cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шайлоочуларды каттоо
Шайлоочуларды каттоо – кызмат адамы тарабынан шайлоолорго катышуу укугун күбөлүндүрүү. Ш. к-ну белгилөө ошол адам гана шайлоо бюллетенин берүүсү үчүн, добуш берүүгө укугу бар кишинин ким экендигин аныктайт. Ш. к. кимге жүктөлгөнүнө жараша каттоонун мамлекеттик жана өздүк тутуму болуп айырмаланат. Биринчиси – Ш. к-нун автоматтык тутуму КР-де, РФда, ГФРде, Швецияда, Швейцарияда колдонулат. Экинчисинде (АКШда, Францияда) мамлекеттик органга шайлоочу өзү келүүгө жана тийиштүү документтерин көрсөтүү менен каттоодон өтүүгө тийиш.
Дая
Дая (лат. Daya) — деңиздердеги, океандардагы шурулардын арасында жашоочу балыктардын бир түрү.
Сарт аке, Доскулу уулу
Сарт Аке Доскулу уулу (1775-1865) — Кыргыз элинин акылмандарынын бири. Ал 1775-1780-жылдарда туулган. Мойт Акеден 30 жаштай кичүү болгон. Азыркы Нарын шаарынын аэропорту тарапта жарык дүйнөгө келген деген маалыматтар бар. Өмүру Ысык-Көлдүн чыгышында өткөн. Жайлоосу Каркыра болгон. Сарт Акенин сөөгү коюлган жер мазарга айланган. Сарт Аке өзүнө сөз сүйлөбөгөн адамдын шагын сындырып, илебин кайтарбаган, атайы өтүнүч, суроо талап болгондо гана кепке аралашкан. Эгер сүйлөбөсө, сздүн көзүн таап, адамдын жумурундагыны билип, уютуп, жибитип, ары курч, ары таамай айтчу экен. Шарты болгон жагдайларда маектешип отургандардын кимиси болсо да Сарт Акеден нускалуу кеп угуп калууга куштар болуп, анын айткан ар бир сөздөрүн көкүрөкө түйүп алууга ынтызар эле дешет.
Кхмерлер
Кхмерлер (өздөрүн кхмер же кхмаэ деп аташат) — эл, Камбожанын негизги калкы. Саны 13,4 млн киши (2008). Түндүк жана Түштүк-Чыгыш Таиландда (1,4 млн), Түштүк Вьетнамда (1,2 млн) жана Лаосто (5 миң), ошондой эле АКШда (189,5 миң) да жашашат. Кхмер тилинде сүйлөшөт. Дини— буддизм. Кхмер эли биздин замандын башында көп сандаган кхмер урууларынын индонезиялык уруулар менен аралашуусунан, коңшу өлкөлөрдүн (айрыкча Индия) мадабиятынын таасиринде калыптанган. Бирок тоолук Кхмерлер бул процесске дуушар болгон эмес. Кхмерлер түштүк монголоиддерге кирет, бирок аларда ведд-австралоиддик белгилер да бар. Кхмерлерде уруу топтору аял жагынан болгон туугандыкка негизделип түзүлгөн байыркы уруу коомунун саркындылары сакталып калган. Үй-бүлөдө аялдар үстөмдүк кылат. Кхмерлер дыйканчылык, мал чарбачылык менен кесиптенишип, каркастуу, сваялуу үйлөрдө жашашкан. Салттык кийими саронг деп аталат. Кхмерлер (аял, эркек) чачтарын кыска кырктырышат. Тамак-ашы - негизинен күрүч, балык, майрам күндөрү эт, ошондой эле таш бака, чегиртке, бака.
Каракуш
Каракуш (Aquila rapax) - шакылдактар тукумундагы алгыр куш, бүркүттөн кичине, бирок түсү окшош. Дене уз. 80смге, канатын жайганда 1,5 мге жетет. Бул түр Кыргызтсандын аймагында чанда, учуп өткөн учурда гана жолугат. Ачык талааларды мекендейт. Окумуштуулардын байкоосуна караганда К. өткөн к-дын биринчи жарымында бир топ көп болгон. Азыр бул түр жылдан жылга азаюуда. Ошондуктан К. 1975-ж. өкмөттүн чечими боюнча Кыргызстанда азайып жок болуп бара жаткан жаныбарлардын тизмесине киргизилип, коргоого алынган.
Асылбек Айдаралиев
Айдаралиев Асылбек Акматбекович - (1941ж. туулган, Ысык-Көл облусу, Пржевальск шаары (азыркы Каракол)) - физиолог, медицина илимдеринин доктору (1977), профессор (1988), КРнын УИАнын академиги, КРнын илим жана техника боюнча мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1996), КРнын илимге эмгек сиңирген ишмери, (1998) КРнын ыйгарым укуктуу элчиси.
КММИни бүтүргөн (1964). Кыргыз ССР ИАнын физиология жана эксперименттик патология институтунда, СССР ИАнын Ыраакы Чыгыш бөлүмүнүн Түндүктүн биологиялык проблемасы боюнча институтунун директору (1987-94). РИАнын Ыраакы Чыгыш бөлүмүнүн, «Арктика» эл аралык ИИБнын, ошондой эле Түндүк Чыгыш илимий борборунун төрагасынын орун басары болуп иштеген (1989-94). 1994-жылдан Кыргызстандагы Эл аралык университеттин президенти. 2001-жылдан КРнын президентинин алдындагы Too райондорун өнүктүрүү боюнча улуттук борбордун төрагасы. Илимий иштери экстремалдык абалдагы физиология, космос жана авиация медицинасына арналган.
Акклиматизация
Акклиматизация — өсүмдүк, жаныбар жана кишинин жаңы климаттык шартка көнүүсү. Адамдын акклиматизациясы адаптациянын бир формасы. Ал организмдин зат алмашуусунун жана функциясынын өзгөрүшү менен коштолот. Жердеги тиричиликтин өөрчү процессинде акклиматизациягага жөндөмдүүлүк пайда болуп, ал ар кандай климаттык зоналарга жана климаттын циклдүү өзгөрүүсүнө байланыштуу. Адамдын жаңы климаттык жана географиялык шартка көнүгүүсүндө биолошиялык процесстер менен бир катар социалдык-экономикалык факторлор: эмгек жана тиричилик шарты, тамактануу мүнөзү, кийим, турак жай ж. б. маанилүү орунда болот. Дени соо кишиде акклиматизация процесси оңой, функциялары бузулбастан эле өтөт. Табигый оор шарттарда, мисалы, четки түндүктө, Антарктида адаптация механизми өтө күчтүү жүрүп, кээ бир функциянын өзгөрүүсүнө алып келет.
Ысык климатта акклиматиация табиттин начарлашы, ичеги функциясынын жана уйкунун бузулушу, жугуштуу ооруларды тез жуктуруу менен коштолот. Мында суу-туз алмашуу бузулуп, булчуңдун жыйрылуусу начарлайт, өтө тердеп, заара аз бөлүнүп, дем алуу, тамырдын кагышы тездейт. Күнгө күйүү ультракызгылт көк радиациянын ашыкча таасиринен сактайт. Экватордогу нымдуу тропик токоюнда кишинин акклиматизациясы абдан оор болот. Дене абдан ысып кетсе ысык урууга, ысыктыктан өтө арыктоого, минерал заттын тер аркылуу көп бөлүнүшүнө дуушарлантат. Мындай учурда суу-туз режимин сактоо, туура тамактануу, ылайык кийим кийүү, имаратка кондиционерлерди коюу керек. Бара-бара жогорку темпрага жана нымдуулукка организм көнүп, зат алмашуу ж. б. физиологиялык функциялар калыбына келе баштайт.
Бийик тоо деңиз деңгээлинен канчалык жогору болсо, ошончолук акклиматизация татаал болот (к. Түтөк). Кээде климатты алмаштыруу организмге жакшы таасир берет, ошондуктан мындай жер которуу курортологияда кеңири колдонулат. Акклиматизациянын организмге өтө таасир этпей өтүүсү үчүн ар кандай медициналык тандоо жүргүзүлөт. Ар кандай ооруларга тиги же бул климаттык шарттын тийгизген таасири аныкталат. Элдүү пункттарды жана үйлөрдү климаттык өзгөчөлүккө жараша куруунун, климатка жараша кийим менен камсыз кылуунун, тамак, эмгек жана эс алуу режимин сактоонун мааниси чоң. Акклиматизация процессине ичкилик терс таасир берерин унутпоо керек.
Сегизинчи Март
Сегизинчи Март — Кыргызстандын Нарын облусунун Нарын районундагы айыл. Ак-Кудук айыл аймагына кирет.
Сегизинчи Март суунун аймагында, 1958-жылы ага Ала-Кулун, Кара-Суу, Ак-Бешим, Кара-Булак, Аянты, Үч-Булак кыштактары бириккен. Нарын дарыясынын оң жээгинде жайгашкан. Райондун борбору Нарын шаарынан 63 км түндүк батышта. Рыбачье темир жол станциясынан 186 км. 1930-жылы негизделген. Калкы 1706 (1986); негизинен мал чарбачылык менен эмгектенишет. Орто мектеп, балдар бакчасы, маданият үйү, китепкана,оорукана, турмуш-тиричилик комбинаты, спорт комплекси бар.
Калкы
Калкы ― 2145 киши.
Раевка (Мишкин району, Башкыртстан)
Раевка — Башкыртстандын Мишкин районундагы айыл, Чураев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 178 киши. Почта индекси — 452350, ОКАТО коду — 80243880005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Базар-Коргон
Базар-Коргон — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Базар-Коргон районундагы шаар.
Облустун борбору жана темиржол бекети Жалал-Абад шаарынан 33 км батыш тарапта.
1950-жылы негизделген. Калкы 27,8 миң (2002). Кыштакта 2 технкалык сервис, 3 пахта, май, нан, тамеки заводдору, лимонад чыгаруучу цех, жыгаччылык, кийим тигүү ишканалары, медресе, 2 базар, ашкана, чайкана, кафе, ресторан иштейт. Кесиптик-техникалык окуу жайы, 7 орто, музыкалык, спорт мектептери, 3 маданият үйү, 6 балабакча, китепкана, сүт азык ашканасы, борборлоштурулган оорукана, 2 бейтапкана, 2 мечит, автобекет, 2 почта, байланыш бөлүмү жана башка бар. Улуу Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган. Кыштакта Социалдык Эмгек Баатыры А. Худайбердиев туулган.
Тарыхы
2021-жылы мурдагы Базар-Коргон айыл аймагынын (Базар-Коргон, Беш-Бадам, Жети-Кошкон, Көк-Алма айылдарынан турган ), Коргон айылынын Ак-Тайлак-Ата-1.2, Бабур-1.2, Эне-Сай жана Сай-Коргон калктуу конуштарынын жана Кеңеш айыл аймагынын Аук, Совет айылдарынын, Кызыл жана Орто-Сай калктуу конуштардын негизинде Базар-Коргон шаары түзүлгөн.
Калкы
33 359 (2009)
Тайгаккөпүрө
Тайгаккөпүрө, Семенов көпүрөсү-Чүй дарыясынын ортоңку агымынагы бекем инженердик курулуш (жыгач көпүрө). Тайгактын аймагнда Чоң Кемин суусунун чатынан бир аз төмөн. Көпүрө Чүй дарыясынын Боом капчыгайынан чыга беришинде палеозойдун гнейстен турган өтө кууш, терең, эки жагы тең бийик, жалама жардуу жерине курулган. Көпүрөнүн долбоорун1870-жылы 12-Түркстан батальонунун капитаны Семякин түзгөн. Курулушка керектүү карагайлар Кичи Кемин капчыгайынан ташылыпкелген. Көпүрөнү Түркстан сапер ротасы куруп, 1870-жылы декабрь айында эксплауатацияга берилген. Ал адегенде Тайгакташ көпүрөсү деп аталган. Кийин Жетисуу облусунун губернатору Г.А.Колпаковскийдин сунушу боюнча ага саякатчы П.П.Семеновдун ысымы ыйгарылган. Ошого карабастан көпүрө эл арасында “Тайгаккөпүрө”деген ат менен белгилүү эле. Бир нече жолу кайра курулса да транспорт катнаштарынын өсүшүнө байланыштуу азыркы талапка жооп бере албай калды. Чүй дарыясына Тайгаккөпүрөдөн бир аз жогорураак темир-бетондон жаңы чоң көпүрө курулуп, эскиси алынып салынган.
Аденовирус оорулары
Аденовирус оорулары — кишинин жана жаныбарлардын аденовирустар козгоочу жугуштуу оорусу. Аденовирустар антибиотиктерге туруктуу, төмөнкү температурада жана сырткы чөйрөнүн түрдүү шарттарында жакшы сакталат. Ультра кызгылт көк нурдун таасиринен, 5%түү формалин жана фенолдун эритмесинде өлөт. Жаңы төрөлгөн балада 6 айга чейин энеден берилген иммунитет болот. Аденовирус ооруларын жуктуруучу булагы — оорулуу адам жана вирусту алып жүрүүчүлөр. Вирус оорулуунун какырыгы, шилекейи менен адам чүчкүргөндө, жөтөлгөндө бөлүнүп абаны булгайт, ошондой эле ал урунган буюмдар, идиштер аркылуу соо кишилерге жугат. кийин да пайда болушу мүмкүн. Аденовирусдун пайда болушуна мурун-кулкундун сезгенишин пайда кылуучу жугуштуу оорулар (кызамык, көк жөтөл, кеп Г төөр, скарлатини, грипп ж. б.), ошондой эле ал урунган буюмдар, идиштер аркылуу соо кишилерге жугат. Оорунун жашыруун мезгили 3— 14 (орточо 5—7) күнгө чейин созулат. Оору көбүнчө акырындык менен башталат. Сыркоологон кишинин абалы начарлап, эти ысыйт, алы кетет, башы ооруп, окшуп, кээде кусат. Кээде оору грипп сыяктуу капысынан башталышы да мүмкүн. Анда денеси ысып, мурду бүтөт, көз жапкактары кызарып, көзүнөн жаш агып, бир нерсе түшкөндөй өйкөп ооруйт. Тамагы шилекей жуткурбайт. Айрым учурда үнү кырылдап бүтөт, аба жетпегенсип, деми кыстыгып, дем алуу кыйындайт, күркүлдөп жөтөлөт. Кээде ичеги-карын сезгенип, ич өтөт. 1 жашка чейинки балдарда өпкөнүн сезгенүүсү мүмкүн. Оору акырындык менен башталып, температурасы 37,2—37,5°ка чейин көтөрүлөт, мурду бүтүп, жөтөлөт. Андан ары оорулуу баланын абалы тезинен начарлап, эти ысыйт (38—39°ка чейин), жөтөл күчөп, деми кыстыгат, кусат, ичи өтөт. Аденовирус ооруларынын өпкөдөн сезгенип оорушун ооруканада гана дарылоо керек. Оорунун кабылдап кетүүсү жаш өспүрүмдөрдүн ден соолугуна өтө коркунучтуу. Аденовирус ооруларынын башка клиникалык түрлөрүндө оорулууну врачтын көрсөтүүсү менен, үйдө өзүнчө бөлмөгө бөлүп дарылоо керек. Оорулууга коомдук жайларга барууга тыюу салынат.
Муслимова Сейнегүл
Муслимова Сейнегүл Оймочу жана саймачы. 1934-ж. Кочкор районундагы Ороо-Башы айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. Ал дүкөнчү, «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин үйдөн уздануучу чебери, Чоң-Туз курортологиясында жумушчу болуп эмгектенген. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Узга энеси Төрөкабылова Зыйнат зор таасир берген. Зыйнат байбиче кезегинде кыргыздын кызыл шырдагын арбын кармаган. Анда «куш оюму» буюмга негиз болуп, ал он эки табактан түшүп, ага «жүрөкчө оюму» биригип, четине «кыяп оюму» берилүү аркылуу көркүнө чыгат. Зыйнат Сейнегүлдү жөнөкөй эле узданууга эмес, чыгармачылык мамиле жасап, ар бир буюмду табы менен кармоого машыктырган. Сейнегүл сайма көчөттөрү түшкөн туш кийиздеринде поэзия менен көркөмдүктүн ыргактарын шайкештире чечмелейт. Өзү ооз учунан ыр жамактатууга шыктуу. Ал саймадагы кооздукту ырга, ырдагы көркөмдүктү саймага оодарат. Техниканын жетишкендиктерин көркөмдүктө сезип, илме сайма аркылуу жүзөгө ашырган туш кийизин «Тынчтык» деп атаган. Табигаттын жандуу көрүнүшүн элестеткен көркөм көчөттөрдү шибеге сайма аркылуу чачырата берет. «Достук» аттуу аянттуу жасалган туш кийизи да көркөм планда чечмеленген. Сайма буюмдарына түшүрүлүүчү көчөттөрдү жүзөгө ашырууда чебердин кылдаттыгы өтө бааланат. Зейнегүлдүн саймачылыгы менен катар чырмакчылыгы, оймочулугу, бычмачылыгы бирдей чыгармачылыкта өнүгүп, көркөм көчөттөр менен оюм-чийимдер бири бирине алмаксалмак өтүп турат. Анын оюмдары майда берилет да, тактыгы менен төптүгү даана көрүнөт. Уздун бир шырдагында (3,8 х 1,8 м) көк-кызыл беттешет да, негизги оюм менен четтик оюмдун ортосунда «аламычтын» милтеси кызылдан чалынып, ак-карадан «бычак учуланат». «Аламычтын» четтик жана ортолук оюмдарынын четинде сарыдан «жээк» бар. Анын «аламычы» комуз кобук болот. Эки четинде актан «бычак учу» «араа тиш» түшүп, ортосунда төрт бурч толкун өңдөнүп кетет. Ушундай эле «аламыч» шырдактын четинде да бар. Буюмдун четки оюму «жолборс тырмак оюмуна» шайкештенет. Сүрөтү түстүү баттамада. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Сайма буюмдары менен катышкан.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Лифт
Лифт (англ. lift – көтөрүү) – көп кабаттуу үйлөрдө, шахтада адамды жана жүктү жогору көтөрүп чыгаруучу, төмөн түшүрүүчү жабык кабина. Электрдик лифт чыгырык (блок) аркылуу өткөн болот аркан менен бир жагына кабина жана экинчисине каршы салмак илинген. Көтөрө турган жүктүн салмагы кабина менен каршы салмактын айырмасына барабар болуш керек. Лифт шахтанын жогору жагында жайгашкан электр мотору менен кыймылга келет. Гидравликалык лифт төмөн жагынан кабинанын астындагы домкрат менен тирелип көтөрүлөт. Азыркы автоматтык лифттер микропроцессорлор менен башкарылат жана ар кандай чакырууга жараша иш аткарат. Кабинанын эшиги кабаттын дал тушуна келгенде ачылат. Көк тиреген көп кабаттуу үйлөрдө экспресс лифт – төмөндөн жогорку кабатка чейин жеткирүүчү жана белгилүү кабатка чейин гана жеткирүүчү лифттер орнотулган. Ошондой эле жүргүнчү ташуучу лифт (жөнөкөй, тез жүрүүчү, оорукана лифти) жүк көтөрүмдүүлүгү 320–1600 кг, ылдамдыгы 0,5–7 м/с, ал эми жүк ташуучунуку (мис., дүкөндөрдө) 10 т, 0,18–0,5 м/с. Көтөрүү бийиктиги болжол менен 150 мден жогору.
Эки бакалоордуулар
Эки бакалоордуулар (лат. Dibranchiata) — башпут моллюскалардын бир классчасы.
Шайлоочулардын сунуш-талабы
Шайлоочулардын сунуш-талабы – шайлоо өнөктүгүнүн жүрүшүндөгү шайлоочулар менен жолугушуу маалында тийешелүү шайлоо округунун шайлоочулар жыйыны тарабынан коомдук мааниге ээ болгон жана депутаттыкка талапкер адамдарга бериле турган тапшырма. Ш. с. т. тийешелүү жергиликтүү кеңештер менен анын органдары тарабынан жүзөгө ашырылуучу тапшырма болуп саналат. Эгер шайлоочулар жыйыны сунуш кылган Ш. с. т. өзүнүн шайлоо алдындагы программасына туура келбесе, депутаттыкка талапкердин аны кабыл албай коюуга акысы бар. Шайлоонун жыйынтыгында депутаттыкка өтпөй калган талапкерлерге берилген сунуш-талаптар шайлоочулардын сунушу катары саналгандыктан, тийиштүү жергиликтүү кеңеш органдары тарабынан талдоого алынат да, алар боюнча чара көрүү үчүн жергиликтүү кеңеш төрагаларына, тийешелүү органдарга жана жооптуу кызмат адамдарына жөнөтүлөт.
Түштүк-Чыгыш Азия
Түштүк-Чыгыш Азия - Азиядагы табигый аймак. Индокытай, Малай архипелагын жана ага жакын жаткан аймактарды камтыйт.
Аянты 4,5 млн км2. Рельефине орто бийиктиктеги тоолор, күдүрлүү түздүктөр мүнөздүү. Климаты нымдуу экватордук жана муссондуу субэкватордук; тропик токою жана саванна өсөт. Түштүк-Чыгыш Азия мамлекеттерине Бруней, Вьетнам, Индонезия, Камбоджа, Лаос, Малайзия, Мьянма, Сингапур, Тайланд, көп учурда Филиппин да кирет. Айрым учурда Түштүк-Чыгыш Азия мамлекеттерин Түштүк Азияга кошуп каралат.
Пальник-Шор (Колвавис куймасы)
Пальник-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Колвависдарыясынын сол жээгинен 6 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Озёрное (Аламүдүн району)
Озерное — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Аламүдүн районундагы айыл. Пригородное айыл округу составына кирет.
Деңиз деңгээлинен 650 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Лебединовка кыштагынан 23 км түндүк-батыш тарапта. Пишпек темир жол бекетинен 14 км. Кыштак 1956-ж. негизделген. Балык чарбасы уюштурулган. Орто мектеп (спорт комплекси менен), мектепке чейинки мекеме, китепкана ж. б. бар. Турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү жана айылдык ден соолук комитети иштейт.
Калкы
Калкы - 2 316 киши.
Плотниковка (дарыя)
Плотниковка — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Иртыш дарыясынын сол жээгинен 1284 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 27 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тухсы тыйындары
Тухсы тыйындары – Жети-Сууда жашаган, түргөштөргө баш ийген түрк уруусу тухустардын (тухсы) тыйындары. М. Н. Федоровдун айтымында Тухсы тыйындарынын бир нече түрү кездешет. Мисалы, айрым тыйындардын салмагы 1–2,5 гр, диаметри 15–20 мм. Аверсинде «Мырза түргөш каганы. Фан», реверсинде тухсы бийлөөчүлөрүнүн уруулук тамгасы түшүрүлгөн. Тамганын жанында «тухсы падышасы (башкаруучу)» деген согду жазуусу бар. Тыйындарда түргөш кагандарынын ысымдары урматталып эскерилген. Кездешкен дагы бир тыйындардын салмагы 0,3–0,8 гр, диаметри 10–12 мм, аверсинде «тухсы падышасы» же «тухсы тегини» деген жазуу, анын жанында үчилик тамгасынын бир варианты жайгашкан. Реверсинде жазуу жок.
Түштүк чоң Чүй каналы
Түштүк чоң Чүй каналы - Чүй өрөөнүндөгү ири ирригациялык курулуш комплекси. 1972-ж. курула баштаган.
Ысык-Ата суусунан (Юрьевка кыш. туштан) башталып, Батыш Чоң Чүй каналына жарыш, 1987-ж. Бишкек шаарынын түштүк жагынан өтүп, Казакстандын Мерке районуна чейин жетет. Каналдын жалпы уз. 158 км; шаардын чегинде 4,5 км. 3 миң га жерди еугарат. Каналдын башталышында суу чыгымы 90 м3/сек, шаар чегинде 45 м3/сек\ туурасы шаардын чегинде 10,5 лгден 20 -мге чейин, теренд. 2 jure жетет. Каналдын шаар бөлүгүнүн (Аламүдүн суусунун жээги, 5 жана 6-кичирайондорунун аралыгы, Орто-Сай токой массивинде) жээктери келечекте сууга түшүүчү жай (пляж) болмокчу.
Лихолетов Григорий Антонович
Лихолетов Григорий Антонович (1915, азыркы РФ, Оренбург облусу, Элек району, Кардайыл айылы – 1985, Ысык-Көл облусу, Ысык-Көл району, Григорьевка айылы) – механизатор, Социалистик Эмгектин Баатыры (1970). Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. 1958-жылдан Ысык-Көл облусунун Ысык-Көл районундагы «Новая жизнь» колхозунун комбайнчысы, 1960- жылдан трактор-талаачылык бригадасынын бригадири болуп иштеген. Ал башкарган бригада мыкты ийгиликтерге жетишкен. Ленин ордени менен сыйланган.
Эки тиштүүлөр
Эки тиштүүлөр (лат. Diodontidae, L. 1758) — кирпибалыктар; океан балыктарынын бир тукуму, буларга төмөнкүлөр кирет: эки тиштүүлөр (уруу) (лат. Diodon), кадимки эки тиштүү (D. hystrix) жана ушундай сыяктуулар.
Кожо Насир ад-Дин Туси
Кожо Насир ад-Дин Туси — Ирандык белгилүү математик, астроном, философ жана саясатчы. Ал XIII кылымда 1201- жылдын 28-февралында Ирандын Хорасан аймагына караштуу Тус шаарында жарык дүйнөгө келген. Анын доору монгол империясынын чабуулу менен бүткүл элди чаң тополоңго түшүрүп, кайгы муңга бөлөп, үй-бүлөө, эл-журт бүлгүнгө учурап, калайык калк башпаанек издеп, дүйнөнүн айласы куруп, илимдин деңгээли түшүп турган каардуу заманга дал келген. Ходжа Насир ад-Дин Туси карапайым элге өзүнүн акыл насаатын айтып, аларга күч кубат берип турган, так ошол каардуу замандын жаркырап жанган жылдызы болгон. Ал жаш кезинен эле Куранды жана хадистерди, шийиттер агымынын юридикалык бөлүмүн, философия, математика, медицина жана астрономия илимдерин кызыгуу менен окуп баштаган. Кийинчерээк Масул шаарындагы Камал ад-Дин Ибн Юнисден математика жана астрономия илимдерин тереңирээк өздөштүргөн. Насир ад-Дин Тусинин ахлак жана астрономия боюнча көптөгөн китептери жазылган. Анын макалалары латын тилинде 1652-жылы Лондондо кээ бирлери Египетте, Индияда, Иранда жарык көргөн. Анын саясий-укук, социалдык-философиялык жана коомдогу көз карашы, аны терең талдап, кылдаттык менен изилдеп, жазгандыгында. Ал 1235-жылдары Аламут сепилинде исмаилит-низарит резиденциясында жашаган. Ал монгол элдик революциялык партиясынын жетекчилеринин бири болуп, 1256-жылы Аламуттун Монголдорго өткөрүлүп беришине өз салымын кошкон. Ханзада Хулагу ага ыраазычылыгын билдирип, аны өзүнүн астрологу кылып шайлаган. 1258-жылы Ханзаада Хулагунун Багдадка болгон чабуулуна катышып, халифтер менен аладын өз ыктыярлары менен багынып берүүсү жөнүндө жемиштүү сүйлөшүүлөрдү жүргүзгөн. Ал көп жылдары Хулагунун каражат маселелери боюнча кеңешчиси болуп, натыйжада салык реформасы тууралуу эң алгачкы долбоорлордун бирин түзгөн.
Автор
Мисалы:
Шайлоочулардын тизмелери
Шайлоочулардын тизмелери – ырасмий документтер; КРде шайлоочуларды каттоого алуунун мамлекеттик тутумунун маалыматтарынын негизинде тийиштүү шайлоо комиссиялары тарабынан түзүлөт. Шайлоо участокторундагы Ш. т-не эгер мыйзамда башка жагдай каралбаса, жигердүү шайлоо укугуна ээ болгон (добуш берген күнгө карата) КР жарандары киргизилет. КР жаранын Ш.т-не киргизүүгө анын ушул шайлоо участогунун аймагында туруктуу же көбүнесе жашагандыгы, ал эми мыйзамда каралган учурларда – убактылуу жашагандыгы негиз болуп эсептелет. Ш. т-н түзүү каттоого алынган шайлоочулар жөнүндөгү маалыматтарды топтоо иши шайлоо дайындалган күндөн баштап жергиликтүү аткаруу бийлик органдары тарабынан камсыз кылынат, ал эми аскер бөлүгүндө аскер кызматында турган шайлоочулар, алардын үйбүлө мүчөлөрү жана аскер бөлүгүнүн аймагындагы башка шайлоочулар үчүн – аскер бөлүгүнүн командири жүзөгө ашырат.
Успеновка (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Успеновка — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Маядыков айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 7 киши. Почта индекси — 452318, ОКАТО коду — 80224816010.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Плумстэд Тауншип (Нү-Жерси)
Плумстэд Тауншип (Нү-Жерси) (Plumsted Township) — Нү-Жерси штатынын Оушен округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 8421 киши. Болжолдуу аянты - 104.2 км². FIPS коду — 34-59790.
Жер
Жер – Күн системасындагы планета. негизги табигый байлыктын бир түрү, айыл чарбасындагы өндүрүүнүн башкы каражаты. Ал өзгөчө укукка ээ болуу менен, келечек муундардын кызыкчылыгы үчүн калтырууну камсыз кылууга жана жер байлыгы катары сактоого жатат.
Табият
Жердин чоң аймакты ээлеп жаткан эң сырткы катмары магнитосфера (Жер айланасындагы мейкиндик). Жердин магнит талаасы Күндөн келген заряддуу бөлүкчөлөрдү тосуп, планетанын айласында Жердин радиациялык алкагын түзөт. «Катуу» Жер менен бирге айланып, аны курчап жаткан аба катмары атмосфера. Атмосферанын 200 км бийиктикке чейинки негизги компоненти азот. Андан жогору кычкылтек атомдорго ажырап, 600 кмден баштап гелий, ал эми 2 миң кмде суутек басымдуулук кылып, Жер айланасында суутек таажысын пайда кылат. Географиялык кабыктагы физикалык, химиялык, биологиялык процесстердин бирден бир булагы болгон Күн нуру атмосфера аркылуу Жер бетине өтөт. Жерди курчап жаткан суу катмары (гидросфера) туташ эмес. Анын 94%ин океан-деңиздер, 4%ин жер астындагы суулар, 2%ин кармуз-мөңгүлөр, 0,4%ин кургактыктагы суулар (дарыя, көл, саз), бир азын атмосфера менен организмдердин курамындагы суулар түзөт. Суу массалары бири-бирине өтүп турат. Гидросферада бардык химиялык элементтер бар. Ж-дин эң үстүнкү «катуу» катмары жер кыртышы (А). Анын түзүлүшү өтө татаал жана бир тектүү эмес. Жер кыртышынын ичинен кеңири тараганы материктик жана океандык кыртыш. Материктик кыртыш 3 кабаттан турат: үстүнкү (чөкмө кабат, калыңдыгы 0–20 км), ортоңку (шарттуу түрдө «гранит» кабаты, 10–40 км) жана астыңкы («базальт» кабаты, 10–70 км). Океан түбүндө чөкмө кабаттын калыңдыгы бир нече жүз мге араң жетет; «гранит» кабаты жок. Анын ордунда калыңдыгы 1–2,5 км келген катмар (чыккан теги белгисиз, «экинчи» кабат деп аталат) жатат. «Базальт» кабатынын калыңдыгы океан түбүндө 5 кмге жетет. Жер кыртышы менен мантиянын ортосундагы сейсмикалык ыкмалардын негизинде аныкталган чек ара Мохоровичич бети деп аташат. Муну Мохо чеги же Мохо бети деп да айтышат. Мохо бетинен кийинки калыңдыгы 40 кмге жеткен катуу катмар кыртыш алдындагы катмар делет. Жер кыртышы менен кыртыш алдындагы катмар экөө биригип, литосфераны түзөт. Мантиянын калыңдыгы 2900 км. Ал үстүнкү мантияга (субстрат; В, С) төмөнкү мантияга (Д., калыңдыгы 2000 км) ажырайт. Үстүнкү мантиянын кыртыш алдындагы катмардан кийинки кабаты астеносфера деп аталат. Ал балкып эриген абалда болот. Жер ядросунун радиусу 3,5 миң кмге жакын. Ал сырткы ядро (Е) жана ички ядро (субъядро; G) болуп бөлүнөт (к. сүрөт). Аларды калыңдыгы 300 кмге жеткен өтмө зона (F) бөлүп турат (адатта муну сырткы ядрого кошушат). Жердин курамында Fe, O, Si, Mg басымдуулук (Жер массасынын 90%) кылат. Жер кыртышынын жарымын кычкылтек, чейрегин кремний, бир топ бөлүгүн Al, Mg, Ca, Na жана K түзөт. Ядро Fe менен Mgге бай оор минералдардан турат. Сейсмикалык толкундардын таралышынан улам сырткы ядро суюк, ал эми ички ядро (субъядро) катуу абалда деп болжолдонот.
Эки тырмактуулар
Эки тырмактуулар (лат. Dionychopodes) —  байыркы чаяндардын бир тобу.
Диагноз
Диагноз — оорулуунун абалы жана оору жөнүндө кыскача медициналык корутунду. Медицинанын атайын бөлүмү — диагностика иштеп чыккан методдун жардамы менен ооруңун белгилерин оорулуудан сурап билүү (к. Анамнез), ошондой эле оорулууну ар тараптан текшерүүнүн натыйжасында коюлат. Д-ду так коюунун оорулууну туура дарылоодо гана эмес, ошондой эле алдын алуу чараларын жүргүзүүдө да мааниси чоң.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Дем алуу системасынын оорулары жана аларды алдын алуу
Колдонулган адабияттар
Категориялар:Медицина Категориялар:Ден-соолук Категориялар:Оорулар
Абенберг
Абенберг ― Германиянын Бавария Жериндеги Орто Франкония административдик округунун Рот районуна караштуу шаар. Рот-бай Нюрнбергден 9 км батыш, Нюрнбергден 25 км түштүк-батышта жайгашкан.
Ашмарин Николай
Ашмарин Николай Иванович (22.9 (4. 10) 1870, Ядрин шаары, Казань губерниясы (азыркы Чувашия) - 26. 8. 1933, Казань шаары) – советтик тилчи, түрколог, СССР ИАга корреспондент-мүчөсү (1929). Москвадагы Лазарев институтун бүтүргөн (1896). Түркологияга чуваш филологиясына байланыштуу 30 га жакын эмгек жазган.
Ошол эле жылдан Казань университетинде окутуучу, кийин Казань, Симбирск, Баку (Азербайжан университети) ЖОЖдорунун профессор болгон (1919 - 31). Ашмарин чуваш тилинин лексикасы, диалектилери жана говору, этнографиясы жана тарыхы жөнүндөгү баалуу маалыматтарга бай «Чуваш тилинин сөздүгү» аттуу 17 томдук эмгеги менен атагы чыккан. Түркологияга, чуваш тилине байланыштуу 30га жакын эмгек, анын ичинен «Чуваш тилин изилдөө үчүн материалдар» (1897-99), «Чуваш тилинин синтаксисин изилдөө маселелери» (1-бөлүк, 1903; 2-бөлүк, 1923) жана башкаларын жазган.
Кара алп бүркөкчү
Кара алп бүркөкчү (Carabus (Pseudotribax) validus), (Kraatz, 1884) - Фергана тоо кыркалары үчүн эндемикалуу, байыркы олиготиптик түркүмчөнүн эки түрүнүн бири, зоогеографиялык жана генофондду сактоо аспектилери боюнча илимий мааниги ээ.
Түрдүн жетилген стадиясынын сырткы түзүлүшү
Денесинин узундугу 25–36 мм чоңураак келген коңуздун түрү. Башы жоонойгон, алдынкы аркасынын түбүнөн баштап капталдары боюнча билинер-билинбес чуңкурчалар жайгашкан. Үстүнкү канаттары алдынкы аркасынан бир аз чоң, ортосу чатырга окшоп бир аз көтөрүлүп турат. Үстүнкү канаттарынын бети майда чуңкурчалуу. Толугу менен кара түстө, үстү анча жылтырабайт. Жыныстык диморфизм анча өнүккөн эмес.
Жашаган аймактары
Деңиз деңгээлинен 1400–2500 м бийиктикте жайгашкан токой тилкелеринин чет жакаларындагы ачык жерлерди (жаңгак-жемиш, арча, бадал биоценозду) каалашат. Төмөнкү бадалдуу зоналарда өзөн-сууларга тартылышат. Жогору жакта түбү шагылдуу арча токойлоруна чейин кездешет.
Саны
Абдан аз. Атайылап издегенде алардын чоңдугуна, көзгө көрүнүктүүлүгүнө карабастан бир күндө 3–4 гана жетилген коңуз кезиккен. Мал көп жайылган айдоо жана чытырман бадалдар кыркылган жерлерде кездешпейт. Популяцияда эркек жана ургачыларынын саны болжол менен бирдей.
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Жетишерлик изилденген эмес. Жылына бир муун берет. Личинка жана имагосу багытталбаган жырткычтар. Имаголору май – июнң айларында кездешет. Көбүнчө кечкурун аңчылык кылышат, күн бүркөктө күндүзү да чыгышат.
Чектөөчү факторлор
Түрдүн сейректигинин себептери акырына чейин түшүнүксүз. Түрдүн ареалы токой тилкелериндеги талааларды иштеттүүнүн, пестициддери пайдалануунун натыйжасында кыскарышы ыктымал. Өзүнчө бир жерлерде обочолонгон популяцияга имбридингдин (жакындар менен аргындашуу) натыйжасында тукуму начарлоо, тукум куруу коркунучу келип чыгышы мүмкүн. Коңуздар жана алардын личинкалары менен омурткалуу жаныбарлар азыктанышат.
Көбөйтүү (колдо багуу)
Колго багуу жүргүзүлгөн эмес.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Азыркы мезгилде Кыргызстанда корголбойт.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Антропогендик оорчулуктарды азайтуу менен кичи коруктарды түзүү, жердеген жерлерин алгачкы калыбында сактоо. Түрдүн таралышын, личинкаларынын тириличилигин тактоо, ошондой эле популяцияларга мониторинг жүргүзүү зарыл.
Статусу
II категория (VU B1b(iii)+2b(iii,iv); C2b). Чарбачылык зоналарында бириндеп жашаган ареалы тар сейрек кездешүүчү түр, энтомофаг.
Бедная дарыясы (Няколь-Ту куймасы)
Бедная — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Няколь-Ту дарыясынын сол жээгинен 37 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дролден (дарыя)
Дролден — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Орловка дарыясынын сол жээгинен 293 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кеть. Дарыянын айрыгы — Чулымнан Кетке чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Шалаакылык
Шалаакылык – КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган мамлекеттик (муниципалдык) бийликке жана мамлекеттик кызмат кызыкчылыгына каршы кылмыш; эгер ал жарандардын же уюмдардын укугу менен мыйзамдуу кызыкчылыгын, болбосо коомчулук менен мамлекеттин мыйзам тарабынан корголгон кызыкчылыгын кыйла бузган болсо, кызмат адамдарынын өз кызматына тийди-качты мамилесинен же талаптагыдай мамиле жасабагандыгынан улам милдетин аткарбоосу.
Карелин сойлогу
Карелин сойлогу (Coluber karelini) – суу жыландар уруусундагы жылан. Бул түр Орто Азиянын жана Казахстандын Кызыл-Кумдун, Моюнкумдун кумдуу, чополуу талааларда, тоо этектеринде, күнгөй беттеринде, тоодо 1800 м бийиктиги кеңири таралган. Кыргызстанда К. с. сейрек жолугат. Кыргыз Ала-Тоосунун түштүк бетинде Караарча капчыгайында жолуккан, Фергана өрөөндөрүндө Кокондо жашоолору байкалган. Күн ысыкта, күүгүм талаш, түнкүсүн демилгелүү болуп, майда кемирүүчүлөр жана кескелдириктер менен азыктанат. Бир жылда бир жолу төлдөйт, 4-9 жумуртка тууйт. К. с. аз саны азайып жаткандыктан корукка алынган.
Ибраимов Осмонакун
Ибраимов Осмонакун - cынчы, адабиятчы, котормочу, мамлекеттик жана коомдук ишмер.
Осмонакун Ибраимов 1954-жылы 5-январда Кара-кулжа районундагы Алайку айылында туулган. 1978-жылы СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин орус филология факультетин бүтүргөн. 1985-жылы филология илимдеринин кандидаттыгына, 1991-жылы илимдин докторлугуна илимий диссертациясын жактаган. Профессор (1994), Кыргыз УИАнын корреспондент-мүчөсү, бир канча универси-теттердин ардактуу доктору. Эмгек жолун 1978-жылы Кара-Кулжа районундагы Алайку айылында орус тили жана адабияты сабагынан мугалим болуп иштөөдөн баштаган. 1979-жылдан Кыргыз ССРинин Илимдер академиясынын Тил жана адабият институтунда кенже илимий кызматкер, 1984-жылдан В.В.Маяковский атындагы Кыргыз кыз-келиндер институтунун орус жана чет элдик адабияттар кафедрасында окутуучу, ага окутуучу, 1988-жылдан доцент, 1990-жылдан ага илимий кызматкер, кафедра башчысы, 1989-жылдан Кыргызстан Жазуучулар союзунун катчысы, 1993-жылдан Кыргыз Республикасынын Президенттик Администрациясынын бөлүм башчысы, пресс-катчы жана Президенттин 1-жардамчысы, 1993-жылдан Кыргыз Республикасынын Өкмөтүндө вице-премьер министр, 1996–1999-жж. Индиядагы Кыргыз Республикасынын элчилигинде атайын жана толук ыйгарымдуу элчи, 1998–1999-жж. Кыргыз Республикасынын бир эле мезгилде Бангладеш Элдик Республикасында, Непал Королчулугунда жана Шри-Ланка Демократиялуу Республикасында элчи. 1999–2000-жж. кайрадан Президенттин пресс-катчысы жана 1-жардамчысы, 2000–2005-жж. Кыргыз Республикасынын мамлекеттик катчысы болгон. 2006-2014-жж. КРСУнун профессору жана Кыргыз-Турк Манас университетинин болум башчысы.
2018-жылдан бери Борбор Азия Пен–клубунун президенти.
О.Ибраимовдун адабий сын-макаларлары 1975-жылдан баштап жарыяланып келген. Жазуучунун биринчи адабий-сын макалалар жыйнагы 1983-жылы «Адабий классиканын азыркы өмүрү» деген ат менен китеп болуп чыккан. Саясат, мамлекеттик турмуш, тарых, эл аралык мамилелер боюнча көптөгөн макалалары кыргыз, орус жана англис тилдеринде жарык көргөн. Учур маселелери боюнча публицистикага да көп кайрылган автор. Ал ошондой эле илимий жана көркөм котормо менен да алектенет. Ал тарабынан А.П.Чеховдун, К.Чуковскийдин, В.Астафьевдин А.Алексиндин ж.б. чыгармалары кыргыз тилине которулган. 1987-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. «Манас» орденинин ээси (2003).
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Адабий классиканын азыркы өмүрү: Адабий-сын макалалар. – Ф.: Кыргызстан, 1982. – 108 б.
Орус тилинде
КОТОРМОЛОРУ
'''Москвин Н. Я.''' След человека: Повесть. – Ф.: Мектеп. 1985. – 200 с.
Человек без середины. – Ф.: Кыргызстан, 1993. – 168 с.
'''Чуковский К. Чехов.''' – Ф.: Кыргызстан, 1988.
Кеңеш (Нарын району)
Кеңеш — Кыргызстандын Нарын облусунун Нарын районундагы айыл. Дөбөлү айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 588 киши (2009-жылы).
Биккул (Миякин району, Башкыртстан)
Биккул — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Биккул айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 319 киши. Почта индекси — 452086, ОКАТО коду — 80244805001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кош канаттуулар
Кош канаттуулар (лат. Diptera) — чымындардын, чиркейлердин түркүмү, буларга чиркейлер (лат. Nematocera), узун мурут кош канаттуулар (түркүмчө), жөрмөктүү кыска муруттуу кош канаттуулар түркүмчө) (Brachycera cuclorrhapha), түз жиктүү кыска муруттуу кош канаттуулар (түркүмчө) (Brachycera orthorrhapha) кирет.
Муслимова Зайнап
Муслимова Зайнап Саймачы жана оймочу. 1908-ж. Жети Өгүз районундагы Кызыл-Суу (Покровка) айылында төрөлгөн. Уздукту тестиер чагынан баштаган. Зайнаптын ак өргөө жасалгаларындагы кийизчиликке түшкөн өсүмдүктөрдүн бутактарынан, сабактарынан алган кооздуктар даана көркөмдүк катары кабыл алынат да, ал сайма үлгүлөрүнө да үндөшөт. Туш кийиз көчөттөрүнөн эки капкалдырык чыгарып, эки жээгине «суу» түшүрүп, ортосуна «куш канат оюму» менен «мүйүз оюмунан», «жарым кыял оюмунан» көчөт жаратып, ал көчөт табакчаларынын четин ала мончоктото көрсөтөт. Көчөттүн өзөгүнө элдик эски оюмдарды «кыял көчөтү» кылып, татаалданта, өндү ачык алат. Уз негизи адеми жердиктерге кооздукту жыш берет. Ошондой ондогон түстүү жиптерден жаралган көркөм көчөттөр бири-бири менен чаташпайт. Кезегинде кол өнөрчүлүктөгү даанышмандык катары мамлекеттик гербдерди чеберчиликте сайып, чет өлкөлөргө белек катары жөнөтүү учурунда уз чоң тапшырмаларды аткарган. Ал көп боёктордун ичинен кызылкөк түстөрдү бөлүп чыгат да, сайма буюмдары кызылдуу болуп көрүнөт. Уз Шарипкан Алдашовага уздук таасир берген. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1970-ж. «Өздүк көркөм чыгармачылыктын чеберлери менен сүрөтчүлөрдүн жасалгалык колдонмолук өнөрүнүн Бүткүл союздук көргөзмөсү». «Тынчтык» аттуу туш кийизи үчүн ВЦСПСтин диплому.
Түштүк Фергана жаракасы
Түштүк Фергана жаракасы - Түштүк ТеңирТоо бүктөлүү аймагынын түндүк чегиндеги жер кыртышынын эң терең тектон. жаракаларынын бири.
Фергана өрөөнүнүн түштүк жана чыгыш тарабын курчап турган тоолордун этеги менен жүздөгөн кмге созулат. Анын батыш уландысы Түндүк Нура тоо жаракасы, чыгыш уландысы Араван - Зындан - Майлы-Суу жаракалары деп аталат. Аларды Талас - Фергана жаракасы кесип өтөт да, анын чыгышында Ат-Башы - Эңилчек жаракасы болуп уланат. Жараканы бойлоп жаткан тоо тектер күчтүү кысым астында өтө метаморфизмделген. Геол. жана геофиз. маалыматтарга караганда Түштүк Фергана жаракасы байыркы океан менен континентти бөлүп турган терең жаракалардын тобуна кирет.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Муса уулу Дүйшөкө
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Шантаж (коркутуп-үркүтүү)
Шантаж (коркутуп-үркүтүү) (фр. chantage ) – кайсы бир адамды кандайдыр бир жүрүм-турумуна жетүү максатында абийирин кетирүүчү (күбүнчө ойдон чыгарылган) маалыматты жарыялоо, айыбын ачуу менен коркутуу. Кылмыш-жаза укугунда Ш. кылмыш жасоо каражаты (өзалдынча курам эмес) болуп саналат. М., жанкумарын кандырууга мажбурлоо, – Ш. мындай мажбурлоо ыкмаларынын бири болуп саналат.
Чоң Тайтым (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Чили
Чили же Чили Республикасы — (República de Chile) — Түштүк Америка дагы мамлекет. Түндүгүндө Боливия, Перу чыгышында Аргентина менен чектешкен республикалык мамлекет.
Негизги маалымат
Аянты: 756 102 км² (ааламда 39чу) Калкынын саны: 18.186.770 киши (2020) (ааламда 65чи) Жыштыгы: 22,81 киши/км² Борбор-калаасы: Сантьяго
Тил
Ан-сезим жана Тил' – адамдардын байланыш каражаты катары кызмат кылган белгилердин системасы. Тилдин жардамы менен дүйнөнү таанып билүү ишке ашырылат. Тил табигый жана жасалма болушу мүмкүн. Күндөлүк турмушта пайдаланылчу тил табигый тил деп, ал эми кандайдыр бир өзгөчөлүү маселелерди түшүндүрүүчү, тар чөйрөдө колдонулчу тилди жасалма тил деп аташат. Мисалы, математикалык символиканын тили, физикалык теориялардын тили ж. б. тил - социалдык кубулуш. Ой-жүгүртүүнүн жашаш формасы катарында көрүнүү менен, тил ошону менен катар аң-сезимдин калыптанышында чоң роль ойнойтил тил топтолгон билимдерди сактоонун жана аларды кийинки муундарга өткөрүп берүүнүн каражаты болуп кызмат кылатил тилдин жардамы менен конкретүү ой жүгүртүү ишке ашырылат. Кийинки мезгилдерде тил жалаң гана лингвистиканын эмес, ошондой эле логиканын жана семиотиканын да изилдөө объектиси болуп жатат. Ушуга байланыштуу азыркы замандын неопозитивизми философиялык изилдөөлөрдүн бүткүл проблематикасын тилди логикалык талдоо ишине ыйгарып салууну көздөшөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Лицзян шаары
Лицзян шаары – Кытайдын түштүгүндөгү шаар. Юньнань провинциясында. Цзиньшацзян (Янцзы жогорку агымында ушундайча аталат) дарыясынын алабында жайгашкан. Калкы 170,8 миң (2009; шаарга караган 4 уезд, анын ичинде 2 автомномиянын калкы менен бирге 1,2 млн). Автомобиль жолу аркылуу Куньмин, темир жол аркылуу Дали шаары менен байланышат. Аэропорту (шаардан 28 км) бар.
Сун династиясы бийлик кылып турган мезгилде пайда болгон. 1996-ж. февралда болгон жер титирөөдө катуу жабыркап, тарыхый бөлүгүнөн башкасы кайрадан курулган. Шаардын эски бөлүгү (аянты 3,8 км2) Юйлуншань тоосунун этегинде 2400 м бийиктикте жайгашкан. Анда көптөгөн каналдар тармагы 354 көпүрөсү менен курулуп, көлмө жана кудуктар менен коштолот. Мин династиясы учурундагы курулуштар басымдуу. Көчөлөрүнө кооз таштар төшөлгөн. Эски шаардын түндүк бөлүгү – соода борборунда 3 ярустуу дарбазасы менен Сыфанцзе башкы аянты бар. Хейлунтань паркында Уфын пагодасы (1601), Шицзышань паркында 40 кипарис (жашы 800 жыл) сакталган. Шаардын эски бөлүгү Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген. Жеңил, тамак-аш өнөр жай, курулуш материалдар өндүрүшү иштейт. Шаардын четинде жылкы асыроо, салт болуп калган кол өнөрчүлүк (күмүштөн, жезден зер буюмдар жасоо, терини өңдөп, ашатуу) өнүккөн. ИИИ, музей, Юйлуншань тоосунда астрономиялык обсерватория (3193 м бийиктикте; линзасынын диаметри 2,4 м; эң ири телескоп) бар. Ботаникалык бак (2680–4300 м бийиктикте, аянты 279 га; 4 миңден ашык бийик тоолуу флоранын түрү кездешет) уюштурулган. Лицзян шаарынын чеке-белинде көптөгөн археологиялык объектилер кездешет. Туризм өнүккөн.
Степное (Аламүдүн району)
Степное (Степное) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Аламүдүн районундагы айыл. Пригородное айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 462 киши.
Дезинфекция
Дезинфекция (жугушсуздандыруу) — жугуштуу оорулардын козгогучтарын (бактерия, вирустар жана башка) жок кылуу. Дезинфекцияга дезинсекция (адамга зыяндуу курт-кумурска, кенелерди жок кылуу), дератизация (зыяндуу кемирүүчүлөрдү жок кылуу) да кирет. Дезинфекция күндөлүк (оорулуу жаткан жерде үзгүлтүксүз жүргүзүлөт), акыркы (оорулуу ооруканага жаткырылгандан же айыккандан кийин) жана алдын алуучу (ыпылас суу, таштандылар, адам көп чогулган имараттарды — вокзал, мончо, базар, дүкөндөрдү жугушсуздандыруу) болуп бөлүнөт. Дезинфекцияда механикалык, физиологиялык жана химиялык ыкмалар пайдаланылат.
Механикалык ыкмага бөлмөнү жууп-тазалоо, кийим, төшөнчүлөрдү күбүү, чаң соргуч менен чаңын сордуруу, бөлмөлөрдү актап, сырдап, желдетип туруу кирет. Дезинфекциянын физикалык ыкмасына кургатуу, күн нуру, ультра кызгылт көк нур (сымап-кварцтуу лампа), таштанды, калдыктарды өрттөө, металл буюмдарды кызытуу, кайнатуу кирет.
Жыйыштыруу жана дезинфекция жүргүзүү эрежелери
Жыйыштыруу патогендик микроорганизмдерди жок кылууга же буюмдардын ачык жериндеги микробдук контаминациясын олуттуу деңгээлде азайтууга мүмкүнчүлүк берет жана имараттарды санитардык тейлөөнүн маанилүү элементи болуп эсептелет. Суу менен самындын (же нейтралдуу жууп-тазалоочу каражаттын) жардамында механикалык тазалоо (кыл сүрткү же дагы ошол сыяктуу шаймандар) органикалык эмес жана органикалык булгануулардын, мисалы, кандын, денеден чыгарылган нерселердин же бөлүнүп чыккандардын толук же жарым-жартылай жок кылынышына өбөлгө түзөт, бирок микроорганизмдердин жок болушуна алып келбейт. Органикалык булгануулар дезинфекциялоочу каражаттын буюмдардын ачык жерлерине түздөн-түз тийишине тоскоолдук кылышы жана аларды бактерициддик касиеттеринен ажыратып же натыйжалуулугун төмөндөтүшү мүмкүн. Микробдук калдык булганууларды жок кылуу үчүн жыйыштыруудан кийин, мисалы, хлор же спирт кошулган химиялык дезинфекциялоо каражатын пайдалануу керек.
Хлор кошулган каражаттарды колдонуу
Гипохлориттердин негизинде жасалган каражаттар суюк (натрий гипохлорити) же катуу формада, же болбосо күкүм (кальцийдин гипохлорити) түрүндө чыгарылат. Бул каражаттарды микробго каршы агент болуп диссоцияланбаган хлорлош кислота (HOCl) саналган, курамында хлору бар керектүү концентрациядагы суулуу эритме алыш үчүн сууга аралаштырат.
Хлорлуу каражаттардын адамдардын абалына жагымсыз таасир берүүчү, ден соолуктун бузулушуна алып келүүчү, мисалы, бронхиалдык астма туткагына шыкак болуучу жыты бар, мындан тышкары, жогорку концентрацияда хлор металлдардын коррозиялык бузулуусуна, ошондой эле теринин жана былжырлуу чел кабыкчалардын дүүлүгүүсүнө алып келиши ыктымал.
Дезинфекциялык каражаттарды чачуу жана тийбей дарылоо ыкмалары
Изилдөөлөрдүн биринин маалыматы боюнча, майда тамчылата бүркүү дезинфекциянын негизги ыкмасы катары натыйжасыз, анткени ал чачылган тактын чектеринен сырткары булгоочу заттарды жок кыла албайт. Анүстүнө дезинфекциялык каражаттарды чачуу ден соолукка зыян тийгизиши – көздү оорутушу, дем алуу жолдорун же терини дүүлүктүрүшү да мүмкүн. Дезинфекциялык каражатты колдонуу зарыл болсо, аны дезинфекциялык каражатка нымдалган чүпүрөк же салфетка менен сүртүү керек.
Жарандык имараттардагы дезинфекция
Турак-жайларда, кеӊселерде, окуу жайларында, спорттук курулуштарда же ресторандарда бул мурункудай эле актуалдуу маселе бойдон калууда. Дезинфекциялоо иретин аныктоо максатында адамдар бул имараттарда көбүрөөк байланышта болгон буюмдардын беттерин аныктоо зарыл. Буларга эшик-терезелердин туткалары, ашканадагы ачык жерлер, ошондой эле тамак даярдалуучу зоналар, үстөлдүн үстү, санитардык түйүндөрдөгү ачык жерлер, унитаздар жана вентилдер, сенсордук экраны бар жеке шаймандар, жеке компьютерлердин клавиатуралары жана жумуш жайлары. Ачык беттер бузулбашы, ошондой эле турак жайлардын жашоочуларына же коомдук мекемелерге келүүчүлөргө уулуу таасирди мүмкүн болушунча же такыр жокко чыгаруу максатында дезинфекциялык каражаттар же анын концентрацияларын кылдат тандоо зарыл. Бардык ачык жерлер тазалоо учурунда органикалык булганууларды самын кошулган суу же тазалоочу каражат менен кетириш үчүн алдын-ала тазалоодон өтүүгө тийиш, андан кийин дезинфекциялоону жүргүзүшөт.
Шарапка жекебасарлык
Шарапка жекебасарлык – мамлекеттин же жеке жактардын спирт ичимдиктерин чыгарууга жана сатууга артыкча укугу.