cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Демократтык кыйылдар
Демократтык кыйылдар азыркы мезгилдеги коомдук өнүгүүнүн эң башкы кыймылдаткыч күчү. Прогрессивдүү реформаны жүргүзүү, глобалдык, регионалдык жана улуттук көйгөйлөлдү чечүү демократтык кыйылдардын максаты болуп саналат. Коомдук өз алдынча ишмердикке ээ социалдык таптар, ассоциациялар, коалициялар, союздар, козголуштар демократтык кыйылдардын структурасын түзүшөт.
Демократтык кыйылдар өзүнүн өнүгүшүндө бир нече этаптарды басып өткөн акыркы жылдары пайда болгондору: «жаңы демократтык кыймыл», «жаңы социалдык кыймыл», «Кыргызтан демократтык кыймылы» ж. б.
Демократтык кыйылдардын багыттары төмөнкүчө: максаты боюнча – тоталитардык саясий системага, авторитардык режимдерге каршы кыймыл, согушка каршы, экологиялык кыймылдар.
Социалдык жана улуттук курамы боюнча – жумушчулардын, дыйкандардын, интеллигенциянын, улуттук топтордун, аялдардын, жаштардын жана студенттердин, диндик уюмдардын кыймылдары.
Радикализм деңгээли жана массалык акцияларды пайдалануу боюнча – демонстрациялар, митингдер, иш таштоолор, парламентаризмдин мүмкүнчүлүктөрүн пайдалануу.
Аймактык-географиялык белгилери боюнча – глобалдык, өнүккөн жана өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдө. Улуттук мамлекеттин рамкасында ж. б. демократтык кыйылдар өзүнүн өнүгүшүндө жаралуу, түзүлүү, жетик, максималдуу активдүүлүк этаптарын, ал эми өзүнүн жашоо булагы түгөнгөн кезде төмөндөө жана тарыхый аренадан жок болуу этаптарын башынан кечирет. Бүгүнкү күндө тоталитаризмге каршы, согушка каршы, улуттук-боштондук, экологиялык кыймылдар күчүп баратат.
Демократтык кыйылдар Кыргызстандын өнүгүшүнө олуттуу таасир тийгизишти. «Ашардан» бөлүнүп чыккан Кыргызстан демократтык кыймылы тоталитаризмден демократияга өтүүдө негизги ролду ойноду.
Блок
Блок саясий – жалпы максаттарына жетишүү үчүн мамлекеттердин, саясий партиялардын, коомдук-саясий уюмдардын бирикмелери. Блок термини биринчи жолу ХХ к. башында Францияда пайда болуп, монархисттерге, улутчулдарга жана клерикалдарга каршы өкмөттүн саясатын колдогон партиялардын бирикмесин билдирген. Парламенттеги партиялык фракциялардын блогу мыйзам долбоорлорун кабыл алуу же четке кагуу үчүн түзүлөт. Шайлоо кампаниясы мезгилинде көз караштары жакын партиялар бирге күрөшүү максатында өз ара келишим (депутаттык жана министрлик орундарды бөлүштүрүү, өз ара мамилелердин формалары жөнүндө) түзүшүп, бир шайлоо блогуна биригишет. Мисалы, 1995-ж. эки палаталуу Жогорку Кеңешке шайлоо алдында Кыргызстан Биримдик партиясы, Республикалык – элдик партия, Агрардык партия, Кыргызстан аялдарынын конгресси ж. б. бир катар коомдук-саясий уюмдар уюштуруу жана андан кийинки, парламенттин составындагы кызматташтыктарды жүргүзүү үчүн (декабрь, 1994-ж.) түзүшкөн. 1994-ж. сентябрда ЭрК партиясы, ККП жана бир катар коомдук уюмдар кирген, радикалдуу багыттагы Блок «Демократтык күчтөрдүн Конгресси» түзүлгөн. Блокко кирген партиялардын ишмердик формалары ар түрдүүчө болушу мүмкүн; элге карата биргелешкен кайрылуулар; депутаттыкка талапкерлерди биргелешип көрсөтүү; шайлоо алдында бирдиктүү саясий платформаны иштеп чыгуу; коалициялык өкмөттү түзүү; митинг, демонстрация ж. б. саясий акцияларды биргелешип өткөрүү ж. б. Мамлекеттер аралык Блоктор коргонуу, тынчтык, согуш, (НАТО ж. б.), экономикалык (ПРООН ж. б.) ж. б. маселелерди чечүү максатында түзүлөт.
Колдонулган адабият
Саясат таануу. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек ''Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору ''Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу рекдактор: А. Акунов'' ''Ред. кеңеш: Б. Солтонбеков (төрага), А. Акунов, Т. Ожукеева, К. Байболов, ж.б''
Бакирдин Алиев
Алиев Бакирдин (10.10.1933, Жумгал району, Суусамыр айылы — 7. 04. 2014, Бишкек шаары) — Кыргыз Республикасынын эл артисти (1979). 1955-ж. Ташкендеги А. Н. Островский атындагы театр өнөрү институтун бүтүргөн. 1955—62-ж. Жалал-Абад драма театрында, 1962-жылдан М. Рыскулов атындагы Нарын облустук музыкалык-драма театрында, 1994-жылдан Кыргыз мамлекеттик жаштар театрында иштейт. Алиев ар кыл мүнөздөгү ролдорду чебер аткарган артист катары белгилүү. Аткарган ролдору: Токтогул (Б. Жакиев, "Миң кыял"), Тейитбек (К. Жантөшев, "Курманбек"), Хлестаков (Н. Гоголь, "Текшерүүчү"), Яго, Форд (У. Шекспир, "Отелло", "Виндзордук ойсокелер"), Акылбек (Б. Жакиев, "Атанын тагдыры"), Плетнов (Н. Анкилов, "Жоокердин жесири"), хандын ролу (Б. Үсөнкулов, "Карагайлуу булак"), Гани-бай-аке (Сайд Ахмат), Инзин (Б. Өмүралиев, "Найман эне"), Барпы (М. Борбугулов, "Барпы") жана башка. "Махабат жаңырыгы", "Уркуя", "Айсулуунун талаасы", "Мен — Тянь-Шань", "Эски тегирмен", "Ээн калган өрөөн" фильмдерине тартылган. Медалдар менен сыйланган.
Интернеттеги шилтемелер
Бакирдин Алиев, КРнын Эл артисти:"Кожомкул балбандын кубаттуу сөздөрү дале көңүлүмдө…" Бакирдин Алиев, КРнын эл артисти: "Не деген сонун образдарды ачып берерде көзүм көрбөй…"
Александрия
Александрия - (ар. Аль-Искандария) - Египет Араб Республикасындагы шаар. Жер ортолук деңиздин жээгинде, Нил дарыясынын дельтасынын батыш бөлүгүндө жайгашкан. Александрия мухафазасынын (административдик-аймактык бирдик) административдик борбору. Калкы 3,8 млн (2005, калкынын саны боюнча өлкөдөгү 2-шаар). Өлкөнүн башкы деңиз порту (жылына 13 млн о жүк ташылат) жана ири соода өнөр жай борбору Эль-Махмудия каналы аркылуу Нил дарыясы менен байланышат. Темир жана автомобиль жолдор тоому. Эл аралык аэропорт. Египеттен ташылган жүктүн 4/5инө жакыны Александрия аркылуу өтөт. Суэц - Каир - Танта - Александрия нефть, Абу-Кир - Александрия газ куурунун акыркы пункту. Нефть ажыратуу, химиялык, цемент, текстиль, машина куруу, металл иштетүү, кеме куруу жана оңдоо өнөр жайы иштейт. Кол өнөрчүлүк өнүккөн. Океанография, балык чарбасы, гидрология илимий-изилдөө институту, университет бар. Александриянын чет жакасында жайкы деңиз курорту жайгашкан. Александрияны б. з. ч. 332-331-ж. Александр Македонский негиздеген. Птолемейдин падышачылыгы убагында (б. з. 305-30-ж.) Египеттин жана эллинизм маданиятынын борбору, антика доорунун башкы маданий жана экономикалык борборунун бири болгон. 7-кылымда арабдардын ээлигине өткөн. Антикалык доордогу эстеликтерден - Форос аралындагы бийиктиги 120 м келген 3 кабаттуу маяк (б. з. ч. 3-к.; дүйнөдөгү жети кереметтин бири), көптөгөн мечиттер (17-19-к.), Помпеи же Диоклетиан колоннасы, некрополь, катакомбалар, байыркы грек-рим музейи сакталган. Арх-ралык эстеликтерден мечит (1718-к.), асем сарайлар (азыр музей) [Рас-эт-Тин (19-к-дын башы), парктуу Мунтаза (20-к-дын башы), Мухаммед Али (20-к.)] калган. 1985жылдан Жерортолук деңиздин жээгиндеги мамлекеттер кинофестивалын өткөрүшөт.
Лазурит
Лазурит, ляпис - лазурь (lapis – таш, laxur – көгүш) – силикаттар классынын содалиттер тобуна кирүүчү минерал. Химиялык формуласы (Na2Ca)8 [AlSiO4]6(SO4ClS)2. Куб системасында кристаллданат. Өңү-түсү каралжын көк, кызгылтым көк, көгүлтүр жашыл. Катуулугу 5,5–6. С. салмагы 2,4. Пирит, глауконит жана башка минералдар менен бирдикте, жегичтүү сиениттерге жанаша жаткан акиташ тегинин арасында кездешет. Жогорку сапаттагы лазурит – зергерчиликте, таш имараттарды кооздоодо жана көк түстөгү сүрөт боёгун даярдоодо колдонулат. Ири кендери Афганстан, Тажикстан жана Россияда  белгилүү.
Биквадраттык теңдеме
Биквадраттык теңдеме - а+ b + c = 0 түрүндөгү теңдеме; мында '''а≠0. х2 = у деп белгилеп, ау2 + bу + с = 0''' түрүндөгү квадраттык теңдеме алынат.
Бул теңдемени чыгарып, алынган тамырларды х2=у теңдемесине коюу менен биквадраттык теңдеменин тамырлары табылат.
Коммерциялык акты
Коммерциялык акты – жүктүн, же жанжүктүн жетишпестигин, бузулганын, же жараксыздыгын күбөлөгөн, алардын барган жеринде түзүлгөн документ (кара:Жүк ташып жеткирүү келишими). К. а. жүктү алуучуга тарткан чыгымдарын төлөөгө доомат коюуга негиз катары кызмат кылат.
Саясий концепция
Саясий концепция-(латын тилинен келген conceptio – түшүнүк) – тигил же бул саясий институттун, саясий күчтүн саясатын толук, системалык негиздөө. Саясий концепция теориялык түшүндүрмө менен саясий практикалык өз ара байланыш формасы катары чыгат.
Саясий концепция төмөндөгүдөй элементтерди өзүнө камтыйт: каралып жаткан маселе боюнча белгилүү болгон теориялардын жыйындысы жана маселени чечүүнүн мүмкүн болгон жолдору; саясий институттардын ишмердүүлүктөрүн багыттоо; чечилип жаткан проблеманын теориялык жана саясий негиздерин ишке ашыруу механизми.
Адатта, саясий концепция саясий партиялардын, кыймылдардын, коомдук уюмдардын программаларында, декларацияларында, билдирүүлөрүндө, коомдун өнүгүшү, саясий система, мамлекет боюнча официалдуу документтерде көрүнөт жана бекемделет.
Азыркы мезгилдеги өнүгүүнүн төмөнкүдөй саясий концепциялары жөнүндө айтсак болот: коомдук өнүгүүнүн концепциялары (конвергенциялык, технократтык ж. б.); такталган практикалык маселелерди чечүү боюнча концепциялар (кризистерден чыгуу, экономиканы реформалоо, тышкы саясаттын негизги багыттарын аныктоо ж. б.); тигил же бул саясий институттардын, социалдык феномендердин өнүгүү концепциялары (жарандык коом, демократтык коом, жаңы Конституция, укуктук мамлекет ж. б.).
Керкидан
Керкидан (Керкидан) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Араван районундагы айыл. Төө-Моюн айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 482 киши.
Нижние Киги (Кигин району, Башкыртстан)
Нижние Киги — Башкыртстандын Чишмин районундагы айыл, Төмөнкү кигин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1431 киши. Почта индекси — 452510, ОКАТО коду — 80236845001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Спектр приборлору
Спектр приборлору - оптикалык диапазондогу (10-3-103 мкм) электр магнит нурлануусунун толкун узундуктары боюнча спектрдик курамын изилдөө, нурланткычтар менен объектилердин спектрдик мүнөздөмөлөрүн табуу, о. эле спектр анализи үчүн колдонулуучу приборлор.
Алар спектрометриялык, нурланууну кабылдоо методдору, толкун узундугунун изилденүүчү диапазону ж. б. мүнөздөмөлөрү боюнча айырмаланат.
Спектр приборлорунун көп түрү бар. Алар спектрометриянын ар түрдүү методдоруна негизделген жана прибордун схемасы менен конструкциясы ошол методдорго карата түзүлөт.
Спектр приборлору негизги эки белги - каналдардын саны жана толкун узундуктарын мейкиндикте же убакытка жараша бөлүп ажыратуунун физикалык методдоруна карай бөлүнөт.
Крыкла (дарыя)
Крыкла (Каирак-Кла) — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Суундук дарыясынын оң жээгинен 89 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Биллион
Биллион — миң миллион. Ал 109на барабар. Айрым өлкөлөрдө биллион — 1012 саны. Ал көбүнчө миллиард деп да аталат. Бул терминди Н. Шюке киргизген.
Крыкла (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Вишневская Галина Павловна
Вишневская Галина Павловна (25. 10. 1926, СССР, Ленинград шаары – 11. 12. 2012, Россия Федерациясы, Москва шаары) – опера ырчысы (сопрано), CCCP эл артиси. (1966). Л. М. Ростроповичтин аялы. Ленинградда окуган. Сахнадагы ишмердиги 1944-ж. опереттадан башталып, кийин Ленинград филармониясында иштеген. 1952-74-жылдан CCCP Чоң театрында. Таза тембрдеги уккулуктуу үнү жана чоң драмалык таланты бар артист. Г. П. Вишневская Татьяна, Лиза, Купава; Марфа («Падышанын колуктусу»), Аида, Виолетта, Чио-чио-сан, Тоска; Леонора («Фиделио») ж. б. сахна образдарынын галереясын түзгөн. Миландагы «Ла Скала» театрында Лиунун партиясын («Турандот», Пуччини) аткарган. Чоң театрда Катаринанын («Азоого чалма», Шебалин 1957), Наташа Ростованын («Согуш жана тынчтык», Прокофьев, 1959), Маринанын («Октябрь», Мурадели, 1964), Софья Ткаченконун («Семён Котко», Прокофьев, 1970) партияларынын биринчи аткаруучусу. Г. П. Вишневская концерттик жана камералык ырчы катары да таанымал. Киного тартылган («Катерина Измайлова», Шостакович, 1966). Көп өлкөлөрдө гастролдо болуп, 1978-ж. чет өлкөдө жүргөн учурда күйөөсү экөө СССРдин граждандыгынан ажыратылып, 1990-ж. кайра калыбына келтирилген.
Конёнков Сергей Тимофеевич
Конёнков Сергей Тимофеевич (28 (10). 6 (7). 1874, Россия империясы, Смоленск губерниясы, Ельня уезди, Караковичи кыштагы – 9. 10. 1971, ССРС, Москва шаары) — орус совет скульптору, Лениндик сыйлыктын (1957), СССР мамлекеттик сыйлыктын (1951) лауреаты. ССРС сүрөт академиясынын (СА) анык мүчөсү (1954), СССР эл сүрөтчүсү (1958), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1964). Москвадагы живопись, ийчилик (ваяние), зодчийлик окуу жайында (1892–96) жана Петербург САда (1899–1902) окуган. «Искусство дүйнөсүнүн» экспоненти жана Орус сүрөтчүлөр союзунун мүчөсү. Алгачкы чыгармаларында («Таш талкалоочу», коло, 1898, Третьяков галереясы; «Самсон», гипс, 1902, сакталбай калган) К. өз элинин оор турмушун, эркиндик үчүн күрөшүн туюнтууга аракет кылган. Москвада 1905-жылкы революцияга катышып, күрөшчүлөрдүн жалпыланган символикалуу портреттерин (“1905-жылдагы жумушчу-күрөшүүчү Иван Чуркин”, мрамор, 1906, СССР Революция музейи, Москва; “Атеист”, кумташ, 1906, Ф. В. Сычков атындагы Мордва сүрөт гал., Саранск) жараткан. 1900-жылдардын ортосунан С. Конёнков түзгөн фольклордук-жомоктук образдарды («Еруслан Лазаревич», 1913; Серпухов тарыхыйсүрөт музейи), байыркы жана Кайра жаралуу доорлорунун салтындагы телегейи тегиз адамдын жыгач тулкуларын, улуттук эстетикалык жана этикалык идеалды издөөгө байланышкан («Нике», мрамор, 1906, Третьяков галереясы) чыгармаларды жаратып, Бах, Паганини сыяктуу улуу адамдардын портреттерин сомдогон. Советтик монументтик скульптуранын башатында турган «Элдердин ынтымагы жана боордоштугу үчүн күрөштө курман болгондорго» мемориалдык тактанын автору, деген эстеликти ачууга В. И. Ленин катышкан (1918). Ал жараткан. Конёнков 1923–45-ж. АКШда жашаган. Конёнков негизинен портрет жанрында («А. М. Горький», коло, 1928, А. М. Горькийдин музейи, Москва; «И. П. Павлов», 1930; «Ф. М. Достоевский», 1933 – экөө тең гипс, Орус музейи; автопортрет, мрамор, 1954, Третьяков галереясы) иштеген. Кыргыз скульптору Т. Садыковдун чыгармачылыгына таасир берген. Лениндик сыйлыгы (1957), СССР мамлекеттик сыйлыгы (1951) лауреаты. Эки Ленин ордени жана медаль менен сыйланган.
Сароу Абкух дарагы
Жаратылыш, табият
Лайбах шаары
Лайбах шаары – Словения Республикасынын борбору Любляна шаарынын 1918-ж. чейинки немисче аталышы.
Насырбеков, Төлөн
Насырбеков Төлөн (25.12.1935-ж. т., Нарын .ш.) — спортчу (лыжа), Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген машыктыргычы (1992), СССР спорт чебери (1983, лыжа), Кыргыз Республикасынын спорт чебери (1995, жеңил атлетика), лыжа спорту боюнча республикалык категориядагы калыс (1984). 1957-жылдан "Колхозчу" спорт коомунда машыктыргыч, "Спартак" ыктыярдуу спорт коомунун Нарын шаардык тармагынын төрагасы, машыктыргыч болуп иштеген. Көптөгөн республикадагы спартакиадаларда, эл аралык мелдештерде байгелүү орундарды ээлеген. Насырбеков жөө күлүк катары да белгилүү. "Манас" эпосунун миң жылдыгына карата супер марафон уюштуруу жана аны жүзөгө ашыруу демилгесин көтөрүп (1995), нарындык Сагынбек Токонов, Нургазы Мамакеевдер менен бирге Бишкек—Стамбул (Түркия) маршрутун (6500 км) 47 күндө жөө чуркап өтүшкөн. Бишкек—Ташкен (1000 км), Бишкек — Каракол — Токтогул — Жалал-Абад — Талас (3000 км), Анкара (Түркия) — Адама (Сирия) (800 км, Марат Актанов менен бирге) маршруттары боюнча да чуркаган. Медалдар менен сыйланган.
Вайндотт (Оклахома)
Вайндотт (Оклахома) (Wyandotte) — Оклахома штатынын Ottawa округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 363 киши. Болжолдуу аянты - 1.3 км². FIPS коду — 40-82250.
Коммерциялык банк
Коммерциялык банк – өнөржай менен сооданы кыска мөөнөттүү кредиттөөгө, ошондой эле жеке кардарларга банктык тейлөө кызматынын ар кандай түрлөрүн көрсөтүүгө (күндөлүк эсеп иштерин жүргүзүү, коммерциялык, керектөө, ипотекалык карыз ж. б.) адистешкен банк. «К. б.» тарыхый аталгысы банк иши жаңы өнүгө баштаган мезгилде эле, башкача айтканда, банктар көбүнчө соода-сатык, товар алмашуу жана төлөм иштерин тейлей баштаганда эле пайда болгон.
Спектрофотометрия
Спектрофотометрия - өлчөгүч оптиканын бир бөлүгү.
Спектрофотометрия спектрдин ультракызгылт көк көррүнгөн инфракызыл областтарында жүргүзүлүп, анын негизинде ар кандай заттардын сиңирип алган спектрлерине жараша түзүлүшүн, курамын жана санын аныктайт.
Бойкот
Бойкот (boycott) — баш тартуу, токтотуу, тыюу салуу, аткарбай коюу, мамилени үзүү. 1880-ж. имение башкаруучу, англичан Ч. К. Бойкоттун атынан, ирландиялык арендаторлор ага биринчи мертебе баш ийбөө же баш тартуу чарасын колдонушкан.
Катар-Жангак (Базар-Коргон)
Катар-Жангак (Катар-Жангак) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Базар-коргон районундагы айыл. Кызыл-Үнкүр айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 986 киши.
"Манас" эпосун изилдөөнүн кээ бир маселелери
Эмгек эки бөлүмдөн турат.
З. Мамытбеков жазган «Октябрь революциясына чейин «Манас» эпосун жыйноонун жана изилдөөнүн тарыхы» деген бөлүмдө «Мажму ат-таварих» («Тарыхтардын жыйнагы») аттуу жыйнактын «Манас» эпосуна тиешелүү болгон материалдарына, ошондой эле 19-кылымдын орто ченинде
Ч. Валиханов менен В. В. Радлов тарабынан жазылып алынган «Манас» эпосунун үзүндүлөрүнө тарыхый-этнографиялык жана адабияттык жактан талдоо жүргүзүлгөн. Автор изилдөө процессинде чыгарманын тарыхый-этнографиялык жагын талдоого көбүрөөк көңүл бурган.
З. Абдылдаев жазган «Манас» эпосу менен алтайлыктардын баатырдык поэмаларынын эпикалык катышы» деген бөлүмдө негизинен «Манас» эпосунун байыркы катмарлары алтайлыктардын баатырдык эпостору менен тарыхый типологиялык салыштыруу жолу аркылуу белгиленет, анын эволюциялык өнүгүү процесстери көрсөтүлгөн. Ошону менен бирге кыргыздар менен алтайлыктардын тарыхый байланышы жана эпикалык чыгармаларды аткаруучулар жөнүндөгү маселелер илимий талдоого алынат.
М. Мукасов
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Сүйлөшүүлөр
Сүйлөшүүлөр - инсандан баштап элдердин ортосуна чейинки конфликттерди чечүү же жөнгө салуунун жана көйгөйлөрдү чечүүнүн негизги ыкмаларынын бири.
Алардын башка ыкмалардан негизги айырмалыгы - чечимдер жогорку же сопук инстанциялар тарабынан эмес, Сүйлөшүүлөрдүн катышуучулары менен биргеликте иштелип чыгат. Сүйлөшүүлөр - баарынан мурда биргелешип чечим кабыл алуу процесси. Катышуучулардын саны жана курамына, талкууланып жаткан көйгөйлөрдүн ж.б. кырдаалдардын мүнөзүнө жараша Сүйлөшүүлөр ар кандай типтерге бөлүнүшөт. Алар - эки жактуу же көп жактуу; эмгек талаштарын жөнгө салуу боюнча; коммерциялык; ички саясий же эл аралык болушат. Саясий Сүйлөшүүлөр, б.а. мамлекет башчылары жана өкмөттөрдүн, тышкы иштер министрлеринин, же дипломатиялык деңгээлде жүргүзүлөт. Сүйлөшүүлөрдүн көп түрдүүлүгүнө карабастан, алардын бардыгына Сүйлөшүүлөрдүн теориясынын предметин түзүүчү жалпы мыйзам ченемдүүлүктөр тиешелүү. Ар кандай Сүйлөшүүлөр мазмундук (предмет) жана процессуалдык (аларды жүргүзүү процесси) тарапка ээ.
Мазмундук жагы сүйлөшүү концепциясын иштеп чыгуу менен байланышкан маселелердин комплекси: Сүйлөшүүлөрдүн предметин түзүүчү көйгөйлөрдү анализдөө, аларды чечүүнүн варианттарын жана аларды ишке ашыруунун шарттарын аныктоо жана баалоо, Сүйлөшүүлөргө конкреттүү позицияны даярдоо тиешелүү. Процессуалдык жагы Сүйлөшүүлөрдүн тигил же бул мазмундук натыйжасына жетүү каражаттарын камтыйт. Мында биргелешип чечим кабыл алуунун ар кандай методдору болушу мүмкүн.
Сүйлөшүүлөр эреже катары үч негизги баскычты басып өтүшөт, эгерде алар макулдашуу менен аяктаса. Биринчи баскыч — тараптардын позицияларын айтып берүү. Анын өтүүсүнүн (аяктоонун) керектүү болгон шарты - Сүйлөшүүлөрдун катышуучулары тарабынан киргизилген конкреттүү сунуштар. Бул баскычтагы башкы чечилүүчү маселе - Сүйлөшүүлөрдүн мазмундук алкагын түзүү: талкуулоолордо катышуучулар тарабынан кандай конкреттүү маселелер, көйгөйлөрдүн аспектилери киргизилгендигин аныктоо. Экинчи баскыч - аргументтештирүү. Анын өтүүсүнүн негизги керектүү шарты - оноктордо тактыктын пайда болуусу жана мүмкүн болушунча, келечектеги келишимдердин жалпы контурунун макулдашылган түшүнүүсү. Бул баскычтын өтүүсүнүн сырткы белгиси болуп көпчүлүк учурда долбоорлордун пайда болуусу эсептелет. Үчүнчү баскыч - редакциялоо. Бул баскычта конкреттүү жоболор, келишимдердин майда бөлүктөрү макулдашылат, макулдашуунун акыркы тексти даярдалат. Ар кайсы мамлекеттин өкүлдөрү жана Сүйлөшүүлөрдүн ар бир катышуучулары Сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүнүн жеке стилине ээ. Бул стилдер бири-биринен олуттуу айырмаланып турушат.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Вомлес-Вож
Вомлес-Вож — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Вомлесъю дарыясынын сол жээгинен 33 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Игембердиев, Самыйбек Абазович
Игембердиев, Самыйбек Абазович (1923-ж. т., Нарын облусу, Жумгал р-ну, Саркамыш кыштагы) – геолог, Кыргыз ССР (1972) ж-а СССР мамлекеттик сыйлыктарынын (1976) лауреаты. Кыргыз ССР геол. кызматына эмгек сиңирген кызматкер (1973). Москва геол. чалгындоо ин-тун бүткөн (1952). Атамекендик согушка катышкан (1942–45). Кыргыз ССР геол. ишканаларынын биринде улук геолог (1952), Каменский экспедициясында геол. партиянын начальниги (1955), Кыргыз ССР геол. башкармалыгынын башкы инженери (1959–75), начальниги (1975–89), Кыргызстандагы сымаптын ири кендеринин бирин, калай, алтын кендерин ачууга ж-а чалгындоого жетекчилик кылган. Кыргыз ССР Жогорку Советинин (9-шайл.) депутаты. Эки Эмгек Кызыл Туу (1960-1971) ордени, медалдар менен сыйланган. «Кен байлыктын ардактуу чалгындоочусу» (1983) деген ардактуу наам берилген.
Анаман дарыясы (Сары-Чумыш куймасы)
Анаман — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Сары-Чумыш дарыясынын оң жээгинен 41 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дыйканалиева, Нургүл Эсенкуловна
Нургүл Эсенкуловна Дыйканалиева (1957-2012) – ала-тоолук кыргыз китепканачы жана библиограф айымдардын бири, агартуучу.
Ал эне тили - кыргыз тилинен башка казак, орус, англис, чех тилдеринде эркин сүйлөгөн.
Кыскача өмүр таржымакалы
Атасы – Эсенкул Дыйканалы уулу – чүйлүк моңолдор уруусунан болот. Энеси Күлайдын атасы - Чоң да моңолдор уруусунан чыккан жана Кашка-Суу айылындагы бай кишилерден болгон. Чоңдун байбичесинин теги – меркелик казак болгон.
Эсенкул менен Күлай он бир баланы тарбиялап өстүрүштү.
Нургүл өз айылында башталгыч мектепти, Таш-Дөбө (мурдагы Воронцовка) айылында орто мектепти аяктаган.
Кыргызстанда кардиология тармагын негиздегендердин бири, айтылуу академик Иса Ахунбаев 1973-жылы Бишкекте (ал кездеги Фрунзе шаарында) Нургүлдүн жүрөгүнө ийгиликтүү операция жасаган. Профессор Ахунбаевдин жардамчылары – кийинчерээк залкар окумуштуулар болгон Сейтхан Жошибаев, Аспандияр Маралов, жана башка кардиологдор эле.
Өзүнүн жүрөгүнө жасалма клапан ийгиликтүү орнотулган алиги операция тууралуу Нургүл өзү мындайча эскерген:
''“Мени 1973-жылдын күзүндө Охмадеттен Ахунбаевдин клиникасына которушту. Мен Маралов Аскен Нисеновичтин палатасына түштүм. Ал жерден мен дароо эле хирургдардын орой эмес, чечкиндүү дарылаганын көрдүм. Адегенде оорулууну туш тарабынан карап, башы-көзүн, кулак-мурдун, ичин-тишин, өпкө-боорун бүт текшерип, дарылап, операциядан кийинки опурталдуу мезгилде кабылдап кетпесин деп бардык коркунучтун алдын алышаар эле.
Врачыбыз, Аскен Маралов "Чыпалагыңардын учу ооруса да айткыла, биз билишибиз керек, операция алдында эч бир кынтык калбашы керек", - деп айтчу.
Ал клиникада дүйшөмбү, жума күндөрү профессордук кезүү (обход) болот. Ошол күндөрү таңдан тарта бүткүл клиникада кымгуут, палаталык врачтар оорулууларынын таржымалын, акыркы күндөрдөгү өзгөрүүлөрдү профессорго толук баяндоого даяр турушат.
Медсестралар оорулууларды обходго даярдап, ар биринин тумбочкасын текшерип, үстүнө рентген сүрөттөрүн коюп чыгышат, "баарың тең, сөзсүз, койкаңарда болгула" деп эскертип кетишет.
Иса Коноевичтин обход маалындагы элеси менин эсимде артыкча калды. Демейде профессор коридордон көрүнө калса, апкаарый түшүп, четтей берет элек. Жаныбыздан өткөндө сүрдөп, учурашканга араң жарап калчубуз. Ал киши басып келатса, алп келаткандай, бүтүн коридор солкулдап тургандай туюлат эле.
Операциядан кийин мени жүдөткөн кара ой өзү эле кетти, турмуш жаңыдан башталды” (Булак: “Кут билим” гезити, № 32, 26.09.2008-ж.).
1982-84-жылдары Кыргыз Улуттук китепканасынын Улуттук библиография бөлүмүндө библиограф болуп эмгектенген.
1984-85-жылдары Аламүдүн районундагы Аламүдүн совхозунда Кашка-Суу айылында совхоз кеңсесинде катчы болуп эмгектенген.
1985-жылдан кийин үй кызматкери болгон.
1985-88-жылдары Өзбекстандын ордосу Ташкен шаарында, 1988-жылдын декабрынын соңунан 1998-жылдын май айына чейин Кыргызстандын ордо шаары Бишкек шаарында жашаган.
1998-жылдын август айынан 2012-жылдын февраль айынын башына чейин Чехиянын Прага шаарында жашаган.
2008-жылы ал “Кут билим” гезитине жарыялаган макаласында өзүнүн саламаттыгы жана профессор Иса Ахунбаев тууралуу мындайча эскерген:
Оболу чех дарыгерлери мени көрүп эле, жүрөгүмө салынган клапанды тез арада алмаштыруу керек деп айтышты. Мындай клапандарды бул жерде 15-20 жыл мурун бүт жаңы түрүнө алмаштырышкан экен. Көптөгөн текшерүүлөрдөн кийин чех кардиологдору мендеги клапан жакшы иштеп жатканын ырасташты да, "Мындайды биз күткөн эмеспиз" деп айтышты. Мен аларга "Бизде Ахунбаев деген улуу хирург болгон. Ал Дүйнөлүк дарыгер эле" дедим.
Мен ал кишини орустун улуу окумуштуусу Михайло Ломоносов менен салыштырам. Ал экөө бирдей прогрессивдүү болгон. Экөө тең элет жеринен чыгып, сабатка, илимге умтулуп, аралыктарды тоскоолдук көрбөй, билим чордонуна жөө жетишкен жана анын бийик сересин багындырышкан”.'' (Булак: “Кут билим” гезити, № 32, 26.09.2008-ж.).
Нургүл 2012-жылдын февраль айынын башында Прагадан Кыргызстандын борбору Бишкек шаарына биротоло көчүп келди. Август айында уулу Алмазды үйлөндүрдү.
2012-жылдын 16-сентябрында түштөн кийин Бишкектеги үйүндө капысынан инсульт болуп, эс-учун жоготуп, 17-сентябрда таңкы саат 4тө Бишкектеги жумурияттык оорукананын нейрохиругия бөлүмүндө 55 жашында дүйнөдөн кайткан.
19-сентябрда (шаршемби күнү) туулуп-өскөн айылы Кашка-Сууда күн чыгыштагы адырдагы мусулман көрүстөнүндө жерге берилген. Бул көрүстөнгө 1985-жылы январда чарчап калган тун кызы Мээрим да коюлган болчу.
Чыгармачылыгы. Агартуучулугу
Нургүл Эсенкуловна Дыйканалиева Кыргызстандын мезгилдүү басма сөз каражаттарында бир катар популярдуу макалалар, этюддар жарыялаган. Интернетте да анын кыргыз тили жана маданияты тууралуу айрым пикирлери жарыяланып турган.
Нургүл Дыйканалиеванын айрым үналгы этюддары 1999-2000-жылдары Би-Би-Си Кыргыз кызматынын берүүлөрүндө обого чыккан.
Нургүл ПИАКтын (Эл аралык туруктуу алтаистика жыйынынын) Германия, Татарстан (Орусия), Ички Монголиядагы (Кытай) айрым жыйындарына байкоочу катары катышкан.
Нургүл бир китепке редакторлук кылган. Күйөөсүнүн кол жазмаларын даярдоого көмөк берип келген.
Прагада турган жылдары айрым учурларда Чехиядагы кыргыз диаспорасынын айрым өкүлдөрүнүн балдарына кыргыз тилинен сабак берген. Бул өлкөдөгү кыргыз диаспорасынын маданий жыйындарына ырааттуу жана жандуу катышкан.
Нургүл макалаларын кээде "Айгүл Асан" деген адабий ат менен да жарыялап турган.
Үй-бүлөсү
Жубайы – кыргыз тарыхчысы жана журналисти Тынчтыкбек Чоротегин (алар 1982-жылы апрел айынын соңку күнү Нарын облусунун Нарын районуна караштуу Эчки-Башы айылында мусулманча никеге туруп үйлөнүшкөн, ошол жылдын 15-майында расмий никелик каттоодон өтүшкөн).
Бир уулу (Алмаз), эки кызы (Бегимай, Айдина) бар. Уулу Алмаз Улуу Британиянын борборундагы Лондон Экономика Мектебинин магистрдигин эл аралык мамилелер адистигинде аяктаган. Кызы Бегимай Австриянын Виенер Нойштадт шаарындагы университеттин магистрдигин каржы адистигинде аяктаган. Айдина орто мектепте окуйт.
Кезген жерлери
Бир катар чет мамлекеттерди жана шаарларды кезген.
Алардын арасында мурда СССРдин курамында болгон Орусия (Татарстан, Тыва, Алтай, Хакасия, Шория, Түндүк Кавказ, шаарлардан – Казан, Ленинград, Москва, Сочи, ж.б.), Азербайжан, Грузия, Эстония, Казакстан жана Өзбекстан бар.
Ал ошондой эле Австрия, Белгия, Германия, Испания, Италия, Кытай (Бээжин шаары, Улуу Кытай дубалы, Ички Монголия, Шинжаң-Уйгур автоном району), Словакия, Түркия, Франция, Улуу Британия, Чехия, Швейцария, ж.б. өлкөлөр бар.
Кыргызстандын Чүй, Нарын, Жалал-Абат, Ош, Ысык-Көл облусунун бир далай жерлерин кыдырган.
Анын ичинде Арпа, Солтон-Сары, Кара-Шоро, Шамшы, Суусамыр жайлоолорун, Арстанбап, Босого, Бугу-Төр, Кара-Тал-Жапырык сыяктуу жапайы токойлуу ажайып жайларды, Соң-Көл, Сары-Челек, Ысык-Көл көлдөрүн, Сулайман-Тоо, Жети-Өгүз, Жалал-Абат, Ысык-Ата курортторун, Падша-Ата, Апшыр-Ата сыяктуу саякат жайларды, Тогуз-Торо, Ноокат, Ноокен, Аксы, Өзгөн, Ат-Башы, Теңир-Тоо, Ак-Талаа, Жумгал, Тоң, Түп, Кемин, Кара-Кулжа сыяктуу райондорду кезген.
Даңазалуу айылдаштары
Аламүдүн районундагы Кашка-Суу айылынан бир катар чыгаан кишилер чыккан.
Алардын арасында Тойчу Кулунтай уулу Актанов (1910-1942) бар.
Ал - совет доорундагы кыргыз окумуштуу-агартуучуларынын алгачкыларынын бири болгон.
Бул айылда туулуп-өскөн дагы бир чыгаан инсан - Бейшенбай Тоголокович (Тоголок уулу) Мураталиев (1929-1973) болгон.
Ал Кыргызстандын совет мезгилиндеги коомдук жана мамлекеттик ишмери, экономика илимдеринин кандидаты эле.
Бул айылдан илимпоз географ Касымалы Жумашев, сүрөтчү А. Дайыров, генерал Алмаз Камчыбеков, боксчу Шайбек Карагазиев, жана башкалар чыккан.
Иса Ахунбаев тууралуу жазгандарынан
1975-жылдын күзү болсо керек, Валентина Писарева деген кырктар чамалуу куруучу-прораб аял менен чогуу болдук. Анын жүрөгүнүн митрал клапаны стеноз болгон экен, операцияны Сейтхан Жошубаев жасап, айыгып чыкты. Бир күнү Валя Писарева жаш чагы тууралуу кызык кеп айтты. Ал он алты жашында ооруканада санитар болуп иштеген экен да, иште эле түнөп калчу болот. Таң ата ишке келип калган Иса Ахунбаевдин доошунан көзүн ушалап тура калчу экен. Аны байкаган дарыгер бир күнү кабинетине чакырып, иштин жайын сурайт. Валя: - Иса Коноевич, мен үйгө баргым келбейт. Өгөй атам мени жек көрөт, тилдейт. Ал мен үчүн апамды сабай берет.Уруксат берсеңиз, мен ушул жерде эле түнөп жүрөйүн, - дейт. Ахунбаев саам ойлонот да, айтат: - Сен мен турган жерди билесиңби? - Жок. - Анда, мына менин дарегим, жумуштан соң биздикине бар. Мындан ары меникинде турасың, - деп, бир баракка дарегин жазып карматат. Кечинде Валя профессор Ахунбаевдикине барат да, анда туруп калат. "Мен ал үйгө барганда, Ахунбаевдин балдары жаш болчу, улуусу - Неля 7-класста окуса керек эле, кичинекей Медери төрт жашта болчу. Мен кыштакта өскөм, карап турбай, тартынбай билген ишимди жасап койчумун. Иса Коноевич Москвага командировкага барганда, үй-бүлөсүнө кошуп мага да белек апкелиптир. Жакшынакай жарашыктуу пальто жана бир чоң коробка боёк карандаш алганымда сүйүнгөнүмдү айтпагыла". ("Кыргыз Туусу" гезити, 2008-жылдын 23-сентябры).
Мамлекет башчысы
Мамлекет башчысы – мамлекеттин жогорку өкүлү эсептелген жогорку кызмат (кыйла сейрек – коллегиалдуу орган) адамы, эреже катары, аткаруу бийлигинин алып жүрүүчүсү. Монархиялык мамлекеттерде (Улуу Британия, Швеция, Испания, Япония) М. б. монарх (король, император) болуп саналат, адатта анын бийлиги мыйзамда белгиленген тартипте падышачылык кылуучу бүлөнүн улам бир өкүлүнөн экинчисине мурасталып отурат. Башкаруу республикалык тариздеги өлкөлөрдө: түздөнтүз эл тарабынан (КР, РФ, Мексика), болбосо кыйыр тартипте (АКШ, Аргентина) же көп тепкичтүү шайлоолордо (Италия, ГФР, Индия) шайланган президент М. б. болуп саналат. Президенттик өлкөлөрдө (АКШ, Мексика) бир эле мезгилде аткаруу бийлигинин башчысы болуп саналат. Иш жүзүндө баардык конституциялар М. б-на кеңири укуктарды берет: ал өкмөт башчысын жана министрлерди дайындайт, куралдуу күчтөрдүн жогорку башкы командачысы болуп саналат, мунапыс берүү, вето (тыюу) коюу укугуна ээ, ордендер жана медалдар менен сыйлайт, парламенттин сессияларын чакырат, парламентти (же анын төмөнкү палатасын) таркатуу (президенттик республикалардан башкаларда) укугуна ээ, мыйзам чыгаруу демилгеси менен чыгуу (баардык жерде эмес) укугун пайдаланат ж. б. Дээрлик баардык парламентардык мамлекеттерде М. б-нын ыйгарым укуктары анын атынан өкмөт тарабынан иш-ке ашырылат. КР Президенти М. б., КР жогорку кызмат адамы болуп саналат.
Кинжир дарыясы (Дудета куймасы)
Кинжир — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Дудет дарыясынын оң жээгинен 38 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 25 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Бином
Бином, эки мүчө — алгебралык эки туюнтманын суммасы же айырмасы. Мисалы: а+b, 5х-( у2)/(1+ x2)
Саа-Яга
Саа-Яга — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таб-Ю дарыясынын оң жээгинен 11 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 143 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Коммерциялык кредит
Коммерциялык кредит – кредиттик келишимдин бир түрү. К. к-ке, эгер тийиштүү милдеттенме келип чыккан келишим жөнүндө эрежелерде башкача каралбаса жана андай милдеттенменин маңызына каршы келбесе кредиттик келишим жөнүндө КР жарандык мыйзамдарынын ченемдери колдонулат.
Конкреция
Конкреция (латынча concretio – өсүү, коюлуу) – чөкмө тектердин арасында кездешүүчү ар кандай түспөлдөгү (тоголок, сүйрү, жалпак ж. б.) минералдык түзүлүштүк Тоо тектери пайда болгон учурда, алардын курамындагы минералдар мурда орун алган бүртүкчөнүн (минерал же тектердин сыныктары, балыктын сөөгү, үлүл калканы, өсүмдүк калдыгы ж. б.) айланасына топтолуп, диффузия же инфильтрация жолу менен кристаллданат. Тоголок, сүйрү, жалпак турпатка ээ болот. Катмарчаланган кальцит, темир, кремний кычкылы, марганец, сульфид, сидерит, барит ж. б. минералдар кездешет. Чоңдугу бир нече ммден мге жетет. Бардык тектерде, азыр пайда болуп жаткан көл, деңиз, океан чөкмөлөрүндө жолугат. Тынч, Атлантика, Инд океандарынын түптөрүндөгү темир-марганец Конкрециялары (10%ке чейин) турмушта зор мааниге ээ.
Анкep (тетик)
Анкep (тетик) (немисче Аnkеr, түз мааниси - якорь) — 1) омок - имарат, курулманын жана техниканын конструкциялык бөлүктөрүн бекитүүчү тетик. Курулуш тармагында көбүнчө арматурадан, бурамалардан бетондун тулкусуна орнотулуп атайын калтырылып коюлат да, кийинки жалгаштырыла турган конструкциялар үчүн бекиткич (омок). Арматурадан жасалганы ширетүү менен, бурама анкер буралмалар аркылуу жалгаштырылат;
"Манас" эпосундагы баатырдык мотивдердин эволюциясы
"Манас" эпосундагы баатырдык мотивдердин эволюциясы — Р. Сарыпбековдун монографиясы (Фр., 1987).
Китеп кириш сөз жана «Манас» эпосунун тарыхый өнүгүшү», «Эпикалык каармандарды идеализациялоочу мотивдердин эволюциясы» деген эки бөлүмдөн турат. Эмгекте баатырдык мотивдердин эволюциясын ачуу аркылуу «Манас» эпосунун алгачкы баатырдык жомоктордон монументалдуу тарыхый эпоско айланышы көрсөтүлгөн. Эпостун тарыхый өнүгүшү каралып, анын эпикалык борборун түзүүгө түрткү болгон тарыхый мезгил кеңири иликтөөгө алынган, башкы каармандардын ысымына этимологиялык талдоо берилет. Иш түрк-моңгол, дүйнөнүн жана башкалар элдеринин фольклордук, лингвистикалык, этнографиялык көптөгөн материалдарынын негизинде тарыхый салыштырма планда жазылган.
Конкер
Конкер (французча сoncours – мелдеш) – ат спортунун негизги түрлөрүнүн бири; белгиленген маршрутта (узуну 200–1100 м) 75x40 мден кем эмес талаада 16га чейинки тоскоолдукту жеңип чыгуу. Конкер иппик (жогорку), мергенчилик ж. б. болуп айырмаланат. 1900-жылдан олимпиялык оюндардын программасына кирген, 1953-жылдан дүйнөнүн чемпионаты өткөрүлөт.
Ильин, Юрий Иванович
Ильин, Юрий Иванович (1938-ж. т., Тамбов облусу, Жердев р-ну, Ивановка кыштагы) – геолог, Кыргыз ССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1980). Саратов геол. чалгындоо техникумун (1956), Фрунзе политехника ин-тун (1970) бүткөн. Кыргыз ССР геология башкармалыгынын № 14 партиясынын геологу (1957–59), Түндүк Кыргызстан, Сарыжаз геол. экспедицияларында улук коллектор, улук геолог, отряддын ж-а партиянын начальниги (1959–73), (1973–76-ж.) Алжирде иштеп келген. Геол.-экономикалык изилдөөлөрдүн Кыргыз методикалык экспедициясында отряддын ж-а партиянын начальниги (1976–96). Медалдар менен сыйланган. Сарыжаз калай кенин ачкандардын катарында «Кенди биринчи ачуучу» деген төшбелги берилген.
Исаев, Карагул
Исаев, Карагул (1934-ж.т., Түп р-ну, Акбулуң кыштагы) – тоо өткөөлчүсү, СССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1976). Кыргыз ССР геол. башкармасынын чарба цехинде жумушчу (1949–64), Сарыжаз экспедициясында өткөөлчү (1949–64), 1966–88-ж. өткөөлчүлөрдүн бригадири болуп иштеген. Кыргызстандагы жаңы ачылган калай кендерин чалгындоо ишине кыйла эмгек сиңирген.
Бином коэфициенти
Бином коэфициенти — Ньютон биномунун ажыроо формуласынын коэффициенти, б. а. =, n=0, 1, 2, ..., n формуласындагы саны. Бином коэффициенти көбүнчө символу менен белгиленет. Негизги касиеттеринин бири +  =  формуласы менен туюнтулат, мунун жардамы менен арифметикалык үч бурчтук түзүлөт.
Спектроскопия
Спектроскопия (спектр жана ... скопил) - физиканын электр-магнит нурлануу спектрлерин изилдөөчү тармагы.
Спектроскопиянын методдору менен атомдун, молекуланын жана алардан түзүлгөн макроскопиялык системанын энергия деңгээли изилденет.
И. Ньютон биринчи жолу күн жарыгын спектрге ажыраткандан тартып (1666) Спектроскопия пайда болгон. Спектроскопиянын жардамы менен астономиялык объектилердин составы аныкталат. Спектроскопия электр магниттик толкундун толкун узундугуна жараша радиоспектроскопия, оптикалык Спектроскопия, рентген Спектроскопия, гамма Спектроскопия ж. б., ал эми изилденүүчү системанын тибине жараша атомдук Спектроскопия, ядролук Спектроскопия болуп айырмаланат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Вишневский Александр Александрович
Вишневский Александр Александрович [11(24). 5. 1906, Россия империясы, Казан шаары – 19. 11. 1975, СССР, Москва шаары] – орус хирургу, СССР Медицина Илимдер Академиясынын академиги (1957), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1966). Медициналык кызматтын генерал-полковниги. 1929-ж. Казан университетинин медициналык факультетин бүтүргөн. 1948-жылдан СССР Медицина Илимдер Академиясынын А. В. Вишневский атындагы Хирургия институтунун директору жана Советтик Армиянын башкы хирургу (1956). А. А. Вишневский жүрөктүн, өпкөнүн операциясында оорутпоо (анестезия), хирургияда полимерди колдонуу сыяктуу проблемаларды иштеп чыккан. Ал 1953-ж. жергиликтүү оорутпоо менен жүрөккө дүйнөдө 1-болуп операция жасаган. 1957-ж. жүрөккө операция жасоодо жасалма кан айландыруучу аппаратты СССРде 1-жолу колдонгон. 1955-ж. жергиликтүү оорутпоо жөнүндөгү иши үчүн Р. Лериш атындагы эл аралык сыйлык берилген. А. А. Вишневский Ленин сыйлыгынын (1960) жана СССР мамлекеттик сыйлыктын (1970) лауреаты. Эл аралык хирургдар ассоциациясынын жана бир нече чет өлкөлүк илимий медициналык коомдун мүчөсү. Үч Ленин, башка көптөгөн орден жана медалдар, ошондой эле чет өлкөлөрдүн ордендери менен сыйланган.
Игенчеляр (Кигин району, Башкыртстан)
Игенчеляр — Башкыртстандын Чишмин районундагы айыл, Төмөнкү кигин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 54 киши. Почта индекси — 452510, ОКАТО коду — 80236845002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Спектрометрия
Спектрометрия (спектр жана ...метрия) - спектрлердин теориясын жана өлчөө методун иштеп чыга турган илимий тармак.
Оптикалык диапазондогу толкун узундуктарында Спектрометрия колдонмо спектроскопиянын, метрологиянын жана сызыктуу система теориясынын бөлүмдөрүн камтыйт. Спектрометрия спектр приборунун принциптүү схемасын жана эсептөөнүн ыңгайлуу методун тандап алууда колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Бийик карындыз же сарындыз
Бийик карындыз же сарындыз — көп жылдык жапайы өсүмдүк. Ал Украина, Кавказ, Белоруссия, Батыш Сибирь жана Орто Азияда кездешет. Кыргызстанда кеңири таралып, бадалдардын арасында, суунун жээгинде жана башка нымдуу жерлерде өсөт. Негизинен тамыры дарылык касиетке ээ. Тамыры күзүндө же жаз алды менен казылат да, дароо муздак сууга жууш керек. Кургатуу алдында тамырларын туурасынан кесип бөлүп, ачык жерге кургатылат. Кургатылган тамырынын маңызы какырык чыгаруучу жана сезгенүүгө каршы зат катары сунуш кылынат. Майдаланган тамырды (15— 20 г) бир стакан сууга 10 мин. кайнатып, чыпкалап, күнүнө 4—5 жолу кашык менен ичүү сунуш кылынат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Анкep (саат)
Анкep (саат) - саатты жүргүзүүчү механизмдин якорго окшогон бөлүгү. Аны саат оңдогуч У. Клемент ойлоп чыгарган (1675). Саат жасоодо саат механизминин бир калыпта жүрүшүн камсыздайт;
Лазьков Георгий Анатолиевич
Лазьков Георгий Анатолиевич (24. 6. 1963-ж. туулган, Фрунзе ) – биология илимдеринин доктору (2006). КМУну бүтүргөн (1988). 1987-жылдан Кыргыз ССР ИАнын Биология жана топурак таануу институтунда кенже, 2002-жылдан улук илимий кызматкер. Көптөгөн илимий экспедицияга катышып, Кыргызстандын флорасынын 60тан ашык жаңы түрлөрүн сыпаттап жазган. Ал флора жана анын систематикасы, сейрек кездешүүчү өсүмдүктөр жана аларды коргоо маселелери боюнча иштейт. Кыргызстандын Флорасына 100дөн ашык түрдү, 10го жакын тукумду 1-чи жолу каттаган. 70тен ашык илимий эмгеги, анын ичинде 2 монографиясы бар. Россия ботаника коомунун мүчөсү.
Кувак (дарыя)
Кувак — Орусиядагы дарыя. Татарстан Республикасы, Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шешма дарыясынын оң жээгинен 189 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 35 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Шешма дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Түзүмдүк саясат
Түзүмдүк саясат ― жалпы мамлекеттик, ички жана тармак аралык, ошондой эле аймактык зарыл болуучу шайкештиктерди калыптандырууга жардам берүүчү чаралардын тутуму.
Түзүмдүк саясат чарба комплексинин жана анын тармактарынын бир калыпта, ыңгайына карата өнүгүшүн, экономиканы интенсивдештирүү жана анын натыйжалуулугун жогорулатууну, илим менен техниканын жетишкендиктерин билгичтикте кеңири пайдаланып, өндүрүштүн өзөгүн техникалык жактан өркүндөтүүнү, букара элдин жашоо-тиричилигин жогорулатуу чечимдерин камсыз кылууга үндөлөт. Бул эң алды менен инвестициялык саясат менен тыгыз байланыштуу жана ишкананын, аймактын же өлкөнүн экономикасынын өнүгүшүнө олуттуу таасирин тийгизет. Азыркы кезде ишке ашырылып жаткан рынок мамилесине өтүү шартында экономиканын тутумун олуттуу түрдө кайра курууну талап кылат. Бул процесстин түпкү маңызы келип төмөндөгүлөргө такалат: биринчи кезекте мүмкүн болуучу түрдүү товардын арбын санын чыгарып, калк үчүн түркүн тейлөөлөрдү көрсөтүп жаткан тармактарды ыкчамдатып тез өнүктүрүү менен чарба комплексинин кубаттуу керектөө секторун түзүү.
Түзүмдүк саясаттын экинчи бир багыты ― чарба комплексинин жана өнөр жайынын бардык тармактарын техникалык жактан өркүндөтүү, ресурстук салымдарга багыт жасап, ички жана тармак-аралык шайкештиктерди тартипке салуу, чийки запастарды (сырьёлорду), күйүүчү майларды, энергияларды ж.б. ресурстарды пайдаланууда ысырапкерчиликке жол бербөө жана чарбасыздыкка бөгөт коюу эн негизгиси болуп саналат.
Булактар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8