cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Климат менен дарылоо
Анда организмдин физиологиялык механизминин адаптация мүмкүнчүлүктөрү жакшырып, организм чыңдалып, ооруларга туруктуулугу жогорулайт. Ал болсо санаторий-курорттук дарылоонун, анын профилактикалык ролунун негизин түзөт. Климат менен дарылоо жүргүзүүдө кээ бир шарттар - абанын температурасы, нымдуулугу, шамалдын ылдамдыгы менен багыты, күн радиациясынын күчү, жер кыртышынын радиациялык касиети, ландшафттын өзгөчөлүгү эске алынат. Климатты кескин түрдө өзгөртүү (мисалы, күн ысык кезде өлкөнүн түндүк райондорунан түштүккө көчүү) организмдин ыңгайлануу мүмкүнчүлүгүнө чоң талап коёт. Ошондуктан климаттын көп түрдүүлүгү организмди ар кандай климаттык шартка ыңгайлантууга көмөк болот (к. Акклиматизация). Кичине балдарга, улгайган, узакка ооруган, дем алуу, жүрөк-кан тамыр, нерв системасы бузулган кишилерге климат алмаштыруу зыян келтириши мүмкүн. Алардын ыңгайлануу реакциясы начар болгондуктан, жалпы абалы начарлап, оорусу кармап калышы ыктымал. Мындай кишилерге өзүлөрүнө көнүмүш болгон климаттык шартта дарылануу оң. Климат менен дарылоонун негизги ыкмалары - аэротерапия (к. Аба жана күн ваннасы), деңизге, көлгө түшүү. Шаркыраган суунун, деңиздин жээгинде, тоодогу жашыл өсүмдүктөр (мисалы, ийне жалбырактуулар) өскөн жердеги абада кычкылтек менен озондон тышкары аэроиондор көп болот. Санаторийлерде, эс алуу үйлөрүндө атайын курулма (аэросолярийлер), пляж, бассейндер, ошондой эле парктарда сейилдеп жүрүүчү маршруттар, эс алуучу верандалар жана галереялар болууга тийиш. Булар аба ырайы бузулганда таза абада болуп, түрдүү кыймылдуу оюндарды уюштурууга абдан ыңгайлуу. Азыркы кезде курорттордо организмдин абалына жараша Климат менен дарылоо режимдеринин схемалары иштелип чыккан.
Биринчи режим - организмге акырындык менен аз күч келтирип таасир этүү (күндүз абада белгилүү мөөнөткө уктоо, аба менен суунун температурасы 20°тан жогору болгондо аба ваннасын алып, сууга түшүү жана бир аз убакыт күнгө күйүү жана башка).
Экинчиси - тонусту жогорулатуучу таасир берүү: аба менен суунун температурасы 18-19°та сууга түшүп, күнгө кактануу, түнкүсүн абада уктоо жана башка Үчүнчү режим организмди машыктырып, чыңдоо - абанын температурасы 15-17%та аба ваннасын алуу жана салкын (15%) сууга түшүү, күнгө узагыраак кактануу жана башка Дарылоо биринчи режимден башталып, оорулуу процедураларды жакшы көтөрсө, кийинкилери колдонулат. Климат менен дарылоо врачтын сунушу боюнча гана жүргүзүлөт, өз алдынча дарыланса ар кайсы кабылдоолорго (оорунун күчөп кетишине, күн өтүүгө) алып келет. Ошондуктан, климаттык курортко баруунун алдында врач менен кеңешүү зарыл.
Шамчырак
Шамчырак - жасалма жарык берүүчү жана жарыктыкты кандайдыр бир кана ичинде кубаттуулугуна жараша таратуучу шайман.
Азиреил
Азиреил — диний түшүнүк боюнча жан алгыч, кудайдын эң жакын периштелеринин бири. Ал төрт жүзү, төрт миң канаты бар, денеси жердеги адамдардын санына барабар көз жана тилден жаралган, жарыкчылыктын тактысында отурган жан катары сүрөттөлөт. Алгач жөн гана негизги периштелердин бири катары саналган. Кудай Адамды жаратууда периштелерди жерден топурак алып келүүгө жиберет. Жер каршылык көрсөтүп, Жебиреил, Микаил жана Исрафил периштелер алып келе албай коюшат. Муну Азиреил ишке ашырып, ал каардуулугу үчүн башкы жан алгыч катары дайындалат. Адамдын бул «жалган дүйнөдөн дүйнөгө» кете турган мөөнөтү келгенде, Жараткандын жанында өскөн дарактан анын аты жазылган жалбырак түшөт имиш. Андан соң кырк күндүн ичинде адамдын жаны денинен ажырап чыгыш керек. Адамдар алгач буга каршылык көрсөтүүсү мүмкүн, ошондуктан Азиреил көп учурда Кудайга кайрылат деп айтылат. Миф боюнча Муса көпкө чейин Азиреил менен кармашып, каршылык көрсөткөн делет. Азиреил жөнүндө алгачкы маалыматтар библиялык мифологияларда, иудей булактарында, кийин Куранда айтылат.
Акрамия
Акрамия — «Акрамия» тобу Өзбекстандын атайын кызматтарынын маалыматтары боюнча 1990-ж. ортосунда «Хизб ут-Тахрир» диний — экстремисттик уюмдун мурдагы мүчөсү, Өзбекстандын жараны Акрам Юлдашев тарабынан негизделген. өзүнүн идеологиясын ал «Ыйманга жол» («Иймонга йул») чыгармасында чагылдырган. Топтун негизги идеясы — Өзбекстанда эволюция жолу менен ислам мамлекетин түзүү. Бирок бийликти куч менен басып алуу тажрыйбасы да четте калган эмес. Атайын кызматтардын уюмдун стратегиясы жөнүндөгү маалыматтары боюнча кыймылда өнүгүүнун беш баскычы болгон. «Биринчи — жашыруун түрдө ишти алып баруу жолу. Бул жол кыймылдын катарын кеңейтүү, кыймылга жаңы мүчөлөрдү кошуу ролун аткарат. Экинчи — материалдык баскыч. Кыймылдын финансылык мүмкүнчү- лүктөрүн кеңейтүү, материалдык жактан колдоо көрсөтүү, кыймылдын мүчөлөрүнө жумуш беруу жана алардын кыймылга кошулуусун баскыч менен уюштуруу. Үчүнчү, руханий баскыч — жактоочуларды окутуу жана кыймылдын максаттарын тушундуруу. Төртүнчү — кыймылды бардык жерде жайылтуу. Бешинчи, акыркы баскыч — эркин, туз шайлоо же күч колдонуу менен революция жолу менен бийликти ба¬сып алуу жана Фергана орөөнүндө ислам мамлекетин түзүү. Мындан ары бүт дүйнөдө халифат куруу». 2005-жылы Андижанда болуп өткөн окуялар үчүн жоопкерчиликти «Акрамия» өз мойнуна алган. Балким кыймыл үчүн Андижан окуясы биринчи «сынак шаары» болду. Олдашевдин жактоочулары арасында ишкерлер коп. «Ак-рамисттер» дин баамында, алардын лидерлеринин окуулары финансылык жактан енугууну четке какпайт, эгерде ал «ис¬ламдын руханий өнүгүшүнө жана окуусуна зыян келтирбесе».
Бен-10
"Бен-10" (англ. Ben 10, ошондой эле Бен-10 Классик (англ. Ben 10 Classic) катары таанымал) – Man of Action студиясы (Дункан Руле, Жо Кейси жана Стивен Ти Сигал курамында) чыгарган жана Cartoon Network Studios аркылуу жетектелген америкалык мультсериал. Мультсериалда "Omnitrix" (omni префикси "баардык" дегенди билдирет) деп аталган кол сааты сымал жат каражатына ээ болгон Бен Теннисон аттуу он жашар баланын окуясы баяндалган. Билегинде жайгаштырылган каражат баланы ар түрдүү жат жандыктарга айландырат. Бен-10 айланган жат жандыктын баардык кучүн Жердеги жана космостогу жамандыктар менен күрөшүүдө колдонот. Мультсериал 2005-жылдын 27-декабрында башталып 2008-жылдын 15-апрелинде аяктаган.
Бул мультсериал акырындык менен көрүүчүлөрдүн арасында популядуу болуп "Эмми" сыйлыгынын эки номинациясына коюлуп "Анимациядагы көрүнүктүү жеке жетишкендик" номинациясынын жеңүүчүсү болгон. Франшизаны улантуу максаты менен шоу улана берген. Бен-10 "Бен-10: Жат күчү" (англ. Ben 10: Alien Force), "Бен-10: Акыркы чоочун" (англ. Ben 10: Ultimate Alien), "Бен-10: Omniverse" (англ. Ben 10: Omniverse) катары ийгиликке жеткен, кийин мультсериал 2016-2017-жылкы сериясы менен кайрадан жандандырылган.
Бюджеттик мезгил
Бюджеттик мезгил – бекитилген бюджет аракеттенүүчү мөөнөт. == Колдонулган адабияттар ==
Үмөтаалы Ормон уулу
Үмөтаалы Ормон уулу (болжолу 1810/12–1879) – Ормон хандын тун уулу; кыргыз тарыхындагы өтө карама-каршылыктуу инсан. Ормон хан тирүү кезинде эле Үмөтаалыга эл бийлете баштаган. Кенесары султанды жеңгенден кийин, Ормон хан 1848-жылы аны Боромбай, Жантай, Жаңгарачка кошуп, орус бийликтери менен сүйлөшүүгө жиберген. Үмөтаалы атасынын заманында орустардын Ала-Тоо округунун башчысы менен алакада болуп, атасы өлгөндөн кийин 1855–67-жылы орус басып алуучуларына каршы күрөшкөн. 1855–60-жылы Ормон хандын куну үчүн бугу уруусу менен болгон согушта сарыбагыш уруусунун башында турган. Бул согуш өч алуу үчүн уюшулган болсо дагы, чындыгында Үмөтаалы атасынын бийлигин калыбына келтирүүгө умтулган. Мүнөзүнүн катаалдыгы бугу менен сарыбагыштын чабышында айрыкча көрүнгөн. Бул чабыш Төрөгелди баатырды бошотуп алуу үчүн болгон сүйлөшүүлөрдөн кийин аяктаган. 1860-жылы сарыбагыш уруусунун жетекчилерин колго түшүрүп, жазалоо максатын көздөгөн капитан Венюковдун отряды келгенде Үмөтаалы менен Төрөгелди Нарын, Ат-Башы тарапка эли менен көчүп кеткен. Орус менен кокондуктардын ортосундагы 1860-жылы жай, күз айларындагы Кастек жана Узун-Агачтагы согуштарда Алымбек датканы колдогон. Кокон ханы Мала хан тарабынан куугунтукталган Алымбек датка 1861-жылы Нарын аймагына келгенде, Үмөтаалы ага чоң жардам көрсөткөн. 1862-жылы сарыбагыш уруусу менен бирге орус бийлигин формалдуу түрдө таанууга аргасыз болгон. Бирок 1863-жылы жайында Нарын аймагында жүргөн капитан Проценко жетектеген орус аскерлеринин экспедициясына тамак-аш, каражат алып келе жаткан подпоручик Зубаревдин тобуна кол салган. Үмөтаалы иниси Чаргын менен Осмон Тайлак уулунун колдоосунда 19- июнда Эки-Чаттагы Нарын суусуна коюлган көпүрөнү талкалап, Зубаревдин аскерлерин аткылашкан. 21-июнда Проценконун аскери келгенде Аксайга чегинип кетишкен. 1864-жылы Алымкул аталыктын Тогуз-Тородон Кочкорго чейинки жүрүшүндө Үмөтаалы ага кошулган. Бирок, Коконго караган Чымкенди орустар басып алганына байланыштуу Алымкул Коконго кайтып кеткенден кийин, Үмөтаалы орустардан сактанып Чаргын менен Осмонду алып, Кашкар тараптагы тоолордо көчүп-конуп жүргөн. 1864–67-жылы Үмөтаалы Атбашы, Нарындан Кашкарга чейинки аралыкты ээлеп, Кокон, Кашкар кербендерин тоноп жана орус бийлигин кабыл алган кыргыз урууларына кол салып турган. 1867-жылы Кашкарда Жакыпбек бийликке отургандан кийин, ал Үмөтаалыны кыса баштаган. Орус аскерлери да 1867-жылы жайында полковник Полторацкийдин жетекчилигинде Ат-Башы, Чатыр-Көл аймактарына экспедиция уюштурушкан. Туш тарабынан кысылган Үмөтаалы 1867-жылы күзүндө Н. А. Северцовдун кошуунуна келип, орус бийлигин толук тааный турганын билдирген. Орус өкмөтү Үмөтаалыдан өлгөн 2, жарадар 4 солдат жана бир офицер үчүн 375 жылкы же 7500 рубль (7 жылкы – 20 рубль) кун талап кылган. Ал 1868-жылы кунду толук төлөп берген. 1868-жылы орус өкмөтү «Түркстан аймагын башкаруу боюнча жобо» кабыл алган, башкача айтканда болуштук башкаруу реформасын жүргүзгөн. Бул реформа боюнча мурдагы бир урууну бир гана манап башкарбастан, миң түтүнгө бирден болуш шайланууга тийиш болгон. Үмөтаалы орус бийлиги менен алакалашпай, тынч жашоого өткөн.
Айрым шилтемелер
ҮМӨТААЛЫ ОРМОН УУЛУНУН ОРУСКА КАРАГАНЫ
Анновка (Зилайыр району, Башкыртстан)
Анновка — Башкыртстандын Зилайыр районундагы айыл, Зилайыр айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 186 киши. Почта индекси — 453690, ОКАТО коду — 80227816006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Арка түрүндөгү бекиткич
Арка түрүндөгү бекиткич - тоокен казмасынын үстүнөн жасалган басым күчтүү болгондо колдонулуучу бекиткич. Негизинен чөгүүчү шарнирлүү жана жылбас дого түрүндөгүлөрү пайдаланылат. Чөгүүчү арка түрүндөгү бекиткич узак убакыт иштетилүүчү казмаларда, шарнирлүүсү - тазартуу жумуштары иштетилген чөйрөдө, жылбас арка тоокен басымы туруктуу болгон капиталдык жана даярдоо казмаларында колдонулат.
Амилацетат жана изоамилацетат
Амилацетат жана изоамилацетат (уксус к-тасынын амил жана изоамил эфири), СН3(СН2)4ОСОСН3, (СН3)2-СН-СН2-СН2ОСОСН3 ; – түссүз суюктуктар, мол. масс. 130,18. Физикалык касиеттери таблицада көрсөтүлгөн.
Ацетаттар татаал эфирлерге мүнөздүү касиеттерге ээ (гидролиз, аммонолиз, углеводород чынжырында орун алмашуу ж. б.). А. жана И-ты уксус к-тасын тиешелүү спирттер менен конц. күкүрт к-тасынын катышуусу менен ысытуудан алынат. Изоамилацетат нитроцеллюлоза зриткичи катары (кинопленка, целлулоид чыгарууда) жана тамак-аш өнөр жайларда «алмурут эссенциясы» деген ат менен кеңири колдонулат.
Азия антициклону
Азия антициклону, Сибирь антициклону - Сибирдин, Борбордук жана Орто Азиянын аймагындагы атмосферанын жогорку басымы. Негизинен кышында материктин кескин муздашынан пайда болот. Кар аз түшкөн суук (айрым жерлерде -50°Сге чейин) абарайын алып келет. Азия антициклонунда атмосфералык басым 1070 мб жетет.
Дмитровская (метро бекети)
Дмитровская — Москва метросунун Серпуховско-Тимирязевская сызыксындагы станция. 1991-жылы 1-мартда ачылган.
Ямбо-Ты-Вис
Ямбо-Ты-Вис — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лыа-Ю дарыясынын сол жээгинен 54 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Кара-Булак маданият эстеликтери
Кара-Булак маданият эстеликтери – орто кылымга таандык шаар калдыгы. Лейлек районунун борбору Исфананын түштүк-чыгыш тарабында, Кара-Булак кыштагынын аймагында жайгашкан. 1964-жылы Кара-Булак кыштагынын түштүк-батышындагы чакан капканы казууда 6-8-кылымдарда калк жашагандыгы аныкталды. Кыштактын борборунан казылган сүйрү формадагы чоң дөбө 11–12-кылымдарга таандык. Ал бир нече жолу бузулуп, кайра топурактан согулуп тургузулган, бийик цоколдун урандыларынан турат. Дөбө түндүктөн түштүктү карай 100 мге созулуп жатат. Туурасы 60 м. Түштүк бөлүгүндө дөбө чоң дубалга барып такалат. Турак жайлары жана кампа-сарайлары чарчы формада. Адамдар жашаган бөлмөлөрдө ар кандай супалар, очоктор, чарба жайларында эгин сакталуучу кампалары болгон. Караханиддер мамлекетинин өкүмдарларынын атынан чыгарылган (негизинен Өзгөндө) коло тыйындар, колдо жана станокто жасалган карапа буюмдар, идиштер, май бышкычтар, металл буюмдар (темир бычак, орок, жебенин учу, канжар, тиричилик буюмдары) табылган. Айнектердин жана айнек буюмдардын табылышы бул жерде айнек чыгаруунун өнүккөндүгүн айгинелейт. Дөбөдөн 400 м түштүк тарапта карапа жасалуучу керкана, анын жанынан металл иштетүүчү керкананын калдыктары табылган. Эки жерде дөбөнү карай түтүктөр төшөлгөн. Бул шаар суу менен камсыз кылынгандыгын айгинелейт. Рельефтин ыңгайлуулугуна байланыштуу, шаардын чыңдоолору болгон эмес. Шаардан 4 км түштүк-батыш тарапта гана дубал тургузулган. Азыр шаар калдыгынын аймагын бүт жаңы курулуштар ээлейт. Курулуш иштеринин учурунда табылган материалдарга жана жазма даректерге караганда шаар 5 га аянтты ээлеп, Асбаникат шаары деп божомолдонот. 1958-65-жылдары Г. А. Брыкина казып, изилдеген.
Франклин (Нү-Жерси)
Франклин (Нү-Жерси) (Franklin) — Нү-Жерси штатынын Сассекс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 5045 киши. Болжолдуу аянты - 11.8 км². FIPS коду — 34-24930.
Бурана (айыл)
Бурана (Бурана) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Чүй районундагы айыл. Бурана айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 428 киши.
Кефаль түспөлдүүлөр
Кефаль түспөлдүүлөр (лат. Mugiliformes) — деңиз балыктарынын бир түркүмү, булардын кыйла тукуму, уруусу жана түрү бар: кефаль сымалдуулар (тукум) (лат. Mugilidae), хотуро кефалдары (уруу) (Joturus), цестрет-кефалдар (уруу) (Cestraeus), Индистан кефалы (Ellochellon vaigiensis), майда кефаль.
Конго Демократиялык Республикасы
Конго Демократиялык Республикасы (КДР) – Борбордук Африкадагы мамлекет. Батышында Атлантика океанына чыгат. Түндүгүндө Борбордук Африка Республикасы жана Судан, чыгышында Уганда, Руанда, Бурунди жана Танзания, түштүгүндө Замбия, Ангола, батышында Конго Республикасы менен чектешет. Аянты 23,448 миң км2 (Африкада чоңдугу боюнча Судан, Алжирден кийинки 3-өлкө). Калкы 64,1 млн (2008). Борбору – Киншаса. Расмий тили – француз тили; улуттук тилдери – киконго (конго), лингала, суахили, чилуба (луба). Акча бирдиги – конго франкы. Административдик-аймактык жактан 11 провинцияга бөлүнөт.
Конго – Бириккен Улуттар Уюмунун (1960), Африка союзунун (1963; 2002-ж. чейин Африка биримдиги уюму), Эл аралык Валюта фондунуну (1963), Эл аралык реконструкция жана өнүгүү банкынын (1963), Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун (1997) мүчөсү.
Администрациялык-аймактык бөлүнүшү
2005-жылкы Конституция боюнча үч жылдык өтмө мезгил аяктагандан жана «Борбордон ажыратуу жөнүндө» мыйзам кабыл алынгандан кийин 2009-ж. административдик-аймактык реформа жүргүзүү каралып, ал боюнча өлкө төмөнкү 26 провинцияга бөлүнмөкчү: Борбордук Касаи, Борбордук Конго, Жогорку Ломами, Жогорку Уэле, Жогорку Катанга, Итури, Касаи, Кванго, Квилу, Киншаса, Ломами, Луалаба, Маи-Ндомбе, Маниема, Монгала, Санкуру, Танганьика, Төмөнкү Уэле, Түндүк Киву, Түндүк Убанги, Түштүк Киву, Түштүк Убанги, Тшопо, Чуапа, Чыгыш Касаи, Экватордук.
Мамлекеттик түзүлүшү
Конго – унитардык мамлекет. Конституциясы 2005-ж. 18–19-декабрда референдумда кабыл алынган. Башкаруу формасы – президенттик республика. Мамлекет башчысы – жалпы жашыруун добуш менен 5 жылга шайланган президент (1 жолу кайра шайланууга укуктуу). Президент өкмөттү башкарат жана куралдуу күчтөрдү жетектейт. Мыйзам чыгаруучу бийликтин жогорку органы – кош палаталуу парламент. Төмөнкү палатасы – Улуттук чогулуш (500 депутаттан турат). Жогорку палатасы – Сенат (108 депутаттан турат). Парламент 5 жылга шайланат. Аткаруу бийлигин президент жана премьер-министр жетектеген өкмөт ишке ашырат. Премьерминистр жана министрлер президент тарабынан дайындалат. Конгодо көп партиялуу система орун алган. Белгилүү партиялар: Калыбына келтирүү жа демократия үчүн элдик партия, Бириккен лумумбия партиясы.
Табияты
Өлкөнүн борбордук жана батыш бөлүктөрү туюк Конго ойдуңун жана аны курчаган тоо капталдарын ээлейт. Аны түндүктөн түштүктү карай Конго дарыясы кесип өтөт. Конгонун ортонку агымында байыркы көл-аллювий түздүгү (300–380 м бийиктикте) пайда болгон. Ойдуңдун таманы Конгонун жана анын куймаларынын жайылмасынан бир аз гана бийик жайгашкандыктан, аны дайыма суу каптап турат, басымдуу бөлүгүн саз ээлейт. Ойдуңдун четжакаларын бийикт. 500–600 м, түштүгүндө 1200 мге жеткен платолор курчайт. Конго дарыясында шаркыратмалар (Ливингстон ж. б.) жана босоголор көп. Түндүгүндө цоколдук түздүктөр, Азанде платосу, түштүгүндө Лунда платосу, түштүк-чыгышында Митумба тоолору, тектон. ойдуңдар менен бөлүнгөн платолор жайгашкан. Өлкөнүн чыгыш чет-жакасы – Чыгыш Африка бөксө тоосунун этек тоолорун камтыйт. Өлкөнүн чыгыш жагын чектей Чыгыш Африка жаракалар (рифт) зонасы созулуп жатат. Ал зонанын чет-жакаларында бийиктиги 2000–3000 мге жеткен Митумба, Угома тоолору жайгашкан; өлкөнүн эң бийик жери – Рувензори горст массиви, 5109 м (Маргерита чокусу). Вирунга тоолорунда аракеттеги жанар тоолор (Ньямлагира, Ньирагонго) бар. Грабендердин тамандарын ири тектоникалык көлдөр (Альберт, Эдуард, Киву, Танганьика, Мверу ж. б.) ээлейт. Тектоникалык жактан Кнун аймагын кембрийге чейинки Африка платформасы ээлейт. Конго кен байлыкка бай: кобальт (запасы боюнча дүйнөдө 1-орунда), калай, вольфрам (дүйнөдө алдынкы орунда), жез, цинк кен таштары (2-орунда), тантал (3орунда), алмаз (4-орунда), германий, ошондой эле нефть, газ, көмүр, алтын, күмүш ж. б. Конгонун аймагы экватор жана субэкватор климаттык алкактарында жайгашкан. Өлкөнүн 3° түштүк кеңдик менен 3° түндүк кеңдиктин аралыгынан орун алган бөлүгүндө дайыма нымдуу климат өкүм сүрүп, жаан-чачын көп жааган 2 мезгил (марттан июнга чейин жана сентябрдан декабрга чейин) болот. Конго ойдуңунда жана аны курчаган платолордо эң жылуу айдын (март же апрель) орточо температурасы 26–27°С, эң суугунуку (июль же август) 23–25°С; температуранын суткалык амплитудасы жылдыкынан жогору, бирок 10–15°Сден ашпайт. Жаан-чачындын жылдык орточо өлчөмү 1500–2000 мм. Конгонун түндүк бөлүгүнүн жана түндүк четинин климаты субэкватордук, жайы жаан-чачындуу, кышы кургакчыл; кургакчыл мезгилдин узактыгы өлкөнүн түндүк чек арасына жакын 2–3 айга (декабрь–февраль), түштүгүндө 5–7 айга (апрель–майдан ноябрга чейин) созулат. Температуранын жылдык амплитудасы экватордукуна караганда жогору; суткалык амплитуда көбүнчө 20°Сден ашат. Температуранын максимуму жаанчыл мезгил башталарда байкалат (түндүгүндө 28°Сге, түштүгүндө 24°Сге чейин); кышкы орточо температура түндүгүндө 24°С, түштүгүндө 18°С. Экватордон алыстаган сайын жаан-чачындын өлчөмү түндүк чет-жакасында 1300–1500 ммге, түштүк четинде 1000–1200 ммге чейин азаят. Конгонун чыгыш бөлүгүнүн тоолуу аймактарында температуранын жылдык амплитудасы 1–2°Сге чейин гана; 1500 м бийиктикте жылдык орточо температурасы 20°С, салыштырмалуу нымдуулугу жогору. Тоолордун айдарым капталдарында жылына 2500 ммге (Рувензоринин капталдарында 4000 ммге) чейин жаан-чачын жаайт.
Өлкөнүн 58% аянтын токой, 25%ин саванна, сейрек токой жана кылкандуу өсүмдүктөр ээлейт. Конго ойдуңунда бузулбаган дайыма жашыл экватор токоюнун (гилея) аянты боюнча дүйнөдө экинчи орунду ээлейт. Өсүмдүктөрүнүн мүнөзү нымдуулуктун жана рельефтин өзгөчөлүктөрүнө байланыштуу. Конгонун ортонку агымындагы батыш түзөң бөлүгүн саз жана дайыма суу каптап туруучу токой ээлейт; ал тоо капталдарында дайыма нымдуу, дайыма жашыл экватор токою менен алмашат. Токойдо дарактын баалуу породалары көп, алар: кызыл, сары, эбен дарактары, лимба, агба, ироко, ошондой эле май пальмасы, каучуктуу дарактар ж. б. Түндүгүндөгү, батышындагы жана түштүгүндөгү тоо-дөңсөөлөргө парк сымал таралган өскүлөң саванна, дарыя өрөөндөрүнө галерея токою мүнөздүү. Түштүк-чыгышында (Катанга провинциясында) жалбырагын күбүүчү саванналуу миомбо токою таралган. Тоолуу чыгыш бөлүгүнө бийиктик алкактуулук мүнөздүү: тоонун нымдуу дайыма жашыл токою (3000–3500 м бийиктикте) жогору карай бамбук токою, африка-субальп (дарак сымал вереск басымдуулук кылат), африка-альп (крестовниктүү, лобелиялуу) алкактары менен алмашат.
Гилеянын астында калың кызыл-сары ферралит, суу каптап турган саздуу токойдун астында гидроморфтук латериттүү глей, жалбырагын күбүүчү сейрек токойдун астында феррозём, саваннанын астында – кызыл ферралит топурактары өөрчүгөн. Биологиялык ар түрдүүлүгүнүн деңгээли өтө жогору: татаал өсүмдүктөрүнүн 11 миң (анын 10%и эндемиктер), сүт эмүүчүлөрдүн 450, куштардын 1150, сойлоочулардын 300дөн, жерде-сууда жашоочулардын 200дөн, балыктын 100дөн ашык түрү бар. Түздүктөрдөгү токойду африка токой пили, токой дукери, окапи, токой доңузу, приматтар, тоолуу аймактарды тоо горилласы, саздуу жээктерди бегемот, крокодил, саванна жана сейрек токойду – антилопа, африка жанышы, зебра, жираф, керик мекендейт. Жырткычтардан арстан, гепард, леопард, чөө, темгил көк жал ж. б. кездешет.
Коммерциялык жыгач даярдоодон жана айыл чарба жерин кеңейтүүдөн өлкө нүн токой аянты 0,4%ке чейин кичирейген. Конгонун ортонку агымындагы жетүүгө татаал саздуу токой антропогендик таасирге анча дуушарланган эмес; ал эми Конгонун чыгышындагы тоо токою (анда калк жыш отурукташкандыктан) көп өзгөрүүгө дуушар болгон. Биологиялык ар түрдүүлүктүн азайышы браконьердикке, ошондой эле өлкөдөгү куралдуу кагылышуу кырдаалына байланыштуу. Татаал өсүмдүктөрдүн 55, сүт эмүүчүлөрдүн 40, куштардын 28 түрү жоголуу алдында турат. Өлкөнүн жээк аймактарында нефть менен булгануу байкалат. Конгодо жалпы аянты 8,3%ке жеткен 83 аймак коргоого алынган. Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине Вирунга (1979-ж. уюшулган), Кахузи-Биега (1980), Гарамба (1980), Салонга (1984) улуттук парктары, Окапи улуттук резерваты (1996) кирген. Эл аралык маанидеги коргоого алынган суу-саз мейкиндиги 866 миң га жерди ээлейт; анда куштар уя салып, кыштайт.
Калкы
Конгонун калкынын көбү (85%и) бантулар (луба, конго, нгала, монго, бабоа, батеке, конзо, тсаанги, саката, теке, яка ж. б.); түндүгүндө жана чыгышта убанги (7%), түндүк-чыгышында нилсахара (10,1%и) тилдеринде сүйлөгөн элдер жашайт. Калктын табигый өсүүсү 3,1%. Төрөлүү (1000 адамга 43 бала) өлүм-житимден (11,9%) үч эсе ашык. Өлкөдө жаш курактагылар басымдуулук кылат; орточо курагы 16,3 жыл. Курактык курамында өспүрүмдөрдүн (15 жашка чейинкилердин) үлүшү 47,1%, эмгекке жарамдуу курактагылар (15–64 жаштагылар) 50,4%, 65тен ашкандар 2,5% (2008). Калктын өмүрүнүн күтүлгөн орточо узактыгы 54 жыл (эркектердики 52,2, аялдардыкы 55,8 жыл (2008).
Калк өлкөнүн батыш чет-жакасында (орточо жыштыгы борбордук провинцияга 1 км2 жерге 960тан ашык, төмөнкү Конго провинциясында 78,4 адам) жана чыгышында (Түндүк Киву провинциясында 97,4, Түштүк Кивуда 67,3 адам); калк эң сейрек отурукташкан аймак – Катанга провинциясынын түштүк-чыгышы 1км2жерге 9,8 адам. Шаар калкы 32%тей. Ири шаарлары (2008): Киншаса (9167 миң), Лубумбаши (1628 миң), Мбужи-Майн (1474 миң), Колвези (932,3 миң), Кисангани (592,2 миң), Бома (508,3 миң), Кананга (507,8 миң), Ликаси (496,6 миң). Экономикалык активдүү калкы 15 млн адам (2006); иштегендердин 65%и айыл чарбасында, 19%и тейлөө чөйрөсүндө, 16%и өнөр жайында эмгектенет. Калкынын 40–55%и католиктер, 20–42%и протестанттар (лютерандар, англикандар ж. б.), 10%тейи африкахристиансинкреттик динди тутат, 10%и мусулмандар.
Тарыхы
Касаи, Луалаба, Луапула дарыясынын жогорку агымында табылган таш куралдар Конго аймагында эрте палеолит жана Ашель доорунда эле адам жашаганын далилдейт. Ортонку таш доорунда тумбий маданияты (Санго маднын бир түрү; 55–45 миң жыл мурда), Лупембе маданияты (30–15 миң жыл мурда), соңку таш доорунда читоль маданияты (15–3 миң жыл мурда) Киншаса шаарынын чет жакаларында жана Бена-Читоле платосунда өнүккөн. Катанга провинциясында табылган металлды кайра иштетүү очогу (метеорит темири; б. з. ч. 5-кылымдын ортосу) Африкадагы кара металлургиянын байыркы борборлорунун бири деп божомолдонот. Конгонун байыркы калкы пигмейлер, сан (бушмендер) жана кой-коин (готтентоттор) болгон. Б. з. ч. 1-миң жылдыктын башында бантулар аларды токойлуу райондорго сүргөн. 9-кылымдын башында Катанга провинциясынын түндүгүндө Кисале маданиятына таандык алгачкы саясий түзүлүштөр пайда болгон. 13–16-кылымдарда Конго аймагында Конго, Матамба, Нгойо, Куба, Луба, Лунда, Касонго мамлекеттик бирикмелери (кээде империялар жана королдуктар деп да аталат) түзүлгөн. 1480-жылдары Д. Кан жетектеген португалдар Конгого келе баштап, 16-кылымда Конго дарыясынын сол жээги португалдардын кул сатуучу аймагына айланган. Жергиликтүү калк бир нече жолу португалдарга каршылык көрсөтүшкөн. Конгодо күчтүү башкаруучунун бийлиги астында бирдиктүү мамлекетти калыбына келтирүүнү көздөгөн, европалыктарга каршы кыймыл (1703) пайда болуп, 1706-ж. куралдуу көтөрүлүшкө айланган. 1709-жылдын башында конголук ак-сөөктөр көтөрүлүштү басышкан. Кул сатуунун өнүгүшү, ич-ара согуш, децентрализация региондогу мамлекеттин кулашына алып келген. 19-кылымдын аягында Конго аймагы европалык мамлекеттердин атаандашуу объектисине айланган. 1876-ж. Бельгия королу Леопольд IIнин жетекчилиги менен Эл аралык африкалык ассоциация (1880-ж. Эл аралык Конго ассоциациясы деп аталган), 1878-ж. «Жогорку Конгону изилдөө боюнча комитет» бельгиялык компаниясы түзүлгөн. Королдук эмиссарлар жергиликтүү уруу башчылар менен келишим түзүп, анын негизинде король Леопольд II Конго дарыясынын сол жээгин көзөмөлгө алган. 1884–85-жылдары Берлин конференциясы Леопольд II ни «Көз карандысыз Конго мамлекетинин» (ККМ) башкаруучусу деп тааныган. ККМнин негизги экспорттук тармагы каучук болгондуктан, Леопольд II өлкөнүн жалпы аянтынын 50%ин жеке компанияларга берип, каучук иштетүүгө монополия түзүп, жергиликтүү калктан каучук түрүндө салык алган. 1890-жылы темир жолу курула баштаган. 1888-ж. ККМда «Форс пюблик» колониялык армия уюшулуп, 1894-ж. аскердик кызмат өтөө киргизилген.
Чарбасы
КДР – Тропиктик Африка өлкөлөрүнүн ичинен экономикалык потенциалы зор өлкө. 1970-жылдардын ортосунан өлкөнүн экономикасы терең кризиске дуушарланган, ал ички саясаттын туруксуздугуна байланыштуу ого бетер тереңдеген. Көмүскө бизнес, табигый ресурстарды мыйзамсыз иштетип, сыртка сатуу күчөгөн. Мамлекеттик бюджеттин дээрлик 60%и сырткы булактардын (Европа Союзуна кирген өлкөлөрдүн, АКШны, КЭРдин жана эл аралык уюмдардын – Эл аралык валюта фонду (ЭВФ), Бүткүл дүйнөлүк банк ж. б.) эсебинен түзүлөт. Узакка созулган кризистен чыгуу тенденциясы 2000-жылдын ортосунан гана байкала баштады. Ички дүң продукцияларынын (ИДП) реалдуу өнүгүүсү 2008-ж. 6,3%ти түздү. Өлкөнүн экономикасынын артыкчылыктуу багыты катары өнөр-жай ишканаларын (анын ичинде энергетикалык объектилерди кошо), айыл чарба өндүрүшүн калыбына келтирүү, транспорт инфраструктураны түзүү, жакырчылыкты жоюу жарыяланган. ИДПнин көлөмү 18,8 млрд доллар (2007), аны киши башына бөлүштүргөндө 300 доллардан туура келет. Адамзат өнүгүүсүнүн индекси 0,411 (2005; дүйнөдөгү 177 өлкөнүн ичинен 168-орунда).
Кен байлыктарды казып алуу (минералдыксырьёго бай базанын негизинде) жана минералдык сырьёлорду алгачкы иштетүүдөн өткөрүү ИДПнин 10,4%ин жана түшкөн валютанын 80%ке жакынын түзөт. Казылып алынган маанилүү кендер: кобальт (Катанга провинциясында), жез (Катанга), алмаз (Батыш жана Чыгыш Касаи, Экватордук; Төмөнкү Конго, Чыгыш, Маниема), алтын (Чыгыш), күмүш, цинк, калай, германий, тантал. Ошондой эле нефть (жээк бөлүгүнөн жана шельф зонасынан) жана көмүр (Катанга провинциясында) казылып алынат. Конго энергетикалык потенциалы (100 миң МВт) боюнча Тропиктик Африкада алдынкы орунду ээлейт. Жылына 7,3 млрд кВт.с электр энергиясын өндүрүп, ички муктаждыкка 5,3 млрд кВт.с керектелет. Электр энергиясынын негизги бөлүгү Конго дарыясындагы Inga гидроэнергетикалык комплексинен өндүрүлөт (аныкталган кубаттуулугу 39 миң МВт). Иштеп чыгаруучу өнөр жайын химия (жер семирткич, пластмасса, күкүрт кислотасы, лак-боёк ж. б.), текстиль, булгаары-бут кийим, тамак-аш (ун, пиво, май), тактай тилүү, курулуш материалдар өнөр-жай тармактары түзөт. Өлкөнүн негизги өнөр-жай борбору болгон Киншасада автомобиль чогултуучу, кеме куруучу, кеме ремонттоочу, металл иштетүүчү ишканалар бар. Өлкө аймагынын 3%ке жакын жери иштетилет, жайыты 6%. Май пальмасы, ошондой эле бал камыш, кофе, пахта, какао, гевея, чай плантацияларынын мааниси зор; ички муктаждык үчүн маниок, плантейн, жүгөрү, жер жаңгак, күрүч, картөшкө, ак жүгөрү, таруу, ошондой эле папайо, манго, ананас, апельсин, авокадо өстүрүлөт. Мал чарбасы трипаносомоздордун кеңири таралгандыгына байланыштуу анча өнүккөн эмес. 2004-ж. 4016 миң эчки, 957 миң чочко, 899 миң кой, 758 миң бодо мал болгон, 220 миң т балык кармалган. Токой ресурсу аз пайдаланылат (2006-ж. 65,2 миң м3 жыгач даярдалган). Баалуу дарактар (тик, кара дарак) экспорттук өзгөчө мааниге ээ.
Арпа
Арпа (Hordeum) - дандуулар тукумундагы бир жылдык өсүмдүк. Машагы бир гүлдүү. Машакчалары бир орунга үчтон жайланышып, көбунчо кабыктуу. Евразияда анын онго жакын түрү бар. Дыйканчылыкта көбунчө эки же көп (төрт, алты)кырдуу күздүк жана жаздык арпа эгилет, чарбаларда негизинен жаздык арпа айдалат. Арпа тамак-аш, жем үчүн керектелет. Андан ун, акшак жана сыра даярдалат. 1972-жылы Евразияда жаздык арпанын айдоо аянты 26,0 млн. га, ал эми Кыргызстанда 186,3 мин га болгон. Анын түшүмдүүлүгү мурдагы СССР боюнча гектарынан 12,7, биздин республикада 12,4 ц ди түзгөн.
Конго Демократиялык Республикасы
Чарбасы
Автомобиль жолунун жалпы узундугу 153,5 миң км, темир жолу 5,1 миң км (2006). Темир жолу аркылуу Дарэс-Салам (Танзания), Лобити (Ангола), Замбия, Зимбабве, Мозамбик жана ТАР менен байланышат. Дарыя жолунун жалпы узундугу 15 миң км. Ири порттору: Банана, Бома, Бумба, Матади, Киншаса, Мбандака, Кисангани, Кинду. Нефть куурунун узундугу 71 км, газ трубасы 62 км (2007). 237 аэропорту бар; эл аралык аэропорттору Киншаса, Лубумбаши, Букаву, Гома, Кисангани шаарларында жайгашкан. Экспортко алмаз, жез, нефть, кобальт, жыгач, айыл чарба продукцияларын ж. б. чыгарат. Негизги соода кардарлары: Бельгия, Кытай, Бразилия, Чили, Финляндия, АКШ, Пакистан. Машина жана жабдууларды (тоо-кен шахта, транспорт каражаттары), отун, азык-түлүктү негизинен ТАР, Бельгия, Франция, Зимбабве, Замбия, Кения, Кот-д`Ивуардан сатып алат.
Арпа
Арпа Евразиянын көпчүлүк жеринде эгилет. Негизинен Украинада, Россиянын борбордук тилкесинде, Белорусия, Латвия, Литва, Сибирь, Урал, Орто Азия, Кавказ ж.б. райондордо кеңири таралган. Кыргызстандын бардык райондорунда, көбүнчө тоолуу өрөөндөрдө эгилет.
Конго Демократиялык Республикасы
Маданияты
Билим берүү системасы мектепке чейинки (3–5 жаш), башталгыч (6 жыл) жана орто (2 жыл толук эмес жана 4 жылдык толук жалпы же кесиптик) жогорку билим берүүнү камтыйт. Калктын сабаттуулугу 15 жаштан жогору 67%ти түзөт. Негизги ЖОЖдору, илимий мекемелери, музейлери, китепканалары Киншаса шаарында жайгашкан. Конгодо ар жумада француз, суахили жана лингала тилинде «LeAvenir» (1996), француз тилинде «Le Potentiel» (1982) ж. б. гезиттер чыгат. 1936жылдан радио уктуруу, 1966жылдан телекөрсөтүү иштейт. Улуттук маалымат агенттиги – Agence Congolaise de Pzesse (ACP; 1960-жылдан).
Арпа
Арпа 60-90 күндө бышат. Ал 1° жылуулукта өнө баштайт да, семиз топуракта жакшы өсөт, саздуу жана шор топурактуу жерде түшүмсүз болот. Топурагы жакшы даярдалган жана жер семирткичтер көп чачылган жерде мол түшүм берет. Кыргызстанда совет доорунда күздүк арпанын негизги сортторунан «Паллидум-247» жана «Персикум-64», жаздык арпанын «Нутанс-187», «Комбайнер», «Нутанс-45» ж.б. сорттору эгилген.
Аламүдүн кум-шагыл кени
Аламүдүн кум-шагыл кени Чүй облусунун Аламүдүн районунда, Фрунзе т. ж. бекетинен 5 км, Аламүдүн суусунун боюнда. 1933-ж. табылган. 1954-ж. геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлүп, запасы эсептелген. Кен аймагында антропоген мезгилинин чөкмө тектери жайгашкан. Кен Аламүдүн суусун бойлой жайгашып, аллювий чөгүндүсүнөн пайда болгон. Калыңдыгы 5–5,5 м. Гранулометриялык курамы: 5 мм – 16,8%, 5-8 мм – 48,1%, андан кесеги 75,1%. Көлөмдүк салмагы 2,34, майдалануу коэффициенти 1,22. Шагыл таштардан «350» маркасындагы бетонду даярдаса болот. Кумду арасындагы чоподон арылтып жуугандан кийин пайдаланууга сунуш кылынат. Запасы «А» категориясы боюнча 1889 миң м3. Кен казылып алынууда.
Каракол (Ак-Суу району)
Каракол (Каракол) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл Облусунун Ак-Суу районундагы кыштак. Каракол айыл аймагына караштуу. Жыргалаң суусунун төмөнкү агымынын оң жээгинде, деңиз деңгээлинен 1740 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Каракол шаарынан 26 км Түндүк тарапта. Балыкчы темир жол станциясынан 220 км. Орто мектеп, китепкана, маданият үйү, оорукана, дарыкана бар. Турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү, соода түйүндөрү, үй-бүлөлүк врачтар тобу иштейт. Улуу Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган.
Калкы
Калкы - 1989 киши (2021), мал менен алектенип, тоют өсүмдүктөрүн өстүрөт.
Насреддин хан
Насреддин Хан, Насрад-Дин (туулган жылы белгисиз – 1882) – Кокон хандыгынын акыркы ханы; Кудаяр хандын улуу уулу. Кокон хандыгын 1875–76-жылы бийлеп турган. Аны 1875-жылы 24-июлда Абдыракман аптабачы Коконго хан көтөрүп, анын атынан өзү башкарган. Насреддин хан Түркстан генерал-губернатору менен тил табышып, атасынын элге каршы саясатын уланткан, 1875-жылы сентябрда көтөрүлүшчүлөр Насреддин ханды тактан түшүрүп, Полот ханды такка олтургузушкан. 9-октябрда Насреддин хан Кокондон Кожентке качып келип, Кауфмандын алдына баш пааналаган. 1876-жылы январда гана Насреддин хан орус аскерлеринин жардамы менен Кокон хандыгынын батыш бөлүгүн жана Кокон шаарын өзүнө кайтарган. 9-февралда Насреддин ханды орус аскер бийликтери Ташкенге жөнөтүп, 15- февралда Колпаковский баштаган орус аскерлери Коконго кирген жана Кокон хандыгынын жоюлгандыгын жарыялаган.
Корра жөнүндөгү уламыш
"Биринчи китеп: Аба" (англ. Book One: Air) – Майкл Данте ДиМартино менен Брайан Кониецко ойлоп жараткан "Корра жөнүндөгү уламыш" (англ. The Legend of Korra) мультсериалдын биринчи сезону. Он эки эпизоддон ("бап" деп аталган) турган мультсериал төрт сезонго ("китептерге") жана жалпысынан 52 эпизодко ("баптарга") кеңейүүдөн мурун, башында, өзүнчө кичи сериялар болуусу белгиленген. "Биринчи китеп: Аба" АКШда Nickelodeon каналында 2012-жылдын 14-апрелинен 23-июнуна чейин көрсөтүлгөн, ал эми башка мамлекеттерде көрсөтүүсү 2012-жылдын июнунда башталган.
"Биринчи китеп: Аба" сериясы Түштүк суу уруусунан чыккан жана Аватар Аангтын ишин уланткан 17 жашаар Корранын окуясы баяндалган. Корра аба өткөргүчтүктү үйрөнүү үчүн Республика шаарынын мегаполисине жөнөйт, ал жерде ал Амон жетектеген, сыйкырчыларды сүйбөгөн революциячыл топко кезигет.
Бюджеттик мекеме
Бюджеттик мекеме – баардык зарыл каражатты мамлекеттик бюджеттен ала турган өндүрүш чөйрөсүнө кирбеген мекемелер (социалдык-маданий, мамлекеттик бийлик жана мамлекеттик башкаруу, коргонуу, сот, прокуратура органдары).
Pasha Parfeny
( ') англис тилинде аткарылуучу «»''' чыгармасы менен, Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагындагы  өлкөсүнүн көрсөтүүчүсү.
Асбат аль-Ансар
Асбат аль-Ансар — исламдык фундаменталдык террордук уюм. Уюм 1985-жылы Хишам Шрейди шейхи тарабынан тузүлгөн. Штаб-квартирасы Ливанда Сайда ш. аймагында «Айн аль-Хильва» палестина лагеринде жайгашкан. Бул жерде топтун 300 дөн ашык куралданган мүчөлөрү бар. «Асбат аль-Ансар» жашыруун түрдө «Аль-Каидага» ант берип, «Аль-Каиданын» тармагы менен тыгыз байланышта болгон. Алар негизинен согушкерлерге финансылык жардам көрсөтүшчү. 2007-жылы июнда Ливан бийлиги Бекаа өрөнүндө Ирак- тагы «Ал«-Каида» уюмуна таандык экстремисттердин тобун кармашкан. Алар «Асбат аль-Ансар» менен бирге даярданып, Ливандын аймагында жайгашкан Ливандагы Бириккен Улут- тар Уюмунун Убактылуу Күчтөрүнүн (ЛБУУУК) аскер кызматкерлерине жана башка объектилерге террордук кол салууну пландаштырышкан. 1990-жылдын ортосунда бул топ Ливандык дин лидерлерин өлтүрүшүп, түнкү клубдарды, театрларды жана шарап саткан дүкөндөрдү жардырышкан. Алар 1999-жылы декабрда Түндүк Ливанда болгон кагылышууларга катышкан жана 2000-жылы январда Бейруттагы Россия Федерациясынын элчилигине гранатометтон ок ачкан. 2004-жылы сентябрда топ менен байланышта болгон согушкерлер Италиянын элчилигине, Украинанын башкы консулдугуна жана Ливандын өкмөттүк мекемелернне террордук кол салууларды пландаш¬тырышкан. 2004-жылы октябрда «Асбат аль-Ансардын» мучөсү Махир ас-Саадиге, 2000-жылы Ливандагы Америка Кошмо Штаттарынын элчиси өлтүрүүнү пландаштыргандыгы үчүн өмүр бою камакка алуу өкүмү чыгарылган.
Азия депрессиясы
Азия депрессиясы, Түштүк Азия депрессиясы — атмосферанын Түшүк, Батыш жана Борбордук Азияда үстөмдүк кылган төмөнкү басымдуу аймагы. Борбору Иран тайпактоосунун үстүндө. Көбүнчө жай мезгилинде материктин жайында өтө ысышынан пайда болот. Кышында Азия антициклону менен алмашат.
2-Марыль-Кы дарыясы
2-Марыль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Марыль-Кы дарыясынын сол жээгинен 51 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Грязнов, Михаил Петрович
Михаил Петрович Грязнов, орусча Михаи́л Петро́вич Грязно́в (1902-1984) – советтик орус археологу, Борбордук Азия ж-а Түштүк Сибирдин археологиясы б-ча белгилүү адистердин бири, антрополог.
2-Марыль-Кы дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Грязнов, Михаил Петрович
Кыскача өмүр таржымакалы
Михаил Петрович Грязнов 1902-жылы 13-мартта падышалык Орусиядагы Тобол аймагындагы (азыркы Орусиянын Ханты-Мансы автоном аймагындагы) Березово кыштагында туулган. Томск шаарында реалдуу окуу жай деген окуу жайды бүткөн.
2-Марыль-Кы дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Грязнов, Михаил Петрович
Кыскача өмүр таржымакалы
1920-жылы Эне-Сай дарыясынын өрөөнүн кезген.
Ал археологдор Сергей Иванович Руденко менен Сергей Теплоуховдун жетекчилиги астында Томск университетинде иштей баштайт. Алар менен кошо 1922-жылы Пероградга көчүп келет.
Грязнов Петроград университетине студент катары которулган менен, өз окуусун аяктаган эмес. Заттык маданият тарыхы академиясында иштей баштаган.
Ак-Бакшы тоосу
Ак-Бакшы тоосу - Тескей Ала-Тоонун түндүк тармагы. Ак-Сай жана Тон сууларынын аралыгында батыштан чыгышка 20 кмге созулуп жатат. Туурасы 3—4 км. Орточо бийиктиги 2200—2400 м, эн бийик жери 2505 м. Кыры тайпак, капталдары кыска, түндүк тарапка акырындап жантаят; туштүккө тигирээк, капталдарында коктуколот аз. Тоонун кыр бөлүгү төмөнкү па¬леозойдун гранит, гранит-диорит интрузияларынан, кумдук, чопо, мергель, гипс тектеринен түзүлгөн. Жарым чөл жана кургак талаа (1600—1700 мге чейин), андан жогору бадалдуу талаа ландшафттары басымдуу. Жайыт.
Грязнов, Михаил Петрович
Кыскача өмүр таржымакалы
1929-жылы Алтайда скифтик Пазырык коргонун казган.
1933-жылы 29-ноябрда Грязнов жана анын кесиптештери (арасында Сергей Теплоухов да бар) “Орусиялык улутчул партия” («Российская национальная партия») иши боюнча камакка алынган. Бул чуулгандуу ишти “Слависттер иши” («Дело славистов») деп да аташкан.
Грязнов үч жылга кесилген жана Вятка аймагына сүргүнгө айдалган.
Согуш маалында Грязнов Свердловск (азыркы Екатеринбург) шаарына эвакуацияланган. 1945-жылы январда ал Свердловск шаарында кандидаттык диссертациясын, ошол эле жылы июнда доктордук диссертациясын коргогон.
Согуш аяктаган соң Ленинградга кайтып, кайрадан Эрмитажда иштеп калган.
1956-жылы Грязнов толук акталган.
1953-1968-ж. СССР Илимдер Академиясынын Археология институтунун Ленинграддагы бөлүмүндө Борбордук Азия ж-а Кавказ секторун башкарган.
1984-жылы каза болгон.
1969-1970-ж. “Түштүк Сибирь” деген монографиясы англис, француз, немис тилдеринде жарык көргөн.
Падышаны тактан кулатуу, оюн
Шарты
Оюнчулардын саны 12—16 киши.
Оюн аянтчада, талаада өткөрүлөт.
Оюнга даярдануу
Жетекчи жана «падыша» шайланат. Калгандары эки топко бөлүнүшөт. Тегерек сызылат, «падыша» ошол тегеректин ортосуна отурат. Оюндун шарты жана кезеги жөнүндө макулдашылгандан кийин бир топтун оюнчулары тегеректин ичинде, экинчилери анын сыртында турушат.
Оюндун эрежеси
Буйруксуз оюнду баштоого, падышага ордунан жылууга, бир бирине тыюу салынган ыкмаларды колдонууга болбойт.
Методикалык көрсөтмө
Падышаны дың жерге отургузса жакшы болот.
Педагогикалык мааниси
Күч, шамдагайлык, чыдамкайлык тарбияланат, бир бирине жардам берүүгө, биримдүүлүккө үйрөтөт.
Емная (дарыя)
Емная — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тавда дарыясынын оң жээгинен 457 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 67 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кыяң (Тибет куланы)
Кыяң (Тибет куланы) — жылкылар тукумундагы, чөлдө жашоочу жапайы бир түр.
Владыкино (метро бекети)
Владыкино — Москва метросунунСерпуховско-Тимирязевская сызыксындагы станция. 1991-жылы 1-мартда ачылган.
Аркбутан
Аркбутан (французча arc-boutant - таканчык арка) - таштан жасалып, своддун конструкциясын жөлөп турган жарым арка формасындагы конструкция. Булар көбүнчө готикалык храмдардын түзүлүшүндө колдонулуп, своддун оордугунан түшкөн басымды контрфорсторго өзү аркылуу өткөзөт. Орто кылымдагы архитекторлор аркбутан менен контрфорсторду бирдиктүү колдонуу аркылуу имараттын ички көлөмүн кеңейтүүгө, анын аянтын чоңойтууга жана ички түркүктөргө түшкөн басымды азайтууга жетишкен.
Сублимация
Сублимация түшүнүгүн З. Фрейд 1900-ж. киргизген. Сублимация (либидо кызыгуунун) трансформациясынын бир түрү катары каралат, кысып чыгарууга карама-каршы. Сублимация социалдык психологияда социалдаштыруу процесси менен байланышат. Спорт психологиясында, балдар психологияда, чыгармачылык психологиясында Сублимация көйгөйүнө өзгөчө көңүл бурулат.
Климактерий мезгили
Климактерий мезгили (климактерий, климакс) - жыныс органдарынын функциясы акырындык менен басаңдоочу физиологиялык мезгил. Адатта организмдин улгайган курагына байланыштуу болот. Климактерий мезгили аялда жана эркекте да байкалат.
Эркектерде климакс адатта 50-60 жаштын аралыгында башталат да, жеңилирээк өтүп, узакка созулат, көпчүлүгүнүн жыныс безинин функциясынын басаңдашы башка оорулар менен коштолбойт. Эн безинде жыныс гормондорун иштеп чыгаруучу клеткалардын саны азаят. Бул канда жыныс гормонунун азайышына алып келип, башка ички секреция бездеринин ишин начарлатат. Бул мезгилде жүрөк тез кагып, жүрөктүн тушу ооруйт, артериялык басым көтөрүлүп, баш лукулдайт, айланат, көңүлү чөгөт, санааркайт, курулай шектенүү, ызакордук пайда болот, уйку качат, унутчаак болуп, ишкерлиги кескин төмөндөйт. Айрым учурда жыныстык жөндөмдүүлүгү басаңдайт.
Климакс башталышынын алгачкы белгиси көбүнчө этек кирдин келбей калышы. Кээ бир аялдардын этек кири 3-4 айда бир келсе, айрымдарында тескерисинче бат-бат келет.
Климактерий мезгилинен болгон организмдеги өзгөрүүлөр адатта өзүнөн өзү жок болуп кетет, анткени организм акырындап жаңы физиологиялык шартка ыңгайланат. Жашоо жана тамактануунун режими так сакталса бузулуулар тез өтөт. Эртең менен гимнастика жасап, күн сайын душ алып же бөлмө температурасындагыдай суу менен денени сүртүү сунуш кылынат. Жай айларында түштүктөгү курортторго баруу сунуш кылынбайт, анткени күндүн ысыгы жалпы абалды начарлатуусу мүмкүн, ошондуктан көнгөн климаттык шартта эс алуу дурус. Тамак-ашты түрдүүлөп, аздан, жеңил сиңе тургандай ичүү керек. Мүмкүн болушунча күнүнө 4-5 жолу бир маалда тамактануу зарыл, түнкүсүн ашыкча тамактанууга жарабайт, акыркысын жатарга 2 саат калганда тамактанган оң. Этти, майлуу тамакты, ак майды, камыр жана макарон тамактарын, таттууларды азыраак, сүт жана жашылча тамак-аштарын көп жеш керек. Ар кыл өткүл татымалды - хрен, горчица, калемпир, өткүл соустарды пайдаланууну, ошондой эле тамеки тартууну, спирт ичимдиктерин ичүүнү токтотуу зарыл.
Аламүдүн минералдуу суусу
Аламүдүн минералдуу суусу дарыланууга жарамдуу ысык булактар. Бишкек шаарынан 30 км. түштүк тарапта, Аламүдүн суусунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1700 м бийиктикте. Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк капталындагы минералдуу суулары чыгуучу зоонада жатат. Палеозой заманынан башталышында пайда болгон граниттердин арасындагы тектоникалык жарака аркылуу жер бетине булак түрүндө чыгат. Дебити 5–7 л/сек. Суу өзүнүн химиялык курамы, физикалык касиети боюнча аз минералдашкан (0,4–0,8 г/л), азоттуу (98%), гидрокарбонат-сульфат кальций-натрийлүү терм сууларына кирет. Суунун температурасы 20°–30°, түссүз, жытсыз жана даамсыз, курамында бир аз барий, стронций, марганец, молибден, висмут, вольфрам, жез бар. Суунун дарылык касиеттеринин бири анын курамында кремний кислотасынын (30–50 мг/л) болушунда. Муун, ашказан, нерв, гинекология ооруларына пайдаланууга болот. 1997-жылдан баштап суу бөтөлкөлөргө куюлуп сатылууда.
Токомбаев, Улан Алиевич
Токомбаев, Улан Алиевич (Улан-Шер) (1941 – 2002) - акын, жазуучу.
Улан Токомбаев Күрөңкеев айылында 1941-жылы 10-февралда туулган. 1967-жылы Москвадагы ВГИКтин сценарий факультетин бүтүргөн. Эмгек жолун 1958-жылы Кыргызавтомаш заводунда аспапты борборго тактап орнотуучу болуп иштөөдөн баштап, 1959-жылы приборлорду куруу заводуна которулган. 1967-жылдан Кыргыз ССРинин Мамлекеттик телерадиокомитетинде улук киноредактор, 1968-жылы «Кыргызтелефильм» студиясында башкы редактор, 1973–1976-жж. «Литературный Киргизстан» журналынын жооптуу катчысы, ошол эле учурда «Литературная газета-нын» Кыргызстан боюнча өз кабарчысы, 1978-жылы «Кыргызтелефильмдин» башкы редакторунун орунбасары жана студиянын режиссеру болгон.
Биринчи повесттер жана аңгемелер жыйнагы «Самый счастливый человек» деген ат менен 1977-жылы басылып чыккан. Ырлары республиканын жана КМШнын башка республикаларынын мезгилдүү басма сөз басылмаларында үзбөй жарыяланып келген. «Коридор», «Моя Азия», «Раненое сердце», «Ата Журт», «Прерванный полет», «Мекен», «Моя республика», «Наркомания и плач по будущему» ж.б. фильмдерди тарткан. Ал бир катар толук метраждуу жана кыска мет-раждуу телефильмдердин, киноповесттердин сценарийлеринин автору. 1994 жылдын аяк ченинен баштап, «Я против» автордук программаны алып барган жана, «Энциклопедия кыргызского искусства» аттуу фунда-менталдуу телекино долбоорунун автору, жетекчиси, «От А до Я» аттуу интеллектуалдык телевизиондук программанын автору, «Кыргызтелефильм» студиясында директор, башкы редактор, Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик телерадиокорпорациясынын коллегиясынын мүчөсү, 1969-жылдан Кинематографисттер Союзунун, 1982-жылдан СССР Журналист-тер Союзунун мүчөсү, 1979-жылдан Жазуучулар союзунун мүчөсү болгон. Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасы менен сыйланып, «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмери» наамы берилген.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ