cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кыргыз АССР Советтеринин 1-уюштуруу съезди
Кыргыз АССР Советтеринин 1-уюштуруу съезди — 1927-ж. 7-12-мартта Фрунзе шаарында өткөн. Съездге 231 делегат катышкан. Съезд Кыргыз Автономия Советтик Социалисттик Республикасынын түзүлгөндүгү жөнүндө Декларация кабыл алып, Кыргыз АССР БАКка 123 мүчө жана 27 кандидат шайлаган. Алардын катарына: Н. Узюков, Ж. Саадаев, А. Орозбеков, Ж. Абдрахманов, О. Алиев, Г. Булатов, О. Тынаев, Т. Усманова, С. Кулматов, К. Тыныстанов, И. Айдарбеков, Э. Эсенаманов, К. Юлдашев, А. Кулумбаев, X. Шооруков, Т. Айтматов жана башка кирген. Съездде Бүткүл россиялык советтердин съездине 15 делегат (Т. Усманова, Ж. Абдрахманов, Э. Эсенаманов, Т. Айтматов, X. Шооруков, Е. Поливанов жана башка) жана СССР БАКтын Улуттар советине 5 делегат (Н. Узюков, Ж. Саадаев, А. Орозбеков, К. Иващенко, М. Якупбаев) шайланган. 12-мартта Кыргыз АССРинин 1-чакырылышынын 1-сессиясы өтүп, анда БАКтын сессияларынын аралыгында 17 мүчө жана 6 кандидаттан турган Кыргыз АССР БАКтын Президиуму шайланып, А. Орозбеков анын төрагасы болуп калган. Ошондой эле Эл Комиссарлар Совети (ЭКС) уюшулуп, ага Ж. Абдрахманов бекитилген. Съезддин чечимдери Кыргыз АССРинин мамлекеттик бийлик жана мамлекеттик башкаруунун жогорку органдарынын (Бүткүл кыргыз советтеринин съезди, Кыргыз АССР Советинин БАКы, БАКтын Президиуму, ЭКС жана башка) мыйзамдуу түрдө иш жүргүзүшүнө шарт түзгөн.
Эритразма
Эритразма — теринин анча жугуштуу эмес өнөкөт оорусу.
Биолюминесценция
Биолюминесценция (био.. . жана люминесценция) - тиричилик процесстерине байланыштуу организмдердин байкаларлык жарык чыгаруусу. Биолюминесценция көптөгөн бактерияларда, жөнөкөй түзүлүштүү өсүмдүктөрдө, кай бир омурткасыздарда, балыктарда бар. Айрыкча океан, деңиздерде жашоочу организмдерде көп таралган. Биолюминесценциянын биологиялык мааниси ар түрдүү. Тереңде жашоочу балыктар жарыгы менен жемди өзүнө жакындатса, кээ жаныбарлар жаркыраган суюктукту чачуу менен жырткычтардан сактанат.
Эритразма
Эритразманы микроскопиялык козу карындарга окшош бактериялар пайда кылат. Алар колтукта, чурайда, эмчек астында мителик кылат. Эритразмага көп тердөө, абанын ысык, нымдуу болушу, өздүк гигиена эрежелерин сактабоо түрткү берет. Эритразмада кызарган так пайда болуп, улам чоңоёт. Балдарда эритразма кездешпейт. Ооруну дарылабаса жылдап созулат, өз алдынча дарылануудан күчөп, сезгенет.
Дарылоо
Ооруну врач дарылайт. Бирок ооруга түрткү берген шартты жоготпосо эритразма дагы кайталанышы мүмкүн. Ошондуктан эритразманын алдын алуу үчүн терчилдикти дарылоо, терини таза күтүү керек. Дарылагандан кийин тери бүктөөлөрүн арак же атыр менен сүртүү сунуш кылынат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Эски кальмияр (Татышлин району, Башкыртстан)
Эски кальмияр — Башкыртстандын Татышлин районундагы айыл, Кальмияр айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 415 киши. Почта индекси — 452837, ОКАТО коду — 80250830001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Афазия (медицинада)
Афазия (медицинада) (грекче aphasia - сүйлөй албоо) сүйлөөнүн бузулушу. Мында бирөөнүн сөзүн түшүнбөйт же бир аз түшүнөт, ошондой эле өзүнүн оюн түшүндүрүү үчүн сөз, фраза айта албайт. Афазия көбүнчө мээнин сол жарым шарынын кыртышы жабыркаганда болот. Негизинен эки түргө кыймыл жана сенсордук афазия болуп бөлүнөт. Кыймыл афазиясында оорулуунун сүйлөө аппараттары, акыл-эси ордунда болуп, айтылган сөзгө түшүнөт, бирок сүйлөй албайт. Сенсордук афазияда оорулуу сүйлөөгө жөндөмдүү болуп, бирок сөздү түшүнбөйт. Сенсордук афазиянын бир түрү болгон амнестия афазиясында оорулуу башынан өткөн окуяларды, буюмдун атын, бирөөнүн аты-жөнүн эстей албаганы менен аны колдонууну билет. Сүйлөөнүн бузулушу мээге кан куюлганда, тромбоздоо, мээ травмага учураганда, сезгенгенде, шишик ооруларында көп байкалат. Ооруну дарылоо үчүн аны пайда кылган себептерди аныктап, жоюу максатка ылайык.
Туугандашуу
Туугандашуу - жасалма тууганчылыктын формаларынын бири. Эки же бир нече тууган эмес кишилердин кандык туушкандыка тең болгон байланыштагы мамиле түзүү салты. Туугандашуу салты ант берүү жана башка ар кандай жөрөлгөлөр менен коштолот. Бул салтты аткаруу учурунда сөзсүз түрдө эки тараптан күбөлөр катышышкан. Туугандашкандар коркунуч туулганда, муктаждыкта бири-бирине жардам берүүгө, меймандостугун көрсөтүүгө, кээде кан кууп өч алууга катышууга тийиш.
Де-факто
Де-факто ( — «чындыгында», «чынында») — Латынча сөз айкашы реалдуу абалды, актуалдуулукту билдирет. Мамлекетти же өкмөттү расмий таануунун формаларынын бири.
Терминди колдонуу
Юридикалык аспектилерге карата де-юреге (юридикалык) карама-каршы катары колдонулат. Бул контекстте де-факто – белгиленген тартипти, укуктук нормаларга же укуктук умтулууларга карабастан пайда болгон кырдаалды билдирет. Мисалы, экономика тармагында расмий түрдө бекитилгендей экономиканын белгилүү бир тармагында колдонулуучу белгилүү (де-факто) стандарттар болушу мүмкүн, бирок юридикалык жактан андай эмес.
Саясат таануу де-факто реалдуу саясий кырдаалды сүрөттөйт. Көбүнчө мамлекет же өкмөт тарабынан фактынын юридикалык жактан туура экендигин тактабастан, убактылуу, шарттуу түрдө таанууну билдирет. Чет мамлекеттер тарабынан таанылбаганы менен мамлекеттик төңкөрүш болгондон кийин де-факто өкмөт же режим түзүлүшү мүмкүн. Таануунун бул формасы менен эл аралык мамилелерди сактоого, келишимдерди түзүүгө жана өкүлчүлүктүү сапарларды жасоого болот. Эгерде де-факто мамлекет гана таанылса, мындай мамлекет менен дипломатиялык мамиле атайын өкүлдөр аркылуу жүргүзүлөт.
Кыргыз АССР Эл Комиссарлар Совети (ЭКС)
Кыргыз АССР Эл Комиссарлар Совети (ЭКС) — 1927-37 аткаруу бийлиги. К. А. ЭКС аны менен бирге мыйзам чыгаруу, башкаруу иштерине да катышкан. Ал 1927-ж. 7-12-мартта өткөн Кыргыз АССР Советтеринин 1-уюштуруу съездинде Кыргыз АССР БАК тарабынан түзүлүп, анын төрагалыгына Ж. Абдрахманов дайындалган. Ал Кыргыз АССР БАКтын Президиумуна жоопкер болгон жана ага отчёт берип турган. Ага жер, финансы, эл агартуу, эмгек, саламаттык сактоо, жумушчу-дыйкан жана башка комиссариаттар караган. Кыргыз АССР ЭКС республикасынын аткаруу бийлиги катары мамлекеттик жана жергиликтүү бийликтин иштерин жөнгө салып турууга тийиш болгон.
Кош айрык
Кош айрык - дарыянын же анын өрөөнүнүн эки салаага бөлүнүп кеткен жери;андан төмөн ал салаалар бири-бирине кошулбай,өз алдынча чаттарды пайда кылат. Суу бөлгүч жерди суу жемирип кетишинен пайда болот. Кош айрыкка Венесуэладагы Касикьяре дарыясысы айкын мисал боло алат.
Сур-Теке алюминий кени
Сур-Теке алюминий кени Нарын облусунун Ат-Башы районунда, Ат-Башы кыштагынын чыгыш тарабында, Ат-Башы кырка тоосунун түштүк капталындагы Суртеке суусунун жогорку агымында. Кен аймагын бир нече фазадан турган жегичтүү интрузия тектери түзөт. Кен интрузиянын төртүнчү фазасында пайда болгон уртит тоотегинен турат. Мында уртиттин анча чоң эмес дайка сымал 2 тулкусу табылган. Алардын калыңдыгы 4–100  м, тик бурч менен жантаят. Курамындагы нефелин 70–80%. Алюминий кычкылынын орточо өлчөмү 25,73%, болжол ресурсу 94 млн т.
Сима (Нү-Мексико)
Сима (Нү-Мексико) (Seama) — Нү-Мексико штатынын Cibola округуна караган АКШ шаары.
Дулатова, Гүлшара
Дулатова Гүлшара Иманалиевна – театр артисти, профессор, педагог,Кыргыз Республикасынын эл артисти.
Өмүр баяны
1946-48-жылдары Т. Сатылганов атындагы Кыргыз мамлекеттик филармониясынын хорунда ырчы. 1953-жылы А. Н. Островский атындагы Ташкент театр өнөрү институтунун актердук бөлүмүн бүтүргөндөн тартып өмүрүнүн акырына чейин Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театрынын артисти. Артисттик кызматы менен катарлаш 1972-жылдан тартып Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театрынын алдындагы студияда (1993-жылдан тартып театр окуу жайы), өмүрүнүн акыркы жылдарында кыргыз мамлекеттик искусство институтунда "Сахна сөзү" предметинен сабак берген.
Чыгармачылыгы
Г.Дулатова ар түрдүү драмалык, трагедиялык, сатиралык жана комедиялык пландагы каармандардын образдарын бирдей деңгээлде түзө билген кеңири диапазондуу актриса. Г.Дулатованын театрдагы олуттуу чыгармачылык ийгилиги Ч.Айтматовдун "Бетме-бет" повестинин негизинде коюлган спектаклдеги Сейденин ролунан башталат. Бул ролду ал СССРдин эл артисти даңктуу актриса Бакен Кыдыкеевага дублер болуп ойногон. Б.Кыдыкеева Сейдени Г.Дулатова терең жана мазмунду ойногонун көрүп, ага биротоло өткөрүп берген. Экинчи бир даңктуу актриса СССРдин эл артисти Даркүл Күйүковага дублер болуп Г.Дулатова Ч.Айтматовдун "Саманчынын жолу" повестинин негизинде коюлган спектаклде Толгонайдын образын жараткан. Бул образда Г.Дулатованын артисттик табиятындагы трагедиялуу кудурети толук көрүнгөн. Бардык жанрларда ойноо жөндөмүнө карабастан, Г.Дулатованын негизги амплуасы - трагедия. Ал кыргыздын улуттук сахнасындагы эң көрүнүктүү трагедиялык актриса катары бааланат. Айрыкча башкыр драматургу Мустай Каримдин "Ай тутулган түндө" трагедиясында Г.Дулатова жараткан Тангабикенин образы, кыргыздын улуттук театрынын трагедиялык өнөрүнүн үлгүсү болуп саналат. Г.Дулатованын чыгармачылыгы, анын трагедиялык кудурети туурасында театр иликтөөчү Ж.Кулмамбетов "Театр дүйнөсүндө" китебинде "Шык ажары" деген чыгармачылык портретинде жана башка макалаларында кеңири чагылдырган. Кырк жылга чамалаган педагогдук ишинин ичинде Г.Дулатова кыргыз элине таанымал болушкан ондогон сахна чеберлерин даярдап чыгарды. Бул аралыкта Г.Дулатованын "Сахна сөзү" предмети боюнча жеке мектеби пайда болду. Анын педагогдук ишинин жемиши катары "Сахна сөзү" китебин көрсөтүү абзел.
Баргы, уруу
Баргы - Адигине уруулук тобундагы ири уруунун бири. Генеалогиялык маалыматтар боюнча Баргы - Адигиненин улуу баласы. Оң канатка кирген баргылар кыргыз этносунун пайдубалын түптөгөн байыркы уруулардан болот. Баргу - азыркы Монголиядагы топонимикалык аталыш катары да белгилүү. Маалыматтар Ички Монголиядагы (Кытай Эл Республикасы) монголдордо «барга» аттуу ири уруу бар экендигин тастыктайт. Рашид ад-Дин (13-к.) төмөнкүдөй маалыматтарды жазат: «Кыргыз жана Кэм-Кэмжиут кошуна, жакын турган аймактар, бул жерлер бир мамлекеттин (Кыргыздар мамлекети) курамына кирет.... Кэм-Кэмжиуттун бир тарабы наймандар, андан ары Баргужин-Токум деген жерде кори, баргу, тумат, байаут уруулары жашашат, алардын айрымдары монгол тилинде сүйлөшөт. Фарси автору баргулардан Иранда (илхандардын монгол администрациясында, 13-к.) белгилүү мамлекеттик ишмерлер болгондугун жазат. Рашид ад-Дин: «Баргут, кори, төөлөс, тумат уруулары тектеш элдер, аларды Селенга дарыясынын аркы жээк тарабында жашагандыгы үчүн баргуттар, алар турган аймак ушундан улам Баргужин-Токум деп аталат», - деп жазат. Баргулар түрк (кыргыз) тилинде сүйлөгөнүн тарыхый булактагы адам аттары, алардын титулатурасы айгинелеп турары бышык. Демек, 13-к. бүгүнкү кыргыздардагы эң ири уруулар катары эсептелген найман, дөөлөс (төөлөс), баргы, баят (тейит), туума тукум (найман) ж. б. «Кыргыз өлкөсү» жайгашкан аймактарды мекендешкен, кыргыз этносунун курамына жуурулушкан. Энесай- дын чыгыш тарабындагы жайгашкан жерлер монголдордо 12-13- кк. «Баргужин-Тукум» деген ат менен белгилүү болгон. Рашид ад- Дин берген маалыматтарга караганда, баргуттар (-т монгол тилдеринде көптүк маанини аныктаган сөз жасоочу мүчө) Чыңгыз хан жана анын мураскорлоруна ак дилден кызмат өтөшкөн. Баргу, төөлөс, туматтар падышаларын «инал» деп аташары алардын те- гинин кыргыз экендигин дагы бир ирет тастыктаары ырас. Баргалжан (Баргужин) монгол тилдеринде «түнт токойлуу», «өздөштүрүлө элек тоолу аймак», токум - монг. төхүм. «төркүн», «уруулаштар», «туугандар» дегенди аныктайт. Учурда Бурятияда Баргузин аттуу аймактык-административдик бирдик бар экендиги маалым. Демек, жогорудагы маалыматтарга таянсак, этникалык аталыш- тын эзелки мааниси «токойлуу, тоолуу аймакта жашаган тектеш, уруулаш туугандар» маанисин аныктайт.
Даңк медалы
«Даңк» медалы — Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сыйлыгы. 1996-жылы 16-апрелде «Кыргыз Республикасынын мимлекеттик сыйлыктары» мыйзамынын негизинде түзүлгөн.
Медальдын жобосу
«Даңк» медалынын жобосу 1996-жылдын 10-июльда Кыргыз Республикасынын Президентинин буйругу менен бекитилген:
"«Даңк» медалы менен жарандар мамлекеттик кызматтагы, өндүрүштүк, илимий-техникалык, чыгармачылык, тарбиялык, коомдук жана кайрымдуулк иштериндеги жетишкендиктери үчүн сыйланат."
Медаль менен сыйланган инсандар
Медаль менен эң биринчи жолу 1996-жылдын 4-февралында сыйлоо өткөн.
«Данк» медалы менен сыйлангандар:
Эммерсон Мнангагва
Эммерсон Дамбудзо Мнангагва (Emmerson Dambudzo Mnangagwa; 15-сентябрь 1942, Звишаване) — Зимбабве Республикасынын мамлекеттик ишмери жана саясатчысы. 2017-жылдын 24-ноябрынан тарта Зимбабве Республикасынын президенти.
Орозалиев Эрик Садыкович
Орозалиев Эрик Садыкович – (1950-ж. туулган, Чүй облусу, Ысык-Ата району, Кең-Булуң айылы) – философия илимдеринин доктору (1998), профессор. Кыргыз ССР ИАнын илимий кызматкери. К. И. Скрябин атындагы айыл чарба институтунда доцент, профессордун милдетин аткаруучу. Социалдык психология жана социалдык иштер тармагы боюнча адис. 50дөн ашык илимий иштердин, анын ичинен 2 монография, 5 окуу китебинин автору. Анын жетекчилиги менен 3 кандидаттык диссертация корголду. Бишкек гуманитардык университетинин социал-психология факультетинин деканы, социалдык ишкерлер ассоциациясынын президенти.
Негизги чыгармалары:
Дефляция (экономика)
Дефляция (кийинки лат. deflatio  – үйлөп ийүү) – инфляцияны (кесепеттерин жоюу) азайтуу максатында жүгүртүмдөн акчанын ашыкча бөлүгүн алуу; банктык эсеп өлчөмдөрүн, салыктарды көбөйтүү, мамлекеттик баалуу кагаздарды кеңири сатуу ж. б. жолдор менен ишке ашырылат.
Төмөнкү ярке (Илишев району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Эризипелоид
Эризипелоид (лат. erysipeloidum; байыркы грек тилинен ἐρυσίπελας тилме жана εἶδος — өң) — чочко тилмесинин бактериялары пайда кылган жугуштуу оору.
Дарылоо
Ооруну врач дарылайт. Алдын алууда кокусунан малдын этин тазалап же тейлеп жатып колду кесип же сайып алса, сөзсүз йод эритмеси менен сүртүү, союлган малдын этин ветеринариялык кароодон өткөрүү, бактерия менен булганган этти сатууга тыюу салуу, балык чарбаларында балык өстүрүлгөн сууларды таза кармоо зарыл. Малга оору жуктурбас үчүн аларды эмдеп туруу керек.
Айкөздөр
Айкөздөр — (лат. Hiodontidae) Американын өзөндөрүндөгү балыктардын бир тукуму, буларга айкөз (лат. Hiodon tergisus) кирет.
Баркы
Баркы - бүгүнкү алтайлыктардын тилинде таяке тарабынан жээнге сөзсүз түрдө энчилеп берилүүчү «белек-бечкек», «жээндин энчиси» деген маанини аныктайт. Бул байыркы салт Түштүк Сибирдин элдеринде кенен таралып, анын айрым элемент- тери учурда кыргыздардын каада-салтында (мал-жан, буюм энчилөө салты) сакталып келүүдө. Термин кыргыздарда «кадыр-барктуу» (тай тарапка баркы бар), «барктуу» формаларындагы лексика катары колдонулуп келет. «Баркы» термини энелик доордон эле белгилүү болуусу ыктымал.
Суулу-Бакайыр плагиогранит кени
Суулу-Бакайыр плагиогранит кени  Талас облусунун Кара-Буура районунда, Кызыладыр кыштагынан 40 км түштүк-батыш тарапта, Суулубакайыр суусунун сол өйүзүндө жайгашкан. Кен аймагын кембрий мезгилинин орточенинде жиреп чыккан интрузия тоотектери түзөт. Пайдалуу тоотек плагиогранит менен плагиогранит-диориттен турат. Алар орто жана ири кристаллдуу, өңү ачык боз, кээде кызгылтым боз, жакшы сайкалданып, күзгүдөй жалтырайт. Имараттын дубалдарын кооздоп каптоого жарактуу. Болжол запасы 10 млн м3.
Алтын казык (жылдыз)
Алтын казык (жылдыз) — Кичи жетиген топ жылдызынын эң жарык жылдызы (a-Кичи жетиген). Батпай турган топ жылдыздардын катарына кирет. Жердеги байкоочуга ал дайыма бир чекитте турат. Кээде ал Уюл жылдызы деп да аталат. Анткени дүйнөнүн түн. уюлунан тик чыгыш боюнча Iⁿ, 8m мин жана жантаюу боюнча 89°01' айырмаланып тургандыктан, жердеги байкоочу ал аркылуу уюлду жана анын бардык тарабын аныктай алат. Анын өңү саргыч келип, бетинин темпрасы 7000°Кге барабар. Көрүнгөн жылдыз чоңдугу 2,1mден 2,3mге чейин өзгөрөт. Алтын казык аркылуу уюлду жана анын бардык тарабын аныктаса болот. Асман сферасындагы жылдыздар Алтын казыкка салыштырылып аныкталат.
Децентрализация (борбордон ажыратуу)
Децентрализация (борбордон ажыратуу) – мамлекеттик башкаруу милдеттерин жана мамлекеттин борбордук органдарынын ыйгарым укуктарын борбордон жер-жерлерге өткөрүп берүү.
Жаныбеков Алтынбек
Жаныбеков Алтынбек -  (15. 6. 1934-ж. туулган‚ Чүй облусу‚ Аламүдүн району‚ Ала-Арча айылы) – композитор‚ Кыргыз ССРинин искусствосуна эмгек сиңирген ишмер (1979)‚ КРдин эл артисти (1995). М. Күрөңкеев атындагы музыкалык-хореография окуу жайын (1957)‚ Курмангазы атындагы Алматы мамлекеттик консерваториясынын теориялык-композитордук факультетин (1962) бүткөн. 1957-жылдан Кыргызстан композиторлор союзунун мүчөсү. 1962–65-ж. Кыргыз CCР мамлекеттик радиоуктуруу жана телекөрсөтүү комитетинде редактор‚ бир эле мезгилде Фрунзедеги М. Күрөңкөев атындагы музыкалык-хореография окуу жайында окутуучу‚ 1967-жылдан Б. Бейшеналиева атындагы КМИИде доцент‚ профессору‚ 1993-жылдан Кыргыз улуттук консерваториясынын профессору Жаныбеков ар кандай жанрдагы 250дөй чыгармаларды‚ анын ичинде кыргыз музыкасынын тарыхында биринчилерден болуп фортепьяно жана оркестр үчүн концерт жазган. Чыгармаларында элдик музыкалык ыргактарды чебер пайдаланат. Көлөмдүү симфониялык чыгармалардын («Т. Cатылгановдун эстелигине»‚ «Ата журт»)‚ симфониялык поэмалардын («Д. Шопоковдун эстелигине»‚«Менин Кыргызстаным»)‚ симфониялык сүрөттөмөнүн («Ак алтындуу айылда»)‚ симфониялык бийлердин‚ симфониялык увертюралардын‚ кантаталардын («Даңктан‚ Кыргызстан!»‚ «Кыргыз элине даңк!»)‚ сонаталардын‚ ырлардын‚ романстардын («Жаштар маршы»‚ «Түндө»‚ «Аккуу»‚ «Издейм сени» жана башка)‚ камералык-аспаптык чыгармалардын‚ хорлордун автору‚ спектаклдерге («Караш-Караш»‚ «Балдар бойго жеткенде») музыка жазган. Медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Союмъя (дарыя)
Союмъя — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Пелым дарыясынын сол жээгинен 502 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Биополимерлер
Биополимерлер - бардык тирүү организмдердин структуралык негизин түзүүчү жана алардын жашоо тиричилигинде белгилүү роль аткаруучу жаратылыштагы жогорку молекулалуу бирикмелер. Биополимерлерге белоктор, нуклеин кислоталары, полисахариддер, гли-копротеиддер, липопротеиддер, гликолипиддер ж. б. кирет. Нуклеин кислоталары клеткаларда генет., белоктор бир катар башкы функцияларды, полисахариддер структуралык, резервдик ж. б. иштерди аткарат. Булчуң белоктору хим. энергияны мех. ишке айландырып, организмдин кыймыл-аракетин камсыз кылат. Биополимерлерди изилдөө методдоруна рентген-структура-лык анализ, электрондук микроскопия ж. б. кирет.
Көрсөткүч
Көрсөткүч (pointer) — программалоодо эстин учурдагы дарегинин көрсөткүчүн камтыган өзгөрмө. Бул дарек боюнча жазылган берилиштерге жетүүгө, ал эми програмчыларга болсо көрсөткүч өзгөрмөлөр маанисин менчиктөө операторун колдонбостон туруп берилиштер менен иштөөгө мүмкүндүк берет.
Баш үчүн аңчылык кылуу
Баш үчүн аңчылык кылуу - алгачкы жамааттык коомдо бөлөк уруунун мүчөсүн өлтүрүп, олжо катары башын алып келүү салты. Ал сыйынуу буюму катары каралат. Баш сөөктө, анын жумшак ткандарында катылган маанилүү күч жөнүндөгү анимистик түшүнүктөргө байланыштуу жаралган. Түштүк-Чыгыш Азиянын, Океаниянын жана Түштүк Африканын бир катар райондорунда 20-к. биринчи жарымына чейин сакталып келген. Бул салт байыркы сак (скиф) урууларында болгондугу латын тарыхый булактарында чагылдырылат.
Үзөңгү-Кууш, капчыгай
Борбордук Теңир-Тоодо. Какшаал жана Борколдой, Карлы тоо, Карлыкыр тоолорунун аралыгында кеңдик багытында 80км ге созулуп жатат. Капчыгай батыштан чыгышты карай кууштайт (15–16км ден 200м ге чейин). Таманынын деңиз деңгээлинен бийиктиги баш жагында 3700м, аягында 2600м; Курчаган тоолордун салыштырмалуу бийиктиги 1000–1200м. Капчыгайдын башы Котур жана Айталаа сууларынын аралыгында кенен өрөөн (таманынын жазылыгы 15–16км ге чейин); төртүнчүлүк мезгилдеги муз кап тоонун таасиринен пайда болгон кум, шагыл таштардан туруп, айрым жерлеринде байыркы түздүктөрдүн калдыктары кездешет. Жапыз дөбөлөр, майда чуңкурлар басымдуу, тоо кырларындагы мөңгү капчыгайдын башталышына чейин түшүп жатат. Капчыгайдын ортоңку бөлүгү кууштап (2–3км ге чейин), капталдары тигирээк, Жарыкташ, Туюк, Чолок капчыгай, Шалдырак (сол куймалары) жана Кичине жана Чоң Туура суу, Чоң Төө-Куйрук, Туюк булак, Эки чат, Кичи Төө-Куйрук, Чакан таш (оң куймалары) сууларынын капчыгайлары, кокту-колоттору менен терең тилмеленген. Капчыгайдын аягы өтө кууш (200–300м ге чейин), капталдары тик, көптөгөн капчыгайлар (Кичи Үзөңгү-Кууш, Кичи Терек, Чоң Терек, Чаты терек жана башка), кокту-колоттору менен тилмеленген. Капчыгай аркылуу Чоң Үзөңгү-Кууш суусу агып, Какшаалды кесип Кытайга кетет. Баш жагы палеоген, неоген жана антропогендин конгломерат, кумдук, алевролит, кум, шагыл, ортоңку бөлүгү девон, карбондун сланец, акиташ теги, порфирит, диабаз, спилит, аягы девондун кумдук, сланец, кремний, конгломерат жана башка тектеринен турат. Климаты континенттик, суук, январдын орточо темперасы – 22°С; айрым убактарда – 50°С ге жетет; жылдык жаан-чачыны 300мм ден ашпайт. Капчыгайдын таманына жанаа баш жагына талаа, айрым жерлерине шалбаа, капталдарына бадал аралашкан кургак талаа (3000м бийиктикке чейин), андан жогору муздак чөл жана нивалдык-гляциалдык ландшафт алкактары мүнөздүү. Жайкы жайыт.
Дуба
Дуба – мусулман дининде ар иштин башталышына, жүрүшүнө, бүтүшүнө алладан жардам, ырайым, боорукерчилик, мээрмандык ж.б. сурап кайрылуу. Дуба өлгөн адамга карата куран түшүрүү, куран окуу, бата берүү менен иш жүзүнө ашырылган. Динге ишенгендер, кырсыктап иштери илгерилебегендер Дубаны кереметтүү күч катары карашып, молдо чакырып куран окутушкан.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Сологойлук
Сологойлук
Кишинин мээсинин өөрчүү процессинде анын функциясы оң жана сол жарым шарынын ортосунда бөлүштүрүлөт. Сол жарым шарда сүйлөө, окуу, жазуу, саноо, логикалык, математикалык функциялар, оң жагына сырткы дүйнөнү көрүү, үн, татаал геометриялык форма жана түстөрдү кабыл алуу туура келет. Ошондуктан сол жарым шар басымдуулук кылуучу же доминанттуу деп аталат.
14-ноябрь
14-ноябрь — жылдын 318-чү күнү (толук жылда 319-чи күн), Григорий календары боюнча жылдын аягына чейин 47 күн бар.
Дилбаян
Дилбаян – автор өз оюн чыгармачылык менен жазуу формасында ишке ашыруу ишмердиги. Дилбаян жазуу илим да, өнөр да болуп саналат. Дилбаян узак жылдардан бери мектеп программасында колдонулуп келе жаткан жазуу ишинин бир түрү, ошондой эле ал жогорку окуу жайларына кабыл алуудагы билимди өлчөп көрүүнүн да башкы критерийи катары кызмат кылып келген жана келүүдө. Дилбаянда – чыгарма, ал ошол чыгарманы жазып аткан автордун пикирин, ички сезимдерин, ой толгоолорун чыгармачылык менен кагазга түшүрүлөт. Дилбаян жазуу – текст түзүп, байланыштуу сөзду өстүрүү үчүн аткарылган окуу ишмердиги, ошол эле кезде, автордун дүйнөсүн, турмуштук позициясын калыптоочу тарбиялоо каражаты жана эстетикалык табитти, адабий-коомдук түшүнүктү өстүрүүнүн формаларынын бири. Чыгармачылыктын мүмкүнчүлүктөрү абдан ар тараптуу болгондой эле, дилбаяндын тематикалык, жанрдык, стилдик жактары да чексиз кеңири. Тематикасына карап дилбаяндар экиге бөлүнөт: биринчиси – адабий-чыгармачылык дилбаяндар, башкача айтканда мында программада өтүлгөн темалардын негизинде окуучулар өз ойлорун кагазга түшүрүшөт; экинчиси – эркин темадагы дилбаяндар, мында окуучулар мектептин адабият сабагында атайын өтүлбөгөн, өз алдынча окулган чыгармалардын, же көргөн фильм, спектакль, сүрөттөрдүн, интернет материалдарынын, турмуштан алган таасирлердин негизинде жазышат. Ошондой эле айрым окумуштуулар дилбаяндардын проблемалык-тематикалык типологиясын үчкө (дилбаян-мүнөздөмө; адабий-сын дилбаяны; «эркин» темадагы дилбаяны) деп да бөлүштүрүп жүрөт. Дилбаянда анын текстинин типтери үч түрдүү болот:
Сологойлук
Кол бутту башкаруу
Кол-буттун кыймылын ишке ашырууда эки жарым шар тең катышат: сол жарым шар — оң, ал эми оң жарым шар сол кол менен бутту башкарат. Көпчүлүк кишиде сол жарым шар басымдуулук кылгандыктан, оң кол менен иштөө жана тамак ичүү демейдеги көрүнүш. Кээ бир кишиде оң жана сол жарым шардын функциясы тескерисинче бөлүштүрүлөт. Бул учурда оң жарым шар басымдуулук кылгандыктан сол кол үстөмдүк кылат. Бирок өндүрүш жана тиричилик аспаптары жана көпчүлүк эмгек куралы оң колго ылайыкталгандыктан, сологой балдарды оң колу менен иштөөгө үйрөтүү керек. Баланы тажатып, психикасына таасир этпей, чыдамдуулук менен үйрөтүү зарыл. Сологойлордун көбү оң колу менен иштөөгө үйрөнөт, бирок көп күч жумшалуучу иштерди сол колу менен иштейт. Мисалы, сологой хирург, сүрөтчү, саат оңдогуч жана башкалар. Кээде мисалы, оң колдун мууну, булчуңу, нерв жабыркаганда айласыздан сологойлук болушу мүмкүн. Бул учурда да оң колу менен иштөөгө үйрөтүү зарыл.
Афанасьев Виталий Аркадьевич
Афанасьев Виталий Аркадьевич (1928, Саратов - 1993, Бишкек) - химик, химия илимдеринин доктору (1973), профессор (1974), Кыргыз ССР ИАнын корреспондент мүчөсү (1979). Саратов МУну бүтүргөн (1952). Кыргыз ССР ИАнын органикалык химия институтунда илимий кызматкер, лаборатория башчысы, директордун орун басары, директору, КР УИАнын химия жана химиялык технология институтунда бөлүм башчы болуп иштеген. 280ден ашык илимий эмгектин, 28 ойлоп табуунун автору. Илимий эмгектери: Физические методы исследования строения молекул органических соединений. Ф., 1963; Механизмы активации молекул углеводов в условиях кислотно-основного катализа. Ф., 1971.
Дилбаян
Дилбаян жанрлар боюнча да бөлүнөт. Айталык, орус методисти А. М. Гринина-Земскова дилбаяндар көркөм, публицистикалык жана илимий жанрларда болорун айтса, башка изилдөөчүлөр дилбаяндын адабий темадагы, эркин темадагы, репортаж, дилбаян-рецензия, портреттик очерк, салыштырма мүнөздөмө, аннотация, жол белгилери, аңгеме, фельетон сыяктуу жанрларын белгилешет. Айрымдар дилбаян-мүнөздөмө, дилбаян-адабий портрет, дилбаян-рецензия, дилбаян-адабий-сын макала, дилбаян-очерк (же дилбаян-аңгеме), дилбаян-эске түшүрүү, дилбаян-күндөлүк, дилбаян-ыр деген жанрдык классификацияны сунуш кылат. Кээ бир таланттуу жазылган дилбаяндарды ар кыл жанрлар аралашып келет, мисалы, бир эле каармандын образын талдоодо дилбаян автору мүнөздөмөнү да, портретти да, адабий сынды да жана башка колдоно бериши мүмкүн, мындайда иштин окумдуулугу артып, окуган кишини эриктирбейт. Дилбаян прозалык, поэтикалык, драмалык тексттерде жазылып келе жатса да, кыргыз мектептеринде көбүнчө кара сөз түрүндөгүсү арбын кездешет. Стилине карай көркөм, публицистикалык, ил. стилдерде жазылып жүрсө да, бир топ учурда бул үчөөнүн аралашып, бири-бирин толуктап турганын да көрөбүз. Бир эле дилбаяндын ичинде көркөм адабий чыгарма, илимдин тили менен бул же тигил көрүнүштү түшүндүрүүсү, коомдук актуал меселелерди көтөрүп чыгуу кездешет. Дилбаян инсанды калыптандырууда өзгөчө чоң мааниге ээ. Анда окуучу-автордун же абитуриент-автордун программалык материалдарды өздөштүрүү деңгээли, турмуш боюнча түшүнүгү, адабиятты кабыл алуу табити, логикалык ой жүгүртүүсү, көз карашы, стили, орфографиялык жана пунктуациялык сабаттуулугу айкын көрүнөт. Дилбаян аркылуу адам өзүн өзү чагылтат, ички дүйнөсүн ачат, башкача айтканда, ишмердиктин бул формасы адамдын өзүн өзү көрүп туруучу күзгүсү болуп саналат.
Сологойлук
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Ири молекулалык массалуу бирикмелер
Ири молекулалык массалуу бирикмелер — мол. м-сы бир нече миңден бир нече миллионго жеткен бирикмелер (макромол-лар). Алардын курамында бири-бири менен негизги валенттүүлүктөрү аркылуу байланышкан жүздөгөн жана миңдеген атомдор болот. И. м. м. б. жаратылышта кенен таралган жана өтө көп санда синтездөө менен алынган. Жаратылышта кездешүүчүлөргө — целлюлоза, крахмал, белок заттары, табигый каучуктар жана башка тиешелүү болсо, синтездөө менен алынган макромол-ларга полиолефин, полибутадиен, полистирол, полиамид, полиэфирлер, элемент орг. полимерлер жана башка тиешелүү. Синтездик макромол-лар кош байланышы бар жана циклдүү бирикмелер полимерленишинен же ди- жана полифункционалдуу бирикмелер поликонденсацияланышынан алынат. Чынжырчалар курамы И. м. м. б. карбон чынжырлуу, гетерочынжырлуу жана элемент орг. болуп үчкө бөлүнөт. Карбо чынжырлуу макромол-лар негизги чынжырчасы жалаң гана көмүртект атомунан туруп, алардын капталдарында кычкылтек, галогендер, азот атомдору болушу мүмкүн. Аларга полиолефиндер, табигый каучуктар, полистирол, поливинилспирти, поливинилхлорид, политетра-фторэтилен, полиакрилонитрил жана башка тиешелүү. Гетерочынжырлуу полимердин негизги чынжырчасында көмүртек атомунан башка да кычкылтек, азот, күкүрт, фосфор атомдору болот. Мындай полимерлерге жөнөкөй жана татаал полиэфирлер, полиамиддер (белоктор да), целлюлоза, крахмал ДНК, РНК ж. 6. тиешелүү. Элемент орг. полимерлер жаратылышта кездешпейт. Алар синтез ыкмасы менен гана алынат. Элемент орг. И. м. м. б-дин негизги чынжырчасында көмүртект атомунан башка Si, В, Аl, Тi, Sn сыяктуу жаратылышта кездешүүчү орг. заттар курамында жок поливаленттүү элементтер болот. Мис., кремнийорг., борорг., калайорг. жана башка полимерлер. И. м. м. б. түзүлүштөрү б-ча түз сызыктуу, тармакташкан жана тор сыяктуу болуп үчкө бөлүнөт. Түз сызыктуу макромол-лар узун чынжырчадан туруп, капталдарындагы тармакташуу бир мономер звеносунан ашык болбойт. Мис., аларга табигый каучук, иреттүү полимерлер, жөнөкөй жана татаал полиэфирлер, синтездик полиамиддер жана башка тиешелүү. Тармакташкан макромол-лардын негизги узун чынжырчанын капталдарында бир нече кыскараак чынжырчалар болот. Мис., жалганган сополимерлер, кээ бир белоктор, үч жана андан көп функционалдуу топтору бар бирикмелерди поликонденсациялоодо алынган полиэфирлер, полиамиддер жана башка Бир нече түз сызыктуу макромол-лар бири-бири менен негизги валенттүүлүктөрү аркылуу көпүрө сыяктуу кыска звенолор менен байланышкан полимерлер тор сыяктуу И. м. м. б. деп аталат. Буларга вулканизацияланган каучуктар, фенол-формальдегид чайырлары (резит) жана башка тиешелүү. Тор сыяктуу макромол-лалар эч бир эриткичтерде эрибейт жана 6. эруүгө жөндөмсүз болот. И. м. м. б. азыркы мезгилде эл чарбасынын бардык тармактарында колдонулат.
Ад.: Лосев И. П., Простянска» Е. Б. Химия синтегических полимеров. М.,1964.
Антропоцентризм
Антропоцентризм (гр. centrum – борбор) – адамды дүйнө түзүлүштүн борбору жана жогорку максаты катары кароочу пикир.
Антропоцентризм теологиялык көз караштын ырааттуу туюнтулушунун олуттуу жагы болуп саналат. Антикалык философияда Антропоцентризмди негиздеген Сократ болгон, кийинчерээк мындай пикирди патристиканын, схоластиканын жана Жаңы Мезгилдин философиясынын (Мисалы: немис философу Х. Вольф) өкүлдөрү колдошкон. Түпкү теориялык багыт ирээтинде Антропоцентризмдин айрым элементтери энзистенциализмге жана Тейяр де Шардендин католиктик философиясына таандык.
Кыргыз-Ата Чополуу Бүлөө таш кени
Кыргыз-Ата Чополуу Бүлөө таш кени - Ош облусунун Ноокат районунда, Эски-Ноокат кышнан 12 км түштүктө, Кыргыз-Ата суусунун сол жээгинде, деңиз деңгээли 1800-2300 м бийикте. 1989-90-ж. чалгындалган. Кен аймагы силур, девон системаларынын жанартоо-чөкмө катмарларынан, таш көмүр мезгилинин интрузияларынан түзүлгөн. Чополуу бүлөө таш (сланец) силур мезгилинде пайда болгон. Бүлөө таштын өңү каралжын боз, чымкый кара, калыңдыгы 60 мден 200 мге чейин, көөп чыгуу температурасы 1170-1200°С, көөп чыгуу коэффиценти — 4, 5, алынган керамзиттин тыгыздыгы 0,56 г/см3. Чополуу бүлөө таш 1-категориядагы керамзиттик шагыл, кум алууга жарамдуу. Запасы В категориясы ред.: Т. К. Койчуева, В. М. Плоских, Т. У. Усубалиебоюнча 1170 миң м3, С1-4182 миң м3.
Де-юре (чыныгы) таануу
Де-юре (чыныгы) таануу (лат. de jure  – чыныгы) – эларалык укукта мамлекеттин жана өкмөттүн толук жана биротоло ырасмий таануусу.
Биостук факторлор
Биостук факторлор - организмге башка организмдердин тиричилик аракеттери аркылуу тийген таасирлердин жыйындысы. Биостук факторлор чөйрөнүн абиостук факторлорунан тирүү организмдердин ар кандай түрлөрүнүн бири бирине өз ара таасир эткендиги менен айырмаланат. Мис, жаныбарлардын дем алуусуна зарыл болгон кычкылтекти өсүмдүктөр бөлүп чыгарса, фотосинтез процессине керек болгон көмүр кычкыл газы негизинен жаныбарлардын дем элуусунан бөлүнүп чыгат. Биостук факторлордун таасири түздөн-түз эле болбостон кыйыр түрдө да болот, бул бизди курчап турган жаратылышта болгон өзгөрүүлөрдөн байкалат (мис, бактериянын таасиринен топурактын составынын өзгөрүшү ж. б. ).
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Владислав Бугера
Бугера, Владислав Евгеньевич (24.01.1971, Уфа) ― орусиялык философ жана экономист; украин жана орусиялык сол саясий публицист, активист жана революционер; философия илимдеринин доктору (2006).
Өмүр баяны
24-январь 1971-жылы Уфада туулган[1][9][10]. Улуу агасы-М. Э. Бугера[11] [12].
1996-жылдын февралынан тартып МСКБУДА сабак берет, 2002-жылдын июлунан тартып-МСКББУНУН философия кафедрасынын доценти, 2010-жылдын февралынан тарта МСКБУНУН философия кафедрасынын профессору   .. В 2001 году м.В. В МГУ имени М. В. Ломоносова работает заслуженный деятель науки Республики Башкортостан, доктор философских наук профессор Р. М. Гафуров. Б. Под научным руководством Камаева защитил докторскую диссертацию "ницшеанство как социальное явление: его социальная сущность и роль. Социально — философские исследования " (специальность 09.00.11-социальная философия).
2002-жылдын июлунда Борбордук Европа университетинде билим теориясы боюнча курстарда квалификациясын жогорулаткан[13].
2004-жылы доцент наамы ыйгарылган[13].
2006 — жылы М.в. Ломоносов атындагы ММУда "адам ишмердүүлүгүнүн зарыл формалары катары менчик жана башкаруу мамилелери" (09.00.11-социалдык философия адистиги) темасы боюнча философия илимдеринин доктору окумуштуулук даражасын изденип алуу үчүн диссертация жактаган. Расмий оппоненттер философия илимдеринин докторлору в. п. Леншин, А. В. Назарчук, ю. а. Юшенко болушту[10][13][15]. Диссертацияга Глазго университетинин профессору Хиллель Тиктин жана Калифорниядагы Сент-Мэри колледжинин профессору Сюзан Вайсман оң пикирлерин айтышты; диссертациялык талкууга р.и. Косолапов активдүү катышты[16].
2006-2009-жылдары-АККнын жасалма интеллект методологиясы боюнча илимий кеңешинин башкыр бөлүмүнүн төрагасынын орун басары).
2008-жылы Бугеранын жазуучу жана философ Э.А. байков менен болгон маеги вооя 44 "Джонсон бюллетени" (Ох[Ох]) басылып чыккан..
100гө жакын илимий жана окуу-методикалык басылмалардын автору ичинде 3 монография.. негизги эмгектери: "менчик жана башкаруу" (2003), "Ницше философиясынын социалдык маңызы жана ролу" (2004), "адамдын маңызы" (2005). Россиянын жана АКШнын авторлорунун "Вах кылымдын тарыхый материализми: жаңылануу зарылдыгы" (2005), "жасалма интеллект методологиясынын философиялык жана прикладдык маселелери" (2009) жамааттык монографиясынын автору.
С. Ю. Маркеловдун жакын досу.
Башкир мамлекеттик университетинин Философия жана социология факультетинин алдындагы "билимди негиздөө көйгөйү" методологиялык семинары радио спутниги радиосуна "жылдыздар клубу" берүүсүнүн катышуучусу[22]. Азыркы социализмдин жаштар университети (МУСС) менен кызматташат.
Теориялык көз караштар
В. Э. Бугера ата мекендик философиядагы экономикалык маданият проблемасын иштеп чыгуу менен алектенет.
Бугеранын идеялары Россиядан жана башка өлкөлөрдөн келген бир катар авторлордун эмгектеринде талкууланган. Белгилүү англис-америкалык изилдөөчү, "орус фашизми: каада-салттар, тенденциялар, кыймылдар"китебинин автору Стивен Д.Шенфилд (англ. Немис саясат таануучусу Андреас умланд бугерди неомарксист деп эсеп .Э. Бугера тарабынан түзүлгөн марксизмдин оригиналдуу антропологиялык концепциясын белгилейт[30], ошондой эле анын илимий изилдөөлөрү марксисттик философиянын маселелерин чечкенин көрсөтөт.
Таптык мамиленин негизинде В. Э. Бугера нацизмди жана сталинизмди коомдун Ницше концепциясынын эки варианты катары аныктайт, ошондой эле Фридрих Ницшенин идеялары фашисттик Германиянын расалык жана радикалдык улутчул саясатынын теориялык негизи болгонун көрсөтөт. Менчик жана башкаруу "Менчик жана башкаруу" китебинин негизги идеялары:
Эсептөө Бугера өндүрүштү компьютерлештирүүнү социалисттик революциянын материалдык шарты катары карайт жана нтровдон кийинки пролетариатты тапсыз коомго өтүү процессинде адамзаттын авангарды деп эсептейт. бул белгилүү экономист П.Друкердин: ""билим кызматкерлери" "билим коомунда" көпчүлүк болуп калбайт, бирок ... алар анын алдыңкы классы болуп калышты".
"Оккамдын устарасын" сындоо Оккамдын устарасын гипотезанын жаралышына тоскоол болуп, ошону менен чыгармачыл ой жүгүртүүгө коркунуч туудурат деп сындап, в. Бугера анын ордуна "төрт жүздүү устара" — логикалык жактан бири-бири менен байланышкан төрт принциптин тутумун сунуш кылат:
Зарыл болбосо, субъекттерди көбөйтпөш керек, бирок мындай божомолдун зарылдыгы күчтүү көрүнбөсө дагы, ошол эле жактын жаңы тараптары бар деп божомолдоого болот. Кубулуштардын түпкү себептерин ошол кубулуш жүзөгө ашырылып жаткан объект бар болгон реалдуулуктун төмөнкү структуралык деңгээлинде издөө керек. Алар ошол эле же чындыктын жогорку структуралык деңгээлинде изделиши керек. Эгерде теория кандайдыр бир натыйжаны ушул натыйжанын өзүнө караганда азыраак сүрөттөлгөн себеп менен түшүндүрсө, анда бул теория төмөнкү шарт аткарылганда гана жашоого жөндөмдүү болот: эгерде кийинчерээк бул теорияга жогоруда айтылган натыйжаны түшүндүргөн себептин түпнускасынан абдан айырмаланган жаңысы киргизилсе же бул теорияга бул натыйжаны мурда көрсөтүлгөн себеп менен бирге түшүндүргөн жаңы, мурда жок болгон себептер киргизилсе же анын ордуна — баары бир бул теория өзүнүн негизги жоболорунун өз ара байланышында өзү бойдон кала берет. Психикалык (анын ичинде руханий) тартиптин себептери түшүндүрүлүп жаткан кубулуштун түпкү себептерине таянган түшүнүк теория катары гана эмес, гипотеза катары да толук эмес.
Саясий ишмердүүлүк
1989-90-ж. Киев, "Ата Мекендик Форум" бирикмесинин мүчөсү. Ичиндежашоо форуму) (украин улутчулдарына каршы багыт). Саясий күрөшүнүн натыйжасында в.Бугера менен бир топто окуган украин улутчулдарынын студенттик уюмунун лидери Вячеслав Кириленко гомосексуализм боюнча айыптоолорго дуушар болгон. 1991-92 - "Киев шаарындагы Эмгекчилердин Союзунун"Координациялык кеңешинин мүчөсү - "социалисттик кайра куруу үчүн Украинанын эмгекчилер Союзунун" шаардык уюму (ккр. Эмгекчилер соц обошалхлистична переудованы уурдап кетишкен). 20-август, 1991-жыл Украинанын студенттеринин социалисттик союзунун уюштуруу комитетинин төрагасы катары ГКЧПНЫ колдоорун билдирген[41], бул тууралуу кийинчерээк өзүнүн саясий катасы катары С.Шенфилдге берген маегинде айткан. 1992-96 - "марксисттик жумушчу партиясынын" кеңешинин мүчөсү жана "Марксист"журналынын редакциялык коллегиясынын мүчөсу. Кеңештин санкциясы менен МП жумушчу демократия жана эл аралык социализм үчүн Комитет менен кызматташкан. 1995-жылы УФИМА МПП уюмун негиздеген, анын мүчөлөрү менен бирге 1996-жылы январда партиядан чыккан 1994-96 - "жумушчу каршылык" профсоюздук бирикмесинин инструктору (Станислав Маркелов менен кызматташтыкта) 1996-98 - "Эмгекчилердин эл аралык лигасы" менен байланышкан "эл аралык жумушчу партиясынын"уюштуруу комитети менен кызматташат. 1998-2000-жылдары "революциячыл жумушчу партиясы"жамааттык фракциясынын мүчөсү болгон. Фракцияда Марлен Инсаров да болгон (интернет псевдоними). 2000-2005-негиздөөчүсү (Марлен Инсаров менен бирге) жана "пролетардык революциячыл коллективисттер тобунун" (ГПРК) мүчөсү. 2005-жылы В.Бугера менен М. Инсаровдун ортосунда чыр-чатак болуп, в. Бугераны ГПРКДАН чыгарууга жана топтун иш жүзүндө ыдырашына алып келген. ГПРКНЫН урандыларында "Коллективисттердин пролетардык революционерлеринин интернационалдык Союзу"пайда болгон. 2008-жылы Испанияда бөлүнүү болуп, "революциячыл социалисттер Союзу"уюмунун курамынан бөлүнүп чыккан. 2006-жылдан азыркы учурга чейин "коллективисттер Союзу"саясий долбоорунун үстүндө иштеп жатат[49]. Ар кайсы убакта мен менен кызматташкан мурдагы СССРдин аймагындагы эл аралык коммунисттик агымдын жактоочулары жана теориялык жана публицистикалык ишмердүүлүктүн айрым багыттары боюнча анархист-интернационалисттер менен. Учурда КМШдан келген МКТ тарапкерлери тарабынан түзүлгөн солчул Коммунисттик блогдо анын көптөгөн саясий макалалары жана В.Бугера түздөн-түз катышкан "демократиялык централисттердин "документтери" басылып чыккан. Эл аралык атак-даңкка ээ болгон бир катар публицистикалык эмгектерди жана саясий изилдөөлөрдү жарыялаган. изилдөө жана публицистикада чоң орунду ээлейт. Эл аралык жана ата мекендик изилдөөчүлөр анын чыгармаларына автордун чыныгы фамилиясын, жана анын псевдонимдеринин бири — "Г.Васильев"[56] (алгач ушул жана башка псевдонимдер менен жарыяланган Бугердин эмгектери кийин кайра басылып чыккан жана анын аты менен).
В. Бугера өзүнүн мурдагы расмий блогунда жана интернет форумдарында (баарынан мурда) активдүү жарыялаган Mail.Ru) Интернационалисттик коммунисттик тенденциянын тексттери (2009-жылга чейин уюм революциялык партия үчүн эл аралык бюро деп аталып калган) бул тенденция улутчулдар менен кызматташууга чейин.
"Коллективизм" термини постсоветтик солчул активисттердин лексиконунда, башка функцияларынан тышкары, айрым саясий топтордун өзүн-өзү белгилөөсү жана алардын идеологиялык көз караштары сыяктуу башка функцияларды алган.
Сын-пикирлер
ИА РБ академиги, экономика илимдеринин доктору, профессор А.Х. Махмутов "Башкортостан Республикасынын Илимдер Академиясынын Жарчысы" (2004, т. 9, Бах 1, 68-69) журналында жарыяланган в. Бугеранын "менчик жана башкаруу: философиялык-экономикалык очерктер" китебине рецензиясында: "тарыхты материалисттик түшүнгөн автор адамзат тарыхын мезгилдештирүү маселесин формациялык мамиленин духунда чечет; мында салттуу марксисттик категориялар бир катар учурларда олуттуу жаңы мазмун менен толтурулат, натыйжада система автордун көз карашы марксизмдеги буга чейин белгилүү болгон мектептердин жана тармактардын бирине да туура келбейт. ... Автор сунуш кылган идеялар теориялык жактан көп жагынан баалуу жана баарынан мурда ал менчик мамилелерин башкаруу мамилелери менен терең ички байланышта изилдөөгө жетишкен: экономикалык мамилелерди изилдөөнүн бул багыты абдан актуалдуу, бирок азырынча аз иштелип чыккан, бул монографиянын илимий баалуулугун арттырат".
АККнын Жасалма интеллект методологиясы боюнча илимий кеңешинин башкыр бөлүмүнүн басма сөз катчысы, жазуучу жана философ Э.А.
Англо-америкалык саясат таануучу Стивен Д.Шенфилд в. Бугеренин макаласына жазган комментарийинде: "проф. Бугера сүрөттөгөн кубулуш этно-улутчул божомолдор менен көмүскөдө калса дагы, дүйнө жүзү боюнча кеңири жайылган. Мисалы, этникалык аралаш никедеги балдардын көбү болбосо да, көбү этникалык топторго бекем байланганын сезишет ата-энелердин экөө тең экөөнүн бирин тандап алгысы келбейт (бирок алар аргасыз болушу мүмкүн). Бул нерселер чоң ата, чоң энеси үч же төрт башка этникалык топко кирген адамдар үчүн дагы татаал. Кош этникалык иденттүүлүк еврей, Кытай жана башка этникалык диаспоралардын арасында өтө кеңири таралган, балким, норма болуп саналат. Менин аялымдын үй — бүлөсү Улуу Британияда жана АКШда отурукташкан Вьетнамдан келген кытай тектүү адамда.
Кичи Карныш
Кичи Карныш — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кипшенга дарыясынын оң жээгинен км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Луфарь сымалдуулар
Луфарь сымалдуулар (лат. Pomatomidae) — океан балыктарынын бир тукуму, буларга луфарлар уруусу (лат. Pomatomus) кирет.
Жаныбеков Чабалдай
Жаныбеков Чабалдай (6.7.1930-ж. туулган, Ысык-Көл району, Чырпыкты кыштагы) – техника илимдеринин доктору (1992), профессор (2001), КРдин илимге эмгек сиңирген ишмери (1995). КМПИни бүтүргөн (1951). 1951–53-ж. Нарын мамлекеттик мугалимдер институтунда улук окутуучу, 1953–67-жылдары Кыргыз мамлекеттик аялдар пединститутунун улук окутуучусу, доценти, деканы, кафедра башчысы, 1967-жылдан Кыргыз ССР ИАда улук илимий кызматкер, 1975–2008-ж. чейин КР УИАда лаборатория башчысы. 2008-жылдан ошол эле жерде башкы илимий кызматкер. Колдонмо математика жана механика боюнча адис. 220дан ашык илимий эмгектин, анын ичинде 8 монографиянын, 7 окуу китебинин жана терминологиялык сөздүктөрдүн автору. Билим берүүнүн отличниги. Даңк медалы менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Көпүрө (информатика)
Көпүрө информатикада – окшош тармактарды бириктирүүдө колдонулган жабдуулар жана программалык жабдыктар бирикмеси. Мисалы, мекеменин эсеп-кысап жана маркетинг бөлүмдөрү сыяктуу айрым түзүлгөн жеке компьютерлердин жергиликтүү тармактарын бири-бири менен Көпүрө аркылуу байланыштурууга болот. Көпүрөнү колдонуу мисалдары мекеменин бардык компьютерлерин бириктирип, чоң тармак түзүү максатка ылайык, себеби айрым алынган бөлүмдөр башка бөлүмдүн тармагына маалымат үчүн чанда гана кайрылышат.
Көл
Көл – жер бетиндеги чуңкурдуктарга суу толуп пайда болгон табигый көлмөлөр. Көл чанактары тектондук кыймылдан (мисалы: Ысык-Көл, Байкал ж.б.), мөңгү, дарыялардын аракетинен (эски нуктагы көлдөр), деңизден бөлүнүп калышынан (лагуналар, лимандар), жерди суу жемирип кетишинен (карст, термокарст көлдөрү, жанар тоодон (өчкөн жанар тоолордун кратерлеринде), көчкү-бөгөттөн (Сарычелек, Жашыл көл, Көлтөр ж.б.), жасалма жол менен (суу сактагычтар, көлмөлөр) пайда болот. Суу балансы боюнча агып чыкма жана туюк, суусунун химиялык составы боюнча тузсуз жана минералдуу көлдөргө бөлүнөт. Көлдөр жер шарындагы кургактыктын 1,8%ке жакын аянтын ээлейт (2,7млн км2дей).
Дүйнөдөгү эң чоң көл–Каспий деңизи (аянты 371км2), эң терең көл Байкал көлү (тереңдиги 1620 м), эң тунук тоо көлү – Ысык-Көл. Топонимдин бир компонентин түзүүчү (көбүнчө аныктооч) катары Кыргызстанда кеңири таралган: Чалкаркөл, Чатыркөл, Каракөл, Көлтөр ж.б.
Афанасьев Михаил Денисович
Афанасьев Михаил Денисович (7. 1. 1923-жылы туулган, Чүй облусу, Чүй району, Старая Покровка айылы - 12. 10. 1986, ошол эле жер) - Советтер Союзунун Баатыры (1945). 1943-жылы Чкалов аскердик авиация мектебин бүтүргөн. Кызыл Армияга 1941-жылы чакырылып, согушка 1943-жылдан катышкан. 807-штурмалоочу авиациалык полкунда (1-Балтика бою фронту, 3-аба армиясы, 206-штурмалоочу авиациялык дивизия) звено командири болуп кызмат өтөгөн. 1943-44-жылдары Мелитополь, Севастополь, Тырва, Тарту жана башка жерлерде салгылашып, 1945-жылдын январь айында 140 жолу согуштук учуш жасап, душмандын техникасын, көп сандаган аскерин жок кылган. Ленин, эки Кызыл Туу жана 1-даражадагы Ата Мекендик согуш ордендери менен сыйланган.
Башка маданиятты кабыл алуу
Башка маданиятты кабыл алуу - бир этностун маданиятынын элементтеринин башка этнос тарабынан өздөштүрүлүшү. Бул процесс этнологияда аккультурация деген ат менен да белгилүү. Андан адамдар да, этностук топтор да, улуттар да, өлкөлөр да сыртта кала албайт. Ал тике да, кыйыр түрдө да болушу мүмкүн.