Кан_группалары
Киришуу Кан, лимфа жана ткань суюктугу организмдин ички чойросун тузот. Кан дененин клеткаларына туздон-туз тийбейт, аралык зат болуп капилляр менен ткандардын клеткаларынын ортосундагы жылчыктарды толтуруп туруучу ткань суюктугу эсептелет. Ал озу да айрым клеткалар, ткандар, дененин органдары учун ички чойро болуп эсептелет. Организмдеги кандын саны жашка жараша болот. Жаны торолгон балада ал дененин массасынын 15% тин тузот. 1 жаштагы баланыкы дененин массасынын 11%тин, 14 жаштагы оспурундо- 9%, чон кишиде-7-8%ти тузот. Салмагы 70кг болгон чон кишинин организминде 5- 5,5л кан болот.Организмдеги кандын колому бир топ туруктуу болот, 50% кан жоголсо олумго алып келет. Кан тамырларда дайыма эле кандын баары айланып турбайт. 40%ке жакыны кан деполору деп аталгандарда сакталат. Мындай деполор болуп боор, кок боор, опко, тери эсептелет. Аларда болгон канда кан элементтери кан тамырларда айланып турган канга караганда коп топтолот. Андагы кан керектуу учурда: куч эмгектеринде, томонку атмосфералык басымда,коп кансыраган учурларда чыгып, кандын жалпы агымына кошулат. Бул ынгайлануучулук мааниге ээ. Айланып турган кандын кобойушу кандын оз функциясын аткарышын жогорулатат. Деподон кандын чыгышы нервдик дагы, гумордук дагы жолдор менен жонго салынынп турат. Кандын негизги кызматтары томонкулор: Трофикалык ( азыктануучу) кызматы. Кан азык заттарды (амин кислоталарын, моносахариддерди ж.б) тоют эритуу системасынан организмдин клеткаларына жеткирет.Бул заттар клеткаларда курулуш жана кубат беруучу материалдар катарында колдонулуп,ошондой эле клетканын муноздуу кызматтарын аткарууда керектелет. Экстратордук (болуп чыгаруучу) кызматы.Кандын жардамы аркылуу организмдин клеткаларынан заттар алмашуу процесстеринен келип чыккан керексиз жана зыяндуу заттар(аммиак,мочевина,сийдик кислотасы,креатин,ар турдуу туздар ж.б)болунуп чыгарылат.Аталган заттар кан менен болуп чыгаруу органдарына жеткирилип,ал органдардын жардамы менен организмден тышкы чойрого чыгарылат. Респиратордук(дем алуу) кызматы.Кан кычкылтекти опкодон ткандарга жеткирип,аларда пайда болгон комур кычкыл газын опкого ташыйт.аталган газ дем чыгаруу учурунда опкодон тышкы чойрого болунуп чыгат. Коргоо кызматы.Канда организмге келип тушкон микробдорду жана чоочун заттарды жутуп жана синируу жондомдуулугуно ээ болгон ото коп сандагы лейкоциттер бар.Лейкойиттердин бул жондому фагоцитоз деп аталат.Ал эми клеткалардын озу фагоциттер деп аталат.Организмге  чоочун заттар тушоору менен лейкоциттер аларды коздой багыт алышып,курчашат дагы,кубаттуу фермент системасынын жардамы менен аларды ээритип жиберишет.Лейкоциттердин фагоцитардык активдуулугу клеткалык иммунитет деген атка ээ. Терморегуляция кызматы.Кан организмге жылуулукту болууну жана туруктуу бир температураны кармап турууну камсыз кылат.Органдын кызмат аткаруу учурунда жылуулук энергиясынын болунуп чыгаруусу кескин жогорулайт.Бирок жылуулук иштеп жаткан органдарда кармалып калбайт.Жылуулук канга синирилет дагы бут денеге таратылат. Корреляция кызматы.Кан тамырлардын туюк системасында тынымсыз кыймылдап туруусу менен кан ар кандай органдардардын ортосундагы байланыштарды камсыз кылат.Ошонун натыйжасында организм бир бутун система катары иш аракетин жургузот.Бул байланыш канга келип кошулуучу ар кандай заттардын жардамы аркылуу жузого ашырылат(гормондор ж.б).Мына ушинтип,кан организмдин иш аракеттерин гумордук жонго салууга катышат.