cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Адабий агымдар
Адабий агымдар - белгилүү бир эстетикалык принциптерди көздөгөн, колдогон, ар түрдүү көз караштагы жазуучуларды бириктирген өзүнчө бир көркөм багыт, көрүнүш. Ар бир элдин, улуттун, региондун жана бүт дүйнөнүн көркөм адабияты алардын өсүп-өнүгүш тарыхына тыгыз байланыштуу калыптанат жана өнүгөт. Адабий агымдар улам жаңы чыгармачыл инсандардын келишине байланыштуу өзгөрүп, жаңыланат. Көркөм процессти дүйнөлүк масштабда караганда, ал жалпы адамзатка тиешелүү эң бийик искусстводон тартып, үйрөнчүк, эпигондук адабиятка чейин ар түркүн көрүнүштөрдөн турат. Демек, ар бир элдин, улуттун, региондун жана бүтүндөй дүйнөнүн басып өткөн мезгилге жана мейкиндикке жараша ар биринин өзүнчө эстетикалык принциптери, стилдик кубулуштары бар. Адабий агымдар жазуучу өзүнүн авторлук жекечелигин түшүнүп, сезгенде гана пайда боло баштайт. Мына ушундай даражага жеткен Адабий агымдардын көрүнүктүүлөрү Ренессанс(Кайра жаралуу, Классицизм, Сентиментализм,Реализм, Романтизм, Натурализм, Символизм
Молдокулова, Эсенбүбү
Молдокулова Эсенбүбү (1941-ж. т., Талас району, Кең-Арал айылы) — опера ырчысы (драмалык сопрано). Кыргыз Республикасынын эл артисти (1986; эмгек сиңирген артист, 1974). 1958-ж. Фрунзе медициналык окуу жайын, 1962-ж. Москвадагы П. И. Чайковский атындагы консерваториянын алдындагы музыкалык окуу жайын, 1972-ж. Бейшеналиева атындагы Кыргыз мамлекеттик искусство институтун бүтүргөн. 1962-жылдан Кыргыз мамлекеттик опера жана балет театрында солист. Аткарган ролдору: Айчүрөк, Калыйман, Зулайка, Ажар, Тотуя (В. Власов, А. Малдыбаев, В. Фере, «Айчүрөк», «Ажал ордуна», «Алтын кыз», «Токтогул» опералары), Гүлсара (В. Власов, «Михаил Фрунзе»), Кишимжан (М. Абдраев, «Олжобай менен Кишимжан»), Каныкей (В. Власов, А. Малдыбаев, В. Фере, «Манас»), Тоту (А. Аманбаев, «Бойдоктор»), Гүлмира (Н. Давлесов, «Аста секин колукту»), Ханша (С. Осмонов, «Сепил»), Лиза, Оксана, Наталья, Татьяна, Иоланта (П. И. Чайковский «Карганын маткеси», «Черевички», «Опричник», «Евгений Онегин», «Иоланта»), Наташа (А. Даргомышский, «Русалка»), Ярославна (А. Бородин, «Князь Игорь»), Чепрано, Анина, Дездемона, Аида (Ж. Верди, «Риголетто», «Травиата», «Отелло», «Аида»), Маргарита (А. Бойто, «Мефистофель»), Мерседес (Ж. Бизе, «Кармен»), Кирьянова, Анна, Эстер (К. Молчанов, «Бул жердин таңы бейкут», «Бресть Чеби», «Ромео, Жульетта и тьма»), Софья (Петров, Петр I), Эльвира (В. Моцарт, «Дон Жуан»), Микаэла (Ж. Бизе, «Кармен»), Канышай (Н. Давлесов, «Курманбек»). Анын аткарган партиялары өтө чеберлик менен жеңил, таасирдүү жана элестүү, ошондой эле профессионалдык деңгээлде аткарууга жетишкен. Үнүнүн угумдуулугу сезимге жагымдуулугу менен айырмаланат. Молдокулованын репертуарында кыргыз, орус композиторлорунун ырлары да бар. Элдик ырларды да аткарат.
Айрым шилтемелер
Э.МОЛДОКУЛОВА: АСАНКАН АГАЙ ЭҢ ЧОҢ САЯПКЕР ЭЛЕ
Күлүйпа Агыбаева
Агыбаева Күлүйпа Оймочу жана бычмачы-тикмечи. 1928-ж. Чүй районундагы Кош-Коргон айылында төрөлгөн. Бишкек педагогикалык окуу жайын, мугалимдер институтун, Ош педагогика институтунун филология факультетин бүтүргөн. Мектепте мугалим, директор болуп иштеген. Күлүйпа кийиз, курак буюмдарын, элдик кийим-кечектерди, шири идиштерин жасоого айрыкча назар таштайт. Оймочулукту аздектейт. Өнөрүнүн башатына энеси Сарыгул кызы Кенжекенин таалими зор. Анын шырдактарынын чет оюмдары, адатта «мүйүз оюмунун» үстүнөн «карга тырмак оюму» чыгып өзүнчө жүрөкчөнү пайда кылат. Ал борбордук оюм (ортолук оюм) менен «аламыч» аркылуу каты шат. Оймочу кийиз «кош кыял оюмун» да пайда кылды. Мунун учтары «бармак бооч оюму» сымал ичке, учтуу алынат да, ортосунан «карга тырмак оюму» чыгат. Башкаларда кездешпей турган бул кооздук «Күлүйпанын кош оюму» катары таанылган. Анын аягынан «кочкор мүйүз оюму» чыгат. Уз колтук оюмдары үчүн «жагалмай санат оюмун» арбын пайдаланат. Күлүйпа шырдактын түрлөрүн да мыкты билет. Ал Таластын баттама шырдагы (мында жээк кошо шырылып, ортолоруна бат жасалат. Ал кийиз менен кийизди кармайт.), Чүйдүн жээк басуу шырдагы (мында эндей шырдак астынан алып, жалаң жөрмөйт. Ал кийиз ичинен жээк болуп түшөт.), Нарын шырдагы (милте менен оюм араларын бириктирип алып, оюмдун ичи шырык жип аркылуу шырылат да, ичине кара кийиз беттелет.). Кийиз бышык уютулушу үчүн аны тепкилөөгө айрыкча назар таштайт. Тепкилөөдө кийиз катуу кирет. Билектөөдө кийиз катуу болот. Чебер сарыны (албайы), караны (ымырт), акты (кылаан) оюм араларына айкалыштыра алат. Боёкту коруштоодо уз эрменди (боёктун түсүн чыгарууда эңгилчекти да коруш катары пайдаланат) кайнатып, сары суусун тундуруп, ага түстөрдү салат. Ага кичине туз кошот. Күлүйпанын шакирттери: Айылчиева Элмира (Ош пединститутунда окутуучу), Казакбаева Шапай, небереси Закиров Зарылбек. Сүрөтү түстүү баттамада. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Элдик көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык I кароо-конкурсу». Кийиз буюмдары үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Грамотасы; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-конкурсу». Баш кийимдери жана шырдагы үчүн «Алтын колдуу чебер» деген диплому; 1990 ж. «Кыргызстан Сүрөтчүлөр союзунун жасалга-колдонмо өнөрү боюнча көргөзмөсү». Шырдактары Москва, Ташкент, Италияга экспонатталган.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Юна (Зианчурин району, Башкыртстан)
Юна — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Утягул айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 232 киши. Почта индекси — 453394, ОКАТО коду — 80226840005.
Арам өрдөктөр
Арам өрдөктөр (Podicipediformes) — суучул куштар түркүмү. Узундугу 22-60 см. Сүзүп жүрүүгө жана чумкууга ыңгайланышкан; куш жүнү калың, куйругу начар өөрчүгөн, буттары тулку боюнун арткы жагында орун алган (кургакта араң басат), таман сөөктөрү менен тырмактары жалпак, ар бир манжасында сүзгүч жаргакчасы бар. Канаттары кыска, суу үстүндө күүлөнүп тез учат. Бул түркүмгө 1 тукум, 4-6 уруу, 20дай түр кирет. Уюл облустарынан жана кээ бир океан аралдарынан башка бардык жерде таралган. Кыргызстанда 1 түрү кездешет. Негизинен тузсуз сууларда жашайт. Кыштоо үчүн түндүктөн түштүк жакка оошот, көпчүлүк учурда Каспий жана Кара деңиз жээктеринде кышташат. Тайыз суунун үстүнө салынган уясы калкып жүрөт. Моногамдар, 2-8 жумуртка тууп, аларды ургаачы жана эркеги алмак-салмак басат. Арам өрдөктөр балапан басып чыгаруучу куштарга кирет. Майда балыктар, омурткасыздар менен азыктанат. Өзүнүн жүнүн жулуп жеп, аны кайра кулгуп, балапандарына берет. Тузсуз суулардын пестициддер жана оор металлдар менен булганышына өтө сезгич келгендиктен аны биологиялык индикатор куш деп аташат. Мунун этин кыргыздар жебейт, ошондуктан «арам» деп аталып калынган. ЖКЭСтин Кызыл китебине 5 түрү киргизилген.
Шарип (Салауат району, Башкыртстан)
Шарип — Башкыртстандын Салауат районундагы айыл, Мещегар айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 490 киши. Почта индекси — 452495, ОКАТО коду — 80247845004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Азот жер семирткичтери
Азот жер семирткичтери – өсүмдүктөрдү азот менен камсыз кылуу максатында топуракка себилүүчү, курамында азот болгон орг.эмес заттар. А. ж. с. орг., минералдык жер семирткичтери болуп бөлүнөт. Илгертен бери азот жер семирткичи болуп кык пайдаланылып келет. Кык жер семирткичи Орто Азиянын сугат дыйканчылыгында мурдатан бери белгилүү. Минералдык жер семирткичтер кийинчирээк колдонула баштаган. 19-к. орто ченинде Чилиде өндүрүлүүчү табигый натрий селитрасы пайдаланыла баштаган. Аммиак жер семирткичине аммиак селитрасы, хлордуу аммоний, аммоний бикарбонаты жана суюк аммиак кирет. Аммоний сульфаты менен аммоний хлорди дайыма колдонулса, топурактын кычкылдуулугу көбөйүп кетет. Аны топуракты акиташтоо менен жоюуга болот. Аммиак жер семирткичинин ичинен суюк А. ж. с-нин мааниси чоң. Аммиактуу нитрат жер семирткичине аммиак селитрасы, аммоний сульфонитраттары кирет. Нитраттуу жер семирткич – натрий, кальций, калий, селитралары. Натрий селитрасы щелочтуу болгондуктан, кычкыл топурактуу жерлерге – кант кызылчасына, буудайга, арпага жана башка өсүмдүктөргө чачылат. Кальций селитрасы аммиак селитрасы менен аралаштырылып, умачталган түрдө чыгарылат. Калий селитрасы өсүмдүктү азот, калий менен камсыз кылат. Амид А. ж. с. – мочевина, кальций-цианамиди, мочевиналуу (формальдегиддүү) жер семирткичтер. А. ж. с. чачуу өлчөмү топурак курамына, өсүмдүк биологиялык өзгөчөлүктөрүнө, кык же орг. жер семирткичтер менен камсыз болушуна жараша аныкталат. А. ж. с. негизги жер семирткичтер менен өсүмдүктөрдү кошумча азыктандыргыч катарында да колдонулат.
Зур Зур чиркөөсү
= Зур зур чиркөөсү کلیسای زور زور=
Семетейдин Букардан Таласка келиши
Семетейдин Букардан Таласка келиши. Энеси Каныкейдин баянын угуп, эл-жеринен толук кабардар болгон Семетей чоң энеси Чыйырдынын ак батасын алып жолго чыкты. Астындагы мингени Темиркандын тулпары, Колунда Ысмайылдын болоту. Семетей ат аябай жол жүрүп, алты күндө Ак-Чийге жетип, дагы кыйла жол жүрүп Күлешендин Гүл-Токоюна токтоп, бир кезде энеси Букарга келе жатып түнөп өткөн касиеттүү чынарга атын аса байлап, тыныгуу алды. Андан чыгып Аман-Жол ылдый жол жүрүп, адырмак ала жер барып, боз будурмак белди ашып, самсаалаган тоо басып, салынган нечен коо басып, Сыр-Дайраны кечип өттү. Ашуу ашып, таш басыпп, Ичке-Талды сыдырып, Чыйырчык, Салар эки суу бою менен кыдырып, Актулпарды чалдырбай, жатып уйку кандырбай эски Ташкен, Чалдыбарды артка калтырды. Түз кара чөл, үйгөн кум, чымчып жээр чөбү жок, ээн талаа, күйгөн кум Казы-Куртту басып өткөндөн кийин Кайыпчынын Кара-Үңкүрүнө жетип, атын чөп чалдырып, өзү жатып эс алды. Олуя-Ата, кош Меркиден өткөндө оң кол жагын караса мунарыктуу чоң белес, өзөнчө кайкаң көрүнөт, ал Жоргонун бели экен, аны ашканда Таластын ичи көз алдыга тартылды:
Жылгындуу Кең-Кол, чоң Талас
Жер соорусу турбайбы.
Момуну жердеген киши тунбайбы.
Бөөт-бөөт бел келет,
Бөтөнчө жыргал жер келет,
Бөлүнгөн нечен төр келет,
Бөлөкчө бейиш жер келет.
Кең Таластын чоң өзөн,
Жаткан экен жайкалып,
Өзөнү чалкак кайкайып.
Адырдан аркар куюлуп,
Адырдын чөбү суюлуп (Саякбай Каралаев, «Семетей», 1. 214). Семетей Үч-Кошойго келгенде, аны он эки жылдан бери күтүп жүргөн Кумайык айбан да болсо жаныбар көзүнүн жашын куюлтуп астынан тосуп чыкты. Кумайыкты көргөндө атасы Манасты көргөндөй Семетей да ыйлап көрүштү. Ал экөө ээрчишип жолго чыгышканда алдыларынан кула чолок кайып бээ кезикти. Карыш казысы бар ал бээни союп, мен келгиче жеп жаткын деп Кумайыкка таштады да өзү Кең-Колго келди. Анын быйыл келерин билген Манастын  Акшумкары күтүп жүрүптүр.
Бланкеттик жасалма
Бланкеттик жасалма – жасалмалоонун өзгөчө түрү, кылмышкер тарабынан бланкка кол коюучу адамдын макулдугусуз же эркинен сырткары ырасмий документтик бланкын  толтурулушу.
Аранжирлештирүү
Аранжирлештирүү (французча arranger - жайгаштыруу, тартипке салуу) - 1) бир аспап үчүн жазылган музыкалык чыгарманы башка аспапта аткарууга ылайыкташтыруу; 2) музыкалык чыгарманы жөнөкөйлөтүп ошол эле аспап үчүн жазуу; 3) эстрадалык музыкада - жаңы, белгилүү обонду үндөштүрүү жана аспапташтыруу. Мисалы, К. Орозовдун «Ибарат» күүсүнүн эл аспаптар оркестрине салынышы.
Мүрөккептер
Мүрөккептер (лат. Degopsida) — кальмарлар; башпут моллюскалардын бир түркүмчөсү, буларга кыйла тукум, уруу жана төмөнкү түрлөр кирет: Америка мүрөккеби, Банкс мүрөккеби, дөө мүрөккеп, чолок сүзгүчтүү мүрөккеп, түндүк мүрөккеп, жылтылдак мүрөккеп (Thaumatolampas diadema).
Ашык
Ашык, чүкө оюну — байыркы убактарда жоокерчиликтин таасиринен жана мал чарбачылыгы менен мергенчиликке байланыштуу келип чыккан кыргыз элинин улуттук оюну. Кан таламай, канымдат, ордо, упай, үчүм, чокон, атмай, сасыткы, жеп кетти, чүкө бекитмей, ашык калчоо, нөлдө жана башкалар оюндардын жалпы аталышы. Манас эпосунда ашык Манас бала кезинен тартып ойногон оюн катары учурайт: «Алты бала чогулдук, Нак ушу жерге жатабыз, Ашык оюн атабыз» (Сагымбай Орозбаков, 1. 120). «Семетей» эпосунда да А. эскерилет: «Ашык атып ойногон, Балдар аман жатабыз» (Курама варианты, «Семетей», 143).
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Адабий музейлер
Адабий музейлер – жалпы бир улуттун же өлкөнүн адабиятынын тарыхына, ошондой эле көрүнүктүү жазуучуларынын өмүрүнө, чыгармачылыгына байланыштуу улуттук тарыхый мааниге ээ документтер, кол жазмалар, түрдүү эскермелер жыйналып, сакталуучу маданий жай. Кыргызстанда музейлер 20-кылымдын 20-жылдарында уюшула баштаган. Музейлер элдин тарыхый-маданий мурасын сактоонун жана даңазалап жайылтуунун негизи болуп эсептелет, алар иш мүнөзү боюнча үч багытта жүргүзүлөт: 1) экспонат чогултуу, эсепке алуу, кайталоо, сактоо, бардык экспонаттарга илимий баяндама жазуу; 2) көрүүчүлөр үчүн даярдалган дайыма иштөөчү, илимий-негизделген экспозициялар; 3) элдин маданий, тарыхый мурастарын экспозициялар, көргөзмөлөр, иш-чаралар аркылуу аларды ММКларда жарыялоо менен пропагандалоо. Кыргызстанда Токтогул атындагы адабият музейи (Бишкек шаары), А. Осмонов музейи (Панфилов району), Ч. Айтматов музейи (Талас областы) иштейт.
Массалык маданият
Массалык маданият – индустриялык жактан өнүккөн коомдун шарттарында кеңири тараган маданият болмуштарынын өзгөчөлүктөрүн, «массалык коомдун» продуктусун чагылдыруучу түшүнүк. Жекече жана коомдук аң-сезимге тиешелүү таасир көрсөтүүчү жана анын продуктуларына суроо-талапты камсыз кылуу үчүн зарыл болгон жарыяларды түзүүчү массалык коммуникация каражаттарынын кеңири бутактанган тармагы жана керектөөнүн уюштурулган индустриясы менен мүнөздөлөт.
Массалык маданияттын негизги социалдык милдеттери: адамдарды коомдук мамилелердин колдонулуудагы системасына интеграциялоо; алардын көңүлүн реалдуу турмушка проблемалуу ой жүгүртүүдөн көңүл ачуучу массалык продукцияларды көрүү менен кабыл алууга, эмоциялык эс алууга жана элестетип ойноого буруу.
Фрэнчтаун (Нү-Жерси)
Фрэнчтаун (Нү-Жерси) (Frenchtown) — Нү-Жерси штатынын Хантердон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1373 киши. Болжолдуу аянты - 3.5 км². FIPS коду — 34-25350.
Метроэндометрит
Метроэндометрит
Метроэндометрит — жатындын булчуң катмары менен былжыр челинин сезгениши.
Себептери
Ооруну стрептококк, стафилококк, ичеги таякчасы, кээ бир анаэробдуу туберкулёз жана дифтерия таякчалары жана башкалар пайда кылат. Жатында кан айлануунун көпкө бузулушу инфекциянын өөрчүшүнө түрткү берет. Метроэндометрит көбүнчө аборт, төрөт жана этек кир мезгилинде, ошондой эле диагностика жана дарылоо процедураларын жасоодо асептика жана антисептика эрежелерин бузганда жатынга инфекциянын киришинен пайда болот.
Оорунун жүрүшү
Оору катуу кармаганда организмдин жалпы реакциясы менен коштолуп, дене ысып, алы кетет, ичтин төмөн жагы ооруп, оору куймулчакка өтөт. Жатынды басып көргөндө жумшак, көлөмү чоң болуп, ооруйт, жатын моюнчасынан ириңдүү ак суюктук көп бөлүнөт. Өнөкөт метроэндометритте ириңдүү суюктук бөлүнүп, этек кир цикли бузулат. Жатын чоңоёт, басып көргөндө катуу болуп, бирок оорубайт.
Белгилери
Метроэндометрит төрөттөн 3 — 4 күн өткөндөн кийин байкалат: дене ысып (38,5 — 39,5°), чыйрыгат, тамыры тез-тез кагат. Алы кетип, башы ооруйт, уйкусу качат, тамакка табити тартпайт. Оору 8 —10 күнгө созулат, эгерде 10 күндөн ашып кетсе инфекция жатындын ички бетине тарап, кабылдоосу да мүмкүн. Сезгенүү процесси жанаша органдарга тарайт, кош бойлуу убакта баланын орду сыйрылып, бойдон түшүп калышы мүмкүн. Бул белгилер байкалары менен тезинен врачка кайрылып, анын көрсөтмөсүн так аткаруу зарыл.
Алдын алуу
Бул ооруну алдын алууда аборттон жана төрөттөн кийин, кош бойлуу убакта өздүк гигиенаны. туура сактоо максатка ылайык.
Сухаревская (метро бекети)
Сухаревская ( (1972-1990 — Колхозная)) — Москва метросунун Калужско-Рижская сызыксындагы станция. 1972-жылы 5-январьда ачылган.
Бланкеттик укук ченемдер
Бланкеттик укук ченемдер — иштөөсү атайын эрежелерди (шилтеме ченемдерди) камтууга негизделген укук ченемдери.
Тарых жана маданият эстеликтерин коргоо коому
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Дайка
Дайка (англис тилинене dike же dyke, сөзмө-сөз - тоскоол, таш дубал) - жарыш беттер менен чектелип, жанаша жаткан тоотектерди жарып өткөн геологиялык тулку. Жер кыртышындагы (литосферадагы) жаракалардын магмага толушунан пайда болуп, көбүнчө тик же жантайыңкы абалда жайгашып, узундук жана тереңдик боюнча алыска созулат. Калыңдыгы 5-10 метрге чейин. Жайгашуусу боюнча дайка топтошкон, радиалдуу, шакек сымал болуп бөлүнөт. Дайка жанаша жаткан тоотектерге караганда катуураак келгендиктен, денудациянын таасиринен талкаланбай дубал сыяктуу көтөрүлүп калат. Кээде дайка айрым металлдардын (алтын, полиметалл жана башка) кендери кездешүүчү белги болуп саналат.
Нанаев, Касымкул Токтогул уулу
Нанаев Касымкул Токтогул уулу (1909, Талас району, Арал айылы — 1977, Бишкек ш.) — агартуучу, кыргыз тилин жана адабиятын окутуу боюнча адис, доцент (1967). Кыргыз тилин орус мектептеринде окутуу боюнча алгачкы окуу китептеринин автору. 1936—40-ж. Кыргыз мамлекеттик педагогикалык институтунда окуган. Андан кийин Бишкектеги 5-кыргыз орто мектебинде окуу бөлүмүнүн башчысы, ошол эле учурда пединститутта окутуучу болуп иштеген. 1942—43-ж. армияда кызмат өтөгөн. 1943—46-ж. СССР ИАнын Кыргызстандагы филиалында илимий кызматкер, андан кийин жогорку жана орто окуу жайларында окутуучу болгон. Кыргыз мамлекеттик медициналык институтунда кыргыз тил кафедрасын (кийин ага чет жана орус тили кошулган) ачып жана аны жетектеген. Кыргыз тили жана адабияты боюнча «Биздин адабият» (7-класс үчүн хрестоматия, 1944), «Кыргыз тилинин окуу китеби» (орус мектептеринин 5— 6—7-класстары үчүн, 1947), «Кыргыз тилинин окуу китеби» (орус мектептеринин 8—9— 10-класстары үчүн, 1950), «Кыргыз тилинин синтаксиси боюнча таблицалар» (7—8-класстар үчүн, 1966) жана башка эмгектери жарык кергөн.
Турган ордунан жылдырмай
Шарттары
Оюнчулардын саны: 2—10 киши. Оюн аянтчада, сахнада, спорттук бөлмөдө өткөрүлөт.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар экиден болушуп, бир-бирин карашып турушуп, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар бир бирин он колдору менен кармашышып, буттарын желкелеринин ээнинчелик коюшуп, кармашкан колдорун коюп жиберишпестен турган ордуларынан жылмышпай тартышып ордуларынан жылдырышууга аракеттенишет. Оюнчулар бир бирин турган ордуларынан жылдырышкандан кийип, аттандаштары менен алмашышып, оюнду каалашкан убакытка чейин улантышат. Көп атаандаштарын ордунан тартып жылдыргн оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун эрежеси
Кармашкан колдорду коюп жиберүүгө, экинчи колдору менен жардам берүүгө, бир бирине жакын турууга, тоскоолдук кылууга болбойт.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күчкө, ийилчээктикке тарбиялайт, тырышчаактыкка, туруктуулукка үйрөтөт.
Аристипп
Аристипп - (грек. Ἀρίστιππος, лат. Aristippos) (болжол менен. б.з.ч 435 — болжол менен. б.з.ч 355 ) – байыркы грек философу, кирендик же гедонисттик мектептин негиздөөчүсү, софистик окууга ынтаасын коюп жакын болгон, Сократтын окуучусу, жолдошу.
Анын пикирине ылайык, таанып билүү себебин аныктоого мүмкүн болбогон кабылдоолорго гана таянат, башка адамдардын кабылдоосу биз үчүн белгисиз, бар болгону алардын айткандарын негиз кылып алабыз. Аристипп ырахаттанууну жашоонун башкы максаты деп эсептеп, өзү өмүр бою ушул принципти сактоого аракет кылган. Ошону менен бирге бул ойчул адамды өзүн-өзү кармай билүүгө, ырахаттын кулу болбоого үндөгөн, өздүк эркиндикти жогору баалаган, өткөнгө өкүнбөй, келечектен кооптонбой жашоону максат койгон.
Аристипп ойлоого күнүмдүк иш-аракетке, учурга да маани берип, аларды эркин пайдалана билүү зарылчылыгын белгилеген.
Тургеневская (метро бекети)
Тургеневская — Москва метросунун Калужско-Рижская сызыксындагы станция. 1972-жылы 5-январьда ачылган.
Далапон
Далапон - отоо чөптөргө каршы пайдаланылуучу гербицид. Сууда эрүүчү саргыч ак күкүм. Гозо, кант кызылча, тамеки талаасындагы, бактагы жана жүзүмзардагы бир жана көп жылдык отоо чөптөрдү жок кылат. Өсүмдүккө тамыры, жалбырагы аркылуу сиңет. Пахта талаасына күзүндө тоңдурма айдоого чейин же андан кийин(гектарына 40-50 кг), же жазында себерден 2 ай мурда(гектарына 20-30 кг) чачылат. Анча уулуу эмес.
Чакчыгайлар
Чакчыгайлар (лат. Oenanthe) — ийинге тууп, балапандарын чыгаруучу чымчыктардын бир уруусу, буларга, төмөнкү түрлөр кирет: ак куйрук чакчыгай (лат. O. leucura), кадимки чакчыгай (O. oenanthe), к сорондок чакчыгай (O. issabellina), чөл чакчыгайы (O. deserti) жана ушундай сыяктуулар.
Аранхуэс
Аранхуэс (Aranjuez) - Испаниядагы шаар. Мадридден 47 км түштүктө, Тажо дарыясынын жээгинде жайгашкан. Калкы 45,1 миң (2005). Байыркы Рим мезгилинен белгилүү. 1387-1409-жылдарда Сантьяго орденинин Улуу магистринин резиденциясы, король сарайы, капелла, фонтан, статуялуу ажайып кооз бактары (Принц Багы), Рим императорлорунун мрамор бюсттарынын бай коллекциясы, чиркөө (1748), монастырлар (1765-80) бар. Аранхуэстин сарай-парк ансамбли (испан барокко стилиндеги эстеликтер) Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине катталган. Туризмдин борбору. Тамак-аш, жеңил өнөр жайы иштейт.
Жер-Казар
Жер-Казар (Жер-Казар) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Ысык-Ата районундагы айыл. Узун-Кыр айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 738 киши.
Ашым Афер
Ашым Афер (1922, Ооганстандын Бадакшан вилайетиндеги Чоң-Памир өрөөнү) — манасчы, комузчу. Кызылаяк уруусунан. А-дан 1973-ж. 1-июль күнү француз профессору, түрколог Реми Дор «Манас» эпосунан: «Манастын Шооруктун кызы Накылайга үйлөнүүгө кылган аракети», «Манас Таластын жылкысын тийип, экөө беттешүүдө жарадар болушу» деген үзүндү жазып алган. Ал үзүндү 1982-ж. «Орто Азия» илимий журналынын 1—2-сандарына «Манастын» «Памирдеги үзүндүсү» (616 сап ыр) деген ат менен француз тилине которулуп жарыялаган. «Манас» эпосунун окуяларынан башка «Көр уулу» дастанын да айтат. Көптөгөн күүлөрдү чебер аткарган белгилүү комузчу.
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Хата-Яга
Хата-Яга (Хат-Яга) — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Колва дарыясынын сол жээгинен 62 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 81 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ахтасымполум (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Азот кислотасы
Азот кислотасы HNO3 – бир негиздүү күчтүү к-та. Түссүз суюктук, тыгызд. 1,5 г/см3, кайноо t 86оC, суу менен жакшы аралашат азеотроптук аралашманы пайда кылат. Суусуз таза А. к. абада түтөйт. Практикада 98-100 % А. к-на караганда 63-65 %, тыгызд. 1,44 г/см3 болгон А. к. көбүрөөк колдонулат. А. к-нын туздары жалпысынан нитраттар деп аталат. Күчтүү окистендиргич болгондуктан, туз к-тасы менен күкүрт к-тасынан айрымаланып, металлдар менен болгон реакциясында суутек бөлүнүп чыкпайт. Конц. А. к.-да алтын, платина өңдүү металлдан башка металдар баары окистенет. Бир көлөм (63 %) конц. А. к. менен үч көлөм туз к-тасынын аралашмасы “падыша арагы” деп аталат да, мында алтын жана платина металлдары ээрийт.
Аu+HNO3 +4HCI = H[AuCI 4]+NO+2H2O 3Pt+4HNO3+18HCI=3H2 [PtCI 6]+4NO+8H2O Өнөр жайларда А. к. аммиакты катализатор катышуусунда окистендирүү менен алынат: 4NH3+5O2-4NO+6H2O 2NO2+O2+2H2O-4HNO3
Лаб-ялык шартта конц. күкүрт к-тасын нитраттарга таасир этүү менен алынат. NaNO3+H2SO4 =NaHSO 4+HNO3
Өнөр жайларда А. к. боекторду, жарылуучу заттар, азот жер семирткичтерин жана А. к. туздарын алууда, металлдарды (жез, коргошун, күмүш) эритүүдө, алтын менен күмүштү кенден ажыратууда колдонулат. А. к-нын буусу адамды ууландырып, эритмеси терини күйгүзөт. Өнөр жай имаратындагы өлчөмү 50 мг/м3дан ашпоого тийиш.
Перс бакчасы Пасаргад
= Перс бакчасы Пасаргад باغ ایرانی پاسارگاد =
=Тахте-Жамшидде (Персеполис) = Тахте-Жамшидде (Персеполис) табылган тарыхый эмгектерге ылайык, бакча галереянын алдында орун алышы толук ыктымал экени жана кийинчерээк Сасанид династиясынын доорунда бакчалар сарайлар менен храмдардын алдында тургузулганы, Ислам доорунда да уланып келгендигине Пасаргад бакчасы мисал болуп келет. =Пасаргад бакчаларынын божомолдуу үлгүлөрү= Аструнох, рационалдуу тартипти жана комплекстүү көрүнүштү тартипке салат, бирок ал чөлдөгү чачылган курулуштардын ортосундагы байланышты түшүнгөн эмес деп туура айгинелеп кеткен. Ал бир гана сарайдын алдындагы кичинекей бакчага көп көңүл бөлүп, сүрөттөгөн. Ал өзүнүн баяндамасында мындай деген: “3 негизги курулуштун тартиби жана орду, аймактагы сарайлардын жана бакчалардын жакын жайгашкандыгы болбогондо ар кандай типте болушу мүмкүн жана аны толук бир негиз катары ой жүгүртүүгө негиз бардыр”. (Аструнох 1379). Эгер Аструнох комплексти толугу менен карап дыкаттык менен көз чаптырганда, өзү берген суроолоруна жооп тапмак. Таштан жасалган суу тосмолордун азыркыга чейин сакталып калышынын жардамы менен Пасаргард бакчасынын бөлүктөрүн ачыка чыгаруу мүмкүнчүлүгү пайда болду. Андан сырткары эң кичинекей изилдөөлөрдүн негизинде Пасаргардда табылган нерселер Ахаменид дооруна таандык экендиги аныкталууда. Божомолдуу пландын негизинде Пасаргад комплексинин структурасы жана өзгөчөлүгү, Кирдин күмбөзү бакчанын башында жана Тал тахт аягында жайгашкан. Атайын бакча жана сарайлар бакчанын ортосунан орун алган, анын тегерегиндеги курулуштар бири-бирине даана так келип дыкаттык менен курулган. R дарбазасы жана азыркы учурда бир бөлүгү калган көпүрө толук бойдон геометриялык тактык менен эң жогорку сапатта, кылдаттык менен курулгандыгын айгинелеп турат.
Бланкеттик ченем
Бланкеттик ченем – мамлекеттик органдарга, кызмат адамдарына өз алдынча жүрүм-турум, тыюу ж. б. ченемдерди орнотуу үчүн берилүүчү укук ченеми.
Python
Python бир нече программалоо парадигмаларын колдойт. Алардын ичинде структуралык, функционалдык, императивдик, объектиге жана аспектиге багытталган парадигмалар да бар. Негизги архитектуралык өзгөчөлүктөрү - динамикалык типтештирүү, автоматтык эс башкаруу, толук интроспекция, бөтөнчөлүктөрдү иштетүү механизми, көп агымдык эсептөөнү колдоо жана жогорку даражалуу маалымат структуралары. Python'до коддор модул болуп бириге алчу иш-милдеттер жана класстар болуп уюшулат. (модулдар өз кезегинде пакет болуп бириге алышат).
Python'дун үлгүлүү колдонулушу - жигердүү колдонулган көпчүлүк платформаларга шайкеш келген CPython интерпретатор болуп саналат. Бул проприетардык жана башка бардык колдонмолордо колдонууга жол берген Python Software Foundation эркин лицензиясы менен тарайт. JVM (компиляция мүмкүндүгү менен), MSIL (компиляция мүмкүндүгү менен), LLVM ж.б. үчүн сунушталган чечмелөөчүлөр бар. PyPy долбоору Python'ду JIT-компиляция менен ишке ашырууну сунуш кылат. Мында Python-программаларды аткаруунун ылдамдыгы кыйла жогорулайт.
Python - жигердүү өнүгүп жаткан (тилдик өзгөчөлүктөрүн кошуп/өзгөртүп турган) программалоо тили. Жаңы версиялары болжол менен эки жарым жылда бир чыгып турат. Мунун жана башка себептердин жыйынтыгында Python'дун ANSI, ISO жана башка расмий стандарттары жок. Булардын милдетин CPython аткарат.
Философиясы
Python тилин иштеп чыгуучулар белгилүү бир программалоо философиясынын жактоочулары болуп саналат, ал «The Zen of Python» (Питондун Зени) деп аталат. Бул философиянын автору Тим Петерс деп эсептелет.
Философия тексти:
Программалоо мисалы
Салам, Дүйнө програмы: Оң сандын факториалын эсептей турган программа:
Ашыр
Ашыр — "Манас" эпосунун кейипкер. Эпосто датка деген мансапка ээ эл бийлөөчүлөрдүн бири катары айрым эпизоддор эскерилип жүрүп олтурат. Мисалы, Чубак жол талашып чалгынга кеткен Алмамбет менен Сыргактын артынан жөнөгөндө Бакайдын кеңеши боюнча А. датка жанына алты жайсаң алып Аксаргыл деген атты тартууга алып барат (Курама варианты, 2. 139).
Python
Тарыхы
Тилди ишке ашыруу идеясы 1980-жылдардын аягында пайда болуп, аны ишке ашыруунун өнүгүшү 1989-жылы Голландиянын CWI институтунун кызматкери Гидо ван Россум тарабынан башталган. Амебанын бөлүштүрүлгөн операциялык системасы кеңейтилүүчү скрипт тилин талап кылган жана Гвидо бош убактысында Python тилин иштеп чыгууга киришип, иштин бир бөлүгүн ABC тилинен алган (программалоону үйрөнүүгө багытталган бул тилди өнүктүрүүгө Гвидо катышкан). Python эң башынан эле объектиге багытталган тил катары иштелип чыккан.
Ашыр
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Python
Тарыхы
Гидо ван Россум бул тилди 1970-жылдардагы популярдуу британиялык "Монти Питондун учуучу цирки" комедиялык телешоусунун атынан атаган. Python версияларынын мөөнөттөрү 1989-жылы декабрьда ишке ашыруу башталды 1990-жылы CWI версиясы 1991-жылы февраль 0.9.0 (alt.sources берүү) 1991-жылы февраль 0.9.1 1991-жылы күзүндө 0.9.2 24-декабрь, 1991-жыл 0.9.4 1992 – жылы 2 – январь 0.9.5 (жалгыз Macintosh) 6-апрель, 1992-жыл 0.9.6 Белгисиз 1992 - жылы 0.9.7beta 9 - январь 1993 - жылы 0.9.8 1993 – жылы 29 – июль 0.9.9 1994 – жылы 26 – январь 1.0.0 1994 – жылы 15 – февраль 1.0.2 1994 – жылы 4 – май 1.0.3 1994 – жылы 14 – июль 1.0.4 1994 – жылы 11 – октябрь 1.1 1994 – жылы 10 – ноябрь 1.1.1 1995 – жылы 13 – апрель 1.2 1995 – жылы 13 – октябрь 1.3 1996 – жылы 25 – октябрь 1.4 1998 – жылы 3 – январь 1.5 1998 – жылы 31 – октябрь 1.5.1 1999 – жылы 13 – апрель 1.5.2 2000 – жылы 5 – сентябрь 1.6 2000 – жылы 16 – октябрь 2.0 2001 – жылы 17 – апрель 2.1 2001 – жылы 21 – декабрь 2.2 2003 – жылы 29 – июль 2.3 2004 – жылы 30 – ноябрь 2.4 2006 – жылы 16 – сентябрь 2.5 2008 – жылы 1 – октябрь 2.6 2008 – жылы 3 – декабрь 3.0 2009 – жылы 13 – февраль 3.0.1
Популярдуулук
2003-жылдан бери Python дайыма TIOBE программалоо коомчулугунун индексинде эң популярдуу программалоо тилдеринин ондугуна кирет, мында 2021-жылдын октябрына карата ал эң популярдуу тил (Java жана C тилдеринен алдыда).
Эмпирикалык изилдөө Python сыяктуу скрипт тилдери саптарды манипуляциялоо жана сөздүктө издөө менен байланышкан программалоо көйгөйлөрү үчүн C жана Java сыяктуу кадимки тилдерге караганда кыйла жемиштүү экенин аныктады жана эстутум керектөө көбүнчө "Javaга караганда жакшыраак жана жакшыраак эмес" деп аныктады. C же C++ караганда алда канча жаман.
Адабий сыйлыктар
Адабий сыйлыктар – адабий турмушта көрүнүктүү роль ойногон көркөм чыгармалар үчүн берилүүчү сыйлыктар. Адабий сыйлыктар мамлекеттик, коомдук-илимий, чыгармачыл уюмдар, басылмалар жана гезит-журналдардын редакцияларытарабынан белгиленет. Аны ыйгаруу ишин талапкерлерди коомчулуктун кеңири талкуусунун негизинде компетенттүү кишилерден турган калыстар тобу же атайын комитет чечет. 1925-ж. илим, техника, адабият жана искусствонун көрүнүктүү чыгармалары үчүн В. И. Ленин атындагы сыйлык белгиленген. 1939-ж. СССР Эл Комиссарлар Советинин токтому менен СССР мамлекеттик сыйлык негизделген. Ал 1954-ж. Сталиндик сыйлык деп аталып, 1941-жылдан 1952-ж. чейин түрдүү тармактагы (көркөм адабият жана анын тарыхы боюнча да) эмгектер үчүн жыл сайын ыйгарылып келген. 1956-ж. КПСС БК менен СССР Министрлер Совети Лениндик сыйлыкты кайра калыбына келтирүү жөнүндө чечим кабыл алган. Ал 1967-ж. чейин ар жылы, кийин эки жылда бир жолу, ал эми СССР мамлекеттик сыйлык жылына ыйгарылган. Чет өлкөлөрдөгү адабий сыйлыктардын белгилүүсү Швеция Королчулугунун академиясы жылына бере турган Нобель атындагы сыйлык ж. б. Кыргызстанда адабият жана искусство боюнча Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлык (1965), республиканын Ленин комсомолу сыйлыгы (1967), К. Тыныстанов атындагы мамлекеттик сыйлык (1991) негизделген. 1986-ж. Кыргызстан Жазуучулар Союзу тарабынан А. Осмонов атындагы адабий сыйлык уюштурулган.
Мусажан Абышов
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Тарендик Аристоксен
Тарендик Аристокен (, б.з.ч 360 болжол менен Тарентеде төрөлгөн) – байыркы грек философу, Аристотелдин окуучусу, перипатетикчилердин мектебинин өкүлү.
Ал өзүнүн негизги («Гармониянын элементтери») эмгегинде пифагорчулардын окуусун перипатетикчилердин окуусу менен бириктирүүгө, айкалыштырууга аракет кылган, музыка жана ритм жөнүндө байыркы спекулятивдик-математикалык окууну түзгөн. Перипатетиктик методду колдонуу аркылуу Аристокен көп кылымдар бою көркөм өнөргө таасир тийген музыкага киришүү синтезин түзгөн жандын жана дененин байланышын музыкалык гармония, лиранын катыштары менен салыштырган. Аристокен философтордун таржымалын же пифагорчулардын чыгармачылыгы тууралуу монографиялардын сериясын түзүүчүлөрдүн баштоочусу.
Лимп-Питыль-Тан-Кыке дарыясы
Лимп-Питыль-Тан-Кыке — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Хэтыль-Кы дарыясынын оң жээгинен 100 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Светлая Поляна
Светлая Поляна (Светлая Поляна) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Жети-Өгүз районундагы айыл. Светлая Поляна айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 2 185 киши.
Мурсалимкино (Салауат району, Башкыртстан)
Мурсалимкино — Башкыртстандын Салауат районундагы айыл, Мурсалимкин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 2688 киши. Почта индекси — 452485, ОКАТО коду — 80247847001.
Яныба (Зианчурин району, Башкыртстан)
Яныба — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Яныбаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 669 киши. Почта индекси — 453396, ОКАТО коду — 80226843001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Китай-город (метро бекети)
Китай-город ( (1971-1990 — Площадь Ногина)) — Москва метросунун Калужско-Рижская жана Таганско-Краснопресненская сызык сындагы станция. 1971-жылы 3-январьда ачылган.
Басым борбору
Басым борбору – суюктуктун же газдын кыймылдагы же тынч абалдагы нерсеге аракет этүүчү жыйынтыктоочу басым күчүнүн умтулуу сызыгы менен нерседе жүргүзүлгөн кандайдыр тегиздиктин кесилишкен чекити. Мисалы, самолеттун канаты үчүн Басым борбору аэродинамикалык күчтүн R аракет этүү сызыгы менен канаттын хорда тегиздигинин кесилиш чекити катары аныкталат. Басым борборунун абалы нерсенин (телонун) формасына көзкаранды, ал эми кыймылдагы нерседе кыймылдын багытына жана курчаган чөйрөнүн касиетине жараша болот. Үн ылдамдыгынан чоң ылдамдыктагы кыймылда басым борбору абанын кысуусунан самолёттун куйрук жагын көздөй жылат. Кыймылдагы нерсенин (самолөт, ракета ж. б.) Басым борборунун абалынын өзгөрүшү анын кыймылынын туруктуулугуна таасирин тийгизет. Нерсенин кыймылынын туруктуу болушу үчүн оордук борборуна карата аэродинамикалык күч таасир эткен моментте басым борбору мурунку абалына келгидей жылууга тийиш.
Миаздар
Миаздар (латын тилинен myasis байыркы грек тилинен μυῖα — «чымын» + -иаз) — адамдын жана жаныбарлардын ткандарына же көңдөй органдарына чымындардын личинкалары киришинен пайда болуучу оору.
Оорунун себептери
Чымындар жумурткаларын териге, мурун көңдөйүнө, көзгө таштайт, кээде булганган тамак-аш менен кокусунан карынга, ичегиге кирет. Заң менен булганган ич кийимдерди кийгенде жумурткалары табарсыкка жана жыныс органдарына жугат.
Ириңдеп кеткен органдарга — көзгө, кулакка, ачык жараатка түшкөн жумурткалардан чыккан личинкалар чириген ткандар менен тамактанышып, оорулуунун көзү көрбөй, кулагы укпай калышы мүмкүн. Кавказда, Орто Азияда жана Казакстанда кездешүүчү Вольфарт чымыны жумурткасын атайын эле тирүү ткандарга тууйт. Жумурткадан чыккан личинкалар терини, жумшак тканды сөөккө чейин жейт. Өзгөчө көздү жана кулакты теше жеп, мээни сезгендирген учуру аябай коркунучтуу. Сайгактар болсо жумурткасын малдын жүнүнө же кишинин чачына таштайт. Личинкалары теринин алды менен жылып колдун, ийиндин жана баштын терисин тешип чыгып, аябай оорутат. Көздү тешип чыккан учурунда адам көрбөй калышы мүмкүн.
Тарыхы
"Мияз" терминиин 1840-ж., эки канаттуулар жумурткасы жаратуучу ооруларды аташ үчүн Фредерик Уильям Хоуп поп сунуш кылган, башкакурт-кумурскалардын жумурткаларынан пайда болгон оорулардан бөлүш үчүн(алар үчүн "сколециаз" термини колдонулчу). Бирок Франция Генрих, Франциск II, Карл IX и Генрих III падышаларына иштеген хирург Амбруаз Паре жумурткалар ачык жараларды толтуруп атышканын байкаган.
Дарылоо
Ичеги-карындагы личинкаларды мителерге каршы колдонуучу дарылар менен, ачык жарадагы личинкаларды атайын эритмелер менен жууп таштоо зарыл. Оорунун алдын алууда жайкысын чымынга каршы күрөшүү, тамак-ашты жаап, чымындардан коргоо, өздүк гигиенаны сактоо, ириңдеп ооруган жараатты таңып жаап,, чымын кондурбоо керек.
Блокада (согуштук) (камалоо)
Блокада (согуштук) (камалоо) (англ. blockade  ) – эларалык укуктун көз карашынан алып караганда, курчоого алынган объектге өзүнүн тышкы байланыштарын жүргүзүүгө мүмкүндүк бербей, толук курчоо менен ишке ашырылуучу аскердик уруш аракетинин өзгөчө таризи. Б. кургакта, сууда, абада болуусу мүмкүн. Деңиз Б-сы көбүрөөк кездешет. Заманбап эларалык укукта, Б., эгер ал БУУнун Коопсуздук Кеңешинин чечими менен аргасыз кылуу чарасы катары киргизилбеген болсо, анда баскынчылык акты катары каралат.
Арап (Араван району)
Арап (Араван району) - Ош облусунун Араван районундагы кыштак. Төбө-Коргон айыл өкмөтүнө караштуу. Райондун борбору Араван кыштагынан 13 км түндүк тарапта. Ош темир жол бекетинен 45 км. 19-кылымдын аяк ченинде отурукташкан. Деңиз деңгээлинен 550 м бийиктикте жайгашкан. Калкы 1913 (2005); негизинен пахтачылыкта, пиллачылыкта, багбанчылыкта эмгектенет. Пахтаны кайра иштетүүчү кичи завод, орто мектеп, китепкана бар.
Тарыхка чейинки мезгил
Тарыхка чейинки мезгил – тарыхый жазма булактардын негизинде өткөн окуяларды сүрөттөйт. Бирок ал башка булак аркылуу сүрөттөлүшү да мүмкүн, мис., археологиялык жазуу пайда болгон мезгилге чейинки мезгилди тарыхка чейинки мезгил деп атоону Дэниэл Уилсон 1851-ж. сунуш кылган (Францияда бул терминди Турналь 1833-ж. колдонгон). Тарыхка чейинки мезгилден кийин прототарых мезгили келет. Бул мезгилде айрым жазма булактар кездешет, бирок дагы эле археологиялык маалыматтарга муктаждык бар. Тарыхка чейинки мезгил тарых мезгилинен көп жагынан айырмаланып турат. Мында инсандар эмес, коом же маданият жөнүндө кеп болот. Тактап айтканда, Тарыхка чейинки мезгилдин жазуу маалыматы жок болгондон кийин элдердин, тургун жайлардын аталыштарында шарттуу аттар колдонулат. Мис., алгачкы ачылган эстеликтин атынан андрон маданияты, гиссар маданиятынын калкы, хунн доорунда жашаган калктар ж.б. аталыштар бар.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Далилдер
Далилдер — жазык, жарандык иштердин, конституциялык сот өндүрүшүндөгү жана административдик укук бузуулар тууралуу иштерди териштирүүдө мааниси бар жагдайлар жөнүндөгү анык маалыматтар. Бул маалыматтар күбөлөрдүн, жабырлануучулардын, тараптардын, үчүнчү жактардын көрсөтмөлөрү жана буюм далили, үн жана көрмө жазуулар, адистердин жана эксперттердин корутундулары менен аныкталат. Жазык процессинде далилдин негизинде кылмыш окуясынын болгону же болбогону, айыпкердин кылмышка катышкандыгы же катышпагандыгы, кылмыштын себептери, айыпкердин жоопкерчилик даражасы, келтирилген зыяндын мүнөзү жана өлчөмү, ошондой эле кылмыш жасоого түрткү болгон жагдайлар аныкталат. Жарандык процессте далилдин жардамы менен сот мыйзам тарабынана белгиленген тартипте тараптардын же ишке катышуучу башка адамдардын койгон доолоруна, талаптарына каршы чыгууга себеп болгон жагдайлардын, ошондой эле иштин туура чечилиши үчүн маанилүү башка кырдаалдардын бар же жок экендигин аныктайт. Далилдик мааниге ээ болгон маалыматтар күбө, жабырлануучу, шек саналуучу, айыпкердин, тараптардын көрсөтмөлөрүнөн, буюм далилинен, эксперттин жана адистин корутундуларынан, тергөө жана сот иштеринин протоколдорунан жана башка булактардан алынат.
Аягүз
Аягүз, Аягөз — топоним, дарыя жана анын чөйрөсүндөгү өрөөн. Байыртадан кыргыз, казак мекендеп келе жаткан жер катары эпостун көпчүлүк эпизоддорунда, айрыкча, Манас Алтайда жашап турган мезгилдеги окуяларда, «Көкөтөйдүн ашында», «Чоң казатта » жана «Семетейдин Коңурбайдан кун куушунда» көп эскерилет. Географиялык реалияда Казакстандын Семей, Талды-Коргон облустарынан агып өтүп, Балкаш көлүнө куйган дарыя.
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Ала кийиз
(Карала кийиз)- «Кыргыз кийизге туулат» (макал). «Ала кийиз, төшөк жок, Жерге жатты кайран эл» (Ысак). Түр-оюм түшүрүлүп, уютулуп жасалган кийиз буюм. Алардын толук жердиги жүн болгондуктан элибизде кийиз буюмдары арбын. Бул адими буюм катары бааланат да, узак убакыт урунууга шартташкан.
Ала кийиз (карала кийиз) деген ат илгери кара жана ак койдун жүнүнөн эле түр түшүрүүнү түшүндүргөн. Уяң жүндүн баары эле боекко жакшы кириши мүмкүн эмес. Кылчыктуу, жарым кылчыктуу жүндү да боёкко абдан кандыра салып, муздак суу менен жакшылап жууп алышыбыз керек. Бирок, ал мындай караганда бир аз бозомук тартып калышы да зарыл.
Фармингдэйл (Нү-Жерси)
Фармингдэйл (Нү-Жерси) (Farmingdale) — Нү-Жерси штатынын Монмут округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1329 киши. Болжолдуу аянты - 1.4 км². FIPS коду — 34-22950.
Чупан чиркөөсү
Чупан чиркѳѳсү - Ирандын тарыхый курулушу болуп саналып, ЮНЕСКОнун бүткүл дүйнѳлүк тизмесинде катталган. Бул чиркѳѳ XVI-кылымда курулуп, 1836-жылы калыбына келтирилген. Бул аймак армян койчуларынын отурукташкан айылдары Шам капчыгайынын тегерегинде жайгашкан.
Чиркѳѳнүн имараты тѳрт бурч түрүндѳ, узундугу, туурасы жана бийиктиги 7,7 метрге 5,6 метрди түзүп, ички бети крест сымал кѳрүнгөн кичинекей чиркѳѳ (Chapel) болуп саналат. Негизги кире бериши имараттын батыш бѳлүгүнѳн орун алган жана анын мехрабы чыгыш тарабына курулган. Чиркѳѳнүн курулушуна кеткен материалдар таш жана топурак аралашмасы, ал эми ички дубалдары кыш менен тургузулган. Чиркѳѳнүн курулушунда ар кандай таштарды жонуу жана кесүү иштери колдонулган эмес. Чиркѳѳнүн кичинекей күнбѳтү тегерек түрүндѳ салынып, үстүнѳ тѳрт тарабынан тѳрт жарык түшүрүлгѳн. Чиркѳѳнүн батыш тарабында тарыхый калдыктар жана башка талкаланган калдыктар бар. Алар болжол менен чиркѳѳнүн байыркы бѳлүгү болгон. Чиркѳѳнүн айланасында таштан жасалган кресттерди сактап калуу максатында кѳбүнчѳсүн Тебризге алып барышкан.
Чупан чиркѳѳсү чек аралаш Жулфа шаарынын батыш тарабында, Аракс дарыясынын жээгинде жана Чыгыш азербайжан облусунда жайгашкан. Болжол менен Жулфанын батыш жагындагы Жулфа жана Аракс дамба жолунан 5 километр алыстыкта кызыл түстүү чѳкмѳ тоо кыркасынан орун алып, табияттын ажырагыс бир бѳлүгү болуп саналат. Бул чиркѳѳ, ошол аймактагы кой кайтарган адамдар, талаада жүргѳндѳ малын таштап Шам капчыгайындагы айылдарга түшүп келип сыйынбаш үчүн, 1518-жылы курулуп, аты да болжол менен ошого ылайыкташып коюлган. Чиркѳѳнүн сырткы катмары таштар менен тизилген жана кийинчерээк оңдоо иштери жүргүзүлгѳн. Чиркѳѳнүн ичи абдан кичинекей болгодуктан, ичине он адамдан ашык адам батпайт. Чиркѳѳнүн куполдору кайчылаш түрдѳ коюлган.
Ruby
Тилдин чечмелөөчүсүнүн кайчылаш платформалык ишке ашырылышы толугу менен эркин болуп саналат.
Тарыхы
...
Философиясы
Объектиге багытталган программалоонун күйөрманы - Мацумото Perl'ден кубаттуу, объектиге багытталуусу Python'дон арбын тил жөнүндө кыялданган. Ruby'нин негизги милдети - жөнөкөй, ошол эле учурда түшүнүктүү программа түзүү. Мында программанын иштөө ылдамдыгы эмес, иштеп чыгуунун кыска мөөнөттүүлүгү, синтаксистин түшүнүктүүлүгү жана жөнөкөйлүгү маанилүү.
Негизги принциби - "аз күтүлбөстүк": программа программчы күткөндөй иштеши керек. Бирок бул принцип Ruby контекстинде тил менен таанышып жатканда эмес, кылдат изилдеп жатканда аз таң калуу дегенди билдирет.
Матсумотонун өзүнүн ырасташынча, анын иштеп чыгуудагы максаты программалоо учурундагы өзү үчүн күтүлбөстүктөрдү азайтуу болгон. Бирок, тил жайылгандан кийин программисттердин ой жүгүртүүсү окшошо экенин, көпчүлүгү үчүн "аз күтүлбөстүк" принциби өзүнүн принциби менен шайкеш келгенин таң калуу менен билген.
Третьяковская (метро бекети)
Третьяковская ( (1971-1983 — Новокузнецкая)) — Москва метросунун Калужско-Рижская жана Калининско-Солнцевская сызык сындагы станция. 1971-жылы 3-январьда ачылган.
Бөлүнгүс буюм
Бөлүнгүс буюм – бөлүштүрүүнүн натыйжасында анын бөлүктөрү адепки касиеттерин жана дайындалуу милдетин жоготуп коюучу буюмдар. Б. б. үлүштөрүн менчикке алуу укугу жарандык мыйзамдарда белгиленген эреже, ченемдер аркылуу аныкталат. == Колдонулган адабияттар ==
Түйүлгөн манжаны жазмай
Шарттары
Оюнчулардын саны 2—4 киши.
Оюн аянтчада, бөлмөдө, сахнада өткөрүлөт.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар экиден болушуп туруп, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп  алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар бири биринин түйүлгөн манжаларын кайрыбай жазууга аракеттенишет. Оюнчулар бир бириниа манжаларын жазышкандан кийин, аттандаштары менен алмашып оюнду каалашкан убакытка чейин улантышат. Көп жолу атаандаштарынын түйүлгөм манжаларын жазган оюнчу жеңүүчү болот.
Оюндун башка түрү
Түйүлгөн манжадагы данекти алыш.
Оюндун эрежеси
Манжаларды, колду кайрууга, толгоого, колду кыймылдатууга болбойт.
Педагогикалык мааниси
Оюнда күчкө тарбиялайт, чыдамкайлыкка үйрөтөт.
Хе-Яга
Хе-Яга — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сандивей дарыясынын оң жээгинен 75 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 41 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ыйык Мариям чиркөөсү
Тарыхы
Ыйык Мария чиркѳѳсү Жулфенин Шам капчыгайынын бийиктигинде жайгашып, 1518-жылга таандык. Бул курулуш тик бурчтуу түрүндѳ 13x 22метрди түзүп, тѳрт бурчтуу таштан жасалган тѳрт колонна негизинин ортосунда жайгашкан жана чиркѳѳнүн күмбѳзү кыштан тургузулуп, он эки жарык үстүнѳн түшүрүлгѳн. Бул курулуштун негизги материалдары жалпак таштар жана ылайдан жасалган кыштар болуп саналат.
Аркесилай
Аркесилай (грек. Ἀρκεσίλαος, лат. Arkesilaos; болжол менен б.з.ч 315, Питана, Этолия — болжол менен б.з.ч 240 , Афина) – байыркы грек философу, Платондук академиянын башкаруучусу, «Экинчи» (Орто) академиянын негиздөөчүсү.