cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кичи Азия тайпак тоосу
Кичи Азия тайпак тоосу - Кичи Азия жарым аралынан орун алган, Түркияда. Узундугу 1200 кмдей, туурасы 600 кмге чейин. Басымдуу бийиктиги 900—1500 м. Ички бөлүгүн Анадолу бөксө тоосу, түндүгүн Понт тоолору, түштүгүн Тавр тоолору ээлейт. Эң бийик жери 3916 м (Эржияс жанартоосу). Чыгышынан Армян тайпак тоосуна, батышында Кичи Азия жарым аралынын батыш бөлүгүндөгү кырка тоолорго өтөт. Ички аймактарында жарым чөл жана талаа өсүмдүктөрү басымдуу, тоолордун сыртка караган капталдарында токой жана жер ортолук деңиздик бадалдар өсөт.
Бастилия
Бастилия - 1370-82-ж. Парижде курулган чеп. 15-кылымдан баштап ал чеп гана эмес, мамлекеттик түрмөнүн да милдетин аткарган. 16-кылымдын аягынан тартып көбүнчө саясий күнөөкөрлөр отургузулган. Вольтер анда 2 жолу камалган. Француз революциясынын жүрүшүндө абсолютизмдин символу болгон Бастилияны көтөрүлүшчүлөр басып алган (1789-ж. 14-июль) жана чеп бир жылдан кийин бузулган. Бул француз революциясынын башталышы болгон. Бастилияны алган күн 14-июль Франциянын улуттук майрамы катары 1880-жылдан белгиленет.
Вертиков Алексей Георгиевич
Вертиков Алексей Георгиевич - (3. 3. 1922-ж. туулган, Орлов облусу, Ловин району, Козинка кыштагы) Даңк орденинин толук кавалери. Советтик Армияга Кыргызстандын Москва районунан чакырылган. Вертиков 3-даражадагы Даңк орденин (1944) Польшанын Владова шаарын бошотууда алган. Залечина жериндеги салгылашта көрсөткөн эрдиги үчүн 2-даражадагы (1945), Германиянын Брядиков шаарын алуудагы салгылаштардагы баатырдыгы үчүн 1даражадагы Даңк ордени (1946) берилген. Кызыл Жылдыз ордени жана медалдар менен сыйланган.
Камсыздандыруу валютасы
Камсыздандыруу валютасы – акчалай сыйлык жана камсыздандыруу ордун толтуруусунун суммасы төлөнүүчү валюта. Камсыздандыруу сыйлыгын төлөө жана камсыздандыруу суммасын (камсыздандыруу ордун толтуруусу) төлөп берүү улуттук жана чет өлкөлүк валютада жүргүзүлүшү мүмкүн.
Чоюн алп
Чоюн алп — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Эпикалык кытай, калмак балбандарынын бири. Негизги варианттарда айтылат. Сагымбай Орозбаковдун варианты боюнча Көкөтөйдүн ашына чакырылган меймандардын арасында даңгыт элинин балбаны аталат. Кыргыздар менен кытайлардын согушунда душман балбаны катары "Темир алп менен Чоюн алп Кошо келип калыптыр" деп айтылса, Манастын Каныкейге айткан керээзинде Төштүк кармашкан алптардын бири Ч. а. экендиги эскерилет.
Жалпы байгерлик
XIX к. Жалпы байгерлик концепциясы идеологдордун либерализмди жана демократияны изилдөөлөрүндөгү предмети болгон. XX к. Жалпы байгерлик концепциясы кеңири илимий (саясий, экономикалык, социалдык) жана философиялык изилдөөлөрдүн предмети болуп калган.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Каражой
Каражой
1. Каражой — кытайдын кыйын мергени, Кожожаштынатасы. Саякбай Каралаевдин вариантында Манастын Нескара, Жолой менен болгон Алтайдагы экинчи урушунда:
Бет алганы кетпеген,
Огу сая өтпөгөн
Оңой эмес чоң мерген (Саякбай Каралаев, 1. 156).
К. Манастын жоого минип жүргөн алгачкы аты Торучаарды атып өлтүрөт. Чоң казатта Сыргактан найза жеп, жөө калган К-ду Жесе деген балбаны атка мингизип кеткенче Алмамбет жетип башын кесип кетет (Саякбай Каралаев, 2. 190).
2. Каражой (топоним) —топоним. Нескара менен Манастын урушун баяндаган окуяга катышкан калмактардын Даң-даң аттуу балбанынын мекени катары эскерилет (Сагымбай Орозбаков, 1. 201).
3. Каражой — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, калмактын түндүкчүсү. Манас туулганда берилген тойдогу ат чабышка кошуп ийген кунаны сай тулпарды артка таштап, байгелүү орунга ээ болот (Сагымбай Орозбаков, 1. 100).
Объюл
Объюл — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Урюп дарыясынын оң жээгинен 115 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 46 км.
Берлин метросу
Берлин метросу – Берлин шаарынын метросу. Метросу 15-февраль 1902-жылы ачылат.
Түндүк жабуу
Боз үйдүн өрө кийизинин бир түрү. Ал түндүктүн чоңдугуна жараша бычылат. Төрт бурч болжолдо 2x2 метрдей болот. Үзүктөй, туурдуктай эле «жээктелет». Анан төрт бурчуна тагылган төрт эшме боону бел кырчоого байлайт. Тастар жип деп аталган алдыңкы эшик жактагы боо бош ташталат. Түндүк жабууга бакан тирегенде тешибеске тастар жип кадалган бурчунун ич жагына калың тумарча кийиз тигилет. Тастар боо түндүктү жаап жана ачып турат. Түндүк жабууну чүпүрөк менен ичтеп, ага кооз шырдак оюму да берилген. Түндүк жабуунун төрт бурчунун ички тарабына үч бурчтуу кийиз тигилет. Ал «Калтача» деп аталат. Күн жааган чакта үйдүн ичинен бакандын учун киргизип, түндүк жабууну көтөрүүгө шартташкан.
Объюл
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым бастауынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Түндүк жабуу
Ак өргөөлөрдүн түндүк жабуусунун ичи адими кездемелерден астарланып, ага да шырдак оюмдарын түшүрүүгө көңүл бурулган. Алсак төрт «табак» же «капкан» оюмдары берилип, мунун ичи төрт «жүрөкчөдөн» турат. Оюмдун төрт жеринен «мүйүз оюму» чыгат да, төрт оюм бири-бирине төрт тарабынан төп жана так тутумдашат. Буга ак-кара, кызыл-көк, кызыл-кара өңдөр мүнөздүү болот.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Жарым өткөргүчтүү диод
Жарым өткөргүчтүү диод - жарым өткөргүчтердүн электрон-көңдөйлүү өткөөлдөрүнүн сызыктуу эмес касиетине негизделген эки уюлдуу прибор.
Жарым өткөргүчтүү диоддун негизги касиети - бир жактуу өткөргүчтүүлүк. Германий, селен, кремний, галлий арсенидинен жасалган чекиттүү жана тегиздиктүү диоддор кеңири таралган.
Жарым өткөргүчтүү диод өтө жогорку жыштыктагы термелүүлөрдү өзгөртүү, модулдаштыруу, детектрлөө үчүн, ар түрдүү радиоэлектрондук түзүлүштөрдөгү электр сигналдарын түзөтүү, күчөтүү, чыңалууну бир калыпка келтирүү үчүн жана өзгөрмө сыйымдуулук катары колдонулат.
Жарым өткөргүчтүү диоддун өзгөчө түрлөрүнө тизмекти алмаштырып туташтыруучу, кош базалуу жана туннелдик диоддор кирет. Булардын вольт-ампер мүнөздөмөлөрүнүн терс каршылыктуу участкасы бар.
Турсун, Айкын
Айкын Турсун (1965) - кытайлык кыргыздардын илимпоз айымдарынын бири.
Кыскача өмүр таржымакалы
Айкын Турсун Кытайдын ШУАРынын Кызыл-Суу Кыргыз автоном облусунун борбору Артыш шаарында 1965-жылдын 18-октябрында төрөлгөн.
Атасы - Турсун Мырза жазуучу, ардагер (1939-жылы Кара-Жүл айылында туулган). Уруусу - чоңбагыш, анын ичинде Сыдык уулу.
Энеси - Токтокан Турду айым (1943-жылы туулган). Уруусу - кушчу. Алар төрт баланы өстүрүштү.
Айкын Турсун Артыш шаарындагы №2 облустук орто мектепти 1983-жылы аяктаган.
Кытайдагы Шанхай Жаотоңг университетинде илим жана техника чет тилдер факкультетин англис тили боюнча 1987-жылы окуп бүтүргөн.
1993-жылы алгачкы жолу Кыргызстанга окууга келген (Орус тил жана адабият педагогикалык институтунда, азыркы Бишкек гуманитардык университетинде билимин өркүндөткөн).
Анан беш жылдай Артыш шаарында тышкы соода компаниясында иштеген.
Түпкүч
Түпкүч - казандын орун алышы үчүн жыгачтан жасалган жатак. Же алкак чуңкурайыңкы эки бөлүк жыгач бири-бирине тиксиз ашталат да, ал казандын түбүнө чакталат. Кийинчерээк эл отурукташкандан тартып тегерек темирди да түпкүч кылып колдонуп жүрөт.
Турсун, Айкын
Үй-бүлөсү
Маркум күйөөсү Нургелди Турганбай уулу (16.10.1965-27.06.2013) менен 1989-жылы баш кошкон. Нургелди - чоңбагыш уруусунун көктакыя уругунан. Түбү - Терек айылынан, бирок Артышта туулган. Анын адистиги - курулуш, сыналгы инженери.
Үч кызы (Сейил, Каныш, Жылдыз) бар.
Илимий ишмердиги
Айкын азыркы учурда Кыргызстанда байырлоодо жана Кытайдагы кыргыздардын фольклордук мурасындагы диалектилик өзгөчөлүктөр тууралуу кандидаттык диссертациянын үстүндө иштеп жатат.
Ош гуманитардык–педагогикалык институту 2013-жылдын 25-ноябрында «Жусуп Мамайдын «Манас» эпосун мурас катары сактап калуудагы кошкон салымы» аттуу республикалык илимий-практикалык конференция өткөрдү. Ага Айкын Турсун да катышты.
Воротовский (дарыя)
Воротовский — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Буртя дарыясынын оң жээгинен 44 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Орск шаарынан Сакмара дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Төрөттөн кийинки оору
Төрөттөн кийинки оору — төрөттөн кийинки мезгилде жыныс органдарынын сезгенүү оорулары.
Төрөттөн жабыркаган (сыйрылган, айрылган) жатын, жатын кыны, жатын моюнчасына оору чакыруучу микробдордун жана денедеги сезгенүү булагынан (алкым безинин сезгенүүсү, тиштин чириши) ириңдетүүчү микробдун түшүшүнөн пайда болот. Мындан сырткары оорунун пайда болушуна боюнда бар кезде тамактануу, өздүк гигиена эрежелерин бузуу, кеч талгак болуудан организмдин алсыздануусу (Талгак) жана башкалар оорулар, каканак суусунун эрте кетиши да себеп болот. Жатын же жатын кынына түшкөн микробдор ошол түшкөн жерди сезгендирет, андан ары жатын тегерегин. жамбаштын май клеткасын сезгендирип, сепсиске айландырат.
Башталышы жана белгилери
Адатта төрөттөн кийинки оору төрөттөн кийин 3—5 күнү башталат. Аялдын жалпы абалы начарлап, чыйрыгат, эти ысып, башы ооруйт. Айрым учурда оорунун белгилери анча билинбейт. Төрөт үйүнөн чыгып келгенден кийин аялдын абалы начарлап, эти ысыйт, заара ушатуусу кыйындап, ичи катат. Оорунун мындай белгилери билинери менен врачка кайрылуу керек.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Бастыруу
Бастыруу, жаюу, вальцовкалоо - 1) сомдолгон металлды, резина аралашмаларын, пластмассаларды согуучу вальцтын жардамы менен ийге келтирүү. Бастыруу иштетүүчү материалды ар кандай ылдамдыкта айланып жаткан валдын, катуу, жылма жана тегиз цинк же болот барактарынын ортосунан өткөрүп ийге келтирүү менен ишке ашырылат. Бастыруу материалды ысытуу жолу менен же муздак абалында да атайын темир иштетүүчү-штамптоочу машинада жүргүзүлөт. Бастыруунун өндүрүмдүүлүгү, ошондой эле сомдолгон материалды штамптоого караганда бир кыйла жогору болот. Бастыруу башка өндүрүштүк процесстерде, мисалы, кагаз, картон, кездеме, резина буюмдарын тыгыздоо жана фотосүрөттөрдү жылмалоодо да колдонулат. 2) Бир нече роликтер менен жабдылган, түтүктөрдү түзөтүүчү аспап.
Кичи Ак-Суу
Кичи Ак-Суу — Ысык-Көлгө куйган суу. Ысык-Көл районунда. Узундугу 34 км, алабынын аянты 192 км2. Күнгөй Ала-Тоонун түштүк капталынан башталып, кууш өрөөн аркылуу агат. Алабы карагайлуу. Ири куймалары: Желе-Карагай, Сүттүү-Булак. Алабында 3 көл бар. Негизинен мөңгү, кар жана булактан куралат. Жылдык орточо чыгымы 2,97 м3/сек. Байкалган эң көп чыгымы 31 м3/сек, эң азы 0,22 м3/сек. Апрелде кире баштап, ноябрда тартылат. Сугатка пайдаланылат. Жээгинде Семёновка, Кожояр кыштагы жайгашкан. .
Дубинецкий Захар Васильевич
Дубинецкий Захар Васильевич (1893, Новосибирск облусу, Чистоозерский району, Кулунда кыштагы – 1985, КР, Калинин району, Ленин атындагы колхоз) – кызылчачы, Социалистик Эмгектин Баатыры (1947). 1939-жылдан Кыргыз ССРинин Калинин районундагы Ленин атындагы колхоздун кант кызылчасы боюнча бригаданын бригадири болуп иштеген. 1946-ж. 6 га жердеги кант кызылчасынын ар гектарынан 807,5 цден түшүм жыйнап алган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14-046-1
Ууландыргыч заттар
Ууландыргыч заттар — негизинен согуш учурунда колдонулуучу уулуу заттар. У. з. организмге ооз, мурун жана тери аркылуу кирет. Бул заттар өзгөчө физ. жана химиялык касиеттерге ээ. Чейрөнүн шартына жараша У. з. буу, суюк же аэрозоль түрүндө колдонулат. Дүйнөлүк биринчи согушта (1914-1918) У. з/ Германия кеңири колдонгон. Биринчи жолу 1915-ж. У. з. катары хлор: 1915-ж. аягында — фосген, анын хлор менен аралашмасы, дифосген; 1916-ж. хлорпикрин, дифенилхлорарсин жана башка у. с. заттар. У. з. катары колдонулган. Дүйнөлүк биринчи согуш аягында люизит, адамсит, хлорацетофенон жана башка У. з. алынган. Көпчүлүк У. з. организмге таасири алардын түрдүү ферменттин катализатордук функцияларын ууландырып токтотуусуна байланыштуу. Организмге тийгизген физиологиялык таасирине карата У. з. нервди шал кылуучу (зарин, зоман, табун, диизопропилфторфосфат жана башкалар); организмди жалпы ууландыруучу (синил к-тасы, хлорциан, СО, арсин АsН3 жана башкалар); терини жаралантуучу (иприт, люизит, хлортриэтиламин, фосгенаксин жана башкалар); тумчуктургуч заттар (хлор, фосген, фосгеноксим жана башкалар); дем алуу жолдорун дүүлүктүрүүчү (адамсит, дифенилхлорарсин жана башкалар) болуп бөлүнөт. У. з. коргонуунун ыкмалары кайсы У. з. колдонулганын аныктап, алардан коргонуу куралдарын пайдалануу жана дегазациялоо. У. з. атайын даярдалган индикатор түтүкчөлөр же индикатор кагаздар менен аныкталат. Индикатор түтүкчөдө керектүү реактив менен иштетилген силикагель, айнек буласы, асбест жана башка соргучтар болот. Ал соргучтар ар түрдүү У. з. менен түстүү реакция берет. Мисалы, түтүкчөдөгү соргучтар фосген көк, синил к-тасы кочкул кызыл, зарин сары, иприт жана люизит кызыл түскө айланат. Азыркы кезде хймик чалгындоочулар У. з. аныктоочу индикатор түтүкчөлөрдүн баардык түрлөрү менен жабдууланган.
Дүйнөнүн мамлекеттик борбордук (Вестфалдык) модели
Дүйнөнүн мамлекеттик борбордук (Вестфалдык) модели -
1) эл аралык мамилелердин аналитикалык схемасы, объект катары суверендүү мамлекет каралат, эл аралык аренадагы негизги фактор катары анын башка мамлекеттер менен болгон мамилеси;
2) өз алдынча тышкы саясат жүргүзүп келген улут-мамлекеттердин биригүүсүн көрсөткөн 1648-ж. Вестфалдык келишимде белгиленген тынчтык түзүмүнүн системасы. Вестфалдык системанын алкагында биринчи жолу суверенитет монархтын эмес, мамлекеттин атрибуту катары белгиленген.
Көмүрбалыктар
Көмүрбалыктар (лат. Anoplopomatidae) — карасур балыктардын бир тукуму.
Ультрафильтрлөө
Ультрафильтрлөө – эритмелер жана коллоиддик системаларды мембраналар жардамы менен бөлүү (көңдөйчөлөрдүн өлчөмү 10-100 нм). Метод киргилт суулар, кан, латекс, вакцина, сүт, жемиш ширелерин тазалоодо колдонулат. Процессте эриген заттар молярдык массасы эриткичтикине караганда чоң болуусу зарыл.
Жарым ажыроо мезгили
Жарым ажыроо мезгили - туруксуз радиоактивдүү элементтердин массасы жарымына чейин азаюуга кеткен убакыт (Т).
Жарым ажыроо мезгили - радио- активдүү изотонтордун, изомерлердин жана элементардык бөлүкчөлөрдүн негизги бир мүнөздөмөсү.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Вертов Дзига
Вертов Дзига, Денис Аркадьевич - (чын аты жөнү Давид Абелевич Кауфман, 21. 12. 1895 (2.1.1896), Белосток 12. 2. 1954, Москва) кинорежиссёр, даректүү киного негиз салгандардан. Граждандык согуштун материалдары боюнча «Революциянын жылдыгы» (1919), «ВЦИК үгүт поезди» (1921), «Граждандык согуштун тарыхы» (1922) фильмдерин жараткан. Вертов негиздеген «Киноправда» тематикалык даректүү киножурнал 1922-25-ж. чыгып турган. Вертовдун негизги даректүү фильмдери: «Кадам шилте, Совет!» (1926), «Дүйнөнүн алтынчы бөлүгү» (1926), «Энтузиазм» (1930), «Ленин тууралуу үч ыр» (1934) ж. б. Ал даректүү кинонун теориялык маселелерин да иштеп чыккан.
Жамааттык аңсыздык
Жамааттык аңсыздык - саясатта - кеңири маанисинде саясий жүрүм-турумдагы жеке субъектинин аң-сезиминде көрсөтүлбөгөн (же баамчылдыктын жетишсиз деңгээли аркылуу көрсөтүлгөн), бирок активдүү, ал эми айрым кырдаалдарда адамдардын маанилүү жалпылыктарынын (мис., жыйылган элдин) жүрүм-турумуна аныктоочу таасир бере турган психикалык процесстер менен абалдардын биримдиги.
Саясат таанууда Жамааттык аңсыздык түшүндүрмөсү Э.Дюркгейм тарабынан киргизилген «жамааттык элестөөлөр» түшүнүгү аркылуу кошумчаланат. Ал аңдалбаган, көндүм көрүнүштөрдүн айынан, автоматташтырылууну, социалдык топтор менен жалпылыктардын мүчөлөрүндөгү социалдык тажрыйбадан улам топтолгон билимдердин, ойлордун, жүрүм-турум нормаларынын жыйындысын билдирет. Мындай көрүнүштөр адамдардын жеке аң-сезимин басуу менен В.М. Бехтеров «жамааттык рефлекстүүлүктүн», митингдердеги, массалык астериялардагы, паникалардагы ж.б. жыйылган элдин жүрүм-турумунун түрлөрүнүн феномени менен байланышкан социалдык психология менен саясаттын психологиясынын атайын тармактарынын предмети деп санаган стереотиптүү реакцияларды пайда кылышы мүмкүн. Түзүлүштүк жактан Жамааттык аңсыздыктан жамааттык эмоциялар, сезимдер, маанайлар, ойлор, билимдер, баалар жана пикирлер бөлүнүп чыгат.
Үстөмдүк кылуучу ролду эмоциялык компоненттер ойнойт. Рационалдык элементтер Жамааттык аңсыздык тын тутумуна баш ийген, көп учурда иррационалдык учурларга карата кызмат көрсөтүүчү роль ойногон катып калган стереотитер, салттуу көз караштар жана ишенимдер катары гана жашайт.
Жамааттык аңсыздык адатта эки ар түрдүү түрлөрдүн массалык жүрүм-турумунда көрүнөт. Биринчиси индивиддерди Жамааттык аңсыздык тагы анын бардык мүчөлөрү үчүн жалпы негизде жетишээрлик бүтүн монолиттик массада бириктире турган бир өңчөй баалоолор менен иш-аракеттерге алып келет. Адатта мунун өзү эмоциялык абалдары жана массалык маанайлары окшош адамдардын маанилүү бөлүгүнүн - мис., өздөрүнүн жетекчисин көргөндө анын дарегине карата учурашып кыйкырууларды, ураандарды ж.б. көтөрүп, бирдей экстаздык жарылууга түшкөн фанатиктердин тобунун ошол абалга чалдыгуусунун жыйынтыгында жүрөт.
Массалык жүрүм-турумдун Жамааттык аңсыздык маанилүү роль ойногон экинчи түрү, тескерисинче, эмоциялык жарылуулар адамдарды бириктирбестен, ажырымдай турган кырдаалдарга байланыштуу. Анда иш-аракетке адамдардын маанилүү бөлүгү үчүн жалпы эмес, ар түрдүү болгон жүрүм-турум механизмдери кирет, жана негизги мазмуну объективдүү жана кокусунан пайда болгон кескин («чек аралык») кырдаалдарга карата көптогон адамдардын спонтандык бир өңчөй реакциялары эсептелет.
Жамааттык аңсыздык харизматикалык жетекчиге истерикалык ишеним болгондо, же айталы, тигил же бул терс кырдаалдардын болжолдонгон күнөөкөрлөрүнө карата түшүндүргүс кастык менен бириккен, ошого шыктанган чоң массадагы адамдардын саясий биримдиги стимулдаштырган учурда таяныч боло алат. Мындай шарттарда Жамааттык аңсыздык уюшулган саясий жүрүм-турумдун негиздери катары чыга алат. Мунун өзү адамдардын маанилүү массасына - мис., митингдерде, манипуляциялык таасир этүү тажрыйбасында колдонулат, тескерисинче, Жамааттык аңсыздык жүрүм-турумдун социалдык уюшулган формаларын бузганда жана саясатка каршы коюлганда абдан коркунучтуу. «Алсыз өкмөт менен бунтарлык түрдө чыккан элдин ортосундагы мамилелерде бийликтин ар бир актысы массаны таптакыр үмүт үзүүгө алып келе турган, ал эми бийлик тарабынан болгон ар бир баш тартуу анын дарегине карата жек көрүүнү пайда кыла турган учур келет» (Рид Д. «Дүйнөнү толкундаткан он күн». - М., 1923. - 56-6.).
Мындай учурларда кийин чоң мөөнөттү жана өзүнүн кыйраткыч жыйынтыктарын жок кылуу үчүн күч-аракеттерди талап кыла турган социалдык-саясий деструкцияга алып келе турган хаостук псевдо-саясий жүрүм-турум басымдуулук кылат. Негизинен Жамааттык аңсыздык адамзаттын өнүгүүсүнүн мурдагы баскычтарында маанилүү роль ойногон. Азыркы цивилизациялуу коомдо анын мааниси төмөндөйт, ал кризистик, экстремалдык учурларда гана көрүнөт, саясий жүрүм-турумду аң-сезимдүү регуляциялоодон элементтердин ролу кескин түшүп кетет. Туруктуу социалдык-саясий тутумдун турмушунда күнүмдүк аң-сезимдин бүтүндөй сүрүлүп бүткөн формаларында гана көрүнөт. Өнүккөн өлкөлөрдөн айырмаланып, Жамааттык аңсыздык тын ролу азыркы күнгө чейин «үчүнчү дүйнөдө» жетишээрлик жогору. Мис., Жамааттык аңсыздык тын күчтүү таасири 1978-ж. Ирандагы ислам революциясынын көптөгөн эпизоддорунан көрүнөт. Кыргызстанда 2005-ж. 24-мартта жана 2010-ж. 7-апрелде болуп өткөн мамлекеттик бийликти күч менен алмаштыруу үчүн уюштурулган тополоңдор учурунда Ж. а-дын бардык элементтери толугу менен көрүнгөнүн байкоого болот.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Сеонг Дже-Ги
Сеонг Дже-Ги(Корея. 성재기 成在基) (11 Сентябрь 1967, Daegu, Корея — 26 Июль 2013, Сеул, Корея) - Human right activists, liberalism Философ Корея.
Чоюн Баш
"Чоюн баш тийип мурдуна Былчыйганы дагы бар" (Сагымбай Орозбаков, 2. 88) жана башкалар
Аноплофрийлер
Аноплофрийлер (лат. Anoplophrya) — инфузория классындагы мите жандыктардын бир уруусу.
Кичи дарыясы
Кичи — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Пызас дарыясынын сол жээгинен 11 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Нави Мумбаи метросу
Нави Мумбаи метросу (Маратхи: नवी मुंबई) – Нави Мумбаи шаарынын метросу. Метросу 2023-жылы ачылат.
Антропоценология
Антропоценология (antropos – адам, kainos – жалпы, logos – окуу) – адамды өзгөчө биосоциалдык түр катары кароо менен, анын келип чыгуусунун, эволюциясынын, өзүн курчап турган чөйрөгө таасир этүүсүнүн жалпы мыйзамченемдүүлүктөрүн окуп үйрөнүү. Адамдын санынын өсүүсү менен жана илим-техниканын өнүгүүсү аркылуу курчап турган чөйрөгө өтө терс таасирлер көбөйүп жатат. Себеби, адам өзүнүн жашоосун жакшыртуу максатында жаратылыш байлыктарын эбегейсиз көп жана үнөмсүз пайдаланууда. Андыктан, атмосфера, гидросфера, литосфера булганып, жаратылыш байлыктары улам азаюда. Ошондуктан, азыркы адам жашоосун «өзүн-өзү жок кылуу жолунда» деп кеңири айтылууда. Бирок барган сайын «адам баласынын автотрофтуулугу» деген терминдин да мааниси жогорулоодо. Бул тамакты жана энергияны Күн энергиясынан жана анын туунду түрлөрүнөн (шамал, суу, биомассалар ж. б.) алуу дегенди түшүндүрөт, б. а. продуценттердеги (автотрофтордогу) энергияны синтездөөгө гомологдуу болуп саналат.
Ява деңизи
Ява деңизи - Тынч океандагы аралдар ортосундагы деңиз, Индонезияга тиешелүү Суматра, Ява жана Калимантан, Сулавеси аралдары менен курчалган. Аянты 552 миң км2. Эң терең жери 1272 метр. Суунун үстүңкү бетинин температурасы 27-28°С. Туздуулугу 31,5-34,0. Суткасына бир маал ташкындайт (бийиктиги 2 метрге чейин). Балык кармалат, бермет чогултулат. Башкы порттору: Джакарта, Семеранг (Ява аралында), Банджармасин (Калимантан аралында).
Дароот-Коргон, Чоң-Алай району
Дароот-Коргон (Дараут-Курган) — Ош облусундагы Чоң Алай районунун жана Дароот-Коргон айыл өкмөтүнүн борбору, кыштак. Алай өрөөнүнүн батыш бөлүгүндө, Кызыл-Суу суусунун боюнда, деңиз деңгээлинен 2460 м бийикте жайгашкан. Облустун борбору жана темир жол бекети Ош шаарынан 286 км түштүк-батыш тарапта. Кыштак 1885-жылы негизделген. Калкы 4852 (2006); негизинен мал чарбасында эмгектенет. Эки орто мектеп, бала-бакча, маданият үйү, клуб, райондук жана балдар китепканасы бар. Оорукана, ФАП, үй-бүлөлүк врачтар тобу, мончо иштейт. Кыштактын жанында Кокон хандыгы учурунда курулган (1821) чептин калдыгы сакталган.
Аракечтик
Аракечтик — спирт ичкиликтерин такай ичүү; адамдын ден соолугуна жана иштөө жөндөмдүүлүгүнө, жашоо турмушуна, ошондой эле коомдун жыргалчылыгына залал келтирет.
Спирт ичкиликтери
Спирт ичкиликтери адамзатка байыртан белгилүү. Эң байыркы доордо эле спирт ичкиликтерин майрамдарда (ай жаңырганда, аңчылык олжолуу болгондо) чогулуп ичишкен. Коомдун социалдык түзүлүшү татаалдана баштагандан улам ичкилик ичүүгө бара-бара жеке мамиле жасалып, муну менен бирге Аракечтиктин өнүгүшүнө шарт түзгөн факторлор да көбөйө берген.
Аракечтиктин психологиялык абалы
Аракечтик социалдык жактан шартталган жана анын психологиялык себептери бар.Айрым адамдарга ичкилик ичүүгө психологиялык себептер түрткү берет. Тышкы чөйрөгө кыйындык менен көнүү, айланасындагылар менен болгон чыр-чатактар, канааттанбагандык, жалгыздык, түшүнбөөчүлүк, чарчап-чаалыгуу, өтүмсүздүк, кандайдыр бир мамилелерде өз кемчиликтерин түшүнүү жана башка дискомфорттун (өзүн жаман сезүү) психикалык абалын пайда кылат. Мындай абал алкогол таасири менен убактылуу жеңилдейт. Бирок бардык эле жагымсыз учурлар алкоголдун жардамын талап кыла бербейт.
Аракечтиктин социалдык абалы
Бул жеке тажрыйбага, алкоголго жекече мамиле кылууга, ошондой эле социалдык кырдаалга жараша болот. Социалдык кырдаал спирт ичкиликтерин ичүүгө шылтоо гана болбостон, ошондой эле аны ичүүнү азайтууга да түрткү берет. Алкоголду закондуу түрдө жана адептүүлүк менен азайтууга болот. Адам башына кыйынчылык түшкөн мезгилде өзүн кармана билүү мүмкүнчүлүгү төмөн болсо, ал ичкиликке тез берилип, аны ичүүнү токтотууга эрки жетпейт. Бирок бул топко айрым гана адамдар кирет, алар социалдык көзөмөлгө, психологиялык жардамга муктаж. Коом ичкилик ичкендерге канчалык кайдыгер караса, адам коомдун сергек абалына тез көнө албаса, аракечтик ошончолук кеңири тарайт. Акакечтик көбүнчө социалдык көзөмөлгө баш ийбеген же жалпыга бирдей социалдык нормалардан четте калган адамдар кабылат. «Бирөөнү туурап» ичкилик ичкендер деп аталгандар да бар, андайларга коом канчалык келишүүчүлүк менен мамиле кылса, алар ошончолук көбөйөт. «Бирөөнү тууроо» — шарттуу гана аталыш. Анын чыныгы себеби адептүүлүк нормаларынан четтеген, арзыбаган канааттануу алууга умтулуу, ошондой эле аракечтиктин адамдын керт башына жана коомго келтирүүчү кесепеттери жөнүндөгү түшүнүктүн тардыгы болуп саналат.
Аракечтик жаштарда
Алсак, ичкиликти психикалык жактан жетиле электер (жаштар) же интеллектуалдык жактан жетиштүү өнүгө элек адамдар ичишет. Жаштар арасында «бирөөнү туурап» мас болуунун таркалышына алкоголдун жан сергитер таасири жөнүндөгү, аз ичсе эч зыяны жок, аны ичүү эр жеткендиктин, күчтүүлүктүн күбөсү деген жалган ой-пикир көмөктөшөт. Өтө жакындарынын (ата-эненин, досторунун) тийгизген таасири маанилүү орунду ээлейт, алар жаш адамдын калыптанышына жана анын ичкиликке болгон мамилесине кыйла деңгээлде таасир берет.
Аракечтиктин коомго келтирген зыяны
Аракечтин жеке жана коомдук турмушка зыяны чоң. Ичкиликти дайыма эмес, анда-санда иче коюу да адамдын ден соолугуна зыянын келтирип, үй-бүлөнү бузат, балдарды тарбиялоого терс таасир берет. Аракечтер коомдун жана мамлекеттин алдында жоопкерчилик сезимин жоготушат, ээн баш аракеттерге жана башка укук тартибин бузууларга барышат. Аракечтик өндүрүшкө да зыян келтирет, эмгек өндүрүмдүүлүгүнүн төмөндөшүнө, эмгек тартибинин бузулушуна, өндүрүштүк кокустуктарга, адамдардын өлүмүнө себепкер болот. Ичкен кишинин жүрүм-туруму өзгөрөт, ал уятсыз, калпычы болуп, үй-бүлөнүн кызыкчылыгына көңүл бурбай калат, өзүнчө же көрүнгөн киши менен шылтоо таап ичүүгө аракет кылат. Адамдык сапаттарынан ажыратып, калктын турмуш деңгээлинин төмөндөшүнө алып келет.
Ден соолукка зыяны
Алкоголь адамдын бардык системалары менен органдарына кыйраткыч таасир бере тургандыгы аныкталган. Ичкиликти такай ичүүнүн натыйжасында өзүнүн канча ичкенине контролдук кыла албай, дайыма ичкиси келип, борбордук жана четки нерв Системасынын (психоздор, невриттер жана башка) ички органдардын иштеши бузулат ( Өнөкөт аракечтик). Ал тургай адеп ичкенден эле психиканын өзгөрүшү (делөөрүү, өзүн кармай албоо, көңүл чөгүү жана башка) мас абалда өзүн өзү өлтүрүүгө түртүшү ыктымал. Мас абалда тең салмактуулук, аң-сезимдүүлүк, курчап турган чөйрөнү сергек кабыл алуу бузулуп, ар кандай кырсыктарга дуушарлантышы мүмкүн. Витамин алмашуунун бузулушу, алкоголдун ууландыруучу таасири нерв системасын бузуп, неврит, полиневрит оорусуна чалдыктырат (колу калтырайт, тили булдуруктайт, терчил болот, буту-колу муздайт, угуусу, жыт сезүүсү, көрүүсү начарлайт). Өнөкөт гастрит (карындын оорусу) адатка айланган аракечтен болот, ал эми боордун циррозу (кара сарык) ичкичтердин өлүмүнө себепкер болот. Аракеч уйку безинин оорусуна (панкреатит, кант диабети), стенокардияга, миокарддын инфарктына түздөн-түз чалдыктырат. Аракеч жыныс бездерине терс таасир тийгизе тургандыгы белгилүү: ичкичтердин үчтөн биринин жыныс функциясы төмөндөйт, түрдүү нерв оорулары (невроздор, депрессия жана башка) пайда болот. Аялдарда этек кири эрте токтоп, төрөбөй калуусу мүмкүн, боюнда бар учурда катуу токсикоз (талгак) байкалат. Аракеч адамды эрте картайтып, өмүрдү кыскартат (ичкичтердин өмүрү орточо статистикалык жаштан 15 жылга аз болот).
Аракечтердин балдары
Аракечтердин балдары жана мас кезде бойго бүткөн балдар дене-бою, акыл эси жагынан жай өнүгөт (тили кеч чыгат, кеч басат жана башка), түрдүү кемчиликтер
менен төрөлөт. Чоңдорго караганда балдар ичкиликке тез берилери аныкталган: 15—17 жаштан тартып ичкендер 2—3 жылда, 13—15 жаштан ичкендер 1 жылда эле аракеч болуп калышат.
Аракечтик Кыргызстанда
Биздин өлкөдө Совет бийлигинин алгачкы күндөрүнөн тартып эле аракечке каршы күрөш мамлекеттин ички саясатынын маанилүү жактарынын бири болуп калды. Аракечке каршы иш жүргүзүү системасы социалдык мамлекеттин адептик көрсөтмөлөрүн аткарууга моюн сунбаган адамдарга коомдук, мамлекеттик чара көрүү менен катар тарбиялоо жана дарылоону айкалыштырган иш-чаралардын комплекси болуп саналат. Аракечке мамилени өзгөртүүгө: спирт ичкиликтерин ар кандай шылтоо таап ичүү мамлекеттин таламына, адамдын ден соолугуна, материалдык жана үй-бүлөлүк кызыкчылыкка зыян келтирген, социалисттик моралга жана совет адамынын адептүүлүгүнө ылайыксыз зыяндуу көрүнүш катары каралуусуна, калкты аракечке каршы тарбиялоого жетишүү зарыл. Мамлекеттик жана администрациялык органдардын, коомдук уюмдардын масчылыкка жана аракечке каршы күрөш жүргүзүүгө багытталган иш-чараларды жайылтуусу, коомчулукту жана эмгекчилердин кеңири массасын алкоголдун ден соолукка, турмуш-тиричиликке, эмгектенүүгө, коомдун жыргалчылыгына терс таасири жөнүндө ачык-айкын билимдер менен куралдандыруу аркылуу Аракечке каршы күрөшкө тартуу ар бир совет адамынын маанилүү милдети болуп саналат. Окуучуларга жана жумушчу жаштарга аракечке каршы тарбия берүү ишине өзгөчө көңүл бурулат. Закондо ичкиликти ичкен жана үй-бүлөсүн материалдык оор абалга калтырган адамдардын айрым укуктарын чектөө ,	каралган. Ыктыяры менен дарылануудан баш тарткан, эмгек тартибин жана коомдук тартипти бузган аракечтерди 1 — 2 жыл мөөнөтүндө мажбурлап дарылоо киргизилди.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Теплая дарыясы (Сандайка куймасы)
Теплая — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сандайка дарыясынын оң жээгинен 1 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Камсыздандыруу далдалчылары
Камсыздандыруу далдалчылары – ишкерлер катары белгиленген тартипте каттоого алынган, камсыздануучунун же камсыздандыруучунун тапшыруусунун негизинде камсыздандыруу боюнча ортомчулук иш-аракеттерин өз атынан жүргүзүүчү юридикалык же жеке жактар. К. д. камсыздандыруу көзөмөлү боюнча КР мамлекеттик башкаруу органынын реестринде катталып, улуксат алгандан кийин гана өз иш-аракетин жүзөгө ашыра алышат. Камсыздандыруучулар жогоруда айтылган реестрде катталган К. д. менен гана кызматташууга укуктуу. К. көзөмөлү боюнча мамлекеттик орган К. д-нын кесиптик жарамдуулугунун жана каржылык ишенимдүүлүгүнүн деңгээлине карата талаптарды белгилеген ченемдик актыларды чыгарууга акылуу.
Кичи Ак-Суу корукчасы
Кичи Ак-Суу корукчасы — Ысык-Көл районундагы мамлекеттик токой корукчасы (заказниги). Күнгөй Ала-Тоонун түштүк капталында, Семёнов капчыгайын ээлейт. Аянты 100 га. Табигый шартта жакшы жана жыш өскөн теңир-тоо карагайын коргоо максатында 1977-жылы уюшулган.
Апосематикалык түс
Апосематикалык түс (гр. aposemaino – көрсөтүү) - эскертүүчү түстөнүү. Курт-кумурскалар, кээ бир омурткалуулар анчейин байкалбаган түсүнүн ордуна жакшы байкалган, көзгө жакшы урунуучу түскө ээ болушу.Апосематикалык түс уулуу бези бар, жагымсыз жытка ээ болгон азык катары пайдалууга мүмкүн болбогон жаныбарларга мүнөздүү. Бул түс «мага жолобо», «менден этият бол» деп эскертип турат.
Чүкүрүк
Чүкүрүк — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, калмак аяры. Араникте болгон согушта Ч-түн сыйкырчылыгы:
Чүкүрүк аяр үшкүрүп,
Үйдөй болгон туманы
(Үрмөтүн көргүн дуванын!)
Манастын калың колуна
Туман жылып жетиптир (Курама вариант, 1. 129), — деп сүрөттөлөт.
Түрпү
Жыгач усталардын аспабы. Мунун эки түрү бар: кезек тиштүү түрпү, майда тиштүү түрпү. Мындай түрпү жыгачтарды жылмалоо менен бирге, анын тулкусуна жик (наар) калтырып кетет. Албетте, бул жиктер боз үйдүн жыгачын жошолоодо чоң мааниси болот. Ага жошо мыкты жугат. Ал эми кезек түрпү аркылуу жыгачтын бутактуу жери сыйдаланат.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Балдар поликлиникасы
Балдар эмканасы — 15 жашка чейинки балдарга, бардык окуучуларга, поликлиникада же үйдө медициналык жардам көрсөтүүчү дарылоо жана алдын алуу иштерди жүргүзүүчү мекеме. Өспүрүмдөргө. (15тен 18ге) медициналык байкоо чоң кишилердин поликлиникасында, өспүрүмдөр кабинетинде жүргүзүлөт. Балдар поликлиникасы демейде балдар же жалпы оорукананын составына кирет; анда атайын медициналык жардам берүүчү хирургия, көз, логопедия, ревматология жана башка кабинеттери, үйдө жардам берүү бөлүмү, сүт ашканасы, дени сак балдардын бөлүмү болот.
Аркома (Оклахома)
Калкы - 2180 киши. Болжолдуу аянты - 9.3 км². FIPS коду — 40-02650.
Балдар поликлиникасы
Балдар поликлиникасы өнөкөт оорулуу балдарды, жугушсуз оору менен кайталап ооругандарды, дени сак балдарды кабыл алат. Жугуштуу оору деп шектенгенди догдур үйдөн карап, керек болсо, балдар ооруканасынын жугуштуу оорулар бөлүмүнө жиберет. Балдарга дарылоо-профилактикалык жардам берүүнүн негизги методу — диспансерлөө. Ал төрөлгөндөн 3 жашка чейинки, андан кийин 6—7 жаштагы балдарга мектепке барар алдында, жогорку класстагы балдарга мектепти бүтөр алдында жүргүзүлөт. Балдар поликлиникасынын иши аймактык принципте (к. Поликлиника) түзүлүп, врач-педиатр менен медайым жүргүзөт. Аймактык врач-педиатр баланын ден соолугуна жана жашына жараша тамактануу режимин, багууну, алдын алуучу эмдөөлөрдү, дарылоону сунуш кылат.
Нгарка-Япта-Яха
Нгарка-Япта-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Япта-Яха дарыясынын сол жээгинен 12 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 63 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жарык автоматтык катар
Жарык автоматтык катар - өндүрүш процессинин айрым операциясын орундатууда адам катышуусу талап кылынган машиналардын негизги жана көмөкчү комплекстер системасы.
Жарым ажыроо мезгилинде айрым агрегаттарды жүргүзүү же токтотуу, иштетилүүчү тетикти бекитүү же жылдыруу иштерин адам аткарат, ал эми иштетүүнүн калган бардык операцияларын автомат аткарат. Автоматтык катар сыяктуу эле Жарык автоматтык катарда иштеп чыгарылуучу продукция толугу менен иштетилет же иштетүү процессинин айрым түрү аткарылат.
Жарык автоматтык катар автоматтык башкаруу системасы менен башкарылат. Иштетилүүчү тетикти катарга орнотулган бир агрегаттан экинчи агрегатка жылдыруу үчүн штангалуу, грейфердүү, пластинкалуу, чынжырлуу ж. б. транспортёрлор колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Яворов
Адабият
Георграфиялык энциклопедиялык сөздүк. Кыргыз совет энциклопедиясынын башкы редакциясы. Фрунзе, 1987.
Камсыздандыруу жөнөтүмдөрү
Камсыздандыруу жөнөтүмдөрү – почта менен жөнөтүлгөн баалуу жөнөтүлмөлөр (каттар, оромкаттар, посылкалар, жөнөтүүчүнүн пломбасы (мөөрү) коюлган түз жөнөтүлүүчү контейнерлер), ошондой эле кадимки (баасы коюлбаган) жөнөтүмдөр жана түз жөнөтүлүүчү контейнерлер.
Готфрид Вильгельм Лейбниц
Готфрид Вильгельм Лейбниц (1646—1716) — немец философу. Анын турмушу жана ишмерлиги Германия үчүн оор мезгилде өткөн. Отуз жылдык согуш өлкөгө көптөгөн кыйратууларды, бүлүнүүнү алып келди, бул мезгилде Германия саясый жактан бытыранды болуп калат. Диний идеология үстөмдүгүн улантып, философиялык турмуш солгундап кеткен эле. Лейбниц — бардык жагынан өнүккөн философ жана окумуштуу, математик, физик, юрист, тарыхчы, тилчи жана ойлоп чыгаруучу болгон. Ал Лейпциг жана Йен университеттеринен билим алат, анда юридика билимдерин жана философияны окуйт.
Каракуль (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Каракуль — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Камышлин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 50 киши. Почта индекси — 453024, ОКАТО коду — 80235825006.
Готфрид Вильгельм Лейбниц
Кызматтары
1676-жылдан тартып ганновердик герцогдордун карамагында китепканачы, тарых санжырачысы жана юстициянын жашыруун кеңешчиси болуп кызмат өтөйт. Кеңири жана көп тараптуу практикалык жана теориялык иштерди жүргүзөт. Лейбництин турмушунун мүнөздүү өзгөчөлүгү — теорияны практика менен айкалыштырууга умтулуу болгон. Ньютонго байланышпай, өз бетинче дифференциалдык жана интегралдык эсептөөлөрдү ачкан, чоң сандарды эсептеп чыгарууга жөндөмдүү болгон эсептөөчү машинени ойлоп чыгарат, ошондой эле экономикалык маселелер боюнча иш жүргүзүп, инженердик ишмерлик менен алектенет. Тарыхый жана саясый макалаларды жазат, айрыкча аны илимий эмгекти уюштуруу маселеси кызыктырган, ал Берлин Илимдер академиясынын долбоорун иштеп чыгат да, кийин анын президенти болуп калат.
Каракуль (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Готфрид Вильгельм Лейбниц
Эмгектери
Лейбництин философиялык-адабий мурасы өтө зор. Жогоруда айтылган макалалардан, трактаттардан, диалогдордон башка да анын өзүнөн кийин өзү жеке тааныш болгон же сырттан тааныган ар түрдүү окумуштууларга жана философторго жазган 15000 каты калган. Лейбництин негизги философиялык чыгармалары төмөнкүлөр: «Метафизика жөнүндө ой жүгүртүү» (1685), «Адам акыл-эси жөнүндө жаңы тажрыйба» (1705), «Теодицея» (1710), «Монадология» (1714).Лейбництин философиясында ошол ченде европалык философияда иштелип чыккан дээрлик бүткүл философиялык идеялар чагылтылган. Анын философиялык системасы — байыркы мезгилден өз заманына чейинки философиянын — Платондун, Августиндин, Декарттын, Гоббстун, Спинозанын жана башкалардын философиясынын негизги концепцияларын кайрадан иштеп чыгуу боюнча көп жылдык эмгегинин натыйжасы. Лейбництин философиясында ага чейин жетишилген рационалдуу ой-пикирлер синтезделген, ал европалык рационализмди аягына жеткирген. Өткөндүн философиялык концепцияларына ал булардын бардыгы олуттуу баалуулуктар болуп саналат, анткени «көпчүлүк мектептер өзүлөрүнүн ырастоолорунун олуттуу бөлүгүндө туура пикирлерди айтышкан, бирок танган нерселеринде жаңылышат» [Чыгарм. 1-т. 531-6.] деген тургудан мамиле жасаган. Ошол эле убакта Лейбниц өзүнөн мурдагы философтордун концепцияларын абдан кунт коюп изилдеп үйрөнүп, алардын көбү менен макул болгон эмес.
Декарттык дуализмге болгон Ал декарттык дуализмге каршы чыккан, ошондой эле декарттын тубаса идеялар жөнүндөгү тезисин, ошондой эле Спинозанын бирдиктүү субстанция жөнүндөгү жобосун кабыл алган эмес, жана мындай позиция чындыкты жансыз кылуу болуп саналат деп эсептеген. Локктун «Адам акыл-эси жөнүндө тажрыйба» деген чыгармасына жооп катарында жана андагы баяндалган жоболор менен макул болбой өзүнүн «Адам акыл-эси жөнүндө жаңы тажрыйба» деген эмгегин жазат. Спинозанын бирдиктүү субстанция жөнүндөгү концепциясын сын көз менен карап чыгуунун натыйжасында
Лейбництин монадология окуусу
Лейбництин монадология жөнүндөгү окуусу пайда болот. Лейбниц, эгерде бир гана субстанция жашап турса анда бардык нерселер пассивдүү гана болуп, активдүү болбос эле деп ойлойт. Ошондуктан ал, субстанциялар сансыз көп, анткени ар бир нерсе субстанция катарында чыгат деп ырастайт. Алар, башкача айтканда нерселер же субстанциялар, күчтү алып жүрүүчүлөр (носители сила), жана бул күчтөр бытиенин «бирдиктери» («единицами»), же монадалар болуп саналат. Бирок монада дегенибиз — материалдык бирдиги эмес, рухий субстанция, ал — активдүүлүккө жөндөмдүү өз алдынчалыкка ээ болгон бирдик. Монада өзүнүн алгачкы сапатында иштиктүү келет, дүйнөдө эч жерде пассивдүү нерселер жок.
Монадалар мурдатан алдын ала түзүлүп коюлган өз ара гармонияда турушат. Лейбництин бул түшүнүгү дүйнөдө жашап турган өз ара байланышты жана ылайыкташуучулукту ачып көрсөтүүгө тийиш. Анткени монадалар — психикалык маңыздар, ошондуктан алар бири-бирине өз ара физикалык түрдө аракеттенише албайт, бирок биз дүйнөдө ылайыкташкан ыраат-тартипти байкайбыз. Демек, ар бир монаданын өнүгүшү башталышынан эле башка монадалардын өнүгүшү менен шайкештикте турат, жана бул шайкештик Кудай тарабынан алдын ала орнотулган. Бул болсо кубулуштардагы гармонияны жана маңыз менен кубулуштардын ортосундагы гармонияны аныктайт. Монадалар жөнөкөй болот жана өзүнүн калыбынан өзгөрүлбөйт, алар бири-бирине көз каранды эмес жана туюк келет.
Лейбництин айтканына караганда «аларда анын ичине бир немелер кирип же чыга турган терезелер жок». Ошол эле убакта ар бир монада өзгөчө бир дүйнөнү түзөт, анда бүткүл дүйнөлүк тартип, бардык башка монадалар жана бүткүл дүйнө чагылышып турат. Лейбництин сөзү менен айтканда «монада — бул Ааламдын жандуу күзгүсү». Монадалар сапаттарга ээ, бул сапаттар бир монаданы экинчи монададан айырмалап турат; бири-бирине абсолюттуу түрдө окшош болгон монадалар жок.
Лейбниц монадалардын өнүгүш даражасына жараша үч түргө бөлөт. «Перцепция», пассивдүү кабылдоо жөндөмдүүлүгү менен мүнөздөлүүчү монадалар өзүнүн өнүгүшүнүн төмөнкү баскычын түзөт, алар ачык эмес элестерди гана жаратууга жөндөмдүү. Монадалардын өнүгүшүнүн андан кийинки баскычы үчүн туюмдарга ээ болуу жана ачык элестерди жаратуу жөндөмдүүлүгү таандык. Аларды Лейбниц монадалар — жандар деп атайт (монады-души). Монадалардын өнүгүшүнүн үчүнчү баскычы апперцепция жөндөмдүүлүгүнө ээ, башкача айтканда бул монадалар аң-сезимге ээ. Буларга ал өзү аң-сезимге ээ болгон адамдардын жанын таандык кылат.
Ошентип, перцепцияга, кабылдоого бардык монадалар ээ, бирок иерархиянын эң жогорку баскычынын монадалары гана өздүк аң-сезимге жетишкен индивидуалдуу программага ээ.
Өнүгүүнүн биринчи баскычынын монадалары жансыз жаратылыштын телолорунан,
экинчи баскычтыкы — биологиялык жаратылыштын телолорунан,
үчүнчү баскычтыкы аң-сезими жана өздүк аң-сезими бар адамдан өз көрүнүшүн табат. Монадалар перцепция, элестетүү жөндөмдүүлүгүнө ээ деп эсептеп, Лейбниц бүткүл жаратылыш жандуу деген пикирге келет. Монада ушинтип микроорганизмге окшош болуп чыгат.
Лейбництин философиясында Жаңы заман доорунда биринчи жолу өнүгүүнүн универсалдуулугу жөнүндөгү идея көтөрүлөт. Лейбництин пикирине ылайык, ар бир монада — кыймылдын жана өнүгүүнүн булагы, анткени алар активдүү күчкө ээ. Дүйнөнү бир бүтүн нерсе катарында түшүнүп, Лейбниц бүткүл дүйнөнүн динамикалык мүнөзүн баса көрсөтүүгө умтулат. Максатка ылайык аракеттенген монадалар улам көбүрөөк өркүндөгөн түзүлүштү карай такай өнүгө бере турган дүйнөнү түзөт. Дүйнөнүн ушундай тынымсыз өркүндөшү өзүнүн акыркы чегине таанып-билүүгө жөндөмдүү адам рухунда жетет. Монадалар ар түрдүү себептердин таасири астында өнүгөт: телодо өзгөрүүлөрдү пайда кыла турган себептерди ал аракеттенип турган себептер деп атайт, ички себептерди ал «максаттуу» жана «финалдык» себептер деп айтат.
Монадалардын өнүгүшү чексиз кичине чоңдуктарды — «кичи перцепцияларды» жеңип чыгып отуруу аркылуу тынымсыз ишке ашып турат. Ошондуктан монаданын ар бир белгилүү учуру келер чакты да, өткөн чакты да өзүндө камтып турат, башкача айтканда өнүгүү — монаданын түпкү мазмунунун ырааттуулук менен кеңири жайылышында турат.
Тааным маселеси
Тааным маселесинде Лейбниц негизинен рационалисттик позицияда турат, бирок эмпиризмдин да жана рационализмдин да кемчиликтерин жеңип чыгууга умтулат. Ал сенсуализмдин: мурда сезимде жок нерсе акыл-эсте да болбойт деген башкы тезисин кабыл алат да, бул жобону «акыл-эстин өзүнөн башка» деген пикирин кошумчалайт.
Муну менен ал тубаса ойлом жөндөмдүүлүгүнүн бар экендигин тааныйт да, акыл-эсте тубаса идеялардын жашап турары жөнүндөгү декарттык жобону четке кагат. Лейбницте сезим таанымы таанымдын төмөнкү баскычы, рационалдык таанымдын өзүнчө бир өбөлгөсү катарында чыгат, анткени сезим таанымы акыйкатты таанып-билүүнүн зарылдыгын жана жалпылыкты түшүндүрүп бере албайт.
Лейбниц эки акыйкаты
Билимдин пайда болуу процессин Лейбниц ушундай элестүү сүрөттөп көрсөтөт. Лейбниц эки акыйкат: фактылардын акыйкаты жана зарылдык акыйкаты жөнүндөгү окууну негиздейт..