cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дьялонке (тил)
Дьялонке (ялонке, диалонке, ялунга) — диалонке элинин эне тили. Манде тобуна кирет. Сүйлөгөндөрдүн саны 104 миң. Анын ичинде: 55 миң Гвинеяда (2002), 30 миң Сьерра-Леонеде (2002), 10 миң Сенегалда (2007), 9 миң Малиде (2002).
Сукума (эл)
СУКУ́МА (өз аты – ва­су­ку­ма, которгондо – түндүк эл) – банту эли. Танзаниядагы эң чоң этникалык топ. Виктория көлүнүн түштүгүндө жашайт (Мванза жана Шинь­ян­га областарында). Жалпы саны 7,3 млн адам (2015).
Дьялонке (тил)
Дьялонке тилине сусу тили жакын. Дьялонке тили фонтофа, сангалаа, санкаа, сулима, фириа, мусайа ж.б. диалектилерге бөлүнөт. Тилдин айрым диалектилеринин окшоштугу 83–92% түзөт.
Сукума (эл)
Тил
Эне тили – кисукума. Андан тышкары ньям­ве­зи жана суа­хи­ли тилдеринде сүйлөшөт.
Дин
Көпчүлүк жергиликтүү салттуу ишенимдерди карманышат (ата-бабалардын жана рухтардын культу). Калгандары – католиктер жана мусулмандар (сүннөттөр).
Чарбалык иштер
Хайлигенталь
Хайлигенталь (Heiligenthal) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Мансфельд районуна кирет.
Сукума (эл)
Кол менен иштетилген жер чарба (сорго, таруу, жүгөрү, пахта) жана малчылык (зебу, кой, эчки). Кээ бирлери плантацияда жана шахталарда иштешет.
Үскүдар
Үскүдар (Üsküdar) - Ыстанбул илинин илчеси, Стамбулдун Азия бөлүгүндө.
Бердигулов Расбек
Бердигулов Расбек (15. 8. 1940-ж. туулган, Суусамыр өрөөнү, 8-Март (учурда Кожомкул) кыштагы) - эмгек ардагери, механизатор.
Сукума (эл)
Кол өнөрчүлүк
Халма (Миннесота)
Халма (Миннесота) (Halma) — Миннесота штатынын Kittson округуна караган АКШ шаары.
Бердигулов Расбек
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Халма (Миннесота)
Калкы - 61 киши. Болжолдуу аянты - 2.4 км². FIPS коду — 27-26612.
Үскүдар
Түндүктө Бейкоз аймагы, түштүк-чыгышта Аташехир, түштүгүндө Кадыкөй аймагы менен чектешет, батышта Босфор кысыгы менен жууп, ал аркылуу Бешикташ, Бейоглу жана Эминөнү аймактары менен байланышат. Европанын жээгинде.
Этимологиясы
Конуштун биринчи аталышы Хризополь (Χρυσόπολις) болгон. Уламыш боюнча, шаар атын Агамемнон менен Хрисеид уулу Хрис атынан алган, ал каза болуп, ушул жерге коюлган. Башка версия боюнча, ал өз атын грек тилинен алган. χρυσό - алтын, анткени перстер Босфор аркылуу өткөн кемелерден салык алышкан, же күн баткандагы шаардын көрүнүшү үчүн. Үскүдар аты Рим армиясынын скутаторлорунун, атчан атчандардын (σκουτάριον) эквиттеринен келип чыккан деген түшүнүк кеңири тараган. Скутари деген ат да кездешет.
Тарыхы
Үскүдар байыркы Хризополь шаарынын ордунда жайгашкан. Хризополь Халкедонго (Χαλκηδων, азыркы Кадыкөй) көз каранды болгон. 508-ж. д. Ахемениддердин империясына кирген. 400-ж. д. Ксенофонттун он миңи Хризополдо бир нече убакытка чейин болгон.
1912-жылы аймакта 81 117 мусулмандар, 50 360 армяндар, 34 640 гректер жана 5 670 жөөттөр жашаган.
Хайлигенталь
Калкы - 826 киши (31-декабрь, 2006). Болжолдуу аянты - 17,09 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 87 200. Муниципалитеттин башчысы — Курт Христель.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Сукума (эл)
Эркектердин кол өнөрчүлүгү – темир устачылык жана жыгач оюм, аялдардын – карапачылык.
Турак жай
Конуштар чоң, компакттуу, дубал менен курчалган. Турак жай (мсонге) тегерек, чатыры чөптүү.
Коом
Айылдык жана көп үй-бүлөлүү жамааттар, башчылыктар, бир жана эки тараптуу тууганчылыктар сакталып калган. Курактык топтор жана жашыруун союздар, бакшылар (нфуму) бар.
Маданият
Негизги майрамдары Саба-саба (июль) жана Нане-нане (август). Бийлерде бет каптар, керамикалык жана жыгачтан жасалган узун формадагы, мамы сымал денеси жана кичинекей тегерек башы бар фигуралар (амалеба) колдонулат.
Тарых
Сукума кул соодагерлеринен качуу үчүн түндүккө көчүп барган нямвезилердин урпактары. 19 кылымда алар бир нече уруулук бирикмелерди түзүшкөн. 19 кылымдын аягында сукума жашаган аймактары Германиянын Чыгыш Африка колониясына кошулган.
Булактар
Сукума тили
Гэджтаун
Гэджтаун (Gagetown) — Мичиган штатынын Tuscola округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 389 киши. Болжолдуу аянты - 2.5 км². FIPS коду — 26-31180.
Ядролук энергетика
Ядролук энергетика, атом энергетикасы -  энергетиканын электрлештирүү жана жылуулук менен жабдуу үчүн ядролук энергияны пайдалануучу тармагы; илим жана техниканын ядро энергиясын электр жана жылуулук энергияга өзгөртүүнүн каражаттарын жана ыкмаларын иштеп чыгуучу облус. Ядролук энергетиканын негизи - атом электр станциясы. Ядролук энергияны тынчтык максатта колдонуу боюнча дүйнөдөгү биринчи АЭС (5 МВт) КМШ өлкөлөрүндө (Обнинск ш., 1954-ж.) курулуп, ишке кирген. Ядролук энергияны алуу үчүн уран-235 жана плутонийдин ядросун бөлүүчү реакция колдонулат. Бардык АЭСтер жылуулук жана тез учуучу нейтрондор менен иштеп, энергия булагы болуп ядролук реактор кызмат кылат. Органикалык отундун (көмүр, нефть, газ, чым көң) запасы түгөнгөндө ядро отунун пайдалануу бирден бир реалдуу жол болуп эсептелет. Өнөр жайлык ядро энергетикалык орнотмолордун төмөнкүдөй түрлөрү бар: жылуулук атом станциясы - үй тиричилигинде жана өнөр жайлык керектөөлөрдү жылуулук менен камсыз кылат; ядро энергиялык орнотмо - ядро энергиясын кеме, самолёт, локомативдерди кыймылга келтирүү үчүн пайдаланылат. Ядро энергетикалык орнотмолордо ядронун бөлүнүшүнүн бардык энергиясы затка дээрлик жутулат жана жылуулукка айланат. Бул процесс ядро реакторунда өтөт. Ядролук энергетиканын маанилүү маселелеринин бири - башкарылуучу термоядролук синтездин жардамы менен энергия иштеп чыгуу маселеси. 2010-ж. дүйнөдө энергияны алуудагы Ядролук энергетиканын үлүшү адамзатка керектелүүчү энергиянын 2,7% ин түзөт. Жаратылыш ресурстары жетишпеген өлкөлөрдө Ядролук энергетика маанилүү, мис., Франция, Бельгия, Финляндия, Швеция, Болгария жана Швейцария ж. б. Бул өлкөлөр 20-74% электр энергиясын АЭСтен өндүрөт.
Думас (Миссисипи)
Думас (Миссисипи) (Dumas) — Миссисипи штатынын Tippah округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 452 киши. Болжолдуу аянты - 10.1 км². FIPS коду — 28-20340.
Ник Нолти
Николаc Киң Нолти (Nick Nolte;1941-жылы 8-февралда туулган) — америкалык актер жана мурдагы модель. Ал 1991-жылдагы "Куюлуштардын ханзаадасы" (англ. The Prince of Tides) тасмасы менен "Алтын глобустун" "Эң мыкты актер — драма тасмасы" наамын жеңип алган жана "Оскардын" "Эң мыкты актер" номинациясына көрсөтүлгөн. Ал "Кайгыруу" (англ. Affliction, 1998) жана "Согушкер" (англ. Warrior, 2011) тасмаларындагы ролу үчүн "Оскар" сыйлыктарына кайрадан көрсөтүлгөн. Ал "Тереңдик" (англ. The Deep, 1977), "48 саат" (англ. 48 Hrs., 1982), "Беверли Хиллстеги жокчулук" (англ. Down and Out in Beverly Hills, 1986), "Кийинки 48 саат" (англ. Another 48 Hrs., 1990), "Бардыгы утат" (англ. Everybody Wins, 1990), "Коркунучтун тумшугу" (англ. Cape Fear, 1991), "Лоренсонун мунайы (англ. Lorenzo's Oil, 1992), "Ичке кызыл сызык" (англ. The Thin Red Line, 1998), "Жакшы ууру" (англ. The Good Thief, 2002), "Халк" (англ. Hulk, 2003), "Руанда мейманканасы" (англ. Hotel Rwanda, 2004), "Тропикалык күркүрөө" (англ. Tropic Thunder, 2008), "Токойдогу сейилдөө" (англ. A Walk in the Woods, 2015) жана "Сандырак 6" (англ. The Ridiculous 6, 2015) тасмаларында да тартылган. Ошондой эле ал "Бейиттер" (англ. Graves, 2016-азыркы күнгө чейин) телесериалындагы образы үчүн "Алтын глобустун" "Эң мыкты актер — телесериал мюзикл же комедия" номинациясына көрсөтүлгөн.
Ядролук химия
Ядролук химия - химиянын заттардын химиялык жана ядролук касиеттеринин өз ара байланышын изилдөөчү тармагы; Ядролук химиянын негизги милдети ядролук реакцияларда пайда болгон белгисиз химиялык элементтерди жана бирикмелерди радиохимиялык ыкма менен аныктоо. Ядролук химиянын изилдөөлөрүнүн негизинде космосто өтүп жаткан процесстерди түшүнүүгө, химиялык элементтердин келип чыгуусун жана жаратылышта таралуусун аныктоого, ядролордун айлануу закон ченемдүүлүгүн билүүгө, элементтердин жезгилдик системасын кеңейтүүгө (№110 го чейин) мүмкүн болду. Көптөгөн ядролук процесстердин параметрлери, мис., ядродон чыккан g-каанттардын резонанстык жутулуусу, ядролордун башка ядрого айлануу ылдамдыгы ж. б. атом жана мол-нын электрондук деңгээлчесинин түзүлүшү менен байланышкан. Ядронун ушундай параметрлерин билүү менен ядрого эң жакын жайгашкан s-деңгээлченин электрондук тыгызд. s-, р жана d-электрондордун валенттик байланыштарга катышуусун, кристаллдык торчодогу атомдордун термелүү жыштыгынын курамын, спектрин, металл органикалык жана координациялык бирикмелердин курамын жана түзүлүшүн аныктого мүмкүн.
Полленфельд
Калкы - 2813 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 45,66 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 76 155. Муниципалитеттин башчысы — Виллибальд Шнайдер зен..
Муниципалитет административдик курамы боюнча 6 шаардык районго бөлүнөт.
Дөрмошель
Дөрмошель (Dörrmoschel) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Доннерсберг районуна кирет.
Калкы - 132 киши(2013-ж.). . Аянты - 2,88 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 33 016. Муниципалитеттин башчысы — Рольф Бух.
Кара Терек
Кара Терек – Чаткал районунун аймагы аркылуу аккан суу, Чаткал суусунун сол куймасы.
Хекуръяга
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
Кара Терек
Чаткал кырка тоосунун түн.-батыш капталынан, Каратерек ашуусуна жакын (3488 м) башталып, кууш өрөөн аркылуу агат. Узундугу 23 км, алабынын аянты 157 км2, деңиз деңг. орт. бийикт. 2600 м. Өрөөнүнүн төрүндө үч ашуу бар: Канышкыя, Акташ ж-а Каратерек. Ашуулар Чаткал өрөөнүн Касансай ж-а Алабука өрөөндөрү м-н байланыштырат. Онго жакын куймасы бар. Негизинен кар, жаан-чачын ж-а булак сууларынан куралат. Жылдык орт. чыгымы 2,0 м3/сек, эң көбү май – июнда, эң азы февралда байкалат. Өрөөнү жайыт.
Хекуръяга
Суу реестринин маалыматтары
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кременчуг
Кременчуг - Борбордук Украинадагы шаар, Кременчуг районунун (эмес, анын курамына кирген) Полтава облусунун дубанынын акимий борбору. Автозаводский жана Крюкив аймактарды камтыган. Днепр дарыясында жайгашкан. Кременчуг жарым миллион калкы бар Украина он ири арасында Шаарчанын
Тарыхы
Кременчугдун негизделген расмий датасы, Йоахим Бельскийдин (атасы Мартин Бельскийдин тарыхый ишин уланткан) хроникада эскерилишине ылайык, 1571-ж. Россия» Николай Маркевич). Бельский Кременчугду 1590-жылдагы долбоорго байланыштуу эскерет, бул жерде поляк королу бул жерде чеп курууга буйрук бергенде, алар да казактарды түрктөр менен кагылышуу азайбаш үчүн Порожияжак чыгарып кетүүнү мерчемдештиришкен . Кременчуг көптөн бери Москва менен Кара деңиздин ортосундагы соода жолунда маанилүү аялдама болуп келген.
19-кылымдын тарыхнаамасынан (литов тарыхчы Теодор Нарбуттун эскерүүсүнө ылайык, булактар ​​тарабынан тастыкталбаган) Литванын Улуу Кенези Витаутас тарабынан Кременчуг (1390-1420-ж.) орнотулгандыгы жөнүндө версия бар. Кременчуктун толук кандуу шаар катары үзгүлтүксүз жашоосу (1552-жылы Черкасский сепилинин ревизиясында айтылган балыкчылык эмес) булактар ​​тарабынан тастыкталган, 1635-жылдан бери гана, Польша падышасы Владислав IV. Кременчук Магдебургдук укуктарды берди. Бирок, кээ бир изилдөөчүлөр, азыркы Кременчуг аймагындагы адамдардын жашаган археологиялык маалыматтардан баштап, шаардын Киев-Орус генеалогиясын жакташат.
1638-жылы Кременчуг чеби курулган, анын планы француз аскер инженери Гийом Левассөр де Боплан тарабынан иштелип чыгып, "Украинанын сүрөттөлүшү" китебин калтырган. Бул учурда, Крюков Запорожье кыштоосунун сайтында турду.
Зборов келишиминен кийин ал Чигиринский полкунун жүзүнчү жери болгон.
Андрусов келишими боюнча Кременчуг Россия империясынын карамагына өткөн. Андан кийин Миргород полкунун карамагына өткөн.
1764-жылы Кременчуг жаңы түзүлгөн Новороссия губерниясынын тизмесине кирген жана 1765-1783-жылдары анын провинциялык шаары болгон; анда Екатеринослав губернаторлугунун уезддик шаары болгон, бирок Екатеринослав кайра курулганга чейин, 1784-жылдан 1789-жылга чейин губернатор шаары болуп эсептелген.
1789-жылы Кременчуг Екатеринослав губерниясынын Градыжский округуна кошулган. 1796-1802-жылдары Кременчуг Чернигов губерниясында уезддик шаар катары саналган.
1802-жылдан Полтава губерниясынын уезддик шаары.
1897-жылы шаарда 63 миңге жакын адам (еврейлер – 47%, украиндер – 30%, орустар – 19%) болгон.
1920-жылдан 1922-жылга чейин Кременчуг губерниясы болгон.
1941-жылдын 8-сентябрында Кременчуг алдыда келе жаткан Германия тарабынан оккупацияланган, немис администрациясы эки жылга созулган - Курск салгылашуусунан кийин советтик контрчабуул жеңгенге чейин. Чегинип бараткан вермахттын аскерлери күйгүзүү тактикасын колдонуунун натыйжасында дээрлик бүт шаар өрттөлгөн. 1943-жылдын 29-сентябрында Талаа фронтунун 5-гвардиялык армиясынын жоокерлери Кременчугду басып алып, шаарды калыбына келтирүү иштери башталган.
1966-жылы шаарда биринчи троллейбустар ишке кирген.
1982-жылы Кременчугда белок-витаминдуу препараттарды чыгаруучу завод курулуп, пайдаланууга берилген.
1987-жылы Кременчугдагы трикотаж фабрикасы ишке киргизилген.
2014-жылдын 26-июлунда Кременчуг шаарынын мэри Олег Бабаевге кол салуу аракетинин натыйжасында каза болгон.
Орусиянын Украинага басып кириши
2022-жылдын 24-апрелинде Орусия Кременчукка тогуз канаттуу ракета менен сокку урду, бул согуш башталгандан берки Полтава аймагын эң чоң аткылоо болду. Жылуулук электр борбору жана мунай иштетүүчү завод жабыркап, 1 адам каза болгон.
2022-жылдын 27-июнунда орус армиясы Кременчугдагы соода борборуна ракеталык чабуул жасаган. Соода борбору өрттөнүп, кеминде 20 адам каза болуп, 59у жараат алды.
Административдик-аймактык бөлүнүшү
Шаар ырасмый түрдө 2 административдик аймакка бөлүнөт:
Автозаводская (144 миң адам) – сол жээктин басымдуу бөлүгү;
Крюковский (93 миң адам) - бүт оң жээк жана сол жээктин көпүрөгө чектеш бөлүктөрү.
Экономикасы
...
Вильдберг (Шварцвальд)
Вильдберг (Шварцвальд) (Wildberg (Schwarzwald)) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан Шаар. Карлсруэ административдик округуна карайт. Кальв районуна кирет.
Калкы - 9889 киши(2013-ж.). . Аянты - 56,68 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 2 35 080. Мэр — Ульрих Бюнгер.
Шаар административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Путтингал чиркөөсүндөгү өрт
Путтингал чиркөөсүндөгү өрт кырсыгы - Индиянын Керала штатындагы чиркөөдөн чыккан өрттөн 111.адам каза болуп, 350дөн ашык адам жаракаттарды алган , .. Өрт фейерверк шоусун уюштуруу үчүн алынган пиротехникалар сакталган жайдагы жарылуудан улам келип чыккан. Жыйынтыгында чиркөө да кыйраган. Ички иштер минитрлиги окуяны тыкыр иликтөө боюнча тапшырма берген. Полиция чиркөөнүн тегерегинде фейерверк шоусун уюштурууга уруксат берген эместигин айтышкан.
Принстон (Массачусетс)
Принстон (Массачусетс) (Princeton) — Массачусетс штатынын Уорчестер (Worcester) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3 353 киши. Болжолдуу аянты - 92.8 км². FIPS коду — 25-55395.
Терморецепторлор (анатомияда)
Терморецепторлор (анатомияда) – жаныбар жана кишинин терисинде, дене тканынын терендигинде жайгашкан сезгич нерв клеткалары. Температуранын өзгөрүшүн сезгич жана ал жөнүндө мээге сигнал берет. Муздакты сезүүчү жана ысыкты сезүүчү рецепторлор болуп айырмаланат. Терморецепторлор гомойотермдүү жаныбар менен кишинин денесинин сыртында (тери, тери алдындагы кан тамырлар) жана ички органдарында (дем алуу жолдору, тамак сиңирүү органдары) кездешет. Ошондой эле мээнин айрым бөлүктөрүндө (гипоталамуста), жүлүндө, ретикула формациясында бар экендиги аныкталган.
Чишма (Бир району, Башкыртстан)
Чишма — Башкыртстандын Бир районундагы айыл, Чишмин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 635 киши. Почта индекси — 452468, ОКАТО коду — 80213843003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Вильмсхаген
Вильмсхаген (Wilmshagen) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Түндүк Төмөнкү Померания районуна кирет.
Сатуучу өлкөнүн мыйзамы
Сатуучу өлкөнүн мыйзамы ( lex venditoris ) – сатуучу таандык болгон мамлекеттин укугу колдонулуучу бекитүү формуласы. Эларалык товар сатууда колдонулуучу укук жөнүндөгү 1955-жылкы Гаага конвенциясынын негизине алынган. С. ө. м. – анын негизги маңызын түзүүчү келишимдин тараптарынын өндүрүштүк иш ордунун мыйзамы түшүнүлгөн бекитүүнүн жалпыланган формуласы: соода-сатык келишиминде – С. ө. м. мүлктү жалдоодо – жалдоочунун, ал эми ташып жеткирүү келишиминде – ташып жеткирүүчүнүн ж. б. негиз болот.
Жоэл Эдгертон
Эдгертон Австралияда "Биздин сырдуу жашообуз" (англ. The Secret Life of Us) тасмасында Уилл Макгиллдин образын жаратып, 2002-жылы "AACTAнын" "Драма киносериалында эң мыкты актердун ролу" наамын утуп алган жана "Жаныбарлар дүйнөсү" (англ. Animal Kingdom) тасмасына тартылып, "AACTAнын" "Экинчи пландагы эң мыкты актер" сыйлыгына татыган.
2015-жылы Эдгертон АКШ кинорежиссерлор гилдиясынын "Чыгаан режиссер — алгачкы тасма" сыйлыгына "Белек" (англ. The Gift) тасмасы менен көрсөтүлгөн. Аталган психологиялык триллер тасмасында ал сценарийин жазган, режиссерлук кылган, продюсерлеринин бири болуп, өзү да тартылган.
Эдгертон "Лавиң" тасмасында Ричард Лавиңдин образын ачып бергени үчүн киносынчылардын оң баасына татып, "Алтын глобустун" "Эң мыкты актер — драма тасмасы" номинациясына көрсөтүлгөн. Ал жакын арада Жэйсон Мэттүнүн "Кызыл таранчы" китебинен ылайыкташтырылган тасмада Натаниел Нэштин образын аткармакчы.
Сатылып алынган материалдык ресурстар үчүн салык
Сатылып алынган материалдык ресурстар үчүн салык – салык төлөөчү субъект тарабынан төлөнүүчү же төлөнүүгө жаткан кошумча нарк салыгы.
Хайлигенфельде
Хайлигенфельде (Heiligenfelde) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Штендаль районуна кирет.
Калкы - 231 киши (31-декабрь, 2006). Болжолдуу аянты - 10,66 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 90 235. Муниципалитеттин башчысы — Бернд Пранге.
Мөнхпфиффель-Николаусрит
Мөнхпфиффель-Николаусрит (Mönchpfiffel-Nikolausrieth) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Кифхойзер районуна кирет.
Калкы - 386 киши (31-декабрь, 2010). Болжолдуу аянты - 9,15 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 65 046. Муниципалитеттин башчысы — Герхард Куммер.
Рюэн
Рюэн (Rühen) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Гифхорн районуна кирет.
Калкы - 4890 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 30,89 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 1 51 024. Муниципалитеттин башчысы — Вальдемар Петерс.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 3 шаардык районго бөлүнөт.
Ядролук физика
Өзөктүк(ядро) физика - физиканын атом ядросунун түзүлүшүн, радиоактивдүү ажыроо процесстерин жана ядролук реакциялардын механизмин окуп-үйрөтүүчү бөлүгү. Ядролук физика радиоактивдүүлүк (1896) ачылгандан пайда болгон. Ага чейин атом ядросу бар экендиги белгисиз эле. Ядролук физика ядролук энергетиканы, радиоизотопторду, радиоактивациялык процесстерди жана радиолук кубулуштарды өндүрүштө жана техникада колдонуунун негизин түзөт. Физикада атом ядросу жөнүндөгү илим бир нече бөлүмдөрдөн турат. Ядронун структурасы жана жалпы касиетине анын массасы, заряды массалык жана заряддык саны, ядронун байланыш энергиясы, механикалык, магниттик жана электрдик моменти, ядронун натыйжалуу көлөмү жана дүүлүккөн энергия деңгээлин камтыйт. Ядролук физиканын бөлүктөрүнө ядро реакциясы, элементардык бөлүкчөлөр, нейтрондук физика ж. б. кирет. Анын өсүшү ядролук техника деген өзүнчө тармактын пайда болушуна алып келген. Азыр ядролук физика медицина, техника ж. б. тармактарда кеңири колдонулат.
Термофиттер
Термофиттер (грекче termos - жылуу, phyton - өсүмдүк) - температуралык оптимуму жогору жерлерде өсүүгө ылайыкташкан өсүмдүктөр. Термофиттер табиятта көп кездешет (ысык булактарда, өзүнөн өзү ысуучу нымдуу данда, саманда, кыкта ж. б.). Температурасы 45°Сге чейинки субстраттарда өсүшөт. Мисалы, кээ бир бактериялар 70тен 110°Сге чейинки, микроскоптук козу карындар жана балырлар 55-60°Сде кадимкидей өсүп, өөрчүшөт. Термофиттерге тропикте кезигүүчү папоротниктердин жана гүлдүү өсүмдүктөрдүн түрлөрү (көпчүлүк учурда алар жылуучул өсүмдүктөр деп аталат) кирет.
Чэпман (Небраска)
Чэпман (Небраска) (Chapman) — Небраска штатынын Merrick округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 341 киши. Болжолдуу аянты - 1.2 км². FIPS коду — 31-08780.
Полиэмбриония
Полиэмбриония (поли... жана эмбрион) – бир нече түйүлдүктүн (эгиздер) бир зиготадан өөрчүшү. Бирдей жумурткадан чыккан эгиздер дайыма бир жыныста (эркек же ургаачы) болот. Бир түргө мүнөздүү болуучу атайын жана кокус (споралык) полиэмбриония болуп айырмаланат. Өзгөчө полиэмбриония мите жаргак канаттууларда, курт-кумурскаларда, сүт эмүүчүлөрдөн чопкутчандарда кездешет. Мисалы, чабандесте бир зиготадан 3000ге жакын личинка, чолок куйрук чопкутчанда бир жумурткадан 7–9 түйүлдүк өөрчүйт. Кокус полиэмбриония бардык жаныбарларда, көбүнчө кээ бир гидроид полиптеринде жана сөөлжанда кездешет. Омурткалууларда ал дайыма гаструляция стадиясынын башында же ага чейин түйүлдүктүн бир нече бөлүктөрүнөн ажыроо жолу менен пайда болот. Кишиде сейрек кездешүүчү полиэмбриония учурунда ген. жактан бир тектүү, бир жыныстагы (2–5) эгиздер туулат. Өсүмдүктө бир урукта бир нече түйүлдүктүн пайда болушу полиэмбриония деп аталат. Алар бир түйүлдүк баштыкта (чыныгы полиэмбриония) же тирүү түйүлдүк баштыкта (жалгап) пайда болот.
Иркутск
Иркутск – Россиядагы шаар (1686-жылдан). Иркутск облусунун административдик борбору. Иркут дарыясынын куймасы Ангара дарыясынын чатына жакын жайгашкан. Ангара дарыясындагы пристань. Калкы 576,0 миң (2008). Транссибирь магистралындагы темир жол тоому. Эл аралык аэропорту бар.
Шаардын пайда болушуна орус кыштагынын, андан соң Иркутск чыңдоосунун (1661-69; анда согуш жана аң уулоочу куралдар сакталып, Байкал боюндагы тургундарга ар түрдүү товарлар сатылып турган) курулушу түрткү болгон. Кийинчерээк Чыгыш Сибирдин аскер-административдик борбору, 1686-ж. шаар статусун алган. Учурда Иркутск Чыгыш Сибирдин ири экономикалык, илимий жана маданий борбору. Шаардын чегинде (Ангарада) Иркутск ГЭСи курулган. Оор машина, станок жана авиакуруу (андан ичкери аскер самолёттору СУ-30, ЯК-130, көп функциялуу самолёть-амфибия Бе-200 экспорттолот), электртехникалык жана башкалар өнөр жай ишканалары, слюда иштетүүчү фабрикасы иштейт. Россия ИАнын Сибирь бөлүмүнүн филиалы, 9 ЖОЖ (андан ичкери университет), китепканалар (андан ичкери азиздер үчүн), 4 театр, филармония, цирк, мекен таануу, сүрөт музейлери, мемориалдык комплекс («Декабристтер Иркутскиде») бар. Спасс чиркөөсү (1706-10), коңгуроолуу мунара (1758-62), Богоявленск собору (1718-31), Знаменск монастыры (1689) жана башкалар сакталган. Жыл сайын эл аралык (андан ичкери «Жылдыздар Байкалда», 2004; «Декабристтер кечтери», 1985) жана фольклор фестивалдары, ошондой эле «Байкалтур» эл аралык турист көргөзмөсү (1006), эки жылда бир Бүткүл россиялык театр фестивалы (1997) өткөрүлүп турат.
Термоэлектрдик кубулуштар
Термоэлектрдик кубулуштар – металл жана жарым өткөргүчтөрдөгү электрдик жана жылуулук процесстеринин өз ара байланышына негизделген физикалык кубулуштар жыйындысы. Термоэлектрдик кубулуштарга Зеебек эффектиси, Пельтье эффектиси, Томсон эффектиси кирет. Термоэлектрдик кубулуштар ток алып жүрүүчү өткөргүчтө жылуулук тен салмактуулугунун бузулушунан улам пайда болот.
Кожата
Чаткал кырка тоосунун түш.-чыгыш капталынан башталып, кууш капчыгай аркылуу агат да, Сарычелекке куят; андан агып чыккан суу Тоскоол деп аталат. Өрөөнүнүн ландшафты өтө кооз, корук. Алабы деңиз деңг. 2000 м бийиктикте жатат. Жылдык орт. чыгымы 4,96 м3/сек. Эң көбү май – июнда, эң азы февралда байкалат. Негизинен кар, жаан-чачын сууларынан куралат. Сугатка пайдаланылат. Боюнда Кызылтуу, Аркыт кыш. жайгашкан.
Осман Зеки Үнгөр
Осман Зеки Үнгөр (Osman Zeki Üngör; 1880, Үскүдар, Константинополь — 28 февраль 1958, Стамбул) - Түрк композитору, каманчы жана дирижёр, Президенттик симфониялык оркестрдин биринчи жетекчиси. Ал Мамлекеттик консерваториянын башатында турган, анын биринчи директору болгон. Анын көрүнүктүү чыгармасы - Түркиянын гимни "Эгемендүүлүк маршы".
Өмүр баяны
1880-жылы Ыстанбулдун Үскүдар илчесинде кант сатуучунун үй-бүлөсүндө туулган. Анын чоң атасы сарай музыканты Сантури Хилми Бей болгон. Орто мектепти Бешикташ аскер окуу жайында бүтүрүп, 11 жашында Султандын музыкалык оркестри академиясына тапшырып, тез эле мугалимдердин жана Султан II Абдул-Хамиддин көңүлүн өзүнө бурган. Ошондуктан, көп өтпөй аны негизги скрипкачылар Вондра Бей менен д'Арадна Паша окута башташкан.
Окууну аяктагандан кийин Үнгөр оркестрге скрипкачы болуп ишке орношуп, андан кийин башкы скрипка кызматын ээлеп, акыры 1917-жылы дирижерлукка ээ болгон. Анын тапшыруусу менен оркестр аскердик оркестрден симфониялык оркестрге айланган. Үнгөр Стамбулдагы эркектер гимназиясында да сабак берген, дем алыш күндөрү да Француз биримдигинин алдында концерт берген. Мындан тышкары Вена, Берлин, Дрезден, Мүнхен, Будапешт жана Софияда дирижерлук кылган.
Үнгөр 1922-жылы сөзү Мехмет Акиф Эрсойго таандык өлкөнүн улуттук гимни үчүн жазган музыкасынын аркасында популярдуулукка ээ болгон. Көп өтпөй Үнгөр Анкарадагы симфониялык оркестрдин башкы дирижеру кызматын ээледи.
Үнгөр 1924-жылдан 1934-жылга чейин жетектеген азыркы Хажеттепе университетинин мамлекеттик консерваториясынын мурунку директору болгон Мүзиги Мугаллим Мектебинин түзүлүшүндө негизги фигура болгон. Ал таланттуу студенттерге мамлекеттин колдоосун жана чет өлкөдө окууга стипендия берүүнү кепилдеген мыйзамды колдоду[4].
Үнгөр 1934-жылы ардактуу эс алууга чыккандан кийин Стамбулдагы Машка сарайына жайгашып, 1958-жылы 78 жашында каза болгон. Анын акыркы керээзи боюнча мүрзөсүнүн үстүндө гимн ойнолуп, Түркиянын тарыхында Эрсойдон кийинки экинчи адам болуп, анын мүрзөсүнө «Эгемендүүлүк маршы» жасалган[5]. Сөөгү Үскүдар облусунун Каражаахмет көрүстөнүндө коюлган.
Уулу Экрем Зеки атасынын жолун жолдоп, каманчы жана музыка мугалими болгон.
Ирланддар
Ирланддар, эриннах, айриш – улут, Ирландиянын негизги калкы. Саны 3,7 млндон ашык, андан ичкери 3,5 млн киши Ирландияда, 47 миңи Түштүк Ирландияда, 5,6 миңи Шотландияда, 109 миңи Англияда төрөлгөндөр (2006). Ошондой эле Улуу Британия, АКШ, Канада, Австралияда да жашашат. Ирланддардын көпчүлүгү англис, калгандары ирланд (гэль) тилинде сүйлөшөт. Католик динин тутушат. Ирланддардын этностук негизин биздин заманга чейинки 1миң жылдыктын 2-жарымында Шотландиядан көчүп келишкен келт (гэль) уруулары түзгөн. Ирланддар 18-19-кылымда англичандардын оор колониялык эзүүсүнүн шартында улут болуп калыптанган. Англиялык бийлик ирланддардын эне тилинде сүйлөшүнө тыюу салгандыктан, көбү англис тилине өткөн, бирок улуттук өз алдынчалыгын жоготкон жок. 19-кылымдын аягында ирланд тили менен маданиятын кайра жандандыруу үчүн аракеттер болуп, 1921-ж. ирланд тили англис тили менен катар расмий тил катары таанылды. Ирланддар дыйканчылык, мал чарбачылык жана балыкчылык менен кесиптенишип, дубалы таштан тургузулуп, чатыры камыштан төрт же эки кырлуу жабылган үйлөрдө жашашат. Улуттук кийимдери кызгылт-сары белдемчи (кильт), ачык түстүү, жакасы жок көйнөк, матадан тигилген баш кийим. Майрам күндөрү жашыл түстүү кийимдерди кийишет. Тамак-ашы негизинен эт, дан, балык, сүт жана картөшкө азыктарынан даярдалып, суусундук катары чай кеңири колдонулат. Ирланддар Самхейн (1-ноябрь Жыл башы), Лугназат (1-август Түшүм жыйноо) сыяктуу байыркы кельт майрамдарын майрамдашат.
Дэ Калб (Миссисипи)
Дэ Калб (Миссисипи) (De Kalb) — Миссисипи штатынын Kemper округуна караган АКШ шаары.
Айгилде (Бир району, Башкыртстан)
Айгилде — Башкыртстандын Бир районундагы айыл, Чишмин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 111 киши. Почта индекси — 452473, ОКАТО коду — 80213846002.
Провинстаун (Массачусетс)
Провинстаун (Массачусетс) (Provincetown) — Массачусетс штатынын Барнстэйбл округуна караган АКШ шаары.
Айгилде (Бир району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Дэ Калб (Миссисипи)
Калкы - 972 киши. Болжолдуу аянты - 8.6 км². FIPS коду — 28-18340.
Провинстаун (Массачусетс)
Калкы - 3 171 киши. Болжолдуу аянты - 45.2 км². FIPS коду — 25-55500.
Гэйлорд
Гэйлорд (Gaylord) — Мичиган штатынын Otsego округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3681 киши. Болжолдуу аянты - 10.2 км². FIPS коду — 26-31720.
Баланте (эл)
Баланте (балант, буланда, брасса) — Батыш Африкада жашаган эл.
Гвинея-Бисау 600 миң Кабо-Верде 60 миң Сенегал 30 миң
Жалпы саны 700 миңге жакын адам.
Тил
Баланте тилинде сүйлөшөт. Ал тил Нигер-конго макро-үйбүлөсүнүн курамындагы Батыш-атлантикалык тобуна кирет. Тил бир нече диалектилерге бөлүнөт. Ошондой эле, португал тили кеңири таралган.
Дин
Көбү жергиликтүү салттуу ишенимдерди карманышат. Баланте элине политеизм, ата-бабаларга жана жаратылыш рухтарына сыйынуу мүнөздүү.
Чарбалык иштер
Негизги кесиби — тропикалык жерлерди иштеттирүү. Жүгөрү, жер жаңгак, күрүч, маниок, батат, фонио таруусу, ямс өстүрүшөт. Ири жана майда мүйүздүү мал багышат. Андан тышкары балык уулоо жана аңчылык менен алектенишет.
Кол өнөрчүлүк
Полк
Полк – куралдуу күчтөрдүн бардык түрүндө болуучу аскердик бөлүк. Аткычтар, жөө аскерлер, атчандар, артиллерия, авиациялык, танкалык ж. б. полктор бар. Ар бир полктун штабы, бир нече батальону, согуштук, материалдык жана техникалык жактан камсыздоочу бөлүкчөлөрү болот. Эреже боюнча полктор дивизия, бригада сыяктуу бирикмелердин курамына кирет. Полктор 16–17-кылымда пайда болуп, 18–19-кылымда түзүлүшү бир нече жолу өзгөрүлгөн. 19-кылымдын аягында – 20-кылымдын башында бардык полктор бирдей түзүлүп, биринчи дүйнөлүк согушка чейин сакталган. Экинчи дүйнөлүк согуштун алдында жана убагында танкалык, механикалаштырылган, авиациялык, аба десанттык ж. б. полктор пайда болуп, жөө аскерлер полкуна 3–4 батальон, артиллериялык, миномёттук ж. б. бөлүкчөлөр кирген.
Баланте (эл)
Баланте жасаган кооз саймалар жана оймо-чиймелер дүйнө жүзү боюнча белгилүү.
Тамак-аш
Күрүчтөн, фониодон, пальма майы кошулган сорполор ​​жана ботколор.
Коом
Коомдук түзүлүштүн негизин чакан жана көп балалуу үй-бүлөлөрдү бириктирген айылдык жамааттар түзөт. Алар негизинен чакан айылдарда жашашат. Туугандык эсеп — эне жактан.
Турак-жай
Тик бурчтуу үй. Чатыры бийик эки же төрт бурчтуу. Дубалдары камыштан жана чоподон жасалган. Короолор бийик тосмолор менен курчалган.
Бектурганов Токторбай Арзымбаевич
Бектурганов Токторбай Арзымбаевич (14. 12. 1940-ж. туулган, Нарын району, Эмгекчил кыштагы) - эмгек каарманы, эл агартуунун жана айыл чарбанын отличниги. Токмок шаарындагы механизация техникумун жана Кыргыз агрардык университетинин агрардык факультетин бүтүргөн (1973). Эмгек жолун 195760-жылдары Нарын районундагы «Эмгекчил» колхозунда тракторист болуп баштаган. 1965-68-жылдары ошол эле жерде башкы инженер жана мектепте машина айдоону үйрөтүүчү-инструктор, 1968-69-жылдары Тянь-Шань райондук партия комитетинде инструктор, 1969-77-жылдары «Эмгекчил» колхозунда башкарма, 1977-83-жылдары Тянь-Шань райондук айыл чарба техникасы башкармалыгынын директору, 1983-87-жылдары Суусамырдагы «Кызыл-Ой» совхозунда директор, 1987-89-жылдары Нарын облустук агропромунда механизация боюнча орун басар, 1989-94-жылдары Ысык-Көл облусунда элдик контролдун 1-орун басары, облустук партиялык комитетте инструктор жана Балыкчы шаарында «Ак-Чий» фермер чарбасында директор болуп иштеген.
1994-жылдан Кыргыз Республикасынын айыл жана суу чарба министрлигинде Жер реформасы боюнча борбордук агенттикте 1-орун басар, генералдык директор болуп 1998-жылга чейин иштеген. 1998-2003-жылдары Бишкек шаарында № 68-гимназияда мугалим, 2003-жылдан учурга чейин Бишкектеги № 4 кесиптик лицейинде «Адеп жана Манас таануу» сабагы боюнча мугалим болуп эмгектенет. Мындан тышкары экономика боюнча билимин өркүндөтүү үчүн Москва шаарында жана Америка Кошмо Штатындагы Миссисипи университетинде жетекчи кадрларды даярдоочу курсттардан 1979-жана 1998-жылдары өтүп келген. Ошондой эле делегациянын курамында Россия, Моңголия, Америка Кошмо Штатында болгон. Көптөгөн сыйлыктардын ээси.
Лениндин 100 жылдык юбилейлик, СССР Жогорку Советинин «Эмгектеги каармандыгы үчүн» (1974) медалдарына жана 1975-ж. Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ардак громатасына татыган. 1970-ж. «СССР айыл чарбасынын отличниги», андан соң Кыргыз Республикасынын «Элге билим берүү отличниги» жана 1988-ж. СССРдин «Эмгек ардагери» наамына татыктуу болгон.
Тянь-Шань, Жумгал райондук жана Балыкчы шаардык кеңештерине бир нече жолу депутат болуп шайланган. Москвадагы Бүткүл Союздук айыл чарба техника башкармалыгында коллегия мүчөсү (1969-70). Учурда Бишкектеги №4 лицейде попечителдер жана Ленин районунун социалдык фондунун байкоо кеңештеринин төрагасы болуп иштейт.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Түрк тили
Түрк тили (Расмий аталышы: Türk dili (кыскача: Türkçe)
Сатып алуучунун чеги
Сатып алуучунун чеги – чекене соодада сатып алуучудан акча алынганы жөнүндө кассалык дүмүрчөк.
Сатып алуунун артыкчылык укугу
Сатып алуунун артыкчылык укугу – жалпы менчиктин кайсы гана катышуучусунун болбосун катышуучулардын бири сатып жаткан баа боюнча жана башка тең шарттарда (жалпы ачык тооруктарда сатылгандан башка учурларда) башка жактарга караганда үлүштү сатып алууга артыкчылыктуу укугу. Үлүштүн сатуучусу жалпы менчиктин калган катышуучуларына өзүнүн үлүшүн башкаларга сатканы жатканы тууралуу ниетин, анын баасын жана башка шарттарын кабарлоого тийиш. Эгер калган катышуучулар үлүштү сатып алуудан баш тартышса, же бир айдын ичинде сатылып жаткан үлүштү – кыймылсыз мүлктү менчик укугуна, ал эми кыймылдуу мүлктү 10 күндүн ичинде сатып алышпаса, сатуучу аны кимге да болбосун сатып ийүүгө акылуу. Үлүштү сатууда С. а. а. у. бузулган шартта жалпы менчиктин кайсы гана катышуучусу болбосун 3 айдын ичинде (сот тартибинде) сатып алуучунун укуктарын жана милдеттерин өзүнө которууну талап кылууга укугу бар. С. а. а. у-нда эпке келүүгө жол берилбейт.
Ядролук техника
Ядролук техника - техниканын ядролук энергиясын пайдалануучу тармагы; ар түрдүү заттардын ядролук касиеттерин техникалык жаткан пайдаланууга байланыштуу техникалык каражаттардын жана уюштуруу иш чараларынын жыйындысы. Ядролук техниканын негизги багыттары - реактор куруу, ядролук отунун алуу, ядролук реакторлор үчүн жылуулук бөлүп чыгаруучу элементтерди даярдоо, пайдаланылган ядролук отунду кайра иштетүү, изотопторду бөлүү, радиоактивдүү изотопторду өндүрүү жана колдонуу, организмди нурлануудан коргоо методдорун жана каражаттарын иштеп чыгуу. Ядролук техника менен ядролук реакторлор үчүн конструкциялык материалдарды - графит, оор суу, цирконий, бериллий ж. б-ларды өнөр жайлык жол менен алуу, реакторлорду жана ядролук күч берүүчү орнотмону ишенимдүү автоматтык жөндөгүч жана башкаруучу системаны түзүү, реакторлордо бөлүнүп чыгуучу жылуулукту рационалдуу пайдалануу, ядро-физикалык жана жылуулук процесстерди эсептөөнүн теорияларын жана методдорун иштеп чыгуу ж. б. көптөгөн илимий-техникалык маселелер менен тыгыз байланышкан.
Беккулуев Бакай
Беккулуев Бакай (1930, Кызыл-Ой кыштагы - 1995, Жумгал району, Чаек кыштагы)алгачкы агартуучу.
Болгария
Болгария (България), Болгар Республикасы (Република България) Европанын түштүк-чыгышындагы мамлекет. Балкан жаңы аймагынын чыгышында жайгашкан. Түндүгүнөн Румыния, батышынан Сербия, Черногория жана Македония, түштүгүнөн Грекия жана Түркия менен чектешет. Чыгышынан Кара деңиз чулгайт. Аянты 111,0 миң км2. Калкы 7,5 млн (2005). Борбору София шаары Расмий тили болгар тили. Администрация аймак жактан 28 облуска бөлүнөт. Акча бирдиги лев. Болгария БУУнун, Европа Советинин, Эл аралык валюта фондунун жана башка эл аралык уюмдардын мүчөсү.
Климаты
Климаты түндүгүндө мелүүн континенттик, түштүгүндө жерортолук деңиздик. Тоолоруна климаттын бийиктик алкактуулугу мүнөздүүү. Январдын орточо температурасы түздүктөрдө -2°Сден 2,5°Сге, тоолордо -10°С ге чейин, июлдуку түздүктөрдө 19-25°С, тоолордо 5-12°С. Жылдык жаан-чачыны түздүктөрдө 450550, тоолордо 850-1300 мм ге чейин. Болгариянын дарыялары Кара жана Эгей деңиздеринин алаптарына кирет. Алардын суубөлгүчү Стара-Планина, Странжа. Кара деңиздин алабына кирген негизги дарыялар: Дунай (кеме каттаган жалгыз дарыя; анын куймалары: Искыр, Янтра, Вит), Камчия жана башка Эгей деңизине Болгариядагы эң суусу мол дарыя Марица (куймалары: Тунжа, Арда), ошондой эле Места, Струма дарыялары таандык. Көлү аз; ири лиман көлдөрү: Бургас, Варнен. 500дөн ашык минералдык суу булактары бар, алардын базасында бальнеол. борборлор уюшулган. Аймагынын 30%ке жакынын (негизинен тоолор) токой ээлейт. Жазы жалбырактуу токой (бук, эмен, граб) басымдуу; андан жогору ийне жалбырактуу токой (карагай, көк карагай, мырза карагай), 1700-1800 м ден жогору тоо шалбаасы, түштүгүндө жана түштүк-чыгышында бадал өсүмдүктөрү өсөт. Болгарияда табияты коргоого алынган 49 аймагынын жалпы аянты 491 миң га; анын ичинде улуттук парктары: Рила, Борбордук Балкан жана башка Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргендери: Сребырна биосфера резерваты жана Пирин улуттук паркы.
Калкы
Калкынын негизин болгарлар (83,9%) түзөт (2001-жылкы эл каттоо боюнча), ошондой эле түрк (9,4%), цыган (4,7%), македониялыктар, орустар, армяндар жана башка улут өкүлдөрү да жашайт. Христиан (85%), мусулман (12% сүнөттөр) жана башка диндерин тутат. Орточо жыштыгы 1 км2 жерге 67,4 киши. Калкынын жашынын орточо узактыгы: эркектериники 68,4, аялдарыныкы -75,9 жаш. Шаар калкы 70%. Ири шаарлары: София, Пловдив, Варна, Русе, Бургас, Стара-Загора, Плевен.
Клифтон (Мэн)
Клифтон (Мэн) (Clifton) — Мэн штатынын Пенобскот округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 743 киши. Болжолдуу аянты - 92.8 км². FIPS коду — 23-13365.
Полонез
Полонез (французча danse polonaise – поляк бийи) – 1) салтанаттуу бал бийи, музыкалык өлчөмү – ¾. Элдик бийден чыккан. 16-кылымда Францияда, Европанын башка өлкөлөрүндө хан сарайларында бийленүүчү бий катары тараган. Бийлөөчүлөр жуп болуп, жумшак, назик кадам менен басымды үчтүн бирине жасап, созулуңку кыймылда бийлешкен. Полонез салтанаттуу жүрүштөн кийин майрамдын мүнөзүн сактоо менен ар кандай түрдө аткарылган. Полонездин кооз үлгүлөрү музыкалык пьеса катары 17-кылымдан тартып И. С. Бахтын, Г. Ф. Генделдин сюиталарында, партиттеринде, В. А. Моцарттын, Л. Бетховендин, К. М. Вебердин, Ф. Шуберттин чыгармаларында жолугат. музыкалык жанр катары Ф. Шопендин чыгармачылыгында кеңири өнүгүүгө ээ болгон. Полонезди орус композиторлору М. И. Глинка, Н. Н. Римский-Корсаков, П. И. Чайковский операларында колдонушкан. Полонезди композитор О. А. Козловский, Г. Р. Державиндин сөзүнө жазылган салтанаттуу аспаптык-хорунда пайдаланган. 20-кылымдын 70-жылдары М. К. Огинскийдин полонези («Мекен менен коштошуу») Кыргызстанда кеңири белгилүү болгон.
Чэстер (Небраска)
Чэстер (Небраска) (Chester) — Небраска штатынын Thayer округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 294 киши. Болжолдуу аянты - 1.4 км². FIPS коду — 31-09095.
Ирланд деңизи
Ирланд деңизи – Атлантика океанында; Улуу Британия менен Ирландия аралынын аралыгында. Аянты 47 миң км2. Эң терең жери 197 м. Океан менен Түндүк деңиз жана Ыйык Георг кысыктары аркылуу туташат. Ири аралдары: Мэн, Англси. Суунун температурасы кышында 5°С, жайында 16°Сге чейин. Туздуулугу 34-34,5%о. Шторм тез-тез болуп турат. Суткасына 2 жолу (8,4 мге чейин) ташкындайт. Балык (сельд, килька, треска, анчоус) кармалат. Башкы порттору: Ливерпул (Улуу Британия), Дублин (Ирландия).
Халстад (Миннесота)
Халстад (Миннесота) (Halstad) — Миннесота штатынын Norman округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 597 киши. Болжолдуу аянты - 0.8 км². FIPS коду — 27-26630.
Хаймбург
Хаймбург (Heimburg) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Вернигероде районуна кирет.
Калкы - 929 киши (31-декабрь, 2006). Болжолдуу аянты - 19,62 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 85 165. Муниципалитеттин башчысы — Ханс-Георг Юнг.
Бейшенбаев Султаннасир
Бейшенбаев Султаннасир (1925-ж. туулган, Жоо-Жүрөк жайлоосу) - санжырачы, мал доктур.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Термоядролук реактор
Термоядролук реактор – башкарылма термоядролук (~108 К температурадан жогору) синтездөө реакцияларынын эсебинен энергия алуучу түзүлүш. 1980-ж. иштелип чыккан. Термоядролук реактордун эки тиби бар. Биринчи тибине сырткы булактан термоядролук реакцияны тутантууга гана берилүүчү энергия зарыл болгон Термоядролук реактор кирет (мисалы, токамак). Экинчисине күйүү реакциясын кармап туруу үчүн б-бөлүкчөлөрдүн агымы түрүндө бөлүнүп чыккан энергия жетишсиздик кылып, сырткы булактан энергия зарыл болгон реакторлор мүнөздүү. Дейтерий-тритий аралашмасы менен иштөөчү Термоядролук реактор кыйла келечектүү деп эсептелүүдө.
Тиграи (эл)
Тиграи — семит эли. Эфиопиянын түндүгүндө (Тыграй аймагында) жана Эритреяда жашайт. Ошондой эле тиграи диаспоралары Суданда, Йеменде, Израильде, Италияда бар. Жалпы саны 10 млн ашык адам, анын ичинде Эфиопияда 6,7 млн жана Эритреяда 3,2 млн (55% калкты түзөт).
Тил
Эне тили — тигринья. Эфиопияда тиграи арасында амхара тили кеңири таралган.
Дин
Басымдуу көпчүлүгү чыгыш христиандар (Эфиоп жана Эритрея чиркөөлөрү).
Чарбалык иштер
Айдоо сугат дыйканчылыгы (буудай, теф, дурра, арпа, буурчак өсүмдүктөрү) которуу жана эки талаа системалары менен. Тоо боорлорун террассалоо кеңири колдонулат. Малчылык (ири жана майда мүйүздүү малдар, жылкы, эшек). Ци­вет­таларды өстүрүшөт. 20-кылымдын ортосуна чейин мергенчилик маанилүү роль ойногон.
Кол өнөрчүлүк
Кол өнөрчүлүктүн ичинен карапачылык, темир устачылык, токуучулук, зергерчилик, тери иштетүү өнүккөн.
Турак жай
Турак-жай таштан, түндүгүндө тик бурчтуу, жалпак топурак чатырлуу (хэдже), түштүгүндө тегерек, чатыры саман менен жабылган.
Коом
Коомдук түзүлүштүн негизин айылдык жана чоң үй-бүлө жамааттары, аталык уруулук уюм, кол өнөрчүлүк касталары түзөт. Дворяндарга, жамааттын мүчөлөрүнө жана үй кулдарына социалдык катмарлануу болгон. Бифуркативдик-сызыктуу типтеги туугандык терминдер системасы. Эфиопиянын интеллигенциясынын жана дин ишмерлеринин, аскер кызматчыларынын жана бизнесмендеринин арасында тиграи элинин өкүлдөрү бир кыйла санды түзөт.
Геэз жана тигринья тилдеринде бай фольклор (жомоктор, айрыкча жаныбарлар жөнүндө, ырлар, бийлер, кыдыруучу азмари ырчыларынын чыгармалары) жана классикалык адабияты бар.
Тарых
Тиграи хабеша этникалык топтон тараган. Хабеша Аксум падышалыгынын этникалык негизи болгон. 13-кылымдын аягында тиграи уруулары этникалык жамаатка биригишкен. Тыграй аймагы бахр-нагаш башкаруучусу башында турган Эфиопия империясына баш ийген. Йоханныс IV жана империянын башка жетекчилери тиграи элинен чыккан. 1974—1987-жылдардагы Эфиопиянын улуттук-демократиялык революциясынан кийин Тыграй элдик боштондук фронту Менгисту Хайле Мариамдын өкмөтүнө каршы куралдуу күрөштү жетектеген. 1991-жылы бийликтен кулатылгандан кийин — Эфиопия элдеринин башкаруучу Революциялык Демократиялык фронту. Тиграи элинин өкүлдөрү Эритреядагы башкаруучу Демократия жана адилеттүүлүк үчүн элдик фронтто да көпчүлүктү түзөт. Тиграи элинен Эфио­пиянын президенти (1991–1995) жана пре­мь­ер-ми­нистри (1995–2012) Мелес Зенауи жана Эрит­реянын биринчи президенти Исайяс Афеверки чыккан.
Булактар
Тигринья тили
Дэрма (Миссисипи)
Дэрма (Миссисипи) (Derma) — Миссисипи штатынын Calhoun округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1023 киши. Болжолдуу аянты - 2.9 км². FIPS коду — 28-18940.
Таппенбек
Таппенбек (Tappenbeck) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Гифхорн районуна кирет.
Калкы - 1360 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 5,11 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 1 51 030. Муниципалитеттин башчысы — Никлас Херберман.
Полониналар
Полониналар, планина (болгар, серб тилдеринде планина – тоолор) – Карпаттагы жана Балкан жарым аралынын кээ бир кырка тоолорундагы үстү тегиз тарткан жондордун аталышы. Бийик өскөн шалбаа менен капталган. Негизинен жайыт жана чабынды катары пайдаланылат. « Полонина» термини бир катар кырка тоолордун (мисалы, Стара-Планина) жана чокулардын аталыштарынын курамына кирет.
Мехмет Акиф Эрсой
Мехмет Акиф Эрсой (Mehmet Âkif Ersoy; 20 декабрь 1873, Стамбул — 27 декабря 1936, Стамбул) - Осмон акыны (Түрк гимнинин сөздөрүнүн автору), ветеринар, мугалим, диний агартуучу (Куран котормочусу), сууда сүзүүчү, депутат.
Өмүр баяны
Атасы албан, апасы бухаралык өзбектерден болгон. Мехмет Акиф Эрсой мектепте окуп жүргөндө эле ыр жаза баштаган. 1889-1893-жылдары ветеринардык техникумда окуган. Алгачкы ырларын гезитке чыгарып, кийин 10 жылдай жарык көргөн эмес. 1898-жылы үйлөнгөн. 1906 жана 1907-жылдары айылдык мектептерде сабак берген. 1908-жылы ал эки журналга мисирдик акындардын ырларынын котормолорун жарыялаган. Эшреф Эдип чыгарган «Себилүррешад» журналынын башкы редактору болуп иштеген. . 1913-жылы Мисирге эки айга барган. Жылдын аягында ветеринардык кызматтын директорунун орун басары кызматынан кетип, адабият сабагынан сабак берген. Биримдик жана Прогресс партиясына кошулду. Түркиянын мамлекеттик гимни үчүн поэзия сынагында жеңүүчү болгон. Гимндин тексти 1921-жылы 12-мартта Улуу Улуттук Жыйында бекитилген. Гимндин музыкасын композитор Осман Зеки Үнгөр жазган. 1930-жылдары боор циррозу менен ооруп калган. 1936-жылы 27-декабрда Стамбулда каза болгон. Ал түрк тарыхында мүрзөсүнүн үстүндө түрк гимни “Эгемендүүлүк маршы ойнотулган биринчи адам болуп калды.
Чыгармачылык
Эрсой салттуу чыгыш адабиятын жакшы билген, Виктор Үго, Эмиль Зола, Жан-Жак Руссо, Альфонс де Ламартин сыяктуу батыш жазуучуларынын чыгармаларын сүйгөн. Ал "Сафахат" (1911) аттуу 44 ыр жыйнагы жана улуттук гимндин тексти менен белгилүү. Түрктөр аны “эл акыны” катары тааныйт.
Жанболот баатыр
Жанболот баатыр (Жанболот Тоймат уулу) — 1700 жылдары Жуңгар хандыгынын баскынчылыгынан кыргыздар түштүккө качкан учурда элден чыккан баатыр.
Туугандары
Иниси: Артык
Тагдыры
1790 жылдын 1 айында Цин империясына Юматты жана Алп Тобоок (Берик) баласы менен туткундалып, сот боюнча аны Алп Тобоок баатыр тарабынан бошотулуп кеткен. Ал туткундалып атканда (1789) атасы Тоймат бий, азыркы Арпа деген өрөөндө өлтүрүлгөнү белгилүү. Жанболот баатырды бошотууга анын туугандары Аксу, Турпанга чейин барып белектер менен бошотууга мажбур болушкан. Алтургай, Уулжан аттуу кызды тартууга беришкен.
Пэлхам (Массачусетс)
Пэлхам (Массачусетс) (Pelham) — Массачусетс штатынын Гемпшир округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1 403 киши. Болжолдуу аянты - 68.6 км². FIPS коду — 25-52560.
Поллинг (Вайльхайм)
Поллинг (Вайльхайм) (Polling (bei Weilheim)) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Вайльхайм-Шонгау районуна кирет.
Виттенбек
Виттенбек (Wittenbeck) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Бад-Доберан районуна кирет.
Поллинг (Вайльхайм)
Калкы - 3252 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 29,22 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 90 142. Муниципалитеттин башчысы — Доминикус Вайс.