cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сэрто-Се
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Синатроп организимдер
Синатроп организимдер, синатроптор (гр. syn - бирге жана anthropos - адам) - адам менен жашоосу түрдүү формада байланышкан микроорганизм, өсүмдүк жана жаныбарлар.
«Синатроп организимдер» термини патогенез (оору козгогуч) микроорганизмге колдонулбайт. Синатроп организимдердин тиричилик цикли адамдын иш-аракетинен түзүлгөн же өзгөргөн шартка ынгайланышкан. Кишинин ички жана сырткы мителери (гельминттер, кенелер, бүргөлөр, чиркейлер ж. б.) толук (эгер кишинин турак-жайында жашаса), толук эмес (турак жайдан тышкары киши жашаган аймакта кездешсе) болуп бөлүнөт. Кээ бир Синатроп организимдердин (үй чычканы, көгүчкөн, кантала ж. б.) тиричилиги кишинин жашоосу менен байланышта болуп, бардык жерге таран, космополиттерге айланган. Айрым Синатроп организимдер (майда жырткычтар, таранчы сымалдар ж. б.) киши жашаган жерлерден алыстап, айдоолордо жана өсүмдук тигилген жерлерде жашайт. Абада, деңизде жана кургакта жол катнаштын өсүшү Синатроп организимдердин кеңири таралышына шарт түздү.
Синатроп организимдерге өсүмдүктөр да кирет, алар рудераль өсүмдүктөрү (шыпырынды ташталган жерлерде, короо-жайдын айланасында, жол боюнда өсүүчү чөптөр) деп аталат.
Жаңы Мушта (Краснокам району, Башкыртстан)
Жаңы Мушта — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Шушнур айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 292 киши. Почта индекси — 452943, ОКАТО коду — 80237865003.
Исмаил Исаков
Исмаил Исакович Исаков Ismail Isakovich Isakov) – Кыргызстандын мурдагы коргоо министри (2005-жылдын 26-майынан – министрдин милдетин аткаруучу, 2005-жылдын сентябрынан – 2008-жылдын 26-майына чейин - министр), мурдагы Кыргызстандын Коопсуздук кеңешинин катчысы (2008-жылдын 10-октябрына чейин), генерал. Коомдук ишмер. Мурдагы жана азыркы Жогорку Кеңештин депутаты.
Кыскача өмүр таржымакалы
1950-жылы 11-июнда туулган. Атасы Исак Кыргызстандын Ош облусунун Алай районундагы Сопу-Коргон айылынан болот. 2008-жылдын 10-октябрынан тартып расмий Бийликке каршы оппозиция тарапка өткөн.
2010-жылы 11-январда Бишкек шаардык гарнизондук соту тарабынан 8 жылга абакка кесилген. Анын генерал-лейтенант даражасы ушул сот тарабынан алынып ташталган.
Ал бул өкүмдү саясий буюртма катары сынга алып, өзүнө коюлган доолорду четке какты жана жогорку сот бийлигине кайрылды.
Анын уулу Руслан Исаков да кыргыз армиясынын офицери болчу. 2010-жылкы ыңкылаптын алдында Руслан АКШда саясий бозгун катары баш пааналады.
Исмаил Исаков АКШ жана башка Батыш шериктеринин Ооганстандагы эл аралык террорчулукка каршы күчтөрүнүн аскер базасын Бишкектин жанындагы “Манас” аба майданында жайгаштырууну ырааттуу колдоп келген.
2010-жылдын апрелиндеги элдик ыңкылап күнү ал боштондукка чыкты.
Сот тарабынан акталды.
Кыргызстандын Убактылуу өкмөндө Коргоо министринин милдетин аткарды (2010-жыл).
Учурда – парламент депутаты.
Грэйсмонт (Оклахома)
Грэйсмонт (Оклахома) (Gracemont) — Оклахома штатынын Caddo округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 336 киши. Болжолдуу аянты - 0.4 км². FIPS коду — 40-30600.
Өсүү гормону же соматотропин гормону
Өсүү гормону же соматотропин гормону – белок, молекулалык салмагы 22000. Соматотропин гормону жаш организмдин өсүүсүн тездетет. Нормадан көп бөлүнүп чыкса, организмди гигантизмге, аз болсо карлик абалга алып келет. Өсүү гормону организмде углеводдордун, майлардын, белоктордун алмашуусуна катышкан ферменттерге таасирин тийгизет. Соматропин суу менен туздун алмашуусуна дагы катышат. Канда гормондун саны көбөйүп кетсе, дененин кээ бир бөлүктөрүнүн пропорциясын бузат.
Коомдук уюм
Коомдук уюм – өзүнүн түзүлгөн максатына жетүү үчүн тийешелүү чарбачылык иштерин, анын ичинде өндүрүш иштерин да жүргүзүүчү коммерциялык эмес уюм. К. у-дун мүчөлөрү ал уюмдун менчигине өткөрүлүп берилген мүлктөргө карата өз укуктарын сактап кала албайт.
Лыс дарыясы
Лыс — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Сары-Чумыш дарыясынын оң жээгинен 84 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Силан, Кожо Синаи
Силан, Кожо Синаи (1489 же 1490, Кайсери - 1588, Стамбул) - түрк архитектору жана инженери.
1538-жылдан султан Сулайман 1нин тушунда мечит, көпүрө ж. б-ларды куруу иштерин жетектеген. Силандын мыкты чыгармалары византиялык куполдуу базилика тибиндеги терт жагы төп келишкен, зор жана бир бүтүн кең интерьерлүү имараттар (мечиттер; Шахзаде, 1548, Сулеймание, 1550-57, экөө тең Стамбулда).
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Республикалык элдик партия
Республикалык элдик партия - Кыргыз Республикасындагы саясий партиялардын бири.
Уюштуруу конференциясы 1992-ж. 5-сентябрда болгон. Мамлекеттик официалдуу каттоодон 1992-ж. 16-декабрда өткөн. Негизги максаттары — туруктуу өнүгүүгө жетишүү үчүн республикадагы экономикалык, социалдык жана саясий жактан стабилдештирүү, көз карандысыз кыргыз мамлекетин түзүү, адам укугу үчүн күрөш ж.б. Партиянын социалдык курамын: интеллигенттер, өнөр жай кызматчылары, илимдин жана маданияттын өкүлдөрү түзөт. Орус тилине улуттар аралык тил статусун берүүнү колдошот. Партиялардын жолугушууларына жигердүү катышат. Мамлекеттик бийлик органдары менен биргелешип иш алып барышат.
1994-ж. 22-октябрында болгон баштапкы деңгээлдеги жергиликтүү кеңештерге депутаттарды шайлоого элдик партиянын өкүлдөрү активдүү катышкан. 1995-ж. 5-февралдагы Жогорку Кеңешке депутаттарды шайлоодо көрсөтүлгөн талапкерлердин ичинен экөө депутат болуп шайланышкан; Ж.А. Тентиев жана Ю.Тойчубеков партиянын Координациялык Борборунун төрагасы академик Ж.Ш. Шаршеналиев болгон. Кийинки мезгилдерде саясий аренада көрүнбөй калды.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Изья-Ель Верхний
Изья-Ёль Верхний — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Косью дарыясынын сол жээгинен 200 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ган
Шарты
Оюнчулардын саны 4—8 киши.
Оюн аянтчада өткөрүлөт.
Оюнда колдонуучу аспаптар. Ашыктар.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар эки топко бөлүнүп, ашыктарын, бир катар кылып тизишет. Топтун өкүлдөрү оюндун кезегин ашык өкчөшүп такташат.
Оюндун баяны
Кезектеги топтун оюнчуларына кезектери менен белгиленген аралыктан (4—5 тапан), тизилген ашыктар белгиленген аралыктан атып чыгарышса, чыгарылган ашыктарды утуп алышат. Утулган оюнчулар, уттурган ашыктарын толукташы керек. Эгерде сака тийген ашык, белгиленген аралыктан алыс чыкпаса же кезектеги оюнчунун ыргыткан сакасы, ашыктарга тийбесе, утуп алган ашыктар кайрадан казынага кайтарылып тизилгенден кийин, оюн кезеги экинчи топтун оюнчуларына өтөт. Ошентип, оюнчулар каалаган убакытка чейин созулат. Ашык* тарды оюнду көп утушкан оюнчулардын тобу жеңишет.
Оюндун эрежеси
Бир бирине тоскоолдук кылууга, оюндун кезегин бузууга, чурулдоого болбойт.
Оюнга методикалык көргөзмө
Оюн тегиз, таза жана башка буюмдар жок жерде өткөрүлүшү керек.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч тарбияланат, ашыктар таамай атууга, кыймылдарды так аткарууга, тартипти сактоого үйрөтөт.
Чосон
Чосон Өөлөтү (조선) же Улуу Чосон — Чыгыш Азиядагы 1948-жылга чейин өкүм сүргөн мамлекет. Корея жарым аралында, ага туташ материк бөлүгүндө жакынкы аралдарда жайгашкан тарыхый мамлекет
Тарыхы
Пхеньян шаарына жакын аймактардан табылган Комынмору, Кымпхари тургун жайлары, Тэхёндон үңкүрү ж. б. Корея жарым аралында палеолит доорунда эле адам жашагандыгын далилдейт. Б. з. ч. 1-кылымда Корея аймагында уруу союздары түзүлүп, анын негизинде феодалдык мамлекеттер — Когурё, Пэкче жана Силла (б. з. 1—7-кылымдар) пайда болгон. 6-кылымдын ортосунда Корей жарым аралына үстөмдүк кылуу үчүн бул мамлекеттердин ортосунда күрөш башталган. Силланын башкаруучулары Кытайдын Тан империясы менен келишим түзүп, 660-ж. Пэкчени, 668-ж. Когурёни караткан. Бириккен Силла Кытай менен саясий, экономикалык жана маданий жактан тыгыз байланышта болуп, башкаруу жана жер иштетүү системасы кытай үлгүсүндө уюшулган. 8—9-кылымдарда конфуцийлик билим берүү системасы ишке ашып, корей элдик тили жана маданияты калыптана баштаган. 9—10-кылымдарда Бириккен Силла мамлекетинде бытырандылык башталып, анын аймагында Тхэбон (901), Корё, Хупэкче (900) ж. б. мамлекеттер негизделген. 936-ж. Корё башкаруучусу Ван Гон өлкөнү кайрадан бириктирген. 993, 1010—11-жылдары, 1018—19-жылдары Корёго жасаган кидандардын тынымсыз жортуулдарынын мизи майтарылган.
Өлкөдө кол өнөрчүлүк, соода өнүгүп, монета чыгарылган. 992-ж. конфуцийлик жогорку мектеп ачылган. 12-кылымдын 1-жарымынан Корё начарлай баштаган. 1170-ж. аскер төңкөрүшүнөн кийин бийлик (1270-жылга чейин) аскер төрөлөрүнүн колуна өткөн. 1231—59-жылдары Корёну моңголдордун Юань династиясы караткан. 1356-ж. ван Конмин моңголдорду өлкөдөн кууп чыккан, бирок алар узак убакыт Корёго таасир тийгизип турган. 1392-ж. кытайлардын колдоосуна ээ болгон аскер башчысы Ли Сон Ге жаңы Ли династиясын негиздеп, ал башкарган мамлекет Чосон («Таңкы серүүн өлкө») деп аталган. Борбору Хансон шаарына (азыркы Сеул шаары) көчүрүлгөн. 15-кылымдын 1-жарымында Улуу Сежон башкарган мезгилде мамлекет гүлдөп, корей фонетикалык алфавити чоным (окумуштуулар Чон Нин Джи жана Сон Сам Мун) түзүлүп, китеп чыгаруу өнүккөн. 16-кылымдын башында чосон ак сөөктөрүнүн бийлик үчүн өз ара күрөшү курчуп, 1580-ж. өкмөткө каршы бир нече топ түзүлгөн. Имчжин согушу (1592—98) да борбордук бийликтин кризисин күчөткөн. Корей эли боштондук согушка көтөрүлүп, япон баскынчыларын талкалаган. 1627-ж. жана 1636-жылдарда маньчжурлар Кореяга кол салып, 1637-ж. Цинь династиясынын вассалына айландырган. 18-кылымдын 2-жарымында Кореянын экономикалык өнүгүшү токтогон. Жерлер ак сөөктөрдүн колуна өтүп, эзүү күчөгөн, дыйкандардын социалдык абалы начарлаган, 1811—12-жылдары Пхёнан провинциясында, 1813-, 1815-, 1833-жылдары Сеулда дыйкандардын көтөрүлүштөрү чыккан.
Музыкасы
Корея улуттук музыкасы 4-кылымдан калыптана баштаган. Көп аспаптарды (комунго ж. б.) жасаган Ван Санака (6-кылым), ырчы жана 200дөй композициянын автору, каягым аспабын кураган Урыктын (6-кылымдын аягы) чыгармачылыгы ал кез үчүн маанилүү болгон. 14—16-кылымдарда борбордо чоң оркестр, хор оюн көрсөтүп, көрүнүктүү музыканттар иштеген. Корея музыкасынын өнүгүшүнө Пак Ен (15-кылым) көп салым кошкон. Ал туңгуч музыкалык окуу жайын негиздеп, байыркы аспаптарды классификациялап, өзү да элдик музыканын чебер аткаруучусу болгон. 1432-ж. нота жазуунун өзүнчө системасы түзүлгөндүктөн, эски обондор сакталган. Согуштун кесепетинен 16-кылымдын 2-жарымынан музыка өрүш албай, негизинен элдик ырлар гана өнүккөн. 19-кылымда пхансоринин обону боюнча үн таануу системасы иштелип чыгып, анын негизинде элдик музыкалык драма (чхангык) өсүп, кийин улуттук операга айланган. 20-кылымда европалык музыка кире баштаган, бирок 1910-ж. башталган япон колониячылыгы 1945-ж. чейин музыкалык маданияттын өсүшүнө кедерги болгон. 1920-ж. батыштын белгилүү музыкасынын таасиринде понсонхва жанры пайда болгон. 1945-ж. Пхеньянда биринчи Корея симфониялык оркестри түзүлгөн.
Театры
Орто кылымда театрдын калыптанышына элдик ырчылар менен жомокчулардын өнөрү түрткү берген. 15-кылымда бий жана драмалык элементтер айкалышкан сандэгык театр жанры негизгилерден болгон. Комыгык театры 10-кылымдагы буддалык мистериянын элементтерин киргизген. 17-кылымда европалык ярмарка театрларын жакындашкан кыдырма труппалар кеңири белгилүү болгон. Алар музыкалык оркестр менен парадды баштап чыгышкан. Хвагык сүйлөшүү театры музыканы жана бийди пайдаланган. 19-кылымда Кореянын профессионал театры калыптана баштаган. Байыркы пхансори — жомокчулар искусствосунун негизинде чхангык музыкалык театры пайда болгон. 1908-ж. Сеулда «Вонгакса» театры уюшулгандан Корея театрынын тарыхы башталат. Анын түзүүчүсү Ли Ин Жик байыркы улуттук салт менен европалык бийдин техникасын бириктирүүгө аракеттенген. Батыш театрын жайылтуучу жана актёрдук билим алууну киргизген Хён Чол Япониядан окугандан кийин 1920-ж. Сеулда театр мектебин, кийинчерээк актёрдук окуу жайын түзүп, анда европалык жана кореялык пьесаларды койгон. 1923-ж. Япониядан билим алган корейлер тобу Пак Сун Хинин жетекчилигинде Сеулда «Тоулхе» театрын уюштурган (1932-ж. чейин иштеген). Япониядан билим алган режиссёр Хон Хе Сон 1931-ж. Сеулда «Спектаклди изилдөө» аттуу театрын ачкан. Кореяны балет өнөрү менен алгач 1926-жылдан Кореяда иштеген япон бийчиси, Сэ Ён Хан тааныштырган. Хореография өнөрүнүн андан аркы өнүгүшү Цой Сын Хинин ысымына байланыштуу Ал 1926-ж. Сеулда корей элдик жана батыш классикалык мектебин ачкан. Профессионал куурчак театры 1945-ж. ачылган.
Киносу
Биринчи кино 1903-ж. көрсөтүлгөн. Ошол эле жылы Сеулда чет мамлекеттик кинолорду көрсөтүүчү кинотеатр ачылган. Улуттук кинематографияда биринчи фильм «Сүйүшкөндөрдүн ай астындагы анты» болгон (1923, режиссор Юн Пэк Нам. Кино өнөрүнүн телчигиши япон баскынчыларынын көзөмөлүндө жүргөн. 1920-жылдардын башында тартылган «Чхунхян жөнүндө баян» фильми маанилүү окуя катары таанылган. Үнсүз кинонун ири чебери актёр жана режиссор Ун Гю («Ариран», 1926) болгон. Биринчи үндүү фильм — «Чхунхян жөнүндө баяндын» жаңы версиясы (1935, режиссор Ли Мён Ву). 1930-жылдардын аягында тыкыр көзөмөл кинону кризиске учуратып, көптөгөн кино ишмерлери ишин токтоткон же эмиграцияга кеткен. 1942-ж. корей тилинде кино тартууга тыюу салынган.
Сабула дарыясы
Сабула — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сарала дарыясынын сол жээгинен 2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чынара Исраилова
Чынара Исраилова, Чынара Рыскулбековна Исраилова-Харьехузен (орусча - Чинара) - заманбап кыргыз тарыхчысы, этнограф.
Кыскача өмүр таржымакалы
Чынара Рыскулбековна Исраилова-Харьехузен Кыргызстанда туулган. 1995-жылы Москва мамлекеттик университетин аяктаган. Жолдошу - германиялык. Аны менен баш кошкон соң фамилиясына "Харьехузен" аталышы кошулган.
Кыргызстандагы тарыхый эстеликтерди сактоого салымы
Адистердин бир бөлүгү Ысык-Көл облусунун Чолпон-Ата шаарындагы петроглифтерди, тарыхый эстеликтерди бузуунун башкы факторлору иликтенбей, стандарттык документация түзүлбөй, адистердин корутундусуз реставрациялык-конвервациялык иштерди жүргүзгөндүгү үчүн тиешелүү адамдар жоопко тартылышы керек деген талапты да койушууда. Бул тууралуу тарыхчы-окумуштуу, кыргыздардын Европадагы “Манас” коомдук бирикмесинин өкүлү Чинара Исраилова 2007-жылы 12-февралда "Азаттык" үналгысына мындай деп айткан: "Чолпон-Атадагы петроглифтерге байланыштуу реставрациялык иштин эң коркунучтуусу - бул палароидди петроглифтердин беттеринен толугу менен кетирүү мүмкүн эмес. Мен акыркы жолу ал жерде болгонумда, палароид менен жабуу аркылуу жарактан чыгарылган петроглифтердин бир бөлүгүн жоготуу аракети да жасалгандыгын байкадым. Тарыхый эстеликтерге мындай мамиле жасаган адамдар жоопко тартылышы керек. Андай болбосо, биз көптөгөн тарыхый эстеликтерибизди жоготуп койушубуз мүмкүн".
Меланоцитостимулдаштырган гормон (МСГ)
Меланоцитостимулдаштырган гормон (МСГ) - полипептид, 18 амин к-танын калдыгынан турат. МСГ теринин пигментациясына чоң таасирин тийгизет. Мисалы, боюнда бар аялдарда, пигментация көбүрөөк болот.
Воробьёва Наталья Илларионовна
Воробьёва Наталья Илларионовна (1918, азыркы Сокулук району, Сокулук кыштагы - 1987, ошол эле жер) – кызылчачы, Социалисттик Эмгектин Баатыры (1957). Ал 1934-ж. Сокулук районундагы 21-партсъезд атындагы колхоздо колхозчу, кийин звено башчысы болуп иштеген. 1956-ж. анын звеносу 10 га жердеги кант кызылчасынын ар гектарынан 730 цден түшүм жыйнап алган. 1962 - 70-ж. СССР Жогорку Советинин, 1950-62-жылдары. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты. Эки Ленин ордени менен сыйланган.
Коомдук уюмдун кепилдиги
Коомдук уюмдун кепилдиги – кээбир өлкөлөрдүн кылмыш-жаза процесстик мыйзамдарында каралган бөгөт коюу чарасы; коомдук уюмдун шектүүнүн же айыпталуучунун талаптагыдай жүрүм-турумун, адепки тергөө жүргүзүүчүнүн, тергөөчүнүн, прокурордун жана сотттун чакыруусу боюнча келүүсүн камсыз кылууга жазуу жүзүндө берген милдеттенмеси. Кепилдик берүүчү коомдук уюмга ушул бөгөт коюу чарасы колдонулган иштин маани-маңызы жөнүндө кабарландырылуусу тийиш.
Артыш
Артыш - Борбордук (Ички) Азиядагы шаар. Тарыхый Чыгыш Түркстандагы, азыркы Кытайдын Шинжаң Уйгур автоном районундагы 1950-жылдары уюшулган Кызыл-Суу Кыргыз автономиялык облусунун акимдик борбору.
Артыш шаарынын ишкерлери коңшу Кыргызстан менен да соода алакаларын ырааттуу жүргүзүп келет.
Шаарда кыргыз тилинде басылмалар чыгат.
Монок, Кара-Суу району
Монок (Монок) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Кашгар-Кыштак айыл округу курамына кирет.
Калкы
Калкы - 3 656 киши.
Чыгармачылык фантазия
Чыгармачылык фантазия. Чыгарма жаратууда фантазиянын ролу абдан чоң. Мүнсүз көркөм чыгарма жаралбайт. Жазуучу турмушта өзү көрүп-билген же уккан окуяларга ичинен чыгарып, турмушта болуучу жана болууга тийищ болгон окуяларды кошот. Реализмде бул нерсе тарыхый чындыкка негизделүүгө тийиш. Чыгармачылык фантазия документалдуу чыгармаларда да учурайт. Очеркист кимдир бирөө жөнүндө очерк жазганда цифра, фактылар менен катар өз чыгармасында ойдон чыккан айрым сүрөттөөлөрдү пайдаланат, албетте ал очерктин жалпы максатынан алыс кетпөөгө тийиш, эгерде андай болбосо, эстетикалык күчүн жоготуп коёт. Элдик оозеки чыгармаларда, романтизмдин өкүлдөрүнүн чыгармачылыгында фантазия өзгөчө күчтүү даражада өнүгүп, аларда реалдуу негизден алыс турат. Жазма адабиятта чыгармачылык фантазиянын күчү менен жаралган образдар жана сүрөттөөлөр окурманды ишендирүүгө тийиш, бул, албетте, жазуучунун билимине, кругозоруна, турмушту жакшы билишине байланыштуу. Жазуучу Т. Касымбеков «Сынган кылыч» романында сүрөттөлгөн мезгилде жашаган эмес, андагы каармандардын бирин да өз көзү менен көрбөгөн, бирок ал XIX кылымдын II жарымындагы Кокон хандыгынын аки-чүкүсү, карапайым элдин турмушу жөнүндө роман жазды. Мында ал тарыхый документтер меиеп бирге чыгармачыл фаитазиясын да пайдаланды. Эгерде ал жалаң гана архивдик материалдарды пайдаланып, чыгармачылык фантазиянын мүмкүнчүлүгүн иштетпесе, эч убакта роман жаза албас эле.
Абылов, Кубанычбек Өскөнович
'Абылов Кубанычбек Өскөнович'
Кыскача таржымалы
Абылов Кубанычбек Өскөнович 1962-жылы 21-ноябрда, Нарын облусунун Ат-Башы районундагы Пограничник (азыркы Казыбек) айылында туулган. 1970-жылы “Пограничник” орто мектебине кирип, 1980-жылы ийгиликтүү аяктаган. 1980-жылдын 1-сентябрынан 1982-жылдын 30-майына чейин Пограничник колхозунда иштеген. 1982-1983-жылдары Фрунзе шаарындагы Политехникалык институтта окуп, 1982-1985-жылдары Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн. 1985-жылы окуусун кайра улап, 1989-жылы аяктаган. 1989-1992-жылдары ДЭУ-20 мекемесинде техник, жол мастери болуп эмгектенген. 1992-жылы РДЭСУ мекемесинде жол мастери болуп иштеген. 1992-1997-жылдары ДЭУ-20 мекемесинде башкы инженер, 1997-2006-жылдары ДЭУ-20 мекемесинин начальниги кызматын аркалаган. 2006-жылдан тартып ДЭП-957 мекемесинде начальниктин орун басары, 2008-жылдан баштап башкы инженери болып иштеген. 2011-жылдан баштап ушул мекеменин начальниги болуп иштеп жатат. Үй-бүлөлүү, 5 баланын атасы.
Ага арналган ыр саптары
Кубанычбек АбыловгоКалың текст Кут болсун бүгүнкү туулган күнүң Куттук сөз айтат эл журтуң Каткырып күлүп жашоодо Кыйлага жетсин өмүрүң!
Синаи жарым аралы
Синаи жарым аралдары - Азиянын батышында, Кызыл деңиздеги Суэц жана Акаба булундарынын ортосунда.
Климаты тропиктик, ысык. Жылына 50 дөн аз жаан-чачын жаайт. Чөл өсүмдүктөрү, кургак нуктарда тикендүү бадалдар жана жыгач өсүмдүктөрү өсөт. Калкы көчмөн, мал чарбасына (кой, эчки, тее) кесиптенген. Оазистеринде курма пальмасы, арпа, таруу, жүгөрү өстүрүлөт.
Секинесь (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Шешма дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
«Респулика» партиясы
«Респулика» партиясы - 2007-ж. 5-июнда түзүлгөн.
2010-ж. анын кезексиз съездинде жаңы лидери - Ө.Т. Бабанов шайланган, ошол эле жылдын 30-июнунда Ө.Бабанов Жогорку Кеңешке болгон шайлоодо «Респулика» партиянын катышуусу тууралуу расмий билдирүү жасаган. 2010-ж. 10-октябрдагы парламенттик шайлоого катышкан 29 саясий партиянын ичинен төртүнчү орунду ээлеген бул партия 210 594 добуш менен, (6,93%) Жогорку кеңештен 23 депутаттык орунду «Респулика» партиясы алган. 2011-ж. декабрынан 2012-ж. августуна чейин партия лидери Ө.Бабанов өлкөнүн премьер-министри болуп, У.Ташбаевге окшогон Максим Бакиевдин досторун жогорку кызматтарга койгону менен коомчулуктун эсинде калган. Азыркы учурда бул партия парламенттик оппозициянын катарында. Бул партиянын жергиликтүү кеңештерде да өкүлдөрү бар.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Чын куран айы
Чын куран айы (орус. Апрель, лат. Aprīlis) — Григориан жылнаамасы боюнча төртүнчү ай, Байыркы Рим боюнча Цезардын буйругунан улам экинчи ай.
Шилтемелер
Апрель Apprill (Moohnd) اپريل
Жаңы Актанышбаш (Краснокам району, Башкыртстан)
Жаңы Актанышбаш — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Шушнур айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 743 киши. Почта индекси — 452943, ОКАТО коду — 80237865004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Чыгыш адабияты
Чыгыш адабияты. Дүйнөлүк адабияттын жалпы өнүгүш тарыхы Батыш жана Чыгыш деген эки нукта өсүп олтурду. Чыгыш адабиятына Азия материгиндеги элдердин адабияты кирет. Өзгөчө иран-парсы, индия, араб, кытай, япон адабиятынын өнүгүш тарыхы өтө узак мезгилди камтыйт. Поэзия, проза, театр (өзгөчө орто кылымдагы Индияда) өнүккөн, X кылымдан тартып «Алтын доор» мезгили (Батыштагы «Кайра жаралуу» «Реннесанс» дооруна окшош) башталып, жазма адабият тез темп менен осүп, Батыш адабиятына да таасирин тийгизет. Бул мезгилде Абу-аль-Аля аль-Маари, Фирдоуси, Омор Хайям, Саади, Хафиз, Кабир, Ли Бо, Ду Фу, Низами, А. Жами, А. Навои, Э. Хосров оңдүү классиктердин чыгармалары, арабдардын «Миң бир түн» жомогу, иран-парсы тилинде жазган элдердин Кожо Насирддин жөнүндөгү кыска аңгемелери, ж. б. толуп жаткан шедеврлер пайда болуп, дүйнөлүк маданий өнүгүштүн эң чоң дайрасына айланды. Алардын чыгармачылыгынын негизги тематикаларын сүйүү, достук, динге мамиле, адептүүлүк, бу дүйнө, тиги дүйнө жөнүндөгү философиялык ойлор түзгөн. Классикалык Чыгыш адабиятынын прогрессивдүү традициялары азыркы учурда дүйнөлүк маданий өнүгүшкө зор таасирин тийгизип жатат.
Гипофиздин арткы бөлүгү же нейрогипофиз
Гипофиздин арткы бөлүгү же нейрогипофиз – типтүү ички секреция безине, кирбейт, 2 гормон: вазопрессин жана окситоцин бөлүп чыгарат. Булар 9 амин к-танын калдыгынан турган полипептиддер.
Вазопрессин кандын басымын жогорку деңгээлде кармап турушу ыктымал. Ошол маалда диурез процессин азайтат (сийдиктин бөлүнүп чыгуусу), себеби артериялык жана капиллярдык кан тамырларды кысып, ичкертет. Вазопрессин аз иштелип чыкса диабет оорусуна (канты жок) алып келет, бул учурда оорулуу адам суусуну канбай, суюктук көп ичет.
Вазопрессин организмдеги суу балансын жана кан плазмасынын осмос басымын иреттештирет, клетка мембранасынын өткөргүчтүгүн жогорулатат. Бул болсо сийдиктин пайда болуу процессинде бөйрөктөн сууну реадсорбциясын жөнгө салат.
Максариха дарыясы (Большегорская куймасы)
Максариха — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Большегорская дарыясынын оң жээгинен 18 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Воронеж
Воронеж – Россия Федерациясындагы шаар, Воронеж облусунун административдик борбору. Аянты 596,51км2. Калкы 1 023 570 миң (2015). Облустун түндүк-батыш бөлүгүндө, Воронеж дарыясы Дон дарыясына куя бериште (чатынан 12 км аралыкта) жайгашкан. Ири жолдор тоому. Эл аралык аэропорту бар. 1584-ж. негизделген. 1711-жылдан Азов, 1725-жылдын Воронеж губернияларынын борбору. 18-19-кылымдын орто ченинен Борбордук Россиядагы кендир өндүрүшүнүн, 20-кылымдын башынан ири өнөр-жай борбору болгон. Улуу Ата Мекендик согушта катуу бүлүнүүгө дуушарланып, 1946-жылкы генплан боюнча калыбына келтирилген. Барокко стилиндеги чиркөөлөр (Воскресенье, 1761-68; Николай, 1712-20) жана үйлөр, соборлор, аялдар монастыры, 17-19-кылымдын жана заманбап курулуштары бар. 19-20-кылымдын 2-жарымындагы архитехтуралык курулуштар басымдуу. Эстеликтер, мемориалдар, акындар И. С. Никитиндин жана А. В. Кольцовдун үй-музейлери бар. Воронеж билим берүүнүн, илимдин жана маданияттын ири борбору. Шаарда 56 илимий-изилдөө жана констр.-долбоорлоо институттары, 46 Жогорку окуу жайлары (филиалдары менен; анын ичинде университеттер), академиялар (токой, архитехтура-курулуш, медициналык, техникалык), китепканалар, музейлер, «Арсенал», театрлар (опера жана балет, драма, жаштар, куурчак), филармония, симфониялык оркестр, цирк ж. б. иштейт. Радио-электроника, авиа-космос (акционердик самолёт куруу), химиялык («Воронежшина»), тамак-аш (ун-акшак) өнөр-жай ишканалары, тепловоз, вагон ремонттоо, оор механикалык пресс, тоо-кен байытуу жана медициналык жабдуу заводдору, курулуш материалдар, трикотаж буюмдары, резина бут кийимдер ж. б. өндүрүштөрү, шаардын четинде археол., табигый тарыхый-археол. музей-корук, Д. В. Веневитиновдун музей-чарбагы бар.
Бугу
Бугу —
Чоң-Багыш, Ноокен району
Чоң-Багыш (Чоң-Багыш) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Ноокен районундагы айыл. Сакалды айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 3 923 киши.
Манастын сунушу боюнча кыргыздардын өз жерине көчүп келгени
Манастын бабалары Алооке басып алга чейин кайсы жерде байырлаган — эпостогу салттык туруктуу окуялардын бири. Чыгармадагы башкы темалардын биринен болгон ата-бабанын өскөн жери — мекенди табуу идеясынын ачылышы үчүн кызмат кылат.
Тил алсаңар ата конушка барып жайланып, кытай-калмактардын кишенинен колу-бутуңарды бошоткула дейт. Манасты Үрбү менен Көкчө да колдоп, баары көчүүгө макул экендиктерин билдирип, бир бүтүмгө келишет. Келген элди Манас абдан сыйлап коноктоп алдына ат мингизип, артына тон кийгизип, ажыраш аягым ушул деп узатат. Ошондон тартып көчүп кетүүчү адам ажыраш аяк берүү салты калат.
Айдаркан баштаган казактар Каркыра аркылуу Жылдызга карап Сары-Аркага көчүштү. Үрбү башкарган кыпчактар Бар-Көл, Кер-Көлдү басып өтүп, Чүйдүн башы Кеминге келип токтошту.
Манастын көчү Муз-Белди ашып, Марал-Башы, Долондон өтүп, Жай-Көлдү көздөй барып, Какшаалдын тоосун таянып сегиз ай тыныкты. Алооке менен серпишүүгө убакыт жетти деп көчүп чыгып Артыштан ашып өтүп, Анжыян жактагы Алоокеге караган элдин четине жетип, Отуз-Адырдын боюна айылын кондуруп, Манас жанына алтымыш жигит алып, ууга кетет.
Радлов жазып алган вариантта мындай эпизод жок. Манастын эли менен Алтайдан көчүп Ала-Тоого келиши Саякбай Каралаевдин  вариантында Сагымбай Орозбаковдун вариантына караганда башкараак планда. Бир катар катуу согуштардан кийин көчүп келген Манас Кошойдун кеңеши боюнча дароо эле Таласка барып конот. Кыргыздардын Алтайдан Ала-Тоого көчүшү башка белгилүү манасчылардын варианттарынын көпчүлүгүндө бар (Шапак Рысмендеевдин варианты,Багыш Сазановдун варианты, Молдобасан Мусулманкуловдун варианты жана башкалар).
Алооке кандын Манаска багынганы — эпостогу туруктуу салттык окуялардын бири, көпчүлүк варианттарда өзүнчө эпизод катары айтылат.
Анжыян аймагын бийлеп, кыргыз, казакты катуу эзип турган Алооке кан көчө келген Манастан чочулап, эсепсиз кол курап алып, Тизелик аттуу баатырын Манаска жиберип, мага алышып алы келбейт, жөн багынсын, Манастын өзүн ак үйлүүгө алам, же жеримди булгабай кетсин деп айттырды. Тизелик Жакыптын айылына келип кандын талабын билдирди. Айылга душман келди деп, Жакып ууда жүргөн Манаска кабарга алты киши чаптырып, келгендерди коноктоп калат. Чабармандардын айтканына көңүл бурбай уунун кызыгына баткан баатыр качкан бугуну кубалап кетип калат. Манасты үч күн күтүп калган Тизелик кыйратып чаап алам деп Жакыпты опузалап аттанып кетет. Жакып өзү барып, уулун издеп таап Алоокенин айткандарын угузат. Манас жолдошторун кол жыйнап келгенге таратып, өзү атасын ээрчитип үйүнө барат.
Үч күндө төрт жүз миң аскер курап, төрткө бөлүп, жоо жарагын шайланып, Алоокеге карата аттанып чыгышты. Алооке даярдаган көп кошунга Улуу-Суунун боюнда кез келишти. Эч кимисине катылбай, алардын сүрүн көрүп жарыла берип жол ачкан душмандын колун аралап өтүп, Алоокенин сарайына барышты. Ээрчиткен колун кандын жер-жемиши жайнаган бакчасына калтырып, Манас кырк чоросу менен сексен төрт киши болуп Алоокенин ордосуна кирди. Алооке аяр адам экен Манасты алыстан көргөндө эле алы жетпесин билет. Айла болор бекен деп ажайыпканасында бактырган ажыдаар, жолборс, тайбас сыяктуу азуулуу жырткычтарына киргизсе алардын бири да Манаска каршылык көрсөтпөдү. Муну көргөн Алооке кутулуунун аргасын кылып Манастан тынччылык сурады. Манас Алоокенин өтүнүчүн кабыл алып, улуу баласы Боокени, агасынын уулу Кошабышты ак үйлүүгө беришин талап кылды. Алооке сураган экөөнү баатырга кошуп берди. Манас Алоокени согушсуз багынтып, кайра тартты.
Радлов жазып алган вариантта бул окуя тууралуу атайын эпизод жок. «Бокмурун» деген тема менен берилген Көкөтөйдүн ашында Манастын эскерүүсү катары гана айтылат. Алоокенин багынып алык-салык төлөсүн, Манасты ак үйлүүгө алам, же жеримди боктобой көчүп кетсин деп элчиси келгенде корккон Жакып Ит-Ичпестин Ала-Көлдө ууда жүргөн Манаска кабар берет. Ачуусу келген баатыр Алоокени чаап алат.
Айрым деталдарынын Радлов жазып алган вариант менен Сагымбай Орозбаковдун вариантында туура келгенине караганда бул — эпостогу илгертеден иштелип чыккан, калыптанган окуялардын бири.
Саякбай Каралаевдин вариантында атайын чоң окуя катары айтылат да, бир канча майда окуяларды камтыйт. Алтайдан көчкөн кырк үйлүү кыргыз көп азаптардан кийин Ала-Тоого жетип, Кошойдун кеңеши боюнча Таласты жердеп калат. Манас баатырдын атагы артып, айланасына эл топтоло баштайт. Манастын конок күтүп, бирөөнүн мүдөөсүн угуп, бирөөгө жардамын тийгизип жатканы башынан сараң Жакыпка жакпай, малымды түгөтмөк болдуң деп ачууланат. Атасына тарынган Манас өзүнө тең жолдош издемек болуп түн катып аттанып кетет. Анжыяндын Боз-Талаасына барганда ак сакалчан думана жолугуп, Манасты күтүп жүргөнүн айтып, ушул жерге экөөбүз орток болуп эгин айдайлы дейт. Манас макул болот. Касиеттүү думана Манаска экөө айдаган эгинге жоого минер ат сатып алгын деп кеңеш берет. Уктап калган Манас ойгонгончо эгин бышып, орулуп, басылып, кызылы жыйылып калыптыр. Манас менен орток эгин айдаган адам Баба-Дыйкандын өзү экен. Кургакчылыкта эгини күйүп кетип эли ачка калган нойгуттун каны Карача буудай издеп, жер кыдырып келе жатып Манаска туш келет, Манас Баба-Дыйкандын кеңеши боюнча эгинин бүт Карачага берип, Аккуланы алат. Аккуланы минип аттанып чыккан Манаска касиеттүү думана — Кызыр жолугуп атайын сага арналып асмандан түштү эле деп алты курч кылыч берет. Кылычтарды алып Манас үйүнө келет.
Бул окуяда дүйнөлүк фольклордо кеңири белгилүү бир нече сюжет бириктирилип берилген: баатырдын өзүнө тете, ылайыктуу жолдош издеши, кереметтүү күчтүн жардамы менен өзүнө ылайык тулпар табышы.
Эпизод Радлов жазып алган вариантта, Сагымбай Орозбаковдун вариантында да жок. Сырдуу, касиеттүү күчтүн жардамы менен куралга ээ болушунун өзүнчө дагы бир вариациясы Сагымбай Орозбаковдун вариантында бар (Аккелте менен Ачалбарсты Манаска Абунасирдин (Айкожо алып келип бериши).
Манас эми эл менен коштошуп, туугандарын издеп чыгат (тууган издөө да жолдош издөө темасынын бир көрүнүшү). Олуя-Атага келгенде бир адамга жолугат. Ал адамдын сыпатына көзү тоюп, ыраазы болгон Манас ушул азамат жолдошум болсо деп ойлоп, жөн сурашса Байдын уулу Бакай экен. Жетим калган Бакайды Олуя чал жердин түбү Желпинишке алып кетип багып чоңойтот. Бакай он жети жашка келгенде касиеттүү думана жолугуп Манасты таап алууга кеңеш берет. Анын сөзү менен Бакай Желпиништи жети жылы, Мединаны алты жылы кыдырып, Бээжинге үч жолу барып, Манасты издейт. Азыр да жер кезип, Манасты издеп жүргөн болот. Экөө достошуп, дайым бирге болууга антташат. Бакай Манаска берүү үчүн жандуу мылтык Аккелтени катып жүргөн экен, каткан жеринен жер ченчи орус төрөлөрү таап алып кетишиптир, алардан Аккелтени кайра тартып алып. талаадан жолугушкан Ажыбай, Шууту, Ырчы уулду жолдош кылып кошуп алып, бешөө элге кайтышат. Ал жерден келип Манастын кырк чоросу куралат.
Саякбай Каралаевдин варианты боюнча ушул эпизод менен баатырдын жолдош, тууган издеши, тулпарга, курал-жаракка ээ болушу жыйынтыкталып, Алооке менен кармашуу окуясы башталат. Бул окуя Саякбай Каралаевдин  вариантында, башка манасчыларда да Алтайдагы кыргыздар Ала-Тоого көчүп келгенден кийин, Шооруктун окуясынан мурда айтылат.
Анжыяндык Айкожо Манаска келип, Алооке элге кордук көргөзүп жатканын айтып, куткарып алышын суранат. Манас кырк жигити менен Алоокеге каршы аттанат. Аярларынан Манастын келе жатканын уккан Алооке акылчыларынын кеңеши боюнча кытайга качат. Артынан кууй барган Манас Аксынын жанындагы Кум-Арык дарыясынын боюнда Алоокеге жетип, кыргынга учуратат. Аскерин таштай качкан Алоокени кууп жетип колго түшүрөт. Мени өлтүрбө, Коңурбайды жолдош кылып берейин, өзүм мусулман болоюн деген Алоокенин сөзүн алдоо деп эсептеп, кыргыздардын чачылышына себепкер чоң душман катары Алоокени жайлайт да, ал алып кетип бараткан дүнүйөнү бөлүп алышсын деп элге кабар айттырат. Кошой баш болгон көп эл келип душмандан түшкөн олжону бөлүп алат. Кошойдун сунушу боюнча ал жердеги жыйылган эл Манасты кан көтөрүшөт.
Алооке жөнүндөгү окуя белгилүү манасчылардын дээрлик баарында айтылып, көпчүлүгүндө сюжеттик түзүлүшү жактан Сагымбай Орозбаковдун вариантына жакын.
Жабакы, йабаку
Жабакы, жабагы, йабаку - орто кылымдардагы Ички Азиядагы түркий эл (уруу).
11-кылымда Махмуд Кашгари бул түркий элди "йабаку" деп атаган.
Йабаку-Сувы (Жабакы-Суусу) деген топоним да болгон.
11-кылымда жабакылар Чыгыш Түркстандын түндүк-чыгышында, Чыгыш Теңир-Тоонун Жуңгарияга карай уланган бөлүгүндө жайгашып, ислам динин мамлекеттик дин катары кабыл алган Караханийлер (Каракагандар) каганатына каршы ырааттуу уруш жүргүзүп турушкан.
Алардын айрым уруулары кыргыздардын курамына кошулуп, Кыргызстан аймагына да өткөн.
Жабакылардын айрым топтору кийин башка түрк тилдүү калктарга да жуурулушуп кеткен.
Кыргыз элинин курамындагы жабагы уруусу - теги жана аталышы жагынан дал ушул орто кылымдардагы жабакыларга барып такалат.
Дарбыздын уругун баш бармак жана сөөмөй менен сыгып бийиктикке атмай
Шарты
Оюн аянтчада, талаада өткөрүлөт.
Оюнда дарбыздын уруктары колдонулат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден дарбыздын уруктарын баш бармак жана сөөмөйдүн учу менен сыгышып бийиктикке атууга аракеттенишет. Оюн оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат. Дарбыздын уругун баш бармак жана сөөмөй менен сыгып бийиктикке учурган оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун башка түрлөрү
Дарбыздын уругун баш бармак жана сөөмөй менен сыгып алыстыкка атмай, Ашкабактын уругун да баш бармак жана сөөмөй менен сыгып бийиктикке атмай.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда манжалардын күчү тарбияланат жана кыймылдуу болот.
Гринфилд (Оклахома)
Калкы - 123 киши. Болжолдуу аянты - 0.3 км². FIPS коду — 40-31250.
Чыгыш поэзиясынын жанрлары
Чыгыш поэзиясынын жанрлары. Бүгүнкү күнгө жеткен адабий чыгармаларды анализдөө менен Чыгыш элдеринин поэзиясы (өзгөчө иран, парсы, араб адабияты) негизинен эпикалык жана лирикалык багытта өскөнүн көрүүгө болот. Эпикалык поэзияда философиялык, дидактикалык, романтикалык — сүйүү, баатырдык жана накта философиялык мазмундагы дастандар жазылган. Лирикалык поэзиянын негизги жанрлары — газал, мустазод, мусаммат, таржебанд, масновий, касида, нама, мунозара, марсия, масал, китьа, рубай, туюк, фард, музммо, чистой, табрих (терминдер араб тилинде берилди), айрымдарынын Батыш адабият таануу илиминде эквивалент — түшүнүктөрү, маанилери да бар.
Изья-Шор (Чоң Роговая куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жеке сактануу каражаттары
Жеке сактануу каражаттары колдонушуна жараша бир нече топко бөлүнөт: изоляциялоочу костюмдар (пневмокостюм, гидроизоляциялагыч костюм, скафандр), дем алуу органдарын коргоочу каражаттар (противогаз, респираторлор жана башкалар), атайын кийим (комбинезон, куртка, шым, костюм, плащ жана башкалар), атайын бут кийим, өтүк, ботинка, боты жана башкалар; адамдын колун (кол кап), башын (каска, шлём, баш кийим), бетин (маска, калканч), угуу органдарын (чууга каршы шлём жана башкалар), көзүн (көз айнек) коргоочу каражаттар жана башкалар жеке сактануу каражаттарын колдонуу милдеттүү түрдө техника коопсуздугунун эрежелерин сактоо менен колдонулат. Жеке сактануу каражаттарын граждандык коргонууда калкты анын организмине, кийимине радиоактивдүү, ууландыруучу заттардын, бактериялык каражаттардын түшүүсүнөн коргоого багытталган. Алар дем алуу органдарын жана тери катмарларын коргоочу болуп бөлүнөт. Дем алуу органдарын коргоочу каражаттарга противогаз, респираторлор, чаңга каршы кездеме маскасы, кебез-даки байлагычы жана башка кирет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Коомдук фонд
Коомдук фонд – өз ыктыярдуу мүлктүк салымдардын негезинде жана/же юридикалык жактар тарабынан уюштурулган жана социалдык, кайрымдуулук, маданий, агартуучулук жана башка коомдук пайдалуу максаттарды көздөгөн, мүчөлүккө ээ эмес уюм. Анын уюштуруучулары тарабынан К. ф. берилген мүлктөр фонддун менчиги болуп саналат. К. ф. мүлктөрдү К. ф. уставында аныкталган максаттар үчүн пайдаланат. Уюштуруучулар өздөрү түзгөн К. ф., ал эми К. ф. өзүнүн уюштуруучуларынын милдеттенмелери боюнча жооп бербейт. К. ф. 1 же бирнече укук жоопкерчиликтүү жеке жана/же юридикалык жактар тарабынан белгисиз же билгилүү бир мөөнөткө уюштурулушу мүмкүн. Уюштуруучунун (уюштуруучулардын) укугу уюштуруучунун (уюштуруучулардын) укук мурасчыларына өткөрүлүп берилбейт. К. ф. түзүлгөндөн кийин мүлк берген киши уюштуруучунун укугуна ээ боло албайт. К. ф. нотариус күбөлөндүргөн керээздин негизинде түзүлүшү мүмкүн. К. ф. жетекчи органы анын уюштуруучулары жана/же катышуучулары тарабынан, болбосо К. ф. уюштуруучуларынын чечими менен түзүлөт.
Сэр-Яха (Тиутей-Яха куймасы)
Сэр-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тиутей-Яха дарыясынын сол жээгинен 1 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 45 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Симфониялык музыка
Симфониялык музыка – симфониляык оркестрге жазылган муз. чыгарма.
Симфониялык музыкага хор, ырчы-солисттер катышып, аспаптык жагы басымдуу болгон, ошондой эле жалгыз аспап же оркестр үчүн жазылган чыгармалар да кирет.
Негизги жанрлары - симфония, увертюра (өз алдынча концерттик пьеса же операга кириш бөлүм), концерт, сюита, симфониялык поэма, фантазия ж. б. Операнын оркестрлик эпизоддору - симфониялык картиналар, интермецо да Симфониялык музыкага жатат.
Симфониялык музыканын өнүгүшү 18-кылымда симфониялык оркестрдин классикалык түрүнүн калыптануусуна байланыштуу.
Симфониялык музыкага негиз салуучулар: Й. Гайдн, В. Моцарт менен Л. Бетховен. Бетховендин чыгармачылыгы дүйнөлүк Симфониялык музыканын туу чокусу болуп саналат.
Симфониялык музыканын өсүшүно орус комп. М. А. Балакирев, Н. А. Римский-Корсаков, А. П. Бородин, М. П. Мусоргский, П. И. Чайковский, кийин А. К. Глазунов, С. И. Танеев, G. В. Рахманинов, А. Н. Скрябин чоң салым кошкон. Орус С. мененын салтын советтик композиторлор (Н. Я. Мясковский, С. С. Прокофьев, Д. Д. Шостакович, А. И. Хачатурян ж. б.) жаңы маани, жаны мазмунда, азыркы доорубузга ылайык өнүктүрүүдө.
Кыргыз Симфониялык музыканын көрүнүктүү чеберлери - А. Малдыбаев, М. Абдраев, К. Молдобасанов, Т. Эрматов, А. Жаныбеков ж. б.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Тянь-Шань скутигери
Тянь-Шань скутигери (Scutiger tianschanicus A. Bond., syn. Albatrellus tianschanicus ) - Мөмөлүк денеси көпчүлүк учурда жалгыздан, кээбирде тегинен экиден биригип турат. Калпакчасы аздыр-көптүр эттүү, жаңы чыкканда серпилмелүү, тез аранын ичинде кургоочу, орто чени басырыңкы, диаметри 1,5-5 см, ортосунун калыңдыгы 0,5 мм, учунуку 1 мм. Сырты кубарган күңүрт түстө, кийинчерээк киргилт-сары, анткени өтө жыш жана майда кабыкчалардан ала-була көрүнөт. Кыры ичке, көпчүлүк учурда айчыктуу. Тканы агыш, тыкыс эттүү, кургаган мезгилде катуу, борпоң, түтүкчөлөрүнүн чеги ичке сызыктуу. Бутчасы аздыр- көптүр орто ченинде жайгашып, узундугу 1,5-3 см, калыңдыгы 0,4-1 см, теги бир аз кеңейип же ичкерип, түксүз, түзсүз, кургаганда бырыштуу. Желбейт.
Биологиялык өзгөчөлүктөрү
Изилденбеген. Сентябрдын аягында мөмөлөйт.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Казакстан ( Заилийск Алатоосу: Ысык, Кичи Алматы жана Чоң Алматы капчыгайлары), Түндүк Кыргызстан (Ысыккөл ойдуңу).
Өсүү шарттары
Тоолордун ортоңку алкактары. Карагайлуу токойлордун (Picea schrenkiana) топурагында, маданий өсүмдүктөрдүн, Шренк карагайынын кыйындыларында, эски дүмүрлөрдө кичине мөмөлүү дене байлайт.
Саны
Анча көп эмес жана сейрек кездешет.
Чектөөчү факторлор
Антропогендик. Карагайлуу токойлордун аянтынын кыскарышы. Өзгөчөлөнгөн формасынан жеңил ойлуулук менен жоготулат.
Өстүрүү
Маалымат жок.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Казак ССРинин Кызыл китебине (1981) киргизилген.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Жергиликтүү калк арасында скутигерди чогултууга тыюу салуу боюнча түшүндүрүү иштерин жүргүзүү. Түр кездешкен жерлерди корукка алуу.
Cтатусу
CR. Өтө сейрек кездешүүчү эндем түр.
Кооператив (жамаатчылык)
Кооператив (жамаатчылык) (лат. cooperatio  – кызматташуу) – өзүнүн экономикалык жана башка керектөөлөрүн канагаттандыруу максатында жеке жана юридикалык жактардын мүчө болуу менен ыктыярдуу биригүүсү. Алар иш жүргүзүү чөйрөсү боюнча айыл чарба К-и, туракжай-курулуш К-и ж. б. болуп бөлүнөт.
Шарж
Шарж (charge — ашыра чоңойтуу) — адамдын мүнөздүү белгилерин жана ага тиешелүү айрым көрүнуштөрдү азилге алуу менен жазылган сатиралык чакан чыгармалар. Шарж карикатурачылар тарабынан да тартылат.
Манас Шоорук канды жеңип, кызы Акылайды тартууга алганы
Манас Шоорук канды жеңип, кызы Акылайды тартууга алганы — эпостогу салттык туруктуу окуялардын бири, белгилүү варианттардын басымдуу көпчүлүгүндө өзүнчө эпизод катары баяндалат.