cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Биокостук система
Биокостук система, системада тирүү организмдер жана орг. эмес материя (костук зат) бири-бири менен тыгыз байланышкан. Бул костук жана тирүү заттарга бири-бирине өтүп кетүү мүнөздүү. Эң биринчи Б. с-нын (топурактын) ачылышы В. В. Докучаевдин изилдөөсү менен байланыштуу. Андан кийин Б. с. жөнүндөгү окууну В. И. Вернадский уланткан. Б. с-га топурактан башка балчык, жаратылыш суулары ж. б. ландшафттар кирет. Азыркы убакта Б. с-га техногендик фактор өтө күчтүү таасирин тийгизип жатат. Ошондуктан техногендик Б. с. пайда болууда.
Чоң-Бүлөлү
Чоң-Бүлөлү (Чоң-Бүлөлү) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Алай районундагы айыл. Бүлөлү айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 545 киши.
Астронотустар
Астронотустар (лат. Astronotus) — тузсуз суудагы балыктардын бир уруусу.
Тигелдер
Тигелдер химиялык изилдөө иштеринде жогорку темп-рада жүргүзүлүүчү анализде колдонулуучу (фарфор, жез, чоюн, болот, никель, күмүш, платина куймалары, алтындан даярдалуучу) химиялык идиштин бир түрү.
Касса
Касса (ит. cassa , лат.  capsa  – жай, куту) – 1) уюмдардын карамагындагы накталай акча; 2) кассалык аткарымдарды жүргүзө турган ишканалардын, уюмдардын, мекемелердин түзүмдүк бөлүгү; 3) накталай акчанын кыймылы, келип түшүүсү, таратылып берилиши чагылдырыла турган бухгалтердик эсеп; 4) акча жана башка баалуулуктарды кабыл алуу, сактоо, берүү үчүн атайын жабдылган жай.
Башкаруучу түзүлмө
Башкаруучу түзүлмө - башкарылуучу объектиге башкаруу алгоритмине ылайык таасир берүүчү түзүлмө. Башкаруучу түзүлмөнү (А) жана башкарылуучу объектини (В) ичине алган автоматтык башкаруу системасынын түзүлүш схемасы чиймеде көрсөтүлгөн. Башкаруу үчүн башкаруучу түзүлмө объектиге башкаруучу таасир берет. Башкаруунун максаты объектинин ишин мүнөздөөчү кандайдыр I криптерийин экстремумга (эң чоң же эң кичине мааниге) жеткирүү. Эгер I чоңдугунун эң кичине маанисин алуу керек болсо, анда I(x, х’)=мин. (1) шарты аткарылыш керек, мында x — объектинин чыгыш чоңдугу, х’ системанын кириш чоңдугу. Автоматтык жөндөө системасында х чоңдугу х’тен көп айырмаланбашы керек: I (х, х’) = (х—х’) =мин. (2). Мында башкаруунун максаты толук аткарылбайт, анткени объектиге (В) башкаруучу таасирден (и) башка да алдынала билүүгө мүмкүн болбогон кедерги (z) күч тааспр кылат. Ошондуктан х жалаң эле и га эмес z ке көз каранды: х=х(u, z) (3). Жакшы башкаруу үчүн башкаруучу түзүлмө башкарылуучу объект жөнүндөгү бардык маалыматтарды эсепке алып жана алардын негизинде башкаруучу таасирди (и) берип турушу керек. Бирок көп учурда, башкарылуучу объект жөнүндөгү маалымат жок же жетишсиз болушу мүмкүн. Ошондуктан башкаруучу түзүлмөнүн кириш таасиринин (х’) учурдук мааниси менен бирге объектинин абалы жөнүндөгү маалыматтар да объектинин чыгышын башкаруучу түзүлмөнүн кириши менен байланыштырып туруучу тескери байланыштын зым кермеси аркылуу берилет. Кедергинин (z) учурдук маанисин өлчөөгө мүмкүн болсо, ал дагы башкаруучу түзүлмөгө берилет (чиймеде пунктир сызыгы). Алынган х, х’, z маанилеринин негизинде башкаруучу таасир чыгарылат: и=и(х, х’, z ) (4). Бул көз карандылык башкаруучу түзүлмөнүн алгоритми деп аталат. Алгоритм татаал болушу да мүмкүн. Мисалы, и чоңдугу учурдук маанилерге гана эмес системанын абалына да көз каранды болгон учурда, башкаруучу түзүлмөгө эске тутуучу блоктор бириктирилет. Эгер башкаруучу түзүлүшүнүн алгоритми (4) I критерийинин эң кичине маанисин бере алса, анда ал оптималдуу башкаруучу түзүлмө, ал эми автоматтык башкаруу системасы оптималдуу система деп аталат.
Кеңешбек Дүйшөбаев
Дүйшөбаев Кеңешбек Асанбекович (8. 7. 1957-ж. туулган, Чүй облусу, Кемин району, Боролдой айылы) – милициянын генерал-майору (1997). СССР ИИМдин Караганды жогорку мектебин (1978), СССР ИИМдин академиясын (1987) бүтүргөн. 1978-ж. Ысык-Ата райондук ички иштер бөлүмүнүн тергөөчүсү, 1979–85-ж. Кыргыз ССР ИИМдин тергөө башкармалыгында тергөөчү, улук тергөөчү, 1987–93-ж. Кочкор райондук ички иштер бөлүмүнүн начальнигинин орун басары, 1993–97-ж. Ысык-Көл шаардык, р-ндук ички иштер бөлү мдөрүнүн начальниги, 1997–2000-ж. КР ИИМдин Башкы шта бынын начальниги, 2000–01-ж. КРдин Улут тук коопсуздук министрлигинин Ош обл. боюнча башкармалыгынын начальниги, 2001–02-ж. КР ИИМдин орун басары, министрдин милдетин аткаруучу, 2002–04-жана башкаишкек ш-дык ички иштер башкармалыгынын начальниги, КР ИИМдин министринин орун басары, 2005-жылдын 23–25-мартында КР ИИМдин министри болуп иштеген. Милициянын отличниги. Медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Адам мамилелеринин теориясы
Адам мамилелеринин теориясы – ХХ к. 2-жарымында АКШ ж. б. өлкөлөрдө иштелип чыккан адамдарды башкаруу концепциясы. Адамдын умтулууларын, мотивдерин, баалуулуктарын изилдөө менен эмгекти гумандаштыруунун программаларынын моделдерин түзүүнү негизги максат кылып коёт.
Марс
Марс (кыр. Көрүт, ) — Күн системасынын төртүнчү планетасы, бул планетаны "кызыл жылдыз" деп дагы аташат.
Марс планетасы - Римдик согуш кудайынын атын алып жүрөт. "Кызыл планета" деп аталышынын себеби — темир оксиди басымдуулук кылганынан планетанын үстү кызгылт түстө. Марс — бул жука атмосферасы бар, үстү айдагыдай кратерлерди жана жердегидей вулкандарды, өрөөндөрдү, чөлдөрдү жана полярдык калпактарды камтыган жер тобунун планетасы.
Марстын диаметри Жердикинен 2 эсеге жакын кичине. Анын орбитасынын эксцентриситети (эллипстин фокусунан борборуна чейинки аралыктын чоң жарым огуна болгон катышы) чоң болгондуктан (е = 0,093), ал улуу тогошуу учурунда перигелийинде, жарыктыгы боюнча Чолпон планетасынан кийинки орунду ээлеп, асман сферасынан балбылдап жакшы көрүнөт.
Ал тогошуу улуу тогошуу деп аталып, ар бир 15, 17 жылда бир жолу кайталанып турат. Анын эң акыркы жылдагы улуу тогошуусу 2003-ж-дын август айынын ортосуна туш келген. Марс жылынын узактыгы Жердикине салыштырганда эки эсеге жакын узак.
Анын орбиталык тегиздиги эклиптикалык тегиздикке 24°56' лык бурчка жантайгандыктан, Жердики сыяктуу жыл мезгили алмашып турат. Марс планетасынын суткасы 24 саат 37 минута 23 секунданы (24°37' 23") түзүп, Күндү толук бир айланып чыгуусу (бир жылы) 687 жер суткасына барабар. Бул жагынан планета Жерге көп жагынан окшош болгондуктан, аны Жер тобунун катарына кирген планета деп аташат.
Өткөн кылымдын экинчи жарымынан баштап, 1969-ж. «Маринер 6» ж-а «Маринер 7» амер. автоматтык станциялар 3400 км ж-а 1800 км аралыктан биринчи жолу Марстын сүрөтүн даана тартып алышкан.
1971- ж-а 1974-ж-дары планеталар аралык станциялар «Марс 2», «Марс 3» ж-а «Марс 5» Марстын айланасында тынымсыз айланып, анын жасалма жандоочусу болуп, планетадан көптөгөн маалыматтарды алууну камсыз кылган.
1974-ж. космостук станция «Марс 6» Марсты жандап өтүп, андан бөлүнгөн аппарат дүйнөдө биринчи жолу Марска конуп, планетанын ар кандай мүнөздөмөлөрү ж-дө өтө жогору тактыктагы билдирүүлөрдү берген.
1976-ж-дагы учурулган америкалык автоматтык станциялар «Викинг 1» жана «Викинг 2»ден бөлүнүп чыккан аппараттар планетанын бетине конуп, анын бетинин сүрөтүн, температурасын, атмосферасынын курамын так белгилеген. Жогорку космостук станциялар аркылуу Марстын бетине конгон аппараттардын жардамында Марстын топурагы изилденип, анын кызыл түстө болушунун себеби, анын курамына 14%тен ашык темир, 20%ке жакын кремний, 5%тен көбүрөөк кальций ж-а магний, 3%ке жакын күкүрттөн тургандыгы м-н түшүндүрүлгөн.
1877-ж. амер. астроном А. Холл Марстын «Фобос» жана «Деймос» деген 2 табигый жандоочусу бар экенин ачкан. Ал жандоочулардын космостук станциялар аркылуу тартылып алынган даана сүрөттөрү бар. Фобос Марсты 7с39мин-да бир айланып чыгып, Марстан 9400 км аралыкта жайгашкан. Деймос Марсты 1,262 суткада же 30 с 18 минда бир айланып, планетадан 23 500 км аралыктан орун алган.
Марстын атмосферасы
Күн нурун чачыратууга жана жутуп алууга жөндөмдүү Марс планетасынын газдуу катмары. Марстын газ катмары атмосфера менен курчалган. Спектрдик байкоонун жыйынтыгы бонча Марстын атмосферасы 60 – 65% көмүркычкыл газынан, 30 – 35% инерттүү газдан (аргон) турат. Атмосферада кычкылтек менен озон байкалган эмес. Кээде көгүш булуттардын пайда болушу жана жаздын башталышы менен уюлдук калпагынын тез эриши атмосферанын нымдуулугунун аздыгын билгизет. Марстын атмосферасында сейрек булуттар менен тумандар кездешет. Аларды уюлдук калпагынын үстүнөн тез-тез байкоого болот.
Марстын атмосферасынын басымы – 0,007 атм. (700 Па) ашпайт, башкача айтканда болжол менен Жер бетинен 40 км бийиктиктеги атмосфера басымы менен бирдей. Мындай төмөнкү атмосфера басымында суу суюк абалда болушу мүмкүн эмес, +5оС температурада бууга айлангандыктан буу, кар жана муз түрүндө болот.
Марстын бетинин рельефи өтө татаал. Бетинде борбордук тоолуу көптөгөн кратерлер, тоо кыркалары, чокулар жана башкалар бар. Кумдуу чөлдү элестеткен ачык сары жана кызгылт сары түстөгү бөлүгү шарттуу түрдө материктер, караңгы чоң зоналары – деңиз, дөмпөк жери – булуң, караңгы тактары – оазистер, көл деп аталган. Планетанын эң бийик жери «Олимп Кары» жанартоосу (вулканы). Ошондой эле кыртышында зор жаракалар бар. Эни 120 кмче болгон өтө зор жарака 4000 кмдей узундукта созулуп жатат. Марстын Түштүк жарым шары Түндүк жарым шарына караганда бийик келет. Андагы тоолордун орточо бийиктиги 3 кмден ашат. Планетанын бетинин көпчүлүк бөлүгүн өрөөн ээлейт, анда дайыма чаңдуу туманды пайда кылган шамал болуп турат. Кээде катуу шамалдан Марстын бүткүл бетин коюу чаң каптап, байкоочуга планета көрүнбөй калат. Марстын бетинде базальт катмарлары, таштар көп болгондуктан качандыр бир убакта анда жашоо болгон болуш керек деп божомолдонот.
Марстын бетинин температурасы – өтө өзгөрмөлүү. Күндөн орточо аралыктагы бетинде 220 ± 10 К, перигелийде 10%ке жогору, афелийде ошончолук төмөн болот. Экватордо түштөн кийин 300 К, ал эми Күн батарда дароо төмөндөп 220 Кге, түнкүсүн 50 Кге, Күн чыгарда 174 Кге (-100°С), 45° кеңдикте 282, 200 жана 160 Кге жетет. Уюл калпагында 150 К, б. а. –125°Сге жакын болот. Караңгы жерлери жарык жерлерине караганда жылуураак, атмосферасы муздагыраак келет.
Башкарылуучу түзөткүч
Башкарылуучу түзөткүч — өзгөрмө (бир жана үч фазалуу) токту түзөтүүчү, анын чыгышындагы түзөтүлгөн чыңалуусу башкаруучу параметрдин чоңдугуна карата өзгөрүүчү вентилдүү өзгөрткүчтүн түрү. Башкарылуучу түзөткүч схемасы боюнча башкарылбоочу түзөткүчтөн айырмаланбайт, бирок анда башкарылуучу вентил (тиристор) пайдаланылат. Ал турактуу токтун электр кыймылга келтиргичинин айлануу ылдамдыгын жөндөйт, өзгөрмө жана турактуу токтун электр машиналарын дүүлүктүрөт, электролиз ванналарын азыктандырат, аккумуляторду заряддайт ж. б.
Марс
Марстын атмосферасы
Марстагы жай айы – Марстын экватор тегиздигинин анын орбитасынын тегиздигине 24о56'га жантайгандагы абалы. Марста Жердики сыяктуу эле жыл мезгилдери бар жана климаттык алкактарга (уюлдук, мелүүн, тропиктик) бөлүнөт. Бирок Марстын жайы түштүк жарым шарында түндүктөгү караганда ысык жана кыска болот.
Ай кратерлери сыяктуу Марстын бетинде 300дөн ашык кратерлер байкалган. Алардын диаметри 3 кмден 180 кмге чейин жетет. Кээ бир кратерлеринин чокусу конус түрүндө катып калган базальт катмарынын агымы жаткандыктан, бул кратерлер вулкандардын жарылуусунан, ал эми кичине өлчөмдөгү кратерлер астероиддер алкагынан келип түшкөн чоң метеориттердин пайда болушу мүмкүн.
Марстын улуу тогошуусу – Марстын өз орбитасынын перигелийине жакын болгон учурдагы тогошуусу. Бул учурда Марс Жерге өтө жакындайт, башкача айтканда андан 55 млн. кмдей аралыкта болот. Улуу тогошуу мезгилинде Марстын жаркырактыгы Чолпондон кийинки орунда болуп, асманда балбылдап көрүнөт. Мындай тогошуу ар бир 15 же 17 жылда кайталанып турат. Марстын акыркы улуу тогошуулары 1971, 1988, 2003-жылдадары байкалган.
Андрюшкина дарыясы (Береша куймасы)
Андрюшкина — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Берешь дарыясынын сол жээгинен 68 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Кожо-Ашкан өрөөнү
Кожо-Ашкан өрөөнү - Алай кырка тоосу менен Кулдук-Тоонун аралыгында. Баткен районунун аймагында. Аянты 120 км2, узундугу 42 км, туурасы 12-30 км. Деңиз деңгээлинен бийиктиги 1800-4000 м. Батышы кууш, тармактанган тик капчыгайлардан турат, чыгышы жазы. Өрөөндүн таманы антропоген мезгилинин аллювий, пролювий жана делювий сыяктуу борпоң тектеринен түзүлүп, капталдарында палеозойдун сланец, акиташ тектеринин зоокалары чыгып жатат. Кожо-Ашкан өрөөнү — тектоникалык-эрозиялык өрөөн.
Климаты континенттик. Июлдун орточо температурасы 18°С, январдыкы -10...-15°Сге чейин; жылдык жаан-чачыны 350-500 мм. Суулары: Жылуу-Суу, Уялуу-Суу, Кулп. Курчаган тоолордун өрөөн жак беттеринде 20дан ашык майда мөңгү бар. Ирилери: Уялуу-Суу, Кулп. Жылуу-Суу жана Уялуу-Суу сууларынын алабында (3000 м бийикте) 18ден ашык ысык (температурасы 50°Сден жогору, курамында күкүрт басымдуу) булак чыгат. Таманын маданий ландшафт ээлейт; андан жогору талаа (1800-2500 м), токой (2500-3200 м) субальп, альп шалбаалуу талаа жана кар-мөңгү (3500 мден жогору) жатат. Шалы эгилет; жайлоо.
Касса нактасы
Касса нактасы – уюм кассаларындагы накталай акча.
Ыспара
Ыспара, Испара — "Манас" эпосундагы топоним. Манастын кыз Сайкал менен беттешкенин сүрөттөгөн эпизоддо "Окчу кыргыз уругу, Ыспаранын уругу (Сагымбай Орозбаков, 2. 51) — деп эскерилет. Ал эми Саякбай Каралаевдин варианты вариантында Алооке кандын Манастан коркуп качышы деген эпизоддо мындай берилген:
Атамдан калган жер экен,
Намысты кыргыз санайбы,
Ынтызар болдум алууга
Ыспара менен Алайды
(Саякбай Каралаев, 1. 137).
Географиялык реалияда Ы. — Баткен районуна чектеш Тажикстандагы шаар жана өзөн.
Астропектендер
Астропектендер, таракчан жылдыздар (лат. Astropecten) — деңиз жылдыздарынын бир уруусу, буга сары астропектен (лат. А. aurantiacus) да таандык.
Бандаж
Бандаж - курсак чыңалтмасындагы чуркуну жабуу үчүн, курсак чыңалтмасын өтө чоюлуудан сактоо жана ички органдарды нормалдуу абалда кармоо максатында колдонулат. Бандаж пайдаланышына жараша дарылоочу жана алдын алуучу (профилактикалык) болуп айырмаланат. Аларга курсак бандажы, төрөткө чейинки жана төрөттөн кийинки бандаж, ошондой эле чурку бандажды кирет.
Төрөткө чейинки, төрөттөн кийинки бандаж
Алдын алуучу бандаж кош бойлуу мезгилде жана төрөттөн кийин курсактын өтө чоюлушун алдын алуу максатында, айрыкча булчуң системасы начар аялдарга, ошондой эле ич көңдөйүнө чоң операция жасалганда ич чуркусу пайда болбосун үчүн сунуш кылынат. Төрөткө чейинки бандаж тыгыз кездемеден баланын өсүшүнө жараша кеңейтилүүгө ылайыктап тигилип, капталынан топчуланат. Бандажды эртең менен төшөккө жаткан бойдон жамбаш чарасын өйдө көтөрүп кийүү керек. Төмөндөн жогору топчуланат. Эгерде бандаж туура кийилсе киши өзүн жакшы сезет. Төрөттөн кийинки бандаж төрөткө чейинкиге караганда узунураак болот. Аны 3 айдан ашык кийүүгө болбойт, себеби курсак булчуңун начарлатып жиберет.
Дарылоочу бандаж ички органдардын түшүшүндө (мисалы, карын, ичеги, бөйрөктүн) докдурдун сунушу менен колдонулат. Мындай бандаж бандаж мастерскоюнда гана тигилет.
Чурку бандаж
Чурку бандаж ар кандай себептер менен операция жасоого мүмкүн эмес чуркуда, белгилүү мөөнөткө гана кийилет. Чурку бандаждынын сырты жумшак булгаары же күдөрү менен капталган солкулдак болот пластинкадан туруп, атайын жаздыкчасы чуркунун оозун жаап турат. Бул бандаж да докдурдун көзөмөлүндө тандалат.
Бандаждын түрү
Бандаждын төрт түрү бар:
Канар аралдары
Канар аралдары (Латын тили canis - ит, Байыркы Рим илимпозу Плиний Старшийдин айтууна Караганда аралдардын бирин иттер мекендеген экен) - Атлантика океанындагы аралдар тобу, Африканын түндүк-батыш жээктеринен 100-120 км аралыкта. Испаниянын ээлигинде. Ири аралдары: Гран-Канария, Тенерифе, Фуэртевентура. Жалпы аянты 7,3 миң км2. Негизги калкы - жергиликтүү калк гуанчтар аралашып кеткен испандыктар. Испан тилинде сүйлөшөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Табактар
Табактар фарфор, айнек жана металлдан (пластинка) жасалышы мүмкүн. Диаметрлери 3-4 см 50 см чейин жана андан жогору. Ичи глазурь менен капталган. Негизинен суюктуктарды буулантуу үчүн пайдаланылат.
SGML
SGML (Standard Generalized Markup Language - стандарттуу жалпыланган белгилөө тили) - документтердин белгилөө тилин аныктоого арналган тил болуп эсептелет. SGML — 1969 жылы IBM де өндүрүлгөн GML (Generalized Markup Language) тилинин мураскору.
Алгач SGML ири өкмөттүк жана аэрокосмостук долбоорлордо машине-адам окуй ала турган документтерди бирге пайдалануу үчүн чыгарылган. Ал басмаканаларда да кеңири пайдаланылып келген, бирок анын оордугу күндөлүк колдонууда кеңири жайылуусун кыйындатты.
SGML ISO (эл аралык стандарттоо уюму) стандартына жооп берет.
HTML жана XML тилдери SGML ден өсүп чыккан. HTML — бул SGML дин тиркемеси, ал эми XML — документти машиналык талдоо аракетин жеңилдетүү үчүн, толукталган түрү. SGML дин мындан башка SGML Docbook (документтөө) жана «Z Format» деген тиркемелери да кездешет.
Кой-Таш
Кыргызстандагы айылдар:
Бюкстар
Бюкстар ар кандай формада жана көлөмдө даярдалып, капкак жабылуучу оозу жышылган. Бюкстар негизинен заттар массасын таразада тартып алуу үчүн колдонулат. Эксикаторлор затты акырындык менен кургатуу үчүн жана абадан нымды женил тартып алуучу затты сактоо үчүн пайдаланылат. Эксикаторлор жөнөкөй жана вакуумдук болуп бөлүнөт.
Бетхел Акрес (Оклахома)
Бетхел Акрес (Оклахома) (Bethel Acres) — Оклахома штатынын Pottawatomie округуна караган АКШ шаары.
Немис Википедиясы
Немис Википедиясы (Deutschsprachige Wikipedia) — Википедиянын немис тилиндеги бөлүмү.
Бетхел Акрес (Оклахома)
Калкы - 2735 киши. Болжолдуу аянты - 73.1 км². FIPS коду — 40-05800.
Немис Википедиясы
Статистика
Немис Википедиясы 2023-жылдын 1 күнүнө карата NaN макалаларs камтыйт. NaN undefineds катталган, алардын ичинен акыркы 30 күн аралыгында катышуучу салым кошкон.
NaN катышуучуs администратор макамына ээ. Оңдоп-түзөөлөрдүн жалпы саны.
Дархан
Дархан- Ысык-Көл дубанын Жети-Өгүз районундагы айыл.
Касса тартиби
Касса тартиби – накталай акча менен кириштөө жана чыгыштоо аткарымдарынын, келип түшкөн акчанын чыгымдалышынын, кассалык калдык өлчөмүнүн, келип түшкөн акчанын банкка, сактык кассасына же байланыш бөлүмүнө тапшырылышынын эрежелеринин уюмдар тарабынан аткарылышы.
Батышчылык
Батышчылык - европалык баалуулуктарга жана оппозицияда турган өзүнчөлүккө, башкалардан бөлөкчөлүккө, Орусиянын саясий тагдырынын уникалдуулугуна - XIX к. ортосунда славянофилдик деп аталып, «падышанын чектелбеген жеке бийлиги, православие, народничество», кечирээк почвенничество формуласы менен аныкталгандарга каршы турган орус коомдук ойлоосу менен саясий идеологиясынын туруктуу багыты.
Мындай кеңейтилген мааниде Б. А.И. Пыпин, М.О. Гершензон тарабынан талкууланып, Г.В. Плеханов, Н.А. Бердяев тарабынан эскертилген. Тар мааниде Батышчылык - XIX к. 40-50-жж. орус коомдук ойлоосунун багыты. Ал Орусиянын өнүгүшү үчүн зарыл жана В.Г. Белинский, А.И. Герцен, Т.Н. Грановский, К.Д. Кавелин, Б.Н. Чичеринге таандык (кийинки эки автордо саясат таанууга дагы байланышкан маанилүү маселелер козголгон) нерсе катары батыш либерализминин баалуулуктарын негиздеген жана коргогон. Плехановго ылайык тарыхтагы Батышчылык салты КиевРусунун колониялаштырган бөлүктөрүнүн карты туруусу аркылуу ХП-ХШ кк. эле пайда болот. Негизи эле анын жалпы шарты же парадигмасы «Орусиянын тарыхы Батыш Европанын тарыхына окшошпу?» деген суроого келгенде «Орусиянын маңызы» жөнүндөгү көптөгөн талаш-тартыштын жүрүшүнө көрсөтмө орун алган.
Батышчылык нугунун идеялары менен орус агартуучулугу, П.Я. Чаадаевдин «Философиялык каттар» декабристтик кыймылы сугарылган. 40-ж. башына карай батышчылар менен славянофилдердин ортосундагы карама-каршылык аныкталган. Батышчылардын 1939-ж. агым катары калыптанган социалдык идеалы - конституциялык монархия жана европалык үлгүдөгү буржуазиялык парламент. Батышчыларга оппозиция катары эки жыл кийин калыптанган славянофилдер Орусиянын тарыхый жолунун өз алдынчалыгы үчүн күрөшөт. Батышчылар менен славянофилдердин ортосундагы талаш-тартыштардын борбордук фигурасы - Улуу Пётр. Батышчылыктын чегинде XIX к. биринчи жарымында толук идеологиясы болгон эмес, анткени батышчыларды бириктирүүчү башталыш катары конструктивдүүрөөк социалдык идеалды издөөгө Караганда көбүнчө славянофилчиликти тануу кызмат кылган. Тигилердин да, булардын да катарында либералдык жана орточо акылдын багытындагы консерватизмди тутунган адамдар болгон. Талкуулоо үчүн негизги аянт катары адабий сын кызмат кылган; жергиликтүү социалдык чындыктар батышчылар тарабынан дагы, славянофилдер тарабынан дагы эске алынган эмес. Революциялык демократ-тамырчыларга орун берип, дыйкандарды бошотуу жөнүндөгү реформаларды кабыл алуу менен тигилер дагы, булар дагы идеялык турмуштун авансценасынан 60-ж. башында кетишкен. Ага карабастан орус батышчылары жарандык эркиндикке негизделген укуктук мамлекетти (ал тургай конституциялык монархиянын формасында) идеяларын иштеп чыгууга катышкан. Бирок Г.Федотов Батышчылыкты анын «жалындуу тамырсыздыгы» менен интеллигенцияны түзүүгө жооптуу деп санаган, бул Орусияда гана мүмкүн деп баса белгилеген.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Кожобаев Канатбек Асекович
Кожобаев Канатбек Асекович (12.7.1948, Ысык-Көл областтык, Түп району, Ой-Тал айылы) — геолог, техника илимдер доктору (1996), профессор (2000), УИАнын академиги (2006). ФПИ-ни (1971), ММУда аспирантураны (1976), докторантураны (1991) бүтүргөн. ФПИде окутуучу, ага окутуучу (1971-73), доцент (1976-88), кафедра башчысы; КТУда декан (1992-94), КРдин Экономика жана финансы министрлигинде бөлүм башчысы (1995-98), Бишкек финансы-экономика академиясында кафедра башчысы (1998-2002); Кыргыз-Түрк «Манас» университетинин профессору (2002). Инженердик геология, геоэкология, гидрогеология, кыртыш механикасы боюнча адистик 100гө жакын илимий эмгектин автору, андан ичкери 3 монография, 3 ойлоп табуу күбөлүгү бар. Эмгектери: Тиксотропия, дилатансия и разжижение дисперсных грунтов. Б.,1991; Правила прогнозирования активизации оползней и зон их поражения при землятресениях в КР (в соавторстве). Б., 1997; Энергетический подход к сейсмическим воздействиям на нескальные грунты. Б., 2000; Гидрогеология, инженердик геология жана геоэкология боюнча кыскача түшүндүрмө сөздүк. Б., 2007.
Эбегей
Эбегей — "Манас" эпосундагы каарман. Саякбай Карала уулунун айтуусундагы "Кенен" эпосунда Жанаалы Карачтын балдары, Э., Көгөй Кенендин баатыр чыкканын угуп, атайылап кол курап келишет. Аларды тосо чыккан Акжолтой "түбүбүз бирге тууганбыз, касташпайлы" деп, минип жүргөн тулпары Кулунсурду тартуу тартат. Э. Көгөй Кенен менен эл болуп, Таласка көчүп келишет. Сейтек менен Акжолтой дүйнөдөн өткөндөн кийин экөө Кенендин ишенген баатырлары, таянычы, насаатчысы, кеңешчиси болуп калышат. Эки баатыр тең Чыңтемир менен болгон теңдешсиз согушта набыт болушат.
Кичи Кибрас дарыясы
Кичи Кибрас — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Жогорку Кибрас дарыясынын оң жээгинен 14 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Каналдуу реактор
Каналдуу реактор - араларындагы мейкиндикке нейтрондорду жайланткыч толтурулган айрым каналдардын системасынан турган ядролук реактор. Ядролук отундар ар бир каналдын ичине жайгаштырылат жана түтүк аркылуу берилүүчү жылуулук ташыгыч менен муздатылат. Жылуулук ташыгыч менен жайланткычтын айрым- айрым бөлүнүп коюлушу нейтрондун абдан тең абалда болушун жана активдүү зонада жылуулуктун кеп алынышын камсыз кылат. Бул үчүн жайланткыч менен жылуулук ташыгычты жакшылап тандап алуу керек. Жайланткыч катары графит жана жылуулук ташыгыч болуп кадимки суу алынган Каналдуу реактор кеңири таралган. Мындай Каналдуу реактордо иштеп жаткан реакторду токтотпостон атайын машина аркылуу ядролук отунду берип турууга болот. Мунун өзү энергетикалык установканын экономикалык көрсөткүчтөрүн жакшыртып, керектөөчүлөрдү электр энергиясы менен үзгүлтүксүз камсыз кылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Курманжан Датка (айыл)
Курманжан Датка (Курманжан Датка) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Алай районундагы айыл. Гүлчө айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 611 киши.
Захарка(Сургута куймасы)
Захарка — Орусиядагы дарыя. Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сургут дарыясынын оң жээгинен 43 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сок дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Викингдер
Викингдер — өз жерлерине жана Европанын башка өлкөлөрүнө талап-тоноочулук жортуулдарга чыгып турган орто кылымдагы скандинавиялык деңиз каракчыларынын кошуундарынын мүчөлөрү. Викингдер доору деп 8-кылымдан 11-кылымдын ортосуна чейинки мезгил аталат. Алар согушчан, мыкты жоокер болушуп, европалык элдерге чоң коркунуч туудуруп турушкан. Викингдерди Батыш европалыктар норманндар, Руста жана Византияда варягдар деп аташкан. Викингдер башка жерлерге жортуулдарга аттануусуна аларда эгин эгүүгө жарактуу жерлердин тартыштыгы да себеп болгон. Байыртадан кеме жасоо өнөрүн мыкты билишкен скандинавиялыктар деңиз жолу аркылуу Түндүк Америкага, Жер ортолук деңизге чейин жетишкен. Алар талап-тоноочулук менен гана чектелишпестен, чет элдиктер менен соода-сатык мамилелерин да жүргүзүшкөн. Ошондой эле алардын кошуундары жергиликтүү башкаруучуларга жалданып кызмат өтөшкөн. Викингдердин башка элдерге жортуулдары 8-кылымдагы Франк мамлекетине жүрүшүнөн башталат. Кийинчерээк алар Англия, Шотландия, Ирландияга, славян жерлерине да жүрүштөрдү уюштурушкан. Франциянын түндүгүндө Викингдердин Нормандия герцогдугу түзүлүп, бул мамлекет 11-кылымдан Англияны, Түштүк Италия менен Сицилияны өзүнө багындырып, өз королдугун негиздеген. Исландия аралына отурукташкан Викингдер Гренландияга, андан Түндүк Американын жээктерине чейин жетип, конуштаган жерлерин Винланд, Маркланд, Хеллуланд деп аташкан. Викингдердин жоокерчилик жортуулдары 11-кылымда токтогон.
Макс Вебер
Макс Вебер (1864–1920) – Альфред Вебердин агасы, көз карашы неокантчылыктын астында калыптанган немис социологу, философу жана тарыхчысы.
Вебер Макс боюнча, антикалык доор, феодализм менен капитализм – объективдүү түрдө жашаган мамилелер эле эмес, аларды идеалдуу түргө келтирүүнүн ыкмасы, андыктын анын чыгармачылыгынын борбордук көйгөйлөрү болуп коомдун жана социалдык топтор менен диний аң-сезимдин идеологиялык байланыштарына анализ жасоо.
Негизги эмгеги – «Протестанттык этика жана капитализмдин маңызы».
Жайчы балыктар
Жайчы балыктар (лат. Astroscopus) — кумга көмүлүп жашоочу балыктардын бир уруусу.
Базар экономикасы
Базар экономикасы - товар-акча катыштарына, менчиктин ар кыл формаларына, өндүрүп-чыгаруулардын жана жарандардын эркин атаандаштыгына негизделген улуттук экономиканын уюштуруу тутуму.
Анын алкагында төмөндөгүдөй негизги базарлар калыптанат: товарлар жана тейлөө иштери; эмгек, финансылык ресурстар; жерди пайдалануу. Мамлекеттик жөнгө салуу даражасы боюнча базар модели, либералдык модель жана социалдык нукка багытталган модель (экономиканын өнүгүшүнө мамлекеттин бир кыйла кийлигишүүсү менен) болуп ажыратылат. Варианттардын кыйла көптүгүнө жана өзүнчө мүнөздүүлүгүнө карабастан, азыркы кездеги Базар экономикасынын башкы принциптери катары анын көп кырдуулугу, мамлекеттин активдүү кийлигишүүсү, экономикалык өсүштүн негизи катарында жогору өнүккөн технологияны пайдалануу болуп саналат. Базар тутумунда ишкердиктин эркиндиги, кесипти жана керектөөнү тандоо мүмкүнчүлүгү иш-аракетте болот. Тандоонун негизине ишкерлердин жана керектөөчүлөрдүн экономикалык кызыкчылыктары кирет. Ишкерлер пайда табууну колдон келишинче арбытууга, керектөөчүлөр болсо зарыл товарларды көбүрөөк чыгарып жана тейлөө иштерин жакшыртуу аркылуу пайда алууну оптималдаштырууга умтулушат. Кызыкчылыктардын келип чыгышы, атаандаштыктардын күчөшү, базар алкагындагы карым-катнаштардын калыптануусу аркылуу байкалат.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Кьелдальколбасы
Кьелдальколбасы Кьелдаль методу боюнча азот аныктоодо колдонулуп, кыйынчылык менен эрүүчү жана температурага туруктуу пирекс тибиндеги айнектен жасалат. Көлөмү 300 - 800мл чейин.
Холодногорско-Заводская сызык
Холодногорско-Заводская сызык - Харьков метрополитенинин тарыхый биринчи сап. Алардын саны - 13, бир сап узундугу - 17,39 км, жол жүрүү убактысы - 26 мин. 1975-жылы 23-августда ачылган.
Кассалык аткарымдар
Кассалык аткарымдар – накталай акчаны кабыл алуу, сактоо, берүү. Жогоруда аталган жолжобо каржы укук ченемдери аркылуу жөнгө салынат жана ал атайын укук институту катары чыгат.
XML
Уикипедия - эркин энциклопедиясынан алынган маалымат
XML (Extensible Markup Language - кеңейтилген белгилөө тили) - документти бир эле убакта адам баласына да, маалымат иштетүү системине да түщүнүктүү форматта калыптоону аныктай турган, жалпы синтаксистик эрежелердин жыйындысын көрсөткөн белгилөө тили. Дүйнөлүк Желе Уюму сунуштаган стандарт. XML — програмдар ортосундагы маалымат алмашууну камсыз кылуу үчүн, структуралуу берилиштерди сактоого арналган (берилиштер базасынын файлдарынын ордуна) текст калыбы. XML тили SGML дин жеңилдетилген бөлүмү болуп эсептелет.
Тарыхы
XML дин туулган жылы катары бул тилдин алгачкы иштелип бүтө элек спецификациясынын вариянты пайда болгон 1996 - жылды, же ошол спецификация тастыкталган 1998 - жылды эсептөөгө болот. Бирок бардыгы 1986 - жылы SGML тили пайда болгондо эле башталган болчу.
Пафос
Пафос (грекче pathos – кайгы, кумар, таасирленүү, шыктануу) – 1) антикалык эстетикада кыйналуу менен байланышкан кайгы; кумар. Адатта Пафос этоско карама-каршы коюлган. Аристотелдин «Поэтикасы» боюнча трагедиянын зарыл элементи, «өлүмгө же кейишке дуушар кылуучу аракет»; 2) көркөм чыгарманын же бүтүндөй чыгармачылыктын идеялык-эмоциялык абалынын багыты. Пафос – автордун жекече сезимдери, объектинин күчтүү толкундашы (мисалы, А. Осмоновдун «Ата журт» аттуу ырынын Пафосу – тууган жерге, мекенге болгон сүйүү, өзүн ошол эл-жердин кулуну катары кызмат кылууга даяр экенин көрсөтүү).
Жолум үй
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Гүлшайыр Садыбакасова
Гүлшайыр Садыбакасова - кыргыз эстрадасындагы белгилүү "Кыз бурак" эстрада тобунун жетекчиси жана негиздөөчүсү. Обончу, урма аспап өнөрүнүн адиси.
Кыргызстан Ленин Комсомолу сыйлыгынын лауреаты (1987). Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1995). Кыргыз Республикасынын эл артисти (2011). "Даңк" орденинин ээси (2021).
КИРИШ СӨЗ ОРДУНА
Өз бактымды өгөйлөдүм ыр үчүн! "...Күрөш менен өнүп-өстүм, такшалдым, Жеңилбедим, жерге башты салбадым. Жолун ачтым таланты бар кыздардын, Өнөрүнө өмүр бердим уздардын. Жаманы бар, жакшысы бар жылдардын, Жыргалына, кууралына чыдадым. Өз бактымды өгөйлөдүм ыр үчүн, Ошол менин элге кошкон үлүшүм..." деген саптар КРнын Эл артисти, “Кыз-Бурак” эстрадалык тобунун жетекчиси Гүлшайыр Садыбакасованын калемине таандык. Эже бизге өткөн өмүрү тууралуу баян этип, сырларын төктү.
«АЙДООЧУ БОЛОМ ДЕГЕМ» –Балалыгым өттү, 8-классты бүткөндө атам менден сурап калды, "сени окууга жөнөтөбүз, кайсы кесипти тандайсың?" деп. Биринчи эле "айдоочу болом" дептирмин го. Атам "качан аял киши машина айдачу эле?" деп чалкасынан кетти. Ойлонуп туруп "анда дүкөнчү болом" дедим. Аны да "акчага жакын болбо" деп жаратпады. Мен да эч ойлонбостон “бул эки кесип жарабаса, анда артист болом” дептирмин. “Жети атабызда артист болгон эмес, оозуңа алба артист болууну” деп атамдын жинденгенин айтпа. Ошентип кесип тандай албай отуруп, орто окууга барбай калдым.
«АТАМ МАГА ЭКИ ЖЫЛ ТААРЫНДЫ» –Эмнегедир атам тыйган нерселердин баарын жасай берчүмүн, велосипед теппе десе тээп, эшек минбе десе минип. Атам мени кыз бала болуп чоңойсун десе, мен эркектей болуп жинине тийчүмүн. Окууну бүткөн соң атамдын катуу колу алдында кыргыз тили мугалими болууга даярдык көрүп, Фрунзеге жөнөп кеттим. Эки жыл катары менен тапшырып, сынактан өтпөй калдым. Атам “болду эми, сен окубайсың, күйөөгө берем” деп калды. Ошол убакта колумду сурагандар чыкты. Дагы бир жолу барайын десем, "жок дедимби, жок" деп кетип калды талаага. Анан апама ыйлактасам, эне да түтпөдү көрүнөт, атама чыккынчылык кылып мени окууга жиберди. Билеттен сырткары 40 сом менен борбор калаага кеттим. Ата-энеме айтпай музыкалык факультетке тапшырдым. Окууга өткөнүмдү апама айтып, атама айтпадым. Атам принципиалдуу киши. Жолунан өтүш оор эле да. 6-7 айдан кийин атам менен телефондон сүйлөшүп, музфакта окуп жатканымды айттым. Атам шарт телефонду коюп койду, ошол боюнча 2 жыл таарынды мага. Акчаны апам берет. 2-курста айылга келдим, ал убакта шалбыраган, багалегинин кенендиги 40 сантиметрге жеткен шымдар мода болчу. Ошондой кийинип айылга барып алыпмын. Бир убакта атам келе жатат, кабагын карыш түйүп алып. Келип эле “эл-журтка мени уят кылдың, каяктагы батыштын шымын кийип” деп урушуп, тилдеп, какыс-кукус да кылып жиберди. Ошентип, алгачкы жолу айылга кыздардын шым кийгенин мен алып келдим.
«ШООЛА» 7 ЖЫЛ ГАНА ЖАШАДЫ» –Чыгармачылыкка болгон алгачкы кадамыбыз 1972-жылы башталды. Ыр жазып, обон чыгара баштадым. 1973-жылы алгачкы жолу кыздардан ансамбль түзүү аракети башталды. Чоро Кожомжаров, Эркин Курманов аттуу агайларыбыз топ түзүүгө аракет кылышты. Кастинг башталды, тандалып отуруп алгачкы урма аспапта ойногон кыз мен болдум. “Шоола” деген топ түзүлдү. Латвия, Литва, Москвага чейин барып келдик. “Шоола” 7 жыл жашап туруп эле өмүрүн токтотту. Окууну бүткөн соң бизди Оштогу педучилищеге мугалим кылып жөнөтүштү. Ошко келсек, кыздар ансамблин түзүү толкуну бул жакка жеткен экен. Рахман Салмаматов деген агай бизге топ түзүлүп жатканын айтты. Драмтеатрдын 3-кабатында 4-5 кыз эми ойноп үйрөнүп жатышкан экен, биз даярбыз да, дароо эле кошулуп кеттик. Ошентип, ансамблдин атын коюу аракети башталды. “Кыз-Бурак” деген ат көңүлгө жагып, тандап алдык. Өмүрүмдү ансамблге арнадым, жаштыгымды сарптадым. Керек болсо үй-бүлөмдү, бактымды да ушул “Кыз-Бурак” үчүн садага чаптым.
«ЖОЛДОШУМ «КЫЗ-БУРАГЫҢДЫ» ТАШТА ДЕДИ» –Жолдошум Мамырасул (Абдрасул дечүбүз) деген жигит менен студенттик кезде таанышканбыз. Ал кезде жердештер чогулуп кече уюштурмай деген мода эле. Окууга өткөн жылы жердештер отурушуна баргам. Бир кафе толо адамдар. Биздин столдо Абдрасул да отурган. Анда ал жигит эт комбинатында жумушчу болуп иштечү. Ошол жерден таанышып калдык, Ноокаттан болот экен. Мен эми бала кыялмын да, сүйүү-пүйүү эмне экенин билбейм. Ал 1973-жылдан 1978-жылга чейин 5 жыл артымдан жүрдү. Урушсам, сөксөм деле, кыздардын көзүнчө жерге чапсам деле баарына көтөрүмдүү болуп жүрүп, акыры 1978-жылы экөөбүз баш коштук. Көпкө жашадык. Ал бир гана талап коюп туруп алды. “Кыз-Бурагыңды” таштачы, жөнөкөй эле өмүр сүрөлү” деди. Чынында, “Кыз-Бурак” деп аты сонун угулганы менен, мунун ичинде канча деген ый-күлкү, канча көз жаш, канча кайгы, жыргал, куурал бар. Айрыкча кыздар менен иштеген азап менен тозоктун өзү. Ар кандай үй-бүлөдө тарбияланып келген кыздардын башын кошуп, бир максатка көңүлүн, дитин буруш эркти, күчтү, энергияны талап кылат. Ошон үчүн мына таштайм деп кээде таштап коюп, карабай салып жүрүп деле ансамблден кол үзүп кете албай койдум. 1990-жылы бизнеске өтүп кеттим. Бирок негедир кыздар жетимсиреп калгансып, кимдир бирөө мага нааразы болгонсуп, кайра топко тартыла бердим. Айтор, чыгармачылык деп жүрүп жолдошум экөөбүздүн ортобуздагы жарака чоңойду. Күйөөң деле айта берип чарчайт экен да, муздады. Акыркы 7-8 жыл үзүл-кесил жашап калдык. Ал Орусияга кетти, арабыз алыстады. Акыры 2002-жылы “кой эми, дос, экөөбүз башка эле жашайлы” деп ажыраштык. Самарада экинчи бүлөсү менен жашады. Кайненем Абдрасул төрөлгөндө каза болуптур. Кайнатам башка бүлөсү менен жашачу. Ошондуктан Абдрасулдун тага журтуна келин болуп бардым. Бүгүнкү күндө да таякелеринин балдары менен жакшы мамиледебиз, алар "жеңе" деп келип турушат.
«БӨТӨЛКӨ САТЫП БИЗНЕС БАШТАГАМ» –1992-жылдан бери бизнесим бар. Эң биринчи аукциондордо Ноокат, Кызыл-Кыя, Оштон бирден дүкөн сатып алгам. Ошол дүкөндөрдүн пайдасын көп көрдүм. Анын ичинен Кызыл-Кыядагысы бөтөлкө кабыл алчу дүкөн эле. Ошого элдин баары күлгөн. "Шашпагыла, силерге көрсөтөм" дедим да, дүкөнүмө "бөтөлкөгө самын алмаштырам" деп жазып койдум. Анан көрө бер, элден чогулган бөтөлкөлөргө бир КамАЗ кир самын алмаштырдым. Бөтөлкөлөрдү Оштогу арак заводуна өткөрдүм. Ошондогу арак заводдун директору бетимден өпкөн, "бизде бөтөлкө жокто ырас кылбадыңбы" деп. Бөтөлкөгө арак алмаштырып, арак бизнесин баштадым. Аракты ушул жердеги эле кампабыздан талап кетишчү. Экинчиси ошол эле чакан ишканамдын базасында болду. Жибек комбинатындагы костюмдардын ичине тигилчү саржаларды чаң басып жаткан жеринен сатып алып, түрктөргө саттым. Андан кийин насос заводунун товарын эч ким албай, калып кетти. Аны Өзбекстанга саткан да мен болдум. Ошентип тобумдун тымтыракайы чыкканда бизнес баштап, сактап калдым.
«ДУШМАНЫМ КӨП БОЛСО, ЧЫЙРАЛАМ» –Чыгармачылык болгондон кийин жакшысы, жаманы, бут тосуулар, интригалар болот. Ачуу, таттуу сөздөр... Мунун баарын бүгүнкү күнгө чейин башымдан өткөрүп келатам. Бир кызга гитара үйрөтүү үчүн бир жыл убакыт сарпталчу. Кылдап үйрөтүп койгон соң койду ала качкандай эле ала качып кетишет. Ошентип отуруп өмүрүм өттү. "Кыз-Буракты" эч таштай албадым, одоно айтканда, "Кыз-Буракка" никеленип, "Кыз-Бурак" мага никеленип калган экен...
Нюдя-Сабало-Яха
Нюдя-Сабало-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Морды-Яха дарыясынын сол жээгинен 203 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 31 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Талант Дүйшөбаев
Дүйшөбаев Талант Ибраимович (2. 6. 1968-ж. туулган, Фрунзе) – дүйнөгө таанымал спортчу, эмгек сиңирген спорт чебери. Борбордук Азия тарыхында кол топ (гандбол) боюнча Олимпия оюндарынын 1-чемпиону. Кол топ менен 1980-жылдан А. Л. Гагулинден машыга баштап, Бишкек шаарындагы өспүрүмдөрдүн атайын спорт мектебинде тарбияланган. ФПИде окуп жүргөндө СССР курама командасына кирген, 1989–92-ж. Москванын ЦСКА командасында ойноп, КМШ өлкөлөрүнүн кол топ боюнча курама командасынын капитаны болгон. Россиянын, Испаниянын жана Германиянын клубдарында ойногон. СССРдин, Европанын (Чемпиондор лигасы, 1994), Дүйнөнүн (Швеция, 1993), Олимпия оюндарынын (Барселона, 1992) чемпиону. 1993-жылдан Испанияда жашайт. Испания спорт институтун бүтүрүп, кол топ боюнча ошол өлкөнүн курама командасынын капитаны. Атланта Олимпиадасында (1996) Испаниянын курама командасын кол топ боюнча тарыхта биринчи жолу 3-орунга жеткирген. 1990-ж. Сиэтл шаарында (АКШ) болуп өткөн «Игры доброй воли», 1991-ж. Барселонадагы Олимпия алдындагы оюндардын жеңүүчүсү; Испания суперкубогунун (1992–94) ээси; 1992–94-ж. Испания чемпиону; 1995–97-ж. Испания кубогунун, клубдар арасындагы дүйнө кубогунун жеңүүчүсү; 1996-ж. Европа биринчилигинин (Испания) күмүш, Олимпия оюндарынын коло, 1998-ж. Европа чемпионатынын (Италия) күмүш медалынын ээси. 1994–96-жылдары «Handbal World Magaяine» журналынын иликтөөсү боюнча дүйнөнүн, Исландия (1995) жана Японияда (1997) болуп өткөн дүйнө чемпионатында, Европа биринчилигинде (Испания; 1996) мыкты оюнчу катары таанылган. Медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Камералуу очок
Камералуу очок - отун тик бурчтуу призма түрүндөгү камеранын ичинде үйлөтүлгөн аба менен күйүүчү буу казанынын очогу. Мындай очокто катуу, суюк жана газ абалындагы отундар шагылат. Камералуу очоктун ички диаметри 32-76 мм, суу, буу жүрүүчү түтүк менен капталган тик дубалдан жана отко чыдамдуу кирпичтен тургузулган үстүнкү жабдуудан, күл түшүргүчтөрдөн турат. Очоктун дубалына радиациялык буу ысыткыч орнотулган. Камералуу очокко отун анын капталына орнотулган күйгүзгүч түзүлүш аркылуу аба менен бирге берилет. Катуу отун менен иштеген Камералуу очоктун буу өндүрүмдүүлүгү 50дөн 2500 т/с.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Кожобекова Сүйүмкан
Кожобекова Сүйүмкан (1910, Ысык-Көл областтык, Жети-Өгүз району, Саруу айылы — 2001, Тоң району, Бөкөнбаев айылы) — малчы, Социалдык Эмгек Баатыры (1957). Эмгек жолун катардагы колхозчудан баштаган. 1937-жылдан Ысык-Көл облусунун Тоң районундагы Ленин атындагы колхоздун баш чабаны болуп эмгектенгенетикалык Ал 1956-ж. өз короосундагы ар бир ирикти 70 кг салмакта мамлекетке тапшырып, 3,5 кгдан жүн кыркып алган. 1959-63-ж. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты. Ленин ордени менен сыйланган.
Каду, Сузак району
Калкы
Калкы - 1 457 киши (2009).
Башкелте
Башкелте - адамдын катуу кармоочу жугуштуу оорусу. Аны риккетсиялар козгойт. Көбүнчө согуш, ачарчылык, жакырчылык, миграция ж. б. социалдык катастрофа учурунда санитариялык абалы начар жерлерде көп таралат. Аны оорулуу адамдан соо адамга бит жугузат. Адамдын бул ооруга каршы тубаса иммунитети жок. Оорулуунун канын соргон бит 5—7 күндөн кийин жугуштуу болуп калат. Бул убакта риккетсия биттин ичегисинде көбөйөт. Соо адамдын канын соргондо биттин ичегисиндеги риккетсиялар заңы менен сыртка чыгат. Киши кычышкан жерин тырмаганда теринин тытылган жерине түшкөн риккетсиялар канга өтүп, ооруну жугузат. Козгогуч организмге киргенден 10-14 күндөн жашыруун инкубациялык мезгилинен кийин оорунун белгилери байкалат. Оору катуу кармайт. Дене температурасы тез көтөрүлүп, 39—41°ка жетет. Баш абдан катуу, чыдатпай ооруйт. Ооз кургап, эрин кеберсийт, кээде жарылып кетет. Оорулуунун бети, моюну шишимек тартып, көкүрөгү жана көздөрү кызарат. Бут булчуңдары ооругандыктан, бүт дене сыздайт. Тамыр тез-тез кагып, кан басымы бир аз төмөндөйт, аба жетпей, дем кыстыгат, көк боор чоңоюп кетет. Оору башталгандан 4—5 күн өткөндө денеге кызамыкка окшогон, майда кызыл ар түрдүү тактар чыгат, көкүрөктө, андан кийин бүт денеде пайда болот. Оорулуунун абалы начарлап, эсинен танып, жөөлүйт, баш оорусу күчөйт, психикасы өзгөрөт. Оору 4—5 жумага созулат, оорулуу сакая баштаганда температурасы 2-3 күндүн ичинде төмөндөйт. Дарылоодо антибиотиктер колдонулат. Ооруну алдыналууда битке каршы чаралар жүргүзүлүп, оорулуу менен жолуккан кишилер 25 күнгө чейин текшерилет. Башкелте менен ооруган же ага күнөм саналган, адамды сөзсүз түрдө, дароо башкелтеге каршы вакцина менен эмдөө жүргүзүлөт.
2-Мереть
2-Мереть — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Мереть дарыясынын сол жээгинен 26 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иня. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынын Томго кошулган куймасына чейинки бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кассалык жүгүртүм
Кассалык жүгүртүм – уюм кассалары аркылуу өткөн накталай каражаттардын жүгүртүлүшү.
Астрохламистер
Астрохламистер (лат. Astrochlamys) — деңиздин жыланкуйрук тикен терилүүлөрүнүн бир уруусу.
Гиповитаминоз
Гиповитаминоз – организмде витаминдин жетишсиздиги. Мисалы, витамин Снын Г-унда организм ар кандай инфекцияга туруксуз болуп, баш ооруйт, аппетит начарлайт. Бул Г. жазда өзгөчө, тамак заттарда С витамини азайганда байкалат.
Дефлегматорлор
Дефлегматорлор фракциялап, буулантып учуруп кайра конденсациялоодо колдонулат. Газды чыгарып кетүүчү түтүгү муздаткыч менен туташтырылат.
Вульф, Тищенко жана Дрексель айнек идиштери газды тазалоо жана кургатуу үчүн пайдаланылат.
Спортивна
Спортивна — Харьков метросунун Холодногорско-Заводская сызыксындагы станция. 1975-жылы 23-августда ачылган.
Сухов, Василий Иванович
Сухов Василий Иванович (1910, Алтай крайы, Змеиногорский району, Барановка айлы — 1945, Польша, Шнайдемюль) — Советтик Союзунун Баатыры (27.11.1945), капитан.
Жети-Өгүз районунда жашап, «Тамга» санаторийинин курулушунда, андан кийин райондук спорт коомунун төрагасы болуп иштеген. Советтик Армияда 1932—38-ж. жана 1939-жылдан. Командалык (офицердик) составдын билимин жогорулатуучу курсту бүткөн. Улуу Ата Мекендик согушка 1941-ж. июлдан катышкан. 1285-аткычтар полкүнда батальондун (1-Белорус фронту, 47-армия, 60-аткычтар дивизиясы) командири. 1945-ж. 16-январда Новы-Двурлу Мазовецки шаары (Польша) тушта Висла дарыясынан өтүүдөгү салгылашта эрдик көрсөткөн. Анын батальону ээлеп алган плацдармды коргоп, душмандын бир кыйласын жок кылган. Сухов Ленин, 2-даражадагы Ата Мекендик Согуш, 2 Кызыл Жылдыз ордендери менен сыйланган.
Пипеткалар
Пипеткалар суюктук азыраак көлөмүн аныктоодо колдонулат.
Башкы же Суу бөлгүч кырка тоосу
Башкы же Суу бөлгүч кырка тоосу - Чоң Кавказ тоолоруна кирет. Батыш-түндүк-батыштан чыгыш-түштүк-чыгышка созулуп, түндүктү (Кубань, Терек) жана түштүктү (Кодори, Ингури, Риони, Кура ж.б.) карай аккан дарыялардын суу бөлгүчү. Эң бийик жери 5068 м (Шхара чокусу). Мөңгүлөр бар.
Кожо-Какыр, Кадамжай району
Кожо-Какыр, Кадамжай району — Баткен облусунун Кадамжай районундагы кыштак. Кара-Дөбө айыл округуна караштуу. Деңиз деңгээлинен 990 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Пүлгөн кышаарынан 30 км чыгыш тарапта. Кызыл-Кыя темир жол бекетинен 25 км. Калкы 718 (2007); негизинен мал жана дыйкан чарбаларында эмгектенет.