cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Элдик демократиялык революция
Болгарияда элдик демократиялык революция башынан эле социалисттик мүнөздө болгон.) элдик демократиялык революция антиимпериалисттик, антифеодалдык демократиялык революция катары коомдук-экономикалык өнүгүүсү ар кандай деңгээлде болгон өлкөлөрдө (Чехословакия менен Венгрия, Румыния менен Кытай ж. б.) капитализмдин жалпы кризисинин учурунда болуп өткөн. 40-жыл менен 20-жылдардын революциялардын социалдык-экономикалык мазмуну бирдей эместигине карабай, бул аталган өлкөлөр чет элдик империализмден (Германия, Италия, Япониянын) жарым колониалдуулукта, көз карандылыкта турганы менен аналогиялуу. Бул өлкө-лөрдүн элдеринин алдында революциячыл жалпы фашизмге каршы, улуттук күнкорсуздук жана демократия үчүн күрөшүү маселесин коюп, алардын баштапкы революциячыл өнүгүүсүндө окшош жолго түшүүсүн шарттады. Элдик демократиялык революция социалисттик революция тибине кирип, ошону менен эле буржуазиялык-демократиялык революциядан айырмаланып турат. Эгер эски типтеги буржуазиялык-демократтык революциянын экономикалык негизи өндүрүш күчтөрү менен феодалдык (жарым феодалдык) өндүрүштүк мамилелердин ортосундагы карама-каршылык түзсө, социалисттик революциянын негизи – өндүрүш көчтөрү менен күнү бүткөн каптиталисттик өндүрүш мамилелеринин каршылыгы болсо, жогоруда каралган өлкөлөрдөгү Элдик демократиялык революция негизи – эки түрдүү: биринчиден, өндүрүш күчтөрүнүн өнүгүшү менен феодалдык (жарым феодалдык) өндүрүштүк мамилелеринин; экинчиден, улуттук экономикалык өнүгүүнүн кызыкчылыгы менен чет элдик капиталдын же аны менен байланышкан жергиликтүү капиталдын зомбулугун каршылыгы түзгөн. Элдик демократиялык революция айырмалуу белгиси анын кыймылдаткыч күчтөрүнүн курамында болуп саналат.
Эгер эски типтеги буржуазиялык-демократиялык революциянын кыймылдаткыч күчү буржуазиялык таптар, а социалисттик революциянын кыймылдаткыч күчү пролетариат Элдик демократиялык революциянын кыймылдаткыч күчү элдик фронт, ар түрдүү катмарлардын жана таптардын биримдиги болуп, социалисттик революцияга чечкиндүү жакындайт. Элдик демократиялык революциядагы бир маанилүү айырмасы анын орноткон бийлигинде. Элдик демократиялык революциянын натыйжасында орнотулган элдик бийлик пролетариат диктатурасынан таптык мүнөзү боюнча айырмаланат. Элдик демократиялык революция орноткон бийлик демократиялуу жана социалисттик өзгөртүүлөрдү жүргүзүүнү, социалдык маселелерди чечүүнү көздөйт.
Алтын Ордо
Алтын ордо – 13-к-дын 40-ж-нын башында хан Батый негиздеген феодалдык мамлекет. Алтын Ордонун бийлиги батышта – Дунайдын аягы менен Фин булуңуна чейинки, чыгышта – Ыртыш менен Обь суусунун аягына, түштүктө – Кара деңизи, Каспий деңизи жана Арал деңиздери менен Балхаш көлүнө, түндүктө орустун Новгород жерлерин камтыган. Алтын Ордонун борбору оболу Сарай-Бату (Астраханга жакын), кийин Сарай-Берке (Волгоградка жакын) болгон.
Тарыхы
14 Мамлекет катары түпкү негизи бош, ар кошкон элден куралган, күч менен гана сакталып турган бирикме болгон. Анын курамына Итиль дарыясынын аймагындагы болгарлар, мордвалар, орустар, гректер, түркий тилде сүйлөгөн айрым элдер кирген. Көчмөн калктын басымдуу бөлүгүн кыпчактар, каңгайлар, татарлар, түрк- мөндөр, кыргыздар ж.б. түзгөн. Алтын Ордонун карамагында жашаган элдин коомдук жана маданий өнүгүү деңгээли да түрдүүчө болгон. Көчмөндөрдө чала феодалдык мамилелер, отурукташкан райондорунда феодалдык мамилелер өкүм сүргөн. Хандар карамагындагы калктарга талап-тоноо саясатын жүргүзүп, мыкты жерлерди жана жайыттарды моңгол феодалдары ээлеп, калктан үзгүлтүксүз салык алып турушкан. Шаарларда кол өнөрчүлүк өнүккөн. Алар маданияттын да борборуна айланган. Шаарларда чет жактан келген усталар иштешкен.
Мамлекеттин башында Батыйдын тукумунан чыккан хандар турган. Ал эми мамл. иштерди «беглер беги», айрым аймактарды вазирлер башкарган. Элден жыйналуучу салыкты даругдар же баскактар жыйнашкан. Мамлекеттик түзүлүшү жарым аскердик мүнөздө болгон. Анткени аскердик жаа админ. кызмат бөлүнгөн эмес. Алтын Ордонун аймагын Жучунун 14 уулу улустарга энчилеп бөлүп алган. Мис., Ак ордо улусун Жучунун уулу Ордо- Ежен башкарган. Кийинчерээк Алтын Ордонун мурасчыларынын ортосунда феодалдык согуштар чыккан. 1357–80-ж. ич ара согуштардын натыйжасында 25 хан орун алмашкан. 14-к-дын 60-ж-нда Алтын Ордодон Хорезм бөлүнүп чыгат. Бир аз өтпөй Астрахань бөлүнүп кетет. Биригишкен орус княздары 1380-ж. Куликовдогу салгылашууда чоң ийгиликке жетишет. 1395–96-ж. Тимур Алтын Ордонун аскерлерин толук талкалап, Сарай-Беркени басып алат. 15-к- дын 20-жылдары Алтын Ордонун биротоло ыдырап бузулуп, мурдагы бирикмеден Сибирь хандыгы, Ногой ордосу, Казань жана Крым хандыктары өз алдынча бөлүнүп кетет. 1480-ж. орустар моңголдордун зомбулугунан биротоло бошогон, 16-к-дын башында чоң ордо толугу менен жоюлган.
Сайм-Еган дарыясы
Сайм-Еган — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Поколька дарыясынын оң жээгинен 124 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дөңкара
Дөңкара — Манастын чоросу Дөрбөндүн аты. Каныкейге күйөөлөп баргандагы ат чаап жар тандоодо Д. отуз биринчи болуп келип, Дөрбөн тагдырына буюрган Талмаарамга үйлөнөт (Сагымбай Орозбаков, 2. 426).
Векселдик келишим
Векселдик келишим – 1) бир тараптын башка тараптан белгилүү мүнөздөгү векселдерди берүүнү талап кылуу укугун аныктоочу жана ал үчүн белгилүү акча каражатын төлөө милдеттенмеси жөнүндөгү, ошондой эле башка тараптын шартташылган акча өлчөмүн жана В. к. жазылган векселди берүү милдеттенмеси жөнүндөгү макулдашуу; 2) белгилүү негиздер боюнча векселдердин берилгенин күбөлөгөн документ. == Колдонулган адабияттар ==
Пароп (дарыя)
Пароп — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Воробина дарыясынын сол жээгинен 16 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 43 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Авункулолокалдуулук
Авункулолокалдуулук - баш кошкон жубайлар күйөө баланын таякесинде жашайт. Бул авункулат салтына мүнөздүү туруктуу же убактылуу болушу мүмкүн.
Надыр пикрит кооз ташы кени
Надыр пикрит кооз ташы кени Баткен облусунун Кадамжай районунда. Айдаркен шаарчасынан 26 км түштүк-чыгыш тарапта, Алай кырка тоосунун түндүк этегинде. 1968-ж. геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлгөн. Кен аймагында байыркы эффузия жана палеозойдун метаморфизмделген тоотектери кездешет. Кооз таш–пикрит тоотеги «надыр силли» деп аталган эффузия массивинин астынкы бөлүгүндө катмар түрүндө түндүктү карай 80° бурч менен жатат. Кен үч участкага бөлүнүп, аларда катмардын узундугу 800 мге чейин, калыңдыгы 150–200 м. Өңү капкара, ири кристаллдуу, жүк көтөрүмдүүлүгү, суукка чыдамдуулугу жогору. Блокторго жакшы ажырайт. Пикрит өзгөрүлүп, серпентиндешкен. Натыйжада каралжын минералдары көгүш жашыл түстө кубулжуп турат. Кендеги таштан кооздоп каптоочу такталарды алса болот. Болжол запасы 3 млн м2.
Жайчыл
Жайчыл (лат. Salmo letnica) – жилингир балыгынын бир түрү.
“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы
“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы - табият, тарыхы, илим, искусство, техника, экономика жана башка тармактарды, ошондой эле дүйнөлүк цивилизациянын азыркы жана өткөндөгү урунттуу учурларын чагылдырган фундаменталдуу энциклопедиялык басылма. Энциклопедиянын “тарых, философия жана укук”, “тил-адабият жана искусство”, “география, геология жана экология” ошондой эле “табият жана так илимдер” редакциялары атайын редакциялык комплекс тарабынан даярдалат. Башкы редактор Асанов Ү.А., жооптуу редактор Андашев Д. Б.
Белисынык, тоо
Белисынык, тоо - Түштүк Теңир-Тоодо, Фергана өрөөнүнүн түштүгүндө. Кожобакырган суусунун чыгышында дого сымал кеңдик багытта 26 км  аралыкта созулуп жатат. Туурасы 11 км. Орточо бийиктиги 1100– 1300 м, эң бийик жери 1571 м. Кыры тайпак, Кожобакырган өрөөнү тарабынын батыш капталы тик жана кыска, түндүк жана түштүк беттери Фергана жана Ташрабат өрөөндөрүн карай жантайыңкы. Палеоген жана неогендин кызыл түстүү конгломерат, кумдук, алевролит жана башкалар тектеринен турат. Тоого чөл, жарым чөл, кургак талаа ландшафттары мүнөздүү. Капталдарына кайрак эгин айдалат; чабынды жана жайыт.
Векселдик куржун
Векселдик куржун – белгилүү учурда банктын же уюмдун карамагында турган векселдердин жыйындысы.
Самүдүн Абдраимов
Абдраимов Самүдүн (1944-ж. т., Ак-Суу району, Отуз-Уул айылы) — тоо-кен инженери, техникалык илимдердин доктору (1987), профессор (1990).
Баястан-Султан
Баястан-Султан - Кыргызстандын түштүгүндө кеңири тараган элдик поэма. Бул лироэпикалык поэманын сюжети жөө жомок жана легенда түрүндө да айтылат. Өзүнчө обону, күүсү бар. Бул жагынан белгилүү "Мактым сулуу", "Мырза уул менен Ак Саткын" поэмаларына окшош. Сюжет-тик мотивдери "Жаныш-Байыш" жана "Жалайыр жалгыз" поэмаларына Жакын. Поэмада агалы-ини Баястан менен Султандын сырткы баскынчыларга каршы күрөшү, трагедиялуу турмушу баяндалат. Сюжеттик коллизиялардын курчтугуна караганда, чыгарма кыргыз элинин чет элдик басып алуучуларга каршы күрөшүнөн кийин пайда болгон сыяктанат. К. Мифтаков 1947-ж. Ноокат районунда жашоочу Курбанов Султандан бул поэманын жомок түрүндөгү вариантын жазып алган. Түшүндүрмөсүндө К. Мифтаков поэманы кыскартып жазганын, анын кызыктуу, көлөмдүү экенин эскертет. Поэма жарыялана элек.
Самүдүн Абдраимов
Өмүр таржымалы
1971-жылдан Кыргызстан ИАнын Автоматика институтунда улук инженер, кенже, улук илимий кызматкер. 1978-жылдан пресс-комплекси лабораториясынын башчысы. Абдраимов механика, машина куруу, механизм жана машина теориясы, татаал системаларды башкаруу теориясы жана практикасы тар мактарында эмгектенет. Анын иштери жаңы типтеги өзгөрүлмө структуралуу механизмдерди изилдөөгө арналган. Абдраимовдун иштеринин негизинде басым аркылуу металл иштетүү үчүн пресстердин бир нече конструкциясы түзүлгөн жана жасалып чыгарылган. 100дөн ашык илимий эмгектин (анын ичинде 5 монография), 36 ойлоп табуунун автору.
Баястан-Султан
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Самүдүн Абдраимов
Сыйлыктары
Илим жана техника боюнча Кыргызстан Ленин комсомолу сыйлыгынын лауреаты (1977), Кыргыз Республикасынын эмгек синирген ойлоп табуучусу (1983).
Айрым шилтемелер
КЫРГЫЗСТАНДЫК ОЙЛОП ТАБУУЧУЛАРДЫН АЛТЫН БАЙГЕСИ
Жаз мезгили
Жаз мезгили – кыш менен жайдын аралыгындагы жыл мезгили. Жердин Түндүк жарым шарында жазгы күн-түн теңелүү мезгилинен (20- же 21-марттан) жайкы күн токтолууга (21–22-июнга) чейинки, Түштүк жарым шарда 23-сентябрдан 22-декабрга чейинки убакыт. Адатта Түндүк жарым шарда жаз мезгили – март, апрель, май, ал эми түштүктө – сентябрь, октябрь, ноябрь айларын камтыйт. Айрыкча жаз мезгили мелүүн алкактарда (абанын температурасынын көтөрүлүшү, кар катмарынын жана агын суулардагы муздун эриши, өсүмдүк менен жаныбар дүйнөсүнүн тиричилигиндеги өзгөрүүлөр жана башка) ачык байкалат.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Агаргак
Агаргак — ултарылган койдун терисинен тигилген ак тон. Айрым учурларда жибек кездемесинен тигилген чепкенге карата да айтылары маалым.
Акваланг
Акваланг - (латынча agua - суу, англисче lung - жеңил) - адамдын суу астында дем алышы үчүн жонуна асынып жүрмө автономиялуу аппарат. 1943-жылы француз Ж. И. Кусто менен Э. Ганьян ойлоп чыгарган. Кысылган абалуу баллондон жана дем алдыргыч аппараттан турат. Көбүнчө суу астындагы спортто, чөгүп бараткандарга жардам берүүдө, суу астындагы изилдөө иштеринде, техникалык жумуштарда, балык уулоодо жана башкаларда колдонулат. Бирок, кысылган абадагы азот адамга талыкшытуучу терс таасир тийгизгендиктен, аны менен 40 м тереңдиктен төмөн түшүүгө болбойт.
Дөңкөй
Дөңкөй — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери, кытай алпы. Кытайлар менен болгон согушта Манастын карындашы Кардыгачтын колунан өлгөнү эскерилет ( Саякбай Каралаев, "Семетей", 1. 262).
Salesforce.com
salesforce.com, inc. (энбелгиси salesƒorce деп жасалган; адатта SF же SFDC деп кыскартылат) -- башкы штабы Калифорниянын Сан Франциско жергесинде жайгашкан Американын булут эсептөөчү компаниясы. Кирешени кардарлар менен өз ара мамилелерди башкаруудан (англ. customer relationship management, CRM) алса дагы Salesforce ошондой эле сатып алуу жолу менен коомдук тармактардын коммерциялык колдонмолорунан дагы каражат табат. 2016-жылдын башында эле ал 61 миллиарддан ашуун базар капитализациясы менен Американны эң баалуу булут эсептөөчү компанияларынын бири болуп калган.
Дистиллирлөө процесси
Дистиллирлөө процесси – суюктукту бууга айландырып тазалоо. Суюктукту буулантып, кайрадан конденсациялоо аркылуу жүргүзүлөт. Буулантуу негизинде буу фазасы төмөнкү темп-рада кайнай турган, ал эми конденсат фазасы жогорку темп-рада кайнай турган компонент менен байыйт. Жөнөкөй дистирлөөдө бир, ал эми фракциялык дистирлөөдө бир нече суюктуктар бөлүп, тазалоого жетишүүгө болот. Д. аппараты суюктуктар кайнатуучу көлөмдөн, муздатуучу конденсатор жана конденсатты тосуп алуучу идиштен турат. Д. п. жөнөкөй жана молекулярдык болуп экиге бөлүнөт. Жөнөкөй молекулалар өз ара кыймыл аралыгы, кайноо жана конденсациялоо, беттик аралыктарынан кичине боло турган басымда жүргүзүлөт, ал эми молекулярдык Д. 1-10 КПа, б.а. жогорудагы аралыкка тескери деңгээлде болгон шартта ишке ашырылат.
Жакшылык кыл
Жакшылык кылуу ар бир инсандын колунан келет. Кыргыз эли бекеринен жакшы болуу аста-аста, жаман болуу бир паста деп айтпаса керек. Андыктан жакшылык кылууда үлгү болуу же жакшылык кылууда жарышуу коомдогу кандай гана жакшы корүнүш. Келиңиздер биргеликте жакшылык кылуу менен коомду алдыга сүйрөйлү.
Бир акылман айткан экен: "сенин бирөөнүн көңүлүн оорутканың анын жүрөгүнө мык сайгандай. Ал эми андан кечирим сураганың ал мыкты кайра сууруп алгандай болот. Бирок көңүлүн оорутканың үчүн анын жүрөгүндө так калып калат".
Кыргыз эли аз гана эл. Эки күндүк убактылуу жашоодо бири-бирибиздин көңүлүбүздү оорутпай жашаганга аракет кылалы туугандар.
Ринкон (Нү-Мексико)
Ринкон (Нү-Мексико) (Rincon) — Нү-Мексико штатынын Don Ana округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 220 киши. Болжолдуу аянты - 2.7 км². FIPS коду — 35-62900.
Куданга
Куданга (Курденьга, Ладонга) — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Түштүк дарыясынын сол жээгинен 401 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 35 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тынаркүл Абдразаева
Тынаркүл Абдразаева – театр жана кино артисти.
Кыскача өмүр баяны
Т.Абдразаеванын балалык кези Көл кылаасында өткөн.
Ушул театрда он жылдан ашык иштегенден кийин, 1990-жылы жаңыдан уюшулган биринчи жеке менчик театр “Тунгучка” өтөт. 1993-жылы кайрадан  КМАДТка келип кирет. Ошондон ушул күнгө чейин мамлекетибиздин башка сахнасында чоң чыгармачылык жигер менен эмгектенип келе жатат.
Чыгармачылгы
Таланттуу актриса, Тынара Асанбековна Абдразаева чыгармачыл жолун отуз жылдык чыгармачыл жолунун ичинде театрдын сахнасында элүүгө жакын башкы жана негизги ролдорду жогорку көркөмдүк чеберчилик менен аткарып кыргыздын улуттук театр журтчулугунун, жалпы эле көрүүчүлөрдүн көңүлүн уюткан чоң-чоң ийгилктерге жетишти.
Ал аткарган ролдорду үстүртөн эле санап өткөндө да, кандай олуттуу эмгектер экени көрүнүп турат: Кишимжан (Ж.Абдыкадыров, “Олжобай менен Кишимжан”), Газиза (М.Касенов, “Алда жаш жубайлар, ай!”), Зинат Бекееевна (Т.Абдумомунов, “Машырбек үйлөнөт”), Букей (Б.Өмүралиев, “Жаңырык”), леди Анна (В.Шекспир, “Ричард III”), Айчүрөк, Чачыкей (Ж.Садыков, “Сейтек”), Тангут ханышасы Гүрбөлжүн (Ж.Кулмамбетов, “Чынгызхандын купуя сыры”), Алмакан (Ж.Кулмамбетов, “Жөн эле Майраш”), Догулаң (Ч.Айтматов, “Сары - Өзөктөгү жаза”), Алиман (Ч.Айтматов, “Саманчынын жолу”), Батма (Ж.Өзүбекова, “Толгоо”) ж.б.
Булардан тышкаары Т.Абдразаева кыргыз киносунда да онго жакын фильмдерде жана дагы онго жакын телесериалдарда башкы жана негизги ролдорду өтө ийгиликтүү ойноп, кыргыз көрүүчүлөрүнүн жүрөгүнөн терең түнөк таба алды.
Т.Абдразаева комедиядан тартып трагедияга чейинки ролдорду бирдей ийгилик менен жогорку чеберчиликте ойногон актриса.
Тынара Асанбековна Абдразаева артист гана эмес болочок муундарды тарбиялаган мыкты педагог дагы. Анын колунан тарбия алган жаш муундагы артисттер ушул тапта Кыргызстандын театрдарында үзүрлүү эмгектенип жатышат.
Рентген-диагностика
Рентген-диагностика — рентген нурларынын жардамы менен кишинин организминдеги бузулуулар менен ооруларды табуу ыкмасы.
1895-жылы немец физиги В.К. Рентген мурда белгисиз болгон нурларды ачкан, анын ысмы боюнча ал нурлар рентген нурлары деп аталган. Рентген нурлары тунук эмес ткандар жана органдар аркылуу өтүп, кээ бир ткандарга сиңет жана фотоплёнкага таасир этет. Кээ бир ткандар контрасттуу заттарды оргнизмге киргизгенде гана изилденет.
Векселдик милдеттенме
Векселдик милдеттенме – жөнөкөй жана которум векселдеринен келип чыгуучу укуктук мамилелер, анын маңызы бир адамдын (кредитордун ) векселде белгиленген шарттарда белгилүү сумманы төлөп берүүнү субъективдүү талап кылуу укугу жана ага юридикалык милдеттенмени жиберүүчүнүн (карызкордун ) аны төлөп берүүсү болуп эсептелет. В. м. активдүү субъекттин (векселди кармоочунун алдындагы милдеттенмеси, векселди төлөп берген регрессаттын алдындагы жана ортомчунун алдындагы милдеттенмеси), пассивдүү субъекттин (түз ж. б. карызкорлордун милдеттенмелери) сапаты боюнча, ошондой эле аралаш, жигердүү-солгун мүнөзү менен айырмаланат. == Колдонулган адабияттар ==
Рентген-диагностика
Медициналык практикада рентген нурлары менен изилдөө органдардын көлөмүн, анатомиялык өзгөрүүлөрүн билүүдө, оорунун өтүшүнө байкоо жүргүзүүдө керек.
Рентген-диагностикада организмди нурга чалдыгуудан сактануу чаралары колдонулат. Азыркы кезде рентген-диагностика рентген аппараттары орнотулган атайын бөлмөлөрдө жүргүзүлөт. Саламаттык сактоо органдары тарабынан организмге тийүүчү рентген нурларынын уруксат этилген дозалары чектелген. Бирок улам-улам врачтын уруксатысыз рентген изилдөөлөрү кээде оорулууга зыян келтирет. Ошондуктан бардык рентгендик изилдөөлөр врач белгилеген мөөнөттөрдө гана жүргүзүлөт. Заманбап рентген аппараттары санариптик тутумдун жардамы менен пациентке нурланууну азайтуу принциптерине негизделгендиктен, спецификалык каршы көрсөтмөлөр жок.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Исамет (Илишев району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Алтын-хан мамлекети
Алтын-хан мамлекети – Моңголиянын түндүк-батышында 16-к-дын аягында түзүлгөн мамлекет. 16- к-дын 80-ж. Дзасахту хандык ээлигинен бөлүнүп чыгышкан. Анын негиздөөчүсү Шолой Убаши (1567–1627) Чыңгыз хандын урпактарынын бири. А-х. мамл-нин ордосу Убсу-Нур (Моңголия) көлүнүн айланасында жайгашкан. 17-к-дын башында өз ээликтерин енисейлик кыргыздар ж-а алардын кыштым капчыгайларынын эсебинен кеңейткен. Салык төлөөгө мажбур болгон кыргыздар иш жүзүндө  көз каранды болушкан эмес. Кыргыздардын үстүнөн бийлигин кармап туруу үчүн А-х. м. барымта кармоо адатын пайдаланган. Хандыктагы ич ара күрөштөрдө кыргыздар четте турушкан эмес.
Кыргыздардын каардуу мүнөзү моңголдордогу каймана түрдө айтылган «харгис» (кыргыз) – каардуу жырткыч, кекчил деген сөздөрдүн келип чыгышына алып келсе керек. Жуңгар ханы Сенге Тайши тарабынан талкаланган. Азыр да мурдагы А-х.м-нин аймагында (түндүк– батыш Моңголия) хара хиргис, шара хиргис, модон хиргис сыяктуу моңгол уруулары, кыргыздарга байланыштуу жер-суу аттары учурап, орто кылымдагы кыргыз-моңгол тарыхый–этностук байланыштарынан дарек берет. 1663-ж. енисейлик кыргыздардын бир бөлүгүн А-х. м. азыркы Тува аймагына көчүрүшөт. Ошол кыргыздардын урпактары тувалардын курамында «кыргыз» уруктары катары белгилүү.
Аквамарин
Аквамарин - (латынча aqua marina - деңиз суусу) минерал, бериллдин бир түрү. Көгүлтүр, көгүш-жашыл жана башка түстөгү тунук кристаллдар түрүндөгү кымбат баалуу асылташ. Өңү Fe2+ Fe3+кошундууларына байланыштуу. Аквамарин узун призмалык кристаллдарды пайда кылып, кээде өтө чоң өлчөмгө жана массага жетет (Бразилияда 110,5 кгдагы табылган). Сапаттуу аквамарин пегматит жана грейзен кендеринен алынат. Көгүлтүр түстөгү Аден саргыч жашыл берилл кристаллын алууга болот жана зергерлик буюмдарды боёодо, жасоодо колдонулат. Бразилия, Пакистан, Мадагаскар, Россия (Урал, Забайкалье), Украинада ири кендери бар. Кыргызстанда Талас кырка тоосунда (Күмүштаг) ж. б. жерлерде табылган.
Жон-Арык (Талас району)
Жон-Арык ― Кыргызстандын Талас облусунун Талас районундагы айыл. Нуржанов айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 3014 киши (2009-жылы).
Чороев, Алибек Бакытбекович
Алибек Бакытбекович Чороев (Alibek Choroev) - кыргыздын жеткинчек спортчусу, Кыргызстандын өспүрүмдөр арасындагы чемпиону.
Кыскача өмүр таржымакалы
Алибек Бакытбекович Чороев 1996-жылы 26-июнда Кыргызстандын Нарын шаарында туулган.
Атасы - белгилүү спорт машыктыруучусу жана эколог Бакытбек Чороев. Энеси - Гүлжан Чокоева.
Тестийер чагынан тартып спорт менен алектенип келет.
Ал машыккан спорт түрлөрү: дзюдо, самбо, таэквондо.
Анын кыргызстандык машыктыруучулары - атасы Бакытбек Чороев, Сергей Кладнов, Абдыразак Шаршенов мырзалар.
Спорттогу ийгиликтери
2012-жылдын 24-февралында Алибек Чороев 1996-жылы туулган өспүрүмдөрдүн арасында дзюдо боюнча эл аралык мелдеште чемпион болгон. Д.Бабаевдин элесине багышталган бул эл аралык мелдеш Бишкек шаарындагы Кожомкул Каба уулу атындагы спорт сарайында өткөн.
2012-жылдын 17-мартында Алибек Чороев Кыргызстандын 1994-жылы туулган өспүрүмдөрүнүн арасында самбо боюнча мелдеште күмүш медалга арзыган. Бул мелдеш Чолпон-Ата шаарында өткөрүлгөн.
2012-жылдын 31-мартында Алибек Чороев Кыргызстандын 1996-жылы туулган өспүрүмдөрүнүн арасында дзюдо боюнча чемпион болуп калды. Бул мелдеш Бишкек шаарындагы Кожомкул Каба уулу атындагы спорт сарайында өткөн.
2012-жылдын 7-8-апрелинде Алибек Чороев Орусиянын Тверь шаарында өткөрүлгөн 1996-жылы туулган өспүрүмдөрдүн арасындагы Европанын ачык кубогу үчүн дзюдо боюнча мелдешке Кыргызстандын өспүрүмдөр курамасынын катарында катышты.
2012-жылдын 28-майында Кыргызстандын дзюдо боюнча 1993-94-жылдары төрөлгөн жаштар арасындагы чемпионаты Бишкек шаарындагы Каба уулу Кожомкул сарайында өткөрүлүп, Алибек Чороев 55 кг чейинки салмакта экинчи байгелүү орунга татыды.
2012-жылдын 4-16-июлдарында Алибек Чороев Орусия Федерациясындагы Саха (Якутия) жумуриятында өткөн "Азия Балдары" ("Дети Азии") эл аралык спорттук мелдешке Кыргызстандын дзюдо боюнча улуттук курамасынын курамында катышып, экинчи орунду ээлеп, күмүш медалга ээ болду. Жеңиш ээлерин кыргызстандыктар "Манас" аба майданында шаттана тосуп алышты.
2012-жылдын күзүндө Алибек Чороев Тайвандагы эл аралык мелдешке катышты.
Алибек Бакытбек уулу Чороев АКШнын Майами шаарындагы улан-кыздардын дзюдо боюнча дүйнөлүк чемпионатына (World Championship Cadets - Miami, United States, 08-11.08.2013) катышып, бешинчи орунду ээледи. Бул кыргызстандык жаш дзюдочулардын ичинен жакшы көрсөткүч болду.
2014-жылдын 29-июнунда Алибек Бакытбекович Чороев Өзбекстандын Ташкент шаарында самбо күрөшү боюнча кадеттер (өспүрүмдөр) арасында Азиянын чемпиондугунда күмүш медалга ээ болду.
2015. Сокулук. Алтын медал.
2015, июнь. Барнаул шаары. Коло медал.
Беда Леонид Игнатьевич
Беда Леонид Игнатьевич (16. 8. 1920-ж. т., Кустанай обл., Н. Покровка с. ) - эки жолу Советтик Союздун Баатыры (26. 10. 1944 жана 29. 6. 1945), авиациянын ген. -майору (1960). 1942-жыл-дан КПССтин мүчөсү. 1940-жылдан Советтик Армияда. Чкаловдогу аскердик авиац. мектепти (1942) бүтүргөн. Улуу Ата Мекендик согушта учкуч, согуштун акырында 75-гвард. штурмалоочу авиаполктун командиринин жардамчысы. Беда 200 жолу учуп, душман менен салгылашкан.
Согуштан кийин Жогорку офицердик учуу-тактикалык мектепти (1945), Аскердик-аба академиясын (1950) жана Ген штабдын Аскердик академиясын (1957) бүтүргөн. 4 Ленин ордени, 4 Кызыл Туу, 1-дараж. Ата Мекендик. Согуш, Александр Невский жана Кызыл Жылдыз ордендери менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Ландсберг-ам-Лех
Ландсберг-ам-Лех ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Ландсберг-ам-Лех районуна карайт. Жогорку Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы – 27721 (2006-ж.). Аянты – 57.89 км2.
Рентгенография
Рентгенография — рентген нурларынын жардамы менен изилденүүчү орган же ткандын элесин рентген плёнкасына түшүрүү; рентген-диагностикасынын негизги ыкмасы.
Көбүнчө сөөк-булчуң системасынын абалын изилдөөдө колдонулат. Рентгенографияда сөөктөрдүн контуру, структурасы, бири-бирине карата жайгашышы так көрүнөт. Сөөктө бузулуу процесси жүргөндө анын контуру бузулат, структурасында өтө тыгыз же арасында ачылган жерлер билинет. Сынык сөөк контурунун өзгөрүүлөрү, сынган жерлердин бири-биринен жылып кеткени боюнча аныкталат. Рентгенография документ катары дарылоо мекемесинде сакталат жана кийинки же мурдагы изилдөөлөр менен салыштыруу үчүн керек.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Дифенил эфири
Дифенил эфири (дифенилоксид) феноксибензол, С6Н5 -О-С6Н5 – ароматтык жөнөкөй эфир, жыты герань гүлүнүн жалбырагы жытындай зат, эрүү t 280С, кайноо t 2590С. Мол. масс. 70,2; сууда эрибейт. Бензолдо, спиртте эрийт. Д. э. бромбензол менен натрий фенолятынын аралашмасын катализатор катышуусунда, ысытуу менен (2000С) алынат:
Cu
С6Н5ОNa + Br-C6H5 –—® C6H5-O-C6H5 О. эле фенолду суу тартып алуучу заттар (AlCl3, ZnCl2) менен кошо ысытуудан да алууга болот.
С6Н5-О-Н+Н-О-С6Н5 ® С6Н5-О-С6Н5 + Н2О Д. э. парфюмерияда жана жылуулук системасында жылуулук алып жүрүүчү зат катары колдонулат.
Питомник айылы
Питомник (Питомник) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Жоош айыл аймагынын курамына кирет.
Калкы
Калкы - 1 486 киши. Көпчүлүгү кыргыздар, андан сырткары өзбектер, тажиктер, татарлар, уйгурлар жана бир нече түтүн кыргыздашкан орустар жашайт.
Кеңеш(Совет) дооруна чейин бул жерлерде кыргыздын көчмөн жана жарым көчмөн жылкелди уругу жашаган. Алар кышында ушул айылдын аймагында кышташып, жайкысын Алайдын тоолорунда жайлашкан. Кээ бирөөлөрү биротоло отурукташып дыйканчылык менен алектенишкен. Учурда Питомник айылында кыргыздын баргы уруусуна кирген тооке, бакал уруктары, жору, кыпчак(жарты баш уругу), мундуз, каңды(Канглы) уруулары, Муңгуш уруулук бирикмесине кирген кодогочун, жылкелди уруктары, бир нече үй бүлө бугу уруусунун өкүлдөрү, өзбектин кушчу уруусунун өкүлдөрү ж.б. жашайт.
(Бул маалыматтар ушул айылдын биринчи мугалими 80 жаштагы Кожоев Жантемир аксакалдын айтуусунда жазылды.)
Жадид мектептери
Жадид мектептери - усулижадид – 19–20-кылымдын аралыгында Волга боюнда, Кавказ, Түркстан, Кыргызстан, Казакстанда ачылган мектептер. Ислам дининин идеологиясында калыптанып калган эски ыкмадагы жана мазмундагы схоластикалык мектептердин (мисалы, «усули кадим») ишин сынга алган жадидчилер жалпы мектеп системасын ошол мезгилдин талабына ылайык өзгөртүүгө аракеттенишкен (к. Жадидизм). Жадидизмди негиздеген педагог, агартуучу Исмаил Гаспринский жана аны колдоочулар жаңы үлгүдөгү реформаны ишке ашыруу максатында 25 миңден ашуун мектептерди ачышкан. Жадид мектеби биринчи жолу Крымда ачылып (1884), кийин Түркстанга тараган. Анда мурда колдонулуп келген тамгалык-муундук усулдун ордуна тыбыштык-добуштук усул жана түшүндүрмө окуусу киргизилип, мындай ыкма менен балдардын окуу жана жазуу сабаты тез жоюлган. Жаңы усул боюнча мектептерде парта, доска пайдаланылып (мурда тизелеп отурушуп, тактачага, тери бетине, кой же уйдун далы сөөктөрүнө жазышкан), географиялык карталар колдонулган. Жадид мектебинин ачылышына адегенде Пишпек, Токмок жана Каракол шаарына Казан, Уфа шаарынан 1901–02-ж. келишкен татар агартуучулары демилгечи болушкан. Кийин кичине айылдарда да пайда болуп, 1909-ж. Чоң Кеминде Шабдан Жантай уулу «Шабдан медресесин», 1912-ж. Калпа ажы Курткада, Ыбыке уулу Канат менен Өтөмбай Төрөгелдин манап Кочкор өрөөнүндө, Мали уулу Сагаалы Тоң болуштугундагы Туура-Сууда (ал мектепте Казан менен Уфадан билим алып келген И. Арабаев мугалимдик кылган), 1911-ж. Тооке уулу Байзак менен Курман манап Жумгалда «Курмандын мектебин», Дүр Сооронбай уулу Чүйдө жана башка жерлерде ачылган. Кочкордогу Ыбыке уулу Канат ачкан мектеп-медресе Талды-Булак деген жерде жыгачтан салынып, он бөлмөдөн турган. Алыстан келген балдар үчүн медресенин алдында жатакана да болгон. Анда Уфадагы «Галия» медресесин бүтүрүп келген Канаттын Ыскак деген уулу сабак берген. Ал эми Жумгалдагы Курмандын он бөлмөлүү, асты тактайланган мектебинде 100дөй бала окуган. Чүйдүн Сайлык айылында салынган Дүрдүн мектебинин пайдубалы кыш, таштан салынып, жыгач материалдар менен курулуп, үстү тунуке менен жабылган. Бул мектепте Түндүк Кыргызстандын ар кайсы аймактарынан балдар келип окушуп, ошол мектептин жатаканасында турушкан.
20-кылымдын башында Ош шаарында Жадид мектеби ачылып, анда Рахмонберди Мадазимовдун кудасы Балтыхожа Султанов жана саякатчы, революционер Фазылбек Касымбековдор иштешкен. Кыргызстандын түштүгүндөгү жадидизмдин лидерлери жана идеологдору молдо Рахмонберди Мадазимов, Балтыхожа Султанов жана саякатчы, революционер Фазылбек Касымбеков болушкон. Ал кезде катты билгендер аз болчу, катты негизинен ак сөөктөрдүн, колунда бар үй-бүлөлөрдүн балдары алышчу. Ошондуктан эл агартууга, Кыргызстандын түштүгүндө мектептердин тармагын өнүктүрүүгө молдо Рахмонберди Мадазимов зор көңүл бурган. Ал Ош облусунун эл агартуу тармагын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Ош шаарында Рахмонберди Мадазимов, Балтыходжа Султанов жана Фазылбек Касымбеков тарабынан мектеп ачылып, 60тан ашуун бала, Кара-Суудагы мектепте 20дай бала окуган. Куршабда (Өзгөн) Эраалы миңбашы Ташкенттен Гулам Зафари деген мугалим алдырып, мектеп ачса, Өзгөндүн өзүндө 1907-ж. Факриддин, Рахим молдолордун демилгеси менен ачылган. Жалал-Абадда Мырзакул болуш Жадид мектептери үчүн атайын имарат салдырып, Бухарадан мугалимдерди алдырып, окууга шыктуу балдар үчүн билим алууга ыңгайлуу шарттарды түзгөн. Намангандагы атактуу Молдо Кыргыз медресесинде Нурмолдо Наркул уулу бир топ жылдар эмгектенип, кийин Ала-Бука, Аксы аймактарында жаңы усулдагы мектеп-медреселерде дин окуу-су менен катар эле «алхоризмий» деп аталган эсеп, «айнаме» деп аталган агрономия, айыл чарба мүнөзүндөгү сабактарды, чыгыш классиктеринин чыгармаларын, ошондой эле алгачкылардан болуп, кыргыз тилинде билим берип, «Манас» айттырып окуткан. 1905–06-ж. Жети-Өгүздүн Сары-Жон жайлоосунда элдин көмөгү менен Алдаш Молдо бала окутуу үчүн боз үйдө мектеп ачкан. Ал жалпы билим берүүчү сабактар менен катар эле эне тилин окутууну көздөп, биринчи жолу араб арибинин негизинде кол жазма түрүндө кыргызча «Алиппе» түзүп, бул туңгуч окуу куралы аркылуу балдардын сабатын ачып, аларды жазганга үйрөткөн. Алдаш Молдо түзгөн «Алиппени» башка мугалимдер көчүрүп алып, жер-жерлерде сабак берүүдө колдонушкан. Кийин анын тажрыйбасын И. Арабаев улантып, Уфада Сарсакеев деген казак студент менен бирге, биринчи жолу кыргыз, казак балдарына арналган «Алип-бээ жаки төтө окуу» аттуу китебин жазып, аны 1911-ж. «Шарк» басмасынан чыгарышкан. Көп өтпөй эле ал «Жазуу өрнөктөрү» (сулуу жазуунун үлгүлөрү) деген окуу куралын 1912-ж. Оренбург шаарында чыгарган. Бул китептер казак, кыргыз мектептеринде чоң ийгилик менен пайдаланылган. Жаңы усулдагы мектептерде материалдык, окуу-педагогикалык жактан, ошондой эле педагог адистердин аз болгондугунан кыргыз балдары кыйналып окушкан. Бирок буга карабастан, диний сабактар менен катар жарандык (светтик) багыттагы билимдин берилиши, кыргыз элинин тарыхындагы олуттуу окуялардан болгон. Ушул мектептер аркылуу Россиядагы мусулман калкы, анын ичинде кыргыздар да европ. цивилизация менен тааныша баштаган. Жадид мектептери Кыргызстанда 20-кылымдын башында билим берүүнүн өнүгүшүнө олуттуу салым кошкон. Мектептин бүтүрүүчүлөрү кийин кыргыздын алдыңкы интеллигенциясынын негизин түзгөн.
Заломная (Том куймасы)
Заломная — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Томь дарыясынын оң жээгинен 347 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 52 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Надыр темир кени
Надыр темир кени - Баткен облусунун Кадамжай районунда, Кадамжай шаарчасынан 90 км түштүк-чыгышта, Катраңтоо жана Эшметоо жалчаларынын аралыгындагы Сарыталаа өрөөнүндө, деңиз деңгээлинен 2000–2300 м бийиктикте. 1931-ж. табылган. 1954-ж. издөө-баалоо иштери жүргүзүлгөн. Кен аймагын палеозойдун чөкмө тектери менен габбро, перидотит дайкалары түзөт. Темир рудасы карбондун скарндашкан акиташ тектеринде линза сымал кабатчалар түрүндө жатат. Алар негизинен дайкаларга жакын чектерге топтолгон. Руда тилкесинин узундугу 12 кмге чейин созулат. Мында руда линзалары 50–70 м аралыкта үзүндү-үзүндү болуп жатат. Алардын узундугу 1310 мге, калыңдыгы 17,1 мге жетет. Рудада гематит менен магнетиттен башка аз санда пирит, халькопирит, борнит учурайт. Рудада темир 41,19%, пайдалуу компоненттерден МпО – 3,20%, ТiО2 – 0,30%, NiО – 0,5%, V2О4 – 0,04%. Запасы С1 жана С2 категориясы боюнча 1,019 млн т.
IBM
IBM (Эл аралык бизнес машиналар корпорациясы; англ. International Business Machines Corporation) -- башкы штабы АКШнын Нью Йоркундагы Армонк жергесинде жайгашкан Американын эл аралык технология компаниясы. Ал 170тен ашуун өлкөдө иш алып барат. Компания 1911-жылы Эсептөөчү-тариздөөчү-жазып алуучу компания (англ. Computing-Tabulating-Recording, CTR) катары пайда болуп, 1924-жылы "Эл аралык бизнес машиналар" деп аталып калган.
Кесиптик билим берүү
Кесиптик билим берүү – белгилүү эмгектик иш-аракет тармагындагы билим, практикалык билгичтиктер жана көндүмдөр системасы. Кесип ээлерин даярдоонун квалификациялык деңгээли боюнча кесиптик билим берүү баштапкы, орто жана жогорку болуп бөлүнөт.
Кесиптик билим берүү анын курамдык бөлүгү болгон техникалык билим берүүнүн пайда болуусу менен өзүнчө тармакка бөлүнгөн. Ал эми кесиптик техникалык билим берүү ири өндүрүштөрдүн жана технологиялардын пайда болушунан келип чыкан.
Кесиптик билим берүү өөрчүшү жалпы орто мектептин өөрчүшү менен байланыштуу, анткени мектеп аздыр-көптүр кесиптик даяардоонун бир бөлүгүн өзүнө алган.
1921-жылы жалпы билим берүүчү мектептердин төмөнкү типтери киргизилген: башталгыч мектеп (4 жыл), жети жылдык (эки концентрден-4 жана 3 жылдан), 9 жылдык мектеп (3-концентрден-4, 3 жана 2 жылдан) турган. Биринчи концентр кесиптик билимге, экинчи концентр – орто жана үчүнчү концентр жогорку профессионалдык билимге жалпы билим берүү базасы болушу керек болгон. Ошону менен бирге мектепти турмуш менен байланыштыруу ишке ашырыла баштаган.
Орто квалификациядагы кесип ээлери жетишпегендигине байланыштуу 1924-жылдан баштап II баскычтагы мектептин жогорку концентрин кесиптештирүү жүргүзүлгөн. Кесиптик: айыл чарбалык, экономикалык, кооперативдик, педагогикалык, индустриалдык ж. б. багыттар киргизилген. Мындай кесиптештирүүнүн эки кемчилигин практика көрсөткөн: окуучуларга берилген атайын кесиптик билим эл чарбасында толук кандуу иштөөгө жетишсиз болгон. Атайын даярдык, жалпы билим берүүнүн эсебинен жүргүзүлөт.
1930-жылдан баштап айрым мектептер техникумдарга айландырылган. Мындай жол менен орто квалификациялуу кесип ээлерин даярдоо жакшырган жана кеңейтилген, бирок жогорку окуу жайларында окуу үчүн илимдердин негиздерин толук өздөштүргөн жаштарды даярдоо кыйынчылыктарды туудурган.
1932-жылдан баштап жалпы билим берүүчү мектептердин иш-аракети жогорку окуу жайлары үчүн илимдердин негиздерин жакшы билген сабаттуу адамдарды даярдоого багытталган.
1940-жылдын тогуздун айында түзүлгөн кесиптик окуу жайлары жана мамлекеттик эмгек резервдери мектептер системасы пландуу түрдө шаардык жана айылдык жаштардан көптөгөн жумушчу кесипчилигине даярдап, бардык ишканаларга жөнөтүп турган. Бирдиктүү окуу-методикалык жетекчилик кесиптик окуу жайларында кесиптик билим берүүнүн мазмуну, формалары жана методдору боюнча суроолорду иштеп чыгууну жеңилдеткен.
Эмгек резервдери окуу жайлары негизинен оор өнөр жайлары, курулуш, транспорт, байланыш жана айыл чарбасын механизациялоо боюнча жумушчуларды даярдашкан. Бара-бара эл чарбасынын бардык тармактары үчүн жумушчу кадрларын даярдоого талаптар коюлган. Натыйжада жаштарга кесиптик-техникалык билим берүү өзгөчө мааниге ээ болгон. Орто кесиптик билим берүү индустриалдык, транспорттук, айыл чарба ж. б. техникумдарда, медициналык, юридикалык, сүрөтчүлүк ж.б. атайын орто окуу жайларында ишке ашырылып келген.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Салыштырма даража
Салыштырма даража Заттагы бир эле белги экинчи заттын белгиси менен салыштырылат. Салыштырууну чыгыш жөндөмөсүнүн -дан жана -ыраак мүчөсү уюштурат. Бал канттан пайдалуу. Замира Берметтен кичине. Москва көп шаарлардан кооз (коозураак).
Векселдик регресс
Векселдик регресс – вексель боюнча биргелешип жоопкерчилик тартуучу мурдагы индоссанттарга жана векселди кармоочуга карата протест кылынган векселди төлөгөн индоссантка тийиштүү кайра талап кылуу укугу.
Чочкотумшук сымалдуулар
Чочкотумшук сымалдуулар (лат. Lethrinidae) — алабуга балыктарынын бир тукуму, булардын кыйла түрлөрү бар: Атлантика чочкотумшугу (лат. Lethrinus atlanticus), таргыл чочкотумшук (L. fletus), чоң чочкотумшук (L. chrysostomus), узун мурун чочкотумшук (L. miniatus), ала жаак чочкотумшук (L. nebulosus), сары куйрук чочкотумшук (L. malisena), көк чочкотумшук (L. caeruleus), кызыл канат чочкотумшук (L. rhodopterus), жумуру тикендүү чочкотумшук (L. nematacanthus), кидик чочкотумшук (L. mahsenoides), Сейшель чочкотумшугу (L. sanguineus), Филиппин чочкотумшугу (L. choerorhynchus), кайкычочкотумшук (L. harak).
Этноботаника
Өсүмдүктөрдү этноботаникалык билимдерде пайдалануунун дагы бир варианты - гомеопатия.
Марк (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Марк — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Подлеснен айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 2 киши. Почта индекси — 453152, ОКАТО коду — 80249868004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жазгак
Жазгак — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Ноокен районундагы айыл. Момбеков айыл аймагына кирет.
Калк
Калкы — 2015 киши (2009-жылы).
Бекке мыйзамы
Бекке мыйзамы - кристаллдардын сектордун түзүлүш мыйзамы. Кристаллдай өсүү процессинде анын кандайдыр бир гранында заттын топтолгон бөлүгү өсүүнүн пирамидасы деп аталат. Түрдүү жөнөкөй формаларга туура келүүчү грандардын өсүү пирамидалары бир биринен фяз. касиеттери (катуулугу, сынуу көрсөткүчү, жутуу коэфф. ) боюнча айырмаланышат. Өсүп жаткан кристаллдын түрдүү грандарына чөйрөдөн ар кандай кошундулар аралашат. Кристаллда кошундулардын түрдүүчө саны жана ар кандай дефектилердин болушу анын физикалык касиеттерине таасир этет. Бул мыйзам Ф. Беккенин ысмы менен аталган.
Алкактык мыйзам
Алкактык мыйзам – Францияда жана бир катар мамлекеттерде (мурдагы француз колонияларындагы) парламент тарабынан кабыл алынган мыйзам актыларынын өзгөчө таризи; кандайдыр бир чөйрөнү жөнгө салуунун жалпы принциптерин гана белгилейт. Андан кийин гана ыйгарым укуктуу бийликтин тийешелүү актылары кабыл алынат. Алкактык мыйзам англо-саксон өлкөлөрүндө сөлөкөт мыйзам деп аталат.
Сарбагыш Абдрахманов
Сарбагыш Абдрахманов (Абдрахманов Сарбагыш Абдрахманович; 1943-ж. т., Ысык-Көл району, Темир айылы) — Кыргыз физик-механик, физика-математика илимдеринин доктору (1993), профессор.
1943-ж. Ысык-Көл обласынын Темировка айылында туулган.
Билими
Кыргыз мамлекеттик университетти аяктаган. 1965-ж. КМУнун физика-математика факультетин бүтүргөн.
Эмгек жолу
Кыргыз ССРинин Илимдер Академиясында ага инженер,илимий кызматкер, Кыргыз мамлекеттик университетинде ага окутуучу, доцент, кафедра башчысы, декан болуп иштеген.
Механика жаатындагы адис
Материалдардын карама-каршылыгы,прикладдык математика боюнча лекциялардын курсун окуйт.
100дон ашык илимий иши басылып чыккан ошондой эле, 3 монография, 5 окуу курал жана окуу-методикалык пособиелери басылып чыккан.
Абдрахманов 10дон ашык окуу-усулдук колдонмолордун жана окуу китептеринин, 100дөн ашык илимий жана илимий-усулдук иштеп чыгуулардын автору.
Абдрахманов жазган техникалык жогорку окуу жайлары үчүн «Материалдардын каршылыгы курсу» (1993) ушул тармак боюнча кыргыз тилиндеги тунгуч окуу китеби.
КТУнун алдында ал түзгөн лаборатория КМШ өлкөлөрүндө белгилүү борборлордун бири.
Негизги эмгектери
«Деформирование материалов с памятью формы при термосиловом воздействии», «Изгиб и кручение брусьев из материалов  с памятью  формы»
Сары-Жаз өрөөнү
Сары-Жаз өрөөнү Борбордук Теңир-Тоонун түндүк-чыгышында жайгашкан. Түндүгүнөн Тескей Ала-Тоо, түштүгүнөн Сары-Жаз кырка тоосу менен чектешет. Өрөөндүн чыгыш бөлүгүн Адыр-Төр кырка тоосу экиге бөлөт. Батышы Сары-Жаз капчыгайына такалат. Узундугу 90км, туурасы өрөөндүн таманында 5км. Таманынын абсолюттук бийиктиги 2700–3600м.
Өрөөндүн түндүк капталы жапыз (салыштырма бийиктиги 500–700м), түштүгү 1500–2000м. Байыркы үбөлөнүү процессинде тегизделген сырт басымдуу. Байыркы муз каптоонун издери, неогендик рельеф кездешет. Өрөөндө палеоген, неоген мезгилдеринде пайда болгон кызыл түстүү кумдук, чопо, кон гломерат чөкмө тектери, байыркы мөңгү-суу жана аллювий чөкмөлөрү жатат. Негизги структурасы-Кайыңды, Туура-Кайың антиклиналдары. Өрөөндө чопо, кум, шагыл жана башка курулуш материалдарынын кендери бар. Климаты континенттик. Январдын ортосунда температурасы 20°–22°С, июлдуку4–5°С. Жылдык жаан-чачыны 500—800мм. Аянтынын 21%ин (370км2) мөңгү ээлейт. Өрөөн аркылуу аккан Сары-Жаз суусу жазылыгы 50 0–700м болгон жайылманы пайда кылат. Өсүмдүгү жана топурагы бийиктик алкактуулук боюнча жайгашкан. Таманынан 3500–3600мге чейин альп шалбаасы жана шалбаалуу талаа (доңуз сырты, өлөң чөп, күнгөй беттеринде бетеге, төөкуйрук, караган ж.б.), 3700–3900м. бийикте суук чөл, андан жогору гляциалдык-нивалдык ландшафт зоналары жатат. Негизинен кышкы жайытка пайдаланылат.
Найман чопо кени
Найман чопо кени Жалал-Абад облусунун Ноокен районунда, Улуу-Тоо руднигинин түштүгүндө. 1989-ж. Түштүк Кыргыз геол. экспедициясы чалгындаган. Кендин аймагы калыңдыгы 2–15  м болгон, саргыч түстөгү кумайлуу чопо катмарынан түзүлгөн. Кумайлуу чоподон "100" маркадагы кирпич алууга болот. Запасы В – категориясы боюнча 329 миң м3, С – 1016 миң м3, В+С1–345 миң м3.
Александрия китепканасы
Александрия китепканасы - байыркы китепкана; кол жазма китептердин ири жыйнагы (100 миңден 700 миңге чейинки том); б. з. ч. 3-кылымда Александрия шаарында (Египет) негизделген. Аны Эратосфен, Зенодот, Аристарх Самосский, Каллимах сыяктуу ири окумуштуулар башкарышкан. Каллимахтын жетекчилиги менен Александрия китепканасындагы китептерге каталог түзүлүп, ал дайыма толукталып турган. Александрия китепканасынын бир бөлүгү б. з. ч. 47-ж. Александриядагы согуштун учурунда өрттөнүп кетет, бирок кийинчерээк Пергам китепканасынын эсебинен калыбына келтирилген. Б. з. 391-ж. император Феодосий Інин тушунда китепкананын бир бөлүгү Сераппс храмында сакталып турганда христиан фанатиктери тарабынан, андан калганы 7-8-кылымда жок кылынган.
Парча (Ляль куймасы)
Парча — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ляля дарыясынын сол жээгинен 179 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Векселдик укук
Векселдик укук – 1) объективдүү мааниде – улуттук векселдик мыйзамдар тутумундагыдай эле эларалык актылар менен салттар тутумунда да болуучу, векселдерди түзүүдөн жана берүүдөн келип чыккан укуктук мамилелерди жөнгө салуучу укуктук ченемдердин жыйындысы; 2) субъективдүү мааниде – анын таанылган кармоочусу үчүн векселден келип чыгуучу талап кылуу укугу; 3) В. у-ту, анын келип чыгуу, калыптануу жана өнүгүү тарыхын, векселге жана векселдик милдеттенмелерге карата илимий көзкараштардын тутумун, биркатар өзгөчө маанилүү экономикалык категорияларды жана жоболорду окутуп-үйрөтүүчү окуу сабагы; 4) В. у. илими. == Колдонулган адабияттар ==
Тит Лукреций Кар
Чыгармалары
«Нерселердин табияты жөнүндөгү» чыгарма мазмуну боюнча эпикуреизмдин толук энциклопедиясы болуп саналат. Ал гана эмес поэмада бүткүл антик атомистикасынын толук сүрөтү берилет. Баяндоонун көркөмдүк формасы Лукрецийдин бардык философиялык жоболоруна кошумча аргументацияларды берет. Адамга философия зарыл керек, ал ага бейпилдикте жашоого негиз берет дегенге таянат Лукреций. Милдет адам бактысынын душмандарына — өлүм коркунучуна, кыямат кайымдагы жаза коркунучуна жана кудайлардан коркууга, алардын адамдын жашоо-турмушуна кийлигишүүсүнө каршы туруу. Эгерде адам дүйнөдөгү өзүнүн чыныгы ордун, өзүнүн чыныгы жаратылышын билсе, бул коркунучтарга каршы турууга болот, бул үчүн билим, философия талап кылынат. Эгер адам өзүн курчап турган дүйнөнүн жана өзүнүн жаратылышынын сырын билсе коркунуч- тардан кутула алат. Бирок жаратылышты билүү — куру максат эмес, ал бейпилдикте жашоого жетишүү үчүн маанилүү деп эсептейт Лукреций. Жаратылышты изилдеп-үйрөнүү этика-бакыт жөнүндөгү окуу менен аяктоого тийиш.