cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жорго сөз
Жорго сөз - кыргыз эл оозеки чыгармачылыгында кеңири тараган жанр. Негизги өзгөчөлүгү – оозеки баян, ыргак, муун саны сакталбаган, бирок анча – мынча чачкын уйкаштык бар проза менен берилет да, өзүндө поэзиянын элементтерин да камтыйт. Мисалы, Жигитти кыркка толтуруп, туш – туштагы душманына кол сунуп, баатырларын, балбандарын дагы сайып, бала баатыр атанып, кырк жигитине кырк кара ат камдап, чарайна, соот, туулга, чопкут, калкан, айбалта,найза, кылыч, мылтык, шашылышта чабыша турган шалк этме сыяктуу бардык жоо шайманын камдап, жигиттеринин көңүлүн жамдап, өзү он алты жашка чыкты. Курманбек кор болгон кыргыз, кыпчактын калмактардан өткөн өчүн, кеткен кегин аламын, калмакка барамын деп кырк жигитине айткан сөзү... ( “Курманбек “ эпосу ) Мисалда уйкаштыктар ( толтуруп – кол сунуп, сайып – атанып, камдап – жамдап, аламын – барамын ),  аллитерация,  ассонанс сыяктуу  поэтикалык каражаттар кара сөздү поэтикалык речке, б.а. ырдын нарк – насилине жакындатып турат, бирок ыр сыяктуу муунагы, муун саны болбойт.
Күрүчбеков Сабырбек Акынбекович
САБЫРБЕК АКЫНБЕКОВИЧ КҮРҮЧБЕКОВ - акын.
Орус тилинде
Мелодии арчи: Стихотворения и поэма. – Ф.: Кыргызстан, 1983. – 51 б.
Вышивальщицы: Стихи, сборник стихов – Ф.: Кыргызстан, 1987. – 104 б.
КОТОРМОЛОР
Зат алмашуу
Зат алмашуу - организмде бардык биохимиялык процесстердин жыйындысы. З.а. организмдин өсүп-өнүшүн, өзүн-өзү сактоосун жана жаратуусун камсыз кылат. З. а-да организм айлана-чөйрөдөн түрдүү заттарды сиңирип, аларды өзгөртүп өз затына айлантат (ассимиляция процесси). Ушул эле убакта ассимилляцияга тескери диссимиляция процесси жүрүп, организм клеткаларындагы заттар ажырап, анын орду жаңы химиялык заттар менен толукталат. З. а-да витамин, ауксин, фермент, гормон, фотосинтез, гумордук факторлор чоң роль ойнойт. Жагымсыз шарттар З.а-нун бир калыпта жүрүшүнө тоскоол болуп, организмди жарым жартылай же толук өлүмгө учуратат. Жерде жашаган түрдүү организмдердеги З.а. процесстери бири менен өз ара байланыштуу. Малдын организиминде курчап турган чөйрөдөн тоют менен белок, углевод, май, витамин, минералдык туз, суу, кычкылтекти кабыл алып, акыркы азыктары – көмүр к-сы, суу, аммиак, жана мочевинаны бөлүп чыгарат. Мында ассимиляция жана диссимиляция процесстеринин бири бирине катышы малдардын жашына, физиологиялык абалы жана өөрчүү стадиясына жараша болот. организмдин сырткы чөйрөдөн кабыл алган затына жараша З. а. белок, май, углевод, суу жана минералдык алмашуу болуп бөлүнөт.
Күрүчбеков Сабырбек Акынбекович
Уметалиев Т. Горные цветы: Стихотворения и поэма. – Ф.: Кыргызстан, 1982. – 216 с.
Зат алмашуу
Белок алмашуу – малдын организимине тоют менен келип, ичеги-карында ферменттер, ичеги-карын зилинин (пепсин, трипсин) таасиринен пептид жана амин к-тасына ажырайт. Ажыраган заттар канга сиңип, ткандарга тарайт, белокту синтездейт. Белок акыркы продуктулар – амин к-тасы, аммиак, көмүр кычкыл газ жана сууга ажырап, сыртка бөлүнүп чыгат.
Күрүчбеков Сабырбек Акынбекович
Комар, Ласточка и Змея: Сказки. – Ф.: Мектеп, 1989. – 16 с.
Зат алмашуу
Май алмашуу – малдын организимине келип түшкөн, ткандардагы май, ошондой эле май сымал заттардын химиялык айланышынын жыйындысы. Майлар (липиддер) негизинен малдын ичегисинде липаза, лецитиназа, коламин – фосфотаза, глицерофосфотаза ферменттеринин катышуусу менен моноглицерид, глицерин, холестеринге ажырайт да ичегиге сиңет. Майда витаминдер жана өт к-тасы чоң мааниге ээ.
Күрүчбеков Сабырбек Акынбекович
Төштүк: Отрывки из киргизского народного эпоса. – Ф.: Адабият 1989. – 24 с.
Зат алмашуу
Углевод алмашуу – малдын организминдеги негизги энергия булагы. Углеводду (целлюлоза, гемилцеллюлоза) малдын организми негизинен тоюттан алат. Татаал углеводдор тамак сиңирүү жолдорунда амилаза, мальтоза, сахароза ферменттеринин таасири монсахариддерге (глюкоза, фруктоза, галактоза) ажыратат.
Суу жана минералдык заттардын алмашуусу. Суу организмдеги бардык биохимиялык процесстерге катышат. Суу организимде белок, углевод жана майдын кычкылданышынын акыркы продуктусу катары тынымсыз пайда болуп турат. Ал канга сиңип, бүт орган, ткандарга тарайт. Суу негизинен малдардын терисинде жана булчуңунда көп болот. Суунун жок болушу малдын физиологиялык процессинин бузулушуна жана өлүмгө дуушар кылат. Ал эми өсүмдүктөрдөгү З. а. башка жандуу организмдин энергия булагы катары жарыктын электромагниттик энергиясын пайдаланып, фитосинтез процессинде түрдүү орг. бирикмелерди химиялык энергияга айландырышы менен айырмаланат. Өсүмдүктөр сиңирген заттар татаал өзгөрүүлөргө учурап, энергия менен толукталат жана орг. бирикмелер - белок, углевод, майларга айланат. Жашыл өсүмдүктөр фотосинтез процессинде көмүр кычкыл газына (СО2) ассимиляцияланып углеводдорду пайда кылат. Өсүмдүктөрдөгү З. а. процессин изилдөөнүн жыйынтыгы селекциялык иштерде, агротехникалык ыкмалардын комплексин иштеп чыгууда илимде кеңири колдонулат
Күрүчбеков Сабырбек Акынбекович
Баялинов К. Ажар. – Ф.: ж. Литературный Киргизстан.
Воргэ-Кэтыль-Кыкэ дарыясы
Воргэ-Кэтыль-Кыкэ — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кэтыль-Кы дарыясынын оң жээгинен 71 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Муңгуш
Муңгуш – кыргыздын оң канатына таандык уруулук бирикме. Кош тамга жана жагалмай деген эки чоң уруудан турат. Кыргыз санжырасы боюнча Ак уулдун балдары Муңгуш, Адигине, Тагай жана Наалы эже болуп эсептелет. Жазма маалыматта (к. «Мажму ат-Таварих») да Адигине, Тагай, Кара Багыштар менен бирдикте Отуз уулдун (огул) бир уулу катары эскерилет. М-тар азыркы учурда негизинен адигине уруулары менен бирге Фергана-Алай, Талас-Чаткал өрөөндөрүндө, КЭРде (Улуу-Чат, Какшаал), Ош шаарында, анын тегерегиндеги айыл-кыштактарда турушат.
Дринииддер
Дринииддер (лат. Dryinidae) —  каскак жандыктардын бир тукуму.
Жумабаев Тополоң
Жумабаев Тополоң 1933-жылы Сузак районунун Кызыл-Кыя айылында туулган.
Зарна
Зарна — кызыл өңгөчтө, айрыкча анын төмөнкү бөлүгүндө ачышуу сезими.
Карындан кычкыл суюктук кызыл өңгөчкө өтүп кеткенде болот; ошондой эле кызыл өңгөчтүн өтө сезгичтиги, карындын бузулушу жана башка түрткү берет. Зарна көбүнчө карын маңызынын кычкылы көбөйүп кеткенде, кээде төмөндөп же анда туз кислотасы такыр жок учурда да байкалат.Зарна карындын ар кандай ооруларында (жара оорусу, гастрит), холецистит, боор эт чуркусунда, кош бойлуулукта, кээ бир тамак жакпаганда болот. Дарылоо негизги ооруга жараша жүргүзүлөт. Зарна ны басаңдатуу максатында ар кандай каражаттарды баш аламан колдонуу зыян келтириши мүмкүн. Ошондуктан аларды дарыгердин сунушу менен гана кабыл алып, өткүр, куурулган тамакты ичпөө керек.
Сары-Булак (Жайыл району)
Сары-Булак  (Сары-Булак) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Жайыл районундагы айыл. Сары-Булак айыл округу курамына кирет.
Калкы
Калкы - 1 108 киши.
Венеция (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Венеция — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Такарлик айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 104 киши. Почта индекси — 452320, ОКАТО коду — 80224843003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кулжабай Кызы Маржанбүбү
Кулжабай Кызы Маржанбүбү Зергер. 1921-ж. Талас районундагы Көк-Кашат айылында төрөлгөн. Чарбада техникосеменатор, эсепчи, тамеки талаасында эмгектенген. Атасы эски чебер Кулжабай колхоз устаканасын уюштурат. Кара темирге талбай узанган анын өздүк көмүркөйү жалгыз кызы Маржанбүбүгө калат. Аял-зергер катары атасынын ордун басат. Көрүгүн үйлөтүп, күжүсүн күйгүзөт. Атасынын аспап-куралдарына эгедер болуп, өнөрүн улантат. Зергер байбиче кыргыздын көркөм кол өнөрчүлүгүнүн бардык түрүнө кол тийгизип келүүдө. Ал саймачылыкты, оймочулукту, чырмакчылыкты аркалап, боз үй көтөргөн. Анын узчулугунда башкалардан айырмалана турган бөтөнчөлүктөр баамдалбайт. Ал темир комуз жасайт. Анын жаагын жумшак темирден тандайт. Кээде күмүштөн, жезден, колодон да кармайт. Ал эми комуз тилин сөзсүз курч темирден алат. Аны өгөөлөп, табына келтирип сугаруу менен үнүн табат. Маржанбүбү чалгыдан да, өгөөдөн да, магниттен да тил жасоого аракеттенет. Тили ойдогудай чыккан аспапты калыбына салып өгөөлөп, жылмалайт. Зергер өзүнүн аваздык аспабын көп нускалап жасап, маданий мекемелерге көмөктөшүп, шайыр кыз-келиндер менен чыгармачыл байланышта болууда. Темир комузда өзү да мыкты ойнойт. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Элдик көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык I кароо-сынагы». Аваздык аспаптары үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Грамотасы; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Темир комузу үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Ардак грамотасы.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Орто-Саз
Орто-Саз — Кыргызстандын Нарын облусунун Нарын районундагы айыл. Чет-Нура айыл аймагына кирет. Нарын дарыясынын жээгинде, деңиз деңгээлинен 2088 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Нарын шаарынан 7 км түндүк-чыгыш тарапта. Балыкчы темир жол бекетинен 187 км. Кыштак 1930-ж. пайда болгон. Калкы 448 (1986), 900 (2009); негизинен мал багат. Орто мектеп, китепкана, ФАП бар. Кыштакта Социалистик Эмгектин Баатыры А. Эликбаев туулган.
Калкы
Калкы - 716 киши.
Айн Рэнд
1957-жылы Рэнд "Атлас ийиндерин куушурду" аттуу көрүнүктүү романын жарыкка чыгарган. Андан кийин ал өзүнүн философиялык көз карашын илгерилетиш үчүн өзүнүн журналын басып чыгарган жана 1982-жылы көз жумганга чейин бир нече дилбаяндардын жыйнагын чыгарып, нон-фикшн багытка оогон. Рэнд билим алуунун бир гана жолу акыл-эс деген көз карашты карманып, ишеним менен динди четке каккан. Ал акыл-эске таянган жана этикалык эгоизмди колдоп, ал эми алтуризмди четке каккан. Саясатта ал күч колдонууну адеп-ахлаксыз деп айыптап, коллективизм, этатизм жана ошондой эле анархизмге каршы чыккан. Анын ордуна кийлигишпөө принцибине негизделген капитализмди колдогон. Ага ал жеке укуктарды таанууга негизделген система деп аныктама берген. Көркөм өнөрдө Рэнд романтикалык реализмди алга сүрөгөн. Ал Аристотелден, Томас Аквинастан жана классикалык либералдардан тышкары өзүнө белгилүү болгон көптөгөн философторду жана философиялык көз караштарды кескин сындаган.
Адабий сынчылар Рэнддин көркөм чыгармасын бир беткей кабыл алган эмес, ал эми жакынкы он жылда ага болгон академиялык кызыгуу өсө баштаган болсо да илимий чөйрөдөгүлөр жалпысынан анын философиясына маани берген эмес, же болбосо кабыл алган эмес. Объективист кыймыл анын көз караштарын коомчулук менен илимий чөйрөлөргө жайылтууга аракет кылат. Ал либертариандар менен америкалык эскичилдердин арасында олуттуу таасирге ээ.
Чоң тиштүү отун жаргыч
Чоң тиштүү отун жаргыч (лат. Macrodontia cervicornis) — токойдун зыянкечи, мурутчан коңуздардын бир түрү.
Заң
Заң — дефекацияда чыгарылуучу, жоон ичегинин төмөнкү бөлүгүнүн ичиндеги зат.
Заң дын өлчөмү тамактын мүнөзүнө жана өлчөмүнө жараша болот. Ал тамак начар сиңирилгенде, перистальтика күчөгөндө, уйку безинин, ичеги ооруларында көбөйөт жана оңой сиңирилүүчү тамакты жегенде, ич катканда, ачка болгондо азаят. Ич катканда заң катууланып коргол болуп чыгат. Коюу-суюктугу андагы суу, май, клетчатканын өлчөмүнө жараша болот. Ич өткөндө 90—92% суу, сиңбеген тамак аралашмалар чыгат. Заңдын түсү ичкен тамакка жараша, ошондой эле түрдүү ооруларда өзгөрүлөт: сүт азыктары менен азыктанганда ачык күрөң, эттүү тамак-аштан кочкул күрөң, жашылчалардан жашыл сымак түстө болот. Ичеги-карындан кан кеткенде кара жана кара майга окшош, өт жолдоруна таш турганда боз, топурактай же кумдай, май кошо чыкканда боз, туруп калса күңүрттөнүп калат.
Заңдын жыты белоктуу тамак-аш жегенде коңурсуган сасык, ачуу процесстер үстөмдүк кылганда кычкыл болот. Заңда май көп болсо, ал жылтырап көрүнөт. Заңдын патологиялык кошулмаларына былжыр, кан, ириң, таш, мителер кирет. Былжыр заңды жука чел менен каптайт. Жоон ичеги сезгенсе же ич катканда былжыр көбөйөт. Жоон ичегинин ылдый жагынан кан кеткенде оңой билинет, жогору жагы канаса химиялык жол менен гана аныкталат. Заң ириң аралаш чыкканда жоон ичегиде жара бар экендигин айгинелейт. Заңда түрдүү таштар (мисалы, өт таштары) да кезигет. Мителерден жумуру жана тасма курттардын бөлүктөрү болушу мүмкүн. Микроскоп менен изилдөөдө булчуң, тутумдаштыргыч ткандын талчалары, клетчатка, крахмал, былжыр, ичегинин эпителий клеткалары, эритроциттер, зыяндуу шишиктердин клеткалары, туздардын кристаллдары, микроорганизмдерден — амёба, лямблия, мителердин жумурткалары табылат. Ошондой эле заң микробиологиялык жана химиялык жол менен да текшерилет.
Балдардын заңы анын жашына, тамактануусуна, ичеги-карындын абалына жараша болот. Эмчек эмген бала ачка болгондо анын заңы күңүрт же жашыл болот. Ич өткөктө суюк, коңурсуган, түсү саргыч-жашыл; диспенсияда 600 млге жакын заң чыгат (нормада 80—100). Дизентерияда заң кан, ириң аралаш чыгат. Сальмонеллёздордо былжырлуу жашыл суюк заң чыгат.
Poopy
Талаа
Талаа – ксерофиттик мүнөздөгү өсүмдүктөр үстөмдүк кылган өсүмдүктүүлүк. Боздоң, дүңгөлүү Т., акырындап сейрек бадалдуу Т-га, ал эми экинчи чөлгө айланат, кээ бири болсо бирин-серин болгон, жалбырактары күбүлүп түшкөн токой сымалдуу жана ар түрдүү өсүмдүктөрдүн тобу: мисалы, пияздар, ыраңдар, кургакчылыкка жана сууктукка чыдамдуу көп жылдык чөп өсүмдүктөрүнөн турган өсүмдүк үстөмдүк кылат. Эреже боюнча экватордун багыты менен боздоң дүңгөлүү Т. жаан чачындын санынын азайышы менен чөлгө айланат. Т-лар узакка созулган ысык жайдын, аздыр­көптүр суук кыштын таасиринен жана 200дөн 500 ммге чейин жеткен жаан­чачын жааган жерлерге мүнөздүү. Талаалар Евразияда көптөгөн аянтты ээлейт. Талаалардын аналогдору болуп Түндүк Америкадагы прериялар, Түштүк Америкадагы пампастар, Жаңы Зеландиядагы туссопов дан өсүмдүктөрүнүн коомдоштугу саналат. Т-дагы өсүмдүктөр кара жана кочкул­күрөң топурактуу жерлерде өсөт. Бул жерлерде негизинен көпчүлүк учурларда дүңгөлүү көп жылдык дан өсүмдүктөрү (бетеге, тулаң, жылган, тоо сулуу, коңурбаш жана башка) дүңгөлүү ыраңдар, сейрегирээк пияздын түрлөрү; сейрек бадалдар (табылгы, алтыгана, бадам жана башка) кездешет. А. ч-сынын өнүгүшүнө байланыштуу көпчүлүк талаалар айдалып, ал жерлерде маданий өсүмдүктөр эгилип, табигый өсүмдүк өскөн Т. коруктарда, тоолордо гана сакталып келет.
Тоют өсүмдүктөрү – малга тоют үчүн өстүрүлүүчү бир жылдык, эки жылдык же көп жылдык өсүмдүктөр. Т. ө-нө тоют чөптөр, тамыры азык жана түймөк тамырлуу тоют өсүмдүктөр; тоюттук бакча өсүмдүктөрү, силостук өсүмдүктөр, дан жана чанактуу өсүмдүктөр жана башка кирет. Т. ө. которуштуруп эгүү жолу менен өстүрүлөт. Туруктуу тоют базасын түзүүдө Т. ө-нүн мааниси чоң. Тоют чөбүнүн бир жана көп жылдык дан жана чанактуу өсүмдүктөр тоюттук тамыры азык өсүмдүктөрдөн, тоюттук сабиз, брюква, тоют кызылчасы, турнепс, жана башка; тоюттук түймөк тамырлуу өсүмдүктөрдөн картошка (тоюттук сорту), жер алмурут жана башка, тоюттук бакча өсүмдүктөрүнөн тоюттук дарбыз, ашкабак; силостук өсүмдүктөрдөн жүгөрү, күн карама, тоют капустасы, күздүк чамгыр жана башка эгилет. Көк тоют (буурчак, соя жана башка) жана дан (арпа, сулу жана башка) өсүмдүктөрү; жем алуу үчүн чанактуу дан өсүмдүктөрүнөн жер буурчак, буурчак жана башка дан өсүмененөн арпа, сулу, жүгөрү жана башка өстүрүлөт.
Березовка (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Березовка — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Куганак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 10 киши. Почта индекси — 453156, ОКАТО коду — 80249840003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Аквариум
Аквариум.
Тик бурчтуу формадагы(узундугу30-150 см, туурасы жана бийиктиги 15-50 см) металл каркаска цемент жана жылчыксыз бекитилген айнек аквариум, ошондой эле органикалык аквариум кеңири таралган.
Балыкты аквариумда кармоонун негизги шарты- сууда кычкылтектин жеткиликтүү болушу.
Аквариумдагы суу анча терең болбой, үстүңкү бети жайык болсо сууда кычкылтек көп болот.
Аквариумга балыктын же бир райондогу(географиялык принцип), же чөйрөсү бирдей шарттагы (биологиялык принцип) түрлөрүн тандап алат. Муздак сууда жашоочу балыкты - жылуу суудагылардан, жырткычтарын - жырткыч эместеринен бөлүп кармоо сунуш кылынат.
Суусу муздак аквариумда балык аз болсо, балыкка жакшы шарт түзүлөт. 5см узундуктагы ар бир балыкка 5л суу туура келет. Мындай аквариумдун суусун чыпкалап, аба киргизип туруу керек. Үй шартында суусу муздак аквариумга караганда суусу жылуу аквариумдун режимин түзүү оңой.
Ошондуктан тропик балыктары аквариумда көбүрөөк өстүрүлөт. 5см узундуктагы бир балыкка 2л суу туура келет. Муздак сууда жашоочу балыктарга аквариумдагы суу жылытылбайт (жайкысын кээде муздак суу кошумчаланып турат.
Тропик балыктарында суунун температурасы 19-27°С болууга тийиш.
Суунун бир нече градуска төмөндөшү балыктардын ооруп калышына себеп болорун эске алып, жылуулук жөндөгүчтүү жылыткычты пайдалануу керек.
Куренгинка (дарыя)
Куренгинка — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Куренга дарыясынын сол жээгинен 5 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
График тездеткичи
График тездеткичи (Graphics accelerator-Графический ускоритель) өндүрүмдүүлүктү жогорулатуу үчүн өздүк процессорду камтыган видеоадаптер түрү. Мындай процессорлор графиктик эсептөөлөрдү мак-сималдуу тездетүү максатында иштелип чыккандыктан компьютерлердин универсал процессоруна караганда графиктик маалыматты жакшы иштетет. Буга кошумча графиктик эсептөөлөрдү аткарып жатканда график тездеткичи компьютер процессорун башка буйруктарды аткарууга бошотот. График колдонмолорунун кеңири таркалышы, өзгөчө мултимедиа колдонмолору график тездеткичинин зарыл экендигине алып келди. Графиктик сүрөттөлүштөрдү сактоодо график тездеткичтери өздүк эстер менен жабдылат. Эсинин көлөмү чагылдыруучу түстөр санынын максималдык чечилүүсүн аныктайт. Ар график тездеткичи белгилүү типтеги видео-жолчолор үчүн иштелип чыгат. Көпчүлүк график тездеткичтер PCI жолчосу үчүн иштелип чыккан. Берилиш регистрлеринин разряддуулугу өзгөчө мааниге ээ. Регистр разряд-дуулугу жогору болгон сайын процессор ар буйрук менен ошончо көп берилиш иштете алат.
Куренгинка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
График тездеткичи
Колдонулган адабияттар
Графический ускоритель Graphics accelerator
Кушубеков Касым
Касым Кушубеков — жазуучу. Талас районуна караштуу Кум-Арык айылында 1949-жылы 24-майда туулган. 1972-жылы КМУнун филология факультетин бүтүргөн.
Тарыхы
Касым Кушубеков Талас районуна караштуу Кум-Арык айылында 1949-жылы 24-майда туулган. 1972-жылы КМУнун филология факультетин бүтүргөн. Эмгек жолун 1966-жылы Ленинполь районунун Чалдовар мектеп-интернатында пионер тарбиячы болуп иштөө менен баштаган, 1972-жылдан ошол эле мектепте кыргыз тили жана адабияты сабагынан мугалим, 1973-жылдан Кыргыз ССРинин мамлекеттик радиосунда редактор, 1974-жылдан «Ленинчил жаш» гезитинде адабий кызматкер, бөлүм башчы, жооптуу катчы, 1980-жылдан КирТАГдын союздук жана чет элдик маалыматтар редакциясынын башкы редактору, 1984-жылдан «Кыргызстан маданияты» гезитинде проза бөлүмүнүн башчысы, 1987-жылдан «Ала-Тоо» журналында бөлүм башчы болуп эмгектенген. 1991-жылы жазуучулар курултайында Кыргызстан Жазуучулар союзунун катчысы болуп шайланган. 1993-жылдан Адабий фондунун директору болуп дайындалган. Азыркы учурда Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинде басма-редакциялык бөлүмүнүн башчысы. Биринчи аңгемелер жыйнагы «Өткүн» деген ат менен 1978-жылы басылып чыккан. Кээ бир чыгармалары орус жана украин тилдеринде жарыяланган. 1986-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. 1977-жылдан СССР Журналисттер союзунун мүчөсү.
Уссури дөө отун жаргычы
Уссури дөө отун жаргычы (лат. Callipogon relictus) — зыянкеч мурутчан коңуздардын бир түрү.
Акматова Батма
Акматова Батма 1967-жылы 20-сентябрда Сузак районунун Октябрь кыштагында туулган.
Бичнус (дарыя)
Бичнус — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Нерда дарыясынын сол жээгинен 113 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 32 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы Есет дарыясынын куюлушунан Тура дарыясы, Тавда дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дароот-Коргон
Дароот – Коргон – сансыз жылдардын санаты төгүлүп, сапар карып, ат арып, сан – миң өмүрлөр кыйылган жер. Опол тоого орногон бул жерде айтылбай калган калган өктөм тарыхтынырын ырдап, күүсүн черткен бир гана элес; бир тарабы көчүп, маанайы өчүп калган бир сепил. Бул алп тоолордун кучагында тээ эзелтен эч кимге баш ийип, кулдук урбай; амал кылып ажал келсе алдынан кыя тозуп айбыкпай найза сунган, кылычы кындан түшпөй, журт уюткусу бузулбай көчүп – конгон бир ууч Кыпчак уруусу атадан балага, муундан – муунга калган зор өмүрдүн нарк насилин төмөндөтпөй, урпагына шек келтирбөө мыйзамын бек тутуп жашап турган. “Жерине жараша эли” деген илгерки эл сөзү бекеринен айтылган эмес белем. Бул чөлкөмдө таң агарып атканда, аалам акактын суусуна жуунуп алгансып, көпкөк асман, тээалда кайда шаңкайган улуу тоолор дапдаана көрүнүп, чексиз кенендик, бейкуттук сезилээр эле. Анан түш ообой капилет шамал чыгып, добол уруп, көтөрүлгөн чаң нөшөрлөгөн жамгыр менен аяктап, ээ жаа бербеген Кызыл – Суу өз нугунан улам оодарылып, күпүлдөп жар кемип агаар эле. А эл болсо, алп тоолордун колтугуна баш калкалап, күнүмдүк турмуштун лазатын тартып, жай баракат жашап, анан бир туруп кадимки тоо карышкырларындай тынымсыз жортуп, чыгыштан Кашкар, батыштан Кара – Тегин менен жоолашып, капилет изин жашырып, коктудан – коктуга, тоодон – тоого ооп, сиңип кетээр эле. Бул бир ууч элге эч кандай үстүрттөн келген өкүмдарлыктын, бийликтин кереги жок болчу... Бирок, ушул кезде Кокон хандыгы улам кеңейип, Кудаяр хан экинчи ирээт бийликке келип, Тыяктан Кара – Тегин вилаетин колго алып, өз бийлигин Чоң – Алай өрөөнүнө чейин жайылтуунун үстүнөн кам көрүп жаткан. Кан жиберген “Кара тумшук бүркүт” Кул датка болжол менен миңге тете колдун коштоосунда эч  каршылыксыз Дароот – Коргонго келип түштү. Улуту тажик болгон Кул датка Кара – Тегин вилайетин Кокон хандыгына кошууда, Кокондун, Маргалаңдын айланасында жашаган тажик уруулардын башын бириктирүүдө өзгөчө кызмат кылганы үчүн Кудаяр хан өз колу менен “датка” деген наамды ыйгарган ишненимдүү адамы эле.Кебете – кешпирин адамга караганда кадимки тапка келген бүркүттөй чамынып, кочкор тумшук мурдунун астында оозун жапкан кара коюу муруту ого бетер каардуу кылып көргөзчү. Ошондуктан аны “Кара бүркүт, кара тумшук” деп аташчу. Ошол эле жылы Кул датка Дароот – Коргон суусунун чыгыш тарабына коргонуу сепилин курууну баштады. Айылдан – айылга кыдырып, элдин мал – мүлкүн тоноп, төөнүн сүтүн, эчкинин жүнүн жыйдырып, казылган топурактын үстүнө жайнаган малды мууздап, канга жууруп, эчкинин жүнүн, төөнүн сүтүн коштуруп кийиз жаптырып тапка келтиртти. Бу болсо Кул датканын ата – бабасынан алып калган сыры эле. Канга жуурулган топурак таштай катып, төөнүн сүтү ширелүү келип, жаанга жуулбас касиетке ээ. Сепил төрт чарчы келип, узуну сексен, туурасы алтымыш, бийиктиги алты метрди түзгөн, төрт бурчуна төрт мунара тургузулуп, аларды атайын төрт тарапка мылтык атылчу тешикчелер коюлуп, түндүк тарабынан жалгыз дарбаза курулду. Маалымат булагы: Шоокум журналы.№8(37),август.2009-ж.
Куланбаева Урпай
Куланбаева Урпай Тери идиштеринин чебери. 1913-ж. Ысык-Көл районундагы Чоң-Өрүктү айылында төрөлгөн. Чарбанын ар кандай өнөктүгүндө иштеген. Урпай көөкөр, көнөк сабаа, көнөчөк, көңдаал өңдүү шири идиштерин кармоодо абалы шар сууга бастырып, жыдытуудан кийин төөнүн, бодонун терисинин эки капталынын тегиз жеринен тырмак издери түшкөндөй алашем кылып кургатып бычат. Мунун сырткы кыртышын өзүнчө, ички кыртышын өзүнчө темене аркылуу тигет. Көөкөр, көнөк өңдүүлөргө кум, топурак шыкап, чапкылап, моюнун, ийинин, булуң-бурчтарын ийри шиш менен көркүнө, эбине келтирет. Уз көөкөрдүн ичин 5 литр, көнөктү 8-10 литр сыйымдуулукта жасайт. Ошондо чоргосу 16-18 см, оозу 3-4 дм келет. Ага эки элидей жыгач өрмө боо тагат. Көөкөргө, көнөккө Урпай тери коңур кургак кезинде «чийме сынпос» түшүрөт. Теке мүйүздөн «чийим шибегеси» менен жаралган ал көркөмдүктөрү тери идиштерине таандык кабыргаланып, карчыга канаттанып, ичке түшөт да, «жарым кыял оюмдарынын» учкай түрүн түшүндүрөт. Андан кийин бул идиштерин ыштыкка коёт. Уздун айрым шири идиштери мамлекеттик музейлерге экспонатталган. Эмгеги баттамада.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Там отун жаргычы
Там отун жаргычы (лат. Hylotrupes bajulus, L. 1758) —  зыянкеч мурутчан коңуздардын бир түрү.
Жумаева Рабыкан
Жумаева Рабыкан 1957-жылы Сузак районуна караштуу Мазар-Булак айылында туулган.
Кыдыралиев Тенти
ТЕНТИ КЫДЫРАЛИЕВ (1932–1973) - жазуучу.
Тенти Кыдыралиев Жети-Өгүз районундагы Ак-Шыйрак айылында 1932-жылы туулган. 1950-жылы Пржевальск педагогикалык окуу жайын, 1952-жылы Пржевальск пединститутунун тил жана адабият факультетин бүтүргөн. 1952-жылы Ак-Шыйрак жети жылдык мектебине окуу бөлүмүнүн башчылыгына жиберилген. 1958-жылдан Сары-Булак сегиз жылдык мектебинде мугалим болуп иштеген. 1968-жылдан өмүрүнүн акырына чейин «Ысык-Көл правдасы», «Маяк коммунизма», «Эмгекчил» гезиттери менен кызматташкан. 1960-жылдан баштап чыгармалары басма-сөзгө жарыялана баштаган. Биринчи китеби «Көл аңгемелери» деген ат менен 1965-жылы жарык көргөн. 1969-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Улуттук сырт кийимдер
Улуттук сырт  кийимдер - элдик сырт  жана ич-кийимдери  кооздоп бычып-тигүү жана  аларды кийип журүү, албетте, наркттуулукту  көрсөтөт. Сырт кийимдер кыргызда башкы кийим катары бааланат. “Алдына ат тарткан, үстүнө чепкен жапкан”,-деп айтылат. Чепкен башкы кийиттердин бири. Анын жердигин  уздар  кезегинде  таардан да, сырт-кийимдик калың кездемеден да тигилет. Суп чепкен-төөнүнүн жүнүнөн чарык жиптей ичке ийрип, аны оңго-солго чыйратып, өрмөк аркылуу таңдайлаштырып, эңдүү  согуп, бычып,жалаңкат ичмеп тиккен. “Суп чепкен кийдин сурак жок, сурабай эгем койгон жок”-деген саптар эл арасында бул кийимдин кеңири таралганы жөнүндө баамдап турат. Аны “төө чепкен деп айтышат. Кийим мала күрөн тартып, ачык маанайды берип өзү абдан бышык келет. Чепкен көөлгүй кенен тигилет да, ичтелип, ага жүн менен кебез калыңыраак  салынат. Буга бүчүлүк менен топчу кадалат. Аялдар үчүн тигилген чепкендин жердиги адими кездемелерден тандалат. Анын жакасына, өңүрүнө жана этек –жеңдерине баалуу ан терилери бастырылат. Муну жердиги кара, жашыл,көк,кызыл тас баркуттан жана чий баркуттан тандалып, анын өңүнө карата көркөм көчөттөр түшүрүлөт. Кара баркутта кызыл кочкул кандайдыр басмырттыкты пайда кылат. Элдик “иткуйрук оюмун”чийип, сайма көчөттүн геометриялык  жактан татаал айкалыштарын берүүгө да болот. Анда чийимди жоонойтпой, бирдей ичкеликте алып, уздар кыялданта берет. “Ак колпогун жамынса, кийгенине жарашккан, Астындагы Аккула, мингенине жараша”. Кементай - элдик сырт  кийим. Жоокерчиликте кийиле турган түрү  ак колпок  деп аталат. Кементайдын жердиги кийиз болот. Ал орточо калыңдыкта бышырылат. Ар түстөгү кийиздерден чепкендей узун жасалган бул сырт кийим кементайдын  учасы менен өңүрүнүн  бириктирилген жерлери жана  бардык тигиштеринин арасы тон жана ичиктей “милтеленет”. Анын жээктери  көбүнчө айланта   өңдөш   кездемелер  аркылуу  кыюуланат. Мунун кийизинин жүнүн кылдап,  ойдогудай  бышырып  бычат. Андай  кементай  бышык  болот. Суу өткөрбөйт, кийин  кирип-тарып  кетпейт. Ак кементайдын жакасы жең-учтары, өңүрү менен  этеги карыштай түрдүү  түстөгү   баркуттар менен  кыюуланат. Кийимдин үч түрү бар. Сөөлөттүүлөр кие  турган  кементайдын ичи ичтелет. Этек –жени адими  кездеме аркылуу  кыюуланат. Ага бир бүтүн кылып окшош  бөрктүү  кыюусу менен   ак  калпак   тигилет. Жылкычынын кементайы  аттанып- түшүүгө элпек тизе- шыйрактарды жабууга  этек-жеңи  кең  жаан   өтпөгөндөй   кийизден   жасалат. Койчулардын    кементайынын  жылкычылардын  кементайынын  айырмасы     бешмант   өңдүү   болуп,  тоо- таштарда ,      адыр- белестерде  жөө    жүрүүгө    шартташат.
Экологиялык кырсык аймагы
Экологиялык кырсык аймагы – жаратылыштын экологиялык табияты бузулуусу, абанын булгануусу байкалып, суу, өсүмдүк, жаныбарлар дүйнөсү жапа чегүү менен, калктын оорусу күчөп, өлүмү көбөйүп кеткен шартта мамлекет тарабынан ырасмий түрдө жарыяланган аймак (шаар, облус, чөлкөм). Э. к. а. деп жарыялоо чечими КР Президенти тарабынан кабыл алынат.
Карагайчыл отун жаргыч
Карагайчыл отун жаргыч (лат. Tetropium castaneum) — зыянкеч мурутчан коңуздардын бир түрү.
Net Applications
Net Applications - веб-аналитика менен алектенген фирма. Компания дүйнөлүк базардагы браузерлердин жана иштетүү системдеринин үлүшүн изилдөө жана талдоо иштерин жүргүзүү жаатында аябай белгилүү.
Тарыхы
1999-жылдан бери Net Applications веб-мастерлер жана электрондук маркетинг үчүн негизги булак эсептелет. Штаб-квартирасы Алисо-Вьехо (Калифорния) шаарында жайгашкан. Учурда компания өзүнүн кызматтарын 7000 ден ашык шериктештери жана филиалдары аркылуу таратып келет.
Шилтемелер
Расмий баракчасы
Порт Ридинг (Нү-Жерси)
Порт Ридинг (Нү-Жерси) (Port Reading) — Нү-Жерси штатынын Мидлсекс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3829 киши. Болжолдуу аянты - 7.4 км². FIPS коду — 34-60540.
График түзүлүштөрүнүн интерфейси
График түзүлүштөрүнүн интерфейси (Graphical Device Interface (GDI)-Интерфейс графических устройств). Ал програмчыларга тиешелүү стилде диалог терезелерин жана башка графиктик элементтерди түзүүгө мүмкүндүк берет. Бул ресурстун жардамы менен программалаганда програмчыга GDIге эмне тартыш керектигин жана тартуу орунун көрсөтүү жетиштүү болот, ал эми сүрөттү тартуунун деталдары СDI програмдык ресурс өзүнө алат.
Бекитай
Бекитай (Бекитай) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Жайыл районундагы айыл. Талды-Булак айыл округу курамына кирет.
Калкы
Калкы - 909 киши.
Александр Лукашенко
Алекса́ндр Григо́рьевич Лукаше́нко (Алякса́ндр Рыго́равіч Лукашэ́нка; 30-август 1954, Копысь, Оршан району, Витеб облусу, Беларус ССР, ССРС) — мамлекеттик жана саясий ишмер, Беларусь Республикасынын президенти (1994-жылдан), өлкөнүн Куралдуу күч-төрүнүн башкы командачысы, Беларусь Республикасынын Коопсуздук кеңешинин төрагасы. А. А. Кулешов атындагы Могилёв педагогикалык институтун (1975), Беларуссия айыл чарба академиясын (1985) бүтүргөн. 1977–94-ж. советтик жана партиялык жооптуу кызматтарда иштеген. Беларуссия Жогорку кеңешинин эл депутаты (1990-жылдан). Лукашенконун демилгеси менен Беларуссия Коллективдүү коопсуздук жөнүндөгү келишим уюмуна мүчө (дек., 1993). Лукашенко Беларусь, Россия жана Казакстан өлкөлөрүнүн ортосундагы бажы уюму жөнүндөгү (январь, 1995) макулдашууга, Беларусь, Казакстан, Кыргызстан жана Россия мамлекеттеринин ортосундагы экономикалык жана гуманитардык чөйрөдөгү интеграцияны тереңдетүү жөнүндөгү келишимге (29. 3. 1996), Беларуссия, Россия, Казакстан, Кыргызстан жана Тажикстан мамлекеттеринин ортосунда Евразия экономикалык коомчулугун түзүү жөнүндөгү келишимге (10. 10. 2000) кол коюуга катышкан. 2009-ж. Беларуссия ЕСтин «Чыгыш өнөктөштүгү» программасына кирген.
Мусаллас
Мусаллас (ар. – үч деген сөздөн) – Чыгыш адабиятында куплеттери үч саптан турган ырлар. Ал эми Батыш адабиятында мындай ырлар терцина деп аталган. Мусаллас башка ыр формаларына караганда азыраак колдонулган.
Боровкова, Людмила Акимовна
Кыскача өмүр таржымакалы
Людмила Акимовна Боровкова 1930-жылы 19-декабрда СССРдин Орусия Федерациясындагы Смоленск облусуна караштуу Громово кыштагында туулган.
Ал 1963-жылы “”Кызыл кошуундардын” көтөрүлүшү жана Юань сулалесинин (династиясынын) кулашы (1351–1367-жж.)” деген темада кандидаттык диссертациясын коргогон.
1994-жылы докторлук диссертациясын коргогон.
Өмүрүнүн көпчүлүк жылдарын СССР ИАсынын Кытай таануу институтунда (1957–1961), андан соң СССР ИАсынын (жана Орусиянын ИАсынын) Чыгыш таануу институтунда (1961–2010) илимий кызматкер катары иштеп өткөрдү.
Ал 2011-жылы 5-февралда Москва шаарында кайтыш болгон
Кыргыз таануу маселелери
Л.А.Боровкованын изилдөөлөрүнүн аркасында байыркы кыргыздар байырлаган жер – Чыгыш Теңир-Тоо кыркалары экендиги тастыкталган. Анын концепциясын Ю.С.Худяков, Т.К.Чоротегин, М.Ч.Кожобеков сыяктуу кыргыз таануучулар ырааттуу колдоп келишет.
Тулаң
Европада, Кавказда, Батыш Сибирде жана Борбордук Азияда Лессинг тулаңы кеңири таралган. Бийикт. 40-70 см, Лессинг тулаңы көп өскөн талаада ар га-дан 10-15 ц көк чөп чабылат. Талаалар чарбачылыкта интенсивдүү колдонулгандыктан көпчүлүк түрүнүн саны жана таралуусу кыскарып келет.
Дифференциация
Дифференциация (франц. différenciation лат. differentia – айрымалуулук, ажыратуучулук) – өнүгүп – өсүүдөгү бүтүндүктү бөлүктөргө, баскычтарга, деңгээлдерге ажыратуу, бөлүү менен байланышкан өсүү процессинин тараптары.
Дифференциация функционалдык жана структуралык деп бөлүнүп, биринчисинде өсүп – өнүгүүдөгү системалардын элементтери аткарган функциялардын чөйрөсү кеңейсе, экинчисинде системада тигил же бул функцияларды аткаруучу подсистемалар бөлүнүп чыгат.
«Дифференциация» термини илимде Дифференциация менен интеграцияны материянын биологиялык, психологиялык жана социалдык деңгээлдерде жөнөкөйдөн татаалга өтүү эволюциясындагы негизги моменттер катары караган Спенсерден баштап кеңири колдонула баштаган.
Дифференциациянын натыйжасы ажыраган бөлүктөрдүн толук автономдуулуулугу да жана интеграция процесстери аркылуу алардын жаңы байланышын түзүү да б. а. Системаны татаалдаштыруу да болушу мүмкүн.
Мигель де Сервантес
Мигель де Сервантес Сааведра (Miguel de Cervantes Saavedra; (болжолдуу түрдө) 1547-жыл 29-сентябрь — 1616-жыл 22-апрель) — испаниялык жазуучу. Ал испан тилинде жазган улуу жазуучу жана дүйнөнүн атактуу роман жазуучуларынын бири болуп саналат.
Анын негизги чыгармасы болгон "Дон Кихот" (англ. Don Quixote) алгачкы заманбап роман, Батыш адабиятынын классикасы деп эсептелет жана ушул күнгө чейин жазылган эң мыкты көркөм чыгармалардын арасынан орун алган. Анын испан тилине тийгизген таасири аябай зор болгондуктан бул тил көп учурда la lengua de Cervantes ("Сервантестин тили") деп айтылат. Ошондой эле ал El príncipe de los ingenios ("Акыл-эс канзаадасы") деп да айтылат.
1569-жылы Кастилиядан аргасыз сүргүнгө айдалганда Сервантес Римге көчүп барып, ал жерде кардиналдын жардамчысы болуп иштеген. Андан кийин ал испан жөө аскер бөлүмүндө кошулуп, каракчылар тарабынан 1575-жылы колго түшкөнгө чейин аскердик жашоону уланткан. Туткунда беш жыл өткөргөндөн кийин ага ата-энеси жана Католик диний ордени болгон Тринитарийлер тарабынан кун төлөнүп берилип, Мадриддеги үй-бүлөсүнө кайтып барган.
1585-жылы Сервантес "Галатея" (исп. La Galatea) аттуу элет романын жарыкка чыгарган. Ал Испан армадасында сатып алуу агенти болуп иштеп, кийинчерээк мамлекеттик салык жыйноочу болуп эмгектенген. 1597-жылы мурунку үч жыл аралыгындагы эсептериндеги айырмачылыктар аны Севилядагы падыша түрмөсүнө камалышына алып барган.
1605-жылы Сервантес Валядолидде болгон. Анда Мадридде басылып чыгарылган "Дон Кихоттун" биринчи бөлүгүнүн токтоосуз ийгилиги анын адабий дүйнөгө кайтып келишине белги берген. 1607-жылы ал Мадридде отурукташып, ал жерде өмүрүнүн акырына чейин жашап иштеген. Өмүрүнүн акыркы тогуз жылында Сервантес 1613-жылы "Novelas ejemplares" (Үлгүлүү романдар), 1614-жылы "Viaje al Parnaso" (Парнасска сапар) жана 1615-жылы "Ocho comedias y ocho entremeses" (Сегиз комедия жана сегиз интермедия) менен "Дон Кихоттун" экинчи бөлүгүн жазып чыгарып, өзүнүн жазуучу катары беделин бекемдеген. "Los trabajos de Persiles y Sigismunda" (Персилес менен Сихизмунданын иштери) аттуу акыркы эмгеги Сервантес дүйнө салгандан кийин 1617-жылы басылып чыгарылган.
Воргэ-Кюэль-Кы
Воргэ-Кюэль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Толька дарыясынын сол жээгинен 195 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 141 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чокоев Зарылбек (Молдоиса уулу Зарылбек)
Чокоев Зарылбек (Молдоиса уулу Зарылбек) - акын, жазуучу. Кемин районунун Кичи-Кемин айылында 1947-жылы 22-сентябрда туулган.
1966-жылы Кичи-Кемин орто мектебин бүткөн соң аскерге чакырылып, Совет-тик Армиянын катарында кызмат өтөгөн.
1969-жылы Фрунзе аэропортунда авиомеханик кесибинде бир жыл иштеп, 1975-жылы СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин тил жана адабият бөлүмүн аяктайт. Кыргыз телерадио комитетинде редактор, Кемин райондук «Эмгек жарчысы» гезитинде бөлүм башчы, республикалык балдар китепканасында башкы библиограф, 1987-жылы Ысык-Көл районунда санаторий-пансионаттарда иштеп, «Торой» өндүрүштүк-соода фирмасын түзгөн.
1971-жылы алгачкы «Ак ниет» аңгемеси «Кыргызстан пионери» гезитине жарыяланып, кийин ырлары, эссе, новелла, котормолору адабий альманахтарга, журналга, мезгилдүү басма сөз беттеринде үзүлбөй жарык көрүп, радио берүүлөрдөн кеткен. Автордун айрым аңгемелери орус, украин, казак тилиндерине которулган.
Эстон жазуучусу Хейно Вяли, белорус жазуучусу Алена Васильевич, орус жазуучусу Лев Разгон, түркмөн жазуучусу Амангелди Шыхлыевдин чыгармаларын кыргыз тилине которгон.
1995-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Кыргыз тилинде
Турмуш кайрыгы – Ф.: Мектеп, 1982. – 44 б.
Орошон курак. – Ф.: Адабият, 1989. – 118 б.
Ата конуш. – Б.: Кыргызстан жазуучулар союзу, 1997. – 192 б.
Ырсынак. – Б.: Бийиктик, 2001. – 120 б.
Покойник-Шор
Покойник-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Хайма дарыясынын оң жээгинен 1 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Чокоев Зарылбек (Молдоиса уулу Зарылбек)
Кыргыз тилинде
Олуя. – Б.: Бийиктик, 2002. – 128 б.
Покойник-Шор
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Чокоев Зарылбек (Молдоиса уулу Зарылбек)
Кыргыз тилинде
Сыр булак. – Б.: Бийиктик. 2008. – 118 б.
Покойник-Шор
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чокоев Зарылбек (Молдоиса уулу Зарылбек)
Кыргыз тилинде
Эгиз мыймый. – Б.: Бийиктик. 2008. – 8 б.
Экологиялык согуш
Экологиялык согуш – жашаган чөйрөсүнө таасир этүү жолу менен душманын зыянга учуратуу (абаны, сууну, жер кыртышын булгоо же ууландыруу, жанжаныбарды кыруу, өсүмдүктөр дүйнөсүн жоготуу). Эларалык укукта тыюу салынган. 1977-жылы БУУ тарабынан кабыл алынган Жаратылыш чөйрөсүнө согуштук же аргандай душмандык менен таасир этүүгө тыюу салуу жөнүндөгү конвенцияда бекитилген (кара:Экокыргын).
Ийри-Суу (Нарын району)
Ийри-Суу — Кыргызстандын Нарын облусунун Нарын районундагы айыл. Чет-Нура айыл аймагына кирет.
Нарын дарыясынын оң жээгинде жайгашкан. Нарын шаарынан 45 км чыгыш тарапта. Негизинен мал чарбачылык менен эмгектенет. Орто мектеп, китепкана, фельдшер-акушердик пункт бар.
Калкы
Калкы ― 675 (1986-жылы); 902 киши (2009-жылы).
Лукиан
Лукиан (120-ж. чен, Сирия, Самосата шаары – 180-жылдан кийин, Египет) – байыркы грек жазуучу-сатириги. 165–180-ж. ченде Афиныда мыкты чыгармаларын жараткан. Туңгуч чыгармалары экинчи софистика багытында. Лукиан сатиралык диалог жанрында жатык, куйкум тил менен мифолологиялык сюжеттерди пародиялайт; кейипкерлеринин сөздөрү азилге, ылакапка бай. Такшалган кезинде киниктердин демократиялык философиясынын идеялары менен стоиктердин идеяларына таасирленет («Менипп», «Той», «Кудайлар маеги», «Өлүктөр падышалыгындагы маектер»). Филос. көз карашынын эволюциясы Лукианды Эпикурдун материализмине жакындаткан. Лукиандын чыгармачылыгы византиялык сатирачыларга, кийинчерээк Кайра жаралуу (Эразм Роттердамский, У. Гуттен, Ф. Рабле) жана Агартуу доорлорунун (Вольтер, Ж. Свифт) сатиралык адабиятына таасир тийгизген.
«Күн Нуру» мектепке чейинки билим берүү мекемеси
«Күн Нуру» мектепке чейинки билим берүү мекемеси. (Бала бакча)  «Күн Нуру» балдар бакчасы 1953-жылы, 2 тайпа сад, 2 тайпа ясли болуп эки имаратта, бири азыркы санэпид көзөмөл жайгашкан, экинчиси суу чарба башкармалыгы жайгашкан имаратта «Солнышка» балдар бакчасы болуп ачылган. Биринчи башчысы болуп З.Тишелкова дайындалган.
1965-жылы эки имараттагы тайпалар биригип, азыркы айыл өкмөтү жайгашкан имаратка көчүрүлүп, алты тайпадан турган бала бакча иштей баштаган. 1993-жылы «Дружба» совхозуна караштуу «Аленушка» балдар бакчасы менен биригип, «Аленушка» балдар бакчасынын имаратына жайгашып, алты тайпадан турган «Күн Нуру» балдар бакчасы иштей баштаган.
1994-1995-жылдары башка балдар бакчаларынын имараттары менчиктештирилип кетип, бир гана ушул бала бакча, коллективдин күчү менен сакталып, үч тайпа бала менен иштеп калган.
Бул имарат 90 балага ылайыкташылып, жаңы типте салынып, 1965-жылы пайдаланууга берилген. 1994-жылдан бери «Мерсико» кайрымдуулук фонду тарабынан азык-түлүк жардамы берилип келет. «Арис», «Мерсико» фонддору тарабынан эшик терезелери алмашылып, ремонттон өтүп, учурда 8 тайпада 250 бала тарбияланат.
Ивана (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Ивана — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Такарлик айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1629 киши. Почта индекси — 452308, ОКАТО коду — 80224843001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Чекиров Акималы
Чекиров Акималы (10-октябрь, 1946-жыл — 5-октябрь, 2022-жыл) - акын, драматург, сценарист. Жумгал районунун Байзак айылында 1946-жылы 10-октябрда туулган. Кайырма орто мектебин, 1970-жылы Токмок-тогу Республикалык маданий-агартуу окуу жайын, кийин Б.Бейшеналиева атындагы Кыргыз мамлекеттик искусство институтунун маданий-агартуу факультетинин маданий-агартуу иштери боюнча бөлүмүн артыкчылык дипломдору менен бүткөн.
А.Чекиров Кыргыз Республикасынын маданият министрлигинде, искусство институтунда, Фрунзе шаардык аткаруу комитетинде, Кыргыз мамлекеттик Токтогул Сатылганов атындагы адабият музейинде, Республикалык илимий-методикалык борбордо жооптуу кызматтарда эмгектенген. Кыргызпатенттин Авторлордун жана укук ээлеринин мүлктүк укуктарын жамааттык башкаруу боюнча начальниги, Борбордун директорунун орун басары, Редакциялык-басма борборунун директорунун орун басары, директору, Башкармалыктын начальниги, Материалдарды даярдоо бөлүмүнүн башчысы болуп иштеп келе жатат.
Хроникалдуу-документалдык кинофильмдерге «Жаңырган жер», «Каба уулу Кожомкул», «Тоголок Молдо – Байымбет уулу», «Жер! Адамга таазим кыл» кино сценарийлерин, «Жер жана анын балдары» опера-кантаталык либреттону, 80ден ашык монографиялык очерктерди, макалаларды, 100дөн ашык сатиралык интермедияларды жазган. Учурунда улуттук искусство, маданият мекемелеринде, радио жана телеберүүлөр аркылуу эл массасына уктурулуп жана сахналарда коюлган.
Ал «Бүтпөгөн согуш», «Улукман акенин дарысы», «Кабыландын тукуму», «Акыркы эрөөл», «Күзгүнүн артындагы кишилер», «Куйручук менен Шаршен», «Байзак менен Куйручук», «О, Куйручук ата кайдасың?», «Кызыл профессор», «Мидиндин бир арманы», «Бишкек Баатыр», «Элеттик сырттан» сыяктуу саны 25 драмалык чыгармалардын автору.
Орус жана казак элдеринин белгилүү сатирачылары А.Арканов, А.Горин, С.Владимова, Н.Анитов, Е.Вишневский, В.Суховерхов, Б.Дөрүмбаевдердин «Калп», «Кыйын абал», «Уйку баскан мекеме» жана башка сатиралык интермедияларын кыргыз тилине которуп театр көрүүчүлөрүнө сахналаштырып көргөзгөн.
Акындын элүүгө жакын поэтикалык ырларына обончу-композиторлор С.Айтикеев, Ж.Малдыбаева, С.Жумалиев, О.Турсуниязов, К.Эралиева, А.Бөдөшев, А.Абдуллаев, А.Чикеев, М.Рыскулбеков, В.Дашковский, А.Үкүрчинов жана А.Карымовдор кантата, хорлорду, обондорду жаратышкан. Алардын көпчүлүгү Кыргыз радиосунун Алтын казынасына жазылып алынган жана музыкалык ноталары менен жазылган ар түрдүү китептерде жарык көргөн.
Маданият, искусство, адабият жана интеллектуалдык менчик объектилерин коргоодогу актуалдуу маселелер боюнча 80ден ашык ар кыл макалалар гезиттерде, журналдарда, илимий-маалыматтык бюллетендерде жарык көргөн.
Элибиздин улуу инсандары Токтогул, Коргол, Боогачы, Куйручук, Сагынбай, Саякбай, Карамолдо, Тоголок Молдо, Алыкул Осмонов, Касым Тыныстанов, Кожомкул Каба уулунун, Жоомарт Бөкөнбаевдин өмүрү жана адабий ишмердиктери боюнча илимий-изилдөө жана чогултуу иштерин биринчилерден болуп уюштуруп, Таластагы Мамлекеттик Манас адабият музейинин илимий-экспозициясынын түзүлүшүнө түздөн-түз жетекчилик кылган.
100дөн ашык көркөм театрлаштырылган оюн-зооктордун, көркөм-үгүт, насыят бригадалардын оригиналдуу сценарийлеринин автору. Убагында Москва, Минск, Кишинев, Киев, Фрунзе шаарларындагы кароо-сынактарда коюлуп, байгелүү орундардын ээси болуп, бүткүл Союздук өздүк-көркөм чыгармачылыгынын I фестивалынын (1975–1977) лауреаттык төш белгисин жана диплом, грамоталарын алууга жетишкен.
Ал СССР Маданият министрлигинин, Кыргыз Республикасынын маданият министрлигинин, Кыргызсовпрофтун, Кыргызпатенттин Ардак Грамоталары, СССР Аялдар комитетинин грамотасы, Кыргыз Республикасынын Маданият министрлигинин «Эң жакшы эмгеги үчүн» төш белгиси, «Манас–1000» юбилейлик медалы менен сыйланган.
1981–1984-жж. Фрунзе шаардык Советинин депутаты, 1998-жылы Токтоболот Абдумомунов атындагы Эл аралык сыйлыктын лауреаты болгон.
1971-жылдан Кыргыз Театр ишмерлер союзунун, 1996-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун, 2005-жылдан Кыргыз Республикасынын маданият ишмерлер ассамблеясынын мүчөсү.
Кыргыз тилинде
Клуб жана социалисттик мелдеш. – Ф.: Кыргызстан, 1978. – 30 б.
Күндөлүк барактардан. – Ф.: Кыргызстан, 1979. – 28 б.
Маданият үйү – методикалык борбор. – Ф.: Кыргызстан, 1975. – 34 б.
Селого – жогорку маданият. – Ф.: Кыргызстан, 1980. – 44 б.
Тоголок Молдо (Байымбет Абдрахман уулу). – Ф.: Полиграф. 1992. – 28 б.
Кыргыз Мамлекеттик Токтогул атындагы маданият музейи. – Кант, 1992. – 20 б.