cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Горелая дарыясы (Талановка куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Сандык анализ
Сандык анализ — ар түрдүү жөнөкөй жана татаал заттар курамындагы элементтер (иондор) же алардын бирикмелеринин сандык катышын аныктоо. Анализге алынган зат санына жараша макрометод (үлгүнүн массасы 0,1 г чоң болсо), жарым микрометод (0,01-0,1 г) микрометод (0,001-0,01 г), ультрамикрометод (1 мкг жакын) жана субмикрометод (0,001 мкг  жакын) болуп бөлүнөт. Изилденүүчү заттар жаратылышына жараша С. а. органикалык эмес жана органикалык  анализ деп бөлүнөт. Бул анализдер ар бири элементтик-мол-лык, функционалдык жана фазалык болуп бөлүнүшөт. Элементтик анализде изилденүүчү заттагы элементтер (иондор), функционалдык анализде радикалдар жана функционалдык топтор, фазалык анализде фазалык компоненттер сандык катышы аныкталат. С. а. классикалык химимялык методуна массалык, көлөмдүк, ал эми физ.-хим. методдоруна: амперометрия, полярография, спектрофотометрия, кулонометрия, кондуктометрия жана башка кирет.
Индексациялоо
Индексациялоо (лат. index  – көрсөткүч, реестримен, аталыш) – керектөөнүн эң аз себетинин курамына кирген кеңири керектелүүчү товарлардын жана кызмат көрсөтүүлөрдүн баасынын өсүшүнө карата калктын кирешелерин автоматтык түрдө ирээтке келтирүү механизми. Акчалай кирешенин баардык түрлөрү – эмгек акы, бааракы, жөлөкпул, стипендия, аманаттар жана башка бир ирет гана төлөнүү мүнөзүнө ээ болбогон кирешелер индексацияланат. Ошондой эле калктын сактык кассаларындагы аманаттары, мамлекеттик карыздардын облигациялары жана баалуу кагаздар, төлөмдөрдүн айрым түрлөрү И-го жатат.
Ионда-Яха
Ионда-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 110 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Зингшпиль
Зингшпиль (нем singen - ырдоо, spiel - оюн) - ыр, бий, сөз диалогдору кезмектешип аткарылган немецтердин комедиялык операсы. Анда феодалдык коомдогу шаар менен кыштактын ортосундагы айырмачылыктар, теңсиздиктер, нравалык жана кедейлердин жашоосундагы терс көрүнүштөр баяндалган.
Ал 1752-жылдан тартып жеке жанр катарында өнүгө баштайт (мис., И. Штандфустун «Эркиндиктеги шайтан» аттуу комедиялык операсы). Зингшпиль өзгөчө композитор И. Гиллердин ж. б. чыгармачылыгында кеңири өнүгөт. Бул жанрдын адабий жагынан өнүгүшүнө Гёте айрыкча салым кошкон. Дүйнөлүк ысымдагы композитор А. Моцарт да Зингшпилдин өнүгүшүнө баалуу салым кошкон.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Шоколад
Шоколад — какао даны кошулуп жасалган кондитердик продукт. Шоколадды курамына жараша ачуу, сүттүү жана ак шоколад деп бөлүшөт. Диабеттик да түрлөрү бар. Ошондой эле, шоколад азыктарында жыт күчөткүч кошумчалар :(кофе, спирт, коньяк, ванилин, калемпир), азык кошумчалар: (мейиз, жаңгак, вафли, цукат) же туурамжылар (начинка) болушу мүмкүн.
Шоколаддын түрлөрү
Шоколад курамына карата төмөнкүдөй бөлүнөт: Ачуу шоколад – Какаонун өлчөмү кант пудрасына караганда көбүрөөк болот. Буга какао майы да кошулат. Ак шоколад – Кант пудрасына какао майы гана кошулат (какао кошулбайт). Сүттүү шоколад – Какао, кант пудрасы менен кошо кургак сүт (же коюлтулган сүт) көбүрөөк өлчөмдө кошулат. Диабеттик шоколад – Какао, какао майы жана кант пудрасынын ордуна кантты алмаштыруучу сорбит, ксилит, маннит же изомальт кошулуп жасалып, кант диабети менен ооруган адамдарга сунушталат. Майда тешиктүү (пористый)шоколад – Десерттик шоколад массасынан жасалат. Суюк түрүндө атайын вакуум идиштерге салып, 40 градус ысык температурада 4 саат кармаганда көбүкчөлөрү чоңоюп, майда тешиктүү болуп калат. Упа түрүндөгү шоколад – Кант пудрасы менен упаланган какао кошулган түрү. Айрым учурда сүт азыгы кошулат. Айткандай, какаого жер жаңгак, бадам, мейиз, имбирь жана башкаларды кошуп даамдуу, өзгөчө шоколаддарды да жасоого болот.
Аталыш этимологиясы
Божомолдордун биринде «шоколад» сөзү ацтектердин «xocolātl» («чоколатль») деген какао данынан жасалган суусундуктун аталышынан келип чыккан. Сөзмө-сөз «ачуу суу» (науатль xocolli — «ачуу», ātl — «суу») болуп которулат.
Азыркы заманбап какао-суусундугунун курамы болсо : какао, майда какао, сүт, кант, корица, ачуу калемпир жана чанда ванилден турат.
Шоколаддын тарыхы
Шоколаддын мекени — Борбордук жана Түштүк Америка. Тарыхка кайрылсак, илгери ацтек жана майя элдери какао дандарынан ачуу суусундукту даярдап, күнүмдүк тамак катары ичишкендиги айтылат. Кийинчерээк XVI кылымдын ортосунда кечил илимпоз Бенцони Испаниянын падышасына дал ошол суюк шоколаддын пайдасы тууралуу доклад даярдайт. Падыша маалыматты уккан соң аны мамлекеттик сыр деп жарыялайт. Ал сырды кимде ким сыртка чыгарса, башы алынган делет. Көптөгөн жылдар бою шоколад бай адамдардын гана тамагы катары эсептелип келген. XIX кылымдын аягында гана кондитерлер шоколадды жасоонун ыкмасын ачыкка чыгарышат. Ал эми XX кылымдагы кумшекердин кескин арзандашы таттуу даамдын карапайым элге кеңири жайылуусуна өбөлгө түзгөн.
Туура тандоо
• Чыгарылган датасына көңүл бөлүңүз! Консерванттар аз кошулган жакшы шоколад жарым жылга чейин гана өз сапатын жоготпойт. Ичинде атайын суюктугу (мисалы, коньяк) бар шоколаддарды 4 айга, ал эми ичине мөмө-жемиш салынгандарды 60 күнгө гана сактоого болот. • Дүкөндө коюлган жерине маани бериңиз. Шоколад башка жытты өзүнө сиңирип алуу касиетине ээ. Эгер анын жанында самын, айна же косметикалык каражаттар турса, башка дүкөндөн алганыңыз оң. • Курамы менен таанышып чыгыңыз. Какао же какао майы бар болсо, бул чыныгы шоколад. Анын ордунда өсүмдүк майы колдонулса, анда бул таттууну шоколад деп айтуу кыйын. • Шоколадды сактоонун оптималдуу температурасы 18 градус. Андыктан муздаткычта сакталган болсо, албай эле койгонуңуз оң.
Пайдасы
• Жүрөк, кан тамыр ооруларынын алдын алат. Инфаркт, инсульт ооруларында пайдалуу. Анткени шоколаддагы биологиялык кошулмалар аспириндин ролун аткарат. Башкача айтканда, кандын коюланып, кан тамырда уюп калбашын шарттайт. • «Бакыт гормону» болгон серотонинди көбөйтөт. Депрессияны айдап, маанайды жакшыртат. • Курамында кальций болгондуктан, тишти жана башка сөөктөрдү бекемдейт. • Курамындагы фосфор менен магний мээни азыктандырып, клеткаларды жаңылантат. • Шоколаддын курамындагы какао майы терини серпилгич кылып жашартат, андыктан сулуулук салондорунда колдонулуп, денеге жабылат. Какао майы ошондой эле денедеги кесилип, тилинип калган жерди тез айыктырат. • Аялдардын айызы келгендеги оорутууну басаңдатат. • Сексуалдуулукту күчөтөт.
Зыяны
• Бетке безеткинин чыгышын шарттайт. • Көп жегенде уйкусуздукту жаратышы мүмкүн. • Шоколадды көп өлчөмдө жесе семиртет. Бир күндүк норма 25 граммдан ашпаш керек. • Таттууга көз карандылыкты пайда кылат. • Айрымдарда аллергияны жаратышы ыктымал.
Кызыктуу фактылар
• 13-сентябрда эл аралык шоколад күнү белгиленет. • Германиянын Кёлн, Орусиянын Покров, Бельгиянын Брюгге шаарларында шоколад музейлери, Покров шаарында шоколаддын урматына тургузулган айкел бар. • АКШда ичинде оюнчук катылган шоколад жумурткаларды – «Киндер-сюрприздерди»сатып алууга мүмкүн эмес. Анткени ал өлкөдө «жегенге мүмкүн болбой турган нерселерди азыктын ичине салууга болбойт» деген мыйзам бар. • Япониялык окуучулар арасында сынак астында «Kit-Kat» шоколадын жемей ырымы бар. Себеби ал «китто кацу» (сөзсүз жеңишке жетүү) деген сөзгө уйкаш. • "Гиннесстин рекорддор китебинде" Улуу Британияда даярдалып, салмагы 6 тоннага жакын шоколад катталган (5 792,5 килограмм).
Интернеттеги шилтемелер
Супер Инфо гезити
Сингапур метросу
Сингапур метросу (Sistem Pengangkutan Gerak Cepat‎,, சிங்கப்பூர் துரிதக் கடவு ரயில்) – Сингапур шаарынын метросу. Метросу 7-ноябрь 1987-жылы ачылат.
Уилл Смит
Уиллорд Кэрролл "Уилл" Смит-кичүүсү (Will Smith;1968-жылы 15-сентябрда туулган) - америкалык актер,продюсер, рэпер, жана акын. 2007-жылы апрель айында Newsweek журналы актерду Голливуддагы эң күчтүү актер деп Айыл окмот тарабынан айтылган. Смит беш жолу "Алтын глобус" жана эки жолу "Оскар" сыйлыгына көрсөтүлгөн, ал эми төрт жолу "Грэмми" сыйлыгын утуп алган.
1980-жылдарда У. Смит "Жаңы канзаада (англ. Fresh Принц) деген каймана ат менен реп ырдап азын оолак атак-даңкка ээ болгон. 1990-жылы NBC каналы аркылуу көрсөтүлүүчү "Беверли Хиллз канзаадасы" (англ. The Fresh Prince of Bel-Air) деген 1996-жылга чейин алты сезонго созулган телесериалында роль жаратып, бат эле таанымал болуп кеткен. Телесериал аяктаган соң, У. Смит кино тармагына өткөн жана бир нече блокбастер тасмаларында роль жараткан. Анын сегиз тасмасы катары менен ички прокатта кирешелүү болуп $100 миллион пайда алып келген жана он бир тасмасы катары менен эл аралык прокатта $150 миллион киреше тапкан жалгыз актер болуп калды. Ал роль жараткан сегиз тасма ички прокатта көрүүчүлөр тандаган эң сүйүктүү тасмалардин башында турган.
Forbes журналынын баалоосу боюнча актер дүйнөдөгү суроо-талап эң күчтүү актер деп аталган. 2014-жылы актер башкы ролду ойногон жыйырма бир тасманын он жетиси дүйнөлүк деңгээлде ар бири $100 миллион киреше алып келсе, дүйнөлүк прокатта беш тасманын ар бири $500 пайда алып келген. 2016-жылга карата анын тасмалары дүйнөлүк прокатта $7.5 миллиардга бааланган. "Али" (англ. Ali, 2001) тасмасында боксу Мухаммед Алинин ролу жана "Бакытты издей" (англ. The Pursuit of Happyness) тасмасында Крис Гарднердин ролу үчүн "Эң мыкты актер" номинациясында "Оскар" сыйлыгына көрсөтүлгөн.
Үй-бүлөсү жана жеке жашоосу
Уиллард Кристофер Уилл Смит-кенже 1968 жылы 25 сентябрда Филадельфия шаарында, Пенсильвания, АКШ туулган. Уиллдин энеси Кэролайн мугалим, ал эми атасы Уиллард Кристофер Смит инженер болгон. Уилл он үч жашка чыкканда ата-энеси ажырашып кетишкен. Уилл өзү биринчи аялы Шери Зампино менен 1995 жылы үч жыл бирге жашап, ажырашкан. Анын уулу Уиллард Кристофер Смит III (Трей) апасы менен калган. Эки жыл өткөн соң, 1997 жылдын 31 декабрь күнү Джаде Пинкетт менен үйлөнөт. Джадеден Уилл эки балалуу болот. Уулу Джейден Смит (1998 жыл, 8 Июль) жана кызы Уиллоу Смит (2000 жыл, 31 Октябрь). Кызы Уиллоу менен Уилл Смит “Мен уламыш” (“I am Legend”) жана уулу Джейден менен “Бакытты издеп” (“Pursuit of Happiness”) фильмдеринде тартылган.
Иш таржымалы
Филадельфияда Уилл Смит музыкант Джефф Таунс менен таанышкан жана аны менен бирге элге рэп тобун түзүүгө жетишкен. Ал тобунун аты DJ Jazzy Jeff & the Fresh Prince жана бул тобу менен алар Грэмми сыйлыгын жеңип алышкан. 1990 жылдан тартып «The Fresh Prince of Bel-Air» телесериалында башкы ролду ойногон. Анын каарманы болуп Ханзаада болгондуктан, Уилл бул псевдонимди кеңири колдонгон. 1990-1996 жылдар ичинде фильм абдан популярдуу болгон. 1990чу жылдардын жарымында Уиллдин аты өчүп бара жаткан эле, бирок ал Мартин Лоурэнс менен бирге «Начар балдар» («Bad Boys») фильминде шерик полиция кызматкерлерин ойношкон. Көптөгөн сынчылар алардын оюнун жактырышкан. Андан кийинки тартылган фильмдери блокбастер болду. «Эгемен Күнү» («Independence Day») 1996, жана “Кара кийинген адамдар” (“Men in Black”) (1997) жана ал аткарган фильмдеги ырлары Британиянын музыкалык чарттарында жеңүүгө жетишти. Уилл Смит “Матрица” фильминде башкы ролдон баш тарткан, анткени “Жапайы Батыш” (“Wild, wild West”) фильминде ойномок. Фильм көрүүчүлөрдүн арзуусуна баткан жок, бирок Смиттин фильминдеги ырлары Америкада популярдуу болду. 2000 жылдан баштап Уилл ыраттуу фильмдерде ойной баштады. Мохаммед Алинин ролун жаратып, Оскарга номинанит болгон. 2002-2003 жылдары Уилл “Кара кийинген адамдар 2”, «Начар балдар 2» фильмдеринде роль жараткан. Кийинки жылы Уилл «Мен-Робот» фильминде полиция кызматкеринин ролун жараткан. 2005 жылы ал «Таанышуу эрежелери. Хитч методу» фильминде ойногон. Жыйырма биринчи кылымда Уилл Смит эң баалуу актерлордун бири болуп саналат.
Курулуш (Кадамжай району)
Курулуш — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Исхак-Полотхан айыл аймагына кирет.
Калк
Калкы — 182 киши (2009-жылы).
Сапаттык анализ
Сапаттык анализ — изилденүүчү заттар же алардын аралашмаларында каңдай элементтер (иондор), химимялык  бирик-мелер бар экендигин аныктоочу аналитикалык хим-нын эң негизги бөлүгү. Заттар химимялык курамын аныктоо С. а. башталат. С. а. аныкталуучу зат менен реактив ортосундагы реакциянын анализ-дик белгилерин байкоого негизделген. Ал белгилер — эритменин түсүнүн өзгөрүшү, чөкмө пайда болушу, өтө кескин жыттуу газдар бөлүнүп чыгышы. Орг. эмес заттар химимялык анализи негизинен кургак заттарга жана эритмелерге жүргүзүлөт. Алдын ала текшерүүдө жана минералды изилдөөдө анализдин кургак заттарга жүргүзүлгөн методу көп пайдаланылат. Заттар сууланган ыкма менен аныктоо макро-, жарым микро-, микро- жана ультрамикро методу аркылуу ишке ашырылат. Бул методдор бири-би-ринен анализге алынган изилденүүчү материалдын санына, эритменин көлөмүнө жараша айырмаланат. Орг. эмес заттар  сапаттык анализин жүргүзүүдө катионду жана анионду өз алдынча бөлөк-бөлөк карашат: катиондор окшош ионду өз ичине камтыган аналитикалык топторго бөлүшөт. Ар бир топтун атайын чөктүргүч реактиви болот. Топ-тук реактивдер топтогу бардык катиондор менен сууда эрибеген бирикмелер (чөкмөнү) пайда кылат. Сандык анализ сы-яктуу эле С. а. химимялык, физ.-хим. жана физ. методдор пайдаланылат.
Жылаажан
Жылаажан - кыргыздын эн байыркы музыкалык аспаптарынын бири. Ал түштүк аймагында зыңгыроо, Ысыккөл, Нарын, Чүй, Талас өрөөндөрүндө жашагандардын арасына куш коңгуроо деген аттарда тараган. Жезден жасалып, алтын, күмүш жалатылган кичинекей тоголок коңгуроо Жылаажанды наристе балдардын жакаларына, секелек кыздардын шуру, мончокторунун, келиндердин чач учугунун ар кайсы жерлерине, кыз минүүчү атка катылган жүгөндүн сагагына же эки жагына тагышкан. Ошондой эле кыз-келиндер кийүүчү бийик өкчөлүү өтүктүн такасын атайы көңдөйлөп, ага Жылаажан орнотушкан. Аны кийип басканда мукамдуу добуш чыккан. Азыркы тапта унутта калган аспап «Камбаркан» этнографиялык-фольклордук, «Ордо сахна» ж. б. фольклордук ансамблдерде башка музыкалык аспаптар менен кошулуп ойлонууда.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Ак-Терек кум-шагыл кени
Ак-Терек кум-шагыл кени - Ош облусунун Кара-Суу районунда, Ош шаарынан 7 км түштүк-батышта, Ош - Ноокат жолунун боюнда, Жапалак кыштагынан 3 км түштүк тарапта. 1965-73-ж. геологиялык чалгындоо жумуштары жүргүзүлүп, запасы эсептелген. Кен неоген-төртүнчүлүк мезгилдин башталышында пайда болгон борпоң кум-шагыл чөгүндүлөрүнөн турат. Кесек фракциялар начар жумуруланган, иргелбеген, жалпак формадагысы арбын (11,5—14,6%), чопо бөлүкчөлөрү 14%. Кум ири бүртүкчөлүү, кесектик модулу 12%, органикалык кошундулар жана слюда жок. Кум-шагылды бетон даярдоого жана жол курулушунда пайдаланса болот. Запасы А+В-2213 миң м3, С1-7866 миң м3, А+В+С1-10079 миң м3.
Москаленко, Иван Васильевич
Москаленко Иван Васильевич (1912, Георгиевка айылы; Курдай району, Казак ССРи — 16.11.1941, Москва облусу, Дубосеково разъезди) — Советтик Союз Баатыры (21.07.1942 ). Согушка чейин Жети-Өгүз районундагы байланыш конторасында эсепчи болуп иштеген. 1941-ж. июлдан Советтик Армияга чакырылган. Ошол эле жылдан согушка кирген. Батыш фронттун 16-армиясынын 316-аткычтар дивизиясынын 1075-аткычтар полкунда кызмат өтөгөн. Москва облусунун Волокаламский районунда саясий жетекчи В. Г. Клочковдун башчылыгы астында жоокерлердин тобу менен душмандын көптөгөн чабуулуна каршы урушка катышкан. Бул жоокерлер тобу душмандын 18 танкасын жок кылган. Бишкек шаарында «Жаш Гвардия» проспектисиндеги Баатырлар аллеясында Москаленконун бюсту орнотулган. Ленин ордени менен сыйланган. Баатырдын аты менен деңиз флотунун кемеси аталган. Немидов айлында баатырларга арналган музей бар. Баатырдык көрсөткөн жеринде мемориал орнотулган.
Хоакин Феникс
Хоакин Рафаэль Феникс (англ. Joaquín Rafael Phoenix, айтылышы: /ˌhwɑːˈkiːn/; туулган аты: Хоакин Рафаэль Боттом (англ. Joaquín Rafael Bottom); Лиф Феникс (англ. Leaf Phoenix) катары таанымал; 1974-жылы 28-октябрь) – америкалык актер, продюсер, музыкалык видеорежиссер, музыкант жана активист. Актердук чыгармачылыгына Феникс "Грэмми", "Алтын глобус " сыйлыктарга жана "Оскар" сыйлыгынын үч номинацияларына татыган.
Башында актер агасы Ривер Феникс, сиңдиси Саммер Феникс менен телевизиондук шоуларга чыккан. Актер "Ата-эне болуу" (англ. Parenthood, 1989) тасмада биринчи ири ролун аткарган. Актер бала кезинде өзүнө Лиф Феникс деген сахналык ысымды алган. Кийинчирээк өзүнүн чын аты менен тасмаларда тартылып, экинчи пландагы аткарган ролдору үчүн киносынчылар тарабынан жогору бааланган, өзгөчө "Өлүмгө татыктуу" (англ. To Die For, 1995) романдын адаптациясында жана "Канат талдары" (англ. Quills, 2000) тасмада аткарган ролдору үчүн. Феникс "Гладиатор" (англ. Gladiator) тасмада Коммодтун ролун аткарып эл аралык атактуулукка жеткен, ошону менен актер "Оскар" сыйлыгынын "Экинчи пландагы эң мыкты актер" номинациясына татыган. Кийин актер "Чектен ашуу" (англ. Walk the Line, 2005) тасмада музыкант Жонни Кэштин ролун аткарып "Эң мыкты актер" номинациясына татыган жана "Устат" (англ. The Master, 2012) тасмада Экинчи дүйнөлүк согушунун ардагери, аракеч тентиреген кишинин ролун аткарып "Вольпи" сыйлыктын "Эң мыкты актер" номинациясынын жеңүүчүсү болгон. Ушуга чейин, актер жана анын агасы Ривер Феникс "Оскар" сыйлыгына көптөгөн жылдардан кийин татыган жалгыз бир туугандар болгон.
Актер тартылган башка тасмалар: "Буффало аскерлери" (англ. Buffalo Soldiers, 2001), "Белгилер" (англ. the Signs, 2002), "Аюу агатайы" (англ. Brother Bear, 2003), ""Руанда" мейманканасы" (англ. Hotel Rwanda, 2004), "Кыштак" (англ. The Village, 2004), "Жер тургундары" (англ. Earthlings, 2005), "Эки адамдын сүйүүсү" (англ. Two Lovers, 2008), "Келгин" (англ. The Immigrant, 2013), "Сүйүү" (англ. Her, 2013), "Тубаса кемчилиик" (англ. Inherent Vice, 2014) жана Канн кинофестивалынын "Эң мыкты актер" номинациясын алып келген "Табылбас болгон сен" (англ. You Were Never Really Here, 2017) триллери.
Тасмаларда тартылуудан тышкары актер музыкалык видеолорду тартып, тасма жана телевизиондук шоулардын жетекчиси болгон. Феникс "Четтен ашуу" тасмага саундтректердин альбомун жаздырган, ага актер "Гремми" сыйлыгынын "Эң мыкты саундтрек жыйнагы" номинациясына татыган. Феникс коомдук ишмер катары бир канча соопчулук жана гуманитардык уюмдарга жардам берет. Ошондой эле ал Түштүк Африканын Соуэтодогу кыштактык мектептердин окуучуларына күнүмдүк тамак ашты камсыздаган The Lunchbox Fund коммерциялык эмес уюмдун байкоочу кеңешинин мүчөлүгүнө кирет. Буга кошумчалуу Феникс жаныбарлардын укуктарын коргоосу менен таанымал. Актер үч жашынан бери веган болуп саналат жана PETA менен In Defense of Animals (кырг. Жаныбарларды коргоо) уюмдардын мүчөлүгүнө кирет.
Сызма
Өрмөктө түрдүү өңдө (кызыл, сары, көк, кара, ак) боелгон тал жиптерди күзүктөп, көркөм көчөт түшүрбөй эле бир гана аркак салуу менен согуу. Мындан «уук тизгич», кереге башын «чалуу», «кереге таңуу», «саканак таңуу», «туурдук боо», «жабык баш боо», «үзүк боо», «тегирич боо» өңдүү боз үйдүн боо-чууларын, «шалча», «такта жапкыч» жана ушул өңдүүлөрдү көп жасашат. Айрым аймактарда мындай сызмадан басмайыл, куюшкан, көмөлдүрүк өңдүү ат жабдыктарынын бөлүктөрүн кылышат. Аны өрмөк басмайыл менен куюшкандын алдынан тартышкан.
Сахарин
Сахарин - о-сульфобензой кислотасынын имиди; мол. масс. 183,25; таттуу даамдуу, түссүз кристаллдар; балкып эрүү t 220оС; сууда начар эрийт.
С. сууда кайнатса таттуу эмес о-сульфамидбензой к-тасы пайда болот. С. сууда жакшы эрий турган металл туздарын, щелочтуу металлдар туздарын пайда кылат. С. N-Н тобундагы суутек атому натрий менен орун алмашып, тузду пайда кылат. Ал туз сууда жакшы эрип, эки молекула суу менен кристаллогидратты пайда кылат. С. натрий тузу таттуу бирикме (канттан 400 эсе таттуу). Ал кристаллоза деп аталат. С. толуолду хлорсульфон к-тасы менен сульфохлорлоп, алынган хлорангидридди окистендирип (КМnО 4) амидге айландырып, алышат. С. диабет оорусуна чалдыккан адамдар кант оруна колдонушат. Адамдын организми өзүнө сиңирбей, заара менен бөлүп чыгарат.
Дискета
Дискета – магнит дискалуу кассета-конверт. Маалыматтарды жана программаларды сактоо үчүн колдонулат. Катуу дискадан айырмаланып ийилгич жана жеңил. Бир топ жайыраак иштейт, маалымат аз батат. Негизинен дискета пластмассадан жасалып, эки жагынан магниттик катмар менен капталат. Дискетанын бети кабар сакталуучу бөлүктөргө бөлүнгөн (форматталган). Дискетаатайы салгычка салынып, компьютерге киргизилет. Компьютер диск салгычтын ичиндеги кыймылсыз магниттик бөрктүн жардамы менен маалыматты дискетага сактап жана окуп берет.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Бактерия
Бактериялар — табиятта кеңири таралган эң жөнөкөй бир клеткалуу организмдер тобу. 17-кылымда голландиялык окумуштуу А. Левенгук бактерияны биринчи байкаган. 19-кылымдын ортосунда француз окумуштуусу Л. Пастердин, немец окумуштуусу Р. Кохтун жана англиялык окумуштуу Д. Листердин иштеринен кийин бактериялардын биологиялык касиети жана алардын биосферадагы ролу кеңири изилдене баштаган. Көпчүлүк бактериялардын хлорофилли жок, башкача айтканда алар зат алмашуу процессинде күн энергиясын пайдаланбай, энергияны өзүнүн чөйрөсүндөгү органикалык эмес же органикалык заттардын химиялык айланышынын натыйжасында алат. Бактериялар табиятта энергия жана заттардын айлануусуна катышып, биздин планетадагы тиричилик үчүн зарыл шарт түзөт, биосферанын калыптануусунда ролу чоң.
Бактериялар табиятта кеңири таралып, түрдүү шартта жашайт: алар топуракта, сууда, өсүмдүктө, киши жана жаныбар организминде кезигет. Айрымдары киши, жаныбар жана өсүмдүктөрдүн ооруларын козгойт. Алар патогендүү бактериялар деп аталат. Кээ бир бактериялар шарттуу патогендүү болот. Себеби алардын патогендүүлүгү бир катар шарттарга, көбүнчө организмдин абалына жараша болот.
Бактериялар тоголок (кокктор), таякча сымал (бактерия, бацилла) жана ийри (вибрион, спирилла) формада, 1—8 мкм өлчөмдө болот. Бактериялардын клеткасы чел кабык, цитоплазма, нуклеоидден (ядро) турат. Цитоплазма жана аны курчап турган жука мембрана (цитоплазмалык мембрана) биригип протоплазманы түзөт. Цитоплазмалык мембрана сууну жана майда эрүүчү заттардын молекулаларын өткөрүп, төмөнкү молекулалуу бирикмелерди өткөрбөй цитоплазманын химиялык составынын туруктуулугун камсыздайт жана зыяндуу заттардын киришинен сактап турат. Бактериялардын протопласты клетка капталы менен курчалгандыктан формасы туруктуу болот. Клетка капталы мембранадан калың болуп, андан бышык. Клетка капталы начарласа же бузулса клеткага чөйрөдөн суу кирип, клетканы көптүрүп, цитоплазма мембранасын бузат. Бул кубулуш лизис деп аталат.
Көпчүлүк бактериялар цитоплазма мембранасы менен клетка капталынан тышкары капсула менен капталат. Капсула негизинен полисахаридден турат. Ал бактерияларга каршы агенттердин (бактериофаг антибиотик, ферменттер) таасиринен, патогендүү бактерияларды фагоцитоздон сактайт. Демек, айрым бактерияларда капсуланын болушу, алардын патогендүүлүгүн мүнөздөйт. Татаал түзүлүштүү организмдин (эукариттор) клеткасынан айырмаланып, бактериялардын (прокариоттордун) ядросу болбойт. Анын милдетин цитоплазмадагы нуклеоид эки спиралдан тоголоктошкон туюк шакекче түрүндөгү ДНК аткарат. Бактериялардын цитоплазмасында майда бүртүкчө (10 миңге чейин) түрүндөгү рибосомалар бар, алардын жардамы менен клеткада белок синтезделет. Анда бактериялар пайдалануучу запас азык зат — май, крахмал, гликоген жана башка болот. Кээ бир таякча сымал бактериялар спора пайда кылат; мындай бактериялар бациллалар деп аталат. Чөйрөнүн жагымсыз шарттарында (азык зат жок, чөйрөнүн химиялык составы жана температурасы өзгөргөндө) ар бир бактериялар бир спора пайда кылат. Бактериялардын спора пайда кылуу жөндөмдүүлүгү анын көбөйүү ыкмасы болбостон түрдү сактоо жолу болуп эсептелет. Ар кандай бактериялардын спораларынын формасы, көлөмү жана клеткада жайгашуусу ар түрдүү. Споралар көбөйүүгө жөндөмдүү клеткалардан айырмаланып, аларда май жана май сымал заттары (липиддер) көп жана суусу аз болот. Ошондуктан алар чөйрөнүн таасирлерине (температура, күн нуру жана башка) туруктуу келип, тиричилик жөндөмдүүлүгүн көпкө сактайт. Спора жагымдуу чөйрөгө түшкөндө өсүп, вегетатив (көбөйүүчү) клетканы пайда кылат. Көпчүлүк бактериялар өзгөчө кыймыл, органы — чыбырткылары менен кыймылдоого жөндөмдүү. Бактериялар тиричилиги үчүн жагымдуу чөйрөнү көздөй жылып, ал эми тескери таасир этүүчү чөйрөдөн качат.
Бактериялар химиялык составы боюнча башка организмдин клеткаларынан айырмаланбайт. Бактериялар клеткасы 80% суу жана 20% кургак калдыктан турат. Башка организмдердегидей эле бактериялардын бардык тиричилик процесстерине көп сандаган ферменттер катышат. Алардын кээ бири клетка ичинде гана болуп, синтез, дем алуу жана башка процесстерди камсыз кылат (эндоферменттер). Айрымдары сырткы чөйрөгө бөлүнүп чыгат (экзоферменттер). Бактериялар үчүн керектүү бирикмелер клеткага цитоплазма мембранасы аркылуу кирген анча чоң эмес молекулалардан синтезделет. Бактериялар нормалдуу тиричилик аракети үчүн айрым түрлөрү (автотрофтор) органикалык эмес көмүртекти башкалары (гетеротрофтор), анын ичинде патогендүү бактериялар да көмүртектин органикалык бирикмелерин пайдаланат. Гетеротрофтуу бактериялар сырткы чөйрөнүн органикалык бирикмелери менен азыктануучу сапрофиттер, башка организмдин эсебинен жашаган мителер болуп бөлүнөт.
Бактериялардын мителерге кирүүчү патогендүү түрлөрү жеңил өздөштүрүлүүчү көмүртекти (глюкоза жана аминокислоталар) организмдердин ткань суюктугунан алат. Кээ бир бактериялар атмосфера азотун өздөштүрүп, аны азот топтоо процессинде алюминий туздарына айландырат. Азот топтоочу бактериялардын биздин планетадагы тиричилик үчүн мааниси чоң, алар топурактын түшүмдүүлүгүн арттырат жана биосферадагы азоттун айлануусуна катышат. Бактериялар азот менен көмүртектен башка дагы натрий, кальций, магний, калий, фосфат, сульфат жана башка иондорго муктаж. Бактериялар кычкылтекти талап кылуусу боюнча 3 топко бөлүнөт: аэробдор, анаэробдор, факультативдик анаэробдор, анык аэробдор, мисалы, холера вибриону кычкылтектүү гана жерде анаэробдор, мисалы, газ гангренасынын, селейменин козгогучтары кычкылтексиз чөйрөдө (кычкылтектүү жерде алар жашай албайт) өөрчүйт. Факультативдик бактериялар, мисалы, ичеги инфекцияларынын козгогучтары кычкылтектүү, ошондой эле кычкылтексиз чөйрөдө деле өөрчүй алат. Кээ бир бактериялар (фотосинтездөөчү) өсүмдүктөр сыяктуу күн энергиясын өздөштүрүүгө жөндөмдүү. Калгандары (хемосинтездөөчү) энергияны ар кандай химиялык реакциялардын жүрүшүнөн алат. Бирок көпчүлүк бактериялар энергияны органикалык бирикмелердин (углевод, белок, май жана башка) айлануусунан алат. Бактериялардын тиричилик процессинде түрдүү биологиялык активдүү заттар — ферменттер, антибиотиктер, пигменттер, токсиндер жана башка пайда болот.
Көпчүлүк бактериялар бөлүнүү жолу менен көбөйөт. Демейде таякча сымал бактериялар узунунан эки эсе узарып, цитоплазма мембранасы менен туурасынан бөлүнөт, мындай бөлүнүү туурасынан бөлүнүү деп аталат. Жаңы пайда болгон клеткалар өзүнүн касиеттери (түзүлүшү, физиологиялык өзгөчөлүгү, азыкты талап кылуусу жана башка) боюнча эне клеткага окшош болот.
Бактерияларбактериялардын тиричилик аракетине температура, нымдуулук, ультракызгылт көк жана иондоштуруучу нурлар таасир этет. Бактериялар төмөнкү температурага чыдамдуу келип, кээ бир бактериялар —190°, ал эми споралар —253°та тиричилигин улантат. Алар ысыкка чыдамсыз болушат. Спора пайда кылбоочу бактериялар 60—700 та, спора пайда кылуучулар (бациллалар) 100°та өлөт. Бир катар бактериялар (мисалы, гонококктор) кургатууда тез өлөт, башкалары бул шартта жашай берет. Ббактериялар ультракызгылт көк нурларга, анын ичинде күн нурун өтө сезгич. Кээ бир химиялык заттар Бактериялардын структурасы менен тиричилик процессин бузат. Жогорку температурада бузулуучу объектилерди стерилдөө үчүн рентген жана гамма нурлары колдонулат. Бактерияларды өлтүрүүчү факторлорду изилдөө медицина менен микробиологиялык практикада чоң мааниге ээ. Объектилерди микроорганизмдерден (вирус, бактерия жана алардын споралары, мите козу карындар жана башка) толук тазалоо үчүн стерилдөө жүргүзүлөт. Дезинфекция көбүнчө патогендүү микроорганизмдерден арылтат. Стерилдөөнүн натыйжалуу ыкмасы — жогорку температураны 100°тан жогору) таасир этүү. Дезинфекцияда антисептик каражаттар — бактерияларды өлтүрүүчү жана алардын тиричилигин басаңдатуучу химиялык заттар пайдаланылат. Антисептиктер бактериялардын спораларына таасир этпейт.
Дезинфекцияда колдонулуучу химиялык заттар бактерияга каршы таасир бергени менен организм үчүн өтө уулуу болгондуктан дарылоо максатында колдонулбайт. Бул үчүн бактерияга каршы химиотерапиялык каражаттар пайдаланылат. Алар белгилүү дозада организмдеги бактерияларды өлтүрүп жана тиричилик аракетине тескери таасир тийгизип, бирок ткань же бүтүндөй организмди ууландырбайт, башкача айтканда алар бактерияга же башка микроорганизмдерге тандалма таасир этет. Химиялык каражаттардан башка микроорганизмдер синтездөөчү табигый химиотерапиялык заттар — антибиотиктер бактерияга каршы күчтүү каражат болуп эсептелет.
Колдонулган адабияттар
...
Виталий Люкс
Виталий Валентинович Люкс (Vitalij Lux; 27-февраль 1989, Кара-Балта, Чуй облусу, Кыргыз ССР) — кыргыз жана немис футболчусу, Кыргызстан улуттук курамасынын жана «Ульм 1846» клубунун чабуулчусу.
Виталий алты жашында ата-энеси менен Кыргызстандан Германияга көчүп кеткен. Алгачкы жолу Кыргызстандын курамасында 2015-жылы 11-июньда болуп өткөн Бангладешке каршы оюнда катышкан.
2019-жылы 16-январьда Азия Кубогунун алкагындагы оюнда Филиппин курамасынын дарбазасына Виталий 3 гол киргизип, Кыргызстан курамасынын тарыхында алгачкы хет-триктин автору болду. Бул жеңиш команданын турнирдин плей-офф раундуна чыгышына себеп болду.
Чартоны
Чартоны — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Итатка дарыясынын сол жээгинен 44 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Анзас дарыясы (Кабырза куймасы)
Анзас — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Кабырза дарыясынын оң жээгинен 22 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Чартоны
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское айылындагы суу өлчөгөн посттун аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Анзас дарыясы (Кабырза куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чартоны
Суу реестринин маалыматтары
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жумалиев Садырбек Кочкорбаевич
Жумалиев Садырбек Кочкорбаевич (1961-ж. т., Базаркоргон району) - Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген арт; (2001).
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Ак-Терек-2 кум-шагыл кени
Ак-Терек-2 кум-шагыл кени - Ош облусунун Кара-Суу районунда. Ош шаарынан 10 км түштүк-батышта, деңиз деңгээлинен 1170-1350 м бийиктикте. 1984-ж. геологиялык чалгындоо иштери аткарылган. Кен неоген-төмөнкү төртүнчүлүк мезгилинде пайда болгон борпоң кум-шагыл чөгүндүлөрүнөн турат. Кум-шагылдын калыңдыгы 68 мден 90 мге чейин өзгөрөт. Кесек кошумча 18% койташтан, 50% жумуруланган таштан, 26,5% кумдан турат; 0,14 ммден майдасы 5,14%. Кум-шагылды бетон даярдоого жана жол курулушунда пайдаланууга болот. Запасы В - 6236 миң м3, С1 6559 миң м3, В+С1 - 12795 миң м3.
Хит Лежер
Хитклифф Эндрү Лежер (англ. Heathcliff Andrew Ledger; 1979-жылы 4-апрель – 2008-жылы 22-январь) – австралиялык актер жана режиссер. 1990-жылдары бир канча Австралия телекөрсөтүүлөрүндө жана тасмаларында роль аткарган Лежер 1998-жылы актердук чебердүүлүгүн кеңитүү үчүн АКШга көчөт. Актердун чыгармачылык иши он тогуз тасмадан турат, алардын ичинде: "Сени жек көрүмдүн 10 себеби" (англ. 10 Things I Hate About You, 1999), "Журт сүйөр" (англ. The Patriot, 2000), "Рыцардын окуясы" (англ. A Knight's Tale, 2001), "Монстрлардын бий кечеси" (англ. Monster's Ball, 2001), "Догтаун бийлөөчүлөрү" (англ. Lords of Dogtown, 2005), "Тоонун сыры" (англ. Brokeback Mountain, 2005), "Кара рацарь" (англ. The Dark Knight, 2008) жана "Доктор Парнастын кыялдары" (англ. The Imaginarium of Doctor Parnassus, 2009), акыркы эки тасма актердун өлгөнүнөн кийин жарыкка чыккан. Музыкалык видеолордун продюсери болгон Лежер режиссер болууга умтулган.
Аккуу
Аккуу (Cygnus Cygnus), (Linnaeus, 1758):
Хит Лежер
"Тоонун сыры" тасмада Эннис Дель Мардын ролун аткруусу үчүн актер New York Film Critics Circle Award сыйлыгынын "Эң мыкты актер" номинациясына жана Австралия киноинститутунун "Эң мыкты чет өлкөлүк актер" номинациясына татыган, ошондой эле актер BAFTA сыйлыгынын "Эң мыкты башкы актер" номинациясынын жана "Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты актер" номинациясынын талапкери болгон. 2007-жылы актер "Мени жок болгон жерде издебе" (англ. I'm Not There) тасмага берилген Роберт Альтмандын "Эркин рух" сыйлыгын тасма актерлору, режиссер жана актерлорду тандоо режиссеру менен бөлүшкөн, бул тасма америкалык ырчы жана ыр жазуучу Боб Диландын жашоосу жана ырларынын негизинде тартылган. Тасмада актер Диландын жашоосунун аспектилерин жана инсан катары өзүн камтыган алты каармандардын бирин, чындыкта жок болгон Робби Кларктын ролун аткарган.
Аккуу
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Кыргызстанда Сөңкөлдө кээбир жуптары уялашылган. Келгин учурунда республиканын бардык жерлеринде кездешет. Ысыккөлдө массалык түрдө кыштайт. Жайында кээбир учурда ири көлмөлөрдө кездешет.
Хит Лежер
Лежер 2008-жылдын 22-январында, рецепт менен берилген даарылардан кокустан ууланып каза тапкан. Өлөөрүнүн астында, Лежер, бир канча ай мурун "Кара рыцарь" тасмасында (Жокер) тартылып бүткөн. Актердун өлүмү "Кара рыцарь" тасманын редакциялоосуна жана "Доктор Парнастын кыялдары" тасмада анын акыркы болгон Тони каармандын ролун аткаруусунун кызуу учуруна дал келген. Лежердин өлүмү 185 миллион доллардык Бэтмен каарманы жөнүндө тасма тартуусунун илгерилөөсүнө көлөкө таштаган. Лежер өлгөндөн кийин, киносынчылар тарабынан жогору бааланган ролдордун аткаруусуна бир канча сыйлыктарга ээ болгон, алардын ичинде: "Оскар" сыйлыктын "Экинчи пландагы эң мыкты актер", Австралия киноинститутунун "Эң мыкты актер" эл аралык сыйлыгы (2008) (өлгөндөн кийин сыйланган биринчи актер), Los Angeles Film Critics Association Award сыйлыктын "Экинчи пландагы эң мыкты актер" (2008), "Алтын глобус " сыйлыктын "Экинчи пландагы эң мыкты актер" (2009) жана BAFTA сыйлыгынын "Экинчи пландагы эң мыкты актер" (2009).
Аккуу
Жашаган аймактары
Өсүмдүктөргө бай, ири көлмөлөрдүн тайыз жерлери. Сөңкөлдө осока өскөн көлдүн тайыз жерлерине уялайт.
Саны
Сөңкөлдө бир-эки жуп 1999 жылына чейин уялган. Ысыккөлдө күзүндө 1400гө жакын куштардын чогулушу белгилүү.
Москалев, Владимир Михайлович
Москалев Владимир Михайлович (1949-ж. .т., Ак-Суу району, Отрадный айылы) — артист, Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1986). 1971-ж. Бишкектеги Н. Крупская атындагы мамлекеттик театрдын алдындагы студияны бүткөн. Ошол жылдан ушул театрдын артисти. Ал бардык жанрдагы ролдорду ачып бере алган актёр.
Аккуу
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Жыныстык жагынан 4-жылда барып жетилет. Уясына 7ге чейин жумуртка тууйт. Республикада анын табигый душмандары жок. Көбүнчө суудагы жана жээктеги өсүмдүктөр менен азыктанат.
Чектөөчү факторлор
Катуу суукта Ысыккөлдүн тайыз жерлерин муз каптаганда ачкадан өлүшөт. Кээде сууга тоңгон же ачкадан алсыздаган аккуулар бүркүттөргө жем болушат. Браконңерлик.
Уюштурулган коргоо аракеттери
1985-жылы Кыргыз ССРинин Кызыл китебине жана Казакстандын Кызыл китебине киргизилген. Аңчылыкка тыюу салынган. Караталжапырык жана Ысыккөл коруктарынын территориясында коргоого алынган.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Ысыккөлдө кыштоо мезгилинде коргоону күчөтүү.Сонкөлдүн батыш жээгине кидик заповедник уюштурууга зарыл. Кыштоочу жана уялоочу жерлерине мезгил- мезгили менен мониторинг жүргүзүү.
Статусу
VII категория, Least Concern, LC. Монотиптүү түр.Дүйнөлүк фаунанын уруусунун 7 түрүнүн жана Кыргызстандын фаунасынын 3 түрүнүн бири.
«Интернационал»
«Интернационал» - (фр. L’Internationale, лат. inter - аралык, natio - эл) - эл аралык пролетариаттын, КПСС ж. б. ком партиялардын тарбиялык гимни болгон. Текстин француз акын Э. Потье 1871-жылы жазган. Музыкасы француз композитор П. Дегейгердики. «Интернационал» алгач ирет 1888-жылы 23-июлда Франциядагы Лилле шаарындагы жумушчулар майрамында ырдалган. Россияга 20-кылымдын башыңда падышалык өкмөт тыюу салганга карабай тарала баштаган. Орусчага революционер акын А. Я. Коц 1902-жылы которгон. Улуу Октябрь социалисттик революциясы жеңгенден кийин, «Интернационал» Совет мамлекетинин гимни болот. 1944-жылы Советтер Союзунун мамлекеттик жандуу гимни бекитилгендигине байланыштуу БКП(б) БКнын пленуму «Интернационалды» Бүткүл союздук коммунисттик (большевиктер) партиясынын гимни катары сактоо...» жөнүндө токтом чыгарган («КПСС резолюцияларда...», 8-бас, 6-т., 1971, 105-6.). «Интернационалдын» кыргыз тилиндеги туңгуч котормосу 1925-жылы жарыяланган, кийин акындар тобу (А. Токомбаев, У.Абдукаимов ж. б.) тарабынан кайрадан которулган.
ИНТЕРНАЦИОНАЛ
Typ, кapгыш менен тамгаланган Бүтүн дүйнөдө aч кyлдар! Kaйнап биздин aкыл aчынган Maйданга кандyy дабдайаp. Ecки дүйнөнү кыйpaтабыз Tүбүнөн түpө биз бyзyп; Eзилген eлди жыpгатабыз Жaңыдан дүйнө тypгyзyп.
Бyл биздин ең aкыpгы! Жeңишep чoң майдан, Интеpнационал менен – Көгөpөp баp адам! Бyл биздин ең aкыpгы! Жeңишep чoң майдан, Интеpнационал менен – Көгөpөp баp адам!
Epкиндик бизге eч ким кыйбаc, Пaдышa да, бaaтыp, найгамбаp, Epкиндик, теңдик көктөн жaaбac, Кopкпогон биздин кол aлаp. Ooдаpмак oйлоcoң кyлдyктy Жaшaмак болсоң кеңири. Илдамдат, үйлөт, баc көөpүктү, Myздатпай ypгyн темирди.
Бүткүл дүйнөнүн кызматкери, Жepге жaлгиз биз гана ee, Eceпсиз eмгек биз acкepи, Mитеге калбаc eчтеме. Eгерде чагылган чартылдап, Mыкаачы көгүн бacca дa, Биз үчүн жаpик күн жаркылдап, Tүшүpөp жакшы нyp-шooла.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Сындырык
Өрүмчүнүн негизги куралы. Анын негизги жердиги мүйүздөн болот. Айрым жерлерде муну дуб, өрүк өңдүү жыгачтарынан да жасап жүрүшөт. Аны көбүнчө табылгыдан (тобулгу), кайыңдан да кармоого болот. Демек, өзөк менен өрүм ошол сыдыргыга салынып сыйдаланат.
Бангкок метросу
Бангкок метросу (รถไฟฟ้ามหานคร‎) – Бангкок шаарынын метросу. Метросу 3-июль 2004-жылы ачылат.
Леонид Гайдай
Гайдай Леонид Иович — (30.1.1923, Амур губернаторлугу, Свободный шаары 19.11.1993, Москва) орус кино режиссёру, СССР эл артисти (1989).
Өмүр баяны
Иркутск облусу драма театрынын студиясын (1947) жана ВГИКти (1955) бүтүргөндөн «Мосфильмде», коюучурежиссёр. Гайдай негизинен сатиралык кинокомедия жанрында иштеген. 1958-ж. «Тиги дүйнөдөнкелген күйөө» кинопамфлетин, сов. кинематографиянын «Дөбөт Барбос жана өзгөчө кросс» (1961) жана «Самогончулар» (1962) жана башка белгилүү фильмдерин Ю. В. Никулин, Г. М. Вицин, Е. А. Моргуноеду чогуу катыштырып тарткан. Фильмдеринде адаттан тыш. миниатюралар-трюктардын, пантомиманын, пародиялардын элементтерин пайдаланган. «“Ы” операциясы жана Шуриктин жоруктары» (1965), «Кавказ туткуну же Шуриктин кийинки жоруктары» (1967) Краковдогу Дүйнөлүк кинофестивалда сыйлыктарга ээ болгон. «Жакут кол» (1969), «12 орундук» (1971), «Иван Васильевич кесибин өзгөртөт» (1973), «Ширеңке издеп» (1980, СССР Финляндия), «Спортлото-82» (1982) фильмдеринде комедия жанрын өзгөчө изденүү менен уланткан. Гайдайдын белгилүү кинокомедиялары: «Үч жолу тирилген» (1960), «Мүмкүн эмес!» (1975), «Өмүргө коркунучтуу» (1985), «Дерибасовскиде аба ырайы жакшы же Брайтон-бичте дагы эле жаан» (1992, АКШ менен бирге). Гайдай өз фильмдеринин сценарийинин автору же авторлош болгон. РСФСР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1970). Иркутскидеги Россия киноборборуна ысмы берилген.
Спрингфилд (Огайо)
Спрингфилд (Огайо) (Springfield) — Огайо штатынын Кларк округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 60608 киши. Болжолдуу аянты - 58.3 км². FIPS коду — 39-74118.
Вальдкирхен
Вальдкирхен - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Фрайунг-Графенау (район)|Фрайунг-Графенау районуна карайт. Төмөнкү Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы – 10.244  (2013-ж.). Аянты – 80.06 км2.
Таңуу
Бекемдөөчү таңуу
Бекемдөөчү таңуу турмуш-тиричиликте көп колдонулат. Туура таңуу үчүн бинттөөнүн эрежелерин билүү зарыл. Таңгак стерилденген материалдан таза жуулган кол менен коюлат; жарааттын айланасын спирт, йод же арак, атыр менен сүртүү зарыл. Таңуу үчүн көбүнчө стерилденип кагазга оролгон бинт колдонулат; эгер ал болбосо таза жана үтүктөлгөн кездеме же мурда пайдаланылган жана жууп үтүктөлгөн бинтти пайдаланса болот. Туура коюлган таңуу жараатты инфекциядан сактайт, андан чыккан кан, ириңди сиңирип алат, азыраак аккан канды токтотот, кыймылды убактылуу азайтып, ооруну басаңдатат жана башкалар.
Таңуу эрежелери
Таңгак жабыркаган жерди (мисалы, жараатты) толук жаап, бейтаптын тынчын алып өйкөп жоорутпай, өтө катуу таңылып кандын жүрүшүн кыйындатпагыдай жана оорутпагыдай болушу керек. Дененин таңылчу бөлүгү жылаңачталып, таңууга ыңгайлуу болууга тийиш, мисалы, бутту таңуу үчүн тизени бүкпөй, түз коёт; кол чыканагынан бүгүлүп, ийин артка тартыла, колдун манжалары бир аз бүгүнкү таңылат. Денени ичкерээк жагынан баштап (мисалы, кол менен бутту ылдыйтан өйдө карай) таңат. Сол кол менен таңылчу жерди сүйөп, оң кол менен бинтти жараатка солдон оңго (саат жебесинин жүрүшү боюнча) оройт. Алдыңкы жана кийинки оролгон бинт бири-бирин басып, андан аркылары мурункулардын жарым - жартылайын жаап, бекитет. Бинттеп бүткөн соң, анын учун эки ача кайрып же кесип байлап, же төөнөп (жарааттын үстүнө келтирбей) коёт. Чапталуучу таңуу операциядан кийинки жараатка, чыйканга жана башкалар колдонулат. Кебез-дакиден жасалган кичине жаздыкчаны жараатка коюп, үстүнөн даки менен жаап, четтерин денеге тийгизип, атайын желим менен чаптап коёт. Мындай таңуу денеге, бетке, моюнга коюуга ыңгайлуу. Кээде жабышкак пластырь менен да чапталат.
Контурдук таңуу
Контурдук таңуу адатта күйүктө пайдаланылат. Алар фабрикаларда кебез-дакиден атайын даярдалат. Анын жардамы менен дененин көп бөлүгүн дароо камтууга (соот, корсет, трусы жана башкалар түрүндө) болот. Контурдук таңуу оорутпайт, тез таңылат жана алмаштырып турууга ыңгайлуу. Тор кийгизип таңуу бинттөөгө караганда ыктуу, ошондуктан алар денеге (башта, муундарда, бут кетменинде жана башкалар) узакка жана бекем кармалат. Бул таңууну айрыкча манжаларга жасаган ыңгайлуу.
Жоолук менен таңуу
Жоолук менен таңууга атайын үч бурч жоолук сыяктуу таңгак материал, ал жок болсо башка чүпүрөк же кадимки эле жоолукту колдонсо болот. Ал кол жабыркаганда колду моюнга асуу үчүн, бут кетменин, кол чеңгелин таңууда колдонулат. Үй шартында таңууну алмаштыруу жараатка инфекциянын түшүшүнө шарт түзүп, оорутат, канашы мүмкүн. Ошондуктан аны үйдөн алмаштырбоого аракет кылып, жылып кетсе үстүнөн жаңы таңгак менен байлап коюу керек. Таңуу дайыма таза болушу зарыл, иштегенде үстүнөн манжа кап, кол кап кийип алуу оң. Кысуучу (кан токтотуучу) жана кыймылдатпоочу таңуу жөнүндө кара Кан агуу, Иммобилизация макалаларын.
Таңгыч материалдар
Таңгыч материалдар — түрдүү жарааттарды таңуу үчүн колдонулуучу материалдар. Операция жасоодо, жараатты кайталап булгануудан сактоо, кургатуу, андан аккан канды токтотуу жана ириңден арылтуу үчүн таңылат. Таңгыч материалдар катарында атайын даярдалган (агартылган, майсыздандырылган), тез кургай турган, жумшак, нымды тез тартып алуучу кебез, даки жана башкалар колдонулат. Даки суюктукту (кан, ириң жана башкалар) жакшы сиңирет. Андан тампон, салфетка, бинт, шарча жасалат.
Жарааттын үстүнө стерилденген (Асептика, антисептика) таңгак коюлат. Даки салфетка жана ным тарткыч кебезден турган таңгак жарадагы ириң, канды жакшы сорот жана кайта булгануудан сактайт. Ным тартпаган кебезди ысытуучу компресске жана шакшактын, гипстин астына коюу үчүн пайдаланса болот.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Диск-жокей
Диск-жокей(англ. disk оockeү) – дискотекадагы программаларды алып баруучу.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Актёр
Актер, актриса (acteur, actor аткаруучу) - театрда, кинодо ж. б. роль аткаруучу адам.
Индент-агенти
Индент-агенти – чет өлкөдө чет элдик товар берүүчүдөн келип түшкөн товарларды комиссиялык негизде сатуу менен алектенүүчү, сатып өткөрүү боюнча агент.
Иорк-Маха-Яха
Иорк-Маха-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Йоркута-Яха дарыясынын сол жээгинен 139 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Курман Кыдырбай кызы
Курман Кыдырбай кызы (1915, Жети-Өгүз району, Чырак айылы) — «Манас» жыйноочу. Фрунзедеги педагогикалык техникумду бүтүргөн. 1932— 33-ж. Москвадагы стенографистикалардын курсунда окуган. К. манасчылар Саякбай Карала уулу менен Шапак Рысменде уулунун варианттарындагы негизги окуяларды так, жогорку деңгээлде жазып алган. Анын Саякбай Карала уулунанн жазып алган материалдарынын көбү өзүнчө китеп болуп басылып чыкты. Калган материалдар Кыргыз ССР Илимдер Академиясынын Кол жазмалар фондусунда сакталып турат.
Балыкты, Токтогул району
Балыкты (Балыкты) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Токтогул районундагы айыл. Чолпон-Ата айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 111 киши.