cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Славянофилдер
Славянофилдер Россиянын Батыш Европадан айырмаланган өз алдынча өнүгүшү жөнүндө «теория» чыгарышкан. Негизинен Славянофилдердин филос. концепциясы материализмдин идеяларына карама-каршы турган. Алар интеллигенцияны эл менен жакындашууга, анын турмушун, маданиятын жана тилин изилдөөгө чакырган. Славянофилдер эзүүдөгү славян элдеринин улуттук-боштондук кыймылынын көрүнүктүү көп ишмерлерине таасир тийгизишкен. Революциячыл кырдаал жылдарында (1859-61) Славянофилдер менен батышчылдардын ортосунда либерализмдин негизинде бир топ жакындашуу болгон.
Реформадан кийинки мезгилде славянофилчилик коомдук ойдун өзгөчө агымы катары жоюлган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Одноклассники
«Однокла́ссники» — классташтарды, курсташтарды, мурдагы бүтүрүүчүлөрдү, ошондой эле туугандарды жана жакын адамдарды издөөгө жана алар менен маектешүүгө арналган, көптилдүү социалдык тармак. Долбоор 2006-жылы 4-мартта ишке киргизилген, анын автору орус веб-оңдоочу Альберт Попков.
Консолидация
Консолидация (лат. сonsolido –  бекемдейм) – 1) мыйзамдарды иретке салуу ыктарынын бири. К-нын максаты – ченемдик актылардын көптүгүн жоюу, аларды бир түргө келтирүү жана мыйзам түзүмүндө агымдагы укук чыгармачылыгынын жана кодификациялоонун ортосундагы олуттуу баскыч катары бир түрдүү ири блокторду түзүү. Ошол нерсе боюнча мурда чыгарылган бир нече мыйзамдарды алардын мазмунун маанилүү бир нерсеге өзгөртпөстөн жана бирдиктүү логикалык түзүлүшкө умтулуу менен бириктирилген мыйзам актылары консолидациялангандар деп аталат. Жаңыдан түзүлгөн консолидацияланган актынын түзүмүнө, эреже катары, белгилүү иреттүүлүктө жайгашкан өзүнчө бир профилдүү статьялар, бөлүмдөр, параграфтар кирет. «К» аталгысы көпчүлүгү англис укук эрежелеринде колдонулат; континентте тийиштүү мыйзам чыгаруу ишмердиги инкорпорация деп аталат; 2) жарандык укукта – пайдалануу укугунун токтошу менен ал менчик укугуна биригет (м.: менчик ээси узуфрукту мурастап калат); 3) каржы укугунда – мамлекеттик карыздарды башкаруу боюнча чаралардын бири; мурда чыгарылган зайымдардын аракет мөөнөттөрүн өзгөртүүдө турат.
Одноклассники
Компания
Компаниянын кеңсесинин дареги: Орусия, 125167 Борбордук федералдык округ, Маскөө шаары, Түндүк акимий округ, Аэропорт району, Ленинград проспекти, 39-үй, 79-курулуш, «SkyLight» ББ.
Конья султандыгы
Конья султандыгы (Иконий, Рум же Селжук султандыгы) – 11–14-кылымдарда Кичи Азиядагы феодалдык мамлекет. Султандыктын алгачкы борбору Никея, кийин Конья (Иконий) болгон. Конья султандыгы Византиянын Кичи Азиядагы жерлерин сельжуктардын басып алышы менен түзүлгөн. Ал Ала-ад-дин Кей-Кубад султан башкарган мезгилде (1219–36) өзгөчө гүлдөп, Конья, Кайсери, Сивас ж. б. шаарлары кол өнөрчүлүктүн борбору болгон. 1243-жылдан Конья султандыгы Ирандагы моңгол илхандарынын вассалына айланган. 1307-ж. майда княздыктарга бөлүнүп, анын ичинде Осмон бийлиги (округ) 14-кылымдын башында түзүлгөн Осмон мамлекетинин негизи болгон.
Биктимир (Краснокам району, Башкыртстан)
Биктимир — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Николь айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 17 киши. Почта индекси — 452933, ОКАТО коду — 80237820003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Учкун (Кара-Суу району, Кызыл-Суу айыл аймагы)
Учкун — Кыргызстандын Ош облусунун Кара-Суу районундагы айыл. Кызыл-Суу айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 149 киши.
Инфракызыл нур
Инфракызыл нур менен кактап, жылытканда ткандагы алмашуу процесстери тездеп, кан тамырлар кеңейет, ткандардын азыктануусу жакшырат. Ультракызгылт көк нурлар таасир эткенде териде биологиялык активдүү заттар (гистамин, Д витамини) пайда болуп, организмдин инфекцияга туруктуулугу артат, алмашуу процесси калыптанат, аллергендерге сезгичтик (Аллергия) төмөндөйт. Заттын оптикалык касиети инфракызыл нурданууда заттын (нерсенин) (эмнеден жасалгандыгынан) касиетинен көз каранды. Мисвлы: Суунун үстүнкү катмары инфракызыл нурданууга бир канча сантиметрге тунук эмес. λ = 1 мкм. Инфракызыл нур лампанын нурдануусунун ысып кызарганынын көп бөлүгүн түзөт. Газоразряддык лампалар күн нурунун 50%ын түзөт. Аны регистрациялоо үчүн жылыткыч жана фотоэлектриктик приемниктерди, жана атайын даярдалган материалдарды колдонушат. Азыркы мезгилде бардык инфракызыл нурдануунун диапазону 3кө бөлүнөт.
Акыркы убакта узун толкундуу диапазондун чет жагы өз алдынча көз карандысыз электромагниттик толкун диапазонун бөлүп чыгарууда: "терагецтик нурдануу" жана "субмилиметрдик нурдануу".
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Грязнуха дарыясы (Чумыша куймасы)
Грязнуха — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чумыш дарыясынын оң жээгинен 101 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Мамыт (дарыя)
Мамыт (Мамык) — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Орь дарыясынын сол жээгинен 110 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 71 км.
Брианшон теоремасы
Брианшон теоремасы – проекциялык геометрия теоремасы; ал 2-тартиптеги ийри сызыктын сыртына сызылган ар кандай 6 бурчтуктун карама-каршы чокуларын туташтыруучу түз сызыктар бир чекитте (Брианшон чекитинде) кесилишерин аныктайт. Теореманы 1806-ж. франциялык. Математик Ж. Ж. Брианшон (1785–1864) далилдеген (аты ошондон). Браншион теоремасы менен Паскаль теоремасы (проекция геометриясындагы) кош принципти колдонуу аркылуу бири экинчисинен алынат. Браншион теоремасы бир жактуу сызгычты гана пайдаланып, проекциялык жана элементардык геометриянын конструкциялык (түзүүгө берилген) маселелерин чыгарууга мүмкүндүк берет.
Мамыт (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Ириклинск суу тармагынан Орск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Могол-Коргон
Могол-Коргон (Могол-Коргон) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Базар-коргон районундагы айыл. Кеңеш айыл округу составына кирет.
Стиль
Стиль (гр.— жазуу таякчасы деген сөзүнөн) — көркөм чыгарманын бүтүндөй идеялык-тематикалык системасынан (идея, тема, образ, сюжет, тил) көрүнүүчү көркөм биримдик, башкалардан айырмалап турган өз алдынчалык. Стиль түшүнүгү жазуучунун дүйнөгө болгон көз карашы, анын тилинин, турмушту чагылдыра билүү ыкмасынын ар түрдүүлүгү менен айырмаланат. Өзүнүн стили жок жазуучу адабий чөйрөдө көпкө жашай албайт, жазуучу үчүн эң негизги нерсе — өз стилин табуу. Эгер көркөм метод бүтүндөй бир мезгилдеги жазуучулардын чоң тобу үчүн таяна турган принциптерди белгилеп, жалпылаштырып берсе, стиль ошол методдогу толуп жаткан жазуучулардын өзгөчөлүктөрүн жекелештирип берет. Ошондуктан айрым адабиятчылар стилди методдун конкреттүү көрүнүшү деп эсептешет.
Эсеналиева Гүлжамал Өмүракуновна
Гүлжамал Өмүракуновна Эсеналиева (англисче Guljamal Esenalieva) - Кыргызстандын заманбап тарыхчы айымдарынын бири, тарых илимдеринин кандидаты, доцент. Ал кыргыздын чыгаан чыгыш таануучусу, булак таануучусу жана тарыхчысы Өмүркул Караевдин өмүрүн жана илимий салымын терең иликтеп жаткан тарыхчы адис, педагог жана википедиячы катары маалым.
Кыскача өмүр баяны
Гүлжамал Өмүракун кызы Эсеналиева 1981-1991-жылдары Жан-Булак айлындагы Абылкасым Жутакеев атындагы орто мектепте окуган. 1991-1996-жылдары КМУнун тарых факультетинин күндүзгү окуу бөлүмүнүн толук курсунда билим алып тарых жана коомдук илимдери  боюнча окутуучу квалификациясына ээ болгон. 1996-1998-жылдары КМУнун алдындагы магистратураны (ЦМАНОП) аяктап, магистр даражасына ээ болгон.
Кесиптик тажрыйбасы
Эмгек жолун 1998-жылдан И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университетинин сырттан окуу институтунун гуманитардык дициплиналар факультетинде окутуучу болуп иштөө менен баштаган. 2000-жылы Нарын мамлекеттик университетинин юридикалык факультетинин «философия жана социалык илимдер» кафедрасына ага лаборанттык  кызматына кабыл алынган. 2002-жылы «тарых» кафедрасына окутуучулук кызматка которулган. 2003-2004-окуу жылдары юридикалык факультеттин окуу иштери боюнча декандын орун басары болуп иштеген. 2004-2006-жылдар аралыгында тарых факультетинин деканы болуп эмгектенген. 2006-2007-окуу жылдарында тарых жана философия кафедрасынын кафедра башчысы, 2007-2009-окуу жылдары маалыматтык технологиялар, экономика жана башкаруу факультетинин окуу иштери боюнча декандын орун басары болуп иштеген. 2009-жылы 07.00.02 – «Ата-Мекендин тарых», «07.00.09. Булактаануу, тарыхнааме жана тарыхты изилдөөнүн методдору» адистиги боюнча «Кыргыздардын жана Кыргызстандын орто кылымдардагы тарыхын изилдөөдө Өмүркул  Караевдин кошкон салымы» темасында  кандидаттык диссертациясын ийгиликтүү коргогон. Илимий жетекчиси – тарых илимдеринин доктору, КР УИАнын  мүчө-корреспонденти,  профессор Осмонов Өскөн Жусупбекович. 2010-жылы апрелде Улуттук аттестациялык комиссиянын чечими менен тарых илимдеринин кандидаты окумуштуулук даражасы ыйгарылган.
Сыйлыктары
НМУнун “Ардак Грамотасы” 2004-жыл. Нарын райондук мамлекеттик администрациясынын “Ардак грамотасы” 2005-жыл. Нарын мамлекеттик университетинин “Жаштар жана студенттер союузунун” “Ардак грамотасы” 2005-жыл. НМУнун “Ардак Грамотасы” 2007-жыл. НМУнун маалыматтык технологиясы, экономика жана башкаруу факультетинин “Ардак Грамотасы” 2008-жыл. НМУнун “Ардак Грамотасы” 2010-жыл. Нарын мамлекеттик облусттук тарыхый-этнографиялык музейинин “Ардак Грамотасы” 2011- жыл. “Education Network” билим берүү мекемелеринин ассоциациясынын диплому 2011 Кыргыз уикипедиячыларынын 2011-республикалык жыйынынын диплому 2011 “Education Network” билим берүү мекемелеринин ассоциациясынын диплому 2012 Кыргыз уикипедиячыларынын 2012-республикалык жыйынынын “Ардак грамотасы” 2012
Квалификациясы
“ЖОЖдордо сынчыл ойломду өстүрүү” Сорос-Кыргызстан. 1999-ж. Февраль. Бишкек ш. “Подготовка избирательной компании кандидатов в городские кеңеши Кыргызской Республики” Международный республиканский институт: июль. 2004 “Командада иштөө жана конфликти башкаруу” Борбордук Азия Университети. Нарын ш.Май, 2005-ж. “НМУнун стратегиялык өнүгүү планы” Борбордук Азиядагы Евразия Фонду жана ОБСЕ Май, 2007-ж. “Роль образования в воспитании толерантности” Центрально- Азиатская Программа, Общественное объедение “МИРАДА” Нарын, июнь 2007-ж “Граждандык коомдун аныктамасы” ПАХЧ. БАУ. Нарын апрель 2008-ж. School of professionals and Continuing Education and The U.S. Peace Corps Present This. University of Central Asia. г.Нарын2009-ж “Жогорку окуу жайында окутуунун методдору жана технологиялары” академия Ednet Нарын ш. февраль 2009-ж. “Окуутуунун интерактивдүү методдору” 2009 февраль. Нарын ш. AKADEMY FOR TEACHING EXCELLENCE IN HIGHER EDUCATION «Технологии и методы обучения в высшем образовании» Нарын 2009 ОФ Академия высшего образования“TeachTx”“Тренер үчүн тренинг” Нарын 2010 НМУ “Кыргыз республикасындагы жогорку кесиптик билим берүүнүн эки дещгээлдүү түзүмү” Нарын 2012
Окуган дарстары, жетектеген семинарлары ж.б. сабактары
Ушул жана башка дисциплиналардан электрондук окуу-методикалык комплекстерди иштеп чыккан.
Аталган окуу-методикалык комплекстер заманбап технологияларды колдонуу менен жасалып, ичине лекциялардын толук курсун, семинардык сабактардын өткөрүүнүн интерактивдүү методдорун, студенттин өз алдынча иштеринин тематикасы жана аткаруунун түрлөрү киргизилип, андан тышкары ар бир лекция тиешелүү, слайддар менен жабдылган. Слайддар ошол доордун өзгөчөлүгүнө жараша видеолор менен коштолгон. Ошондой эле НМУнин алдындагы мугалимдердин билимин  ѳркүндѳтүүчү борбордун тарых жана коом таануу мугалимдерине тарых сабагынан  лекция окуп, методикалык жардамдарды кѳрсѳтѳт.
Эмгектеринин кыскача тизмеси
Окуу методикалык колдонмолор
Илимий макалалары
•	Кытай тарых наамеси   2000 май конф НГУ •	Өмүркул Кара уулунун караханилер тарыхын изилдөөдө алган орду // Матер. VI междун. конф. Кыргызского технического университета имени И.Раззакова. – Бишкек, 2002. – С. 313-316. •	Өмүркул Кара уулунун кыргыз элинин келип чыгышы жана этногенезиндеги маселелерди чечүүдөгү салымы // Матер. VI междун. конф. Кыргызского технического   университета  имени И.Раззакова. – Бишкек, 2002. – С. 317-320. •	Ө. Караевдин Кыргызстандын тарыхын изилдөөдөгү алган орду // Матер. междун. конф. Кыргызско-узбекского университета. – Ош, 2004. С. 114-119. •	Ө. Караев Теңир-Тоо кыргыздарынын этникалык курамы жөнүндө // Вопросы истории Кыргызстана. – Бишкек, 2007. – №3. – С. 30-44. •	Средневековая история кыргызов и Кыргызстана в исследованиях Омуркула Караева // Матер. междун. науч.-практ. конф. – Тараз, 2007. – С. 25-30. •	Кыргызстандын орто кылымдардагы соода катнаштары Өмүркул Караевдин изилдөөлөрүндө // Известия вузов. – Бишкек, 2008. – №1, 2. – С. 76-78. •	Кыргызы и казахи Моголистана в исследованиях О.Караева // Отан тарихи. – Алматы, 2008. – № 4. – С. 139-145. •	Проблемы истории кыргызов и Кыргызстана в исследованиях Омуркула Караева // Вопросы истории Кыргызстана. – Бишкек, 2008. – №3. (В соавторстве). – С. 29-43. •	Кыргыздардын жана Кыргызстандын орто кылымдардагы соода байланыштары, чарбалык турмушу Ө. Караевдин изилдөөлөрүндө // Вопросы истории Кыргызстана. – Бишкек, 2009. – №3. – С. 74-81. •	С. Нааматовдун кыргыз тарыхында алган орду текст. Бишкек 2010 №2
Уйгур жазмасы
Уйгур жазмасы - 8–18-кылымда Чыгыш Түркстандын түрк тилдүү элдери колдонгон жазмалардын бири. Согду жазмасынын негизинде келип чыккан. Изилдөөчүлөр согду жазмасынын башаты арамей жазуусу экендигин белгилешет. Уйгур жазмасы менен жазылган эстеликтер 8-кылымга таандык. Жогортон төмөн карай жазылып, саптар солдон оңго карай жайгашат. 22 тамгалуу. Тамгалар сөз ичинде алган ордуна жараша араб жазуусу сымал ар башка формада жазылат, сөздүн башында, ортосунда жана аягында тамганын формасы өзгөргөн аллографтардан турган. Диний чыгармалар атайын ыңгайлашкан арип менен жазылган. 9–13-кылымда Уйгур жазмасы будда динин тутунган түрк тилдүү урууларга тараган. Бул уруулар ислам динин кабыл алышкандан кийин аны араб жазмасы менен катар 18-кылымга чейин колдонушкан. 13-кылымда бул жазууну моңголдор өз тилине ылайыктап кабыл алышкан; Ички Моңголия автономиялуу р-нунда (Кытай Эл Респ.) Уйгур жазмасы азыр да колдонулат. Манжурлардын жазуусу да Уйгур жазмасынын негизинде калыптанган.
Славистика
Славистика — славяндар, алардын тили, адабияты, фольклору, тарыхы, материалдык жана духовный маданияты жөнүндөгү билимдердин системасы, к. Славян таануу.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Ла-Плата ойдуңу
Ла-Плата ойдуңу - Түштүк Америкада, Парана дарыясын бойлой жатат; Бразилия, Парагвай жана Аргентинада. Түндүктөн түштүккө 2300 км созулат, туурасы 900 кмдей. Пантанал, Гран-Чако, Пампа, Эки суу арасы ойдуңдарын камтыйт. Жайы нымдуу, тропик климаттуу түндүк бөлүгүн сейрек токой жана саз, нымдуу субтропиктик түштүгүн прерия жана талаа ээлейт.
Койчу жана карышкыр
Шарттары
Оюнчулардын саны 5—15 киши.
Оюн өткөрүлүүчү жер:  аянтча,  спорттук бөлмө.
Оюнга даярдануу
«Койчу» жана «карышкыр» шайланат, калган оюнчулар «койлор» болот. Оюн өткөрүлүүчү жер белгиленет. Оюн өткөрүлүүчү жердин бир жагына «койчу», экинчи жагына «карышкыр», оюн өткөрүлүүчү жерде «койлор» жайланат жана аянтчадан 15—20 м аралыкта «кой короо» сызылат.
Оюндун баяны
«Карышкыр» оюн өткөрүлүүчү. жердин бир жагында байкатпаска аракет кылып чочоюп басып жүрөт. Ал эми «койлор» аянтчанын ортосунда жайылып оттошот. «Койчу» аянттын экинчи четинде. Аңдып турган «карышкыр» байкатбай чуркап жетип «койлордун» бирөөсүн же бир канчасын кармоого аракеттенет. «Койлор» «кой короого» качышат, «койчу» болсо «койлорду» карышкырдан сактап калууга аракеттенет. «Карышкырга» кармалганы «карышкырдын» ролун аткарат. «Карышкыр — койлорго кошулуп, оюн кайрадан башталат. Эгерде «койчу», «карышкырды» кармап алса, оюнчулар ролдору менен алмашышпайт. Оюн каалаган убакытка чейин боло бериши мүмкүн. Көп жолу «карышкырларды» туткан оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун эрежеси
«Койчуга», «карышкырдан» мурда аянтчага кирүүгө «карышкырга» «койлорду», «кой короонун» ичинде кармоого, «койлорго» белгиленген аянтчадан чыгууга, «койчуга» жана «карышкырга» айтып коюуга, жардам берүүгө болбойт.
Оюнга методикалык көрсөтмө
Оюн тегиз, ыңгайлуу жерде, кечинде өткөрүлсө талапка ылайык.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч, ылдамдык, шамдагайлык тарбияланат, бир нерсеге көңүл коюуга, байкоого үйрөнөт.
Щербаков, Дмитрий Иванович
Щербаков, Дмитрий Иванович (1898, Новозыбков ш., Брянск облусу – 1966, Москва ш.) – геолог ж-а геохимик. СССР ИАнын академиги (1953), корреспондент мүчөсү (1946), Кыргыз ССРнин илимге эмгек сиңирген ишмери (1963). В. И. Вернадский менен А. Е. Ферсмандын окуучусу. Симферополь ун-тин бүтүп (1922), СССР ИАда иштеген: 1928–38-ж., адегенде Тажик-Памир, кийин Орто Азия экспедициясынын илимий жетекчиси, 1930–38-ж. Геохимия ж-а петрография ин-тунун директоруна орун басар, 1938–41-ж. Геол. илимдери ин-тунда минералогия ж-а геохимия секторунун башчысы. 1943–48-ж. Бүткүл союздук минерал сырьёсу ин-тунда сектордун илимий жетекчиси. 1953–63-ж. СССР ИАнын Геол.-география илимдери бөлүмүнүн академиги-окуштуу-секретары, 1963-ж. Руда кендеринин геологиясы, петрография, минералогия ж-а геохимия ин-тунда 2 илимий бөлүмгө жетекчи. Орто Азия, Кавказ, Кола, Забайкалье ж. б. жерлерде геол. изилдөөлөрдү жүргүзгөн. Илимий эмгектери негизинен сейрек металлдар менен радиоактивдүү элементтердин геохимиясына арналган. Кыргызстандын геологиясын, географиясын изилдөө, кен байлыгын издөө ж-а чалгындоодо кошкон салымы зор. Түштүк Фергана сурьма-сымап кырчоосун алгач белгилеп, анын демилгеси менен мында геол. жумуштар жүргүзүлгөн; натыйжада өнөр жайлык маанидеги сурьма-сымап кендери ачылган. Төөмоюн кенин чалындоого катышкан. Түштүк Теңиртоодогу силур мезгилинде пайда болгон көмүртек-кремнийлүү каралжын сланец формациясынын рудалуулугун изилдөөнүн демилгечиси болуу менен анын чегинен полиметалл кендерин ачууга түрткү берген. Кыргыз ССР ИАнын уюштурулушуна ж-а илимий иштерин пландоого, координациялоого, жергиликтүү илимий кадрларды даярдоого белгилүү салым кошкон. Металлогения карталарын түзүүнүн демилгечиси. Лениндик сыйлыгынын лауреаты (1965). Эки Ленин ордени, башка 3 орден ж-а бир нече медаль менен сыйланган. Щ-дун ысмы менен минерал (щербаковит – ниобий менен танталдын силикаты) аталган.
Консолидацияланган бюджет
Консолидацияланган бюджет – тийиштүү улуттук-мамлекеттик же административдик-аймактык түзүлүштөрдүн жана төмөнкү аймактык деңгээлдердин бюджетин камтыган, жыйынтыкталган бюджет. Алсак, райондордун бюджеттери (шаардагы райондордун) жана шаардыкы шаардын К. б-ин түзөт; республикалык жана жергиликтүү бюджеттер консолидацияланган (мамлекеттик) бюджетти түзөт ж. б.
Бригада
Бригада (французча. brigade, италянча brigata топ, отряд) – 1) кургактагы аскерлерде бир нече батальон (дивизион) же полктон жана атайын аскер бөлүкчөлөрүнөн турган бирикме. Бригада мото аткыч (жөө аскер), танкалык, артиллериялык, инженердик, аба-десанттык, деңиз жөө аскери жана башка болуп бөлүнөт; 2) Аскер-деңиз флотунда бригада бир класстагы аскер кемелеринин тактикалык бирикмеси. Чет өлкөлөрдө 16-кылымдын экинчи жарымынан киргизилген.
Коңтаажы
Коңтаажы, хунтайши – 16–18-кылымдардагы ойрот-калмак хандарынын жогорку наамы. Калмак тилинде «куң» – улуу, күчтүү, «тээж» – хан, «куңтээж» – улуу хан, «тэж» ханзаада деген түшүнүк берет. Борбордук Азиянын тарыхында алгачкы жолу 1573–74-жылдары Коңтаажы наамы Чечен, Баян баатырларга байланыштуу эскерилет. 1639-ж. Далай лама тарабынан Каракулдун (Харахула) баласы Куту Коцунга да берилип, аты Эрдене деп которулган. Андан кийин ал наамды Галдан Бошокту хан, Цеван Рабдан алса, кээ бир хандар өз алдынча ыйгарып алган учуру болгон. Кыргыз санжыра, эпосторунда Коңтаажыга байланышкан көптөгөн маалыматтар айтылып калган.
Вудлоун Парк (Оклахома)
Вудлоун Парк (Оклахома) (Woodlawn Park) — Оклахома штатынын Oklahoma округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 161 киши. Болжолдуу аянты - 0.3 км². FIPS коду — 40-82000.
Саясий прагматизм
Саясий прагматизм (гр. pragma - иш, аракет) — адеп-ахлактык мазмунун жана иш-аракеттердин алыскы кесепеттерин тоготпогон, тике артыкчылыктарга жетүүнүн көрсөтмөсү.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Консорциалдык банк
Консорциалдык банк – бирнече банкка, каржы компанияларына тийешелүү жармакташкан улуттар аралык уюм-банк.
Саясий приоритет
Саясий приоритет (лат. prior - биринчи, улуу, тун) — биринчи кезекте кандайдыр маани берип, аракет кылып, көңүл бура турган нерсе (биринчилик).
Негизинен илимий жана технологиялык приоритеттер тууралуу көбүрөөк кезигип, алар жогору бааланып, мыйзамдар жана жоболордун негизинде бекитилген мыйзамдын (баалуулук, идея, ишеним) биринчилиги (жогорулугу) башка мыйзамдардын (чечимдер, баалуулуктар, ишенимдер) баш ийүүсүн талап кылат.
Дипломатия тармагындагы тажрыйба боюнча ошол өлкөдө иштеп жаткан эл аралык уюмдарга артыкчылык, айрыкча укук берүү формасында белгиленет. Саясий мааниде «приоритет» термини саясий чечилмелердин башкы багыттарын аныктоо жана иш жүзүнө ашыруу максатында XX к. 20-жж. баштап колдонулган. 80-жж. орто ченинен баштап таптар змее, адамзаттын түбөлүк баалуулугу тууралуу идея приоритеттүү болуп тааньшгандан кийин бул термин дүйнөгө кеңири таанылды. Ага адамзаттын өмүрүн сактоо, цивилизация жана анын негизин өнүктүрүү, айлана-чөйрөнү сактоо, ачарчылык жана оору-сыркоо менен күрөшүү; мындай максаттардын приоритеттүүлүгү «саясатты гумандаштыруу» деген түшүнүктү камтып, жаңыча саясий ой-жүгүртүүнүн чектерине негизделген. Жалпы адамзаттын түбөлүк баалуулугунун жөндүүлүгүн жана керектүүлүгүн кээ бир ойчулдар (Вольтер, И.Кант, Л.Толстой, М.Ганди, Б.Рассел, А.Эйнштейн. М.Лютер Кинг, А.Сахаров) качандыр бир кезде жөн гана түшүнө башташеа, азыркы кезде кайсыл мүнөздөгү мамлекетгик-саясий түзүлүш болбосун - ал үчүн приоритеттүү, ал змее императивдүү, жалпыга милдет катары кабьш алынган.
Анын үстүнө анын өтө актуалдуу жана маанилүү болушунун себеби, XX к. экинчи жарымындагы тарыхый тажрыйбалар көрсөткөндөй, мындай терс илдеттер (Кампучиядагы марксизма»» урматы үчүн же Чилидеги Пиночеттин диктатурасынын алгачкы мезгилиндегидей марксизмге карты күрөшүү зарылчылыгы, Хусейн сыяктуу жалтанбас лидерлердин урматы үчүн же Румыниядагыдай саясий лидерлердин артыкчылыгын жоюу үчүн бардыгын теңөө) белгилүү бир жер үчүн гана өтө зыяндуу болбостон, жалпы цивилизацияны дагы бүлгүнгө учуратышы мүмкүн. Бүгүнкү күнү дүйнө элинин биримдүүлүгү көз алдыдагы чындык, анткени кичине аймакта чыккан жаңжал дагы глобалдуу натыйжа туудурушу мүмкүн (Кувейтгеги нефти сактоочу жайлардын өртгөлүшү аба-ырайын өзгөрткөндөй), ошондуктан агрессияны бүт дүйнөдө токтотуу же болтурбоо, өз ара макулдашуу аркылуу аймактагы курч мамилелердин чыңалуусун жоюу, өлкө ичиндеги жаңжалды саясий жол менен жөнгө салуу приоритеттүү максат болуп эсептелет. Мунун фонунда жалган приоритеттүү максат менен баалуулуктарга жамынган ашкере улутчулдук жана диний фундаментализм өзгөчө коркунучтуу; мындан тышкары улуттук жана диний өзгөчөлүктөргө таянган идеялар бир кездеги «аёосуз таптык күрөшкө» чакыруу сыяктуу өтө кооптуу болуп саналат. Иш жүзүндө бүгүнкү күнү улуттук приоритеттердин сакталышы эл аралык приоритетгердин толук сакталышы аркылуу аткарылат. Бул БУУнун кадыр-баркын формалдуу түрдө гана таануу эмес, иш жүзүндө анын саясий багытын кадам сайын колдоодо билинет. Ошол эле учурда эл аралык саясий жаңжалдарды чечүүнүн моделин ички жаңжалдарды чечүүдө жана анын тескери жагында да колдонууга болот. Адамзаттын жа- шоосунда жок болуунун алдында турган жалпы приоритеттерди тышкы жана ички саясатта жаңы сапатка өткөрүү сунушталууда.
Бүгүнкү күнү кээ бир приоритеттерди «экспорттолгон» деп, өлкөнүн ичиндеги башка приоритетке таянуу туура эмес. Социалдык-экономикалык өзгөрүүлөрдүн жүрүшүндөгү Саясий приоритет негизги моменттери - демократиянын механизмдерин эл массасына эмес, айрым кишилерге, ар тараптан камсыз кылынган адам укуктарына багыттоо; мамлекеттик бийликти жана саясий институттарды (бийликти бөлүштүрүү, «сабырдуулук жана тең салмактуулук» принциптери, бир партиялуукту көп партиялуулукка алмаштыруу, коомдук жана жарандык кыймылдарды активдештирүү, социалдык демилгелерди колдоо, чыныгы жана конструктивдүү айкындуулук менен камсыздоо) структурациялоо жана ага байланыштуу социалдык жөнгө салуунун ыкмасы катары мыйзамга таянуу болуп саналат.
Ошондуктан демократиялык цивилизациялуу коомдун өнугүү жолу экономика менен саясаттын, саясат менен маданияттын, саясатты жана жалпысынан турмуштун социалдык сферасын ар тараптуу чектөө жолу аркылуу ишке ашат.
Бүгүнкү күнү Саясий приоритет алмаштыруу индивидуалдуулукту ашыра баалоого алып келет — мурун бир гана «буржуазиялык» — анан колллективизм - мурун жалгыз «коммунистгик моралдын негизги талабы», «социалисттик турмуштун негизги өзгөчөлүгү» болчу. Бүгүнкү күнү Орусияда биринчиси саясий эркин коомдун баштапкы жана негизги элементгери болгон социалдык жана саясий анык структураларды бекемдөө шарты катары түшүндүрүлөт. Ошондой эле муну менен жөнүнө жана мүмкүнчүлүгүнө жараша адам укугу жана эркиндигине кайрадан өзгөртүп түшүнүүгө, саясий, экономикалык, социалдык, маданий сферагаумтулуу дагы байланышкан. Буга байланыштуу жеке адам кандай коом болбосун саясий, экономикалык жана рухий структураларды кайра жацыртуунун башкы булагы жана цивилизацияга жеткен коомдун жаралышынын башкы нугу жана мамлекеттик, ошондой эле саясий институттарга делегат (көп баскычтуу) жиберүү катары кызмат кылат.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Скупа Йосеф
Скупа Йосеф (16. 1. 1892, Страконице - 8. 1. 1957, Прага) - чехославакиялык актёр, режиссёр жана куурчак театрынын сүрөтчүсү, театр ишмери. ССР эл артисти (1948).
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Кичи Сыя дарыясы
Кичи Сыя — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Белый Июс дарыясынын сол жээгинен 125 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Бригантина
Бригантина (италянча brigantino) – эки мачталуу жеңил жел кайык. Алдыңкы мачтасынын (фок-мачта) парустары түз, экинчисиники (грот-мачта) кыйгач керилген. 16–18-кылымда чалгындоо, кабарлоо максаттарында АДФте жана карактоо үчүн да колдонулган. Бригантина кийинки убактарда эч жерде колдонулбайт.
1840-1850 жылдардагы саясат
1840-50-ж. саясий кырдаал жана Ысык-Көлдук кыргыздардын Орусия букаралыгын таануусу.
19-к-дын 40-жылдары Түндүк Кыргызстанда айрым уруулар саясий жактан биригүүгө,кээ бирлери уруулук-уруктук деңгээлдеги өз алдынчалыкты камсыз кылууга аракет кыла баштаган.Тундук Кыргызстандын чегиндеги саясий биримдикти орнотууга багытталган сарыбагыш манабы Ормон Ниязбек уулунун аракеттери айрым уруу төбөлдөрүнүн сепараттык маанайдагы мудоолору  менен коштолгон.Алсак,Ысыккөл кыргыздары Ормондун хан жарыяланышына жооп кылышып манап Боромбай Бекмурат уулунун бугу уруусунун башчылыгына көтөрүщкөн.
Сарыбагыш жана бугу урууларнын бий-манаптарынын өз ара тирешүүсү алардын тышкы саясатына да терең таасирин тийгизген.Ормон хандын мамлкеттик биримдик түзүп,орустар менен мамилени так аныктоо боюнча мудөөлөрүн бугу манаптары колдогон эмес.Анын натыйжасында орус администрациясы бугу кыргыздарды менен тыгызыраак алака күтү саясатын жүргүзүп,бугуларды алгачкылардан кылып Россиянын курамына кабыл алган.
19-к-дын экинчи жарымындагы Сарыбагыш жана бугу урууларынын бий-манаптарынын бир нече жылга созулган ич ара тирешүүсү бугу-сарыбагыш чабышына алып келген.Ормон хан бугуларга каршы согуштук аракеттерди жүргүзүү менен Ысыккөл кыргыздарын өзу курууга ниеттенген хандыкка толук моюн сундурууга умтулган, о. эле Ысыккөл кыргыздарынын бейжооп Россия менен жакындашышы Ормон ханга жакан эмес.Бул чабыштардын биринде,1854-ж. Ормон хан колго түшүп, өлтүрүлгөн.Ормондун кунун кууган сарыбагыштар,Ормондун кол башчысын Төрөгелдинин жана Ормон уулу Умөтаалынын жетекчилиги менен кайра-кайра жортуул уюштуруп, бугулардын тынчын алган.Боромбай баш болгон бугунун бир топ айылы Каркыра менен Текеске чегинет. Ушундай коогаландуу шартта бугунун баш манабы Боромбай кыргындан кутулуунун бирден-бир ылаажысы –Россиянын букаралыгына өтүү деген бүтүмгө келет.Бул максат менен манап Качыбек Шераалы уулу баштаган бугунун элчилиги 1854-ж. 26-сентябрда Батыш-Сибирь генерал-губернаторлугунун борбору Омск ш-на барышкан жана 1855-ж. 17-январда Омскидеги ак сарайда өз элинин ишенимдүү өкүлү катары Качыбек Шераалы уулу Россиянын карамагына өткөндүгү ж-дө куран кармап ант берген.Ысыккөл кыргыздарынын  Россияга расмий түрдө кошулушу кыргыздардын тарыхында маанилүү окуя катары бааланат.Ушул окуядан кийин  бугу менен сарыбагыш урууларынын ортосундагы жаңжал басаңдаган.Бирок,эки уруунун чыр-чатагы Түндүк Кыргызстан Россиянын карамагына толук киргизилгенге чейин (1868-ж.)тыйылган эмес.
Стилдик багыт
Стилдик багыт — кыргыз поэзиясында турмуш көрүнүштөрүн чагылдырууда А. Осмоновдун, А. Токомбаевдин, Т. Сыдыкбековдун, Ч. Айтматовдун, Ж.Бөкөнбаевдин жана башка жазуучулардын өз стили бар. Ошондой болсо да ар бир акын-жазуучунун стилин жалпылап, алардын ортосунан биримдик таап, бир нече стилдик багыттарга шарттуу түрдө сыйыштырууга болот. Адабият таануу илиминде азыркы кыргыз поэзиясына төмөнкүдөй стилдик багыттар мүнөздүү экендиги белгиленип жүрөт: а) реалисттик стиль; б) романтикалык стиль; в) лирикалык-публицистикалык стиль, булар албетте шарттуу бөлүштүрүү, мунун айланасында ар кандай талаш-тартыштар бар.
Жамакчы
Жамакчы – азыноолак жамактатып ырдоого шыгы бар, бирок өз алдынча чыгарма жаратууга жөндөмү, таланты жок киши.
Колдонулган адабияттар
"Кыргыз адабияты энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү. Асанов, жооптуу редактор: А. Акматалиев. Бишкек - 2004
Алайчиев Сыдык
Алайчиев Сыдык (Бала ырчы) (1894, Карасуу району –1983, Карасуу) – акын. Төкмөлүк өнөр менен 16 жашынан баштап алектенген. Токтогул, Барпы, Ботобай, Ташмат, Арзыбай, Дооран, Абдымомун, Маканбай, Мырза сыяктуу түштүктүн белгилүү акындары менен айтышып, сабак алып, өнөр сынашкан. А. Барпы менен бир нече жолу айтышкан. Бала ырчынын талантын Барпы баалап, моюнга алган. Токтогул менен алгач жолугушусунда:
Жарыкты карай албоо
Жарыкты карай албоо —  көздүн күндүзгү же жасалма жарыкты өтө сезгичтиги. Кишинин нормалдуу көрүүсү үчүн жарык күчүнүн белгилүү өлчөмү болуш керек. Эгерде жарык күчүнүн өлчөмү жогоруласа, адам жарыкты карай албай жалтанат, көрүү начарлагандай сезим туулат. Көздүн мындай реакциясы көрүүнүн бузулушу эмес, ошондой эле Жарыкты карай албоого да кошууга болбойт. Кадимки жарыкта эле көз ооруп, жарыкты карай албаса оору болуп эсептелет. Жарыкты карай албоо көздүн ар кандай ооруларынын — конъюнктивит, кератит, иридоциклиттин, көздүн сырткы катмарынын жабыркашынын белгиси болуп эсептелет; кээ бир жугуштуу ооруларда (мисалы, кызылча жана башкада) да байкалат. Ошондуктан Жарыкты карай албоо байкалары менен врачка кайрылуу керек. Ошондой эле дары куюп, каректи чоңойткондо, көздүн түсүн берүүчү катмар тубаса жок болгондо, альбинизмде болушу мүмкүн. Оору кармаганда көз катуу ооруйт, көздүн жапкактары эрксизден жумулуп, жаш агат. Дарылоо негизги ооруну айыктырууга багытталышы керек. Ооруну азайтуу үчүн күндөн сактоочу түрдүү фильтрдүү көз айнектер колдонулат. Өздүк гигиенаны бузбай, түрдүү жугуштуу оорулардан сактануу зарыл.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Юдахин, Феликс Николаевич
Юдахин, Феликс Николаевич (1934-ж.т., Түштүк Казакстан облусу, Жаңы-Коргон ш.) – геофизик, геология-минералогия ил. доктору (1984), Кыргыз Республикасынын УИАнын корреспондент мүчөсү (1989). Москва чалгындоо ин-тун бүткөн (1957). Кыргыз геофизикалык экспедициясында техник-геофизиктен экспедициянын башкы геофизиктигине чейинки кызматтарда (1957–75). УИАнын Сейсмология ин-тунун директорунун илимий иштер б-ча орун басары, директору (1975–93) болуп иштеген. 1993-жылдан Россиянын Архангельск ш-ндагы Помор эл аралык ун-тинде иштеген. Анын 200 илимий эмгегинин 12си монография. Эмгектери жердин катуу кабыгынын динамикасы ж-а тереңдигинин түзүлүшү, тоо бүктөлүү облусунун жалпы ж-а дыкат сейсмологиялык райондоштурууга арналган. «Каарман эмгеги үчүн» медалы менен сыйланган.
Жекше Асанкожоев
Асанкожоев Жекше (1930-2008) - кыргызстандык дарыгер жана акын.
Кыргызстандын Ысык-Көл облусундагы Ак-Суу районунун Кайырма-Арык айылында туулган.
Бишкектеги Кыргыз Мамлекеттик медициналык институтун бүтүргөн. Медицина илимдеринин кандидаты. Саламаттык сактоо тармагынын отличниги.
Кыргызстандын ар кыл аймактарында (анын ичинде Нарын, Ысык-Көл облустарында жана Бишкек шаарында) дарыгер болуп иштеген.
Кыргыз тилинде бир нече ырлар жыйнактарын чыгарган, өлкөдөгү ар кыл гезит-журналдарга кабарлар жана публицистикалык макалалар жарыялаган.
Кыргызстан Журналисттер союзунун мүчөсү.
Лаптев Дмитрий Яковлевич
Лаптев Дмитрий Яковлевич (1701, Великие Луки уезди, Болотов кыштагы – 20 (31). 1. 1767, ошол эле жер) – орус уюл изилдөөчүсү, деңиз саякатчысы вице-адмирал (1762). 1718-ж. Балтика флотунда гардемарин болуп кызмат кыла баштаган. 1736-ж. 2-Камчатка экспедициясынын түндүктөгү бир отрядын жетектеген. Натыйжада «Иркутск» кемесинде сүзүп, кургактыкта чана менен жүрүп (1739–42), алгачкылардан болуп Түндүк Муз океанынан чыгышты карай Лена дарыясынын чатынан Чоң Баранов тумшугуна чейин (Колыма дарыясынан чыгышка) жеткен жана бул жерлерди сыпаттап жазган. Яна, Индигирка, Хрома, Колыма, Чоң Анюй жана Анадырь дарыясын Анадырдан Охота деңизиндеги Пенжина колтугуна чейин картага түшүрүп, Ыйык Антоний аралын да изилдеген. Анын ысмынан Лена дарыясынын дельтасындагы тумшук, Чоң Лиховск аралы менен Азиянын ортосундагы кысык, Түндүк Муз океанындагы деңиз аталаш туугандар Лаптевдердин урматына аталган.
Ведрес (Краснокам району, Башкыртстан)
Ведрес — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Николь айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 175 киши. Почта индекси — 452933, ОКАТО коду — 80237820004.
Антимонит
Антимонит (латынча antimonium сурьма) - сурьма жылтырагы, стибнит - минерал. Сульфиддер классына кирет. Химиялык формуласы Sb2S3. Ромб сингониясында кристаллданат. Өңү боз металл сымал жалтырак. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 2-2,5. С. салмагы 4,6. Кычкылдануу зонасында сурьма кычкылдарын жана кычкылтектүү бирикмелерди пайда кылат. Антимонит сурманын негизги кенташы. Негизинен эритме кошундуларды (подшипниктер үчүн баббиттерди) жасоодо кеңири пайдаланылат. Ошондой эле сурьма кошундусу резина өнөр жай, текстиль өндүрүшүндө, айнек иштеринде, медицинада жана башкада пайдаланылат. Кыргызстандагы сурьма кендери: Кадамжай, Терексай, Абшырсай, Кассансай, Сабажарды жана башка Кадамжай кенинен бөлүнүп алынган сурьма сапаты боюнча дүйнөлүк эталон катары эсептелинет.
Грубевис
Грубевис — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Исак-Ю дарыясынын сол жээгинен 4 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бриджтаун
Брижтаун – Барбадос мамлекетинин борбор шаары. Атлантика океанынын жээгинде, Барбадос аралынын түштүк-батышында жайгашкан. Өлкөнүн башкы порту. Калкы 98,7 миң (2006). Эл аралык аэропорту, тамак-аш, жеңил өнөр жайы бар. 17-кылымда негизделген. Илимий жана искусство колледжи (университеттин астында), калк китепканасы, галерея, музей иштейт. Өкмөт (18-кылымдын аягы) жана парламент үйү, Ж. Вашингтондун үйү (1751), Ыйык Михаил собору, театры менен Королдун паркы бар. Трафальгар гүлбак аянтында адмирал Г. Нельсонго эстелик тургузулган. Сыртка кант, патока, ром чыгарылат. Курорт.
Кол кармашышып жүгүрүшүү
Шарттары
Оюн өткөрүлүүчү жер: аянтча, спорттук бөлмө, стадион, талаа.
Оюнга даярдануу
Жетекчи шайланат, калган оюнчулар экиден болушуп, бир биринин колдорун кармашышып, катар болуп турушуп, оюн өткөрүлүүчү аралык, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюн жетекчисинин буйругу боюнча, оюнчулар шериктери менен кол кармашышып жүгүрүшөт. Оюн оюнчулардын каалоосу боюнча 2—5 жолу кайталанышы мүмкүн. Марага кол кармашышып биринчи келген оюнчулар, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун башка түрү
Кол кармашышып секиришип жарышуу.
Оюндун эрежеси
Кармашкан колдорду коё берүүгө, аралыктан шериксиз жалгыз жана толук өтпөй коюуга болбойт.
Оюнга методикалык көрсөтмө. Оюнчулардын саны кеп болуп, аянтча кичине болсо, аларды топторго бөлүп өткөрсө болот.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч, ылдамдык тарбияланат, бир бирине жардам берүүгө, биримдикке үйрөтөт.
Консорциум
Консорциум (лат. consortium  – тең катышуу, бирлештик) – өзалдынча ишкер түзүмдөрдүн тапшырыктарды биргелешип жайгаштыруу, өндүрүштүк, ири өлчөмдөгү кредиттик-каржылык жана маркетинг аткарымдарын жүргүзүү, өнөржай курулушунда ири масштабдагы долбоорлорду ишке ашыруу, бүткүл ишкердикти координациялоо; пайдалуу тапшырыктарды алуу жана аларды биргелешип аткаруу үчүн түзүлгөн убактылуу бирикме (макулдашуу). Консорционалдык макулдашуу менен ишке ашырылат. Жалпы ишти координациялоо адатта ири түзүмдүү К-нын лидерине жүктөлөт. Лидер К. катышуучуларынын баарысынын кызыкчылыгын коргойт, өзүнө берилген ыйгарым укуктардын чегинде аракеттенет жана ал үчүн биргелешкен ишмердиктин натыйжаларына жараша акы алат.
Кызыл-Октябрь (Базар-Коргон району)
Калкы
Калкы - 2 587 киши.
Таш-Арык (Кара-Суу району)
Таш-Арык (Таш-Арык) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Жаңы-Арык айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 857 киши.
Мандесарка (дарыя)
Мандесарка — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Караганка дарыясынын оң жээгинен 84 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 27 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Скрябинемоз
Скрябинемоз - Skrjabinema уруусундагы жумуру мите курттар (скрябинемалар) козгоочу ылан.
Мите курттар кой, эчки, жейрен ж. б. кепшөөчүлөрдүн жоон ичегисинде мителейт. Скрябинемоз жер шарынын бардык зоналарында таралган, Кыргызтанда да кездешет. Скрябинемоз ыланына кой, эчки жыл бою чалдыгат, ылаң жазында абдан көп учурайт. Аны скрябинемалардын сиркесин изилдеп табуу жолу менен оорунун клиникалык белгилерине ылайык аныктоого болот.
Скрябинемоз ылаңын дарылоо жолу али иштелип чыга элек.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Дыйканчылык 19-кылым
Дыйканчылык.19кылым Кыргызстанга көчүп келген орус,украин,уйгур,дуңган ж.б.элдердин дыйканчылык боюнча бай тажрыйбаларынын таасири менен кыргыздардын дыйканчылыгына айрым өзгөрүштөр кире баштайт.Кыргыздарда көбүнчө кедей-кембагалдар дыйканчылык менен күн көрүүгө өтө баштаган.Дыйканчылыкта буудай,арпа,сулу,туруу ж.б. дан эгиндери,өсүмдүктөр эгилген.Кыргызстандын түштүгүндө болсо пахта,тамеки,күрүч жана жашылча-жемиште түрлөрү өстүрүлгөн. Капиталисттик рынок мамилелеринин киргизилиши менен Кыргызстандын айрым жерлеринде кыргыз дыйкандары өз муктаждыктары үчүн гана эмес,базарга сатуу үчүн да дан эгиндерин, жашылча-жемиштерди, мөмө дарактарды өстүрүп,бал аарыларын бага баштаган.Бирок соода дыйканчылыгынын бул түрлөрү,орус,украин,озбек,дуңган калктарында көбүрөк өнүккөн.Кыргызстандын түштүгүндө пахта да товар катары өндүрүлө баштаган.Түштүк Кыргызстандагы Нойгут-Кыпчак,Найман,Багыш,Баястан,Акбуура жана Ноокат болуштуктарында атайын сатуу үчүн эгин өстүрүлө баштаган. 19-к-дын экинчи жарымынан өзгөчө Фергана облусунда кыргыздар толук же жарым-жартылай отурукташа баштаган.1917-; карата Фергана облусундагы 362 миң кыргыздын, 206 миңи отурактышкан же жарым отурукташкан турмушка өтүшкөн.Кыргызстандын түндүгүндө болсо 20-к-дын башында 70тей гана кыргыз кыштагы болгон.Орус менен украиндедин кыштактары 100дөн ашык, о. эле 5 немис, 3 дуңган кыштактары болгон.Түштүк Кыргызстандын кыргыз кыштактарында негизинен 500дөн,айрым чоң кыштактарда 1-2 миңдей адам жашаган.Ал эми Түндүк Кыргызстанда кыргыздар жашаган кыштактарды адамдардын саны 100-200дөн ашкан эмес. Көчүп келген дыйкандар жергиликтүү элге сугат жерлерин өздөштүрүүнү,каналдарды жана арыктарды казууну үйрөтүшүп,алардан жайытты пайдаланууну үйрөнүшкөн.Байлардын жана кулактардын чарбаларында темир соколор,тырмоолор,чалгылар ж.б. пайда боло баштаган. 1914-ж Кыргызстанда 434 миң га сугат жерлери болуп,анда эң эле жөнөкөй жолдор менен пахта 2 миң га,картошка менен жашылча 14 миң га жерге өстүрүлгөн.
Антинейтрон
Антинейтрон ( n) — нейтрондун антибөлүкчөсү. Антинейтрондун электр заряды жок, массасы, спини жана магнит моментинин абсолюттук чоңдугу нейтрондукуна барабар. Антинейтрондун магнит моменти оң, ал эми нейтрондуку терс мааниге ээ. Антинейтронду 1956-жылы Б. Корк, Г. Ламбертсон, О. Пиччони, В. Венцель (АКШ) антипротондорду чачыратуу тажрыйбасында ачышкан.
Усун мамлекети
Усун мамлекети. «Усун» этноними тарыхка кытайлык династиянын хроникасынан кирген. Тарыхчы А. Ѳмүркуловдун пикири боюнча «усун» этноними байыркы түрк тилинен которгондо «он урук эл» дегенди түшүндүрѳт. Бул эл Чыгыш Түркстандагы Успа дарыясынын атынан коюлган деген да, божомол бар. Генегалогиялык болжолдорго жана түрк санжыраларына таянсак, усундар түрк элдеринин бир салаасы. Усундар сырткы кебетеси жагынан сакалдары кызгылт сары, кѳздѳру кѳк болуп, Түркстандын тургундарынан айрымаланып турган. Усундар адегенде хунндар жана юэчжилер менен коңшулаш болуп Улуу Кытай дубалынын батыш жагында кѳчүп жүрүшкѳн. Алардын бир бѳлүгү биздин заманга чейин 160-жылы сактарды жана юэчжилерди талкалап, Тенир-Тоого жана Жети-Сууга кѳчүп келишкен. Кѳп убакыт ѳтпѳй чыгыштан хунндар менен, батыштан Талас дарыяларынын ѳрѳѳндѳрүндѳ Кангүй менен, түштүктѳн Фергана жана Чыгыш Түркстан менен чектешкен жаны мамлекет түзүлгѳн. Түндүктѳн усундардын ээлиги Балхаш кѳлүнѳ чейин жеткен. Усундардын падышасы – Күнбаг деген титулду алып жүргѳн. Усундардын мамлекети социалдык топторго жиктелүү жаңы пайда боло баштаган учурда түзүлгѳн, уруулук түзүлүштүн таасири катуу сакталган ѳлкѳ болчу. Күнбагдын бийлиги укум- тукумга ѳтүп, мурас катары берилип келген. Башкарууда усундардын Күнбагы аксакалдар кеңешине таянган. Ошол эле мезгилде мамлекеттик аппарат бир кыйла ѳнүгүп, мамлекеттик бийликте эле 16 миңден ашуун адам эмгектенген. Күнгбагдын ѳзүнүн 10 миңдей аскери болгон. Усундар жарым- жартылай кѳчмѳн эл болуп, мал багышкан. Ошол эле мезгилде Чуй ѳрѳѳнүндѳ жана Ысык-Кѳлдун жээгинде жашаган эл отурукташып, дыйканчылык менен кесиптенишкен. Теңсиздик ѳнүгүп, айрым бай адамдар тѳрт- беш минден жылкы кармашкан. Усунддук коомдо кулдар да болгон, алар негизинен эркин общиналарда, үй чарбасында иштешкен. Борбору- Чигу, же Чигучен деген шаар болгон (кызыл ѳрѳѳндѳгу шаар дегенди билдирет). Акыркы жылдагы изилдѳѳлѳрдүн жыйынтыгы боюнча бул шаар Ысык-Көл облусунун Жети-Өгуз районун борбору Кызыл-Суу айылынын этегинде жайгашкан. Анын жашоочулары дыйканчылык жана кол ѳнѳрчүлүк менен кесиптенишкен. Шаардын негизги бѳлүгүн көл алдында калган.
Орус окумуштуусу Н. Аристов 1893-жылы «Усундар жана кыргыздар же кара-кыргыздар: Батыш Тянь-Шандын калкынын тарыхы менен  турмуш тиричилигинин очерктери жана анын тарыхый картографиясы боюнча изилдѳѳлѳр» деген эмгегинде : «Усундар Батыш Тянь-Шанды жердеп турган азыркы кара- кыргыздардын түздѳн- түз бабалары болуп саналат»- деп белгиленген. Ушул эле эмгекте Н. Аристов Енисейлик кыргыздар менен Тянь-Шандык кыргыздар качандыр бир кезде бир эле элди түзүп, биздин заманга чейин 3- кылымга чейин эле экиге бөлүнүп кеткен. Алардын бир бѳлүгү Енисейде жашаган. Чыгыш Тянь – Шанда турган экинчи бѳлүгүн кытайлыктар усундар деп аташкан деген пикирди айткан. Окуумуштуу Ч. Нусупов «Кыргызстандын саясий тарыхы» деген эмгегинде мындай деп жазат: «Биздин заманга чейин 201- жылда кыргыз уруулары азыркы Батыш Монголиянын аймагына жана Чыгыш Түркстанга чачырап тарашкан, биздин заманга чейин 3- кылымдан тарыхый адабиятта усундар деген ат менен кѳбүрѳѳк белгилүү болгон үйшүндѳрдүн батыш канаты болуп эсептелет. Алар Орто Азияда жашаган сак урууларын суруп чыгарган. Түндүк кыргыздар болсо Саяндын артына, Енисейге кетишкен». Бул пикирлерге таянсак усундар кыргыз элинин ата бабалары болуп эсептелет.
Усун мамлекетинин тузулушу. Тенир-Тоодогу усун эли тузгон мамлекет, кытай жазмаларында "усунь го" (усундар мамлекети ) деп аталган. Алгач усундар Улуу Кытай дубалынын батыш жагында кочуп -конуп журушкон. б.з.ч 160-ж алар сактарды талкалап Тенир-Тоо жана Жети-Сууга келишкен. Алардын куч-кубаттуу уруу бирикмесине Борбордук Тенир-Тоо, Алай, Жети-Суу, Иле дарыясы андан ары Балхаш колуно чеейинки аймактар кирген. Усун мамлекетинин падышасы- "уруу башчысы" деген титулга ээ болгон. Анын ордо шаары Чигу же Чигучэн ( кызыл ороондогу шаар) болгон. Археологиялык изилдоолор тарабынан Чигу шаарынын урандылары азыркы кездеги Ысык-Колдун Туп булунунун тубундо калгандыгы аныкталды. Ал жерден усундарга тиешелуу чопо идиштер, коло ороктор, канжарлар, казандар табылган. Биздин доордун башталышында колдун суусу которулуп, Чигу шаары суу алдында калган.
Кунбаг бийлиги мураска откон. Усундардын маанилуу иштеринин бири согуш болуп, ото жоокер эл болушкан. Мамлекетти башкарууда күнбаг аксакалдар кенешине таянган. Алар мамлекеттин маанилуу маселелерин чечишкен. Падышага мамлекетти башкарууда 16 чиновник жардам берген. Усун армиясы ошол мезгилде эн күчтүү болгон. Усун атчандары сөөк менен капталган оор жаа, темир учтуу жебе жана темир кылыч менен куралданышкан.