cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тест
Окуучулардын деңгээлин аныктоо үчүн тесттер
Кесиптик тесттер мекемелер үчүн ылайыктуу адисти тандап алууда, кесип тандоодо колдонулат. Мындай тесттердин алгач пайда болушуна жана теориялык негизин түзүүгө америкалык адистер Ф. Тейлордун жана Ф. Гильберттин, француздук психолог Я. Амардын, советтик окумуштуу-психологдор К. М. Гуревич жана К. К. Платоновдун эмгектери өбөлгө түзгөн. Изилдөөлөрдө өндүрүшкө, мекемелерге жарактуу адисти тандап алуу үчүн инсандын физиологиялык жана психологиялык өзгөчөлүгү, сапаты өзгөчө мааниге ээ экендиги баса көрсөтүлгөн. Инсандын кесипке жарактуулугун текшерүүдө бирин-экин сапатына гана басым жасоо жетишсиздик кылат. Демек анын ар кандай өзгөчөлүктөрүнө, касиеттерине комплекстүү түрдө анализ кылуу талап кылынат. Инсандын кесипке жарактуулугун текшерүү багытында анын ден соолугу, жалпы жана атайын жөндөмдүүлүктөрү, даярдыгы (билими, аракеттеринин деңгээли), эрктүүлүгү жана эмгектенүү сапаттары эске алынат. Анын негизинде тесттик тапшырмалар түзүлүп, экспертизадан өткөрүлөт. Кесиптик тесттерди уюштуруу иштери төмөндөгү принциптерге таянат:
Тесттин түрлөрү
Сыноо уюштуруунун дүйнөлүк практикасында, кээ бир өзгөчөлүктү негиз кылып алуунун натыйжасында тесттер бир нече түрлөргө бөлүнгөн.
Инсандын психологиялык сапаттарын негиз кылып алууда тесттер жалпы акыл жөндөмдүүлүктөрүн аныктоочу, айрым бир жөндөмдүүлүктү аныктоочу, креативдүү, личносттук жана жетишкендик тесттери деп бөлүнүшөт. Уюштуруу тартиби боюнча стандартташтырылган жана стандартташтырылбаган тесттер кездешет. Аткаруу милдеттери боюнча тесттер жалпы диагностикалык, интеллектуалдык, жөндөмдүүлүктү аныктоочу деп бөлүнүшөт. Текшерилүүчү предметтерге жараша гомогендүү жана гетерогендүү, сөз катышын эске алуу менен вербалдык жана вербалдык эмес деп бөлүнөт. Мындан тышкары объективдүү тесттер чет элдик тестирлөө практикасында кездешет.
Тесттин формалары
Сыноону уюштуруунун сырткы көрүнүш белгилерин эске алуу менен (сыноо убактысы, окуучулардын саны, уюштуруу орду жана ирети) тесттин төмөнкүдөй формалары негизделген.
Балтагулов Төрөгелди
Өмүр жолу
Балтагулов Төрөгелди (1920, Ала-Бука району, Кош-Алмурут кыштагы — 1966, Фрунзе шаары.) — советтик парт, ишмер. 1940-жылы Фрунзе шаарындагы мугалимдерди даярдоочу иниститутка кирип, аны бүтүргөндөн кийин райондо мугалим, мектеп директору, райононун башчысы, андан кийин партиянын Ала-Бука райкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген. 1941-жылдан КПСС мүчөсү. 1943—49-жылдары Кыргызстан ЛКЖСтин Жалал-Абад обкомунун пропаганда боюнча секретары, биринчи секретары, кийин Ош обкомунун секретары, Ош областынын Эмгекчи депутаттар советинин аткомунун председатели.1955-жылы партиянын Жалал-Абад обкомунун биринчи секретары, Ош жана Жалал-Абад областтары кошулгандан кийин Ош областынын Эмгекчи депутаттар советинин аткомунун председатели, андан кийин Кыргызстан Компартиясынын Ош обкомунун биринчи секретары. 1962-жылдан профсоюздардын респ. советинин председатели. 1947-51-жылдары жана 1955—59 жылдары Кыргыз ССР Жогорку Советинин, 1958—66-жылдары СССР Жогорку Советинин депутаты.
Кеген
Кеген — Кыргызстан менен Казакстандын чек арасында жайгашкан тарыхый аймак жана. "Манас" эпосундагы кан Кошой Тоо Теңшер менен кармашкан жер. Башка эпизод дордо да эзелтен кыргыз-казак мекендеп келе жаткан жер катары көп эскерилет. Географиялык реалияда Алматы облусунун түштүк-чыгышындагы жер, өзөн.
Балтагулов Төрөгелди
Колдонулган адабият
Борбугулов М. "Ош тарыхы энциклопедия" Фрунзе 1989-ж.
Шаршен Дүйшөнкулов
Дүйшөнкулов, Шаршен – театр жана кино артисти.
Өмүр баяны
Шаршен Дүйшөнкулов Чаектеги орто мектепти бүтүргөн соң, артист болууну тилек кылып, 1967-жылы Москвадагы А.В.Луначарский атындагы мамлекеттик театр искусствосу институтуна өзүнө курбалдаш кыргыз-улан кыздары менен кошо экзамен берип өтүп кетет. Аталган институтту 1972-жылы бүтүрүп чыгат. Андан соң, эмгек жолун 1972-жылы, курсташтары – Ш.Супатаева, Д.Байдөбөтов, Г.Каниметова, М.Токтобаев, Н.Мамбетова, Ж.Сыдыкбаева ж.б. менен чогуу, жаңы ачылган Ош кыргыз драма театрында баштайт.
Ош кыргыз драма театрында он үч жыл жигердүү эмгектенгенден кийин, Шаршен 1985-жылы кайрадан жаңы ачылып иштеп атканына эки жылдын жүзү болгон Пржевальск шаарындагы Ысык-Көл областтык К.Жантөшев атындагы драма театрына артист болуп кызматкка алынат.
Ошол мезгилден тартып ушул күнгө чейин Шаршен Дүйшөнкулов көл кылаасындагы сахна коллективинде талбастан чыгармачылык менен эмгектенип келе жатат. Кыргыз сахна өнөрүнө кырк жылдан ашуун чыгармачылык жигерин берген Шаршен Дүйшөнкулов, театр журтчулугуна, көрүүчүлөргө курч мүнөздөгү ролдордун, айрыкча комедиянын устасы катары таанылган.
Ушул кезге чейин баш-аягы 100 дөн ашуун роль ойногон Шаршен Дүйшөнкулов, биринчи кезекте, адамдын сөөгүнөн өтүп чучугуна жеткире сүйлөгөн өткүр тили, жараткан образдарынын ашкере эксперессивдүүлүгү жана сырткы мүнөздөмөсүнүн графикалуулугу менен айырмаланып турат.
Сахнада болсун, киноэкранда болсун Шаршендин индивидуалдуу почерки көзгө дароо урунат.
Кыргыз көрүүчүлөрү Шаршен Дүйшөнкуловду сахнадагы эмгектери менен баштатан эле эң сонун билишсе дагы, “Токолдор тополоңу” кинокомедиясындагы башкы каармандардын бири - алтымышка чыгып алып токол алам деп оолуккан айылдык бай фермер Шейшенбектин ролу менен кыргыз элине ого бетер кеңири белгилүү болду. Реалдуу мүнөздөмө менен гротескнин чегинде жаралган бул комедиялуу образды Шаршен Дүйшөнкулов жеке чыгармачылык почерки менен алда канча байытып, тереңдетип, кайталангыс бийиктикке жеткирген.
Шаршен жараткан Шейшенбектин образы, азыркы кыргыз киносунун көркөмдүк деңгээлин аныктаган сейрек чыгармачылык ийгиликтердин бири болуп саналат.
Хайдек
Хайдек - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Рот (район)|Рот районуна карайт. Орто Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 4645 киши (2010-ж.). Аянты – 58.64 км2.
Моносахариддер
Моносахариддер — гидролиз реакциясына кирүүгө жөндөмсүз болгон углеводдор негизги тобун түзгөн органикалык; бирикмелер. Аларда гидроксил жана альдегид (альдозалар) же кето (кетозалар) топтору болот. М. курамындагы кычкылтек атому санына жараша триозаларга (O3), тетрозаларга (O4), пентозаларга (O5), гексозаларга (O6) бөлүнөт. М. ациклдүү (ачык) жана циклдүү (туюк) формалары болуп, 5-мүчөлүү циклдер фураноза, 6 мүчөлүүсү пиранозалар деп аталат. М. татаал углеводдор (гликозиддер, полисахариддер жана башка) жана углеводу бар биополимерлер курамына кирет. Мында М. бири бири жана мол-нын углевод эмес бөлүгү менен гликозиддик байланыш аркалуу байланышат. К-талар же ферменттер таасири менен гидролизденгенде бул байланыштар үзүлүп М. бөлүнөт. М. кристаллдар, сууда жакшы, спиртте начар эрийт, эфирде эрибейт. М. карбонил тобуна мүнөздүү реакцияга кирет. Ag2O4 аммиактагы эритмесинде күмүштү, негиздик чөйрөдө жез оксидин калыбына келтирет. М. көпчүлүк өсүмдүктөрдө жана жаныбарлар организминде эркин түрүндө кездешет. Ошондуктан алар М. алуунун негизги булагы. М. синтет. ыкма менен да алынат. Алар өсүмдүктөр фотосинтез кубулушунан көмүртек кош оксиди жана суудан пайда болот. М. организмде ажырашы энергия бөлүп чыгаруу менен жүрөт. Кээ бир бир М. жана андан алынган заттар тамак-аш ө. ж. жана медицинада колдонулат.
Норволк (Огайо)
Норволк (Огайо) (Norwalk) — Огайо штатынын Huron округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 17012 киши. Болжолдуу аянты - 22.2 км². FIPS коду — 39-57302.
Каденция
Каденция, каданс (итал. cadanta - түшүү, бүтүү) - музыкалык чыгарманы же анын бөлүгүнүн түзүлүшүн аяктаган гармониялуу же обондуу кайрык. Каденциянын негизин аспаптык концерттин жеке аткарышынан жана кандайдыр музыкалык чыгарманын ичине кирген кубултмалуу мүнөздөгү эркин төкмөчүлүктү түзөт. Адегенде Каденция кубулта ойноочулардын чыгармаларына кошумча катары киргизилсе, Бетховенден баштап композиторлор өз чыгармаларында Каденциянын так өзүн берген, Каденция, фортепьяно, скрипка ж. б. аспаптар үчүн жазылган чыгармаларда жолугат.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Көк-Дөбө тоосу
Шалбаалуу талаа (2200–2300 м бийиктикке чейин), бийик чөптүү шалбаалуу токой (2300–3000 м), субальп жана альп шалбаалуу талаа (3000–3600 м), андан жогору субнивалдык суук чөл жана гляциалдык-нивалдык ландшафт алкактары мүнөздүү. Жайыт; токой чарбалары бар.
Абстракция
Абстракция (лат. abstraktio) – таанып-билүүнүн диалектикалык жолунун этаптарынын бири; кубулушту, процессти үйрөнүүдө анын олуттуу эмес белгилери эске алынбастан, жөнөкөйлөштүрүп «таза түрдө» кароо ыкмасына негизделген изилдөө методу. "Философиялык көз караш: Абстрактуу - чагылдырылган, кабылдаган предметти, кубулушту башка предметтен бөлүп алган учур. (Мисалы: «Москванын кооздугу» же Пушкиндин гениалдуулугу»"
Мектеп жашындагы балдарда болсо абстракциянын өнүгүшү түздөн-түз окууга (билим алууга) байланышкан. Бирок баланын адегендеги ойлоосу өтө эле конкреттүү болот. Мисалы, 1-класста бала 6 таякчага 2 таякчаны кошкондо канча таякча болорун өздөштүрсө да, ал таякчаларсыз 6га 2ни кошкондо канча болорун айта албайт. Бирок бара-бара практика жүзүндө буюмдар менен иштеп, билимге жана ыкмаларга ээ болгон сайын мугалимдин жетекчилиги астында окуучулар конкреттүү көрүнүштөн абстракцияга өтүү жөндөмдүүлүгүнө үйрөнүшөт. Окутуудагы абстракциялаштыруу окуучунун жалпы өнүгүшүн шарттайт, анткени ал анын окуу материалын өздөштүрүү кезиндеги анализдөө, салыштыруу ж.б. ойлонуу аракеттеринин негизинде калыптанат. Мисалы, геометрияда перпендикуляр түшүнүгүн туура кабыл алып өздөштүрүү, ал түшүнүктүн эң негизги белгилерин (эки түз сызык, алардын кесилиши, алардын арасында бурчтун тик болушу) анализдөөгө жана андан ары ал белгилерди конкреттүү көрүнүштөрдүн ар кандай формаларынан туура таап пайдаланууга негизделет; ар түрдүү буюмдардан же алардын сүрөттөлүштөрүнөн окуучулар перпендикулярдуулуктун негизги белгилеринин бар же жок экендигин издешет. Мында алар фигуралардын, моделдердин, буюмдардын жана ар түрдүү татаал курулуштардын кандай экендиктерине эч назар салбастан туруп, алардан перпендикулярдуулукту гана издешет. Натыйжада алар үйрөнүлүп жаткан объекттердин олуттуу эмес белгилеринен абстракцияга өтүүгө үйрөнүшөт.
Окутуу процессинде абстракция эки формада болот: Окуу процессинде абстракциянын ар кандай деңгээли пайдаланылат, мунун өзү окуучулардын реалдуу чындыкты диалектикалык көз карашта үйрөнүү жөндөмдүүлүгүн арттырат. Мисалы, математика сабагында окуучуларга сандар – булар конкреттүү буюмдардын абстракциясы, тамгалар болсо сандардын абстракциясы, көптүктөр – тамгалардын абстракциясы ж.б. экендигине жана бул абстракциялардын улам кийинкиси улам мурдакысына салыштырмалуу жогорку даражадагы абстракция экендигин көрсөтүү алардын жалпы математикалык кругозорунун өсүшү үчүн өтө пайдалуу.
Абстрактуу түшүнүк
Абстрактуу түшүнүк – абстрактуу конкреттүү эмес чындыкка коошпогон түшүнүк. Анда предметтин өзү эмес, анын сапаты жөнүндөгү ой элестетилет (Мисалы: «аппак», «оор», баатырдык ж. б.), б. а. даяр турган нерсеге өзгөчө көз караш. Чындыкка коошпогон түшүнүк жеке жана жалпы түрдө болот.
Абстракциялоо
Абстракциялоо- абстракция процессин жокко чыгаруудан турат. Ойдогу бир нерселерди (убактылуу) ошол предметтердин түзүлүшүн жана байланышын бир нече жолу изилдеп жатканда, ушул этапта объектини таза түрдө кароо зарыл. Ойдогу бир нерселерди кайра калыбына келтирүү үчүн «Таза түрүндө» сыртка таштап салуу керек, анткени ушу турган объектинин анализине жалпы маселелери ээ эмес. Абстракциялоодо предметтин тереңиндеги ойдун кыймылы (жүрүшү), аны бөлүктөргө бөлүп, кыялга тизмектеп кароо, түшүнүктү көрсөтүү зарыл.
Вознесенка (Чичка-Юла куймасы)
Вознесенка — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чичка-Юл дарыясынын оң жээгинен 230 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 44 км.
Абстракция
Колдонулган адабияттар
"Кыргыз педагогикасы: энциклопедиялык окуу куралы". Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Башкы редактор Ү.Асанов, жооптуу редактор И.Бекбоев. Бишкек - 2004. УДК 37.0 ББК 74.00я2 К 97
Вознесенка (Чичка-Юла куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кубатбек Боронов
Кубатбек Айылчыевич Боронов (15-декабрь 1964, Зергер айылы, Өзгөн району, Ош облусу, Кыргыз ССР) — мамлекеттик жана саясий ишмер, 2020-жылдын 17-июнунан тарта Кыргыз Республикасынын премьер-министри.
Раевка (Туймазин району, Башкыртстан)
Раевка — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Эски туймазин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 94 киши. Почта индекси — 452775, ОКАТО коду — 80251855006.
Кубатбек Боронов
Өмүр баяны
Кубатбек Боронов 1964-жылы 15-декабрда Ош облусуна караштуу Өзгөн районундагы Зергер айылында туулган. Ал 1991-жылы Фрунзе политехникалык институтунун Айыл чарба, курулуш факультетин аяктаган. 2011-жылы Эл аралык башкаруу, укук, финансы жана бизнес академиясын юриспруденция адистиги боюнча бүтүргөн.
Раевка (Туймазин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Атышов Боронбай
Атышов Боронбай (1930, Ош облусу, Ноокат району, Ата-Мерек кыштагы - 7. 4. 1984, ошол эле жерде) - тамеки өстүрүүчү, Социалисттик Эмгектин Баатыры (1966). Эмгек жолун 1946-ж. Ош облусунун Ноокат районундагы «Россия» колхозунда катардагы колхозчу болуп иштөөдөн баштаган. 1956-жылдан тамеки өстүрүүчү бригаданын бригадири. Ал жетектеген бригада тамеки өстүрүүдө мыкты ийгиликтерге жетишип, 1965-ж. 29 га жердеги тамекинин ар гектарынан 33,9 ц түшүм алган. 1967-71-ж. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты. Ленин, Эмгек Кызыл Туу ордендери м-н сыйланган.
Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган.
Жеке колтийбестик
Жеке колтийбестик – адамдын фундаменталдуу жана ажыратылгыс жеке укуктарынын бири. Ж. к. институту кугунтуктоо чараларын көрүүдө зомбулукка жол берилбөөсүн болжолдойт. Ж. к-тин конституциялык кепилдиктери, эреже катары, төмөнкүлөрдөн турат: а) кылмыш курамы мурда чыгарылган мыйзам менен аныкталууга тийиш; б) кармоо сотко даттанылышы мүмкүн жана кармоонун эң узак мөөнөтү соттун чечимисиз эле белгиленет; в) камакка алуу сот буйругунун же прокурордун санкциясынын негизинде гана жүргүзүлөт; г) эркиндигинен ажыратуу адамга бардык белгилүү процесстик кепилдиктерди сактоо менен жүргүзүлгөн тергөөнүн жүрүшүндө жана сотто анын күнөөсү аныкталгандан кийин гана берилген жаза болууга тийиш. Ж. к. укугу КР Конституциялык мыйзамы менен кепилденген. Ар бир кармалган же камалган адамга кечиктирилбестен, анын кармалуусунун жана камалуусунун себептери билдирилип, укуктары түшүндүрүлүшү жана кармалган учурдан тартып өзүн коргоо жана адвокаттын укуктук жардамынан пайдалануу мүмкүнчүлүгү берилиши керек.
Жарандык коом
Жарандык коом же атуулдук коом ―
1) коомдун жашоо ишмердүүлүгүнүн экономикалык, саясий, социалдык жана руханий чөйрөсүндө ыктыярдуу түрдө түзүлгөн мамлекеттик эмес түзүмдөрдү камтыган, өнүгүүнүн белгилүү бир тепкичиндеги адамдардын жалпылыгы;
2) конституциялык укук теориясында ― мамлекеттик эмес экономикалык, саясий, социалдык, үй-бүлөлүк, улуттук, руханий, диндик, үрп-адаттык ж.б. мамилелердин жыйындысы;
3) эркин индивиддердин жана ишмердүүлүгү мамлекеттик бийлик органдарынын кийлигишүүсүнөн мыйзам аркылуу корголгон, атуулдардын ыктыярдуу түрдө түзүлгөн уюмдарынын жана ассоциацияларынын чөйрөсү.
Жарандык коомдун негизги белгилери: менчик түрлөрүнүн ар түрдүүлүгү менен теңдиги; эмгек жана ишкердүүлүк эркиндиги; идеологиянын көп түрдүүлүгү менен маалымат эркиндиги; адам укуктары менен эркиндигинин сакталышы; өнүккөн өз алдынча башкаруу тутуму, заманбап укук бийлиги.
Жарандык коом мамлекеттен мурда түзүлгөн. Ал эми мамлекет болсо жарандык коом өнүгүшүнүн белгилүү бир тепкичинде, таптар пайда болгон мезгилде калыптанган. Жарандык коомдун андан ары өнүгүшү, аны менен мамлекеттин ортосундагы мамилелердин мыйзамдуу түрдө иреттелип, такталышына жана адамдын эркиндик, укук, экономикалык көз каранды эместиги сыяктуу баалуулуктарга негизденген консенсустун болушуна ыңгайлуу шарттарды түзгөн. XX кылымдын аягында жарандык коомдун жогорку өнүгүү деңгээлинин аркасында жашоонун индивидуалдык жана коомдук чөйрөсүнө мамлекеттин кийлигишүүсү өзүнүн эң төмөнкү чегине жеткен жана ушунун өзү өлкөдөгү саясий режимдин туруктуулугуна негиз түзгөн. Жарандык коом ― өзүн-өзү уюштурган жана өз алдынча өнүккөн тутум болуп эсептелет.
Жарандык коомдун жашоо ишмердүүлүгүнүн эң башкы шарты болуп анын ар бир мүчөсүнүн конкреттүү менчикке ээ болуу же ага ээ болууга катышуу, аны пайдалануу жана өз каалоосундай буйрук берүү укугу эсептелет. Ар түрдүү топтордун жана катмарлардын өкүлдөрүнүн кызыкчылыктарын чагылдырган, өнүккөн жана көп кырдуу социалдык түзүмдүн болушу жарандык коомдун жашоосунда маанилүү шарты катары чыгат. Такталбаган, ачык эмес социалдык түзүмдүн учурунда индивид мамлекет менен түздөн-түз байланышта болот, мунун өзү адамдын жеке укуктарынын жана эркиндиктеринин ишке ашырылуусун олуттуу түрдө чектейт. Инсандын социалдык, интеллектуалдык, психологиялык өнүгүүсүнүн жогорку деңгээлде болуусу, тигил же бул коомдун институтун ишине катышканда инсандын ички эркиндигинин жана толук өз алдынчалыкка жөндөмдүүлүктүн болуусу жарандык коомдун ишмердүүлүгүнүн зарыл өбөлгөсү болуп эсептелет.
Жарандык коомдун экономикалык чөйрөдөгү түзүмдөрү: кооперативдер, ижаралык бирикмелер, акционердик коомдор ж.б. чарбачылык кылууда жарандардын өз демилгелери менен түзгөн ыктыярдуу бирикмелери.
Жарандык коомдун социалдык-саясий чөйрөдөгү түзүмдөрү: үй-бүлө, коомдук, саясий кыймылдар жана уюмдар; жашаган же иштеген жери боюнча түзүлгөн коомдук өзүн-өзү башкаруу органдары; мамлекеттик эмес массалык маалымат каражаттары. Атуулдук коом руханий чөйрөдө ой жана сөз эркиндигин, өз оюн ачык билдирүүнүн чыныгы мүмкүнчүлүктөрүн шарттайт; чыгармачылык, илимий ж.б. бирикмелердин мамлекеттен жана саясий түзүмдөрдөн өз алдынчалыгын жана көз каранды эместигин өбөлгөлөйт.
Ханты тили
Ханты тили (остяк тили) - хантылардын (остяктардын) тили.
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Хэтыль-Кы
Хэтыль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таз дарыясынын оң жээгинен 429 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 272 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Валюталык чегерүүлөр
Валюталык чегерүүлөр - ишканалар мамлекетке атайын валюталык курс боюнча сатууга милдеттүү болгон чет өлкөлүк валюта түрүндө түшкөн акчанын бир бөлүгү. Валюталык чегерүүлөр тышкы мамлекеттик карыз боюнча төлөмдү жана чет мамлекеттеги мамлекеттик сатып алууларды финансылоо үчүн чет өлкөлүк валюта тартыштыгы учурунда киргизилет.
Каватина
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категориялык императив
Категориялык императив (лат. imperativus – буйруу, буйрук берүү) – илимге И. Кант тарабынан киргизилген жана анын этикасынын негизги түшүнүгүн белгилеген термин. Императив деп эрктин (ички дүйнөнүн) буйруктарын атоо менен Кант алардын гипотетикалык жана категориялык деп аталган эки түрүн айырмалаган. Гипотетикалык императивдер эмгек процесси же күнүмдүк тиричилик менен коштолуп жүргөн эрктик иш-аракеттерге кирет. Аларга баш ийүү менен адам алдына өз иш-аракетинин адеп-ахлактык максаты тууралуу маселе койбойт, болгону эле берилген максатка ылайык каражаттарды тандоо тууралуу маселени чечет. Врач жана уу берип жаткан адам өз ишин бирдей деңгээлде ийкемдүү аткарышы мүмкүн, бирок, биринчиси адеп-ахлактуу, ал эми экинчиси адеп-ахлаксыз максатты көздөшөт. Гипотетикалык императивдерден айырмаланып, категориялык импертив адамдын иш-аракетинин адеп-ахлактуу жагын аныктайт.
Классикалык немис философиясынын өкүлдөрү категориялык императивди формалдуу, абстрактуу, ригоризмдүү мүнөзү үчүн сынга алып жаткан учурда, Канттын категориялык императивинин аталган белгилери неокантианчылыктын этикалык окууларында оң бааланып, өзгөчө түрдө өнүктүрүлө баштаган. Канттын моралынын ригоризми жана милдеттүүлүгү адеп-ахлактуу жана саясий оппортинизмди актоо үчүн пайдаланылган. Неокантианчылар категориялык императив тууралуу окууга таянуу менен таптык антагонизмге негизделген коомдо жалпыга, бардык таптарга бирдей адеп-ахлактын болушу мүмкүн эмес деп белгилеген марксисттик-лениндик теорияга каршы чыгышкан. Категориялык императивдин талаптары неокантианчылар тарабынан жалпы адамзаттык мүнөзгө ээ, ал эми бул принципке негизделген этика адеп-ахлактуулуктун өтө жалпы теориясы катары бааланган. Неокантианчы-ревизионисттер М. Адлер, Э. Бернштейн, Л. Вольтман ж. б. тууралуу окууну “этикалык социализм” теориясын негиздөө үчүн пайдалангысы келген. Коомго карата өздүк көз караштарын марксисттик-лениндик окууга каршы коюу менен этикалык социалисттер социализмди адамзаттын К. И. катары карашкан. Алар пролетардык революциянын зарылдыгын четке кагуу менен социализмге адеп-ахлактык жактан жакшыруу жолу менен жетүүгө болоорун далилдөөгө аракет кылышкан. Мындай жакшыруунун натыйжасында эсплуаторлор да, эксплуатациялангандар да категориялык императивге баш ийүүгө мажбур болушат. Учурдагы айрым батыш философтору, мисалы, натуралисттик этика деп аталган окуунун өкүлдөрү категориялык императивди өз окуусуна ылайык чечмелөө менен кеңири пайдаланышат.
Хайльсбронн
Хайльсбронн - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Ансбах(район)|Ансбах районуна карайт. Орто Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 8999 киши (2010-ж.). Аянты – 62.23 км2.
Кейип
Кейип, Кейип-Бадаң — топоним. Каныкейдин атасы Атемир кандын шаары (Сагымбай Орозбаков, 2. 351, 366, 369, 384, 391, 395). Манастын Каныкейге үйлөнүшүндө эскерилет. Мисалы, келин алып келгени жөнөгөн кудалардын сүрөттөлүшүндө төмөнкүчө берилет:
Көпчүлүктүн баарысы
Көчкөн көчтөй калкылдап
Асты-артына көз жетпей
Бара жатыр закымдап,
Кейип шаар кайда деп
Жеттикпи деп жакындап (Сагымбай Орозбаков, 2. 391).
Башка варианттарда Каныкейдин атасынын шаары Букар деп берилет. Сагымбай Орозбаковдун вариантында да Букарга жакын турган шаар катары сүрөттөлөт.
Мотор отундары детонациясы
Мотор отундары детонациясы — поршендүү моторлорду кыймыл аракетке келтирүүдө мотор отундары күйүү процессинде органикалык  пероксиддер пайда болушунун жана анын чогулушунун натыйжасында келип чыгуучу кубулуш. Пероксид саны кризистик концентрацияга жеткенде детонация кубулушу пайда болот (от алуу, жарылуу). Ал согуу толкундары пайда болушуна жана жалын таралыш ылдамдыгынын өсүшү менен мүнөзделөт. Жарылуучу зат газ абалында болсо, аралашманын басымы бир нече МПага, ал эми суюк же катуу түрүндө болсо — 10,000 МП ашканда жарылуу пайда болот. Кыймыл-даткычтар туура иштеген учурда жалын 10-20 м/сек, детонация учурунда, 1500-2500 м/сек ылдамдыкта тарайт. Бир тектүү заттар детонациянын ылдамдыгы турактуу болот. Газ абалындагы жарылуучу аралашмаларда детонация кубулушунун таралышы, аралашма жаратылышына, басымга, темп-рага көз каранды болгон күйүүчү газ конц. белгилүү чекке жеткенде гана ишке ашат. М. о. д. мотордон сыртка кете турган түтүктөн тарсылдаган үн чыгарып, кыймылдаткычты ысытып, мотор күчүн начарлатат. Өндүрүштө М. о. д. болбос үчүн аларга тетраэтилкоргошун (антиде-тонатор) кошулат.
Аида Салянова
Салянова Аида Женишбековна (1972-жыл, 6-август, Нарын шаары) — мамлекеттик жана саясый ишмер, КР Жогорку Кеңешинин депутаты, КР Генералдык прокурору (2011-2015), КР юстиция министри (2010), 3-класстагы мамлекеттик юстиция кеңешчиси.
Өмүр баяны
Салянова Аида Женишбековна 1972-жылы 6-августта Нарын шаарында, Кыргыз ССРде туулган.
Кыргызстандын эгемендүүлүк жылында (1991-жылы) Фрунзелик советтик соода-сатык техникуму, укук таануу бөлүмүн бүтүргөндөн кийин
1992-1996-жж. — Бишкектик коммерциялык колледжинде окутуучу болуп иштеген. Андан сон 1996-1997-жж. — Кыргыз Улуттук университетинде мугалим болуп иштеген. Кийин 1997-2005-жж. — КР Жогорку Кеңеши, эксперттик-юридикалык бөлүмдүн эксперти болгон.Президенттик шайлоо жылында (2000-жылы) юридика илиминин кандидаты, доцент болду. Жоогазын революциасы жылы 2005-2008- жылына чейин КР Жогорку Кеңеши, конституциялык мыйзам чыгаруучу, мамлекеттик-түзүлүш, мыйзамдык жана КР ЖК соттук-укуктук реформа бөлүмүнүн башчысы. Кийин 2008-2010 жж. — КР юстиция министрлиги, стат-катчы болгон. Кыргызстанда Апрель революциясынан кийин 14-июль 2010-жыл - 20-декабрь 2010-жылдары — КР юстиция министри. Андан кийин 20-декабрь 2010-жыл - 31-март 2011-жыл — КР Президентинин, Жогорку Кеңештеги ыйгарымдуу өкүлү. 14-апрель 2011-жыл - 22-январь 2015-жыл — КР Генералдык прокурору. 4-октябрь 2015-жыл — КР Жогорку Кеңешинин депутаты. 2018-ж. «Аида Салянова менен инновациялык долбоорлор» компаниясын башкарат.
Күйөөдө, бир уул жана эки кыздын энеси.
Турмуштук көндүмдөр
Туура тамактануу
Тиричилик көндүмдөрүнө биринчи иретте туура тамактана билүү кирет. Рационалдуу жана толук кандуу тамактануу адамдын ден соолугуна, кара күч жана акыл эмгегине карата жөндөмдүүлүгүнө, жашоосунун узактыгына олуттуу таасирин тийгизээрин окуучулардын, студенттердин билүүсү керек. Тиричилик көндүмдөрүнө сууну туура пайдалануу да кирет. Сууларды атмосфералык (жамгыр, кар) арыктардагы жана жер астындагы (грунттук жана катмарлар аралык же артезиандык) суулар деп бөлүшөт. Тазалабай туруп эле ичүүгө катмарлар аралык (артезиандык) суулар гана жарактуу. Ал эми грунттук сууларды хлордоштуруу, озондоштуруу, ультрафиалетивдик нурлар менен нурландыруу, жумшартуу жана башка жолдор – тазартып, ичүүгө жарактуу кылышат.
Ар түрдүү өзгөчө кырдаалдарда (суу ташкыны, өрт, кар көчкүсү, жер көчкүсү жана башка) өзүн жоготпой, ыңгайга жараша аракеттенүү да маанилүү турмуштук көндүмдөр катары каралат.
Тыбыш
Тыбыш - сөздөрдү айтканда кулакка угулган айрым-айрым үндөр. Тыбыштарды угабыз, бирок көрбөйбүз. Мисалы, турмуш деген сөздү алсак, ал кулакка угулган айрым [т], [у], [р], [м], [у], [ш] деген 6 тыбыштан куралган. Тыбыштар сүйлөө органдарынын кыймылына жараша пайда болот, б.а. тыбыш жасоодо өпкөдөн чыгып келе жаткан аба ооз көңдөйүндө жолтоого учурабаса үндүү тыбыштар - [а], [о], [э], [и] ж.б., ал эми ооз көңдөйүндө ар кандай жолтоолукка учураса, үнсүз тыбыштар - [к], [м], [р], [с] ж.б. пайда болот. Бардык эле тамга тыбышты билдирбейт, же тескерисинче кыргыз тилиндеги бардык тыбыштардын өзүнө тиешелүү тамгасы жок. (Бул көрүнүш кыргыз алфавитиндеги такталууга муктаж болгон маселелердин бири.)
Чоң-Кара
Чоң-Кара — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Ак-Турпак айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 206 киши.
Актурпак үңкүрү
Үңкүрдүн узундугу 120м туурасы 15–20 м, бийикт. 5 мге чейин. Палеогендин гипстүү катмарларында пайда болгон. Анда зергердик селениттин ак жана кызгылт түрлөрү арбын. Аэроиондуулугу боюнча да айырмаланат (1 см3 абада 24 миң аэроион кездешет; Кочкор туз дарылоо үңкүрүндө 1 см3 абада 5 миң аэроион гана). Үңкүрдү мурда жергиликтүү эл ыйык туткан; ага байланыштуу уламыштар бар.
Валюталык чектөөлөр
Валюталык чектөөлөр - чет өлкөлүк валютада нормаланган чет өлкөлүк валюта, алтын жана баалуу кагаздар менен операцияларды, биринчи кезекте чет өлкөлүк валютада төлөмдөрдү, валюталарды чет мамлекетке которууну, чет өлкөлүк валютаны сатып алуу-сатууну жөнгө салуучу нормалар. Валюталык чектөөлөр төлөм балансынын тартыштыгын кыскартуу максатында пайдаланыл.
Сатаева, Гүлкан
Cатаева Гүлкан (1933-ж. т., Панфилов району, Эркин-Сай айылы) — опера ырчысы (сопрано). Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1967). 1956-ж. П. И. Чайковский атындагы Москва консерваториясынын улуттук бөлүмүн (Е. В. Кузьминанын классында) бүткөн. 1956-жылдан А. Малдыбаев атындагы Кыргыз опера жана балет театрында иштеген. 1990-жылдан Кыргыз маданият мининистрлигинде иштейт. Каармандардын мүнөзүн так ачып берүү жөндөмү жана үнү айкалышып турат. Аткарган негизги ролдору: Айчүрөк (А. Малдыбаев, В. Власов, В. Фере, «Айчүрөк»), Каныкей (А. Малдыбаев, «Манас»), Кишимжан (М. Абдраев, «Олжобай менен Кишимжан»), Гүлчахра (У. Гажибеков, «Аршин мал алан»), Татьяна (П. И. Чайковский, «Евгений Онегин»), Лиза (П. И. Чайковский, «Карганын маткеси»), Аида (Ж. Верди, «Аида»), Зулайка (А. Малдыбаев, В. Власов, В. Фере, «Ажал ордуна»), Ширин (А. Аманбаев, «Бойдоктор»), Гулнара (Н. Давлесов, «Аста секин, колукту»), Толгонай (К. Молдобасанов, «Саманчы жолу») жана башка. Медалдар менен сыйланган.
Хазар тили
Хазар тили - хазарлардын тили. Өз аты менен байыркы еврей, араб жана европалыктардын жазма даректеринен жана енисей-орхон тамгасы менен жазылган байыркы бир еврей жазмасынан (болжол менен 10-кылымга таандык) белгилүү.
Түрк тилдерине кирет. Бирок түрк тилдеринен алган орду так ажыратыша элек.
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Асан Кайгы
Асан кайгынын чыгармачылык өнөрканасын, акындык өзгөчөлүгүн мүнөздөй турган ырлар кыргыз, казак, ногой, каракалпак элдеринде аз да болсо сакталып калган. Айрым ырлары 1912-ж. Оренбургда чыккан жыйнакка кирген. Асан кайгы кыргыз фольклорундагы маалымат боюнча 14-15-кылымдардын аралыгында, Алтын Ордонун ханы Жаныбектин мезгилинде жашаган. Айрым чыгармаларынын ногой, казак, каракалпак, кыргыздарга бир башаттан тараганына караганда булар бир эл катары биригип турган мезгилде жашаган деген ойду жаратат. Казак адабиятчылары акындын ата-тегин тактоого көп аракет кылышкан, бирок анын өмүрбаяны аңыз кепке айланып кеткен. Бизге акылмандын чыгармалары уламыш жана үзүндү түрүндө келип жеткен. Ошондон улам кыргыз адабиятында оозеки чыгармачылыктын атактуу өкүлү, калк кыялынын туундусу катарында каралат. Уламыштарда Асан кайгынын замандаштары Жээренче Чечен, Акыл Карачач, Толубай сынчы, Токтогул ырчы, Алдар Көсөө болгондугу айтылат. Ч. Валиханов аны «көчмөн элдердин философу» деп атаган. Асан кайгы элдин камын ойлоп, «кой үстүндө торгой уялаган», малга жайлуу, адамга сыйлуу конуш издеп, Едилден тартып Талас, Нарын, Аксай, Атбашыга чейин барган экен. Акыры Ысык-Көлдү жактырып, аны конуштап калып, өлөр алдында айткан керээзи боюнча сөөгү Ысык-Көлдүн адам баспай турган бир аралына коюлган деп айтылат.
Бай-бай оокат ай, Жок болсо мал кыйынын кантейин, Табылбаса нан кыйынын кантейин, Ажал жетип өлгөнчө, аманат чиркин, Жан кыйынын кантейин! Аргымакка миндим деп, Арткы топтон адашпа. Күнүндө өзүм болдум деп, Менменсинип адашпа. Артык үчүн айтышып, Досторуң менен санашпа. Илимим журттан ашты деп, Кеңешсиз сөз баштаба. Жеңемин деп бирөөнү, Жалгаң менен коштобо.
Айрым шилтемелер
Асан Кайгы. Санаттары, термелери. Жерге берген сыны -[http://www.bizdin.kg/elib/kitepter/html/kpa1/5bap/section5.html#title13 Кыргыз поэзиясынын антологиясы. 1 т.]
Асан кайгы санат ырлары
Норвуд (Огайо)
Норвуд (Огайо) (Norwood) — Огайо штатынын Hamilton округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 21675 киши. Болжолдуу аянты - 8.1 км². FIPS коду — 39-57386.
Чоң Умпия (дарыя)
Чоң Умпия (Кедровый) — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лозьва дарыясынын оң жээгинен 394 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кеймен
Кеймен — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери. "Манас" эпосунда бирде шаа (Сагымбай Орозбаков, 2. 78, 79, 88, 96), бирде дуу-дуу (Сагымбай Орозбаков, 2. 100, 101) деп сүрөттөлөт. Манастын Орго кан менен урушунда душман тараптын башчысы катары катышат.
Кеймен — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери. Манаска каршы аттанган Шоорук кандын колунун ичинде К. аярдын да бар экендиги айтылат (Сагымбай Орозбаков, 2. 203).
Валютанын реалдуу алмашуу курсу
Валютанын реалдуу алмашуу курсу - чет өлкөлүк валютанын атамекендик валютанын бирдиги менен көрсөтүлүүчү баасы. Мисалы, АКШнын 1 долларына сомдун алмашуу курсу. Валютанын реалдуу алмашуу курсун кээде сооданын шарты деп аташат. Алмашуу курсу реалдуу жана номиналдуу деп бөлүнөт. Эгер валютанын реалдуу алмашуу курсу жогору болсо, анда чет өлкөлүк товарлар салыштырмалуу арзан, ал эми өз ата мекенинде чыгарылган товарлар салыштырмалуу кымбат болот.
Кавал
Кавал (болг. кавая, алб. kavall, рум. caval - флейта) - болгар, албан, румын, молдаван элдерине кеңири тараган үйлөмө, 6-8 көзөнөктүү музыкалык аспап. Анын бир түрү жыгачтан жасалган флейта. Уз. 500дөн 900 мм. чейин. Жеке, ансамблге, эл аспаптар оркестрине кошулуп аткарылат. Диапазону 2,5 октаваны түзөт.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Жеке күзөт ишмердиги
Жеке күзөт ишмердиги – ички иштер органдарынын атайын улуксатына (лицензиясына) ээ болгон уюмдар күзөтүү боюнча кызматтарды (акы төлөөчү келишимдик негизде) көрсөтүүсү. Күзөтүү максаттарында кызмат көрсөтүүнүн төмөнкү түрлөрүнө уруксат берилет: жарандардын өмүрүн жана саламаттыгын коргоо; менчик ээлеринин мүлктөрүн, анын ичинде аны ташып жеткирүүдө коргоо; өрттөн сактоочу кабарландыруу каражаттарын долбоорлоо, чогултуу жана пайдалануу; кардарларды укукка каршы колсалуулардан укук чегинде коргонуу маселелери боюнча кеңештерди берүү жана сунуштарды иштеп чыгуу; массалык иш чараларды өткөрүүчү жерлерде тартипти камсыз кылуу. Күзөт уюмдарына жарандардын өмүрүнө жана саламаттыктарына жана курчап турган айлана-чөйрөгө зыян келтирбей турган техникалык каражаттарды жана башка ыкчам радио жана телефон байланыш каражаттарын пайдаланууга улуксат берилет. 236-берене. Жеке күзөт жана детектив кызматтарынын кызматчыларынын ыйгарым укуктарынан аша чабуусу
1. Жеке күзөт жана детектив кызматтарынын жетекчилеринин же кызматчыларынын лицензияга ылайык аларга берилген ыйгарым укуктарынан өз ишинин милдеттерине каршы аша чабуусу, эгерде бул жосун күч колдонуу менен же аны колдоном деп коркутуу менен жасалса, -
IV категориядагы белгилүү бир кызмат ордун ээлөө, же болбосо белгилүү бир иш менен алектенүү укугунан ажыратууга же IV категориядагы түзөтүү жумуштарына, же V категориядагы айып салууга, же I категориядагы эркиндигинен ажыратууга жазаланат.
2. Этиятсыздыктан оор зыян келтирген ошол эле жосун, -
Мочевина синтези
Мочевина синтези — амин к-таларды бөлүүдө же аны сиңирүүдө ашыкча же пайдаланылбай калган азот адам жана жаныбарлар денесинен аммиак, мочевина же заара к-тасы түрүндө бөлүнөт. Азот организм клеткасында аммиак (NН3) түрүндө жолугат, уулуу зат. Амин-ктадан дезаминирлөө процессинде пайда болот. Аммиак төмөнкү реакциялар аркылуу боордун клеткасында бир далай ферменттик процесстер таасири менен мочевинага айланат:
1. СО2+NН3+2АТФ ® Карбамоилфосфат
Хельмбрехтс
Хельмбрехтс - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Хоф(район)|Хоф районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 8873 киши (2010-ж.). Аянты – 58.66 км2.
Мочевина синтези
2. Карбамоилфосфат + Орнитин ® Цитруллин
m
Н3PО4
аспарагин
3.Цитруллин --®  Аргининсукцинат
АТФ АДФ + ФФН
4.Аргининсукцинат ® Аргинин + Фуморат
фермент-аргиназа
5.Аргинин ---® Мочевина + Ор нитин
NН2-С-NН2 NН2
О (СН2)3
СН-NН2
COOH
Пайда болгон мочевина боор клетка-сынан чыгып кан аркьлуу бөйрөккө жетет да, заара менен денеден бөлүнөт.
Грузия лариси
Грузия лариси — Грузиянын акча бирдиги. 1 лари = 100 тетрига тете.
Кыргыз-буруттар
Кыргыз-буруттар - Астрахан ногойлорунун (Россия Федерациясы) ичинде алабугат деп аталган субэтностун курамындагы уруктун аталышы. Маалыматтарда (И.Георги, Т.А.Трофимов) «кыргыз-буруттар» 1758-ж. калмактардын акыркы толкуну менен кел- гендиги айтылат. 1782-ж. «увачалык буруттатарларда» жүргүзүлгөн каттоодо калмактардан бөлүнүп чыккан кыргыз-буруттардын саны 350, анын ичинде утар-алабугаттардын курамында 200, калгандары болсо ногой-карагаштардын курамдарына жуурулушту. Акыркылар ногой-утарлардын ичиндеги эң сыйлуу, ак сөөк «кыргыз» уругун түзүшөт.
Жеке кыйроо (авария)
Жеке кыйроо (авария) – деңиз укугунда жалпы кыйроонун белгилерине жатпаган чыгымдар. Мындай чыгымдар кеме, жүк жана киреакы ортосунда бөлүштүрүүгө жатпайт, аларды жабырлануучу же анын себептерине жооптуу тартат. Кээбир өлкөлөрдүн мыйзамдары Ж. к-го жаткан чыгымдардын түрлөрүн атайы белгилейт: деңиз соодасынын салттарын жана эрежелерин бузуу менен кемеде ташылып баратканда борттон сыртка серпилип салынган жүктөрдүн наркы; каттамдын узактыгынын созулуп кетүүсүнө байланыштуу тартылган чыгымдар жана жоготуулар (токтоп туруудан, бааларды өзгөртүүдөн ж. б.).
Жаңы яш (Калтасин району, Башкыртстан)
Жаңы яш — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Эски яшев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 173  киши. Почта индекси — 452870, ОКАТО коду — 80233852004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кинорежиссёр
Кинорежиссёр - кино тармагында ар кыл жанрлардагы тасмаларды даярдоодо режиссёр катары иш алып барган адис.
Шабанга
Шабанга — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичменьга дарыясынын оң жээгинен 60 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 25 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Баадер, Франц Ксавер фон
Франц Ксавер фон Баадер (нем. Franz Xaver von Baader; 27 март 1765, Мюнхен — 23 май 1841, Мюнхен) - немис диний философиясынын өкүлү.
Баадердин универсализмдик көз карашы теософиялык кудай жан окуунун күчтүү таасиринин натыйжасында өнүккөн. Баадер немис романтизминин калыптануусуна чоң таасирин тийгизген. Баадер белги, символ, иерогливдерге өзгөчө көңүл бурган.
Баадердин көз-карашынын маани-маңызына Шеллингдин жана романтиктердин таасири күчтүү болгон, ошол себептен жашоосунун аягында романтикалык диний философиясын түзгөн. Немис философторунун арасында биринчилерден болуп, Баадер буржуазиялык коомдун социалдык-маданий көйгөйлөрүнө көңүл болгон, христиандык социализмдин идеаларын өнүктүргөн.
Дхьяна
Дхьяна (санскрипт – ой, ой жүгүртүү) – индия философиясында эркиндикке чыгаруучу жолдогу этап катары көрүнгөн аңдап түшүнүү, медитация. Акыл-эстин (читта) тазаланып, сергишине алып келүүчү йоганын сегиз каражатынын жыйындысы. Дхьяна сезимдин (нратьяхара) мокогон жана көңүл чордонунун топтоштурулган абалынан кийин келип, ой-пикирдин объектке токтоо, сабырдуу жана үзгүлтүксүз бурулганына байланышат; Дхьяна буддизмде маанилүү роль ойнойт да, айрым учурда будда йогасы деп аталат.
Сафарбек Кабеков
Кабеков Сафарбек Имашевич (1923, Фрунзе - 1990, ошол эле жер)- бийчи, балетмейстер. Кыргыз ССРинин искусствосуна эмгек сиңирген ишмер (1971). Балетмейстердик шыгы «Орус бий сюигасы», «Грузин бийи», «Башкыр бийи» ж. б. бийлерди коюуда да ачылган. СССР элдеринин 7-спартакиадасынын, Москвада өткөн 22-олимпиадасынын салтанаттарына катышкан.
1956-ж. Н. Түгөлов менен бирге элдик (азыркы «Акмарал» бий ансамблин уюштурган. Кызыл Жылдыз ордени жана медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Бариттүү, үңкүр
Бариттүү үңкүрү – Ноокат районундагы Төө-Моюн тоосунун түштүк капталында жайгашкан үңкүр.
Үңкүр 1940-ж. академик Д. И. Щербаков тарабынан табылган. Карбондун акиташ тектүү катарларында пайда болгон.
Эки оозу (жасалма жана табигый) бар: атайы казылган оозу 2ч2 м жана табигый оозу 1,8ч2 м, тереңдиги 18 м.
Үңкүрдү каптаган кальцит менен бариттин кристаллдары өзгөчө кызыгууну туудурат. 1940-жылдары академик А. Е. Ферсман изилдеп, анын дүйнөдө кайталангыс жерлери бар экендигин белгилеп кеткен. Азыр анын көп бөлүгү урап бузулган.
Суктанаарлык жерлери («белгилүү кристаллдары») сейрек кездешет. «Жапайы» изилдөөчүлөр кооздуктарды жоготууга чоң аракеттерди жасаган.
Мултимедиа
Мултимедиа (Мультимедиа, Multimedia) ...
Түшүндүрмө
Текст, түс, график, анимация, аудио жана видеолордун ичинен экиден кем эмес элементти интегрлештирилген көрсөтүүлөрдүн же колдонмолордун програмдык жабдыктары мултимедиа деп айтылат.
Мултимедиа колдонмолору
Мултимедианын програмдык жабдыгы (Multimedia Authoring Software) деп текст, график, аудио, видео жана анимацияны камтыган көрсө-түүлөрдү түзүүгө мүмкүндүк берет. Мультимедианы көрсөтүү жеке эле аталган элементтердин аралашмасы эмес, ал компьютерде интерактивдүү көрсөтүү. Көрсөтүлүүчү эпизоддор үчүн каалагандай сандагы материалдардын тандап алууга мүмкүндүк берет. Мултимедиа ПЖ текстти, графикти жайгаштырып, аудио жана видео, анимацияны башкаруу менен көрсөтүүнү түзүүгө жардам берет. Мултимедиа пакеттеринин кеңири колдонулганы Multi-media Tool-Book Asymetrix Corpo-ration. Тармактын жетишкендиктеринин бири мултимедианы кошуу мүмкүнчүлүгү эсептелет, ал текстти, графикти, видеону, анимацияны жана аудиону интегрлештирет. Бул жетишкендиктер тармакта иштөөчү маалыматтар түрлөрүн көбөйттү, тармакты колдонуу потенциалын кеңейтти жана Интернетке кызыгууларды арттырды.
Колдонулган адабияттар
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы, У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак, Бишкек 2004. ISBN 9967-14-014-3
Тамга
Тамга - тилдеги тыбыштарды белгилөө үчүн кабыл алынган шарттуу белги. Мисалы, [а] тыбышы үчүн - а тамгасы, [й] жана [а] тыбыштары үчүн  - я тамгасы, [р] тыбышы үчүн - р тамгасы кабыл алынган Кыргыз тилинде 36 тамга бар.
Келдике
Келдике — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери. Каңгай уруусунун мыктыларынан. Аскер башчысы. Манас менен барып Тейиш кандын тоюна катышат. Манас Орго канды жеңгенден кийин Акунбешимге каршы жоого аттануу кеңешине да чакырылат (Сагымбай Орозбаков, 2. 68, 94).
Тамга
1) Жөнөкөй тамгалар. Бир тамга бир тыбышты белгилейт. Ар бир тыбыш өзүнчө тамга менен белгиленсе, үйрөнүүгө жана жазууга жеңил, кошумча эрежелерди талап кылбайт. Ошону үчүн жөнөкөй тамгалар деп аталат. Алар; а, б, в, д, з, и, й, л, м, н, ң, о, ө. п, р, с, т, у, ү, ф, х, ч, ш, ы, э.
2) Татаал тамгалар. Булардын жазылышы менен окулушу жагында айырмасы бар. Алар кошумча эрежелерди талап кылат. Сөздөрдү уңгу жана мүчөлөргө ажыратууга тоскоолдук келтирет. Ошол үчүн татаал тамгалар деп аталат. Алар: ё, е, ю, я, к, г, ж, ц, щ.
З) Тыбышсыз тамгалар. Бул тамгалар фонетикалык касиети жок болгону менен, тиги же бул тамганы жандап, ага кошумча боёк берет. Алар: ь (ичкертүү) жана ъ (ажыратуу) белгилери. Кыргыз тилинин төл сөздерүндө бул тамгалар колдонулбайт.
Булак: http://kyrgyzinfo.ru
Жеке медициналык ишмердик
Жеке медициналык ишмердик – түзүлгөн келишимдерге ылайык, мамлекеттик жана муниципалдык саламаттыкты сактоо тармагынын мекемелеринен сырткары жерлерде, жарандардын же уюмдардын, анын ичинде медициналык камсыздандыруу уюмдарынын каражаттарынын эсебинен медициналык жардамдарды көрсөтүү. КРде Ж. м. и. менен алектенүү укугуна медициналык жогорку жана орто билими тууралуу диплом алышкан адамдар ээ болушат. Ж. м. и. жүзөгө ашырууга лицензия берүү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган – КР Саламаттыкты сактоо министрлиги тарабынан ишке ашырылат.
Валюта облигациялары
Валюта облигациялары — баалуу кагаздаррыногунун элементи. Ишканалар валюта облигацияларын учурда негизинен чет өлкөлүк инвесторлордун табыштамасы менен аныкталуучу рынок баасында сата алышат. Чет өлкөлүк инвесторлор бул кагазга акча салуу менен алар көп киреше алууну көздөшөт. Валюта облигацияларынын ээси болууга ниеттенген ишканалар алардан кредит алуусу же ишенимдик башкарууга берүүсү мүмкүн.
Түшүндүрүү (педагогика)
Түшүндүрүү – мугалимдин чыгармачылыгы менен окуучуларга жаңы теманы түшүндүрүү жана анын башка темалар менен болгон байланышын далилдөө. Жаңы теманы түшүндүрүү мугалимден көп күч, талыкпас эмгек, чеберчиликти талап кылат. Түшүндүрүү окуучуга жаңы окуу материалынын биринчи баскычын өздөштүрүүгө жетиштирүүчү негизги ыкма жана каражат болуп саналат. Андан ары окуучу билимин чыңаш үчүн башка булактар аркылуу өнүктүрүүсү керек. Мугалим ага көмөк болот. Мугалим жаңы теманы түшүндүргөнүнөн көп нерсеге жетиштирүүгө болот, башкача айтканда окуучунун ошол темага кызыгуусунун артылышы, андан ары өркүндөтүүгө болгон табитинин ачылышына түрткү болот. Мугалим бир эле теманы ар кандай методдор менен түшүндүрөт. Лекция-сабак, оюн-сабак, аңгемелешүү сабагы, дебат-сабак, жарыш-сабак жана башка сабактардын методдору менен жана түшүндүрүүдө ар кандай методикалык курал, мугалимдер үчүн колдонмо, плакаттар, таяныч белгилерди колдонуу аркылуу түшүндүрүүгө да болот.
Түшүндүрүүдө окуучулардын аң-сезими, турмушка көз карашы калыптанат, улууларды урматтоого, табиятты коргоого үйрөнсө, Ата Мекенин сүйүүгө, ага кызмат кылууга багыт берет. Окуучу өз көз карашын айтууга, анализ берүүгө, синтездөөгө, жакшы менен жаманды ажыратууга, салыштырууга жетишет.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004.
Фраза
Фраза (гр. phrasis - сөз, айтылыш, сүйлөм) - кептин (речтин) негизги бирдиги; синтаксистик струкгурага,. өзүнчө бүткөн ойго жана интонацияга эгедер синтаксистик-фонетикалык бир бүтүндүк. Тил бирдиги катары сүйлөмгө барабар. Фразалар арасы тыным, ошондой эле аяктагандыгын туюнта турган атайын интонациялык белгилер (мис., орус тилинде - фразанын акыркы муунунда тон басаңдайт) аркылуу ажырайт.
Фраза сөздөрдөн же муундардан турган тактыларга (синтагмаларга) бөлүнөт. Фразанын компоненттери бири бири менен фонетикалык кошулуу эрежесине ылайык тутумдашат, мис., француз тилиндеги льезон (үнсүздөрдүн алмашылышынын бир түрү) кубулушу. Фраза кээде сүйлөмгө синоним катары же эки тыным арасындагы ар кандай фонетикалык-синтаксистик бирдиктерди туюнтуу үчүн да колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Түрк лирасы
Түрк лирасы — Түркиянын акча бирдиги. 1 лирасы = 100 курушга тете.
Нурке (Туймазин району, Башкыртстан)
Нурке — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Субханкул айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 850 киши. Почта индекси — 452774, ОКАТО коду — 80251861005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Горевая (Малиновка куймасы)
Горевая — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Малиновка дарыясынын сол жээгинен 5 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.