cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кыргызстан театр ишмерлер союзу
Чыгармачыл өнөрканалар
Режиссура боюнча чыгармачыл өнөркананын жетекчилигине көрүнүктүү режисссер Барзу Абдуразакков, драматургия боюнча чыгармачыл өнөркананын жетекчилигине Жаныш Кулмамбетов, грим боюнча чыгармачылык өнөркананын жетекчилигине Гүлнар Суранчиева дайындалган.
Диагональ
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Лангар (Кадамжай району)
Лангар — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Көтөрмө айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 714 киши.
Темперация
Темперация (лат. temperatio -туура катыш) - музыкалык добуш катарынын түзүлүшүн шарттаган добуш аралыктарын тегиздеп түзүү. Добуштун бийиктик байланыштарынын татаалданышы, музыкалык көркөм каражаттардын түрлөнүшү, музыкалык аспаптардын өркүндөшү менен Темперацияга муктаждык пайда болгон. Темперация, 17-18-кылымдарда А. Векмейстер, И. Нейхардт, М. Мерсентарабынан такталып, иштелип чыккан. Ал эми тажрыйбада колдонулушуна жана кеңири жайылышына И. С.Бах чоң үлүш кошкон. Анын клавесин үчүн жазылган эки томдук «Жакшы темперацияланган клавир» деп аталган эмгеги бул добуш катардын бай мүмкүнчүлүктөрүн ачып көрсөткөн. Бүгүнкү күндө да 12 баскычтуу Темперация музыкадагы башка добуш катарларынын карама-каршылыктарын (мис., Пифагордук, таза, зоналык ж. б.) жана бөтөнчөлүктөрүн өтө ийкемдүү чечүүчү ыкма болуп эсептелет.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Ямб
Ямб (грек тилинен: музыкалык аспаптын атынан келип чыккан) – эзелки адабияттан бери эле келе жаткан кыска жана созулма муундардын айкалышы аркылуу түзүлгөн ыр түрмөгүнүн бир түрү. Бул байыркы Грецияда пайда болуп, кийин дүйнө жерине тараган. Орустарда бул формадагы ырларды А.С.Пушкин, В.Маяковский, А.Блок ж.б. акындар жазышкан.
Өз ара фонд
Өз ара фонд — байлыкка, облигацияларга, казналык кагаздарга же акча базарынын кыска мөөнөттүү шаймандарына чегерүү максатында өз акционерлеринин (жарнакташтардын) каражаттарын бириктирип топтогон инвестициялык компания. Жалпы фонд Ө. ф-го каражат берген катышуучулардын кошкон үлүштөрүнө жараша бөлүштүрүлөт.
Сирень
Сирень (Syringa, L. 1753) - өсүмдүк уруусу. көп жылдык дарак.
Дарылыкка гүлү, жалбырагы колдонулат. Май жана июнь айларында гүлдөйт. Гүлүнүн жана жалбырагынын курамында эфир майы, сирингин гликозиди, фарнезол сыяктуу керектүү заттар бар.
Дарылык касиети
Дарынын рецеби: 2 чай кашык кургатылып майдаланган жалбырагынын үстүнө 200 грамм кайнак суу куюлат. 1 саат жылуу жерге коюп демдеген соң пайдаланууга болот. Күнүгө 3-4 маал 50 граммдан жылытып ичүү кажет. Ушул эле кайнатма тери ооруларында да колдонулат (ичилет). Андыктан жалбырагын сактап койгон жакшы.
1 стакан кайнак сууга 1 аш кашык жалбырагын же гүлүн салып демдөө кажет. Анан бир күндө 3-4 жолу бир аш кашыктан кабыл ала берүүгө болот.
Ачык билим
Ачык билим (англ. Open knowledge) – бул ар ким колдоно алган, кайталап пайдаланып, юридикалык, коомдук же технологиялык чектөөсүз тарата ала турган билим. Ачык билимдер - ачык иштеген нерсени өндүрүп жана бөлүштүрүүгө байланыштуу принциптер менен усулдардын жыйындысы. Ачык билим ичине маалыматтарды, мазмунду жана жалпы кабарды камтып турат.
Бул концепция ачык булактар менен байланышкан, ал эми Ачык Билимдер мааниси түздөн түз Ачык Булактардын аныктамасынан келип чыгат. Ачык билимдерди ачык маалыматтар, ачык мазмун жана эркин кирүү өңдүү топторду жалпылаштырып турган нерсе катары караса болот.
Тарыхы
Ачык маалыматтар же ачык контент өңдүү "ачык" концепцияларга окшоп, термини жаңыраак болгону менен концепциясы эски. Мисалы, эң алгачкы басма тексттеринин бири буддисттик Алмаз сутрасынын көчүрмөсү болуп саналат, ал Кытайда биздин доордун 868-жылы басылган жана анда "жалпыга эркин таралуу үчүн" деген эрежени тапса болот.
Ачык билимди илгерилеткен уюмдар жана иш-чаралар:
Т-34
T-34 — Экинчи дүйнөлүк согуш кезиндеги советтик танк. 1940 жылдан тартып чыгарыла баштаган.
Куламбаев, Ботбай
Куламбаев Ботбай (1949-ж. т., Ысык-Көл району, Тору-Айгыр айылы) — эстрада ырчысы, улуттук музыкалык аспаптарды жасоочу. Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмери (1993). 1966—69 жана 1974—77-ж. Т. Сатылганов атындагы Кыргыз мамлекеттик филармониясында солист. Караколдогу педагогикалык институтунун орус тили жана адабияты факультетин (сырттан) бүткөн. 1977—79-ж. Ак-Суу райондук маданият бөлүмүндө автоклубдун башчысы, 1979—82-ж. Каракол шаардык маданият үйунүн алдындагы ансамблдин көркөм жетекчиси. 1982— 89-ж. «Кыял» элдик көркөм промыселинин Караколдогу улуттук музыкалык аспаптарды жасоочу бөлүмүндө мастер, 1989-жылдан «Насыйкат» кичи ишканасынын жетекчиси. «Боз салкын» ыр-бий ансамблинде ырдайт. Ливияда, Түркияда, Сомалиде, Италияда гастролдо болгон. Италияда жеке концерт берген. <br
Дыйканов, Карбоз
Карбоз Дыйканов (1922 - 1999) - Кыргызстандагы 20-кылымдагы көрүнүктүү тилчи окумуштуу, филология илимдеринин кандидаты (1955), профессор (1989), «Элге билим берүүнүн отличниги» (1970), «Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген мугалими» (1983), акын, СССР Жогорку Кеңешинен алган грамотасы, 2 орден, 9 медалы бар.
Кыскача өмүр таржымакалы
1922-жылы советтик Кыргызстанда туулган. 1941-жылы Фрунзедеги Кыргыз пединститутуна кирет. Экинчи дүйнөлүк согушка катышып, аба соккусу маалында жаракат алган. 1949-жылы аталган пединститутту бүтүп, анын педагогика кафедрасына ассистент болуп калат. 1950-жылы СССР ИАсынын Кыргызстандагы филиалына аспирантурага өтөт. Аспирантурада окуп жүрүп (1952-1954), Кыргызстандагы Республикалык эки жылдык партиялык мектепке кыргыз тилинен, анан Кыргыз ССР Тышкы иштер министрлигинде осмон түрк (Түркия) тилинен сабак берет. 1955 жылы Казак Республикасынын ИАсынын Тил институтунда «Кыргыз тилиндеги зат атоочтор» деген темада кандидаттык диссертациясын жактайт да, Кыргыз Республикасынын ИАнын Тил жана адабият институтунда кенже илимий кызматкер болуп иштейт. 1956-1959-жылдары Фрунзедеги Кыргыз мамлекеттик сырттан окуу педагогикалык институтунда Кыргыз тили жана адабияты кафедрасын башкарат. 1964-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин кыргыз тил кафедрасына улуу окутуучу болуп которулат. 1968-жылы доцент, 1986-жылы аталган кафедраны башкарат, 1989-жылы кафедранын профессору. 1991-жылы Кыргызстан эгемендикке жеткенде өзгөчө кубанган. Кыргыз тилинин мамлекеттик тил катары макамын чыңдоо жаатында коомлук иш-чараларга үзбөй катышкан. 1999-жылы Бишкек шаарында каза болгон.
Илимий-педагогдук ишмердиги
Негизги илимий багыты - кыргыз тилинин тарыхы, фонетикасы, лексикасы болгон. Профессор Карбоз Дыйкановдун «Кыргыз тилиндеги грамматикалык терминдердин сөздүгү» (1956, 1961), «Кыргыз тилиндеги үндүүлөр» (1959), «Манас» эпосунун жиги алфавиттик сөздүгү (1988, 21 миң сөз), «Кыргыз тилинин терс жана кери алфавиттүү сөздүгү» (1989, 40 миң сөз же 29 басма табак) деген жана башка эмгектери жарык кергөн.
Ал Кусейин Карасаев, Зыяш Бектенов сыяктуу устаттары менен чогуу иштеген.
К.Дыйканов 50 жылдан ашык илимий-педагогикалык ардактуу, татыктуу жана узак тилчилик жолунда кыргыз тилинин ар кандай маселелерине байланыштуу 300 басма табактан ашык 50гө жакын китебин чыгарды.
Үй-бүлөсү
Кызы Чолпон Карбозова - профессор, окумуштуу.
Аэрозоль терапиясы
Аэрозоль терапиясы - оорулууну дары дисперсиялары менен аэрозолдоп дарылоо жана ооруну алдын алуу ыкмасы. Мында дарылар аэрозоль түрүндө жаранын бетине, былжыр катмарларга себилет жана ингаляция түрүндө демалуу жолдору аркылуу организмге жиберилет. Аэрозолдун дисперсиялык бөлүкчөлөрү өтө майда болгондуктан, алар бронхторго, альвеолаларга чейин кирип, андан канга тез өтөт. Аэрозолдор табигый жана жасалма болуп бөлүнөт. Табигый аэрозоль терапиясына табигый шартта деңиз, көл сууларынын микроэлементтери, кээ бир өсүмдүктөр (ийне жалбырактуулар, камфора дарагы, аккайың жана башка) бөлүп чыгарган заттар жана фитонциддер аралашкан таза аба менен демалуу кирет. Жасалма аэрозолдор ар түрдүү дары касиети бар заттардан, өсүмдүктөрдөн жана башкалардан жасалат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Театр музыкасы
Театр музыкасы – көркөм өнөрдүн башка түрлөрү менен бирдикте драмалык чыгарманын мазмунун ачып берүүдө колдонулуучу музыкалык чыгарма. Ал көп кылымдык салтка ээ. Театр музыкасы Байыркы Грециядагы театр оюнун коштогон хорлордон, Индияэлдик театрдагы катхакала, якшагана, кытай операсы - цзацзюй, япониялык гагаку, бугаку, Батыш Европадагы мистерия, литургия драмасынан келип чыккан.
20-кылымда сахналык чыгарма менен музыканын ымалашуусу Театр музыкасы өнөрүнүн өөрчүшүнө шарт түздү.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Таш-Коргон
Таш-Коргон — "Манас" эпосундагы топоним. Багыш Сазановдун варианты боюнча Шооруктун кызы Акылайдын жери (Багыш Сазановдун варианты, 1990-инв., 278—279-б.). Түштүктөн жазылып алынган айрым варианттардан Т.-К. Кайыпдаңдын кызы Карабөрк жердеген жер катары айтылат. Географиялык реалияда Шинжандагы Жаркен чөлкөмүндөгү тоолу аймак, өрөөн.
Григорьев мөңгүсү
Григорьев мөңгүсү – Ички Теңир-Тоодогу жалпак чокудагы мөңгү. Узундугу 6 км, аянты 8,3 км2. Тескей Ала-Тоонун түштүк мөңгүлөрү 231 капталында, Арабел суусунун алабында жайгашкан. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4606 м, этеги 4202 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4400 м. Мөңгүнүн формасы үч бурчтук сымал, эңкейиштеген сайын жайылып, этегинин эни 4 кмге чейин жетет. Калыңдыгы 100–150 м. Сырткы кейпи түндүктөгү аралдардагы калкан сымал мөңгүлөргө окшош. Мөңгү академик А. А. Григорьевдин ысымынан аталган.
Евклид
Евклид (айрым маалыматтар боюнча биздин заманга чейин 325–265-ж.) – байыркы грек математиги. Евклиддин өмүрү жөнүндө маалыматтар өтө аз. Евклид болжол менен биздин заманга чейин 3-кылымдын башында Александрия шаарында иштеген. Негизги эмгеги 15 китептен турган жыйнак – «Негиздер» (лат. – «Элементтер»). Мында Евклид ошол мезгилге чейинки математиканын планиметрия, стереометрия жана сандар теориясынын көптөгөн маселелеринин өнүгүшүн жалпылап, анын андан ары өөрчүшүнө түрткү берген. Ал астрономия, музыка, оптика жана башка илимдер боюнча да эмгек жазган. Анын жогорку математикага тиешелүү, 4 китептен турган «Конустук кесилиштер» жана башка чыгармалары бизге жеткен. Алардын түп нускасы жана латын котормосу, ошондой эле кийинки авторлордун түшүндүрмөлөрү менен «Euclidis opera omnia» ed. I. L. Heiиerе eе H. Menge, V. 1–9, 1883–1916-жылкы басылышында жыйналган. Евклиддин «Негиздери» 1948–50-ж. орус тилине которулуп, жарык көргөн.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан” Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Маданий диффузия
Маданий диффузия - байланышуунун натыйжасында бир коомдон экинчисине маданий өзгөчөлүктөр менен кубулуштардын өз ара аралашуусунун стихиялык процесси. Анын натыйжасында маданияттар өз ара бири-бирин байытат. Маданий диффузиянын жолдору болуп миграция, туризм, миссионердик, соода, согуш, илимий конференциялар, көргөзмөлөр, жарманкелер, студенттерди жана адистерди алмашуу жана башка кызмат кылат. Маданий диффузия өлкөлөр менен элдердин ортосунда гана эмес, бир коомдун ичиндеги этностук топтордун, социалдык катмарлардын ортосунда да жүрөт. Ошондуктан маданий диффузиянын эки тибин ажыратышат: 1) горизонталдык, мында маданий баалуулуктар бир канча этностордун арасында, статусу бирдей топтордун, кишилердин арасында таралат; 2) вертикалдык; маданият социалдык статусу тең эмес субъекттердин ортосунда таралат.
Маданий релятивизм - 20-к. 40-50-жж. чегинде пайда болгон жаңы илимий мектептердин көрүнүктүүсү. Ал европалык этноцентризмге терс мамилени билдирүү катары пайда болгон. Маданий релятивизм маданияттардын өнүгүү деңгээлине карабастан тең укуктуулугун, татаалдыгын жана өзүнчөлүгүн тааныйт. Мекептин өкүлдөрүнүн ою боюнча, ар түрдүү элдердин маданий типтерин салыштырууга болбойт, аларды бирдиктүү масштаб менен өлчөөгө мүмкүн эмес, анткени ар бир маданият бири-бирине салыштырууга болбой турган баалуулуктардын уникалдуу системасы болуп саналат. Ар бир маданият өз чегинде, өзгөчө формалардын жабык системасы катары каралууга тийиш. Маданий релятивизмдин алгачкы идеялары Ф.Боаска таандык. Аны колдоп уланткандар А.Кребер, Р.Бенедикт, М.Херсковиц болушкан. Мелвилл Херсковицти өзгөчө белгилөө зарыл, ал маданий релятивизмди негиздөөчүлөрдүн бири болуп саналат. Ал мурдагы маданият теориялары тааныган Үч детерминанттан: маданият өзгөчөлүктөрүн расисттик түшүндүрүүдөн, географиялык жана экономикалык детерминизмден чечкиндүү баш тарткан. Жалпы маданий-тарыхый процессти ал түрдүү багытта өнүгүп жаткан маданияттардын суммасы катары түшүнгөн. Маданият ал үчүн адам түзгөн жашоо чөйрөсү, ар бир маданият кайталангыс, уникалдуу модель, ал башка элдердин баалуулуктары менен салыштырууга мүмкүн болбогон баалуулуктары бар салттар менен аныкталат. М. Херсковицтин маданий- антропологиялык концепциясынын негизги түшүнүгү инкультурация. Анын түшүнүгү боюнча инкультурация - индивиддин маданияттын конкреттүү формасына аракеттенүү өзгөчөлүктөрүн, жүрүм-турум моделдерин өздөштүрүүсү. Маданий релятивизимдин маңызын ачып көрсөтүп, маданияттын методологиялык, философиялык практикалык аспектилерин ачып көрсөткөн.
Методологиялык аспектиси: маданиятты ошол элдин баалуулуктарынын негизинде таанып билип, баяндап жазуу керек.
Философиялык аспектиси: маданий өнүгүүнүн жолдорунун көптүгүн, маданий-тархый процессти баалоодо көз караштардын көп түрдүү болушун тааныйт. Ал маданий өсүүнүн стадияларынын милдеттүү түрдө эволюциялык алмашуусу болорун жана өнүгүүнүн бир багыты үстөмдүк кыларын жокко чыгарат.
Практикалык аспекти: индустриялык цивилизацияга архаикалык маданияттарды өзүнчөлүгүн сактоо менен тартуу зарыл. Айрым маданияттарды өзүндөй калтыруу керек. Бул идея азыркы мезгилде өтө актуалдуу болууда, анткени өнүгүүдө артта турган элдерге жасалма шарт түзүү алардын деградациясына алып келүүдө.
Маданий релятивизм багытынын өкүлдөрү этнология илиминде төмөндөгүдөй идеяларды негиздешти жана өнүктүрүштү:
Диалектография
Диалектография, лингвистикалык география – диалектологиянын бир бөлүгү. Диалектилердин таралыш аймагын изилдейт. 19-кылымдын аягы – 20-кылымдын баш ченинен улуттук атластардын түзүлүшүнө байланыштуу өнүгүп келатат. Россияда тилдик көрүнүштөрдү географиялык жактан изилдөө иши 19-кылымдын 2-жарымында башталган. Орус тилиндеги диалектография боюнча пландуу түрдө даярдалган туңгуч эмгек – «Орус диалектологиясынын очерки тиркелген орус тилинин диалектологиялык картасынын Европадагы тажрыйбасы» (1915), «Селигер көл аймагынын лингвистикалык атласы» (1949), «Орус элинин Москвадан Чыгышка чейинки борбордук областтарындагы говорлордун атласы» чыккан (1957).
Аэроклиматология
Аэроклиматология (аэро... жана климатология) - атмосферанын жогорку катмарындагы климаттык шарттар жөнүндөгү илим; климатологиянын бир бөлүмү. Ал тропосферадагы жана стратосферанын төмөнкү бөлүгүндөгү климаттык шарттарды изилдейт. Көп жылдык байкоо менен радиозондоонун жана учуучу шар станциялардын маалыматтары аэроклиматология үчүн негизги материалдар болуп эсептелет. Аэроклиматологиянын милдети негизги метеорологиялык элементтердин үч өлчөмдүү бөлүнүш жана өнүгүшүнүн эмпириялык жол менен аныктап, теориялык жактан түшүндүрүү. Аэроклиматологиянын маалыматтары атмосферанын жалпы циркуляциясынын үч өлчөмдүү көрүнүшүн жана ага байланыштуу жер шарындагы температуранын, нымдуулуктун режимин аныктоого мүмкүндүк берет. Аба транспортунун катнашын камсыз кылууда аэроклиматологиялык изилдөөлөрүнүн практикалык мааниси чоң.
Кичи Таежная
Кичи Таёжная — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Юкса дарыясынын сол жээгинен 33 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Пинендер
Пинендер (латын тилинен   Pinus – мырза карагай) С 10Н16, мол. масс. 136,23, бициклдүү терпендер. Кош байланыштын жайгашуусу менен айырмаланган 3 изомери белгилүү: a - пинен (2,6,6-триметил-бицикло-[1,1,3]-гептен-2) (I); b -пинен, же нопинен (6,6-диметил-2-метилен-бицикло—[1,1,3]-гептан) (II) жана  d -пинен (2,6,6-триметил- бицикло-[1,1,3] -гептен-3) (III).
Бардык П. өзүнө мүнөздүү жагымдуу жыты бар (карагай жыттуу), түссүз суюктуктар; уюлсуз органикалык эриткичтерде жакшы эрийт, сууда эрибейт. Абада, өзгөчө жарыкта сары илээшкек майга айланып тез окистенеишет (аларды караңгы жерде эритип жабылган айнек идиштерде сакталат).
П. - реакцияга жөндөмдүү заттар. 300оС жогорку температурада ысытса аллооцименге (1,6-диметилоктатриен-2,4,6), b-П. мирценге (2-метил-6-метилен-октадиен 2,7) изомерленет. a- Ж-а b-П. 250-300оС чейин ысытуудан дипентен алынат. 700оС бардык П. изопренди жана ароматтык углеводородду, ал эми П. гидрогенизациялаганда пинанды пайда кылышат. H2SO4, H3PO4, P2O5, TiO2, BF3 активдүү чопонун жана башка таасири алдында П. полимерленишет. Суюлтулган органикалык жана минералдык к-талар таасири менен  a- жана b-П-дер дипентен, терпинолен, терпинен, терпинеол, терпингидратты пайда кылышат. Нымдуу HCl таасири менен a- жана b- П-ден дипентен дигидрохлоридин, ал эми кургак HCl таасири менен борнил гидрохлорид жана фенхилгидрохлорид алынат. КMnO4 жана Н2О аралашмасынын таасири менен a-П. пинон, норпинон к-таларын, b-П. нопин кислотасын пайда кылат. a- П. жаратылышта эң кеңири таралган терпендердин бири. Эфир майынын, скипидар курамында кездешет. b-П-дин негизги булагы – кадимки карагай скипидары. П. практикада кеңири таралган: лак жана сырлар эриткичтери катары, камфораны, терпинеол, терпингидрат, флотациялык майлар, эки негиздүү к-таларын, инсектициддер, хлортен, хлортен-2-ни, полихлорпинен, n-цимол, камфен, аллооцименди алуучу сырьё. b-П. мирцен жана анын туундуларын алууда колдонулат.
Өз ара эсептешүүнүн дебеттик сальдосу
Өз ара эсептешүүнүн дебеттик сальдосу — түшкөн каражатка караганда төлөм көлөмү басымдуулук кылганда, каттоо боюнча эсеп бетинде чагылдырылуучу белгилүү бир мезгил ичиндеги төлөм жана түшкөн каражаттын өзара катышынын натыйжасы.
Яр
Яр же Йар – 8-10-кылымдарга таандык шаар.
Орто кылымдардын эрте мезгилиндеги бул шаар Кыргызстандагы Ысык-Көл көлүнүн боюнда, азыркы Ысык-Көл облусундагы Балыкчы шаары тушта жайгашкан.
1998
1998 (бир миң тогуз жүз токсон сегизинчи) жыл — толук эмес жыл, Григорий календары боюнча бейшемби күнү башталат. Бул биздин замандын 1998, 2-миңжылдыктын 998, XX кылымдын 98-жылы.
Жыл адамы
Time журналынын версиясы боюнча жылдын адамы деп — Билл Клинтон, АКШнын президенти жана америкалык юрист Кеннет Стар аталган.
Шилтемелер
...
Маданий өздөштүрүүлөр
Маданий өздөштүрүүлөр - маданий инновациялардын бир маданияттан экинчисине өтүү процесси, маданий өзгөрүүлөрдүн бир кыйла кеңири тараган булагы. Маданий өздөштүрүү түшүнүгү айрым материалдык буюмдар, илимий идеялар, үрп-адаттар, салттар, баалуулуктар жана жашоо нормалары кайдан жана кантип кабыл алына тургандыгын көрсөтөт. Маданий өздөштүрүүнүн ар бир тиби үчүн антропологдор менен этнологдор маданият кубулушу пайда болгон жана кийин таралган өлкөлөр көрсөтүлгөн маданият атласын түзүшөт. Мисалы, маданий өсүмдүктөрдүн географиясы төмөндөгүдөй: таруу, түрп, гречиха Кытайдан таралган; күрүч, лимон, апельсин, манго, кант тростниги, мандарин Индияда маданиятташтырылган; жумшак буудайдын, буурчактын, жасмыктын, пахтанын, сабиздин, мистенин, өрүктүн мекени Орто Азия; Түштүк Кавказ жана Кичи Азия дүйнөгө кара буудайды, жүзүмдү, алмурутту анарды, анжирди, гиласты, бадамды, жаңгакты, ал эми Борбордук Америка - жүгөрүнү, буурчакты, ашкабакты, калемпирди берди. Кофе Эфиопиядан, сары май, ачыткы менен даярдалган нан Египеттен, помидор Түштүк Америкадан, майонез Франциядан тараган. Маданий өздөштүрүү процессинде башкалардын маданий жетишкендиктерин кабыл алган өлкө реципиент, ал эми өз жетишкендиктерин берген өлкө донор деп аталат.
Пауэлл (Огайо)
Пауэлл (Огайо) (Powell) — Огайо штатынын Delaware округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6247 киши. Болжолдуу аянты - 7.9 км². FIPS коду — 39-64486.
Зарыл коргонуу чегинен чыгуу
Зарыл коргонуу чегинен чыгуу – КР кылмыш-жаза мыйзамдары боюнча кол салуунун коомдук коркунучтуулугунун мүнөзүнө жана даражасына ачыктан-ачык туура келбеген атайылап жасалган аракеттер. Мында байкабастыктан залал келтирип алуу кылмыш–жаза жоопкерчилигине кириптер кылбайт.
Ак-Tерек
Ак-Tерек
Галерея
Ак-Tерек Ысыккөл дубанын Жети-Өгүз районундагы айыл.
Юлуш (Уфим району, Башкыртстан)
Юлуш — Башкыртстандын Уфим районундагы айыл, Кармасан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 84 киши. Почта индекси — 450582, ОКАТО коду — 80252823003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Майорат
Майорат — (майор деген сөздөн) козголбос мүлктү (эң оболу жерди) мураска калтыруу тартиби. Мында мүлккө ээлик кылуу укугу үй-бүлөдөгү же уруудагы эң улуу кишиге таандык болот. Мындай укуктук салт азыр Англиядан башка жерде жоюлган.
Пиперидин
Пиперидин, гексагидропиридин, пентаметиленимин, гетероцикддүү бирикме, амин жыттанган түссүз суюктук, балкып эрүү t 10,5°С, кайноо t 106,4°С, тыгызд. 0.8606 г!см3,  көпчүлүк органикалык эриткичтер жана суу менен жакшы аралашат, күчтүү негиз болуп, туздарды — хлоргидраттарды пайда кылат. К-талар хлорангидриддери, ангидриддери менен реакцияга кирип, М-ацил туундуларын пайда кылат. Циклдин ачылышы менен жүргөн реакциясы мүнөздүү реакцияларынын бири. Пиридин катализаторунун жардамы менен гидрирлөө, өндүрүштө пиридин электр-хим. калыбына келтирүү П. алуунун негизги методунун бири. Михаэл жана Кневенагед реакцияларына катализатор катарында колдонулат, андан алынган заттар мед-да пайдаланылат.
Чоң Хупт-Се
Чоң Хупт-Сё — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Саа-Яга дарыясынын сол жээгинен 115 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Шөнзее
Шөнзее ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Швандорф районуна карайт. Жогорку Пфальц административдик округуна тиешелүү. Калкы – 2519 (2013-ж.). Аянты – 50.27 км2.
Жанр же адабий жанр
Жанр же адабий жанр (фр.— тек, түр)—адабий чыгарманын негизги тектери — эпос, лирика, драма жана алардын ар кыл бөлүнүштөрү жанрга кирет. Жанр деп азыркы учурда адабий чыгармалардын түрлөрүнүн жана бөлүктөрүнүн формалары да аталат. М: лирикалык жанр. Ошондой эле тематикалык өзгөчөлүктөрүнө жараша да жанрга бөлүнөт. Мисалы, романдар тарыхый, психологиялык, саясий, илимий-фантастикалык роман болуп ажыратылат.
Булак: http://kyrgyzinfo.ru
Танбур
Танбур, тамбур – өзбек, тажик, уйгурлардын 3 кылдуу чертме музыкалык аспабы. Жалпы уз. 1100-1500 мм. Мойнунда 16-19 беренеси бар.Беренелер капкагында да кезигет. Танбурдун биринчи (төмөнкү) кылында обон ойнолот, ал эми жогорку эки кылы добуш күчөтүү милдетин аткарат. Добуш катары диатоникалык мүнөздө. Танбур такот аткаруучулар үчүн негизги аспап болуп эсептелет. Аны чертүүдө бармакка кийгизилген илгичтүү шакекче-нахун коддонулат. Танбурдун жаа менен тартуучу түрү сато деп аталат.
Никколо Паганини
(27.10.1782 ж., Генуя, - 27.05.1840 ж., Ницца, Италия) - италян скрипач жана композитор, дүйнөлүк музыка тарыхындагы улуу виртуоздордун бири.
Адегенде мандолина жана скрипкада ойногунду атасынан үйрөнгөн. Бир нече мугалимдерден сабак алып, өз бетинче өздөштүрүп кетти. П. 11 жашында Генуяда биринчи жолу эл алдында өнөрүн көрсөтүп, 1797 жылы биринчи концерттик турнеге чыккан. Аткаруу манерасынын өзгөчүлүгү, инструмент колдонуусунда эч салыштыргыс шыктуулугу менен аты бүткүл Италияга белгилүү болду. 1828-1834 жылдары Европанын ири шаарларында жүздөгөн концерттерди берип, доордун укмуштуу виртуозу деген атка конгон. Музыканттын ден соолугу начарлап жана П. бир канча скандалдарга кабылганда, 1834 жылы чыгармачылык жолу күтүлбөстөн үзүлдү.
Аэрологиялык приборлор
Аэрологиялык приборлор - атмосферанын жогорку катмарындагы абанын басымын, ылдамдыгын, температурасын, нымдуулугун, булуттарды, күндүн радиациясын, атмосферанын турбуленттүүлүгүн, озон менен аэрозолдун топтолушун, радиациясын, атмосферанын потенциялын жана башкаларын өлчөө үчүн колдонулуучу приборлор. Негизги аэрологиялык приборлор - метеорограф, радиозонд, самолётко орнотулган метеорологиялык лабороториялардын жардамы менен ченелет. Атмосферанын 100 км жана андан бийик катмарларындагы абанын температурасын, басымын, тыгыздыгын өлчөө үчүн метеорологиялык ракеталар, өтө кең мейкиндиктеги атмосфераны изилдөө үчүн метеорологиялык спутниктер пайдаланылат.
Сиань метросу
Сиань метросу – Сиань шаарынын метросу. Метросу 16-сентябрь 2011-жылы ачылат.
Таш Өбөк
Таш Өбөк — ат үстүндө үңкүйүп (өңкөйүп, өбөктөп) уктоо. Эки колун бооруна кайчылаштыра ээрдин кашын карай өбөктөп отурган абал да Т. ө. делген. Мисалы, "Манас" эпосунда Коңурбай Чоң-Бээжинге кире албай Манасты аңдып жүргөндө, ошол күнү кезеги келип Манасты кайтарган Ажыбай Т. ө. салып уктап калып Коңурбайды өткөрүп жибергени төмөнкүчө сүрөттөлөт:
Ат үстүнөн найзасын
Кара жерге уруптур,
Таш өбөктү салыптыр,
Найзасына жөлөнүп
Карт күрөңдүн үстүндө
Катуу уктап калыптыр (Саякбай Каралаев, 2. 170).
Магин
Магин — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Магин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1404 киши. Почта индекси — 452373, ОКАТО коду — 80234845001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Аэрология станциясы
Аэрология станциясы - атмосфераны такай изилдеп туруучу метеорологиялык мекеме. Радиолокатор же радиотеодолит менен жабдылып, алардын жардамы менен радиозонддун учушуна байкоо жүргүзөт. Атмосферанын 30-40 кмге чейинки бийиктигинде болуучу шамалдын ылдамдыгын, абанын температурасын, басымын жана нымдуулугун радиозонддун сигналы аркылуу аэрология радиолокатору кабыл алат. Алынган маалыматтар атмосфераны изилдөөдө жана аба ырайын прогноздоого пайдаланылат.
Диалектология
Диалектология (диалект жана ...логия) – тил илиминин диалектилерди изилдеп үйрөтүүчү жана иретке салуучу бөлүгү. Диалектология илими диалектография (мүнөздөөчү) жана тарыхый диалектология деп бөлүнөт. Диалектология жолу менен диалектилерди үйрөнүү учурдагы диалектилердин түзүлүш-аймактык жиктелиши, кайсы бир тилдин диалектилеринин фонетикалык системасы, грамматикалык түзүлүшү, сөздүк курамы жөнүндө ырааттуу маалымат берет. Жергиликтүү говор (айтым), диалектинин өзгөчөлүктөрү, аймактык таралыш чеги, изоглассасы лингвистикалык география аркылуу аныкталат, коңшу тилдер менен болгон мамилеси белгиленет. Диалектилерди мындай синхрондук үйрөнүү, аймактык таралышты салыштырып талдоо аны тарыхый-диахрондук жактан үйрөнүүгө жол ачат. Тарыхый диалектология азыркы диалект, говорлордун түзүлүшүн, тарыхый өнүгүшүн жазма эстеликтердин тили жана тарых, этнография, археологиянын маалыматтары менен айкалыштыра салыштырып изилдейт. Тилдин диалектилерге бөлүнүшү байыркы замандан бери эле белгилүү. Тилдеги диалектилик өзгөчөлүктөр 19-кылымдан Батыш Европада, Россияда элдик маданият, этнография, фольклор менен байланышта изилденет. Диалектологиянын кийинки өнүгүшү тил илиминдеги младограмматика агымы менен тыгыз байланыштуу.
MIT OpenCourseWare
MIT OpenCourseWare (MIT OCW) - Массачутес технологиялык институтунун демилгеси, анын максаты студенттер жана бүтүрүүчүлөр үчүн бардык окуу материалдарын онлайнга киргизип, каалоочулар үчүн бүт жерде эркин жана ачык жеткиликтүү кылуу. MIT OpenCourseWare – Интернет негизинде MIT курсунун материалдарын кеңири масштабда жарыялоо. Проект 2001-жылы 4-апрелде белгилүү болгон жана Creative Commons Attribution-Noncommercial-Share Alike лицензиясын колдонот. Алгач программа Уильям жана Флора Хьюлетт, Эндрю У.Меллон жана Массачутес технологиялык институту тарабынан каржыланган. Азыркы учурда MIT OpenCourseWare негизинен MIT, корпоративдүү андеррайтинг, сайттын кирүүчүлөрүнүн белектери жана курмандыктарынан колдоо алат. Бул демилге бөлөк 250 дөн ашык башка мекемелердин өз окуу материалдарын ачык билим берүү булактары түрүндө Ачык билим берүү консорциумга койгонго шыктандырды.
2015-жылдын декабрында Интернетте 2300 дөн ашык курстар жеткиликтүү болчу. Алардын кээ бирөөлөрү китептердин хронологиялык тизмелери жана дискуссиялык темалар менен чектелсе дагы, көпчүлүгү үй тапшырмалары жана экзамендерди (көбүнчө жооптору менен) жана дарстарды да көрсөтүшкөн. Кээ бир курстар өзүнө Java да интерактивдүү веб-көргөзмөлөрдү, MIT профессорлору жазган толук окуу китептерин жана агымдык видео-дарстарды камтышат.
2015-жылдын декабрындагы абалы боюнча 80 курс өзүнө толук видео-дарстарды камтыган. Видеороликтер агымдык режимде жеткиликтүү болушуп, ошол эле учурда автономдук режимде көрүү үчүн жүктөлө алышат. Ошондой эле бардык видеолор жана аудиофайлдарды iTunes U жана в Internet Archive алса болот.
Тамур
Тамур, пандур, дында - авар, лезгин, кумыктардын 2 кылдуу чертме музыкалык аспабы. Мойнунда 5-6 беренеси бар. Капкагы адатта кайыңдан жасалат жана анда добуш күчөтүүчү көзөнөктөрү бар. Жалпы уз. 900 мм. Кылдары квартага күүлөнөт. Ырды коштоо үчүн колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Пиран
Пиран – циклинде кош байланыштар менен бирге кычкылтек атомун алып жүргөн алты мүчөлүү гетероциклдүү бирикме. Мол. масс. 82,10. П. кош байланыштары жакын (a-пиран) же алыс (g-пиран) болушу мүмкүн. a-П. туундулары түрүндө гана белгилүү (мисалы, 2-метил-a-пиран), кайноо t 106-111оС, d420 0,907, nD1,4542; 2,4,6 -Трифенил-a-пиран, балкып эрүү t 225оС. g- П. түссүз суюктук, кайноо t 84оС, бөлмө темп-расында тез ажырайт. 350оС 2-ацетокси-3,4-дигидропирандын пиролизи менен алынган:
Дигидро- жана тетрагидропирандар, П. караганда туруктуу. Тетрагидропиранды пентадиол-1,5 ички эфирин 60 % H2SO4 менен ысытып алышат. П. эң маанилүү туундулары болуп a- жана g-пирон б. а. кетопиран саналат (мисалы, 2,6-диметилпирон, кумарин, хромон, флавон, ксантон). П. шакекчеси жаратылышта кеңири таралган, мисалы, гексозалар (альдоза жана кетозалар) көбүнчө алты мүчөлүү пиранозалар болуп саналат.
Трамвай
Трамвáй (анг. tram- вагон, жана way – жол) - көчөдөгү рельстүү коомдук транспорт дайыма электричество менен кыймылдаткан, көбүнчө шаарларда пассажирлерди атайын маршруттарга алып бару пайдаланууда.
Трамвайлар XIX кылымдын аягында пайдалунууга киришкен. Эки дүйнөлүк согуштарын ичинде трамвайлардын эң пайдалунуу турган эпоха болгон, андан кийин трамвайлардын түшүү башталды, бирок – XX кылымдын аягында трамвайлардын популярдуулук өзгөртүү башталды.
Толук
Толук — Кыргыз Республикасынын Жалал-Абад облусунун Токтогул районундагы айыл. Аралбаев айыл аймагынын курамына кирет.
Тарыхы
"Толук" - деп аталып калышынын себебин жергиликтүү тургундар бир канча мисал менен божомолдошот, алардын бири: Дайыма жерди казып кайра казылган топуракты ордуна салганда бир топ топурак ашып калган экен. Мына ошондуктан Толук деп аталып калган дешет. Дагы бир маалыматтарда айылды төрт тарабынан бийик тоолор курчап тургандыктан ушундай аталып калгандыгы айтылат.
Географиясы
Толук айылы деңиз деңгээлинен 1600 метр бийиктикте жайгашып, райондун борбору Токтогул шаарчасынан 110 чакырым, Бишкек шаарынан 410 чакырым алыстыктан орун алган.
Инфраструктурасы
Айылда эки мектеп, оорукана, дарыкана, клуб, тегирмен, эки мечит жана кичи футбол аянтча орун алган. Бир мектеби жаңы салынып, анын ичи окуучулардын билим алуусуна өзгөчө шарттар түзүлүп заманбап техникалар менен жабдылган. Айылда көбүнчө мал чарбачылык, дыйканчылык, ошондой эле балчылык менен эмгектенишет.
Калкы
Калкы - 963 киши (2009).
Янг-Яха дарыясы (Юредей-Яха куймасы)
Янг-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Юредей-Яха дарыясынын оң жээгинен 103 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 33 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Дарек таануу
Дарек таануу - тарыхый даректи изилдөө ыгын жана методун иштеп чыгуучу Жардамчы илимий дисциплина. Дарек таануу коомдун күндөлүк турмушунда алгачкы документти аныктоонун иштелип чыккан эрежелеринен пайда болгон. Кайра жаралуу доорунда гуманисттер (Л.Балла, У. фон Гуттеа ж. б.) байыркы тексттерди илимий жактан сынга алышкан. 17-кылымда дипломатиянын өнүгүшүнө байланыштуу документтерди илимий изилдөө методикасын түзүүгө аракет жасалган. 18-кылымдын аягы - 19-кылымдын 1-жарымында немец илимпоздору A. А. Шлецер, Б. Г. Нибур жана Л. Ранк тарыхый сындоо методун иштеп чыккан. Батыш Европа жана Россия окумуштууларынын дарек таануу боюнча эмгектери дүйнөгө идеалисттик көз караштын негизинде жазылган. Жазуу түрүндөгү даректи талдоонун негизги методу - дарек тааануу боюнча изилдөө жүргүзүү. Ал даректен айрым фактыларды тандап алууга мүмкүндүк берүүчү анализден жана синтезден (анын милдети даректердин комплексинен фактылардын жыйындысын алуу) түзүлөт. Түшүндүрмө даректердин (санжыра, публицистика ж.б.) чындыгын далилдөө 3 милдети чечүүгө тийиш: информация пайда болгондогу шартты белгилөө; автордун ташык жана саясий кызыкчылыгын аныктоо; конкреттүү билдирүүлөрдү текшерүү. Бардык зарыл даректерди изилдегенден кийин тарыхчы дарек таануу синтезине киришет. Синтез процессинде мурда алынган маалыматтар жыйынтыкталат, даректин ырастыгы жана толуктугу салыштырылат, алардын ортосундагы генеалогиялык байланыштар белгиленет. Азыр кыргыз дарек таанууда теориялык проблемалар иштелип, математикалык метод жана компьютер колдонулууда. Кыргызстанда дарек таануу илимий изилдөө иштерин КРИУАнын Тарых институтунун дарек таануу сектору жүргүзөт.
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Өзгөчө абал
Өзгөчө абал – мамлекеттик бийлик органдарынын жана ишканаларды, мекемелерди жана уюмдарды башкаруу ишмердиктеринин өзгөчө укуктук тартиби. Мында атайын мыйзам менен жарандардын жана юридикалык жактардын укуктарын жана эркиндиктерин чектөөгө жол берилүүсү, ошондой эле аларга кошумча милдеттенмелер жүктөлүүсү мүмкүн. Ө. а. убактылуу чара болуп саналат, жарандардын коопсуздугун жана республиканын конституциялык түзүлүшүн коргоону камсыз кылуунун кызыкчылыктарында, мыйзамдуулукту жана укук тартибин калыбына келтирүү менен жарандардын коопсуздук коркунучун жоюу жана аларга зарыл жардамдарды көрсөтүү менен абалды тезирээк нормалдаштыруу максатында гана киригизилиши мүмкүн. Ө. а. табият кырсыктары, ири кыйроолор, жугуштуу дарттар, эпизооткалык илдеттер кеңири таралаганда, конституциялык түзүлүшкө түздөнтүз коркунуч туудурган зомбулук жана адамдардын өмүрүнө коркунуч келтирүүлөр менен коштолгон жагдайларда киргизилет. КРдин бүтүндөй аймагына Ө. а-ды КР ЖК гана киргизе алат. КРдин айрым аймактарына Ө. а-ды ал тууралуу токтоосуз КР ЖКга билдирүү менен, КР Президенти киргизүүсү мүмкүн.
Майрам
Майрам - күндөлүк турмуш менен байланышпаган, бош мезгилде өткөрүлө турган, ыйыктык чөйрөсү менен өзгөчө байланышы бар салтанаттуу мүнөздөгү коомдук окуя. Майрам ага катышып жаткандардын баарынын бул чөйрөгө толук тийиштүү мамиле кылуусун талап кылат жана өзгөчө окуя катары белгиленет. Майрамдар эң байыркы мезгилдерден тартып кудайлардын урматына багышталып өткөрүлө баштаган жана курмандыкка чалуу, ыр-бий менен коштолгон. Ал адамдар менен жаратылыштын ортосундагы бузулган гармонияны калыбына келтирүүгө, адамдардын жаратылыш менен коомдон алыстоосун жоюуга тийиш эле. Майрамдардын көпчүлүгү белгилүү күндөрдө өткөрүлгөн, ал эми айрымдары зарылдыгына жараша белгиленип, мурдатан элге кабарланган. Майрамдын эстетикалык жагы: көңүл көтөргөн шаңдуулук, таасир берүүчү көркөмдүк, оюн-зоок, карнавал элементтери, театрлаштыруу өзгөчө мааниге ээ. Тиби боюнча майрамдар диний, элдик, кесиптик, мамлекеттик жана башкалар болуп бөлүнөт.
Макроэтнонимдер
Макроэтнонимдер - ири уруулардын, уруулук бирикмелердин, элдердин, улуттардын аталышы. Хронологиялык жактан көбүнчө байыркы доорлорго таандык энчилүү аталыштар. Мисалы, кыргыз, түрк, татар, франк, авар, түркмөн, хазар, сувар, сабир, теле жана башкалар.
Кускаков, Акелең
Кускаков Акелең (1951-ж. т, Жети-Өгүз району, Кичи-Жаргылчак айылы) — артист, режиссёр. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1993). 1974-ж. Кыргыз академиялык драма театрынын алдындагы студияны, 1979-ж. Ташкендеги А. Н. Островский атындагы театр өнөрү институтун, 1986-ж. Москвадагы А. В. Луначарский атындагы ГИТИСтин Жогорку режиссёрдук курсун бүтүргөн. 1974—85-ж. М. Рыскулов атындагы Нарын музыкалык драма театрында артист, 1986—91-ж. режиссёр болуп эмгектенген. 1991-жылдан К. Жантөшев атындагы Ысык-Көл драма театрынын режиссёр-коюучусу. Аткарган негизги ролдору: Бекболот (Т. Актанов, «Күч күйөө») Фигаро (П. С. Бомарше, «Фигаронун үйлөнүшү») Порфирий Петрович (Ф. М. Достоевский, «Кылмыш жана жаза») Магдуф (В. Шекспир, «Макбет») Генерал-губернатор (Ж. Садыков, «Таабалды Пудовкин») жана башка. Режиссёр катары койгон спектаклдери: «Махабат өткөөлү» (Б. Өмүралиев) «Куу дөңгөч» (С. Сарыгулов) «Сапарлашым менин» (Б. Сейдакматов, Республикалык конкурста 1-орунду алган, 1986) «Аксаткын менен Кулмырза»; «Отрар трагедиясы» (Э. Эрматов) «Эр Табылды» (Т. Актанов) «Өмүр булагы» (Н. Байтемиров) «Таң азандан ойгонуп» (В. Шукшин) Жашынмак (Ж. Субанбеков) «Кайран эл» (Д. Сариев) «Махабат азгырыгы» (Б. Шалдыров) «Манас, Манас болгону...» (Ж.Кулмамбетов) "Биз, экөөбүз" (Ж.Кулмамбетов) жана башкалар.
Алдар Көсөө
Алдар Көсөө - Кыргыз элинин оозеки адабиятында Алдар Көсөө жөнүндө күлкүлүү кызык аңгемелер көп. Алардын айрымдарын китептерден окуп, кээсин сөзмөр карылардан уккан чыгарсыңар. Алдар Көсөө деген ысым казак, өзбек жана башка тектеш элдерге да кеңири таралган. Ал болжол менен 14-15-кылымдарда жашаган деген уламыш бар. Өз аты Чагатай болгон дешет. Ал жашынан эле айлакер, сүйлөсө сөзгө чечен, туш келген адамды заматтын ортосунда өзүнө имерип алдап, аягы сай таппаган адам болгондуктан Чаң жукпас атка да конуптур. Ээгинде бир тал сакалы, муруту да жок болгондуктан Алдар Көсөө деп аталып кетет (көсөө - сакалы жок). Анткен менен Алдар Көсөө кезиккен адамдардын бааарын эле алдай берген эмес. Ал элдин эмгегин жеп, малын бактырып алып, акысын төлөбөй зар какшаткан битекарын, чык татырбас Чынарбай жана байлык дегенде үзүлүп түшкөн Көчпөс бай өңдүүлөрдүн сазайын колуна берген. Сары эсеп соодагерлердин, ырайымсыз вазирлердин, бийлердин мителигин ашкерелеген. Ошондуктан Алдар Көсөөнүн мындай «алдамчылык» иштерин букара (букара – мусулман элдеринде катуу эзилген социалдык катмарды туюндурган термин) эл айыптабайт, кайра моокуму канып кубаттайт.
Кыргызстан улуттук футзал курамасы
Кыргызстандын улуттук футзал курамасы — Кыргызстандын атынан, футзал боюнча эл аралык мелдештерге катышат, курама Кыргызстан футбол федерациясы тарабынан башкарылат. ФИФА жана АФК мүчөсү. 2016-жылдын 14-сентябрна карата Кыргыз Республикасынын курама командасы, футзал боюнча дүйнөлүк рейтингте, 158 өлкөнүн ичинен 41-орунду ээлейт. .
Майдан (Кадамжай району)
Ош – Кызыл-Кыя автомобиль жолунун жана Исфайрам суусунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1310 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Пүлгөн кыштагынан 60 км түштүк-чыгыш тарапта. Кызыл-Кыя темир жол станциясынан 28 км. Орто мектеп, китепкана, амбулатория, дарыкана бар.
Калкы
Калкы 1843 (2009), негизинен мал багат, дыйкан чарбаларында эмгектенет.
Жаңылмач
Жаңылмач — айтууга кыйын болгон уйкаш муундардын, сөздөрдүн туташ келишинин негизинде түзүлүп, ылдам айтканда жаңылып, сөздү так айта албай кала турган сөз тизмектери; фольклордук күлкүлүү чакан жанр. Тыбыштардын окшоштугу жаңылмачтардын айныбас композициялык принциби. Ошондуктан Ж-та көркөм сөздөгү добуштук окшоштуктарды жаратуучу аллитерация, ассонанс, анафора, тавтология, эвфония, рифма, редиф сыяктуу формалар жыш учурайт. Ал айтылышы үндөш тыбыштардан турган сөз тизмектеринен атайын курулуп, жаш муундарды өз эне тилинде так жана уккулуктуу сүйлөөгө, чечендикке, көркөм сөздү кастарлоого тарбиялайт.
Кой жыйырмага чыкпай картаярбы, Картайган койду тартайган койчу кайтарабы,
Мына бул арал — кой арал, Күгүрүмдун кең арал эл аралар.
Тамтам
Тамтам - жалпак жез, коло ж.б.металлдан жасалып, алкакка илинген табак; симфониялык оркестр аспабы. Тамтам диаметри 600-1500 мм., калыңдыгы 8-10 мм. Чон таякча менен ургулоо аркылуу добуш алынат. Третоло, глиссандо сыяктуу добуш түрлөрүн алуугаболот. Оркестрге биринчи жолу 1791-ж. Ф. Ж. Госсек тарабынан киргизилген.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Диалектологиялык сөздүк
Диалектологиялык сөздүк– диалектидеги сөздөрдүн түшүндүрмө сөздүгү. Кыргызстанда мындай сөздүк алгач Ж. Мукамбаев тарабынан түзүлгөн. Көп жылдык диалектологиялык изилдөөлөрдүн негизинде 1972-ж. «Кыргыз тилинин диалектологиялык сөздүгүнүн» 1-тому басылып чыккан, ал кайра оңдолуп, толукталып 2-жолу 1976-ж. басылган. Бул эмгек 4 томдон турат (калган томдору китеп болуп чыга элек). Диалектологиялык сөздүктө диалектилик бай материал жыйналып, ар бир сөзгө маанисине карата толук түшүндүрмө берилген. Сөздүктө кыргыз тилинин лексикасы диалектилик сөздөрдүн эсебинен толукталып жаткандыктан, андагы айрым диалектилерди, өзгөчө жергиликтүү элдин турмуштук, чарбачылык, маданий, этнографиялык маанидеги сөздөрүн адабий тилде да кеңири колдонуу менен, анын лексикалык курамын андан ары байытууда, ошондой эле этимологиялык жана лингвистикалык изилдөөлөрдү жүргүзүүдө баалуу эмгек болуп саналат.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Шробенхаузен
Шробенхаузен - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Нойбург-Шробенхаузен (район)|Нойбург-Шробенхаузен районуна карайт.  Жогорку Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы – 15 984  (2010-ж.). Аянты – 75.31 км2.
Өзгөчө баалуу жерлер
Өзгөчө баалуу жерлер – айдоо аянттары менен кургатылган жерлер, такай пайдалануучу айылчарба жерлери (айдоо аянттары, көп жылдык мөмө-жемиш дарактары, жүзүмзарлар, эгилме аянттар, чөп чабыктар жана түп-тамырынан бери жакшыртылган жайыттар), коргоого алынган токойлор менен ага теңдеш көчөт тигилген жерлер, шаар айланасындагы жерлер менен жашылдандырылган тилкелер, илимий-изилдөө мекемелери менен окуу жайларынын карамагындагы илимий-тажырыйба талаалары (майдандары).
Гулиа Дмитрий Иосифович
Гулиа Дмитрий Иосифович (9(21), 2. 1874 - 7. 4. 1960) - абхаз совет жазуучусу, Абхазия эл акыны (1937).
Биография
«Камачич» (1940) романында падышалык учурундагы абхаздардын оор турмушун, аялдардын кайгылуу тагдырын көрсөтөт. Гулиа - абхаз этнографиясы, тарыхы, тили боюнча эмгектердин жана хрестоматия, окуу китептердин автору. СССР Жогорку Советине (4-5-шайл.) депутат. Ленин ордени менен сыйланган.
Драматургия
Драматургия — арийне, драмалык чыгармалар көбүнчө жазма-чийме урунган элдерде улуттук театр өнөрүнүн репертуардык (драмалык тексттерге) муктаждыгынан улам пайда болот. Демек, кыргыз театр өнөрүнүн өнүп-өөрчүй башташы биздин тилде драмалык адабияттын келип чыгышын шарттады.
1920-жылдардын экинчи жарымында Фрунзеде (Бишкекте) жаңы ачылган борбордук педагогика техникумунун студенттери драма жана ыр-хор ийримин (кружогун) уюштуруп, сахнада ойноого арналган адабий тексттердин эне тилибизде жогунан улам ийримге кагышуучулар андай тексттерди өздөрү жаза баштаган. Чакан пьесалардын авторлору ал кездеги студенттер Т. Байжиев, Ж. Бөкөнбаев, К. Жантөшев, К. Маликов, С. Сасыкбаев, М. Элебаев болгон. Ал пьесалардын тексттери, ал түтүл аттары сакталып калган эмес. Тек гана К. Жантөшевдин педтехникум ийрими үчүн «Койчулар», «Айылда», «Лениндин уулу», «Түштө», «Биз комсомол», «Жоголсун байлар» деген бир жана көп көшөгөлүү пьесаларынын аттары мемуардык материалдарда (эскерүүлөрдө) эскерилет.
Драматургия — адабияттын өзгөчө бир түрү. Анын жалпы адабий чыгармачылыкка ортоктош машакаттарынан тышкары өз алдынча кыйынчылыктары да бар. Драмада турмуштук окуялар менен адам тагдырлары шарттуу бир туюк чөйрөгө камалып, бир маанилүү конфликтке (чыр-чатак) байланып, мерчемине жеткирилип, чокмороктоштурулуп, чектелген убакыт жана мейкин аралыгында көбүнчө каармандардын өз ара сүйлөшүүлөрү (монологдору) аркылуу гана сүрөттөлүп берилиши керек. Ал эми мындай кылып сүрөттөп берүү атайын билимди, бир кыйла тажрыйбаны, өтө көп мээнетти талап кылат. Тилекке каршы, кыргыз адабияты жаңыдан түптөлө баштаган кезде, жаш жазуучулардын арасында кадыресе драмалык чы¬гармалар жазып бере тургандары аз, атүгүл жокко эсе эле. Ошон үчүн Улуттук драма музыкалык мектептин көркөм жетекчиси И. Н. Еленин «Молдо Насреддин», музыкалык жетекчиси Д. Д. Мацуцин «Жаңы турмушка», сүрөт мугалими Г. П. Петров «Москва коногу» деген пьесаларды жазып беришкен. Ал пьесалар кыргызчаланып, студиянын окуучулары тарабынан ойнолгон. Ошондой эле ушул окуу жайдын студенттери С. Сабаев жана башкалар өз-өзүнчө же биргелешип «Волисполкомдогу жумуш күнү», «Эски турмуш» деген бир көшөгөлүү пьесалар жараткан. Булардан тышкары улуттук драма-музыкалык студиянын тарбиялануучулары М. Токобаевдин «Кайгылуу Какей», Б. Калпаковдун «Эскиден калган энчилер», М. Дөгдүровдун «Чалкан чаккандар» деген пьесаларын коюшкан. Аталган пьесалардын тексттери да өз убагында жарык көргөн эмес, кол жазмалар түрүндө деле биздин күндөргө жетип келген эмес. Алардын ичинен тек М. Токобаевдин «Кайгылуу Какей», К. Жантошевдин «Карачач» драмалары кийинчерээк (биринчиси 30-жылдары, экинчиси 50-жылдары) кайра иштелип, басылып чыккан.
«Кайгылуу Какей» 4 көшөгөдөн, 45 көрүнүштөн турган. Драмада оюнга катышуучулардын саны 21 каарман болгон. Анын окуялар тизмеги кыскача баяндаганда төмөнкүдой: