cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Байыркы фергана
Бир кыйла кечирээктеги антик авторлорунун маалыматтарына таянып, азыраак же көбүрөөк тактык менен башка уруулардын байырлап турган орундарын да аныктаса болот. Сыр-Дарыянын бойлорунда, Фергананын батыш бөлүгүнө жакын ченде, кошуна Ташкен оазисиндегидей эле «суудагы» скиф-абий уруулары жашап турган, Кийинчерээк өзүлөрү боюнда жашаган дарыянын аты боюнча яксарттыктар деп аталып калышкан. Алар Сыр-Дарыянын бойлорунда жана анын түндүгүндө жашап, сыягы, яксарттын сыртындагы сактардын конфедерациясына кирсе керек, бул сактар хаомаварга сактары же амюргий сактары деп аталышкан. Парикандардын түштүгүндө, Түркстан тоо кыркаларынын беттеринде, «кичи» Алайдын тоо аралыгындагы өрөөндөрдө аристей уруулары жашаган, булардын аты менен орто кылымдарда тоолуу өлкө Рашт деп аталган. Чоң-Алай өрөөнүн, андан ары батышта Кара-Тегинди скиф урууларынан болгон кумеддер мекендеп турушкан.
Байыркы Фергананын тарыхый майданга чыгаар алдындагы анын негизги уруулар тобу ушулар болгон. Фергана өрөөнүнө ахеменилик Кир келип жеткен болсо да, анын батыш чек араларындагы «суу жээгиндеги варварлар» — скифтер — Александр Македондуктун аскерлери менен салгылашса да, жана Александр Македондук (б.з.ч. 327-ж.), Фергананын батыш чек арасына, азыр Аенинабад (Хожент) шаары турган жерге Александрия Эсхат (б.а. Четки Александрия) шаарын курса да, баары бир Фергана Орто Азияда болуп жаткан негизги саясый окуялардын сыртында кала берген.
Археологиялык эстеликтер Фергананын байланышы кошуна Тянь-Шань менен бир кыйла жигердүү өнүккөнүн көрсөтүп турат. Алсак, Чоң Фергана каналынын курулушунда уч буттуу, кадимки скиф коло казаны табылган, анын жээктери күндүн жүрүшүн карай чубап кетип бараткан тоо текелердин сүрөттөрү менен кооздолгон; скиф тибиндеги, ылдый салаңдаган «мурут» түрүндөгү толтосу бар коло канжарлардын табылышы да мүнөздүү көрүнүш, булар б.з.ч. V—111 к. Жети-Суу үчүн да мүнөздүү буюмдар. Алай өрөөнүндө, Гүлчө айылынын жанында, Чакмак өзөнүндө биз тараптан байыркы көрүстөндөр казылып, анда өлүктөрдүн жанынан ушул сыяктуу буюм- тайымдар табылды. Көрдүн курулушунун тиби жалпак коргондор түрүндө келип, айланта топурак менен кырдалган, бул күндүн эмблемасын (кромлех) билдирет, идиштери түбү томолок чөйчөктөр түрүндө, коло төөнөгүч жана курду бекитүү үчүн илмеги бар коло таралганын өзгөчө түрү — мына ушулардын баары ушул бейит коргондорду калтырган малчылардын (пастухов-скотоводов) теги тянь-шандык экенин айтып турат. Мүнөздүү нерсе, көмүлгөндөрдүн расалык тибинен антропологдор Тянь- Шань менен Казакстандын байыркы калкына тийиштүү болгон «андроиддик» расалык белгилерди байкашат. Фергананын Тянь-Шань менен узакка созулган өз ара байланыштары жөнүндө Төлөйкөн көрүстөнүндөгү (Ош шаарынын түндүк-батышында) табылгалар да айтып турат. Ал жерде кенотафтар (маркумдар жөнүндө эстелик катарындагы бейит дөбөчөлөр) казылып, формасы боюнча кадимки жети-суулук, бирок шөкөттөлгөн (кызыл жана сары түстө жалтыратылган) жана көркөм көчөтү (оюлган, төбөсү ылдый каратылган үч бурчтуктар түрүндөгү) бар, ошол кездеги Ферганага мүнөздүү культ идиштери табылды. Фергананын таасирин биз идиштердин болушунан (ак фонго көк штрихтер менен түшүрүлгөн бурчтуктар) жана Алайда (Кызыл-Коргон, Шарт ж.б. көрүстөндөр) табылгандардан белгилүү болгон жалтыратылган карапалардан көрөбүз. Ал гана эмес, ферганалык дыйкандардын күчтүү таасири астында Алай менен Чоң-Алайдын жарым-жартылай отурукташкан малчыларынын (пастухов-скотоводов) маданияты түзүлгөн, биз муну кумеддер менен байланыштырабыз. Б.з.ч. 1-миң жылдыктын ортосу чендеги, биз тараптан изилденген конуш жайлар менен некрополдордо — Кызыл-Коргондо (Алай) жана Дароот-Коргондо (Чоң- Алай) ферганалык архаикалык шаар чалдыбарларынан байкалгандарга окшогон карапа, жаргылчактар, үй жаныбарларынын (кой, жылкы) жана жапайы айбанаттардын (элик, каман) көптөгөн сөөктөрү, сөөктөн жасалган буюмдар (гарпундар, илгичтер, жалтыраткычтар ж.б.) табылды. Көрсөтүлгөн табылгалар аңчылыктын, мал чарбачылыгынын жана дыйканчылыктын жашап турганын күмөнсүз далилдеп турат, ал эми идиштерди жасоо жана кооздоо ыктарындагы жакын отурукташкан — дыйканчылык Фергана менен болгон байланышын айгинелейт.
Эгерде, ушундай жол менен, Фергана тянь-шандык келгиндерди билген болсо, анда ал келгиндер Фергананын маданий таасирин баштарынан кечирген, ал эми Фергананын таасири тоо кыркаларынан өтүп, Чоң-Алайга чейин жеткен. Бул — байыркы Фергана билген «эл аралык тынчтыктын» дал өзү болгон. Кир да, Александр Македондук да Фергананы алда канча кеңири тарыхый мейкиндикке чыгара алган эмес. Антик тарыхынын Фергананын атын билбегени мүнөздүү көрүнүш. Эгерде айрым окумуштуулар Тапура (Страбон) деген антик аталышынан б.з. чегиндеги Фергананын аталыштарынын бирин көрүшсө, анда бул бир кыйла кечирээк доордогу Фергананы көрсөтөт, бул мезгил ал өзүнүн б.з.ч. IV—II кылымдардагы эң байыркы мамлекетинин алгачкы гүлдөп-өнүгүшүн — Даван падышачылыгынын доорун башынан кечирген мезгил болгон.
Жунгли тоогу
Жунгли тоогу (лат. Megapodius freycinet) – бырындычыл тооктордун бир түрү.
Европа уюму
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Төрөбеков Нурлан Надирович
Нурлан Надирович Төрөбеков (1969-жылдын 24-февралда Кыргыз Республикасынын Фрунзе шаарында төрөлгөн) - КРнын Жогорку Кеңешинин V чакырылышынын депутаты
Өмүр жолу
1976-жылы Фрунзе шаарындагы А.С.Пушкин атындагы №5 мектептин биринчи классына барып, 1986-жылы орто мектепти бүтүргөн. 1986-жылы, мектепти аяктагандан кийин IV разряддагы электромонтер катары Фрунзе шаарынын ведомтствук эмес охранасынын Ленин райондук бөлүмүндө иштеген. 1987-жылы Совет Армиясынын чек-ара аскер күчтөрүнө чакырылган. 1988 – 1989-жылдары 40-армиянын курамында 5-мотоманеврдүү тобунда, противотанковый отделениесинин командири катары аскер кызматын Ооган жеринде өткөн. Аскер наамы – сержант. Күжүрмөн окуяларга катышкан. 1989-жылы Советтик Армиянын катарынан кызмат мөөнөтүнүн бүткөндүгүнө байланыштуу бошотулган. Ооган территориясында күжүрмөн окуяларына катышуусу үчүн Өкмөттүк сыйлыктар менен сыйланган. Совет Армиясынан бошогондон кийин «Кыргызавтомаш» заводунда IV разряддагы электромонтер катары ишин уланткан. 1990-жылы Кыргыз Мамлекеттик Университетине окууга кирип, 1992-жылы үй-бүлөлүк себептер менен академиялык отпуск алган. 1999-жылы юридикалык факультетинин сырттан окуу бөлүмүнө которулуп, 2004-жылы Ж.Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университетин бүтүргөн. 2000-жылы Кыргыз республикасынын коргоо министринин буйругу менен запастын «лейтенанты» деген аскер наамы берилген. 1992 – 1995-жылдары жеке ишкерчилик менен алектенген. 1995-жылы Ооган согушунун ардагерлеринин республикалык кеңешинин жардамчысы болуп дайындалган. Ошол эле жылы социалдык суроолор боюнча төраганын орун басары кызматына которулган. 1996-жылдын февраль айынан баштап 2000-жылдын февраль айына чейин Ооган согушунун ардагерлеринин республикалык кеңешинин председателинин милдетин аткарып келген. 2000-жылдын 26-февралында жалпы республикалык конференцияда Ооган согушунун ардагерлеринин республикалык кеңешинин председатели катары 5 жылга шайланган. 2005-жылдын 4-июнунда жана 2009-жылдын 7-декабрында отчеттук-шайлоо конференцияларында дагы эки жолу Ооган согушунун ардагерлеринин республикалык кеңешинин председатели катары шайланган. Ардагерлер кыймылына салган чоң салымы, Баткендеги күжүрмөн окуяларга катышуусу, «А» батальонун түзүлүүсүнө, КМШ жана Орусия федерациясынын ардагерлер уюмдары менен байланыштарды, эмгектештикти бекемдөөгө салган чоң салымы үчүн Өкмөттүк сыйлыктар менен сыйланган. Үй-бүлөлүү. Келинчеги - Чалова Милана, үй кызматында. Төрт баланы тарбиялап өстүрүүдө.
Е тамгасы
Е тамгасы 1) латын, кирилл графикасын колдонгон элдердин, анын ичинде кыргыз алфавитиндеги алтынчы тамга. Адегенде байыркы финикия жазмасында жаралып, кийин байыркы грек графикасы аркылуу латын алфавитине, андан кириллицага өткөн; 2) кыргыз тилинде уччул, жарым кууш үндүү «е» тыбышын туюндурат. Жазууда й+э тыбыштарынын ордуна да колдонулат.
Бавария советтик республикасы
Бавария советтик республикасы - Улуу Октябрь социалисттик революциясынын таасири менен Германияда кулач жайган революциялык жалпы жогорулоонун кырдаалында 1919-ж. 13-апрелде Баварияда түзүлгөн. 1919-ж. 1-майда кулаган. Германиядагы Ноябрь революциясы-нан (1918) кийин бийликке келген оңчул ("көз каранды эмес") социал-демократтар көтөрүлүп келаткан революциялык кыймылды басаңдатуу максатында гана Бавария советтик республикасын жарыялап коюшкан. Чындыгында алар эмгекчилердин абалын жакшыртуу, контрреволюциячыл күчтөрдү басуу үчүн чара көрүшкөн эмес. Чыныгы советтик республика Мюнхенде 13-апрелде пайда болгон. Анын башында коммунисттер турган. Бул республиканын өкмөтү ишканаларда жумушчу контролун койгон, буржуазияны куралсыздандыруу, Кызыл Армия түзүү сыяктуу революциячыл чараларды көргөн. Бирок Бавария коммунисттеринин дыйкандар менен жумушчу табын союздаш кыла албаганы, ички контр-революцияга каршы чечкиндүү күрөшө албаганы контрреволюциячыл аскерлердин 1919-ж. 1-майда Мюнхенге басып киришине жана Бавария советтик республикасынын кулашына алып келген.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
17 Март (Жалган куран)
17-март - Григорий календары боюнча 76-күнү (толук жылда 77), жылдын аягына чейин 289 күн бар.
Мэскуайт (Нү-Мексико)
Мэскуайт (Нү-Мексико) (Mesquite) — Нү-Мексико штатынын Don Ana округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 948 киши. Болжолдуу аянты - 2.1 км². FIPS коду — 35-48270.
Археология жана этнология кафедрасы, КУУ
Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин Археология жана этнология кафедрасы – 1978-жылы ачылган кафедра. Анда Кыргызстандагы археолог жана этнолог адистердин көбү таалим алган. Мурдагы аталышы – “Археология жана этнография кафедрасы”. Ушул тапта анда 9 окутуучу эмгектенет.
Кафедранын тарыхынан
Кыргызстан элинин тарыхын жана маданиятын окуп үйрөтүүчү өзөк болуп археология жана этнология дисциплиналары болуп эсептелет. Биздин республиканын территориясындагы таш доорунан бүгүнкү күнгө чейинки элдердин материалдык жана руханий маданиятын окуп үйрөтөт. Бул сабактарга тарых факультети ачылгандан баштап эле өзгөчө көңүл бурулган жан алгачкы жылдары археологиялык изилдөөлөргө басым жасалган.
Ал иштер Б.М.Зиманын (Зимма) жетекчилиги астында жүргүзүлгөн. М.В. Фрунзе атындагы Кыргыз педагогикалык институтунун археологдорунун ишин А.Н.Бернштам жогору баалаган.
Согуштун алдында тарых факультетинин студенттери Кыргыз ССР өкмөтүнүн алдындагы илим комитетинин жана СССР Илимдер Академиясынын материалдык маданият тарыхы институтунун экспедицияларына катышкан. Алар тарабынан сейрек кездешүүчү археологиялык эстеликтер сакталып калынган. Ошентип Улуу Ата Мекендик согушка чейин эле тарых факультетинде республиканын байыркы мезгилин изилдөө боюнча негиз түзүлгөн.
Согуштан кийин факультеттин окутуучулары жана студенттери археологиялык эстеликтерди изилдөөнү Б.М.Зиманын, Д.Ф.Винниктин П.М.Кожемяконун жана И.Кожомбердиевдин жетекчилиги астында улантышкан.
1976-ж. «СССРдин тарыхий жана маданият эстеликтерин сактоо жана пайдалануу жөнүндө» мыйзам кабыл алынган. Ошондой эле «Кыргыз ССРинин тарых жана маданият эселиктерин сактоо жана пайдалануу жөнүндөгү» мыйзамды Кыргыз ССРинин өкмөтү 1977-жылы 30-декабрда кабыл алган. Бул документтер Кыргыз ССР Илимдер Академиясына жана жогорку окуу жайларына биздин республикадагы байыркы мезгилдерден тартып жашап келе жаткан элдердин материалдык жана рухий маданият эстеликтерин ар тараптан изилдөө милдетин койгон.
1978-ж. биздин университетте профессорлор Б.М.Зима жана Б.Чокушевдин демилгеси менен археология жана этнография кафедрасы ачылган.
Кафедранын алгачкы башчылыгына профессор Аттокуров С.А. дайындалган. Кафедра студенттерге археология жана этнография боюнча билим гана бербестен, аталган тармактар боюнча кадрларды даярдоонун жападан жалгыз борбору болгон.
Кафедра түзүлгөндөн тарта студенттерге билим берүү менен катар илимий изилдөө иштерин да жигердүү жүргүзүп келе жатат.
1980-ж. С.А.Аттокуровдун жетекчилиги астында Нарын археологиялык экспедициясы түзүлөт. Анын ишине кафедранын бардык мүчөлөрү, кафедрага адистешкен студенттер катышкан. Кийинки жылдарда экспедиция түштүк региондо да изилдөө иштерин жүргүздү. Экспедициянын иши 1990-ж. чейин уланган.
Кыргыз ССР Илимдер Академиясынын археолог тарыхчылары жана биздин кафедранын мүчөлөрү Кыргыз элинин археологиясы, тарыхы, архитектурасы, жана согуш өнөрү тууралуу бай материалдарды чогултушту.
Кафедранын илимий изилдөө иштери
1986-89-ж. А.Асанкановдун демилгеси менен эки жыйнак: «Вопросы истории материалңной и духовной кулңтуры Киргизстана», «Актуальные вопросы этнографии и археологии Киргизии» болуп басылып чыккан жана тарых факультетинде археологиялык жана этнографиялык музей ачылган. Ошол жылдарды кафедранын демилгеси менен Кыргызстандын тарыхий жана маданият эстеликтеринин жыйнагын түзүү боюнча иштер жүргүзүлө баштаган жана азыр да ал иштер уланып жатат.
1991-ж. «Кыргыздардын социалдык маданий өнүгүшү» деген программа боюнча Асанканов А.А. Кыргызстанда кеңири этно-социологиялык изилдөө жүргүзгөн. Анын жүрүшүндө 7000 киши суралган. Анын натыйжасында докторлук жана кандидаттык диссертациялар жакталган жана монографиялар жарык көргөн
1988-2000-жж. кафедранын археологдору жана этнографтары Алай районунда иш жургузушту. Археологдор Кун-Элек айылынын жанында Тунук көрүстөнүн казышты. Этнографтар Токтакунова Э. жана Султаналиева Н. элдик календарң, материалдык жана рухий маданият боюнча талаа материалдарын чогултушту.
2004-2005-жж. этнографтар талаа материалдарын чогултууну улантышты жана анын негизинде кандидаттык диссертацияларды ийгиликтүү жакташты.
1980-ж. тартып проф. Н.М.Федоров жана т.и.к. К.Ш.Табалдиевдин жетекчилиги астында, доц. М.И.Москалев, ага окутуучу О.А. Солтобаев катышуусунда Ички Тянь-Шандын археологиялык эстеликтерин ар тараптан изилдөө жүргүзүлгөн. Ошол эле жылдары Кошой-Коргон шаар чалдыбарын изилдөө улантылган. Натыйжада 2007-ж. Ат-Башы районунун Кара-Суу айылында «Кошой-Коргон» археологиялык-этнографиялык музей комплекси ачылды.
«Кошой-Коргон – древний город Атбаш» монографиясы кайра басылды. Бул жерде иш дагы эле уланууда.
Кафедра түзүлгөндөн бери жогору квалификациялуу илимий кадрлардын бир нече мууну даярдалды. Эки докторлук диссертация даярдалып ийгиликтүү жакталды (Федоров Н.М. «Нумизматика караханидов» Новосибирск., Асанканов А. «Социально-кулңтурное развитие кыргызского селңского населения» Москва).
Андан сырткары кафедрада 5 кандидаттык диссертация даярдалып КМШ өлкөлөрүндө жакталды:
Кафедранын эл аралык байланыштары
Кафедра жыл сайын илимий изилдөө ишине шыктуу студенттерге КР УИА аспирантурасына, Россия ИА Сибир бөлүмүнө, Улуттук университеттин аспирантурасына жолдомо берет.
Бүгүнкү күндө биздин кафедранын тематикалары боюнча Иванов С. (археология КР УИА), Мамытова А., Атанаева С., Сайпидинова К., Жанышов А., Миникеева А (этнология КУУ), Мураталиев Э. (археология, СО Российский АН) аспирантурада билим алууда.
Кафедранын мүчөлөрү биздин өлкөнүн жана чет өлкөлөрдүн окуу жайлары, илимий мекемелери менен тыгыз илимий байланыштарды түзүшкөн жана алар менен биргеликте илимий изилдөө иштери жүргүзүп келет.
Бүгүнкү күндө биз профессор С.Г. Кляшторный (Россия ИА Санкт-Петербург бөлүмү), Брыкина Г.А. (Россия ИА Археология институту), Бодо Анке (Германия), Тур С. (Алтай университети), Маргулан атындагы археология институту, Андре Буржо (Франция), Казан мамлекеттик университети, Татарстан Республикасынын ИА Этно-социология сектору, Чан Со-Хо (Түндүк Чыгыш Азия тарых Институту) менен тыгыз илимий байланышта иш жүргүзүп жатабыз.
Кафедранын окутуучулары өз квалификациясын жогорулатуу үстүндө такай иш алып барууда.
Доц. М.И.Москалев, ага окутуучу Кушубеков А. Москвада, ага окутуучу Солтобаев О. Египетте, доц. Бикбулатова А.Р. Казан университетинде, ага окутуучу Эралиев С.Н., окутуучулар Токтакунова Э, Орозахунова З., Атанаева С. Улуттук университеттин үзгүлтүксүз билим берүү борборунда өз билимдерин өркүндөтүшкөн.
Кафедрада мурда иштеген окумуштуулар
Кафедранын тарыхында үзүрдүү иштеген илимпоздор арбын болгон.
Алардын арасында кыргыз айымдарынын ичинен чыккан туңгуч этнограф Какен Мамбеталиева, археология боюнча бир катар сөздүктөрдү жарыялаган доцент Бейше Урстанбеков жана башкалар болгон.
Евангелисттер
Евангелисттер - евангелист-христиандар – христиан дининин тутумундагы протестант сектасына таандык, дүйнө баамы боюнча баптисттердин диний окуусуна жакын диндарлар тобу. 1944-ж. баптисттер менен биригип кетишкен.
Археология жана этнология кафедрасы, КУУ
Азыркы мезгилде кафедрада иштеп жаткандар
Кафедранын мүчөлөрү студенттердин илимий изилдөө ишине чоң маани беришет.
Кафедрага адистешкен студенттер КР УИА, Россия ИА Новосибирскидеги Археология Институту, Казакстандын Түркстан университети тарабынан уюштурулган экспедицияларга, республикадагы жана чет өлкөлөрдөгү студенттик илимий конференцияларга активдүү катышууда. Көпчүлүк учурда студенттердин курстук, дипломдук иштери алардын келечектеги кандидаттык диссертациясына айланат.
Ошентип, кафедранын педагогикалык коллективи өзүнүн илимий-педагогикалык ишмердиги менен Кыргызстан элдеринин материалдык жана рухий маданиятын изилдөөгө татыктуу салымын кошуп келүүдө.
Жумамүдүн Молдо
Жумамүдүн Молдо (айрым маалыматтарга караганда 1862-жылы туулган)- акын. Акындын кээ бир ырлары гана бизге жетти. Жумамүдүн Молдо XX кылымдын баш жагында каза болгон.
Кир (Иглин району, Башкыртстан)
Кир — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Улу-Теляк айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 65 киши. Почта индекси — 452425, ОКАТО коду — 80228872005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Гүлканыш
Гүлканыш — Манас эпосунун эпизоддук кейипкери, Көкөтөйдүн аялы Гүлайымдын аты кээде ушундайча эркелетип айтылат (Сагымбай Орозбаков, 3. 16).
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Уэллес бырындычыл тоогу
Уэллес бырындычыл тоогу — бырындычыл тооктордун бир түрү.
Каштан
Каштан (Castanea) – өсүмдүктөрдүн кара кайыңдар тукумундагы дарак уруусу. Каштандын 14 түрү Түндүк Америка, Япония, Кытай, Жер Ортолук деңиз жээктеринде өсөт. КМШ өлкөлөрүндө 1 гана түрү – эгилме же кадимки каштан Кавказдын Кара деңиз жээги, Закавказье жана башка жерлерде өстүрүлөт. Бийиктиги 35 м, диаметри 2 мдей. Көп жыл (500 жылдан ашык) өсөт. Тамыры жерге терең кирет. Гүлү майда, сөйкөчөдөй, ак, жалкы же кош жыныстуу; кайчылаш чаңдашат. Мөмөсү – жаңгакча, күрөң кабыгы жука, ар чанакта үчтөн мөмө болот. Кычкыл боз топурактуу, жылуу, жарык жана нымдуу жерде жакшы өсөт. Каштан 5–10 жылда мөмөлөйт. Мөмөсү кондитер өнөр жайында пайдаланылат. Данында 60% крахмал, 17% кант, 8–11% азоттуу зат, 2% май болот. Жыгачы суу астындагы курулмаларда, курулушта, кабыгы кездеме боёодо пайдаланылат. Кыргызстанда парк, көчөлөрдө кооздук үчүн өстүрүлөт.
18 Март
18-март - Григорий календары боюнча 77-күнү (толук жылда 78), жылдын аягына чейин 288 күн бар.
Бойль-Мариотт мыйзамы
Бойль-Мариотт мыйзамы ― газдын негизги мыйзамдарынын бири. Мыйзам боюнча турактуу температурада (Т), берилген массадагы идеалдык газдын көлөмү (V) анын басымына (Р) тескери пропорциялаш, башкача айтканда PV=const. Мыйзамды бир бири менен байланышсыз англис жана француз окумуштуулары Р.Бойль (1662-ж.) менен Э.Мариотт (1676-ж.) аныкташкан. Мыйзамга ылайык жүрүүчү процесс изотерма процесси деп аталат. Мыйзам идеалдуу газ үчүн так аткарылат.
Лямпа (Лобва куймасы)
Лямпа — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лобва дарыясынын сол жээгинен 28 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Простатит
Простатит (латын тилинен prostatitis; анат. prostata — простата бези + -itis — сезгенүү) — эркектин простата (ички жыныс) безинин сезгениши.
Себептери
Бездин сезгенишине ар түрдүү микробдор (гонококк, трихомонада, кургак учук таякчасы, стафилококк, стрептококк, вирус, микоплазмалар жана башкалар), жоон ичегинин, заара түтүгүнүн, табарсыктын сезгениши, нымдуу жерге отуруп суукка урунуу да себеп болот.
Түрлөрү
Простатиттин катуу кармаган жана өнөкөт түрү бар.
Катуу кармаган түрү
Катуу кармаган түрү башталганда тез-тез заара ушатат, бел-куймулчак туш ооруйт, без шишимик тартат, бара-бара заара ушатуу кыйындап, ооруп, дене ысый баштайт. Жыныс без шишип, көөп чыкса, заара аз-аздан чыгып, улам-улам ыйындырып оорусу көбөйөт, кээде шейшеп бекип да калат (туттугат), чыйрыктырып, дене ысыйт да, ал-абалы начарлайт. Эгерде жыныс без ириңдеп кетсе жогорудагы белгилер күчөп, түрдүү кабылдоолорго алып келет. Простата безинин ириңи табарсыкка же заара каналына жарылып, аларды да сезгендирет. Простатитте ириңдеп, шейшеп бекисе (туттукса), табарсыкка операция жасалып, түтүк коюлат. Простатиттин бул түрүн өз учурунда дарыласа 2 — 3 жуманын ичинде айыгып кетет. Кээде оору кайталанып же өнөкөт түргө өтүшү мүмкүн.
Өнөкөт түрү
Өнөкөт түрүндө без чоңоёт, катууланып, айрым жерлери дөмпөк тартып бел, табарсык, чаткаяк, куймулчак, көтөн чучук жана сырткы жыныс мүчөлөрүнө оору тарайт, оорулуу бат чарчап уйкусу качат, ишке жөндөмү начарлап, туталанып, урушчаак болуп кетет.
Дарылоо
Дарылоону врач жүргүзөт. Кээде операция жасалат. Дары-дармек менен бирге массаж жасап, физиотерапиялык дарылоо кошо жүргүзүлөт. Диета сактоо, суюктукту көбүрөөк ичүү сунуш кылынат. Санаторий-курортто ( Жалал-Абад, Ысык-Ата жана башкалар) дарыланууну улантса болот. Простатит оорусу менен ооругандар врач-урологдун диспансердик каттоосунда болуп, жылына эки жолу дарыланып туруусу керек.
Алдын алуу
Анын алдын алуу үчүн заара чыгаруучу түтүктүн, табарсыктын сезгенүү ооруларын өз убагында жакшылап дарылоо, көп отуруп иштегендерге жөө басып сейилдөө, чуркоо, сууда сүзүү, теннис ойноо жана башкалар сунуш кылынат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Энчилеш
Энчилеш - Ысык-Көл областынын Ак-Суу районуна караштуу Караколдон отуз километр аралыкта, "Чаар балаты" деген тоонун этегинде жайгашкан айыл. Энчилешти Боз-Учук айылы деп да айтышат. Айылдын жанынан Боз-Учук суусу агат. Айрымдары Нововознесеновканы Боз-Учук дешет. Айылдын калкы мал кармап, картөшкө, буудай, арпа айдашат. Он жылдык орто мектеп бар.
Ысык-Көл  областынын   Ак-Суу   районундагы   Боз-Учук айыл   өкмөтүнө   караштуу   кыштак,  «Калматай»  айыл   өкмөтүнүн   аймагында. Ысык-Көл  өрөөнүнүн   чыгыш   тарабында, Тескей   Ала-Тоонун  түндүк   этегинде,  Боз-Учук   суусунун   (Жыргалаң суусунун сол  куймасы) сол   өйүзүндө жайгашкан.
Райондун  борборунан  Теплоключенка кыштагынан 30 км чыгыш тарапта. Балыкчы темир жол станциясынан 260 км аралыкта. Боз-Учук кыштагы 1900-жылы негизделген. Калкы 2000ден ашуун адам. Негизинен мал чарбасында жана айыл чарбасында эмгектенишет. 11жылдык мектеп, айылдык медициналык тейлөө бөлүмү иштейт.
Боз-Учук айылы борбордон алыс жайгашкан, бирок өзүнүн көркөм сулуулугу, абасынын тазалыгы,  жаратылышынын кооздугу менен келген адамды өзүнө тартып турат. Тоодо карышкыр, түлкү, кашкулак, аюу ж.б. көптөгөн жаныбарлар жашайт, өзгөчө жаз келгенде куштардын таӊ эрте кубулжута сайрашы, шар аккан суунун үнү адам баласынын көӊүлүн көтөрүп ден соолуктун таза болушуна себепчи болушат.
Алтын Булак деп аталган жылуу суусу бар, суунун температурасы 20-30°С жетет. Cуу  жергиликтүү  элге   илгертеден    белгилүү. Булак түрүндө   борбордук бөлүгү    граниттерден   түзүлгөн  антиклинорийдин    түндүк   капталындагы  тектоникалык  жарака  аркылуу   жер  бетине  чыгат. Булактардын   дебити   1,72 л/сек. Химиялык курамы, физикалык касиети    аз  минералдашкан  (0,8г/л),   азоттуу   (99%), сульфат-хлорит-натрий-кальцийлүү   арашан    сууларына    кирет. Суунун   температурасы    28-30°С. Түссүз  жана   даамсыз, бир  аз  күкүрттүү   суутек   жыттанат. Составында  литий,стронций жана башкалар бар. Суудагы биологиялык активдүү  компоненттер: эркин  түрүндөгү СО2  (7 мг\л), Н2S  (7мг/л), кремний  кислотасы   (38 мг\л)  жана  радон (43,9 эман).
Боз-Учук минералдуу суусунун дарычылык касиети  боюнча  белгилүү  Кулдур  (Хабаров  крайы)  минералдуу  суусуна  окшош. Суу менен муун, таяныч  органдарын, нерв, ашказан, тери жана гинекология  ооруларын,  рак оорусун  дарылоого  болот. Бирок учурда курорттун имараттары иштен чыгып калды.
Боз-Учук айылынын жаратылышы адам баласы таӊ каларлык кооздукта. Тоолору тээ алыстан эле Боз-Учук айылына көрк берип, жапжашыл карагайлуу, ак карлуу чокулары менен көзгө көрүнөт. Токойго көрк берген Боз-Учук токой чарбасынын эксперимент жүргүзүүчү участкасы бар. Анда карагайлардын ар кандай жаңы сорттору өстүрүлөт. Бул тоолуу токойлордо сүт эмүүчү жаныбарлардын көптөгөн түрлөрү жашайт. Өсүмдүктөрдүн ар түрдүүлүгү, гүлдөп өсүшү Боз-Учуктун ажарын абдан ачат.
Багауддар
Багауддар (лат. Bagaudae - мүмкүн, келмче Baga - күрөш) - 3-5-кылымда Римге каршы Галлия менен Түндүк Испанияда элди эркиндикке чыгаруучу кыймылга катышуучулар. Булар негизинен жакырланган дыйкандар, көз каранды колондор жана качкын кулдар болушкан. Багауддар кыймылы күл ээлөөчү Рим коомунун жана мамлекет тинин кризисинин бир көрүнүшү болгон. Бул кыймыл 283-285 же 269- 270-жылы башталып, ири жер ээлеринин турак жайларына, начар коргонулган шаарларга бүлүк салган.
Римдиктер тарабынан бул көтөрүлүш басылса да, 408-ж. кайрадан башталган. 435-447-ж. көтөрүлүш түндүк -батыш Галлияга таркаган, бирок 2 жолу басылган. 5-кылымдын орто ченинде көтөрүлүш Түндүк Испанияда чыккан.
Fearless
"Fearless" - америкалык кантри-ырчы Тейлор Свифттин 2008-жылы 11-ноябрда Big Machine лейблы менен чыккан экинчи альбому. Алгачкы аптада 2008-жыл үчүн рекорд болгон 592 304 нускасы сатылып, Billboard 200 чартында дароо биринчи орунда старт алган. Жыл жыйынтыктарына ылайык, АКШдагы эң көп сатылган альбом болгон.
Бухарест
Бухарест (Букуре́шть, Букарест București, Букуре́шть, ) – Румыния Республикасынын борбор шаары. Төмөнкү Дунай ойдуңунун борбордук бөлүгүндөгү Дымбовица дарыясынын боюнда (45 км аралыкта) жайгашкан. Өз алдынча администрациялык бирдик. Экономикалык жана илимий-маданий борбор. Калкы 1,9млн (2006). Бухарест Дунайдын алабындагы өлкөлөрдү, Борбордук Европаны Кара деңиз, КМШ жана Жакынкы Чыгыш өлкөлөрү менен байланыштыруучу Трансевропа жолунун кесилишиндеги ири жолдор (7 темир жана бир нече автомобиль жолдор) тоому. Отопени Эл аралык аэропорту бар. Башкы өнөр жай тармактары: машина куруу (транспорт жана айыл чарба машиналары, электро-техникалык, радиоэлектроника өнөр жай жабдыктары), химиялык (пластмасса, шина, лак-боёк, фармацевтика жана башка), текстиль, булгаары-бут кийим, тамак-аш, айнек, фарфор-фаянс, полиграфиялык, түстүү жана кара металлургия, жыгаччылык. Метрополитен, Румыния Илимдер академиясы, тармактык академиялар, университет жана башка ЖОЖдор, музей, театр, «Антенеум» (19-кылым; учурда филармония) бар. Азыркы аталышы менен 14-кылымдан белгилүү. Дымбовица дарыясынын сол жээгинде эски шаар, монастрь, чиркөөлөр (Михай-Водэ, Патриаршая, Крецулеску; 16–18-кылым), Республикасы ак сарай сакталган. «Скынтейя» үйү (1948–53), опера-балет театры, Чишмиджиу, Эркиндик, 23-август парктары жана эс алуу жайлары бар. Борбордук Трансильвания аймагынан куур аркылуу газ жана нефть алат. 1977-жылкы жер титирөөдөн жапа чеккен.
Кыз-Моло
Калкы
Калкы - 1 950 киши.
Кубакы коргошун кени
Кубакы коргошун кени Нарын облусунун Кочкор районунда, Кочкор кыштагынын түндүк-чыгышында, Кызыломпол тоосунун борбордук бөлүгүндө. 1932-ж. табылган. Кен аймагын пермь мезгилинде пайда болгон сиенит массиви түзөт. Алар аркылуу субмеридиан багытында созулуп жаткан тектоникалык жарака өтөт. Руда ошол жаракадагы кварц-флюорит-сульфид тарамчаларында топтолгон. Руда тулкусу 55° бурч менен чыгышка карай жантайып жатат. Узундугу бир нече кмге созулат. Калыңдыгы 2–''3 м. ''Негизги минералдары: галенит, сфалерит, халькопирит, гематит, барит, кварц, флюорит. Руда минералы–галенит. Анын таралышы чачкын. Кенде коргошундан башка цинк жана флюорит да бар.
Афониха
Афониха — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Орташа Терсь дарыясынын оң жээгинен 20 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ат-башы-эңилчек жаракасы
Ат-Башы-эңилчек жаракасы - Түштүк ж-а Ортоңку Теңир-Тоо зоналарынын тоо тек катмарларын бөлүп турган тектоникалык терең жарака. Фергана кырка тоосунун чыгыш тарабында. Ал батыш түндүк-чыгышты карай Ат-Башы кырка тоосунун түндүк этеги м-н созулуп, Улан, Көк-Жар, Чакыр-Корум өрөөндөрү аркылуу өтүп, Ак-Шыйрак кырка тоосунун түштүк капталы м-н Эңилчек суусун бойлоп кетет. Узундугу 500 кмден ашык. Жарака кесип өткөн тоо тектер өтө талкаланып ж-а метаморфизмделип, негизинен сланецтерге айланган. Жарака палеозой заманынын орто ченинде эле ар кандай багытта жылышкан жер кыртыш бөлүктөрүн ажыратып турган. Геофизикалык аныктоолор б-ча, ал жер кыртышын бүт жарып өтүп, мантиянын үстүн бир кыйла жылыштырып жиберген эң терең жаракалардан.
Султан кашкалдагы
Султан кашкалдагы (лат. Porphyrio poliocephalus) — кашкалдактардын бир түрү.
Квадрат
Квадрат (латынча quadratus – төрт бурчтук, чарчы) – 1) тең жактуу тик бурчтук. Квадратты бурчтары тик ромб же бардык бурчтары жана жактары барабар параллелограмм деп да аныктоого болот. Мындан, квадрат параллелограммдын, төрт бурчтуктун жана ромбдун бардык касиеттерине ээ экендиги келип чыгат. Квадраттын диагоналдары өз ара перпендикуляр жана барабар болуп, кесилиш чекитинде тең экиге бөлүнөт. Квадрат төрт симметрия огуна жана бир симметрия борборуна ээ. Квадратка сырттан жана ичтен айлана сызууга болот. Квадрат анын жагы же диагоналы аркылуу түзүлөт. Пифагор мектебинде квадрат анын диагоналдары аркылуу өлчөнбөй тургандыгы табылган, башкача айтканда эгер а=1 болсо, анда d=\sqrt{2} болот, мында а – жагы, d – диагоналы. Каалаган квадратта: 1) ; 2) ; 3) d=a\sqrt{2}; 4) ; 5) r=a/2; 6) R=d/2; 7) S=4{r}^{2} мында S – аянт, r – ичтен сызылган жана R – сырттан сызылган айлананын радиусу; 2) эки бирдей көбөйүүчүлөрдүн көбөйтүндүсү же сандын, туюнтманын экинчи даражасы да квадрат болуп эсептелет.
Кыргызстан отун-энергетика ресурстары
Республиканын аймагында көмүрдүн, газ менен нефтинин кендери табылган. Булардын ичинен көп таралганы–көмүр. Анын запасы боюнча Кыргызстан Борбордук Азияда алдыңкы орундардын бирин ээлейт.
Бокарев Иван Васильевич
Бокарев Иван Васильевич (1923-ж. туулган, Казакстан, Алматы облусу, Ак-Суу району, Бакалы кыштагы) Даңк орденинин толук кавалери. 1934жылдан Кыргызстандын аймагындагы Кемин районунун Боролдой кыштагында жашаган. Согушка чейин ошол жерде колхоздо комбайнчы болуп иштеген. 1943-ж. Советтик Армиянын катарына чакырылган. Улуу Ата Мекендик согуш учурунда ал аткычтар полкунун чалгынчылар взводунда бөлүмчөнүн командири болгон. Биринчи Украин фронтунда согушуп, Украинанын сол жээгин, Запорожьени бошотууга, Львов-Сандомир операциясына катышкан. Луцк жана Житомир шаарларын бошотууда жана Польшадагы ийгиликтүү чалгындоо операциясы үчүн ал 1944-45-ж. үч жолу Даңк ордени менен сыйланган. Согуштан кийин республиканын чарба иштеринде эмгектенген.
Кыргызстан кооздук таштары
Кооздук таштарга жаратылышта сейрек учуроочу, өңүнүнүн кооздугу, катуулугу ж. б. мыкты сапаттары менен айырмаланган минералдар менен тоотектер кирет. Алар зергерлик, кооздук көркөмдөө иштеринде колдонулат.
Республиканын аймагында зергерлик таштардан аметист, альмандин, рубин, кочкул жашыл хромдиопсид, ачык жашыл гроссуляр, циркон, андалузит бар. Аметист чакан чогундулары республиканын көп жеринде белгилүү. Мамлекеттик баланска Көкмойнок-2 аметист кени (аметистин запасы С2 категориясы боюнча 145 кг), Көкпак-Жогорку кени (аметист С1 категориясы боюнча 122,6 кг). Макбал альмандин (кочкул кызыл гранат) кени алынган. Арчалы суусунун өрөөнүндөгү жашыл гранаттын, Сох суусунун алабында рубиндин, Тегизбайдагы кочкул жашыл хромдиопсиддин чогундулары баалуу жана келечектүү болуп саналат.
Кооздук-көркөм таштарга республиканын аймагында кезиккен тоо хрусталы, агат, хальцедон, морион, опал, нефрит, родонит, ирризириялоочу талаа шпаты, жадеит, родонгит ж. б. кирет. Булардын ичинен чалгындалганы жалгыз Оттук талаа шпаты кени (баланстык запасы С1 категориясы боюнча — 180 т). Көркөмдүк таштардан оникс, яшма, кремний, серпентинит, роговик ж. б. бар. Алардын ичинен өнөр жайлык деңгээлдегилери: Ноокат районундагы Улутоо мрамор оникси кени (оникстин запасы — 94 т), Кожогаир мрамор оникси кени (оникс — 116 т), роговиктин Күмүштак (Четинди) кени (роговиктин запасы — 13 миң т).
Ак-Шыйрак тоо тоому
Акшыйрак, Тоо тоому – борбордук жана Ички Теңир-Тоонун чегинде. Чыгышынан Сары-Жаз өрөөнү, батышынан Нарын д-нын баш жагы менен чектешип, түштүк-батыштан түндүк-чыгышка карай созулат. Узундугу 60 км,  эң жазы жери 28  км. Орточо бийиктиги 4720 м, эң бийик жери 5100 м (Жамансуунун оң куймасынын төрүндө). Негизинен протерозой, силур, девон жана карбон мезгилдеринин чөкмө жана эффузия тоо тектеринен түзүлгөн.
Тоо арасындагы ойдуңдарда, суу өзөндөрүндө палеоген-неогендин кызыл түстүү чөкмө тектери жана антропогендин аллювий, мөңгү чөкмөлөрү жатат. Интрузия тектеринен плагиогранит, сиенит-диорит, габбродиабаз, нефелиндүү сиенит жана турмалиндүү граниттер арбын. Кен байлыктарынан алтын, калай кендеринин өндүрүштүк мааниси бар. Тоо үч кыркадан түзүлгөн: түндүк (Сарычат, Ээрташ, Майтөр), ортоңку (Кызылешме), Түштүк (Үчкөл); булардын чыгыш жагы биригип кетет. Кырларын (4500-5000 м) жана өрөөндөрүнүн баш жактарын (4000-4500 м) мөңгүлөр ээлейт. 3500–4000 м бийиктикке альп шалбаа ландшафты мүнөздүү, ошондой эле тоо мөңгүлөрү сүрүп таштаган шагылдар көп. түндүк жана түштүк этектери аркылуу тектон. жаракалар өтөт. Акшыйрак тоо тоомуда аянты 432 км2 ге жеткен 131 мөңгү (Петров, Давыдов, Эл Комиссарлар Совети, Кумтөр жана башкалар) бар. Эң ириси – Петров, мындан Нарын д. башталат. Өрөөн мөңгүлөрүнүн Узундугу 10–20 кмге жетет. Түндүк-батыш этегинде Кумтөр алтын кени бар.
Багдаш Халед
Багдаш Халед (15. 11. 1912-ж. т. ) - Сириядагы жумушчу жана улуттук-боштондук кыймылынын ишмери. Жумушчу кыймылына 18 жашынан катышты. 1930-жылдан Сирия коммунисттик партиясынын (СКП) мүчөсү, 1933-жылдан СКП БКнын секретары, 1937-жылдан ген. секретары. Коминтерндин 7-конгрессине (1935) катышкан.
1954-58-ж. Сириянын парламентине депутат. КПССтин 19-20 -съезддерине жана коммунисттик жана жумушчу партиялардын Москвада өткөн кеңешмесине (1957), Сирия менен Ливан компартияларынын делегацияларына, КПССтин 21-22 -съезддерине, коммунисттик жана жумушчу партиялардын 1960, 1969-ж. Москвада өткөн эл аралык кеңешмесине Сирия компартиясынын делегациясына башчы болуп келген. Багдаш - бир катар теориялык жана публицистика эмгектердин автору.
Яблуновка (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Яблуновка — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Максим айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 25 киши. Почта индекси — 453148, ОКАТО коду — 80249824004.
Патология
Патология — теориялык жана клиникалык медицинанын патологиялык процесстерди жана абалдарды, айрым оорунун себептерин, өөрчүү закон ченемин, өтүшүн изилдөөчү бөлүгү.
Яблуновка (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Патология
Ал патологиялык анатомия жана патологиялык физиология болуп бөлүнөт.
Патологиялык анатомия түрдүү оорудан орган жана ткандардын түзүлүшүндө болуучу өзгөрүүлөрдү изилдейт. Мында оорулуудан хирургиялык операция убагында алынып ташталган орган, ткань, ошондой эле өлүктү (сөөктү) союп көрүп изилдөө объектиси болуп эсептелет.
Патологиялык физиология организмде патологиялык процесстердин өөрчүү мыйзам ченемин, функциялык бузулушун, өтүшүн жана организмдин коргонуу жана ыңгайлануу реакциясын көбүнчө жаныбарларга эксперимент жасап изилдейт.
Кесиптик Патология өндүрүштөгү зыяндуу факторлордун организмге, географиялык Патология оорулардын өөрчүшүнө географиялык шарттардын тийгизген таасирин изилдейт.
Нормадан ар кандай четтөө да Патология деп аталат.
Гүл-Токой
Гүл-Токой — топоним. Саякбай Каралаевдин вариантында Букарга жакын жайгашкан токой:
Гүл-Токой-Ата дээр экен,
Нур төгүлгөн жер экен.
Жыгачтан жаңгак төгүлгөн,
Чыркыраган долуга
Ошол турган Гүл-Токой
Чын бейиштей көрүнгөн (Саякбай Каралаев, «Семетей», 1. 59).
Г.-Т. көбүнчө ары-бери каттаган жолоочулар эс алып өтүүчү ажайып жай катары эскерилет Г.-Т-дон көмүр өчүргөн Сарытазга жолугуп, Семетей андан өзүнүн теги жөнүндө угат.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Атей
Атей (т. ж. белгисиз - б. з. ч. 339-ж.) - Скиф падышалыгынын падышасы. Страбондун маалыматтары б-ча Атей Дондон Дунайга чейинки аймактардагы варвар урууларын өзүнүн жеке бийлиги астында бириктирген. Боспор падышалыгы м-н күрөш жүргүзгөн, Балкан жарым аралындагы фракиялыктардын жарымын баш ийдирген. Өзүнүн тыйынын чектирген. Атей башкарган жылдарда сарматтардын Меотидага (Азов д.) жер которуусу башталган. Филипп ii македонскийдин аскерлеринен жеңилип, уламыш б-ча 90 жаш курагында курман болгон.
How to Dismantle an Atomic Bomb
How to Dismantle an Atomic Bomb (кырг. "Атом бомбасын кантип зыянсыздандыруу керек) - ирландиялык U2 тобунун 2004-жылы чыккан он биринчи студялык альбому. Аталышы "Fast Cars" ырынын текстинен алынган.
2004-жылдын 17-декабрында Американын үн жаздыруучу компанияларынын бирикмеси альбомго үч жолку платина статусун берген.
Истопенька
Истопенька — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Меньша дарыясынын сол жээгинен 10 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
19-март
19-март (Жалган курандын он тогузу) — Григорий жылсанагы боюнча жылдын 78-чи (толук жылда 79-чу) күнү, жылдын аягына чейин 287 күн бар.
Кузнец (Иглин району, Башкыртстан)
Кузнец — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Улу-Теляк айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1 киши. Почта индекси — 452425, ОКАТО коду — 80228872006.
Кубакы молибден кени
Кубакы молибден кени Нарын облусунун Кочкор районунда, Кочкор кыштагынын түндүк-чыгышында, Кызыломпол тоосунун түштүк-батыш бетиндеги Кубакы ашуусунда. 1949-ж. табылып, 1950-ж. геол. жумуш жүргүзүлгөн. Кен аймагында пермь мезгилинде жиреп чыккан кызыломпол сиенит тоотек массиви жатат. Сиенитти майда кристаллдуу гранит-сиенит дайкалары жиреп чыккан. Бул тектер аркылуу меридиан багытындагы тектоникалык жарака өтөт. Жарака зонасынын туурасы 300–400 мге жетип, анда кварцтын 3 чолок тарамы кездешет. Тарамда флюорит жана молибден, полиметалл рудалары топтолгон. Молибден минералы вульфениттен турат, андан башка гематит, сфалерит, халькопирит учурайт. Кендеги молибдендин кондициялык өлчөмү канааттандырарлык.
Куро-куро
Куро-куро (лат. Spalacopus cyanus) – чычкансымак кемиргичтердин бир түрү.
Гырат
Гырат, Герат— топоним. Айрым «Манас» изилдөөчү окумуштуулардын пикири боюнча Герат шаары (түндүк-батыш Ооганстанда) Шахрух (Аксак Темирдин төртүнчү уулу) башкарган жалпы мамлекеттин борбору болгон. Ал мамлекет уделдик башкаруучуларга бөлүнгөн. Демек, Шахрух башкарган мезгилде (1409—47) ал мамлекеттин борбору Герат Ооганстан аймагында болгондугу эпосто «Шоорук Оогандын каны» катары айтылышы толук мүмкүн экендигин көрсөтөт. Географиялык реалияда Герат— Ооганстандын түндүк-батышындагы шаар; Герат провинциясынын административдик борбору.
Пра-Яха дарыясы
Пра-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Хальмер-Яха дарыясынын сол жээгинен 9 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бокин Токаш
Бокин Токаш (25.4.1890, Жети-Суу обл., Верный уезди, 6-айыл 19.9.1918, Алматы) Жети-Суудагы 1916-ж. казак элинин улуттук-боштондук көтөрүлүшүн уюштургандардын бири. 1891-1906-ж. Верный шаарындагы гимназиядан билим алган. 1914-жылга чейин Верный уездинин сот органдары менен жер которуу башкармалыгында тилмеч болгон. 1914-16-ж. Санкт-Петербург шаарында сот палатасында кызмат өтөгөн. Бул мезгилде падыша өкмөтүнө каршы ар кандай саясий уюмдардын программалары менен таанышат. 1916-ж. элине келген Бокин казак калкынын улуттук-бошгондук көтөрүлүшүяүн Жети-Суу аймагындагы жетекчилеринин бири болгон. 1917-ж. большевиктер менен жакындашып, Жети-Суу облусунда Совет өкмөтүн орнотууга жигердүү катыша баштаган. Ал 1918-ж. 2-13-январда Жети-Суу облусунун эмгекчилер депутаттарынын 2-съездине катышат, андан соң Жети-Суу согуш-революция комитетинин мүчөлүгүнө шайланат. Саясий күрөштүн курманы болгон.
Наваджо (Нү-Мексико)
Наваджо (Нү-Мексико) (Navajo) — Нү-Мексико штатынын McKinley округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2097 киши. Болжолдуу аянты - 5.9 км². FIPS коду — 35-51420.
Банновка (дарыя)
Банновка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Томь дарыясынын сол жээгинен 349 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Лямъя (дарыя)
Лямъя — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Пелым дарыясынын оң жээгинен 534 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 61 км.
Евгения коңгуроо гүлү
Евгения коңгуроо гүлү (Campanula eugeniae, Fed) - Көп жылдык чөп өсүмдүк. Дүңгөлүү, көп жана бутактуу тамыр сабагында кыска жана көп сандаган боз өркүндүү. Алар былтыркы жылдын жалбырак саптарынын катмарланган кыска калдыктары, тамыр моюнчасындагы бирин-серин жалбырактары же гүл байлоочу сабактары менен жабылган. Сабагынын бийиктиги 10-15 см, жөнөкөй, ичке, жип сымал, тамыр моюнчасындагы жалбырактарынан жана мөмө байлабаган өркүндөрүнүн жалбырактарынан бир аз ашык. Жыш жалбырактуу, бир гүлдүү, кээде эки гүлдүү. Төмөнкү жалбырактары тамыр моюнчасында, узуну (5)8-10 см келген ичке саптуу; жалбырак пластинкалары ичке ланцеттей, эки учуна тартылган, шуштугуй. Жиптей саптарынан эки эсе кыска, түксүз, ичке, бүтүн кырдуу, билинээр-билинбес тишчелүү; Сабактагы жалбырактары сызгычтай-ланцеттүү, кезектешип жайгашкан, жалбырак сапсыз. Гүлдөрүнүн узундугу 1,5 см, типтик же ийилген, жалгыздан. Чөйчөкчөсү тескери конустай, көмөкчүсү жок, түксүз, беш тишчелүү; тишчелери ичке сызгычтай, гүл коргонунан бир аз кыска, бирок түтүкчөсүнөн бир нече эсе узун. Гүл коргону көгүш, ичке коңгуроодой, өтө ири эмес үч бурчтуу айчыктарга бөлүнгөн. Мөмөсү – кутуча, тескери конустай, кыска, учуна томолок, түбү ачылуучу тешикчелери менен. Уругу көп санда.
Лямъя (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Банновка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Евгения коңгуроо гүлү
Биологиялык өзгөчөлүктөрү
Май-августта гүлдөп, июнң-сентябрда мөмөлөйт. Уругу аркылуу көбөйөт.
Radioactive
Radioactive - америкалык Imagine Dragons рок-тобунун Night Visions деп аталган биринчи студиялык альбомундагы ыр. 2012-жылы 2-апрелде чыккан. Ыр 2014-жылы 26-январда өткөн аземде "Мыкты рок аткаруу" номинациясында "Грэмми" сыйлыгын алган жана ошондой эле, "Жылдын мыкты үн жазмасы" болууга номинацияланган. Rolling Stone журналы Radioactive'ди жылдын эң чоң рок-хити деп атаган.
Евгения коңгуроо гүлү
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Талас жана Фергана тоо кыркалары.
Саны
Өтө чектелген санда.
Чектөөчү факторлор
Территорияларды чарбачылык жактан өздөштүрүү.
Өстүрүү
Маалыматтар жок.
Боом капчыгайы
Боом капчыгайы Күнгөй Ала-Тоонун  батыш  четинде   жайгашкан   өткөөл капчыгай ; Күнгөй Ала-Тоонун батыш учун, Терекжону тоосунун чыгыш учун жана бул эки тоонун ортосундагы байыркы өрөөндү кесип өтөт. Уз. 25 км, таманынын жазылыгы 150 –350 м. Капталдарынын салыштырмалуу бийикт. 500–800 мге чейин.
Евгения коңгуроо гүлү
Уюштурулган коргоо аракеттери
Атайын коргоо аракеттери иштелип чыккан эмес.