cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Юрий Андропов
1962-67-жж - КПСС БКнын катчысы;
1967-82-жж - СССР Мамлекеттик Коопсуздук кызматынын төрагасы;
1973-ж - КПСС БКнын саясий бюросунун мүчөсү;
1976-ж - армиянын генералы
= Сыйлыктары = 4 жолу Ленин, Кызыл Туу, 3 жолу Эмгек Кызыл Туу ордендери менен сыйланган.
Богатыровка
Богатыровка (Богатыровка) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Жети-Өгүз районундагы айыл. Липенка айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 135 киши.
Азербайжан Еврокөрүнүү балдар ыр сынагында
Азербайжан Еврокөрүнүү балдар ыр сынагында 2 жолу катышкан. Эң мыкты чыгуусу 2012-жылы - 7-орун болгон. Эң начар чыгуусу 2013-жылы - 11-орун болгон.
Кагулар
Кагулар (лат. Rhinochetos) – куштардын бир түркүмү, Жаңы Каледония аралында жашашат.
Проспект Мира (бекети, Кольцевая сызык)
Проспект Мира (1952-1966 — Ботанический сад) — Москва метросунун Кольцевая сызыксындагы станция. 1952-жылы 30-январьда ачылган.
Тоо кыры
Тоо кыры же тоо кыркасы — рельефтин узунунан созулуп жаткан көтөрүңкү формасы. Капталдарынын бийиктиги 10—15°Стан тигирээк келип, бийиктиги, узундугу жана формасы тоонун өрчүү тарыхы менен аны түзгөн тоо тектердин курамына жараша болот. Кыргызстандагы ири кырка тоолор: Какшаал (узундугу 582 км), Кыргыз Ала-Тоосу (454 км), Тескей Ала-Тоо (354 км), Алай (350 км) ж. б. Океан түптөрүндө да кырка тоолор болот; мисалы, түндүк Муз океанындагы Ломоносов кырка тоосу (узундугу 1800 км) ж. б.
30 декабрь
30 декабрь (Бештин айынын отузу) — Григорий жылнаамасы боюнча жылдын 364-чү (толук жылда 365-чи) күнү. Жылдын аягына чейин 1 күн бар.
Агартуу
Агартуу — калктын сабатсыздыгын жоюу, билим берүү, маданий-рухий жактан маалымат деңгээлин жогорулатуу. Мындай агартуу иштери калктын калың катмарын камтыйт да, мектептерди, маданий мекемелерди куруу менен бекемделет. Агартуу иши Кыргызстанда 1917-ж. Октябрь революциясынан мурда диний жана туземдик мектептерде жүргүзүлүп келсе, кийин «боз үй», «кызыл үй» жана «ликбез» мектептери, атайын курстар аркылуу улантылган. 1930-жылдан кийин агартуу илимий негизде уюштурулуп, кеңири кулач жайган. Анын ишин өркүндөтүүдө маданият мекемелери: клуб, китепкана, музей ж. б. чоң роль ойнойт. Алар элди рухий жактан азыктандырууга, замандын рухунда тарбиялоого жардам берет. Өлкөдөгү билим берүүнүн жерг. жана республикалык бардык тармактары калкка билим берүү ж-а илимдин улам жаңы жетишкендигин жайылтуу кызматын аткарат. Айрыкча, адабият жана искусство тармагынын агартуучулук ролу өтө зор.
Бир ирет камсыздандыруу үлүш төгүмү
Бир ирет камсыздандыруу үлүш төгүмү – мезгил-мезгили менен жылдык (айлык) үлүш төгүмүнүн ордуна, өмүрдү узак мөөнөттүү камсыздандыруу келишими боюнча, анын мөөнөтү аяктаганга чейин төлөнүүчү төлөм.
Ghost
Ghost – 2006-жылы Линчөпиңде (Швеция) түзүлгөн швед оор-метал тобу. 2010-жылы Ghost тобу үч тректен турган көрсөтмөлүү версиясын жаздырылып жети дюймдук "Elizabeth" ("Элизабет") винил пластинкасынын чыгуусу менен толукталат, кийинчерээк алгачкы толук форматтагы Opus Eponymous альбому чыгат. "Грэммис" сыйлыгына татыган альбом көпчүлүктүн көңүлүнө жагып топко популярдуулукту алып келген. Топтун Infestissumam аталышындагы экинчи альбому 2013-жылы жаздырылган, ал Швециянын чартында биринчи орунду ээлеп "Грэммис" сыйлыгынын "Эң мыкты хард-рок/метал альбом" номинациясын жеңген. Топтун үчүнчү Meliora аталышындагы студиялык альбому 2015-жылы жыздырылган, ал сынчылар тарабынан жылуу кабыл алынып Швециянын чартында биринчи орунда жайгашып АКШда сегизинчи орунду ээлеген. 2016-жылы "Cirice" сингли "Грэмми" сыйлыгынын "Эң мыкты метал жанрындагы аткаруу" номинациясынын жеңүүчүсү болгон.
Топтун курамындагы мүчөлөрдүн ысымдары 2017-жылга чейин жашырын болгон, бирок кийин топтун мурунку беш мүчөсү өздөрүн танытып төртө топтун башкы вокалисти Тобиас Форгенин чынгы атын ырастап ага каршы доо жазган.
Томас Жефферсон
То́мас Жефферсон (Thomas Jefferson, 13 апрель 1743, Шэдуэлл, Виржиния — 4 июль 1826, Шарлотсвилл, Виржиния) — көзкарандысыздык Декларациясынын (1776) автору, АКШнын 3-чү президенти, ошол мамлекетти тузгон "аталардын" бири, саясый ишмер, дипломат, "Агартуу доорунун" философу. Анын мамлекет башкарган мезгилиндеги негизги окуя - француздардан Луизиананы ийгиликтуу сатып алышы (1803)жана Льюис жана Кларктын журушу (1804-1806)
31-декабрь
31 декабрь (Бештин айынын отуз бири) — Григорий жылнаамасы боюнча жылдын 365-чи (толук жылда 366-чы) күнү.
Новослободская (метро бекети)
Новослободская — Москва метросунун Кольцевая сызыксындагы станция. 1952-жылы 30-январьда ачылган.
София
Софи́я (Со́фия [ˈsɔfija], грек тилинен σοφία — ақылмандық) — Болгариянын борбору.
...
Бир кишилик капас
Бир кишилик капас – КР жазык аткаруу мыйзамдары боюнча соттолгондорго колдонулуучу жазалоо чарасы. Өзгөчө тартиптеги абактарда камактагылардын, жаза мөөнөтүн өтөөнүн белгиленген тартибин такай бузуучуларды – соттолгон эркектерди – 6 айга чейинки мөөнөткө бир кишилик абакка которуу.
Агартуучулук реализми
Агартуучулук реализми - 7-18-кылымдарда калыптанып, пайда болгон идеялык агымдардын бири. Кыймылдын башында көрүнүктүү окумуштуулар, ойчул акылмандар, философтор турган. Агартуучулук реализм айрыкча Францияда өтө күчтүү өнүккөн. «Илимдердин, искусствонун жана кол өнөрчүлүктүн энциклопедиясы» же түшүндүрмөлүү эмгектин жарыкка чыгышы ошол мезгилдин эң маанилүү маданий окуясы болгон. «Энциклопедиянын» жаралышына Д. Дидро, Вольтер, Ш. Монтескье сыяктуу улуу окумуштуулар катышкан. Агартуучулар чыгармаларында адамдын аң-сезимине ишенишкен, аң-сезимди өзгөртүү, «агартуунун» натыйжасында гана адам эркиндикке, теңдикке жетүүгө мүмкүн деп эсептешкен. Агартуучулук реализм термининин келип чыгышы Д. Дефонун «Робинзон Крузо» (1719) деген романына байланыштуу. Бул романда адам жашабаган аралда жалгыз калган адамдын жашоо үчүн жанталашкан аң-сезимдүү күрөшү баяндалат. Демек, А. р. ад-ты адамдардын адеп-ахлактык жүрүм-турумун сүрөттөөгө, өзүнүн ички пафосу менен акыл-насаат айтууга, жыйынтык чыгарууга багытталат.
Ланге-Кика дарыясы
Ланге-Кика — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Дындовский Таз дарыясынын оң жээгинен 29 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бир мандаттуу аймак
Бир мандаттуу аймак ― бир гана депутат шайлануучу шайлоо аймагы.
Арстанбекова Мистекан
Арстанбекова Мистекан Өрмөкчү, чырмакчы, оймочу, саймачы. 1940-ж. Кара-Кулжа районундагы Кызыл-Жар айылында төрөлгөн. Жети жылдык мектепти бүткөн. Совхоздо иштеген. 15 баланы тарбиялаган баатыр эне. Алайкуу өрөөнүнө белгилүү уз. Узчулукту тестиер чагынан колго алат. Өмүрдөшү Жекенбай уулу Ракман узанган ак өргөөнүн ички-сырткы жасалгаларына узданат. Ага чыгдан чий, канат чий, эшик чий, тегирич, жабык баш, кылдырооч, терме боо-чуулары, кереге таңуу, төтөгө өңдүүлөр кирет да, тор чачык, чырмак терме кажыры, беш кеште, чаян түйүш өңдүүлөрдөн оюм-көчөттөрдү үндөштүрүп, түс айкалыштыран бири-бири менен жулталыштыруучу Мистеканга энеси Ажек зор таасир берген. Уздун таарында, букары термесинде Алайкуулуктардын салттуу үлгүлөрүн дал өзүндөй хайталоо аркылуу өзүнчө колорит (жагымдуу өң) таба билүү касиети мыкты өөрчүйт. Анда ал эки «чычкан изинин» ортосунан «кайкалак көчөтүн» чыгарып, кызыл, көк түстү сары күрөң менен жагызып, көркөм көчөттүн төрт бешөөн шарттуу кайталайт. Тегиричиндеги, ат жабуусундагы, шалчаларындагы өңдөр алачакмактанбай, бир өңдү анча өйдө бурбай, ортодон пайда болгон боёктор бири бирине ширелип, кызгылт көгүш түстөр буюмдун жалпы талабын бийлеп турат. Уздун Куштарбүбү, Бурул деген үйрөнчүктөрү бар. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. Кыргыз ССРинин 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Өмүрдөшү Жекенбаев Ракман экөөнө ЭЧЖРКнүн I даражадагы диплому; 1991 ж. Курманжан датканын 180 жылдыгына карата «Боз үй тигүүчүлөрдүн кароо-сынагы». Боз үйдүн жасалгалары үчүн II сыйлык («Урал» мотоцикли).
Арсен (Зианчурин району, Башкыртстан)
Арсен — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Сакмар айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 675 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Лаклы (Салауат району, Башкыртстан)
Лаклы — Башкыртстандын Салауат районундагы айыл, Лаклин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1075 киши. Почта индекси — 452498, ОКАТО коду — 80247830001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ханюку-Ты-Вис
Ханюку-Ты-Вис — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Колва дарыясынын сол жээгинен 350 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Белорусская (метро бекети, Кольцевая сызыгы)
Белорусская — Москва метросунун Кольцевая сызыксындагы станция. 1952-жылы 30-январьда ачылган.
Асылбек
Асылбек — Манас эпосунун [[Манас эпосунун эпизоддук кейипкерии]], кыргыз баатыры. Ташкенди бийлеген Панус кан Акунбешимдин өчүн алып, «чантууну бүт кырам» — деп кол курап, согушка аттанганда А. баш болгон кыргыздар Көкөтөй карынын айтуусу менен Манаска кошулушат (Сагымбай Орозбаков, 2. 145—146).
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Амбаш (дарыя)
Амбаш — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Иска дарыясынын оң жээгинен 165 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы Есет дарыясынын куюлушунан Тура дарыясы, Тавда дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Апейрон
Апейрон (грекче apeiron – анык, чексиз, калыпталбаган алгач башаты, башталма) – Милет мектебинин өкүлү Анаксимандрдын пикири боюнча, нерселерди түзүүчү баштапкы субстанция, башкы себеп. Байыркы Грециядагы көпчүлүк натурфилософтор (Диоген, Анаксагор, Мелисс, Самосский ж. б.) Апейронду космологиялык праматериянын атрибуту, космостун (табияттын) башаты – архэси катары карашкан. Платон менен Пифагорчулардын окууларында А. материянын синоними ирээтинде элестетилет. Аристотель өзүнүн «Физика» аттуу эмгегинде Платондун ой корутундусундагы Апейронду чексиздикке, аныксыздыкка, формасыздыкка, агып туруучулукка өтө жакын мазмунга ээ түшүнүк катары, ага «материал, материя» деген маани берген.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия (Энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,ISBN 9967-14020-8.
Агассис
Агассис - Агасси (Agassiz) Жан Луи Родольф (28.5.1807, Мотье, Швейцария 12.12.1873, Кембриж, АКШ) швейцариялык табият таануучу, Ж. Еювъенин шакирти, Петербург ИАнын чет элдик мүчөсү (1869), 1846-жылдан АКШда бир катар университтердин профессору Гарвард университетинин алдында салыштырма анатомия, биогеография, геология, систематика жана палеонтология боюнча эмгектердин, анын ичинде 5 томдук «Казылып алынган балыктарды изилдөө» (1833 43) деген эмгектердин автору. Түрлөрдүн өзгөрүшүн танып, Ч. Дарвиндин эволюция теориясына каршы болгон.
Кагуан, териканат
Кагуан, териканат (лат. Cynocephalus volans, L. 1758) Түштүк-Чыгыш Азиянын токойлорунда учуп жашоочу желиндүү айбандардын бир түрү.
Кырк-Кечүү
Кырк-Кечүү, Кырк Кечик — Ак-Бууранын оң куймасы; Кара-Суу районунундагы суу. Узундугу 45 км, алабынын аянты 425 км2. Алай кырка тоосунун түндүк-чыгыш тармагы Ак-Туур тоосунун түндүк-батыш капталынан башталат.13 куймасы бар; ирилери: Берксуу, Талды-Булак (сол). Негизинен кар, мөңгү сууларынан куралат. Жылдык орточо чыгымы 3,10 м3/сек. Эң көбү июнь—июлда, эң азы февралда байкалат. Сугатка пайдаланылат. Боюнда Чыргай, Кызыл-Ой, Ак-Терек ж. б. кыштактар жайгашкан.
Белорусская
Белорусская — ар сызыктар Москва метросунун участкаларынын аты.
Медицина-генетикалык консультация
Медицина-генетикалык консультация — тукум куума ооруларды азайтууга багытталган калкка медициналык жардам берүү формасы. Медицина-генетикалык консультация демейде илим изилдөө институттарда. медициналык жогорку окуу жайлардын кафедраларында, поликлиникаларда, ооруканаларда уюштурулган. Тукум куума ооруну алдын алуу жана дарылоо мүмкүндүгү тигил же бул ооруда биохимиялык, физиологиялык жана морфологиялык өзгөрүүлөр жөнүндө биздин билим деңгээлибизге, ошондой эле ага зарыл болгон хирургиялык, терапиялык жана санитария-гигиеналык методдордун иштелип чыгуусуна байланыштуу. Ошондуктан «тукум куума ооруну болтурбай коюуга мүмкүн эмес» деген калк арасындагы түшүнүк төгүнгө чыкты. Өздөрү соо, бирок генетикалык материалда бирдей кемтикти алып жүргөн ата-энелерден тукум куума оорулуу бала төрөлөт. Экөө тең бузулган генетикалык материалды алып жүрүүчү жубайлар чанда кездешет. Бирок мындай кокустук болгону оорулуу бала төрөлгөндө гана билинет, кийин мындай баланын төрөлүшүнөн ата-эне сактанышы керек. Азыр медициналык генетика ичтеги (төрөлө элек) баланын 70тей тукум куума оорусунун диагнозун аныктоо методдоруна ээ болду. Бул төрөлчү баланын дени соо же оорулуу экенин аныктап, ата-энени оорулуу балалуу болуудан алдын алып, андай баланы боюнан алдырууга кеңеш берет. Тукум куума ооруну айыктырууга мүмкүн эмес деген түшүнүк туура болбой калды. Азыркы кезде медицина айрым тукум куума ооруларды айыктыруу методдорун иштеп чыкты. Медицина-генетикалык консультациянын натыйжалуулугу диагноздун туура коюлушуна жараша болот. Кээ бир оорулуу төрөлгөн баланын оорусу тукум куума болбой түрдүү факторлордун түйүлдүккө таасир этишинен тубаса болот. Мисалы, дүлөйлүк тукум куума болушу да мүмкүн, ошондой эле кош бойлуу аялдын кызамык менен оорушунан ичтеги бала дүлөй болуп калган учурлар белгилүү. Ичтеги өөрчүп жаткан түйүлдүк инфекцияны, кээ бир дарыны, рентген жана башкалар нурларды, ар кандай химиялык заттарды өтө сезгич келет. Тубаса оорулуу төрөлгөн баланын оорусу ушул таасирлерден пайда болуп, тукум куума эмес болуп чыгат. Ошондуктан тигил же бул оору тукум куума экенин далилдөө өтө татаал. Врач-генетик такай клиникалык, биохимиялык, цитогенетикалык жана башкалар изилдөөнүн ар түрдүү методдорун колдонот. Врачтын ишине генеалогиялык метод, башкача айтканда укум-тукумун анализдөө методу жардам берет.
Игги Азалия
Аметист Амелия Келли (англ. Amethyst Amelia Kelly) - Игги Азалия (англ. Iggy Azalea, айтылышы: /əˈzeɪliːə/) сахналык аты менен таанымал; 1990-жылы 7-июнь) - австралиялык рэппер. Сиднейде туулган, Австралиянын түштүк бөлүгүндө, Муллумбимбиде өскөн Азалия 16 жашында АКШга өзүнүн хип-хоп чыгармачылыгын улантуу тилеги менен көчүп барган. Азалия YouTube каналында "Pu$$y" жана "Two Times" ''' (кырг. "Эки заман") ырларыны музыкалык видеолорун жүктөп белгилүүлүккө жеткен. Ignorant Art (кырг. Маданиятсыз искусство) аталышындагы алгачкы толук форматтагы микстейпи аркылуу өзүнө көңүл бурдуруп, Азалаия 2012 жылы T.I. аттуу америкалык рэппердин Grand Hustle Records үндү жаздыруучу фирма белгиси менен келишимге кол койгон.
Азалиянын The New Classic (кырг. Жаңы классикалык) аталышындагы алгачкы студиялык альбому бир нече дүйнөлүк чарттарда эң мыкты беш альбом тизмесине кирип ар кандай сын пикирлерге ээ болгон. Альбом Billboard ритм-энд-блюз/хип-хоп альбомдор чартында биринчи орунду ээлеп, Азалия чарттын туу чокусуна жеткен "Эң биринчи чет-өлкөлүк айым рэппер" болгон. Альбомдон кийин Азалиянын алгачкы "Work" (кырг. "Эмгек") сингли чыгып АКШнын Billboard Hot 100 чартында биринчи орунду ээлеген "Fancy" (кырг. "Ажайып") сингли пайда болгон. Ошондой эле Азалия "Fancy" синглинде кийин экинчи орунду ээлеген Ариана Гранденин "Problem" (кырг. "Маселе") синглинде катышып ырдаган, ал The Beatles тобундан экинчи болуп Хот-100 чартында бир учурда эки биринчи орундарды ээлеген. Ошол эле жылы ал Хот-100 чартынын эң мыкты он хиттердин биринчи үч орунду мурун айтылып кеткен ырлары менен "Black Widow" (кырг. "Кара жесир") альбомунун бешинчи сингли менен кошо ээлөөгө талпынган.
Азалиянын экинчи Digital distortion (кырг. Санариптик бузулган көрсөтүү) аталышындагы студиялык альбому 2017-жылы чыккан. Альбомдун "Team" (кырг. "Топ") аталышындагы башкы сингли 2016-жылдын 18-мартында жаздырылып чыккан.
Байыркы Египеттеги жасалма суугат системасы
Байыркы Мисирдеги жасалма суугаттын ыкмалары Эки дарыя аралыгында колдонулган ыкмалардан таптакыр озгочолонуп турган. Мисирдиктер империялык доор келгенче жасалма суугат каналдарын куру менен алпурушкан эмес болчу. Анын ордуна, алар Нил дарыясынын табигый ташкындоо учурун эбин таап пайдаланышкан. Дал ушундай агызуу процессинде озгочобаш ооруткан туйшук бул жерде эч болгон эмес.
колдонулган адабият
1.Дуйно тарыхы
Aerosmith
Aerosmith (айтылышы "Аэросмит") – америкалык рок-тобу, кээ бир учурда "the Bad Boys from Boston" ''' (кырг. "Бостондун тартипсиз балдары") жана Американын эң мыкты рок-энд-ролл тобу катары белгилүү. Алардын блюз жанрында негизделип, поп, оор-метал жана ритм-энд-блюз элементтерин камтган хард-рок стили көптөгөн рок-музыканттарга таасирин тийгизген. Топ 1970-жылы Бостондо (Массачусетс) түзүлгөн. Jam Band тобунун негиздөөчүлөрү гитарчы Жо Перри менен бас-гитарчы Том Хэмилтон вокалист, пианист, гармончу Стивен Тайлер, доолбасчы Жоуи Крамер жана гитарчы Рэй Табано менен бирге Aerosmith тобун негиздеген. 1971-жылы Табанону Брэд Уитфорд алмаштырып, топ жаңы мүчөсү менен Бостондо иштешип баштаган.
Дүнө жүзү боюнча 150 миллиондон ашык жана АКШда 70 миллиондон ашык үн жаздыруулары менен Aerosmith Американын эң көп сатуулары болгон хард-рок тобу болуп эсептелет. 25 алтын, 18 ак алтын жана 12 мульти ак алтын альбомдору менен америкалык топтор арасында толук тастыктоолорго ээ болгон топ болуп алар эң көп мульти ак алтын тастыктоолорго ээ болгон америкалык топ деп ырасталган. Aerosmith тобу Billboard Hot 100 чартынын "Эң мыкты 40 хит" тизмесинде 21-орунга ээ болгон, "Эң популярдуу рок хити" чартында тогуз жолу биринчи болуп, төрт "Грэмми" сыйлыгына, алты Америкалык музыка сыйлыгына жана он MTV музыкалык видео сыйлыгына ээ болгон. 2001-жылы топ Рок-н-ролл атак-даңк музейине киргзилип Rolling Stone жана VH1 каналынын "Эң мыкты 100 артист" тизмесине кошулган. 2013-жылы топтун ырларынын негизги авторлору Тайлер менен Перри Жазуучулардын атак-даңк музейине киргизилген.
Жумакалый Арсыгулова
Жумакалый Арсыгулова (1922-1947) – Кыргыз ССРинин тунгуч кесипкөй балеринасы, Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти (1945). Жумакалый Арсыгулова азыркы Сокулук районунун Белогорка айылында дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган. Ал балдардын эң улуусу болчу.
Чыгармачыл жолу
17 жашында (1941-жылы) Ленинграддагы хореографиялык окуу жайын бүтүргөн. Ошол эле маалда Фрунзедеги Абдылас Малдыбаев атындагы В.И. Ленин ордендүү Кыргыз опера жана балет театрынын (ал кездеги Кыргыз музыкалык драма театры болчу) сахнасында дебют жасаган. Ошол мезгилден баштап театрдын жаңы балет спектаклдеринде бардык негизги партияларды аткарган, ошондой эле Ленинграддан келгенге чейин аз убакыт мурда коюлган спектаклдердин баарына катышкан. Булардын арасында П.Гертелдин “Атаандаштар” жана Л.Делибанын “Коппелиясы” болгон. Ал Сванильданы (“Коппелия”) бийлеп, “Лауренсияда” башкы ролду аткарган. “Чолпон” балетинде Айдайдын ролунун репетициясына катышкан.
Улуттук балеттин кадрларын даярдоого кошкон салымы
1940-жылдын 1-январында кесипкөй балет артисттеринин кадрларына чоң муктаждык жаралып, Кыргызстан мамлекеттик музыкалык театрында 30 окуучуга хореографиялык студия ачылган. Кийин бул студия балет театрына айланган. Улуу Ата Мекендик согуштун башталышы менен хореографиялык студиянын курамы Ленинград хореографиялык окуу жайынын эвакуацияланган окутуучулары жана студенттери менен толукталган. Студиянын мугалимдеринин арасында советтик балеттин тажрыйбалуу чеберлери болгон. Алардын арасында балетмейстерлер жана мугалимдер, Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисттери В.В.Козлов, Л.М.Крамаревский, М.Б.Страхова, Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти Ж.Арсыгулова, Г.Даниярова жана башкалар болгон.
Өзбекстан
Өзбекстан (O’zbekiston, Ўзбекистон), расмий түрдө — Өзбекстан Республикасы (O'zbekiston Respublikasi, Ўзбекистон Республикаси) — Орто Азиянын борборунда жайгашкан мамлекет. Чектеш мамлекеттер: чыгышта ― Кыргызстан, түндүк-чыгыш, түндүк жана түндүк-батышта ― Казакстан, түштүк-батыш жана түштүктө ― Түркмөнстан, түштүктө ― Ооганстан жана түштүк-чыгышта ― Тажикстан.
Калкы ― 33 639 900 адам.
Ири шаарлары - Ташкен, Баргана (Фергана), Самаркан, Анжыян, Наманган, Букар, Каршы, Нукус, Кокон, Маргалаң.
Тарыхы
Өзбек элинин тарыхы Борбор Азиянын башка түрк элдеринин тарыхы менен тыгыз байланыш жана азыркы Өзбекстандын чегинен ары чыгат. Өзбекстандын аймагында эң алгачкы мамлекеттердин пайда болушу биздин заманга чейинки VIII-VII кылымдарга тийиштүү. Ал кезде Хорезм жана Бактрия сыяктуу мамлекеттер түзүлгөн. Заманбап Өзбекстандын аймагындагы байыркы шаарлар болуп Ташкен, Букар, Самаркан, Хива, Шахрисабз, Карши, Термез жана Маргалаң эсептелет.
Биздин заманга чейинки 329-327 жылдары Александр Македонский Согдиана жана Бактрияны басып алып, Бактриянын жергиликтүү башкаруучунун кызы Роксанага үйлөнгөн. Басып алуучуларга катуу каршылык көрсөтүлүп, Александрдын аскерлерин ушул аймакта кармап калуусун көздөшкөн.
Биздин заманга чейинки IV кылымдан баштап байыркы Хорезмдин гүлдөшү башталат. 305-995-жылдары Хорезмди Афригидтердин хорезмшахтарынын династиясы башкарган.
VI—VII кылымдарда Өзбекстандын аймагынын бөлүгү Түрк Каганаты жана Сасанид Империясынан көз каранды болгон Согдиана жана Бактриянын курамына кирген. Араптар басып алгандан кийин Арап Халифатынын курамына кирген. Улуттук-боштондук кыймылдардан улам Тахириди жана Якубийон сыяктуу династиялар пайда болгон. IX кылымдын экинчи чейрегинен баштап Саманийлер Мовароуннахр жана Хоросондун аймактарын бириктирип, Саманийлер мамлекетин түзүшкөн. Саманийлер башкарган учурда X кылымга чейин сакталган мамлекетти башкаруу негиздери түзүлгөн. Ушул мезгилде региондо илим, маданият, поэзия өнүгүп баштаган.
X кылымдын аягында Саманийлер мамлекети Караханийлер жана Газневилер көчмөн элдеринин кысымынан улам кыйраган.
XII — XIII кылымдын башында азыркы Өзбекстандын аймагы, 1219-1221 жылдары Чыңгызхандын моңголдору басып алган Хорезмшахтар мамлекетинин курамына кирген. Кийин Өзбекстандын аймагы Чыңгызхандын уулдары Жучу Хан менен Чагатайдын улустарынын курамына кирген.
XIV кылымда Аксак Темир башкарган (1336-1405). Согуштук жүрүштөрүндө мамлекетинин аймагын бир кыйла кеңейткен жана көп чектеш аймактарды басып алган. ал аймактардын ичинде: Персия, Кичи Азия, Түндүк Индия, Закавказье, Чыгыш Дашт-и-Кыпчак жана башка. Аксак Темирдин мамлекетинин борбору Самаркан болгон. Тимурийлер доорунда аймактын илими жана маданияты гүлдөйт.
1499-жылы Дашт-и-Кыпчак талаасынан азыркы Өзбекстандын аймагына Шейбани хандын аскерлери кирип келет. Шейбанийлер 1500-1501-жылдары Тимурийлердин борбору Самарканды басып алгандан улам Тимурийлер мамлекети кулаган жана Шейбанийлер мамлекети негизделген.
Убакыт өткөн соң Шейбанийлер мамлекети Хива хандыгы жана Букар хандыгы болуп экиге бөлүнүп калган. Хорезмде такка Шейбанийлердин туугандары Арабшахийлер чыгышкан. Букар хандыгында башкарган династия болуп Шейбанийлер болуп турган (1500-1601). Андан соң Аштарханийлер бийликке келген. Аштарханийлерден кийин такка Маңгыттар чыгып, хандыкты Букар эмирлигине айлантышкан.
XVIII кылымдын башында Хива хандыгындагы бийлик Арабшахийлерден казак чингизидтерине өткөн, кийин 1770 жылдан 1920 жылга чейин коңурат уруусунун династиясынын колунда болгон.
1709-жылдан 1876-жылга чейин азыркы Өзбекстандын аймагында, «миң» деген уруусу түптөгөн Кокон хандыгы бар болгон.
Орусыя империясы Өзбекстандын аймагын басып алуу аракетинин башында, бул аймакта үч мамлекеттик түзүлүш бар болчу, алар: Бухара эмирлиги, Кокон хандыгы жана Хива хандыгы. 1876-жылы Орусыя империясы Кокон хандыгын талкалаган, хандык жоюулуп, борбордук аймактары Фергана облусунун курамына кирген.
XX кылымдын башында Борбор Азия Орусия империясынын курамында болот. Советтик бийлик орноп баштаганда, бүткүл Борбор Азия Советтик Союздун бөлүгү болот. 1924-жылдын 27-октябрында Өзбек Советтик Социалисттик Республикасы түзүлөт, борбор шаары - Самаркан.
1930-жылдын 1-сентябрында Өзбек ССРинин борбор шаары Самаркандан Ташкенге которулат.
1-сентябрда Өзбекстандын Эгемендүүлүк Күнү белгиленет.
Мадемилова Күлбүбү
Өмүр баяны
Күлбүбү Мадемилова 1929-жылы 27-февралда Фрунзе шаарында төрөлгөн. 1937-жылы Ленинград мамлекеттик хореографиялык окуу жайга тапшырган. 1943-жылдан баштап Кыргыз театрында балет бийчиси болуп иштеп баштайт.
Арпачы кызы Сакиш
Арпачы кызы Сакиш (1917-1992) Шырдакчы, куракчы, элдик кийимдердин чебери. 1918-ж. Нарын (мурун Куланак) районундагы Учкун айылында төрөлгөн. Эки-Нарында айыл чарба активи болгон. Узчулугу Улуу Ата Мекендик согуштан кийин жанданган. Ал кийиз, таар, курак, тери буюмдарын (бүйүрмө ичик, чолок тон, чолок ичик) кармайт. Кездеме өөнүнөн «каркыра курак», «мүйүз курак», «жылдыз курак» курап, өзүнчө буюм (туш кийиз, туштук, телевизор жапкыч) жаратат. Курак буюмдарына уз көбүнчө кызыл, кара, ак түстөрдү бири-бири менен айкалыштырат. Кызыл-кара өөңдөн курактын табакчалары (үй) жасалса, алардын өңүн ачуу үчүн актан «көз» чыгарат. Айрым учурда ак-кара курак көчөтү болуп түшөт. Мында аларды бири биринен айырмалоодо кызыл түс «көз» болот. Ал курактын жүрүп турган канындай туюлат да, берки өңдөрдү өзүнө оодарып алат. Чебер курактын көчөт бөлүктөрүн үч бурч (тумарча) кылып алат. Аны кол машинасы аркылуу бири бирине бириктирип, кездеме менен ичтейт. Уз курак буюмдарын эндүү жасап, кадимки сайма туш кийиздин түспөлүн сактайт. Айылдаштары аны «куракчы Сакиш» дешет. Уздун чеберчилиги кийиз буюмдарынан айрыкча баамдалат. Ал жүздөгөн шырдактарды бир колдон чыгарган. Уз мурун «Салбай оюм», «кыял оюм», «жарым кыял оюм», «табак «моюндардын» негизинде шырдак жасап келсе, кайкн анын көркөм дүйнөсүнүн чеги арылап, элдик оюмдарды негиз тутуп, алардын негизинде өзүнчө өзгөрмөлүү шырдак жаратууга өтөт. Мында шырдакка адаттагыдай төрт табакча (такта) алат. Ар биринин төрт «куш соомунун» куйругуна (аягына) «карга тырмак оюмун» берсе, ал табакчасынын ичинен төрт «ача оюму» жаралат. Сакиш уздун бул көркөм оюмдардын ичине түшүргөн шырыгы кербендин жалгыз аяк жолун элестетет. Чебер кызыл көктү борбордук оюму, жээк оюму үчүн, аккараны «аламыч» үчүн пайдаланып мурунку уздардын жөрөлгөсүн сактаса, азыр шартка ылайык кызыл-жашыл, сары-кара өңдөрдү деле бири-бири менен беттештире берет. Чебердин үчүнчү уздугу - кийим-кечектин жердиктерин колдон жаратып, аларды бычып тигет. Тери ашатуу, өңдөө сыяктуу эски ыкмалары да бар. Мында уз айранды, тузду, борду кеңири пайдаланат. Эмгеги баттамада. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1978-ж. Фрунзе шаарынын 100 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Курак буюмдары үчүн Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жай министрлигинин Ардак грамотасы.
Мадемилова Күлбүбү
Өмүр баяны
1947-жылы Кыргыз мамлекеттик опера жана балет театрынын балет труппасына кабыл алынып, 1953-жылга чейин балерина катары Одетта-Одилия (П. Чайковский, «Ак куу көлү»), Зарема (Б. Асафьев, «Бахчысарай фонтаны»), Анар (В. Власов, А. Малдыбаев, В. Фере, «Анар»), Айдай (М. Раухвергер, «Чолпон»), Раймонда (А. Глазунов, «Раймонда»), Флорида (К. Делиб, «Коппелия») ж. б. ролдорду аткарган.
Өзбекстан
Тарыхы
Өзбекстандын Конституциясы 1992-жылдын 8-декабрында кабыл алынган.
Арпачы кызы Сакиш
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Өзбекстан
Географиясы
Чек аранын узундугу — 6221 чакырым.
Мадемилова Күлбүбү
Өмүр баяны
1953-1958-жылдар аралыгында Москва шаарындагы Мамлекеттик театралдык искусство институтунда (ГИТИС) режиссёр - балетмейстер адистиги боюнча билим алган. 1959-жылы Кыргыз улуттук опера жана балет театрынын башкы бийчи-коюучу кызматына дайындалган.
1970–72-жылдары Моңголияда балетмейстер, 1974–76-жылдары Вьетнамда балетмейстер-педагог болуп сабак берген. 1977–87-жылдары Кыргыз мамлекеттик филармониясынын алдындагы бий ансамблинин («Ак-марал») көркөм жетекчиси жана башкы балетмейстери болуп иштеген.
Өзбекстан
Географиясы
Деңиз деңгээлинен эң жогорку бийиктиги: Азирет-Султан чокусу, бийиктиги — 4643,3 м (Ысар тоо кыркасы). Деңиз деңгээлинен эң төмөнкү бийиктиги: Миңбулак чуңкурундагы Кулатай шордуу жери — −12,7 м (Кызыл-Кум чөлү).
Мадемилова Күлбүбү
Өмүр баяны
Кыргыз опера жана балет театрында 1958-жылы Кара Караевдин «Чагылгандын изи менен», 1962-жылдан Штраустун «Чоң вальс», Аренскийдин «Египет түнү», Чайковскийдин «Франческа да Римини» балеттерин, Римский-Корсаковдун «Испан каприччиосу» миниатюрасын койгон. «Акмарал» бий ансамбли менен Бельгияда, Францияда, Данияда, Швецияда, Мозамбикте, КМШ өлкөлөрүндө гастролдо болгон.
Өзбекстан
Географиясы
Климаты чукул континенталдык. Январдын орто температуралары — +4 °Cдан −10 °Cга чейин, Июль айынын орто температурасы +22 °Cдан +32 °Cга чейин. Эң төмөнкү температура — -38°С.
Мадемилова Күлбүбү
Сыйлыктары
1979-жылы хореография жаатындагы эмгектери үчүн Кыргыз ССРнин Эл артисти наамы берилген.
Өзбекстан
Географиясы
Өзбекстандын аймагы ар түрдүү, бирок бул өлкөнүн чоң мейкиндиктери жашоого жарактуулугу начар, булар: чөлдөр, талаалар жана тоолор. Өзбекстандын эли жашаган шаарлардын көпчүлүгү өзөндөрдө жайгашкан.
Мадемилова Күлбүбү
Өлүмү
Кыргыз ССРнин Эл артистин акыркы сапарга узатуу зыйнаты 29-июлда саат 10:00дө Абдылас Малдыбаев атындагы Кыргыз улуттук опера жана балет театрында өткөн. Маркумдун сөөгү "Ала-Арча" көрүстөнүнө коюлган.
Өзбекстан
Административдик-аймактык бөлүнүшү
Өзбекстан Республикасы Каракалпакстан Республикасынан(картада - 14), облустардан (viloyat), айыл тибиндеги райондордон (tuman), шаар тибиндеги райондордон, облус карамагындагы шаарлардан, район карамагындагы шаарлардан, айылдардан турат. Өзбекстандын борбору- Ташкен(картада - 1), борбордук кармагындагы шаардын статусуна ээ.
Өзбекстан Республикасынын облустары:
Калкы
2014-жылдын 1-январына карата Өзбекстандын калкынын саны 30 миллион адамдан ашкан, анын ичинен 51% - шаар калкы, 49% - айыл калкы. Бир жыл аралыгында 2013-жылдын 1-январынан 2014-жылдын 1-январына чейин Өзбекстандын калкы 495,1 миң адамга көбөйгөн. 2013-жылы туулгандардын саны 674,9 миң, каза болгондордун саны 145,0 миң адамды түзгөн.
Калктын орто жыштыгы 1 чарчы чакырымга 65,8 адам. Калкынын саны боюнча КМШ өлкөлөрүнүн арасында Орусыя жана Украинадан кийин үчүнчү орунда турат.
Калктын улут курамы
2000-жылга карата калктын улут боюнча бөлүштүрүүсү
Тили
Өзбек тилинен тышкары, бир катар аймакта башка тилдер да колдонулат. Каракалпакстан автономиялуу республикасында каракалпак тили да ырасмий тил болуп саналат.
Жалпысынан Өзбекстанда өзбек мектептеринен тышкары 848 орус, 417 казак, 377 каракалпак, 256 тажик, 60 кыргыз, 43 туркмөн мектептери бар.
Маданияты
Өзбекстанда маданият жана коомдук мамиле көп кылымдуу тарыхка ээ. Массалык маалымат каражаттарынан (1300дөн жогору) Өзбекстан Улуттук телерадиокомпаниясын, аймактык теле- жана радиокомпанияларын, FM-радиостанцияларын, өкмөттүк гезиттерди жана интернет-каражаттарды белгилесе болот. Санариптик технологияга өтүүнүн натыйжасында Өзбекстандын теле- жана радиоиндустриясынын өнүгүүсү күчөдү.
Өзбекстанда гезиттер өзбек, каракалпак, тажик, казак, орус жана башка тилдеринде басып чыгарылат.
Маданият мекемелери
Республикада 40ка жакын театр иштейт, алардын ичинде — Алишер Навои атындагы Мамлекеттик Академиялык Чоң Театр, Илхом театры. Искусствого Өзбекстан Улуттук симфониялык оркестри чоң салымын кошот.
Мамлекеттик майрамдары
1992-жылдын 2-июлунда Олий Мажлис «Майрамдык күндөр жөнүндө» законун кабыл алып, төмөнкү күндөрдү майрамдык деп жарыялаган. Мекенди коргоо күнүнөн тышкары, баардыгы иш күнү эмес деп эсептелинет.
Агат
Агат - (аgate, achates) Сицилия аралындагы байыркы Ахатес дарыясынын атынан) минерал, халцедондун бир түрү. Катталышкан түрдүү түстөгү жука (10 мкмге чейин) жикчелерден тургандыктан, ар кандай өңдө кубулжуп көрүнөт. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 6,0-6,5. Жикчелердеги түстөрдүн айкалышына жараша оникс (ак менен кара), карнеолоникс (кызыл менен ак), сардоникс (кызгылт күрөң менен ак), агат (көгүлтүр боз менен ак) деп аталат. Жанартоо тектеринин көңдөйчөлөрү менен жаракаларында пайда болот. Кооздук жана асылташ катары, ошондой эле техникалык аспаптарды даярдоодо колдонулат.
Хайландс (Нү-Жерси)
Хайландс (Нү-Жерси) (Highlands) — Нү-Жерси штатынын Монмут округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 5005 киши. Болжолдуу аянты - 3.4 км². FIPS коду — 34-31500.
Бир палаталуу тутум (монокамерализм)
Бир палаталуу тутум (монокамерализм) – парламенттин палаталарга (кара:Эки палаталуу тутум) бөлүнүүсүнө жол бербеген түзүлүшү. Б. п. т. унитардык мамлекеттерге (куранды Танзания, БАЭ ж. б.) мүнөздүү. Кийинки жылдары биркатар унитардык мамлекеттердин Б. п. т. эки палаталуу (Румыния, Польша, Чехия, Хорватия) тутумга өтүүлөрү же тескерисинче (Швеция, Дания, Жаңы Зеландия) байкалууда.
Ланкурсята-Яха
Ланкурсята-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Часелька дарыясынын оң жээгинен 242 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 55 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дүйнөлүк университеттердин академиялык рейтинги
Дүйнөлүк университеттердин академиялык рейтинги (англ. Academic Ranking of World Universities) – Шанхай рейтинги (англ. Shanghai Ranking) катары да таанымал болгон Шанхай рейтингтер консалтингинин университеттер рейтингинин жылдык жарыялоосу. Башында ар түрдүү көрсөткүчтөрдү камтыган биринчи дүйнөлүк тизмек Цзяо Тун Шанхай университети тарабынан 2003-жылы түзүлүп чыгарылган, кийин, ага сунуштарды камсыз кылуучу эл аралык консультациялык кеңеши түзүлгөн. Учурда бул рейтинг Ири Кытай рейтинги (англ. Greater China Ranking) менен Македониянын жогорку окуу жайларынын рейтинги (англ. Macedonian HEIs Ranking) көз карандысыз аймактык рейтингтери сыяктуу институттардын дүйнөлүк тизмегин жана жалпы менен айрым дисциплиналарды тандап көрсөткөн тизмектерди камтыйт. Дүйнөлүк университеттердин академиялык рейтинги QS жана Times рейтингтери менен тең университеттерди баалочу эң таасирдүү жана популярдуу рейтингтердин бири болуп саналат.
Фермы N3 Сакмарского совхоза (Зианчурин району, Башкыртстан)
Фермы N3 Сакмарского совхоза — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Сакмар айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 236 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Бир тараптуу акт
Бир тараптуу акт — эл аралык укук субъектиси тарабынан ошол субъекттин милдеттенмесин (башка юридикалык кесепеттерин) аныктоо максатында кабыл алынган дипломатиялык акт.
Тогуз-Булак (Ысык-Ата району)
Тогуз-Булак — Кыргызстандын Чүй облусунун Ысык-Ата районундагы айыл. Ысык-Ата айыл аймагына кирет.
ААББТ коду — 41708 206 822 08 0.
Райондун борбору жана темир жол станциясы, Кант шаарынан 35км түштүк тарапта жайгашкан.1930-жылы негизделген. Калкы 669 (2015), айыл тургундары мал чарбасында эмгектенишет. Сегиз жылдык мектеп, клуб, китепкана, фельдшер-акушердик пункт бар.
Липенка
Липенка – Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районундагы кыштак. Липенка айыл аймагына караштуу. Ысык-Көл өрөөнүнүн түштүк-чыгышында, Жыргалаң булуңунун түштүк тарабындагы түздүктө, деңиз деңгээлинен 1658 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Кызыл-Суу кыштагынан 21 км түндүк-чыгыш тарапта. Балыкчы темир жол бекетинен 214 км. Кыштак 1911-ж. негизделген. Калкы 1594 (2009); негизинен мал багат. Орто мектеп, китепкана, амбулатория, клуб бар. Улуу Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган. Кыштакта Советтик Союздун Баатыры Е. Б. Пасько туулган.
Калкы
Калкы - 1 594 киши.
Ага-Хан III
Ага-Хан III - Султан Мухаммадшах (2. 11.1877, Карачи ш. 11.7. 1957, Египет, Асуан ш.) шиит-исмаилит мусулмандарынын 48-мураскер имамы. «Ага Хан» титулу Персиянын башкаруучусу тарабынан берилген. Ал 1937-ж. Улуттар Лигасынын Президенти болуп дайындалган. Ага Хан III исмаилит мекемелеринин негизги иш чараларын уюштуруп, жетектөө менен бирге мусулмандардын кызыкчылыгын жактаган, аялдарга билим берүүнү колдогон жана тынчтык үчүн активдүү күрөшүп, эл аралык аренада зор кадыр-баркка ээ болгон.
Кырк-Кечүү капчыгайы
Кырк-Кечүү капчыгайы, Кырк Кечик капчыгайы — Алай кырка тоосунун түндүк капталында; Кара-Суу районунун аймагында. Кырк-Кечүү суусу (Ак-Бууранын оң куймасы) аккан багытта түштүктөн түндүккө карай 40 кмге созулат. Таманынын жазы жери 3—3,5 км, кууш жери 300—500 м, жапыз жери 1250—1260 м, бийик жери 2700—2800 м бийиктикте. Капчыгай суу эрозиясынан жана үбөлөнүү процессинен пайда болгон. Девон менен карбондун кумдук, акиташ, алевролит, конгломерат ж. б. тоо тектеринен турат. Капчыгайдын төрү тепши сымал келип, байыркы мөңгүнүн таасиринен пайда болгон рельефтин формалары кездешет. Ортоңку бөлүгү кууш, айрым жерлери тик; антецеденттик капчыгай. Төмөнкү бөлүгү кеңейип, бир нече тектирди пайда кылат да, Ак-Буура суусунун өрөөнүнө өтөт. Ландшафтында талаа (2200 м бийикке чейин), арча токойлору жана бадал аралашкан шалбаалуу талаа (2200—2800 м) басымдуу. Таманында бадалдуу токойлор кездешет. Капчыгай аркылуу жайкы жайытка мал айдалат.
Босого-таяк
Босого таяк -бул боз үйдүн жыгачынын бир бөлүгү. Үйдүн эшигинин жана каалгасынын жыгач кашеги. Бул уук-кереге менен түндүктүн тең салмакта тигилишин аныктайт. Үйдүн босого таягынын узуну болжолдуу 1,4 метр, туурасы 1 метр, жазылыгы 25 см келип, ал “таяк-босого”, “баш босого”, “каалга” болуп үч бөлүктөн турат. Бири-бирине ашталат да, кереге саканактары менен сызма же эшме жип аркылуу бекитилет. Баш босогонун үстүнөн үч-төрт кыска эшик уугу орун алат. Босого-таяктын жазылыгы 10-12см, калыңдыгы 3 см, бийиктиги жана кенендиги боз үйдүн көлөмүнө жараша болот.
.az
.az - Азербайжанын жогорку баскычтагы домени.
Сулайманов Дүйшөн
Сулайманов Дүйшөн (1929–1999) - сынчы, адабиятчы, балдар жазуучусу.
Дүйшөн Сулайманов Сокулук районундагы Жыламыш айылында 1929-жылы 5-майда туулган. 1946–47-жж. Сокулук районундагы Калинин орто мектебинде мугалим, пионер жетекчиси болуп иштеген. 1952-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүргөн. 1952–1954-жж. Кыргыз ССР Илимдер академиясынын тил жана адабият институтунда кенже илимий кызматкер, 1955–1959-жж. Кыргызмамбастын көркөм адабият редак-циясында редактор, 1960-жылдан «Мектеп» басмасынын балдар адабияты-нын редакциясында улук редактор болуп иштеген. Д.Сулайманов адабий сын макалаларды, Токтогул, Тоголок Молдо ж.б. акын-жазуучулар, фольклор, эпостор жөнүндө адабий макалаларды жазган. 1960–1961-жж. орусча жана кыргызча чыккан «Кыргыз Совет адабият та-рыхынын очеркин» жазууга катышкан.
Д.Сулайманов 50-жылдардын ичинде Токтогулдун толук чыгармаларынын бир томдугун түзүп, ага баш сөз жана комментарий жазган. Т.Молдонун, К.Акиевдин, А.Жутакеевдин, О.Бөлөбалаевдин тандалган ырларынын бир томдуктарын, «Кожожаш» эпосун ж.б. жыйнактарды түзгөн. К.Эшмамбетов менен бирдикте кыргыз жомокторун иштеп чыгып, биринчи жолу өзүнчө китеп кылып чыгарган. Д.Сулаймановдун «Күз айы» аттуу биринчи ыры 1948-жылы «Ленинчил жаш» гезитине жарыяланган. «Нан» атуу жомогу эстон тилинде чык-кан. Д.Сулайманов 1957-жылдан СССР Журналисттер союзунун, 1970-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. 1967-жылы «Басманын отличниги» деген төш белгиси жана бир нече жолу Кыргыз ССРинин Жогорку Советинин Ардак грамоталары жана ди-пломдору менен сыйланган.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Кыргыз эл жомоктору (К.Эшмамбетов менен бирдикте.) – Ф.: Кыргыз-мамбас, 1957. – 176 б.
Бала жана Балык. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1961. – 16 б.
Кыргыз эл жомоктору. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1961. – 280 б.
Биздин айылдын балдары. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1962. – 116 б.
Булар комсомол. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1964. – 88 б.
Мен эмнени жек көрөм. – Ф.: Мектеп, 1965. – 84 б.
Аттын жонуна өскөн коон. – Ф.: Мектеп, 1966. – 16 б.
Жол. – Ф.: Мектеп, 1968. – 156 б.
Меке чал. – Ф.: Мектеп, 1969. – 16 б.
Талант издери. – Ф.: Мектеп, 1971. – 186 б.
Чокчолой баатыр. – Ф.: Мектеп, 1971. – 16 б.
Кыргыз эл жомоктору. – Ф.: Мектеп, 1972. – 172 б.
Менин досторум. – Ф.: Мектеп, 1973. – 176 б.
Талант издери: – Ф.: Мектеп, 1971. – 185 б.
Акбаш жана Бозбаш: Жомок. – Ф.: Мектеп, 1973. – 12 б.
Акылдуу Алдар: Жомок. – Ф.: Мектеп, 1973. – 12 б.
Арстан кармаган ат: Жомок. – Ф.: Мектеп, 1973. – 12 б.
Бала менен сыйкырчы: Жомок. – Ф.: Мектеп, 1973. – 12 б.
Жолборс кантип алданды: Жомок. – Ф.: Мектеп, 1973. – 12 б.
Кимиси күчтүү: Жомок. – Ф.: Мектеп, 1973. – 12 б.
Куурчак жана бала: Жомок. – Ф.: Мектеп, 1973. – 12 б.
Кырк ууру жана Алымкул: Жомок. – Ф.: Мектеп, 1973. – 12 б.
Менин досторум: Аңгемелер, жомоктор. – Ф.: Мектеп, 1973. – 173 б.
Өнөрлүү өлбөйт: Жомок. – Ф.: Мектеп, 1973. – 12 б.
Белек: Жомоктор. – Ф.: Мектеп, 1976. – 16 б.
Түйшүктүү жол: Аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1977. – 116 б.
Камчыбектин саякаты: Аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1978.
Чыныбек жана сыйкырчы: Жомок. – Ф.: Мектеп, 1978.
Менин белегим: Аңгемелер, жомоктор. – Ф.: Мектеп, 1979. – 296 б.
Нан: Аңгеме-жомок. – Ф.: Мектеп, 1980. – 18 б.
Абышка менен түлкүнүн аңчылыгы: Жомоктор. – Ф.: Мектеп, 1981. – 15 б.
Мактанчаак бөжөк: Аңгеме-жомок. – Ф.: Мектеп, 1981. – 16 б.
Сыйкырчыны жеңген бала: Жомок. – Ф.: Мектеп, 1981. – 12 б.
Кара моюн. – Ф.: Мектеп, 1984. – 16 б.
Абышка менен түлкүнүн аңчылыгы: Жомок. – Ф.: Мектеп, 1987. – 15 б.
Орус тилинде
Старик-коротыш: Киргизская народная сказка. – Ф.: Мектеп, 1970. – 12 с.
Теленок в тигровой шкуре: Сказка. – Ф.: Мектеп, 1971. – 18 с.
Бессмертные умельцы: Сказка. – Ф.: Мектеп, 1978. – 12 с.
Проделки Алдара: Сказки. – Ф.: Мектеп, 1978. – 18 с.
Чыныбек и волшебник: Киргизская народная сказка. – Ф.: Мектеп, 1979. – 24 с.
Кырк муун
Кырк муун (Equisetum, L. 1753) — өсүмдүктөрдүн кырк муундар тукумундагы уруусу. Муунакталма тамырынан кремнезёмдуу, катуу сабак өсөт, ал муунактап бутактайт, ар муунагында начар өөрчүгөн жалбырагы жайгашат. Сабагы өтө катуу. Кырк муундун 30дай түрү Австралия жана Жаңы Зеландиядан башка бардык жерде таралган. КМШ өлкөлөрүндө 17 түрү, Кыргызстанда 3 түрү шагылдуу, саздуу, токой көлөкөлөрүндө кезигет. Камыш сымал жана ала кырк муун бугу ж. б. айбанаттарга жакшы тоют. Токой кырк мууну кереңкур, чил, каракур сыяктуу куштарга азык болот. Кышкы кырк муун жыгач буюмду жылмалоодо колдонулат. Талаа кырк мууну — отоо чөп, таштак жана чополуу, кумдак жерде өсөт. Саз кырк мууну — мал үчүн уулуу.
Сулайманов Дүйшөн
Хлеб: Рассказ-сказка. – Ф.: Мектеп, 1980. – 18 с.
Хвастливый зайчонок: Сказка. – Ф.: Мектеп, 1981. – 16 с.
'''Мальчик, победивший волшебника. Аскар:''' Повести. – Ф.: Мектеп, 1982. – 200 с.
Проделки Алдара: Сказки. – Ф.: Мектеп, 1983. – 22 с. Мой подарок: Рассказы, сказки. – Ф.: Мектеп, 1985. – 153 с.
Башка элдердин тилдеринде
Хлеб: Сказка. – Таллин: Ээсти раамат, 1985. – 15 с. – эст.
КОТОРМОЛОРУ
Корней Чуковский. Телефон. Бармалей. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1963. – 16 б. Чуковский К. Крокодил. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас. 1964. – 36 б.
Индия эл жомоктору. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1958. – 156 б.
Виноградов. Кыргыз ССРинин музыкалык маданияты. – Ф.: Кыргызмам-бас, 1958. – 38 б.
Тараховская Е. Жандуу суу тууралуу жомок. – Ф.: Мектеп, – 48 б. Чуковский К. Укмуштуу дарак. – Ф.: Мектеп, 1968. – 62 б.
Кыргызстанда медицина илимдери
Кыргызстанда медицина илимдери Октябрь революциясынан кийин өөрчүдү. Медициналык атайын илимий мекемелердин, айрыкча Кыргыз мамлекеттик медицина институтунун ачылышы (1939) жана илимий кадрлардын калыптанышы менен республикада илимий иштер пландуу жүргүзүлө башталды. Ал баарыдан мурда жугуштуу жана мите оорулардын (безгек, бруцеллёз кайталама ич келте жана башкалар) таралышын алдын алууга багытталган. Бул ооруларды изилдөө, уюштуруу чараларын иштеп чыгууга өбөлгө түзүп, ооруларды кескин түрдө азайтууга, андан кийин жок кылууга алып келди. Бул мезгилде медицина илимине А. Ф. Яковлев, Д. М. Масленников, Н. С. Брудастов, К. С. Нигматуллин жана башкалар зор салым киргизишти.
Арап жазмасы
Арап жазмасы же Араб жазуусу - Батыш Азияда, Түндүк Африкада жана калкы ислам дининин кайсы бир агымына табынган элдер өздөрү үчүн реформалап алган, дүйнөдө кеңири таралган жазуунун бир түрү. Сызык түрүндөгү алфавиттик жазуулардын бир түрү. Биздин эранын 4-кылымына чейин Аравияда арамей жазуусунун негизинде пайда болгон. Оңдон солго жазылат. 28 тамгадан турат, анын ичинен 3 тамга үндүү, калганы үнсүз. Тамгалары өз алдынча турушуна, сөз башында, сөз ортосунда же сөз аягында келишине жараша эки же төрт түрдүү формада оңдон солду карай жазылып жана окулат. Араб жазуусу латын алфавитине өткөнгө чейин СССРдеги түрк элдеринде колдонулган. Мындан сырткары, Индонезия, Иран, Ооганстан, Түркия, Малайзия өңдүү өлкөлөр да пайдаланышат.
Кыргызстанда медицина илимдери
Согуштан кийинки жылдарда республиканын окумуштуулары ичеги ооруларынын таралышында климаттык факторлордун жана  иммунологиялык   реактивдүүлүктүн ролун үйрөнүүгө көңүл бурушкан.
Арап жазмасы
Кыскача таржымакалы
Азияда жана Түндүк Африкада кеңири таралган жазуунун бир түрү. Биздин замандын 4-кылымына чейин Аравияда байыркы арамей алфавит жазмасынын негизинде пайда болгон.
Сулайманов Дүйшөн
Чуковский К. Жомоктор. – Ф.: Мектеп, 1976.
Кыргызстанда медицина илимдери
Климаттык-географиялык шарттардын бөтөнчөлүгү, ысык булактардын, дары баткактардын көптүгү илимий изилдөөлөрдүн натыйжаларына негизделген санаторий-курорттук дарылоонун өнүгүшүн шарттады. Кыргызстанда климаттык жана бальнеологиялык дарылоонун принциптерин изилдеп, андан ары өнүктүрүүдө. Курортология жана физиотерапия илим изилдөө институтунун ачылышы маанилүү роль ойногон (биринчи директору Б. В. Бабаханов). 80-жылдарда орто бийиктеги тоо райондорунда кардиологиялык профилдеги адистештирилген санаторийлерди түзүү белгиленген. Бронх астмасы менен ооругандарды тоо климаты менен дарылоо принциби иштелип чыгып, сунуш кылынган (М. М. Миррахимов).