Мавритания
Экономикасы
Мавритания – өнүгүп келе жаткан жакыр өлкө. Экономикасынын негизин – минералдык ресурстарды казып алуу, айыл жана балык чарбалары түзөт. ИДПнин көлөмү 6,8 млрд доллар (2010), аны киши башына бөлүштүргөндө 2100 доллардан туура келет. ИДПдеги өнөр жай менен курулуштун үлүшү 46,7%, тейлөө чөйрөсүнүкү 40,8, айыл чарбаныкы 12,5 (2008). Мавритания 1960-жылга чейин агрардык өлкө болгон (калктын 80%ке жакыны көчмөн мал чарбасы менен кесиптенген). 1980-жылдан балык кармоо тез өнүгө баштаган. Мавританиянын экономикалык өнүгүүсүнө өзүнүн энергетикалык ресурстарынын жетишсиздиги жана инфраструктурасынын (анын ичинде транспортунун) начардыгы тоскоол болууда. Тоо-кен Өнөр жайында жана балык чарбасында чет өлкөлүк (Канада, Араб жана Батыш Европа өлкөлөрү) капиталдын позициясы күчтүү. Минералдык ресурстарды казып алуу ИДПнин 12%ин камсыз кылат. Атлантика океанынын шельфинен казылып алынган нефть толугу менен (700 миң тонна) экспорттолот. Өлкө өз керектөөсү үчүн импорттук (негизинен Алжирден) нефтини (1 млн тонна чамасында) пайдаланат. 2007-жылы 586,8 млн кВт.с электр энергиясы (негизинен ЖЭСтен) өндүрүлгөн. Темир кен ташын казып алуунун жана байытуунун мааниси зор (2000–09-жылдары жылына орто эсеп менен 11 млн тонна). Ошондой эле жез кен таштары (28,8 миң тонна), алтын, гипс, фосфорит, сал (чоң) туз казылып алынат. Өнөр жайынын башкы борборлору: Нуадибу (нефть ажыратуу, болот эритүү заводдору, балык иштетүү ишканалары), Нуакшот (курулуш материалдар, самын кайнатуу, кант рафинаддоо заводдору, алкоголсуз ичимдиктер, нан-кондитер ишканалары) ж. б. Өлкөнүн 0,2% жери иштетилет. Дыйканчылыкка мүнөздүү аймактары: Сенегал дарыясынын өрөөнү, Сахел зонасы жана Сахара оазистери. Негизги айыл чарба өсүмдүгү – күрүч, ак жүгөрү (сорго), курма, жүгөрү. Ошондой эле буурчак, таруу, жер жаңгак, жашылча өстүрүлөт. Кой, эчки, бодо мал, төө асыралат. Балык жана деңиз продуктулары негизинен Сенегал дарыясын, жана Атлантика океанынын жээгинен кармалат. Транспорттун негизги түрү – автомобиль транспорту. Автомобиль жолунун жалпы узундугу 10,3 миң км. Каэди – Мбут – Селибаби автомагистралы курулууда (2010). Жалгыз Нуадибу – Зуэрат темир жолунун Узундугу 853 км (негизинен темир жана жез концентраттары ташылат). Нуакшот – Каэди темир жолун куруу долбоорлонууда (430 км). Деңиз порттору: Нуадибу, Кансадо, Нуакшот. Нуакшот жана Нуадибу шаарында эл аралык аэропорттору бар. Экспортко темир, балык жана деңиз продуктуларын, нефть, жез концентратын, алтын чыгарат; негизги кардарлары: Кытай, Франция, Италия, Испания, Япония, Нидерланд, Бельгия, Кот-д’Ивуар. Сырттан (Франция, Кытай, Испания, АКШ, Бельгия, Бразилиядан) машина жана анын жабдууларын, нефть жана нефть продуктыларын, азык-түлүк жана күндөлүк керектелүүчү товарларын сатып алат. Билим берүү реформасы 1999-жылдан башталып, мектепке чейинки тарбиялоону, башталгыч, 7 жылдык билим берүүнү камтыйт. 15 жаштан жогору калктын сабаттуулугу 55,8%ти түзөт (2007). Араб, француз тилдеринде гезиттери чыгат. Улуттук радио, телеберүүлөрү француз, араб жана жергиликтүү элдин тилинде, ошондой эле Улуттук маалымат агенттиги (1975) иштейт. Мавритания адабияты араб жана француз тилдеринде жазылган. 19-кылымда акындардын биринчи поэтикалык антологиясын Сид Ахмед ибн Амин аш-Шингит түзүп, 1911-жылы жарыкка чыккан. 20-кылымда араб тилдүү адабиятында негизги орунда поэзия турган (Сид Мохаммед ульд Бамб ж.б.). 20-кылымда поэзия, драматургия жана роман жанрлары пайда болгон. Неолит дооруна тиешелүү аскага тартылган сүрөттөр, петроглифтер Мавританиянын байыркы искусствосунун болгондугун далилдейт. Орто кылымдарда Мавритания аймагында арабдык-бербердик маданият өнүккөн. 20-кылымда Мавританияда европалык типтеги имараттар курулган. Өзгөчө тери иштетүү өнүккөн. 2004-жылы Нуакшот шаарында франциялык маданий борбордун колдоосу алдында көчмөн элдердин музыкасынын 1-эл аралык фестивалы өткөн.