cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пекинден келген жансакчы
Тасманын тартышы
Тасма Жапония жана Гонконг тарабынан биргелешип тартылган жогорку деңгээлдеги тасма болуп саналат. Көрөр­мандар ойлогондой тасмадагы татаал трюктар компьютерден жасалбастан, аларды Жет Ли жана башка актёр, актрисалар өздөрү аткарышат. Жансакчынын ролу абдан татаал болгондуктан, башында тасманын режиссёрлору белгисиз эле бир актёрго баш каармандыкты берип, анын жасай турган трюктарынын баарын компьютерден жасамай болушат. Бирок, буга Жапониядан келген өкүл­дөр макул болушпайт. Алар эки өлкө биригип компьютер киносун тартканынын өзү уят нерсе деп табышат. Анан философиясы өтө кенен бол­гон Кытайдан уруш өнө­рүн мыкты билген актёр чакырууну сунушташат. Тасма тартуучуларынын баарынын оюна дароо эле Жеки Чан келет. Бирок, ал жашы жагынан туура келбегендиктен, анын ордуна у-шу боюнча Кытайдын 6 жолку чемпиону Жет Лини сунушташат. Тасмага жаңыдан эле тартылып баштаган Жет Ли бул ролду жогорку деңгээлде аткаргандыктан, тасмага тартылгандан бир топ убакыттан кийин Жет Лиге кинодогу кээ бир трюктарды кайра аткар дешкенде ал аткара албай койгон. Муну Жет Ли өзү ошол мезгилде үзгүл­түксүз у-шу менен машыккандыгы менен түшүндү­рөт. Тасма көп өт­пөй эле Жет Лини “Өлтүрүү­чү курал 4 ” Тасмасынын башкы ролуна тарты­луу­га чакырышкан.
Вревский мыйзамдары
Биринчи мыйзамы: Берилген курамында эритменин темп-расын жогорулатканда анын буусу молдук парциалдык буулануу жылуулугу болгон компоненттерге байыйт.
Экинчи мыйзамы: 1) Эгерде эритме-буу системасы басымы (темп-расы) максимумга (минимумга) ээ болсо, анда темп-ра жогорулашы менен азеотроптук эритмеде молярдык парциалдык буулануу жылуулугу жогору болгон компонент концентрациясы көбөйөт. 2) Эгерде системанын басымы (темп-расы) минимумга (максимумга) ээ болсо, анда темп-ранын жогорулашы менен азеотроптук эритмеде молярдык парциалдык жылуулугу төмөн болгон компонент концентрациясы жогорулайт.
Үчүнчү мыйзамы: 1)Эритменин темп-расын өзгөрткөндөмаксимумга ээ болгон буу басымынын ийри сызыгы, кайноо темп-расынын минимум мааниси ийри сызыгы, эритме буусунун жана азеотроптук эритменин курамы бир багытта (симбаттык) өзгөрөт. 2) Эритменин темп-расын (басымын) өзгөрткөндө, буу басымы минимум маанисинин ийри сызыгы, кайноо темп-расы максимум маанисининин ийри сызыгы эритме буусунун курамы жана азеотроптук эритме курамы карама-каршы багытта (антибаттык) өзгөрөт.
Ак-Учук, айыл (Кочкор району)
Кыскача тарыхы
Ак-Учук айылы 20-кылымдын 20-30-жылдарында отурукташкандар тарабынан негизделген.
Мурда "Чолпон" совхозунун үчүнчү фермасы болгон.
1992-жылы совхоз жоюлуп, айыл өз алдынча болуп, "Чолпон" айыл аймагына караштуу Ак-Учук айылы болуп калды.
Аспирин
Аспирин (латынча acidum spiricum - салицил кислотасынын алгачкы аталышы) - ацетилсалицил кислотасынын коммерциялык аты. 1853-жылы синтезделген. Дарылоо практикасына немецтик дарыгер Г. Дрезер киргизген. Ал температураны төмөндөтүүчү, сезгенүүгө каршы жана ооруну басаңдатуучу дары. Аспирин калтыратмада, баш ооруганда, невралгияда, кызыл жүгүрүктө жана башкада кеңири колдонулат. 20-кылымдын ортосунда анын антитромбоциттик таасири байкалып, ошого байланыштуу антиагрегант катары кеңири пайдаланылат. Чоң дозада кабыл алганда баш айланат, угуу начарлайт, аллергиялык реакциялар жана башка болот. Аны тамактан кийин сууга эритип ичүү сунуш кылынат. Аспирин айрым дарылардын (цитрамон, седальгин, алько-прим ж. б.) курамына кирет. Абдан көп колдонулуучу дары болуп эсептелет.
Ак-Учук, айыл (Кочкор району)
Кыскача тарыхы
Кыштакта болжол менен 300 түтүн калк жашайт.
Айылда Асыранбек Мааткеримов атындагы орто мектеп бар. Анда 400гэ жакын окуучу таалим алат.
Айылда мурда клуб, ФАБ (фелдшер-акушердик түйүн), мончо, кырман болгон.
Пост-советтик доордо жума мечит курулган.
Чокулары
Ак-Учуктун жанындагы эң бийик чоку - Баба-Ата чокусу. Ал деңиз деңгээлинен 4200 м бийик.
Ага дээрлик теңтайлаш чокулар - Жар-Корумду, Корумду, Мазар-Зоо, ж.б. чокулар.
Башка да дөңсөөлөр бар.
Айылдын жайлоолору
Ак-Учук айылынын тургундары Кочкор өрөөнүндөгү Туздун төрү, Корумду, Баба-Ата, Май-Төр, Кыз-Арт, Чаар-Арча жайлоолоруна, андан тышкары Нарын облусунун төрт районуна караган Соң-Көлдүн түндүк-чыгыш өңүрүндөгү Жаман-Эчки, Ак-Таш ж.б. жайлоолорго мал чыгарат.
Кыштоолору: Узун-Булак, Ак-Чий, Тешик-Таш, ж.б.
Суу, өзөндөрү
Сөөк суусу Чүй дарыясынын башатына келип кошулат.
Корумдунун чоң суусу Ара-Көл суу сактагычы аркылуу өтүп, андан ары Төлөк суусуна куюлат. Төлөк суусу да Чүй суусуна кошулат.
Айылдан чыккан белгилүү инсандар
Ак-Учук айылынан мамлекеттик кызматкерлерден Ороз Жаманбалин (1930-40-жж.), Бейшеке Кебекбаев, Мелис Иманалиев, ж.б. саясатчылар, жетекчилер чыккан.
Окумуштуулардан экономика илимдеринин кандидаты, профессор Бакас Осмонов, саясат таануу жана тарых илимдеринин доктору, профессор Аалыбек Акунов, экономика илимдеринин доктоору, профессор Төлөн Камчыбеков, бир катар илимдердин кандидаттары (Мырзабек Буржуев, Болот Акматов, ж.б.), Ак-Учук айылында туулуп-өскөн.
Айылдан чыккан Кыргыз ССРине эмгек сиңирген мугалим, маркум Асыранбек Мааткеримов баштапкы класстардын мугалими болгон.
Деймос
Деймос – Марстын экинчи жандоочусу.
Марска чейинки аралыгы 23500 км. Туура эмес формага ээ. Өлчөмү 12r13 км; синодикалык айлануу мезгили Р = 1 сут 6 с 21 мин; орбитасынын эксцентриситети е = 0,003; орбитасынын планета экваторуна кыйшаюу бурчу i = 1,6°.
Көзгө көрүнгөн геом. альбедосу 0,06. Аны 1877-ж. А. Холл ачкан. Көптөгөн кратерлери бар.
.gy
.gy - Гайананын жогорку баскычтагы домени.
9 Январь (Үчтүн айы)
9-январь — Григорий жылсанагы боюнча жылдын 9-күнү, жылдын аягына чейин 356 (толук жылда 365) күн бар.
Картавов Михаил Михайлович
Картавов, Михаил Михайлович (1910, Орусия, Волгоград облусу, Серфимович ш. - 1987, Фрунзе) - геогр. илиминин кандидаты (1949), доцент (1950), профессор (1969). Ленинград мамлекеттик университетинин геогр. факультетин бүтүргөн (1939). Улуу Ата Мекендик Согуштун катышуучусу (1942-45-ж.). Демобилизациядан кийин Кыргызстанга келип, Кыргыз пед. институтунда ага окутуучу болуп иштейт. 1948-ж. геогр. факультетинде жаңыдан уюшулган экономикалык геогр. кафедрасынын башчысы, кийин ошол кафедранын профессору, 1954-58-ж. КМУнун илимий иштер боюнча проректору. Картавов Кыргызстандагы улуттук адистерди даярдоого, экономикалык география илиминин Кыргызстанда өнүгүшүнө зор салым кошкон.
Кыргыз геогр. коомунун уюштуруучулардын бири; анын «Чүй өрөөнү», «Чоң Кемин өрөөнү», «Фрунзе облусу» аттуу эмгектери экономикалык геогр. илиминин Кыргызстандагы алгачкы үлгүлөрүнөн.
Давид Рүэл
Давид Рүэл (фран. David Ruelle; 1935-жыл 20-август, Гент, Белгия) — статистикалык физика жана динамикалык системдер теориясы жаатында эмгектенген белгиялык жана франциялык физик-математик.
Өмүр таржымалы
Брюссел эркин университетинде окуган, Ph.D.-диссертациясын 1959-жылы жактаган. Кийин Цюрихтеги Швейцариянын жогорку техникалык мектебинде (1960-1963) жана Принстондогу алдыңкы изилдөөлөр институтунда (1962-1964) иштеген.
1964-жылы Франциядагы Жогорку илимий изилдөөлөр институтунун (IHÉS) профессору болгон. 2000-жылдан тарта IHES'тин эс алуудагы ардактуу профессору, Ратгер университетинин чакырылган чыгаан (англ. distinguished) профессору болгон.
1984-жылы Франциянын жарандыгын алган.
Илимий ишмердиги
Д. Рүэл төмөнкү илимий изилдөөлөргө зор салым кошкон:
FreeBSD
FreeBSD — эркин жана ачык булак Unix сыяктуу операциондук система. Ал Berkeley Software Distribution (BSD) аркылуу Research Unix'тен чыккан. FreeBSD мыйзамга байланышкан себептерден улам Unix соода белгисин пайдалана албайт. Ал BSD'нин түздөн-түз урпагы болуп эсептелет. Ал мурда "BSD Unix" же "Berkeley Unix" деп аталып келген. FreeBSD'нин биринчи версиясы 1993-жылы жарык көргөн. Бүгүнкү күндө FreeBSD эң кеңири колдонулган ачык булак BSD бөлүштүрүүчү болуп саналат. Ал ачык булак BSD туундуларын иштеткен бардык системалардын төрттөн үчүнөн көбүрөөгүн камтыйт.
FreeBSD Linux менен окшоштуктары бар. Масштабындагы жана лицензиясындагы эки негизги айырмачылык: FreeBSD толук операциондук системаны колдойт, башкача айтканда, долбоор өзөктү, түзмөк драйверлерин, колдонуучу мейкиндик кызматтарын жана документацияларды жеткирип берет. Ал эми Linux'та өзөк менен драйверлер эле жеткирилип, системалык программалар үчүнчү тараптарга таянат. Ошондой эле FreeBSD булак коду Linux тарабынан колдонулган GPL копилефттен айрымаланып, жалпысынан уруксат берүүчү BSD лицензиясынын астында жарык көрөт.
FreeBSD долбоору базалык таратуу боюнча жөнөтүлгөн бардык программаларга көз салган коопсуздук тобун камтыйт. Үчүнчү тараптардын кошумча тиркемелеринин кеңири түрүн pkgng пакет башкаруу системасынын жардамы менен же FreeBSD порттор аркылуу, же болбосо түздөн-түз булак кодун түзүү менен орнотконго болот. Өзүнүн уруксат берүүчү лицензиясына байланыштуу FreeBSD коддорунун көбү башка операциондук системалардын негизги бөлүгү болуп калган. Мисалы, Juniper'дин JUNOS'у, Apple'дин MacOS'у, Nintendo'нун Switch системалык программасы жана ошондой эле Sony'нин PlayStation 3үндө жана PlayStation 4үндө иштеген операциондук системаларды айтканга болот.
Билал Назым
Билал Назым - (өз аты Билал Юсуп уулу; 1825, Кулжа-1899, Жаркент) уйгур адабиятынын классиги. Кулжадагы (Синцзянь) мектептен, медреседен таалим алган. Чыгармачылыгы 1840-жылдарда башталган. 1852-ж. «Газалияты» (ырлары) кол жазма түрүндө тараган. Анын чыгармаларынын негизги темасы сүйүү. Уйгур элинин азаттык күрөшү жөнүндө «Кытайдагы козголуш» дастанын жазган. Бул чыгарма 1880-ж. Казанда басылган. Фольклордук эстетиканын негизинде жазылган «Алдамчы Юсуп хан» (1881) поэмасынын жана «Назугум» (1882) повестинин автору.
Калтыман (Иглин району, Башкыртстан)
Калтыман — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Калтыман айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 659 киши. Почта индекси — 452401, ОКАТО коду — 80228820001.
Велико Тырново
Велико Тырново (Велико Търново [ˈveliko tarnovo]) — Болгариянын борбору(1185-1393).
Асс
Асс (as, assis) - байыркы римдик жез тыйын (салмагы алгач 272 г). Биздин заманга чейинки 5-кылымдан чыгарыла башгап, биздин замандын 217-жылга чейин жүгүртүлүп келген. Байыркы гректер АССты ассирий деп аташкан. Херсонес, Тир, Ольвия, Боспор падышалыгында биздин замандын 2-3 кылымда бир нече номиналдагы АСС чыгарылган.
Вуд куймасы
Вуд куймасы – 50 % Bi, 25 % Pb, 12,5 % Sn; – жана 12,5 % Cd турган жеңил балкуучу куйма. Балкып эрүү темп-расы 65-700С барабар. В. к. бышыктыгынын чеги 0,5 Мн/м2, салыштырмалуу узаруусу 25 %. Ал жеңил, куюлуучу касиетке ээ, калыптын эң майда тешиктерин жеңил толтурат. В. к. металлографияда, медицинада (тиш дарылоодо протезин даярдоодо), аскер техникасында колдонулат.
Бердике (''Манас'' эпосу)
Бердике (Манас эпосу) — Манас эпосунун кейипкер, Жакыптын айылдашы, кеңешчиси. Алтайдагы окуялардан баштап, Манас Каныкейге үйлөнгөнгө чейинки эл чогулган жыйындарга, кеңешүүлөргө катышат. Көбүнчө Акбалта менен катар айтылып («Акбалта менен Бердике, Ак сакалдар барышты», Сагымбай Орозбаков, 2. 435), керек жерде кебин эл уккан нарктуу, насааттуу кары.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Кристина Фернандез
Кристина Фернандез (, төр. 19-февраль 1953) — Аргентинанын президенти.
Жети-Өгүз минералдуу суусу
Жети-Өгүз минералдуу суусу - Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районундагы дарылык касиети бар минералдуу жылуу суу булактары. Каракол шаарынан 28 км түштүк-батыш тарапта, Тескей Ала-Тоонун түндүк капталында, Жети-Өгүз суусунун боюнда, деңиз деңгээлинен 2200–2400 м бийиктикте. Ысык булактар жергиликтүү элге илгертен белгилүү. Булактар чыккан аймакта протерозойдун метаморфизмделген сланецтери жана аны жиреп чыккан гранит интрузиясы, карбондун акиташ, кумдук, алевролит тектери юранын конгломераттары жана палеоген-неогендин кум-чополуу тоотектери жатат. Жылуу суулар акиташ тектериндеги тектоникалык жаракалардан агып чыгат. Ошондой эле 150 м тереңдиктен бургулаганда да суу чыккан. Дебити 2,7 л/сек. Химиялык курамы, физикалык касиети боюнча радондуу, хлорид-натрий-кальцийлүү, чала жегичтүү (рН 7,3–7,6) арашан сууларына кирет. Температурасы 25–42°С. Жалпы минералданышы 0,9дан 13 г/л ге чейин. Түссүз, жытсыз, даамсыз. Курамында бром, йод, бор, марганец, жез, никель, коргошун, цинк, алюминий бар. Биологиялык активдүү компоненти радон, анын өлчөмү 18–400 Махе бирдигине же 127,410–8 кюри/лге чейин. Эсептелген запасы 0,4452 миң м3/сутка (1965). Муун, нерв жана гинекологиялык ооруларына шыбаа берет. Суунун базасында Жети-Өгүз курорту иштейт.
Ярдвилл-Гроувивилл (Нү-Жерси)
Калкы - 9208 киши. Болжолдуу аянты - 9.0 км². FIPS коду — 34-83185.
Отыльматыль-Кикя дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чолок куйрук мыймыт
Чолок куйрук мыймыт (лат. Urosphena squameiceps) — мыймыт чымчыктардын бир түрү.
Халике (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Халике — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Халикеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 407 киши. Почта индекси — 453187, ОКАТО коду — 80248860001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ассамблея
Ассамблея (assemblée - чогулуш) 1) чогулуш;
3) айрым өлкөлөрдөгү парламенттин же анын бир палатасынын курамдык бөлүгү.
Новомихайловка
Новомихайловка (Новомихайловка) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Кемин районундагы айыл. Чым-Коргон айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 312 киши.
Жогорку Волосница
Жогорку Волосница — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пушма дарыясынын сол жээгинен 31 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Абдиев Таалайбек
Таалайбек Камбарович Абдиев (Taalaibek Abdiev; 16.09.1964) - кыргыздын заманбап түрколог, тилчи окумуштуусу жана котормочусу.
Өмүр таржымакалынан
Таалайбек Камбар уулу Абдиев 1964-жылы 16-сентябрда Кыргызстандын Ош облусуна караштуу Өзгөн районундагы Көлдүк айылында туулган.
1988-жылы Ош мамлекеттик педагогикалык институтунун филология факультетин бүтүргөн.
1989-жылы Кыргыз ССР Илимдер Академиясынын Тил институтуна стажёр-изилдөөчү болуп кирген.
1989-1991-жылдары Ленинград (Санкт-Петербург) шаарындагы СССР Илимдер Академиясынын Тил таануу институтунун Ленинград бөлүмүндө (азыркы Лингвистикалык изилдөөлөр институту) такшалууда болгон.
1991-жылы ушул эле институттун аспирантурасына өтүп, 1994-жылы бүтүргөн.
1996-жылы Санкт-Петербургда профессор В.С.Храковскийдин жетекчилиги менен "Кыргыз тилиндеги каузатив этиштүү конструкциялар" деген темада кандидаттык диссертациясын жактаган.
1996-97-жылдары "Кыргызстан" басмасында редактор, редактор-координатор болуп иштеген.
1998-жылдан баштап Кыргыз-Түрк «Манас» университетинде эмгектенет. Филология илимдеринин кандидаты, доцент.
Илимий макалалары
Котормолор
Редакциялаган эмгектери
1.    Э. Абдулдаев. Азыркы кыргыз тили. Бишкек, 1998.
2.    А.Сапарбаев. Синтаксистик окуунун негиздери. Бишкек, “Кыргызстан-Сорос” фонду, 1997.
3.    Т.К.Чоротегин. Махмуд Кашгари (Барскани) жана анын “Дивану лугати т-түрк” сөз жыйнагы (1072-1077). Бишкек, 1997.
4.    С.Ибрагимов. “Тил илимине киришүү” курсу боюнча практикум. Бишкек, 1999.
5.   Роберт Алан Даль. Демократия жана анын сыны (Robert A. Dahl. Democracy and its critics). Бишкек, “Кыргызстан-Сорос” фонду, 2002.
7.    Тил башат. Кыргыз тили чет элдиктер үчүн. Башталгыч курс. Бишкек, Кыргыз-Түрк «Манас» университетинин басмасы, 2002.
8.    Тил башат. Кыргыз тили чет элдиктер үчүн. Орто курс. Бишкек, Кыргыз-Түрк «Манас» университетинин басмасы, 2003.
9.    Тил башат. Кыргыз тили чет элдиктер үчүн. Жогорку курс. Бишкек, Кыргыз-Түрк «Манас» университетинин басмасы, 2003.
11.Макнейл Уильям Г. Батыштын башаты. Адамзат өтмүшүнө кылчаюу. 3 китептен турган басылма. / Которгондор Т.Чоротегин, А.Койчиев, Т.Абдиев. – Бишкек: “Кыргызстан-Сорос” фонду, 2002. – 1-китеп. – 388 бет. – ISBN 9967-11-133-X. – 2-китеп. – 388 бет. - ISBN 9967-11-134-8. - 3-китеп. - 305 бет. ISBN 9967-11-135-6 (William H. McNeill. The Rise of the West: A History of the Human Community: With a retrospective essay.)
12.Абылкасымова М., Кулалиева К. Кыргыз тили боюнча көнүгүүлөр. Бишкек, 2003.
13.Өзүнчөлүк, миграция жана Европадагы жаңы коопсуздук маселеси (Identity, Migration and the New Security Agenda in Europe) Бишкек, “Кыргызстан-Сорос” фонду, 2005.
14.Түрк цивилизациясын изилдөө журналы. №1. Бишкек, Кыргыз-Түрк «Манас» университети, 2004.
15.Тил башат. Көнүгүүлөр китеби. Башталгыч курс. Бишкек, Кыргыз-Түрк «Манас» университетинин басмасы, 2006.
16.Тил башат. Көнүгүүлөр китеби. Орто курс. Бишкек, Кыргыз-Түрк «Манас» университетинин басмасы, 2006.
17.Тил башат. Көнүгүүлөр китеби. Жогорку курс. Бишкек, Кыргыз-Түрк «Манас» университетинин басмасы, 2006.
18.Тил башат. Мугалимдер китеби. Бишкек, Кыргыз-Түрк «Манас» университетинин басмасы, 2006.
19.Б.Сагынбаева, М.Гүмүш, Э.Төлөкова, И.Шахин. Кыргызча-түркчө-орусча тематикалык сөздүк. Бишкек, 2007.
20.Аббас Караагачлы. Эл аралык мамилелер сөздүгү. Бишкек, КТМУ, 2008.
21.Кыргыз тили. Башталгыч курс. Бишкек, Кыргыз-Түрк «Манас» университетинин басмасы, 2009.
22.Кыргыз тили. Орто курс. Бишкек, Кыргыз-Түрк «Манас» университетинин басмасы, 2009.
23.Кыргыз-Түрк «Манас» университетиндеги археологиялык изилдөөлөр. Бишкек, 2010.
24.Касиева А.А., Мухамбетов Н.Т. Англис тили. Грамматикалык эрежелер жана көнүгүүлөр. Бишкек, 2011.
28.Сагынбаева Б., Дербишева З. Түрк жана кыргыз тилдеринин салыштырма морфологиясы. Бишкек, 2014.
29.Мохандас Карачманд Ганди. Өмүрлүк таржымакалым же Чындыкка умтулуу жаатындагы тажрыйбаларым тууралуу баян. Бишкек, 2016.
30.Алтын көпүрө. Кыргыз тили. Окуу китеби. А1. Бишкек, 2016.
31.Алтын көпүрө. Кыргыз тили. Окуу китеби. А2. Бишкек, 2016.
32.Алтын көпүрө. Кыргыз тили. Көнүгүүлөр китеби. А1. Бишкек, 2016.
33.Алтын көпүрө. Кыргыз тили. Көнүгүүлөр китеби. А1. Бишкек, 2016.
34.Арыкоглу Э. ж.б. Кыргызча-түркчө сөздүк. I-II том. Бишкек, 2017. ISBN 978-9967-31-579-2
35.Фуат Сезгин. Ислам дүйнөсүндө илим жана техника. Анкара, 2022. (А.Бабатаев менен бирге).
Интернеттеги шилтемелер
]
Билдиргич
Билдиргич, датчик - алгачкы өзгөрткүч текшерилүүчү чоңдукту (басым, температура, жыштык, ылдамдык, которулуш, чыңалуу, ток ж. б.) өлчөөгө, берүүгө, өзгөртүүгө, сактоого, каттоого ыңгайлуу сигналга айландыруучу өзгөрткүч. Чыгыш сигналдары: энергиянын теги боюнча электрдик, пневматикалык, гидравликалык; энергия агымынын модуляциясынын мүнөзү боюнча амплитудалык (чыңалуу, ток, газ басымы ж. б.), убакыт импульстук, жыштык, фазалык жана дискреттүү (цифралык) болуп бөлүнөт. Эң жөнөкөй билдиргич бир гана сезгич элементтен (термопара, тензо билдиргич, каршылык термометри ж. б.), татаал билдиргич өзгөрткүчтөрү каскаддуу, дифференциалдык, компенсациялоочу схема боюнча кошулган бир нече элементтен турат. Автоматтык текшерүү жана жөндөө системасындагы башка элементтерге салыштырганда билдиргич эксплуатациялык эң оор шартта температура жана басым кескин өзгөргөндө ж. б. колдонулат.
Лунин Борис Александрович
Лунин Борис Александрович (1908, Орусия, Саратов губерниясы, Вольск ш. - 1971, Фрунзе) - география илиминин кандидаты (1948), доцент (1950) Ленинграддагы А. И. Герцен атындагы пед. университеттин геогр. факультетин бүтүргөн. 1937-жылдан Кыргыз пед. интунда жаңыдан уюшулган геогр. факультетинин окутуучусу, КМУнун геогр. факультетинин деканы, кафедра башчысы, университеттин окуу-тарбия иштери боюнча проректору болуп иштеген. Лунин Кыргызстандагы улуттук адистерди даярдоого зор эмгек сиңирген жана Кыргыз геогр. коомунун алгачкы уюштуруучуларынан болуп, география илиминин Кыргызстанда өнүгүшүнө салым кошкон. Анын «Кыргыз ССРи» (1940), «Кыргызстандын географиясы жөнүндө аңгемелер» (эки жолу жарык көргөн), «Кыргызстандын географиясы» (1958, авторлош), «Кыргызстандын жаратылышы» (1962, авторлош) ж. б. эмгектери Кыргызстандын жаратылышы жөнүндөгү маалыматтардын башаты болгон.
Берков, Павел Наумович
Берков Павел Наумович (1896, Белгород-Днестровский —1969) — орус совет адабиятчысы, СССР ИА корреспондент мүчөсү (1960). Ал 18-,19-,20-кылымдагы орус адабияты, анын чет элдер адабияттары менен байланыштары, театр, журналистика, китеп таануу, библиография, адабият таануунун техникасы менен методикасы боюнча көптөгөн эмгектерди, СССР элдеринин адабияттарын изилдөөгө арналган бир нече макалаларды жазган. Манас эпосун иликтөөгө да көңүл бөлүп, «Алтайский эпос и «Манас»" деген макала жазып Манас эпосун түрк тилдүү башка элдердин эпостору, атап айтканда, Орто Азия менен Казакстанда кеңири тараган «Алпамыш» жана Алтайлыктардын «Алып-Манаш» аттуу эпикалык чыгармалары менен салыштырып караган. К. Сагидова менен бирдикте Манас эпосу жөнүндөгү адабияттар боюнча жети жүздөн ашуун наамдан турган библиографиялык көрсөткүчтү түзүшкөн.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Корофийлер
Корофийлер (лат. Corophiidae) — жөнөкөй түзүлүштүү рак сымалдуу жандыктардын бир тукуму.
Ак-Буура суусу
Ак-Буура суусу – Кара-Суу жана Ноокат районунун аймактары аркылуу аккан суу, Кара-Дарыянын сол куймасы. Узундугу 136 км, алабынын аянты 2540 км2. Алай кырка тоосунун түндүк капталынан башталып, Ак-Буура капчыгайы аркылуу агат. Жогорку агымы Кичи Алай, ортоңкусу Турук деп аталат.
Ак-Буура Ош шаары аркылуу агып өтөт.
Куймалары: Челкилдек, Кырк-Кечүү, Талдыбулак, Кошмойнок (оң), Жиптиксуу, Чугам,Талдыбулак (сол). Апрелде кирип, сентябрда тартылат.
Жылдык орточо чыгымы 21,4 м3/сек; байкалган эң көбү – 331 м3/сек,эң азы – 6,25 м3/сек.
Негизинен сугатка пайдаланылат. Ош шаарын суу менен камсыз кылат. Боюнда Төлөйкөн, Турук, Папан жана башка кыштактар бар.
10 Январь (Үчтүн айы)
10-январь - Григорий жылсанагы боюнча жылдын 10-күнү, жылдын аягына чейин 355 (толук жылда 365) күн бар.
Билдирме
Билдирме - спорттук мелдешке спортчулар жана коллективдердин катышуусу жөнүндөгү маалымдоо. Билдирме кайсы коллективдин спортчуларынын же коллективинин өкүлдөрүнүн атынан түзүлгөнү, спортчунун аты-жөнү, туулган жылы, спорттук даражалары, врачтын мелдешке катышуусуна уруксаты көрсөтүлөт. Билдирменин кайсы мезгилде жазылганы жана ким тарабынан бекитилгени көрсөтүлүп, жетекчинин жана врачтын колу коюлат. Билдиргич кайсы мөөнөттө тапшырылышы керек экени (датасы) атайын түзүлгөн мелдештин жобосунда жазылат. Калыстар тобуна же мелдешти уюштуруучу уюмга билдирмени убагында тапшырбаса, ал мелдешке катышпайт.
Өмүрбек Дөлөев
Дөлөев, Өмүрбек – акын. 1947-жылы 15-сентябрда Ак-Талаа районунун Коңорчок айылында туулган. Финансы-экономикалык техникумун 1970-жылы, Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетинин журналистика бөлүмүн 1982-жылы бүтүргөн.
«Алдыдагы өмүрлөр» аттуу алгачкы ыры 1969-жылы «Ленинчил жаш» гезитине жарыяланган. Очерктери, публицистикалык чыгармалары аркылуу окурмандарга журналист катары да тааны-мал.
Эмгек жолун 1967-жылы Ак-Талаа райондук «Кыргыз айыл чарба техника» өндүрүштүк бирикмесинде айдоочу болуп иштөө менен баштаган, Ак-Талаа райондук финансы бөлүмүндө инспектор болуп иштеген.
1970-жылдан Ак-Талаа райондук «Айыл турмушу» гезитинде үзгүлтүксүз иштеп, учурда ошол гезиттин редактору.
Акындын 50гө жакын ырларына жана «Шырдакбектин боз жорго», «Айымдын арманы», «Эр Тайлак» ж.б. дастандарына музыка жазылган.
"Манас" энциклопедиясы
"Манас" энциклопедиясынын көздөгөн максаты кыргыздын баатырдык эпосу «Манастын» өз-өз алдынча атайын бөлүмдөрдөн турган көркөм текстин, ошондой эле бул улуу эстеликтин кагаз бетине түшүрүлүш тарыхын, айтуучуларын, мазмунун, сюжетин, варианттарын, поэтикасын, мотивдерин, образдык түзүлүшүн, көркөм каражаттарын, топонимикасын, этностук аталыштарын, антропонимдерин, философиялык жана диний түшүнүктөрүнүн катмарларын, жалпы эле анын кыргыз элинин рухий турмушуна тийгизген таасирлеринин кеңири чөйрөсүн чечмелеп берүү, маңызын сыгып, ток этер жерин айтып түшүндүрүү болуп саналат.
Өмүрбек Дөлөев
Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасы менен сыйланган.
"Манас" энциклопедиясы
Кыргыз Энциклопедиясынын Башкы редактору А. Карыпкулов
Өмүрбек Дөлөев
Жаш акындардын республикалык фестивалынын лауреаты.
Эсенканов, Асанкадыр
ЭСЕНКАНОВ АСАНКАДЫР
Өмүрбек Дөлөев
Кыргыз тилинде
Сезим тамчысы: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1979. – 35 б.
Эсенканов, Асанкадыр
Жазуучу Асанкадыр Эсенканов Тянь-Шань районундагы Казан-Куйган айылында 1938-жылы 8-мартта туулган. 1956-жылы Оттук орто мектебин, 1962-жылы КМУнун филология факультетин, 1976-жылы Москвадагы КПСС БКнын алдындагы Жогорку партиялык мектепти бүтүргөн. Эмгек жолун 1956-жылы №53 жылкы заводунда жумушчу болуп иштөө менен баштаган. 1962–1964-жж. Тянь-Шань жана Ат-Башы райондорунун орто мектептеринде кыргыз тили жана адабиятынан сабак берген. 1966-жылдан «Кыргызстан пионери», «Ленинчил жаш» гезиттеринде адабий кызматкер, 1969-жылдан «Советтик Кыргызстан» гезитинин өз кабарчысы, 1971-жылдан «Нарын правдасы» гезитинде бөлүм башчы, 1976-жылдан редактордун орунбасары, 1986-жылдан Нарын облустук сергектик үчүн күрөшүү коомунун башкармасынын орунбасары болгон. Чыгармалары 1958-жылдан баштап жарыялана баштаган. Биринчи аңгемелер жыйнагы «Табышуу» деген ат менен 1961-жылы чыккан. 1987-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Өмүрбек Дөлөев
Кыргыз тилинде
Алтын топ: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1981. – 12 б.
Эсенканов, Асанкадыр
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Өмүрбек Дөлөев
Кыргыз тилинде
Үмүт оту: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1986. – 47 б.
Карилия
Карилия, Карел Республикасы — Республика Карелия, карел. Karjalan tazavaldu, Karjalan tasavalta, вепс. Karjalan Tazovaldkund, людик Kard’alan tazavald) Оруссиянын Скандинав жарым-аралынын жак бөлүгүнүн түндүк-батышында жайгашкан. Түндүк-чыгышын Ак деңиз, түштүгүн Ладога жана Онега көлдөрү чулгайт. Батышынан Финляндия менен чектешет.
Өмүрбек Дөлөев
Кыргыз тилинде
Мен – мекендин чырпыгы: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1987. – 30 б.
Эсенканов, Асанкадыр
Кыргыз тилинде
Карилия
Негизги маалымат
Аянты 180,5 миң км2. Калкы 693,2 миң (2008). Административдик-аймактык жактан 15 административдик районго, 13 шаарга, 11 шаарчага бөлүнөт. Борбору – Петрозаводск шаары Түндүк-Батыш федерация округуна кирет.
Эсенканов, Асанкадыр
Табышуу: Аңгемелер. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1961. – 53 б.
Өмүрбек Дөлөев
Кыргыз тилинде
Өмүр көчү: Ырлар-I. – Нарын шаардык басмакана, 1996. – 210 б.
Эсенканов, Асанкадыр
Менин портретим: Повесть. – Ф.: Мектеп, 1968. – 76 б.
Өмүрбек Дөлөев
Кыргыз тилинде
Өмүр көчү: Ырлар-II. – Нарын шаардык басмакана, 1997. – 210 б.
Эсенканов, Асанкадыр
Ак жаан: Повесть жана аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1983. – 128 б.
Өмүрбек Дөлөев
Кыргыз тилинде
Ак-Талаа куттун жергеси: Тарыхый түзүм. – Б.: Финансы чарба башкармалыгынын басмаканасы, 1996. – 226 б.
Ак мөөр – Ак-Талаанын айпериси. – Б.: Учкун, 2005. – 112 б.
Өмүр күүсү. – Б.: Бийиктик, 2005. – 463 б.
Алаторка (Иглин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жийделик акиташ кени
Жийделик акиташ кени Баткен облусунун Кадамжай районунда, Кадамжай кыштагынан 1,7 км түштүктө, Жийделисай суусунун оң капталында, деңиз деңгээлинен 1160–1245 м бийиктикте. 1987-ж. геол. чалгындоо иши жүргүзүлгөн. Акиташ карбон мезгилинде пайда болгон. Химиялык курамы боюнча акиташтан I жана II сорттогу курулуш акисин алууга болот. Кен казып алынууда. Запасы А+В+С1 категориясы боюнча 940 миң т.
Карел мойногу
Карел мойногу (Финнче: Karjalankannas; Шведче: Karelska näset) — Балтика деңизинин Финн булуңу менен Ладога көлүнүн аралыгындагы кургактыктын кууш тилкеси.
Негизги маалымат
Бийиктиги 50 мге чейин, эң бийик жери 205 м (Лембола дөңсөөсү). Түндүк жагы гранит, гнейс тоо тектеринен, Борбордук бөлүгү жана түштүгү мөңгүнүн шиленди тектеринен турат. Мөңгүнүн аракетинен пайда болгон жалчалуу рельеф басымдуу. Вуокса дарыясы кесип өтөт; көлдөрү көп. Ийне жалбырактуу токой (карагай, кызыл карагай), Линдула мырза карагай токою (1738-жылы кеме курууга пайдалануу үчүн отургузулган). Мойнокто Выборг, Приозёрск, Всеволожск шаары, Финн булуңунун жээгинде Сестрорецк, Зеленогорск жана башка курорттук шаарлар орун алган. Карел мойногунун көп жери В. И. Лениндин турмушу жана ишмердиги менен байланыштуу. Мойнок 9-кылымдын аягынан Русь аймагынын бир бөлүгү болгон. 17-кылымдын башталышында Швеция тартып алган. 1721-жылы Россияга өткөн. 1918–40-жылдары басымдуу бөлүгү Финляндияга караган. 1940-жылы совет-финн согуштан кийин Совет мамлекетинин карамагына өткөн. Жөө жүрүү, лыжа жана суу туризми өнүккөн.
.py
.py - Парагвайдын жогорку баскычтагы домени.
Орозалиев Султан
Орозалиев Султан (1921, Чүй облусу, Москва району, Чоң Арык кыш. - 1992, Бишкек) - геогр. илиминин кандидаты (1954), профессор (1989). Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. Кыргыз пед. институтунун геогр. факультетин бүтүргөн. 1953-ж. чейин КирФАНдын энергетика бөлүмүндө кенже илимий кызматкер, 1953-жылдан КМУнун геогр. факультетинде окутуучу, профессор болуп эмгектенген. Кыргыз адистеринин ичинен биринчилерден болуп кандидаттык ил. даражага ээ болгон. Кыргызстандын экономикалык географиясы боюнча адис. Негизги ил. эмгектери Кыргызстандын айыл чарбасына арналган. Анын «Кочкор өрөөнү», «Суусамыр», «Түндүк Кыргызстандын жайыттарынын өзгөчөлүктөрү», терминология боюнча «Географиялык терминдердин орусча-кыргызча сөздүгү» (1966), о. эле окуу методикалык, мектеп окуучулары үчүн «Кыргызстандын экономикалык географиясы» (1978), «Кыргыз ССРинин географиясы» (авторлош, 1982) ж. б. эмгектери жарык көргөн.
Беш-Бугу
Беш-Бугу — топоним. Алооке кандын Манаска багынгандагы окуяда Алоокенин элчилеринен корккон Жакып Манасты издеп чыгып, Б.-Б. жайлоосунан жолукканы айтылат (Сагымбай Орозбаков, 2. 175). Географиялык реалияда Фергана менен Тарим өрөөндөрүнүн ортосундагы тоолордогу жайлоо.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Трубецкой, Сергей Николаевич
Трубецкой Сергей Николаевич (1862–1905) – орус философ-идеалисти.
Асунсьон
Асунсьон - Парагвай Республикасынын борбор шаары. Борбордук округ өзүнчө административдик бирдикти түзөт. Калкы 508,8 миң (агломерациясы м-н 1,5 млн, 2005). Парагвай дарыясындагы ири порт (ал аркылуу экспорттун 3/4, импорттун 9/10 өтөт). Суу жолу м-н Буэнос-Айрес ж-а Монтевидео шаары м-н байланышат. Жолдор тоому. Acyнcьондон трансулуттук автомобиль жолдору - Боливияга (түндүк-батышка карай), Аргентинага (түштүккө), Бразилияга (чыгышка) тарайт; Парагвайдагы темир жолдун баштапкы пункту.
Трубецкой, Сергей Николаевич
Өмүр таржымалы
1885-жылы Жогорку окуу жайын бүтүрүп, Москвадагы университетте окутуучу болуп иштей баштаган. Философия профессору жана Москва Университетинин шайланган биринчи ректору.1900–1905-жылдары «Философиянын жана психологиянын маселелери» деген журналдын редактору болгон). Мээсине кан куюлушуп кайтыш болгон.
Асунсьон
Эл аралык аэропорту бар. 1537-ж. испан конкистадорлору тарабынан индейлер отурукташкан жерде негизделген. Архитектура эстеликтери: кафедра собору (1842-50), ратуша (1604), 17-кылымдагы турак жайлар ж. б. Опера театры (1860, учурда Конгресс сарайы), Улуттук клуб (1860-ж. ченде), Каса-Лопес (кийинчерээк өкмөт үйү), Эне Кудай Асунсьон сыйынуу жайы (1854; учурда Улуттук пантеон) курулган. Парагвай (1927), Гуарани тили ж-а маданияты (1975), Парагвай тарыхы, саясий ж-а социалдык илимдер академиялары, Асунсьон улуттук (1889), Католик (1960) университтери, Улуттук китепкана ж-а архив (1869), Улуттук асем өнөр (1887), карапа ж-а асем искусство (1938), этнографиялык музейлери (1929) ж. б. бар. Асунсьон - өлкөнүн башкы экономикалык (а. и. өнөр жай, финансы) борбору. Өнөр жайынын башкы тармактары: тамак-аш (эт, ун, тартуу, кант, суумай, тоң май, тамеки, парагвай мате чайын өндүрүү), жеңил (пахта тазалоо, кебез-кездеме, булгаары-бут кийим), нефть ажыратуу (Сан-Лоренсо), токой (а. и. ийлөө заттары), кеме куруу ж-а курулуш материалдар өндүрүшү. Тейлөө чөйрөсү өнүккөн.
Лионел Месси
Лионель Андрес Месси  ( испанча - Lionel Andrés Messi ) 1987-жылы 24-июнь, Росарио), Аргентиналык  футболчу. Барселонанын намысын коргогон оюнчу чабуулчу жана чабуулдагы жарым коргоочу милдетин аткарат. Дүйнөдөгү эң алдыңкы футболчулардын бири. 21 жашында эле Алтын топ жана ФИФА жылдын мыкты футболчусу сыйлыктарына ээ болгон. Месси ийкемдүүлүгү жана оюн таризине байланыштуу Аргентиналык эски футболчу Диего Марадонага көп салыштырылат.
Ал, футболго 8 жашында Росарио шаарынын клубу Ниюэллз Олд Бойздо баштайт. 11 жашында Лионелге өсүү гармону (самототропин) жетишпестиги диагнозу коюлат. Барселонанын спорттук мүдүрү Карлес Рескач Мессини 13 жашында байкаган соң жаш талант ага катуу таасир калтырат. Ошондуктан ал клуб жетекчилиги менен Мессини жана үй-бүлөсүн Испанияга көчүрүп келип дарылоо тууралуу келишим даярдайт. Ошондон кийин Месси Барселонанын жаш өспүрүмдөр курамында ойной баштайт. Барселонанын негизги курамында биринчи жолу 2004-жындын 16-октябрында ойногон Месси, Испания лигасында гол киргизген эң жаш футболчу наамына ээ. 2005-06 сезонунда Ла лига жана УЕФА Чемпиондор Лигасы чемпиондугун жеңет. 2006-07 сезонунда Эл класико дербисинде хет-трик кылганы жетишип, 26 лига мачында 14 гол саят. 2008-09-жыл карьерасындагы эң мыкты сезон болот. Анткени сезон боюнча 38 гол атып 6 кубок жеңет. 2009-10 сезонунда бардык турнирде 47 гол атып Роналдонун койгон рекордуна жетет. 2010-11 сезонунда 53 гол менен бул рекордду бузуп өзүнүн рекордун коёт.
Месси 2012-жылга чейин 5 жолу Ла лига чемпиондугун, 3 жолу УЕФА Чемпиондор лигасы чемпиондугун жеңген жана эки финал мачында гол сайган. Финалдагы бардык голдорун Манчестер Юнайтедге киргизген. 2010-11 сезонунда Чемпиондор лигасында 12 гол киргизип, Герд Мюллер менен Жан-Пьер Папиндерден кийин удаа 3 жолу голчу болгон үчүнчү футболчу болду.
2013 жылдын үчтүн айынын 7 күнү Лионел Месси дүйнөнүн эң мыкты оюнчусуна берилүүчү "Алтын топ" сыйлыгын 4 жолу катар утуп алган биринчи футболчу болуп калды. Дүйнөлүк футбол курама командаларынын капитандарынын, машыктыруучуларынын жана басма сөздө спорт темасын чагылдырган журналисттеринин арасындагы уюштурулган добуш берүүдө, 25 жашар аргентин өзүнүн клубдашы - испан оюнчусу Андрес Иньестадан, ошондой эле "Реалдын" жана Португалиянын футбол курама командасынын лидери Криштиану Роналдудан озуп чыгып - жеңишке жетишкен. .
Шилтемелер
(adecas)
Эсенгулов, Шарыпкул
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Кадам: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1972. – 56 б.
Ак шоола: Повесть. – Ф.: Мектеп, 1974. – 164 б.
Из. Повесть. «Ак шоола» баянынын экинчи китеби. – Ф.: Мектеп, 1976. – 158 б.
Асыл. Повесть, аңгемелер жана пьеса. «Ак шоола» баяндама 3-китеби. – Ф.: Мектеп, 1979. – 212 б.
Ишеним. Аңгемелерден турган баян. – Ф.: Кыргызстан. 1983. – 232 б.
Уяча
Уяча (Cell-Ячейка) — электрондук жадыбалдын мамычасы менен сабы кесилишкен торчо.
Эсенгулов, Шарыпкул
Көч. Повесттер жана аңгемелер. – Ф.: Адабият, 1990. – 240 б.
Уяча
Электрондук жадыбал 16000000 уячадан турат жана аларга берилиштер киргизилет. Уячалар электрондук жадыбалда жайгашкан орду боюнча аталат. Мисалы, В мамычасы менен 12-саптын кесилишиндеги уяча В12деп аталат. Уячаларга тексттик, сандык жана формула сыяктуу үч типтеги маалымат киргизилет. Формулага сандар, уячалардын аттары жана програмдык жабдыкта камтылган стандарттуу функциялар катышат. Учурдагы (активдүү) уячага формула эсептелип, андан алынган маани чыгарылат. Формуланы камтыган уячага формуланын өзүн чыгарса деле болот.
Эсенгулов, Шарыпкул
Алтын тамыр. Повесть, пьеса. – Нарын, 1994. – 108 б.
Уяча
Колдонулган булактар
ISBN 9967-14-014-3
Эсенгулов, Шарыпкул
Жайсаң. Биринчи бөлүм.. – Б.: ИАнын басмаканасы,1996. – 288 б.
Жайсаң. Экинчи бөлүм. – Б.: ИАнын басмаканасы, 1998. – 320 б.
Жайсаң. Үчүнчү бөлүм. – Б.: ИАнын басмаканасы, 1998. – 320 б.
Жайсаң. Төртүнчү бөлүм. – Б.: ИАнын басмаканасы,1998. – 330 б.
Жайсаң. Бешинчи бөлүм. – Б.: ИАнын басмаканасы, 1999. – 312 б.
Жайсаң. Алтынчы бөлүм. – Б.: Илимдер Академиясынын басмаканасы, 2000. – 303 б. Кожомкул. Роман. Биринчи китеп. – Б. 2001, – 275 б.
Тазалыкка таазим. Роман. Экинчи китеп. – Б., 2002. – 264 б.
Кожомкул. Роман. 1-2-китеп. – Б., 2003, – 560 б.
Асыл: Роман. – Б., 2008. – 406 б.
Орус тилинде:
Асыл: Роман. М. Советский писатель. 1990. – 272 с.
Эрвин Панофский
Эрвин Панофский, фамилиясы Панофски деп да айтылат (нем. Erwin Panofsky; 1892-жыл 30-март, Ганновер - 1968-жыл 14-март, Принстон) - немис жана америкалык искусство тарыхчысы жана теоретиги. 1920-жж. искусство тууралуу немис илиминин жана 1930-жж. - 1960-жж. Америка искусство таануу мектебинин көрүнүктүү өкүлдөрүнүн бири.
Илимий ишмердиги
Ишмердигинин немис доорунда Г. Велфлин, А. Ригл жана А. Варбургдардын идеяларын улай көркөм чыгармаларды иконологиялык метод менен изилдөөнүн негиздерин түзгөн, искусство таануунун бир катар негизги категорияларын түптөгөн. Көз караштарын "Идея. Өткөндүн искусство теориясында түшүнүктөрдүн тарыхы жөнүндө"(1924) деген китебинде баяндаган. Гуманизм темасын өнүктүрүүгө анын "Иконология боюнча изилдөөлөр. Реннессанс искусствосундагы гуманисттик темалар" (1939) китеби жана Пристон университетинин окумуштуулары даярдаган "Гуманизмдин максаты" (1940) аттуу жыйнак үчүн жазылган "Искусство тарыхы гуманисттик дисциплина катары" аттуу макаласы арналган. Согуштан кийинки жылдары 1947-1948-жж. Гарвард университетинде окуган лекцияларынын негизинде "Эрте Нидерланд живописи" аттуу китеп чыгарган (1953, 1-2-т.), гот архитектурасы менен алектенген, Дүрердин чыгармачылыгын изилдөөнү уланткан (анын жашоосун жана чыгармачылыгын изилдеген ири окумуштуу болуп калган), "Көркөм сынчы катары Галилей" (1954) аттуу эссе жазган.
Э. Панофскийдин иштөө методу "чечмелөө жадыбалдары" деп аталган бир нече варианттарда көрүнөт. Мында объект, түр, каражат жана искусство чыгармасын чечмелөө принциби талданат. Бул метод "Көрмө искусстводо маани" (1950) жыйнагында жана "Батыш искусствосунда ренессанс жана "ренессанстар"" (1960, 1-2-т.) китебинде жана башка көптөгөн эмгектеринде өнүктүрүлгөн. Э. Панофскийдин эмгектери Пъер Бурдьенин искусствонун социологиялык концепциясына таасир эткен.
Пальчена дарыясы
Пальчена — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - 62 дарыясынын сол жээгинен км алыстыкта Кондый-Кы орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Бейформал билим берүү
Бейформал билим берүү – мамлекеттик билим берүү тармактарынан тышкары коомдук, мамлекеттик эмес же жекече инсандар тарабынан уюштурулган, негизинен кыска мөөнөттүү кошумча билим берүү жолу.
Мындай кошумча билимди берүү тармактары негизинен билим өркүндөтүү же кайрадан даярдоо боюнча кыска мөөнөттүү семинарлар, тренингдер, окуу курстары түрүндө уюштурулат.
Карсак
Карсак (лат. Vulpes corsac) – чөлдөгү кичине түлкү.
Билим берүүдөгү мониторинг
Билим берүүдөгү мониторинг - мезгилмезгили менен жүргүзүлүп туруучу контроль. Ал билимдин сапатын текшерүү, изилдөө максатында билим берүү системасына башкаруучулар тарабынан каралат. Мындай мониторингдин негизинде билим берүү мекемелеринин билим берүү иш сапаты, билимдин мамлекеттик стандартка жооп бериши жөнүндө маалыматтар топтолот. Ошондой эле контролдоо айрым бир окутуучунун ишинин сапатын жана натыйжалуулугун аныктоо үчүн да колдонулат.
Бейаңдуулук
Бейаңдуулук (орус.  Бессознательное) – субъект тарабынан толук, аягына чейин жетик түшүнүлбөгөн психикалык кубулуштардын жыйындысы. Бейаңдуулук түшүнүгүн илимге немис ойчулу Лейбниц киргизген.
Бейаңдуулук психологиялык жана философиялык жактан түрдүү мааниде:
а) маалыматтын баш мээге чагылбастан, субъекттин толгонууларынын деңгээлинде, кайрадан иштелип чыгуусун түшүндүрүүчү мээнин иш-аракети;
б) субъект тарабынан толук таанылып бүтпөгөн толгонуулар катары каралып келет.
Бул феномен онтогенездик өнүгүүнүн алгачкы этабында, аффект абалында, өтө чарчаганда же болбосо аң-сезимдин патологиялык өзгөрүүлөрүндө байкалат. Бейаңдуулук көүгөйүнүн өнүгүшү психопатология менен байланыштуу. Француздардын психиатрия мектеби (Ж. М. Шарко, И. Бернгейм ж. б.) тарабынан гипноздоо методунун жардамы менен Бейаңдуулук патогендик ролу табылып, адам өзү толук түшүнбөсө да, муютуу аркылуу анын аң-сезимдүү жүрүм-турумуна таасир этүүгө боло тургандыгы аныкталган. З. Фрейд да Бейаңдуулук жөнүндө окууну иштеп чыккан. Анын ою боюнча Бейаңдуулук өзүнүн энергетикалык потенциалын сактоочу, психикалык бузулуу түрүндө байкалуучу жана тымызын толгонууларды, өнүгүүдөгү кемчиликтерди билдирүүчү кубулуш.
К. Г. Юнг «коллективдүү Бейаңдуулук » жөнүндө окууну уланткан. Бул окууну символдук образдар – «архетиптер» түрүндө көз алдыга келтирүүгө болот. Ага окууга мааниси боюнча «социалдык Б.» түшүнүгү (Э. Фромм) жакын. Орусияда Бейаңдуулук түшүнүгүнүн изилдениши И. М. Сеченов, И. П. Павлов, В. М. Бехтерев ж. б. ысымдары менен байланыштуу. Алар Бейаңдуулук түшүнүгүн субсенсорика, кыймыл-аракеттерди башкаруу, уйку, гипноз ж. б. жогорку нерв системасынын иш-аракеттери менен байланышта окуп-үйрөнүшөт. Б. проблемасы грузин окумуштуусу Д. Н. Узнадзенин изилдөөлөрү да кеңири ылайыкталган. К
Кыргыз психологу, доцент К. Миңбаев Бейаңдуулук «аң-сезимсиз абал» деген термин аркылуу белгилейт. Бул абалда адам өзү жасаган аракетке баа бербейт, анын убактысына, өтүп жаткан ордуна карата багыты жоголот, атүгүл аракетти башкарган кеп да бузулат. Акыркы жылдары жарык көргөн адабияттарда Бейаңдуулук түшүнүгүн психикалык процесс, объективдүү чындыкты чагылдыруунун бир формасы катары кароого боло тургандыгы жөнүндө ойлор кездешет (А. В. Петровский). Турмушта Бейаңдуулук объективдүү жашай тургандыгын далилдеген окуялар көп кездешет. Санкт-Петербургдук психотерапевт А. М. Свядош адамды уйку-соо абалына өткөрүп чет тилди үйрөтүү мүмкүнчүлүгүн изилдеген. Адамдар тамактанганда, көчөдө, кийингенде, басып бара жатканда, машинаны башкарууда, муз. аспапта ойноодо ж. б. ар дайым эле аң-сезим катыша бербейт. Адамдардын көп кыймыл-аракеттери Бейаңдуулуктун негизинде ишке ашат. Бейаңдуулуктун бул жактары али толук изилденип бүтө элек.
Хинаяна
Хинаяна (санскрипттен-кууш жол, сапар дегенди билдирет) Буддизмдеги негизги багыттарынын бири.
Карендер
Карендер (өздөрүн пгханьо деп аташат) – Мьянманын түштүгү менен түштүк-чыгышында жана Таиланддын түндүк-батышында жашаган элдердин тобу. Жалпы саны 5тен 7 млнго чейин (2002). Карендерде уруулук бөлүнүүлөр сакталган. Алардын негизгилери: сго, пво, бве, йао жана башка уруулар. Диалектилери жана үрп-адаттары бири-бириникинен кескин айырмаланат. Карен тилдеринде сүйлөшөт. Динге ишенгендери негизинен – буддисттер, бир кыйласы христиандар (баптисттер), бир азы салттык динди тутат. Карендердин ата-бабалары Чыгыш Тибеттен көчүп келип (биздин замандын 1-миң жылдыгынын ортосунан), Мьянма жана Таиланд аймактарына отурукташкан. Негизги кесиби – дыйканчылык (күрүч). Тоолук карендер буйвол, бука, эчки асырашат. 20-кылымдын ортосуна чейин патриархалдык үй-бүлөгө ылайыкталып, узун салынган үйлөрдө жашаган. Эркектер саронг, жеңсиз күрмө же кыска жеңдүү ак көйнөк кийип, башына шарф байланат. Аялдар юбка, жеңсиз кофта кийип, кооздуктарды тагынышат. Денелерине татуировка коюшат. Инди кытай элдеринен айырмаланып, тибеттиктер сыяктуу эчкинин сүтүн ичишет. Карендердин улуттук фольклору, музыкасы, ыр, бийлери бар.
Билим берүү жөнүндө мыйзам
Билим берүү жөнүндө мыйзам ― билим берүү тармагын уюштуруунун, башкаруунун жана анын иштөөсүнүн негизги принциптерин белгилөөчү, аларды ишке ашыруунун укуктук базасы катары кызмат өтөөчү укуктук акт. КРдин «Билим берүү жөнүндө» мыйзамы 1992-ж. кабыл алынган. 1997-ж. ага өзгөртүүлөр жана толуктоолор киргизилген. 2004-ж. КРдин «Билим берүү жөнүндө» жаңы мыйзамы кабыл алынган.
Ассимиляция (геологияда)
Ассимиляция (геологияда) [assimilatio - окшоштук, кейиптенүү] - магма менен анын айлана-чөйрөсүндөгү тоо тектердин өз ара аракеттенишүү (эрүү, эритүү, сиңирүү жана башка) процесси. Магма жогору көтөрүлгөндө, жанаша жаткан тоо тектерди жана магмага түшкөн алардын бөлүкчөлөрүн бүт же жарым-жартылай эритип, өзүнүн курамын, дагы ушул сыяктуу касиеттерин өзгөртөт. Ошондой эле жанаша жаткан тоо тектер өзгөрүүлөргө учурап, алардан жаңы тек келип чыгат. Кээде тоотектин кесек бөлүкчөлөрү магма менен аралашып, ксенолитти (чоочун ташты) пайда кылат.
Ассизи
Ассизи (Assisi) - Италиядагы шаар. Перуджа провинциясында (Умбрия облусу). Калкы 25,8 миң (2005). Перуджа шаарынан түштүк-батышта, дөңсөөдө (бийиктиги 424 м) жайгашкан. Биздин заманга чейинки 7-кылымда Вилланова доорунда пайда болгон. 8-кылымдын аягынан Папа мамлекетине, 12-кылымдын 70-жылынан Ыйык Рим империясына караган. 15-кылымдан бирдиктүү Италия королдугу түзүлгөнгө чейин (1870) Папа мамлекетинин курамында болгон. Шаардын орто кылымдагы көрүнүшү сакталган. Санта-Мария (16-17-кылым), Палаццо Комунале (учурда пинакотека, 1337), Ыйык Франциска монастырь комплекси - базилика (1228) жана башка архитектуралык эстеликтер (чиркөөлөр, монастырлар, чептер) сакталган. 1997-жылдагы жер титирөөдөн базилика катуу талкаланган. Шаар Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. Диний зыярат кылуунун эл аралык борбору. Экономикасынын негизин туризм түзөт.
Момо (тамак)
Момо (тибет. མོག་མོག་; Вайли: mog mog, непал. म:म:) — Тибет жана Непалдын камыр тамактарынын бир түрү. Бул тамак Тибет, Бутан, Непал, Сикхим, Даржелинг жана Ладакта көп жасалат. Ошондой эле Индиянын Ассам, Мизорам, Манипур, Нагаланд, Мегалая, Патна жана Батыш Бенгал штаттарындагы непалдык жана тибеттик диаспоралар жашаган жерлерде да белгилүү. Акыркы жылдарда Калькутта, Дели, Чандигарх ж.б. Индиянын шаарларынын көчөлөрүндө тез татым түрүндө сатыла баштаганы байкалат. Жалпысынан, момо монголдордун позы, азиялыктардын манты, орустардын пельмени (чүчпара) жана италиялыктардын равиоли сыяктуу тамактарына окшоп кетет.