cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Атайын табият пайдалануу
Атайын табият пайдалануу –КРде табигый мүмкүнчүлүктөрдү, аларды айлана-чөйрөдөн ажыратып алуу (чыгарып алуу, жыйноо, терип алуу ж. б.) менен пайдалануунун баардык түрлөрү. А. т. п. пайдаланылуучу объекттердин түрлөрүнө жараша: жер пайдалануу; суу пайдалануу, жердин ички байлыктарын пайдалануу; токой пайдалануу; өсүмдүктөр жана жаныбарлар дүйнөсүн пайдалануу; атмосферадагы абаны пайдалануу болуп бөлүнөт. Жаратылыш байлыктарын пайдалануунун тартиби жана шарттары КР ченемдик укуктук актыларында белгиленген.
Довэр (Огайо)
Довэр (Огайо) (Dover) — Огайо штатынын Tuscarawas округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 12210 киши. Болжолдуу аянты - 13.8 км². FIPS коду — 39-22456.
Барранкилья шаары
Барранкилья шаары (Barranquilla) - Колумбиянын түндүк-батышындагы шаар. Атлантико департаментинин администрация борбору. Калкы 1,4 млн (2005, шаар айланасы менен 2 млн). Магдалена дарыясындагы порт. Океан кемелеринин токтоочу жайы. Эл аралык аэропорту, чиркөөлөр, соборлор, университеттер, консерватория, музейлер бар. Машина куруу, текстиль, нефть ажыратуу, металл иштетүү, тамак-аш-татымал, цемент, химия, жеңил өнөр жайы, иштейт. 1629-ж. негизделген. Шаарга жакын айыл чарба плантациялары жайгашкан. Исла-де Саламанка улуттук паркы уюшулган.
Жарандар теңчилиги
Жарандар теңчилиги – конституциялуулуктун негизги принциптери менен демократия белгилеринин бири. Бул принцип феодалдык коомдогу катмардык мамилелерди алмаштыруу менен, буржуазиялык ыңкылап доорунда сунуш кылынган. Ошого карабастан, азыркы мамлекеттердин конституциялык сөөлөтү жарандардын укук менен милдеттериндеги табигый мүнөзгө ээ болгон айрым айырмачылыктарынын болуу мүмкүнчүлүгүн жокко чыгарбайт: м.: көпчүлүк мамлекеттерде аскердик милдет өтөө милдети эркек жарандарга гана жүктөлгөн, акыркы он жыл аралыгында майыптарга, балдарга, аз сандагы түпкүлүктүү элдерге конституциялык өзгөчө укуктар бериле баштады.
Кургак Шелюг
Кургак Шелюг — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Шелюг дарыясынын сол жээгинен 1 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жылдыруу
Жылдыруу - документти жылдыруу менен, анын каалаган бөлүгүн терезеден көрүүгө болот. Экран терезе катары баамдалып, анда документтин бөлүгү кандайдыр бир бөлүгү көрүнүп турат. Документ терезенин арткы жагы боюнча өйдө жана ылдый, ал эми туурасы кең документ солго жана оңго жылдырылат. Жылдыруу жылдыргыч тилкелеринин (оң жана төмөн жакта орун алган) жебелерин чычкан көрсөткүчүн чыкылдатып басуу менен аткарылат. Документтерди кароо учурунда экрандагы документтин канчанчы барагы көрүнүп турганы жана документтин башка мүнөздөмөлөрү жөнүндөгү маалыматтар статус сабы деп аталган экрандын эң төмөнкү сабында көрсөтүлүп турат.
Кечилдик
Кечилдик - социалдык, диний топ. Ислам дининде дервиш, православие христиан дининде - монах, будда (бутпарас) дининдегилерде - кечил жана башка деп аталышат.
Кечилдиктин таржымакалы
Кечилдер - тийешелүү диний ырасымдарды аткаруу үчүн башка пенделик ыракаттан баш тартып, ыбаадатканаларда же башка обочо жайларда жашоого ыктыяры мекнен баргандар.
Кечилдер тобунун мүчөлөрү дүйнөдөн безүү, үй- жай, мүлктөн кечүү, үйлөнбөө, туугандык жана социалдык байланыштарды үзүү, катаал тартипке баш ийүү сыяктуу эрежелерди аткарышкан. Тагыраак айтканда, бул жалган дүйнөдөгү бардык жыргалдардан баш тартуу жана башка дегенди туюнтат.
Кечилдик алгач байыркы Индияда б.з.ч. I миң жылдыкта буддизмдин (бутпарас дининин) чөйрөсүндө пайда болгон.
Андан соң, Кытай, Жапония, Тибет, Түштүк-Чыгыш Азиядагы өлкөлөргө тарап, өнүгө баштаган.
Мисалы, дербиштик ордендер (Бекташтар жана башка) өзгөчө Осмон империясынын тушунда башка диндеги элдердин арасында ислам динин таратуу боюнча өтө жигердүү күрөшүшкөн.
Амфитебер
Амфитебер геоморфологияда – жартылай тегерек туюк каптал. Мөңгүнүн жылышынан (төрлөр, аяккы моренанын жалдары), көчкүдөн же жанар тоодон пайда болушу мүмкүн. Термин, ошондой эле геотектоникада да пайдаланылат, мисалы, Иркут амфитеатры.
Монобрахиум
Монобрахиум (лат. Monobrachium) — көңгөл жандыктардын бир уруусу.
Дебют
Дебют - (début башталыш) 1) бир иштин башталышы, мисалы, актёрдун сахнада же ошол театрда 1-жолу чыгышы; 2) шахматта же дойбуда оюндун, партиянын башталышы, алгачкы жүрүштөр.
Де Бройль толкуну
Де Бройль толкуну - микробөлүкчөлөр менен байланышкан жана алардын кванттык табиятын чагылдырган толкун. 1924-жылы франциялык физик Л. де Бройль мурда далилденген фотондордун корпускулалык-толкундук касиетине башка микробөлүкчөлөр да (электрон, протон, мезондор жана башка) ээ болот деген гипотезаны биринчи айткан. Ошондой эле, микробөлчөктөрдүн толкундук жана корпускулалык касиеттери арасындагы сандык катыштар фотондордукундай деп божомолдогон. Бөлүкчө энергияга (е) жана импульска (р) ээ болсо, анда ал бөлүкчө менен жыштыгы v=ε/h жана узундугу λ=h/p болгон толкун байланышкан, мында h~6 • 10-27 эрг •c Планк туруктуулугу. Мындай толкун де Бройль толкуну деп аталат, анын узундугу λ=h/m, мында m бөлүкчөнүн массасы, ύ ылдамдыгы. Бөлүкчөнүн массасы жана ылдамдыгы канчалык кичине болсо, бул толкундун узундугу ошончолук чоң болот. Мисалы, 1 м/с ылдамдыкта кыймылдап келе жаткан массасы 1 г бөлүкчө толкун узундугу λ =10-18А га барабар толкунга туура келет. Бирок иш жүзүндө мындай толкунду байкоо мүмкүн эмес. Де Бройль божомолун 1927-жылы америкалык физиктер К. Дэвиссон менен Л. Жермер далилдеген. Азыркы мезгилде де Бройль толкуну инженердик иштерде кеңири колдонулат.
Калокагатия
Калокагатия - (грекче kalokathia, kalos – кооз, сулуу, agathos – жакшы, мыкты, ак көңүл) – антикалык эстетиканын так которулбаган термини; индивиддин сулуулугун шартаган ички жана сырткы гармонияны түшүндүрөт. Антикалык коомдун социалдык-тарыхый өнүгүшүнүн ар кандай мезгилдери жана ой жүгүртүүнүн типтерине байланыштуу аталган термин ар кандайча түшүнүлгөн. Калокагатия түшүнүгү алгачкы жолу «жети кыдыр» деп аталган «жети акылман» менен байланышкан материалдарда кездешкен. Солон калокагатияны «Берген убаданы бекем сактоо» менен байланыштырат. Пифагорчулар калокагатия деп адамдын ички сапаттары аркылуу аныкталган анын сырткы жүрүм-турумун аташкан. Кийинчерээк антикалык коомдогу социалдык дифференциациага байланыштуу «калокагатия» түшүнүгүнүн жогоруда аталган жалпы мааниси такталат да, ар кандай мааниге ээ болот. Калокагатиянын аристотелдик аныктамасы Геродоттун жрецтердин (дин кызматкерлеринин) каада-салттары тууралуу чыгармаларында кездешет. Платон калокагатияны аскердик каармандык, «тубаса» сапаттар ж-а тукум кууган өзгөчөлүктөр м-н байланыштырган. Жеке чарба өнүккөн шарттарда «калокагатия» терминин өз ишин мыкты билген, үнөмчүл ж-а сарамжалдуу чарбакерлерге карата пайдалана башташкан. Б. з. ч. 5-к-дын аягында софистиканын пайда болушу м-н «калокагатия» термини окумуштуулук м-н билимдүүлүктү түшүндүрө баштаган. Ушул маанисинде «калокагатия» түшүнүгү софистерге гана эмес, бийик маданияттын өкүлдөрүнө да карата пайдаланылган. Ксенофонт, Платон жана Аристотель кологакагатияны философиялык маанайда түшүнүшкөн. Алар калокагатия деп ички жана сырткы дүйнөнүн гармониясы (шайкештигин) түшүнүшкөн. Мында ички дүйнө катары адамды калокагатига алып келген акылмандык түшүндүрүлгөн.
Ксенофонт мындай гармониянын идеалы катары Сократты атаган. Ошону менен катар эле Ксенофонт калокагатияны ички жана сырткы дүйнөнүн ажырагыс биримдиги катары кароо аркылуу аны жерде кадыресе маанидеги жакшы иш-аракеттен, даанышмандыктан жана сулуулуктан айырмаланган. Платон Калокагатияны дене менен жандын гармониясы, ажырагыс биримдиги катары чечмелеген. Платондун тексттеринде калокагатия бакыт, акыл, сырткы мыйзамдардан көз каранды эмес эркин ынаным жана турмуштун жыргалчылыктарын туура пайдалануу менен байланыштырылган. Аристотель калокагатияны байлык, ден соолук ж. б. сезимдик жана табигый жыргалчылыктар менен байланыштырып, аларды зыянсыз түрдө колдонууну калокагатия деп түшүнгөн. Мында сырткы дүйнө эмес, сезимдик жыргалчылыктарды рухий мазмунга каныктырган ички дүйнө кооз, сулуу дүйнө катары каралат. Калокагатия инсан менен ички дүйнөнүн айкөлдүгүн ажырагыс биримдиги болуп саналат, мындай биримдик адамдардын бардыгына ар кандай деңгээлде мүнөздүү. Эллинизм доорунда болуп өткөн индивидуализм менен психологизмдин андан аркы өнүгүшү калокагатияны табигый же тубаса сапат эмес, моралдык көнүгүүлөр менен машыгуулардын натыйжасы катары кароого алып келген. Бул болсо классикалык мазмундагы калокагатияга чоочун болгон калокагатиянын моралистик түшүнүгүнүн жаралышын шарттаган. Калокагатия антикалык эстетиканын өнүгүшүнүн баардык социалдык-тарыхый тепкичтерине таандык болгон борбордук түшүнүк болуп эсептелет.
Капчыгай (Баткен району)
Капчыгай — Кыргызстандын Баткен облусунун Баткен районундагы айыл. Ак-Сай айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы — 594 киши (2009-жылы).
Атайын ташуулар
Атайын ташуулар – КРде ташуулардын өзүнчө бир түрү, өзгөчө маанилүү мамлекеттик жана коргонуу муктаждыктарын канааттандыруу максатында атайын ташууну камсыз кылат.
18-апрель
18-апрель — Григорий календары боюнча 108-күнү (толук жылда 109), жылдын аягына чейин 257 күн бар.
Музыкалык психология
Музыкалык психология - музыкалык ишмердиктин шарттарын, ыкмаларын, мыйзам ченемдүүлүгүн жана алардын музыкалык өнөргө, аткарган милдетине, көркөмдүк каражаттарына тийгизген таасирин үйрөнүүчү илим. Музыкалык психология эстетика, философия, жалпы психология менен биримдикте өнүгөт. Ал 19-кылымдын ортосунан тартып, өз алдынча илим катары бөлүнгөн.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Кешик
Кешик 1). Төркүлөгөн келин төркүнүнөн ала келген тамак- аш, ошондой эле күйөөгө чыккан кызга энеси, жеңелери, эжелери, тарабынан алпарылган бышырылган тамак. 2). Жегенден калып калган тамак-аш түбү. Кээде чоң аш-тойлордон кешик жегизилет.
20-май
20-май — Григорий календары боюнча 140-күнү (толук жылда 141), жылдын аягына чейин 225 күн бар.
Жибек көпөлөктөрү
Жибек көпөлөктөрү (лат. Bombycidae) – көпөлөктөр тукуму. Бул көпөлөктөрдүн эжеке бээ саасынын (гусеницасы) куурчакчага айланардан мурда жибек жип бөлүп чыгарып, ага өзү оронуп, пиллага айланат. Денеси муунактуу, алдыңкы канаты кайкы; оозу рудименттүү, муруттары тарамданып турат. 300дөй түрү белгилүү. Жибек көпөлөктөрүнун эжеке бээ саасынын жип безинен бөлүнүп чыгуучу буласы (жибек жип) – татаал амин кислоталар комплекси. Ал жип туруктуу фиброинден туруп, сырты эрип кетүүчү серицин менен капталган. Анын 20га жакын түрү бар. Жибек көпөлөктөрүнүн ичинен (тыт жибек көпөлөктөрү) жибек пилласын түзүп, андан жибек жиби алынат, ал жибекчиликте пайдаланылат. КМШ өлкөлөрүндө тыт жибек көпөлөктөрү, Кытай, Японияда эмен жибек көпөлөктөрү өстүрүлөт. Жибек көпөлөктөрүнүн жапайы түрлөрү бак-дарактарга зыян келтирет. Ошондуктан аларга каршы күрөшүү чаралары жүргүзүлөт. Жапайы тыт Ж. к. мурдагы СССРдин Кызыл китебине катталган.
Сагыналы Барсанаев
Барсанаев Сагыналы - (9. 9. 1932-ж. туулган, Жалал-Абад облусу, Аксы району, Тегене кыштагы) тоокен инженери, техника илимдеринин кандидаты (1966). КРдин илим жана техника боюнча мамлекетик сыйлыгынын лауреаты (1998). Москва тоокен институтун бүткөн (1957). 1957-60-ж. Таш-Көмүр тоокен башкармалыгына караштуу «Кара-Суу» карьеринде тоокен мастери, участка башчысы, башкы инженер болуп иштеген. 1960-жылдан КР УИАнын Тоо тектердин физикасы жана механикасы институтунда кенже илимий кызматкер, илимий кызматкер (1964-73), лаборатория башчысы (1973-97), 1999-жылдан улук илимий кызматкер, 2005-жылдан КРСУнун лабораториясында башкы инженер. 100дөн ашуун илимий эмгектин (анын ичинде 1 монографиянын), 2 ойлоп табуунун автору. Негизги илимий эмгектери тоо тектерди жардыруунун жаңы ыкмаларын изилдөөгө жана аларды иш жүзүндө колдонууга арналган.
Кожо-Ашкан
Кожо-Ашкан, Кожашкан — Баткен районундагы суу, Сохтун оң куймасы. Узундугу 57 км, алабынын аянты 1060 км2. Жылуу-Суу жана Гөөмүш сууларынын кошулушунан пайда болуп, түштүк-батышты карай агат. Гөөмүш Куруксай тоосунан, Жылуусуу Алай кырка тоосунун түндүк капталындагы мөңгүлөрдөн башталат. Алабынын деңиз деңг. ортчо бийиктиги 3200 м. Жогорку бөлүгү кууш капчыгай аркылуу агат. Өзөнүндө шар-кыратма жана босоголор кездешет. Негизинен кар (65%), мөңгү жана булак сууларынан куралат. Жылдык ортчо чыгымы 4,56 м3/сек. Эң көп чыгымы июнь–июлда, азы мартта байкалат. Май айында кирип, ноябрда тартылат. 15 куймасы бар, ирилери: Тилбе (14 км), Арчабашы (18 км), Жылуусуу ж.б. Сугатка пайдаланылат. Жээгинде Кожашкан, Шудман, Зардалы кыштагы жайгашкан.
Литий
Литий (лат. Lithium) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы 2-мезгилинин IА группа элементи, к.н. 3; ат. м. 6,639. Л. 1817-ж. швед химиги А. Арфведсон ачкан. 1855-ж. Р.Бунзен, С.Матиссендер Л. Хлориди эритмесин электролиздөө ыкмасы менен таза Л. алган:
2 Li+ + 2Cl- = 2 Li + Cl2
Жер кыртышынын (м. б-ча) 3,2×10- % түзөт. Л. гр. сөзү «литос» – «таш» дегенди билдирет. Анткени ал паталит, сподумен – [LiAl(SO 4)2 ] жана лепидолит – {[Li 2 KAl[Si 4O10(F, OH)2]} минералдары курмынан табылган. Л. күмүш түстүү, эң жеңил, щелочтуу металлдарга кирет. Туруктуу эки: 6Li жана 7Li изотобу бар. Ат. радиусу 1,57; иондук радиусу Li+ 0,68. Балкып эрүү темп-расы 179оС; кайноо темп-расы 1317оС;. Л. бирикмелерде +1 окистенүү даражасын көрсөтөт. Абада Л. кычкылтек жана азот менен аракеттенип Л. оксидин жана нитридин пайда кылат. Башка щелочтуу металлдарга караганда суу менен реакцияга жай кирет. Анын гидроксиди күчтүү щелочь Галогендер менен галогенид LiГ, күкүрт менен сульфид Li2S, суутек менен гидрид LiH, көмүртек менен карбид берет. Ал эң көп орг. бирикмелер жана көп куйманын курамына кирет. Анын спектри жалынды кызыл түскө боейт. Ядролук энергетикада чоң мааниге ээ. Л. изотобу тритийди алууда колдонулат:
63Li + 10H = 31H + 42He
Л. ат. реактордо ядролук реакциянын жүрүшүн жөнгө салуучу стерженди жасоодо, уран реакторлорунда жылуулук алып жүрүүчү катарында, түстүү жана кара металлургияда, хим. ө. ж-ларда литий орг. бирикмелерди алууда, ал эми анын бирикмелери силикат ө.ж-да, анын ичинде туздары медицинада кеңири колдонулат. О. эле Л. гидриди газ абалындагы суутекти тез алуу үчүн колдонулат.
Моногеноидеалар
Моногеноидеалар (лат. Monogenoidea) — жалпак курттардын бир классы.
Жарандардын жана юридикалык жактардын менчик укугу
Жарандардын жана юридикалык жактардын менчик укугу – КР жарандык мыйзамдары боюнча жаранга жана/же юридикалык жакка таандык мүлккө жеке менчик укугу. Ж. ж. ю. ж. м. у-нда мыйзамга ылайык аларга тийешелүү болбой турган мүлктүн айрым түрлөрүнөн башка аргандай мүлк алардын менчигинде болушу мүмкүн. Мыйзамда белгиленген чектөөлөрдөн башка учурларда андай мүлктүн саны жана наркы чектелбейт. Мамлекеттик жана муниципалдык ишканалардан башка коммерциялык жана коммерциялык эмес уюмдар, ошондой эле менчик ээси каржылаган мекемелер алардын уюштуруучулары (катышуучулары, мүчөлөрү) аларга салым (мүчө акы) катарында берген мүлктүн, ошондой эле бул юридикалык жактар башка негиздер боюнча сатып алган мүлктүн ээси болуп саналат. Коомдук жана диний уюмдар (бирикмелер), кайрымдуулук жана башка фонддор өздөрү сатып алган мүлктүн ээси болуп саналат жана аны өзүлөрүнүн уюштуруу документтеринде каралган максаттарга жетишүү үчүн гана пайдалана алышат. Бул уюмдардын уюштуруучулары (катышуучулары, мүчөлөрү) өздөрү тийешелүү уюмга менчикке берген мүлккө укугун жоготушат.
Дедекинд кесилиши
Дедекинд кесилиши, кесилиш чыныгы сандардын (R) көптүгүнүн ɑ ϵ A жана b ϵ B үчүн a<b барабарсыздыгы аткарылгандай, куру эмес А жана В көптүктүрүнө ажырашы. Д. к. A/B символу менен белгиленет. A/B кесилиштин А көптүгү төмөнкү, ал эми В көптүгү жогорку классы деп аталат. Рационалдык сандардын Дедикинд кесилишинин көптүгү чыныгы сандар теориясын түзүүдө колдонулат. Чыныгы сандардын көптүгү менен түз сызыктын чекиттеринин арасында өз ара бир маанилүү туура келүүчүлүк болгондуктан, түз сызыктын үзгүлтүксүздүгүн аныктоодо да Дедикинд кесилиши колдонулат. Дедикинд кесилиши Дедекинд аксиомасы деп да аталат. 1872-жылы немис математиги Р. Дедекинд сунуш кылган.
Музыкалык палеография
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Шольчина (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Деміївська
Деміївська — Киев метросунун Оболонско-Теремковская сызыгындагы станция. 2010-жылы 15-декабрьда ачылган.
Анабаптисттер
Анабаптисттер (грекче anabaptizo – кайра сууга салам, башкача айтканда кайра чокундурам) – 16-кылымда Швейцария, Германия, Австрия, Моравия жана Нидерландыда жаралган протестанттык кыймылдын жактоочулары. Алардын өзгөчөлүгү өз мүчөлөрүн экинчи жолу (аң-сезимдүү куракка жеткенде) чокундурушкан. Анабаптисттер чиркөөнүн башкаруу иерархиясын айыпташкан, мүлктү жалпыга таандык кылууга үндөшкөн. Крест жортуулуна (1524–26) катышкан. 1934-ж. Мюнстердик коммунаны түзүшкөн, бирок ал 1535-ж. католиктик аскерлер тарабынан талкаланган. Учурда анабаптисттердин ишин 3 протестанттык кыймыл (амиштер, гуттериттер, меннониттер) улантууда. Алардын 57 өлкөдө 730 миңдей жактоочулары бар. ).
Кальшали (Туймазин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Литий гидриди
Литий гидриди LiH түссүз кристалл зат. Балкып эрүү t0 692°С, 727°С кургак бууланат, тыгызд. 0,78 ''г/см3. Суу менен реакцияга кирип, суутек бөлүп чыгарат (1 кг LiH 2,82 м3 ''суутекти бөлүп чыгарат). Балкып эриген Л. г. металлдар жана металл эместер оксиддерин, SiO2 калыбына келтирет. С, Р, S, Si менен реакцияга кирет, суюк жана газ түрүндөгү NН3 менен LiNН2 пайда кылат. Ө. ж-нда Л. г. балкып эриген литийди таза суутек менен 680-720°С гидрлөөдөн алынат. Суутек булагы катарында аэростаттар жана куткаруучу каражаттар (үйлөнүүчү кайыктар, курлар жана башка)толтуруу, орг. синтезде калыбына келтиргич катарында, бор гидридин алууда жана башка колдонулат.
Кичи кураз (Калтасин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
19-апрель
19-апрель — Григорий календары боюнча 109-күнү (толук жылда 110), жылдын аягына чейин 256 күн бар.
Нишлиу, Рона
Рона Нишлиу (алб. Rona Nishliu) - албан ырчысы жана радиоалпаруучусу, Албаниянын Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагындагы көрсөтүүчүсү.
Атайын тескөө
Атайын тескөө – карызкорго карата колдонулуучу кудуретсиздик жүрүмүнүн жол-жобосу. А. т. карызкор юридикалык жакка болгон карызкорго карата – сот тартибинде гана жүзөгө ашырылат. А. т-нүн ыкмалары болуп юридикалык жакты жоюу же кайрадан түзүү, сот тартибине же сот тартибинен сырткары тартипте жүргүзүлсө, жеке ишкерди кудуретсиздөө сот тартибинде гана ишке ашырылат. Карызкорду жоюу же кайра түзүмдөө жана жеке ишкерди кудуретсиздөө А. т-нүн усулдары болуп саналат. Ал атайын тескөөчүнү дайындоону, кредит берүүчүлөрдүн жана юридикалык жактын жана жеке ишкердин ишмердигинин пайдасына карызкордун жоюлуучу массага киргизилген активдерин ажыратууну алдын-ала карайт.
Моногнаттар
Моногнаттар (лат. Monognathus) — жалгыз жаактуулар; океан тереңдеринде жашоочу балыктардын бир уруусу.
Улан-Баатыр
Улан-Баатыр (Улаанбаатар) ― Монголиянын борбор шаары.
Джэксон (Огайо)
Джэксон (Огайо) (Jackson) — Огайо штатынын Jackson округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6184 киши. Болжолдуу аянты - 20.1 км². FIPS коду — 39-37842.
Черикчи бий
Черикчи бий Темир уулу (туулган жылы белгисиз-1785)-1750-66-жылдардагы сарыбагыш уруусунун Темир бөлүгүнүн башчысы). 18-кылымдын 1-жарымында калмактардын айынан тундүк кыргыз уруулары Ферганага сүрүлөт. Ферганада жургондо Черикчинин атасы Темир Намангандын улугуна Иледеги коңтаажынын тулпарын алып келип бреген кызматы үчүн ,анын жардамы менен элин чогултуп Кетмен-Төбөгө көчүп келет. Ал эми 1747-жылы орус дарегиндне Галдан Цэрэндин тушунда Анжиян шаарынын башкаруучулугуна Черикчи дайындалгандыгы айтылат. Черикчи бийдин сонку ишмердүүлүгү кыргыз-кытай саясий  мамилелеринде көрүнот. Анткени Жунгар мамлекети кулагандан кийин кыргыздарды өз тарабына тартууга аракеттенген жан ошондой эле  Жунгар жетекчилерин кыргыз конуштарынан издөө салган Цинь Кытай империясынын чабармандары келе баштайт. Алардын бири Урдена 1758-ж Черикчи бийге жолугуп Жунгар баскынчыларын колго түшүруудө жардам берүусун сурайт. Андан кийин ушундай маселе менен Чыгыш Туркстандагы Кытай аскер башчысы Чжао хуей Черикчи бийге  ккайрылат жана императордун кыргыз элчилерин жөнотуу керктигин  ынандырууга аракеттенет. Бул маселени Черикчи-бий жалгыз өзу чечпестиги жана улуу башкаруучу Маматкул бийдинмакулдугу менен ишке аша тургандыгын билдиретКөп узабай Чжао Хуэй Маматкул бийге жолугуп, Кытайга кыргыз элчилерин жонөтуу туралуу анын макулдугун алат. Натыйжада Черикчи-бий жетектеген кыргыз элчилери 1758-ж. Кытай императорунун кабыл алуусунда болуп, алардын бийлигин тааныгындыгын ооз жүзүндө билдирип жана согуштук жөнү менен таанышып кайтышат. Император Черикчи бийге 3-даражадагы чиндик белги тапшырат бирок Черикчи бий Цин империясынын кыргыз конуштарына коз арткан саясатына каршы турган. 1760-ж. Жунгар жетекчилерин издеп жүробүз деген шылтоо менен кыргыз конуштарын аралап жүргон Кытай отрядына Черикчи бий Ысык-Көлдөн сокку урган. 1762-ж түштүк кыргыз урууларынын башчысы Ажы бий, Кокондун башкаруучусу Ирдананын басып алуучулук саясатына каршы биргелешип согущуу өтүнүч менен Маматкул бийге кайрылат. Черикчи бий жана Темир аскердик күчтөрдү топтой баштайт. Бирок Орто Азия элдеринин кытай баскынчыларына каршы биргелешип күрөшүү жөнүндөгу макулдашуулардан кийин 1763-ж. Ош шаары кыргыздарга кайтарылып бырылет. Черикчи-бий сарыбагыш уруусун болжол менен 1760-жылдын аягына чейин  башкарган. Бийлик андан кийин Атаке жана Эсенгул баатырларга өткөн. Черикчи-бийдин азыркы күндө 12 уулунан тараган тукумдары Кочкор өрөөнүндө жана Чүй районунда турушат.
Колдлнулган адабияттар
Нарын облусунун энциклопедиясы.-Б., 1998 Закиров С. Кыргыз санжырасы.-Б.,1996 Кыргызстан тарыхы. Энциклопедия.-Б.,2003
Музыкалык лексикография
Музыкалык лексикография (грек, iexikon - сөздүк, grapho - жазам) - музыкалык сөздүктөрдү, энциклопедияларды ж. б. түзүүнүн теориясы жана тажрыйбалык маселелери. Музыкалык сөздүктөр атайын бир багытта же жалпы мүнөздө болот (мис., «Музыкалык энциклопедиялык сөздүк», «композиторлордун өмүр баяны боюнча кыскача сөздүк» ж. б.).
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Natco Pharma
Компаниянын баяндамасы
Иштин негизги багыттары - вирустук (анын ичинде С гепатитин) жана рак менен күрөшүү үчүн дары-дармектерди иштеп чыгуу.
Компания алгач Natco Fine Pharmaceutical Ltd. деп аталып калган. Ал 1992-жылдын июлунан баштап расмий түрдө коомдук болуп калды. 1993-жылдын февралында ал өзүнүн атын Natco Pharma (NPL) деп өзгөрттү.
Natco Pharma Limited компаниясынын продукциясы 500дөн ашуун дары-дармектерди камтыйт жана технология жаатындагы негизги изилдөөлөрдүн жана кызматташуунун аркасында тынымсыз кеңейүүдө.
Компания Sofosbuvir, Daclatasvir, Lenalidomide, Entecavir, Deferazirox, Ledipasvir, Imatinib, Bendamustin, Bortezomib, Chlorambucil, Velpatasvir жана башкалар сыяктуу дары-дармектерди чыгарат.
АКШ рыногуна чыгуу үчүн, NPL АКШда Natco Pharma компаниясынын филиалын түзүп, Джамму аймактык изилдөө лабораториясы, синтетикалык пептиддердин клеткалык жана молекулярдык биология борбору жана Тери изилдөө борбордук институту менен илимий кызматташтыкка киришкен.
Natco Laboratories, Natco Parenterals жана Karanth Pharmaceuticals ири актив базасын камсыз кылуу жана жогорку технологиялык мүмкүнчүлүктөрдү жогорулатуу үчүн алдыңкы компания NPL менен биргелешип иштешти.
Орду
Катталган офис Хайдарабад шаарында, Телангана, Индия.
Каттоочу - Venture Capital & Corporate Investment Pvt. Ltd.
Россиядагы жана КМШ өлкөлөрүндөгү өкүлчүлүктөрү
Natco Pharma Россияда жана КМШ өлкөлөрүндө расмий өкүлчүлүктөрү жок.
Компаниянын тарыхы
Компания өз ишин 1981-жылы баштаган. Бүгүнкү күндө анын өз изилдөө борборлору жана 4000ден ашык квалификациялуу илимпоздору бар. NPL өнүмдөрү АКШ, Австралия, Канада, Бразилия, Европа, КМШ өлкөлөрүнө, Вьетнам, Гонконг, Кытай, Нидерланды, Нигерия, Танзания жана Кенияга жана башкаларга экспорттолот.
Хронология
1996-жыл - Суматриптан препаратын өз бренди астында мигренге каршы чыгарган.
1997 - Natco Pharma Limited Natco продукциясын Россияда жана КМШ өлкөлөрүндө сатуу укугун берүү жөнүндө келишимге кол койду. Натко Фарма, Natco Laboratories, Natco Parenterals жана Доктор Карант Фарма химиялык лабораториялары биригишет.
1998 - Natco Pharma Ltd америкалык фармацевтикалык ири Маллин Кродт менен Напроксенди өндүрүү жана экспорттоо жөнүндө келишим түзгөн.
2002 - Natco Pharma Ltd Терапевтикалык товарларды башкаруу (TGA) Австралиядан Мекагуд ишканасы үчүн уруксат алды.
2003-жыл - өзүнүн брендинин астында рак оорусуна каршы Imatinib препаратын чыгаруу.
Инъекция үчүн золедрон кислотасы бар препаратты чыгаруу. Natco Pharma дүйнө жүзүндө бул дары-дармек чыгарууну баштаган экинчи компания болуп калды.
Постменопаузалык мезгилдеги аялдарда өнүккөн эмчек рагын дарылоо үчүн Letrozole препаратын чыгаруу.
2004 - Natco Pharma рак оорусуна каршы препаратты чыгарды, онкология бөлүмүн ачты. Ошол эле жылы ал простатит рагын дарылоого жана энелик бездин рак оорусуна каршы дары чыгарган.
2005 - Natco Pharma Limited рак илдетин өндүрүү менен байланышкан технологиялар менен өз ара түшүнүшүү жөнүндө меморандумга кол койду. Ошондой эле Voriconazole препаратын ишке киргизди.
2006 - NatCo эмес кичинекей клетка өпкө рагынан дарылануу үчүн Pemetrexed иштей баштаганы тууралуу кабарлайт.
2007 - Natco дүйнөлүк деңгээлдеги контрацепциянын колдонулгандыгын жарыялады.
2010 - Natco Pharma АКШда Бендамустин жана Анастрозолду ишке киргизди.
2012 - компания өнүгүшү үчүн Golden Peacock Дүйнөлүк сыйлыгын алды.
Natco бөйрөк жана боор рагын айыктыра тургандыгын жарыялайт.
2015 - Natco Непалда Софосбувир өндүрүшүн баштады.
2016 - Natco АКШда биринчи Tamiflu капсуласын ишке киргизди.
Компаниянын баа саясаты
Natco Pharma Ltd кымбат баалуу, белгилүү бренддик дары-дармектердин аналогдорун өндүрүп, аларды аз камсыз болгон бейтаптар үчүн жеткиликтүү кылат. Ошентип, 2012-жылы индиялык компания Байер жасаган рак оорусуна каршы патентин жокко чыгарып, ал генералдык дарыларды Tosilat Sorafenib германиялык Байер тарабынан алынган баанын 3 пайызына сатмакчы деп билдирген. Бүгүнкү күндө Natco препаратты Индияда 174 долларга сатууда. Байердин оригиналы 5500 долларга сатылууда.
2015-жылы Natco өзүнүн бренди аталышы менен Sofosbuvir өнөкөт С гепатитин дарылоо үчүн колдонулган, Америкадагы Gilead компаниясы чыгарган «Sovaldi» (Совалди) аналогу. Бир дары үчүн бөтөлкөнүн баасы болжол менен 300 долларга жакын 20 миң рупийди түзөт. 12 жумалык курстун баасы болжол менен 945 долларды түзөт (башкача айтканда, АКШдагыдан 12 эсе арзан).
2017-жылдын май айында индиялык бир компания 5000-20,000 рупий баасында кан рагынын дарысын чыгарган, бул АКШдагы баадан 98% төмөн. Помалидомид көп миелома (кан рагынын бир түрү) менен ооругандарга арналат. Дары АКШдагы Celgene Inc компаниясы тарабынан "Pomalyst" бренди менен сатылат. Natco компаниясы Индияда өз брендинин астында помалидомид капсулаларын сатат.
2017-жылдын октябрь айында Natco Pharma Ltd компаниясынын акциялары 20% га көтөрүлдү, АКШнын Тамак-аш жана Баңгизаттар боюнча Администрациясы (FDA) Natco компаниясы голландиялык Mylan компаниясы менен өнөктөштүктө иштелип чыккан Копаксон препаратын бекиткен. Бул дары бир нече склерозду дарылоо үчүн колдонулат. Түпнуска препарат Израилдик Teva компаниясы тарабынан өндүрүлүп, сатылат. 2017-жылдын 12 айынан 31-июлуна чейин 20 мг дозасында Копаксон сатылышы 700 миллион долларды, 40 мг дозасы менен - ​​3,6 миллиард долларды түзгөн.
Жарандардын жеке ишкердиги
Жарандардын жеке ишкердиги – КР жарандык мыйзамдары боюнча жеке ишкердиктин бир түрү. Жаран юридикалык жакты түзбөстөн эле жеке ишкер катары каттоодон өткөн учурдан тартып жеке ишкердик менен алектене алат. Юридикалык жакты түзбөстөн ишке ашырылып жаткан Ж. ж. и-не, эгер мыйзамдан, башка укук мамилелеринин маңызынан башка жагдай келип чыкпаса, коммерциялык уюмдар болуп саналган юридикалык жактардын иштерин жөнгө салуучу КР жарандык мыйзамдарынын эрежелери колдонулат. Каттоо жөнүндө талаптарды бузган жаран – мында ал өзү түзгөн бүтүмдөрдө – өзү ишкер болуп саналбасына шылтоо кылууга акысы жок. Сот мындай бүтүмдөргө карата жеке ишкердикти жүзөгө ашырууга байланышкан милдеттенмелер жөнүндө эрежелерди колдоно алат. Кредиторлордун талаптарын канааттандыра албаган жеке ишкер соттун чечими боюнча кудуретсиз (банкрот) деп таанылуусу мүмкүн. Ошол учурдан баштап анын жеке ишкер катары каттоосу өз күчүн жоготот.
Граммема
Граммема – жалпыланган маанидеги грамматикалык категориянын структурасынын майда элементтери. Мисалы, зат атоочтун сан категориясы – анын жалпыланган маанидеги грамматикалык категорияларынын бири. Ал эми жекелик сан, көптүк сан ошол жалпыланган сан категориясынын майда бөлүктөрү, б.а., граммемалар болуп эсептелинет. Ошондой эле, этиштин жалпыланган жак категориясынын компоненттери болуп эсептелген 1-жак, 2-жак, 3-жак анын граммемалары.
Граммема грамматикалык категориянын структурасынын ичинде грамматикалык категорияны бир система катары түзүүчү бири-бирине карама-каршы турган грамматикалык формалардын катарларынын бири болуп саналат. Мис., өз ара бири-бирине карама каршы турган учур чак, келер чак, өткөн чактын формаларынын катарлары этиштин грамматикалык чак категориясынын структурасын түзөт. Ошондой эле көрдү деген сөз формасында III жактык маани, көрдүм дегенде I жактык, көрдүң, көрдүңүз дегендерде II жактык маани бар. Булар мындай грамматикалык маанилери боюнча бири-биринен айырмаланса да, алар жалпысынан бир топко - жактык маанилерге биригип, грамматикалык жак категориясын түзүшөт. Граммеманын негизги структуралык түрүн грамматикалык категориянын мүчөлөрүнүн биринин мааниси менен биригишкен бир нече грамматикалык форма түзөт. Мындай түрдөгү Граммема аркылуу морфологиялык категориялар уюшулат.
Жогорку Казыр Су
Жогорку Казыр Су — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакасия Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уса дарыясынын сол жээгинен 58 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дезарг геометриясы
Дезарг геометриясы, Дезарг мейкиндигинин геометриясы геодезиялык геометрия; мында түз сызыктар геодезиялык сызыктардын ролун аткарат. R Дезарг мейкиндиги болуш үчүн: ар кандай эки чекит аркылуу өтүүчү геод. сызыктын жалгыз гана болушу; dimR=2 болгондо, Дезарг теоремасынын же ага тескери теореманын орун алышы; dimR>2 болгондо, R мейкиндигинин ар кандай үч чекити бир тегиздикте жатышы зарыл жана жетиштүү. R мейкиндиги проекциялык мейкиндикке Pn чагылдырылганда, ал Pn мейкиндигин бүтүндөй жаап калат (бул учурда R мейкиндигинин ар бир геод. сызыгы бирдей узундуктагы айланалар) же R айрым бир гипермейкиндиктин ачык томпок облусу катары каралат. Франциялык математик, архитектор жана инженер Ж. Дезарг негиздеген.
Голосіївська
Голосіївська — Киев метросунун Оболонско-Теремковская сызыгындагы станция. 2010-жылы 15-декабрьда ачылган.
Кызматташтык педагогикасы
Кызматташтык педагогикасы – ХХ кылымдын 80-жылдары пайда болгон педагогикалык жаңычылдык кыймыл, Ш. А. Амонашвили, Е. Н. Ильин, И. Н. Иванов, В. Ф. Шаталов, М. П. Шетинин,С. Н. Лысенкова, Е. Гончарова, И. П. Волков, В. А. Караковский, Л. Никитина жана Б. Никитин өңдүү жаңычыл-педагогдордун практикалык табылгасы, советтик мектептин салттуу ыкмаларына жедеп көнгөн, көп миңдеген агартуучулар армиясынын педагогикалык ой-жүгүртүүсүн ойгото алган кубаттуу жаңычылдык идея. Кызматташтык педагогикасы жаңычыл педагогдордун биринчи жолугушуусунда (Москва, Переделкино кыштагы, 1986-жыл) калыптанган.
Кызматташтык педагогикасын коомдук өнүгүүнүн талаптарына жооп берген тарбиялоонун жаңы негизги ойун тутумдук бир бөлүгү катары түшүнүүгө болот. Кызматташтык педагогикасынын негизинде окуучуга гумандуу мамиле, мажбурлоосуз окутуу, максаттын татаалдыгы, таяныч-сигналдар, эркин тандоо, алдыга озуу, калыптын шайкештиги, көлөмдүү блоктор, өзүн-өзү анализдөө, класстын интеллектуалдык фону, жекечилик мамиле сыяктуу жаңычыл-педагогдордун он бир идеясы жатат.
Кызматташтык педагогикасынын башкы идеясы баланы өзүнүн таалим-тарбия алуусунда мугалимдердин, ата-энелердин ыктыярдуу жардамчысы, шакирти жана пикирдеши катары кароо болуп саналат. Кызматташтык педагогикасы баланы педагогикалык жараяндын тең укуктуу катышуучусу деп тааныйт. Кызматташтык педагогикасындагы баланын билим тарбия алуусуна карата мындай мамиле педагогдон баланы ал кандай болсо, ошондой кабыл алууну, баланын кайгы-капасын тең бөлүшүүнү, балага ишенимдүү мамиле жасоону талап кылат. Кызматташтык педагогикасынын талапкерлери бизде да арбын.
Мислы: Талас районундагы «Арал» орто мектебинин кыргыз тили жана адабият мугалими Бектур Исаковдун Манастаануу сабактары, сабат программасы, ой-толгоо дилбаяндары, Токтогул районундагы «Кызыл жазы» орто мектебинин мугалими Б. Батыркуловдун сабак-сахна, сабак-жомок, сабак-таймаш аттуу стандарттуу эмес сабактары, педагогикалык изденүүлөрү коомчулуктун көңүлүн буруп келүүдө. «Б. Исаковдун сабактарында ар дайым балдардын эркин кыялдануулары, ой жүгүртүүлөрү, акыл чабыттары өкүм сүрүп, накта педагогикалык кызматташтык ишке ашат. Мугалим менен балдардын ортосунда кандайдыр бир «тосмо» жок. Алар сабак учурунда бири-бири менен рухий жактан жуурулушуп, тил,адабият, турмуш, адамдык баалуулуктар жөнүндөгү кызуу пикир алышуулардын, талаш-тартыштардын кучагына кирип кетишет». (Байгазиев С. О., Рысбаев С. К. Педагогикалык тажрыйба изденүүлөр жана табылгалар. Мугалимдер үчүн методикалык колдонмо).
Жаңычыл педагогдордун бардыгы баланын келечек тагдырына кол шилтеп, кайдыгер карабаган, тескерисинче өздөрүнүн жеке жоопкерчилигин сезе билген бийик нравалуу инсандар. «Баланын бактысы мектептен ачылат, – дейт Бекмурза Батыркулов, – баланын тагдырына адилет мамиле кылбасам, ал ишим адамдык беделиме, жарандык парзыма сыйбайт».
Монодакналар
Монодакналар (лат. Monodacna) — журок сымалдуу моллюскалардын бир уруусу.
Илимий термин
Илимий термин – илимий түшүнүктүн так атын билдирүүчү сөз же сөз айкашы. Илимий терминдин негизги касиети, анын туруктуу бир маанилүүлүгү. Бул же тигил термин бир нече мааниге ээ болгон учурлар көп кездешет. Ошондуктан анын илимий же күндөлүк турмуштагы маанилерин айырмалай билүү өтө маанилүү. Мисалы: «жумуш» термини физика илиминде өзүнчө мааниге ээ болсо, турмушта өзүнчө мааниге ээ.
Атайын укук ченемдер
Атайын укук ченемдер – жактардын белгилүү бир катмарына гана (аскер кызматкерлерине, студенттерге, укук коргоо органдарынын кызматкерлерине ж. б.) тийешелүү укук ченемдер.
Жибекчилик
Жибекчилик – айыл чарбанын жибек куртун өстүрүүчү тармагы. Мында пилла алуу максатында бакма (тыт жибек курту) жана жапайы жибек курту багылат. Жибек куртунун бирден-бир азыгы тыт жалбырагы болгондуктан, жибек куртун асыроо тыт дарагын өстүрүү менен айкалыштырылат. Табигый нукура жибек алуу үчүн тыт жибек курту Кытайда мындан 5 миң жыл мурда эле өстүрүлгөн. КМШ аймагында Орто Азия менен Закавказьеде 5–7-кылымда пайда болгон. Жибекчиликтин өндүрүштүк процесстери – тыт өстүрүү, грена чыгаруу, жибек куртун тоюттандыруу, пилланы алгачкы иштетүү (пилланын ичиндеги курт куурчакчасын өлтүрүү, пилланы кургатуу). Жибек куртунун породасын жакшыртуу, көбөйтүү иштерин жибекчилик ИИИ жана асыл тукумдаштыруу станциялары жүргүзөт. Чет мамлекеттерден жибекчилик Япония, Кытай, Индия, ошондой эле Корея, Түркия, Бразилия жана башка бир катар өлкөлөрдө дурус жолго коюлган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Ташполот Акматов
Кыскача өмүр жолу
АКМАТОВ Ташполот (1929-жылы Ноокат районунуну, Кожоке кыштагында туулган.) — Кыргыз ССРинин мал чарбасына эмгек сиңирген устаты болуп (1978). 1966-жылдан КПСС мучесу. Эмгек жолун 1943-жылдан Ноокат районундагы «Правда» колхозунда ищтөөдөн баштаган. 1959-жылдан Ноокаттагы № 44 ыллкы завхоздунун баш чабаны. 1981-жылы ар жуз тубар койдон 172ден козу, ар койдон 4,9 кгдан жун алган. 1975-жылдан Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты болуп жигердүү эмгектенген.
Сыйлыгы
Эки Ленин ордени менен сыйланган.
Колдонулган адабият
Борбугулов М."Ош областы энциклопедия" Фрунзе 1989-ж.
Грамматикалык форма
Грамматикалык форма - тилдеги категориялык маанилердин атайын формалар же сөздөр менен туюндурулушу. Мисалы, "китеп" десек аталган заттын жалгыз экендигин түшүнөбүз, "китептер" десек анын бирден көп экендигин туюнабыз. Кыргыз тилинде зат атоочтун көптүк формасы сандын канча экендигин так атабайт, бирок анын көп экендигин туюндурат. Заттын так саны аталганда, анын категориялык морфемасы колдонулбайт. М.: китеп-китептер-10 китеп.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Өсүмдүктөрдүн физиологиясы
Өсүмдүктөрдүн физиологиясы грек сөзүнөн (φύσις) — жаратылыш, (λόγος) — окуу) — бул өсүмдүктөрдүн организминде өтүп жаткан баардык процессткерди (фотосинтез, дем алуу, гуттация, транспирация, өсүмдүктөрдүн кыймылы, минералдык азыктануу, суу режими) окуп үйрөтүүчү илим.
Өсүмдүктөрдүн физиологиясынын өнүгүү тарыхы
Өсүмдүктөрдүн физиологиясы XVII—XVIII кылымдарда италиялык биолог жана врач М. Мальпигинин «Өсүмдүктөр анатомиясы» жана англиялык ботаник жана врач С. Гейлстин «Өсүмдүктөр статикасы» классикалык эмгектеринде белгиленген. Ал эми өсүмдүктөрдүн физиологиясы термини Ж. Сенебье́нин «Physiologie végétale» трактатында жазылган. Бул трактатта ал бул дисциплинага тиешелүү болгон көчүлүк процесстерди талкуулап, анын предметин жана максатын изилдеп чыккан.
XIX кылымда өсүмдүктөрдүн физиологиясына тиешелүү болгон баардык бөлүмдөрү такталган: фотосинтез, дем алуу, гуттация, транспирация, өсүмдүктөрдүн кыймылы, минералдык азыктануу, суу режими, өсүү жана өнүгүү, дүүлүгүү, өсүмдүктөрдүн туруктуулугу ж.б.
XX кылымдын экинчи жарымында төмөндөгү илимдерди бириктирүү тенденциясы башталат, булар: биохимия жана молекулярдык биология, биофизика жана биологиялык моделдештирүү, цитология, өсүмдүктөр анатомиясы жана өсүмдүктөрдүн генетикасы. Ошол эле учурда окумуштуулар арасында субклеткалык жана молекулярдык денгээлдеги изилдөөлөргө көңүл бурула башташат. Өсүмдүктөрдүн физиологиясынын өнүгүүсү менен бирге биотехнология өз алдынча өнүгө баштайт.
Жарандардын коммерциялык эмес огороддук бирикмелери
Жарандардын коммерциялык эмес огороддук бирикмелери – жарандар тарабынан, ыктыярдуу негизде, анын мүчөлөрүнө жалпы социалдык-чарбалык милдеттерди чечүүгө жардамдашуу үчүн түзүлгөн коммерциялык эмес уюм. Коммерциялык эмес огороддук-шериктештик, керек-жарак же коммерциялык эмес кооперативдер түрүндө түзүлсө болот.
Кийим
Кийим — адамдын тулку боюн же айрым мүчөлөрүн тышкы чөйрөнүн ар кандай жагымсыз таасирлеринен коргоочу буюмдардын жалпы аты. Үй менен кийим адам тиричилигинин негизги каражаттарынын бири болуп эсептелет.
Мононхтор
Мононхтор (лат. Mononchus) — жумуру курттардын бир уруусу.
Подольск
XVIII кылымда москвалык Данил чиркөөсүнө тийиштүү болгон Подол кыштагынан уюшулган шаар. Шаар статусу — 1781-жылы ыйгарылган. 1971-жылы Эмгек Кызыл Туусу менен сыйланган.
Учурдагы Подольск
2006-жылы шаар өзүнүн 225 жашын белгиледи.
Фридрих II
Фридрих II же Улуу Фридрих, ошондой эле Эски Фритц деген ат менен белгилүү. (нем. Friedrich II., Friedrich der Große, Alte Fritz; 1712—1786) — 1740 жылдан "Пруссиядагы кан" (немисчеси: in Preußen) жана 1772 жылдан баштап Пруссиянын каны (нем. von Preußen).
Кийиз басуу
Кийиз басуу - жүндөн кийиз даярдоо ыкмасы. Ал кыргыздарда, Евразия талаа көчмөндөрүндө, Тибет, Алтай, Кавказ, Карпат, Балкан, Алдынкы Азия (Иран, Афганистан, Пакистан) тоолуу аймактарынын малчыларында кеңири таралган. Кийизди кошуна жашаган казак, каракалпак жана башка түрк-монгол тилдүү элдер да жасашат. Эң байыркы кийиз жасалгалар Тоолуу Алтайдан (скифтер, б.з.ч.ѴІ-Ѵ кк.) жана Монголия (хуннулар, б.з.ч. ІІ-І кк.) көрүстөндөрүнөн табылган. Кийиз койдун жүнүнөн жасалат. Ага төөнүн, эчкинин жүнү, ири мүйүздүү малдар түлөгөндө түшкөн жүндөр да кошулат. Көчмөндөрдө койдун өзүнүн жүнүнөн жасалган кийиз баалуу эсептелет. Кийиз жасоо бир нече этаптан турат: кургак, күн тийип турган убакта жүндү сабоо менен сабайт; жасала турган өлчөмдө жүндү кабаттап төшөйт жана ага суу же сүзмөнүн сарыккан суусу чачылат. Жумуру жыгачка же жөн эле оролот; сыртынан тери, чий же кездеме оролуп, жип менен таңылат жана эки атчан же эки бет туруп алган адамдар кол менен ары-бери тоголотуп тартышат. Кез-кез ачып сапатын текшерип, кемчилигин түзөп турушат. Майда иштерге керектөөчү кийизди кол менен бастырып алса болот. Кыргыздар кийизден төмөнкү буюмдарды жасашкан: боз үй жабдуулары, кийим, үйдүн ички жасалгалары, идиш-аяк сала турган кап, олтурууга, жаңы туулган малдын астына төшөлүүчү, ат жабдыктарында колдонулуучу кийиз жана башкалар. Кийизден калпак жана башкалар да жасалат. Кийиздин табигый түсү ак, кара, боз, күрөң, ала. Кийизден орнамент жасоонун ыкмалары көп: бир түстөгү кийизге түрдүү түстөгү тери, кездеме жана башкалар бөлүкчөлөр жабыштырыла тигилет, түстүү жиптер менен кештеленет, боёлот. Ак кийиз бир катар ыйык жөрөлгөлөрдө колдонулган: ак кийизге салып хан көтөрүлгөн, жаңы үйлөнгөндөрдү олтургузушкан. Кийиз күз айларынын баш ченинде туугандардын, кошуналардын жардамы менен жасалган, баштаарда жана бүткөндө атайын тамак берилген. Кийиз жасоо көчмөндөрдүн дүйнөлүк жалпы маданиятка кошкон салымдарынын бири. Кийизден жасалган буюмдар көчмөндөрдөн отурукташкан элдерге да тараган.
Дейтерий
Дейтерий - (лат. Deuterum) D, 2Н суутектин туруктуу изотобу, ат. м. 2,014. Дейтерий менен болгон түрдүү бирикмелер «дейтеро» деген сөздү кошуу менен аталат. Дейтерий саны кадимки суутектин санына салыштырганда өтө эле аз, мисалы, суудагы жалпы суутекке дейтерийдин катышы 1/7000. Ал келечекте атомдук энергетикада нейтрондорду басаңдатуучу жана термоядролук күйүүчү зат катары кеңири пайдаланылат. Атомдук реакторлордо дейтерий (суу менен бирикмеси) оор суу түрүндө, илимий-изилдөө иштеринде, белгиленген атом түрүндө химиялык көп реакциялардын механизмдерин чечүүдө колдонулат. Аны сууну ректификациялоо жолу менен алат.
Барселона
Барселона — Испаниянын түндүк-чыгышындагы шаар жана порт (порт аркылуу жылына 20 млн оор жүк ташылат). Жер ортолук деңиздин жээгинде. Бесос жана Льобрегат дарыясынын ортосунда жайгашкан. Каталония автономия облусунун жана Барселона провинциясынын администрация борбору. Калкынын саны боюнча өлкөдөгү Мадридден кийинки 2-шаар, өлкөнүн маанилүү экономика жана маданий борборлорунун бири. Калкы 1,5 млн (2005; агломерациясы менен 5 млн). Жолдор тоому. Эларалык аэропорту бар. Текстиль (өлкөдөгү ири), машина куруу (автомобиль, кеме, локомотив куруу, энергетика өнөр жайына жабдуу, станок, электр-техника, радиоэлектроника ж. б. өнөр жай ишканалары), химия, целлюлоза-кагаз, полиграфия, цемент, булгаары, тамак-аш ж. б. өнөржайлары бар. Улуттук жана чет өлкөлүк банктар иштейт. Эл аралык соода, өнөр жай ярмаркалары өтүүчү жай. 1992-ж. XXV Олимпиялык оюндар өткөн. 1888жана 1929-ж. бүткүл дүйнөлүк көргөзмө болгон. Үч университет, музейлер (тарых, археология, геология, деңиз, асем өнөр ж. б.), опера жана балет театры; метрополитен бар. Б. з. ч. 3-кылымда негизделген. 10—13-кылымдын көп архитектура эстеликтери, анын ичинде Сан-Пабло дель Кампо чиркөөсү (10-кылым), готика стилиндеги собор (13-15-кылым), Санта-Мария дель Мар (14-кылым), Нуэстра Сеньора де Белен (барокко стилиндеги, 17-18кылым), Саграда Фамилия (19-20-кылым) чиркөөлөрү, Гуэль двореци (19-кылым), архитектор А. Гаудинин (19-кылымдын аягы 20-кылымдын башы) курулуштары сакталган.
Барскан (балка)
Барскан (балка) - темирчилик устаканасында колдонулуучу чоң балка. Темирден төрт чарчы көлөмдө жасалып, жыгач сап сапталат. Элибизде «Балкачынын миң урганы барсканчынын бир урганы» деп айтылгандай, барскан устачылыкта темирди ийге ылдам келтире алгандыгы менен балкадан айырмаланат.
Чоро
Чоро ысымы бир гана "Манас" эпосунда кездешпестен, башка түрк элдеринин фольклордук чыгармаларында, ошондой эле реалдуу антропонимдер системасында ушул мезгилге чейин колдонулуудан калбай сакталып келе жатат. Мисалы, кырым татарларында, башкырларында, каракалпактарда, ногойлордо, кыргыздарда "Шора (Чоро)" деген баатырдык поэма бар. Ал эми башкырларда, татарларда Чура, казактарда Шоро (Шора), калмактарда Шора деген ысымдар реалдуу адам аты катары азыр да колдонулат. Эпостук чыгармаларда негизги баатырдын согуштук иштерге бирге катышып, таяныч, жөлөк болгон эң жакын жоокери катары белгиленет. Ошондой эле кандын сарай сакчылары, ишенимдүү жоокерлери да Чоро деп аталган. Бул кызматка жогорку катмарлардын балдары гана алынган. "Манас" эпосунда Манастын кырк Чоросунун көпчүлүгүнүн аталары да кандар болгону сүрөттөлөт.