cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Болмуш (философия)
Болмуш - күнүмдүк жашоодо "болуу", "жашоо", "бар болуу" синонимдер катары кабыл алынат. Бирок философияда алар өзгөчө мааниге ээ жана күнүмдүк жашоодогу сөздөр менен эч кандай жалпылыгы жок. Философияда “болмуш” термини чыныгы, өзгөрүлбөс жана адамдын туруктуу жашоосу жөнүндө ой жүгүрткөн философиянын онтология бөлүмүнүн негизги категориясына айланат. Болмуш философиялык категория адамдын тажрыйбалык мүмкүнчүлүгүнүн чегинен сырткары жаткан, демек адамдын аң – сезимин, адамзатынан көз каранды эмес жашоо чындыгын түшүндүрөт. Болмуш дүйнөнүн философиялык картасынын система түзүүчү принциби катары. Болмуш- дүйнөнү жалпылоодон тартып болмуштун кайталангыстыгына чейин кеңири маани берген бирден – бир фундаменталдык түшүнүк. Ушул түшүнүк аркылуу адам баласы өзүнүн бул дүйнөдөгү ордун түшүнүүгө аракет кылат. Болмуштун биринчи көз караштык маселеси жаратылыштын болмушунун бирдигинин заттардын бүтүн болмушу катары түшүнүү менен байланышкан. Экинчи сө караштык маселе чексиз дүйнөнүн биримдигин түшүнүү. Үчүнчүсү өнүгүүсүнүн ички логикасы бар жана аң- сезимге чейинки бар болгондук маселеси менен байланышкан. Демек, болмуш адамдын аң- сезиминен, эркинен, сезимдеринен көз карандысыз чындыгында объективдүү бар болгондукту түшүндүргөн философиялык  категория. Болмушту чечмелөө жана аны аң- сезим менен катнаштыруу маселеси философиялык дүйнө таануунун көңүл чордонунда турат. Болмуш чындыгында бар болгон бардык нерсени өзүнө камтыган, туруктуу, өз алдынча, объективдүү, түбөлүк, чексиз субстанция катары. Болмуштун негизги калыптары: заттык болмуш, идеалдык болмуш, адам болмушу, социалдык болмуш.
Элмер (Нү-Жерси)
Элмер (Нү-Жерси) (Elmer) — Нү-Жерси штатынын Сэйлем округуна караган АКШ шаары.
Бетон насосу
Бетон насосу бетон аралашмасын түтүк аркылуу аны төшөөчү жайга бүркүп берүүчү машина. Бетон аралашмасы бункерден сорулуп, жумушчу тетик (сүмбө, ротор ж. б.) аркылуу бөлөк-бөлөк тез ажыратылуучу түтүктөн турган бетон-жөнөткүчкө берилет. Бетон насосу горизонталь багытта 300 м ге, вертикаль багытта 40 м ге ташуу мүмкүнчүлүгүнө ээ. Өндүрүмдүүлүгү 5, 10 жана 40 м3/с.
Жан аяк
Жыгач буюму. Ал — чөйчөк сыяктуу тегерек, же сүйрүлөнүп, ичи ичтүү жасалат. Кармоого эптүү жумуру сабы бар тамекинин жалбырагын назыбай кылып ийлей турган идиш. Мунун узуну бир жарым карыштай, жалбыракты ийлөөгө оңтойлуу чуңкурчалуу торчолонгон жумуру таякчасы болот. Ана жанаяктын «баласы» деп коет. Жанаяк жасоо үчүн чебер талды, тегеректи кырма идиштердей көлөмдө кыйып келип, ичин оё баштап, көлөкө жайда кургатат. Муну да бир кайнатып алса, сары суусу чыгып, тарамыштай бышык, узакка урунууга оңтойлуу болот. Айрым аймактарда жанаяктын ичин ошон үчүн кол механизм — дүкөндү да колдонушкан. Чеберлер көбүнчө буга ийги менен бычакты эле пайдаланышат. Кезегинде жанаяктан кештелеген жана ага жыгач оюмдарын укмуштай берген чеберлер да кездешкен. Жанаяктын сабы менен таякчасынын учун ысыган шиш аркылуу жешип, кайыш өткөрүп, боо башын «чүкүрттөп», чачылап кереге башына илип коюшкан. Аны азыркы тапта өткөндүн эстелиги катары тарых музейлерден гана көрүп калдык.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Sega
Sega Games Co., Ltd.(жапон: 株式会社セガゲームス хепбөрн: Kabushiki gaisha Sega gēmusu) — алгач Service Games болгон жана расмий түрдө SEGA деп жасалган Жапониянын эл аралык оюн иштеп чыгаруучу компаниясы. Башкы штабы Жапониянын Токио шаарында жайгашкан жана дүйнө жүзү боюнча кеңселери бар. Sega 1983-жылдан 2001-жылга чейин көп сандаган үй видео оюн консолдорун иштеп чыгып өндүргөн, бирок анын Dreamcast консолунан келип чыккан каржылык жоготуулардан кийин компания үчүнчү тарап өндүрүүчү катары программалык камсыздоо менен алектенүү үчүн түзүлүшүн кайра карап чыккан. Sega 1981-жылдан бери дүйнөнүн эң көрүнүктүү аркада өндүрүүчүсү; 20дан ашуун аркада такта системинде 70тен ашуун франшизадагы 500дөн ашуун оюндарга ээ.
Sega Sonic the Hedgehog, Virtua Fighter, Phantasy Star, Yakuza жана Total War сыяктуу көп миллиондогон суммага сатылган оюн франшизалары менен белгилүү. Segaнын Түндүк Америка бөлүмү, Sega of America, 2015-жылы Сан Францискодон Калифорниянын Ирвайн шаарына көчүп келген. Segaнын Азия бөлүмү, Sega Asia, Бишкекдо жайгашкан. Segaнын Европадагы бөлүмү, Sega Europe, Лондондо жайгашкан.
Тарыхы
...
Бром
Бром (латынча Bromum), Br – элементтердин мезгилдик системасынын VII тобунан орун алган элемент. Атомдук номери 35, атому 79,904, галогендерге кирет. 1826-ж. франциялык химик А. Ж. Балар ачкан. Жаратылышта 2 туруктуу изотоптон 79Br, 81Br турат. Жер кыртышында 1,6 10–4%ти түзөт. Ал кызыл-күрөң түстөгү, жагымсыз жыты бар, оор суюктук. Кайноо t 58,78°C, балкып эрүү t 7° С. Бромдуу туздар (KBr, NaBr, MgBr2) түрүндө көл, деңиз, нефть сууларында жана суу өсүмдүктөрүнүн курамында кездешет. Спиртте, эфирде, бензолдо, хлороформдо жакшы, сууда аз эрийт. Бромдун 3%түү эритмеси бромдуу суу деп аталат. Химиялык активдүүлүгү боюнча хлор менен иоддун ортосунда турат. Иодду бирикмелеринен сүрүп чыгарат. Ал эми бромду анын бирикмелеринен хлор сүрүп чыгат. Бирикмелеринде валенттүүлүгү –1ден+7ге чейин. Көпчүлүк элементтер менен реакцияга активдүү кирет. Көмүртек, азот, кычкылтек менен түздөн-түз кошулбайт, ошондуктан алардын бирикмелери кыйыр жолдор менен алынат. Суутек менен ысытканда гана реакцияга кирип, бромдуу суутекти пайда кылат. Анын суудагы эритмеси бромдуу суутек кислотасы. Бул кислотанын туздары бромиддер деп аталат. Бром кислотасынын туздары броматтар, түссүз кристаллдар, жогорку температурада кычкылтекти бөлүп чыгаруу менен ажырайт. Бром кислотасы жана анын туздары күчтүү окистендиргич касиетке ээ болуп, эркин бромго чейин калыбына келет. Деңиз сууларынан, суу өсүмдүктөрүнөн, ошондой эле калийдин бромдуу бирикмелеринен химиялык жол менен алынат. Бром органикалык синтезде, анализдик химияда жана окистендиргич катары колдонулат.
Асем буюмдар
Асем буюмдар - 1) зергерчиликте көркөмдөлүп жасалган кооз буюм. Алтын, күмүш жана башка металлдан жасалып, бетине асыл таш (алмаз, бермет ж. б.) чөгөрүлөт. Аларга сөйкө, шакек, билерик, желбирөөч, топчу, төөнөгүч, чолпу ж. б., ошондой эле шөкөттөлгөн ат жабдык, жоо-жарактары, аңчылык буюм жана музыкалык аспаптар кирет; 2) Кол өнөрчүлүктөгү көркөм жасалга. Боз үйдүн ички-сырткы жасалгасы, үй буюмдары, ат жабуу, улуттук кийим-кече жана башкага көркөм оюмдар, түшүрүлүп саймаланып, ошондой эле тигүү өнөрүндө зер жипчелер колдонулуп, кооздолуп жасалат. Мисалы, боз үйдүн эң мыктысы – ак өргөөнүн кийизин бордоп, ак чополоп жана сөөктүн гүлү менен агарткан. Ак тыбыттан кийиз жасап, сыртын ак кездеме менен каптап, ичине чыгдан тартылбай, от жагылбай, аялга жана эркекке таандык асем буюмдар коюлган. Учурда борбор шаарыбыздагы элдик көркөм кол өнөрчүлүктүн «Кыял» бирикмеси жана элдик чеберлер жасаган асем буюмдар чет мамлекеттерге экспорттолуп, кыргыз элинин чеберчилик өнөрүн дүйнөгө таанытууда.
Шайбеков, Ысак
(1880–1957)
Акын Ысак Шайбеков Кемин районуна караштуу Чоң-Кемин айылында 1880-жылы туулган. 1900-жылы Токмокто жаңы ачылган окууга кирип, эки жыл окуйт. 1916-жылы эл менен Кытайга Ысак да кошо кетет. Акындын «Азган эл», «Кайран эл», «Кайткан эл» аттуу поэмалары да өз көзү менен көрүп, өзү күбө болгон чоң үркүнгө арналган. Ысак Шайбеков оозеки чыгармаларды биринчилерден кагаз бетине түшүрүп, жазма түрүндө тарата баштаган акындардан. Акындын жазган алгачкы көлөмдүү чыгармасы – «Зилзала» аттуу поэма. Ал Совет бийлигинин алгачкы жылдарында «Пролетарлардын демократтык союзу» деп аталган уюмга мүчөлүккө өтүп, Алма-Ата шаарында өткөн Советтердин биринчи съездине делегат болуп барган. Ысак Шайбеков 1922–1924-жж. Быстровка волостунун ревкомунун төрагалыгында жана айыл чарбасынын ар кайсы тармактарында иштейт.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Ысактын ырлары. – Ф.: Кыргызмамбас, 1936. – 48 б.
Кайран эл; Кемин капчыгайы: Поэмалар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1940. – 30 б.
Ырлар жыйнагы. – Ф.–Казань: Кыргызмамбас, 1940. – 32 б.
Ысактын ырлары. – Ф.–Казань: Кыргызмамбас, 1955. – 64 б.
Тандалган чыгармалар: Ырлар жана поэмалар.– Ф.: Кыргызстан,1980. – 12 б.
Чоң Пинюг
Чоң Пинюг — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Мала дарыясынын сол жээгинен 9 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 28 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Бром кислотасы
Бром кислотасы, HBrO3 - бир негиздүү орг. эмес к-та. Эркин түрүндө алына элек, суудагы эритмеси гана белгилүү, абада жана ысытканда ажырайт: күчтүү к-та, окистендиргич. Бромду хлор менен сууда окистендирүүдөн же Ba(BrO3)2 тузун күкүрт к-тасы менен ажыратууда алынат:
Br2+6H2O+5CI22HBrO3+10HCI;
Туздары – броматтар түссүз кристаллдар, кадимки шартта туруктуу, жогорку темп-рада кычкылтекти бөлүп чыгаруу менен ажырайт: щелочтуу металдардын броматтары үчүн:
MBrO3MBr+1,502
Башка металлдар броматтары үчүн төмөнкүдөй болот:
М(BrO3)2MO+Br2+2,502
Б.к. жана анын туздары күчтүү окистендиргич касиетке ээ болуп, бром ионуна же эркин бромго чейин калыбына келет. Аналитикалык лаб-яда жана окистендиргич катарында колдонулат.
Тоо өткөөлү
Тоо өткөөлү - кырка тоону же жанаша жаткан эки тоону бөлүп өткөн кууш, терең Өрөөн, капчыгай. Жазылыгы жүздөгөн мден бир нече кмге чейин болот. Транспорттук же стратегиялык мааниси да болот. Тоо өткөөлдөрүнө, мис., Ысар-Алай тоолорундагы Темирлан Дарбазасы, Тавр тоолорундагы Киликия Дарбазасы, Кыргызстандагы Ат-Башы кырка тоосунун чыгыш бөлүгү менен Нарын кырка тоосунун кошулган жериндеги кууш жана кооз - Босого капчыгайы. Тектон. жол менен пайда болот (грабен же тоонун антиклиналдык огунун жерге чөккөн бөлүгү).
Таблиг жамааты
Таблиг жамааты (урду: تبلیغی جماعت, جماعة التبليغ‎‎ - жамаат-ул-таблиг) — 1926-жылы Индияда Маулана Мухаммад Илияс тарабынан уюшулган аполитикалык (саясаттан четки) диний кыймыл. Кыймылдын башкы максаты катышуучулардын жардамы менен исламда адамдардын кеңири массасынын деңгээлиндеги диний жанданууну ишке ашыруу жана мусулмандарга, алардын социалдык жана экономикалык статусуна карабастан, аларды исламдын Мухаммед пайгамбар көрсөткөн амалдарына (диний практикасына) жакындатуу максатында кайрылуу.
Ишкердик
Кыймылдын ишкердиги исламдын көптөгөн кадырлуу аалымдары тарабынан жактырылган жана колдоого алынууда, анткени алар Таблиг Жамааты (ТЖ) исламдын дүйнөдө кайра жаралуусу боюнча чоң ишкызматты аткарууда деп эсептешет. Мисалы, доктор Сано Кутуб Мустафа, Малайзиянын Эларалык исламий университетинин фыкых жана анын принциптери жаатындагы профессору, төмөнкүлөрдү айтат:"«Аталышына жана уюмуна карабастан Исламдын пайдасына иштеп жаткандарга Аллах ыраазы болсун. Албетте, ТЖ Исламды бүт дүйнөгө жайылтуу ишине чоң салым кошуп жатат. Аллах алардан ыраазы болсун»."
Белгилөөчү жагдайы, Жамаат бөтөн диндегилерди жана атеисттерди исламга чакырууга басым жасабайт, «этникалык мусулмандар» деп аталган чөйрөдө иштейт. Кыймыл өзүнүн максатын — исламды салттуу карманган элдердин арасында динди жандандырууда көрөт. Бул эреже исламды салттуу диндеринин бири деп эсептеген Орусияга да тиешелүү.
Дааватчылардын (чакыруучулардын) контингентинин өзү да жетишээрлик кең: кыймылдын катышуучуларынын арасында кара жумуш же соода менен алектенген жөнөкөй мусулмандар да, университеттердин окутуучулары, сот адамдары ж.б.у.с. да бар. Катышуучулардын айрымдары даават (чакыруу) мээнетине берилүү менен буга өз жашоосун арнашып, регулярдык түрдө убакытынын бир бөлүгүн башка шаарларга чыгып исламга чакыруу иши үчүн берип турушат. «Таблигчилердин» (дааватчылардын) арасында буга бир аз гана убакытын берген же дааватка качандыр-бир катышкандар да көп. Катышуучулардын этникалык курамы жана географиясы да кеңири. Бул аркылуу тактоого мүмкүн болгондой, ТЖ адатта айтылган маанидеги уюм эмес эле, Куран менен Сүннөтттү кармануунун жана ошондой эле исламий чакырыкты аткаруунун негизинде бириккен мусулмандардын жамааты десе болот.
Тарых
1926-жылы Индиянын Меват деген провинциясында деобандий багытындагы ислам аалымы Маулана Мухаммед Илияс ТЖны негиздеп, аны ыктыярдуу, пацифисттик көзкарандысыз исламий кыймыл катары позициялаган. Анын урааны мындай болгон: «О мусулмандар! Мусулман болгула!» Делиде уюшулган кыймыл дүйнөнүн дээрлик 150 өлкөсүнө кеңири жайылган, жана мөлчөр менен 70-80 миллион жолдоочулардын санына жеткен.
6 сыфат (исламий такыбалыктын алты ынанымы)
Дааваттын концепциясын жана тартибин иштеп чыккан аалымдардын пикири боюнча, бүгүн мусулмандарга (айрыкча Батышта) толук динди карманууга өтө оор келет, ошондуктан адам эгер белгилүү «алты сыфатты» (исламий такыбалыктын алты ынанымын) бекем карманса, бул убактылуу дүйнөдө да тиги түбөлүк дүйнөдө (акыретте) да бактылуу болот:
Катышуучулар акыркы пунктту аткаруу үчүн өздөрү жашаган жергеде даават кылышат, ошондой эле 3 күнгө, же 40 күнгө, же 4 айга ушул максат менен башка айлылдарга, шаарларга, алтургай өлкөлөргө чыгып турушат.
Дисфория
Дисфория(от грек. δυσφορέω — Азап тартуу, айласы кетүү, ыза болуу)— айрым психикалык ооруларда капалуу көңүлсүздүк, кыжырлануу; себепсиз эле туталанып, көңүл чөгөт, ачууланып, кээде агрессияга барат. Көбүнчө талма ооруларда болот; оору капысынан башталып, бир нече минутадан бир нече күнгө созулат да, капысынан токтойт. Дисфория борбордук нерв системасынын ооруларында, психикалык ооруларда да байкалат. Кээде спирт ичимдиктерин көп ичүүдөн да болот.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Боздоң чегирткеси
Боздоң чегирткеси — (лат. Euchorthippus pulvinatus) жутчегирткелердин бир түрү.
Ролдук видео оюндар
Ролдук видео оюндар (англ. role-playing video game; RPG жана компүтердик ролдук оюн CRPG деп да аталат) — оюнчу мыкты аныкталган дүйнөгө сиңген каармандын (жана/же бир нече мүчөлөрдүн) кыймыл-аракеттерин башкарган видео оюн жанры. Көптөгөн ролдук видео оюндардын башаты стол үстүндөгү ролдук оюндар менен байланышы бар (Dungeons & Dragons ага кирет) жана ошол эле терминдер, орнотуулар жана оюн механикасы пайдаланылат. Ал эми калем-кагаз оюндарына окшогон башка жактары өнүккөн окуя айтууну, баяндоо элементтерин, каармандын өнүгүшүн, татаалдыкты, ошондой эле кайра ойноого мүмкүндүктү жана баш-от менен кирип кетүүнү камтыйт. Электрондук каражатта оюн устатына муктаждык жок жана ал согуштук ылдамдыкты жогорулатат. Ролдук оюндар же RPGлар текстке негизделген консолдук терезе оюндарынан визуалдык 3D оюндарына чейин өнүккөн.
Рухийлик
Рухийлик (Философия) –
Диний эмес, материалистик түшүнүктө Рухийлик көпчүлүк учурда адамдардын маданияттын бийик үлгүлөрүнө жана чыгармачылык жөндөмдүүлүктөрүн өркүндөтүүгө умтулууларын түшүндүрөт.
Жаздык
Жаздык — сайма аркылуу бүткөн жүк буюму. Сайма өнөрүнүн жүзүн ачуучу жаздык (балыш) башка жаздалат. Жүктүн үстүнө же өзүнчө катар жыйылат. Сайма жана курак аркылуу бүткөн мунун кичинекейин (30x45 см), «балыш» узун келип, эки адам жазданууга шартташса (110X50 см), аны жаздык деп айтат. Буюмдун маңдайкы бетине «илме дос» саймасы менен «тикме сайма», «тогуз төбө», «ай кеште», «кайкалак», «тескери кайкалак», «допу талаа» өңдүү көчөттөрү жупташа түшүп, жөнөкөй кездемелер менен тышталып, ичине көбүнчө кебез салынат.
Илгери жаздык бөз жана таар менен да тышталып, ичине саман, чөп да салынган. Саймачылар муну жасоодо үлгүлөрүн колдон-колго арбын өткөрүшөт. Алар буюм бетиндеги көчөттөрү өңүн байчечекейдей ача билүүгө өтө чебер келишет. Буга көбүнчө кызыл, көк, сары, кара өңдөр ич ара такай катышат.
Түштүк Кыргызстандын (Лейлек, Баткен, Ноокат, Алай өңдүү («ичкиликтер» жашаган жакта) аймактарына бөтөнчө мүнөздүү бул кооз буюм азыр да мыкты өнүгүп, жүктүн жарашыгын берип турат.
Балышка (жаздыкка) көчөт түшүрүүнүн бөтөнчөлүктөрү көрүнөт.
Биринчиден, буюм үч табакчадан турат да, анын саймалары жыш берилет. Табакча четтерине ак жиптен «суу» түшүрүлөт. Анын ичине «кой* кайкалак», «сынар мүйүз», «ит куйрук» көчөттөрүн берүү салтка айланууда. Экинчиден, ар бир табакчада курак өнөрү менен «илме дос» эриш-аркак катышкан кездери бар. Андан «каркыра курак» ак-карадан түшөт да, анын ичине «суу» чуркатып, төрттөн эки көчөт айкалышат да, ортосунда өзөктөн өзүнчө «карга тырмак» көчөтү орун алат. Эгер «каркыра курактын» ордуна ак-кызылдан ошого окшош көчөттөр түшсө, ал «бычак учу», «араа тиш» болуп өткөрүлөт.
Түштүк саймасынын жердиги жана ага түшкөн кооздуктар түп тамырынан бери бөтөнчөлөнүп турат. Ал майда туштуктардан, балыш менен жаздыктардан мыкты баамдалат. Мында «илмедос» саймасы зор орунду ойнойт. Мындагы көркөм көчөттөрдүн негизин «кайкалак көчөтү» түзөт. Бул — ушул аймактагы элдик көчөттөрдүн ата башы. Анын элементтерин ичине-сыртына кайталай саят. Көркөм көчөттүн жердиги чий макмалдан (чий баркут) болот да, ага мулина жипти көбүрөөк пайдаланышат. Ал эми түк макмал (момосуй) анын ортолугуна эндейлене түшөт.
Чеберлер сайманын «илме дос» ыкмасын курак өнөрү менен жупташтырып, буюм жасоого өтө уз келишет. Бул көркөмдүк жаздык менен балыштан баамдалып турат. Анда «кайкалак көчөтү» башкы мааниге ээ. Жаздыктын саймасы табакча-табакча болуп келет. Муну «топ гүл» деп да коет.
Ал эми «кайкалак көчөтү» бир нечеге бөлүнүп кетет. Аларга «сыңар кайкалак», «кырк шак кайкалак» (биринен кийин бири улаштырылып отурат), чөмүч сабы кайкалак», «иймек» (биринин артынан бири иймек болуп, тегеренип түшөт). Алсак, жаздыкта «алты көз» (алты табакча), ал эми балышта «үч көз» (үч табакча) түшүрүү салттуулукту аныктайт. Көркөм көчөттөрдү кыйыштырууда жалпы окшоштуктар жана өз ара уздук чыгармачылык изденүүлөр боюнча бири-биринен окчун айырмаланган жагдайлары баамдалат.
Уздарда «тогуз дөбө» көчөтү, адаттагыдай, табакча-табакча болот. Мисалы, бир жаздыкта үч көчөт түшүп, анын өзөгүн «тогуз дөбө» ээлеп, четтерине «мүйүз оюмдары» берилип, алардын үстүнөн «карга тырмак көчөтү» өзүнчө бутактанып кетээрин көрүп турабыз.
Мында «тогуз дөбөнүн» айланасына төрт «кочкор мүйүз» менен «кош мүйүздү» айкалыштыра берүү аркылуу уздар сайма буюмдарын жүзүнө чыгарат. Үч «жүрөкчө көчөтү» бир табакча түзүп, анын ар биринде төрт жүрөкчө болот. Мында түшкөн табакчалардын араларына «суу» жүргүзүлүп, көчөт ортолорунан өзүнчө көчөттөрдөн көчөт элементтери туундуу катары чыгат.
Буюмдарда көркөм табакчалардын ичинен төрт «кочкор мүйүз» төрт «карга тырмак» көчөтү биригип, өзүнчө өзөк болот. Мындай көчөттөрдүн сыртынан ичке жээк (четтик көчөттүн берилиши үчүн өзүнчө жол) түшүп, ортолорунан бычак учуланган, араа тиштенген, толкун сызыктанга «суу» берилет.
Баткендик уздардын жаздыктары бир серепчеленген адамдарга баары бири-бирине окшоштой туюлат. Мында жалпы колорит бар. Бирин көрүп бири узангандай, бирине-бири үлгү бергендей, ич ара таасир алгандай, өзүнчө изденбей эле жапырт тууроо адаты биринчи планда тургандай сезилет. Айтсак, оюм-көчөттөрдү кыйыштырууда түс чоң роль ойнойт. Аны тандоодо уздар эч кандай жаңылышпайт. Кайра алардын уздук татымы бири-бирине өтөт. Бул керемет өзүнчө жасалга үчүн тигилген балыш-жаздыктардын көркөм көчөттөрдөн даана таанылат. Ушундай бөтөнчөлүктөрдөн улам жалпы мүнөздүү уздук белгилер келип чыгат.
Эгер көчөттүн коозу жана көлөмдүүсү «тогуз дөбө» ак түстө болуп, табакчалардын өзөгүн түзсө, анын тегерегине төрт «карга тырмак» менен төрт «кочкор мүйүздү» алмаштырып берүүгө болот. Бул аймакта «жылдыз көчөттөрү» да арбын пайдаланылат. Андай кезде булардын ичине кичине «ала мончок» берип, кызылдан «күн карама көчөтүн» жыш толтуруп, алардын араларына «суу» жүргүзүү аркылуу буюмдун жүзү ачылат. Демек, балышта-жаздыкта өрмөк согуу, килем токуу, чырмакчылык көчөттөрү өз ара катыш жасайт да, аларды айкалыштырып түшүрүүдө уздардын кыялы кайда жетелесе, ошол тарапка бурулуп турулат.
Жаздыкта «Чекас саймасын» уздар учукту ийнеге жипти жоонураак кылыңа өткөрүшүп «кеште» түшүрөт. Ал «аламишек» болуп көрүнөт. Албетте, мындай саймалар аз жолугушат. Мындай сайманы «секиртме сайма» десе да болот. Анда негизги сайма көчөттөрү берилбейт да, бир гана жиптер ирээти аркылуу түшүп, өңдөрү ачылып турат.
Буюмда басма сайма менен «жүрөк көчөттү» шартташса, мында «чагармак көчөтү» мүнөздүү келет. Анда беш көчөт табакчалары бир буюмдун жалпы кооздугун түзөт да, араларына ошол көчөттөрдүн жарымы бурч көчөтү болуп түшөт. Андагы «аламишек» (суу) ак-кызылдан ар кандай өңдө берилип, көчөттөр сайма түрлөрүнө ич ара алмаша берилет. Биринен-бирине өтөт. Анткени менен аларды саюу, көчөт-оюм түшүрө аракеттери ар башкача болуп, уздун уздугу аларды жогорку чекке көтөрөт.
Баклажан
Баклажан, (кыр. "бүтүгө" Махмуд Кашкари Түрк тилдер сөз жыйнагы) (Solanum melongena) – кочкул сыя түстөгү көп жылдык өсүмдүк. Жылуу климатка ыңгайланышкан. Баклажандын мекени – Индия. Индиядан Африкага карай, андан ары 16-кылымда испандар аркылуу Европага жеткен. Тропикалык аймактарда көп жылдык касиетке ээ болсо да, калган климаттык алкактарда бир жылдык гана мүнөзгө ээ.
Тарыхы
Жапайы түрү Ортоңку Чыгыш, Түштүк Азия жана Индияда өсөт. Байыркы санскрит тексттерине таянуу менен, баклажандын мындан 1500 жыл мурда адамдар тарабынан бакчада өстүрүлө баштагандыгын билүүгө болот. Дүйнөнүн башка аймактарына тарашына арабдардын салымы зор. Алар 9-кылымда аны Африкага алып барып өстүрүшкөн. Европалыктар баклажанды алгач ирет 15-кылымдын орто ченинде көрүшкөнү менен, 19-кылымда гана турмуш-тиричилигине кеңири түрдө колдоно башташкан.
Kyrgyz Express Post
Жалпы маалымат
2012-жылдын 16-мартынан баштап, KEP Кыргызстандын почта тармагында иштеп баштаган.2012-жылдын 7-декабрында Кыргызстан боюнча дайындалган экинчи почталык оператор статусун алды. Бул расмий статус 2013-жылдын 21-майында Бүткүл дүйнөлүк почталар биримдигинин Эл аралык бюросунун №83-буйругунда бекитилген, муну ВПСтин тиешелүү сайтынан көрө аласыздар.
Азыркы убакта KEP калкка жана юридикалык жактарга почталык ж.б. тейлөөнүн кеңири түрүн көрсөтөт. 2013-жылдын экинчи жарымында эле эл аралык каттарды жөнөтүүдө, каттардын жыйындысы 15000 кг болсо, 2014-жылдын биринчи эле жарым жылдыгында 16000 кг дан ашуун болгон. Экинчи дайындалган оператор статусун алуу менен KEP төмөнкүдөй мүмкүнчүлүктөргө ээ болду: марка чыгаруу жана өзүнүн почталык жөнөтүүлөрүн франкировкалоо, ошондой эле, филателисттердин кызыкчылыгын канааттандыруу.
Юридикалык жактарды тейлөө
1.1. Тейлөөнүн көп түрлөрү (эл аралык почта карточкаларын, каттарды, бандеролдорду, баасы көрсөтүлгөн жөнөтүүлөрдү, майда баштыкчаларды, "М" каптарын жөнөтүү).
1.2. Кошумча тейлөөлөр:
• Кардардын почталык жөнөтүүсүн анын чакыруусу боюнча кеңседен кабыл алуу;
• Почталык жөнөтүүлөрдү таңгактоо, комплектациалоо;
• Формулярларды толтуруу;
• Жөнөтүүлөрдөгү жарнамалык продукцияларды жер-жерлерге жеткирүү;
• Жөнөтүүлөрдү электрондук көзөмөлгө алып, жыйынтыгын электрондук почта же SMS аркылуу берүү.
• Жөнөтүүчүгө электрондук почта же SMS аркылуу корреспонденциянын жеткендиги тууралуу маалымат берүү.
Жеке жактарды тейлөө
2.1. Тейлөөнүн көп түрлөрү (эл аралык почта карточкаларын, каттарды, бандеролдорду ,баасы көрсөтүлгөн жөнөтүүлөрдү, майда баштыкчаларды, "М" каптарын жөнөтүү).
• Кардардын почталык жөнөтүүсүн анын чакыруусу боюнча үйүндө кабыл алуу;
• Почталык жөнөтүүлөрдү таңгактоо;
• Почталык жөнөтүүгө даректик бланк даярдоо жана жөнөтүүнүн бетине даректи түшүрүү;
• Формулярларды толтуруу;
• Почталык жөнөтүүлөрдү аманат боюнча ишеним катын көрсөткөндөргө берүү;
• Каттарды жөнөткөн дарек боюнча паспортун көрсөткөн адамга берүү;
• Жөнөтүүлөрдү электрондук көзөмөлгө алып, жыйынтыгын электрондук почта же SMS аркылуу берүү;
• Жөнөтүүчүгө электрондук почта же SMS аркылуу корреспонденциянын жеткендиги тууралуу маалымат берүү.
Филателия
2014-жылдын 18-ноябрында Kyrgyz Express Post өзүнүн биринчи почта маркаларын колдонууга киргизди. Маркаларды чыгаруу Бүткүл Дүйнөлүк Почта Биримдигинин 140 жылдыгына арналды. Маркаларда Кыргыз почтасынын байланыш тарыхы, тагыраак айтканда, почталык жөнөтүүлөрдү жеткирүү, ташуу каражаттары чагылдырылган.
2014-жылдын 19-ноябрында KEP "Кыргызстандын Фаунасы" аттуу маркалар сериясын колдонууга киргизди. Маркаларда Кыргыз Республикасынын жаныбарлар дүйнөсүнүн мүнөздүү өкүлдөрү болгон ителгинин, топоздун, Орто-Азия тоо текесинин, ак илбирстин сүрөттөрү чагылдырылган.
Асептика
Асептика (a... жана грекче septikos - ириңдүү, прпңдетүүчү) - операцияда, жарат таңууда керектелүүчү аспап, жип, тампон жана ушул сыяктуу буюмдардагы микробдорду физикалык жолдор менен зыянсыздандыруу чаралары. Асептика жаратка ириңдетүүчү бактерияларды киргизбей, аларды жок кылууга багытталган. Немец хирургу Э. Бергман зыянсыздандыруунун жаңы ыкмасын иштеп чыккан. Операцияда же таңууда пайдаланылуучу материал микроорганизмден тазаланат (стерилдөө). Хирургдун колу атайын каражаттар менен стерилденет. Биринчи медициналык жардам берүү эрежелерин да сактоо зарыл. Үй шартында стерилденген таңуучу материалдар (даки, бинт, салфетка, кебез ж. б.) дайыма болуш керек.
Токмок оюну
Токмок - кыргыз элинин байыркы улуттук оюндарынын бири.
Оюн тегиз жерде, мектептин спорт аянтчасында, залында ойнолот. Оюнду 9 – 17 жашка чейинки 20 – 25 оюнчу ойнойт. Бир жоолук эшилип “ токмок ” даярдалат. Оюнчулар тегерек болуп турушат. Калыс оюнчулардын бирине токмокту берет. Ал оюнчуларды тегеренип басып, биринин артына билдирбей таштап кетет. Ал оюнчуларды бир тегеренип келгенге чейин токмок ташталган өзүнүн артындагы жаткан токмокту билбей калса токмокту таштаган оюнчу аны токмок менен уруп, токмокту бир оюнчунун артына таштап качат. Токмок ташталган оюнчу таштаган оюнчуну кууп жетип урса токмок жеген оюнчу ырдап же бийлеп берет. Жетип ура алабаса ал өзү ырдап, же  кызыктуу аңгеме, жомок айтуу керек. Оюнчу ырдап, бийлеп ж.б. тапшырмаларды аткаргандан кийин токмокту өзү каалаган оюнчуга таштайт. Оюн ошентип улантыла берет. Маалымат булагы: Токторбаев С. “ Өспүрүмдөр оюндары".
Броматометрия
Броматометрия – калыбына келтиргич заттарды КВrО3 белгилүү концентрациядагы эритмеси менен титрлеп аныктоо методу. Титрлөөдө бромат-ион бромид-ионго айланат.
ВrO3- + 6Н+ + 6е- Вг - + ЗН2О
Системанын стандарттуу электрондук потенциалы +1,495. Титрлөөнүн акыркы чекити окистендиргич-калыбына кел-тиргич индикаторлор же потенцио-метриянын жардамы менен аныкталат.
Шакирова, Гүлжамила
Акын Гүлжамила Шакирова Ак-Талаа районундагы Жаңы-Тилек айылында 1955-жылы 28-декабрда туулган. Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүргөн. Токтогул атындагы адабият музейинде, улук илимий кызматкер, республикалык Кыргыз тили коомунун «Эне тил» гезитинде кабарчы, 1993-жылдан Кыргыз мамлекеттик телерадио корпорациясында радионун «Казына» чыгармачылык бирикмесинде «Нуска» аттуу автордук программасын, «Дил жаңырыгы» программаларын эфирге даярдап, алып барат. 1987-жылы «Сапардагы каркыра» деген алгачкы ыр китепчеси жарык көргөн. 1991-жылдан Кыргызстан Жазуучулар союзунун жана Кыргызстан кол өнөрчүлөр союзунун мүчөсү. Г.Шакирова уктурууларды даярдоодогу артыкчылыгы үчүн КТРдин «Мыкты журналисти» деген диплому, 1996-жылы «КТРдин отличниги» төш белгиси менен, Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиянын Ардак грамотасы менен сыйланган. Кыргыз Республикасынын Коопсуздук Комитетинин 70 жылдык салтанатында «Ата-Журтка ак кызмат» аттуу ыры Гимн катары кабыл алынып, Президенттин Коопсуздук Комитетинин Ардак грамотасы, Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасы менен сыйланган. Гүлжамила Шакированын 30дан ашык ырларына обон чыгарылып, кыргыз теле-радиосунун алтын фондусуна алынган.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Сапардагы каркыра: Ырлар.–Ф.: Кыргызстан, 1987. – 28 б.
Даанышман кеп.–Б.: Кыргызстан, 1990.
Дилазык: Ырлар.–Б.: Бийиктик, 2004.
Богданов (Иглин району, Башкыртстан)
Богданов — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Ауструм айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 22 киши. Почта индекси — 452421, ОКАТО коду — 80228805002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Конырат району
Конырат району батыш Каракалпакстандагы район. Борбору Конырат. шаары
Калкы
калкы 113,000 киши 2005 жылдын каттоо боюнча
Нянк-Еган дарыясы
Нянк-Еган — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Толька дарыясынын сол жээгинен 313 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Каквъя (дарыя)
Каквъя — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Пелым дарыясынын сол жээгинен 643 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 31 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Асикага
Асикага — Япониянын орто кылымдагы аскердик-феодалдык башкаруучулары - сегундарынын 2-династиясы (1335-1573). Асикагалардын бийлиги жергиликтүү княздардын (дайме) күч алуусунан улам бекем болгон эмес. 15-кылымдын ортосунан башталган ич ара феодалдык согуштардын натыйжасында өлкөдө бир нече өз алдынча княздыктар түзүлүп, Асикагалардын бийлиги алсыраган. Алардын акыркы сегунун Нобунага Ода (1534-82) бийликтен кулаткан.
Броматтар
Броматтар, бром к-тасынын НВrО3 - туздары. Түссүз кристаллдар: кадимки шартта туруктуу.
Бетон төшөгүч
Бетон төшөгүч бетон жана темир-бетон иштеринде бетон аралашмасын бөлүштүрүп, кабыл алуучу машина. Ал адатта курулуштун негизин түптөөчү, келбетин чыгаруучу, төшөлүүчү бетонду бөлүштүрүүчү ж. б. жол-курулуш машинасы менен бирге иштейт. Ал ошол жерде чогултула турган темир-бетон буюмдарын даярдоочу, жолго жана аэродром менен өнөр жай имаратынын таманына жана башкаларга бетон аралашмасын жаюучу, бөлүштүрүүчү, тыгыздоочу жана үстүн, жээктерин жасалгалоочу өзү жүрмө жолкурулуш машинасы болуп бөлүнөт. Бетон төшөгүч менен салынган тилкенин жазылыгы 3,5 7 м, өндүрүмдүүлүгү 40 50 м3/с болот.
Дисфагия
Дисфагия( илгерки грек тилинен келген. φαγεῖν — тамак, жутуу)— жутуунун бузулушу. Дисфагия ооз көңдөйү, кулкун, кызыл өңгөч, колко сезгенгенде, бөтөн нерсе тыгылганда, тарыганда жана шишикте, кээ бир нерв ооруларында болот. Мында жутуу кыйындайт же жутууга мүмкүн болбой калат, ооруйт, тамак же суюктук мурунга, колкого, кекиртекке кетет. Дарылоо негизги себебине карата жүргүзүлөт
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Кара-Суу кварц куму кени
Кара-Суу кварц куму кени - Баткен облусунун Лейлек районунда, Исфана шаарынан 5 км түндүк-чыгышта, деңиз деңгээлинен 1147–1355 м бийиктикте. 1993–94-жылдары Түштүк Кыргыз геологиялык экспедициясы чалгындаган. Кен аймагы палеозой, палеоген, төртүнчүлүк системаларынын карбонат-терриген катмарларынан турат. Кварц куму палеогендеги сузак катмарчасы менен байланышып, үч кабатка бөлүнгөн. Кумдун Орточо калыңдыгы 25,05 м. Кум ылгоодон кийин айнек идиш, бөтөлкө, изолятор, түтүкчө, такта айнек жасоого жана айнек кебезин өндүрүүгө жарамдуу. Запасы В категориясы боюнча 1494 миң тонна, С1 – 5380 миң тонна
Жаңы-Алыш
Жаңы-Алыш (Жаңы-Алыш) — Чүй облусунун Кемин районундагы кыштак. Жаңы-Алыш айыл округуна караштуу. Бишкек Балыкчы автомобиль жолунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1050 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору жана темир жол бекети Кемин шаарчасынан 8 км батыш тарапта. Кыштак 1922-жылы негизделген. Калкы 2042 (2007); негизинен мал чарбасында эмгектенет. Орто мектеп, бала бакча, клуб, китепкана, мад-т үйү, дарыкана, ашкана бар. Үй-бүлөлүк врачтар тобу иштейт. Улуу Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган. Кыштакта кыргыз эл артисти К. Досумбаев, драматург Т. Абдумомунов туулган.
Мартин Скорсезе
Мартин Чарльз Скорсезе (англ. Martin Charles Scorsese, айтылышы: /skɔːrˈsɛsi/; италиянча: [skorˈseːze]; 1942-жылы 17-ноябрь) – кесибине 50 жылдан ашык өмүрүн арнаган америкалык режиссер, продюсер, сценарист жана тасма тарыхчысы. Скорсезенин эмгектеринин негизги темаларына сицилиялык-америкалыктардын индивидуалдуулугу, күнөө жана күнөөнү жууштун римдик-католиктик концепттери, ишеним, мачолук, заманбап кылмыштуулук жана кылмышкерлер топторунун кагылыштары кирет. Режиссердун тасмаларынын көбү зомбулукту көрсөтүүсү жана нормативдик эмес сөздөрдүн колдонуусу менен белгилүү.
Жаңы Голливудтун өкүлү болгон Скорсезе тасма тарыхынын эң маанилүү жана таасирдүү кинематографисттердин бири болуп эсептелет. 1990-жылы режиссер тасмалардын сактоосуна арналган The Film Foundation уюмунун негиздөөчүсү болгон, ал эми 2007-жылы World Cinema Foundation уюмун негиздеген. Скорсезе кинематографияга кошкон салымы үчүн AFI Life Achievement Award сыйлыктын жана ага кошумчалуу "Оскар", Канн кинофестивалы учурунда ыйгарылган "Алтын пальма бутагы" - ("Эң мыкты фильм"), "Күмүш арстан", "Грэмми", "Эмми", "Алтын глобус", BAFTA жана DGA сыйлыктардын ээси.
Режиссердун эмгектерине "Митаам көчөлөрү" (англ. Mean Streets, 1973), "Таксист" (англ. Taxi Driver, 1976), "Албуут бука" (англ. Raging Bull, 1980), "Күлкүлүү окуянын королу" (англ. The King of Comedy, 1983), "Иисус Христостун акыркы азгыруусу" (англ. The Last Temptation of Christ, 1988), "Жакын достор" (англ. Goodfellas, 1990), "Коркуунун булуңу" (англ. Cape Fear, 1991) жана "Казино" (англ. Casino, 1995) сыяктуу тасмалар кирет, алардын кээ бирөөлөрүндө Скорсезе актер жана досу Роберт Де Ниро менен бирге иштеген. Скорсезенин актер Леонардо Ди Каприо менен болгон кызматташтыгы да белгилүү, актер режиссердун "Нү-Йорк бандалары" (англ. Gangs of New York, 2002) жана "Уолл-стрит карышкыры" (англ. The Wolf of Wall Street, 2013) тасмаларында тартылган. Экөөнүн үчүнчү "Чыккынчылар" (англ. The Departed) аттуу тасмасы "Эң мыкты тасма" номинациясына кошумча Скорсезеге "Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты режиссер" номинациясынын жеңишин алып келген. Натыйжада Ди Каприо менен Скорсезенин кызматташтыгы экөөнө бирдей "Оскар" сыйлыгынын бир канча номинацияларын жана башка ардактуу сыйлыктардын жеңишин алып келген.
Скорсезенин эмгектери катары саналган тасмалар: "Акыркы вальс" (англ. The Last Waltz, 1978), "Бир канча саат өткөн соң" (англ. After Hours, 1985), "Асман кожоюну" (англ. The Aviator, 2004), "Каргыш аралы" (англ. Shutter Island, 2010), "Хүго" (англ. Hugo, 2011) жана "Жымжырттык" (англ. Silence, 2016). Режиссердун телевизиондук эмгектерине HBO каналынын "Жашырын империя" (англ. Boardwalk Empire) жана "Винил" (англ. Vinyl) телесериалдары кирет, Скорсезе акыркысынын кош-ойлоп табуучусу да болгон. "Чыккынчылар" тасмасы үчүн Скорсезе "Оскар" сыйлыктын "Эң мыкты режиссер" номинациясына татыган. Сегиз "Эң мыкты режиссер" номинациялары менен Скорсезе болгон номинацияларга эң көп талапкерлиги коюлган режиссеру болуп, жалпы номинациялары боюнча Билли Уайлдерден кийинки орунду ээлеген.
Контрмаданият
Контрмаданият – карама-каршы коомдордун маданий көрсөт-мөлөрүнүн баалуулуктарынын айырмасын белгилөөдө социологияда жана публицистикада колдонулган түшүнүк.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Тоо топурактары
Тоо топурактары - тоолуу рельефтин шартында өөрчүгөн топурактар тобу. Тоо климатынын өзгөчөлүктөрүнө байланыштуу айрым бийик тоо топурактары түздүктөрдө кездешпейт; мис., тоо шалбаа топурагы, бийик тоо чөл топурагы. Тоо топурактары негизинен тигирээк капталдарда өөрчүгөндүктөн, аларга көбүнчө таштуулук, кыртыштын жукалыгы, начар үбөлөнгөн алгачкы минералдардын арбын болушу мүнөздүү. Тоо топурагынын таралышы негизинен бийиктик алкактуулукка байланыштуу; климаттын бийиктик боюнча өзгөрүүсүнө, тоонун кеңдик жана сектордук абалына, тоо капталдарынын экспозицияларына жараша төмөнкү топурактар өөрчүйт: тоо тундра, тоо шалбаа, тоонун шалбаалуу-талаа, тоо талаа ж. б. топурактары.
Атбалыктар
Атбалыктар — (лат. Hemibarbus) каңылтыр балыктардын бир уруусу, булардын өкүлдөрү, мисалы, шалпык атбалык (лат. Н. labeo), сепкилдүү атбалык (Н. maculatus).
Зигмунд Фрейд
Зигмунд Фрейд же Фройд, толук ысымы — Зигисму́нд Шло́мо Фройд (1856–1939) — австриялык невропатолог, психиатр, психолог; психоанализдин негиз салуучусу.
Вена университетинин профессору (1902). 1938-жылы Австрияны нацисттик Германия басып алганда Улуу Британияга эмиграцияга кеткен.
Фрейддин алгачкы эмгектери баш мээсинин физикологиясына жана анатомиясына багышталган. 80-жылдын акырында Франциялык мектептик (Шарко, Бекинайм) таасиринин астында невроз проблемасы менен иштеген, 90-жылдын ортосунан психоанализди психотерапия жолу менен невроздорду дарылоо методун иштеп чыккан. Ал метод эркин ассоциация техникасына негизделген жаңылыштык аракеттерди анализдөө жана түш көрүү акыл-эссиз өтүп кетүүчү жол катары экендигин иштеп чыккан.
Фрейд биринчилерден болуп секуалдуулуктун өнүгүшүнүн психологиялык аспектилерин изилдеген, аларды бир катар статияга бөлүштүргөн. Фрейд көз карашынын идеялык эволюциясын жыйынтыктаганда ал “физиологиялык матерализмден” психикалык автономдуулукту бекемдөөгө өткөн жана жашоонун философиясынын натуралисттик жашоонун философиялык түзүүлөрдү жараткан.
Кара-Суу корукчасы
Кара-Суу корукчасы – Аксы районундагы аңчылык корукчасы (заказниги). Ат-Ойнок кырка тоосунун түштүк-батыш капталында, Кызыл-Суу, Түндүк сууларынын (Кара-Суунун сол куймалары) алаптарын ээлейт. Аянты 62,6 миң га. Азайып бараткан доңуз, элик, тоо эчки, улар,чүткөр жана башка жапайы жаныбарларды коргоо жана көбөйтүү максатында 1973-жылы уюшулган.
Асимптоталык катар
Асимптоталык катар - f (x) функциясын кандайдыр бир чекиттин аймагында асимптоталык ажыратууда пайда болгон å¥ n=0 y x түрүндөгү туюнтма. Берилген функциянын мындай түрүнө келтирилиши асимптоталык ажыратуу деп аталат, башкача айтканда f (x) функциясынын x®a кезиндеги (же ¥ ® x ж. б.) катары + = å¥ =0 0 n n y x y x y+ +K+ +K 1 n y x y x асимптоталык ажыратылат. Асимптоталык катар жана асимптоталык ажыратуу түшүнүгүн математикага француз окумуштуусу А. Пуанкаре киргизген (1881). Алар математика, механика, физиканын түрдүү маселелеринде колдонулат.
Ио
Ио (Iо) – Юпитердин жандоочусу.
1610-ж. Галилей ачкан. Чоң жарым огу 421600 км, диаметри 3630 км, тыгыздыгы 3570 кг/м3.
Ио менен Европанын өлчөмү, Айдын өлчөмү бирдей, ал эми Ганимед менен Каллисто массалары бонча Меркурийден көп кичине болсо да өлчөмдөрү бонча Иодон чоң. Башка жандоочуларга караганда (Юпитердин 13 жандоочусу бар) бул төртөө толук изилденген.
Эң жакшы атмосфера шартында бул жандоочулардын дискаларын, а түгүл бетин да байкоого болот. Булардын жаркыроосу менен түсүнүн өзгөрүшүн так байкоонун негизинде алардын октук айланышы орбиталык айланышы менен бирдей экендиги, Юпитерге дайыма бир жагы менен бурулуп тургандыгы аныкталган. Америкалык «Вояджер» космос аппараты тарткан Ионун бетинин сүрөттөрүндө бийиктиги 9 кмге чейинки аска сыяктанган тектердин бетин каптап жаткан ачык түстөгү күкүрттүү катмар, атылып турган жанар тоолор жакшы көрүнүп турат.
9 активдүү жанар тоо «плюмаждарынын» бийиктиги 300кмге жетет. Ионун бетинде үзгүлтүксүз түрдө жаңы катмарлар пайда болуп турат жана кызгылтым темгилдер да бар, алар түпкүрдөн бууланып чыккан туздар деп божомолдонот. Бул жандоочунун адаттан тыш өзгөчөлүгү – аны курчап турган калың газ булуту. «Пионер-10» космос аппаратынан алынган маалыматтар бонча Ионун сейрек атмосферасы жана ионосферасы да ачылган.
Doom
Doom (расмий документтерде DOOM деп жазылган) — id Software компаниясы тарабынан 1993-жылы жарыкка чыккан илимий фантастикалык коркунучтуу тематикадагы биринчи жактан аткыч (FPS) видео оюн. Ал учурдагы биринчи жактан аткыч оюндардын сап башында турганы үчүн видео оюндар тарыхындагы аябай маанилүү жана таасирдүү аталыштардын бири деп эсептелет. Алгачкы жарык көргөн оюн тогуз баскычтан турган үч эпизодго бөлүнүп, программалык камсыздоо жана почта аркылуу таратылган. Оюндун түп нускасынын төртүнчү эпизодун камтыган The Ultimate Doom аттуу жаңыртылган версиясы 1995-жылы жарык көрүп, чекене баада сатылган.
Doomда оюнчулар эл арасында "Doomguy" деген ат менен белгилүү болгон ысымсыз космостук аскердин ролуна киришип, жолдо тозоктон чыккан жиндердин ордолору менен согушушат. Үчтөн бири (тогуз баскыч) программалык камсыздоо аркылуу жайылтылган Doom жарык көргөндөн кийин эки жылдын ичинде болжол менен 15-20 миллион киши тарабынан ойнолгон. Ал онлайн бөлүштүрүү бизнес модели менен ойноо тартибин жайылтып, оюн субмаданиятын пайда кылган. FPS жанрын жайылтуудан тышкары ал көз жоосун алган 3D графикаларын, тармактык көп оюнчуга негизделген оюнду, "WAD" катары таанымал болгон берилиштердин базасындагы файлдар топтомдору аркылуу жөндөлө турган кошумчаларды жана оңдоолорду колдоого жол салган. Бул индустриядагы таасиринин белгиси катары оюн жарык көргөндөн кийин 1990-жылдардагы биринчи жактан аткыч оюндардын дүңгүрөп чыгышы жөн гана "Doom көчүрмөлөрү" деген аталыштар менен белгилүү болуп калган. Өзүнүн графикалык зордук-зомбулугу, ошондой эле шайтан сымал сүрөттөлөрү менен Doom бир топ талаш-тартыш темаларына жем таштаган.
Шоманай району
Калкы
калкы 61,000 киши 2012 жылдын каттоо боюнча
Дмитриевка (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Дмитриевка — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Эски калкашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 4 киши. Почта индекси — 453171, ОКАТО коду — 80248840003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Иррадиация
Иррадиация – кара (күңүрт) фондо ак (жарык) объектилердин өлчөмдөрүнүн чоңоюп, же тескерисинче, ак фондо кара объектилердин кичирейип көрүнүү кубулушу.
Герштейн Изя Абрамович
Изя Абрамович Герштейн - кыргыз совет кинодраматургу, кинооператор жана кинорежиссёр-документалист. Кырыз ССРнин Эл артисти, Кыргыз ССРнин исскуствосуна эмгек сиңирген ишпери, (1974), Ленин комсомол премиясынын лауреаты.
Иррадиация
1-учурда иррадиация оң, ал эми 2-учурда терс деп аталат. Иррадиациянын себеби менен ичке кара жип же зым жаркырак жалындын фонунда үзүлүп калгандай болуп көрүнөт, жаңырган Айдын диаметри ошондо эле көрүнүп турган Айдын бозомтук дискасынан чоң болуп сезилет жана башка иррадиациянын чоңдугу ак фондун же жарык объектинин жаркырактыгы чоңойгон сайын өсөт.
Иррадиация көздүн оптикалык кемчиликтерине (аберрацияга), көздөгү дифракция кубулуштарына байланыштуу пайда болот.
Бромдуу суу
Бромдуу суу – бромдун суудагы каныккан эритмеси. Ал кочкул кызыл түстөгү, кескин жыттуу суюктук. 200С 100 г сууда 3,58 г бром эрип, каныккан эритме пайда болот. Б. с. төмөнкүдөй теңдештик болот:
Br2+H2OHBr+HBrO,
б.а. эриген бром менен бирге бром жана гипобромит к-талары (HBr, HBrO) жүрөт. Б.с. окистендиргич жана бромдоочу зат катары хим. анализдерде, ошондой эле кээ бир орг. затты синтездөөдө колдонулат.
Шетпе
Шетпе Казакстаннын Мангыстау облусунда жайлашкан айыл. Калкы 13,364 (2012). Климаты континенталды.
Коноконо
Коноконо (лат. Isothrix) — келестердин бир уруусу.
Никотин
Никотин (француз nicotine, Францияга тамекини 1-жолу алып келген француз дипломат Ж. Никонун атынан) – тамекинин жалбырагы менен уругунда таанылган жана башка өсүмдүктөрдө кездешүүчү уу алкалоиддердин бири. Суу менен жакшы аралашуучу өзгөчө жыттуу, түссүз суюктук. Абада кычкылданып, күрөң түскө өтөт. Аз өлчөмдө болсо борбордук нерв системасын дүүлүктүрүп, дем алууну кыйындатып жана кан басымын жогорулатат, көбүрөөк өлчөмдөгүсү нерв системасын шал оорусуна дуушар кылат же өлүмгө алып келет. Узак убакыт тамеки тарткан адамдын организми өнөкөт ууланууга учурайт. Никотин ветеринарияда тери ооруларын дарылоодо, айыл чарба зыянкечтерине каршы күрөшүүдө инсектицид катары, ошондой эле никотин комитетасын жана анын амидин алууда колдонулат.
Элизабэт (Нү-Жерси)
Элизабэт (Нү-Жерси) (Elizabeth) — Нү-Жерси штатынын Юнион округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 124969 киши. Болжолдуу аянты - 35.4 км². FIPS коду — 34-21000.
Бетпак-Талаа чөлү
Бетпак-Талаа чөлү, Бетпак далаа, Түндүк Ач-Талаа Казакстандагы чөл. Сарысуу, Чүй дарыясы менен Балкаш көлүнүн аралыгында. Аянты 75 миң км2дей. Бийикт. 974 м ге чейин (Жамбыл чокусу). Чыгыш бөлүгү Сарарканын уландысы. Батыш бөлүгүндөгү чополуу-баялыш-шыбактуу чөл өсүмдүктөрү чыгышында таштак чөлгө өтөт. Шор, такыр жерлер, туздуу көлдөр кездешет. Жазгы жана күзгү жайыт. Бетпак талаанын фаунасын сактоо максатында заказник, коруктар уюшулган.
Гүлдерек мрамор кени
Гүлдерек мрамор кени Талас облусунун Бакайата районунда, Миңбулак кыштагынан 4 км түндүк тарапта, деңиз деңгээлинен 1920–2143 м бийиктикте. 1985–88-ж. Түндүк Кыргыз геол. экспедициясы чалгындаган. Мрамор рифейдин аягында пайда болгон, орто кристаллдуу, декоративдүү, түстүү, тилкелүү ак, кара, боз-жашыл түстө. Орточо тыгыздыгы 2,74 г/см3, көзөнөктүүлүгү 1,46%, суу сиңирүүсү 0,11%, кургак абалда басканда бектигинин чеги 94,96 МПа, сууга каныккан абалда – 86,08 МПа. I–IV топтогу кондициялык блоктордун чыгышы – 23,56%, сайкалданган такталардын чыгышы – 13,9 м2/м3. Запасы А+В категориясы боюнча –872 миң м3, А+В+С1–269 миң м3.
Улак тартыш
Улак тартыш, көк бөрү – кыргыздын улуттук ат оюну. Улак тартыш илгертен бери чоң салтанаттарда, майрамдарда, аш-тойлордо өткөрүлгөн. Татаал, коркунучтуу, кокустуктары көп оюн болгондуктан атаандаштардын ортосунда кадыр-барктуу, тажрыйбалуу кишилерден бокобулдарды (калыстарды) дайындашып, ошолордун чечими боюнча оюн өткөрүлгөн.
Улак же серкени мууздап, баш, шыйрагын кесип салып, ичинин кичине жерин жиреп, ичеги-карынын да алып салып, кесилген жер менен мууздоосун бекем тигет. Атаандаштар эки тарапка (ата, айыл, аймак боюнча) бөлүнүшүп, жакшы аттарга минишет. Бөлүнгөн жааттар бирдей санда (3, 5, 7) оюнчуларды чыгарышат. Оюндун негизги максаты жерге ташталган улакты эңип алып, атаандаштарга тарттырбастан белгиленген марага алып келип таштоошондой Айрым учурда кичирээк торпок да тартылып, аны торпок тартуу деп аташат.
Оюн өткөрүлүүчү жер
Улак тартылыш үчүн жумшак тегиз талаа же аянт тандалып алынат, аянттын эки жагынан бийик тиги 50—60 см. келген желектер менен дарбаза белгиленет. Дарбазанын кеңдиги 15 метр. Талаанын ,(аянттын) өлчөмү: кеңдиги 100—150 метр, узундугу— 200—300метр. Талаанын ортосунда диаметри 6 метр келген мара жайгашкан. Дарбазанын алдында 2 метр кеңдикте, узундугу 15 метр келген аянтча чийилет. Улакты ушул аянтчанын ичине түшүрүү керек же чиймеге илинип жатууга тийиш. Эгерде улак бул аянтчага жетпей же ашып барып түшсө, калыс тешүүнү токтотуп, улакты дарбазадан 25—30 метр, жерге алып барып таштайт. Анан ышкырыгы менен кайрадан беттешүүнүн башталганын билдирет, 20— 25 метр алыстыкта сызык чийилет, же желекче сайылат. Улакчылар беттешүүнүн жүрүшүндө улак менен ушул сызыкты (желекчеден) өтө чаап кетишсе оюн токтотулат да кайрадан ортодон башталат.
Оюнду өткөрүүнүн тартиби
Дарбазаларды аныктоо оюн башталардан 1 саат мурда чүчүкулак кармоо аркылуу жүргүзүлөт.