cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Казыбаев Памирбек
Кыскача өмүр таржымакалы
Чолпон-Ата шаардык паркына Алыкул ысымын ыйгаруу, “Алыкул” кемесинин Ысык-Көлдө сүзүүсүнө жетишүү, А.Осмоновдун 3 томдугун чыгаруунун үстүндө иштеп келет.
2003–2007-жж. Э.Турсуналиевдин “Тандалмалары”, А.Жакыпбековдун “Шекерден Теңирге” аттуу студенттик күндөлүгү, “Кыргыз милициясына 80 жыл” фотоальбому, Ө.Даникеевдин “Арман” романы ж.б. көптөгөн басылмаларды редакциялоого, түзүүгө катышкан.
2008-жылдан бери КР Маданият министрлигинин Улуттук маданий борборунда Басма бөлүмүн жетектеп келет.
Алыкул таануучу катары салымдары
Памирбек Казыбаев - белгилүү алыкул таануучу. Анын эмгегинин аркасында улуу акындын “Көл толкуну”, “Аккан суу” ыр жыйнактары орус, англис тилине которулган. Чолпон-Ата шаарындагы үйү музейге айланган. Көлдө сүзгөн кеменин бирине “Алыкул” деген ысым ыйгарылган.
Акын Бактыгүл Чотурова Памирбектин алыкул таануу жаатындагы салымы жөнүндө баса белгиледи:
- Памирбек - Алыкул акындын чыныгы күйөрманы. Алыкул агайдын борбордогу үйү колдон колго өтүп сатылып кеткенде кайтарып алыш үчүн канча чуркады. Бийликтеги төбөлдөргө тынбай кат жазып атып, үй кайра музейге айланган. Бирок ошол музейге дагы деле мамлекет тарабынан көңүл бурулбаганы өкүндүрөт.
- Памир акындын ырларын, чыгармачылыгын, философиясын эл-журка таркатып келген инсан. Бул - жайылтуучу, пропагандист катары белгилүү.
Жирафтар
Жирафтар (лат. Giraffidae) — кепшөөчү сүт эмүүчүлөрдүн ача туяктуулар түркүмүнүн тукуму. 2 уруусунун бирден түрү (кадимки жираф жана окапи) бар. Кадимки жираф зор жаныбар. Тулку кыска, башы анча чоң эмес, моюну жана алдыңкы буту узун. Салмагы 550-750 кг, жонуна чейин бийикт 3,7 м, төбөсүнө чейин бийиктиги 56 м, денеси көбүнчө ачык жана сары түстө, түрдүү формадагы кара-күрөң тактар менен капталган. Африканын сейрек өскөн бадалдуу токойлорунда, ачык талааларында жашайт. Көпчүлүк жерде эти жана териси үчүн кырып жок кылынган. Жираф түрдүү акациянын бутак жана жалбырактарын жейт. Ургаачысы 14 ай көтөрүп, бирди тууйт. Эти тамак-аш, териси кооз буюм жасоо үчүн пайдаланылатемир жол паркта, атайын корукта багылат.
Курманбеков Кадырбек
Эмгек жолун 1963-жылы “Ийри-Суу” совхозунда трактор айдоочу болуп иштөөдөн баштаган.
1970-жылы Ташкендеги политехникалык институтун аяктап келип, “Ийри-Суу” совхозунда иш жүргүзүүчү болуп иштеген.
1987-жылы “Ийри-Суу” совхозунда, 2004–2009-жж. Чаңгет айыл өкмөтүнүн башчысы болуп иштеп, пенсияга чыккан.
Жарык көргөн китеби
Кыргыз тилинде
Ата журтка арзуу. – Б.: Басма-Тамга, 2008. – 180 б.
Эл аралык келишимди каттоо
Эл аралык келишимди каттоо — эл аралык уюмдун атайын каттоосуна күчүнө кирген эл аралык келишимди киргизүү, бул андай уюмдун органдарында ага шилтеме жасоого мүмкүндүк түзөт. Эл аралык келишимди каттоо БУУ, ЭЖАУ катчылыктарында жана башка эл аралык уюмдарда ишке ашырылат. БУУда каттоодон өткөн келишимдер анын атайын жыйнактарында жарыяланат.
Кыргызстанда эларалык келишимдерин каттоону Кыргызстандын Тышкы иштер министрлиги ишке ашырат.
Туюк көптүк
Туюк көптүк - топол. мейкиндиктеги көптук; ал өзүнүн бардык пределдик чекиттерин камтыган көптүк катары аныкталат.
Туюк көптүк мисалдары: өзүнүн чектик чекиттери менен бирге каралуучу кесинди, квадрат, куб ж. б. Чектүү саядагы Туюк көптүктөрдү бириктирүү, ошондой эле ар кандай Туюк көптүктөрдүн кесилиши кайрадан Туюк көптүк болот. Ар кандай Туюк көптүктүн толуктоочусу (кошумча көптүгү) ачык болот жана тескерисинче.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Бөрyбаев, Алтай Асылканович
Бөрyбаев Алтай Асылканович (1950), физика-математика илимдеринин доктору (1991), профессор (1992), КР илим жана техника боюнча мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1998, 2002), КР УИА академиги (2000).
Кыргыз. Талас облусу Талас районундагы Кара-Ой айлында туулган.
КУУну (1972), ошол эле жерде аспирантураны (1975) аяктагандан кийин кафедра башчысы, декан, проректор болуп эмгектенген. КР билим берүү министринин орун басары, КМПУ жана КУУнун ректору болуп иштеген, ал эми 2000-жылдан бери КР ЖК Эл өкүлдөр жыйынын төр агасы болуп эмгектенүүдө. Геометрия, топология жана аларда компьютерди колдонуу илимий багытында иштейт. КР илимине эмгек синирген ишмер (1995), Кыргыз ССРинин Ленин комсомол сыйлыгынын лауреата (1981), Бир нече эл аралык коомдук академиялардын академиги жана дүйнөнүн бир катар университеттеринин ардактуу профессору.
100дөн ашык илимий эмгектин, анын ичинде 3 монография жана 4 окуу китебинин ээси. Анын жетекчилиги астында 2 доктор жана 10 кандидаттык диссертациялар корголду.
Ляпунов Александр Михайлович
Ляпунов Александр Михайлович (25. 5(6.6), 1857, Ярославль – 3. 11. 1918, Одесса) – орус математиги жана механиги, Петербург ИАнын академиги (1901; корреспондент мүчөсү, 1900). 1880-ж. Петербург университетин бүтүргөн. Харьков университетинде доцент, 1892-жылдан профессор 1902-жылдан Петербург ИАда иштеген. Ляпунов параметрдин чектүү саны менен аныкталган механикалык системанын кыймылын жана тең салмактуулук туруктуулугунун азыркы теориясын түзгөн; туруктуулук жөнүндөгү маселени чыгаруу үчүн жалпы методду иштеп чыккан. Анын эмгектери кадимки дифференциалдык теңдемелер теориясы, математикалык физика жана математикалык анализ боюнча жазган эмгектери да чоң мааниге ээ. Эмгектери: Собр.: В 5 т. М., 1934–1965.
Маанаев, Эгемберди Жумагулович
Маанаев Эгемберди Жумагулович (1933-ж. т., Ысык-Көл облусу, Жети-Өгүз району, Даркан айылы) - тарых илиминин доктору (1975), профессор (1977). Кыргыз Республикасынын элге билим берүүгө эмгек сиңирген кызматкери (1994).
Кыскача өмүр таржымакалы
Эгемберди Маанаев 1933-жылы Ысык-Көл облусунун Даркан айылында туулган.
1952-ж.Караколдогу мугалимдер институтун, 1959-ж.КМУнун тарых факультетин бүткөн. 1952-54-ж. ЛКЖСтин Тянь-Шань обкомунун лектор бөлүмүнүн башчысы. 1964-жылдан Кыргызстан ИАда кенже илимий кызматкер.
1967-ж. Кыргызстан КП БКнын пропаганда жана агитация бөлүмүндө лектор.
1967-жылдан Кыргызстан КП БКга караштуу Партия тарыхы институтунда улук илимий кызматкер.
1981-92-ж. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык Институтунда проректор, 1992-жылдан политология жана кыргыз тарыхы кафедрасынын башчысы.
Эмгектери негизинен кыргыздын революцияга чейинки тарыхына, кыргыз интеллигенциясынын коомдогу ролуна жана башка арналган. 150дөн ашуун илимий эмгектин (анын ичинде 10 монография) автору.
Шакирттери
Э.Маанаев бир катар кыргыз илимпоздоруна илимий жетекчилик кылган.
Алардын арасында Бектемир Жумабаев, Олжобай Каратаев, Азиза Турдуева, Гүлнара Курумбаева, ж.б. бар.
Укратус (дарыя)
Укратус — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Туй дарыясынын оң жээгинен 282 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 45 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кененбаев Дүйшөналы
Кененбаев Дүйшөналы – акын. Нарын районунун Таш-Башат айылында 1934-жылы туулган.
Анын ырлары 1960-жылдан тартып республикалык гезиттерде жарык көрүп келген. Республиканын ар түрдүү басмаларында ырлар жыйнактары басылып чыгарылган.
Анын ырларына композиторлор Ж.Шералиев жана С.Бактыгулов тарабынан обондор жазылып, радио жана телекөрсөтүү аркылуу Кыргызстандын эл артисттери аткарууда.
Кочкор өрөөнү
Кочкор өрөөнү — Түндүгүнөн Кыргыз Ала-Тоосу, батышынан Кызарт жана Жумгал тоолору, түштүгүнөн Каракокту, Бабата, Үкөк тоолору, чыгышынан Каракоо тоосу менен чектелет. Өрөөндүн узундугу 80 км, туурасы 20 км че. Кендик боюнча созулуп, таманы деңиз деңгээлинен 1800-2500 м бийиктикте. Өрөөндүн жаманы жана тегереги негизинен палеоген-неогендик чала камдашкан жана төтүчүлүлүк мезгилинин борпон тектеринен турат.
Климаты континенталык, жазы жана күзү суугараак, кышы карсыз, жайы анча ысык эмес. Топурактары чолдуу-талаа жана тала тибиндеги бозомтук курон, ачык-курон, конур топурактар. Субальпы жана альпы алкагында шалбалуу тала, тала чала чымдуу-шалбаа топурактары тараган. Бийиктик алкактуулукта токой тилкеси жок. Туз жерлеринин бардыгы оздоштурулгон, дан, тоют осумдуктору жана картошко айдалат.
Момунтаева, Арзыкан Күмүшбековна
Арзыкан Күмүшбековна Момунтаева (Талас районунун Кызыл-Жар айылында 1951-жылы туулган) - акын.
1970-жылы Караколдогу педагогикалык окуу жайына, 1977-жылы В.В.Маяковский атындагы кыз-келиндер институтунун мектеп жашына чейинки балдарды тарбиялоо факультетине кирген.
Эмгек жолу Кара-Суу орто мектебинде 1970-жылы баштаган, 1971–1972-жж. Тоң райондук элге билим берүү борборунда усулчу, 1972-жылы Ленинполь райондук № 1 балдар бакчасынын башчысы, 1975–1976-жж. Кыргызтелефильмде кенже редактор, 1977–1980-жж. Ленинполь райондук билим берүү бөлүмүндө инспектор-усулчу, 1980–1989-жж. Талас облустук билим берүү бөлүмүндө инспектор-усулчу, 1989–2000-жж. Талас райондук «Тайкүлүк» балдар бакчасынын башчысы, 2001-жылдан «Талас облусунун демократиялык жана граждандык коому үчүн» коалициясынын өкүлү. Ошондой эле «Кыргыз Руху» гезитинин өз кабарчысы.
А.Момунтаева мектепте окуп жүргөн кезинде эле чыгармаларын «Кыргызстан пионери» гезитинде жарыялай баштаган. Биринчи поэтикалык жыйнагы «Кыял» деген ат менен 1981-жылы басылып чыккан. Чыгармалары жаштар альманахтарында жана гезит-журналдарда жарыяланып келген. 1985-жылдан Кыргызстан Жазуучулар союзунун мүчөсү.
А.Момунтаева Эл агартуунун отличниги, ЛКЖС БКнын Ардак грамотасы менен сыйланган.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде:
Кыял: Поэтикалык жыйнак. – Ф.: Мектеп, 1981.
Кадам: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1987. – 17 б.
Нарбек молдо баяны: Документалдуу китеп. – Б., 2001.
Богок бези
Богок бези (glandula thymus) - ички секреция бездерине кирет. Эмбриогенез (түйүлдүктүн пайда болушу) учурунда Б. б. башка лимфоиддик нерселерден мурда пайда болот. Омурткалуулардын иммуналык системасынын борбордук органы. Бакалоор чөнтөкчөлөрдөн өсүп чыгат (пайда болот). Б. б. көпчүлүк сүт эмүүчүлөрдө 2-3 үлүштөн турат, алар өз алдынча дагы майда үлүштөргө бөлүнүшөт. Бардык омурткалууларда өөрчүгөн, бирок тегерек ооздуулардын личинкаларында гана болот.
Эл аралык келишимди алдын ала тастыктоо
Эл аралык келишимди алдын ала тастыктоо — келишим текстинин өз ара макулдашып жаткан мамлекеттердин ыйгарым укуктуу аталышы менен акыйкаттуулугун бекемдөө; сунуш кылынып жаткан текст негизги текст экендигин күбөлөндүрөт. Ал келишимдин баардыгына, ошондой эле анын айрым беренелерине гана тийиштүү болушу мүмкүн.
Сергеевка (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Сергеевка — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Учпилин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 6 киши. Почта индекси — 452305, ОКАТО коду — 80224847010.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ректал бези
Ректал бези - кемирчектүү балыктарда кездешет. Түз ичегинин үстүнкү бетинен өсүп чыгат. Туз алмашуу орган, организмге азыктар менен кошо кирүүчү жана деңиз суунун ашыкбаш туздарын чыгарып турат.
Рамтаун (Нү-Жерси)
Рамтаун (Нү-Жерси) (Ramtown) — Нү-Жерси штатынын Монмут округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6242 киши. Болжолдуу аянты - 5.3 км². FIPS коду — 34-61725.
Бургунштадт
Бургунштадт - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Лихтенфельс (район)|Лихтенфельс районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы –  6637киши (2010-ж.). Аянты – 40.59 км2.
</
Каниметов, Абдырай Каниметович
Каниметов Абдырай Каниметович – мамлекеттик жана коомдук ишмер, Кыргыз ССР эт-сүт өнөр-жай министри (1984–86), Кыргыз ССР мамлекеттик агроөнөр-жай комитетинин төрагасынын биринчи орун басары, министр (1986–87). Каниметов Абдылданын бир тууган иниси.
Кыскача өмүр баяны
Каниметов Абдырай 24-август 1932-ж. Ысык-Көл өрөөнү, Жети-Өгүз районундагы Шалбаа (азыркы Тилекмат) айылында туулган. Айыл-чарба илимдеринин кандидаты. Айылдык мектептин 7-классын аяктагандан кийин, окуусун Фрунзе (азыркы Бишкек) шаарындагы А. С. Пушкин атындагы орто мектепте (азыркы №5 Улуттук компьютердик гимназия) уланткан. 1949–54-ж. К. И. Скрябин атындагы Кыргыз айыл-чарба институтунун ветеринария факультетинин студенти. Тянь-Шань (азыркы Нарын) облусундагы Он-Арча (Коммунизм колхозу) айылында участкалык ветврач (1954), Загорск (азыркы Сергиев Посад) шаарындагы Бүткүл союздук канаттуулардын илимий-изилдөө жана технологиялык интитутунун (Всероссийский научно-исследовательский и технологический институт птицеводства – ВНИТИП) аспиранты, Кыргыз Улуттук ИАсында кенже илимий кызматкер (1958). 1958–60-жылдары Сокулук районундагы Ат-Башы асыл тукум бакма канаттуулар заводунда башкы зоотехник, 1960–67-ж. Кыргыз ССР мал-чарба жана ветеринария илим-изилдөө институтунда бөлүм башчы, илимий тажырыйба тармагынын (опытное хозяйство) директору. 1967–73-ж. Айыл-чарба министрлигинде илимий-пропагандалоо башкармалыгынын башчысы, 1975–78-ж. Кыргыз ССР канаттуулар илимий-өндүрүү бирикмесинин (Сокулук району, М. Фрунзе атындагы айыл) генералдык директору. Ош облустук аткаруу комитетинин төрагасынын (Кошоев Темирбек Кудайбергенович) биринчи орун басары (1978–82), Кыргыз ССР Мамлекеттик пландоо комитетинин төрагасынын биринчи орун басары (1982–84). Беш автордук күбөлүктүн ээси, бир монография, 80ге жакын илимий макаланын автору. 31-июль 1987-ж. күтүлбөгөн жерден кайтыш болгон.
Ата-теги
Түпкү ата-теги Тагай бийден тарайт. Тагай бийден Сарыбагыш (Кылжыр), андан Дөөлөсбакты, андан Манап бий, Манаптан Сүтөй, Сүтөйдөн Сарысейит бий, андан Үчүкө баатыр, андан Маматкул бий, андан Болот бий, андан Эсенкул баатыр, андан Назар, андан Ботаалы баатыр, андан Дадабай, андан Канимет. Тилекматтын уулу Чыныбай уезд башчысынын жардамчысы болуп турганда, Нарынга бара жатып, Ботаалы баатырдын айылына атайын кайрылып, саяк Алыбек баатырдын колго түшкөнү тууралуу анын өз оозунан уккан жана бугу-сарыбагыш урууларын ынтымакка чакыруу максатында Ботаалынын уулу Дадабайга кызы Сейилканды берүүгө макул болгон. 1916-жылдагы Үркүндөн кийин Дадабай шартка ылайык Ысык-Көлгө келип туруп калган.
Үй-бүлөсү
Аялы; Каниметова Кира Исаковна – 1937-ж. туулган. Кызы; Эркин – 1958-ж. туулган. Уулдары; Темирбек (1959), Тургунбек (1960), Айбек (1972).
Сыйлыктары. Наамдары
" Эмгектеги артыкчылыгы үчүн" медалы (22. 03. 1966).
" Ардак белгиси" ордени (25. 12. 1976).
Айрым шилтемелер:
Манап бийдин тарыхы
[http://bizdin.kg/elib/kitepter/html/sanjyra/kkt1/section58.html Б. Солтоноев Эсенкул бийдин туулганы жөнүндө]
Кыргыздар
Каканак суусу
Каканак суусунда түйүлдүктүн зат алмашуусунун продуктусу болот. Ошондуктан анын составын изилдөө түйүлдүктүн абалын так билүүгө жана керек учурда тийиштүү жардам берип, анын нормада өөрчүшүнө түрткү берет. Кош бойлуулуктун акыркы мезгилинде каканак суусу 0,5—1,5 лге жетет: анын аз болушу түйүлдүктүн кээ бир майыптыгына, ал эми көп болушу кош бойлуулуктун жана төрөттүн кабылдоолоруна (мисалы, төрөттүн кыйындашы, кан агуу жана башка) алып келет. Ошондуктан каканак суусу көп болсо кош бойлууну ооруканага жаткырып дарылайт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Има-Ту-Кыке дарыясы
Има-Ту-Кыке — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сыпаль-Кы дарыясынын сол жээгинен 109 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Екатерининка (дарыя)
Екатерининка — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уньша дарыясынын оң жээгинен 1,2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Yitong ETON T880 4.5 500W смартфону
Yitong ETON T880 4.5 500W смартфону Yitong, ETON  компаниясынын 2013-жылкы чыгарган продукцияларынын бири болуп саналат. Бул смартфон кыздарга арналган саркеч смартфондордун арасына кирет. Компания бул моделдеги смартфонун 3 түстө чыгарган. Ал түстөр:
Эл аралык келишимди бузуу
Эл аралык келишимди бузуу ― эл аралык келишимдердин тараптарынын жабыркоочуга же жабыркоочуларга зыян келтирүүчү жана эл аралык-укуктук жоопкерчиликке кириптер кылуучу укукка каршы кылмыштуу аракеттери же аракетсиздиктери. Э. к. б. ошондой эле эл аралык милдеттенмелерди акниет аткаруу принцибин бузат.
Кебекчи уулу Онкен
Кебекчи уулу Онкен (1908-1979) Зергер. Кара-Кулжа районундагы КанКоргон айылында төрөлгөн. Кыйла жылдары чарбанын устаканасыyда узанат. Накта жамбы күмүштү иштеткен чебер зер буюмдарынын бардык түрлөрүн кармоого жетишкен. Ал өмүрүнүн акырына чейин өз устаканасында көмүр өчүрүп, көмүркөй кармап көөрүк басып, күжү күйгүзүп, Алай-Куу тараптагы усталардын атактууларынан болуп, «чыктуу усталардын» (салттуу узанган) жолун тутуп келген. Ал көмүрдүн табына карата түстүү металлдарды иштетүүнү билген. Андан темир үзөңгүгө күмүш жалатуу ыкмасы жазылып алынган. Торчолонгон темирге үлбүрчөктөй күмүштү жаткызып, аяр таптоосу башка зергерлерден анча айырмаланбаганы менен ага түшүрүлгөн оюм-чийимдеринде өзүнө таандык бөтөнчөлүктөр баамдалып турат.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Туюк көл
Туюк көл - сыртка суу агып чыкпаган көл.
Суунун чыгымын буулануу гана түзөт. Туюк көлгө агын суу куюшу да мүмкүн. Туюк көлдөр талаа жана жарым чөл зоналарындагы туюк алаптуу облусттарда жана көп жылдык тоң жаткан жерлерде (Батыш Сибирде, Казакстанда жана Якутияда) таралган. Мис., Кыргызстанда Ысык-Көл, Чатыр-Көл.
Ляпунов теоремасы
Ляпунов теоремасы - ыктымалдык теориясында көз карандысыз кокус чоңдуктардын суммасынын бөлүнүштөрүнүн жыйналгычтыгы үчүн жалпы жетишерлик шартты аныктай турган теорема; ыктымалдык теориясынын негизги - жеткен чек теоремасы. Аны 1901-ж. А. М. Ляпунов далилдеген жана Ляпунов шарты деп аталып, кийин аны кеңейтүүгө зарыл жана жетиштүү шарттар табылган. Ляпунов теоремасына байланыштуу маселелерди орус математиги С. Н. Бернштейн, америкалык математик В. Феллер толук чечишкен. Ляпунов теоремасында биринчи жолу мүнөздөгүч функциянын методу иш жүзүндө көрсөтүлгөн.
Орокчулар
Орокчулар (лат. Messor) — чөп жечү кумурскалардын бир уруусу, буларга Арал-Каспи орокчусу (лат. M. aralo-caspius) кирет.
Владимир Зеленский
Владимир Зеленский (Володимир Олександрович Зеленський; 25-январь 1978-жыл, Кривой Рог, УССР) — украиналык мамлекеттик жана саясий ишмер, шоумен, комедиялык актёр, режиссёр, продюсер, сценарист. «Квартал-95» студиясынын негиздөөчүсү, көркөм жетекчиси жана лидери. Украинанын алтынчы президенти.
2019-жылы Украинанын президенттик шайлоосунда эки турдун тең жеңүүчүсү.
Дхарма
Дхарма, Дхамма (Дхарма арий сөзүнүн dhr уңгусунан алынган – «тутуу», «колдоо», «коргоо», «бекемдөө») – Бурканчылык философиясынын негизги түшүнүктөрүнүн бири.
Ал байыркы индия мифологиясы менен брахманизмдин эң алгачкы системаларында да кеңири пайдаланылган. Алгач мифологиялык дхарма ыйык акылман катары кабылданса, кийинчерээк акыйкаттын кудайын түшүндүргөн. Дхарма «мыйзам», «ыйманы таза», «ырайымдуу» түшүнүктөрүн камтыйт. Улам кийин Дхарма термини кыйла чачырап кеткендиктен, анын мааниси колдонулуп жаткан контекстке байланыштуу гана туюлуп, ал «система», «доктрина», «дин», «гармониялуу иреттүүлүк», «милдет», «үлгү» ж. б. деген маанилерди да камтыган.
Дхарманын маанисинин маңызы өз табияты боюнча руханий тазалыкты камтыган белгилүү бир шайкештикти туюндуруп калды.
Колдонулган адабияттар
法 (仏教)
Жумгал өрөөнү
Жумгал өрөөнү — да ушул окуругдун ичинде. Ал Кабактар менен Сонкөл-Тоонун түндүгүндөгү жана Жумгал-Тоонун түштүгүндөгү Тоо арасындагы өрөөн. Кызарт ашуусунун белинен Көкөмерен суусунун чатына чейин 80 км, туурасы эң кенен жеринде 25 км.Жеринин бети тилмеленген,түзөн жерлер сууларды бойлогон тектирлер. Таманы деңиз деңгээлинен 1500-2600 м бийикте, батышты карай эңкейиш. Өрөөн палеоген-неогендин чала камдашкан тектери менен төртүнчүлүк мезгилинин борпоң тектеринен турат. Өрөөн аркылуу Жумгал суусу агат, батышында ал Көкөмерен суусуна куят. Өрөөндүн түзөн жерлеринде ачык-курөң, коңур-күрөн, коңур топурактар тараган.
Өсүмдүктөрү бийиктик алкактуулук закон ченемдүүлүккө баш ийип жайгашкан.Өрөөндүн таманында,өзгөчө Көкөмерен өрөөнүнө жакын боз шыбактуу жарым чөл тараган. Кургак тала жана тала алкактары 1700-2700 м бийиктиктеги Тоо капталдарына орун алган. 3200-3300 мге чейин субальпы,андан жогору альпы шалбаары жайгашкан. Ыңгайлуу жерлери өздөштүрүлгөн, дан, тоют өсүмдүктөрү эгилет. Жүгөрү да бышып жетилет.
Жыныс
Жыныс - организмдин жыныстык көбөйүүсүн камсыз кылуучу генетикалык жана морфолиялогиялык-физиолиялык өзгөчөлүктөрүнүн жыйындысы. Мында аталык жана энелик жыныс клетка гаметалар кошулуп, зиготаны пайда кылат, андан жаңы организм өрчүйт. Зиготада аталык жана энелик гаметалардын 2 гаплоиддүү хромосома жыйындысы биригет. Жаңы организмдин жыныс клеткасында аталык жана энелик хромосомалардын гаплоиддүү жыйындысы пайда болот. Жыныстык көбөйүү көбүнчө жаныбарларда жана татаал түзүлүштүү өсүмдүктөрдө болот. Бир клеткалуу организмдерде жыныс анча жиктелбеген. Көп клеткалуу диплоиддүү организмдерде атайын гаплоиддүү жыныс клеткалары (энелик жыныста аз кыймылдуу же кыймылсыз; эркек жыныста майда жана кыймылдуу) пайда болот. Көпчүлүк жаныбарларда эркек, ургаачысы айырмаланып турат. Алар бир катар морфологиялык жана физиолиялык белгилери, ошондой эле жыныстык жүрүм-туруму менен айырмаланат.
Дүйнөнүн илимий сыпаты
Дүйнөнүн илимий сыпаты — жаратылыштын жалпы касиеттери жана илимий ченемдери туурасында табият таануунун негизги илимий түшүнүктөрүн жана принциптерин жалпылоонун жана синтездөөнүн натыйжасында келип чыккан туташ бүтүн система.
Дүйнөнүн илимий сыпатынын дүйнө тааным жана методологиялык базасы материалисттик диалектика болуп саналат. Дүйнөнүн жалпы илимий сыпаты менен изилдөө предмети боюнча жакын болгон айрым илимдердин (физикалык, астрономиялык, биологиялык ж.б.) дүйнө сыпаты айырмаланышат. Алгачкы дүйнө сыпаты антика философиясынын алкагында түзүлгөн жана натурфилософиялык мүнөздө болгон. 16–17-к. илимий табият таануу пайда болгон доордон баштап, Дүйнөнүн илимий сыпаты калыптана баштайт. Таанымдын көч башындагы (лидерчилик кылган) илим областы Дүйнөнүн илимий сыпатынын жалпы системасында аныктоочу элемент болуп калат. 20-кылымдын илимий табият таануусунда дүйнөнүн физикалык сыпаты мына ошондой орунда турса. 21-кылымда Дүйнөнүн илимий сыпатынын бет ачаары маалыматтык сыпат ээлөөдө.
Дүйнөнүн илимий сыпаты башка илимге чейинки жана илимий (Мисалы: динчил) сыпаттан айырмасы мында, ал белгилүү бир фундаменталдык илимий теорияга (же теорияларга) негизделет. Мисалы: 17–19-кылымдардагы Дүйнөнүн физикалык сыпаты классикалык механиканын базасында түзүлгөн. Азыркы учурдагы Дүйнөнүн илимий сыпаты квант механикасынын, о. эле салыштырмалуулуктун атайын жана жалпы теориясына негизделип түзүлгөн. Экинчи жагынан алганда фундаменталдык илимий теория Дүйнөнүн илимий сыпаты өзүнүн интерпретациясы үчүн каражат табат. Дүйнөнүн илимий сыпаты жалпы илимий фон үчүн, анын анализи үчүн шарт түзөт.
Дүйнөнүн илимий сыпаты. системалашкан илимий билимдердин формасы иретинде илимий теориядан айырмаланат. Эгер Дүйнөнүн илимий сыпаты билим алуу процессинен четтеп объектини чагылдырса, илимий теория объекти жөнүндө билимдерди системалаштыруунун логикалык каражатын, о. эле алардын акыйкатын тактап айтканда (эксперименталдуу) өз ичине камтыйт. Дүйнөнүн илимий сыпаты фундаменталдык илимий термин түзүү процессинде эвристикалык роль аткарат. Дүйнөнүн илимий сыпаты көз караштын анын калыптануусунун таасирдүү жолу болуу менен бирге аны менен тыгыз байланышкан. Ал көз караш менен илимий теориянын ортосундагы байланыштыруучу арадагы тизмек болуп саналат. Дүйнөнүн илимий сыпаты туруктуу өнүгүүдө болот, анда илимий революциянын жүрүшүндө сапаттык өзгөрүүлөр (Дүйнө эски сыпаты жаңысы менен алмашат) болуп өтөт.
Пымвашор
Пымва-Шор (Пым-Ва-Ю) — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Адзьва дарыясынын сол жээгинен 152 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Малабаев, Жолдошбай
Малабаев Жолдошбай (1917-ж. т., Жалал-Абад облусу, Сузак району, Чачкынчы айылы) - тарых илиминин доктору (1970). Ата Мекендик согуштун катышуучусу (1941-45). 1937-ж. Жалал-Абад педагогикалык техникумун, 1954-ж. КПСС БКнын жогорку партиялык мектебин бүткөн. 1938-59-ж. советтик административдик жооптуу кызматтарда, 1960— 69-ж. Кыргызстан ИАнын Тарых институтунун илимий кызматкери, 1970-76-ж. ушул эле институттун сектор башчысы, 1976-жылдан ИАнын Философия жана укук институтунун информация секторунун улук илимий кызматкери. 50ден ашык илимий эмгектин, анын ичинде13 монографиянын автору. Илимий эмгектери негизинен Кыргызстандагы Совет бийлигинин жана мамлекеттүүлүгүнүн түзүлүшүнө, чыңдалышына арналган. «Ардак Белгиси» ордени, медалдар менен сыйланган.
«Газ» бези
«Газ» бези - сөөктүү балыктарда өөрчүгөн, алардын сүзгүч тарсылдактын ички бетинде жайгашкан. Газдын сүзгүч тарсылдактын ичине бөлүнүшү  нерв системасынын контрол астында өтөт. Сүзгүч тарсылдактын ичине без клеткалар секрет бөлүп чыгарып турат, ал ажырап кычкылтек менен азотту пайда кылат.
Эларалык келишимди денонсирлөө
Эларалык келишимди денонсирлөө (лат. denuntiatio – кабарлоо) – эларалык эки тараптуу келишимдин аракетин токтотуунун же көп тараптуу келишимден чыгуунун биркыйла кеңири таралган ыкмасы. Алардын катышуучусунун ошондой келишимде көрсөтүлгөн тартипте жана мөөнөттө аны бузгандыгы тууралу кабарлоосу. Эгер келишим денонсирлөөнү карабаса жана анын катышуучуларынын андай ниеттеринин мүмкүндүгү белгиленбесе, анын денонсирленүүсү мүмкүн эмес.
Дхвани
Дхвани(санскрипт сөзмө-сөз – үн, жаңырык) – байыркы индия поэтикасынын жана эстетикасынын борбордук түшүнүктөрүнүн бири.
Дхвани жөнүндөгү окуу Анандавардхананын 9-кылымдын аягында Кашмирде жазган «Дхваньялока» («Светдхвани») чыгармасында соңуна чыгарылган. Поэзиянын «атманы» (жаны) деген аныктаманы туюндурган Дхвани поэтикалык кептин өзөгүн түзөт да, поэтикалык эмес кептен айырмалап турат.
Дуулдактар
Дуулдактар (лат. Carabidae) —  коңуздардын көпчүлүгүн камтыган бир тукуму, буларга кыйла уруу жана түр кирет: дөмпөк дуулдак ([[Латын тили|лат. Carabus glabratus), чыбырчыктуу дуулдак (С. granulatus), сары дуулдак (С. auratus), кавказ дуулдагы (С. caucasicus), Крым дуулдагы (С. teuricus), токой дуулдагы (С. hortensis), жалбыраксымак дуулдак, талаа дуулдагы (С. cancellatus), таруучул дуулдак (Harpalus calceatus), данчыл дуулдак (Labrus tenebrioides), ири кара дуулдак, көр дуулдактар (уруу) (Anopthalmus), кадимки дуулдактар (уруу) (Carabus).
Зора Ниэл Хөрстон
Хөрстон Алабаманын Нотасалга жергесинде туулуп, 1894-жылы үй-бүлөсү менен Флориданын Итонвилл жергесине көчүп барган. Итонвилл анын окуяларынын көпчүлүгүнө чөйрө түзүп берген жана учурда ал жер Хөрстондун урматына жыл сайын уюштурулган Zora! Festival өткөн аймак болуп саналат. Өзүнүн карьерасынын баштарында Хөрстон Барнард коллежинде окуп жүргөн кезде антропологиялык жана этнографиялык изилдөөлөрдү жүргүзгөн. Нью-Йоркто жүргөндө ал Гарлем ренессансынын борбордук жүзүнө айланган. Анын африка-америкалык тажрыйбасынан жана расалык бөлүнүүдөн алынган кыска сатиралары "Жаңы негр жана от!!" (англ. The New Negro and Fire!!) сыяктуу жыйнактарда басылып чыгарылган. Флоридага кайтып баргандан кийин Хөрстон Түндүк Флоридадагы африка тектүү америкалыктардын фольклору туурасында "Качырлар жана адамдар" (англ. Mules and Men, 1935) аттуу адабий антропологиясын жана "Ионанын ашкабак идишиндеги шарап" (англ. Jonah's Gourd Vine, 1934); "Алардын көздөрү кудайды караган" (англ. Their Eyes Were Watching God, 1937); "Тоонун кишиси Муса" (англ. Moses, Man of the Mountain, 1939) аттуу өзүнүн алгачкы үч романын чыгарган. Ошол убакта Ямайка менен Гаитидеги ритуалдар боюнча изилдөөсүн жазып, "Жылкыма айтып кой: Вуду жана Гаити менен Ямайкадагы жашоо" (англ. Tell My Horse: Voodoo and Life in Haiti and Jamaica, 1938) аттуу эмгегин да жарыкка чыгарган.
Хөрстондун чыгармачылыгы африка тектүү америкалыктардын баштан өткөргөн окуяларына жана өзүнүн африка-америкалык аял катары күрөшүнө токтолгон. Анын романдары ондогон жылдар бою адабий дүйнө тарабынан салыштырмалуу түрдө таанылган эмес, бирок жазуучу Алис Уолкердин Ms. журналынын 1975-жылдагы санына "Зора Ниэл Хөрстонду издеп" макаласы жарык көргөндөн кийин кызыгуу кайра жанданган. Хөрстондун 1920-жылдардагы элдик жомоктордун жыйнагы боюнча "Ар бир тил мойнуна алышы керек" (англ. Every Tongue Got to Confess, 2001) кол жазмалары Smithsonian институтунун архивинен табылып, автордун көзү өтүп кеткенден кийин жарыкка чыккан.
Мукашева Роза
МУКАШЕВА РОЗА
Акын Роза Мукашева Тоң районундагы Бөкөнбаев айылында 1949-жылы 15-майда туулган. 1971-жылы Фрунзедеги политехникалык институттун технологиялык факультетин бүтүргөн. Ошол эле жылы Сокулук районундагы Киров кыштагында жашылча-жемиш иштетүүчү заводдо мастер, кийинки жылы Кыргыз Республикасынын Илимдер академиясынын органикалык химия институтунда кенже илимий кызматкер болуп иштейт. 1973–1981-жж. Мамтелерадиодо редактор, 1981-жылдан Кыргызстан Комсомолунун Борбордук Комитети уюштурган «Жаш толкун» адабий бирикменин адабий кеңешчиси болуп иштеген. 1990-жылдан Биринчи Май районунун социалдык коргоо Башкармасында социалдык кызматкер болуп иштеген. Чыгармалары гезит-журналдарга 1968-жылдан баштап жарыяланган. Алгачкы ырлар жыйнагы «Жаштыгым менин – жашыл өрт» деген ат менен 1972-жылы жарыкка чыккан. Көптөгөн ырлары орус, казак тилдерине которулган. 1969-жылы жаштар арасындагы адабият жана искусство конкурсуна катышып поэзия боюнча 1-даражадагы дипломго ээ болот. Ошол эле жылы Алма-Ата, Ташкент, шаарларында өткөн Бүткүл союздук жаштар поэзиясынын фестивалдарына катышып келген. 1975-жылы Москвада өткөн жаш акын-жазуучулардын Бүткүл союздук Кеңешмесине, 1986-жылы Орто Азия боюнча өткөн акын-жазуучу аялдардын Кеңешмесине катышкан. 1980-жылдан СССР Жазуучулар Союзунун мүчөсү.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Жаштыгым менин – жашыл өрт: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1972. – 64 б.
Жылдызым: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1977. – 49 б.
Жаркын дарак: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1981. – 72 б.
Күн жыттуу өрөөн: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан. 1986. – 76 б.
Көк жээк: Коллект. жыйнак: Каркыралар кайтканда. – Ф.: Кыргызстан, 1989.
Алыстаган ак дайралар: Ырлар жыйнагы. – Б. Шам.1998. – 88 б.
Кидик кaрa кaз
Кидик кaрa кaз (Phalacrocorax pygmaeus, Pallas, 1773):
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Алжирдин түндүк-чыгыш жээги, Грециянын, Болгариянын, Румыниянын, мурунку Югославиянын, Албаниянын жээктери жана дарыя бассейндери, Крымдын, Азов деңизинин жээги, Каспий деңизи жана ага куйган дарыялардын ылдый бөлүгү, Арал деңизи, Сырдарыянын өрөөнүнөн жогору карай Чилиге чейин жана ага байланыштуу көл системалары, божомол боюнча Теджен жана Түркмөн, Мургаб өрөөндөрү, Кичи Азия, Кавказ тышынын көл жана дарыя системалары, түштүккө карай Иракка, Түндүк-Батыш Иранга, Индия, Бангладеш, Пакистан, Шри Ланка, Мңянмага чейин. Кыргыз Республикасында көпчүлүк учурда Чүй өрөөнүндө учуп өтүү учурунда кездешет.
Жашаган аймактары
Балыкка бай суулуу, саздак жерлер.
Саны
Акыркы учурга чейин түр кокусунан учуп кирүүчү катары эсептелип келген, бир гана экземпляр Милянфан айылынын жанында Чүй дарыясынын боюнда табылган. Беш канаттуудан турган кидик караказдардын топчосу 2005-жылдын жазында белгиленген. Караказдар Бишкектен алыс эмес жайгашкан көлмөнүн кумдуу жээгинде каткырык акчардактардын арасында отурушкан. Касыбеков Э.Ш. жана Остащенко А.Н. 2005-жылдын 22-октябрында Чүй дарыясынын жайылмасы боюнча Жаңыжер айылынын тегерегинде байкоо жүргүзүшкөн. Кечке маал дарыянын агымы боюнча ылдый карай 5-40 канаттуудан турган топчолор менен 200дөй кидик караказдар учуп өтүшкөн. А.Н. Остащенконун маалыматына караганда ушул жерден мындан эки жума мурун 300гө жакын караказдардын учуп өткөнүн байкаган.
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Миграциялоочу түр. Сууга чумкуп, өзү кармаган балык менен азыктанат. Кээде кидик караказдардын топтору бирказандар сымал коллективдүү аң уулоону уюштурушат. Жайылган канаттарын кургатып, жээкте көп отурат. Уясын чырпыктардан чоң эмес платформа түрүндө дарактарда салат да, кунастардан жана кытандардан алыс эмес жайгашат. 4-5 көгүлтүр-жашыл түстөгү жумурткаларды басат.
Чектөөчү факторлор
Дарыяларда жана көлмөлөрдө балыктын азайышы. Кээде киши тарабынан кырылуусу.
Көбөйтүү (колдо багуу)
Кыргыз Республикасында колдо багылбайт.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Республикада атайын коргоо чаралары жок. Түр I UCNдин Кызыл Китебине 6-категориясына Near Threatened киргизилген.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Бул түрдүн азыктануусуна жана эс алуусуна ылайыктуу жерлерди коргоо зарыл.
Суусамыр өрөөнү
Суусамыр өрөөнү ― өзүнчө физико-географиялык аймак. Өрөөн Кыргыз Ала-Тоосу менен Суусамыр, Жумгал тоолорунун аралыгында, деңиз– деңгээлинен 2000—3200 м бийиктикте жайгашкан. Узундугу 150 кмге жакын, туурасы кеңири жеринде 45 км. Батышы Өтмөктүн Суусамыр суусуна куйган жеринен чыгыштагы Сокулук суусунун чатына чейин кенен жайык келет. Сырткы көрүнүшү үч бурчтук сымал, майда адырлуу, дөңсөлүү түздүк. Чыгыштагы Батыш Каракол өрөөнү улам кууштап, абсолюттук бийиктиги да жогорулайт. Суусамыр суусу, Батыш Каракол суусу менен кошулуп Көкөмерен суусун түзөт. Топурагы жана өсүмдүктөрү бийиктик алкактуулук мыйзам ченемдүүлүккө баш ийип тараган. Суусамыр өрөөнү негизинен жайкы жайыт. Чуй, Талас, Кетмен-Төбө өрөөндөрүнөн келген мал жайлайт. Казакстандын Мерке районунун малы да чыгат. Борбордук бөлүгүндө тоют өсүмдүктөрү айдалат.
Чоң Речка (Укратус куймасы)
Чоң Речка — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Укратус дарыясынын оң жээгинен 16 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Жаш бези
Жаш бези (glandula lacrimalis) - көпчүлүк кургакта жашоочу омурткалууларда (сойлоп жүрүүчүлөр, сүт эмүүчүлөрдө) өөрчүгөн. Ж. б-нин секрети көздү нымдап, кургап калгандан сактайт. Ж. б. көз чарасынын сырткы кычыгында жайгашкан, ал жашты бөлүп чыгарат. Суудагы сүт эмүүчүлөрдө - айнек челди суудан сакташ үчүн май секретин бөлүп чыгарат.
Бургленгенфельд
Бургленгенфельд – Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Швандорф районуна карайт. Жогорку Пфальц административдик округуна тиешелүү. Калкы – 12 355 киши (2010-ж.). Аянты – 93.28 км2.
Ызылдактар
Ызылдактар (лат. Bombyliidae) —  түктүү тоголок чымындардын бир тукуму, буларга ири ызылдак (лат. Bombylius major), чаар ызылдак (B. stiticus) кирет.
Туш каналы
Туш каналы - Чүй өрөөнүндөгү Ала-Арча сугат системасынын бир тармагы.
1967-ж. курулган. Аламүдүн жана Сокулук р-ндорунун. Бишкек шаарынын сугат аймагын тейлейт. Сугатты толук камсыз кылыш үчүн Ала-Арча суусуна байламта жана Туш каналы курулган. Байламтадан Туш жана Жантай каналдарына суу келет да, 14,5 миң га жер сугарылат. Туш каналынын уз. 14,5 км, суу агымынын ылдамдыгы 11 ж/сек. Канал сексына 18 м3 суу өткөрөт.
Ляхов аралдары
Ляхов аралдары — Жаңы Сибирь арал архипелагында. Якутияга карайт. Курамына Чоң Ляхов (аянты 4,6 миң км2), Кичи Ляхов (1,3 миң км2), Столбовой (170 км2) жана эң чакан Семёнов аралы кирет. Бийиктиги 270 мге чейин (Чоң Ляхов). Көп жылдык тоң каптап жатат. Термокарст процессинен пайда болгон көлдөр бар. Ыраң, дан өсүмдүктүү тундра басымдуу, саздуу. 1941-жылдан уюл станциясы иштейт. 1712-ж. ачылган. Орус өнөр жайчысы, саякатчысы, Жаңы Жер аралдарын изилдөөчү – И. Ляховдун ысмынан аталган.
Дырылдак коңуз
Дырылдак коңуз (лат. Brachinus crepitans, L. 1758)
Асатилла Тешебаев
Асатилла Тешебаев (1957-ж. туулган) – кыргыздын заманбап сүрөтчүсү, модернисттик агымды кыргыз фольклордук салты менен айкалыштыра алган чебер.
Кыскача өмүр таржымакалы
Өз айылында орто мектепти бүтүргөн.
1974-80-жылдары (Фрунзеде) Бишкектеги суротчулор окуу жайында таалим алган.
1980-82-жылдары Кызыл-Кыя шаарында көркөм өнөр ишканасында (ателье) сүрөтчү болуп иштеген.
1982-88-жылдары Москвада(Орусиянын борборунда)Буткул Союздук Кинематография институтунун (ВГИК) Сүрөтчүлүк факультетинде кино-сүрөтчүсү адистиги боюнча окуган.
1988-89-жылдары Кыргызстанда (Бишкек шаарында) “Кыргызфильм” студиясында кино-суротчу болуп,
1995-жылы ЮНЕСКОнун алкагындагы көркөм өнөр чеберлеринин федерациясына мүчөлүккө кабыл алынган.
Көргөзмөлөргө катышуусу
1986-жылы Маскөөдө башка студенттер менен чогуу сүрөт көргөзмөсүнө өз чыгармаларын катыштырган.
1989-жылы Бишкектеги ири кинотеатрда чыгармалары көргөзмөгө коюлган.
1996-жылы Маскөөдө “Тоолуктар галереясында” (“Галерея Нагорная”) сүрөттөрү көргөзмөгө коюлган.
1997-жылы Австриянын Грац шаарында сүрөт көргөзмөсүнө эмгектери коюлган.
2002-2008- жана 2010-жылдары Австриянын ар кыл шаарларында көргөзмөлөргө катышты. 2012-жылы Нью-Йоркто, Бродвей (Braodwei)галереясында эл аралык коргозмого катышкан 2014-жылы Москвадагы борбордук сурот уйундо жеке коргозмосу болду.
Айрым чыгармалары Голландия, Швеция, Түркия, Орусия, Австрия. Чехия сыяктуу өлкөлөргө таркады.
Асатилла өз чыгармасынын башаты тууралуу
“Азаттык” үналгысы үчүн 2010-жылы курган маегинде Асатилла чыгармаларында кыргыз колорити сезилгендиги тууралуу адистик баага карата мындайча оюн билдирди:
“Сүрөтчү болсун, көргөзмөгө келген ар бир киши,суротко карап жоромол кылганда алардын пикири - ал адамдын жашоодогу ой- жугуртуусуно,өзүнүн кулк мүнөзүнө, жашоодо алган тажрыйбасына таандык деп ойлойм.
Мен өзүм улутум кыргыз болсо, өзүмдүн туулуп өскөн жерим Кыргызстан болсо, анан кантип ошол жер мага таасир бербей калсын!
Өзүмдүн ички дүйнөм, аң-сезимим, тарбиям, таалимим боюнча - темам Кыргызстан. Элим-журтумдун темасы мага башка темаларга караганда жанымдай,канымдай жакын. Аны айтпаса деле түшүнүктүү болсо керек”.
Кызынын ийгилиги
Асатилланын кызы суротчу-модельер Анара Тешебаева 2010-жылы августта Испанияда өткөн сулуулар сынагында, суротчу-модельерлердин да конкурсу болуп анда биринчи орунду жеңип алды.
Орусия менен Испания биргеликте уюштурган сулуулардын сынагында бир гана тышкы сулуулук бааланбастан, катышуучулардын кол өнөрчүлүк жөндөмдүүлүгү да бааланды. Сынактын жеңүүчүсү Анара Тешебаева башка өлкөдө төрөлүп чоңойсо да өз мекени - Кыргызстандын намысын коргоп, атын чыгарды.
“Азаттык” үналгысы үчүн курган маегинде Анара мындай деп айтты:
“Мен көркөм өнөргө (искусствого) аябай кызыгам. Өзгөчө бойок менен сүрөт тартууга (живописке) кызыгам. Менин атам сүрөтчү болгондуктан мендеги талант атамдан өткөн го деп ойлойм”.
Эл аралык кепилдик
Эл аралык кепилдик — кандайдыр бир мамлекеттин (мамлекеттер тобунун) аныкталган укугун же макамын сактоону, эл аралык милдеттенмелердин аткарылышын же эл аралык мамилелердин белгилүү бир деңгээлин сактоону камсыз кылчу эл аралык байланыштагы башка катышуучуларынын иш аракетине карата мамлекеттин же мамлекеттер тобунун ишеним же кепилдик берүүсүн караган эл аралык-укуктук акт.
Эл аралык кепилдиктин өзөгү мамлекеттин бейтараптыгын же анын аймактык колтийбестигин сактоо болушу мүмкүн. Эл аралык кепилдик өз ара жана жамааттык болуп бөлүнөт. Адатта көп жактуу эл аралык келишимдер эл аралык укуктагы эл аралык кепилдиктин түзүлүү актысы болуп саналат. Эл аралык же мамлекеттик актыларга ылайык түзүлүп, мамлекеттин же географиялык бир чөлкөмдүн укугун, же болбосо макамын кепилдикке алууга даяр экендиги тууралуу келишим катышуучуларынын билдирүүсү эл аралык кепилдик катары саналышы мүмкүн. Бир тараптуу эл аралык кепилдикке да жол берилет (мисалы: насыя жөнүндөгү келишим боюнча кепилдик).
Иннэль-Катарыль-Кы дарыясы
Иннэль-Катарыль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - КАР/ТАЗ/354/159/43 орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Рио Грандэ (Нү-Жерси)
Рио Грандэ (Нү-Жерси) (Rio Grande) — Нү-Жерси штатынын Кейп-Мэй округуна караган АКШ шаары.
Жаркынбаев
Жаркынбаев — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Ысык-Көл районундагы айыл. Абдрахманов айыл округу составына кирет. Бишкек – Каракол автомобиль жолунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1650 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Чолпон-Ата шаарынан 70 км чыгыш тарапта. Балыкчы т. ж. бекетинен 150 км. Кыштак 1834-ж. негизделген. Калкы 2676 (2008); негизинен дыйканчылыкта эмгектенет. Орто мектеп, китепкана, амбулатория, дарыкана, клуб бар. Мончо, ашкана иштейт. Улуу Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган. Кыштак ушул жерде төрөлгөн Советтик Союз. Баатыры К. Жаркымбаевдин ысмынан аталган.
Рио Грандэ (Нү-Жерси)
Калкы - 2444 киши. Болжолдуу аянты - 6.2 км². FIPS коду — 34-63180.
Иннэль-Катарыль-Кы дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жаркынбаев
Калкы
Калкы - 1 948 киши (2009).
Алексеевка (Миякин району, Башкыртстан)
Алексеевка — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Кожай-Семен айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 39 киши. Почта индекси — 452087, ОКАТО коду — 80244835002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ляховенко Андрей Павлович
Ляховенко Андрей Павлович (1895, Полтава губерниясы, Хорольск уезди, Березняки айылы – 30.11.1971, Бишкек) – айыл чарба ишмери, Социалистик Эмгектин Баатыры (1948). 1945-жылдан Аламүдүн районундагы «Гигант» колхозунун башкармасы болгон. Ал жетекчилик кылган колхоз 1947-ж. кызылчанын ар гектарынан 829,1 цден түшүм алып, кызылча өстүрүүдө чоң ийгиликтерге жетишкен. Ленин ордени менен сыйланган.
Кебек Уста
Кебек Уста (1850-1932) Уста. Ат-Башыдагы Черик элинен чыккан. Зергерчиликти жана темирчиликти бирдей кармаган. Көрүкчүсү Жумаш Асанбай уулунун айтуусуна караганда Кебек уста колхоз кыймылынын учурунда Ак-Суу районундагы Ичке-жергез айылына ортолук устакана уюштуруп, ошол жерде узанып турат. Уста 1916-ж. кыргыздардын көтөрүлүшүндө Кытайга чейин барат. Өз жеринен тентип, тербип, азап-тозокко урунган калктын жан айласы үчүн жез, мис өңдүүлөрдөн «алтын жамбы», калай колодон «күмүш жамбы» уютуп, Кашкардын базарына чыгарып, кызыл кулактарга сатып мал алып турган. Анын мындай эл баккан амалы туюлуп калып, Кашкардан качып чыккан. Кебек устанын кармаган буюмдары керемет катары көрүнөт. Ал ак баранды сайлаган, мылтыктын ванын жиксиз кепшерлеген, камчы сапка тапанча орноткон, түстүү металлдардан «алтын жамбы», «күмүш жамбы» өңдүүлөрдү «уютууда» алардын сугаруусун тапкан. Зер нускаларды жасоодогу жекече ыкмаларын эч ким билбеген. Зергер Нарын бөксөлөрүндө да, Чүй өрөөнүндө да, Көл кылаасында да узанган. Улуу уста бай манаптардын жөкөрү, алардын талабын көздөп узанган уста катары куугунтукка алынат. Акыры ал Текеске качып болжолдо 1932-ж. 82 жашында дүйнөдөн кайтат. Ал Ат-Башылык Токтогул, Нурмамбет деген усталардын шекити болгон экен.
Емельяшевка (дарыя)
Емельяшевка — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Емельяшевка дарыясынын оң жээгинен 80 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Кебек Уста
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Емельяшевка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эларалык конгресс
Эларалык конгресс – дипломаттык иш тажрыйбада мамлекет башчыларынын, тышкы иштер министрлеринин жана дипломаттык өкүлчүлүктөрдүн жетекчилеринин съезддерин билдирүү үчүн колдонулуучу аталгы. Азыркы учурда «конгресс» аталгысы өкмөттүк эмес эларалык илимий жана коомдук мүнөздөгү (м.: геологиялык, дарыгерлик К. ж. б.) форумдарга карата көп колдонулат.