cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Иманалиев, Шадыкан
Иманалиев Шадыкан (1907, Жайыл району, Сары-Булак айылы — 1990, Бишкек ш.) — мамлекеттик жана партиялык ишмер. 1929-жылдан КПСС мүчөсү.
1921—25-ж. Бишкек шаарындагы балдар үйүндө тарбияланган. 1925—27-ж. Калинин шаарындагы (Россия) Фабрика-завод окуу жайында, 1930—31-ж. ВКП(б) БКнын алдындагы партиялык-комсомолдук кызматкерлерди кайра даярдоочу курста окуган. 1927—30-ж. Ош, Жалал-Абад облустарында, Ташкен шаарында комсомолдук, партиялык кызматтарда иштеген. 1931—44-ж. Кыргызстан КПнын Лейлек, Ысык-Көл, Чоң-Алай, Үч-Коргон райондук комитеттеринин биринчи катчысы, Кыргызстан КП(б) БКнын советтик-соода бөлүмүнүн башчысы. 1944- жылдан Ош облустук эл депутаттар кеңешинин аткаруу комитетинин төрагасы, 1945-жылдан Кыргызстан КП(б)нын Тянь-Шань, 1947—52-ж. Ысык-Көл облустук комитеттеринин биринчи катчысы болуп иштеген. 1952—53-ж. Кыргызстан КП(б) БКнын айыл чарба бөлүмүнүн башчысына орун басар. 1953-жылдан Фрунзе облустук эл депутаттар кеңешинин аткаруу комитетинин төрагасы. 1959—61-ж. Кыргыз Республикасынын эл чарба жетишкендиктеринин көргөзмөсүнүн директору. 1961—65-ж. Республикасынын эт-сүт башкармасында жетектөөчү кызматтарда иштеген. Иманалиев 2 Ленин, Эмгек Кызыл Туу ордендери менен сыйланган.
Моа
Моа (лат. Moa) — жалпак төш куштардын байыры өлгөн бир түркүмү.
Жамааттык менчик
Жамааттык менчик – бир катар мамлекеттердин мыйзамдары боюнча мамлекеттик жана жекеменчик менен катар турган өзалдынча менчик. Адатта, Ж. м. катары кооперативдерге кирген менчиктер түшүндүрүлөт. Азыркы учурда КР мыйзамдарында каралган эмес.
Жылгынды
Жылгынды — топоним. Манас ата мекени Ала-Тоону душмандан бошото баштаганда Чүйдү бийлеп турган Акунбешим “Он беш жүз миң кол жыйнап, Жылгындуунун талаага” (Сагымбай Орозбаков, 2. 129) ага каршы даярданат. Ж.— азыркы Токмок шаары турган жер жана анын тегереги.
Ампер Андре Мари
Ампер Андре Мари (22. 1. 1775–10. 6. 1836) – француз физиги жана математиги; электр динамикасын негиздөөчүлөрдүн бири, Париж ИАга мүчө (1814). 1805-жылдан Париждеги политех. мектепте иштеген. Ушул мезгилде ыктымалдык теориясы, вариациялык эсептөө, математикалык анализ боюнча эмгектерин жарыялаган. 1824-жылдан Париждеги Нормалдуу мектептин профессору Ампер физика боюнча иштери менен ири окумуштуулардын катарына кошулган. 1820-ж. X. К. Эрстед электр тогунун магнит жебесине жасаган аракетин ачкандан кийин, Ампер. ток аракети менен магнит жебесинин кыйшаюу багытын аныктаган. Анын кийинки изилдөөлөрү электр тогу өткөн учурда өткөргүчтөрдүн өз ара аракеттенүүлөрүнүн ачылышына жана бул өзара аракеттенүү күчүнүн чоңдугун аныктоого алып келген. Ампер 1-жолу магнетизм теориясын түзгөн.
Поштова площа
Поштова площа — Киев метросунун Оболонско-Теремковская сызыксындагы станция. 1976-жылы 17-декабрьда ачылган.
Күмүш нитраты
Күмүш нитраты, АgNО3 — туз, ак түстөгү кристалл, эрүү t 209,6°С. Эригичтиги 100 г сууда 20°С 228 ''г. Спиртте, ацетондо, аммиактын ''суудагы эритме-синде жакшы эрийт. Азот кислотасында күмүштү эритүүдөн алынат. К. н. сүрөт материалын жана күзгү жасоодо, айнек буюмду күмүштөөдө, мед-да (ляпис). күмүш башка бирикмелерин алууда жана башка кеңири колдонулат.
26 Март (Жалган куран)
26-март — Григорий календары боюнча 85-күнү (толук жылда 86), жылдын аягына чейин 280 күн бар.
2018 Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары
2018 Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары (2018 World Nomad Games, Всемирные игры кочевников 2018) — этностук спорт түрлөрү боюнча уюштурулуучу эл аралык спорттук мелдештин 3-жолкусу.
Оюндардын ачылуу аземи Чолпон-Ата шаарындагы ат майданында өтүп, ага Кыргыз Республикасынын президенти Сооронбай Жээнбеков, Казакстандын президенти Нурсултан Назарбаев,Түркиянын президенти Режеп Тайип Эрдоган, Татарстан Республикасынын президенти Рустам Минниханов жана Венгриянын премьер-министри Виктор Орбан күбө болушкан.
Логотиби
Оюндардын күн формасында тартылып, ар түрдүү түстөргө боёлгон жаңы логотиби, дүйнө жүзүндөгү бүткүл көчмөн цивилизациясынын жашоо философиясын чагылдырып турат
III Дүйнөлүк Көчмөндөр оюндарында маштабдуу оюндардан башка да көптөгөн өзгөрүүлөр киргизилген. Дүйнөлүк Көчмөндөр оюндарынын имиджи жаңыланып, көптөгөн жаӊы боёктор менен кооздолгон. Көчмөндөр ондарынын айдентикасы жаӊыланып, анда көчмөн элдеринин баалуулуктарын чагылдыра турчу идея камтылган. Жаӊы айдентика Дүйнөлү Көчмөндөр оюндары жөн гана таймаш талаасы эле эмес ошол элдин маданиятын чагылдыруучу чоӊ арена экенин чагылдыруу. Логотиптеги ар бир түс, ар бир белги көчмөн турмушка тиешелүү болгон маанини камтыйт. Логотиптин так ортосунда баарына белгилуу болгон “Ат үстүндөгү күн адамы” чагылдырылган. Эмблема ааламды түшүндүргөн айлана менен сызылган, ат болсо көчмөн элдеринин башкы символу болуп эсептелинет, ал эми ат үстүндөгү адам жөн гана адам эмес күн адамы. Борбордук фигуранын башы төрткө бөлүнгөн, ал дүйнө жүзүнүн төрт тарабын жана асман баалуулуктарын билдирет. Эмблеманын борбору болуп-күн саналат. Көчмөн жашоосунда күн абдан чоӊ ролду ойногон. Ал тазалыктын жана теӊдиктин символу. Кыргыз эли үчүн күн өзгөчө маданий мааниге ээ. Бул тууралу Саймалуу-Таштагы сүрөттөрдөн билсек болот. Кыргыз эли көчмөн цивилизациясынын өкүлү ктары жан дүйнө тазалыгын өйдө коюп, сактап келишкен. Алар “кун баарына бирдей тиет” деген идеяны кармашкан. Эмблеманын автору: сүрөтчү Майрамкул Асаналиев
Ыраатамалар
{| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%;width:75%;"
{| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%; line-height:1.25em;width:75%;" ! colspan=2| Сентябрь !!width=4%|2!!width=4%|3!!width=4%|4!!width=4%|5!!width=4%|6!!width=4%|7!!width=4%|8!!Өткөрүлүүчү жайы
! colspan=2|Сентябрь!! 2!! 3!! 4!! 5!! 6!! 7!! 8
Байге фонду
III Дүйнөлүк көчмөндөр оюндарынын жалпы байге фонду 26 миллион сомдон жогору болгон. Бул тууралуу Жаштар иштери, дене тарбия жана спорт агенттиги билдирген. спорттун 37 түрүнүн жалпы байге фонду 26 миллион 615 миң сомду түзгөн. Бул каражат ат чабыш, ат үстүндө мелдештер, улуттук күрөштүн түрлөрү, күрөштүн түрлөрү, салттуу интеллектуалдык оюндар, салттуу жаа атуу, салбуурун мелдештерине бөлүнгөн. Ошондой эле көк бөрү боюнча мелдештин байге фонду 6 миллион сомду түзүп, 1-орунду ээлеген курама 3 миллион, экинчи орунду ээлеген 1 миллион 500 миң сом, 3-орун 1 миллион сомго жана 4-орунду ээлеген команда 500 миң сомго ээ болгон. Мындан тышкары мелдештин жүрүшүндө “Көк бөрү боюнча улуу оюнчу” аныкталып, ал 100 миң сомго жана "Көк бөрүнүн улуу аргымагы" дагы 100 миң сом акчалай байгеге ээ болушкан. Күрөштүн түрлөрү боюнча мелдеште 1-орунду ээлегендер 70 миң сом, 2-орунду ээлегендер 35 миң сом жана 17 миң 500 сомдон 3-орунду ээлеген эки спортчуга берилген. Ал эми "Көчмөндөрдүн улуу күрөшү" мелдешинин жеңүүчүсү 1 миллион сомго ээ болгон. Дүйнөлүк көчмөндөр оюндарынын жалпы эсепте 594 медаль, алардын 174ү алтын, 173ү күмүш жана 247си коло медалдар ойнотулган.
Педагогикалык изилдөө методдору
План
1.Киришүү￼
2.Педагогикалык изилдөө методдору
Педагогикалык изилдөө методдору – педагогикалык кубулуштарды изилдөө максатында колдонулган илимий педагогикалык ыкмалардын, усулдардын жыйындысы. Педагогика илиминдеги методдор негизинен педагогикалык тажрыйбаны изилдөө, теориялык изилдөө жана математикалык изилдөө методдору болуп үчкө бөлүнөт. Педагогика методдору жалпысынан алганда эмпирикалык жолдор менен топтолгон педагогикалык маалыматтарды теориялык жактан анализдөө жана аларды жыйынтыктоонун негизинде теориялык концепцияларды жаратуу жана окуу-тарбия иштерин өркүндөтүү үчүн зарыл болгон сунуштарды иштеп чыгууга негиз болот. Мындай методдорго: педагогикалык байкоо, педагогикалык тажрыйбаны үйрөнүү методдору, педагогикалык эксперимент, анкета аркылуу жооп алуу жана башкалар социометрикалык жана математикалык методдор кирет.
Педагогикалык эксперимент - Шерали уулу Сыймык окуу-тарбия иштери боюнча атайын түзүлгөн же изилдөөчү тарабынан көзөмөлдөнүп турган шарттагы илимий негизде жүргүзүлгөн тажрыйба. Педагогикалык эксперимент – педагогикалык кубулуштардын себеп-натыйжа байланыштарын үйрөнүү максатын көздөгөн изилдөөчү ишмердүүлүк. Педагогикалык эксперимент өткөрүлүш шарты боюнча табигый (кадимки билим берүү процесинин шартында) жана лабороториялык (атайын жасалма шарттарды түзүү, мисалы, бул же тигил методдун натыйжалуулугун текшерүү максатында айрым окуучуларды башкалардан бөлүп алуу) деп бөлүүгө болот. Педагогикалык эксперимент өткөрүлүш максаты боюнча констатациялоочу (проблеманын практикалык абалын аныктоого багытталган), изденүүчү (жумушчу гипотезанын тууралыгын чакан чөйрөдө текшерүүгө багытталган), текшерүүчү же калыптандыруучу (алынган теориялык тыянактардын тууралыгын, иштелип чыккан методикалык эффективдүүлүгүн текшерүүгө багытталган) деген түрлөргө да бөлүнөт. Педагогикалык эксперименттин түрлөрү адатта бири-биринен обочолонбой, тескерисинче, үзгүлтүксүз удаалаштыкта колдонулат. Көпчүлүк учурда салыштыруу жүргүзүү үчүн эксперименттик жана контролдук класстар (группалар) тандалып алынат. Эксперименттик ишенимдүүлүгү эксперименттин шарттарын сактоодон түздөн-түз көз каранды болот. Эксперимент жүргүзүүдө текшерилүүчү факторлордон башкалары толугу менен теңдештирилүүгө тийиш.
Сайнор, Денис
Кыскача өмүр баяны
Денис Сайнор (мажарча - Zsinór Dénes) 1916-жылы 17-апрелде Мажарстанда (Венгрияда) туулган, Будапешт университетинде таалим алган. Кийинчерээк Швейцария менен Францияда да окуган.
1939-1948-жылдары Францияда, Парижде окутуучу болуп иштеди.
Экинчи дүйнөлүк согуш маалында Францияда германдык фашисттерге каршы күрөш жүргүзгөн элдик кыймылга да катышкан.
Ал 1948-1962-жылдары Улуу Британиядагы айтылуу Кэмбриж университетинде (University of Cambridge) да сабак берген.
1962-жылы АКШнын Блүмингтон шаарындагы Индиана университетинде (Indiana University) окутуучу-профессордук ишин баштап, мында Урал таануу жана Алтай таануу кафедрасын ачат.
Кафедра кийинчерээк Борбордук Евразияны иликтөө кафедрасы болуп аталып, аны ал 1981-жылга чейин башкарган.
Денис Сайнор 2011-жылы 12-январда 95 жашында АКШнын Блүмингтон шаарында дүйнөдөн өттү.
Денис Синордун артында карындашы, кызы, үч небереси жана төрт чөбөрөсү калды.
Маркум профессор Денис Сайнордун сөөгүн коюу жөрөлгөсү Блүмингтондогу Ыйык Карл католик чиркөөсүндө 21-январда өткөрүлдү.
Сайнор жана алтаистика
Маселен, “Британника” (Encyclopaedia Britannica) энциклопедиясын жана “Азия Тарыхы Журналын” (the Journal of Asian History) чыгарууга редактор жана автор катары салым кошкон.
Денис Сайнордун шакирти, учурда Кыргыз-Түрк “Манас” университетинин профессору Чарлз Карлсон “Азаттык” үналгысынын өкүлү Тынчтыкбек Чоротегин менен 2011-жылдын 19-январында курган маегинде маркум Сайнордун салымына мындайча баасын берди:
- ''Менимче, ал өтө залкар мурас калтырды. Профессор Сайнор, оболу, абдан көп шакирттерин телчиктирди. Алар дүйнөнүн ар кыл өлкөлөрүндө ири илимпоздор, профессорлор болуп калышты. Ал “Борбордук Азиянын Кэмбриж Тарыхы” сыяктуу эмгектерди жарыялады. Андан тышкары, ал “Евразия” деген илимий терминди киргизди. Ошентип, ал “Алтай тил дүйнөсүнүн калктары” деген терминди Азия менен чектеп салбай, кеңейтип, ага Кавказдагы алтай элдерин да кошту. Жапондордун тили да Алтай дүйнөсүнө кириши мүмкүндүгүн жазды. Ошентип, ал өзү киргизген “Евразия” илимий түшүнүгү аркылуу Европа менен Азияны бириктирди''.
Сайнор алтаистика менен урал таануу илимдерин бири-бирине айкалыштырууга салым кошкон интеграциячыл окумуштуулардын бири катары тарыхта калды.
Сайнор жана кыргыз илимпоздору
Кыргызстанда да Сайнордун көптөгөн кесиптештери жана шакирттери бар.
Сайнор уюштурган ПИАКтын шеринелерине Ала-Тоодон тилчи, тарыхчы, булак таануучу, этнограф, ономаст жана башка далай адистер катышып, чет өлкөлүк кесиптештери менен баарлашуу мүмкүнчүлүгүн алышкан.
Тимберлейк, Жастин
2002-жылы анын биринчи жеке соло альбому «Justified» (aктaлгaн) жарык көрүп, дүйнө жүзүндө 7 миллиондой нуска сатылган. Альбомго "Cry Me a River" (Көз жaшыңды төк) жана "Rock Your Body" (Денеңди кыймылдaт) аттуу хит ырлар кирген. Тимберлейктин экинчи соло-альбому «FutureSex/LoveSounds» (Мaхaбaт үнү) болсо 2006 жылы чыккан. Анын ичиндеги «SexyBack», «My Love» жана «What Goes Around... Comes Around», деген ийгиликтүү синглдар АКШда № 1 хит ырларга айланган.
Сайнор, Денис
Сайнор жана кыргыз илимпоздору
Кыргыздын эл аралык чөйрөгө белгилүү тилчи окумуштуусу, академик Бүбүйна Орузбаева “Азаттыкка” ыраматылык Сайнор жана ал негиздеген ПИАК тууралуу мындай деп айтты:
Тимберлейк, Жастин
Жастиндин кумирлери - Майкл Жексон менен Элтон Жон.
Сайнор, Денис
Сайнор жана кыргыз илимпоздору
- ''1953-жылы “Туруктуу Эл аралык Алтаистика Жыйыны” (ПИАК) деген уюмду уюштурат. Анын өзгөчөлүгү эле - жылыга бир өлкөгө (чыгыш калктарынын) тили, тарыхы, маданияты, салт-санаалары жана башка жагдайлары жөнүндө кызыккан жана аларды иликтеген адис кишилерди конференцияга чакырып тургандыгы.
Улам жаңы адистерди чогулушка тартып турушту. Жылдык жыйындар, маселен, АКШ, Германия, Франция, Белгия, Скандинавия өлкөлөрү, Түркия, Жапония, Тайванга чейин болгон. Мен он чактысына катышып калдым. 1969-жылы ПИАК жыйыны Берлинде болуп, мен баяндама менен барып, көп кишилер менен тааныштым. Түркологиянын кеңири өлчөмдөгү маселелери боюнча да жыйын өткөрүштү.
“''Акыркы жолу 1999-жылы Прагада “Азаттыктын” сүрөөнчүлүгү менен ПИАК жыйыны болду, мен да ал жыйынга катышкам.
1986-жылы “Туруктуу Эл аралык Алтаистика Жыйыны” (PIAC - ПИАК) деп аталган чыгыш таануучулар шеринесинин жылдык жыйыны ал кездеги советтик бийлик астында болгон Ташкен шаарында өттү.
Ошондо чет өлкөгө чыга элек кыргызстандык бир катар окумуштуулар ПИАКтын Башкы катчысы катары СССРге келген Сайнор мырзаны алгачкы жолу көрүшкөн.
Профессор Сайнор 1992-жылы дагы бир жылдык жыйынды Алматы шаарында уюштурганда, кийинчерээк Прага жана Валберберг шаарларындагы ПИАК жыйындарында да аны менен кыргыз илимпоздору көрүшкөн.
2007-жылы жайында ПИАКтын жыйыны Казан шаарында өттү. Бирок Сайнор мырза саламаттыгынын начардашынан улам Казан жыйынына жана андан кийинки жыйындарга (маселен, Хух-Хото жыйынына) келе албай калды.
ПИАКтын кийинки ишмердүүлүгү
Азыркы тапта ПИАКты Сайнордун шакирттеринин бири, германиялык чыгыш таануучу профессор Барбара Келлнер-Хайнкеле (Barbara Kellner-Heinkele) жетектеп келет.
Профессор Хайнкеле 2011-жылы 19-январда таркаткан аза бөлүшкөн катта профессор Денис Сайнор ПИАКтын Баш катчысы катары дээрлик жарым кылымдай кызмат кылганын, тээ кансыз согуш кырдаалында да анын мээнети менен Батышка жана коммунисттик Чыгышка жиктелген чыгыш таануучу окумуштуулар орток шеринеге чогулуу мүмкүнчүлүгүн алганын баса белгилеп эскерет.
“Батыштагы башка далай институттар үчүн бул мүмкүн эместей иш-чара болчу”, дейт Хайнкеле айым.
Могералар
Могералар (лат. Mogera) — көрчычкандардын бир уруусу, булардын бир нече түрү бар, мисалы, ири могера (лат. M. robusta), орто могера (M. wogura).
Көөкөр
Көөкөр – териден жасалган көркөм идиш. Ала кийиз, шырдак, туш кийиз беттериндеги оюмдарга өтө эле жакын, окшош оюмдардын үлгүлөрүн булгаары буюмдарында болот. Эл чеберлери көөкөр, көнөк, көнөчөк, саба, чанач өңдүү ар кандай сыйымдуулуктагы идиштерди териден чебердик менен жасашкан. К-гө түшүрүлгөн кооз оюм-чийимдер ар кыл формада жасалып, бооруна түшкөн оюм-чийимдери да бири-биринен айырмаланат. Бул кооз идишти көчүп-конгондо жана мейман тоскон учурда атайын кымыз куюу үчүн колдонушкан. К-дү терини тандап алып, үлгүгө салып бычышкан. Аттын кылын же тарамышты теменеге саптап, кырларын көктөп тигишкен. Кептөө аркылуу көөкөрдү кейпине келтирген соң, сөөктөн же темирден жасалган ийрек (аспап) менен ныгыра  басып,  сызык-чийимдерди түшү­­рү­шкөн. Адатта, оймо түшкөндөн кийин К. ышталчу. Моюну узунураак келип, кээде кулакчалар чыгарылып, түбү кенен болот. К-дүн кош ийини кочкор мүйүз тартып, кайталангыс көркөм болот.
Бул — шири идиштеринин кооз түрү. Атайын кымыз куюуга колдонгон. Аны жасоо үчүн чеберлер уйдун, төөнүн терисин тандашкан. Калың жеринен (эки капталынан) алешем кылып кургатып алып бычышкан. Көөкөр кармоодо аймактык айырмачылыктар бар. Мисалы, жаңы сыйрылган уйдун терисинин жүнүн кырып алып, аны шилтеге салат. (Шилтеге салуу — комуз кактын түбү менен чиенин карагандын бир түрү түбүн казып келип, аны казанга кайнатып, ошого терини салуу.) Ал үч-төрт күндөн кийин аябай былпылдап жумшап калат. Аны казандан чыгаргандан кийин ошол жумшак боюнча бычып тигет. Ичине кум салып, анан тоборсуп калаар чакта ага өзүнүн мүйүз сындырыгы аркылуу (чийим шибеси) көркөм оюм-чийим келтирилет. Тери ичиндеги куму боюнча кургайт. Көөкөрдүн ийинин, моюнун жана түбүн көркүнө келтирүү үчүн шиши болот. Демек, кептөөдө шиш, кум зарыл. Ал буюмдун кебин ойдогудай келтирет. Ага оюм-чийим батырыла түшөт. Кумду төгөөрү менен ал дандайган көөкөр болуп калат.
Төө тери калың болот. Жибитүүдөн чыккандан кийин муну негизинен кол күрөк менен челдейт. Көөкөр болуп бычылган теринин сырткы кыртышын өзүнчө, ички эт жагын өзүнчө шибеге-темене менен тигет. Ал көөкөр кейпин бергенден кийин теринин ичине топуракты, кумду, көбүнчө кум аралаш топуракты шыкайт. Көпчүлүк көөкөрлөрдүн формасы — оозу кууш, моюну узун, түбү кенен, жалпак жана ийиндүү келет.
Чеберлер көөкөрдүн көлөмүн ар кандай жасашат. Анын чоңунда алты-сегиз литр суюктук сыят. Идиштин бир, бир жарым литрдик эң кичинеси да тигилет. Көөкөрдүн ийинин, моюнун, булуң-бурчтарын атайын ийри шиш аркылуу көркүнө келтирип, шыкалган топурак тоборсуур менен ага көркөм «чийме сынпос» түшүрүлөт.
Буга түшкөн оюм-чийимдердин же көркөм көчөттөрдүн элементтери негизинен «ийрекке», «мүйүзгө», («кочкор мүйүзгө») «кыял», «жарым кыял» оюмдарына окшошот. Ушундай эле кымыз куя турган шири кумарага (чайдөш түзбөлүндөгү чорголуу идиш) да «кыйма», «карга тырмак» мүнөздүү келет. Тери кийимге — көн тердикте «кыял», «мүйүз» оюмдары шарттуудай сезилгени менен булардагы кооздуктарды жаратуу ыкмалары окшош болгондуктан бири-бирине өтүшүп отурат. Орточо көөкөргө төрт-беш литр суюктук куюлат.
Көөкөрлөр ар кандай формада жасалып, кыз-келиндерге арналган көөкөрлөр андан бетер сыйдаланат да, «чийме сынпос» менен аруу кооздолот. «Токту берип ыштаткан, Торко менен тыштаткан» — деп, идиш ышталып турган. Көөкөрдү тыштап да коюшкан. Ал көчтүн сынын чыгарган. Тарых жана этнографиялык музейлерде көөкөрдүн ондон ашуун түрү бар. Андагы түшкөн «чийме сынпостор» бири-биринен айырмаланат.
Көөкөрдүн мейман дастарконунун четинде койкоюп турушу, андан таңдайды тарткан ынак кымыздын куюлушу элибиздин сыйкордугунун күбөсү болгон. Демек, элдик кол өнөрчүлүктүн салтында түркүн буюмдун бетине көөкөрдү элестеткен көркөм оюмду берүү жөрөлгөлөрүн чечмелей келгенде ал токчулуктун символун туюндурат.
Желини булактаган бээни «көөкөр эмчек» деген турмуштук салыштыруулар бар.
Ыштоо менен шири идишке айланып, дайыма катуу абалын сактайт. Шири идишти жылына бир-эки жолу ыштообуз зарыл. Зергерлер мындай көөкөрлөрдүн булуң-бурчтарына, ийини жана мойнуна да күмүш, жез, мис, коло, өңдүү асыл заттарды чаап, көрчөгөлөрдү чегелей турган. Андай көөкөргө чөгөрүлгөн шөкөттөргө да элдик оюм-чийим беришкен.
Мыкты көөкөрлөр көлөмүнө карата кош ийини «кочкор мүйүздөнүп» түшкөн оюмдары таза жана так, моюну койкоюп узун да, кыска да болуп, жалпы көрүнүшү жыйнактуу келип, көргөндүн көөнүнө толгон. Албетте, мал чарбачылыгы бар жерде көөкөр сөзсүз керек. «Көөкөрдөн куюп кымызды, Көк бөрү тартып жаткан эл» (Манас) деп айтылат. Андан ардактуу меймандарыбызга кымыз куюп сунуп, кыргыздын каада-салтын туюндуруп туруубуз тийиш.
Сыйымдуулугу төрт-беш литр көөкөр жасоодо уйдун терисин жибитип, жүнүн кырып, ички челдерин алып, эки бөлүктөн турган кеп жасап, ошону жатак алдырып, көөкөр түспөлүн берүүгө болот. Мында эки беттүү жыгач калыпты алганда тери кургаары менен көөкөр формасын сактап калат, ыштоо үчүн карагайдын таарындысын пайдаланса жарайт. Мунун кепкеги чөйчөктүк да, кепкектик да милдет аткаргандай кармалса болот.
Шинда (Кучуманда куймасы)
Шинда — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кучуманда дарыясынын сол жээгинен 10 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Газ (айыл)
Газ — Кыргызстандын Баткен облусунун Баткен районундагы айыл. Кыштут айыл аймагына кирет.
Шинда (Кучуманда куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Газ (айыл)
Калкы
Калкы - 1 615 киши (2009).
Жамааттык подряд
Жамааттык подряд – бригадалардын же башка жамааттардын уюмдашуу жана эмгекакы төлөө таризи. Эмгекакы акыркы иш натыйжасы боюнча төлөнөт. Иштеп табыла турган эмгекакы бригада мүчөлөрүнүн арасында тарифтик баскыч, иш жүзүндө иштеген убакытка, эмгекке катышуу өлчөмүнө жараша бөлүнөт.
Идиолект
Идиолект (грек. idios - өздүк, өзгөчө + (диа)лект) - белгилүү бир тилде сүйлөгөн адамдын кебине мүнөздүү болгон формалдык жана стилистикалык өзгөчөлүктөрдүн жыйындысы. Идиолект "диалект" термининин модели боюнча түзүлүп, тилдеги аймактык жана социалдык өзгөчөлүктөрдү эмес, жеке индивидуалдуу өзгөчөлүктөрдү көрсөтөт. Идиолекттар мааниде, жеке адамдын кебинин спецификалык бөтөнчөлүктөрү; бул аспектиде Идиолект поэтикада (кептин же стилдин жеке жана жалпы мүнөздөмөсүн аныктоо үчүн) жана нейролингвистикада (афазиянын түрлөрүн жана мүнөзүн аныктоо үчүн) иликтенет. Ал эми кеңири маанисинде Идиолект – жеке адамдын белгилүү бир тилди колдонуусунда ошол тилде жаралган тексттердин жыйындысындагы өзгөчөлүк, тигил же бул тилдин (адабий тил, аймактык же социалдык диалект) көрүнүшү катары анын структуралык, нормалык жана узустук жалпы жана спецификалык белгилерине ээ болот.
Фасих Хавафи
Фасих Хавафи, Фасихибн Жалалад – Дин Мухаммед (1375– 1442-жылы, чен) – мусулман тарыхчысы. Фарсы тилинде «Мужмал-и-фасиха» («Фасих жыйнагы») эмгегин жазып, аны 1442-жылы Улугбектин атасы Шахрухка тартуулаган. Фасих Хавафинин эмгегинде Аксак Темирдин Теңир-Тоодогу көчмөн элдерге (аны «жете» деп атайт) жасаган баскынчыл жортуулдары, Моголстан, Ысык-Көл топонимдери, Моголстан хандары жана алардын саясаты чагылдырылган.
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
Аспирант (илимий шакирт)
Аспирант (лат. aspirans - бир нерсеге жетүүгө умтулуу) - жогорку окуу жайларынын же илимий-изилдөө мекемелеринин аспирантурасында окуп, илимий же окутуучулук кесипте иштеп ж-а илимдин кандидаты деген даражаны алуу үчүн окумуштуулар кеңеши тарабынан бекитилген белгилүү бир тема б-ча диссертация жазып жүргөн адам.
Черемшанка (Ика куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — РФ менен Казакстан Республикасы чек арасынын аягына чейин Чоң Уват көлүн кошпогондо Чоң Уват Суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Ишим (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү), дарыя бассейни — Иртыш.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Шураб көмүр кени
Шураб көмүр кени Түшүк Фергана өндүрүнүн борбордук бөлүгүндө, Түркстан кырка тоосунун түндүк этегинде. Шураб кени –Шураб I, Шураб II, Шураб III, Самаркандык болуп бөлүнөт. Шураб I, Шураб II Тажикстанга, Шураб III, Самаркандык Баткен облусунун Лейлек районуна тийиштүү. Кен адабият маалыматтары боюнча 1878-жылдан белгилүү. Шураб III көмүрлүү катмарында көмүрдүн 53 кабаты белгилүү, анын ичинен өнөр жайлык мааниге 24 кабат ээ. Кабаттардын калындыгы 1,38–8,39 мге чейин өзгөрөт. Самаркандек аянтында 14 кабат белгилүү, анын 13 кабаты практикалык мааниге ээ. Кабаттардын калыңдыгы 0,8–10,50 мге чейин өзгөрөт. Кендин көмүрлөрү 3Б маркасына таандык. Шураб III көмүр кабаттарынын орточо күлдүүлүгү 13,37%тен 23,20%ке чейин өзгөрөт. Көмүрдүн күйүү жылуулугу 6491–7315 ккал/кг, орточосу 6980 ккал/кг (29,22 МДж/кг). Самаркандык көмүр кабаттарынын орточо күлдүүлүгү 18,7%тен 21,1%ке чейин өзгөрөт. Күйүү жылуулугу 6750–6951 ккал/кг. Шураб III кенчесинин запасы - А+В+С категориясы боюнча 50,9 млн т, Самаркандыктыкы – 18,5 млн т. Шураб күрөң көмүр кендүү районуна али жакшы изилдене элек Мадыген, Гарм жана Баткен кен аянттары да кирет. Мадыген кенинин көмүрү триас жана юра катмарлары менен байланышкан. Триас катмарында калыңдыгы 0,6 мге жеткен бир кабат белгилүү. Юра катмарында калыңдыгы 0,54 жана 0,53 мди түзгөн эки кабат белгилүү. Гарм кенинде көмүр юра катмары менен байланышкан, бул жерде эки кабат бөлүнгөн. Анын ичинен төмөнкү кабаттын калыңдыгы 1,7 мге жеткен. 1917-жылга чейин көмүр казып алуунун объектиси болгон. Баткен кенинде көмүр юра катмары менен байланышкан, бул жерде 2 кабат бөлүнгөн. Кабаттардын калыңдыгы бир нече смден 3,79 мге чейин өзгөрөт.
Нота жазуусу
Нота жазуусу - 17-кылымда калыптанган нота жазуу системасы. Нота жазуусу негизин нота сызыктары - бири-бирине жанаша жайгашкан беш түз горионталдык сызык түзөт. Алардын өзүнө, астына жана үстүнө нота белгилери жазылат. Алар негизинен төгөрөк жана боёлгон же боёлбогон түрдө белгиленет. Боёлбогондору сызыкчалуу жана сызыкчасыз болот. Боёлбогон сызыкчасыз бүтүн нота деп аталат да, ал жарым, чейрек, сегиздик, он алтылык ж. б. болуп бөлүнөт. Такт сызыктары аларды бири биринен ажыратып турат. Нота жазуусуда добуш бийиктиктерин аныктоо үчүн музыкалык ачкычтар пайдаланылат. Нота жазуусунун бул түрү музыканы кагазга түшүрүү жагдайындагы көп түрдүү талаптарга жооп бергендиги менен баалуу.
Ошого карабастан Нота жазуусу бүгүнкү күндө өркүндөө жолунда.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Ителги уя
Ителги уя – Соңкөлдүн түштүк-чыгыш тарабында Ителгиуя суусунун оң тарабында жайгашкан эрте темир дооруна таандык тектүү адамдардын көрүстөнү. Мүрзөлөрдүн диаметри 25–30 м, бийиктиги 1–4 м. Чыгыш тарабында 4 км алыстыкта жайгашкан Таштулга менен байланышта болушу мүмкүн. Казып изилденген эмес.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Исхакийа тарикаты
Исхакийа тарикаты, Ысхакиййа тарикаты – Ортоазиялык суфийлердин накшбандия-хожаган жамаатынын бир бутагы; 17–18-кылымдарда Чыгыш Түркстанда диний-теократиялык бийликти орнотууга катышкан саясий топ. Накшбандия-хожаган ордени 15-кылымда эле пайда болуп, 17-кылымдан өзүнүн ишмердигин Чыгыш Түркстанга жайылта баштаган. 17-кылымдын башында ойроттор менен катар накшбандия жамааты Яркендеги хандык бийлик үчүн болгон жергиликтүү башкаруучулардын ички иштерине кийлигише баштаган. Жамааттын ири өкүлдөрүнүн бири Исхак Вали уулу Кожо Шади (Мухаммед Яхья) өлкөнүн башкаруучусу Махмуд ханды бийликтен кулатууга да кириптер болгон жана аймактагы өз таасирин бекемдеген. 17-кылымдын 2-жарымында алар могол хандарынан бийликти тартып алган. Бирок бийликти ээлеп алган накшбандия жамаатынын өкүлдөрүнүн ортосунда кайрадан ич ара бийлик талашкан өтө курч мүнөздөгү карама-каршылыктар келип чыккан. Натыйжада, Махдум-и Азамдын балдарынын улуусу Мухаммед Амин, кожо Ишани Калам деген ысым менен «актоолук» деп аталган кожолордун кыймылын, анын бир тууганы Махмуд-и Азамдын төртүнчү уулу Мухаммед Исхак Вали (1613-ж. өлгөн) «каратоолук» деп аталган кожолордун кыймылын уюштурушкан. Исхакийа тарикатынын өкүлү Аппак кожо Чыгыш Түркстандагы бийликти алууга жетишкен. Каратоолуктарды жактаган Кашкарды башкаруучу Исмаил хан, Аппак кожону бийликтен кетүүгө мажбур кылган. Бирок Тибеттин Далай Ламасынын кийлигишүүсү менен Жуңгар ханы Галдан Бошокту Аппакты 1678-ж. Чыгыш Түркстандагы өзүнүн наместнигине дайындаган. Аппак өлгөндөн кийин кайрадан бийлик талашуу башталып, 1720-ж. гана Цеван Рабдан каратоолуктардын өкүлү Даниель кожону 6 шаар чөлкөмүн калмактардын атынан башкарууга берген. Чыгыш Түркстандан Цин империясы басып алганга чейин, бийликте каратоолуктар турган. 1755-ж. Бурхан ад-Дин башында турган актоолук кожолор Циндердин көмөгү менен бийликке келген. Бурхан ад-Дин кыргыздардын башчысы Кубат бийдин колдоосу аркылуу каратоолуктарды бийликтен биротоло чектеткен. Көп узабай 1759-ж. Цин империясы Чыгыш Түркстанды басып алган жана аларга каршы актоолук кожолордун көтөрүлүшү башталган.
Слободка (Юга куймасы)
Слободка — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Түштүк дарыясынын оң жээгинен 199 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 39 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Кара куш
Кара куш (Aquila nipalensis, Hodgson, 1833)
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Кургак боздоңдор жана Евразиянын түндүк чөлдөрү, Дунай дарыясынын ылдыйкы агымынан тартып Байкал жана Сары деңиздин жээктерине чейин, түштүктү карай түндүк-батыш, чыгыш жана Түштүк Африканы көздөй, Орто жана Борбордук Азиянын чөлдөрүндө. Кыргызстанда учуп келген мезгилде гана учурайт.
Жашаган аймактары
Тоо этектериндеги ачык жерлер.
Саны
Чүй өрөөнүндө келгин мезгилде гана кездешет. 1995-жылы Жарлыкайынды капчыгай этегинде 11 особу, ал эми 2001-жылы Виноградный айылынын айланасында 2 особу катталган.
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Келгин куш. Уясын жерге, чоң эмес бадалдардын арасына, жарларга салат. Азыгынын негизин орто өлчөмдөгү кемирүүчүлөр түзөт.
Көбөйтүү (колдо багуу)
Маалымат жок.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Браконңерлер менен күрөшүү. Массалык-маалымат каражаттары аркылуу эл арасына түрдү коргоо боюнча пропаганда жүргүзүү. Уялоочу жерлерин мүмкүн болушунча таап коргоо, ӨКЖА түзүү.
Статусу
VI категория, Near Threatened, NT: R. Сейрек кездешүүчү түр. Кыргызстандын фаунасында бир уруунун төрт түрүнүн бирөө. A.n.orientalis Cabanis, 1854 түрчөсү кездешүүдө.
Күркүрөк газ
Күркүрөк газ — эки көлөм суутек менен бир көлөм кычкылтек аралашмасы. Тутандырганда жарылат, көпшөк платинанын катышуусунда күйөт. К. г. (темп-расы 2800°Сгчейин) кварц, платина жана башка эритүү, металлды кесүү жана ширетүү үчүн колдонулат.
Нон
Нон (итал. non - жок) - музыкалык чыгармалардын аткаруу ылдамдыгын, ж. б. өзгөчөлүктөрүн көрсөткөн түшүнүктөрдө колдонулуучу кошумча сөз (мис., non tropa - анча эмес; non legato - бири-бирине кошпой, байланыштырбай; non divisi - бөлбөй ж. б.).
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Жылдыз (топоним)
Жылдыз — топоним, көп варианттарда кезигет. Кыргыздардын Алтайдан Ала-Тоого көчкөнүндө “Баштап кыпчак кыргызды, Басып өтүп Жылдызды” (Сагымбай Орозбаков, 2. 160), Үрбүнүн колу андан өткөнү айтылат. Географиялык реалия катары Ж. (Юлдус, йулдуз) Синьцзяндагы суу, ойдуң (Чоң жана Кичи Ж.) Чыгыш Тянь-Шань тоо түркүмүндө жайгашкан.
Ассигнация
Ассигнация (поляк. asygnacja, лат. assignatio – дайындоо) – кагаз акча; товар өндүрүүнүн өнүгүшүнө жана алтын ж. б. баалуу металлдарды жүгүртүүдөн алып салуунун максатка ылайыктуулугуна байланыштуу пайда болгон.
Гарфилд Хэйтс (Огайо)
Гарфилд Хэйтс (Огайо) (Garfield Heights) — Огайо штатынын Cuyahoga округуна караган АКШ шаары.
Жамааттык укук
Жамааттык укук – ассоциациялардын, жыйындардын, жүрүштөрдүн, көрсөтүүлөрдүн эркиндиги.
Гарфилд Хэйтс (Огайо)
Калкы - 28849 киши. Болжолдуу аянты - 18.9 км². FIPS коду — 39-29428.
Көркоолор
Көркоолор (лат. Nicrophorus) — коңуздардын бир уруусу, буларга кара көркоо (лат. N. germanicus) кирет.
27 Март (Жалган куран)
27-март — Григорий календары боюнча 86-күнү (толук жылда 87), жылдын аягына чейин 279 күн бар.
Плюрализм
Плюрализм (латын сөзүнөн pluralis – көптүк) бир нече же көп негиздерди болжойт. Анын негизинде болмуштун көп башаттары менен байланыштары жатат. Дүйнөнүн жер, суу, аба, металл жана дарак сыяктуу беш башталыштан тураарын белгилеген у син (кытайча у – беш жана син – башталыш) деп аталган Байыркы Кытайдагы философиялык багыт буга айкын мисал боло алат.
Колдонулган адабияттар
האסכולה הפלורליסטית
Ампер мыйзамы
Ампер мыйзамы ― магнит индукциясынын вектору В менен мүнөздөлгөн магнит талаасына жайгаштырылган I тогу өтүүчү өткөргүчтүн ∆l бөлүгүнүн узундугуна таасир этүүчү механикалык күчтү аныктоочу мыйзам: F = kIB ∆l sin ⍺, мында a магнит индукциясы менен токтун элементинин IDl арасындагы бурч. Вектордук ампер мыйзамы dF = [idl ∙ B] түрүндө жазылат.
Бул мыйзам 1820-жылы ачылган. Француз физиги Ампер F күчүнүн чоңдугу ток күчүнө (I) таасир эткен магнит талаасынын индукциясына (В) жана ток өтүп жаткан өткөргүчтүн магнит талаасын каптаган узундугуна (∆l) пропорциялаш экендигин далилдеген. ∆F вектору ток өтүүчү өткөргүчкө жана магнит индукциясынын векторуна перпендикуляр болот. Ампер күчүнүн F багыты сол кол эрежеси менен аныкталат. Ар түрдүү электр кыймылдаткычтар (моторлор), электр тогунун чоңдуктарын өлчөөчү приборлордун айрым түрлөрүнүн иштөөсү Ампер күчүнө негизделген.
Көнөчөк
Бул — шири идиштеринин бир түрү.
Муну да чеберлер көнөктөй, көөкөрдөй эле ыштап, бычып, кептеп өзүнүн формасына келтиришет. Көнөчөктүн көлөмү — сыйымдуулугу ар кандай болот. Бирок, көнөктөй анча ичтүү эмес, чаканыраак келет. Ага орточо үч-төрт литр суюктук сыят.
Адатта, каймак жыйноочу, ак куюучу, карагат терүүчү идиш болуп саналат. Идиштин оозу түбүнөн бир аз кууш келет да, ашканадагы ала баканга илүү үчүн кылдан же кайыштан боо тагылат. Көнөчөк уйдун желининен да жасалат. Буга кооз «чийме сынпос» түшөт. Андагы көркөмдүк берки шири идиштерден анча айырмаланбайт. Тактап айтканда, биринин кооздугун бири толуктап тургандай туюлат.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Идеограмма
Идеограмма - (εἶδος - түшүнүк, – белги, тамга,) жазуу белгиси, бүтүн сөз. Идеограмма деген термин менен кошо логограмма деген термин дагы колдонулат. Белгилүү бир тилдин фонемалык составын чагылдырбастан, бүтүндөй бир түшүнүк, идеяны билдирүү үчүн колдонулган сүрөт же иероглифтик шарттуу белгилер жана алардын системасы.
Ассигнациялоо
Ассигнациялоо – белгилүү бир максаттагы чыгымдарды жабуу үчүн борборлоштурулган же борборлоштурулбаган булактар аркылуу бөлүнгөн акча каражаттары.
Жер таануу
Жер таануу - жалпы жер таануу – физикалык география илиминин Жердин жалпы физика-географиялык закон ченемин изилдеген тармагы. Терминди немис географы К. Риттер (1779–1859) киргизген. «Жер таануу» (Erdkunde) термини физикалык географиянын, ошондой эле өлкө таануунун синоними катары да колдонулат.
Абу Наср ал-Фараби
Абу Наср Мухаммед ибни Мухаммед ибни Тархан ибни Узлаг ал-Фараби ат-Түрки, колдонулма кыскача аталуусу — ал-Фараби (латындаштырылган формада — Alpharabius) ал-Фараби 872-ж. ,Фараб да төрөлгөн — 950-жылдын 14-декабры же 951-жылдын 12-январында Дамаск та каза тапкан . Ал - философ, математик, музыканын теоретиги, чыгыштын ойчулу. Орто кылымдардагы Чыгыш философиясынын чоң өкүлдөрүнүн бири. Ал-Фараби — Аристотель менен Платондун философиялык трактаттарына жазылган чечмелемелердин, түшүндүрмөлөрдүн автору. Аристотелдин баяндарын чечмелеп, түшүндүрүүлөр бере алгандыгынан улам анын кадырлуу аты, б.а, элге таанылган лакабы «Экинчи устат» болгон. Анын эмгектеринин таасири ибн Синада, ибн Баджада, ибн Туфайлда, ибн Рушдда, ошoндой эле ортокылымдагы Батыш Европанын философиясы менен илиминде болгон. Буга далил катары Ибн-Синанын "Мен Аристотелдин Метафизика чыгармасын, ал-Фарабинин ага жазган ачыктамасын окугандан кийин гана толук түшүндүм" деген сөзүн айтсак болот. Ал-Фараби Отрар медресесинде билим алган деген булактар да кеңири колдонулуп келет.
Өмүр баяны
Фарабинин өмүрү жөнүндөгү кабарлар жарытарлык эмес. Фараби жөнүндө болгон кабарлардын бир бөлүгү, башка чыгаан тарыхый инсандардыкындай сыяктуу эле, уламыштуу болуп саналат. Ишенимдүү белгилүү болгону Фарабинин өлгөн жылы жана анын Дамаскка келген жылы гана, калган даталар болжолдуулар. Мындай себептин чыгышы, Фараби тууралуу биографиялык кабарларды камтыгын так булактар бир топ кечирээк, XII—XIII кылымдарда жаралгандыгы менен байланыштуу. Фарабинин биографтарынын арасынан Бейхакини, Кифти, Ибн Аби Усейбия, Ибн Хелликанды көрсөтсө болот. Кечирээктеги авторлор көрсөтүлгөн авторлордун эмгектеринде билдирилген биографиялык кабарларга таянышкан. XI кылымдын автору Абу Саид ибни Ахмад тарабынан, өткөндүн улуу ойчулдары тууралуу түзүлгөн билдирме эмгегинде Фарабинин мурдагыраак биографиясы келтирилген деген эскерме бар, бирок бул эмгек биздин убакка чейин жетке эмес, жана бөлөк булактардагы цитаталар жана шилтемелер боюнча гана белгилүү.
Фараби Фараб жергесинде (азыр. Отрар, Түштүк Казакстан), Арысь дарыясы Сырдарыяга куюлган жерде төрөлгөн деп эсептелинет. Фарабинин замандашы болгон Ибн Хаукал, Фараб округунун шаарларынын катарына Абу-Наср ал Фараби чыккан Весидж кирерин көрсөткөн.
Анын «Китаб аль музик алькабир» же «Музыка боюнча чоң китеп» аттуу эмгегинде музыканын теориясы, тарыхы, музыка аспаптарында ойноо жана анын ыкмалары жөнүндө айтылган жана музыканы кагазга түшүрүү, нота жазуу боюнча алгачкы түшүнүктөрдү берген. Аристотелди окумуштуу, философ катары Фараби дүйнөгө тааныткан. Себеби, Аристотелдин философиясын билүү өтө татаал болгондуктан, ал Аристотелдин эмгектерине түшүндүрмөлөрдү жазып, анын философиялык системасын өздөштүрүүнү жеңилдеткен. Айрыкча Аристотелдин «Категориялар», «Герменевтика», «Аналитика», «Топика», «Поэтика» жана башка эмгектери Фарабинин түшүндүрмөсү аркылуу гана дүйнөгө тарап, Аристотель философ катары таанылган. Фараби орто кылымдарда биринчилерден болуп, илимге классификациялоо жүргүзгөн.
Шарип (Калтасин району, Башкыртстан)
Шарип — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Кельтеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 29  киши. Почта индекси — 452857, ОКАТО коду — 80233830010.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Педагогикалык жамаат
Педагогикалык жамаат – билим берүү мекемесинин жалпы эмгек жамааты. Педагогикалык жамаатын курамына мугалимдер, тарбиячылар, мектеп директору, анын окуу-тарбия иштери боюнча орун басарлары, мектеп дарыгери жана психологу кирет. Педагогикалык жамаатын ишмердиги жамаатын мүчөлөрүнүн педагогикалык көз караштарынын, иш аракеттеринин биримдигине, окуучу баланын билим-тарбиясына карата жалпы педагогикалык талаптын коюлушуна көз каранды. Бул туурасында А. С. Макаренко мындай дейт: «... Бир да тарбиячы өз бетинче аракеттенүүгө акысы жок. Эң алдын тарбиячылар жамааты болушу керек. А эгер тарбиячылар арасында биримдик жок болсо, жамаатын бирдиктүү иш планы, бирдиктүү үнү, баланын окуу тарбиясына карата бирдиктүү талабы жок болсо, анда ал жерде эч бир тарбиялык процесстин жүрүшү мүмкүн эмес». Педагогикалык жамаатын ишмердиги мектеп директору тарабынан нукка салынып, жетектелет. Мектеп директору педагогикалык жамаатын иштиктүү чыгармачыл эмгектин, изденүүнүн, жагымдуу эмоционалдык кырдаалдын жаралышына жооптуу. Мектеп директору педагогикалык жамаатын мүчөсү жана анын алдында жооп берет. Педагогикалык жамаатын жогорку органы - педагогикалык кеңеш. Мында жамаатык негизде билим берүү мекемесинин эң маанилүү маселелери каралат. Педагогикалык жамаат өз ишмердигин окуучулар жамааты менен тыгыз байланышта жүргүзөт жана өз ишинде ата-энелер комитетинин, коомчулуктун иштиктүү жардамына таянат.
Насыйкат камералык оркестри
Насыйкат камералык оркестри - 1984-жылдан бери Кыргыз улуттук филармониянын алдында иштейт. Коллективдин алгачкы көркөм жетекчиси жана башкы дирижёру И. Машкевич болгон. Оркестрдин өздүк репертуарында кыргыз жана дүйнөлүк композиторлордун көптөгөн чыгармалары бар. Азыркы тапта коллективди А. Жумакматов менен Ж. Каныметов жетектейт.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Тэмпатый-Кы дарыясы
Тэмпатый-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таз дарыясынын сол жээгинен 830 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 38 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жамааттык эмгек талаштары
Жамааттык эмгек талаштары – КР эмгек мыйзамдарына ылайык, эмгек шарттарын (эмгек акысы менен кошо) жакшыртууга жана өзгөртүүгө, жамааттык келишимдер менен макулдашууларды түзүүгө, өзгөртүүгө жана аткарууга байланыштуу, ошондой эле уюмдардагы эмгек укук ченемдерин камтыган актыларды макулдашууда жана кабыл алууда жумуш берүүчү кызматчылардын шайлануучу өкүлчүлүк органдарынын пикирин эске алуудан баш тарткандыгына байланыштуу кызматчылар (алардын өкүлдөрү) менен жумуш берүүчүлөрдүн (алардын өкүлдөрүнүн) ортосундагы жөнгө салынбаган кайчы пикир.
Баракан күмбөзү
Баракан күмбөзү - Тогуз-Торо өрөөнүндөгү 19-кылымдын орто ченине таандык археологиялык эстелик. Көк-Арт жана Атай суулары кошулган жердеги секиде курулган. Күмбөз Орто Азия аймагында колдонулуучу жука, жалпак бышкан кыштаж тургузулган. Күмбөздүн жанында усталар кыш бышырган «очоктордун» орду сактальш калган. Күмбөздүн адаттан тыш өзгөчөлүгү бар. Анын казанагы «найза тегеретип» (кендиги) казылып, таманына сөөк бузулбас үчүн атайылап арчанын күлүнөн калың төшөлүп, шыбы (үстү) жалаң арча устун менен жабылган. Күмбөзгө Тайлак баатырдын урпактары (20дан ашык) коюлган. Аялдардын сөөгүн арча менен «көшөгөлөп» бөлүп турушкан. Ал күмбөзгө акыркы жолу (1933) ырымдап улак союлуп, Кантөрөнүн уулу Мамет болуштун (Тайлак баатырдын небереси) сөөгү коюлуп, мүрзөнүн капкагы биротоло бекитилген. Ошондон баштап Тайлактын урпактары жалпы салт боюнча өз-өзүнчө көмүлүп келет.
Ампер (дарыя)
Ампер же Аммер (Amper, Ammer) — Баварияда жайгашкан дарыя.
Дарыянын узундугу - 185 км, бассейнинин аянты — болжол менен 3,1 миң км². Аммердин булактарынын башаты деңиз деңгээлинен 850 м бийиктикте жайгашкан, Обераммергау айылынан анча алыс эмес жерден башталат. Аммер көлүнө кошула электе, дарыя Аммер деп аталат.
Дарыяда форель эана хариус балыктары байырлашат.
Көмүркөй
Көмүркөй — аспап-куралдар сакталуучу сандыкча. Бул — темирден да, жыгачтан да, шириден болот, ар кандай көлөмдө жасалат. Көмүркөйдө усталардын зергерчиликке, ат жабдыктарына, жыгаччылыкка жана теричиликке, өрүмчүлүккө, таш чегүүчүлүккө байланыштуу узана турган ар кандай аспап-куралдары менен жасала турган буюмдардын жердиктери сакталат.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996]: ISBN 5-655-00960-9
Каракол (түшүнүгү)
Каракол түшүнүгү төмөнкүлөрдү түшүндүрөт:
Шуран көмүр кендери
Шуран көмүр кендери  Баткен облусунун Кадамжай районунда, Сох, Шаймерден сууларынын аралыгында. Мурун бул райондо бир эле Шуран кени белгилүү болгон. Өтүкчү жана Чоңташ кендери 1988–92-ж. издөө иштерин жүргүзгөндөн кийин табылган. Өтүкчү кени батышында Сох, Сары-Камыш сууларынын ортосунда жайгашкан. Шуран кени борбордук бөлүгүнөн орун алган. Чоңташ кени чыгыш жагында. Шуран кени 1910-жылдан белгилүү. Көмүр кабаттары юра катмарынын төмөнкү бөлүгү кожокелен свитасы менен байланышкан. Өтүкчү кенинде көмүрдүн 7 кабаты аныкталган. Алардын ичинен 2 кабат (О 1 жана О2) өнөр жайлык мааниге ээ. Негизги О2 кабатынын калыңдыгы 3,0 мден 28,64 мге чейин өзгөрөт. Шуран кенинде 3 кабат (Ш1, Ш2, Ш3) белгилүү. Негизги Ш2 кабатынын калыңдыгы 0,31 мден 11,37 мге чейин өзгөрөт. Чоңташ кенинде 2 кабат (Ч1, Ч2) аныкталган. Негизги Ч2 кабатынын калыңдыгы 0,60–8,77 м. Шуран тобунун көмүрлөрү 3Б маркасына таандык. Көмүрдүн күлдүүлүгү 19,89–24,67%ти түзөт. Болжол ресурстары (500 м тереңдикке чейин): Өтүкчү кениники – 15 млн т. Шуран кениники – 60 млн т, Чоңташ кениники – 11 млн т.
28 Март (Жалган куран)
28-март — Григорий календары боюнча 87-күнү (толук жылда 88), жылдын аягына чейин 278 күн бар.
Жылкы тийүү
Жылкы тийүү — мал чарбачылык менен тиричилик өткөрүп келген көчмөн түрк, моңгол элдеринин баатырдык эпосторунун сюжеттик курулушунда туруктуу колдонулган типтүү учурлардын бири. Ж. т. эпостун согуштук эпизоддорунун өнүгүшү үчүн олуттуу роль ойнойт.
Душман тараптын жылкысын тийип айдап жөнөшү — негизги согуштук окуянын башталышына шарт түзүп, эки тараптын колунун (аскеринин) беттешүүсүнө себеп болот. Мисалы, “Чоң казат” эпизодундагы Алмамбет  менен Сыргактын чалгынга барып, Ажыбайдын Карткүрөңүн калмак-кытайлардын жылкысына кошуп жиберип, айдап жөнөшү бардык вариантта салттык түрдө айтылат. Жылкынын артынан душмандар кууп келип согуш болот, эки тараптын колдору беттешип кытайлар жеңилет.
Ушундай эле Алмамбет  Көкчөгө келгенден кийин ар кайсы элдерден жылкы тийип келип, Көкчөнү байытат. Айрым варианттарда (Радлов, Түштүк Кыргызстан) Алмамбет  тарынып Көкчөдөн кеткен соң, Манасты ээрчитип барып анын жылкысын тиет жана башкалар Жамаатташ жашаган элдер, уруулар бир-биринин жылкысын тийип алуу — аталык-феодалдык көчмөн коомдун шартында учуроочу салттык кадыресе көрүнүш болгон.
Ит көйнөк
Ит көйнөк – жаңы төрөлгөн наристеге биринчи ирет кийилүүчү кийим. Ит көйнөк улгайган адамдардын кийими тигилген кездемеден же жыртыла элек эски көйнөктөн тигилген. Көбүнчө ак түстө болгон. Ит көйнөк деп аталган себеби, аны адегенде ырымдап итке тийгизип, анан балага кийгизген. Мындай аракет баланын ден соолугун бекем кылат деген ишенимге байланыштуу.
Кило...
Кило... (грекче χίλιοι – миң) – негизги бирдикти миң эсе арттырып көрсөткөн өлчөм бирдиктерин туюнтуучу сөз алды мүчө. Кыскача белгилениши: орусча – к, эл аралыгы – k. Бул башка бирдик аттары жана бирге жазылат. Мисалы, 1 км (километр) = 1000 м; 1 кг (килограмм) = 1000 г.
Ит көйнөк
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Ассигновка
Ассигновка – белгилүү бир калыпка салынган документ, анын негизинде мамлекеттик жана жергиликтүү бюджеттердин кассалык аткарылышы боюнча иш жүргүзгөн мекемелер бюджетте каралган чыгымдоо каражаттарын берет.
Баракөөрүк
Баракөөрүк, турбо компрессор борбордон четтөөчү көөрук (компрессор). Ал үч түрдө болот:
Амперметр
Амперметр – турактуу жана өзгөрмө ток күчүн ченөөчү прибор. Ток күчүн өлчөө чегине карай кило-, милли-, микроамперметрге айырмаланат. Ток чынжырына амперметр. удаалаш туташтырылат. Өзгөрмө токтун күчүн өлчөөдө амперметр. түзөткүч приборлор менен жабдылат. Күчтүү ток шунт же ток трансформатору же кошумча түзүлүштөрү бар амперметр, ал эми аз чоңдуктагы токту өлчөө үчүн токтун күчөткүчү жана күчөтүлгөн сигналды кабыл алуучу электр өлчөгүч механизмдер менен жабдылган амперметр. колдонулат. Азыркы кездеги ар түрдүү амперметрлердин ченөөчү чеги 10-15А–100к Амперметрден жогору. Техникада цифралуу амперметрлер кеңири колдонулат.