cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дооронбек Садырбаев
Депутаттык ишмердиги. Өмүрүнүн акыркы мезгили
2004-жылы ноябрда “Ата журт” деген оппозициялык кыймыл түзгөн (анын уюштуруучуларынын бири - оппозициячыл депутат Адахан Мадумаров жана мурдагы элчи, мурдагы тышкы иштер министри жана өткөөл мезгилдеги президент Роза Отунбаева болгон).
2005-жылкы 24-марттагы элдик ыңкылапты колдогон коомдук ишмерлерден болгон.
2008-жылы 28-майда алтымыш тогуз жашында оорунун айынан Бишкек шаарында каза тапкан.
Анын ооруга чалдыккан себебин мурдагы К.Бакиевдин режимин кескин сындаган ишмердиги менен байланыштырган, тымызын уу берилген деген сыяктуу жоромолдор бар.
Сөөгү Бишкектеги "Ала-Арча" көрүстөнүнө коюлган.
Эскерүү
Д.Садырбаевдин ысымы Бишкектеги мурдагы Бах көчөсүнө берилген.
Эмгектеринин котормолору
Анын айрым юмордук аңгемелери (маселен, "Сатин көйнөк" - «Ситцевый бумеранг» аңгемеси) 30дан ашуун тилге которулган.
Кыргыз акыны Алыкул Осмонов туралуу кинороманы Москвада орус тилинде чыккан.
1916-жылкы кыргыз көтөрүлүшү жана 1990-жылкы Оштогу улуттар аралык кагылышуу тууралуу эскерүүлөр камтылган даректүү тасма (орусча "Песня памяти")даярдаган.
Папан
Папан — Кыргызстандын Ош облусунун Кара-Суу районундагы айыл. Папан айыл аймагынын курамына кирет.
ААББТ коду — 4170 6226 842 01 0.
Ломесь-Вож
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чуман дарыясы (Кулунда куймасы)
Чуман — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Кулунда дарыясынын оң жээгинен 106 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 88 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кулундинск көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Обь жана Иртыш дарыяларынын аралыктарындагы агынсыз аймак.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Логикалык басым
Логикалык басым -  сүйлөм  тутумундагы башка сөздөрдөн айырмаланып, белгилүү бир ойду билдирүүчү сөзгө өзгөчө күчтүүрөк түшүрүлүп айтылуучу басым.
Бутафор
Бутафор (buttafuori режиссёрдун – жардамчысы) – Италия театрында сахнанын артынан артисттерге керек нерселерди (мисалы, курал-жарак, гүл, китеп, кат жана башка) берип турган жана аларды даярдаган театр кызматкери. Азыркы театрда бутафор сахна кызматкери деп аталат.
Сейдеев Бакай
Сейдеев Бакай (1929-1988) Ат жабдыктарынын чебери. Тоң районундагы Ак-Сай айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. Чарбада чабан, жылкычы, кийин мектепте кол эмгек сабагынын мугалими болуп иштеген. Бакай мектепте кол эмгегине байланыштуу ар кандай ийримдерди уюштуруп, окуучуларды ракета, самолёт, пароход, катер өңдүү авто үлгүлөрдү жасоого машыктырган. Бакай өрмөчү катары жүгөн, көмөлдүрүк, куюшкан, басмайыл жана нокто өрүмдөрүн жүзөгө ашырат. Өрүмчүлүккө эски жабдыктардын өрүмдөрүн жандырып көрүп, кайра жиги менен өрүп машыккан. Айрыкча ал үч кыр өрүмдү ийине келтирген. Бул өмүрчүлүктө «жом өрүм» деп аталат. Кайыш 12, 14, 16 талга чейин тилинип, жупталып өрүлөт. «Жом өрүм» жүгөн, көмөлдүрүк, куюшканга жарашык берет. Бакай өргөндө көк астыңкы бетинен каз тандай болуп, бири-биринен өтүшөт. Мында өрүм үзүлүп же талы кесилип калса да жанбайт. Анткени, «жом өрүм» үч кыр келип, ар бир тал көк (кайыш) үч кырдан кезек-кезек өтүшүп, б. а. айланып турат. Ошол себептүү «жом өрүм» бышык жана кооз көрүнөт. Бакай «жырым өрүм» дегенди да өргөн. Ал тогуз талдан өрүлөт, буюмга карата жазы, ичке тилиниши мүмкүн. Өрүмү жеңил, жомго караганда жөнөкөй көрүнөт. Чынында өрмөчүлүк камчы өрүмдө сыналат. Бул чеберчиликтен чеберчиликке өтөт. Бакайдын колунан жаралган он алты талга чейинки жуп өрүм аркылуу жүзөгө ашкан «жылан боор өрүмү» жана «суйсалма өрүмү» биринин кооздугун бири толуктайт. «Жылан боор өрүм» шахмат түрүнө келип терилип, урунууга абдан бышык келет. Ал эми «суйсалма өрүмүнүн» экиден басылып, өрүмү кененирээк болот. Ноктону «түйүм өрүм» менен жасаган. Мындан өрүмдүн «калмак байлоо» деген түрү келип чыгат. Бул учурда тилинген көктү жумурулап, тоголок эшип алат. Аны өткөрүштүрүп байлап турат. Анын «өткөрүп түйүү» дегени да кездешкен. Мунун көгү эки бүктөлүп, бири бирине каршы өткөрүлүп түйүлөт. Өрмөкчүлүктө камчынын түшкүнүн бекитүү үчүн Бакайда өзүнчө ыкма болгон. Камчы түйүүдө ал түшкүндү чачынын алдына, ортосуна жана учуна түйгөн. Мындай камчы камчыланууга бышык болгон. Кайышты колго жасаган. Анын мал терисинен кайыш-көк жасашы башка усталардан түп тамырынан бери айырмаланган. Уйдун чылгый терисин бир күнгө тузга коюп, анан ички бетине керосин сыйпаган. Чоң уйдун терисине бир жарым литрге чейин суумай төккөн. Аны бүктөп таштап койсо, түгү өзү эле жыдып калган. Күнгө көргөзбөй, улам сызга талкууга сала берген. Качан өзүнүн нымы кургаганда эле ал даяр ак кайыш болгон. Ийленип бүткөндөн кийин автол майын сыйпап, нымга таштаса, кайыш иштөөгө жумшак болгон. Кайыш баш аягы эки-үч күндө эле даярдалган. Чебер күдөрү кайыш да ийлеген. Ал союлган теринин дароо эле түгүн алып чылгый боюнча ийлеген. Бакайдын өмүрлөшү Зина уз, бир уулу Нарынбек ата нускасын алган уста.
Шардатма (дарыя)
Шардатма — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Курган облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уй дарыясынын сол жээгинен 442 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы башатынан Увелька дарыясын кошпогондо, Уй дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бутан
Бутан, Бутан Королдугу (дзонг-к тилинде Друк-Юл, сөзмө-сөз Ажыдаар өлкөсү) – Түштүк Азиядагы мамлекет, Чыгыш Гималайда жайгашкан. Чыгышынан жана түштүгүнөн Индия, түндүгүнөн жана Түндүк-батышынан Кытай менен чектешет. Аянты 46,65 миң км2. Калкы 779,4 миң (2005). Борбору Тхимпху шаары Расмий тили дзонг-кэ (бхотия) тили. Акча бирдиги нгултрум. Администрациялык-аймактык жактан 20 провинцияга (дзонг) бөлүнөт.
Администрациялык-аймактык бөлүнүшү (2005):
Бутан Буунун (1971), Түштүк Азия өлкөлөрүнүн кызматташуу ассоциациясынын (1985; СААРК), Эл аралык валюта фондунун (1981), Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун (байкоочу катары) мүчөсү.
Табияты
Бутан – тоолуу өлкө. Түштүк чегарасын бойлой тоолуу аллювий түздүгү, түштүк жагын адырлуу Бөксө тоо, борбордук бөлүгүндө Бийиктиги. 4840 мге жеткен Кичи Гималай, түндүгүндө Чоң Гималай (эң бийик чокусу 7554 м болгон Кула-Кангри тоосу) жатат. Темир, коргошун, жез, таш көмүр, слюда, мрамор казылып алынат. Климаты муссондук, түштүк жагы ысык жана нымдуу (жылына 2000–5000 мм жаан жаайт, айлык орточо температурасы кышында –4°тан 16°Сге чейин, жайында 30–36°С), тоо аралык өрөөндөрдө жумшак, мелүүн-нымдуу (жылына 1000–1500 мм жаан жаайт). Брахмапутра дарыясынын куймалары Манас, Санкош, Ванг-Чу, Нгамо. Түндүгүндө көптөгөн мөңгүлүү көлдөр бар. Аймагынын 65%ин токой ээлейт. Жалпы аянты 12,4 миң км2 (2005) коргоого алынган аймагы бар; анын ичинде Торса коругу, Жигме-Сингай-Вангчук, Жигме-Доржи улуттук парктары уюштурулган.
Калкы
Негизги калкы бхотия же бутандыктар. Орточо жашынын узактыгы, аялдарыныкы – 54,1, эркектериники– 54,7. Калкынын орточо жыштыгы 1км2 жерге 16,7 киши. Шаар калкы – 21%. Ири шаарлары: Тхимпху, Пхунчхалинг.
Тарыхы
Бутандын байыркы жана орто кылымдардагы тарыхы толук изилденген эмес. 6-7-кылымда Бутандын аймагы азыркы Индиянын Ассам штатын камтыган Брахмапутра өрөөнүндөгү Камарупа мамлекетинин курамында болгон деген маалыматтар кездешет. Камарупа кыйрагандан кийин Бутанга бир нече ирет тибеттиктер басып кирип, алардын айрым бөлүктөрү жергиликтүү элдер менен чогуу отурукташып калган. Тибеттиктер Бутанда өз маданияты менен ламаизмди карманган. 17-кылымдын ортосунда Б. чексиз монархиялык мамлекет болуп калыптанган. 1774-ж. азыркы Бутандын аймагында жашаган элдер Кытайдын бийлиги астына өткөн. 19-кылымдан 1947-жылына чейин Бутанда Улуу Британиянын протектораты орногон. 1907-ж. англичандардын жардамы менен Вангчуктар династиясынын бийлиги орнотулуп, алгачкы өкүлү Угьен Вангчук такка отурган. Англиялык колониячыл өкмөт Бутандын тышкы саясатын көзөмөлдөгөнү менен ички иштерине кийлигишкен эмес. 1949-жана башка көз каранды эместикке жетишкен, бирок чет мамлекеттер менен байланышы Индиянын көзөмөлү астында жүргүзүлгөн. 1954-ж. мыйзам чыгаруу органы Улуттук чогулуш (Цонгду) түзүлгөн. 1971-жана башка БУУнун мүчөсү болуп кабыл алынган. 1998-ж. өлкөдө саясий реформалар жүргүзүлүп, король айрым ыйгарым укуктарын Улуттук чогулушка өткөрүп берген.
Айыл чарбасы
2003-ж. Тхимихуда Королдук университет негизделген, анын астында илимий-изилдөө институттары бар; алар: Королдук менеджмент институту, Королдук технологиялык институт, Салттык медицина улуттук институту жана башка Телекөрсөтүүсү 1999-жылдан иштейт. 1992-жылдан жума сайын «Кунсель» гезити чыгат. Архитектурасы менен искусствосу ламаизмдин таасиринде өнүккөн. Бутандын архитектурасы 17-кылымда дзонгдор аркылуу таанылган.
Ван Яньдэ
Ван Яньдэ - 10-кылымда Чыгыш Теңир-Тоого келген Кытайдын Сун династиясынын атайын элчиси. Ал өзү жазып калтырган маалыматтарда Турпандагы Уйгур Идикутунда («Ыйык-Кут» өлкөсү) жалаң уйгурлар эмес, башка түрк элдеринин, анын ичинде кыргыздардын, йагмалардын жашагандыгын маалымдайт.
Керме арканда жатып кайра турмай
Шарты
Оюнчулардын саны 2—5 киши.
Оюн дарактуу жерде өткөрүлөт.
Оюнда аркан колдонулат.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар эки дарактын ортосуна аркан тартышкандан кийин, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден керме арканда турушуп, чалкасынан жатышып кайра буттарына турууга аракеттенишет. Оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат. Тең салмагын жоготпой керме арканда жатып кайра буттарына турган оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун башка түрлөрү
Эшек жыгачта жатып кайра туруу, баканда жатып кайра турмай, артта жатып кайра турмай, эшекте кайра турмай.
Жусуп Абдрахманов
Абдрахман уулу Жусуп (Юсуп) (1901, Күнгөй-Аксуу болушу, Чиркей кыштоосу, азыркы Ысык-Көл району, Жаркымбаев айылы — 1938, Бишкек, сөөгү 1991 Ата-бейит көрүстөнүнө коюлган) — советтик жана кыргыз мамлекеттик ишмери, Кыргыз АССРинин Эл Комиссарлар Советининин биринчи Председатели(1927—1933), РСФСР ВЦИКтин мүчөсү, СССР ЦИК Президиумунун мүчөлүгүнө кандидат, ВКП(б)БКнын Орто Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат, эл тарыхын объективдүү  изилдөөчү. 《《Орто.》》
Керме арканда жатып кайра турмай
Оюндун эрежеси
Керме арканга жакын турууга, жардам берүүгө, тоскоолдук кылууга, тең салмагын жоготкондон кийин, кайрадан кезексиз аракетин улантууга, бир убакытка бирден ашык оюнчуларга керме арканда турууга болбойт.
Оюнга методикалык көрсөтмө
Оюн өткөрүлүүчү жерде башка буюмдар болбошу керек.
Жусуп Абдрахманов
Өмүр-баяны
1912-15-жылдарда Сазановка кыштагында орус-тузем мектебин окуп бүтүрөт, андан кийин Каракол шаардык жогорку-башталгыч окуу жайынан окуйт. 1916-жылы эл менен бирге Кытайга качып барып келүүгө аргасыз болот. Кайра келгенден кийин орусча билген 16 жашар тири карак өспүрүм Каракол гарнизонунда атбагар болот. 1918-жылдан баштап коомдук ишке аралашат. Кызыл Армияга жазылып, бир жылга жетпеген убакта катардагы жоокерден эскадрондун командирлигине чейи көтөрүлөт. Адегенде 1919-жылы Верныйдагы командирлик курстан, андан кийин Ташкендеги аскердик жогорку мектептен окуйт. 1918-19-жылдарында түндүк Жети-Суу фронтунда ак казактар менен салгылашат. Ден соолугуна байланыштуу демобилизацияланып кетпегенде, Жусуптан көрүнүктүү аскер начальниги өсүп чыгышы да мүмкүн эле.1919-жылдан баштап ал партиялык-советтик курулушка баш-оту менен киришет.
Керме арканда жатып кайра турмай
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч, шамдагайлыкка тарбияланат, чечкиндүүлүккө, тең салмакты сактоого, кыймылдарды башкарууга үйрөтөт.
Жусуп Абдрахманов
Өмүр-баяны
Жусуп Абдрахманов Кыргыз мамлекетин түптөгөндөрдүн башында болуп, аны түзүлүшүнө жана калыптанышына негиз салган. 1920-жылы ВЛКСМ дын III- cъездине катышып, ошол жерде [http://В.И.%20Ленин В.И. Ленин] (Ульянов) менен президиумда отуруп, аны менен бирге иштешкен. 1924-жылга чейин Жети-Суу аймагында жооптуу партиялык-советтик кызматтарда иштеп турат.
1924-жылы Туркестан Компартиясынын БКсы тарабынан уюштурулган “Улуттук оргбюронун” председатели болуп, Кыргыз автоном областын түзүүнү ишке ашырат. 1924-1925-жылдарда ВКП (б)нын 1-секретарынын милдетин аткарып, анан 2-секретары болуп турат. Кыргызстандын азыркы чектери Абдрахманов тарабынан аныкталганы белгилүү. Элдин өз эгемендигин өзү чечиш керектигин жетекчиликке алган Абдрахман уулу тилектештери Абдыкерим Сыдык уулу, Ишеналы Арабай уулудар жана каракалпактын мыкты уулдары менен бирге, Туркестан АССРинин курамында борбору Жалал-Абадда болгон, Ысык-Көлдөн Арал деңизине чеййин созулган Каракыргыз-Каракалпак автономиясын түзүү идеясы менен чыгат. Албетте, бул идея ишке ашпай калган. Абдрахмановдун аракети менен, адегенде РСФСРдын курамындагы автономиялык область, андан кийин автономиялык республика болгон Кыргызстан өз эгемендигин алгыча СССРдин курамында союздук республика болуп турду. Ал эми адегенде Казакстандын, андан кийин Өзбекстандын курамындагы Каракалпакстан автономия бойдон эле калганын билебиз.
1926-жылдын 1-февралында Кыргыз автономиялык ССРинин түзүлүшү да анын тынымсыз аракети менен ишке ашкан. Абдрахманов дайыма Кыргызстандын ОСФСРдын курамындагы автономиялык область болуу менен чектелбестен, өз алдынча республика болушуна толук негиз бар экендигин далилдеп келген болучу.
1925-жылы Маскөөгө ВКП (б)га кызматка чакырылып, борбордук аппаратта жооптуу инструктор болуп иштейт. ВКП (б)нын баштапкы уюмунун секретары катары, жыйналышка кечигип келген И.В.Сталинге эскертүү бергени Абдрахмановдун кандай тайманбас, иш билги кадр экенинен кабар берип турат. Ал Москвада иштеп турганда “Күмүш кылымдын” (“Серебряный век”) көп акын-жазуучулары  [http://В.%20Маяковский В. Маяковский], [http://М.%20Булгаков М. Булгаков], Б.Кушнер, [http://А.%20Ахматова А. Ахматовалар] менен жакшы санаалаш мамиледе болгондугу Жусуптун мамлекеттик ишмер гана эмес, жан дүйнөсү бай өзгөчө инсандыгынан кабар берип турат. Бул мамиле кыйла жылдар бою уланып келген. Бул чөйрөдө жүргөндө жана инструктор болуп иштеп турганда жаш совет мамлекетинин көп кеңештик-партиялык, аскердик жана көркөм өнөр ишмерлери менен тааныш болгон. Бул сыяктуу тааныштыктары кийин 1927-32-жылдарда Жусуп Кыргыз республикасынын Совнаркомунун председатели болуп иштеп турган кезинде көп маселелердин тез чечилишине өбөлгө түзөт.
Бул иште Абдрахман уулу 5 жыл чымырканып иштеп, жаңы гана түзүлгөн жана мурда эчтекеси болбогон жаш республикада бардык жумушту нөлдөн баштайт; эл чарбасынын бардык тармактарын, баарынан мурда, айыл чарбалык жана өнөр жайлык комплексти түзүүнүн, билим берүү тармагын, сот-прокуратураны, милицияны ж.у.с. жаңыдан түзүүнүн башында турат. Бул жагынан да Жусуп Абдрахманов менен Ли Куан Ю окшош. 1931-32-жылдарда дан даярдоодо Украина, Волга бою жана Казакстан элге ныпым эч нерсе калтырбай данды ортого төгүп бергендиктен, бул аймактарда чоң ачарчылык болуп, миллиондогон адамдар ачкадан өлгөндүгү белгилүү.
Ж.Абдрахман уулу 1927-жылдын 12-мартында 26 жашында Кыргыз АССРинин эл комиссарлар Советинин председатели болуп дайындалган. Республиканын өкмөтүнүн башында турган кезинде өзгөчө тайманбас, борбордун көзүн карабаган саясат жүргүзөт. Сталинге эки жолу (1929-жылдын ноябры, 1930-жылдын апрели) жазган каттарында республиканы үч жерге (союздук борборго, РСФСРге жана СредАзбюрого) баш ийдирген туура эмес практиканы жоюп, Кыргыз АССРин союздук республикага айландыруу маселесин эки жолу кайталап коёт. Кийин Жусуп камалганда так ушунусу улутчулдук деп бааланган болучу.
Жапырт колхоздошуу башталганда эле, 1930-жылы, Кыргызстанда мал чарбачылыгы чоң бүлгүнгө учурап, малдын башы 10,4 пайызга кемигени белгилүү. Ал эми Абдрахман уулу болсо өзү иштеп турган жылдары ошондогу борбордун жана жергиликтүү чоңдордун каршылыгына карабастан, кооперация идеясын көтөрүп жана аны колунан келишинче ишке ашырууга (Интергельпо) аракеттенип келген. Ошондой эле, Абдрахман уулу көчмөн калкты чукулунан отурукташтырууга да каршы болот (1930-жылы өлкөдө 85 көчмөн жана жарым көчмөн жеке чарба болгон, Жусуп Кыргызстан Советтеринин III съездинде катуу туруп, отурукташтыруу планын 30 миңден реалдуу 8 миңге азайттырат). Жусуп ошондой эле жергиликтүү шартты билбеген москвалык десанттын сабатсыз иштери менен дагы, жергиликтүү жетекчилердин иш билбестиги жана келишүүчүлүгү менен дагы дайыма аёосуз күрөшүп келген.
Кыргыз тилинин ролун жогорулатуу, улуттук кадрларды даярдоо жана кызматка коюу, өлкөнү индустриализациялоо дайыма Ж.Абдрахман уулудун көңүлүнүн чордонунда болгон. Мамлекеттик жана саясий ишмер катары ал элдин кызыкчылыгын биринчи орунга койгон жана бул максатка жетиш үчүн бардык энергиясын, акылын, күчүн, уюштуруучулук талантын, ал эмес өз өмүрүн дагы аяган эмес.
1937-жылдагы чоң калайманда Жусуп камакка алынат, ага антикеңештик террористтик, диверсиялык-чыккынчы, оңчул троцкисттик уюм менен блоктошкон Социал-Туран партиясынын түзүүчүсү деген күнөө коюлат. Ага саясий айыптарды тагууда органдар Абдрахмановдун дайыма жазып жүргөн күндөлүгүнө таянышкандыгы белгилүү. Кыргызстанда совет бийлигин кулатып, КСРБден бөлүп өзүнчө мамлекет түзмөкчү болгон деген сандырак айып тагылат. Канчалык кыйнаса да Жусуп өзүнө коюлган күнөөлөрдү мойнуна албаган. Анткени, Жусуп борбордогу жана Кыргызстандагы партиялык-советтик ишмерлерди канчалык аёосуз сындаса да, советтик түзүлүштүн активдүү жарчысы жана куруучусу болгон.
1960-жылдары дүйнөдөн өткөн белгилүү котормочу С.Бектурсуновдун айтуусу боюнча Абдрахман уулудун акыркы күндөрү айкын болду. Ал киши дагы суракта болуп, Абдрахман уулу бир дагы күнөөнү мойнуна албастан, өзүн эр жүрөктүк жана ишенимдүүлүк менен бекем кармагандыгын жана эч кимди каралабагандыгын өз көзү менен көргөн. Жусупту сындырыш үчүн, аны каралап кол коюп беришкен Ибрай Тойчинов жана Баялы Исакеев менен беттештиришкенде, Исакеевдин канжалаган башын жөлөп, столдогу сууну алып бети-башын жууп, жаратын таңып берген экен. Ушул аракети анын эрдигин, абийир, ар-намысты баарынан жогору койгон кашкөйлүгүн, кек санабаган айкөлдүгүн көрсөтүп турбайбы. Мунусу үчүн Жусуп абдан токмок жейт.
1938-жылдын 5-ноябрында суракка чакырылган Абдрахманов тергөөчүнүн чылым чегип, ром ичип отурганын көрөт. Чылымынан алып чегип, ромдон куйдуруп ичип туруп, анан баягы ашмалтай суроолорун берип, кайра суракка алмакчы болгон тергөөчүнү отургуч менен башка урат. Жүгүрүп келген сакчылар Жусупту атып ташташат. Кыргыздын эр жүрөк уулу Жусуп Абдрахманов ошентип каза табат.
Абдрахмановдун чыныгы публицист жана тарыхчы болгондугун дагы айтпай кетишке болбойт. Башка кээ бир жолдоштору (Т. Айтматов, Э. Эсенаманов, М. Булатовдор) сыяктуу расмий жогорку билим алууга үлгүрбөсө да, ал тубаса акыл-эсине жана жаркын талантына таянуу менен өзүнүн университеттерин Совет бийлиги жана социализм үчүн күрөштүн алдыңкы катарында болуп бүтүргөн. Жусуп орус тилин мыкты билген, бул тилде эркин сүйлөгөн, өзүнүн атактуу күндөлүктөрүн жана эмгектерин ушул тилде жазган. Ушул тил аркылуу ал дүйнөлүк адабияттын, маданияттын мыкты үлгүлөрүнө дайыма сугарылып турган. Мындан тышкары, Абдрахманов фарси жана немец тилин билген деген маалыматтар бар. Бул жагынан дагы Жусуп бир нече тилде, анын ичинде англисче эркин сүйлөгөн жана бүткүл элин ушуга тарбиялаган Ли Куан Юга окшоп кетет.
Өмүрүнүн кара мезгили
1958-ж. акталган.
Абдрахманов жана тарых
Абдрахманов өз элинин тарыхын изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-ж. «Кыргызстан» деген ат менен жарык көргөн. 1916-жылкы көтөрүлүш жөнүндө чындык жана акыйкат өңүтүнөн жазылган «Күндөлүгү» жана башка китептери белгилүү. Жусуп Абдрахманов Кыргызстандын чыныгы патриоту. Бул инсанга, Кыргыз Мамлекети түзүлүшү үчүн күрөшүнө, ар бир кыргыз таазим этиши керек.
Кызматкерди жеке коргоо каражаттары
Кызматкерди жеке коргоо каражаттары – кызматкердин дем алуу, угуу, көрүү органдарын, терисин жагымсыз касиеттердин таасиринен сактоого арналган жекече каражаттар.
Кыргыз спорту
Кыргыз спорту - Кыргызстандагы заманбап спорт оюндарынын жалпы аталышы. Анын ичинде дүйнөлүк жана аймактык спорт оюндарынан тышкары кылым карытып келген кыргыздын элдик спорт оюндары (ат чабыш. көк бөрү, күрөш, чүкө атуу, ордо жана башкалар) жана жаңы кыргыз оюндары (кулатуу, жана башкалар) да бар.
Бутия
Бутия Түндүк Американын (Канада) – четки түндүгүндөгү жарым арал. Плато ээлейт (айрым массивдеринин бийиктиги. 573 мге жетет). Тундра өсүмдүктөрү өсөт. Аймагында материктин эң Түндүк чети Мерчисон тумшугу жайгашкан.
Чокан Валиханов
Валиханов, Чокон Чыңгыз уулу (1835, азыркы Казакстан, Костанай облусу, Кушмурун айылы - 1865, Казакстан Республикасы Талды-Коргон облусу, Алтынэмел кыштагы) — казак элинин тунгуч окумуштуусу, (агартуучу-демократ, тарыхчы, этнограф, фольклорчу жана саякатчы.
Кыскача өмүр таржымакалы
Чокон Валиханов 1835-жылы туулган. Ал айтылуу казак султаны Абылай хандын чөбүрөсү.
1847-53-ж. Омскиден кадеттер корпусун бүткөндөн кийин Батыш Сибирь генерал-губернаторлугунда кызмат өтөгөн. Орто Азия, Казакстан, Чыгыш Түркестан элдеринин тарыхын, этнографиясын, фольклорун жана маданиятын, ошондой эле Теңир-Тоо аймагынын географиясынын изилдөөгө зор салым кошкон.
1860 - 61-ж. Петербургда жашап, орус революциячыл демократиялык идеялары менен жакындан таанышып, алдынкы орус интеллигенциясы менен тыгыз карым-катышта болгон. Россия ИАнын жана География коомунун иштерине активдүү катышкан. Анын илимий көзкарашы көп кырдуулугу менен айырмаланган: тарых, этнография, география, лингвистика, археология, саясий экономия. Валиханов орус чыгыш таануу илимине зор салым кошкон.
Ал Орто Азия, Казахстан жана Батыш Кытай элдеринин тарыхы, маданияты боюнча баалуу илимий эмгектерди жараткан. Валиханов 1856-ж. май-июлда аскердик чалгындоо саякатына катышып, Ысык-Көл аймагына келген. Кыргыздын бугу, сары багыш, солто урууларында болуп, эл менен таанышкан. Ушул эле жылдын август айында атайын тапшырма менен Кулжада үч ай жүрүп, элчилик мамилелерди жандандырган.
1857-ж. кайра Ала-Тоодогу кыргыздарга саякат жасаган. «Манас» эпосун кагаз бетине биринчи түшүрүп, анын бир бөлүмүн орус тилине которгон.
Арап жарым аралы
Арап жарым аралы (араб. شبه الجزيرة العربية, Шибх уль-джазӣра уль-Арабийя), Арапыя — Түштүк-Батыш Азияда жайгашкан жарым арал. Дүйнөдөгү эң чоң жарым аралдардын бири.
Аймактын жарымынан ашыгын Сауд Арабиясы ээлейт. Арап жарым аралында ошондой эле Йемен, Кувейт, Катар, Бириккен Арап Эмирликтери, Оман, Ирак менен Иорданиянын айрым бөлүктөрү жайгашкан.
Климаты
Климаты тропиктик, кургак, түндүгүндө субтропиктик. Жылдык жаан-чачыны түздүктөрдө 50-100 мм, тоолордун айрым жерлеринде 500 мм ден ашык. Такай аккан дарыя дээрлик жокко эсе; кургак дарыя нугу (вади) мүнөздүү. Кумдуу жана таштуу чөлдөр (Чоң жана Кичи Нефуд, Дехна, Руб-эль-Хали ж.б.), кээ бир жеринде жарым чөл басымдуу. Тоолордун айрым жерлеринде саванна жана сейрек токой өсөт. Оазистер сейрек учурайт.
Рельефи
Жарым аралдын түндүк чеги шарттуу түрдө 30° түндүк кеңдиктен өткөрүлөт. Жээктеринде булуң-буйткалар аз. Рельефинде түздүк жана плато басымдуу; алар батыш, түштүк жана чыгышында четки тоолорго (бийикт. 3600 м ге чейин) өтөт.
Кызыл деңиз менен Перс булуңун жээктей Тимаха жана Эль-Хаса ойдуңдары жайгашкан. Перс булуңунун жээгине жакын нефтинин ири кени бар.
Хальмер-Яха (Байдарата-Яха куймасы)
Хальмер-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Байдарата-Яха дарыясынын сол жээгинен 33 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 28 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Преформизм
Преформизм (лат. praeformo - алдын ала түзөм) – организмдердин жыныс клеткаларында түйүлдүктүн өнүгүшүн аныктоочу жана организмди түзүүчү белгилердин материалдык түзүлүштөрү кармалат, -деген ойду билдирген окуу. Преформистик көзкараштар узак жылдар бою топтолгон. ХVIII к-га чейин, биол-да – түйүлдүк клеткаларында толук түзүлгөн түйүлдүк бар деген ой үстөмдүк кылып келген. ХVII к-дагы биринчи микроскопияны жүргүзгөндөр (Я. Свамердам, М. Мальпиги, А. Левенгук жана башка) оюу боюнча түйүлдүк жумуртка клеткасында (овизм) же уруктукта (анималькулизм) түзүлгөн абалында кармалат да, өөрчүү процессинде өлчөмдөрү гана чоңойот, -деген ойдо болушкан. Андан ары преформация жөнүндөгү окууну А. Галлер, Ш. Бонне, Л. Спалланцани жана башка улантышкан. ХVIII к-дын экинчи жарымынан баштап өөрчүүдөгү өзгөрүүлөр же бузулуулар, аталык жана энелик белгилердин тукум куугучтугу, кээ бир организмдердин регенерацияга жөндөмдүүлүгү жөнүндөгү маалыматтардын топтолушу менен организмдердин өөрчүшүндө кезектенүү менен жаңы белгилер пайда боло тургандыгы жөнүндөгү окуу басымдуулук кылган.
Альтенстайг
Альтенстайг (Altensteig) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Кальв районуна карайт. Карлсруэ административдик округуна тиешелүү. Калкы – 10185 (2013-ж.). Аянты – 53,21 км². .
Сарыбаева Бейшекан
Сарыбаева Бейшекан Шырдакчы. 1925-ж. Жети-Өгүз районундагы Барскоон айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. Колхоздо эмгектенген. Бейшекан узчулукка келвн кезинен кызыгып, айыл арасында шырдакчы аталган. Анын колунан эки жүздөй шырдак чыккан. Кайкач бармак уз кийиз буюмдарын жалпы оюм аркылуу берет да, анын борбордук оюм табакчалары колтук оюму же четтик оюму «аламычтары» менен жиксиз байланышат. Ал эми колтук, четтик оюндар шырдак четиндеги «аламычтары» (тоо кыркалары сымал) менен так ошондой төө өркөчтүү жасалат. Мында төрт табакча бир шырдакты пайда кылат. Анын ар биринде «төрт кочкор мүйүз оюмунун» алдынан төрт «карга тырмак оюму» чыккан төрт «кочкор мүйүз оюму» пайда болот. Негизинен Бейшекандын «колтук оюмдары» «жарым гүл» оюмун элестетет. Уздун түшүргөн «аламычтары» бармак башы болуп көрүнөт. Ал шырдактарына эки гана өңдү «аламычы» менен алганда (кара-ак, кызыл-көк, кара-сары) колдонот. Уздун өзүнчө үлгү дептерчеси бар. Жакшы чыккан шырдак оюмун ага түшүрөт. Аны кайрадан карап чыгып, аны ондоп-түздөп оюм жаратат. «Бейшекандын жарым кыялы» ушундайча пайда болгон. Ал башка оюмдарды да бири-бири менен салыштырып, жаккан оюм айкалыштарын кыйыштырат. Шырдакчы башаты элдик оюм болгон оюмдун айрым элементтерин өзүнүн жекече кыял чабыттары аркылуу өзгөртө алат. Ал шырдактарын шырык аркылуу ийине келтирет. Кийизди бышык уютуу үчүн күзгү жүндү арбын колдонот. Уздун кызы Роза эне өнөрүн улоодо. Өнөктөшү Тохон Сатыбалдиева да уз, алар бири бирине үлгү тандайт. Биринин уздугун бири толуктайт. Эмгеги баттамада. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1980-ж. Эл чыгармачылыгы боюнча республикалык телеконкурс. Уздун шырдактары тартылган; 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Көркөм коп өнөрчүлөрдүн республикалык кароо-сынагы». Шырдагы үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Ардак грамотасы; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Кийиз буюмдары үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Ардак грамотасы.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Жазма кеп
Жазма кеп -  кептин жазуу жүзүндө аткарылган түрүн билдирип, белгилүү тема боюнча мазмундуу, системалуу жана байланыштуу ойдун  адабий жазма тилдин нормативинде болушун түшүндүрөт.
Керме арканда отуруп кайра туруу
Шарты
Оюнчулардын саны 2—5 киши.
Оюн дарактуу жерде өткөрүлөт. Оюнда колдонуучу аспап- аркан.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар эки дарактардын ортосуна аркан тартышып андан кийин, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден керме арканда. отурушуп, буттарына турушуп кайра отурууга аракеттенишет. Оюн оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат. Тең салмагын жоготпой, керме арканда отуруп кайра турган оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун башка түрлөрү
Эшек жыгачка отуруп кайра туруу, баканда отуруп кайра туруу, атта отуруп кайра туруу, эшекте отуруп кайра туруу.
Оюндун эрежеси
Керме арканга жакын турууга, бир бирине жардам берүүгө, тоскоолдук кылууга, тең салмагын жоготкондон кийин, кайрадан аракетин кезексиз улантууга, бир убакытта бирден ашык оюнчуларга керме арканда турууга болбойт.
Оюнга методикалык көрсөтмө
Оюн өткөрүлүүчү жерде башка буюмдар болбошу керек.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч, ийилчээктик, шамдагайлыкка тарбияланат, чечкиндүүлүк, тең салмакты сактоого, кыймылдарды башкарууга үйрөтөт.
Ярковка дарыясы
Ярковка (Медвежонок) — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Прослауха дарыясынын оң жээгинен 45 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 31 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кулундинск көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Обь жана Иртыш дарыяларынын аралыктарындагы агынсыз аймак.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мухаммед пайгамбар
Мухаммед Пайгамбар (араб. Мухаммад محمد, туулган убагы 19-апрель, 571-жылы (же 570-ж.), рабиүль-Аввал айынын 12синде, дүйшөмбү күнү, күндүн чыгышына аз калганда, Меккеде — өлгөн убагы 632-ж., 8-июнь, Мадинада.) — Исламдын акыркы пайгамбары. Ислам ишеними боюнча Кудай Мухаммед пайгамбарга ыйык китеп болгон Куранды түшүргөн. Андан тышкары саясий инсан, анын башкаруусунун натыйжасында Араб жарым аралындагы күчтүү жана жетишээрлик чоң мамлекетке айланып кеткен, умма мусулмандар жамаатынын негиздөөчүсү жана башчысы.
Өмүр баяны
Көчмөн бедуиндер үй-бүлөсү, акы төлөп баласын бактыра турган адам издешип Меккеге барышат. Аялдар бир-бирден бала алышат. Болочок пайгамбарды "атасы жок жетим экен, жарытып акы төлөбөйт да" деп эч ким албай коёт. Халима аттуу аял башка бала табылбагандан кийин кичине Мухаммедди алып, үйүнө кайтат. Өздөрү кедей турушкандыктан Халима өзүнүн наристеси менен Мухаммедди катар эмизип багат Аравиянын көптөгөн жери кургак, суусуз болгондуктан жалгыз төөсүнөн сүт да чыкпай калган. Бала Мухаммедди апкелген күндөн баштап төө сүтү мол бере баштайт. Мухаммед 3-4 жашка келгенде аянтчада балдар менен ойноп жүрсө үйгө Халиманын өз уулу жүгүрүп келип, "баланы ак кийимчен эки адам келип жыгып жатат" дейт. Халима күйөөсү экөө жүгүрүп чыгышса, Мухаммед супсур болуп туруптур. Халама аптыгып: "Эмне болду,балам? Алигилер кимдер?" деп сураса: "Көөдөнүмдү ачып жүрөгүмдү сууруп алды да алтын жүрөк салды, кимдер экенин тааныбайм" деп Мухаммед чоң адамча токтоо жооп бериптир. Аңызга караганда Кудайдын амири менен келген Жебирейил Мухаммедке башка жүрөк салып кетет. Буга таң калган жана корккон Халима баланы аман турганда энесине алып барып берели деп, аны Меккедеги Аминага алып келет. Ошондо сезим тал Амина: "Эмне болуп кетти,эмнеге алып келдиңер?" деп чочулайт. Халима эмне дээрин билбей аны-муну айткан болгон экен, Амина анысына көнбөй чындыкты айттырыптыр. "Мухаммед туулганда жерге "чыр" этип түшөөрү менен чалкасынан жаткан калыбында эки чыканагына таянып, башын көтөрүп, чон адамдай өйдө караган эле" деп Амина уулун алып калыптыр.
Ал 6 жашка толгон кезде энеси Амина кайтыш болуп, жетим калган баланы чон атасы Абды Мутталип колуна алып тарбиялаптыр. Абды Мутталип ак сөөк тукумунан чыккан бай эмес адам экен.Мухаммед 8 жашка чыкканда сүйүктүү чон атасы да кайтыш болуп, баланы агасы (атасынын иниси) Абу Талип өз тарбиясына алган экен. Ак көңүл, жан дүйнөсү кең Абу Талип өтө кедей өмүр кечирип, Мухаммедди элдин кой-эчкисинин артында жүрө турган бакмачылыкка берүүгө мажбур болуптур. Тоо-ташты,чөлдү сызгырган аптапта жападан жалгыз мал артынан жүргөн жетим бала абдан сезимтал, байкагыч, ойчул болуп өсүп, кичинесинен калп айтканды билбеген, өтө чынчыл, жагымсыз жыт-жыбырдан жүрөгү айнып ооруп калма, орунсуз сүйлөбөгөн бала болгон. Буга дейре Аравияда ар түрдүү кудайларга сыйынуу кеңири жайылган. Алардын сыйынуучу касиеттүү жери Мекке шаарындагы Каба болуптур. Мында көп замандан бери эле жыл сайын арабдар белгилүү убакытта чогулушуп, Кабанын айланасындагы ар түрлүү кудайлардын бейенесине сыйынып,курмандык чалышып, Замзам кудугундагы касиеттүү суудан ичишип тарашчу экен.
Мухаммед Пайгамбардын осуяттары
Беш түрдүү нерсеге кепил болуңуздар,мен да сиздер үчүн бейишке кепил болоюн:
Биринчиси - мурастарыңызды бөлүштүргөндө бири-бириңиздерге кыянат жана зулумдук кылбаңыздар;
Экинчиси - адамдарга, өзүңүздөргө ынсап кылыңыздар;
Үчүнчүсү - душман менен боло турган согуштарда коркоктук кылбаңыздар;
Төртүнчүсү - олжо бөлүшкөндө кыянаттык кылбаңыздар;
Бешинчиси - зулумдардан эзилгендердин,кордолгондордун акысын өндүрүп бериңиздер.
Урушканда кимиңиз биринчи салам берсеңиз,ошонуңуз Кудайга жагымдуурагыңыз.
Садаганын жакшысы-эсенчиликтегиси: мал-мүлкүң жайнап, жашоонун баркын билип жана бар жокту эске алып турган кезиңде кылган садагаң. Садага кылууну узакка созбо, жаның алкымыңа келген учурда мал-мүлкүңдүн мынчасын баланчага, мынчасын түкүнчөгө дегениң менен пайдасы жок, себеби ал убакта сен айпасаң деле мал-мүлкүң баланча-түкүнчөлөрдүкү болот.
Адамча үч түрдүү сапат бар;
Экинчиси - коңшуң сенден жакшылык көрсө жашырат, жамандык көрсө ашырат;
Үчүнчүсү - катының бирге болсоң кароо болот, жок болсоң кыянаттык кылат;
Койл (Оклахома)
Койл (Оклахома) (Coyle) — Оклахома штатынын Logan округуна караган АКШ шаары.
Мухаммед пайгамбар
Мухаммед Пайгамбардын осуяттары
Ар түрдүү амал бар, алар ар бир момундун түздөн-түз милдети:
Койл (Оклахома)
Калкы - 337 киши. Болжолдуу аянты - 1.6 км². FIPS коду — 40-17950.
Мухаммед пайгамбар
Мухаммед Пайгамбардын осуяттары
Биринчиси - оорулууну барып көрүү;
Үчүнчүсү - чүчкүрүп "алхамду лиллох" деген кишиге "ярхамука-ллоху ва яшфик" деп жооп кылуу.
Ар түрдүү иш бар,аларды үмөттөрүм эч аткарбай кое алышпайт:
Биринчиси - тек-жааты менен сыймыктануу;
Экинчиси - өлүккө өкүрүп ыйлоо;
Үчүнчүсү - жылдыздар менен пал ачуу.
Биринчиси - чалдыбарга айланган үйдүн ичине даарат кылгандар;
Экинчиси - жолдун ортосунда даарат кылгандар;
Үчүнчүсү - ат-улоолорун бош кое берип,анан Кудайдан алардын сакташын сурагандар.
Үч түрдүү адам бар,Кудай акыр-кыяматта алар менен сүйлөшпөйт жана ыраазычылыгын бербейт да карабайт,күнөөлөрүн да кечирбейт,ал түгүл аларды катуу азапка салат:
Ак-Терек (Кара-Суу району, Папан айыл аймагы)
Ак-Терек — Кыргызстандын Ош облусунун Кара-Суу районундагы айыл. Папан айыл аймагына кирет.
Мухаммед пайгамбар
Мухаммед Пайгамбардын осуяттары
Биринчиси - карыя болуп туруп,зина иштеринен кайтпаган адам;
Ак-Терек (Кара-Суу району, Папан айыл аймагы)
Калкы
Калкы ― 877 киши (2009-жылы).
Мухаммед пайгамбар
Мухаммед Пайгамбардын осуяттары
Экинчиси - калпычы падыша;
Каныбек Осмоналиев
Каныбек Осмоналиев (Kanybek Osmonaliev; 19.11.1953) — кыргыз спортчусу, коомдук ишмер. Москва шаарында өткөн 22-Жайкы Олимпиада Оюндарынын чемпиону жана оор атлетика боюнча дүйнөнун 4 жолку чемпиону болгон туңгуч кыргыз. Кесиби боюнча тарыхчы (Кыргыз Улуттук Университетинин тарых факультетин аяктаган).
Мухаммед пайгамбар
Мухаммед Пайгамбардын осуяттары
Үчүнчүсү - мактаанчак кембагал.
Каныбек Осмоналиев
Каныбек Осмоналиев 1953-жылы 19-ноябрда Кыргызстандын Чүй облусуна караштуу Кемин районунда Бишкек айылында туулган.
Мухаммед пайгамбар
Интернеттеги шилтемелер
Мусулман булактарынан
Каныбек Осмоналиев
Спорт жана өмүр
2003-жылы "Азаттык" үналгысынын кабарчысы Кабыл Макеш менен курган маегинде ал өзүнүн өмүр жолунун башаты тууралуу мындайча эскерген.
"''Мен Кемин районунун Бейшеке айылында жарык дүйнөгө келип, балалыгым айыл жергесинде өттү. Эки жашымда атам каза болуп, эрте жетим калып, кичинемден кара жумушту көп жасап, чыйрак өстүм.
5 баланы эрезеге жеткирүү түйшүгү апам Жийдекандын мойнуна жүктөлгөн.
Жашымдан эле спортко ынак өсүп, боюмдун кичинелигине карабай, футбол, баскетболду жакшы ойночумун. Эркин күрөш секциясына да катышып, райондук мелдештерде байге алып жүрчүмүн''".
Каныбек Осмоналиев мырза студент кезинде оор атлетикага кызыгып калганын мындайча эскерет:
"Кыргыз мамлекеттик университетинин тарых факультетинде окуп жүргөндө да күрөшкө барып жүргөм. Бир жолу университеттин оор атлетика залына капыстан кирип калып, балдар менен мелдеше кетип, штанга көтөрүп калдым. Менин бул спортко жөндөмдүүлүгүмдү байкап, оор атлетиканын сырын үйрөтүп, чоң спорттун эшигин кенен ачкан устатым - Семен Давыдович Иткин болду".
Каныбек 1978-жылы АКШда өткөн дүйнө чемпионатында алгач ирет дүйнө чемпиондугунун алтын медалын тагынды.
Даңазалуу балбан Александр Воронин менен ат салышуу кыйынга турганын ал өзгөчө эскерет.
"Мындай ийгиликтерге жетишиме устатымдын, апам Жийдекандын, келинчегим Мээркандын салымдары зор" - деп Каныбек Осмоналиев баса белгилеп келет.
Болочокку жубайы менен 7-класстан баштап ысык мамиледе жүрүп, 19 жашында баш кошушкан.
Келин алып, кыз узатып, бир канча неберелүү болушту. Улуу уулунун 2000-жылы төрөлгөн кызына Олимпиада деп ат койгон.
Кыргыз спортун дүйнөгө тааныткан Каныбек Осмоналиев, ошентип, дүйнө чемпионатында 4 жолу алтын байгелүү болуп кайткан. Европанын эки жолку чемпиону.
Ал 1980-жылы Москвада өткөн Олимпиадада чемпион болгон.
Ушул тапта ал Кыргызстандагы Балдардын спорттук Олимпиадалык резервдеринин оор атлетика боюнча мектебинин директору, Кыргызстандын Улуттук олимпиада комитетинин аткаруу комитетинин мүчөсү.
Анын улантуучулары
Азиянын чемпионаттарында бир нече жолу мөрөй алышкан Митал Шарипов, Улан жана Кутман Молдодосовдор, Манас Алибаев, Алмаз Асакеев жана башка кыргызстандык оор атлеттер Каныбектин жолун жолдоп келишет.
Ал тууралуу чыгармалар
Каныбек Осмоналиев жөнүндө даректүү тасма тартылып, акын Акбар Рыскулов поэма жараткан.
Лопча-Вож
Лопча-Вож — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пелингичный дарыясынын оң жээгинен 5 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жогорку Биккузино (Кугарчин району, Башкыртстан)
Жогорку Биккузино|200px|thumb Жогорку Биккузино — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Төмөнкү биккузин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 257 киши. Почта индекси — 453338, ОКАТО коду — 80238855002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Сартов Жанузак
Сартов Жанузак Таш чеккич. 1954-ж. Тоң районуидагы ТогузБулак айылында төрөлгөн. Бишкектеги сүрөтчүлөр окуу жайын бүтүргөн. 1979-90-жылдары Нарын педагогикалык окуу жайында, Пржевальск көркөм фондусунда, Бишкектеги № 92 кесипчилик-техникалык окуу жайында эмгектенген. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Жанузак ташты көлөмүнө карата аныктайт. Жаргылчак, тегирмен чегет. Өтө жумуру эстелик, моло таш, майдараактарын ийик таш, бүлөө, таш жарык, кайрак таш ж. б. шартташтырат. Таман алдында тапталган эле таштарды иштетип жалтыратса, абдан кооз көрүнүп, табигый касиетинде кубула түшөт. Андан чебер буюм-тайым жасайт. Андан эч нерсе менен алмаштыра алгыс көркөмдүктү алып чыгат. Жергиликтүү гранит таштарынын өңү ар кандай. Баалуу таштардан алмаз таш, топаз таш, ялма таш, овике таш өңдүүлөрдү кармайт. Устанын дүкөнү - «таш кесүүчү дүкөн» деп аталат. Техника аркылуу да иштетет. Аларга кескич, тешкич, жылмалоочу дүкөндөрү кирет. Жанузак таш чегүү үчүн балка, кескич, чукулдукту гана керектейт. Кескичти жаруу-тилүүдө, чукулдукту жаргылчак менен тегирмендин жылмасын чегүүдө колдонот. Жаргылчакка көгүлтүр чаар, кайрак сымал таштарды чегет. Жанузактын Нурдин Арзыматов, Тарас Сулайманов, Абдулла Арзиев, Темирбек Итикеев өңдүү таш чеккич шакирттери бар. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1988 ж. Эл чыгармачылыгынын Бүткүл союздук III фестивалына карата «Кол өнөрчүлөрдүн республикалык көргөзмөсү». Жаргылчагы үчүн Ардак грамота; 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Таш буюмдары менен катышкан.
Нолан Бушнелл
Нолан Бушнель - 1943-жылы 5-февралда АКШнын Юта штатынын Клиарфилд шаарында төрөлгөн. Нолан эки жолу үй-бүлө күткөн. Эки жубайынан 7 баласы бар. Атактуу инноватор учурда 68 жашта. Катардагы эле үй-бүлөдө туулган инноватор кичинекейинде теңтуштарынан көп деле айырмаланган эмес.
Атасы таштан түрдүү нерселерди жасаган уста болуп, баласын эмгекти сүйүүгө үйрөткөн. Анын "көп иштесең, көп нерсеге жетесиң деген сөзү Ноланга катуу таасир берген. Бушнель эмгекти сүйүүнүн артынан техниканы мыкты өздөштүрүп, мектепте окуп жүргөндө радио жана сыналгыларды оңдоп акча таба баштаган. Бир жолу колледждеги окуусу үчүн төлөй турган акчасын карта ойноп уттуруп жиберет. Анан акча табыш үчүн "Көңүл ачуучу лагуна" деген жерге ишке орношот. Ошондон баштап бош убакыт болду дегиче ошол оюндар жайгашкан сейил бакка шашчу болот. Убактысын оюндар менен өткөрүп жүрүп, колледжден кийин ЖОЖдун электроника факультетине өтүп, окуусун эң начар баалар менен аяктайт. Ага карабастан, кумарпоз Нолан дал ушул технолохиялар тармагында көрүнүктүү из калтыра алды.
Диплом алгандан кийин Калифорния штатындагы "Ампекс" фирмасына инженер болуп ишке кирет. Алгачкы ойлоп чыгарган оюну "Компьютер Спейс" деп аталат. Бирок аны инженерлерден башка жөнөкөй адам түшүнө алган эмес. Ошондо Нолан карапайым калкка түшүнүктүү "Понг" (стол теннисинин автоматтагы видео түрү) аттуу оюнун ойлоп таап, жумуштан чыгып, өз алдынча иш баштоого белсенет. Жаңы эмгегин "Бэйли Мидуэй" аттуу чоң компанияга сунуштайт.
Тилеке каршы, ал күткөндөй жооп албайт. 1972-жылы Тет Дебни менен "Атари" компаниясын негиздейт. Алгач тажрыйба жана каражат жок болгондуктан, бир топ эле кыйналышкан. Өз күчүнө, акылына ишенген өнөктөштөр биргеликте бадык кыйынчылыктарды жеңишкен. Бушнель адамдарды ишендирүүчү сапатын көрсөтүп, бир банк менен сүйлөшүп, тийиштүү инвестиция тартууга жетишет. Ошентип, акчалай колдоо табылып, акырындык менен иши башталып, көп өтпөй бул жаңы оюндун миллиондогон күйөрманы пайда болот.
"Понг" видеоавтоматтык оюну салондордо гана орун албастан, ар бир америкалыктар үйүндө ойной ала турган деңгээлге жетет. Ал массалык түрдө калың элге биринчи жолу таралган жана бул тармакта революция жасап, жаңы видеооюндардын индустриясына негиз салган. Бул эмгеги менен ал адамдардын жашоосуна көрк кошуп, видеооюндардын "атасы" катары тарыхта жашап келет. Кийин Нолан "Пицца Тайм Фиате" ресторандарын каржылайт.
Ал жайлардын ичинде видеооюн салондору, жаш балдар көңүл ача турган жайлар, ошондой эле атайын пицца тарата турган жаныбарлардын образындагы каармандар болгон. Ноландын бул жаатта тапкан кирешеси "Атариден" тапкан 15 миллион долларынан да ашып түшкөн. Нолан эки жолу үй-бүлө күткөн. Эки жубайынан 7 баласы бар. Атактуу инноватор учурда 68 жашта. Ачылыштары үчүн көптөгөн наамдар менен сыйланган.
Интернеттеги шилтемелер
Koom@super.kg.
Макроэволюция
Макроэволюция (гр. makros – узун, чоң) - жогорку рангдагы таксондордун (уруу, тукум, түркүм, класс жана башка) түзүлүшүнө, жаралышына алып келүүчү эволюциялык өөрчүү. «Макроэволюция» термини 1927-ж. Ю. А. Филипченко тарабынан сунушталган. Ал менен катар эле кээ бир окумуштуулар М. сапаттык өзгөчө процесс деп жазышкан. Бүгүнкү күндүн эволюционистеринин көпчүлүгүнүн көзкараштары боюнча М. өзгөчө механизмге ээ эмес. М. микроэволюция кубулушунан кийин гана ишке ашат. Микроэволюциялык процесстер топтолуп отуруп, М. түрүндө гана көрүнөт. М. кеңири тарыхый деңгээлде байкалган эволюциялык өзгөрүүнүн жалпыланган сүрөттөлүшүн чагылдырат. Ошондуктан, М-нын деңгээлинде гана микроэволюция деңгээлинде байкоого болбогон орг. дүйнөнүн эволюциясынын багыттарын жана законченемдүүлүктөрүн аныктоого болот.
Абдылдаев, Эркинбек Кыянович
Абдылдаев, Эркинбек Кыянович — техника илиминин доктору. Улуту-кыргыз. 1954-жылы Ысык-Көл обласынын Жети-Өгүз районуна караштуу Ак-Терек айылына туулган. 1976-жылы Ленинград Мамлекеттик  Университетинин  геомеханика факультетин бүтүргөн.
Ишмердиги
Илимий кызматкер, пединститутта кафедра башчысы,Эл аралык башкаруу Институтунун Караколдогу филиалында   декан,  директордун орун басары болуп иштеген.1994-жылы Ысык-Көл Мамлекеттик университетинин профессору болгон.