cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ат-Жайлоо калай кени
Ат-Жайлоо калай кени  - Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районунда, Эңилчек кыштагынын түштүк-чыгыш тарабында, Эңилчек жана Кайыңды өрөөндөрүнүн аралыгында. 1961-ж. табылган. Кен аймагын силур мезгилинин башталышында пайда болгон акиташ, сланец тектери жана аларды жиреп чыккан пермдин интрузия тектери түзөт. Чөкмө тектер метаморфизмделген мрамор менен роговикке айланган.
Руда негизинен интрузиянын экзо- жана эндоконтактыларындагы карбонаттуу тоотектерде топтолгон. Ал граниттин апофизин бойлой тарам, уя, линза түрүндө жатат. Айрым тарамдардын узундугу 40–140 м, калыңдыгы 1,8–3,8 м. Минералдык курамы боюнча кварц-турмалиндүү, молибдендүү, касситерит-сейрек металлдуу, касситерит-вольфрамиттүү. Кенде 60тай минерал кездешип, алардын негизгиси: касситерит, вольфрамит, халькопирит ж. б. Рудадагы калайдын орточо өлчөмү 0,5–1,5%. Андан башка флюорит – 52,5%, күмүш – 18,5 г/т, висмут – 0,026% кездешет. Руданын эсептелген запасы С2 категориясы боюнча 974,5 миң т, калай металлыныкы 113 миң т.
Хосорн (Нү-Жерси)
Хосорн (Нү-Жерси) (Hawthorne) — Нү-Жерси штатынын Пассеик округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 18106 киши. Болжолдуу аянты - 8.9 км². FIPS коду — 34-30570.
Многоисточная дарыясы
Многоисточная — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Ширта дарыясынын сол жээгинен 229 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 29 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Universal Pictures
Universal Pictures Америка кинокомпаниялар ассоциациясынын мүчөлүгүнө кирип Голивудтун "Big Six" студияларынын бири болуп эсептелет.
Донгхой
Донгхой — Вьетнамдын Куангбин дубанынын борбор шаары.
Ханой шаарынан 500км. түштүктө жайгашкан. Шаарда Донгхой аба майданы бар.
Кыл жипти үзмөй
Шарты
Оюнчулардын саны 2—5 киши.
Оюн аянтчада, дарактуу жерде өтөт.
Оюнга даярдануу
Катышуучулар кыл жиптин бир учун даракка же устунга байлашып, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Ар ким кезеги келгенде бирден кыл жиптин экинчи учунан колдору менен кармашып, бир жулкуп тартып, жипти үзүүгө аракеттенет. Оюн оюнчулардын каалоосу боюнча 2—3 жолу кайталанышы мүмкүн. Кыл жипти тартып үзгөн оюнчу, жеңүүчү болот.
Оюндун башка түрлөрү. Дарактын кабыгын үзмөй, кыл аркан үзмөй.
Оюндун эрежеси. Бир бирине жакын турууга, тоскоолдук кылууга, жипти үзүүгө бирден ашык аракеттенүүгө, оюндун кезегин бузууга болбойт.
Педагогикалык мааниси. Күчкө толот, тартипти сактоого үйрөтөт.
Шынаа тиштүүлөр
Шынаа тиштүүлөр (лат. Sphenodontidae) — тултукбаш сойлоктордун бир тукуму.
Акматбек
Акматбек (Акматбек) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Чүй районундагы айыл. Кегети айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 195 киши.
Борисовка (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ачык-Таш күкүрт кени
Ачык-Таш күкүрт кени [[Талас району|Талас районунда]], Талас шаарынан 18 км түндүк-батышта, деңиз деңгээлинен 1800–2000 м бийиктикте. Жергиликтүү элге илгертеден белгилүү болуп, андан алынган күкүрттөн дары жасашкан. 1945–55-ж. СССРдин химия өнөр жай министрлигинин “Средазгеохимразведка” трести чалгындоо ишин жүргүзгөн. Кен аймагы протерзойдун өтө метаморфизмделген кристаллдуу сланецттеринен түзүлгөн. Кенде колчедандын (пириттин) калыңдыгы 400 м жана узундугу 2 км болгон 2 зонасы бөлүнгөн. Рудада пириттин өлчөмү 30–95%. Кендин рудасы күкүрт кислотасын алууга жарамдуу. Бекитилген күкүрттүн запасы: В категориясы боюнча 493 миң т, С1–1729 миң т, В+ С1–2222 т, С2–976 миң т.
Ташыбеков, Турузбек Анарбек уулу
Ташыбеков Турузбек Анарбек уулу (1956-ж. т., Бакай-Ата району, Маданият айылы) — инженер, мамлекеттик ишмер, саясат философиясынын доктору (1993). 1978-ж. Фрунзе политехникалык институтун бүтүргөн. 1978—80-ж. ошол эле институттун Токтогул ГЭСинин алдындагы жалпы техникалык факультетинин «Материалдардын каршылыгын иликтөө» кафедрасында ассистент, 1980—87-ж. комсомолдун Талас облустук комитетинде инструктор, жумушчу жана айыл жаштары бөлүмүнүн башчысы, 2-катчы. 1987-88-ж. партиянын Талас обкомунун уюштуруу бөлүмунүн инструктору, 1988—90-ж. Кыргызстан КПнын Ысык-Көл обкомунда уюштуруу бөлүмүнүн инструктору, жооптуу уюштуруучу. 1990—93-ж. Россиянын Башкаруу илимдер академиясында аспирант. «Элдик элчилик алакалары жана эгемендүү Кыргызстандын тышкы саясатынын телчиге башташы» деген темада диссертациясын ошол эле академияда коргогон. 1993—94-ж. Урал тышкы соода банкынын Бишкектеги өкүлчүлүгүнүн директору, 1994-жылдан Кыргыз Республикасынын өкмөтүнүн алдындагы Гуманитардык жардамды пайдалануу боюнча мамлекеттик комиссиянын башкы адиси, мамлекеттик комиссиянын төрагасынын орун басары. Анын эмгектери эл аралык мамилелерди өркүндөтүү, Кыргызстандын тышкы саясаты сыяктуу маселелерге арналган. «Народная дипломатия, новое мышление и современный мир» (М., РАУ, 1992), «Мы изменяем мир, мир изменяет нас» («Азия», 1993, № 5) деген эмгектердин автору. Медалдар менен сыйланган.
Валюта теңдештиги
Валюта теңдештиги – мыйзамдуу тартипте белгиленген эки валютанын өзара салыштырмалуулугу; адатта теңдештиктен тайып туруучу валюта курсунун негизи. Азыркы учур шартында ЭВФнун уставы СДРдин  ( карызга алуунун атайын укуктары  ) базасында В. т-н алдынала карайт. == Колдонулган адабияттар ==
Жаңы якуп (Зилайыр району, Башкыртстан)
Жаңы якуп — Башкыртстандын Зилайыр районундагы айыл, Канзафар айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 21 киши. Почта индекси — 453693, ОКАТО коду — 80227822003.
Итати Учиха
Итати Учиха (жапон. うちは イタチ) - Масаси Кисимото ойлоп чыккан "Наруто" манга жана анименин каарманы. Саскэ Учиханын агасы болгон Итати инисинен башка, өз тукумунун бардык мүчөлөрүнүн өлүмүнө жооптуу. Сериялардын дээрлик көбүндө терс каарман катары таанымал болгон Итати, аягында үй-бүлөсүн кырганы себеби болуп согушка алып келүүчү мамлекеттик төңкөрүштүн алдын алуусу жана Коноха менен Саскэнин кызыкчылыктарын ойлогону ортого чыгат.
Жаңы якуп (Зилайыр району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Итати Учиха
Итати "Наруто" анименин тасмаларында да орун алган, бир жолу оригиналдуу видео анимамациясында пайда болгон, ошондой эле бул каарман сериялардын атайын видео оюндарынын оюн каарманы. Итати манга окурмандардын арасында популярдуу болуп, сынчылардын жылуу пикирлерине ээ болгон. Итатинин терс каарман болгондугу бир канча жазуучулар тарабынан жогору бааланган бирок кээ бирөөлөрү анын алгачкы амплуасы күтүлүүчү болгондугун айтышат. Окуя боюнча Итатинин өткөн жашоосунун окуялары жана анын учурдагы окуяларга таасир кылгандыгы дагы жогору бааланган. Каармандын күрөшүүлөрү "эң мыкты" деп бааланган. Итати каарманына байланыштуу көптөгөн товарлар өндүрүштөн чыккан, алардын ичинде: ачкыч брелоктор, тукаба куурчактар жана кичинекей статуэткалар.
Топ жылдыз
Топ жылдыз – асман сферасын аныктоо жана жылдыздарды белгилөө үчүн ыңгайлаштырып бөлүнгөн жылдыздуу асман бөлүк.
Жылдыздуу асман 88 топ жылдызга бөлүнүп, аларга мифтик баатырлардын, жаныбарлардын, буюмдардын жана башкалардын аттары коюлган. Кээде топ жылдыздан айырмалап, астеризм деп аталган топ жылдызга бөлүнөт. Топ жылдыздагы эң жарык жылдыздарга топ жылдыздын аттары кошулуп грек тамгалары ( a, b, g, .... алардын жаркырактыгынан улам азайышна карата) менен, начарыраактары латын тамгалары жана цифралары менен белгиленет. Топ жылдыздын чеги асман параллелдери менен жантаюу тегерегин бойлой өтөт. Топ жылдыздын аттарынын пайда болуу тарыхы толук изилденген эмес. Асман чүмкөгүн топ жылдыздын бөлүү – миңдеген жылдар созулган түрдүү илимий жана диний багыттардын күрөшүн чагылдырган татаал процесс. Топ жылдыз менен катар өзгөчө орунду Зодиак топ жылдызы же зодиак алкагы ээлейт. Зодиак алкагы эки жагынан тең эклиптикага туташ. Зодиак топ жылдызы пайда кылган алкактын ичинде Күн, Ай жана планеталар айланып жүрөт. Бир жылдагы Күндүн кыймылында Күн 12 топ жылдызды удаалаш кесип өтөт. Алар Балык, Кой, Букачар, Эгиздер, Суу Чаян, Арстан, Бийкеч, Тараза, Чаян, Жаачы, Текечер жана Суу куйгуч. Так айтканда Күн бир жылдык кыймылында 13 топ жылдызга туш болот. Чаян топ жылдызнан өтүп, 20 күнгө жакын Жыланчы топ жылдызында болуп, андан кийин гана Жаачы топ жылдызнан өтөт. Бирок Жыланчы топ жылдыз зодиак жылдыздарына кирбейт.
Байыркы убакта жана орто кылымда зодиактын белгилери бонча адамдардын тагдырына таасир кылуучу жашырып жана кубаттуу сырын айтып келишкен. Ушунун негизинде астрология илими пайда болгон. Анын өкүлдөрү – астрологдор топ жылдыздын жайгашуу таблицасы бонча туулган адамдардын тагдарын айтып берүүчү гороскопторду түзүшкөн.
Аллах
Аллах (Алла) (الله, Аллаh) - бардык бүтүндөй нерселердин жаратуучусу жана башкаруучусу, б.а. Кудай, Жараткан, Алла Таала десе да болот. Андан башка эч ким мындай сапатка ээ эмес. Аллахдын болушу ааламдар үчүн абдан зарыл, ал эми жок болушу мүмкүн эмес. Ал эч нерсеге муктаж эмес. Аллахдын тең келүүчүсү жок жана бул Анын абсолюттук жалгыз экендигин түшүндүрөт.
Асанбеков, Темирбек Ишенбаевич
Асанбéков Темирбéк Ишенбáевич (18 июнь 1966 Ананьево, Ысык-Көл, Кыргыз ССР ) - "Мекен Ынтымагы" партиясынын негиздөөчүсү, президенттике талапкер(2011). kz:Асанбеков Темирбек Ишенбаевич
Аллах
Аллах - чыныгы Кудайга, Жаратканга жана бардык эң сонун ысымдар менен сапаттар ээси, Бир гана, Жалгыз гана болгон, бардык нерселердин Эгесине ылайык аталган ат, өздүк ысым. "Аллах" ысмы "Аль" артиклинен жана "Илях" сөзүнөн түзүлүп, "бардыгы ага сыйынган зат", "сыйынууга татыктуу" деген маанини камтыйт. "Аль" артикли сыйынууга татыктуу болгон Жападан жалгыз чыныгы Кудай дегенди түшүндүрөт. Белгилей кетүүчү нерсе; Аллах сөзүнүн көптүк сандагы формасы жок жана ар дайым жекелик санда гана айтылат.
"Аллах" сөзүнүн тарыхы
"Аллах" (Аль-Илях) сөзү азыркы арабдар менен еврейлердин түпкү теги болгон байыркы семиттерге эле белгилүү болгон. Байыркы семиттер Кудайды Элох (Элоах) деп аташкан. Бул сөз - Кудайдин ысымдарынын бири Элох деп - "Бытие" Ветхозаветтик китебинде жолугат. Ошол убакта жалгыз Кудайды ар кайсы элдер өз тилинде ар кандай аташкан. Бул аттардын (ысымдардын) бардыгы Ага гана тиешелүү.
Куранда "Аллах" жөнүндө
Аллах түбөлүк жана башталышы да, аягы да жок. Аны адамдын акылы менен аңдап билүү, элестетүү мүмкүн эмес. Бирок, Анын кээ бир атрибуттук сапаттары адамдын түшүнүгүндөгү окшоштуруу аркылуу сыпатталат. Б.а., мисалы, Анын бар экендигин жана укмуштуулугун айтса болот.
«Арпа» ААК
«Арпа» ААК - ачык акцпонердик коом. 1992-жылы Бишкек пиво заводунун базасында түзүлгөн. Завод 1906-жылы соодагер Иванов Н. И. тарабынан негпзделген. 1908-жылы продукция (ппво) чыгарып баштаган. Пивонун өндүрүлгөн көлөмү жылына 19 миң декалитрди түзгөн, жумушчулардын саны 18 адам болгон. Механизациялаштырылган процесстердин жоктугунан завод аттын күчү менен иштеген. 1922-жылы көлөмү 6 см3 болгон кыймылдаткыч орнотулат. 1926-жылы аны локомобилге алмаштырат. 1932-жылы продукция өндүрүү 446 миң декалитрге жеткен. Ал уюшулгандан бери модернизацияланып, негизги технологиялык тетиктери алмаштырылып келе жатат. Бул киргизилген жаңылыктар продукциянын сапатын жогорулатып, анын сакталуу мөөнөтү узарды. Учурда ААК тарабынан жергиликтүү сорттордон пивонун бир нече түрү чыгарылууда.
Аллах
Куранда "Аллах" жөнүндө
Курандан бул дүйнөнүн феномендерине байкоо салуу, алардын үстүнөн ой жүгүртүү сыяктуу көптөгөн чакырыктарды жолуктурсак болот:
Бардык мезгилдерде адамдар Кудайдын, б.а. ааламдын Жаратканы бар экендиги тууралуу билимге ээ болгон. Байыркы ойчулдар ааламдын, адамдын пайда болушу, жаралышы жана анын орду жөнүндөгү суроолорго жооп издешип, көбүнчө интуиция (туюу) менен ушундай чечимге келишер эле. Бирок, байыркы ойчулдар башкы негиздин болгондугун моюнга алуу менен, көбүнчө Ага жекечелик атрибуттарды кошушчу эмес жана Аны ааламдан чексиз ыраакта деп элечтетишкен. Байыркы адамдардын примитивдүү (жөнөкөй), мифологиялык аң-сезими дагы алардын көпчүлүгүнө ар кандай проблемаларга туура суроо коюууга жана аларга туура жооп берүүүгө мүмкүндүк берген эмес. Куранда бардык эле адамдар, анын ичинен бутпарастар да Бир гана Жаратуучунун бар экендигин билишет, бирок, аны менен кошо жалган кудайчаларга да сыйынышары айтылган:
Байыркы грек жана инди философтору боюнча
Бир жагынан жаратылышка жана жаралуунун маңызына байкоо салуу, башка жагынан болмуштун маңызына ой жүгүртүү байыркы философторго тиешелүү болгон. Буга мисал катары Фалес, Анаксимандр, Анаксимен ж.б. ойчулдарды келтирүүгө боллот. Бардыгы кайдан пайда болот, анан бардыгы эмнеге айланып кетет деген суроолорду коюу менен, алар бүт нерселердин башталышын жана өзгөрүшүн издешкен. Байыркы дүйнөнүн дүйнөлүк көз караштагы доктринасы болгондой бир гана жекелик үстөмдүк негизине моюн сунуудан баштартуу Аристотель айткандай жыйынтыкка алып келген: «Алгачкы философтордун көбүнчөсү бардыгынын башталышы бир гана материалдык негиздер болгон деп эсептешкен, атап айтканда, бардык нерселер эмнеден турат, эмнеден чыгат жана өлүп эмнеге кайтат…». Мисалы «Фалес бардыгынын башталышы суу болгон деп эле айткан… Анаксимен менен Диоген болсо аба суудан мурдараак болгон деп эсептешкен жана жөнөкөй заттарды башталышка коюшкан». Ал эми Аристотельдин өзү болсо, болмуштун негизинде кандайдыр бир башматерия жатат жана ал 4 материальдык стихиядан: от, аба, суу жана жерден түзүлөт деп эсептеген. Окшош көз карашты байыркы инди коомунан да байкасак болот. Байыркы гректер сыяктууу эле алардын ой-пикирлери да материалдык түшүнүктөн өткөн. Башта асман менен жерге "чексиздик, мейкиндик, жемиш бергичтик" сыяктуу физикалык касиеттерди гана жармаштырышкан. Жерге болсо «бал бергич», «толо сүт» деген касиеттерди ыйгарышкан. Башында көз карандысыз нерсе катары каралган асман менен жерге, кийинчерээк аны жакындаштырып салышкан. Жерди асман тарабынан уруктандырылган төрөөчү эне катары карап калышкан.
Бирок, ошол эле байыркы гректер жана индилер болмуштун жаралыш маселеси материя менен гана түшүндүрүлө алгыс экендигин түшүнүшкөн. Себеби, ааламдагы феномендердин ар түрдүүлүгүн ушул себеп менен гана айтуу мүмкүн эмес эле. Ошондуктан алар экинчи башсебепти - кудайды келтиришкен. Бирок бул кудайы монотеисттик (бир гана Кудайга сыйынуучулук) түшүнүктөгү Кудайдын үлгүсү эмес эле. Алардын кудайы жекечелик эмес жаңы формага айланып туруучу негиз болгон. Материянын жана кудайдын мамилеси, кээ бир античтик философтордо кол өнөрчүнүн сырьену (чийки затты) жууруп бир нерсе жасоосу сыяктуу мүнөздөлөт. Башкалары (мисалы, Аристотель) кудайды кыймылга салыштырышкан, анын функциясы бардык дүйнөлүк процесстерди кыймылга келтирген кыймылдаткычтын ролунда деп эсептешкен.
Ошентип, ааламдын баш себептери тууралуу суроого келгенде, байыркы коомдордун көз караштары көбүнчө учурларда материя менен кошумча кудайдын дуализмине такалышкан. Бир мезгилде эле материалдык образдардын персофикацияланышы жолу менен бул түшүнүктөрдүн аралашуу процесси жүргөн. Бардык материалдык обьекттер жана процесстер сөлөкөттөндүрүлүп (кишиге окшоштуруп көрсөтүлүп), аларга кудайга таандык (негизинен антропоморфтук) атрибуттар кошумчаланган.
Ибрахимдин ою
Байыркы ойчулдардын ой жүгүртүүгө негизделген байкоолору жогоруда көрсөтүлгөн натыйжалар менен гана чектелген эмес. Кээ бир адамдар грек жана инди философтору кызыккан бардык суроолорго башкача көз карашта жооп беришкен. Мунун ачык мисалы катары, Куранда баяндалган Ибрахим пайгамбардын ой жорткон окуясы болуп саналат. Анда анын ой жүгүртүүгө негизделген жыйынтыктары аркылуу бир гана Жараткан-Кудай бар экендиги тууралуу ойго келгендиги айтылат. Бул жөнүндө Курандын төмөнкү аяттарында эскертилет: «Түн кирген кезде ал жаркылдаган жылдызды көрдү да: «Бул – менин кудайым» – деди. Ал (жылдыз) батып кеткенде, ал: «Өзгөрүп кетүүчүлөрдү сүйбөйм» – деди. Айды көргөн кезде: “Менин кудайым ушул” –деди. Ал да батып кеткенде: “Эгерде Эгем мени Туура Жолго салбаса мен да адашкан коомдун катарында боломун” – деп айтты. Чыгып келаткан Күндү көргөн кезде: “Менин кудайым ушул, Ал (баарынан) чоң” – деди. Ал да батып кеткенде: “Эй, менин элим! Силер шерик келтирип жаткандардан мен алысмын” – деп айтты. “Мен өзүмдүн жүзүмдү асман менен Жерди акыйкаттык менен жаратканга бурдум жана шерик кошчуулардан эмесмин” – деди. » (6: 76-79). Бул аятта көрүнгөндөй, Ибрахимдин ой жүгүртүүсүнүн айрып кароого мүнөздүү болгон өзгөчөлүгү, анын Жараткандын үстөмдүк жана кудуреттүүлүк маңызынын зарылдыгына негизделгени болгон. Анын пикирлеринин бардык жүрүшү жаратылыштын тигил же бул обьектинин ааламга болгон үстөмдүгү барбы деген тыянакка такалган. Феноменалдуу ааламдын материалдык негиздери персонифициялоого жана кудай кылууга татыктуубу? Бир бириктиргич негиз болбосо, ааламдын бар болушу мүмкүн эмес, материалдык болмуштун ар кандай көрүнүштөрү арасында гармония болмок эмес эле. Ушуга окшош ой жүгүртүүнүн жүрүшү Курандын көбүнчө сүрөөлөрүндө лейтмотив катары өтөт.
Курандагы Ибрахимдин ой жорткону тууралуу окуясы байыркы Греция менен Индиянын ойчулдарынын болмуштун маңызына болгон ой жүгүртүү ыкмасынан жана мамилесинен кыйла айырмаланат. Ибрагим материалдык обьекттер ааламдын башсебеби болушу мүмкүн деп ойлогон эмес. Анын ой жортуусунун бардык ыкмалары бүт материалдыктардын аягы бар дегенде турган. Бирок албетте, Кудайга таандык атрибуттарга ээ эместеринин гана. Мунун алдында Ибрагим материалдык дүйнөнүн Жаратуучусу ким деген суроого такалат, муну менен кошо, ааламды ким башкарат деген суроо келип чыгат. Башкача айтканда, Ибрахимдин ой жортуусунун маанилүү аспекти болуп, Кудайдын бийлиги тууралуу суроо болгон. Ушунусу менен, анын ыкмасы ой жүгүртүүдө бийлик маселесин койбогон байыркы грек жана инди ойчулдарынын ыкмалары менен чукул карама каршы турат. Ааламды ким башкарат деген суроосу Ибрахимдин ичинде ишеничке батып кубануусуна, бир Кудайды таануусуна себеп болду. Б.а., кудайга таандык бардык укмуштуу атрибуттарга ээ болгон жана байыркы философиядагыдай өзүнө таандык касиеттери жок абсолютту эмес, конкреттүү жеке Жаратканды тааныган. Ибрахим философиялык кыйын системаларды түзгөн эмес, бирок, антсе да анын ааламдын башсебеби тууралуу суроосуна болгон ыкмасынын жөнөкөйлүгү аны улуу ойго (идеяга) алып келди. Ал ой кийинчерээк жалпы адам баласынын монотеисттик дүйнө-көзкарашынын негизине жаткан. Дал ушул көз карашка, бардык ой жортмолорду жана байыркы философтордун теорияларын ашып өтүп, дүйнөнүн көпчүлүк элдеринин эң кең массасынын энчиси болууга буюрулган эле.
Аллах жана пайгамбарлык
Белгилей кетүү керек, исламдык алгачкы булактарга таянсак, Аллахтын бар болушун түшүнүү жана ага байланыштуу билимдер адам баласына ааламдын жаралышына карата ой жүгүртүүлөр жана ой жорттуруучу жыйынтыктар аркылуу гана келген эмес. Жараткан өзү ар кандай доорлордо дүйнөнүн ар кайсы элине Өзүнүн элчилерин (пайгамбарларын) жөнөтүп турган жана алар бир гана кудай бар деген ойго үгүттөп, ар кайсы коомдорго Аллах тууралуу жана Анын атрибуттары жөнүндөгү дагы конкреттүүрөөк билимдерди алып келип турган. Бул билдирүүлөрдү Кудай аян (вахй) аркылуу жиберген.
Ортодокстуу мусулман доктринасы адамзаттын биринчи пайгамбары катары Адамды (а.с.), ал эми акыркысы катары Мухаммедди (с.а.в.) атайт. Кудайдан келген пайгамбарлардын жалпы саны бир топко чейин барат, бирок Куранда 25 гана пайгамбардын аты аталат. Ал пайгамбарлар Адам (а.с.), Идрис (а.с.), Нух (а.с.), Худ (а.с.), Салих (а.с.), Лут (а.с.), Ибрахим (а.с.), Исмаил (а.с.), Исхак (а.с.), Йакуб (а.с.), Йусуф (а.с.), Шуайб (а.с.), Муса (а.с.), Харун (а.с.), Давуд (а.с.), Сулайман (а.с.), Аййуб (а.с.), Зулькифл (а.с.), Йусуф (а.с.), Ильяс (а.с.), Аль-Йаса (а.с.), Закария (а.с.), Йахйа (а.с.), Иса (а.с.) жана Мухаммад (с.а.в.). Ошондой эле, Куранда аты аталган Узайр, Локман жана Зулкарнайндын пайгамбарлыгы тууралуу мусулман окумуштууларынын арасында бирдиктүү ой жок. Кудайдан келген пайгамбарлар (жүрөккө) көңүлгө сакталуучу билим жөндөмүнө энчи болгон эмес. Бирок, аларга Аллах тарабынан аян алуу (кайып-байланыш, откровение) жөндөмү берилген. Кудайдын буйруктарын жаюуда алардын жаңылышы эч мүмкүн эмес. Бирок алар Кудайдын аяндарынан тышкары өз алдынча чечим чыгарганда жаңылышы мүмкүн эле. Бирок мындай учурларда Аллах алардын каталарын түздөп турган.
Куран аятына ылайык: "Анын пайгамбарларын кимиси болбосун ажыратып карабайбыз" (2: 285), мусулмандар үчүн Кудайдан келген пайгамбарларды айырмалабоого буюрулган. Ошентсе да, пайгамбарлардын миссиялары ар башка болгон. Алардын бардыгы өздөрүнүн коомуна жөнөтүлүп, бир гана акыркы пайгамбар болгон Мухаммад жалпы адам баласына атайын миссиясы менен жөнөгөн жана Кудайдан келген эң акыркы мыйзамды, б.а. Куранды алып келген. Ушуга байланыштуу, ислам дининде ага дүйнөлүк статуска ээ болуучу өзгөчө орун берилет. Дал ушул пайгамбарлык аяндарда Аллахтын атрибуттары жана жекелик сапаттары тууралуу маалыматтар камтылган.
Аллахтын маңызы, атрибуттары жана ысымдары
Аллахтын болмушу бул адам акылы жеткис нерсе. Анын Өзү жараткан жарытылыштан айырмасы, Анын эч ким тарабанан жаратылган эместигинде. Анын болмушу Анын өзүнөн туруп, Ага окшош эч нерсе жок. Аллах болгон бүт нерселерди жоктон жараткан жана анын барын бир ирээтке келтирилген абалда кылган. Башкача айтканда, бүт ааламдар жана болмуш түзүлүштөр өз ара үзгүтүксүз байланышта жана гармонияда жайгашкан. Ал ошондой эле жаратылган дүйнөдөгү бардык процесстерди жана окуяларды башкарат. Ошондой эле, Аллах жашоонун бардык формаларынын жаратканы жана алардын тиричилик аракетин сактап турат. Аллах ошону менен бирге бардык адамдар, жаныбарлар жана өсүмдүктөр үчүн чектелген жашоо мөөнөтүн орноткон. Убакыттын соңу катары ошол эле кыймылсыз жаратылыштын объекттери болуп саналат.
Ааламдагы бардык нерсе, каалаганын кыла алган Аллахтын эрки менен гана ишке ашат. Ал гана абсолюттук эркке жана кудуретке ээ. Ал билбей эч нерсе болбойт. Аллах адамдын акылы жеткис образда бардыгын көрүп жана угуп турат, жана Анын назарынан эч нерсени жашырууга мүмкүн эмес. Ал бардык нерсенин жалгыз гана анык Кожоюну болуп саналат.
Аллахтан бөлөк кудайлар жок. Ошол себептен Ал гана баш ийүү жана сыйынуу үчүн жалгыз обьект болуп эсептелинет. Аллах жалган кудайларга баш ийүүгө тыюу салат. Аллахка баш ийүү адамды көтөрөт, аны кулчулуктан жана ар кайсы мифтик образдарга, жаратылыш күчтөрүнө же башка адамдарга сыйынуудан куткарат. Бутпарастык, ырым-жырымдар, жаратылган табигый кубулуштар менен мифтик персонаждардан коркуу жана сыйынуу Аллах кечирбес эң оор күнөөлөр болуп саналат. Бирок адамдын чын ниеттен өкүнүүсү болгон кезде Аллах аны кечирет.
Аллахтын маңызын адамдын акылы же туюу сезими аркылуу аңдап билүү аракети оң натыйжа бербестигин жана бул тыюу салынгандардан (харам) экендигин бардык мусулман уламалары бир ооздон колдойт. Башкача айтканда, Ага окшош эч нерче жок болгондуктан, адамга Жаратканды аңдап билүүсүнө болбойт (Куран, 112: 1-5). Адам өзүнүн сезүү органдары менен материалдык дүйнөнүн көзгө көрүнөр нерселерин гана аңдай алат, ал эми анын акылы анын чөйрөсүнө таандык феномендерди гана анализдөөгө жөндөмдүү. Аллах эч нерсеге окшош эмес жана Ал жараткан дүйнө да Анын бөлүгү эмес. Аллахты аңдап билүү ошондуктан мүмкүн эмес. Адам Аллах өзү жөнүндө Өзүнүн элчилери (пайгамбарлары) алып келген ыйык китептерде билдиргенине ишенүүсү керек.
Аллахтын атрибуттары
Жогоруда айтылгандай, Аллахтын жаратылышы акылдын далилдерине туура келбейт. Бирок, ошентсе да, Куранда жана хадистерде Аллахтын кээ бир жекелик жана атрибуттук сапаттары менен касиеттерине карата көрсөтмөлөр кездешет. Буга мисал катары Курандын төмөнкү аяттары саналат: Бул учурлардын бардыгы жөн гана Кудайлык сапаттардын адамдын түшүнүгүнө ылайык айтылган жалпы сүрөттөлүшү болуп саналат. Ошондуктан, исламдын башбулактарындагы бул жерлерин сөзмө-сөз түшүнүүгө болбойт. Мусулман уламаларынын көбүнчөсү бул көрсөтмөлөр акыл жеткис түшүнүк деп эсептешип, жана мында аллегориялар (каймана сөз) камтылган деп ишенишкен. Ошон үчүн, ушундай аяттардын негизинде, матрудиттер менен ашариттер Аллах жекеликке бөлүнгөн (Сифат аз-Затия) жана Өзү жараткан дүйнөдө Анын көрүнүшүнө байланышкан (Сифат ас-Субутия) атрибуттарга ээ деп ойлошкон. Башкалары (салафиттер) болсо, бул аяттарды түшүндүрүүдө каймана сөздү келтирбестен, аларды маанисине карабай, кандай болсо ошондой кылып кабыл алуу керек деп эсептешкен. Алардын ою боюнча, Кудайдын колу жана келбети бар, бирок адамдыкындай эмес, а Анын каары жана сүйлөө жөндөмү да адамдыкына окшобойт, Ага гана таандык акыл жеткис түрдө дешкен.
Аллахтын ысымдары
Ислам салтында, ошондой эле, Аллахтын атрибуттук ысымдары деген түшүнүк бар. Бул ысымдардын бардыгы Аллахтын жаратылган дүйнөдөгү таасирин билдиргени сыяктуу Анын сапаттарын түшүндүрөт. Аллахтын ысымдарынын көптүгүнө карабастан, мунун баары Ага гана таандык десе болот. Аларды жаратуунун сапатына окшоштурууга болбойт. Мухаммед пайгамбардын Бухари жана Муслимдердин жыйнактарында камтылган төмөнкү хадиси белгилүү: «Аллахтын токсон тогуз аты бар, бир жетишпеген жүз. Ким алардын баарын атап чыкса, Бейишке кирет».
Бирок, аллахтын ысымдарынын саны токсон тогуз менен гана чектелбейт. Анткени, Аллахтын Куран менен Сүннөттө эскерилбеген ысымдары да бар. Ахмад бин Ханбаль, ж.б. уламалар өздөрүнүн жыйнактарында пайгамбардын тилек кылган бир хадисин келтиришет: «Э, Аллах! Сага Сен Өзүңдү атаган ар бир ысымдарың менен кайрыламын, же Сенин Өзүңдүн Китебиңдеги билдирген, же Сен Өзүңдү жараткандарыңа ачкан, же Сага гана белгилүүлөр менен...».
Мисалы, Аллахтын Куранда эскерилген аттары Ар-Рабб (Кудай), Ар-Рахман (Мээримд88), Ар-Рахим (Ырайымдуу), Аль-Хайй (Тирүү), Аль-Ахад (Жалгыз) сыяктуу ж.б. (караңыз: Асма аль-Хусна).
"Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты тасма" номинациясы
"Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты тасма" номинациясы (англ. The Academy Award for Best Picture) - 1929-жылдан бери жыл сайын Кинематографиялык искусство жана илимдер академиясы тарабынан ыйгарылган "Оскар" номинациясы. Тасманын продюсерине ыйгарылган жана ошондой эле тасманын ар бир мүчөсүнүн талапкерлиги көрсөтүлүп финалдык добуш берүүдө шайлана туруучу мүмкүндүгү бар болгон жалгыз номинация. Бул номинация актриса же актерго тасманын продюсери болмоюнча ыйгарылбайт.
Төлөмүшев, Мырзаян
Төлөмүшев Мырзаян - жазуучу жана котормочу.
Мырзаян Төлөмүшев Тянь-Шань районуна караштуу Кумбел айылында 1942-жылы 20-ноябрда туулган. 1962-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетине кирет. 1963–1966-жж. Советтик армиянын катарында кызмат өтөп, 1970-жылы университетти бүтүрөт. 1970–1986-жж. «Кыргызстан» басмасында редактор, улук редактор, 1986–1990-жж. Кыргызстан Жазуучулар союзунда «Манас» секциясын башкарган, Сагынбай Орозбаковдун вариан-тындагы «Манас» эпосун орусчага которууга катышып, манасчынын 125 жылдыгына карата «Улуу манасчы Сагынбай» деген жыйнакты түзгөн. «Манас» энциклопедиясынын авторлор курамындагылардын бири. М.Төлөмүшев Л.Толстойдун, В.Астафьевдин, А.Упиттин, К.Симоновдун, В.Быковдун, В.Тендряковдун, И.Шамякиндин, К.Чапектин, А.Зегерстин, В.Распутиндин, түрк жазуучусу Жашар Кемалдын, болгар жазуучуулары Э.Станев, Н.Хайтов, Н.Антонов, Д.Чавдаровдун, чех жазуу-чулары К.Чапектин, Л.Суходольчандын, Мухаммедиевдин, Х.Каримдин, К.Насыринин, Ж.Одинаевдин, уйгур прозачысы Ш.Шаваевдин, армян Р.Кочардын, белорус Я.Брылдын, Н.Гильевичтин, дунган А.Арбудунун, чуваш М.Юхманын прозаларын австриялык P.M.Рилькенин, молдован акыны Г.Виерунун, хакас акындары Н.Доможаковдун, М.Кильчичаковдун, А.Майтакованын ырларын, «Махабхаратадан» үзүндүлөрдү которгон. М.Төлөмүшев бир нече жыйнакты түзгөн жана баш сөз жазган. М.Төлөмүшевдин котормосунда М.Булгаковдун «Зоянын квартирасы» драмасы Т.Абдумомунов атындагы Кыргыз улуттук академиялык драма театрында, Ш.Шаршеевдин «Ысык-Көл жөнүндө уламыш» пьеса-легендасы Ош драма театрында, Азис Несиндин «Жанга баткан жалгыз-дык» пьесасы Бишкектеги Жаштар театрында коюлган жана он чакты көркөм фильмди кыргызчалаткан. Кийинки жылдары Р.Жованьолинин «Спартак» тарыхый романын, Ч.Айтматовдун «Кассандра тамгасы» романын, К.Бектурганованын «Кыр-гызстандын асыл кыздары» очерктер жыйнагын которгон. Акыркы жылдары адабият жана искусство адамдарынын азил-тамашаларынын өзү күбө болуп уккандарын, эл ичине тарап, айтылып жүргөндөрүн, басма сөз беттерине жарыялана калып жүргөндөрүн жыйнап, «Деген экен» деген жыйнак чыгарды. М.Төлөмүшев 1974-жылдан СССР Журналисттер союзунун, 1986-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. М.Төлөмүшев «20 лет победы над фашистской Германией» медалы (1965), Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Грамотасы (1974), Басма, полиграфия жана китеп соода иштери боюнча Кыргыз ССР Мамлекеттик Комитетинин Ардак грамотасы (1982), Басма, полиграфия жана китеп соода иштери боюнча СССР Мамлекеттик Комитетинин жана ВЦСПСтин Ардак грамотасы (1984) менен сыйланган. 2000-жылы «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер» деген ардактуу наам ыйгарылган.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Издеген табат: Очерктер жыйнагы. – Ф.: Кыргызстан, 1971. – 60 б.
Деген экен: – Б.: ЖЭКА ЛТД, 1998. – 192 б.
Жан эрмек: – Б.: Кыргызстан, 2000. – 298 б.
КОТОРМОЛОРУ
Минач В. Ара жолдо, аңгеме. Жыйнак: Toп жылдыз. – Ф.: Кыргызстан, 1971.
Тажик жазуучуларынын аңгемелери: Жыйнак (коллектив). –Ф.: Кыргыз-стан, 1974.
Хайтов Н. Жапан аңгемелер. – Ф.: Кыргызстан, 1977.
Суходольчан Л. Катылган күндөлүк. – Ф.: Мектеп басмасы, 1978.
Зегерс А. Алсыздардын кудурети: Аңгемелер (Т.Токтоналиев менен). – Ф.: Кыргызстан, 1978.
Кармашта чыңдалган достук. Мектеп, 1979.
Распутин В. Эсен болуп, эстей жүр, повесть (Б.Кубатбеков менен). – Ф.: Кыргызстан, 1980.
Доможаков Н. Ырааккы айылда, роман. – Ф.: Кыргызстан, 1981.
Симонов К. Аңгемелер (коллектив менен). – Ф.: Мектеп, 1983.
Распутин В. Акыркы мөөнөт: Повесттер жана аңгемелер. –Ф.: Кыргызстан, 1983.
Астафьев В. Огороддо баары бар: Аңгеме. К-пте: Аюулар келет из кууп, Мектеп, 1985.
Симонов К. Өлбөс ысым, Бийик Татр тоолорунда: Аңгемелер. К-пте: Гүлдесте Кыргызстан, 1985.
Жованьоли Р. Спартак. – Ф.: Адабият, 1990.
Анекдоттор. – Ф., 1992.
Айтматов Ч. Кассандра тамгасы. – Б.: Кыргызстан, 1997.
Г.Мишев. «Тилден дилге» деген жыйнакта, Чала жетим: Роман. – Б.: Уч-кун, 2007.
Президент
Кыргызстан
1990-жылы 22–30-октябрдагы Кыргыз Республикасынын Жогорку Советинин кезексиз сессиясында биринчи жолу президент маселеси каралган. 1990-жылы 24-октябрда «Кыргыз ССРинде Президенттик кызматты түзүү жөнүндө» Мыйзам кабыл алынып, 27-октябрда парламент Кыргызстандын туңгуч Президенти Аскар Акаевди шайлоо менен коллегиялдуу мамлекет башчысынын ордуна жеке кызмат оруну – президент киргизилген. Парламент шайлаган президенттин ыйгарым укуктарын, президенттик бийликтин мыйзамдуулугун камсыз кылуу максатында 1991-жылы 12-октябрда көз карандысыз, эгемендүү мамл. башчысы мамл. түзүлүш жөнүндөгү маселени чечкен. 1993-ж. 5-майда эгемендүү Кыргызстандын Конституциясын кабыл алуу менен совет системасы толугу менен жоюлуп, президенттик бийлик орногон. 1995-жылы 24-декабрда элдик шайлоо жолу менен Кыргыз Республикасынын туңгуч президенти Аскар Акаев шайланган. Бул Конституцияга ылайык президенттин биринчи мөөнөтү деп эсептелген. 1996-жылы 10-февралда өткөрүлгөн референдумдун негизинде президент статусунун өзгөрүлүшү менен президенттик «күчтүү» бийлик орноп, Кыргыз Республикасы парламенттик башкаруудан парламенттик башкарууга өткөн. 2000-жылы 29-октябрда президентикке Аскар Акаев экинчи мөөнөткө кайра шайланган. 2003-жылы 2-февралдагы жалпы элдик референдумда Кыргыз Республикасынын президенти Аскар Акаевге дагы бир жолу ишеним көрсөтүлдү. 2004- жылдын 24-мартында элдик революция болуп, президенттикке Курманбек Бакиев дайындалган. 2008- жылдын 28- июлунда президенттик шайлоо өтүп, анда да К. Бакиев жеңип чыккан.
2010-жылдын 7- апрелинде кайра элдик революция болуп, бийликке убактылуу өкмөт келип, президенттикке Роза Отунбаева келет.
2011–жылы декабрь айында Р.Отунбаева бийликти шайлоонун негизинде утуп чыккан Алмазбек Атамбаевге өткөрүп берди.
Байбол
Байбол — эпизоддук кейипкер, Жакыптын бадачысы. Жакып, Чыйырды, Бакдөөлөт үчөө көргөн түштөрүн жорутуу үчүн той бергенде мал айдап түшөт (Сагымбай Орозбаков, 1. 42).
Кара жыгачтар
Кара жыгачтар (Ulmaceae) – эки үлүштүү өсүмдүк тукуму; жалбырак күбүмө же дайыма жашыл дарактар. Гүлү майда, көрксүз, боочодой, топ гүлү башча же чачыдай, кээде жалбырак колтугунда 1–3 гана гүлү болот. Шамал аркылуу чаңдашат. Мөмөсү – канатчалуу жаңгакча же сөөкчө. Тропик жана мелүүн алкактарда 15 урууга кирген 150 түрү бар. КМШ өлкөлөрүндө 3 урууга бириккен 13, Кыргызстанда кара жыгач жана каркас уруусундагы 7 түрү өсөт. Кара жыгачтар жашылдандырууда жана токой өстүрүүчүлүктө эң маанилүү. Жыгачы курулушта, машина курууда жана эмерек өнөр жайында керектелет.
Ип Мен
Ип Мен — ...
ИП МЭН – БРЮС ЛИни МАШЫКТЫРГАН УЛУУ МАСТЕР
Дүйнөгө “Гонг Сао Вонг” (кол менен сүйлөшүүнүн королу) титулунун ээси, бардык беттешүүлөрдө атаандаштарын тизелеткен, чыныгы элдик чемпион катары белгилүү болгон Винг Тсундун 9 жаштагы 16-окуучусу Ип Мэн дүйнөгө өзүнүн окуучусу, киноактер жана уруш өнөрүнүн мыкты чебери Брюс Линин машыктыруучусу катары гана атак-даңкка жеткен десек өтө жаңылышкан болобуз. Биринчи кезекте Ип Мэн уруш өнөрүнүн дүйнөлүк маанидеги чебери болгон. Өзүн дүйнөгө тааныткан атактуу машыктыруучу - устаты Винг Тсундун уруш өнөрү боюнча көптөгөн ыкмаларын бир системага келтирүүгө жана аны өнүктүрүп улантууга чоң салым гана кошпостон, ошол устатынын уруш өнөрү боюнча колдонгон ыкмаларын анын ысмы менен – Винг Тсун деп атап, бул спорттун түрүн дүйнөгө таркаткан көптөгөн атактуу окуучуларын машыктырат. Ип Мэн өзүнүн устатынын ысмы менен атаган уруш өнөрүнө өзүнүн да көптөгөн жеке кошумча-өзгөртүүлөрүн да киргизген.
ИП МЭНДИН ӨТКӨН КҮНДӨРҮ
Ип Мэн экинчи дүйнөлүк согуштун алдында Түштүк Кытайдын Фошань шаарындагы бай уруунун мүчөсү болгон. Анын шаардагы заңгыраган чоң үйү, көптөгөн соода дүкөндөрү, кыштактагы короо-жайы анын үй-бүлөсүнүн эч нерседен кыйналбай жашоонун рахатын көрүп, өмүр сүрүүлөрүнө өбөлгө түзөт. 1937-1941-жылдары Ип Мэн кытай армиясында кызмат өтөйт. Ошол мезгилде Кытайга кол салган япондор жеңишке жетишип, Ип Мэн элине кайтат. Согуштун кесепетинен анын кыштактагы чарбачылыгы талоонго учурап, аялы да катуу ооруп калат. Кытайдын улуттук өкмөтү капитан Ип Мэнди Намхой кыштагындагы полиция кызматына иштөөгө чакырышы ага өтө пайдалуу болот. Тагыраак айтканда, ал кызматынын көмөгү менен согуштун кесепетинен талкаланган чарбачылыгын калыбына келтирүүгө мүмкүнчүлүк алат.
1949-жылы өлкөгө Коммунисттер бийликке келгенде Ип Мэн бой жеткен эки уулун Фошанга калтырып, өзү Гонконгго качып кетет. Антпесе ал өзүнүн аткарган кызматы боюнча өлүм жазасына тартылмак. Ошол кезде Ип Мэн 50 гана жашта болгон. Ошентип 50 жашка келген адам жаңы жашоосун түптүз жерден баштайт. “Бийликке коммунисттер келгенде, - дейт анын окуучусу Вильям Чеун. - Ал негизги байлыктарынан кол жууйт. Анын жанында алып кетүүгө үлгүргөн – алтындары, акча, алтындан жасалган буюмдары эле калат. Фошань 	Гонконгго салыштырмалуу өтө кичинекей шаарча болгону менен анда алдамчылар көп эле. Ошондой алдамчыларга жолуккан Ип Мэн өзүнүн бир топ акчасынан, баалуу буюмдарынан кол жууйт. Үйүнөн, аялынан айрылган Ип Мэн бул жашоого өтө иренжийт. Кечээки бай, мурдагы полиция кызматкери чыныгы жакырга айланат.
Оор турмушту кечирип жаткан Ип Мэнди Леу Шеун жана Чен Као деген кытайлык балдар Мако шаарынан таап алышат. Бирок, алар бул адам уруш өнөрүн мыкты билген атактуу мастер Ип Мэн экендигин эч билишпейт. Ага өтө боорукердик менен мамиле кылышып, өздөрү жашаган жумушчулар ресторан Союзунун кеңсесине ээрчитип келишет.
Аталган мекемеде алгачкы сабагын Ип Мэн бир гана Леу Шеун, Лук Юу жана Чен Као менен өткөрөт. Кийинчерээк аларга дагы бир топ окуучулар келип кошулат. Леу Шеун Винг Чун деген уруш өнөрүн үйрөнгөнгө чейин кунг-фу менен алектенип жүргөндүктөн, башка окуучуларга караганда тезирээк үйрөнөт. Ип Мэн ар дайым окуучуларын жыгачтан жасалган манекен менен машыктырат. Өткөрө турган сабагынын эч кандай планы да болгон эмес. Анын окуучу жардамчылары өздөрү тандаган гана уруш өнөрү боюнча машыгышкан.
БРЮС ЛИнин ЭСКЕРҮҮСҮ
“Брюс Ли – мен гана билген адам” деген китебинде Линда Ли жолдошу Брюс Ли 1961-жылы англис тили мугалимине жазган каты жөнүндө мындайча эскерет. “Кунг-фу искусствосун үйрөнгөн өтө оор, 4 жылдан кийин гана мен атаандашымдын мага карата катуу соккуларын азыраак күч менен гана четтетүүнү түшүнө баштадым. Буга чейин мен беттешүү учурунда оюм чаржайыт жана туруктуу эмес эле. Өзгөчө атаандашым менен бир аз колу-бутум менен урушкан кезде менде жумшактык, аёо деген сезимден эч нерсе калчу эмес. Ошол учурда менде бир гана эмне болсо да, мен аны жеңишим керек” деген катаал ой мени бийлеп алчу. “Менин машыктыруучум, окутуучум Винг Тсун мектебинин башчысы Ип Мэн бир жолу мага жакын басып келип: “Лун, өзүңдү бош кармап, оюңду тынч алдыр, өзүң жөнүндө унутуп, атаандашыңдын кыймылынан эч көзүңдү алба, эч качан жаратылышка өзүңдү каршы койбо. Бул жумада машыкпай эс ал. Үйүңө бар да мен айткандар жөнүндө ойлон”,-деди. БАЛАЛЫК ЖАНА ҮЙРӨНҮҮ МЕЗГИЛИ Ип Мэн 1893-жылы Фоншань шаарында аристократтын үй-бүлөсүндө төрөлгөн. Тилекке каршы, ал үй-бүлөдөгү кенже уул катары ата салтын улап коомдогу өз ордун, көптөгөн капиталдын ээси болууну каалабады. Бирок, Ип Мэн кытай салты боюнча мыкты билим алат. Алган билиминин көбүрөөгүн уруш өнөрүн мыкты өздөштүрүүгө арнайт. Ип Мэн алты жашында кунг-фу – Вин Чунь уруш өнөрү боюнча белгилүү мастер Чан Ва Шуняга окуучу болот. Ип Мэн 12 жашка чыкканда устаты кайтыш болот. Чан Ва Шуняндын өтүнүчү боюнча Нг Чан Со Ип Мэндин экинчи устат-мастери болуп калат. 1908-жылы 15 жашка чыккан Ип Мэнди мыктыраак билим алышы үчүн Гонконгго ыйык Стефан колледжине жөнөтүшөт. Гонконгдо жүргөндө Ип Мэн белгилүү мастер Леун Цзандын уулу Леун Бик менен таанышып, анын жардамы менен кунг-фу Вин Чундун өзүнө белгисиз көптөгөн башка ыкмаларын мыктылап үйрөнүүсүн улантат.
КЫТАЙДАГЫ ЖАШОО
Ип Мэн 20 жашка чыкканда кичи мекени – Фошань шаарына кайтып келип, ошол кездеги өтө белгилүү мастерлер менен көпчүлүк алдына чыгып, өзүнүн келечектүү мыкты чебер-мастер экендигин тастыктайт. Ип Мэн өзүнүн негизги иши - полиция кызматкери катары өзгөчө коркунучтуу кылмышкерлерди кармоого да активдүү катышат. Мындай учурда ал эч качан өзүнүн куралын колдонбойт. Ип Мэн кийинчерээк Чеун Вин Син деген кызга үйлөнөт. Алар эки уул, эки кыздуу болушат. 1937-жылы япон-кытай согушу башталганда Ип Мэн япондор менен кызматташуудан баш тартат. Натыйжада ал жумушсуз, кийинчерээк жашоого каражаты жок калат. Өзүнүн жакын досторунун бири - пахта иштетүүчү фабриканын ээси ага каражаттан жардам берет. Ага ыраазычылыгын билдирген Ип Мэн анын уулуна, арадан бир аз убакыт өткөндөн кийин фабриканын жумушчуларына уруш өнөрүн үйрөтөт. Анын чебер устаттыгы япон бийлигине жетет. Алар япон жоокерлерин уруш өнөрүн үйрөтүүсүн талап кылышат. Япондор менен кызматташууну каалабаган Ип Мэн, айылга качып кетет. Ип Мэн Фошань шаарына экинчи дүйнөлүк согуш бүткөндөн кийин гана келип, кайрадан полиция кызматына орношот. Кийинчерээк өлкөдө атуулдук уруш чыкканда ал консервативдик партияга ыктайт. Ал эми 1949-жылы Кытай мамлекети толугу менен коммунисттердин колуна өткөндө Ип Мэн алгач Макаого, кийинчерээк Гонконгго качат. Өз башын калкалап чет өлкөдө жүргөндө аялы, балдары Кытайда калышат.
ГОНКОНГДОГУ ТУРМУШ
56 жашында жашоого каражаты жок, бөтөн өлкөдө жашаган Ип Мэн көп жылдардан бери бекем сакталып келген кландык салтты бузууну чечип, уруш өнөрүн үйрөнүүнү каалагандардан акча алып үйрөтө баштайт. Уулунун айтымында, ал уруш өнөрүн үйрөтүүсү боюнча эч кандай жарыяларды берген эмес. Келечектеги окуучулары аны өздөрү табышкан. Арадан убакыт өткөн сайын кунг-фу эл арасына кеңири тарайт. Ип Мэндин окуучулары ага Гонконгдо гана эмес, өлкөдөн тышкары мамлекеттерде да сый-урматка жеткиришет. 1962-жылы анын уулдары – Ип Чин, Ип Чун Кытайдан атасына – Гонконгго көчүп келишип, атасынан уруш өнөрүн үйрөнө башташат. Өткөн кылымдын 70-жылдары анын уруш өнөрү боюнча ыкмалары Америкада, Европада, Австралияда окутула баштайт. Ал өмүрүнүн акыркы күндөрү гана көпчүлүк окуучуларына сабак өтө албай калганы менен өз үйүндө жеке үйрөтүүсүн улантат. Ип Мэн1972-жылы тамагынан рак оорусуна чалдыгып, дартынан айыга албай кайтыш болот.
ЭЛ АРАЛЫК ТААНЫЛУУ
Ип Мэн Гонконгдо тирүү кезинде эле атак-даңкка ээ болот. 2002-жылдын аягында Фошань шаарындагы жергиликтүү тарых музейинин аймагында Ип Мэнге арналган музей ачылып, Ип Мэндин тарыхый ролу анын жеке саясий ойлоруна карабастан мекенинде жогору бааланат. Тирүү кезинде расмий эч кандай титулу болбогону менен азыркы күндө аны – Вин Чун уруш өнөрүнүн улуу мастери - патриархы деп аташат. УРУШ ӨНӨРҮН ӨНҮКТҮРҮҮГӨ КОШКОН САЛЫМЫ Ип Мэндин кунг-фу – Вин Чунду таркатуудагы кошкон салымын так баалоо өтө эле оор. Ал биринчилерден болуп өлкөдө көп жылдардан бери бекем тамырлаган кландык система боюнча эмес, өз окуучуларын жөндөмүнө карата баалаган, эч качан туугандык, жолдоштук байланыштар менен өзүнө окуучуларды алган эмес. Мына ушул себептен Вин Чунь бир гана Гонконгдо гана эмес, Ип Мэндин көптөгөн окуучулары тарабынан бүт дүйнөгө тараган. Анын окуучусу Брюс Ли аркылуу ХХ кылымдын 70-жылдары кунг-фунун Европага, Америкага тарашын тыгыз байланыштырышууда. Себеби, ага чейин батыш дүйнөсү кытайлыктардын эмес, япондордун уруш өнөрү менен гана жакшы тааныш болушкан. Ип Мэн бүткүл өмүрүн Вин Чундун техникалык жактан өнүгүшүнө улам жаңы ыкмаларды киргизип келген. Бул жерден белгилей кетүүчү жагдай Ип Мэн эч качан өзүнүн жеке стилин жаратуу боюнча эч качан аракеттенген да, атаандашкан да эмес. Ал эми Вин Чун стилинин пайда болушу жөнүндө айтылган уламыштарга караганда, анын түпкү чыгышын Түндүк Шаолинге байланыштырып келишет.
Ловиц жаалары
Ловиц жаалары – чыныгы Күндөн 22° аралыкта жалган күн аркылуу өтүүчү тик кеткен жаалар.
Бул жалган күндү тик сызык бонча тартып койгондой көрүнөт. Жаа Күнгө карата ийилип, ички четтери кызыл түстө болуп турат. Кубулушту изилдеген Г.М.Ловицтин атынан аталган.
Пржевальский эстелиги
ПРЖЕВАЛЬСКИЙДИН ЭСТЕЛИГИ — орус саякатчысы жана географы Н. М. Пржевальскийге тургузулган эстелик. Каракол шаарына жакын жерде улуу саякатчынын мүрзөсүнө 1894-жылы граниттен тургузулган. Эстеликте Н. М. Пржевальскийдин саякатынын маршруту көрсөтүлгөн Азия картасын чеңгелдеген бүркүт орнотулган.
Айдоо
Айдоо — кыртышты соко менен коңторуу, майдалоо жана аралаштыруу, аны иштетүүнүн негизги ыкмасы; өсүмдүк эгүү үчүн соко менен топурагы коңторулуп, жумшартылган жер аянты. Айдаганда топурак коңторулуп, майдаланып, аралашат да, топурактын кыртышы (үстүңкү катмары) айдоонун астына түшүп, астыңкы катмары үстүнө чыгат. Айдалган катмар көпшөк болуп, топурактын аба, ным жана жылуулук режими жакшырат. Аэробдуу микроорганизмдердин тиричилиги жакшырып, органикалык заттар чирип, минерал бирикмелери кычкылданат да, өсүмдүккө сиңимдүү азык заттар көбөйөт. Отоо чөптүн уругу айдоонун астына түшүп, өнүп чыкпайт. Көптөгөн айыл чарба өсүмдүктөрүнүн зыянкечтери менен илдеттери жоголот. Өсүмдүк илдетке аз чалдыгат да, жер семирткичти жакшы сиңирип, түшүм арбыйт. Жер түрдүү соко менен айдалат. Айдоонун түрлөрү: кыртышты соконун калагы менен 180°ка коңторуп айдоо, чымдуу жерди соконун калагы менен 135°ка оодарып айдоо. Мында топурактын айдалган катмары 45° бурч боюнча бири бирине тыгыз жатат. Айдоонун бул түрү көп жылдык отоо чөптү толук жок кылбайт, үрөн себүүдө топуракты тырмоо, малалоо ж. б. иштер көп талап кылынат. Өздөрүштүрүлгөн айдоодо жер тилгичтүү соко менен айдалат. Соконун тилгичи кыртыштын үстүңкү катмарын (10-12 см) астына, ал эми соконун калагы астыңкы катмарын үстүнө таштайт. Бул агротехникалык эрежелерге толук жооп берип, түшүмдү жогорулатат. Эки ярустуу айдоо 30 см (үстүңкүсү 15 см, астыңкысы 15 см оодарат) жана 40 см (0-20 см; 20-40 см) тереңдикте ярустуу соко менен айдалат. Айдоонун тереңдиги, убактысы ар бир зонанын топурак-климаттык шартына, кыртыштын физикалык жана биологиялык абалына ж. б. жараша болот. Эң кеңири таралганы - тилкелеп айдоо. Мында айдалуучу жер өзүнчө тилкелерге бөлүнүп, соко коңторгон топуракты тилкенин ичин же сыртын карай жыгат. Ичине жыгып айдоо тилкенин ортосунан, сыртына жыгуусу четинен башталат. Топуракты терең алып, ала калтырбай, өсүмдүк калдыктарын толук көмө жүргүзүлгөн айдоо сапаттуу деп эсептелинет. Буга мөөнөттү өткөрбөй, сокону алдын ала даярдап, кыртышты биринчи жылы тилкенин ичин, экинчи жылы сыртын карай жыгып айдоо менен жетишүүгө болот. Кыргызстанда бардык айдоо аянты 1, 118 млн ганы түзөт (2003).
Теке Баатыр
Теке Баатыр, чыныгы аты-жөнү Нураалы Эрке уулу (1886, Талас району, Кырк-Казык айылы — 1964, ошол эле жер) — атактуу найзакер. Эң алгачкы жолу эр сайышка 17 жашында түшкөн. Найза кармоодо өзүнчө ыкмасы болгон. Теке баатыр өз уруусу саруулардын гана эмес, жалпы кыргыз журтунун намысын коргоп чоң салтанаттарда, аш-тойлордо бардыгы 37 жолу сайышка түшүп, жеңиштүү таймаштарды еткөргөн. Өзгөчө, Казак жергесинде өткөрүлгөн эр сайыштарга көп катышкан. 1944-ж. Талас райондук аткаруу комитетинин чечими менен Манастын күмбөзүн коргоо максатында кароолчулук кызмат орду ачылып, ал милдетти Теке баатыр аткарган.
Кара-Жорго тоосу
Кара-Жорго тоосу - Ички Теңир-Тоодо. Кочкор жана Нарын райондорунун чегинде. Түндүгүнөн Кара-Кужур өрөөнү, түштүгүнөн Кичи Кара-Кужур, Солтон-Сары, батышынан Сары-Булак сууларынын өрөөндөрү менен чектешет. Кеңдик багытта 66 кмге созулат. Туурасы 12 км. Орточо бийиктиги 3600 м, эң бийик жери 3933 м. Айланасындагы өрөөндөрдөн салыштырмалуу бийиктиги чыгышында 380 м, батышында 800 м. Кара-Жорго тоосу горст-мегантиклиналдык түзүлүштө. Батыш бөлүгү неогендин аягы – төртүнчүлүк мезгилинин башында, ал эми чыгыш жагы төртүнчүлүк мезгилинде көтөрүлгөн (бул бөлүгү палеоген, неогендин кызыл түстүү тектери менен капталган). Кырына байыркы тайпаң жерлер мүнөздүү. Май-Төр суусунун башында байыркы тайпаң жерлер 3400 м бийиктикте жатат, ал чыгышты көздөй 3000 мге чейин жапыстап, батышты карай айрым жерлери 3800 мге чейин көтөрүлөт да, кайра 3000 мге чейин жапыстайт. Түндүк капталы узун жана жантайыңкы, Түштүк капталы кыска. Түндүк капталында тепши сымал өрөөндөр да кездешет. Кокту-колоттуу, сайлуу келип, Ак-Кыя (3495 м), Кашка-Суу (3627 м), Чамынды-Жылга (4414 м), Жалпак-Бел (3300 м) жана башка ашуулары бар. Кара-Жорго тоосу негизинен ордовиктин интрузия (гранит, гранит-диорит) жана протерозойдун метаморфизм (мраморлошкон, доломиттешкен акиташ, филлит, кумдук, алевролит, диабаз, туф) тектеринен түзүлгөн. 3100–3800 м бийикке субальп, шалбаалуу-талаа, Түндүк капталына альп шалбаа ландшафт алкактары мүнөздүү. Жайыт катары пайдаланылат.
Антранил кислотасы
Aнтpaнил кислотасы, аминбензой кислотасы, H2N-C6H4-COOH - органикалык бирикме. Түссүз кристалл, молдук салмагы 137,13, балкып эрүү t 144-145°C; жегичтерде жана минералдык кислоталарда жакшы эрийт; диссоцация константасы Кк та =1,07-10 -5 (25°C). Aнтpaнил кислотасы фталамиддин жегич эритмесине натрий гипобромитинди же гипохлоритинди таасир кылуудан алынат. Уксус кислотасынын эритмелеринде Cd, Co, Cu, Ni, Zn, Mo, Pb, Hg менен начар эрүүчү комплекстүү бирикмелерди пайда кылат. Aнтpaнил кислотасынын бирикмелери боёгуч заттарды жана синтездик жыпар жыттуу заттарды өндүрүүдө колдонулат.