cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кичи Майгашта (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дэн Сяопин
Дэн Сяопин, Дың Си-сян, Дың Cяупин (22. 8. 1904, Кытай, Сычуань провинциясы, Пайфан – 19. 2. 1997, Пекин) – Кытайдын мамлекеттик жана коомдук ишмери.
1920-ж. Франциядан билим алган. 1922-жылдан Кытай Коммунисттик Жаштар Союзуна, 1924-жылдан Кытай КПнын мүчөсү. 1925-ж. саясий ишмердүүлүгү үчүн Франциядан куулуп, Москвадагы Чыгыш эмгекчилеринин Коммунисттик университетине, кийин Сунь Ятсен атындагы университетте окуган. 1927-ж. Кытайга кайтып, 1929–30-жана башка пайсек жана Лунчжоу көтөрүлүшүн жетектеп, ошол эле учурда Кытай кызыл армияcынын катарына кошулган. Япония менен болгон согушта 8-армиянын бөлүктөрүндө комиссар болуп кызмат кылган. 1945-ж. Кытай элдик-боштондук армиясына караштуу 2-армиянын комиссарлыгына дайындалган. Ушул жылдары Дэн Сяопин Кытай КП БКга мүчөлүккө кабыл алынып, 1949-жылдагы революцияга активдүү даярдык көргөн. Революция жеңгенден кийин Мамлекеттик Советтин (өкмөт) премьеринин орун басары болуп дайындалган. 1956–66-ж. Кытай КП БКнын Генералдык секретары болуп иштеген. 1960-жылдардын экинчи жарымында Кытайда «Маданий революциянын» башталышына байланыштуу пикир келишпестиктерден улам Дэн Сяопин кызматынан ажырап, трактор заводуна жиберилген. 1973-ж. Чжоу Эньлайдын кийлигишүүсү менен мурунку кызматы кайтарылып берилген, бирок Чжоу Эньлай өлгөндөн (1976) кийин кайрадан куугунтукталган. 1977-ж. Кытай КПнын 11-съездинде «төртөөнүн тобунун» жоюлушу менен кайрадан акталган. Дэн Сяопиндин сунушу боюнча Кытай КП БКнын 3-пленумунда (1978-ж. декабрь) кытайлык өзгөчөлүк менен социализм куруу жана экономикалык реформа жүргүзүү багыты кабыл алынган. Анын демилгеси менен «маданий революция» саясаты, Мао Цзэдундун жаңылыштыктары сынга алынып, жеке ишмердикке жол ачылган жана ММКга карата цензуралар жоюлган. 1980-жылдардын башында Кытай менен Тайванды тынчтык жолу аркылуу бириктирүү үчүн «бир өлкө – эки түзүлүш» аттуу идея киргизген. Өз эрки менен 1987-ж. Кытай КП БКнын мүчөлүгүнөн, 1989-ж. Кытай КП БКнын Борбордук согуш кеңешинин башчылыгынан баш тарткан. Ага карабастан өмүрүнүн акырына чейин КЭРдин жетекчилигинде негизги күч болуп саналган. Бишкек шаарындагы көчөгө ысмы берилген.
Каблуков Иван Алексеевич
Каблуков Иван Алексеевич (21. 8 (2. 9. 1857-5. 5. 1942) - советтик физ,- химик, СССР ИАнын ардактуу мүчөсү (1932; корр. мүчө, 1928), РСФСР- дин илимге эмгек сиңирген ишмери (1929), Москва университетинин эмгек сиңирген проф. (1910).
Каблуков суусуз эритмелердин электр химиясы боюнча маанилуу иштерди жүргүзгөн. Ал (В. А. Кистяковский менен бир мезгилде) илимге иондордун солъватациясы жөнүндөгү түшүнүктү киргизген. Орг. бирикмелердин изомерлик молекулаларынын жылуулук пайда кылуусу бирдей эмес экендигин 1-жолу көрсөткөн (1887). Крымдагы Саки көлүнүн тузунан бромду алуу методун иштеп чыккан. Химиянын тарыхы боюнча да кеп иштеген. Ленин ордени жана Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган.
Бекар
Бекар - (французча-becarre) нота жазуусунда добуш катарынын бир баскычынын жарым же бүтүн тонго жогорулашын же төмөндөшүн алып таштоочу белги.
Эл аралык мамилелердеги Версал-Вашингтон системасы
Эл аралык мамилелердеги Версал-Вашингтон системасы - өзөгү 1919-ж. кабыл алынган Версал тынчтык келишими (Германиянын өнөктөштөрү менен болгон келишим) жана Вашингтон конференциясында (1921-1922) кабыл алынган макулдашууда түптөлгөн тынчтык тартиби.
Бул системанын европалык бөлүгү (башкача айтканда — Версалдык) көбүнесе уткан өлкөлөрдүн саясий жана аскердик-стратегиялык кызыкчылыктарынын жыйынтыгынан түзүлгөн. Алар негизи өз күчтөрүн утулуп калган же кайрадан түзүлүп келаткан өлкөлөрдүн (Европада — 9) кызыкчылыктарын тоотпоого багыттаган, ал эми бул системанын мындай кадамдары дүйнөлүк иштерде узак стабилдүүлүктүн сакталышына шарт түзө алган жок. АКШнын Версалдык системадан баш тартышы, Орусиянын изоляцияланышы жана антигермандык багыттар Эл аралык мамилелердеги Версал-Вашингтон системасын универсалдуулугунан ажыратып, стабилдүүлүк жоголуп, мунун баары дүйнөлүк конфликттин өрчүшүнө себеп болгон. Ал эми Азия-Тынч океан аймактарына тараган Вашингтон системасы аз да болсо өзүнүн тең салмактуулугу менен айырмаланып турган. Анын стабилдүүлүгүнүн начарлашына Кытайдын өнүгүү курсунун белгисиз жакка оошу, Жапониянын тышкы саясатында милитаристтик багыттын күч алышы жана АКШнын изоляцияланышы себеп болгон.
Комсомол (Сузак району, Барпы айыл аймагы)
Комсомол — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы айыл. Барпы айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 2 600 киши.
Microsoft FrontPage
Microsoft FrontPage - HTML тилинде документти чектөө редактору, ал Microsoft корпорациясы тарабынан иштелип чыккан WYSIWIG (экранда эмне көрсөң, басылганда ошону аласың) техноложисин колдойт. Редактор web-барак жана web-сер-верлерди иштеп чыгуу үчүн өнүккөн графиктик мүмкүнчүлүктөргө ээ. Ошону менен катар эле Интернет-провайдер кызматтары колдонуучуну Microsoft Internet Information Server серверине орнотулуучу айрым кеңейтилиштер менен камсыз кылмайынча колдонуучулар редактордун кеңейтилген мүмкүнчүлүктөрүн иште колдоно албайт.
Колдонулган адабияттар
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы /Башкы редактор Ү. Асанов; Ред. кеңеш У.Н.Бримкулов ж.б. – Б.: Мамлекеттик тил ж-а энциклопедия борбору, – 2004. 380 б. ISBN 9967-14-014-3
Савале (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Савале — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Савалеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 981 киши. Почта индекси — 453015, ОКАТО коду — 80235855001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Минуса аймагы
Минуса аймагы – Хакас-Минуса ойдуңу. 18-кылымдын 2-жарымына чейин «Кыргыз жери», «Кыргыз өлкөсү» катары белгилүү болгон. Байыркы кытай хроникаларында түрктөрдүн түпкү аталарынын бири Нишидунун (Надулу-шад) биринчи аялы 4 уул төрөп, алардын бири Кыргыз (Цигу) деген ат менен Абакан (Афу-шуй, башкача айтканда Абыгансуг) жана Енисей (Цзянь-шуй, башкача Кем-суг) дарыясынын аралыгына падыша болгону тууралуу мифтик кабар кезигет. Тарыхый топоним катары түштүк-батышынан Кичи Абакандын оң куймасы Кыргыз-Суу (Хыргыс суг), түштүгүнөн да Кыргыз-Суу жана Жой суулары, чыгышынан Амыл жана Хабык өзөндөрүнүн куймалары Кыргыз-Жул (Хыргыс чул), түндүк-батышынан Кузнецк Ала-Тоосунун этеги, Үрүп суусу менен чектелген. Аталган жерлер жалпысынан Минуса аймагы деп аталып, Кыргыз мамлекетинин метрополиясы катары таанылган. Бул аймактан байыркы кыргыздарга таандык көптөгөн маалыматтар (энчилүү аттар, жазма, археологиялык ж. б. эстеликтер) табылып, көпчүлүгү Минусинск шаарындагы музейде сакталуу турат. 18-кылымдын 2-жарымынан Россия империясынын курамына кирген.
Чий токуу
Бир метрдей бийик эки казыкчага узата коюлган түндүк бакан же ошол өңдүү жыгач тал чийлерди токуунун элдик дүкөнү. Чийди токуунун салттуу жөрөлгөсүндө токула турган жердик шоона төөнүн чудасынан, же койдун узун-кылчык жүнүнөн ийирилип, чыйратылган. Ага тандалып алынган сайдын бирдей томпойгон сүйрү таштарынын жыйырмадайы белинен байланат. Чийдин талы бир-бирден кезеги менен дүкөнгө коюлган сайын шоонага чырмалып, салаңдаган таштар бири-бири менен алмашып турат.
Азыр чий боюнча көркөм өнөрканалардагы чырмакчылар шоона ордуна чыйратылган кебез жипти, таш ордуна эки жагында муунагы бар темирди колдонушат. Ал шоонадай байлоого эптүү, таштай кармоого сыйда болот. Токуучу жиптин жоон-ичкелиги жасалуучу буюмдун үлгүсүнө, чийдин түрүнө жараша ылайыкташат. Токулган чийдин аяк-башына кара жиптен «ийрек» түшөт.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Кемакылдык
Кемакылдык – акыл-эстин терең кеткен, оңолбой турган кемчилиги; акыл-эстин начардыгынан, мурда алган билимин жоготкондугунан жана/же жаңы билимге ээ болууга жарамсыздыгынан, бүтүндөй писхиканын жардылыгынан көрүнөт. К-тын 3 баскычы ажыратылат: акыл-эстин бузулушунун жеңил баскычы (маныроолук), орто баскычы (макоолук) жана акыл-эс ишмердигинин терең, оор даражадагы жабыркоосу (келесоолук). Ошондой эле К. а-тын тубаса (олигофрения) жана ар кыл оорулардан (мээнин кан тамырларынын ичкерүүсү, талма) улам мээнин өзгөрүүсүнөн улам пайда болгон (деменция) түрлөрү да айырмаланат. К. а. оордук даражасына жараша ар кандай укуктук натыйжаларга алып келет. Акылынан айныгандар кылмыш-жаза-укуктук жактан алганда, толук бойдон акыл-эси жайында эмес, жарандык укук жагынан алганда, аракетке толук жарамсыз.
Кабылан-Кол
Кабылан-Көл (Кабылан-Көл) — Кыргыз Республикасынын Ош облусунун Алай районуна караштуу  айыл. Коңур-Дөбө тоосунун этегинде, деңиз деңгээлинен 1690 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Гүлчө кыштагынан 24 км. Ош темир жол бекетинен 53 км.
Калкы
Калкы - 760 киши (2023). Айылда негизинен 2 орто мектеп (бироо башталгыч), 1 китепкана, ФАП, бала бакча бар. Андан сырткары сүттү кайра иштетүүчү ишкана, почта, паспорт кызматтарынын бөлүмдөрү иштейт. Калкынын социалдык жактан абалы орто жакшы деңгээлде, бир кыйла кичи чарбалар ж.б жолго коюлган. Калктын басымдуу бөлүгү мал чарбачылыгы менен алектенет.
Турдубаев, Жолочу
Турдубаев Жолочу (1935-ж. т., Жети-Өгүз району, Даркан айылы) — мамлекеттик жана партиялык ишмер.
Балянустар
Балянустар (лат. Balanus) — мурутбут рактардын бир уруусу.
Турдубаев, Жолочу
1975-ж. Кыргыз мамлекеттик университетин бүткөн. Эмгек жолун Лейлек районундагы Исфана айылында мектепте мугалим болуп баштаган; кийинчерээк ошол эле мектепте окуу-тарбия иштер боюнча бөлүм башчы. 1963-жылдан партиялык иштерде иштеген. 1965-жылдан Кыргызстан КПнын Лейлек райкомунун агитация-пропаганда бөлүмүнүн инструктору. 1966—77-ж. Кыргызстан КПнын Ош обкомунун партиялык уюштуруу бөлүмүнүн инструктору. 1977—78-ж. партиянын Токтогул райкомунун 2-катчысы, 1978—82-ж. Лейлек райондук эл депутаттар кеңешинин аткаруу комитетинин төрагасы. 1982—88-ж. партиянын Ак-Суу райкомунун 1-катчысы. 1988-ж. Кыргызстан КП БКнын партиялык-уюштуруу бөлүмунүн башчысынын 1-орун басары. 1988—91-ж. Кыргызстан КП БКнын алдындагы партиялык көзөмөлдөө комиссиясынын төрагасы. 1991-жылдын апрель—августунда Кыргызстан КП Ысык-Көл обкомунун 1-катчысы. Андан кийин 1992—93-ж. Ысык-Көл облустук табият коргоо комитетинин төрагасы, 1993-ж. апрелден Ысык-Көл облустук эл депутаттар кеңешинин төрагасы. 1983—1995-ж. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин эл депутаты. Эмгек Кызыл Туу ордени, «Ардак Белгиси» ордени жана медалдар менен сыйланган.
Макал-ылакаптар
Макал-ылакаптар «Манаста». Элдик оозеки чыгармачылыкта М.-ы. өзгөчө орунга ээ. Түзүлүшү жагынан кыска жана нуска болуп, айтыла турган ойду таасын чагылдырат. М.ы-да элдин тарыхы, турмуш-тиричилиги, үрп-адаты, салт-санаасы орун алат. Жөнөкөй эле сөздөр турмуштук тажрыйбада элдин элегинен өтүп, нуска болорлук, адамды ойлонторлук накыл сөзгө айланат. Ошентип, М.-ы. адамдын акыл-эсинин энциклопедиясын түзөт. Макал (М.) менен ылакап (Ы.) түзүлүшү, мазмуну, айтылышы боюнча бир-бирине өтө жакын келет жана алардын бири-биринен айырмалануу өзгөчөлүктөрү да бар.
М. — адамдардын турмуштук тажрыйбаларынан алынып, алардын философиялык ой-жүгүртүүлөрүн жыйынтыктаган, дүйнөгө болгон көз караштарын билдирген, тарбиялык мааниси курч сөздүү, көркөм элестүү, рифмага жана ритмге ээ кыска чыгарма. Ал сүйлөм, бир-эки сап же бир сабак ыр түрүндө да айтылат.
Ы. — кандайдыр бир окуянын негизинде же адамдардын жүрүш-турушунун, мүнөзүнүн өзгөчөлүгүн жыйынтыктап, так, элестүү берилген, өзгөчө чечмеленүүчү тарыхы бар, көбүнчө каймана айтылып, контекстке карата мааниси чечилүүчү кыска, образдуу сүйлөм.
М-дагы ой, аягына жеткире айтылса, Ы-та ой кыйыр түрдө айтылып, жыйынтыкты Ы. багытталган адамдын чыгарышы талап кылынат.
Кыргыз элинин көркөм энциклопедиясы болгон «Манас» эпосу М.-ы-га, санат, накыл, нуска сөздөргө өтө бай. Эпостогу М.-ы. ыр саптары менен айкалыша келип, ыргакка ылайык структуралык анча-мынча өзгөрүүгө учурап, сүрөттөлүп жаткан окуянын, көрүнүштүн көркөм, элестүү сүрөттөлүшүнө көмөктөшүп, кошумча маани кийирип турат. «Мурут бар жерде сакал бар Мурунтадан макал бар» (Сагымбай Орозбаков, 2. 15) деген саптардын өзү М. болсо дагы, байыртадан эле элде, элдин сүйүктүү чыгармасы «Манаста» М-дын колдонулгандыгын айгинелейт. Ал эми эпостун ар бир вариантынан М.-ы-ды мол жолуктурууга болот:
Жамандын жаны аялуу (Сагымбай Орозбаков, 2. 17).
Баркы болбос көөхар таш (Сагымбай Орозбаков, 2. 292).
Нелер келип, не кетпейт
Эр жигиттин башына (Сагымбай Орозбаков, 2. 151).
Туулмак бар, өлмөк бар,
Жакшылык менен жамандык
Туш-тушунда көрмөк бар (Сагымбай Орозбаков, 2. 18).
Өтүрүк сөз — өлгөн сөз,
Жалган айткан жаман сөз (Сагымбай Орозбаков, 1. 183).
Эр төрөгөн эл өлбөйт (Курама варианты, «Семетей», 312).
Өзөндө күйгөн өрт жаман,
Өздөн чыккан жат жаман (Саякбай Каралаев, 2. 187).
«Манас» эпосунун окуяларынын, сюжетинин негизинде пайда болгон, эпостун өзүндө, эл оозунда айтылып жүргөн М.-ы-дын арбын болушу элдин бул чыгарманы терең кадырлагандыгынын бир белгиси. Алсак: «Эрди сайса ким сайды Аты калат Манаска» (Саякбай Каралаев, 2. 34) же болбосо Тайбуурулдун тартуу болуп кеткени, Семетейдин ажалынын жеткени; Чубактын кунундай чубалган иш; Ногойдон нойгут кем бекен, Чубактан Манас эр бекен?; Манас, Манас деп койсо барбая түшөт экенсиң, чала үйлөгөн чаначтай, дардая түшөт экенсиң; Көкөтөйдүн ашы — көп чатактын башы жана башкалар көптөгөн М.-ы. эпостун сюжетинин негизинде келип чыккан.
Ы-ка караганда М-да дидактикалык маани күчтүү болот. Экөөнүн бири-биринен дагы бир айырмасы Ы-тын келип чыгыш тарыхы болгондугунда. Мисалы, Чубактын кунундай чубалган иш деген Ы. көпкө бүтпөй адамды убара кылган иш туурасында айтканда колдонулат. Эпостогу М.-ы. чыгарманын көркөмдүгүн арттырып, мазмунун байытуу менен чоң тарбиялык мааниге да ээ. Алар элдин дүйнөгө болгон көз карашын, басып өткөн тарыхын, эстетикалык түшүнүктөрүн чагылдырып, турмушту терең билүүгө, таптык сезимин ойготууга, курч, көркөм сөздөр менен куралдандырууга, аларды пайдалана билүүнү үйрөтүүгө жардам берет.
Ортон дарыясы (Мрас-Су куймасы)
Ортон (Чоң Ортон) — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Мрас-Су дарыясынын оң жээгинен 114 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 76 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Каберне-фран
Каберне-фран – жүзүмдүн француз сорту. Түшүмдүүлүгү каберне совиньонго Караганда төмөнүрөөк. Кыргызстандын Чүй өрөөнүндө өстүрүлөт. Сорт илдеттерге туруктуу. Мындан шарап-шампан ж. б. даярдалат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Бекаси шаары
Бекаси шаары - Индонезиядагы шаар. Батыш Ява провинциясында, Жакартадан чыгышта жайгашкан (шаар агломерациясынын бир бөлүгү). Калкы 1,5 млн (2005, шаар айланасы менен). Жакарта шаары жана Ява аймагындагы шаарлар менен темир, автомобиль жолдору аркылуу байланышат. Жакартанын өнөржайлуу шаар айланасы. Ар түрдүү машина куруу (анын ичинде электр-техникалык, электроника, автомобиль ремонттоо), химия, текстиль, тигүү, тамак-аш өнөр жайы ишгейт. Бамбук менен ротангдан эмерек, жыгачтан куурчак ж. б. жасалат.
Анкилостомидоздор
Анкилостомидоздор — кишинин ичегисинде мителик кылуучу анкилостомидалар пайда кылуучу оору.
Анкилостомидоздор
Анкилостомидоздор тропик жана субтропик климаттагы өлкөлөрдө кездешет. Мелүүн климаттуу өлкөдө жер алдында; ысык, ным жерде иштеген кишилер (шахтёрлор, туннелде иштеген жумушчулар жана башка) ооруйт.
Анкилостомиданын ургаачысы
Анкилостомиданын ургаачысы адамдын ичегисинде күнүнө 6000— 10000 жумуртка тууйт. Бул жумурткалар адамдын заңы менен айлана чөйрөгө тарайт. Ал жерде ным жана температура жетишерлик болгондо 24 сааттын ичинде личинкага айланат. Бул личинкалар менен булганган жашылча, мөмө-жемиштер жана башка тамак-аш менен ооз аркылуу ичегиге кирет. Ичке кирген личинка 8—10 жумада чоң куртка айланып, ичегинин былжырлуу челин жаралап, канды соруп азыктанат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Няргала-Шор
Няргала-Шор — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сянгур-Яхадарыясынын оң жээгинен 25 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эр эңиш
Эр эңиш — эки балбандын ат үстүндөгү алышуусу. Бул оюн-шооктун келип чыгуусу ат үстүндөгү салгылашуусунда куралынан тигил, же бул себеп менен ажырап калган жоокерлердин ат үстүндөгү кармашуусуна шартталган. Жоокерчилик заман үчүн бул алышуу өтө зарыл болгондуктан, бара-бара каршылаштардын бул алышуусу аскердик-прикладдык оюндардын катарына кирип, бүгүнкү күнгө чейин ойнолуп калган. "Манас" эпосунда Көкөтөйдүн ашындагы Чыноончу менен Шаңдөөгөрдүн эңищи мунун далили:
Алар эңиш салсын деп,
Чабендеси жеңсин деп,
Көрүнө аттан эңсин деп (Сагымбай Орозбаков, 3. 254— 255).
Бошоңдотуу
Бошоңдотуу – металлды чыңоодон кийин эритмени белгилүү температурага ысытып кайра муздатуу (эреже катары сууда же абада) менен иштетүү. Ал негизинен болотту ысык иштетүүдө колдонулат. Түстүү металлдардын куймасын бошоңдотуу жасалма эскиртүү деп аталат. Чыңоодон болот жумшарып, морт болуп, аны иштетүүгө терс таасирин тийгизет. Ошондой эле өтө катуу болот тетиктер да акыркы жолу кыйынчылык менен механикалык иштетилет. Ошондуктан болот бышыктыгын арттырып, жумшактыгын жогорулатуу үчүн бошоңдотулат. Ал төмөнкү (–120... –250°С), орточо (300–400°С) жана жогорку (450–650°С) температурада жүргүзүлөт (акыркысы жакшыртуу деп да аталат). Бошоңдотуу режими талап кылынуучу бышыктык менен майышуучулуктун катышына жараша тандалат.
Хроматография
Хроматография – затты бөлүү, анализдөө физ.-хим. изилдөө анализи. Ал изилденүүчү компоненттер, кыймылдуу фазанын (элюянт) агымы менен кыймылсыз фаза аркылуу өткөндө, эки фазанын ортосунда бөлүнүшүнө негизделген. Кыймылсыз фаза катары беттик аянты чоң сорбент, колдонулат. Кыймылдуу фазаны сорбент аркылуу өтө турган газ (буунун) же эритме агымы түзөт. Аралашманын компонентинин, фазалар ортосундагы түңдештик же кинетикалык бөлүнүшүнүн айырмалуулугу алардын хроматографиялык бөлүнүшүнүн керектүү шарты болуп саналат. Кыймылдуу фазанын агрегаттык абалына жараша: 1) газ Х. ; 2) суюктук Х. ажыратат. Газ Х. өз алдынча газ-адсорбциялык жана газ-суктук Х. болуп бөлүнөт. Кыймылсыз фазанын сорбциялык катмарынын геометриясы боюнча колонкалык жана жалпак катмардуу Х. ажыратат. Жалпак катмардуу Х. жука катмардуу Х. же кагаз Х. кирет. Колонкалык Х. адатта капиллярдык Х. бөлүп көрсөтөт.. Бөлүнүү механизми боюнча ион алмашуу Х., тунма Х., адсорбциялык жана бөлүштүрүү Х.ажыратат. Адсорбциялык жана бөлүштүрүү Х. бөлүнүүчү заттар сорбентке түрдүүчө сорбцияланышына жана алардын кыймылсыз фаза менен элюэнтте түрдүүчө эригичтигине негизделген. Иш жүзүндө заттарды Х. бөлүштүрүү бир эле убакта бир нече механизмдер аркылуу ишке ашат.
Блэнчард (Оклахома)
Калкы - 7670 киши. Болжолдуу аянты - 28.8 км². FIPS коду — 40-06700.
Каберне совиньон
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Кеме агенти
Кеме агенти – тапшыруу, жалдоо жана сактоо келишимдеринин белгилерин камтуучу деңиз агенттик келишиминин негизинде кеме ээсине кызмат көрсөтүүчү жак. Адатта, К. а. жөнөтүүчүлөр менен тийиштүү мамлекеттик органдарга кеменин келе турган убактысын билдирет, суубекеттеги майда-чүйдө иштерди жана кемени тейлөө жумуштарын (күйүүчү май, суу, азык-түлүк менен камсыз кылуу) аткарат, жүк документтерин жолжоболоштурат, кеме ээсинин кызыкчылыгын коргойт ж. б. у. с.
Microsoft Access
Реляциялык берилиштер базасын башкаруу системасы, анын өзгөчө айырмасы берилиштер базасынын компоненттерин иштеп чыгууга арналган устаты бардыгы, бул болсо берилиштер базасын жана колдонуучунун интерфейсин иштеп чыгууну кыйла жеңилдетет. Microsoft Access БББСи колдонуучунун колдонмо програмаларын иштеп чыгуу үчүн ичине орнотулган Visual BASIC тилине ээ.
Колдонулган адабияттар
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы /Башкы редактор Ү. Асанов; Ред. кеңеш У.Н.Бримкулов ж.б. – Б.: Мамлекеттик тил ж-а энциклопедия борбору, – 2004. 380 б. ISBN 9967-14-014-3
Орусия метросу системалары тизмеси
Бул мына тизмеси Орусия метросунун, алар иштөө жана куруу жакын 10 шаарларынын.
жантык текст - курулуп жаткан жана божомолдонгон метро метрелери.
Болбан-Ель
Болбан-Ель[Уса] — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - БАР/ПЕЧОРА/754/29 орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Эл аралык мамилелердеги Вена системасы (Европалык концерт)
Эл аралык мамилелердеги Вена системасы (Европалык концерт) - Наполеон I (1799—1814; 1815) согушунан кийин түптөлүп, көптөгөн өзгөрүүлөргө дуушар болуп, Биринчи дүйнөлүк согушка (1814-1815) чейин орун алган Европадагы өлкөлөр ортосундагы мамилелердин системасы.
Болбан-Ель
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Эл аралык мамилелердеги Вена системасы (Европалык концерт)
Анын негизги принциптери Вена конгрессинде каралып (1814-1815), бекитилген. Эл аралык мамилелердеги Вена системасынын өзөгү күчтүү европалык монархиялардын (Орусия да кирген улуу державалар) Европадагы территориалдык жана саясий статус-квого карата жалпы макулдашууга негизделген; ошондой эле жогорудагы система революция коркунуч туудурган өлкөлөрдүн жашоосуна коллективдүү түрдө кийлигишүүгө жол ачып бере алган. XIX к. Европада «улуттук кызыкчылыктар жана күчтөр арасындагы карым-катнаштардын өзгөрүүсү дипломатиялык оюнду аныктап, союздардын пайда болуусу жана урашы, таасир этүү чөйрөсүнүн өзгөрүшүнө өбөлгө түзгөн» (Г.Киссинджер, «Дипломатия»),
Болбан-Ель
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кола жарым аралы
Кола жарым аралы - Россиянын европалык бөлүгүнүн түндүк-батышында. Мурманск облусунда. Басымдуу бөлүгү уюлдук тегеректин түндүк бөлүгүндө. Баренц жана Ак деңиздери менен чулганат. Аянты 100 миң км2дей. Түндүк жээги бийик, жардуу, түштүгү түзөң, жантайыңкы; Терск жээги деп аталат. Батыш бөлүгүндө Хибин тоолору (жарым аралдын эң бийик жери — Юдычвумчор чокусу, бийиктиги 1200,6 м) жана Ловозеро тундрасы (1116 мге чейин), борбордук бөлүгүндө Кейвы жалчалары жайгашкан. Кола жарым аралы тектоникалык жактан Балтика калканынын түндүк-чыгыш четин түзөт. Апатит рудасы (Хибин), глинозём сырьёсу (Кейвы), никель (Печенга, Мончетундра) жана башкалар кендери бар. Климаты Атлантика жылуу агымынын таасиринен салыштырмалуу жылуу. Январдын орточо температурасы түндүгүндө -8°С, борбордук бөлүгүндө -13°С, июлдуку 8-14°С. Босоголуу дарыялары (Поной, Вазуга, Умба, Нива, Тулома) жана көлдөрү (Имандра, Умбозеро, Ловозеро) көп. Түндүгүнө мамык чөп-эңилчектүү тундра, түштүгүнө токойлуу тундра жана тайга (негизинен мырза карагай, карагай, кайың) мүнөздүү. Күл жана саз, түндүгүндө тундра топурактары басымдуу. Жарым аралдын аймагында Кандалакша жана Лапландия коруктары жайгашкан.
Бамбук келестери
Бамбук келестери (лат. Rhizomyidae) — келестердин бир тукуму.
Барсук дарыясы (Чулым куймасы)
Барсук — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чулым дарыясынын сол жээгинен 1504 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Кеме күбөлүгү
Кеме күбөлүгү – кемеге менчик укугу жөнүндө күбөлүк; кемеде милдеттүү түрдө боло турган негизги кеме документтеринин бири.
Эртиш
Эртиш — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Чынкожонун эки чоросунун бири. Токо менен Э-ти Чынкожо Тайбуурулду суратып Семетейге жиберет. Экөөнүн кастык менен келгенин билген Күлчоро менен Канчоро аларды сабап, беттерине тамга салып коё берет (Курама вариант, "Семетей", 140—146).
Тукумсуздук
Тукумсуздук — жетилген организмдин тукум калтырууга жөндөмсүздүгү.
Себеби
Негизинен организмдин патологиялык бузулууларынан келип чыгат.
Эркектердин тукумсуздугу
Эркектин тукумсуз болушуна жыныс мүчөлөрүнүн тубаса жетилбестиги, сезгенүү процесстери, эндокрин системасынын бузулуулары себеп болот (Орхит, Эпидидимит). Эркектердин спермасында сперматозоиддер такыр жок же алар уруктанууга жөндөмсүз болушат.
Аялдардын тукмсуздугу
Аялдардын тукумсуздугу жатын жана анын кошумчаларынын сезгенүү оорулары (мисалы, аборттон кийин пайда болгон аднексит, ошондой эле сүзөк менен ооругандан кийин), жыныс органдарынын кургак учугу, ички секреция бездеринин функциясынын бузулуулары, жугуштуу оорулардын натыйжасынан пайда болгон борбордук нерв системасынын бузулуулары (өзгөчө жыныстык жетилүү мезгилинде) жана инфантилизм менен байланыштуу. Ошондой эле сезгенүү процессинин натыйжасында жатын түтүгүнүн жылчыгы бүтөлүп калып, ал сперматозоид менен жумуртка клеткасынын жолугуусуна тоскоол болот же уруктанган жумуртка клеткасы жатынга жылып жете албайт. Анда ал клетка өлөт же жатын түтүгүндө орун алат (Жатындан тышкары бойго бүтүү). Жумуртка клеткалары энелик безден жетилип чыккандан кийин гана уруктанууга жөндөмдүү. Энелик бездин функциясы бузулуп, жумуртка клеткасы энелик безден чыкпай калганда этек кир цикли, аны менен бирге жатын түтүгүнүн жыйрылышы жана жатындын былжыр челинин нормалдуу өсүшүн жөнгө салуучу энелик бездин жыныс гормондорунун (фолликулун жана прогестерон) чыгышы да бузулат (Этек кир). Инфантилизмде жетилбеген жатындын былжыр чели абдан жука болуп, энелик бездин таасирин анча сезбегендиктен уруктанган жумуртканы кабыл алууга жөндөмсүз. Эгерде инфантилизмде бойго бүтүп калса, аны түшүрүүгө аракеттенүү жарабайт, себеби анда энелик бездин функциясы бузулат, жатындын былжыр челинде тырыктар пайда болуп такыр төрөбөй калат.
Фаллопиялык түтүк физиологиясы
Жатыр же фаллопиялык түтүктөр - бул жумуртканы сперматозоид менен уруктандыруу үчүн кызмат кылган аялдын репродуктивдүү тутумунун жупташкан органдары, ошондой эле ал аркылуу жумуртка энелик безден жатынга өтөт.
Дарылоо
Тукумсуздукту эрте дарылоо керек, себеби аялдарда дарылоо канчалык эрте башталса натыйжа ошончо-жакшы болот. Сезгенүү процесстери менен байланыштуу тукумсуздукта физиотерапия, курорттук дарылоо кеңири колдонулат. Кээде жатын түтүгүнүн өткөргүчтүгү хирургиялык жол менен калыбына келтирилет. Тукумсуздукту алдын алууда жыныс системасынын сезгенүү ооруларын өз убактысында дарылоо, аборт (өзгөчө криминалдуу) жасатпоо, өздүк гигиенаны, жыныс гигиенасын сактоо зарыл. Өтө семиргенде, жыныстык өөрчүү кечиккенде врачка кайрылуу керек.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Бекбалаев Амангелди Абдыжапарович
Бекбалаев Амангелди Абдыжапарович (4. 9. 1947-ж. туулган, Фрунзе) тилчи, филология илимдеринин доктору (1992), проф. (1994), герман филологиясы боюнча адис. КМУнун чет тилдер факультетин бүтүргөн (1975). КМУда окутуучу, улук окутуучу, кафедра башчысы, декан (1980-97),И. Арабаев атындагы Педагогика университетинде окутуучу, декан, ректор (1997-2001), КУУда проректор (2002-06), Кыргыз-Россия Славян университетинин проф.(2007-жылдан). Токио университетинин Сока-Гаккай, Япония ил. сыйл. лауреаты (1999). Эмгектери.: Лексическая номинация в современном немецком языке. Ф., 1979; Синтаксическая номинация в современном немецком языке. Ф., 1990; Вопросы теории и истории синтаксической номинации. Б., 1991; Баламбер хан гуннов (371-381). А., 2002.
Боярлар думасы
ги княздын алдындагы дружинниктери, жакын туугандары жана башка жакын адамдарынан турган (1547-жылдан падыша алдында) кеңеш органы; 2) феодалдык бытырандылык мезгилинде князга караштуу анын тектүү вассалдарынан турган кеңеш. 3) Россия падышалыгындагы 15-кылымдын аягы – 18-кылымдын башындагы аристократиянын улуу князы (падыша) алдындагы туруктуу сословиелик өкүлчүлүк органы. Боярлар думасы мыйзам чыгаруу, тышкы саясат, мамлекеттин ички түзүлүшү, дин жана башка маселелерди талкуулаган. 17-кылымдын 2-жарымында боярлар думасынын ролу төмөндөп, Сенаттын түзүлүшүнө байланыштуу 1711-ж. жоюлган.
Ибрагим (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Ибрагим — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Савалеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 419 киши. Почта индекси — 453015, ОКАТО коду — 80235855006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Microsoft Excel
Microsoft Excel - Windows жана Macintosh иштетүү системдеринин башкаруусу менен иштеген компьютерлер үчүн Microsoft Corporation корпорациясы иштеп чыккан програм. Электрондук жадыбалдарды иштетүүчү програмдар базарында орчундуу орун ээлейт. Microsoft Excel програмы Microsoft Office програмдар тобуна кирет. Анын курамына жадыбалдарды калыптоонун кеңири аспаптар жана билимдин ар тармагындагы берилиштерди иштетүүчү кубаттуу ичине орнотулган функциялар топтору кирет.
Хроматографиялык анализ
Хроматографиялык анализ – анализделүүчү аралашмадан затты бири биринен бөлүп, сапат жана сан жагынан аныктоо. Хроматография аралашмадагы компоненттерди кыймылдуу суюк фаза менен кыймылсыз катуу фаза ортосунда бөлүштүрүү процессине негизделген. Кыймылдуу фазаны изилденүүчү эритме, ал эми кыймылсыз фазаны беттик аянты чоң сорбенттер түзөт. Хроматографиялык бөлүштүрүүдө эритмедеги ар бир компонент сорбентке түрдүүчө сорбциялануу жөндөмдүүлүгү пайдаланылат. Кыймылдуу фазанын агрегаттык абалы боюнча Х. а. газдык жана суюктуктук, ал эми сорбент жайгашуусу боюнча колонкалык жана жука катмарлык хроматографияларга бөлөт. Колонкалык хроматографияда изилденүүчү эритмени (кыймылдуу фазаны) сорбент толтурулган колонка аркылуу өткөргөндө эритме компоненттери сорбентке түрдүүчө сорбцияланып, адсорбциялык зоналарды пайда кылат. Колонканы таза эриткич (элюент) менен жууган кезде десорбция процесси жүрүп, сорбент бетине сорулган заттар колонкадан ар түрдүү убакытта жуулуп чыгат. Сорбентке күчтүү сорбцияланган заттар колонка аркылуу жай, ал эми начар сорбцияланганы тез жылат. Демек, хроматографиялык бөлүштүрүү кыймылсыз катуу фаза менен кыймылдуу суюк фазанын ортосунда жүрүүчү сорбция жана десорбция процесстери натыйжасында ишке ашат.
Кичи Песчанка (дарыя)
Кичи Песчанка — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Елек дарыясынын оң жээгинен 96 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Елек. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Турсунова, Сабира
Турсунова Сабира (1908, Ак-Өлөң айлы, азыркы Тоң району — 1970, Бишкек ш.) — Кыргызстанда Кеңеш бийлигин чыңдоого активдүү катышкандардан.
1930-жылдан КПССтин мүчөлүгүнө кандидат, 1940-жылдан КПСС мүчөсү, 1918—24-ж. Түптөгү жетим балдар үйүндө тарбияланып, билим алган. 1925— 29-ж. Күн чыгыш эмгекчилеринин коммунисттик университетин (КЭКУ) бүткөн. 1925-ж. ВКП(б)нын 14-курултайында Кыргызстандык эмгекчи аялдардын атынан куттуктоо сөз сүйлөгөн. 1929-ж. КЭКУну бүтүргөндөн кийин партиянын Кыргыз обкомунда жумушчу жана дыйкан аялдар бөлүмүндө иштейт. 1929-ж. Кыргызстан Борбордук Аткаруу комитетине мүчөлүккө шайланган. Кызыл-Кыяда аялдар советин, Суусамырда жаштар уюмун, жайлоо советтерин уюштурган. 1929—30-ж. Ташкенде Орто Азия Коммунисттик университетинде, 1931-ж. анын аспирантурасында окуган. Кыргыз обкому Турсунованы аспирантурадан чакыртып келгенден кийин ал Республиканын аялдар бөлүмүнүн ишине активдүү катышкан. 1932-ж. ВКП(б) БК Орто Азия бюросунун аялдар бөлүмүнүн инструктору болгон. 1933—35-ж. Бишкектеги Жогорку коммунисттик айыл чарба мектебинде окутуучу. 1934-ж. «буржуазиячыл улутчул Абдрахманов менен байланышта» деген жалаа менен партиянын кандидаттыгынан чыгарылат. Ал партиянын кандидаттыгынын катарынан 2 жолу чыгарылып, кайра 2 жолу калыбына келтирилип, акыры 1940-ж. КПССтин мүчөлүгүнө кабыл алынат. Кийин Чоң-Алай, Ысык-Көл, Тон, Тогуз-Торо райондорунда мектептин директору, мугалим, аялдар советинин төрагасы, Каракол педагогикалык окуу жайында, мугалимдер институтунда (марксизим-ленинизм негиздеринен лекция окуган) иштеген. 1951—52-ж. Каракол шаардык аткаруу комитетинин төрагасынын орун басары болгон. 1952—68-ж. Мургаб (Тажикстан), Алайкуу, Тянь-Шань райондорундагы мектептерде мугалим болуп иштеген. 1968-ж. персоналдык пенсияга чыккан.
Бананчылдар, сейнектер
Бананчылдар, сейнектер (лат. Musophagidae) — күкүктөр түркүмүндөгү куштардын бир тукуму, буларга төмөнкүлөр кирет: ак жаак сейнек (лат. Tauraco leucotis); үрпөк сейнек (лат. Corythaeda cristata).
Экуменизм
Экуменизм (гр. oikumene - эл жашаган дүйнө, жер жүзү) - XX к. башында келип чыккан диний конфессияларды бириктирүү үчүн кыймылы.
Өз ичине үч багытты камтыйт:
Акыркысынан - буддисттердин Бүткүл дүйнөлүк боордоштугу, Бүткүл дүйнөлүк ислам конгрессы, Аль-Азхара алдындагы ислам изилдөө академиясы (Каир) ж.б. Христиан дининде экуменисттик процесстердин координатору болуп Бүткүл дүйнөлүк чиркөөлөр кеңеши бөлүнүп турат, ага көпчүлүк протестанттык жана православдык конфессиялардын өкүлдөрү, армян-грек чиркөөсү киришет.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Жатындан тышкары бойго бүтүү
Жатындан тышкары бойго бүтүү — түйүлдүктүн даатындын сыртында өөрчүшү.
Себеби
Ага аялдардын жыныс мүчөлөрүнүн, көбүнчө жатын түтүгүнүн сезгенүү оорулары себеп болот. Сезгенүүнүн натыйжасында жатын түтүгүнүн өзгөрүүлөрү (жабышып, ийилип калышы жана башка) уруктанган энелик клетканын жатынга түшүшүнө тоскоолдук кылат, ал жатын түтүгүндө, энелик безде, ич көңдөйдө өөрчүй баштайт. Жатын түтүгүндө бойго бүтүү көп кездешет. Кээде жыныс органдардын өөрчүп жетилбей калышынан (инфантилизм), ошондой эле бойго бүтүүдөн сактанууда зыяндуу ыкмаларды колдонуудан, мисалы, жатын былжырын йод эритмеси менен сүртүү, баланы бир жаштан ашканга чейин эмизүү (жатын түтүгүнүн кыймыл активдүүлүгүн начарлатат) жана башка себеп болот.
Белгилери
Бул учурда этек кир кечигип, кийинчерээк жыныс кынынан киргилденген кан келет. Кандын иретсиз келүүсү көпкө созулат. Ичтин төмөн жагы катуу ооруп, ал кетип, баш айланып, эстен танат, кан басымы төмөндөйт, канда эритроцит, гемоглобин азаят. Мындай белгилер байкалары менен врачка кайрылуу керек.
Дарылануу
Өз алдынча дарыланууга болбойт. Аны дарылоонун жалгыз жолу — өз убагында жасалган операция. Операциядан кийин жатындан тышкары бойго бүтүүнү болтурбоо үчүн врачтын көзөмөлүндө болуп, дарылануу зарыл. Дарылануу учурунда бойго бүтүүдөн сактанып, операциядан 1 — 2 жылдан кийин гана врач менен кеңешип бойго болтурууга болот. Жатындан тышкары бойго бүтүүнү алдын алууда аялдар өздүк (Өздүк гигиена аялдардын) жана жыныстык гигиенаны сактоосу, ошондой эле дайыма текшерилип, жыныс органдарынын оорусун өз убагында аныктап, дарылануу чоң мааниге ээ болот.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Лев Выготский
Лев Семенович Выготский (Баштапкы ысымы — Лев Си́мхович Вы́годский; 5 (17).11.1896, Россия империясы Могилёв губерниясы, Орша шаары – 11.6.1934, СССР, Москва шаары) – орус жана советтик психологу. «Жогорку психологиялык функцияларынын өнүгүү тарыхы» (1831) деген эмгегинде адамзаттын цивилизациясынын баалуулуктарын индивиддин өздөш-түрүү процессинде, психиканын өнүгүүсүнүн маданий, тарыхый теориясын иштеп чыккан. МГУда жана Шанявский университетинде окуган. Ар кандай психол. процесстерди изилдөөнүн жаңы ыкмаларын, жогорку психологиялык функциялардын өнүгүшүнүн маданий-тарыхый концепциясын иштеп чыккандыгы менен белгилүү болгон.
Жаратылыш берген («натуралдык») психикалык функциялар, өнүгүүнүн жогорку деңгээлинин («маданий») функциясына кубулуп өтүп кетет. Мисалы: механикалык эске тутуу логикалыкка, импульстуу аракет – каалагандай кыймылга, ассоциативдик элестер – максаттуу ой жүгүртүүгө, чыгармачыл элестүүгө өтүшү. Бул процесс – интерриоризациянын натыйжасы.
Выготскийдин теориясы боюнча балдардын дүйнөнү кабылдоосу, түшүнүүсү айланасындагы адамдар менен кызматташуунун натыйжасында калыптанат. Ал «Өнүгүүнүн жакынкы зонасы» идеясын сунуш кылган. Балдар үчүн кабылдоого оор болгон тигил же бул проблема чоңдордун же тажрыйбалуу кишилердин жардамы менен чечүүгө мүмкүн болгондой абалга келет. Жардамчылар менен дайыма кызматташып туруу жеткинчектин тигил же бул проблеманы оңой чечип, өзүнүн жеке турмуштук тажрыйбасы катары кароого мүмкүнчүлүк түзөт. Бала акырындап айрым маселелерди өз алдынча чечүүгө үйрөнөт.
Выготский 10 жыл бою дефектология тармагында эмгектенген. Москвада аномалдуу балдар психологиясы боюнча лабороториясын негиздеген (1925-1926). Педагогикалык жана патологиялык психология боюнча көптөгөн эмгектердин автору. Ой менен сөздүн катышы, түшүнүктөрдүн онтогенездеги өнүгүшү ж. б. проблемалардын үстүндө иштеген. Аномалдык балдардын өнүгүүсүнүн жаңы теориясын иштеп чыккан. Чыгармачылыгынын акыркы жылдарында ойдун жана сөздүн катышы проблемалары, түшүнүктөрдүн онтогенездеги өнүгүшү, эгоцентристтик сөздүн көйгөйлөрүнүн жана башка темалардын үстүндө иштеген.
Ата мекендик жана дүйнөлүк психология, педагогика, дефектология, искусствого киришүү, философия сыяктуу илимдеринин өнүгүшүнө өз салымын кошкон.
Эмгектери: Умственно отсталый ребенок /Под ред. Л.С. Выготского. М., 1935; Психология искусства. М., 1986.
Кемеден ташып жеткирилди (des)
Кемеден ташып жеткирилди (des) – Инкотермс эрежеси боюнча коюлган шарт. Ал боюнча сатуучу өз товарын келишимде каралган суубекетке жеткирет да, аны сатып алуучуга ташып кирүү үчүн «тазаланбаган» бойдон кеме үстүнөн тапшырып, көрсөтүлгөн бекетке чейин жеткирүүгө байланышкан баардык тобокелчилик менен чыгымдарын өзү тартат. Сатып алуучу белгиленген бекеттеги кемеден товарды кабыл алуу менен, аны импорттук «тазалоодон» өткөрүп, сатуучудан товар кабыл алгандан кийинки тобокелчилик менен чыгымдарды өзү көтөрөт жана да товардын текжайы тууралуу күбөлүгү менен консулдук фактураны жолжоболоштурууда сатуучу тарткан чыгымды кайра төлөп берет. Мындай шарт деңиз жана дарыя жүк тартуусунда гана колдонулат.
Хромдоштуруу
Хромдоштуруу – 1) металл буюмдарынын бетине, коррозиядан коргоо, механикалык таасирлерге туруктуулугун жогорулатуу жана декоративдик түс берүү максатында электрдик ыкма менен хромду жабуу. 2) болот буюмдарынын үстүнкү бетин, ысыкка чыдамдуулугун, бышыктыгын; кислоталар, деңиз суулары таасирине туруктуулугун жогорулатуу үчүн жана керектүү магниттик, электрдик мүнөздөмөлөрүн берүү максатында хром менен диффузиялык каныктыруу.
Гельминттер
Гельминттер (байыркы грек. ἕλμινθος - мите-курт) — киши, жаныбар жана өсүмдүктөрдүн мите-куртуу ооруларын (гельминтоздорду) козгоочу мите курттар.
Макел Дөө
«Макел Дөө» — манасчы Сагымбай Орозбак уулунун варианты боюнча «Манас» серияларынан жарык көргөн китепче (Фр., 1941). Сагымбай Орозбаковдун варианты боюнча басмага даярдаган Ыбырайым Абдыракман уулу. Латын ариби менен басылган. «Манас» эпосунун «Чоң казат» эпизодунда жалгыз көздүү мифтик кейипкер Макел дөө, жомоктук «Маңгуба» деген жерде жашаган «сазаңшаң» деген мифтик элдин өкүлү болуп баяндалат. Кытай жерине чалгындап барган элдик баатырлардан өлөт, к. Макел дөө, Манастын сюжети.
Гельминттер
Биогельминттер аралык ээсинин (гельминттердин жумурткасы жана личинкасы өөрчүүчү киши же жаныбар жана акыркы ээсинин (гельминт жыныстык жактан жетилет) организминде өөрчүйт.
Кабель орноткуч
Кабель орноткуч - кабелди жерге жана суу астына орнотуучу механизм. Жумушчу органынын конструкциясы боюнча Кабель орноткуч тилгичтүү, ротордуу жана гидравликалык болуп бөлүнөт. Биринчи эки Кабель орноткуч кабелдерди негизинен кургак жерлерге, үчүнчүсү суу астында орнотууда колдонулат. Тилгичтүү Кабель орноткучтун негизги жумушчу органы - эки тилгичи. Биринчиси алдына орнотулуп, экинчиси тилгичке туш келүүчү жыгач тамырларын кесүү, жер бетин жумшартуу жана таштан тазалоо жумуштарын аткарат. Экинчи тидгичи тереңд. 1,5 м келген кабель арыкчасын казат.Тилгичтүү Кабель орноткучту атайын трактор сүйрөйт. Ал бир сменада 5 км кабель трассасын жүргүзөт. Ротордуу Кабель орноткучта кабель орнотулуучу арыкты өзү жүрүүчү ротордуу экскаватор казат, ага чиркелген арабача кабелди сүйрөйт. Анын негизги жумушчу органы - диск же жер тилүүчү тиштүү дөңгөлөк. Өндүрүмдүүлүгү бир сменада 1 км. Гидравликалык Кабель орноткуч суу түбүнө кабель орнотот. Кемеге орнотулган насостун жардамы менен суунун түбүндө арыкча казылат. Кабель түтүк менен түшүрүлүп, казылган арыкчага тартылат. Мунун өндүрүмдуүлүгү саатына 10-30 м.
Европарламент
Европарлемент– Европанын 12 өлкөсү кирген (Бельгия, Улуу Британия, Германия, Греция, Дания, Ирландия, Испания, Италия, Люксембург, Нидерландия, Португалия, Франция) мамлекеттер жана улуттар аралык саясий орган. Европарлементте 518 депутат бар, 5 жылда бир жолу түз добуш менен шайланат. Европарлемент Батыш Европада саясий интеграцияга жол ачкан. 1970-жылы 18-июлда Европарлементте 1 шайлоо болуп өткөн. Европарлементтин депутаттары Францияда чогулушат. Депутаттардын саны ар бир өлкөнүн чоңдугуна жараша болот. Мисалы, Улуу Британия, Италия Германия, Франция – 81, Ирландия – 15, Люксембург – 6 жана башка Депутаттар улуттук таандыгына жараша эмес, партиялык фракцияларга биригишет. 1989-жылы шайлоодон кийин 9 фракция пайда болгон. Европарлементин иштешинде интеграциянын эки тенденциясы бар: консервативдүү жана либералдуу.
Кабель орноткуч
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Турусбеков, Бейшен Турусбекович
Турусбеков Бейшен Турусбекович (1928-ж. т., Түп району, Талды-Суу айылы) — физиолог, медицина илимдеринин доктору (1966), профессор (1967). Кыргыз Республикасынын илимге эмгек сиңирген ишмери (1991). 1952-ж. КММИни бүтүргөн. 1955—58-ж. КММИнин нормалдуу физиология кафедрасынын ассистенти, жалпы гигиена кафедрасынын доценти, 1958—65-ж. Кыргызстан ИАнын Крайлык медицина институтунда бийик тоо физиология лабораториясына башчы; 1965—73-ж. Кыргызстан курортология жана физиотерапия илимий изилдөө институтунун директору. 1973-жылдан Кыргыз мамлекеттик физкультура институтунун ректору, 1985-жылдан ошол эле институтта кафедра башчысы; профессор. Турусбеков Бейшен 185 илимий (анын ичинде 6 монография), 52 илимий-популярдык эмгектин автору. Эмгектери негизинен Кыргызстандын бийик тоолуу шартында адаптациянын формасы менен механизмине, спортко машыккан балдардын организминин физиологиялык жактан өсүшүн, ишке жөндөмдүүлугүн жана функциялык өзгөчөлүгүн изилдөөгө арналган. Ал бийик тоолуу жерде жашаган балдардын вегатив жана соматикалык өсүү нормативин аныктаган.
Чолпу (чач учтук, учтук)
Зер буюму, кыз-келиндерибизге таандык көрүнүктүү септердин бири. Буга узануунун ар кандай жолдорунун бири буюмдун тегерек табакчаларынын ортосунан бир табакча чыгарылып, тегерек-четтери күмүш зымчалар менен торчолонот. Анын бети «сыялоо» (сыя төгүү) же «чапкылоо» (из түшүрүү) аркылуу көркөм оюм түшүрүлөт.
Биринчи Май (Алай району)
Биринчи Май (Биринчи Май) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Алай районундагы айыл. Корул айыл округу составына кирет.
Чолпу (чач учтук, учтук)
Же асыл таштарды чөгөрүү үчүн анда өзүнчө жатак жасалат. Үч канат чолпунун ортолугу «жүрөкчө», «тумарча» жана «төрт бурчтуу» болуп маңдайына кооздук берүү — зергерчиликте жеринен салттуу көрүнүш. Чолпунун ар бир табакчасына кандай көркөм оюмду ыроолош — ал зергердин жекече чеберчилигине байланышат.
Биринчи Май (Алай району)
Калкы
Калкы - 1 616 киши.
Чолпу (чач учтук, учтук)
Аялдардын бул асем буюмунун көркөмдүгүн дагы арттыруучу жагдайы үчүн мында түрдүү түстөгү суу мончокторду жана шуруларды тизүү керек. Ал күмүш менен кынапталат. Зергерлер буга да түрдүүчө узанат. Абалы, буюмдун «тумарчасын» жасап алат. Ал жазы болот да, ошол тумарча темирдин бетине жаркырата күмүш жалатып, ага кооз оюм-чийимди түшүрүшөт.
Же, жамбы күмүштү эритип, ага башка металлдарды аралаштырып, мында күмүштү көбүрөөк кошуп чолпу жасалган. Күмүш бетиндеги оюм-чийимдер кийизге түшкөн «мүйүз», «кыял», «бармак боочу», «карга тырмак», «айчык» оюмун элестетет.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Колбаса
Колбаса - негизинен эттен даярдалуучу азык. Бышырылган, чала ышталып сүрсүтүлгөн, ич эттен жасалган Колбаса жана зельц болуп айырмаланат. Колбаса даярдоодогу негизги сырьё - уй, чочко, кой, жылкы, куш эти, ошондой эле ич эт (боор, жүрөк, бөйрөк, өпкө, карын), тил, мээ, кан жана башкалар да пайдаланылат. Колбасадагы белокту көбөйтүү үчүн азыктык кан плазмасы, ынак жана көк сүт, сүт белогу, жумуртка кошулат. Даамын жакшыртууда кант, татымал заттар (калемпир, мурч, сарымсак, бадам, мускат жаңгагы жана башкалар), эттин кызыл өңүн сактоо максатында натрий нитрити кошулат. Белгилүү формага келтирип, сырткы таасирден сактоо үчүн сыртынан ичеги же жасалма полимер плёнка менен капталат. Колбаса жасоодо эт сөөгүнөн ажыратылып, тарамыш, берчтери алынат. Уй, кой этинен майы ажыратылып, тоңбос чочко майы кошумчаланат. Колбаса бышырылган, чала ышталган, ышталган, ышталып бышырылган жана башкалар болуп айырмаланат. Бышырылган, чала ышталып сүрсүтүлгөн Колбаса үчүн эт майдалагычтан өткөрүлүп, туз, натрий нитрити, кант кошулуп аралаштырылып, 3-5°С де 2-3 күн кармалат. Ышталган Колбаса жасоодо кесек эт 5-7 күн туздалат. Рецептурага ылайык эт майда тууралып (фарш), ичегиге салынат да, ныкталыш үчүн 2-3 с (бышырылган К.) же 4- 6 с (чала сүрсүтүлгөн Колбаса) илинип коюлат. Колбаса 70-90°С температурада түтүн газында ышталып, камерада же казанда Колбасанын ички температурасы 68°С болгончо бышырылат да, 10-12°Сге чейин муздатылат. Чала ышталган Колбаса бышыргандан, чийки ышталуучу К. ныкталгандан кийин ыштагыч камерада илинип, ысык (32-43°Сде 1-2 күн) же муздак (18-23°Сде 4-5 күн) ышталат. Азыр Колбасанын 200дөн ашык түрү даярдалат.