cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Консулдук артыкчылыктар
Консулдук артыкчылыктар – эларалык сыпайыкерчилик эрежелерине же укуктук ченемдердин негизинде консулдук өкүлчүлүктөргө, кызмат адамдарына жана алардын үйбүлө мүчөлөрүнө барган мамлекеттеринде берилүүчү өзгөчө артыкчылыктар: кол салуулардан жана мазактоолордон коргоо үчүн чара көрүү милдеттенмеси; мамлекеттик тууну, консулдук калканды, эн белгини колдонуу укугу; аргандай байланыш каражаттарын, анын ичинде чабармандарды жана жашыруун белгилерди пайдалануу укугу, ардактуу жолугушууларга баруу укугу; бажы кароолорунан бошоо укугу, өз өлкөсүнүн учактарына жана кемелерине эркин кирүү укугу ж. б.
Бокмурун
Бокмурун Көкөтөй байдын жалгыз уулу. Эпостун бир катар эпизоддорунда кандардын катарында катышат. Чоң казатта Кожожаштын огунан каза табат. Эпосто эки жактуу мүнөздөлгөн образ; бир жагынан жооомарт, намыскөй баатыр катары,бир жагынан атасынын байлыгына эсиреген, көпкөлөң байбача катары сүрөттөлөт. Мааникердин ээси.
Жардан секирип түшүү
Шарты
Оюнчулардын саны 4—10 киши.
Оюн өткөрүлүүчү жер: жер.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар жарга жакын жерге бир катар болуп турушуп шарты жана кезеги жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден жардан секирип түшүшүп кайрадан өз ордуларына турушат. Оюн 8—10 жолу кайталанышы мүмкүн. Аз убакытта жардан секирип түшүп, өз ордуна келген оюнчу жеңүүчү болот.
Оюндун эрежеси
Бир бирине тоскоолдук кылууга, жардын түбүнө турууга болбойт.
Оюнга методикалык көрсөтмө. Секирип түшчү жер жумшак жана тоскоол кылчу буюмдарсыз болушу керек.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнду күч, ылдамдык, шамдагайлыкка тарбияланат, чечкиндүүлүккө, секирүүнүн ыкмаларын үйрөтөт.
Aнтpопоцeнология
Aнтpопоцeнология (антропо... жана грекче kainos - жалпы, logos - окуу) - адамды өзгөчө биосоциалдык түр катары кароо менен анын келип чыгуусун, эволюциясын, курчап турган чөйрөгө таасир этүүсүнүн жалпы законченемдүүлүктөрүн аңдап билүү. Адамдын көбөйүшү, илимий техниканын өнүгүүсү менен курчап турган чөйрөгө терс таасирлер көбөйүүдө. Адам өзүнүн жашоосун жакшыртуу үчүн жаратылыш байлыктарын эбегейсиз көп жана үнөмсүз пайдаланат. Андыктан, атмосфера, гидросфера, литосфера булганып, жаратылыш байлыктары улам азаюуда. Бирок, барган сайын «адамдын автотрофтуулугу» жогорулоодо.
Овраг Мокрый Ржавец (дарыя)
Мокрый Ржавец жырасы — Орусиядагы дарыя. Татарстан Республикасы, Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Секинесь дарыясынын оң жээгинен 10 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Шешма дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Саясий катышуу
Саясий катышуу - социалдык-саясий жалпылыктын мүчөлөрүн (уруу, урук, этностук.топ, улут ж.б.) индивиддик же группалык негизде жалпылыктын (же эл аралык коомчулуктун тарыхый өнүгүшүнүн белгилүү бир стадиясында) ичиндеги саясат - бийлик мамилелеринин процессине тартуу.
Карама-каршылыктуу кызыкчылыктар жана конфликттер менен байланышпаган, бийликтин бөлүнүшүнө таасир этпеген маселелердин чечилишине катышуу Саясий катышуу болуп эсептелбейт. Саясий катышуунун төмөнкүдөй түрлөрү бар: индивидуалдуу жана коллективдүү, ыктыярдуу жана мажбурлоо, активдүү, адаттагыдай жана жаңыча, легитимдүү жана легитимдүү эмес ж.б. Ушул түрлөрүнө жараша адамдар төмөнкүлөргө катыша алышат: шайлоолорго, чечимдердин кабыл алынышына; башкарууга жана өзүн-өзү башкарууга; саясий лидерлерди тандоого жана алардын ишмердүүлүгүн көзөмөлдөөгө; мыйзамдарды кабыл алууга, ишке ашырууга жана сактоого; шайлоо жана башка саясий кампанияларга, саясий митингдерге, жана чогулуштарга; саясий маалыматтарды кабыл алууга жана таркатууга; иш таштоого жана жарандык баш ийбөөчүлүктүн массалык кампанияларына; боштондук согуштарына жана ревалюцияларга, саясий партиялардын ишмердуүлүгүнө ж.б. Көлөмү боюнча Саясий катышуу жергиликтүү, регионалдык (облустук, райондук) жана улуттук (республикалык) деңгээлдерде болот. Демократтык коомдун шарттарында ар түрдүү индивиддер, топтор жана катмарлар саясатка ар түрдүүчө катышат. Алардын катышуу же катышпоо даражасына, каггышуунун натыйжалуулугуна жалаң эле социо-маданий жана географиялык чөйрө (үй-бүлө, жамаат, жашаган жери, инфраструктуранын өнүгүү деңгээли ж.б.) жана социалдык-демографиялык факторлор эмес, андан тышкары билимдүүлүктүн деңгээли, бош убактысынын көлөму, акча жана анын башка материалдык каражаттар, маалыматтарга жана анын каражаттарына жолдун ачыкгыгы, саясий партияларда мүчөлүгү, саясий-мамлекеттик иерархиядагы ээлеген орду ж.б. да олуттуу таасир тийгизет.
Саясий катышуу - бул жалаң эле мамлекетги башкарууга жана шайлоолорго катышуу эмес. Саясий катышуу — бул демократиянын негизги белгилеринин бири, саясий социалдагитыруунун жана саясий тарбиялоонун, конфликтгерди чечүүнүн, бюрократия жана жарандардын саясий четтетилиши менен күрөшүүнүн каражаты.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Садыр Базаров
Базаров Садыр (1912, Чолпон району, Чолпон айылы — 1994, Кочкор району, Кочкор айылы) — Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты (1955-59) 1932-жылдан КПСС мүчөсү.
1931—36-ж. соода системасында, Советтик кызматтарда, 1936—37-ж. комсомолдун Кочкор райкомунун 1-катчысы, 1937—39-ж. даярдоо министрлигинин Кочкор району боюнча инструктору, 1939-жылдан партиялык иште, 1942-47-ж. Нарын облустук соода бөлүмүнүн башчысы, 1947—51-ж. Эмгекчилер депутаттарынын Ат-Башы райондук Кеңешинин аткаруу комитетинин терагасы, 1951—53-ж. Нарын облустук керек-жарак коомунун башкармасынын төрагасы, 1953—61-ж. партиянын Жумгал райкомунун 1-катчысы, 1961-жылдан чарбалык, администрация кызматтарда иштеген. Ленин, "Ардак Белгиси" ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Консулдук жыйымдар
Консулдук жыйымдар – консулдук мекемелердин өздөрү өкүлү болгон өлкөнүн жарандарынын же чет өлкөлүк жарандардын өтүнүчү боюнча аткарган аракеттери үчүн белгиленген тарифке ылайык алынуучу төлөмдөр. Кызыкдар мамлекеттердин өзара макулдашууларынын негизинде тигил же бул аракеттер К. ж-дан куткарылат. К. ж-дан куткаруу тууралуу чечим консул тарабынан кабыл алынуусу ыктымал.
Брюль
Брюль – Германиядагы шаар. Түндүк Рейн-Вестфалия жеринде (администрациялык-аймактык бирдик). Калкы 44,6 миң (2015). Рейн дарыясынын өрөөнүндө, Кёльн менен Бонн шаарынын ортосунда жайгашкан. 1285-ж. шаар статусун алган. 1469-жылдан Кёльн курфюрлугунун борбору, 1597-жылдан жайкы резиденциясы. Чептин ордуна кооз салтанат тепкичтүү Аугустусбург сарайы курулган. 1740-ж. Франциялык кенен парк (Жирардын долбоору менен), англиялык парк (П. Ж. Лене) уюшулган; паркта Фалькенлуст (1729–40, Кювилье) аңчылык замогу бар. Сарай жана аңчылык замогу Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. Франциск монастрынын бир аз бөлүгү, Ыйык Мария чиркөөсү сакталган. Федерация финансы, коомдук башкаруу академиялары, европалык институт, музейлер бар. Металл иштетүү, кагаз өнөр жайы иштейт. Пиво кайнатылат. Жыл сайын «Брюль замок концерттери» музыкалык аптасы, өспүрүмдөрдүн теннис боюнча турнирлери, «Фантазия өлкөсү» парк аттракциону өткөрүлөт. Туризмдин борбору.
Муса Сатук Буура-хан уулу
Муса Сатук Буура-хан уулу, Байташ - Каракагандар мамлекетинин экинчи каганы. Атасы Сатук Буура-хан өлгөндөн кийин такка отурган (955-жыл).
Анын бийлигинин тушунда, 960-жылы, Караханийлер (Каракагандар) мамлекети ислам динин расмий (мамлекеттик) дин катары жарыялаган.
Ошол кезде Кара кагандардын ордосу Кыргызстандын Чүй өрөөнүндөгү Баласагун (Баласагын) шаарында жайгашкан.
Бул шаардын чалдыбары азыркы тапта Бурана катары маалым.
Пайдаланылган адабияттар:
1. Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк: Мектеп окуучулары үчүн. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы Редакциясы, 1990. 113 б. ISBN 5-89750-028-2 2. Кыргыз Совет Энциклопедиясы: 6 томдук/ Башкы редактор Орузбаева Б. Ө./ - Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Т.4. 155-157 бб.
Beautiful Song
Beautiful Song - Anmary деген латыш ырчысынын ыры. Латвия мамлекетин Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагында көрсөтүү үчүн тандалып алынган.
Скальддар
Скальддар (исландча skald-акын) - 9-13-кылымда өткөн норвегиялык жана исландиялык акындар.
Скальддардын ырлары 13-кылымдагы исланд адабий чыгармаларынын айрымдарында үзүндү түрүндө гана сакталып калган. Ал ырлар тарыхка жакындыгы менен баалуу.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Саясий жүрүм турум
Саясий жүрүм турум — субъекттин өзүн курчап турган саясий чындык менен өз ара аракети.
Саясий жүрүм турум чөйрөнүн саясий стимулдарына карата жооп берүү системасы катары каралат. Тигил же бул жолду тандоодо жана өз алдынча саясий чечимди кабыл алууда адамдын дүйнөгө болгон көз карашына (мындан анын жүрүм-турумунун багыты коз каранды болот) чоң маани берилет. Адамдын Саясий жүрүм турумун аныктоодо саясий бихевиоризм, неофрейдизм, когнетивизм, гуманисттик психологизм ж.б. агымдар бар.
Саясий жүрүм турум инсандын аң-сезимдүү саясий кызыкчыпыктарынын жана баапуулуктарынын болушу чечүүчү мааниге ээ. Тышкы факторлор (коомдун саясий-экономикалык системасы, саясий маданият, коомдун социалдык структурасы, улуттук мамилелер, формалдык жана формалдык эмес бирикмелер ж.б.) адамдын Саясий жүрүм турумга олуттуу таасир кылаарын дайыма эске тутуу чоң мааниге ээ.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Иониха дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Киргиз (Краснокам району, Башкыртстан)
Киргиз — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Жаңы кайынлык айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 123 киши. Почта индекси — 452945, ОКАТО коду — 80237835003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Манастын Нуукер дөөнү жеңгени
Манастын Нуукер дөөнү жеңгени — эпостун сюжетиндеги баатырдын алгачкы эрдиктеринин бири. Эпизод жаңы шайланган кан кандайдыр бир чоң иш иштөө, башкача айтканда эрдик көрсөтүү менен кандыгын белгилөө салтынын көрүнүшүн баяндайт.
Кан шайланган Манас эртесинде качсам болбой кан көтөрдүңөр, эми мен бийлеген кеп болсо Алтай тоонун Аңыртысын ашып, Уркун дайранын Марал-Кечүүсүнө чейин баралы, жол чардап, чалгын чалып, каршылашар жоо же ууру-каракчы жокпу байкайлы деп жанындагыларга буйрук берет. Арага конуп, Уркун дайрага жетишет. Чынар, терек, талы аралаш чер токой ичинде жандуунун баары бар, шиберин белден буралган, ажайып кооз жер экен. Беш-алты күнү аялдамакчы болуп жатып калышты. Соодагер кылып жиберген адамдары ың-жыңсыз жоголгон Эсенкан Нуукер аттуу дөөгө тогуз жүз адам кошуп берип, дайынын билүүгө жөнөткөн экен. Нуукер Марал-Кечүүнүн маңдайына келип, суунун наркы өйүзүндөгү адамдарды көрүп, айдап келгиле, дайнын сурап билейин — деп жүз адамын жөнөтөт. Башынан мөңгү бузулуп, Уркундун суусу кирип жаткан маалы экен. Суунун түрүн көрүп, жакындай албай кайра келишкен адамдарын каарданып кайра жөнөтөт. Сууга кирген жүз кишинин жыйырмасы агып өлүп, сексени аман чыгып, салбырында жүргөндөргө бет алышты.
Кароолдо тургандар Манаска келаткандардын кабарын айтып, ушундай сууну кечкен жай жүргөн адамдар эмес дешип, кармашка даяр турушту. Суудан кечкен сексен адам балдарга келип өкүм сүйлөп, ким экендиктерин сурашты. Мергенчилеп жүргөндөрүн айтып, өзүңөр кимсиңер деген суроосуна жөн жооп беришпей, Нуукер дөө силерди айдап келгиле деди, бол бастыргыла! деп шаштырып киришти. Нуукериң ким, ага эмнеге барабыз деген Манастын сөзүнө ачууланып, бала туруп тыңын көр, өлө элегиңде бат бастыр деп, демитип киришкенде каары келген Манас айдап барчу сенсиңби? деп, башчысынын башын алып салат. Манас жолдоштору менен келгендерди бүт тындым кылып салышып, орундарында жатып калышты. Жүз кишисинен кабар болбой тынчы кеткен Нуукер дөө дайранын бир өйүзүндө, сексен төрт бала бир өйүзүндө жатып таң атырышты. Таң кылайганда барабан кактырып, калган сегиз жүз адамын айдап Нуукер сууга кирип, жүздөн ашуун адамы агып өлүп, Нуукер дөө баштаган жети жүздөн ашуун адам туш-тушунан чыгып жээктеги балдарды тегеректеп калышты. Чаң-чаң деген кытайдын силер кимсиңер деген суроосуна Манас түп атасы Түбөйдөн баштап, чоң атасы Ногой, атасы Жакып, өзү Манас экенин айтат. Эки тарап согушка камынышты. Кытайдан Кымкар аттуу балбан жекеге чыкты. Кийик атып эле жөн айылга кетпей эки арада киши өлтүрүп, балакетке калмак болдук окшойт, ушунун баары Манас сенин кылганың деп нааразы болгон Көкчөгө: көп экенинен коркпо, жүрөгү курч жалтанбанган жаш балдарбыз, кейигениң эмне? деп жооп берип, Манас Кымкарга каршы жекеге чыгууга камданды. Кан болгон соң тынч тур, азыр сен чыкпайсың деп аны Айнакул тыйып койду. Ыза боло түшкөн Көкчө майданга чыгып, жеткен жерде Кымкарды көмө коюп кетти. Эми Болжоң деген баатыры Көкчөгө каршы келип, атууга беленденип жатканын көрүп, найзалашууга жеткирбей жайлап таштар бекен деп ойлогон Манас Аккелте менен атып, Болжоңду жайлады. Каарданган Нуукер өзү майданга Көкчөнү бет алып жөнөп калды эле, утурлап Манас чыкты. Манасты көргөн Көкчөнүн майданда мен турсам сен эмне келдиң? деген суроосуна жекеге Нуукердин чыкканын, анын мыкты баатыр экенин айтканча аларга Нуукер дөө жетип келип, эки балага жаалы менен карап, жакындап кирип барган Көкчөнү атынан жулуп алып, ташка урууга хамданды. Аны көрүп Манас атына камчы салып, айкырып жетип, найза сайбай, кылыч чаппай, Нуукерди айдалыдан чапчып, атынан жулуп алып, колундагы Көкчө менен кошо көтөрүп, кайра тартып жолдошторуна келип, Нуукер дөөнүн башын жулуп салды. Манастын жолдоштору жоого жапырт ат коюп, аламан согуш башталды. Туруштук бере албай башчысы өлгөн кытайлар качып, Уркундун суусуна киришти. Аты мыктырактары кутулуп, чабал аттуулары сууга кетип, кээси суу бойлон качып, көбү кыргын болушту. Сексен төрт бала көн олжо алып, Манасты канкор атка кондуруп, айылга кайтышты.
Бул эпизод Радлов жазып алган вариантта, Саякбай Каралаевдин  вариантында да жок. Сагымбай Орозбаковдун вариантына жакын мүнөздө ТМВда берилген. Молдобасан Мусулманкуловдун вариантында бир кыйла айырмачылыктарга ээ: Манастын он бир дуу-дуну жеңгенин угуп, Эсенкан кабар жиберген сегиз жүз адамы бар Нуукер ачык бара албай сыртынан багып тоодо жүргөндө жүз мергени менен ууга барган Манас Нуукерге кабылып калат. Согуш чыгып кытайлар жеңилет, Нуукерди Манас өлтүрөт.
Жасалма тамактандыруу
Жасалма тамактандыруу —  организмге тамак заттарын зонд, клизма же инъекция жолу менен венага, кээде териге же булчуңга куюу. Ал өзү тамактана албай же тамак сиңирүү процесси бузулган кишилерге колдонулат. Зонд менен Жаасалма тамактануу адатта бет-жаак жарадар болгондо, кызыл өңгөч тарыганда, тынымсыз кусканда, айрым психикалык жана башка ооруларда белгиленет. Жасалма тамактанууну врач же тажрыйбалуу медсестра жүргүзөт. Тамактын составын, өлчөмүн жана убактысын врач белгилейт.
Анын составына көбүнчө сорпо, сүт, май, чийки жумуртка, мөме ширелери кирет. Тамактануудан бир саат мурда ичегилерди кадимки клизма менен тазалайт. Клизманын жардамы менен көтөн чучук аркылуу негизинен суюктук жана туз куюлат. Тамак заттар венага, териге же булчуңга ичеги-карын аркылуу тамактанууга мүмкүн болбогон учурда куюлат. Бул максатта атайын белоктуу дарылар, май эмульсиялары, ошондой эле глюкоза жана башка кант эритмелери колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Микологиялык терминдер
Тизмеде микологияда колдонулган терминдер берилген.
Ошондой эле жалпы биологиялык терминдер да кездешишет, алардын микологияда колдонулушу жазылган. Мындай терминдер жоон кара шрифт менен жазылган.
Глоссарий, адабияттарда көрсөтүлгөн терминдер сөздүгүнүн жардамы менен түзүлдү ( караңыз).
Вавилов Николай Иванович
Вавилов Николай Иванович (13(25).11.1887, Москва – 26.1.1943, Саратов) генетик, өсүмдүк өстүрүүчүлүк боюнча илимпоз, географ, селекциянын азыркы илимий негизин, эгилме өсүмдүктүн пайда болушу, алардын географиялык таралышы жөнүндөгү илимди негиздөөчү. СССР ИАнын (1929) жана УССР ИАнын (1929), ВАСХНИЛдин академиги жана биринчи президенти (1929-35).
Москва айыл чарба институтун (азыркы К. А. Тимирязев атындагы Москва айыл чарба академиясы) бүтүргөн (1911). 1917-жылдан Саратов Университетинин профессору, 1921-40-жылы Петроградда Колдонмо ботаника жана селекция бөлүмүнүн (1930-жылдан Бүткүл союздук өсүмдүк өстүрүүчүлүк институтунун) башчысы. 1920-40-жылы өсүмдүк ресурстарын изилдөө боюнча Жер Ортолук деңиз өлкөлөрүнө, Эфиопия, Батыш Кытай, Япония, Афганстан, Корея, Түндүк, Борбордук жана Түштүк Америкага илимий экспедицияларды уюштуруп, алардын көбүн өзү жетектеген. Вавиловдун жетекчилиги менен эгилме өсүмдүктөрдүн дүйнөлүк коллекциясы (300 миңден ашуун) түзүлгөн. Эгилме өсүмдүктөрдү мамлекеттик сорт сыноодон өткөрүүгө негиз салган. Вавилов бир-бирине жакын түр, тукум, уруунун тукум куума өзгөргүчтүгүндөгү гомологиялдык катарлар законун ачкан (1920). Вавилов селекциянын экологиялык-географиялык принцибин жана селекция үчүн түпкү материалды алуу принциптерин негиздеген. Вавилов өсүмдүк өстүрүү боюнча илимпоздордун, генетиктердин жана селекционерлердин мектебин түзгөн. Бир катар чет өлкөлөрдүн илимий коомдорунун, академияларынын, анын ичинен Лондон королдук коому, Индия, Аргентина, Шотландия, Германия (Галледеги), Чехословакия академияларынын чет элдик мүчөсү, бир катар улуттук жана эл аралык уюмдардын ардактуу мүчөсү болгон. Генетика жана селекция багыты боюнча Т. Д. Лысенконун негизги оппоненти болгондуктан, куугунтукка учурап, 1943-жылы түрмөдө (Саратов шаары) каза болгон. 1955-жылы акталган. Эмгеги: Избранные труды Т. 1-5. М.; Л., 1959-65 (в т. 1 приведена библиография трудов В.); Происхождение и география культурных растений. М., 1987.
Социалдык саясат
Социалдык саясат (лат. sociolog – коомдук) – социалдык чөйрөнү жана социалдык мамилелерди теске салуу боюнча мамлекеттин жана коомдук уюмдардын ишмердүүлүгү; калктын турмуштук маанилүү керектөөлөрүн камсыз кылуу боюнча иш-чаралардын жыйындысы. Бул же тигил өлкөдө Социалдык саясаттын эффективдүүлүгү кандай даражада адамдын жашоосу, анын эмгегинин жана эс алуусунун, тиричилигинин шарттарынын жакшыруусу, ден-соолугунун чыңалуусу, аң-сезими менен маданияттын жогорулоосу, этностор жана инсандар аралык мамилелердин өркүндөөсү, декларациядагы укуктар жана эркиндиктердин сакталуусу менен аныкталат. Социалдык саясат түрдүү экономикалык, уюштуруучулук, укуктук, өздүк, социалдык, культурологиялык, экологиялык, инсандык – ченемдерге ээ. Ушуга ылайык коомдо жүргүзүлгөн Социалдык саясаттын объективдүү критерийлери, сандык жана сапаттык мүнөздөмөлөрү бар. Алардын ичинде социалдык акыйкаттык принцибинин практикалык иш жүзөгө ашуусу; адамдардын түрдүү топторунун социалдык кызыкчылыктарын эсепке алып, алардын рационалдуу зарылчылыктарын канааттандыруу; калкты, анын ичинде айрыкча аз мүлктүү катмарларды, балдарды, карыларды, жумушсуздарды, катуу ооруларды коргоо зор мааниге ээ.
Социалдык саясат өзүнүн тескөөчү функциясы шаар менен кыштактын ортосундагы, акыл жана күч эмгегин пайдалангандардын, түрдүү улуттардын, элдер менен этностук топтордун, таптардын жана топтордун ичиндеги катмарлардын ортосунда, кесиптик жана башка бирикмелердин мамлекет менен индивиддин ортосундагы мамилелерди камтыйт.
Социалдык саясат аркылуу социалдык мамилелерди жакшыртуу даражасы бир катар факторлордон, анын ичинде мамлекеттик жана коомдук түзүлүштүн, материалдык-техникалык базанын өнүгүүсүнүн, демократия жана демократтык кыймылдардан, коомдун салт-санаасынан жана маданиятынан, адамдардын калыптанып калган жашоо жолунан көз каранды. Социалдык саясат мамлекеттик жана коомдук башкаруу жана тескөөнүн айрым механизмдеринин жардамы менен, социалдык мамилелер тармагында мыйзам чыгаруу акцияларын иштеп чыгып аны ишке ашыруу, социалдык программаларды, анын ичинде экологиялык саясаттын чегинде, социалдык абал жана өнүгүү суроолору боюнча айкын чечимдерди кабыл алуу жолу менен иш жүзөгө ашат. Өнүккөн cоциалдык саясат коомдун прогрессивдүү өнүгүүсүнүн маанилүү көрсөткүчтөрүнүн бири.
Коргоочу токой
Коргоочу токой — түрдүү объектилерди табияттын ыңгайсыз шарттарынан коргоочу табигый жана атайын өстүрүлгөн токой. Бардык токой ар кандай даражада коргоо милдетин аткарат. Ал климатка, жердин үстүнкү катмарынын химиялык курамына оң таасир тийгизет. Бийик тоолуу жерде өскөн токой кар көчкүдөн, селден, тоо топурагын эрозиядан, чөлдүү жерлердин чет жакаларындагы токой пайдаланып жаткан айыл-чарба жерин шамал учуруп келген кумдан коргойт, дарыя жээгиндеги токойлор суунун жерге сиңишин жакшыртып, жер астындагы суунун запасын толуктайт, көлмө жээгиндеги токой балык урук таштоого жакшы шарт түзөт. Токой топуракты эрозиядан, шамалдын айыл-чарбасына тийгизүүчү терс таасиринен сактап, абаны ар кандай чаңдан тазартат ж. б. Коргоочу токой жол, канал ж. б. объектилерди шамал учуруп келген кар, кум ж. б. сактайт, жер кыртышынын эрозияга учурап, аң-коктулардын пайда болушуна жол бербейт; катуу шамалды басаңдатат.
Кызыл-Туу (Ноокен району, Достук айыл аймагы)
Кызыл-Туу — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Ноокен районундагы айыл. Достук айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 1 708 киши.
Дурной
Дурной — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шаръю дарыясынын оң жээгинен 44 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Коён секириш
Шарты
Оюнчулардын саны 5—10 киши.
Дурной
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Коён секириш
Шарты
Оюн өткөрүлүүчү жер: аянтча, спорттук бөлмө.
Оюнга даярдануу. Оюнчулар бир катар болуп турушкан соң шарты, кезеги жана оюн өткөрүлүүчү аралык жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Катышуучулардын бирөөсүнүн буйругу боюнча оюнчулар эки чыканагын бооруна алып, катуу кысып, манжаларын төмөн салаңдатып, коёнго окшоп, бириктирген эки буту менен секирип, белгиленген аралыктан бат өтүүгө тийиш. Оюн 2—5 жолу кайталанышы мүмкүн. Марага биринчи келген оюнчу жеңүүчү болот.
Оюндун эрежеси
Буйруктан мурда аракетти баштоого, жүгүрүүгө, аралыкты толук секирип өтпөй коюуга, бир бирине тоскоолдук кылууга болбойт.
Оюнга методикалык көрсөтмө. Буттардын булчуңдарын жумшарып, жакшылап, кыймылдатып алган соң киришсе болот.
Оюндун педагогикалык мааниси
Күч тарбияланат, буттар менен түртүнүүгө, секирип жүрүүгө, максатка жетүүгө үйрөтөт.
Кичинекей тегеректеп чыгууга, бир бирине тоскоолдук кылууга болбойт.
Консулдук иммунитет
Консулдук иммунитет – жүргөн мамлекеттин укук тартиптеринен консулдук кызмат адамдарына, алардын үйбүлө мүчөлөрүнө жана мүлктөрүнө таралуучу жүргөн мамлекетинин органдарынын соттук, административдик, фискалдык жана аргасыз кылуу чараларын (камакка алуу, доо коюу, тинтүү, сурак, салык, эмбарго, реквизиция ж. б.) алып салуу. К. и. эреже катары, функционалдык мүнөзгө ээ, б. а. консулдук милдеттерди аткарууга байланыштуу.
Брюхоненко Сергей Сергеевич
Брюхоненко Сергей Сергеевич [30. 4 (12. 5). 1890, Козлов, азыркы Мичуринск – 20. 4. 1960, Москва] – физиолог, медицина илимдеринин доктору (1935). Москва университетинин медицина факультетин (1914) бүтүргөн. Борбордук кан куюу жана гематология институтунун эксперименттик терапия лабораториянын (193135) башчысы, 1935-жылдан өзү уюштурган Эксперименттик физиология жана терапия институтун жетектеген. Эксперименттик биология жана медицина илимий-из. институтун Сибирдеги филиалында жасалма кан айлануу лабораториянын башчысы (1958–60). Б. 1920–24-ж. жасалма кан айлануу методун ачып, дүйнөдө 1-кан айландыруу аппаратын ойлоп тапкан. Бул аппарат клиникалык өлүмдөгү итти тирилтүүгө пайдаланылган. 1945–51-ж. Брюхоненконун методу боюнча кишини тирилтүү иш жүзүнө ашырылган. Брюхоненкого 1965-ж. (өлгөндөн кийин) Лениндик сыйлыгынын ыйгарылган.
Анттар
Анттар (латынча Antes, грекче Antai) - 6-7-кылымдагы тарыхый булактарда эскерилген байыркы эл. Готтук (Кассиодор, Иордан), византиялык (Прокопий Кессарийский, Агафий Миринейский, Менандр Протиктор, Маврикий жана башка) жана сириялык (Иоанн Эфесский) тарыхчылардын эмгектеринде эскерилет. Изилдөөчүлөрдүн көпчүлүгү анттарды славяндарга таандык деп эсептешет. «Анттар» термининин этимологиясы дискуссиялуу бойдон калууда (түркчө ант - ант берүү, иранча анта - аягы, четки жана башка). 6-кылымга карата анттар Днестр жана Днепр дарыясынын аралыгындагы, ошондой эле Днепрден чыгышты карай жайгашкан токойлуу-талаалуу аймактарды мекендешкен. Жазма булактарда анттардын келип чыгышы, салттары жана тили боюнча тектеш склавиндер менен чогуу эскерилет. Алар жер айдап, мал багуу менен кесиптенишкен, отуруктуу калк болгон. Коомдук түзүлүшүндө аскердик демократия, патриархалдык кул ээлөөчүлүк орун алган. Византиялык император Юстиниан Iнин тушунда анттар алгачкы жолу Византия империясынын аймагына кирип барышкан жана ушундан тарта анттар тектеш склавиндер менен бирдикте Византиянын Балкандагы ээликтерине бат-бат жортуулдарды уюштуруп турушкан. 545-жылы император Юстиниан алар менен союздаштык келишим түзгөн. 6-кылымдын ортосу - 7-кылымдын башында анттар аварлардын кол салуусуна дуушар болгон. 560-, 590-жылы Византия империясынын Авар каганатына каршы күрөшүндө анттар зор жардам көрсөткөн. 7-кылымдан баштап жазма булактарда анттар эскерилбейт. Алардын тукумдары чыгыш-славян, айрымдары түштүк-славян уруулук бирикмелеринин курамына кирген.
Өсүмдүкдүн көбөйүү жолдору
Өсүмдүктөр да жаныбар сыяктуу эле жыныс жана жыныссыз жолдор менен көбөйөт. Өсүмдүктүн жыныссыз  көбөйүүсүндө вегатативдик органдары (тамыр, сабак, бүчүр, жалбырак)  жана споралары катышат. Мындай жол менен бир жана көп клеткалуу өсүмдүктөр көбөйөт.
Спорофиттик көбөйүү
Спорофиттик өсүмдүк көбөйүүдө споралар пайда кылат. Спорофиттердин уруктанбай көбөйүүчү органдарында спорангиялар, аларда мейоздук бөлүнүүдө гаплоиддик споралар пайда болот. Споралардан өсүмдүк-гаметафит өсүп чыгат. Андан кийин гаметалар көп клеткалуулардын жыныс мүчөсүндө, жумуртка клеткалары-архегонийде, бел суусу (сперматозоиддер) болсо баштык сымал-антериидинде өсүп чыгат. Гаметафит эки жыныстуу болушу мүмкүн, башкача айтканда эркектик (антеридий) жана ургаачылык жыныс мүчөлөрдү (архегоний) алып жүрөт. Уруктанып көбөйүүдө зигота пайда болот, андан спорофит өөрчүйт. Өөрчүү баскычында спорофит диплоиддик абалда болот.
Бул организмдердин өсүүсүнүн мейоздук баскычында гаплоиддик клеткалар-микроспоралар жана мегаспоралар, алардан эркектик (чаңча) жана ургаачылык (түйүлдүк баштыкчасы), гаплоиддик гаметофит пайда болот. Өсүүдө эркектик жана ургаачылык жыныс клеткалары жетилет (бел суусу жана жумуртка клеткалары кыймылсыз болот). Татаал түзүлүштү өсүмдүктөрдө эркектик жана ургаачылык гаметалар өрчүүчү органдары (антеридий жана архегоний) жок.
Микроспорогенездик өрчүү
Гүлдүү өсүмдүктө микроспорогенездик өрчүүдө микроспоралар жаралат. Микроспорангийлер аталык чаңчалардын чуңкурчаларында өөрчүйт. Ошол эле жерде жайгашкан диплоиддик энелик клеткалары мейоз жолу  менен бөлүнүп,  4 энелик гаплоиддик микроспоралар пайда  болот. Алардын ар бири нык цитоплазманы жана ири ядрону кармап турат. Микроспоралар чаңчалардын ичинен өсүп чыгат. Ошол учурда митоздук бөлүнүүнүн натыйжасында, жыныс жана вегетативдик жол менен көбөйүчү клеткалар өсөт.
Кош уруктануу
Өсүмдүкдүн кош уруктануусун 1898-ж. орус окумуштуусу С.Г.Новашин ачкан. Гүлдүү өсүмдүктө мындай жол менен көбөйүүнүн алдында бир топ өзгөрүүлөр жүрөт. Гүлдүн аталыгынын капчыкчасында өрчүгөн чаңчасы жетилип, шамал, курт-кумурскалар аркылуу мейкиндикте тарайт, же ошол эле гүлдөгү  энелик чаң алгычы менен чаңдашат.
Гүлдүү өсүмдүктө кандай гана болбосун, өзү менен өзү же кайчылаш чаңдашуу жүрөт. Чаңча гүлдүн энелик чаң алгычына түшүп чаңча өсө баштайт, вегетативдик клеткадан гүл чаң алгыч түтүкчөсү өсүп чыгат. Бел суусу аталык түтүкчөсү аркылуу мөмө байлагыч энелик түтүкчөсүнө кирет. Мөмө байлагыч гүлдө жайгашкан урук үлүшүнөн түйүлдүк баштыгы жаралат. Мындан ургаачы жыныс муунду өөрчүйт. Уруктануунун натыйжасында сегиз ядролуу клетка өрчүп чыгат. Ар бир уюлда 4 ядро жайгашат. Эки уюлдагы 8 ядронун бирден ядросу кошулуп, борбордук ядрону пайда кылат.
Жумуртка жана эки ажырагыс ургаачы клеткалары жогорку жана төмөнкү уюлдарга 3 клеткадан бөлүнүшүп антиподдорду пайда кылат. Эки бел суу чаң түтүкчөсү аркылуу түйүлдүк баштыкчасына кирип, андан чыккандан кийин бирөө жумуртка менен кошулуп зиготаны пайда кылат. Экинчи бел суусу борбордук ядролор менен кошулушуп үч плоиддик клеткадан-үч-плоиддик уруктун эндоспермасы (3n)дагы синергинд менен антиподдун клеткалары жок болуп кетет. Гүл Ошентип, ал бир нерсе менен үстүн жабып экенин камсыз кылуу зарыл, жарык абдан жакшы болот. Жарык жетиштүү эмес экенин биринчи белгиси, кара-жашыл жалбырактары болуп саналат. Сергек отургузса тунук, жаркыраган жалбырактары бар. Көп жарык болсо, алар сары бурулуп, куурап баштайт.
Колдонулган адабият
Темирлан Айчы
Насыр Байтурсунов
Байтурсунов Насыр (1915, Жумгал району, Көкөмерен айылы — 11.5. 1995, ошол эле жер) - Даңк орденинин толук кавалери.
Улуу Ата Мекендик согушка чейин мектепте мугалим болуп иштеген. Аскердик наамы сержант, замбиректин командири болгон. 1943-ж. Советтик Армиянын катарына чакырылган. Брянскиде, 1- жана 2-Белорус фронтторунда салгылашкан. Днепр, Прут, Березина, Висла, Одер, Шпрее дарыяларын кечип отуп эрдиктерди жасаган. Польша жеринде, Силезияда, Берлин үчүн салгылашкан.
Прут жана Березина дарыяларын кечип өтүүдөгү эрдиги үчүн 3-даражадагы Даңк ордени менен (27.7.1944), Висла дарыясындагы душмандын коргонуусун бузуп өтүүдө 7 пулемёт точкасын кыйратып полкко жол ачканы үчүн 2-даражадагы (14.4.1945) жана Швенов кыштагын бошотуудагы баатырдыгы үчүн 1-даражадагы (31.5.1945) Даңк ордендерине татыктуу болгон. Байтурсунов Кызыл Жылдыз ордени жана медалдар менен сыйланган.
Мамажан, Кара-Суу району
Мамажан (Мамажан) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Жоош айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 2 608 киши.
Магдым
Магдым Жусуп Мамайдын вариантында Жакыптын кичүү аялы, Серек менен Сыргактын энеси.
Скаляр
Скаляр (лат. scalaris-баскычтуу) - ар бир мааниси бир гана (чыныгы) сан менен туюнтулуучу чоңдук.
Скалярга узундук, аянт, убакыт, масса, тыгыздык, температуpa, жумуш ж. б. чоңдуктар мисал боло алат. «Скаляр» термини вектордук эсептөөдө векторго каршы мааниде (сандын синоними катарында) колдонулат.
Unbreakable
Unbreakable - швейцар тобу Sinplusтун ыры. Швейцария мамлекетин Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагында көрсөтүү үчүн тандалып алынган.
Брянск
Брянск – Россия Федерациясындагы шаар. Брянск областынын администрациялык борбору. Десна дарыясынын боюнда жайгашкан. 1956-ж. Бежица шаары менен кошулган. Калкы 424,1 миң (2005). Темир жол тоому. Эл аралык аэропорту бар. Машина куруу, металл иштетүү («Брянск автомобиль заводу», «Брянск машина куруу заводу», «Брянсксельмаш», «Арсенал» болот куюу заводдору), химиялык, жеңил (анын ичинде камвол өндүрүш бирикмеси), тамак-аш жана башка өнөр жайлары өнүккөн. Төрт ЖОЖ, 2 музейи, 3 театры бар. Археол. маалымат боюнча 10-кылымдын аягында пайда болгон; 1146-жылдан эскерилет. 1246-жылдан княздыктын борбору. 1356–1500-ж. Литванын ээлиги. 19-кылымдан Брянск өнөр жайлуу аймактын борбору.
Саясий жетекчилик
Саясий жетекчилик — саясий чөйрөдө жүргүзүлгөн стратегиялык жана тактикалык пландарды ишке ашырууга багытгалган коомдук ишмердүүлүктүн бир түрү, агымдагы саясий процесстерди бир борбордон башкаруу.
Персоналдык Саясий жетекчилик саясий чечимдердин кабыл алынуу жана ишке ашыруу процессине олуттуу таасир этүүгө талапкер болгон саясий лидер же айрым алынган жаран тарабынан жүргүзүлөт. Саясий бийликтин бутактары жана массапык маалымат каражаттары чечүүгө тийиш болгон маселелердин өзгөчөлүктөрү Саясий жетекчилик тин мазмунун шарттайт. Алсак, мыйзам чыгаруучу бийлик үчүн мыйзамдарды иштеп чыгуу ишмердүүлүгү мүнөздүү. Аткаруучу бийлик үчүн - ыкчамдуу Саясий жетекчилик жана саясий башкаруу. Сот бийлиги Саясий жетекчилик көзөмөлдөөчү кызматына адистешкен. Массалык маалымат каражаттары кимге тиешелүүлүгүне жараша, ар түрдүү саясий күчтөрдүн кызыкчылыктары үчүн массалык саясий аң-сезимге таасир этишет.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Гигиеналык гимнастика
Гигиеналык гимнастика (эртең мененки зарядка) — күнүгө эртең менен аткарылуучу, татаал эмес дене тарбия көнүгүүлөр комплекси. Гигиеналык гимнастика уйкуну ачып, сергектикке, активдүү ишкердүүлүккө өтүүгө жардам берет. Гигиеналык гимнастиканы үзгүлтүксүз жасоодон организмдин жалпы абалы, ден соолук оңолот, жүрөк-кан тамыр, нерв жана дем алуу тутумдарын кызматы, зат алмашуу жакшырат, булчуңдар чыңалат, келбет туура калыптанат. үзгүлтүксүз гигиеналык гимнастика жасаган кишилер өзүн жеңил сезип, эмгек өндүрүмдүүлүгү, тамакка табити жана уктап эс алуусу мурдагыга салыштырмалуу бир кыйла жакшырат.
Гигиеналык гимнастиканын өзгөчө көп кыймылдабай акыл эмгеги менен иштегендерге мааниси чоң. Гигиеналык гимнастика балдар бакчасында, мектептерде, пионер лагеринде, ооруканаларда, санаторийлерде, советик куралдуу күчтөрдүн катарларында сөзсүз уюштурулат. Көпчүлүк калк үчүн гигиеналык гимнастиканын көнүгүүлөр комплекси күнүгө эртең менен бүткүл союздук радио жана телекөрсөтүү аркылуу берилет.
Эртең мененки зарядка түрдүү булчуңдардын топторуна таасир берүүчү гимнастикалык көнүгүүлөр комплексинен түзүлөт. Көнүгүүлөр комплекси ар бир 12—15 күндө алмаштырылат, зарядка 8—15 мүнөт жасалат. Аны желдетилген, таза жерде, кышында форточкасы ачык бөлмөдө, ал эми жайкысын мүмкүн болсо сыртта, таза абада аткаруу жакшы натыйжа берет. Жеңил, кыймылга тоскоол болбогондой кийим кийүү, бут кийим ыңгайлуу, такасы жалпак болгону оң. Көнүгүүлөрдү жасоодо дем алуу жай жана терең болуп, орточо темпте аткарылып, дем алуу менен кыймыл-аракет айкалышуу тийиш.
Балдар үчүн гигиеналык гимнастикага негизинен басуу, жүгүрүү, жалпы таасир берүүчү жана келбетти калыптандыруучу көнүгүүлөр берилет.
Улгайган эркектер үчүн гимнастикалык көнүгүүлөр:
2—түз тургула. Чыканагыңарды алдыга суна, колуңарды ийинге койгула. Терең дем ала, чыканагыңарды жайгыла. Кайрадан мурдагы абалга келгенче, дем чыгаргыла. Көнүгүүнү 6—8 жолу кайталагыла.
3—түз тургула. Колуңарды каптал менен өйдө көтөрүп, дем алгыла. Оң бутуңарды өйдө көтөрө, тизе алдынан кол чаба, дем чыгаргыла. Бутуңарды ылдый түшүргөнчө колуңарды өйдө көтөрө, мурдагы абалга келгиле. Кезек-кезеги менен бутуңарды көтөрө көнүгүүнү 12—16 жолу аткаргыла.
4—бутуңарды бир аз жайып, түз тургула. Колуңарды өйдө көтөрө, дем алгыла. Тулку боюңарды солго, оңго кыйшайта, дем чыгаргыла. Жалпысынан 8—10 жолу кайталагыла.
5—бутуңарды бир аз жайып, түз тургула. Колуңарды өйдө көтөрө, дем алгыла. Колуңарды ылдый түшүрө, тулку боюңарды оңго, солго толгой бураганча, дем чыгаргыла. Көнүгүүнү 8—12 жолу кайталагыла.
6—бутуңарды далынын кеңдигиндей аралыкка коюп, түз тургула. Алдыга карай бир нече ирет эңкейгенче дем чыгаргыла жана кайрадан түзөлүп дем алгыла. Көнүгүүнү 6—8 жолу кайталагщла.
7—гимнастикалык таякты тике коюп, түз тургула. Таякты коё бербестен, бут учунда 6—8 жолу олтуруп, тургула. Андан кийин тизеңерди бийик көтөрө ордуңарда тез-тез баскыла.
8—бутту далынын кеңдигиндей аралыкка коюп, бөйрөк таяна, гимнастикалык таякты белге кармап тургула. Алдыга эңкейе, дем алгыла жана тулку бойду айлана боюнча кыймылга келтиргиле. Көнүгүүнү 2—4 жолу кайталагыла.
9—табуреткага бөйрөк таяна олтургула. Денеңерди чалкалата, дем алгыла жана кайрадан түздөгөнчө, дем чыгаргыла. Көнүгүүнү 6—8 жолу кайталагыла.
10—түз туруп гимнастикалык таякты далынын артына кармагыла. Гимнастикалык таякты 10—12 жолу өйдө көтөрө дем алгыла жана ылдый түшүрө дем чыгаргыла.
11—стулдан бир кадам алыс аралыкта таянып тургула. Колуңарды жазып, денени түздөй, дем чыгаргыла. Көнүгүүнү 10—12 жолу кайталагыла.
12—чалкалап түз жаткыла. Чыканакка таяна тулку боюңарды 6—8 жолу өйдө көтөрүп, дем алгыла, ылдый түшүрүп, дем чыгаргыла.
13—чалкалап түз жаткыла. Бутуңар менен 30—40 секундага чейин велосипед тепкендей кыймыл-аракетти аткаргыла.
14—гимнастикалык таякты таянып тургула. 10—15 секундага чейин бир орунда бут учу менен секиргиле. Андан кийин 6—8 жолу ордуңарда олтуруп, тургула. Көнүгүүнү 15—20 секундага чеййнки жай басуу менен аяктагыла.
15—түз тургула. Колуңарды каптал аркылуу өйдө көтөрө дем алгыла. Кайрадан ылдый түшүргөнчө, дем чыгаргыла. Көнүгүүнү 3—4 жолу кайталагыла.
Улгайган аялдар үчүн гнмнастикалык көнүгүүлөр:
1—2—түз туруп, манжаңарды чиркештирип, колуңарды көтөрө, керилип, дем алгыла жана мурдагы абалга келгенче дем чыгаргыла.
3—түз тургула. Колуңарды өйдө көтөрө, дем алгыла жана кайрадан мурдагы абалга келгенче, дем чыгаргыла.
4—5—стулдан жарым кадамдай алыс тургула. Ордуңарда олтурганча, колуңарды алдыга сунуп, стулга тийгизе олтургула, дем чыгара кайрадан туруп дем алгыла.
8—10—бутту сунуп, колду көкүрөк алдына коюп, стулга олтургула. Сол капталды көздөй колуңарды суна, тулку боюңарды буруп, дем алгыла. Кайрадан мурдагы абалга келгенче, дем чыгаргыла. Ушул эле тартипте оң тарапты көздөй аткаргыла. Жай темпте, ар бир тарапты көздөй көнүгүүнү 4 жолу кайталагыла.
11—13—бутту алдыга суна, кол менен таянып, стулга олтургула. Кезеги менен оң жана сол бутуңарды 8—10 жолу өйдө көтөрүп, кайрадан ылдый түшүргүлө.
14—15—стулдан бир кадам алыс аралыкта колуңар менен таянып тургула. Колуңарды чыканак муундан бүгүп, стулдун жөлөнгүчүнө көкүрөктү тийгизе, башыңарды оңго бура дем алгыла. Кайрадан мурдагы абалга келгенче, дем чыгаргыла. Башыңарды кезеги менен оңго жана солго бура көнүгүүнү жай темпте 6—8— жолу аткаргыла.
16—17—тизеңерди бийик көтөрө 45—60 секундага чейин ордуңарда жай баскыла. Эркин дем алууга аракеттенгиле.
Эскертүү. Көнүгүүлөр жай 6—10 жолу аткарылат. Тез жасалган көнүгүүлөрдү аткаргандан кийин 30—60 секундага чейин жай, терең дем ала басууга аракеттенгиле.
Аялдарга арналган гигиеналык гимнастикага курсак жана жамбаш булчуңдарын бекемдөөчү көнүгүүлөр кеңири киргизилет. Аялдар кош бойлуу мезгилде жана төрөттөн кийин аткарылуучу атайын көнүгүүлөр комплексинин мааниси чоң. Эркектер үчүн гигиеналык гимнастикада күчтү талап кылуучу көнүгүүлөрдүн көбүрөөк болушу мүнөздүү. Алар гантелдер, эспандерлер жана резиналык аммортизаторлор менен аткарылат.
Орто жаштагы жана улгайып калган кишилер үчүн гигиеналык гимнастика негизинен муундардагы кыймыл-аракеттерди көбөйтүүгө арналган көнүгүүлөрдөн турат. Ар бир көнүгүүдөн кийин 5—15 секундага чейин тыныгуу талап кылынат. Гигиеналык гимнастика адамды өтө чарчатпастан, тескерисинче адам өзүн жеңил сезип, көңүлү көтөрүңкү болгон абалда аяктоосу зарыл.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Канзас (Оклахома)
Канзас (Оклахома) (Kansas) — Оклахома штатынын Delaware округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 685 киши. Болжолдуу аянты - 3.9 км². FIPS коду — 40-38600.
Кар суусу
Кар суусу – дарыя алаптарында жылдын суук мезгилинде топтолгон кардын, ошондой эле тоолордогу мөңгүлөрдүн эришинен пайда болгон суу. Атмосфералык жаан-чачындын суусуна караганда көмүр кычкыл газга бай келип, карбонаттуу тоотектерди жакшы эритет. Мындай сууларды кыргыздар сары-суу деп да аташат.
Мааникер
Мааникер-Көкөтөйдүн тулпары. Ал өлгөндө Бокмурунга калат. Эпосто өзгөчө макталып сыпатталган күлүк. Көкөтөйдун ашына келген Коңурбай менен Жолой Мааникердин тулпарлыгына кызыгып, чатак чыгарып, Мааникерди берүүнү талап кылышат. Ашка Манас келип, Мааникерди ээсине калтырат.
Ай, жаныбар Мааникер Жылкыдан чыккан көй кашка, Сыны малдан бир башка, Учкан куш менен жарышкан, Казы алуучу боор эт Кайра тартып зымпыйып, Сөөгүнө жабышкан, Айгай укса шашпаган, Айдын караңгысында Бир изин жаза баспаган, Чуу укканда бөлүнгөн, Азар түмөн кол болсо Тулпарлык сыны көрүнгөн, Басып өтсө кара жер Кың-кыңынан бөлүнгөн, Баскан буттуу дебесе Канаты бардай көрүнгөн. Чылбыры тутам калбаса Чындаган жоого алдырбайт, Курган кырсык чалбаса Куйругун өрткө чалдырбайт, Омуроо сынып өтпөсө, Ок жаңылып кетпесе Мингенин жоого алдырбайт. Жетик күлүк Мааникер, Желгенине жел жетпес, Басканына мал жетпес, Тизгинин жыя тартпаса Учкан куштай такымдайт, Кырк күнчүлүк жолдордо Булут өңдүү закымдайт. Кырк күнчүлүк чөл болсо Кылт этип су у ичпеген, Чуркаган сайын узарган, Кайыптай көзү кызарган, Көкөтөйдүн Мааникер Кара байыр казанат, Калбыр өпкө, жез канат, Тайгылбаган бийиктен, Такыр эле кем эмес Ташка баскан кийиктен.
Генотип
Генотип (ген... жана гр. tepos калдык) — белгилүү бир организмдин бардык гендеринин жыйындысы. «Генотип» терминин 1909-ж. даниялык генетик В. Иогансен киргизген. Азыркы генетикада генотип өзалдынча кызмат кылуучу гендердин жыйындысы гана эмес, ар кандай деңгээлдеги (мисалы, бирдей же түрдүү гендин) аллелдеринин ортосундагы ген элементтеринин бүтүндөй системасы деп каралат. Генотип хромосомасындагы организмдин түзүлүшүн, өсүшүн жана тиричилик аракетин, башкача айтканда организмдин бардык белгилерин (фенотип) көзөмөлдөйт. Генотип тукум куугучтуктун айрым бир белгисин эмес, чөйрөнүн шартына организмдин реакциясынын нормасын көрсөтөт. Белгилердин фенотиптик көрүнүшүнө чөйрө таасир тийгизет, мисалы, суук жерде багылган коён кара, ал эми мелүүн алкактагысы ак (мурду, кулагы, буту жана куйругу кара) түстө болот.
Овраг Чесноковка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сок дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кордиерит
Кордиерит (француз геологу П. Кордьенин атынан), иолит, дихроит — силикаттар тобуна кирүүчү минерал. Химиялык формуласы (MgFe)2Al3[AlSi5O18]. Ромб системасында кристаллданат. Өңү бозомук көк, көгүш, кээде түссүз, айнектей жалтырайт. Катуулугу Моостун шкаласы боюнча 7—7,5. С. салмагы 2,53—2,78. Алюминий менен магнийге бай тоо тектердин контакттуу метаморфизм процессине дуушар болушунан келип чыгат. Мөлтүрөгөн түссүз тунук түрү асыл таш катары зергерчиликте колдонулат.
Силова-Мусюр-Шор
Силова-Мусюр-Шор — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Силова-Яха дарыясынын сол жээгинен 74 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Социалдык мамлекет
Социалдык мамлекет – социалдык карама – каршылыктардын алдын алуу жана кылмыштуулукка каршы күрөшүү, элдин жакыр катмарына жардам берүү, билим берүү жана кесиптик билим берүүгө жардам берүү, адам укугун коргоого, ден-соолукту коргоо системасын мамлекеттештирүүгө, элге камкордук көрүү тармагында дареги социалдык коргоо системасын өз убагында түзүү жөндөмү бар мамлекет.
Купербаш (Краснокам району, Башкыртстан)
Купербаш — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Жаңы кайынлык айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 110 киши. Почта индекси — 452945, ОКАТО коду — 80237835004.
Телевизиондук жанрлар
Телевизиондук жанрлар - телевидение, аркылуу көрсөтүлүүчү чыгармалар. Мындай чыгармалар, адабият, менен искусствонун таасиринен тышкары да техниканын, мүмкүнчүлүгүнө жараша болот. Аларды негизинен үч түргө бөлүп кароого болот.
Буаке
Буаке, Бваке – Кот-д’ Ивуар мамлекетинин борбордук бөлүгүндөгү шаар. Вале дю Бандама областынын администрациялык борбору. Калкы 582,5 миң (2006); калкынын саны боюнча өлкөдөгү 2-шаар. Жолдор тоому. Темир жол бекети. Эл аралык аэропорту бар. 1899-ж. француз форту катары негизделген. Университет, пахта илимий-из. жана Пьер Рише (1973; тропиктик медицинасы жаатында изилдөө жүргүзөт), институттары токойчулук мектеби бар. Буаке – айыл чарбалуу аймактын соода борбору (кофе, какао, гозо, шалы, ямс, сизаль, тамеки жана башкалар). Тамак-аш, текстиль, булгаары бут кийим, тамеки, пахта тазалоочу, күрүч актоочу өнөр жайы, ЖЭС иштейт.
Кабалда дарыясы
Кабалда — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Урлеп дарыясынын сол жээгинен 4 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :