cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хомяков, Алексей Степанович
Адам тууралуу
Бардык жаратылган нерселер чыныгы же мүмкүн болуучу күнөөлүү абалда болуп турат. Күнөөдөн арылуу же азгырылбай такыбаачылыкта жашоого, же Кудайдын ырайымына байланыштуу. Кудай өзү жаратканга күнөөдөн кутулуунун жолун да көрсөтүп берген. Ал Кудай адамдын — Иисус Христостун, күнөөлүүлөрдү соттоочу жогорку соттун образында келген. Ал адамды өз күнөөсүн толук мойнуна алууга мажбурлайт, бирок ошол эле убакта аталык ырайымын да көрсөтөт. Ал, Хомяковдун айтканына караганда, Аны четке какпагандардын баары менен, чиркөөгө камтылган чындыкка умтулгандардын баары менен өзүн бириктирип турат.
Метафизикага салымы
Метафизикалык диний системанын негизин салуу менен Хомяков анын негизги принциптерин да белгилеген, алар кийин орус философиялык оюнун корифейлери — Владимир Соловьёвдун, Бердяевдин жана башкалардын эмгектеринде иштелип чыккан. Хомяков чиркөөнү Иисус Христос башында турган табийгый бирбүтүндүк катарында, тело катарында түшүнгөн. Динчил адам чиркөөдөн бир кыйла төп келип, өркүндөгөн турмушту табат. «Бир бүтүн кыпын кокустан үймөккө түшүп калса иш жүзүндө ал эч кандай жаңы бытиеге ээ болбойт,— дейт Хомяков,— Бирок жандуу дене аркылуу өздөштүрүлгөн заттардын ар кандай бөлүкчөлөрү анын организминин ажырагыч бөлүгү болуп калат жана өзү да андан жаңы маңыз жана жаңы жашоо алат: адамда Чиркөөдө, табийгый негизи сүйүү болгон Христостун денесинде дал ушундай жаңы маңызга, жаңы жашоого ээ болот» [Чыгарм. толук жыйн. II том, 115-6.].
Чиркөө
Чиркөө көптөгөн адамдарга эркиндикти камсыз кылат, ал эркиндик жогоруда айтылган биримдик жан аябас, ак ниет сүйүүгө негизденгенде гана пайда болот. Динчил адам өз эркиндигин чиркөөдөн табат, «бирок өзүнүн рухий жалгызчылыгынан улам дармансыз болуп турган абалга тушукканда эмес, өзүнүн боордоштору менен, өзүнүн Куткаруучусу менен чын жүрөктөн, рухий биригип турганда гана» өзүн да, өз эркиндигин да табат. Адам өзүн ал эркиндикте төп келип, жетилген түрүндө табат же, тагыраак айтканда, өзүнүн ички дүйнөсүндө өркүндөп, жетилип турганды — ар бир жашөөнун ыпластыгынан дайыма бууланып бошонуп чыгып турган Теңирлик эргүүнү табат. Бул тазалануу христиандардын Иисус Христоско болгон өз ара сүйүүсүнүн жеңилбес күчү аркылуу ишке ашат, анткени бул сүйүү Теңирлик Рухтун өзү» [Чыгарм. толук жыйн. II том, 114-115-6]. «Христианчылык дегенибиз,— деп көрсөтөт Хомяков,— Христостун өзүндө камтылган эркиндик болуп саналат» [198-6.].
Чиркөөнүн принциби
Хомяков үчүн чиркөөнүн негизги принциби соборчулук, соборчулук дегенибиз акыйкаттын абсолюттуу ээси — өз өзүнчө алганда патриарх да, духовенство да, аалам собору да эмес, бир гана чиркөө болуп саналат.
Христиан чиркөө
Хомяков чиркөө дегенде православие чиркөөсү жөнүндө гана айтат, ошондуктан католицизм жана протестантизм жөнүндө сөз кылганда аларды чиркөө деп эсептебейт. Ошол эле убакта ал православие чиркөөсү бүткүл акыйкатка ээ болуп турат деп да эсептеген эмес, анткени христианчылыктын принциптери али да толук түрүндө эч жерде ишке аша элек. Хомяковдун пикири боюнча, католицизм - эркиндиги жок биримдиктин, протестантизм — биримдиги жок эркиндиктин так эле өзү. Хомяковдун оюнча христианчылык гана өзүндө биримдик менен эркиндикти айкалыштырып турат, башкача айткандаКудайды сүйүүгө, Кудайды сүйгөндөрдүн баарына таянып турган соборчулуктун чыныгы принцибинин дал өзү. Хомяковдун философиялык эмгектериндеги көбүрөөк баалуу нерсе — анын сүйүү менен эркиндиктин биримдигине, алардын ажырагыс биримдигине басым жасаганы болуп саналат. Хомяков үчүн христианчылык эркиндиктин булагы болгон сүйүү дининин дал өзү.
Жыйындарынын мааниси
Хомяков өзүлөрүнүн жыйындарында адилеттүүлүктүн, ыймандын жана акыйкаттын принциптерине ылайык бир добуштан чечим кабыл ала турган орустун кыштак жамаатына биринчи маани берген.
Гумандуулуктун идеалын жактап, демократияны колдогон, ар бир эл тынчтыкта жана өз алдынчалыкта өнүгүүгө тийиш деп эсептеген. Ал, ошондой эле, кулчулукка каршы чыгып, адепсиздикти кулчулуктун башкы кесепети деп ойлогон.
Орус маданияты тууралуу
Киреевский сыяктуу эле Хомяков европалык маданиятты үстүрт, кызыксыз жана рационалдык маданият деп, ал эми орус маданияты акыл-эстүүлүктүн жана анжылыгы жок, бир бүтүндүктүн идеясы менен байланышып турган маданият деп билген.
Ошол эле учурда Хомяков орус турмушунун кемчиликтерин көрсөтүп, көп учурда Россияда жашап турган тартиптерди айыптайт. Хомяков Россия өзүнүн идеалын толук түрдө ишке ашыра алган жок, анткени орус калкында логикалык ой жүгүртүүгө өтө аз көңүл бурулат, логикалык ойду чындыкты теңирлик логикалык таанып-билүү менен бириктирбейт дейт. Ошентсе да, ал орус элинин олуттуу миссиясына терең ишенген. Хомяков орус эли өзүнүн бүткүл рухий күч-кубатын көрсөтө ала турган жана православиенин принциптерин толугу менен колдоно турган мезгилдин келерине үмүттөнгөн.
Россия, анын айтканы боюнча, дүйнөлүк цивилизациянын борборунда турууга тийиш, ошондо Россия «бардык адамзат коомдорунун ичинен нагыз христиандык коом» болуп калат.
Россияны көкөлөтө мактоо менен жана андан чыныгы коом бара жаткан идеалды көрүү менен эле бирге, Хомяков Батыш Европадагы көп нерселерди баалаган, ал үчүн Батыш Европа көптөгөн руханий баалуулуктар топтолгон жер, «ыйык кереметтердин» өлкөсү болгон. Бирок Батыш Европада Хомяковго жакын жана сүйкүмдүү болгон соборчулук идеясы өнүккөн эмес болучу. Соборчулукту Хомяков бардык адамдардын эркиндиги жана биримдиги аркылуу көрүнө турган, бир эле баалуулуктарга карата болгон адамдардын бирдей сүйүүсү катарында элестеткен. Соборчулук — чиркөөнүн жана жамааттын мүнөздүү белгиси, аны социалдык турмуштун көптөгөн кыйын проблемаларын чечүүгө колдонууга болот. Хомяков үчүн дал христианчылык өзүндө сүйүү менен эркиндикти бириктирип турган дин болгон.
Колдонулган адабияттар
[http://www.bizdin.kg/elib/kitepter/pdf/philosophy_blinnikov.pdf Л. В. Блинников.Философтордун кыскача сөздүгү. - Б.: 1997, ISBN 5-900162-16-8]
Томсен, Вильгельм Людвиг
Кыскача өмүр таржымакалы
Даниялык атактуу түрколог окумуштуу Вильгельм Людвиг Томсен (даниялыкча ысымы - Vilhelm Ludwig Peter Thomsen) 1842-жылы 25-январда Копенгаген шаарында туулган.
Копенгаген университетинин профессору Дания Королдук илимдер коомунун президенти.
Анын илимий эмгектеринде финн-угор ж-а түрк тилдери, финн, герман жана балтика тилдеринин карым-катнашы изилденген. Томсен Орхон – Енисей жазууларын окуп (1893), анын байыркы түрк жазуусу экендигин аныктаган.
1927-жылы 12-майда Копенгаген шаарында каза болгон.
Эстутум
Вильгельм Людвиг Томсендин ысымы Түркиянын ордо шаары Анкарадагы ири көчөлөрдүн бирине ыйгарылган.
Томсендин элеси Копенгаген шаарынын чордонундагы устун эстеликте башка да үч ири даниялык тилчинин (Rasmus Rask, N.L. Westergaard, Karl Verner) бейнелери менен чогуу чагылдырылган.
Саран
Саран — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Каралька дарыясынын сол жээгинен 86 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 91 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Диатомит
Диатомит – негизинен диатом балырларынын кабыкчаларынан түзүлгөн борпоң, өңү ак, агыш боз же саргыч чөкмө тоотек. Химиялык курамында 70–98% кремний кычкылы (опал) болот. Диатомит жеңил жана көпшөк, газ жана суюк эритмелерди сиңирет (адсорбент), жылуулукту, үндү начар өткөрөт, оңой менен эрибейт, к-тагатуруктуу. Деңиз, көл түптөрүндө чогулган диатом ылайларынан пайда болот. Бор мезгилинен тартып, айрыкча кайнозой заманында пайда болгон тоотек катмарларында учурайт. Диатомит адсорбент жана чыпка (катары кездеме токуу, нефть-химия, тамак-аш өнөр жайында, антибиотиктерди, кагаз, боёк, суюк айнек, жылуулук жана үн өткөрбөс материалдарды чыгарууда, цемент даярдоодо жана башка пайдаланылат.
Жаңы Бердяш (Карайыдель району, Башкыртстан)
Жаңы Бердяш — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Жаңы бердяш айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 304 киши. Почта индекси — 452372, ОКАТО коду — 80234816002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Географиялык алкак
Географиялык алкактар, физикалык географиялык алкактар, табигый алкактар географиялык кабыктын зона боюнча эң ири бөлүнүшү. Негизинен кеңдик же субкеңдик боюнча созулат. Ар бир алкакка термиялык шартынын жалпылыгы (негизинен жер бетине түшкөн күн радиациясынын өлчөмүнө байланыштуу), аба массаларынын циркуляциясынын жана зат айлануусунун жалпы өзгөчөлүктөрү, геоморфологиялык, биохимиялык жана башка процесстеринин бөтөнчөлүгү, өсүмдүк вегетациясынын белгилүү бир ритмикасы жана башка мүнөздүү. Климаттык факторлорго (негизинен мезгилден мезгилге карата жылуулук менен нымдын айырмасы) жана океандан материктин ичин карай алыстыгына карата географиялык алкактар секторлорго (океан жээктик, ички материктик жана алардын арасындагы өтмө) жана физикалык географиялык зоналарга бөлүнөт; ал эми тоолуу аймактарга бийиктик алкактуулук мүнөздүү. Географиялык алкактар рельефтин же океандык агымдардын таасиринен кеңейет же кууштап кетиши мүмкүн. Кургактыкта адатта экватордон уюлдарды карай экватордук алкакка, экиден (Түндүк жана Түштүк жарым шарларда) субэкватордук, тропиктик, субтропиктик, мелүүн алкактарга бөлүнөт; Түндүк жарым шардын жогорку кеңдиктеринде субарктикалык жана арктикалык, Түштүк жарым шарда субантарктикалык жана антарктикалык алкактар жайгашкан. Географиялык алкактар Дүйнөлүк океандарда да байкалат, бирок алар көбүнчө бир түрдүүлүгү менен айырмаланат.
Момундук жана жапакечтик
Момундук жана жапакечтик– дүйнөгө көз караштын жан көркөм чыгармачылыктын типтерин мүнөздөө үчүн, табияттагы объективдүү предметтер менен рефлексдеги пластикалык көрүүгө негизделген чыгармачыл субъект менен предметтик дүйнөнү ажыратууда Шиллер тарабынан киргизилген философиялык-эстетикалык түшүнүк.
Бул эки түшүнүк менен Шиллер антикалык жана учурдагы маданияттын эки тибин бир мезгилде белгилеген, бирок чыгармачылыктын эки тиби бир эле учурдагы чыгармачылыкта (Гете менен Шиллер карама-каршылыктуулук болгондой) катар жашашы мүмкүн.
Шиллердин типтештирүүсүн 18–19-кылымдар чет өлкөлүк эстетика менен романтизм маданиятынын философиясы илип алышып, 19–20-кылымдар ар түрдүү түшүнүктөрүндө жана концепцияларында (апполондук жана  дионисийлик жана башка) модификациялашты.
Аустан
Аустан — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Майдан айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 216 киши.
Өзгөчө лицензия
Өзгөчө лицензия – ойлоп табууну келишимде белгиленген чектерде пайдаланууга өзгөчө укук берген лицензия  ; ошол эле кезде патенттин ээси аны ошол аймакта өзалдынча пайдалануудан баш тартат жана лицензиясын башка адамдарга берет.
Швандорф
Швандорф - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Швандорф (район)|Швандорф районуна карайт. Жогорку Пфальц административдик округуна тиешелүү. Калкы – 27817 (2013-ж.). Аянты – 123.76 км2.
Корул, кыштак (Алай району)
Корул кыштагы - Кыргызстандын Ош облусуна караштуу Алай районунда жайгашкан кыштак. Азыр анда 2 мин тутун калк жашайт. Калпайыгы негизинен мал чарбасы, дыйканчылык менен алектенет.
Айылда адыгене уруусунн жана башка уруулардын окулдору байырлайт.
Бул айылдан чыгыш таануучу Таласбек Машрапов, жазуучу Кочкон Сактанов, акын Айтмамат Умоталиев ж.б. чыккан.
NASA ачык булактык макулдашуусу
NASA ачык булактык макулдашуусу (NOSA) - OSI жактырган программалык камсыздоонун уруксат лицензиясы болуп саналат. Бул лицензиянын чегинде АКШ нын космостук мейкиндигин изилдөө жана аэронавтика боюнча Улуттук Башкармалыгы (NASA) кээ бир программалык камсыздоолорду чыгарат (мисалы, NASA World Wind).
Ачык булактуу программалык камсыздоону жарыялоо Улуттук аэронавтика жана космос жөнүндөгү Мыйзамга ылайыктуу жазылган Агентчиликтин функцияларына туура келет, анда "анын ишмердүүлүгү жана анын натыйжалары тууралуу маалыматтарды максималдуу түрдө кеңири таратууну камсыздоо керек" деп айтылган болучу.
NOSA 2011-жылдын март айында өткөн NASA Open Source саммитинин талкуу предмети болгон.
NASA Open Source Макулдашуусу ачык булактуу лицензия катары кабыл алынган. Бирок эркин программалык камсыздоо Фонду төмөнкү сүйлөмү менен көйгөй жаратат:
G. Ар бир Катышуучу анын Өзгөртүүсү (модификациясы) катышуучунун оригиналдуу чыгармасы катары эсептелет деп көрсөтөт жана тийиштүү эч кандай макулдашуулар, эрежелер, жоболорду бузбайт, андан тышкары Катышуучунун бул Макулдашуу берген укуктарды алууга укугу жетиштүү деп эсептелет.
FSF "акысыз программалык камсыздоону иштеп чыгаруу коддун үчүнчү жактар менен айкалышкандыгынан көз каранды" деп жарыялайт, жана өзгөрүүлөр сиздин "оригиналдуу чыгармаңыз" болот деген талаптан улам лицензия акысыз программалык камсыздоонун лицензиясы боло албайт.
Сюита
Сюита (франц. suite - катар, кезектеш) – 1. Бири-бири менен эркин байланыштагы өз алдынча бөлүмдөрдөн турган аспаптык чыгарма. Алар адатта жанрдык же мазмундук негизде бириктирилген. «Сюита» термини 16-кылымда Францияда колдонула баштаган. Бүгүнкү күндө Сюита башка көп бөлүмдүү аспаптык чыгармалардан (мис., соната, концерт ж. б.) айрып таануучу жанрдык көрсөткүч катары колдонулат. Сюитанын бөлүктөрү аллеманда, куранта, сарабанда, жига. Сюита көлөмүн чоңойтуу максатында сара-банда менен жиганын ортосуна тенуэт, бурре, гаеот, полонез сыяктуу бий-лер киргизилген. 2. Балеттин бир нече мүнөздүү бийлерден турган бүтүн бирфрагменти же көрүнүшү. Кээде алдивертистент деп да аталат.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Кулатуу
Аталган спорт түрү аскер өнөрүнө кирет. Куралсыз аскер Кулатуунун согуш образдарынын анатомиялык куралдары менен куралданган. Кулатуу кыргыздын кол менен салгылашуу боюнча "Мушташ" эрежесинин багыттарынын бири болуп саналат. Кыргыздын кол менен салгылашуу мектептерине «Эр сайыш», «Оодарыш», «Күрөш», «Кулатуу», «Тай тебиш» «Коен тебиш» жана башкалар кирет.
Келип чыгышы
Кулатуу «Ажыдаардын» мектеби болуп саналат. «Ажыдаар кулатуу» найзалар, союлдар жана канжарлар менен куралданган канаттуу жыланды элестетет. «Ажыдаардын» түзүлүшү Канжар кол, Найзакер, Союлчу, Куш, Жаачы жана Жылан стилдерин үйрөнүүдөн жыйынтык катары келип чыгат. Анын бардык эрежелери Турусбеков Темир Муканович тарабынан 1984-жылы иштелип чыккан. Кулатууда эки-экиден аткарылчу көнүгүүлөрдүн төрт калыбы иштелип чыккан. Атап айтсак, «Жекеме-жеке», «Жалгыз экиге каршы», «Жалгыз үчкө каршы» жана «Жалгыз төрткө каршы». Ар бир аталган көнүгүүлөрдүн калыбында көнүгүүлөрдүн төрт түрү пайдаланылат. Алар: «Чабуул», «Коргонуу», «Каршы чабуул» жана «Каршы коргонуу». Иштелип чыккан калыптар жана түрлөр көнүгүүлөрдүн мазмундарына туура келет. 2013жылы 03 октябрда Буткул дуйнолук "Кулатуу курош Эртаймаш федерациясы" негизделет, анын президенти Кыдырмышев Руслан Жаманакович болуп шайланат. 2014 жылы алгачкы чон маштабдагы WEF-1 (WORLD ERTAYMASH FEDERATION) деген турнир отот. Андан киин Кулатуу WEF федерациясы эларалык рейтинг регистрациялык порталга акредитация отот, жана киинки откон эларалык турнирлери WEF-1, WEF-2, WEF-3, WEF-4, жана WEF PROFFIGHT 1,2,3,4 турнирлеринин жыйынтыгы дуйнолук рекорд Sherdog порталына официалду катталат, ошондо биринчи профессионал кыргыз мушкерлерден дуйнолук рекорду бар чеберлер пайда боло баштайт
Ыкмалары
Спортто коргоо жана чабуул стратегиялары үйрөтүлөт. Коргоо стратегиясына коргонуу жана каршы чабуул ыкмалары, чабуул стратегиясына чабуул жана каршы коргонуу ыкмалары кирет.
Түртүшүү - калың элдин катмарына таандык жана ыңгайлуу. Себеби адамдын ден соолугуна зыян тийгизбейт, болгону түртүп кулатып упай топтолот. Таймаш – мында жалаң гана бут менен тээп, күрөш ыкмаларын колдонот. Мушташуу – бут менен да кол менен да иштеп, күрөшүп, оорутуу, муунтуу ыкмалары колдонулат. [Эр таймаш] – панкратиондун бир түрү. Кимано кийилбейт, эркин таймаш болот. Бирок, бул түрү көбүрөөк чеберлерге мүнөздүү.
Интернеттеги шилтемелер
http://kmb3.kloop.kg/?p=6712, http://www.knyazev-dojo.ru/kulatuu/
Злата Огневич
Злата Огневич (нукура аты Инна Леонидовна Бордюг; 1986-жылы 12-январда, Орусиянын Мурманск шаарында төрөлгөн) — украин ырчысы. Еврокөрүнүү 2013 ыр сынагындагы Украинанын өкүлү.
Маматурдиев Ашыралы
Маматурдиев Ашыралы (1899-жылы азыркы Кара-Суу району, Дыйкан-Кыштак кыштагы - 1985) - пахтачы, Социялистик Эмгектин Баатыры (1951). 1950-жылдан КПСС мүчөсү. 1925-48-жылдары комүр кенинде бургулоочу, 1948-жылы Кара-Суу районундагы «Кызыл-Шарк» (азыркы Таширов атындагы.) колхозунда колхозчу болуп иштеген. Жылдан ушул чарбанын пахтачылык бригадасында звено башчы.1950-жылы анын звеносу 6 га аянттын ар гектарынан 66,3 цден пахта жыйнап алган.
Сыйлыгы
Ленин ордени, медалдар менен сыйланган.
Маргинал улуттар
Маргинал улуттар - бир мезгилде бир нече этносоциалдык топтордо (урукта жана урууда, урууда жана элде, элде жана улутта) турган этностор. Алар, адатта, аталгандардын бирөөнө да кирбейт.
Вегетациялык көбөйүү
Вегетациялык көбөйүү - жыныссыз көбөйүүнүн көп клеткалуу организмдерге мүнөздүү түрү; энелик организмдин бөлүктөрүнөн жаңы организмдин пайда болушу. Мындай көбөйүү микроорганизмдерде, жөнөкөй түзүлүштүү жаныбарларда жана дээрлик бардык өсүмдүктөрдө кеңири тараган. Вегетациялык көбөйүү балырларда таллому менен, козугарында мицелийдин жана споранын бөлүнүшү менен жүрөт. Татаал түзүлүштүү өсүмдүктөр вегетация органдары менен көбөйөт. Көпчүлүк өсүмдүктө бүчүрү, жалбырагы, сабагы, тамыры вегетациялык көбөйүүгө ылайыкталган. Айрым өсүмдүктөр мурутчасы, түймөгү, пияз түбү, тамыр-сабагы; кулпунай, бүлдүркөн, байчечекей жана башка сойломо сабагы же мурутчалары; картошка, пияз, мандалак түймөктөрү жана пиязтүбү менен көбөйөт. Мөмө-жемиш өсүмдүктө тамыры, сабагы менен көбөйтүү жана кыйыштыруу колдонулат. Негизинен жетелеме муруту, чырпыгы жана калемчеси менен көбөйтүлөт. Жетелеме жолу (бүчүрү бар бутакты) энелик өсүмдүктөн ажыратпай жерге ийип топурак менен көөмп коюп, тамыр байлап өсүп чыккандан кийин энелик өсүмдүктөн ажыратып, өзүнчө отургузат. Калемчесинен көбөйтүүдө өсүмдүктүн белгилүү шартта тамыр байлооого же бүчүрлөөгө жөндөмдүү бөлүктөрү пайдаланылат. Жаныбардын вегетациялык көбөйүүсү бүчүрлөө жолу менен жүрөт (гидралар, коралл полиптери). Ичеги көңдөйлүүлөр, жалпак курттар, деңиз жылдыздарынын денеси бир нече бөлүккө бөлүнүп көбөйөт.
Текес
Текес — "Манас" эпосундагы топоним. Эпос боюнча кыргыздар жана ага жамаатташ элдер мекендеген жерлердин бири. Манас Акбалтанын кеңеши боюнча Кошой канга баруу үчүн Торучаар атты минип, Кутубий баштаган кырк баланы ээрчитип кыргызды көздөй келатканда басып өткөн жер. "Кыяс менен Текести Кыркындай басып келди эми, Жер соорусу турбайбы" (Саякбай Каралаев, 1. 109), — деп түркүн жаныбарлар, ар түрдүү сайраган кушу бар, ажайып кооз жер экендиги айтылат. Географиялык реалияда Т. Иле дарыясынын оң куймасы.
Текес, Текескан — кейипкер, калмак каны. Манасты кан көтөргөндөн кийин ата-бабасы жердеген жерди бошотуу үчүн Манас баштаган кыргыздардын кол курап келе жаткандыгын уккан Култаң Терс-Маёдо жаткан Т-ке кабар берет:
Манасты айтып майышып,
Кошойду айтып кайышып.
Коркуп Култаң турганы,
Каны Текес калтырап,
Коркуп кирди бу дагы (Сагымбай Орозбаков, 2. 34).
Эл агартуу
Эл агартуу – Кыргыз Респубикасынын Билим Берүү Министрлигинин илим-педагогикалык жана методикалык журналы. Журналдын алгачкы саны 1928-жылы май айында «Жаңы маданият жолунда» деген наам менен жарык көргөн. Адепки жооптуу редактор Касым Тыныстанов, редколлегиянын мүчөлөрү Токчоро Жолдошев, Баялы Исакеев болушкан. Журнал алгач «Жаңы маданият жолунда» деп аталып, андан кийин «Окутуучуларга жардам», «Мугалимдерге жардам», анан 70-жылдары «Эл агартуу» болуп өзгөрдү.
1978-жылы «Эл агартуу» журналы жаш муундарды окутуп-тарбиялоо боюнча сиңирген зор эмгеги үчүн «Ардак Белгиси» ордени менен сыйланган. Кыргыздын залкар жазуучулары, агартуучулары Аалы Токомбаев, Касымалы Баялинов, Токчоро Жолдошев журналдын алгачкы редакторлорунан болушкан. Булардан тышкары журналды жетектөөдө Ж. Шүкүров, А. Элебесов, Б. Юнусалиев, Б. Колдошев, Б. Yмөталиева, Р. Шамурзина, Н. Кангелдиев, А. Токтосунов эмгек өтөгөн. Журналдын азыркы башкы редактору Т. Сагымбаев.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Чаар-Таш, Токтогул району
Калкы
Калкы - 656 киши.
Вегетация мезгили
Вегетация мезгили
Риттман (Огайо)
Риттман (Огайо) (Rittman) — Огайо штатынын Wayne округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6314 киши. Болжолдуу аянты - 16.2 км². FIPS коду — 39-67356.
Аэросъёмка
Аэросъёмка, аэрофотосъёмка учуучу аппараттардан Жер бетин сүрөткө түшүрүү (оптикалык спектрдин бардык диапазонунда). Пландуу жана перспективдүү, ошондой эле фотографиялык, телевизордук, жылуулук, радиолокациялык жана зоналуу аэросъёмкаларга бөлүнөт. Аэросъёмканын материалдары - аэросүрөттөр, фотосхемалар, фотопландар геодезиялык, геологиялык жана инженердик изилдөөлөрдө колдонулат.
Диатоника
Диатоника (гр. diatonikоs – чоюлган), гептатоника (гр. hepta – жети жана tonos – тон) музыкада – бардык добуштарын таза квинта боюнча жайгаштырууга мүмкүн болгон жети баскычтуу добуш катары. Диатоника Байыркы Грекиянын музыкалык тажрыйбасында, чиркөө музыкасында жана көп элдин музыкалык чыгармачылыгында кезигет.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Самудин Абдраимов
Абдраимов Самудин (1944)- техника илимдеринин доктору, профессор. Улуту: кыргыз. Ысык-Көл облусундагы Ак-Суу районуна караштуу Отуз-Уул айылында туулган.
Билими
Фрунзедеги педагогикалык институтту аяктаган.
Эмгек жолу
Кыргыз ССР Илимдер Академиясынын инженери, илимий кызматкери,лабороториянын башчысы,деректир болуп иштеген.1993-жылы Кыргыз Республикасынын Илимдер Академиясынын президенти болгон. Механика, машина куруу, механизмдердин жана машиналардын теориясы боюнча адис.Кыргызстан Ленин комсомол сыйлыгынын лауреаты. 160тан ашык илимий иши жана 5 монографиясы басылып чыккан. Анын жетекчилиги менен 3 доктордук жана 12 кандидаттык диссертациялар жакталган.
Негизги эмгектери
«Крутильные колебание в силовых трасмиссиях буровых машин», «Основные теории прессов с механизмами переменной структуры», Шарнирно-рычажный  механизм переменной структуры»
Колдонулган адабияттар
Асанов.У.А,Жуманазарова,А.З,Т.К.Чоротегин «Кто есть кто в кыргызской науке»-Бишкек;1997
Рождествен (Уфим району, Башкыртстан)
Рождествен — Башкыртстандын Уфим районундагы айыл, Кирилл айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 84 киши. Почта индекси — 450069, ОКАТО коду — 80252825005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Маргиналдар
Маргиналдар - түрдүү себептер менен өз маданиятынан же социалдык чөйрөсүнөн ажырап, бирок бөлөк маданиятты али толук өздөштүрө элек адамдардын тобу. Эреже катары, кандайдыр бир маданият потенциалы калыптанган адат, салттары бар жана аны унута, өзгөртө албаган жетишсиз жашаган кишилер маргинал болушат. Башка өлкөгө дайыма жашоо үчүн келген эмигранттар, айылдан шаарга келгендер жана башка маргинал болушу мүмкүн.
Текечи кан
Кызыталак кытайга
Кыйрашалы журтум — деп,
Калкы тыргоот, манжуга
Бул көрөкчө өлөбүз деп, элди жоого каршы күрөшүүгө чакырат. Бирок, селдей каптаган душманга күчү жетпесин билген: "Текечи кан, Шыгай кан Ала-Тоо бойлоп качканы" эскерилет. Манас Алоокени жеңген окуяда да катышат.
Алдаяр кени
Алдаяр кени - Ош областынын Алай районундагы таш көмүр чыгуучу жер. Кара-Суу темир жол станциясынан 85 км түштүктө. Куршаб суусунун алабында. 1977-ж. кенге алгачкы геология чалгындоо жумуштары жүргүзүлгөн. Кендин аймагын калынд. 420 жге чейинки юра мезгилинин чөкмө тектери түзөт. Мында көмүрдүн төрт катмары табылган. Экөө ачык карьерден казып алууга жарамдуу. Астыңкы көмүр катмарынын калыңдыгы 14 лге чейин. Көмүр катмарлары жалпысынан брахиантиклиналды түзүп, анын жантаюу бурчу 15— 20°. Түндү жана чыгыш канаттарында жер бетине чыгып жатат. Орто күлүүлүгүү 18%. Күйгөндө 17,48 МДж/кг жылуулук берет. Көмүрдүн ири запасы бар деп эсептелет.
Аэротерапия
Аэротерапия (аэро... жана терапия) - ачык абада организмди чыңдоо жана дарылоо ыкмасы. Дарылоо жана ден соолукту чыңдоо максатында колдонулат. Анын негизги максаты дененин сырткы температуранын терс таасирлерине чыдамдуулугун жогорулатуу болуп эсептелет. Таза абада болуу узактыгы жыл мезгилине, аба ырайына (абанын температурасына, нымдуулугуна, шамал күчүнө) дененин чыдамдуулугуна, ден соолукка жараша болот. Ал санаторий-курорттук дарылоодо климат менен дарылоонун маанилүү бөлүгүн түзөт. Аба ваннасын кабыл алуу убактысы улам узартылып, нымдуу сүлгү менен сүртүнүү, душка, сууга түшүү менен айкалыштырылып жүргүзүлөт.
Жомок
Колдонулган адабияттар
"Кыргыз адабияты энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү. Асанов, жооптуу редактор: А. Акматалиев. Бишкек - 2004
Шилтемелер
https://kyrgyz-audio.com
Диафильм
Диафильм (гр. dia – бул жерде башынан аягына чейин өтүү деген маани берүүчү сөз алды мүчө жана фильм ) – жалпы бир темадагы ак-кара жана түстүү сүрөттөрдөн түзүлгөн кыска метраждуу фильм. Диафильмди фильмоскоптун ичинен же диапроектор аркылуу экранга чагылдыруу менен көрөт. Диафильм окуу куралы катары лекция окуу жана үгүт-насыят иштеринде колдонулат. Диафильмдерди чыгаруу биринчи жолу Москвада 1930-ж. уюшулуп, «Диафильм» студиясында чыгарыла баштаган.
Кубанычбек Сыдыков
Сыдыков Кубанычбек Камчыбекович (1960-ж. т., Москва району) - бийчи, балетмейстер. Кыргыз Республикасынын эмгек синирген артисти (1992). Кыргыз Республикасынын эл артисти (2000). Андан тышкары Шниткенин «Скрипач», Бахтын«Кыймыл», А. Шаматовдун «Баскычтар», «Изденүу» аттуу авангард балеттерин, К. Медетбекованын «AETERVITAS», модерн-балеттин койгон. Москвада өткөн Дүйнөлүк жаштар менен студенттердин фестивалынын катышуучусу (1985), КМШ жана чет өлкөлөрдө гастролдо болгон. «Эмгектеги артыкчылык» жана Астана шаарында өткөн Орто Азия өлкөлөрүнүн маданият күндөрүндө «Астана» медалдары менен сыйланган.
Кичи Юкса (дарыя)
Кичи Юкса — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Юкса дарыясынын сол жээгинен 147 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 33 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Буредан-Ю
Буредан-Ю — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Силова-Яха дарыясынын сол жээгинен 79 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 34 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Лауэграмма
Бир эле кристаллдан ар кандай багыт боюнча алынган Лауэграммадан, кристаллдын берилген координата системасына салыштырмалуу кристаллографиялык окторунун багытын аныктап алууга болот. Лауэграммадан кристаллдын симметриясын аныктоо үчүн андагы дифракциялык максимумдун координатасынан башка да анын калыбы жана интенсивдүүлүгү эсепке алынат. Акыркы эки фактор кристаллга түшүүчү рентген шооласынын спектриндеги энергиянын бөлүштүрүлүшүнө, түзүлүштүк факторго, бурчтук көбөйтүүчүлөргө, кристаллдын реалдык түзүлүшүнө ж. б. себептерге көзкаранды.
Калгари метросу
Калгари метросу – Калгари шаарынын метросу. Метросу 25-май 1981-жылы ачылат.
Ачыткы козу карын
Ачыткы козу карындар микроскопиялык бир клеткалуу козу карындар. Бүчүрлөө менен көбөйүшөт. Ачыткы коз карындар белок, углеводдор, В тобундагы витаминдерге бай. Нан ачыткыч козу карындардан үч жашка чейин балдарды кошумча тамактандырууда берилүүчү сүт даярдалат.
Дарылоо максатында түрдүү пиво ачыткылары колдонулат. Суюк пиво ачыткылары аз кандуулукта, зат алмашуу бузулганда, кайталап чыйкан чыкканда, В] витамини жетишпегенде жана башка пайдаланылат. Дарылоо максатында кээде кургатылган ачыткы таблетка колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Вегетация органдары
Вегетация органдары - өсүмдүктөрдүн тиричилигин камсыз кылуучу (азыктануу, сырткы чөйрө менен заталмашуу) дене бөлүктөрү. Алар спора пайда кылууга жана жыныстык көбөйүүгө түздөн-түз катышпайт, бирок вегетациялык көбөйүү кызматын аткарат. Вегетация органдары эволюциянын жүрүшүндө өсүмдүктөрдүн суудан кургактыкка чыгып, алардын татаалданышынан, абаны жана жер кыртышын өздөшгүрүүсүнөн пайда болгон. Жөнөкөй түзүлүштүү өсүмдүктөрдүн вегетация денеси (таллому) органдарга бөлүнбөйт. Ал клеткалардан тизилген жипче (жип сымал балырлар, козугарындардын мицелийи) жана жалпак же тоголок колония түрүндө болот. Татаал түзүлүштүү өсмдүктөрдүн негизги вегетация органдары тамыр, сабак, жалбырак. Тамыры жер кыртышына бекип, суу жана анда эриген минерал туздарды алатынча Сабак азык заттарды өткөрүп, жалбырак менен тамырды байланыштырып турат. Жалбыракта фотосинтез, газ алмашуу жана транспирация процесстери жүрөт. Вегетация органдарынын тышкы жана ички түзүлүшү, алардын аткарган функциясына ылайыктанган.
Өзгөчө мыкаачылык
Өзгөчө мыкаачылык – кылмыш-жаза укугунда инсанга карата жасалган биркатар кылмыштар мүнөздөлөт (киши өлтүрүү, денсоолукка атайылап оор жана анча оор эмес залал келтирүү, зордуктоо, жанкумарын кандыруу мүнөзүндөгү зомбулук аракеттери) ж. б. айыпталуучунун өзгөчө мыкаачылык кылганын күбөлөөчү жагдайлар. Жапа тартуучуга карата кыйноо, уруп-согуу колдонулганда, курмандыкты мазактаганда, болбосо айыпталуучу алдынала билүү менен жапа чегүүчүгө өзгөчө оор азаптарды тарттыруу (тирүүлөй өрттөө, узакка суусуз, ачка кармоо ж. б.) менен жасалганда Ө. м. орун алат. Ө. м. ошондой эле күнөөлүү, аларга өзгөчө кыйноо тарттырар аңдоо менен жабырлануучунун жакындарынын көз алдында жасалганда көрүнүшү мүмкүн.
Шварценбах-ам-Вальд
Шварценбах-ам-Вальд — Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Хоф районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 4598 (2013-ж.). Аянты – 36.50 км2.
Тек-Турбас
Тек-Турбас — "Манас" эпосундагы топоним. Манаска каршы кутум уюштурган кандардын колу Таласка жөнөгөндө Көкчөнүн колу басып өткөн жерлердин бири. Географиялык реалияда Талас кырка тоосунун түндүк-батышындагы тумшук.
Аэрофиттер
Аэрофиттер (грекче аэро... жана грекче phiton өсүмдүк) - тиричиликке керек азык заттарды атмосферадан алып өсүүчү өсүмдүктөр. Аэрофиттерге эпифиттер, бутакта жана жалбыракта жайгашып өсүүчү кээ бир мамыкчөптөр, дарак кабыгында өсүүчү бир аз балырлар жана эңилчектер кирет.
Идеал
Идеал (гр.— эң жогорку үлгү) — жогорку максат жөнүндөгү түшүнүк, көркөм чыгармада берилген бийик эстетикалык сапат. Ал коомдук турмуштун бардык тармактарына мүнөздүү, терең социалдык мааниге ээ көрүнүш. Көркөм адабияттагы идеал тарыхый коомдук кырдаалдарга ылайык болуп, доордун мүнөзүнө карап өзгөрүп турган. Мисалы, «Манас» эпосундагы элдик идеал эрдикке, баатырдыкка байланышат да, Манас ошол идеалдын алып жүрүүчүсү катары эсептелет. Олжобай менен Кишимжан сүйүү, сүйүүдөгү эркиндиктин идеалы деп саналат. Көркөм чыгармачылыктын мыкты үлгүлөрүндө берилген идея, же айрым каармандар эл күткөн идеалдын алып жүрүүчүсүнө айланып калат. Мисалы, «Болот кантип курчуду» романындагы Павел Корчагиндин образы — майтарылбас эрктин, күрөшүүчүнүн, максатына жетүү үчүн жасалган каармандыктын, «Биринчи мугалимдеги» Дүйшөн — алдыга коюлган максатына жетүү үчүн акыр аягына чейин күрөшүүнүн үлгүсүн көрсөтүп турат. Ушулар эл үчүн идеал болуп калды. Коомдук өнүгүүнүн ар бир доору өзүнүн идеалын талап кылат, мезгилдин талабына ылайык ал түзүлөт, убакыттын өтүшү менен өркүндөйт. Коммунисттик идеялуулук азыркы учурдун искусствосу менен адабиятынын башкы белгилеринен, социалисттик реализм методунун негизги принциптеринен болуп саналат.
Россфорд (Огайо)
Россфорд (Огайо) (Rossford) — Огайо штатынын Wood округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6406 киши. Болжолдуу аянты - 11.9 км². FIPS коду — 39-68686.
Өзгөчө өндүрүш
Өзгөчө өндүрүш – укук жөнүндө талаш туудурбаган жарандык сот өндүрүшүнүн бир түрү. Өзгөчө өндүрүш ишиндеги соттун милдети тийиштүү юридикалык фактылардын бар же жок экендигин аныктоо жолу аркылуу жарандар менен уюмдардын укугу менен мыйзамдуу кызыкчылыгын коргоодо, жарандын белгилүү бир укуктук абалын таанууда, жарандык укугун калыбына келтирүүдө турат.
Физули
Физули (Фузули) Мухаммед Сулейман оглы (1494, Ирак, Кербела шаары, - 1556, Кербела ш.) - азербайжан акыны. Азербайжанча, фарсча, арабча жазган. Ар тараптуу билим алган. Чыгармаларынын көбүндө адамкерчиликти, сүйүүнү даңазалап, ар кандай зомбулукка каршы болгон, акимдерди адилдикке, эл үчүн кам көрүүгө үндөгөн. Негизги чыгармалары: “Саламатчылык жана Мараз”, “Гашиш жана шарап”, “Мөмөлөр талашы”, “Өкүнүч баяны”, “Лайли-Мажнун”. Чыгармаларынын ичинен “Лайли-Мажнун” (1536-37) дастананына өзгөчө орун таандык. Ал - чыгыш поэзиясынын мыкты үлгүлөрүнөн. Анда Физули өзүнө чейинки акындар, асыресе Низами, баштаган салтты улап, өркүндөтүп, адамдын турмушка, тиричиликке деген кумарлануусун ырга салып, ашык жарлардын кайгылуу тагдарын көрсөткөн. Физулинин поэзиясы бүтүндөй чыгыш элдеринин адабиятынын өөрчүшөнө таасир тийгизген. 1958 жылы Физулинин 400-жылдыгы өткөрүлүп, Баку шаарында эстелиги коюлган.
Көк-Өтөк
Көк-Өтөк — топоним. Манастын Аккуласы туулган жер.
Кара-Суунун четинде,
Көк-Өтөктүн бетинде
Кара жалдуу кула бээ
Бир ак сур кулун туудуруп (Сагымбай Орозбаков, 1. 65) отурган Жакыпты сүйүнчүлөп келген Акбалта К.-Ө-төн табат.
Сары-Сөгөт, Токтогул району
Сары-Сөгөт (Сары-Сөгөт) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусунун Токтогул районундагы айыл. Бел-Алды айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 2 173 киши.
Дюртюли (Карайыдель району, Башкыртстан)
Дюртюли — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Жаңы бердяш айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 29 киши. Почта индекси — 452394, ОКАТО коду — 80234852003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Долоноту мөңгүсү
Долоноту мөңгүсү – Күнгөй Ала-Тоонун түндүк капталындагы өрөөн тибиндеги мөңгү. Узундугу 4,0 км, аянты 3,2 км2. Чоң Кемин суусунун алабында жайгашкан. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4440 м, этеги 3490 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 3860 м. Абляция облусунун аянты 1,3 км2. Сол тарабынан жыл бою эрибей турган кар көчкү конустары менен капталган. Д. м. 1927– 32-ж. 20–25 мге алдыга жылып, 1958-ж. 96 мге, 1965-ж. 70 мге тартылган. Мөңгүдөн Долоноту суусу (Чоң Кеминдин сол куймасы) башталат.
Эренбург Илья Григорьевич
Эренбург Илья Григорьевич (14(26). 1. 1891, Киев - 31. 8. 1967, Москва) - орус совет жазуучусу, коомдук ишмер. Инженердин үй-бүлөсүнөн. Революциячыл иши үчүн 1908-жылы камалган. 1908-17-жылдары Францияда эмиграцияда болгон. 1921-24-жылдары Берлинде жашаган. 1934-жылдан биротоло СССРде. 1936-39-жылдары испан элинин улуттук-революциячыл согушу учурунда «Известия» газетасынын аскер кабарчысы болгон. Туңгуч жыйнагы («Ырлар») 1910-жылы чыккан. 20-жылдардагы чыгармаларында 1-дүйнөлүк согуш жана революция мезгилиндеги Европа менен Россиянын турмушу сүрөттөлүп, капитализм, буржуазиялык мораль сындалат.
30-жылдары публицистикасында социалисттик дүйнө, менен капиталисттик дүйнө ортосундагы күрөштү, социализмдин чыңдалышын, романдарыңда (мис., «Экинчи күн», 1933) советтик жаштардын социалисттик курулуштагы эмгегин көрсөтөт. 40-жылдардан кийин Эренбургдун «Париждин кыйрашы», (1941; СССР мамлекеттик сыйлык, 1942), «Бороон» (1947; СССР мамлекеттик сыйлык, 1948), «Тогузунчу вал» (1951-52) деген романдары чыккан.
Аларда Франциянын согуштан мурдагы жана согуш учурундагы абалын, совет калкынын жаш Батыштын прогрессчил күчтөрүнүн фашизмге каршы күрөшүн чагылдырган. Эренбургдун чех эл, айрыкча француз адабияты, маданияты жөнүндө жазган көп макалалары бар. СССР Жогорку Советине (3-7-шайл.) депутат. Тынчтыктын бүткүл дүйнөлүк советинин вице-президенти болгон. «Элдер ортосунда тынчтык чыңдаганы үчүн» эл аралык Лениңдик сыйлыктын лауреаты (1952). Кийинки чыгармаларынын көрүнүктүүсү - «Адамдар, жылдар, турмуш» (1-6-к-п, 1961-65) аттуу эскерүүлөр. Булар философиялык-субъективдүү мемуаристиканын салтында жазылып, 20кылымдын духовный изденүүлөрүн кенен чагылдырат.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Пластмасса
Пластмассалар, пластикалык массалар, пластиктер — табигый же синтездик ири мол. массалуу бирикмелер басым жана темп-ранын жардамы менен белгилүү бир формага келтирип муздатканда, ошол формасын сактап калган айнек сымал материалдар. П. жасалган буюмдар тыгыздыгы төмөндүгү, диэлектрдик касиетинин жогорулуулугу, жылуулукту начар өткөргүчтүгү, аткаруучу жана бузуучу чөйрөлөргө туруктуулугу, механикалык бышыктыгы, татаал конфигурациядагы формаларга оңой келүү жөндөм-дүүлүктөрү менен айырмаланат. П. полимер бирикмелери түрлөрү боюнча термопласттар жана термореактивдер болуп экиге бөлүнөт. Термопласттар негизги структурасы түз сызыктуу ири мол. массалуу полимерлер же сополимерден турат (полиэтилен, полистирол, поливинилхлорид, бутадиенстирол жана башка). Термопластикалык П. курамына, алардын серпилгичтигин, ысыкка, суукка, абадагы кычкылтекке, агрессивдүү чөйрөлөргө туруктуулугун жогорулатуу үчүн пластификаторлор, стабилизаторлор, белгилүү түс бериш үчүн боёк заттар кошулат. Жеңил жана тыгыздыгы төмөн болгон пенопласттар же поропласттар алуу үчүн, термопласттардын курамында, ысытканда газдар бөлүп чыгарып, көңдөйчөлөр пайда кылуучу порофорлор деп аталган заттар кошулат. Термопласттык П. бышыктыгы 60-100°С тез төмөндөйт. Бирок алар термореактивдүү П. диэлектрдик касиеттеринин жогорулуулугу, радио жана оптикалык тунуктугу, татаал формаларга оңой келүү жөндөмдүүлүктөрү менен айырмаланат. Ошондуктан, термопластан 60-100°С жана андан төмөнкү температурада иштей турган электр жана радио деталдары жасалат. Агрессивдүү чөйрөлөрү туруктуу термопласттар менен химимялык аппараттар ички беттери капталат. Практикада термопласттар катарында полиолефин, поливинилхлорид, полистирол, политетрафторэтилен, полиметилметакрилат, полиамид жана полиэфирлер сыяктуу полимерлер колдонулат. Термореактивдүү П. тор сыяктуу полимерден даярдалат. Мындай полимерлер мол. м-лары анчейин чоң эмес полимерди б. эригенге чейин ысытып, аларды кайра муздатуудан же катализаторлор жардамы менен төмөнкү мол. м-луу бирикмелер поликонденсацияланышынан алынат. Термореактивдүү П. негизи болуп фенолформальдегид жана карбамид чайырлары эсептелет. Термореактивдүү П. курамына толтургучтар, термостабилизаторлор, боёк жана антисептикалык заттар кошулат. Бул заттар полимерлер бышыктыгын, мех. туруктуулугун, темп-рага чыдамдуулугун жогорулатат жана П. белгилүү бир түс берет. Термореактивдүү П. электр-техника приборлор, самолёттор, автомобилдер тетиктерин, кемелер корпустары, ар түрдүү түтүкчөлөр, үй тиричилигинде колдонулуучу буюмдар жасалат.
Ад. Промышленные полимерные композиционные материалы / под ред. М. Ричардсона пер. с анг. М., 1980..; Николаев А.Ф. Технология пластических масс. Л. 1977; Кансельсон М.Ю., Балаев Г.А., Полимерные материалы: Справочник, Л., 1982.
Вегетация ыкмасы
Вегетация ыкмасы - тажрыйба иштеринде өсүмдүктү атайын азык заты бар идиште өстүрүү. Өсүмдүк өскөн идишгер вегетация үйүнө, оранжереяга, жылытылмага же фитотронго коюлат. Вегетация ыкмасынын максаты айрым факторлордун таасирин так айырмалоочу, оңой башкарылуучу, салыштырмалуу шартта өсүмдүктүн өсүү, азыктануу законченемин аныктоо. Вегетация ыкмасы негизинен өсүмдүк физиологиясында, агрохимияда өсүмдүктүн минералдык азыктанышын, дем алуусун, суу жана жарык таасирин, суукка, кургакчылыкка жана шорго чыдамдуулугун, жерсемирткичтин натыйжалуулугун, топурактын күрдүүлүгүн изилдеп аныктоодо, ошондой эле селекцияда, генетикада, өсүмдүктү илдеттен жана зыянкечтерден коргоодо, айыл чарба микробиологиясында колдонулат. Вегетация ыкмасынын жардамы менен өсүмдүктөрдүн минералдык азыктанышы үчүн 7 элементтин (азот, фосфор, калий, кальций, магний, күкүрт, темир) өтө зарылдыгы жана аз өлчөмдө болсо дагы бор, марганец, жез, цинктин керектелиши аныкталган. Вегетация ыкмасында өсүмдүк түрдүү жолдор менен (сууда, кумда, топуракта, стерилдүү жана башка шартта) өстүрүлөт.
PubMed Central
PubMed Central (PMC) – бул акысыз санариптик жай болуп саналат, ал биомедицина жана жашоо жөнүндөгү илимдер боюнча журналдарда жарыяланган жалпыга жеткиликтүү, толук тексттүү илимий макалаларды архивдештирет. Биотехнологиялык маалыматтардын Улуттук борбору (NCBI) иштеп чыккан негизги изилдөөчү маалыматтык базалардын бири катары PubMed Central жөн гана документтер сакталган кампа эмес. PMC ке киргизүү индекстештирүү жана форматташтыруу процедураларынан өткөзөт, ал ар бир макаланын депозитин киргизүүдө XML маалыматтарынын түзүлүшүнүн метабелгилеринин, медициналык онтологиясынын жана өзгөчө идентификаторлорунун өсүшүнө алып келет. PMC чегиндеги материалды NCBI нин бөлөк маалыматтар базалары менен байланыштыруу жеңил жана издөө системалары жана Entrez издөөсү аркылуу кирүүгө мүмкүндүк алса болот, бул коомчулукка биомедициналык билимдердин ушул портфелин эркин түрдө ачып, окуп, колдонуу мүмкүнчүлүгүн ого бетер жогорулатат.
PubMed Central кызматын PubMed менен алмаштырып алууга болбойт. PubMed биомедициналык шилтемелер жана тезистердин маалыматтык издөө базасы болсо да, PubMed жазмасы шилтөө жасаган толук тексттүү макала денелик жактан башка жерде жайгашкан. (Кээде басма сөздө, кээде интернетте, кээде акысыз, кээде жазылуучуларга акча төлөгөндөн кийин гана жеткиликтүү болгон жерде). PubMed Central – бул макалалардын акысыз санариптик архиви, ал каалаган веб-браузерден ар бир колдонуучуга жеткиликтүү боло алат. PubMed Central кызматынын бардык макалаларынын толук текстин кайталап колдонуу үчүн ар кыл жагдайында эркин окуганга болот.
2014-жылдын февралындагы абалына карасак, PMC архиви 2,9 миллиондон ашык макалаларды камтыган, ага салымдар басылмалардан же өз кол жазмаларын NIH коомго жеткиликтүү кылуу саясатына ылайык сактоочу жайына жөнөткөн авторлордон түшүп турат. Жакынкы маалыматтар боюнча өткөн жылы (2013-жылдын январынан – 2014-жылдын январына чейин) авторлор тарабынан жиберилген депозиттер бул 12-айдык мезгил аралыгында 103 000 документтен ашканын көргөзөт. РМС ошондой эле 4000 жакын журналды аныктап, азыркы учурда жарыяланган контенттерди РМС сактоочу жайына автоматтык түрдө киргизип койгонго жөндөмдүү жактары бар. Кээ бир катышуучу басылмалар өздөрүнүн макалаларын жарыялагандан белгилүү бир коюлган убакыт өткөндөн кийин гана PubMed Central системасына киргизишет, муну эмбарго мезгили деп аташат жана ал журналга карай бир нече айдан бир нече жылга чейин созулушу ыктымал. (Эмбарго көбүнчө алты айдан он эки айга чейин созулат)
Телкүрөң
Телкүрөң — Абыштын байгеге чапкан күлүгү. Манас Каныкейге күйөөлөп баргандагы ат чаап жар тандоодо аты байгелүү болгон Абыш тагдырына буюрган Сулайкага үйлөнөт.
Өзгөчө оор кылмыш
Өзгөчө оор кылмыш – кылмыш жасагандыгы үчүн КР кылмыш-жаза мыйзамдарында 10 жылдан өйдө жаза мөөнөтү же өлүм жазасы каралган атайлап жасалган кылмыш.
Дорогино (Уфим району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Доминика
Доминика (Dominica), Доминика Ынтымактыгы (The Commonwealth of Dominica) – Вест-Индиядагы өлкө, Кариб деңизиндеги Кичи Антиль архипелагындагы Доминика аралын ээлейт. Аянты 750 км2. Калкы 69 миң (2005). Борбору – Розо шаары административдик-аймактык жактан 10 округга бөлүнөт. Доминика – унитардык мамлекет ,Шериктештиктин курамына кирет. Конституциясы 1978-ж. кабыл алынган. Башкаруу формасы – парламенттик республика. Мамлекет башчысы – президент (5 жылга парламент тарабынан шайланат. 2003-жылдан Н. Ливерпуль). Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы – бир палаталуу парламент (Чогулуштар палатасы). Аткаруу бийлигин өкмөт жүзөгө ашырат, премьер-министр болуп парламентте көпчүлүктү түзгөн партиянын лидери президент тарабынан дайындалат. Саясий партиялары: Доминика эркиндик партиясы, Доминика лейбористтик партиясы, Доминика жумушчулар бириккен партиясы.
Доминика аралы жанартоодон пайда болгон. Жеринин бети тоолуу, эң бийик жери 1586 м (Дьяблотен жанартоосу). Климаты тропиктик пассаттык, нымдуу, жылдык жаан-чачыны 2000 мм. Жайында жана күзүндө тропиктик катуу шамал (ураган) болуп, чарбага көп зыян тартырат. Кууш, пляждуу түзөң жээгинин айрым жерлеринде тоо жээкке тик түшүп, клифттерди пайда кылат. Айлык орточо температурасы 25–27°С. Тоо капталдарын нымдуу тропик токою, жээктерин цитрус өсүмдүктөрүнүн плантациялары ээлейт. Тоолордон токой аралап агып түшкөн суулары босого-шаркыратмаларга бай; эң кооз Трафальгар шаркыратмасы Розо шаарынан 8 км аралыкта жайгашкан. Ысык булактар көп.
Калкынын курактык курамы: 15 жашка чейинкилери – 29%, 15–65 жаштагылары – 63%, 65 жаштан ашкандары – 8%. 1000 кишинин ичинен туулганы 18,27, өлүмү 7,3. Жалпысынан өлкөнүн калкы азаюуда: 2000-ж. 75,1 миң калкы болсо, 2005-ж. 69 миңге чейин азайган. Негизинен африкалык доминикалыктар; мулаттар 10%ке жакын. Расмий тили – англис тили; ошондой эле жергиликтүү креол тилинде да сүйлөшөт. Калкынын басымдуу бөлүгү католик динин тутат. Акча бирдиги – чыгыш кариб доллары. Доминика БУУнун (1978), Америка өлкөлөрү уюмунун (1979), Кариб биримдигинин, Чыгыш Кариб өлкөлөрү уюмунун мүчөсү; Бейтарап өлкөлөр кыймылына кирет.
Доминика – агрардык өлкө. Өлкөнүн ИДПси – 257 млн АКШ доллары (2004). Экономикасынын негизин айыл чарба жана туризм түзөт. Негизинен банан (айыл чарба продукциясынын 95%), цитрус өсүмдүктөрү өстүрүлөт. Айыл жана токой чарбаларында, балык уулоодо экономикалык активдүү калктын 40%тейи иштейт. Өнөр жайынын негизин айыл чарба сырьёсун иштетүүчү чакан ишканалар түзөт. Пемза, акиташ тектери казылып алынып, иштетилет. Чет элдик туризм өнүгүүдө; анда экономикалык активдүү калктын 20% иштейт. Өлкө сырткы экономикалык жардамга өтө күнкор.
Экспортко (2003, 39 млн АКШ доллары) банан (75%), лимон ширеси, копра ром, пемза жана башка чыгарып, сырттан өнөр жай жабдууларын жана товарларын, транспорт каражаттарын, азык-түлүк алат (импорттун көлөмү 38 млн АКШ долларына барабар). Негизги соода шериктери: Улуу Британия, АКШ, Канада, Кариб биримдигине кирген өлкөлөр. Автомобиль жолунун узундугу 780 км. Эки аэропорту жана 2 деңиз порту бар.
Калкынын сабаттуулук деңгээли – 95%тей. Педагогикалык институт бар. Эң негизги «Кроника» гезити жума сайын чыгат; америкалык телеканалдарды көрсөтүүчү жеке менчик телекомпаниялар, 6 радиостанция иштейт.