cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дирижабль
Дирижабль (фр. dirigeable – башкарылуучу) – абадан жеңил газ (суутек, гелий ) толтурулган, винттүү кыймылдаткычы бар, башкарылып учуучу учак (аэростат). Дирижабль жүк көтөрүмдүү жана алыска бара алат, бирок жай учат жана аба ырайына көз каранды. 1852-ж. франциялык инженер А. Жиффар учууга жөндөмдүү алгачкы дирижабльди жасаган. Улам барган сайын дирижабль жакшыртылып, көлөмү чоңойтулган. Дирижабль газ толтурулган корпустан, каршы-терши орнотулган канаттардан, горизонталь жана тик жайгашкан кыймылдуу башкаруурулдардан, экипаж, жүргүнчү, кыймылдаткыч, жабдуу жана буюмдар жайгашуучу гондоладан турат. Дирижабль жумшак, чала катуу жана катуу түзүлүштүү болуп айырмаланат. Жумшак жана чала катуу түзүлүштүү дирижабльде кездемеден жасалган корпуска газ толтурулат. Чала катуу түзүлүштүү дирижабльдин корпусунун төмөнкү бөлүгүнө металл каркас орнотулат. Катуу түзүлүштүү дирижабльдин металл каркасы сырткы түрүн өзгөртпөй (кабырылтпай) кармап, анын ичиндеги газ өткөрбөөчү кездемеден жасалган мүшөктөргө газ толтурулат. Дирижабльдин ылдамдыгы саатына 100–135 кмден ашпайт. Дирижабль жетүү кыйын алыскы райондорго кабар жеткирүү, деңизде кемелерди чалгындоо жана узатып баруу, суу астындагы кемелерди изилдөө, аскердик жана башка максаттарда колдонулат.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Туюш (Карайыдель району, Башкыртстан)
Туюш — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Эски акбуляк айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 126 киши. Почта индекси — 452369, ОКАТО коду — 80234872004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Анын акыркы саламы
«Анын акыркы саламы» (англ. His Last Bow) — биринчи жолу 1917-жылы жарыкка чыккан Артур Конан Дойльдун сегиз детективдүү аңгемесин камтыган жыйнак. Британиялык басмасында сегиз аңгемени, ал эми америкалык басылма өзгөчөлөнүп жети аңгемени камтыйт. Америкалык басылмада «Картон кутусу» аңгемесин «Шерлок Холмстун эскерүүлөрү» жыйнагына киргизилген. 1908-1913 жылдары жарыяланган аңгемелерди, жана 1917-жылы жаратылган аңгемесин камтыйт. Алгач жыйнак «Reminiscences of Sherlock Holmes»  деп аталып, «Анын акыркы саламы» аңгемесин камтыбаган. Ал аңгемени кошкондон кийин аталышы да өзгөртүлгөн.
Жошук
Жошук — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Исхак-Полотхан айыл аймагына кирет.
Калк
Калкы — 1123 киши (2009-жылы).
Сиднэй (Огайо)
Сиднэй (Огайо) (Sidney) — Огайо штатынын Shelby округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 20211 киши. Болжолдуу аянты - 27.2 км². FIPS коду — 39-72424.
Татул (Китата куймасы)
Татул — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Китат дарыясынын сол жээгинен 9 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское ([[Томск облусу)|Зырянское]] айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мамлекеттик бийлик органдарынын актылары
Мамлекеттик бийлик органдарынын актылары - Кыргызстанда милдеттүү түрдө аткарылууга тийиш болгон, Кыргыз мамлекетинин өкүлдүү уюмдары - Эл депутаттарынын кеңештери чыгаруучу жалпы эрежелер же жеке мүнөздөгү буйруктар.
Кыргызстанда мамлекеттик бийлик органдарын жарандар шайлагандыктан бул актылар шайлоочулардын амири менен аныкталат жана бекемделет. Бул актыларды чыгаруу тартиби Кыргыз Республикасынын Конституциясында, Жогорку кеңештин жумушчу регламенттеринде. Эл депутаттарынын жергиликтүү кеңештери жөнүндөгү жободо аныкталган. Аталган актылар жогорку жана жергиликтүү органдардын актылары деп бөлүнөт. КР Жогорку Кеңешинин компетенциясына Конституция кабыл алуу, ага өзгөртүү киргизүү жана мыйзамдарды чыгаруу кирет. Жогорку Кеңеш колдонулуп жүргөн мыйзамдарга өзгөртүүлөр киргизүүгө укуктуу. Бирок ал өзгөртүүлөр кийин сөзсүз Жогорку Кеңеш тарабынан бекитилиш керек. Аңдан тышкары Жогорку Кеңеш нормалык чечимди талап кылбаган кээ бир маселелер боюнча токтом чыгарат. Мамлекеттик бийликтин жергиликтүү органдары - кеңештер (областтык, райондук, шаардык жана айылдык) - автономия республикалардын мыйзамдары боюнча өздөрүнө берилген укуктардын четинде чечимдер кабыл алат. Жергиликтүү кеңештин актысын же аны кабыл алган же андан жогору турган кеңеш гана жокко чыгара алат. Жергиликтүү кеңештердин актыларынын мыйзамдуулугун тийиштүү Жогорку Кеңеш көзөмөлдөйт.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Тбилиси метросу
Тбилиси метросу – Тбилиси шаарынын метросу. Метросу 11-январь 1966-жылы ачылат.
Ак-Суу, Москва районундагы суу
Ак-Суу, Москва районундагы суу - Чүй дарыясынын сол куймасы. Узундугу 155 км, алабынын аянты 483 км2. Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк капталындагы мөңгүлөрдөн башталып, Жарташ жана Чоң-Таш суулары кошулгандан кийин Ак-Суу аталат. Жогорку агымы кууш капчыгай аркылуу агып, Чүй өрөөнүнө чыкканда нугу кеңейип, тайыздай баштайт. Куймалары: Жарды-Суу, Темене, Ак-Башат, Чоң-Таш, Бултуке ж. б. Алабында аянты 4,21 км2ге жеткен 77 майда көл бар. Май айында кирип, октябрда тартылат. Жылдык орточо чыгымы 3,80 м3/сек; эң көбү - 11,8 м3/сек, эң азы 1,45 м3/сек. Сугатка пайдаланылат. Жээгинде Ак-Башат, Жарды-Суу, Кепер-Арык, Темен-Суу, Ак-Суу, Мураке, Акторпок кыштагы жайгашкан.
Фоэнштраус
Фоэнштраус (or Vohenstrauss) — Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Вальднабдагы Нойштадт районуна карайт. Жогорку Пфальц административдик округуна тиешелүү. Калкы – 7560 (2013-ж.). Аянты – 74.07 км2.
Салицил кислотасы
С. к. FеСl3 менен фенолдорго мүнөздүү сыя көк түстү берет. Гидроксик-талар өкүлү болгондуктан, карбон к-талары сыяктуу туздар, татаал эфирлер, амиддер, ацилхлориддер; спирттер сыяктуу татаал жана жөнөкөй эфирлерди пайда кылат. Окистенүү реакциясына кирет. С. к. антисептик касиетине ээ болгондуктан, тери оорула-рын дарылоодо, тамак-аш консервалоодо, боёкторду синтездөөдө, фунгицид- жана ароматтык заттар өндүрүүдө колдонулат. Аналитикалык практикада Fе менен С колориметрдик ыкма менен аныктоодо, торийди башка элементтен бөлүүдө кеңири колдонулат.
Тоту
Тоту — этноним. "Манас" эпосунда Токтообий (Сагымбай Орозбаков, 1. 62), Токон (Сагымбай Орозбаков, 2. 68), Саламат (Сагымбай Орозбаков, 2. 94) Т. уруусунан делет. Манас төрөлгөндөгү тойго чакырылган эл менен бирге саналып кетет: Жетип келсин жергенттик,
Калбай келсин кашкарлык
Кошо келсин котондук (Сагымбай Орозбаков, 1. 75).
Мамиле
Мамиле - элементтердин белгилүү бир система боюнча жайгашканын жана бири-бирине көз карандылыгын туюндурган философиялык категория; адамдын бир нерсеге карата ээлеген эмоциялык-эрктик өңүтү; ар каңдай объектилердин же бир объекттин ар кыл жактарын ойдо салыштырып кароо. Мамиле тийиштүү элементтердин ар кайсы деңгээлиндеги татаал системасын түзөт. Буга мыйзам мисал боло алат. Мамиле нерселердин сапаттары менен белгилеринин ролун да аткара алат. Коомдук мамилелердин өзгөчө тибин түзөт. Изилдөөнүн системалык методунун ролу жогорулаган сайын Мамиле категориясы илимий зор мааниге ээ болууда.
Пандури
Пандури - грузиндердин 2 же 3кылдуу чертме музыкалык аспабы. Жалпы уз. 700-900 мм. Пандури мойнунда жыгачтан оюлуп кадалган 2-5 беренеси бар. Кылы ичегиден жасалат. Пандури секунда, терция добуш аралыктарында күүлөнөт. Пандури адатта аялдар хорун жана бийди коштоодо колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Мит Лоуф
Майкл Ли Эдей (англ. Michael Lee Aday, туулган аты Марвин Ли Эдей (англ. Marvin Lee Aday); 1947-жылы 27-сентябрь) – Мит Лоуф сахналык аты менен кеңири таанымал болгон америкалык музыкант, ырчы, ыр жазуучу, үндү жаздыруучу продюсер, актер. Лоуфтун "Тозоктон чыккан жарганат" (англ. Bat Out of Hell), "Тозоктон чыккан жарганат II: Тозокко кайтуу" (англ. Bat Out of Hell II: Back into Hell) жана "Тозоктон чыккан жарганат III: Монстр боштондукта" (англ. Bat Out of Hell III: The Monster Is Loose) "Тозоктон чыккан жарганат" үчилтигинин дүйнө жүзү боюнча 50 миллиондон ашык жаздыруулары сатылган. Альбомдун чыкканынан дээрлик 40 жыл өткөн соң, азыркыга чейин жылдык сатышы 200000 копияга жакын жана тогуз жылдан ашык чарттардын тизмесинен чыкпай тарыхтагы эң көп сатылган альбомдордун бири болгон. Лоуф өзүнүн күчтүү опера үнү жана жандуу сахналык аткаруулары менен белгилүү.
"Тозоктон чыккан жарганат" менен "Тозоктон чыккан жарганат II: Тозокко кайтуу" альбомдору менен ийгиликке жеткип жана "I'd Do Anything for Love" (кырг. Сүйүү үчүн эмне гана кылбайм) ыры үчүн "Грэмми" сыйлыктын "Эң мыкты соло рок аткаруу" номинациясына татыган соң Лоуф АКШда туруктуу чыгармачылык ишин жүргүзүү менен бир канча баштапкы кыйынчылыктарга дуушар болгон. Кандай болбосун Лоуф Европада жана өзгөчө Британияда өзүнүн макамын жана популярдуулугун кармаган, себеби ал 1994-жылы Британияда 1997-жылы ""Спайс Гёрлз" тобунун дүйнөсү" (англ. Spice World) тасмада пайда болуп жана Британия чарттарында бир канча апта бою 23-орунда жайгашкан ыры үчүн (2006-жылдын маалыматтары боюнча) "Брит" сыйлыгынын "Эң көп сатылган альбом жана сингл" номинациясына татыган. Лоуф VH1 телеканалдын "Хард-рок музыканын 100 эң мыкты артисти" тизмесинде 96-орунда жайгашкан.
Воскресенка дарыясы (Серта куймасы)
Воскресенка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Серта дарыясынын сол жээгинен 18 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Монако
Монако, Монако Княздыгы – Европанын түштүгүндө жайгашкан мамлекет. Түндүгүнөн, чыгышынан жана батышынан Франция менен чектешет. Түштүгүн Жер Ортолук деңиз чулгайт. Өтө кичине жана калкы жыш отурукташкан өлкөлөрдүн бири.
Калкы
Калкынын 1/5 бөлүгү монегаскилер, калгандары француздар жана италяндар. Расмий тили – француз тили, о. эле италян, англис, окситан тилдери да колдонулат. Католик динин тутат. Орт. жыштыгы 1 км2 жерге 16 620 киши (дүйнөдөгү эң жогорку көрсөткүч). Калкынын жашынын орт. узактыгы эркектериники – 74 жаш, аялдарыныкы – 82. Төрөлүүнүн (1000ге 10,6) жана өлүм-житимдин (1000ге 12,1) деңгээли орточо. M. аймагын байыртадан кельт уруулары мекендеген. Биздин заманга чейинки 1000 жыл мурда финикий, андан сон грек колониясы болуп, биздин замандын 1-кылымда Римге, 12-кылымдын аягында Ыйык Рим империясына, 1215-жылы генуялыктарга караган. 1297-жылдан Монакону Гримальди династиясы башкарган (700 жыл). 1524-1641-жылы испан монархиясына башийип, 1641-1814-жылы Францияга, 181561-жылы Сардиния королдугуна протекторат болгон. 1861-жылы Монако Франция протектораттыгынын чегинде көз карандысыздык статусун алып, Монте-Карлодо алгачкы казинону ачкан. 1865-жылы Франция менен бажы союзунун түзүлүшү өлкөдө экономиканын өнүгүшүнө түрткү болгон. Франция менен Монаконун ортосунда темир жол курулгандан кийин, ал комплекстин дүйнөгө атагы чыгып, 1868-жылдан Монаконун киреше булагына айланган. 1911-жылы кабыл алынган 1-конституцияда шайланма Улуттук Кеңеш (парламент) түзүлүп, Франция менен болгон мамилелерди бир канча макулдашуулар аркылуу ишке ашыруу маселеси каралган. 1959-жылы князь Ренье III (1949-жылдан бийликте) Улуттук Кеңешти таратып, 1962-жылы декабрда Монаконун экинчи конституциясын жарыялаган. Франция менен Монаконун ортосундагы мамиле 1963-жылы 18-майдагы макулдашуу боюнча жөнгө салынган. 2002-жылдан Франция менен Монаконун ортосунда түзүлгөн жаңы келишимге ылайык Монако өз алдынча мамлекет. Монакодо Европадагы эн кубаттуу радиостанциянын бири «Монте-Карло», эл аралык гидрография бюросунун, эл аралык туризм жана башка эл аралык көп уюмдардын штаб квартиралары жайгашкан. Мамлекеттин негизги кирешеси туризмден түшөт. Монако экономикасы жакшы өнүккөн өлкө. ИДПнин көлөмү 976 млн доллар (2006, АКШ), аны киши башына бөлүштүргөндө 30 миң доллардан туура келет (2010). Андагы тейлөө чөйрөсүнүн үлүшү 95,1%, өнөр жайдыкы 4,9%. Монако туризмдин дүйнөлүк борбору. Өлкө бюджетине Монте-Карлодогу казинолордон 4%, калган кирешенин баары чет өлкөлүк туризмден түшөт. Монаконун эли бардык салык түрүнөн бошотулган, бирок аларга казинолорго барууга тыюу салынган. 2005-жылы 716,3 кВт-с электр энергиясы өндүрүлгөн. Фармацевтика, косметика каражаттарын даярдоочу, полиграфия, карападан жана пластмассадан буюм жасоочу, саат, термостат өнөр жайы ишканасы иштейт. Белек-бечкектер даярдалат. Кеме куруу жана оңдоо орчундуу орунду ээлейт. Автомобиль жолунун уз. 50 км (2007; Порт Монако), темир жолунуку 1,7 км. Деңиз порту Эркюль (Кондамин районунда; круиз кемелерин кабыл алат). Дүйнөгө оюн-зоок казинолору, «Формула-1» спорттук автомобилдер жарышынын гран-приси менен даңкталат.
Государственный университет
Государственный университет — Тбилиси метросунун Сабурталинская сызыксындагы станция. 2017-жылы 16-октябрьда ачылган.
Есебуй-Яха
Есебуй-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пяседай-Яха дарыясынын оң жээгинен 102 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 27 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Адабият кабинети
Булардын ар бирин оңой табуу үчүн тизме түзүлөт да, катары боюнча номерленет. Кабинет башчысы адабият мугалими болуп иштердин көбүн окуучулар аткарат. Балдар китеп топтойт, аларды сураган окуучуларга китепканадагыдай тартипте убактылуу пайдаланууга берилет. Көрүнүктүү чыгармалар – “Манас” эпосунун варианттары, А. Токомбаев, Т. Сыдыкбеков, А. Осмонов, Ч. Айтматов сыяктуу акын, жазуучулардын томдуктары, Кыргыз энциклопедиясынын бардык тому, “Манас” энциклопедиясы, адабият боюнча терминдердин түшүндүрмө сөздүгү, Кыргызстан жазуучуларынын библиографиялык маалыматтама китептери сөзсүз болушу кажет.
Колдонулган адабият
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Манастаануу жана көркөм маданияттын улуттук борбору. Бишкек – 2004
Массалык анализ
Массалык анализ  (гравиметрия) – аныкталуучу заттар массасын өлчөөгө негизделген сандык анализ химимялык методу. Мында аныкталуучу затты эритмеден элемент түрүндө же начар эрүүчү бирикме түрүндө бөлуп алып массасын өлчөйт. Алсак эритмедеги алтын иондорун Н 2О2 таасири менен элементтик алтынга чейин калыбына келтирип чөкмөгө айландырат да, аны чыпкалап кургаткандан кийин массасын өлчөйт. Fе3+ ионун эритмеден NН4ОН менен Fе(ОН)3 түрүндө чөкмөгө чөктүрөт. Аны кагаз чыпка аркылуу чыпкалап таза жуугандан кийин фарфор идишке салып 900-1000оС ысытып таразалануучу Fе2О3 түрүнө айландырат да анын массасы аркылуу темир проценттик санын табат. Газдар аралашмасын анализдөөдө аныкталуучу газды тиешелүү сорбентке сиңдирип алат да сорбенттин баштапкы массасынын көбөйүшү аркылуу газ санын аныктайт. С. а. ар кандай заттар, кристаллогидраттар курамындагы сууну, карбонаттар курамындагы СО2 жана катуу заттагы фазалык компоненттер аныктоо үчүн да колдонот. Бул сандык анализдин башка методдоруна караганда эң так метод.Анын салыштырмалуу катасы 0,01 % түзөт.
Кундак
Кундак — ымыркай бала бешикке бөлөнгүчө жатуучу төшөкчө. Көбүнчө төө жүнүнөн, тыбыттан же койдун уяң жүнүнөн кат-кат төшөлүп, баштык же оромо түрүндө жасалган. Сырты кездеме, таар, жаргак менен капталган. Көчкөндө алып жүрүүгө, кереге башына илип коюуга, сууктан сактоого ыңгайлуу болгон. "Манас" эпосунда көп жолугат. Мисалы, «Бешик боосу бек болсун, Кундагың боосу кут болсун!» (Сагымбай Орозбаков, 1. 70),— деп Манас төрөлгөндө Жакыптын Бакдөөлөткө кайрылганы, Семетей төрөлгөндө «Караган аман калчу эмес, Көзүндө кара калы бар эле», — (Саякбай Каралаев, 2. 223),— деп Каныкейдин К-тагы баланы Манаска көрсөтпөй турганы К-ты жаңы төрөлгөн баланын төшөнчүсү экендиги далилдейт. Каныкей менен Чыйырды Манас өлгөндөн кийин Букарга качып бара жатып жолдо Байтеректин түбүндө уктап калышат. Он эки айры мүйүздүү ак бугу келип, баланын К-ын чапкылаганда алты айлык Семетей К-ынан суурулуп чыгып кетет (Саякбай Каралаев, «Семетей», 1. 50). Мындан, К. бешик менен бирдей эле мааниде колдонулуп, кеңири тарагандыгын билүүгө болот. Мылтыктын найынын бешиги да К. делет.
Инвестициялык пай
Инвестициялык пай – ээси ал үчүн таза активдердин сатылып алган күнкү наркына карата аныкталган өлчөмдө акчалай төлөм алуу менен аны инвестициялык фондуга кайтарып берүүгө акысы бар инвестициялык фонддун ээсинин аты жазылган баалуу кагазы. И. п. боюнча пайыздар менен пайда пулдар (дивиденддер) чегерилбейт. Баалуу кагаздардын И. п-ынан эркин баалуу кагаздарды басып чыгарууга жол берилбейт.
Маалыматтык коом
Маалыматтык коом - азыркы доордо социалдык экономикалык өнүгүүнүн негизги факторуна айланган концепция; коомдун көпчүлүгү катышкан маалымат өңдүрүшү б. а маалымат индустриясы. «Маалыматтык коом» термини 20-кылымдын 80-жылдарынын башында социология илиминде пайда болгон. Анын жаралышына компьютерди келечектеги турмушту жана иш-аракетти жөнгө салгыч катары чагылдырган информатиканын жана коммерциялык жарнаманын дүркүрөп өнүгүшү зор көмөк берген.
Д. Белл, Е. Масуда ж. б. батыш социологдору маалыматтык коомдун идеологдору катары эсептелет. Маалыматтык коом түшүнүгү турмуштун бардык чөйрөлөрүн өз кучагын алган жалпылоо болуп саналат: техникалык чөйрөдө - маалыматтык технологияларды коомдун өндүрүш, экон., ишкердик, билим берүү жана турмуш тиричилик чөйрөлөрүнө кеңири кирет; экон. чөйрөдө товарга айланат; социалдык чөйрөдө маалымат турмуш тиричилик сапатын өзгөртүүнүн негизги фактору болуп калат; саясий чөйрөдө маалымат пикир алышууну камсыз кылат жана ар кандай маалыматка эркин түрдө ээ болууга мүмкүндүк берет; маданий чөйрөдө маалымат алмашуу жаңы коомдун керектөөлөрүнө жооп берип, аларга ылайык нормалар менен баалуулуктарды калыптандырууга жардам берет.
Булактар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Кванже метросу
Кванже метросу – Кванже шаарынын метросу. Метросу 28-апрель 2004-жылы ачылат.
Тойгонбаев Жаманкул
Өмүр баяны
Тойгонбаев Жаманкул-1912-жылы Жети-Өгүз районунун Жол-Колот айылында туулган. ВКП(б) БКнын алдындагы Жогорку партиялык мектепти бүткөн. 1930–33-жылдары «Сухой Хребет» союзунда жумушчу, Теплоключенко МТСинде агротехник 1933–37-жылдары Бишкектеги коммунисттик айыл чарба мектебинде окуп, Кыргызстан КП Кочкор райкомунда бөлүм башчы, 1937–38-жылы II катчы, 1938–39-жылы ВКП(б) БК алдындагы пропагандисттердин жогорку мектебинде окуган.
Ишмердүүлүгү
1938–39-жылдары Кыргыз ССР Эл агартуу комиссариатынын алдындагы мугалимдерди даярдоочу курста окутуучу, 1939–40-жылдары Кыргызстан КП Жалал-Абад обкомунда лектор болуп эмгектенген. 1941–42-жылдары Базар-Коргон райкомунун II катчысы, 1942–44-жылдары Жалал-Абад обкомунун катчысы болуп иштеген. 1946–52-жылдары Кыргызстан КомПартиясынын Тянь-Шань обкомунун II, I катчысы болуп эмгектенген. 1952-жылы Кыргызстан КП БКнын катчысы, 1952–55-жылдары Ош обкомунун I катчысы, 1955–56-жылдары СССР Даярдоо министринин Кыргызстан боюнча уполномечени, 1956–59-жылдары Кыргызстан эмгек резервдер башкармасынын начальниги болгон. 1956–66-жылдары Кыргызстан Министрлер Советинин алдындагы кесиптик-техникалык билим боюнча Башкы башкарманын начальниги, 1966–76-жылдары кесиптик-техникалык билим берүү боюнча мамлекеттик комитеттин тєрагасы. 1950–54-жылдары СССР Жогорку Советинин, 1947–1975-жылдары Кыргыз ССР Жогорку Советинин 7 жолку депутаты болгон. 1976-жылы Бишкек шаарында дүйнөдөн кайткан.
Сыйлыктары
Ленин, Октябрь Революциясы, 2 «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган. Ысымы Кочкор районундагы 15-кесиптик-техникалык окуу жайына ыйгарылган.
Колдонулган адабият:
Нарын облусуна 70 жыл.Энциклопедия. -Б.,2009
Инвестициялык салык кредити
Инвестициялык салык кредити – компаниялардын салык милдеттенмелеринин суммасынан алынуучу инвестициялардын наркынын (адатта бекем аныкталган түрүнө) үлүшү.
Дирижёрлук кылуу
Дирижёрлук кылуу – музыкалык чыгарма аткарып жаткан учурда коллективди башкаруунун, музыкалык – аткаруучулук искусствонун бир түрү. Дирижёрлук кылуу колдун атайын иштелип чыккан кыймылы жана жандоосу аркылуу дирижёр (же хормейстер) тарабынан ишке ашат. Азыркы кездеги дирижёрлук кылуу дирижёрдон музыкалык билимди, чоң даярдыкты, жөндөмдү жана ар кандай партитураны тез өздөштүрүүнү талап кылат. Дирижёрлук кылуубайыркы заманда эле Грекия, Египетте пайда болгон. Оркестрде ойноонун өнүгүшүнөн (15-кылым) жана көп үн менен ырдоонун татаалданышынан улам дирижёрлук кылуу кичинекей таякча аркылуу жүргүзүлө баштаган. Дирижёрлук кылуу Россияда 18-кылымга чейин негизинен хор өнөрүндө колдонулган. Октябрь революциясынан кийин консерваторияларда операга, симфонияга жана хорго дирижёрлук кылуу боюнча атайын класстар уюштурулган. 20-кылымдагы көрүнүктүү дирижёрлор: Р. Штраус, Г. Ма лер, А. Тосканини, Б. Вальтер, В. Фуртвенглер, О. Клемперер, Ш. Мюнш, Н. С. Голованов, С. А. Самосуд, Е. А. Мравинский, А. Ш. Мелик-Пашаев, А. В. Свешников, Е. Светланов жана башка Кыргыз ССР искусствосуна эмгек сиңирген ишмерлер Ш. Орозов, А. Аманбаев кыргыздын туңгуч дирижёрлору болгон. Кыргызстанда дирижёрлук искусствонун өнүгүшүнө А. Жумакматов, К. Молдобасанов, Н. Давлесов, Э. Жумабаев, Ж. Каниметов, Р. Жумакунов, Т. Томотоев жана башка профессионал дирижёрлор салым кошушту.
Төлгөчү
Төлгөчү — төлгө тартуучу адам. Т. айлана-чөйрөнү, жаратылышты, адамдардын кулк-мүнөзүн айрыкча билген, кандайдыр бир буюмдардын кубулуштарын жана башкалар белгилердин жардамы аркылуу алдыда боло турган окуяны, анын мүнөзүн алдын-ала чечмелеп берүүчү адам. Т-лөр эркектен да, аялдан да чыккан. Кыргыз элинин турмушунда болуп келген Тлөр фольклордук чыгармаларда да кеңири орун алган. "Манас" эпосунда Т. Төлөк, Агыдай жөнүндө төмөндөгүдөй ыр саптары бар: "Төлгө билген Төлгөчү Кыжылдап кырк миң кол менен Кыраан эрге жөнөдү" (Сагымбай Орозбаков, 2. 31). "Агыдай далы көрүүчү, Ар кандай келер жумушун, Ашкере айтып берүүчү" (Сагымбай Орозбаков, 3. 175). Алар элдин турмуш-тиричилигинде, согуштук саясий окуяларда белгилүү роль ойношкон жана кандардын, бектердин кеңешчилеринин милдетин аткара алышкан. Т-лөр көбүнчө кырк бир таш, койдун далысын, ашыгын жана башкалар буюмдар менен, жылдыздардын асмандагы жайгашуусуна карай төлгө ачышкан. Адатта, Т-лөр жортуул алдында төлгө тартышкан, адам, мал жоголгондо жана башкалар турмуштук кырдаалда төлгө салышкан. Төлгө, Т-лүк аң-сезимдин төмөн баскычында пайда болуп, бакшылык жана башкалар идеологиялык түшүнүктөр менен тыгыз байланышта келип чыккан. Ал эми Т-нүн кыймыл-аракеттери аңчылыкка, мергенчиликке, жортуулга чыгуу алдындагы ритуалдар менен байланышта болгон.
Силвэртон (Огайо)
Силвэртон (Огайо) (Silverton) — Огайо штатынын Hamilton округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 5178 киши. Болжолдуу аянты - 2.9 км². FIPS коду — 39-72522.
Салыштырма электроддор
Салыштырма электроддор электроддук потенциалды ченөөдө колдонулат. С. э. теңдештик потенциалдары туруктуу. Алардын мааниси стандарттык суутек электродунун потенциалына салыштырып аныкталат. С. э. 1. суутек электроду,потенциалы теңдештик аркылуу аныкталат да, суутек катиону активдүүлүгүнө aН жана газ абалындагы суутектин парциалдык басымына, көз каранды
2. хингидрон электроддук,потенциалы теңдештик аркылуу аныкталат:
;
3. күмүш хлорид электроду, потенциалы теңсалмактуулук аркылуу аныкталат: ; 4. каломелдик электрод, потенциалы теңдештик аркылуу аныкталат:.
Кара-Жыгач (Токтогул району)
Кара-Жыгач (Кара-Жыгач) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Токтогул районундагы айыл. Абды Суеркулов айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 2 271 киши.
Павана
Павана (итал. pavana - тоос куш) -16-кылымда Европада кеңири тараган бий. Павана нын келип чыгышы жөнүндө эки түрдүү пикир айтылып жүрөт. Биринчиси боюнча Павана же падуана Италиянын Падуя шаарында калыптанган. Ошондуктан ал Павана деп аталат. Экинчиси боюнча Павана Испанияда пайда болгон жана ал тоостун (pavo) кекирейген басыгын тууроодон келип чыккан. Өтө жай, салабаттуу бийленет. 17-кылымда Павана өз алдынча аспаптык пьеса катары колдонула баштаган жана сюитанын катарына кирген.
Азас дарыясы (Пызас куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Лазердик басма
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Ереван метросу
Ереван метросу (Երևանի մետրոպոլիտեն) – Ереван шаарынын метросу. Метросу 7-март 1981-жылы ачылат.
Халил (Карайыдель району, Башкыртстан)
Халил — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Эски акбуляк айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 243 киши. Почта индекси — 452369, ОКАТО коду — 80234872005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Төөбалбан
Төөбалбан — "Манас" эпосунун кейипкери. Кокондуктун балбаны. Темиркан Семетей он экиге келгенде кан шайлап, такка отургузган тойдо Букардыктын Акбалбаны менен күрөшүп аны жеңет. Өз шаары Букарлыктын балбаны жеңилип, мөрөйдү алдырып жибергенине намыстанган Семетей күрөшкө өзү түшүп аны жыгып өлтүрөт. Эпикалык чыгармаларда жаш баатыр башкалар батына албаган кандайдыр эрдикти жасап, эл көзүнө дароо көрүнүшү салттык мотивдерден.
Төр-Көл
Төр-Көл — Манас баатыр кырк чоросу менен калмакка каршы аттанып бара жаткан жолдун боюндагы көл.
Козу башы, Кой маарек,
Аны басып өттү дейт (Радлов жазып алган вариант, 212), — деп айтылат.
Бегалы Байбулатов
Байбулатов Бегалы (1906, Ысык-Көл облусу, Каменка айылы–1981) – тарых илимийинин доктору (1968).
Өмүр баяны
ВКП (б) БКга караштуу Кызыл профессура институтун (1937), Кыргыз мамлекеттик педогогика институтун (1947) бүтүргөн.
Кыргызстан КП(б) обкомунда үгүтчү, райкомдун катчысы, бөлүм башчы, Эл комиссарлар советинин радиокомитетинин төрагасы, Жалал-Абад мугалимдер институтунун директору, Кыргызстан КП БКга караштуу Партия тарыхы институтунун улук илимий кызматкери болуп иштеген.
200дөн ашык илимий эмгектин, атайын илимий 4 монографиянын автору.
Эмгектери негизинен Кыргызстан Коммунисттик партиясынын тарыхын изилдөөгө багытталган.
Тирана
Тирана – Албания Республикасынын борбору (1920-жылдан). Тирана ретинин (административдик-аймактык бирдик) административдик борбору. Tоо аралык өрөөндө, Адрия деңизинен 40 км аралыкта жайгашкан. Климаты субтропиктик жана жер ортолук деңиздик. Жайы ысык, кургак, кышы жумшак жана нымдуу. Июлдун орточо температурасы 24°С, январдыкы 5°Стун тегереги. Шаар өз алдынча административдик бирдикти түзөт. Калкы 570 миң (2010). Эл аралык аэропорту бар. Өлкөнүн экономикалык жана маданий ири борбору. Текстиль, металл иштетүү, тамак-аш, айнек-карапа, фармацевтика, машина куруу өнөр-жай ишканалары иштейт. Албания ИА, университеттер, музейлер, Хажи-Эткем-бей мечити (1794-1821), Искандарбек аянт ансамбли (1920-30) бар.
Фёринген
Фёринген - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Ной-Ульм (район)|Ной-Ульм районуна карайт. Швабия административдик округуна тиешелүү. Калкы – 12.973  (2013-ж.). Аянты – 23.63 км2.
Хар (Чулым куймасы)
Хар (Лейдега) — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чулым дарыясынын оң жээгинен 74 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 25 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское ([[Томск облусу)|Зырянское]] айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Молдобек Ирсалиев
Акын жана коомдук ишмер Ирсалиев Молдобек Кочкор районунун Ара-Көл айылында 1940-жылы 1-сентябрда төрөлгөн. 1958-жылы Чолпон орто мектебин аяктап, эмгек жолун 1958–1959-жж. Кочкор районундагы Ара-Көл китепканасынын башчысы болуп иштөөдөн баштаган. 1959–1964-жж. Кыргыз мамлекеттик айыл чарба институтунун студенти, 1964–1967-жж. Чолпон совхозунда зоотехник, 1967–1968-жж. №1 Чолпон фермасынын башчысы, №3 Эпкин фермасынын зоотехниги, 1968–1969-жж. дасыгын жогорулатуу курсунда (колхоз-совхоз жетекчиси боюнча Фрунзеде), 1969–1970-жж. кайрадан №3 ферманын зоотехниги, 1970–1971-жж. №3 ферманын башчысы, 1971–1972-жж. Калинин районунун Тельман атындагы колхоздун башкы зоотехниги, 1972–1978-жж. Кыргыз мамлекеттик ветеринардык илимий-изилдөө институтунун кенже илмий кызматкери (конкурстан өтүп), 1978–1981-жж. Кыргыз мамлекеттик ветеринардык илимий-изилдөө институтунун улук зоотехниги, 1981–1988-жж. Кант районунун Ысык-Ата совхозунун директору (1985-жылы совхоз товардык чарбадан асыл тукум кой чарбасына айланган), 1988-жылдан Кыргыз ССРнин а/ч экономикасы боюнча илим-изилдөө институтунун жетектөөчү илимий кызматкери (27-апрель- 02.12), 1988–1992-жж. «Айыл чарба малдарын бордоп семиртүү» Республикалык өндүрүш бирикмесинин башкы директорунун орун басары, 1992–1995-жж. Ара-Көл фермасынын башчысы, 1995–1996-жж. «Дыйкан-Ордо», ассоциациясынын төрагасы, 1996–1999-жж. «Чоң-Туз» дарылоо-өндүрүш фирмасынын башкы директору кызматтарында иштеген. 2019-жылдын 15-июлунан баштап, Молекулалык биология жана медицина ИИМде улук илимий кызматкер болуп иштөөдө.
1982-жылы Айыл чарба илимдердин кандидаты болгон (Алма-Ата. зоовет институтта жактаган -бир добуштан).
2007-2008-жж. Ак-Чий айылына тогуз жылдык мектеп (АРИСтен 1 млн 54 миң сом, өбөлгөлөөчү грант 2 млн сом, элдин салымы акча түрүндө 40 миң сом), медпункт (Азия Өнүктүрүү Банкынан гранты 385 миң сом, элдин салымы 38 миң 500 сом) курдурган.
Ара-Көл айылына АРИСтен 285 миң сом жанаөз үй-бүлөсүнүн эсебинен 400 миң сомдук ФАП курдурган.
Ыр жазууну жогорку окуу жайында окуп жүргөндө баштап, 1998-жылдан «Кыргыз Туусу», «Айданек», «Эмгек Туусу», «Ветеринария» гезиттеринде ырлары жарык көрө баштаган. 2000-жылы ырлары, макалалары, санжырасы киргизилген «Асманы жакын айылым» аттуу алгачкы китеби жарык көргөн.
Сөөк узануучулук
Сөөк узануучулук - элдик көркөм кол өнөрчүлүктүн бир түрү. Бодо малдардын — төөнүн, жылкынын, уйдун, топоздун жамбаш жана жото жилик сөөктөрүнөн кооз белек-буюмдарды жасоочулук. Мында абалы сөөктүн майын кетириш үчүн аны да мүйүздөй эле белгилүү өлчөмдө сууга кайнатып алат. (Азыр элдик кол өнөрчүлүк бирикмелеринде сөөктү абалы авиабензинге салып, перегидроддон 30 проценттей кошуп кайнатууну иш жүзүнө ашырууда.) Мындан чебер өзүнүн формасына ылайык фигураларды, вазаларды кол учунан эле жасоого жарайт.
Молдобек Ирсалиев
Кыргыз Совет энциклопедиясына, Айыл чарба, Нарын облусунун энциклопедияларына ондогон макалалары жарык көргөн. 2000-2010-жылдары Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнча улуттук тил комиссиясынын терминкомунун мүчөсү.
Ирилеш
Ирилеш — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Исхак-Полотхан айыл аймагына кирет.
Молдобек Ирсалиев
1967-1969-жылдары Кыргызстан ЛКЖС Бкнын, 1975-жылы Кыргыз айыл чарба илимий-изилдөө институтунун, 1977-жылы Кыргыз ССРинин «Билим» коомунун жана 1979-жылы Бүткүл Союздук «Билим» коомдорунун, 2001-жылы Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиянын Ардак грамоталары менен, ошондой эле 1970-жылы «В.И.Лениндин туулгандыгынын 100 жылдыгынын урматына каарман эмгеги үчүн» юбилейлик медалы, 2004-жылы Кыргыз Республикасынын Даңк медалы, КРнын билим берүү отлтчниги (13.08.1999), КРнын Саламаттык сактоонун ардактуу кызматкери (21.02. 2001), КРнын маданияттын мыкты кызматкери (13.08. 2010), КРнын айыл чарбасынын отличниги (13.08.2010) төш белгилери. 2008-жылы Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиясынын «Кыргыз тили» төш белгилери менен сыйланган.
Сөөк узануучулук
Сөөктөн ар түрдүү кутучалар кармалат. Чеберлер сөөктүн ички кемиктерин оюп ташташат. Мүйүз жана сөөктөн кыз-келиндердин азем нускаларын жасоодо чеберлер шуру менен күмүш зымдын ар кандай жоон-ичке түрлөрүн эриш-аркак пайдаланышат. Мындай буюмдар кезегинде көп чыккан. Алар мурас катары этнографиялык, мамлекеттик тарых жана сүрөт музейлеринде арбын сакталууда.
Бүгүнкү сөөк менен мүйүз чеберлери улуттук мүнөзгө эгедер бир көркөм үлгү түзүүдө оболу анын кейпин кагазга түшүрүп алышат. Ал үчүн сөөктүн, мүйүздүн ар кандай жумурусу тандалат. Азыр талапка ылайык жука сөөк-мүйүздөр өтүмдүү болот. Мындан бардык нерсени каалагандай жасап алууга болот. Сөөктөн азем буюмдардан сырткары бычак сап, ар кандай тээктер, балага шимек, топчу, седеп, ордо томпою өңдүүлөр кармалат да, аны жасоочу аспап-куралдары мүйүзчөлөрдүн аспап-куралдарынан айырмаланбайт.
Ирилеш
Калк
Калкы — 2509 киши (2009-жылы).
Молдобек Ирсалиев
1999-жылдан Кыргызстан Журналисттер жана 2001-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Интермеццо
Интермеццо (лат.intermezzo - ортосунда, арасында, аралыгында турган)
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Ак-Суу (Григорьевка) жарым аралы
Ак-Суу (Григорьевка) жарым аралы – Ысык-Көлдүн түндүк жээгинин орто бөлүгүндө жайгашкан. Көлгө 5 км кирип турат. Негизи 26 кмге созулган (Корумду - Ананьев сызыгы боюнча) трапецияны элестетет. Жээк сызыгынын узундугу 21,9 км. Көп бөлүгү Чоң Ак-Суу, Ак-Суу, Тегирменти, Карачан сууларынын шиленди конустарынан түзүлгөн жантайыңкы аккумуляцпялык-пролювпй түздүгү. Орто бөлүгүн Чоң Ак-Суу, Ак-Суунун терең сайлары (туурасы 0,3-1,5 км) ээлейт. Голоцендик тектирлердин жазылыгы 0,4-1,8 км; чыгышы Чоң Ак-Суу колтугуна чейин саздак, кум жалчаларынан турат; батышы таштак. Чоң Ак-Суу колтугунун төр жагы кум жайылып, тайыздап бараткандыктан, ал кеме токтоочу жай катары маанисин жоготууда. Анын жээгинде Григорьевка кеметурагы, кыштак, балык комбинаты, күйүүчү-майлоочу май базасы жайгашкан.
Тэжон метросу
Тэжон метросу – Тэжон шаарынын метросу. Метросу 16-март 2006-жылы ачылат.
«Кутмандуу болсун күнүңөр!»
Эмгекчилерге коммунисттик тарбия берүү багытындагы сатира жана юмор жанрларына. Жанытма такмазаларга кеңири орун берилген.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Шайыр Касымалиева
Өмүр баяны
Шайыр Касымалиева артисттик үй-бүлөдө туулган. Атасы Зарылык Касымалиев талантуу актер, апасы Гүлнар Суранчиева жөндөмдүү артистка жана шыктуу бийчи болгон. Шайыр орто мектепти Фрунзе шаарында аяктаган. Бала кезинен тартып эле артисттик үй-бүлөдөн болгондон кийин, Шайыр театр чөйрөсүндө чоңойгон. Мектепти аяктагандан кийин 1984-жылы Москвадагы М.С.Щепкин атындагы жогорку театр окуу жайына окууга өтөт. Театр окуу жайын 1989-жылы аяктап келип, курсташтары менен Кыргыз Өкмөтүнүн чечимине ылайык кайрадан ачылып жаткан Фрунзеде Кыргыз мамлекеттик жаш жеткинчектер театрына (ТЮЗ) кызматка алынат. Шайыр Касымалиева 1991-жылдан тартып Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театрына артист болуп кызматка кирет. Ошондон тартып Шайыр ушул театрда ийгиликтүү эмгектенип келе жатат.
Чыгармачылыгы
Шайыр Касымалиева театрда, жаш курагында лирикалык героиняларды аткарган. Актриса сахнада назик, табияты өтө жумшак көрүнөт. Ошондуктан ага дайыма анын индивидуалдуу өзгөчөлүгүнө жана шык дараметине жараша лирикалык пландагы ролдор ыйгарылган. Маселен, Жульетта, Гүлүсүн сыяктуу ролдор, акыйкаттан эле актрисанын жеке табиятына өтө жакын турушат. Бирок, ал кыргыз көрүүчүлөрүнө биринчи кезекте кино аркылуу таанылды. Ч.Айтматовдун “Бетме-бет” повестинин негизинде тартылган “Куш өмүр” фильминде ойногон Сейденин ролу менен Шайыр кыргыз элине дайын болду. Бул фильмден кийин да актриса бир нече кинолорго тартылды.
Наамдары жана сыйлыктары
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (2002)
"Даңк" медалынын ээси (2016).
Инвестициялык тастыктама
Инвестициялык тастыктама – чет өлкөлүк тажрыйбада белгилүү киреше алууга укуктуу баалуу кагаздардын (инвестициялык фонд) атайын фондундагы үлүш (катышуу) жөнүндө күбөлүк. И. т. туруктуу үстөк пайыздуу баалуу кагаздарга да, акцияларга да жатпайт. И. т-нын баасы инвестициялык фондго киргизилген акцияларга суроо-талапка карата өзгөрүлүп турат. И. т. бир аз гана биржаларга, м.: Нью-Йорк, Лондон, Цюрих биржаларына коюлган.
Ид-Яха (Се-Яха куймасы)
Ид-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Се-Яха дарыясынын оң жээгинен 182 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 92 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Төрт-Күл
Төрт-Күл (төрт булуң, төрт бурч) — "Манас" эпосундагы топоним. Үчилтиктин экинчи, үчүнчү бөлүмдөрүндө алгач Манас мекендеп, андан кийин анын тукумдары ээлеп калган жер катары төмөнкүчө туруктуу эскерилет:
Кайнардын кара көзүндө,
Как-Чынардын өзүндө,
Төрт-Күлдүн төмөн жагында,
Төрө Манастын сайган багында.
Географиялык реалияда Кыргызстандын аймагында Т.-К. аттуу жерлер көп кездешет. Анткени төрт бурчтуу салынган сепили бар байыркы шаарлардын урандысынын нугу кыргыз тилинде ушундай аталат. Мындай илгерки шаардын урандысынын орду Таласта да бар.
Самарий
Самарий (лат. Samarium, Sm) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы 6-мезгилинин IIIВ группа элементи. К.н. 62, ат. м. 150,4. С. массалык сандары 133Sm – 135Sm, 137Sm – 157Sm болгон 24 изотобу белгилүү, алардын ичинен жаратылышта массалык сандары 144Sm, 147Sm, 148Sm, 149Sm, 150Sm, 152Sm, 154Sm болгон 7 изотобу табылган, 147Sm – изотобу радиоактивдүү. Орус тоо инженери А.Е.Самарский Уралдан кара түстөгү белгисиз минералды тапкандыктан, ал самарскит минералы деп аталып калган. Бул минерал курамы 1879-ж. Лекок де Буабодран тарабынан С. оксиди түрүндө табылган. С. жер кыртышында 7×10-4 % массалык санда кездешет. Металлдык С. балкып эрүү температурасы 10720С; кайноо температурасы 1900оС; бирикмелеринде +2 жана +3 окистенүү даражаларын көрсөтөт; анын окистенүү -калыбына келүү потенциалы –2,41 барабар. С. бирикмелери практикада көп колдонула элек. +3 окистенүү даражасындагы бирикмелери башка сейрек кездешүүчү жер элементтери бирикмелеринен бир аз гана айырмачылыгы бар, мисалы: SmBr3 – сейрек кездешүүчү жер элементтери бромидинин ичинен эң тез эрүүчү бирикме болуп саналат. +2 окистенүү даражасын көрсөткөн бирикмелери да белгилүү, мисалы: SmF2 – сууда аз эрүүчү жана Sm SO4 – ачык сары түстөгү кристалл. Акыркы мезгилде С. кобальт менен интерметаллдык бирикмелери (SmCo5) окумуштуулар жана практиктер көңүлүн– көп бура баштады, себеби ал күчтүү жана турактуу магниттер үчүн өтө керек материал. Андан сырткары инфра-кызыл нурларын сиңирүүчү жана люминесцирлөөчү айнектер курамына кошулат.
Кундуз
Кундуз (Lutra lutra, Linnaeus, 1758):
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Казакстан, Тажикстан. Кыргызстанда мурда Ысыккөл бассейнинин көлмөлөрүндө, Чаткалда, Нарында жана Алай өрөөнүндө жашачу. Азыркы учурда Кыргызстанда Алай өрөөнүндө, Кызылсуу дарыясынын түштүк-батыш бөлүгүндө кездешет. Чаткал жана Үзөңгүкууш дарыяларынын бассейндеринде сакталып калышы мүмкүн.
Саны
Азыркы учурда бир нече жуптан көп эмес.
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Изилденген эмес.
Чектөөчү факторлор
Адам тарабынан кырылуусу, балыктын санынын азайышы. Өстүрүү (колдо багуу). Белгисиз.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Аңчылык жасоого тыюу салынган.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Алай өрөөнүндө ӨКЖА түзүү. Азыркы кездеги ареалын иликтөө үчүн Алай өрөөнүнүн территориясын изилдөө. Чаткал өрөөнүндө жана Сарыжаз дарыясынын бассейнинде болжолдуу жашоо аймактарын тактап изилдеп чыгуу.
Статус
III категория Critically Endangered, CR: R, C1. Кыргызстанда Lutra lutra seistanica Birula, 1912 түрчөсү жашайт. Борбордук Азиянын эки түрчөсүнүн бири.
Хаяо Миязаки
Хаяо Миязаки (англ. Hayao Miyazaki, жапон тилинде: 宮崎 駿, Miyazaki Hayao; 1941-жылы 5-январь) – жапон режиссеру, продюсер, сценарист, аниматор, жазуучу жана мангака. Studio Ghibli аталышындагы тасма жана анимация компаниясынын кош-негиздөөчүсү, кыйын жомок айтуу жана анимэ тасмаларды тартуу жөндөмдүүлүгү менен дүйнөлүк аренада таанымал болгон. Миязаки дүйнөдөгү эң мыкты режиссер-аниматор болуп саналат.
Тамактануу гигиенасы
Тамактануу гигиенасы — гигиенанын дени сак адамдын жетиштүү жана рационалдуу тамактануусун изилдөөчү бөлүмү.
Хаяо Миязаки
Бункөдо (Токио) туулган Миязаки бала кезинен эле манга жана анимэге кызыгы бар болгон, 1963-жылы Toei Animation студиясында иштеп баштаган. Алгачкы жылдары Миязаки студияда келип туруучу аниматор катары иштеген, кийин режиссер Исао Такахата менен кызматташкан. Студияда иштеп жүргөн кезинде Миядзаки "Эр жүрөк" (англ. Doggie March) жана "Гулливердин космостогу кызыктуу окуясы" (англ. Gulliver's Travels Beyond the Moon) анимациялык тасмаларга салымын кошкон. Ошондой эле ал Такахата менен бирге "Лүпин үчүнчүнүн кызыктуу окуялары I" (англ. Lupin the Third Part I) анимэсинин үстүндө иштеп, 1971-жылы A-Pro студиясына кетүүнүн астында, Toei студиянын "Өтүкчөн мышык" (англ. Puss in Boots) жана "Кенч аралы" (англ. Animal Treasure Island) анимацияларына ири салымын кошкон. Миядзаки 1973-жылы Zuiyō Eizō (учурда: Nippon Animation) компаниясына иштегени которулган, андан мурун ал "Дүйнөлүк шедеврлардын театры" (англ. World Masterpiece Theater) анимациясынын үстүндө иштеген жана "Конан - келечектин уулу" (англ. Future Boy Conan) мультсериалдын продюсери болгон. 1979-жылы Миязаки Telecom Animation Film компанияда иштеп баштаган, ошентип ал өзүнүн биринчи көркөм тасмаларын чыгарган, алар: "Каглиостро сепили" (англ. The Castle of Cagliostro, 1979), "Шамал өрөөнүндөгү Наушика" (англ. Nausicaä of the Valley of the Wind, 1984) жана "Тыңчы ит" (англ. Sherlock Hound) телевизиондук сериялары.
Дирилдөө техникасы
Дирилдөө техникасы – 10 мгцтен 10 кгцке чейинки жыштыктагы механикалык термелүүнү козгоочу каражаттар менен ыкмалардын жана дирилдөөнү башкаруу, өлчөө, текшерүү, ошондой эле зыяндуу дирилдөөгө каршы күрөшүү ыкмаларынын жыйындысы. Дирилдөө техникасына пайдалуу жумушту аткаруу (топуракты жана бетон аралашмасын тыгыздоо жана ныктоо, сыноолорду жүргүзүү жана башка) үчүн дирилдетилүүчү куралдар жана түзүлүштөр, дирилдөөнү башкаруучу, өлчөөчү аппараттар жана зыяндуу дирилдөөнү токтотуучу, басаңдатуучу, жок кылуучу түзүлүштөр кирет. Булар 500 гцке чейинки жыштыктагы термелүүнү берүүчү борбордон четтөөчү, электр-магниттүү (50–100 гц), поршендүү (1–80 гц), ийри муунак-шатундуу (1–20 гц) дирилдетип жүргүзгүчтөр менен кыймылга келтирилет. Дирилдөөнүн параметрлери (которулушу, ылдамдыгы жана ылдамдануусу, жыштыгы, фазасы, амплитудасы) виброметр жана акселерометр менен өлчөнөт. Дирилдөөнү өлчөөчү аппаратура билдиргичтен, өзгөрткүчтөн, анализдегичтен, көрсөтүүчү жана каттоочу приборлордон, сигналдык түзүлүштөн турат. Дирилдөө техникасынын негизги милдеттеринин бири – адам, машина, прибор жана курулуштарды дирилдөөнүн зыяндуу таасиринен сактоо. Бул үчүн дирилдөөнү баскыч, статистикалык жана динамикалык теңдегичтер, инерциялык жана серпилгич элементтер кеңири колдонулат.
Хаяо Миязаки
1985-жылы Миязаки Studio Ghibli студиясынын кош-негиздөөчүсү болгон. Studio Ghibli менен кошо ал бир канча тасма чыгарган, алардын ичинде: "Асмандагы сепил" (англ. Castle in the Sky, 1986), "Кошунамдын аты Тоторо" (англ. My Neighbor Totoro, 1988), "Кикинин жеткирүү кызматы" (англ. Kiki's Delivery Service, 1989) жана "Порко Россо" (англ. Porco Rosso, 1992). Бул тасмалар Жапонияда финансылык жатан ийгиликтүү жана киносынчлар тарабынан жогору бааланган тасмалар болгон. Миязакинин "Мононоке канбийке" (англ. Princess Mononoke) тасмасы Жапон академиясынын сыйлыгынын "Жылдын эң мыкты тасмасы" номинациясына татыган эң биринчи анимациялык тасма болуп, 1997-жылы жарыкка чыккандан кийин, кыска бир убакыт ичинде, эң көп кассалык чогултууларды жыйнаган тасмага айланган. Тасманын батыш мамлекеттерине жайылтуусу Ghibli студиянын Жапониядан тыш мамлекеттери арасында популярдуулугун жана таасирдүүлүгүн көтөргөн. Миядзакинин 2001-жылы чыккан "Сен менен Чихиронун кайып болушу" (англ. Spirited Away) тасмасы жапон тарыхында эң көп кассалык чогултууларды жыйнаган биринчи тасма болгон, бул тасма 2003-жылы "Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты анимациялык тасма" номинациясына татып, эч бир заманда болуп көрбөгөн эң мыкты анимациялык тасмалардын бири болуп саналат. Миязакинин "Жүрмө сепил" (англ. Howl's Moving Castle), "Поньө" (англ. Ponyo) "Шамалдын күчөөсү" (англ. The Wind Rises) тасмалары да финансылык жактан ийгиликке жетип киносынчылардын жогору бааларына татыган. "Шамалдын күчөөсү" тасманын чыгышынан кийин Миязаки көркөм тасма тартуу ишин токтотоорун жарыялаган. 2016-жылы Миязаки жаңы көркөм тасмасы менен ишине кайра кайтат.
Миязакинин тасмалары адамзаттын табият менен техника болгон мамилеси жана пацифист этикасын сактоо кыйынчылыгы сыяктуу кайталанган темалары менен өзгөчөлөнөт. Миязакинин тасмаларынын башкы каармандары көптөгөн учурларда күчтүү кыздар жана жаш аялдар, ошондой эле анын бир канча тасмалары моралдык жактан түшүнүксүз садага каармандарды да сунат. Миязакинин иштери жогору бааланып сыйлыктарга татыган. 2012-жылдын ноябрында маданиятка кашкон салымы үчүн Person of Cultural Merit сыйлыгына татыган, ал эми 2014-жылы ал анимация жана тасма өнүгүүсүнө дем бергени үчүн Academy Honorary Award сыйлыкка ээ болгон. 2002-жылы кинокритик Рожер Эберт Миязакинин тасмаларынын терең мааниси жана кооздугу үчүн Миязакини тарыхта болгон эң мыкты анимациялык тасманын режиссеру болоорун божомолдогон.
Дирилдөө техникасы
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Тамактануу гигиенасы
Диетология
Оорулуулардын тамактануусун жана мүнөздөп тамактануу принциптерин диетология (Диета) изилдейт.