cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кара-Күнгөй
Кара-Күнгөй — топоним. Кытай-калмактар басып алган ата журтун бошотуу үчүн Алтайдан Манас баш болуп аттанып чыккан кыргыздардын Мунаркан баштаган колу Кочкор өрөөнүн башкарган калмак жаң-жуңу Арсы менен беттешип, анын аскерин талкалаган жер (Кол жазмалар фондусу, 576-инв., 514—520-б.). Географиялык реалияда Кочкор өрөөнүнүн түштүк-чыгышындагы аймак, тоо жана өзөн.
Америго Веспуччи
Веспуччи Америго (9.3.1454 (1451), Флоренция – 22.2.1512, Севилья) ― деңиз саякатчысы. 1491-ж. Испанияга көчүп келген. Алгач Медичи банкында кенже кызматкер, кийинчерээк ошол фирманын Севильядагы агенти болуп кызмат өтөгөн. Х. Колумбдун 2жана 3-экспедициясын даярдоого катышкан. 1497-98-ж. Канар аралына саякат жасаган. 1499-1500-ж. Испаниянын, 1501-04-ж. Португалиянын деңиз кызматында, 1508-12-ж. Кастилиянын башкы кеме башкаруучусу (кормчий) болгон. 1499-1504-ж. Жаңы Дүйнөнүн жээктерине болгон экспедицияларга катышкан. Бул саякаты тууралуу Лоренцо Медичи менен Пьеро Содериниге жазган каттары дүйнөгө белгилүү болуп, басма беттерине бир нече тилде (1505-10) басылган. Лотарингиялык картограф М. Вальдземюллер Колумб ачкан «дүйнөнүн төртүнчү бөлүгүн» Веспуччи тапты деп жарыялап, анын урматына Америка деп (1507) аталып, 1538-ж. картограф Меркатордун картасына «Америка» деген ат менен түшүрүлгөн.
Фенолфталеин
Фенолфталеин, 4,4-диоксифталофенон, С20Н|4О4 жытсыз, даамсыз, түссүз, крисстал күкүм, мол. масс. 318,33, балкып эрүү 1259-263°С, сууда эң начар эрийт, спиртте жакшы эрийт, эфирде аз эрийт. Ф. щелочтор суюлтулган эритмесинде эригенде мала кызыл түскө боёлот, ал к-таны ашыгы менен куйганда түссүздөнөт, ал эми щелочь эритмеде көбүрөөк болсо түссүздөнөт. Бул учурда жүрө турган процессти төмөндөгүдөй көрсөтүүгө болот:
Ф. NаОН менен балкытып эриткенде 4,4'-диоксибензофенон пайда болот. Конц. Н2SО4 менен ысытканда фенол жана b оксиантрохинон пайда болот. Ф. ZnС12 катышуусунда 105-110°С фенолду фтал ангидриди менен балкытып эритүү менен алынат. Ф. индикатор катарында аналитикалык хим-да кеңири колдонулат (рН мааниси 8,2-10).
Авант (Оклахома)
Авант (Оклахома) (Avant) — Оклахома штатынын Osage округуна караган АКШ шаары.
Кичи Кемин, Кемин району
Кичи Кемин, Кемин району — Чүй областынын Кемин районундагы кыштак. Кичи Кемин айыл округуна караштуу. Кичи Кемин суусунун сол өйүзүндө, Бишкек — Ак-Түз жолунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1600 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору жана темир жол станциясы Кемин шаарчасынан 20 км түндүк-чыгыш тарапта. Кыштак 1921-жылы негизделген. Калкы 2813 (2007); негизинен мал менен алектенет. Орто мектеп, китепкана, клуб, бала бакча бар. Үй-бүлөлүк врачтар тобу, соода түйүндөрү, турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү иштейт.
Авант (Оклахома)
Калкы - 372 киши. Болжолдуу аянты - 0.9 км². FIPS коду — 40-03500.
Колзас дарыясы
Колзас — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Мрас-Су дарыясынын сол жээгинен 267 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ангуреп
Ангуреп — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чумыш дарыясынын сол жээгинен 446 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 48 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынын Томго кошулган куймасына чейинки бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кара-Кыр
Кара-Кыр —топоним. Алоокени жеңип Манасты кан көтөргөндө:
Кенимди кошо берейин
Чай алуучу Кара-Кыр
Жеримди кошо берейин (Саякбай Каралаев, 1. 211),— деп айтылат.
Батискаф
Батискаф - (гр. bathes терең жана skаphos кеме) океандын, деңиздин тереңдигин изилдөөчү өзү жүрмө түзүлмө. Ал жеңил (калкыма) тулкудан жана 1-3 кишилик болот шар түрүндөгү ички гондоладан турат. Электр кыймылдаткыч кыймылга келтирген калактуу буралгынын (винттин) жардамы менен жылат. Экипаж, башкаруу аппаратурасы, байланыш радио станциясы, телефон, телекөрсөтүү камерасы жана илимий приборлор гондолага, электр кыймылдаткычы, аккумулятор, жарык кылгыч, теңдеш жүктөр (балласттар) тулкуга жайгаштырылат. Биринчи батискафты швейцариялык окумуштуу О. Пиккар 1948-ж. куруп, сыноодон өткөргөн. 1960-ж. Анын уулу Ж. Пиккар жана Д. Уолш «Триест» батискафы менен Тынч океандагы Мариана кобулунун түбүнө (11 миң м тереңдикке) жеткен.
Элеонора Дузе
Дeзе Элеонора(3. 10. 1858, Италия, Вижевано – 21. 4. 1924, АКШ, Питсбург) – италиялык актриса. Атасы Алессандро Дузе Италиянын шаарларын кыдырып жүргөн чакан труппанын актёру болгон. Дезе сахнада 4 жашынан ойной баштап, алгач Гюгонун «Четке кагылгандар» спектаклинен Казеттанын ролун аткарган. 15 жашында Жульеттанын ролун зор ийгилик менен ойногон. Неаполдогу Фьорентини театрынын сахнасында Тереза Ракендин (Золянын повести боюнча, 1879) ролу Дезеге олуттуу атак алып келген. 1887-ж. өз труппасын уюштурган. Дезе Италияда көрүнүктүү актриса катары таанылган жана Батыш Европа, Түштүк Америка өлкөлөрүндө, Египетте гастролдору зор ийгилик менен өткөн. 1891–92-ж. жана 1908-ж. Россияда Дезенин өнөрүн орус маданиятынын көрүнүктүү ишмерлери А. П. Чехов, И. Е. Репин, К. С. Станиславский, В. И. Немирович-Данченко жана башка жогору баалашкан. Мыкты ролдору: Маргарита Готье (Дюма-уулу, «Камелия кармаган аял»), Сантуцца (Верга, «Айылдык урмат-сый»), Эмма (Жакоза, «Көңүлсүз сүйүшкөндөр»), графиня Евгения, Юлия (Праг, «Сүйгөн аял», «Үлгүлүү зайып») жана башка Өмүрүнүн акырында орус адабияты жана искусствосу тууралуу жазган.
Антренустар
Антренустар (лат. Anthrenus) — теричил коңуздардын бир уруусу.
Нгынира-Яха
Нгынира-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Нябы-Яха дарыясынын сол жээгинен 76 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Цин империясы
Цин сулелеси (манчжур тилинде: /daicing gurun (дайцин гурунь), кытайча: 清朝, Qīng Cháo (Цин чао)) – 1644-1911-ж. Кытайды бийлеген манчжур элинин төбөлдөрүнүн сулалеси (династиясы). Кытайдын түндүк-чыгышындагы жана Орусиянын Ыраакы Чыгышындагы Амур дарыясынын аймагына жакын байырлаган көчмөн манчжур элинин хандары Түндүк Кытайды басып алып, өздөрүнүн жеке бийлигин (монархиялык династиясын) орнотушкан. Андан соң Кытайдын башка аймактарын да каратып, батышта Чыгыш Түркстанга чейинки кеңири аймакты басып киришкен. Бул сулале Жуңгар хандыгын биротоло ойрон кылган. Цин сулалеси Кытайдагы акыркы монархиялык мамлекет болгон.
Демократиялык принциптер
Демократиялык принциптер - демократтык саясий режим негиздеген принциптер.
Цин империясы
Цин бийлигинин соңку ордо шаары Бээжин болгон.
Синхай ыңкылабы жана Цин сулалесинин ойрон болушу
Цин сулалесинин бийлиги 1911-жылкы Синхай революциясынан кийин, 1912-ж. 12-февралда манчжурлардын акыркы императору Пу И тактыдан баш тарткандан кийин жоюлган.
Демократиялык принциптер
Демократиялык принциптердин кийинкиси - чечимдердин көпчүлүк добуш менен кабыл алынышы. Мындан азчылыктын укугун коргоо принциби келип чыгат. Азчылык оппозиция түзүү укугуна ээ болууга тийиш. Жарандардын саясий, социалдык, экономикалык, маданий укуктарын жана эркиндиктерин ишке ашыруу мүмкүнчүлүгүнө ээ болушу Демократиялык принциптердин бирине кирет. Бул бийликтин бөлүнүшүнө негизделген укуктук мамлекет учурунда гана толук мүмкүн болот. Демократиянын жана укуктук мамлекеттин даты бир принциби - бул мыйзам алдында жарандардын теңдиги. Саясий атаандаштык жана плюрализм Демократиялык принциптердин бири, бийликке умтулган көптөгөн партиялар өздөрүнөн ар түрдүү программалары жана максаттары менен чыгышат. Шайлоо тууралуу атайын мыйзамдарга ылайык иштеген партиялар эркин, мезгилдүү, жалпы жана жашыруун шайлоолордун жыйынтыгында мамлекеттик жогорку бийликте бирин-бири алмаштырып турат. Маалымдуулук принциби - демократиянын алмаштыргыс шарты. Ар бир адам өз оюн айтууга жана өзгөчө көз карашы үчүн куугунтукка алынбашы керек. Массалык маалымат каражаттары өкмөттүк цензурадан эркин болот. Чыдамкайлык принциби, аң-сезимдүү прагматизм, кызматташтык жана компромисс - демократиянын негизги принциптерине кирет.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Цин империясы
Синхай ыңкылабы жана Цин сулалесинин ойрон болушу
1916-жылы жайында каза болгонго чейин Юань Шикай императордук бийликти калыбына келтирүү далаалатын жасаган. Ал 1914-жылдын 12-декабрында өзүн император жарыялаган. Бирок куралдуу күчтөр жумурияттык макамды чечкиндүү жактап, Юань Шикайга каршы турган. 1916-жылдын 22-мартында ал жеке бийликти кайра жокко чыгарып, өзүнүн бийлигин президенттик бийлик деп жарыялаган, бирок куралдуу күчтөр анын кызматтан кетишин талап кыла беришкен. Юань Шикай 1916-жылдын 16-июнунда каза болгон.
Вестеролен ралдары
Вестеролен ралдары - Норвег деңизиндеги аралдар. Скандинавия жарым аралынын түндүк-батыш жээгине жакын. Норвегиянын аймагы. Жалпы аянты 2,4 миң км2. Фьорддор, аскалар (бийиктиги 1266 мге чейин) кездешет; чым көңдүү, шалбаалуу жерлери бар. Жээктериндеги түздүктөрдө эл отурукташкан. Негизги порту Харстад. Балык кармалат.
Цин империясы
Жузеппе Кастильоне Цин дөөлөтүндө
Бала чагында Bottega degli Stampatori аттуу сүрөтчүлүк студия-мектебинде окуган.
1709-жылы иезуит агымына кирген.
Кастильоненин Кытайдагы турмушу
1715-жылы Жузеппе Кастильоне иезуиттердин миссионери катары Ыраакы Чыгышка сапарга аттанган.
Кытайда ал “Лаң Шиниң” ( 郎世寧) ысымын алган.
Бул сүрөтчү императордун жана анын канышасынын сүрөттөрүн да тарткан. Бирок кытайлык көркөм өнөр салтына ылайык ал императордун сүрөттөгү жүзүн көлөкөсү жок кылып тартууга тийиш болгон.
Ал Кытайдын манчжурдук Цин сулалесинин императоруна келген кыргыз элчиси императорго аргымак тартуулап жатканын да сүрөткө тарткан.
Кытайда жергиликтүү жана европалык сүрөтчүлүк өнөрүн айкалыштырган жаңы салт калыптана баштаган.
Жарыктын импульс булактары
Жарыктын импульс булактары - мезгили менен кайталанма же бир жолу жарк этме жарыкты алууга ылайыкталган жарык булактары.
Жарк этүүнүн узактыгы мксек нын бөлүктөрүнөн ондогон мксек га созулат. Ар кандай энергияны жарык нурлануусуна айландыруу боюнча Жарыктын импульс булактары эки типке бөлүнөт.
Биринчи типке тыгыздалган учкун разряддар, жарылуучу зым, Пинч эффектней ж. б. аркылуу алынган төмөнкү тепмературалуу плазма колдонулуучу приборлор кирет.
Экинчи типке кирген булактардын иштеши ток өткөндө же электрон менен нурлантканда люминофордун кыска убакытка дүүлүгүшүнө негизделген.
Жарыктын импульс булактары автоматика менен телемеханикада жарык башкаруу жана информация берүү каналдарында, оптикалык локация жана байланышта, оптикалык телефония, алыстыкты жана калдыктарды өлчөгүчтө ж. б. учурда колдонулат.
Жарыктын импульс булактары менен фоторегистрация, клише ж. б. жасоочу приборлор иштелип чыккан. Жарыктын импульс булактарын өркүндөтүү башкаруунун диапазонун кеңитүу, ишенимдүүлүгүн жана кепке чыдамдуулугун арттыруу багытында болот.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Дарывды (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кара-Кырчын
Кара-Кырчын —топоним. Кытайлар менен болгон экинчи урушта атынан жана кырк жолдошунан ажырап жоонун курчоосунда жөө калган Манасты көп колу менен келген Кошой куткарат. Ошондо өз жерине кайткан жоокерлердин жолунун сүрөттөлүшүндө: "Кайра тартып Алтайдан, Кара-Кырчын, Тал-Мазар Бойлоп көп кол конду эле" (Саякбай Каралаев, 1. 161),— деп айтылат.
Чыңгыш Кан
Аккулага байланыштуу айтылган окуяларда да Ч. к. туурасында кеңири баяндалат. Жакып Манастын айдаган буудайына жүдөгөн Кулатайды сатып алып, ал кийин Аккула тулпар болот.
Биримдүүлүк
Биримдүүлүк (орус. единство) – көптөгөн «жалгыздардын» өз ара таасирлешүү процессинде бири-бирине тартылуу моменти жана бир кыйла татаал «бирге», биригиши.
«Бирге»тартылган А, В, С... N дин ортосунда ошондой эле түртүлүү, ажыроо моменттери болуп, ар бир «бир» өз алдынчалыгын сактоо менен өзүнө башканын аралашуусун чектеп, өзгөчөлөгүн сактоо тенденциясына ээ. Идеалисттер дүйнөнүн биримдүүлүгүн Биримдүүлүк идеясынын эманациясы жана дүйнөлүк жандын аракети менен түшүндүрүшөт. Материалистер дүйнөнүн биримдүүлүгүн материалдуулугу менен түшүндүрүшөт. Субьективдүү идеалистер Биримдүүлүк – адамдын аң-сезимин кынтыксыз тартипке келтирүүчү күч деген тезисти колдошот.
Дүйнө ар түрдүүлүктөрдүн карым-катышы аркылуу жаңыланып турат; Ар түрдүү «бирлер» өзүнүн Биримдүүлүк менен бирин толуктап, бир бүтүндүктүн бөлүктөрүнө чейин өсүп жетет.
Туйла дарыясы (Чулым куймасы)
Туйла — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - 466 дарыясынын сол жээгинен км алыстыкта Чулым орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Кичи Кемин өрөөнү
Кичи Кемин өрөөнү - Чүй ойдуңунун чыгышында, Кемин жана Кастек тоолорунун аралыгында. Кемин районунда. Аянты 160 км2, узундугу 20 км, туурасы эң кенен жеринде 12 км, бийиктиги 1450—1700 м. Орто бөлүгү түзөң, батышы кашаттуу түздүк (кашаттардын бийиктиги 50—80 м). Негизинен плейстоцендин шиленди (аллювий, пролювий) тегинен турат. Жогорку бөлүгү кууштап Ак-Түз капчыгайына өтөт. Климаты континенттик, жайы жылуу, кышы анча катаал эмес. Кичи Кемин суусу агат. Топурагы кара күрөң келип, талаа өсүмдүктөрү басымдуу. Тоо беткей тулаң чөп жана шалбаалуу талаа, шалбаалуу бадал токой ландшафттары кезигет. Өрөөндүн таманы айдоо аянтына айланган. Дан эгин, кызылча, картөшкө эгилет.
Туйла дарыясы (Чулым куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кичи Кемин өрөөнү
Өрөөндө Боролдой, Ильич, Жаңы-Жол, Кичи Кемин, Кара-Булак, Бейшеке кыштагы, Ак-Түз шаарчасы жайгашкан. Өрөөн аркылуу Бишкек — Ак-Түз автомобиль жолу өтөт.
Туйла дарыясы (Чулым куймасы)
Тышкы шилтемелер
]
Фенол-формальдегид чайырлары
Фенол-формальдегид чайырлары, полиметиленфенол — фенол менен формальдегид поликонденсацияланышынан пайда болгон синтет. чайырлар. Ф-ф. ч. сапаты катализаторго жана фенол менен формальдегид молярдык катнашына көз каранды. Реакцияга кирген заттар санына жана катализаторго жараша реакциядан термореактивдик чайыр — резол алынат. Алардын мол. масс. жакын келет. Резолду ысытканда поликонденсация кайрадан уланат да, полимерлер мол. масс. чоңоюп, көлөмдүү полимерлер пайда болот. Полимерлешүү даражасынын өсүшү менен балкып эрүүсү азаят, суюктукка айлануу, эриткичтерде көбүү жана ысытканда илээшкек абалына өтүү касиеттери жоголот. Поликонденсациянын аягында пайда болгон заттар резит деп аталат. Алар эрибейт жана ысытканда жумшарбайт. Фенол менен формальдегидди поликонденсациялоодо фенол ашык болсо, процесс кичине мол. масс полимер бирикмелери пайда болуу стадиясында эле токтолот. Алынган полимер новолактар деп аталат. Резол эритиндилери түрдүү күкүмдөр, була, кагаз, ткандар жана башка желимдөөдй колдонулат. Эриткичтер бөлүп алгандан кийин волокнит, гетинакс, текстолит, катмарланган жыгач тактайлар жана башка материалдар алынат. Алардан машина жана прибор түрдүүтетиктери, түтүктөр, кайык, кеме, машиналар корпустары, химиялык ө. ж-на керектүү аппараттар жасалат.
Чаарала антриб
Чаарала антриб (лат. Anthribus albinus, syn. Platystomos albinus) — жыгаччыл коңуздардын бир түрү.
Камсыздандыруу суммасы
Камсыздандыруу суммасы (сактандыруу суммасы) – эгер келишимде же мыйзамда башкача каралбаса, сактандыруу акысын жана сактандыруу аркылуу төлөп берүүнүн өлчөмдөрүн аныктоого негиз болуучу, сактандыруу келишиминде көрсөтүлгөн же болбосо мыйзамда белгиленген акчалай кошунду. Мүлктү сактандырууда сактандыруу суммасы анын келишим түзүлгөн учурдагы чыныгы наркынан (сактандыруу наркынан) ашпоого тийиш. Эгер сактандыруу келишиминде көрсөтүлгөн сактандыруу суммасы мүлктүн сактандыруу наркынан ашып кетсе, мыйзамга ылайык, мүлктүн келишим түзүлгөн учурдагы наркынан ашкан бөлүгү жараксыз болуп саналат. Жеке сактандыруу келишиминде сактандыруу суммасы сактануучу тарабынан сактандыруучу менен макулдашуу аркылуу аныкталат.
Шатрак
Шатрак — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы айыл. Кызыл-Туу айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 444 киши.
Кулчу
Кулчу (Кулчу) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Чоң-Алай районундагы айыл. Чоң-Алай айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 359 киши.
Миха́йловка (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Миха́йловка — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Карламан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 5 киши. Почта индекси — 453010, ОКАТО коду — 80235830004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Вестибюль
Вестибюль - коомдук-административдик, маданий-турмуштук имараттардын жана курулуштардын кире беришиндеги бөлмө. Вестибюль административдик имараттардын, театр, кинотеатр, музей, концерт жана көргөзмө залдары, мейманкана, вокзал, метрополитендердин жана окуу жайларынын имараттарында болот.
Сатыбалды Аалы
Сатыбалды Аалы
САТЫБАЛДЫ ААЛЫ(1933-2006) Манасчы Сатыбалды Аалы бугунун белек уруусунан, 1933- жылы Кытай Эл Республикасындагы Түндүк Шиңжаңдын Текес ооданына караштуу Көк-Терек кыргыз автоном айылында жарык дүйнөгө келген. Сатыбалды манасчы кыргыз элинин учу-кыйырына аты угулган, бугу уруусунан чыккан айтылуу Акылбек манасчынын жээн-небереси. Ал эми Акылбек манасчынын айтуучулук чеберчилиги тууралуу учурунда Арстанбек, Сагымбай, Тоголок Молдо, Ыбырайым, Саякбай сыяктуу манасчылар өздөрүнүн эң жогорку баасын берип келишкен. Анын Текес жергесинде жылкычы болуп жүрүп, калмак конуштарын кыдырып, калмак тилинде «Манас» айткандыгы жөнүндө да сөз эл ичинде кеңири тараган. Мына ошондой залкар манасчынын өнөрү кийин Сатыбалды деген небересине оогон. Сатыбалды Акылбектин уулу Эшимбайдын кызы Гулбарадан төрөлгөн небере жээни. Кытайдагы саясий абалдан улам, Сатыбалдынын варианты көп жылдар бою колго, ал эми өзү татыктуу көңүлгө алынбай келген. Мына ошондуктан, анын вариантын жазып алуу иштери ото жай жургузулген. 1982-1992-жылдары 45 үн табакка жаздырылып алынган Сатыбалды манасчынын варианты 75 378 сап ырын түзгөн. Анын варианты башка манасчылардын варианттарынан айырмаланып, Манастын ата-бабаларынын баянынан турат. «Түп атабыз Түмөн кан, Түмондөн кыргыз тараган» - деп баштап, кыргыздын Эне-Сайдан келгенинен бери Манастын 15 ата-бабасын айтат (Түөн, Түгөй, Көбөй, Жамгырчы, Чаян, Бөйөн, Чобун, Чынкожош, Көкөтөй, Бай, Баккожо, Ырчыкожо, Нуркожо, Каракан (Орозду) Жакып). Манасчынын айтуусундагы «Манас» эпосунун айрым бир окуялары кытай тилине которулуп жарык көргөн. Ал эми азыркы күндө Сатыбалдынын варианты толук чечмеленип, китеп түрүндө чыгуу алдында турат.
Манасчынын Манас айтуудагы аяны
Сатыбалды «Манас» айтып калуусун түш көрүү менен байланыштырат: «1972-жылдын 11-айдын 17-күнү ушул Көк- Теректин күзгү жыйым-терим мезгили болуп, ошол күнү кызылданган кырманда уктам жатсам, бабабыз Бакай аян берди. Анан калса таятам Акылбектин үнү угула баштады. Ошондон улам, ээн жылга-жыбырларга барып, ар күнү өзүмчө айта баштадым». Аян алып, «Манас» айтып калган Сатыбалды манасчы, өмүрү өткүчө Текес өрөөнүндөгү 17 мин кыргыздын эрмеги болуп, айтуучулук өнөрүн эч таштабай, таятасы Акылбектин изин суутпай, жолун жолдоп келген. «Манас» эпосунан сырткары, Сатыбалдыдан кыргыз элинин оозеки чыгармачылыгынын көптөгөн жанрлары боюнча материалдар жазылып алынып, бүгүнкү күндөгү жаш окумуштуу Ысакбек Бейшенбек тарабынан изилденип жатат.
Колдонулган адабият
Респубиликалык "МАНАС" жаштар ордосу, "Манасчылар" Б-2010ж.
Трихинеллёз
Трихинеллез — адамдын жана жаныбарлардын жумуру мите курт — трихинелла пайда кылуучу оорусу.
Трихинелла
Жыныстык жактан өсүп жетилген трихинелла адамдын жана айбанаттардын ичке ичегисинде, ал эми личинкасы булчуң этте мителик кылат. Ургаачысы уруктангандан кийин ээсинин ичегисинин капталына кирип, 2000ге жакын эң майда личинка тууйт да, көп узабай өлөт. Личинкалар лимфа жана кан тамыр аркылуу бүт денеге тарайт. Ал булчуңга өтүп чоңоё баштайт. Эки-үч жумадан кийин булчуңда личинка ийрилип өсүп, спираль формасына өтөт да, 2—2,5 айдан кийин сыртынан кабык (капсула) менен капталат.
Себептери
Бул оору адамга трихинеллез менен ооруган жаныбарлардын этин чала бышырып жегенден жугат. Оорунун алгачкы белгиси ал жуккандан 2—3 жума өткөндөн кийин денеси ысып (39—40°С), калтырак басат. Көзү кызарып, жарыкты карай албайт, булчуңдары, ичи ооруп, өтөт. Бети шишимик тартып, кээде көзү жүлжүйүп, ачылбай калат. Балдарда оору көбүнчө жеңил өтөт.
Дарылоо
Дарылоону врач гана жүргүзөт. Ооруну алдын алууда ветеринариялык текшерүүдөн өтпөгөн малдын этин тамак-аш катары пайдаланууга болбойт. Чочко этин, жапайы жаныбарлардын этин жакшылап кайнатып же кууруп жеш керек.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Кичи Нефед
Кичи Нефед, Дехна — Араб жарым аралынын борбордук бөлүгүндөгү кумдуу чөл. Чоң Нефуд жана Рубэль-Хали чөлдөрүнүн аралыгында, Сауд Арабиясында. Узундугу 1200 кмдей, басымдуу бийиктиги 400—500 м. Суйдаң бадал-баялыштуу өсүмдүктөр өсөт. Жайыт катары кеңири пайдаланылат.
Камсыздандыруу сыйлыгы
Камсыздандыруу сыйлыгы – камсыздандыруу үчүн төлөнүүчү акы, аны камсыздануучу (пайда алуучу) камсыздандыруу келишиминде көрсөтүлгөн тартипте жана мөөнөттө камсыздандыруучуга төлөп берүүгө милдеттүү.
Анхистроспустар
Анхистроспустар (лат. Anchistropus) — тармак муруттуу ракчалардын бир уруусу.
ССРСдин жоюлган жана аталышы өзгөртүлгөн региондорунун тизмеси
ССРС жоюлган жана аталышы өзгөртүлгөн реиондордун тизмеси.
Демократиялык кыймылдар
Демократиялык кыймылдар - азыркы мезгилдеги коомдук өнүгүүнүн эң башкы кыймылдаткыч күчү.
Демократиялык кыймылдардын багыттары төмөнкүчө:
Демократиялык кыймылдар өзүнүн өнүгүшүндө жаралуу, түзүлүү, жетик, максималдуу активдүүлүк этаптарын, ал эми өзүнүн жашоо булагы түгөнгөн кезде төмөндөө жана тарыхый аренадан жок болуу этаптарын башынан кечирет. Бүгүнкү күндө тоталитаризмге каршы, согушка каршы, улуттук-боштондук, экологиялык кыймылдар күчөп баратат. Демократиялык кыймылдар Кыргызстандын өнүгүшүнө олуттуу таасир тийгизди. «Ашардан» бөлүнүп чыккан Кыргызстан демократтык кыймылы тоталитаризмден демократияга өтүүдө негизги ролду ойноду.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Жарыктын газразряддык булактары
Жарыктын газразряддык булактары - буу абалындагы газ же башка зат (мис., сымап) аркылуу Электр тогу өткөндө электр энергиясын нурга айландыруучу приборлор.
Жаа разрядын изилдеп жатып орус илимпозу В. В. Петров жарык кубулушун байкаган (1802). 1876-ж. орус инженери Н. Н. Яблочков өзгөрмө токтун жаалуу көмүр лампасын ойлоп чыгарып, электр разрядын жарык кылууга колдонуу жолун ачкан. 1850-1910-ж. газ менен жарык кылуучу лампа (1928), натрий лампасы (1935) жана акад. С. И. Вавиловдун люминесценция лампасы (1938) чыгарылды.
Жарыктын газразряддык булактары жалпы эле жарык кылуу, нурландыруу, сигнал (белга) берүү ж. б. максаттар үчүн пайдаланылып, жарык кылууда люминесценция лампасы (жарыктыгы 80 лм/вт), автострадаларда натрий лампасы (140 лм/вт), көчөлөрдү жарык кылууда сымап лампалары, киноаппараттарда өтө жогорку басымдагы ксенон лампалары колдонулат.
Азыркы мезгилде жогорку тепмературага чыдамдуу, химиялык туруктуу материалдарды алуу менен технологияны улйм жакшыртын, кадимки жарыкка (250 лм/вт) жакын жарыкты алууга жетишилүүдө.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Батисфира
Батисфира - (гр. bathes терең жана sphfira шар) океанографиялык ж. б. суу астында изилдөөлөрдү жүргүзүү үчүн кемеден зым аркан менен суунун тереңдигине түшүрүлүүчү шар формасындагы (болоттон жасалган) аппарат. Ал суу астында иштөөчү аппараттардан кийин пайда болгон. Батисфираны биринчи жолу 1892-ж. италиялык илимпоз Бальзамелло 165 м тереңдикке түшүргөн. Батисфиранын экипажы (1-2 адам), илимий-изилдөө аппараты, абаны кайра иштеп чыгаруучу системасы, телефону бар, металлдан жасалган, сфера түрүндөгү кеме. Алгачкы батисфираны өтө тереңдикте изилдөөлөрдү жүргүзүү үчүн америкалык зоолог Биб долбоорлогон. Анын диаметри 1,45 м, салмагы 2450 кг жана бекемделген терезелери органикалык айнектен болгон. 1934-ж. долбоордун автору Биб жана Отис Бартон ошол батисфиранын ичинде 923 м тереңдикке түшүп рекорд коюшкан. 1948-ж. 1360 м тереңдик изилденген. Батисфиранын капталга жылышы суу үстүндөгү кемеге байланган зым аркан менен ишке ашырылат. 1950-ж. анын өркүндөтүлгөн түрү гидростаттар өздөштүрүлгөн.
Аппендицит
Аппендицит — мөөндүн туюк учундагы өсүндүнүн (аппендикстин) сезгениши.
Пайда болушу
Кишинин ичегисинде демейде оору пайда кылбоочу көп сандаган ар кандай микроорганизмдер (сапрофиттер) болот. Айрым шарттарда, каткан заңдын же мите курттардын аппендиксте чогулушу же анын ичине ичегидеги чиритүүчү продуктулардын өтүшү, ошондой эле аппендикстин ийрилип тартылып калышы жана башка ичегидеги микроорганизмдердин оору козгоосуна түрткү берип, анын сезгенишин пайда кылат. Буга көбүнчө туура эмес тамактануу (белогу көп эттүү тамакты, балыктарды көп колдонуу), заңдын катышы себеп болот.
Аппендициттин түрлөрү
Аппендицит менен ар кандай жаштагы кишилер ооруйт. Анын катуу кармоочу жана өнөкөт түрлөрү бар.
Катуу кармаган түрүндө сезгенүү процесси аппендикстин ички көңдөй бетинен анын айланасына тарайт; сезгенүүнүн жайылышына жана аппендикстеги болгон өзгөрүүгө жараша катардык, флегмоналык, гангреналык, перфоративдик Аппендицит деп ажыратылат.
Аппендицитти алдын алуу
Ооруну күчөтпөй же анын өнөкөткө өтүшүн күтпөстөн, ич ооруганда врачка тез кайрылуу керек. Врач келгенге чейин ооруну басаңдатуучу же ич өткөрүүчү дарыларды колдонуу, ичтин ооруган жерине ысык нерсе басуу, ичегини тазалоочу клизма жасоо өтө коркунучтуу. Анткени мындай чаралар дарттын белгилерин өзгөртүп жиберүү менен ого бетер ырбатып, өмүргө чоң зыян келтирет. Аппендицитти операция жасагандан кийин кээде айрым адамдардын өлүмгө учурашынын негизги себеби, анын өз бет алдынча дарыланып, врачка кеч кайрылышынан болот.
Аппендицитти айыктыруу
Аппендицитти айыктыруунун бир гана жолу бар. Ал — мүмкүн болушунча эртерээк операция жасоо.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Безголовая
Безголовая — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чумыш дарыясынын сол жээгинен 200 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынын Томго кошулган куймасына чейинки бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Авард (Оклахома)
Авард (Оклахома) (Avard) — Оклахома штатынын Woods округуна караган АКШ шаары.
Нелеко-Яха
Нелёко-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 32 км.
Безголовая
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Авард (Оклахома)
Калкы - 26 киши. Болжолдуу аянты - 0.5 км². FIPS коду — 40-03550.
Нелеко-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Шаабай Азизов
Шаабай Азизов
ШААБАЙ АЗИЗОВ (1927 (1924) - 13.12.2004) Кыргыз Республикасынын Эл артисти ,(1994) «Манас» - 1000» медалынын ээси (1995) ,залкар манасчы Шаабай Азизов Ысык-Көл областынын Ак-Суу районуна караштуу Кара-Бөлтөк айылында манасчынын үй-бүлөсүндө жарык дүйнөгө келген. 6-7 жашында Кара-Бөлтөктүн Ак – Марчанынан кой кайтарып жүрүп, Шаабай Жаман-Карагай жактан кыйкырык, сүрөөн, чубаган адамдардын келе жатканын көрөт. Кийин эмне болгонун өзү билбей, эс-учун жоготуп жатып калат. Баягы кой короого келгенден кийин: «Бала эмне болду?» - деп, атасы Азиз, энеси Асылкан издеп чыгып, Кудук деген жерден таап, көтөрүп келишет. Көзүн ачса: «Аксарбашыл, аксарбашыл, көзүн ачты!» - деп, атасы ыйлап, баабедин өткөрүп, кой союп жиберет. Шаабайдын оозу- башы кыбырап, тулку бою оор тартат. Өзүнө келгенден кийин эмнегедир ээлигип, ырдагысы келет. Бирок эл-журттан уялып корунуп жүрө берет. «Баланын бетин ачалы, элден бата алсын» - деп, атасы жакындарын чакырып, Шаабайды кысмакка алышат. Ошондо: «Сени кечке бага беребизби, бол айт!» - деп, кок жорго минген сакалдуу бир карыя адам, «Айт!» - деп, үйгө кирет. Шаабай оозун ачып, айта баштагандыгын бир билет да, андан кийин эмне болгондугу эсинде жок. Ошентип, Шаабай манасчы аталарынын жолун жолдоп, эл ичинде «Манас» айтып калат.
Аткарган кызмат орду
Ш. Азизов 1944-1962-жылдары Ысык-Көл областык драмтеатрында артист болуп иштейт. Ал мезгил ортосунда, 1952- жылы Саякбай Карала уулунун чакыруусу боюнча Ш.Азизов Кыргыз мамлекеттик филармонияга манасчы болуп кабыл алынат. Бирок турак-жайдын жоктугунан улам, манасчы кайрадан Ысык- Көл областык театрына кайтат. 1962-жылдын май айында Саякбай Карала уулунун экинчи жолку чакыруусу боюнча, Ш.Азизов Кыргыз мамлекеттик филармонияга кайрадан келип, артист болуп иштеп калат. Баягы турак-жай маселесинин чечилбегендигинен улам, бир жылдан кийин кайра өз айылына кайтат.
Колдонулган адабият
Респубиликалык "МАНАС" жаштар ордосу, "Манасчылар" Б-2010ж.
Баткен чек ара жаңжалы
Баткен чегара жаңжалы - эл аралык коогалаңды чакырган ар кошкон чет террорчулар тобунун КРдин мамлекет чегин бузуп, басып кирүү аракеттери (1999-2000-жылдар). Баскынчыл аракет 1999-ж. 30-июлда Тажикстан менен чектеш Баткен жергесинин «Жылуу-Суу» аймагында курал-жаракчан адамдар пайда болгондон башталган. Алар Өзбекстанга таандык метеостанцияны, Кыргызстандын Кожашкан, Зардалы кыштактарын басып алышып, Алтын жайлоодо кен чалгындап жүрүшкөн 4 япон геологун кыргыз тилмечи менен туткундап кетишет. Дара, Кыштут, Кен айылдарын ээлешет, көптөгөн тургундар барымтага алынат. Террорчулар саны 70ке жеткен. Жергиликтүү калктан түзүлгөн элдик куралдуу топтор, чегара аскерлери жана милиция кошуундарынын күчү менен Баткен чегара аймагы баскынчылардан толук бошотулган.
Колтас дарыясы
Колтас — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Томь дарыясынын сол жээгинен 736 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ногоева мектеби
«Кыргызстан-Сорос» фонду тарабынан компьютерлер, магнитафондор, телевизор жана ар түркүн китептер берилди. Мугалимдер семинарларга барып, өз билимдерин өркүндөтүштү. Окуучулар үчүн шайлоо системасы киргизилип, депутаттарды, президентти өздөрү шайлашты.Окуучулар өз мамлекетин СУВИН деп аташкан. Биздин мектепте англис тили, орус тили, өзбек тили, математика тереңдетип окутулган.
Быйылкы 2011-2012 жаны окуу жылында  Калмаматова Махбуба  Маматалиевна   мектепке жетекчилик кыла баштады.
Жызак (шаар)
Жызак (өзбекче: Jizzax); Өзбекстандын Жызак облусун борбору.
Анцилиддер
Анцилиддер (лат. Ancylidae) — агын суудагы үлүлдөрдүн бир тукуму.
Балык уулоо
Балык уулоо чыдамдуулукка, сабырдуулукка тарбиялайт, организмди чыңдайт, нерв системасын тынчтантат жана ишке жөндөмдүүлүгүн арттырат. Улгайгандар жана ар кандай оору менен ооругандар балык уулоого чыгуудан мурда сөзсүз догдур менен кеңешип, балык кармоочу жерди жана мезгилди ылайыктап алуу керек. Кайырмак менен балык уулоо эң жөнөкөй жана кеңири таралган. Балыкчыларга кайыкты айдай билүү, сууда жакшы сүзүү өтө зарыл. Кышында узак убакыт бүкчүйүп отурууга болбойт, бутка суу өткөрбөс бут кийим кийүү, колду, бетти үшүк алуудан сактоо зарыл. Балыкчы — спортсмендер ар кандай мекемелердин спорт секциясынын алгачкы уюмдарына биригет. Спорттук балык уулоону жөө жүрүү жана суу туризми менен айкалыштырса болот.
Колдонулган адабияттар
Caladero
Камсыздандыруу сыры
Камсыздандыруу сыры – кызмат, ошондой эле коммерциялык сырлардын бир түрү. КР жарандык мыйзамдары боюнча, камсыздандыруучу өзүнүн кесипкөйлүк ишинин натыйжасында алынган камсыздануучу , камсыздалган жак, пайда табуучу, алардын денсоолугунун абалы, ошондой эле бул жактардын мүлктүк акыбалы жөнүндөгү маалыматтарды жарыялоого акысы жок. К. с-на кирген маалыматтарды мыйзамсыз жолдор аркылуу алган жактар келтирилген зыяндын ордун толтуруп берүүгө тийиш. Мына ушундай эле милдеттер эмгек келишимине карабастан К. с-н жарыялаган кызматкерлерге жана жарандык-укуктук келишимге каршы жасаган контрагенттерге да жүктөлөт.
Вестибюль аппараты
Вестибюль аппараты - (лат. vestibulum киребериш) адам жана омурткалуу жаныбарлардын денеси менен башынын абалынын мейкиндикте өзгөрүүсүн, ошондой эле кыймылдын багытын (тездөө, дирилдөө) кабыл алуучу сезүү органы; ички кулактын бир бөлүгү. Ал вестибюль анализаторунун татаал рецептору. Вестибюль аппараты ички кулактын кирпикче клеткалары менен эндолпмфалардын жыйындысынан турат. Вестибюль аппаратынын козголуусун угуу нервинин вестибюль бутагы мээге өткөрөт. Анын функциясынын борборлору каракуш мээ, көздү кыймылдаткыч нервинин ядролору, вегетатив нерв системасынын борборлору менен байланышкан. Вестибюль аппаратынын жогорку кыртыш борбору мээнин чоң жарым шарынын чыкый бөлүгүндө жайгашкан. Анын рецепторлорунун дүүлүгүүсүнөн дененин абалы өзгөргөндө тең салмактуулукту сактоочу айрым рефлекстер (моюн, дене, кол, бут булчуңдарынын тонусу өзгөрөт) пайда болот. Адамда вестибюль аппараты катуу дүүлүккөндө баш айланат, жүрөк иши, демалуу ыргагы бузулат, жүрөгү айланып, кусат. Эгер ал дүүлүктүрүү бат-бат кайталаганса, ага болгон реакцпя азая баштайт. Моряктар, учкучтар жана космонавттарды вестибюлдук машыктыруу ушуга негизделген.
Спейс Шатл
“Спейс Шаттл” (аңглисче Space Shuttle) – америкалык көп ирет колдонулган, адам башкарган унаа космос кеменин аталышы. “Спейс Шаттл” – 200 – 500 км бийиктиктеги орбитага космостук аппарат (КА) чынаруу, орбитада изилдөөлөр жүргүзүү; КА-дан эксперимент натыйжаларын жерге жеткизүү; КА-ты жөндөөдөн өткөзүү үчүн колдонулат. “Спейс Шаттлдың” төмөнкү орбитага алып чыккан пайдалуу жүгүнүн массасы 25,4 тонн қурат; ушу узақтыгы 30 тәулік; экипаж қурамы 8 адамнан турат. Кеме массасы чама менен 2000 т, уз. 56 м “Спейс Шаттлдың” 1-сатысы 40 км бийитикте бөлүнүп, мухитке қулап түскөн катту отунду 2 үдеткіш, 2-сатысы – канатты учак менен башкарылып, бирнече рет колдонууга эсептелип жасалган. “Спейс Шаттл” кемеси 1989 жылдың 1 қаңтарына чейин орбиталык сатының 4 үлгүсүн (“Колумбия”, “Челенджер”, “Дискавери”, “Атлантис”) колдонулуп, 27 ирет космоско сапар тартты. “Спейс Шаттл” негизинен аскерий максаттагы жүктөрдү байланыш жана ғыл. ЖЖС-ны, “Спейслэб” изилдөөканасын, ғыл. аспаптарды орбитага чыгаруу; АКШ Корго министирлигинин программасы боюнча ар түрдү тәжірибелер жүргүзүү үчүн колдонулат. Бардык космостук учуруулар Канаверал мүйісінің чыгаруу кешенінде жүргүзүлөт. 25-космостук учуруу кезинде, қурамында “Челенджер“ орбиталык сатысы болгон “Спейс Шаттл” кемеси апатқа учурады.
Жаңы акташ (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Жаңы акташ — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Карламан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 61 киши. Почта индекси — 453010, ОКАТО коду — 80235830005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ферменттик реакциялар
Ферменттик реакциялар – кинетикасынын татаалдыгы менен айырмаланат. Реагент (субстрат) концентрациясы аз болсо, реакция биринчи катардагы теңдемеге ылайык жүрөт. Ал эми субстрат концентрациясы жогору болсо, ылдамдык концентрацияга көз каранды болбой калат да нөлдүк катардагы реакция теңдемесине ылайыктуу жүрөт. Ф. р. жүрүшүн жалпы түрдө төмөнкүчө көргөзөт:
k1 k3
E+S¾® ES ¾® P+E
E – фермент; S – субстрат; ЕS- фермент - субстраттык комплекс; Р–продукт; k1, k2, k3 – ылдамдык константасы, алар Ф. р. элементардык баскычын мүнөздөйт. Биринчи стадияда фермент менен субстрат аралык бирикмени же комплексти (фермент-субстраттык комплексти) пайда кылат. Фермент-субстраттык комплекси ферментке жана реакциянын продуктусуна ажыроо стадиясы, процесс ылдамдыгын аныктоочу жай стадия болот, демек u=k3 [ES]. Стационардык концентрациялар методун колдонууда, фермент-субстраттык комплекс концентрациясын сан жагынан өлчөп алууга мүмкүн болгон чо ңдук менен белгилейт жана теңдеме төмөнкүдөй жазылат: u=k3 [ES] – K m +[S] K m – Михаэлис константасы; (Km = [k 2+ k3] k1 ) [E] t – фермент жалпы концентрациясы. Михаэлис-Ментен теңдемеси деп аталат Km >> [S]-шартында субстрат боюнча 1 катарга ээ, ал эми K m  << [S] болсо 2 катарга ээ. Фермент бардыгынын фермент-субстраттык комплекске айлануу шартында субстрат жогорку концентрациясында) реакция ылдамдыгы максималдуу болот жана аны V max = k3[E] t аркылуу табышат.
Гитара
Гитара (испанча guitarra – кифара) – кылдуу чертме музыкалык аспап. Гитаранын негизги бөлүктөрү: алмурут сымал алды-үстү капкакталган чара, үстүңкү капкагына добуш жаңыртуучу тешик, беренелүү моюн, моюндун башында кыл толгоочу бир нече кулак жайгаштырылган. Адегенде ичеги кыл тагышкан, кийин металл жана нейлон кыл тагып калышкан. Гитара жөнүндөгү алгачкы маалыматтар 14–15-кылымдардагы булактарда кездешет. Испанияда 4 жуп кылдуусу пайда болгон. 17-кылымда испан гитарасы деген ат менен Америкага тараган. 18-кылымдан бир жуп кылы алынып, 6 кылдуу гитара кеңири тарайт. 7 кылдуусу орус гитарасы деген ат менен 18-кылымдын 2-жарымынан тарта белгилүү. Гитаранын тизеге коюп электр (медиатор) менен ойноочу гавайя түрү (20-кылым), оркестр жана жаз гитарасы бар. Өркүндөтүлгөн электр гитаралары азыр кеңири колдонулат. Гитара Кыргызстанда да тараган. Кыргыз гитарачысы Д. Назарматов элдик бир нече обон-күүнү гитарага ылайыкташтырып иштеп чыккан, «Гитара күүлөрү», «Гитарада ойноо» аттуу китептерди жазган.
Анцилопсетталар
Анцилопсетталар (лат. Ancylopsetta) — камбала балыктарынын бир уруусу.
Баткибекова Минира
Баткибекова Минира (1940-ж. туулган, Чүй облусу, Москва району, Октябрь кыштагы) химия илимдеринин доктору (1990), профессор (1991). Эл аралык инженердик академиясынын (1986) жана КРдин Инженердик академиянын академиги (1994). Болгариядагы тамак-аш өнөр жай жогорку институтун бүтүргөн (1962). ФПИде окутуучу, доцент, профессор, кафедра башчысы, декан, проректор болуп иштеген. 1997-жылдан КТУнун Химия-технология илим-изилдөө институтунун директору. Химиялык термодинамика, тамак-аш химиясы, экология боюнча адис. КРдин билим берүүгө эмгек сиңирген кызматкери (1995). Эмгектери: Физикалык химиянын кыскача курсу. Б., 1999; Физико-химические свойства комплексных соединений пентахлорида сурьмы с органическими лигандами. Б., 1997; Сборник задач и упражнений по химии. Б., 2000.
Дербенская Речка (дарыя)
Дербенская Речка (Ляка) — Орусиядагы дарыя. Татарстан Республикасы, Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичуй дарыясынын оң жээгинен 67 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 8,800 км.
Кызыл-Туу (Чоң-Алай району)
Калкы
Калкы - 300 киши.
Дербенская Речка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Шешма дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Демократиялаштыруунун үчүнчү толкунунун өзгөчөлүктөрү
Демократиялаштыруунун үчүнчү толкунунун өзгөчөлүктөрү - азыркы, үчүнчү толкун кененирээктиги, масштабынын ааламдуулугу менен айырмаланып турат.
Өзгөрүүчү коомдук тутумдардын жана саясий бийликтердин баштапкы мүнөздөмөсү - Латын Америкасы менен Түштүк Европадагы авторитардык жана аскердик хунтадан баштап, СССР менен европалык социалисттик өлкөлөрдөгү тоталитардыктан кийинки авторитардыкка чейин аябай эле айырмаланып турат. Мындай демократиялык өтүүлөр жыйынтыгында бириккен демократия түзүү жөнүндө айтууга мүмкүндүк бербейт, алар көп учурда токтоп калышат же жалган демократиялык риторика менен жаңыланган авторитардык бийликтердин пайда болушуна алып келет.
С.Хантингтон «үчүнчү толкун» деп аталган өлкөлөрдөгү Демократиялаштыруунун төмөндөгүдөй түрлөрүн бөлүп көрсөтөт:
Анын үстүнө Демократиялаштыруу жолундагы чоң тоскоолдуктар батыштагы эмес жарды өлкөлөрдө байкалат. Азыркы мезгилде демократияны экспансиялоо эмес, баш коштуруу башкы маселе болуп эсептелет. Жаңы демократияларды баш коштурууда демократиянын морт болбостугу үчүн: саясий институттарды чыңдоо жана экономикалык реформаларды жүргүзүү сыяктуу эки маселеге көңүл буруу сунушталат. Саясий институттар тутуму кайсы бир бутакта бийликтин өтө эле күчөп кетишине алып келбегидей болуп түзүлүшү керек.
Саясий Демократиялаштырууга Караганда экономикалык реформалар татаалыраак, алар калктын калың катмарлары үчүн кыйынчылыктар менен коштолот. Хантингтондун ою боюнча экономикалык реформаларды шайлоолордогу жеңиштен кийин дароо эле баштоо туура болот. Реформа үчүн дайыма аткаруу бийлигинин күчтүү башчысы талап кылынат, ошондуктан жаңы демократия шартында башкаруунун президенттик же жарым президенттик түрлөрү туура келет. Ийгиликке реформаны тезирээк жана бир мезгилде жасаган өкмөттөр жетишет.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Апатия (ден соолук)
Апатия — айлана-чөйрөдөгү окуяларга кайдыгер, сырткы эмоциялык реакциялар билинбеген оорулуу абал. Апатияда психикалык активдүүлүк төмөндөйт. Мындай оорулуулар аз кыймылдайт, аз сүйлөйт. Бул абал кээ бир психикалык оорулууларда, ошондой эле нерв системасынын функциясы бузулганда болот. Дарылоо апатия пайда кылган себебине жараша жүргүзүлөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Жарыктын айкалышкан чачырооосу
Жарыктын айкалышкан чачырооосу - заттын термелүү жыштыгын өзгөртүп жарыкты чачыратышы.
Эгер жарык булагы сызыктуу спектр чыгарса, анда Жарыктын айкалышкан чачырооосусунун спектринде кошумча сызыктар пайда болот. Алардын саны жана жайланышы заттын мол. түзүлүшунө байланыштуу.
Жарыктын айкалышкан чачырооосун сов. физиктер Г. Л айсберг, Л. Мандельштам жана индиялык физиктер Ч. Раман, К. Кришнан бир убакта (1928) ачышкан.
Жарыктын айкалышкан чачырооосундагы баштапкы жарьш агымынын өзгөрүшү чачыратуучу заттын молекулаларынын башкача термелүү жана айлануу деңгээлдерге өтушүн шарттайт. Чачыраган нурдун спектринде пайда болгон жаңы сызыктар түшүүчү жарыктын жана чачыратуучу зат молекулаларынын термелүү, айлануу жыштыгынын айкалыштарынан тургандыктан, алар Жарыктын айкалышкан чачырооосу деп аталып калган.
Жарыктын айкалышкан чачырооосун байкоо үчүн интенсивдүү жарык нурун изилденүүчү объектиге багытташ керек. Көп учурда жарьш булагы болуп сымап лампасы, ал эми 1960-жылдан лазер нуру колдонулат. Чачыраган жарык спектрографка багытталып, анда Жарыктын айкалышкан чачырооосу катталат. Заттардын мол. структурасын, химиялык аралашмадагы бирикмелердин составын аныктоодо Жарыктын айкалышкан чачырооосу методу колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.