cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Медвежья дарыясы (Таз куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кыргыз Каада-салттары / Оодарыш
Оодарыш, Эңиш – ат оюндарынын бир түрү. Эки жаат тараптан бирден киши атчан чыгышат да, бирин- бири Татан оодара тартып түшүрөт. Оодарышка күчтүү, эптүү,  шамдагай жана чабандес киши түшкөн. Анын аты омоктуу, күчтүү, кабелтең болушу зарыл. Оюнга катышкан адам бышык өтүк, таар же булгаары шым кийип, белине кездеме кур байланат. Оодарышканда катуу күч келээри эске алына кош басмайыл, бышык куюшкан, бекем көмөлдүрүк тагылып, чоңураак жана катуураак бөктөрүнчөк ээрдин артына байланат. Оодарышчылар белден жогору кийим кийбейт. Алар курдан, колдон, буттан алууга, кучактай кармоого, тизесин же бутун атаандашынын атына такап балбанды өзү жакка тартууга же ары түртүп жыгууга, сүйрөп кетүүгө  укуктуу. Бири-бирин же атын чабууга, тебүүгө, муштоого, ат жабдыктарын кармоого, манжаларды кайрууга, үзөңгү боолукка салууга, тизгинди же чылбырды атаандашынын колуна, бутуна орой коюуга укугу жок. Булардын кармашын атчан бокобул (калыс) тейлейт.
Африка чачыкуйругу
Африка чачыкуйругу —      көп аяктуулар классындагы чачыкуйрук каскак жандыктардын бир түрү.
Арктикалык чөл зонасы
Арктикалык чөл зонасы - арктика алкагындагы кургактыктын эң түндүгүндөгү табигый аймагы. Гренландиянын көп бөлүгүн, Түндүк Муз океандын аралдарын, ошондой эле материктин көп жылдык тоң тараган түндүк чет жакаларын ээлейт. Муздуу жана суук, таштак чөл ландшафты басымдуу; айрым жерлеринде бирин-серин эңилчектер жана жапыз өскөн чөп өсүмдүктөрү кездешет.
Чоң айлампа сызыгы
Чоң айлампа сызыгы ― Москва метросундагы он биринчи сызык. Сап 10,51 км жана 8-участокторунун узундугу бар; чубалгысын бойлото убакыт жол - 11 мүнөт. Ал 1969-жылы ачылган бөлүгү катары Горьковско-Замоскворецкая сызык.
Аммоний сульфаты
Аммоний сульфаты (NH4)2SO4 – күкүрт к-тасынын аммоний тузу. Түссүз кристалл. Тыгызд. 1,77-г/см3. Пайда болуу жылуулугу DHO298 =-281,86 ккал/моль. А.с. 513оС чейин ысытууда толугу менен NH3 жана H2SO4 ажырайт. Сууда жакшы эрийт. А. с. аммиак суусунда эригичтик касиети суюк жер семирткичтерди даярдоодо колдонулат. Өнөр жайларда негизинен күкүрт к-тасына аммиакты таасир кылуудан алынып, жер семирткич катарында колдонулат.
Азоттуу суулар
Азоттуу суулар - курамындагы газдардын негизин азот газы түзгөн табигый суулар. Сейрек кездешүүчү бул сууларда көбүнчө аргон, гелий, неон, криптон, ксенон ж. б. инерттүү газдар да кездешет. Кыргызстандагы минералдуу суулардын басымдуу тобун азоттуу суулар түзөт жана алардын катарына Жалал-Абад, Ысык-Ата, Жыргалаң, Ак-Суу (Теплоключенка), Сары-Жаз, Аламүдүн, Алтын-Арашан булактары, Чоң-Кызыл-Суу, Көкө-Мерен, Ысык-Көлдөгү бургулоо көзөнөктөрү менен чыккан минералдуу суулар кирет. Алардын курамындагы газдарда азот басымдуулук кылат (75-95%). Азоттуу суулар гранит, гранодиорит, гнейстер ж. б. тоотектер аркылуу сарыкканда пайда болот.
Андаш жез кени
Андаш жез кени [[Талас району|Талас районунда]], Кыргыз Ала-Тоосунун түштүк капталында Каракол суусунун оң өйүзүндө, деңиз деңгээлинен 2600 м бийиктикте жайгашкан. 1956-ж. табылып, 1982–85-ж. издөө жана 1986–1988-ж. баа берүү жумуштары жүргүзүлгөн. Кен аймагын палеозойдун чөкмө тектери жана аны жиреп чыккан гранит-диорит интрузиясы түзөт. Руда ордовик жана силур мезгилдеринин кумдук, сланец тектери менен гранит-диорит интрузиясынын кошулган жериндеги брекчияланып, серпентиниттешип, хлориттешип өзгөргөн тилкесинде топтолгон руда тулкусу тарам, линза түрүндө жатат. Негизи минералдары: халькопирит, малахит, пирит, халькозин, галенит ж. б. Негизги компоненттери: жез, алтын. Жездин рудадагы өлчөмү – 0,36%, алтындыкы 1,83 г/m. Болжол ресурсу: жездики 29953 m., алтындыкы 15 m.
Караганды көмүр бассейни
Караганды көмүр бассейни - Казакстандагы Сары-Арка дөңсөөсүнөн орун алган. Аянты 3600 км2. Көмүр 1884-жылдан баштап казылып алына баштаган. 1930–31-жылы пайдаланылуучу алгачкы чалгындоо шахталары ишке киргизилген. 1941–45-жылдары геологиялык жактан кеңири чалгындалып, 1954-жылы көмүрдүн өнөр жайлык мааниси такталган. Бассейн негизинен карбон менен юра мезгилдериндеги чөкмө тектерден турат. Анын үстүнкү бөлүгүн палеоген менен неоген мезгилдериндеги түрдүү түстүү чополор, кумдуктар, ошондой эле антропоген мезгилиндеги борпоң тектер (кумдуу топурактар, кумдар, кум-шагылдар) жаап жатат. Караганды көмүр бассейни – герцин бүктөлүү циклинде пайда болгон асимметриялуу синклинорий. Узундугу 1200 км, туурасы 30–50 кмге жетет. Синклинорий ар түрдүү багыттагы тектоникалык терең жаракалар менен жарылган. Таш көмүр катмарлары карбон менен юра мезгилдеринин чөкмөлөрүндө топтолгон. Карбон мезгилинин көмүрдүү катмарларынын калыңдыгы 4,5 кмге жетип, негизинен кумдук, алевролит, аргиллит, кээде акиташ, конгломерат, көмүр катмарлары жана туфтардын аралашма катмарларынан турат. Мындагы геологиялык свитада көмүрдүн өнөр жайлык маанидеги 64 кабаты бар. Алардын калыңдыгы 0,7–2,5 м, айрым учурда 7–8 мге жетет. Жалпы калыңдыгы 88 мге барабар. Көмүр негизинен гумустуу, көпчүлүгү металлургиялык кокс көмүрүн казып алууга жарактуу. Жылуулук кубаты 7000–8000 ккал/кг, күлдүүлүүгү 15–25%. Юра мезгилинин көмүрдүү катмарлары континенттик шартта пайда болгон. Алар негизинен көл чөкмөлөрүнөн (кумдук, конгломерат, аргиллит, көмүр) түзүлүп, калыңдыгы 600 мге жетет. Мында 15тен ашык көмүр катмары линза түрүндө кездешет. Калыңдыгы 1–5 м (чанда 20 м). Көмүр күрөң түстө. Күлдүүлүгү 15–25%. Жылуулук кубаты 6200– 7100 ккал. Бассейндеги таш көмүр (Михайловск, Кымыз-Кудук кендеринен башкасы) жер астынан шахталар менен казылып алынат. Көмүрдүн чалгындалган жалпы запасы 8,2 млрд тонна.
Келбет
Келбет - киши денесинин тынч турганда жана кыймыл убагындагы көнгөн абалы. Адамдын бала кезинен баштап, анын өсүү процессинде, чоңоюу жана тарбия алуу мезгилинде калыптанат. Келбет туура сакталса адамдын курсагы чыкпай, ийиндери бир аз артка тартылып, дене-бою түз, сымбаттуу келет. Мындай келбеттүүлөрдүн басыгы жеңил, кыймыл-аракети ийкем жана эркин болот, бардык ички органдары туура жайгашат. Туура эмес Келбет сымбатсыз гана болбостон, организмдин иштөөсүнө, баарыдан мурда жүрөк, өпкө, боор жана ичеги-карынга жагымсыз таасир тийгизет.
Келбет денедеги бардык булчуңдардын бир калыпта өсүшүнө жараша болот. Омуртка жана курсак булчуңдарынын бир калыпта эмес же начар өсүшү Келбетти бузат. Туура эмес Келбет бүкүрөйүнкү, бөлбүрөк, кыйшык омурткалуу болуп айырмаланат. Бүкүрөйүңкү Келбетте адамдын көкүрөгү жалпак, кууш, аркасы дөмпөк, башы алдыга жүткүнүп, ийиндери салаңкы, курсагы чедирекей болот. Бөлбүрөк Келбеттин көкүрөгү жалпайып, далылары оркоюп чыгып, буттарынын тизеси бүгүлүп, ийиндери шалпайып, башы салаңдап турат.
Балдардын Келбетнин туура калыптанышына кичинекей кезинен кам көрүлөт. Баланы көпкө таңып көюуга болбойт, анда кыймыл-аракетин азайтып, нормалдуу өсүшүн кечиктирет, эрте отургузууга да болбойт (к. Эмчектеги бала). Баланы дайыма бир колго көтөрүп жүрсө, андан К-и бузулуп, омурткасы кыйшайып кетет (эненин да, баланын да), баланы бир эле колунан жетелеп көпкө жүрүү да зыяндуу. Балдардын Келбетинин бузулушуна айрым оорулар (итий, жугуштуу оорулар, семирип кетүү жана башка), жалпак тамандуулук, ошондой эле күн тартибин туура эмес пайдалануу жана начар тамактануу жана башка себеп болот. Келбеттин бузулушун алдын алуу аны калыбына келтирүүдөн оңой. Ал үчүн жетиштүү тамактануу, таза абада көбүрөөк болуу, массаж жана гимнастика денени чыңдоо жана ыңгайлуу мебель урунуу керек. Балдарды Келбетинин туура калыптанышы үчүн өзүнө өзү көз салууга үйрөтүү зарыл. Бала анча жумшак эмес, тегиз жана тыкыс төшөккө чалкасынан жатканы дурус, бирок эч качан дайыма бир капталына жана бүрүшүп жатууга болбойт. Көбүнчө начар көргөн балдар бүкүрөйүп басат, ошондуктан мезгил-мезгили менен врачка текшертип туруу зарыл. Жарыктын жетишсиздигинен да К. бузулат. Баланын күч жактан нормалдуу өсүшүнө сейилдөө, кыймылдуу оюндар, гимнастика менен машыгуу, коньки, лыжа тебүү жардам берет, сууга сүзүү булчундарды жана көкүрөк клеткасын өстүрөт. Эң сындуу Келбетке жетишүүдө атайын гимнастикалык көнүгүүлөр, айрыкча ар кандай буюмдарды пайдаланып (топ, кум толтурулган баштыктарды башка коюп) жасоо жакшы натыйжа берет. Кийим-кечек оюнга тоскоол болбогондой кененирээк болгону дурус. Күн тартибин акыл эмгегинен кийин оюндар жана машыгуулар болгудай түзүү талапка ылайык. Мектеп окуучуларынын К-инин туура калыптанышына айрыкча көз салуу зарыл, аларды мектепте партада, ал эми үйдө сабак даярдоодо столдо туура отурууга үйрөтүү керек. Кээ бир балдар партага отурбастан жатып алышат, алардын аркасы 5-6 саат катары менен ийилип турат. Бала столдо туура жана ыңгайлуу отуруусу үчүн отургучтун чети столдун алдына 2-4 см кирип тургандай коюлат. Ийиндери бирдей деңгээлде болуп, эки чыканагы столдун үстүндө жатууга тийиш. 2-3°ка эңкейиш болсо жакшы болот. Столдун үстү менен баштын аралыгы 35-40 см болушу керек, өтө жакын болсо көздүн жакындан начар көрүүсү пайда болушу ыктымал (к. Көрүү). Баланын буту полго же столдун буттарына бекитилген тепкичке таканчыктап турат. Эгер буту полго жетпесе, алдына кичинекей отургуч, ящик такап коюлат. Китеп окуп жатканда эки чыканак менен столду таянып, колдун манжалары менен ээкти жөлөп алган дурус. Мектеп мебелдери баланын боюна шайкеш келүүгө тийиш. Бүткүл оордук эки колго тең бирдей бөлүштүрүлөт, ал үчүн оор портфелди улам бир колго көтөрүү керек. 7-класска чейин балдар ийинге асынма китеп капты пайдаланганы дурус. Бардык керектүү талаптарды так аткаруу менен Келбеттин бузулушунун алдын алууга болорун эсте тутуу зарыл.
Заднепровский, Юрий Александрович
Заднепровский Юрий Александрович (1924, Ленинград облусу, Гатчина ш. – 1999) – тарых илиминин доктору (1979). 1950-жылы Ленинград университетинин тарых факультетин бүтүргөн. СССР ИАнын Археологиялык институтунун Ленинград бөлүмүнүн улук илимий кызматкери, Фергана экспедициясынын начальниги.
Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. 170ке жакын эмгеги жарык көргөн, эмгектеринин көпчүлүгү Кыргызстандын байыркы тарыхына жана археологиясына арналган. Кыргызстан менен Өзбекстандын аймагына 30 археологиялык экспедиция жасаган. Соңку коло доорунун Чуст маданиятына таандык байыркы эстеликтерди изилдеген. Ош тургун жайы жана башкалар калк журт кылган жерлерди казып, изилдеген. Биздин заманга чейин 4–1-кылымдарга таандык Шоробашат маданиятын, Өзгөн, Мады жана Ош шаарларын изилдеген. Байыркы мезгилдеги көчмөндөрдүн тарыхын жана маданиятын изилдөөгө чоң салым кошкон.
Кошумчалоону эп кордум: Ю. А. Заднепровский 1953-жылдары азыркы Лейлек районуна караштуу байыркыдан калган тарыхый Булак-Башы шаар чалдыбарын изилдоого жетишкен. Ал кездеги байыркы тарыхый айылдын аталышы ЭСКИ-СYЛYКТYY болчу.
Азракиттер
Азракиттер - харижиттердин эң катаал жана келишпес секталарынын бири. Ага Нафи ибн аль Азрек (685-ж. курман болгон) негиз салган. 7-кылымдын экинчи жарымында халифатта харижиттердин көтөрүлүшү тез-тез болуп турган, алардын айрымдары (мисалы, Ирак менен Иранда) ондогон жылдарга созулган. Алар кулдарды боштондукка чыгаруучулар жана эзүүдөгүлөрдү коргоочу катарында чыгышкан. Азракиттердин көтөрүлүшү 697-ж. талкаланган.
Арктика фронту
Арктика фронту - арктика абасы менен уюлдук абанын аралыгындагы атмосфералык тилке. Түндүк кеңдиктин 60-75°тарында жайгашкан. Циклондордун таасиринен түштүктү карай оошуп, мелүүн кендиктерге чейин жетет.
Кадимки чачыкуйрук
Кадимки чачыкуйрук (лат. Polyxenus lagurus) - көп аяктуулар классындагы чачыкуйруктуу каскак жандыктардын бир түрү.
Хаким Бебезов
Бебезов, Хаким Сулаймакович илимпоз, медитцина илимдеринин доктору, профессор 1939-жылы Казак Республикасы, Жамбыл району, Жалпак-Төбө айылында туулган. Кыргыз мамилекеттик медициналык институтнун бүтүрүп ушул эле институтта иштеп калган. Азыр жалпы хирургия кафедрасынын башчысы. Торакалды, абдоминалдык хирургия, эндокринология жана гематология боюуняа ири адис. 60тан ашык илимий эмгектери, анын ичинде монографиясы жана окуу китептери бар. Анын жетекчилиги менен 4 кандидаттык диссертация жакталган.
Валюта биржасы
Валюта биржасы – туруктуу, тартипке салынган негизде базар наркы менен четөлкөлүк валюта (акча) сатууну, сатып алууну ишке ашыруучу биржа.
Борисово (метро бекети)
Борисово — Москва метросунун Люблинско-Дмитровская сызыксындагы станция. 2011-жылы 2-декабрьда ачылган.
Саскэ Учиха
Саскэ Учиха (жап. う ち は サ ス ケ) - Масаси Кисимото ойлоп чыгарган "Наруто аниме" (англ. Naruto) жана манга франшизасынын каарманы. Саскэ, кайгылуу тагдыры менен белгилүү болгон күчтүү Учиха нинжалар үй-бүлөсүнүн өкүлү. Коногагакура кыштагына шериктеш болгон Учиха уруусун Саскэнин улуу агасы Итачи кырып өлтүргөн. Сериялардын башында Саскэнин эң негизги максаты үй-бүлөсүн кырган агасын табып өлтүрүү болот, бирок кийинчирээк, Саскэ өзүнүн тобунун мүчөлөрүнө, өзгөчө Наруто Узумакиге жардам көрсөтө баштайт, алар акырында дос болуп калат. Саскэ каарманы сериялардын негизинде тартылган бир канча тасмаларда жана башка медиаларда пайда болот, алардын ичине бир канча видео оюндар жана оригиналдуу видео анимациялар кирет. Ошондой эле, алардын арасына өзгөчөлөнүп "Боруто: Наруто тасмасы" (англ. Boruto: Naruto the Movie) жана "Боруто: Нарутонун кийинки мууну" (англ. Boruto: Naruto Next Generations) кирет, акыркы мангада Саскэ Нарутонун баласы Боруто Узумакинин устаты болот.
Саскэ каарманы бир канча аниме жана манга басамаларда сынга алынып бааланган. Рецензенттер Саскэ каарманын муңдуу, обочолонгон жана четтелген каарман катары белгилешсе да, ал манганын кадимки "атаандаш" каарманы болуп саналат. Саскэ каарманы манганын башка каармандары менен атаадаштык мамилеси үчүн жана жалпы сюжетке таасир кылганы менен жогору бааланган. Мындан тышкары, Саскэ каарманы "Наруто" манганын окурмандар базасында популярдуу болуп сурамжылоолордун эң жогорку орундарын ээлеген. "Наруто" манганын товарлары арасында Саскэ каарманы сымал оюнчуктар жана тукабадан жасалган куурчактар пайда болгон.
Акыл тамчылары
Окуу менен түшүнүү бир түрдүү эмес. Түшүнбөстөн окуган адам – окуудан пайда болуучу ийгиликтуу максатка кызмат отобогон киши. Тентектиктин эн зыяндуусу-убукытты сая кетируу. Эртенки күнү кайгыга себепкер боло турган бүгүнкү шаттыктын кендей да мааниси жок. Өздөрүнө керексиз нерселерди алуучулар кийин керектуу нерселерди сатууга мажбур болушат. Идиштин сулуулугунда сөз жок, кеп анын ичиндеги нерсесинде. Бактылуу болуш үчүн эмгекти жанындай сүйүп, ырахатты эмгектен көрө билүү ар бир адамга зарыл нерсе. Эр киши эмгеги менен абийир табат, канча айыбы болсо да эмгеги жабат. Көп китеп жыюудан, жана көп дос арттыруудан майнап жок. Кеп китеп менен досту тандай билүүдө. Өзүн билимдүү, илимдүүмүн деп мактануу. Ошону менен сыймыктануу түркөйлүктүн бир көрүнүшү. Жакшылык колундан келбесе - жамандыктан сактана бил. Кагазга катталып калган жакшы наам-түгөнүп бүтпөй турган өмүр. Өз даражана ылайыктуу орунду билип отурсан, ал орундан эч ким сени козгой албайт Дили таза болбогон сезим-ар дайым илгери кеткен саатка окшош. Жүрөктүн ырахатта болуусун кааласан, ар дайымдили таза, ак ниет бол. Жалкоолук - муктаждыктын эшиги. Жапа чекпеген жан жыргалдын кадырын билбейт. Билбестик айып эмес, билүүнү каалабастык айып. Бактысыздыктын белгиси – наадандык. Кызганыч-жүрөктүн дат басышы, ожорлук - женилуунун себепчиси. Эки аягын жүгүрсө, максатына жеткирет, тилин жүгүрсө башына бир балекет келтирет. Чыныгы илимпоз өзүнүн илимине мактанбайт, анткени ал өзүнөн дагы зор илимпоз жана билимдуу жан бардыгын билет. Өз каар - казабын жеңе билген адам келээр ырахат жыргалын камсыздандырат. Адамдын эн ширин, жан жыргатар адал тамагы - өз эмгеги, кол күчү менен тапкан ырыскысы. Абийир-намыс - жакшылыкты жамандыктан ажырата турган, жакшылыкка баштай турган эң касиети күчтүү кудурет болуп саналат. Дилге түшкөн кара так темирдеги датка окшойт. Дат темирди жеген сыяктуу эле кара так дагы жүрөктү кемирет. Инсандын эң биринчи асыл сапаты - башкалардын укугуна, данкына, ар-намыс, арзууларына урмат көрсөтүп, таазим кылууда. Бул дүйнөдө ар бир нерсе өзгөрөт. Бирок асыл сапаттын каада-нарктары эч качан өзгөрбөйт. Окуу менен түшүнүү бир түрдүү эмес. Түшүнбөстөн окуган адам – окуудан пайда болуучу ийгиликтуу максатка кызмат отобогон киши. Тентектиктин эң зыяндуусу-убукытты сая кетирүү. Эртенки күнү кайгыга себепкер боло турган бүгүнкү шаттыктын кендей да мааниси жок. Өздөрүнө керексиз нерселерди алуучулар кийин керектүү нерселерди сатууга мажбур болушат. Идиштин сулуулугунда сөз жок, кеп анын ичиндеги нерсесинде Автор: Рысбекова Н.
Портал:Экономика
Экономика тууралуу макалалар тууралуу турмок
Бухгалтердик эсеп Аудит Экономика Банк иштери Каржы/финансы
Аммоний фосфаттары
Аммоний фосфаттары – ортофосфор к-тасынын (H3PO4) аммоний туздары. Моно-, ди-, триаммоний фосфаттары белгилүү. Моноаммоний фосфат NH4H2PO4 түссүз кристалл, турактуу, балкып эрүү t 190oC,ным тартпайт, сууда жакшы эрийт. Гидрофосфат (диаммоний фосфаты) (NH4)2HPO4 түссүз кристалл. Моноаммоний фосфатка караганда туруксуз. Аммиакты бөлүп чыгаруу менен ажырайт. Ортофосфат (үчаммоний фосфаты) (NH4)3 PO4 түссүз катуу зат: 30-40оС аммиакты бөлүп чыгаруу менен ажырайт. А. ф. Фосфор к-тасына аммиак кошуу аркылуу алынат. А. ф. көбүнчө NH4H2PO4 түрүндө аммофос деп аталып, минералдык жер семирткич катары колдонулат.
Октябревка (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Октябревка — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Аллагуват айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 18 киши. Почта индекси — 453188, ОКАТО коду — 80248802005.
Кекирүү
Дарылоо негизги ооруга жараша жүргүзүлөт.
Аммоний хлориди
Аммоний хлориди нашатырь, NH4СI – түссүз кристалл. 338оС аммиакка жана хлордуу суутекке ажырайт. Сууда, суюк аммиакта жакшы эрийт. 100оС каныккан эритмесинин кайноо t 116оС. Суудагы эритмелери кычкыл чөйрөнү көрсөтөт. Аммиак менен туз к-тасынын аракеттенишинен алынат. Гальваникалык элементтер жасоодо, металлды чайкоодо, данакерлөө ишинде, жүрөк орууларына каршы дары катары жана жер семирткичтерди алууда колдлнулат.
Бапик
«Ырамандын ырчы уул, Ычкыры бапик кырк муун» («Манас»). Бапик — муунакталып бекитилген кырк-элүү жүн жиптен талы бар төкмө чачы. Ал жүндөн ийрилип, чыйрак чыйратылып, таза челденет да, жоондугу шоонадай келет. Аны түрдүү өңгө боего да болот. Мындай бапиктер чач күбөктөрүнө да тагылат. Же күбөксүз эле бапиктерди чач учтук катары колдонгон байбичелер да болгон.
Замбия
Замбия, 3амбия Республикасы Африканын түштүк-чыгыш бөлүгүндөгү мамлекет. Түндүгүнөн Танзания жана Конго Демократиялык Республика, батышынан Ангола, түштүгүнөн Намибия, Ботсвана жана Зимбабве, чыгышынан Малави, түштүк чыгышынан Мозамбик менен чектешет. Аянты 752,6 миң км2. Калкы 11,49 млн (2007). Борбору Лусака шаары (калкы 2 млндой). Расмий тили англис тили. Акча бирдиги квача. Администрациялык-аймгы жактан 9 провинцияга бөлүнөт.
Администрациялык-аймактык бөлүнүшү:
БУУнун (1964), Ынтымакташтыктын (1964), Африка биримдиги союзунун (1964), Африка союзунун (2002), Бейтараптык кыймылынын (1964), Эл аралык реконструкция жана өнүгүү банкынын (1965), ЭВФтин (1965), Түштүк Африка өнүгүү жамаатташтыгынын (САДК; 1980); Чыгыш жана Түштүк Африка жалпы рыногунун (КОМЕСА; 1994), Бүткүл дүйнөлүк соода (1995), Эл аралык олимпия, Эл аралык саламаттык сактоо жана башка уюмдардын мүчөсү.
Мамлекеттик түзүлүшү
3амбия унитардык мамлекет. Башкаруу формасы президенттик республика. Конституциясы 1996-ж. кабыл алынган. Президент (2001-жылдан Л. Мванаваса) өкмөттү (Министрлер кабинетин) башкарат жана өлкөнүн куралдуу күчтөрүнүн башкы командачысы да болуп эсептелет. Президент 5 жылдык мөөнөткө шайланат. Мыйзам чыгаруу бийлиги бир палаталуу парламент (Улуттук ассамблея) тарабынан ишке ашырылат. Улуттук ассамблеяга 150 депутат эл тарабынан шайланат, спикер жана 8 депутат президент тарабынан дайындалат. Конституцияга ылайык 27 мүчөсү бар Өкүлдөр палатасы да (провинция башчылары) президентке караштуу каада-салт жана маданий маселелер боюнча кеңеш берүүчү орган катары эсептелет. Негизги саясий партиялары: Көп партиялуу демократия үчүн кыймыл (1991-ж. негизделген, партиянын президенти Л. Мванаваса, Улуттук ассамблеяда 81 орунга ээ), Улуттук өнүгүү бириккен партиясы, Улуттук көз карандысыздыктын бириккен партиясы, Демократия жана өнүгүү форуму, Мурас партиясы, Патриоттук фронт.
Табияты
3амбиянын аймагын жылга-жыбыттуу бөксө тоолор, платолор ээлейт. Бөксө тоолору түштүктөн түндүктү карай бийиктеп, саванна менен капталган. Басымдуу бийиктиги 1000-1350 м. Кафуэ, Замбези дариясынын өрөөндөрүндө чуңкурчактар, оёңдор жана саздак жерлер бар. Платодон аралча тоолор (копьестер) жана токол тоолор (Мучинга тоосунун бийиктиги 1893 м ге чейин) көтөрүлөт. Өлкөнүн түндүк-чыгыш чет-жакасындагы Ньика платосунун тармактарында 3амбиянын эң бийик жери Мванда чокусу (2150 м) жайгашкан. 3. субэкватордук климаттык алкакта жайгашкан. Майдан августка чейин салыштырмалуу серүүн жана кургакчыл, августтан ноябрга чейин ысык жана кургак, ноябрдан майга чейин жылуу жана нымдуу климат өкүм сүрөт. Эң жылуу айынын (октябрь) орточо температурасы 27°С, эң салкын мезгилиники (июль) 15°С. Жылдык жаан-чачыны 600-1400 мм. Жаан-чачындын 80-90% январдан апрелге чейин жаайт. Дарыялары дээрлик 3амбезинин алабына кирет; ирилери: Кафуэ, Луангва. Түндүк чек арасында Танганьика жана Мверу көлдөрү, 3имбабве менен болгон чек арасында Виктория шаркыратмасы (120 м бийиктиктен агып түшөт; 3амбези дарыясында) жайгашкан. Кен байлыктарынан эң маанилүүсү жез жана кобальт, ошондой эле цинк, коргошун, ванадий, кадмий, марганец, таш көмүр казылып алынат. Нымдуу аймактары кызыл латерит, кургакчыл жерлери күрөң-кызгылт, кызгылт-боз топурактуу. 3амбиянын аймагынын У2бөлүгүн кургакчыл тропик токою миомбо, кургакчыл аймактарын баобаб, акациялуу саванна, көл жээктерин папирус бадалдары ээлейт. Миомбо жана саванналарды чөп жечү ири айбанаттардан африка пили, африка жанышы, керик (2 түрү), антилопа, зебра, жырткычтардан арстан, кабылан, чөө, гиена мекендейт.
Калкы
Калкынын негизин банту тил тобундагы (бемба, тонга, лози, лунда, нгони, луба, нкойя, фипа жана башка) африкалыктар (98,7%) түзөт, ошондой эле европалыктар да жашайт. Христиан (негизинен англикандар), көбү салт болуп калган жергиликтүү динди тутат. Орточо жыштыгы: 1 км2 жерге 15,3 киши. Калктын жашынын орточо узактыгы 40 жаш (эркектердики 39,8, аялдардыкы 40,3). Өспүрүмдөр (15 жашка чейинкилер) 46,3%ти, эмгек курагындагылар (1665 жаштагылар) 51,3%ти, 65тен ашкандар 2,4%ти түзөт (2006). Шаар калкы 50%. Ири шаарлары: Лусака (калкынын саны 1,4 млн), Китве (416 миң), Ндола (402 миң), Кабве (193 миң), Чингола (148 миң). Экономикалык активдүү калктын 85%и айыл чарбасында, 9%и тейлөө чөйрөсүндө, 6%и өнөр жайында эмгектенет. Тарыхы. Азыркы 3амбия аймагында эл байыртадан эле мекендешип, европалыктар келгенге чейин эле бир катар уруулук бирикмелер болгон. Калкынын этностук курамы Замбези дарыясынын (өлкөнүн азыркы аты ушундан чыккан) жогорку агымында жашап жана көчүп келишкен африкалыктардын таасири менен калыптанган. 13кылымдын аяк ченинде аймакты португалиялыктар ээлеп алган, 19-кылымдан англиялыктар аларды акырындык менен сүрүп чыгара баштаган.
Тарыхы
19-кылымдын аяк ченинен 1924-ж. чейин англис «Бритиш Саут Африка компани» монополиясынын бийлиги астында болгон. 1924-64-ж. Британиянын протектораты, 1953-63-ж. Родезия жана Ньясаленд колониялык федерациясынын курамына кирген. Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин жергиликтүү калк колониялык башкарууга активдүү каршылык көрсөтө баштаган. Алгач боштондук кыймылды Африка улуттук конгресс партиясы, 50жылдардын аяк ченинен К. Куанда башында турган Улуттук көз каранды эместик үчүн бириккен партиясы жетектеген. 1964-ж. 24-октябрда өлкө боштондукка чыгып, 3. Республикасы жарыяланган. 1972-ж. башкаруунун бир партиялуу системасы киргизилген. 1973-ж. Конституциясы кабыл алынган. 1990-жылдан 3-да бир партиялуу системадан көп партиялуу системага өтүү процесси башталган. Ошол эле жылы 17-декабрдан конституцияга бир катар өзгөртүүлөр киргизилип, натыйжада оппозициялык маанайдагы бир нече партия пайда болгон. Алардын ичинен 1991-ж. Көп партиялуу демократия үчүн кыймыл партиясы шайлоодо жеңип чыгып, аны жетектеген Ф. Ж. Т. Чилуба 3амбия президенти болуп калат. 1996-ж. өлкөнүн жаңы конституциясы кабыл алынган. 1996-ж. президенттик шайлоодо Ф. Ж. Т. Чилуба кайрадан жеңишке жетишкен. 1997-ж. 28-октябрдагы төңкөрүш ийгиликсиз аяктары менен президент Чилуба өлкөдө өзгөчө абалды жарыялап, оппозиция лидери, экс-президент Каунда камакка алынат. Бирок, ал 1998-ж. дүйнөлүк коомчулуктун (негизинен африкалык мамлекеттердин) кийлигишүүсү менен бошотулуп, Жогорку сот тарабынан акталган. Ф. Ж. Т. Чилубанын мындай иш-аракеттери эл аралык коомчулук, ЭВФ жана Бүткүл дүйнөлүк банк тарабынан айыпталып, көптөгөн жардам көрсөтүү программаларын каржылоону токтотушкан. 2001-ж. өлкөнүн президенти болуп Л. П. Мванаваса (1948-ж. т.) шайланган. Ал өлкөдөгү татаал кырдаалды бир кыйла турукташтырып, өкмөттүн курамына оппозициядагы партиялардын мүчөлөрүн да киргизген. 2006-ж. өткөн шайлоодо кайрадан президент болгон.
Экономикасы
Экономикасы начар өнүккөн өлкө. ИДПнин көлөмү 11,5 млрд долларды (АКШ, 2006) түзөт; аны киши башына бөлүштүргөндө 1000 доллардан туура келет. Андагы айыл чарбанын үлүшү 19,9%, өнөр жайыныкы 28,9%, тейлөө чөйрөсүнүкү 51,2%. Негизги экспорттук продукциясы жез; аны казып алуу боюнча дүйнөдө 4-орунда (2006-ж. 600 миң т). Жылына 450 миң тдан ашык жез экспорттолот. 3. кобальт казып алуу боюнча дүйнөдө 2-орунду ээлейт; ал жез-кобальт кенташынан ажыратып алынат (жылына 7,8 миң т). Ошондой эле пирит, никель, таш көмүр, аметист, турмалин, аквамарин, изумруд, алмаз жана башка казылып алынат. Электр энергиясына болгон муктаждыгын өз ресурстары менен толук камсыз кылат. 2004-ж. 9,96 млрд кВт.саат электр энергиясын (негизинен ГЭСтен) өндүргөн. Металлургия (жезди эритүү жана тазалоо), жеңил, тамак-аш, токой, нефть ажыратуу, химиялык өнөр жай ишканалары, цемент заводу иштейт. Автомобиль кураштыруу заводдору бар; трактор, велосипед чыгарат. Айыл чарба анча өнүккөн эмес, азык-түлүктү негизинен сырттан сатып алат. Аймагынын 7,1%и иштетилет. Жүгөрү, бал камыш, урук үчүн гозо, тамеки, жер жаңгак, буудай, шалы, буурчак, маниок, ак жүгөрү (сорго), күн карама өстүрүлөт. Бакчылык өнүккөн. Бодо мал асыралат. Темир жолунун жалпы узундугу 2173 км. Негизги темир жолдору: Ндола Кабве Лусака Ливингстон, андан ары Зимбабвеге; Ндола Капири Мпоши Мпика Наконде, андан ары Танзанияга.
Транспорт тармагы
Автомобиль жолунуку 91,4 миң км, анын ичинде асфальтталганы 20,1 миң км. Лусака, Ливингстон, Ндола, Мориве шаарында эл аралык аэропорттор бар. Суу жолунун уз. 2250 км (Танганьика көлүн, Замбези, Луапулу дарыясын кошкондо); негизги порту: Мпулунгу (Танганьиканын түштүк жээгинде). Нефть куурунун узундугу 771 км (Дар-эс-Салам, Танзания Ндола, жалпы узундугу 1700 км; 2006). Сыртка жез, кобальт, электр энергия чыгарып, сырттан станок, машина жана анын тетиктерин, транспорт каражаттарын, жер семирткич, азыктүлүк, кийим, өнөр жай товарларын, химикат, азыктүлүк, мал (тирүүлөй) алат. Негизги соода шериктери: Кытай, ТАР, Япония, Улуу Британия, Германия, Түштүк-Чыгыш Азия жана Ортоңку Чыгыш өлкөлөрү, Швейцария, Конго Демократиялык Республикасы, Танзания, Зимбабве, Индия. Өсүмдүк, жаныбарлар дүйнөсү, Виктория шаркыратмасы, климатынын салыштырмалуу ыңгайлуулугу туристтерди кызыктырат, бирок финансынын тартыштыгынан бул тармак өнүккөн эмес.
Маданияты
Замбияда калктын 70%и сабаттуу. 1990-жылдан акы төлөп билим алуу киргизилген (башталгыч билим берүүдөн тышкары). Мамлекеттик жана жеке мектептер, окуу жайлары абдан көп, бирок алар окуу куралдары жана каражаттары менен толук жабдылган эмес. Борбор калаа Лусакада Түштүк Африкадагы эң ири окуу жайларынын бири Замбия универститети (Китва-Нкан шаарындагы филиалы менен) жайгашкан. Лусакада, Ндолада китепканалар, Ливингстондо Улуттук музей бар. 1964-жылдан «Таймс оф Замбия», «Замбия мейл», «Пост» гезиттери англис тилинде, ошондой эле жергиликтүү бемба, тонга жана лози тилдеринде да бир нече гезиттер чыгат. Мамлекеттик телекөрсөтүү (1961жылдан) жана радиоуктуруу (1939-жылдан) иштейт. Өкмөттүк Замбия Кабар агенттиги (ЗАНА) иш жүргүзөт. Көркөм өнөрү б. з. ч. 4-миң жылдыкта аскага чегилген сүрөттөрдөн жана петроглифтерден башталат. Көбүнчө чөптөн эшилген шоңшогой чатырчалуу, камыш түркүктүү тегерек кепелерде турушкан. Жыгачты оюу-чийүү, карапа идиштерди кооздоо, пальма жалбырактарынан, тростниктерден буюм өрүү, токуу кеңири тараган. 20-кылымдын башынан Замбиянын шаарларында (Лусака, Ливингстон, Ндола жана башка) кабаттуу үйлөр курула баштаган. Замбиянын музыкасы байыртадан эле элдин турмуш-тиричилигинин ажырагыс бөлүгү. Уруу аксакалдарынын менчик музыканттары, оркестри, хору жана бийчилери болгон. Калимба (пианино), анын түрлөрү, кылдуу аспаптар жана башка таралган. 1939-ж. калале бийчилеринин 1-ансамбли уюшулган. 50-жылдары бул бий ансамбли бүткүл Африкага таанылган. Азаттыкка чыккандан кийин африка театр жамааты түзүлүп, Гидеон Лумпа, Кеннет Нкхата сыяктуу улуттук драматург-режиссёрлор өсүп чыккан. 1964-ж. көркөм өнөр трести түзүлгөн. Ар жылы борбор калаада драма өнөрүнүн фестивалы өткөрүлүп турат.
Жаңы-Турмуш (Чүй району)
Жаңы-Турмуш (Жаңы-Турмуш) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Чүй районундагы айыл. Искра айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 384 киши.
Холецистит
Холецистит (грек. χολή — өт жана κύστις — көбүк) — өт баштыкчасынын сезгениши.
Ичеги-карын ооруларынын кеңири таралган түрү. Көбүнчө аялдар ооруп, өт баштыкчасына чогулат. Балдар менен өспүрүмдөрдө ташы жок холецистит кездешет. Холециститтин пайда болушуна ар түрдүү жугуштуу микробдор (ичеги таякчасы жана башкалар), өттүн агып чыкпай өт баштыкчасында токтоп калуусу, аз кыймылдоо, өнөкөт гепатит, панкреатит, дуоденит оорулары түрткү болот. Ошондой эле тукум куугучтук жана ар түркүн мителердин (лямблиоз, амёбиаз, описторхоз, аскаридоз) да мааниси бар. Холециститтин катуу кармаган жана өнөкөт түрлөрү кездешет. Катуу кармаган холециститте ич катуу ооруйт. Ал көбүнчө түнкүсүн капысынан оң сүбөөнүн тушунан кармайт да, белдин оң тарабына, оң ийинге жана оң далыга, беттин, моюндун оң тарабына таралат. Катуу ооруу сезгенген өт баштыкчасынын жыйрылып чыңалуусунан, өт жолунун таш менен бүтөлүп калуусунан же берчтенүүсүнөн келип чыгат; жүрөк айланат, кусат, кускандан кийин жеңилдик болбойт. Көп учурда дене ысыйт. Кээде өтө катуу оорудан эстен тануу мүмкүн.
Катуу түйүлгөн оору
Катуу түйүлгөн оору 1 — 2 жумага чейин созулуп, анан басаңдайт; кез-кезде кармап, узакка созулушу ыктымал. Холецистит диетаны бузганда (майлуу эт, ичкилик ичкенден кийин), оор жумуш иштегенде же кайгырганда да кармап калышы ыктымал. Холецистит күчөп кеткенде дене саргайып кетет. Ириңдеп же гангрена болуп кеткен холециститте оору белгилери, өзгөчө дененин ууланышы (интоксикациясы) даана, ачык байкалат. Оорулуунун оң сүбөсүнүн асты кол тийгизбейт. Улгайган адамдарда таштуу холецистит көбүрөөк кездешет. Оору белгилери анчалык ачык билинбейт. Өнөкөт холецистит катуу кармаган холецистит кайталап кармагандан кийин болот. Өнөкөт холециститте ооз ачуу даамданып, оң сүбөнүн асты салмактангансыйт. Оорунун күчөшү өт баштыкчасындагы сезгенүү процессине, анын берчтенүүсүнө жана башкалар жараша болот. Ал мезгили менен күчөп жана басаңдап турат, көбүнчө тамак режимин бузганда күчөйт. Демейде жеңил өтөт.
Диагноз жана дарылоо
Оорунун диагнозун врач ар кандай текшерүү жолу менен туура коюп, дарылоо жүргүзөт. Катуу кармаган жана таштуу өнөкөт холециститти хирургиялык жол менен дарылайт. Консервативдүү дарылоо негизинен сезгенүү процессин басаңдатууга багытталат. Оорулууну тынч жаткырып, өт айдама жана башкалар дарылар берилет. Өнөкөт холециститте өттү мезгили менен тарттырып (зонд менен же зондсуз тюбик менен) алуу пайдалуу. Минерал сууларды (Ессентуки № 17, Арзни, Баталинская жана башкалар) ичсе болот. Өттүн тушуна УВЧ, ультраүн терапиясы, ылай, озокерит же парафин жабуу жакшы натыйжа берет. Өнөкөт холециститте санаторий-курорттордо дарылануу, тамакты кичинеден бат-бат ичүү (өтө тойбой) сунуш кылынат. Майлуу, сүрсүгөн эт, балык, эттин сорпосун, шоколад, жумуртканын сарысын, малдын майын, өткүр тамактарды жегенге болбойт.
Алдын алуу
Алдын алууда туура тамактануу, ич катууну жок кылуу, тиштин чиришин, тонзиллит жана башкалар инфекцияны өз убагында дарылоо, гимнастика жасоо чоң мааниге ээ.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Ишты (дарыя)
Ишты — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Калинка дарыясынын оң жээгинен 41 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Арам-Суу уран кени
Арам-Суу уран кени Чүй облусунун Жайыл районунда, Суусамыр суусунун оң куймасы Арамсуу суусунун сол жээгинде, Суусамыр кырка тоосунун түндүк капталында, деңиз деңгээлинен 2700–3200 м бийиктикте. 1959-ж. табылган. 1959–63-жылдары геол. чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Кен аймагы карбондун гранит-порфир кичи интрузиясы жана кварцтуу порфирлердин дайкалары менен жирелип, девон-карбон мезгилинин ирибулак свитасынын кумдук-гравелит-сланецтер катмарларынан түзүлгөн. Уран минералдашуусу гранит-порфирдин экзоконтактасындагы чополуу сланецтин талкаланган, жаракаланган зоналары менен байланышкан. Рудалануу минералдашкан зоналар тибине, уранит-сульфиддүү формациясына кирет. Негизги руда минералдары: настуран, пирит, уран көөсү, галенит, казолит, уранофан. Рудадагы урандын орточо өлчөмү 0,170%. Руданын запасы жана ресурсу 473 миң т, урандыкы 806,2 т.
Каузалгия
Каузалгия - четки нерв сөңгөгү жабыркаганда капысынан башталып, какшатып ооруган оору. Каузалгия симпат нерв талчаларына бай бут-колдун нерв сөңгөктөрү (шыйрактын чоң жилинчик нерви, көчүк нерви, колдун ортоңку, кээде чыканак нервдер) жараат алганда пайда болот. Жарааттангандан 5-10 суткадан кийин бут-кол ооруп, вегетатив нерв системасы да бузулат. Кол жабыркаса - моюн, көкүрөктүн жогорку жагы, бут жабыркаса ичтин төмөн жагы ачышып, ооруйт. Бир аз кыймылдаганда же териге тийгенде, ызы-чуу жана башка таасир эткенде оору күчөйт. Терини муздатып, дайыма суулап турса ооруганы басаңдайт.
Дарылоодо новокаин блокадасы, физиотерапия жана башка колдонулат.
Валюта жекебасарлыгы
Валюта жекебасарлыгы – экономикалык агенттер иштеп тапкан баардык валюта менен валюталык аткарымдарга мамлекеттин өз органдары аркылуу жекебасарлыгы.
Ярей-Вож (Ольховая куймасы)
Ярей-Вож — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ольховая дарыясынын оң жээгинен 32 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Китсымактар
Китсымактар (лат. Cetomimiformes) — балыктардын бир түркүмү, буларга төмөнкүлөр кирет: китсымак (түр) (лат. Cetomimus cranei), китсымак түспөлдүүлөр (түркүмчө) (Cetomimoidei), кит сымалдуулар (тукум) (Cetomimidae).
Шипиловская (метро бекети)
Шипиловская — Москва метросунун Люблинско-Дмитровская сызыксындагы станция. 2011-жылы 2-декабрьда ачылган.
Азурит
Азурит (фр. azurite - көгүлтүр) - карбонаттар классындагы минерал. Химиялык формуласы Cu3[CO3]2(0H)2. Моноклин сингониясында кристаллданат. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 3,54, тыгыздыгы 3773 кг/м3. С. салмагы 3,77, өңү кочкул көк, айнек сымал жалтырак. Жаратылышта халькопирит, борнит ж. б. минералдардын кычкылдануусунан пайда болот. Азурит - курамында 55,3% жез кездешкендиктен жездин баалуу кенташы. Көк боёк жасоого да пайдаланылат.
WeChat
WeChat (кыт. 微信; пинйин: Wēixìn; сөзмө-сөз: "микро кабар") — Кытайдын коомдук медиасы (тез кабарлашуу, соода жана төлөм кызматтары). Ал Tencent компаниясы тарабынан иштелип чыккан мобилдик колдонмо программалык камсыздоосу болуп саналат. Ал биринчи жолу 2011-жылы жарыкка чыккан. 2017-жылга чейин ал ай сайын 963 миллиондон ашуун активдүү колдонуучуга ээ болгон ири өз алдынча баарлашуу колдонмолордун бири болуп калган. Ал дүйнөдөгү эң инновациялык жана ар тараптуу колдонмолордун бири жана Кытайдын "Бардык нерсеге ылайыкташкан колдонмосу" катары кеңири белгилүү. Анын көптөгөн кайталангыс функциялары жана платформалары бар. Алар "төлөөдөн" тарта "коомдук медиага", "кызматтардан" тарта "сатып алууларга" чейинки өзгөчөлүктөрдү камтыйт жана башка Google Play же Apple Store'дун бир нече колдонмолоруна барабар, бирок анын баары бир бүтүнгө бириктирилген мобилдик колдонмо.
Сатыбеков, Сакан
Сатыбеков Сакан (1932-ж. т., Манас району, Көк-Дөбө айылы) — юрист, юридика илимдеринин кандидаты (1967), профессор (1992). Эмгек жолун 1950-ж. Манас районунда Эл сотунун Соттук Заседаниесинин катчысы болуу менен баштаган. 1959-ж. Кыргыз мамлекеттик университетиннн юридикалык факультетин бүтүргөн. 1959—61-ж. Кыргызстан ички иштер министрлигинин борбордук аппаратында иштеген. 1964—67-ж. М. В. Ломоносов атындагы Москва мамлекеттик университетинин аспиранты. 1961—94-ж. КМУнун юридикалык факультетинде окутуучу, улук окутуучу, доцент (1970), кафедра башчысы (1978—88), факультеттин деканы (1985—90), ошол эле учурда 1987-жылдан кафедранын профессору. 1994-жылдан Кыргыз Республикасынын Конституциялык сотунда судья, ошол эле учурда КМУУнун профессору. Сатыбеков 40 илимий жана 17 окуу-методикалык эмгектин (анын ичинде 5 монография, 6 окуу китеби) автору. Анын илимий эмгектери негизинен граждандык-процессуалдык укукту коргоого багытталган. Сатыбеков Кыргыз Республикасынын Конституциясынын долбоорун (1978- жана 94-ж.), маанилүү закондорун даярдоого жигердүү катышкан. Сатыбеков Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген юристи, элге билим берүү отличниги, медалдар менен сыйланган.
WeChat
Тарыхы
WeChat 2010-жылы октябрда Tencent Гуанчжоу изилдөө жана долбоор борборунда долбоор катары башталган. Колдонмонун түп нускасы "Weixin" Шаолоң Жаң тарабынан ойлоп табылган, ал эми аталышын берген Tencent компаниясынын жетекчиси Ма Хуатэн болгон. Ал биринчи жолу 2011-жылы колдонууга берилген. Өкмөт Кытайда электрондук соода базарын өнүктүрүүнү жигердүү колдоп келген, мисалы 12-беш жылдык планды алсак болот (2011-2015).
2012-жылга чейин колдонуучулардын саны 100 миллионго жетип, Weixin эл аралык базар үчүн WeChat деген аталыш менен кайра сунушталган.
Жазышуу
WeChat тексттик билдирүүлөрдү, кармап-алып-сүйлөө үн кабарлашууну, трансляциялык (бир-менен-топко) кабарлашууну, видео конференцияны, видео оюндарды, сүрөт, видео жана турган жерди бөлүшүүнү камсыз кылат. Жакын арада турган адамдар менен Bluetooth аркылуу байланыштарды алмашууга болот, ошондой эле эгерде керек болсо туш келген адамдар менен (эгер адамдар ачык болсо) байланышуу мүмкүнчүлүктөрүн камсыз кылат. Ошондой эле, Facebook жана Tencent QQ сыяктуу компаниялар тарабынан иштеген коомдук желе кызматтары менен дагы интеграциялана алат. Сүрөттөрдү филтрлер жана субтитрлер менен шөкөттөгөнгө болот, автоматтык котормо кызматы жеткиликтүү.
WeChat тез билдирүү жөнөтүүнүн ар кандай жолдорун колдойт. Мисалы, тексттик билдирүү, үн билдирүүсү, рация жана стикерлер. Колдонуучулар мурда сакталган же жандуу сүрөттөр менен видеолорду, башка колдонуучулардын ысым карталарын, купондорду, бактылуу акча топтомдорун, же учурдагы GPS жайгашкан жерин досторуна жекече же бир топтун ичиндеги маекте бөлүшө алат. WeChat'тын Tuzki сыяктуу каарман стикерлери Жапониянын баарлашуу колдонмосу LINE'ыныныкына окшош жана аны менен атаандашып келет.
Расмий аккаунттар
WeChat расмий аккаунт катары катталгысы келген колдонуучуларга колдоо көрсөтөт. Бул аларга абоненттеринин түрмөгүнө билдирүү жөнөтүү, абоненттер менен өз ара байланышуу мүмкүнчүлүгүн берет жана кызмат көрсөтүүлөр менен камсыз кылат. Расмий аккаунттардын үч түрү бар: кызмат көрсөтүү аккаунту, жазылуучу аккаунту жана ишкана аккаунту. Колдонуучулар жеке жак же уюм катары аккаунтун жөнгө салган соң башка аккаунт түрүнө өзгөртө албай калат. 2014-жылдын аягына чейин WeChat'тагы расмий аккаунттардын саны 8 миллионго жеткен. Уюмдардын расмий аккаунттары ырасталган (300 кытай юаны баасында), расмий, коомдук аккаунттар болушу мүмкүн. Расмий аккаунттар ооруканага алдын ала каттоо, виза мөөнөтүн узартуу же кредиттик карта сыяктуу кызматтар үчүн аянтча катары пайдаланылышы мүмкүн.
Көз ирмемдер
"Көз ирмемдер" бул WeChat'ттагы достордун жаңыртууларынын коомдук түрмөктөрү үчүн брэнд аты. "Көз ирмемдер" колдонуучуларга сүрөттөрдү, текстти, ой-пикирлерди жазуу, музыка бөлүшүү (QQ музыка же башка желеге негизделген музыка кызматы менен байланышкан), макалаларды бөлүшүү жана "жактырууларды" жазуу мүмкүнчүлүгүн берет. "Көз ирмемдерди" Facebook жана Twitter менен туташтырып койгонго болот. Ал "Көз ирмемдердеги" мазмунду автоматтык түрдө эки коомдук желеге түз эле чыгарып коёт.
2017-жылы WeChat "Көз ирмемдердин" колдонуучусуна күнүнө ашып кетсе эки жарнак көрсөтүү саясатын киргизген.
WeChat Pay төлөм кызматтары
Кытайда банк эсебиндеги маалыматты берген колдонуучулар коммуналдык кызматтарга төлөө, товарга, кызматтарга табыштама берүү, башка колдонуучуларга акча которуу үчүн колдономону пайдалана алышат; эгерде дүкөндө Wechat төлөм мүмкүнчүлүгү бар болсо, анда дүкөндөрдө акча төлөсө да болот. "Расмий аккаунттар" деп аталган такталган үчүнчү жактар жеңил болгон "колдонмонун ичиндеги колдонмо" иштеп чыгуу аркылуу бул кызматтарды көрсөтүшөт.
2014-жылы Кытай Жаңы жыл майрамында WeChat виртуалдык кызыл конверттерди бөлүштүрүү өзгөчөлүгүн киргизген. Ал Кытайдагы майрам күндөрү достордун жана үй-бүлө мүчөлөрүнүн арасында акча баштыкчаларын алмашуу салтына ылайыкталып жасалган. Бул өзгөчөлүк колдонуучуларга байланыштарына жана топторго белек катары акча жиберүүгө мүмкүнчүлүк берет. Топторго жөнөтүлгөн учурда акча баарына бирдей, же туш келди үлүштөр менен бөлүштүрүлөт ("Lucky Money", "Бактылуу акча"). Бул өзгөчөлүк Кытайдын борбордук телеканалынын эң көп көрүлгөн Жаңы жылдык гала концерти аркылуу жарнамаланып колдонууга берилген. Концерт болуп жатканда көрүүчүлөргө кызыл конверттерден акчалай сыйлыктарды утуп алуу ооматы үчүн түз эфир учурунда телефондорун силкүү айтылган. Кызыл конверт өзгөчөлүгү WeChat Pay'дин кабыл алынышын бир топ жогорулаткан. Ишке киргенден кийин бир ай өткөн соң WeChat Pay'дин колдонуучуларынын базасы 30 миллиондон 100 миллион колдонуучуга көбөйгөн. Ал эми Жаңы жыл майрамы учурунда 20 миллион кызыл конверт таратылган. 2016-жылы 3.2 млрд кызыл конверт майрам күндөрү ичинде жөнөтүлүп, 409.000 кызыл конверт бир эле Кытай жаңы жылы түнүндө жиберилген.
WeChat командасы 2016-жылы банк төлөмдөрдүн тең салмактуулугун сактоо максатында колдонуучулар өз дебеттик карталарына WeChat капчыктарынан акча которгон болсо кызмат акы ала баштаган. Ар бир колдонуучунун (жеке ID) 1,000 юан акысыз алуу чеги болгон. 1,000ден ашык юан алган учурда 0.1 пайыздык, минимум 0.1 юан акы ар бир акча алуу үчүн киргизилген. Кызыл конверт жана которуулар сыяктуу башка төлөм кызматтары акысыз бойдон калган.
Кытайда WeChat Pay'дин башкы атаандашы жана онлайн төлөмдөр базарындагы лидер Alibaba Group'тун Alipay системасы болуп саналат. Alibaba компаниясынын негиздөөчүсү Жэк Ма (англ. Jack Ma) кызыл конверт өзгөчөлүгүн "Перл Харбор учуру" деп эсептеген. Ал Кытайдагы онлайн төлөө өнөр-жайында Alipay тарыхый үстөмдүк кылып турган учурда баш көтөрүп чыга баштаган. Бул ийгилик Alibaba'га өзүнүн атаандаш Laiwang кызматындагы виртуалдык кызыл конверт версиясын чыгарууга түрткөн. Башка атаандаштар, Baidu Wallet менен Sina Weibo дагы ошондой эле окшош өзгөчөлүктөрдү ишке киргизген.
2017-жылы Tencent билдиргендей, WeChat Alibaba'дан алдыга суурулуп чыккан. WeChat мобилдик төлөм пайдалангандардын саны 600 миллион активдүү колдонуучуну түзүп, ал эми Alibaba'нын Alipay кызматында 450 млн колдонуучу болгон.
Шаардык кызматтар
2015-жылы WeChat Кытайдын 27 шаарында, анын ичинде Пекинде, Шанхайда, Гуанчжоудо жана Макаодо "Шаардык кызматтар" өзгөчөлүгүн ишке киргизген. Шаардык кызматтарга дарыгер менен жолугушууларды белгилөө, электр энергиясына же жол эрежесин бузган үчүн акы төлөө жана такси табыштоо сыяктуу иш-аракеттер кирген.
Жылуулук картасы
2015-жылы WeChat эл тыгыздыгын көрсөткөн жылуулук картасын сунуштаган. Quartz басылмасынын колумнисти Жош Хорвитз бул өзгөчөлүк Кытай бийлиги тарабынан адамдардын сейрек жыйындарга мыйзамсызбы-жокпу көз салыш үчүн пайдаланылат деп айтыптап чыккан. Бирок бул дагы эле далилдене элек.
Компаниялар үчүн WeChat
Жумуш максатында пайдаланыш үчүн, ишканалар менен бизнес-байланыштар үчүн WeChat атайын өзүнүн Enterprise WeChat (же Qiye Weixin) деп аталган версиясын 2016-жылы ишке киргизген. Бул колдонмо кызматкерлерге жеке турмушун жумушунан өзүнчө бөлүп алууга жардам берүүгө арналган. Кадимки чат өзгөчөлүктөрүнөн тышкары программа компаниялар менен алардын кызматкерлерине жылдык өргүү күндөрүнө жана кайра төлөп бериши керек болгон чыгашаларга көз салуу мүмкүнчүлүгүн берет; кызматкерлер жумуштан уруксат сураса, ал тургай жумушта экенин көрсөтсө да болот. Коопсуздук жагы жогорулатылып, компаниялар өздөрүнүн жумушчулары кызматтан пайдаланганга чейин катталышы керек болуп калган.
WeChat Mini программасы
2017-жылы WeChat "Mini программасы" деп аталган өзгөчөлүк киргизген. Керектөөчүлөр, мисалы, супермаркеттеги эсептегичте мобилдик телефонду пайдалануу менен QR кодун скандай алышкан. Mini программасынын колдонмосу супермаркеттин дүмүрчөгүн колдонуучунун мобилдик капчык аркылуу төлөгөн. Мобилдик түзмөктөргө кошумча колдонмолорду орнотуу зарылчылыгы болгон эмес. Бизнес ээлери WeChat'тын экосистемасында ылайык чакан колдонмолорду түзө алышкан.
Дос издөө
WeChat адамдарга досторду кошуунун бир канча ыкмасын сунуш кылат. Колдонуучу аты же телефон номери менен издөө, телефондогу же электрондук почтадагы байланыштарды кошуу, "бөтөлкөдөгү кабар" оюнун ойноо, же болбосо ошол эле кызматты пайдаланган жакын арадагы адамдарды кароо сыяктуу ыкмалар бар. 2015-жылы Wechat "дос радары" функциясын кошкон.
Жанылыктар түрмөгү жана издөө
2017-жылы май айында Tencent WeChat колдонмосу үчүн жаңылыктар түрмөгү жана издөө функцияларын кошкон. Financial Times билдиргендей, ал "Кытайдагы Baidu издегичине түздөн-түз чакырык" бологон.
Аммонийлешүү
Аммонийлешүү – азот негизиндеги орг. заттар, айрыкча белоктор микроорганизмдер таасири менен ажыроо процесси. Белоктор гидролизге учурап, ажыроо процесси негизинде амин к-таларын пайда кылып, алар микроорганизмдин таасири менен ар түрдүү уулуу заттарды, NH3, CO2, H2S, H3PO4 пайда болушун шарттайт. Мындай процесс кыртыштын түшүмдүүлүгүн көбөйтүүгө мүмкүнчүлүк түзөт. Мындан сырткары А. белоктор, өсүмдүктөр жана башка майда жаныбарлар минералдашуусуна негиз түзөт.
Дзирайя
Дзирайя (жап. 自来也) - Масаси Кисимото ойлоп чыгарган "Наруто" (англ. Naruto) аниме жана манга франшизасынын каарманы. Сериялардын биринчи жарымында таанытылган каарман Хирузен Сарутоби нин шакири болгон жана Орочимару жана Леди Тсунаде менен бирге Укмуштуу Санниндердин мүчөлүгүнө кирген. Кыштакка кээде кайткан дербиш карыя Дзирайа Орочимару менен Акацукинин кылыктары жөнүндө маалымат бергени менен анимеде пайда болот. "Курбака акылман" катары таанымал болгон Дзирайа Минато Намикадзе, төртүнчү Хокагенин устаты болгон, кийинчирээк Минатонун уулу Нарутонун чокундуруп ат койгон кишиси болгон.
Холдидэй Сити Соус (Нү-Жерси)
Холдидэй Сити Соус (Нү-Жерси) (Holiday City South) — Нү-Жерси штатынын Оушен округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4047 киши. Болжолдуу аянты - 4.9 км². FIPS коду — 34-32418.