cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аманбек Жапаров
Радиоматериалдары
“Насыр Давлесовдун музыкалык мурасы”, “Айтматовсуз үч жыл”, “ Шайыргүл Касымалиева: эне – булак”, "Азаттыктын" айтышы: Төкмөлөр төгүлгөндө”, “Таңшыган үндүү Тамара”, “Айтматовдун көңүлүн тапкан гитарчы”, “Ыйлап атып ырчы болгон”, “Манасчы” акыйкатчы”, “Жалтанбас сынчы, кайраттуу калемгер”, “Профессор - комузчу Санарбек Карымшаков”,  “Тактеке”: Кайберенди атпагыла!”, “Кыргыздын Людмила Зыкинасы” - кыргыз-казакка таанымал ырчы Сагийпа Чечейбаеванын чыгармачылыгына арналды. “Космонавттар көчөсү” фильминин таржымалы, “Сарыгуловдон "Боз жоргонун" баяны” “Өнөрдү аздектеген илимпоз”-  Кыргыз-Түрк “Манас” университетинин ректору, профессор Сулайман Кайыповдун жамакчылык, комузчулук өнөрү тууралуу. “Жер төлөдөгү китепкана”, “Бий периштеси Бүбүсара”, “Мамлекеттик туу күнү белгиленет”, “Даректүү тасмалар - жандуу тарых”, “Уурдалган скрипка, талкаланган виолончель”, “Киночулардын Бүбү энеси”, “Жаратылыш менен айкалышкан ырлар”, “Күүнүн сырын билген дарыгер”, “Тоо ханышасы” даректүү тасмада,   “Түштүктөгү коогалаң композиторлордун чыгармаларында”, “Унутулуп бараткан улуу инсан”,  “Атактуу актрисанын акыркы арманы”, “Бишкекте Маданият күнү белгиленди”, “Сынык асман” сынга коюлду”, “Театр - коомдун күзгүсү”, “Театр өз күйөрмандарын күтөт”, “Туңгуч” балдарга оюн тартуулайт” “Эр Төштүктүн” экинчи өмүрү” жана башка ондогон радиоматериалдар “Азаттык” үналгысы аркылуу обого чыгарылган.
Бөкөнбаев Кулубек Жоомартович
Бөкөнбаев Кулубек Жоомартович (1940-ж. т., Фрунзе ш.) – геолог, геология-минералогия илимдеринин доктору (1993). КРнын УИАнын корреспондент мүчөсү (1997). Москва геол. чалгындоо институтун (1963), Кыргыз ССР ИАнын аспирантурасын бүткөн (1968). Кыргыз геол. башкармасында инженер геолог, КРнын УИАнын Геология институтунда илимий кызматкер, лаборатория жетекчиси, институттун директорунун илим боюнча орун басары, Кыргыз Республикасынын айлана-чөйрөнү коргоо министри, Кыргыз Республикасынын ЖКнин мыйзам чыгаруу жыйынынын төрагасынын кеңешчиси болуп иштеген. Б. илимий иштеринин негизги багыты: петрология ж-а минералогия. Б. «Ардак Белгиси» ордени (1986), Кыргыз ССР ЖКнын Кыргыз Республикасынын Ардак Грамоталары менен сыйланган.
Лаж
Лаж, ажио – өлкөнүн кагаз акчаларынын расмий курсунан алтындын рыноктук наркынын жогору болушу; баалуу кагаздардын рыноктук курсунун өзүнүн номиналдык наркынан жогору болушу. Негизинен акчанын алтынга салыштырмалуу наркынын төмөндөшүнөн келип чыгат.
Колымбай (дарыя)
Колымбай — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Терекла дарыясынын сол жээгинен 8 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Орск шаарынан Сакмара дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Возейшор
Возейшор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лыдую дарыясынын сол жээгинен 3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 43 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Аюу мөмө
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Коменданттык саат
Коменданттык саат – тартипти сактоо, чалгындоо, кыйратуу жана башка кастык иштерди болтурбоо максаттарында киргизилген, калктуу конуштун жашоочуларына күндүн белгиленген убактысында атайын берилген, ким экендигин күбөлөөчү өткөрмө күбөлүктөрү жана документтери жок көчөлөргө чыгууга тыюу салган өзгөчө чаралар. Өзгөчө кырдаалдардын шарттарында колдонулуучу чаралардын бири.
Пята-Яха (Сядор-Яха куймасы)
Пята-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сядор-Яха дарыясынын оң жээгинен 38 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 59 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Макиавеллизм
Макиавеллизм  – Никколо Макиавеллинин аты менен байланышкан термин.
Макиавеллизм деген түшүнүк алар аркылуу граждандык жана адамзаттык планда эч кандай каражаттардан жада калса кылмыштуулуктан да кайра тартпаган саясаттын синоними катары акылга сыйбаган нерседей көрсөтүлөт. Николло Макиавеллинин максаты, принциптери жана көрсөтмөлөрү эки жүздүүлүк, адепсиздик, арамзалык менен байланыштырылган. Чындыгында Николо Макиавеллинин кулаган феодалдык коомдун жана жаңы орноп жаткан капитализмдин адепсиздигин айгинелеп, колунда барлардын бийлигинин ыймансыздыкын ачып берген. «Менин жазгандарымды, – деп белгилеп кеткен ал, – эч качан ыймансыз ишти жашырып жабуу же мактоого татырлык аракетти жамандоого умтулуу болгон эмес». Азыркы мезгилдеги саясий көйгөйлөрдү чечүүдө Макиавеллизмди объективдүү жана сын көз караш менен пайдалануу максатка ылайык.
Колдонулган адабияттар
[Category: Саясат.]
Сподумен
Сподумен (гр. spodumenos - күлгө айлануучу, spodos - күл), трифан - пироксендер тобундагы минерал.
Хим. формуласы LiAl-(Si206). Призма системасында кристаллданат. Өңү боз, саргыч, жашыл сымал, кызгылтым, айрым учурда түссүз.
Сподумендин кызгылт жана кызгылт көк түстөгүсү кунцит, ачык жашылы гидденит деп аталат. Айнек сымал жылтырайт; катуулугу Моос шкаласы боюнча 6,5-7; салышт. салм. 3,1-3,2.
Сподумен гранит пегматитинде кварц, талаа шпаты, лепидолит, берилл ж. б-лар менен бирге кезигет. Кунцит менен гидденит асыл жана кооз таш катары эсептелет. Сподумен - литий металлын алуучу негизги минерал.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Кыргызстандагы атмосфералык циркуляция
Кыргызстандагы атмосфералык циркуляция. Атмосфералык циркуляция климат калыптандыруучу факторлордун негизгилеринин бири болуп эсептелет. Кыргызстандын аймагында тропосферанын 3 км ден 12 км ге чейинки катмарында батыштан чыгышка багытталган мелүүн алкактын аба агымдары басымдуулук кылат. Мелүүн алкактын аба массасын түштүктөгү тропиктик аба массасынан, жыл ичинде бирде түштүккө бирде түндүккө багытталып термелип туруучу, мелүүн кендиктин фронтунун ирандык бутагы бөлүп турат. Кыш мезгилинде мелүүн кендиктин фронту Кыргызстандын аймагынан тышкары түштүктө (30° түн. к.) жайгашат. Кыргызстандын аймагы бул мезгилде Азия антициклонунун батыш бутагынын (Воейковдун огу) түштүк четинде жайгашып, аба ырайында тынч аяздуу ачык күндөр үстөмдүк кылат. Жазында мелүүн кендиктин фронтунун ирандык бутагы акырындап түндүктү карай жыла баштайт жана ал жаан-чачындын жазгы көбөйүшүнө алып келет. Өзгөчө четки кырка тоолордун батыш жана түштүк-батыш капталдарында циклондук процесстердин күчөшүнүн натыйжасында жаан-чачындын саны кескин көбөйөт. Жайдын күнү аталган фронттун жергиликтүү мелүүн температурасы көтөрүлүп кеткенине байланыштуу өзүнүн күчүн жогото баштайт. Фронттун эки жагындагы аба массаларынын температураларынын айырмалары жоголуп кеткендигине байланыштуу жаан-чачындардын пайда болушу токтолот. Бул мезгилде түздүктөрдө жана четки өрөөндөрдө кургакчыл ачык күндөр өкүм сүрөт. Циклондук процесстер бийик тоолуу райондордо гана аба массаларынын көтөрүлүүсүнүн эсебинен активдүүлүгү артып, жаан-чачындар пайда болот. Жайында мелүүн кеңдиктин фронту Кыргызстандын аймагынан өтүп, Борбордук Казакстандын үстүндө жайгашат. Күзгө тарта ал фронт кайра түштүктү карай жыла баштайт. Кыргызстандын аймагынан кайра өтүп бара жатканда циклондук процесстер кайра күчөп, жаан-чачын көбөйөт. Мелүүн фронттун андан ары түштүккө ооп кетиши Кыргызстандын аймагына кышкы режимдин орношуна шарт түзөт. Эрте жазда жана кеч күздө Кыргызстандын аймагына арктикалык аба массасы тарап, кээде үшүк жүрүшү мүмкүн. Муздак фронттун абасынын катмары жука болгондуктан анча бийик эмес тоолор да анын жолунда чоң тоскоол. Ошого байланыштуу тоолордун далдоосундагы аймактарга муздак аба сейрек учурларда гана өтө алат.
Колдонулган адабият
...
Алексис де Токвиль
Токвиль Алексис (1805—1859) — франциялык саясаттын теоретиги, социолог жана тарыхчы.
Анын белгилүү «Америкадагы демократия» китебиндеги Токвильдин ой-жүгүртүүлөрүнүн башаты болгон демократтык идеялар көп өлкөлөрдө өзүнө жол ачууда. Анын демократиялык коомдогу саясий теңчилик менен саясий эркиндиктин ортосундагы мүмкүн болуучу конфликт маселеси абдан тынчсыздандырган.
Эталитардык коом үчүн аристократтык коомдун корпоративдик структураларын чагылдырган, биринен-бири обочолонгон адамдардын массасына айлануу тенденциясы мүнөздүү саясий натыйжа катары демократиялык республиканизмдин эркиндигиндеги теңчилдик эмес, демократиялык деспотизмдин кулчулугундагы эркиндиги болушу мүмкүн.
Токвильдин ою боюнча демократияга эки жагымсыз натыйжалар тийиштүү:
Ал башкаруунун башка формаларына Караганда демократиянын эки негизги артыкчылыктарын бөлүп көрсөткөн: кеңири катышуусу.
Деспотизмге жол бербөө кызыкчылыгында адамдар аң-сезимдүү түрдө ыктыярдуулук саясатын жана социалдык кооперацияны жайылтып, жергиликтүү өзүн-өзү башкаруунун эркин мекемелерин жана ыктыярдуу саясий жана жарандык ассоциацияларды түзүүлөрү керек деп ырастаган. Токвиль алардын жардамы менен адамдар коомду башкарууга түздөн-түз катышат жана саясий маданиятты жана жарандык жан дүйнөнү жөнгө сала алат.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Джунушалиева Тамара Шаршенкуловна
Джунушалиева Тамара Шаршенкуловна - Химия илимдеринин тармагында белгилүү окумуштуу, Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнө эмгек сиңирген ишмери, адистиги “инженер-технолог”.И.Раззаков атындагы Кыргыз мамлекеттик техникалык университетинин Технологиялык факультетинин деканы, профессору, ФПИнун технология факультетинин биринчи химия илимдеринин доктору.
Эмгеги
1971 – 1992 жылдары ФПИ-КМТУда лаборант, улук лаборант, изилдөөчү-стажер, аспирант, окутуучу, доцент болуп эмгектенди.
1992-2010-жылдары химия кафедрасынжетектеди.
2000-жылдан – азыркыучургачейин технология факультетинин деканы.
2003-жылдан баштап химия кафедрасынын профессору болду.
1997 жылдан азыркы учурга чейин КМТУ-нин Химия жана химиялык технологиясы илимий-изилдөөчү институтунду “Химия жана химиялык технология” бөлүмүнүн жетекчиси.
Сыйлыктары
1984,1985 ж. Кыргыз ССР-нын Жогорку жана атайын орто билим берүү министрлигинин Дипломдору менен сыйланган.
1995-жылы «КРнын билим берүүсүнүн отличниги» деген белги берилди;
1995, 1998, 1999-жылдары Билим берүү министрлигинин Ардак грамоталары менен сыйланды;
1995, 1998, 1999, 2003, 2004, ФПИ-КМТУ-нин Ардак грамоталары менен сыйланган;
2002-ж., «КМТУ-не өзгөчө салым кошкондугу үчүн» төш белгиси менен сыйланган;
1994-ж., ФПИ-КМТУнин Ардак грамоталары менен сыйланган;
2002 жылы Кыргызстан Профсоюзунун федерациясынын Президиумунун кеӊешинин Ардак грамотасы менен сыйланган;
2004 жылы – Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасы менен сыйланган.
2004-жылы Россиянын химиялык билим берүү Ассоциациясынын диплому,Denver Mining Club LTD (USA) Диплому менен сыйланган.
2009-жылы Т.Ш.Джунушалиева «Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнө эмгек сиӊирген ишмер» деген ардактуу наам берилди.
Вали Брук (Оклахома)
Вали Брук (Оклахома) (Valley Brook) — Оклахома штатынын Oklahoma округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 817 киши. Болжолдуу аянты - 0.7 км². FIPS коду — 40-76500.
Алдыңкы педагогикалык тажрыйба
Алдыңкы педагогикалык тажрыйба - таалим-тарбия чөйрөсүндөгү өздөштүрүлгөн билимдин жана методикалык ыкмалардын жыйындысы. Алдыңкы педагогикалык тажрыйбанын жардамы менен үлгүлүү натыйжаларга жетишип, жаңы, прогрессивдүү өнүгүүгө негиз түзүлөт. Алдыңкы педагогикалык тажрыйбаны кеңири колдонуу таалим-тарбия ишин терең илимий негизде иштеп чыгууга жана жүзөгө ашырууга шарт түзөт. Аны ар тараптан талдоо, жалпылоо жана кеңири жайылтуу социалдык жана педагогикалык орчундуу милдеттерди чечүүгө негиз болот. Топтолгон алдыңкы педагогикалык тажрыйбаны терең окуп-үйрөнүү, анын табылгаларын айкындоо менен таалим-тарбиялык иштин жогорку таасирдүүлүгүнө жетүү жолдорун аныктоо, аны чыгармачылык менен колдонууга киргизүү маанилүү талаптардан болуп саналат. Алдыңкы педагогикалык тажрыйбага ээ болгон коллективдин жана адамдардын иши атайын маалымат булактары, илимий иликтөөлөр, жаңычыл педагогикалык идеялардын көргөзмөсү жана лекторийлери өз ара тажрыйба алмашуу ж. б. аркылуу кеңири жайылтылат.
Спитамен
Александрдын өчүнөн корккон көчмөндөрдүн жол башчылары (б. з. ч. 328-ж.) колдуу өлгөн. Көтөрүлүш б. з. ч. 327-ж. гана басылган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Чуазас дарыясы
Чуазас (Чоң Чуазас) — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Мзас дарыясынын сол жээгинен 3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Комиссионалдык тутум
Комиссионалдык тутум – АКШда жана биркатар башка англосаксондук укук тутумундагы өлкөлөрдө жергиликтүү өзалдынча башкарууну уюштуруу ыкмасы. Мунун маңызы муниципалдык кеңеш шаарды башкаруу үчүн адис-менеджерди жалдап алуусунда турат, ал көп учурларда мэр титулуна ээ болот. Мында мэр анын чиновниги болуп эсептелүү менен анын тапшырмаларын аткарып, муниципалдык кеңешке толук көзкаранды болот.
Вебер, Валерий Николаевич
Вебер, Валерий Николаевич (1871, Петербург – 1940, Ленинград ш.) – геолог ж-а палеонтолог, геология-минералогия ил. доктору (1937), РСФСРдин илим ж-а техника б-ча эмгек сиңирген ишмери (1839). Петербургда Тоокен ин-тун (1897) бүткөн. 1900–40-ж. геол. комитетте (кийин Бүткүл союздук геол. чалгындоо илимий изилдөө ин-ту) иштеген. 1920-ж. Петербург Тоокен ин-тунун профессору, Орто Азиянын геологиясын системалуу изилдөөгө негиз салуучулардын бири. Мындагы кен жаткан жерлердин бир тобун биринчи жолу мүнөздөп жазган, Фергана аймагындагы Таш-Көмүр, нефть ж-а коргошун кендерин ачкан.
Жай-Терек, Базар-Коргон району
Жай-Терек (Жай-Терек) — Кыргыз Республикасынын Жалал-Абад облусунун Базар-Коргон районундагы айыл. Арстанбаб айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 2 834 киши. Жай-Терек айылында жаш жазуучу аталган Бекболот Абдуллаев туулган.
Дедовск
Дедовск — Орусиянын Москва облусунун шаары. Ал Москва шаарынан 38 км түндүк-батышта жана Красногорск жана Истра шаарларынан ар биринин аралыгы 20 кмге жакын.
Алевриттер
Алевриттер - (грекче Чleuron - ун) - өлчөмү 0,010,1мм келген өтө майда материалдардан турган борпоң чөкмө тоотектер. Аларга чопо менен кумдун ортосундагы тоо-тектер (чаң, ылай, лёсс жана башка) кирет.
Комиссиондук аткарымдар
Комиссиондук аткарымдар – белгилүү акысы үчүн кардарлардын тапшыруулары боюнча банктар же ортомчу фирмалар тарабынан аткарылуучу: эсептешүүлөр, кепилдиктер, соода бүтүмдөрү, валюталар, векселдерди жана чектерди инкассирлөө, баалуу кагаздарды сактоого алуу боюнча аткарымдар.
Центризм
Центризм (лат. centrum – борбор). Центризм түшүнүгү Улуу Француз буржуазиялык революциясынын убагындагы өкүлчүлүк орган -парламентти үч чоң фракцияга бөлүүнүн классикалык европа салтына таандык. Алар өкүм сүргөн бийликке жана анын саясатына карата мамилесине жараша бөлүнгөн: оңчул, борбор, солчул. Борбор бирде солчул (радикалдык), бирде оңчул (консервативдик) партиялардын катарына өткөн, ортозаар саясатты жүргүзүүгө умтулган бийликти билгизген. Макулдашуучулуктан, бул саясаттын принциптүүлүгүнөн «саз» деп атап коюшкан. ХХ к. Центризм(борбордук) идеалык-саясий агым катары жетектөөчү орундардын бирин ээлеген. Мамлекеттик деңгээлде бул тенденция саясий күчтөрдүн шайлоонун натыйжасында саясий бийликке ээ болгон жана башкаруучу партия менен бирдикте каолициялык саясатты жүргүзгөн саясий партиялардын айланасына топтолуусу менен мүнөздөлөт. Партиялык деңгээлде бул мыйзам ченемдүүлүк өзүлөрүнүн программаларынын айланасына болушунча көп калкты бириктирүүгө умтулган центристтик уюмдардын түзүлүүсүндө байкалат. Буга Финляндиядагы борбордук партиясы мисал боло алат. Ц. мелүүн социалдык топтордун идеологиясынын жана саясатынын көрүнүшү катары түрдүү коомдук-саясий кыймылдарда аныи ичинде жумушчу, социал-демократтык (каутскиандык) кыймылдарда ишке ашкан. Центристтик саясат – аны жүргүзүүдө чоң тажрыйбалуулукту жана чебердикти талап кылган саясий ишмердүүлүктүн татаал түрү.
Колдонулган адабият
Саясат таануу. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек ''Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору ''Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу рекдактор: А. Акунов'' ''Ред. кеңеш: Б. Солтонбеков (төрага), А. Акунов, Т. Ожукеева, К. Байболов, ж.б''
Вертунов, Леонид Никифорович
Вертунов, Леонид Никифорович (1922, Киров облусу, Верхний кыштагы –2003, Бишкек ш.) – геолог, геология-минералогия ил. доктору (1969), профессор (1970). Орто Азия мамлекеттик ун-тин (САГУ) бүткөн (1949). Кыргыз Мамлекеттик ун-тинин география факультетинде ассистент, доцент, кафедранын жетекчиси, Фрунзе политехника ин-тунда кафедра башчысы, илимий иштер б-ча проректор 1993-жылдан Кыргыз тоо-кен-металлургия ин-тунда лаборатория башчысы болуп иштеген. Атамекендик согуштун катышуучусу. В. илимий иштеринин негизги багыты нефть литологиясы. В. Республикада геолог адистерди даярдоодо чоң салым кошкон. Атамекендик согуш ордени, медалдар менен сыйланган.
Спиритуализм
Спиритуализм (лат. spiritus-дух, жан) - духту дүйнөнүн башталмасы, материядан тышкары жана ага көз карандысыз субстанция деп эсептеген объективдүү-идеалисттик көз караш.
Филос. термин катары франц. идеалист В. Кузен (1792-1867) кийирген. 19-20-кылымда франц. жана итал. философиядагы айрым мектептер, агымдар ушундайча аталган. Алар кудай бар, жан түбөлүктүү дешет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Вой-Вож (Сыни куймасы)
Вой-Вож — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сыня дарыясынын оң жээгинен 206 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 43 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Саясий башкаруу
Саясий башкаруу жалаң эле мамлекеттик каражаттар аркылуу эмес, ошону менен бирге ар кыл коомдук уюмдар, биринчи кезекте, саясий партиялар тарабынан да жүргүзүлөт. Саясий башкаруу толугу менен ишке ашыруу үчүн бийликти колго алуу жетишсиздик кылат. Колго алынган бийликти пайдалана билүү зарылчылыгынан келип чыгат. Мындай пайдалана билүү, биринчи кезекте, объективдүүлүктү жана субъективдүүлүктү гармониялык айкалыштыруудан көрүнөт. Натыйжалуу башкаруу үчүн саясаттын субъектиси (инсан, элита, лидер) объективдүү чындыктын өнүгүү мыйзам ченемдиктерин таанып – билүүгө жана ал билимдерин өзүнүн практикалык ишмердүүлүгүндө жетекчиликке алууга тийиш. Илимге негизделбеген жана баш аламан жүргүзүлгөн Саясий башкаруу коомдогу терс көрүнүштөргө жана кризистерге алып келет.
Монголия (маанилери)
Монголия (Монгол) — Чыгыш Азиядагы кээ бир географиялык объектилердин аталышы. Түркчө «түбөлүк» деген сөз менен байланышкан, бул сөздүн жаралышы боюнча нускалары бар («моң» — түбөлүк, «олы» — эл).
Моңголияга байланыштуу:
Алевролит
Алевролит - (гр. aleuron - ун, lithos - таш) негизинен 0,01-0,1 мм өлчөмүндөгү бүртүкчөлөрдүн (алеврит) цементтелип, ныкталышынан пайда болгон жана диагенездин таасиринен өзгөрүүлөргө учураган катуу чөкмө тоотек. Алевролит нефть, газ жана суу топтолуучу тоотектерден. Кыргызстанда кеңири таралган.
Какыр-Пилтан
Какыр-Пилтан, Араван району – Ош облусунун Араван районундагы кыштак. Нурабад айыл округуна караштуу. Деңиз деңгээлинен 655 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Араван кыштагынан 10 км түндүк-чыгыш тарапта. Ош темир жол бекетинен 40 км. Кыштак 1935-ж. негизделген. Негизги мектеп, китепкана, дарыкана бар. Соода түйүндөрү, тамактануу жайлары иштейт.
Калкы
Калкы - 1 565 киши ; негизинен дыйканчылыкта эмгектенет.
Георгий Вицин
Вицин Георгий Михайлович (23. 4. 1918, Петроград — 22. 10. 2001, Москва) – орус актёру, СССР эл артисти (1990). Вахтангов атындагы театр окуу жайында, МХАТтын алдындагы студияда окуган. 1937-жылдан Ермолова атындагы театрда, 1969-жылдан киноактёрлор театр-студиясында иштеген. Вицин курч мүнөздөгү комедиялык актёр болуп саналат. 1945-жылдан киного тартылган. «Көлөкө», «Жазындагы жомок» (экөө тең 1972-ж.) телефильмдеринде чебер ойногон. Реж. Л. И. Гайдайдын «Эң олуттуу» (1961), «Самогончулар» (1962), «Операция “Ы” жана Шуриктин башка жоруктары» (1965), «Кавказ туткуну» (1967) кинокомедиясында Коркоктун (Трус) образын өтө чыгармачылык менен түзгөн. Кинодогу башка ролдору: Н. В. Гоголь («Композитор Глинка», 1952; «Белинский», 1953), Эндрю сэр («Он экинчи түн», 1955), Каррасио («Дон Кихот», 1957), Сэм («Ишкер адамдар», 1963), Бальзаминов («Бальзаминовдун үйлөнүүсү», 1965), Хмырь («Жолдуу сыпайы», 1972), Сахар («Көк чымчык», 1976, советтик-амер.), Тахво Кекконен («Ширеңке издеп», 1980, советтик-финндик), Фонди-Монди («Колуңду көтөр!», 1981) ж. б. 80ден ашуун анимациялык фильмдерге үн кошкон.
Конго дарыясы
Конго, 3аир – Борбордук Африкадагы дарыя; негизинен Конго Демократиялык Республикасы, айрым бөлүктөрү Конго Республикасы жана Анголанын чек аралары аркылуу агат. Узундугу Луалабанын башатынан 4320 км; алабынын аянты (3691 миң км2) жана суусунун молдугу (орточо чыгымы 46 миң м3/сек) боюнча Африкада биринчи, дүйнөдө Амазонка жана Паранадан кийин 2–3-орунду ээлейт. Заирдин түштүк-чыгышынан, Замбиянын чегине жакын жайгашкан платодон башталып, Стэнли шаркыратмасына чейин Луалаба деп аталат. Орто бөлүгүндө Конго ойдуңу аркылуу кенен (20 кмге чейин) өрөөн менен агып, салааларды жана көлдөрдү пайда кылат. Төмөн жагында Түштүк Гвинея дөңсөөсүн терең капчыгай аркылуу жарып агат. Мында босоголор менен шаркыратмалар (Стэнли, Ливингстон ж. б.) көп. Матади шаары тушта деңиз жээгиндеги түздүккө чыгып, Банана шаары тушта Атлантика океанына эстуарийди пайда кылып куят.
Султановка (Кигин району, Башкыртстан)
Султановка — Башкыртстандын Чишмин районундагы айыл, Кандак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 308 киши. Почта индекси — 452508, ОКАТО коду — 80236835003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Копковка (дарыя)
Копковка — Орусиядагы дарыя. Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Козловка дарыясынын оң жээгинен 21 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сок дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кербежик дарыясы
Кербежик — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таранжуль дарыясынын оң жээгинен 8 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Лазарев Михаил Петрович
Лазарев Михаил Петрович (3(14). 11. 1788, Владимир – 11(23). 4. 1851, Австрия, Вена) – орус флотчусу жана деңиз сүзүүчү, адмирал (1843), генерал-адъютант (1833). Деңиз кадет корпусун бүткөн (1803). Андан соң гардемарин наамын алып, бир нече тарбиялануучулар менен британиялык флотко волонтёр болуп жиберилген. Алардын кемесинде 5 жылга чукул сүзүп, Жер Ортолук деңизге, Атлантика жана Тынч океандарына болгон экспедицияга катышкан. Вест-Индияга да барган. Белгилүү окумуштуу жана Антарктиданы изилдөөчү. 1813–25-ж. 3 жолу (анын ичинде 1819–21-ж. «Мирныйдын» командири Ф. Ф. Беллинсгаузендин Антарктиданы ачкан экспедициясы менен) Жер шарын айланып сүзүп чыккан. 1827-ж. Наварин салгылашында «Азов» кемесинин командири. 1833–50-ж. Кара деңиз флотунун жана Кара деңиз портторунун башкы командачысы. «Азов» кемеси орус флотунда алгачкылардан болуп, эң жогорку сыйлыкка – Георгий желегине (кеменин артына тагылган) татыктуу болгон. Аскер-деңиз ишине көрүнүктүү салым кошкон. Лазаревдин окуучулары П. С. Нахимов, В. А. Корнилов, П. С. Пахомов, В. И. Истомин, Г. В. Бутаков жана башка Лазаревдин географиялык экспедициялары дүйнөлүк илимге чоң салым кошкон. Париж ИАнын жана Орус география коомунун ардактуу мүчөсү. Анын атынан Тынч океандагы атолл, Амур лиманындагы тумшук, Япон деңизиндеги бухта жана порт, 2 антарктикалык станция, Антарктидадагы деңиз жана тоо тизмеги аталып, Аскер-деңиз флотунун кемелери анын атын алып жүргөн. 4-даражадагы Ыйык Георгий (1817), Ыйык Александр Невский (1837), 1-даражадагы Ыйык Владимир (1845) жана Ыйык Андрей Первозванный (1850) ордендери менен сыйланган. Сөөгү 1992-ж. Севастополго алынып келинип, кайрадан коюлган.
Ворожкин, Иван Лукич
Ворожкин, Иван Лукич (1905, Курск облусу, Суждан р-ну, Казачья Лопня кыштагы – 1985, Ош ш.) – геолог. Москва геол. чалгындоо ин-тун бүткөн (1936). Кыргыз ССР Геология башкармалыгынын алгачкы начальниги (1938–44); кийин Кыргызстандын түштүгүндө партиялардын начальниги болуп иштеген (1944–64). В. практикалык иштеринин негизги багыты Республиканын геол. кызматын уюштуруу, түрдүү казып алуучу кендерди издөө ж-а чалгындоо болгон.
Вали Парк (Оклахома)
Калкы - 77 киши. Болжолдуу аянты - 5.7 км². FIPS коду — 40-76600.
Конденсат
Конденсат (латынча condensatus – тыгыздалган, коюуланган), топтолмо – 1) газды же бууну конденсациялоодо пайда болгон суюктук. Табигый газдан бөлүнүп чыккан жана суюк углеводороддордун аралашмасы түрүндөгү продукт.
Ци же Юанци
Ци же Юанци – Кытай натурфилософиясынын негизги түшүнүгү. Алгачкы мааниси – «аба», «буу», «дем». Өтө кеңири мазмуну – алгачкы материя, жаратылыштын негизги материясы, «жашоонун күчү» ж. б. Конфуций окуусунда жана неоконфуций» окуусунун көрүнүктүү өкүлдөрүнүн бири Чжу-Синин эмгектеринде дүйнө – Ци же Юанциден жаралат. Ци же Юанцинин жеңил жана таза бөлүгү өйдө көтөрүлүп, асманды жаратат. Биринчиси – янци, экинчиси – инци деп аталат. Булардан тышкары дагы беш Ци же Юанци бар же болбосо беш алгачкы элементтер – «жаратылыштын стихиялары» бар: суу, от, дарак, темир, жер. Ин жана яндын же беш «стихиянын» гүлдөшү жана өлүмү жылдын төрт мезгилинин алмашышы менен жүрөт. Ци же Юанци түшүнүгү Конфуций, даосизм жана легизм окууларында кеңири колдонулат.
Колдонулган адабият
Саясат таануу. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек ''Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору ''Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу рекдактор: А. Акунов'' ''Ред. кеңеш: Б. Солтонбеков (төрага), А. Акунов, Т. Ожукеева, К. Байболов, ж.б''
Уралиев, Турсуналы
Уралиев Турсуналы (1934-ж. т., Ак-Суу району, Кара-Жал айылы) — артист, режиссёр-коюучу. Кыргыз Республикасынын эл артисти (1993), маданиятка эмгек сиңирген ишмер (1968). Эмгек жолун Ташкен шаарындагы киностудияда режиссёрдун ассистенти болуп иштөө менен баштаган. 1954-ж. Ташкен кинотехникумунан окуган, Ташкендеги А. Островский атындагы театр өнөрү институтунун режиссёрлук факультетин бүткөн. 1954-жылдан кайрадан Ташкен киностудиясында актёр. 1958-жылдан Кыргыз телекөрсөтүү жана радио уктуруу компаниясында башкы режиссёр. Ал режиссёр-коюучу катары драма театрда койгон спектаклдери: «Курорттогу окуя» (М.Алыбаев), «Эки дос» (Р.Шүкүрбеков), «Жүрөк сырлары», «Жаңы жерде» (Б. Рахманов) жана башка. Таланттуу артист катары кинодо да ар кыл жанрдагы ролдорду ойногон. Желдет, Бекболот («Тахир менен Зухра», «Арал балыкчылары», режиссер Ю. Акзамов), Дербиш («Абу-Али-Ибн-Сина» К. Ярматов), Сабыр («Салтанат», А. Промин), Ороз («Ыйык-Кан», Л. Файзиев), Басмачы («Алыскы тоолордо»), Калык («Токтогул»), Эсен («Тянь-Шань кызы») жана башка. Уралиев актёрдук, режиссёрлук, обончулук, журналисттик, уюштуруучулук ишмердүүлүгү менен айырмаланат. Анын чыгармачылык бийиктиги улуттук телерадиокомпаниясынын өсүп-өнүгүшү менен тыгыз байланышта. Ал телерадиодо иштеген узак убакыт ичинде көптөгөн программаларды түздү жана ачты: «Кутмандуу болсун күнуңөр», «Көркөм окуу жанры», «Ыр канатында», «Театр микрофондо», «Эл шайырлары микрофондо», «Көңүл ыргактары» жана башка. Ал обончу катары да белгилүү.
Комиссиондук соода
Комиссиондук соода – комитенттин тапшыруусу боюнча анын эсебинен комиссионердин өзү өндүргөн буюмдарды өз атынан сатуусу (кара:Комиссия келишими).
Саясий аракет
Саясий аракет–айрым адамдар же социалдык топтор тарабынан иш жүзөгө ашырылган идеологиялык акт. Саясий аракет саясий системаны жана анын институттарын бекемдөөгө жана өнүктүрүүгө же аларды ыдыратып бузууга жана жоюуга багытталат. Топтордун Саясий аракети таптык, аймактык жана корпоративдик болуп бөлүнөт. Саясий аракет бардыгы белгилүү бир социалдык топтун жана инсандын кызыкчылыктарын жана максаттарын ишке ашыруу үчүн жүргүзүлөт. Бул учурда зордук-зомбулук же демократтык мүнөздөгү каражаттардын ар түрдүү формалары, методдору жана ыкмалары колдонулат. Ушуга байланыштуу зордук-зомбулук cаясий аракеттин эки тиби каралат: «жогортон» зордук – саясий аракет бийлик органдары тарабынан мыйзамдарды жана тартиптерди бузуу же көзгө илбөө менен жүргүзүлөт жана «төмөнтөн» зордук – тигил же бул социалдык катмарлардын жана элдердин топторунун, саясий партиялардын ж. б. саясий системаны зордук-зомбулук жолу менен өзгөртүү же аны бузууга карата аракет кылынат.
Саясий аракет мыйзамдуу жана мыйзамсыз, рационалдуу жана иррационалдуу, стратегиялык жана тактикалык, инерциялык жана чыгармачылык болушу мүмкүн; булар коомдун ичинде жана андан тышкары, регионалдык, субрегионалдык жана эл аралык чектерде ишке ашырылат.
Гапешин, Александр Сергеевич
Гапешин, Александр Сергеевич (1904, Ташкен – 1954, Фрунзе ш.) – геолог, СССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1953). Орто Азия политехника ин-тунун геол.-чалгындоо факультетин бүтүргөн (1931). Кыргыз ССР Геол. башкармалыгында бөлүм ж-а геол. чалгындоо партиясынын башчысы (1938–54). Сейрек кездешүүчү металлдын Кыргызстандагы ири кендеринин бирин чалгындоо жумуштарына активдүү катышкан ж-а ага жетекчилик кылган. Эмгек Кызыл Туу ордени ж-а медалдар менен сыйланган.
Конго ойдуңу
Конго ойдуңу – Борбордук Африкадагы ири ойдуң. Байыркы жана азыркы чөкмө тектерге (кумдук, чополуу сланец ж. б.) толгон Африка платформасынын синеклизасына дал келет. Таманы жайпак, диаметри 1000 кмдей. Тектирлүү плато жана бөксө тоолор менен курчалган. Конго ойдуңунун рельефи ярустук түзүлүштө. Эң жапыз (300–400 м бийикте) жана голоценде жаралган төмөнкү ярусу жазы, көбүнчө саздак келип, көптөгөн дарыялардын жайылмалуу өрөөндүү Конго ойдуңунун борбордук бөлүгүндө жалпы бир жайык аллювий түздүгүн пайда кылат. Түздүктү мезгил-мезгили менен суу каптап турат. Андан жогору бир нече деңгээлдеги антропогендик тектирлер жана плиоцен-антропогендеги тектир сымал платолор жайгашкан. Платолор четки бөксө тоолорду карай түндүк жана батышында 500 м бийиктен, түштүк жана чыгышында 1000 мден жогору көтөрүлөт. Саз жерлерди кургатуу иштери жүргүзүлүүдө. Ойдуңду Конго дарыясынын алабы ээлейт. Ысык жана нымдуу экватордук (түндүк жана түш четжакаларында субэкватордук) климат өкүм сүрөт. Айлык орточо температурасы 23–25°Сден 26–27°Сге чейин. Жылдык жаан-чачыны 1500–2000 мм жана андан да ашык. Ойдуңду нымдуу дайыма жашыл гилея жана жалбырагы күбүлмө токой (көбү кыйылган), саздак жерлер текши каптаган. Ойдуңда жайгашкан ири Салонга улуттук паркы Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген.
Спиритизм
Спиритизм (лат. spiritus - жан) - жан адам өлгөндөн кийин да жашай берет жана аны менен байланыш түзүүгө мүмкүн деген мистикалык агым.
19-кылымдын орто ченинде АКШда пайда болуп, кийин Батыш Европага тараган. Адам өлгөндөн кийин да жан жашай берет деген түшүнүк байыркы диндерде да орун алган (Анимизм).
Спиритизм бат эле массалык мүнөзгө өтүп, анын өкүлдөрү өлгөн адамдын жаны жашоосун уланта берерин «эксперимент жолу менен далилдөөгө» аракеттенишкен. Спиритизм сеансында үй буюмдарынын кыймылы, музыка аспаптарынын добушу, жарыктын пайда болушу ж. б. кубулуштар өлгөндөрдүн жаны менен байланыш түзүүнүн күбөсү катары көрсөтүлөт.
Батышта Спиритизм боюнча коомдор жана ассоциациялар уюштурулган, газета-журналдар чыгарылат.
Спиритизмдин «теоретиктери»: А. Ж. Дейвис, А. Кардек ж. б. Ф. Энгельс Спиритизмди жалган ишенимдердин жеткен жапайысы деп атаган. Илимпоз-материалисттер Спиритизм менен элдешпес күрөш жүргүзүүдө.
Кыргызстандагы абанын басымы
Кыргызстандын аймагынын бир кыйла бийик жайгашкандыгына байланыштуу мында абанын басымынын өлчөмү деңиз денгээлине караганда бир кыйла төмөн. Көп жылдык байкоолорго караганда абанын басымынын эң жогорку мааниси Чүй өрөөнүндө январь айында байкалат. Көп жылдык байкоолор боюнча басымдын орточо жылдык мааниси Бишкекте (736 м) 696 мм сымап мамычасы же 928 м/бар, Ошто (1013 м) 678 мм сымап мамычасы же 901 м/бар, Таласта (1227 м) 660 мм сымап мамычасы же 878 м/бар, Кара-Көлдө (1776 м) 607 мм сымап мамычасы же 796 м/бар жана Сары-Ташта (3155 м) 521 мм сымап мамычасы же 695 м/бар.
Улам бийиктеген сайын басымдын термелишинин жылдык айырмасы азая берет. Мисалы, атмосфералык басымдын көп жылдык мөөнөттөгү орточо жылдык амплитудасы Бишкекте 39 мм (52 м/бар), Ошто 32 мм (45 м/бар), Караколдо 27 мм (36 м/бар) жана Нарында 25 мм (33 м/бар) түзөт. Барикалык градиент да бийиктик боюнча бирдей өзгөрбөйт. Эгерде түздүктө жана жапыз тоолордо ар бир 100 м ге көтөрүлгөн сайын басым 10 м/бар га төмөндөсө, 3000 м бийиктикте ар бир 100 м ге 8 м/бар дан төмөндөйт. Басымдын сутка ичинде термелиши анча чоң эмес (1,2—3,6 м/бар).
Жарадар, Базар-Коргон району
Жарадар (Жарадар) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Базар-коргон районундагы айыл. Арстанбаб айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 523 киши.
Виченца
Виченца – Италиянын түндүк-чыгышындагы шаар. Венеция облусунун жана В. провинциясынын административдик борбору. Калкы 113;352 миң (2013). Альп тоосунун этегинде жайгашкан. Жолдор тоому. 1115-жылдан эркин шаар-коммуна. Рим театрынын калдыгы, криптопортика, көпүрөлөр, акведук, чиркөөлөр, соборлор, сарайлар, палаццо, базилика ж. б. сакталган. Виченца Италиянын зер буюмдар өндүрүшүнүн ири борбору. Баалуу буюмдардын (алтындан жана күмүштөн жасалган) эларалык көргөзмөлөрү өткөрүлүп турат. Зергерчиликке керектүү жабдууларды чыгаруучу өндүрүшү, машина куруу (текстиль, омпозиторлор ч., электр-техникалык ж.б. ), текстиль, тигүү, булгаарыбут кийим, жыгаччылык, эмерек, химиялык, тамакаш, курулуш материалдары, карапа буюмдар өнөр-жайы иштейт. Виченца жана Венеция облусундагы Палладио курган виллалар Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген.
Шатай дарыясы
Шатай — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Уса дарыясынын сол жээгинен 103 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 25 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Теориянын «каармандары» жана «жайылган топтору»
Теориянын «каармандары» жана «жайылган топтору» — саясат таануу жана саясий психология аспектилеринен алганда «каармандар» менен «жыйылган топтор» коом таануу үчүн негизги маселе болуп саналат.
XX к. аны үйрөнүүнүн актуалдуулугу - тарыхый процесстин жүрүшүндө эл массаларынын ролунун жогорулашы жөнүндөгү классикалык марксизмдин рухундагы алдын-ала айтууларга карабастан — миллиондордун тагдырына таасир эткен согуштардан, революциялардан, кризистерден болгон социалдык кескин толкундоолордон улам чукул күчөдү. Ырас, тарыхый ишмерлердин («каармандардын») ысымдары менен байланыштуу маселелер келип чыкты: жетекчилер («каармандар») кандай деңгээлде тарых кыймылынын багытына таасир эте алышат? Саясий курстун бурулушу канчалык деңгээлде жол башчыдан («каармандан»), анын жолун жолдоочу жакындардан (структуралык жактан уюшулган жана моралдык жактан мобилизацияланган), кандай массалык маанайлар менен кыймылдардан көз каранды? Ага ылайык, жасалгандарды кандай бөлүштүрүү керек: күнөөнү баарын билген жана баарынан күчтүү «каармандарга» оодаруу керекпи же жыйылган топтун «биз эч нерсе билген эмеспиз» деген кебинеби, ошондой эле партия, репрессиялык аппараттар ж.б. түрүндөгү кайсы бир ортомчу (жана көп учурда аныктоочу) социалдык-саясий тармаккабы?
Тарыхтын кыймылдаткыч күчү катары «каармандар» теориясы XIX к. 40-жж. тартып, XX к. 40-жж. чейин эң жакшы аныкталган көрүнүш болгон. Ал Германияда М.Штирнердин, Англияда Т.Карлейлдин, кийинчерээк Орусияда П.Л. Лавров менен Н.К. Михайловскийдин ысымдары менен байланыштуу болгон. «Каарман» XX к. башындагы Орусиядагы маданияттын Күмүш доорунун борбордук фигурасы болгон. «Каармандын» сапаттары тентимиштерге (М. «Ошондуктан, — дешет алар, бардык техникалык кызматкерлер биригип, мамлекетти жалпы саботаж корку ну чу нун астына коюшса, алардын пайдасына дүйнөлүк революция иш жүзөгө ашат». 80-жж. башы жаңы техника - компьютерлердин пайда болушу менен жаңы Теориялык идеялардын келип чыгышына алып келди. Буга байланыштуу технократтык концепциялары «маалыматгык коом», «технотрондук коом», «техносфера-2» түзүү концепцияларына кайрадан түзүлгөн.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Пятымето-Се
Пятымето-Сё — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - №4019 аталышы жок куймасынын сол жээгинен 22 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 31 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жадатма абал
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Анварбек Мокеев
Анварбек Мокеев (1948, Ысык-Көл облусу, Жети-Өгүз району, Чычкан айылы) – Кыргызстандагы заманбап тарыхчылардын бири, тарых илимдеринин доктору, профессор. Булак таануу боюнча бараандуу адис. Кыргызстандын Атайын жана толук ыйгарымдуу элчиси.
Өмүр баяны
Анварбек Мокеев 1948-жылы Кыргызстандын Ысык-Көл облусуна караштуу Жети-Өгүз районундагы Чычкан (Жеңиш) айылында колхозчунун үй-бүлөсүндө туулган. Кыргыз.
Бала чагы
Эгер, ал тоо менен кыштак ортосундагы окуусун ушинтип уланта берсе, узактыкка корогон убакыт, балким билим сапатына да кедерги келтирет беле.
Ошентип, ал ата-энесинин батасын алып Ысык-Көл областындагы Жетиөгүз районундагы Покровка (Кызылсуу) кыштагындагы интернаттан билимин улантты.
Интернаттык окуу Анварбек Мокеевичтин жашоо кредосунун аныкталышына зор түрткү берди. Интернаттан ал жолдоштук жана достук эмне экендигин ажыратып, айырмалаган абалга жетти.
Студенттик доор
Анвар Мокеев 1966-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин (Азыркы Кыргыз Улуттук университетинин) тарых факультетинин босогосун аттады.
Ошол убакта Кыргыз мамлекеттик университетинде Б. Ж. Жамгырчинов, А.Х.Хасанов, Х. К. Карасаев, Х.Мусин, Б.Ч.Чөкүшев, С.А.Аттокуров, И. М. Скляр, П. А. Тутлис сыяктуу таанымал окумуштуулар эмгектенип, студенттер да анык билим дүйнөсүндө кайнашып илимге умтулган жаштардын саны арбыган.
Университеттик турмуш жалаң эле дарстар менен чектелип калбастан, студенттер арасында диспут өткөрүлүп, жаңыдан билимге аралашкан жаштар арасында илим адамынын культу калыптанган.
Замандаштарынын айтымында Анварбек Мокеевич окуунун авангардында жүрдү. Тубаса зээндүүлүк менен билим алууга болгон ыклас ага тарых илиминин сырын ачууга көмөк көрсөттү.
Жаш окумуштуу жана окутуучу
Билимге шыктуу студенттин аракети калыс бааланып, ал 1971-жылы окуусун бүтүргөндөн кийин дароо Кыргыз мамлекеттик университетинин тарых факультетиндеги СССР тарыхынын кафедрасына окутуучулук кызматка алынды. Анварбек Мокеевдин турмушундагы жана билим багытындагы бурулуш окуя 1974-жылы болду.
Тарых илиминде, айрыкча, жаш адистерди жетиштирүүдө залкар эмгек сиңирген Салмоорбек Табышалиев менен таанымал тарыхчы, профессор Өмүркул Караевдин жолдомосуна ылайык, ал 1974-жылы СССР Илимдер академиясынын Чыгыш таануу институтунун Ленинград бөлүмүнө аспирантурага тапшырды.
Чыгыш таануу институтунун Ленинград бөлүмүндөгү аспирантуралык убак Анварбек Мокеевичтин турмушундагы эң маанилүү да, кайталангыс да бир баскыч болушу мүмкүн.
Эгер, буга чейин анын адамдык сапаттары турукташып, жашоо принциптери аныкталса, Ленинград шаарындагы аспирантуралык учурда ал такшалган илимпоз катары калыптанды.
Айрыкча, Ленинград шаарынын маданий көрөңгөсү жана илимпоздор чөйрөсү анын тубаса интеллигенттик касиеттеринин артышына себеп болгон шекилдүү.
Асыресе, Совет мезгилинде аталган илим борборлорунан билим алгандар арбын болгон. Бирок Анварбек Мокеевич сыяктуу аспирантуралык билимди анык илим сересине чыгаргандар саналуу экендигин белгилей кетиш ашыкча болбос.
Аспирантуралык окуу убагында мындагы илим чөйрөсү, окумуштуулардын илим изилдөө ыкмасы, адамдарынын турмуш, тиричилиги жана жашоого жасаган мамилеси Анварбек Мокеевичтин кыраакы көз жаздымынын тышында калбаганы таасын байкалат.
Ал 1979-жылы "Орто Азиянын Түндүк-Чыгышынын XVII к. жана XVIII кылымдын биринчи жарымындагы саясий жана этникалык тарыхы" аттуу кандидаттык диссертациясын ийгиликтүү коргоду.
Аспирантуралык окуу убагында ал перс жана эски чагатай тилин үйрөнүп, Орто Азиядагы түрк калктарынын тарыхын изилдөөчү адиске айланды.
Кыргызстандагы илимий-агартуучулук ишмердиги
Анварбек Мокеев 1978-жылдан тартып Кыргыз илимдер академиясынын тарых институтунда эмгектенди.
Ал 1983-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин тарых факультетиндеги "Байыркы дүйнөнүн жана орто кылымдардын тарыхы" кафедрасынын башчысы кызматына которулуп, аны 1990-жылга чейин жетектеди.
Бул убакта Мамлекеттик университет жаңылануу процессин башынан кечирип, Т.М.Мырзабеков, А.М.Мокеев, Ч.Ш.Жакыпова, А.А.Асанканов сыяктуу жаңы муундагы тарыхчылардын жылдызы жанган.
Тарых факультетинин профессордук-окутуучулар арасында окуу-методикалык семинарлар уюштурулуп, илимий нуктагы пикир алмашуулар жанданган.
Кайсыдыр бир илимий маселе боюнча ал кишинин пикири айтылгандан кийин, талаш токтоп "көз карашым билдирет элем" дегендердин катары суюлчу. Кыргызстандагы чыгыш калктарынын тилдерин, тарыхын жана маданиятын окуп-үйрөнүү салтынын калыптанышына Анварбек Мокеевичтин сиңирген эмгеги зор.
Ал 1991-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинде Чыгыш таануу бөлүмүн, 1992-жылы Бишкек гуманитардык университетинин Чыгыш таануу факультетин куруп, жаңыдан эгемендик алган өлкөдө чыгыш таануу илиминин пайдубалын түптөдү.
Анын билимдеги уюштуруучулук таланты азыр жемишин берип, Кыргызстандын бир канча жогорку окуу жайларында чыгыш таануу багыты үзүрлүү өнүгүп жатат.
Дипломатиялык ишмердиги
Замандаштары Анварбек Мокеевичтин адамдык касиетте сейрек кездешчү дипломаттык сапатын жогору баалашат.
Ал 1994-1996-жылдары Кыргыз Республикасынын Түркиядагы Ыйгарым укуктуу элчисинин кеңешчиси болуп иштеди.
Анвар Мокеев 1996-1998-жылдары Иран Республикасындагы Кыргызстан элчисинин кеңешчилик кызматын аркалады.
2011-жылы март-2012-жылы январь айларында Мокеев мырза Кыргызстандын Өзбекстандагы Атайын жана Толук ыйгарымдуу элчиси кызматында иштеди. Өмүрлүк жары жол кырсыгынан улам оор жаракат алып, көз жумган соң, ал кайра Бишкектеги профессорлук ишине кайтууну чечти.
Учурдагы профессордук жана илимий-агартуучулук ишмердиги
Элчилик кызмат Анварбек Мокеевди тандаган билиминен алыстаткан жок. Тескерисинче, анын окумуштуулук топтогон тажрыйбасы жаңыдан телчигүү жолундагы дипломатиялык саясаттын турукташына жана салмактуу даражага жетишишине көмөк көрсөттү. Анварбек Мокеев 1998-жылы Кыргыз Улуттук университетине кайрылып келип, Эл аралык байланыштар боюнча проректордук кызматты аркалады.
Ал 2001-жылы Кыргыз-Түрк "Манас" университетине которулуп, 2005-жылга чейин тарбиялык жана илимий иштер боюнча проректор жана андан соң тарых бөлүмүнүн профессору болуп иштеп, топтогон тажрыйбасын, эбегейсиз билим казынасын жаш муундар менен бөлүшүп келди.