cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Креационизм
Креационизм (лат. creatio-түзүү) – түрлөрдүн туруктуулугу жөнүндөгү концепция. Ал түрлөрдүн көп түрдүүлүгүн кудайдын чыгармачылыгынын жыйынтыгы катары түшүндүрөт. К. ХVIII к-дын аягында ХIХ к-дын башында организмдердин морфол., физиологиялык изилдөөлөр менен катар эле алардын көбөйүүсүн, жеке өөрчүүсүн изилдөөнүн негизинде трансформистик көзкарашты четке кагуу менен түзүлгөн. Түрлөрдүн туруктуулугу жөнүндөгү идеанын жактоочулары (К. Линней, Ж. Кювье, Ч. Лайель) түрлөр реалдуу тиричилигин өткөзүшөт жана алар туруктуу, дискреттүү, ал эми алардын өзгөргүчтүгү бир гана чекте жүрөөрүн далилдеп келишкен. К. Линнейдин оюу боюнча «тиричилик» пайда болгондо канча түр пайда болсо, ошончо түр өзгөрүүсүз – азайбай, көбөйбөй тиричилигин өткөзөт - деп келген. Ж. Кювье катастрофалык теорияны түзгөн. Креационистик көзкараштар ХIХ к-дын 60-ж. чейин биологиялык көзкараш катары каралып келген. Бүгүнкү күнү бул идея философиялык идеалистик доктриналарда гана эскерилет.
Буу менен жылытуу
Буу менен жылытуу – жогорку температурадагы суу буусун өткөрмө түтүктөр (буу өткөргүчтөр) аркылуу жылыткыч жабдыктарга берип жылытуу системасы. Ал борбордук жылытуунун бир түрү. Буу менен жылытуу системасында жылыткыч жабдыкта буу конденсацияланган кезде (буу каныкканда) суу пайда болуудан жылуулукту бөлүп чыгаруу касиети колдонулат; пайда болгон конденсат (каныкма) конденсат-өткөргүч аркылуу борбордук жылытуу тармагына же жылытылуучу имаратта жайгашкан буу казанына кайтарылат. Анда иштетилген (мисалы, буу машинасынан, буу барасынан жана башка жабдыктардан чыккан) буу да колдонулушу мүмкүн.
Тобольск
Тобольск — Орусиянын Тюмень облусунун шаары. Ал Тюмень шаарынан 244 км батышта.
Имдин согушу
Имдин согушу - корей элинин, япон баскынчыларына каршы согушу  (1592-98) («имдин» - кытай-корей календарында 1592-жылдын аталышы, ар 60 жылда кайталанат).
Имерети падышалыгы
Имерети падышалыгы - Грузияда 15-кылымдын аягында түзүлгөн көз карандысыз үч падышалыктын (Картли, Кахети) бири. Борбору - Кутаиси ш. Иран-Турция тынчтыгы (1555) боюнча Имерети падышалыгы Турцияга кул берип, акчалай, натуралай салык төлөп турган. Имерети падышалыгындагы феод, чабышууну, 17-кылымда өзгөчө күчөгөн кул сатууну падыша Соломон I (1752-84) гана тыйып, Батыш Грузияны бириктирүүгө аракеттенген. Көп жыл бою түрктөргө каршы согушуп, аларды 1757-ж. жеңгенден кийин Картли падышалыгы менен согуштук союз түзгөн. Кучук Кайнаржы тынчтыгы (1774) боюнча Имерети падышалыгы Турцияга салык төлөөдөн кутулуп, Соломон Инин тушунда Россиянын колдоосун алууга (1804) макул болгон. 1811-жылдан - Россиянын Имерети обл.
Эски хвалын (Кугарчин району, Башкыртстан)
Эски хвалын — Башкыртстандын Кугарчин районундагы кыштак, Жаңы Петр айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 12 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Анвар Байтур
Анвар Байтур (01.8.1938 - 06.1.1991) - тарыхчы, белгилүү инсан, залкар окумуштуу.
Ракматылдаев Абдыгалый
Ракматылдаев Абдыгалый Зергер. 1937-ж. Жети-Өгүз районундагы Даркан айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. Заводдо слесарь болуп иштеген. Кийин Кыргызстан Сүрөтчүлөр союзунун көркөм фондусундагы зергер өнөрканасына узануусуна Акимжан Капаров багыт берген. Абдыгалый иейзильбер, мельхиор, датчалбас, жез, мис сымал жалтырак металлдарды кармайт. Чолпу жасоодо темири жука болсо анын эки тарабын өз өзүнчө чегелеп, кепшерлейт. Ичхе зымдын бир нече талын чыйратып, «чаян түйүш» кылып, чолпунун таман иликтерин ошол аркылуу илиништирет. Чолпу тамандары бул учурда бир бетинен экинчи бетине тегеренип турууга мүмкүнчүлүк болот. Анан жалтыратылган нейзинбердин оюм-чийимин мөөрдөөдө (сыялоо) шпосульфиттин эритмесине күкүрт кислотасынан бир аз кошуп, чолпунун таманын ала салып, болжолдуу кайнатканда сыя темирдин оюмчийимине жатак алат. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1967-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 50 жылдыгына карата «Сүрөттү өз алдынча сүйүүчүлөрдүн жана жасалга өнөрүнүн чеберлеринин республикалык көргөзмөсү». Зер буюмдары үчүн Кыргызстан Сүрөтчүлөр союзунун Ардак грамоталары.
Анвар Байтур
Кыскача өмүр таржымакалы
Анвар Байтур (азан чакыргандагы аты - Асек Байтөрө) 1938-жылы 1-августта Шинжаң Уйгур Автоном районунун Аксуу аймагына караштуу Көөнө шаар (Вынсу) ооданы Боздөң кыштагында малчынын үй-бүлөсүндө дүйнөгө келген.
Ракматылдаев Абдыгалый
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Анвар Байтур
Кыскача өмүр таржымакалы
1945-жылдан 1949-жылга чейин Боздөң кыргыз башталгыч мектебинде, 1949-жылдан 1953-жылга чейин Аксуу Дарал-мугалиминде, 1953-жылдан 1956-жылга чейин Шинжаң институтунун тарых-жуграпийа факультетинде окуган.
Ал 1956-жылдан 1962-жылга чейин Мамлекеттик Эл Курултайы Улуттар комиссиясы уюштурган Шинжаң Аз сандуу улуттар коомун жана тарыхын текшерип изилдөө группасында иштеп, кыргыз, уйгур, казак, тажик, өзбек, татар сыяктуу аз сандуу улуттардын коомдук абалын, этнографиясын, тарыхын, тилин текшерип изилдөө кызматтарына катышып, 40тан ашык илимий макала жазып жарыялаган;
1980-жылдан баштап "Шинжаң менен ички өлкөлөрдүн тарыхый байланыштары", "Кыргыз адабиятынын жалпы абалы", "Кыргыздардын кыскача тарыхы" сыяктуу бир бөлүк китептерди жазып чыгарган.
1991-жылы 6-январда Түркиянын Анкара шаарында капилет каза болгон. Айрым шектерге караганда, киши колдуу болгондой.
Илимий ишмердиги
Анвар Байтур Жуңго Коомдук Илимдер Академиясы Улуттарды Изилдөө Институтунун доценти болуп, Жуңго Орто Азия маданиятын зерттөө коому, Жуңго улуттар тарыхын зерттөө коому, Жуңго байыркы улуттар тил-жазуусун зерттөө коому, Жуңго түркий тилдерин зерттөө коому, Жуңго "Жапайы адамдарды" зерттөө коому, Жуңго түндүк улуттар философия-идеологиясын зерттөө коому, Шинжаң дуншунастык зерттөө коому, Шинжаң кыргыз тил-адабият, тарыхын зерттөө коому сыяктуу коомдордун орунбасар башчысы, туруктуу мудурлар (мүдүрлөр - Ред. ) коллегиясынын мүчөсү, туруктуу мүчөсү, редколлегия мүчөсү сыяктуу милдеттерди аткарууда.
Ал кезекте талап боюнча Жуңго Коммунисттик партиясы Борбордук Комитети Жогорку партия мектеби, Борбордук Жаштар Ынтымак Кадрлар мектеби, Борбордук кадрларды тарбиялоо институту, Борбордук улуттар институту, Шинжаң университети сыяктуу жогорку мекемелерде Жуңго улуттарынын байланыш тарыхы, Шинжаң улуттар тарыхы, кыргыз тарыхы, уйгур тарыхы жөнүндө лекция сүйлөөдө.
"Кыргыз тарыхы лекциялары" деген бул илимий эмгек Анвар Байтурдун 1983-жылы Борбордук улуттар институтунун кыргыз сыныбында сүйлөгөн лекция тезиси болуп, тунгуч ирет басмадан чыгып эл менен жүз көрүшүүдө.
Кытай жергесинде 1986-жылы Шинжаң жаштар басмасы тарабынан бир кезде (1913-1915-жылдары) Осмоналы Сыдык уулу жазып чыгарган "Кыргызыйа", "Шадманыйа" деген эки китеп бириктирилип, "Мухтасар тарых Кыргызыйа" деген ат менен өзүнчө бир китеп болуп жарыкка чыккан. Китепти Анвар Байтур редакторлоп, "Кыргызыйа жана Шадманыйа жөнүндө" деп кириш сөз жазып, бул санжыранын баалуу жактары менен кем-кетиктерин көрсөтүп берген. Осмоналы Сыдык уулунун айтылуу бул эмгегинин экинчи өмүр сүрүшүнө, ал китептин көптөгөн окурмандарына кайрадан жетишине Анвар Байтурдун жасаган эмгеги өтө зор.
Ырас, китепте кандайдыр бир себептер менен түз айтуудан ийменип, кыйытып айтууга аракеттенген мисалдардын кездешерин, ошондой эле автор өзү эскерткендей айрым маалыматтардын тезис түрүндө гана берилгендигин эске алганыбызда андай мүчүлүштөрдүн шартка ылайык экендигинен улам болгондугун унутпашыбыз керек.
Кыргыз элинин тарыхын толук, так, туура жазып, аны мектеп окуучуларына, техникумдардын, жогорку окуу жайлардын студенттерине, жалпы эле коомчулукка сунуш кылуу милдети али алдыда турат.
Ал тууралуу эскерүүлөр
Нурмамбет Осмон уулу (кытайлык кыргыз айдыңы) эскерет:
"Кайран киши илим көгүндөгү кыргыздын нурлуу жылдызы эле. Улуттун жүгүн нардай көтөрүп, кыргыздын канча кылымдык тарыхын тактаган илмий эмгектери артында нур чачып кала берди..."
Кыскача чыгармалар тизмеси
1986-жылы "Шинжаң Кызыл-Суу" басмасынан жарык көргөн "Кыргыз тарыхы лекциялары" деген китепти жарыялаган.
Кыйноо
Кыйноо – өмүргө жана денсоолукка каршы кылмыш; такай уруп-согуу же башка зомбулук көрсөтүү жолу менен денебойду же акыл-эсти азапка салуу.
Архантроптор
Архантроптор (Archanthropus, гр. archaios – байыркы, anthropos - адам) - казылып алынган, адам уруусундагы байыркы адамдар. Антропологияда адам эволюциясынын баштапкы баскычы да А. деген термин менен берилет. Ал палеонтроптордун келип чыгышына алып келген. А-го питекантороптор, синантроптор, атлантроптор, гейделбер адамдары жана башка кирет. А-дун сөөк калдыктары Азия, Европа, Африканын ортоңку плейстоценинен бери белгилүү. Баш сөөгү кууш жана жөнөкөй белгилери менен мүнөздөлөт. Мергенчилик жана өсүмдүктөрдү чогултуу менен алектенишкен А. таштан эмгек куралдарын жасашкан. Тил жаңы пайда болгон мезгил болгон. Социалдык уюштурулушунун формасы - байыркы адамдардын үйүрү. Бардык А-ду түз басуучу адамдар (Homo erectus) бир түрү түзөт.
Обозканов, Абдысалам
Абдысалам Обозканов- кыргыз элинин акындарынын бири.
Өмүрү
Ал айтылуу сулуулардын, өнөр даркандардын өрөөнү аталган Нарын областынын Жумгал районундагы Түгөл-Сай айылында 1958-жылы 22 апрелде туулган.
Эмгек жолу
Эмгек жолун 1975-жылы Миң-Куштагы "Оргтехника" заводунда кызматкер болуп иштөөдөн баштайт. 1978-жылы Кара-Балта шаарында, андан кийин Бишкекте Фрунзе заводунда иштеген. 1979-жылы №19-училищени окуп бүтүргөндөн кийин, айнек заводунда 1983-жылга чейин иштеген. Кыргыз Мамлекеттик Университетинин кыргыз филологиясы жана журналистика факультетине 1983-жылы кирип, 1988-жылы ийгиликтүү бүтүрүп, филолог-окутуучу деген адистикке ээ болду. 1988-жылы №31-мектепте орус класстарга кыргыз тилинен сабак берип иштейт. 1989-жылы КМУнун кыргыз филологиясында методика кафедрасында окутуучу. Абдысалам Обозканов илимге аралашаардан мурда, табияты юморго жакын поэзияга өздүк мамилеси бар, келечектүү акын болгон. Абдысалам Обозкановдун илимге аралашкан мезгили 90-жылдардан башталат. Ал Кыргыз Улуттук Илимдер академиясынын тил жана адабият институтунун (бүгүнкү Манас таануу борбору) фольклор жана акындар поэзиясы бөлүмүнө 1990-жылы конкурстук жол менен кабыл алынат. Улуу даанышман, залкар акындардын мурастарын топтоп, учурунда "улутчул" деп басмага жарыяланбаган, окууга тыюу салынган акындардын кол жазмаларын таап көз майын коротуп, аларды изилдеп жазат.
Чыгармачылыгы
Алгачкы жылдары Музооке, Айтыке, Чоңду, Алтай, Нурдинге окшогон аттары айтылганы менен чыгармачылыгы анча белгисиз болуп келген эл ырчыларынын, ошондой эле Куйручук, Сагынбай, Саякбайдын чыгармачылыгын иликтеп, адабий портреттерин жазган. Кыргыздын чыгаан акындары Алыкул, Мидин туурасындагы олуттуу макалалары бар, бул аталган эмгектер өз учурунда эле республикалык гезит-журналдарга жарыяланганын билебиз. Ал эми "Ысмайыл деген ким эле?" деген, белгилүү төкмөнүн чыгармачылыгын ар тарабынан изилдеген илимий макаласы ("Чүй баяны" 05.09.02) Чүй мамлекеттик администрациям тарабынан уюштурулган конкурста жеңүүчү деп табылган, Алыкул Осмонов атындагы Ардак грамотага (1992) ээ болгон. А.Обозканов айрыкча юмор менен пародияга жөндөмдүү экендигин туюндурган жалац пародиялар, юморлуу ошондой эле сүйүү лирикаларынан турган "Көздөр сүйлөйт" аттуу тун жыйнагын 1993-жылы жарыкка чыгарган. Иште төкмөнүн башта көмүскөдө калып келген чыгармачылык өнөрканасы бүгүнкү күндүн талабына ылайык критерийден туруп илимий аспектиде алгач комплектүү ачылып берилет. Мындан сырткары эмгекте жалпы эле ырчылык өнөр, анын табияты, калыптануу, жетилүү этаптары, айтыш өнөрүнүн түрлөрү, андагы психикалык ар кыл процесстер, ошондой эле акындык поэтикалык салтта көмөктүү орунду ээлеген айтуучулук, жаратуучулук өнөр жөнүндө сөз болуп, мунун бары калктын чыгармачылыгы аркылуу далилдүү фактылар менен чечмеленет.
Эмгектери
Абдысалам Обозканов "Манасчылар" аттуу китепче түзүп, "Манас" эпосу жана "манасчылар" деген кеңири баш сөзү менен 1996-жылы чыгарган.
Бул легендарлуу Ырамандын Ырчы уулу, Жайсаң, Токтогул ырчыдан Жусуп Мамайга чейинки 28 манасчы, айтуучулардын башын кошуп чакан портреттери, сүрөттөрү менен көркөмдөлүп берилген баалуу эмгек. А.Обозканов А.Акматалиев менен бирдикте түзгөн, улуу акындын 150 жылдыгына арналып, акындын ырларынын кыргызча котормолорунан топтолгон "Абай" аттуу ыр жыйнак (Баш сөзү А Обозкановдуку,көркөмдөгөн Т.Курманов - БД 995) Абайдын дүйнөлүк котормолорунун конкурсунда биринчи сыйлыкка арзыган. Абдысалам Обозкановдун 1999-жылы "Калык Акы уулунун көп кырлуу чыгармачылык өнөрканасы" деген аталыштагы монографиясы авторду өз ишин мыкты билген жөндөмдүү адабиятчы, окумуштуу катары тааныта алды. Абдысалам Обозкановдун кийинки көрүнүктүү эмгеги "Чечендик өнөр". Изилдөөлөрдө чечендик өнөрдүн байыркы гректерде, римдиктерде, араб тилдүү мусулман калктарында ошондой эле орустар, Кавказ, бизге чектеш элдердин башкача айтканда чечендик искусствонун байыркы башаты, дүйнөлүк маданияттагы ээлеген орду туурасында кеңири сөз болуп, элибиздин чечендик өнөрү негизги үч доорго бөлүнүп каралат: Биринчи-байыркы доору: Экинчи, Жейрен чечен, Алдар көсөө, Акыл карачач жашаган 14-15-кылым: үчүнчүсү, 18-20-кылымдын башына чейинки Тилекмат, Сарт, Садыр акелер, Көкөтөй, Куйручук жана башка чечендер жашап өткөн мезгил. Абдысалам Обозканов кеңири иликтөөсүнүн, бир катар окумуштуулардын жыйынтыктарына таянуу менен эл чечендерин үч түргө бөлүп классификациялайт:
Кэмп (Оклахома)
Кэмп (Оклахома) (Kemp) — Оклахома штатынын Bryan округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 144 киши. Болжолдуу аянты - 0.5 км². FIPS коду — 40-39050.
Кыйроо диспашасы
Кыйроо диспашасы – кеме, жүк жана киреакынын ортосундагы жалпы кыйроо боюнча диспашер түзгөн эсеп (чыгымдарды бөлүштүрүү). Түзүүнүн орду жана тартиби коносаментте көрсөтүлөт. А. д. белгилүү схемада түзүлөт: а) эмне үчүн тигил же бул окуя жалпы кырсык катары таанылуусунун жүйөсү; б) жалпы жана жеке кырсыктын эсеп-кысабы; в) контрибуциялык капитал жөнүндөгү бөлүмдө жалпы кырсыкты жабууга катышкан мүлктүн жалпы наркы көрсөтүлөт, жана контрибуциялык үлүшпайда эсептелип чыгылат, г) А. д. баланс менен бүтөт.
Кызыл-Туу (Кара-Суу району)
Кызыл-Туу (Кызыл-Туу) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Папан айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 761 киши.
Янгелька (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Имараттын жана курулуштун чыдамдуулугу
Имараттын жана курулуштун чыдамдуулугу - имараттын, курулуштун пайдалануу сапатын көпкө жоготпой туруу касиети. Имараттын жана курулуштун чыдамдуулугу анын негизги конструкциялык бөлүгүнүн (пайдубалы, күч келүүчү дубалы же түркүгү) канчалык мөөнөткө бузулбай турушу менен аныкталат. Анын шыбы, чатыр жабуусу, таманы (полу), терезе рамалары, каалгалары, конструкциялык бөлүктөрү көпкө чыдабай, бат эскирип бузулгандыктан алар капиталдык оңдоо учурунда алмаштырылат. Имараттын шамалга, жаан-чачынга ж. б. сырткы бузуучу аракетке көп дуушар болгон тышкы бөлүгү, айрыкча чатыр жабуусу, шыбагы узакка чыдабайт. Жалпы алганда имараттын түрдүү конструкцияларынын акырындык менен бузулушу бирдей эмес. Имарат чыдамдуулугун жогорулатуу үчүн анын ар бир конструкциясына зарыл болгон чыдамдуу курулуш материалдарын тандап алуу, курууда ным кирбегендей сактагыч жана изоляциялык материалдарды колдонуу талап кылынат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Исирадин Аманбаев
Аманбаев Исирадин — 1964-жылы 16-мартта Кара-Кулжа районунун, Көңдүк айылында төрөлгөн
Ал симфониялык жана камералык чыгармалардын, көптөгөн обондуу ырлардын жана комуз күүлөрүнүн автору. 1992-жылы Кыргызстан Ленин комсомолу сыйлыгынын лауреаты болуп, 2000-жылы “Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти” наамы ыйгарылган. 2021-ж.Кыргыз Республикасынын Эл артисти ардактуу наамы менен сыйланган.
Мырзалымбеков, Байжан
Байжан Мырзалымбеков (1947-2000) — 1947-жылы 7-сентябрда Ак-Талаа районунун Баетов айылында туулган. 1954-жылы Баетов айылындагы Ломоносов атындагы орто мектебине кирип, аны 1965-жылы бүтүргөн. Эмгек жолун РДЭСУ мекемесинде куруучу болуп иштөөдөн баштап, 1967-1969-жылдары Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн. 1969-1971-жылы Ак-Талаа автобазасында диспетчер, ага диспетчер болуп эмгектенген. 1976-1991-жылдары Ак-Талаа райондук сотунун сот аткаруучусу болгон. Иштеп жүргөн мезгилинде Кыргыз Мамлекеттик Университетинин сырттан окуп бүтүргөн. 1991-жылы Нарын шаардык сотунун судьясы, ал эми 1994-жылдан тартып төрагасы болгон. 1996-жылдан өмүрүнүн акырына чейин Жумгал райондук сотунун төрагасы болуп эмгектенген. "Ал кайсы жерде болбосун "алдыңкы", "жакшы" деген атты өзүнүн атына коштоп кетти. Адам болуп жаралганда, жашап өткөн мезгилине жаркыраган из калтыруу чыныгы адамдык. Байжан мыкты адам катары артына өчпөгөн из, жол калтырды. Анын жолунда балдары өсүп, жакшы жашап жатышат. Эмгегин эл эч качан унутпайт. Ушунун өзү кыска өмүрдүн түбөлүк бактысы",-дейт Ак-Талаа райондук "Айыл турмушу" гезитинин башкы редактору Өмүрбек Дөлөев. "Жолдошум Байжан үй-бүлөнүн камкор атасы, күйүмдүү жолдош, өз ишине берилген инсан эле. Экөөбүз бирге чейрек кылым өмүр сүрдүк. Ушул убакыт ичинде анын кимдир бирөөнүн көңүлүн калтырганын, жаман сапаттарын көргөн жокмун. Ал ар дайым кичи пейил, кечиримдүү, токтоо, калыс адам болчу. Ал жогорку интеллектуалдуу, сылык адам катары түбөлүк эсибизде калды",-деп эскерет жубайы Рыскан Курманова. Өмүрлүк жары Рыскан эже кесиби боюнча бухгалтер. Алар 2 уул, 3 кызды тарбиялап өстүрүштү. Темири ата кесибин аркалап, прокуратура кызматкери, Элдияр менен Фаридасы болочоктогу юриеттер, Жыргал, Канышай-мугалим.
Исирадин Аманбаев
Аткарылып жүргөн чыгармалары
* "Барнайым" с.Б.Алыкуловдуку ж.б. Комуз күүлөрү: 1."Кел-кел" 2."Жан кайрык" 3."Күн жүрүш" 4."Өмүр өксүгү"
Аспаптык-камералык чыгармалар:
ж.б.
Дисктери
«Соң-Көл баяны», «Төкчү жамгыр», «Өттү күндөр» (Д.Жалгасынова), «Ай гитара» (К.Турапов), «Нестан-Дарежан» (Дүйшөналиев), «Кайдасын сен, Нестан-Дарежан» (фильм концерт-2007-ж. И.Аманбаев)
Лызаю (Сандивей куймасы)
Лызаю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сандивей дарыясынын оң жээгинен 68 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 52 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Топтук тандалуу
Топтук тандалуу – табигый тандалуунун бир түрү. Көпчүлүктүн ичинен кандайдыр бир особдордун топторунун тандалып көбөйүүсү, өөрчүшү. Ал топтор түз же кыйыр атаандаштык мамиледе болушат. Эволюциядагы Т. т-да топ үчүн жагымдуу болгон белги бекийт. Бул тандалууда особдордун топтору организмдерден жогору болгон системанын бүтүндүүлүгүн кармап турууга, түзүүгө карата бири-бири менен атаандаштыкта болушат. Т. т. кандайдыр бир топтун жок болушуна алып келүү менен топтук көп түрдүүлүктүн деңгээлин төмөндөтөт. Кээ бир учурларда топтордун ортосунда айрымачылыктарды түзөт да, тандоонун басымын азайтат.
Ханавэй-Яха (Пяседай-Яха куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Артыш дарыясы
Артыш — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Узун-Оюк дарыясынын оң жээгинен 7 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кыйроодон (кырсыктан) сактоо иштери
Кыйроодон (кырсыктан) сактоо иштери – коркунучтуу белгилер аркылуу мүнөздөлүп, өзгөчө кырдаал болгон аймактагы адамдарды, маданий-материалдык баалуулуктарды сактоо, табигый чөйрөнү коргоо, кырсыкка бөгөт коюп, анын кооптуу залакаларын жоюу же басаңдатуу боюнча аракеттер. Кырсыктан сактоо иштери аны жүргүзүүчүлөрдүн өмүрү менен денсоолугуна коркунуч келтиргендиктен, атайын даярдыкты, атайын жабдуулар менен атайын кийим-кечени талап кылат.
Аппенвайер
Аппенвайер (Appenweier) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Ортенау районуна карайт. Штутгарт административдик округуна тиешелүү. Калкы – 9798 (2013-ж.). Аянты – 38,03 км².
Мамасалы Тешебаев
Мамасалы Тешебаев 1923-ж Кыргыз ССРнин Ош областына караштуу Куршаб районундагы Тогуз-Булак айылында дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган. Улуту кыргыз. КПССтин мучосу. Улуу Ата-Мекендик согушка чейин башталгыч мектепти бутуруп, Ош обласындагы "Кызыл-Октябрь" колхозунда иштеген.Советтик Армиянын катарына 1942-ж чакырылган. Катардагы солдат. Замбиректин мээлегичи. Воронеж, 1-Украина жана Белорус фронтторунда салгылашууга катышкан. 1944-ж 3-июнда Днепр дарыясынан сузуп отуудо жана анын он жээгиндеги плацдармды кармап туруудагы салгылашууларда каарман артиллеристтин корсон эрдиги жана каармандыгы учун Мамасалы Тешебаевге Советтер Союзунун Баатыры деген наам берилген. Кийин, Киев, Житомир, Гомель шаарларын бошотуу учун салгылашууларга катышкан. Советтик Армиянын катарынан 1947-ж демобилизацияланган. Жакын арадагы мезгилге чейин эле Кыргыз ССРинин Ош областындагы Отуз-Адыр совхозунда жашап жана иштеп турган.
Колдонулган адабияттар
А.Иманкулов "Алардын эрдиги туболукко жашайт" Ф,1986
Капар Алиев
Капар Алиев (8.5.1927 - 12.5.1970) - кыргыздын белгилүү журналисти, сыналгы жана үналгы диктору, юморчу жазуучусу.
Туулган жери, бала-чагы
Капар 1927-жылдын 8-майында Кыргызстандын Теңир-Тоо аймагындагы Эчки-Башы кыштагында туулган.
Атасы Аалы Нурмат уулу (тынымсейит уруусунун күмүш уулунан) айылындагы оокаты тың кишилерден болгон.
Таалим алуу, окутуучулук учуру
Ал 1943-жылы Нарындагы мугалимдер окуу жайын бүтүрөт. Билимдин бешиги аталган айылдык мектепте иштейт. Эр жеткенден көркөм адабиятка, өнөргө кызыккан Капар окуучуларга адабияттан сабак берет.
Капар бир тууган агасынын аянычтуу тагдырынын айынан 1940-жылдардын акыры - 1950-жылдардын башында оор кыйынчылыктарды баштан кечирген.
Ошого карабастан, ал чыгармачыл дүйнөгө үңүлгөн.
Бир эле мезгилде облустук, республикалык гезиттердин беттерине айылдык ар кандай турмушту баяндаган чакан макалалардан тарта сүрөттөмөлөрдү, очерктерди жазат.
Борбор шаардагы чыгармачылыгы. Диктордук мектеби
Капардын тубаса дикторлук шыгы радиодо иштеген жылдарында бажырая ачылат. Ал куш тилиндей кабарлардан тарта саясий бюро мүчөлөрүнүн докладдарын, ар кандай өтө жооптуу, өткөрө маанилүү өкмөттүк билдирүүлөрдү окуйт.
Кыргыз үналгысында обого түз чыккан далай берүүлөрдү алып барган.
Капардын көркөм окуучулук чеберчилиги акындардын ырларын, очерктерин, аңгемелерин, радиокомпозицияларды, музыкалык адабий берүүлөрдү окууда көрүнөт.
Ал кандай гана жанрдагы радио берүүлөрдү окубасын, ар бир үтүр, чекитине чейин өзгөчө көңүл бөлүп, басым жасап, маңызын ачып бүтүндөй жан дүйнөсү менен бериле эргий, кырааты менен келтире окуур эле.
Кыргызстандагы журналисттердин ичинен алгачкы жолу Жогорку категориядагы диктор деген кесиптик даражага жеткен.
Аны кыргыздын чыгаан сатирик акыны Райкан Шүкүрбеков "кыргыздын Левитаны" деп атап, ыр жазган.
1960-70-жылдары “Чалкан” журналында иштеди, бирок үналгыдагы диктордук ишин да ырааттуу улантты.
Кесиптештеринин баасы
''Капар Алиев "Кыргыздын Левитаны" деген сөзгө татыктуу, андан да артык адам эле. Мен бул агайды көрүп, кызматташ болуп калганыма аябай сыймыктанам. Балапан кезимден көксөгөн адамдарына жолукканыма жана алар менен дикторлук кесипте иштеп калганыма сыймыктанам. Мен иштей баштаган кезде агай радио комитетте иштебей калыптыр. Бирок, күнүгө радиого келип адабий-музыкалык берүүлөрдү окуп жүрдү. Агай тексти бир сыйра карап чыгып, беш мүнөттөн кийин жазууга отурганда 30-40 мүнөттүк берүүнүн текстеринин бир жеринен жаңылбай, токтолбой шар жогорку деңгээлде ушунчалык укулуктуу, ушунчалык көркөм окуганына таң калаар элем''.
Капар Алиевдин бир катар юмордук жана сатиралык аңгемелери жана фельетондору жарык көргөн, чакан аңгемелер жыйнагы жарыяланган.
Анын куйкум сөздүү юморлорунун арасында кантип бир нарындык “Ысык-Көлдөгү пароходду “көрмөк түгүл жеп жүргөнү” тууралуу кыргызга кеңири таралган анекдоту да бар.
Кинодогу салымы
Капар Алиев орус режиссеру Сергей Урусевскийдин Чыңгыз Айтматовдун “Жаныбарым, Гу́лсары” чыгармасына негизделип тартылган “Бег иноходца” көркөм тасмасында (1968, Мосфильм) Чоронун ролун аткарган. Бул тасмага андан башка да Казахстан Республикасынын эл артисти Нурмухан Жантурин, СССРдин эл артисттери Бакен Кыдыкеева, Фарида Шарипова жана Кыргыз Республикасынын эл артисти Советбек Жумадылов сыяктуу чыгаан кино актерлор тартылган.
Капар Алиев 1970-жылы 12-майда узак оорудан улам мезгилсиз дүйнөдөн кайткан.
Сөөгү өзү туулуп-өскөн айылга коюлган.
Үй-бүлөсү
Жубайы Токтобүбү Асан кызы (Токон Казиева) 1923-жылы Кыргызстандын азыркы Нарын районуна караштуу Миң-Булак айылында туулган. Токтобүбү (Токон) апа 2013-жылдын 2-февралында 90го таяп калганда узакка созулган оорудан кийин дүйнөдөн кайтты. Анын сөөгү 2013-жылдын 4-мартында Кыргызстандын Чүй облусуна караштуу Кант (Ысык-Ата) районундагы "Интернационал" айылында жерге берилди.
Капардын кызы Зина Алиева англис тилинин котормочусу. Ал Кыргызстандын Билим берүү министрлигинде, Кыргызстандын чет өлкөлөр менен достук коомунда иштеди. Зина Алиева айрым көркөм чыгармаларды кыргыз тилинен англисчеге которгон.
Капардын карындашы Вера Алиева (1940) кыргыздын алгачкы архитектор-илимпоз кыздарынан.
Капардын бир тууган агасы Абдырахман Алиев (1923--1971) Экинчи дүйнөлүк согушта нацистnbr немистердин колуна түшүп, концлагерде жаткан.
Абдырахман концлагерден качып чыгып, Балкандагы антифашисттик партизандык кыймылга катышкан. Кийинчерээк сталиндик доордо жазыксыз жерден сүргүнгө кесилип, И.Сталин өлгөн соң бир нече жыл өткөндөн кийин, 1957-жылы акталып чыккан.
Кыйроодон (кырсыктан) сактоо каражаттары
Кыйроодон (кырсыктан) сактоо каражаттары – кырсыктан сактоо иштерин жүргүзүүгө арналган техникалык, илимий-техникалык жана интеллектуалдык өндүрүмдөр, анын ичинде байланыш менен башкарууга ылайыкташтырылган каражаттар, кыйроодон сактоо иштеринин технологиясы боюнча техникалар, жабдуулар, шаймандар, мүлктөр, материалдар, усулдук көргөзмө куралдары, видео-, кино-, фотоматериалдар, ошондой эле ЭЭМ программалары менен маалымат кору ж. б.
Сайыткул (Кугарчин району, Башкыртстан)
Сайыткул — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Жаңы Петр айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 220 киши. Почта индекси — 453342, ОКАТО коду — 80238860005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Чоң Казамаш дарыясы
Чоң Казамаш — Орусиядагы дарыя. Башкырт Республикасы, Челябинск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Куряк дарыясынын сол жээгинен 14 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кама бассейндер округу жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сим дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Белая, дарыя бассейни — Кама.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жекелик тандалуу
Жекелик тандалуу – табигый тандалуунун бир түрү. Популяциянын деңгээлиндеги жашоо үчүн күрөштө артыкчылыкка ээ болгон особдордун ажырымдуу көбөйүүсү. Ж. т-да популяциянын ичиндеги особдордун ортосунда атаандаштык жүрөт. Табигый тандалуу анча билинбеген тукум куума айрымачылыктарды топтоо менен аларды багыттайт да тегинен толук айрымаланууга алып келет. Ж. т-нун үзгүлтүксүздүгүнүн себебинде жаратылышта топтук тандалуу жүрөт.
Имараттын дубалы
Имараттын дубалы - имараттын тигинен калкалагыч жана үстүндөгүлөрүн көтөрүп туруучу бөлүгү. Имараттын дубалы тышкы жана ички болуп бөлүнөт. Тышкы дубал жылуулукту начар өткөрүүчү, чыдамдуу жана бекем болушу зарыл. Ички дубал да чыдамдуу, үндү начар өткөрүүчү болуп, ж. б. талаптарды канааттандырышы керек. Сырткы дубал күч келүүчү, өзүн көтөрүүчү жана күч келбөөчү болуп айырмаланат. Күч келүүчү дубал чатырдын, шыптын жабуусунун, өзүнүн ж. б. салмактарын көтөрүп турат. Өзүн көтөрүүчү жана күч келбөөчү дубалдар ар бир кабатта өздөрүнүн гана салмагын көтөрөт. Имараттын дубалы кураштырылып, бетондон куюлуп (монолиттүү) жана кирпичтен кыналып тургузулат. Кураштырма дубалдын бөлүктөрү заводдо даярдалат да, курулуш аянтында кураштырылып тургузулат; монолиттүү дубал которулуштуруп коюлуучу опалубкалар менен бетондон куюлат. Имараттын кураштырма дубалы конструкциялык өзгөчөлүгүнө жараша кураштыруу учурунда атайын бекиткичтер менен карматылуучу анча калың эмес ири панелдүү жана кураштырганда убактылуу бекитүүнү талап кылбаган кыйла калыңдыктагы ири блоктуу болуп бөлүнөт. Имараттын дубалын тургузуу үчүн дубал материалдары пайдаланылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Лынчаръель
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Матрица (тасма)
Матрица (The Matrix; Матрица (фильм)) — 1999-ж. Вачовскилер тарабынан жазылган жана коюлган илимий фантастикалык фильм. Башкы каармандарды Киану Ривз, Лаурэнс Фишборн, Кэрри-Энн Мосс, Хуго Уивинг жана Жо Пантолиано ойногон. Тасмада кишилер "Матрица" деп аталган машинелердин желеси жараткан симуляцияны чыныгы жашоодо жашап, чындыгында алардын денеси чыгарган жылуулукту жана электрди кубат булагы колдонгон дистопиялык келечекти сүрөттөйт. Чындыкты издеп жүргөн "Нео" аттуу програмчы, "түш дүйнөсүнөн" ойготулуп, машинелерге каршы көтөрүлүш жүргүзгөндөрдүн тобуна кошулат.
Фильм илимий фантастика киберпанк жанрынын мисалы болуп саналат. Философиялык жана диний түшүнүктөргө көп шилтеме кылат жана Платондун "Үнкүр жөнүндө уламыш", Жан Бодрийярдын "Симулякрлар жана симуляциялар", жана Лүис Кэрроллдун "Алисанын кереметтер дүйнөсүндөгү окуялары" чыгармаларынын таасирин кенен белгилейт. Вачовскилер койгон уруш сценаларына жапон анимацияларына менен согуш өнөрү тууралуу тасмаларга суктануусу менен шартталган жана Гонг-Конг кинолорунда колдонулган мушташ хореографиялары жана зым тагып аткарылган кунфу ыкмалары Голливуддун кийинки уруш тасмаларына дагы өз таасирин тийгизген.
Матрица алгач АКШда 1999-ж. 31 мартында көрсөтүлгөн жана дүйнө жүзү боюнча $460 миллиондон ашуун каражат чогулткан. Жалпысынан сынчылар тарабынан жакшы кабыл алынып, төрт Оскар сыйлыгына, ошондой эле "Сатурн" жана "BAFTA" сыйлыктарына ээ болгон. Сынчылар Матрицаны новатордук визуалдык эффектери, кинематографиясы жана көңүл кызыктыгына жогору баа беришкен. Тасманын өзөгүн мурда чыккан илимий-фантастика эмгектер түзгөндү үчүн сынга алынган жана кызыктуулугу үчүн мактоого арзыган. Салгылашуу сценалары дагы сынчылардын ар кыл пикирин жараткан: айрымдары аларды абдан таасирдүү деп сүрөттөсө, башкалары кызыктуу чечимдердин кунарсыз кайталанмасы деп баа беришкен.
Фильм 2012-ж. мыкты илимий-фантастикалык тасмалардын тизмесине жана сактап калынуучу тасмалардын улуттук реестрине кирген. Тасманын ийгилиги анын эки уландысын жаратууга шарт түзгөн. Матрица: Кайрадан баштоо жана Матрица: Революция - экөө уланды тең Вачовскилердин сценарийи боюнча жана башкы режиссерлугу алдына тартылган.
Сыйлыктары
Матрица мыкты монтажы, үн эффектеринин мыкты монтажы, мыкты визуалдык эффекттер жана мыкты үн үчүн Оскар сыйлыгына татыган. Тасманын жаратуучулары Жылдыз согуштары эпизод I: Тунарыктуу коркунуч сыяктуу белгилүү франшизалар менен ат салышып, катышкан бардык номинациялар боюнча жеңишке жетишкен. Ошондой эле, Матрица номинацияга көрсөтүлгөн кинематография, өндүрүштүк дизайн жана монтаж категорияларына кошумча мыкты үн, мыкты жетишкендиктер жана атайын визуалдлык эффекттер үчүн "BAFTA" сыйлыгына ээ болгон. 1999-жылы мыкты илимий-фантастикалык фильм жана мыкты режиссура үчүн "Сатурн" сыйлыгын утуп алган.
Кыйроодон (кырсыктан) сактоо кошууну
Кыйроодон (кырсыктан) сактоо кошууну – өзалдынча же кырсыктан сактоо кызматынын курамына кирген, кырсыктан сактоо иштерин жүргүзүүгө арналган түзүм. Анын негизин атайын техникалар, жабдуулар, шаймандар жана материалдар менен жабдылып, атайын даярдыктан өткөн кырсыктан сактоо бөлүктөрү түзөт.
Глобал ЮГРАД программасы (Global UGRAD)
Эл аралык студенттерди алмаштыруу Глобал ЮГРАД программасы (Global UGRAD)
Программанын алкагында каралуучу адистиктер төмөндөгүлөр:
•	Бухгалтердик эсеп •	Айыл чарабасы •	Антропология •	Биология •	Бизнес •	Химия •	Информациялык технологиялар •	 Кылмыш •	Экономика •	Билим берүү •	Инженердик иш •	Жаратылыш ресурстарын башкаруу •	Геология •	Тейлөө жана туризм •	Эл аралык байланыш •	Журналистика и средства массовой информации •	Юриспруденция •	Физика •	Политология •	Психология •	Социология •	Шаар пландаштыруу •	Американистика жана башка кесиптер да каралышы мумкун
Программанын катышуучулары:
•	АКШнын университетинде же колледжинде бир жылдык окуу программасында окуп келишет. •	Биринчи жарым жылдыкта коомдук/волонтердук иш алып барышат (жыйырма сааттан аз эмес). •	Экинчи жарым жылдыкта кесиптештирүү менен камсыз болушат.
Программанын ишинде 1- курстун студенттери америкалык үй-бүлөдө жашап, эки жылдык колледже окушат. 2 жана 3-курстун студенттерине жатаканада орун берилип, төрт жылдык колледжде же университете окушат.
Катышуучулар программа аркылуу толук каржыланып,
•	кырсыктардан жана ооруулардан медициналык камсыздандыруусу •	университеттерде окутуу •	J-1 визасы •	Вашингтон шаарында өтγлγγчγ багыт берγγ •	катышуучу өз өлкөсγндө жашаган шаардан Америкага жана АКШдан үйгө болгон жол киреси •	АШКда убактылуу жашап турууга, тамактанууга, китеп сатып алууга жана жол киреге каралган стипендия жана •	программанын бүтүрүүчүлөрү үчүн профессионалдык өсүү мүмкүнчүлүктөрү менен камсыз болушат
Манилүү маалымат: •	Катышуучулар АКШга кетер маалында (август-сентябрь 2009) 18ден 24 жашка чейин болушу керек •	Катышуучулар бардык кесипттик программаларына баруу мумкүнчүлүгүнө ээ болушат •	1-3- курстун студенттери катыша алышат (Кыргызстандагы ЖОЖдын 4 жылдык окуу программасынын негизинде) •	1-4 курстун студенттери катыша алышат (Кыргызстандагы ЖОЖдын 5 жылдык окуу программасынын негизинде)
Программага тийиштγγ толугураак маалыматты Айрекс Ѳкүлчүлүгүнүн Бишкектеги офисинен төмөндөгү дарек боюнча алууга болот.
Эл Аралык Изилдөө жана Адистерди Алмаштыруу Кеңеши (Айрекс) 265а, Чуй Проспектиси, 109 каб., Бишкек Кыргызстан, 710071 Тел.: +996(312) 610811, 612342 Электрондук адрес: muskie@irex.kg Вебсайт: www.irex.kg
Материалды түзгөн жана кыргызчага которгон Жазгуль Арыкбаева, Айрекс Ѳкүлчүлүгүнүн программыалык координатору
Жакшылыков, Керим
Жакшылыков Керим 0(1922–1997) - обончу, ырчы Нарын районунун Дөбөлү айылында 1922-жылы туулган. Нарын облустук драма театрында ырчы, актер болуп иштеген. Боогачы Жакыпбек уулунун, Муса Баетовдун, Жумамүдүн Шералиевдин, Абдыкалый Темировдун ырларын ырдап, ж.б. күүлөрдү чертип, театрда чакан ролдорду аткарган.
Кйота (Оклахома)
Кйота (Оклахома) (Keota) — Оклахома штатынын Haskell округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 517 киши. Болжолдуу аянты - 1.0 км². FIPS коду — 40-39500.
Жакшылыков, Керим
Ал «Эсте секет», «Жолугабыз аз күндө», «Чын сүйүү деп сеземин», «Бир өзүңө», «Эгер сүйсөң», «Аттардын сыпаты» ж.б. обондорду жараткан.
Ханголова-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Яндырка (Аршаглы-Аят куймасы)
Яндырка (Каменная, Салтыбалты) — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Курган облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Аршаглы-Аят дарыясынын оң жээгинен 142 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы башатынан Увелька дарыясын кошпогондо, Уй дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Имарат жана курулуш
Имарат жана курулуш (коомдук) - окуу жайлар, коомдук ишканалар, мекемелер, уюмдар жана калкты маданият, үй тиричилик жактан тейлөө ишканалары жайгашуучу архитектуралык курулуштар. Имарат жана курулуш колдонулушу боюнча төмөнкү негизги типтерге бөлүнөт: Имарат жана курулуштун бир эле комплексине бир эле мекеме же ишкана, кээде ар кандай иштерди аткаруучу ар башка ишкана же мекеме жайгашышы мүмкүн. Алар эмнеге арналганына ылайык ар түрдүү долбоор боюнча тургузулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Дүйшөнкул Шопоков
Дүйшөнкул Шопоков - дал ушундай ат менен чыккан кыргыз элинин бир уулу,кыргыздардан чыккан биринчи Советтер Союзунун Баатыры көп  улуттуу Мекендин борбору – Москваны коргоодо баатырдык менен курман болуп,анын жасаган эрдиги түбөлүк өлбөстүккө айланган. Дүйшөнкул Шопоков 1913-жылы Кыргыз ССРинин Сокулук районундагы Шалта айылында кедей дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган. Дүйшөнкулдун балалык чагы ошол кездеги  жарды-жалчы кыргыз үй-бүлөлөрүнүн балдарындай  эле ачарчылыкта,суукта,кыйынчылыкта  өттү. Башталгыч билим ала элек жатып эле,карыган ата-энесине жардам беришке туура келди.Бирок,ал качандыр бир кезде болсо да билим алууну алдына максат кылып койгон.Кабыргасы ката элек жатып жер айдап,мал багып түмөн түйшүккө малынган өспүрүмдүн багын Октябрь революциясы ачты. Согушка чейин колхоздо иштеген.Кыргыз дыйкандарын коллективдеше баштаганда Дүйшөнкул Шопоков колхозго биринчилерден болуп жазылган,1930-жылы калган айылдаштары менен бирге кош айдоого чыгат.Ошондо өзүнө карата айтылган: «Жерди да так өзүнүн энесиндей жакшы көрөт» деген сөздү укканда  кубанган эле.Өмүрүндө биринчи жолу ал эмгеги үчүн колхоздон эки мүшөк буудай,кырк тогуз сом акча алган.Дүйшөнкул колхоздун иши  үчүн жан-дили менен көп күйүп-бышып,анын ар бир жетишкендигине кубанып, ар бир мүчүлүшүнө  кайгырар эле. 1937-жылдары Орто Азия республикаларынын ат спорту боюнча мелдештерди өткөрүү дал анын мойнуна жүктөлдү.Ал мелдештерде Дүйшөнкул кылыч чабуу,таамай атуу боюнча биринчи орунду ээлеп, «Ворошиловчу аткыч» деген ардактуу наамга ээ болгон.Андан кийин ал армиялык мелдештерге катышып,үч ай катары менен аскердик-кол күрөшүнүн түрлөрү спорту менен машыккан.Ошол мезгилде анын атагы бүт республикага тараган.1938-жылы Чүй өрөөнүнүн жаштарынын арасынан биринчи жолу ВКП(б) нын катарына кабыл алынган. Каргашалуу согуш башталып,1941-жылы август айынын аягында 316-аткычтар дивизиясынын жоокери болуп катталган. Волокаламск шоссеси тарабында душмандын борборго кире беришин коргоп,Москванын алдында 28 панфиловчулардын катарында салгылашкан. 1941-жылы 16-ноябрдагы салгылашууда Дубосеково разъездинде душмандын 50 танкасынын чабуулун токтотуу учурунда өлбөс-өчпөс эрдик көргөзгөн. 28 гвардиячы-панфиловчулардын арасында бир да огун сая кетирбей,кашык каны калганча каңкор фашисттерди сулатып жатып,теңдешсиз салгылашууда курман болгон.
Көрсөткөн каармандыгы,эрдиги,баатырдыгы үчүн Дүйшөнкул Шопоков өлгөндөн кийин 1942-жылы 21-июлда Советтер Союзунун Баатырынын наамына татыктуу болгон. Советтер Союзунун Баатырынын наамына татыктуу болгон,Москваны коргоочулардын бири,Улуу Ата Мекендик согуштун жылдарында баатырларча курман болгон кыргыз элинин даңктуу уулу Дүйшөнкул Шопоковдун ысымы дал ушундай бактылуу ысымдардын катарына кирет. Эл Баатыр жөнүндөгү эстеликти ыйык сактайт. Өзү иштеген колхоз,Фрунзе шаарынын борбордук көчөлөрүнүн бири,мектептер,пионер дружиналары жана бир шаар анын ысымы менен аталган.Кыргыз ССРинин Сокулук районундагы Шалта айылында мемориалдык музейи ачылып,Фрунзе шаарында «Жаш гвардия» проспектисиндеги Баатырлардын Аллеясында бюсту орнотулган. Дүйшөнкул Шопоковдун баскан жолу,кылган эмгеги кийинки муундарга бүтпөс баян,көөнөргүс сабак,улуу тарых экени талашсыз.
Кыйыр (керектөө) салык
Кыйыр (керектөө) салык – баага же наркка кошумча катары киргизилип, салык төлөөчүнүн кирешесине же мүлкүнө байланышпай турган товарга, жумушка, кызматка карата салык (кошумча наркка карата салык, акциз, калкка акы алуу менен кызмат көрсөтүүгө же соода кылууга карата салык ж. б.)
Тогуз-Булак (Кара-Суу району)
Тогуз-Булак — Кыргызстандын Ош облусунун Кара-Суу районундагы айыл. Папан айыл аймагына кирет.
Коэволюция
Коэволюция (лат. со - менен, бир, чогуу, эволюция) – генетикалык маалыматтары менен байланышпаган, бирок биол-сы боюнча байланышкан ар башка түрлөрдүн эволюциялык өз ара аракети. К-лык байланыштар менен биоценоздогу, популяция ичиндеги особдордун байланышын түшүндүрүүгө болот. Мисалы, өсүмдүк түрлөрү, алар менен азыктанган жаныбарлар, мителер жана алардын ээси. К-да түрлөр кандайдыр бир деңгээлде бири бирине сөзсүз керек. К-нын негизинде коадаптация, башкача атйканда эки түрдүн биргелешкен адаптациясы жүрөт да, биргелешип жашоону жогорулатуу менен биоценоздун бүтүндүгүн бекемдейт.
Имараттарды инженердик жабдуу
Имараттарды инженердик жабдуу - калктын эмгектенишине, үй тиричилигине ыңгайлуу шарттарды камсыз кылуучу техникалык түзүлүштөрдүн комплекси. Имараттарды инженердик жабдууга төмөнкүлөр кирет; шамалдаткыч, муздак жана ысык суу менен камсыз кылуу, канализация, жылытуу, абаны кондициялоо, газ жана Электр энергиясын өткөрүү, лифт жана өрт өчүргүч системаларын орнотуу, булганч калдыктарды жыйноочу жана чаң тазалагыч каражаттар, радиолоштуруу, телефондоштуруу ж. б. Азыркы кездеги шаар имараттарын тургузууда алардын жалпы наркынын 40%ке жакыны инженердик жабдууга жумшалат. Мындай имараттарды пайдаланууга бергенде аларда инженердик жабдуусу боюнча тейлөөчү адис адамдардын иштеши талап кылынат. Имараттарды инженердик жабдууну пайдаланууну жакшыртуу жана анда иштеген адамдардын санын азайтуу максатында бир канча имаратты диспетчердик пункттардын жардамы менен же автоматташтыруу менен текшерип башкаруу колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Оторбаев Асанбек
Асанбек Оторбаев - 1925-1945
Кыскача өмүр баяны
Асанбек Оторбаев 1925-ж Кыргыз ССРинин Талас областынын Талас районундагы Чат-Базар айылында дыйкандын үй бүлөсүндө туулган. Улуту кыргыз. КПССтин мүчөсү. 1943-жылы январда 18 жаш курагында фронтко кеткен. Кенже сержант, пулеметчу.
Көрсөткөн эрдиги
Ленинград жана 1-украин фронтторунда салгылашкан. Немецтик-фашисттик баскынчыларга каршы салгылашууларда тайманбастыгы жана эрдиги менен көзгө көрүнгөн. Даңктуу көп эрдик көрсөткөн, өрнөктүү жана эр жүрөк жоокер болгон.
Наамдары
Согуш жылдарында синирген күжүрмөн эмгеги үчүн Кызыл Жылдыз ордени жана "Эрдик үчүн" медалы менен сыйланган. 1945-жылы 10-апрелде А.Оторбаевге Советтер Союзунун Баатыры деген наам өлгөндөн кийин берилген. Баатырдын эстелиги өзүнүн Мекенинде түбөлүккө калтырылган. Чат-Базар орто мектебине анын ысымы коюлган, мектептин жанындагы паркка эр жүрөк жоокердин бюсту орнотулган. Анын супасында: "Баатырга ыраазы болгон урпактарынан жан замандаштарынан" деген сөздөр жазылган.
Имажинизм
Имажинизм (фр. жана англ, imageобраз, элестетуу) - 1919-24-ж. орус адабиятында да В. Шаршеневич, А. Мариенгоф, С. Есенин баш болгон имажинисттер тобу тузулуп, бирок көп узабай ал топ таран кеткен. Имажинисттер көркөм чыгармачылыктын негизги милдети коомдук күрөштөн, идеялык талаш-тартыштан оолак туруу деп эсептешкен, поэзияда мурда таптакыр колдонулбаган, бурмаланган метофоралуу образдар системасын ойлоп табууну өөрчүтүшкөн.
Аргенбюль
Аргенбюль (Argenbühl) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Равенсбург районуна карайт. Тюбинген административдик округуна тиешелүү. Калкы – 6115 (2013-ж.). Аянты – 76,37 км².
Аспатты дарыясы
Аспатты — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Башкаус дарыясынын сол жээгинен 54 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 28 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Льса-Шор
Льса-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лимбеко-Ю дарыясынын сол жээгинен 1 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Аспатты дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :