cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Акча бирдиги
Акча бирдиги – улуттук акча тутумунун катышы, өлкөнүн аймагында бирдей наркта милдеттүү түрдө кабыл алына турган мыйзамдуу төлөм каражаты. КР ырасмий Акча бирдиги – сом. КР аймагында башка Акча бирдигин киргизүүгө жана акча суррогаттарын чыгарууга тыюу салынган. КР аймагында башка Акча бирдиктери (чет өлкө валютасы) менен эсеп-кысап жүргүзүү шарты менен тартиби мыйзамдар тарабынан аныкталат. Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 Өлкөдө акчаны сунуш кылуу базасын аныктоочу накта акчанын типтүү бирдиги, мисалы: сом - Кыргызстанда, манат - Туркменистанда, сомони - Тажикстанда, сум - Өзбекстанда, тенге- Казакстанда, юань - Кытайда, россиялык рубль - Россияда, белорусcиялык рубль - Белоруссияда, америкалык доллар - АКШда, австралиялык доллар - Австралияда, канадалык доллар - Канадада. Ар бир А.б. эларалык соода жүргузүүдө башка акча бирдигине белгилүү бир катышта болот.
Интернеттеги шилтемелер
Кыргыз Республикасынын Улуутук банкынын валюталардын расмий курсу
Бузулган Чамбыл
Бузулган Чамбыл — топоним. "Манас" эпосу боюнча Буудайык уулу Музбурчактын мекени, Орто-Чаткалдын нары жагындагы жер (Сагымбай Орозбаков, 3. 88).
Көмүскө эс
Көмүскө эс (орус. Предрассудок) – 1) Сөзмө сөз маанисинде эске (орус. Рассудок) чейинки ойлонулбастан туруп, сын көз карашсыз кабыл алынган пикир;
2) Коомдук жана жеке аң-сезимдеги ырымчылдык, туура эмес, тескери ойго ишендирүү (орус. Предубеждение) сыяктуу иррационалдык компоненттер;
3) Кандайдыр бир кубулушка карата тескери, жагымсыз маанайдагы тажрыйбада текшерилбеген, далилдөөлөргө негизделбеген стереотиптүү жана эмоциялуу боекторго каныккан социалдык көрсөтмөлөр (орнотуу). Алар абдан туруктуу мүнөзгө ээ. Өзгөчө туруктуу көмүскө эс болуп улутчулдук жана расалык бөлүп-жаруулар эсептелишет.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Азык (уруу)
— кыргыздардын оң канат урууларынын тагай уруулук бирикмесинин курамындагы уруу.
Элдик санжыраларда Тагай бийдин бакма баласынан тараган уруу катары баяндалат. Уламыштардын биринде Азык уруусунун түпкү теги жөнүндө мындай окуялар айтылат: Тагай бий ак үйлүү болуп, Эреше Ханга барганда, анын үйтиричилигин тейлеп туруш үчүн дайындалган ордо кыздарынын бирин ага убактылуу үйлөндүрөт. Мөөнөтү аяктаган мезгилде, Тагай бий элине кайтар алдында кош бойлуу аялына: «кыз төрөсөң өзүң чоңойтуп, бой жеткенде ыйлабай турган жерге узатып кой, эгер эркек төрөсөң, ал эс тартканда менин тек жайымды түшүндүрүп, белги катары кестигимди (бычак) бер. Эр азамат болсо өзү мени издеп табар», — деп айтып коштошуп, жөнөп кетет. Тагай бий кеткенден кийин аялы эркек төрөп, атын Карачоро койот. Карачоро эр жеткенде атасын издеп жолго чыгат. Ага жолдон селсаяк бир бала кошулат. Ал экөөнө ата-энесин кандайдыр бир өкүмдар өлтүрүп, андан качып жүргөн дагы бир бала жолугат. Карачоро аны да өзүнө жолдош кылып кошуп алат. Үч бала кыргыздарга келип, Тагай бийди табышат. Ал Карачородон өзү калтырып кеткен кестиги аркылуу өз баласы экендигин тааныган соң, жанындагы эки баланын жөнүн сурайт. Карачоро: бирөө селсаяк бала экен, жолдош кылып алдым, экинчисине азыгымды көтөрттүрүп келдим, — деп жооп берет. Жоопту уккан Тагай бий, баламды ээрчип келген балдар экенсиңер, силер да мага уул болуп калдыңар деп, селсаяк баланы Саяк, азык көтөрүп келген балага азык деп ат коюп, бала кылып алыптыр. Кийин Саяктан саяк уруусу, Азыктан азык уруусу тараган экен. Бул уламыш Азык уруусунун аталышынын элдик этимологиялык чечмелениши катары пайда болгондугун изилдөөчүлөр белгилешет. Уламыш кандайдыр бир деңгээлде бул уруунун оң канат урууларынын арасындагы чоочун этностук компонент экендигин көрсөтөт. Бирок кыргыз эли Азык уруусу кыргыздардын байыркы урууларынын бири катары эсептеп келишкен.
Б. Солтоноев жыйнаган маалыматтарда, Азык — байыркы уруу, кыргыздар Алтай-Каңгайдан келгенде кошо келген уруу, — деп айтылат. Уламыштарга караганда, Тагай бий балдарына энчи бөлүштүрүүдө азыкка келгенде аны «Нокто агасы» (мааниси Тагай тукумуна кирген кайсыл гана уруу болбосун, олжо бөлүштүрүлгөндө азыктарга биринчи жана башкалардан көбүрөөк бөлгөнгө милдеттүү болгон) кылып дайындайт. Ошондуктан азыкты «нокто агасы» же «олжо агасы» деп аташып, аны улуу уруу катары таанышкан. Тарыхый булактарда да азык уруусу байыркы уруулардан болгондугун көргөзгөн айрым фактылар кездешет.
Изилдөөчүлөр азык уруусунун түпкү тегин орто кылымдарда Түштүк Сибирь аймагында жашаган кыргыздардын кошунасы «аз» эли менен байланыштырат. Белгилүү этнограф С. М. Абрамзон аларды батыш түрк урууларынын бири — «асигилер» менен жакындаштырат, орто эле түргөштөрдүн «азийлери» менен да окшоштурат. Азык уруусун азыркы теленгуттар менен кыштымдардын курамына кирген алтайлык «төрт-ас» тобу менен салыштырса болот. Себеби, алтайлык «төрт-ас» уругу сыяктуу эле кыргыздардын азык уруусу да «төрт тамгалуу азык» деп төрткө бөлүнгөндүгү алардын тарыхый бир мезгилдерге тектеш элементтерден болгондугун далилдейт. Көпчүлүк изилдөөчүлөрдүн пикири бойунча, Азык уруусунун түпкү теги орто кылымдардагы «аз» деп аталган этностук топ менен тыгыз байланышта болгон. Этнонимден байыркы түрк тилинде «аз» жана «ок» деген сөздөрдөн «азык» аталып кеткендиги байкалат.
Азык уруусу негизинен бычман, козугуна, байкүчүк жана бөрү деген төрт урукка бөлүнүп, «төрт тамгалуу азык » деп аталат. Булардын ичинен «бөрү» уругун азыктын багып алган баласы же анын жээни деп баяндаган санжыралык уламыштар кездешет. Азык уруусу негизинен Нарын облусунун Кочкор жана Ат-Башы, Чүй облусунун Кемин жана Жайыл райондорунун айрым кыштактарында жайланышкан. Сан жагынан анча көп болбостон, илгертеден эле багыш уруусу менен бирге, ымалалаш уруу болуп эсептелинип келген.
Неванлинна сыйлыгы
Ролф Неванлинна сыйлыгы (Ролф Неванлиннанын урматына аталган) - компүтер таануу тармагындагы математикалык аспектилерге эң мыкты салым кошкон математиктерге төрт жылда бир жолу Эл аралык Математиктердин Конгрессинде ыйгарылып туруучу сыйлык. Анын ичинде :
Сыйлык 1981-жылы Эл аралык Метематика Уюмунун Башкы Комитети ЭМУ тарабынан негизделген жана сыйлыктын аталышы бир жыл мурун каза болгон Ролф Неванлинна аттуу финляндиялык математиктин урматына арналып аталган. Сыйлык алтын сыйлыктан жана накталай акча сыйлыгынан турат. Бул наам жаш математиктерге багытталгандыктан, 1-январга чейин 40 жаштан ашпаган гана талапкерлер катыша алышат.
Медалда Неванлиннанын сүрөтү жана "Ролф Неванлинна Сыйлыгы" деген жазуу жана анын арка тарабында "РХ83" деген белгилер бар. "РХ" - медалды жасаган Реймо Хейнонун атын жана "83"- медалдын алгачкы жасалган жылын билдирет Медалдын экинчи тарабында Хелсинки Университетине байланыштуу сыйлыктын спонсорунун эки сөлөкөтү тартылган. Ал эми капталдарында жеңүүчүнүн аты жазылат.
Ибн Гебироль, Шломо
Авицеброн, Ибн  Геброль, ар Абу Айюб Сулейман Ибн Яхья Ибн Жеброл, (болжолу 1021–1055 же 1070) – европалык акын, философ.
Азирейил
34.	Азирейил - ислам дининдеги негизги төрт периштенин бири. Азирейил Жараткандын амири менен адамдардын жанын алат деп айтылат. Мусулмандардын Азирейил жөнүндөгү түшүнүгү байыркы замандагы бутпарастардын, семит (араб) урууларынын исламга чейинки диний ишенимдеринде кеңири таралган каардуу, коркунучтуу духтар жөнүндө монотеисттик диндеги көрүнүш. Азирейил жөнүндөгү алгачкы түшүнүктөр иудей жана христиан диндеринин жана ага тиешелүү үрп-адаттарынын таасири астында пайда болгон. 4 негизги периште Жебирейил, Азирейил, Микаил, Исрафил наамы менен исламга өткөн. Булар Алла Тааланын негизи периштелери деп аталат. Аларга түрдүү милдеттер тапшырылган. Азирейил - жан алгыч милдетин аткарат.== Колдонулган адабияттар ==
Өпкө күпчөгү
Себеби
Жүрөктүн сол жагынын жыйрылуусу начарлаганда кан айлануунун кичине тегерегинде кан токтоп калат. Өпкө капиллярларына кан ашыкча толгондуктан кан тамыр айланасына (альвеола, бронхторго) суюктук өтөт. Өпкө күпчөгү журөк кемтигинде, миокарддын инфарктында, жүрөктүн ишемия оорусунда, катуу кармаган миокардитте байкалат, ал эми жүрөк астмасы кабылдап кетсе өпкө күпчөгүнө алып келет. Оору күтүлбөгөн жерден башталып, дем кыстыгат, бара-бара муунат. Оорулуу чалкалап отурууга аргасыз болот, териси көгөрөт, моюн веналары көөп, деми кыстыгат, тез-тез дем алат, оозунан көбүктүү, кээде кызгылт какырык чыгат. Өпкөдөн кан агышы да мүмкүн. Акыл-эсин жоготпойт, өлүп кетемби деген коркунуч туулат.
Биринчи жардам
Өпкө күпчөгү өтө коркунучтуу абал, ошондуктан тез медициналык жардам көрсөтүү зарыл. Биринчи белгиси байкалганда эле тез жардам чакыруу керек. Врач келгенче ыңгайлуу отургузуп, бөлмөгө таза аба киргизген оң.
Өпкө күпчөгүн врач өз убагында дарыласа жакшы натыйжа берет.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Ат атооч
Ат атооч — заттын белгилеринин туруктуу касиетин ажыратпастан жалпы мааниде көргөзгөн сөз түркүмү. Маанисине карай жактама (мен, сен, а л), шилтеме (бул, тигил), сурама (ким, эмне), тангыч (эч ким, эч кандай,эч качан,эч нерсе,), аныктама (бүтүн, ар бир,ар бирин,ар кайсы,), белгисиз (Бирдеме, кимдир) болуп бөлүнөт.
Каркыра туз кени
Каркыра туз кени Ысык-Көл облусунун Түп районунда, Каркыра суусунун сол жээгинде, Каракол шаарынан 90 км чыгыш түндүк-чыгышта, деңиз деңгээлинен 1800 м бийиктикте. Неоген мезгилинде пайда болгон туздуу катмардын узундугу 15 км, туурасы 2 км. Туздар жер үстүнөн 1,0 – 0,5 м тереңдикте жатат. Жыргалаң жана Тузсуу сууларынын боюнан чыккан туздуу булактардын негизинде, тереңдикте галит тузунун калың кабаты бар деген тыянакка келүүгө болот. Туз кени начар изилденген. Болжол ресурсу 30–40 млн т.
Диазометан
Диазометан (СН2N2) – эң жөнөкөй алифаттык азобирикме. Жагымсыз жыттуу, сары түстөгү уулуу газ, мол. масс. 42,043. Жарылуу менен оңой ажырайт, эфир жана диоксан эритмелерде салыштырмалуу туруктуу (Д. конц. эритмелери да жарылгыч) Сu таарындылары жана CoCl2 катышуусунда N2 жана полиметиленге жеңил ажырайт. Д. карбон к-талары, сульфок-талар, фенолдор, спирттер менен реакцияга кирип, метил эфирлерин, AlCl3 жана BF3 катышуусунда альдегиддер менен реакцияга кирип, метил кетонун пайда кылат; кетондор менен реакцияга киргенде чынжырлар узарат, мис., циклогексанон циклогептанонго айланат:
СН2(СН2)4СО + СН2N2 CН2(СН2)5СО + N2
Касымбеков Бейшебай
Касымбеков Бейшебай (1933-жылы туулган, Ысык-Көл облусу Ысык-Көл району, Бостери айылы) – ветеринария илимдеринин доктору (1990), профессор (1993). Кыргыз Республикасынын илимге эмгек сиңирген ишмери 1911). Эл аралык информация академиясынын корреспондент мүчөсү (1992). КАЧИни бүтүргөн (1955). 1955-жылы Жалал-Абад зооветеринардык мектебинде окуу бөлүмүнүн, 1956–60-жылы ветеринардык станциянын, Тянь-Шань тажрыйба станциясынын башчысы, 1960–68-жылдары Тоң районунун башкы ветеринар врачы. 1968–76-жылдары Кыргызстан мал чарба жана ветеринария ИИИде улук илимий кызматкер, сектор башчысы, 1976–80-жылдары директор. 1980–85-жылдары улук илимий кызматкер, лаборатория башчысы. 2001-жылдан Кыргыз ветеринардык көзөмөл ИИИнин паразитология бөлүмүнүн башчысы. Ветеринардык паразитология боюнча адис. 80ден ашык илимий эмгектин, анын ичинде 5 монографиянын, 2 окуу китептин автору. Эмгектери Малдын гельминтоз ылаңдары. Ф., 1984.
Чернігівська
Чернігівська — Киев метросунун Святошинско-Броварская сызыксындагы станция. 1968-жылы 4-ноябрьда ачылган.
Кармаскалы (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Кармаскалы — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Казадаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 773 киши. Почта индекси — 453150, ОКАТО коду — 80249836005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Сарай
САРАЙ – 1. соода, кербен жолдорунун бекеттериндеги курулуштардын жалпы аты. Эл ичинде кербен сарай деп аталат. Саякатчылар, соодагерлер кербен сарайда конушкан, эс алышкан. Сарай ээлери келгендерди жана алардын унааларын жайгаштырып, тиешелүү акыларын алышкан; 2. кандын, падышанын ордосундагы имараттардын жалпы аты. Кандын үй-бүлөсү, нөкөрлөрү, сакчылары, тандамал ишеничтүү аскерлери, аскер башчылары, акылдаш-кеңешчилери, жардамчылары, желдеттери, иш башкаруучулары сарайда турушкан; 3. үстү жабык же ачык чарба курулуштары.
Атом ядросунун изомериясы
Атом ядросунун изомериясы - атом номери Z жана массалык саны А бирдей, ажыроо мезгили түрдүүчө болгон дүүлүккөн абалдарга атом ядросунун нурлануу кубулушу. Б. В. Курчатов, И. В. Курчатов, Л. В. Мысовский жана Л. И. Русинов жасалма радиоактивдүү ядролордо Атом ядросунун изомериясы бар экендигин 1-жолу байкашкан. Алар бромдун изотобу S5 Br 4,4 с жана 18 мин жарым ажыроо мезгилине ээ экендигин аныкташкан. Изомерия абалындагы заттардын жарым ажыроо мезгили 10- сек. дан бир нече жылга чейин согулат. Атом ядросунун изомериясы радиоактивдүү ядролордо туруксуз абалдардын болушу менен түшүндүрүлөт. Мис, 35 Вг алгачкы учурда өтө дүулүккөн абалда болот. Эгерде ал у-фотондорду нурлантса, негизги абалына келет да, В-ажыроо 7*= 18 мин да болуп өтөт. Туруксуз абалга дуушар болгондо, ядронун негизги абалга өтүшү 4,4 с ка созулат. 100дөн ашык изомериялуу ядро белгилүү.
Кыргыз Республикасынын футбол федерациясы
Кыргыз Республикасынын футбол федерациясы (КРФФ) — Кыргыз Республикасынын башкы футбол органы. Кыргыз Республикасынын футбол федерациясы 1992-жылдын 25-февралында түзүлгөн. КРФФ улуттук футбол курамасын, улуттук футзал курамасын көзөмөлдөөчү орган болуп саналат. 1994-жылы КРФФ Эл аралык футбол федерациясынын (ФИФА) жана Азия Футбол Конфедерациясынын (АФК) толук укуктуу мүчөсү болгон.
Сутра
Сутра (санскритчеден Sutra – сөзмө сөз-жип) – байыркы индиялык философиялык, диндик, илимий жана юридикалык (кийин медициналык ж. б.) трактаттар (лат.илимий чыгармалар, окуулар, талкулоолор, макулдашуулар). Байыркы индиялык адабияттарда кыска, жыйнактуу, түшүнүктүү жана үзүндүлөп улап айтуулар; кийин-мындай айтуулардын жыйнагы, топтому. Бутпаратык сутралар мүнөздүүлүгү жана афоризмдүүлүгү менен айырмаланат. Аларда көбүнчө диндик философиянын санат сөздөрү жана адабияттары кездешет. Брахманизмде веддерге негизделген сутраларда кандайдыр кудай үйрөтүп киргизген турмушта практикалык жетекчиликке алуучу табынуу-сыйынуулар жана жүрүм-турумдар орун алган. Буддизмде да сутралар ыйык канондук жыйнактардын, мисалы, сутта-питака деп аталган жыйнактын бир бөлүгү болот.
Ролф Шок сыйлыгы
Ролф Шок сыйлыгы (англ. Rolf Schock Prizes) - философ жана сүрөтчү Ролф Шоктун (1933-1986) урматына түзүлгөн жана анын мурасы тарабынан каржыланат. Сыйлык алгач 1993-жылы Швециянын Стокгольм шаарында ыйгарылган жана 2005-жылдан бери ар бир үч жылда тапшырылып турат. Ар бир жеңүүчү 400,000 швециядык крон сыйлыгына ээ болот (60,000 АКШ доллары). Ошондой эле Искусство жана Философия жаатында Инамори уюму түптөгөн ага окшош Киото сыйлыгы да бар.
Сыйлыктар төрт категорияда ыйгарылат жана швециялык үч Королдук Академия тарабынан чечилет.
Ортомчу
Ортомчу (Mediator) - Эки өлкөнүн ортосундагы дипломатиялык карым-катнаштарда түшүнбөстүктөр жана келишпөөчүлүктөр болгон учурда бул түшүнбөстүктөрдү чечүү үчүн колунан келген бардык аракетти жумшоого бел байлаган адам ортомчу деп аталат. Ортомчулар көбүнчө кризис учурларда маанилүү роль ойношот. Ортомчулар тараптардын арасында элдешүү жарата алса, талаш-тартыштын алдын ала билген пайдалуу кызмат көрсөтүшкөн болот. Мисалы, 1967-жылы ноябрь айында Түркия менен Грециянын ортосунда Кипр аралын алуу боюнча кооптуу чыр-чатак жаралган учурда АКШ өкмөт башчысы тарабынан жөнөтүлгөн ортомчу С.Ванс эки мамлекеттин борборлоруна ары- бери тынымсыз каттап жатып бийлик башчыларынын элдешүүсүнө себепкер болгон эле. Ортомчу эки өлкөнүн ортосундагы маселени чечүү үчүн атайын ошол эки өлкө тарабынан дайындалат. Мындан башка, ортомчулар башка өлкө тарабынан сунушталышы мүмкүн же болбосо БУУ сыяктуу эл аралык уюмдар тарабынан дайындалган бирөө болушу мүмкүн. Ушул жолдор менен дайындалган адамдын кылган кызматын дипломатияда жана мамлекеттик укукта «ортомчулук» деп аташат жана түшүнбөстүктөрдүн тынчтык жолу менен чечилишинде бул ыкманын маанилүү орду бар. Жыйынтыктап айтканда, 1973-жылы Жакынкы Чыгыштагы Алтынчы октябрь урушунан кийин ок атууну токтотуу боюнча жасалган келишимдин жыйынтыгында, бул уруштагы курч маселелердин азаюусунда жана өзгөчө Суэц каналындагы аймак менен Синай жарым аралындагы курч абалдын тартипке келтирилишинде АКШ тышкы иштер министри Х.Киссинджер ортомчу катары өзгөчө кызмат көрсөткөн. Ок атууну токтотуу жолу аркылуу түзүлгөн келишим - Согуштарда жана эл аралык кагылышууларда белгилүү мөөнөткө түзүлгөн аскердик мүнөздөгү келишимдер. Бул келишимдердин иш жүзүнө ашуусу эки тараптуу сүйлөшүүлөр аркылуу түзүлгөн башкаруу уюму тарабынан, кээде эл аралык уюмдардын байкоочу тобу тарабынан көзөмөлдөнөт. Ок атууну токтотуу жолу аркылуу түзүлгөн келишимде чек ара белгиленет жана бул чек боюнча аскердик иш-чаралар жүргүзүлөт, чектен ашууга тыюу салынат. Түндүк Корея менен Түштүк Кореянын ортосунда жана Индия менен Пакистандын ортосунда мындай чек көп жылдардан бери белгилүү. Ок атууну токтотуу жолу аркылуу түзүлгөн келишимди ок атууну убактылуу токтотуу менен алмаштырбоо керек. Анткени ок атууну убактылуу токтотуу узак мөөнөттүү жана айрыкча эки тараптуу жарашуунун алдындагы мөөнөт болуп эсептелет. Ал эми ок атууну токтотуу болсо кыска мөөнөттүү болуп, анчейин ишенимдүү эмес. Себеби бул келишим ар убакта бузулушу мүмкүн. Кээде белгиленген убакыт бүткөндөн кийин кайра согуш башталышы мүмкүн.
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Сарла (Мутная куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Кемерово шаарынын аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ак-Шыйрак суусу
Ак-Шыйрак суусу, Ак-Шыйрак өзөнү – Борбордук Теңир-Тоодогу суу. Сары-Жаздын оң куймасы. Жети-Өгүз районунун аймагында. Узундугу 98 км, алабынын аянты 2290 км2.
Борколдой кырка тоосунун чыгыш бөлүгүндөгү мөңгүлөрдөн (Чолок-капчыгай) башталып, Кайчы суусу кошулганда Ак-Шыйрак деп аталат.
Негизги куймалары: Бикиртик, Коёнду, Боз-Жалпак, Кайчы, Жаңгарт жана башка. Суу куралуу аянтынын деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 3800 м. Чаты 2000 м бийикте.
Алабында жалпы аянты 406,6 км2 келген 243 мөңгү бар. Боюнда Ак-Шыйрак кыштагы жайгашкан.
Сарбаз
САРБАЗ – Кокон хандыгынын аскери. Хан аскери 3 категорияга бөлүнгөн: атчан аскерлер (сыпайлар), артиллерия (топчу) жана жөө аскерлер (сарбаздар). Сарбаздардын курал-жарагында атылбас курал басымдуулук кылган. Бирок жазылган маалыматтар боюнча «кокон аскери ийнине милтелүү мылтык асынган, капталында ийри кылычы бар, айрымдарында мындай куралданууну кыргыздардыкындай узун эмес, кыска ичке найза толуктайт». Кошуунда аскердик бекем тартип болгон эмес жана атайын даярдыктан өткөн эмес. Согуштук жүрүштөргө катышуудагы башкы өбөлгө олжого ээ болууга умтулуу болуп саналган.
Сарбаз нағыз әскери азамат.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Буйда-Суу
Буйда-Суу, Буйгат, Бойгот — топоним. Сагымбай Орозбаковдун варианты боюнча Жумгалдын мурдагы аталышы, кыргыздар кытай-калмак басып алган ата-журтун бошотконго чейин бул жерди Кубан калдай бийлеп турган. Эпосто көбүнчө Бойгот Кубан деген ат менен кезигет (Кол жазмалар фондусу, 576-инв, 545— 621-б.).
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Лямблиоз
Лямблиоз - ичке ичегиде, кээде өт баштыкчасында мителик кылуучу жөнөкөйлөр — лямблия пайда кылган оору. Лямблия кыймылдуу (4 жуп шапалакчасы жана соргуч дискасы бар) жана кыймылсыз формада (циста) жашайт. Соо адамга лямблия цистасы менен булганган тамак-аш, суу, кол, буюмдар аркылуу жугат. Ал ичегикарынга өтүп, ичке ичегиге жабышып мителик кылып көбөйөт. Лямблиоз болгондо ичтин жогору жагы же киндиктин тушу ооруйт; ич көөп курулдайт, кускусу келет, кээде былжыр аралаш суюк заңдайт. Лямблия ичке ичегиден жоон ичегиге өткөндө ал жерде өөрчүшүнө шарт болбогондуктан циста формасына айланып, заң менен сыртка бөлүнүп чыгат. Циста формасы сырткы чөйрөнүн түрдүү шартына чыдамдуу келет (топуракта 3 жумага, сууда 5 жумага чейин сакталат). Көбүнчө балдар (өзгөчө 1—4 жашка чейинки) ооруйт. Кээде оорунун белгиси билинбей өтүп, кай бир оорудан кийин байкалат. Баланын ичи көөп, ооруйт, тез-тез былжыр аралаш заңдайт. Дарыгер оорулууга дарылоодон тышкары белогу жетиштүү жеңил диетаны (кайнатып бышырган эт, быштак, кефир, сабиз, капуста жана башкалар) сунуш кылат. Таттууну, камырдан жасалган тамактарды тарта жеш керек. Оорунун алдын алууда оорулууну убагында таап дарылоо мааниге ээ. Тамак-аш азыктарын таза сактоо, чымындарды жок кылуу, сууну кайнатып же суу түтүгүнөн ичүү, жашылча жемишти тамакка жууп пайдалануу, өздүк гигиенаны сактоо зарыл.
Лісова
Лісова — Киев метросунун Святошинско-Броварская сызыксындагы станция. 1979-жылы 5-декабрьда ачылган.
Полугорелая дарыясы
Полугорелая — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лимп-Питыль-Кы дарыясынын сол жээгинен 94 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Касымбеков Рыскул
Касымбеков Рыскул (1953-жылы туулган, Ысык-Көл облусу Жети-Өгүз району, Саруу айылы) – айыл чарба илимдеринин доктору (2000), профессор (2002). К. И. Скрябин атындагы КАЧИни бүтүргөн (1976). 1976-жылдан «Оргочор» кой өстүрүү боюнча тажрыйба станциясында зоотехник, илимий кызматкер. 1987–90-жылдары Ысык-Көл облустук партия комитетинде инструктор, айыл чарба бөлүмүнүн башчысы. 1990-жылы «Оргочор» асыл тукум кой өстүрүү мамлекеттик заводунун директору. 2000-жылдан КЭУнун Кара-Кол шаарындагы филиалынын ректору. Физиология, селекция, генетика, экология илимдери боюнча адис. 40тан ашык илимий эмгектин, анын ичинде 2 монография, 2 окуу куралы, 4 ойлоп табуунун автору. Эмгектери: Иссык-Кульский меринос. Б., 1977.
Кушва (Лобва куймасы)
Кушва — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лобва дарыясынын оң жээгинен 151 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 45 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Диазоний туздары
Диазоний туздары - курамында азот эки атому бар орг. бирикмелер тобу; жалпы формуласы:
[Ar-N N]=X- (мында Ar -ароматтуу же гетероциклдүү радикал; Х - күчтүү к-талар калдыгы: жана башкалар). Д.т. түссүз катуу заттар, сууда жакшы эрийт; борфторидинен башкасы жарылгыч келет. Д. т. галоген анионуна жана диазоний катионуна диссоциацияланат:
ArN2-X Ar-N+ = N+X-
Ароматтык Д. т. башка ароматтык бирикмелерге караганда реакцияга өтө жөндөмдүү. Д. галогендүү туздары айрым элементтер галогендүү туздары менен кош туздарды пайда кылат. Булар жез майда күкүмдөрүнүн таасири менен ароматтык элемент орг. бирикмелерге айланат (к. Несмеянов реакциясы). Д. т. күчтүү к-танын чөйрөсүндө ароматтык биринчилик аминдерге, таасир кылуудан алынат:
C2H5NH2+NaNO2+2HCl  C6H5N+ NCl-+NaCl+2H2O.
Ал ар түрдүү боекторду, бензол жана анын гомологдору туундуларын синтездөөдө колдонулат.
Еловка (Луза куймасы)
Еловка — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Луза дарыясынын оң жээгинен 150 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Атомдорду тамгалоо ыкмасы
Атомдорду тамгалоо ыкмасы, изотоптук индикаторлор методу - илимде жана техникада ар кандай изилдөөлөр үчүн тамгаланган атомдорду (изотоптук индикаторлорду) колдонуу жолу. Атомдорду тамгалоо ыкмасы элементтердин жана алардын кошулмаларын ар кандай процесстерде жылып жүрүү жолун текшерген учурда колдонулат. Мис, өсүмдүктү радиоактивдүү көмүртеги (С1") бар көмүр кычкыл газдуу абада өстүрсө, тамгаланган атомдору бар органикалык заттын пайда болуу процессин жана ал заттын өсүмдүктүн ткандарына таралышын жана топтолушун башынан аягына чейин байкоого болот. Атомдорду тамгалоо ыкмасы биологиялык, медицина, биохим., агробиологиялык изилдөөлөрдө жана техникада кеңири колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
"Кастанье" мрамор оникси кени
"Кастанье" мрамор оникси кени Нарын районунда, Нарын шаарынан 4–5 км батышта, Аламышык тоосунун түндүк капталында. Кен аймагын карбон мезгилинде пайда болгон акиташ теги түзөт. Оникс кооз ташы карст процессинен пайда болгон табигый үңкүрдө – Аламышык үңкүрүндө жайгашкан. Үңкүр эңкейиш тартып 163 мге созулат. Туурасы 4 мге, бийиктиги 2,5 мге жетет. Оозу бир аз кичирээк (0,7х1,5 ''м). Мындагы оникс жайгашуусу боюнча 3 түргө бөлүнөт: 1) чокмороктошкон кыртыш түрүндө болуп, ал калыңдыгы 20 ммге чейинки күрөң, ачык күрөң, жездей сары жана ак кабатчалардан турат. Оникстин бул түрү кеңири таралган. Блоктуулугу 25х20х20 см; 2) сталактит-сталагмит кыртышы түрүндө болуп, үңкүрдүн оозунан 40 м ''ары жагында кездешет. Жездей сары, күрөң, ак түстөрдөгү тегерекчелерден турат. Аппак кальциттин майда тарамчалары учурайт. Блоктуулугу 15х15х15 см; 3) кораллит кыртышы түрүндө, бирок аз, негизинен үңкүрдүн орто ченинде кезигет. Жара кескенде кочкул кызыл, күңүрт күрөң, күрөң, ак, жездей сары түстөрдүн кооз тегерекчелеринен турат. Блоктуулугу 10х5х5 см. Оникстин бардык түрү өтө кооз, жакшы сайкалданат. Запасы 20 м3. Таштан кооз зергерлик буюмдарды жасаса болот.
Жумурбаштар
Жумурбаштар (лат. Phrynocephalus) — кескелдириктердин бир уруусу, булардын кыйла түрү белгилүү: бултак куйрук жумурбаш (лат. Ph. guttatus), ала жумурбаш (Ph. versicolor), такыр жумурбашы (Ph. helioscopus), Тибет жумурбашы (Ph. theobaldi), жалган кулак жумурбаш (Ph. mystaceus), Кан-Тоо жумурбашы (Ph. rossikowi) жана ушундай сыяктуулар.
Диазоттоо
Диазоттоо - минералдык к-талар (НCI, H2SO4 ) катышуусу менен биринчилик ароматтык аминдерге NaNO2 таасир кылып, диазобирикмелерди алуу реакциясы:
C6H5-NH2+NaNO2+HCl C6H5N2CI+ +NaCl+2H2O
Д. сууда, конентрацияланган к-тада, айрым учурда суусуз чөйрөдө 0-5оС жүргүзүлөт.
Жаңы уфим (Иглин району, Башкыртстан)
Жаңы уфим — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Май айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 14 киши. Почта индекси — 452426, ОКАТО коду — 80228840007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Букар
Букар — топоним. Каныкейдин атасы Атемир (Каракан, Темиркан) кандын ордо калаасы жана ага баш ийген өлкө. Кээде Б. кыргыздардын жери (Саякбай Каралаев, 1. 31, 42, 192), кол өнөрчүлүк өнүккөн калаа (Сагымбай Орозбаков, 2. 179, 319, 350) катары да сүрөттөлөт. Географиялык реалия катары Өзбекстандын байыркы шаарларынын бири.
Биринчи Май (Панфилов району)
Биринчи Май (Первомайское ) — Кыргызстандын Чүй облусунун Панфилов районундагы айыл. Чалдыбар айыл аймагына кирет.
Касымбеков Санжар
Касымбеков Санжар (1902–1924) – Кыргызстанда Совет бийлигин орнотуу үчүн жигердүү күрөшүүчүлөрдөн. М. Ф. Касымбековдун уулу. 1917-жылы май айынан революциячыл ишке катышкан. Анжиян мусулман жумушчулар менен чайрыкерлер кеңешинин аткомунда (1918, июнь), РКП(б)нин Ош шааркомунда (1918, август), Түркстан крайкомунда (1918, декабрь) иштеген. 1919-жылы октябрдан РКП(б)нин Ош шаардык мусулман уюмунун төрагасынын орун басары, 1920-жылы февралдан Ош уезддик шааркомунун төрагасы болуп иштеген. Анжиянда Совет бийлигин орнотууга, Ташкенттеги контрреволюциячыл козголоңду басууга, Закаспий фронтундагы согушка катышкан. 1920-жылдан Түркстан фронтунун бүткүл россиялык дыйкандар жана токойчулар союзунун Самарканд обкомунун төрагасы болуп иштеген. Басмачылар өлтүргөн.
Биринчи Май (Панфилов району)
Калкы
Калкы ― 1290 киши (2009-жылы).
Зиа Пуэбло (Нү-Мексико)
Зиа Пуэбло (Нү-Мексико) (Zia Pueblo) — Нү-Мексико штатынын Sandoval округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 646 киши. Болжолдуу аянты - 70.8 км². FIPS коду — 35-86420.
Туюк суусу
Туюк суусу – Ысык-Ата суусунун оң куймасы. Узундугу 30 км, алабынын аянты 190 км2. Суу Кыргыз Ала-Тоосун дагы Туюк ашуусунун сол тарабындагы мөңгүдөн башталып, кууш капчыгай аркылуу агат. Алабынын деңиз деңгээлинин бийиктиги 3200 м. 16га жакын чакан куймасы бар; эң ириси–Көкмойнок (21 км), ал мөңгүдөн башталып,Жашылкөл, Аккөл, Каракөл, Көкмойнок көлдөрү аркылуу агып өтөт. Куралуу облусуна кирет. Негизинен кар, мөңгү жана булак сууларынан куралат. Жылдык орточо чыгымы 2,60 м3/сек, эң көбү июнь–июлда, эң азы январь–февралда байкалат. Өрөөнү жайыт. Сугатка пайдаланылат.
Техника
Техника (грек сөзүнөн "techne" – искусство, устаттык, билгичтик) – өндүрүш процесстерин ишке ашыруу жана коомдун өндүрүштүк эмес керектөөлөрүн тейлөө үчүн курулган каражаттардын тобу. Техника эмгекти жеңилдетүү, анын өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу максатында күч жана акыл эмгегине байланыштуу адамдын милдетин толугу менен же жарым-жартылай аткарууга багытталган. Техника материалдык, маданият байлыктарын түзүүдө, энергияны алуу, жеткирүү жана өзгөртүүдө, жаратылыштын жана коомдун өнүгүү мыйзамдарын изилдөө, маалымат топтоо, сактоо, иштетүү жана берүүдө жана ошондой эле аскер ишинде да колдонулган.
Linkin Park
Linkin Park – 1996-жылы Агура-Хиллзде (Калифорния) түзүлгөн америкалык рок-тобу. Топ эл аралык белгилүүлүккө алгачкы Hybrid Theory (кырг. Гибрид теориясы; 2000) альбому менен жеткен, ал Diamond тастыктамасына ээ болгон жана 2005-жылы бир канча өлкөдө RIAA тарабынан мульти ак алтын тастыктамасы ыйгарылган. Кийинки Meteora (кырг. Метеорлор) аталышындагы студиялык альбому топтун ийгилигине салым кошуп 2003-жылы Billboard 200 чартында биринчи орунду ээлеген, андан соң топ гастролдук жана соопчулук ишитерин баштаган.
Техника
Колдонулган адабияттар
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Linkin Park
Hybrid Theory жана Meteora альбомдорунун музыкасын нү-метал жана рэп-метал жанрларын радиого жакын стилге ыңгалаштырып Linkin Park кийинки Minutes to Midnight (кырг. Түн ортосуна калган мүнөттөр; 2007) студиялык альбомунда башка жанрларды изилдеген.Альбом ошол эле жылы үч жума ичинде Billboard чарттарынын биринчи орундарын ээлеген. Linkin Park тобу A Thousand Suns (кырг. Миң күн жылдыздары) (2010) төртүнчү альбому менен түрдүү музыкалык стилдерди жаратууга умтулган, алар басымды көбүрөөк электрондук үнгө жана биттерге (англ. beats) жасаган. Living Things (кырг. Жандуу нерселер; 2012) бешинчи альбому мурунку альбомдорунун баардык музыкалык стилдерин камтыган. The Hunting Party (кырг. Аңчылык кечеси; 2014) алтынчы альбомунда кайрадан оор-рок жанрынын музыкасы пайда болгон. Электрондук жана поп-музыкага багытталган үн жазууларын камтыган One More Light (кырг. Дагы бир түн) аталышындагы жетинчи альбому 2017-жылдын 13-майында жаздырылып чыккан.
Сыйлыктары
.
Чыныгы социализм
Чыныгы социализм - 19-кылымдын 40-жылдарында негизинен Германияда кеңири жайылган майда буржуазиялык социализмдин формаларынын бири. Чыныгы социализм дин идеялык уюткусу болуп 1942-жылы «Философиялык коммунизм» деген аталыш менен  пайда болгон, Фейербахтын, Гегелдин философиясынын начар иштелип чыккан жактарын жана утопиялык социализмдин айрым жоболорун бириктирген, бирок саясий ишмердүүлүктүн жана демократия үчүн күрөшүүнүн зарылдыгын баса белгилеген окуу эсептелет (Гесс, Люнинг, Бернайс, Грюн). 1844-жылдагы Силездеги көтөрүлүштөн кийин «философиялык коммунизм» чыныгы  социализмге айланып, анын башкы өкүлдөрү болуп Гесс, Грюн, Земмиг, Криг эсептелген.
Чыныгы социализм «философиялык коммунизмдин» эклектицизмин мурастап алган, моралга негизделген социализм тууралуу окууну иштеп чыккан, социализмдин экономикалык жана саясий негизин четке каккан, баардык таптардын ортосундагы ынтымакка чакырган, жумушчулардын майда өндүрүшчүлөргө айлануусун талап кылган, күрөштүн революциялык каражатына каршы чыккан, ашынган улутчулдукту жактаган. Чыныгы социализм майда буржуазиялык маңызга ээ болгондуктан, Германиядагы саясий күрөштүн күчөшү менен  улам реакциячыл мүнөз күткөн. Маркс менен Энгельс «Немецтик идеология» (1845–46) деп аталган эмгекте «Чыныгы социализмдин» илимий мүнөздө эмес экендигин жана идеологиялык-саясий жактан алсыздыгын көрсөтүү менен аны «Коммунисттик партиянын Манифестинде» (1847–48) «...реакциячыл кызыкчылыктардын, немецтик мещандардын кызыкчылыктарын» чагылдырган окуу деп аташкан. Энгельс анын өкүлдөрүн «...немец адабиятындагы реакциячыл элементтер», – деп атоо менен чыныгы  социализм реакциячыл табиятка сугарылган деп көрсөткөн. Ленин чыныгы социализмдин маани-маңызын «таптык күрөштү ж-а саясий эркиндиктин маанисин түшүнбөстүк.
Сарылар
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Тегерек канаттуулар
Тегерек канаттуулар (лат. Cyclopteridae) — суу түбүндө жашоочу балыктардын бир тукуму, буларга круглоперы колючие (лат. Eumicrotremus) тикенектүү тегерек канаттар уруусу жана башкалар кирет.
Каттахаз кум-шагыл кени
Каттахаз кум-шагыл кени - Ош облусунун Кара-Суу районунда, Ош шаарынан 2–3 км түштүк-батышта, Ак-Буура суусунун сол жээгинде, деңиз деңгээлинен 1000–1300 м бийиктикте. 1977-жылы Түштүк Кыргыз геологиялык экспедициясы чалгындаган. Калыңдыгы 30 мден 70 мге жеткен плиоцен төмөнкү төртүнчүлүк мезгилиндеги аллювий кум-шагылдан түзүлгөн. Кум-шагылдын астында конгломераттар жатат, калыңдыгы 7,5–10 мге жеткен кумайлуу чопо менен жабылып калган. Кошундуда 25,5% койташ, 52% шагыл, 22,5% кум бар. Кум-шагыл «300» маркадагы бетон даярдоого жарамдуу. Запасы А+В категориясы боюнча – 6000 миң3, С1 – 9700 миң3, А+В+С1 – 15700 м3. 1997-жылга карата баланстагы запасы А – 122 миң3, В – 1841 миң м3, А+В – 1963 миң м3, С1 – 9700 миң м3, А+В+С1 – 11663 миң м3.
Кошмо Штаттар Улуттук Медициналык Китепканасы
Кошмо Штаттар Улуттук Медициналык Китепканасы (УМК) (англ. United States National Library of Medicine) - Кошмо Штаттардын федералдык өкмөтү тарабынан көзөмөлдөнгөн дүйнөдөгү эң чоң медициналык китепкана.
Ал Мэриленд штатындагы Безесда шаарындагы Улуттук Саламаттыкты сактоо Институтунда жайгашкан. Китепканада жети миллион китеп, журнал, техникалык доклад, жазмалар, кыска-метраждуу тасмалар, сүрөттөр жана ошондой эле дүйнөдөгү эң эски жана сейрек кездешүүчү медицина тууралуу сүрөттөр бар.
УМК учурдагы директору Патрисиа Флетли Бреннан болуп саналат.
Марьевка (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Марьевка — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Казадаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 76 киши. Почта индекси — 453151, ОКАТО коду — 80249836006.
Кошмо Штаттар Улуттук Медициналык Китепканасы
Басылмалар жана маалымат булактары
1879-жылдан бери Улуттук Саламаттыкты сактоо Китепканасы Индекс Медикусту басып чыгарат. Бул беш миңге жакын тандалган журналдар боюнча жазылган көрсөтмө макала болуп саналат. Акыркы Индекс Медикус 2004-жылы, декабрь айында басылып чыккан. Бирок бул маалыматы PubMedде акысыз окууга болот. Анын ичинде он беш миллионго жакын MEDLINE журналындагы макала реферанстары жана 1960-жылдардагы абстрактылар жана 1950-жылдагы 1.5 миллиондогон реферанстар бар.
УМК ошондой эле Улуттук Биотехнологиялык Маалымат Борборун башкарат. Анын ичинде биотехнологиялык маалыматтар бар (анын ичинде PubMed бар) жана аларды Entrez издөө системасы аркылуу акысыз окууга болот.
Марьевка (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Нивки
Нивки — Киев метросунун Святошинско-Броварская сызыксындагы станция. 1971-жылы 5-ноябрьда ачылган.
Благовещенск
Мэрлер (1991-2010)
Ляшко, Юрий Гаврилович, Благовещенсканын мэри (шаардык Аткаруу комитетинин төрагасы) 1985-1996-жылдар аралыгында.
Колядин Александр Михайлович, Благовещенск шаарынын мэри, 1996-2004-жылдар.
Көнүгүү же көнбөстүк
Көнүгүү же көнбөстүк – бул функционалдык системанын тенденцияларынын бир максатка багытталган белгилүү максаттын дал келишүүсү же дал келбестиги жана иш-аракеттеринин жыйынтыгы. Көнүгүү алардын келишүүсүн көрсөтөт. Адам алкактагы анализге көнүккөн, иш аракети өнүгүп калыптанган жандык катары көрсөтүлөт. Көнүгүү же көнбөстүк бул дагы өзгөчө мотив, жекече өнүгүүсүн активдештирүүгө, алдын ала чечилбеген кыймыл-аракетке, кызыктырууга багытталган. Кыймыл аракеттин карама-каршылыгынын өзү мүмкүнчүлүккө ээ.
Благовещенск
Мэрлер (1991-2010)
Мигуля, Александр Анатольевич 28-жылдын 2004-ноябрында Благовещенск шаарынын мэри болуп шайланган. Жылдын 1-мартында, 2009-жылдын экинчи мөөнөткө шайланган. 26-апрель, 2010-жылы Александр Анатольевич Мигуль Амур облусунун губернаторунун токтому менен Благовещенска шаарынын мэри кызматынан четтетилген.
Көнүгүү же көнбөстүк
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Благовещенск
Муниципалитеттин башчылары
Владимир Кобелев, Благовещенска шаарынын муниципалдык билим берүү бөлүмүнүн башчысы, 15-июль, 2010-жыл, 2014-жыл.
Администрация башчылары
2010-2011-Белгисиз, Николай Алексеевич;
2011-2014-Березовский, Павел Викторович;
21-жылдын 2014-февралынан 19-сентябрына чейин 2014-жылдын Козлов Александр Александрович ;
Мэрлер (2014-жылдан тартып)
жылдын 19-сентябрынан 2014-жылдын 25-мартынан 2015-жылга чейин-Козлов Александр Александрович;
25-июль, 2015 — жыл-25-июль, 2020-жыл-Калита Валентина Сергеевна (25-марттан 25-июлга чейин);
27-жылдын 2020-июлунда Благовещенск шаарынын мэри имамеев Олег Гатауллович кызматына киришкен.
Благовещенск шаардык Думасынын төрагалары
19-сентябрь, 2019-жыл-Евгений Елена Игоревна;
Дейди кызы Сейде
Дейди кызы Сейде (1881 – 1946)
Дейди кызы Сейде 1881-жылы Наманган уездине караштуу Багыш болуштугундагы Жампа-Салды айылында туулган. Атасы саруу уруусунан чыккан, Аксы менен Арпага аты угулган чечен, өнөрпоз адам болгон. Дейдинин үйүнө маал-маалы менен Кыдыраалы манасчы келип, “Манас” айтып турчу экен. Дейди өнөрпоз болгондуктан: Тогуз-Торо, Жумгал, Кочкор, Ысык-Көл, Ташкен, Түркстан, Самарканга чейин барып, эл кыдырат. Барган жеринин баарына кызы Сейдени ала жүрөт. Атасын ээрчип жүргөн кызы, ыгы келген жеринен “Манас” айта салчу болот. Ошентип, эл ичинде Сейденин өнөрү кеңири тарап, көпчүлүккө белгилүү боло баштайт. Жашы он бешке келгенде Сейдени күйөөгө узатышат. Кайната-кайненеси динчил адамдар болгондуктан, “шайтаны бар экен” деп, кагып-силкип, “Манас” айтышына каршы чыгышат. Сейде мындай кордукка чыдай албастан качып кетет да, атасынын колуна барат. Кийин Устажолдош деген төкмө акынга турмушка чыгат. Күйөөсү Сейденин өнөрүн туура кабыл алып, а түгүл чыгармачылык тыгыз байланыш түзүшөт. “Эл оозунда элек жок” дегендей, эл ичинде өйдө-төмөн сөз жүрүп, молдо-эшендер: “... аял “Манас” айтса, аны арбак уруп кетет, а түгүл жакындарын да арбак урат” – деп, коркутушат. Сабыр деген эшен Сейдеге эл алдында “Манас” айтпоого касам ичирет. Бирок Сейде үйдө эч ким жокто коргондун дарбазасын бекитип, небереси Калмуратты кароолго коюп күнү кечке, түнү бою “Манас” айтып чыгат. Небереси Рыскул уулу Калмураттын айтканына караганда, чоң энеси “Манас”, “Семетей”, “Сейтек”, “Кенен”, “Алымсарык” эпосторун айткан экен. Сейдеден 3 басма табак көлөмүндө жазылган “Манастын Ферганага калаа курдурганы” деген үзүндү Кыргыз улуттук илимдер академиясынын Кол жазмалар фондусунда сакталып турат. Дейди кызы Сейде 1946-жылы дүйнөдөн кайткан. Буулак:К 97 Кыргыз элинин манасчылары:Маалымдама китеп. – 1-чыг., Түз.: Т.Бакчиев, Р.Исаков. – Б.: Кыргызпатент, 2010 – 96 б.
Касымбекова Калия Токтосуновна
Касымбекова Калия Токтосуновна (12. 9. 1961-жылы туулган, Фрунзе) – медицина илимдеринин доктору (2005). КММИни (1984), СССР Саламаттык сактоо министрлигинин Борбордук эпидемиология ИИИнин аспирантурасын бүтүргөн (1989). Кыргыз эпидемиология, микробиология жана гигиена ИИИде кенже, улук илимий кызматкер (1984–91). Кыргызстан экология жана жугуштуу оорулардын алдын алуу ИИИде лаборатория башчысы (1991–96), Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигинде эксперт-санитардык врач, башкы адис (1996–97). 1997–2009-жылдары лаборатория башчысы, 2009-жылдан Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигинин Мамлекеттик эпидемиологиялык көзөмөл департаментинин молекула-генетикалык жана микробиологиялык изилдөө борборун жетектейт. Эпидемиология боюнча адис. 69тан ашык илимий эмгеги, анын ичинде 1 монографиясы бар. Эмгектери: Гастроэнтериты вируснобактериальной этиологии у детей раннего возраста в Кыргызской Республике. М., 1999; Вирусологические исследования энтеровирусных инфекций в Кыргызстане (в соавторстве). Б., 2001; Эпидемиология поливирусной инфекции в Кыргызской Республике. Б., 2002; Вирусные гепатиты (в соавторстве). М., 2003.
Диализ
Диализ (гр. dialysis – бөлүнүү, ажыроо) – жарым өткөргүч мембрана жардамы менен эритмелердеги коллоиддик бөлүкчөлөр жана ири мол-лык массалуу бирикмелер бөлүү методу. Бөлүнө турган заттар мембранадан ар түрдүү ылдамдыкта өтөт. Ошондуктан анализ диффузия закондорунун негизинде жүрөт. Аны жүргүзүү үчүн тазалануучу коллоиддик эритмелер менен эриткич ортосунда жарым өткөргүч мембрана коюлат. Ал электролиттер иондорун эриткичке өткөрүп, коллоиддик бөлүкчөлөрдү өткөрбөй тосуп калат. Эриткич мол-лары мембрана аркылуу коллоиддик эритмелерге өтөт. Бул процесстин ылдамдыгы коллоиддик эритмелер тазаланган сайын төмөндөйт. Жарым өткөргүч мембраналар нитро же ацетатцеллюлоза ж. б. полимерден даярдалат. Целлофан, пергамент кагаздарын пайдаланууга да болот. Д. механикалык Д, жана электродиализ болуп бөлүнөт. Д. электр тогунун жардамы менен жүрсө - электродиализ Д. а. Ал көп технологиялык процесстерде физ.-хим. жана биологиялык изилдөөлөрдө, ошондой эле медицинада колдонулат. Бөйрөктүн иштеши кадимки диализаторду элестетет.
Святошин
Святошин — Киев метросунун Святошинско-Броварская сызыксындагы станция. 1971-жылы 5-ноябрьда ачылган.
Диафильтирлөө
Диафильтирлөө – тескери осмос жана чыпкалоо менен, башкача айтканда мембраналар аркылуу эритмелерди бөлүү. Мис., полимер эритмелеринен минералдык туздарды арылтуу. Метод жөнөкөй, аппараттык жабдылышы оңой жана жогорку эффективдүүлүктө иштейт.
Тегерек тилдүүлөр
Тегерек тилдүүлөр (лат. Discoglossidae) — бакалардын бир тукуму.
Аксай, тоо
Аксай тоо — Түркстан кырка тоосунун түндүк тармагы. Карабшин суусунун алабында. Тоо кеңдик багытта 21 кмге созулуп жатат. Туурасы 5–6 км. Орточо бийиктиги 2800–3000 м, эң бийик жери 3564 м.
Жону негизинен жайпагыраак, аска жокко эсе. Капталдары тик (40–50°) жана кыска, жар, кокту-колоттуу. Карбон мезгилинин акиташ теги, кремнийлүү боксит тектеринен турат. Капталдарына талаа (1500–1600 м бийиктикке чейин; кызылот, айуучач, сарындыз ж. б. басымдуу), арча токойлуу шалбаалуу талаа (2700–2800 мге  чейин) жана талаа (бетеге, ыраң ж. б.) ландшапт алкактары мүнөздүү. Жайкы жайыт катары пайдаланылат.
Булан-Турган (Иглин району, Башкыртстан)
Булан-Турган — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Надеждин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 30 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Булагасын
Булагасын, (Баласагун) — топоним. Акун-бешимдин ордо калаасы. Эпосто Б. кыргыздардын илгерки журту экени, кытай-калмактар Манас төрөлө электе кыргыздарды туш-тушка сүргөндө ал жерди Акунбешим ээлеп калып, кыргыздар Алтайдан келип кайра алганы айтылат (Сагымбай Орозбаков, 2. 79, 95, 120). Тарыхый Баласагун Кыргызстандын Чүй өрөөнүнөн орун алган орто кылымга таандык шаар; адегенде караханийлердин, андан кийин Орто Азияга сүрүлүп келген кара кытайлардын (кидандар) борбору болгон. Айрым изилдөөчүлөр Манастын пайда болуу доорун караханийлердин, кара кытайлардын мезгилиндеги тарыхый окуяларга байланыштуу карайт. Буга караганда Б. эпосто баштатан белгилүү болгон.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Сарла (Самуська куймасы)
Сарла — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Томск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Самуська дарыясынын сол жээгинен 52 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Кемерово шаарынын аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сары-Булуң эстелиги
САРЫ-БУЛУҢ ЭСТЕЛИГИ – 10–12-кылымга таандык, Балыкчы шаарынан 9 км түштүк тарабында жайгашкан археологиялык эстелик. Аянты 29х33 метр, бийиктиги 2 метрге. Сырткы дубалынын калыңдыгы 2 метрге жакын. Дубалдын ички тарабындагы бөлмөлөрдө темир эрите турган тегерек мештер орун алган. Алардын дубалдары таштан жана ылайдан жасалган. Үстү жагында аба айдай турган түтүктөр орнотулган. Бул жерден 10–12-кылымга мүнөздүү чарыкта жасалган чопо идиштердин сыныктары, кенди майдалаганга ылайыкталган таштар, темир бычактар, айнек калдыктары табылган. Казуу иштерин Д. Ф. Винник жүргүзгөн.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Блантайр
Блантайр - (Blantyre), Блантайр Лимбе Малави мамлекетинин түштүгүндөгү шаар. Түштүк районунун борбору. Калкы 585 миң (2005); калкынын саны боюнча өлкөнүн борбору Лилонгве шаарынан кийинки 2-шаар. Шире тайпактоосунун этегинде жайгашкан. Жолдор тоому жана темиржол бекети. Эл аралык аэропорту бар. 1876ж. шотландиялык миссионерлер тарабынан негизделип, саякатчы Д. Ливингстон жашаган шаардын атынан коюлган. 1895-ж. шаар статусун алган. Малави университетинин политех. жана медициналык коллеждери, улуттук музей (1959) бар. Блантайр өлкөнүн экономикалык, соода жана өнөр жай борбору. Тамак-аш, жеңил, химиялык, металл иштетүүчү өнөр жайы иштейт. Айыл чарба сырьёлору ишгетилет. Тактай тилинет.