cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Туманян Ованес Тадевосович
Чыгармалары 80-жылдардын орто ченинен жарыялана баштаган. «Маро» (1887), «Лореци Сако» (1889), «Ануш» (1892; А. Тигранян аты уйкаш опера жазган) сыяктуу поэмалары армян элинин турмушунан алынып жазылган. «Ахтамар» (1892), «Парвана» (1903), «Бир тамчы бал» (1909), «Давид Сасунский» (1902) деген поэмалары бар. «Тмук чебин алуу» поэмасынын (1905; анын сюжетинин негизинде A. А. Спендиаров «Алмаст» операсын жазган) негизин армян жана чыгыш легендалары түзөт. Ал армян коомдук турмушу, адабияты жана тил маселелери боюнча да көп макала жазган. Чыгармалары армян адабиятында элдүүлук жана реализм принциптеринин өөрчүшүнө чоң таасир тийгизген.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Эмизүү (лактация)
Лактация— аялдардын жана сүт эмүүчү айбандардын ургаачысынын бездериндеги сүттү пайда кылуу, топтоо жана бөлүп чыгаруу процесси. Лактация татаал нейрогумордук процесс болуп эсептелет. Аны жөнгө салууда негизги роль гипоталамус жана гипофизге тиешелүү. Лактация төрөттөн кийин башталат. Ал маммогенез (эмчек безинин жетилүүсү), лактогенез (сүттүн пайда болушу жана бөлүнүп чыгуусу) стадиясынан турат. Маммогенез бойго бүткөндөн 2—3 айдан кийин башталып, бездин сүт жаратуучу клеткалары көбөйөт, эмчектин үрпү чоңоёт. Лактогенез учурунда эмчек альвеолаларынын (сүт жыйыла турган баштыкча) эпителий клеткаларында сүттүн составында глюкоза, нейтралдуу май жана май кислоталары, витаминдер жана башка органикалык заттар синтезделип акырындык менен топтоло баштайт. Аялдар төрөгөн күнү эмчектен бир нече тамчы ууз чыгат. 4—5 күндө эмчек сүтү акырындык менен көбөйөт да, 8—9 жумадан кийин өзүнүн эң жогорку деңгээлине (суткасына 1 —1,5 л) жетет. Эмчек сүтү-баланын негизги тамагы; сүт канчалык коюу болсо, ал ошончолук жагымдуу. Бала эмизген энелер аш болумдуу тамак ичүүгө (орто эсеп менен суткасына 110—130 г белок, 100—130 г май, 450—500 г углевод, 3,5 мг Вг, 25 мг Р, 4 мг Вб, 100 —120 мг С витаминдерин кабыл алууга) тийиш. Ошондой эле суюктукту, сүттү, сүт азыктарын (быштак жана башкалар) көбүрөөк колдонуу пайдалуу. Лактация аялдын дене түзүлүшүнүн өзгөчөлүтүнө, нерв системасынын туруктуулугуна, мүнөзүнө, төрөттөн кийинки ден соолугуна, анын туура режимде тамактануусуна, баланы режим менен эмизүүсүнө байланыштуу болот. Кээ бир энелердин эмчегинен төрөттөн кийин сүт такыр чыкпайт (агалактия), айрымдарыныкынан сүт аз чыгат (гипогалактия), кээ бир аялдарда сүттүү болот (гиперлактия). Агалактия абдан сейрек учурайт, ал негизинен эмчек безинин жетилбей калышынан, эндокриндик, кээде психикалык бузулуулардан болот. Гипогалактия эмчек безинин начарлыгына же эмчектин үрпүнүн жакшы өспөгөнүнө, баланын эмчек сорбогондугуна, сүттүн пайда болушуна катышкан гормондордун жетишсиздигине, ооруга (кант диабети, мастит, рак, нефрит жана башкалар) байланыштуу болот.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Апофеоз
Апофеоз (грекче apoSsraai; - Кудай деп билүү) 1) кайсы бир кишини, окуяны же көрүнүштү мактоо, даңазалоо; 2) кайсы бир окуяны же кишини даңазалаган спектаклдин же майрамдык концерт программасынын, цирктеги көрсөтүүнүн акыркы, салтанаттуу массалык көрүнүшү. Анда өтө көп катышуучулар болот. Атайылап жаркыраган декорациялык жасалгалар, кийимдер, бутафория жана башкалар пайдаланылат.
Технопарк (метро бекети)
Технопарк — Москва метросунун Замоскворецкая сызыксындагы станция. 2015-жылы 28-декабрьда ачылган.
Виктор Цой
Ви́ктор Ро́бертович Цой (21-июнь 1962, Ленинград — 15-август 1990, Слока — Талси 35-км шоссеси, Кестерциемс айылынан 2,5 километр, Латвия) — советтик рок-музыкант, ырлардын автору жана сүрөтчү. «Кино» рок-группасынын негиздөөчүсү жана лидери, ырчы, гитарист, обондорду жана ырларды жараткан. Бир нече тасмада тартылган.
Өмүр баяны
Виктор Цой Ленинграддын, Москва районунундагы (м. Парк Победы, Кузнецовский көчөсү, 25 үй) төрөт үйүндө дене тарбия мугалими Валентина Васильевна Цой (8 январь 1937 — 28 ноябрь 2009) жана түбү кореялык болгон инженер Роберт Максимович Цой (5 май 1938 туулган) үй бүлөсүндө туулган. Үй-бүлөдө жалгыз бала болгон. Бала төрөлгөндөн киийн, аны Москва проспектиндеги № 193, үйгө алып келишкен.
1974-жылдан баштап 1977-жылга чейин көркөм орто мектепке барып турган, ал жерден «Палата № 6» группасы түзүлгөн, башында Максим Пашков турган. В. Серов атындагы көркөм училищасынан, сабакка толук жетише албагынан улам ал жерден чыгарылгандан кийин, СГПТУ-61ге, бак кесүүчү кесибине тапшырган. Жаш кезинде Михаил Боярскийдин жана Владимир Высоцкийдин чыгармаларына ашык болгон, кийинчерээк Брюс Линин имижин туурай баштаган. Чыгыш күрөштөрү менен кызыккан жана Юрий Каспарян менен "кытайча" урушуп турган, дарактан профессионалдуу нэцкэ фигураларын кескен.
Унаа кырсыгынан каза табуу
1990 жылы 15 августта, саат 12:28 де Виктор Цой жол кырсыганан каза табат. Жол транспорт кырсыгы Латвиянын, Тукумсунун Слока — Талси» трассасынын 35-км, Ригадан ондогон километр аралыкта болгон. Чындыкка ылайыктуу расмий версияга ылайык, Виктор Цой айдап баратып уктап калган, ошондон улам анын ачык-боз түстөгү «Москвич-2141» унаасы, каршы тилкеге чыгып «Икарус-280» автобусу менен кагылышкан.
«Москвич-2141» автоунаасынын кочкул-көк түстөгү «Икарус-280» рейстик автобусу менен кагылышуусу, 1990 жылдын 15 августу саат 12:28 де Слока — Талси трассасынын 35-км болгон. Автоунаа трассада 130 км/c ылдамдык менен жүрүп бараткан, айдоочу Виктор Робертович Цой унааны башкара албай калган.
19 августа Виктор Цой в Ленинграддын Богословск көрүстөнүндө көмүлгөн. Виктора Цойдун өлүмү баардык сүйрөрмандары үчүн шок болгон. Бир нече фанаты, жада калса өз жанын кыюуга барган. . Виктор менен акыркы сапарга коштошууга миңдеген киши келди.
Чыгармачылыгы
1970-жылдардын аягында жана 1980-жылдардын башында «Пилигримы» группасынан Алексей Рыбин менен «Палата № 6» группасында бас-гитарада ойноп жүргөн Виктор Цойдун ортосунда тыгыз байланыш түзүлөт. Экөө чогуу Майк Науменкого(«Зоопарк») же Андрей Пановго (Свин) конокко келип турушкан.
Ошол жерде Виктор Цойдун биринчи квартирниктери өткөн. Таанымал боло баштаганы, Виктор Цой жана Алексей Рыбин «Автоматические удовлетворители» курамында Москвага барып Артемий Троицкийдин квартирниктеринде панк-рок-металл ойношкон. Ушундай сапарлардын бириндеэлектричкада бас гитаранын коштоосунда ойноп жаткан жеринен Борис Гребенщиков байкап калган. Ал Викторго өзү гана эмес, Андрей Тропилло, Сергей Курёхин жана башкалар дагы жардам сунуштаарын айтат.
Биринчи альбому
1981-жылдын жайында Виктор Цой, Алексей Рыбин жана Олег Валинский болуп «Гарин жана гиперболоиддер» группасын түзүп, ошол эле күздө Ленинграддын рок-клубуна мүчө болушат. Кийинчерээк Валинскийди армияга алып кеткенде, группанын аты «Кино» деп алмаштырылып, биринчи альбомун жаздырууга өтүшөт. «Кино» Борис Гребенщиковдун башкармалыгында Жаш Техник Үйүндөгү Андрей Тропиллонун студиясында жазыла башташат. Жаздырууга «Аквариумдун» баардык музыканттары катышышкан. Тез эле «Кино» өзүлөрүнүн биринчи электиркалык концерти менен рок-клуб фестивалында чыгышкан, баардык композициялар драм-машинанын коштоосунда жүргөн, «Когда-то ты был битником» аткарылып жатканда сценанын артынан БГ, Майк жана Панкер гитарасы менен секирип чыгышкан. 1982-жылдын жайында альбом толук жазылып бүтүп, узактыгы 45 мүнөттү түзгөн, аталышы ушундан улам пайда болгон. Бирок акыркы вариантында «Я — асфальт» ыры алынган, аны «45» альбомунун чыгарлыган версиясында бонус трек катары берилген.
Альбом өлкө боюнча тарап, группа жөнүндө сөз жүрө баштаган. "Кино" Москвада жана Ленинградда квартиралык концерттерин бере баштаган. Күзүндө Зоопарк тобунун барабанчысы менен бирге, «Кино» Кусковдун студиясында бир нече ыр жаздырышат, алардын арасында «Неизвестные песни Виктора Цоя»(бардыгы төрт чыгарылыш) топтомосунун курамына кирген «Весна» жана «Последний герой» ырлары дагы болгон.
Жаздыруу мүчүлүштүү деп эсептелип, тасманы Виктор үйүнө алып кеткендиктен кеңири жайылган эмес.
1983-жылдын 19-февралында «Кино» жана «Аквариумдун» биргелешкен электрикалык концерти болгон, музыканттар кара макияж жана стразасы бар костюмдар менен чыгышкан. «Электричка», «Троллейбус» жана «Алюминиевые огурцы» ырларын аткарышкан. Негизги курамга Каспарян жана Густав чакырылган. Жазында Цой менен келишпестиктерден улам Алексей Рыбин «Кино» группасынан кетет. Жайында жаңы гитарист менен репететиция кылышат. Жыйынтыгында Виктор Цой жана Юрий Каспарян алгач «Начальник Камчатки» альбомунун деможаздыруусу катары ойлонулган «46» альбомун жаздырышат. Алексей Вишня жаздырууну досторуна көчүрүп берет. «46» кеңири таралып, толук кандуу альбом катары кабыл алынган. 1983-жылдын күзүндө Виктор Цой армиядан качып, Пряжкадагы психиатрикалык ооруканада бир жарым ай изилдөөгө жатат. Психиатрикалык клиникадан чыккандан кийин «Транквилизатор» ырын жаздырат. Жазында рок-клуб фестивалында чыгып, ал жерден «Кино» лауреаттык наам алат, фестивалды ачкан «Я объявляю свой дом безъядерной зоной» ыры, 1984-жылкы фестивалдын антиаскердик темадагы мыкты ыры деп таанылат.
Толук эмес уйкаш
Толук эмес уйкаш – ырдагы уйкаштыкты түзгөн сөздөрдүн акыркы муундары (же акыркы үндүүлөрү) гана окшош тыбыштардан түзүлгөн уйкаштык. Мисалы,
Бирок муну – кур кыялда күйгөн от,
“Тиги дүйнө бар” деген сөз – бир жомок.
Бу дүйнө бар, мындан башка дүйнө жок!
Мындагы уйкашкан сөздөрдүн (күйгөн от – бир жомок – дүйнө жок) акыркы мууну гана (от – мок – жок) уйкашып турат.
Каныкейдин образы
'''Каныкейдин образы. '''Каныкейдин образында кыргыз аялдарындагы ак ниеттүүлүк, калыстык, өмүрлүк жолдошуна берилгендик өңдүү мыкты сапаттар чогулган. Каныкей кыраакы, жөн билги, акылман, колунан көөр төгүлгөн аял.
Адабият
"Манас" энциклопедиясы
ASM
ASM аталышы төмөндөгү маанилерде колдонулушу мүмкүн:
Fifth Harmony
Fifth Harmony - Майамиде негизделген жана Элли Брук, Нормани Кордей, Дина Жейн жана Лорен Хурегиден турган америкалык кыздар тобу. Ал эми топтогу Камила Кабелло 2016-жылы 18-декабрда топтон кеткен. Топ Саймон Коувеллдин үн жаздыруучу Syco Records студиясы менен келишим түзгөн жана андан соң Л.А. Рейддин Epic Records үн жаздыруучу студиясы менен келишимин уланткан. Топ, Америкадагы телевизиондук Х Фактор жарышуусунда үчүнчү орунга ээ болуп, конкурс бүткөндөн кийин топ түзүшкөн. Социалдык медияда атактуулукка жеткен соң, алардын "Биргеликте жакшы" ыры жана "Чагылыш" жана "7/27" альбомдору АКШдагы Биллборд 200 тизмесинде эң алдыңкы он ырдын катарына кирген. Алардын топтун аты менен аталган үчүнчү альбому 2017-жылы, 25-августта чыгуусу пландалууда.
Алар төрт "iHeartRadio Music Awards", үч "MTV Europe Music Awards", үч " MTV Video Music Awards", "American Music Award", "Биллборд айым" музыка боюнча сыйлыкты жана алты "Өспүрүмдөрдүн тандоосу" сыйлыктарын жеңип алышкан. 2016-жылы, декабрь айында Fifth Harmony тобу АКШда 424,000 альбом жана жети миллион санариптик ыр сатып, Nielsen Soundscan билдирүүсү боюнча 1.6 милрд. суроо-талапка ээ болгон.
Кызыл түстүү чөкмөлөр
Кызыл түстүү чөкмөлөр — негизинен чопо, алевролит, кумдук, конгломерат тектеринен турган кызгылтым күрөң түстөгү чөкмө тектер. Арасында акиташ, гипс кабаттары жолугат. Өңү темир оксидине байланыштуу. Кызгылтым түс гипс менен карбонат кургакчылыкта пайда болгонун билгизет. Кээде жашыл, көгүш, бозомук нун Базар-Коргон районундагы кыштак. КызылҮңкүр айыл округунун борбору. «Кызыл-Үңкүр» токой чарбасынын аймагында, Кеңкол суусунун сол өйүзүндө, деңиз деңгээли 1260 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Базар-Коргон кышнан 64 км түндүк-чыгыш тарапта. Жалал-Абад темир жол бекетинен 97 км. Кыштак 1900-ж. пайда болгон. Калкы 1308 (2009); негизинен токойчулукта, аарычылыкта, мал чарбасында эмгектенет. Жыгачтан буюм жасоочу цех, 2 тегирмен, мончо, соода борборлору, тамактануу жайлары иштейт. Орто мектеп, китепкана, мадабият үйү, клуб, бала бакча, оорукана, амбулатория, байланыш түйүнү жана башка бар. Кыштакка жакын балдардын «Медик» эс алуучу жайы жайгашкан.
Кыпа-Сыль-Кы дарыясы
Кыпа-Сыль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таз дарыясынын сол жээгинен 321 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 142 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Апофиза
Апофиза (грекче аpjphуsis - бутак) - жанаша жаткан тоо-тектердин арасына магмалык тулкудан бутакча болуп тараган ичке тарамдар. Магмалык тулку менен Апофеознын байланышы түздөн-түз байкалып, курамы боюнча ага тектеш келет, бирок ал майда кристалдуу же порфирлүү структуралык түзүлүштөрү менен айырмаланат. Негизги кенташ тарамдарынан тараган майда тарамчалар да кээде апофиза деп аталат.
Комбинация методу
Комбинация методторунда, факториал колдонуш керек. Мисалы:1 кызыл, 1 кок, 1 сары, 1 жашыл, 1 кара жана 1 ак шариктердин комбинациясы факториал менен болот. бизде 6 шар, анын ону тусунун жагылышусу, 720 болот, бул факториал менен табылат. 1*2*3*4*5*6=720 ошондой болуп саналынат. Вероятность чыгаруу менен болот, ошо эле 6 шардан, чакага салып, бизге 1 кара шарды чыгарыш керек, корбой 16,66 процент болот ошол кара шар чыгусуна мындай болуп табылат: 1 кара шарды чыгарыш керек 6 шардан: 1/6=0,1666*100=16,6 ошинтип табылган. Ошол эле 6 шардан, 2 шарды чыгарыш керек, анын 180 варианты болот, ошону азыр табабыз. Бизде 6 аркандай ону менен шар бар ошодон 2 чыгарсак аркандай вариант менен чыгат, 6!/(2!*2!)=180 ошентит табабыз.
Тулсидас
Тулсидас (1532-ж. ч., Уттар-Прадеш штаты, Сорон - 1624, Варанаси) - инди акыны жана философу.
Хинди тилинде, авадхи жана брадж диалекттеринде жазган. «Рамачаритаманаса. Раманын сансыз эрдиктери» (1575-ж. ч.) деген диний-филос. поэмасы диний-реформатордук бхакти кыймылынын идеясын чагылдырган.
Евгений Поливанов
Поливанов Евгений Дмитревич (28 (12). 2 (3). 1891, Россия империясы, Смоленск шаары – 25. 1. 1938, СССР. Москва облусу, «Коммунарка» полигону) – чыгыш тилдерин изилдөөчүсү, кыргыз таануучу, адабиятчы. 1912-ж. Петербург университетинин тарых-филология жана чыгыш практикалык академиясын (япон бөлүмүн) бир мезгилде бүткөн. 1918-жылдан Тышкы иштер эл комиссариатында Чыгыш өлкөлөр бөлүмүн башкарган, 1919-ж. Петроград, 1921-22-жылдары Петербург университеттеринде окутуучу, 1922–26-жылдары Ташкенттеги Орто Азия университетинин профессору 1926–29-жылдары Россия коомдук илимий институттар ассоциациясынын лингвистикалык бөлүмүн жетектеген, 1929–31-жылдары Самарканддагы Өзбек мамлекеттик илим-изилдөө институтунун, 1934–37-жылдары Фрунзедеги Кыргыз маданий курулуш интунун профессору болгон. Поливанов Евразия элдеринин 20дан ашык тилин билген жана жалпы тил илимин, япон, кытай, өзбек, дунган тилдерин изилдеген. Тарыхый фонологияга, тилдин эвол. теориясына негиз салган. Башка элдерге орус тилин окутуунун лингвистикалык методун биринчилерден болуп иштеп чыккан. «Манас» эпосунан үзүндүлөрдү которгон. 1936-ж. «Манас» эпосунун орусча котормонун принциптери тууралуу докладдын тезисинде «Манас» эпосун орус тилине которуу боюнча баалуу сунуштар айтылган. 1937-ж. Фрунзеде камакка алынып, Москвага жөнөтүлүп, 1938-жылдын башында атылган, 1963-ж. акталган. Эмг.: Общий фонетический принцип всякой поэтической техники. М., 1963; Статьи по общему языкознанию. М., 1968.
Өмүр таржымалы
1912-ж. Ленинград университетинин тарых-филология жана чыгыш практикалык академиясын (япон бөлүмүн) бир мезгилде бүткөн. 1917-ж-дан Тышкы иштер эл комиссариатында Чыгыш өлкөлөр бөлүмүн башкарган. 1919-26-ж. Петроград, кийин 1926-29-ж. Москва Чыгыш таануу, 1929-34-ж. Орто Азия (Ташкен), 1934-жылдан Кыргыз маданий курулуш институтунун (Бишкек) проф. П. Евразия элдеринин 20дан ашуун тилин билген.
Эмгектери
Эмгектеринде негизинен кытай, япон, өзбөк, дуңган, кыргыз жана жалпы эле тил илими жөнүндөгү проблемалар изилденген. «Манас» эпосун изилдеген илимий тезистери, макалалары ошол кездеги басма сөз беттеринде жарык көргөн. Эпостун айрым сюжеттерин орус тилине которгон. Бишкекте (1937) камакка алынып, Москвага жөнөтүлгөн. 1938-ж-дын башында атылган, 1963-ж. акталган.
Австралия-Азия деңиздери
Австралия-Азия деңиздери - Тынч океандын батыш тропиктик бөлүгүндө, Азия менен Австралиянын аралыгында жаткан деңиз алаптарынын жалпы аты. Аянты 8 млн км2дей. Ири деңиздери: Түштүк Кытай, Ява, Сулавеси, Сулу, Банда.
Паллада
Байыркы Грецияда Афинынын кудайынын ысымы менен аталган (Афина).
Колдонулган адабияттар
Паллада
Кадыр уулу Турдубек
Турдубек Кадыр уулу Зергер. 1948-ж. Жети-Өгүз районундагы Чоң-Кызыл-Суу айылында төрөлгөн. С. Чуйков атындагы Сүрөтчүлөр окуу жайынын колдонмо-жасалга бөлүмүн, Кыргыз Мамлекеттик Университетинин география факультетин бүтүргөн. КМУда иштеген, «Кыял» өлдик көркөм кол өнөрчүлүк бирикмесинде узанган, азыр С. Чокморов атындагы № 92 элдик көркөм кол өнөрчүлүк огуу жайында чебер-окутуучу. Турдубек күмүш, вейзилбер, жеэ, мис, датчалбас, мельхиор сыяктуу түстүү металлдардан рельефтүү жана көлөмдүү зер жасалгаларды кармайт. Ал узануусунда «чапкылоо», «сомдоо» аркылуу жумуру үлгүлөрдү кармоо, күмүш зым чосуу менен «тордоо», «чегүү» аркылуу буюм бетине көркөм оюм түшүрүү, күмүш зымды кертүү менен «сиркелетүү-таруулатуу», жалатылган күмүшкө «сыя төгүү» өңдүү зергерчилик ыкмалардан сырткары согуу (чеканкалоо) ыкмасын мыкты өздөштүргөн. Бир катар көргөзмөлөргө, семинарларга, кароо-сынактарга катышкан. Кесиптик-техникалык окуу жайларынын ар жылы өтүүчү кароо-сынагында зергерчиликти жана көркөм өнөрдүн башка түрлөрүн окутуу усулу боюнча «1995-жылдын мыкты мугалими» деген наам алган.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Капчыгай палеолит өнөрканасы
Капчыгай пaлеолит өнөрканасы – төмөнкү палеолит дооруна таандык таш куралдар эстелиги (устаканасы). Кадамжай районундагы, Марказ айылынан 20 км түштүк тарапта жайгашкан. Арпалык тоосунун капчыгайында таш курал жасоочу оттук таш тегинин катмары табылып, мустье доорунда ушул жерден таш куралдарын жасашкан. Археолог П. Т. Конопля тарабынан ачылган. Кийин А. П. Окладников тарабынан изилденген. 2001-жылдан А.П.Деревянко жана А.Н.Зенин жетектеген россия-кыргызстандык палеолиттик топ тарабынан изилденип жатат.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Александровский сад (метро бекети)
Александровский сад (1935-1946 — Улица Коминтерна, 1946-1990 — Калининская) — Москва метросунун Филёвская сызыксындагы станция. 1935-жылы 15-майда ачылган.
Ау Пейр программасы
Ау Пейр (Au Pair) программасы - атайын 18-25 жаштагы уул-кыздар үчүн түзүлгөн программа. Бул программа менен чет мамлекеттерге чыгууга мүмкүнчүлүктөрдүү берет, мисалы, Германияга, АКШга, Швейцарияга ж.б.
Банктык жөнгө салуу
Банктык жөнгө салуу – каржы тутумунун туруктуулугун камсыз кылуу, кредит берүүчүлөр менен аманатчылардын кызыкчылыктарын коргоодогу жана ошондой эле банктардын банк иши тууралуу мыйзамдарын жана КРУБдун ченемдик актыларын сактоосун камсыз кылуу максатында банктардын ишин жөнгө салууну ишке ашыруучу КРУБдун иш-милдеттеринин бири. == Колдонулган адабияттар ==
Тальбей-Яга-Коче
Тальбей-Яга-Коче — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сира-Ты-Вис дарыясынын оң жээгинен 3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Беловодскийдеги көтөрүлүш
1. 1916-жылдын 10-августундагыт падышалык Орусиянын бийлигине каршы улуттук көтөрүлүш.
Шилтемелер:
1. http://belovodskoe.potwater.kg/?q=node/256
Капка
Капка – капчыгайдын оозу; эки тоонун ортосундагы узатасынан созулган кууш өткөөл. Терминге байланыштуу пайда болгон топонимдер: Эчкили-Тоодогу Капка капчыгайы, Фергана тоо тизмегиндеги Капка-Таш көлү, Ички Теңир-Тоодогу Капка-Таш капчыгайы, Алайкуудагы Капка-Таш суусу, Кочкордогу Капка-Таш деген жер жана башка.
Арчалы (Тоң району)
Арчалы — Кыргызстандын Ысык-Көл облусунун Тоң районундагы айыл. Күн-Чыгыш айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 298 киши (2021-жылы).
Бикбау (Зианчурин району, Башкыртстан)
Бикбау — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Бикбау айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 248 киши. Почта индекси — 453384, ОКАТО коду — 80226810006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Водный стадион
Водный стадион — Москва метросунун Замоскворецкая сызыксындагы станция. 1964-жылы 31-декабрьда ачылган.
Тауншип оф Хоупвэлл (Нү-Жерси)
Тауншип оф Хоупвэлл (Нү-Жерси) (Township of Hopewell) — Нү-Жерси штатынын Мёрсер округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 17304 киши. Болжолдуу аянты - 151.9 км². FIPS коду — 34-33180.
Эски беде (Нуриман району, Башкыртстан)
Эски беде — Башкыртстандын Нуриман районундагы айыл, Эски бедеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 523 киши. Почта индекси — 452440, ОКАТО коду — 80245852001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Банктык сырларды түзгөн маалыматтарды берүү
Банктык сырларды түзгөн маалыматтарды берүү – мыйзамда белгиленген учурларда жана негиздер боюнча гана белгилүү маалыматтарды ( банк сыры ) үчүнчү жактарга берүү. Банктарды кошпогондо, бул маалыматтар ишенилип берилген же алардын кызматына же иштерине байланыштуу белгилүү болуп калган үчүнчү жактар ал маалыматтарды берүүгө укуктары жок. КРУБ мамлекеттик органдарга (КР Эсеп палатасына, салык органдарына ж. б.), кызмат адамдарына, жарандарга же болбосо кандайдыр бир үчүнчү жактарга түздөнтүз мыйзамда каралган башка жагдайларды кошпогондо, банктар менен өзара мамилелеринин жүрүшүндө ага белгилүү болуп калган банктык сырларды түзүүчү маалыматтарды берүүгө акысы жок. == Колдонулган адабияттар ==
Бегила (дарыя)
Бегила — Орусиядагы дарыя. Курган облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ук дарыясынын сол жээгинен 19 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 27 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сапар, сапар
“Сапар, сапар” (Voyage Voyage) ыры - айтылуу француз ырчы айымы Desireless (өз ысымы Claudie Fritsch-Mentrop, айтылышы - Клоди Фритч-Ментроп) аткарган обондуу ыр.
Desireless 1986-88-жылдары аткарган “Сапар, сапар” (Voyage Voyage) ыры дүйнө жүзүнө 5 миллиондон ашуун нуска менен таркаган.
1983-жылы ал композитор жана продюсер Жан-Мишел Риватты кезиктирет. Ал айтылуу Жо Дассен, Мишел Делпеш, Франг Галл, Патрик Жүве менен иштешип, атактуу болуп калган.
Ырды Клоди айым Desireless (“Эч нерсени көксөбөгөн”) деген адабий ысымы менен аткарып чыкты. Маалыматтарга караганда, ал мындай ысымды Индияга жасаган сапарынан жана ички бейпилдикке чакырган философиялык ой-туюмду тутканынан улам кабыл алган дешет.
Ырчы айымдын чачынын бир шумдуктай кылып таралышы, комсоо ырайы, жаңы ысымы, албетте, ошол кездеги музыка ышкыбоздорун арбап алгансыды.
Француз тилиндеги ырдын англис тилдүү дүйнөдө мынчалык көп нускада чыкканы да ырчы айым дал бутага тийгенин айгинелейт.
Ырдын кыргызча котормосу
Сапар, сапар Эски вулкандар үстү менен Учкан килем алдында канаттары калкылдайт, Сапар, сапар, Өмүр бою бүтпөгөн. Булуттардан көлмө-саздарга Испан шамалынан Эквадор жамгырына, Сапар, сапар, Бийиктикте калкыймын.
Борбор шаарлар үстү менен Тагдырга жазганды ойлоп, Океан тиктеп.
(Кайырма): Сапар, сапар!
Түн менен күндөн да узун Сапар Махабаттын керемет мейкининде Сапар, сапар, Индиянын ыйык дайралары менен Сапар, Эми, эч качан кайра кайтмай жок.
Найза таштар үстүндө Жараланган жүрөктөр Океан тиктеп.
(Кайырма) Борбор шаарлар үстүндө Тагдырга жазганды ойлоп Океан тиктеп.
(Кайырма).
Жеңиш Эдигеев 2011-жылы сентябрда которгон.
Сингл – жалкы ырлары
Айтылуу François альбомунан:
Тулемышев Мелс Шамыралиевич
КРдин билим берүүсүнүн отличниги. ФПИни (1961), В. В. Куйбышев атындагы Москва инж.-курулуш интунун аспирантурасын (1968) бүтүргөн. Кайыңды Курулуш-монтаж башкармалыгында прораб, участка башчысы (1961-62), «Фрунзе мамлекеттик курулуш» трестинде мастер, прораб, улук прораб (1962-66), СССР Курулуш транспорту минстрлигинде СКТБда инженер (1969), ФПИде (Кыргыз арх-ра-курулуш институтунда) кафедра башчысы, декан, директор (1970-2000), 2000-жылдан КРдин Билим берүү жана маданият министрлигинин алдындагы жогорку мектеп маселелери ИИИнин директору. 165тен ашык илимий эмгектин, алардын ичинен 4 монография, 15 окуу куралы жана 4 ойлоп табуусу жарык көргөн. Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Жорж Майкл
Жорж Кириякос Панайиотоу (англ. Georgios Kyriacos Panayiotou; 1963-жылы, 25-июнда туулуп, 2016-жылы, 25-декабрда каза болгон) - Жорж Майкл деген ат менен кеңири таанымал англиялык ырчы, ыр жазуучу, ыр жаздыруучу продюсер жана филантропист болгон. Ал Wham! деэтинин солисти катары атактуулукка жеткен. Жорж Майкл негизинен 1980-1990-жылдары жазган эмгектери менен бедгилүү аталган. Алардын ичинде "Кетээрден мурун мени ойгот" (англ. Wake Me Up Before You Go-Go), "Акыркы Кристмас" (англ. Last Christmas) аттуу ырлар жана "Ишенич" (англ. Faith, 1987) жана "Шек сактанбай ук 1" (англ. Listen Without Prejudice Vol. 1, 1990) сыяктуу альбомдору бар.
2004-жылы радио Академиясы Майклдын ырлары 1984-2004-жылдардын аралыгында британиялык радиодо эң көп угулган деп белгилеген. Ал эми 2005-жылы анын карьерасын жана жеке жашоосун баяндаган "Башка окуя" (англ. A Different Story) аттуу документалдуу тасма чыккан. Майкл 15 жылдын ичиндеги алгачкы турнесин баштап, дүйнөлүк 25 жандуу турнеси үч этапта өтүп үч жылга созулган (2006, 2007 жана 2008). 2016-жылы, 25-декабрда таң атпай 53 жашар Майклдын денеси Оксфордшайрдагы үйүндө табылган. Коронердин билдирүүсү боюнча ал табигый жол менен каза тапкан.
Чат-Көл
Чат-Көл (Чат-Көл) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Сокулук районундагы айыл. Кайназаров айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 2 939 киши.
Ларингит
Ларингит — көмөкөйдүн чел кабыкчасынын сезгениши. Ларингит катуу кармаган жана өнөкөт болуп айырмаланат.
Катуу кармаган ларингит
Катуу кармаган ларингит көбүнчө жогорку дем алуу жолдорунун сезгенишинде, сасык тумоо, кызылча, көк жөтөл, скарлатина жана башкаларда пайда болот. Ага организмдин суукка урунушу, көбүнчө ооз аркылуу муздак аба менен дем алуу, суукта көпкө, катуу сүйлөө, кыйкыруу, ошондой эле ыр үйрөнүүдө үндү туура эмес пайдалануу, дүүлүктүргүч буу жана газдардын таасири, чаңдуу аба менен дем алуу, өтө муздак же ысык тамак, спирт ичимдиктерин ичүү, тамеки тартуу жана башкалар түрткү берет. Ларингитте тамак кычышат, ооз кургайт, жөтөлөт, адегенде кургак жөтөл болот, кийин какырык бөлүнүп чыгат. Үн кырылдайт. Кээ бир учурда шилекей жутканда тамак ооруйт. Баш ооруп, дене бир аз ысыйт. Оору 7—10 күндө айыга баштайт.
Дарылоо
Дарылоо пайда кылган себебине жараша жүргүзүлөт. Оорулуу 5—7 күнгө чейин аз сүйлөп, ачуу, өткүр тамак жебей, спирт ичимдиктерин ичпей, тамеки тартпоо керек. Врач берген дарылар менен тамакты чайкап, ингаляция жасап, жылытуучу компресс коёт.
Жалган круп
6—8 жашка чейинки балдарда ларингиттин өзгөчө түрү — жалган круп пайда болушу мүмкүн. Бул учурда тамак шишийт, анын белгилери кептөөргө (чыныгы круп) окшош болот (Круп). Мында коко шишип, бүтөлүп калат да, дем алуу кыйындайт. Бул оору экссудат диатези жана башкалар аллергиялык оорулар менен жабыркаган балдарда кездешет. Жалган круп сасык тумоодо, вирустук ооруларда, кызылчада, скарлатинада болуп, приступ түрүндө өтөт. Приступ күтүлбөгөн жерден, көбүнчө түнкүсүн уктап жатканда кармайт. Балдар ойгонуп, тынчсызданып, дем алуусу кыйындап, ээги, эриндери көгөрүп, жөтөлөт. Бир аздан кийин бала тынч алып, уктап калат. Оорунун пристубу ошол эле түнү же кийинки түнү кайталанышы мүмкүн. Кээ бир учурда жалган крупка үн жылчыгынын кысылышы коштолуп, өмүргө коркунуч туудурат. Бул учурда тезинен врач чакыруу же баланы ооруканага жеткирүү керек. Врач келгенге чейин приступту бир аз басаңдатса болот. Ал үчүн көкүрөктүн тушуна горчичник коюп, бутуна 5—7 мин. жылуу ванна жасап, таза аба, жылуу сүт, минералдуу суусун берүү керек.
Өнөкөт ларингит
Катуу кармаган ларингиттин кайталанышы, кызыл өңгөчтүн, мурун көңдөйлөрүнүн сезгениши, тамеки тартуу, спирт ичимдиктерин ичүү, үнгө ашыкча күч келтирүү өнөкөт ларингитке алып келет. Өнөкөт ларингитте оорулуунун үнү кырылдап, тамагы кычышып, жөтөлөт. Бул белгилер байкалары менен сөзсүз врачка кайрылуу керек. Сезгенүү процессинин мүнөзүнө жараша врач дарылайт.
Алдын алуу
Ларингитти алдын алууда мурундун, анын коңулдарынын, кызыл өңгөчтүн ооруларын өз убагында дарылоо, тамеки чегүүнү токтотуп, ичимдик ичпөө керек. Ошондой эле денени чыңдоо, спорт менен машыгуу чоң мааниге ээ.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Laringite
Электр менен дарылоо
Электр менен дарылоо — ооруну дарылоо жана алдын алуу максатында электр тогун жана электр-магнит талааларын колдонуу. Э. м. д. врачтын көрсөтмөсү менен гана жүргүзүлөт. Физиотерапиянын кеңири таралган бөлүмү. Дарылоо практикасында төмөнкү (аз) чыңалуудагы туруктуу электр тогу кеңири колдонулат; ал оорулууга үзгүлтүксүз же айрым импульстар түрүндө берилет. Анын оорулууга таасири дененин белгилүү бир бөлүгүнө коюлган металл пластина (электрод) жана нымдалган кездеме төшөм аркылуу жүргүзүлөт.
жогорку жана төмөнкү жыштыктагы чыңалуу
Жогорку чыңалуудагы жана жогорку жыштыктагы импульстук токту пайдалануу дарсонвализация деп аталат. Аты бул ыкманы сунуш кылган франциялык илимпоз Д. Арсонвалдын ысмынан аталган. Мындай ток менен таасир берүү дарылоо мезгилинде жарык болуп туруучу газ (неон) менен толтурулган айнек электроддор аркылуу жүргүзүлөт. Тери менен электроддор ортосунда майда учкун разряды пайда болуп, теридеги нерв учтарынын дүүлүгүшүнө алып келет; бул учурда кандын айланышы, ткандардын азыктанышы жакшырып, ооруган жер басаңдайт.
Төмөнкү жыштыктагы өзгөрмө магнит талаасын колдонуу магнит менен дарылоо деп аталат. Дарылоо индуктор — электр-магниттин жардамы менен жүргүзүлөт. Өзгөрүлмө магнит талаасы тканга өтүп, аны аздыр-көптүр ысытат жана түрдүү физикалык-химиялык өзгөрүүгө учуратат. Бул ооруну жана кычышууну басаңдатат, кан тамырлары кеңейип, сөөктүн бүтүшүн тездетет.
Жогорку жыштыктагы өзгөрмө магнит талаасын колдонуу индуктотермия деп аталат. Анын таасири спиралдай оролгон же илмек формасындагы зым — индуктор аркылуу жүргүзүлөт. Индуктор аркылуу ток жүрүп, анын айланасында магнит талаасы түзүлөт. Дарылоо мезгилинде оорулуу индуктордун астынан бир калыптагы жылуулукту сезет; индуктотермия сезгенүүгө каршы, кан тамырды кеңейтүүчү, ооруну басаңдатуучу таасир берет.
Франклинизация — жогорку чыңалуудагы туруктуу электр талаасы менен таасир этүү ыкмасы. Ал ийне сымал электроддор менен жүргүзүлөт. Электр талаасында абанын газ молекулалары бөлүнүп чыгат жана көбүнчө терс заряддагы аэроиондор түзүлөт. Аны менен дем алуу бир катар ооруларга оң таасир берет. Аба ток өткөргүч болуп, «тынч» электр заряды жана бир аз озон пайда болот. Анын таасиринен нерв системасы, уйку жана жалпы абал жакшырат, дем алуу тереңдейт.
УВЧ менен дарылоо
Ультра жогорку жыштыктагы өзгөрмө электр талаасын колдонуу. Анын таасири конденсатор пластиналары менен жүргүзүлөт. Ал сезгенүүгө каршы таасир көрсөтөт, кан тамырларды кеңейтет, ткандардын азыктанышын жакшыртып, ооруну басаңдатат.
Микротолкундук дарылоодо өтө жогорку жыштыктагы электр-магнит талаасы колдонулат. Мында оорулуу жылуулукту сезет. Нурлануу энергиясы кан тамырларды кеңейтет, ооруну басаңдатып, ткандардын азыктанышын жакшыртат.
Электр менен дарылоо ыкмалары оорутпайт жана оорулуу үчүн коопсуз, ошондой болсо да төмөнкү эрежелерди сактоо зарыл: бул дарылоону тамак ичкенден 1 — 1 1⁄2  саат өткөндөн кийин гана кабыл алуу сунуш кылынат, дарылоо мезгилинде жердештирилген нерселерге (аппараттын тулкусуна, жылуулук берүүчү батареяга, кранга жана башкалар), ошондой эле ушул дарылоону кабыл алып жаткан оорулууга денени тийгизүүгө болбойт. Тынч гана жатуу же отуруу зарыл, уктоого, окууга, электроддорду которуштурууга болбойт; жагымсыз же өзгөчө сезим пайда болсо медсестрага же врачка кайрылуу керек. Электр менен дарылоодо оорулуунун денесинин дарылоо жүргүзүлүп жаткан жеринде металлдын сыныгы, ок, ал эми кийиминде металл нерселер (ачкыч, маки жана башкалар) болбошу керек. Электр менен дарылоодон кийин жарым сааттан кем эмес эс алуу сунуш кылынат. Микротолкун, УВЧ, индуктотерапия жана башкалар кабыл алган күнү үшүп, чыйрыгып калуудан сактануу зарыл. Электр менен дарылоо азыркы мезгилде көп ооруларды дарылоо жана алдын алууда чоң мааниге ээ.
Аппалачи
Аппалачи (Appalachian Mountains, индейлердин аппалачи уруусунун атынан) – Түндүк Американын чыгышындагы орто бийик тоолордун системасы. АКШ менен Канаданын аймактарында түндүк-чыгыштан түштүк-батышты карай 2600 кмге созулуп жатат. Басымдуу бийиктиги 1300-1600 м, эң бийик жери - 2037 м (Митчелл чокусу). Кырка тоолордон, өрөөндөрдөн, платолордон, бөксө тоолордон турат. Түндүк Аппалачи каледон, түштүк Аппалачи герцин бүктөлүүлөрүндө пайда болгон. Аппалачинин түндүк жана түштүк-чыгыш бөлүгү кристаллданган, батыш жана түштүк-батышы негизинен чөкмө тоо-тектерден (кумдук, доломит, акиташ) турат. Таш көмүр (Аппалачи көмүр бассейни), нефть жана күйүүчү газ, темир, титан, асбест кендери бар. Түндүк Аппалачинин (Мохок жана Гудзон дарыясынан түндүктө) бийиктиги 400-600 м болгон күдүрлүү бөксө тоошондой Андан чокулары жылма, капталдары жантайыңкы Адирондак (1628 м), Жашыл тоолор (1338 м), Ак тоолору (1916 м) жана массивдери көтөрүлүп жатат. Too массивдери тектоникалык өрөөндөр (кийин мөңгүнүн аракетинен төрлөргө айланган) менен бөлүнгөн. Түштүк Аппалачинин кыр зонасы тик көтөрүлгөн Көгүлтүр кырка тоосунан (эң бийик жери 2037 м, Митчелл чокусу), көптөгөн жарыш кырка тоолордон жана массивдерден турат. Алар бири биринен эрозиядан пайда болгон кенен өрөөндөр (Чоң өрөөн) жана чуңкурчактар менен бөлүнгөн. Кыр зонасына чыгыштан Пидмонт, батыштан Аппалачи платолору тутумдашат. Түндүгүндө ийне жалбырактуу жана аралаш токой, 41° түндүк кеңдиктен түштүктү карай тоо этектеринде жазы жалбырактуу токой (каштан, эмен, клён жана башка). 1000 мден жогору аралаш жана ийне жалбырактуу токой өсөт.
Банктык эмес кредиттик уюм
Банктык эмес кредиттик уюм – айрым банк аткарымдарынын ишке ашырууга укугу бар кредиттик уюм. Б. э. к. у. үчүн банк аткарымдарын аралаш аткаруу чегин мамлекеттин Борбордук банкы аныктайт.
Кредиттик уюм дароо алты ай өткөндөн кийин тууралуу сотко кайрылган. Times ар кандай болушу мүмкүн. Кээде банктар ошол замат, ал токтоосуз түзүү бир нече жылдан кийин эмне болот деп, сотко.
Речной вокзал (метро бекети)
Речной вокзал — Москва метросунун Замоскворецкая сызыксындагы станция. 1964-жылы 31-декабрьда ачылган.
Пишпек шаардык думасы
ПИШПЕК ШААРДЫК ДУМАСЫ – 1917-жылы августтан 1918-жылы июнга чейин иштеген шаардык өзүн-өзү башкаруунун тескөө органы. Шаарды көрктөндүрүү, мектеп, медициналык, маданий-агартуу иштерине каражат жыйнап, соода иштерин уюштуруп, шаар башчысын жана анын орун басарларын, шаардык башкарманын мүчөлөрүн, туруктуу жана убактылуу комиссиялардын төрагаларын жана мүчөлөрүн шайлаган. Октябрь революциясынан кийин бул дума контрреволюциячыл маанайда иш жүргүзгөн. 1918-жылы 10-июлда таркатылган.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Кыпа-Тэкодель-Кы дарыясы
Кыпа-Тэкодель-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тэкодель-Кы дарыясынын сол жээгинен 133 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 44 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Нептун
Нептун – Күн системасындагы Күндөн баштап санаганда сегизинчи планета. Немис астрономдору И. Галле менен Дж. Адам 1846-жылы ачышкан. Күнгө чейинки орточо аралыгы (орбитанын чоң огунун жарымы) 30,06 а. б. же 4500 миллион км. Нептундун түсү, чоңдугу, массасы жана атмосферасы Уранга окшош. Нептун орбита боюнча5,4 км/сек орточо ылдамдык менен Күндү 164,79 жылда толук бир жолу (айлануунун сидерикалык мезгили) айланып чыгат. Анын диаметри Жердин экватордук диаметринен 3,88 эсеге чоң (49500 км), атмосферасы негизинен метандын кошундусу менен молекулалуу суутектен турат. Нептундун көлөмү Жердин көлөмүнөн 57 эсе, массада кылат. Металл түрүндөгү тетрафторидин жогорку температурада барий, кальций же натрий буусу мененкалыбына келтирүүдөн алынат: NpF4+2Ca=Np+2CaF2. Ар кандай даражасындагы бирикмелеринин суудагы эритмелери ар түрдүү түскө ээ: Np3+ – кызгылт, Np4+ – саргыч-жашыл, Np5+ – көгүш, Np6+ жанаNp7+ – жашыл. Суутек сы Жердикинен 17,28 эсе чоң (1,03.1026кг. Анын бетиндеги оордук күчүнүн ылдамдануусу 11 м/сек2га жакын. Нептундун бетинде өтө чоң шамал ылдамдыгы (2000 км/с) катталган. Эки жандоочусу (Тритон, Нереида) бар.
Тулекеев Токтогазы Молдалиевич
КММИде ассистент (1975- 80), Бишкек ш-дагы № 2 ооруканада врач-хирург (1985-90), КММАда улук илимий-кызматкер, проф. 1997-жылдан кафедра башчысы. Адамдын анатомиясы жана морфологиясы боюнча адис. 100дөй илимий эмгеги, алардын ичинен 1 монография, 15тей окуу-методикалык куралдары бар.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Электр тогунан жана чагылгандан жабыркоо
Электр тогунан жана чагылгандан жабыркоо Үй тиричилигинде, өндүрүштө, айыл чарбасында электр аспаптарынын билбей же олдоксон урунганда травмага учуроо мүмкүн.
Биринчи жардам көрсөтүүдө баарыдан мурда электр тогунун таасирин токтотуу керек. Анткени жабыркаган адам өзү ажыроого кудурети жетпейт. Жардам көрсөтүүчү өзү да коопсуздук эрежесин сактоого тийиш. Ток булагын жандыргыч, пробка, рубильник аркылуу өчүрөт, резина кол кап, өтүк кийип же кургак жыгач менен зымды оолактатуу жана башкалар жол менен жабыркаган адамды ток булагынан ажыратуу зарыл. Дем алып, жүрөк иштеп турса тынч жаткырып, жылуу суюктук ичирип, нашатырь спиртин жыттатат; териси күйгөндө бор вазелинин же суутектин өтө кычкылын сыйпап, таза бинт менен таңуу керек. Дем алуусу, жүрөгүнүн кагышы токтогон учурда (клиникалык өлүм) врач келгенче жүрөккө массаж жасап, жасалма дем алдыруу («ооздон-оозго») керек (кара Биринчи жардам). Ошол замат медициналык тез жардам чакырып, ооруканага жеткирүү зарыл. Электр травмасынан 30—40 мин. өткөндөн кийин уйку келип, башы айланса, жүрөгү тез согуп, деми кыстыгып, тер басса, булчуңдары тартылса, травманын жеңилдигине карабастан врачтын көзөмөлүндө болууга тийиш.
Электр травмасынын дагы бир түрү — чагылган тийүү — добул учурунда атмосферанын электр разрядына кабылуу. Чагылган (же электр тогу) тийгенде жабыркаган адамды» жерге көмө койсо, тогу «чыгып кетет» деген — зыяндуу, жаңылыш ишеним. Анткени, организм жерде бат муздап, көкүрөк кысылып, дем алуу менен жүрөктүн иштөөсү начарлап, натыйжалуу биринчи жардам көрсөтүүгө болбой калат.
Аппетит
Аппетит (латынча appetitus - табит ачылуу) адамдын тамак ичүүнү каалоо сезими. Көпкө тамак ичпесе ачкалык сезими байкалат. Аппетит борбордук нерв системасынын белгилүү бөлүгүнүн козголуусунун натыйжасында пайда болуп, шилекей, тамак сиңирүү маңызынын бөлүнүп чыгуусун, карын, ичеги кыймылын күчөтүп, тамак сиңирүү органдарын тамакты кабыл алууга даярдайт. Даамдуу даярдалган тамак, анын көрүнүшү, жыты, дасторкондун кооз даярдалышы аппетитти күчөтөт. Тескерисинче тамактын жагымсыз жыты, түрү аны начарлатып, тамак сиңирүү органдарынын ишине терс таасир тийгизет. Тамактануу эрежесин туура сактаган адамдардын организми тамак сиңирүүчү маңызды белгилүү мезгилде жана өлчөмдө бөлүп чыгарууга ыңгайланат. Тамактануу эрежесин бузуу, тамактануу мезгилинде ар кандай алагды кылуучу факторлор Аппетиттин бузулушуна, ичегикарын жолунун жана зат алмашуунун ооруларына алып келет.
Электрофорез
Электрофорез — организмге тери же былжыр чел аркылуу туруктуу электр тогу менен дарылардын иондорун бир убакта жиберүү ыкмасы.
Мында рецепторлордун дарыга сезгичтиги күчөйт. Электрофорезде аз өлчөмдөгү дарылар териде топтолуп, көпкө таасир этет, ошондой эле кээ бир ооруларда жергиликтүү таасир берип, бир убакта бир нече дарыларды кошуп берүү мүмкүн. Электрофорез четки жана борбордук нерв системасынын, таяныч-кыймыл аппаратынын, гинекология ооруларында колдонулат.
Каңлы
Каңлы, канды – б. з. ч 3–1-кылымдагы түрк уруулар бирикмеси. Сырдарыянын орто агымындагы өрөөндө жайгашкан. Борбору – Отрар шаары болгон. Түрк тилдүү каңгүйлөр зороастризм динин тутуп күнгө, айга жана айрым жапайы аң жаныбарларга сыйынышкан. Усундардын көрсөткөн кысымынан каңгүй уруулары түндүк хунндар байырлаган аймактарга көчүп өтүшкөн. Алар алан-сармат, хазар, согду, эфталиттерге, Батыш Түрк кагандыгына, арабдарга, Караханийлер дөөлөтүнө каршы күрөшүшкөн, айрым учурларда көз каранды абалда да болуп турушкан. Кыпчак үстөмдүгүнөн мезгилинде каңлылар кыпчак уруулук союзуна компонент катары кирип, 13-кылымда каңлылар кыпчактардын орчундуу бөлүгүн түзүп калышкан. Рашид ад-Дин каңлылар Элуй Сирас жана Көк Ирдыш (Иртыш) дарыяларынын ортосунда наймандар менен бирге кыргыздарга жамаатташ жайгашкандыгын жазат. Болжолу 11–13-кылымда каңлылардын бир бөлүгү Жетисуудан түндүк-чыгыш тарапта көчүп-конуп жүрүшкөн. Ушул мезгилде Хорезм шахтарынын мамлекетинин саясий турмушунда каңлылардын таасири күчтүү болгон. Абул Гази К-ларды огуз уруулары менен Ысык-Көл, Жулы, Телашта (Талас) жамаатташ жашагандыктарын баяндайт. Плано Карпини жана Рубрук 13-кылымда каңлыларды Сырдарыянын төмөнкү агымына, Каракумга чектеш аймактарга жайгаштырышат. 13-кылымда каңлылар Орто Азиядагы эбегейсиз зор аймакка (огуз-кыпчак этностук чөйрөсүнө) чачырап кетишкен, каңлылар бүгүнкү ногой, каракалпак, казак, крым татарлары жана башка элдердин этностук пайдубалын түптөөгө катышкан негизги этнокомпонент. Каңлы уруусун кыргыздардын курамындагы Булг(а)чынын тукумдары катары 16-кылымда Сайф ад-Дин Аксыкенди тарабынан жазылган «Мажму ат-Таварихте» эскерилет.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Кызыл-Үңкүр өрөөнү
Кызыл-Үңкүр өрөөнү — Түштүк Кыргызстандагы табигый кооз жер. Базар-Коргон районунун аймагында. Батышынан Бабаш-Ата, түндүгүнөн Исфан-Жайлоо жана Кең-Кол, чыгышынан Тогуз-Булак тоолору менен чектешет. узундугу 32 км, туурасы 16 км. Арстанбапка жанаша жатып, Базар-Коргон кыштагынан 55 км аралыкта. Деңиз деңгээли орточо бийиктиги 2905 м, эң бийик жери 3754 м (Айлампа чокусу), эң жапыз жери 1000 м. Түрдүү түстөгү чөкмө тоо тектерден (кумдук, акиташ теги жана башка) турган кокту-колоттуу бөксө тоолор 2100 мге чейинки аймакты ээлейт. Бийиктеген сайын мезозой-кайнозойдун кызыл, күңүрт-кызыл жана боз түстөгү чөкмөлөрү азайып, палеозойдун акиташ, кристаллдуу сланец тоо тектеринен турган аскалуу тоолор басымдуу.
Киевская (метро бекети, Филёвская сызыгы)
Киевская — Москва метросунун Филёвская сызыксындагы станция. 1937-жылы 20-мартда ачылган.
Прасинкы дарыясы
Прасинкы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери — Ай-Ёган дарыясынын сол жээгинен 79 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу — 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ассемблер
Ассемблер ( - жыйноочу) - ассемблер тилинде жазылган программанын баштапкы текстин машина тилинде программага которгуч.
Тилдин өзү сыяктуу эле, ассемблерлер, адатта, белгилүү бир архитектура, операциондук систем жана тилдин синтаксисинин версиясы үчүн жарамдуу. Бирок түрдүү платформаларда жана операциондук системдерде иштей берүүчү мультиплатформалык же толугу менен универсалдуу ассемблерлер болот (тактап айтканда, чектүү универсалдуулар, анткени, төмөн деңгээлдеги тилде аппараттык көз карандысыз программа жазуу мүмкүн эмес). Акыркылардын арасынан кросс-ассемблерлер тобун бөлүп айтууга болот. Алар башка архитектуралар жана операциондук системдер үчүн машина кодун жана колдонулган модулдарды (файлдарды) чогулта алышат.
Банктык эсеп келишими
Банктык эсеп келишими – банк же башка кредиттик мекеме (мындан ары – банк) кардарга (эсептин ээсине) ачылган эсепке келип түшкөн акча каржатын кабыл алууга жана аны эсепке кошууга, клиенттин эсептен тийиштүү кошундуну которуу же берүү жөнүндөгү буйругун жана башка аткарымдарды эсеп боюнча аткарууга милдеттенген келишим. Банк кардардын банк эсебинде болгон акча каражатын, кардардын эсептеги сумманын чектеринде ал каражатты каалаган убакта тоскоолсуз тескөө боюнча укуктарын кепилдө менен, пайдалана алат. Кардар өзүнүн банк эсебиндеги акча каражатын өз алдынча тескейт. Банктын кардардын акча каражатын пайдалануу багытын аныктоого жана көзөмөлдөөгө, анын акча каражатын өзалдынча тескөө боюнча укуктарын мыйзамда же келишимде каралгандан тышкары башкача түрдө чектөөгө укугу жок. == Колдонулган адабияттар ==
Ассемблер
Ассемблдөө программанын аткарылчу модулун алуу жолундагы биринчи дагы акыркы дагы баскыч болбошу мүмкүн. Мисалы, көпчүлүк компиляторлор жогорку деңгээлдеги программалоо тилдеринен ассемблер тилиндеги программа түрүндө жыйынтык берет. Буларды илгериде ассемблер иштеп чыгат. Ошондой эле, ассемблдөөнүн жыйынтыгы аткарылчу эмес, объектилик модул болушу мүмкүн. Бул модул машиналык коддун чачкын блокторун жана программалар тууралуу маалыматтарды камтыйт. Булардан (же бир нече объектилик модулдан) байланыш редакторунун жардамы менен илгериде аткарылчу файл алуу мүмкүн.
Крутишка (Суера куймасы)
Крутишка — Орусиядагы дарыя. Курган облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Суерь дарыясынын оң жээгинен км 51 алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы Курган шаарынан Есет дарыясынын куймасына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.