cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нойбрунн (Төмөнкү Франкония)
Нойбрунн (Төмөнкү Франкония) (Neubrunn (Unterfranken)) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Төмөнкү Франкония административдик округуна карайт. Вюрцбург районуна кирет.
Версалдыктар
Версалдыктар - Париж Коммунасына (1871) катышкандардын Версалда орношкон контррев-ячыл күчтөргө (А. Тьер баштаган) жанa алардын М. Мак-Магондун командачылыгы астындагы аскерлерине койгон аты. Тарыхта 1-жолу пролетардык революцияны жүзөгө ашырган Париждин жумушчуларын Версалдыктар пруссиялык аскерлердин жардамы менен катуу жазалашкан. «Версалдыктар» деген сөз кепке чейин революцияга каршы желдеттиктин синоними болуп калган.
Нойбрунн (Төмөнкү Франкония)
Калкы - 2165 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 26,56 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 6 79 164. Муниципалитеттин башчысы — Хайко Мениг.
Коров-Яга
Коров-Яга — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Баренц деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Немаха (Небраска)
Немаха (Небраска) (Nemaha) — Небраска штатынын Nemaha округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 178 киши. Болжолдуу аянты - 0.8 км². FIPS коду — 31-33950.
Кыргыз Автономиялуу Социалисттик Советтик Республикасы (1920—1925)
Республиканын борбору — Оренбург шаары, кийинчерээк — Ак-Мечет шаары. 1925-жылы Казак АССР.
Аубурн (Массачусетс)
Аубурн (Массачусетс) (Auburn) — Массачусетс штатынын Уорчестер (Worcester) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 16 188 киши. Болжолдуу аянты - 42.5 км². FIPS коду — 25-02760.
Эрнцен
Калкы - 427 киши(2013-ж.). . Аянты - 9,99 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 32 033. Муниципалитеттин башчысы — Рудольф Гөбель.
Бад-Фридрихсхалль
Калкы - 18 762 киши(2013-ж.). . Аянты - 24,70 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 1 25 005. Мэр — Петер Дольдерер.
Шаар административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт.
Маккэй (Айдахо)
Маккэй (Айдахо) (Mackay) — Айдахо штатынын Кастер округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 2.2 км². FIPS коду — 16-49240.
Калкы
2010-жылы калкы 566 киши болгон.
Раск Расмус Кристиан
Раск Расмус Кристиан (22. 11. 1787, Дания, Брандекильд – 14. 11. 1832, Копенгаген) – немец тилчиси, салыштырма-тарыхый тил илимин негиздөөчүлөрдүн бири, индевропа тилдерин изилдөөчү. 1811-жылы Копенгаген университетин бүтүргөн. Расл Расмус студент кезинен эле лингвистикалык эмгектерин жаза баштаган жана клинопись жазууларын аныктаган. 1813–15-жылдары Исландиянын тарыхын, тилин изилдеп, анын салыштырма-тарыхый тил илиминде жана герман филологиясында маанилүү орду, ошондой эле грек жана латын тилине да жакындыгы бар экендигин аныктаган. Ал Финляндиядан Санкт-Петербургга, андан Персияга, Индияга саякат жасап (1816–23), 1823-жылы Копенгагенде байыркы иран жана будда жазмасын ж. б. бай табылгаларын жыйнак кылып чыгарган. 1823–32-жылдары Копенгаген университетинин профессор болуп эмгектенген.
Эмгектери: Руководство к исландскому или древнесеверному языку. Копенгаген, 1811; Исландское литературное общество. Стокгольм, 1818.
Кыргыз ССРнин туусу
Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасынын туусу Кыргыз ССРинин республикалык символу. 1952- жылдын 22-декабрында басып чыгылган.
1952 -жылдын 22-декабрында Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиуму өзүнүн Указы менен токтом кылган:"«Кыргыз ССРинин Мамлекеттик Туусу толукталсын жана Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасынын Мамлекеттик туусу желектин бүткүл узундугу боюнча ортосунда көк тилкеси бар кызыл кездемеден бекитилсин. Көк тилке желектин туурасынын үчтөн бир бөлүгүн түзөт. Көк тилкени бойлоп, ортосунда бирге барабар ак тилке желектин жыйырманчы туурасы.Туунун жогорку кызыл бөлүгүндө флагштоктун жанында алтын түстөгү орок менен балка, алардын үстүндө алтын чеги менен жээктелген кызыл беш бурчтуу жылдыз. Желектин туурасынын узундугуна болгон катышы 1:2 '."''Орус империясынын жана СССРдин желектери боюнча вексиллологиялык колдонмо / комп. В.А.Соколов, Москва, 2002, 184-б''
Кайыңды-Булак
Кайыңды-Булак – Кара-Кулжа районундагы суу. Алайкуу кырка тоосунун түндүк капталынан башталат. Узундугу 36 км, алабынын аянты 240 км2. Тардын жогорку агымы Алайкууга сол жактан куят. Алабынын деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 3100 м. Башталышы Кыздар деп аталат. Өрөөнү карагай токойлуу. Кайыңды-Булакка оң жактан 6 суу куят. Жылдык орточо чыгымы 1,33 м3/сек, эң чоң чыгымы июнь-июлда, эң азы мартта байкалат. Сугатка пайдаланылат. Жээгинде Кугай кыштоосу жана Кайың-Талаа кыш. жайгашкан.
Чулым-Түрк тили
Чулым-Түрк тили - чулумдардын тили. Түрк тилдерине кирет. Обь д-нын куймасы болгон Чулым суусунун жээгине, Новосибирск аймактарына тараган. Эки диалектиден турат: төмөнкү чулым жана орто чулым. Чулым-Түрк тилине бир муундуу жана эки муундуу сөздөрдө созулма үндүүлөрдүн болушу; чыгыш жөндөмөнүн -дын/тын; келер чактын -лык формалары; учур чактын бардык формалары үчүн атоочтук мүнөздөгү бирдиктүү тангыч форма; буйрук ыңгайды туюндуруучу байыркы -гыл аффикси мүнөздүү. Жазмасы жок, турмуш-тиричиликте гана колдонулат.
Григорий Распутин
Распутин Григорий Ефимович [9(21). 1. 1869, Тобольск губерниясы, Тюмень уезди, Покров айылы – 16(29). 12. 1916, Петроград] – падыша Николай IIнин жана анын аялы Александра Фёдоровнанын фаворити, саясий авантюрист. Тобольск губерниясынын дыйкандарынан чыккан. Жаш кезинде көп ооруп, Россиянын ыйык жерлерин, Грециянын Афон тоосун жана Иерусалимди жөө кыдырып чыккан. Дин кызматкерлери, кечилдер жана саякатчылар менен кездешип, пикир алмашкан. 1900-жылы Петербургга көчүп келип, өзгөчө чөйрөлөрдө көзү ачык, табып, акылман карыя, кудайдын кишиси катары таанылган. Падышанын саясий жана аскердик чечимдерине таасир тийгизип турган.
Ниенштедт
Калкы - 409 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 9,96 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 87 305. Муниципалитеттин башчысы — Маргрит Кюне.
Мамлекеттик гимн
Мамлекеттик гимн (гр. hymnos – салтанаттуу ыр) – атамекенди, тарыхый окуяларды, алардын каармандарын даңктоочу музыкалык-поэтикалык чыгарма; мамлекеттин ырасмий символдорунун бири. КР М. г-и – КР мамлекеттик символу, мыйзамда каралган учурларда аткарылуучу музыкалык-поэтикалык чыгарма түрүндө болот. КР М. г-и бекитилген музыкалык редакцияга жана текстке так ылайыкта аткарылууга тийиш. КР М. г-ин так аткарууга байкоо жүргүзүү мамлекеттик органдардын жетекчилерине, ошондой эле КР уюмдарына жүктөлөт.
Тото Кутуньо
Сальваторе (Тото) Кутуньо (Salvatore "Toto" Cutugno; төр. 7-июль 1943-жыл, Фоздиново, Масса-Каррара, Тоскана, Италия) — Италиялык ырчы жана композитор. Ал Адриано Челентано, Жо Дассен, Далида, Ricchi e Poveri сыяктуу аткаруучулар менен кызматташып, атактуулукка өзүнүн "L’italiano" аттуу ыры менен жеткен. Загребде өткөн «Еврокөрүнүү 1990» сынагынын жеңүүчүсү.
Өмүр баяны
Тото Кутуньо Италиядагы Тоскана аймагындагы Масса-Каррара облусунда жайгашкан Фоздиново шаарында туулган.Атасы деңиз аскери болуп, трубаны тартып ойногон. Анын артынан Тото Кутуньо да бул аспапты өздөштүрүп, өз алдынча урма аспаптарда жана аккордеондо ойногонду үйрөнгөн. 13 жашында аймактык музыкалык сынакта 3-орунга ээ болгон. 19 жашына чейин Кутуньо жергиликтүү музыкалык топтордо урма аспапатарда ойногон. Андан соң G-Unit ансамбли менен Финляндияга 6 айлык турнеге чыккан. Ал жактан келип өзүнүн "Toto e Tati" тобун негиздеген. Топ менен биргеликте Италияда гастролдорго чыгып, ыр жаза баштаган. 1980-жылы жеке ырчылык менен алектенип, 1983-жылы Сан-Ремодогу сынакта "L’italiano" ыры менен катышкан. Анда 5-орунду алса да, көрүүчүлөрдүн тандоосу боюнча 1-орунду алган. Бул ыры азыркыга чейин популярдуулугун жоготпой келет.
Мамлекеттик герб
Мамлекеттик герб (поляк. herb, нем. Erbe – мурас) –
мамлекеттин ырасмий символдорунун бири болуп эсептелүүчү айырмалоочу белги;
жайларына, жумушчу бөлмөлөргө, чегара белгилерине (мамыларына), мөөрлөргө,
бланктарга, ырасмий документтерге жана мамлекеттик сыйлыктарга түшүрүлөт. КР
мыйзамдары боюнча КР М. г-и КР мамлекеттик символу болуп эсептелет жана КР М.
ошондой эле менчигинин түрүнө карабастан, айрым мамлекеттик-бийликтик ыйгарым
укуктар берилген уюмдардын мөөрлөрүнө жана бланктарына жайгаштырылат. КР М. г-и
КР жаранынын инсандыгын ырастоочу документтерге жана КР мамлекеттик органдары
Дитероде
Дитероде (Dieterode) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Айхсфельд районуна кирет.
Мамлекеттик герб
берүүчү жалпы мамлекеттик үлгүдөгү башка документтерге түшүрүлөт. Бланктарды,
мөөрлөрдү жана КР М. г-и түшүрүлгөн башка булактарды даярдоо, пайдалануу, сактоо
жана жок кылуу тартиби КР Өкмөтү тарабынан аныкталат.
Мамлекеттик деңиз соода кемелеринин иммунитети
Мамлекеттик деңиз соода кемелеринин иммунитети – мамлекет иммунитетинин билдирүүсүнүн бири, анын мааниси мындай кемелерге карата же андай кемелерге байланыштуу (анын колдонуу түрлөрүнө карабастан) чет өлкөлүк сот мекемелерине доо коюлушуна, ошондой эле чет өлкөлүк суубекеттер менен сууда доону камсыздандыруу да, ал кеме менчигинде турган мамлекеттердин макулдугусуз чыгарылган сот чечимдерин мажбурлап аткартуу максатында да, мажбурлап кармоого, камоого же төлөтүүгө жол берилбегендигинде турат.
Париж тынчтык келишими
Версаль тынчтык договору (1783) Америка Кошмо Штаттары жанa анын союздаштары (Франция, Испания, Нидерланд) менен Улуу Британиянын ортосунда 1783-ж. 3-сентябрда Версаль шаарында түзүлгөн.
1775—1783-ж. Түндүк Америкадагы көз карандысыздык үчүн согуш АКШнын жеңиши менен аяктаган. 1782-ж. 30-ноябрда Улуу Британия менен АКШ түзгөн прелиминардык, б. а. алгачкы до­говор боюнча Улуу Британия АКШны суверендүү, көз карандысыз мамлекет деп таанып, чек араларын белгилеген.
Короткая Вадега
Короткая Вадега (Хейвидъюнко) — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чеша дарыясынын сол жээгинен 21 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Париж тынчтык келишими
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Короткая Вадега
Суу реестринин маалыматтары
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Адатлылар
Адатлылар (Adatlılar) — Азербайжан түрктөрүнүн шахсеван урууларынын бири. Алар Ирандык Азербайжанда жашашат. Алар негизинен мал чарбачылыгы менен алектенишет.
Вертикаль бурчтар
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Тамга (түшүнүк)
Тамга (түшүнүк) – 1) уруулардын өз алдынчалыгын көрсөткөн өзгөчө белги. Негизинен адыге, абхаз, абазин, татар, карачай, балкар, башкыр, кыргыз, осетин, ногой ж. б. урууларда кезигет. Тамга белгиси качан пайда болгону тууралуу так маалыматтар жок. Айрым окумуштуулардын пикиринде монгол тилинен («дамга») кирип, тамгалоо, тамга салуу, тамга уруу, эн салуу же «мөөр» басуу ж. б. бир нече түшүнүк берет. Этнографиялык изилдөөлөр боюнча тамганын алгачкы белгилери геом. фигураларга (төрт бурчтук, үч бурчтук, бурч ж. б.), ырым-жырымдарга байланышкан пиктограммалар, эмгек шаймандары, курал-жарак, ат жабдыктары, канаттуу куштардын фигурасы ж. б. аркылуу кабыл алынган деп эсептелет. Орто азиялык уруулардын тамгасы тууралуу алгач Таң ( 唐)династиясынын (618–907) учурунда кездешип, анда түрк урууларына тиешелүү 36 белги бар экени көрсөтүлөт; 2) белги катарында көбүнчө ысык темир менен басып түшүрүлгөн из, так. Малга тамга басуу ошол уруунун менчиги экенин гана далилдебестен, анын баалуулугун жана асыл тукумдуулугун таанууга мүмкүнчүлүк берген. Тамга мурас катары сакталып, бир уруктун тамгасы 2-уруктукуна окшогон эмес. Эгерде тамганын сүрөтү окшош болсо, анда анын малдын денесине жайгашуусу (мисалы, жылкынын оң-сол саны, оң-сол колу, койдуң оң-сол тумшугу ж. б.), аталышы башкача болгон. Уруктар майда үй-бүлөлүк топторго бөлүнгөндө малдын кайсы топко же адамга тиешелүү экендигин айгинелеш үчүн эн салышкан.
Раниэр (Миннесота)
Раниэр (Миннесота) (Ranier) — Миннесота штатынын Koochiching округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 145 киши. Болжолдуу аянты - 0.4 км². FIPS коду — 27-53134.
Чукча тайпак тоосу
Чукча тайпак тоосу - Чукча жарым аралында, Чукча автономия округунун борбордук бөлүгүндө. Түндүк Муз жана Тынч океандарынын алабына кирген дарыялардын суу бөлгүчү. Эң бийик жери 1887 м. Өтө тилмеленген жапыз жана орто бийик тоо массивдеринен турат. Уз. 450 кмдей. Түндүгүндөгү кырка тоолору гранит жиреп чыккан кумдук, сланец тоо тектеринен түзүлгөн: түштүгүндө жанар тоо чөкмөлөрү басымдуу. Калай (Валькумей), сымап (Пламенный), таш көмүрдүн (Беринг) кендери бар. Тоо тундрасы, арктика чөлү басымдуу.
Юсупов Мамыт
Юсупов Мамыт (1902 т, Шакафтар айылы - 1987) - Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты (1956-60).
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Пенроз (Колорадо)
Пенроз (Колорадо) (Penrose) — Колорадо штатынын Фримонт (Freemont) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4 070 киши. Болжолдуу аянты - 86.6 км². FIPS коду — 08-58400.
Корпуста (Белорет району, Башкыртстан)
Корпуста — Башкыртстандын Белорет районундагы айыл, Инзер айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 26 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кайыңды горнблендит кени
Кайыңды горнблендит кени – Талас облусунун Кара-Буура районунда, Арал кыштагынан 4 км түндүк тарапта, Кыргыз Ала-Тоосунун түштүк капталындагы Кичи Кайыңды суусунун ортоңку бөлүгүндө. 1977-78-ж. геологиялык изилдөө жүргүзүлгөн. Кен аймагында ордовик мезгилинин аягында жиреп чыккан горнблендит интрузиясы жатат. Интрузия туурасы 300-600 м, узундугу 2,5 км аянтты ээлеп, түндүк-батышка созулат. Горнблендит кара түстө, түрдүү кристаллдуу роговая обманка минералынан турат. Жаракалуу болгондуктан, 0,3-0,9 м3 блок алууга болот. Жакшы сайкалданып, күзгүдөй жалтырайт. Запасы 15 млн м3. Дубалдарды кооздоп каптоого болот.
Лауэнфөрде
Лауэнфөрде (Lauenförde) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Хольцминден районуна кирет.
Калкы - 2513 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 17 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 55 026. Муниципалитеттин башчысы — Андреа Тираза.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Эрпель
Эрпель (Erpel) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Нойвид районуна кирет.
Калкы - 2566 киши(2013-ж.). . Аянты - 9,21 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 38 019. Муниципалитеттин башчысы — Эдгар Нойштайн.
Кёрлинг
Кёрлинг (curling, curr) — Муз аянтчасындагы команда менен ойнолуучу спорттун бир түрү. Эки команда музга атайын ылайыкташтырылган оор шайманды "үйгө" чогултуп, упай топтошот.
Тарыхы
Бул спорт түрү Шотландияда XVI кылымдын башында жаралган. Буга Данблейн көлмөсүнүн түбүнөн кёрлингге тиешелүү таш табылып, анда 1511-жыл деген убакыт белгиленгени далил. Ал эми тарых барактарында 1541-жылдары жазылган жазууларда кезигет. Эл арасында муздак аба ырайы, көлдөрдүн тоңушунан улам жээкте иштегендер үшүбөөнүн айласын көрүп, бул оюн келип чыккан деп айтылат. Бул оюнду ар бир адам ойной тура алгандыгы үчүн кёрлинг Шотландияда бат эле популярдуу болгон. Шотландия менен соода-сатык түзүшкөн Европа өлкөлөрү кёрлингдин жайылышына себепкер болсо, Америкага көчүп баргандар бул материкке тараткан.
Оюндун эрежеси
Оюндун максаты – өз таштарыңды үйгө чогултуу. Кайсы команданын таштары үйгө жакын топтолсо, көбүрөөк упай алат. Оюнга 2 командадан 4 оюнчу катышат. Кёрлинг "энд" деп аталган 10 мезгилден турат. Ар бир эндде оюнчулар 2 жолудан таш ыргытышат. Ташты ыргытууда оюнчу күүлөнүп келип "үйдү" көздөй мээлейт. Спортчулар ташты "үйгө" чогултуу же атаандаштын ташын сүрүп чыгаруу үчүн ыргытышын өздөрү чечип алышат.
Бул эрежелер XIX кылымдын башында түзүлүп, ошондон бери дээрлик өзгөрүүгө учураган эмес.
1. Оюнга даярдык. Оюнга чейин спортчулар атайын даярдык көрүшөт. Машыгуу алдында муз аянтчага суу чачкыч менен суу чачып чыгышат. Ал тамчылар музда кичинекей бүдүрчөлөрдү пайда кылат. Оюн маалында свиперлер дал ушул бүдүрчөлөрдү щётка менен сүрткөндө таштар ылдам жүрө баштайт. 2. Баштапкы сызык – оюнчу ташты ушул сызыкка чейин коё бериши керек. 3. Таш – атайын белгиленген граниттен жасалып, салмагы 17-20 килограммды түзөт. Гранит Шотландиянын ’’Эйлса-Крейг’’ аралындагы жайдан гана алынат. Тоголок сымал келген цилиндр формасына окшогон бул шаймандын колго кармоого ылайыкталган кармагычы жасалат. 4. Свипер – ыргытылган ташты 2 оюнчу атайын оюнга ылайыкталган щётка сыяктуу шайман менен таштын жолун тазалап, ылдамдыгына чейин көзөмөлдөшөт. 5. Кёрлингдин аянтчасы – төрт бурчтуу болуп, узундугу 45 метрдей, туурасы 5 метр. 6. Муздун температурасы -5 градус болууга тийиш. 7. Үй – муз аянтчасынын соңку бөлүгү, диаметри 15тен 182 сантиметрге чейин жеткен 4 айланадан турат. 8. Борбор – кайсы команданын ташы борбордун ортосуна жакын жайгашса упай алат. 9. Скип – команда капитаны. "Үйдүн" сыртында туруп команданын жүргүзгөн оюнун талдап, ар кыл тактиканы түзөт. Өзү оюндун эң соңунда таш ыргытат.
Тамга колтугу
Тамга колтугу — Ысык-Көлдүн түштүк жээгинен орун алган. Тамга суусунун чатын жайпап жатат. Тамга кыштагынан 2 км аралыкта. узундугу 0,7 км, туурасы кире беришинде 1 км, тереңдиги 20 мдей. Формасы кесилген пирамиданы элестетет. Жээктеринин эң жазы жери – 900 м, кууш жери – 370 м. Булуң түштүк-чыгыштан түндүк-батышка багытталган. Сол (түштүк-батыш) жээги тик, шагыл-таштуу. Колтукка жыгачтан пристань кошулган. Оң (түндүк-чыгыш) жээги жантайыңкы, кумдуу, Тамга суусу куят. Айрым жерлеринде бирин-серин чычырканак өсөт. Колтук терең болгондуктан суунун температурасы кышкысын 4°Сдан төмөн түшпөйт, жайкысын 17–18°Ска чейин гана жылыйт. Бул жерде суунун айлык орточо температурасынын жылдык амплитудасы 13,6°Сду түзөт. Батыш жана чыгыш тарапка соккон шамалдан ыктоо жайгашкандыктан, кеме токтоого ыңгайлуу. Жээгинде маяк орнотулган.
«Кайыңды кабель заводу» ААК
«Кайыңды кабель заводу» ААК – ачык акцпонердик коом (1992). 1958-ж. Панфилов районундагы була заводунун базасында «Кыргызкабель» заводу болуп уюшулган. Алгачкы буюмдар 1960-жылдан чыгарыла баштаган. Суроо-талаптын өсүшүнө байланыштуу жаңы корпустар курулуп, жаңы технологиялар өздөштүрүлгөн. 1975-ж. завод 29 млн рублдик буюм чыгарган. 1998-ж. заводдо реконструкциялоо иши жүргүзүлгөн, бирок ал өз профплпн сактап калган. 2004-жылдан азыркы аталышында.
Малад Сити (Айдахо)
Малад Сити (Айдахо) (Malad City) — Айдахо штатынын Онейда округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 4.3 км². FIPS коду — 16-50140.
Калкы
2010-жылы калкы 2158 киши болгон.
Мамлекеттик жаратылыш эстеликтери
Мамлекеттик жаратылыш эстеликтери – экологиялык, илимий, тарыхый-маданий жана эстетикалык жактан сейрек кездешүүчү, өтө баалуу объекттер. Жаратылыш объекттери атайын ыйгарым укуктуу органдардын сунушу боюнча КР Өкмөтү тарабынан М. ж. э. катары жарыяланат жана ага тийешелүү жерлер (суу объекттери) анын ээлери менен пайдаланып жүргөн тараптардан тартылып алынбайт.
Ю. А. Гагарин атындагы орто мектеби
'''Ю. А. Гагарин атындагы орто мектеби''' - Шекафтар айылында жайгашкан. Чаткал райондук билим берүү бөлүмүнө карайт.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Мамлекеттик жер пайдалануучу
Мамлекеттик жер пайдалануучу – жер участогун мөөнөтсүз (мөөнөтү көрсөтүлбөстөн) же мөөнөттүү (убактылуу) пайдаланууга алган КРдеги мамлекеттик уюмдар.
Нилебок
Нилебок (Nielebock) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Йерихов районуна кирет.
Калкы - 238 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 14,95 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 86 150. Муниципалитеттин башчысы — Клаус Берендт.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Рөдермарк
Рөдермарк (Rödermark) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан Шаар. Дармштадт административдик округуна карайт. Оффенбах районуна кирет.
Калкы - 25926 киши(2013-ж.). . Аянты - 29,99 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 4 38 012. Мэр — Роланд Керн.
Бертран Рассел
Рассел Бертран (18. 5. 1872, Уэльс, Треллек -2.2. 1970, Уэльс, Пенриндайурайт) – англиялык философ, логик, математик, социолог, коомдук ишмер. Англиялык неореализмдин жана неопозитивизмдин негиздөөчүсү; объективдүү идеализмден субъективдүү идеализмге өткөн. Математиканы логикалык жактан негиздөө максатында логиканын дедукциялык-аксиомалык түзүлүшүн өнүктүргөн. Математикалык логиканын негизин түзгөн. «Математиканын негиздери» (1–3-том, 1910–13) эмгегинин автору (А. Уатхед менен бирге). Пагуош кыймылынын демилгечилеринин бири. Адабият боюнча Нобель сыйлыгынын (1950) лауреаты.
Дунайдагы Нойбург
Дунайдагы Нойбург (Neuburg an der Donau,) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан Шаар. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Нойбург-Шробенхаузен районуна кирет.
Калкы - 28197 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 81,32 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 85 149.
Шаар административдик курамы боюнча 16 шаардык районго бөлүнөт.
«Кайыңды-кант» ААК
«Кайыңды-кант» ААК – (Кайыңды кант заводу) ачык акционердик коом (1995). 1958-жылдан баштап курула баштаган. 1963-ж. алгачкы кант чыгарылган. 1964-67-жылдары эмгек коллективи түзүлүп, адистер даярдалган, тажрыйба топтолгон, жабдууларды өздөштүрүү жана орнотуу иштери жүргүзүлгөн. 1968-ж. завод кант кызылчасын кайра иштетүүнүн суткалык кубаттуулугун жогорулаткан. Бул жылы ишкананын коллективи кызылчадан кант өндүрүүнү өздөштүрүп, алгачкы 14000 т кант чыгарган. Кызылчаны кайра иштетүүчү жабдууну, а. и. өркүндөтүлгөн диффузпондук аппараттарды реконстукциялоо башталган, натыйжада өндүрүмдүүлүк 50% ке жогорулаган. 1971-жылдан өндүрүшкө жаңы техниканы киргизүү боюнча иштер улантылган. 1987-ж. чакмак канттарды таңгактоочу автоматтар иштей баштаган.
Бад-Херренальб
Бад-Херренальб (Bad Herrenalb) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан Шаар. Карлсруэ административдик округуна карайт. Кальв районуна кирет.
Калкы - 7330 киши(2013-ж.). . Аянты - 33,03 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 2 35 033. Мэр — Норберт Май.
Чукчалар
Чукчалар (өздөрүн лыгъоравэтльат, луораветлат деп аташат) - РФтеги аз сандуу эл, Чукотка АОнун жергиликтүү калкы. Ошондой эле Камчатка крайында (1 469),Саха Респ-нда (670), Магадан областында (285) да жашашат. Жалпы саны 15 908 киши, а. и. Чукотка АОдо 12 772 (2010). Чукча жана орус тилинде сүйлөшөт. Дини - православие жана шаманчылык. Ч-дын этностук негизин коряктар, керектер, алюторлуктар, ительмендер жана эскимостор түзөт. Ч. ж-де орус тарыхый маалыматтарында 17-кылымдын 40-жылдарында алгачкы жолу эскерилет. Алар тундралык (көчмөн бугучу) Чукчалар жана жээктик (деңиз аңчысы) Ч. болуп бөлүнүшөт. Чукчалардын салттуу анчылык куралы - гарпун, найза, кайыш тор, 19к-дын 2-жарымынан атма куралдар колдонулат. Азыркы мезгилде Чукчалардын негизги кесиби - бугу чарбачылык, жапайы айбандарды асырап өстүрүүчүлүк. Турак-жайы - морж жана бугу терисинен цилиндр үлгүсүндө жасалган, ажыратылма чатыр-яранга, алачык. Салттуу кийимдери негизинен нерпа жана бугу терисинен тигилет. Эркектери тизеге чейин тигилген, катталган узун көйнөк-кухлянка, тар ыштан, кыска мех бут кийим кийип, белине кур курчанат. Аялдары мех комбинезон (керкер), кышкысын катталган, жайкысын жалаңкат, мех бут кийим кийип, кооздуктарды тагынышат. Чукчалардын негизги тамак-ашы - эт (бугу, тюлень, кит), өсүмдүк тамыры жана жалбырактары, деңиз капустасы, ат кулак, моллюскалар жана жер-жемиштер. Тунгус жана юкагирлерден айырмаланып, Чукчалар балык жешпейт. Суусундук катары чай тибиндеги чөп кайнатмасы колдонулат.
Ашби (Массачусетс)
Ашби (Массачусетс) (Ashby) — Массачусетс штатынын Миддлсекс округуна караган АКШ шаары.
Беддингтон (Мэн)
Беддингтон (Мэн) (Beddington) — Мэн штатынын Вашингтон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 29 киши. Болжолдуу аянты - 98.8 км². FIPS коду — 23-03810.
Чукча жарым аралы
Чукча жарым аралы, Чукотка Азиянын түндүк-чыгышында. Магадан облусунун аймагында. Аянты 49 мин км2. Чукча деңизи, Беринг кысыгы, Беринг деңизинин Анадырь булуңу менен чулганат. Жээктери булуң-буйткалуу: түндүгүндө Колючи колтугу, түштүк-чыгышында Мечигмен түштүк-батышында Крест булуңу жайгашкан. Түндүк-чыгыш чети - Дежнёв тумшугу деп аталат. Жарым аралдын көп бөлүгүн Чукча тайпак тоосу ээлейт.
Костылиха
Костылиха — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пеша дарыясынын сол жээгинен 117 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кумбино (Белорет району, Башкыртстан)
Кумбино — Башкыртстандын Белорет районундагы айыл, Инзер айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 60 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ньюкастл (Небраска)
Ньюкастл (Небраска) (Newcastle) — Небраска штатынын Dixon округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 325 киши. Болжолдуу аянты - 0.9 км². FIPS коду — 31-34090.
Эшалиев Куттубек
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Вертолет кыймылдаткычы
Вертолет кыйылдаткычы - вертолёттун бир же бир нече алып жүрүүчү винтин жүргүзүүчү авиац. кыймылдаткыч.
Вертолет кыймылдаткычы поршендүү жанаа аба-реактивдуу кыймылдаткыч болот. Вертолёт учуй көтөрүлөрдө жана конордо кубаттуулукту жогорулатуу үчүн ракета кыймылдаткычы да пайдаланылат. Кээ бир вертолёттордо самолёттун бир валдуу турбовинттүү кыймылдаткычы колдонулуп келген, бирок анын ордуна көп кыймылдаткычтуу вертолёттордо эки валдуу турбовинттуу кыймылдаткыч пайдаланылып жатат. Бул кыймылдаткыч вертолёттун күч берүүчү установкасынын жакшы жана ишенимдүү иштешип камсыз кылат. Алып жүрүүчү винтке реактивдүү жүргүзгүч да колдонулушу мүмкүн. Бул учурда айландыруучу күч оор жана татаал трансмиссиясыз тике эле алып жүрүүчү винттин калактарына берилет. Ал күчтү винттин калактарына орнотулган автономиялуу реактнвдүү кыймылдаткычтар же калактардын учтарына орнотулган сопло тешиктеринен атылып чыккан газдын (кысылган абанын) агымы пайда кылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Кайыңды корукчасы
Кайыңды корукчасы – Нарын районундагы мамлекеттик токой корукчасы (заказниги). Кайыңды суусунун алабын ээлейт. Аянты 405 га. Табигый шартта жакшы жана жыш өсүүгө жетишкен теңир-тоо карагайын коргоо максатында 1975-ж. уюшулган. Мында карагайдан башка терек, тал, ит мурун, чычырканак, жапалак арча, шилби, четин ж. б. өсөт.
Рассэл (Миннесота)
Рассэл (Миннесота) (Russell) — Миннесота штатынын Лайон округуна караган АКШ шаары.
Бүхель (Айфель)
Бүхель (Айфель) (Büchel (Eifel)) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Кохем-Целль районуна кирет.
Рассэл (Миннесота)
Калкы - 338 киши. Болжолдуу аянты - 2.4 км². FIPS коду — 27-56428.
Эшалиев Каныбек Шатманович
Эшалиев Каныбек Шатманович (17. 9. 1951-ж. т., Жаңы-Базар айылы) - коомдук ишмер.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Мамлекеттик ички карызды жоюу
Мамлекеттик ички карызды жоюу – мамлекеттин карыз боюнча милдеттенмелеринен толук баш тартуусу. Ал адатта, саясий бийликтин алмашуусу шарттаган кескин чара болуп эсептелет.
Мамлекеттик зайым келишими
Мамлекеттик зайым келишими – зайым келишиминин КР жарандык мыйзамдарында каралган өзгөчө түрү. М. з. к. боюнча зайым алуучу КР болот, ал эми зайым берүүчү катары жаран же юридикалык жак чыгат. Мамлекеттик карыздар ыктыярдуу болуп саналат. М. з. к. зайым берүүчүнүн мамлекет тарабынан чыгарылган, зайым берүүчүнүн карыз алуучудан ага карыз берилген акча каражаттарын же (зайымдын шарттарына байланыштуу) башка мүлктөрүн, белгиленген үстөк пайыздары менен же мүлккө ээлик кылуу укуктарын зайымдарды чыгаруу шарттарында көрсөтүлгөн мөөнөттө алуу укугун күбөлөгөн облигацияларды же башка баалуу кагаздарды сатып алуу жолу менен түзүлөт. Жүгүр­түүгө чыгарылган зайымдардын шарттарын өзгөртүүгө жол берилбейт.
Растрелли Бартоломео Карло
Растрелли Бартоломео Карло [1675, Флорендия – 18 (29). 11. 1744, Петербург] – италян жана орус скульптору. Орус бароккосунун (18-кылым) ири өкүлү. Растрелли Людовик ХIVнүн сарайында иштеген. 1716-жылы Пётр Iнин чакыруусу менен Петербургда иштеген. Чыгармачылыгына бароккого таандык салтанаттуулук, асемдүүлүк жана тартып жаткан материалдын өзгөчөлөгүн бере билгендик мүнөздүү (колодон куюлган «Падыша айым Анна Ивановна арап бала менен» статуясы; Пётр Iнин бюсту, Мамлекеттик Эрмитаж – Мамлекеттик Орус музейи ж. б.).
Лауэнхаген
Лауэнхаген (Lauenhagen) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Шаумбург районуна кирет.
Калкы - 1431 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 9,73 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 57 019. Муниципалитеттин башчысы — Ханс-Хайнрих Лезеке.
Диттерсдорф (Тюрингия)
Диттерсдорф (Тюрингия) (Dittersdorf (Thüringen)) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Заале-Орла районуна кирет.
Калкы - 276 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 6,35 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 75 014. Муниципалитеттин башчысы — Андреас Шмидт.
Эрпольцхайм
Эрпольцхайм (Erpolzheim) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Бад-Дүркхайм районуна кирет.
Калкы - 1307 киши(2013-ж.). . Аянты - 3,6 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 32 015. Муниципалитеттин башчысы — Александер Курт Бергнер.
Тамеки (өсүмдүк)
Тамеки (Nicotiana) ― өсүмдүктөрдүн ит жүзүмдөр тукумунун уруусу. Бир жана көп жылдык чөп, чанда бадал. Тамекинин 66 түрү Американын мелүүн жана тропик зонасында, Австралия менен Полинезияда кезигет. Көбүндө (айрыкча жалбырагында) уу алколоид – никотин бар. Кадимки тамеки жана махорка чегүүчү тамеки алыш үчүн айдалат. Тамекинин сабагы түз, бийиктиги 1,0–1,5 м, ири жалбырагы сапсыз жана кыска саптуу, сүйрү, кезектешип жайгашат. Мөмөсү – көп уруктуу кутуча. Уругу кара-күрөн түстө, майда, сүйрү. Тамеки жылуу (температура 27–28°С) жана жумшак топурактуу жерде жакшы өсөт. Тамекинин мекени – Түштүк Америка. Россияга 16-кылымда таралган. Тамеки – баалуу техникалык өсүмдүк. Жалбырагынан сигарет, папирос даярдалып, никотин, лимон кислотасы, никотинститусульфат инсектициди алынат. Кургак жалбырагынын курамында 1,9–3,76% никотин бар. Тамекиде 7,5% белок, 10% углевод болот. Тамеки Индия, АКШ, Индонезия, Түркия, Грекия, Болгария ж. б. өлкөлөрдө өстүрүлөт. Кыргызстандын Ош, Талас областтарында Самсун 4–28, Дюбек 44–7, Талгар 25 ж. б. сорттору эгилет. Орто эсеп менен 1 га жерден 15 цден түшүм алынат. Тамеки эгилчү аянт күзүндө 25–27 см тереңдикте коңтормо кылып айдалат. Тамекинин көчөтү парникте өстүрүлөт. Тамеки зыянкечтери: Тамеки трипси тамеки. бити, тамеки үкү көпөлөгү. Илдети: жалган чаңгыл кебер, тамыр кара чириги.
Чукча деңизи
Чукча деңизи - Түндүк Муз океанындагы четки деңиз. Азия менен Түндүк Американын (Алясканын жээктерин чулгайт) түндүк-чыгыш жээгинде Беринг кысыгы аркылуу Тынч океан, Лонга кысыгы аркылуу Чыгыш Сибирь деңизи менен туташат. Аянты 595 миң км2. Эн терең жери 1256 м. Жээги негизинен тоолуу, лагуна менен саян жерлери көп. Ири аралы - Врангель. Булуңдары ; Колючи колтугу, Коцебу.
Жайында суу бетинин тем-расы 4-12°С, кышында -1,6°С дан -1,8°С га чейин. Жылдын көп мезгилинде муз каптап жатат. Туздуулугу 24-32%о. Суткасына эки жолу ташкындайт (бийиктиги 0,1-0,2 м). Балык (голец, уюл трескасы), суужолборс (морж), түлөн, нерпа кармалат. Уэлен порту (Чукча жарым аралында) жайгашкан.
Инндеги Нойбург
Инндеги Нойбург (Neuburg am Inn) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Төмөнкү Бавария административдик округуна карайт. Пассау районуна кирет.
Калкы - 4216 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 41,84 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 2 75 133. Муниципалитеттин башчысы — Йозеф Штөккер.
Верхарн Эмиль
Верхарн Эмиль (21. 5. 1855— 27. 11. 1916) — бельгиялык акын, дра­матург жана сынчы.
Французча жазган. Лувен шаарында укук факультетин бүтүргөн. «Фламандыктар» (1883) аттуу алгачкы ырлар жыйнагы Верхарндын акындык атагын чыгарган. Верхарн элдик көтөрүлүш менен революциялык кыймылды жаңыны жаратуучу күч катары баалаган. Чыгармаларынын эң көрүнүктүүсү— «Таң» пьесасы (1898). Ал сов. театрларда бир нече жолу коюлуп, Мая­ковский тарабынан жогору бааланган. Верхарн сынчы катары Рембрандт, Ру­бенс, Шекспир, Расин, Гюгонун, франц. жана бельгиялык символисттердин чыгармалары жөнүндө жазган. Россияда Верхарндын чыгармаларын 1906-жылдан А. Блок, В. Брюсов, М. Волошиндер көтөргөн.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Вершинин, Константин Андреевич
Вершинин, Константин Андреевич [21. 5 (3. 6). 1900-ж. т.] — Авиациянын башкы маршалы (1959), Советтер Союзунун Баатыры (19. 8. 1944).
Мальта (Айдахо)
Мальта (Айдахо) (Malta) — Айдахо штатынын Кассиа округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 3.7 км². FIPS коду — 16-50230.
Калкы
2010-жылы калкы 193 киши болгон.
Мамлекеттик казыналык билет
Мамлекеттик казыналык билет – мамлекеттин милдеттенмеси, эл арасына таратылган, ээлери акча каражаттарын чегеришкенин күбөлөгөн жана аларга милдеттенмеге ээлик кылуу мөөнөтү ичинде киреше алууга укук берген баалуу кагаздар. 5 жылдан 25 жылга чейинки узак мөөнөттүү милдеттенмелердин купондору болот жана аларга жыл сайын киреше төлөнүп турат. Кыска мөөнөттүү милдеттенмелердин купону болбойт, ал эми киреше милдеттенмени сатып алганда жана жойгондо төлөнөт.
Перри Парк (Колорадо)
Перри Парк (Колорадо) (Perry Park) — Колорадо штатынын Дуглас округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1 180 киши. Болжолдуу аянты - 24.7 км². FIPS коду — 08-58592.
Нимберг
Нимберг (Niemberg) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Заале районуна кирет.
Калкы - 1482 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 11,72 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 88 260. Муниципалитеттин башчысы — Христиан Купски.
Тамеки тизүүчү машина
Тамеки тизүүчү машина – тамеки жалбырагын ферменттөө жана кургатуу алдында механикалык жол менен жипке тизүүчү машина. Негизинен туруктуу орнотулма түрү колдонулат. Түзүлүшү: жылдыруучу жана белгилөөчү транспортёр, көзөгүч механизм, жипти жөнгө салуучу механизмдер. Тамеки тизүүчү машина тамекинин жалбырагы топ-тобу менен узунунан жыйналып машинадагы жылдыруучу транспортёрго коюлат. Жип белгилүү узундукка жеткеңде механизм токтоп жалбырак топтолот. К-700, T-150K тракторлоруна чиркелүүчү ТУН-4, КПГ-2,2, КПГ-250А маркасындагы ж. б. тамеки тизүүчү машиналар бар.
Эшалиев Канжарбек Жаныбекович
Эшалиев Канжарбек Жаныбекович (14. 11. 1978-ж. т., Айгыр-Жал айылы) - мамлекеттик ишмер.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Ратуша
Ратуша (немецче Rathaus) – Европанын көпчүлүк өлкөлөрүндөгү шаарды башкаруу органы; ошол орган жайгашкан имарат. Ратуша шаардын башкы аянтына курулуп, 2-кабатына кеңешме залы жана шаардыктарга кайрылуу үчүн балкон жайгаштырылат. Ратуша шаардын өзүнчөлүгү менен жана саясий эркиндигинин символу катары эсептелет. Бельгия, Нидерланд, Германия, Италия, Польша, Латвия, Литва, Эстония ж. б. өлкөлөрдө 13–17-кылымдагы ратушалар сакталган.
Раунд
Раунд (англисче round) – бокс мелдешинин 2 минуталык мезгили. Ышкыбоздор боксунда 2 минута, профессионалдык бокста 15 минутага чейин раунд болот.
Манышта (Белорет району, Башкыртстан)
Манышта — Башкыртстандын Белорет районундагы айыл, Инзер айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 434 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Мамлекеттик камсыздандыруу
Мамлекеттик камсыздандыруу – камсыздандыруучу катары мамлекеттик уюм чыккан камсыздандыруунун уюштуруу тариздеринин бири. Өнүккөн өлкөлөрдө М. к. өзгөчө коркунучтуу жана айрыкча тобокелчиликтерди (өзгөчө согуш мезгилиндеги аскердик, атомдук жана космостук тобокелчиликтерди, кредиттик камсыздандырууларды) камтыйт.
Рабенау(Гессен)
Рабенау(Гессен) (Rabenau) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Гиссен административдик округуна карайт. Гиссен районуна кирет.
Калкы - 5 275 киши(2013-ж.). . Аянты - 43,4 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 5 31 015. Муниципалитеттин башчысы — Курт Хильгертнер.
Эшалиев Дубана
Эшалиев Дубана (1907, Кара-Корум айылы -1981, Курулуш айылы) - айыл-чарба өндүрүшүнүн ишмери.
1935-58-жылдары райондун Кызыл-Туу, Крупская, Сталин атындагы колхоздорунда башкармалыктын төрагасы, мал чарба фермаларынын башчысы болуп иштеген.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Ашбурнхам (Массачусетс)
Ашбурнхам (Массачусетс) (Ashburnham) — Массачусетс штатынын Уорчестер (Worcester) округуна караган АКШ шаары.
Кривая Виска (Ом куймасы)
Кривая Виска — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ома дарыясынын сол жээгинен 76 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Ашбурнхам (Массачусетс)
Калкы - 6 081 киши. Болжолдуу аянты - 106.2 км². FIPS коду — 25-01885.
Кривая Виска (Ом куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тамекичилик
Тамекичилик – дыйканчылыктын бир тармагы; тамеки өстүрүү. Тамеки дүйнөдө 100дөй өлкөдө (АКШ, Австралия, Испания, Франция, Германия, Италия, Индонезия, Түркия ж. б.) эгилип, жылына 5 млн тоннага чейин дүң түшүм алынат. КМШ өлкөлөрүндө Россия, Грузия, Азербайжан, Армения, Өзбекстан, Казакстан, Кыргызстанда эгилет. Тамекинин түшүмдүүлүгүн жогорулатуу жана сапатын жакшыртуу жерди иштетүүнүн ыкмасына, комплекстүү механикалаштырууну кеңири колдонууга, жаңы сортторду чыгарууга ж. б. иш-чараларга байланыштуу. Кыргызстанда тамеки 1899-жылдан эгилет. Тамеки Талас өрөөнү менен Ош областынын айрым райондорунда айдалат. Кыргызстандын түштүгүндө үч (Жалал-Абад, Кызыл-Кыя, Таш-Көмүр) тамеки ферменттөө заводу иштейт. Кыргызстанда тамекинин Дюбек 44-0,7, Самсун 4–28, Американ 287- С, Taлгар 25 сорттору өстүрүлөт.
Лахендорф
Лахендорф (Lachendorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Целле районуна кирет.
Калкы - 5765 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 38,23 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 51 016. Муниципалитеттин башчысы — Эрвин Кригель.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт.
Ньюпорт (Небраска)
Ньюпорт (Небраска) (Newport) — Небраска штатынын Rock округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 98 киши. Болжолдуу аянты - 0.8 км². FIPS коду — 31-34265.
Мамлекеттик карыз
Мамлекеттик карыз – мамлекеттин кредиттик макулдашуулары жана башка карыздык милдеттенмелери боюнча белгилүү күнгө карата өздөштүрүлгөн жана жоюлбаган ички жана тышкы карыздарынын жалпы кошундусу. КРде М. к. КР Өкмөтүнүн карамагындагы баардык активдер менен камсыз кылынат.
Веселовский, Александр Николае­вич
Москва университетин бүтүргөн (1858). Дүйнө элдеринин фольклорун изилдеп, искусттвонун чыгышы жана адабиятт теориясы боюнча баалуу эмгектер жаз­ган. Ал бурж. теорияларды сынга алып, корком соз өнөрүнүн келип чыгышы уруу-жамаат мамилелери, турмуш тажрыйбасы жана эмгек процесси менен түздөн түз байланыштуу экенин, ал эми фольклордогу элдик түшүнүктөрдүн өнүгүшү динге таптакыр байланышпай турганын далилдеген. Веселовский көп элдердин фольклорундагы окшош сюжеттерди изилдөө менен «көчмө сюжет» теориясын сынга алып, «антропология» (сюжеттердин өз алдынча жаралуу) теориясьга жактаган. Веселовскийдин эмгектери, айрым кемчиликтери болсо да, орус жана дүйн. адабият илиминин тарыхында көрүнүктүү орун ээлейт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Белмонт (Мэн)
Белмонт (Мэн) (Belmont) — Мэн штатынын Уалдо округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 821 киши. Болжолдуу аянты - 36.8 км². FIPS коду — 23-04125.
Дитценроде-Фаттероде
Дитценроде-Фаттероде (Dietzenrode-Vatterode) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Айхсфельд районуна кирет.
Калкы - 140 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 5,77 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 61 024. Муниципалитеттин башчысы — Вальтер Хомбург.
Эшаалы Калыбек уулу
Эшаалы Болуш Эшаалы Калыбек уулу - Чаткал аймагын башкарган болуш. Эшаалы 30-жылга (болжолдуу 1887-1921-жылдары) жакын болуштук кылган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Растон (Миннесота)
Растон (Миннесота) (Ruthton) — Миннесота штатынын Pipestone округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 241 киши. Болжолдуу аянты - 1.8 км². FIPS коду — 27-56482.
Чукул туташуу чыңалуусу
Чукул туташуу чыңалуусу - трансформатордун экинчи түрмөгүндөгү чыңалуу чукул, туюк болуп жана андан токтун номиналдуу чоңдугу өткөндө, биринчи түрмөккө берилүүчү чыңалуу. Чукул туташуу чыңалуусу трансформатордун номиналдык чыңалуусунун 5-12% ин түзөт. Мындай режимдеги кубаттуулук трансформатордун түрмөктөрүндөгү жоготууну толуктоого жумшалат.
Мамлекеттик карыз милдеттенмелер
Мамлекеттик карыз милдеттенмелер – мамлекеттик бийлик органдарынын карыздар экенин күбөлөөчү баалуу кагаздар.
Төмөнкү Тюльма (Белорет району, Башкыртстан)
Төмөнкү Тюльма — Башкыртстандын Белорет районундагы айыл, Инзер айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 72 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Марсинг (Айдахо)
Калкы
2010-жылы калкы 890 киши болгон.
Төмөнкү Тюльма (Белорет району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кайыңды өрөөнү
Кайыңды өрөөнү – Борбордук Теңир-Тоодо. Эңилчек, Ат-Жайлоо жана Кайыңды кырка тоолорунун аралыгында чыгыштан батышка 75 кмге созулуп жатат. Ак-Суу районунун аймагында жайгашкан. Туурасы 5 км. Аянты 599 км2. Эң бийик жери 5420 м. Жапыз жери 2100 м. Рельефи төртүнчүлүк мезгилдин ортоңку бөлүгүндөгү байыркы мөңгүнүн жылышынан калыптанган тепши сымал (трог), орто жери жайык. Өрөөндүн капталдары кыска, кууш жылгалуу. Азыркы учурда эрозиялык процесстер ургаалдуу жүрүүдө. Негизинен палеозойдун кристаллдык жана аны жиреп чыккан интрузия тектеринен турат. Ортоңку бөлүгүндө олигоцен-миоцендин кызыл түстүү конгломераттары жер бетине чыгып турат. Климаты континенттик, январдын орточо температурасы -16...-17°С, июлдуку 1011°С. Жылдык жаан-чачыны 250-300 мм. Өрөөндүн жогорку бөлүгү.
Өрөөндөгү негизги суунун алабына таандык 73 мөңгүнүн жалпы аянты 158 км2, алардын эң ириси Кайыңды (узундугу 25,8 км, аянты 107,4 км2). Өрөөн аркылуу Кайыңды суусу (куймалары: Ат-Жайлоо, Карагатты) агат. Тескейине токойлуу шалбаа, субальп, альп жана нивалдык-гляциалдык алкактар мүнөздүү. Суу бойлой кайың, ар кыл бадал өсөт. Карагай токою ортоңку бөлүгүндө жана Үч-Чат тоолорунун түндүк капталдарында кездешет. Кышкы жайыт.
Эрсфельд
Эрсфельд (Ersfeld) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Альтенкирхен-Вестервальд районуна кирет.
Калкы - 74 киши(2013-ж.). . Аянты - 1,4 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 32 027. Муниципалитеттин башчысы — Райнхильде Лихтентелер.
Рафатов Рамиз
Рафатов Рамиз (20. 2. 1939-жылы туулган, Грузия, Ахальцихский району, Чарал айылы) – математик, физика-математика илимдеринин доктору (1993), профессор (1995). КМУну (1962), ФПИнин аспирантурасын (1965) бүткөн. ФПИде окутуучу, улук окутуучу, доцент, кафедра башчысы (1965), КТУда профессор, КРСУда профессор, кафедра башчысы, Фират университетинде (Түркия, Элазыг шаары) профессор, 2001-жылдан «Манас» университетинин Табигый илимдер институтунда директор. Оптималдуу системалар, дифференциалдык теңдемелердин математикалык теориялар жана математикалык физика тармагы боюнча адис 100дөн ашык илимий эмгеги, анын ичинде 1 монография, 14 окуу-методикалык куралы жарык көргөн. Эмгектери: Математические методы оптимизации продессов теплопроводности и диффузии (в соавторстве). Ф., 1972; Условия оптимальности в проблеме минимизадии загрязнений частицами вредных примесей в атмосфере с помощью принципа максимума при точечном управлении объектом. Б., 2001.
Эрназарова Бактыгүл Кочкорбаевна
Эрназарова Бактыгүл Кочкорбаевна (22. 12. 1975-ж. т., Шакафтар айылы) - химия илимдеринин кандидаты (2003), доцент (2011).
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Тамерлан дарбазасы
Тамерлан дарбазасы – Памир-Алай тоо кыркасынын батышындагы Мальгузар кырка тоосунун (Өзбекстан) түндүк-батыш учу менен Нура-Тоонун ортосундагы тоо өткөөлүнүн эң кууш бөлүгү. Тамерлан дарбазасы аркылуу Санзар суусу агат. Дээрлик тик аскалар курчаган капчыгайдын жазылыгы 120–130 м; айрым жерлеринде 35-40 мгe чейин кууштайт. Асканын жогорку бөлүгүндө байыркы перс жазуулары (анын ичинде астроном Улугбектин буйругу менен жазылгандары да бар) сакталып калган.
Эстония губерниясы
Эстония губерниясы (ошондой эле Эстония ;  Est(h)ländisches Gouvernement   Gouvernement ; Russian   Эстляндская губерния ,   IPA: <span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[ɛˈstlʲˈæntskəjə ɡʊˈbʲernʲɪjə] ; Eestimaa kubermang ) азыркы Түндүк Эстониянын аймагындагы Россия империясынын губернаторлугу болгон. Түштүгүнөн Ливон губернаторлугу, чыгышынан Санкт-Петербург губернаторлугу менен чектешет.