Малайзия
Архитектура жана сүрөт искусствосу
Малайзия искусствосунун эң байыркы эстеликтери неолит дооруна таандык. Жаңы доордун биринчи кылымдарынан Малайзиянын түндүк бөлүгүнүн маданияты байыркы-индия салттарынын таасирин сезип келген. Малака жарым аралында 50гө жакын будда жана индус курулуштарынын калдыктары сакталып калган (2–6-кылым). Пенкалан-Бахарудан (Кедах штаты) табылган коло фигураларда (5-кылым) жана Куала-Селинсингадагы (Перак штаты), 5–6-кылымдар индустук скульптураларда Амаравати (2–3-кылымдар) жана Гупттордун (4–6-кылымдар) мезгилине таандык стилдерге жакын белгилер байкалат. Ошол мезгилдеги эң атактуу архитектуралык эстеликтердин бири – Букит-Бату-Пахат (Кедах, 9–10-кылым) храм-чанди. Ушул мезгилдин скульптурасында малайзиялык, индиялык, индонезиялык жана кхмердик пластикалык традициянын айкалышуусу айрыкча ачык байкалат. 13–15-кылымдарда Малайзиянын искусствосу Маджапахит яван империясын жана Аюттхая тай мамлекетинин маданий салттарынын таасирлери тийген. 14–15-кылымда Малайзиянын аймагына исламдын таралышы менен диний архитектуранын жаңы типтери – мечиттер, минареттер, мавзолейлер пайда болгон, эң эскилеринен Малаккадагы Перингит (1720-жылыч.), Теренгкера (1728), Кампунг-Хулу (1728), Кампунг-Клинг (1748) жана Кампунг-лаут (1730, Келантан штаты) мечиттери сакталып калган болуп эсептелет. Кийин курулган айрым мечиттердин (мисалы, Лангар мечити, 1870) пландалышына жана декоруна салттуу сарай архитектурасы таасир көрсөткөн. Жалпысынан мусулман эстеликтеринин архитектуралык декорунда орнаменттик кооздоо тенденциясы көрүнөт. 19-кылымдын башынан тартып прототиптери жакынкы чыгышта жолуккан (Капитан-Клинг мечити, 1802, Жоржтаун, Пинанг штаты) же индиялык диний курулуштары (Масжид-Жаме, 1909, Куала-Кангсар Лумпур, Убудиах мечити, 1913, Куала-Кангсар, Перак) кумпалуу мечиттер салына баштаган. Малайзиядагы мавзолей эстеликтер арасынан эң көрүнүктү катары Малакка штатындагы султан Алауддин Риаят Шахтын атактуу мүрзөсү эсептелет (15-кылымдын аягы). 15-кылымдын башынан Малайзияда Кытай менен соода жана маданий мамиленин өнүк­көнүнө байланыштуу кытай көркөм салттарынын таасири байкалат. Буга оймо-чиймелерге алыскы чыгыш мотивдери (булуттардын ажайып көрүнүшү, ажыдаардын, касиеттүү куштун (феникс), гүлдөрдүн ж. б.) киргени мисал. Эң эски кытай храмдарынын бири атактуу деңиз саякатчысы Чжэн Хэ 15-кылымдын башында Малаккага келгендигинин урматына 1645-жылы салынган Чэн-Хунь-Тэн болуп эсептелет. 16-кылымдын башында башталган Менены колониялаштыруу архитектура менен искусствого европалык формаларды киргизүү менен коштолот. Англиянын үстөмдүктүн учурунда жетектөөчү архитектуралык стилдердин бири классицизм болуп калат. Пинангедеги Ыйык Георгий чиркөөсү (1818), Ипох шаарындагы муниципалитеттин, Кучингедеги Жогорку Соттун имараты, Жохор-Барудагы султан сарайы, Куала-Кангсаредеги Малай колледжи буга мисал. Көз каранды эместик алгандан кийин Малайзиянын архитектурасында имараттардын курулушун интернационалдык стилде жасоо тенденциясы көрүнө баштайт: Мененын Парламентинин имараты (1963, арх. Д. Кержа Райа), «Нагариа» комплекси (1986, архитектор П. Рэка). Малайзиялыктар үстү пальма жалбырактары менен жабылган сваяларга отургузулган жыгач үйлөрдү курушат. Таяныч устундарын, балка-карниздерин кооздошот, керегелери бамбуктан согулуп, геом. орнамент менен кооздоп алышат. Бүгүнкү Малайзияда салттуу кытай тушь, акварель жана пастель живописинен башка дагы индиялык типтеги май негизиндеги станоктук живопись (Юнг Мун Сен, А. Арифф ж. б.) бар. Бир катар профессионал сүрөтчүлөрү реалисттик портреттерди, жанрдык жана пейзаждык акварелдерге кайрылышкан. 1950–60-жылдардагы сүрөтчүлөр: А. Л. Мохидин, Н. З. Абидин, С. А. Жама, Чеонг Лайтонг, Ли Жо Фор абстракттуу экспрессионизмдин духундагы иштерди аткарышкан. Өзүнүн чыгармаларында улуттук өзгөчөлүктү жана учурдагы европалык живопистик тенденцияларды бириктирген 1970–80-жылдардын мастерлери: Ж. Тан, И. Зайн, И. Хусейн, Р. Захатуддин, А. Х. Юсоф, Ф. Омар, Ш. Ф. Зубир, С. Х. Эса ж. б. Станоктук жана монументалдык скульптура кеңири тараган.