cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тердөө
Суу запасы тууралуу
Жогору температурада организмде суунун запасы толукталбаса деле тер менен суу бөлүнө берип, организм суусузданышы мүмкүн. Бул көпчүлүк физиологиялык функциялардын (дем алуу, кан айлануу жана башкалар) бузулушуна алып келет. Такай ысыкта жүргөндөр жана ага көнүп калгандар азыраак тердейт. Тердөө ысык жана өткүр тамакты, сууну көп ичкенде, кара жумуш иштегенде, ысытмада, толкундаганда жана башкалар учурда күчөйт. Кээде киши такай тердеп, тынчы кетет. Бул учурда врачка кайрылып, кеңеш алуу керек. Себепсиз тердөө кээ бир оорунун белгиси болушу мүмкүн (Терчилдик).
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Тебетей
Тебетей — кыргыз элинин салттуу баш кийимдердин бири. Анын жердиги көрпөдөн да, суусардан да, сүлөөсүндөн да, түлкүдөн да, кундуздан да, ж.б.у.с. баалуу аң терилеринен да тигилген төгөрөк баш кийим. Анын төрт талаасы болуп, бул төрт бөлүк бычылат. Тебетей тышын адамдын жаш өзгөчөлүктөрүнө карата тигишет. Мисалы, кара, күрөң тыш тебетейлер улгайгандарга, кызыл, жашыл, көк кездеме тыш жаштар кийүүгө ылайыкташат. Ичине кебез менен жүн салынып шырылат. Анын дубайнасынын ортосунда да жүн же кебез имериле коюлуп тигилет. Тебетейдин төрт талаасы бириктирилип, капшыра тигилгенде кийимдин төбөсү төрт бурч болуп чыгат. Илгерки тебетейлер кийгизилип, көрпөнүн учуна кайрылуучу. Чети тышына бириктирилген соң көрпө сырт жагына кайрылат.
Кыздардын кызыл манат, жашыл, көк баркыт менен тышталган кундуз тебетейлеринин төбөсүнө булая үкү тагылат да, шуру, бермет тизилип, ал асыл заттар менен кооздолот. Ал эми эркектердин тебетейлеринин төбөсүнө топ чачыктан «чок» тагылат.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Париж метросу
Париж метросу – Париж шаарынын метросу. Метросу 19-июль 1900-жылы ачылат.
Интеллигебелдүү
Интеллигебелдүү(лат. intel-ligibilis – түшүнүлгөн, ойлонулган, ойдогу) – Интеллигебелдүү дүйнөгө таандык нерселерди интеллекттин же акыл-эстин жардамы аркасында гана түшүнүү; Интеллигебедүү Канттын пикири боюнча Интеллигебелдүүлүк деп сезимдер аркылуу эмес, акыл-эс менен гана түшүнүүгө мүмкүн болгон нерселер. Интеллигебелдүүлүк дүйнө деп рухий чындыкты чагылдырган идеялардын, идеалдардын, образдардын жана түшүнүктөрдүн дүйнөсү айтылат. Интеллибелдүүлүк Канттын философиясында нукура акыл (чистый разум) Интеллигебелдүү дүйнөгө жаратылыштын кубулушу болуп эсептелген физикалык нерселерди киргизбейт; ал эми тажрыйбалык акыл-эс (практический разум) адамдын жүрүм-турумунун негизин түзгөн идеалдуулуктардын баарын Интеллигебелдүү дүйнөгө киргизет.
Асад Исматов
Асад Исматов (Asad Ismatov, 1907—1953) — советтик жана өзбек кино, театр актёру.
Өмүр баяны
Андижан театрынын актёру (1924—1935). Ташкент шаарындагы Узбекфильм киностудиясында 1936-жылдан тарта актёр болуп эмгектенген.
Инновациялык банк
Инновациялык банк – өндүрүштүн техникалык деңгээлинин өсүүсүнө, жаңы жана жогорку сапаттагы өндүрүм түрлөрүнүн чыгарылышына багытталган ойлоп табуулар менен ачылыштарды каржылоо ишчаралары негизги милдетине кирген коммерциялык банктардын  бир түрү.
Торонто (Огайо)
Торонто (Огайо) (Toronto) — Огайо штатынын Jefferson округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 5676 киши. Болжолдуу аянты - 4.9 км². FIPS коду — 39-77112.
Чугундат
Чугундат (Узень) — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чулым дарыясынын оң жээгинен 276 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское айылындагы суу өлчөгөн посттун аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Синил кислотасы
Синил кислотасы, суутек цианиди к-тасы, НСN ачуу бадам жыттанган түссүз суюктук; кайноо t 25,7°С, балкып эрүү t 13,3°С, тыгызд. 0,687 г/см3 (20°С). С. к. 1782-ж. Ж. Гей-Люссак суусуз абалында алып, сандык курамын аныктаган. С. к. абада Н2О, СО2, N2 пайда кылуу менен күйөт. Көпкө сактоодон ажырайт. Өтө начар к-та, туздары — цианиддер. Орг. бирикмелери нитрилдер деп аталат. С. к. өндүрүштө аммиак, метан аралашмасын катализатор (Рt же Рt + Rh куймасы ) үстүндө аба менен окистендирүүдөн алынат:
2NH3 + 2СН4 +302 ® 2НСN + 6Н2O
С. к. хлорциан, акрил-нитрил, акрилаттар, амин к-таларын, оксинитрилдер алууда колдонулат. Өтө уулуу зат. Организмдеги окистенүү жана ферментативдик процесстерди төмөндөтөт, гемоглобинди циангемоглобинге айландырат, дем алууну кыйындатат.
Асфиксия
Асфиксия ( - тамыр сокпой калуу) - дем алуунун бузулушунан организмде кычкылтек азайып, көмүр кычкыл газынын өтө көбөйүшү менен мүнөздөлгөн оорулуу абал.
Асфиксия дем алуу жолдорун бөтөн заттар бүтөп калышынан, алардын ооруларынан, асылып, муунуп калуу, сууга чөккөндө, травмаларда моюндун жана көкүрөктүн басылып калышынан, дем алууга катышкан булчуңдардын же дем алуу борборунун шалынан жана башкалардан пайда болот. Бул абалда дем алуу жолдору боюнча абанын өпкөгө келиши токтойт.
Анау эстелиги
Ашхабадга жакын жердеги Анау кыштагында энеолит дооруна таандык турак жай урандысы ачылган. Анда алгачкы дыйканчылыктын калдыктары сакталып калган, көп кылымдардан бери жыйналган, маданий катмардан түзүлгөн жарым километрдей аралыкта жайгашкан эки дөбө бар: Түндүк тарабындагы дөбө энеолитке, түштүгүндөгүсү коло жана темир доорлоруна туура келет. Энеолитке туура келген Анау дөбөсү эки маданий катмардан турат: Төмөнкү байыркы (Анау I) катмары 14 метрге жетип, б.з.ч. IV миң жылдыкка таандык. Жогорку (Анау II) катмары 5 метр келип, б.з.ч. III миң жылдыкка таандык. Анау I-II маданияттарынын денгээли экинчи маданият Намазга-Тепенин төмөнкү катмарларына окшош.
Асфиксия
Асфиксия оорусунун пайда болушу
Асфиксия пайда болуу себептерине жараша өнүгүүсү ар түрдүү болот. Адегенде организмде ткандарды кычкылтек менен каныктыруу жана анда чогулган көмүр кычкыл газды чыгарууга аракеттенген өзгөрүүлөр жүрөт (дем алуу, кан жүгүрүү тездейт). Андан кийин ткандарда кычкылтек жетишпей, органдардын функциясы, айрыкча мээдеги дем алуу борборунун жана жүрөктүн иши бузулат. Мында кишинин өңү көгөрүп кара көк тартат, көздүн кареги адегенде кичирейт, кийин чоңоёт, эсин жоготуп, заарасын жана заңын кармай албай калат, кан басымы жогорулайт, жүрөгү тездеп согот. Дем алуу бир нече секундадан бир нече минутага чейин токтойт. Асфиксия бул абалында шашылыш тез жардам көрсөтүлбөсө, 3—6 минутадан кийин адам өлүмгө учурайт.
Анау эстелиги
Чарбачылыктын негизин кетмендөө менен жүргүзгөн дыйканчылык ээлеп, буудай, арпа айдашкан, уйду, койду, эчкини көп санда кармашкан, кийинчерээк төө, жылкы жана чочко да колго үйрөтүлгөн. Эмгек куралдар (керки, орок, жаргылчактар) негизинен таштан жасалган, Анау I-II адамдары металл да иштете билишкен. Казылган жерден жез шибегелер, жалбыракка окшош бычактар, төөнөгүчтөр жана кооздук үчүн колдонгон буюмдар, оймо-чиймелүү карапа буюмдары да көп табылган. Көп сандагы үч бурчтуу, ийри сызыктуу оймо-чиймелер да Анау I-II ге мүнөздүү келет. Бул мезгилде чыныга окшош ар түрдүү карапа идиштеринин көп колдонулгандыгы байкалат.
Идиштердеги оймо-чиймелер Пакистандагы энеолиттик идиштердин кооздуктарына окшош келет. Орто Азиянын энеолитинде өлгөндөр коюлуучу жайлардын көбүнчө бош жаткандыгы (буюмдар коюлбай) мүнөздүү, мындай бош мүрзөлөрдү Месопотамиядан да кезиктирүүгө болот. Бул болсо Борбордук Азияда түзүлгөн энеолиттик маданияттын Алдыңкы Азиянын энеолиттик маданияты менен карым-катыш байланышы болгондугун далилдейт.
Асфиксия
Асфиксияга биринчи жардам
Асфиксияга биринчи жардамды көрсөтүүдө тезинен дем алууга жолто болгон себептерди четтетип, жасалма дем алдырууну жүргүзүп, кычкылтек жыттатуу керек. Ошондой эле тез жардам чакыруу зарыл. Эгер Асфиксиядан өлүм болсо, алгачкы 5—7 минутада атайын тез жардам бригадасы колдонгон реанимация методдору менен кайра тирилтүүгө мүмкүн.
Ымыркай баланын асфиксиясы
Ымыркай баланын асфиксиясы балага киндик аркылуу кан менен келүүчү кычкылтек жетпей калганда болот. Мындай абал баланын мойнуна киндик оролуп калганда, эненин же түйүлдүктүн ооруларында көп учурайт. Түйүлдүктүн, ымыркайдын асфиксиясы өлүү төрөлүүнүн, балдардын эрте өлүмүнүн жана баланын кийинки өөрчүшүндө болуучу бузулуулардын себептеринен болот. Төрөт учурунда ымыркайды асфиксия абалынан чыгаруу үчүн токтоосуз атайын чаралардын комплекси колдонулат.
Арал (Сузак району, Сузак айыл аймагы)
Арал — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы айыл. Сузак айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 1 358 киши.
Түп
Түмөн аскер кол менен
Алтындан калкан жаркылдап,
Арстан Манас аскери
Бара турсун шартылдап (Сагымбай Орозбаков, 2. 73, 96).
Географиялык реалияда Т. Ысык-Көл ойдуңунун чыгыш тарабындагы өрөөн, суу. Түпкү кан — "Манас" эпосунда кытайдын императору, монархы. "Манас" эпосунун бардык варианттарында Түп-Бээжиндин, Чоң-Бээжиндин каны Эсенканга карата айтылат. Валиханов жазып алган эпизод боюнча "Түпкү канга киремин Ошондо Көкөтөй ашын беремин" (Валиханов жазып алган эпизод, "Ала-Тоо", 1979, № 7, 75-б.) дейт, Бокмурун. Т. к. моңгол тилиндеги Эсенкан (монарх, император, эл эгеси) деген сөз менен синонимдеш.
Куу өрдөк
Куу өрдөк — кытай-калмактардын укмуштуу кароолчу жандыктарынын бири. Укмуштуу К. ө. «Манас» эпосунда мындайча сүрөттөлөт:
Жел учса кабар берүүчү,
Жез канаттуу Куу өрдөк.
Абаргер деген көлүнө
Инновациялык инфратүзүм
Инновациялык инфратүзүм – инновациялык ишмердикти жүзөгө ашырууну камсыз кылуу жана тейлөө боюнча бири-бирине байланышкан түзүмдөрдүн топтому.
Куу өрдөк
Суук-Капчыгай төрүнө
Муну кароол койду дейт.
Кабылан төрө Манастын
Маракайбо метросу
Маракайбо метросу – Маракайбо шаарынын метросу. Метросу 25-ноябрь 2006-жылы ачылат.
Куу өрдөк
Келе турган жерине (Саякбай Каралаев, 1. 165).
Кытай чегин кайтарып турган, кишиден кыйын акылы бар. К. ө-тү сыр билгизбей жеңүү аракети жан-жаныбарлардын куулук-шумдугун, тилин, сырын билген айлакер Алмамбеттин да колунан келбейт. «Чоң казат» эпизодунда кыргыз колунун Чоң Бээжинге каршы аттанып келе жатканын алдын ала билип Коңурбайга кабарлаган да ушул К. ө. болот. Амалкөй К. ө-түн терс мүнөзү байыркы доорлордогу канаттуу кабарчы өрдөк жөнүндөгү элдик түшүнүк эпостун кийинки өнүгүш этабында эпикалык душман өкүлүнүн куралына айландырылып, жоо тараптын сыйкырдуу жардамчыларынын милдетин аткарып, кызмат кылышы менен мүнөздөлөт. Эпикалык өрдөктүн образы өзүнүн алгачкы үлгүсүндө терс мүнөздө элестетилбейт. Анткени, байыркы доорлордогу катташып башкы каармандын оор абалын бүлөсүнө, элине билдирген «көгүчкөн катчы» жана башкалар канаттуу кабарчылардын жагымдуу элесте сыпатталгандай эле өрдөк да оң маанисиндеги элестерден, к. Канаттуу кабарчы.
Лабахэй-Яха
Лабахэй-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Седаты-Яха дарыясынын оң жээгинен 14 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 46 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Диссипация системасы
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Түргөн
Түргөн — "Манас" эпосундагы топоним. Бокмурун атасы Көкөтөйгө аш берерде жер тандап бир топ жерлерди атап, "Түргөн Ак-Суу ашамын, Төөнүн комун алдырбай Төө чалдырып аламын" (Валиханов жазып алган эпизод, " Ала-Тоо", 1979 № 7, 74-б.), "Эшик менен Түргөндү, Эгин салган жери экен" (Сагымбай Орозбаков, 3. 80), — деп айтылат. Иле Алатоосунун чыгышындагы тоо, өзөн.
Анзак дарыясы
Анзак — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Сынзас дарыясынын оң жээгинен 14 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жаркынбаев Асанкул
Жаркынбаев Асанкул (1931-ж. т. Кемин району, Жаңы Алым айылы - 1991, Бишкек ш.) - композитор, хор дирижёру.
Аны 1976-ж. бүтүрүп. 1980-ж. аталган институттун (азыркы И. Арабаев атындагы педагогикалык, университеттин) музыкалык аспаптар кафедрасын жетектеген. Композитор негизинен ыр жана аспаптык жанрда эмгектенген, 50дөн ашык ырларды, романстарды жана хорлорду жазган.
Алардын ичинен «Кайдасың сен», «Жийденин жыты», «Сагынам», «Тагдырым cara байланган» аттуу ж. б. ырлары угармандардын арасына кеңири тараган, «Алатоо», Алтын Чүй», «Эмгек майданы» симфониялык поэмалары, фортепьяно үчүн прелюдиялары, скрипка менен фортепиано үчүн жазган сонатасы ж. б. Чыгармалары менен улуттук профессионалдык музыканын өнүгүшүнө өз сапымын кошту. 1979-ж. СССР композиторлор союзуна мүчөлүккө кабыл алынат. 1958-ж. Москвада өткөн Кыргыз адабияты менен искусствосунун он күндүгүнө катышкан.
Кыргыз Республикасынын элге билим берүүсүнүн отличниги төш белгиси, «Эмгек ардагери» медалы Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ардак грамотасы менен сыйланган.
Вайсмайн
Вайсмайн - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Лихтенфельс (район)|Лихтенфельс районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 4845 (2013-ж.). Аянты – 90.14 км2.
Жаркынбаев Асанкул
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Кайтпас
Кайтпас — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Кыргыз-Кыштак айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 1 573 киши.
Акустика
Акустика - (гр. akustikos - угуу) — физиканын үндү изилдөөчү бөлүгү. Төмөнкү термелүү жыштыгынан эң жогорку термелүү жыштыгына (1012«1013 Гц) чейинки серпилгич термелүүлөрдүн, толкундардын дүүлүгүшүн (пайда болушун), таралуу процессин, зат менен өз ара аракеттешүүлөрүн жана алардын түрдүү тармакта колдонулушун изилдейт. Б. з. ч. 6-кылымда эле Пифагор музыкалык аспаптын кылынын же түтүктүн узундугу менен угулуучу үн толкунунун бийиктигинин ортосунда байланыш бар экенин байкаган. Аристотель үн чыгаруучу нерсе абаны кысып жана сейректете турганын тажрыйбада аныктап, жаңырыкты физикалык жол менен түшүндүргөн. Г. Галилей үн бийиктиги менен термелүү жыштыгынын ортосундагы байланышты, М. Мерсенн үндүн абада таралуу ылдамдыгын аныкташкан. 18-кылымда Л. Эйлер, Д. Бернулли жана Ж. Д’Аламбер өзөк, пластинка жана музыкалык аспаптын кылдарынын термелүүсүнүн толук теориясын түзүшкөн. 19-кылымда Г. Гельмгольц адам жана музыкалык үндөрдүн табиятын түшүндүргөн, угуучу аппаратка окшоштуруп кулактын физ. теориясын иштеп чыккан. 20-к-га чейин акустика механиканын бөлүмү катары өнүгүп келген. Механикалык термелүүнүн, үн чыгаруунун жана үн толкунунун чөйрөдө таралуусунун жалпы теориясы түзүлгөн, үн басымын, энергиясын ж-а таралуу ылдамдыгын өлчөө ыкмалары иштелип чыккан. Радиотехника, радиоуктуруунун өркүндөшү менен 20-кылымдын 20-жылдарында акустиканын өнүгүшүнүн жаңы доору башталган. Ал кездеги радиотехниканын электрмагниттик энергияны үн энергиясына өзгөртүп кайра түзүү ыкмалары жаңы аппараттарды жасоону талап кылды. Жалпы жана теориялык акустикада серпилгич толкундардын түрдүү чөйрөдө нурлануу, таралуу жана кабыл алуу законченемдери, ошондой эле алардын чөйрө менен өз ара аракеттешүүлөрү изилденет. Акустиканын тармактарына электр акустикасы, архитектура акустикасы, курулуш акустикасы, атмосфералык акустикасы, геоакустика, гидроакустика, ультраүн физикасы жана техникасы, психологиялык акустика, физиологиялык акустика жана музыкалык акустика кирет.
Акустикалык агым
Акустикалык агым — чоң интенсивдүү үн талаасындагы чөйрөнүн үзгүлтүксүз агымы. Акустикалык агым бир тектүү эмес эркин үн талаасында, айрыкча андагы ар кандай тоскоолдуктардын жанында пайда болуп, дайыма куюн мүнөздө. Анткени толкундагы чөйрөнүн бөлүкчөлөрүнүн термелиши менен байланышкан жана аны менен таралуучу кыймыл саны толкун жутулганда чөйрөгө берилип, анын үзгүлтүксүз кыймылын пайда кылат. Ошондуктан акустикалык агым ылдамдыгы үндүн жутулуу коэффициентине жана анын интенсивдүүлүгүнө көз каранды, бирок үн толкунундагы бөлүкчөлөрдүн термелүү ылдамдыгынын чоңдугунан ашпайт. Акустикалык агым бир тектүү эмес үн талаасындагы агып туруучу толкун агымы, тоскоолдукка жакын чегаралык катмардагы агым болуп үч типке бөлүнөт. Акустикалык агым техникада жана технологияда пайдалуу.
Рим метросу
Рим метросу – Рим шаарынын метросу. Метросу 9-февраль 1955-жылы ачылат.
Дистанция
Дистанция (лат. distantia – аралык) – 1) кыймылдагы нерселердин ортосундагы аралык (Мисалы, дистанцияны сактоо, кыска дистанцияга чуркоо). 2) аскер ишинде аскер кызматкерлеринин, куралдын, машинанын, бөлүктөрдүн, кеменин, самолёттун жана ушундай сыяктуу катарларынын ортосундагы аралык. 3) темир жолдо – темир жол чарбасына кирүүчү тармактык административдик бирдик. Анын төмөнкүдөй түрлөрү болот: жолдук, белги бергич жана байланыш, жарандык курулуш жана башка. Дистанция техникалык каражаттардын иштеп жаткандыгын көзөмөлдөп турат жана алардын өздөрүнө тиешелүү жумуштарын аткарат (жол оңдоо, жүк жүктөө жана башка).
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Инсанга каршы кылмыштар
Инсанга каршы кылмыштар – кол салуу объектиси боюнча өзгөчө коркунучтуу кылмыштардын бир түрү. КР кылмыш-жаза мыйзамдары И. к. к-ды төмөндөгүдөй бөлүштүрөт: өмүргө жана денсоолукка каршы кылмыштар (киши өлтүрүү, өзүн өзү өлтүрүүгө жеткирүү, уруп-сабоо, кыйноо ж. б.); инсандын эркиндиктерине, абийирине жана арнамысына каршы кылмыштар (адам уурдоо, ушактоо, мазактоо); инсандын жыныстык колтийгистигине жана жыныстык эркиндиктерине каршы кылмыштар (зордуктоо, бузуку аракеттерге баруу); адамдын жана жарандын конституциялык укуктарына жана эркиндиктерине каршы кылмыштар (жарандардын тең укуктуулугун бузуу, туракжайдын колтийгистигин бузуу); үйбүлөгө жана жашы жете электерге каршы кылмыштар (жашы жете электерди сатуу, баланы алмаштырып коюу).
Акустикалык дефектоскопия
Акустикалык дефектоскопия - үн термелүүсүн колдонуп, нерсенин ички кемтиктерин текшерүү ыкмасы. Көбүнчө катмардуу конструкциялардын желим менен чапталган, ширетилген жериндеги кемчилигин, темир куймалардын сапатын текшерүүдө колдонулат.
Жалал-Абад областтык филармония
Жалал-Абад областтык филармония Т. Тыныбеков атындагы 1994-ж. уюшулган. Кыргыз Республикасынын эл артисти Ш. Талипова, Республиканын эмгек сиңирген артисти Д. Молдобаев, С. Жумалиев, К. Ашыралиев, А. Шайымкулова, Ф. Өмүрзакова өңдүү таланттуу жаштар эмгектенет.
Филармониянын алдына Т. Тыныбековдун айкели тургузулган (автору скульптор К. Исаков, сүрөтчүсү Ш. Орозалиев).
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Синтездик каучуктар
Синтездик каучуктар — резиналар даярдоочу, ири молекулалык, массалуу, синтез ыкмасы менен алынган эластомерлер. С. к. негизинен каныкпаган бирикмелер (алкадиендер жана алкендер ) полимерлөөдөн жана сополимерлөөдөн алынса, айрым бирлери полифункционалдуу бйрикмелер поликонденсациялоодон алынат. С. к. алуудагы баштапкы мономерлер каучукоген деп аталып, аларга бутадиен, изопрен, хлорпрен, стирол, изобутилен, акрил к-тасы нитрили, а- метилстирол жана башка кирет. Жаратылыш каучуктары сыяктуу эле С. к. макромолекуласы түз сызыктуу узун чынжырдан турат жана айрым бирлери тармакташкан болот. Көпчүлүк С. к. узун чынжырында кош байланыштар болгондуктан, аларга күкүрттү кошуп ысытканда, бир нече мол-лар бир ири тор сыяктуу молекула пайда болот. Бул процесс С. к. вулканизациялоо деп аталат. Вулка-низацияланган каучуктар резина деп аталат. Айрым бир С. к. (мисалы, полиңзо-бутилен, силикон каучугунун жана башка) узун чынжырчалары каныккан мүнөздө болгондуктан, аларды күкүрт менен эмес, органикалык перооксиддер жана аминдер менен вулканизациялоо керек. С. к. физ.тмех. касиеттерин жогорулатуу үчүн аларга толтургучтар (көө, алюминий оксиди, каолин жана башка) кошулат. С. к. негизинен эки класска бөлүнөт: а) массалык түрдө резиналарды чыгаруучу универсалдык каучуктар (мисалы, автомобилдер шиналарын, резина бут кийимдер, техника резина буюмдарын жана башка); б) өзгөчө шартта кол-донулуучу резиналар даярдоочу ата-йын каучуктар (бузуп жиберүүчү чөйрөлөргө, эриткичтерге, жогорку темп-рага, озондун жана ультракызгылт көк нур таасирине туруктуу резиналар.
Авагистер
Авагистер (Avahi) — маймылсымактардын бир уруусу, буларга даакы жүндүү авагис (Avahi laniger) кирет.
Трентон (Огайо)
Калкы - 8746 киши. Болжолдуу аянты - 9.8 км². FIPS коду — 39-77322.
Галлия
Галлия (Gallia) — Европадагы тарыхый аймак. Азыркы Түндүк Италияны, Францияны, Люксембургду, Бельгияны жана Нидерланд менен Швейцариянын бир бөлүгүн камтыган. биздин заманга чейинки 6-кылымдардан Галлияныкельттер мекендеп, римдиктер аларды галлдар деп аташкан («Галлия» ушундан чыккан). Римдиктер биздин заманга чейинки 220-жылдар ченде По дарыясыменен Альпынын аралыгындагы жерлерди каратып, римдик провинцияга (Цизальпы Галлиясы) айландырган. биздин заманга чейинки 58-51-ж. Цезарь Галлиянын калган бөлүгүн басып алып, мында 4 римдик провинция (Нарбонн Галлиясы, Лугдун Галлиясы, Аквитания жана Белгика) түзүлгөн. Биздин замандын 3-кылымынын орто чендеринде Рим империясынын ички жана тышкы абалынын оорлошуна байланыштуу анын курамынан 258-ж. Галлия, ошондой эле Британия жана Испания бөлүнүп чыгып, Постум жетектеген өзалдынча империя түзүлөт. Галлия империясы 15 жыл өзалдынча мамлекет катары жашап, анын акыркы башкаруучусу Тетриктин (2702-73-ж. башкарган) тушунда өлкөдө башталган аскерлердин көтөрүлүштөрү мамлекеттин кыйроосуна алып келип, ал өзү император Аврелианга багынып берип, ГаллияРим империясына кайра кошулган. Варварлардын Галлияга басып киришинин натыйжасында Рейнде 406-ж. Бургунддар мамлекети түзүлгөн. Мына ушундан кийин герман уруулары Галлияжерин улам басып ала берген да, франк королу Хлодвиг 486-ж. Галлияны Франк мамлекетинпн курамына толук караткан.
Кирстен Данст
Кирстен Кэролайн Данст (англ. Kirsten Caroline Dunst, айтылышы: /ˈkɪərstən/; 1982-жылы 30-апрель) – америкалык актриса. Актриса алгачкы ролун "Нү-Йорк окуялары" (англ. New York Stories, 1989) антологиясына кирген Вуди Аллендин "Эдиптин өлүмү" (англ. Oedipus Wrecks ) кыска метраждуу тасмасында аткарган. Он эки жашында Данст "Вампир менен маектешүү" (англ. Interview with the Vampire, 1994) тасмасында Клаудиянын ролун аткарып кеңири атакка жеткен, бул оюну үчүн актриса "Алтын глобус" сыйлыгынын "Экинчи пландагы эң мыкты актриса" номинациясына көрсөтүлгөн. Ошол эле жылы актриса "Кичинекей аялдар" (англ. Little Women) тасмасында тартылып, кийинки жылы "Жуманжи" (англ. Jumanji) тасмасында ойногон. Актриса "Тез жардам" (англ. ER, 1996–97) телесериалында Чарли Чемингонун ролун аткарып, "Кикинин жеткирүү кызматы" (англ. Kiki's Delivery Service, 1989) мультфильминде англис тилинде (1998) үн коштоп, "Митаамдык" (англ. Wag the Dog, 1997), "Кичинекей аскерлер" (англ. Small Soldiers, 1998), "Жаш кыздын өзүн өзү өлтүрүүсү" (англ. The Virgin Suicides, 1999) сыяктуу тасмаларда тартылган соң, Данст романтикалык күлкүлүү окуялуу жана драма жанрындагы тасмаларда тартылып баштаган, аларга "Өлтүрө туруучу сулуулук" (англ. Drop Dead Gorgeous, 1999), "Жаштык жалыны" (англ. Bring It On, 2000), "Баштан өткөрүү" (англ. Get Over It, 2001) жана "Алаңзар/сулуу" (англ. Crazy/Beautiful, 2001) тасмалары кирет.
Данст Сэм Рэйминин "Жөргөмүш адам" (англ. Spider-Man, 2002–07) үчилтигинде Мэри Жейн Уотсондун ролун аткарып атактуулукка жеткен. Ошондон бери актриса "Уимблдон" (англ. Wimbledon, 2004), "Тунук акыл-эстин түбөлүк жаркырагы" (англ. Eternal Sunshine of the Spotless Mind, 2004) жана "Элизабеттаун" (англ. Elizabethtown, 2005) сыяктуу тасмаларда тартылган. Актриса София Копполонун "Мария Антуанетта" (англ. Marie Antoinette, 2006) өмүр баяндык тасмасында башкы ролду аткарган жана "Достордон ажыроо жана адамдардан алыстоо жолдору" (англ. How to Lose Friends & Alienate People, 2008) тасмасында тартылган. Актриса Канн кинофестивалында "Эң мыкты актриса" сыйлыгына татыган жана Ларс фон Триердин "Кайгы" (англ. Melancholia, 2011) тасмасында аткарган ролу үчүн "Сатурн" сыйлыгынын "Эң мыкты актриса" номинациясынын жеңүүчүсү болгон. 2015-жылы Данст "Фарго" телесериалынын (англ. Fargo) экинчи сезонунда эки кылмыштуу үй-бүлөнүн ортосундагы согушта калган чач тарачта иштеген Пегги Блумквисттин ролун аткарган. Бул роль актрисага дүйнөлүк белгилүүлүктү жана киносынчылардын жогорку баасын алып келген, ошентип Данст Critics' Choice Television Award сыйлыгынын "Эң мыкты актриса" номинациясын утуп, "Алтын глобус сыйлыгынын" "Эң мыкты актриса" номинациясынын жана прайм-тайм "Эмми" сыйлыгынын "Чектелген сериал же тасмада тартылган эң көрүнүктүү башкы актриса" номинациясынын талапкери болгон.
2001-жылы Данст "Баштан өткөрүү" тасмада өзүн ырчы катары көрсөтүп эки ыр аткарган. Ошондой эле Данст "Мышык мыёолосу" (англ. The Cat's Meow, 2001) тасманын титрлеринде жазз жанрындагы "After You've Gone" (кырг. Сен кеткен соң) ырды аткарган.
Галловей ую
Галловей ую - эт багытындагы бодо мал. Шотландиянын Галловей районунда багылат. Британ аралындагы эң байыркы породалардан. Галловей ую токол болот, көбүнчө кара, кара күрөң, кызыл жана ала бөйрөк түстөгүлөрү кездешет. Башка породалар менен аргындаштырганда бул белгилери тукумдарына берилет. Денеси чымыр, мойну жоон, төшү жайык, соорусу бийик, буттары кыска жана ичке, өзү эткээл. Букасынын салмагы 750-850 кг,инегиники 400-850 кг. Эти сапаттуу, сойгондо 65-70% эт алынат. Музоосу 6-7 айга чейин сүт эмет. Ар уйдан жылына 1500-1700 кг сүт саалат. Галловей ую IXXкылымдын аягында Канада менен АКШга алып барылган. Башка породалар менен аргындаштыруу максатында СССРге да алып келинген. Кыргызстанда Тоң районунда багылат.
Лос-Текес метросу
Лос-Текес метросу – Лос-Текес шаарынын метросу. Метросу 3-ноябрь 2006-жылы ачылат.
Куу түлкү
Кырк кулач кызыл түлкү экен,
Айбандан болгон артык сак,
Эсен канга мүлк экен.
Мүлктүгү ушул эмеспи,
Кароолго койгон Куу түлкү
Еловка дарыясы (Песчанка куймасы)
Еловка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Песчанка дарыясынын оң жээгинен 58 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Зуевка (Карайыдель району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Еловка дарыясы (Песчанка куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Интенционалдуулук
Интенционалдуулук (интенциональность) (лат. intentio – умтулуу, тенденция, максат коюу, далалаттануу, ниет) – аң-сезимдин предметтерге, дүйнөгө бурулушу; аң-сезимдин предметтерге маани-маңыз бериши жана сезип-туюуларды чечмелеп, түшүндүрүүсү. Схоластикада кеңири пайдаланылган Интенционалдуулук термини учурдагы философияга австриялык философ Франц Брентано (1838–1917) тарабынан киргизилген. Брентано үчүн Интенционалдуулук имманенттүү предметтүүлүк, ошондой эле психикалык жана физикалык феномендерди айырмалоонун критерийи болуп саналат. Феноменология окуусунун негиздөөчүсү Эдмунд Гуссерль (1859–1938) интенционалдуулукту предметтерге маани-маңыз берүү процесси катары баалаган. Интенционалдуулук аң-сезим теориясы менен феноменологиядагы негиздүү идея болуп саналат. Интенционалдуулук деп аң-сезимдин предметтер менен нерселердин жалпы жана идеалдуу маани-маңызын маданияттын негизги структуралык бирдиктери катары түзүүгө болгон жөндөмдүүлүгү аталат. Интенционалдуулук дүйнөнү түшүнүүнүн жалпы структуралары менен тыгыз байланышкан. Алар жеке тажрыйбанын, билимдердин жардамы аркасында гана пайда болушат да, даяр түрдө берилбейт. Ошол себептен интенционалдуулукту предметтерге маани-маңыз берүү, сезим-туюмдарды интерпретациялоо, дүйнө тууралуу ой жүгүртүү процесси деп аташат. Интенционалдуулук психиканын предметтик интерпретацияны же маданий мазмунду камтыган бөлүгүн гана мүнөздөйт. Мисалы, ооруксунууну сезүү Интенционалдуулуктун түзбөйт, анткени ал дүйнөнү маданий түшүнүү маңызына ээ эмес. Интенционалдуулук сезимдер маани-маңыз жаратса, Интенционалдуулукка ээ эмес сезимдер мындай маани-маңызды талкалап жок кылышат. Ага мисал катары наркотикалык уулугуу абалындагы сезимдерди атоого болот. Демек, аң-сезимде маданияттагы ирээттүүлүктүн, маданий баалуулуктарды жаратууга багыт алган жогорку чөйрө менен катар эле мындай багытка ээ эмес, ошол себептен маданият үчүн баалуулукка ээ эмес же маданиятты талкалап, жок кылууга жөндөмдүү элементтер да бар.
Түркстан
Түркстан — "Манас" эпосундагы топоним. "Манас" эпосунда кыргыздар жана ага жамаатташ элдер мекендеп турган жер катары айтылат:
Кылым кыргыз эл деген,
Түп атасы булардын
Түркстанды жердеген,
Азып-тозуп ар жакка
Андан бери келбеген (Сагымбай Орозбаков, 2. 81-8-).
Манас Т-ды душмандардан бошото баштаганы мындайча сүрөттөлөт:
Атамдын жерин бергин деп
Алтайлык келип калганы,
Алар түйшүк салганы,
Артыкча доолап асылып
Манас келип калганы (Сагымбай Орозбаков, 2. 227).
Географиялык реалияда эзелден бери түрк элдери жашаган азыркы Орто Азия, Түштүк Казакстан, Шинжан жана Ооганстандын түн. бөлүгүн камтыган тарыхый-географиялык аймак. Валиханов жазып алган эпизод Казакстандын Чымкент облусуна караштуу шаар (Түркстан) жөнүндө эскерилет: "Кече Түркстан карай чапканда" ("Ала-Тоо", 1979, № 7, 75-б.).
Гало
Гало - (гр. hаlòs Күн же Айдын жарык шакеги) атмосферада боло турган оптикалык кубулуш. Жарык шооласы булуттагы же тумандагы муз кристаллдарына чагылганда же сынганда пайда болот. Асманда тилке, тегерек, жаа же так жана башка түрүндө Күндүн же Айдын айланасында кубулма же агыш түстө байкалат.
Тыйтай
Тыйтай (кытайча титай — генерал). "Манас" эпосунда аскер башчы деген мааниде Сагымбай Орозбаковдун вариантында мындай айтылат: "Тыйтайын тыйпыл кырармын, Чын астын-үстүн кылармын" (Сагымбай Орозбаков, 3. 97).
Тайгак кечүү (кино)
Кыргызфильм киностудиясында тартылган кыргыз режиссеру тарткан туңгуч толук метраждуу көркөм фильм.
Фильмдин режиссеру - Мелис Убукеев.
Тасманын Баяны
Фильмдин сценарийи Мукай Элебаевдин "Бороонду күндөнүн"негизинде даярдалып башталып, кийин автордун "Узак Жол" жана башка чыгармалары да колдонулган.
1916 жылкы Үркүндөн кийинки мезгилдеги эл турмушун сүрөттөйт. Кыргыз киносунда алгачкы болуп кыйын кезеңге кабылган улуттун рухунун күчү, акылмандыгы чагылдырган көркөм тасма. Үркүндө Кытайга качып барган боз улан Мукаш жакындарынан толугу менен айрылып, атуулдук согуш алааматынын кучагына кабылган кыргыз жергесине кайтып келет. Узак жолдо Мукаш тоо арасында жалгыз отурган эски боз үйгө туш келет. Сүйлөшүп отуруп үй ээсинин кайтыш болуп анын жубайы менен кызы Уулжандын кыйын абалга кабылгандыгын билет. Уулжан 13 жаңы чыккандыгына карабастан мурунку болушка токолдука берилиши шартташылып коюлган болот. Мукаш Уулжанга өзүнүн окусам деген кыялын айтып берет. Уулжан Мукашка өзү менен ала кетүүсүн суранат. Качып бара жаткандар чоң дайрага жеткенде куугун келет. Мукаш куугунчулардын көңүлүн Уулжандан алаксытып тоого чыга качат. Асканын кырына чыгып Уулжандын суудан аман-эсен өткөнүн көрүп ишенгенден кийин, куугунчулар аны тутканга аракет кылып жетип келишкенде бойун аскадан ылдый тыштап, өзү жетпей калган кыялына Уулжандын жетишине жол ачат.
Сыйлыктары
1965 ж. Алма-Ата шаарында өткөн Орто-Азия республикаларынын жана Казахстандын Бүткүл Союздук Кинофестивалы:
Интернет шилтемелер
Тасманы онлайн көрүү
Ассук дарыясы
Ассук — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Теренсу дарыясынын оң жээгинен 35 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 27 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Инсандын жыныстык колтийгистигине жана жыныстык эркиндигине каршы кылмыштар
Инсандын жыныстык колтийгистигине жана жыныстык эркиндигине каршы кылмыштар – КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган, коомдо калыптанган сексуалдык мүнөздөгү мамилелерди инсандын жыныстык колтийгистигине жана жыныстык эркиндигине кол салуу жолу менен одоно бузган кылмыштар. Зордуктоо ; 16 жашка толо элек адам менен жыныстык катнашта болуу жана сексуалдык мүнөздөгү аракеттерди жасоо;  бузуку аракет  ж. б. ошондой кылмыштарга кирет.
Синтездик майлар
Синтездик майлар — машиналар түрдүү тетиктерин майлагыч май же аларды жеңил иштетүү үчүн колдонулган органикалык жана элементорганикалык суюк же катуу бирикмелер. Нефтиден алынган майларга салыштырганда С. м. төмөнкү температурада кыймылдуу, майлоо жөндөмдүүлүгү жогору, жылуулук жана окистендиргич таасирине туруктуу келет. Өнөр жайда синтет. углеводород, полиорганосилоксан, галогеналкил, татаал эфирлер, полиапкиленгликол С. м. катары колдонулат. Синтет. углеводород олефиндер, этилен, пропилен, бутилен күкүрт к-тасы, бор фториди жана башка катализаторлор катышуусунда полимерлөөдө алынат. С. м. катарында колдонулуучу татаал эфирлер эки негиздүү к-талар менен көп атомдуу спирттер катализаторлор каты-шуусунда этерификацияланышынан алынат:
НООС(СН2)nСООН+2RОН ®
®RООС(СН2)nСООR + 2Н2О
СН2ОН(СН2)nСН2ОН + 2RСООН ®
®ROCO-H2C-(CH2)-CH2-OCOR+2H2O
Куучабдар
Куучабдар — кытай баатыры Шаңдөөгөрдүн минген аты. Сагымбай Орозбаков варианты боюнча Көкөтөйдүн ашында, Чоң казатта катышат. Эпикалык душман баатырынын эрдиги К-дын тулпарлык касиетинин күчтүүлүгүнө байланыштырылып эскерилет (Сагымбай Орозбаков, 3. 151).
Лагиб-Яха
Лагиб-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тиутей-Яха дарыясынын оң жээгинен 37 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Акустикалык импеданс
Акустикалык импеданс - (лат. Impedite тоскоолдук кылуу, каршы болуу) — үн басымынын интенсивдүүлүгүнүн чөйрөнүн (жыштыгынын белгилүү бир тилкесиндеги) толук каршылыгына болгон катышы менен аныкталуучу комплекстүү каршылык. Акустикалык импеданс - Z=R+iX түрүндөгү комплекстүү сан. R - активдүү акустикалык каршылык деп аталган системанын үн чыгаруудагы сарпталган энергиясы менен байланышкан; i - комплекстик сан, ал эми X болсо, реактивдүү акустикалык каршылык деп аталган чөйрөнүн инерциялык же серпилгич күчтөрүнүн реакциясы менен байланышкан. СИде акустикалык каршылык Па Мс/м3 менен («акустикалык Ом» деп аталат) өлчөнөт. Акустикалык импеданс түшүнүгү акустикалык системалардын термелүүлөрүн изилдөөдө киргизилген. Акустикалык ченөөлөрдө басым, интенсивдүүлүк, жыштык, таралуу ылдамдыгы, басаңдоо коэффициенти ж. б. мүнөздөмөлөр пайдаланылат. Үн таратуучу системаларда п. а. к. Акустикалык импеданска көз каранды, ал эми үн кабыл алгычтарда акустикалык импеданс чөйрөгө туура келүү шартын аныктайт.
Вайсенбург-ин-Байерн
Вайсенбург-ин-Байерн ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Вайсенбург-Гунценхаухен районуна карайт. Орто Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 17.732 (2013-ж.). Аянты – 97.55 км2.
Аалы кызы Назира
Аалы кызы Назира (4. 11. 1976-ж.т., Бишкек шаары) - 1994-1999-жылдарда Бишкек Гуманитардык Университетиңде окуп «саясат таануучу» деген адистикти артыкчылык менен бүтүрөт. 2001-жылы КМУдан «юриспрудендия», адистиги боюнча экинчи жогорку билимге ээ болот. Ошондой эле Арабаев атындагы университеттин аспирангурасында да окуйт. Эмгек жолун БГУда окуп жүргөн кезде эле 1995-1997-жылдарда «АКИпресс» маалымат агенттигинин аналитикалык журналында баяндамачылык иш менен баштайт. БГУну бүткөндөн кийин Арабаев атындагы университеттин чыгыш тилдери жана чыгыш маданияты институтунун гуманитардык дисциплиналар боюнча «Эл аралык укук», «Геосаясат», «саясат таануу» кафедраларыңда 2000-2002-жылдарда окутуучу болуп иштейт. Кийинки жылдарда Кыргыз телерадиокорпорациясына которулуп адегенде «Ала Тоо» маалыматтык программасын алып барып, ошол эле убакытта ал программанын кабарчысы да болот. Материалдарды жыйноо, сюжеттерди, интервьюларды, репортаждарды даярдоо менен тажрыйба топтоп, такшалат. Ошондой эле эртең мененки «Замана» студиясын алып баруучусу да болуп иштейт. Мына ушунун бардыгы анын бөксөлүгүн толтуруп, чыгармачылык дараметин арттырат, көз карашын кеңейтет. 2006-2007-жылдарда өлкөдөгү эң алдыңкы маалымат агенттиги «АКИпресстин» интернет-сайтында редактор болуп эмгектенет. Ал эми 2007-2009-жылдарда «5-канал» телестудиясынын «Майдан» программасынын, саясий-аналитикалык «Жума сереп» берүүсүнүн алып баруучусу, «Салт санат» маданий долбоорунун автору болуп чыгармачылык диапозонун кеңир сюжетүүгө мүмкүнчүлүк алат. Ошондой эле мамлекеттик органдар, коомчулук, маданият, адабият ишмерлери, эксперттер, элдин кеңири катары менен тыгыз байланышта иш алып барган менеджерлик кызматты да аткарат. Ушул иш менен өлкөнүн расмий өкүлдөрүнун катарында бир нече чет өлкөлөрдө командировкаларда болуп аларды өз чыгармачылыгында кеңири чагылдырган. 2009-жылдан бери Кыргыз телерадиокорпорациясынын «Ибарат» аттуу эң чоң маданий-таанып билүүчү борборунун башкы редактору-продюссери кызматында өзүнун чыгармачылык менен жаңыча изденүүчүлүгүн, жаңыча көз карашын, ишти жаңыча уюштура ала тургандыгын көрсөтө алды. Азыр ал жетектеген «Ибарат» борбору телекөрүүчүлөрдүн эң жогорку баасына татып олтурат. Ар кандай чыгармачылык жогорку деңгээлдеги берүүлөрдөн башка «Тоолуктардын ток-шоу», «Маданият майданы» деген телеберүүлөр да көрөрмандардын көңүлүнө төп келип, чоң кызыгууларды жаратууда. Албетте, «Ибаратты» жетектегенге чейин Назира айым көп жолдорду басып бышып жетилди, көзү ачылды. Анын жетекчилиги астында телекөрүүчүлөрдүн арасыңда эң жогорку рейтингге ээ болгон тарыхый, маданий ири долбоорлор ишке ашырылды. Н.Аалы кызы өзүнүн чыгармачылык жаңычыл ишмердүүлүгу үчүн көптөгөн эл аралык абройлуу сыйлыктарга татыган.
Анын ичинде эл аралык телекөрсөтүү жана радиоуктуруу Академиясынын (Израиль) фестивалынын лауреаттыгына, Айтматов атындагы мамлекеттик жаштар сыйлыгынын дипломаттыгына, бир канча басма сөз каражаттарынын сунушу менен (2010-жыл) «Жылдын мыкты продюссерлигине», «2012-жылдын мыкты журналисттигине" (өкмөттүк «Эркин Тоо» газетасынын өтүнүчү менен) ээ болгон.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Жылкычы чулдуктар
Жылкычы чулдуктар (Burhinidae) — чулдуктардын тукуму, булардын өкүлү, мисалы, кадимки жылкычы чулдук (Burhinus oedicnemus) ж.у.с.
Синтездик суюк отундар
Синтездик суюк отундар— түрдүү кыймылдаткычты иштетүүдө отун катары колдонулуучу синтет. ыкма менен алынган углеводороддор аралашмасынан турган күйүүчү суюк-туктар. С. с. о. көмүртек (II) оксиди менен синтезделет, б. а. Фишер-Тропш синтези Co
nСО + (2n+1)Н2--® СnН2n+2 + 2Н2О
Co
тетүүдөн алынган С. с.о.нефтиден алынган суюк отундарга караганда кымбат турат, ошондуктан бул метод нефть кени жок өлкөлөрдө гана колдонулушу мүмкүн.
Инсандын эркиндигине, арнамысына жана кадыр-баркына каршы кылмыштар
Инсандын эркиндигине, арнамысына жана кадыр-баркына каршы кылмыштар – КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган, инсандын эркиндигине, арнамысына жана кадыр-баркына кол салуучу кылмыштар. Андайларга: ушак , адамдарды сатуу,  адам уурдоо  ж. б. кирет.
Биринчи канал (Орусия)
1 Канал — Биринчи каналы шаарындагы телекомпания.1995 жылы эң алгачкы берүүсүн көргөзгөн.
Тынымкан
Тынымкан — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Айчүрөктү жандап жүргөн нөкөрлөрүнүн бири экени гана айтылат (Курама вариант, "Семетей", 185).
Тынымкан — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, Сары кандын байбичеси. Чачыкейден Акшумкардын дайынын сурап арага түшкөн үч байбиченин бири (Саякбай Каралаев, "Семетей", 2. 25 — 27).
Галогенез
Галогенез - (гр. hаls туз жана...генез) кургакчыл зоналардагы туздуу суу бассейндеринде буулануунун натыйжасында оңой эрий турган туздардын пайда болуу процесси. Туздуу суунун топтолушу узак убакыт бою, ал эми туздун чөгүшү кыска мөөнөттө жүрөт. Галогенез курамындагы минералдар менен микроэлементтерге карай Химиялык үч негизги типке бөлүнөт: карбонаттуу (содалуу), сульфаттуу жана хлориддүү. Суу бассейндеринин пайда болушуна жараша континенттик жана деңиздик галогенез деп аталат. Галогенездин жүрүшү үчүн ариддик климат, бассейнге суунун (айрыкча деңиздик) кошулуп турушу, бирок андан агып чыкпашы, туз чөгүп жаткан аймактын ийилип турушу зарыл. Галогенезден туз катмарларынан башка дагы жер астында өтө туздуу суунун запасы пайда болот.
Щербак (Омутная куймасы)
Щербак — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Омутная дарыясынын сол жээгинен 11 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское ([[Томск облусу)|Зырянское]] айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эске түшүрүү
Эске түшүрүү – адам тажрыйбасында кездешкен ойлорду, элестерди, сезимдерди, кыймылдарды кайрадан калыбына келтирүүчү эс жараяндарынын бири. Бул жаряндын жүрүшүнүн өзгөчөлүктөрү бар. Мында «билүү» жана «эстөө» түшүнүктөрүн айырмалоо мааниге ээ.
Билүү – кайрадан кабыл алуу шартында кандайдыр бир объектинин тааныштыгы. Билүүнүн турмуштук мааниси чоң. Эгер билүү болбосо таасир эткен дүүлүктүргүчтөр ар дайым жаңыдан белгилүү болуп жаткандай болмок. Билүү биздин тажрыйбаны кабыл алган дүүлүктүргүчтөр менен байланыштырып, чөйрөгө туура багыт алууга мүмкүнчүлүк түзөт. Эске түшүрүүнүн билүүдөн айырмасы – объект түздөн-түз таасир этип турбаган учурда, өткөн окуялардын эсте калышынын негизинде ишке ашат. Материал толук, так эсте калса, аны эске түшүрүү оңой. Бирок практикада ар дайым эле андай боло бербейт. Кээде керектүү нерсени эске түшүрүү кыйынчылыкты жаратып, активдүү изденүүнү талап кылат. Мындай абалдагы эске түшүрүүнү – эстөө деп айтабыз.
Эске түшүрүү эрктүү жана эрксиз деп экиге бөлүнөт. Эрктүү эске түшүрүүдө адам эсте калган материалды калыбына келтирүү үчүн, аң-сезимдүү курулмаларды түзүп, атайын максат коюп, пландуу аракет жасайт. Ал эми эрксиз эске түшүрүүдө өткөн окуялар атайын уюштурууну талап кылбастан, эрктик аракеттер жумшалбастан «өзүнөн-өзү» эске түшөт. Эске түшүрүү эки жол аркылуу ишке ашат:
а) түздөн-түз;
б) кыйыр түрдө.
Биринчи жол аркылуу эске түшүрүүдө пайда болгон мнемикалык маселенин жообу кошумча бөлүкчөлөрдү, оңдоп-түзөөлөрдү талап кылбастан табылат.
Экинчи жол аркылуу эске түшүрүү узакка созулган жараян, анда ар түрдүү байланыштыруучу бөлүктөр ишке киргизилет. Бул жолдо эске түшүрүү бир топ татаалданат да, активдүү эрктик аракеттер, ойлом жараяндары катышып, адам аң-сезимдүү изденип эстөөгө өтөт.
Эске түшүрүүнун негизги өзгөчөлүгү – тандоо мүнөзүнө ээ экендигинде. Бул эрксиз эске түшүрүүдө эле байкалат. Анткени сакталган материалды калыбына келтирүү адамдын керектиги, иш-аракетинин багыты, тынчсыздануулары менен байланышкан. Ал эми эрктүү эске түшүрүүдө, анын тандоо мүнөзүнө ээ экендиги ачык көрүнөт, б.а. адам алдына коюлган маселенин шартына жараша: керектүү маалыматтарды толук же айрым бөлүктөрүн, маалыматты сакталган абалда, же болбосо башка удаалаштыкта эске түшүрүүгө аракет жасайт. Эске түшүрүү кабыл алынган маалыматтардын толук сүрөттөлүшү эмес, ал адамдын түшүнүгүнө, аракетине, иш-аракетте коюлган маселеге жараша боло турган кубулуш.
Психология илиминде эстин механизмдерин, жараяндарын изилдөө кызыктуу фактыларды берүүдө. Айрыкча эстин эске түшүрүүгө даяр болушу, б. а. эстин иш-аракетти аткарууга зарыл маалыматтарды так, тез калыбына келтирүү жөндөмдүүлүгү психологдордун бүйүрүн кызытып келүүдө. Эске түшүрүүгө даяр болуу даражасы, эске сактоонун жүрүшүнө жана өз учурунда берилген установкага көз каранды болот.
Психология илиминде эске түшүрүүгө терс таасирин тийгизүүчү кубулуштар изилденип, такталган. Алардын бири эс «издеринин» интерференциясы деп аталган кубулуш.
Эске түшүрүү жараянынын негизинде эсти изилдөөнүн эксперименталдык методдору түзүлгөн. XIX к. аягында немис психологу Г. Эббингауз «Удаалаш эске түшүрүү», «Антиципация» методдорун сунуш кылган. Акыркы мезгилде эркин эске түшүрүү методу, тартиптештирилген эске түшүрүү методу, Броун-Петерсон методу иштелип чыккан.
Эске түшүрүүнүн механизмдерин изилдөө психологдордун алдындагы чоң проблемалардын бири. Эске түшүрүүнү изилдөөнүн илим жемиштери педагогика иш-аракеттеги ийгиликти камсыз кыла тургандыгын ишеним менен белгилесек болот.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Алабайталка (дарыя)
Алабайталка — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Урал дарыясынын оң жээгинен 1484 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Орск шаарынан Сакмара дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Благовещенка
Благовещенка — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы айыл. Сузак айыл аймагына кирет.
Негизинен дыйканчылыкта эмгектенет. Орто мектеп, клуб, ФАП, мончо жана башкалары бар.
Калкы
Калкы - 4 235 киши.