cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Долоно
Долоно (Crataegus, L. 1753) - роза гүлдүүлөр тукумундагы өсүмдүк уруусу. Бадал же анча чоң эмес дарак (бийиктиги 4-5 м). Өркүнү тикендүү, жалбырагы жөнөкөй, манжа сымал. Гүлү ак, кызгылт. Топ гүлү калканч же чачы сымал. Мөмөсү майда, өңү кызыл, саргыч кызыл же кара. Долононун 200дөй (кээ бир маалымат боюнча 1000дей) түрү Америка жана Евразиянын мелүүн жерлеринде өсөт. КМШда 50, Кыргызстанда 7 түрү бар. Кызыл долоно менен чыгыш долоносу (Пояркова долоносу) көп кездешет. Кызыл долоно жыгач сымал бадал, катуу тикендүү, сөңгөгүнөн майда буюм жасалат. Мөмөсү желет, дарылык касиетке ээ. Мөмөсүнөн жана гүлүнөн алынган экстракт, маңыздары медицинада жүрөк, невроз жана гипертония ооруларын дарылоодо колдонулат.
Биргелешпеген теңдемелер системасы
Биргелешпеген теңдемелер системасы — жалпы чыгарылышка ээ болбогон система. Мисалы: бирдиктүү эмес система, анткени булардын жалпы чыгарылышы жок.
Сары-Таш (Араван району)
Калкы
Калкы - 1 748 киши.
Коммерциялык укук
Коммерциялык укук – укук илиминин тармагы жана маңызы товарларды өндүрүүчүдөн керектөөчүгө жеткирүү иштерин жана товар жүгүртүүлөрүн укуктук жөнгө салуу маселелери болгон окуу сабагы. Жарандык укук илиминин бир бутагы. «К. у.» аталгысын колдонуу соода окуу жайларында окутулуп жүргөн, комплекстүү мүнөзгө ээ болгон жана соода уюмдарынын ишмердигин аркыл: административдик, каржылык, жарандык, эмгектик, кылмыш-жаза ж. б. укук тармактарынын ченемдери менен жөнгө салууга арналган окшош аталыштагы окуу сабагынан бөлүүнүн зарылдыгы менен шартталган.
Анкилостомидоз
Анкилостомидоз - кишинин ичегисиндеги мите - анкилостидалар пайда кылуучу оору. Оорулуу адамдын заңы менен чыккан мите курттун жумурткалары жерде личинкага айланат. Ал личинкалар менен булганган жашылча, мөмө жемишгер жана башка тамак-аш менен соо кишинин ичегисине келет. Ал жерде личинкалар 8-10 жумада чоң куртка айланып, ичегинин былжыр челин жаралап, кан соруп азыктанат. Оорулуу канын жоготуп, алсырап, башы ооруп, карыны менен боорунун тушу ооруп, зарна болуп, кусат. Дарылоо ооруканада жүргүзүлөт. Аны алдын алууда мите жуккан кишини эртерээк таап дарылоо, булганган жерлерди зыянсыздандыруу, тамак-ашты таза сактоо, өздүк гигиена эрежелерин бузбоо зор мааниге ээ.
Абдракман уулу Кабай
Кабай Абдракман (Абдрахман) уулу (1914-1937-жж) - агартуучу, жыйноочу. 1914-жылы Чон-Кеминде туулган.
Адистердин баамында Арстанбектин ырларын өз атасы Абдыракмандан, айтылуу күүчү Муратаалыдан угуп чонойгон. Кийин кат-сабаты жоюлганда аларды кагазга түшүргөн.
Кыргызстандын түштүгүнө мугалимдик кылууга которулуп, ошол жакта жүргөнүндө Сталиндик режим тарабынан жазыксыз жерден репрессияланган.
Кабай Абдракман уулу куугунтукка кабылганда, Кеминде калган ата-энеси кол жазмаларын кийизге ороп, короосунун четине көөмп коюшкан.
Арстанбектин ырлары камтылган кол жазмалар СССР кулаган соң гана (1992-жылы) жер айдоо убагында кокусунан табылган.
Стереотип
Стереотип, саясий (гр. stereos - катуу жана typos — из, так) - саясий мейкиндикти түзгөн саясий аң-сезимдин же иш-аракеттин туруктуу жана массалык кубулушу.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Исанов, Данияр
Жазуучу Данияр Исанов (Daniyar Isanov) Кыргызстандын Талас облусуна караштуу Талас районунун Чат-Базар айылында 1975-жылы 9-майда туулган.
2018-жылдын август айынан 2019-жылдын апрель айына дейре "Апрель ТВ" каналында "Белес" долбоорунун автору жана "Улуу Кадам", "Жүзжашар" көрсөтүүлөрүндө диктор.
2019-жылдын май айынан бери карай "Бешинчи Каналда" "Закымга айланган замандар" долбоорун, кыргыз театрына зор салым кошкон залкар инсандар туурасында "Ариет" көрсөтүүсүн даярдаган. "Жаңылыктар" чыгарылышынын диктору.
Чыгармачылыгы
2002-жылы Кыргыз Эл артисти Болот Бейшеналиевдин чыгармачылыгы жана өмүр таржымалы камтылган «Тагдыр жана тасма» аттуу документалдуу очерки жарык көргөн. Д.Исанов - эсселери жана публицистикалык көлөмдүү макалалары менен өзгөчөлөнөт. Окурмандар арасында "Сага!", "Сары чемодан", "Ата Журт", "Изденүү", "Жан" сыяктуу эсселери белгилүү. Ал эми өз кезегинде жаап-жашырылып келген тарыхтын кандуу барактарынан баяндалган "Кайраты жанбас калаада", "Эки дөөнүн эрөөлү", "Үрөй учурган үч жыл", "Самурайлар санаты", "Пол Поттун каар заманы", "Тагдыр туткундары", "Берлиндеги бейбаштык", "Теңир жалгаган шамал", "Азезилдер ашканасы", "Эстен кеткис эшелон", "Түн жамынган арбактар" сыяктуу публицистикалык көлөмдүү макалаларында бир катар чет элдик булактардан алып, аны кыргыз тилинде кенен-кесири таржымалдап берген. Айрыкча, Д.Исанов - фашисттик Германияда өз учурунда колго түшкөн туткундардан куралган "Түркстан легиону", "Араб легиончулары" туурасында кыргыз басма сөз беттерине алгачкылардан болуп жарыялагандардын бири. Мындан тышкары, Д.Исанов - "Менин атам Саякбай" (манасчы Саякбай Каралаев), "Чокморов көтөргөн жүк" (сүрөтчү жана киноактер, СССРдин Эл артисти С.Чокморов), "Туурунан учкан шумкар же шерлердин ааламына саякат" (Кыргыз Эл сүрөтчүсү Ж.Кадыралиев), "Чалгынчы Бек" (легендарлуу чалгынчы Эркебек Абдулаев), "Өксүк ыры... Отузунчу күз же кайрыгым калбады деген Калмурат" (обончу Калмурат Рыскулов), "Жарк эткен өмүр же 36 жашты кыйган олуя" (киноактер Талгат Нигматулин) сыяктуу макалаларында өзүнүн өлбөс-өчпөс издерин калтырышкан чыгармачыл инсандардын жан дүйнөсүн таасын ачканга далалат жасаган. Ошондой эле Акира Куросава, Чарли Чаплин, Тосиро Мифунэ, Морихэй Уэсиба, Хиро Онода, Леонард Пэлтиер, Джидду Кришнамурти, Бхагаван Ошо Раджниш, Брюс Ли, Василий Шукшин, Владимир Высоцкий өңдүү дүйнөлүк улуу инсандардын баскан жолунан баян эткен эмгектери "Шоокум", "Замандаш" журналдарында, "Көк Асаба", "Де факто", "Фабула", "Жаңы Агым" ж.б. мезгилдүү басма сөз беттеринде жарык көргөн. Аттары аталган айрым макалалары 2010-жылы "Закымга айланган замандар" деген ат менен китеп болуп басылып чыккан. Данияр Исанов манасчы Саякбай Каралаев жана башка залкарлар тууралуу кызыктуу эскерүүлөрдү чогултуп жарыялап келет.
Кузайка (дарыя)
Кузайка — Орусиядагы дарыя. Татарстан Республикасы, Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лесная Шешма дарыясынын оң жээгинен 21 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Шешма дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Чарбак (Базар-Коргон району)
Чарбак (Чарбак) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Базар-коргон районундагы айыл. Могол айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 4 391 киши.
Автотрансформатор
Автотрансформатор — оромдору бири бири менен гальваникалык байланышта болгон электр трансформатору.
Автотрансформатордун оромуна бир эле учурда кирүүчү жана чыгуучу тармактар кошулат. Чыгуучу тармактын чыңалуусунун жогорулатылган же төмөндөтүлгөн маанилери оромдун атайын кыскычтарынан алынат.
Автотрансформатор көп оромдуу трансформатордон жеңил болот. Ал өзгөрүлмө токтун кубаттуу кыймылдаткычтарын ишке киргизүүчү түзүлүштөрдө, релелик сактоо схемаларында колдонулат. Жөнгө салынуучу автотрансформатор тармактагы чыңалуу өзгөрсө да, керөктөөчүлөргө берилүүчү чыңалууну турактуу чоңдукта өзгөртпөстөн кармап турууга мүмкүндүк бөрет.
Конрад Николай Иосифович
Конрад Николай Иосифович – (1. (13). 3. 1891, Россия империясы, Лифляндия губерниясы, Рига шаары– 30. 9. 1970, СССР, Москва шаары) – филолог, тарыхчы, орус чыгыш изилдөөчүсү, СССР Илимдер академиясынын корреспондент мүчөсү (1938), академиги (1958). 1912-ж. Петербург университетинин чыгыш тилдер факультетин (кытай-япон бөлүмүн) бүтүргөн. 1922–38-жылдары Ленинград университетинин чыгыш таануу факультетинде, 1941-жылдан Москва чыгыш таануу институтунда Япон тили кафедрасын жетектеген. 1943жылдан өмүрүнүн акырына чейин СССР Илимдер академиясынын Чыгыш таануу институтунда иштеген. Япония, Кытай, Корея, Орто Азия, Европа элдеринин тили, адабияты жа тарыхы боюнча 200дөн ашуун илимий эмгек жазган. «Япон улуттук адабий тилинин синтаксиси» (1937), «Кытай тили жөнүндө» (1952), Кытай менен Япониядагы адабий тил жөнүндө (1954) ж. б. изилдөөлөрү чыгыш лингвистикасынын, «Япон феодализминин маселелери» (1923), «Япон тарыхынын байыркы замандан Мейдзи төңкөрүшүнө чейинки очерки» (1934), «Тарых илиминдеги орто кылымдар доору» (1955) ж. б. эмгектери чыгыш тарыхынын орчундуу маселелерине арналган. Н. Конрад «Дүйнөлүк тарыхтын» Башкы редакциясына мүчө болуп, ага бир нече макала жазган. «Батыш менен Чыгыш» деген китеби (1966) япон, англис тилдерине которулган. «Япончо-орусча чоң сөздүгү» (1970) үчүн СССР мамлекеттик сыйлыгы ыйгарылган (1972). Ал советтик япон таануу мектебин негиздеген. Эки Эмгек Кызыл Туу ордени, Япония өкмөтүнүн 2-даражадагы «Таңдуу Күн» ордени менен сыйланган. Эмгектери: Японская литература в образцах и очерках, Л., 1927; М., 1991; Сантаксис японского национального литературного языка, М., 1937; Запад и Восток (2-изд.), М., 1972.
Арифметикалык прогрессия
Арифметикалык прогрессия - экинчи мүчөсүнөн баштап улам кийинки мүчөсү өзүнөн мурдагы мүчөгө ушул прогрессия үчүн турактуу болгон бир эле d санын кошуудан алынуучу сан удаалаштыгы.d саны арифметикалык прогрессиянын айырмасы деп аталат.
Арифметикалык прогрессиянын эң жөнөкөй мисалы — натуралдык сандардын катары. 1-мүчөсү a1 айырмасы d болсо, анда арифметикалык прогрессия түрүндө жазылат. Арифметикалык прогрессия чектүү да, чексиз да болушу мүмкүн. Эгерде d>0 болсо, арифметикалык прогрессия өсүүчү, d<0 болсо — кемүүчү деп аталат. d=0 болсо, ал турактуу удаалаштык болот. Анын каалаган мүчөсү: формуласы менен табылат. n мүчөсүнүн суммасынын формуласы:
Нурдөөлөтов, Калмурат
Нурдөөлөтов Калмурат (1902, Ак-Талаа району, Ак-Кыя айылы — 1961, ошол эле жер) — обончу, комузчу. 1932-ж. "Тобок" кошчу артелине кирген. 1936— 41-ж. Кыргыз филармониясында артист. 1939-ж. кыргыз искусствосунун Москвада өткөн декадасына катышкан. 1941—43-ж. Ата Мекендик согушка катышып, колунан майып болуп келгендиктен, комуз чертүүгө жарабай, 1943—53-ж. колхоздо башкарманын төрагасы, катчысы болуп иштеген. "Кеңтешитек","Кичине эльф" хоралы, "Койчу" деген ырлары пластинкага жазылган. Көп обондору сакталбай калган. "Курманбек". "Жаныш Байыш" дастандарын да айткан.
Бирдик
Бирдик — өлчөнүүчү (ченелүүчү) чоңдуктарды салыштыруунун негизинде кабыл алынган чоңдук. Негизги чоңдуктар үчүн бирдик бири биринен көз карандысыз алынат да, алар жогорку тактыкта ишке ашырылат. Калган чоңдуктагы бирдиктер негизги бирдиктерге көз каранды болуп, туунду бирдиктер деп аталат. Негизги жана туунду бирдиктер бирдиктер системасын түзөт.
Сурен Спандарян
Спандарян Сурен Спандарович (3 (15). 12. 1882, Тбилиси - 11(24). 9. 1916, Красноярск) - Россиядагы революциялык кыймылдын ишмери, армян адабиятынын сынчысы, публицист.
Спандарян - эстетика боюнча, М. Горький, А. Акопян ж. б. жазуучулардын чыгармачылыгы жөнүндөгү ада- бий сын макалалардын жана эмгектердин автору.
Адабияттын партиялуулугу жана элдүүлүгү жөнүндөгү лениндик принципти жактап, ындыны өчкөн реакциячыл адабиятка каршы чыккан. В. Г. Белинский, А. И. Герцен, Н. Г. Чернышевский, Л. Н. Толстой, А. П. Чехов, Т. Г. Шевченко, А. Ширванзаделердин мурастарын жогору баалаган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Каширин, Федор Тихонович
Каширин, Федор Тихонович (1911, Воронеж облусу, Борисоглебский р-ну, Танцырей кыштагы – 1997, Бишкек ш.) – геолог, геология-минералогия ил. доктору (1964), профессор (1968), Кыргыз ССР ИАнын корреспондент мүчөсү (1954), Москва геол. чалгындоо ин-тун (МГРИ) бүткөн (1938). Кыргыз ССР Геол. башкармалыгында геол. партиялар менен экспедициялардын башкы геологу, начальниги (1941–56), Кыргыз ССР ИАнын вице-президенти (1958–60), Геология ин-тунда сектор башчы (1956), ин-ституттун директору (1975–88). Илимий эмгектери Кыргызстандын көмүр ж-а уран-көмүр кендеринин геологиясына, алардын таралыш өзгөчөлүгүнө, пайда болуу шарттарына арналган; көмүргө ж-а алардагы уран металлдарына сан ж-а сапаттык баа берилип, аларды издөө ж-а пайдалануу жолдору сунуш кылынган. К-дин жетекчилиги менен Кабак, Каракече өрөөндөрүндөгү юра мөзгилинде пайда болгон көмүрлүү тоо тек катмарларын изилдөөнүн мааниси чоң. К. 60 илимий эмгектин, анын ичинен 7 монографиянын автору. Кыргыз ССР Жогорку Советине (3-шайланышына) депутат. Кыргызстандагы урандын ири кенин ачууга активдүү катышканы үчүн СССР мамлекеттик сыйлыгын ыйгарылган (1953). Ленин, Эмгек Кызыл Туу, 2 «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар менен сыйланган. Кыргыз Республикасынын илимге эмгек сиңирген ишмери (1993).
Саясий кыймылдар
Саясий кыймылдар – саясий мамилелердин жашоо ыкмасы. Саясий кыймылдар адамдардын белгилүү бир топторунун саясий кызыкчылыктарын ишке ашырууга багытталган коомдук ишмердүүлүктүн көрүнүшү катары чыгат. Жаңы коомду курууну максат кылган Саясий кыймылдар илгерки заманда эле башталган. ХIХ к. орто ченинде пролетариат калыптанып, анын идеологиясы – марксизм пайда болгон. Интернационал түзүлүп, бир катар өлкөлөрдө саясий бийлик үчүн күрөшкө киришкен жумушчу табынын саясий уюмдары пайда болгон.
Жумушчу кыймылында акырындык менен эки агым калыптанган.
Биринчиси, бийликти реформа жолу менен орнотуу мүмкүн (жана керек) деп эсептеген социал-демократтар,
Экинчиси, революциячыл көңөтүрүш аркылуу (тынчтык же тынчтык эмес жол менен) деген – коммунисттер. 1917-ж. Октябрдагы окуя бул талашты коммунисттердин пайдасына чечкен. Бирок бул коомдук түзүлүш да көпкө созулган жок. Анын кулашынын башка себептери менен катар эле, социализмди куруунун жүрүшүндө эмгекчил таптын саясий кыймылдын өчүшү да себеп болду. Мамлекеттик бийликтин органдары болгон кеңештер иш жүзүндө саясий ишмердүүлүктүн башкы формасына айлана албады. Азыркы мезгилде улуттук, регионалдык жана эл аралык саясий кыймылдын үчүн жаңы шарттар калыптанууда.
Саб-Яха (Юрибей куймасы)
Саб-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Юрибей дарыясынын сол жээгинен 159 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Консалтинг
Консалтинг (consulting – консультация берүү) – өндүрүүчүлөргө, сатуучуларга, сатып алуучуларга экономиканын финансынын, тышкы экономикалык байланыштын кеңири чөйрөдөгү маселелери боюнча консультация берүүчү атайын компаниялардын ишмердиги. Консалтинг компаниялары товар рыногун, кызмат көрсөтүүнү, лицензияларды, ноу-хауну ж. б. ошондой эле дүйнөлүк товар рынокторунун бааларын, соода-саясий шарттарды, экспорт-импорт операцияларын баалоо, эл аралык кызматташтык объектилерине техника-экономикалык негиздерди иштеп чыгуу, ички жана тышкы чөйрөнү эске алуу менен ишканалардын финансы-чарбалык ишмердигине маркетингдик изилдөө, талдоо жүргүзүү ж. б. боюнча изилдөө жана болжолдоо кызматын көрсөтөт.
Ла-Корeнья шаары
Ла-Корeнья шаары – Испаниянын түндүк-батышындагы шаар. Галисия облусунда, Ла-Корунья провинциясынын административдик борбору. Атлантика океанынын жээгинде жайгашкан эң ири деңиз порту. Порт комплекси 4 терминалды (нефть, суюлтулган газ, контейнер жана балык) камтыйт. Калкы 244,2 миң (2010). Эл аралык аэропорту бар.
Римдиктер тарабынан биздин заманга чейин 2-кылымда негизделген. Паласио Мунисипаль ак сарайы (1904), чиркөөлөр, форттор, «Геркулес мунарасы» маягы (2-кылымдын башы), монумент жана башка сакталган. Нефть ажыратуу, тамак-аш өнөр жай, цемент заводдору иштейт. Пиво кайнатылат. Университет, институт, архив, китепкана, музейлер, испан жазуучуларынын үй-музейлери, театр жана башка бар. Туризмдин борбору.
Вандализм
Вандализм (вандалдар – байыркы герман урууларынан, Римди басып алып, акылга сыйбаган мыкаачылык жана жапайычылык менен бир-эки жуманын ичинде шаарды талап-тоноп, күм-жам кылып талкалап кеткен) – маданий – тарыхый эстеликтерди, жеке жана коомдук баалуулуктарды, мүлктөрдү атайылап талкалоо же бузуу.
Вандализм басып алуучулук согуштар жана геноцид, депортация менен байланышкан мамлекеттик жана мамлекеттик эмес аракеттердин милдеттүү түрдөгү жандоочусу болуп эсептелет. Экинчи дүйнөлүк согуш мезгилинде, эки тараптан тең маданий-тарыхый эстеликтерди жана баалуулуктарды талкалоо, бомбалоо, талап-тоноо массалык мүнөзгө ээ болгон. Чет өлкөлүк изилдөөчүлөр В-дин төмөндөгүдөй түрлөрүн белгилеп көрсөтүшөт: а) формалдуу лидерлердин буйругу менен ишке ашырылган Вандализм: б) басым көрсөтүү тобунун, көпчүлүктүн же алардын лидерлеринин басымы астында жүргүзүлгөн Вандализм; в) мүлккө ээ болуу, же башка бир саясий, улутчулдук, уруулук, диндик максаттарга жетишүү үчүн жүргүзүлгөн Вандализм; г) канааттануу же ырахат алуу үчүн жеке арамза оюн ишке ашыруу максатында жасалган Вандализм д) стресстик абалды жеңилдетүү, ачуусун таркатуу максатында жасалган Вандализм.Бүгүнкү күндө Вандализм байланышкан кылмышкердик күн санап өсүүдө. Көрүстөндөгү жез, коло, темирден, чоюндан жасалган коргондордон тактачаларды уурдоо, коло замбиректерди, Бишкектеги жаратылыш паркына коюлган колодон жасалган көркөм өнөр чыгармаларын, монумент-статуяларды уурдоо, мазактоо ж. б. Вандализм  менен байланышкан иш-аракеттер кылмышкерлик деп эсептелет.
Колдонулган адабият
Саясат таануу. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек ''Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору ''Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу рекдактор: А. Акунов'' ''Ред. кеңеш: Б. Солтонбеков (төрага), А. Акунов, Т. Ожукеева, К. Байболов, ж.б''
Киселев, Владимир Владимирович
Киселев, Владимир Владимирович (1934-ж. т., Фрунзе ш.) – геолог, геология-минералогия ил. доктору (1992). Фрунзе политехника ин-тун бүткөн (1957). Кыргыз ССР Геология башкармалыгынын издөө ж-а геол. съемка жүргүзүү партиясынын начальниги, Кыргыз ССР ИАнын Геология ин-тунун улук илимий кызматкери, 1977-жылдан лаборатория жетекчиси болуп иштейт. Илимий иштери негизинен жалпы ж-а аймактык геология, изотоптук геохронология ж. б-га арналган.
Анкудинова Светлана Александровна
Анкудинова Светлана Александровна (1949-жылы туулган, Фрунзе) - онколог, медицина илимдеринин доктору. КММИни бүтүргөн (1972). Республикалык-клиникалык ооруканада, 1974-жылдан Кыргызстандын онкология жана радиология ИИИде (азыр КРнын саламаттык сактоо министирлигинин УОБ) врач болуп иштеген. Эмгектери: Предраковые заболевания желудка, ранняя диагностика рака (в соавторстве). Б., 2000; Коррекция нарушений функциональных систем организма у больных раком желудка. Б., 2001
Коммерциялык уюм
Коммерциялык уюм – өз ишинин негизги максаты катары пайда табууну көздөгөн юридикалык жак. К. у. болуп саналган юридикалык жак чарба жүргүзүүчү шериктештер жана коомдор, кооперативдер, мамлекеттик жана муниципалдык ишканалар таризинде уюштурулушу мүмкүн. Коммерциялык жана/же коммерциялык эмес бирикмелерди ассоциациялар жана бирликтер таризинде түзүүгө жол берилет.
Вора-Вож
Вора-Вож — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Харута дарыясынын сол жээгинен 27 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 47 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Социалдык кепилдиктер
Социалдык кепилдиктер - коомдун мүчөлөрүнүн социалдык-экономикалык укуктарынын ишке ашуусун камсыз кылуучу материалдык жана юридикалык каражаттар.
Эмгекке, эс алууга, турак-жайга, акысыз билим алууга жана медициналык жардамга, карылыкта материалдык жактан камсыз болууга жана ишке жөндөмдүүлүгүн жоготкон учурда ж.б. болгон укуктар. Социалдык кепилдиктертер социалдык саясат менен камсыз кылынат. Социалдык кепилдиктертин көпчүлүк түрлерүнүн материалдык негизи катары мамлекеттин жана ишканалардын социалдык фонду саналат - улуттук кирешенин бир бөлүгү, коомдун мүчөлөрүнүн социалдык артыкчылыктуу суроо-талаптарын социалдык камсыз кылууга жана акысыз же жеңилдетилген негизде (билим берүүдө, ден-соолукту сактоодо ж.б.) канааттандырууга багытталган. Социалдык кепилдиктертин өзгөчө түрү болуп - мыйзамдуу бекитилген социалдык жеңилдиктер, б.а. калктын белгилүү бир катмарына (Мис., эмгек жана жашоо шарты начар) көрсөтүлүүчү өзгөчө социалдык укуктар жана мүмкүнчүлүктөр; ошондой эле аялдар, жаштар, майыптар, карылар сыяктуу социалдык-демографиялык топтор.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Бирдик айлана
Бирдик айлана — радиусу бирге барабар болгон айлана.
Арлан (Краснокам району, Башкыртстан)
Арлан — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Арлан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 763 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Арифметикалык сан
Арифметикалык сан—терс эмес сан.
Ныязбек Эсенгул уулу
Ныязбек Эсенгул уулу (болжолу 1760—1843) — сарыбагыш уруусунун ири манабы. Атасы Эсенгул баатыр түндүк кыргыздарынын саясий турмушунда чоң таасирлүү инсан болгон. Ныязбек бүткүл сарыбагыш уруусун бийлеп өтө бай жана даңктуу манап катары атагы чыккан. Анын он уулу болуп, байбичесинин сегиз уулу "Ныязбектин сегиз бек" деген атак алышып, бардыгы эл башкарышкан. Алардын ичинен бир уулу Ормон кыргызга хан көтөрүлгөн. Фольклордук маалымат боюнча Ныязбек 1843-ж. өлүп, сөөгү Чоң-Кеминге коюлган. Анын күмбөзү "Ныязбек коргон" деген ат менен белгилүү. Ныязбек жөнүндө "Ныязбектин көп жылкы" сыяктуу элдик күү ырлар жана көптөгөн аңыз сөздөр айтылып, "Ныязбек эли", "Ныязбек болуштугу" жана башка аталыштар кездешет.
Автотрофтор
Автотрофтуу организмдер, автотрофтор (авто жана гр. trophe— тамак) — тиричилик үчүн зарыл болгон органикалык заттарды органикалык эмес заттардан синтездөөчү организмдер. Автотрофтуу организмдердин эки түрү белгилүү: фотосинтездөөчүлөр жана хемосинтездөөчүлөр.
Фотосинтездөөчүлөр жө фототрофтуу организмдер органикалык эмес заттардан (көмүр кычкыл газынан жана суудан) органикалык заттарды түзүүдө күндүн нурунун энергиясын пайдаланышат. Күндүн энергиясын пайдаланып, органикалык заттарды синтездеө процесси фотосинтездөөчүлөрдүн клеткаларында гана учуроочу хлорофилл пигментинин катышуусу менен ишке ашат.
Фотосинтездөөчүлөргө татаал тузулуштуу өсүмдүктөр (мите жана сапрофиттерден башкасы), балырлар жана түстүү бактериялар кирет.
Хемосинтездөөчүлөр же хемотрофтуу организмдер органикалык заттарды синтездөөдө химиялык реакцияларда бөлүнүп чыккан энергияны пайдаланат (к. Хемосинтез). Автотрофтуу организмдердин бул тобуна топуракта, сууда жашоочу темир, күкүрт бактериялары, нитрификациялоочу жана азот топтогуч бактериялар кирет. Автотрофтуу организмдердин, өзгөчө фотосинтездөөчүлөрдүн табиятта мааниси өтө чоң.
Владивосток
Владивосток – Россия Федерациясындагы ири шаарлардын бири; Приморье крайынын административдик борбору.
1860-жылы негизделип, 1880-ж. шаар статусун алган. Калкы 603;244 миң (2014). Ыраакы Чыгыштагы илимий, маданий, экономикалык ири борборлордун бири. Шаардын негизги бөлүгү Муравьёв-Амур жарым аралдарынын түштүк учунда жайгашып, Алтын Мүйүз бухтасы чулгайт. Ири жолдор тоому. Транссибирь магистралынын акыркы пункту. Деңиз порту (жылына 6,5 млн т жүк ташылат). Владивосток – Хабаровск автомагистралы, эл аралык аэропорту бар. Шаардык фуникулёр (аркан менен тартылуучу рельс жолу) 1962-жылдан иштейт. 1860-ж. негизделген; 1875-жылдан шаар. 1888-1920-ж. Приморье облусунун борбору. 1922-ж. 25-октябрда Совет өкмөтү орногон. 1922-26-ж. Приморье губерниясынын, 1926-38-ж. Ы. Чыгыш, 1938жылдан Приморье крайынын борбору. Шаар амфитеатр сымал жайгашып, көчөлөрү тепкичтенип салынган. Бүркүт Уя (Орлиное Гнездо) дөбөсүндө телемунара, анын этегинде телеборбор жана Радио үйү орношкон. Алтын Мүйүз бухтасын жээктей шаардын тарыхый очогу жайгашкан. Архитехтура эстеликтеринен Владивосток чеби, темир жол вокзалы, Чыгыш институту (азыр техникалык университет), «Версаль» мейманканасы, Ыйык Павел лютеран чиркөөсү, Сибирь флотилиясынын имараты ж. б. эстеликтер бар. Уссури булуңунун жээгинде, Емар бухтасында Бүткүл Россиялык балдар борбору «Океан» уюшулган (1983). Россия Илимдер Академиясынын Ыраакы Чыгыш бөлүмү, 15 Жогорку окуу жайлары (анын ичинде Ыраакы Чыгыш деңиз, медициналык университеттери ж. б.), 38 китепкана (анын ичинде А. П. Чехов атындагы борбордук), музейлер (Сухановдордун үй-музейи, Тынч океан флотунун аскер-тарыхы, деңиз музей-океанариум ж. б.), гал-лар, театрлар, филармония, Тынч океан симфониялык оркестри, цирк иштейт. Жыл сайын «Приморье жылдыздары» эларалык спорттук бал бийи, региондук театр, Бүткүл Россиялык «Ыраакы Чыгыш жазы» классикалык музыка фестивалдары өткөрүлүп турат. Кеме куруу жана ремонттоо (ишканалары: «Владивосток кеме ремонттоо заводу», «Чыгыш Верфь»), балык («Дальрыба» тоңдурулган балык продукциясы, «Дальморепродукт Троулерс»), жеңил («Заря» кийим-кечек ж. б.), аскер-деңиз жана граждандык флоттор үчүн радиоэлектроника техникасы («Радиоприбор») өндүрүшү иштейт.
Ээр чабуу
Сыйрып алары менен терини жылуу кезинде эле түгүн сыртына чыгара ороп коёт. Ичине жел кирбей жылуу жерге турса, ал төрт күндө жыдыйт. Жүнү өзү эле колго келбей калат. Ички челин, тери этин кырып алат. Сөөктөй катып калган тери болсо да жибитип, жүнүн жыдытат. Терини ээрге каптоодо эки см дик мык керектелет. Буюмдун жээктерин жана каштарын кооздоо үчүн бөрктүү мыктарды пайдаланат. Аны ээрге чапканда көрпөчөлөнгөнсүп, кадимки шөкөттөлгөндөй, сынпоздолгондой кооздукту тартуулап турат.
Кол кайык аркылуу жүзөгө ашырууда жыгачты араалоодо же чөптү таңгактоодо механизмди кыймылга келтирүүчү капрон жиби бар резина аралашкан жазы тасма курду тилип, эки катын ажыратып алса болот. Ошону кайыш менен булгаарынын ортосуна беттей коюп кайыйт. Кайык жипке капронду пайдалангандар бар (өзүнчө чоң түрмөк, аны дүкөндөрдө сатат). Тилинген кош кат кайыш булгаарыны дискага кыпчытып, жүгөндү, көмөлдүрүктү, басмайылды, куюшканды алты-жети күндө кайып бүткөндөр бар. Ошондо бир ат жабдык жарым айда колдон биротоло чыгат.
Демек, ээр каптоо — бодонун чылгый терисин чабылган ээрдин сыртынан бычып карматуу. Мында ар бир чебердин өзүнчө таандык ыкмалары баамдалат. Чебер терини челекте муздак сууга жыдытып, жүнүн бычак менен алат. Кайрадан туздап, челекке эки күнчө салып таштаса, тери чыйралат да, калыңдыгын да, сапатын да сактайт. Чылгый терини чабылган ээрдин сыртынан бычат да, өзүнүн мыгы менен урат. Тери чылгый чагында капталса, ээрди чап кармайт. Чылгый теринин өңүн буруш үчүн азыркы чеберлер кара лакты, көк, жашыл жана кызыл боекту да пайдаланышат. Терини чала ийлеп, туз жаап, ысык сууга салып, күнү-түнү коюп да жыдытууга болот. Абалы ээрдин ичи, анан эки каптыргасы капталат. Ээр каптоо үчүн чеберлер кайыңдан мык жасашкан.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Лакснесс Хальдоур Кильян
Лакснесс Хальдоур Кильян (Laxness; өз фамилиясы – Гвюдйоунсон, Gujjonnson, 23. 4.1902, Рейкьявик – 8. 2. 1998, Рейкьявикке жакын Гльюврастейдн хутору) – исландиялык жазуучу. Эмгекчил адамдарга арналган «Салка Валка» (1931–32), «Өз алдынча адамдар» (1934–35) романдарына, сүрөтчүнүн тагдыры жөнүндөгү «Дүйнө жарыгы» (1937–40) төртилтигине, улуттук тарыхты чагылдырган «Исландия коңгуроосу» (1943–46) үчилтигине жана «Атом станциясы» (1948) сатиралык романына социалдык сын, психологизм мүнөздүү. Нобель сыйлыгынын лауреаты (1955).
Консепсьон
Консепсьон – Чилидеги шаар. Био-Био облусунун административдик борбору. Калкы 404,6 миң (2009), агломерациясында 1040,6 миңирген Өлкөнүн маанилүү экономикалык борбору жана жол тоому. Консепсьондун Тынч океандагы аван порттору Талькауано жана Томе. Машина куруу, нефть ажыратуу, нефть-химиялык, текстиль, полигр., цемент, целлюлоза-кагаз ж. б. өнөр-жай ишканалары иштейт. Университетер, музейлер бар. 1550-ж. негизделген. 1818-ж. Консепсьондо Чилинин көз каранды эместиги жарыяланган.
Колоджул дарыясы
Колоджул — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - жерге сиңип, агымын жоготот. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Тышкы шилтемелер
]
Коммерциялык эмес ишкердик –
Коммерциялык эмес ишкердик – өзалдынча юридикалык жакты түзүү менен же түзбөстөн жана пайда табууну негизги максат кылып койбогон юридикалык жана/же жеке жактар тарабынан жеке же биргелешип ишке ашырылуучу ишмердүүлүк. Юридикалык жакты түзбөстөн жүргүзүлүүчү К. э. и-тин арбир катышуучусу үчүнчү жактарга зыян келтирген учурда анын ордун толтуруу боюнча КР мыйзамдарына ылайык жоопкерчилик тартат.
Демократтык режим
Демократтык коомдо өкүлчүлүк демократия дайыма тикелей демократиядан кийин турат. Коомчулуктун ою дайыма изилденет жана эске алынат. Мамлекеттик бийликтин өкүлчүлүк органдары жана жергиликтүү өзүн-өзү башкаруу эл тарабынан жалпыга бирдей түз шайлоолордо жашыруун добуш берүү жолу менен шайланат. Шайлоолор саясий партиялардын атаандаштыгынын башкы майданына айланат. Өкүлчүлүк органдары тарабынан колдоо болгондо гана тигил же бул партия өз саясатын жүргүзүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болот.
Демократтык режим учурунда мыйзам чыгаруучу бийлик, аткаруучу бийлик жана сот бийлиги биринен-бири бөлүнүп турат. Мамлекеттик бийликтин тигил же бул бутагы өзүнө көп ыйгарым укукту топтоп албашы үчүн Ж.Мэдисондун кармап туруу жана тең салмактуулук принциби өкүм сүрөт. Адам укугу жана эркиндиги эң жогорку баалуулук катары каралып, аларды кепилдикке алуу – мамлекеттин башкы социалдык-саясий функциясына айланат. Демократтык режимде жалпыга бирдей белгилеринен тышкары ар бир өлкөнүн өзүнүн тарыхый, экономикалык, саясий шарттарына жана себептерине жараша улуттук өзгөчө белгилерге ээ болушу да мүмкүн.
Аныштаиха дарыясы
Аныштаиха — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чумыш дарыясынын сол жээгинен 459 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кнауф, Владимир Иосифович
Кнауф, Владимир Иосифович (1918, Украина, Первомайск ш. –1987, Бишкек ш.) – геолог, геология-минералогия ил. доктору (1975), Кыргыз УИАнын корреспондент мүчөсү (1984). Москва геол. чалгындоо ин-тун бүткөн (1941). Атамекендик согушка катышкан (1941–45). Кыргыз ССР Геология башкармалыгында издөө ж-а геол. карта түзүү партиясынын начальниги, экспедициянын башкы геологу (1946–65), Кыргыз ССР ИАнын Геология ин-тунда улук илимий кызматкер, лаборатория жетекчиси (1965 -75), Кыргыз УИАнын Сейсмология ин-тунда лабор-я жетекчиси (1975–84), Ин-ттун директору (1984-86). Кыргызстандын геол. түзүлүшүн, тектоникасын ж-а сейсм-тектоникасынын изилдөөгө салым кошкон. Кызыл Жылдыз, Эмгек Кызыл Туу ордендери, 9 медаль менен сыйланган. Кыргыз Республикасынын геол. кызматына эмгек сиңирген кызматкери.
Бирдик вектор
Бирдик вектор — узундугу тандалып алынган масштаб бирдигинин бир бирдигине барабар вектор. Ал орт деп да аталат. Белгилениши:.
Лакт..., лакто...
Лакт..., лакто... (лат. lаc – сүт) – татаал сөздөрдүн биринчи бөлүгү. Сүткө байланыштуу маани туюндурат (мисалы, лактоглобулин).
Арифметикалык тамыр
Арифметикалык тамыр — =a, n N теңдемесинин терс эмес чыгарылышы. Ар кандай a ≥ 0 санынын бир гана арифметикалык тамыры болот. Ал деп белгиленет.
Иррационалдык теңдемени чыгарууда теңдемеге кирүүчү тамырлар ар дайым арифметикалык тамыр катары каралат. Мис., =5, =3, ал эми   нин арифметикалык тамыры болбойт.
Спа конференциясы (1920)
Спа конференциясы (1920) - Сан-Ремо конференциясынын (1920) чечими боюнча Aнтантa державаларынын Жогорку советинин 1920-ж. 5-16- июлда Спа шаарында өткөргөн заседаниеси.
Ага Улуу Британия, Франция, Италия, Япония, Португалия, Бельгия жана өздөрүнө тиешелүү маселелер талкууланганда Германия менен Польша да катышкан.
Спа конференциясы Версаль тынчтык келишиминин согуштук статьяларын орундатууну созо туруу жөнүндөгү Германия өкмөтүнүн сунушун канааттандырган. Германия репарациялардын эсебинен ай сайын 2 млн г көмүр берүүгө аргасыз болгон. Репарация алууга укуктуу ар бир өлкө үчүн үлүш (квота) гана белгиленген. Антантанын Жогорку советинин тапшыруусу боюнча Англиянын тышкы иштер министри советтик аскерлердин чабуулун «Керзон линиясында» токтотуу максаты менен Совет өкмөтүнө кайрылган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Люк Росслер
Люк Росслер (Luke Roessler; төрөлгөн 28 март, 2007, Ванкувер, Британия Колумбиясы, Канада) — Канадалык актер. Ал 2, Жаман Урук, Рождество Аял жана Мага өлдү, Легион сыяктуу тасмалар менен таанымал. Кесиптик карьерасын 2015-жылы баштаган. Анын улуу эжеси бар.
Тасмаграфиясы
== Сыйлыктары жана номинациялары ==
Бирдик кесинди
Бирдик кесинди — узундугу бирге барабар болгон кесинди.
Ковалев, Александр Александрович
Ковалёв Александр Александрович (1921, Москва областтык, Люберцы) — геолог, геология-минералогия илимдер доктору (1970), СССРдин мамлекеттик сыйлыгына эки жолку лауреаты. Москва геологиялык чалгындоо институтун бүткөн (1943). Кыргыз ССРинин Геология башкармасынын геологиялык партияларында жана экспедицияларында улук, башкы геолог болуп иштеген. Кийин МГУда эмгектенгенетикалык Кыргызстандагы уран кендеринин бирин ачууга жана чалгындоого активдүү катышкан. Эмгек Кызыл Туу ордени, медалдар менен сыйланган.
Владикавказ
Владикавказ (осетинче Дзаужикау; ингушча Буру; 1931-44, 1954-90-жылдары Оржоникидзе, 1944-54-жылдары Дзаужикау) – Түндүк Осетиянын борбор шаары. Калкы 308;190 миң (2015). Түндүк Кавказдын илимий, маданий жана экономикалык ири борбору. Түндүк Осетин түздүгүндө, Терек дарыясынын боюнда жайгашкан. Темиржол бекети. Жолдор тоому. Владикавказ Аскер-Грузин, Аскер-Осетин жолдорунун жана Транскавказ автомобиль магистралынын баштапкы пункту. Аэропорту бар. 1784-ж. орус чеби катары негизделген. 1860-жылдан шаар. 1921–24-жылдары Горский АССРинин, Түндүк Осетин (1924–36) жана Ингуш АОсунун, 1936-жылдан Түндүк Осетин АССРинин борбору болгон. Чиркөөлөр, сүннөт мечити (1906-08), 20-кылымдын курулуштары (учурда Өкмөт үйү), универмаг, телеборбор, стадион, мейманканалар (1960), металлургдар үйү (1966), эстеликтер (К. Л. Хетагуровго, И. А. Плиевre, В. И. Абаевге), элдердин достугу монументи бар. Төрт Жогорку окуу жайлары (анын ичинде Түндүк-Осетин университети жана медициналык академия ж. б.), илимий-изилдөө институттары, китепкана, мамлекеттик тарых, арх-ра, ад-т бириккен музейи, Хетагуровдун үй-музейи, театрлар бар. Түстүү металлургия, машина куруу, электр-техникалык, жеңил жана тамак-аш өнөр-жай ишканалары иштейт.
Сөөк тоосу
Сөөк тоосу Ички Тянь-Шанда.
Суусамыр жана Кочкор тектоникалык өрөөндөрүнүн аралыгында кендик багытка жайгашкан. Уз. 58 км, бийикт. 4281 м, туурасы 12-20 км. Чыгыш бөлүгү бийик аскалуу, батышы жапызыраак (3800-4000 м). Капталдары майда суулардын кууш өрөөндөрү менен тилмеленген. Мөңгүнүн аракетинен пайда болгон рельефтин формалары (трог, ригель, цирк-кар) жана тоо бетиндеги түзөңдөр - супачалар бар.
Палеозойдун гранит, кумдук, аки таш тектеринен турат. Ландшафттары бийиктик алкактуулук боюнча (альп, субальп 3500-3700 м, ниваль 3700- 4100 м) өзгөрөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Ваурика (Оклахома)
Ваурика (Оклахома) (Waurika) — Оклахома штатынын Jefferson округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1988 киши. Болжолдуу аянты - 30.7 км². FIPS коду — 40-79250.
Сырт (Араван району)
Сырт (Сырт) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Араван районундагы айыл. Төө-Моюн айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 491 киши.
Коммерциялык эмес өнөктөштүк
Коммерциялык эмес өнөктөштүк – мүчөлүккө негизденген, анын мүчөлөрүнүн жарандардын саламаттыгын сактоо, дене тарбиясын жана спортту өнүктүрүү, жарандардын руханий жана материалдык эмес керектөөлөрүн канаттандыруу, жарандардын жана уюмдардын укуктарын жана мыйзамдуу кызыкчылыктарын коргоо, талаш-тартыштарын жана карама-каршылыктарын чечүү, юридикалык жардам көрсөтүү жана башка коомдук жакшылыктарга жетүү максаттарын ишке ашыруу үчүн жарандар жана/же юридикалык жактар тарабынан уюштурулган коммерциялык эмес уюм. Коммерциялык эмес уюмдар үчүн К. э. ө-түн таризи Орусия мыйзамдарында каралган.
Акунов, Аалыбек
Акунов, Аалыбек (Aalybek Akunov; 10.03.1958) – белгилүү кыргыз саясат таануучусу, окумуштуу. Тарых жана саясат таануу илиминин доктору (2000), профессор (2001). Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университетинин (КУУ) мурдагы ректору, ага чейин - аталган университеттин институт директору (2010). Учурда Исхак Раззаков атындагы Кыргыз техникалык университетинин кафедра башчысы.
Кыскача өмүр баяны
1958-жылы 10-мартта Кыргызстандын Нарын облусуна караштуу Кочкор районундагы Ак-Учук айлында туулган.
Атасы - Акун Кырбаш уулу Жаркынбай небереси Сатыкетегин (1903-1993), кыргыздын азык уруусунун козукуна уругунан. Бабаларынын бири - айтылуу Сатыке баатыр.
Энеси - Сайнакүл Иманалы кызы, азык уруусунун байкүчүк уругунан. Алар 1945-жылы баш кошкон, төрт эркек, эки кыздуу болушкан. Аалыбек - ортончусу.
Өзүнүн ата-теги тууралуу А.Акунов мындайча жазат:
"Мен, Акунов Аалыбек, Кочкор районунун Ак-Учук айылында «колхозчунун» үй-бүлөсүндө төрөлгөм. Атам – Кырбашев Акун (1903-ж. туулган) документи боюнча колхозго мүчө эмес эле… 1916-ж. Улуу үркүндө бардык жакын туугандарынан айрылган атам апасы жана чон апасы менен 1918-ж. Кытайдан мекенине - Кочкор жергесине -  кайтып келет…  Байдын тукумдары, Совет бийлигине душман делинип калган туугандары да куугунтукталып, Украина жана башка жерлерге айдалып, дайынсыз жок болушкан экен. Жашы жете элек деп атамды мекенинде калтырышканы менен, аны «кара тизмеге» алып, колхозго да кирбей калыптыр. Жада калса согушка да албай, «ишеним жок» катары 1943-ж. Кузбасс көмүр шахтасына жумушчу батальонго жөнөткөн экен".
Аалыбек Кыргызстандын Нарын облусуна караштуу Кочкор районундагы Ак-Учук айылынын орто мектебинде 1965-1975-жылдары таалим алып, мектепти ийгиликтүү аяктаган.
Анын курсташтарынын арасында кийинчерээк илимпоз тарыхчы болгон Нарынбек Алымкулов, Мурат Кожобеков, Жамбила Самиева, Мухаммед Мытыев, философ Нур Саралаев, коомдук ишмерлер Чолпон Жакупова, Замира Акбагышева, ж.б. болгон.
1981-жылы КУУнун тарых факультетин кызыл диплом менен аяктаган.
Дипломдук иши "Манас" дастанын этнографиялык иликтөөгө арналган. Илимий жетекчиси - маркум этнограф, тарых илимдеринин кандидаты, доцент Какен Мамбеталиева болгон.
Кандидаттык диссертациясын 1991-жылы тарых илимдери боюнча, ал эми доктордук диссертациясын - 2000-жылы саясат таануу жана тарых адистиктери боюнча жактаган.
2002-жылы саясат таануу адистиги боюнча профессор наамын алды.
1981-82-жылдары Кыргыз улуттук энциклопедиясында "Бишкек (Фрунзе) шаарынын энциклопедиясын" жарыялоо тобунда редактор болуп иштеген.
Бишкек шаарындагы Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университетинде (мурдагы Кыргыз мамлекеттик университетинде) окутуучу, доцент, кафедра башчысы, институт директору кызматтарын аркалаган.
Кыргызстан жаш тарыхчылар жамаатынын мүчөсү болгон.
КУУдагы ишине айкалыштырып, 2000-2001-жылдары Европадагы Коопсуздук жана Кызматташтык Уюмунун (ЕККУнун) Бишкек академиясын негиздөө боюнча уюштуруучу топту жетектеген жана 2002-2004-жылдары анын алгачкы проректору болгон.
2010-жылы 26-октябрда Кыргызстандын президенти Роза Отунбаева койгон жардыкка ылайык Кыргыз улуттук университетинин ректору кызматына дайындалган. Ага чейин 2010-жылдын майынан тартып ректордук милдетти аткарып келген.
2010-жылы 7-апрелде элдик толкундоолор маалында ыңкылапчылар да аны КУУга ректор кылып көрсөтүшкөн, бирок 3 күндөн соң "бул кызматка мыйзамдуу келишим керек" деп өз ыктыяры менен ал кызматтан кеткен.
2011-жылы июлда КУУнун ректору кызматынан өкмөт башчынын буйругу менен алынган, бирок аны кызматтан алганда мыйзам бузууларга жол коюлгандыгы айтылып келет.
Ушул тапта (2015-жылдын февралына карата) Кыргызстандын сот бийлиги анын КУУнун ректору кызматынан алынышынын мыйзамдык жагдайларына байланыштуу ишти карап жатат.
Илимий ишмердиги
Кыргыз, орус, англис, поляк жана башка тилдерде жарыяланган бир катар илимий монографиялардын, окуу китептердин жана 300дөн ашуун ар кыл макалалардын автору.
Анын жетекчилиги астында саясат таануу жаатында 2 доктордук жана 17 кандидаттык диссертация жакталган.
Кукбукты (дарыя)
Кукбукты — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Киембай дарыясынын оң жээгинен 11 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Ириклинск суу тармагынан Орск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ворга-Вож
Ворга-Вож — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Таврота-Ю дарыясынын оң жээгинен 7 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Консервалоо
Консервалоо (азык-түлүктү) – тамак-аш азык-түлүктөрүн узак убакытка сактоодо бузулуп кетпеши үчүн иштетүү ыкмалары. Негизинен азыктүлүктөр андагы микроорганиздердин көбөйүшүнөн жана азык-түлүктөрдүн курамындагы ферменттердин терс аракетинен бузулат. Консервалоонун бардык ыкмасынын негизги максаты – микроорганиздерди жок кылуу, ферменттердин активдүү аракеттерин токтотуу болуп эсептелет. Анын ыкмасына стерилдөө, пастерлөө, тоңдуруу, кургатуу, туздоо, ыштоо (сүрсүтүү), кант жана химиялык заттарды кошуп иштетүү кирет. Консервалоонун бардык ыкмасында азык-түлүк алгач сорттолот, жуулат, желбөөчү бөлүктөрүнөн тазаланат. Эт азыктарынын тарамыштары, балыктын түрпүлөрү жана ичи алынып ташталат. Стерилдөөдө азык-түлүк 100–140°С температурага чейин, пастерлөөдө 100°Сге чейин ысытылса, тоңдуруу үчүн –18°тан –25°С температурага чейин муздатылат. Кургатууда азык-түлүктөгү ным жок кылынат. Ошентип, Консервалоонун бардык ыкмаларында микроорганизмдердин жашоо чөйрөсүн жок кылуу чаралары көрүлөт.
Ожукеева, Токон
Ожукеева Токон (13.2.1952-ж. т., Жумгал району, Жаңы-Арык айылы) — тарыхчы, тарых илимдеринин доктору (1991), профессор (1995). 1975-ж. КМУнун тарых факультетин бүткөн. 1975—77-ж. Чүй облусунун Аламүдүн районундагы Таш-Мойнок айылындагы мектепте мугалим, 1977—82-ж. М. В. Ломоносов атындагы Москва мамлекеттик университетинде стажер-окутуучу, аспирант, 1982—96-ж. КМУУнун окутуучусу, улук окутуучусу, доценти, профессор, саясий илимдер кафедра башчысы, "Мамлекеттик кызмат жана политология" окуу борборунун директору, 1996-жылдан Кыргыз Республикасынын Президентинин администрациясында Мамлекеттик кызмат жана уюштуруу иштери бөлүмүнүн эксперти. Ожукеева Кыргыз Республикасынын Жогорку аттестация комиссиясынын эксперти, Демократиялык билим берүү борборунун аткаруучу директору милдеттерин да аткарат. 50дөн ашуун илимий эмгектери (анын ичинде 10 монография, жогорку окуу жайлары үчүн 5 окуу китеби, 3 энциклопедиялык сөздүк жана башка) бар. Анын илимий изилдөөлөрү негизинен Кыргызстанда мамлекеттүүлүктүн өнүгүшүнө, Борбордук Азиядагы мамлекеттердин этно-саясий аймагынын калыптануу проблемаларына, андагы постсоветтик өлкөлөрдүн саясий модернизацияланышынын теориялык жана практикалык маселелерине жана башкаларга арналган. Кыргыз Республикасынын элге билим берүү отличниги.
Консоль
Консоль (французча console) – 1) бир жагы бекем бекилген, экинчи жагы бош курулуш конструкциясы (мисалы, устун же ферма) же анын тирөөчтөн ашыра коюлган конструкциялык бөлүгү. Консоль көбүнчө курулушта кошумча тирөөч коюуга мүмкүн эмес жагдайда колдонулат; 2) дубалда карниз, балкон, фигура ж. б. кармалып туруучу урчук же дубалдан бир учу чыгарылып коюлган устун; 3) учуучу аппараттын (самолёттун) канатынын учунан корпуска (фюзеляжга) чейинки бөлүгү.
Бирдик тегерек
Бирдик тегерек — радиусу узундук бирдиги катары алынган, б. а. R=1 болгон тегерек. Ал тригонометрияда чоң мааниге ээ.
Ивановка (Краснокам району, Башкыртстан)
Ивановка — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Арлан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 27 киши. Почта индекси — 452925, ОКАТО коду — 80237805002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Бирдин үлүштөрү
Бирдин үлүштөрү - бирдин бир бөлүгү, 1 /п түрүндөгү бөлчөк, мында п2.
Союзмультфильм
Союзмультфильм - мультипликациялык фильмдердин советтик ири студиясы. 1936-ж. (түрдүү өнөрканалар биригип) Москвада уюшулган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. - Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. - 656 б.
Коммерциялык эмес товарлар
Коммерциялык эмес товарлар – бажы укугунда соода жүгүртүмүнө эсептелбеген товарлар. Бажы чегарасында аларды: а) жеке колдонуу үчүн жарандар; б) аркыл уюмдар жана мекемелер тарабынан уставдык жана башка соода менен байланышы жок милдеттерин ишке ашыруу үчүн ары-бери ташылып өтүлөт.
Баш травмасы
Баш травмасы — баш сөөгү жана анын ичиндеги мээ менен кабыкчаларынын түрдүү кырсыктардан жабыркашы.