cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Манаптар
Манаптар – кыргыз коомунда жолуккан социалдык катмар. Мындай катмардын качан пайда болуп, кандай себеп менен аталып калышы тууралуу бирдей көз караш жок. Кээ бир окумуштуулардын (мисалы, С. М. Абрамзон) пикири боюнча ал 17-кылымда жашаган сарыбагыш уруусунан чыккан Манап бийге байланышкан. Негизинен 19-кылымдын орто ченинен Совет бийлиги орногонго чейин сакталып, тап күрөшү жөнүндө окууга ылайык, үстөмдүк кылуучу таптын өкүлү (феодал) катары таанылган. Иш жүзүндө манаптар коомдогу өз ара мамилени (талаш-тартыш, чыр-чатак, калыссыздык) жөнгө салуу үчүн тартылган, башкача айтканда атайын шайланган эмес, калыс, туура сүйлөп, таза жүргөн тектүү адамдарга ар кандай маселени чечип берүүнү сурап, эл өзү кайрылган. Мисалы, белгилүү М. Шабдан Жантаевдин (1839–1912) эч кандай бийлик наамы болгон эмес, ага карабай бардык маселе боюнча элдин өзү ага кайрылып турган. Кыргыздын турмуш-тиричилиги, каада-салтын изилдөөгө алган Н.И. Гродеков (19-к.) манаптартардын Чыңгыз ханга эч тиешеси жок экенин, эл башына кыйынчылык келгенде каармандыгы, берешендиги аркылуу журттан озуп, душман келсе элин баштап, алдыга чыкканын, алар шайланбаганын, шайлоо болсо ошолор гана өтөөрүн белгилеген. Кыргызстандын түштүк райондорунда бий деген термин сакталса, манаптар деген түшүнүк негизинен Түндүк Кыргызстанда колдонулган. Манаптар термин катары 19-кылымдын баш ченинде чанда кезигип, 19-кылымдын орто ченинде түн жак кыргыздарга кеңири тарап, бара-бара мурунку «баатыр», «бий» деген түшүнүктү сүрүп чыгарган. Бирок бийлер менен манаптартардын ортосунда принциптүү айырмачылык болгон эмес (к. Манапчылык). Адат катары манаптартын бийлиги атадан-балага мурас болуп калган, бирок калыстыктан тайып, түз сүйлөбөгөндөр кадыресе адам катары саналган. Натыйжада эл ичинде акырындап чоң манаптар (сыйлуу), орто манаптар жана чала манаптар деген түшүнүктөр калыптана баштаган. Эң ирилеринин кадыры көп уруулар жана аймактарга тараган, башкача айтканда майда уруулар күчтүү манаптартарга ыктаган. 19-кылымдын аягы, 20-кылымдын башында сарыбагыштар менен кошо солто, саяк урууларында күчтөнүп, көп сандуу болгон. Бул учурда көпчүлүк манаптартар Кокон хандыгы, Россия жана Цин империясынын агрессивдүү тыяшкы саясатына байланыштуу элин кыргынга учуратпоо үчүн кээ бир күчтүү мамлекеттерге көз каранды болууга аргасыз болушса, Кыргызстандын Россияга каратылышынан кийин түшүнбөстүктөн колониалдык режимдин таянычына айланышкан. Фольклор изилдөөчү Ы. Абдырахманов манаптартын ким экенин эл жакшы түшүнүп, бирок бардыгы эле алар жасагандай иш кыла алышпаганын, кийинчерээк (Россияга каратылгандан кийин) эмгек кылбай, өзүлөрүн чоң көргөзүп, букара элди зордуктап жашап калганын эскертет. Улуу Октябрь революциясынан (1917) кийин кадырлуу манаптартардын эл арасындагы таасиринен корккон бийлик алардан арылууга аракет кылып, эл душманы катары көргөзүшкөн жана ар кандай шылтоолор менен жер которууга аргасыз кылышкан.
Кулунду
Кулунду — Кыргызстандын Баткен облусунун Лейлек районундагы айыл. Кулунду айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 12 250 киши.
Тиш
Тиш тамакты тиштөө жана майдалоо кызматын аткарат.
Сүт тиштер
Сүт тиштердин формасы туруктуу тиштерге эле окшойт, бирок алар кичине, тамыры (түбү) кыска болот. Ар бир жаакта 10дон тиш (4 кашка, 2 кылкыйма, 4 азуу) болуп, кичине азуулар болбойт. бдан 14кө чейинки балдарда сүт тиш жана туруктуу тиштер болот. Сүт тиштер 13 —14 жашка чейин акырындап туруктуу тиштер менен алмашат. Мында азуу сүт тиш туруктуу кичине азуу менен алмашат. Ал эми туруктуу чоң азуулардан мурда сүт азуу тиш болбойт.
Бала 6га чыкканда биринчи туруктуу чоң азуу чыгат.
Тиштин коронкасы
Ар бир тиштин бүйлөдөн чыгып турган башы (коронка) бир аз ичкерип, бүйлө менен курчалган моюнчасы менен жаактын тиш оюктарында жаткан түбүнөн (тамыры) бөлүнүп турат. Тиштин ичинде көңдөйү жана тамыр каналы болуп, тиш тамырынын учундагы тешиги аркылуу көңдөйгө кан тамырлар, нервдер кирет. Тиш негизинен дентинден турат. Дентин эмаль (тиштин баш жагы) жана цемент (тамыр жагы) менен капталган. Тиштин тамыры менен тиш жаткан сөөк уячанын ортосунда байламталар болот. Алар периодонт деп аталып, андан тиш көңдөйүнө нервдер, кан тамырлар кирип аны азыктандырат. Тиш көңдөйү жана тамыр каналы жумшак ткань — пульпа менен толгон. Пульпа көпшөк туташтырма ткандан, кан тамырлардан, нервдерден жана түрдүү клеткалардан турат.
Калыптануусу
Тиштин калыптануусунда адегенде дентин, андан кийин эмаль пайда болот. Эмаль эң катуу ткань болуп, 96%и минерал заттан турат. Туруктуу тиште сүт тишке караганда минерал заттар көп болот.
Тиш белгилүү мөөнөттө жана белгилүү ырааттуулукта чыгат. Адегенде баланын алдыңкы, андан кийин үстүңкү маңдай тиштери чыгат (6—8 айында). Анан (8—10 айында) алдыңкы жана үстүңкү четки маңдай тиштер, кийинчерээк 1-азуу тиштер (12 —16 айында), кылкыйма тиштер (16 — 20 айында) жана 2-азуулары (20—30 айында) чыгат. Көп учурда бала 2 жашка чыкканда бардык 20 сүт тиши чыгып бүтөт. Тиштин чыгышы физиологиялык кадимки абал; эгер баланын эти ысыса врачка кайрылуу керек; ал башка оорунун белгиси болушу ыктымал. Баланын тиши чыгарда бүйлөсү дүүлүгүп, кычышат, бала тынчсызданып, катуу буюмдарды (кашык, шакекче жана башкалар) бүйлөсүнө сүргүлөйт; шилекей көп агат (шилекей безинин функциясы күчөйт).
Биринчи тиштер
Бала 5 — 6 жашка чыкканда 1-жолу туруктуу чоң азуу тиш чыгат. Ал сүт азуу тиштин арткы түбүнө (жаак өсүп ага орун болгондо) чыгат. Ортоңку маңдай тиштер бала 6—8 жашында, четки маңдай тиштер 9—10 жашында, ал эми кылкыйма жана кичине азуу тиштер 12 —14 жашында туруктуу тиштерге алмашат. 2-чоң азуу 14 жашта, ал эми акыл азуу (түпкү азуу) 16дан 25 жашка чейин чыгат. Тиш тамакты тиштеп, чайнап, шилекей менен аралаштырат. Чайноо тамак сиңирүүнүн башталышы болуп эсептелет. Шилекейдеги ферменттердин таасири менен ооздо тамак сиңирүү башталат. Ооздо тамактын жакшы майдаланышы, анын карында жакшы сиңишине шарт түзөт. Тиштер ооруга чалдыкканда же көп тиш бузулган учурда тамак сиңирүү бузулат. Чайноо шилекей безинин шилекей чыгаруусуна, карындын иштешине, кан айланууга жана организмдеги зат алмашууга оң таасир берерин И. П. Павлов көрсөткөн.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Дактило
Дактило... (гр. daktylos - манжа) - татаал сөздөрдүн манжага байланыштуу, тиешелүү деген маанини берүүчү составдык бөлүгү (мис., дактилология, дактилоскопия).
Кыргыз Мамлекеттик Тарых музейи
Кыргыз Мамлекеттик Тарых музейи (совет доорундагы аталышы - Кыргыз ССР мамлекеттик тарых музейи; орусча - Государственный исторический музей Киргизской ССР) – Кыргызстандын тарыхына байланыштуу материалдар топтолгон заманбап музей (ажайыпкана). Кыргызстандын борбор шаары Бишкектеги Ала-Тоо аянтында жайгашкан.
Уюштуруучусу жана алгачкы директору - этнограф Саул Менделевич Абрамзон болгон.
Анын негизинде 1936-ж. өз алдынча Мамлекеттик чөлкөм таануу музейи түзүлгөн.
1943-ж. кийинки музейдин базасында улуттук маданият музейи м-н Табият музейи (азыркы Зоология музейи) түзүлгөн.
Улуттук маданият музейи 1954-жылдан "Кыргыз ССР мамлекеттик тарых музейи" деп аталган.
Кыскача тарыхы
Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик тарых музейи - Борбордук Азиядагы эң ири музейлердин бири. Музейде кыргыз элинин улуттук сыймыгы болгон баа жеткис тарыхый жана маданий ыйык эстеликтер аздектелип сакталып турат.
Музей 1925-жылы 9-декабрда негизделген. өзүнүн алгачкы көрүүчүлөрүн 1927-жылы 5-мартта М. В. Фрунзе туулуп өскөн үйдүн бир бөлмөсүндө кабыл алган. Ал экспозиция Кыргыз автономиялуу областынын I уюштуруу курултайына арналган.
Өлкөдөгү бул туңгуч тарых музейинин биринчи директору жана анын этнография бөлүмүн негиздеген белгилүү окумуштуу-этнограф С. М. Абрамзон болгон.
Музейдин ысымы өзүнүн өсүп-өнүгүү тарыхында бир нече ирет өзгөргөн:
1925-1933-жылдарда - Кыргызстандын Борбордук музейи; 1933-1943-жылдарда - Мамлекеттик край таануу музейи; 1943-1954-жылдарда - Улуттук маданият музейи; 1954-жылдан баштап - Мамлекеттик тарых музейи.
Музей 1920-1930-жылдары илимий негизде этнографиялык жана табият таануу коллекцияларын жыйнап-топтоо маселесине өзгөчө көңүл бурган.
Тарыхый-археологиялык бөлүмүнүн түзүлүшү ленинграддык окумуштуу-археолог А. Н. Бернштамдын ысымына байланыштуу. Анткени анын жетекчилиги менен 1941-жылы б. з. ч. 2000-жылдардан XX кылымдын башына чейинки кыргыз тарыхынын алгачкы илимий экспозициясы ачылган.
1947-жылы музейдин социалисттик курулуш бөлүмү иштей баштаган. Анын пайдубалы музейдин 1940-1950-жылдардагы кызматкерлери, республикабыздын азыркы белгилүү окумуштуу-тарыхчылары: С. К. Керимбаев, К. ү. үсөнбаев, К. И. Антипина, В. Я. Галицкийлер тарабынан негизделген.
1967-жылы Мамлекеттик тарых музейи архитектор А. П. Зенковдун долбоору боюнча республикабыздын өкмөтү үчүн 1927-жылы курулган имаратка жайгаштырылган.
1973-жылдын 28-декабрында музейдин тарыхында кызыктуу жаңы жана туруктуу экспозиция ачылган.
3500 чарчы/метр аянтты ээлеген 45 залга Кыргыз Республикасынын байыркы палеолит доорунан баштап XX кылымдын 80-жылдарына чейинки тарыхын чагылдырган эстеликтердин 10 000 түп нускасы коюлган. Бул экспозиция илимий мазмуну жана көркөмдөлүшү боюнча Борбордук Азия аймагындагы музейлердин эң мыктысы деп табылган.
1991-жылы Мамлекеттик тарых музейине В. И. Ленин атындагы Борбордук музейдин филиалынын жаңы имараты ыйгарылган. Ошентип, музей республикадагы эң ири илимий, маданий жана методикалык борборго айланган.
Азыркы учурда музейдин фондунда музейлик мааниси бар 100 миңге жакын буюм бар, алардын ичинен 48 миңи негизги фонддун эстеликтери болуп эсептелинет.
Археологиялык жана этнографиялык коллекциялар музейдин сыймыгы болуп эсептелинет, алардын басымдуу көпчүлүгү өздөрүнүн уникалдуулугу менен айырмаланып, илимий баалуулугу менен дүйнөлүк мааниге ээ.
Алардын катарына Саймалуу-Таш капчыгайынын аска таштарындагы сүрөттөрү (б. з. ч. I кылымдын башы - б. з. VIII кылымы); коло дооруна таандык археологиялык казуулардан табылган курал-жарак жана турмуш-тиричилик буюмдары, сактардын "айбанаттар үлгүсүндө" алтын фольгадан атайын жасалган майда кадак-топчулар; Чүй өрөөнүндөгү Шамшы көрүстөнүнөн табылган алтындан жасалган кооз көркөм буюмдар; эзелки көчмөндөрдүн үлгүсүндөгү полихром жасалгалары (б. з. I-V кылымдары) ж. б. кирет. Ошондой эле түрк каганаттарынын дооруна (VI-XX кылымдар) таандык болгон байыркы түрктөрдүн таш айкел коллекциялары, Таластын таш рун жазмалары, курал-жарактары, чоподон, айнектен, металлдан жасалган буюмдары, орто кылымдардагы шаардык архитектура, чопо оймолору, полихромдук жазмалар, көп сандаган тыйын табылгалар болуп эсептелет.
Ошондой эле кыргыз элине салт болуп калган сайма, түктүү жана түксүз токулмалар, улуттук кийим-кечелер, улуттук өзгөчөлүгү бар аялдардын жасалгалары жана чеберчилик менен көркөмдөлгөн ат жабдыктары - музейдин сыймыгы. Совет доорундагы жана азыркы учурдун тарыхы боюнча өзгөчө кызыгуу туудурган материалдар: документтердин, фото-сүрөттөрдүн, буюм булактардын коллекциялары, өнөр жай ишканаларынын продукцияларынын үлгүлөрү, живопись, графика жана архитектура боюнча топтолгон эмгектер, Кыргыз Республикасына чет өлкөлөрдүн берген белектери да бар.
Музейде республиканын атактуу инсандары жөнүндөгү материалдар, алардын өздүк буюмдары, документтери, сыйлыктары, ошондой эле курал-жарак, нумизматика жана бонистика коллекциялары сакталып турат.
Тарых музейинин кызыктуу бай коллекциялары анын бардык экспозицияларынын негизин түзүп, изилдөөчүлөрдүн, окумуштуулардын илимий базасы катары кызмат кылуу менен бирге, илимий жана илимий-популярдуу адабияттарды иллюстрациялоо үчүн да колдонулуп, Москва, Санкт-Петербургдун музейлеринде, Франциядагы, Финляндиядагы, Япониядагы, Түркиядагы көргөзмөлөрдө коюлган.
Агартуудагы милдеттери
Музей Кыргызстандын илимий, маданий жана агартуу борбору болуп эсептелет.
Камбаркан (Камбар)
Камбаркан (Камбар) — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, Көкчөнүн чоң атасы. Көп учурларда Айдаркандын атасы экени, кан болгондугу гана айтылат: "Камбардын туун аштады, Жүз элүү миң кол алып, Айдаркан жолду баштады" (Сагымбай Орозбаков, 2. 95). Манасты кан көтөргөндөгү эпизоддо гана атын союп бербей койгон небереси Көкчөнү жемелеп, бир тайды аяп кандыкты Манаска алдырып жибердиң, — дейт (Сагымбай Орозбаков, 1. 98, 163, 210, 218, 256, 287; 2. 14, 16, 39, 95).
Кыргыз Мамлекеттик Тарых музейи
Агартуудагы милдеттери
Алдыда Кыргыз Республикасынын эзелки өткөн жана азыркы тарыхынын маанилүү этаптарын толук камтып чагылдырган жаңы экспозицияларды түзүүгө байланышкан өтө орчундуу жана жооптуу милдеттер турат.
Учурда музейде "Кыргызстандын таштагы жазуу эстеликтери", Улуу Ата Мекендик согуштун 65 жылдыгына арналган "Улуу Жеңиш унутулбайт"; "Улуу кыргыз инсаны Исхак Раззаковго 100 жыл", "Байыркы Кыргызстандын алтындары", "Жаңы жылдын оюнчуктарынын тарыхы" деген көргөзмөлөр өзүнүн көрүүчүлөрүн кабыл алууда.
Поганка дарыясы (Кемчуга куймасы)
Поганка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кемчуг (Чоң Кемчуг) дарыясынын сол жээгинен 250 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Кайра каржылоо
Кайра каржылоо – 1) КРУБдун акча-кредит саясатынын негизги жабдыктарынын (усулдарынын) бири. Ага банктарды кредиттөө, анын ичинде векселдерди эсептөө менен кайра эсептөө кирет. К. к-нун таризи, тартиби жана шарттары КРУБ тарабынан белгиленет; 2) мөөнөтү бүтүп бараткан кагаздарды жоюу же зайым шартын өзгөртүү үчүн жаңы баалуу кагаздарды чыгаруу; 3) карыздын, зайымдын мөөнөтүн узартуу жана/же анын өлчөмүн көбөйтүү; 4) кредит шартын (жоюу мөөнөтүн, пайыз ченин) өзгөртүү.
Чабдар
Чабдар — "Манас" эпосундагы топоним. Манас Орго канга каршы аттанганда Көкчөнүн колу Ч. жолу аркылуу жөнөйт: "Чабдар, Чарын жол менен Бара турсун эр Көкчө Жүз элүү миң кол менен" (Сагымбай Орозбаков, 2. 95). Көкөтөйдүн ашында чабылган күлүктөр Ч-дын белин ашыра айдалат (Сагымбай Орозбаков, 3. 159). Географиялык реалияда Иле Алатоосунун күнчыгыш жагындагы ашуу.
Ангора эчкиси
Ангора эчкиси — жүн (тыбыт) багытындагы эчки породасы. Түркиянын Ангора (аты ушундан) провинциясында илгертен асыралган. 19-кылымда АКШ, Африка, Австралияга алып келинген. Текесинин салмагы 50-55 кг, эчкиси 3236 кг. Бир эчкиден жылына 90-100 кг сүт саалат. Ангора эчкисинин жүнү ак, жылтылдак, бир кылка, ичкелиги 44-46-сапатта. Жүнүнүн узундугу 25 см. Ангора эчкисинин жүнүнөн сапаттуу кездеме (драп), тукаба, килем, түрдүү трикотаж, терисинен мех жасалат. Ангора эчкиси кылчык жүндүү эчкини аргындаштырууда пайдаланылат. Ангора эчкиси жана аргындары Орто Азияда, Түндүк Кавказда, Казакстанда багылат. Кыргызстанда жергиликтүү эчки менен аргындаштырылган.
Константин Ушинский
Константин Дмитриевич Ушинский - Россияда илимий педагогикага негиз салган окумуштуу педагог.
Өмүрү
К. Д. Ушинский 1824-жылы 2-мартта Тула шаарында туулган.Ал Новгород - Северскийдеги гимназияны бүткөндөн кийин Москва университетинин юридикалык факультетине кирип окуйт.1870-жылы дүйнөдөн кайткан.
Кызматы
1846-жылы Ярославскийдеги юридикалык лицейде кафедранын жетекчиси болуп иштеп жүргөндө «профессор ишенимден чыгып калды» деген жалган айыптан кийин «Современник» (1852-54) жана «Библиотека для чтения» (1854-55) журналдарына иштеп кеткен. 1854-жылдан Гатчина жетимдер институтунда орус сөз өнөрү жана укук сабагы боюнча окутуучу, 1859-жылдан Смольный институтунда инспектор, 1860-жылы «Журнал министерство народного просвещенияга» редактор болгон.
Эмгеги
К. Д. Ушинский ошол мезгилдеги эл агартуучулук боюнча бир нече макалаларды жарыялаган. Демократиялык көз караштарын жактырбаган реакциячыл адамдар аны чет мамлекетке кетишине мажбур кылышат. Ушинский үй-бүлөсү менен Швейцарияда жашап, ошол жерден эл агартуучулук ишти түп-тамырынан бери изилдеп чыгып, «Швейцариядан каттар» аттуу атактуу эмгеги менен педагогикалык илимге зор салымын кошкон. Анын идеясы зл агартууда реформа жүргүзүү үчүн элдин күрөшүнө таяныч болот. Ошондой эле балдар менен кыздарды зне тилинде жалпыга милдеттүү окутууну жактап, тарбияны коомдук көрүнүш деп эсептеген.1867-жылы Россияга кайтып келгенден кийин жазган «Адам тарбиясынын предмети» деген эмгеги көп жылдар бою педагогдор жана психологдор тарабынан жетекчиликке алынып, азыркы мезгилде дагы маанилүү илимий эмгек болуп келет.
Медалы
1945-жылы ССР ЭКСи «К.Д. Ушинский медалын» уюштурган. Эмгеги менен айырмаланган көрүнүктүү мугалимдер, педагогика илиминин ишмерлери бул медаль менен сыйланышат.
Пайдаланылган адабияттар
УШИНСКИЙ К.Д. // Кыргыз Совет Энциклопедиясы. - Т. 6. - Ф., 1980. - Б. 198.; САРТБАЕВ К. Педагогика илиминин керүнүктүү өкүлү // Эл агартуу. - 1974. - ,№5. - Б. 47-54; УШИНСКИЙ К.Д. //Ленинчил жаш. - 1974. - № 3. - Б. 2.
Метафоралык эпитет
Метафоралык эпитет — кандайдыр бир нерсени, кубулушту өтмө мааниде башка бир нерсе, кубулуш менен туюнтуу.
Мисалы:
Бул Карабек кыргызымдын эң туну,
Мыкты иштейт деп кадырлуу угам мен муну.
Заводумдун ууз сүтүн кана ичкен,
(А. Осмонов)
Мындагы “дулдул канат кулуну” деген сөз айкашы өтмө мааниде, эпитеттин белгилерине ээ болуп турат.
Казас дарыясы (Уса куймасы)
Казас — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Уса дарыясынын оң жээгинен 45 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кокутой
Кокутой (уникалдуу жапондук улуттук маңыз) - синтоизмдин мифологиясы менен Конфуций окуусунун этикалык принциптерин өзүнө камтыйт. 1825-ж. Сэйсисой Айдзова өзүнүн «Синрон» («Жаңы теория») деген саясий чыгармасында аныктама берген.
Кокутойго ылайык, Жапония күн кудайы Аматреску мурастаган өзгөчө улуттук өз алдынчалыкка ээ. Анын маңызы бир жагынан «кудайдын тукумдары» болгон, түбөлүк тынымсыз алмашып туруучу императорлордун династиясы, эл эми экинчи жагынан, Конфуцийдин окуусуна ылайык улууларды сыйлоо, аталык камкордукка негизделген жапондук мораль.
Айдзова синтоизмди мамлекеттин жаңы руху деп жарыялап, Кокутой түшүнүгүнө үч түрлүү маани берген:
Кокутойдун башкы элементи император менен жапон элинин ортосундагы байланыш жөнүндөгү мистикалык идея. Официалдуу жапон адабиятында ушул байланыштын өзү жапон мамлекетинин жана улутунун пайдубалы катары таанылган.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Веналардын варикоздук кеңейиши
Веналардын варикоздук кеңейиши - веналардын узарып, ийри-буйру жана түйүн сымал болуп кеңейүүсү. Ал көбүнчө буттун, көтөн чучуктун жана урук чылбырчаларынын веналарында учурайт. Анын пайда болушуна вена капталынын тубаса (тукум куума) начардыгы, ийкемдүүлүгүнүн жоголушу, вена клапандарынын жетишсиздиги, бут веналарында кандын жүрүшүн кыйындатуучу, башкача айтканда кесипке байланыштуу шарттар узак убакыт туруп иштөө (дүкөнчүлөр, чач-тарачтар, ашпозчулар ж. б.), кош бойлуулук, веналардын шишиги (кысуу) дагы ушундай сыяктуу себеп болот. Буттун кеңейген венасы ийри же түйүн түрүндө көрүнүп турат. Мында териге керектүү зат аз келгендиктен трофикалык жара пайда болушу мүмкүн. Бут көбүнчө кечинде шишийт, салмактанат, басканда бат чарчайт, жатканда сыздап ооруйт. Айрым учурда оорулуу адам балтыр булчуңдарынын түйүлгөнүн сезет. Аба ырайынын өтө ысык болушу да терс таасир кылат. Оору өтүшүп кеткенде шишиги күчөп, басуу кыйындайт, кээде баспай да калат. Кеңейген венада кан жай жүрүп, сезгенүү процессинин өнүгүшүнө жана тромбдордун пайда болушуна алып келет. Ошондуктан баарыдан мурда кандын нормада айлануусун камсыз кылуу керек. Оорунун кабылдап кетүүсүнөн сактануу үчүн алдыналуу чараларын такай жүргүзүү зарыл. Оору күчөп кете электе врачка кайрылуу, анын кеңештерин так аткаруу чоң мааниге ээ. Оорунун алгачкы мезгилинде чоюлгуч бинт менен таңуу же чоюлгуч байпак кийип жүрүү керек. Бут эртең менен шишип кете электе таңылат. Жатарда таңууну чечип, бутту бир аз бийигирээк коюп жатуу сунуш кылынат. Медициналык дарылоону врач жүргүзөт. Веналар өтө кеңейип кеткенде хирург. операция жасалат. Ооруну алдыналууда дене тарбия, эмгек жана эсалуу режимин туура уюштуруу зор мааниге ээ. Гимнастикалык көнүгүүлөр венада канды токтотпой, анын айлануусун жакшыртат. Чалкадан жатып бут кетменин тегерете кыймылдатуу, кызылашык, жамбаш муундарын бүгүп, кайра жазуу, «велосипед тебүү» сыяктуу көнүгүүлөрдү, андан кийин бир аз басуу жана буттун учуна туруу ж. б. көнүгүүлөрдү жасоо максатка ылайык.
Тиш оорулары
Тиш оорулары — тиштеги түрдүү бузулуулар.
Тиш сынуу:
Көп учурда тишти сындырып алуудан бузулат. Мындай учурда врачка кайрылып ал тишти оңдоп дарылап, керек болсо жасалма тиш салдыруу зарыл. Тиш ооруларынын ичинен тиштин чириши көп таралган. Тиш ооруларынын пайда болушунда тишке чогулган микроорганизмдер көп заттар чоң мааниге ээ. Алар тишти жакшы күтпөгөн учурда ташка айланып, бүйлөнү сезгентет (Стоматит). Чириген тиште катуу ткандын бузулушунда микроорганизм катышып, аны дарылабаса пульпитке, ал тургай периодонтитке өтүп кетиши мүмкүн. Балдардын сүт тиши бат чирийт. Сүт тиштерди эрте алып салуудан балдардын тишинин өөрчүшү бузулат. Ошондуктан аны дарылоого аракеттенүү оң. Эгер сүт тиштер түшпөй туруктуу тиштин чыгышына тоскоол болсо, тиш туура эмес чыга баштайт (тиштин ичине же сыртына). Мындай учурда врачка барып сүт тиштерди алдыруу керек. Туруктуу тишти дарылоого карабастан анын айланасындагы ткандын сезгенүүсү айыкпаса же тишти каптоого да мүмкүн болбой калганда гана врач жулууга сунуш кылат.
Алдын алуу:
Тиш ооруларынын баарын өз убагында дарылоо аны андан ары бузулуудан алдын алат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Кой-Сары Кожояр кени
Кой-Сары Кожояр кени — Ысык-Көл р-нундагы кум-шагыл чыккан жер. Кожояр кыш-нан 0,5 кж чыгышта, Кунгей Ала-Тоонун туш. капталындагы Ак-Суу суусунун он ойузунде. 1974-ж. геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлгон. Кен аймагын антропоген мезгилинин аллювий чекме тек-тери түзөт.
Кум менен шагыл суунун кашат тектирин бойлой жайгашып, 1—2 кжге созулат. Калыңд. 25—30 ж. Мындагы таштар 60%, кум 30%, чац 3%. Шагылды чандан арылтып жуугандан жана майдалагандан кийин «300» маркасындагы бетонду алууга болот.
Запасы А+В кате-гориясы боюнча 4620 миц ж3, Ci—7934 миц ж3. А+В категориясы боюнча кумдун запасы 931 миц ж3. Карьерден казып алы-нууда.
Ангрен
Ангрен - Өзбекстандагы шаар. Ташкен облусунун аймагында. Ахангаран дарыясынын жана Ташкен - Кокон автомобиль жолунун боюнда жайгашкан. Темиржол бекети. 1946-жылы ачылган Ангрен көмүр бассейнинин негизинде отурукташкан кыштактардын биригишинен пайда болгон. Калкы 162,0 миң (2003). Күрөң көмүр казып алуунун борбору. Көмүр-каолин комплекси, химия-металлургия, азот жер семирткичтери, резина техникалык буюмдарын өндүрүүчү заводдору, курулуш материалдар өнөр жай өндүрүшү, 2 ГРЭС, педагогикалык институт, тарых-крайтаануу музейи бар. Шаарга жакын алтын кенин казып алуучу рудник иштейт.
Байтермишка (дарыя)
Байтермишка — Орусиядагы дарыя. Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - КАС/Волга/1429/259 орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сок дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Метафраза
Метафраза — бир тилден экинчи тилге сөзмө-сөз көтөрүү мезгилинде пайда болгон сөз айкаштары.
Кайра менчиктештирүү
Кайра менчиктештирүү –менчиктештирүүнүн эле өзү, айырмасы К. м. аталгысын колдонгондо сөз ардайым мурда жеке менчиктен тартылып алынган, б. а. муниципиалдаштырылган же улутташтырылган мүлктөрдү менчиктештирүү жөнүндө жүрөт. Акыркы учурда К. м. мамлекеттен ажыратуунун синоними болуп калат.
Дакия
Дакия - Рим провинциясы.
Римдиктер дактардын жерин басып алгандан кийин 106-ж. Траян түзгөн. Азыркы Румыниянын (Трансильвания, Банат, Олтения) аймагынын бир бөлүгүн ээлеген. Дакиянын Рим үчүн согуштук-стратегиялык жана экономикалык зор мааниси болгон.
Белгилүү шаарлары: Сармизегетуза (борбору), Дробета, Апулум, Поролиссум, Ромула. Дакияга варвар уруулары дайыма кол салып турган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Камбар Ата
Камбар ата — кара айгыр,
Камбар алып бай Жакып,
Мойнуна кисе салынып,
Жаратканга жалынып,
Ай туякка чалды эми (Саякбай Каралаев, 1. 51).
Мусулман уламыштарында Азирет Аалынын дулдулун баккан адам К. а. болгон. Кийин анын аты жылкынын пири катары колдонула баштаган. Ырас, кыргыздар ислам динине чейин эле жылкынын ээсине (колдоочусуна) ишенип келишкен, алардын ошол байыркы ишенимине К. а-нын ысмы жаңы катмар болуп бириккен.
Жыпар Жекше
Жыпар Жекше (Жыпар Жекшеевич Жекшеев; 26.5.1947––21.7.2020) –– Кыргызстандагы белгилүү коомдук ишмер, “Ашар” жана КДК уюмдарынын негиздөөчүлөрүнүн бири, мурдагы парламент депутаты, публицист, кесиби боюнча сүрөтчү. Ал Үчүнчү даражадагы "Манас" орденинин (31.12.2015) жана "Даңк" медалынын ээси болгон.
Кыскача өмүр таржымакалы
Жыпар Жекше 1947-жылы 26-майда Кыргызстандын Ысык-Көл облусуна караштуу Түп районундагы Талды-Суу кыштагында туулган. СССРдин аскер деңиз күчтөрүндө Мурманск шаарында кызмат өтөгөн. Ал 1971-жылы Чуйков атындагы көркөм сүрөт окуу жайын, 1988-жылы Мамлекеттик көркөм өнөр институтун аяктаган. 1999-жылы Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинде укук адистиги боюнча магистратураны аяктаган. Жыпар Жекше 1989-жылы жайында Кыргызстандагы туңгуч демократиячыл уюмдардын бири болгон “Ашар” козголушунун аткаруу комитетинин төрагасы болуп шайланган. Ал эми 1990-жылы май айында ал “Кыргызстан” демократиялык кыймылынын (КДК) беш теңтөрагасынын бири болуп шайланган. Ал Кыргызстандын эгемендик алуу үчүн күрөшүнө бараандуу салым кошкон. 1991-жылы Кыргызстандагы ГКЧПга каршы коомдук чукул штабдын жетекчиси болгон. Кийинчерээк, КДК табигый ыдырай баштаганда, 1993-жылы ал “Кыргызстан” демократиялык кыймылы” партиясын негиздеп, анын Саясий кеңешинин төрагасы болуп шайланган. Ж.Жекше 1995––2000-жылдары Кыргызстандын кош палаталуу Жогорку Кеңешинин Мыйзам чыгаруу жыйынынын депутаты, Адам укуктары жана мамлекеттик кызматкерлердин этикасы боюнча комитеттин төрагасы болгон. 2005-жылдын 24-мартындагы биринчи элдик ыңкылаптан соң, ошол жылдын апрелинен тартып ал Абалды турукташтыруу боюнча мамлекеттик комиссиянын төрагасынын орун басары болгон. 2007––2009-жылдары Жыпар Жекше Кыргыз Республикасынын ЮНЕСКО иштери боюнча Улуттук комиссиясынын Башкы катчысы болуп иштеген. 2009-жылы ал Кыргыз Республикасынын президенттигине талапкерлердин бири болгон. 2017––2019-жылдары ал КТРКнын Байкоочу Кеңешинин мүчөсү жана төрагасы болуп иштеп, өз ыктыяры менен бул коомдук жумуштан кеткен. Жыпар Жекше 2020-жылы 21-июлга караган түнү Бишкектеги улуттук ооруканада өпкө кагыны оорусунун айынан каза болду.
21-июлда Кыргызстандын борбору Бишкек шаарындагы “Ала-Арча” көрүстөнүндө маркум Жыпар Жекшенин тажиясы болду. Бийликтин жана коомчулуктун өкүлдөрү чыгып сүйлөгөн чакан эскерүү жыйынынан соң жаназа окулуп, маркумдун сөөгү жерге берилди.
Үй-бүлөсү
Жыпар Жекшенин жубайы –– Мира Усубакунова. Уулдары –– Адилет, Азамат, Айбек жана Азият; кыздары –– Аэлита менен Аида. Ата-бабалары: атасы – Жекше, чоң атасы – Эсенкожо, чоң чоң атасы – Токтосун. Энеси – Канышай Абдрахман кызы Эсенкожоева.
Мерзлая (дарыя)
Мёрзлая — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Экологиялык саясат
Экологиялык саясат – мамлекеттердин ички тышкы саясаттарынын ажырагыс курама бөлүгү. Мазмуну: социо-табигый процесстерди жакшыртуу, айлана-чөйрөнү коргоо.
Учурдагы шарттарга байланыштуу, дүйнөлүк экологиялык кырдаалдын кескин начарлашынан улам Экологиялык саясат алдынкы орунга чыкты; экологиялык коркунучту жоюу эң башкы жана курч, учурдагы глобалдык проблемалардын бирине айланды. Экологиялык саясат коом жана жаратылыштын өз ара аракеттери иш жүзөгө ашырган тарыхый шарттар менен шартталган; азыркы түрүндө ал 1939-45-ж. экинчи дүйнөлүк согуштан кийин, анын экологиялык кесепеттеринин таасиринен улам жана айрыкча ХХ к. 60-ж. тартып айлана-чөйрөнүн өсүп жаткан кризистин натыйжасында калыптанган. Экологиялык саясат экологиялык коркунучту азайтууга жана жоюуга, жаратылышты коргоо шарттарын турукташтырууга багытталган саясий, экономикалык, финансылык, илимий-техникалык, юридикалык мүнөздөгү чаралардын жыйындысын камтыйт. Бул чаралар улуттук, региондук, эл аралык масштабдарда ишке ашырылат.
Жаратылышты коргоо функциялары менен катар Экологиялык саясат бир катар башка багыттар менен аспектерди камтыйт: жаратылышты кайра түзүү, биосоциалдык, демографиялык, социоэкомаданий; анда прогресстин адамдык ченеми, коомдук ыйман, баалуулук ыкмалары чагылдырылат. Акыркы он жылдыкта Экологиялык саясат өзгөчө глобалдык деңгээлде болууда. Ал индустриялдык-технологиялык өнүгүүнүн жалпы стратегиясы менен тыгыз байланышта ишке ашырылат, ядролук жана химиялык куралдын таркалуу жана колдонуунун өзгөчө коркунучун эске алат. Экологиялык саясаттын мазмунунуна жана келечегине космостук факторлордун таасири көчүүдө. Дүйнө коомчулугунун экологиялык проблемаларды чечүүдө аракеттерин бириктирүү зарылчылыгы адамдын табитый жашоо чөйрөсүнүн андан ары начарлашы менен байланыштуу. Ушуга байлайыштуу Экологиялык саясат жердин газдык айлампасын жакшыртуу боюнча (абадагы кычкылтектин азайышы, көмүр кычкыл газынын, азот, метандын кошулмаларынын, хлорофтор бирикмелеринин басымдуу жогорулашы менен байланыштуу); жердеги тиричиликти космостон келген ультрафиолет нурларынан сакталган планетанын озон катмарын сактоо боюнча; жандуу жана жансыз жаратылыштан гармоналдуу өнүгүшү боюнча (азыр тез темптер менен токойлорду кыйуу, топурак эрозиясы, чөлдөр, такырлар, аңдардын көбөйүшү, өндүрүш калдыктарынын чөйрөнү булгашы, көп түрдүү жаныбарлар менен өсүмдүктүрдөн жоголуп кетиши жүрүп атат); планетанын табигый потенциалын, минералдык, суу жана жер ресурстарын рационалдуу колдонуу; согуштук ишмердүүлүктүн жаратылышка зыян келтирүүсүнө жол бербөө боюнча иш-чаралар өзгөчө мааниге ээ болууда. Экология саясатташтырылып, саясат экологияланууда. Түрдүү өлкөлөрдө Экологиялык саясатта конкреттүү иш-чараларды жүзөгө ашыруу үчүн министрлер, комитеттер жана мекемелер түзүлүүдө; жер, атмосфералык абаны коргоо, жаныбарлар дүйнөсүн, токой байлыктарын, суу ресурстарын коргоо жана колдонуу жөнүндө мыйзамдар кабыл алынууда. Коруктар системасы өнүктүрүлүп, айлана-чөйрөнү булгоочу каражаттарды колдонуу боюнча ар түрдүү чектөөлөр жана санкциялар киргизилүүдө. Күчөп жаткан экологиялык кризис айрым региондордун жана эл аралык масштабдарда жаратылыш коргоо уюмдарынын жана мекемелеринин түзүлүшүнө алып келген. Бул багытта БУУ (ООН) – эл аралык уюмдар ЮНЕСКО, ЮНЕП, МАГАТЕ ж. б. комитеттер, союздар, кыймылдар ишмердүүлүгүн улантышууда. Бул проблемаларды чечүүдөн көбүнчө цивилизациянын тагдыры көз каранды болууда.
Чагалдай
Чагалдай — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, Манастын аталаш туугандарынын бири, Үсөндүн (Көзкамандын экинчи уулу. "Манас" эпосунда Жакып Манасты Ошпурдан алып келе жаткан учурда ата-бабасы жана туугандары жөнүндө аңгемесинде бир тууганы Үсөн калмактарга айдалып барып, калмакташып, Үсөн аты жоюлуп калмакча Көзкаман атка конгону, калмактан аял алып андан төрөлгөн экинчи уулу Ч. экени Жакыптын сөзүндө айтылып өтөт. Көзкамандар окуясында Манасты ууландырууга катышат жана алар бирин-бири бычакташып ажал табат.
Катун
Катун (катын, хатун) - орто кылымдардагы түрк-монгол династияларында тектүү жердей чыккан аялдарга, ханышаларга өз аттарына «хатун» («катун») термини жалганып айтылган.
Бул термин улуу даражалуулукту, тектүүлүктү аныктап турган. Кыргыз каганаттарында хан тегинен чыккан ханыша-аялдар «канчайым» (кунчуйум) деп эталарын жазуу эстеликтери баяндайт. Сары уйгурларда «катын» - тектүү жерден чыккан аял, бийик даражалуу кызмат адамынын аялы маанисин туюнткан. Туваларда «кадын» сөзү «падыша аял», «ханыша» дегенди туюнткан (Тувинско-русский словарь, 1968, 217). Бул соз кыргыздарда «улуу аял», «байбиче» маанисин да түшүндүргөн.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Информатика жана алгоритм
Информатика жана алгоритм — Алгоритм (арап тилинде эмгектер жазган борбордук азиялык окумуштуу ал-Хорезминин ысымынан) – тийешелүү математикалык жана башка тапшырмаларды толук чечүү үчүн тапшырма аткаруучунун аракеттеринин тартибин (ыраатын жана жолун) сыпаттаган эрежелердин (көрсөтмөлөрдүн) так жыйындысы.
Мурда “алгоритмдин” маанисин ачууда “тартип” сөзүнүн ордуна “ыраат” деген сөз көбүрөөк колдонулчу, бирок компютерлерде параллел аткарылчу иш-аракеттер арбыган сайын иш-аракеттеги ыраат эле эмес, параллелдүүлүк да чагылдырылышы үчүн “тартип” сөзү көбүрөөк колдонулуп калды.
”Алгоритм” сөзүнүн теги Орус жана кирилл жазмасындагы адабиятта “алгоритм” сөзү эски убакта “алгорифм” деген түрдө колдонулган (th тыбышы т эмес, ф түрүндө берилген). Кийинчерээк ал “алгоритм” болуп өзгөргөн. «Алгоритм» термининин аныктамасы тууралуу 20-кылымдын 30-50-жылдары Түринг, Пост, Чөрч, Н.Винер, А.А.Марков жана башка аалымдар өз жоромолдорун жазышкан. Жогоруда айтылгандай, «алгоритм» сөзү арапча «ал-» артикли менен «Хорезмдик» (Хорезми, б.а. خوارزمی‎) сөзүнүн жалгашуусунун натыйжасында пайда болгон «ал-Хорезми» ныспасынын орто кылымдардагы латынча берилишинен улам келип чыккан. Борбордук азиялык чыгаан математик окумуштуу Абу Абдулла Мухаммед ибн Муса ал-Хорезми тээ 825-жылы «Китаб ал-жабр ва-л-мукабала» («Кошуу жана алуу тууралуу китеп») деген илимий эмгегин жазган. Анда алгебрага таандык эрежэелер камтылгандыктан, бул китептин аталышынан («ал-жабр») кийинчерээк бүтүндөй бир математикалык илимий тармак «алгебра» деп аталып калган. Бул окумуштуу байыркы индиялыктар ачкан «нөл» деген санды мусулман цивилизациясына тааныштыртган, мусулмандардан «нөл» түшүнүгү европалыктарга өткөн. Ал-Хорезми «нөлдү» арапча «ас-сыфр», б.а. «жок», «эчтеке» деп атаган, бул сөздөн улам европалыктарда «цифра» сөзү келип чыккан. Бул окумуштуунун өзүнүн ныспасынан улам «алгоритм» сөзү келип чыкканын илимде кийинчерэээк гана аныкташты.
Ал-Хорезминин «Китаб ал-жабр ва-л-мукабала» чыгармасы 12-кылымдын биринчи жарымында латынчага которулуп, Algoritmi de numero Indorum («Индиялык эсеп тууралуу алгоритмдер») деген наам менен белгилүү болгон. Демек, эмгектин так аталышы «Ал-Хорезми индиялык ондук эсептөө системасы тууралуу» делип аңдалышы керек болчу.
Ал-Хорезминин бул математикалык чыгармасы жалпы «мусулман кайра жаралуусунун» таасириндеги ири мейкиндикте кеңири таркалган.
Сары-Дөбө (Лейлек району)
Сары-Дөбө (2023-жылдын 1-январына чейин — Коммуна) — Кыргызстандын Баткен облусунун Лейлек районундагы айыл. Сумбула айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы — 1739 киши (2009-жылы).
Ангстрем
Ангстрем — метрдин он млрддан бир үлүшүнө барабар болгон системадан тышкаркы узундук бирдиги. Е тамгасы менен белгиленет. 1 Е =10-10м=0,1 нм. Швед физиги Ангстремдин урматына аталган. Ангстрем физика жана химияда кенен колдонулуучу чоңдук.
Дордой базары
«Дордой» – Ортоңку Азияда эң чоң көп тармактуу Базар. 1991-ж. «Дордой» базары катары негизделген. Бишкек шаарынын Түндүк чекесинде жайгашкан. 100 гадан ашык аянтты ээлейт.
Товардоо кыймылы
Базарда 30 миңден ашуун адам эмгектенет. «Дордой» базары республикасынын казынасына жылына 100 млн сом көлөмүндө салык төлөйт. Ал соода-сатык иштери менен катар эмерек‚ пластик жана аллюминий буюмдарын‚ курулуш материалдарын жасоо‚ жүргүнчүлөрдү жана жүктөрдү ташуу‚ медицина‚ консалтинг жана юридикалык кызмат көрсөтүү боюнча‚ ошондой эле туристтик жана оюн-зоок комплекстери бар ассоциацияга айланды. «Дордойдун» республикасынын региондорунда структуралары бар. Бишкекте «Дордой плаза»‚ «Дордой моторс» соода үйлөрү‚ «Ала-Тоо»‚ «Октябрь»‚ «ВЕФА» кинотеатрлары‚ Нарын шаарында Арт-галерея‚ «Плаза» соода борбору‚ Ысык-Көлдө «Дордой» пансионаты‚ Нарын облусунун Ат-Башы районундагы «Кошой-Коргон» тарыхый-маданий музей-комплекси‚ «Плаза» соода борбору‚ Чүй облусунун Аламүдүн районундагы «Кой-Таш» туристтик комплекси иштейт. Ассоциация адамдарга кайрымдуулук колдоо көрсөтүүгө‚ «Дордой-Динамо» командасын, «Көк бөрү» улуттук оюндар клубун финансылоого‚ маданият жана искусство‚ адабият‚ медицина‚ билим берүү‚ спорт ишмерлерин финансылык колдоого жана башка иш-чараларга жылына млндогон сом сарптайт. Жай мезгилинде «Дордой» пансионатында көп балалуу‚ жакыр үй-бүлөлөрдүн 400дөн ашуун балдары бекер эс алып‚ ден соолугун чыңдашат. «Дордой» Кытай‚ Түркия‚ Венгрия‚ Финляндия‚ Швейцария‚ Америка сыяктуу өлкөлөрдөгү өнөктөрү менен тыгыз байланышта иштеп‚ эл аралык кызматташууга да өз салымын кошууда. «Шоро» фирмасы менен бирге Кытайда улуттук суусундук чыгаруучу комбинатты курду.
Базардын бөлүнүшү
Дордой базары 15 райондон курулат.
Элибиздин маданий‚ тарыхый мурасын сактоо максатында Ормон хан‚ Тайлак баатыр‚ Муса Баетов‚ Ажыбек баатыр‚ Казыбек казалчы жана башка белгилүү инсандардын мааракелерине карата алардын айкелдерин тургузуу‚ китептерди чыгаруу‚ конференцияларды өткөрүү‚ ошондой эле «Кошой-Коргон» комплексинде археологиялык изилдөөлөрдү жүргүзүү иштерин финансылаган. ЖОЖдордо «Дордойдун» атайын стипендиясын алып окуган студенттердин саны өсүүдө.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Давыдов Денис Васильевич
Давыдов Денис Васильевич (16 (27). 7. 1784-22. 4(4. 5). 1839) - 1812-жылдагы Ата Мекендик согуштун баатыры, аскердик жазуучу жана акын, ген лейтенант (1831).
Давыдов бир катар тарыхый чыгармаларды, ырларды жазып, «гусардык лирика» жанрын өнүктүргөн
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Түс күзөт
Нарын аскер уюмдарында, Түс күзөт (же Colour guard) кирет отрядына солдаттар үчүн бөлүнгөн коргоо полкового түстө. Бул милдет ушунчалык престижна, бул түс, эреже катары, көчүрүлөт жаш офицер (прапорщик), ошол эле учурда тажрыйбалуу унтер-офицерлер (сержанттар Түсү) дайындалат жана коргоону туу. Бул сержанттар, сопровождавшие кээде прапорщиктердин (бул болуп турат, кээ бир өлкөлөрдө), болот туубузду вооружившись да сабель да винтовок үчүн коргоого түсү. Түстүү охранники, эреже катары, отключены, бирок бар эле белгиленген охранником түзүлүштөрдүн, ошондой эле.
Улуу британия жана Шериктештик
Түсү охранников нарын Соединенном Королдугундагы жана Содружестве эле турат, ошол эле мүчөлөрүнүн, ош жана жалал-америкалык бирдиктеринде, бирок, эреже катары, ээ сержант майор түсүн үчүн түсү, тарткан в ногу палкой. Алсак, билим берүү (качан түстөгү биригишет карата парадга) төмөндөгүчө: Бул Британская армия, Королевские аскердик-аба күчтөр, деңиз пехота жана ВМС улуу британиянын ээ бир нече челеги бар эле түстөгү охранники бул түстөгү жана бул түстөгү жана алардын түстөгү охранников төмөнкүлөрдөн турат:
Британской армиянын (багыты жана Гвардейская пехота, жана башка бөлүмдөрү, сактап үчүн мылтыктар бирдик)
Түсү гвардия, артиллериянын техникалык жактан келүүсү тапанча экипажу жана лидери (кошпогондо Ардак артиллерийской ротанын, ал пайдаланат катары курал-жарак жана түстөгү) жана жок эч кандай түстүү охранников жалал-аткычтар полктун (азыр винтовок), королевский Гуркхов мылтыктар (алар пайдаланышат королевы дубинкой) жана Королевской ооруканада жалал-Челси.
Индонезия
Pasukan Penjaga Панджи-Пяндж/Патаки/машинага - бул индонезийский термин, түсү жана коргоо индонезийских улуттук Куралдуу Күчтөрдүн, индонезийской Улуттук полиция жана бөлүмдүн муниципалдык полициянын. Алар смоделированы карата мурдагы голландской практиканы жетектейт жана түсү сержант (массированно түстөгү охранники алып карата парад кенже офицер). Панджи-Панджи билдирет "сервис түстөгү" Индонезияда. Түсү гвардиянын бирдиктүү нарын Индонезияда баары ак униформу менен белым парадный күжүрмөн туулга похож на туулга М1 жана ак өтүк.
Россия
Активдүү бирдик, аскердик академиялардын жана ардак кароолу тартышат сабли анын түсү гвардиянын.
Экологиялык кыймыл
Экологиялык кыймыл – экологиялык коркунучту азайтуу. Экологиялык кыймыл «жашылдардын», «көктөрдүн» формалдуу эмес, өкмөткө баш ийбеген уюмдардын жыйындысы катары көрсөтүлөт. Көп учурда саны салыштырмалуу көптүк кылган экологиялык уюмдарын өзүлөрү «экологиялык кыймылдар» деп аташат. Мындай жол Экологиялык кыймылдын кучагын жана кеңдигин, түрдүү себептер менен экологиялык уюмдарга кирбей калган көптөгөн адамдардын айлана-чөйрөнү коргоодо катышуусун азайтат.
Түс күзөт
АКШ
Жалал - аскердик АКШ, түсү предохранителя (анда сөз түсү ээ түрү улуттук желеги) тартат өзүндө Улуттук колоритин жана башка туулар, тиешелүү анын жобо чынжырчада. Эреже катары, алар өзүнө төмөнкүлөрдү камтыйт бирдигине туусунун жана ведомстволук туусу (армиясы, деңиз пехота, ВМФ, ВВС, же жээктеги коргоо). Толуктоо флагоносцы, алар жайгашкан борборунда цветового коргоо, айтканда, эки же андан көп адамдар тартат мылтыктар жана сабли. Бул-символ деп туусу (жана анын эли) дайыма корголот.
Экологиялык кыймыл
Структуралык жактан Экологиялык кыймыл экологиялык күчтөрдүн бардыгын, адардын өз ара мамилелерин жана натыйжаларын камтыйт. Анда уюмдардын топтору бөлүнүп турат (Россия жана КМШнын чегинде):
Түс күзөт
Курамы түсү гвардиянын АКШ
АКШ, салт болуп калгандай, топтун сержант-майор жооп берет коргоо, камкордук жана чагылдыруу уюштуруу түстө. Фельдфебель дагы үчүн жоопкерчилик тартат тандоону, даярдоону жана сүйлөөгө мүчө. отряды турат катардагы мүчөсү берет улук (түс) сержанты, ал тартат өзүндө Улуттук колоритин берет жана зарыл болгон командалар үчүн кыймылынын жана көрсөтүү урмат көрсөтүү учурунда окууну же парадды аземин.
Экологиялык кыймыл
Бүгүнкү күндө Кыргыз мамлекетинде жана эл аралык мамиледе экологиялык саясатты күчөтүү зарылчылыгы бар.
Түс күзөт
Курамы түсү гвардиянын АКШ
Дайындалат түсү гвардиянын эсептелет честью-деп бул адамдар катышкан жана алып жүрүүгө символдор өзүнүн кичи жана өлкөнүн. Жагдайга жараша баш ийет буйруктарга өзүнүн командиринин катышуучулары мүмкүн кийип жүрүүгө толук көйнөк же кем формалдуу түрдө. Ал үчүн милдеттүү болуп эсептелет жана бардык мүчөлөрүнүн охранником түстөгү үчүн алып жүрүүгө баш кийим, мисалы, пилотка, берет, же фуражка. Учур боюнча, белгилүү бир түстөгү охранники мүмкүн жылкылар-белгиленген.
Маневр жасоо эрежелерин бузушу
Түсү гвардия түзүлөт жана маршировали бир ранг менен жакын аралыкта (плечом к плечу). Улуттук колоритом дайыма турушу керек деген позицияда ар-намысын оң жагында, түшүрүлгөн гвардиянын аткарууга тийиш эмес кыймылы нурларын. Ал аткарат бас эмес жана аткарууга жак тууралуу. Сыягы, ал аткарат маневр алынган ичинен стандарттык countercolumn командалар, эреже катары, белгилүү катары тосуп алуу маршын же түстөрдүн кайра-мартындагыберүүсү үчүн сактап калууга артыкчылык менен коштолду на заказ.
Башка сверла кыймылдардын боюнча аткарылуучу түсү коргоо көрсөтүү, курал-жаракты, сол жана оң, - иим (кезек), марши, равнение оңго (трибуне учурунда параддын), тулкусуна/расчехления туусунун түсүжана белгилөө/расфиксация штыков (носителям).
Боюнча түсү охранник
Мындай учурларда блогу жана ведомстволук туулар салют окунанием (үзүл-туусу алдыга). Бирок кошпогондо, жооп аскердик-деңиз салют, кошмо Штаттар улуттук желегин көрсөтөт эч кандай салюта. Бул бекитилсе жалал - АКШНЫН туусу коду жана мыйзамдарын АКШ.
Түсү гвардия
Куралдуу Күчтөрдө АКШ, айрым адамдардын же бөлүмдөрүнүн проезжают же өтүшөт необсаженной (развернули) түстөгү көрсөтүшөт почести, качан ачык абада. Адамдар болбогон бөлүгү болуп эсептелет жана ар кандай формациянын башталат салют, качан түстө болуп, алты кадам аралыкка жана кармап турууга, аны, азырынча алар боюнча өткөн алты кадам үчүн түстө.
Мирные нарын таяна какай менен оң колуна жайгаштырылган, алардын жүрөгүндө, ушул эле мезгили үчүн жана салют эми аскерлештирилген уюмдардын, ошондой эле (өзгөчө разведчики). Менен жакынкы мезгилге ардагерлер эмес күтүлүүдө салют түсү дагы, бул тууралуу жана алардын аскердик кесиптештер, анын ичинде өздүк курамдын эмес формада.
Башка өлкөлөргө
Шведские аскер ранг fänrik (жана тиешелүү кавалерия наамы корнет) башында предназначался үчүн кармоочунун туусунун компаниялар. Бул милдети болгон ушунчалык престижной, бул офицердин кажети аны жүргүзүүгө, бирок ал талап кылынбайт инструктор. Бүгүн, бул адаттагы офицердик чени. Голландские куралдуу күчтөрүнө ээ окшош катарына vaandrig жана корнет (аспирант офицерлердин, ким элек алды ант).
Черемушка (Кемчуга куймасы)
Черемушка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - 284 дарыясынын сол жээгинен км алыстыкта Кемчуг (Чоң Кемчуг) орун алган. Дарыянын узундугу - 26 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]