жардамга келген Кошой Манаска арнап алып келаткан Айбанбозду берет. Ушул эле жерде «Беккожо берген Айбанбоз азыр эми токунуп» (Саякбай Каралаев, 1. 159) деген саптар бар. «Беккожо» деген сөз адамдын аты же Кошойго карата айтылган, анын кандайдыр бир артыкчылыгын билдирген наам же даража болушу этимал.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Кыз-Кыя
Кыз-Кыя (Кыз-Кыя) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Кемин районундагы айыл. Кызыл-Октябрь айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 57 киши.
Библиография
Библиография - (βιβλιογραφία — «китеп жазуу» ←  — «китеп» +  — «жазуу») басма сөз жана кол жазма продукциялары жөнүндө маалыматтарды даярдап, таратуучу илимий-практикалык тармак. Библиографияга чыгармалардын мазмунун ачуу, аларды атайын белгилери боюнча бөлүшгүрүү, баяндоо, системага салуу, адаттардын көрсөткүчтөрүн, тизмелерин, обзорлорун түзүү ж. б. кирет.
Корифеллалар
Корифеллалар (лат. Coryphella) — деңиз үлүлдөрүнүн бир уруусу.
Аскер туусу
Аскер туусу — аскер бөлүгүнүн кайсы мамлекеттпн куралдуу күчтөрүнө тпешелүүлүгүн көрсөтүүчү белгиси (символу). Туу белгилүү өлчөмдөгү жана түстөгү кездемеден жасалып, каскакка (жумуру шырыкка) тагылат. Аскер туусу бөлүктүн наамы же номери өзгөрсө да, ошол бөлүктө дайыма кала берет. Эгерде аскер туусу жоголсо, бөлүк таркатылат да, ал бөлүктүн командири жана күнөөлүү адамдар аскер сотуна берилет. Аскер туусу байыртадан эле Байыркы Чыгыш, Кытай, Индия жана башка өлкөлөрдө колдонулган. Кыргыздарда аскер туусу жөнүндө түшүнүк плгертеден эле белгилүү. Орто кылымдарда асаба тагылган каскактын учуна аттын куйругун бекптпп жасаган туулар колдонулган. Тууну көтөрүү аскерлерди чогултууну жана согушка аттанууну билдирген. Жоого аттанганда алтанга (туу алып жүргөнгө) эр жүрөк, ишеничтүү жоокер дайындалып, салгылашуу учурунда кошуунга дем-күч берүү максатында ал тууну көрүнөө жерге кармап турган. Туунун жыгылганы же душмандын колуна түшкөнү, жеңилгенге тете болгон.Ошондуктан ал ар дайым ыйык саналып, бекем сакталган. «Манас» эпосунда ар бир аскердик топтун өз туусу, асабасы болгондугу жана анын түсү да өздөрүнө гана таандык экендиги, ал эми желек, байрактарды майда уруулар, аскердик бөлүктөр пайдалангандыгы айтылат. Кыргыздарда эл намысына жарап, элдин камын ойлогон эр азамат да тууга теңештирилип, согушта эрдик көрсөткөн баатырларын «туу жыгаар уул» деп ардакташкан.
MacOS
macOS (айтылышы макоуэс; мурдагы Mac OS X, кийинчерээк OS X) — Unix'ке негизделген графикалык операциондук системалардын учурдагы сериясы. Ал Apple'дын Macintosh компүтерлерин ("Мактарды") жүргүзүш үчүн Apple Inc. тарабынан иштелип чыгып сатыкка коюлган. Ал 2002-жылдан бери бардык Мактарда алдын ала орнотулуп келет. Иш такта, ноутбук жана үй компүтерлер базарында жана интернет пайдалануу боюнча ал Microsoft Windows'тон кийин кеңири колдонулган экинчи иш такта OS (операциондук система) болуп саналат.
Винил хлорид
Винил хлорид, хлордуу винил, хлорэтен, монохлорэтилен, СН2 = СНС1, мол. масс. 62,50, түссүз, эфир жыттуу газ: эрүү t -158,4°С; кайноо t-13,8°С; мол-сында кош байланыш болгондуктан, олефиндерге мүнөздүү реакцияларга кирет. В. НСl Марковников эрежеси
б-ча этиленге караганда оңо кошулат. Реакция суюк фазада А1С13 - же FеС13 катышуусунда жүрөт. В. полимерлешүү реакциясы өтө маанилүү. Бул реакциянын ингибитору фе-нол же гидрохинон. В. окистенип, хлорацетальдегид же формальдегидди пайда кылат. В. ацетилен буу фазасында 150-200°С гидрохлорилдөө менен алынат. Өнөр жайларда ацетилен, этилен, аларды дихлорэтанга чейин хлорлоп, андан НС1 бөлүү менен алынат. В-ден поливинилхлорид, жана этиленхлорид алынат. Дүйнөдө жылына 15 млн т В. өндүрүлөт.
Жөргөм өрүм
(Уй мурун өрүм). Бул уйдун таноосуна окшоштугунан ушундай аталат. Төрт-төрттөн төрт кыр болуп түшөт. Өрүмдө өзөктү чыңай керет. Аны бир-эки күн коюп, өзөктү катырып алып, өрүшүбүз зарыл. Эгер көгүбүз узун болсо «түшкүнүн» өзү менен кошо тилип бекитет. Эгер көк кыска болсо, кошумча көк улаштырылат. Түшкүн негизинен үч эли (5 см) болот. Эгер 8— 12 тал көк тилинсе, көктү төрттөн же алтыдан экиге бөлүп, анан бир жак четинен бир көктү алдынан орой үстүнө карай ордуна келгиче бири-бирине бастырып алып кетет. Демек, көктүн бирөө астына, бирөө үстүндө келип турат. Өрүм оң жагынан башталса, сол жагына барат. Сол жагы оң жагына келет. Ошентип, бири-бирин басуу аркылуу алмаштыра өрүм түшөт.
Камчы өрүмүн «Суйсалма өрүм» кылып өрүүдө сегиз тал кайыш тилип, талдары сыйда алар экиден басылып, бири үстүнө чыгып отурат. «Түшкүн» аягын «чаян» түйүм кылып, өрүмдүн учу беш см. калганда тал көктөр бирден астына калып, бирден үстүнө чыгып, «суйсалма өрүм» башка түспөлгө өтөт. Андай ыкма кийин түшкүн жанып кетпөөсү үчүн болгон чеберлер ойлоп тапкан айлакердиги.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Монтенегро
Монтенегро, Каратоо (Crna Gora, Montenegro) — Түштүк-Чыгыш Европадагы мамлекет, Балкан жарым аралынын батышында. Славян мамлекеттеринин, ошондой эле Балкан жарым аралынын өлкөлөрүнүн арасында (жарым-жартылай таанылган Косовону кошпогондо) аянты жана калкы боюнча эң кичинеси.
Экран сактагычы
Экран сактагычы, же Экран сактоо каражаты (Screen saver-Экранная заставка).
Монтенегро
Түштүк-батыштан Адриатика деңизи менен жуулат, батышта Хорватия, түндүк-батышта Босния жана Герцеговина, түндүк-чыгышта Сербия, чыгышта жарым-жартылай таанылган Косово Республикасы жана Албания менен кургактыктан чектешет. түштүк.чыгыш.
2006-жылдын 3-июнунда толук эгемендүүлүк жарыяланганга чейин өлкө Сербия жана Черногория конфедералдык мамлекеттик биримдигинин курамында болуп, анын жалпы аймагынын 13,5% ээлеген. 2010-жылы ЕБге мүчөлүккө талапкер өлкөнүн расмий статусун алган[13]. 2017-жылдан бери - НАТОнун мүчөсү. Еврозонанын бир бөлүгү эмес, еврону колдонот.
Борборлорунун бири жана эң чоң шаары — Подгорица. Черногория тарыхый жана маданий борбору Четинье шаары болуп саналат.
Саутрантика
Саутрантика– хинаядагы буддизмдин философиялык мектеби.
Экран сактагычы
Эгерде компьютер менен бир нече убакыт иштебей калса, анда экранды сактоо каражаты автоматтык түрдө экранга кыймылдаган сүрөттөлүштү чыгарып коёт. Экранды сактоо каражаттары, компьютер кароосуз калганда экрандагы аткарылып жаткан иштерди башка адамдардын көрүп алышынан сактайт.
Саутрантика
Саутрантикага мүнөздүү көрүнүш – бул анын вайбхашиканын схоластикалык (турмуштан ажыраган) чындыгына сын көз караш менен мамиле кылышы. Алар көз ирмемдеги нерселер (учурдагы) гана жашайт, ал эми калган бардык «узак нерселер» аты бар, заты жок нерселер деп эсептешет.
Саутрантика вайбхашикага карама-каршы өткөн жана келе турган дхармды танат да, «учурдагы» гана дхармды тааныйт. Ошондуктан Саутрантикада алардын жаралышы менен жоголушу жөн эле мезгил тепкичтери боюнча саякат жасоо эмес, а чыныгы жаралуу жана жоголуу. Ошону менен бирге эле Саутрантикада жан дүйнөнүн ролун ойноочу кандайдыр бир ички кылдат биримдик (организм) бар экенин моюнга алат. Саутрантиканын вайбхашикадан четтеп, махаяна менен жакындашуусу, өзгөчө анын нирвана дүйнөнүн түпкү уюткусу, түбөлүктүүлүк катары караган көз карашынан көрүнөт.
В
В — топоними.
Кара-Шоро өрөөнү
Кара-Шоро өрөөнү – Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш капталындагы бийик тоо өрөөнү, капчыгай, жайлоо, кооз жер. Өзгөн районунун аймагында. Оштон 130 км, Жалал-Абаддан 110 км, Өзгөндөн 75 км аралыкта. Капчыгайдын таманы анча жазы эмес. 2100–2300 м бийиктикте жатат. Чыгыштан батышка 26 кмге созулат; туурасы 5–6 км. Каптал капчыгайлары (Чабай, Качыралы-Төр, Чоң жана Кичи Кулубек, Аксур) кокту-колоттуу келип, кыска.
Климаты континенттик. Декабрь–февраль айлары ызгаардуу (–15... –20°С), жайы жылуу (12–15°С). Жылдык жаан-чачыны 1000 ммге чейин. Жайылмаларда жана тоо этектеринде тал, терек, кайың, долоно, табылгы карагат, шилби, жылгын, ит мурун, ыргай жана башка өсөт. Тоо капталдарына арча-бадал аралашкан бийик чөптүү шалбаа (2900–3000 мге чейин), субальп жана альп шалбаалары жана шалбаалуу талаа, нивалдык-гляциалдык ландшафт алкактары мүнөздүү. Качыралы-Төр капчыгайынын ичи өзгөчө кооз, мында токой аралаш бийик чөптүү шалбаа жана жылаңач аскалуу беттер жатат. Минералдуу суулары бар (к. Кара-Шоро минералдуу суусу). Экотуризмге ылайыктуу жер.
Первомай (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Первомай — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Стерлибашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 783 киши. Почта индекси — 453196, ОКАТО коду — 80248845007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Оңко коюу
Оңко коюу негизинен дем алуу органдарынын (бронх, өпкө, плевра) сезгенүү процесстеринде, ошондой эле миозит, невралгия, неврит жана башкаларда колдонулат. Анын таасиринен кан жана лимфа айлануу күчөп, ткандардын азыктануусу жакшырат, организмдин ооруга туруктуулугу күчөйт, сезгенүү процесстери тез тарайт. Оңкону врачтын сунушу менен гана коюу керек. Өпкөдөн кан чыкса, кургак учук, шишик жана башкалар бир катар ооруларда оңко коюуга болбойт. Сезгенген жерге жараша оңкону көкүрөккө (жүрөктүн тушуна койбойт), аркага (далы астына жана далынын ортосуна), белге койсо болот. Металл таякчага же пинцетке кебезди ороп, аны спиртке же атырга малып (көп малынса аны силкип коюу керек, себеби күйгөн тамчылар териге түшүп кетпес үчүн) күйгүзүп, 1—2 секундага банканын ичине киргизип, бат чыгарып, банканы дароо териге жабыштыра коюу зарыл. Күйүп жаткан кебезди банканын четине тийгизбөө керек, себеби ысып кетип терини күйгүзүшү мүмкүн. Терини күйгүзбөө, банканын астына аба кирбесин үчүн оңко коёрдон мурда вазелин сыйпайт. Оңкону 15—20 минутага коюп, оорулууну жылуулап жабуу керек. Аны оорутпай чыгарып алуу үчүн банканын четинен терини бир колдун манжалары менен басып, экинчи колу менен акырын алуу зарыл. Андан кийин ал жер таза сүлгү менен акырын сүртүлөт.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Байтактоо
БАЙТАКТОО – Түркстан кырка тоосунун түндүк тармагы. Баткен өрөөнүнүн түштүк тарабында кеңдик  багытта  20  кмге  созулуп жатат. Туурасы 5 км. Орточо бийиктиги 1600 – 1700 м, эң бийик жери 1936 м. Кыры тайпак, капталдары тик жана кыска. Бор мезгилинин кызыл түстүү конгломерат, кумдук, гипс, аки - таш тектеринен турат. Кургак талаа, жарым чөл ландшафтары басымдуу. Жайык капталдарына кайрак эгин айдалат; чөп чабынды жана жайыт катары пайдаланылат.
Аскер укугу
Аскер укугу - КРнын куралдуу күчтөрүн уюштуруу принциптерин, формаларын, аскерлерди башкаруу негиздерин, куралдуу күчтөрүн комплекттөө, аскердик кызмат өтөө тартибин; аларды материалдык жана акча каражаттары менен камсыз кылуу аскер кызматчыларына жана алардын үй-бүлө мүчөлөрүнө жеңилдиктерди, пенсия, пособиелерди дайындоо жана башка жоопкерчиликтерди аныктайт. Аскердик укуктун негизги булактары катары КРнын эл аралык келишимдери, Конституциясы, «Коргоо жөнүндө», «Аскер кызматчыларынын статусу жөнүндө» жана башка мыйзамдары, ошондой эле аскердик башкаруу органдарынын актылары: устав, жобо, усулдар, нускоолор, колдонмолор, эрежелер жана директивалар саналат.
Чоку
Чоку — тоонун эң бийик жери. Чоку конус, кумпа, пирамида, тектир ж. б. сымал болот. Бийик тоолордогу чокулардын көбү мөңгү менен капталган. Дүйнөдөгү эң бийик чоку Гималайдагы Жомолунгма, бийиктиги 8848 м, Кыргызстандагысы - Кантеңир тоо тоомундагы Жеңиш чокусу, 7439 м. Топонимдин бир компоненти катары да кеңири таралган, мис., Талас Алатоосундагы Чокуташ ашуусу жана чокусу, Өзгөн районундагы Чокуташ кыштагы, Ачаташ кырка тоосундагы Чокусаз чокусу ж. б.