cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кардифф
Кардифф – Улуу Британиядагы тарыхый провинция Уэльстин административдик борбору. 1996-жылдан унитардык түзүлүш статусуна ээ. Бристоль булуңундагы порт (2005-жылы 2,5 млн тонна жүк ташылган). Калкы 311,5 миң (2008). Эл аралык аэропорту бар. Темир жол. жана автомагистралдар Уэльстин жана Улуу Британиянын башка шаарлары менен байланышат. Учурда ири өнөр жай жана соода борбору. Кара металлургия, машина куруу (электр-техникалык, радиоэлектроника), тамак-аш (пиво), кагаз өнөр жай ишканалары жана 150дөн ашык фирмалар иштейт. Кардиффде көптөгөн массалык маалымат каражаттары (анын ичинде телекомпания жана BBC Wales радиостанциялары) жайгашкан. Алгач биздин заманга чейинки 1-кылымда эле адамдар отурукташкан. Сепил (11-кылым), Лландафта кафедралуу собор (12–15-кылым), готика стилиндеги Сент-Жон (15-кылым) жана Ыйык Иоанн Чокундуруучу (15-кылым) чиркөөсү сакталган. Университеттер, музыка жана королдук драма коллежи (консерватория; 1949), китепканалар системасы (19 филиалды камтыйт), музейлер (анын ичинде улуттук), көркөм искусство борбору (1999) жана башка бар. Жыл сайын ачык асман алдында маданий фестивалдар өткөрүлүп турат. Туризмдин ири борборлорунун бири (жылына 11 млндон ашык турист келет).
Василева
Василева — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тора дарыясынын оң жээгинен 37 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Аспапташтыруу
Аспапташтыруу (инструментовка) - музыкалык чыгарманы оркестрдин (симфониялык, үйлөмө, эл аспаптары ж. б.), аспаптык топтун, түрдүү камералык ансамблдердин аспаптары үчүн жазуу. Аспапташтыруу композиторлор тарабынан оркестрдеги (квартет, трио) аспаптардын өзгөчөлүгүн эске алуу менен музыкалык чыгармалардын идеялык-эмоциялуу мазмунун таасирдүү чагылдыруу максатында пайдаланылат. 17-18-кылымда өнүккөн. Башка аткаруучу состав үчүн жазылган чыгармаларды оркестрге салуу көп учурда оркестрлештирүү деп аталат. Аспапташтырууга К. Орозов атындагы эл аспаптар оркестрине түшүрүлгөн М. Огинскийдин «Полонези», Ф. Листтин «Венгр рапсодиясы» мисал. Аспапташтыруу музыкалык окуу жайларда жана консерваторияларда программа боюнча окутулат.
Тятербаш (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Тятербаш — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Стерлибашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 413 киши. Почта индекси — 453194, ОКАТО коду — 80248845009.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кито
Кито — Эквадор Республикасынын борбору, шаар. Пичинча провинциясынын административдик борбору. Түштүк Американын түндүк-батыш бөлүгүндө, экватордон 25 км түштүктө, тоо аралык Сьерра-де-Эквадор дөбөлүү ойдуңунда, деңиз деңгээлинен 2818 м бийиктикте, аракеттеги (акыркы жолу 1999-жылы атылган) Пичинча жанартоосунун этегинде, Панамерика шоссесинин боюнда жайгашкан. Китого жакын 8 жанар тоо (Котопахи, Антисана, Каямбе ж. б.) бар. Шаардын экологиялык абалына жанар тоодон атылып чыккан күл тескери таасирин тийгизет. Калкы 1,6 млн (2008); калкынын саны боюнча өлкөдөгү 2-шаар. Эл аралык аэропорту бар. Темир жол аркылуу Тынч океандын жээгиндеги Гуаякиль, Эсмеральдас порттору жана автострада аркылуу Лима (Перу), Санта-Фе-де-Богота (Колумбия) шаарлары менен байланышат. Метрополитен курулууда (2008). Испандар тарабынан 1534-жылы негизделген. Испаниянын ээлиги мезгилинде Кито областынын, 1830-жылдан Эквадордун борбору. Калкынын 76%и тейлөө чөйрөсүндө эмгектенет. Китодо чет өлкөлүк жана ири банктардын, нефть компанияларынын штаб-квартиралары жайгашкан. Текстиль (жүн жип, кездеме), жеңил, машина куруу, металл иштетүү (цистерна, нефть жана газ сактоочу баллондор), химиялык (тиричилик химикаттары), жыгаччылык (паркет, жыгач эшиктер), тамак-аш—татымал, булгаары—бут кийим ж. б. өнөр жай ишканалары иштейт. Эквадордун илимий жана маданий борбору. Эки университет, тил академиясы (1874), Аскер география институту (1950; алдында музей бар), аялдар колледжи жана педагогикалык институт, улуттук политехникалык мектеби, журналисттерди даярдоочу Латын Америка борбору, улуттук музыка академиясы, музейлер (тарых, археологиялык, этнографиялык ж. б.), мамлекеттик эмес жогорку окуу жайлар (анын ичинде католик ж. б.), театр, китепканалар, сүрөт галереясы, обсерватория бар. Өкмөт үйү жайгашкан. Чиркөөлөр, собор, монастрлар сакталган. Шаардын тарыхый бөлүгү Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. Ботаникалык бак (Түштүк Американын экзотикалык флорасы өстүрүлөт) уюштурулган. Жер титирөөдөн (1660, 1797,1868, 1987, 2006) бир нече жолу жабыркаган.
Вольфрам оксиддери
Вольфрам оксиддери – вольфрам менен кычкылтек бирикмелери: WО2, WО3. Вольфрам кош оксиди WО2 – күрөң түстөгү күкүм же кристалл; тыгызд. 12,11г/см3 ; балкып эрүү темп-расы 1270 оС; сууда, щелочтор жана окистендиргич эмес к-талар эритмелеринде эрибейт. НNO3 таасиринен жана абада ысытканда WО3 чейин окистенет. WО3 суутек менен 575-600оС калыбына келтирүүдө алынат. WО3- кызыл-саргыч күкүм; тыгызд. 7,16; балкып эрүү темп-расы 1470оС. Плавик к-тасынан башка к-таларда, сууда эрибейт; щелочтор, Na2CО3 жана NH3тү таасир эткенде вольфраматтарды пайда кылат. 800оС жогору темп-рада бууланат. Ал вольфрам к-тасын 500-800оС термиялык ажыратуудан, ошондой эле вольфрамды абада 500оС жогору темп-рада окистендирүүдөн алынат. В. о. металл түрүндөгү вольфрамды жана анын карбидин алууда сырье, чоподон, айнектен жасалган буюмдарды боёодо жана катализатор катары колдонулат.
Себеп жана натыйжа
Себеп жана Натыйжа - бир көрүнүш Себеп өзүнүн иш-аракети менен экинчи көрүнүштү Натыйжа жараткан учурда көрүнүштөрдүн ортосундагы түпкү байланышты көрсөтүүчү философиялык категория.
Себеп мезгил жагынан Натыйжадан жөн гана алдыда турбастан, нерселерди, маалыматтарды, энергияны көчүрүп өтүү аркылуу анын пайда болушун жана жашоосун шарттайт. Мисалы: электрон менен позитрондун өз ара аракеттешүүсү эки фотондун күн-нуру – фотосинтездин жаралышына Себеп болушат. Натыйжа алгачкы Себепке кайтып барбайт: ар-бир конкреттүү акт кайталангыс. Себеп нерсенин, көрүнүштүн структуралык, динамикалык, функционалдык, ж. б. өзгөчөлүктөрү аркылуу өтүп өзгөрүлүү менен Натыйжада «жок болот». Себеп менен Натыйжанын өз ара аракеттенүүсү мезгил жагынан дал келбейт: Себеп дайыма Натыйжадан мурда турат. Натыйжа өз кезегинде башка бир көрүнүшкө Себеп болушу мүмкүн, бирок башка өз ара аракеттенишүүдө гана боло алат. Натыйжа ошондой эле баштапкы Себепке таасир этиши мүмкүн (тескери байланыш), бирок башка мезгил аралыгында.
Себеп менен Натыйжанын өз ара байланышы объективдүү жана зарыл мүнөзгө ээ. Себеп – натыйжалык мыйзам ченемдерди издөө-нерсени же процессти таанып билүүнүн зарыл куралы.
Мали
Мали, Мали Республикасы – Батыш Африкадагы мамлекет. Батышынан Сенегал, түндүгүнөн Мавритания жана Алжир, чыгышынан Нигер, түштүк-чыгышынан Буркина Фасо, түштүгүнөн Кот д’Ивуар жана Гвинея менен чектешет. Аянты 1240 миң км2. Калкы 14,0 млн (2010; калкынын саны боюнча дүйнөдө 66-орунда). Борбору – Бамако. Административдик-аймактык жактан 8 облуска жана округга бөлүнөт. Акча бирдиги – КФА франкы.
Административдик-аймактык бөлүнүшү (2009) Мали – БУУнун (1960), Африка союзунун (1963-жылга чейин Африка биримдиги уюму), ЭВФтин (1963), Эл аралык реконструкция жана өнүктүрүү банкынын (1963), Эл аралык соода уюмунун (1995) мүчөсү.
Мамлекеттик түзүлүшү
Мали – унитардык мамлекет. Конституциясы 1992-жылы кабыл алынган. Башкаруу формасы – президенттик республика. Мамлекет башчысы – президент, 5 жылга шайланат. Мыйзам чыгаруучу бийликтин жогорку органы – бир палаталуу парламент. Аткаруучу бийликтин жогорку органы – премьер-министр башында турган өкмөт. Малиде көп партиялуу саясий система орун алган. Башкаруучу саясий партиялары: Демократиялык жана прогресс үчүн Альянс жана Демократия жана республика үчүн фронт (2011).
Мали Түндүк жарым шардын тропик алкагында жатат. Жеринин бети негизинен түздүктүү келип (орточо бийиктиги 200–300 м), түштүк-батышында Фута-Жалон тоосунун тармактары (795 м), түндүк-чыгышында Адрар-Ифорас (бийиктиги 1102 м) платосу жайгашкан. Эң бийик жери 1155 м. Түндүгүндө таштуу, кум-шагылдуу чөлдөр – Батыш жана Борбордук Сахара (Эрг-эль-Ахмар, Хамада-Сафия, Эль-Махия ж. б.) таралган. Түштүгүнөн куэст түздүктөрү менен чулганган. Климаты субэкватордук (түштүгүндө) жана тропиктик. Январдын орточо температурасы 19–21°С, июлдуку 32–35°С. Жылдык жаан-чачыны түндүгүндө 50–150 мм, түштүгүндө 1500 мм. Кышкысын Сахара тараптан кургак ысык харматан шамалы согуп турат. Ири дарыялары: Нигер, Сенегал (кеме жүрөт). Чыгышында, түндүк-чыгыш тарабында вади (Тилемси, Азавак ж. б.) көп кездешет. Ички сууларга жарды. Ири суу сактагычтар курулган. Топурагы кызыл-күрөң. Чөл жана жарым чөл өсүмдүктөрү, түштүк-батышында саванна өсөт. Нигердин дельтасында суу-саз өсүм­дүк­төрү басымдуу. Канаттуулардын 190дон ашык түрү мекендейт. Суусунда балыктын 100дөн ашык түрү жана крокодил кездешет. Аңчылыктын кесепетинен жаныбарлар дүйнөсү (гиппопотам, суу эчкиси толугу менен жок болгон) жакырданып кеткен. Сүт эмүүчүлөрдүн 135 түрү (анын 13ү жок болуу алдында) катталган. Коргоого алынган табигый аймактары, анын ичинде Букль-дю-Бауле улуттук паркы жана 3 суу-саздуу жерлер, өлкөнүн аймагынын 3,7%ин ээлейт. Бандиагара тайпак тоосу Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине (1989) киргизилген.
Калкы
Мали — көп улуттуу өлкө. Малиде манден, сонинке, туарегтер, бозо, бобо, малинке, гур, фульбе, сонгай, сенуфо, тукулёр, волоф, маврлар, само, каколё ж. б. улуттар жашайт. Калкынын 90%и ислам (сүннөттөр), 5% христиан, калгандары салттуу жергиликтүү динди тутат. Мамлекеттик тили – француз тили. орточо жыштыгы 1 км2ге 11,1 киши (2010; Африкадагы эң төмөнкү көрсөткүч). Калкынын жашынын орточо узактыгы эркектериники – 50,6 жаш, аялдарыныкы – 53,8. Төрөлүүнүн деңгээли өтө жогору (1000ге 42,3), өлүм-житим 1000ге 15,4 (жаш балдардын өлүмү өтө жогору, 1000ге 113). Бир аялга 5,4 бала туура келет (2009). 100 аялга 98 эркек туура келет. Шаар калкы 32 % (2008). Ири шаарлары: Бамако, Сикасо, Каес, Сегу, Мопти.
Маданияты
Билим берүү тармагын Базалык билим берүү жана улуттук тил Министрлиги, ошондой эле Орто жана жогорку билим берүү, илим-изилдөө Министрлиги башкарат. Мектепке чейинки тарбиялоону, милдеттүү акысыз 9 жылдык орто, кесиптик-техникалык жана жогорку билим берүүнү камтыйт. 15 жаштан жогору калктын сабаттуулугу 76, 2% (2008). Мали университети (1993), Башкы илимий мекемелер, ири китепкана, музейлер Бамако шаарында жайгашкан. Француз тилинде «Joyrnal official de Republigue du Mali», «L Essor», «Les Echos», «Le Republicain», «L Aurore» гезиттери, ал эми бамбара тилинде «Kibaru» гезити чыгат. Радиоуктуруусу 1957-жылдан, телекөрсөтүүсү 1983-жылдан жана Улуттук маалымат агенттиги 1977-жылдан иштейт.
Адабияты
Мали жазма адабияты элдик бамбара, малинке, сенуфо, фульбе оозеки чыгармачылык салттын негизинде пайда болгон. 11–19-кылымда мали адабияты араб тилинде өнүккөн. 16–17-кылымда тарыхый-хроникалык (Махмуд Кати, ас-Сади ж. б.) диний чыгармалар жарыкка чыккан. Азыркы Мали адабияты 20-кылымдын ортосунда француз тилинде өнүккөн. И. М. Уан («Фадимата – чөл ханышасы», 1955, «Клеопатранын кыздары», 1961, ж. б.) жана Ф. Д. Сиссоко («Сүртүмдөр жана портреттер», 1953, «Хармакис», 1955, очерктер сериясы, «Жеңенин ышкысы», 1956, «Кызыл кепин», 1962, романдары), С. Бадиан («Чагылган», 1957, повести, «Кандуу бет кап», 1976, романы, «Чакинин өлүмү», 1962, драмасы); И. Б. Траор («Өткөн элес», 1964, романы) ж. б. жазуучулардын чыгармаларында европалык цивилизация таасирдүү чагылдырган. Европалык адабиятчылар Я. Уологемдин (экзистенциализм духунда жазылган «Зордук милдети», 1968) чыгармачылыгы Африканын чегинде жогорку резонанс жараткан. Й. Диаките («Достошуу» романы, 1969), М. Голог («Аракечтиктен сактануу» повести, 1963), П. Кулибал («Өткөн замандын коркунучу», 1980) ж. б. жазуучулар чыгармаларын жазышты. Поэзияда патриоттук мотив күч алып Г. Диавар («Малинин туулушу», 1965), М. Голог («Африкалык торнадо», 1966) ж. б. поэтикалык жыйнактары басылып чыккан. Агартуу багытына социалдык тематика, психологизм мүнөздүү болгон (С. Диарр «Алтын бычак» повести, 1976, «Кандуу кургакчылык», 1981), М. С. Кейт (Бассари жаачы», 1984). 20-кылымдын аягы – 21-кылымдын башында А. Ба Конар, А. Фофан («Үйлөнүү той» повести, 1994 ж. б.), Ф. Т. Тембл («Тагдыр» романы, 2002), Ф. Ф. Сидиб «Африкалык сезон», 2006) ж. б. жазуучулар адабий майданга келишти.
Архитектура жана сүрөт искусствосу
Малиде байыркы эстеликтер неолит дооруна таандык: Бандиагардагы аска беттерине чегилген чийме-сүрөттөр, Бамако районундагы үңкүрлөрдөгү мергенчилик, бийлер, согуш көрүнүштөрүн кызыл боёк менен тарткан сүрөттөр, Тондидарудагы менгирлер. Орто кылымдарда Малинин аймагында жашаган мамлекеттерде шаар курулуштары өнүккөн. Шаарларда коомдук имараттар, мечиттер, жергиликтүү «Судан стилиндеги» турак-жайлар жайгашкан. 1950-жылдардан азыркы типтеги үйлөр салына баштаган. Курулуш ишине ошол кездеги социалисттик өлкөлөр (СССР, Болгария ж. б.) көмөк көрсөтүшкөн. Көз каранды эместик жарыялангандан кийин профессионалдык сүрөт искусствосу түзүлүп, М. К. Соме, Б. Кейта, И. Диабате, М. Хайдар, А. Конэт сыяктуу сүрөтчүлөр өсүп чыккан. Салттуу скульптуранын традициялык искусствосу өнүгөт, жыгачты кооздоо, жез куюу, жылан, крокодил терилеринен буюм жасоо (сумка, кур ж. б.) кездеме токуу, бет каптарды жасоо кеңири тараган.
Малиде театрдын азыркы түрү 50-жылдардан баштап өнүгө баштаган. Көз каранды эместик жарыялангандан (1960) кийин театр мамлекеттин карамагына өткөн. 1960-жылдан ар жылы (1970-жылдан 2 жылда бир) кароо өткөрүлүүдө Малинин салттуу искусствосун чет элдерге жайылтуу үчүн Улуттук фольклор тобу түзүлгөн. 1964-жылы Бамакодо Улуттук искусство институту ачылган. 1970-жылдан Улуттук театр труппасы иштейт. Драмалык жанрларда С. Бадиан, А. Каба, Л. Х. Ба, М. М. Диабате сыяктуу Малинин жазуучулары иштешкен.
Малинин аймагында биринчи көркөм тасма 1938-жылы («Догондор өлкөсүндө» французча документалдуу фильм) тартылган. 1960-жылы нидерланд режиссёр Й. Ивенс «Эртең Нангилде» кыска метраждуу фильмди тарткан (Москвадагы ЭКФдин сыйлыгы). 1961-жылы Малинин Улуттук кинематография кызматы уюшулган. 1963-жылы Маалымат министрлигинин алдында (Югославиянын техникалык колдоосу алдында) маалымат тасмаларын тартуучу кинематография бөлүмү түзүлгөн. 1977-жылы ал кинохроникаларды, документалдык, ойноочу жана жарнамалык фильмдерди тартуу үчүн Улуттук киноөндүрүш борбору кайра түзүлөт. 1971-жылы ВГИКти бүтүргөн биринчи малилик Ж. Куйате «Тьемандын кайтып келиши» деген фильм коёт. Малинин улуттук салттары И. Ф. Траоренин «Үмүттүн биринчи жарыгы» (1979, документ фильм), «Баарыбыз күнөөлүбүз» (1985) жана «Аскалардагы дуэль» (1985) деген иштеринде чагылдырылган. Малинин белгилүү кинорежиссёрлорунун бири С. Сиссе биринчи толук метраждуу актёрлор ойногон «Кызы» (1974) фильми менен дебют жасаган. Анын кеңири таанылган фильмдери: «Эмгек» (1978, Уагадугу, Бүткүл африкалык ЭКФдин сыйлыгы), «Жарык» (1987, Канна, ЭКФдин сыйлыгы ыйгарылган), «Мезгил» (1995).
Хост
Хост (Host - Хост). Тармактагы түйүндү түзгөн компьютер (сервер), аны менен туташтырылган клиент-компьютерлер бир нече кызматтарды аткарат. Интернет-статистикада «хост» деп веб-ресурска уникалдуу (өзүнчө) кирүү.
Сегиз "эмес"
Сегиз «эмес» – буддизмдеги махаяна агымындагы мадхьямиканын «ортодогу жол» формуласы.
Анын негизинде мадхьямиканы түзгөн Нагарджунанын «Мадхьямика-шастра» трактатынын биринчи фразалары жатат: «Мен, башымды ийип, Буддага ( төмөнкү көз карашты үгүттөгөн) таазим кылам: эч нерсе жаралбайт жана эч нерсе жоголбойт, бардыгы – түбөлүк эмес жана үзгүлтүксүз, бир эмес жана башка эмес, келбейт жана кетпейт. Ушул фразада мадхьямиканын негизги жоболорунун бири – «эки ара эместик» же бардык нерсенин маңыздык окшоштугу чагылдырылат.
Бодхисатванын максаты – будданын статусуна жетип, кайрадан сансара дүйнөсүнө буддисттик жарыкты эңсегендерге акыл үйрөтүүгө жана жардам берүүгө кайтып келүү. Жалпылап айтканда, Нагарджунанын трактаттарынын негизинде махаянанын буддисттик тексттик традициясы жогорку интелектуалдык мүнөзгө ээ болгон.
Ысык-Көл (топоним)
Ысык-Көл (топоним) - Эпосто кыргыздардын байыртадан мекендеген жерлеринин бири катары көп эскерилет. Манасата журтун баскынчы жоодон бошотмок болуп Алтайдан аттанып чыгып, Кошойго жолукканы келе жатып Ысык-көлгө туш келип, суктанат: “Береке экен, бел экен, Бенде көрчү жер экен, Жердегенде адамды Кан кылуучу жер экен. Жээк-жерге баарысы Бай кылуучу жер экен, Ортосу көпкөк көл экен, Суусунда миңдей төр экен Жердеген адам бай болчу, Көлүндө ырыс бар экен. Боз мойнокчо, дөбөчө, Түшүп Манас жер чукуйт, Касиеттүү жер экен, Эки эли жерин оодарса Түгөнгүс алтын бар экен. Жаныбарым Ысык-Көл Жер соорусу турбайбы! Мындай кызык жер болбос, Мындай кызык көл болбос, Будур-будур бел экен, Будурмак аттуу жер экен, Будурдан бугу куюлуп, Жаткан экен жаныбар Будурдун чөбү суюлуп, Ар коктудан жаркырап, Миңден булак куюлуп, Өйүз-бүйүз жери тар Ортосунда жайнаган Сонун көпкөк көлү бар”.
Географиялык реалияда көл жана жер катары республиканын түндүк-чыгышында жайгашкан. Күңгөй жана Тескей Ала-Тоолору менен курчалган кеңдик багыттагы кенен ойдуңдун таманын ээлеп жатат. Көлдүн азыркы аты байыркы түрк тилиндеги ысык//ызык сөзүнө байланыштырылып, ал ыйык, керемет, азиз, курман, фетиш деген маанини берет
Жоржтаун
Жоржтаун - Гайана Кооперация Республикасынын борбор шаары. Демерара-Махайка регионунун административдик борбору. Өлкөнүн түндүк-чыгыш бөлүгүндө, Атлантика океанынын жээгинде жайгашкан порточо Калкы 238,7 миң (2007). Өлкөнүн экономикалык борбору жана ири жолдор тоому. Эл аралык аэропорту бар. Шаардын экономикасында тейлөө чөйрөсү басымдуулук кылат. Өлкөдөгү эң ири кант корпорациясы, бир нече алдыңкы компаниялар (анын ичинен финансы жана башка), тамак-аш (анын ичинен кант, ром, пиво), тамеки, жыгаччылык өнөр жай. ишканалары иштейт. Унивеситет, тех. институт, коллеждер, Карнегинин экономикалык мектеби, калк китепканасы, музейлер (улуттук, антропология), театр («Гилд тиэтр»), улуттук маданий борбор бар.
Шаарды 1781-жылы англичандар негиздеп, Георг Шнүн урматынан аташкан, 1784-жылы Голландиянын Түш. Америкадагы ээлигинин борбору болуп, алар тарабынан Стабрук (Таброк) деп аталган. 19-кылымдын башынан англичандардын ээлигине өткөн. 1812жылдан азыркы атында аталат. 1831-1966-жылы Британиялык Гвиананын, 1966-жылдан Гайананын борбору. Ыйык Андрей (1811-18), жыгачтан салынган Сент-Жорж англичан (1889-94) жана католиктердин соборлору (1915-20), Улуттук ассамблеянын имараты (1829-34), ратуша (1887-89) жана башка сакталган. Ботан. бак, зоопарк уюштурулган.
Бийликтин бөлүнүү теориясы
Бийликтин бөлүнүү теориясы - бийлик укуктарын мамлекеттик бийликтин бутактарына бөлүштүрүп берүү. Аристотель жана Цицерон иштеп чыккан «аралаш башкаруу» идеясынан келип чыккан. Жаңы мезгилдеги пайда болгон европ. саясий ой жүгүртүүдө бийликтин бөлүнүү теориясын Ж. Локк негиздеп, Ш. Монтескье, А. Гамильтон, Ж. Мэдисон өнүктүрүшкөн. Бийликтин бөлүнүү теориясынын негизги маңызы: 1) мыйзам чыгаруу, аткаруу жана сот бийликтери конституцияга ылайык адамдарга жана органдарга берилет; 2) бийликтердин бирөө да экинчи бир бийликти өз алдынча, жок кыла албайт; 3) конституция тарабынан бийликтердин бирөөнө берилген укуктан экинчи бирөөлөрү пайдалана албайт; 4) сот бийлиги саясий таасирлерге көзкаранды болбостон, аракет кылат, соттор кызмат ордунда узакка чейин иштөө укугуна ээ. Бийлик укуктарынын вертикалдык бөлүнүшү ар түрдүү деңгээлдеги мамлекеттик башкаруунун субъектилеринин ортосунда бийлик укуктарынын бөлүнүшүн көрсөтөт; горизонталдык жактан болсо, бийлик укуктары бийликтин үч органына (бийликтин «бутактары») мыйзам чыгаруу, аткаруу жана сот бийликтерине бөлүнөт.
Оръяль-Кы дарыясы
Оръяль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Жогорку Чортово дарыясы орун алган. Дарыянын узундугу - 27 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Керасыкъя (дарыя)
Керасыкъя — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ахтасымполум дарыясынын оң жээгинен 19 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Корономедузалар
Корономедузалар (лат. Coronato) — гидроид классындагы айбанаттын бир түркүмү.
Даутов, Кадыркул
Даутов, Кадыркул - сынчы, адабиятчы. 1940-жылы 10-сентябрда Алай районундагы Үч-Төбө айылында туулган. 1961-жылы Токмок шаарындагы республикалык маданият агартуу окуу жайын, 1969-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүргөн. 1970–1973-жж. СССР Илимдер академиясынын М.Горький атындагы Бүткүл дүйнөлүк адабият институтунун аспирантурасында окуган. 1973-жылы филология илимдери боюнча кандидаттык диссертациясын жактайт.
1973-жылы КСЭнин адабият жана искусство редакциясынын жетекчиси, 1974–1975жж. Кыргыз илимдер академиясынын Тил жана адабият институтунда илимий кызматкер, 1976–1981-жж. Кыргыз ССР Илимдер академиясынын тил жана адабият институтунун совет адабияты секторунун башчысы, 1983-жылдан СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин СССР элдеринин адабияты кафедрасынын окутуучусу, 1985–1986-жж. «Кыргызстан маданияты» жумалыгынын бөлүм башчысы, 1989–1999-жж. Кыргыз Республикасынын Илимдер академиясынын тил жана адабият институтунун бөлүм башчысы болуп иштеген. 1999–2005-жж. Чүй университетинин Кыргыз тили жана адабияты кафедрасынын башчысы, 2005–2007-жж. И.Арабаев атындагы университеттин профессору, 2007-жылдан Ж.Баласагын атындагы КМУнун профессору.1960-жылдардын экинчи жарымынан бери адабий-сын чыгармаларын жазып келет. «Ырдын өмүрү» аттуу алгачкы адабий-сын макалалар жыйнагы 1977-жылы жарык көргөн. Негизги чыгармаларын орус, кыргыз тилдеринде жазат.
1978-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү.
“Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмери”.
Кыргыз ССРинин Жогорку Кеңешинин Ардак грамоталары менен сыйланган.
Кыргыз тилинде
Ырдын өмүрү: Адабий-сын макалалар жыйнагы. – Ф.: Кыргызстан, 1977. – 112 б.
Жаңы чектерге: Адабий-сын макалалар. – Ф.: Кыргызстан, 1980. – 216 б.
Сөз өнөрүнүн эстетикасы: Макалалар жыйнагы. – Ф.: Кыргызстан, 1984. – 191 б.
Таланттар жана тагдырлар: Адабий макалалар. – Ф.: Адабият, 1988. – 224 б.
Тереңдиктер жана бийиктиктер: Макалалар. – Ф.: Адабият, 1991. – 272 б.
Адабий сын кантип жаралган?: Монография. – Б.: 2002. – 247 б.
Албан кырдуу алп акындын дүйнөсү: Монография – Б.: Басма Тамга, 2003. – 400 б.
Мезгил сыны жана мен. – Б.: Бийиктик, 2004. – 525 б.
Түркүн дүйнө элестеринен. – Б.: Бийиктик, 2005. – 333 б.
Издегеним тубаса акын, тунук поэзия. – Б.: Бийиктик, 2008. – 476 б.
Аспаптык болот
Аспаптык болот - аспаптар жасалуучу болоттун бир түрү. Курамы көмүртек менен 0,60,7 %ке чейин байытылат. Анын көмүртектүү, легирленген, тез кесүүчү түрлөрү бар. Көмүртектүүсү түрдүү маркадагы болоттор бири биринен курамындагы көмүртектин өлчөмү боюнча айырмаланат. Алар ысытуу жолу менен иштетилип бургу, кескич, өгөө, балта, калибр, микрометр сыяктуу аспаптар жасалат. Легирленгени да кесүүчү, ченөөчү аспаптар үчүн пайдаланылып, жогорку температурада катуулугун сактайт жана анын курамындагы күкүрт, фосфор 0,03 % тен ашпайт. Тез кесүүчүсү Р9, P18 маркасындагы болоттон турат. Мындай болоттон жасалган кескич аспап курч жана тез кесет. Анын курамында 9,18 % вольфрам бар.
Кызыл-Октябрь (Кемин району)
Кызыл-Октябрь (Кызыл-Октябрь) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Кемин районундагы айыл. Кызыл-Октябрь айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 212 киши.
Кыргыз Республикасынын обончулары
Китеп тууралуу
Маалымдамада Кыргыз Республикасынын таанымал обончуларынын өмүрү, чыгармачылык жолу жана жалпыга маалым болгон чыгармаларынын, чыгарган дисктеринин жана ноталуу китептеринин тизмелери камтылган.
Маалымдама-китеп жалпы окурмандардын чөйрөсүнө арналат.
Түзүүчүлөр
Арчалы тоосу
Ачалы Тоосу – Балгарт өрөөнүнүнун түштүгундөгү тоо, Кичи Нарын суусунун алабында. Узундугу 28–30 км. Орточо бийиктиги 4000–4200 м, эңбийик жери 4412 м. Тоо бети аскалуу, чыгыш жагы (Айкөл, Жаманечки) бийик, батышы жапыз, структурасы боюнча Кап каташ  кырка тоосу  менен  кошулат. Түзүлушү боюнча горстан тиклиналь. Негизинен гранит жана кумдук, акиташ тектеринен турат. Түндук бети мөңгүлүү. Тоо капталындарын ын этегинде талаа өсүмдүктөрү басымдуу.
Клодонулган адабияттар
1.Кыргызстандын географиясы.Б.,2004.
Categoru:Кыргызстан Categoru:Кыргыз таануу Categoru:География Categoru:Тоо Categoru:Тумар-2011
UA.KG
UA.KG — Кыргызстандагы жаңы маалымат булагы!
Учурда технология өнүктү, коом өзгөрдү, классикалык журналистика менен катар эле жарандык журналистика күч алды.
Карсавин Лев Платонович
Карсавин Лев Платонович (1882—1952) — орус философу. Балет артистинин үй-бүлөсүндө туулган, бүткүл дүйнөгө белгилүү балерина Тамара Карсавина анын карындашы болгон. Петербург университетин бүтүргөн. 1922-жылы Совет өкмөтү тарабынан интеллигенциянын башка өкүлдөрү менен бирге Россиядан куулуп жиберилет. 1946- жылга чейин Вильнюста профессор болуп иштейт.
UA.KG
UA.KG — Кыргызстандагы жаңы маалымат булагы!
Азыр колунда мобилдик аппараты бар ар бир адам жаңылык жаратуучу жана таратуучу. Анткени менен ошол миңдеген жөнөкөй жарандар турмушта өздөрү кездешкен гана окуяларды чагылыдырып, тарата алышат.
Карсавин Лев Платонович
Карсавиндин негизги эмгектери төмөнкүлөр: «Орто кылымдардын маданияты» (1914), «Тарыхка кириш сөз» (1920), «Чыгыш, Батыш жана орус идеясы» (1922), «Тарых философиясы» (1923), «Негиз жөнүндө» (1925), «Инсан (личность) жөнүндө» жана башка.
UA.KG
UA.KG — Кыргызстандагы жаңы маалымат булагы!
Ал эми биздин UA.KG — маалыматтык-аналитикалык мультимедия порталы башкалардан айырмаланып, өлкөдөгү расмий маалымат булактарына таянуу менен ар кандай кабарларды башкалардан ыкчам, ынанымду, көзкарандысыз жана объективдүү маалымат менен камсыз кылууну максат кылган.
Карсавин Лев Платонович
Карсавин философиясы
Өзүнүн философиясын Карсавин абсолют концепциясынын негизинде түзөт, муну ал жалпы бир бүтүндүк (всеединство) деп түшүнөт жана бул жагынан ал Вл.Соловьевдун жолун жолдойт. Карсавин мындай деп жазат: «абсолюттук — ар кандай ойдон жогору турат, биздин салыштырмалуулук (относительности) жөнүндөгү, салыштырмалуулукка зарыл түрдө карама-каршы турат деп болжолдогон салыштырмалуулук жөнүндөгү түшүнүгүбүздөн жогору турат» [Тарых философиясы. 351-6.].
Карсавин жалпыбирбүтүндүктүн төрт маанисин айрымалап көрсөтөт: «1) теңирлик абсолюттук өркүндөгөн жалпыбирбүтүндүк; 2) өркүндөгөн же теңирлешкен (абсолютташкан) макулуктук (тварное) жалпыбирбүтүндүк, Кудайдан мунун айырмасы: бул жалпыбирбүтүндүк бар болуп турган жерде Кудай жок, ал өзү Кудайга айланган «жок нерсе» («ничто»); 3) ишке ашып бүткөн же жетилген макулуктук жалпыбирбүтүндүк, бул идеал катарында өзүн өркүндөтүүгө же абсолюттук чекке жана ал аркылуу Кудай менен куюлушуп кошулууга — Кудай болууга умтулат жана ошол кошулуу аркылуу Кудайга сиңип, жок болуп кетет; 4) калыптанып ишке аша элек макулуктук жалпыбирбүтүндүк, башкача айткандасалыштырмалуу көптүкбирбүтүндүк (многоединство), өзүнүн калыптанып ишке ашуусу аркылуу өркүндөп жаткан жалпыбирбүтүндүк же жалпыбирбүтүндүктүн чектелүү турган учуру».
UA.KG
UA.KG — Кыргызстандагы жаңы маалымат булагы!
'''Биздин булактар ишенимдүү жана туруктуу! Маалыматтуу коом алдыга гана багыт алат.'''
Карсавин Лев Платонович
Диний метафизикасы
Карсавин дүйнөнүн жаратылгандыгы жөнүндөгү өз системасын «Түп-негиздер жөнүндө» деген китебинде өнүктүрөт. Ал мындай деп жазат: дүйнөнү жаратуу — бул теофания, башкача айткандаКудайдын бирнемеге (в нечто), баарынан мурда, адамга айланып көрүнүшү. Адам — бул макулук, ал Кудай тарабынан «жоктон» жаратылган. «Кудайдын Мени жоктон бар кылып жаратканы ошону менен эле бирге эркин түрдө өзүмдү өзүм жаратканым болуп саналат».
Касавин кудай тууралуу
Ошентип, Карсавиндин оюна ылайык, бардык жаратылган нерселер — бул Кудайдын ачылып көрүнүшү, мындан кийин Кудай өзү жараткандардан бөлүнөт да жердеги бардык жашап бар болуп турган нерселерге мазмун киргизет. «Биздеги ачуулануу, көз артуу, жек көрүү сыяктуу сапаттар теңирлик нерселер; ырахаттануу гана эмес, азап чегүү да теңирлик. Антпесе, Кудай жалпыбирбүтүндүк боло албас эле да, анда башка бир жамандыктын Кудайы бар болор эле, бул сандырак, ыплас божомолдоочулук болуп саналат». Ошентип, Карсавиндин системасынын негизинде жалпыбирбүтүндүк принциби жатат, ал жалпыбирбүтүндүк Кудай, ал эми макулук болсо «жок нерсе» (ничто)».
Муну менен бирге Карсавин теңирлик реалдуулуктан жана жаратылган бытиенин чөйрөсүнөн үч бирбүтүндүктү ачып көрсөтөт, бул үч бирбүтүндүк акыйкат, сүйүү, жалпы жыргалчылык түрүндө көрүнөт.
Жалпыбирбүтүндүк Карсавин үчүн — аныкталбастык катарындагы, аныкталуучулук катарындагы жана ушул кайчылыктарды кошуу катарындагы карама-каршылыктардын биримдиги болуп саналат.
Инсан проблемасы
Карсавин ошондой эле инсан проблемасын да карап чыгат. Карсавин үчүн инсан баарынан мурда «көп кырдуу жана орду толгус, өзүнчө бир жападан жалгыз, белгилүү бир конкреттүү-руханий, денелик-руханий маңыз» катарында көрүнөт. Инсан «бүт бойдон руханийликтен, бүт бойдон денеден турат, ал эми көптүк болсо дене жаратылышында көрүнөт». Карсавиндин ою боюнча инсан принциби аныкталбайт, ал усия катарында белгилүү бир түпкү бирбүтүндүк Кудай-атага, өзүнчө бөлүнүүчү Кудай-уулга жана өзүнөн өзү кошулуучу бирбүтүндүк — Ыйык Рухка карата алганда кандайдыр бир маңыз катарында көрүнүп ачылат.
Теодицей проблемасы
Теодицей проблемасын чечүүдө Карсавин жамандыкты теофанинин толук эмес көрүнүшү катарында карайт. Ошондуктан өркүндөөгө алып баруучу жол кайдагы бир жок жамандыкка каршы күрөшүүдө эмес, биздин Кудайга болгон сүйүүбүздүн тереңдигинде жана Кудай менен биргелигибизде жатат» [Инсан жөнүндө. 68-6.]. «Чабалдыкты жеңип чыгууда эч кандай жамандык жок» [69-6.]. «Жакшылыкты гана таанып-билгиле, анткени жамандык дегенибиз жок нерсе» [75-6.]. «Мүмкүн сизге чабалды күч колдонуу менен коргоп калуу, кылмышкерди өлтүрүү аркылуу бирөөнүн өмүрүн өлүмдөн сактап калуу үлүшү тиер» [70-6.]. «Бирөөнү өлтүрүү адилеттүүлүк болгон учурлар бар, адилеттүү согуш да болот» [72-6.].
Карсавин өзүнүн тело жөнүндөгү теориясын өнүктүрөт. Тело дегенибиз — бул көптүк, ал «Мен» аныктыгы (определенностью) менен шартталган. Бул аныктык «менин теломду башка бирөөлөрдүн телосу менен, ал телолордун тышкы салыштырмалуу ээлеп турган абалы же алар менен болгон карым катнаш аркылуу эмес, алардын өз ара бири-бирине куюлушуп, бири-бирине сызылып өтүшү аркылуу карым катышта болууга алып келет. Менин телом менин теломо карата алганда тышта турган телону камтып турат, ал эми менден тышкы тело мени камтып турат. Мен тааныган, эсте сактаган же а түгүл кыялдагы бардык нерселер менен телом, бирок ал ошол эле убакта менин гана телом эмес, ал мен үчүн тышкы да тело болуп саналат» [128- 6.].
«Тарых философиясы» эмгеги
«Тарых философиясы» деген эмгегинде Карсавин тарых бытиеси жөнүндөгү өз идеясын өнүктүрөт. Ал «тарых ойломунун эң бийик максаты бүткүл космосту, бүткүл жаратылган бирбүтүндүктү бирдиктүү өнүгүп жаткан субьект катарында аңдап-түшүнүү» [77-6.] деп эсептейт. Мындай учурда тарых адамзаттын бүткүл мейкиндикке жана бүткүл мезгилге тиешелүү болгон бирдиктүү субьект катарында» [75-6.] өнүгүшү түрүндө чыгат.
Анын пикири боюнча тарыхый бытие субьектилерден турат, бул субьектилер бири-бирине куюлушуп өтүп турат, ошону менен эле бирге алар эркин өнүгө алышат, анткени ар кандай субьектиде түйүлдүк түрүндө бардык мазмун камтылып турат. Тарыхый өнүгүү себептүүлүк концепциясына баш ийбейт, анткени себептүүлүк — бул сырткы таасирдин көрүнүшү болуп саналат, ал эми өнүгүү болсо бүтүндү сырттан бир нерсе менен толуктоо аркылуу эмес, ошол «бүтүндүн» ичкерисинде болуп жаткан сапаттык диалектикалык өзгөрүү аркылуу жүрөт. Мисалы эки элдин өз өнүгүшүнүн жүрүшүндө бири-бирине тийгизген таасири алар ошол эки элди өзүнө камтып турган эң жогорку субьекттин аспектилерин түзгөндүгүнөн улам болуп турат.
Карсавин үчүн адамзаттын тарыхы «жер үстүндөгү христиан чиркөөсүнүн эмпирикалык калыптанышы жана анын өлүп жок болушунун» [214-6.] тарыхы болуп саналат. Ушундан келип Карсавин тарых илими диний мүнөзгө ээ болуш керек жана ал православиялык тарых болуу керек деген корутунду чыгарат. Чиркөө Христостун денеси болуп саналат, ал эми мамлекет болсо күнөөгө баткан дүйнөнүн зарыл уюму катарында чыгат. Чиркөөнүн акыйкаттарына жана идеалына умтулган мамлекет христиан мамлекети болуп саналат. Чиркөө жана мамлекет, Карсавиндин пикири боюнча, биригүүгө тийиш, бирок мамлекет менен чиркөөнүн ишмердигинин чектерин аныктоо керек. Чиркөөнүн милдети мамлекетти колдоо, жамандыкты айыптоо жана жакшылыкты колдоо, ал эми мамлекеттин милдети чиркөөнү анын өзүнүн тарбиялык, миссионердик жана башка иштеринде көз каранды эместигин камсыз кылуу. Бирок чиркөө мамлекетти еретиктерди куугунтуктоого пайдаланбоого тийиш.
Орус идеясы
Көпчүлүк орус философторундай эле Карсавин «Чыгыш, Батыш Жана орус идеясы» деген эмгегинде орус рухунун мүнөздүү белгилерин карап чыгат. Ал, орус элинин олуттуу өзгөчөлүгү анын динчилдигинде, ошол эле убакта ал рух күжүрмөн атеизмди да өзүндө камтып турат. Орус ойломун ошондой эле эмпиризмге жана рационализмге каршы күрөш да жана жалпы эле метафизикалык проблемаларга кызыгуу мүнөздөп турат. Чиркөө менен мамлекеттин камыр-жумур болуп сиңишип турушу — орус идеалы дал ушул. Орус православиеси пассивдүү жана ишкер эмес. Орустар абсолютту кыялдын туманы аркылуу байкап-баамдашат,— деп жазат Карсавин. Орустар кайсы бир абсолютка жетүү үчүн аракеттенишет. Эгерде орус абсолюттук идеалдан күмөн санап калган болсо, анда ал бардыгына, а түгүл оройлуктарга да кайдыгер карап калышат, ал «мыйзамга кыңк этпей баш ийүүчүлүктөн өтө ашынган козголоңго чейин барууга жөндөмдүү»
Карелдер
Карелдер (өздөрүн карьялайзет деп аташат) – Карелиянын жергиликтүү калкы. Россиянын Тверь, Ленинград, Мурман, Архангел, Москва, Кемеров жана башка Облустунда, ошондой эле Украина, Беларуссия, Эстонияда да жашашат. Жалпы саны 93, 3 миң киши, анын ичинде 65,7 миңи Карелияда (2002). Карел жана финн тилинде сүйлөшөт. Динге ишенгендери – православие динин тутушат. Карелдер Түштүк Карелия жана Түштүк Чыгыш Финляндиянын жергиликтүү урууларынын негизинде калыптанган. Биздин замандын 1миң жылдыгынын аягында карелдердин ата-бабалары – корела уруулары Ладога көлүнүн Түндүк жана Түндүк батыш жээктерине отурукташкан. 11–12-кылымдарда Онега жана Ладога көлдөрүнүн ортосундагы аймактарга жер которуп, вепстер жана саамдардын бир бөлүгү менен аралашкан. Коңшу жашап, тыгыз байланышкандыктан, карелдердин маданиятынын өнүгүшүнө орус эли таасир эткен. Карелдер жөнүндөгү алгачкы жазуу эстелиги 1143-жылга таандык, 12– 15-кылымдарда орус мамлекетинин курамында карель эли пайда болгон. Карелдер дыйканчылык, мал чарбачылык, балык кармоочулук менен кесиптенишет. Салттуу кийим-кечесинде орус үлгүсүндөгү кийим басымдуулук кылат. Карелдердин тамак-ашы – негизинен балык, эт, дан азыктары. Суусундук катары чай, кофе, квас кеңири колдонулат.
Акыл аракеттерин этаптар боюнча калыптандыруу теориясы
Акыл аракеттерин этаптар боюнча калыптандыруу теориясы – окуп үйрөнүү процессин окуучулардын таанып-билүү ишмердигин калыптандыруу катары карай турган, ишмердиктин коомдук пландагы тажрыйбадан жекече пландагы тажрыйбага айланып өтүшүнүн негизги этаптарын аныктоочу теория. Бул теориянын борбордук звеносу белгилүү максатта ишке ашырылуучу аракет, мотив жана максат дал келишкен кезде маселени чыгаруу ишмердиги болуп саналат.
Мисалы: эгерде окуучу адегенде колуна берген тапшырмаларды аларга эч кызыкпастан, жалаң окууга милдеттүү экендигинен гана жоопкерчилик сезиминин таасири астында же ал тапшырмаларды аткармайынча өзүнө кызыктуу болгон башка маселелерди түшүнүү сезими менен аткарса, анда бул тапшырмаларды чыгаруу процесси окуучу тарабынан аткарылган аракет болот. Бирок эгер кээ бир этапта бул тапшырмалар окуучуну кызыктырып калса, эгерде ал тапшырмаларга карата окуучуда таанып билүү кызыкчылыгы келип чыкса, анда ошол эле тапшырмаларды аткаруу процесси ал окуучу үчүн ишмердик болуп калат, анткени, мында мотив (муктаждык) максат менен дал келет.
Адамдын ар бир аракетинин багыттоо, аткаруу жана контролдоо бөлүктөрү болот. Багыттоо бөлүгү аракетти ийгиликтүү аткарууга керектүү шарттардын чогуусунан турат. Аткаруу бөлүгү аракеттин объектинде берилген өзгөртүүлөрдү камсыз кылат. Контролдоо бөлүгү аракеттин жүрүшүн текшерүүдөн келип чыккан натыйжаларды берилген үлгү менен салыштыруудан турат. Контролдоо бөлүгүнүн жардамы менен аракеттин багыттоо жана аткаруу бөлүктөрүнө зарыл учурда түзөтүүлөр киргизилет. Ошентип, адамдын ар кандай аракети башкаруунун өзүнчө бир микросистемасын элестетет. Бул системанын “башкаруучу органы” (аракеттин багыттоо бөлүгү), “жумушчу органы” (аракеттин аткаруу бөлүгү), “текшерүү жана салыштыруу механизми” (аракеттин контролдоо бөлүгү) болот.
Психологиялык жактан алганда окутуунун негизги максаты окуучуларды аракеттерге үйрөтүү болуп эсептелет. Ал эми аракеттин жалпыланып кыскартылган акылдык формага өтүшү бир катар этаптарда гана ишке ашат. Бул теорияга ылайык ар кандай аракетти окуучу толук өздөштүрүп, аны өзүнүн өздүк ички акыл-аракетине айландырышы негизинен беш этапта ишке ашат.
Дал ушул моменттен баштап аракет жыйынтыктоочу эң акыркы 5-этапка – аракеттин калыптанышынын ичтен ойлонулуп айтылуучу этабына өтөт. Бул этапта аракет эң эле тез автоматтык агымга айланып, окуучунун өзүнө байкалбай кала баштайт. Мына ошентип, окуучунун психикалык ички акыл-аракети тышкы, материалдык аракеттин бир нече этапта өзгөрүлүшүнүн продукту болуп эсептелет.
Аспаптык динамометр
Аспаптык динамометр - металлды иштетүүдөгү кесүүчү күчтү жана моментти өлчөөгө арналган прибор. Ал негизинен кабыл алгычтан, билдиргичтен алынган импульстарды алдын-ала күчөтүп же өзгөртүп көрсөтүүчү түзүлмөдөн турат.
Пал Эрдөш
Пал Эрдөш (маж. Erdős Pál; Пауль Эрдөш, Paul Erdős, Paul Erdos деп жазылган варианттар учурайт; 1913-жыл 26-март, Будапешт - 1996-жыл 20-сентябрь, Варшава) - XX кылымдын эң таанымал математиктеринин бири. Азыркы математиканын комбинаторика, графтар теориясы, сандар теориясы, математикалык анализ, жакындоолор теориясы, көпчүлүктөр теориясы жана ыктымалдуулук теориясы сыяктуу түрдүү жааттарында иштеген. Волф премиясы баш болгон көптөгөн математика боюнча сыйлыктардын ээси, Эрдөш премиясынын негиздөөчүсү.
Ал жазган илимий макалалардын жана бул макалалардын авторлошторунун саны жагынан ага замандаш математиктердин арасынан эч ким тең келбейт (1500дөн ашык).
Эрдөш саны
Эрдөш өмүр бою 1525ке жакын макала жазган. Бул санды Эйлердин макалаларынын саны менен гана салыштырууга болот. Бул макалалардын көбү авторлоштор менен бирге жазылган. Мындай макалалардын саны беш жүзгө чукул. Адатта математикада чогуу макала жазуу кадыресе көрүнүш эмес, тескерисинче - бөтөнчөлүк. Ошондуктан Эрдөштүн авторлошторунун санынын мынча көп болушу Эрдөш саны деп аталган тамаша түшүнүктү пайда кылган. Бул мындайча аныкталат:
Башка сөз менен айтканда, Эрдөш саны - биргелешип иштөө боюнча адамдан Эрдөшкө чейинки эң кыска жолдун узундугу. Кээ бир эсептөөлөргө ылайык, математиктердин 90 %ында 8ден көп эмес Эрдөш саны бар. Бул ар түрдүү "чакан дүйнө" теориялары менен үндөшүп кетет. Бүткөн Эрдөш санына ээ адамдардын маалымат базасын түзүүгө белсенген расмий эмес долбоор бар.
Хит
Хит (Hit-Хит).
Красный Ключ (Иглин району, Башкыртстан)
Красный Ключ — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Иглин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 57 киши. Почта индекси — 452431, ОКАТО коду — 80245816001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
7 Январь (Үчтүн айы)
7-январь — Григорий жылсанагы боюнча жылдын 7-күнү, жылдын аягына чейин 358 (толук жылда 365) күн бар.
Борбаш
Борбаш — топоними.
Макатаев Мукагали
Мукагали Макатаевдин чыгармалары 1948-жылы басып чыгарыла баштаган. Ал «Аппасионата» (1962) поэмасынын аркасында атактуу болгон. Акындын көп чыгармалары казак адабиятынын алтын фондуна кирет. Мукагали Макатаев казак тилине Уильям Шекспирдин сонеттерин (1970), Уолт Уитмендин ырларын (1969), Данте Алигьеридин «Кудаий комедиясын» (1971) жана башка чыгармаларды которгон. 1970-жылы Казакстан жазуучулар союзунун мүчөсү болгон. 1973-1974-жылдары Москвадагы өнөр жана адабият Институтунда окуган.
Мукагали Макатаев 1976-жылдын 27-мартында Алматы калаасында 45 жашында каза болду. Ал каза болгондон кийин 1999-жылы анын «Аманат» ыр жыйнагы үчүн Казакстан өкмөтүнөн Мамлекеттик сыйлык берилген.
Тартарлар
Тартарлар (лат. Crex) — шалбада, беделүү, эгиндүү жерлерде жашоочу куштардын бир уруусу, булардын өкүлү, мисалы, кадимки тартар (лат. C. crex).
.us
.us - АКШнын жогорку баскычтагы домени.
Гречко Всеволод Васильевич
Гречко Всеволод Васильевич (1934, Пржевальск (Каракол) ш. - 2002, Бишкек) - геогр. илиминин кандидаты (1967), профессор (1992). 1957-ж. КМУну бүтүргөн. 1970-ж. чейин Кыргыз ИАнын экономика институтунда кенже, ага ил. кызматкер болуп иштеген. 1970-жылдан КМУнун география факультетинин экономикалык геогр. кафедрасында ага окутуучу, доцент, кафедра башчысы, профессору, 1975-78-ж. геогр. факультетинин деканы, кийин университеттин сырттан окутуу боюнча проректору болуп иштеген.
Ал экономикалык жана социалдык геогр. боюнча Кыргызстандагы белгилүү адис. Анын ил. эмгектери негизинен Кыргызстандын түштүгүнүн айыл чарбасын изилдөөгө багытталган («Ош облусунун айыл чарбасы» ж. б.).
Жетим темир руда талаасы
Жетим темир руда талаасы Орто Азиядагы темир рудалуу ири бассейн. Нарын шаарынан 60 км чыгышта, Жетим кырка тоосунун түштүк капталында, деңиз деңгээлинен, 2250–3800 м бийиктикте жайгашкан. 1957–58-ж. чалгындоо жумуштары жүргүзүлгөн. Узундугу 34 км, туурасы 500 м. Руда талаасын рифей-венд мезгилинде метаморфизмден пайда болгон акиташ теги, каралжын көмүртек-чополуу сланецтер, кумдук ж. б. тектер түзөт. Мында темир рудасынын өз алдынча 6 кени бар. Руда негизинен гематит жана магнетит минералдарынан түзүлүп, алардын өлчөмүнө жараша гематит-магнетиттүү жана магнетит–гематиттүү болуп 2 типке бөлүнөт. Рудалар кабат сымал линзалар түрүндө жатат. Мындагы темир рудасы чөкмө-метаморфизм кендерине кирет, бирок кийинки изилдөөлөр боюнча анын жанартоо-чөкмө түрүндө пайда болгондугу да далилденүүдө. Рудадагы темирдин орточо өлчөмү 31,7%. Талаа боюнча темир рудасынын болжол ресурсу 5,395 млрд т, темирдики – 1,71 млрд т.
Сүйүнбай Эралиев
Өмүр баяны
Сүйүнбай Эралиев 1940-жылы орто мектепти бүтүргөн. С.Эралиев өзүнүн бала чагы тууралуу мындай деп эскерет: "1921-жылы 15-октябрда Тегерек деп аталган бийик чокулуу өрөөндө жарыкка келипмин, анда боз үйдө олтурчу экенбиз. Айылдын аты - Үч-Эмчек, Кыргыз ССРи, Талас району. Айылдын күн батыш жагында анын көркүнө көрк кошуп, кадимки кур курчагансып, кийин мен ырларымда ырдаган өзүнчө бир кооз Кур-Таш бөксө тоосу турат.  Апам Разия өтө адептүү, башкага эмес, өз балдарына өйдө карабаган мүнөзү жумшак, алпейим киши эле. Атам Эралы дагы ошондой эле жөнөкөй колхозчу, бирин-эки жылкысы, уй-кою бар, өз оокатына камкор болчу. Негизги кесиби - саяпкерлик. Күлүк аттарды таптап, чоң мелдештерге байгеден чыгарып, ошол чөлкөмдө бир топ кадыр-барктуу эле.  Бирок мен таятам Орозбай молдонун колунда чоңойдум. Ал жинди оору менен ооруган адамдарга чейин айыктырган дарыгер, анан дагы кол ойнотуп комуз черткен, кезинде атактуу Атайга күү үйрөткөн чоң комузчу эле. Атайдын таятамдыкында эки жылча жүрүп сабак алганын айыл аксакалдары кийин дагы көпкө чейин айтып жүрүшчү," - деп Сүйүнбай акын 2012-жылы 3-майда "Де Факто " гезитине маек курган. Улуу Ата Мекендик согуш жылдарында 1942–1944-жж. согушка катышып, оор жарадар болгон. 1944–1951-жж. Талас облустук «Лениндик туу» гезитинин жооптуу катчы, «Кыргызстан пионери» гезитинин жооптуу редактору, 1959–1965-жж. Кыргызстан Жазуучулар союзунун башкармалыгынын катчысы, 1965–1967-жж. Москвадагы Жогорку адабияттык курстарда угуучу, 1967–1984-жж. Жазуучулар союзунун башкармалыгынын адабий кеңешчиси, 1984-жылдан Кыргызстан Жазуучулар союзунун кыргыз акындарынын ассоциациясынын президенти болгон. Ырлары 1939-жылдан жарыялана баштаган. Биринчи поэтикалык жыйнагы «Биринчи жаңырык» деген ат менен 1949-жылы жарык көргөн. С.Эралиев кыргыз поэзиясында биринчи болуп эркин ыр формасын 1966-жылы жазылган «Жылдыздарга саякат» поэмасында чеберчилик менен пайдаланган. Акын У.Уитмендин, Р.Тагордун, М.Турсун-Заденин А.Твардовскийдин чыгармаларын кыргыз тилине которгон. С.Эралиевдин чыгармалары көп тилдерге которулуп, «Жылдыздарга саякат» поэмасы 1967-жылы Югославияда басылып чыккан.
Наамдары. Сыйлыктары
1948-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. 1974-жылдан «Кыргызстандын Эл акыны». 1981-жылы акын А.А.Фадеев атындагы бүткүлсоюздук адабий сыйлыкка татыктуу болгон. 1986-жылы «Кыштак кечтери» аттуу китеби үчүн (1985-жылы басылып чыккан) Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы Мамлекеттик сыйлыгын алган. 1998-жылы Казакстандын адабият жана өнөр тармагындагы Эл аралык Жамбыл атындагы сыйлыгы ыйгарылган. 2000-жылы кыргыз жана казак элдеринин ортосундагы достукту чыңдоодогу зор салымы үчүн Казакстан Республикасынын «Алтын көпир» аттуу Эл аралык сыйлыгы берилген. «Элдердин достугу» ордени; Улуу Ата Мекендик согуштун биринчи даражадагы ордени; III жана I даражадагы Манас ордендери Ардак грамоталар жана көптөгөн медалдар  менен сыйланган. 2006-жылы «Кыргыз Республикасынын Баатыры» деген ардак наам берилген.