cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рамах (Нү-Мексико)
Рамах (Нү-Мексико) (Ramah) — Нү-Мексико штатынын McKinley округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 407 киши. Болжолдуу аянты - 9.9 км². FIPS коду — 35-61220.
Жез хлориддери
Жез хлориддери — жез менен хлор бирикмелери: СuСl, СuСl2, СuСl —түссүз, сууда начар эрүүчү кристаллдар. СuСl конц. туз кислотасындагы эритмеси СО сиңирип алуу үчүн колдону-лат. СuСl2 — күрөң түстөгү сууда жакшы эрүүчү кристаллдар. Суудагы эритмесинен кристаллогидрат СuСl2×2Н2О түрүндө бөлүнөт. Ө. ж-да СuО же СuСО3 туз к-тасында эритүүдөн же көк таш менен ВаСl2 ортосундагы орун алмашуу реакциясынан алышат. Ж. х. боёо ишин-де, мед-да жана катализатор катары колдонулат.
Эн тамга белгилери
Эн тамга белгилери - Уруулук, урук, үй-бүлөлүк жана жеке колдонуудагы белги тамгалар түрк-монгол тилдеринде «тамга» деп аталып («тавро», «клеймо», «печать»), өтө баалуу тарыхый булак болуп саналат. Кыргыз тилинде «тамга» же «эн тамга белгилери» деп аталып жүрөт. Эн тамгалар этногенезисти, этностук тарыхты, этностук маданиятты иликтеп үйрөнүүдө тарыхый жазма булактар, жер-суу, уруу-урук, эл аталыштары, элдик оозеки чыгармалардын маалыматтары менен катар негизги булактардын бири болуп эсептелет. Аска, таш беттеринде, бейиттерде ж.б.у.с. эзелки эстеликтерде чегерилген тамга жана ушул сыяктуу белгилердин этностук тарыхты иликтөөдөгү ролу өтө зор.
Атмосферадагы конвекция
Атмосферадагы конвекция - аба көлөмүнүн бийиктик боюнча өйдө-төмөн алмашуусу. Ал атмосферадагы температуранын айырмасына байланыштуу болуп, жылуу абанын тыгыздыгы айлана-чөйрөсүнө караганда төмөн болгондуктан, ал эми жогору карай, муздак абаныкы жогору болгондуктан, төмөн карай умтулуу мыйзамы менен түшүндүрүлөт. Абанын алмашуусу көбүнчө тропосферанын төмөнкү жана жогорку катмарларынын ортосунда пайда болот. Атмосферадагы конвекция жүрүп турган кезде, аба агымынын жер бетинен көтөрүлүүсү байкалат. Андагы абанын көтөрүлүү ылдамдыгы 20 м/сек, кээде андан жогору. Мындай жерлерде чагылгандуу булуттар пайда болуп, нөшөрлүү жамгыр жаайт.
Жаңы мукатовка (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Жаңы мукатовка — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Рязан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 13 киши. Почта индекси — 453162, ОКАТО коду — 80249880005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Алик сурьма кенчеси
Алик сурьма кенчеси - Ош облусунун Алай районунда, Аликсөөк суусунун Терек суусуна куйган жеринен 1,5-2 км жогору, деңиз деңгээлинен 37403930 м бийиктикте. 1984-87-ж. геологиялык издөө иштери жүргүзүлгөн. Кенченин аймагында силур, девон жана карбондун карбонат-терриген катмарлары жайгашкан. Жаракалар менен кесилген плита сыяктуу бири бирине жакын эки акиташ олистомиттери кенташты камтып турат. Сурьма кенташы жаспероиддер менен байланышып, узундугу 115 мге чейин, калыңдыгы 1-1,5 м болгон тарам түрүндөгү эки кенташ (руда) тулкусун түзөт. Сурьманын орт. өлчөмү 7,72%. Кенташтын болжолдуу ресурсу 86,1 миң т, сурьманыкы 6600 т.
Элөт
Элөт - Тарыхый оозеки чыгармалардын маалыматтарында Жунгарлар түндүк элеттор экендиги, алар түпкүсү легендарлуу Элет-Дархан аттуу нойондон тараары баяндалат. Изилдөөчүлөр элөттөрдү өз алдынчалыкка ээ уруу, этностук аталыш моңгол (калмак) тилдеринде «өз алдынча бөлүнгөн», «жамааттан, негизги журттан ыраак жайгашкан эл» маанисин туюнтарын белгилешет. 16-к. чейин элөттөр (өлеттер) дөрбэн-ойроттордун (төрт ойрот) ири уруусу катары эскерилет. Н.Я.Бичурин: «... Жунгариялык элөттөр Кобдодон чыгышка карай, тагыраак айтканда Селенга дарыясынын башкы агымына чейинки аймактарды мекендешкен.
...15-к. карата элөттөрдун саны көбөйүп кеткендиктен, алар (элеттор) ойроттордун курамына кошулгандан соң калмактардын баары «Чжунгар (Жунгар) элөттөрү» деп атала башташты» - деп жазат. 18-к. 2-жарымында (1753-1756) элөттөрдүн басымдуу бөлүгү Цинь (Манчжур) империясынын аскерлери тарабынан кыргынга алынганы маалым. Элөттөр - кара калмактар деген ат менен да белгилүү. Алардын басымдуу бөлүгү учурда Батыш Кытайдагы (Чыгыш Түркстан) Текес суусуна жамаатташ аймактарды мекендешери маалым. Көл кылаасындагы сарт-калмактар 20-к. 20-ж чейин өздөрүн элөт деп аташчу.
Кадыр (Илишев району, Башкыртстан)
Кадыр — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Кадыр айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 850 киши. Почта индекси — 452267, ОКАТО коду — 80230844001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Дүмүр алп
Дүмүр алп — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери. Валиханов, Чокан жазып алган эпизоддо Бокмурун атасынын ашына "Дүмүр кулак Дүмүр алпты" да чакырат ( Валиханов, Чокан  жазып алган эпизод, "Ала-Тоо", 1979, № 7, 77-б.).
Кара-Суу (Талас району)
Кара-Суу ― Кыргызстандын Талас облусунун Талас районундагы айыл. Өзүнөн гана турган Кара-Суу айыл аймагына кирет.
Маймонид
Маймонид Моисей (1135—1204) — орто кылымдагы еврей философиясынын эң ири өкүлү. Маймонид Кордово шаарында талмудчунун үй-бүлөсүндө туулган, бирок Каирде жашап, Египет султаны Сала-эд-Диндин дарыгери болгон. Ал «Олку-солку болгондорго жол көрсөткүч» деген белгилүү чыгарманын автору.
«Олку-солку болгондорго жол көрсөткүч» чыгармасы
Бул трактатта ал органикалык концепцияны иштеп чыгат жана Ааламды өзүнүн жыйындысында бирдиктүү индивидум, андан башка эч нерсе эмес деп эсептейт. Ал микро- жана макро космостун бирдейлиги жөнүндөгү көз карашты жактайт жана жаныбарлар дүйнөсү менен аны курчап турган дүйнөнү окшоштуруп карайт. Бул концепция Маймониддин көз карашында Аалам түбөлүк жашап турган эмес, аны Кудай жараткан деген креациондук түшүнүк менен айкалышып турат. Кудайдын Ааламды жаратуусу алты күнгө улантылат, бул алты күндүн ичинде табийгый мыйзамдар улам көбүрөөк ролго ээ боло берет. Жетинчи күндөн тартып Кудайдын Ааламга кийлигишүүсү токтойт да, ал табият мыйзамдары боюнча өнүгө баштайт. Мында Маймониддин деисттик позициясы көрүнгөн, бирок, буга карама-каршы Маймонид теңирлик кудуреттин жашап турарын жана анын биздин дүйнөбүздүн эң эле майда-чүйдө окуяларына чейин кийлигишерин тааныйт. Ырас, Маймонид теңирлик кудурет — бул адамдын жөндөмдүүлүгүнө баш ийбей турган жашыруун күч экендигин эскертет.
Позициясы
Маймонид философия менен динди элдештирүү позициясында турган. Негизинен ал башкы булак катарында Аристотелге таянат. Ал Торанын (Эски Осуяттын негизги бөлүгүн) негизги жоболорун кабыл алып, булар Аристотелдин философиясы менен толук шайкеш келет деп ырастайт. Маймонид, Аристотелдин жоболору менен Ыйык жазуунун текстеринин ортосунда пайда боло турган кайчылыктар Ыйык жазууну сөзмө сөз талдап-түшүндүрүу менен шартталган; эгерде аларды аллегориялык түрдө талдап-түшүндүрсө бардыгы макулдашылып турат деп эсептейт. Ыйык жазууда, Маймониддин пикири боюнча, аристотелизмдин бардык акыйкаттары чагылдырылган.
Профетизм позициясын
Маймонид профетизм позициясын туткан жана өзгөчө таланттуу адамдар окуяларды алдын ала айта билген көрөгөч адамдардан боло алышат деп ойлойт. Бирок пайгамбарларда да улуу акыйкаттар чагылгандын отундай жарк этип чыгып пайда болот. Ошондуктан пайгамбарларга гана бардык философиялык акыйкаттар ачылып көрүнгөн, алардын жарым-жартылайы Ыйык жазууларда өз чагылышын тапкан. Ал эми Ыйык жазууларга кирбей калган акыйкаттар жок болуп кеткен, Ыйык жазуу менен Аристотелдин ортосундагы кайчылыктар мына ушундан улам пайда болгон. Маймонид — өз заманында белгилүү инсан болгон, аристотелизмди жайылтууда да жана орто кылымдык схоластикалык философияны өнүктүрүүдө да сиңирген эмгеги чоң. Ал XIII кылымда үстөмдүк кылып турган батыш философиясынын көптөгөн проблемаларын көтөрүп чыккан, анын диний ишеним жана философия, акыл-эс жана аян жаатындагы изилдөөлөрү ал өзү өлгөндөн кийин да дээрлик эки жүз жыл бою бул проблематиканын өсүшүнө жана өнүгүшүнө олуттуу даражада жардам берген.
Риноскопия
Риноскопия — мурун көңдөйүн чекеге коюлган жарык чагылдыруучу рефлектордун жана мурунду кеңейткичтин жардамы менен текшерүү ыкмасы.
Бөлүнүшү
Риноскопия алдыңкы, ортоңку, арткы болуп бөлүнөт.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Далдалчылык орун
Далдалчылык орун – белгилүү бир биржа соодасына катышуу укугуна ээ болуу үчүн биржа мүчөлүгүнө өтүү. Д. о. төмөндөгүдөй мүмкүнчүлүктөрдү берет: а) биржа алкагында жеке керектөөсү үчүн товар сатып алуу менен, өзалдынча бүтүмдөрдү түзөт, кардарлардын тапшырыгы боюнча аткарымдарды жасоо менен, ортомчулук бүтүмдөрүн түзөт; б) биржа аткарымдарын жүргүзүүдө аз чыгым тартуу – биржа мүчөлөрү биржа жыйымдарынан бошотулат жана биржага мүчө болбогон жактардан алынган каражаттардын эсебинен кандайдыр бир кошумча киреше алууга укугу бар; в) маалыматтарды биринчи кезекте алуу менен, кардарларга коммерциялык-маалымат кызматын көрсөтөт; г) биржаны башкарууга катышат. Биржа мүчөлөрү аржыл сайын мүчөлүк акы төлөп турууга милдеттүү.
Дүйшө Жанай уулу
Дүйшө Жанай уулу (1887, Ат-Башы району, Кара-Суу айылы —1983, ошол эле жер) —  манасчы. Кыпчак уруусунан. Сабатсыз болгон. Д. элдик оозеки чыгармалардын үлгүлөрүн арбын билген. Жамактатып ыр айтып, айылдагы келин-кесектерге кошок үйрөтүп, эл арасында айтылган диний ырларды, дарым, бата, ырым-жырымдарды үйрөнүп айтып жүргөн. Аны "Манас" эпосу өтө кызыктырып, манасчылардан берилип угуп, өзү да айта баштаган. Жаш кезинде Сагымбай Орозбак уулунун "Манас" айтканын көргөн. "Манас" айтып калуусун кереметтүү түш көрүү менен байланыштырат (түшүнө Бакай, Кыргылчал, Сыргак кирген). Д. уктап калган учурда түшүндө бирөө үн салып Бакай келаткандыгын айтат. Аны караса ак чепкен кийген, бетинен каны тамган, ак сакал, ак жуумал киши экен. Анын артынан Кыргыл келет. Мойну бир колтук болгон, бети тегерек, муруту чыга элек сары багылдыр жигит экен, ал өтүп кетет. Ошол түштөн кийин "Манас" айтып калган экен. Д. "Манастын төрөлүшү, балалык чагы, Алтайдан көчүшү", "Жети кандын кеңеши", "Айчүрөктүн түшү" сыяктуу эпизоддорду айткан (Кол жазмалар фондусу, 258-инв., 281-б.). "Көкөтөйдүн ашын" кара сөз менен кыскача жалпы окуянын мазмунун берген. Окуянын курулушу, айрым ситуациялык көрүнүштөр, мотивдик байланыштары боюнча Д-нүн варианты негизинен Сагымбай Орозбаковдун  вариантына жакын. Д. "Манастын төрөлүшү" эпизодун башкы баатырдын төрөлүшүнөн баштап, Айкожодон аманатын алган жерине чейин айткан. "Жети кандын кеңеши" эпизодунда кандардын Манаска элчи жиберип анан кыргыз колунун Бээжинге аттанып жөнөп берген жерине чейин баяндалат. "Айчүрөктүн түшүндө" Айчүрөктүн Семетейдин чоролору Күлчоро менен Канчоронун келиши тууралуу көргөн түшүн жорутканына чейин айтылат. Д-дөн мындан тышкары элдик оозеки чыгармалардын башка үлгүлөрү да жазып алынган.
Далдалчылык сыйакы
Далдалчылык сыйакы – бүтүм жасагандыгы үчүн биржа далдалчысына берилүүчү сыйакы.
Алашан, урук
Алашан уругу - каңды уруусунун курамындагы урук.
Алаш+н; ж.б.у.с.,
Учурда, Ноокат районунун аймагында Алашан атуу айылдын аталышы белгилүү.
Лимончул
Лимончул (лат. Gonepteryx rhamni, L. 1758) — эжекебесасы лимонго зыян келтирүүчү көпөлөктөрдүн бир түрү.
Марктредвиц
Марктредвиц - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Вунзидель-Фихтель (район)|Вунзидель-Фихтель районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 17 253 (2010-ж.). Аянты – 49.52 км2.
Берберлер
Берберлер - Түндүк Африка өлкөлөрүндө (Мавритания, Марокко, Алжир, Тунис, Ливия, Мисир), ошондой эле Борбордук жана Батыш Суданда жашаган элдердин тобу.
Жайгашуусу
Жалпы саны 6 млн-дон ашык (1967). Берберлер деген ат Түндүк Африканы арабдар караткандан (7-к.) бери белгилүү. Антроп. жагынан жер ортолук деңиз расасына кирет. Байыркы ливиялыктардын укум-тукумдары деп саналат. Арабдар караткан соң бербер урууларынын көбү араб маданиятын, каада-салтын, тилин, динин кабыл алышкан. Арабдашпаган, б. а. бербер тилдеринде сүйлөгөндөрү гана Берберлер деп аталат. Берберлер негизинен жер иштетип, мал багышат. Марокко менен Алжирдеги Берберлердин айрымдары өнөр жайда иштейт.
Желим боёктору
Желим боёктору — орг. жана орг. эмес боёктор целлюлоза эфири, поли-винил спирти, крахмал, казеин жана майдан алынган желимдин суу эритмесиндеги суспензиясы. Жана башка курамына башка да толуктагычтар (бор, каолин, гипс жана башка) кирет. Боёк колдонуу алдында гана даярдалып, щетка менен же бүрктүрүп сырдалат. Бөлмө темп-расында кургайт. Жана башка менен сырдоо май жана эмаль боёктору менен сырдоодон нымдын бууланышына тоскоол кылбагандыгы менен айырмаланат. Казеин боёктору сууга жана абага туруктуу болгондуктан имараттар, фасаддар кооздоодо жана гипске кошулат
Атмосферадагы суу буусунун конденсациясы
Атмосферадагы суу буусунун конденсациясы - абадагы суу бууларынын суюктукка (тамчыга) айланышы. Ал суу буусуна каныккан абанын муздак заттарга тийишинен пайда болот. Таштарда, дубалдарда, бак-дарактарда же аба конденсациясынын ядролорунда көп байкалат. Атмосферадагы суу буусунун конденсациясы буунун серпилгичтигине, температурасына, электр зарядына, тамчынын өлчөмү менен химиялык курамына байланыштуу. Атмосферада конденсация ядролору бууга айланган туздардан, метеориттердин күйүшүнөн, токойлордун өрттөнүшүнөн, түтүндөрдөн, космостук чаңдардан, бактериялардан жана башкалардан пайда болот. Конденсациясынын негизинде атмосферада булуттар, тумандар, жаан-чачындар, жер бетинде шүүдүрүм, бубак, кыроо жана башкалар келип чыгат.
Охна сымап кени
Охна сымап кени ― Айзатбек алгада журот Баткен облусунун Кадамжай районунда, Фрунзе шаарчасынан түштүк тарапта, Катраңтоонун түштүк этегиндеги Охна өрөөнүндө жайгашкан. 1926-ж. табылган. Кен аймагын карбон мезгилинде пайда болгон чөкмө тоотектер түзөт. Сымап рудалары тектоникалык жаракалардын үстүнкү капталдарындагы акиташ тегинин брекчияларында кездешет. Брекчияда акиташ тегинин талкаланган кесекчелери кальцит менен камдашкан. Киноварь кристалл түрүндө ошол кальциттерде байкалат. Брекчия тилкесинин калыңдыгы 1–2,5 м, чанда 5 мге жетет. Руда тулкулары негизинен линза, тарам сымал болуп, алардын калыңдыгы 1–2 м, узундугу 10–15 мден ашпайт. Негизинен минералы киноварь, чанда нукура сымап кездешет.
ЭКИ ДОС
Класстан тышкаркы иштер
Класстан тышкаркы иштер – окуудан тышкаркы убакытта окуучулардын билим, билгичтик жана көндүмдөрүн өркүндөтүү жана тереңдетүү, өз алдынчалыгын жана жөндөмдүүлүгүн өнүктүрүү, ошондой эле алардын акыл-эстүү эс алуусун камсыздоо үчүн мектеп тарабынан уюштурулган максаттуу иш – чаралар. Мектептердеги класстан тышкаркы иштер ар түрдүү формада уюштурулуп, окуучулардын кеңири катмарын камтыйт.
Класстан тышкаркы иштерди уюштуруу формаларына:
а) Мектептеги окуучулар кружоктору (предметтик).
б) Идеялык-массалык иштер (докладдар, аңгемелер, лекциялар, окуу конференциялары, мамлекеттик, улуттук, мектеп майрамдары, жолугушуулар, кечелер).
в) окуучулар менен жекече иштөө (китеп окуу, техникалык, искусство сабактары) ж. б. кирет.
Булардын баары негизинен ата-энелердин катышуусу менен ишке ашууга тийиш.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Красный Ускат
Красный Ускат — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - КАР/ОБЬ/2677/546/43 орун алган. Дарыянын узундугу - 34 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дидактика
Дидактика ( грек. «didaktikos» — үйрөтүү «didasko» —изилдөө ) — Педагогиканын бир бөлүгү, билим берүүдө көйгөйлүү болгон маселелерди изилдейт. “Дидактика” термини тарбиялоо, билим берүү жана окутуу жөнүндөгү эмгектердин авторлору тарабынан XVII к-дан бери колдонулуп келе жатат. Мисалы, Я. А. Коменский (1592-1670) өзүнүн «Великая дидактика» (1967) деген эң чоң эмгегин жаратып, анда балдарды окутуунун принциптерин жана эрежелерин берген; феодалдык коомдун идеологиясы менен философиядагы, илимдеги жаңы идеялардын арасындагы курч күрөштүн XVII кылымга мүнөздүү шарттарында дидактиканы түзгөн, ал өзүнүн дидактикасында окумуштуу катары диндик идеологиянын таасиринен чыга албаса да өзүнө чейинки болгон алдыңкы идеяларды жыйынтыктап, тарбиялоонун жана окутуунун практикасына жол салган. дидактиканын өнүгүшүнө И. К. Песталоцци, А. Дистервег, Ж. Ж. Руссо, К. Д. Ушинский жана башкалар зор салым кошушкан. Бүткүл педагогика сыяктуу эле дидактикада адам коомунун өнүгүшүнүн ар кандай этаптарында мектеп алдына коюлуучу маселелерди чечүү менен тарыхый мүнөздө өнүккөн.
Окуу процесси
шка, өз алдынча ойлонууга колдоно билгичтигин, окуучулардын билүүлөрүнүн башка жөндөмдүүлүктөрүн калыптандырууга, ойлонуп эмгектенүүнүн маданиятынын зарыл элементтерине ээ болууга жана дүйнөгө көз караштын негиздерин калыптандырууга багытталган мугалим менен окуучулардын өз ара байланышкан ырааттуу аракеттеринин жыйындысы. Окуу процесси билим берүүнүн максаты менен шартталып, өзүнүн төмөнкү компоненттеринин бири-бирине жасоочу таасирлери аркылуу мүнөздөлөт:
Дидактикадагы окулуп үйрөнүлүүчү эң негизги жана эң татаал кубулуш (объект) – окуу процесси болуп эсептелет. Ал эми окуу процесси болсо бул билимдерди, билгичтиктерди жана көндүмдөрдү сезимдүү жана бекем өздөштүрүүгө, аларды турму
Окуучулардын билимдерди өздөштүрүүсүнүн жана акыл жагынан өнүгүүсүнүн эффектин максималдуу жогорулатуу үчүн окуу процессинин негизги ушул компоненттеринин бири-бирине туура байланышын таап аныктоо дидактиканын эң негизги проблемасы болуп эсептелет. Тарбиянын максаттары жана милдеттери жөнүндөгү философиялык окуу, таанып билүүнүн илимий теориясы дидактика үчүн методологиялык чоң мааниге ээ. Дидактика педагогика жана балдар психологиясы, жалпы психология жана жогорку нерв ишмердигинин физиологиясы менен тыгыз байланышта. Бул илимдердин ар бири өзүнүн областында баланын таанып билүү ишмердигинин процесстери жөнүндө билим берет. Ошондуктан балдарды окутуунун мазмунун жана методдорун окуп үйрөнүүгө чоң жардам көрсөтөт. дидактикалык эң ири көйгөйлөрдүү чечүүдө бул илимдерди чогуусу менен пайдалануу эң эле зарыл. Дидактикада изилденүүчү окутуунун жалпы закон ченемдүүлүктөрү айрым окуу предметтерин үйрөнүүнүн жана алар боюнча сабак берүүнүн конкреттүү өзгөчөлүктөрүн камтый алышпайт. Ал эми мугалимдер үчүн жалпы закон ченемдүүлүктөрдүн ар бир предметтерди окутууда ишке ашырылышынын конкреттүү жолдору өтө керектүү жана эң маанилүү. Бул маселелер предметтик дидактикаларда каралат. Окуу предметтерин окутуунун практикасында балдарга мамиле кылуунун, окутуу ишинин жолдорун жана каражаттарын тандап алуунун принципиалдуу бирдиктүүлүгүн камсыз кылуу зарыл. Билим берүүнүн мазмуну жөнүндөгү, окутуу процессинин закон ченемдүүлүктөрү жөнүндөгү, окутуу ишинин эффективдүү методдору жана уюштуруу формалары жөнүндөгү эң жалпы илимий дисциплина катары дидактика дал ошол бирдиктүүлүктү гана аныктоого тийиш. Дидактикадагы таяныч терминдер: окуу; окутуу; окуучу; окутуучу; окутуу процесси; окутуунун максаты; билим берүүнүн (окутуунун) мазмуну; окутуу принциптери; окутуунун законченемдүүлүгү; окутуу методу; окутуу каражаттары; окутууну уюштуруу формалары; билим; билгичтик; көндүм; билимдерди текшерип баалоо; өнүгүү; таалим-тарбия.
Дидактиканын негизги милдеттери:
Эмне үчүн окутуу керек? Эмнени окутуу керек? Кандайча окутуу керек? Билим берүү теориясынын проблемасы дидактикада бардык аспектте каралат: жалпы билим берүүнүн мүнөзү, окуу планы, окуу программалары, окуу китептери. Бул проблема менен тыгыз байланышта сабак берүүнүн илимий деңгээлин жогорулатуу, поли- техникалык окуунун эмгек тарбиясын жана кесипчилик багыт берүүнү ишке ашыруунун, ошондой эле окутууда жана тарбиялоодо техникалык каражаттарды колдонуунун эң эффективдүү жолдорун аныктоо маселелерин иштеп чыгуу талап кылынат.
Жакыпов Ыбрай
Жакыпов Ыбрай - (22. 10. 1918, Ысык-Көл облусу, Тоң району, Жер-Үй айылы – 4. 3. 2009, Бишкек) – тилчи, филология илимдеринин доктору (1967), профессор (1970). Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген мугалими (1970), Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу (1941–45). Ташкенттеги рабфакты бүтүрүп (1932), Оттук, Тору-Айгыр айылдык (1933–35) жана Фрунзе шаардык № 5 орто мектепте (1938) мугалим болуп эмгектенген. Кыргыз мамлекеттик педагогикалык институтун бүтүргөн (1941), ошол эле жерде окутуучу (1946–50), тил жана адабият кафедрасынын башчысы (1951–54), Кыргыз мамлекеттик сырттан окуу педагогика институтунун адабият факультетинин деканы (1955–59), Кыргыз мамлекеттик университетинин доценти, кафедра башчысы болуп эмгектенген (1964–90). Эмгектеринде кыргыз тилинин синтаксиси изилденген. 200дөн ашуун илимий эмгектеринин, окуу куралдарынын жана «Тагдыр» (1971), «Тилектештер» (1975), «Чакырык»(1981), «Эмгек, билим, тарбия – жетимди жетилткен» (1998) аттуу повесттердин автору. Кыргыз ССРинин Эл агартуу отличниги (1957). 2-даражадагы Ата Мекендик согуш ордени (1985) жана медалдар менен сыйланган.
Байбиче
Байбиче. ''“Калк ичинде байбичелер эсенби. Кант кошконсуп, бал кымызын айкаган” (А.Темиров)'' Бул – мерчемдүү аялдык, жашамык жаштарын өтөп, өзүн набаттуу кармап келе жаткан энелердин сылык аталышы. Нускалуу карыялыгы – келин-кезектерине, айыл ичиндеги ургаачыларга үлгү. Кийинкилер так ушундай карууга таасирленет. Илгери “байбиче аялы”, “байбиче аялынын балдары” деген сөздөр айтылуучу. Байбиченин [синоним]]и “кемпир”, “токол” деп айтылат. Токол – кийинки аялы, салбар аялы – эри анган, ана көңүл койбогон аялы. Арийне, эрке токолдор да болгон. “Бабиче” деп айтуу маданияттуулукту билдирет. Ал эми кемпир деп кайрылуу адамга, төтөн, жаштарга катуу тийип калышы ыктымал. Ошондуктан минтип кайрылгандарга, “мендей кемирейип кал” деп нааразы болушат. Катарлаш карыялары аларга “байбиче” деп кайрылуулары сылыктык болот. Ургаачылар жашына карай секелек кыз (ойноок кыз), тестиер кыз (бой токтоткон кыз), беш көкүл (бойго жеткен кыз), жубан (күйөөгө тийген), колукту, келин, зайып аял, катын, жашамык тарткан деп аталып жүрүп отурат да, анан бара-бара байбичелердин катарына кошулат.
Берик Алимбаев
Алимбаев Берик Каримович - (1936, Фрунзе шаары) - бийчи, педагог, балетмейстер, КРнын эл артисти (1992). 1947-56-ж. Ленинграддагы А. Я. Ваганова атындагы окуу жайында окуган. 1956-жылдан Кыргыз мамлекеттик опера жана балет театрында бийчи, 1972-жылдан балетмейстеррепетитор. 25 жыл ичинде дүйнөлүк, советтик композиторлордун балеттеринен башкы партияларды аткарган. Айрыкча «Бахчисарай фонтанынан» Вацлавдын, «Уйкудагы сулуудан» Дезиренин, «Дон Кихоттон» Базилиянын, «Баядеркадан» жоокер Солордун, «Куйручуктан» Куйручуктун, «Аселден» Ильястын, «Саманчы жолунан» Касымдын ж. б. ролдорун чебер аткарган. Кыргыз балет өнөрүнүн жүзүн «Москва жылдыздары», «Орус кышы», «Ак түндөр» аттуу фестивалдарда, КМШ өлкөлөрүнүн чоң шаарларында, Канаданын, Сириянын, Чехословакиянын, Монголиянын сахналарында көрсөткөн. Санкт-Петербургдагы Мария театрынын бийчилери менен «Жизель» балетиндеги Альберттин партиясын аткарган. 1958жылдан Кыргыз мамлекеттик М. Күрөңкөев атындагы музундугухореогр. окуу жайында педагог жана көркөм жетекчи. Медалдар менен сыйланган.
Самаркан
Самаркан - Өзбекстандын шаарлардын ири бири, Самаркан облусунун борбору.
Самаркан шаары (Ташкенден 354 чакырым узактыкта) биздин эрабыздын VII-кылымында курулган. Анын озүнө дегерли 3 миңдик тарыхка ээ жана Темирландын сулалеси үчүн борбордук калаа болчу.
Далдаштыруу (камсыздандыруу) номери
Далдаштыруу (камсыздандыруу) номери – камсыздандырылган жакка социалдык камсыздандыруу органдары тарабынан берилип, ал жак өмүр бою сактай турган жеке номер.
Аннексия
Аннексия (лат. annexio – кошулуу) – башка мамлекеттин аймагын зомбулук менен өзүнө каратып алуу. Эл аралык укук аймактык бүтүндүүлүккө, мамлекеттик чек аранын кол тийбестиги менен бузулбастыгына шек келтирүү катары анкесияга тыюу салат.
Алтайлыктар
Алтайлыктар - (алт. Алтай кижи) Россия Федерациясынын Тоолуу Алтай жана ага чектеш аймактарда жашаган түпкү калкынын аталышы. 20-к. адабияттарда «ойроттор», «ак калмактар» деген ат менен да белгилүү болушкан. Алтайлыктар - аймактагы этностун шарттуу аталышы.
Аталышы
Бүгүнкү күндө илимде алтайлыктардын түндүк жана түштүк этнографиялык топтору бар экендиги маалым. 20-к. чейин түндүк алтайлыктар «черневые татары» («токой татарлары») деп аталышкан. Бул этнографиялык топко тубалар, куу кижилер же челкандар, кумандылар кирет. Түштүк алтайлыктар 20-к. чейин ак калмактар (белые калмыки), тоолуу, бийскилик калмактар деген аттар менен белгилүү болушкан. Бул этнографиялык топко алтай кижи, теленгиттер, телес, телеуттар, маймалар кирет. Түрк тилдеринин генеалогиялык жиктешүүсүндө түштүк алтайлыктар чыгыш хунну тобундагы кыргыз-кыпчак бутагында сүйлөшөт. Бул жобо алтайлыктардын этностук тарыхындагы, этногенезиндеги кыргыздардын үстөмдүгүн чагылдырат. Калктын жалпы саны 60 миңден ашуун. Түндүк жана Түштүк этнографиялык топтор антропологиялык, тилдик өзгөчөлүктөргө ээ, ошондой эле жашоо образында, руханий маданиятында чарба жүргүзүүнүн ыкмаларында бир катар айырмачылыктар бар. Түштүк Сибирь (Туран) расасына киришет.
Жашоо турушу
Тоолуу, токойсуз аймактагы түндүк алтайлыктар аңчылык, балыкчылык кесипке көбүрөөк маани беришсе, түштүктөгүлөр болсо көчмөн, жарым турукташкан көчмөн турмушка ык алышкан. Чарбалык-маданий типтердин айырмасы табигый географиялык шарттарга байланышкан. Түндүк алтайлыктардын антропологиялык тибинде угрофинн, самодий элементтери да байкалат. Бул аймакты эзелтеден түрк, теле, кыргыздар мекендеп келишкен. Муну алтайлыктардын курамындагы тодош (төрдөш), телес (төөлөс) ж.б. этнонимдерден байкоого болот. Тоолуу Алтай Кыргыз мамлекетинин жана кыргыздардын экономикалык жана саясий кызыкчылыктары маанилүү аймактардын биринен болгон. 5-18-кк. баш чендерине чейин аталган чөлкөм аркылуу кыргыздардын кыштымдарынын чек аралары өткөн. Негизинен алтайлыктар кыргыздарга кыштымдар (түбөлүк салык төлөөчүлөр) болушкан. Атактуу кыргыз журт башчысы, мамлекеттик ишмер, таанымал аскер жетекчиси Еренак-бек 1687-ж. Телес көлүнүн жанындагы монголдор менен болгон салгылашууда курман болгон. Айрым изилдөөчүлөрдүн пикирлеринде Тоолуу Алтайдын аймагында орто кылымдардагы Кыргыз мамлекети (Монгол жана Кытай Алтайын бирге алганда) жашаган. Кыргыз-алтай этностук жалпылыктарын уруу-урук аталыштарындагы (этнонимдер), эн тамгалардагы, жер- суу аттарындагы, материалдык жана руханий маданияттын үлгүлөрүндөгү жалпылыктар чагылдыра алат. Кыргыз жана түштүк алтайлыктардын тилдери 10-к. кыпчакташуу процессине кабылышкан. Тоолуу Алтайда орто кылымдардагы кыргыз жазуу ж.б. эстеликтер арбын кездешет.
Уруулук бөлүнүшү
Этнонимиялык параллелдер этногенетикалык жана этномаданий терең алакаларды туюнтат: кыргыз - кыргыз (алтай кижи), саруу - жети сары (алтай кижи), саруу - сарык, жарике (саяк) - йарык (алтай кижи), кабели (бугу) - кобалы (алтай кижи), мурат (басыз, саяк, чекир саяк) - мерет (алтай кижи), найман - найман (алтай кижи), азык (төрт тамгалуу азык уруусу) - төрт ас (теленгит). кара найман (найман) - кара найман (алтай кижи), моңолдор - могол (алтай кижи), могол (оргу) - могол (алтай кижи), меркит (дөөлөс) - меркит (алтай кижи), муркут (дөөлөс) - меркүт (алтай кижи), коткор мундуз (мундуз) - кочкор мундуз (алтай кижи, туба кижи), туба (саруу) - туба кижи, мундуз - мундус (алтай кижи, туба кижи), зулум мундуз (мундуз) чулум мундуз (мундус), чулум кашка (дөөлөс) - чулум мундус (мундус), сакалды (кушчу) - сагал (алтай кижи, теленгит), төрт таз (солто) - дорты (теленгит), сарттар (адигине уруулук тобундагы уруу) - сарт (алтай кижи), чулман (дөөлөс) - чалман (телеут), кара тон (жедигер) - тон (алтай кижи), кара чоро (генеоним) - чорос (алтай кижи), дөөлөс (төөлөс) - төөлөс (теленгит), ак тонду (басыз) - тон (куманды), улаан (коңурат) - улан (куманды), кебек (дөөлөс) - көбөк (телеут), кара сакал (баргы) - кер сакал (куманды), калдар (тейит) - каал (алтай кижи), куран найман (найман) элик (алтай кижи), туума тукум (найман) - тумат (алтай кижи, телеут), тогуз (багыш) - тогус (туба кижи), татар (муңгуш) - татар (алтай кижи), таздар (нойгут) - тастар (куманды), төрдөш (кытай) - төдөш (алтай кижи), кара төөдөш (алтай кижи, телеут), жакшылык (бугу) - чакшылык (куу кижи), көкө найман (найман) - көгөл найман (найман), байат (тейит) - байат (теленгут), ак кийиз (саруу) - кийис бөрүк (туба кижи) ж.б.у.с.
Дүңгүрөмө
Дүңгүрөмө — топоним. Алтайдан көчүп келаткан жолдо кыргыздардын калмак кандыктарынан Ала-Тоону бошотконунда: "Акылым жаман шашты деп, Дүңгүрөмө көл жакка Түндө үркүп качтым" (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 576инв., 629-б.),— деп Килемче суңдуң мусулман аскерлеринен коркуп, Д-нү көздөй качат. Географиялык реалияда Кыргызстандын Тескей Ала-Тоосу менен Нарын кырка тоосундагы ашуу.
Серге-Кикя дарыясы
Серге-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Толька дарыясынын оң жээгинен 143 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Далдаштыруу (окшоштуруу)
Далдаштыруу (окшоштуруу) – белгилүү бир объектинин же адамдын аныктыгын далилдөө максатында жалпы жана жекече белгилеринин жыйындысы боюнча салыштырып иликтөө жолу аркылуу аныктоо жүрүмү.
Адамдын укуктук макамы
Адамдын укуктук макамы — мамлекет тарабынан (мыйзамдык тартипте) таанылган жана кепилденген укуктардын, эркиндиктердин жана милдеттердин, ошондой эле укуктун субъекти катары адамдын мыйзамдуу кызыкчылыктарынын тутуму. Укуктар жана эркиндиктер – жарандын мамлекет тарабынан таанылган жана камсыз кылынган социалдык мүмкүнчүлүктөрүн, ал эми милдеттери – мамлекеттин жаранга, анын жүрүм-турумуна карата талаптарын билдирет.
Шаймерден өрөөнү
Шаймерден өрөөнү - Түштүк Кыргыстанда Алай тоо системасында кеңдик багытта бири-бирине жарыш жаткан Коллектор жана Катраң тоолорунун аралыгында Кадамжай районунун аймагында Узундугу эки даван суусунун башынан Охна суусуна чейин 70 км, Кыргыз Республикасынын чегарасына чейин 90 км. Коллектор тоосу (эң бийик чокусу 5259 м) төр жагын тороп жатат. Өрөөндү түндүк батыштан курчаган Катраң тоосу анча бийик эмес (3375 м). Катраңдын түштүгүндө 1200–2200 м бийиктикте Шаймердендин бир бөлүгү Охна ойдуңунун (туурасы 6кмге чейин) жайгашкан.Ал кошулган жерден түндүктү карай Шаймерден өрөөну. Меридиан багытын алып (узундугу. 10км), капчыгай капталы теленип кетет. Мында Кадамжай шаарчасы, Вуа диль, Жийдели кыштагы бар. Шаймердендин баш жагы – Көк-Суу капчыгайында Курбан көлү (аянты, 13 км2) бар. Шаймерден. Өрөөнүнүн эң ири аймагы – Ак-Суу (узундугу 45 км) Шаймерден кышнан батышка, анан түштүккө созулуп, Алаудин даванына барып такалат. Климаты кургак, континенттик. Жылдык жаан чачыны 200–600 мм. Тоо этектерин, ойдун жерлерди, адырларды боз топурактуу шыбак, шор жана эфемер өсүмдүктүү жарым чөл ээлейт. 1000–1600 м бийикте күңүрт боз, боз таштак топурактуу, буудайык, аккылкан, шыбактуу талаа жатат. Тоо капталдарында (1600–3200 м) күңүрт күрөң, күрөң топурактуу бадал-шалбаалуу талаада сейрек арча токою. 3000–3800 мде субальп жана альп шалбаалуу талаасы, 3800мден жогору гляциалдык-нивалдык тилке орун алган. Өрөөндө (Иордан кыштагы) өзбек элинин улуу акыны Хамза Хакимзаде Ниязинин күмбөзү бар.
Марктстефт
Марктстефт - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Китцинген (район)|Китцинген районуна карайт. Төмөнкү Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 1787 (2010-ж.). Аянты – 10.51 км2.
Алиментардык анемия
Алиментардык анемия (Anaemia alimentaris) - малдын кан пайда кылуучу органдарында темирдин жетишсиздигинен улам пайда болгон ылаң. Аны менен көбүнчө жаш мал ылаңдайт. Бул ылаң мал организминде темир жетишпегенде, айрыкча малды караңгы, булганч, ысык короо-жайларда бакканда пайда болот. Ылаңдаган төлдүн көзү киртийип, оозу кубарып, демигип, бат чарчайт. Дарылоодо темир, жез, кобальт бар заттар колдонулат. Ылаңды алдын алуу үчүн белок, витамин, минерал заттары жана микроэлементтери мол тоют менен кошумча тоюттандырылып, короо-жай зоогигиена талабына ылайык болууга тийиш.
Элита
Элита (фр. elite «тың чыкмалар», «таңдалмалар», «эл жакшылары» маанисинде) - кеңири мааниде ар кандай социалдык, этностук, кесиптик топтун мыктылары, лидерлери.
Tap маанисинде - ишмердүүлүктүн түрдүү чөйрөлөрүндө - саясатта, идеологияда, чарбалык турмушта, маданият тармагында алдыңкы, көрүнүктүү абалды ээлеген адамдар жана топтор. Коомдогу башкаруу, илимди жана маданиятты өнүктүрүү функциясын ишке ашыруучу жогорку артыкчылыкка ээ болгон катмарлар. Элита теоретиктери анын болушунун себебин ага кирген кишилердин табигый мыктылыгынан көрүшөт. Элитанын негизги беш түрүн көрсөтүшөт: саясий, экономикалык, административдик, аскердик жана идеологиялык. Алгачкы общиналык коомдун шартында мыктылар өздөрүнүн жеке сапаттары менен көзгө көрүнгөндүктөн социалдык топто, урукта, урууда элиталык статустун мураска калтырылышы мүмкүн эмес эле. Алгачкы общиналык коомдун бузулушунун жана таптык коомдун (мамлекеттин) калыптанышынын жүрүшүнө жараша алгач урук-уруу башчылары, кийинчерээк үстөмдүк кылуучу топтор элиталык ролду монополиялаштыра (ээлеп алуу, үстөмдүк кылуу) баштайт. Бул тенденция социалдык мобилдүүлүгү эң начар болгон орто кылымдардагы коомдук түзүлүштө өнүгүү чегине жеткен.
Понони (дарыя)
Понони — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Линтовка дарыясынын оң жээгинен 56 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жакырчылык
Жакырчылык – жеке адамдын же анын үй-бүлөсүнүн кирешеси алардын негизги керектөөсүн канааттандырбаган абал. Жакырчылык кандайдыр бир көрсөткүчкө ээ эмес. Түрлөрү: а) абсолюттуу мамиле – тиричилик минимумун же жакырчылык деңгээлин белгилөөнү түшүндүрөт; б) салыштырмалуу мамиле – орто кирешенин 50% деңгээлинде жакырчылык чегин белгилөөнү түшүндүрөт; в) субъективдүү мамиле. Көрсөтүлгөн мамиленин бирин да жакырчылыкты аныктоодо так деп атоого болбойт. Жакыр элдин динамикасы‚ курамы жана социалдык кыймылдуулугу олуттуу болуп саналат. Жакырчылык көрсөткүчү жакырчылык деңгээлинен – (жакырчылык чеги) төмөн жашаган‚ башкача айтканда кирешеси тиричилик минимумунан аз калк­тын үлүшү болуп эсептелет. Бул көрсөткүч өз кезегинде кирешени бөлүштүрүүнүн теңсиздигине жана жакырчылыктын чегинин жогорулашына жараша болот.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Алдар, урук
Алдар уругу - карабагыш уруусунун курамындагы урук.
Этнонимдин мааниси кыргыз тилинде “алдамчы” дегенди түшүндүрөт.
Рыбкин (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Рыбкин — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы кыштак, Рязан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 13 киши. Почта индекси — 453162, ОКАТО коду — 80249880006.
Алдар, урук
Монголчо бул сөз:
Алтай тилдеринин уясы
Алтай тилдеринин уясы - алтай тилдеринин жалпылыгы, алтай тилдери. Алтай тилдери негизинен Азияга, бир аздап Европага таралган. Тилдердин бул уясына түрк-монгол, тунгус-манжур, ошондой эле япон жана корей тилдери кирет. Болжол менен алтай тилдеринде сүйлөгөндөрдүн жалпы саны 300 млн. ашуун адамды түзөт. Генеалогиялык жактан алганда алтай жалпылыгы илимде типологиялык жана ареалдык жакындыктары жагынан талаш-тартыштарды туудурбайт. Генетикалык жактан эки топко бөлүнөт: биринчиси - түрк, монгол жана тунгус-манжур; экинчиси - корей жана япон тилдери. Алтай тилдеринин азыркы урал тилдик уясы (угро-финн, самодий) менен генетикалык жана типологиялык жалпылыктары такталууда. Г.И.Рамстедт байыркы алтай тили б.з.ч. II миң жылдыкта ыдырап бөлүнө баштаган деген пикирди айтса, Л.Лигети б.з.ч. III миң же II миң жылдыкта, В.М.Котвич б.з.ч. I миң жылдыкта болгон кубулуш деген көз карашка токтолушкан. Изилдөөчүлөрдүн басымдуу бөлүгү алтай тилдеринин типологиялык жактан жалпылыгынын В.М.Котвич негиздеген илимий багытын колдошот.
Алдар, урук
Кыргыздарда ж.б. кыпчак элдеринде Алдар көсөө жана анын жоруктары жөнүндөгү жомоктор кенен таралган.
Рыбкин (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Лимопсистер
Лимопсистер (лат. Limopsidae) — кош капкалуу деңиз моллюскаларынын бир тукуму.
Далдаштыруу белгиси
Далдаштыруу белгиси – КР мыйзамдарына ылайык, кыймылсыз мүлк бирдиктерине берилип, КР аймагында кайрадан кайталанбай турган жана кыймылсыз мүлктүн бул бирдиги катталган укуктун бирдиктүү объекти катары болгонго чейин сакталуучу жеке каттоо номерлеринин жыйындысы.
Кын-Ман-Шор
Кын-Ман-Шор — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Иван-Вож дарыясынын оң жээгинен 10 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жакырчылык деңгээли
Жакырчылык деңгээли – өкмөт расмий белгилеген деңгээлден төмөн киреше алган калктын жакырчылык чегиндеги үлүшү.
Ош акиташ кени
Ош акиташ кени Ош облусунун Кара-Суу районунда, Ош шаарынан 5  км батышта. 1957-ж. геол. чалгындоо жүргүзүлүп, запасы эсептелген. Кен аймагын палеозой заманында пайда болгон чөкмө тоотектер түзөт. Пайдалуу катмар девондун башталышында пайда болгон агыш боз жана боз акиташ тегинен турат. Массивдүү, майда жана ири бүртүкчөлүү, майда жаракалуу. Акиташ катмарынын калыңдыгы 380 м. Химиялык-технологиялык касиети боюнча «500», «600» маркасындагы портланд-цементине жарактуу; андан курулуш акисин алууга да болот. Запасы А категориясы боюнча 8900 миң т, В –13453 миң т, С1–20 859 миң т.
Тынчтыкта жанаша жашоо
Тынчтыкта жанаша жашоо – коомдук түзүлүштөрүнө карабастан мамлекеттердин ортосундагы мамилелердин тиби, ал төмөнкүлөрдү болжолдойт: талаш маселелерди согушсуз чечүүнүн каражаты катары күч колдонуудан же күч менен коркутуудан баш тартууну, аларды сүйлөшүүлөр жолу менен чечүүнү; бири-биринин ички иштерине кийлигишпөө жана мыйзамдуу таламдарын эсепке алуу; элдердин өз тагдырларын өз алдынча чечүүлөрүнө укук берүү; мамлекеттердин эрктүүлүгүн, аймактык бүтүндүгүн жана алардын чек араларынын бузулгустугун урматтоо; толук тең укуктуулуктун жана өз ара пайданын негизинде кызматташуу; жалпы таанылган принциптердин жана эл аралык укуктун ченемдеринин, түзүлгөн эл аралык келишимдерден келип чыгуучу милдеттенмелерди ак ниеттүүлүк менен аткаруу.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Атмосфералык аэрозоль
Атмосфералык аэрозоль — атмосферадагы көзгө оңой менен илээшпеген майда нерселердин (дисперсияланган бүркүндүлөрдүн) абада же газда чаңгыттап турушу. Алардын өлчөмү 10-1 - 105кмден (катуу) -102 - 10б (суюк) нмге чейин. Атмосфералык аэрозолго – жанар тоо чаңы жана күлү, токой өртүнөн пайда болгон түтүн, топурак жана космос чаңдары, туссуз жана деңиз сууларынын тамчылары кирет. Табигый жол менен атмосферага өсүмдүктөрдүн споралары жана чаңчалары, микроорганизмдер, органикалык ажыроо продуктулары кошулат. Алар атмосфералык аэрозолдордун өзөгүн түзөт. Антропогендик таасирден пайда болгон атмосфералык аэрозолдорго отун жаккандан жана өнөр жайдан чыккан калдык заттар, ошондой эле айдоо жерлерден шамал аркылуу көтөрүлгөн топурактын майда бөлүкчөлөрү кирет. Конденсациялык атмосфералык аэрозолдордун өзөгүн суунун конденсациясынан пайда болгон булуттар менен тумандар түзөт. Булут түрүндөгү атмосфералык аэрозолдор суунун айланышында мааниси зор; алар суунун табиятта айланышын жана температуралык режимин жөнгө салып турат. Радиоактивдүү атмосфералык аэрозолдор (ядролук курал жардыруудан, радиоактивдүү материалдарды кайра иштеткенден пайда болгон), чаң куюндары, жанар тоо чаңы м-н күлү, смог жаратылышка коркунуч туудурат.
Экономикалык география
Экономикалык география – этнография менен саясий экономиянын чегинде пайда болгон илимдин тармагы. Изилдөө предмети алгачкы жана тапка чейинки коомдук, өндүрүштүк мамилелери, ошондой эле дыйкандар общинасынын экономикасы болуп саналат.
Аңтаруу
Аңтаруу – бажы көзөмөлүнүн адаттан тыш таризи; эл аралык аэробекеттин бажы көзөмөлүнүн аймагында же транзиттик аймагында турган, болбосо бажы чегарасы аркылуу өтүп бараткан адамдын эч кимге көрсөтпөстөн, көзөмөлдөө бажы органдарына жүктөлгөн мыйзамды, бажы эрежесин же эл аралык келишимдерди бузуу болуп саналган, товарларды катып бараткандыгына жетиштүү негиз болгондо, бажы органынын башчысынын же аны алмаштырган кызмат адамынын чечими боюнча жүргүзүлүшү мүмкүн.
Берг Аксель Иванович
Берг Аксель Иванович (29. 10(10. 11). 1893-ж. т. ) - советтик радиотехник, инженер-адмирал, профессор (1930), СССР ИАнын акад. (1946; мүчө-корр. 1943). Социалисттик Эмгектин Баатыры (1963). 1944-жылдан КПССтин мүчөсү. 1914-ж. Деңиз корпусун бүтүргөн. 1-дүйнөлүк согушта (1914-18) суу астында жүрүүчү кайыктын штурманы, Жарандык согушта командири болгон. 1922-жана башкаге "Суу астындагы кайыктардын айрым дивизионунун эмгек баатыры" деген наам берилген. 1923-ж. Аскер-деңиз инженерлер окуу жайын, 1925-ж. Ленинграддагы Аскер-деңиз академиясын бүтүргөн. 1924-43-ж. Ленинграддын жогорку окуу жайларында сабак берген. 1943-44-ж. электр өнөр жай эл комиссарынын орун басары, 1953- 57-ж. коргоо министрине орун басар. Бергдин демилгеси жана жетекчилиги менен бир катар илимий изилдөө институттары уюшулуп, заводдор курулган.
1964-жылдан кибернетиканын жетишкендиктерин өндүрүшкө кийирүү боюнча иштерге жетекчилик кылат. 1962-65-ж. "Өндүрүштү автоматташтыруу жана өндүрүштүк электроника" энциклопедиясына башкы редактор. З Ленин ордени, башка 6 орден жана медалдар, А. С Попов атындагы алтын медаль (1951) менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Кызыл-Куч (Илишев району, Башкыртстан)
кызыл-Куч — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Кадыр айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 5 киши. Почта индекси — 452267, ОКАТО коду — 80230844002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Алтыр улусу, Олтыр улусу
Алтыр улусу, Олтыр улусу - энесайлык кыргыздардын 17-18-кк. башкаруу системасындагы административдик-аймактык бирдик. Кыргыз ээликтеринин түндүк аймагында жайгашкан. Улус Абакандын сол жээгинен, Уйбат   Таштып дарыяларынын ортолугунан орун алып, түштүк тарабынан Энесай жогорку агымындагы аймактарды камтыган. Улустун калкы орус жазма булактарын- да «жогорку кыргыздар», «чоң кыргыздар» деп аталган. Кыргыздын мундуз жана кыпчак урууларында «чоң кыргыз» аттуу ири уруктар бар экендиги маалым. Алтыр улусунун чегине сагай, чети пүүр (жети бөрү), сарыглар, ичеги, белтир, табын, саян, чыстар, иргит, хахпына ж.б. кыргыз уруулары, кыштым (кыргыздарга салык төлөгөн көз каранды элдер) жерлери - Том, Мрасу, Кондом дарыяларынын, Кузнецк Алатоосунун токойлуу-тоолуу өрөөндөрү, Түндүк Алтайдын Төлөс (Телес) көлүнүн аймагындагы жашаган элдер, уруулар кирген. Изилдөөчүлөр «Олтыр = «Ортыр» этнони- мин (топонимин) 1703-ж. Жунгарияга көчүрүлгөн кыргыз уруусунун аты менен байланыштырышат.
Марлофштайн
Марлофштайн - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Китцинген (район)|Китцинген районуна карайт. Орто Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 1620 (2010-ж.). Аянты – 6.63 км2.
Лималар
Лималар (лат. Limidae) – кош капкалуу моллюскалардын бир тукуму, буларга төмөнкүлөр кирет: лима (уруу) (лат. Lima), ылжыйган лима (L. hians), түндүк лима (L. hyperborea).
Бөлө
Бөлө - бир тууган кыздардын балдары. Бир атанын, бир уруктун кыздарынан төрөлгөн балдар-кыздар бири-бирин “бөлөбүз” дешет. Бир ата-энеден туулган кыздардын балдары карын бөлө болуп эсептелет. Бөлөлөр кыздардын – эже-сиңдилердин балдары болгондуктан бири-бирин колдон келишинче сый-урматташат. Булар да бири-бирине үйлөнүшкө болот. Себеби, алардын эли-журту башка. Баш кошууга генетикасы уруксат берет. Бөлөлөрдүн өз ата-апалары бири-бирине тайжезде, таэже аталат. Чоң аталары таята болот. Демек, кыздардын балдары таятага небере аталат. Кыздардын балдары да ага-ининин балдарындай жакын сезилет. Ошондуктан “бөлөм, бөлөм үчүн өлөм” деген накыл кеп жаралган. Бөлөлөр эненин төркүндөрүнө жээн аталат.
Адабият
Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. “Кыргыздын көөнөрбөс дөөлөттөрү”  Бишкек – 2000 “Шам” басмасы. ISBN 9767-10-030-3
Демография
Демография (δῆμος – калк жана γράφω – жазамын) – калктын коомдук-тарыхый шартка жараша өнүгүү мыйзам ченеми жөнүндөгү илим; коомдук илимдерге кирет. Ал негизинен калктын өсүшүн, муун алмашуусунун негизинде элдин жаңыланып турушун изилдейт.
Элдин саны өлүм-житим, жаңы төрөлгөндөр жана башкалардын натыйжасында өзгөрүп турат: айрым аймактын калкына эл кошулат (иммиграция), башка жакка көчүп кетет (эмиграция). Андан тышкары: адам үйлөнөт, ажырашат, балалуу болот, улгаят, билими жогорулайт, адистиги, социалдык абалы алмашат. Демография калктын жана анын айрым топторунун жаңыланышынын динамикасын демографиялык процесстерди (калктын табигый кыймыл процесстери) талдоо аркылуу айкындайт.
Ошондой эле демография калктын курактык-жыныстык, нике жана үй-бүлөлүк түзүлүштөгү өзгөрүүлөрүн, калк санынын жалпы мыйзам ченемдүү өзгөрүүлөрүн да изилдейт. Демография илиминин негиздөөчүсү англиялык илимпоз Жон Граунт (1620-74) болгон. Россияда биринчи демографиялык эмгек Д. Бернуллиге таандык. Демографиялык изилдөөлөр анда жүрүп турган процесстердин тенденциялары менен факторлорун белгилүү аймакта жана түрдүү мезгилде изилдөөгө багытталган. Демография төрөлгөндөр менен өлгөндөрдүн санынын өзгөчөлүктөрүн изилдеп, прогноз түзөт. Калктын саны менен түзүлүшү жөнүндө болжолдуу жана чыныгы материалдар демографиялык саясаттын өзөгүн түзөт. Демографияда калк жөнүндө маалыматты топтоп, аны тандап жана өзгөчө бөлүмдү (демографиялык статистика) түзгөн статистикалык ыкмалар негизги орунга ээ. Демографиялык процесстердин байланышы жөнүндө сандык мүнөздөмөлөр матем. түрдүү ыкмалар менен жүзөгө ашат.
Ошондой эле графиктик ыкмалар кеңири колдонулат. Ал эми демографиялык процесстер менен айрым аймактардын түзүлүштөрүн салыштыруу картографиялык изилдөө ыкмасы аркылуу ишке ашырылат. Андан тышкары демография калкты иликтеген илимдердин изилдөөлөрүяүн жыйынтыгы менен ыкмаларын да колдонот. Мисалы, демографиялык процесстердин социалдык мүнөздөгү аспектилери демографиянын социология, антропология жана медициналык география менен тыгыз байланышта экендигин айгинелейт. Калктын отурукташуусу, миграциясы жана башка. Демографиялык процесстер демографияны калк географиясы, этностук өзгөчөлүктөрү, этнография, аймактарда калкты отурукташтырууга багытталган изилдөөлөр геодемография (калк географиясы менен демографиянын айкалышынан пайда болуп, геодемографиялык абалды илимий изилдөөгө арналган жаңы илимий багыт) менен байланыштырат.