cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Персеполь
Персеполис – Ахеменилер державасынын борбору, б.з.ч. 518-жылы Дарий I тарабынан негизделген. Искендер Зулкарнайндын жортуулунан кийин (б.з.ч. 331-жылы) талкаланган. Бүгүнкү күндө таштан жасалган мамылары, тепкичтери, ачык дарбазалары бар көлөмдүү сарайдын орду сакталууда. Алар персиялык, мидиялык падышалардын, кудайлардын келбеттери, коңшу мамлекеттерден келген өкүлдөрдүн, мифологиялык жаныбарлардын рельефтери менен кооздолгон. Ошондой эле сактардан келген 6 адамдын келбети түшүрүлгөн.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Delphi
Delphi (Делфи, айтылышы / dɘlˌfi: /) - өзгөрмөлөрү так статикалуу типтештирилген, императивдүү, структуралаштырылган, объектиге-багытталган программалоо тили. Пайдалануунун негизги багыты - колдонмо программалык камсыздоо жазуу.
Алгач Object Pascal деген аталышта болгон. Тарыхый жактан 1986-жылы Apple фирмасында Ларри Теслердин тобу тарабынан иштелип чыккан окшош аталыштагы тилдин диалектине барып такалат. Учурда болсо, Object Pascal термини көбүнчө Delphi программалоо чөйрөсүнүн тили маанисинде колдонулат. Borland компаниясы Delphi 7'ден баштап, расмий документтеринде Object Pascal'дын тилин билдирүү үчүн Delphi аталышын колдоно баштаган.
Максаттуу платформа
Башында, Delphi иштеп чыгуу чөйрөсү тек гана Microsoft Windows колдонмолорун иштеп чыгууга арналган. Кийин Linux платформалары үчүн вариант ишке ашырылган (Kylix соода маркасы менен). Бирок, 2002-жылы Kylix 3 чыккандан кийин аны өнүктүрүү токтотулган. Көп өтпөй Microsoft.NET'ти колдоо билдирилген. Бул өз кезегинде Delphi 2007 чыккандан кийин токтотулган.
Учурда Windows'тун 32 жана 64-разряддык программаларын колдоо менен бирге Apple Mac OS X (Embarcadero Delphi XE2'ден баштап), iOS (XE4'ден баштап өз компиляры аркылуу симулятор камтып), Google Android ( Delphi xE5'тен баштап) жана Linux Server x64 (10,2 Tokyo версиясынан баштап) үчүн колдонмо түзүү мүмкүнчүлүгү түзүлгөн.
Аскерге милдеттүүлүк
Аскерге милдеттүүлүк – жарандардын КР Куралдуу Күчтөрүнүн катарында аскердик кызмат өтөө милдети. == Колдонулган адабияттар ==
Гвинея
Гвинея, Гвинея Республикасы – Батыш Африкадагы мамлекет. Түштүгү менен түштүкбатышынан Либерия жана Сьерра-Леоне, чыгышынан Кот-д’Ивуар, түндүк-батышынан Гвинея-Бисау, түндүгүнөн Сенегал, түндүк жана түндүк-чыгышынан Мали менен чектешет. Батышын Атлантика океаны чулгайт. Аянты 245,9 миң км2. Калкы 8,1 млн (2006, башка маалыматтар боюнча 9,5 млн). Борбору Конакри шаары Мамлекеттик тили француз тили. Акча бирдиги гвинея франкы. Административдик жактан 33 префектурага жана 1 өзгөчө зонага (Конакри) бөлүнөт (к. таблицаны). Гвинея БУУнун (1958), Африка союзунун (1963), Эл-аралык валюта фондунун (1963), Эл-аралык реконструкциялоо жана өнүгүү банкынын (1963), Эл-аралык соода уюмунун (1995) мүчөсү. Администрациялык-аймактык бөлүнүшү (2006).
Мамлекеттик түзүлүшү
Гвинея унитардык мамлекет. Конституциясы 1990-ж. 23-декабрда кабыл алынган. Башкаруу формасы президенттик республика Мамлекет жана өкмөт башчысы президент. Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы бир палаталуу парламент (Улуттук чогулуш). Саясий партиялары: Гвинея элинин биримдиги, Жаңылануу жана прогресс партиясы, Гвинея элинин союзу жана башка Гвинеянын аймагы дээрлик субэкватордук алкакта. Рельефинде (батышындагы 50 км жээк тилкесинен тышкары) орто бийиктеги жапыз тоолор жана түзөңдүү платолор көп. Атлантика океанынын жээктери түзөң. Өлкөнүн түндүк-батышында жана Борбордук бөлүгүндө Түндүк Гвинея жана Фута-Жаллон (Тамге тоосу, 1538 м) дөңсөөлөрү орун алган. Алардан суусу мол дарыялар (Гамбия, Бафинг, Нигер жана башка) башталат. Түштүк-чыгыш бөлүгүн Гвинеядагы эң бийик чокусу (Нимба тоосу, 1752 м) бар Түндүк Гвинея дөңсөөсү ээлеп жатат. Кенбайлыктарынан боксит, темир, алтын, алмаз, уран, никель, хром, ильменит, циркон, рутил, монацит, графит жана башка бар. Климаты субэкватордук-муссондук, ысык. Жайы нымдуужаанчыл (7-10 ай), кышы кургакчыл-чаңдуу. Эң ысык айынын температурасы 27-30°С (март же апрель), эң салкын айыныкы (август) 18-26°С. Жылдын орто температурасы 26°С. Жээктерде жана Конакри шаарынын чөлкөмүндө жаан-чачындын жылдык өлчөмү 4000 ммден ашат. Негизги дарыялары Гамбия, Бафинг, Нигер, Конкуре. Башка жерлеринде орто эсеп менен 1200-1400 мм. Мурдагы жыш токой азыр ар кайсы жерде гана сакталган. Түштүк жана Борбордук аймактарында сейрек токой жана токой аралаш саванналар көп. Кыртышы көбүнчө кызыл топурактуу. Жээк бойлоп мангр токою өсөт. Гвинея айбанаттар дүйнөсүнө (Африка пили, гиппопотам, антилопа, каман, кабылан, гепард) бай. Куштар 522 түрү кездешет. Бирок аң уулоонун кесепетинен алардын саны азаюуда. Ошого байланышгуу Гвинеяда 1 млн га аянтты ээлеген 164 коргоого алынган аймак түзүлгөн (Массив-ду-Зиама жана Бодиар биосфералык резерваты; Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген Мон-Нимба резерваты; Эл-аралык маанидеги 6 нымдуу-саздуу аймактары жана башка).
Калкы
Гвинеянын калкынын улуттук курамынын негизин манде тилинде сүйлөгөндөр (фульбе 38,3%, малинке 28,9%, сусу 12%, кисси 4,5%) жана башка майда этностук топтор түзөт. Расмий тили француз тили болгону менен манде (54,3%) жана атлантика тилдериндеги жергиликтүү диалект үстөмдүк кылат. Калкынын жашынын орто узактыгы 49,5 жаш (эркектериники 48,3; аялдарыныкы 50,7). Калкынын көбү суннит тобундагы мусулмандар (2/3бөлүгү). Жергиликтүү диний ишенимдерди калктын 715%и тутат. Ошондой эле христиандар (8% негизинен католиктер) бар. Эмгекке жарамдуу калк 3 млнго жакын (1989), анын 80%и айыл чарбада, 20%и өнөржай менен тейлөө кызматында иштейт. Калкынын орто жыштыгы 1 км2 жерге 33 киши. Ири шаарлары: Конакри, Канкан, Лабе жана башка.
Тарыхы
Гвинеянын аймагында адам неолит доорунда жашагандыгы белгилүү. Анын азыркы аймагы о. кылымдагы Гана, Мали империяларына караган. Мали мамлекетинин ыдырашына байланыштуу Гвинея жеринде майда мамлекеттер пайда болгон. 18-кылымдын 70-жылдарында Фута-Жаллон аймагында көчмөн малчы фульба калкынын аскердик-теократиялык мамлекети түзүлгөн. 15кылымдын орто ченинде Гвинеяга европ-тар келишип, 19кылымга чейин кул соодалашкан. 19-кылымдын аяк ченинде Гвинея европалык ири өлкөлөрдүн ортосунда талашка түшкөн. Француздар бир нече жолу «Түштүк дарыялар өлкөсүнө» (19-кылымга чейин Гвинеянын аймагы ушундайча аталган) согуштук экспедицияларды уюштурган. Гвинея аймагын ээлөө үчүн Улуу Британия менен Германия күрөшкө чыккан. Натыйжада Франция жеңип чыгып, француздар Фута-Жаллондун альмамилери (башкаруучулары) менен протекторат тууралуу келишимдерге кол койгон. 1895-ж. Гвинея Франциянын Сенегал колониясынан өзүнчө колония болуп бөлүнөт. 1904-58-ж. Франция Гвинеясы деп аталат. 1958-ж. 28-сентябрда элдик референдумда шайлоочулардын 95,4% Гвинеянын көзкаранды эместиги үчүн добуш берет. 1958-ж. 2-октябрда Гвинея көзкаранды эмес республика болуп жарыяланат. Ахмад Секу Туре өлкөнүн президенти болуп шайланат. Гвинея 1958-ж. 12-декабрда БУУга кабыл алынган. Кийинки жылдары республика социалдык-экономикалык жана саясий жактан кайра куруу жолуна өттү. Эмгекчилерге акы төлөнүүчү отпуск, пенсия берилип, жер реформалары жана башка чаралар жүзөгө ашырылган. Француз франкынын ордуна улуттук валюта киргизилген. аралы С. Туре дүйнөдөн кайткандан кийин, 1984-ж. бийликке полковник Конте жетектеген аскер адамдары келген. 1990-ж. конституция кабыл алынып, өлкөдө президенттик башкаруу, бир палаталуу парламент жана көп партиялык система киргизилген. 1993, 1998-ж. шайлоодо Конте жеңишке жетишкен. 2001-ж. референдум президентин мөөнөтүн 2003-жылдан тарта дагы 7 жылга узарткан. 2003-ж. Конте үчүнчү мөөнөткө кайра шайланган.
Маданияты
Гвинея — тоо-кен өнөржайы бир аз өнүккөн агрардык өлкө. Экономикасы сырткы соодага көзкаранды. Гвинея кенбайлыктардын зор запасына ээ болуусуна карабастан кедей мамлекеттердин катарына кирет. ИДПнин көлөмү 18,99 млрд доллар, анын 23,7%ин айыл чарба, 36,2%ин өнөржайы, 40,1%ин тейлөө кызматы түзөт, киши башына бөлүшгүргөндө 2000 долларддан туура келет. Экспорттун көлөмү 726 млн доллар, импорттуку 646 млн доллар (2003). Гвинеянын айыл чарбасы (балык улоо жана токой өстүрүү менен) ИДПнин 40%ин өндүрөт. Шалы, кофе, банан, ананас, манго, маниок, жүгөрү, батат, балкамыш, жержаңгак, цитрус өсүмдүктөрү ж.б. өстүрүлөт. Өнөржайында (ИДПнин 27%) тоокен өндүрүшү өнүккөн. Боксит (жылына 20 млн о), алтын (17 о), алмаз (53,5 миң карат), алюминийди (боксит менен алюминий экспорттун жарымынан көбүн түзөт) экспорттойт. Кайра иштетүү өнөржайы начар өнүккөнү менен колөнөрчүлүгү кеңири тараган (темир усталык, карапачылык, тери иштетүү жана башка). Ошондой эле электр энергияны өндүрөт (775 млн кВт\bulletс). Темиржолунун жалпы узундугу 837 км, автомобиль жолунуку 44,3 миң км (4,3 миң км таштуу). Негизги соода шериктештери: Франция, Кот-д’Ивуар, АКШ, Бельгия, Улуу Британия, Швейцария, Украина жана башка 16 аэропорту, (Эл-аралык аэропорту Конакриде) бар. Өлкөнүн негизги порттору: Конакри, Камсар жана башка.
Билим берүүсү 7 жаштан 12 жашка чейин милдеттүү жана акысыз. Кесиптик техникалык билим берүү эки типтеги окуу жайларды камтыйт: 9-класстын базасында жана орто билим алгандар. Алар адистештирилген жумушчуларды даярдайт. Унмверситеттер, политехникалык инстититут, Улуттук искусство мектеби, Айыл чарба инстититуту жана башка окуу жайлары, Улуттук китепкана, Улуттук музей бар. Мамлекеттик күндө жарык көрүүчү гезит, журналдар, мамлекеттик телерадио компаниясы, 5 радиостанциясы иштейт. Гвинеяда алгач фольклор (жомок, тамсил, макал-лакап жана башка) күчтүү өнүккөн. Жазма адабият француз тилинде. Жергиликтүү стилде салынган туракжайлар тегерек формада. Шаарларда европалыктар келгенден баштап террасалары менен тик бурчтуу үйлөр салына баштаган. Элдик оюу-кесүү өнөрлөрүнөн ар түрдүү бет кеп, адам менен айбанаттардын таш жана жыгач статуяларын жасоо өнүккөн. 1960-жылдары профессионал сүрөтчүлөр пайда болгон. Гвинеядагы музыка дүйнөсү Батыш Африка элдеринин мадты менен байланыштуу. 1960-ж. Улуттук балет, 1965-ж бий менен пантомималарды камтыган «Жалиба» ансамбли түзүлгөн.
Байыш (Зианчурин району, Башкыртстан)
Байыш — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Байышев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 526 киши. Почта индекси — 453392, ОКАТО коду — 80226806001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Асылтукум баалуулугу
Асылтукум баалуулугу – асылтукум жаныбардын генетикалык мүмкүнчүлүк деңгээли жана ал генетикалык мүмкүнчүлүктүн тукумдук-чарбачылык жактан пайдалуу белгилери. == Колдонулган адабияттар ==
Аккыпчак, урук
Ак кыпчак - кыпчак уруусунун курамындагы урук.
Этнонимдин параллели Өзбекстандын Самарканд аймагындагы кыпчактардын курамында бар. Айрым маалыматтарга караганда ак кыпчактар бул аймакка (Самарканд аймагы) ХVIII-ХIХ к. азыркы Түштүк Казакстандан көчүп келишкен. Бул уруктардын түпкү теги бир болуу керек. Этнонимдин биринчи компоненти “ак” уруктун (уруунун) географиялык жайгашуусун аныктары ыктымал. Бүгүнкү хакастардын курамында “ак хыргыс” аттуу сөөк (урук) бар экендиги маалым. «Ак» комионенти этникалык топтун же бирикменин географиялык жайгашуу абалына байланыштуу келип чыгышы мүмкүн.
Кулмамбетов Нурдин
Кулмамбетов Нурдин - 1966-жылы 15-июнда Октябрь кыштагында туулган.
Кызыл-Жылдыз (Нарын району)
Кызыл-Жылдыз — Кыргызстандын Нарын облусунун Нарын районундагы айыл. Жерге-Тал айыл аймагына кирет.
Нарын дарыясынын оң өйүзүндө, деңиз деңгээли 2120 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Нарын шаарынан 31,5 км түндүк тарапта. Балыкчы темир жол бекетинен 148,5 км. Кыштак 1965-ж. негизделген. Калкы 1257 (2009-жылы); негизинен мал багат. Орто мектеп, китепкана, клуб бар. Эки тегирмен, мончо, ФАП иштейт.
Калкы
Калкы ― 1257 киши (2009-жылы).
Пеле
Э́дсон Ара́нтес до Насиме́нто (порт. Edson Arantes do Nascimento), Пеле́ (порт. Pelé) деген ысымы менен атагы чыккан — бразилиялык футболчу. «Сантос» жана «Нью-Йорк Космос» клубдарында ойногон. Бразилия курама командасында 92 матчка катышып, каршылаштарына 77 топ киргизген.
Гвинея-Бисау
Гвинея-Бисау, Гвинея-Бисау Республикасы – Батыш Африкадагы мамлекет. Чыгышынан жана түштүгүнөн Гвинея, түндүгүнөн Сенегал менен чектешип, батышын Атлантика океаны чулгайт. Аянты 36,1 миң км2. Калкы 1,46 млн (2004). Борбору Бисау шаары Мамлекеттик тили португал тили. Акча бирдиги Батыш Африка валюта союзунун франкы. административдик жактан 9 округга бөлүнөт (табл.). Администрациялык-аймактык бөлүнүшү (2006).
Мамлекеттик түзүлүшү
Гвинея-Бисау унитардык мамлекет. Конституциясы 1984-ж. 16-майда кабыл алынган. Башкаруу формасы президенттик республика. Мамлекет башчысы президент. Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы Улуттук Элдик чогулушаары Аткаруу бийлигин премьер-министр жетектеген Министрлер кеңеши жүзөгө ашырат. Саясий партиялардын арасынан Гвинеянын жана Кабо-Верденин көзкаранды эместигинин африкалык партиясы негизги ролду ойнойт.
Табияты
Гвинея-Бисау дээрлик экватордук алкакта жайгашкан. Рельефинде түздүк жерлер басымдуу, кээ бир жери саздак. Деңиз деңг. эң бийик жери 262 м (Фута-Жаллон платосу), төмөнкүсү Атлантика океанынын деңгээли. Климаты экватордук-муссондук. Жайы жаанчыл, кышы кургак. Январдын орто температурасы 24°С, июлдуку 26°С. Жылдык жаан-чачыны: жээкте 2000 мм, ички аймактарында 1200-1500 мм. Кыска, бирок суусу мол дарыялары (Корубал, Жеба, Кашеу) бар. Өсүмдүктөрү токойлуу саваннадан дайыма көгөрүп туруучу тропик токоюна өтөт. Жээк тилкесинде мангр токою өсөт. Токой аянттарынын деградацияга учурашы экол. курч проблемага айланган (токой аянты жылына 1%ке кыскарат). Жаныбар дүйнөсү адамдын кийгилишүүсүнөн өтө жапачеккен. Сүт эмүүчүлөрдүн (108 түр) Африка ламантини, бегемот, маймыл, жаныш, кабылан, каман, жылан, крокодилдер жана башка жандыктар, ошондой эле куштардын 314 түрү кездешет. Гвинея-Бисауда аянты 721 миң га (деңиз тилкеси менен чогуу) болгон 7 коргоолуучу аймак (Болама-Бижагош биосфералык резерваты, Эл-аралык маанидеги Лагуна-Куфада нымдуу-саздак жери жана башка) бар.
Калкы
Калкынын көбү (99%) африкалыктар (баланте 22,6%, фульбе 20,9% , манде 13,8%, манджак 9%, пепель 7% жана башка), ошондой эле европалыктар жана мулаттар да бар. Расмий тилинен (португал) тышкары Гвинея-Бисаулыктар жергиликтүү диалектеги (73,9%) жана криуло тилинде да сүйлөшөт. Калкынын жашынын орто узактыгы 46,9 жаш (эркектериники 45,1; аялдарыныкы 48,8). Динге ишенгендердин көбү (50-65%) жергиликтүү динди тутат, ошондой эле мусулмандар (30-45%) жана христиандар (5-13%) бар. Эмгекке жарамдуу калкы 500 миң, анын 82% айыл чарбада иштейт. Калкынын орто жыштыгы 1 км2 жерге 40 киши. Ири шаарлары: Бисау, Бафата, Габу, Бисора жана башка.
Тарыхы
Гвинея-Бисаудагы элдердин байыркы жана о. кылымдагы тарыхы начар изилденген. 9-13-кылымдын башында Гвинея-Бисаунын аймагы Гана мамлекетинин, 13-15-кылымда орто кылымдык Мали, 15-кылымдан Сонгай мамлекетинин курамында келген. 15-кылымда Африканын батыш жээктерине келген португалиялыктар Гвинея-Бисау жерин кул жөнөтүүчү пунктка айландырып, 16-18-кылымда Фарин, Кашеу, Бисау сыяктуу таяныч базарларын түзгөн жана жүз миңдеген кулдарды Америка менен Вест-Индияга жөнөтүп турушкан. Алар 19-кылымдын башына чейин Гвинея-Бисаунун жээктери менен аралдарында айрым гана пункттарга ээ болсо, 19-кылымдын соңку чейрегинде Африканы бөлүштүрүү башталып, Гвинея-Бисау жерин Улуу Британия менен Франция талашкан; бул талаштар Гвинея-Бисаунун Португалиянын көзөмөлүндө калуусуна шарт түзгөн. 1879-ж. чейин Гвинея-Бисау Жашыл Тумшук аралындагы португалиялык колониялардын губернатору тарабынан башкарылган. 1879-жылдан Гвинея-Бисау өзүнчө колония болгон. 1956-ж. Гвинея-Бисаунун улуттук революциячыл партиясы Гвинея жана Жашыл Тумшук а-нын көзкаранды эместигинин африкалык партиясы (ПАИГК) түзүлгөн. 1973-ж. 24-сентябрда. Гвинея-Бисау көзкаранды эмес мамлекет деп жарыяланып, алгачкы президенти болуп Луис Кабрал шайланган. Кийинки жылы Португалия өлкөдөн өз аскерлерин чыгарып кетүүгө мажбур болгон. Банктар, ири компаниялар мамлекеттик менчикке өткөрүлгөн. 1980-ж. 14-ноябрда генерал ШААРЫ Б. Виейра төңкөрүш жасап бийликке келет. 1992-жылдан өлкөдө көп партиялуу система киргизилген. 1998-ж. өлкөдө граждандык согуш тутанган. 2000-ж. президентик шайлоодо К. Ялла жеңишке жетишкен. 2003-ж. ал бийликтен кетирилген. 2005-ж. Виейра кайрадан президент болуп шайланган. Гвинея-Бисау экономикалык жактан артта калган мамлекеттердин катарында келет.
Билим берүү
Билим берүү системасы башталгыч, толук эмес орто жана орто билимди камтыйт. Биссауда Улуттук искусство инстититуту, музыка жана бий мектеби, Улуттук илимий-изилдөө инстититутуту, Улуттук китепкана, Гвинея-Бисау музейи, дизайн музейи, Этногр. музей жана башка орун алган. 1975-ж. Мамлекеттик маалымат агентчилиги негизделген. Мамлекеттик телерадиоберүү компаниясы, үч менчик радиостанциясы бар. Адабияты португал, француз жана креол тилдеринде өнүгүүдө. Жергиликтүү туракжайлар ар түрдүү түзүлүштө: өрүлгөн камыштан жасалган тик бурчтуу алачыктар, үстү самандан конус түрүндө жабылган үйлөр. Азыр европалык стилдеги имараттар тургузулууда. Сүрөт искусствосу көбүнчө аралдарда өнүккөн. Кызыл жана кара жыгачтан, ошондой эле пил сөөгүнөн өтүп кеткен муундардын келбетин, ырым-жырым буюмдарын, адам менен жаныбарлардын бетин элестеткен беткептерди жасашат. Жыгачтан жана уйдун мүйүзүнөн курал жасоо (жаа, найза, жебе) кеңири тараган. Гвинея-Бисаунун музыка дүйнөсү негизинен фульбе, мандинка, баланте жана башка элдердин каада-салттары менен байланыштуу. Музыкалык аспаптары Батыш Африкага мүнөздүү.
Күкүрт бактериялары
Күкүрт бактериялары - жаратылышта кенири таралган; аларды күкүрттүү булактардан, токтоп калган көлмөлөрдөн жана топурактан жолуктурууга болот. Алар аэробдорго кирип, тамактануусунун тиби боюнча - автотрофтор. К. б. жаратылышта пайдалуу кызматты аткарат: көлмөлөргө топтолуп калган уу- күкүрттүү суутекти зыянсыз күкүт кислотасынын туздарына чейин (санитардык фактор), ал эми топуракта күкүрттүү кычкыл туздарына чейин кычкылдандарып өсүмдүктөр үчүн пайда келтирет. Топуракта пайда болгон күкүрт кислотасы, бир катар минералдык кошулмаларды эритип, өсүмдүккө ылайыктуу азык-заттын санын көбөйтөт.
Юс когенс
Юс когенс (лат. jus cogens ) – эларалык укуктагы мамлекеттер өзара макулдашуу аркылуу да кайра кайта албаган императивдик ченемдер; мамлекеттер ортосундагы юридикалык жактан жарамсыз ченемдерге кайчы келе турган келишимдер. Эларалык укукта Ю. к-тен тышкары мамлекет өзара макулдашуулар боюнча кайра кайта турган диспозитивдик ченемдер да бар.
Күкүрт бактериялары
Күкүрттүн физикалык касиети - Саргыч суу менен реакцияга кирбеген оңой пайдалануучу морт катуу зат
Күкүрттүн үчү алатропиясы бар
Шприц-тюбик
Шприц-тюбик Булчуңга же тери алдына стерилдүү дары эритмелерин бир жолу куюу үчүн колдонулат.
Экспедиция убагында, табигый кырсык болгондо, душмандар массалык жабыркатуучу курал колдонгондо адам өзүнө жана бири-бирине жардам берүүдө пайдаланылат. Көбүнчө аңы менен ооруну басаңдатуучу, ошондой эле ууланууда антидоттор, нерв системасын козгоочу дарылар куюлат. Шприц-тюбик пластмассадан жасалган корпустан, ийнеден жана аны бузулуудан жана стерилдүүлүгүн сактоочу калпакчадан турат. Аны пайдалануу үчүн оң кол менен тулкусун кармап, сол кол менен алкагын сааттын жебеси боюнча аягына чейин буруп ачат. Анан ийненин калпакчасын алып, Шприц-тюбикти өйдө каратып кармап ийненин учунда тамчы пайда болгончо анын корпусун басып ичиндеги аба чыгарылат. Ийнеге колду тийгизбей колдун, сандын жумшак этине же жамбашка матырып киргизип, дарыны сыгып жиберет. Сайган жерге йод сыйпап койсо болот.
Шок
Шок — организмдин өтө катуу таасирге реакция катары пайда болгон өмүргө коркунучтуу абалы. Нерв жана эндокрин системасынын, кан айлануу, дем алуу жана зат алмашуунун бузулушу менен мүнөздөлөт. Шок травмада, күйүктө, кан тобу туура келбеген канды куйганда, жүрөктүн иши начарлаганда, кан көп кеткенде жана башкалар пайда болот. Травмадан Шок болгондо адамдын тынчы кетип, өңү кубарат, өзүнүн оор абалын сезбей кээде туруп кетет. Акыл-эси сакталганы менен бара-бара маанайы пас болуп, айланага кайдыгер карайт, ооруну сезүү азаят же такыр эле сезбей калат, денеси муздайт, муздак тер басып, тез-тез үстүртөн дем алат, суусайт, кээде кусат. Күйүктөн болгон Шок өтө оор өтөт. Шокту алдын алуу үчүн медициналык тез жардам чакырып, ал келгенче биринчи жардам көрсөтүү (мисалы, күйүп жаткан кийимин өчүрүү, басып калган нерседен бошотуу), кан агууну токтотуу, жабыркаган кол-бутту таңуу, оозду кан, кусундудан тазалап, керек болсо жасалма дем алдыруу керек. Тийиштүү жардам көрсөтүлгөндөн кийин тезинен ооруканага жеткирүү зарыл.
Анафилаксиялык Шок
Анафилаксиялык Шок киши көтөрө албаган заттар, анын ичинде дары каражаттар оор аллергиялык реакция чакырган учурда пайда болот (к. Аллергия). Ага көбүнчө пенициллин, стрептомицин, жабыркаган жердин оорусун басаңдатуучу каражаттар, селеймеге каршы кан сары суусу, вакциналар себеп болот. Мында жүрөк айланып кусат, кан басымы өтө төмөндөйт, тез-тез үстүртөн дем алат, кээде эстен танат. Көп учурда териге бөрү жатыш чыгат, кээде дары куйган жер шишип чыгат. Айрым учурда үн байламтасы шишип, деми кыстыгып, өлүмгө дуушар болушу мүмкүн. Мындай Шоктун белгиси байкалар замат врач чакырып, ал келгенче бутун бийигирээк көтөрүп, капталынан жаткыруу керек. Дарыдан болуучу Шокту алдын алуу үчүн врачтын сунушусуз эч кандай дарыны ичүүгө болбойт. Эгерде дары кабыл алууда көтөрө албаганын байкаса, врачка билдирген оң.
Кардиогендик Шок
Кардиогендик Шок миокарддын инфарктынын өтө коркунучтуу кабылдоосу. Мында жүрөк туш өтө катуу ооруп, алы кетет, кубарат, эриндери көгөрөт, колу-буту муздап, муздак тер басат, анан эсин жоготот. Мындай Шокто врач келгенче оорулууну өтө тынч кармаш керек. Эмоциялык Шок күчтүү нерв жана психикалык бузулуу менен коштолот. Бул учурда оорулуунун кылык-жоругу өзгөрүп, тынчы кетет, кыйкырып, ыйлайт, кээде өзүн өзү жабыркатып алышы мүмкүн. Эмоциялык Шок кээде талма менен аяктайт (кара Истерия). Мындай учурда ал жердеги кишилерди азайтып, оорулуу өзүн жабыркатып алуучу ар кандай буюмдарды катып, аны тынчтандыруу керек. Оорулууну урушуп, коркутуп жана алдоодон пайда жок. Ага сылык, жумшак мамиле жасоо зарыл.
Гемотрансфузиялык Шок
Гемотрансфузиялык Шок оорулууга сыйышпас канды куйгандан болот. Бул Шокту болтурбоо үчүн кан куюудан мурда кан топторун аныктоо жана башкалар изилдөөлөр жүргүзүлөт.
Айтмырзаева, Асылкан
Айтмырзаева Асылкан 1950-жылы 12-мартта Аксы районунун Кошдөбө айылында колхозчунун үй-бүлөсүндө туулган.
1966-жылы Ош облусунун Аксы районундагы Максим Горький атындагы орто мектепти«эң жакшы» деген баалар менен бүтүргөн.
1968-жылы Фрунзе шаарындагы медициналык окуу жайын аяктап, № 3 эмканада алгачкы эмгек чыйырын медициналык кызматкер болуп иштей баштаган.
1977-жылы Кыргыз мамлекеттик медициналык институтун бүтүргөн.
1980-жылга чейин Жалал-Абад шаарындагы балдар ооруканасында участкалык дарыгер болуп эмгектенген. Андан соң, № 2 эмкананын башчысы.
1987-жылдан облустук балдар ооруканасынын башкы дарыгеринин орун басары болуп иштеген.
Облустук ооруканалар 1999-жылы кошулганда бул кызмат кыскартылып, Айтмырзаева Асылкан оорукананын өспүрүмдөр соматикалык бөлүмүнүн башчылык кызматына которулду.
Айтмырзаева Асылкан 1980-жылдан 1999-жылга чейин бир эле учурда интернатурага келген дарыгерлердин педиатрия адистиги боюнча жетекчиси милдетин да аткарып келди.
Жалал-Абад шаардык жана облустук мамлекеттик администрацияларынын Ардак грамоталары бар.
1997-жылы Кыргыз Республикасынын саламаттыкты сактоо министрлигинин буйругу менен «Саламаттыкты сактоонун ардактуу кызматкери» белгиси менен сыйланган. Жогорку категориядагы дарыгер-педиатр.
«Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген балдар хирургу».
Авар кагандыгы
Авар кагандыгы - Борбордук Азияда (4-кылымдын аягы) жана Борбордук Европада (6-к.) өкүм сүргөн түрк тилдүү көчмөн уруулар мамлекети. Авар кагандыгынын борбору алгач Монголиядагы Халха дарыясынын боюнда жайгашкан. Кагандыктын бийлөөчүсү Шэлунун тушунда аскердик-аймактык реформалар жүргүзүлүп, мамлекеттин күч-кубаты чыңалган. Бирок, 552-ж. аварларга баш ийген башка түрк уруулары мамлекетти кыйратышкан. Авар урууларынын бир бөлүгү Корея менен Түндүк Кытайга, экинчиси батышка жер которгон. Батышка кеткен авар уруулары Каспий деңизинин түндүгү, Волга бою, Түндүк Кавказды мекендеген гунн уруулары менен аралашып, Византиянын чек араларына жакын кирип барган. 558-ж. Кандих башкарган алгачкы элчилиги Византияга келип, конуш сурап кайрылган жана союздаш болуу сунушун билдирген. Византия аварларды чыгыш славян урууларына каршы согушка пайдаланган. 567-568-ж. аварлар Византия, лангобард жана лепид урууларынын ортосундагы карамакаршылыктардан пайдаланып жергиликтүү славян, герман жана роман урууларын багындырган жана Карпат ойдуңунун чоң бөлүгүн ээлөө менен Паннонияда (азыркы Венгрия, Австрия, Югославиянын аймактары) борбор азиялык көчмөн уруулардын мамлекетин Авар кагандыгы негиздеген. Аны көрүнүктүү колбашчы Баян хан башкарган. Андан ары аварлар франктарга, славяндарга, лангобарддарга, Византияга жортуулдарды уюштурушкан. Алар Эльбадан Кавказга, Дондон Адриатикага чейинки аймактарга саясий таасирин тийгизип турду. 582-ж. аварлар Византияга караштуу Сирмий, 7-кылымдын башында Далмация аймактарын басып алып, салык төлөп турууга мажбурлаган. Баян хан өлгөндөн кийин мамлекетте ички карама-каршылыктар күчөп, мамлекеттин алсырашына алып келген. 626-ж. аварлардын биргелешкен күчү Константинополдун алдында талкалангандан кийин, алардын экспансиясы токтогон. Улуу Карлдын франктарынын, болгар ханы Крымдын жана славян уруу бирикмелеринин соккулары астында 8-кылымдын аягы 9-кылымдын башында Авар кагандыгы кыйраган. Верден келишиминде (843-ж.) Улуу Карлдын мураскерлерине таандык деп белгиленген «Авар королдугу» жөнүндө эскерилет. Авар кагандыгынын түштүк-чыгыш аймактары Болгар падышалыгынын курамына кирген, айрым аймактарында славян саясий бирикмелери пайда болгон. Ошондон кийин аварлар Батыш Кара деңиз жана Дунай боюндагы элдердин курамына сиңип кеткен.
Бокоев Бакытбек
Бокоев Бакытбек 1965-жылы 18- июнда Сузак районунун Октябрь кыштагында туулган.
Чистые пруды (метро бекети)
Чистые пруды ( (Таза көлмөлөр/Clean Ponds) (1935-1990 — Кировская)) — Москва метросунун Сокольническая сызыксындагы станция. 1935-жылы 15-майда ачылган.
Портал:География/Менин жардамым
Портал:География долбооруна жардам берип, төмөндөгү макалаларды жазышыңыз!
Сэрата-Ты-Вис
Сэрата-Ты-Вис — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кайта-Шор дарыясынын оң жээгинен 1 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Петров, Константин Иванович
ПЕТРОВ Константин Иванович (1920-жылы туулган, Россия, Москва облусу, Абрютков кыштагы) – тарых илиминин доктору (1985). 1949-жылы Ленинград мамлекеттик университетинин бүтүргөн. 1950-жылдан Ленинград (Санкт-Петербург) шаарында аскердик жогорку окуу жайларында окутуучу, Ички иштер министрлигинин Мамлекеттик борбордук архивинде илимий кызматкер, кийин Кыргыз ССР ИАда илимий кызматкер болуп иштеген. Анын илимий эмгектери Кыргызтандын 13–18-кылымдагы тарыхын изилдөөгө багытталган. Медалдар менен сыйланган.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Быжыева Эркин
Быжыева Эркин Бычмачы-тикмечи. 1937-ж. Аламүдүн районундагы Чоң-Таш айылында туулган. Орто билимдүү. Азыр Кара-Көл калаасында «Назик» чакан ишканасында узданат. Анда ак калпактын үлгүлөрүн жаратууда. Аны «кыз калпагы», «жаштар калпагы», «карыялар калпагы» өңдүүлөргө бөлүп узданат. Эркин саймачылыгында «кыял оюмунун», «мүйүз оюмунун», «бармак боочу оюмунун» эң майда элементтерин көчөт үчүн пайдаланат. Уулу Кыдырмышов Кутманбек (1955-ж. туулган, сүрөтчү-прикладник) чийген көркөм оюм-көчөттөрдүн үлгүсүн пайдаланат. Ал боз үй көтөрүп, чебер аткаруучу катары ак өргөөнүн ички-сырткы кооздугу үчүн салттуу буюм үлгүлөрдүн көрүнүктүүлөрүн тандаган. Катышкан көркөм көргөзмөлөрү жана алган сыйлыктары 1987-ж. Улуу Октябрь революциясынын 70 жылдыгына карата көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык көргөзмөсү, кароо-сынагы. «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк бирикмесинин Ардак грамотасы. 1988-ж. Эл чыгармачылыгынын бүткүл союздук II фестивалы. II даражадагы диплом, медаль.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Юстиция
Юстиция (лат. justitia – адилеттик) – 1) сот адилеттиги деген эле; 2) сот мекемелери менен сот ведомстволорунун тутуму. Түрүнө жана сот өндүрүшүнүн чөйрөсүнө жараша ал кылмыштык, жарандык, административдик, конституциялык, эларалык, аскердик, электоралдык, ювеналдык ж. б. Ю. болуп бөлүнөт.
Калтар (айыл)
Калтар (Калтар) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Сокулук районундагы айыл. Орок айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 131 киши.
Сары-Талаа
Сары-Талаа — «Манас» эпосундагы топоним. Каныкей Тайторуну Семетейге төлгө катары чабуу үчүн «Кең Букардын Сары-Талаасында» (Саякбай Каралаев, «Семетей», 1. 79) таптайт. С.-Т. илгерки Букаранын тегерегиндеги ээн жер болушу мүмкүн.
Тентис (Ишим куймасы)
Тентис — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу, Курган облусу, Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ишим дарыясынын сол жээгинен 52 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 84 км.
Суу реестринин маалыматтары
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жумаев Марлес
Жумаев Марлес 1969-жылы Сузак районунун Сары-Булак айылында туулган.
Тенафлай (Нү-Жерси)
Тенафлай (Нү-Жерси) (Tenafly) — Нү-Жерси штатынын Берген округуна караган АКШ шаары.
Акнайза, урук
Этнонимдин параллелдери жалаң найза (жетиген), кыр найза (баргы), кан союл (мунгуш) ж. б. формаларда кездешет. Арийне, мындай маанидеги этнонимдердин лакап аттан келип чыгышын аныктаган фактылар да кездешет.
Лубянка (метро бекети)
Лубянка (1935-1990 — Дзержинская) — Москва метросунун Сокольническая сызыксындагы станция. 1935-жылы 15-майда ачылган.
Аварлыктар
Аварлыктар (өздөрүн маарулал дешет) Дагстандын жергиликтүү калкы. Ошондой эле Россиянын башка региондорунда Азербайжан, Грузия, Казакстанда да жашашат. Жалпы саны 814,5 миң киши, анын 758,4 миңи Дагстанда (2002). Авар тилинде сүйлөшөт. Дини мусулман-суннит. Аварлыктардын азыркы аймагында биздин замнга чейин 1-миң жылдыктын экинчи жарымында жашаган лег, гел, каспи, ути жана башка уруулар авар элинин этностук негизин түзгөн. 20-кылымдын башында батыш Дагстандагы тили, маданияты, үрп-адаты тектеш андоцез жана арчын элдери кошулган. 1959-жылдагы эл каттоодо өздөрүн аварлыктар деп аташкан. Алар негизинен мал чарбачылык, дыйканчылык, багбанчылык менен кесиптенишип, тоонун түбүнө таш менен тирештире салынган кабаттуу үйлөрдө жашашкан. Көбүнчө бир үйдүн чатырын экинчиси короо катары пайдаланган, ар бир кабатында өзүнчө эшиктери бар, мунаралуу үй-сепилдер болгон. Эркектер туника сыяктуу көйнөк, бешмант, черкеска, папах, башлых, тон, бурка, кайыш кур, кийиз же булгаарыдан бут кийим; аялдар жеңдүү узун көйнөк, ыштан, башына чокто (аялдардын кеп такыяга окшогон баш кийими), саймаланган, күмүш менен кооздолгон кийимдерди кийишкен. Негизинен сүт, эт азыктарын жана камырдан жасалган тамак, ошондой эле түрдүү татымалдарды пайдаланышат.
«Кызыл каштуулардын» көтөрүлүшү
«Кызыл каштуулардын» көтөрүлүшү — 17-27-жылдардагы Кытайдагы элдик көтөрүлүш. Көтөрүлүшчүлөр өкмөт аскерлеринен айырмаланыш үчүн каштарын кызылга боёп алган. «Кызыл каштуулардын» көтөрүлүшү Кытай императору Ван Мандын элди оор абалга алып келген реформаларына каршы чыккан. Ал дыйкан Фань Чундун жетекчилиги менен Шаньдун провинциясында башталган. 21-ж. алар Ван Мандын армиясын 2 жолу талкалап, 23-24-ж. империянын борбору Чаньанга карай бет алган. Ошол кезде экинчи тараптан (Хубей провинциясынан) да өкмөткө каршы чыгып, Ван Мандан бийлик талашкан Лю Сюандын отряды Чаньанга чабуул койгон. Жерин жана мамлекеттик мүлкүн басып алып, чиновниктерди өлтүрүп, салыктарды алып салып, документтерди өрттөгөн. 23-ж. Ван Манды өлтүрүп, борборду ээлеген Лю Сюан бийликти колуна алган. Бирок Фань Чундун отряды Лю Сюандын бийлигин тааныбай, Шэньси провинциясында анын аскерин талкалап, 25-ж. жайында Чаньанды алган да, койчу Лю Пэн-цзыны тактыга отургузушкан. Буга жооп иретинде Лю Сюан өзүн император деп жарыялап, Фань Чунга каршы күрөш баштаган. «Кызыл каштуулардын» көтөрүлүшү 27-ж. ак сөөктөрдөн чыккан Лю Сюнун (25-ж. ал Хань династиясынын императорунун титулун алган) аскерлеринен жеңилген. «Кызыл каштуулардын» көтөрүлүшү дыйкандарга жана кулдарга айрым жеңилдиктерди алып келген.
Сатлык (Нуриман району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Сарытаз
Сарытаз, Сарыкан — «Манас» эпосунун каарманы. «Семетейдеги» салттык туруктуу образ. Адатта бөтөн эл, бөтөн жерде өсүп, чоңойгон болочок баатырдын көзүн ачып, эли-жерин билгизе турган атайын эпикалык каарман болот. Семетейге ата-теги менен эли-жерин билдирүү үчүн жаратылган салттык образ бардык варианттарда бар. Ырас, анын ысымы түпкү теги ар кандай варианттарда ар башка айтылат. Саякбай Карала уулунун Каныкейдин атасы Темиркандын бир тууганы, Тоголок Молдодо Байдын уулу Баймырза калыңга кошуп берген кул. Ыбырайым Абдыракман уулунда Каныкей Семетейди алып төркүнүнө качып кеткенде караан тутуп, Каныкейди ээрчип келген Манастын  тууганы. Шапак Рысменде уулунда перилер жашаган Көйкаптын жанындагы Көрсөткөн деген шаардын Турумкан аттуу канынан бийлик, байлык үчүн куулуп-сүрүлүп жүргөн С. Бакайдын тапшырмасы менен Семетейге ата-тегинин кабарын айтуу үчүн барат.
Эпосто бул каармандын көмүрчү таз жана башкалар азап тарткан бир байкуш катары берилиши, анын болочок баатыр менен эмгекчи элди байланыштыра турган данакер боло тургандыгы. Ал кандай да болбосун өз милдетин аткарууга тийиш. Көп элдердин эпостук чыгармаларында баатырга арка-жөлөк боло турган баатыр адамдын таз кебетесинде жүргөн образы көп кездешет. Жалпы эле таздар оң каарман, бирде чыныгы таз деп берилсе, бирде убактылуу таз кейпинде жашырынып жүргөн болот. «Семетейдеги» С. да көмүр өчүргүч таз болуп Семетейдин чоңоюшун күтүп жүрөт. Ал Семетей менен Таласка кошо келип, Семетейдин душмандарынан өч алып атасынын ордун басышына көмөк көрсөтөт. Семетей аны кан көтөрөт. Ошондон баштап С. эмес, Сарыкан, Сары дөө атка конот. Аны Семетей өзү да Сары аба деп ардактайт. С. «Семетейдеги» патриархалдык-феодалдык мамилелерди алып жүргөн каармандардын бири. Анын образына байланышкан окуялардын салттуулугу анын образынын байыркылыгын белгилейт. Ошондой эле С-дын жалгыз көзүндөгү калына ок тийгенде гана өлүшү элдик оозеки чыгармалардагы жандын башка жерде сакталышы мотивинин өзгөргөн түрү болуп эсептелет жана С-дын образынын көөнө образ экенин аныктап турат.
Кыпа-Кыке дарыясы
Кыпа-Кыке — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кыпа-Корыль-Кы дарыясынын сол жээгинен 26 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Петровец, Вера Митрофановна
ПЕТРОВЕЦ Вера Митрофановна [1919, Өзбекстан, Мырзачөл (Гүлстан) шаары–1996, Бишкек – тарых илиминин доктору (1994), профессор (1981). Орто Азия мамлекеттик университеттин (1942), Коомдук илимдер академиясын (1948) бүтүргөн. КМУда окутуучу, улук окутуучу, декан, кафедра башчысы болуп эмгектенген. Анын эмгектери негизинен Кыргызстандын маданиятын жана илимдин өнүгүү процессин изилдөөгө багытталган. 60тан ашык илимий эмгеги жарык көргөн.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Асылтукум малчарба уюму
Асылтукум малчарба уюму – асылтукум мал өстүрүү максатында аргындаштыруу, асылтукум продуктуну (материалды) өндүрүүнү жана пайдаланууну, ошондой эле асылтукум малчарбачылыгында кызмат көрсөтүүлөрдү ишке ашыруучу юридикалык жак. == Колдонулган адабияттар ==
Солтобаев Акматбек
Солтобаев Акматбек (1929–1978) - жазуучу.
Охотный ряд (метро бекети)
Охотный ряд (1955-1957 — Имени Кагановича, 1961-1990 — Проспект Маркса) — Москва метросунун Сокольническая сызыксындагы станция. 1935-жылы 15-майда ачылган.
Солтобаев Акматбек
Акматбек Солтобаев Чүй районундагы Ак-Бешим айылында 1929-жылы 10-январда туулган. 1946–1948-жж. февралына чейин Ак-Бешим орто мектебинин 5–7-класстарына тил жана адабияттан сабак берип. 1948-жылы Кыргызстан ЛКЖС Чүй райком комсомолунун экинчи катчысы болуп шайланат. 1950–1951-жж. ошол эле райком комсомолдун биринчи катчысы болуп иштеп, ВЛКСМ БКнын алдындагы Борбордук комсомолдук мектепке окууга жиберилип, ден-соолугуна байланыштуу бүтө албай калат. 1952-жылы Кыргызстан КП Чүй райкомунун пропаганда жана агитация бөлүмүнүн башчысы, v 1954–1960-жж. «Кызыл эгинчил», «Чуйская правда» жана «Чүй правдасы» гезиттерине редактор, 1960–1961-жж. «Чалкан» журналынын жооптуу катчысы, ошол жылы партиянын Чүй райондук комитетинин экинчи катчысы, 1961–1967-жж. «Жаш ленинчи» журналынын редактору, кийин “Кыргызфильм» киностудиясынын директору, 1969-жылдан «Кыргызстан» басмасынын башкы редактору болот.
А.Солтобаевдин биринчи ыры Чүй райондук «Кызыл эгинчил» гезитинде жарыяланып, «Ал күндөрдө» деген пьесасы 1946-жылы мектептин көркөм чыгармачылык коллективинде жана райондук маданият үйүнүн сценасында коюлган. Ырлары, очерктери, репортаждары «Ала-Тоо» журналында, «Советтик Кыргызстан», «Ленинчил жаш» гезиттеринин беттеринде 1954-жылдан жарыяланып келген. Ал А.Гайдардын, Е.Казакевичтин чыгармаларын кыргыз тилине которгон. 1969-жылдан СССР Жазуучулар союзунун, 1959-жылдан СССР Журналисттер Союзунун мүчөсү болгон. А.Солтобаев ВЛКСМ БКнын Ардак грамоталары, «Эмгектеги каармандыгы үчүн» медалы, Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиу-мунун Ардак грамоталары жана грамоталары менен сыйланган.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Ырдан чыккан сыр: Аңгемелер. Тестиер балдар үчүн. – Ф.: Мектеп, 1964. – 107 б.
Бүтпөгөн дептер: Повесть жана аңгемелер. Мектеп жашындагы тестиер балдар үчүн. – Ф.: Мектеп, 1967. – 135 б.
Алтын казык: Повесть жана аңгемелер. – Ф.: Кыргызстан, 1968. – 168 б.
باغ پهلوان‌پور
Пахлаван Пурдун бакчасы
Википедия, эркин билим булагы
Солтобаев Акматбек
Бурулча: Повесть жана аңгемелер. – Ф.: Кыргызстан, 1971. – 219 б.
باغ پهلوان‌پور
Пахлаван Пурдун бакчасы
Маалыматтар: 31° 33′ 35.46″ түндүктѳн 54° 26′ 27.41″ чыгыштан
Солтобаев Акматбек
Чолок көчөлүк курбулар: Повесть жана аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1974. – 185 б.
Орус тилинде
Полярная звезда: Рассказы и повести. – Ф.: Кыргызстан, 1976. – 336 с.
باغ پهلوان‌پور
Пахлаван Пурдун бакчасы
Пахлаван Пурдун бакчасы
Солтобаев Акматбек
КОТОРМОЛОРУ
Комсомол активистинин спутниги /Котор.: К.Кулматов, А.Солтобаев. – Ф.: Кыргызмамбас, 1961. – 244 б.
باغ پهلوان‌پور
Пахлаван Пурдун бакчасы
ЮНЕСКОнун Дүйнѳлүк мурастары
Солтобаев Акматбек
Гайдар А. Жеңилип, жеңип жүргөнбүз: Повесть. – Ф.: Мектеп, 1970. – 149 б.
باغ پهلوان‌پور
Пахлаван Пурдун бакчасы
Маалыматтар
Солтобаев Акматбек
Коллектив. Араб аңгемелери. – Ф.: Кыргызстан, 1973. – 197 б.
Василевский A.M. Бүт өмүрүм ишим: Мемуар /Котор.: А.Солтобаев, Ж.Камчыбеков. – Ф.: Кыргызстан, 1977. – 694 б.
باغ پهلوان‌پور
Пахлаван Пурдун бакчасы
Жайгашкан жери: Иран, Йезд облусу, Мэхриз
Маданият
Катталуу критерийлери: (i)(ii)(iii)(iv)(vi)
Катталуу номуру: 1372
Азия жана Тынч океан региону
Тарыхча
Катталуу күнү: 2011 ( 35 (отуз бешинчи жыйындын негизинде)
Улуттук каттоо маалыматы
Улуттук каттоо номуру: 6334
Улуттук каттоо күнү: 1 мехр 1381 жыл (29 сентябрь 2002- жыл)
Тарыхы: Кажарлар династиясы
Мэхриздин, Мазвир Абад аймагында жайгашкан Пахлаван Пур бакчасы Кажарлар династиясынын доорунун акырына таандык. Бул бакча Ирандын бирден-бир улуттук тарыхый калдыгы катары 1381-жылы 7-мехр (2002- жылдын 29 сентябрь айында) 6334 номуру менен катталган.
Пахлаван Пур бакчасы анын ичинен суу агып чыгып турганы менен илгертеден бери өзүнө өзгөчө кызыкчылыкты арттырып келген. Суунун башы атактуу “Хасан Абад” булагынан башталып, ошол аймактагы башка бир дагы бакчаны аралап өтпөстөн, жалгыз гана Пахлаван Пур бакчасына түз куят.
Пахлаван Пур бакчасынын негизги жолунун эки тарабында абдан чоң жана кѳп жылдык чынар теректер жайгашкан. Бакчада анар, бадам, хурма сыяктуу мѳмѳ дарактары да бар. Бул дарактар, Йезд шаарынын аба ырайынын дээрлик ысыктыгын эске алып, аба ырайы андан айырмаланган абасы салкын жерде өстүрүлөт.
Пахлаван Пур бакчасын архитектуралык жактан караганда Ирандын байыркы бакча куруу ыкмасынан азыркы белгилүү бакча куруу ыкмасына ѳтүп жаткан учур байкалат. Бул бакча ичине бир толук комплекс, тактап айтканда кире бериш, сарай курулушу (Кушак) же кампа, кышкы үй имараты, короо, мончо жана ашкананы камтыйт. Анын архитектуралык стили бакчанын негизги борбордук бөлүгүнөн орун алган архитектуралык Кушактан жана борбордук короодон турат да бакчадагы суу да так ошол жерден агып өтөт. Андан сырткары суунун негизги агымы башка эки агым аркылуу дагы ѳтѳт. Суунун негизги өзөгүнөн тышкары, дагы эки суу өзөгү жайгашып, алардын так ортосундагы ажайып кооз жерге Араи бакчасы жайгашкан, андыктан жолдун эки тарабын бир калыпта кооздо максатында, андагы эки көчөгө тике бак дарактар тигилген.
Бакчанын кире беришинде бийик имарат, малсарай жана үймѳк чѳптѳр жайгашкан. Бийик имараттардын кооздоп салынышы Кажар династиясынын доорунда курулганына карабай Зенд династиясынын доорундагы имараттардын кооздогону менен курулушуна окшоштугу бар.
Кушак бакчасы же Шербет хане андагы эң бир кооз имарат болуп саналып, бакчанын негизги борбордук бѳлүгүндѳ жайгашкан. Дээрлик үч деӊгээлде (эки жарым кабат) курулган Кушак бакчасынын курулушу Кажар династиясынын дооруна таандык. Кушактын ич жагында ортосунда суусу бар бир чоң зал жана капталдарында бөлмөлөр жайгашкан. Хасан Абад суу түтүгү Кушактын ортосу менен агып өтүп бакчага куят. Аталган комплексте жайгашкан имараттардын дагы бир белгилүүсү үй имараты болуп саналып, анын курулушу Пахлавинин дооруна таандык. Имараттын белгилүү болушунун негизги өзгөчөлүгү, андагы аба ырайын эске алып, кышында кыштоо үчүн ыңгайлашып салынышы. Бул имарат бир кабаттан туруп, өзүнө бир канча даараткана, ашкана жана башка бѳлмѳлѳр камтыйт.
Футбол
Футбо́л (англис тилинен foot- бут, ball - топ) — оюндун куралы болгон топко кол тийгизбей (башка мучолор менен), аны каршылаштардын дарбазасына киргизүүдөгү гол эсебинде, атааңдаштардан алдыда турууда жеңишке жетүүчүү командалык спорт түрү.
باغ پهلوان‌پور
Пахлаван Пурдун бакчасы
Бул бакча маркум соодагер жана Йезддин баатыры “Али Пахлаван Пурдун” мүлкү болуп эсептелген.
Футбол
Мында оюнчулар эки командага бөлүнүп топту атайын дарбазага тээп киргизүү менен бирин-бири жеңип алууга умтулат. Футбол оюну бүткүл дененин, өзгөчө буттун булчуңдарынын өсүшүнө жардам берет. Жүрөк-кан тамыр жана дем алуу системасын чыңдайт. Мындан сырткары адамды эрктүүлүккө, шамдагайлыкка, чыдамдуулукка тарбиялайт. Футбол топ менен аткарылуучу татаал техникалык кыймыл-аракеттер (чабуул коюу, коргонуу, топту баш менен сүзүү, бут менен тебүү) өзгөчө тыкандыкты талап кылат. Ал денени ар тараптан өнүктүрөт жана ден соолукту чыңдоого жакшы таасир берет. Футбол оюнун көбүнчө жаштар жана балдар ойнойт.
باغ پهلوان‌پور
Пахлаван Пурдун бакчасы
Акыркы учурдагы казуу иштеринин натыйжасында топурактын алдынан Кушак бакчасынын жанынан ашкана, мончо жана кампа жайгашкандыгы табылган. Бакчанын дагы бир белгилүү имараттары болуп жумушчулар эс алчу жана иштөөчү имараттары болгон, ал бакчанын түндүк тарабынан орун алган. irandesert.com сайтынан алынды
Футбол
Балдардын спорт мектептеринде футболго көнүгүү үчүн 10—12 жаштан кабыл алынат. Өз алдынча футбол оюнун балдар 8—9 жашынан ойносо болот. Алардын оюнун атайын аянтчада (мектеп алдындагы аянт, короолордо, пионер лагерлеринде жана башкалар) уюштуруу керек. Өспүрүмдөрдүн футбол оюну чакан аянтта, чоңдордукуна караганда кыска убакытка, кичирээк топ менен ойнолот. Футбол балдардын ден соолугун чыңдайт, ынтымактуу, тартиптүү болууга тарбиялайт. Футбол менен дайыма машыгууну каалаган балдар мектептеги врачка кайрылып текшерилүүсү зарыл. Мындай балдарга футбол менен машыккандар, спорттук башка көнүгүүлөр (сууда сүзүү, жеңил атлетика жана башкалар) менен да машыгуулары талапка ылайык. Футболдо белгилүү эрежелерди сактоо керектигин эстен чыгарбоо зарыл. Анткени түрдүү травмага учуроо мүмкүн.
باغ پهلوان‌پور
Пахлаван Пурдун бакчасы
= Иран Ислам Республикасы =
Футбол
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
«Кызыл козу»
«Кызыл козу» — Октябрь революциясына чейинки соодалашуунун бир түрү. Айрым адамдар, көбүнчө соодагерлер сата турганын (мал, эт, кездеме, кийим, эгин жана башка) күн мурунтан насыя берип, кийин пайдасы менен өндүрүп алган. Кышында насыя сатылган нерсе жазгы төлдөн, жайындагысы күзгү семиз малдан кайрылып алынган. «Кызыл козуга» берүү соодагерлердин, сүткорлордун, кызыл кулактардын кошумча пайда табышына шарт түзгөн.
Жумаев Кубанычбек
Жумаев Кубанычбек 1969-жылы 6-февралда Сузак районунун Жаңы-Күч айылында туулган.
Асылтукум материалы
Асылтукум материалы – асылтукум жаныбар, анын гаметтору менен зиготтору (түйүлдүгү). == Колдонулган адабияттар ==
Сары-Тологой
Сары-Тологой — «Манас» эпосундагы топоним. Эпосто Көкөтөйдүн ашында чабылган аттарды тоскон жерлердин аттары менен кошо эскерилет:
Аяк аттын байгесин,
Ала турган пайдасын,
Кызыл-Кыя белине,
Тологойдун жерине,
Сан кой солоп салыптыр:
Акыр заман журтуна
Аты Сары-Тологой
Атак болуп калыптыр (Сагымбай Орозбак уулу, 3. 272), — Ысык-Көлдөн түндүк-чыгышта, Түп суусунун өрөөнүндө С.-Т. аттуу жер жана өзөн бар.
Ит тартыш
Ит тартыш - кыргыз элинин байыркы байыркы күрөш оюну.
"Манас" эпосундагы "Билерге сынап жүк артыш, билмекке күчүн ит тартыш", - деген саптар, бул оюн биринчиден байыркы оюндардан болгондугун айгинелеп турса, экинчиден, бул күч сынашуу оюну экендигин билдирет. "Манаста" Букардын каны Темиркан жээни Семетей он экиге толгондо, аны Букарга кан көтөрүп той бергени баяндалат. Тойго сегиз кан эли чакырылат. Тойдо Кокондон келген Төөбалбан менен Букардан чыккан Акбалбандын ит тартыш – күрөшү өтө таасын сүрөттөлөт. Эл ичинде ит тартыш оюнун: Кыргыз ойну ит тартыш, Чындыгында күч сынаш. Элимдин ойну ит тартыш, Эзелки оюн күч сынаш, - деп ыр менен даңазалашкан. Азыркы кезде “ Ит тартыш “  оюнунун көрүнүштөрү, балбан күрөш оюнунун айрым түрлөрүндө колдонулууда, к. Бука тартыш.
Маалымат булагы:  Токторбаев Саты  “ өспүрүмдөр оюндары “.
Ядролук материалды уурдоо
Ядролук материалды уурдоо – ядролук материалды коргоо жөнүндөгү 1980-жылкы Конвенцияда каралган эларалык мүнөздөгү кылмыш. Я. м. у. анын көп мамлекеттерге, элдерге жана айлана чөйрөгө зыян келтирүү менен пайдалануу коркунучунун мүмкүнчү-лүгүн жаратат. Конвенция ядролук материалды мыйзамсыз колдон колго берүүнү, алууну, ээлик кылууну, пайдаланууну, жок кылууну же чачууну, аны уурдоону, карактоо менен өзүмдүк кылып алууну, алдоо жолу менен ээлеп калууну, ошондой эле аны берүүгө мажбурлоону, пайдалануу менен коркутууну ж. б. кылмыш катары тааныйт. Катышуучу мамлекеттер өздөрүнүн кылмыш-жаза мыйзамдарына мындай кылмыштарды жасагандыгы үчүн жоопкерчиликти киргизүү милдеттенмелерин алышкан.