cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Килем буюмдарын көчөтү
Килем буюмдарынын төрт жүздөн ашуун көчөтү кездешет. Алар өрмөкчүлүктөгү жана чырмакчылыктагы көркөмдүктөр менен айкалышат. Мисалы, «мүйүз оюму» («кочкорек», «кайкалак») килемчиликтеги оюм-көчөттүн негизин түзөт. «Кабырга», «ашкана көчөт», «тогуз төбө» көчөт өңдүүлөрдү азыр арбын учуратабыз. «Ит таман», «тайлак таман», «жолборс таман», «мышык таман», «машаты» — айтор айбанаттардын изи эски жүл килемде көп кездешет. Алардын ордуна элет жерлеринде «кош кайкалак», «машаты», «казан кулак», «бычак учу», «нампар» жана «шапалак», «кырк шак», «жарты кырк шак», «бото моюн», «пашайы», «кыңыр моюн», «ала мончок», «нокто башы», «тамаша көчөт», «кытай көчөт», «күйдүм көчөт», «кызгалдак көчөт» бар.
Окчун айырмаланган көчөттөрдүн эски-жаңы форумдарын бир эле килемге ритмдүү жана ажардуу пайдаланып жатышкан уздар арбын кездешет. Ушундай адаттан тышкаркы жөрөлгөлөрдү Ноокаттык, Лейлектик, Баткендик килемчилер ынтызардуулукта пайдаланышат.
Көркөм көчөттөрдө жырткыч айбандын же канаттуулардын элеси, диндик касиеттер да чагылдырылат. Килемге кызгылт, чыйкандай кызыл, кырмызы түс фон болсо, көк, жашыл «аламыч», же аралаш өңдөгү жип көчөттөрдү улам өзгөртүп отурат. Килем беттериндеги көчөттөрдү дааналап тирмийсең, мында бир түр — айбалтырканды, тигиниси — куузан кумай жерди, беркисиниси кумай өтөктү, аркынысы көк канатты, тияктагысы — ковлоч чөмүчтү, айтор, тиктеп отурсаң сыр кашыкты элестетесиң. Килем беттеринде «чаян», «кош кулак», «ала күлүк», «дагыра», кетмен куйрук (бүркүттүн түрү) «көк кашка» (өсүмдүк), көрө (өрүк), алманын жаш түйүлгөнү, «зарынза» (өсүмдүк)... Айтор, айта берсек анын аягы түгөнүп койбойт. Кайсы бир килемдердин чачылары төгүлүп, көчөтү төөнүн коюу жондорун, самсаалаган чуудасын, кучак, кучак мамык, мөңгү күнгө жаркылдаган, асманда калкыган сур булуттарды элестетип кетет.
Килем токуучулукка жана өрмөк согуучулукка бирдей таандык «кайкалак» башы беш жиптин жүгүрүшү менен баштап, улам бир талдан терилип, андан соң ичине бир жиптен чалынып, анан да ичине бир жиптен жылдырылып, туташтырылып согулат.
Килем көчөттөрү көркөм кол өнөрчүлүктүн башка түрлөрүнүн оюм-түрү сымал мезгил талабынын коштоосунда өзгөрүү-өнүгүү жана жаңыруу касиеттерине тушугуп турат. Мындай килем токуучулукта элдик салттуу жагдайдан четтеп, карандай сүрөт тартуу аракеттери ийгиликтен баш аламандыкта алып барууда.
Килемдин ортолук көчөттөрүнө «каз аякты» (каз таманды) уздар арбын түшүрүшөт. Анын алдына «кош мүйүз» берилет. Буга «каз аяк көчөтү» таажы сымал көрүнүп кетет. Мындан «карга тырмак көчөтү» айырмаланып турат. Төрт бурчтук өзөктүн төрт тарабынан кадимки «карга тырмак» түшөт. Ал килемге эң эле ичке берилет.
Килемчиликте «кочкор мүйүз» («кочкорек», «кайкалак») бир эле табакчаланган көчөттөрдүн төрт жеринен «кочкор мүйүз», «кочкорек», «кайкалак» ич ара жупташа чыга келет. Мунун татаал элементтери бар. Эки «кочкор мүйүз» же «жарым кочкор мүйүз» тутумдашат. «Кош мүйүз кайкалак», «илмек кайкалак», «кайкалак» — булар бири-биринен айырмалана алат. Бир табакчада ичке төрт «илмек кайкалак» болот.
Уздар килем үчүн «омуртка көчөтүн» арбын пайдаланышат. Анын ортосу таңдай саймадай төрт бурчтанып, чакмак сызыктанып кетет. «Омуртка көчөтү» мына ушундай жагдайдан келип чыкканы туюлуп турат. Мунун төрт бурч эң майда элементтери бар. «Жылдыз көчөтүн» сегиз үч бурч түзөт. Мындайынан алып караганда анын ар бири «бычак учу» болуп көрүнөт. Анын тегерегине «суу» түшөт да, өзүнчө кадимкидей жылдыз сыяктуу көрүнөт. Бул таарга, кездемеге түшкөн «тогуз дөбөгө» окшошуп кетет.
Килем бетиндеги «тай туяк» көчөтү таар буюмдарына түшкөн ушул түрдөн айырмаланбайт. Бирок, көркөмдүктүн аяк-башы «карга тырмак» өңдөнүп кетет. Килем бетине сегиз элементтен «тогуз дөбө көчөтү» берилет. «Тайлак таманда» сегиз үч бурчтук тайлактын кадимки таманы сымал төрт тарабынан чыгат.
Адатта, уздар көчөттү айлана-чөйрөдөн алаары түшүнүктүү. Мында «чыт көчөтүн» кездеме бетине түшүргөнү белгилүү. Анткени, анда чыттарга түшкөн ирээтсиз кооздуктар орун алат. Анын аяк-башында «кош мүйүз көчөтү» бар. «Орус көчөтү» да кайдан келгенинин өзү эле айтууда. Көчөт элементтери жоонураак берилгени болбосо элдик «кайкалак көчөтүнө» окшошуп кетет. Кийинчерээк таасирленүү аркылуу бул орус элинин туштук (панно) сайма, түймө өңдүү буюмдарынан алынганы туюлат. Мында төрт бурчтуктан төрт кайкалак орун алат. «Кыңыр моюн көчөт» четтери «араа тиш» (бычак учу) болуп көрүнөт. «Пашайы көчөт» болсо төрт бурчтуктун ичи-сыртынан «араа тиш» (бычак учу) сымалданган түрлөр түшөт. Ал болжолдо буюмдун борборуна: ортолугуна табакча табакчаланып кетет. Анын минтип, төрт чарчы келип, эки капталында сөйкөнүкүндөй иймеги бар көчөт элементи түшкөн түрү да кездешет. «Калкан көчөтү» килемчиликке мүнөздүү келет. Бул төрт чарчы келип, анын ичинде төрт жеринде «ала мончогу» болот. Ичи такта-такта болуп көрүнөт. «Чаян» — «чаян куйрук» көчөттөрү кудум «беш кештедегидей» сезилет.
Татаал көчөттөрдүн бири килемчиликке «Кытай шак» болуп саналат. Болжолдо, уздар Кытай элдик оюм-чийимдеринен көчүргөнү баамдалат. Оң жана сол жагында ар кыл, анча деле көркөмдүгү жок сегизден он алты элемент бутактанып турат. «Кош мүйүз», адатта, мунун төрт бурчтукка берилүүчү төрт элементтери бүкүрөйүп кетет да, өрмөк буюмдарында да мына ушул түр арбын кездешет. Кош мүйүздүн бири-бирине түшкөн бөлөк түрлөрү бар.
«Пашайы көчөтүн» — бүгүн килемчилер буюмдарына арбын пайдаланышат. Анын эки түрү бар. Биринчиси, төрт чарчы крест формасында түшөт да, ичтери тегерекчелер аркылуу толтурулат. Анын ортолорунан төрт үч бурчтук бөлүп турат. Көчөттүн экинчи түрү жыбырчык көрүнөт. Мунун биринчи түрүн уздар арбын колдонууда. Мындан сырткары килем буюмдарынын бетинде «кара калпак көчөтү» (коңшулаш элдин үлгүлөрүнөн алынган), «туткуч» кадимки эле туткучтун өзүн көчүрүү сыяктуу көчөттөрдү түшүрүү салттары азыр кенен жайылып баратат. Кажары (букары) таарындагы «багжай» көчөтү так ошондой эле килемде да четтик көчөт катары килемчилер таасын түшүрүүдө. Мындан сырткары «кабырга көчөтү» кездешет. Ал төрт чарчы элементтен үч бурч курактай түшөт. Төө өркөчтөнүп, «толкун» болуп көрүнөт да, бул «арабы килемде» негизги көчөт болуп, курактай билинет. Мындай бөтөнчөлүктөрдү биз Түштүк Кыргызстандын килем токууга аябай куштар аймактары: Лейлек, Баткен, Ноокат, Алай, Өзгөн тараптарынан даана баамдай алабыз.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Кийиз бут кийим
Кийиз бут кийим – койдун кылчык же уяң жүнүнөн уютулуп жасалган байпак сымал буюм. Атайын кепке даярдалган жүн салынып, кол жана улам суулап, кийиз баскандай эле басат. Көбүнчө Кийиз бут кийим кийиз өтүк, кийиз чокой, кийиз байпак, кийиз кепич түрүндө эркекке, аялга, балага ылайыкталып, түрдүү өлчөмдө даярдалган.
Миратесталар
Миратесталар  (лат. Miratesta) — өпкөлүү үлүлдөрдүн бир уруусу.
Алымкул Үсөнбай уулу
АЛЫМКУЛ Үсөнбай уулу (1896, Талас өрөөнү, Кара - Арча айылы – 1963, Бишкек) – төкмө акын, кыргыз оозеки поэзиясынын көрүнүктүү өкүлү, Кыргыз ССР эл артисти (1939). Алымкулдун акындык шыгынын ойгонушуна атасы менен энесинин таасири тийген. 11–12 жашында эле ыр чыгарып, комуз чертип, эл арасына тааныла баштаган.
25–26 жашка келгенде бүтүндөй Талас өрөөнүнө таанымал болгон. Ошол курагында улуу ырчы Токтогул менен жолугушуп, андан таалим алган. Ал 1931-жылы «Арал» колхозуна мүчөлүккө өтүп, ыры менен да, иши менен да колхоз курулушун чыңдоого активдүү катышкан.
1936-жылдан Кыргызстан мамлекеттик филармониясында солист-импровизатор (төкмө ырчы) болуп иштеген. Улуу Ата Мекендик согуш учурунда Алымкул элди жеңишке үндөп, советтик жоокерлердин эрдигин даңазалаган патриоттук ырларды чыгарган. Алымкул кыргыз элинин эпикалык чыгармаларын эң жакшы билген.
Андан «Олжобай менен Кишимжан», «Саринжи-Бөкөй», «Кожожаш» дастандары жазылып алынып, жарыяланган. Алымкул чебер комузчу жана уккулуктуу үнү бар мыкты аткаруучу да болгон. Өзгөчө ал өзүнүн устаты Токтогулдун обон-ырларын өтө мыкты аткарган. Токтогул жөнүндө жазылган бир нече баалуу эскерме калтырган.
Алымкулдун «Ырлар» (1938), «Ырлар жана поэмалар» (1940), «Согушуп жаткан эрлерге» (1942), «Ырлар жыйнагы» (1947), «Комуз» (1949), «Улуу дос» (1950), «Тынчтык жана эмгек тууралуу ырлар» (1955), «Тоо булбулу» (1956), «Биринчи бригада» (1957), «Тандалган чыгармалар жыйнагы» (1960) жана башка болуп отуздай китеби жарык көргөн. Бир нече ыр китеби орус тилине которулган. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты (1938–1963) болгон. Республикада Алымкулдун ысмына коюлган көчөлөр, 3 мектеп бар. Ленин, Эмгек Кызыл Туу ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Адабият
Кыргыз тарыхы.Энциклопедия. Бишкек, 2003 “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А. Асанов, жооптуу ред. А. А Асанканов” Ред. кеңеш: Ө.Ж Осмонов (төрага), Т.Н Өмүрбеков (жооптуу катчысы), А.Жуманалиев ж.б.”
Чет-Кызыл
Чет-Кызыл — Кыргызстандын Баткен облусунун Баткен районундагы айыл. Кара-Бак айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 1 671 киши.
Жалпы колдонуудагы мелиоративдик тармактар
Жалпы колдонуудагы мелиоративдик тармактар – 2 же андан көп кишинин жалпы менчигиндеги же белгиленген тартипте бир нече кишиге жана/же юридикалык жактарга берилген мелиоративдик тармактар, ошондой эле көрсөтүлгөн жактардын керектөөлөрү үчүн зарыл болгон коргоочу токой өсүмдүктөрү.
Күкүрт
Күкүрт (лат. Sulfur) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы VIА группа элементи, к.н. 16, ат. м. 32,06. Табигый 4 туруктуу изотобу бар 32S, 33S, 34S, 36S. Жаратылышта эркин жана бирикмелер түрүндө кездешет. Эркин түрүндө Туркмөнстандагы Каракум чөлүндө, Өзбекстанда, Россияда Волга дарыясынын жээгинде кездешет, эң ири кендери АКШ, Япония, Италияда табылган. К. ар түрдүү металлдар менен болгон бирикмелери өтө кеңири таралган. Мис., коргошун жалтырагы PbS, цинк обманкасы, жез жалтырагы ж.б. – булар түстүү металл алуунун булагы катары эң баалуу кендер болуп саналат. Табиятта күкүрт кальций жана магний сульфаттары катары да кеңири таралган. К. бирикмелери өсүмдүк жана жаныбар организминде кездешет. Жер кыртышында күкүрт жалпы саны 5×10-2 % түзөт. К. негизинен пирит - темир колчеданынан – FeS2 жана түстүү металлдар күкүрттүү бирикмелери бар полиметаллдык кенден да алууга болот: t
FeS2 ® FeS + S;
2H2S + O2 = 2S + 2H2O;
К. – кадимки шартта 118,9оС балкып эрүүчү, сары, морт кристалл. Ал сууда эрибейт, бирок бензолдо ж.б. орг. суюктуктарда жакшы эрийт. К. мол-сы 8 атомдон (S8) турат. 444,6оС кызыл-саргыч бууну пайда кылуу менен кайнайт. К. буусунда темп-ра жогорулаган сайын молекуладагы атомдор саны улам азаят: S8 ® S6 ® S4 ® S2 ® S,
Ховтъя (дарыя)
Ховтъя — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Пелым дарыясынын оң жээгинен 499 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сатылган Осмонов
Осмонов Сатылган (1938-ж. т., Чүй району) - композитор. Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер (1990). Кыргыз Республикасынын эл артисти (2019).
Көптөгөн камералык-аспаптык чыгармаларды да жазган. Алар: фортепьяно үчүн сонатина (1966), баллада (1980), вариация (1993), скрипка жана фортепьяно үчүн соната (1968), балдар үчүн пьесалар.
40тай романстардын, 100дөй ырлардын, хорлордун автору. А. Малдыбаев атындагы сыйлыктын туңгуч лауреаты (1989, «Сепил» операсы үчүн). «Романстар» (1977), «Ильич элеси» (1987) аттуу ырлар, романстар жыйнактары жарык көргөн. «Ардак Белгиси» ордени, республиканын Жогорку Кеңешинин Ардак грамотасы менен сыйланган.
Светлая (Ентала куймасы)
Светлая — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ентала дарыясынын сол жээгинен 109 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Николай Кузанский
Кузанский Николай (1401—1464) — алгачкы Кайра жаралуунун эң жаркын өкүлдөрүнүн бири. Өзүнүн чыгармачылыгында ал орто кылымдын маданий мурасы менен Ренессанстын жаңыдан жаралып келе жаткан маданиятын бириктирген. Түштүк Германияда туулуп-өскөн, Падуи университетинде окуп, кардиналдык наам да алган.
Философиялык изденүүлөрү
Анын философиялык изденүүлөрү математика жана табият таануу жагындагы изденүүлөр менен айкалышып, бири-бири менен тыкыс байланышып турган. Мындан башка да анын чыгармачылыгында философиялык жана теологиялык маселелер тыкыс байланышкан.
Чыгармаларынын философиялык проблемалары
Николай Кузанскийдин чыгармаларынын философиялык проблемалары дүйнө менен Кудайдын өз ара мамилелери жагындагы маселелер менен тааным маселелерин камтыйт. Ал пантеисттик позицияда турган, чексиз жан катарындагы Кудайды чектүү дүйнө менен жакындаштырып, Аны дүйнөдө — потенциалдуу чексиздикте көрүнө турган актуалдуу чексиздик катарында түшүнөт. Николай Кузанский эманациянын неоплатондук принцибин Кудайдын дүйнөдө чагылып көрүнүшүн жана Анын кайрадан кемишинин көрүнүшүн аныктамалоо үчүн колдонот, Аны дүйнөлүк жан менен жандандырылган организм катарында кабыл алат. Мына ошентип, Кузадан чыккан Николай креационизм идеясын кабыл албайт. Адамды ал макрокосмоско окшош микрокосмос катарында карайт. Николай Кузанскийдин пикири боюнча адам өзүндө жердеги жана теңирлик нерселерди бириктирип турат. Николай Кузанский адам жаратылышты толук таанып-билүүгө жөндөмдүү деп эсептеген, бул таанып-билүү — сезим, кыялдануу, дээр жана акыл-эс аркылуу ишке ашырылат. Сезимдик тааным — таанымдын алгачкы баскычы, ал акыл-эс аркылуу тартипке келтирилет. Муну менен бирге Николай Кузанский математикага чоң маани берет.
Эгерде дээр-зээн сезимдик тааным менен байланыштуу болсо, акыл-эс андан эркин турат. Акыл-эс адамдын аң-сезиминин эң жогорку теориялык жөндөмдүүлүгү, ал карама-каршылыкты ачып-табууга, аны түшүнүп-аңдоого жана аны жеңип чыгууга багытталган. «Акыл-эс, жаратылыш ага абстрактуу ойломго жол койгондо бүткүлжалпылыкты, өлбөстүктү жана үзгүлтүксүздүктү гана биле алат» [Танд. филос. чыгарм. М., 1937. 154-6.].
Идеялары
Николай Кузанскийдин айткан айрым идеялары философиянын андан аркы тарыхында гана өнүгүүгө ээ болгон. Мисалы, ал бардык нерселер карама-каршылыктардан турат деген идеяны айткан. Мындан башка да ал Аристотелдин карама-каршылык принцибине олуттуу түрдөгү каршы пикирди көтөрүп чыгат. Ал карама-каршылыктардын өз ара дал келиши жөнүндөгү идеяны сунуш кылган. Кудай — карама-каршылыктын эң ачык-айкын синтези, анткени, Ал бир жагынан бардык жерде болуп турат, ошондуктан ал бардык нерседен көрүнөт, экинчиден, Ал белгилүү бир конкреттүү жерде болуп турбайт, башкача айткандаАл — жок нерсе. Адам да карама-каршылыктардын синтези: дене катарында анын жашоосу чектелүү болот, ал эми өзүнүн руханий көрүнүштөрү жагынан ал чексиз.
Акыйкат проблемасы
Акыйкат проблемасы да Николайда карама-каршылыктар проблемасы менен байланышкан, акыйкатты ал жаңылыштык менен тыкыс байланышта түшүнүп, жарык үчүн көлөкө кандай талап кылынса жаңылыштык да акыйкат үчүн ошондой эле талап кылынат деп ойлогон. Ал, чыныгы маңыздарды таанып-билүү мүмкүн эмес, бул тааным аздыр же көптүр так элестетүүлөр аркылуу ишке ашырылат деп эсептеген. Николай Кузанский билимдүү билимсиздик концепциясын коргогон: эң терең билим да билимсиздикти жок кыла албайт. «Өзүнүн билимсиздигин билген адам гана чыныгы билген адам»,— дейт ал. Тааным процесси бизди таанылып-билинбей турган абсолютка жакындатуучу жол менен жүрө ишке ашат, Кудайды таанып-билүүгө болбойт.
Япрыковского Пожарного Депо (Туймазин району, Башкыртстан)
Япрыковского Пожарного Депо — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Ильчимбет айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 0 киши. Почта индекси — 452776, ОКАТО коду — 80251820006.
Кеп маданияты
Кеп маданияты - бул термин, негизинен, сүйлөшүүнүн, жаза билүүнүн негиздерин, сапаттарын, теориялык жагдайларын, категориялык талаптарын, нормаларын изилдеген илимдин аталышын туюндурат. Кеп маданияты сүйлөшүүнүн коммуникативдик сапаттарынын жыйындысын, системасын изилдөөчү илим деген да көзкараш бар. (Б.Н.Головин, С.Ж.Мусаев). Сүйлөшүүнүн коммуникативдик сапаттарына: анын тууралыгы, тазалыгы, түшүнүктүүлүгү, образдуулугу, адептүүлүгү, орундуулугу, таасирдүүлүгү кирет. Кеп маданияты мына ушул маселелерди изилдейт. Кеп маданияты адамдардын сүйлөшүү маданиятын жанa алардын жалпы эле маданиятын, адеп-ахлагын, ички жан дүйнөсүн өнүктүрүү максатын көздөйт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Осмонов Мариф
Осмонов Мариф (1949, Өзгөн району, Кызылсеңир айылы - 1993, Бишкек ш.) - композитор. элдик обондор менен күүлөрдү изденүүчүлүктө, чеберчиликте бере билүүгө аракеттенгени байкалат.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Кайырмак
Кайырмак - балык кармоочу курал. Кайырмак балыктын түрүнө, чоңдугуна карата жасалат. Илим менен техниканын өнүгүүсүнө жараша кайырмактардын да көптөгөн жакшырган, сапаттуу түрлөрү пайда болууда.
Жер кыргыч
Жер кыргыч – 1) жер кыртышын катмарлап кесип, тынымсыз иштөөчү жер казуучу машина. Анын тракторго чиркелүүчү жана өзү жүрүүчү түрлөрү болот. Жер кыргыч канал курууда, жер тегиздөөдө, жолго кыр чыгарууда, жолду кардан тазалоодо колдонулат; 2) чуңкур жайлардан кыртыш кырып алуучу курулуш экскаваторунун жумушчу бөлүгүнүн бир түрү. 3) пайдалуу кенди жер алдынан казып алуучу кыргыч курулманын бөлүгү; 4) жалпак түптүү, парус-калактуу, тик борту бар эски жыгач кеме. Узундугу 20–45 м, эни 4–9 м. ХI–ХIХ кылымда Россияда негизинен жүк ташуу үчүн пайдаланылган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Почайна
Почайна (,, 2018-жылдын февральда чейин — Петрівка) — Киев метросунун Оболонско-Теремковская сызыксындагы станция. 1980-жылы 19-декабрьда ачылган.
Граф (Калтасин району, Башкыртстан)
Граф — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Кельтеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 111  киши. Почта индекси — 452857, ОКАТО коду — 80233830002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кийиз буюмдар
Кийиз буюмдар — кийизден жасалып, турмуш-тиричиликте колдонулуучу ар кандай буюм-тайымдар. Кийиз буюмдар байыртадан эле пайдаланылып келген. Кийиз буюмдарына боз үйдүн тутуусу (үзүк, туурдук, түндүк жабуу, эшик тыш), токулга (тердик, ичмек, ком, чом, желдик), кийим-кечек (кементай, калпак, чокой, кийиз байпак, доолдай, белдемчи), төшөнчү жана ар түрдүү буюмдар [ала кийиз, шырдак, туш кийиз, өрө кийиз, аяк кап, табак кап, текче, күзгү кап, самын кап, уук учтук, сал аяк (үзөңгү баштык), үртүк, кийиз кап, куржун, баштык, сувенирлер ж. б.] кирип, учурда кеңири колдонулат.
Какмачы
Какмачы - мергенчилик кылууга же аң уулоого жардамчы катары катышкан адам. Ал айрым учурларда жандооч, айдооч деп да аталат. Кыргызда «Жандоочу кийик аттырат» деген макал бекер жеринен айтылган эмес. Какмачы кайберенди же илбээсинди акмалап жаткан мергенчилерге карай сүрүп берет.
Кошунду
Куюшканга чабылуучу кооздук. Ал — узуну 6—7 см, туурасы эки см «Н» тамгасы формасындагы кош шөкөт. Анын ортосунун узундугу эки смге, туурасы бир смге барабар. Чынында, «кошунду» деген термин мына ушундан калат. Муну кайышка алты мис мык аркылуу чаап бекитет. Ал эми «сүзмө», «солондор» эки «купа» бир эле жеринен чабылат. Куюшкандын аттын эки соорусуна түшүп, тогоого кирип-чыгып турган кайышка эки жерине чабыла турган сүйрүлөнгөн шөкөттү «солондор» дейбиз. Мунун, узуну болжолдо 5 смдей, туурасы 2,5 см дей болот.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Аппа Арлингтон (Огайо)
Калкы - 33686 киши. Болжолдуу аянты - 25.3 км². FIPS коду — 39-79002.
Жалпы кырсык кепилдиги
Жалпы кырсык кепилдиги – жалпы кырсык боюнча камсыздандыруучудан талап кылынган сумманы төлөп бере тургандыгы тууралуу камсыздануучунун милдеттенмеси.
Бажан Микола
Бажан Микола - (Николай Платонович) [26.9 (9.10).1904, Каменец-Подольск шаары 23. 11.1983, Киев ] украин акыны. Социалдык Эмгек Баатыры (1974), УССР ИАсынын академиги (1951). Киев институтунда (1923-25) окуган. 1943-48-жылдары УССР Министрлер Советинин Председателинин орун басары. Чыгармачылыклык иши 1923-жылдан башталган. 1926-жылы граждандык согуш темасында жазылган «17-патруль» аттуу биринчи китеби чыккан. «Гофмандын түнү», «Гетто Уманда» (1926), «Сокурлар» (1933) аттуу поэмалары бар. «Өчпөс өмүр» (1937) поэмасында С. М. Кировдун образын түзгөн. «Аталар жана балдар» (1938) деген ырлар жыйнагында адамдардын эмгектеги жана Мекенди коргоодогу эрдигин даңазалаган. Улуу Ата Мекендик согуш күндөрүндө жазган «Ант» (1941) деген ыры украин элинин гимнине айланган. «Даниил Галицкий» аттуу тарыхый поэмасынын, тынчтык үчүн күрөшкө чакырган «Англиялык таасирлер» (1949), «Үмүт жөнүндө төрт аңгеме» (1967), «Дебора» (1968) китептеринин автору. СССР Жогорку Советинин 4-шайлоосунун депутаты. СССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1946, 1949). Ленин, Кызыл Туу, Эмгек Кызыл Туу ордендери менен сыйланган.
Бандура
Бандура - украиндердин кылдуу чертме музыка аспабы. Мурда 12-25, кийин 40-50 кыл тартылат. Плектр менен ойнолот. Диапазону кылдын санына жараша болот. 16-17-кдарда Украинага кеңири тараган. Элдик профессионал музыканттар Бандуранын коштоосунда дума айтышат, ыр ырдашат, күү чертишет. Украинада бандурачылардын мамлекеттик капелласы, профессионалдык жана өздүк көркөм чыглык ансамблдер, оркестрлер уюштурулган. Бандуранын өркүндөтүлгөн түрлөрү (прима Б., альт Б., бас Б., контрабас Б.) оркестрлерде ойнолот.
Шабыркөл туз кени
Шабыркөл туз кени  Нарын облусунун Кочкор районунда, Кочкор кыштагынан 30 км түштүк-чыгышта, Шабыркөл сайынын башатында, деңиз деңгээлинен 2300 м бийиктикте. Геол. изилдөө иштери 1955-ж. жүргүзүлгөн. Тенардит тузунун кени туздуу свитасынын жердин үстүнө чыккан чыгыш жагында жатат. Кенде тенардиттин узундугу 10–15 мден 180 мге чейин созулган жана 0,4 мден 3,5 мге чейин өтө өзгөрмөлүү калыңдыктагы линза сымал бир нече кабаты аныкталган. Тенардит кабатында NаSО4 өлчөмү 70–86,86%, NаС1–2,11–10,45% түзөт. Запасы В+С1 категориясы боюнча 78,8 миң т, С2 –19,5 миң т.
Аскетизм
Аскетизм (гр. asкetes - көнүгүү) - өз эрки м-н күнүмдүк турмуш жыргалчылыктарынан баш тартуу же ашкере чектөө м-н такыба жашоо. Аскетизм термини алгач атлеттердин спорттук көнүгүүлөрүн билдирсе, кийинчерээк бир катар диний ж-а философиялык агымдардын концепцияларынын негизи болуп, ар кандай түрдө кездешет: тамак-ашты чектөө (орозо, пост ж. б.), үй-бүлө куруудан баш тартуу, так өтүү, целибат, жакырчылык, дербишчилик, өз денесине залал келтирүү ж. б. Алгачкы коомдо эле табияттан тышкары күчтөр, арбактар м-н байланыш түзүү үчүн бакшылар тамак-аш, уйкудан ж. б. өздөрүн чектеп даярдык көргөн. Аскетизм айрым философиялык мектептерге (мисалы, киниктер) ж-а диндерге (христианчылык, индуизм ж-а ислам) мүнөздүү. Муктаждыктардан бошонууга, экстаз абалында «табигаттан тышкары жөндөмдүүлүккө» жетишүү (йога), Христос чеккен «азапка» ортоктош болуу сыяктуу ар кандай аракеттер аскетизмдин тышкы ж-а түпкү максаты болушу мүмкүн. Аскетизмдин олуттуу жүйөлөрүнүн бири катары (бай төбөлдөр үчүн) коомдук артыкчылыктардан пайдалануудан өз ыктыяры м-н баш тартуу эсептелет.
Ускат
Ускат — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Томь дарыясынын сол жээгинен 546 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 43 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кеп агымы
Кеп агымын синтаксистик жиктештирүү синтагмалык жиктештирүү менен дал келе бербейт, маселен, жөнөкөй сүйлөм эки синтагмадан турушу ыктымал, ал эми татаал сүйлөмдө бир гана синтагма болушу мүмкүн.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Осмонов Бектур
Осмонов Бектур (1896, Тоң району -1976, ошол эле жер) - комузчу. Абактын, Серкёбайдын, Муратаалынын күүлөрүн черткен. Ошону менен бирге өзү жашаган доорго, турмушуна, табыйгат көрүнүшүнө арналган «Акыйкат», «Жайлоо кербези», «Кичи кербез», «Чоң кербез», «Жакшы адамдын мүнөзү», «Боз балдар кыялы», «Назик шыңгырама», «Салганат шынгырама» ж. б. күүлөрдү чыгарган. 1962-ж. Кыргыз улуттук телерадиосунун алтын фондуна 40тан ашык күүлөрдү жаздырган.
Какырым
Какырым — кыргыздын байыркы салттуу тамактарынын бири. Хакас жана туваларда бул тамак «хахырым» деп аталары маалым. Какырым күз жана кыш айларында денеге жагымдуу, айрым учурларда дарылык касиети бар тамак катары пайдаланылат. Бул тамакка ченемине жараша катыкталган айран же эзме курут, сары май, туз, пияз жана башка татымалдар кошулат.
Ат-Башы өрөөнү
Ат-Башы өрөөнү
Жайгашкан жери
Ички Теңир-Тоонун түштүгүндөгү тоо аралык ири өрөөн.Түндүгүнөн Нарын, Аламышык, Кара-Тоо, Байбиче, түштүгүнөн Ат-Башы, Жаңы-Жер кырка тоолору менен чектешет. Түндүк-чыгыштан түштүк-батышка карай 160 кмге созулат. Туурасы 15–27 км. Өрөөн деңиз деңгээлинен 2000–3200 м бийиктикте. Өрөөндүн таманы ортосун көздөй акырындап жапыздайт. Бул багытта чыгыштан Ат-Башы суусу, түштүк-батыштан анын ири куймасы — Кара-Коюн суусу агат. Өрөөн тектирлүү; Кара-Коюндун жогорку бөлүгүндө түп тектирлери 14кө чейин жетет. Ат-Башы менен Кара-Коюн суулары кошулган жерден 10 км төмөнүрөөк чуңкур жерлер көп кездешет. Өрөөндүн ортоңку бөлүгүндө жуулуудан пайда болгон «жетим тоолор» (Чечдөбө, Тоголок - Дөбө) бар. Ала-Мышык, Кара-Тоонун түштүк этектерине (Быткылда) чап рельефи мүнөздүү. Ат-Башы кырка тоосунун этегинде шиленди тектерден турган түздүктөр жатат. Бул жерде төртүнчүлүк мезгилдин чөкмөлөрүнүн калыңдыгы 10–20 мден ашпайт.
Рельефи
Рельефи каледон бүктөлүүсүнөн түзүлө баштап, герцин орогенези мезгилин де өнүккөн; бирок ургаалдуу өнүгүшү альпорогенези мезгилине таандык, анда азыркы рельефинин турпаты түзүлгөн. Ат-Башы өрөөнүндө ири геосинклиналды элестетет. Өрөөндө палеоген жана неоген мезгилдеринде пайда болгон кыргыздын кызыл түстүү комплекси менен антропогендин мөңгү, суу чөкмөлөрү бар.
Климаты
Климаты континенттик жана кургак. Кышы суук, январдын орточо температурасы –18,7°С, июлдуку 16,3°С. Жылдык жаан-чачыны чыгышында 300–400 мм, батышында 200–260 мм. Өрөөндү курчаган тоолордо жалпы аянты 112,1 км2 келген 255 мөңгү бар.
Суулары
Суулары: Ат-Башы (ири куймалары — Ача – Кайыңды, Баш – Кайыңды, Богошту, Үйүрмө, Кайнар, Балык-Суу, Жаңы-Жер, Улан, Узун-Булак, Каманды, Башача, Боронду), Кара-Коюн (куймалары - Чет-Келтебек Орто-Келтебек, Баш-Келтебек, Шырыкты, Кара-Суу). Тоо беттери коңур-күрөң, токой арасы кара жана ачык күрөң топурактуу. Ат-Башы суусун бойлото тал, байтерек, чычырканак ж. б. бадалдар, тектирлерде бетеге, шыбак (2000–2300 м), адырларда чекенде өсүмдүктөрү (2100–2500 м) өсөт. Ат-Башы кырка тоосунун этегиндеги түрдүү чөптүү шалбаалуу талаа, бийиктеген сайын карагай токою (четин, карагат, шилби, сары жыгач аралаш), субальп, альп шалбаа (3500–4300 м) алкактарына өтөт. Өрөөндүн түндүк тарабына (Нарын кырка тоосунун түштүк капталы; 3400–3500 м) жарым чөл жана талаа ландшафттары мүнөздүү.
Ат-Башы өрөөнү — мал чарбачылыгы үчүн жайлуу жер. Сугат жана кайрак жерлеринде буудай, арпа, тоют өсүмдүктөрү айдалат. Өрөөн аркылуу Бишкек-Торугарт автомобиль жолу өтөт.
Арак
Бул түрдөгү ичимдиктерди түрк-моңгол элдери байыртан кеңири колдонуп келген. Ошондуктан, «Манас» эпосунда да арак жөнүндө маалыматтар бар. Мисалы, Радлов жазып алган вариантта «аракыга бал кошуп алтындан кылган аякка ага куюп сунуңар» (Радлов жазып алган вариант, 90-б.). Эпосто арак көпчүлүк учурда зыяндуу ичимдик катары баа берилет. Арак душман тараптагы терс каармандардын сүйүктүү тамагы катары сүрөттөлөт. Оң каармандар аны ичкенде: «Арак деген аш ичтим балдар, акылымы кошо ичтим балдар», — деп өзүн күнөөлөйт. Ырасында, арак ичүү менен оң каарман туура эмес жолго барат, адашат. Мисалы, Көкчө өзүнүн айланасындагы арам ойлуу бийлердин амал менен берген арагына мас болуп, Алмамбет менен чатакташып айлынан кетирет, Көзкамандар Манаска арак берип мас кылып, ууландырып өлтүрө албай калышат. Кырк чоро Жакып берген аракка кызып, Каныкейге каршы аттанышат.
Жалпы маалымат
Жалпы маалымат – саны чектелбеген адамдар үчүн бериле турган басмасөз, уктуруу жана уктуруу-көрсөтүү ж.б. маалыматтары.
Күкүрт ангидриди
Күкүрт ангидриди, SO3 — 6 валенттүү күкүрт менен кычкылтек би-рикмеси. Кадимки басымда түссүз газ (44,5°С суюктукка айланат). Абада суу буулары менен реакцияга кирип, күкүрт кислотасын пайда кылат. Тыгызд. 1,92 г/см3.44,9°С кайнап, 16,8°С кристаллга айланат. Буу түрүндө SО3 моно-молекулалуу. Анын термикалык диссо-циациясы (SО2 жана О2) 450°С баш-талып, 1200°С толугу менен бүтөт. ЗО., суу менен өз ара аракеттенишкенде күкүрт к-тасы пайда болот:
Шабай чополуу Бүлө-Таш кени
Шабай чополуу Бүлө-Таш кени Чүй облусунун Сокулук районунда, Сокулук кыштагынан 31  км түштүк-батьшта, Шабай суусунун өрөөнүндө, деңиз деңгээлинен 1800–1900 м бийиктикте. 1989-ж. Түндүк Кыргыз геол. экспедициясы чалгындаган. Кендин пайдалуу катмары ордовик мезгилинде пайда болгон көмүр-чополуу сланецтер болуп эсептелет. Сланецтердин оптималдуу көөп чыгуу температурасы 1120–1160°С, көөп чыгуу коэффициенти 4–6. Алынган керамзит шагылы «400», «500» маркага туура келет. Запасы В категориясы боюнча 2996 миң м3, С – 10354 миң м2, В+С1–13350 миң м3 С2–35888 миң м3.
Күкүрт ангидриди
SО3 + Н2О = Н2SО4 + 21 ккал
К. а. негиздик оксид жана негиздер менен өтө активдүү өз ара аракеттенишет. Күчтүү окистендиргич катарында күкүрттү, фосфорду, углеводородду жана башка окистендирет да өзү SО2 чейин калыбына келет. SО3 жогорку поли-мерлүү формасы суу менен анчалык ак-тивдүү реакцияга кирбейт, абада начар түтөйт жана анын окистендиргич таасири анчалык күчтүү эмес. Лаб-ялык шарттарда SО3 кээ бир металлдар сульфаттарын ысытуу менен алууга болот [Fе 2(SО2)3, МgSО4 жана башка]. Ашык сандагы Р2O5 конц. Н,SО4 таасир этип же абанын жана SО2 аралашмасын 400°С чейин ысытылган платина катализатору үстүнөн өткөрүү менен да алууга болот. Ө. ж-да алуунун ыкмасы SО2 катализатор жардамы менен окистендирүүгө негизделген. К. а. көптөгөн орг. продуктуларды өндүрүүдө сульфирлөөчү реагент катарында, олеумду алууда, жогорку конц. суусуз азот кислотасын алууда суусуздандыргыч агент катарында колдонулат.
Экинчи дүйнөлүк согуш
Экинчи дүйнөлүк согуш (1-сентябрь 1939-жылы, 2-сентябрь 1945-жылы) ― эки дүйнөлүк аскерий-саясий коалициялардын согушу, адамзат тарыхындагы эң ири согуш болгон. Ал согушта 61 мамлекет катышкан (ошол учурдагы жердин калкынын 80%). Уруш кыймыл аракеттери үч континенттин жеринде жана 4 океандын үстүндө жүргөн. Өзөктүк курал колдонулган жалгыз учур, ушул согуш.
Алдашев Абдулхай Алдашевич
Алдашев Абдулхай Алдашевич (1918, Жети-Өгүз району, Ак-Кочкор айылы — 2003, Бишкек) көрүнүктүү кыргыз фармакологу, токсикологу жана котормочу, сөздүкчү, ветеринария илимдеринин дотору, профессор.
Кыскача өмүр таржымакалы
Ветеринария илимдеринин доктору (1965) даражасын, профессор (1966) наамын алган.
Илимий мурасы
500-дөн ашык илимий эмгектин, анын ичинде 20 монография, 11 ойлоп табуунун, 2 окуу куралынын автору. Анын жетекчилиги менен илимдин 10 доктору, 20 кандидатты диссертацияларын жактаган.
Манас эпосу
70-жылдардын башында Б. М. Юнусалиевдин жетекчилиги астында түзүлгөн «Манас» эпосунун канондук текстин орус тилине сапма-сап которуу үчүн котормочулардын конкурсун өткөрүүгө (К. К. Юдахин) менен бирге жетекчилик кылган. Редакциялык кеңеш тандап алган 120 000 сап котормонун 115 000 сабын (5000 сапты К. К. Юдахин менен бирге) Абдулкай Алдашевич илимий талапка ылайык иретке салып терминдерди орусча так берүүгө жетишкен.
Абдулкай Алдашевич катышкан жана редакциялаган сапма-сап котормонун негизинде «Манас» эпосунун илимий басылышы "СССР элдеринин эпостору" деген серияда Москвадан ишке ашырылган. Орус тилине көркөм которулган "Манас" үчилтигинин "Семетей" жана "Сейтек" бөлүмдөрүнүн сапма-сап котормосунун 30 000 сабы да Абдулкай Алдашевичке таандык.
Башка котормолору
В.Катаевдин “Мен эмгекчи элдин уулумун” повестин, М.Горькийдин “Балалык” повестин, чыгармалар жыйнагынын 6-томун, Н.Рыбактын “Преяслов радасы” романын, Г.Флобердин “Айым Бовари” романын кыргыз тилине которгон.
Наамдары. Сыйлыктары
Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген ветеринардык врачы (1974). Кыргыз Республикасынын жазуучулар союзунун мүчөсү. Абдулкай Алдашевич эки 2-даражадагы Ата Мекендик Согуш, «Кызыл Жылдыз», эки «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Үй-бүлөсү
Уулу - белгилүү илимпоз, академик Алмаз Алдашев.
Донатас Банионис
Банионис (Банёнис) Донатас - (28. 4. 1924-ж. туулган, Каунас) литва актёру, СССР эл артисти (1974). Литва ССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1969). 1941- 2000-ж. Паневеж драма театрынын актёру (1980- Д. Банионис. «Жансыз мезгил» фильминен кадр. 1968. 84-ж. башкы режисеры, 1984-88-ж. көркөм жетекчи жана директор), 1984-ж. Литва консерваториясын бүткөн. 100 дөн ашык ролдо ойногон: Эдвардас (А. Венуолис, «Күүгүмдө»), Тесман (Г. Ибсен, «Гедца Габлер»), Эдгар (А. Стриндберг, «Өлүм бийи») ж. б. 1957-жылдан кинофильмдерге тартылат: «Эч кимдин өлгүсү келген эмес» (СССР мамлекеттик сыйлыгын, 1967), «Жансыз мезгил», «Гойя, же болбосо таануунун оор жолу», «Мистер Ман-Кинлинин качуусу» (СССР мамлекеттик сыйлыгын, 1977). Банионис түзгөн образдар психология терендиги, таасирдүүлүгү жана ийкемдүүлүгү менен айырмаланат. А Пазылов.
Жер кыртышы
Жер кыртышы – Жердин «катуу» бөлүгүнүн үстүңкү катмары, мантия менен Мохоровичич чеги аркылуу чектешет. Калыңдыгы океан түбүндө 5 км, материктин астында 75 кмге жетет. Континенттик жана океандык, ошондой эле өтмө – субконтиненттик жана субокеандык жер кыртыштарына бөлүнөт. Континенттик жер кыртышы чөкмө, гранит жана базальт катмарларынан турат; орточо калыңдыгы 35–45 км, эң калың жери 75 км (тоо астында) болот. Океандык кыртыш континенттик кыртыштан гранит катмарынын жоктугу жана кыртыштын жукалыгы (5 кмден 10 кмге чейин) менен айырмаланат. Жер кыртышы изостазиялык тең салмактуулук абалына жакын. Жер кыртышында дайыма тектоникалык кыймыл болуп турат. Түзүлүшү боюнча ал кыймылдуу – геосинклиналь жана кыймылсыз – платформа аймактарына бөлүнөт.
Жер тоголок
Жер тоголок — Кыргыз көркөм тасмасы, режиссёру Кубаныч Курманбеков
Ата-энеси таштап кеткен баланын тагдырын чагылдырган тасма. бет ачары 2-январда Бишкекте болуп өткөн.Тасмада Кыргыз Республикасынын Эмгек сиңирген артисти Шайыр Касымалиева], режиссёр [[Назым Мендебаиров, Жеңишбек Сманов, "тамашоучу" Кубаныч Курманбеков, Самат Эркинбеков жана ырчы Тынай Алыбаев роль жаратышкан.
Мазмуну
Башкы каарман Арманды кичинекейинде ата-энеси таштап кетип, психикалык ооруканада чоңоёт. Ал эч качан башка жака чыгып коргон эмес болот. Маестро болсо ооруканага даарылануу учун келип ,Арманга жолугат,экоо достошуп Арман менен Маестро ооруканадан качып чыгып,Армандын ата-энесин табабыз деп максат кылышат.Башкы каармандар ар кандай кызык окуяларга кабылат.бирок эч кимден коркпогон Темир жана Темирбек экоону издейт Ата-энеси таштап кеткен баланын тагдырын чагылдырган "Жер тоголок" тасмасынын бет ачары болду.
Тасманын тартышы
9 ай аралыгында тартылып, көпчүлүк эпизоду борбор калаада, ал эми айрым эпизоддору Ысык Көл облусунда тартылган
Ак-Сай айылы
Ак-Сай -жердин аты,айыл.
Тарыхый топоним. Махмуд Кашгаринин XI кылымдагы анын үч (азыркы үч турпан) округунун аймагына жакын экендигин билдирет. Орто кылымдагы адабияттарда Ак-Сайга чектеш же жакын жаткан Торугарт ашуусу, Ат-Башы шаары, Арпа-Йасы талаасы, Ташы-Рабат кербен сарайы ж.б. аталат. Буга Кара-Тлда байыркы Ак-Сай азыркы Ак-Сай сыртына туура келээри шек болгон Ак-Сай өрөонүн жергиликтүү кочмон эл эзелтен эле пайдаланып |чпен. Кек-Аргын менен Сары-Иймектен табылган неолит мезгилидеги буюмдары буга ачык далил болот. Ак-Сай ороөнү Ички Теңир-Тоодогу бийик тоолу.
Географиясына карата Батыш Ак-Сай жана Чыгыш Ак-Сай болуп мүдүрүм өроөнүнөн бөлүнөт. Батыш Ак-Сай өрөөнү Ат-Башы, Ак-Жер, Кок-Кыя тоолору жана Какшаал тоо тизмеги менен курчап. Ал эми Чыгыш Ак-Сай өрөонү деңиз деңгээлинен 2900-3800 мли. Инмиктс жайгашып, курчаган тоолордун эң бийик жерлери 3900-5000 м түзөт.
Чыгыш бөлүгүнүн кээ бир жерлери адыркудуруу, ортоңку бөлүгү түзөң жапыз кашаттуу келет. Көк-Кыя, Сары-Белес, Кежиге сыяктуу бийик тоолору бар.
Климаты кескин континенттик өрөөн, Орто Азиянын «суук уюлу». Январдын орточо температурасы-29°С, июль айыны орто чеиинде-8°С. Жьшдык жааи чачыны 257 мм. Кышында кар аз түшүп, айрым жылдары жер «кара» чыгыт. Өрөөндүн бардык жеринде түбөлүк тоң тараган. Негизги суусу Ак-Сай жана анын ири куймалары (Мүдүрүм, Муздабас, Кош-Кара-Таш, Терек). Ак-Сай өрөөнү Кыргызстандагы ири жайлоо жана кыштоо. Өрөөндө Нарын, Ат-Башы, Ак-Талаа райондорунун малы багылат. Өрөөн батыштан Торугарт чыгыштан Босого авто жолдору аркылуу байланыштырат.
Ак-Сай (Алабуга) таш-көмүр кени. Ат-Башы жана Ак-Талаа районунун аймагында, Жаман-Даван тоосунун түндүк капталында, Ак-Сай суусунун жогору жагында жайгашкан. Кен байлык 1957-59-жылдары чалгындалган. Көмүрлүү катмар юра мезгилинде пайда болуп, кендик багытта 4 кмдей созулуп жатат. Калындыгы 45 мдей. Катмар негизинен чопо, кумдук жана майда жумуру таштуу конгломераттан түзүлүп, арасындагы көмүр кабатчаларынын калындыгы бир нече смден 6,9 мге чейин жетет. Запасы 182,8 миң тонна. Терендеги көмүр катмарлары изилдене элек. Көмүр кени 1993-жылы Беш-Сары, Сардар чакан ишканалрдын күчү менен иштетиле баштаган.
Мектепке чейинки тарбия
Мектепке чейинки тарбия –  бул мектепке чейинки (0–7 жаш) курактагы балдарга үй-бүлөнүн жана коомчулуктун таалим-тарбия берүүсү. Мектепке чейинки курактагы балдарга таалим-тарбия берүү системасы бизге чейинки бардык прогрессивдүү, алдыңкы педагогикалык бай тажрыйбалардын негизинде түзүлгөн. Ал педагогикалык илимдин жана балдар бакчаларынын бай иш- тажрыйбаларынын тыгыз байланышы аркылуу өркүндөйт.
Мектепке чейинки таалим-тарбиянын негизги максаты, ар-тараптан өнүккөн, айлана-чөйрөдөгү кубулуштар, мамилелер жөнүндө түшүнүктөрү бар, улууларды сыйлаган, досчулук жана жолдошчулукту урматтаган инсанды калыптандыруу. Балдарды тарбиялоодогу эң негизги каражат болуп оюн эсептелет. Акыл тарбиясы эрте жаш курактан башталып, балдардын айлана-чөйрөдөгү жашоо-тиричилик жөнүндөгү алгачкы түшүнүктөрүн калыптандырат. Мамилелешүү жана таанып-билүүнүн каражаты болгон кеп үлгүлөрүн үйрөнүп, ар тараптуу тажрыйбага ээ боло башташат. Балдар бакчаларында атайы балдардын жаш өзгөчөлүктөрүнө ылайык түзүлгөн «Мектепке чейинки курактагы балдарды тарбиялоо» программасы боюнча окуу-тарбия аракеттери иш жүзүнө ашырылат. (Балдар ар тараптуу түшүнүктөрдү өздөштүрүшөт).
Мектепке чейинки мекемелерде системалуу окутуп-тарбиялоо: - балдардын акыл-сезимдеринин өнүгүшүнө жана аларды мектепте окууга ийгиликтүү даярдоого чоң көмөк көрсөтөт; - ден-соолуктарын чыңдоо жана дене түзүлүштөрүн өркүндөтүүнүн максаты: туура режим, тамактануу, кыймыл аракеттерин өстүрүү; - маданий-гигиеналык ыктарын, көнүгүүлөрүн калыптандыруу; - жөнөкөй эмгектин түрлөрүнө катыштыруу; - кыймылдуу оюндар жана гимнастикалык сабак – көнүгүүлөрдү жана эстетикалык тарбиялоонун бардык каржаттарын (ийлеп- чаптоо, кесип, чаптоо, сүрөт ж. б.) пайдаланып балдардын ар-тараптуу өнүгүшүн камсыз кылуу. Азыркы күндө, илимий-теориялык жана практикалык бай тажрыйбанын негизинде мамлекеттик жана альтернативдүү мектепке чейинки тарбия берүү системалары өнүгүүдө. Мектепке чейинки курактагы балдарга таалим-тарбия берүүдө балдар бакчаларынын жана үй-бүлөнүн максаты бир болот. Коомдук жана үй-бүлө тарбиясынын биримдиги, тарбиячы жана ата-энелердин тыгыз байланышы, тарбиялоонун негизги шарты болупп эсептелет.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Калак
Калак - уч жагы жалпак, жука миздүү, саптуу күрөк сымал жыгач курал. Калак абдан көп көлөмдө камыр жууруганда, бозонун шагын аралаштырганда жана кайнатканда, эжигей бышырганда, курут даярдаш үчүн сүзмө менен эжигейди аралаштырган- да, шакар кайнатып самын уптаганда жана башка колдонулат. Кыска саптуу жазы калак очоктон, тандырдан күл чыгарууда пайдаланылат. Калак - сууда сүзүүчү кайыктын эки шилегичин да туюнтат.
Миририкттер
Миририкттер (лат. Miririctus) – океан иримдеринде жашоочу балыктардын бир уруусу.
Жалпы менчик
Жалпы менчик – жарандык укук теориясында көбүнесе мамлекеттик жана/же муниципалдык менчик деген мааниде колдонулуучу аталгы.
Какрыбаш (Туймазин району, Башкыртстан)
Какрыбаш — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Какрыбашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 736 киши. Почта индекси — 452771, ОКАТО коду — 80251825001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Айгыр-Жал
Айгыр-Жал-жердин аты, айыл. Бирлик айлынан чыгышты коздой чыга бёргендёги бийик узун добо Айгыр-Жал деп аталат. Кадимки Манастагы кыргыздардын кырааны Нойгуттардын Чубагы Кокала айгыры менен бабасы Кошойго келгенде Ат-Башынын чыгышынан батышына ушул бийик дободон коз салуучу экен. Ошондон бул ыйык добо «Чубактын Айгырынын жалындай»-деп аталып келген, замандоорлордун озгоргөнүнө байланыштуу азыр озүно жарашыктуу Дагыр-Жал деген кыскартылган ат менен аталып келет.
Түндүк Лебеда
'''Сев. Лебеда''' — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лебеда дарыясынын сол жээгинен 4 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кызыл-Бел
Кызыл-Бел — Кыргызстандын Баткен облусунун Баткен районундагы айыл. Кара-Бак айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы — 3849 (2009-жылы), 7222 киши.
Көбөө
Баш жана бут кийимдердин жакасынын, жеңинин, тегинин, багалегинин: талаасынын, кырбуусунун, кончунун жээгине, ошондой эле жууркан, төшөк, төр көрпө, көлдөлөң, кийиз күзгү кап, аяк кап, баштык, тердик ж.б. буюмдардын четине бастырылып тигилген башка түстөгү кездеме, таар, көрпө, кийиз. Көбөөнү кыйык деп да коет. Жасалган буюмга ылайыкталып айрым көбөөлөр атайын саймаланып, «ала мончоктолуп» да тигилет. Көрпө, териден жасалган буюм кечектер кездеме менен көбөөлөнөт. Элде: «Көбөө келсе көйкөлөт, жака келсе жайкалат» — деген кеп бар.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Шицзячжуан метросу
Шицзячжуан метросу – Шицзячжуан шаарынын метросу. Метросу 26-июнь 2017-жылы ачылат.
Бажы
Бажы — өлкөнүн чек арасы аркылуу жүктү жана почта жөнөтмөлөрүн алып өтүүнү контролдоочу жана бажы салыктарын жана бажы жыйымдарын алуучу мамлекеттик мекеме. Бажы өзүнчө чегара пункттарында (порттордо), өлкөнүн ири борборлорунда жайгашат. Бажы өлкөнүн бажы мыйзамдарынын жана белгиленген бажы эрежелеринин аткарылышын ишке ашырат; импорттолуучу жана экспорттолуучу товарлардын эсебин алат; жүктөрдү убактылуу сактоого кабыл алат; тыштан келтирүүгө жана тышка чыгарылууга тыюу салынган жана чектелген буюмдарды алып коёт; контрабанда менен күрөш жүргүзөт; жүктөрдү карайт; үстөктөрдү (товарларды сактагандык, санитардык жана башка үчүн, ошондой эле белгиленген эрежелерди бузгандык үчүн штраф алынат, кээде жүк конфискацияланат), жыйым алат; бажы декларацияларын, эсептешүүлөрдү, товардын түрү тууралуу күбөлүктү, импорттук же экспорттук лицензияларды, санитардык жана ветеринардык күбөлүктөрдү көрсөтүү жана башка бажы эрежелеринин сакталышын контролдойт. Бажы жайгашкан жерге транспорттун токтотпоо; жээкке уруксатсыз токтотуу; керектүү документтерди көрсөтпөө, жүктү жашыруу жана башка эреже бузууга жатат.
Бажы жагынан жол-жоболоштуруу - соодагерлер тарабынан жүзөгө ашырылат иш-чаралардын комплекси (импорттоочулар, бажы органдарынын, бажы өкүлү, тастыкталган жана камсыздандыруу компаниялардын жана банктардын) чет импорттук мал.
Тыдыль-Кикя дарыясы
Тыдыль-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Часелька дарыясынын оң жээгинен 215 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чандалаш
Узундугу 94 км, алабынын аянты 1157 км2. Талас Ала-Тоосунун түштүк капталындагы көлдөн башталат. Башкы агымында «Чакмак» деген ат менен түштүккө, андан кийин түштүк батышка карай агат.
Осмонкулов Ырыскелди Каниметович
Осмонкулов Ырыскелди Каниметович (1968-ж. т., Фрунзе ш.) - эстрада ырчысы.
Чандалаш
Ири куймалары: Кара-Жаңырык, Эшек-Өлдү, Тегирмен-Сай, Чон Сандык, Кайың-Суу ж. б. Жылдык орточо чыгымы чатында 11,7 м3/сек; эң көп чыгымы июнда (30,1 м3/сек), азы мартта (2,8-2,9 м3/сек). Апрелде кирип, сентябрда тартылат. Жээгинде Коргон-Дөбө кыш. жайгашкан.
Осмонкулов Ырыскелди Каниметович
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (2004). "Даңк" орденинин ээси (2017). Музыкалык мектеп-интернатта окуп жүргөндө хордо, «Аракет» эстрадалык ансамблде, аткарат. тилдеринде да ырдайт. эле жылы «Айкөл Манас - жылдын мыкты адамы» деген наамды алган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.