cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Каттама
Каттама – жука жайылган камырдын бетине сары май же каймак сүйкөлүп, бир нече катталып бышырылган нан. Каттама ачыбаган жаңы камырдан жасалат. Анын пияздуу каттама (камыры пияз чыкка жуурулат), жыттуу каттама (камыры сүткө жуурулуп, зире, сейдене кошулат) жана башка түрү бар. Катуу жуурулган камыр тыныккан соң, үбөлүктөлүп, бетине каймак же май сүйкөлүп, жумурулап катталып, төгөрөктөп оролуп, кайрадан жука жайылат. Каттаманын кабаты көп болсун үчүн жогорку ыкма дагы 2–3 ирет кайталанат. Казанга (кээде көмөч казанга) азыраак сары май куюп, кызыганда камырды салып, адегенде наркы бетин, анан берки бетине оодарып, кызарганча бышырат. Чети жабышып кетпес үчүн улам кашыктап май куят. Каттаманын кабаты канчалык көп болсо, ал ошончолук даамдуу болуп, жегиликтүү келет.
Бул ачыткы камырынан жасалган нан, көмөч казанга көп сары май же каймак - майлуу каймак. Көбүнчө пияз толтурулган каттама бар. Аларды даярдоо абдан оңой, ошондуктан көп үй-бүлөдө кадимки нанды алмаштырышат. Аларда жаңы жашыл пияздын болушу да адаттан тыш даамды кошот: кууруу учурунда ал бир аз жумшак болуп калат, бирок жалпысынан табигый даамын сактап калат.
Ачытманы ысытылган сууга суюлтулуп, туз кошуп, коюу камыр жууруп, ачытуу үчүн жылуу жерге 3-4 саатка коёт. Ачытуу процессинде камыр эки жолу жуурулат. Даяр болгон кычкыл камырды булочка кылып кесип, жайып, кесме сыяктуу, майдаланган сары май менен куурулган көк пиязды тегиз катмар кылып салып, тоголоктоп, 3-4 жолу шар түрүндө бүктөйбүз. Андан кийин кайра 1 см калыңдыктагы тегерек торт түрүндө жайылып, казанга азыраак майга куурулат. Сорпо өзүнчө берилет.
Мындай торттор бардык эт тамактарына жана жашылчаларга да жарайт. Сырты кытырак, ичи жумшак текстура каттаманын негизги өзгөчөлүгү болуп саналат.
Абу-л-Гази Бахадур хан
Айрым шилтемелер: [http://bizdin.kg/%D0%9A%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B0/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0/%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%85-%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7-%D0%A8%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F.html Осмонаалы Сыдык уулу. Тарых, Кыргыз Шадмания] [http://www.bizdin.kg/ebooks/html/sanjyra/soltonoev_kkt_1/index.html Б. Солтоноев. Кызыл кыргыз тарыхы. 1т. 1993]
[http://www.bizdin.kg/ebooks/html/sanjyra/soltonoev_kkt_2/ Б. Солтоноев. Кызыл кыргыз тарыхы. 2 т. 1993]
Хорошонок дарыясы
Хорошонок — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери жерге сиңип, агымын жоготот. Дарыянын узундугу - 34 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кулундинск көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Обь жана Иртыш дарыяларынын аралыктарындагы агынсыз аймак.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Топ-Терек, Кара-Суу району
Калкы
Калкы - 507 киши.
Иоганн Себастьян Бах
Бах, Иоганн Себастьян (21. 3. 1685, Эйзанах 28. 7. 1750, Лейпциг) немис композитору, органист, клавесинчи. Ордруфта (1665-1700), Люнебургда (1700-03) окуган. Тирүүсүндө органист катары атак алып, композиторлук жагынан анча таанылган эмес. Анын музыкасынын кадыры кийин гана билинди. Бах операдан башка жанрлардын баарында иштеп, 1000ден ашуун ар түрдүү музыкалык чыгармаларды жараткан. Орган, клавир, оркестр үчүн жазылган сюиталары, сонаталары, концерттери, фугалары бар. Белгилүү чыгармалары: «Матфейди эңсөө», «Си-минор мессасы», «Магнификат», «Рождество ораториясы», «Пасха ораториясы» ж. б. Диний мазмунда болсо да Бахтын музыкасына полифония менен гармониянын көркөм айкалышы, көркөм сүрөттөөнүн дааналыгы, философиялык тереңдик мүнөздүү. Лейпцигде 1950жылдан бери ар 4 жылда Бах атындагы эл аралык конкурс өткөрүлөт.
Дивергенция (биология)
Дивергенция (биология) (лат. divergo - ажыроо, бурулуу) – теги бир, бирок ар башка филетикалык жолдогу организмдердин белгилеринин ажырашы. Д. термини Ч. Дарвин тарабынан 1859-ж. киргизилген. Д. принцибин Ч. Дарвин организмдердин эволюциясында түрлөрдүн формаларынын көп түрдүүлүгүн түшүндүрүүдө колдонгон. Азыркы түшүнүк боюнча Д., дизруптивдик тандоонун жана обочолонуунун негизинде пайда болот.
Копан (Оклахома)
Копан (Оклахома) (Copan) — Оклахома штатынын Вашингтон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 796 киши. Болжолдуу аянты - 2.7 км². FIPS коду — 40-17100.
Чупайка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Шешма дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кызмат адамы
Кызмат адамы — мамлекеттик жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарында такай же убактылуу же атайын ыйгарым укук боюнча, бийлик өкүлүнүн милдетин ишке ашыруучу, же болбосо уюштуруу-тейлөө-тескөө, административдик-чарбачылык иш милдетин аткаруучу адам.
Нокто
Нокто – малдын башына катылуучу, ооздуксуз, тизгинсиз, чылбыр тагылган жүгөнгө окшогон шайман. Нокто көбүнчө жылкыга, буйлаланбаган төөгө, чүлүктөлбөгөн уйга, өгүзгө же топозго салынат. Адатта, кулун ноктосу жүндөн жасалат да, чылбырдын ордуна желедеги чыктага кыска сагак тагылат. Ошондуктан кулун ноктосу менен агытылса да, эч жерге илинип-чалынбайт. Ноктону устат кайышчылар, өрмөкчүлөр түрдүү оймо-чийме түшүрүп, жез, калай чөгөрүлүп кооздогон.
Бермет Акаева
Бермет Акаева 1972-жылы 3-июнда Ленинград шаарында туулган. 1989-жылы №61-физика-математика мектебин медаль менен аяктаган. Ошол эле жылы Москвадагы мамлекеттик университеттин эсептөө математикасын жана кибернетика факультетине өткөн. 1992-жылы Швейцариянын Лозанна шаарындагы Ишкер Башкаруу Магистри адистиги боюнча Бизнес Мектебине өткөн. 1994-жылы Магистратураны аяктаган соң БУУга ишке орношкон. 2000-жылдан тартып Швейцариянын "Intracom General Machinery S.A" компаниясында Кыргызстанда иштеген. 2003-жылдан тартып Кыргызстандагы Ага Хан фондунда эмгектенет.Үй-бүлөөлүү, улуу бар.
Лемва-Вис
Лемва-Вис — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лемва дарыясынын сол жээгинен 23 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Канакач (Кугарчин району, Башкыртстан)
Канакач — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Мрак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 107 киши. Почта индекси — 453330, ОКАТО коду — 80238850010.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Мила Нитич
Мила Нитич (, төр. 26-сентябрь 1990, Стара Синява, СССР) – Украиналык ырчы.
Кыргыз элинин көркөм өнөрчүлүгү
Кыргыз элинин көркөм кол өнөрчүлүгү Кыргыз элдик уздары жыгачтан, чийден, кийизден, булгаарыдан, металлдан жасалган кооз буюмдарын, өрмө жана сайма жагынан чоң мурастарын калтырышкан. Кыргыз эли өзүнүн жашоо- тиричилигинде кийизден жасалган буюмдарды кеңири колдонгон. Кийизден ар кандай кийим- кечектерди, төшөнчүлөрдү, ала кийиз, шырдактарды жана башка буюмдарды жасашкан. Ала кийиз, шырдактарды зор чеберчиликте оймо- чиймелер менен көркөмдөп, кооздоп жасашкан. Үй өндүрүшүнүн эзелки бир түрү – килем токуучулук болуп эсептелет. Килемдерди боз үйгө илишкен, жерге салышкан, жүк жыйган такталардын, сандыктардын үстүн жаап коюшкон. Кол өнөрчүлүктүн кайсы гана түрүн албайлы, бардыгына тең таланттуулук, укмуштуудай көп түрдүүлүк мүнөздүү. Алар элдин ой- тилегинин, тарыхынын жана маданиятынын үлгүсу...
Дизруптивдик тандоо
Дизруптивдик тандоо (лат. disruptus - чачыранды) - бир аймакта обочолонуунун таасиринин негизинде генотип топторунун ар бири, чөйрөнүн тийгизген таасиринин жана жашоо үчүн күрөштүн негизинде өз алдынча тандалууга жөндөмдүү. Бир чөйрөдө кандайдыр бир белги тандалып алынат. Д. т. популяция деңгээлиндеги ар түрдүүлүктү сактайт. Б. а., бир эле белги боюнча популяция бир нече топторго бөлүнөт. Ошондуктан Д. т. кээ бир убактарда ажыратуучу же майда бөлүкчөлөргө бөлүүчү тандоо деп аталат.
Аяз ата
Аяз ата — Жаңы жыл майрамындагы жомоктуу башкы каарман, орустардын «Дед Мороз» деген каарманынын кыргызча айтылышы. Ал эми Аяз ата — европалык жана америкалыктар үчүн рождестволук аяз ата болгон Санта-Клаустун орусча варианты. Анын прообразы болуп, славяндардын кыш, суук жана аяз ээси делген кудайчалары да эсептелинет.
Аяз ата көгүш, көк, кызыл же ак чапан кийген, ак сакалчан, колунда таягы бар, чокой бутуна кийген абышка катары сүрөттөлөт. Ал аттарга чегилген араба менен жүрөт. Жанында Снегурочка (Аяз кыз) кошо жүрөт.
Себеп болгон Ыйык Николай жана славян мифологиясындагы кудайчалар
XIX кылымдын 2-жарымында Орусиянын шаардыктары батыштагы замандаштарынын Николайы (Санта-Клаус) сыяктуу эле орус балдарына да белек бере турган «рождестволук ата» жаратууга аракет кыла башташкан. Барып-барып XX кылымдын башында биз билген Дед Мороздун образы калыптанган.
Аяз атанын чогултулган образы христиан дининдеги Ыйык Николайдын агиографиясынын мотивдери боюнча, ошондой эле Позвизд, Зимник жана Корочун деген байыркы славян ишениминдеги кудайчалардын баяндары боюнча иштелип чыккан. Позвизд (Посвист, Вихорь) – бороон-ташкын, мөндүр жана кар көчкүнүн кудайчасы. Ал алыскы тоолордун каардуу кожоюну болгон. Зимник болсо, колунда темир таягы бар, узун чапан кийген кудайча деп ишенишкен. Анын буту тийген жерде ызгаар суук башталат деп коркушкан. Карачун жер астындагы өлүктөрдүн падышасы деп, адамдын жанын алган кудайча деп эсептешкен. «Дед Мороз» деген сөз орус уламыштарындагы «Дедко Морозко» деген персонаждан келип чыгат. Ал элди үшүткөн жана ызгаар сууктун ээси болгон каардуу кудайчаны түшүндүргөн. «Дед Мороз» Некрасовдун «Мороз – Красный нос» деген поэмасында орун алган. Анда ал жаш дыйканчы жесир келинди өлтүрүп салат жана андан калган балдар жетим калат. Островскийдин «Снегурочка» деген пьесасында жана анын негизинде коюлган Корсаковскийдин операсында Дед-Мороз кышты элестеттирген каардуу абышка катары чагылдырылат.
Элестин калыптанышы
1917-жылдагы революциядан кийин бардык рождестволук салттар куугунтукка алынган. 1929-жылы болсо, христиандардын Рождество майрамы кадимки күн катары жарыяланып, майрамдын өткөрүлүшүнө бөгөт коюлган. 1935-жылы 28-декабрда СССР БАК Президиумунун мүчөсү болгон Павел Постышев балдар үчүн Жаңы жылды майрамдоону уюштурууну сунуштаган макаласын «Правда» деген гезитке жарыялаган. Ошондон кийин өлкө боюнча жаңы-жылдык иш-чаралар уюштурула баштаган. Ошол эле жылы 30-декабрда Харьков пионерлер сарайында СССРде биринчи жолу расмий түрдөгү жаңы-жылдык балаты өткөн. 1937-жылы январда жасалма Дед Мороз менен Снегурочка атайын Союздар Үйүндө конокторду тосуп алышкан. Мындай жаңы образдын калыптанышында советтик киноматографтардын салымы да болгон.
Кыргыз адабиятына ылайыкташтыруу аракети
Аяз ата ― кыргыз мифологиясында сууктун ээси, суук түшүрүүчү «кырк чилденин» атасы. «Кырк чилде» кырк жигит экен да, алар жер бетиндеги жан-жаныбарлардын майын шылып, соруп турат экен.
Кырк чилде муздун астын үй кылып олтурат экен. Ошого муздун үй сыңары дөмпөйүп чыккан жерин «чилденин үйү» деп атайт. Үшүбөгөн кишини «чилденин майын жедиңби?» — дейт. Чилделер ошол муз үйүнө май сактап, Аяз атага берет экен.
Аяз атанын кырк чилдеси кыштын күнү талаада түнөп калган өгүздүн майын шымалап алгандыгы жөнүндө мындай мифтик баян айтылат:
«Бир абышка «өлүмтүгүмө кереги тиер» деп, жалгыз өгүзүн жайындасы жакшылап семиртип алган экен. Кыш түшөөрү менен эле тамынан чыгарбай байлап багыптыр. Бир күнү семиз өгүзүн сугарганы бара жатканда оюн салып, абышканын колунан чыгып кетет. Кантсе да кармай албай коет. Ошол чилденин мезгили экен. Талаада жүргөн семиз өгүздү түндөсү «кырк чилде» шымаланган жигиттер кармаптыр да, муздун астындагы үйлөрүнө алып кирип союп, майларын шымалай (шимирип) баштаптыр. Чоң өгүздүн майларын шымалап бүткөнчө, таң атайын деп калыптыр. Кырк чилде ашыгып өгүздүн мүчөлөрүн кайра кураштыра баштаптыр. Кураштырып бүткөндө өгүздүн бир сүбөө кабыргасынын сөөгү жок чыгыптыр. Аны издеп таба алышпаганда, шилбиден сүбөө сөөк жасап сала коюптур да, өгүздү тартайтып, бир сөөк, бир тери боюнча талаага кое бериптир. Таң саар менен өгүз каңкайып абышканын эшигинин алдында туруп калыптыр. Ошол бойдон абышка кайра канчалап бакканына болбой, өгүз көтөрүм болуп өлгөн экен. Абышка терисин сыйрып жатып, өгүздүн бир сүбөөсү шилбиден жасалганын көрүптүр.»
Элечек чечмей
Шарты
Оюнчулардын саны 4—8 киши.
Оюн аянтчада, жолдо, талаада, спорттук бөлмөдө өткөрүлөт.
Оюнда элечек колдонулат.
Оюнга даярдануу
Катышуучулардын бирөөсү башына элечек оройт. Калгандары андан 2—3 кадам аралыкта туруп оюндун шарты жөнүндө макулдашат.
Оюндун эрежеси
Аянтчадан сыртка чыгууга, бир бирин урууга, жыгууга жол берилбейт,
Методикалык көрсөтмө
Оюнга кыз, келиндер катышат. Оюнчулар элечек ороону үйрөнгөндөн кийин киришсе болот,
Педагогикалык мааниси
Ылдамдык, күч шамдагайлык, чыдамкайлыкка тарбияланат, элечек ороону үйрөнөт.
Максым
Максым — ачытылган жарма суусундугу. Максым талкандан жасалат. Болгону, анын кайсы дандан жасалышына жараша арпа, буудай, жүгөрү максымы деген түрлөргө бөлүнөт. Максымды эки жол менен да жасоого болот.
Суу – 4-6 литр, талкан – 200-300 грамм, көрөңгө - 200-250 грамм, тоң май – 1 аш кашык, ун – бир аш кашык, татымына жараша туз.
Максым ачытуунун 1-жолу:
Тоң май кошулуп кайнап жаткан сууга үзгүлтүксүз чубуртуп бөлтөк болбогондой кылып талканды саласыз. 25-30 мүнөт жай отто бир калыпта кайнатып, андан соң отту өчүрүп, табы кайткыча коюп коесуз. Жылуурак кезинде көрөңгө куюп, унду чаласыз. Максым бөлмө температурасында 8-10 саатта ачып калат. Мезгил-мезгили менен чалып турсаңыз да болот. Ачыганга чейин максымга ак (сүт, айран, сүзмө) кошуп койсо, көбүрүп жакшы ачыйт. Максымдын түбүндө калган коюусун кийинкиге калтырып туруу керек. Ал көрөңгө болот.
Максым ачытуунун 2-жолу:
Тоң майды эритип, ысыган мезгилде ага талканды кууруп, чуурута муздак сууну куюп 20-25 мүнөт кайнатасыз. Калган иш-аракеттин жүрүшү жогоруда айтылгандай эле уланат. Куурулган талкандан максым даамдуу, ичкиликтүү келээрин эсиңизге сала кетейин.
Максым даамдуу болсун десеңиз, алгач унду тоң майга кызарта кууруп алууну унутпаңыз.
Фридерик Шопен
Фридерик Франсуа Шопен (Frédéric François Chopin [ʃɔpɛ̃] ; Fryderyk Franciszek Chopin [ˈʂɔpɛn̪], Фридерик Францишек Шопен ; 1 март (башка маалыматарда ,22 февраль ) 1810, байыркы Желязова-Воля,Варшава — 17-октябрь 1849, Париж) — Польшалык композитор жана пианист-виртуоз, педагог.
Өмүрүндө 30га чукул концерт берип, анын чыгармачылыгы музыканттардын ар кайсы муунуна чоң таасирин тийгизген. 5 жашында пьесалардагы музыкаларды аткарып, Войцех Живный аттуу белгилүү композитордон билим алган. Жогорку музыкалык мектепте билим алып жүргөндө фортепьянодо бир нече чыгармаларды жазып, Польшанын эң мыкты пианисти аталган. Анын мыкты чыгармаларынын катарына "Сад Эдема", "Ноктюрно до диез минор", "Весенний вальс", "Nocturne 2 - Весенняя расподия", "Революционный" жана башкалар кирет. Ф.Шопен 1849-жылы 17-октябрда Париж шаарында 39 жашында көз жумган.
Кызмат адамынын ыйгарым укугун энчилеп алуу
Кызмат адамынын ыйгарым укугун энчилеп алуу – КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган мамлекеттик бийликке, мамлекеттик кызмат кызыкчылыгына каршы багытталган кылмыш; мамлекеттик наамды же кызмат адамынын бийлигин өзалдынча ээлеп алуу менен жасалган кандайдыр бир коомчулукка коркунуч келтире турган иш-аракет.
Вамбери, Арминий
Вамбери Арминий, Герман (1832-1913) - мажарстандык (венгриялык) көрүнүктүү тюрколог, саякатчы, этнограф.
Орто Азияга саякат жасап, Октябрь революциясына чейинки кыргыз жана башка калктар тууралуу бир катар маалыматтарды калтырган.
Сейит Уулу Канымет
Сейит Уулу Канымет Жыгаччы. 1922-ж. Ак-Суу районундагы Жаңы-Арык айылында төрөлгөн. Улуу Ата Мекендик согушка катышкан. Канымет ээр чабат. Анын жекече ыкмасында жердигин тал, теректен тандаган. Терек, кара талдан чапкан ээрлери кийин урунууга өтө бек келет, кажып кетпейт. Уста терек ээрди утуру тетири чабуунун ички бөтөнчөлүктөрүн таасын билет. Тал-теректи кыйып келээри менен дароо сомдойт. Анан ээрди биротоло бир жайда кургатат. Кургоо учурунда жарылып кетпеси үчүн солидол сыйпайт. Анан биротоло чабылып бүткөн ээрди уйдун чылгый териси менен каптайт. Анын ээри «кушмач ээр» деп аталат да, кашын таранып отурган куштун томогосундай өтө көркөм чыгарат. Ээринин узундугу 55 см, карчыттуу, токунууга ойдогудай шартташат. Уста ушундай узануу аркылуу өз колунан жүздөй ээр чыгарган.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Альтенгстетт
Альтенгстетт (Althengstett) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Кальв районуна карайт. Карлсруэ административдик округуна тиешелүү. Калкы – 7837 (2013-ж.). Аянты – 19,16 км². .
Фуркат, Кара-Суу району
Фуркат (Фуркат) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Шарк айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 327 киши.
Асакты дарыясы
Асакты — Орусиядагы дарыя. Башкырт Республикасы, Челябинск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Курт дарыясынын сол жээгинен 6,5 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кама бассейндер округу жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сим дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Белая, дарыя бассейни — Кама.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Хальмер-Ю (Силова-Яха куймасы)
Хальмер-Ю — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Силова-Яха дарыясынын оң жээгинен 141 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 60 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Садриддин Айни
Айни (Садриддин Саид-Муродзода) - (15 (27). 4. 1878, Сактари кыштагы, Гиждуванга жакын - 15. 7. 1954, Дүйшөмбү) - тажик адабиятынын негиз салуучусу, илимпоз, коомдук ишмер, Тажик ССР ИАнын биринчи президенти (1951), Тажик ССРинин илимге эмгек сиңирген ишмери (1940), Өзбек ССР ИАнын академиги. Бухарадагы медреседе окуган. Тажик, өзбек тилдеринде жазган. Анын «Одина» повестинде (1924), «Дохунда» (1930), «Кулдар» (1934) романдарында тажик элинин жүз жыл ичиндеги турмушу, басып өткөн тарыхый жолу сүрөттөлгөн. Ал «Сүткордун өлүмү» (1939, 1952) повестинде ачкөз сараңдын образын берген. Улуу Ата Мекендик согуш мезгилинде курч публицистикалык макалалар менен тарыхый көркөм очерктерди (мисалы, «Мукананын көтөрүлүшү») жазган. 1948-жылдан өмүрүнүн акырына чейин «Эскермелер» аттуу көркөм автобиографиялык китебинин үстүндө иштеген (орусчасы «Бухара», 1-4-китеп, 1949-54; СССР мамлекеттик сыйлыгы, 1950). Азия элдеринин тарыхы жа филологиясы боюнча изилдөөлөрдүн, «Мангыт династиясынын эмирлеринин тарыхы» (1923), «Тажик адабиятынын үлгүлөрү» (1926) антологиясынын, Рудаки, Фирдоуси, Ибн Сина, Саади, Навои, Васифи, Бедил ж. б. жөнүндө очерктердин жана монографиялардын автору. Айнинин чыгармалары дүйнө элдеринин тилине, анын ичинде кыргыз тилине да которулган. СССР Жогорку Советинин 3 -4-шайланышынын депутаты, үч Ленин ордени, эки Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган.
Черемшанка дарыясы (Кулунда куймасы)
Черемшанка — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Кулунда дарыясынын оң жээгинен 228 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 56 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кулундинск көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Обь жана Иртыш дарыяларынын аралыктарындагы агынсыз аймак.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Азия Микс
Кыргызстан КВН командасы... 2013 жылдан баштап Орусиянын телекөрүүлүк "Высшая лигасында" ойноп баштады. Команда көп улуттар арасынан куралгандыктан Азия Микс деп аталган. Жана дайыма улуттар аралык ынтымак жана биримдик аттуу лозунгу менен чыгып жүрүшөт. 2012 жылы "Первая лига" аттуу Минскидеги телекөрүүлүк лигада катышып чемпион болушкан. Кыргызстандын атынан Биринчи лигага ойноп чыккан биринчи команда.
Команданын стили
Команданын Первая лига жана Высшая лигада ойногон стилдердине карап, команда биринчи чыкканды команда сцена жалпы чыгат, бирок капитансыз. Команданын капитаны оюн башталгандан кийин, бир нече мүнөттөрдөн кийин гана чыгат. Команданын аталышы эле айтып тургандай ар бир номеринде азияттык колорит бар.
Команданын көрсөткөн номерлери абдан креативдүү жана эстен калгыс окуялар менен коштолот. Команданын ар бир мүөсүнүн өзүнө жарашкан ролдору бар, жана ар биринин өзгөчө жагымдуу тембрлик үндөрү бар.
Бейшенбек Болотбеков
Бейшенбек Болотбеков - Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген куруучусу, коомдук ишмер.
Өмүр таржымалы
1955-жылы 18-сентябрда Кыргызстандын Нарын облусуна караштуу Кочкор районунун Кызыл-Дөбө айылында туулган. Улуту кыргыз.
Атасы Болотбек айылдын кадырман кишилеринин бири болгон жана кырк жылдан ашуун талаачылык боюнча бригадир болуп иштеген. Өмүрү бирөөгө катуу айтпаган жумшак, улууга улуудай, балага баладай мамиле кылган маданияттуу киши болгон, бир сөз менен айтканда айылдын дипломаты болгон. Туугандары, ага инилери бардык ишти ошо киши менен кеңешип жасаган. Ал эми апасы Разия адегенде мектептин китепканасында иштеп жүрүп, кийинчерээк оорулуу болуп калды. Өзү колунан көөнү төгүлгөн чебер, уз адам болгон. Атасы болсо 1995-жылы көз жумду. Ошол атасынан жуккан ырыс болсо керек, Бейшен да жаш кезден эстүү, эмгекке жакын болуп өстү. Балдардын эң улуусу катары үйдө да, талаада да атасына канат-бутак болуп,каникулга тараанда жай бою кадимкидей трактор айдап, тырмоо тартты. Туулган жерге болгон сүйүнүн күчү го, кийин Фрунзедеги политехника институтунда окуп атканда да айылына студенттик курулуш отрядын жетектеп келип, кырманды, тоют цехинин комплексин куруп берип кеткен. 1978-жылы Фрунзе политехникалык институтунун архитектура жана курулуш факультетин "инженер куруучу" адистиги боюнча бүтүргөн.
Үй-бүлөсү тууралуу маалымат
Үй-бүлөлүү. Жубайы Мира кесиби боюнча санитардык врач, кошуна айылдын кызы болот. Эки уулу, неберелери бар.
Балдарынын экөө тең айылда окуп, айылда өсүштү.
Улуусу Кочкор РИИБсинин начальнигинин орун басары, кичүүсү Минфиндин ички аудит тармагында иштейт. Жайкысын айылга үй-бүлөлөрү менен чогуу барып, Сөөк жайлоосунда жердештер менен чогуу кымыз ичип эс алганды салт кылып алышкан.
Жетилген курак. Мамлекеттик кызматтарда.
Бейшенбек Болотбеков 25 жашында ири башкармалыкты жетектеп, 38 жашында облуска губернатор болду. Институтту бүтөөрү менен профсоюздардын курортторду башкаруу боюнча кеңешинде иштеп калды. Адегенде инженер болуп орношкон, көп өтпөй улук инженерликке дайындалды. 1980-жылы Кеңештин алдында курулуш башкармалыгы уюштурулуп, ошол жакка башкы инженер болуп жиберилди. Эки жылдан кийин, 25 жашында начальник болду. 25 деп жаш курагын кайра-кайра белгилеп айтып аткандын себеби бар. Анан калса Бейшен башкы инженер болуп иштеген курулуш башкармалыгы республикага эмес, түздөн-түз Союзга баш ийчү, демек жетекчилерди да миң калчап, миң экчеп Маскөөдөгүлөр өздөрү тандашчу.Курулуш башкармагында иштеген тогуз жылдын ичинде Бейшен 3 курулуш уюмуна жетекчилик кылган.
Негизинен орус, еврей сыяктуу ар кошкон улуттун өкүлдөрү иштеген коллективге жетекчилик кылып, кол алдындагы түркүн мүнөздүү кишилер менен тил табышуу кандай татаал экендигин айтпаса деле түшүнүктүүдүр. Алар менен иштешүү үчүн өзгөчө акыл керек, андай жөндөм-шыктан куржалак болсоң бир-эки айдан кийин кууп чыгышчу. Анын лидерлик идиреги, уюштуруучулук көрөнгөсү бар экен, баары мене тил табышып кетти. Тил табышмак гана турсун өзү жетектеген курулуш уюмун алдыңкы катарга сүйрөп чыкты.
1983-жылы алардын коллективи Советтер Биримдиги боюнча Крым, Латвиядан кийинки үчүнчү орунду ээлеп, ВЦСПСтин 3-даражадагы диплому менент сыйланды. Республикадагы азыр иштеп аткан курорттордун басымдуу көпчүлүгүн Бейшендин куруучулары курган же ремонттон өткөргөн десек болот. Ошондон көп өтпөй аны Беш-Күңгөйдөгү МПМК га которушту. Себеби бул курулуш уюму эң артта калган ишкана болчу. Башкармачылыктын жетекчилери Болотбековдун ишбилгилигине, тажырыйбасына ишенип жаңылышпаптыр. Жылдын жыйынтыгында Бейшен эң артта калган ПМКны он эки уюмдун ичинен 3-орунга алып чыкты. Республикалык курулуш башкармалыгында төраганын орун басары болуп иштеп атканда, 1990-жылы облустар уюштурулуп, аны Нарын областына обл-кеңештин төрагасынын өнөр жай, курулуш, байланыш тармгын тейлеген орун басары кылып жиберишкен.
Коомдук ишмердиги
1978-1980-жылдары Кыргыз курорт кеңешинин инженери, улук инженери. 1980-1986-жылдары Кыргыз курорт кеңешинин башкы инженери, ремонттоо-курулуш башкармалыгынын начальниги. 1986-1990-жылдары-Беш-Күңгөй МПМКсынын начальниги. 1990-1991-жылдары - Кыргыз ССР Мамагро өнөржайынын капиталдык урулуш боюнча республикалык бирикмесинин начальнигинин орун басары. 1991-1993-жылдары- эл депутаттарынын Нарын областык мамадминистрация башчысынын биринчи орун басары. 1993-1996-жылдары - Нарын областынын губернатору. 1997-2001-жылдары - Кыргыз Республикасынын архитектура жана курулуш министринин орун басары. "Нарын областынын жаратылыш ресурстары" китебинин автору."Кочкор - Ырашкер" коомунун президенти."Хан Ормон" фондусунун төрагасы.Ормон хандын юбилейин өткөрүүнүн демилгечиси, 1998-жылдан тарта демилгечи топтун жетекчиси.2002-жылдан уюштуруу комитетинин төрагасынын орун басары. 2001-жылдан бери түз инвестицияларды тартуу боюнча республикалык борбордун директору.
Эл үчүн жасаган эмгеги
Албетте, Теңир тоонун кулуну катары Болотбековдун жарыгы жалпы Нарын областынын элине тийди. Бирок жасалган иштерге баам салып көрсөк, кочкорлук жердештерине убагында өзгөчө көп жардам бергени бар. 2003-жылдын 27-декабрында Президенттин 2004-жылды социалдык мобилизациялоо жана адилет башкаруу жылы деп жарыялоо жөнүндөгү жарлыгынын негизинде ал Кочкор районуна жооптуу болуп бекитилген. Жердештеринин ткөйгөйлүү маселелерин жакшы билген Болотбеков мындай жооптуу милдет жүктөлөөр заматт ишке киришип, Кум-Дөбө 250квт. Робашы, Туз айылдарына 160 киловаттык трансформатордук подстанция орнотулду, селден сктоочу канал бүткөрүлдү. Чолпон, Молдо Кылыч айылдарында болсо дренаж маселеси чечилип, 15-августтан 15-сентябрга чейин диагностикалык борбор иштеп турду. Диагностикалык борбор Кум-Дөбө айылында да бир ай 15-күн иштеди. Кызыл-Дөбө, Дөң-Алыш, Комсомол, Орток айылдарындагы мектептердин чатырын жабуу үчүн ачалай каражаттар бөлүндү. Кара-Саз айылындагы мектептин чатырын оңдоо келээрки жылдын планына киргизилди. Кара-Суу, Ак-Кыя айылдарындагы жолдорду оңдоо планына киргизилди.
Сыйлыктары, наамдары
"Чек араны коргогону үчүн" медалы Россия Федерациясы), Манас 1000 юбилейлик медалы менен сыйланган.
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген куруучусу.
Адабият
М.Сабыров. Тоонун суусу шар агат (Болотбеков Бейшенбектин өмүр жолуна кыскача баядама). Б.,2005.
Интернеттеги шилтемелер
.
Алексей Вагов
Вагов Алексей Власович – (1905-1971) саясий жана мамлекеттик ишмер; Кыргызстан КП(б) БКнин биринчи секретары (1938-45). 1922-30-жылы Нахичевань шаарынын (Нахичевань автономиялуу республикасы) «Красный металлист» заводунда жумушчу, 1931-37-жылдарда Ростов жана Москва шаарында партиялык кызматтарда, 1937-38-жылдарда автомобпль өнөр жай кызматкерлер профсоюзунун Борбордук комитетинин төрагасы, 1938-жылы февралынан 1945-жылы сентябрына чейин Кыргызстан КП(б) БКнын биринчи секретары, 1946-61-жылы Украинада партиянын Винница шааркомунун секретары, Эмгекчилер депутаттарынын Винница облусунун советинин аткомунун төрагасы, орунбасары болуп пштеген. ВКП(б)нин 18-съездинде Борбордук текшерүү комиссиясынын мүчөсү, СССР Жогорку Советинин (1-шайланышы), Кыргыз ССР Жогорку Советинин (1-шайланышы) депутаты. Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.
Сейталиева Күлүжары
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Консил Хилл (Оклахома)
Консил Хилл (Оклахома) (Council Hill) — Оклахома штатынын Muskogee округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 129 киши. Болжолдуу аянты - 0.8 км². FIPS коду — 40-17550.
Хачико
Хачико (жапончо ハチ公 Хачико) — Хачико("хачи" - сегиз дегенди билдирет, "ко" - ханзаада же герцогду түшүндүрөт) Жапониянын ишенимдиктин жана ынактыктын белгиси болуп эсептелинет, акита-ину тукумундагы ит. (Сегиз саны Жапонияда бактылуулуктун саны болуп эсептелинет )
Жашоосу
Хачико дүйнөгө 1923 жылы Жетинин Айынын 10 да Жапониянын Акита префектурасында жарык дүйнөгө келген. Фермер күчүктү Токиолук университетте иштеген Хидэсабуро Уэно профессорго белек кылууну чечет. Профессор күчүккө Хачико(сегизинчи). аттуу кличка берет.
Хачико чоңойгондо, ал кожоюнунун жанынан чыкчу эмес, кожоюну кайда барса ал да жанынан чыкпай ээрчип жүрө берчү. Кожоюну күн сайын шаарга жумушка барчу, ошондуктан ит аны Сибуя бекетинин кире беришине чейин узатып барып анан кайра күндүзгү 3 тө кайрылып келип, кожоюнун тосконго ал жерге барып турчу.
1925 жылдын Бугу айынын 21де университетте профессордун инфаркты кармайт. Врачтар жашоосун сактап кала албай калышат,үйгө ал эми келбей калат. Хачико ошол учурда 18 айда болчу. Ошол күнү ал кожоюунун, ал күндүн акыр аягына чейин күтөт, бирок бекетке ар дайым, күн сайын келип, чыдамдуулук менен кожоюунун кечки киргенге чейин күтүп турат. Ал профессордун үйүнүн босогосунда түнөп турган. .
Профессордун туугандары жана достору өзүлөрүнүн үйлөрүнө көндүрүп, алып калышканына карабай, ал эч токтооосуз бекетке барганын такыр токтотподу. Хачиконун тырышчаактыгына суктанып, баа беришип, жергиликтүү сатуучулар жана темиржолчулар Хачикого кошумча тамак берип турушчу.
1932 жылы Токионун ири газеталарынын бирине чыккан «Жети жыл мурун өлгөн кожоюунун кыйышпас досу болгон, кары ит дагы эле кожоюунун күтүп отурат» аттуу макала аркылуу Ит жалпы Жапонияга белгилүү болот. Бул окуя Жапондуктардын жүрөгүн багындырат, жана Сибуя бекетине итти көргөнгө кызыккан адамдар келе башташат.
Өлүмү
Хачико бекетке өмүрүнүн аягына чейин тогуз жыл бою келип, 1935 жылдын Жалган Куран айынын 8де каза болгон. Хачиконун денесин бекеттин арыраак жеринен табышкан. Анын акыркы стадиядагы ракы жана жүрөгүнүн филяриясы болгон. Хачиконун ичинен якиторинин 4 таякчасы табылган, бирок ага карабай алар ичин жабырлантышкан эмес жана өлүмдүн себеби болгон эмес. Анын өлүмүнөн кийин, анын үстүнө коомдук кең резонанстан кийин, өлкөдө траур күнү жарыяланган.
Эскерүү
Хачиконун сөөгү кеп түрүндө Улуттук Илимдер Музейинде, сакталууда (Уэно, Токио, Жапония) Сөөктөрдүн калган бөлүгү өрттөлүп, күлү Аяома көрүстөнү, Минато-ку аймагында, Токио көмүлгөн. Жана дагы Хачикого Жапонияынын виртуалдык үй жаныбарлар көрүстөнүндө ардактуу орунду алган.
Орусияда да Хачикого арналып Тольятти (Самара облусунда) шаарында да айкели тургузулган.
Коло эстеликтери
1934 жылдын Чын Куран айында Хачиконун түспөлүнө карап Сибуя бекетинде (35 ° 39'32 .6 "N 139 ° 42'2 .1" E) айкели тургузулган, Хачиконун өзү ал ачылышта болгон. Айкел Экинчи дүйнөлүк согуш учурунда бузулуп аскердик керектөөлөргө чектелип кеткен. Бирок Жапония Хачикону унуткан эмес, согуш бүткөндөн кийин 1948 жылдын Баш оона айында эстелик кайра тургузулган. Азыр Хачиконун эстелиги Сибуя бекетинде сүйүшкөндөрдүн жолугушкан жери, а иттин түрү Жапонияда чын жүрөктүн сүйүүсү жана ишенимдиктин үлгүсү болуп калды .. 1948 жылы айкелин Кайра тургузуу уюму биринчи жасаган сүрөтчүнүн баласы аркылуу экинчи жасалган айкелин тургузушкан. Айкел тургузулганда, ачылыш аземи да болгон. Жаңы айкел 1948 жылдын Сегизинчи айында тургузулган, ал жер аябагандай популярдуу жолугушуучу жер болуп саналат. Бекетке кире бериш жер "Хачико-гути" деп аталат, жана ал "Хачико кирүү/ чыгуу" дегенди билдирип Сибуя бекетинин беш чыгуу жайларынын бири болот.
Хачиконун айкели анын туулган шаарындагы Odate бекетининин маңдайында турат.
Хачико күткөн так өзүнүн оорду бекетте дайыма бронзалык издер менен буттары жана жапон тилиндеги сөздөрдү камтыган тактар чегерилген.
Маданиятка таасири
Хачиконун өмүр баянында 1987 жылы «Хачико тарыхы» (жап. ハチ公物語) жана 2009 жылы «Хачико: Ишенимдүү дос» тасмалары тартылган.
Хачи: Ит жөнүндө баян
«Хачи: Ит жөнүндө баян» (англ. Hachi: A Dog's Tale) — Лассе Халлстрөмдүн Хачиконун чыныгы жашоосунан алынган көркөм тасмасы. Тасма 1987 жылы чыккан жапондордун тасмасынын ремейки болуп саналат. Тасманын сценарийин Стивен Линдси жазган. Башкы ролдорду Ричард Гир, Жоан Аллен жана Сара Ремер аткарышкан. Тасма 2009 жылдын Баш оона айынын 8де Жапонияда чыккан.
Лимбеко-Ю
Лимбёко-Ю (Лимбеко) — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кожим дарыясынын сол жээгинен 103 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 54 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кызмат орду (жумуш орду)
Кызмат орду (жумуш орду) – 1) кызматчынын (же кызматчылар тобунун) өндүрүштүк иш-милдетин аткаруусуна ыңгайлаштырылган жайдын бир бөлүгү; 2) жумуш берүүчүнүн көзөмөлүндө кыйыр же түздөнтүз туруп, кызматчы келүүгө же ишине байланыштуу болууга зарыл болгон орун.
Жөө жүрүп тыйын эңмей
Шарты
Оюнчулардын саны 4—10 киши.
Оюн аянтчада, спорттук бөлмөдө өткөрүлөт.
Оюнга даярдануу
Аянтчанын ортосуна тыйын же башка бир буюм коюлат. Катышуучулар тыйындан 1 же 2 м. аралыкта экиден болуп турушат. Оюнчулардын бирөөсү «аттын», экинчилери «атчандардын» ролун аткарышат.
Оюндун баяны
Ар ким өз кезеги келгенде «атчандар» «аттарына» минип, чаап буратканда эңкейип жердеги тыйынды эңип алууга аракеттенет. Эгерде жерден тыйын эңилсе, аны кайра ордура коюп оюнду баштай берсе болот. Андан кийин калгандары ролдору менен алмашышып, оюнду каалаган убакытка чейин улантышат, Жерден тыйынды көп жолу эңип алгаиы, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун башка түрү
Жүгүрүп баратып жерден тыйын эңип алмай, жөө жүрүп эңмей.
Оюндун эрежеси
«Аттарга» тездигин акырындатууга, токтоп калууга, бир бирине тоскоолдук кылууга болбойт,
Методикалык көрсөтмө
Оюн өткөрүлүүчү жер 1гүз, тегиз болушу керек.
Педагогикалык мааниси
Күч, ийилчээктикке тарбияланат, чечкиндүүлүккө, тең салмакты сактоого, оордуктарды көтөрүүгө үйрөтөт.
Тизгин
Тизгин – ат жабдыктарынын бири; эки учу жүгөндүн төңөлдүрүгүнө байланып, мингичтин башын буруу, багыттоо же токтотуу үчүн колдонулуучу кайыш боо. Ак кайыштан эни 1,5– 2 сждей, узуну 220–250 смдей тилинип, учтары ооздуктун эки жагындагы чагаракка «чаян» түйүлүп бекилет.
Бутара
Бутара (латынча butarium челек) – барабандуу калбыр. Чачыранды кендерде алтынды, касситеритти жана башка жууп иргөө үчүн байыртадан колдонулуп келген прибор, курулма. Алгач жыгачтан жасалып, кийин металл конструкциялары пайдаланылган. Тегеренип турган барабаны цилиндр же конус сымал болот. Анын түзүмү толтурулуучу воронкадан, жантык калбырдан, жуугуч шлюздан турат. Эмгек өндүрүмдүүлүгү 13 жумушчу иштегенде: кол бутара. 0,8 м3/саат, ат кошулган бутара. 4 м3/саатка чейин.
Диморфизм
Диморфизм (ди... жана грекче morphe форма) - физиологиялык белгилери боюнча айырмаланган эки форманын болушу.
Жаныбарларда көбүнчө жыныстык диморфизм учурайт. Бир түрдүн особдорунун эркеги менен ургаачысы морфологиялык өзгөчөлүктөрү боюнча айырмаланат. Мисалы, кыргоолдун ургаачысы менен эркегинин тышкы түспөлү, канаттарынын түсү боюнча өзгөчөлөнүшү. Диморфизмдин пайда болушу жыныстык тандалуу менен тыгыз байланышта. Диморфизмдин 2 түрү: туруктуу диморфизм (короз мекиян, бугу марал), мезгилдик диморфизм (көбөйүү мезгилиндеги кескин айырмачылыктар белгилүү), мисалы, көбөйүү мезгилинде балыктардын эркегинин ачык-кооз түскө ээ болушу.
Өсүмдүктөрдө да мезгилдик, экологиялык диморфизм байкалат.
Шандаша (дарыя)
Шандаша (Сынтас) — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Мендыбай дарыясынын сол жээгинен 28 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 27 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Ириклинск суу тармагынан Орск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Аугусто Де Лука
‪Де Лука, Аугусто‬ (итал. Augusto De Luca; 1 июль 1955 Неаполь, Италия) — италиялык фотограф.
Хальмер-Яга (Талота-Яга куймасы)
Хальмер-Яга — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Талота-Яга дарыясынын оң жээгинен 35 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 28 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Төмөнкү биккузино (Кугарчин району, Башкыртстан)
Төмөнкү биккузино — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Төмөнкү биккузин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 303 киши. Почта индекси — 453338, ОКАТО коду — 80238855001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жашоо үчүн күрөш
Жашоо үчүн күрөш – жашап кетүүгө жөндөмдүүлүк менен бирге өзүнөн кийин тукум калтырууга жөндөмдүүлүгү, түр ичиндеги жана түр аралык конкуренция, ошондой эле тышкы чөйрөнүн абиотикалык шарттарына карата организмдердин аракети. Ж. ү. к. Ч. Дарвиндин эволюциялык теориясынын бирден бир негизги түшүнүгү. Ж. ү. к-түн 3 формасы бар, түр ичиндеги Ж. ү. к.; түр аралык Ж. ү. к.; чөйрөнүн ыңгайсыз шарттарына каршы күрөш. Ж. ү. к-түн негизинде табигый тандалуу жүрөт.
Чылбыр
Чылбыр - бул ноктонун бир бөлүгү. Чылбыр - жылкыны акырга же мамыга байлоого же жүгөндүн бир жагындагы ооздуктун чагарагына тагылуучу узун тилке кайыш же көбүнчө кыл кошулуп эшилген жип. Унааны байлоо, жетелөө үчүн колдонулат. «Манас» эпосунда ушул эле мааниде колдонулат: «Турбады атың токтолуп, Чылбырын сүйрөп бош басты, Чындап качып шыр ашты» (Сагымбай Орозбаков, 1. 37). «Манас» эпосунда ошондой эле: «Аман жүрүп ат болсо, Чылбыры тутам калгыча Чындаган жоого алдырбайт» (Саякбай Каралаев, 1. 52), — деп Манас төрөлгөндөгү Кула бээ тууган Торучаар кулун сүрөттөлөт. Мындан ал кулун келечекте баатырдын жан жолдош аты болору алдын-ала белгилүү болот. Ал эми: «Эки тизгин, бир чылбыр Эми колго алды дейт» (Саякбай Каралаев, 1. 104) деген саптардан бардык бийлик колуна тийди деген маани келип чыгары белгилүү.
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Альтенрит
Альтенрит (Altenriet) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Эсслинген районуна карайт. Штутгарт административдик округуна тиешелүү. Калкы – 1895 (2013-ж.). Аянты – 3,35 км². .
Б.Жакиевдин "Атанын тагдыры" драмасындагы көркөм образдар
Колдонулган адабият
“Асанбеков. С. “Азыркы кыргыз драмасы” Фрунзе. 1981
Керме арканда басуу
Шарты
Оюнчулардын саны 2—5 киши. Оюн өткөрүлүүчү жер: дарактуу жер. Оюнда аркан колдонулат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден керме арканга чыгышып, буттарында, тең салмагын жоготпой басууга аракеттенишет. Оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат. Тең салмагын жоготпой керме арканда баскан оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун эрежеси
Керме арканга жакын турууга, жардам берүүгө, тоскоолдук кылууга, тең салмагын жоготкондон кийин, кайрадан кезексиз аракетин улантууга, бир убакытты бирден көп оюнчуга керме, арканда басууга болбойт.
Оюнга методикалык көрсөтмө
Оюн өткөрүлүүчү жерде башка буюмдар болбошу керек.
Сарыбай уулу Үркүмбай
Сарыбай уулу Үркүмбай — зергер, жыгаччы. 1910-ж. Алай районундагы Кичи-Каракол айылында туулган. 13 жашынан узанууга отурган. Зер буюмдары менен катар эле ээрди курап да, туюк да чабат. Боз үйдүн уук-керегелерин матайт. Уста учурунда жамбы кесе да жасаган. Жыгач идиштерин кырып, элдин мүдөөлөрүнө жараган. Ат жабдыктарын кайып да, өрүп да кармайт. Ал элечек, кеп такыя, чач кап, чолпу сымал кийимдердин күмүш нускаларына узанууга «чапкылоо», «тордоо» ыкмасын арбын пайдаланат да, «тумарча» төрт бурч түспөлүн берген. «Күбөкчө» түспөлүн да колдонгон. Зергердин чоң атасы Кадыркул (Кара уста - өңү кара болгондуктан), бир тууганы Эшкул (Сары уста - өңү сары болгондуктан) кадимки Курманжан Датканын ат жабдыктарына, зер жасалгаларына баса отуруп узанышкан. Үркүмбай устанын уулдары Турдубек (мугалим), Муратбек (уста), Кадырбек, кызы Калбү ата өнөрүн улап келишүүдө.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Кызмат чени
Кызмат чени – КРде мамлекеттик кызматкерлердин даражасы; ал мамлекеттик адистик сынактын же аттестациянын жыйынтыгы боюнча ыйгарылат. Мамлекеттик кызматкерлердин К. ч. ээлеп турган мамлекеттик кызмат ордуна болгон талаптарга карата адистик даярдык деңгээлинин шайкеш келерин көрсөтөт. Адистик сынактарды жүргүзүү, мамлекеттик кызматкерлерди сынактан өткөрүү жана К. ч-н ыйгаруу тартиби КР Президенти тарабынан белгиленет.
Аскин дарыясы
Аскин — Орусиядагы дарыя. Башкырт Республикасы, Челябинск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - КАС/ЕДИЛ/1804/177/561/6/21 орун алган. Дарыянын узундугу - 51 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кама бассейндер округу жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сим дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Белая, дарыя бассейни — Кама.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дооронбек Садырбаев
Садырбаев, Дооронбек (13-февраль, 1939-жыл, Апыртан - 28-май, 2008-жыл, Бишкек ш.) - кыргыз кинорежиссеру,жазуучусу, саясий жана коомдук ишмери. Өлгөндөн кийин ага Кыргыз Эл Баатыры наамы (2008) ыйгарылган.
Өмүр таржымалы
Дооронбек Садырбаев азыркы Жалал-Абад облусунун Ноокен районундагы Апыртан айылында (мурдагы "Бирлик" колхозунда) 1939-жылы 13-февралда туулган. Атасы "Бирлик" колхозунун төрагасы болуп иштеген. Ал 14 жашка чыкканда атасы 45 жашында оорудан каза болгон.
Ленинграддагы Театр, музыка жана кинематография институтун бүтүргөн. Дооронбек Садырбаев 70тен ашуун даректүү тасмалардын, “Арман”, “Махабат дастаны”, “Эне бөрүнүн ыйы” өңдүү 16 көркөм тасманын автору. Анын 8 көркөм жыйнагы жана 700дөн ашык публицистикалык макалалары жарык көргөн.
Эмгек жолу
Студент кезинен эле режиссердук жана кино өнөрү менен "ооруп" калган.
4-курстан мединститутту таштап, жаңы ачылган Кыргыз сыналгысына режиссердук ишке орношкон. Муратбек Рыскулов, Жамал Сейдакматова, Бакен Кыдыкеева сыяктуу устаттар менен чогуу көптөгөн көркөм тасмаларды кыргызчага которууга катышкан, диктор катары тексттерди окуган.
Дубляжда (тасмаларды которууда) Вячеслав Тихонов, Кирилл Лавров сыяктуу орусиялык "лөктөрдүн" үнүнүн котормосун Доке окуп жүрчү экен. Анын эскергенине караганда, бул иш ага дурус маяна табууга мүмкүндүк берип, чыгармачыл эркиндик алууга өбөлгө түзгөн.
Бул тасма жазуучу Чыңгыз Айтматовдун "Кылым карытаар бир күн" романындагы бир окуяга негизделип тартылган.
Ал өз замандаштары Төлөмүш Океев жана Болот Шамшиевдин кыргыз кино өнөрүндөгү улуу көчүн андан ары уланткандардын бири болду.
Пост-советтик коомдук ишмердиги
1992-93-жылдары Чеченстанда, Иракта, Грузияда болгон. Жохар Дудаев, Гамсахурдия сыяктуу саясатчылар менен маек куруп, кийинчерээк алар тууралуу макалаларын кыргыз тилинде жарыялаган.
Түркияда да "Ихлас фильм продакшн" кино студиясында иштеп, үйрөнчүктөргө кино өнөрү боюнча сабак берген учурлары болду.
Кийинчерээк эл-жерине кайтып келип, 1994-жылдан 1995-жылга караган кышта оппозициячыл саясатчы катары шайлоого катышып, жеңишке жетишти.
Негиздөө
Негиздөө  -   айтуучу же жазуучу жана анын окурмандары үчүн жалпы болгон жана баардык аргументтерге негиз берип турган кандайдыр бир түшүнүк, ой түйүнү, ой башаты болуп саналат.
Ковингтон (Оклахома)
Ковингтон (Оклахома) (Covington) — Оклахома штатынын Garfield округуна караган АКШ шаары.
Дооронбек Садырбаев
Депутаттык ишмердиги. Өмүрүнүн акыркы мезгили
1995-жылдан тартып көзү өткөнчө ал Кыргызстандын Жогорку Кеңешинин депутаты (1995-2008) болгон.
Ковингтон (Оклахома)
Калкы - 553 киши. Болжолдуу аянты - 1.0 км². FIPS коду — 40-17700.
Дооронбек Садырбаев
Депутаттык ишмердиги. Өмүрүнүн акыркы мезгили
Дооронбек Садырбаев Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин өзгөчө жигердүү депутаты болгон.