cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Румындар
Румындар, ромынь (латынча romani, өздөрүн романус «римдик» деп аташат) – эл, Румыниянын негизги калкы. Жалпы саны 23,5 млн киши, анын ичинде 16 870 миңи Румынияда (2011). Молдова, Украина, Италия, АКШ, Канада, Сербия, Австралия, Германия, Испания, Венгрия, Бразилия, Болгария, Франция, Түркия, Австрия, Грекия, Улуу Британия, Швеция, Венесуэла, Аргентина, Словакия, Россия, Казакстан жана Өзбекстанда да жашашат. Румын тилинде сүйлөшөт. Динге ишенгендеринин көбү православныйлар, арасында протестанттар, католиктер да бар. Румындар байыркы Рим провинцияларындагы романдашкан уруулардан, фракий урууларынан (гет жана дакийлер) куралган. Бул татаал этностук процесс б. з. 1–2-миң жылдыктарынын ортосунда чыгыш роман элинин жана роман тилинин калыптанышы менен аяктаган. Румындар 19-кылымда улут болуп калыптанган. Негизги кесиби – дыйканчылык, жүзүмчүлүк жана мал чарбачылык, ошондой эле кол өнөрчүлүгү да кеңири өнүккөн. Аялдардын салттуу кийимдери – туника сымал ак түстүү кендир көйнөк же кыска кофта, бели кыналып тигилген түстүү юбка кийип, оймо-чиймеленип саймаланган алжапкыч тагынат, башына жибек чепец же оромол жамынышат. Эркектери да туника сымал тигилген ак түстүү кендир көйнөк, кенен ыштан, жеңсиз бешмант кийип, белине булгаары кур курчанат, башына кийиз же чий калпак кийишет. Тамак-ашы негизинен – дан, эт, балык азыктары.
Хэйден (Колорадо)
Хэйден (Колорадо) (Hayden) — Колорадо штатынын Рутт (Routt) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1 634 киши. Болжолдуу аянты - 6.4 км². FIPS коду — 08-35070.
Иманкулов Жакып
Иманкулов Жакып (20.9.1957-ж.т., Чандалаш айылы) - саламаттык сактоо тармагынын көрүнүктүү ишмери, саламаттык сактоо отличниги (2001).
Кыргыз мамлекеттик медициналык институтун бүткөн (1980). 1981-83-жылдары Ала-Бука районунун 1-Май айылында аймактык врач педиатр, 1983-84-жылдары Көк-Серек айылында врач, 1984-жылдан Сумсар аймактык ооруканасында врач педиатр болуп эмгектенет. 2002-09-жылдары Сумсар УДТда клиникалык жетекчи болуп иштеген.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Чикаго (Иллинойс)
Чикаго (Иллинойс) (Chicago ) — Америка Кошмо Штаттарындагы шаар, Иллинойс штатында жайгашкан. Нью-Йорк жана Лос Анжелестен кийин АКШнын үчүнчү ири шаары.
Шаардын аянты - 606.1 км². Калкынын саны 2 миллион 700 миң (2010).
Вестофен (Рейнхессен)
Вестофен (Рейнхессен) (Westhofen) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Вестофен районуна кирет.
Калкы - 3137 киши(2013-ж.). . Аянты - 14,73 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 31 071. Муниципалитеттин башчысы — Ханс-Вернер Бальц.
Пенеда-Жереш
Пенеда-Жереш (Peneda-Gerês) – Португалиянын түндүк-батышындагы улуттук парк, Лима жана Каваду дарыясынын аралыгында. Аянты 50 миң гадан ашык. 1971-ж. негизделген 1954-ж. Пенеда-Жерештин бир бөлүгүндө Жереш улуттук паркы уюшулган. Tоо эмендүү, мырза карагайлуу токой, талаа өсүмдүктөрү мүнөздүү. Карышкыр, түлкү, коён ж. б. айбанаттар мекендейт.
Уатэрлу (Небраска)
Уатэрлу (Небраска) (Waterloo) — Небраска штатынын Дуглас округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 459 киши. Болжолдуу аянты - 0.9 км². FIPS коду — 31-51665.
Клайнойтерсдорф
Клайнойтерсдорф (Kleineutersdorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Заале-Хольцланд районуна кирет.
Калкы - 385 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 5,61 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 74 048. Муниципалитеттин башчысы — Клаус Ширмер.
Вёрнерсберг
Вёрнерсберг (Wörnersberg) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Карлсруэ административдик округуна карайт. Фройденштадт районуна кирет.
Калкы - 249 киши(2013-ж.). . Аянты - 3,48 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 2 37 072. Мэр — Райнхольд Мёрле.
Шумиловский Николай Николаевич
Шумиловский Николай Николаевич (9. 5. 1897-ж. т., Россия, Владимир обл., Карабаново айылы - 28. 6. 1967, Бишкек) - техника илимдин доктору (1948), проф. (1950), Кыргыз ССР ИАнын академиги (1960). Ленинград политехникалык институтун бүтүргөн.Волжск (Вязники ш., Горкий ш.) жана Балтика (Ленинград ш.) механика-кеме куруу заводунун суу транспорту бөлүмүнүн техниги, «Электроприбор» (Ленинград ш.) заводунда топ башчысы (1928-32), Украина ССР ИАнын Машина жана автоматика институтунун директору (1951-52), Москва автоматика институтунун кафедра башчысы (1952-60), 1960-жылдан Кыргыз ССР ИАнын автоматика институтунун директору болуп иштеген. Электрдик өлчөө, аспап жасоо жана өндүрүштүк процесстерди автоматтык көзөмөлдөө тармактары боюнча адис. Ирригация системаларын комплекстүү автоматташтыруу, ошондой эле Кыргызстанда металлургия боюнча илимий изилдөөлөрдү жетектеген. 100дөн ашык илимий эмгеги жарык көргөн. Ленин, Эмгек Кызыл Туу ордендери менен сыйланган.
Иманалиев Каныбек Каниевич
Иманалиев Каныбек Каниевич (1951-ж.т., Жаңы-Базар айылы) - финансы тармагынын көрүнүктүү ишмери.
Мамлекеттик кызматтын III класстагы инспектору.
Орундуу тобокелдик
Орундуу тобокелдик – КР кылмыш-жаза мыйзамдары боюнча кылмыш жосунуна жаткырбай турган жагдай. Коомчулукка пайдалуу максатка жетүү үчүн укуктук жактан корголгон кызыкчылыкка зыян келтирүү кылмыш катары саналбайт. Эгер жасалган аракет азыркы илимий-техникалык жетишкендиктер менен тажырыйбага ылайык келип, ал эми алдыга коюлган максат тобокел менен байланышкан аракетсиз ишке ашууга мүмкүн болбосо жана тобокелге барган жак укуктук жактан корголгон кызыкчылыкты зыянга учуратпоо үчүн колдон келген чаралардын баарын көргөн болсо, тобокел негиздүү деп табылат. Эгер анын адамдардын өлүмү, экологиялык кырсык же дагы башка оор кесепеттер менен коштоло тургандыгы алдынала белгилүү болсо, тобокел негизсиз деп табылат.
Айбанаттар шаары
"Зутопия (Айбанаттар шаары)" (Zootopia, Зверополис) (кээ бир жерлерде "Зутрополис" деген аталышта да колдонулат) — 2016-жылы "Walt Disney Animation Studios" өндүргөн жана "Walt Disney Pictures" жайылткан 3D компүтерде анимацияланган америкалык жоруктуу комедия. Бул "Disney" студиясынын 50-анимацияланган тасмасы болуп саналат. Тасманын режиссёрлору Бирон Ховард менен Рич Мур, Жеред Буш менен биргелешкен кызматташуусунун негизинде тартышкан. Ал эми үн коштогондор: Жиннифер Гудвин, Жейсон Бейтмен, Идрис Элба, Женни Слейт, Нейт Торренс, Бонни Хант, Дон Лейк, Томми Чоң, Ж.К. Симмонс, Октавия Спенсер, Алан Түдык жана Шакира. Тасма сүт эмүүчүлөр шаарынын жапайы жырткыч тургундарынын жок болуп кеткендиги тууралуу кутум планды уккандан кийин башталган коён полиция кызматкери жана түлкүнүн кызматташуусун баяндайт.
"Зутопия"- 2016-жылы, 13-февралда Белгиядагы "Брюссель Анимациялык Кинофестивалында" көрсөтүлгөн. Тасма дүйнө жүзү боюнча жылуу сын-пикирлерге ээ болон. Ошондой эле дүйнө жүзү боюнча 1 миллиард киреше табуу менен, бир нече өлкөдө чоң киреше табуу боюнча рекорд койгон тасмалардын бири болгон. Тасма "Америка Кино Институту" тарабынан 2016-жылдын эң мыкты тасмасы деп тандалган. Ошондой эле "Оскар", "Алтын Глобус" жана "Киносынчылардын Кино Тандоо" сыйлыгы жана " Эң мыкты анимацияланган тасма" категориясында "Энни Сыйлыгы" наамдарын жеңип, "BAFTA" сыйлыгынын "Эң мыкты анимацияланган тасма" наамына көрөстүлгөн.
Мүмкүн уландысы
2016-жылы июнда Ховард менен Мур Зоотопиянын уландысы тууралуу сүйлөшүүлөрдү жүргүзүшкөн.
Телевидение
2021-жылдын 12-ноябрында Дисней сериалдын 2022-жылы чыгаарын ырастады, ошондой эле тасманын мурда серияга кирери ырасталбаган каармандарды камтыган биринчи тизер сүрөтүн чыгарды. Сериалды Трент Корри жана Джози Тринидад башкарат.
Чулпан (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Чулпан — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Кенгер-Менеуз айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 126 киши. Почта индекси — 452055, ОКАТО коду — 80212831008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Койлуу (Ак-Суу району)
Койлуу (Койлуу) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Ак-Суу районундагы айыл. Эңилчек айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 6 киши (2021-жылы).
Дэдхам (Мэн)
Дэдхам (Мэн) (Dedham) — Мэн штатынын Хэнкок округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1422 киши. Болжолдуу аянты - 114.6 км². FIPS коду — 23-16935.
Орунжай
Орунжай – кыймылсыз мүлк комплексинин бирдиги (турак жай имаратынын бөлүгү, турак жай имараты менен байланышкан бөлөк кыймылсыз мүлк объектиси), ал туракжай катары же туракжайлык эмес максатта өзалдынча пайдаланууга арналып, жарандардын же юридикалык жактардын, ошондой эле мамлекеттик органдардын же жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарынын менчигинде болот. Ар бир О-дын чеги болуп кабаттардын ортосу, дубалдар, пол жана шып эсептелет.
Пенеплен
Пенеплен (латынча раепе – дээрлик жана англисче plain – түздүк), түзөң жер – нымдуу климат өкүм сүргөн тоолуу аймактын салыштырмалуу тектоникалык тыныгуу мезгилинде табигый экзогендик күчтөрдүн таасиринен пайда болуучу денудациялык түздүк. Терминди 19-кылымдын аягында америкалык географ У. М. Дейвис киргизген. Пенеплен Кыргызстандын (Теңир-Тоо) сырттарында кезигет.
Нордледа
Нордледа (Nordleda) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Куксхафен районуна кирет.
Калкы - 1138 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 21,29 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 52 041. Муниципалитеттин башчысы — Ойген Бөм.
Орунжайдын менчик ээси
Орунжайдын менчик ээси – үй ээси, ошондой эле туракжай эмес орунжайдын менчик ээси.
Иманалиев Белдибек
Иманалиев Белдибек (25.10.1925, Каныш-Кыя айылы - 3.9.1969, ошол эле жер) - билим берүү тармагынын көрүнүктүү ишмери.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Ротмерслебен
Ротмерслебен (Rottmersleben) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Оре районуна кирет.
Калкы - 749 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 11,32 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 83 445. Муниципалитеттин башчысы — Ханс-Айке Вайц.
Жюри
Жюри - (англиялык jury) 1) рыноктогу абал жөнүндө корутундужана акыркы баалоо үчүн компаниянын башкармалыгы дайындоочу кеңешчи адистердин тобу; 2) конкурстарда, көргөзмөлөрдө, спорттук мелдештерде жана башка иш-чараларда жеңиш орундарын, сыйлыктарды ыйгаруу маселесин чечүүчү топ; 3) Францияда сотко берүү жана өкүмүн чыгаруу үчүн присяжныйлар коллегиясы.
Сэйнт Клоуд (Миннесота)
Сэйнт Клоуд (Миннесота) (St. Cloud) — Миннесота штатынын Stearns округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 65 842 киши. Болжолдуу аянты - 80.1 км². FIPS коду — 27-56896.
Базис жана Надстройка
Бул түшүнүктөр коомдун түзүлүшүн талдоодо, философиянын негизги маселесин, материалисттик маанайда чечмелөөгө мүмкүндүк берет. Базис (гр. basis – негиз, байдумал) коомго таандык өндүрүштүк мамилелердин системасы иретинде өндүрүштүк күчтөрдүн өнүгүү этабына байланыштуу түзүлөт. Лениндин айтуусу б-ча, Базис – коомдук формациянын «экономикалык скелети». Надстройка-коомдук кубулуштардын биримдиги, экономикалык базистен келип чыгат. Надстройка – төмөндөгүдөй структурага ээ: а) рухий тармактын биримдиги (сезим, теория, аң-сезим, ой); б) коомдогу адамдардын ортосундагы материалдык өндүрүштөн белгилүү деңгээлде шартталган, андан салыштырмалуу сыртта түзүлгөн идеологиялык мамилелер; в) коомдогу мекемелер, уюмдар, саясий-диний түзүлүштөр.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Отун-энергетика комплекси
Отун-энергетика комплекси – экономиканын өзара байланыштагы тармактарынын жыйындысы, ал көмүр, мунайзат, газ, жылуулук жана энергия менен камсыз кылуучу жана керектөөчү тутумдарда жана аймактык тутумчаларда иш алып барышкан мамлекеттик жана мамлекеттик эмес түзүмдөрдү камтыйт.
Карлисл (Массачусетс)
Карлисл (Массачусетс) (Carlisle) — Массачусетс штатынын Миддлсекс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4 852 киши. Болжолдуу аянты - 40.2 км². FIPS коду — 25-11525.
Штауфенберг (Гессен)
Штауфенберг (Гессен) (Staufenberg (Hessen)) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан Шаар. Гиссен районуна кирет.
Калкы - 8 143 киши(2013-ж.). . Аянты - 28,13 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 5 31 017. Мэр — Хорст Мүнх.
Бивертон
Бивертон (Beaverton) — Мичиган штатынын Gladwin округуна караган АКШ шаары.
Жээренче чечен
Жээренче чечен (XIV - XV кылым, Алтын Ордо) — Түрк элдеринин оозеки чыгармаларындагы чечендик жана акылмандык жагынан элдик мүдөөнү туюндурган санжыргалуу каарман. Жээренче чечен окуяларынын бир даарын алтай, крым, тобол (түмөн) татарларынан В. В. Радлов жазып алып (19-к.) жарыялаган. Көпчүлүк иликтөөчүлөр анын чындыгын тактоого аракеттенгендигине карабастан, чечендин өмүр баяны, ата-теги жөнүндө так маалымат жок. Ал калк оозунда сөзгө устат, чечен, кара кылды как жарган калыс, жандуунун гана эмес, жансыздын да дилин, тилин түшүнгөн олуя, болжолу Жаныбек хандын ордосунда кеңешчи болуп кызмат өтөгөн акылман, кара өзгөй хандын каарына калып, куугунтукка алынган тарыхый инсан катары сүрөттөлөт. Кыргыз фольклору боюнча Жээренче чечен Асан Кайгы, Токтогул ырчы, Толубай сынчынын замандашы болгон. Жээренче чечендин сөзгө чеберлиги, айлакердиги бала кезинде эле байкалган. Ал анын тоо элинен элчиликке барып, хандын бир дооматына чукугандай сөз таап, өз элин бүлгүнчүлүктөн куткарып калгандыгынан ачык көрүнөт. Жээренче чечен окуялары көп катмарлуу. Анда шарттуу түрдө чыгарманын түзүлгөн аймагы жөнүндө маалымат берилген. Бир учурда окуянын түзүлгөн орду катарында Сыр (Сыр-Дарыя) бою көрсөтүлсө, экинчи маалыматта Кыпчак талаасындагы (Дешти-Кыпчак) Жаныбекти баласы Бердибек (бир кабарда иниси) өлтүрүп, ордуна хан болуп, «түрк балдары» колдоого алышы сыяктуу тарыхый окуялар чагылдырылат. Жээренче чечен нускалуу сөздөрү менен калктын көркөм табитинен кеңири өңүт алып, кылым аралап өчпөй келген каарман.
Уитнэй (Небраска)
Уитнэй (Небраска) (Whitney) — Небраска штатынын Dawes округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 77 киши. Болжолдуу аянты - 0.4 км². FIPS коду — 31-52925.
Няртарка-Яга
Няртарка-Яга — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Выер дарыясынын оң жээгинен 3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 32 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Касиеттүү (Ыйык)
Касиеттүү (Ыйык) – (sacer – кудайга арналган ж-а sanktys – урмат-сыйга татыктуу, бийик, улуу) түшүнүктөрүнүн котормосу; римдик кудайга сыйынуучулар тарабынан орто кылымда пайда болгон kadosch (Кудайдын бардык жандуу-жансыздардан жогору турушу ж-а ага баш ийиши) түшүнүгүнүн котормосу эсептелген profans (касиеттүү эмес) түшүнүгүнө карама-каршы турат.
Адамды бир эле мезгилде коркуу ж-а өзүн бактылуу сезген кубануу, суктануу сезимине туш кылып багындырып алуучу жашыруун, сырдуу күч. Христиандык бекем ишеним б-ча касиет Кудайдын улуулугунун чексиз толук көрүнүшү; эгерде адамдар өзүнүн адеп-ахлактык жактан жетилген жашоосу аркылуу Кудай м-н байланышкан болсо, анда алар касиеттүү, «Кудайдын достору» деп эсептелишет.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Центенниал (Колорадо)
Центенниал (Колорадо) (Centennial) — Колорадо штатынын Арапаое округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 100 377 киши. Болжолдуу аянты - 72.0 км². FIPS коду — ?.
Отун-энергетика комплексинин ишканалары
Отун-энергетика комплексинин ишканалары – отун-энергетика комплексинде, алардын менчигинин түрүнө карабастан табигый монополисттер менен кошуп алганда ишмердиктин бир же бирнече түрү менен алектенип жүргөн уюмдар.
Ветлинген
Ветлинген (Wettlingen) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Айфель-Битбург-Прүм районуна кирет.
Калкы - 51 киши(2013-ж.). . Аянты -  3,46 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 32 133. Муниципалитеттин башчысы — Освальд Ханкес.
Беркли (Калифорния)
Беркли (Berkeley) — Сан-Франциско кысыгынын чыгышындагы шаар, Аламида Округу, Калифорния штаты; Сан-Франциско кысык аймагына кирет.
Шумер
Шумер, Сумер - Түштүк Месопотамиядагы (азыркы Ирактын түштүгүндөгү Тигр менен Евфраттын ортосу) байыркы тарыхый аймак. Археологдордун маалыматы боюнча бул аймакты б. з. ч. 5-4-кылымда эле Шумерлер мекендеген. Алар чыгыштан (Элам тоолору) Персид булуңунун жогору жагына жер которуп келишип, саздуу аймактарга жайгашкан. Саздарды кургатып, дыйканчылык кылышкан. Иран, Элам, Ассирия, Индия, Тигр жана Жер ортолук деңиздин жээктериндеги райондор менен соода байланыштарын түзүп, шумер кыштактарын цивилизациялуу шаар-мамлекеттерге айландырышкан. Б. з. ч. 3-кылымда Шумер аймагында таптык коом жана мамлекеттик түзүлүш калыптана баштаган.
Б. з. ч. 3-мин жылдыктын ортосунда Араб жана андагы семит уруулары - аккаддар Түштүк Месопотамиянын түндүгүнө көчүп келип, Шумер менен аралашкан. Б. з. ч. 2400-ж. ченде Аккад шаарын негиздешкен (к. Аккад). Ошондон баштап Шумердин түндүк бөлүгү Аккад деп аталган. Б. з. ч. 2700-2300-ж. Шумерлерде шынаа жазуулары пайда болуп, шаар-мамлекеттер (Ур, Урук же Эрех, Умма, Эриду, Лагаш, Ниппур, Сиппар жана Аккад) түзүлүп, храмдар курулган. Суу сактагычтар курулуп, сугат тармактары кеңейтилген.
Бийлик талашкан шаар мамлекеттер өз ара согушуп, бири-бирин басып алып турган. Б. з. ч. 2550-ж. Аккад шаарынын падышасы Саргон Аккаддык Байыркы Умма, Урук, Лагаш ж. б. шаар-мамлекеттерин багынтып, Аккад династиясын түзгөн. Бирок Аккад державасы кути (гудеа) урууларынын кол салуусунан кулаган. Кутилерди Уруктун падышасы Утухенгал сүрүп чыгарган. Ал өлгөн соң, бийликке Ур-Намма келип, ал Урдун үчүнчү династиясын негиздеп, «Шумер менен Аккад падышалыгын» түзгөн. Б. з. ч. 2000-ж. ченде семит урууларынын жаңы падышачылыгы - Амориддер күчүнө келип, Урдун үчүнчү династиясына кол салып, аларды талкалаган, к. Вавилония.
Иманалиев Чотон
Иманалиев Чотон (15.9.1926, Айгыр-Жал айылы - 6.4.2002, ошол эле жер) - согуштун жана эмгектин ардагери.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Кош-Елга (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Кош-Елга — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Кош-Елгин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 864 киши. Почта индекси — 452045, ОКАТО коду — 80212840001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кургак (Ак-Суу району)
Кургак (Кургак) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Ак-Суу районундагы айыл. Эңилчек айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 3 киши (2021-жылы).
Роберт Шуман
Шуман Роберт Александер (8. 6. 1810, Цвиккау - 29. 7. 1856, Боннго жакын, Эндених, сөөгү Боннго коюлган) - немец композитору. Бала кезинен музыкага шыктуу болгон. Педагог жана органист И. Кунчтан таалим алган. 13 жашында пианист катары концерт берген. 1828-ж. Лейпциг университетинде окуп Ф. Вик (фортепиано) менен Г. Дорндан (музыкалык теория) сабак алган. 1843-ж. Лейпдиг консерваториясында окутуучу. 1844-жылданДрезденде, 1850-жылдан Дюссельдорфто жашап, хор коллективдерин, симф. оркестрди жетектеген. Ш. - 19-кылымдагы романтикалык искусствонун эн көрүнүктүу өкүлү. Ал вокалдык циклдерди, оратория, 1 опера(«Геновева», 1848), 4 симфония, кыл аспаптар үчүн квартеттер, фортепиано, хор үчүн чыгармаларды жараткан.
Ибрагимов Шабдан
Ибрагимов Шабдан (1922, Мончокдөбө айылы - 1998, Айрытам айылы) - билим берүү тармагынын көрүнүктүү ишмери, эл агартуу отличниги.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Клайнфурра
Клайнфурра (Kleinfurra) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Нордхаузен районуна кирет.
Оферент, офферент
Оферент, офферент – зарыл иш боюнча кардар издеп чыккан жак.
Ольхинг
Ольхинг (Olching) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан Шаар. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Фюрстенфельдбрук районуна кирет.
Калкы - 25081 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 29,91 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 79 142. Мэр — Андреас Маг.
Декстэр (Мэн)
Декстэр (Мэн) (Dexter) — Мэн штатынын Пенобскот округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3890 киши. Болжолдуу аянты - 96.3 км². FIPS коду — 23-17530.
Отурукташуу ченталабы
Отурукташуу ченталабы – конституциялык укукта мыйзам тарабынан белгиленген шарт-талап, ага ылайык жигердүү же солгун шайлоо укугунун болуусу белгилүү бир жерде же өлкөдө туруктуу жашап туруу мөөнөтүнө байланыштуу аныкталат. Алып айтсак, КР конституциялык мыйзамдарына ылайык КР Президенти болуп анын талапкерлиги КР Президенттигине көрсөтүлгөнгө чейин өлкөдө 15 жылдан кем эмес жашап турган КР жараны шайлана алат, КР ЖКнын депутаттары үчүн 5 жылдык О. ч. белгиленген. Биркатар өлкөлөрдө өтө жогорку О. ч-н белгилөө демократияга каршы жана кемсинтүү мүнөзгө ээ.
Нордхольц (Куксхафен)
Нордхольц (Куксхафен) (Nordholz (bei Cuxhaven)) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Куксхафен районуна кирет.
Калкы - 4760 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 65,11 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 52 040. Муниципалитеттин башчысы — Бернхард Ерлинг.
Жардам (тасма)
Тасма сын-пикирлер жагынан да, сатуу жагынан да ийгиликтүү болуп, дүйнө жүзү боюнча 216 миллион АКШ долларын тапкан. "Жардам"- тасмасы "Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты тасма", "Эң мыкты актриса" (Девис) жана "Эң мыкты экинчи пландагы актриса" (Честейн жана Спенсер) аттуу төрт наамга көрсөтүлүп, Спенсер наамды жеңип алган. Ошондой эле тасма "Кино Актерлордун Гилдия Сыйлыгынын" тасмадагы актерлордун ролдорун эң мыкты аткаргандыгы үчүн жеңип алган.
Ротта
Ротта (Rotta) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Виттенберг районуна кирет.
Калкы - 860 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 29,37 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 91 290. Муниципалитеттин башчысы — Гюнтер Адамкцик.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Пенжаб
Пенжаб же Панжаб (ਪੰਜਾਬ которулганда Беш-Суу) – Түштүк Азиядагы тарыхый-географиялык облус. Инд-Ганг түздүгүнүн түндүк бөлүгүндө, деңиз деңгээлинен 150-350 м бийиктикте жайгашкан. Административдик борбору – Чандигарх. Пенжабдын чыгыш бөлүгү – Индиянын штаты, батышы Пакистандын провинциясы. Аянты 200 миң км2ге ашык. Калкы 26,4 млн (2007); облуста калк жыш отурукташып, орточо жыштыгы 1 км2ге 524,9 киши туура келет.
Оскар 2013
<div style="float: right; font-size: smaller; background-color:#FAEB86; padding: 10px; margin-left: 5em; margin-bottom: 1em; width: 269px" align="center"><< 84-чү Сыйлоо аземи 86-чы >>
Кингстон (Массачусетс)
Кингстон (Массачусетс) (Kingston) — Массачусетс штатынын Плимаус (Plymouth) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 12 629 киши. Болжолдуу аянты - 52.8 км². FIPS коду — 25-33220.
Оферта
Оферта (от лат. offenus  – сунушталган) – жарандык укуктагы бирнече жактын дарегине сунуш менен кайрылуу. Сунуш кылып жаткан жак сунушту кабыл алган жак менен дароо келишим түзүлө тургандыгын ачык-айкын билдирүүгө тийиш. О. даана-так келишим шартын камтуусу керек. О. жиберилген даректеги жак аны алгандан тартып оферент О-га байланган болуп эсептелет. Эгер аны кайра кайтарып алуу тууралуу билдирүү О-дан мурда же аны менен бирге жетсе, О. жиберилген жактын колуна тийген жок деп эсептелет.
Ибрагимов Рахманберди
Ибрагимов Рахманберди (1946-ж.т., Мончокдөбө айылы) - физика илимдеринин кандидаты.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Оскар 2014
<div style="float: right; font-size: smaller; background-color:#FAEB86; padding: 10px; margin-left: 5em; margin-bottom: 1em; width: 269px" align="center"><< 85-чи Сыйлоо аземи 87-чи >>
Сэйнт Клэйр (Миннесота)
Сэйнт Клэйр (Миннесота) (St. Clair) — Миннесота штатынын Blue Earth округуна караган АКШ шаары.
Оскар 2014
86-чы «Оскар» сыйлыгын тапшыруу аземи - 2-март күнү АКШнын Лос-Анжелес шаарында жылдыздар бир жыл бою эңсеп күткөн 86-»Оскар» сыйлыгын тапшыруу аземи болуп өттү. Жыйынтык көптөрдү кубанты.
Сэйнт Клэйр (Миннесота)
Калкы - 868 киши. Болжолдуу аянты - 1.4 км². FIPS коду — 27-56824.
Оскар 2014
Күтүлгөн жана күтүлбөгөн жыйынтык
«Оскар-2014» сыйлыгынын жыйынтыгы коомчулукту көп деле таң калтырган жок. Айымдар кечеге сулууланып барганды жактырат эмеспи. Мындай дүйнөлүк масштабдагы аземге Голливуд жылдыздары салтка айлангандай белгилүү дизайнерлердин колунан жасалган кымбат баалуу жасалгалары, кооз көйнөктөрү менен мактанып кетүүнү унутушкан жок. Жылдыздардын кийимдеринин мыктысын аныктоо үчүн Твиттерде добуш жүргүзүлүп, алдыңкы үчилтикке Кейт Хадсон, Люпита Нионго, Женнифер Лоуренс чыгышты. Бул аземде Мексикада төрөлгөн кара терилүү актриса Люпита Нионго «Голливуддун супер жылдызы» болду деп айтышууда. Ал сыйлыкты колго алганына кубана: «Менин колумда «Оскар» турганына ишене албай жатам. Мүмкүн эмес нерсенин жок экенине көзүм жетти», - деп билдирген. Ал эми көпчүлүк жан үрөп колдоп, күтүп жаткан ийгилик Леонардо Ди Каприого буюрбай калды. «Мыкты актёр» наамын «Оскарга» биринчи ирет көрсөтүлүп жатса да, Мэттью Макконехи илип кетти. Актёрдун роль үчүн 17 килограммга арыктаганы бекер болбой, тарыхка калчу ийгиликке жеткени кубандырат.
Нааразылы болгондор
Леонун сыйлыкка татыбай калганы өзүнчө кеп кылууга татыйт. Сыйлык тапшыруу аземи аяктаган соң, миңдеген Твиттер колдонуучулары Леонардо жеңбей калганына нааразычылыктарын билдиришкен. Жадакалса, өздөрүнүн социалдык жеке баракчаларында «Лео «Оскарсыз» эмес, «Оскар» Леосуз калды» деген ойлорун жазышкан. Анан да аземге чейин бир нече ай мурун актёрдун күйөрмандары кинематография искусствосу жана илим академиясынын мүчөлөрүнө кумирине сыйлык берип коюу өтүнүчү менен кайрылып, кат жолдошкон эле. «Сиздерден өтүнөбүз. Леонардонун тагдыры белгилүү режиссёр Мартин Скорсезеникиндей болуп калбасын. «Оскар» карьеранын аягында берилген сыйлык болушун каалабайбыз. Сыйлыкты ал татыктуу болуп турган азыркы кезде берсеңиздер. Сураныч, Леонардо Ди Каприого «Уолл-Стриттеги бөрү» тасмасы үчүн статуэтканы ыйгарыңыздар». Бирок, канчалык эл актёрду жактырып, колдогону менен ийгилик кушу ага 4-ирет да буюрган жок.
Биг Рапидс
Биг Рапидс (Big Rapids) — Мичиган штатынын Mecosta округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 10849 киши. Болжолдуу аянты - 11.4 км². FIPS коду — 26-08300.
Центер (Колорадо)
Центер (Колорадо) (Center) — Колорадо штатынын Рио Гранд (Rio Grande) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2 392 киши. Болжолдуу аянты - 2.2 км². FIPS коду — 08-12855.
Пенза
Пенза – Россия Федерациясындагы шаар. Пенза облусунун административдик, экономикалык жана маданий борбору. Сура дарыясынын өйүзбүйүзүндө, 7 дөбөдө жайгашкан. Калкы 520,0 миң (2010). Темир жол түйүнү. Аэропорту бар. Машина куруу, металл иштетүү [ири ишканалары: «Пензхиммаш» (нефть, газ жана химия өнөр-жайы үчүн), «Пензтяжпромарматура», «Пензмаш», «Пензтекстильмаш», «Биосинтез», «Маяк» Karas комбинаты жана «Электромеханика» ААКтары)], велосипед, компрессор, радио жана саат заводдору, тамак-аш (кант, ун-акшак), электр энергетика өнөр-жай ишканалары, тиричилик техникалары өндүрүшү, медициналык препараттар заводу, пианино фабрикакасы иштейт. Шаар аркылуу «Урал» (Москва – Челябинск) федерациялык автомобиль жолу өтөт. Он эки Жогорку окуу жайлары (анын ичинде Пенза университети), китепканалар (анын ичиндеазиздер үчүн), 2 театр (куурчак ж. б.), музейлер (край таануу, эл чыгармачылыгы), К. А. Савицкий атындагы сүрөт галерея, филармония, цирк бар.
Франц Шуберт
Шуберт Франц Петер (31. 1. 1797, Венага жакын Лихтенталь - 19. 11. 1828, Вена) - австриялык композитор. Атасынан (скрипка), агасынан (фортепиано), чиркөө регентинен (ырдоо) таалим алган. 1808-ж. Шуберт сарай капелласына «ырчы бала» катары кабыл алынып, В. Ружичка, А. Сальериден окуган. Шуберт - музыкалык романтизмдин ири өкүлдөрүнүн бири. Анын чыгармалары 1821жылдан кеңири тараган.- Шуберт 600дөй ыр, көптөгөн хор, кантата, ораториялар, 7 симфония, фортепиано үчүн чыгармалар, бий музыкаларын (400дөн ашуун) жазган.
Шукшин Василий Макарович
Шукшин Василий Макарович (25. 7. 1929, Алтай крайы, Бийск району, Сротски кыш. - 2. 10. 1974, Волгоград обл., Клетский станидасы, сөөгү Москвага коюлган) - орус совет жазуучусу, кинорежиссёр, сценарист, актер, педагог. РСФСРдин искусствосуна эмгеги сиңирген ишмер (1969). 1960-ж. ВГИКтин режиссёр ф-тинбүткөн. Окуп жүргөндө эле киного тартылып, ангеме жазган. «Кыштактагылар» (1963), «Алыста» (1968) аңгемелер жыйнагы жарык көргөн. Ш. - «Любавиндер» (1965) тарыхый революциялык романынын, Степан Разин жөнүндөгү «Мен силерге эркиндик бергени келдим» (1971) кино романынын автору. Ал «Кызыл калина» кино повестин (1973) жана сценарийин жазып, кино тартып, анда башкы ролду аткарган. 1960-62-ж. «Мосфильм» киностудиясында (ассистент-режиссёр), 1963-74-ж. М. Горький атындагы киностудияда режиссёр болуп иштеген. Аткарган ролдору: Федор («Эки Федор»), Андрей («Алтын эшелон», 1959), Иван Лыков (« Жонөкөй тарых», 1960), Степан («Алёнка», 1961) ж.б. 1964-ж. өз сценарийи боюнча «Ошондой жигит жашайт» фильмин койгон. 1965-ж. «Степан», «Жылануусу», «Игнахекелди» аңгемелеринин негизинде «Сиздин уулуңуз жана бир тууганыңыз» фильмин тарткан. 1969-ж. «Эркекче сүйлөшүү» фильминде атанын ролун аткарган. СССР мамлекеттик сыйл. (1971), Лениндик сыйл. (1976, өлгөндөн кийин) лауреаты. Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.
Өзүн-өзү уюштуруу
Өзүн-өзү уюштуруу (Самоорганизация) натыйжасында үзгүлтүксүз татаал кыймылдагы өнүгүүнүн уюмдашуусу пайда болгон, калыбына келген ж-а өркүндөтүлгөн процесс.
Өзүн-өзү уюштуруу процесси өз ара бекем эмес, ыктымалдуу (мүмкүн болгон) тартипте байланышкан жогорку деңгээлдеги татаал түзүлүшкө ж-а көп сандаган элементтерге ээ системада гана болушу мүмкүн. Өзүн-өзү уюштуруу касиети жаратылышта арбын кездешет. Алсак, тирүү клеткалар, биологиялык көбөйүү (таралуу), организм, биогеоценоз, адамдар жамааты, ж. б. Өзүн-өзү уюштуруу процесси болгон нерселердин кайра жаралышы ж-а алардын ортосунда жаңы байланыштардын уюшулушу аркылуу жүрөт. Өзүн-өзү уюштуруу процессине мүнөздүү өзгөчөлүк, бул – алардын максатка багытталгандыгы, ошону м-н катар эле анын табигый ыгы, ички себептерге баш ийгендиги: бул көрүнүштөр айлана-чөйрө м-н байланышта болгон м-н, белгилүү даражада ага көз каранды эмес, өз алдынчалыкка ээ. Өзүн-өзү уюштуруунун 3 түрү бар: Биринчиси – уюмдашуунун жаралышы (Мис., бир клеткадан жаралган көп клеткалуу организмдин генезиси); экинчиси – анын жашоосунун ички ж-а сырткы шарттарынын өзгөрүү учурунда уюмдашуунун белгилүү бир деңгээлин камсыз кылуучу системага ээ болушу, үчүнчүсү – өткөн тажрыйбаны топтоо ж-а пайдаланууну өркүндөтүп, өстүрүү. Өзүн-өзү уюштуруу маселесин изилдөө алгач кибернетикадан башталган.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Унадилла (Небраска)
Унадилла (Небраска) (Unadilla) — Небраска штатынын Otoe округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 342 киши. Болжолдуу аянты - 0.7 км². FIPS коду — 31-49530.
Беларусь эл республикасы
Беларусь Эл Республикасы (БЭР) (Беларуская Народная Рэспубліка, БНР) — азыркы Беларусиянын аймагында 1918-жылдын 25-мартында Беларус Эл Республикасынын Радасынын 3-Уставдык грамотасы менен жарыяланган мамлекет, ал азыркы Беларусиянын чектеринде БЭР’дин көз карандысыздыгынын жарыялаганын билдирген. Беларусь этнографиялык аймагы. Тарыхта, мурдагы Орусия империясынын бул аймактары Борбордук державалардын аскерлери тарабынан оккупацияланган.
Жаңы Беларусь мамлекетин түзүү идеясы 1917-жылы декабрда Минскиде өткөн Биринчи Бүткүл беларустар конгрессинин делегаттарынын айрымдары тарабынан көтөрүлгөн, бирок съезд большевиктер тарабынан таркатылып кеткен. 21-февралда Минск немистер тарабынан оккупацияланардан бир нече саат мурун, 1-Уставдык Устав менен Бүткүл Беларусь Конгрессинин Радасынын Аткаруу комитети өзүн аймактагы бийлик деп жарыялап, Убактылуу өкмөттү (Элдик катчылык (Народный Секретариат)) түзгөн. 25-мартта Германиянын оккупациясынын шартында Белоруссия 3-статуттук хартия менен көз карандысыз жана эркин мамлекет деп жарыяланган. Дүйнөлүк согушта жеңилип, Брест тынчтык келишимин денонсациялагандан кийин Германия оккупацияланган аймактардан өз аскерлерин чыгара баштаган. 1918-жылы декабрда Кызыл Армиянын бөлүктөрүндө Минскти басып алышкан. БЭРдин өкмөтүн сүргүнгө жиберишкен. 1925-жылы октябрда Берлинде болгон Бүткүл беларусиялык саясий конференция БЭРдин жоюлгандыгын жарыялаган. БЭРдин көптөгөн көрүнүктүү ишмерлери ( А. Смолич, В. Ластовский А. Цвикевич, Я. Лесик жана башкалар. ) БССРге кайтып келип, кийин репрессияланган.
Аталышы
Кээ бир тарыхый документтерде Ак-Рутения Демократиялык Республикасы деген сөз башында колдонулган. Учурдагы беларус окуу жайларында Беларусь Демократиялык Республикасы жана Беларусь Улуттук Республикасынын ысымдары басымдуулук кылат. БЭР радасында (кеңешинде) — Беларусь Демократиялык Республикасы атын колдонушкан. Ал Белоруссиядан чыккан басылмаларда да кездешет. Беларусь Эл Республикасы басылмаларда пайда болгон, бирок анын колдонулушу салыштырмалуу чектелген, мисалы ал илимий басылмалардын аталыштарында кездешпейт.
Аянты
БЭРдин Үчүнчү Уюштуруу Уставында БЭР үчүн төмөнкү аймактар талап кылынган: Могилев губернаторлугу (провинция), ошондой эле Минск губернаторлугунун беларустар жашаган бөлүктөрү, Гродно губернаторлугу (анын ичинде Белосток), Вильна губернаторлугу, Витебск губернаторлугу жана Смоленск губернаторлугу жана чек аранын бир бөлүгү, белорустар жашаган губернаторлуктар, ал кездеги белорус жерлеринин Германия империясы менен Орусия империясы ортосунда бөлүнүшүн четке кагышты. Бул аймактарга беларустардын басымдуу бөлүгү же чоң азчылыгы (Гродно жана Вильна губернаторлуктарундай) себепкер болгон, бирок литвалыктар, поляктар жана белорустар, литва жана поляк тилдеринин аралаш түрлөрүн сүйлөгөн адамдар, ошондой эле көптөгөн жөөттөр, негизинен шаарлар жана шаарлар (айрым шаарларда алар көпчүлүктү түзгөн). Жөөттөрдүн кээ бирлери орус тилин эне тили катары сүйлөшкөн, башкалары идишче сүйлөшкөн.
Вибельсхайм
Вибельсхайм (Wiebelsheim) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Рейн-Хунсрүк районуна кирет.
Калкы - 666 киши(2013-ж.). . Аянты - 7,32 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 40 161. Муниципалитеттин башчысы — Штефан Дорн.
Пенк Альбрехт
Пенк Альбрехт (25. 9. 1858, Германия, Ройдниц – 7. 8. 1945) Чехия, Прага – геоморфолог жана географ. Вена (1885-1906) жана Гумбольдт (1906–27) университеттеринин профессору. Ал 1918-ж. чейин Океанография институтун жана музейин жетектеген. Альп тоолорунун мөңгүлөрүн жана геоморфологиясын иликтеп үйрөнгөн. Испаниянын тоолорун изилдеген экспедицияга катышкан. Негизги эмгектери теор. Геоморфологияга жана антропогендин палеогеографиясына арналган. Климаттын геоморфологиялык классификациясын жана байыркы альп муз каптоосунун концепциясын (Э. Брикнер менен бирге) иштеп чыгып, 4 муз каптоо дооруна (гюнц, миндель, рисс, вюрм) бөлгөн
Вишневка (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Вишневка — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Кош-Елгин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 30 киши. Почта индекси — 452045, ОКАТО коду — 80212840002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Вёрт
Калкы - 1386 киши(2013-ж.). . Аянты - 18,17 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 1 36 084. Мэр — Томас Заур.
Май-Саз (Ак-Суу району)
Май-Саз (Май-Саз) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Ак-Суу районундагы айыл. Эңилчек айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 киши (2021-жылы).
Штуцер
Штуцер (нем. stutzen - кыска кесүү) - түтүктөрдү, сыйымдуулуктарды, желдеткичтерди, газдык жана суюктук кыймыл өткөргүч жана өзгөрткүч системаларды бириктирүүчү түтүк. Штуцер деген аталыш сай аркылуу биригүүчү түтүктөр башкалардан айрымаланышы үчүн колдонулат. Ошондой эле Штуцер деп системадан газды же суюктукту чыгаруучу, ошону менен бирге эле басымды өлчөөчү түтук да аталат.
Оффшордук аймак
Оффшордук аймак (салыксыз аймак, оффшордук борбор) – мамлекеттик аймактын салыксыз тартип орнотулган бөлүгү. Мындай тилкеде катталган чет өлкөлүк компаниялар адатта каттоо жыйымдарын гана төлөйт.
Оффшор (офф-шор)
Оффшор (офф-шор) (англ. off shore  – жээктен сырткары) – дүйнөлүк каржы борборлору, ошондой эле банк аткарымдарынын кээбир түрлөрү үчүн колдонула турган аталгы. Кредиттик жана башка мекемелер белгилүү бир мамлекет үчүн чет өлкө валютасында резидент эмес жактар (чет өлкөлүк жеке жана юридикалык жактар) менен аргандай аткарымдарды жүргүзүүчү борборлор О. аталат. Ошону менен бирге, мындай борборлордо каттоодон өткөн мекемелер (компаниялар) үчүн салыктан толук бошотконго чейинки өзгөчө жеңилдиктер берилет. Салыксыз тилкеде – «салык башкалкасында» иштеген эларалык бизнес компаниялары да О. аталат. «О» аталгысы адегенде 1950-жылы АКШда пайда болгон.
Пенк Вальтер
Пенк Вальтер (30. 8. 1888, Австрия, Вена – 29. 9. 1923, Германия, Штутгарт) – Пенк Альбрехттин уулу, геоморфолог жана геолог. Немец геоморфологиялык мектебин негиздөөчүлөрдөн. Өзү иштеп чыккан морфологиялык анализдердин негизинде рельеф, экзоген процесстери жана тектоникалык кыймылдардын өз ара көз каранды экендигин далилдеген. Анын ысмы менен Анд тоолорундагы чоку (Вальтер Пенк; бийиктиги 6658 м) аталган.
Диксмонт (Мэн)
Диксмонт (Мэн) (Dixmont) — Мэн штатынын Пенобскот округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1065 киши. Болжолдуу аянты - 94.5 км². FIPS коду — 23-17950.
Клайншвабхаузен
Клайншвабхаузен (Kleinschwabhausen) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Веймар районуна кирет.
Жунусбеков Равшанбек Сатибекович
Жунусбеков Равшанбек Сатибекович (6.2.1960-ж.Т., Ак-Таш айылы) - акын. Кыргыз Мамлекеттик Университетинин тарых факультетин бүткөн (1987).
1987-93-жылдары Сокулук районуна караштуу Калинин атындагы орто мектебинде мугалим,окуу бөлүмүнүн башчысы, андан кийин Байсалбекова атындагы орто мектепте директору, 1993-98-жылдары Чаткал районунун «Ак-Таш» айыл чарба бирикмесинин директору болуп иштеген. «Күттүргөн жаз» (2015), «Күтүп келем» (2015) ыр жыйнактарынын автору.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Нордхорн
Нордхорн (Nordhorn) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан Шаар. Графство Бентхайм районуна кирет.
Калкы - 53 052 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 149,64 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 56 015. Мэр — Майнхард Хюземан.
Түбөлүктүү чындык
Түбөлүктүү чындык (Вечная истина) – адетте догматикалык, метафизикалык окуулар м-н диний китептерде, чындык дайыма түбөлүктүү б. а. бардык мезгилде ж-а шарттарда өзгөрбөстөн калуусу керек дегенди билдирген ж-а кабыл алынган түшүнүк.
Алардагы ой боюнча Түбөлүктүү чындык кийинчерээк өзгөрсө, анда ал чындык эч качан түбөлүктүү болгон эмес. Маркстык философия бул окууларды сынга алуу м-н Түбөлүктүү чындыктын болушун четке какпайт. Мис., так аныкталган, өзгөрүүгө дуушар болбогон фактылар. Бирок Түбөлүктүү чындыктар, чындык болуп салыштырмалуу, белгилүү чекте гана болуп, чектелген гана областтарда колдонулат. Убакыт өткөн сайын алар тактала берет. Түбөлүктүү чындык – таанып-билүү процессинде салыштырмалуу чындыктан абсолюттук чындыкка жетүү жолундагы бир баскыч болуп саналат.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Роттельсдорф
Роттельсдорф (Rottelsdorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Мансфельд районуна кирет.
Калкы - 346 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 7,98 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 87 355. Муниципалитеттин башчысы — Удо Райхардт.
Абай облусу
Абай облусу (Абай облысы, Abai oblysy) — Казакстандын чыгыш бөлүгүндөгү облус, 2022-жылы 8-июнда түзүлгө, административдик борбору – Семей шаары.
Географиясы
Облус Казакстандын чыгышында жайгашкан, чыгышында Чыгыш Казакстан облусу, түштүгүндө – Жети-Суу облусу, батышында – Караганды облусу, түндүк-батышында – Казакстандын Павлодар облусу менен чектешет, түндүгүндө - Орусияда (Алтай кыры), түштүк-чыгышында - Кытай менен (Шинжаң-Уйгур автоном району).
Рельефи
Облустун басымдуу бөлүгүн казак тоо кыркаларынын чыгыш бөлүгү ээлейт жана бийиктиги 500-700 м келген толкундуу түздүк. Түштүк-чыгышында Тарбагатай кырка тоосу 3000 мге чейин сөзүлүп, Зайсан жана Балхаш-Алакөл ойдуңдарын бөлүп турат. .
Облустун түндүк бөлүгүн кара топурактуу талаа ээлейт, бирок аймактын көпчүлүк бөлүгүндө чөлдүү талаа басымдуулук кылат.
Гидрографиясы
Казакстандын бардык суу запастарынын 40%дан ашыгы өлкөнүн чыгышында топтолгон.
Райондун негизги суу артериясы – Иртыш дарыясы, анын жээгинде Чүлбү ГЭСи жайгашкан.
Климаты
Климаты кескин континенттик, абанын температурасынын суткалык жана жылдык амплитудалары чоң. Кышы катаал, жайы ысык. Январдын орточо температурасы -17°С, июлдун +21°С, жаан-чачыны жылына 300 мм. Шамалдын жылдык орточо ылдамдыгы 2,3 м/с, абанын жылдык орточо нымдуулугу 66%.
Сулуу жана түрү суук (тасма, 1991)
Тасма дүйнө жүзү боюнча 425 миллион АКШ долларын табуу менен ийгиликке жеткен. "Сулуу жана түрү суук" сынчылардын жакшы сын-пикирлерине арзып, "Мыкты тасма -мюзикл жана комедия" категориясында "Алтын Гдобус" сыйлыгына ээ болгон жана "Оскар" наамына көрсөтүлгөн алгачкы анимациялык тасма болгон. Тасма "Мыкты музыка" жана "Мыкты ыр" категорияларында "Оскар" сыйлыгына татыктуу болгон. 2002-жылы тасма "маданий, тарыхый, эстетикалык жактан маанилүү" деп табылып, Американын Улуттук кино реестринде сакталууга тандалып алынган. Тасманын жаңыланган версиясы 2017-жылдын 17-мартында чыккан.
Няутялысъяга
Няутялысъяга — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Песчанка-То көлү - №5712 аталышы жок дарыя орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
Адамзаттын келечеги
Адамзаттын келечеги (же футурология) Футурология – адамзаттын, коомдун келечегин иликтеген окуу, «болочоктун концепциясы» (латынча futurum – «келечек» деген сөздөн чыккан). Ушул маанисинде адегенде 1943-жылы немец социологу О. Флехтхейм тарабынан колдонулуп, кийин кеңири таркаган.
Чын-чынына келгенде адам баласы эч качан келечекке көңүлкош караган эмес. Жашоо-турмуштун өзү аны келер чак жөнүндө ойлонууга мажбур кылган. Адам өз келечегин болжоп билүүгө, алдын алууга, өзү билбесе «көзү ачыктарга» айттырып, кабардар болуп, камдуу тосушка аракет кылган. «Келечекти билүүнүн» ар түрдүү айла-амалдарын тапкан (төлгө, карта ачуу ж. б.).
Философияда Платондун «идеядагы мамлекет» (идеальное государство) жөнүндөгү окуусу алгачкы «футурологиялык» концепциялардан болгон десек жарашат. Ошондой эле утопиялык1 окууларда (Т. Мор, Т. Кампенелла) да футурологиялык маани-мазмун бар дешке болот. Бирок илим-билимдин өзгөчө тармагы иретинде футурология ХХ кылымдын экинчи жарымынын туундусу жана анын өз тарыхы, тагдыры бар.
Биринчиден, «глобал проблемалар» аталган, жалпы адамзатты сарсанаа кылган маселелер – экономикалык, экологиялык, демографиялык, согуштук-ядролук – адамзаттын, жер цивилизациясынын бир бүтүн экенин ачык-айкын көргөздү. Өз-өзүнчө жашаган элдер, мамлекеттер тагдыры, келечеги бир экенин даана сезип-билишип, буга чогуу кам көрүү зарылдыгын түшүнүштү.
Экинчиден, коммуникация каражаттары, информация технологиялары алысты жакын кылып, ар жердегилерди бир мейкинге туташтырды. ХХ кылымдын 60-жылдары канадалык социолог М. Маклюэн «дүйнө чоң кыштакка айланат» деп болжосо, бул бат эле чындыкка айланып, азыр Жердин берки бетиндеги жаңылык көз ачып-жумгуча Жердин наркы бетине жетип, адамзат өзүнүн биримдигин ого бетер ачык түшүндү. Үчүнчүдөн, ХХ кылымда адамзат өнүгүүнүн ресурстары, мүмкүнчүлүктөрү жөнүндө ойлонууга аргасыз болду. Табигый ресурстар канчага жетет? Техникалык прогресс кайда алып барат? Интеллектуалдык ресурсубуз канча? Эртең адам баласы кандай муктаждыктарга бет келиши ыктымал? Ушул өңдүү суроолор жалпысынан (абстракция мүнөзүндө) эмес, практикалык иш-аракеттердин чегинде коюла баштады.
Төртүнчүдөн, ХХ кылымдын аягында, XXI кылымдын башында глобализация процесси күч алып, адамзаттын экономикалык, техникалык, интеллектуалдык биригиши (интеграция) ыкчамдап, ошол эле учурда бул процесстен жабыр тарткан, аны натуура эсептеген антиглобализм кыймылы пайда болду. Натыйжада, бир жагынан адамзат өзүнүн бир бүтүн экенин көрдү. Сөздүн нукура маанисинде адамзат жок, бөлөк-бөлөк элдер, мамлекеттер гана бар деп эсептегендер да аз эмес. Америкалык философ С. Чейз: «Эй, адамзат, бери кел – деп чакырып көрчү, жаныңа бир Адам басып келер бекен» – дейт. Бирок, ХХ кылым адамзаттын бүтүндүгүн таамай-таасын көргөздү. Экинчи жагынан, бир тагдыр, орток келечек туурасында олуттуу ой тегеретип, чогуу кам көрүш зарылдыгы туулду. Бул же тигил региондун, бул же тигил иштин эртеңкиси эмес, жалпы адамзаттын жакынкы келечеги изилдөөнүн, талдоонун предметине айланды. Демек, футурология – бул келечек туурасындагы ар кандай ой-пикир, божомолдордун жыйындысы эмес, адамзаттын, цивилизациянын келечегин талдап-түшүнүүгө багыт алган философиялык-социалдык окуу, агым.
Келечек деген эмне? Келечек – бул: