Владислав_Бугера
Теориялык көз караштар
Менчик мамилелери-бул адамдар менен нерселердин ортосундагы эмес, адамдардын ортосундагы нерселер жөнүндө, практикалык иш-аракеттерди жана ошол иш-аракеттерге катышкан нерселерди башкаруунун социалдык мүмкүнчүлүктөрүн шарттайт. Менчик мамилелери ким, ким (же эмне) жана канчалык деңгээлде башкарарын аныктайт. Менчик мамилелери - бул матрицанын негизинде ар кандай мамилелер жана башкаруу актылары, ар кандай практикалык иш-аракеттер, бүтүндөй адамзат маданияты, айрым адамдардын, адамдардын топторунун жана бүткүл адамзаттын психикасы дайыма кайра жаралат. Ал эми менчик мамилелери биринчилик жана башкаруу мамилелери экинчилик болсо да, бирок биз башкаруу мамилелерин билүүдөн гана менчик мамилелерин биле алабыз. Эгерде коомду тирүү организм менен, ал эми башкаруу мамилесин клеткалар менен салыштырсак, анда менчик мамилеси бул клеткалардын хромосомалары жана гендери. Гендер негизги, ал эми клетка экинчи, бирок гендерди изилдөө клетканы изилдөөдөн гана мүмкүн. Башкаруу мамилелери менчик мамилелеринен башка дээрлик бардык коомдук мамилелердин өзөгүн түзөт. Башкаруу жана менчик мамилелеринин өзгөчөлүктөрүн изилдөө менен, бүтүндөй коомдун түзүлүшүн жана өнүгүшүн түшүндүрүүгө болот (тирүү организмдин түзүлүшү жана өнүгүшү сыяктуу эле, анын тирүү клеткасын изилдөө менен түшүндүрсө болот). Маркстын адамдын маңызы коомдук мамилелердин жыйындысы деген идеясы Бугер конкреттештирет: адамдын маңызы, биринчи кезекте, менчик жана башкаруу мамилелеринин жыйындысы. Алардын өнүгүшүндөгү менчик жана башкаруу мамилелерин изилдеп жатып, биз адам болуунун бардык чөйрөлөрүн билебиз: материалдык байлыктарды өндүрүү, бөлүштүрүү жана керектөөдөн сексуалдык жана балдарды тарбиялоого, дин жана искусстводон илимий чыгармачылыкка, дени сак жана оорулуу психикадан адамдын сүйлөөсүн өнүктүрүүгө чейин. Бугера башкаруу мамилелеринин үч негизги түрүн аныктайт: жеке (топтун мүчөлөрү бири-биринин иш-аракеттерин башкарбайт), авторитардык (топтогу иш-аракеттерди вертикалдык координациялоо, босс жана баш ийгендер) жана жамааттык (горизонталдык координация, топтун мүчөлөрү бирдей жана бири-бирин жалпы максатка багыттайт). Аларга жеке, авторитардык жана жамааттык менчик мамилелери туура келет. Бугера башкаруу мамилелеринин ушул үч түрү (жана аларга тиешелүү менчик мамилелеринин үч түрү) эки адамдан бүткүл адамзатка чейинки ар кандай топто бар деп эсептейт. Маселе пропорцияларда жана бул пропорциялардын өзгөрүшүнүн себептери. Бугера бул аспектилерди изилдөө адам болуунун сырларын түшүнүүгө жана түшүндүрүүгө мүмкүндүк берет деп эсептейт. Адамдын маңызы Бугер монографиясында "адамдын маңызы" эксплуатациялоо концепциясын өндүргүч күчтөрдү жана керектөө буюмдарын бөлүштүрүү процесстерин "авторитардык башкаруу" катары иштеп чыккан. Сатуучу — соодагер материалдык байлыктарды бөлүштүрүү процесстеринин "авторитардык" уюштуруучусу катары жашыруун түрдө башка бирөөнүн жумушчу күчүн банкирден же кожоюн — өндүрүшчү-сатып алуучудан кем эмес иш алып барарын далилдейт (2 — бөлүм). Эксплуатацияланган класстардын патриотизми алардын өзүн-өзү алдоосунун жана эксплуататорлордун алдамчылыгынын айкалышы экендигин көрсөтөт (5-бөлүм). Бир катар психологдордун изилдөөлөрүнө таянып, гомосексуализмди тукум куучулуктан эмес, кээ бир типтүү чакан топтордогу жана жалпысынан мындай топторду көбөйткөн коомдордогу башкаруу мамилелеринин айкалышынан келип чыккан гетерогендүү көрүнүш катары карайт. Бугера "адамдын маңызы" (3-ч.) жана "менчик жана башкаруу" (3-ч.) эмгектеринде СССРде жана башка бир катар өлкөлөрдө кылымдын аягында Нео-азиялык өндүрүш ыкмасы иштеген, ал өзүнүн өндүрүштүк мамилелери боюнча Азиялык өндүрүш ыкмасына окшош, бирок өндүрүштүк күчтөрдү өнүктүрүүнүн сапаттык башка деңгээлине негизделген деп ырастайт. Нео-азиялык коомдук-экономикалык формациянын таптык түзүлүшүн жана анын мыйзам ченемдүүлүктөрүн изилдөөгө аракет жасалды өнүктүрүү.