cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Львов
Алгач 1256-жылдан эскерилет. 14-кылымдан Польшанын, 1772-жылдан Австриянын (Лемберг аталган), 1918-жылдан кайрадан Польшанын, 1939-жылдан Украинанын курамына кирген. Львов – Украинанын ири өнөр жай борбору. Машина куруу (автобус, автомат жүктөгүчтөр, конвейер, айыл чарба машиналары, теле-, радио аппаратуралары, станоктор, прибор жана башка), металл иштетүү, жеңил (бут кийим, тор), полиграфия, нефть ажыратуу, химия, химиялык-фармацевтика, тамак-аш, жыгач иштетүү, айнек өнөр жай ишканалары иштейт. Он ЖОЖ (анын ичинеде университет), Украина ИАнын Батыш илимий борбору, консерватория (1939), 12 музей (этнография, көркөм промысел, Украина искусствосу, элдик архра жана башка), сүрөт галереясы, 4 театр (анын ичинде опера жана балет, балдар жана өспүрүмдөр үчүн) жана жазуучу И. Франконун адабий-мемориалдык музейи бар. Рынок аянтында кафедралуу готика стилиндеги собор (14–15-к.), Кайра жаралуу стилиндеги «Кара таш» (16-кылымдын аягы – 17-кылымдын башы), ренессанс стилиндеги Боим жана Кампиан капеллалары (экөө тең 17-к.), үч ыйык саат мунарасы (16-к.), барокко стилиндеги арсенал (18-к.), бернардчылардын (17-к.), иезуиттердин (17-к.) жана доминиканчылардын (18-к.) костёлу, Ыйык Юра собору (18-к.) жана башкалар сакталган.
Ооз комуз
Ооз комуз - кыргыздын улуттук музыкалык аспабы.
Сиксанба (Кугарчин району, Башкыртстан)
Сиксанба — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Ибраев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 94 киши. Почта индекси — 453331, ОКАТО коду — 80238815006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Мутагенез
Мутагенез — физ. жана хим. мутагендердин таасири аркылуу жасалма жол менен мутацияларды алуу процесси, эксперименттик генет-нын маанилүү ыктарынын бири. Селекцияда М. жаныбардан, өсүмдүктөн жана микроорганизмден перспективалуу мутанттарды алуу үчүн колдонулат.
Капкан-Вож
Капкан-Вож — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Косью дарыясынын оң жээгинен 235 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тынч океаны (телесериал)
Тынч океаны (The Pacific) — Экинчи дүйнөлүк согуш тууралуу Америка телевизиондук кичисериалы.
Сыйлыктары
2010 жылдын 29 августунда сериал Эмми сыйлыгынын кичи-сериалдар жанрында жеңүүчүсү болгон.
Эгембердиева Токтобүбү
Оюмчу көк-кызыл, кызыл-жашыл, кызыл-кара өңдөрдү бири бирине беттештирет. Оюмдары толкун-толкун кейиптенип, ойдогудай төптөшүп, эч бир «бычак учусуз» алынып, кадимки «кыргыздын кызыл шырдагын» элестетет. Ала кийиздеринде шырдак оюмдары «мүйүз оюмдары» менен ич ара алмаштырыла түшүп, айрым учурда аларга «карга тырмак оюму» менен «ачкыч оюму» катыш жасап, бири бирине беттешет. Саймачылыкта туш кийизин «илме сайма» менен жүзөгө ашырган. Мында уз көркөм каражаттарды кийиз оюмдары менен өсүмдүктөрдүн тамырларын, сабактарын, жалбырактарын өз ара катыш жасатып, кызыл-жашыл, ак, боз түстөрдү алдыга чыгарган. Эндүү жасалган саймаларында тогуз табакча бар. Биринчиден, табакчада төрт «куш оюмунун» ортосунан жылдызча өзөк пайда болот. Экинчиден, өсүмдүктөрдөн алган көркөм көчөттөрдүн «суусу» шакекчелене берилет. Мында ар бир табакчалардын араларына «тилбарки көчөтүнөн» «суу» түшөт. Үчүнчүдөн, капкалдырыгы «жүрөкчөлөнө» келип, жогорудагы табакчалар колтук көчөттөрү менен түшөт. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык кароо-сынагы». Таар термелери үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Грамотасы; 1989 ж. Кыргызстан Эл чеберлер союзун уюштуруу курултайына карата «Элдик чеберлердин республикалык көргөзмөсү». Терме куржуну жана тегиричи үчүн ЭЧЖРКнүн диплому, медалы; 1990 ж. «Элдик чеберлердин областтык көргөзмөсү». Кийиз жана терме таар буюму үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Ардак грамотасы; 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Терме таарлары жана шырдактары менен катышкан.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Жоорунчу
Жоорунчу - кырк чоронун бири. Чоролор жөнүндө кеп болгондо “Казактардын Жоорунчу” делип саналып өтөт. Манас үйлөнгөндө ат чаап жар тандоодо Салткүрөң деген аты жыйырманчы келип, Мунусканга баш кошот.
Коштомо далил
Коштомо далил – «экинчи колдон» алынган далилдер , м., өзү көрбөгөн, бирок бирөөнүн сөзүнөн улам билген күбөдөн алынган маалымат; документтин көчүрмөсүнүн же фотосүрөттүн, буюм далил калыбынын ж. б. жардамы аркылуу алынган далил.
Төрт жалбырактуу мандалак
Төрт жалбырактуу мандалак (Tulipa tetraphylla, Regel) - Пияз түптүү эфемероид. Пияз түбү жазы жумуртка сымал, диаметри 1,5-3 см, кара- күрөң, катуу, калың кабыктуу. Сабагынын бийиктиги 3 -25 см, түксүз. Жалбырактары (3-7), орок сымал, быржыктуу, көпчүлүк учурда ийри-буйру, кур сымал, боз, түксүз, ак кырдуу. Гүлү 1-4, сары, гүл коргону кыйшык (имерилген). Гүл коргонунун сырткы желекчелери (узуну 2-6 см, туурасы 0,7-2,9 см) жазы ланцеттүү же сүйрү ромбдой, сыртынан капталы узун көрүнгөн саргыч-жашыл тактуу, учундагы кыры сары, ички капталы сапсары. Ички желекчелери ичке, тескери сүйрү жумуртка сымал, узундугу 1,3-5,8 см, туурасы 0,8-3,5 см; сырты сары, борбордук тарамышы жашыл, эки жагынан тең штрихтей, жазы, учтугуй, жашыл тактуу, ички капталы нак сары. Аталыгы гүл коргонунан үч эсе кыска, бирок мөмөлүгүнөн бир жарым эсе бийик. Кутучасынын узундугу 3,7 см, туурасы 1,7 см, жазы созулуңку, учуна жана түбүнө кескин ичкерген, тегинде карпофоралуу (бийиктиги 0,5 см ге, туурасы 0,4 см ге жеткен); жогору бөлүгү кыска мамычага ичкерген (узундугу 0,4 см ге чейин).
Биологиялык өзгөчөлүктөрү
Май айында гүлдөйт, мөмөлөөсү боюнча маалымат жок. Жалпы жана өлкөдө таралышы. Ички Тянңшанң.
Өсүү шарттары
Таштуу беттер.
Саны
Маалыматтар жок.
Чектөөчү факторлор
Адамдын чарбачылык иш аракеттери: жазында мал жаюу, гүлүн үзүп, пияз түптөрүн казып алуу.
Өстүрүү
Маалымат жок.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Иштелип чыкпаган.
Статусу
VU. Ички Тянь-Шандын эндеми.
Тай-Маништы (дарыя)
Тай-Маништы — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Кизил дарыясынын оң жээгинен 136 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Налобиха дарыясы (Чумыша куймасы)
Налобиха — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чумыш дарыясынын сол жээгинен 309 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Артём Новиков
Артём Новиков (13-январь, 1987; Кыргыз ССРи, СССР) — Кыргызстандык саясий жана мамлекеттик ишмери. Биринчи вице-премьер-министр (15-октябрь, 2020). Кыргыз Республикасынын Премьер-министринин милдетин аткаруучу (14-ноябрь 2020 — 3 февраль, 2021).
Өмүр баяны
Артем Новиков 1987-жылы Фрунзе шаарында төрөлгөн. Жогорку Билимдүү. Балтика мамлекеттик техникалык университетин "экономист-менеджер" адистиги боюнча аяктаган.
Ажар (повесть)
Ажар – кыргыз адабиятындагы туңгуч повесттердин бири. 1928-ж. жарык көргөн. Повесттин башкы каарманы - Ажар аттуу жөнөкөй кыргыз кызы. Касымалы Баялиновдун бул чыгармасын өткөн кылымдын 20-жылдарында татар, казак, өзбек адабияттарында жана алардын таасири астында жаңыдан калыптана баштаган кыргыз жазма адабиятында негизги темалардын бири болгон кыз-келиндердин эзилген турмушу жөнүндөгү чыгармалардын катарына кошууга болот. Бирок композициялык курулушунун өзгөчөлүгү чыгарманын башкы темасы тууралуу ачакей пикир жаралышына негиз берет. Анткени чыгармада башкы каармандын тагдырына тикелей тиешеси жок эпизоддор бир топ орун ээлеп, аларда 1916-жылдагы Үркүндүн кейиштүү сүрөтү тартылат. Бул окуялардын трагизми баш каармандын тагдырынын трагизминен кем калбайт. Үчүнчү бөлүктүн ортосунан, энеси Батма ооруга чалдыккандан кийин гана окуялар Ажардын айланасында жүрө баштайт. Повесттин финалында Ажар карышкырларга таланып өлөт. Кыргыз жазма адабияты жаңыдан түзүлө баштаган мезгилге таандык бул чыгармада көркөм стиль, сюжет куруу жана образдарды шөкөттөө жагынан орчундуу өксүктөр орун алган. Ошого карабастан повесть окурмандардын сезимине таасир берүүчү күчтүү кудуретке эгедер. Бул касиет ошол учурда кыргыз эли дуушар болгон эбегейсиз трагедиялуу окуялары көрсөтүлгөндүгү, нукура турмуштан алынган каармандардын сезимдери жөнөкөй жана жасалмасыз баяндалып берилгендиги менен түшүндүрүлөт. Ушундай касиеттеринин аркасында Касымалы Баялиновдун “Ажар” повести кыйла узак убактан бери улуттук адабияттагы маанилүү ордун жоготпой келүүдө жана ал азаттык талашкан кыздардын бири
Индус философиясы
Индус философиянын пайда болуу мезгили “акылдардын ачыган мезгили” – деп аталган. Алгачкы индус философиясы брахманчылыкты сындаган көз караштардан улам пайда болгон. Индус философиясы, байыркы Индиянын биринчи ыйык китептери болгон – Веди сутраларында (тексттеринде) системалык түрдө берилген. Сутралардын курамына гимндер, дубалар, курмандык чалуудагы жолдору кирет.
Байыркы индус мектебине мүнөздүү учурлар: 1. адамдын жана курчаган дүйнөнүн маңызын изилдөөгө көбүрөөк көңүл буруу; 2. Микро жана макро космостун бирдейлигин таануу; 3. Болмуштун бир нече деңгээли бар экендигин таануу: денелик деңгээл, аң-сезимдин үч деңгээлин ("Атман", «Атман бул Брахман», “Атман – баардыгына сүңгүп кирген руханий башат”) камтыган жашоонун “менинен” турат.
Серпилгич толкундар
Серпилгич толкундар — серпилгич чөйрөдө таралуучу механикалык дүүлүгүүлөр (деформация).
Серпилгич толкундар чөйрөнүн физикалык касиетине жараша белгилүү ылдамдыктагы серпилгич деформациянын энергиясы менен кошо таралат. Ал нерселер бири бири менен кагылышканда, жарылууда, жер титирөөдө ж. б. пайда болот.
Чектелбеген бир тектүү изотропиялуу серпилгич чөйрөдө механикалык дүүлүгүү 2 түрдүү Серпилгич толкундарды:
Бул толкундун таралуу ылдамдыгы кеңейүү толкундукунан аз. Жалпак (же сфералык) кеңейүү толкунда бөлүкчөлөрдүн кыймыл багыты Серпилгич толкундардын таралуу багытына дал келет да, ал толкун узата толкун делет.
Жалпак куюндуу толкунда бөлүкчөлөрдүн кыймыл багыты Серпилгич толкундардын таралуу багытына перпендикуляр болуп, тууралжын толкун деп аталат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Кав Сити (Оклахома)
Кав Сити (Оклахома) (Kaw City) — Оклахома штатынын Kay округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 372 киши. Болжолдуу аянты - 14.3 км². FIPS коду — 40-38800.
Жапа-Салды
Кербен автомобиль жолунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1350 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Ала-Бука кыштагынан 8 км чыгыш тарапта. Наманган т. ж. бекетинен 73 км. Кыштак 1850-ж. негизделген. Калкы 1604 (2007); негизинен мал чарбасында, тамекичиликте эмгектенет. Эки орто жана музыкалык мектеп, клуб, китепкана, медпункт, бала бакча, дарыкана бар. Турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү, ФАП, мончо иштейт. Улуу Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган.
Калкы
Калкы - 1 754 киши (2009).
Кайгыл
Кайгыл - кырк чоронун бири. Манастын кайнына мал айдашып барганы жана жети кандан келген элчилерди Манастын алдына алып барып, салам бердиргени эпосто айтылат. Манас Каныкейге күйөөлөп барганда ат чаап жар тандоо расиминде аты Карагер жыйырма жетинчи келип, тагдырына буюрган Үркөрбүбүгө үйлөнөт.
Коштонду нуска
Коштонду нуска – түпнуска менен юридикалык жактан бирдей күчкө ээ болгон (көчүрмөдөн айырмаланып), кандайдыр бир жазуу документинин экинчи же кийинки нускасы. Өзара бүтүм жасалганда, документ түпнускасы бир тарабына берилип калган учурларда даярдалат. Нотариалдык кеңседе документтин бир нускасы сакталса да, нотариалдык жактан күбөлөндүрүлгөн К. н берилет. Ал жарандардын, өзү же анын атынан күбөлөндүрүлгөн жеке жактардын арызы боюнча жоголгон документтердин коштондусу тапшырылат.
Одесса
Одесса – Украинадагы баатыр-шаар (1945-жылдан). Одесса облусунун административдик борбору. Кара деңиздеги ири порт. Калкы 1,0 млн (2010). Темир жол тоому. Аэропорту бар. Машина куруу, металл иштетүү (станок, муздаткыч, медицина, соода, полиграфиялык ж. б. жабдуулар, топуракты иштетүүчү агрегаттар, эсептөөчү машиналар, айыл чарба техникалары), химия, нефть ажыратуу, химиялык-фармацевтика, тамак-аш–татымал, жеңил (жут, текстиль ж. б.), курулуш материалдар өнөр жай ишканалары жана болот прокат өндүрүш бирикмеси иштейт. 14 ЖОЖ (анын ичинде университет, консерватория), Украина ИАнын Түштүк илимий борбору, 7 театр (анын ичинде опера жана балет), музейлер (археологиялык, сүрөт, адабият, Батыш жана Чыгыш өнөрү, Деңиз флоту, тарыхый-край таануу), А. С. Пушкиндин адабий-мемориал музейи бар. Шаар 15-кылымда түрк чеби Хажибейдин ордунда негизделген. 1794-жылдан шаар. 1941-ж. Улуу Ата Мекендик согушта Одесса баатырдык менен 73 күн коргонуусу аркылуу даңкталат. Шаардын борбордук бөлүгүндө классика стилиндеги курулуш ансамблдери А. Э. Ришельенин эстелиги менен, Потёмкин шатысы (1826–41), Воронцов, Потоцкий жана Нарышкиндердин ак сарайлары, эски биржа, госпиталь сакталган. Одессада жана анын чет жакасында бальнеологиялык баткак курорттору (Аркадий, Лузановка ж. б.) жайгашкан.
Эски -Алмяс (Кугарчин району, Башкыртстан)
Эски -Алмяс — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Ибраев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 6 киши. Почта индекси — 453331, ОКАТО коду — 80238815007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Нариман, Кара-Суу району
Нариман (Нариман) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Нариман айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 9 901 киши.
Серпилгичтик теориясы
Серпилгичтик теориясы -туташ чөйрө механикасынын бир бөлүмү; ал сырткы күчтүн, жогорку температуранын өзгөрүшүнөн ж. б. себептин натыйжасында серпилгич катуу нерселердин деформациясын изилдейт.
Серпилгичтик теориясы машинанын, курулманын бөлүктөрүнүн бекемдигин, туруктуулугун илимий эсептөөчү жалпы теориялык негиз болуп эсептелет.
Серпилгичтик теориясынын негизи - серпилгичтиктин физикалык мыйзамдары (к. Серпилгичтик). Нерсенин структуралык элементтери (мисалы, металлда кристалл бүртүкчөсү) нерсеге салыштырганда өтө кичине болгондуктан серпилгич чөйрө (нерсе) туташ жана үзгүлтүксүз деп каралат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Мамыр Мерген уулу
Мамыр Мерген уулу – Экисуу арасындагы Үчкоргон, Избаскен чөлкөмдөрүндө жашаган Сол канат кыргыздарынын Мундуз уруусунун карапайым үй-бүлөсүнөн чыккан инсан. 1873-жылы жаз айларында 35 жаштагы Мамыр Кудаяр ханга каршы Экисуу арасын, Көгарт өрөөнүн, Сузактан Өзгөнгө чейинки чөлкөмдөрдү туруктаган кыргыздардын Мундуз, Багыш, Басыз, Карабагыш жана Кушчу урууларын көтөргөн. Көтөрүлүшчүлөр Жалал-Абад, Ханабат кыштактарын ээлешкен. Кыймыл тез эле Экисуу арасын толук каптаган. Июлда Мамырдын кошууну Өзгөн шаарын алган. Ал жетектеген көтөрүлүш бир топ кубаттуу болгондуктан, аны басууга Кудаяр хан өзү аттанган. Ал Анжиян шаарына келип, көтөрүлүшчүлөрдү талкалоого күчтүү жазалоочу кошуун жиберген. Кошуун кыймылды аёосуз басып, Өзгөндү бошотушкан. Көтөрүлүшчүлөр тоо таяна качып, бир тобу Тогузторо, Кетментөбө өрөөндөрүнө өтүп кетишкен. Мамыр 1873-жылдан 1874-жылга караган кышта Алайга, андан ары Кашкарга барып, кыргыздарды Кудаярга каршы үндөп, ал Кокон хандыгына каршы күрөшүүгө аркалык туугандарын тартууга аракеттенген. Орус бийлигинен колдоо издеп, букара болууга макулдугун билгизип кат жазып да көргөн. Бирок, анын 1868-жылдагы Орус Кокон келишими жөнүндө кабары жок эле. 1874-жылы май айында Кара-Кулжа чөлкөмүнүн кыргыздары Мамырдын жетекчилиги астында жаңы күч менен күрөшкө чыгышкан. 5–6 миң кишиден турган көтөрүлүшчүлөр Анжияндан алыс эмес Коргонбардан сепилин алып, Анжыянга чабуул коюшкан. Бирок, 2 миң сарбаздан турган жазалоочу кошуун көтөрүлүштү баскан. Мамыр Капка өрөөнүнө (Нарын чөлкөмү) качып кеткен, бирок Кокон ханынын өтүнүчүнө байланыштуу Токмок уездинин башчысынын буйругу менен 1874-жылы 15-июлда кармалып, Лепси уездинде (Казакстан) камакка салынган. 1877-жылы тымызын көзөмөлдөнүп туруу укугу менен Анжиян уездине кайтып келген. Мамыр кийинчерээк орус бийликтерине да каршы күрөшүүгө аракеттенген. Ал 1878-жылдын жазынан баштап Кудаяр хандын алысырак тууганы Жетим хан менен бирге Ош, Анжиян, Кокон уезддерин кыдырып, орус бийлигине каршы көтөрүлүүгө элди үндөгөн. Падыша аскерлери Жетим хандын тобун 1878-жылдын жай мезгилинде талкалап, өзү колго түшүп өлтүрүлгөн, Мамыр падыша аскерлерине каршы баатырларча кармашып, качып кетүүгө үлгүргөн. Бирок, 8-сентябрда орус бийликтери тарабынан кармалып, 1879-жылы 18-январда Анжиян шаарында дарга асылган.
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
Катыдшор
Катыдшор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Макариха дарыясынын сол жээгинен 91 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Океан
Океан (Ὠκεανός) — Дүйнөлүк океандын бир бөлүгүн түзгөн, материктердин арасында жайгашкан, суу айлантуу жана башка спецификалык өзгөчөлүктөргө ээ эң чоң суу объекти. Океан атмосфера жана жер кыртышы менен үзгүлтүксүз алакада болот. Дүйнөлүк океандын аймагы океандар жана деңиздер болуп, Жердин 71 пайызга жакынын түзөт (361 миллион чарчы километр). Жердин Океан түбүнүн рельефи кыйын жана ар түрдүү.
Океандарды үйрөтүүчү илим Океанология деп аталат; океандын фаунасын жана флорасын биологиянын океан биологиясы деп аталган бөлүмү үйрөтөт.
Талота-Яха
Талота-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Байдарата губасы орун алган. Дарыянын узундугу - 72 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ысакан кызы Мария
Ысакан кызы Мария Уз, чеберчиликтин мектебин түзүүчү. 1910-ж. Ысык-Көл районундагы Кара-Ой (Долинка) айылында төрөлгөн. Балбай баатырдын кыздарынан болот. Жаш чагында Турпанга чейин тентип барып келген. Мария энеси Канышайдын, маселчи кайын энеси Тойдуктун нускасын алган. Кайын атасы Шайбыр жыгаччы болгон. Мариянын таарга, кийизге ботонун жүнүнөн ийирип сайган илме саймасы, басма саймасы күнү бүгүнкүдөй сакталган. Мариянын ак өргөөсүндөгү көркөмдүктүн жогорку татымы жабык башта «мүйүз оюмдарынын» «мүйүз оюмдары» менен ич ара айкалыштары бар. Мында көк-кызыл түргө ак-кызылдан «ак этек» түшөт. Бычак учу «аламыч» катары кара-ак болот. Ак жээк оюмдарынын эки четинен кош кайталанышы терме тегиричтеги түскө шарттуу үндөшөт. Мурунку уздардын көркөм табитине коошуп турган мындай үндөштүктөр терме боо-чууларында да билинет. Ак өргөөнүн канат чийдеги, чийдеги, эшик чийдеги түйгөн көркөм көчөттөрү, аларга тагылган тор чачык, топ чачык, кылыч байлоо, төкмө чачык, кийиз үлгүлөрүңдөгү жалпы ички жасалгалары ала-теле болбой, бир беткейликти - кызыл үйдү элестетет. Уз кол боёкторду өсүмдүктөрдөн алат. Боёк берүүчү өсүмдүктөрдүн ыраңды өзүнө тарткан мезгилин тааный билет. Күүгүм чен боёкту өсүмдүк өз боюна тартар учур,- деп божомолдойт. Ышкын түптү казып, кынаны алып, карагаттын шагын ийип, жүн боёп, териге сиңирүүнүн жолдорун уз мыкты өздөштүргөн. Анын Шайыркүл, Сабырбүбү, Жеңиш, Ыктыбай өңдүү үйрөнчүктөрү бар. Сүрөттө Мария уз кызы Бердибаева Жеңиш менен. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1966-ж. Кыргыз ССРинин 40 жылдыгына карата республикалык ат майданга уздун 105 баштуу ак өргөөсү тигилип, ЭЧЖРКнүн I даражадагы диплому менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Калдым
Шарты
Оюнчулардын саны 6—10 киши.
Оюнда колдонуучу аспаптар. Чүкөлөр.
Оюнга даярдануу
Оюнчулардын кезегин аныктоо үчүн арадан чыгат да баарынан бирден чүкө чогултат, алаканына тизгенден кийин аларды жерге чачып таштайт. Кимдин чүкөсү «айкүр» болуп түшсө, ал оюнчунун кезеги биринчи болот, «таа» экинчи. Андан кийин калган оюнчулардын кезектерин аныктоо кайрадан чүкөлөр ташталат. Эгерде эки оюнчунун чүкөсү бирдей болуп түшсө, чүкөлөр кайрадан ташталат. Ошентип, бардык оюнчулардын кезектери аныктал» кандан кийин, чүкөлөрдү ыргытуу үчүн сызык сызылат. Ал сызык кийин чүкөлөрдү ыргытып тийгизе турган жер болот.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери менен бир бутун чүкө ыргытуу үчүн сызылган сызыкка коюп чүкөлөрүн (окторун) алысыраакка ыргытат. Кезектеги оюнчу мурдагы оюнчунун чүкөсүн уруп, анын ордун ээлегенге, сызылган сызыктан дагы алыс жылдырса болот. Кезектеги оюнчуларга мурдагы оюнчулардын чүкөлөрүн уруп жылдырбаса да болот. Андан кийин чүкөнү ыргытуу үчүн сызылган сызык «казына» болуп  калат. «Казынага» оюнчулар  бир катар кылып чүкөлөрүн тизип коюшуп, чүкөлөрү турган жерден атышып, «казынадагы» чүкөлөргө тийгизүүгө аракеттенишет. Биринчи кезекти алыстагы ашыктын ээси болот, акыркы жакындагы ашыктын ээси.
«Казынадагы» чүкөлөргө тийгизген оюнчу, чүкөлөрдү утуп алгандан кийин оюн кайрадан башталат.
Мурдагы оюнчулардын ыргытышкан чүкөлөрү «казынадагы» чүкөлөргө тийбесе жана үч тапан аралыктан алыс жатса, акыркы оюнчу аракеттенбей туруп «калдым» деп катуу айтса, ал оюндун жеңүүчүсү болот.
Андан кийин оюн каалаган убакытка чейин кайрадан уланышы мүмкүн. Көп сандагы чүкөлөрдү уткан ойгончу жеңүүчү болот.
Оюндун эрежеси
Чүкө ыргытчу аралыкты кыскартууга, ашыктарды ордунан жылдырууга, бир бирине тоскоолдук кылууга, оюндун кезегин бузууга болбойт.
Оюнга методикалык көрсөтмө
Оюн өткөрүлүүчү жер тегиз, таза, ыңгайлуу болушу керек. Оюнду экиден болуп ойносо болот.
Оюндун педагогикалык мааниси
Күч, ийилчектик тарбияланат, аралыкты аныктоого, кол менен кыймылдарды так аткарууга, тартипти сактоого үйрөтөт.
Зинаида мандалагы
Зинаида мандалагы (Tulipa zenaidae), (Vved.) - Пияз түбүнүн диаметри 3 см, кабыктары калың, кара, кара-күрөң, ичи жогору жана төмөн бөлүгүнөн жабышкан чачтай түктүү. Жалбырактарынын алдыңкы жагы топуракка көмүлүп, гүлүнүн сабагы жокко эсе болгондуктан, гүлү топурак кыртышында жайгашкандай көрүнөт. Сабагы кызгылт көк сымал, узундугу 10-15 см, жарык аз тийген көлөкө жерлерде 40 см ге чейин жетиши мүмкүн. Жалбырагы 3, ири, сүйрү, көгүлтүр–күңүрт жашыл, тарамыштары жылаңач жана ачык көрүнүп турат. Гүлү бир, сары, сырткы жагы кызыл, узундугу 5 см. Кыска сабагы өсүмдүктүн баалуулугун төмөндөтөт. Гүл коргонунун сырткы желекчелери сүйрү же кыска ромбик сымал; ичкилери – тескерисинен сүйрү. Гүлүнүн борбору кара жылдызча сымал. Аталык жипчеси сары же кара. Чаңдыгы сары.
Биологиялык өзгөчөлүктөрү
Апрелң-майда гүлдөйт. Жаратылышта жана маданий өстүрүүдө уругу менен көбөйөт. Жалпы жана өлкөдө таралуусу. Кыргыз тоо кыркасы (Кыргызстан, Түштүк Казакстан).
Өсүү шарттары
Бөксө жана шагылдуу тоолордун этек жактарындагы ар кыл чөп-бетегелүү талаалардын жана бадалдардын арасында кездешет.
Саны
Жаратылыштагы саны чектелген.
Чектөөчү факторлор
Адамдын чарбачылык аракеттери: жаз айларында мал жаюу, гүлдөрүн үзүү, пияз түптөрүн казып алуу.
Өстүрүү
Интродукциялоого начар ыңгайлашкан, көчөттөрү тез эле солуп калат. Бишкек шаарынын шарттарында апрелң айынын орто ченинде гүлдөп, гүлдөөсү 8-10 күнгө созулат. Урук байлоосу жокко эсе.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Кыргыз ССРинин Кызыл китебине (1985) киргизилген.
Статусу
VU. Кыргыз тоо кыркасында чектелген аймактарды ээлегендиктен жоголуп кетүү коркунучунун алдында турган, сейрек кездешүүчү чукул (кууш) эндем түр.
Серпилгичтик модулу
Серпилгичтик модулу - материалдын серпилгич касиеттерин мүнөздөөчү чоңдук.
Такмаклинка (дарыя)
Такмаклинка — Орусиядагы дарыя. Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - КАС/Волга/1429/33/265 орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Серпилгичтик модулу
Гук мыйзамы аткарылып, деформациясы аз, б. а. чыңалуу менен деформациянын ортосунда сызыктуу көз карандылык болгондо Серпилгичтик модулу - ал чоңдуктардын катышындагы пропорциялаш коэффициент. Ал огу боюнча созулуудагы-кысылуудагы (Юнг модулу, нормалдуу серпилгичтик модулу), жылышуудагы (жылышуу модулу), бардык жагынан кысылуудагы (көлөмдүк серпилгичтик модулу) Серпилгичтик модулу болуп айырмаланат.
Такмаклинка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сок дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Серпилгичтик модулу
Серпилгичтик модулу материалдын бекемдигин, деформацияга каршылыгын, туруктуулугун эсептөөдө, ошондой эле атомдордун ортосундагы байланыш чени катары колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Тернополь
Тернополь (Тернопіль ) 1944-ж. чейин – Тарнополь (Тарно́поль; Tarnopol) – Украинанын батышындагы шаар. Тернополь облусунун административдик борбору. Серет дарыясынын боюнда. Калкы 217,5 миң (2011). Темир жол түйүнү. Тамак-аш, жеңил, машина куруу, жыгаччылык, карапа өнөр-жай ишканалары иштейт. Театрлар (анын ичинде куурчак), филармония бар. 1540-жылдан белгилүү. 1772-жылдан Австриянын, 1919-жылдан Польшанын, 1939-жылдан Украинанын курамында. Воскресенье (17-кылым), Христорождественский (17-кылымдын башы), Воздвижения (16-кылым) чиркөөлөрү, доминикан костёлу (18-кылым) сакталган.
Ортоңку Печище дарыясы
Ортоңку Печище (Печище) — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - №1454 Печище дарыясынын сол жээгинен 32 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Ыйманкул уулу Чалагыз
Ыйманкул уулу Чалагыз (1889-1980) Комуз уста жана комузчу, акын. Ысык-Көл районундагы Корумду айылында төрөлгөн. Өз аты Абдылда болгон. Жаш чагынан эле комуз чертүүгө куштарланып, комуз чаап, ага таандык жыгачтардын жердиктерин мыкты билген. Уста өрүк комузду арбын кармаган. Анын капкагына Жети-Өгүздүн, Чоң-Жаргылчактын, Кичи-Жаргылчактын өрдөшүндөгу кыранда аба ырайынын ар кандай өзгөрүүлөрүнө туруштук берген карагайдан тандаган. Комуздун жыгачына Күнгөй-Ала тоосунун, Чүйдүн Кемин, Ысык-Ата тарабынын өрүгүн алган. Мари карагайдан да комуз чапкан. Комуз кылына күңгөйдүн кургак чөбүн көбүрөөк оттогон семиз жайдары боз койлордун ичегисин артын, өзү чыйратып алган. Чалагыз Карамолдо Орозов, Калык Акиев, Осмонкул Бөлөбалаев, Алымкул Үсөнбаев, Адамкалый Байбатыров, Муса Баетов, Атай Огонбаев, Шаршен Термечиков өңдүүлөргө өтүнүчтөрү боюнча комуз белектеген. Ал Кыргыз ССРинин маданиятка эмгек сиңирген ишмери болгон, күү чыгарган, китеп жазган, мүнүшкөрлүк да кылган. Бүркүт таптоонун купуя сырларын мыкты билген. Устанын Токтогулов Бабажан, Исаков Шайдылда, Тайчинов Казак өңдүү шекиттери бар.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Кербен баатыр
Кербен - кырк чоронун бири. Шыңгынын уулу. Манаска алты кандан барган элчилерди тосуп чыккандыгы, аскердин башчысы болгон он чоронун бири Кербен экендиги айтылат. Манас үйлөнгөндө ат чаап жар тандоо маалында Октору тулпары менен отузунчу келип, Серсабакка үйлөнөт.
Серпилгичтик
Серпилгичтик - нерсеге аракет кылган сырткы күчтүн таасири токтогондо ал нерсенин көлөмү менен формасынын (катуу перселердин) же көлөмүнүн (суюк жана газдын) баштапкы абалына келүү касиети.
Мындай касиетке ээ болгон нерселер серпилгич нерселер деп аталат. Катуу нерселерде молекулалар менен атомдордун ортосундагы өз ара тартылыш жана түртүлүш күчтөр болгондуктан серпилгич деформация кезинде алардын көлөмү менен кошо формасы да өзгөрөт.
Газдарда көлөмдүк Серпилгичтик молекулалардын жылуулук кыймылы менен шартталат.
Серпилгич деформация кезинде нерсенин өлчөмүнүн өзгөрүшү ага аракет этүүчү күчкө пропорциялаш, к. Гук мыйзамы.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Сапалак
Сапалак (Сапалак) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Ала-Бука районундагы айыл. Ала-Бука айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 645 киши.
Петрушиха дарыясы (Чумыша куймасы)
Петрушиха — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чумыш дарыясынын сол жээгинен 314 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Урака (Кугарчин району, Башкыртстан)
Урака — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Ибраев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 106 киши. Почта индекси — 453331, ОКАТО коду — 80238815008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
ЫйманкулoваТилебалды
ЫйманкулoваТилебалды Уз. 1932-ж. Ат-Башы районундагы Кара-Суу айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. Кыйла жылдары колхоздо эмгектенген. Анын шырдакчы, саймачы, өрмөкчү, чырмакчы, түймөчү экендиги көтөргөн чакан ак өргөөсүнөн баамдалат. «Кочкор мүйүз оюмун», «карга тырмак оюмун», «бадам оюмун» уз буюмга негизги көркөм каражат кылып алат. Ат-Башылык уздарга мүнөздүү такта-такта болуп түшкөн бир түрдөгү шырдакты, түр шырдакты арбын кармайт. «Аламычын» араа тиштентип берет (ак-карадан). Кээде калпактын өөнүн чааралекейлеп, түрдөп, «аламыч» кылган учурлары бар. Ал шырдак оюмдарын беттештирүүгө кызыл-жашыл түстү арбын пайдаланат. Чырмакчы катары буюмга көркөм көчөт түшүрүүдө элдик оюм-чийимдерди стилдештирет. Жан-жаныбарлардын сөлөкөттөрүн көркөм оюмга айлантып символдоштуруп жиберүүгө чебер. Анын жасалгалары көбүнчө белек-бечкек үчүн шартташат. Тилебалды уз Салкын Бегалиева менен ар дайым өнөктөш узданат.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Желдет
Желдет (ир.жаллад) - аким, эмирлердин буйругу боюнча өлүм жазасына же башкача бир өкүмүн жүзөөгө ашыруучу кызматкер. Эпосто ушул мааниде жана кызматтагы жигит маанисинде учурайт.
Долбоор:Археология/Долбоордун катышуучулары
Долбоордун катышуучулары
Эгер сиз долбоордун катышуучусу болууну кааласаңыз - өзүңүздү бул тизмеге кошуп коюңуз (жаңы катышуучулар — тизменин соңуна), ал эми өзүңүздүн жеке барагыңызга — Долбоор катышуучусу:Археология калыбын кошуп коюуңузду суранабыз.
--Kgbek 11:49, 2012-жылдын 24-октябры (UTC)
Кызматташуу
Эгер сиз долбоорлор менен иштешүүнү кааласаңыз - бул тизмеге өзүңүздүн долбооруңузду кошуп коюңюз.
Серпентинит
Серпентинит курулуш, жарым тунук түрү кооздук материал катары колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Мамбетов, Дүрбөлөң
Кыскача өмүр баяны
Кыргыз элинин белгилүү физик окумуштуусу Дүрбөлөң Мамбетов 1931-жылы 5-майда Кыргызстандын Нарын облусунун Тянь-Шань (азыркы Нарын) районундагы Калинин айылында (азыркы Таш-Башат кыштагында) туулган.
1942/1945-жылдары Калинин атындагы мектепте окуган.
Д. Мамбетов Кыргыз педагогикалык институтунун физика факультетине (1932-жылы Кыргыз педагогикалык институту) тапшырып, 1951-жылы Кыргыз мамлекеттик университетин артыкчылык диплому менен бүткөн.
Кыргыз педагогикалык институту И.Раззаковдун демилгеси менен 1951-ж. Кыргыз мамлекеттик университети болуп ачылган).
Ал окууну бүткөндөн кийин, Кыргыз мамлекеттик университетинде эмгек жолун баштаган.
Д.Мамбетов эмгек жолун баштаган жылдары 1950-1961-жж. Кыргызстан Компартиясынын Борбордук Комитетинин биринчи секретары болуп И.Раззаков иштеген. И.Раззаков республиканын билим берүү жана илимий потенциалын өнүгүшүнө өзгөчө камкордук көргөн. Андан сырткары улуттук кадрлардын өсүп – өнүгүшүнө абдан көңүл бурган. Мына ошондуктан ушундай камкордуктун негизинде көптөгөн кыргыз жаштары билим алууга умтулган.
Дал ушул мезгилде Д.Мамбетовдун илимий – изилдөө иши башталып, 1952-жылдын 1 октябрынан 1955-жылга чейин Кыргыз мамлекеттик уинверситетинин «Физика» адистигинин күндүзгү окуу бөлүмүндө аспирантурада окуган жана 1955-жылы Ядролук физика боюнча кандидаттык диссертациясын ийгиликтүү коргоп, физика илимдеринин кандидаты илимий даражасын алган. Анын кандидаттык диссертациясы ошол кезде абдан баалуу болгон, себеби ядролук физика боюнча адистер жокко эсе эле.
Андан кийин Өзбек ССРинин Илимдер академиясынын ядролук физика Институнда ага илимий кызматкер болуп иштеген. Окумуштуу кийинки илимий – изилдөө иштерин Кыргыз ССР илимдер академиясынын (Илимдер академиясы 1954-жылы ачылган) «Физика жана математика» Институнда  лаборатория башчысы катары уланткан.
Дүрбөлөң Мамбетовичтин илимий иштери катуу телолор физикасына жана катуу телолордун адгезиондук (жабышуу) байланыштарынын бузулуу механизмине арналган. Анын эмгектеринде негизинен илимдеги жаңы багыт болгон – адгезиялык байланыштардын бузулушундагы жана катуу телолордун талкалануусундагы электрдик кубулуштарды изилдөөгө көңүл бурулган.
Укмуш аял
Укмуш аял — «DC Comics» тарабынан жарык көргөн супер баатыр комикстер. Алгач 1941-жылы декабрда чыккан «All Star Comics» кинотасмасынын 8-чыгарылышында пайда болгон жана 1986-жылы Чексиз Жердеги Кризистен кийин кыска убакытты эске албаганда, 70 жыл бою комикстерде көрүнүп, туруктуу DC каарманына айланган. Укмуш аял — өз жеринде Диана деген ат менен белгилүү Амазонкалар принцессасы (грек мифологиясынын негизинде). Диана тажрыйбалуу жоокер, адамга мүнөздүү күчкө, ылдамдыкка, чыдамкайлыкка ээ, жаныбарлар менен кантип тил табышууну билет, ошондой эле чындыкты айтууга мажбур кыла турган Чындык Лассосун жана коргоочу кызмат болуп саналган бузулбас билериктерди колдонот. Диана 1941-жылдан бери комикстерде үзгүлтүксүз пайда болуп, Алтын кылымдагы комикстердин эң популярдуу каармандарынын бири болуп калган жана Экинчи Дүйнөлүк Согуштан кийин дагы деле чыгарыла баштаган беш окуянын бири болгон. Ал Американын Адилет Коомунун (1941) жана Американын Адилет Лигасынын (1960) мүчөсү болгон. Комикстердеги популярдуу аялдардын бири. Диана олуттуу, тажрыйбалуу баатыр эне, бирок жүрөгү боорукер, боорукер жана кайрымдуу, башкаларга жардам берүүгө даяр, суперкаармандардын стандарттары боюнча гана эмес, феминисттик сөлөкөт жана өзгөчө жагымдуу аял катары эсептелет.
Мамбетов, Дүрбөлөң
Кыскача өмүр баяны
Ал өзүнүн эмгектеринде, өзгөчө докторлук диссертациясында «Катуу телолорду адгезиялык жана когезиялык бузууда электрдик кубулуштарды изилдөө»,   мурда байланышпаган адгезиялык тийишүүлөрдүн иштен чыгышына  байкалган газрозряддык жана башка электрдик кубулуштарды, ошондой эле кристалллдарды майдалаганда щелочтук – галоиддик кристаллдардын экзиэмиссиялык кубулуштарды жалпылап, физика – математика илимдеринин доктору окумуштуу даражасына илимий иштерин тастыктап, коргоого даярдап жаткан учурда дүйнөдөн кайткан. Анын докторлук диссертациясына илимий-консультант белгилүү окумуштуу, химия илимдеринин доктору Н.А.Кротова болгон.
Негизги илимий макалалары
1. Д.М.Мамбетов, С. Халмурзаев. Разделение электрических зарядов при испарении слоя раствора и образовании пленочной структуры на твердой подкладке. – Издательства «Илим». // Физические свойства диэлектрических и полупроводниковых кристаллов. – Фрунзе, 1967. 2. Д.М.Мамбетов, Т. Мусуралиев. Исследование газового разряда при нарушении адгезионного контакта. – // Доклады академии наук СССР.т.180, №3. 1968.    3.В.В. Чердынцев, Д.М.Мамбетов. Определение возраста окаменелых костей палеолита по отношению изотопов тория. – // Оптика ядерные процессы. – Алма-Ата, 1960. 4.В.В. Чердынцев, Д.М. Мамбетов. Исследование эффекта «импульсных реакций». – // Оптика ядерные процессы. – Алма-Ата, 1960. 5. З.Х. Губайдуллин, Д.М.Мамбетов. Оптимальные условия получения препарата Na2 So4 обнаруживающего спонтанные газоразрядные явления. // Журнал физический химии. Том XLIII ¬– М., 1969. 6. Д.М.Мамбетов. Применение радиоактивных изотопов промышленности. – Архив. 7. Д.Мамбетов. Генерация электрических микро-газоразрядов в свежее-кристаллизованных слоях сернокислгон натрия. – Архив. 8. Д.М.Мамбетов. Способы получения атомной энергии и применение ее в мирных целях. – Архив.
Эс тутум
Дүрбөлөң Мамбетовдун ысымы туулуп-өскөн айылындагы орто мектепке коюлган.
Кыргыз элинин чыгаан окумуштуусу Дүрбөлөң Мамбетов жөнүндө эң алгачкы кыскача маалыматты, Кыргыз илимдер академиясынын физика–математика илимдеринин доктору, Шаршен Кенжебаев мындай деп эскерди:
«Ошол кезде жаңыдан калыптанып, өсүп бара жаткан физик-илимпоз кыргыз жаштарынан ичинен өзүнүн талыкпаган эмгеги, окумуштуулугу менен айырмаланган жигит эле. Өмүрү узун болгондо, бүгүнкү күндө физик институтун башкарып, директору болуп турмак. Азыркы жаштар Дүрбөлөң Мамбетов кандай инсан экендигин билбей калдыңар».
Дүрбөлөң Мамбетов жөнүндөгү кийинки маалыматты 1997-жылы Улуттук аттестациялык комиссиянын төрагасы болуп турган, химия илимдеринин доктору, академик Үсөн Асанов кеңири айткан. Ал кезде Нарын шаарында Нарын мамлекеттик университети ачылып, Үсөн Асанов жаңы ачылган университетке келип, университеттин окутуучулук–профессордук курамына кыргыз илими жана окумуштуулары жөнүндө 2 саттан ашыгыраак маалымат берди.
Кыргызстандагы илимдин ар кайсы тармактары боюнча корголуп жаткан кандидаттык, докторлук диссертациялар жана айрым бир окумуштуулар жөнүндө айтып жатып, Дүрбөлөң Мамбетовду дагы эскерип, анын илимий иштерин өзгөчө белгилеп айтты.
Дүрбөлөң Мамбетов, структурасунда он молекула сууну кармаган натрийдин суьфатынын кристаллогидраты сырткы чөйрөнүн таасиринин натыйжасында бузулуугв учураган кезде электрдик кубулуштун пайда болоорун эксперимент түрүндө далилдеп чыккан. Натрийдин сульфатынын кристаллогидраты чөйрөнүн таасири тийген учурда, физикалык жактан бузулуп, ошол убакыттарда атмосфераны кандайдыр бир деңгээлде иондоштураарын түрдө аныктаган. Түркмөнстан Республикасындагы Кара-Багаз көлүнүн айланасында эксперимент жүргүзгөндө Дүрбөлөң Мамбетов изилдеген кубулуштун жаратылышта болуп тураары дагы бир ирет далилденген.
2011-жылдын 4-январында Нарын мамлекеттик университетинде иштеген тарых илимдеринин кандидаты Бектемирова Айнагүлдүн жардамы аркылуу Дүрбөлөң Мамбетовдун докторлук диссертациясы менен кенен таанышууга мүмкүнчүлүк алынды. Докторлук диссертация «Электрические явления при адгезионном и когезионном разрушении твердых тел» - деген темада жазылган. Диссертациянын негизги максаты – катуу заттардын когезия жана адгезиялык талкаланууга учураган кезиндеги электрофизикалык кубулуштарды системалык түрдө изилдөө болуп саналат.
Адгезиялык жана когезиялык бузулуу учурунда  сырткы курчап турган газ чөйрөсүндөгү электрдик тешип өтүү, ылдам жана акырын кыймылдоочу электрондордун эмиссиясы сыяктуу ж.б. көптөгөн кубулуштар болуп турат. Изилдөөнүн объектиси катары натрийдин сульфаты же мирабилити (натрийдин сульфатынын жаратылыштагы кездешкен минералы) алып, механикалык таасир этүүдөн пайда болгон электрдик эффектилердин пайда болуусун жана бул кубулуштардын кинетикасын, нымдуулуктан жана газдардын басымынан, жаратылышынан болгон таасирин ийне жибине чейин изилдеген. Ошондой эле сууда жакшы эрий турган NH2CE, NANO3, K2SO4, Li2SO4 туздарынын ушул процесстерге болгон таасирин да караган. Мирабилит кристаллы муздаган учурда нымдуулукту өзүнө соруп алары жана температураны жогорулатканда суу кристаллдын үстүңкү бетинен суу бөлүнүп чугуусу, катуу заттын бузулушуна алып келип, кубулушту пайда кылаарын байкаган.
Жогорудагы эксперименттик байкоолордун натыйжасында натрийдин сульфатынын препараты атмосфераны ионшдоштуруучу булак катары кароого мүмкүн экендигине көзү жеткен.
Бул кубулуштун жаратылыштын шартында да болуп калуу мүмкүнчүлүгүн алдын ала байкаган окумуштуу 1967-жылы июль айында Түркмениядагы Кара-Багаз көлүнүн айланасында экспериментти кайталаганда атмосферадан  электирдик эффект кайрдан байкаган. Окумуштуунун илимий божомолу жаратылыштагы кубулуш менен дал келеп, Советтер Союзундагы  окумуштуулардын ичинен Дүрбөлөн Мамбетов биринчилерден болуп,аныктап чыккан.
Бул кубулуштун экинчи бир илимий практикалык аспектисин (жагын) карасак, Орто Азия аймагында керамикалык курулуш материалдарынын жана имараттарды, үйлөрдү куруп жаткан бышкан кыштардын бир нече жыл өткөндөн кийин нымдын, абанын таасиринин натыйжасында ак кебер болуп үбөлөнүп бузулушу – Д.Мамбетов аныктаган кубулушка дал келгендиги экендигинин бир белгиси болуп саналат. Көрсө убакыт өткөн сайын керамикалык материалдагы жана бышкан кирпичтеги абанын, нымдын таасиринин натыйжасында чогулган туздардын  курамынын 95% натрий сульфатынан тураарын химия илимдеринини доктору, академик К.Ш. Шатемиров илимий жактан далилдеген.
Д.Мамбетовдун илимий иштери Союздун убагында ар кайсы республикаларда өткөн республикалык жана Бүткүл союздук конференцияларда, симпозиумдарда баяндалганда жана ошол кездеги эң жогорку деңгээлдеги Доклады Академии Наук журналына илимий макалаларынын  жарык көрүшү, бул –инсандын  жаштыгына карабастан кандай даражадагы илимпоз экендигин көрсөтүп турат.
Йэйл (Оклахома)
Йэйл (Оклахома) (Yale) — Оклахома штатынын Payne округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1 342 киши. Болжолдуу аянты - 2.4 км². FIPS коду — 40-82500.
Ыйманалы уулу Абыш
Ыйманалы уулу Абыш (1901-1986) Ат жабдыктарынын чебери (өрүмчү, ээрчи). Кемин районундагы Кайыңды айылында төрөлгөн. Абыш колдон кайыш ийлеп, жаңгактын терилеринен татаал өрүмдөр үчүн тасма (көк) жараткан. «Суйсалма өрүмгө», «терме өрүмгө» 12-16 тал көктү текши тилип, өрүмүн өтө кооз чыгарган. Кош түшкүн берген (кош өрүмдүү). Анын жасаган камчылары айыл арасында көп жолугат. Ээр чабуу ыкмалары учурунда жазылбай калган. Эмгеги баттамада.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Кебыла-Ю
Кебыла-Ю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уса дарыясынын сол жээгинен 395 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 42 км.
Канчоро
Семетейдин чоросу.
Белгилүү кара мүртөз баатыр.
Кошумча жоопкерчилиги бар коом
Кошумча жоопкерчилиги бар коом – коомдун бир же бирнече мүчөсү тарабынын уюштурулган, уставдык капиталы уюмдаштыруучу документтеринде аныкталгандай көлөмдөгү үлүштөргө бөлүнгөн коом. Мындай коомдун катышуучулары анын милдеттенмелери боюнча коомдун уюштуруучу документтеринде аныкталгандай өздөрүнүн мүлктөрү менен кошкон үлүштөрүнүн баасына карата баардыгы үчүн бирдей өлчөмдө тилектеш субсидиардык жоопкерчилик тартышат. Катышуучуларынын бири кудуретсиз болуп калган шарттарда, коомдун милдеттенмелери боюнча анын жоопкерчилдиги, эгер коомдун уюмдаштыруучу документтеринде бөлүштүрүүнүн башка тартиби каралбаган болсо, калган катышуучулардын арасында кошкон үлүштөрүнө жараша түз катышта бөлүштүрүлөт. Коомдун фирмалык аталышы кошумча жоопкерчилик менен кошо коомдун аталышын, ошондой эле «кошумча жоопкерчиликтүү» деген сөздү өзүнө камтуусу тийиш. К. ж. б. к-го жарандык мыйзамдарда жоопкерчилиги чектелген коом жөнүндөгү эрежелери колдонулат. Юридикалык жактын уюмдаштырылган укуктук тариздеринин бири.
Серпентин
Серпентин (лат. serpens - жылан; өңү жыландын термине окшош) - катмарлуу силикаттар классчасындагы минерал.
Кристалл торчосунун деформацияланыш мүнөзүнө жана морфологиясына жараша Серпентин үч негизги түргө ажырайт: майда кабырчыктуу, калдыркандуу - антигорит; ичке булалуу - хризотил; майда бүртүкчөлүү - лизардит. Өңү ак, сары, жашыл.
Катуулугу Моос шкаласы боюнча 2,5-3; салышт. салм. 2,5. Серпентин - серпентинитти түзүүчү минерал. Серпентин имараттарды кооздоо үчүн колдонулат.
Гипотетика-дедуктивдик ыкма
Гипотетика-дедуктивдик ыкма, чыныгы мааниси белгисиз гипотезалардан бүтүм чыгарууга негизделген ой жүгүртүү ыкмасы.