cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Маскарапоз түспөлдүүлөр
Маскарапоз түспөлдүүлөр (лат. Antennarioidei) — кайырмакчы балыктардын бир түркүмчөсү, булардын ичине маскарапоз сымалдуулар тукуму (лат. Antennariidae) жана башка кыйла тукум, уруу жана түр кирет, мисалы: кызыл маскарапоз (Antennarius sanguineus), Саргассово маскарапозу (Histrio histrio), фринелокс маскарапоз (Phrynelox tridens).
Каракас
Каракас – Венесуэла Республикасынын борбору. Өз алдынча Федерация округу административдик бирдикти түзөт. Өлкөнүн түндүгүндө, Каракас өрөөнүндө, Кариб Анд тоолорунун ички бөлүгүндө, деңиз деңгээлинен 900 м бийиктикте, Кариб деңизинин жээгинен 13–14 км алыстыкта жайгашкан. Калкы 2,0 млн (2009; шаар агломерациясында 4,2 млн). Маанилүү жолдор тоому. Каракаска жакын Майкетия эл аралык аэропорту орун алган. Метрополитен иштейт. Автомобиль жолдору аркылуу өлкөнүн ири шаарлары (Сьюдад-Боливар жана башка), Панамерика шоссесинин бир тармагы аркылуу Колумбиянын борбору (Санта-Фе-де-Богота), темир жол түйүндөрү аркылуу Ла-Гуайра порту менен байланышат. Климаты нымдуу, субэкватордук. Январдын Орточо температурасы 19°C, июлдук жаан-чачыны 820 мм.
Испандар тарабынан 1567-жылы негизделген. 1770-жылдан Венесуэла генерал-капитандыгынын, 1830-жылдан көз каранды эмес Венесуэланын борбору. Шаардын архитектурасында заманбап курулуштар басымдуу. Борбордук П. Боливар аян тында кафедралуу собор (1664–74), Ыйык Роза саат мунарасы, Ыйык Франсиско чиркөөсү алтары менен, улуттук пантеон (1720) жана капитолий (1872–75) сакталган. Университет шаарчасы (архитектор К. Вильянуев) Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген. Каракас – өлкөнүн башкы финансы борборлорунун бири. Ири банктардын штаб-квартиралары, фонд биржасы, чет өлкөлүк компаниялардын өкүлчүлүктөрү (анын ичинде ЛУКОЙЛдун жана башка) жайгашкан. NIVEA маркасындагы парфюмерия-косметика каражаттары чыгарылат. Жыгаччылык, целлюлоза-кагаз, тамак-аш, текстиль, булгаарыбут кийим өнөр жай өнүккөн. Шаардын четинде автомобиль чогултуучу италиялык FIAT компаниясы иштейт. Илимдер академиялары (Венесуэла тил, 1883; улуттук тарых, 1888; медицина, 1904; физика, математика жана табигый, 1917; саясат жана социалдык), Илим изилдөө институттары, ири жогорку окуу жайлар (анын ичинде Венесуэла жана С. Боливар атындагы университеттер, Жогорку медицина мектеби, педагогикалык институт жана башка), музыка жана искусство колледждери, улуттук (1883) жана калк китепканалары, улуттук архив (1910), музейлер (анын ичинде илим, археология, Венесуэла куштарынын коллекциясы жана башка), С. Боливардын үй-музейи, сүрөт галереясы, театрлар («Антенео», драма, балет), филармония, цирк бар. Каракаста Клавишалуу музыкалык аспаптардын ири коллекциясы сакталган. Жыл сайын заманбап жана көөнө (1954-жылдан) латын америкалык музыка фестивалдары өткөрүлөт.
Хоупвэлл Тауншип (Нү-Жерси)
Хоупвэлл Тауншип (Нү-Жерси) (Hopewell Township) — Нү-Жерси штатынын Камберленд округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4756 киши. Болжолдуу аянты - 79.7 км². FIPS коду — 34-33120.
Асанаалы Бейшенов
Бейшенов Асаналы (24. 4. 1941-ж. туулган, Чүй облусу, Сокулук району, Токбай кыштагы) живописчи, КРдин эл сүрөтчүсү (2000). Фрунзедеги көркөм сүрөт окуу жайын (1961), Москвадагы В. И. Суриков атн. көркөм сүрөт ин-тун (1969) бүтүргөн. Кырг-н сүрөтчүлөр союзунун Ош облустук бөлүмүн негиздөөчүлөрдүн бири.
"Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты монтаж" номинациясы
"Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты монтаж" номинациясы (англ. The Academy Award for Best Film Editing) - жыл сайын Кинематографиялык искусство жана илимдер академиясы тарабынан ыйгарылат. Сыйлыктын ушул номинациясы "Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты тасма" номинациясы (англ. Academy Award for Best Picture) менен тыгыз байланышта.
The Critics' Choice Movie Awards
The Critics' Choice Movie Awards (кырг. "Киносынчылардын тандоосу" сыйлыгы; башында Broadcast Film Critics Association Award катары таанымал болгон) – жыл сайын Broadcast Film Critics Association (BFCA) тарабынан эң мыкты кинематографиялык жетишкендиктерди белгилеш үчүн уюштурулган сыйлык тапшыруу аземи. Бир апта ичинде талапкерлердин кандидатурасын көрсөтүү жазуу бюллетеньдери тапшырылат, жыйынтыктоочу талапкерлерлердин тизмеси декабрда жарыяланат. Кийинки добуш берүүнүн жеңүүчүлөрү январда, жыл сайынкы Critics' Choice Movie Awards аземинде белгилүү болот. Кошумчалуу жана атайын сыйлыктар BFCA ассоциацианын байкоочу кеңешинин кароосу боюнча чечилет.
Эң башында сыйлыктар Critics' Choice Awards деп аталчу. 2010-жылы сыйлыкты Critics' Choice Television Awards сыйлыгынан айымалаш үчүн аталышына Movie (кырг. Тасма) сөзү кошулган, ошону менен эң алгачкы сыйлыктар жакында эле түзүлгөн Broadcast Television Critics Association тарабынан сыйланган. Учурда Critics' Choice Awards аталышы эки сыйлыкка бирдей тиешелүү.
2006-2009-жылдар арасы сыйлык тапшыруу аземи Санта-Моникадагы ири конференц-залында өткөн. 2010-2012-жылдар арасы жаңыланган Голливуд Палладиум тарыхый залында өткөн. Аземдин жандуу телевизиондук берүүсү VH1 каналынан The CW каналына 2013-жылы өткөн, ал эми сыйлыктын 2014-жылдын 16-январында башталган 19чу аземи Санта-Моникада (Калифорния) Barker Hangar театрында берилген. 2014-жылдын октябрында Critics' Choice Movie Awards 2015 жана 2016-жылдары A&E каналындан бериле тургандыгы жарыяланган.
Арстан (зодиак белгиси)
Арстан (зодиак белгиси) — зодиак топ жылдызы. Жылдыз картасынан Арстан топ жылдызынын a, b, 6, Ө, g, X, h, l, m, e жана l жылдыздары арстанды элестетет. Арстан топ жылдызынын өтө жарык жылдызы (a-Арстан) - Регул. Регулдун айланасында айланган экп жылдыздын чоңдуктары 7,6“ жана 13“. Арстан топ жылдызынын у-Арстанынын бирөө сары түстө, экинчиси кызгылт түстө болуп, кош жылдыздарды түзөт. Арстан топ жылдызына тушма-туш аймактан галактпкалар табылган. Ноябрь айында радианты a=152°, 6=+22° болгон Леонпддер - метеор уюгу байкалат. КМШ өлкөлөрүнүн аймагынан кышында жана жазында көрүнөт.
Авиамоторная (метро бекети, Чоң айлампа сызыгы)
Авиамоторная — Москва метросунун Чоң айлампа сызыгысындагы станция. 2020-жылы 27-мартта ачылган.
Арсениттер
Арсениттер – мета, орто жана пиро-мышьяктуу к-талар HAsO2, H3AsO3, H4As2O3, туздары. А. – уулуу заттар. Щелочтуу металлдар менен аммоний А. гана сууда эрийт. Калган А. к-тада эрийт. А.- күчтүү калыбына келтиргичтер. Алар As 2O3 металлдар оксиддери, карбонаттары менен аракеттенишүүсүнөн алынат. Кальций, натрий А. айыл чарба өсүмдүктөрүнүн зыянкечтерин жок кылууда колдонулат.
Искужино (Зилайыр району, Башкыртстан)
Искужино — Башкыртстандын Зилайыр районундагы айыл, Кашкар айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 191 киши. Почта индекси — 453696, ОКАТО коду — 80227823003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Бала-Чычкан андалузит кени
Бала-Чычкан андалузит кени Талас районунда, Бала-Чычкан суусунун башатында, Мерке т. ж. бекетинен 64–69 км түштүк-батышта, деңиз деңгээлинен 3000 м бийиктикте. 1947-ж. табылган. Андалузиттүү тектин жер үстүнө чыккан тилкесинин жалпы узундугу 123 км. Алардагы андалузиттин орточо өлчөмү 40% жетет. Сапатты изилденген эмес. Болжол ресурсу 10 м тереңдикке чейин 600 млн т.
Жыргалаң (Ак-Суу району)
Жыргалаң — Кыргызстандын Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районундагы айыл. Өзүнөн гана турган Жыргалаң айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 1014 киши (2009-жылы).
Мотыль-Кы дарыясы
Мотыль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чортово дарыясы орун алган. Дарыянын узундугу - 30 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Төө жана бото
Шарты
Оюнчулардын саны 10—15 киши.
Оюн аянтчада өткөрүлөт.
Оюнга даярдануу, катышуучулардан «төө» жана «бото» болуп шайланат. Калган оюнчулар колдорун кармашып тегерек болушуп турушат. «Төө» тегеректин сыртында «бото» анын ортосунда турушат.
Оюндун баяны
«Төө» ачууланып буттары менен жерди таптап басып, тегеректи тегеренип «ботосун» издейт. Тегеректин ортосундагы «ботосун» көрүп «ботом, ботом тез үйгө кеттик» деп айтууга, өзү тегеректеп кирип «ботосун» кармап алууга аракеттенет. «Бото» болсо ага «жок, үйгө барбайм» деп жооп берет. Эгерде «төө» «ботону» кармап алса оюнду улантыш үчүн башка «Төө» жана «бото» шайланат. Эгерде «төө» «ботону» көпкө чейин кармай албаса оюнчулар, ачууланган «төөгө» «чек», чөк» дешип тынчытууга аракеттенишет. Бирок, ачууланган «төө» алардын айткан сөздөрүн укпастан жини келип бышкырат. Анда оюнчулар «төө» тынчтангыча, бардыгы бир убакытта «чөкчөк, чөкчөк» дешет. «Төө» тизелерин бүгүп чөккөндөн кийин оюнчулар анын жанынан колдорун кармап, бир биринин артынан катар болуп өтүшөт. «Төө» кармап калууга аракеттенет. Биринчи кармалган оюнчу «төө», андан кийинки «ботонун» ролун аткарат. Оюн кайрадан башталат. Ошентип, каалаган убакытка чейин уланат. «Ботосун» кармап алган «төө» оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун эрежеси
Кармашкан колдорун коюп жиберүүгө колдорду күчкө салып ажыратууга, «ботого» «төөгө» жакындоого болбойт.
Параллель
Параллель, жердин параллели (rpекче parallelos – жарыш, катар жүрүүчү) – жердин экватор тегиздигине паралель жүргүзүлгөн сызык. Бир Параллелде жаткан бардык чекиттер бирдей географиялык кендикке ээ.
Филогенез
Филогенез медицинада
Филогенез медицинада — жандуу табияттын жана аны түзүүчү организмдердин өзүнчө топторунун тарыхый өөрчүү процесси. Филогенезди жана анын закон ченемин филогенетика (биология илиминин бөлүмү) изилдейт. Филогенез жаныбарлардын, өсүмдүктөрдүн, микроорганизмдердин эволюциялык өөрчүшүн жана алардын түпкү тегинин пайда болуусун изилдеп, ошондой эле туугандык байланыштарын аныктайт. Филогенездин илимий негизин Ч. Дарвиндин эволюциялык окуусу түзөт. Жаныбарлар менен өсүмдүктөрдүн филогенезинин схемасын «бутактаган дарак» менен салыштырса болот: негизги сабагы тиричиликтин алгачкы формасы болсо, бутактары анын кийинки көп сандаган татаалданган түрлөрү болуп эсептелет. Ар бир организм онтогенезде кыскача филогенезди кайталайт. Онтогенез менен филогенез тыгыз байланыштуу жана бир-бирине көз каранды.
Кичи Карпия (дарыя)
Кичи Карпия — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Карпия дарыясынын оң жээгинен 7 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Хромосомалар
Хромосомалар (байыркы грек тилинен χρῶμα — түс жана σῶμα — дене) — клетка ядросунун тукум куума информацияны сактоого жана берүүгө жөндөмдүү болгон маанилүү составдык бөлүгү.
Хромосомалар ядронун башка бөлүктөрүнө караганда өтө ачык түсү менен айырмаланып, өзгөчө клетканын бөлүнүү учурунда ядродон жакшы көрүнөт. Хромосомалар биринчи жолу 19-кылымдын 80-жылдары ачылган. Кийинчерээк хромосомалар ар бир клеткада дайыма болору жана клетканын ар кайсы жашоо стадиясында алардын сырткы көрүнүшү өзгөрүлүп турушу далилденген. Азыркы убакта хромосомалардын түзүлүшү, закон ченеми, клетканын кыйыр (митоз) жана татаал (мейоз) бөлүнүүсүндө, ошондой эле уруктануу убагында хромосомалардын аракети бардык тирүү организмдерде бирдей экендиги аныкталган. Хромосомалар бөлүнбөгөн клеткаларда майда же ири бүртүкчөлөрдой болот, аны хроматин дейт. Ал өзүнүн химиялык түзүлүшү боюнча дезоксирибонуклеин кислотасы (ДНК) менен белоктун татаал кошулмасы хромосоманын негизин түзөт.
Митоз
Клетканын бөлүнүүсүндө (митоз), айрыкча метафаза учурунда хромосомалардын морфологиялык түзүлүшүн, өлчөмүн, санын ачык ажыратууга болот. Хроматин жипчеси спиралдашып буралганга жөндөмдүү. Мындай спиралдашуу клетка бөлүнөр алдында болуп, бөлүнүүдөн пайда болгон клеткаларга хромосомалардын тең бөлүнүшүн камсыз кылат. Хромосоманын ар биринде центромера болуп, клетканын бөлүнүшүндө ал хромосомалардын кыймылын жөнгө салып турат. Центромера хромосомалардын ортосунда жайгашып, аны эки бирдей бөлүккө бөлөт, кээде анын бир четине жылып кетет.
Хромосомалардын саны
Организмдердин ар бир түрүнүн ар бир клеткасында хромосомалардын саны бирдей болот, башкача айтканда ал анын түзүлүш өзгөчөлүгү, түрдүн белгиси. Мисалы, арпанын ар бир клеткасында 14, адамдын дене клеткасында 46дан хромосома болот. Хромосомалардын саны, түзүлүшү жана хромосомалык жыйнагы өзгөрүлсө тукум куума ооруларга алып келет. Эки окшош же бир жупту түзгөн хромосомалар гомологиялык хромосомалар деп аталат. Мисалы, адамдын хромосомасы 23 жупту түзөт, алардын ар бир жубунда окшош эки хромосома болот. Организмдердин клеткаларынын ядросундагы мындай жуптуу хромосоманын жыйындысы хромосомалык жыйынды деп аталат. Ал ар бир түр үчүн мүнөздүү болот. Хромосомалык жыйындынын негизги эки түрү (гаплоиддик жана диплоиддик) бар. Гаплоиддик жыйындыда ар бир жуптан бирден гана хромосома калат (кош жуп жыйнагы). Хромосомалардын диплоиддик жыйнагын кариотип дейт. Адамдын кариотиби 23 жуп жыйнактан турат, анын ичинен 22 жубу аутосома, бир жубу — жыныс хромосомалары деп аталат. Эркектер менен аялдардын аутосомалары бирдей болот, ал эми жыныс хромосомалары айырмаланат (Тукум куугучтук).
Молекулалык түзүлүшүнүн негизи
Хромосомалардын молекулалык түзүлүшүнүн негизи. Тукум куугучтук информацияны сактоого, аны организмдердин өөрчүшүндө ишке ашырууга жөндөмдүү болгон хромосомалардын маанисин алардын составына кирген биополимерлердин касиети белгилейт (к. Дезоксирибонуклеин кислотасы, Ген). Молекулалык биологиянын кийинки жетишкендиктеринде хромосома узун хроматин жипчесинен түзүлгөндүгү көрсөтүлгөн. Ядролук белоктордун бир тобу ДНКнын молекуласынын бөлүгү менен биригип, нуклеосоманы пайда кылат. Ырааттуулук менен жайгашкан нуклеосомалар хроматин жипчесин түзөт. Электрондук микроскоп менен нуклеосомалар даана көрүнөт. ДНКнын жипчеси нуклеосомага оролуп, хроматин жипчесинде узата жатат. Демек хромосомалар ДНКнын ири молекуласынан турган узун хроматин жипчеси болуп саналат. Хромосомалар клеткалардын бөлүнүүсүнүн ортосунда (интерфаза) абдан активдүү. Хромосомалардагы оролгон хроматин жипчеси жанып, натыйжада көөп калган бөлүктөр пайда болот. Анда жаңыдан пайда болгон РНКнын молекуласы абдан көп болот. Клетка өөрчүгөн сайын көөп калган (активдүү) зоналар хромосомаларда узата жылат. Интерфазанын акырында хромосомаларда ДНКнын молекуласы эки эселенет (репликация). Энелик ДНКнын так көчүрмөсүнүн пайда болушу клетканын жашоосундагы маанилүү учур, себеби клетканын генетикалык программасынын мурунку калыбындай так көчүрүлүшүн камсыз кылат. Ал болсо көп ферменттердин катышуусу менен жүрөт. ДНКнын эселенүүеү бүткөндөн кийин клетка бөлүнүүгө даярдалат.
Хромосомалар ажыроосу
Ал кезде хромосомалык ДНК и-РНКны синтездөө бүтөт. Клетка бөлүнүп жатканда эселенген хромосомалар эки клеткага ажырайт. Бул процессти оңтойлотуу үчүн жазылган хромосома абдан тыгыз формага өтүш керек. Эң башында хроматин жипчеси жооноюп жана 3 эсе кыскарып биринчилик спиралга, ал дагы оролуп, экинчилик спиралга өтөт, анда бул структуранын жоондугу 100 эсе көбөйөт. Ал дагы бир жолу оролгондо хромосоманын акыркы структурасы түзүлөт.
Хромосомалык жыйнак
Ар бир хромосома клетканын бөлүнүү стадиясында ага мүнөздүү жана туруктуу формага ээ, ал эми хромосомалык жыйнак (саны жана формасы) бир түр үчүн туруктуу болот. Бирок клеткага түрдүү таасирлер болгондо, хромосомалардын структурасы өзгөрүлүшү мүмкүн.
Кара-Керме мөңгүсү
Кара-Керме мөңгүсү – Какшаал кырка тоосунун Түндүк капталындагы өрөөн тибиндеги ири мөңгү. Узундугу 11,6 км, аянты 27,3 км2. Мүдүрүм суусунун алабында жайгашкан. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 5840 м, этеги 3840 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 4360 м. Абляциясынын аянты 6,4 км2. Куралуу аймагы кенен, үч зор мөңгүнүн кошулушунан түзүлгөн. Алардын «тилдери» ортоңку мореналар менен бөлүнүп, өрөөн боюнча 6 кмге созулат. Этегинен 35–40 м төмөн жаңы «этек морена» жатат. Мөңгүдөн Мүдүрүмдүн сол куймасы – Кара-Керме суусу башталат.
Хромосомалар
Хромосома түрлөрү
Аутосомдук хромосомалар- жыныс хромосомаларынан сырткары айрым жыныстуу бардык организмдердин (жаныбарлардын өсүмдүктөрдүн козу карындардын) кариотибин түзүүчү хромосомалардын тобу аутосомдор деп аталат.
Гомологиялык хромосомалар - морфол. белигилери б-ча окшош мейоздун профазасында конъюгациялануучу гендердин бирдей тизмеги. Хромосомалардын диплоиддик тизмегинде хромосоманын ар бир жубу эки Г. х. менен берилет. Алар кроссинговер процессинде бөлүктөрү менен алмашышат жана гендердеги аллелдери б-ча айырмаланышат.
Политендик хромосомалар (поли… лат. taenia - тасма) - кош канаттуулар, жөнөкөйлөр жана өсүмдүктөрдүн дене клеткаларынын ядролорунда өлчөмү б-ча кадимки хромосомалардан жүз эсе ири көп жиптүү (политендик) хромосомалар. Алгачкы хромосоманын көп ирет репликацияланышынын жана анын андан ары туш-тушка ажырабай калышынын эсебинен хромонемелардын жана ДНКнын саны көбөйөт да, бул хромосоманын уз-нун жана диаметринин чоңоюушуна алып келет. Политения биринчи жолу 1881-ж. Э. Бальбиани тарабынан сүрөттөп жазылган. П. х-да текши эмес спиралдашуунун натыйжасында хромосомаларды боёгондо көрүнүүчү дисктер (каралжын туурасынан кеткен сызыктар) пайда болот. Бул дисктердин саны өлчөмү жана жайгашуу мүнөзү ар бир түр үчүн өзгөчө. П. х-дын картасын түзүү жана аларды салыштыруу хромосомалардын кайрадан түзүлүүлөрүн табууга; ар түрдүү популяциялардагы особдордун түрдүк таандыгын аныктоого; микроэволюция түр пайда болуу процесстерин түшүндүрүүгө мүмкүндүк берет.
Айланма каражаттар
Айланма каражаттар - айланма фонддордун жана жүгүртүү фонддорунун акчалай туюнтмасы. Айланма каражаттарга өндүрүш запастары, бүтө элек өндүрүш, даяр продукция, накта акча каражаты жана эсептеги каражат кирет. Кайталап өндүрүү процессинде айланма каражаттар бир эле учурда өндүрүш чөйрөсүн жана жүгүртүүнү камтуучу өндүрүш фонддорунун түрдүү баскычтарында жана түрдүү формасында айланат. Калыптануу булактарына жараша айланма каражаттар өздүк жана насыя болуп бөлүнөт.
Мүнөздөп тамактануу
Мүнөздөп тамактануу (диета менен дарылоо)(грек тилинен δίαιτα — жашоонун мүнөзү, тамактануу тартиби) — атайын белгиленген тамактануу рационун жана режимин ооруну дарылоо жана алдын алуу максатында пайдалануу.
Көрсөтмөлөр
Мүнөздөп тамактануу демейде өзүнчө дарылоо ыкмасы эмес, ал дары жана башка дарылоо ыкмалары менен бирге сунуш кылынат. Кээ бир ооруларда мүнөздөп тамактануу (гастрит, колит, жара оорусу, холецистит, бөйрөк оорулары жана башкалар) дарылоонун негизги ыкмасы болуп эсептелет. Мүнөздөп тамактанууга байыртан эле чоң маани берилген, бирок анын илимий негизи 19-кылымдын 2-жарымында гана иштелип чыккан. Мүнөздөп тамактануунун тамактануу рационун аныктоочу жекече жагдайы, тамактануу тартиби жана тамак даярдоо ыкмасы, оору процессинин мүнөзүнө жараша азык заттын сандык жана сапаттык туура келүүсү, кээ бир заттарды рациондон чыгарууга туура келген учурда мүнөздөп тамактануунун физиологиялык толук (белок, май, углеводдор, минерал заттар жана витаминдери жетиштүү) рационун түзүү сыяктуу принциптери бар. Мүнөздөп тамактануу врачтын кеңеши менен анын көзөмөлүндө берилет. Мында тамакты сандык жана сапаттык жактан өзгөртүп туруу маанилүү. Мүнөздөп тамактануу рациону натыйжалуу дарылоо менен бирге, организмдин азык жана биологиялык активдүү заттарга муктаждыгын толук канааттандырышы керек. Туура тамактануу организмдин оору менен күрөшүүсүнө жардамдашып, жабыркаган системанын тез калыбына келишине түрткү берет, организмдин зат алмашуусун жана жалпы абалын жакшыртат. Мүнөздөп тамактануу ооруканада, санаторий-курортто, амбулаторияда дарылоодо колдонулат. Мүнөздөп тамактанууда өтө жеңил тамак ичкен күндөр кеңири колдонулат.
Бул күндөрү врач бир гана тамак менен (мисалы, алма, быштак, айран, сүт) белгилүү өлчөмдө тамактанууну сунуш кылат. Суусу жана тузу аз өтө жеңил тамак семирүүдө, жүрөк-кан тамыр системасынын ооруларында, гипертония ооруларында жана башкалар берилет. Тамактын өлчөмүн кескин азайтуу ооруканада, мындай дарылоо ыкмасын жакшы билген врачтын көзөмөлүндө гана жүргүзүлөт. Өзүн өзү дарылоо, ошондой эле арыктоо үчүн тамак ичпей коюу организмге зыян келтирип, кээ бир системанын (боор, мээ жана башкалар) иштөө кызматын бузат. Ачкалыкты организм ар кандай көтөрөт. Тамактын сапатын өзгөртүүдө тамак сиңирүүчү органдарга механикалык жана химиялык таасир этүүчү заттарды азайтууга туура келет. Механикалык таасир этүүнү азайтуу үчүн тамак рационунун клетчаткалуу өсүмдүк продуктуларын (труп, капуста, бадыраң, чанактуулар), кесек акшактан (кара күрүч) жасалган ботко жана башкаларды алып таштайт, ошондой эле тамакты майдаланган жана эзилген түрүндө пайдаланат. Ичеги-карындын жана тамак сиңирүүчү бездердин кызматын күчөтүүчү тамакты азайтып, химиялык таасирди четтетүүгө болот. Бул учурда ынак сорпо (эт, балык жана башкалар), куурулган (котлет, бифштекс, куурулган картошка жана башкалар), майлуу тамак, өткүр татымал жана соустар тамак рационунан чыгарылат. Жүрөк жана бөйрөктүн айрым ооруларында тузсуз тамак сунуш кылынат. Ага шекер, бал, лимон кислотасын, мөмө-жемиш кошуу керек. Мүнөздөп тамактанууда режимдин мааниси чоң. Ал оорулуунун абалына, кыймылына жана оорунун мүнөзүнө жараша болуп, суткасына 4—5 жолу тамактануу сунуш кылынат. Чийки өсүмдүк продуктуларында организмге керектүү витамин, фермент, фитонциддер, микроэлементтер, органикалык кислоталар, канттар (фруктоза) жетиштүү болот. Чийки жашылча биологиялык активдүү заттарга өтө бай болгондуктан оорулуу жана дени соо кишинин тамагынын негизги составдык бөлүгү болуп калды.
Оорулуунун абалын жакшыртуучу биологиялык активдүү заттар сүт, кефир, каймак жана быштакта көп. Уйдун майсыз эти, тоок жана коён эти, боор мүнөз тамак-ашка кирет. Жашылчалардын кээ бир түрүнөн (труп, чанактуулар) башкасы бүт мүнөз тамак болуп эсептелет. Тамактын ысык, муздактыгы да маанилүү. Ысык тамак 60° С болгондо жагымдуу келет. Өтө ысык же өтө муздак тамак кызыл өңгөчтүн жана карындын былжыр челин дүүлүктүрөт. Ар бир мүнөз тамак бирдей номер менен белгиленет. Post - качууга жаныбарлардан келип чыккан азык-түлүк алып, адамдын рухий жактан тазалай чейин (ибадатканаларды барып, сыйынып, уруш-талашка жана кыжырдана сактоо), ал эми. Бул мезгил ар ачууну четке кагуу менен коштолот: зоок программаларын карап, кинотеатрларга жолугууга, коноктор жана башкалар барып, кубаныч менен музыка угуу
№ 1 диета
№ 1 диета карын жана он эки эли ичегинин жара оорусунда, карын маңызынын кычкылы ашыкча болгон гастритте берилет. Тамак сууга же бууга бышырылып, майдаланып даярдалат. Күнүнө 5—6 жолу тамактануу талапка ылайык. Сунуш кылынган тамактар: каткан буудай нан, кургатылган ак нан (сухарь), майсыз печенье, кургак бисквит, бышырылган жашылча (ак капуста, козу кулак, шпинаттан башка), күрүч же кесме кошулган сүт сорпо, уйдун майсыз этинен бууга бышырылган тамак, сүткө эзилте бышырылган ботко, бышырылган жашылчадан пюре же суфле, чала бышкан жумуртка же бууга бышкан омлет, жарым-жартылай ысык суу кошулган таттуу жемиш ширеси, дарбыз, эзилген компот, бышырылган алма (таттуу сорту) жана алмурут, кант, бал, кыям, ынак, коюу, кургак сүт, камкаймак, каймак, жаңы быштак жана андан жасалган бууга бышкан тамактар, жаңы айран, сүт жана каймак соустары, тузу аз сыр, доктор колбасасы, сүттөгөн чай, суррогат кофе, ит мурун маңызы, тузсуз ак май жана өсүмдүк (зайтун, жүгөрү, күн карама) майы.
Сунуш кылынбаган тамактар
Сунуш кылынбаган тамактар: куурулган, туздалган, ышталган, сүрсүгөн, маринаддалган, ачуу жана кычкыл тамактар, чийки жашылча жана жемиштер, кесек ундун наны, май жана жумуртка кошуп жуурулган камырдан жасалган тамак, куймак, жашылча, эт, балык, козу карын сорпосу жана чыгы, ак капуста, мөмө-жемиш ширеси, консерва, анын ичинде үйдө даярдалганы, көпкө сакталган компот.
№ 2 диета
№ 2 диета карын маңызынын кычкылы аз гастрит, колит, гипертония оорусунда (бул оорулар кабылдабай турган мезгилде) берилет. Тамакты сууга же бууга бышырат (кээде айрымдарын куурса болот), өтө майдалап берилет. Тамакты күнүнө 4 маалдан кем эмес ичүү керек. Сунуш кылынган тамактар: каткан буудай нан, майсыз печенье, кургатылган нан (сухарь), эт, күрүч, эзилген жемиш менен жасалган майсыз пирог, майы жана эти аз же такыр этсиз, ошондой эле бальж сорпо, түрдүү акшак жана майдаланган жашылчадан жасалган сорпо, сууга, бууга бышырылган майсыз эт, балык жана куш этин бир аз кууруп колдонсо болот; ботко (буудай жана арпа акшагынан башка), пудинг, вермишель, макарон, сууга же майга бышырылган жашылча, эзилген картошка, сууга бышырылган кызылча (оорулуу көтөрө алса), чала бышкан жумуртка, омлет, ынак сүт (тамакка кошулат), кефир, айран жана башкалар, жаңы быштак жана андан жасалган тамактар, жаңы каймак (тамакка кошулат, 1 аш кашык), жашылча кайнатмасынын жана эт сорпосунун соусу (каймак менен томат ширеси кошулган), сүт жана жемиш соусу, тузу аз сыр, сууга чыланган сельдь, доктор колбасасы, уйдун боору жана куш этинен жасалган котлег, килкилдек, помидор, бадыраң, сабизден, бышырылган жашылча жана жемиштен жасалган салат, бышкан мөмө жана жемиштин таттуу сортун (кызыл өрүк, кара өрүк жана коондон башка) чийки же компот, кисель, жем, мусс, кыям түрүндө, сүттөлгөн чай жана кофе, ит мурун кайнатмасы, тузсуз ак май, өсүмдүк майы (тамакка кошулат), эт, балык жана жашылчадан тамак бышырганда бир аз лавр жалбырагын, тоголок кара мурч кошсо болот, пиязды куурбай сууга бышырып пайдаланат.
Сунуш кылынбаган тамактар
Сунуш кылынбаган тамактар: чийки пияз, сарымсак, козу кулак, шпинат, шалгам, труп, уксус (ачык суу), горчица, мурч, хрен, ышталган, туздалган, маринаддалган азыктар.
№ 3 диета
№ 3 диета өнөкөт ичи каткандарга берилет. Тамакты суу майга же малдын майына кызарганча кууруп даярдоо сунуш кылынат (эгерде башка оорусу болбосо), чачылма ботко пайдалуу. Күнүнө 4—5 жолу тамактануу керек. Сунуш кылынган тамактар: кесек ундан жасалган нан (өзгөчө кара нан), жашылча (алардан жасалган салат) жана жемиш. Чийки жашылчаны ач карын жеген пайдалуу, ачыган кефир, айран, жуурат, ацидофилдүү сүт, кант жана канттуу азыктар (бал, кыям). Туздалган, маринаддалган жана консерваланган жашылча жана лимонад, майлуу тамак, өсүмдүк майы, балыктын майлуу консервасы, буудай жана кара күрүч (гречка) боткосу сунуш кылынат.
Сунуш кылынбаган тамактар
Сунуш кылынбаган тамактар : кисель, коюу чай, какао, майдаланган тамактар, эки-үч күндүк кефир, айран, кургатылган нан (сухарь), манка ботко, эзилген картошка, жумуртка (чийки, бышырылган), ак нан, майда ундан жасалган кондитер азыктары.
№ 4 диета
№ 4 диета. Катуу кармаган жана өнөкөт ич ооруда (колит), ич өткөктүн ар кандай түрүндө берилет. Айыга баштаганда сууга бышырылган, бууга же ороп бышырылган майдаланбаган тамак берилет. Аз-аздан күнүнө 4—5 жолу тамактануу керек. Сунуш кылынган тамактар: каткан буудай нан, кургак бисквит жана жумасына 1—2 жолу майсыз печенье! жакшы бышкан нан, бышкан эт, күрүч, жумуртка, алма, кыям менен жасалган пирог, кара кесек эт же балык сорпосуна акшак же кесме кошулат, эзилген картошка, сабиз, кабак, ашкабак, гүлдүү капуста, майдаланган эт же балык кошулган сорпо, сууга же бууга бышырылган эт, балык жана куш эти, бышырылган жана эзилген көк буурчак (оорулууга жакса), сүт же 10%түү камкаймак кошулган, сууга эзилте бышырылган ботко, сууга бышырылган кесме же макарон, жумуртка, жарым-жартылай суу кошулган мөмө-жемиш ширеси, кисель, эзилген компот, мусс, желе, мармелад, зефир, кыям, жем, ынак сүт (тамакка кошулат), кефир, айран, жаңы каймак (күнүнө 1 — 2 аш кашык тамакка кошулат), жаңы быштак, сүт жана жемиш соусу, килкилдек, балык, доктор колбасасы, майсыз чочко эти, сүткө чыланган сельдь, эт, алма жана каймак кошулган, бышырылган жашылча салат, сүт же камкаймакталган чай жана кофе, ак майды тамакка кошот, эт жана балыктан жасалган тамактарга лавр жалбырагын кошсо болот. Чийки мөмө жемиш жана жашылчадан — алма, алмурут, бүлдуркөн, дан куурай, ошондой эле помидор сунуш кылынат.
Сунуш кылынбаган тамактар
Сунуш кылынбаган тамактар: жемиш жана мөмө ширеси, ынак сүт, калемпир, ачык суу, горчица, хрен, куурулган өткүр жана кычкыл тамактар, туздалган, маринаддалган азыктар.
Латын тили
Латын тили (лат. lingua Latina) — индо-европалык тилдердин латын-фалиск тобуна кирген тил. Бүгүнкү күндө роман тилдер тобунан тышкары, чектелүү түрдө болсо дагы, жигердүү колдонулуп келе жаткан жалгыз италий тили. Латын тили эң байыркы индо-европалык жазма тилдердин бири.
Мүнөздөп тамактануу
№ 5 диета
№ 5 диета негизинен боор жана өт жолдору ооругандарга берилет. Тамак сууга же бууга бышырылып, майдаланып даярдалат. Күнүнө 4—5 жолу тамактануу керек. Сунуш кылынган тамактар: каткан буудай нан, кургатылган нан, майсыз печенье, кургак бисквит, майсыз пирог жана бөлкө нан (сууган, жумасына 1—2 жолу), жашылча кайнатмасына бышырылган акшак кошулган сорпо, жашылча жана жемиш сорпосу, майсыз уй этинен жасалган тамактар, балык, куш эти, бышырылган жана чийки жашылчалардан ар кандай тамактар, чачылма жана коюу ботко (геркулес, кара күрүч акшагынан), жумуртканын агы тамакка кошулат, ар кандай мөмө жана жемиштин таттуу сорттору, алардын ширелери (клюква, кызыл карагат, цитрустан башка), кисель, компот, желе, ынак сүт, быштак жана андан жасалган тамактар, каймак жана камкаймак (1—2 аш кашык) тамакка кошулат, сүт, каймак, жашылча жана мөмө-жемиш соустары, ачуу эмес сыр, доктор колбасасы, килкилдек эт жана балык, сүттөлгөн чай, суррогат кофе, ак май жана өсүмдүк май тамакка кошулат.
Сунуш кылынбаган тамактар
Сунуш кылынбаган тамактар: куурулган, майлуу, ачуу жана кычкыл, туздалган жана маринаддалган тамактар, эт, балык жана козу карын сорпосу, кой, чочко, каз, өрдөк этинен жасалган тамак, мээ, пияз, сарымсак, шалгам, труп, ачык суу, томат, эт жана балык консервалары, өттүн таш оорусунда кант, кыям, бал жана кондитер азыктарын аз пайдалануу керек.
№ 8 диета
№ 8 диета семирип кеткенде берилет. Тамак рационунда углевод, май жана тамакка табитти ачуучу заттар чектелет, жалпы калориялуулук азайтылат. Тамак көбүнчө тузсуз жасалат. Күнүнө 4—5 жолу аз-аздан тамактануу сунуш кылынат. Рационунда углевод, кайнатма туз азайтылат. Сунуш кылынган тамактар: кара буудай жана буудай нанын күнүнө 200гдан, эт, балык жана жашылча кайнатмасында түрдүү жашылча менен жасалган сорпо, майсыз эт жана балык азыктары, чийки же бышырылган жашылча (ак капуста, бадыраң, кабак, шалгам, төө буурчак, помидор, спаржа); картошка, кызылча, сабиз, брюква, ашкабак жана башкалар углеводу көп жашылчалар аз пайдаланылат; сүт, айран, кефир, майсыз быштак, каймак (тамакка татымал түрүндө), чай, кофе, май (тамакка кошуу үчүн бир порцияга 5 гдан гана керектелет).
№ 9 диета
№ 9 диета кант диабетинде берилет. Тамактануу рационунан углевод менен май азайтылат. Күндүк рациондун химиялык составы дарылоочу врач берген атайын таблицада эсептелинегг. Күнүнө 4төн кем эмес жолу каалаган тамакты ичсе болот. Азыктын түрү, саны врач сунуш кылган углеводдун, майдын өлчөмүнө жана калориялуулугуна жараша болот. Канттын ордуна ксилит жана сорбит колдонулат. Кант диабети менен ооругандар үчүн атайын кебектүү нан чыгарылат. Картошка, сабиз, кызылча, шалгам жана башкалар углеводу көп жашылчалар аз пайдаланылат. Жашылчаны майдалап, 8—12 саат сууга чылап коюп, сууну алмаштырып турат. Бул крахмалдын өлчөмүн азайтат. Канттан башка бал, кыям, жүзүм, инжир, дарбыз пайдаланылбайт.
№ 10 диета
№10 диета жүрөк-кан тамыр системасы, бөйрөгү ооругандарга берилет. Тамак рационунда туз жана суюктук кескин азайтылат. Тамак сууга же бууга бышырылып, майдаланып даярдалат; тамакты такыр куурбаш керек. Тузсуз тамактын даамын жакшыртуу үчүн тузду көп керектебеген азыктар — сүт, быштак, жемиш соустары пайдалуу; тамакка кант, бал, лимон кислотасын, томат ширесин, ванилин, жыттуу кабык кошсо болот. Эт жана балык тамактарын күнүнө 2 жолудан ашык пайдаланууга болбойт. Калий тузу көп азыктарды (мейиз, как, өрүк, инжир, картошка, капуста ширесин) колдонуу керек. № 5 диетадагы кара нан, капуста жана андан жасалган тамактар рациондон чыгарылат.
№ 11 диета
№ 11 диета туберкулёз оорулары менен узак, катуу ооругандарга (өтө арыктаган, каны азайган жана башкалар) берилет. Тамакты күчтүүлөп берүү үчүн андагы белок, май, углевод, кальций жана фосфор туздары көбөйтүлөт. Сүттү көп берүүдөн жаныбар белогунун саны толукталат. Күнүгө витаминге, айрыкча С витаминине (жашылча, жемиш, ит мурун кайнатмасы), В тобундагы витаминге бай (боор, ачыткы суусундары) тамактар, кальций (быштак, сыр жана башкалар), фосфор (негизинш балык) туздарына бай тамактар, табитти арттыруу үчүн өткүр., туздуу, кычкыл тамак-аш жана татымалдар берилет. 40 жаштан өткөндөргө күчтүү тамак өтө алсыраган учурда гана белгиленет. Тамакты күнүнө 4төн кем эмес ичүү керек.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-щ08-8
Колдонулган адабияттар
Клупанодон
Клупанодон (лат. Clupanodon thrissa) — айнакөз балыктардын бир түрү.
Цисталгия
Цисталгия — тез-тез заара ушатуу менен табарсык, чаткаяк туштун оорушу.
Цисталгия негизинен 30—40 жаш чамасындагы аялдарда кезигет. Цистит заара анализинин өзгөрүшү менен аныкталса, цисталгияда зааранын анализи өзгөрбөйт. Атайын аспап (цистоскоп) менен табарсыктын ичин караганда аныкталат. Жатындын, энелик бездин, жатын түтүгүнүн сезгениши 30—40% циститке же цисталгияга алып келет. Ошондой эле цисталгиянын пайда болушуна нерв жана эндокрин системасынын бузулушу түрткү болот. Тез-тез заара ушатуу күндүзү көбүрөөк байкалат, табарсык толук бошобогондой, заара калгандай сезилет, кайрадан заара ушаткысы келет. Кош бойлуу, климакс, этек кир учурунда көбүрөөк байкалат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Металогика
Металогика ( – кийин, андан кийин жана logos – сөз, түшүнүк, талкуулоо) – азыркы учурдагы формалдуу логиканын системаларын жана түшүнүктөрүн изилдөөчү теория (Метатеория). Далилдөөлөр теориясы, түшүнүктөрдүн аныкталуучулугу, формалдаштырылган тилдердеги чындыктар, интерпретация, маани жана башка маселелерин изилдейт.
Металогика эки бөлүмгө: логикалык синтаксис жана логикалык семантикага ажырайт. Менены өнүктүрүү формалдаштырылган тилдердин касиеттерин түзүү жана изилдөө менен байланышкан.
"Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты чет тилдеги тасма" номинациясы
"Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты чет тилдеги тасма" номинациясы (англ. The Academy Award for Best Foreign Language Film) - жыл сайын АКШда негизделген Кинематографиялык искусство жана илимдер академиясы тарабынан ыйгарылат. Бул номинация негизинен чет тилдеги (англис тилинде эмес) башка мамлекеттердин толук метраждуу тасмаларына ыйгарылат.
Кемин району
Кемин району түндүк Кыргызстандын Чүй облусундагы район. Борбору - Кемин.
Курамы
Райондук маанидеги шаарлары: Райондун шаар тибиндеги посёлоктору :
Лефортово (метро бекети)
Лефортово — Москва метросунун Чоң айлампа сызыгындагы бекет. 2020-жылы 27-мартта ачылган.
Арал (түшүнүгү)
Арал :
Кара койлуулар
Кара койлуулар (түркчө – кара-коюнлу; туусундагы кара кой сүрөтүнөн аталган) – 14–15-кылымдарда Ван көлүнүн Түштүк аймагын мекендеген огуз-түрк урууларынын бирикмеси жана ошол бирикме түзгөн мамлекеттин аталышы. Кара койлуулар уруулары адегенде Осмондор менен Жалайирлерди колдоп, жардам берген. Тимур өлгөндөн (1405) кийин, Кара койлуулар Тимур тукумдарына, алардын союздашы Ак койлууларга жана Жалайирлерге каршы согушуп, Жалайирлерди ойрондоткон. Азербайжан, Ирак, Арменияны каратып, 1410-жылы Кара койлуулар мамлекетин негиздеген. Бирок Кара койлуулар 1435-жылы Тимур тукумдарынан жана ширваншахтар аскеринен жеңилип, Тимур тукумдарына күңкор болгон. Тимур тукумдарынын султаны Шахрух өлгөн (1447) соң, Кара койлуулар өздөрүн көз карандысыз деп жарыялап, 1453–57-жылдары Батыш Иранды басып алган. 1467-жылы Ак койлуулар Кара койлуулар мамлекетин талкалап, 1468-жылы каратып алышкан.
Балыкты родонит кени
Балыкты родонит кени Нарын облусунун Ат-Башы районунда, Нарын шаарынан 90 км аралыкта, деңиз деңгээлинен 2800–3400 м бийиктикте. 1982-ж. табылган. Өрөөндүн борпоң катмарларында, 1х1х1 смден 5x5x10 смге чейин болгон зергердик кооз таш-родонитти камтыган жумуру таштар кездешет. Родониттин өңү саргыч-жашылдан коюу жашылга чейин жана түссүз. Родонит кабошондорду ж. б. кооз буюмдарды жасоого жарамдуу. Болжол ресурсу 5,7 т.
Чабалекей
Шарты
Оюнчулардын саны 8—12 киши.
Оюн аянтчада, көк шиберде, спорттук бөлмөдө, сахнада өткөрүлөт.
Оюнга даярдануу
Адегенде, оюнга «чабалекей» тандашат, ал диаметри 2 м. келген тегеректин ортосуна малдаш куруп отурат. Андан кийин «корукчу» шайлашып оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
«Корукчу» тегерекке кирбей жөрмөлөп же чочоюп жүрүп «чабалекейди» коруйт. «Корукчу» чабуул жасаган оюнчулардын бирөөсүн кармап алса, алар ролдору менен алмашышкандан кийин, оюн кайрадан башталат. Каалаган убакытка чейин уланат. «Корукчуларга кармалбаган оюнчу жеңүүчү болот.
Оюндун эрежеси
«Чабалекейди» катуу урууга, тебүүгө, чымчууга, оюнчуларды тегеректин сыртында кармоого, бир бирине тоскоолдук  кылууга  болбойт.
Педагогикалык мааниси. Күч, ылдамдык, шамдагайлык, чыдамкайлык тарбияланат.
Карамалы-Бузат (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Карамалы-Бузат — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Бузат айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 10 киши. Почта индекси — 453193, ОКАТО коду — 80248815003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Метатеория
Метатеория (гр. meta – кийин, андан кийин жана гр. theoria – байкоо жүргүзүү, кароо, изилдөө) – изилдөө предмети болуп кандайдыр бир башка теория эсептелүүчү теория. Метатеория кандайдыр бир теориянын жоболорунун жана түшүнүктөрүнүн системасын изилдейт; аны кыйла рационалдуу ыкма аркылуу түзүү мүмкүнчүлүгүн берүү менен анын чектерин, жаңы түшүнүктөрдү киргизүү жана анын жоболорун далилдөө ыкмаларын жана башка белгилейт.
Жүрөк массажы
Жүрөк массажы - жүрөк токтоп калганда анын ишин калыбына келтирүү жана жүрөк иштегиче кан айланууну жүргүзүп туруу максатында жасалган механикалык таасир. Жүрөк массажы жүрөк токтогон бардык учурда жасалат. Жүрөк таажы сымал кан тамырлары кысылганда, жүрөк өтө начарлаганда, миокарддын инфарктында, оор кырсыкка чалдыкканда, чагылган тийгенде же электр тогу урганда токтошу мүмкүн. Жүрөк токтогондо адам эсинен танат, күрөө тамыр артериясы какпай, таптакыр дем албай же анда-санда алсыз дем алат, өңү кубарат, кареги чоңоёт. Жүрөк массажынын эки түрү бар: кыйыр же сырттан (жабык) жана түздөн-түз же ичтен (ачык) массаж деп аталат.
Түздөн-түз Жүрөк массажы көкүрөк көңдөйүнө колду салып жүрөктү улам сыгып туруу менен жүргүзүлөт. Мындай массажды көкүрөк көңдөйүнө операция мезгилинде хирург жасайт.
"Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты жандуу кыска метраждуу тасма" номинациясы
"Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты жандуу кыска метраждуу тасма" номинациясы (англ. Academy Award for Best Live Action Short Film) 1974-жылы киргизилген. Мурунку үч жыл бою "Кыска метраждуу жандуу аракетүү тасмалар" катары таанымал болгон.
Аспарагин кислотасы
Аспарагин кислотасы (аминакак кислотасы) НООССН2СН(NH2)COOH – түссүз кристалл; молдук массасы 133,1; D-А.к. балкып эрүү t 280оС; L-А.к. балкып эрүү t 270оC, L- жана D- А. к. балкып эрүү t 300оС; сууда начар эрийт, органикалык эриткичтерде эрибейт. Аспарагин кислотасы – кадимки алифаттык a- аминок-та. L-изомери организмде кайра аминдөөдө, мочевина, пиримидин негиздери биосинтезинде чоң роль ойнойт. Фумар кислотасына чейин айланат. L-А. к. – коддолгон амин кислотасысы. Көпчүлүк организмдерде эркин түрүндө жана белоктор курамында кездешет. L-А. кислотасын белок-гидролизатор менен бөлүп алынат. Аспарагин кислотасы анализи жана бөлүп чыгаруу ыкмалары анын Са жана Ва туздары эрибестигине негизделген. L-изомери пептиддер синтездөөдө, башка амин кислоталары менен бирге тамактанууда колдонулат.
Төңкөрүш
Талха '''― (латын- revolutio – бурулуш, кубулуу, кайрылуу) – жаратылыш, коом же таанымдын кайсы бир кубулуштарынын өсүшүндөгү терең, түп-тамырынан, радикалдуу жаңылануу, сапат жагынан өзгөрүү; жаратылыштын өнүгүүсүндөгү секирик. Өз нугу менен жай өнүккөн эволюция жана коомдук баскычтын толук эмес системасын камтыган реформадан айырмаланып, революцияда тез, түп-тамырынан бери өзгөрүү жүрөт. Илимий термин катары алгач 1543-жылы Н. Коперниктин «Асман сфераларынын айланышы жөнүндө» («De revolutionibus orbium coelestium») деген эмгегинде, саясий мааниде 1660-жылы Англиядагы монархияны кайра калыбына келтирүү үчүн Кут билимдин оуучусу кыймылды басууда колдонулган. Саясат таанууда социалдык жана саясий болуп бөлүнүп, социалдык Революцияда бир социалдык-экономикалык түзүлүш экинчисине; саясий Революцияда саясий режим алмашылат. Марксизмдин теориясы боюнча феодализмден капитализмге өтүүдө (мисалы, 16-кылымдагы Нидерланды, 17-кылымдагы Англия, 18-кылымдын аягындагы Улуу француз, 1848–49-ж. Европадагы ж. б.) Революциялар буржуазиялык; капитализмден социализмге өткөн (1917-жылдагы Улуу Октябрь револяциясы, Кытайдагы 1911-жылы Синьхай ж. б.) Революциялар социалисттик болуп эсептелет. Азыркы учурда чөйрөсүнө жараша геологиялык Революция (жаратылышта), экономикалык мааниде – неолит Революциясы, өнөр-жай Революциясы, маданий Революция, демографиялык Революция; саясатта – социалдык Революция, саясий Революция (коомдук); физика, биология, медицина, космология, ж. б. техника жаатында «илимий Революция»; ошондой эле «илимий-техникалык Революция» (илимде) сыяктуу түшүнүктөр да Революция деген термин менен белгиленет.
Жүлүн суюктугу
Жүлүн суюктугу - мээ карынчаларын жана мээ менен жүлүндү сыртынан каптап туруучу тор сымал кабыктын алдын толтуруучу түссүз тунук зат. Жүлүн суюктугун мээ карынчаларын ичинен каптап туруучу кан тамыр чатышмаларынын өзгөчө бездери пайда кылат. Адамда 120-200 млдей Жүлүн суюктугу болот. Бирок Жүлүн суюктугуунун өлчөмү адамдын жашына жараша өзгөрүп турат (улгайган адамда Жүлүн суюктугу жаштардыкына караганда көп). Жүлүн суюктугу химиялык составы боюнча канга окшош, бирок андагы элементтердин саны канга караганда кыйла аз. Ал коргонуу функциясын аткарып, мээ менен жүлүндүн зат алмашуусуна катышат; баш сөөктүн ички басымын туруктуу кармап турат. Анын составы адам ооруганда тез өзгөрөт: эгер адам менингит менен ооруса Жүлүн суюктугу бозорот; мээге же анын кабыктарына кан куюлса мээ суюктугу - кызгылт, шишик болсо саргыч тартат; айрым жугуштуу оорулар менен ооруганда Жүлүн суюктугунда ар канай оору микробдору да пайда болот. Ошондуктан клиникада аны изилдөө чоң мааниге ээ.
Географиялык координаттар
Географиялык кеңдик (φ) – берилген чекиттен өтүүчү түз сызык менен экватор тегиздигинин арасындагы бурч, ал экватордун эки жагына тең 0°тан 90°ка чейин эсептелинет.
Географиялык узундук (λ) - берилген чекит аркылуу өткөн меридиан тегиздиги менен баштапкы меридиан тегиздигинин арасындагы эки грандуу бурч, ал меридиандын башталышынан чыгышты көздөй 0°тан +180°ка (чыгыш узундук) жана батышты көздөй 0°тан – 180°ка чейин (батыш узундук) эсептелет.
Гринвич обсерваториясы аркылуу өткөн меридиан нөл же башталыш меридиан деп аталат.
Геоборбордук координаталар системасы – асман телолорунун абалын Жердин борборуна салыштырылып аныктоочу координаталар системасы.
Ань
Ань (Рамь) — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лопь-Ю дарыясынын сол жээгинен 85 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
"Оскар" сыйлыктары
"Оскар" сыйлыктары (англ. Academy Awards; учурда расмий түрүндө "Оскар" сыйлыктары катары таанымал) - "Оскар" сыйлыктарынын мүчөлүгү тарабынан эң мыкты кинематографиялык жетишкендиктери үчүн тандалып жана жыл сайын Киноискусство жана илимдер академиясы тарабынан Америка кинематографиясына чыгармачыл жана техникалык жактан кошкон салымы үчүн ыйгарылган 24 "Оскар" сыйлыктары. Ар түрдүү категориялардын жеңүүчүлөрү алтын статуэтканын копиясы менен ыйгарылышат, ал расмий түрүндө Ардактуу "Оскар" сыйлыгы деп аталчу, кийинки жылдары кыскартылып "Оскар" деп аталат. Сыйлык биринчи жолу 1929-жылы Hollywood Roosevelt мейманканасында, Кинематографиялык искусствосу жана илимдер академиясынын көзөмөлү астында өткөрүлгөн.
Сыйлыктын тапшыруу аземи радио аркылуу биринчи жолу 1930-жылы берилген, ал эми экрандарда 1953-жылы көрсөтүлгөн. Азыркы учурда сыйлык тапшыруу аземи түзмө-түз жандуу эфирде 200дөн ашык өлкөдө көрсөтүлөт. Оскар сыйлыктары дүйнө жүзүндөгү эң эски сыйлык тапшыруу аземдеринин бири. Бул сыйлык менен бир катарда "Оскар" сыйлыктарынан кийин пайда болгон "Эмми" (телекөрсөтүү), "Тони" (театр), "Грэмми" (музыка жана үндү жаздыруу) сыйлыктары кирет.
2016-жылкы "Эң мыкты тасма" номинациясында болгон "Оскар" сыйлыктарынын 89 жылдык аземи 2017-жылдын 26-февралында, Лос-Анжелестеги (Калифорния) Dolby театрында өткөн. ABC каналы аркылуу берилген сыйлык тапшыруу аземинин алпаруучусу Жимми Киммел болгон. Сыйлыктын 89чу аземинде жалпысынан 3048 "Оскар" сыйлыктары тапшырылган.
Электрозаводская (метро бекети, Чоң айлампа сызыгы)
Электрозаводская — Москва метросунун Чоң айлампа сызыгысындагы станция. 2020-жылы 31-декабрьда ачылган.
Революциячыл комитеттер
РЕВОЛЮЦИЯЧЫЛ КОМИТЕТТЕР, ревкомдор – Совет бийлигинин граждандык согуш жана чет элдик интервенция убагындагы (1918– 20) убактылуу атайын органдары. Анын уюштурулушунда жана ишинде Октябрь революциясы мезгилиндеги (1917) аскердик революциячыл комитеттердин тажрыйбасы колдонулган. Революциячыл комитеттер 1919-жылы кеңири кулач жайып, республикалык, крайлык, губерниялык, уезддик, болуштук, айылдык болуп түзүлгөн. Алар граждандык, аскердик бийликке толук ээ болуп, мүчөлөрү жогортон дайындалган. Биринчи революциячыл аскер совети (РАС) деп аталган комитет 3–5 адамдан туруп, Совет бийлигинин жергиликтүү органдары менен бирдикте иштеген. Кыргызстанда революциячыл комитеттер 1919-жылы түзүлүп, көпчүлүк жерлерде жергиликтүү Советтердин аткомдорунун милдетин аткарган. Революциячыл комитеттер Кыргызстанда жер жана улут маселелерин чечүүдө, басмачыларды жоюуда маанилүү роль ойноп, совет бийлигинин органдарын шайлоо жолу менен түзүүгө шарт түзгөн. Революциячыл комитеттер Кыргызстандын аймагында өз милдетин аткарган соң (1923) жоюлуп, бийликти жергиликтүү Советтердин аткомдоруна өткөргөн.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Каракол суусу, Нарын району
Каракол суусу, Нарын району – Ички Теңир-Тоодогу суу, Чоң Нарындын сол куймасы. Жогорку Нарын тектоникалык ойдуңунун батыш жагында. Нарын районунун аймагы аркылуу агат. Узундугу 51 км, алабынын аянты 585 км2. Борколдой жана Чоң Үзөңгү-Кууш (Кум-Бел) тоолорунун аралыгында жаткан Жагалмай мөңгүсүнөн башталып, Келин-Тайгак суусуна чейин Жагалмай деп аталат. Баш жагында өрөөнү кенен (0,4–0,8 км), ортоңку бөлүгү бийик кашаттуу (7 кашат), төмөнкү агымы капчыгайлуу (0,1–0,2 км). Май – июнь айларында суусу кирип, сентябрда тартылат. Ири куймалары: Ашуу-Чакыр-Корум, Туюк-Чакыр-Корум (оң), Келин-Тайгак, Жайык, Беш-Кашат (сол).
Мукыр-Яха дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
20th Century Fox
20th Century Studios (1935-1985-жылдар арасы, сызыкча менен, Twentieth Century-Fox тасма компаниясы катары таанымал, кийин, 20th CENTURY FOX, жөнөкөйлөштүрүлүп Fox жана 20th Century Fox Pictures катары стилдештирилген) - 21st Century Fox корпорациясына таандык болгон америкалык тасма студиясы. Студия Американын эң ири "Big Six" тасма студияларынын бири болуп саналат жана Лос-Анжелестин Сенчери Сити аймагында, Беверли-Хиллзтин батыш тарабында жайгашкан. 1984-2013-жылдар арасы Fox, News Corporation компанияга таандык болгон. 20th Century Fox Америка кинокомпаниялар ассоциациясынын мүчөлүгүнө кирет.