cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жел-Арык (Байбиче-Сооруу) граносиенит кени
Жел-Арык (Байбиче-Сооруу) граносиенит кени Чүй облусунун Кемин районунда, Жел-Арык т. ж. бекетинен 2,5 км түндүк-батышта жайгашкан. 1959–60 жана 1983–84-ж. геол. чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Кен пермь мезгилинде пайда болгон граносиениттен түзүлүп, Чүй дарыясынын сол жээгин бойлоп созулуп, Байбичесоорусунун ири массивин түзөт. Граносиениттин арасында порфириттердин дайкасы (3–5%) жана сейрек кварц-турмалиндин майда тарамчалары кездешет. Граносиенит төмөнкүдөй физикалык-механикалык касиеттерге ээ: кургак абалда баскандагы бектигинин чеги 212,7 МПа, сууга каныккан абалдагысы 195,8 МПа, жумшаруу коэффициенти 0,97, тыгыздыгы 2,73 г/см3, жалпы тыгыздыгы 2,69 г/см3, көзөнөктүүлүгү 1,34%, суу сиңирүүсү 0,14%. Лабораториялык жана технологиялык сыноонун негизинде граносиенит оор бетонго шагыл катары пайдаланса боло тургандыгы аныкталган. Запасы А+В+С1 категориясы боюнча 18076,6 миң м3.
Карга сымалдар
Карга сымалдар (лат. Corvidae) – куштардын таранчы сымалдар түркүмүнүн тукуму. Дене узундугу 65 смге чейин. Көпчүлүгү кызгылт көк кулпунган калың жүн менен капталган. Тумшугу жана буту күчтүү. Жер жүзүндө 26 уруусу, 104 түрү таралган. КМШ өлкөлөрүндө 16, Кыргызстанда 7 түрү бар. Карга сымалдарга кузгун, көк жана кара карга, сагызган, таан, чөкө таан, чар карга жана башка кирет. Алар токой, талаа, чөл жана тоо, эл жашаган жана башка жерлерде кездешет. Дарак, бадал, аскага бириндеп, кээде топтошуп уялайт. Жылына бир жолу 3–8 чаар жумуртка тууйт. Келгин жана отуруктуу куш. Карга сымалдар азыгын ылгабайт. Кээси кемирүүчүлөр, зыяндуу курт-кумурска сыяктуу нерселер менен азыктанышат. Айрымдары башка куштардын балапан, жумурткасын жеп зыян келтирет. 2 түрү ТКЭСтин Кызыл китебине катталган.
Жумгал (топоним)
Жумгал - (моңголчо зүүн, калмакча зүң. Бирок бул сөз эки маани берет; биринчиси - күнчыгыш, экинчиси - сол) - топоним. Кыргыздар эзелтен мекендеп келе жаткан жерлердин бири катары эпосто көп эскерилет. Кытай-калмактар башта басып алган ата-журтун бошотуу үчүн Манас баш болуп Алтайдан аттанып чыккан кыргыздардын Үрбү, Мунаркан жетектеген колу бул өрөөндөгү калмактын Кубан калдайын багындырышкан. С. Орозбаковдун варианты боюнча анын баштагы аты - Буйда-Суу.
Кыргыздар калмактарды багындыргандан кийин бул жер Ж. деген атка көчкөн. Бирок калмактар койгон ысым кала берген. Геогр. реалияда Нарын чөлкөмүнүн оң капшытындагы өзөн, Өрөөн жана тоо кыркасы.
Ондатровая дарыясы
Ондатровая — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Худосей дарыясынын сол жээгинен 9 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ооз көңдөйүн дарылоо
Ооз көңдөйүн дарылоо — ооз көңдөйүнүн ооруларын алдын алуу жана дарылоо үчүн көрүлүүчү чаралар. Ал үчүн тиштин чиришин күчөтпөө жана ал кабылдап пульпит, периодонтит өөрчүбөсү үчүн тиштин чиришин учурунда дарылоо жана пломбалоо, бузулган тиштерди алып таштоо, тиштин тегерегиндеги ткандардын оорусун (пародонтоз) дарылоо, тиш таштарын жоготуу, ошондой эле тиш-жаак системасынын аномалиясын өз убагында оңдоо жүргүзүлөт.
Ооз көңдөйү дарылоо мектепке чейин жана мектептеги балдарга жылына 2 жолу, боюнда бар аялдарга, кургак учук, ревматизм менен жабыркагандарга милдеттүү түрдө жүргүзүлөт. Чириген тиштер өнөкөт инфекциянын булагы болуп, бүткүл организмге зыян келтирет. Ошондуктан ооз көңдөйү көпчүлүк катуу кармаган жана өнөкөт ооруларды алдын алууда маанилүү чаралардын бири болуп эсептелет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Коро
Коро (лат. Echimys) – Америкадагы келестердин бир уруусу.
Балдар чыгармачылыгынын жетишкендиктеринин көргөзмөсү
БЧЖК негизинен окуу жылынан аягында же каникул мезгилинде өткөрүлөт. Көргөзмөгө экспонаттарды тандоо жана баалоо үчүн курамына мугалимдер, сүрөтчүлөр, инженерлер жана техниктер, мектептен тышкаркы мекемелердин жетекчилери кирген уюштуруу комитети же калыстар тобу.
БЧЖК экспонаттар конкурстук негизде тандалып алынат. Мектеп көргөзмөсүндөгү мыкты иштер районндук, облустук, республикалык көргөзмөгө тандалып алынат. БЧЖК – комплекстүү жана тематикалык деп бөлүнөт. Комплекстүү БЧЖКда окуучулар чыгармачылыгынын ар түрдүү түрлөрү көрсөтүлөт. Ал окуу жылынын аягында өткөрүлөт. Тематикалык БЧЖКда – окуучулардын тигил же бул тармак боюнча өз алдынча чыгармачылыгы (Мисалы: техникалык, көркөм, жасалга-колдонмо ж. б.) көрсөтүлөт.
Висмут
2Bi + 3S = Bi2S3
Туз жана суюлтулган күкүрт к-талары менен аракеттенишпейт. Азот к-тасы менен нитратты, концент. күкүрт к-тасы менен ысытканда сульфатты Вi2(SO4)3 пайда кылат, галогендер менен ВiF3 сыяктуу бирикмелерди берет:
Карнап, Рудолф
Өмүр баяны
Ал Германияда, Роннсдорфто туулган. Фрейбург жана Вена университеттеринде физиканы, математиканы жана философияны окуган. Өзүнүн философиясында Готтлиб Фрегенин таасирин башынан өткөргөн. Биринчи дүйнөлүк согушта армияда кызмат өтөйт. Анын мейкиндик түшүнүктөрүн салыштырмалуу анализдөө жөнүндөгү докторлук диссертациясы физикада, математикада жана философияда пайдаланылат жана ал түшүнүктөрдү логикалык карап чыгуудагы маанисин баса көрсөтүүгө багытталган.
Висмут
2Bi + 8HNO3 = 2Bi(NO3)3 + 2NO + 4H2O 2Bi + 6H2SO4 = Bi2(SO4)3 + 3SO2 + 6H2O
Карнап, Рудолф
Чыгармачылык жолу
Карнап Вена ийриминде башкы фигура болгон. 1929-жылы «Дүйнөнүн логикалык конструкциясы» деген эмгегин жарыялайт. Ошол эле жылы Отто Нейрат жана Ганс Хан менен бирге Вена ийриминин манифесттин түзөт, ал «Вена ийрими: Дүйнө жөнүндөгү илимий түшүнүк» деп аталып, анда Вена ийриминин максаттары менен усулдары жарыя кылынат. Ганс Рейхенбах менен бирге илим философиясына арналган «Эркеннтнис» журналын түзөт. 1931-жылдан тартып ал Прагадагы герман университетинде табият философиясынын кафедра башчылыгына дайындалат. Бул жерде Карнап өзүнүн «Тилдин логикалык синтаксиси» деген эмгегин жарыялайт. 1935-жылы нацисттик тартиптерге чыдай албай Америкага кетет да, ар түрдүү университеттерде сабак берет.
Логикалык эмпиризм
Логикалык позитивизмди көп учурда логикалык эмпиризм деп да аташат. Бул окуу Давид Юмдун жолун жолдогон окуу. Юм Кудайдын бар экендиги жана жандын өлбөстүгү жөнүндөгү метафизикалык маселелерди билем деп билермансынгандыкты четке каккан, анткени бул билермансынгандык негизденген идеялар алардын булактары болгон жөнөкөй сезимдик таасирлер аркылуу аныктала албайт. Ушундай эле жол менен Вена ийриминин мүчөлөрү эмпирикалык түрдө текшерүүгө мүмкүн болбогон ар кандай ой-пикирлерди маанисиздик катарында четке кагышкан. Алар далилдөөнүн критерийине негизденишип, метафизикалык ой жоруулар маанисиздик деп эсептешкен.
Висмут
В. Мg менен болгон куймасына НСl таасир эткенде ВiH3 пайда болот. Ал уулуу газ. В. Вi2O3 көмүр менен калыбына келтирүүдөн же күкүрт бирикмелеринен темир менен сүрүп чыгаруудан алынат:
Карнап, Рудолф
Логикалык эмпиризм
Вена ийриминин манифестинде мындай деп жазылган: «Эгерде кимдир бирөө: «Кудай бар», «Дүйнөнүн түпсебеби аң-сезимсиз нерсе болгон», «Энтелехия бар, ал тирүү жандардын жашоосунун негизи болуп саналат» деп айтса, анда биз: «Сиз айтып жаткан нерсе жаңылыш пикир» дебестен, «Сиз бул ой-пикирди эмнеге негизденип айтып жатасыз?» деп суроого тийишпиз. Ой-пикирдин эки тибинин ортосунда так ажырымдык бар сыяктанат. Бул типтердин бири ой-пикирди эмпирикалык илимде кандай түрдө айтылса ошондой түрдө өзүнө камтыйт, алардын мааниси логикалык анализ аркылуу, же тагыраак айтканда, эмпирикалык далилдер жөнүндөгү жөнөкөй ой-пикирге алып барып такоо аркылуу аныкталышы мүмкүн. Башка ой-пикирлер, жогоруда айтылган ой-пикирлерди кошо алганда, эгерде биз аларды метафизиктер колдонгон мааниде ала турган болсок, анда толук маанисиздик болуп чыгат».
Висмут
Вi2O3 + 3C = 2Bi + 3CO;
Бел-Дөбө
Бел-Дөбө топоним. «Үч кайкаңдын Бел-Дөбө, Үч айланта кууду эми» (Саякбай Каралаев, «Семетей», 1. 38),— деп Бакай Букарга качкан Каныкей, Чыйырды жана Семетейди артынан издеп чыкканда Кумайыкты шаштырып из чалдырганы айтылат.
Карнап, Рудолф
Тажрыйба
Маанини аныктоо үчүн критерияны эрте формулировкалоо жөнөкөй айтылган ой-пикирлерди адамдардын тажрыйбасы аркылуу текшерүү менен байланышкан кыйынчылыктарга алып келет, анткени тажрыйба ар башка адамдарда ар түрдүү болушу мүмкүн. Карнап бул кыйынчылыкты чечүүнү Шлике сунуш кылган ык менен эмес, өзү сунуш кылган ык менен ишке ашыргысы келет. Ал, кээ бир ой-пикирлерди (утверждение), эгерде алар байкоо аркылуу аныкталган ой-пикирге карата белгилүү бир катыш абалында турса, анда текшерүүгө болот деп эсептеген. Бул ой-пикирди текшерүүнүн логикалык мүмкүнчүлүгүн көрсөтөт. Байкоодон алынган ой-пикирди «протоколдук ой-пикир» (предложения) деп атайт. Протоколдук ой-пикир (сүйлөм) далилдер менен байланыштуу болсо да жана белгилүү бир тажрыйбаны же көрүнүштү сүрөттөсө да, алар муну, Карнаптын айтканы боюнча, тилдин (речи) материалдык ыгы түрүндө гана иштейт, башкача айткандабиз фактылар, көрүнүштөр, обьектилер менен байланышта болуп турган ык түрүндө иштейт, бул ык биздин лингвистикалык формалар менен гана ишибиз боло турган тилдин (речтин) формалдуу ыгынан айырмаланат.
Висмут
Bi2S3 + 3Fe = 2Bi + 3FeS
Бел-Дөбө
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Висмут
В. коргошун, калай, кадмий ж.б металлдар менен куймаларды алууда жана магнит талаалары чыңалуусун өлчөй турган приборлор, ядролук реакторлор, көп бирикмелери айнек, керамика жасоодо жана медицинада колдонулат. (BiO)NO3 висмутил нитраты ХVI к-да эле театрларда грим катары колдонулуп келген.
Карнап, Рудолф
Тажрыйба
Ошентип, кандайдыр бир ой-пикирди толук текшерүү — айтылган ой-пикирдин жана байкоонун текшерилүүчү бир катар сүйлөмдөрүнүн (предложений) ортосунда логикалык эквивалент бар экендигинде турат. Бул талап сынды пайда кылат, анткени ар кандай универсалдык ой-пикир, мисалы, мыйзамдар жөнүндөгү ой-пикир текшерилүү критериясынын жардамы аркылуу маанисиз болуп чыгат, анткени, окуялардын чексиз санына тиешелүү болгон кандайдыр бир сүйлөм (предложение) байкоонун сүйлөмдөрүнүн чектелген санына логикалык түрдө эквиваленттүү боло албайт. Ушундан улам Карнап бул критериядан баш тартып, далилденүүчүлүк (подтверждаемости) түшүнүгүнө кайрылат. 1936—37-жылдарда «Текшерилмелүүлүк (проверяемость) жана маани» деген макаласында ал мындай деп жазат: «Эгерде текшерилмелүүлүк дегенди акыйкаттын ачык жана биротоло аныкталышы деп түшүнө турган болсок, анда бир дагы синтетикалык сүйлөм (предложение) текшериле турган сүйлөм болуп саналбайт... Биз сүйлөмдү улам жана улам ырастай гана алабыз. Ошондуктан биз текшерүү проблемасы жөнүндө эмес далилденүүчүлүк проблемасы жөнүндө гана айта алабыз».
Сүйлөмдөр жөнүндө
Карнап текшерилүүчү жана ырасталуучу сүйлөмдөрдү ажыратып айырмалайт. Кээ бир сүйлөмдөрдү эгерде биз аны текшерүүнүн эксперименталдык усулун билсек, анда текшерүүгө болот, кээ бир сүйлөмдөрдү, эгерде биз алардын тууралыгын кандай шарттарда ырастоого болорун билсек, анда алар ырастала турган сүйлөмдөр. Ошентип, сүйлөм текшерүүсүз эле ырасталышы мүмкүн, анткени биз аны кайсы процедура ырастай аларын, бирок ал аны ишке ашырууга жөндөмдүү эмес экенин биле алабыз.
Карнаптык ырастоо түшүнүгү анын ыктымалдык теориясы (теория вероятностей) боюнча эмгегинин алгачкы нокоту болгон. Ал «ыктымалдык» термининин эки башка маанисин сүрөттөп көрсөтөт. Биринчиси ырасталуунун даражасына таандык жана гипотезанын жана аны ырастоочу байкоонун сүйлөмдөрүнүн ортосундагы логикалык мамилелер менен иши болот. Экинчи мааниси салыштырмалуу ылдамдыкты эсептөөдөн келип чыгуучу статистикалык ыктымалдуулук менен иши болот.
1950-жылы Карнап «Ыктымалдуулуктун логикалык негизи» деген эң башкы эмгегин жарыялайт, мында ал индуктивдик жана дедуктивдик процедуралардын ортосундагы формалдуу окшоштуктун мүмкүндүгүн изилдейт. Ошол эле убакта ал модалдык логикадагы өз изилдөөлөрүн өнүктүрөт. Семантика — тилдеги маанилерди изилдеп- үйрөнүү — азыр логиканын бардык тармагы үчүн маанилүү болуп баратканын ырастоо — Карнаптын бул эмгегинин маанилүү корутундусу болду.
Асса (тасма)
"Асса" - 1987-жылы тартылган совет тасмасы, режиссеру Сергей Соловьев. Аталган режиссердун үчилтигинин биринчи бөлүгү. Калган бөлүктөрү: "Асса" / "Кара роза" — мөөрдүн эмблемасы, кызыл роза — сүйүүнүн эмблемасы" (1989)/ "Ачык асман астындагы үй" (1991). Тасмага популярдуу рок-музыканттар түшкөн (алардын арасында Виктор Цой дагы), саундтрекке Борис Гребенщиковдун жана "Аквариум" тобунун, "Браво" тобу менен Жанна Агузарованын, "Кино" тобунун ырлары кирген. Ушул себептен дагы "Асса" 1980-жж. экинчи жарымында өнүгүүнүн чогорку чекитине жеткен орус рокунун негизги киноматографиялык чыгармаларынын бири болуп калган.
Тасманын бет ачары 1988-жылы 1-апрелде Москвада, МЭЛЗ Маданият үйүндө өткөн.
Муртаза (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Асман нерселеринин (телолорунун) орбитасы
Асман нерселеринин (телолорунун) орбитасы - космос мейкиндигиндеги Күн, жылдыз, планета, астероиддер, комета, Жердин жасалма жандоочулары жана башкалардын кыймыл жолу (траекториясы). Асман нерселеринин (телолорунун) орбитасынын формасы айлана, эллипс, парабола же гипербола түрүндө болот. Башка нерселердин дүүлүктүрүүчү гравитациялык орбитасынын аракетинен нерсенин сфера түрүндө эместигинен, чөйрөнүн каршылыгынан Асман нерселеринин (телолорунун) орбитасы татаал формага ээ болот.
Конспект
Конспект (conspectus — чагылдыруу, очерк) - бул маалыматтарды, түшүнүктөрдү, идеяларды, мугалимдин же адабий булактарда баяндалган сөздөрдү кыскача жазуу.
Конспекттин түрлөрү:
Нурси жашыл
План-конспект
План-конспект - бул алдын ала даярдалган пландык материалдын негизинде ишке ашат. Планда пункт жана пунктчалардан турган пландын ар бирин ачып жазуу план-конспект деп аталат.
Схематикалык конспект
Бул конспекттин түрү пландагы пункттардын суроолоруна жооп берүү аркылуу ишке ашат. Маалыматты изилдөөдө суроолорго 2-3 сүйлөм менен жооп беришиңиз керек. Мындай конспект маалыматты жакшы өздөштүрүүгө жардам берет.
Текстуалдык конспект
Башка конспекттин түрлөрүнө караганда бир кыйла мазмундуу болуп саналат. Бул конспекттин түрү тексттеги үзүндүдөн жана цитаталардан турушу мүмкүн.
Тематикалык конспект
Маалыматты мындай ыкма менен жазуу башкалардан бир кыйла айырмаланып турат. Бир суроого жооп берүүдө ар кайсы булактардан алынган маалыматтар менен иштөөгө туура келет.
Эркин
Бул конспекттин түрүндө цитаталар, плпандар, тезистер ж.б камтылышы мүмкүн. План, циталар менен иштөөнү, өз оюңузду жакшы баяндоону жакшы билишиңиз керек. Маалыматты мындай конспекттөө толук кандуу болуп саналат.
Чоң көлөмдүү эс системи
Чоң көлөмдүү эс системи.
Берилиштерде автоматташтырылган издөөнү камсыз кылат. Чоң көлөмдүү эс берилиштери өтө көп болгон базалар үчүн жакшы, себеби берилиштердин каалаганына тез жетүүгө мүмкүндүк берет.
Эшлэнд (Нү-Жерси)
Эшлэнд (Нү-Жерси) (Ashland) — Нү-Жерси штатынын Кэмден округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 8375 киши. Болжолдуу аянты - 7.6 км². FIPS коду — 34-01990.
Бизон
Бизон (лат. Bison bison) — ача туяктуулар түркүмүнүн көңдөй мүйүздүүлөр тукумундагы сүт эмүүчү. Зубрга жакын, ири бодо, дене узундугу 3 м ге, бийиктиги 186 см, салмагы 1 т га жетет. Денесинин алды жагы чоң, арт жагы кууш, буту жоон, өркөчү бар. Башы, денесинин алдыңкы бөлүгү кара, узун, арт жагы күрөң жүндүү. Бизон ачык талаапрерияны мекендейт. Ургаачысы кичирээк, июль-сентябрь айларында кууттан чыгып, бир музоо тууйт, 2-3 жашында жыныстык жактан жетилет. Териси үчүн аңчылык кылынып, жок болуу коркунучу (50 млн дон 500 баш калган) пайда болуп, Канадада улуттук паркта (Буд-Баффало) жана АКШда (Йеллоустон паркы) корголот. Коргоонун натыйжасында анын саны (талаа түрчөсүяүн) бир аз калыбына келүүдө. Аляск анын борбордук бөлүгүнө акклиматташтырылган. Зубр менен аргындаштырылып, зубрбизон алынган.
Гавиан агын суусу
Гавиан агын суусу — Кадамжай районунда жайгашкан агын суу, Сох дарыясынын оң куймасы.
Гараты суусу кошулгандан кийин Сохко куят. Узундугу 33 км, алабынын аянты 237 км2. Алабынын деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 2900м. Суу куралуу облусуна кирет. Куруксай тоосунун түндүк капталынан  агып түшөт. Жогорку бөлүгү кууш колот аркылуу агып, ортоңку бөлүгүндө Тескей  тоосунан өткөндө өрөөнгө чыгат. Боюнда токой кездешет. Жылдык орточо чыгымы 1,90 м3/сек, эң көбү май–июнда, эң азы январь–февралда байкалат. Жээгинде Хайдаркен, Чечме, Ормош ж.б. кыштактар жайгашкан.Кобунчо сугатка пайдаланылат.
Кардано механизми
Кардано механизми – бири бирине карата кандайдыр бурч менен жайгашып, октору бир түз сызыкта жатпаган, жетелөөчү валдын айлануу кыймылын жетеленүүчү валга өткөрүүчү түзүлмө. Италиялык окумуштуу Ж. Карданонун атынан аталган. Кардано кыймыл өткөрүүчү кардано валынан жана шарнирлерден турат. Кардано механизми автомобилдерде, тракторлордо жана башка транспорт машиналарында айлануу учурун кыймыл өткөрүү кутусунан же бөлүштүргүч кутудан жетелөөчү мосттун башкы кыймыл өткөргүчүнө берүү үчүн колдонулат. Жетеленүүчү валдын бир калыпта айланышын камсыз кылуу үчүн эки эселенген кардано механизми менен колдонуу ыңгайлуу. Анын жантаюу бурчу 38°ка жетет. Ал эми валдардын жантаюусу 3–5°болгондо серпилгичтүү кардано механизми колдонулат.
Акционерлердин жалпы жыйыны
Колдонулган адабияттар
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. – Б.: 2005,ISBN 9967-428-14-7
Токио
Токио 東京
Тарыхы
Токио шаарынын тарыхы 400 жылдан ашуун убакытты ичине камтыйт. Токио шаары алгач Эдо (Куймага кирүү) деп аталган. Бул жерде 1603-жылы Токугава Иеясу Токугава сегунатын (1603-1867-жж.) түзгөн. Ошондон тартып шаар дүркүрөп өнүккөн. Мурда Япониянын борбору Киото шаары эле, 1868-жылы император Эдого көчүп келет да, шаардын атын Токио (Чыгыш борбору) деп өгөртөт. Ошентип, Токио Япониянын борбору болуп калган.
Мейдзинин тушунда (1868-1912-жж.) батыш цивилизациясынын таасири менен шаардагы эски үйлөрдүн ордуна кирпичтен имараттар тургузулган. 1923-жылы Кантодо болгон зилзалада шаар үчүн көптөгөн жоготууларды алып келген, расмий маалыматтарда 140000 адам дайынсыз жоголду же каза болду, 300000 үй кыйроого учурады деп жазылган. Шаарды кайра калыбына келтирүү иштери жүрүп, 1927-жылы биринчи метро линиясы салынган, ал эми 1931-жылы дүйнөгө таанымал Ханеда аэропорту жүргүнчүлөрдү тейлей баштаган. 1935-жылы Токионун тургундарынын саны 6,36 милионго жетип, Лондон менен Нью-Йорктун элинин санына теңелген.
1941-жылы башталган согуш шаардын өнүгүшүнө оор залакасын тийгизген. 1943-жылы чоң мегаполис түзүү максатында Токио префектурасы менен Токио-ши шаары бириктирилип, губернатор шайланган. 1947-жылы Япониянын жаңы Конститутциясы кабыл алынган. Ага ылайык, Токио шаары 23 районго бөлүнгөн. 1960-жылы шаардын экономикасы атайын техника чыгаруу менен катуу өнүккөн. 1964-жылы Токиодо кезектеги олимпиадалык оюндар өткөрүлгөн.
Географиясы
Токио Япония ахипелагынын ортосунан орун алган Канто түштүк аймагында жайгашкан. Шаар чыгышынан Эдогава суусу жана Чиба прифектурасы, батышынан тоолор жана Яманаши префектурасы, түндүгүнөн Сайтама префектурасы, түштүгүнөн Тамагава суусу жана Канагава префектурасы менен чектешет. Изу, Огасавара аралдары шаардан окчун турса да, Токионун администрациялык-аймактык бөлүгү катары саналат.
Дини
Шаардыктардын тутунган диндери-синтоизм (аймакчы, синтоизм дини 1945-жылга чейин мамлекеттик дин деп саналган) жана будизм, андан тышкары христиан динине ишенүүчүлөр да бар. Азыркы мезгилде Япония мамлекети тарабынан атайын кабыл алынгын дин жок. Бирок, жогоруда айтылган диндер жапондордун каада-салттарынын калыптанышына бир топ таасирин тийгизген. Үйлөнүү үлпөтү синтоисттик салтта өтсө, сөөктү көмүү зыяратында буддисттик шарттар сакталган. Калктын эки пайызы христиан динин тутат. Ошондуктан, шаардан ар кайсы багыттагы сыйынуучу жайларды кезиктирүүгө болот.
Райондору
Шаардын негизги көчөсү-Гинза көчөсү. Бул жерде кымбат ресторандар, дүкөндөр, мейманканалар жайгашкан. Шинджуку району бийик-бийик имараттары, сайрандоо жайлары менен таанымал болсо, Акихабара электроника жана компьютердик оюндар борбору катары каралат. Асакусанын эски кочөлөрү дүкөндөргө, сувенир саткан жайларга жана сайрандоо борборлоруна толгондуктан, күнү-түнү эл аягы суюлбайт. Дал ушул жерден жергиликтүү жапон матрешкаларын табууга болот. Токио Диснейлени да бүйүр кызытпай койбойт.
Салима Бекмуратова
Өмүр баяны
Балалыгы жана жаштыгы
Лирикалык сопранонун кооз тембринин ээси Салима Саидовна 1932-жылы Ош облусунун Кара-Суу районунда белгилүү кыл кыякчы Саид Бекмуратовдун үй-бүлөсүндө туулган. 1933-жылдын күзүндө композитор Петр Шубин борбордон Бекмуратовдор жашаган айылга келип, үйдүн ээсине Кыргыз филармониясында туруктуу иштөөнү сунуш кылат. Саид жубайы Уулча жана кичинекей Салима менен бирге Фрунзеге багыт алып, кыякчы,композитор катары узак жана кызыктуу жолду басып өткөн.Кылкыяк менен чоордун керемет үндөрүн тынымсыз угуп чоңойгон Салима бала кезинен атасынын көп ырларын жатка билип, ырчы болууну гана кыялданчу. Ал мектеп хорунда ырдап, бардык мектеп кечелеринде, концерттерде чыгып, көркөм чыгармачылык сынактарында, шаардык олимпиадаларда биринчи орунду ээлеп жүргөн. Салима 1941-жылы Фрунзедеги Мураталы Күрөңкеев атындагы музыкалык окуу жайына экзамен тапшырбастан кабыл алынган. Окуу жайды аяктагандан кийин Москвага барып, П.И.Чайковский атындагы мамлекеттик консерваторияга сынак аркылуу өтөт. “Жолдуу экенмин, мага вокалдык искусствону тажрыйбалуу мугалим Ксения Ивановна Васькова үйрөткөн”, - деп айтып берген Салима. [./Https://www.mosconsv.ru/ru/default.aspx П.И.Чайковский атындагы Москва мамлекеттик консерваториясын] бүтүргөндөн кийин (1947-1952) чыгармачылык ишин Кыргыз опера жана балет театрында алдыңкы вокалист катары баштаган.
Чыгармачылыгы
Салима Бекмуратова чыгармачылыктын бийиктигине көтөрүлүп, өтө тез убакытта таанылды, күйөрмандары керемет ырчынын кайталангыс талантына таазим кылышты. Анын үнү Орусиянын, Украинанын, Беларустун, Балтика боюндагы өлкөлөрдүн, Кавказдын жана Орто Азия республикаларынын, Казакстандын, ошондой эле Румыниянын, Польшанын, ГДРдин, Кытайдын, Болгариянын концерттик залдарында жаңырды.
Аткарган партиялары:
Иоланта (П. Чайковскийдин “Иолантасы”)
Маргарита (“Фауст”, Ш. Гуно)
Микаэла (“Кармен”, Ж.Бизе)
Аида (“Аида”, Дж.Верди)
Виолетта (“Травиата”, Дж.Верди)
Лиза (“Пиковая дама”, П.Чайковский).
Татьяна (“Евгений Онегин”, П.Чайковский)
Мадам Баттерфляй (“Чио-Чио-Сан”, Дж.Пуччини)
Джильда (“Риголетто”, Дж.Верди)
“Ак куу ханбийке” (Н. Римский-Корсаковдун “Салтан падыша тууралуу жомогу”).
Недда (“Паяцы”, Р. Леонкавалло)
Айчүрөк (“Айчүрөк”, В. Власов, А. Малдыбаев жана В. Фере)
Тотуя (“Токтогул”, В. Власов, А. Малдыбаев жана В. Фере).
Гүлнар (“Ак-Шумкар”, С. Ряузов)
Сыйлыктары
“Эмгек Кызыл Туу”, “Ардак Белгиси” ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти (1958).
Кыргыз ССРинин эл артисти (1973).
Жаштардын жана студенттердин Бухарестте өткөн 4-Бүткүл дүйнөлүк фестивалынын вокалисттер конкурсунда 1-сыйлык жана алтын медаль (1953).
Жеке турмушу
Салима Бекмуратованын мыкты үй-бүлөсү болгон. Жолдошу-СССР кинематографисстер союзунун мүчөсү Юрий Сергеевич Шведов. Ал ВГИКти бүтүргөн, "Мосфильм" жана "Кыргызфильм" киностудияларында иштеген. Ал өз өмүрүн толугу менен жубайынын чыгармачылык жолуна арнаган. Алардын сүйүү баяны абдан кызыктуу. Шведов Салима менен тааныша электе анын үнүн радиодон угуп калат. Өмүрүндө такыр сентименталдуу болуп көрбөгөн оператор ... үндү сүйүп калганын сезген. Көп өтпөй экөө таанышып, ал Салиманын колун сурап, экөө баш кошуп, 1962-жылы Александр аттуу уулдуу болушкан.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Шилтемелер
https://www.kino-teatr.ru/teatr/728/forum/
https://limon.kg/ru/news:66062?from=limon&amp%3Bplace=search&amp%3Bsth=890f9c4204047875aea3f20f66f3e362
Салима БЕКМУРАТОВА (1932-1995 гг.)
Бишкекте Салима Бекмуратованы эскерүү кечеси өтөт
Стеллер ую
Стеллер ую — (лат. Hydrodamalis gigas) — деңизде жашоочу желиндүү ири айбандардын бир түрү.
Кара-Кулжа (топоним)
Кара-Кулжа - топоним. Эпосто сай, жер жана тоонун аты катары айтылат: “Айдап жылкы сугартып Кара-Кулжа сайына”; “Адам калбай келсин деп, Кошунуна чакырды Кара-Кулжа, Тарынан, Көкүрөк, Көкарт баарынан, Каралма кайкы белинен” деген саптардан көрүнгөндөй Кара-Кулжа Алтайдан көчүп келген Манастын эли жашап турган жер.
Жүктөө сектору
Жүктөө сектору (boot sector) же башка аталышында жүктөө блогу (boot block) деп, - катуу, ийилчек, нур же башка маалымат сактоо дисктеринин бетинде орун алган, компьютердин оперативдүү эсине алгач жүктөлүүчү кодду сактап турган аймакты айтышат. Жүктөө секторунун негизги максаты - эсептөөчү машинанын(компьютердин) эсине керектүү түзмөктөрдүн (програмдардын) жүктөлүшүн башкарган процесске айтылган дискте сакталган түзмөктү (көпчүлүк учурда оперативдүү системди) жүктөп алуусуна жол жобо көрсөтүп берүү. Жүктөө секторунун кайжерде жайгашары жана чоңдугу компьютердин ички түзүлүшүн аныктаган өндүрүүчүлөрдүн ар кандай чечимдерине жараша болот.
Жел-Арык граносиенит кени,
Жел-Арык граносиенит кени, үчүнчү участок. Чүй облусунун Кемин районунда, Жел-Арык т. ж. бекетинен 2,5 км түштүк-батышта. 1982–83-жылдары геол. чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Кен соңку палеозойго таандык граносиениттерден түзүлгөн. Физикалык-механикалык касиеттери: орточо тыгыздыгы 2,65–2,95 г/см3, суу сиңирүүсү 0,3–0,4%; көзөнөктүүлүгү 4%, кургак абалда баскандагы бектигинин чеги 123,5 МПа, сууга каныккан абалдагысы – 102 МПа, суукка чыдамдуулугун текшергенден кийин – 104,6 МПа. Граносиенит оор бетонго шагыл катары колдонулууга жарамдуу. Запасы А+В+С1 категориясы боюнча 5374 миң м3.
Канай уулу Байтик
Байтик Канай уулу, Байтик баатыр (болжол менен 1820, Чүй өрөөнү 1886, Чүй өрөөнү, өзүнүн кыштоосу, азыркы Байтик өрөөнү) солто уруусунун чоң манаптарынын бири. 1860-жылдардын башында Кокон хандыгынын эзүүсүнө каршы күрөштүн башчыларынан. Жаш кезинде атасынын Таластагы бир тууганы Сатылгандыкында жүргөн. Таластан кайтып келгенден кийин, тың чыккан Байтик Чүйдөгү солтолордун манабы Жаңгарачка жагып, акыры солто уруусун башкарууга жетишкен. Байтик адегенде Кокон хандыгы менен өз ара ыңгайлуу дипломатиялык мамиледе болгон. Пишпектин үстүндөгү Басбөлтөктү жердеп турган. Бийлигин бекемдөө үчүн Чүйдөн Таласка көчүп барып жашап калышкан сарбагыш уруусундагы чоңчарыктардан чыккан манасчы Балыкоозду (Балык Кумар уулу) өзүнө чакыртып алган. Көчмөн турмуштун шартында сабаты ачылбаган элге Балыкооз сыяктуу адамдардын кадыры кандай экендигин туура түшүнгөн. Көп маселелерди аны менен кеңешип турган. Ошол мезгилде Кокондун ханы Малла хан Жаңгарачты өз таасиринде кармап туруу үчүн кысмакка алып, жылкыларын салык катары айдап кетип, зордук көрсөтүп турган. Байтик 1860-ж. Кокон ханы тарабынан дайындалган, элге зордук-зомбулугу күч алган Пишпек чебинин беги Рахматулланы солтонун Дуулат, Көкүм жана Чойбек баатырларынын жардамы менен өлтүргөн. Чүй өрөөнүндөгү саясий кырдаалды туура баалаган Байтик жигиттери менен Пишпек чебин курчап алып, бир тууганы Сатылган аркылуу Верныйдагы орус генералы Г. Колпаковскийге жардам сурап кайрылган. Бул күрөштө ага кеминдик сарбагыштардын чоң манабы Жантай жардамдашкан. Пишпек чеби талкалангандан кийин Байтик 200 жигити менен Россиянын аскерлерине кошулуп, Кокон хандыгынын үстөмдүгүнөн Олуя ата, Мерке, Чымкен чептерин бошотууга катышкан. Олуя атада багыш уруусунун манабы Сарымсак баштаган 1000 кыргыз Байтиктин жигиттерине кошулган. Байтик 19-кылымдын орто ченинде Чүй өрөөнүндөгү кыргыздардын Россия империясынын карамагына өтүүсүнө жана Россия менен Кыргызстандын байланышын чындоого түздөн-түз салым кошкон. 1867-ж. солто, сарбагыш, саяк ж. б. кыргыз урууларынын өкүлү катары падыша Александр Пнин кеңешине катышуу үчүн Санкт-Петербургга барган. Россия империясына кылган кызматы үчүн Байтике аскердик капитан даражасы ыйгарылып, Анна тасмасына тагылуучу Чоң алтын медаль, ыйык Станислав ордени жана каухар чөгөрүлгөн шакек менен сыйланган.
GNU долбоору
GNU долбоору (GNU Project) — эркин программалык, массалык кызматташуу долбоору. Биринчи жолу 1983-жылдын 27-сентябрында Ричард Столлман тарабынан Массачусетс технологиялык университетинде жарыяланган. Анын максаты компүтер колдонуучуларга өз компүтерлерине жана эсептөөчү түзмөктөрүнө болгон эркиндикти жана башкарууну берүү. Программаны кызматташуу аркылуу иштеп чыгуу жана камсыздоо төмөнкү эркиндик укуктарына негизделет: колдонуучулар программаны иштетүү, бөлүшүү (көчүрүү, таратуу), изилдеп окуу жана өзгөртүү эркиндигине ээ. GNU программасы бул эркиндик укуктарын мыйзамдуу түрдө (өз лицензиясы аркылуу) кепилдейт, ошондуктан ал — эркин программа (англ. free software); англис тилиндеги "free" деген сөз бул жерде ар дайым эркиндик деген маанини туюнтат.
Компүтердин бүт программалары колдонуучуга бардык эркиндик укуктарын (колдонуу, бөлүшүү, изилдөө, өзгөртүү) кепилдегенине ишениш үчүн, ал түгүл эң негизги жана түпкү бөлүгү болгон операциондук системасы (бардык көптөгөн пайдалуу программаларды кошо алганда) дагы эркин программа болушу зарыл. Анын программалык билдирүүсүнө ылайык, долбоордун башкы максаты — эркин операциондук системаны куруу. Мүмкүн болушунча "бардык пайдалуу болгон нерселер адатта Unix системасы менен келет, ошондуктан эркин эмес программасыз эле өз ишин бүтүргөнгө болот" делет. Столлман бул операциондук системаны GNU ("GNU бул Unix эмес" деген рекурсивдик акроним маанисинде) деп атоону чечкен. Өз дизайнын проприетардык операциондук система болгон Unix'ке негиздеген. Иштеп чыгуу 1984-жылы январда башталган. 1991-жылы ​​Linux өзөгү пайда болуп, GNU долбоорунан тышкары Линус Торвалдс тарабынан иштелип чыккан. 1992-жылы декабрда ал GNU General Public License'тин 2-версиясынын алдында жеткиликтүү болгон. Ал мурунтан эле GNU долбоору тарабынан иштелип чыккан операциондук система программалары менен айкалыштырылып, Linux же GNU/Linux катары белгилүү болгон эркин программа биринчи операциондук системанын иштешине өбөлгө түзгөн.
Долбоордун учурдагы иш-аракеттери программа иштеп чыгууну, маалымдуулукту жогорулатууну, саясий үгүттү жана жаңы материалдарды бөлүшүүнү камтыйт.
Гнилушка
Гнилушка — дарыялар:
Шеланы (Иглин району, Башкыртстан)
Шеланы — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Ивано-Казан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 5 киши. Почта индекси — 452402, ОКАТО коду — 80228815013.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Африка бирлиги
Африка бирлиги - ондогон Африка мамлекеттеринен турган эл аралык уюм.
Кардано формуласы
Кардано формуласы – кубдук теңдеменин x3+px+q=0 тамырларын анын коэффициенттери (р жана q) аркылуу туюнтуучу формула. Кубдук теңдеменин бардык түрү Кардано формуласына келтирилет: Кардано формуласын 1545-жылы италиялык математик Ж. Кардано киргизген. Бирок бул формула Ж. Кардано, италян математиктери Н. Тарталья, С. Ферронун (1515) кимисине тиешелүү экени так эмес.
Көчкүнов, Айдарбек Сулайманкулович
Айдарбек Сулайманкулович Көчкүнов (Айдарбек Сулайманкулович Кочкунов; Aidarbek Kochkunov; 05.12.1956) – заманбап кыргыз тарыхчысы жана этнологу, коомдук ишмер. Тарых илимдеринин доктору (2014), профессор. Мурдагы Кыргызстан жаш тарыхчылар жамаатынын төрагасы (1989-1990).
Кыскача өмүр таржымакалы
Ал 1956-жылы 5-декабрда Кыргызстандын Ысык-Көл облусунда туулган.
1974-79-жылдары Кыргызстандын борборундагы Кыргыз мамлекеттик университетинин (азыркы Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин) тарых факультетинде окуган, аны 1979-жылы ийгиликтүү аяктаган.
1979- 1996-жылдары - Кыргыз УИАсынын Тарых институтунун ага лаборанты, кенже илимий кызматкери, ага илимий кызматкери/ Ара-чолодо, 1981-85-жылдары, СССР ИАсынын Н.Н.Миклухо-Маклай атындагы Этнография институтунда күндүзгү аспирантурада окуган.
Мурдагы Кыргызстан жаш тарыхчылар жамаатынын төрагасы (1989-1990).
1996 – 2000 - Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Мыйзам чыгаруу жыйынынын ага кеңешчиси.
2000 - 05. 10. 2008 -  Бишкек шаарындагы Махмуд Кашгари Барскани атындагы Чыгыш таануу университетинде проректор болуп иштеген.
17.01.10.- 08.04.2010. – Кыргызстандын Жогорку Кеңешинин төрагасынын кеңешчиси.
Учурда (2010-2015-жж.) ал - Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Башкаруу академиясынын профессору.
Коомдук ишмердиги
1989-жылы Кыргызстан жаш тарыхчылар жамаатын, 2012-жылы “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмесин негиздеген уюштуруу жыйындарына катышкан.
“КДК партиясына” да мүчө болгон.
2014-жылы 14-октябрда профессор Көчкүнов өзү иштеген окуу жайда мамлекеттик тилге анчейин көңүл бөлүнбөй жатканын кескин сынга алып, өз оюн КР Президенти А.Атамбаевге билдирди.
Бул тууралуу ал “Маралфм” үналгысына да ачыктады:
Акыры бул маселе кызуу талкуудан жана талдоодон өтүп, Башкаруу академиясынын жетекчиси кызматтан алынды.
“Маданият”, “Улуттук оюндар” расмий долбоорлорун иштеп чыгууга этнограф адис катары катышкан.
Этнография жаатындагы салымдары
Кыргыздын заманбап этнография илимин өнүктүрүүгө ырааттуу салым кошуп келет.
Эл аралык жана башка 30дан ашуун илимий жыйындын катышуучусу.
(Бишкек, Ош, Москва, Ташкент, Ашгабат, Алматы, Ереван, ж.б. шаарлардагы жыйындарда этнография жаатында баяндамалар жасаган).
Кыргызстан, Өзбекстан, Тажикстан, Орусиянын Калмакстан (Калмыкия), Хакасия республикаларында антропологиялык иликтөөлөр жүргүзгөн.
2014-жылдын 31-майында Жусуп Баласагын атындагы КУУда “Кыргыз элинин этностук салттары (коомдук-маданий аспекттер жана айрым генезистик маселелер)” деген темада доктордук ишин коргогон. Илимий кеңешчиси – профессор Абылабек Асанканов.
Үй-бүлөсү
Үй-бүлөлүү. Жубайы Айнагүл да кесиби боюнча тарыхчы. Кызы Айжан, баласы Кантемир. 6 небереи бар.
Бел-Жайлоо
Бел-Жайлоо — топоним. «Улуу суунун боюнда, Бел-Жайлоонун оюнда Суусамыр келчү жолунда» (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 576-инв., 530-б.). Үрбү менен Мунар Кочкордогу Арсы калдайды чапканы айтылат. Географиялык реалияда Кочкордун түндүк батышындагы жайлоо (туурасы Ак-Бел).
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Чечимдерди колдогон систем
Чечимдерди колдогон систем (Decision Support System (DSS)-Система принятия решений).
Бул систем ички же тышкы булактардан алынган берилиштерди жыйноо жана салыштыруу менен чечим чыгарууга жардам берет. Ички булактар мекеменин сатуу, өндүрүү же каржылоо сыяктуу берилиштерин камтыйт. Сырткы булактарды кредиттер проценттеринин деңгели, чийки заттардын наркы түзөт. DSS менежерлерге чечим чыгарууга жардамдашуучу маалыматтарды даярдап берет. Мисалы, айрым системдер ар күнү өзү жана атаандашы өндүргөн буюмдар жөнүндөгү коммерстик берилиштерди жыйнайт жана кабарлап турат. Бул системдер ай сайын аткарылуучу маанилүү иштерди күнүнө же жумасына анализдөөгө мүмкүндүк берет.
Жел-Арык
Жел-Арык — Кыргыз Республикасынын Чүй облусунун Кемин районундагы айыл. Кызыл-Октябрь айыл аймагынын курамына кирет.
Калкы
Калкы - 226 киши.
4 Январь (Үчтүн айы)
4-январь — Григорий жылсанагы боюнча жылдын 4-күнү, жылдын аягына чейин 361 (толук жылда 365) күн бар.
Бийалма
Бийалма, бихи - (Cydonia) роза гүлдүүлөр тукумундагы өсүмдүк уруусу. Бийиктиги 1,5-7 м дей. Калың шактуу, жалбырагы жазы, жумуртка сымал, гүлү чоң, жалгыздан, тамыры жерге терең кирип өсөт, жылуу, нымдуу жерде жакшы өсүүчү дарак өсүмдүк. Бир түрү кадимки бийалма Европа, Түндүк Америка, Японияда жана Кыргызстандын түштүгүндө жапыз дарак же бадал сыяктуу өсөт. Саргыч, аңкыган жыттуу мөмөсү октябрь-ноябрда бышат. Мөмөсү алмага окшош, андан кыям, мөмө-жемиш килкилдеги жасалат. Бийалма алмурут менен кыйыштырылат жана кооздук үчүн өстүрүлөт.
Телеология
Телеология (грек сөзүнөн talos – бүткөнү, максат, аяктоо жана logos – окуу) – максат же максатка ылайыктуулук жөнүндөгү окуу. Бул боюнча адамдын эле аракети эмес, тарыхый окуялар жана жаратылыш-кубулуштары жана жалпы планда да, жекече да белгилүү бир максатка багытталган. Телеология антропоцентристтик көз караш, эгерде бардыгы тең Адам үчүн жашаса; метафизикалык окуу, эгерде бүткүл дүйнөлүк процесстин үстүнөн акыркы максат бийлик кылат деп далилдесе; трансцендеттик окуу, эгерде ал дүйнөдөн тышкары турган максаттуу аркы (тиги) дүйнө бар деп моюнга алса; имманенттик – эгерде максат нерсенин өзүндө деп эсептесе (энтелегия). И. Кант телеологиянын регулятивдик, эвристикалык гана принцип, дүйнөнүн дал өзүн эмес, анын сыртын гана аңдап-билүү үчүн мааниси бар деген. Христиандык теологиялык көз караш боюнча Кудай өзү кубулуштун бир гана жогорку жана эң акыркы максаты. Немец идеализми да болжол менен ушундай түшүнөт. Телеология азыркы учурда да дискуссиянын жана анализдин предмети болууда. Ошентсе да, жалпы детерминизм деген концепцияны изилдөөдө Теориялык детерминацияга себептик, статистикалык, механикалык ж. б. детерминациянын түрлөрүндөй эле башталмалык жана фундаменталдык орун берилүүдө.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
«Асман-тв»
«Асман-тв» - менчик телекомпания. 1996-жылы биринчи жолу эфирге чыккан. Чүй облусунун Бишкек шаарынан 50 км аралыкта жашаган көрөрмандар «Асман-ТВ»нын программаларын көрө алышат. Азыркы шартта бул телекомпаниянын башка телеканалдар менен атаандашууга жана өз алдынча чыгармачылык тажрыйба топтоого мүмкүнчүлүгү бар. Анын «Асмашка», «Жылдыздар баяны», «Айтыңызчы, байболгур», «Жашоо деген кандай сонун!» сыяктуу программалары белгилүү.
Аср сүрөсү
Аср сүрөсү (, Убакыт, мезгил) — Курандын 103 сүрөсү.
Сүрө Меккеден түшкөн жана 3 аяттан турат. Бул сүрөдө адам өз иштеринде зыян тартаары, бирок Аллахка ишенгендер, жакшы амалдарды кылгандар, жана акыйкаттык менен бири бирин сабырдуулукка насаат кылгандар зыян тартпаары айтылган.
Арабча тексти
بِسۡمِ ٱللهِ ٱلرَّحۡمَـٰنِ ٱلرَّحِيمِ 1. <font size='4'>وَالعَصرِِ 2. <font size='4'>إِنَّ الإِنسٰنَ لَفى خُسرٍ 3. <font size='4'>إِلَّا الَّذينَ ءامَنوا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ وَتَواصَوا بِالحَقِّ وَتَواصَوا بِالصَّبرِ
Кыскача түшүндүрмө
1 Аср - "Заман (кылым)", "доор" (убакыт, мезгил) дегенди билдирет. Дагы бир мааниси - "күндүн экинчи жарымы", "дигер маалы". 2 Өтө кыска да нуска, ар бир адамдын жашоосуна өрнөк боло турган сүрө. "Бүт Куранды билбеген адам, ушул сүрөнү өрнөк кылып алса жетиштүү болмок", - деген Имам Шафи (р.х.). Бул сүрөнү ар бир жыйналыштын соңунда окуу сүннөт. Инсан алсыз болгондуктан шайтан менен напсинин азгырыктарына туруштук бере албай зыйанга гана учурайт. 3 Зыйанда
Колдонулган адабият
Которгондор:Абдышүкүр Исмаилов, Дүйшөн Абдылдаев, Садибакас Доолов, Садык Гавай Текшергендер:Кимсанбай Абдурахманов, Камил Абжапаров
Өөдөкөчтөр
Өөдөкөчтөр — (лат. Coccinellidae) чекиттүү майда коңуздардын бир тукуму, буларга кыйла түр кирет: бакча өөдөкөчү (лат. Epilachna chrysomelina), кош чекиттүү өөдөкөч (Coccinella bipunctata), карагай өөдөкөчү, картошка өөдөкөчү (Epilachna vigintipunctata), ири өөдөкөч, жети чекиттүү өөдөкөч (Coccinella septempunctata), чекиттүү өөдөкөч (Stethorus punctata).
Кеңкол (топоним)
Кеңкол - топоним.
Манастын ордосу турган жер катары эпосто кеңири кездешет. Географиялык реалияда Талас дарыясынын сол куймасы, Кыргыз Алатоосунун түштүк капталынан агып түшкөн суунун аты. Кеңкол өрөөнү Каражылга менен Кыргыз Алатоолорунун ортосунан орун алган. Анын батыш жагы Канжайлоо, чыгыш жагы Чөңөр ашуусунун батыш жагы менен чектешет. Өрөөндүн уз. 35 чакырым.
Балдардын билим алуу борборлору
Балдардын билим алуу борборлору – «Мээрим» фондунун колдоосу менен облустардын, райондордун борборлорунда ачылган, мектепке чейинки курактагы балдарга жана мектеп окуучуларына кошумча билим берүүчү мекемелер.
Аларда мектепке чейинки курактан баштап, балдардын ар тараптуу чыгармачылык жөндөмдүүлүктөрүн (конструктордук, көркөм өнөрчүлүк, хореографиялык, вокалдык ж. б.) өркүндөтүүгө, өсүп келе жаткан жаш муундарды тарбиялоого, турмушка даярдоого чоң көңүл бурулат.
Асман чүмкөгү
Асман чүмкөгү — Жерден көрүнгөн үстү жактагы мейкиндик. Жер шарынын каалаган чекитиндеги байкоочуга асмандагы бардык жарык чыгаруучулар бирдей алыстыкта болуп, аны курчаган сферанын ичинен орун алгандай көрүнөт. Бул сфера асман чүмкөгү же асман деп аталат.
Сайма
САЙМА (кеште) — кандайдыр бир заттын (нерсенин) сөлөкөтүнө окшош, уйкаш элементтерин (көчөттөрүн) кездеменин, теринин, кийиздин, таардын жана башкалардын бетине ырааттуулук, ыргактуулук менен ийне жип колдонулуп түшүрүлгөн кооздук. Ал оюм-чийим, сайма, курак, түрдөн турат.
Опыль-Кы
Опыль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Поколька дарыясынын сол жээгинен 163 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 40 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Интернационалдаштыруу жана локалдаштыруу
Копмүтерде эл аралык жана жергиликтүү кылуу (англ. internationalization and localization; интернационалдаштыруу жана локалдаштыруу) — компүтердеги программаны ар кайсы тилдерге, аймактык айырмачылыктарга жана максаттуу базардын (жердин) техникалык талаптарына ылайыктоо дегенди билдирет. Интернационалдаштыруу — ар кайсы тилдерге жана аймактарга инженердик өзгөртүүсүз ылайыктоого мүмкүн болушу үчүн программалык колдонмону иштеп чыгуу жараяны. Локалдаштыруу — интернационалдаштырылган программаны белгилүү бир аймакка же тилге, жергиликтүү аймакка мүнөздүү компоненттер жана текстти которуу аркылуу, ылайыкташтыруу жараяны. Локалдаштыруу (ар кайсы жер үчүн потенциалдык түрдө бир нече жолу жүзөгө ашырылат) интернационалдаштыруу тарабынан берилген инфраструктураны же ийкемдүүлүктү (идеалдуу түрдө бир эле жолу, же тынымсыз өнүгүүнүн ажырагыс бөлүгү катары жүзөгө ашырылат) колдонот.
Аталышы
Терминдер көбүнесе сандар менен кыскартылып келет. Алар i18n (18 саны internationalization деген сөздөгү биринчи i жана акыркы n'дин ортосундагы тамгалардын санын туюнтат, анын колдонулушу 1970 же 80-жылдары DEC компаниясында бекитилген) жана L10n localization деген сөздүн узундугуна байланыштуу кыскартылып калган.
IBM жана Sun Microsystems сыяктуу айрым компаниялар интернационалдаштыруу жана локалдаштыруу экөөнү бириктириш үчүн "глобалдаштыруу" (globalization) терминин колдонушат. Аны g11n деп кыскартып алышкан. Ошондой эле, ал "глокалдаштыруу" ("glocalization" — globalization жана localization деген сөздөрдүн аралашмасы) деген ат менен белгилүү болгон.
Microsoft интернационалдаштырууну Даяр-сөз менен локалдаштыруунун биригүүсү деп аныктайт. Даяр-сөз — продукцияны бир нече жазуулар жана маданияттар (глобалдаштыруу) менен колдонууга мүмкүнчүлүк түзгөн иштеп чыгуучу тапшырма. Ал колдонуучу интерфейс ресурстарын локалдаштырууга (localizability, L12y деп кыскартылган) мүмкүн болгон форматка бөлүп берет.
Hewlett-Packard жана HP-UX локалдаштырууга мүмкүн болгон программаны өндүрүү үчүн NLS (Улуттук тили колдоо же Эне тилди колдоо) деп аталган системаны жасашкан.
Кудайбердиев Нишанбай
Өмүр жолу
1917-жылы Кара-Булак жарык дүйнөгө келген. Үч күндөн кийин энеси өлүп, чоң энесинин колунда тарбияланган. 1930-жылы Сүлүктүдөгү шахтыга кенчи болуп ишке кирген. 1937-жылы Новосибирскидеги тоо-кен иниститунун бүтүрүп келип. Сүлүктүдө тоо материнен шахтанын начальнигине чейин жетет. 1939-жылы Финляндия согушуна катышат. Ата Мекендик согушка да офицердик кыска курсун бүтүрүү менен аяктаган.
Сыйлыктары
Согуштагы эрдиктери үчүн Ата Мекендик согуштун 1, 2-даражадагы, Кызыл Жылдыз, А.Невский ордендери , согуштагы эрдиктери үчүн, Польша  үчүн медалдары менен сыйланат. Согуштан  кийин Сүлүктүдө  началник шахта  болуп иштеп И. Раззаковдун убагында Кыргызстан КП БКнын оор өнөр-жай  бөлүмүндө эмгектенет. Андан кийин Сүлүктү шаарына келип 13-жыл  шаардык  комитеттин 1-катчысы,  шаардык аткаруу комитетинин  төрагасы  болуп иштеген. Эки жылдык партиялык мектепти, жогорку  партиялык  мектептерди  бүтүргөн. 1967-жылы ардактуу пенсияга чыгып, Кара-Булкакка көчүп келген. Анын жетекчилигинде Сүлүктүдөгү Восточный поселогу курулуп  бүткөрүлгөн. Сүлүктү-Самат водопроводу бүткөрүлгөн. Шаардын экономикасы жогору көтөрүлгөн. Сациалдык, маданий жактан Сүлүктү көркүнө  келген. Шахтерлордун турмушу ондолгон. Эмгеги бааланып, бир нече медаль, грамота, дипломдор менен сыйланган. Кара-Булакта бир көчө Кудайбердиев ысымына  коюулган.
Колдонулган адабият
Мадаминов Г. "Лейлек тарыхы" Бишкек, 2004-жыл.
Шүдүнгүттөр
Шүдүнгүттөр — зебусымак бодолор, уйлардын бир өркөчтүү асыл тукуму; эт, унаа багытында пайдаланылат.
Жел уран кени
Жел уран кени Ысык-Көл облусунун Тоң районунда, Тескей Ала-Тоонун түндүк жагында, Ысык-Көлдүн түштүк жээгинде, Кажысай кыштагынын жанында, деңиз деңгээлинен 1760–1860 м бийиктикте. 1946-ж. табылган. 1946–48-ж. геол. чалгындоо иши жүргүзүлгөн. Кен казылып алынып бүткөн. Кен аймагы триас жана юра мезгилдеринин терригендик чөкмө катмарларынан түзүлгөн. Рудалануу көмүрлүү юранын жел свитасы менен байланышкан. Жел свитасы боз түстөгү чопонун, көмүр кабаттарынын, алевролиттердин жана кумдуктардын кат-кат болгон катмарынан турат. Бул свитанын чопо жана көмүр катмарларында урандын минералдары кездешет. Урандын минералдары негизинен көмүр кабаттарынын жогорку бөлүгү менен байланышкан. Көмүрдөгү урандын өлчөмү миңден бир проценттен ондон бир процентке чейин өзгөрүп, кез-кезде 2–3% түзөт. Айрым учурда урандын өлчөмү 45%ке чейин жетет. Негизги уран минералдары: шрекингерит, уран көөсү, уранинит, урандын гуматтары, карноитит жана руда минералдары: пирит, марказит, ярозит, лимонит, молибденит. Урандын рудадагы өлчөмү 0,066% жана болжол ресурсу 649,25 т.
Ваньвож
Ваньвож — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Соль дарыясынын оң жээгинен 55 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.