cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ак-Суу (суу)
Ак-Суу (суу) – Ак-Суу районундагы суу, Жыргалаңдын сол куймасы. Узундугу 45 км, алабынын аянты 513 км2. Тескей Ала-Тоонун түндүк капталындагы мөңгүлөрдөн башталган Алтын-Арашан жана Алмалуу суулары кошулуп Ак-Сууну түзөт. Алабында 12 көл бар, алардын жалпы аянты 0,42 км2. Ири куймалары: Адыр-Төр, Чоң Кашка-Суу. Майда кире баштап, сентябрда тартылат. Жылдык орточо чыгымы 5,10 м3/сек; эң көбү - 14,4 м3/сек, эң азы - 1,26 м/сек. Сугатка пайдаланылат. Алмалуу өрөөнүнүн оозунда Ак-Суу санаторийи, андан төмөн Теплоключенка кыштагы жайгашкан.
Жаңы Акбуляк (Карайыдель району, Башкыртстан)
Жаңы Акбуляк — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Эски акбуляк айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 301 киши. Почта индекси — 452369, ОКАТО коду — 80234872003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ер-Япта-Яха
Ер-Япта-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Нюдя-Япта-Яха дарыясынын сол жээгинен 13 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кошоев Темирбек
Кошоев Темирбек (1. 8. 1931, Кыргызстан, Чүй облусу, Кемин району, Кичи-Кемин айылы – 23. 6. 2009, Бишкек) – мамлекеттик ишмер. Токмок токой-чарба мектебин (1950), К. И. Скрябин атындагы айыл-чарба институтун (1957) бүтүргөн. 1957–58-жылдары Кыргызстан Коммунисттик Партиясынын Борбордук комитетинде айыл-чарба бөлүмүндө инструктор, 1958– 60-жылдары партиянын Ош обкомунун 2-секретары, 1960– 61-жылдары Кара-Суу райаткомунун төрагасы, 1961–62-жылдары Кыргызстан КП БКнын айыл-чарба бөлүмүнүн башчысынын орун басары, 1962–63-жылдары партиянын Сузак райкомунун 1-секретары, 1963–78-жылдары Ош облаткомунун төрагасынын 1-орун басары, төрагасы, 1978–81-жылдары партиянын Ош обкомунун 1-секретары, 1981–87-жылдары Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун төрагасы, 1987– 2006-жылдары Жергиликтүү жамааттар конгрессинин вице-президенти, «Децентрализация» программасынын менеджери болуп иштеген. СССР Жогорку Советинин 2, Кыргыз ССР Жогорку Советинин 7 жолку депутаты. 3-даражадагы «Манас», Октябрь революциясы, эки Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси», Эл достугу ордендери менен сыйланган.
Кумайык
Кумайык — Манастын алгыр тайганы, кийин мурас катары Семетейге калат. Саякбай Каралаевдин варианты боюнча, Көк жору тууган көзү ачыла элек кызыл эт күчүктү Манас Медияндын чөлүндөгү Кум-Булактын боюндагы кумайдан кайыбынан таап алат.
Табылышы
Багыш Сазановдун вариантында Алмамбет дүрбү салып туулган жеримден кабар алам деп Кум-Чокунун башына Сарала аты менен чыгып барып, Көк жору тууп таштаган Кумайыкты таап алып, кан баласы Каныкейге алып келип берет. Ал «Туу байталдын казысын туурап салдырып, жети жыл жер алдында багат» (Багыш Сазановдун варианты, Кол жазмалар фондусу, 579-инв., 1258—59-б.).
Кумайыктын табылышы башка варианттарда да аталган манасчылардыкына жакын сүрөттөлөт.
Сүрөттөлүшү
Бардык варианттарда Кумайык баатырлардын жөнөкөй гана аңчылык тайганы болбостон, өзгөчө бир жан күйөр, сыйкырдуу жаныбары катары сүрөттөлөт.
Манас өлгөндө анын башка сыйкырдуу жаныбарларындай эле Кумайык мөгдөп, аза күтөт, анын касташ туугандары Абыке, Көбөшкө кызмат кылыштан моюн толгойт.
Башка элдерде
Түрк элдеринде (кыргыз, казак, түркмөн, хакас жана башкалар) Кумайык жөнүндөгү легенда кеңири тараган. Ал элдик оозеки чыгармаларда оң каармандардын жакын жардамчысынан. Бардык учурда тең ал иттен кушка айланган укмуштуу жандык, же бир эле учурда ит да, куш да болгон аргын жаныбар. Бул жаныбар ушул эле ат менен Кавказдагы жана башка элдерде да учурайт. Демек, анын образы алгач бир негизден таралган.
Иран элдеринин эң байыркы дин китеби «Ригведе» жерге касиеттүү өсүмдүк хоманын уругун алып келип таштаган Хомай деген ыйык куштун образы жолугат. Элдик түшүнүктө ал бийик тоонун башында жашаган жору мисалдаш куш (кыргыз уламыштарында Кумайык жорунун жумурткасынан чыгып, аны жети күнгө чейин таап алса кыраан итке, андан кечиксе жоруга айланат). «Манаста» да кээде Кумайык  деген куш болгон делип айтылат (Багыш Сазановдун варианты, Кол жазмалар фондусу, 579-инв„ 1258-б.).
Иран элдеринин түшүнүгүндө жана көркөм адабияттарында Хомайдын көлөкөсү түшкөн адам падыша болору айтылат. Кийинчерек Хомай ушул эле иран элдеринин мифиндеги өзүнө жакын турган образ Симург («Авесте» Сенмуров) куштун да ролун аткарат. Симург ит жана куштун кейпиндеги жакшылык кылуучу аргын жаныбар. Ал кийинчерек ит менен кушган турган жакшылык кылуучу образын Хомайга өткөрүү менен каардуу ажыдаардын элесине айланат. Аты жана образынын көп белгилери жакын болгондуктан түрк элдериндеги Кумайык тын образы байыркы иран элдериндеги ушул Хомайдын Симург менен биригишкен образынан маданий таасир катары кабыл алынган деп айтууга негиз бар. Кыргыз элинин оозеки чыгармачылыгында Хомайдын образы бир кыйла эволюциялашкан. Анын баштагы аргын образы экиге ажырап, өз-өзүнчө персонификацияланган, куштун атрибуту Акшумкарга (караңыз Акшумкар), иттик атрибуту Кумайыкка айланган. Экөө башта бир образ болгондуктан «Манаста» экөө дайыма катар коюлуп, ажыратылбай бир учурда эскерилет.
Кыргыз оозеки чыгармаларында
Кумайык жөнүндөгү аңыз сөздөр кыргыздын башка оозеки чыгармаларында да кеңири кезигет. Мисалы, «Көбөк кан» деген уламышта кырк уруу түрк журтунун башчысы Көбөк кан аңчылыкта жүрүп, күчүк таап алып, карындашы Карлыгачка бакканга берет. Карлыгач оозу менен сүт берип, колу менен эт берип, жыл маалы үйдөн чыгарбай багат, күчүккө Кумайык деп ат коёт. Кумайык чоңойгондо жер үстүндөгү аңдарга тынчтык бербегенде Ак бугу мелдешке чакырып көзгө сүзүп өлтүрөт (Кол жазмалар фондусу, 106-инв., 59-б.).
Мифологиялык планда баяндалган бул уламыш «Скиф — Сибирь аңчылык стили» деп аталган археологиялык байыркы эстеликтерде эң кеңири тараган, укмуштуу жырткыч жаныбар менен шаа мүйүз бугунун күрөшү чагылдырылган сценаны толук эске түшүрөт. Буга караганда Кумайыктын образы кыргыздардын байыркы мекени Сибирде биздин эрадан алда канча мурун пайда болгон.
Вячеслав Молотов
Вячеслав Михайлович Молотов (чыныгы фамилиясы - Скрябин) (25. 2 (9. 3). 1890, Вятка губерниясы, Яран уезди, Кукарка кыш. (азыркы Советск ш.) - 8. 11. 1986, Москва) - сов. партиялык жана мамлекеттик ишмер, Социалисттик Эмгектин Баатыры  (1943), СССР ИАнын ардактуу академиги (1946-59). РСДРПнин мүчөсү, большевик (1906). «Правда» гезитинин редакциясынын секретары жаңа мүчөсү (1912). 1909-, 1913-15х. бир нече жолу түрмөгө камалып, 1915-жылы сүргүнгө айдалган. РСДРП БК Орус бюросунун (1916-17), РСДРП(б) Петроград к-тинин, Петроград советинин аткомунун (191718), Октябрь революциясында (1917) Петроград аскердик революциялык к-тинин мүчөсү. Октябрь революциясынан кийин Түн. обл-нда, Волга боюнда, Нижегород губерниясында, Украинада партиялык жетекчи кызматтарда. РКП(б) - ВКП(б)нин Уюштуруу жана Саясий бюросунун (1920-21), РКП(б), ВКП(б), КПСС БКнын (1921-57), ВКП(б) БКнын Саясий бюросуиун (1926-52; 1921-жылдан кандидат), Комингерңдин аткомунун (1926-43; 1928-жылдан Президиумунун, Секретариатынын) мүчөсү. Ошол эле мезгилде ВКП(б)нин Москва губерниялык к-тинин 1 секретары (1928-29), СССР Эмгек жана көргөнуу советинин (193037), СССР ЭКСтин төрагасы (193041), төраганын орун басары (1941), 1-орун басары (1942-37), төраганын орун басары (1941), 1орун басары ), СССР тышкы иштер эл комиссары (1939-49; 1953-56). Улуу Ата Мекендик согушта (1941-45) СССР Мамлекеттик коргоо комитетинин төрагасынын орун басары, Жогорку Башкы командалык ставканын мүчөсү, СССРдин Монголиядагы ыйгарым укуктуу элчиси (1957-60), Атом энергиясы боюнча эл аралык агенттикте (МАГАТЭ, Вена) СССРдин туруктуу өкүлү (196062). Массалык репрессиянын уюштуруучуларынан болгон. Сов.-гермаңдык пактка (1939), СССРге Гитлер кол салгандан кийин англ.-сов. (1942), Париж тынчтык келишимдерине (1947), Австриянын демокр. жана көз карандысыздыгы жөнүндө мамлекеттик келишимине (1955) СССРдин атынан кол койгон.
Тегеран (1943), Крым (Ялта) жана Потсдам (1945) конференцияларын даярдоодо жана өткөрүүдө Сталиндин жакын кеңешчиси болгон. Инди-кытайда тынчтыкты калыбыш келтирүү жөнүңдө Женева макулдашууларын иштеп чыгууга активдүү катышкан (1954). КПССтин 22-съездинде (1961) массалык репрессияга катышкандыгы үчүн айыпталып, 1962-жылы партиядан чыгарылган. Партиялуулугу 1984-жылы калыбына келтирилген. 4 Ленин ордени менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Бактериофаг
Бактериофаг — бактерия клеткаларын жабыркатуучу, анда көбөйүүчү жана аны эритүүчү (лизис) бактериялардын вирусу. Бактериофаг ага өтө сезгич бактериялар бар жерде болот. 1898-ж. орус окумуштуусу Н. Ф. Гамалея бактериялардагы лизис кубулушун 1-жолу байкаган. 1915-ж. англиялык врач Ф. Туорт стафилококк колониясынын (к. Бактериялар) өзүнөн өзү эришин байкап, мындай колониянын фильтратында бактерияларды кармап калуучу майда чыпкадан өтүп кете турган, эритүүчү агент болорун аныктаган. Ф. Туорт бул агентти бактериялардын вирусу деп атоону сунуш кылган. 1917-ж. Канада окумуштуусу Д. Эрель дизентерия менен ооруган кишинин ичегисинен эритүүчү факторду бөлүп алып, аны бактериофаг — бактерияларды жоготкуч деп атаган.
Көпчүлүк бактериялардын, анын ичинде оору пайда кылуучу жана сапрофиттер үчүн бактериофаг табылган. Алар киши менен жаныбарлардын ичегисинде, өсүмдүктөрдө, топуракта, көлмөлөрдө, булганыч сууларда жана башка кезигет. Бардык бактериофаг негизги эки компоненттен: белоктон жана нуклеин кислотасынан турат. Нуклеин кислотасы ДНКлуу жана РНКлуу болуп бөлүнөт. Бактериофагды электрондук микроскоп менен изилдөө анын полиморфтуу экенин көрсөткөн, алардын кээ бири — ийилчээк жип сымал, башкасы алты кырлуу болот. Бактериофагдын башынан куйрук өсүндүлөрү өсөт. Бактериофаг бактерия клеткасына куйрук өсүндүсү менен жабышып, фермент бөлүп чыгарат. Ал фермент клетканын капталын эритет да, бактериофаг клеткага кирет. Анда фагдын нуклеин кислотасынын таасиринен бактериянын белок, ДНК, РНК синтездөөсү токтолуп, фагдын нуклеин кислотасы, андан кийин белогу синтезделет. Ал белоктун бир бөлүгү жаңы пайда болгон бактериофагдын челин түзөт. бактериофагдын кээ бири микроорганизмдердин белгилүү гана түрүн (монофаг), айрымдары ар кандай түрлөрүн (полифаг) эритет. Жаңы бөлүкчөлөрдү пайда кылуу менен клетканы эритүүчү вируленттүү бактериофаг, клеткага адсорбцияланып, бирок аны эритпей клеткада калуучу лизогендүү бактериофаг болуп бөлүнөт.
Бактериофаг ооруларды алдын алууда жана дарылоодо колдонулат. Дизентерия, холера, чума ооруларын алдын алууда, дарылоодо, генетика, молекулалык биологиянын теориялык иштери үчүн колдонулат.
Жаңы-Айыл (Кадамжай району)
Жаңы-Айыл — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Исхак-Полотхан айыл аймагына кирет.
Деңиз деңгээлинен 840 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Пүлгөн кыштагынан 14 км түндүк-батыш тарапта. Кызыл-Кыя темир жол бекетинен 51 км. Калкы 1001 (2010); негизинен жашылчачылыкта, тамекичиликте эмгектенет. Башталгыч мектеп, ФАП бар.
Тору-Айгыр
Тору-Айгыр — "Манас" эпосундагы топоним. Радлов жазып алган вариантта бир катар географиялык аттардын арасында: "Тору-Айгырды ашам дейт, Сары-Кайкаң басам дейт" (Радлов жазып алган вариант, 4), — деп айтылат. Географиялык реалияда Т.-А. Ысык-Көлдүн күңгөйүндөгү жана Иле аймагындагы жердин аты.
Парафраза
Парафраза (грек. paraphrasis - сүрөттөө, кайталоо) – 1. Белгилүү ырлардын, опералык ария ж. б. обондордун негизинде жаралган аспаптык концерттик (ал көбүнчө фортепьяно үчүн иштелип чыгат) чыгарма. Адатта Парафразагa кирген обондор өтө чоң өзгөрүүлөргө кириптер болот. Ушунусу менен Парафраза транскрипциядан айырмаланып турат. Парафраза өзгөчө 19-кылымда кеңири колдонулган. 2. Жалгыз үндүү обонду полифониялык ыкмада иштеп чыгууну билдирген түшүнүк. 13-14-кылымдарга таандык.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Инвестициялар
Инвестициялар - (англиялык inuestments) – мамлекеттик же жеке менчик капиталды өлкөнүн ичиндеги жана тышкаркы эл чарбасынын ар түрдүү тармактарына пайда табуу максатында узак мөөнөткө салуу. Инвестициялар финансылык, реалдуу, интеллектуалдуу болуп бөлүнөт. Финансылык Инвестициялар корпорациялар же мамлекет чыгарган акцияларга, облигацияларга жана башкалар баалуу кагаздарга, ошондой эле тезаврация объекттерине, банк депозиттерине капитал салуу. Реалдуу инвестициялар жеке менчик фирма же мамлекет тарабынан тигил же бул продукция өндүрүшүнө капитал салуу; реалдуу капиталдын (имарат, курулма, жабдуу, товар-материалдык запастар жана башкалар) түзүлүшүн болжолдойт. Интеллектуалдуу инвестициялар биргелешкен илимий иштеп чыгуулар, тажрыйба алмашуу, лицензия, ноу-хау берүү, адистерди курстарда даярдоо, кадрларды кайра даярдоо жана башкалар Менчик жана мамлекеттик инвестициялар өз ара каржылоо багыттары, максаттары, булактары боюнча айырмаланат. Менчик инвестициялар экономиканын пайда табуу үчүн жакшы шарттары бар тармактарына багытталат. Мамлекеттик инвестициялар негизинен аскердик максаттарга, ошондой эле экономиканы өнүктүрүүнү жөнгө салууга жумшалат. Рынок экономикасынын шарттарында менчигинин жана чарба жүргүзүүсүнүн түрүнө карабастан, бардык инвесторлордун укуктары бирдей жана капитал салуунун, анын көлөмүнүн, түзүлүшүнүн, натыйжалуулугунун багыттарын аныктоодо толук өз алдынчалыкка ээ. Инвестицияларды мамлекеттик жөнгө салуу, салык салуу, амортизациялык саясат жана башкалар экон. ыкмалар менен ишке ашырылат.
Соку
Бул — жыгач идиштеринин бири. Муну менен данды түктөйт, таруу, конок актайт, данекти, ышкын түптү жана башкаларды жанчат. Бул идишти чеберлер арчанын, талдын, кайыңдын жана ушул сымал катуу жыгачтардын дөңгөчүнөн жасашат. Оозу бир аз кенен, түбү бир аз куушураак, чуңкурая оюлуп, болжолдо бийиктиги 55— 70 см, дм 30—35 см болот да, ага 5—6 кг эгин батат. Сокунун сокбилеги (жанчууру, баласы) идиштин көлөмүнө карай болжолдо бийиктиги—1,5 м ылайыкталып, сокуну салмак менен күйшөөгө шартташат. Анын ортосунда көзөнөгү бар. Ал эптүү эки туткалуу жоон шыргый болот. Соку да табак, челек, аяк, чөйчөк идиштериндей муунакчаланып кештеленген. Анын күч менен күйшөөдө жыгылбагандай аягы (таманы) тегерек келип, орунтуктуу жасалат.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Тебриз метросу
Тебриз метросу – Тебриз шаарынын метросу. Метросу 27-август 2015-жылы ачылат.
Рутений
Рутений (латынча Rutenium), Ru – элементтердин мезгилдик системасынын VIII тобундагы химиялык элемент, платина металлдарына кирет. Табигый Рутений атомдук массасы 96, 98-102 жана 104 болгон туруктуу изотоптору бар. Эң кеңири таралганы 102Ru. Рутений жер катмарында эң аз санда (5–10 7 %) платина тобундагы башка металлдар менен кошо кездешет. Рутений – күмүштөй ак, платинага окшош металл, өтө кыйындык менен эрийт, өтө жогорку температурада да катуулугун жоготпойт. Атомдук радиусу 1,338 А, тыгыздыгы 12,4 г/сж3(20°С), эрүү t 2250°С; кайноо t 4900°С. Рутенийдин эң негизги касиеттери – анын валенттик абалынын (Одөн 8ге чейин) көп түрдүүлүгү. Ал аморфтуу жана кристаллдык түзүлүштө болот. Аморфтуу Рутений кара күкүм түрүндө болуп, эритмеден калыбына келтирүү жолу менен алынат. Кристалл түрүндөгү Рутений анын аморфтуу формасына калайды 5-6 эсе көп санда кошуп, ысытып, хлордуу суутек менен иштетүүдөн алынат. Рутений химиялык жактан туруктуу. Кислоталар жана алардын аралашмалары ага таасир этпейт. Азот кислотасында күчтүү окистендиргичтин катышуусу менен эрийт. Мында комплексттүү бирикмелер пайда болот. Рутенийди абада 1000°Сге чейин ысытканда кош оксиди Ru02, ал эми 1200°Сде төрт оксидинин кристаллы пайда болот. Бул – учма кошулма, 25°Сде сары-кызыл суюктукка айланат. Рутений платина жана никель өнөр-жайынын калган калдыктарын кайра иштетүүдөн алынат. Рутений абдан таза суутекти алууда, куймалары электр-техникада, ошондой эле ал глицеринди жана башка спирттерди синтездөөдө, целлюлозаны гидролиздөөдө колдонулат.
Дэниэл Крэйг
Крэйг "Сүйүү – бул шайтандын иши: Франсис Бэкондун сүрөтүнө бир сүртүм" (англ. Love Is the Devil: Study for a Portrait of Francis Bacon, 1998) аталышындагы британиялык телевизиондук тасмада жана "Окоп" (англ. The Trench, 1999), "Үндөр" (англ. Some Voices, 2000) тасмаларда роль аткарып өзүнө киноиндустриянын көңүлүн бурган. Ушундан кийин Крэйг "Лара Крофт: Күмбөз чапкынчысы" (англ. Lara Croft: Tomb Raider, 2001), "Азап жолу" (англ. Road to Perdition, 2002), "Каттама торт" (англ. Layer Cake, 2004) жана "Мюнхен" (англ. Munich, 2005) сыяктуу ири тасмаларда тартыла баштаган. 2005-жылы Крэйг Ян Флеммингтин "Жеймс Бонд" (англ. James Bond) тасмасынын башкы актердун ролун аткарган алтынчы актер (Пирс Броснандан кийин) болгон соң эл аралык атактуулукка жеткен. Башынан актердун Жеймс Бондтун ролуна туура келбегенди боюнча сөздөр болгон, ага карабастан, Крэйг аткарган ролу үчүн BAFTA сыйлыктын номинациясына талапкерлиги коюлган жана ""Рояль" казиносу" ошол замандагы эң көп кассалык чогултууларды жыйнаган тасма болгон. Эки жыл соң актер "Ырайымдуулук кванты" (англ. Quantum of Solace) тасмада тартылган.
Маунтин-Вью (Калифорния)
Маунтин-Вью (Mountain View) — АКШнын Калифорния штатынын Санта-Клара аймагында жайгашкан шаар.
Жогорку Китат дарыясы (Чулым куймасы)
Жогорку Китат — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чулым дарыясынын оң жээгинен 560 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 30 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Семёновская (метро бекети)
Семёновская — Москва метросунун Арбатско-Покровская сызыксындагы станция. 1944-жылы 18-январьда ачылган.
Михайловский Николай Константинович
Михайловский Николай Константинович (жашырын аты - Гроньяр, Посторонний, Профан ж. б.; 15(27). 11. 1842, Мещовск, азыркы Калуга обл - 28. 1(10. 2). 1904, Петербург) - орус публицисти, социолог, либералдык народниктердин теоретиги, адабий сынчы. Ак сөөк үй-бүлөдөн. Петербург тоо инженер институтунда окуган 1860-жылдан адабий ишмер. 1868-жылдан «Отечественные записки» журналында иштеп, кийин народниктерге жакындаган. Михайловский орус интеллигенциясын элге кызмат кылууга үндөп, демократиялык салттарды колдогон. Бирок реакциячыл листтик «баатырлар» жана «топураган эл» теориясын колдоп, элди оор абалдан интеллигенция гана куткара алат деген софиялык позитивизмди жактаган. Адабий сынчы катары «таза искусствого», натурализм теориясына каршы чыккан. В. И. Ленин Михайловскийдин көз карашынын теориялык жактан негиздигин көрсөтүп, саясий каталарын ашкерелеп, ошондой эле анын боштондук кыймылда сиңирген эмгегин белгилеген.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Инвестициялык баалуу кагаз
Инвестициялык баалуу кагаз – көрсөтүүчүнүн же ээсинин аты жазылган, жүгүртүмдө инвестирлөө каражаты катары жүргөн жана үлүштүн бар экенин далилдөөчү, мүлктө, же болбосо ишканада башка кызыкчылыктын катышын көрсөтүүчү баалуу кагаздын түрү. Эгер баалуу кагаз жалпы таанылган фондулук биржаларда же инвестирлөө каражаттары катары жүгүртүмдө болсо ал инвестициялык катары таанылат.
Сэвен Хиллс (Огайо)
Сэвен Хиллс (Огайо) (Seven Hills) — Огайо штатынын Cuyahoga округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 11804 киши. Болжолдуу аянты - 13.0 км². FIPS коду — 39-71416.
Тамактануу
Тамактануу — организмдин тиричиликти, ден соолукту, ишке жөндөмдүүлүктү сактоо үчүн зарыл болгон азык заттарды сиңирүү процесси...
Туура тамактануу
Туура тамактанган адам ооруга аз чалдыгат жана тез сакаят. Ичеги-карын, жүрөк-кан тамыр ооруларын жана башкалар дарылоо максатында атайын тамактануу режими жана рацион түзүлөт (Мүнөздөп тамактануу). Тамактануу организмдин ар тараптан өсүшүн жана иреттүү иштөөсүн камсыз кылууга тийиш. Ал үчүн тамак рациону, өлчөмү жана сапаты адамдын адистигине, жашына, жынысына ылайык талап кылынат. Организмдин физиологиялык талабы бир катар шартка байланыштуу. Организм тамак-аш аркылуу тиричилик аракетине зарыл болгон белокторду, майларды, углеводдорду, ошондой эле биологиялык активдүү заттарды — витаминдерди жана минерал туздарды (к. Минерал заттар) алат. Бул же тигил тамак азыгын сиңирүүдөн бөлүнүп чыккан энергиянын саны бул азыктын калориялуулугу деп аталат. Ар түрдүү тамак заттарын жана энергияны киши жынысына, жашына, иштеген ишине ылайык талап кылат.
Белоктор
Белоктор тамак-аштын маанилүү составдык бөлүгүн түзөт. Тамак-ашта белоктордун жетишсиздигинен организм жугуштуу ооруларга туруктуулугун жоготот, кан пайда болуу басаңдайт, организмдин өсүшү кечеңдейт, нерв системасынын, боордун жана башкалар органдардын иши начарлайт, ооруп айыккандан кийин клеткалар көпкө калыбына келбейт. Ал эми белоктордун ашыкча болушу да организмге зыян. Дан жана чанактуу өсүмдүктөр, картошка организмди белоктор менен камсыз кылууда негизги булак болуп саналат. Этте, балыкта экстративдүү заттар болгондуктан анын сорпосу тамак сиңирүүнү жакшыртат.
Углеводдор
Киши организмдин нормалдуу жашоосуна зарыл болгон энергиянын жарымынан көбүн углеводдордон алат. Алар көбүнчө өсүмдүктөн алынган тамак-аштарда болот. Айрыкча крахмал түрүндө — нанда, акшакта, картошкада; кант түрүндө кантта, кондитер азыктарында, таттуу жемиш-мөмөлөрдө болот. Углеводдор булчуң, нерв системасы, жүрөк, боор жана башкалар органдардын иштөөсүндө өтө маанилүү. Углеводдор зат алмашуу процессинде да белгилүү роль ойнойт (Зат жана энергия алмашуу). Бирок кантты жогорку калориялуу тамак-аш менен кошо көп жегенде киши семирип кетет, атеросклерозго эрте дуушарланат жана ишке жөндөмдүүлүгү төмөндөйт. Айрыкча улгайган кишилерге кантты ашыкча керектөөгө болбойт. Тамак-аш рационунда углевод белокторго караганда 4—5 эсе көп болуусу керек, бирок углевод энергияны сарптоого жараша талап кылынат. Чоң киши күнүнө эки маал кесмелүү, акшактуу, картошка же жашылча кошулган тамак ичип, 400— 500 г нан жана 90—100 гдай кант жесе жетиштүү болот. Өсүмдүк азыктарында углеводдордон башка да клетчатка бар. Алар ичегинин иштөөсүнө көмөктөшөт: ичегинин капталдарын дүүлүктүрүп, анын кыймылдоосуна — перистальтикага жардам берет. Клетчаткасыз тамак-аш ичүүдөн перистальтика начарлап, ич катат. Ошондуктан кара нан, чийки жашылча көбүрөөк жеш керек.
Майлар
Майлар организмге энергия берүүчү зат болуп эсептелет. Алар белокторду, айрым минерал туздарды, майда эрүүчү витаминдерди сиңирүүгө жардам берет. Май тамактын даамын жакшыртып, табитти ачат. Майды керектөө кишинин жашына, мүнөзүнө, улуттук өзгөчөлүгүнө жана климаттык шартка жараша болот. Тамакка түрдүү малдын, канаттуунун жана балык, сүт (көбүнчө ак жана сары май) майы, ошондой эле өсүмдүк (күн карама, зыгыр, жер жаңгак, зайтун жана башкалар) майы кошулат. Майдын сапаттык составы белгилүү роль ойнойт. Өсүмдүк майын күнүнө 20—25 г тамакка кошуу керек. Тамак рационуна май сымал заттар — холестерин жана лецитин кирет. Малдын майында, жумурткада, икрада, мээде, боордо, бөйрөктө болуучу холестерин организмдин, анын ичинде нерв системасынын иштөөсүндө маанилүү роль ойнойт. Лецитин организмдин өсүшүнө жардам берет, нерв системасынын, боордун ишин жакшыртат, кан пайда болууну күчөтөт, организмдин ууланууга туруктуулугун арттырат. Майды жакшы сиңирип, атеросклероздун алдын алат. Лецитин гречка, буудай акшагында, буурчактарда, салатта көп болот.
Минерал туздар
Минерал туздар бардык ткандардын составына кирет жана организмдин жашоо процессинде дайыма сарпталып турат. Адам минерал туздарды түрдүүчө керектейт. Организм жетиштүү тамактануудан эле минерал туздар менен камсыз боло алат. Алардын ичинен кайнатма тузду киши көп кабыл алат.. Тузсуз тамакты канчалык түрдүүлөп жесе да бат танат. Анын үстүнө кайнатма туз суюктукту канда жана ткандарда керектүү өлчөмдө кармап турат; ал заара бөлүп чыгарууга, нерв системасынын ишине, кан айланууга таасир тийгизет, карын безинде туз кислотасынын пайда болушуна катышат. Организмде бардыгы 300 гдай туз болот. Орто эсеп менен күнүнө 12 г туз желет, ал эми бир жылда адам 5,5 кгдай туз жейт.
Сөөк скелети кишинин денесинин 1⁄5 — 1⁄7  бөлүгүн түзөт. Ал эми сөөктүн 2⁄3 бөлүгү минерал туздардан турат. Организмдеги кальцийдин 99%и сөөк тканында болот, ошентсе да калган кальций түрдүү зат алмашууга кагышып, чоң мааниге ээ. Кальций тузу бардык тамак-ашта болот, бирок бардыгы эле сиңе бербейт. Ошондуктан организмди кальций тузу менен камсыз кылуу үчүн аны сиңире турган азыктарды, башкача айтканда сүт, сүт кычкыл азыктарын, сыр, жумуртканын сарысын жеш керек. Фосфор да организм үчүн пайдалуу. Ал сөөк тканынын пайда болуусунда катышат жана нерв тканынын составына кирет. Фосфор жаңгакта, нанда, акшакта, этте, мээде, боордо, балыкта, жумурткада, сырда, сүттө көп болот.
Магний тузу
Магний тузу жүрөк-кан тамыр системасынын иштөөсүндө мааниге ээ. Айрыкча улгайган адамдар үчүн пайдалуу, анткени ал организмден ашыкча холестериндин чыгышына көмөктөшөт. Магний тузу кесек ундун нанында, гречка жана арпа акшагында, деңиз балыгында көп болот. Калий заара бөлүп чыгарууну күчөткөндүктөн жүрөк-кан тамыр системасынын иштешине жардам берет. Ал ашкабакта, кабакта, дарбызда, алмада, кургаган өрүктө, мейизде көп болгондуктан, жүрөк, гипертония ооруларынан жапа чеккендерге сунуш кылынат.
Суу
Суу организмде энергия берүүчү заттарга кирбейт, бирок суусуз жашоого мүмкүн эмес. Чоң киши суткасына орто эсеп менен 2,5 лдей суу талап кылат. Организмге тамак-аш менен келген жана жөн ичилген суунун өлчөмү климаттык шартка жана эмгектин түрүнө жараша өзгөрүлүп турат (Суусун режими).
Витаминдер
Витаминдер тамак-аш рационунун зарыл жана алмаштырылгыс бөлүгү болуп саналат. Алар организмдин нормалдуу жашоосун камсыз кылат; башка азык заттарды сиңирүү процессине катышат, организмдин тышкы ар кандай терс таасирлерге туруктуулугун арттырат, адамдын эмгекке жөндөмдүүлүгүн жогорулатат. Тамак-ашта витаминди сактоо үчүн аны туура даярдоо зарыл (Тамак-аш даярдоо).
Тамак сиңирүү
Тамак сиңирүү азыктын түрүнө жана түрдүүлөп тамактанууга жараша болот. Малдан алынган азыктар жакшы сиңет, алар организмди белок менен камсыз кылат. Түрдүүлөп тамактануу пайдалуу, бир түрлүү тамакты иче берүү адамды тажатат, жакшы сиңбейт. Эт, нан, акшакты жегенде андагы белоктордун орто эсеп менен 75%и сиңет, эгер ага жашылча кошуп жесе 85—90%ин сиңирүүгө болот. Тамакты жакшы, туура бышырып, майдалап жегенден да анын сиңимдүүлүгү артат. 4 маал, бир мезгилде тамактануу пайдалуу. Мында тамак сиңирүү органдарына көп күч келбейт. Дайыма бир мезгилде тамактануудан рефлекс пайда болуп, карын маңызы жетишерлик бөлүнүп чыгат. Төрт маал тамактанууну ар ким өз күн тартибине карата түзүп ала алат, бирок кечкисин уктардан 2—3 саат мурда тамактануу керек. Тамак жакшы сиңүү үчүн анын температурасына да көңүл буруу зарыл, ысык тамак 50—60°тан ашпоого, муздак тамак 10°тан төмөн болбоого тийиш.
Улгайган адамдардын тамактануусу
60 жаштагы жана андан өткөн адамдардын зат алмашуусу солгундайт. Алар тамак сиңирүү органдарына, жүрөк-кан тамыр жана заара бөлүп чыгаруу системасына күч келтирбегендей тамактануусу, башкача айтканда ынак сорпо, өткүл татымал, майлуу, туздуу тамакты азайтуусу зарыл. Бул куракта сүт азыктары, жашылча-жемиш пайдалуу.
Кош бойлуу аялдын тамактануусу
Бала эмизген аял кош бойлуу кезине караганда тамакты көбүрөөк жешке туура келет. Сүттү көп ичүү, жумуртка, май, сыр, жашылча, жемиш жеш пайдалуу. Бирок семирбес үчүн өз салмагына көз салуу керек, аял төрөгөндөн 2 айдан кийин мурунку калыбына келүүгө тийиш. Баланын тамактануусу. Баланын тамагы анын жашына ылайык тандалышы керек. Ашыкча же жетишсиз тамактандыруу баланын денесинин жана акыл-эсинин өсүшүнө терс таасир тийгизет. Баланын зат алмашуусу тез жүрүп, энергияны көп сарп кылуусунун (көп кыймылдоонун) натыйжасында анын организми белок менен калориялуу азыкты көп талап кылат. Ошондуктан балдар эт, балык, жумуртка, сүт азыктарын жетишерлик кабыл алуусу өтө маанилүү. Бала майды көбүнчө ак майдан жана сүт азыктарынан эле жетишерлик алат. Углевод балага өтө керек, ал энергия булагы болуп эсептелет. Углевод мөмө-жемиште көп, айрыкча сүттөгү лактоза углеводу балдар үчүн өтө маанилүү. Бирок углеводдун ашыкча болушунан организмде зат алмашуу бузулат, ооруга туруксуз болуп, семирип кетиши ыктымал. Витаминдүү жана минералдуу тамак-аш балага өтө керек. Баланы режим менен тамактандырууга көндүрүү маанилүү. Мектепке чейинки баланы күнүнө 5 маал, ал эми окуучулар 4 маал тамактанууга тийиш. Дарылоо-профилактикалык тамактануу. Айрым өндүрүштө иштеген адистерге организмди чыңдоо, тышкы чөйрөнүн терс таасирине чыдамкайлыгын арттыруу, зат алмашууну жана органдар менен системалардын ишин жакшыртуу максатында акысыз дарылоо-профилактикалык тамак берүү каралган. Буга ылайык атайын рациондор иштелип чыккан, тамак азыктарынын тизмеси түзүлгөн жана өндүрүштүн зыяндуулугунун организмге таасирине жараша витамин препараттарын берүү нормасы бекитилген. Айрым өндүрүштө иштегендерге акысыз кошумча витамин берилет. Мисалы, организмге фтор, хлор, хром, циан бирикмелери жана жегич металлдын таасири бар өндүрүштөгүлөргө А витамини (2 мг); мышьяк, теллур, тетраэтил, коргошун, бромдуу углеводдор, күкүрттүү көмүртек (көмүртек сульфиди), тиофос, сымап, марганец таасир эткенде В витамин (4 мг) берилет. Өтө ысык жерде иштегендер, нан бышыруучуларга жана башкалар күнүнө А (2 мг), В, (3 мг), В2 (3 мг), С (150 мг), РР (20 мг) витаминдери берилет. Дарылоо-профилактикалык тамактар өнөр жай ишканаларынын ашканаларында же администрация менен макулдашылып, атайын мүнөз тамак ашканаларында даярдалып берилет.
Параллелизмдер
Параллелизмдер (грек. parallels - катар баскан, жанаша жаткан) - бирдей добуш аралыгы менен эки жанаша жаткан добуштун биржакты көздөй жылышы же туруктуу кайталанышы (мис., параллелдик кварта, квинта ж. б.). Алар көбүнчө элдик көп үндүүлүктө кезигет жана кеңири колдонулат. Жазма музыкада Параллелизмдерге тыюу салынган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Директриса
Директриса (фр. directrice, лат. directrix– багыттоочу) – конустук кесилиштин (эллипс, гипербола, параболанын)тегиздигинде жаткан түз сызык. Ал төмөнкү касиетке ээ: ийри сызыктын каалаган чекитинен ийри сызыктын фокусуна чейинки r аралыктын, ошол эле чекиттен конустук кесилиштин тегиздигиндеги түз сызыкка чейинки d аралыгына болгон катышы турактуу жана эксцентриситетке барабар. Эллипс жана гипербола экиден директрисага, ал эми парабола бир директрисага ээ. Айлана үчүн директриса аныкталган эмес. «Директриса» түшүнүгүн Аполлоний Пергский (биздин заманга чейин. 2-кылым) киргизген. Ал эми азыркы «директриса» термини франциялык математик Г. Лопиталга (1720-ж.) таандык.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Гаипов Рустамбек Гаипович
Гаипов Рустамбек Гаипович - (7.5.1951, Ош облусу, Ноокат району, Жал айылы) медицинаилимдер доктору (1998), проф. (2002). КММИни бүтүргөн (1975). КРдин саламаттык сактоого эмгек сиңирген кызматкери (1997). РКОдо бөлүм башчы (1978-85), КММИде ассистент, кафедра башчысы, Кыргызстан туберкулёз ИИИде клиникалык хирургия бөлүмүнүн жетекчиси, 1999-жылданУФБда хирургия клиникасынын башчысы, 2000-жылдан КММАнын профессор болуп иштейт. Хирургия боюнча адистик 80ден ашык илимий эмгеги жарык көргөн, андан ичкери 1 монография, 2 ойлоп табуусу бар. Эмгектери: Морфологическая диагностика заболеваний лёгких (в соавторстве). Новые методы диагностики в пульмонологии. М., 1980. Оперативная эндоскопия в торакальной хирургии. Б., 2000.
Инвестициялык долбоор
Инвестициялык долбоор – белгиленген тартипте бекитилген чен-өлчөмдөргө (ченемдерге жана эрежелерге) жана мыйзам талаптарына ылайык иштелип чыккан, капиталдык салымдарды ишке ашыруунун көлөмдөрүнүн жана мөөнөттөрүнүн экономикалык максатка ылайыктуулугун негиздөө, а. и. зарыл долбоордук–сметалык документация, ошондой эле инвестицияларды ишке ашыруу боюнча иш жүзүндөгү аракеттердин баяндамасы.
Башкаруучу
Жетекчилер/ башкаруучулар - ишкананы же анын структуралык бөлүктөрүн башкарган адамдар. Эреже катары, жогорку адистик билимге жана практикалык тажрыйбага ээ болуш керек. Башкаруучулук чечим кабыл алышат, анын аткарылышына көзөмөл кылат жана жоопкерчилик ташыйт.
Мамлекеттик бийликти жергиликтүү органдары
Мамлекеттик бийликти жергиликтүү органдары - мамлекеттерде бийликтин өкүлдүк органдары. Бул органдар тийиштүү аймакта маданият жана чарбалык иштерге жетекчилик кылат, жергиликтүү бюджетти белгилейт, өздөрүнө баш ийген башкаруу органдарынын иштерине контролдук кылат, мамлекеттик тартип менен мыйзамдарды сактоо жана граждандардын укуктарын коргоо жагын камсыз кылат. Өз милдеттерин аткаруу үчүн жергиликтүү органдар жалпы компетенциясы бар аткаруу комитетин, президиум ж. б. органдарын, башкаруунун айрым тармактары боюнча аткаруу органдарын түзөт. Жергиликтүү органдардын иш-аракет формасы – сессия. Сессияда ошол аймакка тийиштүү маселелери каралат.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Инвестициялык ишмердик
Инвестициялык ишмердик – киреше алуу жана/же башка пайдалуу натыйжаларга жетишүү максатында инвестицияларды чегерүү жана практикалык иш-аракеттерди жүзөгө ашыруу.
Первомайская (жабылган)
Первомайская (жабылган) — Москва метросунун Арбатско-Покровская сызыксындагы станция. Убактылуу бекети Арбатско-Покровская сызык катары 21 октябрь 1961, жол жабылган.
Адис
Адистер - ишкананын жетекчилик аппаратына тиешелүү атайын кесиптик билимге ээ кызматкерлер. Башкаруучулук чечимдеринин варианттарын иштеп чыгууга тартылат жана аткарылган иштин сапатына жооптуу. Инженерлер, экономисттер, бухгалтерлер, юристтер, маркетологдор, технологдор ж.б.
Торум кыз
Торум кыз — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Көкөтөйдүн ашында Бокмурун Манасты "Кереге, уук сырдалуу, Чийи жибек чырмалуу, Аземдүү боо тактырган, Акманат менен жаптырган" (Сагымбай Орозбаков, 3. 117) Т. к-дын ак сарайына киргизгени айтылат. Алмамбет келгенде Манас той берип ат чаптырганда Т. к-дын Наркызыл күлүгү он төртүнчү келет (Сагымбай Орозбаков, 2. 341). Айрым варианттарда Т. кереметтүү кыз болуп сүрөттөлөт. Манаска колукту издеп жүргөн Жакыпка ээн талаадан жолугуп сыйкыры менен коноктоп, ага Каныкейдин дайынын айтып узатат.
Фобург
Фобург же Фобург-ан-дер-Донау - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Пфаффенхофен-ан-дер-Ильм(район)|Пфаффенхофен-ан-дер-Ильм районуна карайт. Жогорку Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы – 7669  (2013-ж.). Аянты – 45.19 км2.
Нижегородская (метро бекети)
Нижегородская — Москва метросунун Некрасовская сызык сындагы станция. Сызык участокторунда өтүү — Чоң айлампа сызыгы. 2020-жылы 27-мартта ачылган.
Көтөрмө (Токтогул району)
Кетерме (Кетерме) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Токтогул районундагы айыл. Сары-Камыш айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 852 киши.
Республика
Республика (латынча: res publica, "коомдук иш" дегенди билдирет) "бийликти эл жана алардын шайланган өкүлдөрү жүргүзөт" деген башкаруу түрү. Республикаларда, өлкө бийликтин жеке кызыкчылыгы же менчиги эмес, "коомдук маселе" деп эсептелет. Республика ичиндеги бийликтин негизги позициясына демократия же демократиянын олигархия же аутократия менен аралашуу аркылуу жетишилет, тескерисинче, кандайдыр бир үй-бүлөлүк тукуму же топтор өзгөртпөйт. Азыркы републикачылдык менен ал монархияга каршы башкаруу формасына айланды, ошондуктан азыркы республикада мамлекет башчысы катары монарх жок.
Мамлекеттик бийликтин жогорку органдары же шайланышат, же жалпы улуттук өкүлчүлүк уюмдары тарабынан түзүлүшөт. Башкаруунун республикалык формасы антикалык доордо монархияга альтернатива катары түзүлгөн. Капиталисттик жана социалисттик мамилелердин өнүгүшү менен Жаңы жана Соңку жаңы мезгилде кеңири жайылган. Азыркы мамлекеттердин көбү – республика бүгүнкү күндө башкаруунун эки негизги формасы өкүм сүрүүдө – президенттик жана парламенттик. Президенттик республика президенттин колунда мамлекет башчысынын жана өкмөт башчысынын полномочиелеринин топтолушу менен мүнөздөлөт. Премьер–министр кызматы болбойт. (Аргентина, Бразилия, Мексика, АКШ ж.б.) Мыйзам чыгаруучу, аткаруучу, соттук бийликтердин компетенциясы жана структурасы так бөлүштүрүлөт. Өзгөчөлүктөрү: президентти шайлоонун парламенттен тышкары түз же кыйыр шайлоо жолу; өкмөттү түзүүнүн парламенттен тышкаркы жолу жана өкмөттө парламенттин алдында жооптуулук институтунун жоктугу; өкмөттүн мүчөлөрүнүн депутаттык ишмердүүлүк менен айкалышпагандыгы; президентте парламентти таркатуу укугунун жоктугу. Бул өзгөчөлүктөр парламенттик республика менен салыштырганда өкмөттө көбүрөөк туруктуулук, ал эми парламентти – көптөгөн чыныгы полномочиелер менен камсыз кылат. Республикалык башкаруунун көбүрөөк жайылган түрү, парламенттик республика эсептелет. Ал үчүн парламенттин башчылыгынын принциби, өкмөттүн өзүнүн ишмердүүлүгүндө парламентке жооп берүүчүлүгү, премьер-министрдин кызматынын болушу мүнөздүү. Премьер-министр бир учурда өкмөт башчысы жана башкаруучу партиянын же партиялык коалициянын лидери болот. Парламенттик республиканын өкмөтү парламенттик жол менен таасирдүү партиянын өкүлдөрүнөн түзүлөт. Парламенттик республика көпчүлүктүн колдоосунан ажырамайынча бийликте болот. Колдоодон ажырагандан кийин өкмөт иштен четтетилет же кезексиз парламенттик шайлоолорду дайындашат. Парламенттик республика башкаруу партиялык мүнөздө. Парламенттик республикада мамлекеттик башчы – президент парламент же анын негизинде түзүлгөн коллегия аркылуу шайланат. Ага көптөгөн формалдуу полномочиелер берилет: анын ичинде вето коюу жана парламентти таркатуу укугу. Чындыгында анын мамлекеттик бийликти иш жүзөгө ашыруудагы таасири анча чоң эмес. Себеби анын ар бир аракети парламент түзгөн өкмөттүн макулдугунан соң гана жүзөгө ашырылат. Азыркы парламенттик республикада мыйзам чыгаруучу жана аткаруучу бийликтердин юридикалык жана чыныгы компетенцияларынын келишпестиктери мүнөздүү: жогорку орган деп жарыяланган парламент өкмөттүн катуу көзөмөлөнүн астында иштейт, парламент түзгөн жана ага жооп берген өкмөт парламентти таркатуу укугуна ээ. Республикалык бийликтин аралаш формалары өзүндө президенттик жана парламенттик республиканын (Франция) же монархия менен республиканын (Малайзия) элементтерин айкалыштырат. Кыргыз Республикасындагы бийлик президенттик республикага көбүрөөк окшош келип, ошону менен бирге эле парламенттик республиканын элементтерин да өзүнө камтыйт, муну илимде жарым президенттик республика деп аташат.
Колдонулган адабияттар
"Саясат таануу: энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү.Асанов, жооптуу редактор: А.Акунов. Бишкек - 2004. ISBN 9967-14-011-9
Ак-Суу, Лейлек районундагы суу
Ак-Суу, Лейлек районундагы суу – Сыр-Дарыянын сол куймасы. Узундугу 93 км, алабынын аянты 1170 км2. Түркстан кырка тоосунун түндүк капталындагы Айкөлгө жакын жерден башталып, адегенде терең жана кууш капчыгай аркылуу түштүк батышты карай агып, андан кийин түндүктү көздөй бурулуп, Фергана өрөөнүнө чыгат. Жогорку агымы Зардалы деп аталат. Ири куймалары: Сумбула, Дакат-Суу ж. б. Майда кирип, июлда ташкындайт да, октябрда тартылат. Жылдык орточо чыгымы 3,81 м3/сек; эң көбү - 13,6 м3/сек, эң азы - 1,17 м3/сек. Сугатка пайдаланылат. Боюнда Андарак кыштагы, Нау шаары жайгашкан.
Кумул
Кумул — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери. Көкөтөйдүн ашындагы ат чабыштын байгесине зордук кылмакка ниеттенген Коңурбай бир топ баатырларына, анын ичинде К-га «Ашын бузуп чыр кылып, Атын жыгып сын кылып», чыр баштамак болуп кайрылат (Сагымбай Орозбаков, 3. 260). 2. Кумул — топоним. Эпостун көпчүлүк варианттарында жер аты катары колдонулат. «Кумулдан чыккан жол барбы, Курчап келип бу жерде, Кууратып жаткан кул барбы» (Сагымбай Орозбаков, 1. 222); «Кумулду барып чапканда, Астында жүргөн мен элем» (Молдобасан Мусулманкуловдун варианты, Кол жазмалар фондусу, 1061-инв., 1562-б.) деген саптар бар. Географиялык реалияда Синьцзияндагы Кумул (кытайча Хами) шаары менен тике байланышат.
Исфахан метросу
Исфахан метросу – Исфахан шаарынын метросу. Метросу 15-октябрь 2015-жылы ачылат.
Алай өрөөнү
Алай өрөөнү — Кыргызстандын эң түштүгүндө Алай кырка тоосу менен Чоңалай Кырка тоосунун арасында жайгашкан. Геологиялык түзүлүшү жана рельефинин калыптануусу тарыхы боюнча Тян-Шань тоо системасы менен Памир тоо системасынын табигый чек арасы. Чыгыштан батышка карай 200 км че аралыкка созулуп жаткан кеңири өрөөн эки жагынан кырка тоолордун капталдары менен чектелет. Туурасы кырка тоолодун кырларына чейин 50км че, өрөөндүн таманы боюнча 3-27км. Өрөөндүн көпчүлүк бөлүгү батыш тарапка эңкейиштеген, Вахш дарыясынын түзүүчүлөрүнүн бири Кызыл суусунун алабында жайгашкан. Эң чыгыш бөлүгү Таримдин бир түзүүчүсү Чыгыш-Кызыл суусунун алабында. Провинциясынын жалпы аянты 8400км. Алай өрөөнүнүн таманынын эң бийик жери чыгышындагы суу бөлгүчтөр жайгашкан Тоо мурун ашуусу (3536м), эң жапыз жери батышындагы Карамык кыштагына жакын (2400м). Өрөөндүн орточо бийиктиги 3000м ден жогору. Кытайдын чек арасынан Тажикстандын чегине чейин 174км.
Ер-Яха (Хасуй-Нгыня-Се куймасы)
Ер-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Хасуй-Нгыня-Се дарыясынын сол жээгинен 9 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 40 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Салицил альдегиди
Салицил альдегиди, о-окси-бензальдегид, НОС6Н4СНО, мол. масс. 122,12 бадам жыттанган, түссүз суюктук, кайноо I 196,8°С, тыгызд. 1,167 г/см3 (20°С); сууда начар эрийт. Спирт, эфир менен жакшы аралашат, бензолдо эрийт. Щелочь катышуусунда фенолго хлороформду таасир этүү менен алынат. С. а. аль-дегидге мүнөздүү болгон бирикмелер-ди: салицилальдоксим (эрүү I 570°), фенилгидразин (эрүү I 142°), семикар-базон (эрүү I 231°), 2,4-динитрофенил-гидразон (эрүү 1252°) ж. б; ошондой эле гидразин менен сууда эрибеген салицилальдазин пайда кылат:
Бул реакция С. а. жана гидразин аныктоо үчүн колдонулат. Кетондор менен конденсация реакциясына кирет. Мисалы, ацетон менен ди-о-оксибензальацетон пайда кылат. С. а-н калыбына келтирүүдөн са-лицил спирти, окистендирүүдөн салицил к-тасы алынат. Ө. ж-нда С. а. Перкин реакциясын колдонуп, кумарин өндүрүлөт:
С. а. Реймер-Тиман реакциясы боюнча фенолдон алынат:
Парфюмерия, боёк өнөр жайында фунгицид катарында, этил спиртиндеги сивуха майларыи аныктоодо колдонулат.
Кунар
Кунар — топоним. «Манастын туулганына той кылганы» окуяда:
Күн чыгыш жагы кытайдын
Камбылдын Кунар бел болсун,
Чакырарын тоюма
Шондо берки эл болсун (Сагымбай Орозбаков, 1. 94),— деп, К-дан берки эл тойго чакырылат.
Майкл Китон
Майкл Жон Дуглас (англ. Michael John Douglas; 1951-жылы 5-сентябрь) – Майкл Китон (англ. Michael Keaton) катары таанымал болгон америкалык актер, продюсер жана режиссер. Китон тартылган алгачкы күлкүлүү окуялуу тасмалар: "Түнкү смена" (англ. Night Shift, 1982), "Мыкты ата" (англ. Mr. Mom, 1983), "Коркунучтуу Жонни" (англ. Johnny Dangerously, 1984) жана "Битлжус" (англ. Beetlejuice, 1988). Тим Бөртондун "Бэтмен" (англ. Batman, 1989) жана "Бэтмен. Кайрадан кайтуу" (англ. Batman Returns, 1992) тасмаларда башкы каармандын ролун аткарып атактуулукка жеткен.
"Куш адам же (Караңгылыктын күтүлбөгөн күчү)" (англ. Birdman or (The Unexpected Virtue of Ignorance), 2014) тасмада аткарган башкы ролу Китонго "Алтын глобус " сыйлыктын "Мюзикл же күлкүлүү окуялуу тасмада роль аткарган эң мыкты актер" номинациясын жана Киносынчылар сыйлыгынын "Эң мыкты актер" жана "Күлкүлүү окуялуу тасмада тартылган эң мыкты актер" номинацияларын алып келген, ошондой эле АКШ киноактерлор гилдиясынын сыйлыгынын, Британия Фильм сыйлыктарынын жана "Оскар" сыйлыктардын "Эң мыкты актер" номинацияларынын талапкери болгон. Мындан мурун актер "Багдадтан түз эфир" (англ. Live from Baghdad, 2002) тасмасында аткарган ролу үчүн "Алтын глобус " сыйлыктын номинациясына талапкерлиги коюлган, ошондой эле "Компания" (англ. The Company, 2007) үчүн АКШ киноактерлор гилдиясынын сыйлыгынын талапкери болгон. Китон Голливуд кинофестивалы жана Цюрих кинофестивалы учурунда Career Achievement Award сыйлыгына татыган.
2016-жылдын 18-январында Китонго Франциянын Искусство жана адабият ордени сыйланган. Ошондой эле Китон Карнеги-Меллон университетинин атайын чакырылган лектору болуп иштейт.
Абашева дарыясы
Абашева — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери КАР/ОБЬ/2677/609 орун алган. Дарыянын узундугу - 68 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Инвестициялык кепилдик боюнча эларалык агенттик (икэа)
Инвестициялык кепилдик боюнча эларалык агенттик (икэа) – 1988-жылы түзүлгөн ЭКӨБдүн туунду уюму, ал юридикалык жана каржы жагынан көзкарандысыз. ИКЭАнын максаты: а) Дүйнөлүк банк тобундагы институттардын иш-аракетине кошумча катары, өзгөчө жаңыдан өнүгүп келаткан өлкөлөрдүн өндүрүшү үчүн тартылган чет өлкөлүк инвестицияларга колдоо көрсөтүү; б) ИКЭАга мүчө-өлкөнүн башка өлкөгө инвестиция тартуусуна камсыздандырууну жана коммерциялык эмес тобокелдиктерди кайра камсыздандырууну кошкондо (экспроприация же ушу сындуу чаралар, валюта каражатынын трансферти, келишимдердин бузулушу, согуш жана жарандык башаламандык) кепилдиктерди берүү.
Инвестициялык кирешелер
Инвестициялык кирешелер – 1) инвестициялык фонддун инвестициялык ишмердиктин жүрүшүндө алган кирешелери; 2) пенсиялык активдерди инвестирлөөнүн натыйжасында алынган кирешелер.
Торучаар
Торучаар — Манастын Аккулага чейинки минген аты. Саякбай Каралаевдин варианты варианты боюнча Манас төрөлгөн күнү Жакыптын жылкысынын ичиндеги Кула бээден туулган кулун. Ал жерге түшкөндө эле баатырга ылайык тулпардык сыны көзгө урунат:
Таптап турган кези экен,
Энесинин үстүнөн,
Ары-бери түйүлүп,
Аттап турган кези экен (Саякбай Каралаев, 1. 54).
Ошондон баштап Т. Манаска далай кызмат өтөйт. Он эки жашар Манас Т-ды минип кытайдын Кочку баштаган жети жүз колу менен беттешет. Т-дын күлүктүгү аркасында жаш Манас нечен курдай өлүмдөн кутулат. Манастын кытай менен болгон экинчи урушунда Каражой аттуу мерген колдуу окко учат.