Германия
Тейлөө чөйрөсү
Тейлөө чөйрөсү өлкөнүн ири экономикалык сектору; анын ИДПдеги үлүшү (1995-ж. 66,6%; 2004-ж. 7,3%) жана анда иштегендердин саны тынымсыз өсүүдө. Тейлөөнүн жалпы көлөмү (1,3 трлн доллар; АКШ жана Япониядан кийин) жана аны экспорттоо (100 млрд доллар, АКШ жана Улуу Британиядан кийин) боюнча дүйнөдө 3-орунду ээлейт. Тейлөө чөйрөсүнүн маанилүү тармактары: ишкердик жана кесиптик жактан тейлөө (2004-ж. ИДПнин 24,9%ин түзгөн), финансылык тейлөө (5,2%), транспорт жана байланыш (6,7%), дүң жана чекене соода (9,6%), мейманкана бизнеси жана туризм инфраструктурасы (2,3%), илим-билим жана саламаттыкты сактоо (11,7%) ж. б. тейлөө түрлөрү (9,9%). Германия дүйнөдөгү эң жыш ички транспорттук коммуникациясы бар өлкө. Жүк жана жүргүнчү ташууда автомобиль транспортунун мааниси зор. Ички жүктүн 66% автотранспорт, 17% темир жол, 13% ички суу жолу, 3,5% куур транспорту, 0,5% деңиз каботажы менен ташылат. Жүргүнчүлөрдүн 90% автотранспорт, 6% темир жол, 4% транспорттун башка түрлөрү (авиация, ички суу жолу, деңиз ж. б.) менен ташылат. Автомобиль жолунун уз. 231,6 миң км (2004). Германияда 50 млн автомобиль бар, анын 44,9 млну жеңил машина (Европада 1-орунда; 2003). Калкынын жеңил машина менен камсыз болушу (1000 адамга 544 жеңил машина туура келет) боюнча дүйнөдө алдыңкы орундардын бирин ээлейт. Темир жолунун уз. 47,2 миң км (2005), анын 19,7 миң кми электрлештирилген (2005); темир жолунун жыштыгы боюнча Европада Бельгия, Люксембургдан кийин 3-орунда. Жогорку ылдамдык үчүн автомобиль жана темир жолдору бар. Германиянын деңиз порттору аркылуу жылына 250 млн т га жакын жүк ташылат; каботаждык жүк ташуусу 5-8 млн ошондой Өлкөнүн деңиз соода флотунун негизин 396 чоң кеме түзөт; алардын ар биринин суу сыйымдуулугу 1000 рег-брутто т. Алар жүргүнчүдөн сырткары контейнер, химикат, нефть, суюлтулган газ (танкерлер менен) ж. б. ташыйт Ошондой эле Германиянын кеме ээлерине жалпы суу сыйымдуулугу 2,5 млн рег-брутто т болгон 2300 кеме таандык; алар негизинен Либерия, Панама, Кипр ж. б. өлкөлөрдүн желеги менен жүрөт. Германия флотунун курамында 13 паром да бар; алар негизинен Скандинавия өлкөлөрү менен байланыштырат. Эң ири деңиз порту: Гамбург (жүк ташуусу боюнча Европада Роттердамдан кийин 2-, дүйнөдө 8-орунда турат); башка маанилүү порттору Бремен-Бремерхафен (порт түйүнү), Росток, Эмден, Любек, Киль; Германиянын нефть порту Вильгельмсхафен. Ички суу жолунун өлкөнүн экономикасында мааниси зор (анын уз. 7467 км; 2005). Дарыялар, каналдар жана көлдөр аркылуу жыл сайын 270 млн ога чейин жүк ташылат (анын 2/3 синен ашыгы мамлекеттер аралык жүктөр). Жүктүн 65%тейи Европанын дарыя транспортунун артериясы болгон Рейн аркылуу ташылат. Дарыя каналдар системасы да өнүккөн; алар: Майн Дунай (жалпы европалык мааниде; Түндүк деңизди Кара деңиз менен байланыштырат); Орто Германия каналы (Түндүк деңизге куйган ири дарыялардын, анын ичинде Рейн, Эльбанын алаптарын бириктирет); Рур каналдары (Рурдун индустриялуу борборлорун Рейн менен байланыштырат), Дортмунд Эмс, Эльба каналдары (Төмөнкү Саксониянын өнөр-жайлуу борборлорун Гамбург менен түз байланыштырат). Киль каналы (Түндүк жана Балтика деңиздерин туташтырат) аркылуу дарыя жана деңиз кемелери жүрөт. Авиатранспортунун эл аралык, айрыкча жүргүнчү ташууда мааниси өтө зор. Авиапаркында 1,4 миң самолёт бар, анын 377си жүргүнчүлөрдү ташуучу лайнер (2003). Өлкөдө 552 аэропорт жана аэродром, 33 вертолёт аэродрому бар (2005), 16 аэропорт эл аралык статуска ээ. Эл аралык эң ири аэропорттору: ФранкФурт-на-Майне (Европада жүк ташуусу боюнча 1-, жүргүнчү ташуусу боюнча Лондондон кийин 2-орунда; жылына 40 млндон ашык авиа жүргүнчү ташылат), Мюнхен, Гамбург, Кёльн-Бонн, Дюссельдорф, Берлин ж. б. Нефть куурунун жалпы узундугу 3540 км, нефть-продукт трубасы 3827 км, газ трубасы 25293 км (2004). Негизги нефть трубалары: Трансальм Лавера (Марсель) Карлсруэ Ингольштадт, Генуя Ингольштадт жана Триест Ингольштадт, Роттердам Рейн (Кёльнга чейин), Вильгельмсхафен Кёльн. «Достук» нефть кууру аркылуу Россиядан нефть, ири газ трубалары аркылуу Россиядан (Польша, Чехиянын аймактары аркылуу), Нидерланддан, Түндүк деңиз жээгинен газ алат. Түндүк Европадан газ трубасы (Выборг Грайфсвальд; Балтика деңизинин түбү менен) курула баштады (2005). Германия сырткы соодасынын көлөмү боюнча дүйнөдө 2-орунда: 21-кылымдын башында дүйнөлүк товардык экспорттогу үлүшү 10 11%ти, импорттогусу 9 -10%ти түздү. Сырткы соода сальдосу адатта оң мааниде: товардык экспорттун наркы 1016 млрд доллар, импорттуку 801 млрд доллар (2005). Экспортунун жана импортунун товардык структурасында даяр продукциялар үстөмдүк кылат. Экспортунда даяр продукциялардын үлүшү 86%, анын 60%ин товардык 5 топ берет: автомобиль куруу, химиялык индустрия, жалпы машина куруу, электр-техникалык жана электроника, так механика жана оптика өнөр-жай продукциялары; ошондой эле азык-түлүк, полуфабрикаттар, отун, сырьё. Транспорттук машина куруу продукцияларынан жеңил жана жүк ташуучу автомобилдер, авиация техникалары, автомобиль жана авиация кыймылдаткычтары, ошондой эле темиржолдун кыймылдуу бөлүктөрү, деңиз кемелеринин айрым түрлөрү сыртка сатылат. Германия азык-түлүк, тамеки, жеңил өнөр-жай продукцияларын (кийимди экспорттоо боюнча дүйнөдө Кытай жана Италиядан кийинки 3-орунда) экспорттоочу негизги өлкө болуп саналат. Импортунун структурасында 71%ти даяр продукциялар (транспорт каражаттары, машина жана жабдуулар, химикаттар, металлдар, текстиль), 9%ти азык-түлүк, 8%ти полуфабрикаттар, 8%ти отун, 4%ти сырьё түзөт. Сырткы соодасынын 70%тен ашыгы европалык өлкөлөргө таандык. Негизги соода шериктештери: Франция, АКШ, Улуу Британия, Италия, Нидерланд, Бельгия, Австрия, Швейцария, Испания, ошондой эле Япония, Кытай, Россия. Германия дүйнөгө товарларды гана экспорттобостон, ошондой эле капиталды жана түрдүү (транспорттук, ишкердик, финансы, камсыздандыруу, соода-далдалчылык, информ., рекреациялык) тейлөөлөрдү да экспорттоочу негизги өлкө болуп саналат.