cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Төрөт
Төрөттөн кийинки мезгил
Ымыркайды таразага тартуу, денесин ченеп, былжырдан тазалоо, киндигин дарылоо атайын комнатада жүргүзүлүп, андан кийин ымыркайлар бөлмөсүнө которулат.
Төрөткө даярдоо
Төрөткө даярдоо аялдар консультациясында башталат. Ал жерде аялды текшерет, төрөт мөөнөтүн коюп, психикалык жактан даярдайт. Төрөткө 6—8 жума калганда аял врач өткөргөн 5—6 сабакка катышат. Төрөткө психикалык даярдоодо аялдар төрөт физиологиялык процесс экенин, кандай сезим болорун, төрөттүн айрым мезгилдеринде аялдын эмне кылышын, нормалдуу физиологиялык төрөттө оору сөзсүз болорун түшүндүрүү керек. Сабак өткөргөн врач төрөттөгү ооруну кантип басаңдатууну үйрөтөт.
Азыркы убакта төрөттүн оорусун психикалык басаңдатуу менен бирге ар кандай медициналык каражаттар колдонулууда. Төрөткө көп энергия сарпталат. Ошондуктан аялга тамак (сорпо, суюк ботко, кофе, кисель, жемиш жана башкалар) берүү керек.
Төрөткө жардам берүү
Төрөткө жардам берүү — кош бойлуу кезде, төрөт маалында жана төрөттөн кийинки мезгилде аялдын ден соолугун сактоого багытталган дарылоо жана алдын алуу чараларын уюштуруу. Ал эне менен баланы коргоонун негизги бөлүгү. Гинекологиялык ооруларды, кабылдаган кош бойлуулукту убагында стационарга жаткырып дарылайт, кош бойлуу кезде, төрөттөн кийинки мезгилде жана ымыркайды багуунун гигиеналык эрежелери боюнча санитария агартуу иши жүргүзүлөт. Мындан сырткары тукум куума оорулардын алдын алуу жана дарылоо боюнча да медицина-генетикалык консультация берилет.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Басс кысыгы
Басс кысыгы - Австралия материги менен Тасмания аймагынын аралыгында. Тасмания деңизин Инди океаны менен туташтырат. Узундугу 490 км, туурасы 287 км ге (эң кууш жери 213 м) чейин, эң тайыз жери 51 м. Батыш бөлүгүндө Кинг анын, чыгышында Фюрно аймагы бар. Порту Мельбурн шаары.
Кунцевская
Кунцевская — ар сызыктар Москва метросунун участкаларынын аты.
Жасалма комета
Жасалма комета - космостук ракетанын траекториясынын белгилүү чекитинде анын бортунан чыгуучу натрий буусунун туманы.
Жасалма комета ракетанын учушуна оптикалык байкоо жүргүзүү, анын траекториясынын параметрия аныктоо, о. эле ар түрдүү илимий изилдөө иштерин аткаруу үчүн пайдаланылат. Жасалма кометанын туманындагы натрий буусу атомдук абалда болуп, белгилүү толкун узундугунда күн нурун интенсивдүү чачыратат, ошол себептен Жасалма кометаны жарык чыпкасы аркылуу ачык асман фонунда да байкоого мүмкүн.
Жасалма комета 1-2-сов. автоматтык планета аралык станция «Луна» учурулганда пайда болду. 113-150 миң км аралыкта жаркырактыгы 4-6-жылдыз чоңдугуна дал келген Жасалма кометаны пайда кылуу үчүн ракета алып жүргүчтүн акыркы баскычындагы бууландыргыч түзүлүш 1 кг натрийди 5-7 сек ичинде бууландырып, натрий туманын чыгарат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Романовка (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Новелла
Новелла (novella — жаңылык) — эпикалык түрдүн майда жанрларынын бири. Маданияттын кайра жаралуу доорунда (XIV—XVI) пайда болуп, Италияда Боккаччо, Саккети, Лазуччо сыяктуу авторлор өткөн турмуштан же фольклордук сюжеттерден алып, чакан чыгармаларды жаза башташкан. Бул өзүнчө бир жаңылык болгон да, италия тилинде «жаңылык» деп аталган. Кийинчерээк мындай чыгармалар биринчи кездеги алкагынан кеңейип, өзүнчө бир жанр даражасына көтөрүлүп жетти. Жанр катары новелла төмөнкүдөй белгилерге ээ:
Камсыздандыруу
Камсыздандыруу — сактандыруу уюму (сактандыруучу) жана жеке же юридикалык жактын (сактануучунун) арасындагы, сактануучунун мүлктүк мүдөөлөрүн коргоо боюнча укуктук карым-катыштар. Сактандыруучу сактануу жагдайдын натыйжасында болгон зыяндын ордун, сактануу фонд аркылуу, сактануучуга толтуруп берет. Сактануу фонду сактануучулардын төлөмдөрүнөн түзүлөт.
Сактандыруунун негизги эки түрү болот:
Калыбына жараша экиге бөлүнөт:
Сактандыруунун багыттары:
Чоң Эшен
Чоң Эшен, эшен — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, Самаркандык касиеттүү динчил адам. Кытай кандары Карыкан, Эсенкан кыргыздан Манас аттуу эр туулуптур, жарым жаштан өйдөкү Манас деген уул болсо кармап келгиле деп балбан, аярларын жиберет. Акыры алар Самаркандан Ч. э-дин уулу Жарманас аттуу балага жолугушуп, аны байлап Бээжинге алып кетет (Саякбай Каралаев, 1. 42—43).
Карадыге
Карадыге — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тунгужуль дарыясынын сол жээгинен 3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым бастауынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Татарка дарыясы (Кия куймасы)
Татарка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кия дарыясынын оң жээгинен 529 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Сокольники
Сокольники — ар сызыктар Москва метросунун участкаларынын аты.
Дуалдык башкаруу
Дуалдык башкаруу (лат. dualis – эки тараптуу) – автоматтык башкаруу формасы. Мында башкаруу эки тараптуу болуп, башкарылуучу объектини изилдөө жана аны керектүү (оптималдуу) абалга келтирүү үчүн кызмат кылат. Дуалдык башкаруу объектинин кыймыл ылдамдыгы белгисиз, ошондой эле башкаруунун оптималдуу алдын ала эсептөөгө баштапкы маалымат жетишсиз болгон учурда колдонулат. Дуалдык башкаруу тармагында башкаруу объектисинин капысынан өзгөрүүчү мүнөздөмөсүн активдүү изилдөө каралган. Бул учурда объектинин кире беришине үйрөнүлүүчү аракеттер берилет, ал эми объектинин реакциясы башкаруучу түзүлүш аркылуу анализделет. Ошондуктан башкаруучу аракеттер объектини башкаруу гана эмес, бир эле убакта изилдөө үчүн колдонулат. Дуалдык башкаруу теориясы советтик окумуштуу А. А. Фельдбаум тарабынан 1950-жылдардын аяк ченинде иштелип чыккан. Өнөр жайдагы экстремалдуу жөндөгүчтөр, автоматтык оптималдагычтар дуалдык башкаруу системасына кирет.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Аномия (моллюска)
Анома (лат. Anomia, L. 1758) — кургактагы үлүлдөрдүн бир уруусу.
Рижская
Рижская — ар сызыктар Москва метросунун участкаларынын аты.
Верстак
Верстак - (нем. Werkstatt устакана) иштетилүүчү буюмду бекитүүчү жабдуусу, айрым учурда механикалаштырылган аспабы ж. б. бар жумушчу стол. Ал бир жана көп орундуу болуп, темир устачылыкка (темир ж. б. материалдарды) жана жыгач устачылыкка (жыгач материалдарды иштетүүгө) арналат. Верстакта керектүү аспаптар, жасалгалар, материалдар, тетиктер, техникалык документтер сакталат. Бир орундуу верстактын бийиктиги 0,8 0,9 м, туурасы 0,7-0,8 м, узундугу 1,2 - 1,5 м. Эки же андан көп орундуу верстактардын өлчөмдөрү тиешелүү түрдө чоңойтулат. Азыркы учурда көтөрүп жүрүүчү верстак кеңири колдонулууда.
Камсыздандыруу агенти
Камсыздандыруу агенти – камсыздандыруучунун атынан кардарлар менен келишим түзүү аткарымдарын жасоочу кызмат адамы. Ал кардарлардын эрки менен жеке өзү, мүлкү, ошондой эле, жарандардын мүлктү камсыздандыруу милдеткердиги боюнча төлөмдөрдү кабыл алат.
Бас-тер
Бас-тер - Вест-Индиядагы Гваделупа аймагынын тобунун (Франция ээлиги) администрация борбору. Калкы 11,5 миң (2005), деңиз порту. Туризм өнүккөн. Архитектуралык эстеликтери Сен-Шарль форту, Эвеше собору, юстиция имараты. Сыртка кант, банан, какао, кофе, ваниль чыгарат. Кант өнөр жайы иштейт. 1643-ж. негизделген. Шаар ураган шамалынан көп жабыркайт. Бас-Терге жакын, Пижон аймагында Ж. И. Кусто уюштурган суу астында сүзүү борбору жайгашкан.
Ветлянка (Елек куймасы)
Ветлянка — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Елек дарыясынын оң жээгинен 222 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 43 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Елек. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Яболоновый кырка тоосу
Адабият
Георграфиялык энциклопедиялык сөздүк. Кыргыз совет энциклопедиясынын башкы редакциясы. Фрунзе, 1987.
Ышкиййа тарыкаты
Кыскача тарыхы
Ышкиййа тарыкаты Чыгыш Түркстандагы саясий бийлик тизгинин ээлөө максатында Ысхакиййа тарыкатынын өкүлдөрүнө каршы күрөшкөн. Ы. т-н кожо Махмуд-и Аззамдын (1542-ж. өлгөн) уулу Кожо Мухаммед Эмин (ылакап аты - Кожо Келең) негиздеген.
Аскердик таяныч күч катары ал өзүнө Чыгыш Түркстандагы ”ак тоолук” кыргыздарды тарткан.
Аталышы
“Ышкиййа” арабча ”ышк” (ашыктык, ышкы) деген сөздөн алынып, сопулук диний ишенимде ак уруп, экстазга батуу м-н “кудайга” жагынгандыкты туюнткан.
Ы. т-нын талапкерлерин “актоолуктар” же “ак такыялуулар” деп да аташкан.
Адабият
Б.Урстанбеков, Т. Чороев. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – 1990. - (ISBN 5-89750-028-2).
Кит сымалдар
Кит сымалдар (Cetacea) — сууда жашоочу сүт эмүүчүлөр түркүмү. Кит сымалдардын дене узундугу 1,1 мден 33 мге, салмагы 30 кгдан 150 тоннага чейин жетет. Дайыма сууда жашоого ыңгайланышкан. Денеси сүйрү, кош калактуу куйругу түз (горизонталдуу). Тери астындагы май катмары калың, жылуулукту сактайт. Жүнү, тери бездери, арткы буттары жана жамбашы жоголуп кеткен (редукцияланган). Типтүү жыт билүү органы жок, бирок хеморецепциясы жана угуусу жакшы өөрчүгөн. Алдыңкы буттары — көкүрөк сүзгүчтөрү же калакчалары жалпак, 4—5 манжалуу. Мурун тешиги бирөө же экөө, төбөсүндө жайгашкан, дем алууда жана дем чыгарууда гана ачылат, көзү кичине, жаш бездери жок. Азыгын бүтүн бойдон жутат. Шилекей бездери жок. Карыны татаал, 8—14 бөлүмдөн турат. 2 түркүмчөсү (муруту чоң жана тиштүү киттер) белгилүү. Мурутчан жана тишсиз кит сымалдардын 3 тукуму (жылма киттер, чаар киттер жана боз киттер), тиштүү кит сымалдардын 4 тукуму (кашалоттор, тумшуктуу киттер, дельфиндер жана дарыя дельфиндери), 38 уруусу, 80ге жакын түрү бар. КМШ өлкөлөрүнүн сууларында 25 уруусу, 32 түрү кездешет. Алар Арктикадан Антарктикага чейинки дүйнө океандарында тараган. Булчуңдарында миоглобиндин болушу, кычкылтек резервин түзүүгө жана суу астында узакка чейин болууга (бир сааттан ашык) мүмкүндүк берет. Айрымдары жер ооп жашайт — жайында муздак сууда семирет (май топтойт), ал эми кышында жылуу сууда көбөйөт. Жер которгону белгилөө же эн салуу менен аныкталат. Муруттуу киттердин 5—10 миң км аралыкка барып, бирок ар качан экватордон ары өтпөгөндүгүн жана жыл сайын ошол эле аймакка кайта келери аныкталган. Тиштүү киттер — балыктар, баш буттуу моллюскалар менен, муруттуу киттер негизинен планктон, рак сымалдар менен азыктанат. Көбүнчө моногамдар. 2—6 жашында жыныстык жактан жетилет. Көпчүлүгү 1 жылга жакын көтөрүп, 2 жылда бир жолу бирден тууйт. Ургаачысынын жыныс жылчыгынын каптал жагында 2 упчусу болот. Атайын булчуңдардын жыйрылуусу менен сүт баласынын оозуна бүркүлөт. Баласын сүт менен 4 айдан (майда дельфиндер) 1 жылга чейин (кашалоттор) багат. 30—50 жыл жашайт. Көпчүлүк кит сымалдардын саны азайып, көптөгөн популяциялары (өзгөчө чоң киттердин) жоголуп кетүү чегинде болгондуктан, 18 түрү жана 1 түрчөсү ТКЭСтин Кызыл китебине катталган.
Карагул
Карагул —"Манас" эпосунункаарманы.Коңурбайдынжылкычы башчысы. Ашынган айлакер, жеткен куу, кыйын сынчы К-дун жылкычыга башчы болгондон тышкары негизги милдети душмандан шек-шыба болсо Коңурбайга дароо кабар жеткирүү (жоокерчилик доордо жоолашуу адатта жылкы тийүүдөн башталган). Жиберген баатыр-балбандары Манасты кармап келмек түгүл колунун баарын кырдырып келгенде кароол коюп Эсенкан Манастын келер жолун тосоттогондо да К-дун аткара турган иши белгиленет: "Катаалдын уулу Карагул, Кара саат мына бул, Кайгуулга чыгаар ал болуп" (Саякбай Каралаев, 1. 165). "Карагул деген аяр бар, Кандай да болсо келет деп, Калкына кабар салгандыр" (Сагымбай Орозбаков, 4. 260),— дейт чалгында жүргөн Алмамбет жанындагы Сыргакка.
Кытайча кийинип турса да чалгында жүргөн Алмамбет менен Сыргакты көргөндө эле кексе К. алардын жоо экенин сезет, Алмамбетке жакындабай алыстан сүйлөшөт, кабар жеткирмекчи болуп, Торайгырын зыргытып жөнөп берет. Алмамбеттен найза жеп жарадар болгон К. Каспаңдын суусунан кечип баратып, атынан шыпырылып калат. Ээси жок келген Торайгырды көргөн Коңурбай жоо келгенин билет (Сагымбай Орозбаков, 4. 278 — 292). Атасынын кунун кууп Семетейдин акыры бир келерин билген Коңурбай жылкысын көргөнү келгенинде К-га "Жылкыны жакшы багыңар, Чалгынды мыктап чалыңар. Кокустан, мага жоо келсе Тезирээк кабар салыңар?!" (Курама варианты,"Семетей", 253),— деп бекеринен эскертпейт.
Жол чалып кайтмакчы болгонСеметей К-дун жаман түш көрөсүң деп от жаккан баланы кыйнап өлтүргөнүн көрүп, каарданган боюнча жанындагылардын баарын жайлап, К-дун сакалын такыр жулуп салат. Чуут К. адатынча ак көңүл Семетейди арыдан-бери алдап, атаңдын бир тууганы Жоодар баатырмын деп ишендирет (Саякбай Каралаев,"Семетей", 2. 63). Алгара деп Семетейди баспаган атка мингизип, өзү Алгараны минип алат да, Коңурбайдын жылкысын тийип алып кетип бараткан Семетейди суудан кечеринде укурук менен башка чабат. Семетейди акмалап жүргөн Тайбуурул куйругун тосо берип ээсин суудан чыгарат. Тайбуурулду мингенСеметей К-ду кууп жетип, Алгараны куйруктан алып токтотмок болгондо, куйругу түбүнөн жулунуп калат. К. "Сакалы жок мултуюп, Алгара куйругу жок чултуюп", Коңурбайга барат (Курама варианты,"Семетей", 253—257). Коңурбайдын Таласка жасаган жортуулунда К. Канчоро колдуу өлүм болот.
Обзор
Обзор, (ор.— карап чыгуу, көздөн кечирүү) — адабият таанууда бир улуттун адабиятыиын белгилүү бир мезгил ичиндеги, же конкреттүү бир жазуучунун, же газета-журналдардын материалдарын жалпылаштырып жазган макалалар.
Бир мезгилдин адабияты тууралуу обзор берилсе, ошол мезгилде чыгармачылык активдүүлүкто болгон жазуучулардын башкы тематикасы, башка мезгилден айырмалап турган негизги тенденциялары, ал мезгилдеги адабий процесстин мүнөздүү ийгиликтери жана кемчиликтери жөнүндө жалпылаштырылган кеп болот. Эгерде бир жазуучунун же акындын чыгармачылыгына арналган болсо, ошол жазуучу же акындын чыгармачылыгынын негизги баскычтары, ар бир баскычынын өзүнө таандык артыкчылыктары, художниктин жетилүү даражасы, анын негизги булактары жалпылаштырылып көрсөтүлөт. Ошондой эле обзорлор кайсыл бир тематиканын белгилүү бир мезгилдеги өнүгүшү жөнүндө да жазылат. Мисалы: «Азыркы кыргыз драматургиясы», «Улуу Ата мекендик согуш мезгилиндеги кыргыз поэзиясы» ж. б. Айрым бир газета-журналдардын материалдары боюнча мезгилдик обзорлор да жазылат. Мисалы, «1984-жылы «Ала-Тоо» журналына жарыялантан сын макалаларга обзор» ж. б.
Булак: http://kyrgyzinfo.ru
Уланма реакциялар
Уланма реакциялар(иректер) – реакциялар башталышында активдүү бөлүкчөлөр пайда болуп (эркин радикал - химиялык процессте, нейтрон - ядролук процессте), ал бөлүкчөлөрдүн таасири менен реакция дүркүрөп өсүп, уланып кете турган химиялык жана ядролук реакциялар. Химиялык У. р. эркин радикал молекуладан айырмаланып, баштапкы (алгачкы) молекулалар менен оңой реакцияга кирип, жаңы радикалды пайда кылат. Эркин радикал кандайдыр бир молекула менен реакцияга киргенде мол-нын бир валентүү байланышы үзүлүп, андан жаңы радикал, ал радикал башка мол. менен реакцияга кирип, дагы жаңы радикалды пайда кылат. У. р. ушундай процесс реакциянын акырына чейин тынымсыз кайталанат. Ал эми ядролук процесстерде активдүү бөлүкчө (нейтрон) зарядсыз болгондуктан, атом ядросу менен урушуп, ядролук У. р/ пайда кылат. Химиялык У. р/ суутектин мол-сын, углеводдорду, жарыктын же темп-ранын жардамы менен хлорлоо, орг. бирикмелерди окистендирүү, каныкпаган орг. бирикмелерди эркин радикалдын жардамы менен полимерлөө, нефтини крекингдөө реакциялары тиешелүү. Химиялык У. р. эркин радикалдын пайда болушу, чынжырчанын өсүшү жана чынжырчанын үзүлүшү болуп үч баскычка бөлүнөт. Мисалы, метанды жарыктын жардамы менен хлорлоо төмөндөгүдөй жүрөт:
hv
1.Cl2---®2Cl эркин радикалдын пайда болушу.
2.Cl +CH4® CH3+HCl
CH3+Cl2®CH3Cl+Cl чынжырчанын
CH3Cl+Cl ® CH2Cl+HCl өсүшү
CH3Cl+Cl2®CH2Cl2+Cl
жана дагы ушундай сыяктуу
СС3+Cl2®CCl4+Cl
3.CH3+CH3®CH3-CH3 чынжырчанын
CH3+Cl ®CH3Cl үзүлүшү
Cl +Cl®Cl2
Печатники
Печатники — ар сызыктар Москва метросунун участкаларынын аты.
Кийзак дарыясы (Тутуяс куймасы)
Кийзак — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Тутуяс дарыясынын оң жээгинен 5 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кыргыз автономиялуу облусу
Тарых
Түркстан крайында Совет бийлигинин орношу (ноябрь, 1917-жылы) менен улуттук чек араларды аныктоо маселеси келип чыккан. Бүткүл Союздук БАКтын 1920-жылы 27августта «Түркстанды администрациялык жактан бөлүштүрүү жөнүндө» кабыл алган токтомунун негизинде Орто Азиядагы жооптуу кызматкерлердин улут маселесине арналган жыйыны (январь, 1924) өткөн. Анда И. Арабаев сүйлөп, кыргыздардын өз алдынча улут экенин, алар улут катары эч жерде эске алынбаганын сындаган жана кыргыздар (кара кыргыздар) өз автономиясын түзүү тууралуу маселе көтөргөн. Бул жыйында аны колдогондор азчылыкты түзүп калып, кыргыздардын жери Кыргыз (башкача айтканда Казак) Республиканын алкагына киргизилери жөнүндө сунуш жактырылган. 1924-жылы 14-октябрда Москва Бүткүл Союздук БАКтын 2-сессиясы Орто Азия элдеринин улуттук-мамлекеттик бөлүнүшү жөнүндө чечим кабыл алган, ага ылайык Кара кыргыз автономиялуу облусу РСФСРдин курамына киргизилген. Жаңы Кара кыргыз автономиялуу Облусунун большевиктик-партиялык жетекчиси болуп М. Каменский, Облустун Революциячыл (башкача айтканда Аткаруу) комитетинин төрагалыгына И. Айдарбеков бекитилген. Кара кыргыз автономиялуу Облустуна Түркстан АССРинин Жети-Суу Облусунун Каракол, Нарын, Пишпек, Анжиян уездинен 10; Фергана Облусунун Кокон уездинен 2, Ош уездинен 13, Фергана уездинен 5, Наманган уездинен 9, Сыр-Дарыя Облусунун Олуя-Ата уездинен 14 болуштук кирген. Кара кыргыз автономиялуу Облусунун аймагы 195,7 миң чарчы км, калкы 737,3 миң адамды түзгөн, анын ичинде 63,5% кыргыз, 16,8% орус, 15,4% өзбек, 3,5% башка улуттар болгон. Кара кыргыз автономиялуу облусу. Пишпек (20 болуштук), Каракол-Нарын (16 болуштук), Ош (20 болуштук), Жалал-Абад (10 болуштук) округдарына бөлүнүп, 6 шаар, 321 айыл-кыштак, 5 хуторду камтыган. 1925ж. 27–30-мартта Пишпек шаарында 135 делегат катышкан Кара кыргыз автономиялуу Облусунун алгачкы уюштуруу съезди өткөрүлүп, анда конституциялык мазмундагы «Кара Кыргыз автономиялуу облусу тууралуу жобо» кабыл алынган. Натыйжада Революциячыл комитет күчүн жоготуп, мамлекеттик бийлик 51 мүчө жана 12 кандидаттан турган облаткомго өткөн. Курамына И. Айдарбеков, Ж. Абдырахманов, М. Каменский жана башка кирген атайы комиссия түзүлүп, ага облустун Жобосунун (конституциялык) долбоорун түзүү иши тапшырылган жана «кара» сөзүн расмий аталыштан алып салуу, өлкөнү область эмес, автономиялуу республиканын катарына кошуу жана башка сунуштар көтөрүлгөн. 1925-жылы 25-майынан Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы 1февралынан Кыргыз АССРи деп аталган.
1922-жылы 30-декабрда курамы ОСФСР, ЗСФСР, УССР, БССР турган СССР жарыяланган. Кыргыздар РСФСРдин курамындагы Түркстан АССРине кошулган. Бирок, кыргыздар Түркстан АССРинин Жети-Суу, Сыр-Дарыя, Фергана, Самарканд областарында чачыранды абалда кала берген. Ушундай тарыхый кырдаалда кыргыз элинин келечеги бүдөмүк болуп, улут катары сакталып калуу же калбоо маселеси күн тартибинде турган.
1921-жылы большевиктик партиянын X съездинде улут маселеси коюлат. Ал боюнча СССРдин курамындагы элдердин улуттук турмуштук шарттарына дал келгидей советтик мамлекетти куруп бекемдеп, өнүктүрүү, жергиликтүү элдердин коомдук-саясий турмушунда, административдик башкаруу системасында, чарбалык органдарда иш кагаздарын эне тилинде жүргүзүү, жергиликтүү кадрларды өстүрүү маселелери каралган. Ушундан кийин улуттардын жана элдердин өкүлдөрү тарабынан өз алдынча советтик мамлекеттерди куруу демилгелери айтыла баштаган. Ошентип, биринчи жолу Түркстан АССРинин курамында кыргыздардын өз алдынча административдик областын түзүү демилгесин 1921-жылы көтөрүп чыгышкан.
Бул маселенин талаш-тартыштарга карабай коюлушунун себеби кыргыз эли ар кайсы областарга, уезддерге кирип, чачыранды абалда болушу, элдин социалдык экономикалык жана маданий өнүгүшүнө тоскоолдуктарды жараткан. Экинчиден, областтык башкаруу структурасында казак жана кыргыз топторунун ортосунда карама-каршылык күчөгөн. Мындан башка дагы бир себеби болуп 1920-жылы Кыргыз (Казак) автономиясы түзүлүп, ага Сыр-Дарыя менен Жети- Суу областарын киргизүүгө казактар аракет кылышып, ал улут иштери боюнча Элкомсовдо жактырылып эки облус тең казак автономиясына кирип калган.
Бирок кыргыз элинин улуттук суверенитети жөнүндө маселе татаалдашкан. Кыргыз элинин консолидация болушуна коркунучтуу абал түзүлгөн.
Мына ушундай шартта 1922-жылы март айында Ж.Абдрахманов, И.Арабаев, А.Сыдыковдор кайрадан Тоолуу облус түзүү боюнча маселени көтөрүп чыгышкан.
1922-жылы 25-мартта Түркстан КП (б)нын Борбордук комитети Жети-Суу областын райондоштуруу жөнүндө токтом чыгарат. Ал боюнча Прежевальск, Нарын, Пишпек ж-на Аулия-Ата уездинин тоолуу бөлүктөрүн камтыган Түркстан республикасынын курамындагы Тоолуу областы түзүлгөн. Бирок Тоолуу облустун түзүлгөнүнө Р.Кудайкулов баштаган топ каршы чыгышкан.
Бул топту Ташкенттеги казак жетекчилигинин бир бөлүгү колдоого алышкан. Кыргыз элин "казактардын эле бөлүгү" дешкен. Бул маселе Сталинге чейин жеткен. Партиянын Жети-Суу обкому 1922-жылы 4-июнда Пишпекте уюштуруу съезди чакырылып, бирок Сталиндин көрсөтмөсү менен съезд таратылган. Ошентип 1922-жылы декабрда РКП(б) Борбордук Комитети Тоолуу Кыргыз областын түзүү боюнча мурун кабыл алынган чечимди жокко чыгарган.
1923-жылы СССРде улуттук автономияларды түзүү жана улуттардын тең укуктуулугу боюнча маселелер кайра карала баштаган. Анын негизинде Түркстан АССРинин курамындагы кыргыз элине автономиялуу област статусун берип, мурункудай Түркстан АССРинин эмес РСФСРдин курамындагы Кара-Кыргыз автономиялуу облусу болуп түзүлгөн.
Бул 1924-жылдын 14-октябрында Советтердин Бүткүлсоюздук Борбордук Аткаруу Комитетинин 2-сессиясынын улуттук чек араларды бөлүштүрүү жана РСФСРдин курамында Кара-Кыргыз автономиялуу областын түзүү жөнүндө токтому менен бекитилет.
Шерлок Холмс
Шерлок Холмс (англ. Sherlock Holmes) — Артур Конан Дойль жараткан адабий персонаж. Лондондо жашаган жеке тергөөчү Шерлок Холсмтун укмуштуу окуяларына арналган Артур Конан Дойлдун чыгармалары детектив жанрынын классикасы болуп эсептелет. Эдинбург падышалык ооруканасында иштеген, майда-чүйдө бараттар менен адамдын тарыхын жана мүнөзүн таап алуу өзгөчүлгү менен белгилүү болгон Конан Дойлдун кызматташы, доктор Жозеф Белл (Dr. Joseph Bell) деген киши Холмстун прототиби болгон деп эсептелет.
Кыргыз автономиялуу облусу
Тарых
Бул жерден да Сыдыков менен Кудайкуловдун тобунун ортосунда, тирешүү болгон. Сыдыков, Ж.Абдрахманов, И.Арабаевдар Кара Кыргыз Автономиялуу областы түздөн-түз РСФСРге кирсе дурус болот дешкен. Бул маселе зор кыйынчылыктар менен ишке ашкан. Анын себеби кыргыздар казактардын же башкалардын курамына кирсе өз алдынча өнүгүүсүнө тоскоол болмок, анткени чарбалык маданий жактан окшоштуктары болгон. Эң негизгиси алар менен теңата иш алып баруу болгон. Экинчи топтун башында Рахманкул Кудайкулов туруп, Дүйшөналы Бабаханов, Ы.Тойчуновдор болушкан. Алар Кара-Кыргыз автоном облусунун Кыргыз (Казак) АССРинин курамында болуусун каалашкан.
1924-жылдын 18-октябрында РКП БКнын саясий бюросунун чечими ылайык М.Д. Каменский жетектеген Кыргыз обкомунун уюштуруу партиялык бюросу түзүлөт.
Шерлок Холмс
Мыкты чыгармалар
Конан Дойлдон Холмс тууралуу мыкты чыгармаларын санап берүүсүн суранганда, ал өз тизмесине төмөнкү 12 чыгарманы кошкон:
Экрандаштыруу тарыхынан
Экрандаштыруу боюнча Шерлок Холмс менен доктур Ватсондун окуялары Гиннесс рекорддор китебине кирген. Азыркы учурда тергөөчүнүн катышуусу менен 210дой кинотасма бар.
Кыргыз автономиялуу облусу
Тарых
1924-жылы ноябрь айында кыргыз облустук партиялык уюмунун бюросу Ж.Абдрахмановду экинчи катчылыкка дайындайт. Ревкомдун төрагалыгына И.Айдарбеков дайындалган. Ревкомдун алдына мамлекеттик бийликти уюштуруу, областык башкаруу аппаратын түзүү, областы административдик-территориялык жактан райондоштуруу, Советтердин учредителдик съездин даярдоо жана өткөрүү тапшырмалары коюлган.
Ревком тарабынан даярдалган Учредителдик съезде А.Сыдыков менен Кудайкуловдордун ортосунда кызмат үчүн тирешүүлөр болуп, Кыробкомдун партиясынын биринчи секретары М.Д.Каменскийдин көмөгү менен Кудайкуловдун тобу жеңип чыккан. А.Сыдыковдун жактоочусу, ревкомдун торагасы И. Айдарбеков өзүнүн кызмат ордунан төмөндөгөн. Областык аткаруу комитетинин төрөгасы болуп эки топко тең кирбеген, Кыргызстанда совет бийлигин орнотууга активдүү катышкан А. Орозбеков шайланган.
1925-жылы май айында РСФСР ББАКтын чечими менен Кара-Кыргыз автономиялуу областынын "карасы" алынып кыргыз автономиялуу областы болуп өзгөргөн. Кыргыз автономиялуу областынын аткаруу комитетинин 3-сессиясы Кыргыз автономиялуу областын Кыр автономиялуу республикасы деп жарыялайт, ал эми 1-февраль 1926-жылы ББАКтын президиумун чечими менен бекитилет.
А.Сыдыков,  Ж.Абдрахманов, И.Айдарбеков, И.Арабаев, А.Орозбеков сыяктуу инсандарыбыз кыргыз элинин келечеги үчүн ак кызмат кылуу менен, мамлекетибиздин түптөлүп негизделишине салым кошуп, кыргыз улутунун гулдоп, өнүгүшү   жана    келечек   муун   үчун өздерүнүн өмүрүн арнашкан.
Акимий-аймактык бөлүнүшү
Кара-Кыргыз автономиялуу облусунун революциялык комитетинин 1924-жылдын 8-декабрындагы токтому менен аймакка жана бучакка (волостко) бөлүнүү кабыл алынган. Төрт аймакчаны түзүү чечими кабыл алынган: Пишпек ― 20 бучак жана борбору Пишпек шаарында: Каракол-Нарын ― 16 бучак жана борбору Каракол шаарында (Пржевальск); Жалал-Абад ― 19 бучак жана борбору Жалал-Абад шаарында; Ош ― 20 болуш (волост) жана борбору Ош шаарында.
Камсыздандыруу акысы
Камсыздандыруу акысы – камсыздандырылган мүлктүн зыянга учуроосунун орду, убагы, өлчөмү жана себеби көрсөтүлгөн документ, ошондой эле эксперттердин корутундусу. Камсыздоону уюм тарабынан камсыздандыруучунун (анын өкүлүнүн) катышуусу менен түзүлөт жана камсыздандыруучу ордун толтуруу төлөмдөрү үчүн негиз болот.
Вертикал
Вертикал - (лат. verticalis тик) — асман сферасынын зенит жана надир сызыктары аркылуу өткөн чоң тегереги. Ал чыгыш жана батыш чекиттери аркылуу өтсө, биринчи вертикал, түндүк жана түштүк чекиттери аркылуу өтсө, асман меридианы деп аталат.
Бастер
Бастер - Сент-Китс жана Невис мамлекетинин борбору. Айдарым аралдар тобуна кирген Сент Кристофер (Сент-Китс) аймагынын түштүк жээгинде жайгашкан деңиз порту. Калкы 12,9 миң (2005). Эл аралык аэропорту бар. 1627-ж. Француздар негиздеген. 1867-ж. өрттөн кийин кайра курулган. 1983-жылдан көз карандысыз мамлекеттин борбору. Өкмөт үйү, собор, чиркөө, саат мунарасы, эки кабаттуу үйлөр, улуттук музей, ботаникалык бак, казино, кант заводу, суусундук өндүрүшү иштейт. Туризм өнүккөн.
Терс байламталуулар
Терс байламталуулар (лат. Anomalodesmata) — кадимки эбелек бакалоордуу моллюскалар түркүмүндөгү бир түркүмчө.
Карадөө
Карадөө —"Сейтектеги" көрүнүктүү каармандардын бири,Кутубийдинбаласы. Атасы Кутубий Манаска кандай ак кызмат өтөсө, баласы К. да Манастын урпактарына ошондой эле адал кызмат кылат. Айчүрөктү олжолоп алганда Кыяс чоң той берип, ошол тойдо "Атасы шайдоот кыраакы, Артык балбан мураапы" (Саякбай Каралаев, Кол жазмалар фондусу, 958-инв., 1099-б.) К. "эгер жеңсемАйчүрөк жеңем эркек төрөп, душмандан өч алабыз, жеңилсем кыз төрөгөнү, анда тирүү жүрбөй өлгөнүм оң", — деп төлгө кылып эр сайышка түшөт. Ошондон баштап К. Сейтектин чоңоюшун тилеп, эл керегине жарай турган күнгө күтүнүп жүрөт. Барбаган жери калбай жер кезип жүрүп дарыгер Момунжанды таап келип, Күлчоронун айыгышына да К. себепчи болот. Кайып болуп кеткен Семетейдин элге кайрылып келишинде да К. көп күч жумшайт. Кыяс өлгөндөн кийин жедигерге кан болуп калган К. коркунучтуу жоонун алдынан тосо чыгып, Желмогуз уулу Сарыбай менен кармашта курман болот.
Кичи Азия
Кичи Азия — Азиянын батышындагы жарым арал, Түркиянын көп бөлүгүн ээлейт. Кара, Мрамор, Эгей, Кипр деңиздери, Босфор жана Дарданелл кысыктары менен чулганат. Аянты 400 миң км2дей. түндүк жана түштүк жэээктери түзөң, батыш жээги булуң-буйткалуу. Жарым аралдын көп бөлүгүн Кичи Азия тайпак тоосу ээлейт. Жээк бойлой айрым ойдуңдар созулуп жатат, аларда жер ортолук деңиздик өсүмдүктөр басымдуу.
Текстильщики
Текстильщики — топоними.
Дубал
Дубал – имараттын, там үйдүн жана башка керегеси; короо-жайдын топурактан, кыштан жана башка тургузулган тосмосу. Ал негизги тосуучу конструкциясы болуу менен бирге көтөрүп туруучу милдетти да аткарат. Дубал имараттарда сырткы жана ички, өзү көтөрүп туруучу, көтөрүп туруучу жана көтөрүп турбоочу болуп бөлүнөт. Көтөрүп туруучу жана өзү көтөрүүчү дубал басымды түздөн-түз пайдубалга берет, көтөрүп турбоочу имараттын башка конструкцияларына – негизинен түркүктөргө же кабаттардын ортосун жаап туруучу плиталарга бекитилет. Тургузулуу ыкмасы боюнча чогултулуучу (ири панелдүү же ири блоктуу), монолиттүү (көбүнчө бетондуу) жана кол менен тургузулуучу кыш дубал болот.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Жарым өткөргүчтүү материалдар
Жарым өткөргүчтүү материалдар - өткөргүчтөр менен диэлектриктердин ортосундагы материалдар; алардын электр өткөргүчтүгү тепмературанын, электр талаасынын, жарыктын жана тышкы факторлордун таасирине жараша болот.
Жарым өткөргүчтүү материалдарга электр өткөргүчтүтү ар түрдүү катуу жана суюк, химиялык түзүлүшү ар кыл табигый жана синтет. заттар кирет.
Техникада электр өткөргүчтүгү электрондор кыймылы менен жаралган электрондук жарым өткөргүчтөр өзгөчө баалуу. Бирок жарым өткөргүчтөр металл өткөргүчтергө Караганда аз сандагы бош электронго ээ болуп, электрди начар өткөрөт. Энергиянын ар кандай түрлөрү менен таасир берип, Жарым өткөргүчтүү материалдардын электр өткөргүчтүгүн өзгөртүүгө болот. Мисалы, температуpa жогоруласа, бош элоктрондуп саны өсөт.
Бул учурда Жарым өткөргүчтүү материалдар температуpa сезгич элемент (терморезистор) катары колдонулат. Жарык энергиясынын таасири менен жарым өткөргүчтөрдүн каршылыгын азайтууга мүмкүн (фото- резистор).
Магнит талаасында жайгашкан жарым өткөргүчтөн ток өткөндө, электр кыймылдаткыч күчү (Холл эффектинен) пайда болот да, магнит талаасы, кубаттуулук ж. б. чоңдуктарды өлчөөгө мүмкүнчүлүк берет. Ошол себептен Жарым өткөргүчтүү материалдардын электр өткөргүчтүгүнүн сырткы таасирлерге көз карандылыгы ар кандай тех. приборлор жасоого негиз болуп алынат. Жарым өткөргучтуу приборлор жасалчу материалдардын сапатына жана касиетине түрдүүчө талап коюлат. Диоддор менен транзисторлор жасоодо негизинен германий, кремний, галлийдин арсениди гана иштетилет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Арапахо (Оклахома)
Арапахо (Оклахома) (Arapaho) — Оклахома штатынын Custer округуна караган АКШ шаары.
Ак-Булак (Сузак району, Кызыл-Туу айыл аймагы)
Ак-Булак — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы айыл. Кызыл-Туу айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 786 киши (2009-жылы).
Камсыздандыруу базарынын катышуучулары
Камсыздандыруу базарынын катышуучулары – камсыздануучулар, камсыздандыруучу, камсыздандыруу агенти, камсыздандыруу далдалчылары , кайра камсыздандыруу далдалчылары, кайра камсыздандыруу компаниялары.
Дурусалиев, Жумаш
Жумаш (Жумадыл) Дурусалиев (англисче Djumash Durusaliev, толугураак Djumadyl Durusaliev; орусча Джумаш Дурусалиев) – кыргызстандык заманбап музыкант, скрипкачы жана композитор. Ушул тапта Улуу Британияда жашайт. Атажурту - Кыргызстан. Жумаш Дурусалиев азыркы тапта жаш болсо да Батыш дүйнөсүнө таанылда баштаган музыка өнөрпозу. Ал музыка тармагындагы айрым сыйлыктардын ээси.
Кыскача өмүр таржымакалы
Жумаш Дурусалиев 1993-жылы (үчтүн айынын), б.а. январ айынын 8инде Кыргызстандын ордо шаары Бишкекте туулган.
1999-жылы (алты жашында) Жумаш Бишкек шаарындагы № 70 гимназиялык комплекске 1-класска кабыл алынат. Ошол эле учурда Бишкек шаарындагы Мукаш Абдраев атындагы музыкалык мектепке да кабыл алынат.
Ал 2000-жылы музыка жаатындагы алгачкы ийгиликтеринин аркасында “Satsuki Shoolarship” (Сатцуки стипендиясы) деген стипендияга татыйт. Бул стипендия Жапониянын Осака шаарындагы Soroptimist Ikeda Minoo (Сороптимист Икэда Муноо) кору тарабынан уюштурулган.
Жумаш 2001-жылы Кыргызстандагы “Мээрим” кору тарабынан уюштурулган “Жаш таланттар – 2001” сынагынын экинчи даражадагы диплому менен сыйланат. 2002-жылы ушундай эле сынактын (“Жаш таланттар – 2002”) Биринчи даражадагы дипломуна татыйт.
2001- жана 2002-жылдары жакшы окугандыгы үчүн өзү окуган гимназиянын Ардак кагаздары менен сыйланган.
Жумаш 2002-жылы телчигип келе жаткан талант катары жылуу сөзгө арзыйт. Ага «Москванын чеберлери» («Виртуозы Москвы») оркестринин директору Владимир Спиваковдун кору 19-кылымдагы айтылуу француз устасы Амадео Дюдоне тарабынан жасалган өтө сейрек скрипканы тартуулайт.
2003-жылы он жашар Жумаш Кыргызстандын Билим берүү жана маданият министрлиги тарабынан уюштурулган Балдардын музыкалык мектептеринин Үчүнчү жумурияттык сынагынын баш байгесин (гран при) утуп алат.
Жумаш 2003-жылдын апрел-май айларында чыгаан кыл аспабтарынын аткаруучусу Йо Йо Ма жана «Улуу Жибек Жолу» ансамбли (Yo Yo Ma & Silk Road Ensemble) уюштурган чеберчилик классына эң жаш өнөрпоз катары катышат.
Жумаш 2004-жылы августта, он бир жашында, Улуу Британиянын Шотландия жергесиндеги музыкалык академияга (Dyce Academy ACMS) окууга кабыл алынат.
Ошол эле 2004-жылы ноябрда атайын музыкалык сынак тапшырып, Улуу Британиянын музыка боюнча падышалык мектептеринин Бирдиктүү Кеңеши (The Associated Board of the Royal Schools of Music) тарабынан бешинчи даражадагы артыкчылыктуу дипломго татыйт. Бул Кеңештин колдоочусу (патрон) – Улуу Британиянын канышасы Элизабет Экинчи экендиги маалым.
Жумаш 2005-жылы июнь айында «Шотландиянын түндүк-чыгышынын музыкасы - 2005» (Music in North-East of Scotland 2005) сынагында биринчи орунду ээлеген. Сынакты Музыка, бий жана көркөм сөз жаатындагы британдык федерация (The British Federation of Festivals for Music, Dance and Speech) уюму өткөргөн.
2005-жылы июлда АКШнын «Гринлейк музыка стипендиясын» (‘Greenlake Music Scholarship’) утуп алган.
Жумаш 2006-жылы февралда Британияда «Инвернис музыка фестивалынын» (Inverness Music Festival) сынагынын 1-орунунун жеңүүчүсү болуп калды. Бул сынак Британдык жана эл аралык фестивалдар федерациясы (The British and International Federation of Festivals) тарабынан уюшулган болчу.
2006-жылы март айында Жумаш мырза “Элгин-2006” (Elgin -2006) сынагында 1-орунга татыды. Ага конкурсту уюштурган Британдык жана эл аралык фестивалдар федерациясы тарабынан “Эң мыкты аткаргандыгы үчүн” алтын күбөлүгү (сертификат) ыйгарылган.
Ошол эле жылы март айында Би-Би-Синин 3-үналгысына туңгуч ирет (англис тилинде) маек курган. Ал эми 2006-жылдын апрел (чын куран) айында Жумаш Улуу Британиядагы Би-Би-Си компаниясынын Улуттук Жаштар оркестрине (National Youth Orchestra of UK-BBC) кабыл алынып, мында ал 1-скрипкада ойноп калган. Бул оркестрдин курамында Эдинбург жана Глазго шаарларында концерт берген.
Жумаш 2007-жылдын январында (үчтүн айында) Иегуди Менухин атындагы эл аралык музыка мектебиндеги кыл аспаптык квартеттин лидери болуп калды. Ошол эле маалда жалгыз өзү да мектебинин концерт залында бир катар концерттер берди.
Жумаш 2007-жылдын июн (кулжа) айында Кипрде Ларнака музыка сарайында (Larnaka Music Hall) жайкы музыкалык фестивалдын жеңүүчүсү болду.
2008-жылы январда он бештеги Жумаш дагы бир олжолуу болду. Ага 400 жыл мурда италиялык уста Амати тарабынан жасалган баалуу с крипка белек кылынды.
2008-жылы март айында Жумаш Британиядагы жаш композиторлордун сынагына катышты. Жумаштын фортепианонун катышуусундагы үчилтик (трио) үчүн жана кыл аспаптар квартети үчүн жазган чыгармалары «Брэкенбөри сыйлыгына» (Brackenburie Award) татыды.
2008-жылы августта Жумаш Улуу Британиянын Англия жана Шотландия чөлкөмдөрүндө жалгыз өзү концерттер уюштурду.
2008-жылы августта Жумаш Австриядагы музыка профессорлору А.Айзенхут (А.Eisenhut) жана М.Кариолоу (M.Kariolou) атындагы стипендияларга татыктуу болуп, музыка чеберчилиги боюнча сабактарга катышты.
2008-жылы август (башоона) айында болсо Жумаш Дурусалиев Кыргызстандын ордосу Бишкек шаарындагы Токтогул Сатылган уулу атындагы Кыргыз улуттук филармониясында маркум жазуучу Чыңгыз Айтматовдун элесине арналган жеке концерт берди.
2009-жылы Жумаш айтылуу америкалык чебер Йо-Йо Ма менен жолугушту жана Лондон шаарындагы Алберт концерт сарайында (Albert Hall) концерт менен чыкты. (Белгилүү болгондой, Йо-Йо Ма виоленчел аспабында ойнойт. Ал - кыл аспаптарынын профессору. АКШнын Ак Үйүндө президент Барак Обаманын биринчи президенттиги маалында, 2009-жылдын 9-ноябрында, Йо-Йо Ма анын өкмөтүнүн Көркөм өнөр жана гуманитардык тармак комиссиясынын мүчөлүгүнө дайындалган).
2012-жылы декабр (бештин айы) айында Жумаш Дурусалиев Бишкек шаарындагы Токтогул Сатылган уулу атындагы Кыргыз улуттук филармониясында концерт берди. Аны Асанкан Жумакматов атындагы оркестр (дирижеру – Р.Осмоналиев) коштоду. Жаш өнөрпоз Жумаш П.И.Чайковскийдин скрипкалык концертин аткарды.
Прагадагы жеке концерт (2010)
Жумадил (Жумаш) Дурусалиев Чехиянын борбору Прагадагы 2010-жылдын апрелиндеги концертте Эжен Изаинин сонатасын аткарып, музыкалык драмасы күчтүү чыгарманын ыргагында таланты ташкындап, музыка дүйнөсү баарын багындырып жаткандай туюлду.
Ал кезде 17 жаштагы аткаруучу Венявский, Римский-Корсаков, Крейслер, Бахтын чыгармаларын тартуулап, аягында Атай Огонбаевдин атактуу “Эсимде” аттуу ырынын обонун да аткарды.
Римский-Корсаковдун “Жапан аарынын ызылдагы” аттуу чыгармасы Жумаштын жогорку чеберчиликтеги аткаруучулук техникасын ачып көрсөттү.
Устаттары жана окутуучулары
Айнур Дурусалиева баласынын талантын атасы экөө тээ кичинекейинде эле байкашканын “Азаттык” үналгысына (28.04.2010) мындайча айтып берди.
- ''Атасы экөөбүз тең музыкант болгондуктан Жумаш төрөлгөндөн тарта эле музыка дүйнөсүндө чоңойду. Бишкектеги үйүбүздө пианино бар болчу, үч жашында аны дыңкылдатып ойной баштады. Кийинчерээк дубалда илинип турган скрипканы көргөзүп, ушуну ойнойм деп сурап калды. Төрт жашында Шубин атындагы музыкалык мектепке алып барсам, скрипкага жөндөмдүү экен деп окута башташты. Анан бир жарым жыл ичинде үйрөнгөн чыгармаларын топтоп туруп, беш жарым жашында эң алгачкы концертин берди''.
Айнур Дурусалиева өзү пианист, көп жылдар Бишкектеги Мукаш Абдраев атындагы музыкалык мектепте, кийин улуттук консерваторияда иштеген.
Жарым өткөргүчтүү көбөйткүч
Жарым өткөргүчтүү көбөйткүч - берилген термелүүнүн жыштыгын бир нече жолу көбөйтүп, жаңы термелүүгө айландыруучу прибор.
Жарым өткөргүчтүү көбөйткүч сызыктуу эмес элементтерден турат. Ушул элементтер термелүүлөрдүн формасын жогорку гармоникалар пайда кылгандай абалга чейин езгертет, ал эми керектүү гармоника атайын күүлөнгөн термелме коптурдун жардамы менен бөлүнүп алынат.
Жарым өткөргүчтүү көбөйткүч кыска жана ультра- кыска толкундуу бергичтерде, ар түрдүү өлчөө схемаларында колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Чотала
Чотала (иранча шотор — нал; шотор — төө; нал — мылтык) — төөгө жүктөп алып жүрүүчү кичине замбирек (төө мылтык). "Манас" эпосунда жөнөкөй эле мылтык маанисинде колдонулат. Мисалы, Радлов жазып алган вариантта "Кийиз каптуу кылычы, Чотоладай мылтыгы" (Радлов жазып алган вариант, 235).
Сагымбай Орозбаковдун вариантында:
Чотала үнү чопулдап,
Асмандан түшкөн октору,
Көктөн түшкөн мөндүрдөй.
Көк коргошун топулдап (Сагымбай Орозбаков, 3. 165).
Көзкамандардын окуясында Ч. Көкчөкөздүн мылтыгы болуп эсептелет. Мисалы, "Асынган мылтык чотала" (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 581-инв., 423-б.).
Жогорку Тюкунь (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Жогорку Тюкунь — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Камышлин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 229 киши. Почта индекси — 453024, ОКАТО коду — 80235825004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Төрөттөн кийинки мезгил
Бул мезгил тууралуу
Бул мезгилде аялдын организминдеги бойго бүтүүгө байланыштуу өзгөрүүлөр калыбына келет. Жатын булчуңдары жыйрылып, кичиреет. Экинчи жана андан кийинки төрөгөн аялдарда жатындын жыйрылышы алгачкы күндөрү катуу оору менен коштолот (соңку толгоо). Жатындын ички бети калыбына келип, былжыр чел бара-бара жатындын ичин каптайт. Жатындан суюктук бөлүнөт; алгач кан аралаш, кийинчерээк (5-жумада) былжыр суюктук чыгат. Мында жатын моюнчасынын жана жатын кынындагы айрык, жарааттар айыгат, жатынды кармап туруучу чоюлган байламталар кыскарып, жатын түтүгү жана энелик бези кадимки абалына келет. 3—4-суткада эмчектен сүт чыга баштайт. Айрым учурда эмчекте сүт көп болгондуктан эмчекти сүт тээп, эмчек чыңалып ооруйт. Кээде эти ысыйт. Эгерде төрөттөн кийинки мезгил нормалдуу өтсө, төрөгөн аялдын абалы анча өзгөрбөйт. Төрөгөн аялга алгачкы 2 күнү көбүрөөк жатуу сунуш кылынат. Бирок такыр кыймылсыз жата берсе заңдоо жана заара ушатуу кыйындайт. Жатындын жыйрылуусу көпкө созулат. Ден соолугу жакшы, өзүн жакшы сезген аялдарга 2-суткада туруп басууга (алгач 15—30 мин., андан ары сейилдөө мөөнөтү көбөйтүлөт) уруксат берилет. Төрөттөн кийинки мезгилде төрөгөн аял асептика жана антисептика эрежелерин так сактабаса жараат, төрөт жолундагы жаракалар, эмчек үрпүнүн жарылган жери аркылуу инфекция кирип, төрөттөн кийинки ооруларды пайда кылат. Төрөттөн кийинки кабылдоолорду болтурбоо үчүн төрөгөн аял сырткы жыныс органын марганцовканын мала кызыл эритмеси менен күнүнө 2 жолу жууп, астыга коюлуучу чүпүрөктү убагы менен которуп, ич кийим, шейшептерди күнүнө алмаштыруу керек. Төрөгөн аял өздүк гигиенаны жакшы сактоого тийиш. Алар тырмагын өстүрбөй алып, баланы эмизерде жана тамак ичерде колун самындап жууп турушу зарыл. Эмчектин үрпү жарылып кетүүдөн сактоо үчүн баланы эмизгенден кийин эмчекти нашатырь спиртинин 0,5%түү эритмеси же жылуу суу менен самындап 2 маал жууп, тегерегин 1 %түү бор кислотасынын эритмеси менен сүртүп, кебез менен аарчуу сунуш кылынат. Баланы туура эмизүү да чоң мааниге ээ (Эмчектеги бала). Эмизгенден кийин эмчекте сүт калса, саап салган жакшы.
Эс алуу жана тамактануу
Төрөгөн аял убагы менен эс алып, сапаттуу тамактануусу талапка ылайык. Күнүмдүк тамак-аштын составында кефир, быштак (100—200 г), витаминдүү жашылча-жемиш жана башкалар болууга тийиш. Кычкыл, өткүр тамакты жегенге, ичимдик ичкенге, чылым чегүүгө, өз алдынча дары каражаттарын пайдаланууга болбойт. Таза абада көп болуп, бөлмөнү убагы менен желдетип, таза кармоо эне жана бала үчүн өтө пайдалуу. Бул мезгилде оор нерсе көтөрүүгө болбойт. Эгерде температура көтөрүлүп, жатындан кан агып, эмчектин үрпү жарылып кетсе же эмчек ооруса маститке өтүп кете электе врачка кайрылуу зарыл.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Нгарка-Хасуй-Яха
Нгарка-Хасуй-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пухуча-Яха дарыясынын оң жээгинен 118 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 44 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Аномиялар
Аномиялар (лат. Anomiidae) — моллюскалардын бир тукуму, төмөнкү түрлөрү көп учурайт: аномия гигантская (лат. Radodesmus macrochima) — дөө аномия, а. шиповатая (Anomia squamula aculeuta) — тикендүү аномия ж.у.с.
Дубан
Дубан (кытайча, дуан – аймак; арабча, диван – акимдик жыйын) – 17–18-кылымда, болжолу андан да арыраак мезгилдерде, кыргыз жергесинин жайгашуусу боюнча бөлүнгөн аймактардын аталыштары («Көл дубаны», «Жети-Суу дубаны» жана башка). Дубандын ээлеген аянты абдан чоң чөлкөмдөрдөн турган («Дубандан чыккан жорго элем», Токтогул). Дубандар бир уруу же бир эле тайпа эмес, көптөгөн тайпалардан (уруулар) турган. Дубан орустар келгенге чейин аймактык башкаруу бирдиги да болгон.