cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кичи театр
Кичи театр, Россиянын кичи театры — Москвадагы байыркы театр. 1824-жылы 14(26)-октябрда расмий Кичи театр деген наам менен ачылган (жаңы имаратта иштей баштаган), бирок драмалык туруктуу труппасы 18-кылымдын 50-жылдарында эле калыптанган. 1919-жылдан академиялык театрда А. Грибоедовдун, Н. Гоголдун жана А. Островскийдин, батыш европалык классиктердин (У. Шекспир, Ф. Шиллер, Лопе де Вега) пьесаларын коюу менен реалисттик актёрдук өнөр калыптанган. Кичи театр орус маданиятынын өсүшүнө олуттуу таасир тийгизген. Театрдын чыгармачылыгы Россиядагы коомдук алдыңкы көз караш менен тыгыз байланышта болгон. Кичи театрда П. Садовский, М. Щепкин, И. Самарин, В. Живокини, С. Шумский, М. Ермолова, Н. Яковлев, А. Яблочкина, М. Царёв, М. Жаров, Э. Быстрицкая, Е. Самойлов ж. б. атактуу режиссёрлор жана артисттер эмгектенишкен. Көркөм жетекчиси Ю. Соломин (1988-жылдан). Кичи театр 1937-жылы Ленин ордени менен сыйланган. Кичи театрдын студиясында 1974-жылдан кыргыз улан-кыздары окуган.
Фермий
Фермий (латын тилинен Fermium, Fm) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы 7-мезгилинин IIIВ группа элементи. К. н. 100, ат. м. 257. Ф. массалык сандары 242Fm, 244Fm – 259Fm болгон 17 радиоактивдүү изотобу белгилүү, алардын ичинен бир кыйла туруктуусу - 257Fm. Ф. жасалма ыкма менен алынган радиоактивдүү элемент. Ф. 1953-ж. амер. көрүнүктүү физик жана химиктер (16 кишиден турган) тобу тарабынан ачылган. 100-элемент атын улуу итал. физик Энрико Ферминин урматынан аталган. Ф. термоядролук жарылуу продуктуларын иштетүүдөн алынган. Ф. изотоптору ядролук реактордо уран, плутоний нурлантуудан жана эйнштейний элементин a-бөлүкчөлөрү менен бомбалоодон алынат. Ф. иондошуу потенциалы - 6,5 эВ ; бирикмелеринде +2 жана +3 болгон окистенүү даражаларын көрсөтөт. Ф. галогендер менен болгон бирикмелери белгилүү. Практикалык колдонулушун келечек көрсөтөт.
Абубакр Сыддык
Абубакр, (Абубакир сахаба, Абу Бакр ас-Сыддык Абдулла́х ибну ’Усма́н ал-Курайши) (араб. أبو بكر الصديق عبد الله بن عثمان القرشي‎‎) ( 13/634) - Мухаммед пайгамбардын  эң жакын жолдошу, эң жакын сахаба, көрүнүктүү коомдук жана саясий ишмер, Адил халифтердин биринчиси.
Пайгамбар өзү аны Абдулла, ал'-Атик жана ас-Сыддык деп атаган. Тайм уруусунан чыккан жана атасынын аты Абухулафа Усман, ал эми апасы Умм ал'-Хайр Сал'ма болгон.
Алгачкы мусулмандардын катарына кошулушу (Меккеде)
Абубакр Мухаммед пайгамбардын  эң жакын досу болуп, өмүрүнүн аягына чейин андан алыстаган эмес. Көптөгөн өтө маанилүү маселелерди чечүүдө пайгамбар көбүнчө Абубакр  менен кеңешкендиктен, ал арабдардын көзүнө пайгамбардын вазири сыяктуу болуучу. Мухаммеддин пайгамбарлыгынын башынан баштап эле Абубакр анын ар бир сөзүнө ишенер эле. Мисалы, пайгамбар Мираж тууралуу жарыялаганда, Абубакр биринчи болуп, Мухаммеддин  ар бир сөзүнө ишенерин билдирген. Пайгамбар Абубакрды  ас-Сыддык (Чынчыл) деп атаган.
Меккеде жүргөн кезинде Абубакр мусулман жамаатынын өнүгүүсү үчүн чоң-чоң салымдарын кошкон. Ал кайрымдуулук, кайыр садака кылып, кедей кембагалдарга жардамын берип, ал тургай, кыйноодо жаткан Билал, Хаббаб, Лубайна, Абу Фукайха, Амир сыяктуу ж.б. кул, туткундарды бутпарастардан пул төлөп куткарып алган.
Меккедеги мусулмандарды куугунтуктоо башталгандан кийин, пайгамбар башка мусулмандар тобу сыяктуу эле Абубакрды  да Эфиопияга жөнөтүүнү чечет. Бирок, жолдон ал атактуу уруу башчылардын бири болгон Ибну Дуккунга жолугуп, анын өз колдоосуна алам дегенинен соң, аны менен бирге кайра Меккеге кайтып келет. Шаарга кайтып келген Абубакр өз ишенимин жашыруудан баш тартып, ачыкча жашоо менен өз ишмердигин улантат. Бул кылганын жактырбаган Ибну Дуккун аны колдоодон баш тарткан.
Хижрадан кийин (Мадинада)
Мадинага келгенден кийин Мухаммед пайгамбар Абубакр  менен туугандашып, анын кызы Аиша (р.а-а) менен үйлөнгөн. Бул шаарда Абубакр өзүнүн жигердүү кызматын улантып, жамааттын бардык маанилүү иштерине катышып турган. Ал, пайгамбар жана башка мусулмандар менен бирге тарыхтагы алгачкы мусулман мамлекетинин негизин түзүүгө катышкан. Ал Бадр, Ухуд, Хандак, Хайбар, Хунайн согуштарына ж.б. согуштарга катышкан. Абу Бакрдын Исламды кармануусу ушунчалык бийик деңгээлде болгондугун, Бадрдагы салгылашууда бутпарас (мушрик) бойдон калган өзүнүн уулу Абдуррахман менен каршылашууга туура келсе дагы аны менен согушкандыгынан байкасак болот.
Мухаммед пайгамбар өмүрүнүн аягында ден соолугу начарлап калгандыктан, жамааттык намаздарды башкаруу ишин Абубакрга  тапшырат. Бул абал Абубакрды биринчи адил халиф катары чечүүдө да мааниге ээ болуп калды. Пайгамбардын сыйынуу иштеринин милдетин ага  өткөрүүсү, дүнүйөлүк иштердин да милдети ага  берилерин түшүндүргөн эле.
Абубакр — биринчи халиф
Муну айтып соң, Умар Абубакрдын  колунан кармап, аны халиф катары таанып, өзүнүн ишеним антын берет. Анын артынан Усайд ибну Худайр жана Башир ибну Саад, андан кийин ал жердегилердин бардыгы Абубакрга ант беришет. Ошентип, 12 Раби (I), хижранын 11-жылы Абубакр биринчи Адил халиф болуп шайланат.
Эртеси күнү, Абубакр халиф Мадинанын мечитинен калктын антын кабыл алат. Саад Убад болсо, кийинчерээк ал да халифке ант берген, андан кийин Сирияга жиберилип, ал жактан согуштардын биринде каза тапкан.
Абу Бакр болгону 2 жыл, 3 ай жана 10 күн гана халиф болгондугуна карабастан, ал диндин жана мусулман мамлекетинин бекемделиши үчүн ушунчалык маанилүү кадамдарды жасагандыгынан улам, бул адамдын Ислам тарыхындагы орду жана маанисине карата болгон туруктуу бааны коюу мүмкүн эмес.
Динден кайткандар менен болгон согуштар
Абубакрдын халиф катары зор эмгектеринин бири - мусулман мамлекеттүүлүгүнүн сакталышы жана бекемделиши. Анын халиф болуп шайланышынан кийин дароо эле Халифалыктын бүлүнүүсү үчүн кызыктар болгон күчтөр пайда болот. Бул аракеттердин көбүнчөсү ар кандай уруу башчыларынан чыгып, алар Арабияны исламга чейинки мезгилдегидей, мурунку бытыранды абалына келтирүүнү каалаган эле. Ошондой эле, алар зекет төлөөдөн баш тартып, борбордук бийликке баш ийүүнү жана мамлекеттин казынасына салык төлөөнү каалашкан эмес. Бирок, зекет берүү ислам ишениминин негиздеринин бири болуп, бардык мусулмандар үчүн милдеттүү болгондуктан, айрым араб урууларынын сепаратисттик аракеттери ишенимден кайтуучулук (ридда) катары каралган. Андан тышкары, Арабиянын ар кайсы аймактарында Мусайлима, Тулайха, аль-Асвад жана Сажах деген жалганчы пайгамбарлар пайда болгон эле.
Халиф Абубакр мамлекеттеги саясий кырдаалдын бардык кыйынчылыктарына карабастан, өзүнүн башкаруусунун башталышынан тартып эле дининен кайткандар менен күрөшүүдө эң чечкиндүү позицияны кармаган. Алтургай, ал майда макулдашуулардан да баш тарта, алар менен согуш баштаган.
Чечкиндүү аракеттерден улам динден кайткандардын бардыгы кыйратылып, Халифат каалаган сырткы агрессияны кайта кайтара алгыдай, кайрадан бирдиктүү жана күчтүү мамлекет боло алган.
Динден кайткандар менен болгон согуштардагы ийгилик мусулмандарга Ирак менен Сириядагы, мусулмандык мамлекеттин күчтөнүүсүн каалабаган жана дининен кайткандарды жигердүү колдоп жүргөн персиялык жана византиялык аскерлерге каршы согуштук аракеттерди баштоого мүмкүндүк берген. Ушул мезгилден тарта алгачкы муслман жеңип алуулары башталат.
Мусулман каратууларынын башталышы
Мусулман армиясы Ирактан перстерди талкалайт. Абубакрдын башкаруусунун эң акырында Халифаттын аскерлери Сирияга алган багытында Йармук дарыясына жеткенде, чоң жана бүт кийинки тарыхтын тагдырын чечүүчү - Византия империясынын чоң күчүнө каршы - салгылашуу болуп өтөт.
Өлүмү
Йармуктагы салгылаштын кызуу маалында мусулман армиясы Абубакрдын өлүмү тууралуу кабар алышкан. Анын сөөгү Мухаммед пайгамбардын  бейитинин жанына коюлган. Өлөөр алдында ал мамлекеттин башкаруу ордун Умар ибну Хаттабга керээз кылып калтырып кеткен, ошондон соң ал ошентип экинчи адил халиф болуп калган.
Абубакрдын кулк-мүнөзү
Абубакр халиф болуп туруп, жашоосун абдан токтоолук образ менен коштоду. Анын Мадинанын жанындагы участогунун бешинчи бөлүгү мамлекетке курманчылык катары берилген, ал эми калган бөлүгү анын балдарына бөлүштүрүлгөн. Ошондой эле, Абубакр ашыкча мүлкүн жана калган акчалай каражаттарын мамлекеттик казынага өткөрүүнү керээз кылган.
Абу Бакр аябай чынчыл, боорукер киши болгон. Тирүү кезинде эле ал озунун баардык байлыктарын зекетке берип, керек болсо озунун акыркы койногун да берип салган.
Абубакр жана Куран
Курандын бир китеп болуп жыйналышы да Абубакрга таандык мээнет. Ал Мухаммед пайгамбардын  катчыларынын бири болгон Зайд ибну Сабитке  бул ишти орундоону тапшырган. Курандын чогултулган үлгүсү (экземпляры) пайгамбардын аялы Хафсага жөнөтүлгөн, анын колунда үчүнчү халиф Усмандын  тушуна чейин сакталып турган жана халиф Усман  Курандын биротоло редакцияланып бүтүшү үчүн жана үлгүлөрүн көбөйтүү үчүн, жанагы эле Зайд ибну Сабит  башында турган комиссия түзгөн.
Трихомоноз
Трихомоноз — кишинин заара жыныс жолдорунун сезгенүү оорусу.
Трихомоноз козгогучтары
Трихомоноздун козгогучу жыныс жолу менен берилет. Алар сырткы чөйрөнүн түрдүү таасирине туруксуз болушат. Козгогуч жыныс органдарынын былжыр челинде көбөйүп, андан бөлүнгөн суюктук аркылуу сыртка чыгат. Оорунун козгогучу кээде тазалыкты сактабаган учурда сүлгү, жүз аарчы жана башкалар буюмдар аркылуу жугат. Оору эркектерде анча билинбей өтөт. Бир аз былжыр суюктук бөлүнөт, эч жери оорубайт. Ошондуктан оорулуу убагында врачка кайрылбай жүрө берип, оорунун булагы болуп кала берет.
Таасири
Трихомонозду убагында дарылабаса эн бездеринин кошумчаларынын сезгенүүсүнө (Эпидидимит) алып келет. Ушундан улам көпчүлүк учурда тукумсуздук пайда болот. Өнөкөт түрүнө өтүшү ыктымал.
Өнөкөт түрү
Өнөкөт түрү оңой менен айыкпайт. Аялдар трихомоноз менен жабыркаганда жыныс кыны кычышып, ак суюктук бөлүнөт, ачышат. Организм начарлаганда, ошондой эле айыз келген учурда сезгенүү жатын жана анын кошумчаларына өтүшү мүмкүн (Аднексит, Метроэндометрит).
Дарылоо
Эгерде оору аялынан табылса жубайы да кошо дарыланат. Трихомонозду дарылоо көпкө созулат. Ооруну чала дарылап же дарылануу үзгүлтүккө учураса оору кайта башталат. Дарылануу учурунда өзгөчө өздүк гигиенаны сактоо (ич кийимди үтүктөп, күндө кийим которуп кийүү, күндө жуунуу жана башкалар) зарыл. Дарылангандан кийин да 2—3 ай бою врачка текшерилип туруу талапка ылайык.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Канберра
Канберра — Австралиянын борбору (1927-жылдан) шаар.
Австралиянын түштүк-чыгышында, дөңсөөлүү түздүктө, деңиз деңгээлинен 600 м бийикте, Берли-Гриффин жасалма көлүнүн жээгинде жайгашкан. Калкы 329,2 миң (2008). Канберра шаар айланасы мн өз алдынча административдик бирдикти түзөт. Өлкөнүн илимий, ишкер жана маданий борбору. Темир жол аркылуу Сидней шаары менен туташат. Шаар америкалык архитектор У. Б. жана М. М. Гриффиндердин долбоору боюнча (эл аралык конкурста жеңген) 1913-жылдан курула баштаган. Эл аралык аэропорту бар. Шаардын экономикасынын негизин тейлөө чөйрөсү түзөт. Коомдук, мамлекеттик жана саясий уюмдардын штаб-квартиралары, улуттук ири банктардын өкүлчүлүктөрү жайгашкан. Тамак-аш, жеңил, полиграфия өнөр жай ишканалары иштейт. ИА, Улуттук CSIRO агентчилигинин штаб-квартирасы, Австралия аборигендерин жана Торрес кысыгындагы аралдардын жашоочуларын изилдөөчү институт, университеттер, китепканалар, улуттук галерея, илим жана техника улуттук борбору, музейлер (анын ичинен динозаврлар), театрлар (анын ичинен опера), Австралия аскер мемориалы жана башка бар. Бардык курулуштары неоклассика стилинде салынып, 11—12 кабаттуу үйлөрдү курууга тыюу салынган. Ботаникалык бак, зоопарк жана аквариум уюштурулган. Жыл сайын улуттук фольклор жана гүлдөр фестивалдары өткөрүлүп турат.
Тулатка дарыясы
Тулатка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - 64 дарыясынын оң жээгинен км алыстыкта Чоң Улуй орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Чынкожо
Чынкожо — "Манас" эпосундагы каарман, жедигер уруусунун каны, Семетейдин ички душмандарынын бири, эпостогу салттык образ. Айрым варианттарда Шыгайдын баласы делсе (Саякбай Каралаевдин варианты варианты), айрымдарында Шыгайдын каны (Мамбет Чокморовдун варианты) катары айтылат. Ч-го байланыштуу окуя эпостогу көөнө окуялардан. Тууганчылыктан кетип, Семетейден бийлик талашып, чыныгы феодал баскынчы катары аракеттенет. Толтойду опузалап, баш ийдирип, өзүнө кошулууга аргасыздандырат. Ата-теги эпостун "Манас" бөлүмүнөн бери айтылып келип, "Семетейде " канаттуу кара аты бар коркунучтуу жоо болуп чыгат. Ч-нун Семетейге каршы чыгуусуна эки себеп: тегибиз бир, мен мындан кем эмесмин деген куру намыс. Мунун түбү бийлик үчүн болгон күрөш менен шартташкан. Ч. ала көөдөн, оозун көптүрүп чарпып сүйлөгөн опурулма адам. Анын образы оор басырык, жөн билги, сөзү менен иши бөлүнбөгөн баатыр Семетейдин элесинин карама-каршысы. Толтойду күүлөп көкүткөн, Айчүрөктү алалы деген ойду баштаган да ушул Ч. Бул эпизоддор Ч-нун бузуку, элди бөлүп-жарып бүлдүргөн куйту адам экендигин айгинелейт. Анын түпкү тегинин байыркылыгын көрсөткөн мифтик-фантастикалык касиети бар канаттуу тулпары менен асманда учуп жүрүп Семетейге каршы согушат. Качан гана Күлчоро атын канатка атып, өлтүргөндө жеңилүүгө аргасыз болот. Демек, анын жаны астындагы тулпарынын канатына байланыштуу да, көздөгөн максаты, туткан идеалы — бийлик күтүү. Ошон үчүн Семетейге тийиштик кылып, анын кудалаган колуктусун талашып, Толтойго алып бермекчи болот. Кыздын эли-жерин камайт. Ал кыргыз урууларынын мансап талашкан патриархалдык-феодалдык доордун өкүлү катары Семетейге сөөк өчтү сырткы душмандарындай эле баскынчыл талаптарды коёт. Мындай көрүнүштөр В. Радлов жазып алган варианттан баштап дээрлик бардык варианттарда Ч. катышкан окуялар алда качан калыпка түшүп, эпостун сюжеттик композициялык түзүлүшүндө, салттык окуя катары берилип, образдары улам кийинки мезгилдердин талабына жараша тереңдетилип, татаалдашып отургандыгын көрсөтөт.
Эпигон
Эпигон (гр. – кийин туулган) – коомдук акыл-ойдун, илимдин, адабияттын, искусствонун кайсы бир адамдарын кечигүү менен чыгармачылыксыз, карандай ээрчүү, адабиятта колдонуудан чыккан идеяларды, өз өмүрүн жашап бүткөн адабий агымдарды сокур тууроочулук эпигондук деп аталат. Бул көрүнүш адабий процесстин алга жылышына тескери таасирин тийгизет.
Колдонулган адабияттар
"Кыргыз адабияты энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү. Асанов, жооптуу редактор: А. Акматалиев. Бишкек - 2004
Балдар фольклору
Түшүндүрмө
Балдар чыгармаларынын репертуары өтө бай, көп түрдүү. Балдар фольклорун традициялуу фольклордон ажыратып кароо кыйын. Ар бир жанр балдардын табиятына жараша өзгөрүүгө дуушар болгон. Чоңдордун чыгармалары балдар тарабынан кайра айтылып, кээ бир жанрлар чыгармачылык менен кайра иштелип, балдардын репертуарларына өтүп, б. а. көркөм поэтикалык булактар чоңдордун чөйрөсүнөн балдардын чөйрөсүнө көчүп, “балдар фольклору” деген түшүнүктүн, терминдин, илимий проблеманын пайда болушун шарттаган. Бул көп убакытты, татаал диалектиканы, кайрадан маани берүүнү, кайра түшүнүүнү (переосмыслениени) талап кылган процесс болуп эсептелет. Мисалы;эпостордо кезиккен сыйкырдуу бойго бүтүү, баласыз атанын балалуу болушу туурасындагы сюжет, мотив балдар жомокторунан орун алган. Жанрдык дифференция, чоңдордун фольклорунун балдар тарабынан ассимиляцияланыш проблемасы, балдар фольклорунун өзүнө гана таандык мыйзам ченемдүүлүк. Ошонун негизинде балдар фольклорунун тарыхый, генетикалык жаш өзгөчөлүк жана аткарган кызматы боюнча негизги критерийлери аныкталат. Кыргыз оозеки чыгармачылыгын балдар фольклорунун алган орду, генетикалык өсүп-өнүгүү жолу, жанрдык составы, өзүнө мүнөздүү касиет-сапаты бар. Кыргыз балдар поэтикалык чыгарманын жанрдык составын, поэтикасын, генезисин, өнүгүү шарттарын изилдөө максатында балдар фольклорун классификациялоо иши жүргөн. Бул маселеге ар бир изилдөөчү М. Түлөгабылов, М. Сулайманов, Г. Орозова, А. Саттарова өзүнүн жеке ил. концепциясын берген. Илимий классификация өтө татаал маселе. Кыргыз балдар фольклорун изилдөө тарыхына көңүл буруп, фольклористика илиминин бай тажрыйбасын, методологиялык принциптерин эске алуу менен тарыхый-генетикалык, жаш өзгөчөлүк жана аткарган кызматы боюнча бөлүштүрүлүп классификацияланган. Кыргыз балдар фольклорунун классификациясы: Бул үч чоң топтун биринчи тобуна балдар ырлары кирет. Балдар ырларын жаш өзгөчөлүгүнө, аткарган кызматына, маанисине карай экиге бөлүүгө болот: Экинчи топко: Үчүнчү топко кирген балдар оюндары экиге бөлүнөт: Ушул классификация боюнча балдар фольклорунун өздүк репертуарындагы жанрлар, алардын өз ара байланышы, тарыхый өсүш динамикасы, сюжеттик-тематикалык өзүнчөлүгү, балдар чыгармаларынын поэтикалык көркөмдүк өзгөчөлүгү изилдөөгө алынган. Салттык, этнографиялык жактан тыгыз байланышы фактылык материалдардын негизинде анализденген.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Манастаануу жана көркөм маданияттын улуттук борбору. Бишкек – 2004
Анчоалар
Анчоалар (лат. Anchoa) — анчоус балыктарынын бир уруусу, мунун төмөнкү түрлөрү белгилүү: (лат. A. mitchilli) — кадимки анчоа, (лат. A. hepsetus) — таргыл анчоа.
Батманов Игорь Алексеевич
Батманов Игорь Алексеевич — эпиграфикалык эстеликтерди изилдөө, алар жөнүндөдө «Кыргызстандын эпиграфикасы» деген серия-китептерди чыгаруу идеясы да Батмановго тиешелүү. Бүгүн Кыргызстанда эпиграфика илимине негиз салынып, жогорку деңгээлге көтөрүлдү.
Батманов Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган.
Кубансу дарыясы
Кубансу — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Мрас-Су дарыясынын оң жээгинен 284 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Камсыздандыруу тастыктамасы
Камсыздандыруу тастыктамасы – камсыздандыруусу түзүлгөндүгүн жана камсыздандыруу полиси жазылгандыгын ырастоо үчүн камсыздануучуга берилүүчү документ. Белгиленген тартипте жолжоболонгон полис болгондо гана юридикалык күчкө ээ болот.
Этноархеология
Этноархеология — археология менен этнографиянын ортосундагы субдисциплина.
Этноархеология археологиялык калдыктарды этнографиялык ой–жүгүртүү аркылуу чечмелөө.
Ак-Баш, Сузак району
Ак-Баш (Ак-Баш) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Сузак районундагы айыл. Кызыл-Туу айыл округу составына кирет.
Анчовета
Анчовета (лат. Cetengraulis mysticetus) — анчоа уруусундагы балыктардын бир түрү.
Каракыш
Каракыш —топоним. Эпос боюнча кыргыздардын Алтайдан Ала-Тоого көчүү жөнүндөгү кеңешине К-тан да келишет:
Анын арка жагынан
Каракыш шаардын Бурчагы
Каркап кырк миң кол менен
Каптап келди бу дагы (Сагымбай Орозбаков, 2. 30). Географиялык реалияда Синьцзяндагы Каракаш шаарчасына туура келет.
Камсыздандыруу төгүмү боюнча төлөм тапшырмасы
Камсыздандыруу төгүмү боюнча төлөм тапшырмасы – КР Социалдык фондуна күнүмдүк төгүм боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөө үчүн колдонула турган төлөм документи.
Кичи Үзөңгү-Кууш
Кичи Үзөңгү-Кууш — Ички Теңир-Тоодогу суу, Чоң Үзөңгү-Кууштун сол куймасы. Жети-Өгүз районунда. Узундугу 35 км, алабынын аянты 685 км2. Борколдой кырка тоосунун түндүк-батыш капталындагы мөңгүлөрдөн башталып, адегенде чыгышка (5—6 км), бара-бара түштүк-чыгышты карай агат. Өрөөнү кууш, суусу шар агат. Ири куймалары: Ичке-Суу (22 км), Кайнар (24 км; алабында аянты 0,56 км2 келген Кайнар көлү бар), Тосмо-Чоң-Капчыгай (22 км). Жылдык орточо чыгымы 3,75 м3/сек. Эң көбү июль — августта, азы март — апрелде байкалат. Май айында кире баштап, октябрда тартылат.
Harlem Shake
Harlem Shake (англис тилинен Гарлем титирөөсү) — 2013-ж. Бирдин айынын 2де YouTube'га жүктөлгөн видеодон чыккан интернет-мем, ал видеону көп адам көрүп, кыска убакыттын ичинде өтө популярдуу болуп кеткен. Түпнусканын артынан 9 күндүн ичинде 11,000 видео жүктөлгөн.
Киш
Киш, куну — суусар тукумуна кирүүчү (кундуз, булгун, суусар ж. б.) аңдардын баалуу терилеринин жалпы аты. Киштен көбүнчө баш кийим, жака, туш кийиз, кийимдер көбөөлөнгөн.
Немзи-Яха
Немзи-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Байдарата губасы орун алган. Дарыянын узундугу - 41 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сары-Таш (Алай району)
Сары-Таш — Кыргыз Республикасынын Ош облусунун Алай р-ндагы айыл. Сары-Таш айылдык аймагынын составына кирет. Алай өрөөнүндө, Талдык ашуусуна жакын, деңиз деңгээлинен 3120-3200м бийктикте, Ош-Хорог автомобил жолунун боюнда жайгашкан. Райондун борбору Гүлчө кыштагынан 104 км, дубандын борбору Ош шаарынан 185км аралыкта. Сары-Таш тоо арасында деңиз деңгеелинен бийик жайгашкандыктан, климаттык шарты татаал, такай шамал согуп турат, жылдык жаан-чачынынын өлчөмү 600мм.
Калкы
Калкы - 2337 киши. Калкынын 42,9%-и эмгек жашына чейинкилер, 50,9%-эмгек жашындагылар, 6,2%-эмгек жашынан өткөндөр. Шаарчанын негизги функциясы - унаалык кызмат көрсөтүү. Негизги ишканалары: жол оңдоочу бөлүм жана асфальт-бетон заводу. Айыл аркылуу Ош-Хорг, Ош-Эркечтам, Ош-Дарооткоргон автомобиль жолдору өтөт. Орто мектеп, тилкелик оорукана, поликлиника жана дарыкана бар.
Белкарь
Белкарь — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сары-Чумыш дарыясынын сол жээгинен 43 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынын Томго кошулган куймасына чейинки бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ферриттер
Ферриттер – Fe2O3 башка металлдар оксиддери менен болгон бирикмеси. Структурасы Ф. шпинел. структурасындай болгон Ф. шпинелдер-MFe2O4, М=Ni,Co,Fe,Mn,Mg, Cu; Гранит минералынын кубдук структурасындай түзүлүштөгү Ф. – граниттер – M3Fe5O12. М-кээ бир сейрек кездешүүчү элементтер; Перовскит минералы менен изоморфтуу ортоферриттер MFeO3, М-сейрек кездешүүчү элементтер; гексагоналдык кристаллдык структуралуу гексаферриттер; мисалы, ВаО ·6Fe2O3. Жарым кристаллдык Ф. 900-15000С баштапкы оксид же карбонат, туздар (нитрат, сульфат) бирге буулантылган же чогуу чөгөрүлгөн гидроксид, оксалат, карбонат ысытуу аркылуу алынат. Монокристаллы Чохральский, Вернейл жана башка методу менен өстүрүлөт. Ф. магниттик материал катарында радиотехника, электротехника, автоматика, эсептөө техника (ферриттик антеналар – жана башка) колдонулат.
Октябрь (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Октябрь — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Карламан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 9 киши. Почта индекси — 453010, ОКАТО коду — 80235830006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жарык техникасы
Жарык техникасы - спектрдин оптикалык диапазонундагы нур энергиясын (инфракызыл, көзгө көрүнгөн жана ультракызгылт көк нурланууну) генерациялоо, бөлүштүрүү жана пайдалануу жөнүндөгү илим.
Жарык техникасынын көзгө көрүнгөн нурланууну өлчөөчү белугу фотометрия деп, бардык спектрдин оптикалык диапазонундагы (ультракызгылт кок жана инфракызыл нурлануу) нур энергиясын өлчөөчү тармагы радиометрия деп аталат. Нур энергиясы фотоэлемент, болометр, термоэлемент сыяктуу нур кабыл алгычка тийгизген таасири боюнча өлчөнөт.
Нур энергиясын генерациялоочу жана пайдалануучу тармактарга жарык кылуу, жарык сигналы, проекциялоо жана шоолалантуу техникасы кирет. Жарык техникасынын теориялык, эксперименттик жана практикалык жактан иштелип чыккан негизга тармагы - жарык кылуу техникасы.
Көрүү сигналдарын аралыкка берүүчү приборлор да Жарык техникасына тиешелүү. Лроекцпялоо техникасы жарык приборлорун проекция максаты үчүн колдояуу проблемасын иштеп чыгат.
Кинонун өнүгүшүнө байланыштуу Жарык техникасынын жарыкты проекциялоо тармагы толугу менен кинотехнигага өттү. Шоолалантуу техникасы ар түрдүү объектилердеги көрүнгөн жана көрүнбөгөн нурларды шоолалантууга арналган приборлорду пайдаланууга негизделет. Спектрдин оптикалык диапазонундагы нур энергиясы жарык менен дарылоо техникасында пайдаланылып, медицинада, биология илиминде кеңири колдонулуп жатат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Батолит
Батолит - (гр. bаthos тереңдик, lithos таш) жердин терең катмарларында пайда болгон ири көлөмдүү (200 км2 аймакты ээлеген) интрузия (көбүнчө гранитоид) тоо тектеринин жайгашуу формасы. Зюсстун (Suess, 1888) биринчи көз карашы боюнча батолит төмөн карай чексиз тереңдикке созулган, зор өлчөмдөгү магмалык массив деп эсептелген. Кийинки кезде геофизика изилдөөлөрдүн натыйжасында батолиттердин астында метаморфизм тоо тектеринин жайгашкандыгы, алардын ар түрлүү көлөмдөрдө жана калыпта (формада) болуп, өлчөмдөрү чексиз эместиги белгилүү болду. Батолит орун алган жерде калай, вольфрам, алтын ж. б. металлдардын кендери (Кыргызстанда Сары жаз, Суусамыр ж. б. ) кездешет.
Бардли (Оклахома)
Бардли (Оклахома) (Bradley) — Оклахома штатынын Grady округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 182 киши. Болжолдуу аянты - 0.6 км². FIPS коду — 40-08300.
Жорж Буль
Буль Джордж (1815–1864) – англиялык математик жана логик.
Ал өзүнүн «Логиканын математикалык анализи», «ой жүгүртүүнүн мыйзамдарын изилдөө» деген чыгармаларында математикалык логиканын негиздерин киргизет. Бульдун аты менен бульдук алгебра аталган. Бул эки операция аныкталган элементтер үчүн өзгөчө алгебралык системалар.
Феррокуймалар
Феррокуймалар – темир менен башка элементтер куймасы. Көбүрөөк таралган Ф ферросилиций (9-95 %Si), феррохром (70 %Cr), ферромарганец (70-80 % Mn), ферровольфрам (65-80 %W), ферромолибден (55 % Mo), феррованадий (35-80 %V), ферротитан (27-40 % Ti), феррониобий (30-75 %Nb), ферробор (5-20 % В), феррофосфор (7-25 % Р) кирет. Негизинен темир оксиди менен легирлөөчү элемент бирге калыбына келтирүүдөн алынат. Ф. болот өндүрүү ө.ж. балкып эриген металлдан кычкылтекти бөлүүдө (мис., ферросилиций); болот курамына феррокуйма түрүндө легирлөөчү элементти (Cr, Mn, Ti, Nb жана башка) киргизүүдө; болот өндүрүүдө балкып эриген эритмени легирлөөдө кычкылтекти бөлүүдө колдонулат.
Кара кытай
К. к-лардын бир бөлүгү Чыгыш Түркстан аркылуу өтөт. Бирок ал Табгач кан Хасандын уулу Кашкарлык Арслан кан Ахмедден сокку жеп, кол башчысы анда өлгөн. Бул согуш 1128-ж. болгон деп болжолдонот. Араб жазуу булактарында мусулман элдеринин ичинен К. к-ларга биринчи болуп Баласагун кан баш ийген деген кабар айтылат. Ибн Ал-Асирунын маалыматында 16 миңден турган К. к-лардын бөлүгү Жети-Сууга Арслан кандын (Сулеймандын) мезгилинде эле келип орношуп, кийин жергиликтүү көчмөн калктар менен сиңишип кеткен. К. к-лар эпосто кыргыз элинин айыгышкан жоосу иретинде сүрөттөлөт: "Биздин кыргыз аз болот, Кара кытай, манжу журт Биздин журтка кас болот" (Саякбай Каралаев, 2. 8).
Тегерегин карабай
Алоокенин Коңурбай
Каңгайдын дөөсү өлгөндө
Кара кытай көп журтум
Кай бетим менен көрөм — деп (Курама варианты, 2. 217).
К. к-лар 10-кылымда Чыгыш Түркстандагы көчмөн калктар сыяктуу эле Чынгыз кандын мамлекетине туруштук бере албай, өзүлөрүнүн мамлекеттик абалынан ажырап, кийин казак, кыргыз элдеринин калыптанууу процессинде аралашып кеткен. Балким, кыргыз элинин уруулук курамында кытай, манжу деген эски аттардын сакталып калышы, ушул тарыхый факты менен да түшүндүрүлүшү мүмкүн.
К. к-лардын "Манас" эпосунда эпикалык душман катарында чагылгандыгына колубузда болгон анын көптөгөн варианттарына караганда 16-кылымдын башында жазылып калган "Мажму ат-таварих" кол жазмасы көбүрөөк ишенимдүү маалыматтарды берет. Кол жазмадагы Манас баатыр жөнүндөгү окуялар менен кыргыз уруулары тууралуу тарыхый-этнографиялык маалыматтар эпостун тарыхый жана анын өнүгүшүнүн мыйзам ченемдүүлүгүн аныктоо боюнча маанилүү фактыларды берет. "Мажму ат-таварих" боюнча Манас баатырдын негизги душманы Жолойдун тарабында солон, шибе элдери катышкандыгы айтылат. "Манас" эпосунун кийинки варианттарында да кыргыздын башкы душмандары болгон калмак-кытайлар жаатында солон, шибе деген элдин өкүлдөрү катышат. Демек, солон, шибе деген конкреттүү элдердин ысымдары салттык түрдө сакталып келатышы да бекеринен эмес. Бул элдердин өткөндөгү тарыхы да К. к-лар менен байланышат. Мына ошол "Мажму ат-таварихте" сүрөттөлгөн Жолой менен К. к-лардын башчысы Елюй Да-шини бир адам деп эсептөөгө болот. К. к-лардын негизги бөлүгү (жаңы келишкенде) азыркы Түн. Кыргызстандын аймагына жайгашып калышкан. Алардын калдыгы "кара-кытай", "кытай" деген ат менен кыргыз элине кошулган. Чаткал кыргыздарынын арасында "кара-кытай" уруусунун басымдуу болушу бекеринен эмес, уламыштарга караганда алардын Чаткал өрөөнүндө Күлбөскан деген башкаруучусу болгон экен. Ошентип, байыркы кыргыздардын бирдиктүү мамлекет болуп турган кезде (9—10-к.) баскынчылык кылган К. к-лардан жапаа тартышы, быты рандылыкка, бүлүнчүлүккө жана калың кыргынга учурашы байыркы "Манас" жомогунун чыгышына себеп болушу мүмкүн.
Камсыздандыруу төгүмүнүн төлөөчүлөрү
Камсыздандыруу төгүмүнүн төлөөчүлөрү – КР мыйзамдарына ылайык, КР Социалдык фондуна камсыздандыруу төгүмдөрүн өзалдынча төлөп жүргөн жалдоочулар, ошондой эле жарандар, анын ичинде жеке ишкерлер, чет өлкө жарандары, жарандыгы жок адамдар.
Анчоус сымалдуулар
Анчоус сымалдуулар (лат. Engraulidae) — балыктардын бир тукуму. Буларга анчоусы (лат. Engraulis).
Романов, Бакыт Асылбекович
Бакыт Асылбекович Романов (Bakyt Romanov)  - кыргызстандык ишкер, демөөрчү. "Улуу биримдик" улутчул демократиялык партиясынын төрагасы.
Кыскача өмүр таржымакалы
Бакыт Романов 1980-жылы 6-февралда Кыргызстандын Бишкек (мурдагы Фрунзе) шаарында туулган.
Ата-теги Ысык-Көлдүн Корумду кыштагынан болот.
Бакыт Ананьево айылында, андан соң Тамчы лицей-мектебинде таалим алып, аны 1997-жылы аяктаган.
Кыргыз архитектура курулуш институтунда инженер-эколог адистиги боюнча таалим алып, аны 2002-жылы аяктаган.
2012-жылы 5-мартта “Улуу Баян” коомдук фонду жети манасчыга жеңил авто унааларды белек кылды.
Аталган коомдук фонд манасчыларды социалдык жактан колдоого алууну максат кылып, келечегинде дагы бир топ манасчынын турак-жай маселесин чечип берүүнү көздөөдө.
2013-жылы ноябрда Кыргызстандагы "Улуу биримдик" улутчул демократиялык партиясынын төрагасы болуп шайланды.
Үй-бүлөсү
Үй-бүлөлүү. Жубайы - Гүлнура.
Үч уулу бар.
Демөөрчүлүк ишмердиги
Кыргызстандагы бир катар маданий иш-чараларга, китеп чыгарууга демөөрчүлүк кылган.
Анын фондунун жардамы менен манасчылар Шаабай мене Шапактын китептери (2014) жарык көрдү.
Жогорулоо менен бирдиктүү
(Upward compatibility-Совместимость сверху вниз). Иштетүү системдеринин жаңы версиялары адатта мурунку версиялар үчүн иштелип чыккан програмдык жабдыкты аткарат. Эгерде иштетүү системинин эски версиясы үчүн жазылган колдонмо жаңы версиянын башкаруусу менен аткарылса, анда аны жогорулоо менен бирдиктүү деп айтышат.
Колдонулган адабияттар
У. Н. Бримкулов, А.Өмүралиев, В.Бабак. Компьютер жана Интернет. Энциклопедиялык окуу куралы Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек - 2004.
Кара-Кыштак
Кара-Кыштак —топоним. "Мажму ат-таварих" боюнча К. -К. Манас баатыр мекендеген жер катары айтылат. Калмактар менен кыргыздардын урушунда Манас он үч жеринен катуу жарадар болуп, калмак каны Жолой К.-К-ты талап, Якуб-бекти (Жакып) туткундап кетет. Жолойдун кол алдындагы Тубай деген киши К. -К-ка келип Манасты ууландырат. Тубай дагы Көзкаман сыяктуу калмактан аял алып, алардын динине кирип, кыргыздарга келип чыккынчылык кылат. Тубайдын Манасты ууландырышы, башкы баатырдын өлүп, тирилиши жөнүндөгү окуя К.-К-та өтөт. "Манас" эпосунун негизги варианттарында да К.-К. кыргыздардын байыркы мекендеген жерлеринин бири катары айтылат. Географиялык реалияда Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк капталында, азыркы Мерке районунун аймагында жайгашкан өрөөн. Баш жагы кенен, түндүк-батышта Терек суусу кошулгандан кийин, Кара-Дөбөнүн тушунда кууш капчыгайга айланат. К.-К. мал-жанга ыңгайлуу; жайкысын — жайлоо, кышкысын кары аз болгондуктан кыштоо катары пайдаланылат.
Жарык режими
Жарык режими - өсүмдүктөрдүн жарыктануу шарттары.
Жарык булагы күн нуру жана электр жарыгы болот. Жарык режиминин өзгөчөлүгү жарык нурунун спектрдик составы, жарыктануу убагы (сутка, жыл мезгили) ж. б. факторлорго байланыштуу.
Кышында күн нурунун интенсивдүүлүгү начар болгондуктан, кай бир өсүмдуктөрдү жасалма жарыктуу, жылытуучу жайларда өстүрүүгө болот.
Жарык режимин түзүүдө жарык нурларынын спектрлеринин физиологиялык касиетин билүү зарыл. Жарыктын көзг көрүнгөн нурларынын 50% ын хлорофиллө жана каротиндер сиңирип, фотосинтез процессине пайдаланып, органикалык заттарды жаратат.
Ультракызгылт көк нурлар фотосинтезге катышпайт, аларды белок жана нуклеин кислотасы сиңирип алат. Инфракызыл нурду өсүмдүктүн составындагы суу жутуп, өсүмдүк жылыйт, анын транспирациясы күчөйт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Батометр
Батометр — суунун физикалык, химиялык касиеттерин, анын курамындагы органкалык эмес заттарды изилдөө максатында көлмөнүн тереңдигинен суу алуу үчүн колдонулуучу прибор. Иштөө принциптери боюнча батометр тез жана жай толмо болуп бөлүнөт. Практикада көбүнчө 2 учунда жабылмалуу капкакчасы менен оодарылмалуу термометри бар ичке латунь цилиндиринен (көлөмү 3001000 см3) турган батометр колдонулат. Ал зым арканга байланып, капкактары ачык боюнча сууга тик ылдый чөгөрүлөт. Белгилүү тереңдикке жеткенде, анын артынан түшүрүлгөн жүктүн жардамы менен капкактарды кармап турган тетик бошоп, цилиндр жабылат да, суу анын ичинде калат.
Вест-Индия
Вест-Индия - (West Indies Батыш Индия) Атлантика океанында, Түндүк жана Түштүк Америка материктеринин аралыгында жайгашкан аралдардын жалпы аты. Ага Багама, Чоң жана Кичи Антил, Тринидад, Тобаго ж. б. аралдар кирет; эң ириси Куба аралы. Жалпы аянты 240 миң км2дей. Өтө тилмеленген тоолуу рельеф басымдуу. Тоолорунун бийиктиги 3175 мге чейин (Гаити аралында). Катуу жер титирөөлөр (Кубанын түзөң бөлүгүнөн башка) болуп турат, аракеттеги жана өчкөн жанар тоолор көп (Суфриер, Монталь-Пеле ж. б.). Марганец кенташ, хромит, курамында никель бар темир кенташ, табигый асфальт (Тринидад аралында), фосфорит (Аруба жана Кюрасао аралында) кендери бар. Ойдуңдарга негизинен маданий өсүмдүктөр, тоолорго дайыма жашыл жана жайында көгөрүүчү токой (көбү кыйылган), саванна мүнөздүү. Калкы 35 млндон ашык (2000). Вест-Индиянын аралдарында Антигуа жана Барбуда, Аруба, Багама Аралдары, Барбадос, Гаити, Гренада, Доминика, Доминика Республикасы, Куба, Сент-Винсент жана Гренадины, Сент-Китс жана Невис, Сент-Люсия, Тринидад жана Тобаго, Ямайка мамлекеттери, ошондой эле АКШнын, Улуу Британиянын, Нидерланддын, Франциянын ээликтери жайгашкан. Вест-Индия аралдарын Х. Колумб Индияга баруучу кыска деңиз жолун издөө үчүн жасаган саякатында (1492-1502) ачкан. Европалыктар чыныгы Индияга баруучу деңиз жолун ачканга чейин (16-кылымдын башы) Азиянын бир бөлүгү деп жаңылыш эсептелген. Кийинчерээк Индиядан (Ост-Индия) айырмалаш үчүн Вест-Индия деп аталган.
Дергаиш (дарыя)
Дергаиш — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Губерля дарыясынын оң жээгинен 70 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чынмачын
Чынмачын, Чын-мачын, Чын жана Мачын — жалпы эле Кытай мамлекетинин аты (Чын — Түндүк Кытай, Мачын — Түштүк Кытай). Терминдин түпкү теги Цинь империясынын (биздин заманга чейин 221 — 207-ж.) атынын негизинде санскрит тилинде Кытайды Син деп, аны жан жагы Махасин катары берилишинен улам келип чыккан. Иран тилдерине ал Чын жана Мачын түрүндө өткөн. Махмуд Кашгаринин "Түркий тилдер сөздүгүндө" (11-кылым) Ч. (арабча Ас-Син) деп кытандар (кидандар) бийлеген Түн. Кытай аймагы жана ага коңшулаш жерлер, (арабча Ма-Син) деп Түш. Кытай чөлкөмү сыпатталган, Чыгыштагы кыргыздар Ч-га коңшу көрсөтүлгөн.
Ч. термини кыргыз сөз жыйымына Ортоңку Чыгыштагы элдердин географиялык билиминин таасири иретинде кирген. Ал эми Орхон-Эне-Сай жазмаларынын маалыматтарына караганда, алгачкы феодализм доорундагы Эне-Сай кыргыздарды жана башкалар түрктөр Кытайды (ханзу элин) "табагач" деп атаган. Махмуд Кашгари да "тавгачлады" сөзүн "мачындык катары эсептеди" деп которот да, Табагачты, башкача айтканда Ма-Синди "Жогорку-Син" деп, Син, башкача айтканда кытандар өлкөсүн — "Ортоңку-Син" деп, Кашкарды "Төмөнкү-Син" деп коюшарын жазат. Демек түрк элдеринде "Кытай" сөзү алгач кытандардын Ляо империясынын (10—12-кылымдардын башы) аймагы — Түштүк Кытай жана Чыгыш Моңголиянын, соңку феодализм доорунда жалпы эле Кытайды билдирип, орус лексикасына ушул мааниде өткөн. Санскрит-ирандык Ч. термини азыркы кыргыз фольклоруна байланыштуу 16-кылым эле эскерилет. Аныктап айтканда, Сайф-ад-дин Ахсыкентинин "Мажму ат-таварих" эмгегинде ал Ак-Чын, Кара-Чын деген генеонимдери иретинде эскерилет. Мында Кара-Чын ысымы "кара-кытай" этнониминен келип чыгуусу мүмкүн.
Ч. "Манас" эпосунда кытай, калмак өлкөсүнүн жана калкынын аталышы катары берилет (Сагымбай Орозбаков, 1. 150). Айрым жерлерде бул термин кытай шаарынын бири (топоним) катары да айтылат: "Шаарым менин Чынмачын" (Сагымбай Орозбаков, 4. 279). Ч. термининин биринчи компоненти эпосто өз алдынча топо, — антропоформат иретинде колдонулган. Каканчы (н), Чын-Бээжин, Чыңшаа топонимдери "Кытайлык шаар Какан", "Кытайдын баш калаасы Бээжин", "Кытай шаасы (шахы)" дегенди туюндурат.
Жыргалаң минералдуу суусу
Жыргалаң минералдуу суусу — Ыссыккөл облусунун Түп районундагы дарылык касиети бар минералдуу жылуу суу булагы. Каракол шаарынан 10км түндүк тарапта. Ысык-Көл чыгыш кылаасында Жыргалаң суусунун куйган жерине жакын, деңиз деңгээли 1624м бийиктикте.1960-жылы табылган. Суу чыккан жерде антропогендик кумдук жана алевролидден турган чөкмө тектери жатат. Минералдуу ысык суу (3000м) тереңдиктеги палеозой тоо тектеринде пайда болуп үстүңкү мезозой кабаттарына жарака аркылуу көтөрүлөт. Дебити 37,5 л/сек. Химиялык составы хлорид-сульфат-натрийлүү,жегичтүү(рН=8,5) арашан сууларына кирет. Аксуу минералдуу суусуна окшош, бирок андан кремний кислотасынын аздыгы,фтор менен кальцийдин көптүгү менен айырмаланат. Суу түссүз, жытсыз, дамсыз. Составында бир аз йод, бром, бор, молибден, жез, цинк, коргошун бар. Суу муун, булчун жана нерв ооруларына шыбаа берет. Анын базасында Жыргалаң курорту иштейт. Имараттарды жылытууга,турмуш-тиричилик керектөөсүнө да пайдаланылат.
Ганглийди блокадалоочу каражаттар
Ганглийди блокадалоочу каражаттар — вегетатив түйүндөрүнөн (ганглийден) өтүүчү козголууну токтотуучу дарылар. Алар бир мезгилдин ичинде симпат жана парасимпат түйүндөрүн блокадалайт, башкача айтканда четки нерв тутумун таасирин орган менен ткандарга тийгизбей коёт.
Ганглийди блокадалоочу каражаттар таасиринин узактыгына жараша узак убакытка жана кыска мөөнөткө таасир этүүчү болуп бөлүнөт. Бул дарылар симпат түйүндөрүн блокадалаганда ички органдардын (ичеги, карын, табарсык жана башка) жылма булчуңдарынын тонусу төмөндөйт, бездердин секрециясы азаят. Алар өт жолдорунун коликасында, заара жолдорунун таш. оорусунда, карын менен он эки эли ичегинин жарасында колдонулат. Ганглийди блокадалоочу каражаттар кан тамырларды ичкертүүчү борбордук нерв тутумун келген импульстардын агымын токтотуп, анын натыйжасында кан тамырлар кеңеет. Ошондуктан айрымдары гипертония оорусунда, эндартеритте, хирургиялык практикада пайдаланылат.
Ганглийди блокадалоочу каражаттардын терс таасирлери бар. Анда ичегинин тонусунун төмөндөшү, ортостатикалык коллапс (төшөктө жаткан оорулуу тура калганда кан басымынын кескин төмөндөшү) жана башка бузулуулар болушу мүмкүн.
Доор Медиа коомдук фонду
Доор Медиа (коомдук фонду) - аталган фонд кесипкөйлөрдүн демилгеси астында түзүлүп, Массалык Маалымат Каражаттарынын чыгармачылыгынын өнүгүшүн колдоо максатында бир катар долбоорлорду колуна алып иштеп келе жатат. Айрыкча Кыргызстандагы теле өндүрүштү жакшыртуунун үстүндө. Фонддун машыктыруучулары тарабынан түрдүү семинар- тренингдер, чеберчиликке үйрөтүүчү класстар уюштурулат. Мындай иш-чаралар катышуучуларды ылгабайт. Көпчүлүк семинар-тренингдин катышуучулары, машыктыруучулар бүгүнкү күндө өлкөдөгү телекомпанияларда иштеп, мамлекеттик түрдүү кызматтарды ээлешет. Мындай иш-чараларга көз карандысыз студиялардын долбоорлору катыша алат. Андан сырткары, видео материалдарын интернетке жайгаштырууга мүмкүнчүлүк түзүлөт.
Фонддун чыгармачылык өнүгүү багыты “Мамлекеттик органдардын ММКлар менен иш алып баруусу” жаатында алгылыктуу иштерди жасап жатат. (Бирге аракеттешүү, өз алдынча материал даярдоо, пресс-конференцияларды уюштуруу жана башка ушул сыяктуулар).
Проектилер
«Доор Медиа»Коомдук Фонду көптөгөн долбоорлор үстүндө иш алып барат.
Алардын ичинен эн ийгиликтүүлөрүнүн бири төмөнкүлөр:
Куш Кабар
“Куш кабар” сайты  2010-жылдын октябрь айында түзүлгөн. Ал өзүнчө бир маалыматтык чөйрөнү түзүп, өлкөдө болгон соӊку окуялардын баардыгын сайтка чыгыпарып турат. Мындан сырткары,сайттан аймактагы кабарчылардын жеринде жасаган фоторепортаждарын көрүүгө болот.
Жакын аралыктан бери Куш Кабар сайты жаӊы өңүттө чыга баштады. Эки жылдык тажрыйбасында байкалгандай, сайтта камтылган маалыматтык материалдар окурмандардын чакан чөйрөсүнө эң эле кызыктуу экенин көрсөттү. Буга байланыштуу сайттын мындан ары дагы таасирдүү иштеши үчүн жаӊы өзгөчөлүктөр киргизилип, кеңейтилген, ар тараптуу маалыматтар камтыла баштады.
Учурда “ Куш кабар” сайты үч бөлүктөн турат, бул “Жаӊылыктар”, “ Жаштарга байланыштуу” жана “ Айыл-чарбасы” туурасында. Эми жаӊыланган [http://kushkabar.kg/ сайтында  кызыктуу жана  пайдалуу маалыматтарды бир гана жаштар албастан, элеттиктер үчүн дагы керектүү маалыматтар менен толукталган. Маселен жаштар, өздөрүнө керектүү жана кызыктуу ар түркүн малыматтар камтылган. Ал эми элеттиктерге болсо, айыл жергесинде айыл-чарба тармагын кантип өнүктүрүү, бул багыттагы маалыматтар менен камсыздап туруу болуп саналат. Интернетке мүмкүнчүлүгү жок атайын аймактар үчүн сайттын мобилдик түрү сунушталат.
Уюлдук телефон аркылуу ар ким сайтка кирип керектүү  маалыматтар менен тааныша алат. Белгилей кетүүчү жагдай, айыл-чарбасы республиканын негизги өнүгүү жолунун бири болуп саналат. Бирок, мал чарбачылыгы менен жерди иштетүү туурасында пайдалуу маалыматтарды алууда  фермерлерге  маалыматтык аянтча  жетишпей келген. Бул боштукту «Куш кабар» сайты толтурууда (ролик Куш Кабар) Сайттын фейсбуктагы баракчасы:  http://www.facebook.com/nurkamal.kuskabar/
Cынак программасы
“Сынак” - программасы саясий, социалдык, экономикалык, маданий жана башка коомдо актуалдуу болуп жаткан темаларды көтөрөт. Элден түшкөн курч суроолорго мамлекеттик чиновниктерден өз убагында жооп алат. «Сынак» программасы орус жана кыргыз тилдеринде даярдалып, КТРК, «5-канал» жана башка областтык 7 телеканал аркылуу 3 жылдан бери көрсөтүлүп келе жатат. Мындан сырткары программа бардык интернет түйүндөрүнө таркатылат.
Ал эми namba.kg/ сайтында «Сынак» программасынын атайын баракчасы бар http://serials.namba.kg/serial.php?id=8321/ Бул жерден бардык программаларды каалаган учурда кирип көрүүгө мүмкүндүк берилет.
Телекөрсөтүү “Доор медиа” коомдук фондусунуна таандык.Алып баруучулар: орус тилинде – Ксения Кисс кыргыз тилинде – Чынара Токонова  даярдайт.
Турмуш таразасы
"Турмуш таразасы" программасы-журналисттик иликтөө. Коомдогу болуп жаткан ар кандай саясий,экономикалык окуяларга көз салып, жарандардын кайрылуусунун негизинде журналисттик көз карандысыз, калыс иликтөө жүргүзүлөт. Программанын каармандары жөнөкөй жарандар. Телекөрүүчүлөрдүн кайсыл бир маселедеги суроолоруна жооп издеп, укуктарын коргоо жаатында жардам берет. Телепрограмма "5-канал"  аркылуу жума сайын шейшембиде, саат 18.45 эфирге чыгып келет. Мындан сырткары, аймактык телеканалдар аркылуу дагы областтарда көрсөтүлөт.
Ал эми http://serials.namba.kg/serial.php?id=8451/ шилтемесинде «Турмуш таразасы» программасынын бардык чыгарылыштарын көрө аласыздар. Орус тилинде программанын аталышы «Моя история».
Биздин жыштык
Аталган долбоор 2012-жылдын май айында даярдалып башталган. Программанын убактысы 40 мүнөт. Даярдалган программа өлкөдөгү беш радиостанциядан уктурулат. Алар аймактык “Алмаз-Нарын” Нарын облусу, “Волна Иссык-Куля” Ысык-Көл, “Ынтымак” (Ош), “Радиомост” (Талас).Эфирге чыгуу убактысы дүйшөмбүдөн жума күнгө чейин. Дүйшөмбү, Шаршемби, Жума 3 күн кыргыз тилинде. Калганы эки күн орус тилинде даярдалат.
Берүүнүн 20 мүнөтүн “Ачык ордо” уктуруусу түзөт. Бул бөлүктө Жогорку Кеңеште көтөрүлүп жаткан мыйзам долбоорлор жана коомдогу курч-саясий актуладуу маселелер орун алган.
Берүүнүн 10 мүнөтү музыка. Калган 10 мүнөт бою “Ачык суроо” рубрикасы орун алган. Радио угармандар өзүлөрүнүн суроосун депутаттарга жеткирүүгө шарты бар. Ал суроолорго жооп алып даярдалып, эфирге чыгарылат.
Бизди социалдык тармактардан, интернет жайыктан да таап, уксаңыз болот:
Бийлик
Бийлик термини турмушта ар кандай түрдө колдонулууда. Мисалы: ата-энелер бийлиги, мамлекеттик бийлик ж. б.
Трихофития
Трихофития (темирөткү) — теринин мите козу карындар пайда кылуучу жугуштуу оорусу.