cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Льса-Шор
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Орозобеков, Султангазы Бакир уулу
Орозобеков, Султангазы Бакир уулу (03.03.1952 - 16.06.2008) – кыргыз дарыгери, медицина илимдеринин доктору, профессор.
Өмүр жолу
Султангазы Орозобеков 1952-жылы Кыргызстандын Ысык-Көл облусунун Түп районундагы Жылуу-Булак айылында төрөлгөн.
1974-жылы Кыргыз мамлекеттик медициналык институтунун стоматология факультетин артыкчылык диплому менен бүтүргөн.
Ошол жылдан тарта өмүрүнүн акырына чейин медицина тармагындагы илимий изилдөө менен турмуштагы ишин айкалыштыра иштеди.
Анын иш менен илимди айкалыштырган изилдөөлөрүнүн негизинде тубаса эрди жырык жана таңдайы жок төрөлгөн жүздөгөн наристелердин багы ачылып, сүйлөө мүмкүнчүлүгүнө ээ болушту.
Ал эми “Адамдын жаак бетиндеги кыймылдаткыч булчуңдардын кемчилдиктери менен жабырланган этти калыбына келтирүүдө аутоаллогендик трансплантанттарды колдонуу” деген тема менен 2004-жылы жактаган докторлук диссертациясынын негизинде көптөгөн адамдардын жүзү калыбына келтирилген,
Коомдук ишмердиги
Ал жалпы кесиптештеринин ишмердүүлүгүн багыттап, алардын илимий жана практикалык иш-аракеттерин, мол тажрыйбасын аймактык жана эл аралык деңгээлде таанытуу максатында коомдук уюмду түзүүнүн демилгечилеринен болду.
Кыргызстандын стоматологдорунун кесиптик ассоциациясын (жамаатын) түзүп, аны өмүрүнүн акырына чейин башкарды.
Бул жамааттын курултайлары пост-советтик кыргыз стоматологдорунун тарыхындагы ири окуялардан болуп келди. Бул жамаат чет өлкөлүк башка уюмдар менен да ырааттуу кызматташып, кыргызстандык жаш стоматолог окумуштуулардын Европадагы, КМШдагы жана башка эл аралык илимий жыйындарга катышуусуна, адис катары калыптануусуна жана жаңы сереге көтөрүлүшүнө олуттуу өбөлгө түздү.
Султангазы Кыргызстандын Саламаттык сактоо министрлигинин стоматология боюнча аттестациялык комиссиясынын төрагасы, стоматологдордун бүткүл дүйнөлүк уюмунун мүчөсү жана Борбор Азияда чыгуучу “Стоматология” аттуу медициналык журналдын редакциялык коллегиясынын мүчөсү катары Кыргызстандын стоматология илимий тармагынын өнүгүшүнө салым кошту,
Буурчак
Буурчак, ак буурчак (Pisum) – чанактуулар тукумундагы бир жана көп жылдык өсүмдүк. Эгилме буурчак бир жылдык өсүмдүк. Сабагы түксүз, төрт кырдуу, бийиктиги 150–250 см, ичке жана бутактуу болгондуктан, ийилип, жерге төшөлүп өсөт. Жалбырагы көгүлтүр же жашыл, жалбырак түбүндө эки жан жалбырагы болот. Гүлү ак, мөмөсү чанак, ар бир чанагында 11ге чейин түрдүү түстөгү (мала жашыл, сары жана башка) даны (жылма жана бырыштуу) болот. Данында 20–30% белок, ал эми жашылча буурчагында 8–10%ке чейин кант болот. Буурчак витаминге (В1, В2, С, Е жана башка) бай. Тамыры 1–1,5 м тереңдикке чейин сүңгүп өсүп, жоон бутактарында 5–6 жалбырак алганда түймөк бактериялары бар түймөкчө пайда болот. Вегетация мезгили 45–120 күн. Ал өзү менен өзү, кургакчыл мезгилде кайчылаш чаңдашат. Данынан акшак, ун, көк буурчак даярдалат, жаңы кезинде жана консерваланган түрүндө тамак-ашка пайдаланылат. Буурчак бири биринен гүлүнүн түсү, үрөнү менен айырмалангандыктан генетикада Мендель өзүнүн классикалык тажрыйбаларын буурчакка жасаган. Европада, Батыш Азияда жана Түндүк Африкада 6–7 түрү, КМШ өлкөлөрүндө 2 түрү кездешет. Мекени Жер Ортолук деңиз аймактары, эгилме түрлөрү Түштүк-Батыш жана Алдынкы Азияда алгач өстүрүлгөн. Кыргызстанда дан алынуучу «Романовский 77», «Богатырь»; канттуу сортторунан «Генри», «Эра», «Сахарный мозговой», «Овощной горох» жана башка сорттору эгилет.
Орозобеков, Султангазы Бакир уулу
Коомдук ишмердиги
Анын ажарын ачкан дагы бир жагдай – интеллектуал катары кыргыз маданиятына, тарыхына кызыгып, Кыргызстандын демократиялык жолдо өнүгүүсүнө ынтызар болгондугу эле. Анын жакын чөйрөсүндө интеллектуалдык баарлашуулар байма-бай жүрүп, ар кыл адистикти аркалаган замандаштары өзүнчө эле билимкөйлүк очогунда жылынып отургандай сезишээр эле.
Дарыгер, агартуучу жана коомдук ишмер Султангазы Орозобеков 2008-жылы 16-июнь күнү мезгилсиз дүйнөдөн кайтты. Сөөгү Бишкектин жанындагы Байтик айылынан түндүгүрөөккө коюлду.
Кыйыр далил
Кыйыр далил – далилдин бар экендиги жөнүндө божомол жыйынтык чыгарууга мүмкүндүк берген (аныктуулук шарты менен) далилдер.
Маша жана Аюу
Маша жана Аюу (Маша и Медведь) — Animaccord анимациялык студиясы тарабынан түзүлгөн, жалпы аудиторияга багытталган орусиялык анимациялык сериал. Шоу 2009-жылдын 7-январында башталган. Мультфильм 3D графикасынын жардамы менен түзүлгөн.
" Карусель ", " Мульт ", " Ишемби " жана башка телеканалдарда көрсөтүлөт .2011 - жылы орус элинин жана башка жомоктордун негизинде 26 эпизоддон турган " Жомок машиналары " деп аталган биринчи спин-офф жарык көргөн. 2014-жылы " Машанын коркунучтуу окуялары " аттуу экинчи спин-офф жарык көргөн.2019-жылдын 31-майында 4-сезон "Ыр машиналары" деген ат менен башталган.2020-жылдын 30-июлунда 5-сезон 4K резолюциясында [1] башталды .2021-жылдын 16-июнунда Animaccord студиясынын өкүлдөрү 2025-жылга чейин Маша менен Аюунун жоруктары тууралуу толук метраждуу анимациялык тасманы чыгаруу ниетин билдиришкен [2] [3] .2022-жылдын 9-ноябрында 15-декабрдан тарта биринчи жолу Маша менен Аюуну чоң экрандардан көрүүгө болору айтылган. "Animaccord" студиясынын кинодолбоору " Маша менен Аюу кинодо: 12 ай " [4] деп аталды .￼
Жаралуу тарыхы
«Маша менен аюу» кичинекей балдардын аудиториясына арналган. Үч көлөмдүү графикада тартылган мультфильмди алгач 2009-жылы жаш көрүүчүлөр “Түнүңөр бейпил болсун, балдар” берүүсүнөн көрө башташкан. Мультфильмдин автору – Олег Кузовковдун мультипликацияда 20 жылдык иш тажрыйбасы бар. “Маша менен аюу” мультсериалын жаратуу идеясы ага мындан 14 жыл мурун Крымда эс алып жүргөн кезинде келген. Ал тууралуу Олег мындай дейт: “Пляжда эч нерседен тартынбаган кичинекей шок кыз бар эле. Кыз бүт чоңдорду сууга секиртип, токойдо издеттиргенине күбө болдум. Акыркы күндөрү анын ата-энеси кызынын ар бир баскан кадамын аңдып калышкан болчу. Бир чети кичинекей кыздын шоктугуна күлкүм келсе, бир чети ата-энесине боорум ооруган. Ошондо ошол шок кыз жөнүндө күлкүлүү бир мультфильм жараткым келген. 2007-жылы демөөрчүлөрдү таап, колдоо алганда гана планымды ишке ашырууга кириштим”,- дейт. Демек, мультфильмдеги Машанын чыныгы жашоодогу прототиби бар.
Аюуну тажаткан тентек Маша
Маша – жаны жай албаган тентек кыз. Ал жакын досу аюуга эч тынчтык бербейт. Чыр мүнөз, чыдамы жок, чектен ашкан шок жан. Этиятсыздыгынын айынан дайыма ар кандай кооптуу абалга түшүп калмай жайы бар. Мындай абалдан аны жакын досу аюу дайыма куткарат. Маша оюна эмне келсе, ошону ишке ашырмайынча көңүлү тынчыбайт. Кызыккан суроолоруна канааттандырарлык жооп алмайынча аюунун жинине тийгени тийген. Андан сырткары таттууну, аюунун сыйлыктары жана кубоктору менен ойногонду жакшы көрөт. Ал эми аюунун мүнөзү токтоо, ак көңүл. Өмүр бою циркте иштеп жүргөн, учурда пенсиядагы ардагер. Сыйлыктары менен кубоктору – циркте иштеп жүргөндөгү ийгиликтери. Тынчтыкты жана ыңгайлуулукту сүйөт. Машанын бир жерге отуралбас мүнөзүнүн айынан дайыма жабыр тартып келет. Аюу Машадан баш тарта албайт, анткени ансыз жашоосу супсак. Чыдамы түгөнүп баратса да, Машадай досу бар экенине ыраазы болот.
Эл аралык деңгээлге чыга алган
Негизи, аталган мультсериалды 3төн 9 жашка чейинки кичинекей балдар үчүн деп болжолдошкон. Бирок мультфильм жаратуучуларды ата-энелер да калтырбай көргөнү таң калтырган. “Түнүңөр бейпил болсун, балдар” берүүсүнүн көрүүчүлөрүнүн 24 пайызы гана балдар, ал эми 76 пайызы чоңдор болуп чыккан. Бул да болсо мультфильмдин чоңдор арасындагы популярдуулугунан кабар берет. Мындан сырткары француз, испан, кыргыз, эстон, латыш, литва тилдерине которулган. Эл аралык деңгээлге чыга алган “Маша менен аюу” мультфильми 1 жарым жыл аралыгында 16 сыйлык алган.
Авторлордун билдирүүсүндө, мультфильм Европада жакшы кабыл алынууда. Анткени анимация дүйнөсүндө классикага айланган “Том менен Жерри”, “Сениби, шашпа!” мультфильмдери диалогдук түрдө эки адамдын сүйлөшүүсү аркылуу алардын кыймыл-аракетин берсе, “Маша менен аюуда” диалог жок. Аюу эмоциясын ымдап, мимика жана клоундук аракеттери менен гана түшүндүрө алат. Анимацияда клоунада эң татаал болуп эсептелет. Бул режиссёрдон бир топ түйшүктүү эмгекти талап кылары анык.
Ал эми Кыргызстанда жеке ишкер Жыргалбек Ажиматовдун котормо борбору "Жыргал Медиа" тарабынан 2010, 2011-жылдары 20 сериясы кыргызчаланган. Кыргыз коомчулугу кыргызча котормолорун аябай кызуу кабыл алышкан жана калктын басымдуу көпчүлүгү оң баасын берип келишет. Машанын үнүн коштогон Жыргалбек кызы Акбермет. Которгон жана даярдаган Жыргалбек Ажиматов. Кыргыз телеканалдары да "Жыргал Медиа" борборунда кыргызчаланган "Маша жана Аюу" мультфильминин серияларын эфирден берип турушат.
Шилтемелер
Маша жана Аюу. "Бүгүн кир жууйбуз"
Маша жана Аюу. "Бул кимдин изи?"
Маша жана Аюу. "Музыка - менин жашоом!"
Кыйыр киреше
Кыйыр киреше – жеке жактын кошумча (негизги эмес) ишмердүүлүгүнүн натыйжасында табылган киреше.
Нука (Кугарчин району, Башкыртстан)
Нука — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Нукаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 340 киши. Почта индекси — 453344, ОКАТО коду — 80238863001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кэйэс (Оклахома)
Кэйэс (Оклахома) (Keyes) — Оклахома штатынын Cimarron округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 324 киши. Болжолдуу аянты - 1.0 км². FIPS коду — 40-39600.
Ханигэн-Пензе-Яха
Ханигэн-Пензе-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Нябы-Яха дарыясынын оң жээгинен 62 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 27 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Атуркол дарыясы
Атуркол — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Башкаус дарыясынын оң жээгинен 114 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чоң Кургаш дарыясы
Чоң Кургаш — Орусиядагы дарыя. Башкырт Республикасы, Челябинск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Ба-Су дарыясынын сол жээгинен км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 41 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кама бассейндер округу жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сим дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Белая, дарыя бассейни — Кама.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кылмыш
Кылмыш — коомго коркунуч келтире турган аракет (же аракетсиздик). Анын белгилери: 1) коомдук коркунуч; 2) тыюу салынган коркунучтуу иштерди жасоо; 3) күнөөлүүлүк.Кылмыштын коомдук коркунучтуулугу кылмыштын жаза кодексинде көрсөтүлөт. Коомго коркунуч келтирген, укукка каршы күнөөлүү жосундар жазаланууга тийиш. Ал үчүн кодексте жазанын түрү жана ар бир кылмыштын мүнөзү, коомдук коркунучтуулугуна жараша атайы жаза чаралары каралган.
Табигый тандалуу
Табигый тандалуу – организмдердин эволюциясынын негизги кыймылдаткыч күчү. Т. т. жөнүндөгү окуу Ч. Дарвин (1858-1859-жж.) тарабынан сунуш кылынган. Ч. Дарвиндин оюу боюнча Т. т. – жашоо үчүн күрөштүн жыйынтыгы. Ал жашап кетүүгө, өзүнөн кийин тукум калтырууга жөндөмдүүлүктү, тукумдарынын көбүрөөк ыңгайланышууга ээ болгондугун, ыңгайланышпагандарынын епег түшүндүрөт. Т. т-нун негизги башаты - организмдердин пайдалуу тукум куума өзгөргүчтүгү. Анын негизги жыйынтыгы – белгилүү бир чөйрөнүн шартына ыңгайланышуу. Т. т. организм формаларынын көп түрдүүлүгүн, прогресстик эволюциянын негизиукеорка улантышкан. Т. т-нун генетикалык маңызы популяцияда белгилүү бир генотиптердин сакталышы жана алардын укумдан-тукумга берилиши. Т. т. белгилүү бир феноткипке гана таасиреок экеестен, алардын тобуна таасир этет. Т. т. ыктымалдуу процессти мүнөздөйт. Т. т-нун популяциядагы организмдерге тийгизген таасири басымдуулуктун интенсивдүүлүгү деп аталат. Т. т. –жашоо үчүн күрөштүн негизинде тукум калтырууга жана жашоого жөндөмдүү болгон особдордун жыйындысынын белгилүү бир чөйрөдө жашоого жөндөмдүүлүгү.
Аскар Салымбеков
Аскар Мааткабылович Салымбеков (05.02.1955-ж. туулган Ат-Башы району, Ат-Башы айылы) – кыргыздын белгилүү ишкери жана коомдук ишмери.
Кыскача өмүр таржымалы
Аскар Мааткабылович Салымбеков 1955-жылы 5-февралда Кыргызстандын Нарын облусуна караштуу Ат-Башы районунун борбору Ат-Башы айлында жарык дүйнөгө келген.
Атасы Мааткабыл Ат-Башы районунун Кошой айылынан, энеси Сайраке аталган райондун Кара-Булуң айылынан чыккан.
1977-жылы КМУнун тарых факультетин, 1990-жылы экономика факультетин бүткөн.
Кыргыз дене тарбия институтунда комсомол комитетинин катчысы, 1981-86-жж. Кыргызстандын ЛКЖС БКнын жаштар жана жаш адистер бөлүмүнүн башчысы, 1986-1991-ж Бишкек шаардык дене тарбия жана спорт комитетинин төрагасы, 1991-1993-ж Бишкек шаараткомунун базарлар башкармасынын начальниги.
1993-1999-ж "Дордой" Ассоциациясынын Президенти.
1999-2005-ж Нарын] облусттук мамлекеттик администрациясынын башчысы - губернатор кызматын аркалаган.
2005-ж. баштап Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин 3-жана 4-чакырылыштарынын депутаты,ошол эле учурда 2005-жылы Бишкек шаарынын мэринин милдетин аткарган.
Ишкер-бизнесмен.
Кыргызстанда көркөм өнөр, маданият, спортту ар тараптан өнүктүрүү үчүн ар кыл долбоорлорду каржылык жактан ырааттуу колдогон инсан.
Коомдук ишмердүүлүгү
"Дордой" Ассоциациясынын ардактуу президенти.
Кыргыз Республикасынын "Көк-бөрү" Федерациясынын ардактуу президенти.
Кыргызстандын Улуттук олимпиадалык комитетинин мүчөсү.
Наамдары. Сыйлыктары.
"Эмгек каармандыгы үчүн","Даңк" медалдары,орус академик В.Леонтьев атындагы алтын медалы,Россия Федерациясынын"За заслуги перед Родиной и Отечеством", "Петр Великий" ордендери, Кыргыз ССРнин  Жогорку Советинин Ардак грамотасы менен  сыйланган."Руханият" эл аралык сыйлыгынын ээси.
Буурчак өсүмдүктөрү
Буурчак өсүмдүктөрү – чанактуулар тукумуна кирүүчү өсүмдүктөр тобу. Ага буурчак, май буурчак, төө буурчак, тоют буурчагы, маш буурчак, шалбаа буурчагы жана жер буурчактар кирет. Бул өсүмдүктөр биологиялык, морфологиялык касиеттери, көрүнүшү боюнча бири бирине окшош. Булардын негизги сапаты алардын жашыл массасында жана үрөндөрүндө эң баалуу белоктун көп болушу. Данында белок, крахмал, май, чийки клетчатка, күл болот. Анда адамга, жаныбарларга эң керек алмаштыргыс аминкислоталары арбын. Айрымдарында май менен кант көп. Мисалы, май буурчакта 20–24%ке чейин май, анын канттуу же жашылча сортторунун данында 813% кант, бир топ баалуу витаминдер болот. Жалбырагынын түзүлүшү боюнча үч топко бөлүнөт. Чанактуу дан өсүмдүктөрдүн тамырында бактериялуу түймөк пайда болуп, анда симбиоздо жашоочу бактериялардын жардамы менен биологиялык азот пайда болуп, топуракта топтолот.
Байкабыл уулу Бектур
Бектур Байкабыл уулу - 1921-жылы берекелүү Чүйдүн азыркы Ысык-Ата районунун Узун-Кыр айылындагы "Алга" чарбасында туулган. Бектур 13 жашынан "Пионер" газетасынын жигердүү кабарчысы болгон. Бара-бара калеми курчуп, жаштардын "Ленинчил Жаш" газетасынын жооптуу катчысы болду. "Советтик Кыргызстан", "Кыргыз Туусу" газеталарынын бетине анын ырлары, очерктери, аңгемелери дайыма басылып турчу. Бектур СССР журналисттер кошунунун мүчөсү эле. Анын 54 жылдык эмгек жолунун 30 жылы партиялык, чарбалык, жетекчилик жооптуу кызматтарда өткөн. Мунун 26 жылы Кыргызстан КПБКнын номенклатурасындагы иштер болгон: Фрунзе шаарынын Свердлов райкомунун катчысы, Кыргызстан КПБКнын партиялык бөлүмүнүн жооптуу уюштуруучусу, инспектору, Ат-Башы районунун аткаруу комитетинин төрагасы, Кыргыз ССРнин Министрлер Советинин материалдык-техникалык жактан жабдуу башкы башкармасынын кадрлар башкармалыгынын башчысы, коллегия мүчөсү. 1981-жылы республикалык маанидеги персоналдык пенсияга чыккан. Бирок эмгек ишмердигин көзү өткөнчө уланта берген. Эмгеги Союздук, өкмөттүк көптөгөн сыйлыктар менен бааланган. СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы менен алган медалдарынын саны гана тогуз, үч жолу Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ардак Грамотасына ээ болгон. Жердештери, аны көргөн билгендер: "Бектур-тамашакөй, чынчыл, кичипейил, жолдошчулукка бекем, ишмер инсан эле",-деп мүнөздөшөт. Жубайы Адыягүл Кыргыз Республикасынын журналисттер Союзунун мүчөсү. Булардын 2 уулу, 4 кызы, 17 небере, 11 чөбөрөсү бар.
Кылмыш арылткысы
Кылмыш арылткысы – кылмыш катары жазалана турган жосунду юридикалык кайра жиктештирип, аны административдик, тартипке чакыруу сыяктуу ж. б. укук бузуу тармагына которуу.
Илээшкек материалдар
Илээшкек материалдар - бетонду, аралашмаларды даярдоо, курулуш конструкцияларынын айрым элементтерин бириктирүү жана суу өткөрбөө үчүн колдонулуучу материалдар. Алар минерал жана органикалык болуп айырмаланат. Минерал Илээшкек материалдар суу аралашканда пластмассага айланып, андан кийин бекем таш сыяктуу катуу нерсени түзүүчү өтө майда кукуй түрүндөгү зат. Алар колдонулушуна жана касиетине жараша гидравликалык, абалык жана кислотага туруктуу болуп бөлүнөт. Гидравликалык Илээшкек материалдар сууга аралашып, абада каткандан кийин өзүнүн бекемдигин суунун ичинде да сактайт. Алар жер астындагы жана жер үстүндөгү гидрокурулуштарда колдонулат. Буларга цементтин ар кандай түрлөрү кирет. Абалык Илээшкек материалдар сууга чылангандан кийин катып, өзүнүн бекемдигин абада гана сактай алат, алар жер үстүндөгү суу тийбеген курулуштарда колдонулат. Бул топко гипс түрлөрү, магнезиялык Илээшкек материалдар жана аки таш кирет. Кислотага туруктуу Илээшкек материалдар абада каткандан кийин кислоталардын таасири менен өзүнүн бекемдигин узакка сактай алат. Мындай Илээшкек материалдарга эритилген айнек кошулуп даярдалган цемент ж. б. кирет. Органикалык Илээшкек материалдар физикалык же химиялык процесстердин таасиринен пластикалуу абалдан катуу же анча-мынча пластикалуу абалга өтүүгө жөндөмдүү органикалык заттар.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Буфердик зона
Буфердик зона, корголуучу зона – корукту тегерете чектеп турган зона (тилке). Анын чегинде табигый режимди бузууга багытталган бардык иш-аракеттерге тыюу салынат. Буфердик зонада бардык чарбалык иш-чаралар коруктун администрациясы менен макулдашылат. Буфердик зонаны түзүү маселеси корук уюшулганда кошо же зарыл учурда чечилет.
Яршала (дарыя)
Яршала — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Жарлы дарыясынын оң жээгинен 35 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Ириклинск суу тармагынан Орск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кылмыш жасоо учуру
Кылмыш жасоо учуру – кылмышкер өз аракети аркылуу же аракетсиздигинин айынан кылмыштык жазага тартылчу жосун жасаган учур. Ошол маалга (учурга) чейинки аракеттер кылмыш катары каралбайт. Узакка созулган кылмыштарда баардык жүрүм-турум жорук-жосундары кылмыш-жаза-укуктук жактан К. ж. у-на кирет.
Узакбаев Эмилбек Узакбаевич
Узакбаев.Э.У (20.07.1955-ж Жалал-абад облусунун,Сузак районунун Дмитриевка айылында туулган). Запастагы капитан.Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасы,"Манас-1000" юбилейлик медалы жана Кыргыз Республикасынын айыл чарбасына эмгек сиңирген кызматкери наамына татыктуу болгон.1996-1998-ж.ж Нарын облусттук мамлекеттик администрациясынын башчысы- губернатор кызматында эмгектенген.
Асперг
Асперг (Asperg) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Людвигсбург районуна карайт. Штутгарт административдик округуна тиешелүү. Калкы – 12955 (2013-ж.). Аянты – 5,80 км². .
Кылмыш жасоонун жалпыга кооптуу ыкмасы
Кылмыш жасоонун жалпыга кооптуу ыкмасы – адам өмүрүнө же материалдык зыянга алып келе турган өрттөө, жардыруу, суу каптатуу сыяктуу кылмыш ыкмалары.
Кылмыш жоромолу (божомолу)
Кылмыш жоромолу (божомолу) – кылмыштуулуктун өсүшү, кылмышкерлердин кертбашы, кылмыштуулукка каршы күрөшүү жана кесепети, анын келечеги жөнүндө илимий негиздеги жоромол.
Кифер (Оклахома)
Кифер (Оклахома) (Kiefer) — Оклахома штатынын Creek округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1026 киши. Болжолдуу аянты - 4.7 км². FIPS коду — 40-39750.
Лядгей-Шор
Лядгей-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Воркут дарыясынын сол жээгинен 156 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ачелман дарыясы
Ачелман — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чулышман дарыясынын сол жээгинен 7 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Киров (Кара-Суу району)
Киров (Киров) — Кыргыз Республикасынын Ош областынын Кара-Суу районундагы кыштак. Сарай айыл округуна караштуу. Деңиз деңгээлинен 740 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору жана темир жол станциясы Кара-Суу шаарынын түштүгүнө улай жайгашкан. Калкы - 9 287 киши, негизинен дыйкан чарбаларында эмгектенет. Орто мектеп, китепкана, амбулатория бар. Турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү, соода жайлары иштейт.
Бустуба (Кугарчин району, Башкыртстан)
Бустуба — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Нукаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 108 киши. Почта индекси — 453344, ОКАТО коду — 80238863002.
Адам-ата жана Обо-эне жөнүндө
дам-ата жана Обо-эне жөнүндө - диний түшүнүк боюнча Кудай жараткан эң алгачкы пенделер, адамзаттын атасы жана энеси. Диний аңыз боюнча Кудай адегенде күн менен түндү, ай-ааламды, жерди, өсүмдүктөр менен жаныбарлар дүйнөсүн, андан соң топурактан жууруп, адамды жаратып, анын таноосуна дем үйлөп, жан киргизип, ага булардын бардыгынан ыракат алып жашап, аларга бийлик кылууну тапшырат. Адам атаны бул да ыраазы кылбаган соң, аны уктатып коюп, кабыргасынан сөгүп, Обо энени жаратат. Ал экөө бейиште жашап жүрүп, жылан болуп кубулган шайтандын тилине кирип, Кудайдын жебегиле деген алмасын үзүп жеп коюшуп, анын каарына калып жерге куулушат. Ошондон баштап, түйшүк тартып, эмгек менен күн көрүп калышкан делет. Хам, Сим, Яфет деген балдары болот. Алар эр жетип, ар кимиси ар түрдүү эмгектин түрүн аткарат. Бир ирет Кудай алардан өзүңөрдүн эмгегиңерден тартуу алып келгиле деп суранат. Дыйканчылык кылган Хамдын алып келгендерине анча көңүл бурбай, мал баккан Симдин алып келгендерин мактап койгондугуна ичи тарып, Хам Симди өлтүрүп салат. Бир ата, бир энеден тараган адам тукумунда ар кандай пенделик сапаттардын калыптанышы тууралуу олуттуу ойго түрткөн бул диний сюжет алиге окурмандарды бушайман кылып, көптөгөн талаш-тартыштын чордону болуп келет.
Изотропия
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Илдет (өсүмдүктө)
Илдет (өсүмдүктө) - ар түрдүү себептердин (илдет козгогучтардын жана айлана-чөйрөнүн ыңгайсыз шартынын) таасиринен өсүмдүктүн функциясынын (фотосинтез, дем алуу, суу жана азык зат сиңирүү ж. б.) жана организм түзүлүшүнүн бузулуу процесси. Мында өсүмдүк солуйт же анын айрым органы зыянга учурайт, өсүмдүктүн түшүмү азайын, сапаты начарлайт. Мис., картошка фитофторозу кеңири таралганда, түшүмү 1520%, айрым жерде 50% не чейин төмөндөйт. Өсүмдүктүн 30 миңден ашык Илдети белгилүү. Алар симптомдору же типтери (патографиялык классификация), илдетке чалдыгуусу (өсүмдүк классификациясы) жана илдет козгогуч себептери (этиологиялык классификация) боюнча классификацияланат. Булардын ичинен этиологиялык классификация негизги роль ойнойт, мында өсүмдүк Илдети жугуштуу жана жугушсуз болуп бөлүнөт. абадагы же топурактагы темпранын өзгөрүшү. Жугуштуу Илдетке өсүмдүктүн вирус Илдеттери (мозаикалык, сарык, солуу Илдеттери, пролиферациялар ж. б.);
Алдын алуу чаралары; өсүмдүктүн өсүп-өнүгүшү үчүн ыңгайлуу шарт түзүү, туруктуу жана таза сортту эгүү, үрөндү рационалдуу өстүрүү, үрөнгө химиялык дары-дармек чачуу ж. б. Илдет козгогучтарды бир өлкөдөн экинчи өлкөгө өткөрбөө үчүн карантин коюлат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Кылмыш жүйөсү
Кылмыш жүйөсү – кылмыш жосунуна түрткөн нерсенин түздөнтүз ички себеби (м.: кызгануу, кекенүү, пайдакечтик). Кылмыштын жеке тарабы. КР кылмыш-жаза мыйзамдарынын айрым учурларында К. ж. кылмыш курамынын милдеттүү же жиктештирүүчү белгиси болуп саналат. Башка учурларда К. ж. жазалоонун күчөтүлүүчү же жумшартылуучу жагдайы катары да кызмат кылышы мүмкүн.
Кенесарынын чапкыны (1847)
Кенесарынын чапкыны (1847) – 1847-жылы жазында Кенесары кыргыз айылдарына чечкиндүү чабуул баштайт. Бирок бул кезде кыргыздар батыш Сибирдеги орус төрөлөрү менен ымала түзүүгө үлгүрүп, өздөрүнүн абалын бир топ оңоп алышкан. Орус бийлиги кыргыздарды Кенесарыга катуу каршылык көрсөтүүгө үндөп, зарыл учурда аскер, курал-жарактан каралашууга убада берген.
Тарыхы
Кыргызстанга кайрадан кол салганда хан Кененин карамагында 15 миңден ашуун аскер, 1500 мылтык жана 2 замбирек болгон. Жоо жакындап калганда чүйлүк кыргыздар тоо этектеп чегинип кетишкен. Ал эми Бишкек жана Токмок чептериндеги кокондук сарбаздар кыргыздарга жардам берүүнүн ордуна чеп-коргондоруна корголошкон. Болгону Бишкек беги Алишер кыргыздарга 2 замбирек берген. Кенесарынын колу адегенде ийгиликтерге ээ болуп, кыргыз айылдарын талап-тоноп, жүздөгөн бейкүнөө адамдарды кырган. Көп өтпөй Чүй өрөөнүнүн чыгыш тарабына жыйналган кыргыз кошуундарына Ормон ханга башчылык кылуу милдети жүктөлгөн. Айкаш башталар алдында Ормон хан түнкүсүн кыр-кырларга алоолонтуп от жактырып, жер жайнаган аскер келип калгандай сүр көрсөтөт. Күндүзү атайын таңгакталган тал, чычырканактарды атка сүйрөтүп, адыр аралай, кыр ылдый өйдө-төмөн чапкылаган жигиттер уюлгуган коюу чаң чыгарып, түмөндөгөн кол топтолгондой түр көрсөтүп, жоонун жүрөгүнүн үшүн алган. Ормон хандын мындай аскердик айла-амалы эл ичинде «Ормон опуза» деп айтылып калды. 50 миңдей, айрым маалыматтар боюнча 100 миң аскер жыйналган. Кенесарынын аскери менен Ормондун колунун ортосундагы чечүүчү салгылашуу 1847-жылы апрелдин аягында башталып, бир нече күнгө созулган. Уруш Майтөбө-Текеликтин (Кекиликтин) сеңиринде жүрдү. Көп өтпөй кыргыз колу коргонуудан чабуул коюуга өтүп, жоого оң, сол канаттан сокку ура баштаган. Согуштук аракеттер өтө курчуган мезгилде Батыш Сибирь генерал-губернатору жиберген орус аскерлери Кенесарыга жардамга келе турган кошуундун жолун торогон. Салгылашуулардын биринде кыргыз колу, хандын аталаш иниси Кудаймендени 5 миң аскери менен талкалап, Кудаймендени туткунга түшүрүшкөн жана аны өлүм жазасына тартышат. Кенесарынын абалы оорлой баштаганын көргөн Улуу жүздүн ага кошулган султандары ханды калтырып кете башташат. Жакын жан-жөкөрлөрү таштап кеткен хан Кене урушту улантуудан айбыгып, түн жамынып чегинүүгө мажбур болду. Баш аламан качкан жоонун артынан кубалаган кыргыз колу душманды Мыкандын кара сазына камайт. Айыгышкан айкашта Кенесарынын колу биротоло талкаланып, өзү нөкөрлөрү менен туткунга түшкөн.
Өзгөчө баатырлар
Кенесары хандын чапкынында кыргыздардан Шамен Куттуксейит уулу, Адыл Субан уулу, Үмөтаалы, Чаргын Ормон уулдары, Төрөкелди баатыр, Алыбек Кетирекей уулу, Кебек мерген, Ботаалы Назар уулу сыяктуу баатырлар өзгөчө эрдик көргөзүшкөн.
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
Хановей-Яха (Сибирчата-Яха куймасы)
Хановей-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сибирчата-Яха дарыясынын оң жээгинен 40 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чоң Телемез дарыясы
Чоң Телемез (Телемез) — Орусиядагы дарыя. Башкырт Республикасы, Челябинск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Лемеза дарыясынын сол жээгинен 106 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кама бассейндер округу жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сим дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Белая, дарыя бассейни — Кама.
Буфердик эритме
Буфердик эритме – чөйрөнүн курамы өзгөрүлсө да, рНтын же окистенүү-калыбына келүү потенциалынын маанисин өзгөртпөй кармап туруучу эритме. Иш жүзүндө кислоталары негиздик жана окистендиргич-калыбына келтиргич буфердик эритмелер белгилүү. Буларды концентрациялаганда, суюлтканда, ошондой эле күчтүү кислотаны же негизди бир аз кошкондо чөйрөдөгү рНтын маанисин өзгөртпөй кармап турат. Алар күчсүз кислота менен анын тузунун (CH3COOH жана CH3COONa) же күчсүз негиз менен анын тузунун (NH4OH жана NH4d) аралашмасынан пайда болот. Химиялык технологияда, анализдик химияда химиялык процесстердин рНтын берилген маанисинде жүрүшүн камсыз кылат. Буфердик эритме организмде өтүп жаткан биохимиялык процесстерде да чоң мааниге ээ, анткени алар чөйрөнүн белгилүү гана рНында жүрөт. Көпчүлүк биологиялык суюктуктар буфердик эритме алардын курамын карбонаттар, фосфаттар жана белоктор түзөт.
Буффонада
Буффонада (италянча buffonata – тамаша, маскарапоздук) – кейипкерлерди күлкүлүү көрсөтүүгө, маскарапоздук ыкмаларга негизделген актёрдук оюн. Буффонада гректердин, орустардын, скоморохтордун элдик аянт театрларында пайда болгон. Ал өзгөчө циркте тараган.
Ассамштадт
Ассамштадт (Assamstadt) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Майн-Таубер районуна карайт. Штутгарт административдик округуна тиешелүү. Калкы – 2147 (2013-ж.). Аянты – 17,20 км².
Яршалы (дарыя)
Яршалы — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Акташка дарыясынын сол жээгинен 3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Ириклинск суу тармагынан Орск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кингстон (Оклахома)
Кингстон (Оклахома) (Kingston) — Оклахома штатынын Marshall округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1390 киши. Болжолдуу аянты - 4.5 км². FIPS коду — 40-39900.
Ароморфоз
Ароморфоз (гр. airo - көтөрөм, morphosis - үлгү) – организмдин түзүлүшүнүн жана аткарган кызматынын прогрессивдүү эволюциялык кайрадан түзүлүүсү. А. организмдин морфофизиологиялык прогрессине алып келет. А. жөнүндөгү концепция 1925-ж. А. Н. Северцов тарабынан иштелип чыккан. Бул термин менен эволюциянын багыты катары морфофизиологиялык прогресс эсептелген. А. термини кээ бир убакта арогенез деген түшүнүк менен да берилип жүрөт. А-дун жыйынтыгында организмдерде курчап турган чөйрөнүн ресурстарын пайдалануунун жаңы сапаттык жөндөмдүүлүктөрү пайда болот.
Дашковский, Александр Николаевич
Дашковский Александр Николаевич- обончу Башкыр АССРинин Альшеево кыштагында 1943-жылы 20-октябрда туулган. Ал эки жарым жашка чыкканда апасы кайтыш болуп, үй-бүлөсү менен Кыргызстанга көчүп келишип, ошондон баштап Александрдын бардык жашоосу Кыргызстан менен байланышта болгон. Александр жаштайынан К.Жакыпов атындагы Пионерлер үйүндө музыкалык кружокко катышып, домбрада, балалайкада, баянда жана оркестрде ойногонго үйрөнгөн. 1961-жылы Республикалык эл чыгармачылык үйүндө баяндын курсун бүткөн. 1962-жылы армияда кызмат өтөп жүрүп, «369 Отдельного гвардейского полка» деген биринчи обонун чыгарган. 1966-жылы М.Күрөңкеев атындагы Кыргыз мамлекеттик музыкалык-хореографиялык окуу жайында окуп, ошону менен бирге №6 балдардын музыкалык мектебинде иштеп, өздүк чыгармачылык кружокторун жетектеген. 1976–1981-жж. Б.Бейшеналиева атындагы Кыргыз мамлекеттик искусство институтунда окуган. 1980-жылдан Кыргыз ССРинин Маданият министрлигинин илимий-методикалык борборунун музыка жана фольклор бөлүмүнүн башчысы, 1986–1998-жж. Биринчи Май районунун Балдар чыгармачылыгы жана жаштар үйүндө «Алтын балалык» ыр-бий ансамблинин көркөм жетекчиси жана дирижеру, 1998-жылдан П.Шубин атындагы балдар музыкалык мектебинде окутуучу жана элдик аспаптар оркестринин жетекчиси, 2006-жылдан Кыргыз мамлекеттик циркинин оркестринде башкы дирижеру. Ал «Чоң кербез» симфониялык поэмасын (1995), «Салют Кыргызстан» (1997), «Алга маршы» (2006) үйлөмө оркестри үчүн марштарды, Т.Казаковдун «Жамгыр» аттуу ырынын темасына аккордеон үчүн вариация ж.б. жазган. Кыргыз Республикасынын Билим берүү министрлигинин, Кыргыз Республикасынын Маданият министрлигинин, Кыргыз Республикасынын музыка коомунун, Жарандык авиация департаментинин, Кыргыз Республикасынын улуттук коопсуздук кызматынын Ардак грамоталары, «Манас – 1000» медалы менен сыйланган. “Кыргыз Республикасынын эл агартуусунун отличниги”. 2004-жылы Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасы, 2009-жылы «Ата журт» төш белгиси менен сыйланган.
Афанасьев маданияты
Афанасьев маданияты - биздин заманга чейинки 3-миң жылдыктын башында Түштүк Сибирдин Минусин ойдуңунда, жогорку Енисейде жана Алтайда таралган археологиялык маданият. Енисей дарыясынын жээгиндеги Афанасий тоосунун жанындагы биринчи изилденген көрүстөндөн улам аталган (1920). Көрүстөндөрдүн тегереги бир катар тизилген таш менен курчалган. Сөөк бүрүшгүрүлүп коюлуп, анын жанынан карагайдын бүчүрүнө окшош оймо-чиймеси бар, жумуртка формасындагы кырдуу карапа идиштер да табылган. Түбү жумуру идиштер акырындап, түбү жалпак идиштер менен алмашылганы байкалат. Социалдык түзүлүшү боюнча аталык доорго туура келет. Оттук таштан жасалган жебелердин учтары, таш токмоктор кезигет. Көрүстөндөрдөн Амударыясынан кезигүүчү мончокко окшогон үлүлдөрдүн кабыгы да табылган. Бул сибирдик энеолит адамдарынын орто азиялыктар менен болгон байланышын күбөлөндүрөт. Үй жаныбарларынын сөөктөрү жапайы айбандардын сөөктөрүнө караганда көптүк кылат. Чарбасы негизинен малчылык болуп, уй, кой жана жылкы өстүрүшкөн. Төбөсү устун менен жабылган, жер үйлөрдөн турган турак жайлары болгон. Бычактар, шакектер, ийнелер, балталар, эгин оруучу ороктор жана жез канжарлар табылган. Жез буюмдарынын бардыгы металлды муздак согуу жолу менен жасалган. Ушул өңдүү табылгалар кийин Синьцзяндан да табылган.
Кылмыш курамы
жалган маалымыт баары тушунуксуз экен бир коомдук коркунучтуу жосунду кылмыш  катары мүнөздөгөн объективдүү жана субъективдүү белгилердин жыйындысы. К. к-нын объективдүү белгилерине – кылмыштын субъектиси жана кылмыштын объективдүү тарабы кирет. К. к-нын субъективдүү белгилерине: кылмыштын субъекти жана кылмыштын субъективүү тарабы кирет. Ушул белгилердин мазмуну боюнча кылмыштын бир түрү башка түрүнөн айырмаланат (м.: уурдоо талап-тоноодон кылмыштын объективдүү жана субъективдүү тараптары боюнча айырмаланат.). Кылмыштуу колсалуулардан кылмыш-жаза мыйзамы менен корголуучу коомдук мамилелер кылмыштын объектиси болуп саналат.
Эркин, Кара-Суу району
Эркин (Эркин) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Сарай айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 3 018 киши.
Булактар
Жылкелди,Кызыл-аяк ж.б. уруулар жашайт.
Айылдын ортосунан Савай каналы откон.
Изотоптук эффект
Изотоптук эффект - берилген элементтин изотопторунун же изотоптук курамы түрдүү бирикменин атом массалары түрдүү чоңдукта болгондуктан алардын касиеттеринде айырмачылыктын болушу. Изотоптун массаларынын айырмаланышынын натыйжасында түрдүү изотоптун жана алардын бирикмелеринин тыгыздыгы, сынуу көрсөткүчү, илээшкектүүлүгү, эрүү, кайноо температуралары, кристаллдардагы атомдордун термелүү ылдамдыгы ж. б. физикалык-химиялык касиеттери өзгөрөт. Изотоптук эффект изотоптордун ажырашынын лабораториялык жана өнөр жайлык ыкмаларына негизделген.
Клара Чотоева
Клара Чотоева (Klara Tchotoeva) – кыргыздын чет өлкөдө жашап жаткан музыкант өнөрпозу, пианист.
Кыскача өмүр таржымакалы
Клара Чотоева Кыргызстандын Ош областына караштуу Өзгөн районундагы Мырза-Аке айылында туулган.
Кыргыз Улуттук Консерваториясында окуп жаткан чагында мыкты чыгармачыл концерттери жана Улуттук пианино конкурсунда башбайгеге ээ болгону үчүн мурдагы СССР маданият министрлигинин атайын стипендиясына татыган. Орусиянын борбору Москва шаарында П.И.Чайковский атындагы консерваторияда таалим алып, аспирантураны бүтүргөн.
Швейцариядагы Базель шаарында жайгашкан Музыка академиясында пианино аспабында ойноо боюнча магистр даражасын алган.
Концерттери
Соңку 15 жылдан ашуун убакыттан бери Клара Чотоева өз атажурту Кыргызстандан тышкары Швейцария, Франция, Улуу Британия, Чехия, Орусия жана АКШ сыяктуу өлкөлөрдө концерттер берди.
Дисктери
Өмүрлүк жары, таанымал пианист Темиржан Ержанов (Temirzhan Yerzhanov) менен бирге компакт-диск да жарыялады.
Ляти-Йоль
Ляти-Йоль — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Роговая дарыясынын оң жээгинен 124 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Шади Жороев
Омүрү таржымалы
1903-жылы Сүлүктү шарында туулган. 13 жашында (1916-жылы) баштап Сүлүктү шахтасында иштей баштаган. 1919-жылы Сүлүктү Лейлек аймагындагы басмачыларга каршы ыктярдуу Кызыл отрядда 1923-жылга чейин күрөшкөн.
Билими жана аткарган жумушу
Бул отряддын командири Н. Гизатулин болгон. 1923-жылы Ташкент шаарында Орто Азия улуттук аскер оккуу жайына жиберилет. Аны менен бирге Лейлектик ]]Усман Элмурадов]], Мавлян Раззаковдор да жөнөтүлгөн. (Бул жердештерибиз да көрөнүктүү аскердик саясий жетекчи болуп чыгышкан). {[1927-жыл]]ы аскер окуу жайын ийгиликтүү аяктап, биринчи Түркстан атчандар полкунун взвод командири, болуп дайындалат. Түркмөнстандагы Кеңеш бийлигине каршы душмандарга каршы күрөшкө катышкан. 1934-жылыга чейин Фрунзедеги атчандар полкунда зводдун командири, саясий жетекчи болуп кызмат кылат. Шади Жороев көрсөткөн эрдиктери, билими жана жөндөмү эске алынып 1934-жылы Лелинграддагы Толмачев атындагы жогорку аскердик академияга окууга жөнөтүлөт. Аны 1937-жылы алгачкы кыргыз жаштарынан болуп бүтүрүп чыгат. Өз элине келип: Фрунзе шаарындагы атчандар полкунда комиссар болуп 1937-1939 жылдары кызмат кылат. 1939-жылы майор Шади Жороев Жалал-Абад дубанын Чаткал районуна военком (аскер комисары) болуп барат. Ал жерде Ата Мекендик коргоого жоокерлерди даярдап жөнөтүүдө көп эмгек жумшайт.
Алган сыйлыктары
Ал көрсөткөн эрдиктери үчүн "Кызыл-Туу" ордени жана башка медалдар менен сыйланган.
Хановэйто-Се
Хановэйто-Сё — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тиутей-Яха дарыясынын сол жээгинен 166 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Балыктуюль дарыясы
Балыктуюль — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чоң Улаган дарыясынын оң жээгинен 15 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мурзабеков, Бейшебай Ташкенович
Мурзабеков Бейшебай Ташкенович - 1946-жылы 6-декабрда Нарын шаарында туулган. Орто мектептин 8-классын бүткөндөн кийин 1962-жылы борборубуздагы курулуш техникумуна кирип элди газ менен камсыз кылуу бөлүмүн бүткөн. Эмгек жолун Балыкчы шаарында ширетүүчүлүк кесип менен баштап, эки жыл аралыгында Ысык-Көл областын газ менен камсыз кылуу боюнча эксплуатация башкармалыгынын төрагасы болду. Андан соң аскерге чакырылып, мекен алдында кызмат өтөп келгенден кийин окуусун сырттан улантып, Нарын шаарындагы "Нарын-газ" башкармалыгынын башчысы, шаардык комитетинин уюштуруу бөлүмүнүн инструктору, 1978-жылы "Ысык-Көлгаз" башкармалыгынын башчысы кызматына которулат. 1981-жылы "Кыргызгаз" республикалык бирикмесинде башкы инженери, 1985-жылы генералдык директору болуп иштеген. Өмүрүнүн акыркы жылдары Кыргыз Республикасынын өнөр-жай жана экономиканы өнүктүрүү министрлигинде министрдин орун басары кызматын аркалады. Кыргызстандагы газ менен камсыз кылууну жакшыртуу боюнча автордук патенттин ээси, бир нече грамоталар, акчалай сыйлыктар, "Жигули" автомашинасы менен сыйланган. Артында анын атын сактап, тилегин улаган балдары бар. "АТА" деген сыймыктын, ыйык жандын атын булгабай, балдарына, неберелерине айтып, анын улуулугун даңктап келет өмүрлүк жары Зейне Мамбетовна.