cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мусаева Венера
Жарык көргөн илимий-методикалык эмгектери (Опубликованные научно-методические труды)
Кыргыз тилинин теориясы жана методикасы боюнча (13.00.02 - окутуу жана тарбиялоонун теориясы менен методикасы (кыргыз тили) адистиги боюнча) кандидаттык экзамендин минимум-программасы / И.Арабаев атындагы КМУ - Б.: 2021-2023-жж.15 б.
Кечки мектептер үчүн кыргыз тилинин программасы / Кыргыз билим берүү академиясы - Б.: 2012
Программа. Кыргыз тили жана адабиятынын методикасы / И.Арабаев атындагы КМПУнун Басма борбору, -Б.: 2006. -31 б.
Календарлык окуу пландары (Календарные учебные планы):
5-11-класстарда кыргыз тилин окутуунун календарлык планы / Кыргыз билим берүү академиясы -Б.: "Раритет Инфо" 1999. -32 б.
Календарлык план. Кыргыз тили. 5-11-кл. / Кыргыз билим берүү академиясы -Б.: 2011. -28 б.; -Б.: 2005. -31 б.
Календарлык пландар Кыргыз тили жана кыргыз адабияты. 5-11-кл. / Кыргыз билим берүү академиясы -Б.: "Алтын тамга" 2011. -132 б.
Календарлык пландар Кыргыз тили жана кыргыз адабияты. 5-11-кл. / Эксперименталдык окуу планы боюнча./ Кыргыз билим берүү академиясы -Б.: "Алтын тамга" 2011. -121 б.
Календарлык план. Кыргыз тили. 5-11-кл. / Кыргыз билим берүү -Б.: 2012. -72 б.
Кыргыз тили жана кыргыз адабияты./ Календарлык-тематикалык план. 5-11-кл. / И.Арабаев атындагы КМУ  -Б.: "Алтын тамга" 2020. -149 б.
Типтүү окуу программалары (Типовые программы):
Башталгыч мектепте адеп сабагын окутуунун методикасы окуу дисциплинасы боюнча (бакалавриат)-Б.: 2021. 33 б. (Кыргыз патенттин автордук боюнча күбөлүгү)
Дүйнөлүк көркөм маданият жана балдар риторикасы окуу дисциплинасы боюнча (бакалавриат) -Б.: 2021. 38 б. (Кыргыз патенттин автордук боюнча күбөлүгү)
Кенже курактагы окуучулардын коммуникативдик компетенттүүлүүгүн калыптандыруу окуу дисциплинасы боюнча (магистратура) -Б.: 2021. 24 б. (Кыргыз патенттин автордук боюнча күбөлүгү)
Жумушчу окуу программалары (Рабочие учебные программы):
Башталгыч мектепте кыргыз тилин окутуунун методикасы 2016-2022-жж. / И.Арабаев атындагы КМУнун педагогика факультети
Кыргыз тили 2016-2022-жж. / И.Арабаев атындагы КМУнун педагогика факультети
Кыргыз тили жана адабияты 2016-2022-жж. / И.Арабаев атындагы КМУнун педагогика факультети
Кыргыз тилинин практикалык курсу 2016-2022-жж. / И.Арабаев атындагы КМУнун педагогика факультети
Балдар риторикасы 2016-2022-жж ./ И.Арабаев атындагы КМУнун педагогика факультети
Дүйнөлүк көркөм маданият 2016-2022-жж ./ И.Арабаев атындагы КМУнун педагогика факультети
Кеп маданияты жана стилистика 2016-2022-жж. / И.Арабаев атындагы КМУнун педагогика факультети
Кенже курактагы окуучулардын коммуникативдик компетенттүүлүгүн калыптандыруу 2016-2022-жж./ И.Арабаев атындагы КМУнун педагогика факультети
Азыркы кыргыз тили 2016-2022-жж./ И.Арабаев атындагы КМУнун педагогика факультети
Билим берүүнүн жаңы технологиялары 2016-2022-жж./ И.Арабаев атындагы КМУнун педагогика факультети
Көркөм окуунун практикуму боюнча балдардын сөзүн өстүрүүнүн теориясы менен методикасы 2016-2022-жж./ И.Арабаев атындагы КМУнун педагогика факультети
Башталгыч мектепте адеп сабагын окутуунун методикасы 2016-2022-жж./ И.Арабаев атындагы КМУнун педагогика факультети
Антологиялары (Антологии):
Кыргыз адабиятынын антологиясы. Акындар поэзиясы. III том. - Б.: "Кыргыз энциклопедиясы" башкы редакциясы. 2012. -528б.
Кыргыз адабиятынын антологиясы. Поэмалар.Ырлар.. VIII том. - Б.: "Кыргыз энциклопедиясы" башкы редакциясы. 2012. -624б.
Кыргыз адабияты. I том. (Кыргыз элдик оозеки чыгармачылык, түрк элдеринин орток мурастары жана акындар поэзиясы) / Окуучулар, студенттер, аспирант-магистранттар жана мугалимдер үчүн -Б.: 2017, "Полиграфбумресурс". -272 б.
Кыргыз адабияты. II том. (Акындар поэзиясы) / Окуучулар, студенттер, аспирант-магистранттар жана мугалимдер үчүн  -Б.: 2017, "Полиграфбумресурс". -240 б.
Авторефераттары (Авторефераты):
Орто мектепте кептин стилдерин окутуу менен окуучулардын байланыштуу кебин өстүрүүнүн илимий-методикалык негиздери (9-11-кл.) / 13.00.02 - окутуунун жана тарбиялоонун теориясы менен методикасы (кыргыз тили) адистиги боюнча педагогика илимдеринин кандидаты окумуштуулук даражасын изденип алуу үчүн жазылган диссертациянын авторефераты -Б.: 2008. - 23 б.
Кыргыз тилин окутууда чечендик кепке (риторикага үйрөтүүнүн илимий-методикалык негиздери (5-11-кл.) 13.00.02 - окутуунун жана тарбиялоонун теориясы менен методикасы (кыргыз тили) адистиги боюнча педагогика илимдеринин доктору окумуштуулук даражасын изденип алуу үчүн жазылган диссертациянын авторефераты -Б.: 2014. -41 б.
Монографиялары (Монографии):
Кыргыздын чечендик кебин окутуу. Монография. Б.: "Бийиктик плюс" 2013. - 303б.(Кыргыз патенттин автордук боюнча күбөлүгү)
Чечендик кепке үйрөтүү. Монография. Б.: "Бийиктик плюс", 2013. - 305 б. (Кыргыз патенттин автордук боюнча күбөлүгү)
Кыргыз тили сабагында чечендик кепке үйрөтүүнүн илимий-методикалык негиздери (5-11-кл.) Монография. Б.: Полиграфбумресурс, 2016.-205 б.(Кыргыз патенттин автордук боюнча күбөлүгү)
Байланыштуу кепти, кептин стилдерин окутуу. Монография. – Б.: Гүлчынар, 2009. - 143 б.(Кыргыз патенттин автордук боюнча күбөлүгү)
Кеп маданиятын окутуунун теориялык жана практикалык маселелери. Монография -Б.: "Транс принт", 2018. -222 б. (авторлош) (Кыргыз патенттин автордук боюнча күбөлүгү)
Педагогика адистигиндеги студенттердин кыргызча кебин байытууда сөздүк менен иштөөнүн методикасы /  Монография  (авторлош)  / И.Арабаев атындагы КМУ -Б.: 2019. -136 б.
Кыргыз тилин жана адабиятын окутууда студенттердин кеп ишмердүүлүгүн өнүктүрүүнүн методикасы Монография -Б.: "Алтын тамга", 2022. -157 б. (авторлош) (Кыргыз патенттин автордук боюнча күбөлүгү)
Студенттердин кыргызча кебин байытууда сөздүк менен иштөөнүн методикасы Монография -Б.: "Алтын тамга", 2022. -135 б.(авторлош)(Кыргыз патенттин автордук боюнча күбөлүгү)
Окуу китептери (Учебники):
Кыргыз тили: Окуу китеби. 7-кл.,/ Кыргыз билим берүү академиясы –Б: 1998-2007,2015 (-176 б.) (авторлош).
Кыргыз тили. Окуу китеби 10-кл., / Кыргыз билим берүү академиясы –Б: 1998-2007, 2014. (авторлош).
Кыргыз тили 10-класс  / Өзбекстан Республикасынын Элге билим берүү министрлиги бекиткен Ташкент "OZBEKISTON" Басма полиграфиялык акционердик компаниясынын башкы редакциясы, 2009. (авторлош)
Кыргыз тили 7-класс / Өзбекстан Республикасынын Элге билим берүү министрлиги бекиткен Ташкент "SHARQ" Басма полиграфиялык чыгармачылык үйү, 2005. (авторлош)
Адеп. Окуу китеби. 2-класс, / Кыргыз билим берүү академиясы – Б., 2005. 2007.2014.- 175 б. (авторлош)
Адеп.Окуу китеби 3-класс, / Кыргыз билим берүү академиясы – Б., 2005. 2007.- 182 б.. (авторлош)
Адеп. Окуу китеби 4-класс, / Кыргыз билим берүү академиясы – Б., 2005. 2007. - 178 б. (авторлош)
Алиппеге кадам. Бала бакчалар үчүн окуу китеби./ Кыргыз билим берүү академиясы -Б.: ОсОО "Принт Экспресс" 2008; 2018. 137 б. (авторлош) (Кыргыз патенттин автордук боюнча күбөлүгү)
Окуу куралдары (Учебные пособии):
Жоогазын. Орус мектептеринин 3-класстары учун кошумча окуу куралы./ Кыргыз билим берүү академиясы -Б: Мектеп, 1993. -101 б.
Боемо тамгалар: Бала бакчалары үчүн окуу куралы – Б.: Раритет, 1999. - 21 б.
Тап-тап табышмак. Бала бакчалар үчүн окуу куралы – Б.: Раритет, 1999. - 23 б.
Кеп маданияты жана стилистика / И.Арабаев атындагы КМУ -Б.: 2020
Сөз өстүрүүнүн теориясы менен методикасы / И.Арабаев атындагы КМУ -Б.: 2019
Кыргыз тили жана адабияты -Б.: 2019; 2020 ж.б.
Шайыр тамга. Веселые буквы. Funny letters. / И.Арабаев атындагы КМУ -Б.: 2022. (Айпери.Мусаева менен) (Кыргыз патенттин автордук боюнча күбөлүгү)
Боёмо тамгалар. Раскраска. Colour book. / И.Арабаев атындагы КМУ -Б.: 2022. (Айпери.Мусаева менен) (Кыргыз патенттин автордук боюнча күбөлүгү)
Окуу-методикалык куралдары (Учебно-методические пособии):
IV-VIII класстарда кыргыз тилин окутуунун айрым маселелери (авторлош) / Кыргыз педагогика илим-изилдөө институту -Ф.: "Мектеп", 1986. -88 б.
Күндөлүк
Күндөлүк — күн сайын жазылуучу өздүк, илимий, коомдук мүнөздөгү эскермелер. Күндөлүк жазуу айрыкча жазуучуларга мүнөздүү. Алар үчүн күндөлүк ар түрдүү максатта пайдаланылышы мүмкүн. Мисалы, жазуучу өзү көргөн, күбө болгон окуялады күндөлүккө түшүрөт. Чыгарма жазганда ал күндөлүктөгү материалдарды түздөн-түз сюжетке киргизет. Ошондой эле окуяны, кездешүүлөрдү, жаратылыш көрүнүштөр сүрөттөп жазганда аларды кадимкидей поэтикалык аң-сезимден өткөрөт башкача айтканда күндөлүктү өз алдынча адабий форма катары пайдаланат. Мисалы, У. Абдукаимовдун Улуу Ата Мекендик согуштун күндөрүндө жазган күндөлүгү. Адабий форма катары каармандын же автордун ички дүйнөсүн чагылдырууда өзгөчө бир мүмкүнчүлүктөрдү ачып берет; 18-кылымдын акырынан кеңири тараган (романтизмдин алдындагы адабият).
Мусаева Венера
Жарык көргөн илимий-методикалык эмгектери (Опубликованные научно-методические труды)
Байланыштуу кепти нрамматикалык аспектиде окутуунун илимий-теориялык жана практикалык негиздери / И.Арабаев атындагы КМПУнун Басма борбору, -Б.: 1998. -33 б.
Баяндама жыйнагы 5-11-кл. (Сборник изложений) Кыргыз тили, адабияты мугалимдерине, мектеп окуучуларынга жана студенттерге арналат. -Б.: "Раритет Инфо" 1999. -159 б.
Жат жазуулар жыйнагы. 5-11-кл./ Кыргыз билим берүү академиясы – Б: 2015, "Гүлчынар" -139 б.
Ливон ордени
Ливон ордени – Ливониядагы немис ордени; Тевтон орденинин үч бөлүмүнүн бири, католиктик диний-рыцардык ордени. Ливон ордени 13–16- кылымда Саул салгылашуусунда (1236) талкаланган Кылыччандар орденинин калдыктарынын Тевтон орденине кошулушунан түзүлгөн (1237). Ливон орденинин карамагына герман рыцарлары басып алган Чыгыш Прибалтикадагы латыш жана эстон жерлеринин 2/3 бөлүгү кирген жана ордендин башында магистр туруп, анын резиденциясы Рим же Венденде (Цесисте) жайгашкан. 13-кылымда Ливон ордени Чыгыш Прибалтикадагы немис феодалдары жана католик чиркөөсүнүн негизги аскер күчү болуп калган. 13-кылымдын аягында Чыгыш Прибалтикадагы саясий гегемония үчүн ригалык архиепископторго каршы күрөштө жеңишке жетип, 1330-ж. Риганын феодалдык сеньоруна айланган. 1346-ж. Ливон орденине Түндүк Эстляндия кирген. Бирок Тевтон ордени талкаланган соң (к. Грюнвальд салгылашуусу, 1410), Риганын үстүнөн 2 сеньордун (архиепископ жана Ливон орденинин) бийлиги орногон. Мындай абал 16-кылымдын 60-жылдарына чейин сакталган. Ливон ордени 13–15-кылымда Литвага жана орустарга (Русь) каршы бир нече жолу согуш жүргүзүп, бирок алардан жеңилип калган (мисалы, Муз үстүндөгү салгылашуу, Дурбенин жанындагы салгылашуу, Эргемдеги салгылашуу). 16- кылымдын 20-жылдарында немис феодалдары менен эстон дыйкандарынын карама-каршылыктары күчөп, Ливон ордени начарлаган. Ливон согушунун (1558–1583) учурунда 1561-ж. Ливон ордени кулап, анын ордуна Курляндия герцогдугу түзүлгөн. Ливон ордени расмий түрдө 1562-ж. 5-мартта биротоло жоюлган.3
Мусаева Венера
Жарык көргөн илимий-методикалык эмгектери (Опубликованные научно-методические труды)
Жат жазуулар жыйнагы. 5-11-кл./ Кыргыз билим берүү академиясы – Б: 2017, "Гүлчынар" - 215 б.
Мектепте лексиканы окутуу. 6, 10-кл. – Б.: Мектеп, 1993. - 48 б.
Синоним сөздөрдү стилдик максатта окутуу менен байланыштуу кепти өнүктүрүү. - Б., 1998. - 35 б.
Баяндама үчүн тексттер жыйнагы жана анын методикасы. VII-VII кл. / Кыргыз тили мугалимдери үчүн / Кыргыз билим берүү академиясы – Б., 1996. - 82 б.
Баяндама жыйнагы. 9-11-кл. / Кыргыз билим берүү академиясы -Б.: "Гүлчынар", 2009. -171 б.
Адеп окуу китебинин методикалык колдонмосу. 2-класс, / Кыргыз билим берүү академиясы– Б., 2005. - 166 б.
Адеп окуу китебинин методикалык колдонмосу. 3-класс, / Кыргыз билим берүү академиясы– Б., 2005. - 180 б
Адеп окуу китебинин методикалык колдонмосу. 4-класс. / Кыргыз билим берүү академиясы– Б., 2005. - 170 б.ли, адабияты мугалимдерине,
Кептин функционалдык стилдерин окутуу. / Кыргыз билим берүү академиясы– Б.: Алтын тамга, 2006. - 95 б.
Кыргыз тилинин таяныч чиймелери / Кыргыз билим берүү академиясы -Б.: "Полиграфбумресурс", 2017. -96 б.
Жазуу маданиятын окутуунун теориясы менен практикасы / И.Арабаев атындагы КМУ  -Б.: "Транс Принт" 2019; 2022. -472 б. (Кыргыз патенттин автордук боюнча күбөлүгү)
Кеп маданияты жана стилистика / И.Арабаев атындагы КМУ --Б.: Жчк "Транс Принт" 2022. -212 б. (Кыргыз патенттин автордук боюнча күбөлүгү)
Синтаксисти окутууда байланыштуу кепке уйротуу менен чечендик кепти онуктуруу. Кыргыз тили 8-9-кл./ Кыргыз билим берүү академиясы -Б.: Алтын тамга, 2009. -35 б.
Кыргыз тилинин синтаксисин окутууда байланыштуу кепти өнүктүрүү. 8-9-кл. / Кыргыз билим берүү академиясы– Б.: Алтын тамга, 2009. - 33 б.
Кыргыз тили: (кыргыз тили таблица чиймелерде). 1-4-кл, 5-11-кл. үчүн – Б.: Гүлчынар, 2009. - 67 б.
Кыргыз тили, адабияты. Окуучулар, студенттер, аспиранттар үчүн. –Б.: КМПУ, 2006. - 32 б.
Кыргыз тилинен баа коюунун нормалары. Маалымдама 5-11-кл. – Б.: КМПУ, 2006. - 16 б.
Кыргыз тили. 1-4-кл. - Б.: "Кыргыз жери", 2009. - 37 б.
Кыргыз тили. 5-11-кл. - Б.: "Кыргыз жери", 2009. - 75 б.
Чечендик кепти (риториканы) окутуу. / Кыргыз билим берүү академиясы - Б.: 2011. -120 б.
Окуп-уйронуудон кутулуучу натыйжалар (Сабактын максаттары жана көрсөткүчтөрү) 5-9-кл. / Кыргыз билим берүү академиясы. "Сапаттуу билим" долбоору. Б.: Полиграфбумресурс. -190 б. (авторлош)
Суйлөшуу маданияты аркылуу чечендик кепке уйрөтуунун методикасы. - Б.: 2012. -93б.
Баяндама жүргүзүүнүн жолдору жана тексттер жыйнагы 9-11-кл. / Кыргыз билим берүү академиясы. -Б.: "Билим" 2013. -200 б.
Баяндама жүргүзүүнүн жолдору жана тексттер жыйнагы 8-9-кл. / Кыргыз билим берүү академиясы. И.Арабаев атындагы КМУ. . / Окуучулар, мугалимдер, студенттер жана магистранттар үчүн окуу куралы -Б.: "Полиграфбумресурс"  2017. -144 б.
Кыргыз тилин компетенттуулуктун негизинде окутуу. - Б.: 2014. -101б. (Кыргыз патенттин автордук боюнча күбөлүгү)
Кыргыз тилин жана адабиятын компетенттуулуктун негизинде окутуу. Б.: 2015. -95б. (Кыргыз патент)
Кыргыз тили 1-11-класстар (Кыргыз тили таблица, чийме, схемаларда) -Б.: "Алтын тамга" 2014. -91 б.
Кыргыз тили жана кыргыз адабияты. 5-11-кл. -Б.: "Алтын тамга" 2015. -112 б.
Кыргыз тилинин окуу таблицалары. -Б.: "Алтын тамга" 2021. -140 б. (Кыргыз патенттин автордук боюнча күбөлүгү)
Көркөм окуунун практикуму боюнча сөз өстүрүүнүн теориясы жана методикасы. -Б.: ЖЧК "Транс Принт" 2022. -54 б.
Баа коюунун нормалары / Кыргыз тили жана адабияты 5-11-кл. / Кыргыз билим берүү академиясы - Б.: 2006. -16 б.
Окуу хрестоматиялары (Учебные хрестоматии):
Көркөм сөз кудурети: Окуу хрестоматиясы. 5-11-кл. – Б.: "Аят", 2006-2008. - 173 б.
Кыргыздын чечендери - мектепте. Окуу хрестоматиясы. -Б.: "Гулчынар". 2010. -585 б.
Дидактикалык окуу материалдары (Дидактические учебные материалы):
Чечендик кеп: "Манас" үчилтигинен жана кенже эпостордон көркөм окуу үчүн тандалган тексттер – Б.: "Алтын тамга", 2007. - 92 б.
Өнөр алды – кызыл тил: – Б.: "Алтын тамга", 2007. - 102 б.
Элдик накыл кептер. Дидактикалык материалдар. -Б.: ОсОО "Аll-Colors", 2009. - 87 б.
Элдик чечен сөздөр. (Кыргыз элинин накыл кептеринен) .- Б.: ОсОО "Аll-Colors", 2009. - 27 б.
Элдик макал-лакаптар. Народные пословицы и поговорки. - Б.: ОсОО "Аll-Colors", 2009. - 72 б.
Дидактикалык материалдар /  Кыргыз тили (5-8-кл.) / Кыргыз билим берүү академиясы -Б.: 2009. -42 б.
Сөздүктөрү (Словари):
Кыргызча-орусча-орусча-кыргызча создук. -Б.: "Раритет Инфо". 1999. -270б.(авторлош)
Кыргызча-орусча-орусча-кыргызча создук. -Б.: "Раритет Инфо". 2003. -530б.(авторлош)
Кыргызско-русско-английский словарь. -Б.: "Гулчынар". 2005,2007,2009. - 183б.(авторлош)
Грамматикалык сөздүк.: Окуучулар, студенттер жана аспиранттар үчүн. – Б.: И.Арабаев атындагы КМПУ, 2006. - 24 б.
Грамматикалык терминдердин сөздүгү (Словарь грамматических терминов) Окуучулар, студенттер жана аспиранттар үчүн. – Б.: И.Арабаев атындагы КМПУ, 2006. - 23 б.
Кыргызча-орусча-англисче сөздүк. Кыргызско-русско-английский словарь / Кыргыз билим берүү академиясы. -Б.:"Алтын тамга", 2006. - 201 б.
Кыргызско-русско-немецкий словарь. -Б.: "Гулчынар". 2007. -276б..(авторлош)
Кыргызча-орусча-англисче сөздүк. Кыргызско-русско-английский словарь / Кыргыз билим берүү академиясы. -Б.: "Алтын тамга", 2008. - 200 б.
Кыргызча-орусча-англисче сөздүк. Кыргызско-русско-английский словарь / Кыргыз билим берүү академиясы. -Б.: 2009. -132 б.
Элдик макал-лакаптар. Народные пословицы и поговорки. ОсОО "Олл Колорс" -Б.: 2009. - 72 б.
Кыргызча-орусча-англисче сөздүк. -Б.: "Оптима-технолоджис", 2017. -260 б. (авторлош)
Кыргыз элинин макал-лакаптары. Кыргызские народные пословицы и поговорки. -Б.: "Оптимгинен а-технолоджис", 2017. -260 б. -103 б.
Окуу диафильмдери (Учебные диафильмы):
Бексултан Жакиев. Атанын тагдыры: Диафильм. - Б.: Кыргызфильм, 1991.
Жусуп Турусбеков. Ажал ордуна: Диафильм. - Б.: Кыргызфильм, 1991.ж.б.
В.И.Мусаева тууралуу (Публикации о В.И.Мусаевой)
Бектур Исаков - КРнын Эл мугалими., Жеңишбек Чыманов п.и.к., доцент "Мусаева В. 50 жашта" (Биздин юбиляр) "Эл агартуу". 2008-ж.79-80-бб. (1928-2008-жж. "Эл агартуу" журналына 80 жыл!)
Китепте: Ш.Жапаров, Т.Сыдыкова Кыргыз тилчилери (Биобиблиографиялык тактам, окума, 3-том) -Б.: "Техник ББ", 2008. -114 б. "Мусаева Венера Инаят кызы" 31-35-бб.
Китепте: М.Эшмамбетов Бапыраган барактар -Б.: 2009. 146 б. "Чолпонайга" 39 б.
Китепте: Кыргыз Республикасынын жазуучулары 2-том. "Мусаева Венера" 278-280-бб. (Түзүүчүлөр: М.Ааматов, А.Чекиров, Ө.Калыева). КРнын Мамлекеттик интеллектуалдык менчик кызматы (Кыргызпатент) "Бийиктик" -2011. -448 б.
Китепте: Лучшие преподователи Кыргызстана / Биографический сборник. Рекламная служба АЖР. -Б.: 2015. -192 б. "Мусаева Венера Инаятовна" 111-б.
AKИpress: Кто есть кто. Династии в науке Часть III 11.01.2020. Айдаралиевы, Иманалиевы, Мусаевы и не только
Китепте: М.Тентимишов. Абдырай -Б.: 2007, -160 б. В.Мусаеванын эскерүүсү 151-152-бб.
Китепте: Исмаилов Маметкерим Ырлар жыйнагы -Б.: 2011. -168 б. Венера Мусаева "Кириш сөз" 3-4-бб.
Китепте: К. Куттубаева Сезим ыргактары (ырлар, кошоктор, накыл кептер. (К.Куттубаеванын 90 жылдыгына карата) -Б.: 2014. -72 б. Жчк "Солюшин. ж.б.  Мусаева В.И. "Калк арасынан чыккан кадырман, таланттуу апа" (12-20-бб.)
Китепте: Нагыз элдик педагог жана асыл инсан (КРнын Эл мугалими Б.Батыркуловду эскерүү) - Б.: 2015. -351 б. В.Мусаева "Кызыл-Жазы" мектебинде 63-66-бб.
Октябрь (Аламүдүн району)
Октябрь ― Кыргыз Республикасынын Чүй облусунун Аламүдүн районундагы кыштак. Октябрь айыл аймагына кирет. Чүй дарыясынын боюнда, деңиз деңгээлинен 595 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Лебединовка кыштагынан 50 км түндүк тарапта. Бишкектен 45 км. Кыштак 1923-ж. негизделген. Орто мектеп, 3 китепкана, оорукана, дарыкана, 2 ФАП, Маданият үйү бар. Чакан ишканалар, айылдык ден соолук комитети, соода жана тамактануу жайлары, турмуш-тиричилик кызматы, базарчалар иштейт.
Калкы
Калкы 4322 (2007), негизинен дыйкан чарбаларында эмгектенет
Еврокөрүнүү ыр сынагы 1956
Еврокөрүнүү ыр сынагы 1956 (англисче: Eurovision Song Contest 1956, французча: Concours Eurovision de la chanson 1956) - «Еврокөрүнүү ыр сынагынын» биринчи сынагы, ал 1956-жылдын 24-майында Швейцария өлкөсүндө Лугано шаарынын өтө чоң эмес Куурсал театрынын залында өткөн. Аткаруучуларга жалгыздан чыкканга кана уруксат болгон. Баардык катышуучу өлкөлөр мамлекеттик телеберүүлөрүндө катышуучуларды тандап алуу сынагын уюштурушу керек болчу. Элдик тандап алуу сынагын өтө кеч өткөргөндүктөн Австрия, Дания жана Улуу Британия сынакка катышпай калышкан. Калыстар тобунун жетекчиси Рольф Либерман бир кана жеңүүчүнү жарыялагандыктан, бөлөк катышуучулардын жыйынтыктары азыркы убакытка чейин сыр бойдон калууда, ошол себептен алар экинчи орунду ээлеген болуп саналат.
Кара жорго
Ал эми башкырттар Кара юрга аталыштагы ырын элдик ыр катары ырдап жүрүшөт - (ҡара юрға)
Ой-пикирлер
Кубанычбек Эсенбаев «Кара жорго» бийин иликтеп жүргөн журналист: – Биз сөз кылып жаткан «Кара жорго» – этнобий. Башка бийлерден айырмасы, мисалы, «Беш ыргайда» атайын жатталган бирдиктүү кыймылдар болсо, ал эми этнобийде адам эркин бийлейт. Эркин бий да татаал жана жөнөкөй болуп экиге бөлүнөт. Татаал бийлер: жинди бий, кара бий, талма бий. Бул бийлерди миң кишинин бири, манасчылык сыяктуу Кудайдан берилген талантка ээ кишилер транска кирип бийлешет. Татаал бийлер менен психологиялык жактан жабыркаган адамдарды дарылашкан. Ал эми жөнөкөй бий дарылоочу бийге кирет. Ал бий менен адам өзүн-өзү дарылайт. Мисалы, ийин бийи, муун бийи, сынма бийи остеохондроз оорусуна пайдалуу. Жулкунуп бийлегенде денеге кадимкидей массаж жасалат, бул өзүнчө гимнастика. «Кара жорго» бийи дал ушул жөнөкөй бийлердин катарында. Кыргыздын мамлекеттик маданий машинасы иштебегендиктен, казактар бул бийди алардыкы катары жайылтышты. Керек болсо казактардын ажосу Нурсултан Назарбаев «Кара жоргого» бийлейт экен. Кыргыздар төрө пейил калкпыз, өзүбүзгө таандык мурасты «биздики» деп айта албай жатабыз.
Мээрим Карыпова «Кара жорго» ырын ырдайт: "– «Кара жорго» ырынын казакча вариантын угуп калчумун. Ушул темада режиссёр Ырыс Окенова кенен иликтөө жүргүзүп жатыптыр. Анан «Кара жоргону» ырдап көрүүнү сунуштап калды. Бийдин тарыхын уккандан кийин кызыгып калдым. «Кара жоргого» клип тартып жатканда көп энергиямды алып койду, бирок адам кадимкидей эс алып калат. Кыймылдабаган жерим кыймылдап, көл-шал болуп, айтор, фитнестин деле кереги жок экен. Учурда эл бул ырды абдан жакшы кабыл алып жатат, чыдабай кеткендер мени менен кошулуп бийлеп жиберишет."
Зарылбек Молдобакиров Кыргыз улуттук консерваториясынын режиссура жана хореография кафедрасынын башчысы, доцент: "– Бул элдик бийге кирет. Кыргыздын «Кара жоргосу» казактардыкынан башкачараак, казактар ийини менен эле бийлешсе, кыргыздарда бут, кол, моюн, ийин, айтор, денесинин баары кыймылда болот. Бийлегенде тердеп, туздуу заттын баарын чыгарат. Эмне үчүн «Кара жорго»? Анткени кыргыздар той-топурга жорго минип барышчу. Ат үстүндө солкулдап бийлеп келген, ушундан улам бий «Кара жорго» аталып калган. Казактар бизден озуп «Кара жоргону» патенттеп алганга жетишти."
Тюлень
Тюлендер, түлөндөр (лат. Phocidae) - сүт эмүүчүлөрдүн калак буттуулар түркүмүнүн эки тукумунун (кадимки жана кулактуу Тюлендер) жалпы аты.
Кадимки Тюлендердин буту сүзгүч калакка айланган, манжалары жука жаргак менен бириккен. Кулак калканы болбойт. Дене уз. 1,61,8 м, салмагы 80-100 кг. 12 урууга бириккен 20 түрү бар. Түсү кара, боз тактуу. Алар уюлдук жана мелүүн алкактарда таралган. Алардан гренланд, каспий, байкал ж. б. Тюлендерпромыселдик мааниге ээ. Балык, моллюска, рактар менен азыктанат. Кулактуу Тюлендердин кичинекей кулак калкандары болот. Аралга, музга чыкканда тырмактуу арткы буттары денесинин алдында бүгүлүп, секирип жылууга мүмкүндүк түзөт. Көбүнө миграция мүнөздүү. Тюлендер промысел объектиси. Алардын көп түрү жана түрчөлөрү ТКЭСтин Кызыл китебине катталган.
Акромегалия
Акромегалия — өсүү гормонунун ашыкча бөлүнүшүнөн пайда болгон эндокрин оорусу. Көбүнчө организмдин өсүшү токтогондон кийин пайда болот. Кол, бут, баш сөөктөрүнүн, ички органдардын көлөмү чоңоёт, зат алмашуу бузулат. Акромегалияны пайда кылуучу себептер толук изилдене элек. Көпчүлүк ооруларда бул оору гипофиздин шишиги (Эндокрин системасы) менен байланыштуу. Айрым учурларда өсүү гормонунун ашыкча бөлүнүп чыгышы, баш травмасы, психикалык травма, өнөкөт инфекциялар себеп болот. Акромегалия аз кездешет.
Көбүнчө 18—35 жаштагы аялдар оорушат. Оору акырындык менен өөрчүйт, ал кетип, кол ооруп, сезгичтиги бузулат, мурун, алдыңкы жаак чоңоюп, беттин формасы өзгөрүлөт. Эриндер калыңданат, тил чоңоюп, оозго араң батат. Маңдай, мурун жана желкенин териси калыңданат. Кол чеңгели менен бут кетмени жооноёт. Оорулуунун башы ооруп, тез чарчайт, көз начар көрүп, жыныс бездеринин функциясы бузулат. Акромегалия менен ооругандар дайыма эндокринолог, окулист жана невропатологдун көзөмөлүндө болууга тийиш. Азыркы дарылоо ыкмалары (нур менен дарылоо, гормон менен дарылоо) өсүү гормонунун ашыкча бөлүнүшүн азайтып, оорулуунун абалын жеңилдетет.
Шенников отостегиясы
Шенников отостегиясы (Otostegia schennikovii, V. Scharaschova 1958) - Муунактанган жана төмөнкү бутактары ийри муйру бозомук, муун аралыгы кыска, жылдык өркүндөрү булаланган (түктүү), узундугу 6-10 см келип, бир кылка жайгашкан. Жалбырактарынын узундугу 2-4 см, туурасы 0,8-1,6 см, тушташ жайгашкан, калың, жумурткадай, учсуз, кыска түктүү, кыска жалбырак саптуу же жалбырак сапсыз. Гүлү көп санда бир жылдык өркүнүнүн учунда бир кылка жайгашкан. Гүл жан жалбыракчалары үч, шибегедей-ланцеттүү, булалуу. Чөйчөкчөсү гүл коргонунан узунураак, коңгуроодой 10 тарамыштуу, жука түкчөлүү түтүктүү жана ири, жазы, эки эриндүү бүгүлгөн; жогорку эрининин чөйчөкчөсү жазы, жумуру келип, көрүнүктүү ортоңку жана эки четки тарамыштары бар; төмөнкү эрини 4-5 тарамыштуу. Гүл коргону күңүрт сары-кызгылт, жогорку эрини бүтүн кырдуу, сыртынан жыш булалуу, төмөнкүсү – үч айчыктуу.
Биологиялык өзгөчөлүктөрү
Июнң-июлда гүлдөп, июлң-августта мөмөлөйт. Уругу аркылуу көбөйөт.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Кыргызстанда: Акшыйрак кырка тоосунун түштүк бети (Карагат сайы); Молдотоо кырка тоосунун түштүк-батыш бөлүгү, Чаткал кырка тоосу (Шакаптар кыштагынын чет жакалары).
Өсүү шарттары
Тоолордун түштүк беттериндеги ала түстүү топурак катмарлар.
Саны
Өтө аз.
Чектөөчү факторлор
Жайыттарды малга үнөмсүз пайдаланып, оордук келтирүү.
Өстүрүү
Маалымат жок.
Статусу
VU. Өтө сейрек кездешкен эндем түр, Кыргызстан үчүн үзгүлтүктүү (дизүюктивдүү) таралган.
Ольховей (Косью куймасы)
Ольховей — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Косью дарыясынын оң жээгинен 104 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Талас жазма эстеликтери
Талас жазма эстеликтери — Руна сымал жазма м-н таш бетине, карапа сыныгына, жыгач таякчага чегилген түрк тилдеринде жазылган 6–10-к-га таандык Талас өрөөнүнөн табылган жазуулар. Талас өрөөнүнөн 12 чакан эпитафиялык (бейит таштарына жазылган) эстеликтер табылган. Талас жазууларында эскерилген «отуз оглан» (отуз уул), Кара Чор  (Кара  Чоро), Агулт (Ак уул) терминдери  кыргыздарда  ири  уруулук топтордун аталышы катары маалым. Бул этнонимдердин аналогдору башка түрк тилдүү элдерден учурабайт. Талас эстеликтериндеги жазуулардын енисей жазуулары м-н жалпылыгы бар. Кыргыздардын башка аймактарынан да бул жазма эстеликтердин аналогдору табылып жатат.
Орхон –Энесай- Талас жазма эстеликтери көркөм мурас катары.
Жазуучу Т.Сыдыкбеков “Тарых жана Манас”, “Улуу сөз аттуу макалаларын жазып, байыркы түрк жазууларын: “Көркөм  баян, көркөм  болгондо да өз заманынын обонунда айтылган дастан, кошок, поэма” – деп атаган. Академик жазуучу бул жазма эстеликтерди көркөм мурас катары баалоо, талдоо менен гана чектелбестен, Култегинге арналган жазууларды азыркы кыргыз тилине кыраатына келтире которот. Кыскасы, залкар жазуучубуз  коммунисттик идея жаалданып күч алып турган мезгилде Орхон-Энесай жазма эстеликтерине кайрылып, аны кыргызчалаткан;  кадыресе көркөм талдоого алган эмгек жазып, анан калса, ал дастан –поэмалар менен “Манас “ эпосунун ички байланышын, өткөндүн мурасынын оозеки чыгармачылыкка, өзгөчө баатырдык эпосторго оошуп өткөн салтын далилдүү ой жоруулар менен берүүгө жетишкен.
Орхон –Энесай жазма эстеликтерин изилдөөчүлөрдүн көпчүлүгү лингвистикалык, тарыхый- этнографиялык багытта гана иликтешкен. Ал эми аларды көркөм дөөлөт катары иликтөөдө И.Стеблеванын эмгеги өтө чоң. Анын “ Байыркы түрк адабиятынын поэтикасы жана анын эрте классикалык доордогу трансформациясы”, “VI- VII кылымдардагы түрктөрдүн поэзиясы” аттуу эмгкетерикөөнө түрк доорунун мурастарын адабий жагынан териштирүүдө  зор мааниге ээ.
Албетте Рун жазмасындагы эстеликтерди иликтеген көрүнүктүү түркологдор алардын көркөм дөөлөт катары маанисин танган эмес. Айталы, окумуштуу С,Е. Малов Энесай жазууларын эң алгачкы кошоктордун катарына кошот. А.Н. Бернштам өзүнүн “Социально-экономический строй Орхоно-Енисейских тюрок VI-VIII вв.” деген эмгегинде: “Айрымдарында (түрк тайпаларынын  ) түрк элдеринин арасында, өзгөчө якуттар менен кыргыздарда өкүм сүргөн аңыздар менен уламыштарга окшогон өтмүштөрдүн стили сезилет” – леп жазат. Ал эми байыркы түрк жазмаларын көркөм дөөлөт өңүтүнөн изилдеген И.Стеблева : “Култегин, Билге каган жана Тонукөк жазмаларын тарыхый баатырдык дастандар деп кароо туура болот. Бул чыгармалар бирдиктүү адабий- поэтикалык салттын нугунда жаралган” – деп таамай жыйынтык чыгарат.
Азыркы учурдун адабий- көркөм ой жүгүртүүсүнүн өңүтүнөн Орхон- Энесай жазма эстеликтерине саресеп салган жогоруда айтылган көз караштардын реалдуулугуна кетүү абзел. Эгерде “Манас” эпосунун жаралган мезгилин айрым пикирлер боюнча үч миң жылга тете десек, анда окумуштуу С.Суразаковдун: “Орхон эстеликтери жазылганга чейин эле ошол эстеликтердин стилине катуу таасир эткен эпикалык стили эбак калыптанып  калган бай эпос өкүм сүргөн” деген пикири кыргыздын баатырдык- турмуштук эпостору менен түздөн- түз байланышат деген бүтүмгө келүүгө толук негиз боло алат.
Бул Орхон –Энесай – Талас жазма эстеликтерине Култегинге, Тонукөккө жана Билге каганга арналган эстеликтер кирет.
Бүкүр чымындар
Бүкүр чымындар (лат. Phoridae) —  чымындардын бир тукуму, буларга өкүл катары тултук сан бүкүр чымын (лат. Hypocera incrassata) кирет.
Патэрсон (Нү-Жерси)
Патэрсон (Нү-Жерси) (Paterson) — Нү-Жерси штатынын Пассаик округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 146 199 киши. Болжолдуу аянты - 22.6 км². FIPS коду — 34-57000.
Шилекша (Черный Лух куймасы)
Шилекша (Чоң Шилекша) — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Черный Лух дарыясынын оң жээгинен 29 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 34 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чегараларды редемаркациялоо
Чегараларды редемаркациялоо – аймактагы мамлекеттик чегара тилкесин текшерүү жана калыбына келтирүү, эреже катары, эки тараптуу мүнөздөгү (баяндоо протоколдорунун, карталарынын жана чегара белгилеринин протоколдорунун) мурда түзүлгөн документтердин негизинде аны чегара белгилери менен белгилөө.
Ли Ги Ён
Ли Ги Ён (жашыруун аты – Минчхон; 29.5. 1895, Чхунчхон шаарына жакынкы Хверён кыштагы (азыркы Асан шаарынын тегереги) – 1984, КЭДР) – корей жазуучусу, мамлекеттик жана коомдук ишмер. 1925-ж. Корей пролетардык жазуучулар федерациясын уюштургандардын бири. 1922–23-ж. Токиодо окуган. 1924-жылдан «Байкемдин жашырын каты» аттуу аңгемеси менен чыгармачылыгы башталган. «Карапайым калк кыштагы» (1925) деген повестинде, «Тууган эл» (1934) жана «Жаңылык» (1939) романдарында корей элинин турмушун сүрөттөгөн. 1945-жылдан кийин Кореяда жүргүзүлгөн жер реформасы жөнүндөгү «Жер» (1– 2-бөлүк, 1948–60), япон баскынчыларына каршы күрөштү көрсөткөн үч томдук «Туманган өзөнү» (1954–64) романы бар. 1950-жылдан Тынчтыктын бүткүл дүйнөлүк советинин мүчөсү. 1946-жылдан Корей-совет достук коомунун төрагасы болгон. Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган.
Күндүн тутулушу
Күндүн тутулушу — Күндүн бетин Ай толук же жарым жартылай тосуп өткөндөгү көрүнүш, к. Тутулуу.
Үркөр
Үркөр – Торпок топ жылдызындагы чачыранды жылдыз чогулмасы. Эң жалтырак жылдызы – Альциона. Жылдыздардын ичинен кыргыздарга эң белгилүүсү Үркөр болгон, ал боюнча жыл мезгилдерин аныкташкан: кышта Үркөр горизонтко жакындаса жаздын кире баштаганын белгилешкен, «Үркөр жерге түшпөй жер кызыбайт», «Үркөр ооп жаз келет» деп эсептешкен, жаз чыгаарда – «Үркөр жерге түштү», «Үркөр Кулжа айынын биринде кулпуга кирет да, теке айынын онунда чыгат» деп айтышкан. Чөп өсүмдүктөрдүн бул убакыта дүркүрөп өсүшүн да Үркөргө байланыштырышкан: «Үркөр чыкты – чөп үркөт». Жайдын орто ченинде Үркөр чыгыш тарапта болгондо – «Баш оонада (июлда) үркөр таң менен бирге чыгат», жайдын аягында – «Үркөр таң алдында чыкса шүүдүрүм түшүп, жер салкындайт», күзүндө – «Үркөр төбөгө келип калыптыр, түн кыйла узарат», кыштын орто ченинде кечкурун Үркөр дээрлик зенитте тарганда – «Үркөр төбөгө келиптир, кыш ортосу болду» деп аныкташкан.
Чегараларды тазалоо
Чегараларды тазалоо – мурда эларалык келишим менен аныкталган мамлекеттик чегара сызыгын жеринде бир аз өзгөртүү же тактоо. Чегара аймактарындагы тешкен тоо, гидростанциялардын курулуштарында жана башка курулмаларда, ошондой эле чегаралардагы же ага жакын жерлердеги мамлекеттин чарбалык кызыкчылыктарын канагаттандыруу максаттарында колдонулат. Кызыкдар тараптардын ортосундагы эларалык келишимдердин негизинде ишке ашырылат.
Кара-Күңгөй (Кочкор району)
Кара-Күңгөй — Кыргызстандын Нарын облусунун Кочкор районундагы айыл. Кош-Дөбө айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 1471 киши (2009-жылы).
Тюдорлор династиясы
Тюдорлор династиясы - 1485-1604-жылдардагы Англиядагы королдор династиясы: Генрих VII (1485-1509), Генрих VIII (1509-47), Эдуард VI (1547-53), Мария I (1553-58), Елизавета I (1558-1603).
Тюдорлор династиясынын тушунда Англияда абсолютизм биротоло орногон. Тюдорлорду Стюарттар династиясы алмаштырган.
Бүкүр чакчарылма
Бүкүр чакчарылма (лат. Erythroculter oxycephalus, syn. Chanodichthys oxycephalus) — каңылтыр балыктардын бир түрү.
Мадалы хан
Мадалы хан, Мадалихан Мухаммед Алихан (1807–1840) – 1822–1840-жылдары Кокон мамлекетинде бийлик жүргүзгөн хан. Омор хандын баласы, Нарбото бийдин небереси. Мадалы хан доору Кокон мамлекетинин саясий-экономикалык абалынын жогорулоо мезгили болгон. Мамлекеттин аймагы Түштүк Казакстан, Талас, Чүй, Ысык-Көл жана Нарын тарапка чейин таркалган. Тышкы саясатта 1832-жылы Кытай менен келишим түзүлүп, ири ийгиликке жетишкен. Түндүк Кыргызстанда Пишпек, Токмок (1825), Жумгал, Тогузторо (1830), Куртка (1832) чептери курулган. Мадалы хан 1824-жылы Чүйгө, 1826-жылы Кашкарга жасалган жортуулдарга катышкан. Бирок, Мадалы хан өмүрүнүн акыркы жылдарында саясий иштерден оолак болуп, көп убактысын оюн-зоокко кетирген. Бухара эмири Насрулланын колдоосуна ээ болгон ордодогу козголоңчулар тарабынан өлтүрүлгөн.
Лидия тили
Лидия тили – Лидиянын байыркы калкынын тили. Индевропа тил уясынын хетт-лувий тобуна кирет. Жазмасы грек алфавитине тектеш лидия алфавитинин (биздин заманга чейин 7–4-к.) негизинде.
Чегараны аныктоо
Чегараны аныктоо – чегараны аныктоо жөнүндө келишимге ылайык, ага тиркелген карта менен баяндап жазуу боюнча жер-жерлердеги мамлекеттик чегара тилкесин аныктоочу белгилер (чегара белгилери) аркылуу бөлүп көрсөтүү. Ч. а. иштери тараптар тарабынан түзүлгөн атайын комиссия тарабынан жүзөгө ашырылат.