cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Түштүк-Африка Республикасы
Борбору
Кээде Преториянын аталышы, Тшване деп өзгөргөн дешет. Бул туура эмес: Тшване — провинциядан бир баскыч төмөн турган (сөз Гаутенг провинциясы тууралуу жүрүүдө) шаардык муниципалитеттин, административдик бирдиктин аталышы. Тшване муниципалитетинин курамына Претория, Центурион (мурдагы Фервурдбург), Сошангуве шаарлары жана бир нече майда областтар кирет.
Башкаруу формасы
ТАР — парламенттик республика. Президент өзүнүн дээрлик баардык чечимдеринде парламенттин колдосууна таянат. 30 жаштан жогору жаштагы ТАРнын граждандары президенттикке талапкерлигин коё алышат.
ТАР парламенти эки палатадан турат: Провинциялар улуттук кеңеши (жогорку палата — 90 мүчө) жана Улуттук ассамблея (400 мүчө).
Экономикасы жана улуттук чарбасы
ТАР — Африка континентиндеги эң өнүккөн жана ошол эле учурда жалгыз Үчүнчү дүйнөгө кошулбаган өлкө.2009-чу жылга ИДП 505 млрд долл. түздү (дүйнөдө 26-чы орунда). ИДП өсүшү 5 % деңгээлде болгон, 2008 жылы — 3 %.Рыногу активдүү кеңейип жатканына карабастан, өлкө дагы деле дүйнөдөгү өнүккөн өлкөлөрдүн катарына кире элек.
Акча бирдиги: Түштүк-Африка рэнди 100 центке барабар. Монеталары 1, 2, 5, 10, 20, 50 цент, 1, 2, 5 ранд, банкноттору — 10, 20, 50, 100 жана 200 ранд.
Негизги импорт: нефть,азык-түлүк, химиялык товарлар; экспорт: алмаз, алтын, платина, машиналар, автомобилдер, жабдуулар. Импорт (91 млрд долл. 2008 жылы) экспорттон ашат (86 млрд долл. 2008 жылы).
Forbes журналынын бизнес баштоо ыңгайлуулугу боюнча өлкөлөр рейтингинде 39-чу орунда турат. АКТ өлкөлөрүнүн эл аралык уюмуна кирет.
Жумушчу күчү
Түштүк Африканын 49 миллион калкынын 18 миллиону гана ишке жарактуу. Жумушсуздар — 23 % (2008 жылы).
Ишке жарактуулардын 65 % кызмат чөйрөсүндө, 26 % — өнөр-жайында, 9 % — айыл-чарбасында (2008 жылы) эмгектенишет.
Балык кармоосу
Балык кармоо боюнча ТАР Африкада алдыңкы орунду ээлейт (жылына 1 млн тоннага жакын). Негизги объекттер — сардина, сельдь, хек, анчоус, деңиз окуну, скумбрия, треска, кап лососу, макрель, монкфиш. Ошондой эле, креветкалар, омарлар, лангусттар, осьминогдор, акулалар да өндүрүлөт.
Токой-чарбасы
Негизги зона — Квазулу-Наталь провинциясынын түштүк бөлүгү.
Жалпы экспорттун 35-40 % айыл-чарбасы түзөт, Түштүк-Африка ИДПнын 5 % түзөт.
Маданияты
Түштүк-Африка маданияты ар түрдүүлүгү менен айырмаланат. Эң биринчиден, эки маданияттын айкалышы: традициялык жана азыркы кездеги маданияты.
Салттык маданияты
Банту, бушмендер жана готтентоттор сыяктуу көптөгөн жергиликтүү калктар традициялык маданиятка өзүнүн салымдарын кошушту. Протея гүлү— ТАРнын улуттук символу.
Искусствосу
1930-чу жылдарда кара сүрөтчүлөр чыгып башташты. 1947 жылдан баштап Францияда жашаган Жерард Секото, жана Жорж Пемба кара шаардык искусство жанрынын негиздөөчүлөрүнүн бири болуп саналышат.
Спорту
1995 жылы ТАР регби боюнча дүйнө чемпиондугун кабыл алды.Финалдык оюнда Жаңы Зеландияны жеңди.
2010 жылы ТАР футбол боюнча дүйнө чемпиондугу 2010 өткөрдү.
Дагы караңыз
• 2
Апатит кенташы
Апатит кенташы - апатит минералынын өлчөмү, бүртүкчөлөрүнүн формалары технологиялык иштетүүгө мүмкүндүк берген жана экономикалык жактан казып алууга арзырлык табигый чогундусу. Апатит кенташы минералдык курамы боюнча силикат-оксидүү, спликаттуу, карбонат-силикаттуу, карбонаттуу жана гидросиликат-гидроксидүү, Р205тин өлчөмүнө жараша бай (16% жогору), орточо (8-16%), жарды (4-8%) жана аз кенташтуу (4% чейин) болуп бөлүнөт. Комплекстүү кенташта (рудада) апатит негизги же кошумча компонент түрүндө кездешет. Минералдык курамына жараша жеңил (Р205 апатит концентраты 90%тен ашык), канааттандырарлык (70-90%) жана татаал (70% тен аз) ылгануучу таштарга бөлүнөт. Силикаттуу (апатит-нефелиндүү жана башка) кенташ жеңил, карбонаттуу жана гидросиликат-гидроксидүүсү татаал ылганат. Ылгоонун негизги ыкмасы - флотация, ошондуктан кенташтагы апатиттин бүртүкчөлөрү 40 мкм төмөн болушу зарыл. Апатит кенташы пайда болуу шартына ылайык магматогендүү, метаморфогендүү жана седиментогендүү болуп бөлүнөт. Алардан магматогендүү магма, апатиттүү-нефелиндүү сиениттердин массиви менен байланыштуу апатит-нефелиндүү (мисалы, Россиядагы Хибин жана Ловозеро, Канададагы Сент-Илер жана башка кендер) жана карбонатиттүү (ультранегиздүү, жегичтүү тоо-тектер жана карбонатиттүү татаал комплекстер менен байланыштуу апатит сейрек металдуу, мисалы, Россиядагы Ковдор, Финляндиядагы Сокли, Силиньярви, ТАРдагы Пхалаборва, Бразилиядагы Тапира жана башка) ошондой эле седиментогендүү - карбонатиттер боюнча үбөлөндү кыртыштан пайда болгон (апатит-франколит-сейрек металлдуу кендер - Россияда Белозима жана Ковдор, ТАРда Палабора, Финляндияда Сокли жана башка) кендердин өнөр жайлык мааниси зор. Апатиттүү жана курамында апатит комплекстүү кенташтардын дүйнөлүк жалпы запасы 1,2 млрд о. Анын г/ Россияда, ошондой эле Вьетнам, Бразилия, ТАР, Финляндия, Уганда, Норвегия, Зимбабве, Канада, Испания, Индияда ири кендери бар. Кыргызстанда апатит ошондой эле Кызыломпол, Сандык тоолорундагы сиениттердин курамында бар. Апатит кенташы (фосфориттер сыяктуу эле) - негизги фосфат кенташтарын түзөт. Негизинен минералдык жер семирткич өндүрүү, фосфор кислотасын жана туздарын, сары фосфорду алуу үчүн, ошондой эле металлургияда, карапа жана айнек өндүрүшүндө пайдаланылат.
Троп
Троп (гр.— айланыш) — кандайдыр бир нерсени же көрүнүштү образдуу түрдө сапаттап көрсөтүү үчүн сөздөрдүн же сөз айкаштарынын, сүйлөмдөрдүн башкачараак мааниде колдонулушу, нерселердин, көрүнүштүн башка нерсе же көрүнүшкө өтүп кетиши. Троп маанисине жана аткарган кызматына карап, метафора, метонимия, салыштыруу, синекдоха, аллегория, гипербола, перифраза, символ жана башка болуп бөлүнөт. Троп көбүнчө тилге байланыштуу нерсе болуп, ал сөздүн колдонулуш чегин, мамилелик көп түрдүүлүгүн байытат. Ошондуктан мындай ыкма аркылуу жазуучунун тили таасирдүү жана образдуу болуп, сүрөттөлүп жаткан нерсе же көрүнүш жөнүндө аныгыраак билүүгө мүмкүнчүлүк ачылат, тилдин стилистикалык кызматы кеңеет.
This Is The Night
This is The Night
Сиротинин Николай Николаевич
Сиротинин Николай Николаевич (14(26). И. 1896-ж. т., Саратов) - советтик патофизиолог, СССР МИАнын акад. (1957), УССР ИАнын корр. мүчөсү (1939).
Саратов университетин бүтүрүп (1924), ошол жерде 1925-жылдан А. А. Богомолецтин жетекчилиги менен 2- Москва университетинде иштеген.
1929-жылдан Казан мед. институтунда кафедра башчысы; 1934-жылдан Киевдеги мед. институтта, клиникалык физиология, эксперименттик биология жана патология институттарында лаборатория, кафедра башчысы. Анын негизги эмгеги аллергия, иммунитет жана инфекциялуу процесстерге ж. б. арналган. Бийик тоодогу баскычтуу климатташтыруунун принцибин иштеп чыккан; организмдин жагымсыз таасирлерге туруктуулугун күчөтүү үчүн бийик тоо климатына көнүгүүнү колдонуу мүмкүн экенин көрсөткөн.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Позрыгат дарыясы
Позрыгат — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Карадыге дарыясынын сол жээгинен 6 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Курулуш, Ноокен районунун айылы
Курулуш (Курулуш) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Ноокен районундагы айыл. Момбеков айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 2 856 киши.
Александр Солженицын
Александр Исаевич (Исаакиевич) Солженицын (Алекса́ндр Иса́евич Солжени́цын, 1918-жыл 11-декабрь, Кисловодск - 2008-жыл ​​3-август, Москва) - орус жазуучусу, драматург, публицист, акын, коомдук-саясий ишмер, СССР, Швейцария, АКШ жана Орусияда жашап, иштеген. Адабият боюнча "Нобель" сыйлыгынын лауреаты (1970-ж.) Коммунисттик идеяларга, СССРдин саясий түзүлүшүнө жана бийликтин саясатына көп жылдар бою жигердүү каршы чыккан диссидент (1960-1980-жж.).
Адатта курч коомдук-саясий маселелерди козгогон көркөм адабий чыгармаларынан тышкары XIX-XX кылымдардагы Орусия тарыхы боюнча көркөм-публицистикалык чыгармалары менен да таанымал.
Жазуучулук ишмердиги
Солженицындын чыгармачылыгы ири эпикалык максаттарды койгону, тарыхый окуяларды карама-каршы жааттан, түрдүү коомдук абалдагы бир нече каармандын көзү менен көрсөткөнү менен өзгөчөлөнөт. Анын стилине библиялык аллюзиялар, классикалык эпос менен (Данте, Гете) ассоциациялар, композициянын символдуулугу, автордун турумунун дайыма анык эместиги (түрдүү көз караштардын кагылышы берилет) мүнөздүү. Анын чыгармаларын айырмалоочу өзгөчөлүк - даректүүлүк болуп саналат; каармандардын көпчүлүгү жазуучуга жеке тааныш болуп, реалдуу прототиптери бар. "Ал үчүн адабий ойдон чыгармага караганда жашоо көбүрөөк символдуу жана көп ойлуу". "Кызыл дөңгөлөк" (орус. Красное колесо) романына даректүүлүк (репортаж, стенограмма) жана модернист поэтиканын ыкмалары мүнөздүү (Солженицын мында Дос Пассостун таасири болгонун моюндаган); жалпы көркөм философиясында Лев Толстойдун таасири байкалат.
Солженицынга мейли көркөм кара сөздө, мейли эссеистикада орус тилинин байлыгын пайдалануу, Далдын сөздүгүнөн, орус жазуучуларынан жана күнүмдүк турмуштан сейрек сөздөрдү колдонуу, бул сөздөрдү сырт сөздөрдүн ордуна коюу мүнөздүү; бул эмгектин жыйынтыгы "Тилдин кеңейүүсүнүн орусча сөздүгү" (орус. Русский словарь языкового расширения) болгон.
Есто-Шор
Есто-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Есто-Вис дарыясынын сол жээгинен 1 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Буйга
Калкы
Калкы ― 1660 (2006-жылы); 1 573 киши (2009-жылы).
Есто-Шор
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Социалдык конфликт
Конфлик бул кыздардын же балдардын ортосунлагы пикир келишпестик. Мисалга алсак Саяна Деген Кыз менен ырга Деген Кыз урушуп согушту Конфликт коомдун өнүгүү тарыхынын бардык мезгилдерине объективдүү түрдө таандык. Бул азыркы учурдун социалдык бытиесинин да реалдуулугу. Конфликттер жараткан карама-каршылыктар сыяктуу эле ар түрдүү, алар субъекттери, чыгуу масштабы жана формалары, курчуу даражасы жана чечүү ыкмалары боюнча айырмаланышат. Эреже катары, Конфликт көп деңгээлдеги мүнөздө болушат да, бул же тигил жол менен коомдук турмуштун бардык чөйрөлөрүндө өзүлөрү жөнүндө билдирет. Алардын мазмуну, тескөө жана чечүү ыкмалары коомдун жана мамлекеттин тиби, экономика, социалдык чөйрө, демократия, руханий маданияттын өнүгүү деңгээли, ошондой эле конфликттер жана аларды жеңүүнүн ыкмалары жөнүндөгү илим – конфликтологиянын абалы менен шартталат.
Конфликттин коомдук ролу алардын функцияларында билинет. Социалдык көзөмөлдөнүүчү конфликттер алардын өздөрүнүн субъекттеринин ортосундагы мамилелердин жакшырышына, кадыресе өз ара мамилелердин жаңырышына, коомдук-системадагы социалдык-саясий тең салмактуулуктун калыптанышына жардам берет. Конфликт социалдык субъекттердин мамилелериндеги карама-каршылыктарды ачуу менен бирге, конфликтешкен тараптардын позициясын, кызыкчылыктарын, максаттарын тереңирээк билүүгө мүмкүндүк берет. Бул болсо алардын позицияларынын жакындоосунун жолун жана ыкмаларын оптимизациялап, мурдагы социалдык багыттарын тактоо, өзгөртүү, оңдоо зарылчылыгын көрсөтөт. Жалданма эмгектин жумушчулары толук же кайсы бир деңгээлде жеңишке жеткен учурда, конфликт алардын материалдык, содциалдык, укуктук абалынын жакшырылышына алып келет. Бул болсо конфликт объективдүү түрдө коомдун прогрессивдүү өнүгүүсүн тездетүүгө жөндөмдүү экендигин билдирет.Конфликтти чечүү боюнча өз убагында тийиштүү чараларды кабыл албоо анын курчушун тереңдетет. Бул процесс көзөмөлдөн бошонуп, тараптардын өз ара мамилелеринин кризисине алып келүүсү мүмкүн. Кризис стадиясында ал саясий кризиске өсүп жетилет.Коомдун өнүгүүсү менен социалдык мамилелердин татаалданышы күчөйт.Конфликттин экономикалык жана саясий кризсттер менен өз ара байланыштары көп түрдүү, динамикалык боло баштайт. Калктын бардык катмарынын негизги кызыкчылыктары козголгон коомдук системанын түп-тамырынан бери кайра курулуу мезгилинде, конфликттин масштабы жана курчтугу кескин жогорулайт. Социалдык-экономикалык жана саясий модернизациялоонун татаал этабын башынан өткөрүп жаткан өлкөдөгү бүгүнкү күндөгү кризистик абал социалдык конфронтациянын таркалуу чегин кеңейтип, мүнөзүн өзгөрткөн. Конфликтти коомдук прогресстин кызыкчылыгы үчүн алдын алуу, жеңилдетүү жана аны чечүү актуалдуу маселелерден. Практикада бул проблемаларды чечүүдө мүмкүн болгон саясаттын моделин айтып берүүдө.
Ага ылайык төмөнкүлөр сунуш кылынат:
1) кризис алдындагы кырдаалды, конфликттин себептерин системалуу анализдөө, анын мүнөзүн, конфликтеги тараптардын жана алардын социалдык потенциалын табуу, аныктоо; кризистин жайылуусуна таасирин тийгизген башка факторлорго баа берүү (салт, дин, саяс
Трубадурлар поэзиясы
Трубадурлар поэзиясы — XII—-ХIII кылымдарда Францияда өздөрү ыр чыгарып, музыкага салып, көпчүлүк арасында аткаруучу ырлардын лирикалык ырлары. Адегенде алардын ырлары турмушка чыгып жаткан кыздарга багышталып, сүйүүнүн улуулугун, турмуш-жашоонун сулуулугун даңазалаган, кийин динге каршы мотивдер үстөмдүк кыла баштаганда, чиркөө-тарабынан тыюу салынып турган. Трубадурлардын поэзиясынан кийин төмөнкүдөй багыттарда жашаган, кансана — сүйүү ырлары, сирвейта — саясий мүнөздөгү ырлар, альба—сүйүшкөндөрдүн таң атардагы кайырлашуу ырлары, едада — түнкү ырлар, пасторелла — чабан кыздын рыцарь менен сүйлөшүү — диалог ыры, тенсона — эки акындын сүйүү, философиялык маанидеги талаш-тартыш формасындагы ырлары, баллада — чогуу аткарыла турган оюн мүнөзүндөгү ырлар. Элдик поэзиянын духуна сугарылган трубадурлардын поэзиясы бүтүндөй Европа адабиятындагы лирикалык поэзиянын гүлдөп өсүшүнө таасирин тийгизди.
Зэ Вилладж (Оклахома)
Зэ Вилладж (Оклахома) (The Village) — Оклахома штатынын Oklahoma округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 10157 киши. Болжолдуу аянты - 6.6 км². FIPS коду — 40-73250.
Контрафакция
Контрафакция (орто кыл. лат. contrafactio  – жасалма) – 1) автордук укукту жана аралаш укуктарды бузуу; 2) акниет эмес атаандаштык кылуу жана кардарларды алдоо максаттарында айрым фирмалардын өздөрүнүн товарларына башка кеңири белгилүү фирмалардын товардык белгилерин пайдалануусу. Аталгы көптөгөн өлкөлөрдүн укук эрежелеринде колдонулат.
Тегирменти
Тегирменти — Кыргызстандын Чүй облусунун Кемин районундагы айыл. Көк-Ойрок айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 1446 киши (2009-жылы).
Кыскача маалымат
Тегирменти 20-кылымдын башында эле, 1900-жылы пайда болгон кыштак. Сыягы бул кыштакчада Кемин өрөөнүндө алгачкылардан болуп cуу тегирмен салынса керек. Тегирменти айылы Бишкек шаарынан 142 чакырымча алыстыкта, Чоң-Кемин өрөөнүнүн ичинде жайланышкан.
Калкынын саны 1500 чамалуу.
Тегирменти кыргыз адабияты менен искусствосунда
Тегирменти деген айылдын аты кыргыз адабиятында жана киносунда Жаныш Кулмамбетовдун "Бейтааныш арбак" аттуу роман-триллеринде жана "Каргыш" кинофильминде пайдаланылган.
Бирок, Ж.Кулмамбетов "Тегирменти" деген айылды оюумдан чыгардым деп ойлоп жүрсөм, кийин ушундай кыштак бар экенин окуп алып, таң калдым" дейт.
Саузбаш (Краснокам району, Башкыртстан)
Саузбаш — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Саузбашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 499 киши. Почта индекси — 452940, ОКАТО коду — 80237850001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Саясат таануунун предмети
Саясат таануунун предмети - тууралуу бирдиктүү пикир жок. Бул болсо, дүйнөлүк саясат таануунун өнүгүшүнө таасир эткен конкретгүү өлкөлөрдүн, илимий мектептердин, багыттардын салттары менен шартталган.
Айталык, АКШда саясат таануу ар качан практикалык багытты туткан жана америкалык коомдун жалаң саясий практикасынын керектөөсүн көздөп өнүккөн. Батыш Европадагы саясат таанууга академизм, ар кыл кырдаалдарга жарактуу кеңири теориялык жалпылоолор, универсалдуу корутундуларды жасоого умтулуу мүнөздүү.
Апач
Апач (немисче patsch - жаакка тартып жиберүү) - циркте клоунада оюну, клоундор бири бирин жаакка жалган чаап жиберүүсү.
Сирия чөлү
Сирия чөлү - Батыш Азияда; Сирия, Ирак, Иордания жана Сауд Арабиясы өлкөлөрүнүн аймагында. Аянты 1 млн км2. Түндүк - чыгышты карай 800-дөн 500 метрге чейин төмөндөгөн плато. Платонун айрым жерлеринде бийикт. 1000-1100 мге жеткен аралча тоолор көтөрүлүп жатат. Кум массивдери жана таштуу хамадалар кездешет. Климаты субтропиктик, континенттик, кургак.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Be My Guest
Be My Guest - мальталык ырчы Gaitanaнын ыры. Украина мамлекетин Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагында көрсөтүү үчүн тандалып алынган.
Басмачылык
Басмачылык (түркий басмак – кысымга алуу, кордук көрсөтүү) – Орто Азияда Совет бийлигине каршы чыккан реакциячыл кыймыл. Бул кыймыл улуттук-боштондукту көздөгөн максатта жүргүзүлгөн деген да пикирлер бар. Орто Азияда басмачылык 1917-жылы ноябрдын аягынан башталат. Большевиктердин «ар бир улуттун өз тагдырын өзү чечүү укугу» деген ураанынын негизинде Түркстандын улуттук жана клерикалдык партиялары («Шура-и Ислам», «Алаш», «Шура-и-Улеми») аймакка автономия статусун берүү менен акырындап, Советтик Россиядан чыгарууну көздөшкөн.
Синявский Вадим Святославович
Синявский Вадим Святославович (28. 7(10. 8). 1906, Смоленск - 3. 7. 1972, Москва) - советтик журналист, радиокомментатор.
Басмачылык
Ушундай максат менен жалпы мусулмандардын 4 курултайы (26–29-ноябрь 1917-жыл) М. Тынышпаев, кийин М. Чокоев башында турган Кокон автономиялуу өкмөтүн (өкмөткө М. Тынышпаев, жана М. Чокоев мүчө болгон ) түзгөн. Түркстанда кош бийлик орнойт: биринчиси, большевиктер башында турган Ташкендеги Совет өкмөтү, экинчиси, ар кайсы улуттун өкүлдөрүнөн жана «Шура-и Ислам», «Алаш» жана башка партияларынын мүчөлөрүнөн турган Кокон автономиясы. Крайлык Советтин 4-съезди Кокон автономиясын мыйзамсыз деп эсептеп, анын өкмөт мүчөлөрү 1918-жылы февралда камакка алынат.
Синявский Вадим Святославович
Спорттук радиорепортаждын советтик мектебине негиз салган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Басмачылык
Кутулгандары совет бийлигине каршы күрөшкө чыгышат. Ошентип, Кыргызстандын түштүгүндө граждандык согуш башталат. Басмачылыктын негизги кыймылдаткыч күчтөрүн бийликке умтулган жергиликтүү байлар, буржуазиянын өкүлдөрү, мусулман дининин төбөлдөрү түзгөн. Большевиктик партиянын жана совет өкмөтүнүн динге каршы жаңылыш саясаты, дин жана оокаттуу адамдарды куугунтукташы эл массасынын бир бөлүгүнүн кыжырдануусун туудурган.
Карапайым калктын улуттук эркиндик, өзүнүн диний ишенимин коргоо үчүн жүргүзгөн күрөшүн басмачылар билгичтик менен пайдаланган. Басмачылардын куралдуу күчтөрүнө алданган же жазалоодон корккон дыйкандар да Басмачылардын катарына киришкен. Совет бийлиги тарабынан киргизилген «Аскердик коммунизм» саясаты боюнча дыйкандардын ашыкча малын, эгинин тартып алуу эрежеси да айрым дыйкандардын басмачылар тарабына өтүшүнө түрткү болгон.
Буйлашев
Буйлашев Таалайбек Сабралиевич (1957-ж. т., Нарын областы, Нарын шаары) – медицина илимдеринин доктору (2001), профессор (2001). КММИни (1981), СССР МИАнын Педиатрия ИИИнун аспирантурасын (1987, Москва) бүтүргөн. Кыргызстан курортология жана физиотерапия ИИИде, РКОдо, КММИде иштеген. 1993-жылдан Кыргызстан акушерлик жана педиатрия ИИИнин директорунун орун басары. Педиатрия, социалдык гигиена жана саламаттык сактоону уюштуруу боюнча адис.
Басмачылык
Басмачылыктын демөөрчүлөрү бул кыймылга саясий багыт бериш үчүн панисламизм жана пантүркизм идеяларын пайдаланышкан. Түштүк Кыргызстанга кеңири жайылган басмачылык кийин Калкожо, Мадаминбек, Мойдунбек, Эргеш, Рахманкул, Көршермат, Аман палван жана башка корбашылар жетектеген. Аларга каршы атайын Фергана фронту түзүлгөн. Кызыл Армиянын бөлүктөрү менен бирге жергиликтүү советтик уюмдар түзгөн ыктыярдуу аскердик кошуундар басмачыларга каршы күрөшкөн. 1923–24-жылдар Кыргызстандагы басмачылардын ири бөлүктөрү негизинен жоюлган.
Эшме (Кара-Суу району)
Эшме (Эшме) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Катта-Талдык айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 722 киши.
Козуиха дарыясы
Козуиха — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Камышенка дарыясынын сол жээгинен 14 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Төлгө
Төлгө - төлгө ачуу. Төлгө салуу деп дагы айтыла берет. Айлана-чөйрөнү, жаратылышты, адамдардын кулк-мүнөзүн билүү менен,кандайдыр бир буюмдардын,кубулуштардын жана башка белгилердин жардамы аркылуу алдыда боло турган окуяны,анын мүнөзүн алдын ала чечмелеп берүү.Төлгө көбүнчө кырк бир таш,койдун далысы,ашыгы жана башка буюмдар менен,жылдыздардын асмандагы жайгашуусуна карай ачылат.
Апахида
Апахида - 5-кылымдын 2-жарымына таандык Трансильваниядагы археологиялык эстелик. Түндүк-Батыш Румыниядагы Клуж - Напока шаарынын чыгышында, Апахида кыштагынын аймагында бири-биринен 250 мден 500 мге чейинки аралыкта жайгашкан үч көрүстөн. Алгач 1889-жылы, кийин 1968-69-жылы, 1978-79-жылы казылып, бирок толук изилденген эмес. Изилденген көрүстөндөн тереңдиги 2 м келген казанакта жыгач табытка салынып, башы кыбыланы каратып жаткызылган маркумдун сөөгү табылган. 1-көрүстөндө бетине рельефтүү сүрөт түшүрүлгөн 2 күмүш кумура алтын рим фабуласы, билерик, 3 шакек («omharus» жазуусу бар; монограмма; 5 крест түшүрүлгөн), асыл таш чөгөрүлүп, алтындан жасалган кооздук буюмдар жана башка ; 2-көрүстөндө оюлуп, сүрөт түшүрүлгөн айнек кубок, саптуу кылыч, бел кур, асыл таш чөгөрүлүп жасалган кооздук буюмдар, ооздук ж ана башка ат жабдыктары; 3-көрүстөндө асыл таш чөгөрүлгөн алтындан жасалган кооздуктар жана башка кездешкен. Бул көрүстөндөр жогорку катмардагы аристократтар гепиддерге тургузулган болуу керек. Бул бай табылгалар элдердин улуу көчүү доорунда варвар королдуктарынын элитасынын калыптаныш мезгилинен кабар берет.
Төлгө
Төлгөчүлөр кырыз фольклорунда кеңири кезигет. "Манас" эпосунда Манас баатырдын бир чоросу - Кара Төлөк төлгө ачып берип турат. Төлгө салуунун элдик фолклордогу эң кеңири таанымал мисалы - бул Каныкейдин Тайторуну төлгө кылып чапканы. Манастын уулу Семетей 12 жашка толгондо энеси Каныкей атасы Манастай болоор бекен деген үмүт менен Тайторуну ат чабышка кошот. Эгерде Тайтору жеңсе Семетей атасындай эр болот дегени же төлгөнүн төп түшкөнү. Эпостун бул эпизоду аудио, видеого С. Каралаевдин айтуусунда жазылып калган жана манасчынын эң бир мыкты аткарган окуясы катары эсептелет.
Төлгө салуу – кандайдыр бир нерселерге тез ишенүүчү адамдар тарабынан өткөн окуяларды же боло турган иштерди алдын-ала билүү үчүн төлгөчүлөргө кайрылуу. Мисалы, таш менен төлгө тартуу, жылдыздар, асман телолору аркылуу эсептөө, далыны окуу, карта жана кофе тунмасы менен төлгө ачуу ж. б. Ошондой эле бал ачуунун кеңири тараган формасы – адамдын алаканындагы чиймелер аркылуу келечегин айтуу исткусствосу эсептелет (кара, Хиромантия).
Төлгө саалуунун түрлөрү
Далы кароо. Койдун эти бышып, желгенден кийин, таза мүлжүнгөн далысын алып отко кактайт. Сөөк ысыганда пайда болгон элестерди төлгөчү (бакшы) чечмелеп болочок окуялардан кабар берет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Уильям Шекспир
Уильям Шекспир (William Shakespeare; 1564-жыл 26-апрель (чөмүлтүлгөн) — 1616-жыл 23-апрель) — англиялык акын, драматург жана актер болгон. Ал көпчүлүк тарабынан англис тилинде жазган улуу жазуучу жана дүйнөдөгү көрүнүктүү драматург катары кабыл алынган. Ал көп учурда Англиянын улуттук акыны жана "Эйвондун акыны" деп айтылат. Анын биздин күндөргө чейин сакталып калган эмгектерине, анын ичинде биргелешип аткарган иштери менен бирге 38 пьеса, 154 сонет, эки узун баяндоо ырлары жана башка автордугу такталбаган бир нече ыр саптары кирет. Анын пьесалары азыр колдонулган бардык чоң тилдерге которулуп, башка драматургдардын эмгектерине караганда көп жолу аткарылган.
Шекспир Уорикширдеги Стратфорд-апон-Эйвондо туулуп өскөн. 18 жашында Энн Хэтэуэй менен үйлөнүп, үч балалуу болушкан: Сүсанна жана эгиздер Хемнет менен Жудит. 1585-1592-жылдардын ортолорунда ал Лондондо актер, жазуучу жана Lord Chamberlain's Men (кийинчерээк King's Men катары белгилүү болгон) театралдык компаниясынын энчилеши катары ийгиликтүү карьера баштаган. Ал 1613-жылдардын тегерегинде, 49 жашында Стратфорддо ардактуу эс алууга чыгып, ал жерде үч жылдан кийин каза болгон. Шекспирдин жеке турмушунан бир нече жазмалар сакталып калып, алар акындын сырткы көрүнүшү, жыныстык өзгөчөлүгү, диний ишенимдери жана ага таандык делген чыгармалардын башка адамдар тарабынан жазылып-жазылбаганы сыяктуу суроолорго жем таштап, бир топ божомолдорду жараткан.
Шекспир көпчүлүк чыгармаларын 1589-1613-жылдары жараткан. Анын алгачкы пьесалары негизинен комедиялык жана тарыхый болуп, бул жанрларда жазылган эң мыкты эмгектердин айрымдары болуп саналат. Ал болжол менен 1608-жылга чейин негизинен трагедияларды жазган, анын ичинде "Гамлетти" (англ. Hamlet), "Отеллону" (англ. Othello), "Король Лирди" (англ. King Lear) жана "Макбетти" (англ. Macbeth) атоого болот. Алар англис тилинде жарык көргөн эң мыкты чыгармалардын айрымдары болуп эсептелет. Өмүрүнүн акыркы баскычында ал романтика катары белгилүү болгон трагикомедияларды жазып, башка драматургдар менен биргелешип иштеген.
Анын пьесаларынын көпчүлүгү көзү тирүү кезинде ар кандай сапаттагы басылыштар жана тактык менен басылып чыгырылган. Бирок 1623-жылы Шекспирдин эки досу жана актер кесиптеши Жон Хемингес менен Генри Конделл "Биринчи фолио" (англ. First Folio) аттуу бир топ жыйынтыктоочу китеп чыгарышкан. Шекспирдин көзү өтүп кеткенден кийин чыккан жыйнакка алар анын бардык чыгармаларын кошушуп, бир гана азыр Шекспирдики делген эки пьесаны киргизишкен эмес. Анын кириш сөзүндө Бен Жонсондун ыры тарабынан Шекспир "доордун эле эмес, бүткүл убакыттыкы" деп алдын ала билингендей даңазаланат.
20 жана 21-кылымдарда анын эмгектери кайра-кайра ылайыкташтырылып, илимий жана аткаруу чөйрөлөрүндөгү жаңы кыймылдар тарабынан кайрадан ачылып чыгып турган. Анын пьесалары өтө популярдуу бойдон калууда: ар дайым изилденип, аткарылып, дүйнө жүзүндө ар кандай маданий жана саясий контексттерде кайрадан чечмеленип келет.
Өмүр таржымалы
Уильям Шекспир 1564-жылы 26-апрелде Англиянын Стратфорд деген кичинекей шаарчасында кол өнөрчү соодагердин үй-бүлөсүндө туулган. Англиядагы мыкты мектептердин биринен окуп, андан латын жана байыркы грек тилин үйрөнүп, Грек-Рим дүйнөсүнүн тарыхы жана анын адабияты менен таанышкан. Бул алган билими кийинки чыгармачылыгына чоң таасирин тийгизген.
Өзү иштеген театрда чыгармаларын өзү сахналаштырган.
Шекспир орто кылымдагы Кайра жаралуу доорунда (Ренессанс доору) жашап, жүздөгөн пьесаларды жазган, бирок ушул кезге чейин сакталып калганы кырктай чыгарма.
Ал 1616-жылы Эйвонадагы Стратфорддо каза болгон.
Чыгармачылыгы
Шекспир негизинен драматургия жанрында эмгектенген. Анын чыгармачылыгы үч учурга бөлүнөт:
Пессимисттик мезгили “Отелло”,  “Гамлет”, “Король Лир”, “Макбет”, “Кориолан” ж.б.у.с улуу трагедияларын  камтып турат. Оптимисттик мезгилинде комедиялары, “Ромео жана Жулетта” сыяктуу трагедияларынын тартып, Ричарддар, Генрихтер жөнүндө драмалары кирет. Романткалык учуру “Бороон”, “Кышкы жомок”, “Цимбелин” сыяктуу жомокторун камтыйт.
Уильям Шекспир өзүнүн чыгыармачылык өмүрүндө 38 пьеса, 154 сонет жазган. Анын "Жаңылыштык комедиясы" (1592), "Азоого чалма" (1593), "Генрих Vl"  (1590-1592), "Ричард III"  (1593) пьесаларынын негизги идеясы - мамлекетти бириктирүү зарылдыгы жана феодалдык анархияны жоюу болгон. Шекспир дүйнөлүк драматургияда биринчи болуп пьесаларын миф, легендаларга аралаштырбай күрөшүүнү түздөн-түз реалисттик жол менен чагылдырган.
Экинчи мезгилдеги "Ричард III" (1593), "Ромео жана Джульетта" (1595), "Виндзордогу ойсокелер" (1598), "Он экинчи түн" (1600) драмаларында турмуштун карама-каршылыктарын терең сүрөттөп, алардын гармониялуу чечилишине ишеним көрсөтөт.
Шекспирдин чыгармачылыгынын үчүнчү мезгили (1600-1608) Англиянын коомдук-саясий турмушунун бурулуш жылдарына туш келет. Ушуга байланыштуу трагедиялык кырдаалдагы социалдык - философиялык чыгармалары - "Гамлет" (1601), "Король Лир" (1605), "Отелло"  (1604 ), "Макмет" (1606), "Тифон Афинский"  (1608) жана башкалары жаралган.
Уильям Шекспир реалист гуманист болгон. Ал өзүнүн чыгармачылыгында зор көркөмдүк күч менен пайдакерчилик, арамдык, жүзүкаралык, адамдын тагдырына зыянкечтик кылуу сыяктуу көрүнүштөрдүн бетин ачкан. Анын чыгармаларындагы айрым образдар аркылуу көрсөтүлгөн. Ак менен каранын, чындык менен жалгандын, адалдык менен арамдыктын ортосундагы күрөш азыркы күндө да социалдык мааниге ээ болуп, өзүнүн күчүн жогото элек.
Драматургдун пьесалары эчактан эле Мекенинин чегинен өтүп, дүйнөнүн көп өлкөлөрү менен элдеринин түгөнбөгөн кенчи болуп калды. Көптөгөн чыгармаларын кыргыз тилине которуп, сахнага коюу жагы 30-жылдардын ортосунан башталат. Анын гениалдуу чыгармаларын кыргыз элине жеткирүүдө кыргыздын атактуу акыны А. Осмоновдун жана жазуучу К. Эшмамбетовдун эмгеги зор. К. Эшмамбетов Шекспирдин "Гамлет" трагедиясын 1934-жылы которуп, 1937-жылы басмадан өзүнчө китеп кылып чыгарган. 1935-1940-жылдары Москвадагы театр институтунан окуган жаш кыргыз актерлору Москвада даярдалган репертуар менен келишип, 1941-жылы кыргыз драма театрында Шекспирдин "Король Лир" трагедиясын биринчи жолу сахнага алып чыгышкан. 1943-жылы А. Осмоновдун котормосундагы "Он экинчи түн" комедиясын О. Сарбагышев сахнага койгон. 1950-жылдардын башында Кыргыз драма театры атактуу "Отелло" трагедиясын коюуну ийгиликтүү ишке ашырган. Ал эми 1964-жылы ушул эле театрдын сахнасында "Король Лир" трагедиясы коюлган. Бул спектакль 1965-жылы Москвада Кремль театрында көрсөтүлгөн. Режиссеру Жалил Абдыкадыров болгон.
Өмүрүнүн акыркы мезгили
1610-жылдары Шекспир театр ишин таштап, Стратфордго биротоло көчүп кетет да өмүрүнүн акыркы жылдарында үй-бүлөсү менен үйүндө тынч жашап өтөт. Ал 1616-жылы дүйнөдөн кайткан.
Чүкө атмай
Шарты
Оюнчулардын саны 2—5 киши.
Оюн аянтчада өткөрүлөт.
Оюнга даярдануу
Диаметри 1—3 м. келген тегерек сызылат, тегеректин ортосуна бирден чүкөлөрдү катарга тизип коюшат. Андан кийин оюнчулар чүкө өкчөшүп оюндун кезегин аныкташат.
Оюндун эрежеси
Тегерек сызыкты тепсеп атууга, оюндун кезегин бузууга, бир бирине тоскоолдук кылууга, оюн башталгандан кийин чүкөлөргө тийүү болбойт.
Методикалык көрсөтмө
Оюн өткөрүлчү жер тегиз, болушу керек.
Педагогикалык мааниси
Күч, ийилчээк тикке тарбияланат, кыймылдарды так аткарууга, таамай мээлөөгө үйрөтөт.
Погорелка (Курсан куймасы)
Погорелка — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Курган облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Курасан дарыясынын оң жээгинен 79 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы башатынан Увелька дарыясын кошпогондо, Уй дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Үзүндү
Үзүндү — чыгармадан алынган кандайдыр бир өзүнчө биримдиги бар бөлүк. Орто мектептин хрестоматияларында бир катар көлөмдүү чыгармалардан үзүндү гана берилет.
Чек, Ноокен районунун айылы
Калкы
Калкы - 1 734 киши.
Жакыптын кеңеши
Жакыптын кеңеши — бөлүмдүн киришүү жана жалпы сюжеттик нуктагы өзүнчө чоң бутактануунун башталыш түйүнү.
Жакып калкына кабар салып акылман кары, эл билермандарын жыйып алып, ажыдаардын куйругун басып Эсенкан менен жоо болуп калдык.
Каптап келсе калың жоого чаркыбыз келбейт! Калмактын арасына, кытайдын кыйырына жатып албай, жан аргасы кылып башка жакка көчүп кетели, макул көрсөңөр Анжыян тарапка оойлу деп кеңеш курат. Бердике, кытайга тийип койдук деп жыйгантергенди бүт чачып, кайда дүрбөйбүз? Алтай малга жайлуу, жакшы жер, андан ажырап болбойт деп көчкүсү келбейт. Байжигит Жакыптын айтканын макул көрөт, сактын саны бүтүн, кытайдын кыйырына жатып алып, кыргын таап калбайлык дегендин эмнеси жаман?! Бирок, кайда барганыбыз оң. Эдил, Нура сууларынын боюна, Орол тоосу тарапка барсак кандай, — дейт. Айдаркан баатыр: «Кандай эле баарың кайратты таштап качууну каалап калдыңар?! Силерди кырам деп Кытайдан кеп келдиби? Колунан келсе кытай эмдигиче бизди соо коймок эмес. «Туулмак бар, өлмөк бар, башка келгенди көрөрбүз», — деп кайрат айтты. Эл бир чечимге келе албай, акыры Манастын «Колунан келсе Эсенкандын бизди аяп коёр ою жок, андан коркуп элди дарбытып, башка жакка качуунун жөнү барбы?! Туура көрсөңөр намыстын жолун кууп, ата-бабадан калган жерибизди кытайлардан бошотолу да, анан ага качпай эле көчүп баралы» деген кебине эч ким каршы чыкпады. Он жети менен жетимиштин ортосундагы эр бүлө беш күндөн калбай бүт чогулмак болуп эл тарады. Болжогон күнү Алтайдын ара талаасы адамга жык толуп кол чогулду.
Сегиз жүз миң адамдын ичинен кебе курсак чалдарды, күчкө толбогон балдарды, оору сыркоо, майыбы болуп эки жүз миң адамды үй-үйүнө таратып, калган алты жүз миң кол менен жолго аттанышты.
Мындай сюжет Радлов жазып алган вариантта, Саякбай Каралаевдин  вариантында жок. Башка манасчылардан Молдобасан Мусулманкуловдун вариантында өзүнчө окуя катары Сагымбай Орозбаковдун вариантындагыдай эле Манас Карабөрктү алып Алтайга кайткандан кийин берилет: Жакып эл чогултуп кеңеш куруп, ата-бабанын жерине көчүп кетели деген чечимге келишет. Бирок, Манас адегенде барып жер чалып, байкап келмек болуп кырк миң кол алып аттанат.
Контроферта
Контроферта – алынган зарылуунун негизинде алдынала берилген сунуш; келишимди адегендеги офертада көрсөтүлгөндөй эмес, башка шарттарда түзүү жөнүндөгү сунушту кабылдоо тууралуу билдирүү.
Буйлаш хан
Буйлаш хан, Буйдашхан (16-кылым) – казак хандарынын бири (1533–38). Жаныбек хандын небереси. Маалыматтарга караганда 16-кылымдын 30-жылдары Казакстандын батышын Ахмет хан, борборун Тогум хан жана Жети-Суу аймагын (даректерде Моголстан деп аталат) Такыр хан башкарган. Такыр хан көз жумган соң (1533), Буйлаш бийликке келген. Анын 20–30 миңдей аскери болуп, бийлиги кыргыздарга да тараган. «Тарих-и Рашидиде» Буйлаш хан 1533–34-ж. дүйнөдөн кайткан деп айтылса, айрым маалыматтарда Дербиш султан менен болгон согушта өлгөн деп да айтылып жүрөт.
Сохон-Пэбта-Пады-Яха
Сохон-Пэбта-Пады-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сохонто-Се дарыясынын сол жээгинен 19 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 25 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Саясат таанунун усулдары
Саясат таанунун усулдары — 1) институционалдык; 2) тарыхый; 3) бихевиористтик; 4) психологиялык; 5) эмпирикалык усулдар.
Тарыхый усул саясий турмушту саясий процесстин эволюциясынын контекстинде карап, өткөндүн, учурдун жана келечектин байланыштарын аныктоо негизинде изилдейт.
Саясий көрүнүштөрдү элестүү жана конкреттүү көрсөтүш үчүн XX к. 30-жж. бихевиористтик усул пайда болду. Бул усул боюнча саясат конкреттүү инсандын жүрүм-туруму менен байланышта каралып, саясий көрүнүштөрдүн сандык жана сапаттык көрсөткүчтөрүн аныктоого мүмкүнчүлүк түзүлдү. Ошондон бери саясат таануу боюнча изилдөөлөрдө математикалык усулдар, статистика маалыматтарьт, анкеталык сурамжылоо, моделденггирүү ж.б. ыкмалар активдүү пайдаланыла баштады.
Психологиялык усул жана анын көп түрүнүн бири — психикалык анализ менен бихевиоризм органикалык түрдө байланышкан. Психологиялык усулду эң биринчилер- ден болуп, «Падыша» («Государь») атгуу белгилүү эмгектин автору — Н. Макиавелли пайдаланган. Мунун өзү шык-илхам, каалоо, ышкы-кумарды жана индивид кемчиликтерин (ачкөздүк, кошоматтьпс, көрө албастык ж.б.) талдоо аркылуу саясий жүрүм-турумдун субъективдүү механизмдерине жасалган эң сонун анализ болгон. Психологиялык усулдун чегинде жүрүм-турумдун өбөлгөсү катары психикалык мотивдердин бүткүл спектри каралат, ал эми психикалык анализде болсо, саясий ишмердиктеги ацдоодон тыш аракеттерге басым жасалат. Психикалык талдоонун жакшы жактары, анын жардамы менен саясий жүрүм-турумдун иррационалдык, б.а. акыл менен андалбай жасалган (латындын rationalis - акыл-эстүү, irrationalis - акыл-эссиз) моменттерин түшүн- дүрө ала тургандыгында. Ырас, дайыма эле саясий жүрүм-турумдан субъектгин так максатын аныктап, анын идеалын талдоого мүмкүн эмес. Субъектгин кылык-жоруктары андалбаган, б.а. бала кезде алган таасирлери менен да шартталат деп эсептейт, психикалык талдоо усулун түзүүчү австриялык психолог жана психиатр З.Фрейд (1856-1939). Эмоционалдык кызууланган учурларда балалыктын түспөлдөрү жана таасирлери жүрүм-турумдардын мотиви болуп калышат. Психикалык талдоо усулу тоталитаризмдин маңызын ачып көрсөтүүдө, саясий жүрүти-турумдун деструкциячыл жана агрессиячылдыгына, мис., кыжырланган элдин толкунун, пайда болгон проблемаларды чечүүнүн жолу катары согушка чакырган саясатчылардын, өзүнүн жеке бийлигин орнотуу үчүн миллиондогон мекендештерин жок кылууга жөндөмдүү болгон жолбашчылардын жүрүм-турумдарын түшүндүрүүдө өтө натыйжалуу болуп чыкты.
XX к. 50-жж. анализдин эмпирикалык усулдары сындоого алынып, системалуу усул калыптана баштайт. Бул усул чегинде саясат деген бүтүндөй бир жетилген курам катары каралып, ал эми анын (саясаттын) өнүгүү логикасы, бир жагынан, тышкы чөйрө менен өз ара аракеттениши, экинчи жагынан, саясатты түзүүчү элементтердин ортосундагы ички байланыштардын мүнөзү менен шартгалышы катары эсептелет.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Контрибуция
Контрибуция (лат. contributio  ) – согуш аяктагандан кийин жеңилген мамлекет жеңген мамлекетке төлөөчү акча суммасы. К. негизине ал адилеттүү же адилетсиз согуш жүргүзгөнүнө карабастан «жеңүүчүнүн укугу» коюлган. К-нын өлчөмү, төлөө шарттары жана таризи жеңүүчүнүн каалоосуна жараша гана аныкталат. 1949-жылкы согуш мезгилинде жарандык калкты колдоо жөнүндө Женева конвенциясы К. алууну караган эмес. К-нын ордуна мамлекеттин материалдык жоопкерчилигин репарация, реституция, субституция жана башка тариздери келген.
Герменевтика
Герменевтика (грек тилинде hermёneutikе түшүндүрүү, талкуулоо) – котормочулук, түшүндүрүүчүлүк өнөрү (Гермес – байыркы грек мифологиясында кудай менен адамдардын ортосундагы ортомчу болгон), байыркы доордун, Библиянын ж. б. эзелки классикалык тексттерди (көптөгөн символдорун, кыйытып, каймана айтылгандарды) талдап чечмелөө теориясы. Кайра жаралуу заманы калыптангандан тартып, антикалык маданий эстеликтерди заманбап маданияттын жандуу тилине которуу классикалык филологиянын өзгөчө өнөр тармагы катары карала баштаган. Герменавтика – түшүнүүнүн жана түшүндүрүүнүн окуусу. 19-кылымдан тартып рух жөнүндөгү илимдин методологиясы болуп калды.
Мамбеталиева, Гүлмира Сулаймановна
Гүлмира Сулаймановна Мамбеталиева (орусча - Гульмира Сулаймановна Мамбеталиева; англисче - Gulmira Mambetalieva; 29.01.1956-ж., Фрунзе (азыркы Бишкек) ш. - 25.4.2017, Бишкек ш.) – кыргызстандык илимпоз жана коомдук ишмер айым, саясий илимдердин доктору (2009), философия илимдеринин кандидаты (1999), профессор, Какен Мамбеталиева атындагы коомдук фонддун төрайымы, демөөрчү.
Кыскача өмүр таржымакалы
Гүлмира Сулаймановна Мамбеталиева 1956-жылы 29-январда Кыргызстандын ордо шаары Бишкекте журналисттин үй-бүлөсүндө туулган. Атасы - белгилүү кыргыз журналисти Сулайман Мамбеталиев.
Кыргызстандын Нарын шаарында №2 В.П. Чкалов атындагы орто мектепти аяктаган.
1977-ж. КМУнун (азыркы Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети) тарых факультетин аяктаган.
1986-ж. Кыргыз ССР Илимдер Академиясынын философия жана укук таануу институтунун аспирантурасын  бүтүргөн.
Кыргыз мамлекеттик сүрөт өнөр музейинин улук илимий кызматкери, Кыргыз мамлекеттик медицина институтунун окутуучусу, Кыргыз айыл-чарба институтунун ага окутуучусу болуп иштеген.
Кыргыз ССР Илимдер Академиясынын философия жана укук таануу институтунун илимий жана улуу илимий кызматкер болгон.
Нарын мамлекеттик университетинин доценти болуп иштеген.
2016-жылы 24-ноябрда саясат таануу адистиги боюнча “профессор” окумуштуулук наамы ыйгарылган.
Синхротрон
Синхротрон (гр. synchronos - бир убакта жана (элек)трон)-радиусу туруктуу орбита боюнча электрондорду циклдүү резонанстуу ылдамдаткыч.
Мамбеталиева, Гүлмира Сулаймановна
Кыскача өмүр таржымакалы
2017-жылы 25-апрелдин таңында Бишкекте узакка созулган оорунун айынан дүйнөдөн кайтты. Сөөгү Кыргызстандын Чүй облусуна караштуу Аламүдүн районундагы Кой-Таш айылында 27-апрелде жерге берилди.
Учурашуу ырлары
Эшмамбет:
Кунандын оозун керген бейм.
Мамбеталиева, Гүлмира Сулаймановна
Үй-бүлөсү
Өмүрлүк жолдошу – белгилүү коомдук ишмер жана ишкер Аскар Салымбеков.
Учурашуу ырлары
Куюгуп элден адашкан,
Кургурум Током келген бейм?
Мамбеталиева, Гүлмира Сулаймановна
Үй-бүлөсү
Алардын тун уулу Улукбек Салымбеков – ишкер,Кубатбек Салымбеков - студент.
Гүлмиранын атасы – белгилүү журналист Сулайман Мамбеталиев (1928 -- 21.12.2021) Кыргызстандын Нарын облусуна караштуу Нарын роайонундагы Он-Арча айыл аймагына таандык Эчки-Башы кыштагынан болгон.
Гүлмиранын аталаш эжеси – кыргыздын туңгуч этнограф айымы Какен Мамбеталиева (ал Сулаймандын карындашы болгон).
Илимий-педагогдук чыгармачылыгы
Негизги илимий эмгектери эл аралык мамилелердин жана ааламдаштыруунун саясий жана философиялык маселелердин,  анын ичинде  демократия, адам укуктары жана гендер тармактарындагы саясий процесстерди изилдөөгө багытталган.
Бир катар кыргызстандык университеттерде дарс окуган.
Коомдук ишмердүүлүгү
Көптөгөн жылдар бою калктын аз камсыз болгон катмарына, кыймыл-аракети чектелген балдар менен энелерге, таланттуу жаштарга, улуттук-прикладдык көркөм өнөргө, Улуу Ата Мекендик согуштун ардагерлерине жана катышуучуларына кайрымдуулук жардамын көрсөтүп келген.
Естра-Шор
Естра-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Роговая дарыясынын оң жээгинен 153 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Учурашуу ырлары
Кубанышып бирге өскөн,
Естра-Шор
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Учурашуу ырлары
Булбулум Током келген бейм? Күнү-түнү пияда
Естра-Шор
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мамбеталиева, Гүлмира Сулаймановна
Мекендештери. Ар кыл сүрөттөр
thumb
Синхротрон
Синхротрондо электрондор убакыт өткөн сайын улам күчөй турган магнит талаасында туруктуу жыштыктагы электр талаасы менен ылдамдатылат.
Учурашуу ырлары
Жездин кенин талкалап,
Синхротрон
Синхротрондун магнити шакекче түрүндө болуп, анын көңдөйчөсүнө электрон булаты бар вакуум камерасы орнотулат.
Учурашуу ырлары
Казган Током келген бейм?
Синхротрон
Ылдамдатылуучу электрондор Синхротрондун улам күчөген магнит талаасында тегерек орбита боюнча кыймылдайт.
Учурашуу ырлары
Жети жылы мээнет-шор
Тарткан Током келген бейм?
Синхротрон
Ал энергияны жогорку жыштыктуу электр талаасынан алат.
Учурашуу ырлары
Токтогул:
Синхротрон
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Учурашуу ырлары
Амансыңбы, карагым?
Имерилип барбапсың,
Өлгөндө турпак салбапсын,
Буйрук сүйлөм
Буйрук сүйлөм – бир нерсени аткарууга карата айтуучунун талабын билдирүүчү сүйлөм (Мисалы, Жакшылыгыңды аябай, жардам берип кой! Китебиңди ала кел!). Буйрук сүйлөм структуралык грамматикалык жактан ар түрдүү келип, анын структурасын түзүүчү негизги элементи болуп баяндооч (этиштик баяндооч) эсептелет да, буйрук маанини буйрук ыңгайдагы этиш туюндурат.
Учурашуу ырлары
Эч кабарын албапсың,
Аркамда жалгыз баламдын.
Эл угар кызыл тилимди,
Эсендигим сураган.
Эки көздөн аккан жаш,
Учурашуу ырлары эл ырчыларынын биринчи жолугушуусунда дайыма ырдоочу акындыктын салты болгон.
Асангүл Абдыгулова
Асангүл Абдыгулова (1940-жылы туулган) – кыргыздын заманбап педагог, акын, жазуучу жана драматург айымы.
Кыскача өмүр таржымакалы
Акын, жазуучу жана драматург айым Асангүл Абдыгулова 1940-жылы Кыргызстандын Нарын облусуна караштуу Ат-Башы районунун Ак-Моюн айылында туулган.