cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мектепке чейинки курак
Дене түзүлүшү
Мектепке чейинки балдар — Зтөн 7 жашка чейинки балдардын өсүү мезгили. Бул убакта баланын күчү жана акыл-эси өсүп, өркүндөйт. Ал эркин кыймылдап, сүйлөөсү, ой жүгүртүүсү, элестетүүсү байып, ар түрдүү боло баштайт. Бул мезгилде баланын бою бир калыпта өспөйт, адегенде жылына 4 — 6 см, 6—7 жашында 7 —10 смден өсөт. Орточо эсеп менен жылына баланын бою 5 смге өсөт деп эсептөө туура. Ошентип, мектепке чейинки балдар дын өсүүсүн болжол менен төмөнкү формула боюнча эсептөөгө болот: бир жаштагы баланын бою (5 см х n), мындагы n — баланын жашы. Эгер баланын бир жашындагы бою белгисиз болсо, болжол менен 75 см деп алса болот.
5—6 жашында баланын омурткаларынын формасы чоң кишиникине окшошот. Бирок скелет сөөктөрү анча катпай, кемирчектүү болот. Бала көп кыймылдап, булчуң системасы тез өсөт. Бул учурда баланын туура отуруп-туруусуна, кыймылына жана оюнуна көз салуу зарыл. Баланын төшөгү өтө жумшак, өңгүл-дөңгүл болбой, аны өзүнчө жаткырып үйрөтүү оң. Бул мезгилде күч эмгегине баланы акырындык менен кылдат үйрөтүү керек. Мектеп жашына жакындаганда дем алуу органдары калыптанып бүтөт, дем алуу булчуңдары жана өпкө ткандары өсөт. Дем алуусу тереңдейт жана сейректей баштайт. Жүрөк-кан тамыр системасы да кыйла өсөт. Жүрөктүн салмагы жана жыйрылуу күчү чоңоёт, күч келүүгө чыдамдуу боло баштайт. Формасы жана жайгашуусу чоң кишиникиндей болот. Нерв-психикалык өнүгүүсү да кыйла деңгээлге жетет. Баланын жүрүм-туруму бир топ калыптанат. Сөз байлыгы акырындап көбөйөт. Татаал сүйлөмдөрдү түзө алат; чоңдордун китеп окуп бергенин каалайт; ырды тез жаттайт, көргөн билгенин аңгемелеп айтып берет; карандашты туура кармап, буюмдун, айбанаттардын сүрөтүн тарта алат. Өз эмоциясын — кубанычын, кайгыруусун, таарынычын, коркконун жетишерлик билдирет. Бул куракта анын мүнөзү калыптанат, өз жоопкерчилигин сезет. Балдар көбүнчө чоңдорду туурайт, ошондуктан чоң кишилер балага койгон талаптарын өздөрү так аткарууга тийиш.
Тамактануусу
Мектепке чейинки балдардын ичеги-карын системасы кыйла өнүгөт. Карын менен ичегиде иштелип чыккан тамак сиңирүү маңызында ферменттер жетишерлик болуп, түрдүү тамак-аштарды сиңирүүгө жардам берет. Эртең мененки жана кечки тамактанууда бала тамактын г суткалык калориясынын 50%ин (эки ирет), түшкү тамактанууда 30— 35%ин, түштөн кийин 15—20%ин алууга тийиш. Балдарга коюу чай, кофе, өткүр тамак-аш берүүгө болбойт. Тамакка пияз, сарымсак, көк-сөк кошсо болот. Күчтүү сорпо, шоколад, торт, пирожный, апельсин, мандаринди көп берүү жарабайт. Балага витамин, белоктор, углеводдор жана башка азык заттар керек, ошондуктан туура тамактандыруу маанилүү. 3 жашынан тартып балдар тамакты өзү иче алат. Ошентсе да тамактануунун күн тартибин так сактоо максатка ылайык; бала ойноп келгенден кийин 30 мин. өткөндө, ал эми уктардан 2 саат мурда тамактандыруу керек. Баланын тамактанууга даярдык көрүүгө катышуусу (өзү колун жууп, стол жасоого жардамдашуу) анын табитин гана ачпастан, жыйнактуулукка, эмгекке тарбиялайт.
Баланы багуу
Баланы туура багуу аны тазалыкка гана үйрөтпөстөн, туура тарбиялоодогу маанилүү факторлордон болуп эсептелет. Баланын бөлмөсү жарык, ыңгайлуу болуп, дайыма желдетилип турушу керек, жайкысын терезе ачык турса да болот, бөлмөнүн температурасы 18 — 20° болууга тийиш. Балага буюмдарын таза кармап, өз бөлмөсүн жыйноого үйрөтүү керек. Баланын келбетине көз салуу зарыл, ал ойноп жатканда, китеп окуп же жазып олтурганда жана башкалар өз боюн туура карап, көзү столдон 30—35 см аралыкта болууга тийиш. Баланын бөлмөсүндөгү мебель анын жашына ылайык келиши зарыл.
Таман жалпактыгын алдын алуу үчүн баланын ушул курагында анча бийик эмес такалуу бут кийим кийүүгө үйрөтүү оң. Мектепке чейинки балдарды өздүк гигиена эрежелерине үйрөтүп, тазалыкка жана тыкандыкка тарбиялоо керек. Бала дайыма колу-бетин жууп, тишин тазалоону жана башкалар билүүгө тийиш. 3—4 жаштагы баланы жумасына экиден кем эмес, 4 — 5 жашында 1 жолу кириндирет.
Күн тартиби
Балага күн тартибин түзүп, аны так аткаруу зарыл. Бул баланын туура жана ар тараптан өсүүсүн гана камсыз кылбастан, аны тартипке, өз милдетин сезүүгө үйрөтөт. 6 жашка чейинки баланы күнүнө бир маал уктатуу пайдалуу. Уктатар алдында анын бөлмөсүн желдетүү керек. Дене тарбия. Мектепке чейинки балдардын дене тарбия көнүгүүлөрү чоң кишилердин көрсөтүүсү боюнча туура жана оюн түрүндө жүргүзүлөт. Жайында бала короодо, бактын ичинде, көк чөптө, суук мезгилде желдетилген бөлмөдө форточканы ачып коюп көнүгүүсү дурус. Эркек балдар чолок шым, көйнөк кийип, ал эми кыздар жеңил көйнөкчөн көнүксө ыңгайлуу болот. Көнүгүү кызыктуу жана ар түрдүү болушу үчүн топ, желекче, отургуч, алкакча жана башкалар пайдалануу сунуш кылынат. Көнүгүүнү эртең менен, ошондой эле эртең мененки тамактан же күндүзгү уйкудан кийин жасаса болот. Эгер күндүз ата-эненин убактысы болбосо кечки уйкудан бир саат мурда жасоо керек. Чоңдор бала менен кошо ойносо, ал көнүгүүнү көңүлдөнүп жасайт. Бала көбүнчө кыймылдуу оюндарды жакшы көрөт, ошондуктан оюн түрдүү кырдаалда: отуруп, туруп, жатып, төрт аяктап жасоочу жана башкалар көнүгүүлөрдөн туруусу зарыл. Ар бир көнүгүү бир нече (2—6) ирет кайталанат. Татаал көнүгүүлөрдөн кийин бир аз (30—60 сек.) тыныктыруу керек. Тыныгууну да оюнга айландырууга болот, мисалы, «мамалак уктап калды», «күчүк эс алып отурат» жана башкалар Баланы чарчатып албас үчүн анын жеке мүмкүнчүлүктөрү эске алынат. Дене көнүгүүлөрү баланын ден соолугун гана чыңдабастан, аны чыдамкайлыкка, эрктүүлүккө тарбиялайт. Балдар көп учурда өздөрү оюнду ойлоп таап ойношот, бул учурда аларды тыюуга болбойт, бирок ар бир кыймылына көз салып туруу зарыл. Мындай оюндар пайдалуу гана болбостон, ал баланын өз алдынчалык, демилгелүүлүк, өз күчүнө ишенүү сезимин өстүрөт. Баланы мектепке чейин эле сууда сүзүүгө, коньки, лыжа, чана, велосипед тебүүгө үйрөтүүгө болот.
Денени чыңдоо
Баланын денесин чындоо туура жүргүзүлсө, бала тышкы чөйрөнүн таасирине, башкача айтканда ысык-суукка чыдамкай болуп өсөт, көп оорубайт. Ал үчүн денени чыңдоонун айрым эрежелерин сактоо зарыл: процедуралар баланын жашына ылайык болууга тийиш; баштагандан кийин аны үзбөй, дайыма жана бир убакытта жасоо керек; таасир этүүчү бардык өзгөрүүлөр (температурасы, убактысы, шарты) кылдат жана акырындык менен киргизилет; баланын ден соолугуна дайыма көз салып, врач менен кеңешип туруу зарыл. Эгер бала үшүп калса (чыйрыкса, калтыраса, териси күдүрөйсө, эрди көгөрсө) жумшак сүлгү менен кургата аарчып, жылуу кийиндирип, ысык чай ичирет; ысык өтсө (алы кетсе, башы ооруса, бети албырса, көп тердесе) баланы көлөкө жерге отургузуп, ным сүлгү менен сүртүп же 30 — 36° температурадагы суу менен чайкантуу зарыл. Күн нуру, суу жана таза аба денени чыңдоочу негизги факторлор болуп эсептелет.
Аба менен чыңдоо
Таза аба балдар үчүн өтө керек. Айрыкча суукка байымы жок, көп ооруган балдарга пайдалуу. Баланы ашыкча жылуулап, ороп-чулгай берүү зыян. Бала жаткан бөлмөнү кышында 3—4 жолу желдетүү, ал эми жайында терезеси ачык турганы оң. Кышында бала 3— 4 саат, жайында көбүнчө эшикте ойногону жакшы. Баланы жыл мезгилине жана аба ырайына ылайык кийиндирүү керек. Денени аба менен чыңдоо нун маанилүү элементтерине аба жана күн ванналары кирет. Кышында аба ваннасын жакшы желдетилген бөлмөдө жасоого болот. Бөлмөнүн температурасы адегенде 19°тан төмөн эмес, анан 3—4 күндө 1°тан төмөндөтүп олтуруп, 15—16°ка жеткирүү керек.
Убактысы адегенде 5 —10 мин; кийин 30—40 мин. созулат. Чабал балдарды акырындап көндүрөт: адегенде кыска жеңдүү көйнөк 1 жумадан кийин көкүрөгүн жылаңачтап койсо болот жана башкалар. Жайында көлөкө жерде 5— 10 мин., акырындап 2—3 саатка чейин аба ваннасын алуу пайдалуу. Аба ваннасын оюн же дене тарбия көнүгүүлөрү менен коштоп өткөрүүгө болот.
Күн ваннасы
Күн ваннасын алууда ысык уруудан, күн өтүүдөн, терини күйгүзүп алуудан жана көз оорудан сактануу зарыл. Балага сөзсүз баш кийим кийгизүү керек. Күн ваннасын эртең мененки тамактан 1—2 саат өткөндөн кийин, башкача айтканда саат 10—12де алуу талапка ылайык, Бул кезде абанын температурасы көлөкөдө 18 — 20°тан жогору болбоого тийиш. Адегенде 2 минута (бала 1 минута көмкөрөсүнөн, 1 минута чалкасынан жатат), 2 — 3 күндө 1 минутадан кошуп, 30 ' минутага жеткирилет. Күн ваннасынан кийин баланы көлөкөгө отургузуп, суу сүлгү менен сүртүү, суу чачуу же сууга түшүрүү керек.
Суу менен чыңдоо
Суу баланын организмине катуу таасир эткендиктен, ага акырындап көндүрүү зарыл. Адегенде 30° сууга жуундуруп, сүртүп, бутун жууйт жана башкалар Анан 1 — 2 күндө 1°ка төмөндөтүп отуруп 16—14°ка жеткирет. 36° сууга адеп белине чейин киринтип, бара-бара 18—20° сууга түшүрүү керек. Түктүү сүлгү же кыл торко кездемеден тигилген мээлейди нымдап алып сүртсө жакшы. Андан кийин кургак жумшак сүлгү менен эти кызарганча аарчуу сунуш кылынат. Суунун температурасы 32 — 33°тан баштап, акырындык менен (1 жума ичинде) 18—20°ка түшүрүлөт. Бир жаба куюнууга көндүрсө болот. Суу процедурасын жайында да, кышында жарым айдан кийин баланы сууну да жасоо керек. Жайында ачык көлөкө жерде 18°тан төмөн эмес температурада сууну идиштен моюн ылдый жаба куюу керек. Суунун температурасы адегенде 35—36°, кийин (ар 3—4 күндө) 20—22°ка чейин төмөндөтүлөт. Баланын башына суу куюу жарабайт. Ушул эле процедураны кышында ванна бөлмөсүндө жүргүзүүгө болот. Уктар алдында бутун жууп, дагы бир процедура жүргүзүүгө болот. Адепки күндөрдө 33°ка, 2—3 күндө 1°тан төмөндөтүп олтуруп 16 —18° сууга жууш пайдалуу. Баланы киринтип жатканда аба жана күн ваннасын суу процедурасы менен айкалыштыруунун да денени чыңдоого жардамы чоң. Балдарды бул процедураларды өзү жасоого көндүрүү зарыл.
Каллималар
Каллималар — көпөлөктөрдүн бир уруусу.
Электрография
Электрогра́фия (ксерография) - тонерди (кургак сыя) көчүрүү үчүн электр дүрмөтүн колдонгон репрография методу. Лазер принтерлер жана көчүрүү аппараттары электрографиянын принциби менен иштешет.
Тарыхы
Электрографияны Честер Карлсон ойлоп тапкан. Биринчи оттискин жардамчысы Отто Корней менен бирге 1938-жылы 22-октябрда Нью-Йорктогу үй лабораториясында алган. Бул технологиянын патенти 1942-жылдын 6-октябрында алынган. Карлсон узак убакыт бою өз табылгасынын бизнес жүргүзүү үчүн зарыл экендигин далилдеп, жайылтууга аракет кылса да, ага табылгасынын өтө эле чоң экенин, кагазды көп булгарын жана көчүрүү ишин адамдар бир топ жакшы аткарышарын айтышып, сунуштарын четке кагышкан. Ал мүдөөсүнө 1944-жылы Огайо штатында жайгашкан Battelle Institute'та жеткен. Ал жерде технологияны жакшыртууга мүмкүнчүлүк беришкен. Ал тургай, "электрофотография" деп, бул процестин так аталышын табышкан. Андан кийин көчүрүү аппараттарын иштеп чыгуу жана өндүрүү лицензиясын Haloid Company фирмасы алган. Фирма ээлери "электрофотография" аталышы абдай илимий болуп, аларманды чочутуп койорун ойлошкон. Ылайыктуу аталыш тандоого жергиликтүү филолог-профессор жардам берген Ал байыркы грек тилиндеги ξερός "кургак" жана γράφω "жазам" деген сөздөрдү айкалыштырып, "ксерография" терминин ойлоп тапкан. Кийинирээк табарман Карлсон бул сөздү өзү жөнөкөйлөтүп, "ксерокс" кылган. Натыйжада 1948-жылы рынокто биринчи ксерокстор пайда болгон. Алгачкы модел жөн гана Model A деп аталган. 1959-жылы толук автоматташтырылган Xerox 914 модели чыккандан кийин Haloid компаниясы аталышын Xerox Corporation деп өзгөрткөн.
Агромелиорация
Агромелиорация - жерди мелиорациялык жакшыртууга багытталган илимий, уюштуруу-техникалык, экономикалык жана өндүрүштүк система. Агромелиорация иштетилүүчү жер бетин пландоо, жер алдындагы сууну төмөндөтүү, шор топурактын тузун азайтуу, топурак жана суу ресурстарын башкаруу, сугаруу режимин жана системасын жакшыртуу, топурак сактоочу токой тилкелерин тигүү, айыл-чарба өсүмдүктөрүнүн түшүмүн жогорулатууну программалоо жана башка иш-чараларын камтыйт.
Wham!
Wham! (айтылышы: Уэм!) - 1981-жалы Жорж Майкл жана Эндрү Рижли негиздеген британиялык музыкалык дуэти. Бир америкалык топ менен болгон чыр-чатактан улам алар АКШда Wham! UK катары белгилүү. 1982-1986-жылдар арасы Wham! дүйнө жүзү боюнча 28 миллиондон ашык тастыктамаланган үн жазууларды саткан.
Адреналин
Адреналин [1 -(3,4 - диоксифенил) – 2-метиламинэтанол (лат. аd -жанында, renalis -бөйрөктүн), 1901-ж. бөйрөк үстүндөгү безден кристалл түрүндө бөлүнүп алынган. Структурасы:
Мол. масс. 183,21. Эрүү t 215-216оС Эки оптикалык изомери кездешет. А. ысык сууда жакшы, орг. эриткичтерде начар эрийт. А. бөйрөк үстүндөгү без, мээ катмарлары клеткаларынан иштелип чыгуучу биологиялык активдүү гормон болуп саналат. Ал кан аркылуу органдарга тарап, өзүнүн физиологиялык таасирин тийгизет. А. канда 0,06 мкг/л жакын, бирок адамдар жана жаныбарлар бир нерседен катуу чочуганда, бири- бири менен күрөшкөндө же адамдар өтө сүйүнгөндө, же капа болгондо анын концентрациясы бир сек. 1000 эсеге көбөйөт. Ошонун натыйжасында организм тигил же бул кубулуштарга ыңгайланышат. А. гомологдору – норадреналин, изопропиладреналин табылган. Булар углеводдордун, белоктун, майлардын алмашуусун жөнгө салуу менен жүрөк, кан тамыр, дене булчуңдарынын, ички органдар иштешине көмөк көрсөтөт. А. жана анын гомологдорунун биосинтези ферменттер катышуусунда тирозинден башталат. А. пирокатехинге окшош мүнөздүү реакцияларга кирет, мис., окистенгенде о-хинон туундуларын, FeCI3 менен жашыл түстөгү затты пайда кылат. А.гидрохлориди медицинада кеңири колдонулат.
Покровка Пристаны
Покровка Пристаны — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Жети-Өгүз районундагы айыл. Кызыл-Суу айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 115 киши.
Бириктирилген тутумдар
Бириктирилген тутумдар – бир же андан көп тутумдар аркылуу бириктирилген электр кубаттуулугун берүү жана бөлүштүрүүнүн бирканча тутумдары. == Колдонулган адабияттар ==
Ахун (Салауат району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Heineken Music Hall
Мюзик-холл «Хейнекен» (Heineken Music Hall) — Амстердамдагы (Нидерланддар) концерттик зал, Амстердам АренА стадионунан жакын арада жайгашкан. Концерттерди өткөрүүдө колдонулуучу 3000 м² аянты менен Чоң залы бар («Кара коробка» деп дагы айтылат), батырымдуулугу 5500 адамга чейин. Андан сырткары 700 адамды батырган кичи залы да бар.
Луч (Зианчурин району, Башкыртстан)
Луч — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Тазлар айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 74 киши. Почта индекси — 453382, ОКАТО коду — 80226837005.
Heineken Music Hall
Мюзик-холл атайы поп-концерттер үчүн долбоорлонуп курулган. Бул жерде Бейонсе, Radiohead, Keane жана Pink сыяктуу дүйнөлүк жылдыздар өзүлөрүнүн концерттерин коюшкан. Бир нече рок-топтор дагы залды колдонуп келишет. Алардын ичинде ушул жерден Live from Amsterdam деген DVD концертин жаздырган Alter Bridge хард-рок-тобу да болгон. Мындан сырткары зал голландиялык Q-Dance компаниясы тарабынан өзүнүн, бир жылы бир жолу өтүүчү, X-Qlusive сериясындагы саамалыктарын өткөрүүдө колдонуп келишет. Комплекстин архитектору — Фриц ван Донген.
Луч (Зианчурин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Heineken Music Hall
2012-жылы 27-февралда зал Еврокөрүнүү 2012 балдар ыр сынагын өткөрүлүүчү жайы катары жарыяланган.
Алабуга түспөлдөр
Алабуга түспөлдөр (лат. Perciformes) — сөөктүү балыктардын бир түркүмү.
Алан Уокер
Алан Олав Уокер (англ. Alan Olav Walker; 1997-жылы 24-август) - DJ Walkzz катары таанымал болгон норвегиялык музыкалык продюсер жана дижей.
Алабуга түспөлдөр
Булардын 150дөн кем эмес тукуму, 600дөн ашык түрү бар. Уз. 1 смден 5 мге, салм. жарым гдан 900 кг га чейин жетет. Алабуга түспөлдөрдүн көбү промысел объектиси.
Алан Уокер
Уокер, 2015-жылы жаздырылган жана 10 өлкөдө ак алтын тастыктамага татыган "Faded" ''' (кырг. "Алсыроо") сингли менен таанымал. 2016-жылы ал DJ Mag журналынын "Эң мыкты 100 дижейи" тизмесинде 55-орунда жайгашкан.
Акматова Нуруйса
Акматова Нуруйса Саймачы. 1942-ж. Жумгал районундагы Чоң-Дөбө айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. Клуб башчысы болуп иштеген. Аны кайын энеси Бүбүкан чырмакчы нускалаган. Кармаган сайма үлгүлөрүнүн көркөмдүк каражаттары туш кийиз саюудан билинет. Көбүнчө мандалак гүлдөрүн канаттуулардан пайда болгон көчөттөр менен кыйыштырат. Ошондо бир табакчада төрт «куш оюмунан», «карга тырмактан» турган көркөмдүктөрдүн арасынан гүлдүн таажылары көрүнүп, «жоогазын көчөтү» жаралып «суу» катары тегерете курчалат. Капкалдырыктын табакчалары борбордук көчөттү кайталайт. Алардын ортолорун «куш оюмунан» пайда болгон көчөт араларын бөлүүчү чаар белгилер ачып турат. Демек, гүлдөрдүн сабактары, таажылары, канаттуулардын чалгындары символдошуп, уздун кооздукту тааный билүү касиетин баяндайт.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Ача-Таш
Ача-Таш — топоним. Кыргыздар Ала-Тоону калмак кандыктарынан бошоткондо: Анжым калмак элин А.-Т-тын белинен багындырып, олжо алышканы айтылат (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 576-инв., 511-б.).
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Каллимико
Каллимико (лат. Callimico) – ойноок маймылдардын бир уруусу.
Атымья (дарыя)
Атымья — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Пелым дарыясынын сол жээгинен 390 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 67 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Калужско-Рижская сызык
Калужско-Рижская сызык - алтынчы Москва метросунда болгон узун сызык. Сап 37,8 км жана 24-участокторунун узундугу бар; чубалгысын бойлото убакыт жол - 56 мүнөт (тартибине үзүндүлөрү жок поезд).
Символикалык интеракционизм
Символикалык интеракционизм (кара: интеракционизм;) – көңүлдүн борборун социалдык карым-катнаштардын символикалык мүнөзүн талдоого топтогон азыркы социологиядагы жана социалдык психологиядагы теориялык-методологиялык багыт.
Символикалык интеракционизмдин өкүлдөрү өз ара карым-катнаштын башкы символикалык «медиуму» болгон тилди талдоого өзгөчө көңүл бурушат. Символикалык интеракционизмди негиздеген – Дж. Г. Мид. С. и. андан сырткары Ч. Кули, Дж. Болдуин, У. Томас (АКШ), ж. б. идеясына таянат. Символикалык интеракционизмге, өзгөчө чикаголук мектепке, социалдык процесстеги коом менен табияттын өз ара байланыш себептерин тануу (индетерминизм), социалдык процесстин катышуучуларынын иш аракеттерин дайыма алдын-ала аныктоого болот, социалдык көрүнүштөрдү иштеп чыгууга, өзгөртүүгө толук мүмкүн деген көз караш мүнөздүү, тактап айтканда алардын ою боюнча, дүйнө-социалдык тектен келип чыккан.
Символикалык интеракционизм өкүлдөрү коомдук турмуштун материалдык себептерин талдоодон баш тартышкандыктан, ырааттуу теориясын жарата алышкан жок. Бирок жеке адамдын өсүш кыймылы жана түзүлүшү, социалдык мамилелердин микропроцесси тууралуу изилдөөлөрү, белгилүү даражада, кызыгууларды жаратат.
Кычан
Кычан, Дүйшөке Жакыпов [1919, Ивановка району, Ажырык-Барат кыштагы (азыркы Ысык-Ата району, «Социалчыл» айылы) — 27. 8. 1933, ошол эле жер] — каарман пионер. Ал Совет бийлигин орнотууда, анын саясатын (жаңы экономикалык саясат, тап күрөшү, кулакка тартуу ж. б.) ишке ашырууда ага каршы чыккан кулактардын, кожо-молдолордун карасанатай иштеринин бетин ачкан. Жакын тууган, бирге окуган курбуларынын айтуусу боюнча Кычан республикада айыл чарбаны коллективдештирүү мезгилинде айылына жардам берип, жайкы эс алуу учурунда талаада чөмөлө салып, кырманда моло таш тартып иштеген. 1933-жылы ошол айылдагы Жумаалы аттуу адам 2 уй уурдап баратып, Жар-Башыга жетип алуу үчүн айылдын бадасын кайтарып жүргөн мектеп окуучусу Кычандын атын сураган. Кычан баш тартканда, аны бычактап өлтүргөн. Ал окуган мектепке, айыл-кыштак, шаар көчөлөрүнө ысмы берилип, пионердик дружиналар түзүлгөн. Бүткүл союздук пионер уюмунун Ардак китебинде алтын тамга менен жазылган.
Ач-Бел
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Гидростроитель
Гидростроитель (Гидростроитель) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусунун Ысык-Ата районундагы айыл. Кең-Булун айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 146 киши.
Арал-Сай (Сузак району)
Арал-Сай (Сузак району) – Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы кыштак. Ырыс айыл өкмөтүнө караштуу. Райондун борбору Сузак кыштагынан 4 км чыгыш тарапта. Жалал-Абад темир жол бекетинен 8 км. Деңиз деңгээлинен 710 м бийиктикте жайгашкан. Калкы 1691 (2002); негизинен дыйканчылыкта жана мал чарбасында эмгектенет.
Молдобаев Нарынбек
Молдобаев Нарынбек - КР V чакырылышынын депутаты
Өмүр баяны
1953-жылы 15 мартта Нарын шаарында туулган.
Жогорку билимдүү.
1982-жылы С.М.Киров атындагы Казак мамлекеттик университеттин бүтүргөн.
1971-1973-жылдары Совет армиясынын катарларында кызмат өтөгөн.
Ишмердүүлүгү
Эмгек жолун 1973-жылы Нарын башкы автотранспорт мекемесинде контролер, улук инженер болуп баштаган.
1979-1984-жылдары Киргизия Компартиясынын Нарын шаардык комитетинде уюштуруу, пропаганда жана агитация бөлүмдөрүнүн инструктору болуп иштеген.
1984-жылдан баштап, 1985-жылы М.Рыскулов атындагы музыкалык-драмалык театрында директор болуп иштеген, 1985-жылынан баштап 1988-жылга чейин Нарын областык аткаруу комитетинде маданият башкармасынын жетекчиси, эл депутаттарынын Нарын областтык кеңешинин катчысы болуп иштеген. 1988-жылдан тартып 1991-жылга чейин «Чүйөнөржайкурулуш» курулуш тресттинде УПТКнын жетекчиси, башкы диспетчер, кадрлар бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген.
1991-жылы жоопкерчилиги чектелген коомунун башкаруучусу, 1996-жылы «Руланд-Бишкек» бириккен ишканасынын башкы директору, 1999-жылы «Мунай» нефтепродукт ташуучу Балыкчы нефтебазасы мамлекеттик ишкананын директору, 2000-жылы «Мунай» нефтепродукт ташуучу мамлекеттик ишкананын коммерциялык директору, директорунун биринчи орун басары, 2004-жылы «Залкар» жоопкерчилиги чектелген коомунун директору болуп иштеген.
2007-жылынын декабрь айында Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин IV чакырылышынын депутаты болуп шайланган. Алгач Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Экономикалык тармактарды өнүктүрүү боюнча комитеттин төрагасынын орун басары, андан кийин Өнөр жай, соода жана туризмди, чакан жана орто бизнести, транспорт жана коммуникацияны, курулуш жана архитектураны өнүктүрүү боюнча комитеттин төрагасынын орун басары болуп иштеген.
2010-жылы октябрь айынын Кыргыз Республикасынын V чакырылышынын Жогорку Кеңешине «Ата-Журт» идеалисттик, демократиялык жана саясый партиясынан депутат болуп шайланган.
Наамдары
Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасы менен сыйланган.
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген куруучу.
Агрономиялык кенташтар
Агрономиялык кенташтар – (агрономиялык сырьёлор) жер кыртышын жакшыртуу үчүн минералдык жер семирткичтер алынуучу тоо тектер. Агрономиялык кенташтарга: фосфат (апатит кенташы жана фосфорит), калий (калий туздары), азоту бар айрым тоотектер, күкүрт (нефть жана табигый күйүүчү газдарды тазартууда, коксохимиялык газдардын таштандыларында, түстүү металлургияда жана күкүрт кенташтарында) ж.б. металл эмес пайдалуу кендер, тикеден-тике керектелүүчү (алдын-ала майдалоодон кийин) мирабилит, бишофит, цеолиттер, торф, сапропел, гипс, карбонат тектери, чопо, кумдуктар ж. б. (жерг. А. к.) кирет. Микрожерсемирткичтерди алууда кайрадан иштетилген жез, цинк, кобальт, молибден, марганец жана бор кенташтарынын калдыктары колдонулат. Термин 1921-ж. Я. В. Самойлов тарабынан киргизилген. Фосфаттын дүйнөлүк чалгындалган сырьёсунун запасы (Р2О5) 100 млрд о (95%и фосфорит менен байланыштуу), калий тузу (К2О) 13,2 млрд о, күкүрт сырьёсу 1,1 млрд 0 (таза түрүндөгүсү) ж-а 1,3 млрд 0 (нефть жана газ түрүндөгүсү).
Умарова Махбүбү
Махбүбү Умарова (1928-жылы Араван району, Чек-Абад кыштагында туулган) — Араван району, Социялистик Эмгектин Баатыры (1960). 1965-жылдан КПСС мүчөсү. Эмгек жолун А. А. Жданов атындагы артелинде колхозчу болуп иштөөдөн баштаган. 1952-жылдан пахтачылык звеносу башкарат. 1959-ж. анын звеносу ар гектар жерден 47,4 цден пахта жыйнап алган. 1962-66-жылы СССР Жогорку Советинин депутаты.
Сыйлыктары
Социялистик Эмгектин Баатыры, Ленин ордени, «Ардак Белгиси» ордени, медалдар, Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ардак Грамотасы менен сыйланган.
Калдыксыз технология
Калдыксыз технология - өндүрүш таштандыларын иштетип, керектүү затты же анын бөлүктөрүн өндүрүүну камсыз кылган технологиялык процесс. Ал элдин керектөөсүн канааттандыруу үчүн табият ресурстары менен энергияны өтө үнөмдүү, сарамжалдуу пайдаланууну, ошондой эле айлана-чөйрөнү коргоону камсыз кылуучу билимди, ыкмаларды жана каражаттарды талап кылат. Бул болсо таштандыны аз өлчөмдө же такыр чыгарбаган зат менен камсыз кылуучу жалпы эле өнөр жай жана айыл чарба өндүрүшүнүн экологиялык стратегиясы болуп саналат. Өнөр жай экологиясына сунуш кылынган бул үлгү табият экосистемасын элестетиши керек. Бул идея япон экологдору тарабынан экосистемалардын туюк циклдуу өнүгүү этаптарын чагылдырган оригиналдуу схема түрүндө көрсөтүлгөн. Калдыксыз технология төмөнкүлөрдү камсыз кылуусу зарыл: сырьёну, энергияны үнөмдөө жана айлана-чөйрөну булгоо деңгээлин төмөндөтүү үчүн пайдаланылган материалдык ресурстарды кайра иштетүү жана башка.
Акмат кызы Батый
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Адсорбци
Адсорбци  (лат. аd – үстүндө, sorbere - соруу, сиңирүү) – эриген же газ абалындагы заттар (адсорбаттын) суюктук же катуу зат (адсорбенттин) бетине сиңиши. А. натыйжасында фазалар тийишкен бетиндеги адсорбат концентрациясы эритменин баштапкы концентрациясына салыштырмалуу өзгөрөт. Адсорбат менен адсорбенттин мол-дын өз ара аракеттенүү мүнөзүнө жараша А. физ. жана хемосорбция болуп бөлүнөт. Физ. А-да адсорбат менен адсорбенттин мол-ларынын өз ара аракеттенүүсү өтө начар болот. Хемосорбция убагында адсорбат менен адсорбенттин ортосунда реакция жүрүп, жаңы бирикме пайда болот. А-ланган мол-лардын кайра бөлүнүшү десорбция деп аталат. Белгилүү убакыт бирдигинде А-ланган (же десорбцияланган) мол-лардын саны А-нын ылдамдыгын билгизет. Темп-ранын жогорулашы А. ылдамдыгын төмөндөтөт, хемосорбция ылдамдыгын арттырат. А. менен хемосорбция ылдамдыгы теңелгенде, А. теңдештик пайда болот. Адсорбаттын концентрациясы жана басымы көбөйгөндө А-нын ылдамдыгы жана адсорбцияланган мол-лардын теңдештигинин саны жогорулайт. Техникада адсорбент катарында активдүү көмүр, Al2O3, цеолит, силикогель колдонулат. А. кубулушу ар кандай газдар жана суюктуктарды тазалоодо, кургатууда, бөлүүдө (мис, этил спиртин активдүү көмүр аркылуу чыпкалоо), о.эле хим. полиграфиялык, курулуш жана башка өнөр жайларда кеңири колдонулат.
Лимбя-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
The Chemical Brothers
The Chemical Brothers – алгач 1989-жылы Манчестерде жаралган, Том Роулендс менен Эд Саймонс түзгөн англиялык электрондук дуэт. The Prodigy, Fatboy Slim, The Crystal Method жана ушулар сыяктуу топтор менен бирге алар биг-бит жанрын поп-музыканын алдынкы катарына койгон. Улуу Британиянын чарттарында алардын алты альбому биринчи орунду ээлеп 13 сингли 20 эң мыкты сингл тизмесине кирип анын ичинен экөө биринчи орунга жайгашкан.
Мамлекет жана Революция
Мамлекет жана Революция – Мамлекет жана пролетариаттын революциядагы милдеттери жөнүндө марксизмдин окуусу – 1917-ж. август-сентябрда жазылып, 1918-басылган В. И. Лениндин эмгеги. Россияда социалисттик революцияга даярдануунун шартында пролетариаттын мамлекетке болгон мамилеси жөнүндө маселе курч теориялык жана практикалык мааниге ээ болгон. Ленин бул эмгегинде мамлекет теориясынын негизги маселелерин чагылдырган. 1848–51-ж. революциянын, айрыкча 1871-ж.
Париж коммунасынын тажрыйбасын жалпылоонун негизинде жазылган Маркс менен Энгельстин мамлекет жөнүндө теориясына таянган. Революцияда жумушчу табынын негизги милдети буржуазиялык мамлекеттик машинаны кыйратуу жана пролетариаттын диктатурасын орнотуу деген марксизмдин корутундусун негиздеген, бирок эмгеги бүтпөй калган.
Алатоо крокусу
Алатоо крокусу (Crocus alatavicus) — чекилдектер тукумунун бир түрү.
Көп жылдык пияз түптүү өсүмдүк. Пиязтүбү тоголок, бийикт. 1-2 cм, калын күрөң кабыктарга оролгон. Жалбырактарынын саны 5-15, кууш тасма сымал, эни 2 мм, гүлү ак, жыпар жыттуу, мөмөсү сүйрү кутуча. Февраль, апрелде алгачкы гүлдөөчү өсүмдүктөрдөн болуп гүлдөйт. Март, июнь айларында уругу жетилет. Таралган аймагы — Чүй өрөөнү, Кыргыз Алатоолору, Талас, Фергена. Чопо топурактуу өрөөндөрдө, адырларда өсөт, кооз өсүмдүк.
Хармони Тауншип (Нү-Жерси)
Хармони Тауншип (Нү-Жерси) (Harmony Township) — Нү-Жерси штатынын Уоррен округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2667 киши. Болжолдуу аянты - 62.5 км². FIPS коду — 34-30090.
Каллиостомалар
Каллиостомалар (лат. Calliostoma) – үлүлдөрдүн бир уруусу.
Бирлик
Бирлик – 1) бирнече бириккен мамлекеттерден турган (м.: Югославия Бирлик Республикасы), же өзалдынча башкарылган колониялар бириккен (м.: Австралия бирлиги) мамлекеттик түзүлүш; 2) КР жарандык мыйзамдары боюнча, укуктук жактарын коммерциялык эмес биримдигинин аталыштарынын бири. Коммерциялык уюмдар өздөрүнүн ишкердик иш-аракеттерин координациялоо, ошондой эле жалпы мүлктүк мүдөөлөрүн көздөө жана коргоо максаттарында Б. түзө алышат. Коомдук жана коммерциялык эмес уюмдар, анын ичинде мекемелер, ыктыярдуу түрдө өздөрүнүн Б-терине бириге алышат. Б-тин фирмалык аталышы анын иш-аракетинин негизги чөйрөсүн жана анын мүчөлөрүнүн иш-аракеттеринин негизги мүнөзүн чагылдырышы керек жана «Б.» деген сөздү камтууга тийиш.
ВДНХ (метро бекети)
ВДНХ ( (1958-1959 — ВСХВ)) — Москва метросунун Калужско-Рижская сызыксындагы станция. 1958-жылы 1-майда ачылган.
Агро-өнөр жай бизнеси
Агроөнөржай бизнеси - азык-түлүктөрү жана аларды өнөр жайлык кайра иштетүү, айыл чарбасына керектүү өнөр жайлык товарларды өндүрүү, сатуу, сатып алуу иш-аракеттери менен киреше алуу. Бул бизнестин субъектилери өз иш-аракетинде эркин жеке менчик ээлери, өлкөдөгү мыйзамдын жана экономикалык мамилелердин негизинде рыноктук операцияларды активдүү жүргүзүү менен пайда табат. Анын субъектилери банктан кредит алып же өзүнүн капиталын пайдаланып, рыноктук мамилеге киришет. Мындай бизнеске айыл чарбасына керек техникаларды, жабдууларды сатууну жана сатып алуу, күйүүчү-майлоочу майлар, запастык тетиктер менен камсыз кылуу, айыл жеринде жашагандарды тамак-аш, кийим-кече, ар кандай керек товарлар менен жабдуу иштери да кирет.
Ачкула
Ачкула — Алмамбеттин Манаска келишиндеги эпизоддо жаңы келген канга тартуу берүү салты менен тартууга берилген тогуз аттын бири (Сагымбай Орозбаков, 2. 318).
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Жанкороз Бердикожо уулу
Өмүр таржымалы
Жанкороз Бердикожо уулу (1830, Кетментөбө өрөөнү–1910, Бешташ өрөөнү) – коомдук ишмер. Саруу уруусунан чыккан, акылмандыгы менен элге кеңири таанымал инсан. Бардар үй-бүлөдө туулган. Молдодон окуп, сабатын ачкан. Ал акыйкатчылдыгынан, даанышмандыгынан улам ири талаш-тартыш маселелерди чечүүгө чакырылып турган. Өзгөчө бугу, сарыбагыш, солто урууларынын ортосундагы чыр-чатактарды жөнгө салууга кошкон салымы чоң. 1870-жылдардан баштап Россиядан көчүп келе баштаган орус, немис калктары менен жергиликтүү элдин ортосунда ынтымак орнотууга көп күч жумшаган, келгиндер арасында кадыр-баркка ээ болгон. Түркстан генерал-губернатору Кауфман 19-кылымдын акырында Бишкекте жана Токмокто өткөн кээ бир курултайларды Жанкорозго башкарткан. Ал Олуяата уездинин башчысы В. А. Каллаурга жолугуп, ага Талас жергесиндеги байыркы эстеликтер жөүнүндө кызыктуу маалыматтарды айтып, ал бай эстеликтер келгиндер тарабынан талкаланып жаткандыгын билдирген. Ушундан кийин Ташкенден экспедиция келип, Жанкороздун коштоосунда Таластагы археол. эстеликтер м-н таанышкан. Ал бул экспедицияга Айыртамойдо ташка чегилген байыркы жазууну таап берген. Бул байыркы түрк (руна) жазуусу кыргыз тарыхында эң баалуу ачылыш болгон. Жанкороздун дагы бир зор эмгеги – аш-тойлордо байгеге адам саюу, кул, күң кылып барымтага киши берүү сыяктуу салттардын жоюлушуна жетишкен. 1870-ж. Мекеге барып, ажы болуп кайткан. Жанкороз сексен жаш курагында Бешташ өрөөнүнүн оозундагы Бүлкүлдөктүн сазы деген жерде дүйнөдөн кайткан.
Колдонулган адабият
Кыргызстан тарых энциклопедия.
Тагай бий
Тагай бий – Тынчтыктын оң канаты урууларынын түпкү атасы. Адигиненин бир тууганы. Санжарада Долон бийден Ак уул, Б. Солтоноевдин маалыматы боюнча Тагай Кокон, Маргалаңга жакын Ийри-Суу – Былпылдак деген жерде, дагы бир кабарда Сары-Белде (Чүй аймагы Карабалта Бишкек Кемин) болжолу 1460–70-жылдары туулган.
Адсорбциялык тазалоо
Адсорбциялык тазалоо – нефть калдыктарын көңдөй тешикчелери бар катуу заттар - адсорбенттер аркылуу өткөрүп тазалоо. Адсорбент катары алюмосиликаттар колдонулат. Сорулган калдыктар суюк эриткичтер же күйгүзүү аркылуу адсорбенттен чыгарылат.
Сатымбай Абдырахман уулу
Сатынбай, Абдырахман уулу (туулган-өлгөн жылдары белгисиз) – Абдырахман Кучак уулунун уулу; Атаке баатырдын Россияга жиберген экинчи элчилигинин башчысы. 1786-ж. декабрда орус императрицасы Екатерина IIнин кабыл алуусу аяктагандан кийин, элчиликти жетектеп барган Абдырахман ооруп калган. Ооруунун создугуп кетишине байланыштуу орус бийлиги Атаке баатырга алдын-ала жооп берүүнү чечкен. Кыргыздарга жооп кат 1787-ж. октябрда, башында М. Агаферов турган казандык көпөс А. Нурмаматовдун кербени аркылуу жиберилген. Катта Екатерина II ошол мезгилдеги дипломатиялык эрежени сактоо менен сылык жооп берген. Катты алгандан кийин Атаке баатыр 1788-ж. жайында Сатынбай башында турган экинчи элчилигин аттандырган. 2-августта аларды Омск шаарында Сибирь корпусунун командири (1777–89) генерал Н. Г. Огарёв кабыл алган. Бул учурда жолдо келе жаткан жеринен көпөс А. Нурмаматовдун кербени тонолгону тууралуу кабар жетип, ага Атакенин уулдары Солтоной менен Байшүкүрдү күнөөлөгөн орус бийлиги Сатынбайды жана Петербургдан кайтып келаткан атасы Абдырахманды кармап калган. 1889-ж. Атаке кайрадан кат жиберип, уулдары ак экенин билдирген жана Сатынбайга алмаштыруу үчүн орус көпөстөрү Раимбай менен Нияз Сеитовдорду туткунга алган. Акырында орус кербендерин тоногондор казактын Орто жүз уруулары экени аныкталып, 1793-ж. жазында Сатынбай бошотулган. Кийинки тагдыры белгисиз.
Диндин аныктамасы
Дин. Сөздүктөрдө дин адат, өкүм, жаза жана итаат маанилеринде берилет. Ислам илимпоздору динге: “Дин – акылга эгедер кишилерди өз ыктыяры менен эң туура жана жакшылыкка алып барчу Кудайдын буйругунан бүткөн мыйзам”,- деп аныктама беришет. Бул аныктамадан төмөнкү маанилерди түшүнүүгө болот: 1.	Динди жараткан – Алла таала. Адамдар динди жарата албайт. 2.	Дин акылдын ээсимин дегендерге тийиштүү. Акылы жайында болбогондор диний өкүмдөрдү аткарууга милдеттүү эмес. 3.	Динге байланыштуу өкүмдөрдү Алла таала периштелери аркылуу пайгамбарларга билдирген. Пайгамбарлар Алла тааланын буйруктарын жана тыюуларын пенделерге жеткиришкен. 4.	Диндин негизги максаты – адамдын эмне максатта жаратылганын жана аткара турган милдеттерин билдирип, инсандарды бул дүйнөдө жана о дүйнөдө бактылуу кылуу. 5.	Адамдар эң туура жана мыкты нерселерге жетүү үчүн динди өз ыктыяры менен эч кандай зордук – зомбулуксуз кабылдашы керек. Анткени, “динде зордук болбойт”(Бакара сүрөсү, 256 – аят). Маалымат булагы: Шоокум журналы.2009-ж.
Турдиев Султаназар
Турдиев Султаназар (1924-жылы Өзгөн району, Кош-Булак кыштагында туулган) — пахтачы, Социялистик Эмгектин Баатыры (1949) 1951-жылдан КПСС мүчөсү. 1942-жылдан «Эркин-Тоо» колхозунда иштей баштаган, 1944-жылдан эгин өстүрүү звеносуна башчы. 1948-ж. анын звеносу 20,5 га аянттын гектарынан 29,2 цден эгин бастырган. 1960-74-жылдары «Яссы» совхозунда жумушчу, кийин баш чабан болуп иштеген. 1974-жылдан «Кыргызстандын 50 жылдыгы» атындагы совхоздун баш чабаны.
Сыйлыктары
Социялистик Эмгектин Баатыры, Ленин ордени, медалдар менен сыйланган.
Сүрөт сканери
Сканер (англ. scanner) - жалпак алып жүрүүчүдө (көбүнчө кагазда) жайгашкан сүрөттү окуп, аны санариптик форматка айландырууга же андагы маалыматты алыска жөнөтүүгө ыңгайлаштырган түзмөк.
Кыш
Кыш — Жердин Түндүк жарым шарында кышкы чилденин түшкөн учурунан (21-же 22-декабрдан) жазгы күн-түн теңелүүгө чейинки (20- же 21-март) жыл мезгили. Адатта декабрь, январь, февраль айлары кыш мезгили деп аталат. Түштүк жарым шарда бул мезгилде жай болот. Топоним катары да кездешет, мисалы, Кыш-Абад ж. б.
Мартин Гаррикс
Мартейн Жерард Гарритсен (нидерл. Martijn Gerard Garritsen; 1996-жылы 14-май) - Мартин Гаррикс (англ. Martin Garrix, Mar+in Garri× катары стилдештирилген) сахналык аты менен таанымал болгон нидерландиялык дижей, музыкалык продюсер жана музыкант. 2016-жылы ал DJ Mag журналынын эң мыкты 100 дижей тизмесинде биринчи орунду ээлеген. 2016-жылы Spinnin' Records менен келишимди токтотконунан бир ай өткөн соң жана Sony Music менен келишимге кол койгонго чейин ал STMPD RCRDS үндү жаздыруучу фирма белгисин негиздеген. 2017-жылы ал Hï Ibiza түнкү клубунун резидент дижейи болуп жарыяланган.
Сүрөт сканери
АСТ (аналогдук санарип түрлөнткүч; англ. Analog-to-digital converter) менен сканерлөө учурунда ЭЭМ үчүн тышкы объекттин образы болгон сүрөттүн санарип сүрөттөлүшү түзүлөт. Бул киргизүү-чыгаруу системинин жардамы менен ЭЭМге берилет.
Тарыхы
1856-жылы флоренциялык аббат Жованни Казелли (итал. Giovanni Caselli) алыска сүрөт жиберүүчү прибор ойлоп тапкан. Бул прибор кийинчерээк пантелеграф деп аталган. Жиберилчү сүрөт барабанга ток өткөрүүчү сыя менен түшүрүлүп, ийне менен окулган.
1902-жылы Артур Корн (ал. Arthur Korn) аттуу немис физиги кийинирээк телефакс деп аталып калган фотоэлектрлик сканерлөө технологиясына патент алган. Жиберилчү сүрөт тунук айланма барабанга бекитилген. Барабандын огун бойлой жылган лампанын жарыгы түп нускадан өтүп, барабандын агун бойлой жайгашкан призма жана объектив аркылуу селен фотокабылдагычка жеткен. Бул технология барабан сканерлерде дагы эле колдонулат.
Жарым өткөргүчтөрдүн өнүгүшү менен фотокабылдагыч мыктыланды, сканерлөөнүн планшеттик ыкмасы ойлоп табылды, бирок, сүрөттү санариптөөнүн баштапкы принциби өзгөрүүсүз калды.
Колдонулушу
Сканер компүтерге сүрөт киргизүү үчүн колдонулат. Бул сүрөттөрдү дароо графикалык редактордо иштетүүгө мүмкүн. Сканерлер жалпак сүрөттөрдү санарип камераларга караганда жакшараак киргизишет.
Бирлик келишими
Бирлик келишими – 1) эларалык укукта эки же андан көп мамлекеттердин келишими, ага катышкандар белгилүү бир кырдаалдарда чогуу, бирдиктүү аракет кылууга милдеттенишет: (м.: согуш болуп калса); 2) бирлик (федеративдик) мамлекет түзүү жөнүндө келишим (м.: 1922-ж. 30-декабрдагы СССР Бирлигин түзүү жөнүндөгү келишим).
Аралча тоолор
Аралча тоолор - жазы түздүктөрдө жалгыздап же топ болуп обочо жайгашкан тоолор же ири дөңсөөлөр. Салыштырмалуу бийиктиги 100дөн 1000-2000 мге чейин. Бийик тоолуу аймактын узак убакыт бою талкаланышынан (кээде жанар тоонун атылышынан да) пайда болот. Алар климаты кургакчыл, тектоникалык жактан туруктуу аймактарга мүнөздүү. Мындай тоолор Кыргызстанда орток тоо, жетим тоо деп аталат. Мисалы, Түштүк Кыргызстандагы Сулайман-Тоо, Чил-Майрам, Ат-Башыдагы Чеч-Дөбө, Кочкордогу Орток-Тоо жана башкалар.
Кусепе (Салауат району, Башкыртстан)
Кусепе — Башкыртстандын Салауат районундагы айыл, Мечетлин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 258 киши. Почта индекси — 452482, ОКАТО коду — 80247840003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Барион заряды
Барион заряды (барион саны, В) – элементардык бөлүкчөлөрдүн ички мүнөздөмөлөрүнүн бири. Бариондор үчүн барион заряды бирге, антибариондор үчүн минус бирге барабар. Бөлүкчөлөр системасынын барион заряды барион м-н антибарион сандарынын ортосундагы айырмага барабар. Атом ядросунун барион заряды анын массалык санына барабар.
Колдонулган адабият
ISBN 9967-14-010-0
Табышалиев, Салмоорбек
Табышалиев, Салмоорбек (15.3.1928, Чүй облусу, Сокулук району, Кызылтуу айылы – 1993, Бишкек) – тарых илиминин доктору (1970), Кыргызстан ИАнын академиги (1989; корреспондент-мүчө, 1974).
Кыскача өмүр таржымакалы
Салмоорбек Табышалиев 1928-жылы 15-мартта Кыргызстандын Чүй өрөөнүндөгү Сокулук районуна караштуу Кызыл-Туу айылында туулган.
1946-ж. Кыргызстан мамлекеттик педагогикалык институтун бүткөндөн кийин, анда окутуучу (1950–51), 1952–53-ж. Кыргызстан КП БКга караштуу Партия тарыхы институтунун директоруна орун басар жана сектор башчы, 1952–54-ж. Кыргызстан ЛКЖС БКнын катчысы болуп иштеген.
1954–56-ж. Кыргызстан ИАнын Тарых институтунун директору, 1956–60-ж. Кыргызстан БКнын бөлүм башчысы, партиянын 1-Май райкомунун 1-катчысы, Кыргызстан КП БКга караштуу Партия тарыхы институтунун директору болгон.
1960–76-ж. КМУнун (азыркы Жусуп Баласагын атныдагы Кыргыз улуттук университетинин) ректору болгон.
4.7.1975 - 27.3.1980 - Кыргыз ССР Жогорку Кеңешинин төрагасы болгон.
1976–-83-ж. Кыргызстан ИАнын вице-президенти жана коомдук илимдер бөлүмүнүн төрагасы.
1983–92-ж. КР УИАсынын Тарых институтунда бөлүм башчы, директору болгон.
1992-жылдан ушул эле институттун дирекциясынын кеңешчиси.
1993-жылы дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Бишкектеги "Ала-Арча" көрүстөнүнө коюлган.
Чыгармачылыгы
Эмгектери Кыргызстандагы социалдык жана коммунисттик курулушка, комсомолго, жогорку окуу жайларынын тарыхына арналган. 150дөн ашык илимий эмгектин автору.
Сыйлыктары. Наамдары. Коомдук ишмердиги
Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1970).
Эстутум
2013-жылдын 19-декабрында Бишкек шаарында Жусуп Баласагын атныдагы Кыргыз улуттук университетинде академик Салмоорбек Табышалиевдин 85 жылдыгына арналган илимий-тажрыйбалык жыйын өткөрүлдү.
С. Табышалиевдин аты Бишкек шаарында КУУнун жанындагы көчөгө берилген.
Хасоптатывис
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кичи Байдавлет (Зианчурин району, Башкыртстан)
Кичи Байдавлет — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Тазлар айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 20 киши. Почта индекси — 453382, ОКАТО коду — 80226837006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Юлдашбай Тургунов
Тургунов Юлдашбай (1901, азыркы Кара-Суу району, Дыйкан-Кыштак кыштагында төрөлгөн. - 1978, Кара-Суу району, Кызыл-Шарк кыштагы) - пахтачы, Социялистик Эмгектин Баатыры (1948). Колхоз уюштурууга активдуу катышуучу. 1936-65-жылдары «Кызыл-Шарк» (кийин X. Таширов атн.) колхозунда пахта өстүрүүчү бригаданы жетектеген. Анын бригадасы 1947-жылы 6 га аянттын ар гектарынан 89,2 цден пахта жыйнап алган.
Сыйлыктары
Социялистик Эмгектин Баатыры, Эки Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар менен сыйланган.
Ач-Марал
Ач-Марал — топоним. «Каныкейдин жомогунда»: Калың кытай козголуп, Иле бойлоп жол жүрүп, Ач-Маралды басканда, Төрт түлүктү чачканда (Саякбай Каралаев, «Семетей», 1. 181) делип Чубак Манаска тарынып өз жерине кетип калганын уккан Коңурбай Манасты капыстан чаап алмак болуп Таласка келе жатканда басып өткөн жерлердин бири.
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Леонид Якубович
Леонид Якубович (Леонид Аркадьевич Якубович) - (төр. 31-июль 1945, Москва, СССР) — Советтик жана Орусиялык теле алып баруучу, актёр, сценарист, жазуучу, продюсер. Орусия Федерациясынын эл артисти (2002).
Өмүр баяны
Якубович Леонид Аркадьевич 1945-жылы 31-июлда Москва шаарында туулган. Анын атасы инженер, апасы врач-гинеколог болгон. Өзү дагы телевидениеге эч жакындабаган инженер-куруучунун окуусун бүтүргөн. Студенттик кезинде институттун КВН командасында алдыңкы оюнчулардын бири болуп саналган. 1980-жылдардан тартып сулуулук сынактарын, ири кечелерди, чоң аукциондорду, музыкалык фестивалдарды алып барган. 1991-жылы КМШ өлкөлөрүндө популярдуулугу арткан "Поле чудес" берүүсүнө алып баруучу болуу үчүн тандоо туруна катышып, андан ийгиликтүү өтүп кеткен. Ошондон тарта азыркы убакка чейин аталган берүүнү алып барып келет. Леонид Аркадьевич 2002-жылы Орусия Федерациясынын Эл артисти деген наамына ээ болгон. Ал эми 2004-жылы Орусиянын "Единая Россия" партиясына мүчө болуп кирген. Хоббиси – даамдуу тамактарды жасоо жана маалымдама китептерин чогултуу. Якубович бир гана алып баруучулук менен алектенбестен, бир нече тасмаларга да тартылган. Алардын катарына "Менин кыялымдагы чоң ата", "Маскаропоздорду өлтүрбөйт", "Одессадагы 3 күн" жана башкалар кирет.
Жеке жашоосу
3 жолу үйлөнгөн. Биринчи жубайы Раиса Довженко, экинчиси Галина Антонова. Галина Антонова менен 1973-жылы Артём деген уулдуу болушкан. Үй-бүлөсү менен Кийин аны менен эки ажырым жолго түшкөн соң, Мария аттуу айым менен түтүн булатып баштаган. Учурда экөөнүн ортосунда 1998-жылы туулган Варвара аттуу кызы бар.
Калак буттуулар
Калак буттуулар (лат. Pinnipedia) - сууда жашоочу сүт эмүүчүлөр тукуму. Сууда жашоого ыңгайланып, денеси ийик сымал, жылмышчаак, беш манжалуу буттары калкка айланган, куйругу кыска. Жынысташуу, тукумун эмизүү, түлөө жана эс алуусу кургакта же муз үстүндө жүрөт. Тери астында калың май катмары (10 смге чейин) жылууукту жөнгө салат жана азык зат запасы болуп эсептелет. Тиши жылмакай, деңиз жаныбарларын кармоого ылайыкталган. Эркеги ургаачысынан чонураак. Сезүү органдарынан угуу жана көрүүсү жакшы өөрчүгөн. 3 тукуму: суу жолборстор (1 түр), кулактуу тюлендер жана тюлендер бар. Азыр 21 уруусу 31 түру белгилүү. Бардык океандарда, КМШ өлкөлөрүндө 13 түрү Тынч, Атлантика океандарынын жана Кара, Каспий деңиздеринде кездешет. Көбү моногамдар, ургаачысы 3-4, эркеги 5-6 жашында жыныстык жактан жетилет. 11-12 ай көтөрүп, жылына бир жолу бир чон бала тууйт. Саны азайып кеткендиктен, 6 түрү, 3 түрчөсү Табиятты Коргоонун Эл аралык Союзунун (ТКЭС) Кызыл китебине катталган.
Пол Окенфолд
Пол Марк Окенфолд (англ. Paul Mark Oakenfold, айтылышы: /ˈoʊkənfoʊld/; 1963-жылы 30-август) - англиялык музыкалык продюсер жана транс-дижейи. Окенфолд эки жолу "Грэмми" жана ошондой эле эки жолу World Music Awards ''' (кырг. Дүйнөлүк музыкалык сыйлыктар) сыйлыктарынын талапкери болгон. DJ Magazine журналы аны 1998чи жана 1999-жылы ал көпчүлүктүн добушу менен Эң мыкты дижейлердин мыктысы болгон. Пол 100-ашык ремикстерин 100-ашык артисттерге сунуштаган, алардын ичине U2, Моба, Мадонна, Massive Attack, New Order, The Rolling Stones, The Stone Roses жана башкалар.