cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Абакиров, Барктабас
Орус тилинде
Волна Сон-Куля: Стихотворения. - Ф.: Кыргызстан, 1981. - 132 с.
Арчовая колыбель: Стихи и поэма. - М.: Сов. Писатель, 1985. - 80 с.
Шаги жизни: Стихи и поэмы -  Б.: Адабият, 1989. - 120 с.
Башка элдердин тилдеринде
Стихи и поэмы. - Алма-Ата: Жазушы, 1983. - каз.
Жыр кесте: Стихи и поэмы -  Алма-Ата: Жалын, 1983. - 152 с. - каз.
Котормолору
Кугультинов Д. Апрель айдыңы: Ырлар жана поэмалар. (Б.Абакиров ж.б.) -  Ф.: Кыргызстан, 1981. - 156 б.
Гамзатов Р. Дагстан уламыштары. (Ж.Садыков, А.Токтогулов, И.Исаков, Б.Абакиров). - Ф.: Кыргызстан, 1982. - 124 б.
Пак Э. Көгүлтүр капка: Ырлар жана поэмалар (Б.Абакиров ж. б.).
Лермонтов М.Ю. Тандалмалар: Ырлар жана поэмалар (Б.Абакиров ж. б.). - Ф.: Кыргызстан, 1983. - 104 б.
Степанюк Б. Саламатсыңбы Ала-Тоо: Ырлар. - Ф.: Кыргызстан, 1983. - 104 б.
Бээкман В. Күн чубак. (Б.Абакиров ж.б.). - Ф.: Мектеп, 1982. - 252 б.
Интернеттеги шилтемелер
http://kyrgyzinfo.ru/category/zhazuuchular
Чуваш-Куб (Иглин району, Башкыртстан)
Чуваш-Куб — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Чуваш-Куб айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1666 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Калыгулдун Ормон ханга айтканы
Калыгулдун Ормон ханга айтканы (үзүндү) Орус алат жериңди, Сындырат сенин белиңди. Уга жүргүн кебимди, Таап коёт эбиңди. Ошондон кийин душманың, Ичиңде калар бышманың. Абайла айткан сөзүмдү, Ачып жүргүн көзүңдү. Азапка салба өзүмдү, Кулак салгын кебиме. Куп келтирет эбиңе, Малыңды айтып мактанба, Көп казакка аттаба, Казактын малын аласың, Как талаада каласың. Орус келсе элиңди, Сындырбасын белиңди. Арасында баатырым, Уга жүргүн кебимди. Келип калса кокустан, Сактайсың сары талааны. Солдаттыкка бересиң, Ичиңен чыккан баланы. Багасың анда балбейсиң, Торпок менен тананы. Ойлой жүргүн Ормон хан, Так ушундай санааны. Көрүп турам далайды, Көчүп жүрүп барарсың, Анжыян менен Алайды. Оюңа алып билип жүр, Уруп жүргөн малайды. Кезек келип калбасын, Кегин кокус албасын! Күркүрөгөн кара кар, Күчү пилге барабар. Кара чымын таласа, Талаага баспай тартынар. Тоодакка тойбос ак шумкар, Таранчыга талпынар. Ойлосоңчу, кан Ормон, Карап турсам кан соргон!
Шилтемелер
Калыгул. Казыбек. Казалдар.
Базавлюк (Слинько) Евдокия Сергеевна
Базавлюк (Слинько) Евдокия Сергеевна (1923-ж. т. ) - Кыргыз ССРинин Сокулук районундагы "Новая жизнь" колхозунун звено башчысы. Социалисттик Эмгектин Баатыры (1948). Базавлюк эмгек жолун колхозчудан баштаган. 1941-ж. комсомол-жаштар звеносунун башчысы. 1947-ж. кант кызылчасынын ар гектарынан 870 ц түшүм жыйнаган. Ленин ордени жана медалдар менен сыйланган.
Үгүт заказниги
Үгүт заказниги – Кыргызстандагы Нарын облусунун жана Нарын дубанындагы (облусундагы) Акталаа районунунда аңчылык заказниги. Нарын дарыясынын боюндагы Пионер капчыгайынан Терек суусуна чейинки  бадалдуу  токойду  ээлейт. Аянты 15,0 миң га. Азайып бараткан кекилик, коён, кыргоол, эликтерд и коргоо жана көбөйтүү максатында 1973-ж. уюшулган.
Аң-Арык (Москва району)
Калкы
Калкы - 491 киши.
Кванже
Кванже – Корей Республикасынын түштүк-батышындагы шаар. Йонсанган түздүгүндө, Сеулдан 320 км түштүктө жайгашкан. 1986-жылдан шаар айланасы менен провинциянын деңгээлиндеги статуска ээ. Калкы 1,3 млн (2008; шаар айланасы менен 1,6 млн). Жолдор тоому. Метрополитен (2004) иштейт. Алгач Корё мамлекетин негиздеген король Ван Гон бийлеген мезгилде 940-жылы эскерилген. 1948–2005-жылдары Чолла-Намдо провинциясынын административдик борбору болгон. Шаар агломерациясынын чыгыш бөлүгүн Мудынсан паркы ээлейт. Анын этегинде будда храмдары жайгашкан. Кванже өлкөнүн ири өнөр жай борбору. «Kia Motors» компаниясынын автомобиль заводу (жылына 350 миң), аккумулятор батареялары, электроника приборлорун жана алардын компоненттерин өндүрүүчү, текстиль (кебез-кездеме), тамак-аш (айыл чарба азыктарын белендейт жана сактайт) өнөр жай ишканалары иштейт. Тогуз жогорку окуу жайы (анын ичинде улуттук, педагогикалык жана жеке менчик), музейлер (анын ичинде улуттук, көркөм жана башка), мемориалдык парк бар. Айыл чарбалуу аймактын ири борбору. Шалы, курма өстүрүү, жүзүмчүлүк өнүккөн. Шаардан 50 км түндүк-батышта «Йонгван» АэСи (Азиядагы эң ири; кубаттуулугу 5900 МВт) курулган.
Васильевка (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Васильевка — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Наум айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 664 киши. Почта индекси — 453167, ОКАТО коду — 80249848002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Квант
Квант – бардык түрдөгү электрмагниттик энергиянын (анын ичинде жарык энергиясынын) үзгүлтүксүз нурланган же жутулган үзгүлтүктүү айрым бөлүкчөлөрдөн (порциядан) туруучу энергия чоңдугу. Ал фотон деп да аталат. Квант энергиясы Е термелүү жыштыгына v түз пропорциялаш: Е=v. H – Планк туруктуулугу.
Делегация
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Бадал чымчыктары
Бадал чымчыктары — (лат. Atrichornithidae) сайрагыч чымчыктардын бир тукуму, буларга өкүл катары саргыч бадал чымчыгы (лат. Atrichornis rufescens) кирет.
Ebony and Ivory
"Ebony and Ivory" (кырг. Эбен дарагы менен пил сөөгү) - Пол Маккартни жана Стиви Уандер дуэти аткарган ыр. 1982-жылы март айында чыгып, АКШ, Улуу Британия жана башка көптөгөн өлкөлөрдүн чарттарынын алдыңкы сабында болгон.
Баяны
1982-жылы 29-мартта чыккан. Пол Маккартнинин Tug of War альбомуна кирген. Американын Billboard Hot 100 хит-парадынын 7 жума бою алдыңкысы болгон. Жыйынтыгында, бүтүндөй 1982-жылдын № 4 синглы болгон.
Маккартнинин пост-Битлз эмгектеринин ичинен чарттын чокусунда рекорддук апталар турган ыры болуп калган. Бүтүндөй карьерасында болсо, "Hey Jude"-ден кийинки экинчи ыры (The Beatles менен чогуу); Стиви Уандер үчүн ырдын хит-парадда биринчи орунда турган апталарынын саны - карьерасындагы рекорд болгон. Мындан тышкары, аталган ыр Beatles'дын кайсы мүчөсү үчүн болбосун Billboard чарттарындагы биринчи R&B хит болуп калган.
"Ebony and Ivory" 2008-жылы Billboard журналынын "Greatest Songs of all time" тизмесинде № 59 болгон.
Кум-Бел вольфрам кени
Кум-Бел вольфрам кени — Нарын районунда, Каратокур кыштагынан батыш тарапта, Көктай тоосунун түштүк капталында. 1910-жылдан белгилүү. Кен аймагын Таш-Көмүр мезгилинин аягында пайда болгон сланец, алевролит, кумдук, акиташ чөкмө тектери жана аларды жиреп чыккан гранит-диорит интрузиясы түзөт. Чөкмө тектер бүктөлүүлөргө дуушарланып, антиклиналдык түзүлүштү пайда кылган. Антиклиналдын борбордук бөлүгүндө интрузия орун алып, анын түндүк капталынан тектоникалык терең жарака өтөт. Бул жаракага жакын жердеги интрузия менен чөкмө тектердин кошулган жеринде скарн тулкулары пайда болуп, анда руда топтолгон. Руда комплекстүү (вольфрам, жез, висмут, молибден, коргошун, кобальт, никель, цинк, темир) келип, скарндардагы көп сандаган майда жаракаларды жана жиктерди толтуруп жаткан тарамдар түрүндө. Тарамдар негизинен кварц менен кальциттен түзүлүп, аларда шеелит, халькопирит, висмутин, пирит, молибденит, галенит, сфалерит ж. б. кезигет. Айрым тарамдардын узундугу 30–200 м, калыңдыгы 0,005–0,2 м. Вольфрамдын триоксидинин рудадагы орточо өлчөмү 0,3%. Кен 1941–55-ж. Кумбел руда башкармасы тарабынан казылып, бардыгы 990 т руда алынган. Болжол руданын ресурсу 1666,7 миң т, вольфрамдын триоксидиники – 5 миң т.
Лас Крюсэс (Нү-Мексико)
Лас Крюсэс (Нү-Мексико) (Las Cruces) — Нү-Мексико штатынын Doña Ana округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 97618 киши. Болжолдуу аянты - 122.81 км². FIPS коду — 35-39380.
Гүлзада Рыскулова
Гүлзада Рыскулова (14-март 1980, Чымбай, Өзгөн району, Ош облусу, Кыргыз ССР) — кыргызстандык ырчы, Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти.
Маринка (Тура куймасы)
Маринка — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тура дарыясынын сол жээгинен 524 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тура дарыясы Тагил дарыясынын куюлушунан Тагил дарыясы, Ница дарыясы жана Пышма дарыясы дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ынтымак (Бакай-Ата району)
Ынтымак (мурдагы Калинин)— Кыргызстандын Талас облусунун Бакай-Ата районундагы айыл. Шадыкан айыл аймагына кирет.
Инфратүзүм
Айылда учурда эки миңдей кожолук бар. Бирок жашоочуларынын бери дегенде 500дөйү эмгек миграциясында жүрүшөт. Эки айылдын кармагындагы айдоо жердин көлөмү үч миң гектарга барабар. Айылда орто мектеп, маданият үйү, мечит бар.
Тарых
Тарыхый маалыматарга караганда, айылдын аймагына биринчилерден болуп, 18-19 –кылымда немис калкы келип отрукташкан. Бул айылдын калкынын дээрлик жарымын немис улутундагы калк түзүүчү. Алардын акыркылары тарыхый мекени – Германия. 1995-жылга чейин көчүп кетишкен. Анткен менен бир кездеги айылдаштары менен байланышын сактап келишүүдө.
Коңшу Түйтө айылы менен бирге Шадыкан (айылдын 1930-жылдары басмачылык кыймыл менен күрөш учурунда таанылган тургуну) айыл өкмөтүнүн курамына кирет.
Мурдагы депутат Орозбек Дүйшеев жана мурдагы Мамлекеттик катчы Эсенбек Дүйшеев сыяктуу кыргыз саясатчылары, таанымал кардиохирург Айдар Шералиев, саанчы, немис улутундагы Мина Отт айым (мурдагы СССР парламентинин депутаты), журналист Улан Эшматов ушул айылдан чыккан.
Айылдагы немистердин басымдуусу тарыхый атажуртуна - Германияга 1990-жылдары журт которушкан менен, айыл калкы менен карым-катнашын ырааттуу улантып келет.
Калкы
Калкы ― 2 454 киши (2009-жылы).
Чоң Курья
Чоң Курья (Ниж. Курья, Афанасова) — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Томь дарыясынын оң жээгинен 525 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Калыгулдун масел- санаттары
Калыгулдун масел-санаттары (үзүндү) Кызаргандын баарысы, Манат болот турбайбы. Кылган иштин баарысы, Адат болот турбайбы. Ирмегендин баарысы, Канат болот турбайбы. Улук сөздөн ырды айтам, Ар санаттан бирге айтам. Кер килең болбой кар кетпейт, Капсалаң болбой жут болбойт. Кара өзгөй болбой дос болбойт, Шагылы болбой зоо болбойт. Шайыры болбой эл болбойт, Бейли жакшы кем болбойт. Этекти кессең кең болбойт, Эзелки душман эл болбойт. Желкени кессең тон болбойт, Жеткилең бийик жол болбойт. Жеке тамчы сел болбойт, Жээн тагага эл болбойт. Ыргыйдан катуу иш болбойт, Кебектен ширин аш болбойт. Тууганың душман болгондо, Мындан кыйын иш болбойт. Арык койдун терисин, Алты ашатсаң ий болбойт. Атадан жаман тууганды, Ак кийизге салдырып, Көтөргөн менен бий болбойт. Кум жыйылса тоо болбойт, Тоо болсо да ошонуң, Куш айланган зоо болбойт. КОЛДОНУЛГАН АДАБИЯТТАР: Калыгул. Казыбек. Казалдар.
Базанова Нейле Оразгүл кызы
Базанова Нейле Оразгүл кызы (И. 11. 1911-ж. т., Фрунзе ш. ) - советтик физиолог. Казак ССР ИАнын акад. (1951), казак аялдарынан чыккан туңгуч биологиялык илимдин доктору (1945), Казак ССР илимге эмгеги сиңирген ишмери (1946). 1941-жылдан КПССтин мүчөсү. Алматы ветеринардык институтун бүтүргөн (1923). Ошол институттун ассистенти, доценти, профессор, кафедра башчысы (1932-48). Казак ССР ИАнын биологиялык жана медицина бөлүмүнүн академиясынын-секретары (1948-62), 1966-жылдан Казак ССР ИАнын Физиол. институтунун директору.
Кум-Бел көмүр кени
Кум-Бел көмүр кени Жалал-Абад облусунун Сузак районунда, Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш тарамы, Кумбел тоосунда, Талдысуу менен Жылануюк суусунун жогорку агымынын аралыгында. Кен 1944-жылдан белгилүү. 1988–91-ж. чалгындоо иши жүргүзүлгөн. Кен көп кабаттуу. Юра катмарынын көмүрлүү туюк свитасында 51ге чейин кабаттар жана кабатчалар бөлүнгөн, алар негизинен 26 кабатка биригет. Алардын ичинен 13 кабат кеңири таралган. Кабаттардын калыңдыгы 0,09 мден 22,77 мге чейин. Сапаты боюнча көмүр биринчи газдуу (I Г) маркасына таандык, күлдүүлүгү 13,41%тен 19,85%ке чейин, орточо күйүү жылуулугу 29,35 МДж/кг (7012 ккал/ка) – 33,20 МДж/кг (7931 ккал/кг). Кендин Батыш Керегеташ участкасынын ачык жол менен казып алууга бекитилген жарамдуу запасы 11063 миң т. Жер астынан казып алууга жарамдуу бекитилбеген В+С1 категориясы боюнча запасы – 28778 миң т.
Базанова Нейле Оразгүл кызы
Базанова бодо малдын тоютту сиңиришинин кээ бир өзгөчөлүктөрүн жана жаш төлдүн өсүшү менен физиологиясын изилдейт. СССР Жогорку Советинин 2-5-шайл. депутаты. Базанова Ленин ордени ж. б. орден, медалдар менен сыйланган.
Тоокен жумушчулар профсоюзу
Тоокен жумушчулар профсоюзу – Түштүк Кыргызстандагы алгачкы профсоюз уюму, 1917-ж. июль–август айларында түзүлгөн. Кызылкыя менен Сүлүктүдөгү көмүр, чымкөң ж. б. кен өнөр жай жумушчуларын бириктирген.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Еврей тили
Байыркы еврей тили - семит тилдеринин бири. Библия (Эски осуят, б. з. ч. 12-3-к.) жана Палестинадагы жазмалар (б. з. ч. 8-2-к.) аркылуу белгилүү. Б. з. ч. оозеки түрдө өнүккөн. Байыркы еврей тилинде илгери ханакей, кийин мишнаит (Талмуддун алгачкы үлгүлөрү) тилдери деп аталган. Байыркы еврей тилинде диний, философия-илимдери жана көркөм адабий чыгармалар жаралган. Бул тил кийин көп өзгөрүүлөргө учураган. Анын «мураскору» иврит тилинин лексикасында семит элементтери басымдуу.
Колдонулган адабияттар
]
Эмчилик
Эмчилик — медициналык билими жок кишилердин, илимий негизделбеген ыкмалар менен дарылоо жүргүзүүсү.
Ал адам коомунун алгачкы мезгилинде пайда болгон. Адегенде эмчилик элдик медицинадан бөлүнгөн эмес.
Эмчи
Эмчи - домчулардын колдонгон кээ бир дары каражаттарында жана ыкмаларында пайдалуу жактар болуп, алар кийин илимий дарылык ботаниканын, медициналык зоологиянын, терапиянын жана бальнеологиянын келип чыгышына негиз болгон. Эмчи - домчуларга көп учурларда тиричиликте жана коомдук мүнөздө кыйынчылык башка түшкөндө кеңеш сурап кайрылышкан. Бирок, убакыт өткөн сайын кээ бир эмчи - домчулардын жөндөмдүүлүгүн таптык коомдо бийликке пайдаланышкан. Алгачкы коомдо жашаган адамдар бүткүл дүнүйө «жараткандын жакшылыгынан же анын каарынан турат» деп эсептешкен. Адамдын ооруп калышынын себеби «жараткандын» каарына калган, оору «жиберген» деп түшүндүрүшкөн. Оорунун негизин диндик фантазиялык түрдө түшүндүрүү ушинтип пайда болгон.
Коомдун өнүгүшүнүн ар бир жаңы этабында эмчи - домчулуктун мазмуну, калыбы жана түрү олуттуу өзгөрүп турган. Азыркы кезде да медицинада эмчилик эскинин калдыгы катары буржуазиялык жана кээ бир өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдө кеңири тараган. Эмчиликтин көрүнүшү өтө ар кыл, ал саламаттык сактоонун деңгээлине, калктын жана жер шартынын өзгөчөлүгүнө, тиричиликте жашап келе жаткан үрп-адатка, жалпы маданияттын деңгээлине, диний көз караштарга жана ишенимдерге жараша болот.
Дарылоо каражаттары
Эмчи - домчулар дарылоо каражаттары катары чөптөрдү, табигый химиялык кошундуларды (минералдарды) жана жаныбарлардын этин (суюктуктарын) пайдаланышат. Көпчүлүк учурларда эмчи - домчулар алдоо жолуна түшүшөт. Молдо-бакшылардын дартты алып келген шайтан - шабырды кууп чыгуу үчүн колдонгон «сыйкырдуу ыкмалары» оорулууну айыктырмак түгүл, анын дартын өнөкөт түргө өткөрүп, өлүмгө алып келиши мүмкүн. Айрым эмчи - домчулар элдик медицинада колдонгон каражаттарды пайдалануу менен оорулууга белгилүү даражада жеңилдик алып келип, айрым учурда ийгиликтерге жетишкен. Мунун эч кандай деле сыйкырчылыгы жок. Эмчи - домчулардын колдонгон негизги каражаты — оорулуунун аң-сезимине таасир берүүсү. Албетте, бул ооруну толук дарылай албасы белгилүү. Бирок, бул ырым - жырымчыл оорулууга психотерапиялык таасир берип, анын организминин ооруга каршы күрөшүүгө күчүн топтойт. Адамдын организмине анын нерв системасынын шыктанышы зор таасирин тийгизет. Дарылоого ишендирүү — илимий медицинада ооруну дарылоо үчүн колдонулуучу эң маанилүү факторлор. Эмчи-домчулардын өзгөчө жугуштуу ооруларды жана патологиялык төрөттү дарылоого аракеттениши өмүргө өтө коркунучтуу.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Мелис Абакиров
Эмгек жолун 1963-жылы мугалим болуп иштөөдөн баштаган. 1965–1970-жж. Ысык-Көл облусундагы Тоң райондук «Эмгекчил» гезитинде адабий кызматкер, бөлүм башчы, жооптуу катчы, редактордун орунбасары, 1970–1971-жж. «Ленинчил жаш» гезитинин бөлүм башчысы, 1971–1979-жж. «Советтик Кыргызстан» гезитинин адабий кызматкери, өз кабарчысы, жооптуу катчынын орунбасары, 1979–1985-жж. Кыргыз ССРинин Мамлекеттик басма комитетинин башкы редактору, 1985–1988-жж. «Мектеп» басмасында бөлүм башчы, 1988-жылдын август айынан «Адабият» басмасынын башкы редактору, 1992–1998-жж. ушул басманын директору, 1998–2005-жж. «Акыл» акционердик коомунун төрагасынын орунбасары – «Кыргызстан» басма үйүнүн башкы редактору, 2004-жылдын декабрь айынан 2007-жылдын мартына чейин Кыргыз Республикасынын Улуттук Жазуучулар союзунун катчысы болуп иштеген, өзгөчө эмгек сиңирген пенсионер.
Алгачкы аңгемелери студенттик жылдарда жарыяланган. 1978-жылы «Жаштык рапсодиясы» аттуу биринчи аңгемелер жыйнагы жарык көргөн.
Л.Н.Толстойдун, Х.Хименестин, О.Шестинскийдин, Арпад Генцтин ж.б. чыгармаларын кыргыз тилине которгон.
1983-жылдан СССР Жазуучулар союзунун, 1976-жылдан СССР Журналисттер союзунун мүчөсү.
Кыргыз ССРинин Жогорку Кеңешинин Ардак грамотасы менен сыйланган. СССР «Басмасынын отличниги», «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмери» – ардактуу наамын алган
Кыргыз тилинде
Чоң энемдин жомогу: Жомок. – Ф.: Мектеп, 1980. – 56 б.
Алмалуу бак: Повесть. – Ф.: Кыргызстан, 1982.
Көкөй кести: Роман, повесттер, аңгемелер. – Б.: Кыргызстан, 2000. – 360 б.
О, опаасыз, опаасыз дүйнө: Повесттер, аңгемелер, эскерүүлөр. – Б.: Полиграфбумресурсы ЖЧКсы, 2005. – 172 б.
Барымта: Роман. – Б.: Бийиктик, 2008. – 280 б.
Орус тилинде
Сказки моей бабушки. – Ф.: Мектеп, 1984. – 44 с.
Расподия молодости: Повесть, рассказы. – Ф.: Адабият, 1998. – 304 с.
Герои эпоса «Манас». – Б.: Кыргызстан, 1995. – 28 с.
Верблюд и мышь: Сказание о старом летоисчислении. – Б.: Кыргызстан, 1996. – 13 с.
Азарт: Повесть. – М.: Стилистика, 1998. – 180 с.
Башка элдердин тилдеринде
Энемиң эртекилери. – Ашхабад. Магарыф. 1985. – 32 б.– түркм.
Катагонда утган болалик: Повесть. Ташкент. Жахон адабияты. 2007. – 64 б.– өзб.
Котормолору
Толстой Л.Н. Кумурска менен көгүчкөн: Тамсилдер. – Ф.: Мектеп, 1983. – 36 б.
Хименес Х.Р. Платеро жана мен. – Ф.: Мектеп, 1985. – 121 б.
Шестинский О.Н. Блокада новеллалары: Аңгемелер.– Ф.: Кыргызстан, 1986. – 376 б.
Арпад Генц. Майдан: Новеллалар, эсселер, пьеса. – Б.: 1997. – 104 б.
Бадалчылар
Бадалчылар — (лат. Timaliidae) сайрагыч чымчыктардын бир тукуму, буларга төмөнкү түр кирет: ала бадалчы (лат. Garrulax lineatus).
Электротехника
Электротехника:
Фатима Абдалова
Алгачкы эмгек жолун Базар-Коргон райондук «Эмгек жалыны» гезитинде кабарчы болуп иштөө менен баштап, Кыргыз Республикасынын Китеп палатасында, «Кыргызстан», «Адабият» басмаларында, Кыргыз Мамлекеттик телерадиосунда редакторлук кызматтарда эмгектенген, азыркы учурда «Азаттык» медиа институтунда иштейт.
1992-жылдан Кыргызстан Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Ф.Абдалованын экинчи ыр жыйнагы «Ай жарыгында» деген ат менен 1997-жылы жарыкка чыгып, Кыргызстан Жазуучулар союзунун Алыкул Осмонов атындагы адабий сыйлыгына татыган. Ф.Абдалова 2007-жылдын сентябрь айында Түркиянын Элазыг шаарында өткөн дүйнөлүк түрк тилдүү акындардын «Хазар поэзия кечтери» фестивалынын катышуучусу.
Кыргыз тилинде
Бешик боо: Ырлар. – Б.: Кыргызстан, 1989. – 80 б.
Ай жарыгында: Ырлар. – Б.: Кыргызстан, 1997. – 116 б.
Жүрөктөгү шамал: Ырлар жана поэмалар. – Б.: Кыргызстан, 2001. – 176 б.
Юрташсай эстелиги
Юрташсай эстелиги – төмөнкү таш дооруна таандык археологиялык эстелик. Кадамжай районундагы Марказ айылынын түштүк тарабындагы капчыгай ичинде жайгашкан. Таш куралдар табылган. 2002-жылы А. П. Деревянко жана А. Н. Зенин жетектеген россиялык-кыргызстандык биргелешкен археологиялык экспедиция изилдеген.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Куршаки (Иглин району, Башкыртстан)
Куршаки — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Чуваш-Куб айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 221 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Зергер
Бул — алтын-күмүш устасы. Түрдүү түстүү металлдардан (алтын, күмүш, мельхиор, нейзильбер жез, мис, датчалабас, болот) кыз-келиндердин азем буюмдары: шакек, билерик, сөйкө, желбирөөч, иймек, Сөздүн төркүнү зер жасалгалары жөнүндө бара жатат. «Кулактары куйма алтын» — Мында сөйкө-сырганы айтууда. «Куюлуп түшкөн мурду алтын» — адатта, элечек, кеп такыянын кыргагы зерден болот да, анын калакчалары мурундан түшүп көрүнөт. «Ак үйүнүн куту алтын» — мында үй ичиндеги: алабакан, сандык, жагдан, ат жабдыктары, кыз-келиндердин жасалгалары өңдүүлөрдүн жалпы көрүнүшү көз алдыга тартылат. Буга да чеберлер алтын-күмүш жана башка ага тете түстүү металлдарды чабышкан да, бут кийимдин маңдай бети жалтылдап турган. «Оромол салган башы алтын» — оромол жасоолук. Негизи кыргак элечек, кеп такыя өңдүүлөрдүн жээгинде болот. Мында баш кийимдерге да алтын-күмүш тагууга болот — деген түшүнүк бар. «Олоңдой кара чачы алтын» — чачка чачкап, чолпу, күбөк, учтук өңдүүлөр тагылат. Алар сөзсүз зер менен шөкөттөлөт. Мындагы акындын «алтын» деген кайталоо сөзү күмүш менен да алмашылышы тийиш, анткени, кыргыздар үчүн алтынга караганда күмүш нарктуу жана салттуу болгон. Мындан биз элдик зергерчиликтин бир учурда укмуштай өнүккөндүгүн билебиз.
Кээде жабдык шөкөттөрүнүн (кайыш бетине чабылуучу темир кооздук) формасы сөлпү да узунураак да келет. Мында элдик эски салттуулуктун мүнөздүү белгилери болот. Мунун эки-үч түрүн усталар пайдаланып жүрүшөт. Айрым зергерлер шөкөттөргө оюм түшүрүүгө, ага «сыя төгүүгө» — «зооткерлөөгө» бөтөнчө умтулушат. Арийне, жездин табияты антип оюм-чийимди түшүрүүнү анча жактырбайт. Экинчиден, жез үчүн шөкөттүн өз формасы оюм-чийимсиз эле көркөм көрүнөт. Демек, томпогураак, казанкөмкөрүк шөкөт, «колдун салаасындай, кыздын баласындай» сыйда жана шарттуу көрүнөт.
«Сыялоо», «зооткер түшүрүү» — күмүштүн гана касиетин арттырып, анын жаны катары сезилет.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Кумтөр күкүрт кени
Кумтөр күкүрт кени Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районунда, деңиз деңгээлинен 3800–4000 м бийиктикте жайгашкан (Кумтөр алтын кенинин чегинде). 1989-ж. Үчкошкон геол. экспедициясы чалгындаган. Кен филлиттеги кварц-талаашпаты-карбонат-пириттүү метасоматиттен түзүлгөн. Рудадагы пириттүү күкүрттү күкүрт кислотасын өндүрүүгө пайдаланууга болот. Рудада күкүрттүн өлчөмү 1–13%. Күкүрттүн запасы В категориясы боюнча 784 миң т, С1–1932 миң т, В+С1 – 2717 миң т, С2–315 миң т.
Базофилия
Базофилия - клеткалык түзүлүштөрдүн негизги бойоктор менен бойолууга жарамдуулугу. Базофилия клеткалар да кычкылдуу компоненттердин - көбүнчө рибонуклеин кислоталарынын (РНК) болушуна негизделген. Базофилия белокту көп синтездегендиктен, составында РНК арбын клеткаларга мүнөздүү болот.
Мис, эмбриондун, шишиктин жана нервдин клеткалары ж. б. Бул процесс жөнүндөгү тагыраак көрсөткүчтөр авторадиография жана цитофотометрия методдору аркылуу аныкталат. Клеткалык структуралардын Базофилиясы же ацидофилиясы кандын клеткаларын айырмалоо, гипофиздин алдыңкы бөлүгүнүн клеткаларын жана башкады анализдөө үчүн пайдаланылат.
Куткутия
Куткутия (лат. Tetraodon cutcutia) – тикенкурсак балыктардын бир түрү.
Кара-Кулжа району
Кара-Кулжа району - Ош облусундагы административдик бирдик. Түндүк жана түндүк-батышынан Өзгөн, чыгышынан Нарын облусунун Ат-Башы, батышынан Алай райондору, түштүгүнөн Кытай менен чектешет. Район 1937-жылы уюшулган. Аянты 5,7 миң км2 (Ош облусунун аймагынын 19,6%и). Калкы 99 536 киши (2020). Ооданда 11 айыл өкмөтү, 43 кыштак бар. Борбору — Кара-Кулжа кыштагы. Жери негизинен тоолуу, Кара-Кулжа жана Тар сууларынын алабынан орун алган. Эң бийик жери 4900 м (Үч-Сейит массивинде), эң жапызы —780 м. Райондун аймагында Фергана тоо тизмегинин чыгыш тармактары (Үч-Сейит, Тасырак-Сай ж. б.), Академик Адышев, Алайкуу кырка тоолору, Алай-Куу, Кара-Кулжа, Кулун, Капчыгай, Ажыке өрөөндөрү жайгашкан. Табигый ресурстарынан Кара-Кулжа, Кулун, Терек жана башка минералдуу суулары, курулуш материалдардын кендери бар.
Климаты
Климаты континенттик. Кышы суук, кар арбын жаайт. Январдын орт. температурасы —10—14,8 °C; жайы ысык, кургак, июлдуку 25—35,3 °C.
Табияты
Тар (куймалары: Кулун, Терек, Алайкуу, Акбогуз жана башка), Кара-Кулжа (Сур-Таш, Тасыракай жана башка). Көлдөрү: Кулун, Көл-Кайыңды жана башка. Эгилме ландшафт 780— 1000 м бийикте. Андан жогору каралжын боз топурактуу талаа (1000—2000 м), кара топурактуу бийик тоо талаасы, токой (2500—3000 м), альп жана субальп, гляциалдык-нивалдык ландшафт алкактары мүнөздүү. Райондун аймагында облустун калкынын 7,9% жашайт (2011). Төрөлүүнүн деңгээли 22,8%о, өлүм-житим 5,2%о, табигый өсүш 19,7%о (2008). Калкынын 46%и эмгек жашына чейинкилер, 45,9%и эмгек жашындагылар, 7,6%и эмгек жашынан өткөндөр. Калкынын 60,9%и деңиз деңг. 1000—1500 м, 18,0%и — 1500—2000 м, 21,1%и 2000—2500 м бийикте отурукташкан. Калктын орточо жыштыгы 1 км2 жерге 15 киши. Кара-Кулжа районунун экономикасынын негизин мал чарбасы түзөт. Райондо 22,5 миң бодо мал (а. и. 12,5 миң саан уй), 116,3 миң кой, эчки, 15,4 миң жылкы, 25,1 миң үй канаттуулары болгон; 9,5 миң т эт (тирүүлөй салмакта), 19,5 миң т сүт, 342 т жүн өндүрүлгөн. Жалпы жер фондусу 571,2 миң га (2000), анын ичинен айыл чарбага жарактуу жери 340,1 миң га (жеринин 59,4%и). Айдоо аянты 13,6 миң га (анын 4,0 миң гасы сугат жер), 0,2 миң га бак-дарактар, 16,1 миң га чабынды, 310,0 миң га жайыт. Дан-эгиндери (7,8 миң га, а. и. буудай — 5,0 миң га), картөшкө (0,9 миң га) ж. б. өстүрүлөт (2002). Өнөр жай тармагы райондун татаал экон. геогр. абалына байланыштуу өнүккөн эмес (облуста өндүрүлгөн өнөр жай продукциясынын 0,6%ин берет). «Ак-Терек» АК (тейлөө үйү) иштейт. Райондо негизинен автомобиль транспорту өнүккөн. Анын аймагынан Өзгөн — Кара-Кулжа — Кызыл-Жар, Кара-Кулжа — Сары-Булак — Гүлчө автомобиль жолдору өтөт. Райондо 2010-жылы автомобиль транспорту менен жүк ташуу 51,1%ке, жүргүнчүлөрдү ташуунун жүгүртүлүшү 11,1%ке өскөн. Райондо 49 жалпы билим берүүчү (анын ичинен музыкалык) мектеп, 2 мектепке чейинки мекеме, китепкана болгон. Райондук жана 12 участкалык оорукана, учук диспансери, 24 ФАП, 17 үй-бүлөлүк врачтар тобу жана башка медициналык мекемелер иштейт.
Административдик-аймактык түзүлүшү
Райондо 12 айыл аймагы жана алардын курамына кирген 55 айыл бар :
Качуг (Юга куймасы)
Качуг — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Түштүк дарыясынын оң жээгинен 548 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Квантор
Квантор (латынча quantum – канча) – математикалык логиканын предикаттарын эсептөөгө колдонулган логикалык операторлордун жалпы аты. Логикалык оператор сүйлөмдүн ички логикалык курамын, жаңы субъекти менен предикаттын өз ара катышын жана логикалык ойдун сандык мүнөздөмөсүн билдирет. Квантатордун эки түрү бар: жалпылык квантатору («бардык», «ар бири» дагы ушу сыяктуу сөздөрдүн эквиваленти жана анын белгиси «\forallх) жана бар болуу квантатору («кээ бир», «болот» дагы ушу сыяктуу сөздөрдүн эквиваленти жана анын белгиси \existsх). Мисалы, «\forallх жалпылык квантатору «бардык х үчүн» дегенди, ал эми \existsх бар болуу квантатору «кээ бир х үчүн» дегенди билдирет. «Квантатор» терминин америкалык математик, философ Ч. Пирс киргизген (1885).
Еврипид
Еврипид , Эврипид (биздин заманга чейин 484-ж. туулган, Саламин а. – биздин заманга чейин 406, Пелла) – байыркы грек драматургу. 92 драмалык чыгарма жазган, бизге 17 трагедиясы жана бир сатиралык драмасы («Киклоп») жеткен. Чыгармаларында (биздин заманга чейин 5-кылымдын 2-жарымы) Афиныдагы саясий жана адеп-ахлак салттарынын бузулушун чагылдырган, көйгөйлөрдүн курч коюлушу аркылуу ал «сахна философу» катары таанылган. Еврейлер Кудайдын ырайымсыздыгын («Ипполит», «Геракл») жана согушту («Троялык аялдар», «Финикиялык аялдар») айыптаган, «Ифигения Авлидада» трагедиясында биринчи болуп аял сүйүүсүнүн психологиясын иштеп чыккан. В. Г. Белинский еврейлерди терең ойчул, афинылык акыркы улуу трагик катары баалаган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан” Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Заливной (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Заливной — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Наум айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 416 киши. Почта индекси — 453167, ОКАТО коду — 80249848003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Пухочи-Яха дарыясы
Пухочи-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Нямбой-То куймасынын сол жээгинен 30 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кишинёв
Кишинёв, Кишинэу (Chișinău, ) — Молдова Республикасынын борбору, шаар. 1995-жылдан өзгөчө автономия статусу бар өзүнчө административдик бирдикти — муниципийди түзөт. Бык дарыясынын боюнда (Днестрдин оң куймасы), Кодр токойлуу дөңсөөсүндө, деңиз деңгээлинен 429 м бийиктикте жайгашкан. Калкы 785,1 миң (2008; агломерациясында 1,3 млн). Темир жана автомобиль жолдорунун ири тоому. Эл аралык аэропорту бар. Алгач 1466-жылдан «Акбашев Кешенев» деп эскерилет. 1712-жылы расмий булактарда шаар деп аталган. 15-кылымдын башынан Осмон империясынын, 1812-жылдан Россия империясынын, 1918-жылдан Румыниянын, 1940-жылдан СССРдин (Молдаван ССРинин борбору) курамында болгон. 1991-жылдан Молдова Республикасынын борбору. Машина куруу (анын ичиндеайыл чарба машиналары, соода жана тамак-аш, авиация, муздаткычтар, электр-өлчөөчү приборлор ж. б. өнөр жай үчүн жабдуулар, телевизорлор ж. б.), тамак-аш—татымалдар [жашылчажемиш консервалары, шарап даярдоочу (салттуу мүнөзгө ээ), тамеки], химиялык (фармацевтика, лак-боёктор, пластмасса буюмдары, парфюмерия), жыгаччылык (анын ичинде эмерек) өнөр жай ишканалары жана кондитер (250гө жакын продукция чыгарат), тигүү фабрикалары, айнек такталар заводу, трикотаж бирикмеси иштейт. Килем токулуп, зер буюмдар даярдалат. Шаардын борбордук аянтында салтанат капкасы, тарыхый бөлүгүндө Орган залы жайгашкан. Ошондой эле кафедралуу собор (учурда сүрөт музейинин филиалы), Мазаракиевск (18-кылым), Рышкановск (18-кылым) жана Благовещенск (19-кылымдын башы) чиркөөлөрү сакталган. Кишинёвдо Улуу Стефан IIIгө, М. Горькийге, Л. Н. Толстойго ж. б-га эстелик орнотулган. Кишинёв— Молдованын илим, билим жана маданий ири борбору. Шаарда 30дан ашык жогорку окуу жай (анын ичинде мамлекеттик университеттер), ИА, бир нече ИИИ, китепканалар (80ден ашык), А. С. Пушкиндин үй-музейи, 9 музей (анын ичинде тарых-край таануу, сүрөт, адабият ж. б.), театрлар (анын ичинде опера жана балет), филармония бар. Кишинёвдо туристтер үчүн заманбап мейманканалар курулган. Шаардын чегинде шарап сакталган Криково атактуу жер төлөсү, Чыгыш Европанын түштүгүндөгү эң кооз табигый парк — Роза гүлдөр өрөөнү, күмүш көлмөлөр жана бүтүндөй бир парк скульптура галереясы жайгашкан. Жыл сайын эл аралык куурчак театрлар жана музыкалык фестивалдар, конкурстар өткөрүлүп турат.
I Will Always Love You
"I Will Always Love You" (кырг. "Мен сени дайыма сүйүп жүрөм") - америкалык кантри-ырчы Долли Партондун 1974-жылы RCA Records лейблында чыккан синглы. Бул синглды америкалык ырчы Уитни Хүстон дагы өзүнүн версиясына салып аткарган.
Ыр жөнүндө
Долли Партон ырын 1973-жылы жазган. Ырда сүйгөнү менен мамилесин үзүүгө мажбур болгон, бирок ал кишини дале болсо сүйгөн аялдын абалы сүрөттөлөт. Партондун айтымында, ырдын негизин ырчы Портер Вагонер менен болгон мамилеси түзөт. "I Will Always Love You" кийинки жылы чыккан Jolene альбомуна кирген. Hot Country Songs чартынын сап башына чыккан.
Партон бул ырды бир нече жолу жаздырган. 1982-жылы "Техастагы мыкты бордел" (англ. Best Little Whorehouse in Texas) тасмасына саундтрек иретинде жаздырып, ошол эле чартта жеңишке жеткен. 1995-жылы Партон чыгармасын Винсент Гилл менен дуэт болуп, кайра ырдаган. Акыр-аягы, ыр бонус-трек катары 2009-жылкы альбомуна киргизилген.
Уитни Хүстон версиясы
Ошентсе да, бул хитти Уитни Хүстон ийгиликтүүрөөк аткарган. Анын 1992-жылкы "Жансакчы" (англ. The Bodyguard) тасмасынын саундтрегине кошулган соул-версиясы жылдын мыкты үн жазмасы жана мыкты аял поп вокал үчүн "Грэмми" сыйлыгын кошкондо, көптөгөн сыйлыктарга татыган. Сынчылар муңдуу сүйүү ырынын күчтүү вокалдын жана госпелдин аркасы менен ташталган аялдын жаалдуу драмасына айланганына таң беришкен.
Ара-Бел-Кумтөр, ойдуң
Арабел-Кумтөр, ойдуң — Ички Теңир-Тоонун түндүк-чыгышында. Тескей Ала-Тоо, Жетим-Бел, Ак-Шыйрак тоолору менен курчалган. Деңиз деңгээли 3400–3800 м бийиктикте. Узундугу- 52 км, туурасы 14 км. Батышы кенен, айланасындагы тоолор ойдуңдун таманынан 500–1000 м, айрым чокулары 1300 мге чейин көтөрүлүп жатат. Жер байыркы мөңгүлөрдүн чордону болгон.Ошондуктан ойдуңдун рельефинин пайда болушу мөңгүнүн аракетине байланыштуу.Төртүнчүлүк мезгилдин башталышында ойдуңду дээрлик муздук каптап жаткан.Муздук чегингенде Арабел, Кумтөрдөй эң ири өрөөндөр жана меридиан боюнча созулган суу куймаларынын өрөөндөрү түзүлгөн. Рельефинде морена дөбөлөрү (бийикт. 20–25 мге чейин), саздуу оёңчолор жана тегиз жерлер кеңири аянтты ээлейт. Ойдуңдун таманы кайназойдун шиленди чөкмөлөрүнөн турат. Чет-жакаларында кыргыз кызыл түстүү свитасынын чополору, кумдук, шагылдар кездешет. Алар төртүнчүлүк мезгилдин мөңгү таштарынын шилендилери менен капталган. Ойдуң аркылуу батыштан чыгышка Арабел суусу агат.Майда көлдөр бар. Климаты катаал.Кышы суук жана узак. Январдын орточо температурасы –19,5...–21,2°С, жайы кыска, июлдун орточо температурасы 2,3–4,3°С. Жылдык жаан-чачыны 311 мм. өсүмдүктөрү сейрек, ар кайсы жерде топ-топ болуп, жаздык же орок сымал жерге жабышып өсөт. Тоо капталдарына альп шалбаалуу талаа (каз таман, ыраң, тогуз төбөл, бетеге ж. б.), субнивалдык суук чөл, кар-мөңгү, алкактары мүнөздүү. Чарбада жайкы жайыт катары пайдаланылат. Арабел суусун Жууку ашуусу боюнча Ысык-Көлгө буруу керек деген сунуштар бар. Өрөөндүн чыгыш тарабында, Ак-Шыйрак тоо тоомунун түндүк-батыш тарабында Кумтөр алтын кени бар. Өрөөн аркылуу Барскон – Кумтөр авто жолу өтөт.
Болжурова Ишенкүл Садыковна
Биография
Болжурова Ишенкүл Садыковна (22.12. 1951-ж. туулган, Ысык-Көл облусу, Түп району, Тасма кыштагы) педагогика илимдеринин доктору (2006), тарых илимдеринин кандидаты (1978), профессор (1999). КРдин билимге эмгек сиңирген кызматкери (1997), II класстагы мамлекеттик кеңешчи (2003). ММУнун аспирантурасын бүтүргөн (1976). КМУда окутуучу, Кыргыз ССР ИАнын тарых институтунда окумуштуу секретарь (1978-83), Партия тарыхы институтунда улук илимий кызматкер (1983-91), БГУда проректор (1992), ректор (1994 2002), К Р дин билим жана маданият министри (2002-04), КР дин вицепремьер министри (2005), КУУнун ректору (2006), КМШ жана ЕврАзЭСтин чегинде интеграциялык кызматташтык маселелери боюнча КРдин Президентинин ыйгарым укуктуу өкүлү (2006), КРдин билим берүү жана илим министри (2007). Кыргыз Республикасынын Беларус Республикасындагы, Балтика өлкөлөрүндөгү жана КМШнын уставдык органдарынын алдындагы Атайын жана Ыйгарым укуктуу Элчиси (2009-2010-жылдары).
Билими
Ишенгүл Болжурова 1973-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин (КМУ) тарых факультетин “Тарых жана коом таануу” адистиги боюнча аяктаган. Ал эми 1977-жылы М.Ломоносов атындагы Москва мамлекеттик университетинин аспирантурасын бүтүргөн.
Мугалимдик жана илимий ишмердиги
Ишенгүл Садыковна КМУда окутуучу, Кыргыз ССР Илимдер академиясынын Тарых институтунун окумуштуу катчысы, Кыргызстан КП БКнын алдындагы Партия тарыхы институтунун улук илимий кызматкери, Кыргызстан Коммунисттик партиясынын Борбордук комитетине караштуу Партиянын тарых институтунда улук илимий кызматкер, Кыргыз кыз-келиндер педагогикалык институтунун доценти, Мамлекеттик тилдер жана гуманитардык илимдер институтунун илим боюнча проректору, Бишкек гуманитардык университетинин ректору болуп иштеген. 2002-жылы Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана маданият министри болуп дайындалган.
Дипломатиялык ишмердиги
2009-жылы Ишенгүл Болжурова Кыргыз Республикасынын Беларус Республикасындагы Атайын жана Ыйгарым укуктуу Элчиси болуп дайындалган[1].
Акыркы жылдары Ишенгүл Болжурова Кыргыз-Орус Славян Университетинин ректорунун кеңешчиси жана КР Тышкы иштер министрлигинин Коомдук кеңешинин төрайымы болуп иштеген. [1]Кыргыз Республикасынын Беларустагы Элчилиги https://mfa.gov.kg/ru/posolstvo-kyrgyzskoy-respubliki-v-respublike-belarus
[2] Канымгүл Элкеева. И. Болжурова: “Мен кыргыз элине, Кыргызстанга иштеп атам”// https://www.azattyk.org/a/Kyrgyzstan__Education_Minister_Ishengul_Boljurova/2023024.html
Сыйлыктары жана наамдары
Абылай хан атындагы Казак мамлекеттик эл аралык мамилелер жана дүйнө тилдери университетинин ардактуу профессору (2001-жыл).
“Даңк” медалы менен сыйланган.
Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнө эмгек сиңирген ишмер (1997-жыл)
Негизги эмгектери
Ишенгүл Болжурова 120дан ашык илимий эмгектин автору. Анын жетекчилиги астында эки кандидаттык диссертация корголгон.
Кыргызстандын колхоз чарбачылыгы өнүккөн социализмдин шарттарында. Фрунзе, Илим, 1985-жыл
Айылдагы заманбап социалдык процесстерди өнүктүрүүдө КПССтин жетектөөчү ролунун күч алышы. Фрунзе, “Кыргызстан”, 1985-жыл.
Кыргыз ССРинин тарыхы, 4-том, 4-бап, 5-параграф. Фрунзе, “Кыргызстан”, 1990-ж.
“Манас таануунун кыскача тарыхы” (авторлош), Бишкек, 1998-ж.
Тарыхтын лабиринттеринен адашып калбагыла. Бишкек, “Шам”, 2001
Кыргызстандагы билим берүү: тарыхы, көйгөйлөрү жана жетишкендиктери / И.С. Болжурова. Бишкек: “Имак офсе” басмаканасы, 2018-жыл.
Кыргызстандагы советтик дипломатиянын тарыхынын очерктери (1921-1991): окуу китеби/И.С. Болжурова, Ж.К. Бөкөнбаева; КР Билим берүү жана илим министрлиги тарабынан бекитилген. Бишкек: Кыргыз-Орус Славян Университетинин басмаканасы, 2018-жыл
Кыргыз мамлекеттүүлүгү (Документтер жана материалдар жыйнагы): Кыргызстандын билим берүү системасы үчүн / Ред. И.С. Болжурованын редакциясы алдында. Бишкек: КТМУ, 2002-жыл
Кыргыз мамлекеттүүлүгүнүн тарыхына киришүү: ЖОЖдор үчүн лекциялар курсу / Э.Д. Бейшембиев, И.С. Болжурова, Д.Д. Жунушалиев жана башкалар. Бишкек: “АРХИ”, 2004-жыл.
Үй-бүлөсү
Ишенгүл Болжурова көп балалуу үй-бүлөдө төрөлгөн, 10 баланын улуусу. Атасы Улуу Ата Мекендик согуштун ардагери. Болжурованын жолдошу – Кулубек Бөкөнбаев – КР экс-экология министри, КР УИАнын мүчө-корреспонденти. Финляндиянын борбору Хельсинкинин архивдеринен Алай ханышасы Курманжан датканын сүрөттөрүн таап чыккан[1].
Ишенгүл Болжурованын Жаңыл жана Айжан аттуу эки кызы бар.
Шилтемелер
Бишкекте Кыргызстандагы орус тилинин ролу тууралуу конференция өтүүдө
https://ru.sputnik.kg/20201215/kyrgyzstan-russkij-yazyk-konferenciya-1050781992.html
Билим берүү министрлигинин кеңейтилген коллегиясы жыл жыйынтыгын чыгарды
https://rus.azattyk.org/a/2407653.html
Канымгүл Элкеева. И. Болжурова: “Мен кыргыз элине, кыргыз жерине иштеп атам”
https://www.azattyk.org/a/Kyrgyzstan__Education_Minister_Ishengul_Boljurova/2023024.html
Мурдагы билим берүү министри КР ТИМдин Коомдук кеңешин жетектейт
Александр Тузов. Экс-вице-премьер, профессор Болжурова мааракесин жаңы ачылыштар менен белгилеп жатат
https://www.vb.kg/doc/411176_eks_vice_premer_professor_boldjyrova_otmechaet_ubiley_novymi_otkrytiiami.html
Зумурут
(Измурут) - Зумуруттан токсон бар, Көрүп барып билип ал» («Семетей»)
Бүл — зергерчиликтин жердиги, Ачык жашыл түстүү асылзат. Аны менен кыз-келиндердин асем буюмдарын, эр кемерин, ат жабдыктарын жана салттуу нускаларды кооздойт. Бул зер буюмдарынын жүзүн ачат. Зергерлер муну кармоодо көркөм нуска, табылгыс жердик катары баалашат.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Ажайыпкана
“Манас” эпосунда Анжиянды бийлеген Алоокенин чарбагындагы “падышалык салтанат үчүн багылган” түрдүү жаныбарлар, мурда киши көрбөгөн, аты-затын да укпаган мифтик-фантастикалык жандыктар ажайыпканада сүрөттөлөт.
Сёрен Кьеркегор
Кьеркегор, Сёрен (1813—1855) — дат философу, экзистенциализмге жол салып кеткен философ катарында эсептелет. Кьеркегордун көз карашынын калыптанышына философтун өзүнүн жеке турмушу чоң таасир берген.
Чыгармачылык жолу
Анын үйүндө атасы тарабынан орнотулган катуу диний атмосфера үстөмдүк кылып турган, атасы бала чагында Кудайга жакпаган иш кылгандыгы үчүн өзүн күнөөлүү деп эсептеп, кийин бул күнөөсүн актоо үчүн үйүндөгүлөрдөн катуу диний тартипти талап кылчу экен. Үйлөнүү тоюнун алдында диний көз караштардан улам колуктусунан кол үзүп кетет да, адабий иштер менен алек болуп түнт турмуш өткөрөт. Өмүрүнүн акырында теологиялык чөйрөлөр менен активдүү талаш-тартыштарды жүргүзөт. Анын эмгектери ар башка автордук ысымдар менен басылып чыгат.
Философиялык көз караштары
Кьеркегордун философиялык көз караштары анын Гегелге каршы айтылган ой-пикирлери катарында пайда болгон. Ал Гегелди индивидди абсолюттук духтун көрүнүшү болгон тарыхый процесстин субьектиси катарында кароого аракет жасагандыгын, субьективизмин сынга алып, катуу каршы чыгат. Гегелдин бул позициясы Кьеркегор тарабынан инсандын өз алдынчалыгын жана эркиндигин жокко чыгарууга, өзүнүн жасаган жорук-жосуну үчүн андан жоопкерчиликти алып салууга умтулгандык катарында аныктаган. Ал Гегелдин инсан түшүнүгүнө өзүнүн түшүнүгүн карама-каршы коюуга умтулат, анын түшүнүгү боюнча, инсан абсолюттук эркиндикке ээ. Кьеркегор инсанды ар кандай көз карандылыктан — жаратылыш көрүнүштөрүнө, коомдук таасирлерге жана адамды бөлөк бир адамдар менен байланыштырып турган башка мамилелерге көз каранды болуудан бошотот. Бардык тышкаркы жашап турган нерселерден бошонгондо гана адам өзүн инсан катарында аныктай турган индивидуалдуулукка ээ боло алат. Бул мааниде алганда инсан өзү үчүн жана өзү жасаган иштер үчүн жоопкерчиликти өзүнө алууга жөндөмдүү болот.
Эркиндик, инсан, тандоо түшүнүктөрү
Кьеркегор үчүн ал өзү карап жаткан: эркиндик, инсан, тандоо сыяктуу түшүнүктөрдүн формалдуу түрдөгү аныкталышы гана маанилүү. Эркиндик дегенибиз, анын пикири боюнча, «муну же тигини» (Кьеркегордун бир эмгеги дал ушундайча «Бул же тигил» деп аталат) тандап алуу эркиндиги болуп саналат. Мында Кьеркегор «эркиндик» жана «тандоо» түшүнүктөрүндө камтылып турган мазмунду карабайт, ал тандоонун өзүн гана, же өзү айткандай «тандоо актысынын чындыгын гана» талдап карайт. Кандайдыр бир мазмундан ажыратылган бул акт Кьеркегор үчүн метафизикалык мааниге ээ болгон: тандап алып, «жан жеке өзү жалгыз калат да, дүйнөдөгү бардык нерселерден обочолонуп отуруп алып ачык асмандын түпкүрүндөгү Түбөлүк Күчтү байкап-баамдайт».
Бул жерде Кьеркегордун окуусу диний мүнөзгө ээ болот, анткени «Түбөлүктүү Күчтү» байкап-баамдоо — Кудайга кошулуу, индивидуалдык эркиндик Кудай менен камыр-жумур болуп жуурулушуп кетет. Кьеркегордун Кудайы инсандын индивидуалдык тандоосун кепилдейт, башкача айтканда жеке инсандын этикалык жорук-жосундарынын жалпы маанисине кепил болот.
Субьективдүү, сапаттык диалектикасы
Гегелдик сандык диалектикага карама-каршы Кьеркегор өзүнүн, субьективдүү, сапаттык диалектикасын сунуш кылат. Бул диалектика, Кьеркогордун пикири боюнча, эсептеп чыгарууга болбой турган сапаттык өбөлгөлөрдү эсепке алууга тийиш, анткени алар интимдик-инсандык ой-санаалар болуп саналат. Буларга барынан мурда коркунуч таандык. «Коркунуч» түшүнүгү — бул эркиндикке карама-каршы коюлган бытие, бытиенин, бар болуп жашап туруунун алгачкы мүнөздөмөсү. Коркунуч инсандын маңызын, анын өлүмгө бетме бет турган эркиндигин билдирет. Коркунуч — бул өтө интимдүү ой-санаа, инсандын жалган эмес чыныгы жашап тургандыгы болуп саналат. Чыныгы жашоону (истинное существование) инсан башка бирөөгө айта албайт, ал эми чыныгы эмес жашоону башка бирөөлөргө айтып, бөлүшө алат. Мына ошентип, Кьеркегордун сапаттык диалектикасы инсандын иррационалдык мазмунун аныктап, аны рационалдуу мазмунга карама-каршы коёт. Инсандын негизи анын ой жүгүртүүгө болбой турган ирранционалдуу мазмуну катарында көрүнөт.