cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Биоорганикалык эмес химия
Биоорганикалык эмес химия орг. эмес заттар тирүү организмдеги биологиялык өзгөрүү процесстерин изилдөөчү илим. Аларга маанилүү биологиялык объекттилер (хлорофилл, гемоглобин, витамин, дегидрогеназанын жана башкалар) структурасын түзгөн Na+, K+, Ca2+, Mg2+, Mn2+, Fe2+, Cu2+, Zn2+, Co2+, Mo2+ иондору комплекстери тиешелүү.
Бултеке керамзиттик бүлөташ кени
Бултеке керамзиттик бүлөташ кени Чүй облусунун Москва районунда, Беловодский (Ак-Суу) кыштагынан 35 км түштүк тарапта, Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк этегинде, деңиз деңгээлинен 1546–1700 м бийиктикте. 1969–70-ж. Түндүк геол. экспедициясы чалгындаган. Аймагын негизинен ордовик менен антропоген мезгилдеринде пайда болгон чөкмө жана девондун аягында жиреп чыккан интрузия тоотектери түзөт. Күңүрт боз, кара түстөгү серицит-чопо-көмүртектүү жана көмүр чополуу (бүлөташ)-сланецтер–кендин пайдалуу катмары. Алардын калыңдыгы 600 мден ашык. Бүлөташтын көөп чыгуу коэффициенти 6,14%, көөп чыгуу температурасы 1160°С, орточо тыгыздыгы 0,44 г/см3. Бүлөташ “Б” классынын “500” маркасындагы керамзиттик гравий жана кум алууга жарамдуу. Запасы А+В категориясы боюнча –3873 миң м3, С1–37500 миң ''м3. 1997-жылга карата баланстагы запасы: А–112 миң м3, В–1109 миң м3, А+В–1221 миң м3, С1–1061 миң м3, А+В+С1–2282 миң м3, С2–37500 миң м3''. Кен казылып алынууда.
Архимед мыйзамы
Архимед мыйзамы ― суюктук менен газдардын статикалык мыйзамы. Бул мыйзам боюнча, суюктукка (же газга) матырылган нерсеге, суюктук (газ) тарабынан ал нерсе сүрүп чыгарган суюктуктун (газдын) салмагына барабар күч таасир этет. Жогору карай түрткөн күч архимед күчү деп аталат.
Бул мыйзамды биздин заманга чейинки III кылымда Архимед ачкан. Архимед мыйзамы ― суюктук менен газдардагы нерсенин сүзүп жүрүү теориясынын негизи. Суюктукка матырылган нерсеге жасалган басым матыруу тереңдигине жараша болот. Нерсенин төмөнкү бетине жогору жагына караганда көбүрөөк басым жасалат. Нерсенин бетине баскан күчтөрдү натыйжалоочу күч дайыма тик өйдө багытталат (F). Эгер нерсе суюктуктун түбүндө жатса, суюктук чоң басым менен басып турат (P). Ал эми нерсенин салмагы суюктуктун түртүү күчүнөн кичине болсо, анда нерсенин матырылган бөлүгү сүрүп чыгарган суюктуктун салмагы нерсенин салмагына теңелмейинче, нерсе жогору калкып чыга берет. Эгер нерсенин салмагы суюктуктун түртүү күчүнөн чоң болсо, ал чөгөт.
Суу сактагыч
Суу сактагыч - дарыя нуктарын (өрөөндөрүн) же оёң жерлерди бөгөп, суу топтоо үчүн курулган жасалма көлмө. Адатта, суу с. чарбанын сууга болгон муктаждыктарын (калкты суу менен камсыз кылуу, сугат ж. б.) камсыздоо жана дарыя агымын жөнгө салуу (мис., ГЭСтердин иштөөсү, кеме каттоосу үчүн суу деңгээлин бир калыпта кармап туруу) максатында курулат. Аянты бир нече гектардан бир нече миң км2ге чейин, тереңдиги 100 мге чейин же андан ашык да болот. Жер шарында 30 миңден ашык суу с. бар (1996), алардын суусунун жалпы көлөмү 6 миң км3 ден ашык.
Суунун көлөмү боюнча дүйнөдөгү эң чоң суу с. - Братск (Орусияда, көлөмү 169,3 км3,) ал эми аянты боюнча - Вольта (Ганада, аянты 8480 км2). Кыргызстанда Токтогул (Нарын дайрасында, көлөмү 19,50 км3), Киров (Талас суусунда, 550 млн м3), Ортотокой (Чүй суусунда, 470,0 млн м3), Төрткүл (Исфара суусунда, 90,0 млн м3.), Чилисай (Исфара суусунда), Найман (Кыргызата суусунда, 39,5 млн м3.) ж. б. суу саткагычтар бар.
Архимед саны
Архимед саны - эки гидродинамикалык же жылуулук кубулуштарынын окшоштук чени. Түртүп чыгаруучу күч жана илээшкектик күчү аныктоочу болуп эсептелет.
Байзаков, Түмөнбай
Байзаков, Түмөнбай (1923–1992) - акын жана котормочу. 1923-жылы 23-сентябрда Сузак районундагы Барпы айылында туулган.
Т.Байзаков 1940-жылы айылдык мектептин 7-классын аяктагандан кийин Сузак районундагы Крупская атындагы жети жылдык мектепте башталгыч класстын мугалими болуп иштеп, ошол эле жылы Жалал-Абад шаарындагы педагогикалык техникумга сырттан окууга өтөт.
Чоң Нюла
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Байзаков, Түмөнбай
1941-жылы каардуу согуш башталганда Т.Байзаков да согушка жөнөтүүнү өтүнөт. 1942-жылдын башында Советтик Армиянын катарына чакырылып, десанттык бөлүктөрдө аскердик милдетин аткарат. Ленинград багытындагы салгылашууларга катышып, 1943-жылы катуу жарадар болуп, өз айылына кайтып келет да мугалимдик ишин улантат. 1944–1950-жж. жети жылдык мектепте директор, райондук гезитте редактор болуп иштейт.
Чоң Нюла
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Фиксин Сергей Андреевич
(1907–1978)
Байзаков, Түмөнбай
Т.Байзаков 1954-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин аяктап, Кыргызстан КП БКнын алдындагы республикалык партиялык мектепте мугалим болуп дайындалат.
Фиксин Сергей Андреевич
Акын Фиксин Сергей Андреевич Смоленск шаарында 1907-жылы 20-июлда туулган. Сергей Смоленскидеги шаардык башталгыч мектепти бүтүрүп, адегенде кирпич заводунда жумушчу, жүк ташыгыч болуп иштеп, 1928-жылы орто билимге ээ болуп Кыргызстанга келет. 1931–1932-жж «Советская Киргизия» гезитинде иштеп, 1932–1941-жж. кайрадан туулган жерине барып, журналисттик кызмат аткарат. Улуу Ата Мекендик согуш мезгилинде Фиксин Батыш жана Закавказье фронтторунда кабарчы болуп иштеп, ырлары «Комсомольская правда», «Боец РККА», «Боевой товарищ» гезитинде басылып турган. 1945-жылы согуштан кайткандан кийин С.Фиксин Кыргызстанга кайра келип, 1952-жылга чейин «Советская Киргизия», «Комсомолец Киргизии» гезиттеринде, 1952-жылы Кыргызстан Жазуучулар союзунда орус секциясынын бюросунун башчысы болуп иштеп, өмүрүнүн аягына чейин «Литературный Киргизстан» журналында жооптуу катчы жана бөлүм башчы болуп эмгектенген. Сергей Фиксиндин ыры биринчи жолу Смоленскидеги «Юный товарищ» деген жаштар гезитинде 1925-жылы басылып чыгат. 1932-жылы Ржев шаарында «Алдыңкы пост» аттуу ырлар жыйнагын чыгарат. С.Фиксиндин котормосу менен М.Борбугуловдун «Ачуу дары» аттуу тамсилдер жыйнагы, К.Маликовдун «Ат коюу», А.Осмоновдун «Жеңишбек» поэмасы, Т.Үмөталиевдин, К.Акаевдин ж.б. кыргыз акындарынын көп ырлары орус тилинде чыгып, союздук масштабга таралган. 1949-жылдан СССР Жазуучулар союзуна мүчө болгон. Адабиятка сиңирген эмгеги үчүн «Ардак белгиси» ордени, Кыргыз, Украин ССР Жогорку Советинин Президиумдарынын Ардак грамоталары менен сыйланган. 1974-жылы «Кыргыз ССРинин маданиятына эмгек сиңирген ишмер» деген наам берилген.
Байзаков, Түмөнбай
1955-жылдан көркөм адабият менен байланыш кызматтарында иштейт. «Ала-Тоо» журналынын жооптуу катчысы, Кыргызстан Жазуучулар союзунун башкармасынын адабий консультанты болуп, бир нече жыл Жазуучулар союзунда башталгыч партиялык уюмга катчы болуп шайланат. 1960-жылы Москвада СССР Жазуучулар союзунун секретариатынын улут адабияттары боюнча консультанты болуп 1963-жылга чейин иштейт. 1964–1968-жж. Кыргыз ССР Министрлер Советинин басма сөз боюнча мамлекеттик комитетинин бөлүм башчысы, 1968–1979-жж. «Кыргызстан» басмасында редакторлук кызматта иштейт.
Фиксин Сергей Андреевич
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Байзаков, Түмөнбай
Т.Байзаковдун «Тилегим» деген ыры 1946-жылы Жалал-Абад облусунун «Большевиктик жол» гезитине биринчи жолу басылып чыккан. Ошондон баштап, ырлары, поэмалары, котормолору, очерктери, макалалары басма сөздө үзгүлтүксүз жарык көргөн.
Фиксин Сергей Андреевич
Торгой: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1969. – 80 б.
Байзаков, Түмөнбай
Т.Байзаков кыргыз адабиятынын классиктеринин бири Барпынын чыгармаларын жыйноодо зор эмгек сиңирген.
Муса Жалилдин, Максим Рыльскийдин, Хамид Алимжандын, Миртемирдин, Зульфиянын, Пулат Толистин, Каю Тангрыкулиевдин, Баки Рахим-Заденин, Мухаамадийдин чыгармаларын которуп, өзүнчө китеп болуп басылып чыккан.
1958-жылдан СССР Жазуучулар союзунун жана СССР Журналисттер союзунун мүчөсү.
Фиксин Сергей Андреевич
Передовой пост: Стихи. – Ржев. 1932. – 69 с.
Байзаков, Түмөнбай
Жоокердик иши жана адабиятта сиңирген эмгеги үчүн Т.Байзаков Улуу Ата Мекендик согуштун I даражадагы ордени, бир нече медалдар жана Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президимунун Ардак грамотасы менен сыйланган.
Фиксин Сергей Андреевич
Утро – Смоленск: Смолгиз, 1938. – 72 с.
'''Герой. – Смоленск:''' Смолгиз, 1940. – 15 б. '''Легко дышать. – Смоленск:''' Смолгиз, 1940. – 48 б.
Байзаков, Түмөнбай
Басма сөздүн отличниги. Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер.
Фиксин Сергей Андреевич
Мы мирные люди. – Ф.: Киргизгосиздат, 1953. – 56 с. Избранные стихи. – Ф.: Киргизгосиздат, 1954. – 74 с.
Байзаков, Түмөнбай
Кыргызстан КП Сузак райкомуна (1951–1952), Фрунзе шаардык Свердлов райкомуна (1957–1960), Фрунзе шаардык комитетине мүчө болуп шайланган.
Фиксин Сергей Андреевич
Зеленый праздник. – Ф.: Киргизгосиздат, 1956. – 31 с.
Байзаков, Түмөнбай
Кыргыз тилинде
Паризат: Поэма жана ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1968. – 101 б.
Фиксин Сергей Андреевич
Слово о Киргизии: Стихи и поэма. – Ф.: Киргизгосиздат, 1958. – 108 с.
Что скажет почта полевая: Стихи для молодежи. – Ф.: Киргизучпедгиз, 1960. – 56 с.
Байзаков, Түмөнбай
Кыргыз тилинде
Кар бетине жаздым кат: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1970. – 107 б.
Фиксин Сергей Андреевич
Ракита и арча: Стихи. – М.: Советский писатель, 1961. – 94 б.
Два милых сердцу края: Стихи. – Ф.: Кыргызстан, 1967. – 254 б.
Байзаков, Түмөнбай
Кыргыз тилинде
Мезгил чыйыры: Ырлар жана поэма. – Ф.: Кыргызстан, 1972 – 154 б.
Фиксин Сергей Андреевич
Зона затопления: Стихи. – Ф.: Кыргызстан, 1969. – 79 б.
Байзаков, Түмөнбай
Кыргыз тилинде
Самай берем: Ырлар, баяттар, дастан. – Ф.: Кыргызстан, 1973. – 188 б.
Фиксин Сергей Андреевич
Край синего и золотого: Стихи, поэмы, избранные переводы с киргизского. – Ф.: Кыргызстан, 1974. – 107 с.
Байзаков, Түмөнбай
Кыргыз тилинде
Оттуу курак: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Мектеп, 1975. – 100 б.
Фиксин Сергей Андреевич
Избранное. – Ф.: Кыргызстан, 1977. – 226 с.
Байзаков, Түмөнбай
Кыргыз тилинде
Ыр башат: Тандалган ырлар жана дастандар. – Ф.: Кыргызстан, 1977. – 304 б.
Фиксин Сергей Андреевич
В добрый час: Стихи.– М: Сов. писатель, 1979. – 215 с.
Байзаков, Түмөнбай
Кыргыз тилинде
Ак таңдар: Ырлар, сонеттер, поэма. – Ф.: Мектеп, 1982. – 124 б.
Фиксин Сергей Андреевич
Держу ответ: Стихи разных лет. – Ф.: Кыргызстан, 1982. – 176 с.
Байзаков, Түмөнбай
Кыргыз тилинде
Тандалмалар: Ырлар, дастандар. – Ф.: Кыргызстан, 1983. – 368 б.
Ныршай-Кикя дарыясы
Ныршай-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Ширта дарыясынын сол жээгинен 64 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Фиксин Сергей Андреевич
Стихотворения и поэмы. – Ф.: Адабият, 1989. – 240 с.
Байзаков, Түмөнбай
Кыргыз тилинде
Азимжандын апыртмалары: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1986. – 26 б.
Госпиталдын кызы: Аңгеме. – Ф.: Мектеп, 1987. – 16 б.
Канатчан жылдар: Ырлар жана поэма. – Ф.: Мектеп, 1988. – 152 б.
Ышкы багы: Ырлар. – Б.: Адабият, 1993. – 144 б.
Фиксин Сергей Андреевич
Орус тилинде
Байзаков, Түмөнбай
Орус тилинде
Наедине с мечтой: Стихотворения и поэмы. – Ф.: Кыргызстан, 1979. – 220 с.
Фиксин Сергей Андреевич
Маликов К. Выбор имени: Поэма. – Ф.: Киргизгосиздат, 1954. – 19 с. Борбугулов М. Горькое лекарство: Басни. – Ф.: Киргизгосиздат, 1958. – 62 с.
Байзаков, Түмөнбай
Орус тилинде
Зеленая карусель: Стихи. – М.: Сов. писатель, 1982. – 87 с.
Фиксин Сергей Андреевич
Касымбеков Т. Алымкан: Историческая драма. – Ф.: Кыргызстан, 1966. – 114 с.
Байзаков, Түмөнбай
Орус тилинде
Осень и любовь: Стихи, поэма. – Ф.: Адабият, 1990. – 124 с.
Фиксин Сергей Андреевич
Осмонов А. Россия: Стихи /пер. И.Сельвинский, С.Фиксин. – Ф.: Киргизгосиздат, 1964. – 16 с.
Байзаков, Түмөнбай
Котормолор
Алимжан Х. Зейнеп менен Аман: Поэма. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1956. – 46 б.
Ныршай-Кикя дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Байзаков, Түмөнбай
Котормолор
Жалил М. Ырларым. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1962. – 160 б.
Толис П. Саратан: Повесть. – Ф.: Мектеп, 1965. – 136 б.
Ныршай-Кикя дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Байзаков, Түмөнбай
Котормолор
Рыльский М. Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1966. – 88 б.
Мухаммадий К. Карыя Печтин баяны: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1967. – 43 б.
Жапон комантусу
Жапон комантусу — (лат. Comanthus japonicus) деңиз лилияларынын бир түрү.
Байзаков, Түмөнбай
Котормолор
Рахим-заде Боки. Ана көзү алайды: Поэма-жомок. – Ф.: Мектеп, 168. – 20 б.
Тангрыкулиев К. Али Махмут: Поэма-жомок. – Ф.: Мектеп, 1970. – 48 б.
Гиталов А.В. Нан жөнүндө ой. – Ф.: Кыргызстан, 1972. – 16 б.
Миртемир. Гүлтажы: Ырлар жана поэма. – Ф.: Мектеп, 1973. – 44 б.
Жалил М. Моабит дептери. – Ф.: Мектеп, 1979. – 63 б.
Карышкыр менен улактар: Орус эл жомогу. – Ф.: Мектеп, 1983. – 13 б.
Штриттматтер Эва. Торгойлор өлкөсүндө: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1983. – 15 б.
Жаз жарыш, күз күрөш: Орус элдик ырлары жана макалдары. – Ф.: Адабият, 1989. – 18 б.
Белорет (Иглин району, Башкыртстан)
Белорет — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Акбердин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 46 киши. Почта индекси — 452413, ОКАТО коду — 80228803002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Бурана чопо кени
Бурана чопо кени Чүй районунда, Кегети кыштагынан 8,5 км түштүк-чыгыш тарапта, Бурана суусунун сол өйүзүндө, Ивановка кирпич з-нан 35 км аралыкта, деңиз деңгээлинен 1200–1530 м бийиктикте. Кен 1960-ж. белгилүү. 1972–73-ж. геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлгөн. Кен антропоген мезгилинин аяк ченинде пайда болгон боз жана күрөң боз түстөгү лёсс сымал кумайлуу чопо катмарынан турат. Катмарлардын төмөнкү бөлүгүндө бирин-серин галькалар менен шагылдар, үстүнкү бөлүгүндө үлүл кабыкчалары бар. Пайдалуу катмардын калыңдыгы 4,3–20 м. Ийилгичтиги 6,28–7,11. Кумайлуу чоподон “400–500” маркасындагы аглопаритти, “150”, “125” маркасындагы кирпичти алууга болот. Запасы А категориясы боюнча 1845 миң м3, В–2714 миң м3, С1–9761 миң м3, А+В+С1–14320 миң м3.
Донор (кан берүү)
Донор(от лат. donare — «берүү») — өз каалоосу менен канын бирөөгө куюуга, ошондой эле дары препараттарын жасоого берүүчү адам. Донорлор оорулуулардын ден соолугун жана өмүрүн сактоого жардам берет. Жашы 18ден жогору, ден соолугу таза адам. Донор боло алат. Донорлордон кан алуу жана аларды консервалоо кан куюу станцияларында жүргүзүлөт. Ал станциялар районундагы ооруканаларды жана башка дарылоо мекемелерин кан менен камсыз кылат. Донор алдын ала медициналык текшерүүдөн өткөрүлөт. Биринчи жолу кан берген Донордон 200—250 мл, кайталап бергендерден 450 млге чейин кан алынат.
Кайталап кан берүүгө 2 айдан кийин гана уруксат берилет. Донордун каны атайын идишке алынып, идиште канды консервалоочу заттар болот. Идиштин сыртына кандын тобу, Донордун фамилиясы, кан алынган дата жазылат. Донорго кан берген күнү атайын тамак берилет жана кызматтан бошотулат. Ал күндөрдө ишинин орточо айлыгы сакталат, курорт, эс алуу үйлөрүнө путёвкаларды 1-кезекте алышат. Донорлукка жана аларды уюштурууну Кызыл Крест жана Кызыл Жарым Ай коому жүргүзөт. Активдүү Донорго «СССРдин ардактуу донору» деген наам берилчи.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
IMDb
IMDb (Internet Movie Database деп чечмеленет) — тасмаларга, телеберүүлөргө жана видео оюндарга, анын ичинде актердук жана тасма тарткан топко, ойдон чыгарылган каармандарга, өмүр баяндарга, кыскача мазмундарга, майда-чүйдө маалыматтарга жана ой-пикирлерге байланышкан маалыматтардын онлайн базасы. Ал Amazonдун туунду компаниясы IMDb.com, Inc. тарабынан иштейт. 2017-жылдын июнуна карата IMDbнин базасында болжол менен 4.4 млн аталыш (анын ичинде эпизоддор да бар), 8 миллион киши тууралуу маалымат, ошондой эле 75 млн катталган колдонуучусу бар.
Сайт катталган колдонуучуларга жаңы материалдарды киргизүүгө жана мурда болгон маалыматтарга өзгөртүүлөрдү кошууга мүмкүнчүлүк берет. Бардык маалыматтар жарыкка чыкканга чейин текшерилсе да система кыянат пайдаланууларга ачык болуп, маал-маалы менен каталардын катталганы белгиленген. Колдонуучулар 1ден 10го чейинки шкала боюнча ар бир тасмага баа бере алышат. Топтолгон баалардын орточо саны ар аталыштын жанында көрсөтүлүп турат. Ал үчүн добуш берүүнүн бурмаланып кетпешин алдын алып турган онлайн чыпкалар пайдаланылат. Ошондой эле, бул сайт ырасталган колдонуучулар үчүн баарлашуу түрмөктөрүн ишке берген, бирок IMDb 2017-жылдын 20-февралында биротоло жаап салган.
Жумабек Асанкулов
Асанкулов Жумабек (20. 2. 1927-ж. туулган, Чүй облусу, Москва району, Кепер-Арык айылы) - генерал-лейтенант (1991). СССР Мамлекеттик коопсуздук министрлигинин Ташкен чөлкөм аралык мектебин (1948), Кыргыз ССР Министрлер Советине караштуу Мамлекеттик коопсуздук комитетинин жогорку мектебин (1955) бүткөн. 1944-46-ж. Петров районунун Буденовка колхозунда жумушчу, 194852-ж. Кыргыз ССР Мамлекеттик коопсуздук министрлигинде бөлүмдүн оперуполномочени, улук оперуполномочени, начальниги, 1955-61-ж. Кыргыз ССР Министрлер Советине караштуу Мамлекеттик коопсуздук комитетинде бөлүмдүн начальнигинин орунбасары, 1961-66-ж. ушул эле комитеттин Ош облусу боюнча башкармалыгынын начальниги, 1966-67-ж. Кыргызстан КП БКнын административдик органдар бөлүмүнүн башчысы. 1967-78-ж. Кыргыз ССР Министрлер Советине караштуу Мамлекеттик коопсуздук комитетинин төрагасы. 1978-89-ж. СССР Мамлекеттик коопсуздук комитетинин институтунда атайын курстун начальниги. 1989-91-ж. КРнын Мамлекеттик коопсуздук комитетинин төрагасы болуп иштеген. Кыргыз ССР Жогорку Советинин эл депутаты (1963-66; 1967-70; 1971-75), СССР эл депутаты (1989). Эки Кызыл Туу, Эмгек Кызыл Туу, 2-даражадагы Манас ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Кичи Тальма (дарыя)
Кичи Тальма — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тальма дарыясынын оң жээгинен 62 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бирге чөгүү
Бирге чөгүү чөктүрүү реакциясы учурунда эритмеде эрип жүргөн кошунду заттар чөкмө менен кошо чөгүшү. Б.ч. беттик адсорбция, окклюзия, изюморфизм процесстери аркылуу жүрөт.Бирге чоктуруудо негизги чокмону жана бирге чогуучу заттарды айырмалап билуу керек.Аз олчомдогу заттарды озу менен кошо алып чоккон затты негизги чокмо же жыйноочу (коллектор), ал эми аны менен кошо чоккондор бирге чогуучу заттар деп атайт. Кээ бир адабияттарда негизги чокмону макрокомпонент, ал эми бирге чогуучу кошунду заттарды микрокомпонент деп аталат. Б.ч. зыяндуу жактары да, пайдалуу жактары дагы бар. Зыяндуу жактары-чөкмөнүн булганышы. Пайдалуу жактары-эритмеден өтө эле аз сандагы микрокомпоненттер аныктоодо алардын концентрациясын жогорлулатуу үчүн пайдалануу. Бул учурда изилденүүчү эритмеге алдын ала кандайдыр бир макрокомпонент кошуп, аны тиешелүү чөктүргүч менен чөктүрөт. Мында эритмедеги ион чөкмө менен кошо түшөт. Мындай чөктүрүү коллектор менен чөктүрүү деп аталат. Чөкмөнү аз сандагы эриткичте эритип, микрокомпоненттин концентрациясын 10-20 эсе жогорулатса да болот.
Алтай Республикасы Түрквизион ыр сынагында
Алтай Республикасы — Түрквизион ыр сынагына биринчи жолу 2013-жылы катышкан.Сынакка республиканын атынан алгачыкы жолу Артур Марлужоков катышып, «Алтайым менин» ыры менен 5-чи орунду алган.
Катышуусу
{{legend|gold|Жеңиш}} {{legend|silver|Экинчи орун}} {{legend|#cc9966|Үчүнчү орун}}
Хан-Теңири
Хан-Теңири, Кантоо, Кантеңир — Теңир-Тоонун эң бийик чокусу. Теңир-Тоо системасындагы эң бийик чокулардын бири. Мамл. чегарадан 12 км аралыкта, Жеңиш чокусунан 18 км түн. тарапта. Бийиктиги 6995 м. Чоку пирамида сымал. Капталдары тик (түштүк боору 60°ка, түн. жагы 40—45°ка чейин). Төмөн жагы күңүрт акиташ тегинен, жогору жагы тунук мрамордон турат. Дээрлик кар-мөңгү менен капталган. Өтө тик капталдарында гана кар токтобой, тоо тектер ачылып жатат. Капталдарындагы мөңгүлөр Түштүк жана Түндүк Эңилчек мөңгүлөрүнө кошулат. Чоку жергиликтүү элге эчактан бери белгилүү болгон. Алыстан көрүнгөн кар- мөңгүлүү чокуну кыргыздар Кантоо, казактар Олуячоку деп аташкан. 1755, 1780-ж. Оренбургда түзүлгөн карталарда ал Кан-тоо («гора Хан») деп аталган. 1900-ж. Сарыжаз аймагын изилдеген венгр илимпозу Д. Алмаши Хантеңир чокусунун жергиликтүү аты Кантоо деп белгилеген. Адабияттарда ороним кан (кровь), кандай кызыл деген мааниден келип чыккан деген пикирлер айтылат. Чындыгында анын аты тоонун (чокунун) өтө бийиктигинен келип чыгып, «тоолордун каны (падышасы)» деген түшүнүктү туюндурары көп илимпоздор тарабынан (Мурзаев Э. М., Өмүрзаков С. Ө. ж. б.) далилдеген. Чокуга алгачкы жолу 1931-ж, 10-сентябрда М. Т. Погребецкий жетекчилик кылган украиналык альпинисттер чыккан.
Архипелаг
Архипелаг, топ арал - бири-бирине жакын жайгашкан, жалпысынан бирдиктүү аралдар тобу. Мындагы аралдар пайда болуу шарттары жана геологиялыктүзүлүшү боюнча окшош келет. Архипелаг материктен бөлүнүп калынышынан (Канадалык Арктика архипелагы), кораллдан (Маршалл аралы) жана жанар тоонун атылышынан (Гавайи аралы) пайда болушу мүмкүн.
Бүргөндү чопо кени
Бүргөндү чопо кени Жалал-Абад облусунун Ноокен районунда, Бүргөндү кыштагынан 3 км батышта, деңиз деңгээлинен 760–800 м бийиктикте. 1990-ж. Түштүк Кыргыз геол. экспедициясы чалгындаган. Төртүнчүлүк мезгилинде пайда болгон, калыңдыгы 15 м ашкан кумайлуу чопо катмары конгломераттын үстүндө жатат. Кумайлуу чопо тыгыз, көзөнөктүү, бир түрдүү. “75”, “100” маркадагы кирпич өндүрүүгө жарамдуу. Запасы А категориясы боюнча 250 миң м3, В–490 миң м3, С1–1380 миң м3, А+В+С1–2120 миң м3.
Ньюган-Токаль-Кы
Ньюган-Токаль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Толька дарыясынын сол жээгинен 180 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 58 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тартак чиркей
Тартак чиркей (лат. Tipula lunata) — тартак чиркейлер тукумунун бир өкүлү.
Хавазов Якуб Диказович (Хуэщир)
(1922–2002)
Жазуучу Якуб Хавазов Пишпек шаарында 1922-жылы жалган куран айынын 15 (февраль) туулган. 1936-жылы Кыргыз педтехникумунун даярдоо бөлүмүндө окуган. 1939–1941 жылдары Фрунзедеги С.М.Киров атындагы айыл чарба техникумунда, 1948–1950 жылдары Кыргыз КСРинин республикалык өспүрүмдөр мектебинде, 1959–1964 жылдары. Алма-Атадагы Жогорку партиялык мектепте окуган. Эмгек жолун 1941-жылы колхозчу болуп иштөө менен баштаган. 1942-жылы Кеңештик Армиянын катарына чакырылып, Улуу Ата Мекендик согуш мезгилинде офицердик чинде 1-Прибалтикалык фронттун курамында Көнигсбергге чейин жеткен. 1946-жылдан сельпонун төрагасы, Киркоопин кеңешинин соода инспектору, 1950-жылдан Фрунзедеги «Ала-Тоо» кинотеатрынын мүдүрү, 1954-жылдан Токтогул Сатылганов атындагы Кыргыз мамлекеттик филармониясынын башкы акими, 1959-жылдан «Шыйуэди чи» аттуу дуңган гезитинин жооптуу катчысы, 1964-жылдан кабарчы, өз кабарчы, 1985-жылдан редактору болгон. Я.Хавазов М.Шолоховдун «Судьба человека», Д.Фурмановдун «Красный десант», «РВС» аттуу чыгармаларын, Ленин жөнүндө аңгемелерди, Ч.Айтматов, К.Каимов сыяктуу кыргыз жазуучуларынын чыгармаларын дунган тилине которгон. Жазуучунун биринчи китеби – «Судьба Халичи» аттуу аңгемелер жыйнагы 1975-жылы орус тилинде чыккан. 1977-жылы «Долг» аттуу повесттер жана аңгемелер жыйнагы дунган тилинде жарык көргөн. Ал публицистикалык очерктердин, макалалардын автору. 1967-жылы «Кыргыз ССРинин маданиятына эмгек сиңирген ишмери» наамы берилген. 1959-жылдан КСРБ Журналисттер кеңешинин, 1980-жылдан КСРБ Жазуучулар кеңешинин мүчөсү. Ата Мекендик согуштун I – II даражадагы ордендери, «Москваны коргогондугу үчүн», «Көнигсбергди алгандыгы үчүн», «Каарман эмгеги үчүн», В.И.Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына «Каарман эмгеги үчүн» медалы, Кыргыз КСРинин ЖКсынын Ардак грамоталары менен сыйланган.
Китептер
Орус тилинде
Становление: Повести /Пер. с дунг. А. Сальникова. – Ф.: Кыргызстан, 1984. – 160 с.
Дунган тилинде
Становление: Повести.– Ф.: Кыргызстан, 1984. – 160 с.
Рассказы советских писателей. – Ф.: Мектеп, 1979. – 152 с.
Бихроматтар
Бихроматтар, дихроматтар – ди хром к-танын Н2Сr2O7 туздары. Мис., К2Сr2O7 жана башка Кызгылт сары түстөгү кристаллдар. Сууда жакшы эришет (Аg менен Вi бихроматтарынан башкасы). Эритмелери кычкыл реакцияны берет. Күчтүү окистендиргичтер. Алар хром жана металл оксиддери, гидроксиддер же карбаноттары менен жогорку темп-рада ысытуудан алынат. Жарылуучу заттар компоненти; орг. заттарды синтездөөдө; майларды, жыгач уксусун агартууда, тери ө.ж-да жана башка колдонулат.
Калыгул Жусупов
Калыгул Жусупович Жусупов (05.05.1935) - кыргызстандык математик илимпоз, физика-математика илимдеринин кандидаты (1969), доцент (1970), ардактуу профессор, агартуучу.
Кыскача өмүр таржымакалы
Калыгул Жусупов Кыргызстандын Нарын облусуна караштуу Нарын районундагы Жылан-Арык кыштагында 1935-жылдын бугу (май) айынын 5инде туулган. Ата-теги нарындык сарыбагыш уруусунан. Атасы – Жусуп Казакбай уулу Белектин небереси. Сарыбагыштын жантай уругуна кирчү өмүрбек уулунан. Жусуп ата 1889-жылы туулган, 1945-жылы Жылан-Арык айылында каза болгон. Энеси – Таажы Турдубай кызы (тегаты Казакбаева болуп калган). Турдубай – Куланак айылынан. Таажы эне 1900-жылы туулган, 1951-жылы Жылан-Арык айылында каза болгон. Калыгул – жалгыз уулу (калган 14 баласы чарчап калган).
Жылан-Арык айылы оболу, 1955-жылга чейин, Куланак районуна караштуу Пионер колозу болгон. Бул район жоюлган соң, 1955-жылдан 1992-жылга чейин Ак-Талаа районуна караштуу Пионер комплекстүү бригадасы болуп, “Ак-Тал” колхозуна, кийин Тоголок Молдо колхозуна караштуу болуп келген.
1992-жылдан тартып айыл Нарын районуна караштуу Жылан-Арык колхозу болду. 1993-жылы колхоз жоюлуп, Жылан Арык айыл аймагы, Сары-Ой айылдык кеңеши болуп калды.
Нарын шаарындагы Н.В.Гоголь атындагы Нарын мамлекеттик мугалимдер институтундагы физика-математика факультетин 1954-жылы артыкчылык диплому менен аяктаган.
1954-жылы сентябрь-октябрь айларында Нарын районундагы Куланак орто мектебинде физика сабагынан мугалим болгон.
1954-57-жылдары Термез (Өзбекстан) жана Мары (Түркмөнстан) шаарларындагы чек ара аймагында Түркстан аскер округунда Советтик армиянын катарында кызмат өтөгөн.
1957-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин (азыркы Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин) физика-математика факультетине тапшырган.
1962-жылы КМУнун физика-математика факультетин артыкчылык диплому менен аяктаган.
1962-65-жылдары КМУнун теориялык математика кафедрасынын окутуучусу, ага окутуучусу.
1965-жылы Орусиянын борбору Москва шаарындагы М.В.Ломоносов атындагы Москва мамлекеттик университетинин механика-математика факультетиндеги күндүзгү аспирантурага өткөн.
1969-жылы М.В.Ломоносов атындагы ММУнун механика-математика факультетиндеги күндүзгү аспирантураны ийгиликтүү аяктаган.
1969-жылы 19-октябрда аталган университетте кандидаттык диссертациясын ийгиликтүү коргоп, физика-математика илимдеринин кандидаты окумуштуулук даражасын алган.
1969-70-жылдары – Бишкек шаарындагы Фрунзе политехникалык институтунун (азыркы Исхак Раззаков атындагы Кыргыз тенхникалык университетинин) теориялык математика кафедрасынын ага окутуучусу, доценти болуп иштеген.
1970-75-жылдары жана 1980-85-жылдары Жусуп Баласагын атындагы КУУнун (мурдагы Кыргыз мамлекеттик университетинин) теориялык механика кафедрасынын доценти болуп иштеген.
1975-81-жылдары Каракол шаарындагы Пржевальск педагогикалык институтунда (азыркы К.Тыныстанов атындагы Ысык-Көл мамлекеттик университетинде) математика факультетинин деканы болуп иштеген.
1985-92-жылдары Бишкек шаарындагы Кыргыз кыз-келиндер институтунда (азыркы И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинде) математиканы окутуу усулдары кафедрасынын башчысы болуп иштеген.
2010-жылдан артып азыркы убакка чейин И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинде ардактуу профессор кызматын аркалап келет.
Үй-бүлөсү
Жубайы – Салийбүбү Туттуева (1970-жылы үйлөнүшкөн).
4 уул, 1 кызы бар.
Неберелери бар (азыркы тапта 13). Алардын бири Данияр Улан уулу мыкты окугандыгы үчүн 2010-жылы 17-мартта АКШнын президенти Барак Обаманын өз колунан алкоо катын алган.
Илимий-педагогдук жана публицисттик чыгармачылыгы
Калыгул Жусупов 9 окуу китеп жана усулдук колдонмо, 110дон ашуун илимий жана илимий-жамаагаттык макалалар жарыялаган.
Ал математика, усулдук колдонмолор, ж.б. боюнча дарстар окуп келет.
1993-94-жылдары "Азаттык" үналгысына сырт кабарчы катары бир катар публицисттик радио берүүлөр даярдаган. Ал кезде "Азаттык" үналгысынын деректири Аким Өзгөн эле.
Кыргыз Республикасынын билим берүү жана илим министрлиги тарабынан кошумча окуу куралы катары бекитилип (2017 ж. 12-01, №03-6/137), Кыргыз Республикасынын Эл мугалими, педагогика илимдеринин доктору, профессор Бекбоев Исак Бекбоевичтин башкы редакторлугу алдында, Кыргыз Республикасынын илим жана техника жаатындагы мамлекеттик сыйлыктын лауреаты (2012 ж.) Жусупов Калыгул тарабынан жазылган 5-жана 6-класстардын математика окуу китептери, алардын мугалимдер үчүн методикалык колдоносу басмадан басылып, жарык көрду.
Сыйлыктары. Наамдары
Кыргызстандын Нарын облусунун Нарын районуна караштуу Жылан-Арыккк (мурдагы Пионер) кыштагындагы орто мектеп 1995-жылдын 25-декабрынан тартып Калыгул Жусупов атындагы орто мектеп деп аталып жүрөт. (Азыркы 78131-3304-М-е номурлуу күбөлүк 2013-жылы 5-апрелде берилген).
2012-жылы 10-ноябрда "Жогорку окуу жайлары жана жалпы билим берүүчү орто мектептер үчүн окуу китептери" аттуу окуу китептеринин топтому үчүн: - Иманалиев Мурзабек Иманалиевичке - Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын академиги, Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Теориялык жана колдонмо математика институтунун директору, физика-математика илимдеринин доктору; - Асанов Авыт Асановичке - Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Теориялык жана колдонмо математика институтунун лаборатория башчысы, физика-математика илимдеринин доктору; - Жусупов Калыгул Жусуповичке - И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин Жаңы маалыматтык технологиялар институтунун профессорунун милдетин аткаруучу, физика-математика илимдеринин кандидаты; - Искандаров Самандар Искандаровичке - Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Теориялык жана колдонмо математика институтунун Интеграциялык-дифференциалдык теңдемелер теориясы лабораториясынын башчысы, физика-математика илимдеринин доктору; - Өмүралиев Асан Сыдыгалиевичке - Кыргыз Республикасынын Жаштар, эмгек жана иш менен камсыз кылуу министрлигине караштуу Социалдык өнүктүрүү жана ишкердик институтунун ректорунун коомдук башталыштагы кеңешчиси, физика-математика илимдеринин доктору; - Табышов Рыскелди Табышовичке - Кыргыз Республикасынын Жаштар, эмгек жана иш менен камсыз кылуу министрлигине караштуу Социалдык өнүктүрүү жана ишкердик институтунун ректору, физика-математика илимдеринин кандидаты; - Баячорова Батыйгүл Жумадыловнага - Ж.Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин Евразиялык инновациялык технологиялар институтунун директору, физика-математика илимдеринин кандидаты, - Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик сыйлыгы ыйгарылып жана "Кыргыз Республикасынын Илим жана техника жаатындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты" деген наам берилди.
Биринчи киши аткан
Биринчи киши аткан (англ. FPS) — видео оюндар жанры. Анда мылтык жана башка курал-жарактар колдонулуп, биринчи кишинин көзү менен атыш жүрөт; башкача айтканда, оюнчу башкы каармандын көз карашы менен окуяларды баштан өткөрөт. Бул жанр башка атышуучу оюндардагы жалпы мүнөздөмөлөргө ээ. Бул өз кезегинде аны экшн оюндардын катарына киргизет. Жанр ишке киргенден бери 3D жана жасалма 3D графикалар жабдууларга болгон талапты өстүрүп, көп оюнчу режими алардын ажырагыс бөлүгү болуп калды.
Биринчи киши аткан жанр 1973-жылы башталган Maze War жана Spasim оюндары иштелип чыккан убактарга барып такалат. Кийинчерээк, 1987-жылы MIDI Maze сыяктуу ойноок аталыштардан кийин, бул жанр 1992-жылы Wolfenstein 3D деген маанисиз эле катаал аталышка бириктирилген. Бул оюн аталган жанрды түптөгөн архетип болуп калган жана андан кийинки аталыштар ага негизделген. Ошол аталыштардын бири — Doom. Бул жанрдын кеңири катмарга жайылышына жана популярдуулугуна негиз салган. Балким, бул жанрдагы эң таасирдүү оюндардын бири; көп жылдар бою Doom клону термини Doomдун таасиринен улам бул жанрды белгилөө үчүн колдонулган. 1998-жылда жарык көргөн Half-Life жана анын 2004-жылы чыккан уландысы Half-Life 2 оюндун сюжетин жана анын табышмак элементтерин кеңейткен. 1999-жылы Half-Life оюнунун өзгөртүлүп толукталган Counter-Strike версиясы жарык көргөн. Ал Doom менен катар эң таасирдүү биринчи киши аткан оюндардын бири болушу ыктымал. 1997-жылы чыккан GoldenEye 007, үй консолдору үчүн биринчи киши аткан оюндардын жаңы деңгээлин аныктаган. Ал эми Halo сериясы консолдун сатылышын өстүрүп, биринчи киши аткан оюндардын платформасына карата айтылган жылуу сын-пикирлерди жараткан. 21-кылымда биринчи киши аткан оюндар - коммерциялык баалуулукка ээ видео оюндардын жанры. 2016-жылга карата атышкычтардын саны бардык жанрларындагы видео оюндардын 27 пайыздан ашуунун түзгөн. Айрым биринчи киши аткан оюндар популярдуу киберспорт түрүнө жана атаандаш таймаш оюндарына да айланган.
Конвергенция теориясы
Конвергенция теориясы (орус. Теория конвергенции), (лат. convego – жакындайм, биригем) – Батыш коом таануусунда учурдагы коомдук өнүгүүнүн өзгөчөлүгү катары социализм менен капитализм сыяктуу эки социалдык-саясий системаларын өз ара жакындаштырган, капитализм менен социализмдин ортосундагы экономикалык, саясий жана идеологиялык айырмачылыктарды жоюу менен алардын синтезинен «аралаш коомду» түзүүгө карата тенденцияны атаган концепциялардын бири. Негизги өкүлдөрү: Дж. Гэлбрейт, У. Ростоу, Я. Тинберген ж. б.
Америкалык социолог жана коомдук ишмер, 1977-81-жылдары АКШнын президенти Дж. Картердин улуттук коопсуздук боюнча жардамчысы Збигнев Бжезинский (1928 ж.) тарабынан дүйнөнүн борбору болуп Москва менен Вашингтон эсептелиши керек, СССР менен АКШ социализм менен капитализмдин ашынган формаларынан баш тартып, бирдиктүү мамлекетке баш ийүүсү зарыл деген идеялары 20-кылымдын 80-жылдарынын 2–жарымында СССРдин 1-президенти М. С. Горбачев тарабынан кабыл алынган.
Сүмбүлө жылдызы
Сүмбүлө жылдызы - Арабакеч топ жылдызындагы эң жарык жылдыз. Кыргыздар асманда жаңы жылдыздын пайда болушу - Сүмбүлөгө, эзелтен дыйканчылык өнүккөн Кыргызстандын түштүгүндө күзүндө суунун муздашын Сүмбүлөнүн чыгышына байланыштырган. Алар «Суунун башына Сүмбүлө тууптур; тараза чыкса таң суур, Сүмбүлө тууса (чыкса) суу суур (муздаар)» деп айтышкан. О.эле кыргызда «Сүмбүлөнүн чыгышы менен мал семирет», «Сүмбүлөнүн суусун ичип калган жемиш кышта жакшы сакталат» деп айтылат. Арабакеч топ жылдызы августтун 2-декадасында түндүк-чыгыштан, күзүндө зениттен, кыштын ортосунда батыштан көрүнөт.
Карантин отоо чөптөр
Карантин отоо чөптөр – өтө зыяндуу отоо чөптөр. Алар өлкөнүн өзүндө болушу же башка өлкөдөн (үрөн, жем, чөп жана башка аркылуу) таралышы мүмкүн. Бөтөн өлкөдөн таралган отоо чөптөр жаңы жерде көбүрөөк зыян келтирет. Айыл чарба өсүмдүктөрүн коргоо үчүн карантин отоо чөптөргө каршы жалпы күрөштөн тышкары атайын чаралар колдонулат: Карантин отоо чөптөр менен булганган үрөн себилбейт; ал тазалоо пунктуна жеткирилип, өзүнчө сакталат; булганч дан пайдалануу алдында тазаланат. КМШ өлкөлөрүндө карантин чектелүүчү айрым отоо чөптөр: көп жылдык амброзия (Ambrosia psitostachya D. С.), сойломо кекире, каролин ит жүзүмү, тикендүү ит жүзүм, чырмооктор жана башка.
Эльвира Асанкулова
Асанкулова Эльвира Керезбековна - (2. 6. 1962-ж. туулган, Чүй облусу, Ысык-Ата району, Сынташ айылы) - опера ырчысы (колоратуралык сопрано), КРнын эл артисткасы (2003). 1970-ж. М. Абдраев атындагы Республикалык музыкалык мектеп-интернатын, М. Күрөңкөев атындагы музыкалык окуу жайынын фортепьяно классын бүтүргөн, 1989-93-ж. Б. Бейшеналиева атындагы Кыргыз мамлекеттик искусство институтунда окуган. 1993-жылдан А. Малдыбаев атындагы Кыргыз мамлекеттик опера жана балет театрынын ырчысы. 1996-97-ж. Италиянын Кальи шаарында Марьо Дель Монако академиясында ырдоо билимин өркүндөткөн. Дж. Вердинин «Риголеттосунан» Жильданын, «Травиатасынан» Виолеттанын, Россининин «Севильялык чач тарачынан» Розинанын, В. А. Моцарттын «Сыйкырдуу флейтасынан» Түнкү канышанын, Ж. Каныметовдун «Ак Мөөрүнөн» Ак Мөөрдүн ж. б. ролдорду аткарат. Башкы партияларды ырдоо м-н дүйнөлүк, орус, кыргыз композиторлорунун арияларынан үзүндүлөрдү, романстарды, ырларды да жогорку чеберчиликте аткарат.
Жалбыракчыл чиркейлер
Жалбыракчыл чиркейлер (лат. Sciaridae) – майда чиркейлердин бир тукуму, мунун кыйла уруулары, түрлөрү белгилүү, буларга жоокер чиркей (лат. Sciara militaris) да кирет.
Төмөнкү шакар (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Авыт Асанов
Асанов Авыт - (2. 9.1952-ж. туулган, Ош облусу, Ноокат району, Өсөр айылы) - математика боюнча адис, физика-математика илимдеринин доктору (1993), проф. (1998). КМУну (1974), Новосибирск унтверситетинин аспирантурасын бүтүргөн (1983). КРнын УИАнын математика институтунда илимий кызматкер (1974-78), лаборатория башчысы (1983-98), 1999-жылдан Кыргыз-Түрк «Манас» университетинде профессор. 108ден ашык илимий эмгеги, а. и. 3 монографиясы, 5 окуу китеби жарык көргөн. Эмгектери негизинен математиканын корректүү эмес маселелер тармагын изилдөөгө арналган.
Карантин
Карантин (quaranta giorni – кырк күн) медицинада – жугуштуу оорулардын (чума, холера, чечек жана башка) чыккан жеринен таралып кетүүсүн алдын алуучу административдик, санитариялык жана эпидемияга каршы чаралар жыйындысы.
14-кылымда Италияда 1-жолу карантин киргизилип, чума таралган өлкөдөн келген кемелерди 40 күн портко жолотпой, ачык деңизде кармашкан. Карантинге жеке адам, үй-бүлө, бала бакчасы, жатакана, аскер бөлүгү, кеме, айыл-кыштак, район, облус, мамлекет жана өлкө аймагы жана башка алынат. Карантинге алынган зонадан башка жакка барууга алдын ала абсервациядан (убактылуу бөлүп, медициналык байкоо жүргүзүү) өтмөйүнчө тыюу салынат. Мөөнөтү оорунун түрүнө жараша (жашыруун мезгилинен ашык) болот. Мисалы, холерада 5 күнгө, ич келтеде – 21 күнгө, сарыкта 1,5–2 айга созулат. Эгерде карантинге алынган жамаатта же үй-бүлөдө жаңы киши ооруса, карантиндин мөөнөтү ошол күндөн баштап кайра узартылат. Ветеринарияда – карантин коюунун тартиби, ылаңга каршы көрүлүүчү иш-чаралар, карантиндин мөөнөтү жана аны алдын алуу тартиби Кыргыз Республикасынын Айыл чарба министрлиги тарабынан иштелип чыккан ветеринардык уставда жана инструкцияларда каралган. Ылаң чыккан очоктон айланадагы жаныбарларга тез жугуучу ылаңдын диагнозу аныкталганда, тез арада карантин коюлат. Карантин коюлуучу аймак (айыл, жайыт, ферма, чарба, район) ар бир инфекциялык ылаңдын өзгөчөлүгүнө жана ылаң чыккан жердин ыңгайына жана башка кошумча факторлорго карата аныкталат. Карантин коюлган учурда аймак аркылуу малды айдап (транспортко салып) өтүүгө болбойт; чыккан ылаңды тез жугузуучу жаныбарлар бул аймактан сыртка чыгарылбайт жана киргизилбейт; ал аймактан жаныбарларды, алардын продуктуларын, жаныбар сырьёлорун, тоют даярдоого тыюу салынат; базарлар жабылат, ошол жердеги соо малды ылаңдуулары менен чогуу жаюуга, сугарууга, бир сарайда кармоого тыюу салынат; жугуштуу ылаңдан өлгөн малдын өлүгү тез арада өрттөлөт же утилденет; ылаңдаган же ылаң боюнча шектүү малдын тезеги (кыгын, жампасын), төшөлгөсү жана тоют калдыгы жугушсуздандырылат же өрттөлөт; мал сарайларга, куш короолорго баруучу жолдор жабылат. Эгерде темир жол станциясына, аэропортко, көлдөгү, портторго карантин коюлса, Айыл чарба министрлигинин чечими боюнча ветеринардык инструкцияга таянып, жаныбарды, алардын продуктуларын, сырьёлорун, тоюттарды сыртка же ичке ташууга тыюу салынат. Карантин эрежесинин так аткарылышын мамлекеттик ветеринар инспекторлор көзөмөлдөйт. Өтө коркунучтуу жугуштуу ылаң чыккан учурда республикалык, областтык. жана ветеринардык уюмдар убактылуу атайын ветеринардык карантиндик отряддарды, постторду түзүп, карантин эрежелеринин так аткарылышы көзөмөлгө алынат. Карантин ылаң толук токтогондон кийин, пландалган иш-чаралар толук аткарылган соң, ветеринардык инструкцияга таянып, жергиликтүү мамлекеттик администрациянын (акимчиликтин) чечими менен алынат. Эл аралык масштабда карантин эрежелерин Эл аралык эпизоотиялык бюро (борбору Парижде) даярдайт.
Уйгур жазуусу
УЙГУР ЖАЗМАСЫ – 8–18-кылымдарда Чыгыш Түркстандын түрк тилдүү элдери колдонгон жазмалардын бири. Согду жазмасынын негизинде келип чыккан. Изилдөөчүлөр согду жазмасынын башаты арамей жазуусу экендигин белгилешет. Уйгур жазмасы менен жазылган эстеликтер 8-кылымга таандык.
Карантин
Коронавирус учурундагы карантинде өзүңдү кантип алып жүрүү керек
Өзүңдү чектөө жана карантин деген эки түшүнүктү айырмалап алуу зарыл. Өзүбүздү чектөө – бул биздин ден соолугубузду өз эркибиз менен сактообуз жана оору жугуп калуу коркунучун азайтуубуз, ошонубуз менен медициналык мекемелерге түшүүчү жүктү азайтуубуз. Өзүң жана башкалар тууралуу кам көрүү ыкмасы. Карантин коронавирус инфекциясы жайында болбогон өлкөлөрдөн саякаттан же иш сапарынан келгендерге, ошондой эле оорулуулар менен байланышта болгондорго тиешелүү. Карантинге медициналык кызматкерлер расмий түрдө жөнөтүлөт.
Уйгур жазуусу
Жогортон төмөн карай жазылып, саптар солдон оңго карай жайгашат. 22 тамгалуу. Тамгалар сөз ичинде алган ордуна жараша араб жазуусу сымал ар башка формада жазылат, сөздүн башында, ортосунда жана аягында тамганын формасы өзгөргөн аллографтардан турган.
Карантин
Коронавирус учурундагы карантинде өзүңдү кантип алып жүрүү керек
Эгер сиз карантинде болсоңуз, буларды билип алыңыз:
Уйгур жазуусу
Диний чыгармалар атайын ыңгайлашкан арип менен жазылган. 9–13-кылымдарда уйгур жазмасы будда динин тутунган түрк тилдүү урууларга тараган. Бул уруулар ислам динин кабыл алышкандан кийин аны араб жазмасы менен катар 18-кылымга чейин колдонушкан.
Карантин
Коронавирус учурундагы карантинде өзүңдү кантип алып жүрүү керек
Эки жумалык обочолонуудан кийин, эгерде адамда оорунун белгилери жок болсо, ошондой эле карантиндин 10-күнүндө алынган материалды лабораториялык изилдөөлөрдүн жыйынтыгы терс болгондо, күнүмдүк жашоо таризине кайтууга
Уйгур жазуусу
13-кылымда бул жазууну моңголдор өз тилине ылайыктап кабыл алышкан; Ички Моңголия автономиялуу районунда (Кытай Эл Республикасы) уйгур жазмасы азыр да колдонулат. Манжурлардын жазуусу да уйгур жазмасынын негизинде калыптанган.
Карантин
Коронавирус учурундагы карантинде өзүңдү кантип алып жүрүү керек
болот.
Карантин убагында эмне кылбоо керек?
УРУКСАТ БЕРИЛЕТ:
Карантинди бузганы үчүн жазана
ӨК шарттарында коомдук тартипти бузганы үчүн – 5 миң сомдон 17 миң сомго чейин; ӨК режиминин талаптарын бузганы үчүн – 2 категория менен бир жылга чейин эркиндикти чектөө менен 15 миң сомдон 60 миң сомго чейин жазана, 60 саатка чейин коомдук жумуштарга тартуу; карантинди сактабоо – 30 миң сомдон 60 миң сомго чейин.
Карантинге жаткырылгандардын ден соолугуна байкоо жүргүзүүгө коюлган талаптар
керектүү. Карантиндик мекемеде ар түрдүү ресурстар менен камсыз болуу көйгөйлөрүнө, анын ичнде штаттын толук комплекттелгендигине жана эмгек режими менен кызматкерлердин эс алуусу сыяктуу маселелерге көңүл буруу зарыл. Бул айрыкча, саламаттык сактоо тутумунун чектелүү ресурстарын биринчи кезекте дарылоо- профилактикалык мекемелерге, ошондой эле жаңы учурларды аныктоо боюнча иш- чараларга багыттоо зарыл болгон оорунун тез башталып кетүү шартында маанилүү.
Блохино (Иглин району, Башкыртстан)
Блохино — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Акбердин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 75 киши. Почта индекси — 452414, ОКАТО коду — 80228803003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Эгг Харбор Сити (Нү-Жерси)
Эгг Харбор Сити (Нү-Жерси) (Egg Harbor City) — Нү-Жерси штатынын Атлантик округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4243 киши. Болжолдуу аянты - 29.9 км². FIPS коду — 34-20350.
Федералдык Чалгындоо Кызматы
Федералдык Чалгындоо Кызматы (англисче: Federal Bureau of Investigation) - Америка Кошмо Штаттарынын Адилет министрлигине караштуу мамлекеттик чалгындоо агенттиги. Агенттик 1908-жылы Чалгындоо Кызматы деген ат менен түзүлгөн. Аталышы 1935-жылы Федералдык Чалгындоо Кызматы болуп өзгөртүлгөн.
Базар-Коргон жаштар коому
Алгачкы кадам, демилгелүү топ.
Базар-Коргон жаштар коому (мындан аары жаштар коому) Базар-Коргон айылында жаштардын потенциалын жогорулатуу, Мамлекеттик жаштар саясатынын өнүктүрүүчү коммерциялык эмес жаштар жана балдар коомдук бирикмеси. Жаштар коомунун көпчүлүк бөлүгүн мектеп окуучулары жана кесиптик лицей студенттери түзөт.
Жаштар коому алгач аймакта демилгелүү топ катары, «Жаш аракет» долбоору тарабынан түзүлгөн. Башкача айтканда 2019-жылдын март айларынан баштап «Жаш аракет долбоору» ишке кирип, мектеп окуучулары жана жергиликтүү жаштарды курамына алган топ түзүлүп, жалпы саны 8 болгон демилгелүү топ Ош шаарына «Жаш аракет» долбоорунун тренингдерине катыша баштаган.
Демилгелүү топ «Жаш аракет» долбоорунун алкагында бир нече бей өкмөт уюмдар менен да иштешүүгө жетишти. Алсак Орто Азиядагы IDEA уюму, Эл аралык Interbilim уюму, Safer World уюму, Эл аралык толеранттуулук боюнча фонду ж.б.
Демилгелүү топ Жаш аракет долбоорунун негизинде жана андан тышкары бир нече коомдук иш-чараларды өткөрдү.
Видугирис Альгимантас Стасевич
Альгимантас Станиславас (Стасевич) Видуги́рис - (лит. Algimantas Vidugiris; 1936—2010) — совет жана кыргыз  кинодраматургу, кинорежиссёру жана кинооператору, публицист, окумуштуу, академик. Улуту боюнча литовдик. Кыргыз ССРнин эл артисти (1982).
Базар-Коргон жаштар коому
2019-жылдын аяк ченинде «Жаш аракет» долбоору аяктап демилгелүү топтун ар бир мүчөсү жаштар менен иштөөсү мыкты деп тастыктап, ментор наамын ыйгаруу менен сертификат тапшырды. Ошондой эле Жаш аракет долбооруна катышууда эң мыктылыгын көрсөткөндүгү үчүн кубок жана « Лучшее освещение в СМИ» номинациясын ыйгарды.