cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Токтосун Ахматов
Илимий жана педагогикалык ишмердиги
1998-ж. КРнын УИАсынын Тил илими институнун директору жана КРнын УИАсынын коомдук илимдер бөлүмүнүн төрагасынын орун басары, бюро мүчөсү.
2007–2009–ж. И. Арабаев атындагы КМУнун алдындагы Мамлекеттик тил жана маданият институтунун Кыргыз тили кафедрасынын башчысы.
2009–ж. 4–январда Бишкек шаарында каза болот. Сөөгү шаардагы “Ала–Арча” көрүстөнүнө (6–январда) коюлат.
Сыйлыктары, наамдары
“Адилет эмгеги үчүн”. 27.03.1970. 1975-жылы Кыргыз ССРинин 50 жылдыгына карата эстелик медалы менен сыйланган. 1977-жылы Кыргыз ССРинин Элге билим берүүнүн отличниги. 14.12.1977. 1979-жылы СССРде Жогорку билим берүүнүн отличниги. 10.11.1979. 1982-жылы “Кыргыз ССРинин илимге эмгек сиңирген ишменри” наамын алат. 1984-жылы Кыргыз ССР УИАсынын корр. – мүчөсү болуп шайланат.
Жарык көргөн эмгектери
Ахматов Т.К. Кыргыз тилинин Талас говору. -Ф.: КМУ, 1959.–150 б. Таласский говор киргизского языка.
Ахматов Т.К. Таласский говор киргизского языка: (Автореф. дисс. канд. филол. наук).- Ф., 1959.- 14 стр. Кыргыз тилинин Талас говору.
Ахматов Т.К., Давлетов С.А., Захарова О.В., Омуралиева Р.О. Программа по киргизскому языку для русских групп вузов Киргизской Республики.-Ф.: КМУ/КГУ, 1962. – 115 б.
Ахматов Т.К. Звуковой строй современного киргизского литературного языка: (Экспериментально – фонетическое исследование).-Ф.: Мектеп, 1968. – Часть 1. – 190 стр.
Ахматов Т.К. Звуковой строй современного киргизского литературного языка: (Экспериментально – фонетическое исследование. -661: Автореф. дисс. .докт. филол. наук). –Ф.: КГУ, 1969.- 69 стр.
Ахматов Т.К., Супрун А.Е., Скирдов В.Д. Грамматика русского языка: (Часть 2. Синтаксис. Учебник для 7-8 классов киргизской школы). – Ф.: Мектеп, 1973.- 311 стр. (11 изд. данного учебника вышел в 1987г., в обьеме 237 стр.).
Ахматов Т.К., Мукамбаев Ж., Иманов А. Азыркы кыргыз тилинин программасы: (Университеттердин филология факультеттери үчүн).-Ф.: КМУ, 1974. – 27 б.
Ахматов Т.К., Давлетов С.А., Жапаров Ш.Ж., Захарова О.В. Киргизский язык: (Учебник для русских групп вузов Киргизской Республики). –Ф.: Мектеп, 1975.- 302 стр.
Ахматов Т.К., Мукамбаев Ж., Иманов А. Азыркы кыргыз тилинин программасы: (Жогорку окуу жайларынын филология факультеттери үчүн). –Ф.: Кыргыз ССР элге билим берүү министирлигинин окуу – методикалык кабинети; 1977. – 32 б.
Ахматов Т.К., Мукамбаев Ж. Азыркы кыргыз тили: (Фонетика, лексика). -Ф.: Мектеп, 1978. – 176 б.
Ахматов Т.К., Супрун А.Е., Скирдов В.Д. Методические комментарии к синтаксическим таблицам по рускому языку для 7–8 классов киргизской школы: (Пособие для учителя).–Ф., 1984.
Ахматов Т.К. Жалпы тил илими: (Окуу куралы. 5-6- курстун студенттери үчүн).-Ф.: КМУ, 1986.- 44 б. Общое языкознание.
Ахматов Т.К., Супрун А.Е., Скирдов В.Д. Грамматика русского языка: (Синтаксис. Учебник для 7-8 классов киргизской школы). –Ф.: Мектеп, 1987.- 237 стр. (Бул эмгектин биринчи басылышы 1973-жылы 311 б. көлөмүндө жарык көргөн).
Ахматов Т.К., Мукамбаев Ж., Асаналиев Ү., Сапарбаев А. Азыркы кыргыз тилинин грамматикасы: (Университеттин журналистика адистиги үчүн).-Ф.: КМУ, 1989.- 12 б.
Ахматов Т.К., Супрун А.Е., Скирдов В.Д. . Грамматика русского языка: (Синтаксис. Учебник для 8–9 классов киргизской школы). –Ф.: Мектеп, 1990.- 237 стр. (үчүнчү толукталган, такталган басылышы 1993–ж. жарык көргөн).
Ахматов Т.К., Өмүралиева С. Кыргыз тили: (Фонетика, лексика. Жогорку окуу жайларынын филология факультеттеринин студенттери үчүн окуу китеби).-Ф.: Мектеп, 1990.- 235 б.
Ахматов Т.К. Кыргыз адабий айтымынын негиздери.-Б.: Илим, 2000.- 12,3 басма табак.
Ахматов Т.К., Аширбаев Т. Иш кагаздары: (Мамелекеттик тилде иш жүргүзүү).- Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору:, 2001.- 168 бет.
Ахматов Т.К., Жалилов А., Айтманбетов А. Кеп маданиятынын негиздери боюнча программа: (Жогорку окуу жайлардын кыргыз тили жана адабияты адистигинде окуган студенттери үчүн).–Бишкек,2002.–16 бет.
Ахматов Т.К. Кыргыз адабий тилинин нормалары – Б., 2003. -166 б. Ахматов Т. К. Орузбаева Бүбүйна Өмүрзаковна. – Бишкек: Кыргыз Республикасынын Илимдер улуттук академиясы. Тил илими институту,2004.- 43 б.
Ахматов Т.К., Константин Кузьмич Юдахин: [Биобиблиография].- Б.: Evro, 2004.- 1,6 басма табак.
Ахматов Т.К. Болот Мураталиевич Юнусалиев: [Биобиблиография].- Б.: БГУ-Тил илими институту, 2004.- 55 бет.
Ахматов Т.К., Давлетов С.А., Жапаров Ш. Кыргыз тили: (Оңдолуп, толукталып, экинчи басылышы).-Кыргыз Республикасынын Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби.-Б., 2007.- 306 б.
Т.К.Ахматовдун шакирттери
И л и м д и н д о к т о р л о р у 1999 105.Өмүралиева Сүйүмкан. Тексттин семантикасы жана структурасы. - Бишкек, 1999. 2003 106.Саматов Кубатбек. Кыргыз тилиндеги өң – түс сөздөрүнүн лексико – семантикалык жана стилистикалык мүнөздөмөлөрү. - Бишкек, 2003. 2004 107.Токтоналиев Курманбек Токтогулович. Кыргыз тилиндеги айтымдын коммуникативдик – функционалдык жана интонациялык структурасы: (Адистиги: 10.02.01 – кыргыз тили). - Бишкек, 2004. 2007 108.Абдувалиев Ибраим. Кыргыз тилинин кесиптик лексикасы: (Байыркы катмар; 10.02.01 – кыргыз тили). - Бишкек, 2007. – 40 бет. Камбаралиева Уулкан Жолдошбековна "Темпоральная категоризация в концептуальной картине мира (на материале русского и кыргызского языков)". (Специальности:10.02.20 - сравнительно-историческое, типологическое и сопоставительное языкознание; 10.02.19 - теория языка). - Бишкек, 2014. - 46 с.
Илимдин кандидаттары
1973 110.Ким Н. Н. Формирование грамматических умений по англисйкому языку в V – VII классах киргизской школы.- Москва, 1973.
1974 111.Шаменова Азия. Сопоставительные исследование структуры слогов в англиском и киргизском языках и дистрибуция в них фонем: (Специальность: 10.02.06; 10.02.04). - Ф., 1974.
1977 112.Титова Л.Н. Психолингвистический анализ словесных ассоциации в русском и киргизском языках: (Специальность 10.02.01). - Москва, 1977. 113.Филимошкина Н. М. Нарушение письма у киргизских школьников.- Москва, 1977.
1978 114.Байтерекова Гүлай. О фонологический интерпретации фонетических свойств звуков: (Экспериментально – фонетическое иследование особенностей восприятия длителности в киргизском и немецком языках). - Ленинград, 1978.
1981 117.Жапарова Калипа. Прямое дополнение в современном киргизском языке: (Специальность – 10.02.02.).- Ф., 1981. 1982 118.Усубалиев Бейшебай. Антонимы в киргизском языке: (Специальность 10.02.02). - Ф., 1982. 1983 119..Омуралиева Суюмкан. Многозначност слов в современном киргизском языке и ее лексикографическая разработка: (Специалность: 10.02.02.- киргизский язык).-Ф., 1983. 120.Салахитдинова Назира. Сопоставительно – типологическая характеристика структурно – позиционных типов слогов киргизского и русского языков: (Специальность 10.02.20). - Ф., 1983. 1984 121.Абдувалиев Ибраим. Конноспортивная лексика в киргизском языке: (Специальность 10.02.02 – Языки народов СССР, киргизский язык). - Ф., 1984.
1986 122.Ибраев Асылбай. Сопостовительная характеристика киргизских и англиских гласных фонем: (Эксперементально – фонетическое исследование).- Тбилиси, 1986.
1988 123.Жалилов Абдыманап. Лексико – ситилистические особенности устаревших слов в романах Тугельбая Сыдыкбекова: (10.02.06.- Тюркские языки, защитил 1988.08.12, в г. Баку. Институт языкознания АН Азербайжанской ССР). – Баку, 1988. 124.Кадырова Шарипа. Сонанты в современнов киргизско литературном языке: (Экспериментально – фонетическое исследоание).- Ф., 1988.
1997 125.Саматов Кубатбек. Цветообозначеия лексике в киргизском языке: (Специальность 10.02.02 – кыргызский язык). - Бишкек, 1997. 1998 126.Ормонбекова Ардакбүбү. Кыргыз тилинин Тогуз – Торо говору. (10.02.01).- Б., 1998.
1999 127.Камбаралиева Уулкан. Системно – семантические связи в лексике: (В сопоставлении киргизского и русского языков. 10.02.20 - сравнительно-историческое, типологическое и сопоставительное языкознание).- Б., 1999.- 26 с. 2002 128.Кадыралиева Диана Жеңишбековна. Фонетические особенности устной речи городских кыргызов: (Специальность – 10.02.01 – кыргызский язык). - Бишкек 2002.- 26 стр. 129.Саттаркулов Дөөлөтбек. М. Кашкаринин “Дивани лугат ит түрк”эмгеги жана кыргыз тили: (Түштүк-батыш говорундагы фонетикалык, лексикалык жалпылыктар жана айырмаылыктар. 10.02.01).-Б., 2002. 2003 130.Сыдыкова Толгонай Көчкөнбаевна. Барпы Алыкуловдун чыгармаларындагы диалектизмдер: (Адистиги - 10.02.01.- кыргыз тили).- Бишкек, 2003.- 19 бет. 2004
131.Семенова Жийдегүл Азимова. Глаголы движения в современнов кыргызском языке: (Специальность – 10.02.01- кыргызский язык).- Бишкек, 2004.- 26 стр. 2006 132.Кемельдинова Лира Маратовна. Способы передачи форм обращения в разносистемных языках: (10.02.20 – сравнительно – историческое, типологическое, сопостовительные языкознание). - Бишкек, 2006. Ар кандай обьективдүү жана субьективдүү себептерге байлыныштуу: Э.Асаналиева, Ж.Жетешев, Р. Кыдыкова, Б. Ныязалиев, К. Молтоев, В.Мусаева, И. Сагынбеков, Я. Фризен, Г. Шатманова жана башкалар кандидаттык диссертацияларын жактай элек.
Пилороспазм
Пилороспазм — карындын учундагы булчуңдардын жыйрылышы. Оору невроздордо, карын жарасында жана башка ооруларда байкалат. Оорулуунун карыны ооруп, ал кускандан же карынды жуугандан кийин басаңдайт. Эмчектеги балдарда оору негизинен вегетатив нерв системасы бузулганда болот.
Бала кулгуйт, бара-бара куса баштайт. Эмчекти начар эмет. Ичи катат, заара ушатуусу азаят. Адатта оорулуу бала тынчы кетип, катуу ыйлайт. Жалпы абалы акырындап начарлайт. Бала көп кускандыктан дене суусузданып, арыктайт. Ооруга туруктуулугу (иммунитети) төмөндөгөндүктөн түрдүү жугуштуу оору тез жугушу мүмкүн.
Оорунун белгилери билинери менен врачка кайрылуу керек. Врач келгенче оорулуунун ичине жылуу басып, суюк тамакты аз-аздан берип туруу талапка ылайык. Дарыгер рентгендик текшерүдөн ооруну аныктап, андан ары дарылоону сунуш кылат. Спазмга каршы каражаттар, кээде хирургиялык ыкма колдонулат.
Нюрьюг
Нюрьюг — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Луза дарыясынын сол жээгинен 273 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 25 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Өресунд көпүрөсү
Өресунд көпүрөсү (Øresundsbroen, Öresundsbron) — бириккен көпүрө-тоннель,
Жол төлөмдөр
2010- жылдын июлунда жол акысы төмөнкөдөй болчу (Бир тарапка өтүү, жеңилдетүүлөрсүз), дат крондору (DKK), швед крондору (SEK) жана евро (EUR):
Козлоял (Калтасин району, Башкыртстан)
Козлоял — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Амзибашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 216  киши. Почта индекси — 452871, ОКАТО коду — 80233803003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Тайган
Тайган — Кыргызстандын эң бийик тоолуу аймактарында, негизинен Тянь-Шань зонасында калыптанган жана таралган, Борбордук Азия тазыларынын байыркы тобунан чыккан кыргыздардын уучу түпкү тукуму.
Породанын эң негизги өзгөчөлүгү - деңиз деңгээлинен 2-4 миң метр бийиктиктеги тоолуу шарттарда аңчылыкка ыңгайлашуусу. Тайгандар түлкү, кашкулакка аңчылык кылуу үчүн колдонулат; 2-3 иттен турган топ менен карышкыр, аркар, тоо эчкиге аңчылык кылышат. Бүркүт менен биргелешип аң уулоо үчүн колдонсо болот. Туяктууларга аңчылык кылганда жарадар болгон жаныбардын артынан кууп жетип кармап, кээде муунтуп өлтүрөт. Тайган суурга аңчылык кылып, жаныбар жер астына жашынганга чейин аны буктурмадан кармап алганга үлгүрөт.
Тайган казак тазысына окшош, бирок түзүлүшү күчтүүрөөк, массивдүү сөөктөрү менен айырмаланат. Тайган – күчтүү, пропорционалдуу, бою орто жана орточодон жогору, булчуңдары жакшы өнүккөн ит. Башы узун, кургак, бир аз чоңураак. Кулактары самсайган. Арты түз. Куйругу шакек. Жүнү жумшак, кулактарында, капталдарында, ийиндеринде, жамбашында - узартылган. Буттарында жүнү көбүрөөк, ал буттарды коргойт. Тустөрү түрдүү болот.
Тайган тукум курут болуу алдында турат. Өлкөдө бул породадагы таза кандуу иттерден миңден көп эмес саны калды.
Балдар адабияты
Балдар адабияты - балдардын жаш өзгөчөлүктөрүнө жараша бөбөктөр, тестиер балдар, өспүрүмдөр үчүн арналып жазылган адабий чыгармалардын жалпы аталышы. Балдар үчүн жазылган чыгарманын тили жөнөкөй, түшүнүктүү, элестүү жана бай болуусу керек. Балдар адабияты балдарды сөз маданияты менен тааныштырат, ойлоо жөндөмүн кеңейтет. A. С. Пушкиндин жомоктору, И. А. Крыловдун тамсилдери, Д. Дефонун «Робинзон Крузо» романы балдардын сүйүктүү китептеринен болуп саналат. X. К. Андерсендин, ага-ини Я. жана В. Гриммдердин жомоктору, М. Твендин повесттери ж. б. чыгармалары жаш муундардын айлана-чөйрөгө болгон көзкарашын тереңдетип, Ата Журтка, элине болгон сүйүүсүн арттырат, түркүн өнөргө шыктандырат, жоопкерчиликтүү чоң иштерди аткарууга даярдайт. Азыркы Балдар адабияты көп улуттуу. Алардын ар биринин өз-алдынча өсүш жолу, тарыхы бар. В. В. Маяковский, К. И. Чуковский, С. Я. Маршак, М. Ильин, А. П. Гайдар, В. П. Катаев, С. В. Михалков, Л. А. Кассиль өңдүү жазуучулардын балдар үчүн жазган чыгармалары дүйнөгө белгилүү. Кыргыз Балдар адабияты совет мезгилинде жаралды.
Тайган
Тарыхый маалыматтар боюнча тайган кызыл көз болот экен. Б.Солтоноевдин излдөөлөрүнүн негизинде тайган: 1. Кабагы тик болот; 2. Тумшугу ичке, узун болот; 3. Көзү кып-кызыл; 4. Сырты октой түз; 5. Мойну жумуру; 6. Оозу өтө чоң; 7. Бели кыска; 8. Эки жамбаштын кошкону эни төрт эли; 9. Толорсугу тик; 10. Беш манжа, таманы кууш, кичине; 11. Түз куйругунун түбү жоон болот деп жазылган.
Ушул сыпатоолорунун ичинен тайгандын көзүнүн кызыл болушу өтө кызыктуу маалымат экен.
Браве торчосу
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
IQ тест
Интеллект коэфициенти, же IQ, бул - адамдын интелектин аныктоо максатында атайын ойлоп табылган стандарттуу тесттердин жыйынтыктоочу ченеми. "IQ" кыскартылмасы немис термининен тамыр алып - "Intelligenz-Quotient", психолог William Stern тарабынан биринчи жолу колдонууга сунушталган.
Orlyval
Orlyval (Орли метросу) – Париж шаарынын абамайдану метросу. Аба майдан метросу 2-октябрь 1991-жылы ачылат.
Тихониха (дарыя)
Тихониха — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу, Курган облусу, Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ик дарыясынын сол жээгинен 63 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — РФ менен Казакстан Республикасы чек арасынын аягына чейин Чоң Уват көлүн кошпогондо Чоң Уват Суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Ишим (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү), дарыя бассейни — Иртыш.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Синтагматика
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Амазонка
Амазонка - (индейлердин тилинде амазуну «чоң толкун») - Түштүк Америкадагы дарыя. Суусунун молдугу жана алабынын чоңдугу боюнча дүйнөдө 1-орунда. Мараньон жана Укаяли дарыясынын кошулушунан түзүлөт. Узундугу Мараньондун башталышынан 6400 км, Укаялинин башталышынан 7000 кмден ашуун. Алабынын аянты 7180 миң км2(башка маалыматтар боюнча 6915 миң км2). Алабынын көп бөлүгү Бразилияда, түштүк-батыш жана батыш бөлүгү Боливия, Перу, Эквадор, Колумбияда. Көп бөлүгү Амазонка ойдуңу аркылуу субкеңдик багытта агып (экваторго жакын жерде), Атлантика океанына куярда дүйнөдөгү эң чоң ички дельтаны (100 миң км2ден ашык) пайда кылат. Куймалары көп. Алардын 20сынын ар биринин узундугу 1500 кмден ашуун. Эң чоң куймалары: Журуа, Пурус, Мадейра, Тапажос, Шингу, Токантинс (оң), Иса, Жапура, Риу-Негру (сол). Орточо чыгымы төмөнкү агымында 220 миң м3/секдай, орто эсеп менен жылына 7000 км3 суу агып өтөт (Жершарындагы бардык дарыялардын жалпы агымынын 15%). 1 млрд одай шиленди-агынды алып келет. Деңиз ташкыны дарыя боюнча 1400 кмге чейин жетет. Амазонка куймалары менен бирге жалпы узундугу 25 миң кмге жеткен ички суу жол системасын түзөт. А-да 4300 кмге, башкача айтканда Анд тоолоруна чейин кеме жүрөт. Манауска океан кемелери жетет. Балык кармалат. Амазонка гидроэнергияга бай (280 млн кВт), бирок ал өтө аз пайдаланылат. Негизги порттору: Белен (Пара), Сантарен, Обидус, Манаус (Бразилия), Икитос (Перу).
Жасалма тандоо
Жасалма тандоо – чарбачылыкта баалуу жаныбар тукумун жана өсүмдүк сортторун тандап өстүрүү ыкмасы. «Жасалма тандоо» терминин илимге 1859-ж. Ч. Дарвин киргизген. Ал жасалма тандоону эгилме өсүмдүк менен малдын акырындык менен өөрчүшүндө негизги себеп деп көрсөткөн. Эгилме өсүмдүк менен малдын сорттук же породалык түрүнүн ар бир тобу алар жапайы тегинин түрлөрүнөн келип чыкканын аныктаган. Мисалы, бардык үй көгүчкөнү жапайы аска көгүчкөндөрүнөн, бакма тооктордун бардыгы жапайы тооктон (банкив тоогунан), огород капустасы жапайы капустадан келип чыккан. Жасалма тандоо сезимсиз жана методикалык болуп бөлүнөт. Сезимсиз жасалма тандоодо байыркы малчы жана дыйкандар өсүмдүк менен жаныбарлардын эң оболу сапаттууларын сактап, кийин алардан жакшы тукум алышкан. Бул сезимсиз тандоо организмдердин генефонундагы мутациялык өзгөрүштү автоматтык түрдө сактап калып, натыйжада жаңы сорт жана порода пайда болгон. Сезимсиз жасалма тандоо механикалык таасири жана жыйынтыгы боюнча табигый тандалууга жакын. Методикалык жасалма тандоо – алдын ала коюлган максаттарга ылайык методикалык жол менен пландуу түрдө жүргүзүлүп, айыл чарба өсүмдүктөрүнүн жаңы сортторун жана үй жаныбарларынын жаңы породаларын чыгаруунун негизги жолу. Айыл чарбада методикалык тандоо жапырт жана жекече тандоо жолу менен жүргүзүлөт.
Пиелонефрит
Пиелонефрит — бөйрөктүн чөйчөкчөсү (күлтүгү) менен кошо бөйрөк ткандарынын (паренхимасы) сезгениши. Ал түрдүү микробдордун таасиринен болот. Бөйрөк чөйчөкчөсүнүн сезгениши пиелит деп аталат. Пиелит бөйрөктүн чел ткандарына, чөйчөк сымал капсулаларына, заара каналчаларына тарайт. Пиелонефрит — бөйрөк ооруларынын ичинен эң көп жолуга турган дарт. Бул оору менен эркектерге караганда аялдар (айрыкча 20 — 40 жаш чамаларында) эки эсе көп ооруйт. Ал эми картайган кезде (65—75 жаш) эркектерде көп жолугат, себеби бул мезгилде эркектин ички жыныс бездеринде, заара каналында зааранын чыгышына тоскоол болуучу оору пайда болот. Жаш балдарда грипп, өпкөнүн сезгенишинин кабылдоосу катары жолугат.
Кош бойлуу аялдарда заара түтүгүн жатын кысып, бөйрөктөн заара жакшы чыкпай калганда, көбүнчө билинбей жүргөн өнөкөт. Пиелонефрити бар аялдын боюнда болгондо ал күчөйт. Ошондой эле кант оорусу, бөйрөктүн туберкулёзу, жүлүндүн жабыркашы (омурткалардын сынышы, шишик оорусу жүлүндү басса), ич көңдөй органдары сезгенип, заарасы чыкпай калган оорулууларда кездешет.
Бир нече күн шейшеби бекигендердин (заара ушата албагандардын) табарсыгында көбөйгөн микробдор заара жолдору аркылуу бөйрөк чөйчөкчөсүнө жана ткандарга тарап сезгендирет. Мындай Пиелонефрит заара жолунун таш оорусунда көп кездешет.
Катуу кармаган Пиелонефритте эң мурун дене ысыйт (38—39°С)да, көл-шал тер басат, муун-сөөктөр, чыкый туштары ооруп, кустуруп, шалдыратат. Кийинчерээк 5—6 күндөн кийин бел-бөйрөк туш ооруп, зааранын анализи өзгөрө баштайт. Заарада ириң (пиурия), эритроцит (гематурия), бактерия (1 мл заарада 100 миң) көп болот. Пиелонефриттин өнөкөт түрү көп жылдар бою билинбейт, текшергенде гана билинет. өнөкөт Пиелонефритте артерия басымы жогорулайт, алы кетет, тамакка табити тартпайт, бөйрөк, бел туш ооруйт же заара ушата албай, заарада кан, ириң аралаш болуп, чыйрыгат, дене ысыйт, тер басат, кусат, баш оору кийинчерээк пайда болушу мүмкүн. Тери кургап, бозорот.
Пиелонефриттин диагнозун коюуда кан, заара анализдери, бөйрөктү, заара жолдорун рентгенге тартуу, радиоизотоптук изилдөө, бөйрөк ишине байкоо жүргүзүлөт; чөйчөкчөдөгү өзгөрүүлөрү, бөйрөктүн көлөмүнүн чоңоюшу, сыйпап көрүүдө катуу оорушу анын белгиси болот.
Катуу кармаган Пиелонефритти консервативдик жол менен, ириңдүү кабылдаган түрүн хирургиялык дарылайт. Анын бардык түрү диспансердик каттоого алынат. Врачтын көрсөтмөлөрүн бузуу, өз убагында дарыланбоодон өнөкөт түрүнө өтөт.
Пиелонефрит менен ооругандар дайыма дарыгердин көзөмөлүндө болуп, анын сунуштарын так аткаруулары зарыл. Айрыкча тамак-аш рациону чоң мааниге ээ. Ышталган, консерваланган тамак-аш, татымалдар, алкоголь колдонууга болбойт. Тузду аз пайдалануу керек.
Алдын алууда жугуштуу ооруларды өз убагында дарылоо, инфекция чогулган жерди жок кылуу, организмди чыңдоо керек. Простата безинин аденомасы, заара жолдорунун таш оорусу жана башкалар заара-жыныс жолдорунун ооруларынан жабыркагандарга операция сунуш кылса, андан баш тартууга же кечиктирүүгө болбойт.
Мапуту
Мапуту Африкадагы бир шаар, жана Мозамбиктин борбор шаары.
Калкы 1,1 млн (2006; Матола шаар-спутниги менен). Эл аралык аэропорту бар. Университеттер, колледждер, музейлер (анын ичинде тарых, улуттук) бар. Вокзалы (Эйфел долбоору боюнча курулган) өтө кооз. Ботаникалык бак (Африка континентиндеги өсүмдүктөрдүн уникалдуу түрлөрү өстүрүлөт), зоопарк уюштурулган. Деңиз курорту.
Тарыкы
Шаар португалиялыктар түзгөн форттун ордунда 1781-жылы негизделген. 1895-жылдан Португалиянын ээлиги – Мозамбиктин административдик борбору болгон. 1975-жылы Мозамбик көз каранды эместикке ээ болгондон анын борбору.
Географиясы
Инди океанындагы Делагоа бухтасынын жээгинде, Африканын айланма транзит жолунун боюнда жайгашкан.
Экономиясы
Машина куруу, металл иштетүү, химиялык, нефть ажыратуу, тамак-аш, жыгаччылык, текстиль өнөр жай ишканалары иштейт. Карапачылык өнүккөн.
Кислоталар амиддери
H2SO4,Cu
RCN+Н2О --®  RСОNН2
Лаб-ялык шартта карбон к-таларынын амиддери кетендерге аминди же аммиакты таасир кылуудан пайда болот.
СН2 =С=О+NН 3 ® СН3СОNН2.
Амиддер полимер өндүрүшүндө сырье катары, боёкторду синтездөөдө жана мед-да дары-дармектерди алууда колдонулат.
Мастодонттор
Мастодонттор (лат. Mammutidae) — байыркы айбандардын бир тобу.
Панетий
Кыскача өмүр баяны
Панетий (Х.Т.ч. 185—110-ж.ченде) — байыркы грек философу, рим стоицизминин — Орто Стоинин башкы өкүлү. Родосто туулуп-өскөн, тектүү үй-бүлөдөн чыккан, жаш кезинде Селевкилик стоик Диогендин дарсын уккан. Ал көп чыгармаларды жазган, бирок алардан анча көп эмес үзүндүлөр гана сакталып калган. Панетийдин көз карашына мүнөздүү нерсе стоицизмге платонизмдин жана аристотелизмдин идеяларынын кириши болуп саналат. Ал байыркы стоиктердин аша чапкан ортодоксалдык ой-пикирлеринен баш тартып, стоицизмдин кээ бир жоболоруна олуттуу даражада өзгөртүү киргизген.
Панетий физикасы
Панетий өзүнүн физикасында дүйнөнүн от болуп жанып, андан кийин кайрадан өчүп турары жана мындай жанып-өчүү мезгил мезгили менен кайталанып турары жөнүндөгү окуудан баш тартат. Дүйнө түбөлүктүү бар болуп турат жана ал эч качан жок болуп кетпейт. Адам турмушундагы тагдырдын ролун таануудан баш тартып, адамдын активдүү ишмерлигин байлап-матап турган катуу детерминизмди четке кагат. Ал байыркы стоиктерден айырмаланып, пайгамбарчылыктын, келечекти алдын ала айтуунун мүмкүнчүлүгүнөн шек санаган. Алыскы жылдыздар адамдын тагдырына эч кандай таасир бере албайт деп эсептеп, астрологияны четке каккан.
Биринчи орунга милдеттүүлүктү жана катаал парзды койгон байыркы стоиктерден айырмаланып, Панетий адеп-ахлактык, турмушта ракаттануунун маанилүү роль ойной тургандыгын тааныган. Ал адамды бирдиктүү, эң ажайып, бардык жагы төп келген жан катарында карайт. Байыркы стоиктер адамда дене менен жандын өз ара күрөшүн таанышкан. Бирок, Панетийдин байыркы стоиктердин көз караштарын белгилүү бир даражада кабыл албаганы стоикалык окуудан олуттуу четтегендикти билдирбейт, ал жөн гана стоицизмдин аша кеткен догматикалык жоболорунун айрым жерлерин жумшартууга аракеттенген.
Панетий этика жана пайдалуулук түшүнүктөрү
Панетий этика жана пайдалуулук түшүнүктөрүн байланыштырат, мында ал биринчилик маанини акыл-эске таандык кылат. Адамдын жеке ишкерлигине чоң маани берген, акыл-эстүү жана жакшы маанайдагы адам турмуштагы күрөштө калгандардын баарысын жеңип чыга алат.
Панетий стоиктердин жакшылыктар жөнүндөгү окуусуна өзгөртүүлөрдү жана кошумчаларды киргизген. Жаратылыштын мыйзамы боюнча жашоо керек деп эсептейт. Ыракаттануу ал үчүн табийгый жана табийгый эмес болуп айырмаланат. Бактылуу болуу үчүн бир гана жакшылык иштер жетишсиздик кылат, ал үчүн «ден соолук да, акча чыгымдары да, күч да керек» деп эсептейт.
Панетийдин социалдык-саясый көз караштары
Панетийдин социалдык-саясый көз караштары демократияны, монархияны жана аристократияны айкалыштырууну талап кылгандыгы менен айырмаланат. Бул байыркы стоиктердин абсолюттук аристократизмине карама-каршы келген. Динди ал: мамлекеттик, философиялык жана поэтикалык деп үч түргө бөлөт. Мамлекеттик динди таанып, ал адамдарды тарбиялайт деп эсептеген. Динди философиялык түшүнүүгө келсек, муну ал аллегория деп аныктаган. Ал эми поэтикалык дин дегенибиз, Панетийдин пикири боюнча, жалганчылык.
Колдонулган адабияттар
[http://www.bizdin.kg/elib/kitepter/pdf/philosophy_blinnikov.pdf Л. В. Блинников.Философтордун кыскача сөздүгү. - Б.: 1997, ISBN 5-900162-16-8]
Аббас (түшүнүгү)
Аббас:
Сектор
(Sector- Сектор). Флоппи же катуу дисктин тегерек калыптуу секциясы, издин сектору – сектор ичиндеги издин секциясы. Издин ар бир секторуна 512 байт берилишти жазууга болот.
Жасмин (бадал)
Жасмин (бадал) – өсүмдүктөрдүн гидрангиялар тукумундагы кооз бадал. Ал экиге бөлүнөт.
Зиляктау (Татышлин району, Башкыртстан)
Зиляктау — Башкыртстандын Татышлин районундагы айыл, Шулган айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 11 киши. Почта индекси — 452843, ОКАТО коду — 80250860003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Караев, Сүйүн Караевич
Сүйүн Караевич Караев (20.3.1925 – 16.05.2018) - өзбекстандык илимпоз, теги - жызактык кыргыз, Борбордук Азия топонимиясы боюнча ири адис, география илимдеринин доктору, филология илимдеринин кандидаты, эл аралык Ч.Айтматов академиясынын мүчөсү, Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улутук университетинин ардактуу профессору.
Кыскача өмүр таржымакалы
Борбордук Азия мамлекеттик университетинде (азыр - Мырза Улугбек атындагы Улуттук университет) география факультетинде таалим алган.
Кыйла жылдар Өзбекстан ИАсынын Тил жана адабият институтунда эмгектенген.
Учурда - Өзбекстан Республикасынын Мамлекеттик кадастрынын Геодезия жана картография улуттук борборунун башкы адиси болуп эмгектенет.
Өзбекстандагы ири топонимист, ономаст адистердин бири.
Кыргызстанга бир нече ирет келип, илимий жыйындарга, кыргыз диаспорасынын өкүлү катары айрым Бүткүл дүйнөлүк кыргыздар курултайларына (1992, 2002) катышкан.
Ал 2018-жылы 16-майда Ташкент шаарында каза болгон.
Илимий эмгектеринин кыскача тизмеси
Сүйүн Караев 500дөн ашуун ар кыл макалалар, 20дан ашуун ар кыл китеп, брошюралар жарыялаган.
Бир нече окуу китепти өзбекчеге жана кыргызчага которгон.
Ал Чыңгыз Айтматовдун "Кассандра тамгасы" чыгармасын кыргызчадан өзбекчеге которгон (2001).
С. Караев топонимия боюнча илимий диссертациясын коргоп, география илимдеринин доктору илимий даражасын алган.
1979 - «Толковый словарь географических терминов». Автордош.
1989 - «Русско-узбекский словарь географических названий СССР». Автордош.
2001 - «Основные правила написания географических названий Республики Узбекистан» (Өзбгеокадастр үчүн).
2001 - «Словарь терминов и других слов, образующих географические названия Узбекистана».
Маданият (Бакай-Ата району)
Маданият — Кыргызстандын Талас облусунун Бакай-Ата районундагы айыл. Акназаров айыл аймагына кирет.
Деңиз деңгээлинен 1231 м бийиктикте жайгашкан. Райондун административдик борбору ― Бакай-Ата кыштагынан 6 км түштүк-чыгыш тарапта. Жамбыл темир жол станциясы (Казакстан) 92 км. Кыштак 1930-жылы негизделген. Орто мектеп, китепкана, ФАП бар.
Калкы
Калкы - 1 394 киши ; негизинен мал багып, дыйкан чарбасында эмгектенет.
Балдарды коргоонун эл аралык күнү
Балдарды коргоонун эл аралык күнү - балдардын ден соолугун сактоо, согуш коркунучунан жана эксплуатациялоодон коргоо, демократиялык негизде таалим-тарбия жана билим берүүнү жүзөгө ашыруудагы жалпы дүйнөлүк коомчулуктун ой-пикирин жана аракетин багыттоо максатын көздөйт. Аялдардын эларалык демократиялык федерациясынын 2-конгрессинин чечимине ылайык 1949-ж. Москвада болуп өткөн сессиясында жыл сайын аны 1-июнда белгилөө кабыл алынган жана ал биринчи жолу 1950-ж. 51 мамлекетте өткөрүлгөн. Кийин дүйнөнүн көп өлкөлөрүндө белгилене баштаган. Бүткүл дүйнөлүк демократиялык аялдар, жаштар, профсоюздар федерациялары ж. б. уюмдар балдардын укуктарын коргоо, кам көрүү, жашоо шарттарын жакшыртуу жана бакчаларды, мектептерди, дарылоо, эсалуу жайларын уюштуруу ж. б. суроо-талаптарды мамлекеттин, жеке менчик уюмдарынын кароосуна коюшат. Мамлекет жана коомчулуктун бардык уюмдары тарабынан 1-июнда балдар үчүн ар кандай көңүл ачуулар, конкурс-оюндар, кайрымдуулук акциялары уюштурулат.
Олимпиада стадиону (Москва)
Олимпиада стадиону ― Орусиядагы жана Европадагы эң көп функционалдуу спорттук жана көңүл ачуучу жайлардын бири. Стадион жана бассейн имараттары толугу менен бузулган. Жаңы комплекс жеринде тургузулат. Жакынкы метро бекети — Проспект Мира.
Шипрок (Нү-Мексико)
Шипрок (Нү-Мексико) (Shiprock) — Нү-Мексико штатынын San Juan округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 8156 киши. Болжолдуу аянты - 42.0 км². FIPS коду — 35-72770.
Брага Марк Андронович
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Мастурустар
Мастурустар (лат. Masturus) — келтекбалыктар түркүмчөсүндөгү бир уруу.
Түндүк Фергана сурьма-сымап кырчоосу
Түндүк Фергана сурьма-сымап кырчоосу – Жалал-Абад облусунун Ала-Бука, Аксы, Ноокен райондорундагы сурьма жана сымап кендүү ири аймак. Түштүк Нарын бүктөлүү аймагында. Кырчоонун чегинде 3 рудалуу район (Терек-касан, Пачата, Майлысу-Турдук) белгилүү. Алардагы айрым кендер 1935-ж. табылган. Кырчоо аймагынын геологиясын протерозой, палеозой замандарынын мраморлошкон акиташ теги, кварц-слюдалуу сланец, жаспероид, жанартоо-чөкмө тектери жана аларды жиреп чыккан гранит интрузиялары түзөт. Мындагы кендер жалпысынан кабат (Терек, Касан, Ыштанберди) жана тарам түрүндө. Кабат түрүндөгү кендер рифейдин жана палеозойдун мрамору менен сланец тоотектеринин кошулган жериндеги роговик-жаспероид брекчияларында топтолгон. Алар өнөр жайлык мааниде. Тарам сымал сурьма-сымап рудалары тектоникалык жаракалар менен тилмеленген жанартоо–чөкмө тектеринде жатат. Калыңдыгы 10–15 мге чейин жетип, өтө чачкын жана бардык жерде бирдей эмес. Негизги минералдары: антимонит (сурьма), киноварь (сымап). Кээде пирит, цинк, мышьяк, коргошун, жез жолугат.
Кептөөр
Кептөөр, дифтерия – көмөкөй жана коконун былжыр челин сезгендирип, түрдүү органдарды жабыркатуучу катуу кармаган жугуштуу оору. Тамакта катуу өңөр пайда болуп, организмдин жалпы уулануусу байкалат. 4–6 жаштагы балдар ооруйт. Аны Кептөөр таякчасы козгойт. Козгогуч суукка, кургакчылыкка байымдуу. Оорулуу же бактерия алып жүрүүчү жөтөлгөндө, чүчкүргөндө, сүйлөгөндө шилекей жана абага чачырап, соо адамга жугат. Кээде тамак-аш, түрдүү буюмдар аркылуу да жугушу мүмкүндүк Козгогучч былжыр челге түшкөндө, токсин (уу зат) бөлүп чыгарып, ал эпителийдин некрозун пайда кылат да, кан тамырларды жабыркатат жана фибрин торчосун түзүп, өңөр пайда болот. Токсин канга өтүп, организм жалпы ууланат. Мында көбүнчө нерв жана жүрөк-кан тамыр системасы, бөйрөк жабыркайт. Жашыруун мезгили 2–10 күндүк Оору козгогучу алкым бездерин, көз, мурун, кекиртектин, чанда кыздын жыныс мүчөсүнө өтөт. Мурун Кептөөрүндө мурун бүтүп, суу агат. Оорулуунун абалы көп өзгөрбөйт. Кекиртек Кептөөрү көп учурда жаш балдарда кезигет. Кептөөр таякчасынын уусу көпчүлүк органдарга (өпкө, бөйрөк, жүрөк жана нервге) таасир этип, оор кабылдоого дуушар кылат. Дарылоодо кан сары суусу куюлат. Алдын алууда негизинен Кептөөргө каршы бардык дени соо балдар (5–6 айлыктан 12 жашка чейин) эмделет. Ооруну эрте аныктап, ооруканага жаткырып, үйгө дезинфекция жасоо да оорунун таралышын алдын алат.
Мбабане
Мбабане – Свазиленд Королдугунун борбору. Хохо округунун административдик борбору. Өлкөнүн түндүк-батышында, Ажыдаар тоосунун этегинде, Мдимба бөксө тоосунда, деңиз деңгээлинен 1150 м бийиктикте жайгашкан. Калкы 62,0 миң (2010). ТАРдын түндүк-батышы жана Манзини шаары (андан ары Мапуту, Мозамбик) менен автомобиль жолу аркылуу байланышат. Мбабанеге калк 18-кылымда эле отурукташа баштаган. 19-кылымдын аягында свази элинин жол башчысы Мбандзенинин резиденциясына жакын жерде негизделген. 1899–1902-жылдары Улуу Британияга көз каранды болуп келген. 1903–68-жылдары Британиянын Свазилен протекторатынын административдик, 1968-жылдан Свазиленддин борбору. Тамак-аш, тигүү, металл иштетүү, айыл чарба азыктарын (бал камыш, жүгөрү, цитрус өсүмдүктөрү) иштетүүчү өнөр жай ишканалары иштейт. Университеттин кампусу, фонд биржасы бар. Мбабанеге жакын жерде асбест иштетилет. Жыл сайын свази элинин каада-салты менен коштолгон инквала, умланга бий фестивалдары жана элдик майрамдар өткөрүлүп турат. Млилване табигый паркы (Түштүк Африканын экзотика фаунасынын өкүлдөрү – керик, крокодил, жираф, зебра ж. б. мекендейт) уюштурулган. Туризм өнүгүүдө.
Тамсил
Тамсил (ар. – үлгү сөз, накыл) – сатиралык мүнөздөгү, көбүнесе ыр түрүндө жазылган кыска баян. Тамсил байыркы Грецияда Эзоп аттуу тамсилчи тарабынан жазыла баштап, бүгүнкү күнгө чейин өз маанисин ар кандай коомдук-саясий түзүлүштөргө ылайык жаңыртып келген жанр. Тамсилди жанр катары башкалардан айырмалап турган негизги белгилери: турмушту аллегориялык түрдө чагылдыруу; аллегориялык кейипкерлердин туруктуулугу (түлкү – митаам, кой – жоош, эшек – аңкоо, карышкыр – күчтүү, талоончул, коён – коркок ж. б.), сүрөттөлгөн жаныбарлардын, өсүмдүктөрдүн, буюмдардын каймана түрдө адамдарды билдириши, алардын өз маанилерине караганда адамдардын ролуна жакындыгы, эң негизгиси – адептүүлүккө баштоочу моралдын болушу. Кыргыз элинин оозеки чыгармачылыгынан тамсилдерди көп учуратууга болот. Улуттук адабиятыбызда тамсил Тоголок Молдонун чыгармачылыгында көбүрөөк көрүнүп, кийин кыргыз адабиятында Ж. Бөкөнбаев, М. Алыбаев, Р. Шүкүрбеков, М. Борбугулов, Ж. Алыбаев, М. Турсуналиев, С. Кадыров ж. б. акын-жазуучулар жазып жүрөт. Мисалы,
Балдардын демократиялык уюмдары
Балдардын демократиялык уюмдары - ар кандай партиялардын, демократ жаштар жана аялдар уюмдарынын, кесиптик союздардын ж. б. жетекчилиги менен иштөөчү ыктыярдуу массалык балдар бирикмелери. Балдар демократиялык уюмдары балдарды демократия духунда, элдер ортосундагы достукту жана бүткүл дүйнөдөгү тынчтыкты жактоого тарбиялоонун өбөлгөсү болуп эсептелет. Дүйнөнүн дээрлик бардык мамлекеттеринде Балдар демократмиялык уюмдары түзүлгөн. Алардын ар биринин өзүнүн салтанаттуу убада, мыйзам, эреже, символикалары бар.
Тамсил
Мансап тийип Короздун колуна, Олтурду начальниктин столуна. Анан Канатын тарап, Калыбет эки жагын карап, Карамагындагы айбанаттарга, Койду мындай талап: –Энбаштык кылбагыла! Башчыңар Короз болгон соң, Короздун ырын ырдагыла. Башыңарга таажы таккыла. Биз өңдүү Эки аяктап баскыла. Мөөрөгөндү таштагыла. Ку-ка-ре-ку-кудан баштагыла! Эскертип коёюн дагын, Ойлонуштуруп көргүлө Жумуртка туу жагын. Короздун талабын угуп, Кой ордунан туруп: –Начальник болгон соң. Ириде, үлгү көрсөткөнүңүз оң. Мекияндарыңыз козу тууп көрүшсүн оболу. Көңүл буруңузчу, Бир ишке. Баарыбыз мал болгон соң., Сизди сыйлаганыбыз эле оң. Бирок, Ташка тумшугун кайрап, Тэ-э кырга келип конду Бир оңбогон сайгак, Ириде, Ошону келбейсизби жайлап. Дегенде Букачар шашты. Сарайга кире качты... Демек, Ыктуу мактанган жакшы. (Э. Ибраев)
Тамсил кыргыз фольклорунун башка жанрларына салыштырмалуу өнүгүүнүн кийинки этаптарында калыптанган. Кыргыз фольклорунда тамсил башынан эле өз алдынча жанр катары калыптанбастан, фольклордук башка жанрлар менен жуурулушуп, жанрдык касиетин түптөп келгенин байкоого болот. Канткен менен элдик тамсилдин элементтери бар чыгармалар өз заманынын сынчылары белгилүү акын, куудул, чечен айтуучулардын чыгармачылыгында кездешпей койбойт. Кийин Тоголок Молдо тарабынын тамсилдик мазмундагы чыгармалар айбанаттар тууралуу жомок-тамсилдер иштелип чыгып, жанр катары өздүк формасына ээ болгон дегенге толук негиз бар. Элдик тамсилдерди жыйнап, жазып, басмадан чыгаруу иши Ж. Мусаева тарабынан жүргүзүлүп, 1985-ж. биринчи жолу жыйнак иретинде чыккан. Анда КРУИАнын алтын фондуна жыйналып алынган материалдар толугу менен киргизилип, кайдан, кимден, качан, канча көлөмдө жазылып алынгандыгы тууралуу маалымат берилген. Анда отуздан ашуун тамсилдин тексти менен таанышуу мүмкүнчүлүгүн алабыз. Китеп эки бөлүктөн турат. Биринчи бөлүгү эл оозунан жыйналып алынган текст, экинчисине элдик фольклордун таасиринен улам жазылган сатиралык мүнөздөгү, профессионалдык жазма адабий формасындагы тамсилдерди камтыйт. Автор, китептин баш сөзүндө тамсилди негизинен эки топко бөлүп караган.
Мала кызыл чакалай
Мала кызыл чакалай — теринин инфекция-аллергиялык оорусу. Козгогучу вирус деп божомолдонот. Кээ бир учурларда мала кызыл чакалай ичеги-карын ооруларынан, ар кандай инфекцияга карата дары-дармектерди, вакциналарды ашыкча колдонуудан пайда болот. Бул ооруга эрте жаз, кеч күздө үшүп же суук тийип калуу түрткү болот. Териде, көбүнчө көкүрөктө, аркада, кол-бутта, кээде моюнда, бетте кызыл темгилдер пайда болот. Алар бара бара чоңоёт. Тактардын үстү түрпү сымал түлөп турат. 7—10 күндөн кийин ал чоң тактын тегерегинде майда, мала кызыл темгилдер пайда болот. Оорулуунун жалпы абалы анча өзгөрбөйт, денеси бир аз ысыйт, кычышат. Бара-бара темгилдер кочкул тартып, 4—8 жумадан кийин жоголот. Жаш балдарда темгилдер ыйлаакчаларга айланып, экзема оорусунун клиникасына окшош болот. Мындай тактар кычыштырып, оору 1 — 2 айга чейин созулат. Дарылоону врач жүргүзөт. Түрдүү крем, майлоочу май, антибиотик, витамин, антигистамин дары-дармектери колдонулат. Оору күчөп турганда (биринчи 2—3 жумасында) терини самындап жууганга болбойт. Алдын алууда терини ар түрдүү сүрүлүү, тытылуудан этият болуу, өздүк гигиенаны. сактоо керек.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Желмаян
Желмаян — төөнүн күлүгү. "Манас" эпосундагы зооморфтук образдардын бири. Байыркы кыргыздарда төө урмат-сыйга ээ. Илгери ал ботологондо сүйүнчүлөп, жентек беришчү. Аны адам сыяктуу эле ботосу өлсө же жоголсо кайгы тартууга, ал эмес жоктоого да жөндөмдүү деп эсептешкен. Казактарда да ак төө ыйык деп эсептелет. Аны аябай бир кубанычтуу учурларда курмандыкка чалышкан. Эки элдин диний ишениминен орун алган жогоркудай жалпы көз караштар алардын көркөм ойлоосунда окшош мотивдерди жараткан. Дегеле кыргыз фольклорунда Ж-дын образы аңыз-уламыштан баштап, "Манас" эпопеясына чейин орун алган. Манас өлгөндө Ж. "Аза күтүп, ээй, от жебей, Армандуу болуп ээй, суу ичпей" ( Саякбай Каралаев, "Семетей", 1. 223), чөгүп, "адам сыяктуу кайгы-муңга батат. Семетей эр жетип элине келе жатканда алдынан тосуп чыгат жана аны ал курмандыкка чалганда: "Караса көзгө илинбейт, Кайда экени билинбейт... Жерге тамган каны жок, Желмаяны дагы жок" ( Саякбай Каралаев,  "Семетей", 548-инв., 154-б.), кайып болуп жоголуп кетет. Эпос боюнча Ж. жөнөкөй эле төө эмес, аны Манаска Шай ата (Шаймерден) кайыптын элинен алып келгенин айтып тапшырат. Айрым этнографиялык маалыматтарга караганда кыргыздар кээ бир касиеттерин адамга окшоштурушкан, ага арнап ар түрдүү ырым-жырымдарды иштешкен. Ошондуктан мындай түшүнүктөр качандыр бир убактарда төө кыргыздарда (түркмөндөр сыяктуу) тотем болгондугун айгинелейт. Касиеттүү эсептелип, сыйынуунун объектилеринен болгон жер-суу, тоо-таш, булак ээлери да ак тайлак делип, төөгө байланыштырылгандыгынан да тотемдин калдыгын көрүүгө болот. Ж. кайып болуп кеткенден кийин бейшемби, жума күндөрүндө Манастын күмбөзүнө келип тургандыгы айтылат. Демек, эпостун негизги варианттарында баяндалган Ждын образы Манастын күмбөзүнүн колдоочу ээси катары элес берет.
Тулуза метросу
Тулуза метросу – Тулуза шаарынын метросу. Метросу июнь 1993-жылы ачылат.
Ожин
Ожин — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Луза дарыясынын оң жээгинен 359 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 60 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кислота негиздик титрлөө
Кислота негиздик титрлөө – сууда эрүүчү белгисиз к-талар жана негиздер күчтүү
к-та, күчтүү негиз стандарттык эритмеси менен титрлеп аныктоо методу. Титриметриялык анализде колдонулуучу белгилүү концентрациядагы реактив эритмеси титрленген эритме, жумушчу эритме, стандарттык эритме же титрант деп аталат. Титрант катары негизинен күчтүү к-талар жана щелочтор (КОН, NаОН) эритмелери колдонулат. Титрлөө учурунда аныкталуучу зат эритмеси менен титрант өз ара толук реакциялашкан учуру эквиваленттик чекит деп аталат. Эквиваленттик чекитти к-та- негиздик индикатордун аныкталуучу зат эритмесине бир аз эритмесин кошуп титрлөө аркылуу аныктайт. Титрлөө аяктаганда индикатор алгачкы түсү өзгөрүлөт. Бул учур титрлөөнүн акыркы чекити деп аталат. Титрлөөнүн акыркы чекити менен эквиваленттик чекит дал же жакын келиши титриметрлик анализде эң чоң мааниге ээ. Себеби, аныкталуучу зат саны титрант эквиваленттик чекитке чейинки сарпталган көлөмү аркылуу табылат. Ошондуктан титрлөөнүн акыркы чекити менен эквиваленттик чекит айырмасын аз кылуу максатында тиешелүү индикаторлор жана шарттар тандоо титриметриялык анализдин эң негизги талаптарынан болуп саналат. Эквиваленттик чекитти физ.-хим. методдор (потенциометрия, кондуктометрия, фотометрия ж.б.) колдонуу менен да аныктайт.
Сегунда Дивизион Б
Сегу́нда Дивизион Б (Segunda División B) — Испания футболдук лигаларынын арасында деңгеели боюнча үчүнчү, футбол сүйүүчүлөр лигасында эң жогорку. Турнир 1977-жылдан бери өткөрүлөт. 1928/29-жылдарда сезон бир жолу өткөрүлгөн.
Кыз-келиндердин зер жасалгалары
Кыз-келиндердин зер жасалгалары XIX-XX кылымдарга таандык күмүштөн, шурудан, каухардан, мончоктон жана башка түстүү металлдардан жаралган асем буюмдарына: шакек, билерик, топчу, оймок, сөйкө, бой тумар, желбирөөч, чолпу, чач учтук, чачпак, күбөк, чачкап жана башка өңдүүлөр кирип, үлгү кармоодо зергерлер “сыя төгүү” (“мина төгүү”, “себет төгүү”), “тордоо”, “ийүү”, “эшүү”, “согуу”, “сиркелетүү”, (“таруулатуу”), “калыпка куюу”, “чегүү” чапкыло сыяктуу ыкмаларды колдонушкан. Кыз-келиндер тагынган күмүш буюмдарынын көбү күндөлүк жашоо тиричиликте жаш өзгөчөлүктөрүнө карата жасалгаланып, акак таш, айнек, шуру, маржан таш сымалдар менен “тогуз төбөлөнүп” (куткундалып), жумуру, төрт кыр, жалпак билерик, шакек, сөйкөлөргө шибеге аркылуу көркөм ою түшүрүлүп, ага себет төгүлгөн. Күндөлүк тагынган сөйкөлөргө караганда мааракелерде, айт, аш-тойлордо атайын тагынуучу сөйкөлөр беркилерден кооздугу жагынан айырмаланат. Алар эшилип да, торчолонуп да, учтарынан майда калакчалар чыгып да, зергерчиликтин көпчүлүк ыкмаларын ичине камтуу менен бүткөрүлөт. Зер топчулары түрдүүчө формаларда: жалпак, тоголок, томпок (купа), сүйрү, төрт бурчтук түрүндө болуп, шуру, түстүү айнек, маржан, таш жана сирке, сыя төгүп, көркөм оюу түшүрүлүп кооздолгон. Кыз-келиндерге таандык сөйкө-желбирөөчтөр – сейрек кездешүүчү жасалга. Бул бири-бирине куюлуша шайкеш келген оймо-чиймелүү жумуру күмүш жана ар кыл түрдөгү жалпак, чачы-чачы болуп бириккен шакекчелерден турат. Аны ашынган күмүш усталар гана жасаган. Көркөмдүгү жогорку чекке жеткен, муундан-муунга өткөн мындай нускаларды музейлерден да чанда жолуктурууга болот. Аялдар чачка тагынуучу кооз зер буюмдарынын түрлөрү: чолпу, чач папик, чач учтук. Чолпунун тумарчасы болуп, оюу түшүрүлгөн, төрткө чейин тегерек канаттан чыгат жана алар шакекчелер менен даанакерленет да, асыл таштардан “тогуз төбөлөнүп”, анын четин сиркелетип, күмүш шакекчелер, “чаян түйүм” менен кооздолот. Чач папик формасы конус же көмкөрүлгүн калпакча болгон күбөктөрдүн бетине оюм-чийим түшүрүлүп, кебезден, жүндөн, жибектен ийрилип, чыйратылган жип чачыктары күбөктүн көңдөйүнө бекитилет. Музейде XIX-XX кылымдарга таандык болгон кыз-келиндердин көркөм жасалга буюмдары болжол менен 2000 дей. Эң бир таң калаарлык күтүлбөгөн кереметти жаратууда кыргыз эли менен бирге канаатташ жашаган элдердин салымдары бардыгын, өнөрдүн бири-бирине өтүшүн эстен чыгаруу жарабайт. Чыгаан зергерлерибиз алардын салттуу узанууларын кайрадан карап, өздөрүнө ылайыкташтыра сиңире өздөштүрүп, өзүбүздүн чеберчиликти өркүндөтүү менен өнөрдүн бул түрүн байытышкан.
колдонулган адабият
Кыргыз гезити
Сенсор экраны
(Touch screen- Сенсорный экран). Экранга манжаны тийгизүү менен сенсор экранында көрсөтүлгөн берилиштер компьютерге киргизилет. Баскычтоп тактасынан терүү же чычканды кыймылдатуу менен берилиштерди киргизгенге караганда экранда көрүнүп турган сөзгө же санга манжаны тийгизип, берилиштерди киргизүү тез аткарылат. Сенсордук экрандар көп сандагы берилиштерди киргизүү-дө колдонулбайт. Алар колдонмолордо програмдык жабдыктардын айрым маселелерин аткартуучу буйруктарды тизмеден тандоо керек болгондо пайдаланылат. Сенсордук экрандар киоск, мейманкана, аэропорт сыяктуу коомдук жайларды маалымат менен камсыз кылууда колдонулат.
Кератофир
Кератофир (грекче ktras – мүйүз жана порфир) – магма тоо теги. Сиенит-трахит тобуна кирет. Сиениттин эффузивдүү палеотиби. Порфирлүү түзүлүштөн турат. Порфирлүү бөлүкчөлөрүнө альбит, биотит, кээде диопсид кирет. Негизинен альбиттин өтө майда микролиттери кездешет. Курамына жараша кварцтуу, ортоклаздуу, кварцсыз Кератофир болуп бөлүнөт. Кыргызстанда спилитдиабаз формациясын түзүп, Түндүк Теңир-Тоодо (протерозой заманынын акыры жана кембрийдин башталышы), Түштүк Теңир-Тоодо (силур жана девондун башында) жолугат. Кератофир жанар тоо чөкмөлөрүндө кеңири тараган.