cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кокон хандыгынын Кыргызстанды каратып алышы
Кокон хандыгынын Кыргызстанды каратып алышы Кокон мамлекетинин саясий-административдик жактан андан ары өнүгүүсү менен өз алдынча ички-тышкы саясат чыналган. Фергана өрөөнүнүн экономикалык абалы бекемделген. Кокон хандыгы Фергана өрөөнүнөн сырткары жактарды караткан. 31842—1876-жж. Кокон мамлекетиндеги социалдык - саясий кризистердин курчушу жана хандыктын кулашы. Бул мезгилде социалдык, феодалдык жамааттар аралык карама-каршылыктардын өсүшү, мамлекеттик тузулуштун толук реформацияланбагандыгы, борбордук бийликтин феодалдык эзуусунун күчөшү саясий кризистерге, жарандык кагылыштарга, көтөрүлүштөргө алып келген. 1873-1876-жж. элдик кыймыл Кокон мамлекетин биротоло кулаткан. Фергана өрөөнүн орус колонизаторлорунун каратып алышына ьңгайлуу шарт түзүлгөн. 1741-1750-жж. Фергана өрөөнүнө калмактар бир нече жолу басып киришкен. Ушундай тышкы коркунучтун мезгилинде Кокон - Кыргыз союзу түзүлгөн. Кокон бийи Абдукарим, Оро-Төбөнүн акими Фазыл бий ферганалык кыргыздар жана кыпчактар менен бирдикте калмактарды Ферганадан кууп чыгышкан. Айыгышкан күрөш айрыкча Аксы тарапта болгон. Бул жерде кутлук сеиит уруусу калмактарга активдуу каршылык көрсөткөн. Фергана аймагынын Бухара хандыгынын карамагынан биротоло бөлүнүп чыгышы Ирдана бийдин (1751-1770-жж.) ишмердиги менен байланыштуу. 1754-ж. Бухара эмири Мухаммед-рахим, Кокон эгеси Ирдана бий жана кыргыздын кушчу уруусунун улугу Кубат бий тең укуктуу тектүү шериктер катары Тебеге чогуу жортуул уюштурушкан.
Кубат бий Гиссардын беги Мухаммед Эминбии айла-амал салып алардын ортосуна от жагат. Айлакер бектин көксөгөн максаты ишке ашып, көп өтпөй шериктер бири-биринен кол үзүп, туш тарапка кетишет. Ошол кезде кушчу уруусунун журту Анжияндын айланасындагы, кенири өрөөндү кучагына алган. Ирдана менен мамилени үзгөн соң Кубат бий өз алдынча элдин улугу, мырзалардын чыгааны катарында ак тоолук кожолор тарабында Кашкардагы саясий окуяларга катышат. Кубат бийдин кушчуларды дале болсо бийлеп тургандыгы тууралуу акыркы маалыматтар 1785-ж. таандык. XIX к. 40-жж. кыргыздардын көз каранды эместик үчүн кыймылы күч алып, кеңири аймакты кучагына алган. Ысык-Көл өрөөнүндөгү кыргыздар көтөрүлүш чыгарып, Каракол, Барскоон, Коңур-Өлөң чептеринен кокондук сарбаздарды кууп чыгышкан. Нарын аймагында Табылды баатыр жетектеген элдик кыймыл эки жылга созулуп, кокондук төрөлөрдү көптөгөн жоготууларга дуушар кылган. Черик уруусунан чыккан Турдуке баш болгон ат-башылык кыргыздар Кокон бегине салык төлөөдөн баш тарткан. Кыргыздарды тынчсыздандырууга кудурети жетпесин түшүнгөн Куртка беги Мамыразык эки жыл бою Анжиян бегинен кошумча сарбаз сурап турган. Ал эми 1845-ж. алайлык кыргыздар жана Ош аймагындагы ферганалык кыргыздар хан бийлигине каршы күрөшкө көтөрүлүп, ордонун коопсуздугуна олуттуу коркунуч туудурган. Ошондуктан Ошко Мусулман- кул колбашчылык кылган көп аскер шашылыш жөнөтүлгөн болчу. Кыргыздар жоонун жолун тороп, катуу каршылык көрсөткөн. Бирок курал-жарак жагынан кыйла артыкчылык кылган, баскынчылык жортуулдарда такшалган кокондуктардын жер жайнаган колунун кысымына, чабуулуна туруштук берүү мүмкүн эмес эле Мусулманкул көтөрүлүштү күч менен баскандан кииин Ошто туруп калат да, көтөрүлүшкө чыккан кыргыздарды аёосуз жазалайт. XIX к. биринчи жарымында кыргыз элинин Кокон хандыгына каршы күрөшүнүн тарыхый мааниси чон. Элдик кыймылдын күч алышынын натыйжасында баскынчылар жергиликтүү элдин катуу каршылык көрсөтүүсүнө кабылышып, көп аскеринен айрыл- ды, чыгашасы арбып, бийлиги бошоңдоду. Кыргыз элинин боштондук күрөшү Кокон хандыгын кыйла алсыратты. Кыргызстан- да кокондук бектер жана сарбаздар туруктуу, бекем биилигин орното алышкан жок. Кыргыз элинин көз каранды эместикке, өз алдынча болууга умтулуусу ого бетер күчөдү. Кыргызстандын ар кайсы аймактарын мекендеген айрым кыргыз уруулары саясий жактан биригүүнүн зарылчылыгын түшүнө баштады. Кокон хандыгындагы ич ара чыр болгону менен феодалдык бытыраңдылык- чатактар. Хандыктын белгилери сакталган. Бийлик үчүн тытын начарлашы нымсыз күрөш жүргүзгөн ири феодалдар тез-тез алмаштырылып, такка өздөрүнө жаккан ханзааданы отургузуп турушкан. Хан сарайындагы так талашкан чыр-чатактар 40-жж. айрыкча күч алат да кыргыз, кыпчак феодалдары ордодо чечүүчү роль ойнойт. 1842-ж. Мадалы ханга каршы козголоң чыккан.
Анализаторлор
АНАЛИЗАТОРЛОР — айлана-чөйрө ж-а организм кубулуштар жонундө информация алып, аны анализдөөчү татаал түзүлүштөгү система. Анализаторлор жонундөгүтүшүнүктү орус физиологу И. П. Павлов илим 1909-ж. киргизген. Сырттан ж-а ичтен келген информацияларды сезгич нерв (афференттүү) учтары —рецепторлор кабыл алып, нерв импульстары аркылуу нерв системасынын өткөргүч жолу м-н мээ кыртышынын ар кандай бөлүгүнө берет. Анализаторлордун негизги бөлүгү айлана-чөйрө информациясын кабыл алат (экстроцептор). Буларга көрүү, угуу, жыт ж-а даам билүү, сезүү анализаторлору кирет. Башка анализаторлор организмдин ички чөйрөсүнүн абалын анализдейт (интероцепторлуу анализатор). Бул анализатор вестибуль ж-а таяныч-кыймыл аппаратынын, кан басымынын деңгээлин ж. б. тейлейт. Мээге негизги физиологиялык процесстер жонундө дайыма сигнал келип, ал кайра тийиштүү буйрук берет, бирок бул жөнгө салуу иш-аракеттер аң-сезимде байкалбайт. Организмдин айрым талабын камсыз кылуу үчүн бүтүндөй организм абалын өзгөртүү зарыл болгондо гана, мисалы, ачка болуу, оору, заңдоо ж-а заара кылуу сезимдери пайда болот. Анализаторлордун жардамы м-н жаныбарлар айлана-чөйрөнүн пайдалуу ж-а зыяндуу таасирин айрып билип, жашоо шартына жакшыраак ыңгайланат. Анализаторлор бири-бири м-н тыгыз байланышта аракеттенишип, кабыл алынган ар кандай информациялар толук анализделип, сырткы дүйнө жузундө толук түшүнүк болот. Кандайдыр бир анализатор бузулганда (кокустатуу, оорунун натыйжасында) башка дун машыгуу процессинин негизинде иш-аракети күчөйт. Мисалы, сокурларда угуу, жыт билүү, басым ж-а температураны сезүүсү жакшы өөрчуйт.
Түтүн газдары
Түтүн газдары - ичинен күймө кыймылдаткыч системасы (автомобиль, моторлуу кайык, компрессор ж. б.) иштегенде атм-га бөлүнүп чыккан газдар (СО, С02 ж. б.).
Күйүүчү отундун саны жана сапаты, ошондой эле ичинен күймө кыймылдаткычтын тиби жана режими менен бааланат. Курамында көптөгөн уулуу газдар (азот оксиддери, ис газы ж. б.) бар. Автомобилдин жүргөнүнө жараша жана токтордо уулуу газдардын саны 3-5 эсеге өсөт. Эгерде кыймылдаткыч бузулса, андан бетер көбөйөт. Ири шаарлардагы автострадада (ири жол түйүнү) Түтүн газдары айлана-чөйрөнү жана атмосфераны булгоочулардын негизгиси болуп саналат. Смог ж. б. экол. проблемалардын келип чыгышынын өзөгүн түзөт. Адамдын да саламаттыгына олуттуу терс таасир этет. Автомобилден бөлүнүп чыккан газдар менен булганган чөйрөдө көп убакыт болуу адамдын организминин начарлашына (иммунодефицитке) алып келип, көптөгөн ооруларга (дем алуу органдарынын, гайморит, бронхит, өпкө рагы ж. б.) чалдыгышына себепкер болот. Ал эми чакан бөлмөдө (гараж ж. б.) Түтүн газдары менен уулануу өлүмгө дуушар кылат. Бүгүнкү күндөгү транспорт санынын өсүшүнөн шаарларда, автострадаларда чөйрөнү булгоонун деңгээли кескин өсүүдө. Түтүн газдарындагы зыяндуу заттар тийиштүү нормалар менен жөнгө салынып турат. Түтүн газдары нын азайтуу үчүн ичинен күймө кыймылдаткычтарды бүгүнкү талапка ылайык жасоо (жанылоо), отун түрүн өзгөртүү, ошондой эле жолдордогу транспорт кыймылын тийиштүү түрдө уюштуруу талап кылынат. Мис., айрым шаарларда жуманын бир күнүндө айрым көчөлөрдө транспорттун жүрүшүнө тыюу салынат ж. б.,
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Лонгфелло Генри Уодсуорт
Лонгфелло Генри Уодсуорт (Henry Wadsworth Longfellow; 27. 2. 1807, Мэн штаты, Портленд – 24. 3. 1882, Массачусетс штаты, Кембриж) – америкалык акын, жазуучу. Боудойн коллежин бүтүрүп, Европадан (1826–29) окуусун аяктаган. Алгачкы ырлары 1820-ж. чыккан. Ыр, роман, поэма, новелла жана публицистикасында романтик катары согушка, кулчулукка, улуттук кастык менен эзүүгө каршы чыгып, буржуазиялык практицизмге жаратылышты жана өткөн замандын патриархалдык-пуритандык адеп-ахлагын каршы койгон. Индей жомокторун негиз кылып, финн эпосу «Калеваланын» үлгүсүндө индейлердин элдик баатыры жөнүндө «Гайават жөнүндө ыр» (1855) аттуу эпосту жазып, дүйнөгө атагы чыккан. «Жерлер жөнүндө ырлар» (1876–79) аттуу 31 томдон турган жыйнагын чыгарган. Анын «Кулчулук жөнүндө ырлары» Россиянын демократиялык чөйрөлөрүндө, айрыкча 19-кылымдын 60-жылдарындагы белгилүү чыгармалардан болгон.
Старянтуз (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Старянтуз — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Эски янтуз айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 599 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Штурман тилкаты
Штурман тилкаты – жүктү ташып жеткирүүгө кабыл алганын бышыктаган кеме документи. Коносаментти жазып берүүгө негиз болуп саналат. Жүк үчүн жоопкерчилик жөнөтүүчүдөн кемеге (ташып жетирүүчүгө) өткөнүн ырастайт. Ш. т-нда көрсөтүлгөн күн иш жүзүндө жүктөлгөн күн менен дал келүүгө тийиш.
Дистрофия
Дистрофия (балдарда) — организмдин азык заттарды сиңирүүсү, зат алмашуусу бузулуу менен коштолгон тамактануунун өнөкөт начарлашы.
Пайда болгон себептери
Жаш балдарда көп жолугат. Дистрофия балдарды сапатсыз жана жетишсиз же ашкере тамактандыруудан (өзгөчө углеводдуу тамактарды көбүрөөк берүүдөн), көпкө ачка болуудан, тамак сиңирүүнүн бузулушунан пайда болот. Түрдүү инфекциялык оорулар (мисалы, дизентерия, өпкөнүн сезгениши), баланы туура эмес багуу жана башка да себеп болот. Эне сүтү баланы тойгузбай, сүттө азык заттар, витаминдер жетишсиз болгондо дистрофия эмчектеги балдарда да болот.
Белгилери
Оорунун белгилери: бала арыктап, салмагын жоготот, начар өсөт, ичеги карын иши, нерв системасы бузулат, ошондой эле организмдин ар кандай ооруларга туруктуулугу начарлайт. Дистрофиянын башка түрүндө бир түрдүү (сүт, ундан жасаган тамактар) тамактандыруудан балдар толук көрүнөт, бирок денеси чымыр эмес, борпоң болуп аз кыймылдайт, алсызданып, өңү кубарып, ооруга бат чалдыгат.
Дарылоо
Дарылоону себебине карата врач жүргүзөт. Эгер дистрофия тамак-аш жетишсиздиктен болсо, ага кошумча тамактандыруу белгиленет, күчтүүлөп, витаминдүү тамактандыруу, массаж, гимнастика сунуш кылынат, гигиенаны сактоо зарыл.
Алдын алуу
Дистрофияны алдын алууну бала төрөлө электе, кош бойлуу кезден баштоо керек. Кош бойлуу аялдар күн тартибин туура сактап, түрдүүлөп тамактануусу зарыл. Бала төрөлгөндөн кийин жетиштүү туура тамактандырып, күн тартибин сактап, жакшы тарбиялоо, балдарда көп кездешүүчү ооруларды (ангина, тиш оорулары жана башка) өз убагында дарылоо керек. Эне сүтү балага алмаштыргыс азык болгондуктан эмчек сүтү менен тамактандыруу талапка ылайык. Эгерде эненин сүтү жетишсиз болсо, анда бала өз убагында кошумча тамак алууга тийиш. Кошумча тамак менен бирге балага керектүү өлчөмдө витаминдерди, айрыкча С, А, В жана Д витаминдерин берүү пайдалуу.
Арыктаган балдарды жугуштуу оорулардан сактоо керек. Баланы таза кармап, тамактарын туура даярдап жана бала ойногон оюнчуктарды жууптазалап туруу талапка ылайык.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Динозавр
Динозаврлар (Dinosauria) - сойлоочулардын тукум курут болгон, саны эң көп түркүмү. Динозаврлардын алгачкы түрү орто триас мезгилинде, акыркы түрү бор мезгилинин аягына чейин жашаган. Узундугу 25 мге жеткен. Динозаврлардын түпкү теги триастык архозаврлар-текодонттор болгон. Айрымдары (жырткыч динозаврлар, орнитоподдор) эки буттап, башкалары (стегозаврлар, мүйүздүү динозаврлар) төрт буттап баскан. Динозаврлардын бир нече жүз түрүн бириктирген 2 түркүмү - кескелдирик учалуу (апатозаврлар, диплодок) жана куш учалуу динозаврлар (игуанодонттор, өрдөк тумшук динозаврлар, стегозаврлар, заурлоф) болгон. Алар кургакта, кээ бири сууда жашаган.
Мавераннахр
Мавераннахр (ما وراء النهر, Mâ-verâu'n-nehr, ) - кыргыз тилинде "эки дарыянын арасы, дарыянын өйүзүндөгү жер" деген маанини берет. 7-кылымдын аягы - 9-кылымда Амударыянын (Жейхундун) оң өйүзүндөгү аймактардын аталышы. Кийинчерээк Мавераннахр деп Амударыя менен Сырдарыянын (Сейхундун) аралыгындагы аймак атала баштаган.
Мавераннахрдын чоң калаалары катары Самаркан, Бухара, Хожент ж.б. шаарлар даңазаланган.
Араптар Мавераннахрды ээлеп (661-750), Таласка чейин келишкен. Бул жерде түрк элдери ислам дини менен таанышкан.
Бүгүнкү күндө Казакстан, Өзбекстан, Кыргызстан жана Түркмөнстан арасында жайгашкан.
Варга-Кикя дарыясы
Варга-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кэдэяк куймасынын сол жээгинен 10,1 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
CD-ROM
CD-ROM — оптикалык эсти алып жүрөт жана 650 МБ өлчөмүндөгү берилмелерди сактай алат. Көлөмү чоң болгондуктан көп сандагы графика, аудио жана видео файлдарын камтыган мультимедиа колдонмолорун сактоочу жана таратуучу мыкты каражат катары кеңири таралган. CD-ROM тейлегичтери азыркы учурда компьютердик системалардын стандарттуу жабдууларына кирет.
CD-ROM тейлегичинин ылдамдыгы бул системанын өзгөчөлүк белгиси болуп саналат. Ылдамдыгы канча жогору болгон CD-ROM тейлегичтери видеону ошончо жакшы көрсөтөт. CD-ROM тейлегичтеринин жай кыймылдагандары төмөнкү сапаттагы видео сигналдарды чыгарат.
Дөөдинопонера
Дөөдинопонера (лат. Dinoponera) — кумурскалардын бир уруусу.
Шыкакчы
Шыкакчы – кылмыштын катышуучуларынын бири; башка бир адамды кылмыш жасоого азгырат.
Муратбек Рыскулов
Муратбек Рыскулов- СССР эл артисти,Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы Мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты.
Өмүрү
Ал 1909-жылы 23-ноябрда Жумгал районундагы Кайырма кыштагында туулуп,1974-жылы 1-февралда дүйнөдөн кайткан.
Театр
Актердун чыгармачылыгынын алгачкы мезгилдеринде эле анын театр искусствосуна болгон жөндөмдүүлүгү даана көрүнө баштайт.Бара-бара ал кайсы гана ролдо болбосун табигый таланты менен бирге сахналык маданиятты өөрчүтүп,чеберчилигин арттырууга жетишкен.Ошондой эле бир катар монументтүү драмалык (У.Шекспирдин "Отеллосунан" Отеллонун,"Король Лиринен"король Лирдин,М.Горькийдин "Егор Булычев жана башкаларындагы"Егор Булычевдин, Б.Жакиевдин"Атанын тагдырынан"Акылбектин)образдарын түзгөн. Лондондо өткөрүлгөн У.Шекспирдин 400 жылдык юбилейинде Муратбек Рыскулов Король Лирдин монологу менен чет мамлекеттик көрүүчүлөрдү таң калтырган.Таланттуу актер тарабынан түзүлгөн Лирдин образы психологиялык чындыгы жагынан татыктуу орунду ээлеген.
Кино
Муратбек Рыскуловду дүйнө жүзүнө тааныткан жеке гана драматургия эмес кино экраны да болду. Республикада көркөм фильмдердин студиясы пайда боло электен алда канча мурда эле ал кыргыз актерлорунан биринчи болуп киного катышып, 1950-жылы "Алитет тоо таянды" кинофильминде Ашыктын образын ачык гротекс планда атайын апыртып берсе,"Алыскы тоолордогу" мыкаачы зулум Сарыгул байды омоктуу көргөзүп,"Тянь-Шань кызындагы" Ашырбай абышка үчүн илбериңки психологиялык белгилерди таба алган.Кыргыз мүнөзүнүн эң сонун касиеттери "Бакайдын жайыты" фильминдеги Бакайдын турпатынан көрүнөт.
Сыйлык наамдары
1967-жылы Муратбек Рыскуловго "Король Лир"спектаклинде Лирдин жана "Атанын тагдыры" спектаклинде Акылбектин ролдорун аткарууда жогорку чыгармачылык чеберчиликке жетишкендиги үчүн Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы Мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты деген наам берилген.Таланттуу актердун чыгармачыл эмгегин жогору баалап,өкмөт Муратбек Рыскуловду Ленин ордени,башка эки орден жана медалдар менен сыйлаган. Муратбек Рыскулов тууралуу "Муке" аттуу фильм тартылган.Ысмы Бишкек шаарындагы көчөгө жана Нарын областтык музыкалуу драма театрына берилге
Алексеевка (Жайыл району)
Алексеевка (Алексеевка) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Жайыл районундагы айыл. Жайыл айыл округу курамына кирет.
Калкы
Калкы - 129 киши.
Түтүк сугат системасы
Түтүк сугат системасы - сугат талаасына сууну түтүк аркылуу жеткирүүчү система.
Суу жеткирүү ыкмасына карай сууну басым менен насос аркылуу жеткирүүчү жана басым менен өзү агып келүүчү Түтүк сугат системасына айырмаланат. Экинчисинде суу аккан жердин жантайыңкылыгынан басым түзүлөт. Басым менен насос аркылуу суу жеткирүүчү Түтүк сугат системасынын негизги элементтери: сугат булагы (дарыя, канал, суу сактагыч ж. б.); насос станциясы; суу бөлүштүрүүчү жабык түтүктөр тармагы; жамгырлатма ж. б. сугат машиналары; туруктуу жана көчмө сугат түтүктөрү; тармактык курулмалар жана бекиткич арматура, суу агызма каналдар. Басым менен өзү агып келме системанын насос станциясынан башка негизги элементтери жогорудагыдай эле. Конст-сы боюнча туруктуу, жарым-жартылай көчмө жана көчмө Т. с. с-на айырмаланат. Асбест-цемент, темирбетон, металл, полиэтилен ж. б. материалдан жасалган түтүктөр пайдаланылат.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Субанбеков Жүрсүн
Субанбеков Жүрсүн (1930 – Аксуу районуда төрөлгөн, 1974 – Бишкек) – Көрүнүктүү фольклорист жана адабиятчы.
Кызматтары
1952-ж. КМУнун филология факультетин бүтүрүп, филология илимдеринин кандидаты, 1974-ж. филология илимдеринин доктору деген наамга ээ болгон. Субанбеков 1955-жылдан өмүрүнүн соңуна чейин ири фольклорист катары КМУнун кыргыз филология факультетинде эмгектенген.
Эмгектери
Алгачкы эмгеги “Колхоздук тема кыргыз совет адабиятында”, мында негизинен кыргыз акын-жазуучу, драматургдарынын 1945–56-ж. аралыгындагы колхоз темасында жазылган ырлары, пьеса, прозалык чыгармалары талдоого алынган. Субанбеков 1964-ж. “К. Жантөшев” деген адабий очеркин жазат. Очеркте К. Жантөшевдин чакан аңгеме, очерк, повесттери, бир катар драмалары, жалпы эле чыгармачылыгында өнөрканасы (К. Жантөшевдин чыгармалары боюнча сын-пикирлер менен эсептешип, полемикага чыгып) туурасында кеңири сөз болуп, “Курманбек” драмасы, айрыкча “Каныбек” романы ийне-жибине чейин жиктелип, жетишкен ийгиликтери, кетирген мүчүлүштүк-төрү менен бирге абдан калыс, ары билгичтик менен мыкты талданган. Эмгекти окуганда К. Жантөшевдин канчалык деңгээлдеги таланттуу жазуучу, чебер драматург экендиги белгилүү болот. Бул адабий очерк Субанбеков билимдүү, калыс адабиятчы катары таанытуу менен бирге бүгүнкү күндө да өз маанисин жоготкон жок. Субанбековдун кийинки  эмгеги “Кыргыз адабиятындагы атеизм” (1965).
Китептер:
1.      КОЛХОЗДУК   ТЕМА  КЫРГЫЗ СОВЕТ   АДАБИЯТЫНДА ( 1945 – 1956  )
Фрунзе,  “Кыргызмамбас”,    1958 ж.
2.      КЫРГЫЗ  ЭЛИНИН БААТЫРДЫК  КЕНЖЕ   ЭПОСУ.
Фрузе,      “Кыргызмамбас”,   1963 ж.
3.      КАСЫМАЛЫ ЖАНТОШЕВ.
Фрунзе ,   “Мектеп”,  1964 ж.
4.      КЫРГЫЗ   АДАБИЯТЫНДАГЫ  АТЕИЗМ.
Фрунзе ,   “Мектеп”,   1965 ж.
5.      КЫРГЫЗ   ЭЛИНИН  БААТЫРДЫК    ЭПОСТОРУ.
Фрунзе,    “Мектеп”,    1970 ж.
Которгон китеби:
1.     МОШКОВСКИЙ   А. “ СЕНИН   АНТАРКТИДАН ”. Фрунзе ,   1961  ж.
1                Алгачкы  окулдордун  бири. ( Кыргыз  искусствосу  менен адабиятынынын  Москвадагы  декадасы )   “Советтик Кыргызстан” 1958  ж. ,   1 октябрь.
2                Акын  жана  кыргыз  адабияты. ( Тоголок  Молдонун  туулган кунунун   100  жылдыгына карата ). “Мугалимдер газетасы”  1960 ж. ,  7 июнь.
3                Баатырдык  эпостор  жонундо  айрым  пикирлер. “Мугалимдер газетасы”. 1962 ж.,    3 ноябрь.
4                Балдарга   татыктуу   чыгармалар   керек “. Мугалимдер газетасы”. 1958 ж.,      12 июнь.
5                Илимдин   жаны   кандидаты. (Киреше  Иманалиевдин  илимий кандидаты  деген  наам  алышы жонундо). “Кызыл Кыргыстан”  №1,   1954 ж.,    14 январь.
6                Кыргыз   Совет   адабиятынын  тарыхы   ар  тараптан   кенири изилденсин. (Б. Керимжанова,    Ж. Таштемировдун    “Кыргыз Совет  адабиятынын
очеркинин  тарыхы”   деген   китебинин кайра   басылышына  карата. “Ала-Тоо”     № 5,    1961 ж.
7                Кырыз адабиятындагы  атеисттик  идеялар. “Мугалимдерге          жардам”. №4.     1956 ж.
Акыреттик жар
Акыреттик жар, кыяматтык жар — диний ишенимдерде эркек адамдын өлгөндөн кийин «чыныгы» дүйнөдө (тиги дүйнөдө) алуучу аялы, жары. Баатырлык үйлөнүү темасынын салттык сюжети белгилүү даражада Манас менен Кыз Сайкалдын жекеме-жеке кармашуусунда сакталган. Экөөнүн жекеме-жеке кармашуусу эпостун негизги варианттарынын бардыгында айтылат. Бирок, ар бир вариантта ар башка турмуштук кырдаалда, ар башка мүнөздө мотивдештирилет. Сагымбай Орозбаковдун вариантында Манас Текес канды жеңип, ордуна Текестин иниси Тейишти кан көтөрөт. Тейиш кан болгондугуна чоң той өткөрүп, ат чабыш, балбан күрөш, эр сайыш болот. Эр сайышка бир тараптан Кыз Сайкал чыгат. Экинчи тараптан ага эч ким даап чыга албай, акырында Манасты чыгарышат. Манас адегенде алдырып коё жаздап барып, анан гана мөрөйдү алат. Себеби, аялдыкка алууну ойлоп Сайкалды аяп кармашат. Багыш Сазановдун вариантында Текеликтин сеңиринен нойгут элинин кызы Сайкалдын жылкысын Манас менен Чубак тийип баратканда, ал аркасынан кууп жетип Манас менен чабышат. Экөө алыша албай жатканда Чубактын жардамы менен Манас мөрөйгө ээ болот. Ошондо Сайкал: «Каныкейге күнү болуп барганым уят, акыреттик аялың болоюн» (Багыш Сазановдун варианты, Кол жазмалар фондусу, 1080-инв., 280—281-б.),— деп ант берет.
Субанбеков Жүрсүн
Эмгектери
8                Кыргыз  адабиятындагы  кай  бир  корком  очерктер  жонундо пикир. “Мугалимдерге жардам”. №4,     1957 ж.
Акыреттик жар
Эпостун башка варианттарында да ушул сыяктуу эле эки негизги учур туруктуу сакталган. Биринчи учур — Манас менен Кыз Сайкалдын жекеме-жеке кармашы жана бардык учурда Сайкалдын жеңилиши. Экинчи — жеңилген соң Кыз Сайкалдын акыреттик жар болууга Манаска убада бериши. Бул жекеме-жеке кармашта мөрөйгө ээ болгондон кийин баатырлардын алп кыздарга үйлөнгөндүгү жөнүндөгү эң байыркы эпикалык салттык сюжеттин көрүнүшү. Салттык сюжеттерде алп кыздар баатырлардан жеңилген соң ага чыгууга макул болсо, «Манас» эпосунда Кыз Сайкал мөрөйдү алдырган соң бул дүйнөлүк эмес, акыреттик жар болууга убада берет.
Эпостогу Манас менен Сайкалдын жекеме-жеке кармашуусу жана акыреттик жар болушу жөнүндөгү салттык сюжет байыркы көөнө эпостун бир кыйла өзгөрүлгөн формада сакталгандыгын көрсөтүп турат. Анткени коомдук мамилелердин өнүгүшү, өзгөрүшү менен бүлөлүк салттар да өзгөргөндүктөн, мурунку бүлөлүк салттарды улам кийинки муундар унутуп, салттык сюжеттер да улам кийинки доорлордогу бүлөлүк мамилелердин салтына, нормасына ылайыктала берген. Сайкалдын «Каныкейге күнү болуп баруу уят» деп «акыреттик» аял болууга убада бериши да ушуну менен түшүндүрүлөт. Ошондой эле «акыреттик үйлөнүү» жөнүндөгү түшүнүктү ачыгыраак берүү максатында манасчылар айрым толуктоочу мотивдерди да киргизген. Мисалы, Манас дүйнөдөн кайтканда Кыз Сайкал келип жоктойт (Саякбай Каралаевдин варианты, Сагымбай Орозбаковдун варианты жана башкалар). Манастын сөөгүн Бакай, Кошой, Кыз Сайкал үчөө гана алып барып жайына коюшат (Молдобасан Мусулманкуловдун варианты). Себеби Манастын кайда коюлганын өтө ишенимдүү гана адамдары билүүгө тийиш. Кыз Сайкал Манас өлгөндөн көп узабай дайынсыз кайып болуп кетет (Саякбай Каралаевдин варианты). Бул Манас өлгөн соң Кыз Сайкал убадасы боюнча анын акыреттик аялы болуш үчүн кетти деген түшүнүктү билдирет. Ар бир адамдын адилет, ак жашаган аялы тиги дүйнөдө да бирге жашайт деген түшүнүк байыркы убактагы чыгыш элдеринин көпчүлүгүндө айрыкча, түрк, моңгол элдеринде да салттык түрдө өкүм сүргөн. Айрым чыгыш элдеринде өлгөн адамдын аялын кошо көмүү салты кийинки Моңгол доорунда да сакталгандыгын тарыхый фактылар далилдеп турат. 13-кылымда саякатчы Г. Рубрук: «моңголдордо жесир аял эч качан башка күйөөгө чыкпайт, анткени тиги дүйнөгө барганда (өлгөндө) ал өзүнүн күйөөсү менен кайра кошулуп бирге жашарына ишенет» (Путешествия в Восточные страны Плано Карпини и Рубрука. — М., 1957.),— деп жазган.
Субанбеков Жүрсүн
Эмгектери
10           Кыргыз   акындары  жана  алардын  чыгармачылык озгочолуктору. (Кыргыз тили жана мугалимдерине жардам). “Мугалимдер газетасы”. 1961 ж.,   16
Акыреттик жар
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Субанбеков Жүрсүн
Эмгектери
декабрь.
Мамыров Ишеке
Мамыров Ишеке Жыгаччы. 1928-ж. Кочкор районундагы Кызыл-Дөбө айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. Айылдык Советтин алдындагы китепкананы башкарган. «Кыргыз ССРинин Эң жакшы китепканачысы» деген наамга эгедер. Ишеке боз үйдүн уук-керегесин кармайт. Керегеси он үч көктүү, эң мыктысы он беш көктүү болот. Чебер кереге талын 15 көктүү кылса 14 жолу, 13 көктүү кылса 12 жолу үшкүлөп үй жыгачына кызуу узанат. Үй жыгачынын негизги жердигине ал турган талды тандайт. Аны атайын тигет. Мунун чырпыгын болушунча узун кыркат. Аарчып туруп, түбүнөн тутам калтырып иет. Болбосо тал жарылып кетет. Аны көбүнчө март, апрель айларында кармайт. Талды иштетүүнүн биринчи ыкмасы - койдун таза сары кыгын кырдап төгүп, ал тегиз коңур күйүп чыккандан кийин, үстүнө нымдуу кылып дагы кык төгөт. Кык чоктонгон отко жетпей ысыганда ага талды сойлотот. Көтөрүлгөн буу сыртка чыгып кетпеси үчүн күрөктүн сырты менен кыкты таптап турат. Болжолу 15-20-30 минутада (чай кайнамда) жыгач ойдогудай жашыйт. Экинчи ыкмасы - жылкы менен кой-эчкинин кыгын аралаштырат. Жыгач бойлогудай узата төгүп, кырдап, суу сээп таптап койсо, бир бир жарым күндө кык өзү эле кызыйт. Ага сойлотулган жаш талды бир бир жарым саатта, куураган талды үч төрт саатта матоого алат. 75 баш үйдөн жогоркулардын керегеси 15-17 көктөн турат. Болбосо керегенин эриши кыска болот да, үй шоңшоюп же жалпайып калат. Албетте, мыяда уз кылдаттыкта төптөштүрөт.
Субанбеков Жүрсүн
Эмгектери
11           Леонид   Соболев    (Орус   адабиятынын  Кыргызстандагы декадасы)     “Советтик Кыргызстан”.,    1962 ж.,   9 сентябрь.
Мамыров Ишеке
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Субанбеков Жүрсүн
Эмгектери
12           Мирза  Турсун-Заде      (Тажик  адабиятынын  декадасы)  “Советтик Кыргызстан”. 1963 ж.,    30  июнь.
Декомпрессиялык оорулар
Декомпрессиялык оорулар - көбүнчө суучулдар (терең сууга түшкөндө), учкучтар, кессондогу жумушчулар (кессон оорусу) жогорку басымдуу зонада болгон мезгилде каны жана ткандары азот менен өтө каныккандан болот. Жогорку басымда киши дем алып жаткан абадагы жана ткандагы азот бирдей деңгээлге жетмейинче ткандар азот менен каныга берет. Бул процесс адатта бир нече саатка созулат. Учкучтар, суучулдар, кессончулар иштей турган демейдеги басымда ткандын азот менен каныгуусу алардын организмине терс таасирин тийгизбейт (жумуш эрежеси бузулбаса). Бирок жогорку (4 атчмдан жогору) басымда делөөрүү, галлюцинация, унутчаактык пайда болот. 10 агжда эстен танышы мүмкүн. Д. о-дын бирден-бир себеби — канда азоттун көп топтолушунан жана анын өпкөнүн альвеоласы аркылуу тез чыгып кетпегенинен болгон майда кан тамырларга жел толуп бүтөлүшү. Организмдин ткандары үшүп калганда кан айлануунун бузулушу да Д. о-дын маанилүү себеби болуп эсептелет. Оорунун алгачкы белгилери жогорку басымдуу зонадан чыккандан кийинки бир саат убакыттын ичинде байкалат. Кишинин териси кычышып, муундар, сөөк, булчуңдар жабыркап ооруйт, ткандар шишийт. Нерв системасы жабыркаса баш айланат, кулак тунуп, эстен танат, кусат, алы кетип, кээде шал болушу ыктымал. Жүрөк жана мээ кан тамырлары бүтөлүп калса, өлүмгө учуратат. Оорунун алдын алуу үчүн жогорку басымдуу зонадан чыгуунун туура режимин сактоо, суучулдар, кессончулар, учкучтар пайдалануучу атайын жабдууларды текшерип туруу, алардын ден соолугуна дайыма көз салуу керек.
Субанбеков Жүрсүн
Эмгектери
13           Токтогул   сыйлыгына   корсотулгон:  колдойбуз,   пикирибиз   бар. (Драматург   Б. Жакиевке)     “Кыргызстан маданияты”. 1968 ж.
14           Олбос –очпос   талант    (Жусуп  Турусбековдун  туулган   кунунун 50  жылдыгына  карата). 1960 ж.,       23 декабрь.
15           Согуштан   кийинки   кыргыз   драматургиясынын   кээ   бир маселелери. Ученные записки филологического факультета. Выпуск   №7,      Фрунзе,   1961 ж.
16           “Эр-Тоштук”   эпосу,   анын   озгочолуктору   жана  вариантары. Тезисы   докладов  на   научной   конференции  профессорско-преподовательского  состава.
Секция   филологических   наук. Фрунзе. 1962 ж.
17           Эр-Тоштук   эпосу   жана   анын   турк  элдеринин   эпикалык чыгармалары   менен   болгон   сюжеттик  окшоштуктары. Тезисы   докладов  и  сообщений   на  11  Научной  конференции профессорско-преподавательского   состава. 1962 ж.
Окуу китеби:
Кыргыз Совет адабияты. Орто мектептин 10 классы  учун  хрестоматия.
Фрунзе,    “Мектеп”. 4  жолу  басылып  чыккан. (1970, 1977, 1981, 1986)
Кенже эпостор
Субанбеков кыргыз фольклористикасында да орду чоң. Буга “Кыргыз элинин баатырдык кенже эпосу” (1963). Китеп чоң-чоң үч бөлүктөн туруп, 1-главада “Эр Төштүк” эпосунун варианттары, алардын айырмачылыктары жана сюжеттик биримдиги кыргыз элиндеги үлгүлөрүнөн тышкары Түштүк Сибирде, казактарда кездешкен, варианттары менен салыштырыла каралат. Эпостун идеясы жана образдар системасы, ошондой эле көркөмдүк өзгөчөлүктөрү ил. теориялык негизде жетик иликтенип, “Эр Төш-түктүн” онго жакын вариантынын ичинен (алардын баатырдык эпос формасына өсүп жеткен төрт варианты кыргыз элинде, калган жомок түрүндөгү варианттары тектеш элдерде) системалуу толук варианты. С. Каралаевдики экендиги далилденген. С. мындан кийинки бараандуу эмгеги “Кыргыз элинин баатырдык эпостору” (1970). Мында кыргыздын “Кожожаш”, “Эр Төштүк”, “Жаныш, Байыш”, “Курманбек”, “Эр Табылды”, “Жаңыл Мырза”, “Эр Солтоной” сыяктуу эпикалык чыгармаларынын варианттары, алардагы баатырдык салт, тематика, мотивдердин берилиши, башка элдердин (айрыкча түрк тилдүү) эпостору менен болгон окшоштук, өзгөчөлүктөрү, жалпы эле алака-катышы ил. теориялык аспекте кең-кесири каралат. Ошондой эле манасчылар менен кенже эпосту айтуучулардын жалпылык, өзгөчөлүк, артыкчылыктары теориялык жактан жетик, аргументтүү, ары калыс мыкты иликтенген. Бул эмгектер сөзсүз кыргыз фольклористикасын эпос таануу жаатындагы жогорку деңгээлдеги көзгө көрүнүктүү иликтөөлөрдүн катарына кирет.
Янн Мартел
Янн Мартел (англ. Yann Martel; 1963-жылдын 25-июнунда туулган) — Испанияда туулган канадалык жазуучу. Ал эл аралык номур биринчи бестселлер, 50дөн ашуун мамлекетте басылып чыгарылган жана ошондой эле Букер сыйлыгына татыган "Пинин жашоосу" (англ. Life of Pi) романы менен таанылган. Ал дүйнө жүзү боюнча 12 миллиондон ашуун нуска менен сатылып, New York Times, The Globe and Mail жана башка көптөгөн бестселлер тизмелеринен бир жылдан ашуун убакытка чейин түшкөн эмес. Ал экрандаштырылып, ага Эң Ли режиссерлук кылган жана төрт "Оскар" сыйлыгын (салтанаттагы эң көп) жыйнап кеткен, анын ичинде "Эң мыкты режиссер" сыйлыгы дагы бар. Ал "Алтын глобустун" "Эң мыкты сценарий" сыйлыгын да уткан.
Ошондой эле Мартел "Португалиянын бийик тоолору" (англ. The High Mountains of Portugal), "Беатрис жана Виргил" (англ. Beatrice and Virgil), "Өзүм" (англ. Self) романдарынын, "Хелсинкидеги Роккаматиолордун чыныгы окуялары" (англ. The Facts Behind the Helsinki Roccamatios) аңгемелер жыйнагынын жана Канаданын премьер-министрине жазган "Премьер-министрге 101 кат" (англ. 101 Letters to a Prime Minister) каттар жыйнагынын автору. Ал бир нече адабий сыйлыктарды, анын ичинде 2001-жылдагы "Хү Макленнандын" көркөм чыгарма сыйлыгын жана адабият жаатындагы "Азия/Тынч океан Америка сыйлыгын" утуп алган.
Ал Саскачевандын Саскатун жергесинде жазуучу Элис Куиперс жана төрт баласы менен жашайт.
Эне тили французча болсо да Янн Мартел англис тилинде жазат: "Англис тили — бул жашоомдогу кылдат нерселерди айтыш үчүн эң жакшы тил. Бирок француз тили жүрөгүмө эң жакын тил экенин да айтышым керек. Ошол эле себептен улам англис тили мага жазыш үчүн жетишээрлик аралыкты берет."
Иран салттуу музыкасы
Маданият, Музыка
Динотоптер
Динотоптер (лат. Dinotopterus) —  жаян сымалдуу балыктардын бир уруусу.
Куйбышев (Нарын району)
Куйбышев — Кыргызстандын Нарын облусунун Нарын районундагы айыл. Миң-Булак айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 3487 киши (2009-жылы).
Ершовка (Чузики куймасы)
Ершовка — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чузик дарыясынын сол жээгинен 166 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Обь Кеть дарыясынын куюлушунан Васюган куймасына чейин. Дарыянын айрыгы — Кеть, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ильчук (дарыя)
Ильчук — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шиш дарыясынын оң жээгинен 155 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Каримов Мажит
Каримов Мажит - жазуучу.
Мажит Каримов Ленин районунун Сакалды айылында 1937-жылы туулган. Жалал-Абад балдар үйүндө тарбияланган. 1956-жылы өз айылындагы мектеп-интернатты, ал эми 1965-жылы КМУнун филология факультетин аяктаган. Эмгек жолун 1956-жылы Ош облусунун Ленин районунун орто мектебинде пионердик тарбиячы болуп иштөөдөн баштаган. 1965-жылы Кыргыз ССРинин Мамтелерадио комитетине редактор, 1968–1978-жж. Таш-Көмүр шаарындагы №6 орто мектебинде кыргыз тили жана адабияты мугалими, 1978-жылдан Ленин районунун ВЛКСМдын 50 жылдыгы атындагы №20 орто мектепте иштеген. Чыгармалары 1956-жылдан тартып жарык көрө баштаган. Анын 1963-жылы биринчи жарык көргөн китеби болуп «Баарыбыз бала болгонбуз» повести эсептелинет. 1983-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Баарыбыз бала болгонбуз: Повесть. – Ф.: Мектеп, 1973. – 119 б. Ак жол сага адам!: Повесть. – Ф.: Мектеп, 1976. – 112 б. Ата: Аңгемелер. – Ф.: Кыргызстан, 1983. – 144 б.
Алтын таяк: Жомоктор. – Ф.: Мектеп, 1987. – 12 б.
Динофилюс сымалдуулар
Динофилюс сымалдуулар (лат. Dinophilidae) —  адепки муунаккурттардын бир тукуму, буларга динофилюс уруусу (лат. Dinophilus) да кирет.
Түстүү металлургия
Түстүү металлургия - оор өнөр жайдын кен казуу, ылгоо, түстүү металлдар, алардын куймаларын алуу жана иштетүүнү камтыган тармак.
Түстүү металлургиядан алынуучу кошумча продукциялар - хим. бирикмелер, минералдык жер семирткичтер, курулуш материалдары.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Мазарис сары аарысы
Түрдүн жетилген стадиясынын сырткы түзүлүшү
Денесинин узундугу 10,5–12,0 мм, орто көлөмдөгү аары, канаттарынын кулачы 20,0–22,5 мм. Жыныстык диморфизм абдан өнүккөн. Ургаачысынын көкүрөгү кара, арт жагында капталдарында билинип турган тишчелери бар. Мурутчалары төөнөгүчтөй, кыска 12 бөлүктүү. Көздөрү чоң, алды жагы терең оюлган, тумшугунун кабынын капталдары кууш жана алды жагына кирип, мурутчаларынын кутучасы өтө узун, денесинин түсү кара саргыч сүрөттүү. Алдынкы аркасы арт жагынан кесилген жана капталдарындагы чоң тегуларга чейин жетет. Канаттары саргыч, алдынкыларында эки радиомедиалдуу ячейкасы, ал эми чокусунда бозомук каралжын түсү ургаачыларында өнүккөн. Эркектеринде сары түстөгү темгилдер басымдуу, арткы капталдарында тишчелери жок, мурутчалары ичке бөлүнбөгөн, узундугу алдынкы канатына тете.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Чачыранды, анча изилденген эмес. Кафирниган дарыясынын капчыгайында (Тажикстан), Каржантау ; Талас ошондой эле Алай жана Тескей Алатоосунда белгиленген (Ысыккөлдүн түштүк жээгинен төрт ургаачысы боюнча жазылган M. tianshanicus Panfilov, 1968 синоним болуп калышы ыктымал).
Жашаган аймактары
Деңиз деңгээлинен 1800–3100 м абсолюттук бийиктикке чейинки чөлгө айланган жерлерде, боздоң талааларда, жыгач-бадалдуу тоо алкактарында, бийик субалңпы шалбааларында кездешет. Аарылар кургак микроклиматтуу жана жыңалач же чополуу тоо беттеринде кармалышат.
Саны
Бүткүл ареалы боюнча өтө төмөн. Мазаристер чачыранды, майда колониялуу, кээде жалгыздан жашаган особдору да кездешет. Жердеген жеринде тоют өсүмдүктөрүнөн 4–5 саатын ортосунда болгону эки жолу 10–15 даана көпчүлүгү эркек особдор катталган.
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Имагосу июндун экинчи декадасынан августун үчүнчү декадасына чейин кездешет; жеңил борпоң топуракта уялашат, личинкаларын гүлдүн ширеси жана чаңчаларынан аралашкан ботко менен тамактандырышат. Жылына бир муун берет. Sympegma regel i i (Chenopodiaceae) жана Dracocephal um int egrifol ium, D. stamineum жана Thymus гүлдөрүндө катталган. Ургаачыларын жерге жакындаган кезде жакшы байкаса болот. Эркектери көбүнчө түшкө жакын активдүү.
Көбөйтүү (колдо багуу)
Жүргүзүлгөн эмес.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Азыркы убакта түр эч жерде корголбойт.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Колониялар табылган ареалдын кээбир жерлеринде (Ысыккөлдүн түштүгүндө, Алайда) жайыттарды тартипке келтирүү жана чөп чабууну чектөө менен эки кичи заказник түзүп, биологиясын, атаандаштарын жана табигый душмандарын аныктоо зарыл.
Статусу
III категория (LR-nt). Байыртадан калган анча чоң эмес түркүмдүн (4–5 түрү) ортоазиялык табигый сейрек түрү.
Шыкакчылык
Шыкакчылык – кылмыш жасоого кошо катышуунун таризи. Ш. аркыл ыкмалар менен жүзөгө ашырылуусу мүмкүн: көндүрүү, сатып алуу, коркутуу, жагалдануу, өтүнүү, мактоо, буйрук берүү, кылмыш жасалгандан кийин кандайдыр бир убай-жакшылыктарды убада кылуу ж. б. Ымдоо, жаңдоо аркылуу да ишке ашырылышы мүмкүн. Аткаруучу тарабынан кылмыш жасоо Ш-тын натыйжасы болуп саналат. Жашы жете электерди кылмыш жасоого шыкактоо (кылмышка кошо катышуудан башка, кылмыш жасоого тартуу) өзалдынча кылмыш курамын түзөт.
Монодрама
Монодрама (гр. – моно – бир жана драма деген сөздөн) – жалгыз актёр аткарууга ылайыкталган пьеса-монолог же бир эле актёрдун бир нече ролду аткаруусуна негизделип жазылган драмалык чыгарма, ошондой эле миниатюра театрлары үчүн ыңгайлаштырылган адабий негиз.
Пэмбертон Тауншип (Нү-Жерси)
Пэмбертон Тауншип (Нү-Жерси) (Pemberton Township) — Нү-Жерси штатынын Бёрлингтон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 28158 киши. Болжолдуу аянты - 161.9 км². FIPS коду — 34-57510.
Түркүм
Түркүм - жаныбарлар систематикасында бир нече тукумду бириктирген таксономиялык категория.
Теги жакын Түркүмдөр класска биригет. Өсүмдүк систематикасында Түркүм катар деген мааниде.
Декадентчилик
Декадентчилик (франц. decadence, deca-dentia – талкалануу, кулоо) – маданияттар менен элдердин гүлдөп-өнүгүүсүн жана кулап талкаланышын мүнөздөгөн түшүнүк.
Илимий адабиятта Декадентчилик 19-кылымдын 2-жарымы – 20-кылымдын башындагы ишенимсиздик маанайды, турмушту жек көрүү, өзүмчүлдүк ж. б. терс үстөмдүк кылган европалык маданияттагы кризистик кубулуш түшүндүрүлөт. Декадентчиликтин туруктуу темалары болуп өлүм менен ажалдын мотивдери, өлүп жок болгон рухий баалуулуктарды көксөө, атуулдук идеалдардан баш тартуу, акылдын күчүнө ишенүү, өчүп бара жаткан өмүр менен жашоонун сулуулугуна көз артуу ж. б. эсептелет.
Декадентчилик 1905–1907-ж. болуп өткөн революциядан кийин Орусияда кеңири кулач жайып, “Искусство дүйнөсү” жана “Көгүлтүр роза” (К. Бальмонт, З. Гиппиус, Д. Мережковский, Ф. Сологуб ж. б.) өңдүү чыгармачыл бирикмелерде өнүк-түрүлгөн.
Лондон конференциясы (1830–31)
Лондон конференциясы (1830–31) – Австрия, Улуу Британия, Пруссия, Орусия жана Франция өкүлдөрү катышкан конференция. Бельгия революциясынан (1830) кийин Бельгия Нидерланд королдугунан бөлүнүп, Бельгия менен Голландиянын кагылышуусу Лондон конференциясынын чакырылышына себеп болгон. Конференция кез-кези менен 1830-ж. октябрдан 1831-ж. ноябрга чейин өткөн. Өзүнө коңшу күчтүү мамлекет – Нидерланд королдугун түзүү жөнүндөгү Вена конгрессинин (1814–1815) токтомуна нааразы болгон Франция Лондон конференциясында Бельгиянын Нидерланд королдугунан бөлүнүп чыгышын жактаган. Вена конгрессинде түзүлүп, Ыйык союз тарабынан корголгон системадан Бельгиянын бөлүнүшү сокку болот деп эсептеген Австрия, Пруссия жана Россия кайрадан анын Нидерланд королдугуна баш ийишин талап кылган. Француз-орус мамилелерин бузуу жана бельгиялык провинцияларда өз таасирин бекемдөөнү көздөгөн Улуу Британия Францияны колдогон. Лондон конференциясы кабыл алган келишим боюнча Бельгия өз алдынча деп таанылган.
Диогенихт
Диогенихт (лат. Diogenichthys) —  жарык чыгаруучу балыктардын бир уруусу.
Сара Груен
Сара Груен (англ. Sara Gruen; Ванкуверде 1969-жылы туулган) — Канада менен Американын жарандыгына ээ болгон жазуучу. Анын китептери көбүнесе жаныбарлар тууралуу баяндайт. Ал жаныбарга жана жапайы жаныбарларга колдоо көрсөткөн көптөгөн кайрымдуулук уюмдарын колдойт.
Жаш кези жана билими
Груен Британ Колумбиясындагы Ванкувер жергесинде туулган. Ал Онтарионун Лондон жергесинде өсүп, Оттавадагы Карлтон университетине англис адабияты боюнча билим алыш үчүн тапшырган. Ал окууну аяктагандан кийин 10 жыл бою Оттавада жашаган.
Пас-Вож
Пас-Вож — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лек-Воркута дарыясынын оң жээгинен 29 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Верхоценко (Миякин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Дары формалары
Дары формалары — дары заттардын колдонууга ыңгайлуу формалары. Алар аптекада же химиялык— фармацевтикалык заводдордо жасалат. Дары формалары суюк, жумшак жана катуу болуп бөлүнөт. Бир эле дары заты түрдүү Д. ф-нда жасалышы мүмкүн. Суюк Д. ф-на эритме, маңыздар, тундурмалар, былжырлар, эмульсиялар, суспензиялар, микстуралар кирет.
Ак таяк
Эсине албай эчтеме,
Эр Алмамбет кириптир,
Эшиктеги ак таяк
Эсеттердин Бөкөсү
Эшик ачып ийиптир (Сагымбай Орозбаков, 2. 257).
= Колдонулган адабияттар == "Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Лондон конференциясы (1924)
Лондон конференциясы (1924) – Биринчи дүйнөлүк согушта (1914–18) жеңген державалардын өкүлдөрүнүн жыйыны. Лондон конференциясы 1924-ж. июль-август айларында Лондондо өткөн. 16-августта Ч. Дауэс жетектеген эл аралык эксперт комитети сунуш кылган Германия үчүн репарациялык план кабыл алган. Ал боюнча согуш өнөр жай потенциалын калыбына келтирүү үчүн Германияга зайым жана кредит берүү каралган. АКШ, Улуу Британия, Франция германиялык агрессияны СССРге каршы багыттап, Германия экономикасын америка-англиялык монополияларга көз каранды кылууга умтулган.
Кыйыштыруу
Кыйыштыруу - бир өсүмдүктү экинчисине калемчеси же бүчүрү (көзчөсү) аркылуу улоо. К-да өсүмдүктөрдүн төмөнкүсү – кыюу асты, үстүңкүсү – кыюу үстү деп аталат. Кыйыштырууда кыюу асты менен кыюу үстүнүн камбийлери бири-бирине кыналып, натыйжада алар биригип өсүп, бирдиктүү өсүмдүк организмин пайда кылат. Багбанчылыкта К. – мөмө өсүмдүгүнүн керектүү сортун вегативдик жол менен көбөйтүүнүн негизги ыкмасы. К-нун максаты: тамыры топурак-климат шартына көнүкпөгөн (тоңгон, ашыкча нымды көтөрө албаган жана башка) кыюу астын алмаштыруу: кыюу үстүн чарбалык жактан баалуу, суукка чыдамдуу, илдет, зыянкечке туруктуусу менен алмаштыруу; бийик же жапыз, кооз же төшөлмө өскөн өсүмдүк түрүн алуу. К-нун жүздөгөн ыкмасы бар, бирок алардын 10-15 түрү колдонулат. Айрым классификация боюнча К-нун 2 түрү бар: 1) бүчүр (көзчө аркылуу К. (окулировка), 2) бир нече бүчүрү бар калемче аркылуу К. (копулировка). Башка классификация боюнча: бүчүр, калемче, түтүк (бүчүрү бар кабык шакекчеси) аркылуу жакындаштырып К., үрөндү кыюу астынын тамырына өстүрүп К., бир уруктун түйүлдүгүн экинчисине көчүрүп К-га бөлүнөт. Булардын алгачкы 5 ыкмасы багбанчылыкта, кийинки 2 чөп өсүмдүктөрүн К-да колдонулат. К. кышкы, жазгы, жайкы болуп бөлүнөт. Кышкы К. өсүмдүктүн тыным мезгилинде, кыштын 2-чи жарымында үйдө, жылытма жерге, жазгы К. аба ырайынын шартына жараша март-июнда, жайкы К. июлдан-сентябрга чейин жүргүзүлөт. Бүчүрү менен К. мөмө дарактарын питомникте көбөйтүүнүн негизги ыкмасы. Кыюу асты үчүн питомникте 1-жылы өстүрүлүп жаткан көчөт алынат. Анын кабыгы оңой ажыраш үчүн камбийдин тез өсүшүнө шарт түзүлүп (илдет, зыянкечтен корголуп, түптөлүп, сугарылып) даярдалат. Калемчелеп К-да кыйгач кесип, “тилче” аркылуу тилкелеп, боорунан тилип, шынаа түрүндө, көпүрөчө, кабык астына улоо болуп бөлүнөт. Түтүк аркылуу кыйыштырууда кыюу астынын кабыгы кыйыштырылуучу жерден эки жолу тегерете шакекче түрүндө кесилип, дарактан ажыратылып, алынып ташталат. Жакындаштырып К. же аблактировкада кыюу үстү өскөн өсүмдүгүнөн ажыратылбастан кыюу асты менен бириктирилет да, алар биригип өскөндөн кийин ажыратылат.
Суранова Күмүш
Суранова Күмүш - акын, чарбалык жана коомдук ишмер. Нарын районунун Өрнөк айылында 1924-жылы туулган. 1950-жылы Нарын шаарындагы Токтогул атындагы мектепти сырттан окуп, 1951–1954-жж. Кыргыз Республикасынын 2 жылдык партиялык мектебин, 1963-жылы Пржевальск шаарындагы Айыл чарба техникумунун зоотехникалык факультетин сырттан окуп бүтүргөн.
1942–1943-жж. Эчки-Башы айылында окуу үйүнүн башчысы, колхоздун эмгек табелчиси, 1943–1944-жж. жылкы ферма башчысы, 1944–1945-жж. колхозчу, 1948–1950-жж. Он-Арча айылдык советинин төрайымы, 1954–1955-жж. Нарын районундагы № 53 жылкы завод айылдык советинин төрайымы, 1955-жылы Коммунисттик партиянын Нарын райкомунун алдындагы аялдар арасында иштөө бөлүмүнүн башчысы, 1956-жылы Нарын райондук советинин аткаруу комитетинин орунбасары, Он-Арча айылдык советинин төрайымы, 1958-жылдан Коммунизм колхозунун башкармасынын төрайымы, 1961-жылдан Нарын райондук аткаруу комитетинин төрайымы, 1963-жылдан кайрадан Коммунизм колхозунун башкармасы, 1971-жылдан Он-Арча айылдык советинин төрайымы болуп чарбалык жана мамлекеттик иште көп жылдар үзүрлүү эмгектенген. 1983-жылдан персоналдык пенсионер.
1967-жылы анын биринчи китеби “Бакыт берген партиям” деген ат менен “Кыргызстан” басмасынан жарык көргөн.