cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Акматали Алимбеков
Илимий ишмердүүлүгүнүн этаптары жана натыйжалары.
Илимий эмгектерин жалпы саны 214. Алардын курамын 3 монография, 2 терминологиялык сөздүк  8 окуу куралы жана макалалар түзөт. Эмгектери орус, ѳзбек, казак, татар, чуваш,  түрк, англис  тилдеринде жарыяланган. [null Бир катар эл аралык илимий-практикалык конференциянын уюштуруучусу жана катышуучусу. Москва, Стамбул,  Алмата, Ташкент, Вена, Будапешт, Братислава, ж.б. шаарларда илимий баяндамалар окуган.]
Анын жетекчилиги менен 8 кандидаттык диссертация, 20дан ашуун магистрдик диссертациялар  корголгон.
Ал изилдеген негизги илимий проблемалар
[null Илимий ишмердүүлүгүнүн негизги мазмунун кыргыз этнопедагогикасынын методологиялык проблемалары, тарыхы,  өнүгүш тенденциялары, мугалимдерди этнопедагогикалык жактан даярдоонун теориясы жана практикасы, окутуунун жалпы методдору, азыркы сабакты даярдап өткөрүүнүн технологиялары, Кыргызстандын билим берүү системасы сыяктуу проблемалар түзөт]. Этнопедагогика боюнча  эмгектери учурда кыргыз элинин салттуу педагогикалык дөөлөттөрүнүн жаңы проблемаларын айкындоо, изилдөө жана аларды  мектепте, жогорку окуу жайларда колдонуунун методологиялык ориентири катары кызмат кылууда. Анын демилгеси менен мурдагы союз республикаларынын ичинен алгачкылардан болуп Кыргызстандын жогорку  окуу жайларында «Кыргыз этнопедагогикасы» окуу дисциплинасы  киргизилип анын окуу программасы, окуу китеби да ал тарабынан даярдалган.
Коомдук ишмердиги
Чет элдик жана ата-мекендик илимий журналдардын редколлегиясынын, ошондой эле, Кырг. Респ-сында педагогика б-ча докторлук (кандидаттык) диссертациялык кеңештин мүчөсү; “Илим жана техника жагында КРнын мамлекеттик сыйлыктары боюнча комитетинин мүчѳсү; “Кыргызстан педагогдор коомунун” президиумунун мүчѳсү; “Окутуу ишин программалоо” боюнча Эл аралык Асоциациянын мүчѳсү.
Илимий эмгектери.
Илимий эмгектерин жалпы саны 214. Алардын курамын 2 монография, 2 терминологиялык сөздүк  5 окуу куралы жана макалалар түзөт
1.      Организация этнопедагогических экспедиций в педвузе (1987)
2.      Эстетическое воспитание в кыргызской народной педагогике (1988)
4.      Кыргыз этнопедагогикасы: Окуу куралы. (1996).
5.      Педагогиканын кээ бир айрым маселелери. (1998).
7.      Мугалимдик кесипке киришүү (2002)
8.      Таалим-тарбия терминдеринин чечмелеме сөздүгү (кыргызча-түркчө-орусча-англисче). (2002).
10.  Кыргызстандын билим берүү системасы жана анын проблемалары. (2007).
11.  Теория и практика этнопедагогической подготовки учителя в системе высшего педагогического образования. (2009)
12.  Азыркы сабак жана аны өткөрүүнүн технологиясы. (2011)
13.  Иновациялык педагогикалык терминдер сөздүгү. [null (2012)]
15. Окутууда формативдик баалоону колдонуу. Колдонмо. (А. Мамытов, С. Иптаровдор    менен бирдикте) – Бишкек, 2014, 76 б.
16. Жаран кантип иденттешет? – Б.:Mahprint. 2016. – 346. (Автордук коллектитв)
17. Түрк дүйнөсүнүн ойчулдарынын мурастарындагы педагогикалык идеялар. Жогорку окуу жайларынын студ. үчүн окуу куралы. - Б.; «Улуу тоолор», 2017. - 336 б.
18. Kırgızistan’da Eğitim ve Tarihî Gelişimi http://www.yeniturkiye.com/     Yenı Türkıye. Temmuz-Avgustos 2013 Yıl. 9. Sayı 53.s 1127 -1144
19. Алимбеков, А. Кыргыз эл педагогикасындагы адеп тарбиясы. Жалпы билим берүүчү мектеп-дин муг-дери, жогорку окуу жайлардын студенттери үчүн / А. Алимбеков. – Б.; «Улуу Тоолор», 2018. – 122 б.
20. Алимбеков, А. Орто мектепте окутуунун методдору. Орто мектептин мугалимдери жана жогорку окуу жайларынын студенттери үчүн окуу куралы / А. Алимбеков. - Б.; 2019.- 137  б.
21. Алимбеков, А. Желалиддин Руми  Мевлананын  таалим-тарбия тууралуу кѳз караштары / А. Алимбеков / Жогорку окуу жайларынын студенттери үчүн окуу куралы. – Б.; «Улуу Тоолор», 2020. – 88 б.
22. Алимбеков А. Кыргыз Республикасынын билим берүү системасы  ( тарыхы,  азыркысы, көйгөйлөрү)  Б.; 2020.-142 б.
23. Alimbekov, A. The Education System of the Kyrgyz Republic (Its history, present, issues) Bishkek. 2021. - 104 s.
SCI тармактык индекстүү журналдарда жарыяланган толук макаласы
1.     Alimbekov, A. Türk Dünyası Birliği ve Vatandaşlıgı algı araştırması ön çalışma / A. Alimbekov, Erdal Bay, Servet Demır. - Türküye. Gazıantep. 2015 -20 s.s.
SCOPUS тармактык индекстүү журналдарда жарыяланган толук макаласы
1.     Alimbekov, A. Egocentrism and Development of Students Identity (On the Example of Studying of Future Teachers) / А. Alimbekov, Chulpan R. Gromova // International Journal of Environmental & Science Education, 2015, 10(4), 571-578 p.
2.    Alimbekov, A. Öğretmen adaylarının hoşgörü ve yaşam doyum düzeylerinin incelenmesi / E. Gül, А. Alimbekov // Turkish Studies - Education, 15(2), 831-849.
3.    Alimbekov, A. Matematik korku ölçeği. Geçerlilik ve güvenirlik değerlendirmesi / A. Alimbekov, Y. Gül // Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(3), 1521-1531.
4.    Alimbekov, A. Üniversite Öğretim Elemanlarının Pedagojik Yeterlikler Konusunda Yaşadıkları Zorluklar ve Eğitim İhtiyaçlarının Değerlendirilmesi / A. Alimbekov, R. Yeşil, K. Yılmaz // Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi Arşiv. Cilt 10, Sayı 1- Sayfalar 82-97
Чет элдик басылмаларда  жарыяланган эмгектери.
1.     Etnopedagoji Ve Kirgiz Etnopedagojisinin Temel Kavramlari // Turk Yurdu, Ankara,  Ekim 2007. – Cilt: 27, – Sayi: 242. – 31–36 ss.
2.     49. Cengiz Aytmatovun Eserlerinde Egitim. Turk Yurdu, Ankara,  Eylul, 2008. Cilt: 28,  – Sayi: 253.– 107-109 ss.
3.     50. Kirgiz Cumhuriyeti ve Egitim Sistemi Hakkinda Genel Bilgi // Turk Yurdu, Ankara, Kasim, 2001. Cilt: 21, – Sayi: 171 – 13-16 ss.
4.     51. Kirgiz Halk Pedagojisinin Kaynaklari  // Gaye, Istanbul,  Ekim, 2000. Cilt: 28,  – Sayi: 253.– 107-109 ss.
6.     Kırgızistan’da Eğitim ve Tarihî Gelişimi           http://www.yeniturkiye.com/ Yenı Türkıye. Temmuz-Avgustos 2013 Yıl. 9. Sayı 53.s 1127 -1144.
Ал тууралуу макалалар.
1.      Гафарова С. Преданья старины глубокой. Ленинский путь. 1980, 16 -июнь.
2.       Лазутина Л.Г. За сказками и легендами в деревню. Учительская газета. 1980, 4-сентября.
3.       Алимбеков Акматали // Мугалимдик ыйык жол: КУУнун 80 жылдыгына карата. Түз.: Р.Сулайманова ж.б. – Б.: 2013. – 61 – 63-бб.
4.       Мырзаев М. Нагыз педагог. Шоокум. 2013, №5(81) – 29-32 б.б.
5.       Мамбетакунов Э. Этнопедагог А.Алимбековдун педагогикалык терминдер боюнча изденүүлөрү// ВЕСТНИК Ошского государственного университета. 2017, №4 -111 -113 б.б.
6.        Шадиев Н.С. А.Алимбеков мугалимдерди этнопедагогикалык жактан даярдоо концепциясынын негиздөөчүсү катары//Ошондо 115 -117 б.б.
7.       Идаев Б.Д. А.Алимбеков жана Түрк дүйнөсүнүн алкагындагы этнопедагогикалык изилдөөлөр// Ош ш. [null 131 -133 б.б.]
8.      Баитова Ф.Т. А.Алимбековдун эмгектеринде – «Манастын» педагогикасынын изилдениши//137 -139 б.б.
http://kao.kg/index.php?option=com_content&view=category&id=63&Itemid=18
http://www.kardeskalemler.com/
http://www.yeniturkiye.com/
http://www.knu.kg
www.internauka.org/archive2/ped/4(49_1).
http://elibrary.ru/
Тынья (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Масы району
Масы району - Жалал-Абад облусунда 1935-жылы 8-февралда уюшулган административдик-аймактык бирдик. Ага чейин Базар-Коргон районунун курамында болгон. Аянты 2,5 мин км², калкы 40 миндей адам болгон. Анын курамына Ноокен, Майлысуу, Масы, Сакалды, Бургонду, Кыла, Алма айыл советтери кирген. Борбору - Масы кыштагы болгон. 1937-жылы Базар Коргон району менен биригип, Ленин району аталган; 1978-жылы андан кайра болунгон; 1992-жылдан тартып Ноокен району. райондун борбору - Масы айылы.
Шажара-ий насаб-наме-ий илатийа
«Шажара-ий насаб-наме-ий илатийа» («Көчмөн элеттиктердин санжырасы») –19-кылымга таандык кыргыз тилинде жазылган кол жазма. Узундугу 3,13 м, туурасы 10,5 см келген түрмөктөлгөн кагазга жазылган. Сейрек кездешүүчү табылга, кол жазманын бир жак бетинде курандын аяттары өтө кылдаттык менен жыш саймадай кооз түшүрүлгөн. Экинчи бетинде сарыбагыш уруусунун манаптарынын бири Байгазы баатыр Мусаке уулунун түпкү аталары төмөндөгүдөй тартипте берилген: «Ак уул бий, анын перзенти Тагай бий, анын перзенти Кылжыр бий, анын перзенти Дөөлөс бий, анын перзенти Сүтөй бий, анын перзенти Сарысеит бий, анын перзенти Үчүкө бий, анын перзенти Мааматкул бий, анын перзенти Болот бий, анын перзенти Эсенгул баатыр, анын перзенти Ниязбек бий, анын перзенти Субан баатыр, анын перзенти Мусаке баатыр, анын перзенти Байгазы баатыр». Санжырада Ак уулдан Долон бийге чейин 14 ата жана Долон бийден Шейх Мансурга чейин 10 атанын ысмы келтирилген. Кыргыздардын түпкү атасы катары көрсөтүлгөн Шейх Мансур суфизмдин көрүнүктүү өкүлдөрүнүн бири болгон. 897-жылы Шейх Мансур ал-Халлаж өзүнүн шакирттери менен Түркстан жерине келип, көчмөн урууларды ислам динине тарткан. Айрым кыргыз изилдөөчүлөрүнүн ырастаганына караганда, Шейх Мансур жөнүндөгү уламыштар ошол мезгилдеги Түркстан аймагын байырлаган көчмөн урууларда сакталып калган жана кийинчерээк кыргыздардын оозеки санжыраларына өткөн. Кол жазмадагы санжыраны жазууда бизге чейин жетпей калган кол жазма санжыралардагы маалыматтар пайдаланылган. Кыргыз элинин 19-кылымдагы жазма маданиятын, генеалогиясын, кыргыз коомундагы ислам дининин ордун жана тарыхын изилдөөдө аталган кол жазма өтө баалуу булак болуп саналат.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Туктагүл (Туймазин району, Башкыртстан)
Туктагүл — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Бишкураев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 620 киши. Почта индекси — 452794, ОКАТО коду — 80251805007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Северная Уньга
Северная Уньга — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уньга дарыясынын сол жээгинен 25 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 72 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Аммонийлештирилген суперфосфат
Аммонийлештирилген суперфосфат (CaHPO4+NH4H2PO4) – курамында фосфор жана азоту бар татаал минералдык жерсемирткич. Жөнөкөй суперфосфатты суусуз аммиактын эритмесине, аммиакка же аммиакаттарга каныктыруу жолу менен алынат. Анда 14 % фосфор, 2 % азот болот. Сууда жакшы эрийт. Аралаш жана татаал жерсемирткич алууда жакшы компонент. Кыргызстан дыйканчылык илимий.-изилдөө. институтунун сугат жерде жүргүзгөн көп жылдык тажрыйбасы башка фосфор жерсемирткичке караганда аны пайдаланганда кызылча, пахта, жүгөрү, картошка ж. б. тех. өсүмдүктөрдөн мол түшүм алынаарын көрсөттү.
Кыргыздарда психология түшүнүгүнүн жаралышы
«Психология» деген сөз 16-кылымда эле немец жана француз тексттеринде пайда болгон. Бул сөздy байыркы грекчеден которгондо (psyche) –жан, жана (logia)- түшүнүү, билүү дегенди түшүндүрөт. Азыркы күндө психология түптүү тамыр алган илимдердин бири экенин тануу мүмкүн эмес. Анын кылган кызматы коомдо чоң мааниге ээ. Теориялык жагынан алганда илимде, практикалык жагынан алганда күнүмдүк турмушубузда психологиянын ойногон ролу чоң. Мисалы, кичинекей бөбөктөрдүн эле жашоосунда, тарбиясында анын кылган кызматын алалычы. Дүйнөнү тааный элек жаш баланын сезим-туюмун ойготуу, кабыл алуу жөндөмүн чоң кишиден кандай гана эркти, сезимталдыкты, мееримдүүлүктү талап кылбайт.Ал эми мындай чоң ишке ушундай даярдык менен барууга психология гана жардам бере алат деп ойлойм. Анткени психолог болуу менен гана жаш баланын ички дүйнөсүн көрө билүү, анын каалоолорун түшүнүү, жана ага ошого жараша мамиле кылууга мүмкүнчүлүк түзүлөт. өзүнүн ички дүйнөсү көңдөй адам эч качан психолог да боло албайт, андай болгон соң эч кимди түшүнө да албасы дайын.
Психологиянын ошондой эле кичине балдар эмес, чоң кишилердин ортосундагы мамилелерге тийгизген таасири жөнүндө да айта кетели. Мисалы, медиктер организмдин кайсы жерин дарылабасын, эң биринчи менимче психолог болушу керек, болгондо да өтө чебер. Себеби сыркоо адамдын ооруган жеринен мурун анын көүүлүн сакайтуу ишти оңунан чыгарат. Көңүл тазармайын, ооруган жер айыкпашы да мүмкүн. Психолог врач оорулуунун ички түкшүмөлүн сезиши керек. Анын кооптонуусун, коркуусун четке каккыдай ишеничтүү тирек болуп берүүгө жараганда гана врач оорууну жеңе алат. Ооруулууга врач менен сүйлөшкөндөн кийин жеңилдик сезилбесе, ал начар врач деген таамай айтылган кеп бар.
Психологиянын коомдогу маани-маңызына баа берүүгө кыскача гана кайрыла кетүү бери болгондо коомайыраак болуп калар. Бирок, ошентсе да анын эмне экенин, коомдо зарылчылыгы канчалык экенин жогорудагыдай мисалдардан эле айкын боло түштү. Деги эле психология кайсы тармакта болбосун адамзаттын ийгиликке жетиши үчүн колдоно турган эң күчтүү алмаштыргыс куралы болуп эсептелинет.
Кыргыздар психологияны совет бийлиги келгенден кийин гана билген деген да сөз болушу мүмкүн. Бул туура эмес. «Психология» деген терминди кыргыздар билмек турсун, укпашы да чын, бирок анын нукура өзү бул элде болгон эмес деп айтуу мүмкүн эмес. Кыргыз эли «психолог» кишини «кыраакы» деп эң сонун атаган. Ошондо «психология» «кыраакылык» болуп эсептелип калат эмеспи. Бирок, албетте «психология» деген сөздүн мааниси «кыраакылыктан» терең да, кеңири да. Менин айтайын дегеним, кыргыз элинин илгертен эле күчтүү психолог болуп келгенин анын оозеки чыгармачылык өнөрү, ыр -күүлөрү тастыктап келет. Демек, терминдин өзү гана бизге кийинчерээк белгилүү болбосо,анын мааниси небак эле элибиздин канында жашап келген. Толубай сынчы, Кет Бука, Жайсаң ырчы, Санчы сынчы деген тарыхтагы даанышмандарыбызды психологиядан (анын маанисинен) кабары болгон эмес деп ким айта алат.
Демек, психология мурун да, азыр да, кийин да жашаган, жана жашай бере турган илим катары биздин коомдо ойногон ролу ченемсиз.
Энгин Акжүрөк
Энгин Акжүрөк (Engin Akyürek; 12 октябрда 1981 жылы төрөлгөн) — түркиялык актёр.
Түркиянын жылдыздары жарышында биринчи орунду ээлеп, актерлук кесипке кадам таштаган. 2010 - 2012 жылдары "Фатагүлдүн күнөөсү эмнеде?" ("Fatmagül'ün Suçu Ne?") аттуу телевизиондук сериалда башкы ролду аткарып, кино жаатында көптөгөн наамдарга ээ болгон.
Балачагы жана билими
Түркия мамлекетинин Анкара шаарында төрөлгөн. Ата-энеси жөнөкөй адамдар: атасы - өкмөт ишчиси, апасы - үй кожейкеси. Бир иниси бар. 2002 жылы Анкара Университетинин "Лингвистика жана Тарых" факультетин аяктаган.
Карьерасы
Толукталат.
Интернеттеги шилтемелер
Шилтемелер.
Брушцева Мария Александровна
Брушцева Мария Александровна (6(19). 12. 1906-ж. т. ) - айыл чарба өндүрүшүнүн новатору, СССР Крым областынын Судак райондагы "Коктебель" жүзүм с-зунун бригадири. Эки жолу Социалисттик Эмгектин Баатыры (1949, 1958). 1957-жылдан КПССтин мүчөсү. 1944-58-ж. ошол совхоздун звеновою. 1947-ж. анын звеносу аргадан 107, 8; 1948-ж. -114, 3; 1950-ж. -148, 9; 1951-ж. -171, 5; 1957-ж. -157 ц ден жүзүм жыйнаган. Брушцеванын бригадасы 1965-67-ж. жүзүм-дүн ар гектарынан 140-160 ц ден түшүм алган. Ал СССР Жогорку Советинин (4-8-шайл. ) депутаты. КПССтин 23-съездинин делегаты.
Үч Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган. "Жүзүмдөн мол түшүм алууга биз кантип жетиштик" аттуу китептин автору.
Мезозаврлар
Мезозаврлар (лат. Mesosauria †) — байыркы сойлоктордун бир түркүмү.
Пилопи
Пилопи — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Луза дарыясынын оң жээгинен 377 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Баалуу кагаз чыгарууну кыянат пайдалануу
Баалуу кагаз чыгарууну кыянат пайдалануу – баалуу кагаздардын эмиссия проспектисине атайылап туура эмес маалыматтарды киргизген, демек туура эмес маалыматтар киргизилген эмиссия пропектисин бекиткен же атайылап туура эмес жасалган эмиссия натыйжасын бекиткен жана ал жосун ири зыян тартууга алып келүү менен белгиленүүчү КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган экономикалык ишкерчилик чөйрөсүндөгү кылмыш.
Бакирас (Огайо)
Бакирас (Огайо) (Bucyrus) — Огайо штатынын Crawford округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 13224 киши. Болжолдуу аянты - 18.9 км². FIPS коду — 39-10030.
Топры-Мачий-Кикя дарыясы (Таз куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Желдең
Желдең - баргы, бугу урууларынын курамдарындагы уруктар. Кыргыз таануучулар желдең уруусу менен хакастардагы «чилдег» сөөгүнүн (уругу) түз этногенетикалык байланышына токтолушат. Хакастардын курамындагы «чилдег» сөөгү теги жагынан кыргыздарга өтө жакындыгы аныкталган качин-хакастардын курамына кирет. «Чилдег» сөөгү хакас тарыхый фольклорунда желден, шамалдан туулган баладан тарагандыгын баяндайт. Хакас мифологиясындагы Чилдег хан шамандын кожоюну катары чагылдырылат. Этностук аталыштын экинчи компоненти -денг/-денг кеттердин (самодий урук- тары) «адам», «киши» деген сөзүн түшүндүрөт. Хакас этнографы, профессор В.Я.Бутанаев «кыргыздардын курамында кет (самодий) этнокомпоненттеринин болушу, теңиртоолук кыргыздардын мекени Энесай чөлкөмү деген теориянын тууралыгынын далилдерин» белгилеп келет. Эзелки замандардан адамдар от, суу, жер менен катар абага, өзгөчө шаманга да ыйык күч катары сыйынып келишкенин шаман дининен байкоого болот. Алтай шаманизминде шамал (жел) жаратылыштын күчүн чагылдырган, ритуал учурунда шамандар бороон-шамалды, жөнөкөй эле желди чакырышкан. Шаман ритуал процессинде бубендин, байланган тал-чөптүн, кездеменин кесиндилери менен бирге кыймылдап, алардын жардамы менен жасалма түрдө айланган желди (шамал) пайда кылышкан. Ушул желдин (шамалдын) көмөгү менен шаман өзүн колдоочу духтар менен баарлашкан.
Үч-Эмчек мышьяк кени
Үч-Эмчек мышьяк кени Талас облусунун Бакай-Ата районунда, Талас Ала-Тоосунун  түндүк капталында, Үчемчек тоосунун түндүк-чыгыш капталында, деңиз деңгээлинен 2600–2800 м бийиктикте. 1926-ж. табылган. 1958-ж. геол. чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Кен аймагы протерозойдун кумдук, алевролит, сланец чөкмө тектери түзөт. Алар татаал бүктөлүүлөргө дуушарланып, интиклиналь структурасы пайда болгон; тектоникалык жаракалар менен өтө тилмеленген жана соңку палеозойдо жиреп чыккан гранит интрузиясынын таасиринен өзгөрүүлөргө учураган. Руда тулкулары тарам түрүндө тектоникалык жаракаларда топтолгон. Алардын өлчөмдөрү ар түрдүү. Кендин узундугу 180 мге чейин, калыңдыгы 0,2–12 м. Кенде 60тан ашык минерал учурайт. Негизгилери: арсенопирит, пирит, пирротин, халькопирит, сфалерит, галенит, висмутин, касситерит ж. б. Руда гидротерм жолу менен пайда болгон. Кондициялык өлчөмү 9,11%. Запасы 82,2 миң т. 1939-жылдан кен бир аз казылып, кийин өнөр жай мааниси болбогондуктан казып алуу токтотулган.
Желпилдек
Желпилдек - келин алгачкы ирет күйөөнүн босогосун аттаарда жүзүн бекитип кире турган жапкыч. Үйгө кирерде келин оң колун маңдайына, сол колун бооруна алып үч ирет жүгүнөт. Үчүнчү ирет жүгүнгөндөн кийин кадыр-барктуу деп эсептелген, көп балалуу аксакал жигиттин ата-энесинин өтүнүчү боюнча желпилдекти алып, келиндин жүзүн ачат.
Мезозоолор
Мезозоолор (лат. Mesozoa) — мите жандыктардын бир тиби.
Тейлөө белгиси
Тейлөө белгиси – белгилүү бир жеке же юридикалык жактын башка бир жеке же юридикалык жакка карата бир түрдүү товардык тейлөө боюнча кызмат көрсөтүүсүн башкалардан айырмалай турган белги.
Кожожаштын аскасы
Кожожаштын аскасы - Чаткал кырка тоосунун бир тармагындагы аска тоонун аты. Аксы районунун Авлетим айлынан 55 километр аралыкта, Таласка кеткен жолдун боюнда. Салыштырмалуу бийиктиги 450-500м. Тоонун кыр бөлүгү купол сымал келип, таманы жайык, кыргыз калпагын элестетет. Асканын боорунан булак суусу ылдый тамчылап агып турат. Аны эл "Кожожаштын көз жашы" деп аташат. Элдин айтымында ошол асканын булак чыккан жеринде Кожожаш мерген камалып мерт кеткен. Аскага бир аз жетпей узундугу 300 метр келген кооз тоо колу орун алган. Анын тегереги өсүмдүккө жана айбанатка бай табигый кооз жер.
Жамал Карши
Вилайетти бийлеген Сугнак тегиндин баласына тарбиячы болуп ак сарайда иштегендиги үчүн «Карши» («Ак сарайлык») аталып кеткен.
1264-ж. Кашкарга келген, 1282-ж. орто азиялык тилчи-илимпоз Абу Наср Исмаил ал-Жаухаринин (1002–1007-жылдардын аралыгында өлгөн) арабча жазылган «Ас-Сурах» сөздүгүн фарсы тилине которуп, араб тилинде ага кошумча «Мулхакат ас-сурах» («Дааналык эмгегине кошумчалар») деген эмгегин жазган (1302–1306).
Сыналгы
Сыналгы, телевизор — бул үн жана көрүнүк сигналдарын кабылдоочу жабдуу (түзмөк).
Сигналдар аба толкундары менен, телекуурун же спутник аркылуу алат
Метрдик берүү — 48-230 МГц (метрдик же МВ (VHF), I, II, III) диапазондорун колдонгонтелевизиондук тараткыч.
Мультиплекс — бир санарип пакетине бириктирилген, бир телеберүү каналы аркылуу берилүүчү берүү программаларынын жыйындысы. DVB-T2 стандартында бир мультиплекс стандарттуу сапаттагы 16га чейинки ТВ-программаны, 2-3 РВ-программаларды же 3 ТВ-программаны камтыйт.
Санарип — санариптик эфирдик телекөрсөтүүнүн кыскартылган версиясы.
Санариптештирүү — аналогдук сигналды санариптикке коддоштуруу менен аналогдук сигналды санариптик сигналга айландырууну аткарган санарип телеберүү процессиндеги биринчи кадам. Санарип деген сөздүн кенен мааниси аналогдук берүү тутумун ТВнын жана радионун санариптик тутумуна айландыруу дегенди түшүндүрөт.
Санариптик тиркегич — (декодер, ресивер, сет-топ-бокс — STB (англисчеден Set-Top-Box) — DVB-T2 стандартында жер үстүндөгү эфирдик телевизиондук берүүнүн сигналдарын кабыл алуучу, кайра коддоштуруучу жана андан ары видео жана аудиосигналды аналогдук телевизиондук кабылдагычка чыгаруучу түзүлүш.
Санариптик телеберүү — видео жана аудиосигналды санариптик модулдаштырууну жана маалыматты MPEG стандарты менен маалыматты кысууну колдонуу менен берүүчүдөн санарипке өткөрүү.
Соцпакет — санарипке өткөндө Кыргызстандын баардык калкына акысыз берилүүчү бир катар акысыз каналдардынбириктирилгенпакети.
Телетекст — сыналгынын экранынан окууга мүмкүн болгон маалымат (жаңылык, программа ж.б.).
Эфирдик/ободогу убакыт — телерадиоуюму трансляция (ретрансляция) жасаган убакыттын мөөнөтү.
DVB-T (англ. DigitalVideoBroadcasting – Terrestrial) — санариптик телекөрсөтүүнүн европа стандарты.
DVB-T2 (англ. DigitalVideoBroadcasting – Terrestrial) — санариптик телекөрсөтүүнүн жаңы европа стандарты.
SFN-түйүнү (англ. SingleFrequencyNetwork) — көрсөтүүсү бир ТВ каналдагы жыштыкта берилүүчү бир жыштыктуу станциялардын түйүнү.
MPEG-4 (англ. MovingPictureExpertsGroup) — санариптик эфирдик телекөрсөтүүнүн максаттары үчүн колдонулган видео жана аудио компрессиясынын (кысуу) стандарттарынын түркүмү.
PLP (англ. PhysicalLayerPipe) — бир же бир нече сервистерди (ТВ программаларды) берүүгө мүмкүнчүлүгү физикалык деңгээлдеги канал.
DVB-T2 стандарты DVB-T санариптик телекөрсөтүүнүн европа стандартынын экинчи мууну болуп эсептелет жана түйүндүн ошол эле инфраструктурасы жана жыштык ресурстары менен көлөмдү 30-50% көбөйтүүгө багытталган. DVB-T2 технологиялык жактан DVB-T менен айкалышпайт.
Жеке маалымат башкаргыч
Жеке маалымат башкаргыч – жеке маалыматтарды көзөмөлдөөчү түзүлмө. Анын жолугушуулар, аткарылуучу иштин тизмеси, телефон сүйлөшүүлөрү, болжолдуу багыт же келечектеги долбоорлор жана башка түрү бар. Колдонуучу мурда жеке маалыматты көзөмөлдөөнү айрым жумушту көзөмөлдөгөн программаны бир пакетке бириктирүү менен уюштурган. Маалымат көп түрдүү болгондуктан, Жеке маалымат башкаргыч бардык аракеттерди аткартууга жөндөмсүз. Ошондуктан программалар төмөнкү элементтерди жана мүмкүнчүлүктөрдү: жолугушуу мөөнөтүн, электрондук жазуу китепчесин, менеджерге берилиш менен издөөнү гана сунуш кылат. Айрым жеке маалымат программа пакеттери телефон номурун терүү жана электрондук почта сыяктуу мүмкүнчүлүктөрдү камтыйт. Жолугушуу календары күн же убакыт ичиндеги аракеттерди чектөөгө, электрондук жазуу китепчелери түшүндүрмөлөрдү (комментарийлерди) жазып турууга мүмкүндүк берет. Көпчүлүгү эки иш чара бир учурга дал келип калса, ал жөнүндө эскертип турат. Жеке маалымат башкаргыч пакеттерине Microsoft OutLook, Ecco Pro жана Lotus Organizer кирет.
Сыналгы
Биздин өлкөдө ар кандай бизнес үлгүлөрүн өнүктүрүүнү, ошондой эле электрондук өкмөттү сыналгы аркылуу киргизүүгө мүкүндүк берген Multi PLP режими иштейт.
Жеке маалымат башкаргыч
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Сыналгы
Сигналды керектөөчүгө кошумча чараларсыз жеткирүү санириптин артыкчылыгы болуп эсептелет. Мында кабель тартуунун жана тутумду жөнгө салуучу адисттерди чакыруунун кажети жок. Модернизацияланган тиркегичтер орнотулса, телекөрсөтүүлөрдү жазууга жана архивдерди колдонууга, тилдерди тандоого жана субтитрлерди колдонууга, таптакыр жаңы кызматтарды (интерактивдүү жана мультимедиалык берүүлөр, санарип телеберүү түйүндөрүнүн Интернет менен айкалышы) алууга мүмкүндүк түзөт.
Санириптин артыкчыктары:
Санарип түйүнү курулуп бүткөндөн кийин Кыргыз Республикасынын калкынын 95%ы үчүн санарип форматында 15 милдеттүүжалпыга жеткиликтүү каналдар берилет.
Санариптик эфирдик телекөрсөтүү (мындан ары - Санарип) – бул видеосигнал жана үн сигналдарын санариптик коддоштуруунун жардамында санарип каналды колдонуу менен телевизиондук сүрөттөрдү жана үндөрдү берүү технологиясы. Санариптик коддоштуруу аналогго салыштырмалуу сигналды жеткирүүнү эң төмөнкү жоготуу менен камсыздайт, анткени санариптик сигналдын сүрөтү жана үнү сырткы факторлордун таасиринен бузулбайт.
Учурда санариптик эфирдик телекөрсөтүүнүн төмөнкү негизги стандарттары бар:
Кыргыз Республикасынын аймагында санариптик эфирдик телекөрсөтүү DVB-T2  стандартында ишке киргизилүүдө.
Стереоскопиялык телекөрсөтүү системасы
Система камсыз кылат түзүүнү, берүүнү жана чагылдыруу болгон удаленных мониторах стереоскопического телевизиондук сүрөттүн на панорамного телевизиондук сүрөттөр менен телеметрической маалымат.
Уагадугу
Уагадугу Африкадагы бир шаар, жана Буркина Фасонун борбор шаары.
Жыргалаң суусу
Жыргалаң суусу – Ак суу ооданындагы суу. Тескей Ала-Тоонун түндүк капталынан башталып, Ысык-Көлдүн чыгыш тарабындагы аты окшош булуңга куят. Узундугу 97 км, алабынын аянты 2070 км2. Жогорку жагы кууш капчыгай аркылуу субмеридиан багытта, төмөнкү бөлүгү кеңдик багытта агат. Ири куймалары: Терим Төр-Булак, Түргөн Аксуу, Боз учук, Ичке жергез, Ак суу (Арашан). Мындан башка 50дөн ашык майда куймалары бар. Алабында жалпы аянты 1,54 км2 келген 42 көл жатат. Жылдык орточо чыгымы 22,5 м/сек; эң көбү 104 м3/сек, эң азы 7,12 м3/сек. Апрельде кире баштап, августтун аягында тартылат. Сугатка кеңири пайдаланылат. Алабында Ак суу жана Жыргалаң курорттору жайгашкан. Боюнда Жыргалаң шаарчасы, Совет, Токтогул (Зындан), Акчий, Раздольный, Шапак Отрадный, Чоң Жергез, Чолок, Кара жал, Тепке кыш орун алган.
Коррозияга туруктуу материалдар
Коррозияга туруктуу материалдар - бузуучу чөйрө таасирине туруктуу болгон материалдар. Алар к-та, щелочь жана бузуучу газ жана башка менен иштөөдө колдонулуучу аппараттар, өткөргүч түтүктөр, курулуш жабдыктарын жана башка жасоо үчүн керектелет. К. т. м. бир чөйрөдө тез бузулса, экинчи чөй-рөдө коррозияга туруктуу келет. К. т. м. жаратылышына жараша металл жана металл эмес болуп бөлүнөт. Металлдык К. т. м. өз адцынча конструкциялык материалдар иретинде же атайын жабуучу материалдар түрүндө колдонулат. Мис.: темир менен хром куймасы (дат бас-поочу болот), титан, цирконий, молибден куймалары газ чөйрөдө жогорку темп-рада да окистенбейт Асыл металлдар (платина, алтын) газда жана көпчүлүк суюктуктарда өзгөрбөйт. Болот коррозияга туруктуулугун жогорулатууда ага 40 % чейин никель же 1,5 % жез кошулат. Металл эмес К. т. м. каптоочу, лактап түстөө жана композициялоочу материалдар түрүндө колдонулат. Келип чыгышы б-ча орг. жана орг. эмес болуп бөлүнөт. Орг. эмес К. т. м. графит, алюмосиликат, таза кремнезём жана башка кирет. Кварц айнеги көпчүлүк чөйрөгө туруктуу болгондуктан хим. идиштерди жасоодо кеңири колдонулат. Орг. К. т. М. фторпласт, полиэтилен, полистирал жана башка туруктуу келет. Материалдын коррозияга туруктуулугун жогорулатууда дегидрлөө (башка элементтер кошуу), цинк, алюминий, никель, хром, эмаль орг. заттар (боёк) менен каптоо, коррозияны басаңдатуучу ингибиторлор колдонулат.
Шайкештик (далдаштыруу) белгиси
Шайкештик (далдаштыруу) белгиси – белгиленген тартипте ошол тармактагы күбөлөштүрүү боюнча каттоодон өтүп, маркаланган товардын талапка шайкеш келерин бекемдей турган белги.
Парцелляция
Парцелляция (франц. pareelle - бөлүкчө) бирдиктүү синтаксистик түзүлүштүн, б.а., сүйлөмдүн кептик бөлүнүшүнүн ыкмасы, кепте сүйлөмдүн бир эмес, бир нече интонациялык маанилик бирдиктерге, фразаларга ажыроосу. Мис., Ал боенуп алганда бир кыйла чырайлуу эле ээ? Бул сүйлөм бир фразалуу, тилдик инвариант кептик кырдаалда дал ушундай берилген, демек, сүйлөм да, фраза да бири-бирине дал келет. Ал эми бул сүйлөмдү төмөнкүдөй жайгаштыралы: "Ал бир кыйла чырайлуу эле ээ? Боенуп алганда". Мында парцеляциялык өзгөрүү бар. Түзүлүшү боюнча баштапкы модель (тилдик инвариант) өзгөрүүгө дуушар болду, б.а., тилдик инвариант экиге бөлүнөт, структуралык дал келишпестик сезилет. Экинчи фраза өз түзүлүшү жагынан да, көтөргөн жүгү, коммуникативдик максаты жагынан да өзгөчөлөнүп турат. Бул жерде негизги фраза жана парцеллят (боенуп алганда) интонациялык жагынан өзгөчө позицияда, бирок маани жагынан бир баяндоого биригип турат. Коммуникативдик синтаксистик жактан Парцелляция кубулушун билдирүүнүн, баяндоонун мазмундук-маанилик бөлүгүн бөлүп көрсөтүүчү каражат катары түшүнүү керек. Ошондой эле Парцелляция кептик экспрессиянын каражаты да болуп саналат. Синтаксистик татаал структураларды кабыл алууну жеңилдетүү менен, Парцелляция текст түзүүнүн өзгөчө бир ыкмасы боло алат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Жеңе
Жеңе - өзүнөн улуу эркек туугандарынын, уруулаш жакындарынын аялдарына ини-карындаштарынын урматтап, тергеп кайрылуусу. Кыз менен жигитти тааныштырып, сүйлөштүргөн келин да жеңе деп аталган.
Эчкилитоо
Эчкилитоо — Талас дубанынын Покровка түштүк-чыгыш тарабында узундугу 42 чакырым, туурасы 9 чакырым, келген кырка тоо. Эң бийик чокусу 2162 метр, батышты карай 1000 метрге чейин жапыздайт. Тоо этектеринде (900-1000) бийиктикте боз топурактуу чаңдуу талаа, тескейи ар түрдүү өсүмдүктөргө бай, күнгөйүнүн көпчүлүк жери жылаңач тектүү аска таш, кокту-колоттордо майда бадалдар кездешет.
Мезостомалар
Мезостомалар (лат. Mesostoma) — түктүү мите курттардын бир уруусу.
Жекен
Жекен (чөп) (Typha, L. 1753) – жекендер тукумундагы өсүмдүк уруусу. Көп жылдык чөп. Жекендин 15 түрү белгилүү. Тамыр сабактуу, сабагы жоон, бийиктиги 3 мге жетет. Жалбырагы тасма сымал узун, ичке. Гүлү майда, топ гүлү – сото, сотонун төмөн жагында аталык гүлдөрү жайгашат, уругу үпүлүү. Кээси сууда, айрымдары саздуу жерде өсөт. Малга жакшы тоют, кээ бир түрү – отоо чөп. Жекен көбүнчө субарктика, мелүүн жана тропик алкактарга мүнөздүү. Кыргызстанда 7 түрү бар. Анын ичинен жазы жалбырактуу жана ичке жалбырактуу жекен эң көп таралган. Саздак жерлерди өздөштүрүүнүн кесепетинен жекендин айрым түрү азайып кеткен. Алар биосферанын тең салмактуулугун сактоодо мааниси чоң. Жалбырагынан төшөнчү, чий согулат, крахмалдуу тамыр-сабагы желет, сотосунун бүрлөрү жаздыкка салынат, ар кандай баш кийимдерди токууда жана кагаз өндү­рүшүндө колдонулат.
Абдиев Тууганбай
Абдиев Тууганбай (1937–2008) — кыргыз төкмө акыны, дастанчы, комузчу. Кыргызстандын эл артисти (1993), Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти (1986).
Тууганбай тууралуу Балбай Алагушевдин эскергени
Тууганбай чыгармачылыгында төкмө акындык, ырчы аткаруучулук менен бирге дастанчылыкты да кошо өнүктүргөн. Алсак, ал «Жаныш-Байыш», «Курманбек», «Гүлгаакы» ж.б. дастандарды комуздун коштоосунда ар бир каарманга, ар бир окуяга карата обондорун да кубулта айткан.
- Мен «Курманбектен» үзүндүнү 1978-жылы радиого жаздырган элем, - деп эскерген эле Тууганбай Абдиев. Аны 80-жылдардын башында фондуга кабыл алыптыр. Радиого жакшы жаздырган элем. «Курманбектин» Сарыкунандын айтуусундагы вариантын айтып тасмага жаздыргам. Үч жолу унутуп, үч жолу тасмага жаздырдым. Курманбектин 500 жылдыгына карата телевизордон айтып бериңиз дешип суранганынан айтып бердим. Чынын айтсам көп окуялар эсимден чыгып кетиптир. Сарыкунан айтчу эле, Калык «Курманбекти» канча жыл бою айтып жүрсө да кийин унутуп калыптыр. 1929-жылы Мастабар деген жерге келсем Калык артисттерге: - Эй, туугандар «Курманбекти» айтканды унутуп калыпмын. Сарыкунанга айттыргыла, – деди. Мен таңаткыча «Курманбекти» айттым. Какем: - "айда атаң көрү" – деп эстеп, кийин «Курманбекти» жазмага түшүрүп өзүнчө жыйнак кылып чыгарды. Ыр ырдалбаса, унутулуп калат. Азыркы күндө илгеркидей күнү-түнү менен «Манасыңды», «Курманбегиңди» уга турган кыргыздар жок. Азыр кыргыздын баары ырчы. Бир бөтөлкө шарапты ачып алат да, анны ичип алып сенден мурда ырдап отурат. Ал эмнени ырдап жатканын өзү да билбейт. Бүгүнкү күндө ырдын кадыр-баркы кетип калды. Ошондой болсо да «Курманбекти» кайрадан радиого жаздырдым. Мен «Жаныш-Байышты» толук айтпайм. Аны Сарыкунан акенин таасири аркасында айтып калдым. Союз учурунда дастандарга көбүрөөк көңүл бөлсө бир тобун айтып жаздырып коет элем. Элдик дастандарга көңүл бөлчү эмес эле. Бир ыр ырдасаң да кагазга жаздырып «жашасын» деген сөздү айтпасаң бул ырчынын ыры жаман экен деп ырдатуучу эмес.
Тууганбай чыгармачылыгында төкмө акындык, дастанчылык менен бирге комузчулук өнөргө да кызыккан. Ал турсун бирин-экин күү да чыгарган.
- Ал эми менин бир күүм бар. Ошону чертип жүрөм. Күү чыгарса болчудай экен,-деп айткан эле Тукем өзүнүн чыгарган күүлөрү жөнүндө: - Комузчулар кызык, мен Самара Токтакунованы айттым, сен желмогуздай күүнүн баарын чертесиң, күү чыгарбайсыңбы деп. Ал мыкты комузчу. Ушундай чоң комузчулар күү чыгарбай мага окшогон чала комузчулар шалдыратып күү чыгарып атат. Мен аракет кылып күүгө окшоштурдум. Төрөлгөндөң комузду, күүнү жакшы көрөм. Шекербек Шеркулов жанына отургузуп алып: - Комуз черт, күү үйрөн дечү. Анде мен:"Ичим ооруп атат. Азыр келем", - деп качып кетчүмүн. Бул итчилик. Болбосо Шекербек мени жакшы көрчү. Ал "Тууганбайдан өткөн чоң комузчу жок. Бир күүнү да толук билбейт. Ар бир күүдөн 2-3 кайрыктан билет дечү."
Мурадил Сагыналиев, шакирти, дастанчы, буларды эскерет:
- Тууганбай ата менин устаттарымдын бири эле. Бир топ жыл бирге иштештим. Көп сабактарды алдым. Мага Тукем комуз чертүүнүн ыкмаларын, сахнага чыгуунун жол-жоболорун, ырдоонун, дастан айтуунун ыкмаларын үйрөттү. Бир сөз менен айтканда агайдан көп сабак алдым. Тукем абдан жөнөкөй эле. Бала менен балладай болуп, ойноп кетчү. Кээде тамашалаган жактары аябай жакчу. Биз аябай урматтап. Аябай сыйлаар элек. Тукем жөнүндө айта берсе сөз көп. Агайдын актерлук жагы да мыкты эле. Көп чыгармалары менен кинофильмдерге ойногон. Айыл аралап командировкада жүргөндө абдан бала кыял болчу. Мендей жаш жигиттер менен мындай черткиле, ырдасак бул жерин мындай ырдагыла, комузду таза чертип так ырдагыла дээр эле. Илгери Шекербек, Осмонкул, Алымкул аталар менен жүргөндө комуз үйрөн десе, ичим ооруп атат деп качып кетип, чала үйрөнүп калгам. Ошондуктан мендей болбой таза, так үйрөнгүлө - деп, көп акыл насааттарын айтаар эле. Эми атабыздын жаткан жери жайлуу, топурагы торко болсун демекчимин.
Өмүр баяны
Тууганбай Абдиев 1937-жылы 7-апрелде Кетмен-Төбө (азыркы Токтогул) районундагы Ничке-Сай айлында туулган.
Чыгармачылыгы
Театрга келгенге чейин эле алгачкы устаты Коргоолдон комузга коштоп ырдоону, айтыштын ар кыл түрлөрүн, Сарыкунандан (Сагынбек) дастандарды комуз менен аткарууну үйрөнгөн.Ашыралы, Токтосун, Эстебес, Замирбектер менен бир нече айтыштарды жаратып, Осмонкул, Ысмайыл сыяктуу залкарлар менен учурашып ырдап алардын ак баталарын алган.
"Чоң кербез", "Бала кербез", "Тогуз кайрык", "Мырза кербез", "Бала кербез", "Кара өзгөй", "Кер толгоо", "Ак тамак, көк тамак", "Ак Бакай", "Лу-лу Мамажан" комуз күүлөрүн, "Жаныш-Байыш", "Курманбек", "Ак Мөөр" кенже эпосторун жана башкаларды мурдагы авторлордун деңгээлинде аткарбастан, өз чеберчилиги менен алардын таасирдүүлүгүн ого бетер тереңдеткен. Республикалык "Айтыш" коомдук фондунун насаатчысы болгон. Кийинки муундагы жаш акындар Элмирбек Иманалиевди, Шекербек, Жеңишбек Токтобековду, Амантай Кутманалиевди, Азамат Болгонбаевдерди дасыктырууда зор роль ойногон.
Фрунзе арашан суусу
Фрунзе арашан суусу Бишкек арашан суусу Бишкек шаарынын аймагынан бургулоо көзөнөгүнөн чыккан, дарылык касиети бар минералдуу суу. 1980–81-ж. Кыргыз комплекстүү гидрогеол. экспедициясы чалгындап, запасын бекиткен. Термоминералдык суу неоген мезгилинин чүй свитасынын катмары менен байланышкан. Чүй свитасы кумдуктар, аргиллиттер жана аргиллит сымал чополордун кат-кат болуп жатышынан түзүлгөн. Чүй свитасынын мындай түзүлүшү 1380–2000 м тереңдикте жогорку, кысымдагы жана минералдашкан суу горизонтунун пайда болушуна шарт түзгөн. Бургулоо көзөнөктөрүнүн салыштырмалуу дебити 0,03–0,056 л/сек. Суунун температурасы 39°С, минералдануусу 8,0 г/лден 19,5 г/лге чейин. Химиялык курамы боюнча суу хлориддүү, натрий-кальцийлүү. Суу муун, тери, нерв системасын түшүү, ашказан, ичеги-карын ооруларын ичүү жолу менен дарыласа болот. 1997-ж. суу бөтөлкөлөргө куюлуп, «Бишкек» минералдык суусу аталып, сатыкка чыгарылган. Запасы А категориясы боюнча суткасына 0,466 миң м3.
Аммонификация
Аммонификация – азоттуу органикалык кошулмалардын аммиакка чейин ажыроосу. Ал аэробдук жана анаэробдук микроорганизмдердин (бактериялар, актиномицеттер жана козу карындар) катытуусунда протеолит ферменттин таасири менен жүрөт. Бул процесс бардык топуракта, чөйрөнүн ар кандай реакциясында, абада жана абасыз да болот. Бирок өтө кычкыл же жегичтүү чөйрөдө, анаэробдук шартта өтө жай болуп, анын ылдамдыгына топурак температурасы, нымдуулугу ж. б. факторлор таасир этет. Анаэробдук шартта азоттуу органикалык заттар аммиакка чейин ажырайт. Аэробдук шартта аммоний туздары нитраттарга чейин кычкылданат. Мында өсүмдүк азотту кыйындык менен сиңүүчү аммоний, аммиак түрүндө сиңирет. Азоттун табиятта айлануусунда жана өсүмдүктөрдү азоттун сиңимдүү түрү менен камсыз кылууда анын мааниси зор.
Кош туздар
Кош туздар — эки металл жана бир к-тадан пайда болгон туздар. Бир металл жана эки к-тадан пайда болгон туздар аралашма туздар деп аталат. К. т-га алюминий калий ачыкташы же калий-алюминий сульфаты К[А1(SО 4)2], К2 [РtСl 6] мисал боло алат. Алюминий калий ачыкташы анчалык туруктуу эмес, анын эритмеси туруктуулугу темп-рага жана эриткич жаратылышына көз каранды болот. Ошондуктан төмөнкү темп-рада атайын тандалып алынган эриткичтерде ачыкташтар башка кош туздардай эле туруктуу болушу мүмкүн.
Көлдүк айыл аймагы
Көлдүк — Кыргыз Республикасынын Ош облусунун  Өзгөн районундагы айыл.
Аталышы
Айылдын аталышы тууралуу жергиликтүү калк арасында 2 уламыш айтылат. Кээ бир айтылып жүргөн маалыматтар боюнча, айыл мындан 3 кылым мурда пайда болгон. Көлдүк айылынын эң жогорку жагын камтыган Тоо-Дыйкан кыштагында жар көчкөн. Көчкү 3 ай бою сууну тосуп, көлгө айланып турган. Ошондон көл пайда болгон жер деп айтылып жүрүп, Көлдүк аталып калган. Экинчи уламыш боюнча, мындан 2-3 кылым мурда кыргыз урууларынын өз ара жер жана бийлик үчүн күрөшү башталган. Ошондо Ысык-Көлдө жашап жүргөн кашка уруусун Бугу уруусундагылар "Биз менен кошо кырылып калбай, өзүңөрдүн аймагыңарга - Ошко кеткиле", - деп жөнөтүшкөн экен. Ысык-Көлдөн кайра кайтып келген кашка уруусунун элин жергиликтүүлөр көлдүктөр деп аташкан. Ошондон улам айыл Көлдүк деп аталып калган дешет.
Экономикасы
Айылда эл эгин айдап, дыйканчылык менен алектенет. Мындан тышкары тоодо да айыл ичинде да бадам, ит мурун, долоно, кымыздык өсөт. Аларды терип сатыкка чыгарышат. Ошондой эле айылдагы элдин үчтөн бир бөлүгү жаңгактын түшүмүн алып, сатуу менен киреше табат. Айылда чөп кенен болгондуктан, тургундар үчүн мал чарбачылыгы кирешенин бир бөлүгү болуп эсептелет. Жылкы, уй саагандар андан түрдүү азыктарды даярдашат.
Кемсел
Кемсел – аялдардын жана эркектердин жука сырт кийими. Ал таардан, кездемеден, баркыттан жасалат. Тизеге жетип тургандай бычылып, жеңи узун же чолок келет. Ичи жука кездеме менен астарланат. Учурда жалаңкат же ичтелген, өңүрү, этек-жеңдери саймаланып кооздолгон кемселдин түрлөрү кеңири тараган.
Жогорку Бишинды (Туймазин району, Башкыртстан)
Жогорку Бишинды — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Жогорку бишиндин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 708 киши. Почта индекси — 452797, ОКАТО коду — 80251810001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Тыня (дарыя)
Тыня — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - №1232 Чоң Вагильский Туман дарыясы орун алган. Дарыянын узундугу - 35 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кызыл-Сай
Кызыл-Сай — Кыргызстандын Талас облусунун Бакай-Ата районундагы айыл. Ак-Дөбө айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 1 324 киши.
Акине (Калтасин району, Башкыртстан)
Акине — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Калегин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 76  киши. Почта индекси — 452872, ОКАТО коду — 80233815002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Барбэртон (Огайо)
Барбэртон (Огайо) (Barberton) — Огайо штатынын Summit округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 27899 киши. Болжолдуу аянты - 23.9 км². FIPS коду — 39-03828.
Кемер кур
Бул — азем буюм. Зергердин зиректигин айкындай турган нускалардын бири. Кадимки курдай белге чактала булгаары, кайыштан жазы тилинет да, каттай тигилет. Анын бетине түркүн түспөлдө жазы жашык темир чабылат. Кемер тогоосу маңдайынан караганда берки шөкөттөрдөн калкандуу келет. Ал ичинен темир илгич менен курчалат. Буга чабылган темирди шөкөттөөдө калдыркан күмүш жалатылат. Ошондуктан, ал күмүш кемер болуп калат. Буга берилген оюм-чийимге «Сыялоо» (себет төгүү) жана «чапкылоо» (из түшүрүү) аркылуу жүзөгө ашырат.
Кол булгаарыга чабылган шөкөттөрдөн өзүнчө кооздукта болгон мунун биринен-бири өткөн бир нече түрлөрү бар. Андай көзгө дароо урунаарлык кооздук кемердин тогоосуна бөтөнчө таандык. Бул төрт чарчы тегерек болот. Абалы кара темирден формасы алынат да, ага да жука күмүш жалатылат. Төрт башына жылдызчаланган көрчөгө (тегерек кооз шөкөт) урулат. Анын ортосуна жатак жасап, акак таш жана ага тете асыл заттар чөгөрүлөт. Анын тегереги майда күмүш зым жипчелери менен торчолонот.
Кемерге калкан кейиптенген жазы чөгөрүлгөн күмүш шөкөттөр жарашык ыйгарат. Ага көбүнчө «себеттөө» («сыя төгүү») ыкмасы мүнөздүү. (Атагы таш жарган зирек зергерлер ойдон-ой жаратат, жоктон бар кылат. Алардын күлүк ою кайда барса, ошол тарапка бурулуп, кыял чабыктарынан зор чыгармачылык шыктануу алып, күтүүсүз кооздуктар ошондо жаралат. Азыр атайын кемер кур курчануу салты жоюлууда. Аны кармоочу зергерлер да суюлууда). Артисттер, өздүк көркөм чыгармачылыктын мүчөлөрү гана муну кастарлоодо. Асыл буюмдарды кармаган айлакер усталардын көзү өтүп, алтын колдору жер астында да, керез катары калган буюмдары эл арасында, коомдук маданий орундарда, тарых, этнографиялык, сүрөт музейлеринде түбөлүккө сакталууда.
Парономазия
Парономазия (грек. para - жанында жана onomazo - атаймын) - тыбыштык айтылышы боюнча окшоштугу бар сөздөрдү атайылап жакындаштыруу аркылуу жасалуучу стилистикалык ыкма. Парономазияда тыбыштык жактан кокусунан окшош болуп калган сөздөр, ошондой эле тыбыштык жагы да, маанилик жагы да окшош сөздөр салыштырылат. Парономазия көбүнчө поэзияда, публицистикада колдунулат. Мисалы, «Дарбыздан дарбыган сөз», «Инфаркт: фактылар жана факторлор» (газеталык макаланын аталышы) ж.б.
Кемер кур
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Парономазия
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Баалуулук
Баалуулук - адам, социалдык топ жана жалпысынан алганда коом үчүн айлана-чөйрөдөгү объектинин (жаратылыш коомдук турмуштун кубулуштарында кездешүүчү жакшылык жана карасанатайлык, сылыктык жана оройлук, сулуулук жана көрксүздүк жана башка) оң жана терс мааниси. Үстүртөн караганда баалуулук буюмдун же көрүнүштүн өз касиети сыяктуу сезилет, чындыгында ал касиет жаратылыштын өзүндө, объектилердин ички структурасында эмес, ал адамзаттын иш аракеттеринин чөйрөсүнө, алардын кызыкчылыктарына, социалдык мамилелерине гана таандык. Адам коомдун турмушуна, тагдырына, өлкөнүн келечегине таасири тие турган жаратылыштын баалуулугу социалдык турмуштун көрүнүштөрүнө баа бере албай коё албайт. Анын төмөндөгүдөй түрлөрү бар: материалдык, коомдук-саясий жана рухий баалуулуктар бар.