cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Импульс техникасы
Импульс техникасы - электр импульстарын пайда кылуу, өзгөртүп түзүү жана өлчөө методдорун, техникалык каражаттарын изилдөөчү, иштеп чыгаруучу жана колдонуучу техникалык тармак. Импульс техникасында электр импульстары ар түрдүү электр тизмегине, түзүлүштөргө жана объектилерге таасир бергенде пайда болгон процесстер изилденет жана талданат. Токтун жана чыңалуунун электр импульстары менен техникасынын көп тармактарында, айрыкча электроникада көбүрөөк пайдаланылат. Мында жекече жана ырааттуу берилген импульстар колдонулат. Импульс режиминде электрондук түзүлүштөргө электр сигналдары үзгүлтүктүү кылып берилет. Импульс сигналдары амплитудасы, импульстун узактыгы, жыштыгы жана өз ара жайгашы боюнча айырмаланат. Ал импульс сигналдары модуляциянын түрүнө жана импульстун формасына жараша татаал түзүлүштө болуп, Импульс техникасында ондогон гц тен ондогон Ггц ке чейинки жыштыктагы импульс сигналдары колдонулат. «Импульс» деген түшүнүктүн өзү эле анын эң аз убакыт аракет кыла тургандыгын билдирет. Бирок импульстун аз убакыт аракет кыла тургандыгы салыштырма гана түшүнүк, анткени колдонулуучу тармагына ылайык импульс бир кыйла узак убакыт берилиши мүмкүн. Мис., автоматикада узактыгы 0,01-1 сек, импульстук радио байланышта 10_6 сек, бөлүкчөлөр физикасында 10-9 сек узактыктагы импульстар пайдаланылат. Техниканын бир эле тармагында узактыгы жана жыштыгы ар түрдүү болгон импульстар колдонулушу мүмкүн. Мис., радиолокацияда узактыгы 10_3 тен 10-9 сек га жана кайталануу жыштыгы 1 гц тен 104 гц ке чейинки электр импульстары колдонулат. Ар түрдүү формадагы импульстарды алуу, аларды өзгөртүү жана импульстар менен логикалык операцияларды аткаруу үчүн импульстук типтүү схемалар жана түзүлүштөр керектелет. Аларга импульсту пайда кылуучу, алардын формасын, амплитудасын, уюлдуулугун өзгөртүүчү сызыктуу түзүлүштөр (дифференциалоочу жана интегралдоочу тизмек, импульстук трансформатор жана күчөткүч ж. б.), импульстарды өзгөртүп түзүүчү жана тизмекти алмаштырып туташтыруучу сызыктуу эмес түзүлүштөр (чектегич, магниттүү генератор, электрон ачкычтары ж. б.), регенерация схемалары жана импульстар генератору (триггер, мультивибратор, блокинг-генератор), токту жана чыңалууну сызыктуу өзгөртүүчү электрон генераторлору (фантастрон, санатрон ж. б.), импульс сигналдарын иштетүүчү атайын түзүлүштөр (код түзүүчү жана кодду жандыруучу, дешифратор, каттагыч, матрица ж. б.) кирет. Импульс сигналдарын биринчи жолу орус илимпозу П. Л. Шиллинг 1832-ж. электромагниттуү телеграфта колдонуп, аны орус академиги Б. С. Якоби, америкалык ойлоп табуучу С. Морзе өркүндөткөн. А. С. Попов радио толкунду пайда кылуу үчүн (1895) импульстук учкундуу бергичти колдонгон. 1907-ж. орус илимпозу Б. Л. Розинг сүрөттөлүштүн сигналдарын кабыл алуу үчүн дүйнөдө биринчи болуп электрон-нур түтүгүн пайдаланган. 1918-ж. советтик илимпоз М. А. Бонч-Бруевич «катод релесин» иштеп чыккан жана изилдеген. Андан кийин Америкада мультивибратор жана триггер түзүлгөн.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Анду-су дарыясы
Анду-су — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чульча дарыясынын сол жээгинен 46 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Амтцелль
Амтцелль (Amtzell) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Равенсбург районуна карайт. Тюбинген административдик округуна тиешелүү. Калкы – 4041 (2013-ж.). Аянты – 30,56 км².
Автогенез
Автогенез  (авто... жана гр. genesis— пайда болуу) - эволюциялык окуудагы организмдердин эволюциясын ички факторлордун гана таасири менен түшүндүрүүгө аракеттенген биологиядагы идеалистик концепция. Баштапкы ички мүмкүнчүлүктөрдүн негизинде, багытталган мүнөзгө ээ болгон, белгилүү нерсенин өөрчүшү. Ж. Б. Ламарктын «градация» жөнүндөгү окуусу автогенетикалык мүнөзгө ээ.
Бууланткыч
Бууланткыч – суюктукту бууландырып, жылуулук алмаштыруучу аппарат. Б. жылуулук энергетикасында буу иштелүүчү орнотмодо конденсация учурунда сарп кылынган энергияны тазартылган суу алуунун эсебинен толуктайт. Бууланткыч буу барасында иштетилип, түтүктөрдүн арасындагы боштуктан өтүүчү буу жана казан агрегатынан чыгуучу түтүк менен ысытылат. Бууланткыч деңиз суусун туздан тазалоо, муздаткыч камераларын муздатуу иштеринде жана бууландыруучу аппаратта колдонулат.
Кызматтык ыйгарым укуктардан ашачабуу
Кызматтык ыйгарым укуктардан ашачабуу – КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган мамлекеттик (муниципалдык) кызматтын кызыкчылыктарына каршы жасалган кылмыш; кызмат адамы тарабынан анын ыйгарым укуктарынын чектеринен ашачапкан жана жарандардын же уюмдардын укуктарынын жана мыйзамдуу кызыкчылыктарынын, же болбосо коомчулуктун же мамлекеттин мыйзам тарабынан коргоодогу кызыкчылыктарынын олуттуу бузулуусуна алып келген аракеттерди жасоосунда турат.
Рыскулов Табел
Рыскулов Табел Жыгаччы. 1934-ж. Талас районунун Үч-Эмчек айылында төрөлгөн. Айылдык башталгыч мектептен окуган. Атасы жыгаччы да, темирчи да, мергенчи да болгон. Чоң атасы Сарт уулу 36 тал менен камчы өргөн, таш чеккен, тегирмен жүргүзгөн, өтүк ултарган. Көркөм кол өнөрчүлүк укумдан-тукумга астектелип улаштырыла кармалып келе жаткан бул үй бүлөдө устакерчиликтин мектеби колдон колго өтүүдө. Табелдин уулу Кабай (1964-ж. туулган, атайын техникалык орто билимди Харьковдон алган) 1981-жылдан өзү менен бирге узанат. Табел 12 канат үй көтөрүүдө. Анын уугунун узундугу 5 метр. Жергиликтүү токойдо узундугу, жоондугу туура келген жыгач табылбагандыктан, уукту эмен менен ак чечек өсүмдүгүнөн жасоодо. Керегесине самби талды пайдаланууда. Ар бир канатка 12 башты так эсепке алган. Кереге жазылганда 1,8 метр, анын эриши 1,5 метр келет. Табелдин жекече узануу ыкмалары бар. Мисалы, самби талды иштетүүгө жеңил болсун үчүн кыйып келээри менен аарчып, анан көлөкө жайда табы менен кургатат. Тезге коюуда сууга таштап, жибитип алуусу илгертеден берки таластык чеберлердин жалпы буюм-тайым кармоолоруна окшошот. Уста жердик жыгачты качан кыюу, кандай кургатуу, кантип матоо өңдүү ыкмаларды мыкты билет. Жасап жаткан үйүнүн түндүгүнүн диаметри 2,2 метрге (алкагы 6,6 метрге), үйдүн айланасы болжолдо 32-36 метрге, бийиктиги 6 метрге барабар. Үй жыгачын сырдоодо Таластын Орто-Ата, Кең-Кол-Атасынын жошосун пайдаланат. Аны чылап, суюлтуп кайнатат. Анан ага эмендин боёгун кичине кошот. Чебер жердик жыгачка өтө этиет мамиле кылат, анткени жыгач нымды да, күндү да анча сүйбөйт.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Рысалиев Өкөнаалы
Рысалиев Өкөнаалы Жыгаччы-сүрөтчү. 1935-ж. Кара-Буура районундагы Бейшеке айылында төрөлгөн. Бишкек шаарындагы сүрөтчүлөр окуу жайынан билим алган. Отуз жылдан ашуун чарбада сүрөтчү-жасалгалоочу, мектепте сүрөт мугалими болуп эмгектенген. Кийин жыгаччылыкка биротоло өткөн. Жергиликтүү карагайдын, талдын, теректин, кайындын жекече касиеттерин таасын туйган чебер «ак жыгаччы», «кызыл жыгаччы» аталат да, жыгач буюмдарынын эмеректерин түгөл кармайт. Аларды иштетүүдө жаңычылдык касиетке эгедер. Уюштурган чакан өнөрканасы да бар. Ээр чабууда Кайнар тоосунун бака терегин кыйып келип, алма, өрүк, жаңгак арасыңдагы көлөкөдө кургатат. Кургаган жердик өзү жарака бергенде, ошол нук боюнча бөлүп, кыштата чабат. Уста калак баш (кокон ээри), куш баш ээрлердин үлгүлөрүн сыйда келтирип, аларга түстүү металлдарды чаап, зер оюм-чийимин түшүрөт. Ага кардарлар алыстан келишет. Өрүктөн комуз чаап, ага жыгач оюмдарын берет. Тал-теректен жараткан кырма идиштери жана бөбөктөр бешигинин формалары салттуулукту баамдатат. Чебердин өнөрканасынан Нуркан, Мукан, Нурин өңдүү үйрөнчүктөр өсүп чыккан.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Рыспеков Сүйүндүк
Рыспеков Сүйүндүк (1950-92) Ат жабдыктарынын чебери. Тоң районундагы Бөкөнбаев айылында төрөлгөн. Колхоздо жардамчы малчы болуп эмгектенген. Бишкектеги көркөм окуу жайын бүтүргөн. 1980-87-жылдары «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин үйдөн узануучу чебери болгон. Алма-Ата шаарындагы ат жабдыктарын жасоо боюнча өнөрканада эки жылча узанып, «Казак ССРинин элдик чебери» деген наам алган. 1985-жылдагы жаштардын жана студенттердин Бүткүл дүйнөлүк II фестивалынын катышуучусу. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Сүйүндүк ээр сынпостойт. Өздүк узануусунда айрым зергердик өзгөчөлүктөрү баамдалат. Мында булгаарынын үстүнө ээрди коюп, каптоодо анын кашын өзүнчө, чарасын өзүнчө, капталдарын өзүнчө алат да, кара булгаарыга «прессте» (атайын калыпка коюп ысытуу аркылуу) көркөм оюм-чийим түшүрөт. Түшкөн кооздуктардын негизги элементтерин «кыял оюму» түзөт. Ээр сынпосунун четтерине ак кайыштан «араа тиш» келтирет. Анын «кыюулары» машина менен жүргүзүлөт. Ат жабдыктарын шөкөттөөдө, мисалы, куюшкандын кошундусундагы «сүзмөсүнө» (жүзмө) кадимки «кыял оюмун» металлга түшүрөт. Демек, куюшкандын кошундусу эки бөлүктөн турат. Уста үстүнө томпок шөкөт (металл топчу) жаткырат. Анда өзүнчө сайланган кооздук болот. Кошундунун эки канатындагы түшүрүлгөн «кыял оюмунан» улам зергер «чегелөө», «чапкылоо» салтын-наркын сактоону мыкты өздөштүргөндүгү көрүнөт. Устанын негизги узануу ыкмасы - «чапкылоо». Металлды өгөөлөө, чабуу, чегелөө, өзүнчө калыпка уруу, эшүү, чыйратуу сыяктууларды кармайт. Сүйүндүктүн атасы Рыспек өз учурунда оозго алынган уста болгон. Сүйүндүк малчылардын суроо-талаптарын эске алып, ат жабдыктарынын бүтүндөй түрүн өз бетинче сатууга чыгарууда. Ал азыр күмүш кармоонун ички сырларын да таасын өздөштүргөн. Казак агайындардан шири жана жыгач идиштерин жасоонун ыкмаларын үйрөнгөн. Уста уйдун чылгый терисинен көөкөр жасоо үчүн абалы өзүнүн калыбына түспөлүн келтирип, ага мүнөздүү оюм-чийим берип, аарынын чөбөгөсү менен малдын майына аралаштыра кайнатканда өзгөчө суюктук пайда болот. Мына ошону майлаганда ыштагандай кызып өңдүү түс жаралат. Ошондон кийин ыштыкка коёт. Сүйүндүк иниси Турсунбек экөө өнөктөш узанган. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1987 ж. «Казакстан элдик чеберлердин көргөзмөсү». Ат жабдыктары үчүн ЭЧЖРКнүн I даражадагы диплому; 1988 ж. Эл чыгармачылыгынын «Венгрия - Казакстан» аттуу көргөзмөсү; 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Ат жабдыктары жана зер буюмдары менен катышкан.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Империя конференциялары
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Күл азык, тамак
Күл азык – көпкө сакталуучу тамак. Күл азыктын негизи эттен (уйдуку, койдуку, кийиктики жана башка) турган. Союлган малдын (кайберендин) эти бышырылып, туурасынан жука кесилип, кургатылып, сокуга күл майда талкаланып, жаргылчакка тартылат. Даярдалган эт сызгырылып, сызыгы таза алынган майга салынат да, ал кайнаар замат ун кошулуп, кызарганча куурулат. Суугандан кийин жакшы иштелген карынга салынат. Күл азык узак сапарга, аң уулоого, жүрүшкө, казатка чыгаарда даярдалган.
Ханавэй-Яха (Надуй-Яха куймасы)
Ханавэй-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Надуй-Яхадарыясынын сол жээгинен 240 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ям-Елга (дарыя)
Ям-Елга — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Курган облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кидыш дарыясынын сол жээгинен 42 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы башатынан Увелька дарыясын кошпогондо, Уй дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Арун Ажиев
Ажиев Арун (1923-ж. т., Нарын району, Орто-Саз айылы) — Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты (1971—75).
Өмүр баяны
Ажиев Арун Ажиевич 1923-жылы Нарын районунда, Орто-Саз айылында төрөлгөн. Билими жогорку.
1942-ж. Нарын педагогикалык окуу жайын, 1957-ж. Москвадагы Жогорку партиялык мектепти бүткөн. Улуу Ата Мекендик согушка катышкан.
1950—85-ж. Нарын облустук комсомол комитетинин 1-катчысы, Ак-Талаа, Нарын райаткомдорунун төрагасы, Кыргызстан КП Ат-Башы, Жумгал, Ак-Талаа райкомдорунун 1-катчысы, Нарын облустук маданият бөлүмүнүн начальниги болуп иштеген.
Сыйлыктары
Алган сыйлыктары: "Эмгек Кызыл Туусу" эки ордени.
2 Эмгек Кызыл Туу, 2-даражадагы Улуу Ата Мекендик согуш ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Эмгек жолу
1942-1947-жж., Тянь-Шань облусу, райком аткаруу комитеттеринде биринчи, экинчи катчы, 1958-жж. Тянь-Шань облусунун КП Ат-Башы районунун комитетинин 1-катчысы болуп эмгектенген.
Колдонулган адабият
Нарын энциклопедиясы,-Б., 2009
Бидюльга дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кама бассейндер округу жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сим дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Белая, дарыя бассейни — Кама.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кызматчылардын өкүлдөрү
Кызматчылардын өкүлдөрү – кесиптик бирликтердин, алардын бирикмелеринин уюмдары, алардын уставдарына ылайык жумушчулардын кызыкчылыктарын коргоого ыйгарым укуктуу өкүлдөрү, ошондой эле КР мыйзамдарына ылайык уюштурулган башка уюмдар. Кесиптик бирликтердин мүчөсү болбогон жумушчулар кесиптик бирликтерге өз кызыкчылыктарын коргоого ыйгарым укуктарын бере алышат.
Шейшеканов, Турдубек Бейшенакунович
Кыскача өмүр таржымакалы
Ал орто мектепти Тоң районундагы Карл Маркс атындагы мектепте 1969-жылы аяктаган.
Турдубек Бейшенакунович Шейшеканов 1970-72 жж. Советтик армияда аскердик кызматын өтөп келип, 1973–ж. КМУнун (азыркы Жусуп Баласагын атындагы КУУнун) тарых факультетине окууга өткөн.
Аталган факультетти ал 1978–ж. артыкчылык диплому менен аяктаган.
1978–ж. баштап ал Кыргыз мамлекеттик медициналык институтунун тарых кафедрасында окутуучу болуп иштей баштаган.
1984–ж. ал Орусиядагы Москва Мамлекеттик университетине бир жылдык стажировкага жөнөтүлгөн.
1985-1995–жж. ал Кыргыз Медициналык институтунда (азыркы Кыргыз медициналык академиясында) ага окутуучу болуп иштеген.
1995–2000–жж. ал кайрадан Кыргыз армиясынын катарына чакырылып, Кыргыз Улуттук Аскер лицейинде аскердик кызмат өтөгөн.
2001–ж. баштап ал Ж.Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинде “Чөлкөм таануу” бөлүмүнүн башчысы, “Азия жана Африка өлкөлөрүнүн тарыхы” кафедрасынын доценти болуп иштеген.
2004–ж. ал кандидаттык диссертациясын ийгиликтүү коргогон, тарых илимдеринин кандидаты даражасын алган.
2009–2010-жж. ал КУУнун “Изилденип жаткан чөлкөмдүн тарыхы жана маданияты” кафедрасынын башчысы жана профессордун милдетин аткаруучу болуп иштеди.
2010-ж. ал КР ЖАКтан доцент наамын алган.
2010-2016 ж.ж.ал КУУнун “Азия жана Африка өлкөлөрүнүн тарыхы кафедрасынын» башчысы, профессордун милдетин аткаруучу болуп иштеди.
2016-2021-жж. ал КУУнун «Жалпы тарых» кафедрасынын доценти болуп иштеди.
2021-ж. баштап ал КУУнун «Азия жана Африка өлкөлөрүнүн тарыхы» кафедрасынын доценти болуп иштеп келет.
Илимий жана агартуучулук ишмердиги
2004–ж. ал 1916-жылдагы падышалык Орусияга каршы улуттук боштондук көтөрүлүш тарыхынын Ысык-Көл аймагына байланыштуу айрым өңүттөрүнө арналган кандидаттык диссертациясын ийгиликтүү коргогон жана тарых илимдеринин кандидаты окумуштуулук даражасын алган. Илимий жетекчиси - тарых илимдеринин доктору, профессор Токторбек Өмүрбеков.
2007–ж. КУУнун Окумуштуулар кеңеши тарабынан анын 1916-жылдагы падышалык Орусияга каршы улуттук боштондук көтөрүлүш тарыхына арналган докторлук диссертациясынын темасы бекитилген. Азыркы мезгилде ал диссертациясы боюнча тарыхый булактардын үстүндө иш алып барууда.
Иштеген мезгилинде өзүн жакшы жактарынан көрсөтө алды, илимий жана педагогикалык ишинде көптөгөн жетишкендиктерге жетишти. Азыркы мезгилде 1 монографиянын, 30 га жакын макалалардын, усулдук колдонмолордун автору болуп эсептелет.
Шейшеканов Турдубек Бейшенакунович иштеген жылдары көптөгөн эл аралык, республикалык деңгээлдеги илимий практикалык конференцияларга, илимий методикалык семинарларга активдүү катышып келет.
Тарых илимин пропагандалоо боюнча басма сөз беттеринде, радио жана телевиденияда да иш алып барууда.
1916-жылдагы падышалык Орусияга каршы улуттук боштондук көтөрүлүш тарыхын изилдөө
Т.Шейшеканов 1916-жылкы Ысык-Көлдөгү азаттык көтөрүлүшүнүн жетекчилеринин бири - Сагаалы (Ысакаалы) Алматаевдин ата-бабалары жана көтөрүлүш очогунун жетекчилеринин бири катары ишмердиги, оторчулар тарабынан мерт кылынгандыгы жөнүндө айрыкча иликтеди. https://www.azattyk.org/a/urkun_kyrgyz_chine_family_history/27708761.html Шейшеканов Т. Сагалы Алматаев көтөрүлүш башында тургандардын бири. 12.5.2016.
Педагогдук ишмердиги жана кесипкөйлүк сапаты
Шейшеканов Турдубек Бейшенакунович өз ишинде педагогикалык кесипке болгон жогорку жөндөмдүүлүгүн, принципиалдуулугун, ишти уюштура билгендигин көрсөтө алды.
Тарых жана чөлкөм таануу бөлүмүнүн студенттерине: “Азия жана Африка өлкөлөрүнүн тарыхы”, “Историография” ("Тарыхнаама"), “КМШ өлкөлөрүнүн тарыхы”, “Кесипке кириштүү”, “Протоколдук кызмат”, “Дипломатиялык жана консулдук кызмат” ж.б. сабактарды өтүп келүүдө. Аталган сабактарды мамлекеттик (кыргызча) жана расмий (орусча) тилдерде жүргүзөт.
Доцент Турдубек Бейшенакунович Шейшеканов Ж.Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин жана андагы Тарых жана чөлкөм таануу факультетинин коомдук, илимий, методикалык, тарбиялык иштерине жигердүү катышып келет.
Шейшеканов Турдубек Бейшенакунович өзүнүн жөнөкөйлүгү жана ишке болгон жоопкерчилиги менен коллегаларынын жана студенттердин арасында кадыр баркка ээ. Жаш мугалимдерге жакшы насаатчы. Сабак өтүүдө ар кандай жогорку денгээлдеги усулдук ыкмаларды колдонот. Студенттерге талап коюу менен бирге, алардын предметке болгон кызыгуусун арттырат. Студенттердин курстук жана дипломдук иштерине жакшы жетекчилик кылат. Студенттерди тарбиялоодо талыкпай эмгек өтөөдө.
Үй-бүлөсү
1975-жылы Турдубек Шейшеканов кесиби - тарых мугалими болгон Гүлжамал Исамидин кызы Чоңмуруновага үйлөнгөн. Жубайы Кыргызстандын Чүй облусуна караштуу Кегети айылынан болот.
Жети баланын атасы (беш эркек, эки кыз). Неберелери бар.
Лыза-Ты-Вис
Лыза-Ты-Вис — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лызаю дарыясынын оң жээгинен 47 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Кызыл китеп
Кызыл китеп – өзгөчө коргоо тартибин киргизип, андан ары башын көбөйтүү максатында белгиленген мыйзам тартиби аркылуу бекитилүүчү жоголуп бараткан же жоголуу алдында турган сейрек жаныбарлар тууралуу маалыматтардын жыйындысы.
Иммундаштыруу
Иммундаштыруу (лат. immunisтаза, бир нерседен тазарган) - адам жана жаныбарларга жасалма иммунитет түзүү ыкмасы. Иммундаштыруу активдуу жана пассивдуу болуп бөлүнөт. Активдуу Иммундаштырууда организмге антигендер - микроорганизмдерден (бактерия, риккетсия, вирус) же алардын продуктуларынан (токсин) алынган дары дармек (вакцина) адам менен жаныбарды жугуштуу оорудан сактоо үчүн тамызылып, териге, анын алдына, булчуңга, курсакка, венага куюлат, ошондой эле ичүү жана дем алуу аркылуу берилет. Иммундаштыруу дары-дармектин үлүшүнө, сапатына жана организмдин реакция беруү ийкемдүүлүгүнө байланыштуу. Иммунитет түзүү үчүн антигенди бир нече жолу куюу керек. Экинчи Иммундаштыруу (реиммундаштыруу) биринчи Иммундаштыруудан 1-2 жумадан кийин жүргүзүлөт. Аралыгы алыс (бир нече ай же жыл) жана кайталаныл жасалуучу Иммундаштыруу натыйжалуу болот. Пассивдүү Иммундаштыруу адам менен жаныбарлардын канынын сыворотка топторун же сывороткаларды тери алдына, булчуңга, шашылыш учурда венага куюу аркылуу жүргүзүлөт. Бул дары-дармекте токсинди нейтралдоочу, козгогучтун активдүүлүгүн жоготуучу, алардын таралышына жол бербөөчү даяр антителолор болот. Пассивдүү Иммундаштыруу кыска мөөнөткө (1 айга чейин) иммунитет пайда кылгандыктан жугуштуу оорулар (кызамык, кептөөр, селейме, газ гангренасы, чума, грипп ж. б.) менен аралашкандарга жасалат.
Мусино (Кугарчин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Арой дарыясы (Кара-Кема куймасы)
Арой — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Кара-Кем дарыясынын сол жээгинен 12 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кыймылдуу буюм
Кыймылдуу буюм – акча менен баалуу кагаздарды кошуп алганда, кыймылсыз мүлккө таандык болбогон, мыйзамда көрсөтүлгөндөн башка учурларда, укукту каттоо талап кылынбаган буюмдар.
Кыргыз-германия экономикалык мамилелери
Кыргыз Республикасынын Германия Федеративдүү Республикасы менен соода-экономикалык мамилелери негизинен Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун жана Кыргыз Республикасы менен Европалык Союздун ортосунда түзүлгөн макулдашуулардын алкагында жүргүзүлөт. Эки өлкөнүн ортосундагы соода-экономикалык кызматташуунун негизги укуктук базасын түзгөн келишимдер булар: Капитал салымдарын жүргүзүүгө жана өз ара коргоого көмөк көрсөтүү тууралуу келишим (Бишкек шаарында 1997-жылдын 28-августунда түзүлгөн) жана Киреше менен мүлккө эки ирет салык салууну болтурбоо жана салык салуудан качууга тыюу салуу тууралуу макулдашуу (Бишкек шаарында 2005-жылдын 1-декабрында түзүлгөн).
2024
2024 (эки миң жыйырманчы төртүнчү) жыл — толук жыл, Григорий календары боюнча күнү башталат. Бул биздин замандын 2024, 3-миң жылдыктын 24, XXI кылымдын 24-жылы.
Кожо-Келең, Кара-Суу району
Кожо-Келең (Кожо-Келең) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Папан айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 589 киши.
Филэмбриогенез
Филэмбриогенез (гр. phylon - уруу, embryon - түйүлдүк) – организмдин жеке өөрчүсүнүн эволюциялык өзгөрүүсүнүн жолу. 1910-ж. А. Н. Северцов тарабынан сунушталган. Бул окуунун негизги жобосу болуп, филогенездик өзгөрүүгө карата онтогенездик өзгөрүүлөрдүн биринчилиги эсептелет. Ф. эволюциялык өзгөрүүсүнүн убактысы жана мүнөзү боюнча үчкө бөлүнөт: анаболия, девиация жана архаллаксис. Ф-де организм белгилеринин жана касиеттеринин татаалданышы да, ошондой эле тиричилигинин жана чөйрөсүнүн тийгизген таасиринин негизинде жөнөкөйлөнүшү да мүмкүн.
Күл-Чор, Бага-Тархан, Күрсүл
Күл-Чор, Бага-Тархан, Күрсүл – 8-кылымдын баш чениндеги түргөштөрдүн аскер башчысы. 720-жылы согдулуктардын арабдарга каршы согушуна жардамга келген түргөштөрдүн аскерлерин жетектеген. Самарканды курчоого алып, согдулуктар менен бирге, Согд мамлекетинен арабдарды кууп чыккан. 738-жылы түргөш каганы Сулукту өлтүргөн.
739–744-жылдары каган катары такка олтурган. Күл-Чор арабдарга каршы ошол эле арабдардын ичинен чыккан козголоңчу аскер башчысы Харис ибн Сурейж менен бирге күрөшкөн. 744-жылы Сырдарыяга жасалган жортуулда Күл-Чор туткунга түшүп, өлтүрүлгөн.
Амштеттен (Вюртемберг)
Амштеттен (Вюртемберг) (Amstetten (Württemberg)) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Альб-Дунай районуна карайт. Тюбинген административдик округуна тиешелүү. Калкы – 3912 (2013-ж.). Аянты – 49,80 км².
Буулануу жылуулугу
Буулануу жылуулугу – басымы жана температурасы туруктуу (изобара процесси жана изотерма процесси) тең салмактуу процессте суюк затты газга (бууга) айландырууда сарпталуучу жылуулук саны. Анын сан мааниси буунун суюктукка айлануусуна (конденсация) кеткен жылуулукка барабар. Буу пайда болууда энергия жутулат, ал эми буу суюктукка өткөндө энергияны (жылуулукту) бөлүп чыгарат. Суюктукту газга айландырууну бирдей температурада талдап алуу ылайыктуу. Анткени ушул учурда бул чоңдук түздөн-түз калориметрдик жол менен ченелүүчү берилген жылуулук саны боюнча өлчөнөт. Суюктуктун буулануусунун салыштырма жылуулугу анын табиятына көз каранды. Катуу заттар да ар кандай температурада бууланат жана буу жылуулугун жутуу менен улантылат. Ал бөлүкчөлөрдү катуу заттын бетинен түздөн-түз «тартып» алууга сарпталат. Айрым катуу заттар (мисалы, нафталин, камфора, муз) кадимки шартта оңой бууланат. Жуулган кирдин кышында (аязда) кургашы муздун бууланышы болуп эсептелет. Металлдар кыйынчылык менен бууланат. Катуу заттын буу жылуулугу температурага көз каранды.
Кыймылсыз мүлк (кыймылсыз буюмдар)
Кыймылсыз мүлк (кыймылсыз буюмдар) – КР жарандык мыйзамдары боюнча жер участоктору, жер алдындагы участоктор, өзгөчөлөнгөн суу объекттери жана башка жер менен байланышкандардын баары, б. а. алардын дайындалуу милдеттерине тете зыянсыз ордун которуштуруу мүмкүн болбогон объекттер, анын ичинде токойлор, көп жылдык бак-дарактар, туракжайлар, курулуштар. Мыйзам менен К. м-кө жана башка мүлктөр дагы киргизилиши ыктымал.
Имманенттик философия
Имманенттик философия - философиядагы бытиени, таанылуучу реалдуулукту аң-сезимдин ички мазмуну менен окшоштуруучу жана аң-сезимге тийиштуу болгон тышкы чындыкты тануучу субъективдик-идеалисттик багыт. Анын өкүлдөрү: В. Шуппе, Р. Шуберт-Зольдерн, М. Кауфман, А. Леклер, И. Ремке ж. б. Аларга Мах, Авенариустун ой-пикири да жакын болгон. Имманенттик философиянын өкүлдөрү кантчылыктан Беркли менен Юмга кайра кайтууну талап кылып, Канттын «тааныла элек нерсе» деген окуусун (оң жактан) сындашкан. Имманенттик философиянын негизги тезисттери - «ойго түшкөн нерсе гана жашайт», бытие аң-сезимге тиешелүү, объект субъект менен тыгыз байланышта деген түшүнүктөр. Алар субъективизм жана солипсизмден кутулуу максатында (Шуберт-Зольдернден башкасы) адамзаттын мээсине көз каранды эмес оңдуу жашаган «жалпы аң-сезим» же «уруулук аң-сезим» терминдерин киргизген. Бул окуунун туура эместигин жана дин менен байланыштуу экендигин В. И. Ленин «Материализм жана эмпириокритицизм» деген эмгегинде катуу сындаган. Имманенттик философияны жолдоочулар 20-кылымдын башында майда агымдарга бөлүнүп кеткен.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Рысалиева Кадича
Рысалиева Кадича — шырдакчы жана куракчы. 1939-ж. Кара-Буура районундагы Кара-Суу айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. Кыйла жылдары тамекичиликте эмгектенген. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Кадича узчулугун куракчылыктан баштаган. «Чий куракты», «каркыра куракты» бири бирине кыйыштыруу аркылуу туш кийиз, жаздык, куржун, жер төшөк, күзгү кап, текче (баштык) өңдүүлөрдү колунан арбын чыгарат. Анда алкүрөң, сары, кызгылт, көк түстөрдү ич ара жупташтыруу аркылуу курак табакчаларын майда алат, ал экинчи табакчага «көзчө» (аламончок) менен катыш жасайт. Уз шырдактарында айрыкча жашыл-кызыл түскө назар таштайт. Боёгун жакшы коруштайт. Ал четине таластыктарга мүнөздүү «жарым кыял оюмун» үзүл-кесилсиз берип, ак-карадан «аламычты» бычак учулап, төрт «мүйүз оюму» төрт табакчасы менен бир буюмдун ортолук оюмун түзвт. Ал «жолборс тырмак оюмун», «бадам оюмун» четтик оюмга арбын колдонот. Мында колтук оюмдары жарым кыялданып кетет. Уз көксары, кара өңдөрдү ич ара жупташтыруу аркылуу кийиз буюмдарын төп, так кармап, атайын кыз себин даярдаган. Андан кызы Гүлнар, келини Ажаркүл өңдүүлөр таалим алган. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1990 ж. Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү, Кийиз буюмдары менен катышкан.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Бакасов Черикчи
Бакасов Черикчи — Обончу, аткаруучу Бакасов Черикчи Ат-Башы районундагы Ак-Жар айылында 1940-жылы 17-февралда туулган. Орто мектепти аяктагандан кийин айылдык клубдун башчысы, китепканада кызматкер болуп иштеген. 1957-жылы Бүткүл дүйнөлүк жаштардын фестивалында лауреат болгон. 1961-жылы Каракол педагогикалык институтун аяктап, 1961–2001-жж. К.Тыныстанов атындагы Ысык-Көл мамлекеттик университетинде иштеп, ардактуу профессор наамын алган. К.Жантөшев атындагы облустук музыкалуу драма театрында музыка бөлүмүнүн башчысы болуп эмгектенген. 2002-жылдан бери К. Карасаев атындагы Бишкек гуманитардык университетинде жана №1 интернат-гимназияда музыка мугалими болуп иштейт. 1990-жылы «Кыргыз Республикасынын эл агартуусунун отличниги» жана “Кыргыз Республикасынын маданиятынын отличниги” төш белгилери менен сыйланып, 1995-жылы «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер» наамы берилген.
1958–2004-жж. хор менен эмгектенип, сынак, кароолордо Алымкул Султаналиев менен бирге Н.Давлесовдун «Айнаш», «Саанчы жеңе», «Студенттерге» деген чыгармалары менен бир нече жолу лауреат болгон.
Ямашка (Кичуй куймасы)
Ямашка — Орусиядагы дарыя. Татарстан Республикасы, Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичуй дарыясынын оң жээгинен 36 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Шешма дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кыймылсыз мүлк базары
Кыймылсыз мүлк базары – КР мыйзамдары боюнча, кыймылсыз мүлк объектилеринин, анын ичинде жер участкаларынын жыйындысы, ошондой эле кыймылсыз мүлк ээлери жана К. м. б-нын кесипкөй катышуучулары тарабынан кыймылсыз мүлк менен жүргүзүлүүчү жарандык-укук бүтүмдөрү ж. б. аткарымдар.
Рахманбердиев Жалал
Рахманбердиев Жалал Ат жабдыктарынын чебери. 1922-ж. Кара-Суу районундагы Хаус айылында төрөлгөн. Чарбада эмгектенген. Кийинчерээк ээр чаап, аны каптоону, ат жабдыктарынын калган бөлүктөрүн сынпостоону өзүнө түбөлүктүү кесип туткан. Бул жергенин ээрчилери буюмдун жердигине бака теректи, сай теректи, көк теректи, кара жыгачты жана тоо кайынды көп пайдаланышат. Жоон долоно, акчечек өңдүү жыгачтардын ийин тапса ээр үчүн табылгыс жердик. Жалал көбүнчө бака теректи пайдаланат. Аны кыйып, суу кезинде төрт-беш ээрдик жыгачты бир учурда сомдоп, казанга үч-үч жарым саат кайнатат да, көлөкөдө кургатат. Ага адегенде байтешенин мизи тиет. Байтешенин «чуңкур теше», «узун теше» («кара теше») ж. б. түрлөрүн пайдаланат. Мисалы, чоң тешенин сабы күрөктүкүндөй узун, өзү чот кетмендей болот да, кудум керкидей көрүнөт. Ээрдин түспөлүн аны менен туруп чабат. Кайноодон чыккан ээрге жарылбасын үчүн солидол сыйпайт. Жыгач солидолду сиңирип, кургаганда суу өтпөйт, капталган теринин ичиндеги жыгач чирибейт. Жалал ээрди туюк чабат. Мында хожент ээринин түспөлүн сактайт. Ээр чоң, карчыттуу жана чаралуу келип, кашы кичине, ачакейи жана моюну букталуу көрүнөт. Ээрдин кашын чыгаруучу «кош кыргы» деген аспабын уста өзү жасаган. Ал иштөөгө оңой, ичинде кыргысы бар. Ээр чабууда Жалал өлчөм бирдигин сактайт. Чүркөнүн узундугу 60 см кыйылса, анын 2 сми чамындыга кетип, 58 см ээрге чакталат. Ээрдин туурасы 40 см, кашы менен алдыңкы актасы 38 смге барабар болот. Мунун кобулу 18 смдей, кобулдун арты 22 смдей келет. Ээрдин чарасы менен тээги (арткы актанын), башы жана чаранын алды бирдей өлчөмдө болот. Ээрдин актасынын (тарагынын) узундугу 42 смди, анын эндүүлүгү 10 смди, ички кобулунун асты 7 смди, аркасы 5 смди түзөт. Ээрчи аттын жонун (кыр жон, кой жон болуп аттардын жондору бири биринен өзгөчөлөнөт) эске алып узанат. Ээр каптоодо да чебердин өзүнө таандык ыкмалары бар. Ал өгүздүн жана топоздун терисин челекке муздак сууга жибитип, жүнүн бычак менен алат. Кайрадан туздап, челекке эки күнчө салып таштаса, тери чыйралат да, калыңдыгын да, сапатын да сактайт.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Бөдөшов Атайбек
Атайбек Бөдөшов — обончу-композитор, комузчу. Кыргыз Республикасынын эл артисти (2019). Р. Абдыкадыров атындагы сыйлыктын ээси (2008).
Өмүр баяны
Бөдөшов Атайбек Аксы районунун Кара-Жыгач айылында 1951-жылы 29-мартта туулган. Музыкага болгон шыгы эрте ойгонуп, 2-классынан баштап комуз, мандолина, аккордеондо ойноп, өздүк көркөм ийримдерине катышып, алгачкы ийгиликтерге жетишкен жана райондук, облустук кароо-сынактарда баалуу сыйлык, дипломдорго ээ болгон.
Алгачкы обондорун 1960-жылдардан баштап жазып, 1965-жылы К.Курманбаевдин сөзүнө жазылган «Кыргызстаным» аттуу обону алгачкы ийгиликтерди алып келген. Ушул эле ыры 1969-жылы республикалык кароо-сынакта 2-орунду жеңип алган.
1969-жылы М. Күрөңкеев атындагы Кыргыз мамлекеттик музыкалык-хореографиялык окуу жайга келип, аккордеон адистигине кирип, мындан сырткары композитор А. Жаныбековдун композиция классынан таалим алган. 1970–1972-жж. Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн. 1976-жылы Б. Бейшеналиева атындагы Кыргыз мамлекеттик искусство институтунун композиция бөлүмүнө тапшырып, композитор Таштан Эрматовдун классында билим алган. Кесиби – композитор, аккордеончу, оркестрдин дирижеру. Окуу жайды аяктагандан кийин көп жылдар Чүй облусунун райондорунун маданият бөлүмдөрүндө эмгектенген. 40 жылдык чыгармачылык жолунда 200дөн ашык ыр-романстарды, комуз үчүн күүлөрдү жана аспаптык чыгармаларды жараткан. 1986-жылы К. Эралиева менен бирге «Айыл кечи» ноталуу ыр жайнагын чыгарган. Өзүнүн «Өмүрдүн добулбасы» аттуу ноталуу ыр жыйнагы 2001-жылы жарык көргөн.
2007-жылы жубайы К. Эралиева менен бирге чыгарган «Күн балдары» аттуу балдар үчүн ноталуу ыр жыйнагы Кыргыз Билим берүү академиясынын Окумуштуулар кеңешинин чечими менен Кыргыз Республикасынын жалпы билим берүүчү орто мектептеринин окуучуларынын музыка сабагында жана класстан тышкаркы ийримдеринде кошумча хрестоматия катары сунушталып, бүгүнкү күндө республиканын бардык мектептеринде кошумча окуу куралы катары колдонулуп келет.
2007-жылы Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасы менен сыйланган;
2008-жылы Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти ардак наамынын ээси;
2008-жылы Р. Абдыкадыров атындагы сыйлыктын лауреаты болгон;
2019-жылы Кыргыз Республикасынын эл артисти ардактуу наамына татыды.
Дисктери
Эсте калган обондор компакт-диск, 2008, Жашыл арал компакт диск, 2008 (К.Эралиева менен бирге).
Ноталуу китептери
Айыл кечи: Обондуу ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1986. (К.Эралиева менен бирге). Өмүрдүн добулбасы: Обондуу ырлар – Б.: Басма-тамга, 2001. Күн балдары: Обондуу ырлар. – Б.: Учкун, 2007, 2008. (К.Эралиева менен бирге).
Имидазол
Имидазол, глиоксалин, 1, 3 диазол - түссүз кристалл, кайноо t 256°С. Сууда, спиртте жакшы, эфирде жай эрийт. Имидазол бир катар металлдар жана кислоталар менен кошулуп туздарды пайда кылат; галогендее, нитрлөө, сульфирлөө реакциясына оңой кирет. Имидазолду глиоксалдын аммиак жана формальдегид менен болгон реакциясынын натыйжасында алууга болот. Анын бирикмелери жаратылышта көп кезигет жана биологиялык чоң мааниге ээ. Кээ бир бирикмелери кан тамырларды ичкертет да, кан басымын жогорулатат, безгек оорусуна каршы таасири бар.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Лызаю (Косью куймасы)
Лызаю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Косью дарыясынын сол жээгинен 142 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 31 км.
Ханавэй-Яха (Няба-Яха куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Лызаю (Косью куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Өмүркулов, Мукан Өмүркулович
Өмүркулов Мукан Өмүркулович 1937 жылы Петровка ооданындагы (азыркы Москва ооданы) Жарды-Суу айылында төрөлгөн.
1957 жылы Кыргыз улуттук университетинин тарых факультетине өтөт. Университетте окуп жүрүп, каникул убагында Кыргыз улуттук илимдер академиясынын архиологиялык бөлүмүнө кирип, республиканын тарыхый эстеликтерин табууда, археологиялык изилдөөлөргө катышып, бир чети тажрийба, бир чети археологиялык да кесипке жетишет. 1962 жылы эле ал университетти бүтө электе эле тарых факультетине лаборанттык кызматка алынат. Ошондон баштап Өмүркулов Мукан Кыргыз улуттук университетинде өмүрүн акырына чейин 45 жыл иштеди. 1965-1967 жылдары Кыргыз улуттук илимдер академиясынын аспирантурасына өтүп «Кыргызстандын түштүгүндө совет бийлигинин орношу» деген темада кандидаттык диссертацияны жазып өз мөөнөтүнөн мурда коргоду. КУУда Өмуркулов Мукан Өмүркулович лаборант, мугалим, улуу мугалим, доцент, профессор, кафедра башчысы даражаларында иштеп, студенттерге илимий-методикалык жактан терең билим берип миңдеген жаштарды мыкты адис кылып, тарбиялап чыгарды. Алардын арасында атактуу мугалимдер, чоң окумуштуулар, көрүнүктүү саясатчылар жана мамлекеттик жетекчилер бар.
Өмүркулов М.Ө.илимий-практикалык симпозиум, конференцияларга өз республикабызда, же чет өлкөлөрдө болобу, жогорку деңгээлдеги илимий докладдары менен катышып жүрдү. Ал 60тан ашык илимий жана илимий-методикалык эмгектердин автору, 20дан ашык статьялар Кыргыз Кеңеш энциклопедиясына жазылды, «Кыргызстандын эмгекчилери социалисттик революциянын лениндик теориясын ишке ашыруу үчүн күрөштө», «Октябрь нурунун астында», «Октябрь таңы Кыргызстандын түштүгүндө» жана кыргыз археологиясы боюнча эмгектердин автору.
Мукан Өмүркулов өзүнүн факультетинде жана университеттин коомдук иштерине кызыгуу менен катышып жүрдү: көп жылдары факультеттин парткомунун, профсоюзунун башчысы болуп, профессордук-мугалимдик бөлүктүн методологиялык семинарларын жетектеп жүрдү. «Билим» аттуу республикалык коому тарабы аркылуу мамлекетибиздин булуң-бурчунда жана башка бирликтик республикаларда, а түгүл чет өлкөдө лекцияларды талбай окуп жүрдү. Ал аспиранттарды, алардын илимий иштерин жетектеди. КУУнун тарыхый музейинин башатын (экспонаттарын бирден чогултуп жүрүп) ачкан Мукан Өмүркулов болгон.
Талбаган илимий-методикалык жана коомдук кызматтарды аткаргандыгы, студенттерди жогорку деңгээлде окутуп жана тарбиялап адис кылып чыгарган көп жылдык анын эмгеги коомчулук тараптан көз жаздымга калган жок.
М.Өмүркуловко «КУУнун билим берүүсүнө эмгек сиңирген кызматкери» аттуу ардактуу наамы ыйгарылган, Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасы менен, «Эл агартуу отличниги» төш белиси, «Эмгектин ардагери» ордени менен, жана Кыргыз Республикасынын элге билим берүү министирлиги, университети жана «Билим» коому тарабынан көптөгөн Ардак грамоталар менен сыйланган. Мукан Өмүркулов өмүр бою КУУнун, өз факультетинин жамаатарынын жана студенттердин арасында чоң сый-урматка жеткен. Өмүркулов М.Ө. 2006 жылы бирдин айынын 24 (январь) дүйнөдөн кайткан.
Буу машинасы
Буу машинасы – суу буусунун потенциалдык энергиясын механикалык энергияга айландыруучу поршендүү жылуулук кыймылдаткыч. Буу машинасы менен да буу казанынан келүүчү суу буусунун энергиясы поршендин алга-артка жүрүү кыймылын же валдын айлануу кыймылын пайда кылат. Цилиндрдин ичиндеги поршень, анда 2 көңдөй көлөмдү пайда кылып, алардын биринде буу кысылат, экинчисинде буу кеңейет. Кысылган буу поршенди жылдырып, ага бекитилген шатун аркылуу машинаны кыймылга келтирет. Буу машинасы туруктуу жана көчмө түрүндө болуп, пайдаланылган бууга жараша төмөнкү (12 кг/см2ге чейин), орто (60 кг/см2ге чейин) жана жогорку басымдуу (60 кг/см2ден ашык); валынын айлануу саны боюнча жай (50 айл./минга чейин) жана тез жүрүүчү; чыгарылуучу буунун басымына карата конденсациялуу жана атылып чыкма; цилиндринин жайгашканына карата горизонталдык, жантык жана вертикалдык; цилиндринин саны боюнча бир жана көп цилиндрлүү деп бөлүнөт. Буу машинасы суу жана темир жол транспортунда, кант заводдорунда, ширеңке, текстиль жана кагаз фабрикаларында колдонулат.
Алмамбет Шыкмаматов
Өмүр баяны
Алмамбет Насырканович Шыкмаматов 1969-жылы 21-октябрда Кыргыз ССРинин борбору Фрунзе шаарында жарык дүйнөгө келген. Теги – кыргыз. Үй-бүлөлүү, 3 уул-кыздын атасы.
Билими
1987-жылы Кыргызстандын Нарын облусуна караштуу Жаңы-Арык кыштагында (мурдагы “Кызарт” совхозунда) орто мектепти аяктаган.
1994-жылы Бишкек гуманитардык университетин "Орус тили жана адабияты" адистиги боюнча бүтүргөн.
2003-жылы Ж. Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университетин "Юриспруденция" адистиги боюнча аяктаган.
ОФ Президентине караштуу мамлекеттик кызмат Академиясынын 5-курсунун угуучусу болгон. Адистиги - "Мамлекеттик кызмат жана кадрдык саясат" (Москва шаары, Орусия).
Эмгек жолу
1999 – 2002 -жж. — Бишкек шаарындагы Свердлов райондук сотунда соттук аткаруучу.
2002 – 2003 -жж. — КР Өкмөтүнө караштуу кыймылсыз мүлктү каттоо мамлекеттик агенттигинде башкы адис.
2003 – 2004-жж. — Бишкек шаарындагы Свердлов райондук сотунда кеңешчи (соттун жардамчысы).
2004 – 2005-жж. — КР Жогорку Сотунун Аппаратынын жарандык иштер боюнча бөлүмүндө ага кеңешчи.
2005 – 2007 -жж.— КР ЖК төрагасынын жардамчысы.
апрель 2010 — июль, 2010 — Мамлекеттик каттоо кызматынын төрагасынын милдетин аткаруучу.
июль 2010 — декабрь 2010 — Мамлекеттик каттоо кызматынын төрагасы.
март 2011 — декабрь 2011 — КР Эсеп палатасынын аудитору.
декабрь 2011— февраль 2015 — КР Адилет министри.
Коомдук турмуштагы көрүнүштөр тууралуу пикирлери
Тыңшоолорго уруксат берүү боюнча мыйзам тууралуу ою:"'Баш мыйзамда ар бир адамдын жеке жашоосунун купуялуулугу сакталыш керек, аны коргоо укугу бар деп дапдаана жазылып турат. Анан биз жапырт эле тыңшасак туура эмес болуп калат. Ар бир адамдын үй-бүлөсүнүн, өзүнүн купуя сырлары бар. Аны бузуп салышыбыз мүмкүн. Анан бул эл аралык коомчулуктун сынына да кабылышы мүмкүн'."
Наамдары жана сыйлыктары
Мамлекеттик кызматтын III класстагы кеңешчиси
Артлаш дарыясы
Артлаш (Артлош) — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Башкаус дарыясынын оң жээгинен 149 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 30 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чоң Кузелга дарыясы
Чоң Кузелга — Орусиядагы дарыя. Башкырт Республикасы, Челябинск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - КАС/ЕДИЛ/1804/177/561/6/137/58 орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кама бассейндер округу жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сим дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Белая, дарыя бассейни — Кама.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кыймылсыз мүлк салыгы
Кыймылсыз мүлк салыгы – жергиликтүү ар жылдык салык; жергиликтүү кеңештердин чечими боюнча шаар аймагына, шаардын чет жакасына жана курорт тилкесиндеги денсоолук чыңдоо мекемелеринин аймагына киргизилет. К. м. с. толугу менен КРдеги жергиликтүү бюджетине түшөт. КР шаарларынын аймагында өз менчигинде кыймылсыз мүлкү бар баардык юридикалык жана жеке жактар, анын ичинде эларалык уюмдар, ошондой эле чет мамлекеттердин мыйзамдарына ылайык түзүлгөн анын өзгөчөлөнгөн бөлүктөрү К. м. с. төлөөчү болуп саналат. Кыймылсыз мүлк салык салуунун объектиси болуп саналат.
Кыймылсыз мүлктү иликтөө
Кыймылсыз мүлктү иликтөө – тутумдуу каттоого алуунун жүрүшүндө ар мүлк бирдигине карата укукту мамлекеттик каттоодон өткөрүү үчүн укук берүүчү документтерди жана картографиялык материалдарды иликтөө жана чегараны кадастрдык сүрөткө тартуу боюнча иштер.