cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Европий
Европий (лат. Europium), Eu – элементтердин мезгилдик системасынын III тобунан орун алган химиялык элемент. Катар номери 63, ат. м. 151,96. Массалык сандары 138Eu – 160Eu болгон 23 изотобу белгилүү. Жер кыртышында массасы боюнча 1,2;10–4%. Лантаноиддерге кирет. 1886-ж. француз химик Е. Демарсе Европийди минералынын курамынан оксид түрүндө тапкан. 1937-ж. гана таза металл түрүндө алынган. Күмүш түстүү ак металл; эрүү е – 826°С; кайноо е – 1439°С; бирикмелерин­де +2 жана +3 окистенүү даражаларын көрсөтөт. Абада тез окистенет, бөлмө температурасында HCl, HNO3, H2SO4, галогендер жана суу менен кошулат. Атомдук реактордон алынган радиоактивдүү Европийдин үч оксидин лантан менен калыбына кел­тирип, андан кийин вакуумда дистилляция жолу менен алынат. Рак оорусунун кээ бир түрүн дарылоо үчүн медицинада, нейтрондорду жутуучу катары ядролук реакторлордо, активатор катары телеэкранда кызыл түстү алууда колдонулат.
Павел Беляев
Беляев Павел Иванович (26. 6. 1925 -10. 1. 1970) - СССРдин учкуч-космонавты, полковник, Советтик Союздун Баатыры (1965). 1949-жылдан КПССтин мүчөсү. 1942-ж. орто мектепти бүтүрүп, заводдо иштеген. 1943-ж. өзү каалап аскер катарына кирген. 1945-ж. Ейск авиац. деңиз учкуч-истребителдер окуу жанын, 1959-ж. Аскер-аба академиясын (азыр Гагарин атындагы ) бүтүргөн. "Восход-2" космос кемесинин командири катары А. А. Леонов менен бирге космоско учкан. Ал башкарг ган кеме 1965-ж. 18-мартта орбитага чыгарылып 26 саатта Жерди 17 жолу айланып, 720 миң км аралыкты өткөн.
Ленин ордени, Кызыл Жылдыз ордени, медалдар менен сыйланган. Болгария Эл Республикасынын Социалисттик Эмгектин Баатыры, ВДР менен МЭРдин Баатыры деген наам алып, чет мамлекеттик көп орден жана медаль менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Айнакөзсөрөйлөр
Айнакөзсөрөйлөр — (лат. Bathyclupeidae) деңиз балыктарынын бир тукуму.
Аргу
Аргу - 1) 11-12-кылымда Караханиддер мамлекетине караган азыркы Кыргызстан, ага чектеш Казакстан аймактарындагы дубан; 2) Гунндардын курамындагы байыркы уруулардын бири. Аргулар Махмуд Кашгари жана башка тарыхчылардын эмгектеринде Талас өзөнүн бойлогон байыркы Талас, Сайрам шенен мекендеген түрк тилдүү, көп сандуу байыркы эл экендиги айтылган. Махмуд Кашгари бул топонимди: 1) эки тоо ортолугу; 2) Баласагун жана Тараз, Баласагун жана Исфиджиабдын ортолугундагы жайгашкан шаарлардын жалпы аталышы экендигин жана бул аймакты кийинки мезгилдерде (11-кылымга чейин) түрк тилдүү уруулар мекендей баштаганын белгилеген. Жамал Карши (13-кылым) Аргу өлкөсүнө бүткүл Жетисуу аймагы кирерин жазат. 11-кылымдын орто ченинде Жетисуу аймагынан Мавераннахрга Аргулар менен бирге карлук, халадж, тухси жана башка уруулар көчүшкөн. 1253-жылы Или өрөөнү аркылуу өткөн Гильом Рубрук бул аймактын «Органум» деп аталарын эскерген. Аталган аймак жөнүндө Рашид ад-Дин (14-кылым) «Жами ат-таварихте» эскерип өтөт. Аргулардын чыгыш тегинин башаты СаянАлтай аймагы менен да байланышы бар экендигин азыркы Тувадагы (Тува Республикасы) Оргу топониминин сакталып калышы тастыктайт. Ошондой эле Оргу Аргу этнотопоним катары Чыгыш Түркстанда да сакталып калган.
Алексеев Владимир Петрович
Алексеев Владимир Петрович - (1955-ж. туулган, Өзбек ССР, Ташкен) - педиатр, медицина илимдеринин доктору (2002), КММИни (1978), СССР МИАнын педиатрия ИИИнун аспирантурасын (1985, Москва шаары) бүтүргөн. КММИде клиникалык ординатор, Кыргыз акушерлик жана педиатрия ИИИнде педиатр, кенже, улук илимий кызматкер, бөлүм башчы, реанимация-консультация борборунун башчысы. 1999-жылдан КММАнын окутуу борборунун директору.
Алабугаттар
Алабугаттар - Россия Федерациясынын Калмык Республикасында жашаган түрк тилдүү этностук топ. Алабугат татарлары деген экинчи ат менен белгилүү болушкан бул этностук топ Каспий районунун Мангыт (Северное) айылын байырлашат. Изилдөөчүлөрдүн пикирлеринде алабугаттар түрк-монгол тектүү элдерден, анын ичинен ногой, кыргыз, түркмөн, казак, казандык татарлар, калмактардын аралашуусунан соң келип чыккан этностук топ. Материалдык жана руханий маданиятында жамаатташ жашаган калмактардын таасири байкалат. Этностук топтун курамында «кыргыз-бурут» аттуу уруу белгилүү. Изилдөөчүлөр кыргыз-буруттардын калмактардын Волга боюна 1758-ж. акыркы көчүүсүндө келишкендигин белгилешет. Утар-алабугаттардын ичинде кыргыз- буруттар эң сыйлуу, ак сөөк «кыргыз» уругун түзүшөрү маалым. Алабуга - энесайлык кыргыздарда тамакка жарамдуу балыктын аталышы катары белгилүү болгон. Бул этностук аталыш «балыкчылык менен кесиптенгендер» деген маанини да туюнтушу толук ыктымал.
Жамаатташкан чыгармачылык
Жамаатташкан чыгармачылык, коллективдүү чыгармачылык – көркөм адабиятка байланыштуу эки түрдүү мааниде колдонулат. 1. Элдик оозеки чыгармалар – (эпостор, ырлар, анекдоттор, жомоктор, кошок, армандар, макал-ылакартар ж.б. ) жамаатташкан чыгармачылыктын натыйжасы болуп саналат. Түпкүлүгүндө конкреттүү бир киши тарабынан жаратылган болсо улам кийинки урпактар алымча- кошумча киргизип отуруп, жамааттын жалпы белгилерин камтып калган. Мисалы, уламышта Манас каза болгондо чоросу Ырчуулдун анын баатырдык иштерин кошуп ырдаганы “Манас” эпостун уюткусун түзгөн делет. Мындай чыгармалардын конкретүү авторун табуу мүмкүн эмес, ошондуктан буларды коллективдүү чыгармачылык менен жаралган элдик мурастар дейбиз. 2. Кээде жазма адабиятта да бир топ автор биргелешип, жамаатташып бир чыгарманын үстүндө иштеши мүмкүн. Мисалы, “Айчүрөк” операсынын либреттосу коллективдүү түрдө иштелген, авторлору белгилүү, бирок кимисинин ролу канчалык экенин, кимиси кандай идея киргизип, кайсыл жерин жазганын аныктоо кыйын.
Адабият:
Шериев Ж., Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
Виндикациялык доо
Виндикациялык доо – менчик ээси мыйзамсыз башка бирөөнүн колунда турган өз мүлкүнө доосу. Башка бирөөнүн колунда турган мүлкүн доолап алууда, менчик ээси мыйзамсыз ээлик кылып келгендигин билген же билүүгө тийиш болгон жактан (уятсыз ээлик кылуучудан) ээлик кылган мезгил ичинде тапкан же табууга тийиш болгон баардык кирешени, ал эми акниет ээлик кылуучудан мыйзамсыз ээлик кылып келгендигин билген же билүүгө тийиш болгон же мүлктү кайырып берүү жөнүндө менчик ээсинин доосу боюнча чакыртма алган учурдан берки алган же алууга тийиш болгон баардык кирешени кайырып берүүнү же ордун толтуруп берүүнү талап кылууга акысы бар.
Акиташ теги
Акиташ теги - негизинен кальцит (кээде арагонит) минералынан (CaCO3) турган чөкмө тоотек. Курамында кальциттен башка доломит, чопо, кварц, лимонит, глауконит, органикалык заттар жана башкалар кездешет. Акиташ теги бардык геологиялык мезгилдердин чөкмө тоотек катмарларынан жолуктурууга болот. Курулуш ишинде, цемент даярдоодо, металлургияда (флюс катары), агрономияда (кычкылданып кеткен кыртышты нейтралдоодо) жана эл чарбасынын башка тармактарында пайдаланылат. Акиташ теги метаморфизм процессине дуушар болсо - мраморго, бышырылса - акиташка айланат.
Алексеенко Сергей Николаевич
Алексеенко Сергей Николаевич (17.12.1948ж. туулган, Фрунзе) - физика-математика илимдеринин доктору (1995), математикалык физика, гидродинамика боюнча адис. КМУну бүтүргөн (1971). КРнын УИАнын математика институтунда окумуштуу катчы, илимий кызматкер (1986). 30дан ашык илимий эмгеги жарык көргөн.
Жо Саттер
Жозеф "Жо" Фредерик Саттер (англ. Joseph Frederick "Joe" Sutter; 1921-жыл 21-март — 2016-жыл 30-август) -- Boeing учак компаниясынын америкалык инженери, Boeing 747 үчүн Малколм Т. Стэмпердин алдында түзүлгөн топтун менежери жана 747 долбоорунун жетекчиси болгон. Smithsonian Air менен Space Magazine Саттерди "747нин атасы" деп сүрөттөшкөн.
Оджо Амарилло (Нү-Мексико)
Оджо Амарилло (Нү-Мексико) (Ojo Amarillo) — Нү-Мексико штатынын San Juan округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 829 киши. Болжолдуу аянты - 4.9 км². FIPS коду — 35-53485.
Каргайлинка
Каргайлинка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кривой Ускат дарыясынын сол жээгинен 31 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Билим берүү
Билим берүү мазмуну боюнча эң татаал түшүнүктөрдүн катарына кирет. Биринчиден, билим алуу кандайдыр бир көлөмдөгү жана сапаттагы билимдерди, билгичтиктерди, көндүмдөрдү өздөштүрүү; экинчиден, билим берүү – белгилүү бир тартипте уюштурулган окутуу процесси жана инсандын калыптанышы, өнүгүшү; үчүнчүдөн, билим берүү – билимдерди алууга жана берүүгө багытталган адамдардын аракеттеринин системасы катары каралат. Күндөлүк турмуштан байкалгандай, «билим берүү» термини биз элестеткен кеңири мазмунду толук чагылдыра албайт. Анткени, бул термин адатта мугалимдин аракетин же билим берүүчү мекемелердин гана ишин мүнөздөп калгандай көрүнөт.
Чындыгында, бул термин аркылуу аныкталуучу түшүнүктүн мазмуну адамдын билимге ээ болуу процессин, ага жетекчиликти жана уюштурууну, акырында келип анын жыйынтыгын мүнөздөйт. Ошондуктан «билим берүү» түшүнүгүн өтө кеңири мааниде: окуучунун билим алуу, билгичтиктерге жана көндүмүдөргө ээ болуу ишмердигин; окуучунун инсан катары калыптануу процессин; таалим-тарбия берүү процессинин жана аны ишке ашырууга түзүлгөн шарттардын жалпы комплексин, ошондой эле таалимчилердин иш-аракетин; акыры келип инсандын гармониялуу мүнөздөгү өнүгүшүн түшүнүү ылайык болот.
Кыргызстан: ЖОЖ: ж.б.
Виникул акциялары
Виникул акциялары – аларды чыгарган акционердик коомдун улуксаты менен гана үчүнчү колго берилиши мүмкүн болгон, ээсинин аты жазылган акциялардын түрү. Акционер ким экенин билүү жана зарыл болгон учурда белгилүү бир адамдарды алардын катарынан чыгарып коюу максатында басылат.
Ите (Илишев району, Башкыртстан)
Ите — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Итеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 506 киши. Почта индекси — 452278, ОКАТО коду — 80230836001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Думана (дубана)
Думана (дубана) — эл кыдырып диндик үгүт таратуучу адам, диний фанатик. "Манас" эпосунда башкы каармандын келечек тагдырына байланыштуу жакшы ат коюуга өзгөчө көңүл бурулуп, балага ысым берүүгө эч ким даабай турганда кайыбынан пайда болгон "ак күлөлүү думана" баланын "аты Манас болсун деп" атын коюп, көздөн кайым болот.
Жалпы химия
Жалпы химия — хим. илиминин жалпы негизин түзгөн хим-нын закондо-рун
Лихтенберг
Лихтенберг - Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Хоф районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 1101 (2010-ж.). Аянты – 9.47 км2.
Дулатова Гүлшара
Дулатова Гүлшара (1930, Токмок шаары) — кыргыз совет артисти. Кыргыз ССРинин эл артисти (1977). Ташкендеги Н. Островский атындагы мамлекеттик театр өнөр институтунун актёрдук бөлүмүн бүтүргөндөн (1953) бери Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театрынын артисти. Д. ар түрдүү драмалык, трагедиялык жана сатиралык пландагы каармандардын образын түзгөн диапазону кеңири артист. Анын театр өнөрүндөгү ишмердүүлүгү эпостук чыгармалардын негизинде жазылган драмаларда аткарган ролдорунан айкын көрүнөт.
"Манас" үчилтиги боюнча жазылган спектаклдерде Д. түзгөн эпикалык образдарга терең жарандык, психологизм мүнөздүү. Анын аткарган ролдору: "Манастын уулу Семетейде" Чыйырдынын жан-дүйнөсүн терең ачып берсе, "Сейтек" спектаклинде керт башынын кызыкчылыгын гана көздөгөн амалдуу, каардуу Мастан кемпирдин терс образын жана "Айкөл Манаста" "эл башына күн түшсө, эл коргоочу эр келет", алп Манасты тапкан жөнөкөй эне эле эмес, ал биринчи кезекте кысталышта жол тапкан, кыйын кезде сөз тапкан акылман, даанышман эне экендигин артисттик чеберчилиги менен айкалыштырып, көрүүчүлөрдүн жүрөгүнө идеал эне катары жеткире алган. Элдердин достугу ордени менен сыйланган.
Пинькина (дарыя)
Пинькина — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сосьва дарыясынын сол жээгинен 263 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 41 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Акихито
Акихито (23. 12. 1933-жылы туулган, Токио) — Япониянын императору (1989-2019). Император Хирохитонун тун уулу. 1952-жылы мураскор принц деп жарыяланган. 1956-жылы Гакусюин университетин саясий илимдер жана экономика факультетин бүтүргөн, андан сырткары атасы сыяктуу эле деңиз биологиясын изилдеген. Акихито ихтиология маселелери боюнча илимий макалалардын, Япониянын балыктары жөнүндөгү эмгектин автору. Линнейдин Лондон Коомунун (1986), лондондук Зоологиялык коомдун (1992) жана Аргентинанын Табигый илимдер изилдөө институтунун (1997) ардактуу мүчөсү.
Чат-Базар
Чат-Базар ― Кыргызстандын Талас облусунун Талас районундагы айыл. Өмүралиев айыл аймагына кирет.
Араб маданияты
АРАБ МАДАНИЯТЫ – 7–10-к-да Араб халифатындагы арабдардын ж-а алар жеңип алган Чыгыш м-н Батыштын, Түндүк Африка м-н Түштүк-Батыш Европанын элдеринин маданий карым-катнаштарынын негизинде түзүлгөн маданият. Ил. адабиятта шарттуу түрдө мусулман же А. м., ал эми акыркы жылдары аны Чыгыш Ренессансы деп да аташат. Анын өнүгүүсүнө  айрыкча Орто Азия, Иран, Закавказье элдери да чоң салым кошкон. А.м-нын өнүгүшү эки чоң багытта: табият таануу илимдери, коомдук гуманитардык илимдерди камтуу м-н өнүккөн. Анын мүнөздүү белгиси  – бул маданиятка  салым кошкон аалымдар көп тармакты өздөштүргөн энциклопедиялык мааниге ээ болгон окумуштуулар. Көп учурда алар философия, тарых, мед., математика, физика, биология тармактарын өздөштүрүү м-н акын-жазуучу, адабиятчы ж-а тилчи да болушкан. Ошол доордогу улуу даанышмандар – Жами, Ибн Сина, Фараби, Беруни, Жусуп Баласагын, Махмуд Кашгари (Барскани) ж.б. маданиятты байытып, алдыга жылдырууда чоң салым кошкон. Араб тили илим-билимдин тили катары эсептелип, араб сөздөрү илим аркылуу дүйнө  жүзүнө  жайылган, башка элдердин лексикологиясына сиңип калуу м-н азыркы күнгө чейин сакталып келүүдө. Мис., алкоголь, алгебра, азимут, тариф, адмирал ж.б. Европа элдеринин тилинде, ал эми адабият, маданият, китеп, мектеп, калем, дептер ж.б. араб сөздөрү түркий тилде сүйлөгөн элдерде сакталып калган.
Араб жазуусун көп элдер өздөштүрүп, айрымдары ушул күнгө чейин колдонууда. Кыргыздарга бул жазуу орто кылымдардагы Караханийлер кагандыгынын доорунда (960-ж. тартып) белгилүү. Жусуп Баласагын «Куттуу билим» (1069) аттуу эмгегин араб тамгасы м-н жазган. Кыргыздар бул жазууну Совет доорунда да колдонушкан. Араб тилиндеги же араб тамгасын пайдаланып жазылган тарыхый булактар Орто Азия элдеринин өткөн доордогу жашаган жерлери, тиричилиги, турмушу, салты, үрп-адатынан кабар берет.
Табият илими
Табият илимдерин өнүктүрүүдө  аалымдар байыркы грек окумуштууларынын (мис., Птоломей, Архимед, Евклид ж.б.) эмгектерин араб тилине которуп, аларды өздөштүрүшкөн. А.м-нын Европага өтүшү техникалык жаңылыктарды (саат, компас, парустары кыйгач кайык, алгебра, алгоритм теориясы ж.б.) берди. Кол өнөрчүлүк ж-а соода м-н байланышкан математика, астрономия, геогр. илимдери өнүгөт. Орто 18 Азиялык окумуштуу Абу Райхан Бируни биринчилерден болуп жердин шар түрүндө экендигин, жер күндүн айланасында ж-а  өз огунда тегеренип тургандыгын далилдеген. Абу Али ибн Сина көп ооруларды биринчи жолу сыпаттап жазып, аларды эмне м-н кандайча дарылоо жолдорун, ыкмаларын көрсөткөн.
Коомдук илимдер
Философияны өнүктүрүүдө, айрыкча грек окумуштуусу Аристотелдин (Чыгышта аны Аристу дешкен) философиялык ой жүгүртүүлөрү, тыянактары ж-а божомолдоолору кенен жайылган, окуп үйрө-нүлгөн. Аристотелдин ил. мурасын калк арасына жайылтууда Абу Наср Фараби  чоң  роль ойногон. Ал биринчи болуп Аристотелдин философиялык эмгектерине түшүндүрмө (комментарий) жазган. Тарых илимин өнүктүрүүдө да чоң  ийгиликтер болгон. Көрүнүктүү тарыхчы аз-Зухра, араб халифатынын тарыхын жазган Мукаддаси, Дулаф, Истахри, Абу Райхан Беруни өз эмгектеринде Карахан дөөлөтү, кыргыз аймагы, кыргыздар ж-дө  да баалуу маалыматтарды калтырган. Арабдардын оозеки көркөм чыгармачылыгында башка элдердин таасири анчалык эмес. Арабдар жарым көчмөн дыйканчылык м-н жашагандыктан, оор турмушту чагылдырган эмгек, бешик, көч ж.б. мазмундагы элдик поэзия өнүккөн. Сирия ж-а Ирак араб поэзиясынын борбору болуп калган. Бул аймактан ал-Ахраль, ал-Жарир, ал-Фараздак сыяктуу көрүнүктүү акындар чыккан. Ойчул Башшар ибн Бурд (783-ж. өлгөн) фольклордук чыгармаларды чогулткан, аларды сирия, пехлева, грек тилдерине которуп, араб поэзиясын  өркүндөткөн. Араб прозасынын үлгүсү  катары «Миң  бир түн» чыгармасы дүйнө элдерине кеңири белгилүү. Рухий турмуш, ой толгоо, айрым диний тыянактар ж-дө «Куран» китеби маалымат берет.
Архитектура жана сүрөт өнөрү
Архитектура иши өркүндөтүлүп, шаарлар, жаңы үлгүдөгү үйлөр, мечиттер, медреселер, мектептер, мунаралар салынып, ири шаарлар Рабат, Марракеш, Фуста, Гранададагы Аль-Гамбра двореци курулган. Сүрөт искусствосу 10–12-к-да айрыкча Египетте өркүндөгөн. Көрүнүктүү орунду арабеска, китеп миниатюрасы ээлейт. Ал эми араб музыкасы арабдардын өзүнүн ж-а алар басып алган өлкөлөрдүн таасири м-н калыптанган. Вокалдык-аспаптык жанр айрыкча кеңири тараган, мында башкы роль ырчыга таандык болгон.
Кум-Арык (Талас району)
Кум-Арык ― Кыргызстандын Талас облусунун Талас районундагы айыл. Бердике Баатыр айыл аймагына кирет.
Тарыхы
Кум-Арык айылы Талас шаарынын түштүк батышында 8 км аралыкта жайгашкан.
Валентин (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Валентин — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Подлеснен айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 0 киши. Почта индекси — 453155, ОКАТО коду — 80249868010.
Кум-Арык (Талас району)
Азыркы Кум - Арык айылы мурда Иоганнесдорф деп аталган, Орус падышалыгы учурунда 1888 - жылы жер которгон немис улутундагы адамдар жашашкан. Кийин Иоганесдорф айылы Германиянын коммунистик партиясынын түзүүчүсү, Германия демократиялык республикасынын биринчи жана акыркы президенти (1949-1960 - ж.ж.) Вильгельм Пиктин атын алган.
Кум - Арык айылы алгач өзүнчө колхоз болуп болжол менен 1920 - жылдары түзүлгөн, ошол учурда көчөлөр түшүп, үйлөр курула баштаган жана азыркы жашаган эл к. Алгачкы уюшулган колхоз башкармалары: Солтобаев Момбек, Байтиков Казак, Алишеров Шаршен. Аталган айыл кийин "Киров" колхозуна караган. Андан кийин "1 май" совхозунун курамына Кум - Арык, Кеңеш, Козучак айылдары кирген. Бул совхоздун биринчи башкармасы Молдокулов Жедигер болгон.
1942 - 1958 жылдары жер оодаруу саясатынын натыйжасында Кавказ чөлкөмүнөн карачай, чечен үй-бүлөлөр Кум-Арык айылына жайгаштырылган. Согуштан жарадар болуп келген солдарттарды да жериликтүү калк карамагына алып карашкан.
1958 - жылы "1-май" колхозу "Октябрдын 40 жылдыгы" деген совхоз болуп түзүлүп, курамына Козучак айылы, Кеңеш айылы Шверник айылына, Кум-Арык айылы Иоганнесдорф (немец тилинен которгондо Иоганндын айылы) айылына көчүрүлөт.
"Совхоздун директорлугуна дайындалган Кугультинов деген калмак жигит абдан мыкты жетекчи эле. Анын жетекчилиги астында канчалаган курулуштарды биринин артынан, экинчисин курулду. Чарбага жаңы кеңселерди салдырып, МТС, техникаларды сактоо үчүн коргондорду курдуруп, жаңы тракторлор келип жатты. Ошондогу ЧТЗ деген тракторлордун үстүлөрү ачык, асты жагында бурап от алдыра турганы, от алгандан кийин деле салаңдап жүрө берер эле. Андан башка да куушунан келген кас таман тракторлор боло турган. Алар кичине эле кыйшайыш болсо кулап калчу. Ошонусун эске алыштыбы же айыл чарбасына ыңгайсыз болдубу, айтор өндүрүштөн алып салынды көрүнөт, таптакыр эле келбей калды. Айыл чарбасы үчүн соколор, малалар, жаңы-жаңы ат менен чөп чабуучу чөп чапкычтар (косилка) келчү. Айдоо талааларындагы тракторлорго соляркаларды жеткирүү үчүн, эки ат чегиле турган төрт дөңгөлөктүү арабаларды совхоздун усталарына жасатчу. Арабалардын узун эки жыгачтын ортосуна солярка куюлган 200 литрдик эки бочка узунунан жаткырылчу. Үкөгүнө тракторлорго керкетүү шаймандар салынып, үкөктүн үстүнө арабакеч отуруп алып тракторлорго соляркаларды тынбай ташып турар эле. Заңгыраган тамеки сарай, МТФ, аткана, уй сарай, койлор үчүн сокмо менен урулган кашарларды курдурду. Совхозго деп төөлөр, ийри мүйүздүү малдар, жылкылар, койлорду көбөйттү. Эсимде калгандары: Агроном – Лучко деген украин, мал доктур – Корней деген немец, ферма башкаруучу (управляющий) - Тазырбек, эсепчи - Варавин, талаа көзөмөлдөөчү (объезчик) - Шеримкул, тракторчулар - Лев Жирот, баласы Андрей, темир устаканачыны – чаар уста дешип койушчу - Густав, айылдык ооруканын дарыгери - Люба деген кыз-келини менен иштечү. Тамеки бригиадири Аязбек Эстебес уулу ж.б. көптөгөн кызматчылар боло турган. Башкы агроном аял киши эле, аты эсимде жок. Дайыма бир ат чегилген кара трашманке менен жүрчү. Директор үстү чатырлуу ГАЗ-69, калгандарынын мингендери ат боло турган. Талаа иштерине көбүнчө шаты менен үкөк арабалар колдонулуп, андан башка дагы 2-3 ГАЗ-АА (полуторка) деген кабинасы фанер, картон аралаш машиналардын бар эле. Талаадагы чөптөрдү көбүнчө ат кошулган чөп чапкыч менен чабышып, кургаган кезде шаты араба жана ГАЗ-АА (полуторка) менен айылдын этек жагындагы чоң дубал коргондун ичине таашытып жыйдыра турган. Ошол камдалган чөп, тоют катары кышкысын кайра малдарга таркатылып берилчү. Малчылардын көчүп-конгонуна төөлөр көп болгондуктан, эки өркөчтүү төөлөр жана жылкы баласы такай берилип турчу.
Кийин совхоздун башкармалыгына Ш.Садыков келип, кичинеден экономикасы өсүп бараткан чарбаны кабыл алып, андан да кыйын, бай чарбага айланткан. Ал убакта совхоздо сүт-товардык фабрика (МТФ) менен тамекенин күч алып турган убагы. Тамекичиликтин түйшүгү оор болуп, жазгысын парниктерге уруктар себилип, андан барып айдоо аянттарга көчөттөр отургузулуп, тынымсыз суугарылып турар эле. Жерден көтөрүлүп, жалбырактары тизүүгө жарап калгандан баштап, үзүү, тизүү, жайыуу, кургатылгандан кийин, түлкү кылып илүү иштери тыным алчу эмес. Кышкысын сорттоп, темир станокторго басылып (пресстелип), мамлекеткеттин тамеки заводуна өткөрүлө берчү. Жаңы келген директор Ш.Садыков, мурдагы тамеки бригидири Аязбек Эстебес уулунун ордуна, Кутман уулу Кимбилетти дайындайт. Ал иштеген күндөн тарта ишинин план-тапшырмалар аткарылып, жумушчулардын айлык маяналары көтөрүөт, Кутман уулу Кимбилет 1961-жылы бригадирликтен № 2 феманын башкаруучусу (управляющий) болуп дайындалат. Бул кызматта көп жыл аркалап турган убагында, № 2 ферманын бүтүндөй экономикалык көрсөткүчтөрү жакшырган. 1971-жылы совхоздун директорлугуна Т.Сыдыков деген кыргыз жигит дайындалат. " Кайнарбек Бийлибаевдин эскерүүсүнөн.
Мектеп
Алгачкы мектеп Кум -Арык айылына 1930 - жылы Кенеш жети жылдык мектеби болуп уюшулган.
Калкы
Калкы ― 2202 киши (2009-жылы).
Идиома
Идиома (грекче - өзгөчөлүк, өзүнчөлүк,бөтөнчөлүк) – эки же андан ашык сөздөн түзүлүп, жалпы мааниси ошол сөздөрдүн жеке мааниси менен тике байланышпастан, көбүнчө өтмө мааниде колдонулуп, ошол тил үчүн гана мүнөздүү болгон, башка тилдерге которулбаган, тутумундагы сөздөрдү ажыратып кароого мүмкүн болбогон туруктуу сөз айкаштары. Оозеки сүйлөшүүдө, публицистикалык жана көркөм адабияттын стилинде колонулат. Кыргыз тилинде, мисалы, “мурдун балта кеспеген”, “колтугуна суу бүркүү” деген сыяктуу идиомалык айкаштар бар. Идиомалар жазуучунун сөз байлыгын таасирдүү кылат жана көркөмдөйт, чыгармага улуттук мүнөз берет, каармандардын жекече сапаттарын тереңирээк ачууга көмөктөшөт.
Ноокат чопо кени
Ноокат чопо кени Ош облусунун Ноокат районда, Эски Ноокаттан 10–15  км түндүк-чыгыш тарапта, Алай кырка тоосунун түндүк этегинде, деңиз деңгээлинен 1383–1574 м бийиктикте. 1971-ж. Түштүк Кыргыз геол. экспедициясы геол. чалгындоо жүргүзүп, запасы эсептелген. Кен аймагын бор мезгилинде пайда болгон чөкмө тектер түзөт. Пайдалуу катмар монтмориллонит курамындагы чоподон турат. Алардын арасында катмарча жана линза (калыңдыгы 0,1–11,3 м) түрүндөгү үлүлдүү – акиташ теги кезигет. Чопо катмарынын калыңдыгы 65–82 м. Чопо нык, чоюлгуч, бир аз гипстелген. Чопо ийилгич кошумчасы катарында кирпич жасоодо, керамзит өндүрүүгө жарамдуу. Чопого 50% шамот (отко чыдамдуу чопо же каолин) кошсо керамикалык плиталарды даярдоого болот. Запасы В категориясы боюнча 2401 миң м3, С1 – 4705 миң м3; В+С1 – 7106 миң м3, С2– 3852 миң м3.
Александр Васильевич Беляков
Беляков Александр Васильевич (9(21). 12. 1897-ж. т. ) - авиациянын генерал-лейтенанты (1943), Советтик Союздун Баатыры (1936), аэронавигация боюнча адис, географиялык илимдин доктору, профессор 1936-жылдан КПССтин мүчөсү. Мугалимдин үй-бүлөсүнөн. 1919-ж. феврал-дан Кызыл Армияга кирген. Авиац. мектепти бүтүргөн (1921). 1939-ж. В. П. Чкалов менен Москвадан Удд а-на, 1937-ж. Түндүк уюл аркылуу АКШга учкан. 1940-45-ж. Рязань жогорку авиац. мектебинин начальниги. 1945-ж. Берлин операциясына катышкан. 1945 -60-ж. Аскер-аба академиясында факультеттин начальниги. 1960-жылдан отставкада. Аэронавигация боюнча көп илимий эмгектин автору жана редактору. СССР Жогорку Советинин 1-шайл. депутаты.
2 Ленин ордени, 3 Кызыл Туу, 1-дараж. Ата Мекендик Согуш, 2 Кызыл Жылдыз ордени жана медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Тарых
Тарых
Тарых арабча “та’рих” – “сыпаттап айтуу”) – адамзаттын ишмердигин, акыбалын, көз карашын, коомдук алакаларын жана уюмдарын, руханий, чарбалык, социалдык-саясий өнүгүүсүн тээ өтмүштөн бери иликтеген гуманитардык билим тармагы. Адамзат тарыхын изилдөөчүлөр (тарыхчылар) заттык жана руханий булактарга (археологиялык, этнографиялык, жазма, сүрөт, видео, үн, ж.б.) таянышат. Жана ошондой элетарых (латын сөзүнөн "hisтoria" – тарых; өткөндөр тууралуу баян) – 1) жаратылыш менен коомдун өнүгүү процесси; - 2) адамзаттын конкреттүү жана көп түрдүү мүнөздөгү өткөн тарыхын окуп-үйрөнгөн коомдук илимдердин комплекси
(тарых илимдери). Бул илимдердин чегинде далилдер, окуялар жана процесстер тарыхый булактардын негизинде изилденет. Тарых жалпы тарыхтан жана айрым өлкөлөр менен элдердин тарыхынан турат; -Алгачкы жамааттык тарых,
-Орто кылымдардын тарыхы, жаңы тарых
- Жана соңку жаңы тарых болуп бөлүнөт.
Тарыхтын негизги тармактары болуп экономикалык тарых, аскердик тарых, тарыхый география, ж. б. болуп эсептелишет. Комплекстүү илим болуп саналган тарыхтын органикалык составы болуп адистештирилген Тарых илимдери, археология жана этнография саналышат. Маданияттын, илимдин жана техниканын ар тараптуу тарыхы аталган илимдердин (математиканын тарыхы, физиканын тарыхы, философиянын тарыхы ж. б.) жана искусство түрлөрүнүн (музыканын тарыхы, театрдын тарыхы ж. б.) таарыхый бөлүмдөрү тарабынан изилденет. Тарых тигил же бул чөлкөмдү (африканистика, балканистика), элди (синология, тюркология ж. б.) же элдер түркүмүн (славян таануу) изилдеген гуманитардык илимдердин тобуна кирет.
Тарыхты терең иликтөө аркылуу адамзаттын өнүгүү баскычтары, багыттары, цивилизациялык жетишкендиктери, жалпы адамзаттын өнүгүүсү үчүн тигил же бул этностун же инсандын салымдары, адамзат тарыхындагы бурулуш учурга жетелеген окуялар, кайгылуу, алааматтуу жана жеңиштүү, ийгиликтүү учурлар, өткөндүн оң жана терс сабактары таразаланат.
Тарыхты комплекстүү үйрөнүү аркылуу гана тигил же бул элдин, улуттун, этностун, социалдык топтун, диндин, расанын өзгөчө тарыхый барактарын калыс таразалоого болот.
Тарыхты иликтөөнүн да ар кыл усулдары бар.
Тарыхый жазма булактарды иликтөө – булак таануу менен байланыштуу.
Археологиялык эстеликтерди жана жайларды иликтөө менен археология илим тармагы алектенет.
Тарыхты изилдегендердин ар кыл мектебин, ар тарыхчынын тарыхый саамалыктарын, өзгөчөлүктөрүн, жетишкендигин жана кемчилигин иликтөө – тарыхнаама илимий тармагы аркылуу жүргүзүлөт.
Тарыхты илимий иликтөө тарыхый далилдерге гана таянат, ушул жагынан ал тарыхый окуяларды пенде катары айтып берүүдөн, өз жоромолун бир беткей таңуулап сунуштоодон кескин айырмаланат.
Чоң Нарын, капчыгай
Ички Теңир-Тоодо. Жогорку жана Ортоңку Нарын ойдуңдарынын аралыгында жайгашкан. Түштүгү Нарын, түндүгү Жетим кырка тоолору менен чектешет. Узундугу 66км, туурасы Нарын, Жетим тоолорундагы Жанболот (3841м), Байбиче (3784м) ашууларынын меридианында 20км, ал эми жогорку бөлүгүндө 10км ге жетет. Таманынын бийиктиги төмөн жагында (эки нарында) 2254м. Чоң Нарын капчыгайы неогенде пайда болгон. Капчыгайдын башында байыркы мөңгү издери сакталып, тоолордун аскалуу тик капталдарынан куюлган кум, шагыл менен аралашып суунун нугуна чейин түшкөн. Капталдары тик, аскалуу айрым бөлүгүндө туурасы 300–600м ге кеңейип, төртүнчүлүк доордо пайда болгон тектирлердин калдыктары кездешет. Нарын кырка тоосунан башталган Кара-Таш суусу кошулгандан капчыгай 12км аралыкта V формасында кууштайт. Эки нарындын кошулган жеринде кеңейип, төртүнчүлүк мезгилдин башталышындагы чукул бир нече ийилиштерди түзүп, туурасы 20–50м ден ашпайт. Капчыгайдын оң капталында суунун нугунан 500–800м салыштырмалуу бийик –тикте төртүнчүлүк мезгилдин тектирлери чоң аймакты ээлейт. Капчыгай негизинен протерозойдун аягында, девондун ортосунда пайда болгон сланец, липарит, кумдук, гравелит, конгломерат, акиташ теги жана аларды жиреп чыккан интрузия тектеринен түзүлгөн. Климаты континенттик. Январдын орточо температурасы – 19,1°С, июлдуку 14°С. Жылдык жаан-чачыны 336мм. Негизинен токой аралашкан шалбаалуу талаа (2200–3200м), субальп, альп шалбаасы жана талаа (3200–3800м), 3800м ден жогору нивалдык-гляциалдык ландшафттар таралган. Капчыгайдын көп бөлүгүн Нарын коругу ээлейт. Калган аймагы жайыт.
Вице-консул
Вице-консул (лат. vice  жана  consules  ) – консулдук мекеменин башчысы, мамлекеттик кызмат тармагындагы кызмат адамы, эларалык укук чектеринде өлкөнүн, анын жеке жана юридикалык жактарынын чет мамлекеттердеги кызыкчылыктарын коргоо үчүн дайындалат.
Үч тикенсөрөйлөр
Үч тикенсөрөйлөр (лат. Pseudotriacanthus) — тайызда жашоочу балыктардын бир уруусу.
Алексий II
Алексий II, Ридигер Алексей Михайлович (23. 2. 1929-ж. туулган, Таллин шаары) Москва жана Бүткүл орус патриархы (1990-жылдан). 1964-68-ж. Таллин, Эстон архиепископу, Москва патриархатынын иш башкаруучусу, Ыйык синоддун туруктуу мүчөсү. 1968-88-ж. Таллин жана Эстон, 1988-90-ж. Ленинград жана Новгород митрополити болгон. Бүткүл дүйнөлүк христиандык чиркөөлөрдү бириктирүү боюнча экуменисттик кыймылдын көрүнүктүү ишмерлеринин бири. 1964-87-ж. европалык чиркөөлөр Конференциясынын президенти (1987-жылдан анын Президиумунун төрагасы). Россия билим берүү академиясынын академиги (1993).
Жалын фотометриясы
Жалын фотометриясы – атомду төмөнкү темп-ралык жалындын таасири астында термикалык дүүлүккөн абалга келтирүүгө негизделген. Пайда болгон нур интенсивдүүлүгүн фотоэлемент же өлчөөчү прибор жардамы менен жазылып алынат. Элементтерди Ж. ф. менен аныктоо спектралдык сызыктын концентрацияга болгон көз-карандылыгына негизделген. Спектралдык сызыктарды светофильтр же монохроматор жардамы менен бөлүп алат. Ж. ф. жардамы менен анализ жүргүзүү төмөнкү этаптан турат: 1) Аныктала турган затты даярдоо (эритүү); 2) Эритмени жалынга бүркүү; 3) Аныктала турган зат спектралдык сызыгын бөлүп алуу; 4) Спектралдык сызык интенсивдүүлүгүн өлчөө; 5) Үлгүдөгү зат конц. эсептөө. Эритмедеги зат конц. калибровкалык графиктин жардамы менен аныкталат. Калибровкалык график стандарттык эритмелер жардамы менен түзүлөт. Координаттарда токтун чоңдугу (мк,А)-концентрация (мкг/см3). Ж. ф. сезгичтиги аналитикалык сызыктын интенсивдүүлүгүнө изилдене турган зат эритмесинин хим. курамына жана аппаратуранын турактуу иштешине көзкаранды. Натрий 0,001 мкг/см3, калий 0,01 мкг/см3 концентрациясында аныктаса болот. Ж. ф. биохим-да кеңири колдонулат. Мис., К, Na, Ca, Mg элементтерин биологиялык чөйрөдөн аныктаса болот (кан, ткань ж.б.биологиялык материалдар).
Вотум
Вотум (лат. votum  – каалоо, эрк) – шайлоо же өкүлчүлүк мекемелеринин көпчүлүк добушу менен кабыл алынган же көрсөтүлгөн пикир же токтом.
Сасаткы дарыясы
Сасаткы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таз дарыясынын сол жээгинен км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 73 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Лихтенфельс
Лихтенфельс - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Лихтенфельс (район)|Лихтенфельс районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 20 555 (2010-ж.). Аянты – 122.27 км2.
Ички уйкаш
Ички уйкаш – ыр жолдорунда сап ичиндеги сөздөрдөн түзүлгөн уйкаштык. Мисалы, Жазда мен жашарамын, жазда көрчү, Күздө мен картаямын, анда көрбө. (М. Абылкасымова)
Адабият:
Шериев Ж., Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
Думара
Думара — этноним. Сагымбай Орозбаковдун вариантында Д. деген эл кыргыз, казак, нойгут жана башкалар сыяктуу эле бир атадан тараган. Бул элдин аты "Манас баатыр баштаган кыргыздардын Алтайдан Ала-Тоого көчкөнү", "Алооке кандын Манаска багынганы" окуяларында жана "Көкөтөйдүн ашында" Д. элинин Алтынкөкүл деген баатыры Манаска сайышка минүүгө атын бергенинде эскерилет.
Жайылган
Жайылган ― Кыргызстандын Талас облусунун Манас районундагы айыл. Покровка айыл аймагына кирет.
Деңиз деңгээлинен 725 м бийикте жайгашкан. Райондун административдик борбору ― Покровка кыштагынан 3 км түндүк тарапта. Жамбыл т. ж. бекетинен 30 км. Кыштак 1900-ж. негизделген. Калкы 1289 (2007); негизинен мал чарбасында эмгектенет. Орто мектеп, ФАП бар. Улуу Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган.
Калкы
Калкы ― 1337 киши (2009-жылы).
Археологиялык изилдөө
АРХЕОЛОГИЯЛЫК ИЗИЛДӨӨ бир канча баскычтан турат: археол.чалгындоо, эстеликти казуу, табылгаларды иреттөө, доорун аныктоо ж. б. Археол. казуу мезгилинде буюмдарды аныктоодо, диний ырым- жырымдарды археол.табылгалардын негизинде иликтөөдө, эстеликтин этностук тиешелүүлүгүн тактоодо тарыхый, этногр., лингвистикалык, фольклордук маалыматтар м-н салыштыруу археол. изилдөөнүн зарыл баскычы. Буюмдун кайсы доорго тиешелүү экендигин тактоодо табигый ил-дин жетишкендиктерин колдонуп, калий-аргондук, радиоуглероддук, дендохронологиялык аныктоо анализи жүргүзүлөт; ар кайсы жерден алынган металл буюмдар тобун спектрдик анализден өткөрүп, металлдагы кошулмалардын составын, кайсы жердеги кенден жасалгандыгын билүүгө  болот.
Адамдын баш сөөгүнүн өзгөчөлүгүнүн негизинде антропологдор жынысын, жашын, расасын так аныктай алышат, айрым учурда кайсы тараптан ооп келген этномаданий топ экендигин аңдоого да болот. Тарыхты окуп-үйрөнүүдө археол.изилдөөлөрдүн мааниси зор. Адамзат коомунун алгачкы баскычынан тартып орто кылымдарга, жаңы мезгилге чейинки өнүгүү баскычтары, материалдык ж-а руханий маданияттын өнүгүшү, байыркы ж-а орто кылымдардагы этностор, кыргыз элинин этностук тарыхынын проблемалары ж-а алардын коңшу аймактардагы элдер м-н болгон көп кырдуу байланыштары өңдүү маселелерди чечмелөөдө А. и-нүн зарылчылыгы айкын.
Алматы (аба майдан)
Алматы Эларалык Аба Майданы (каз. Халықаралық Алматы Әуежайы, Almaty International Airport) - Казакстандагы эң ири аба майдан. Ал Алматынын борборунан 18 чакырым алыстыкта жайгашкан. Аба майдан аркылуу Казакстан боюнча жүргүнчүлөрдүн жарымы жана жүктөрдүн 68% өтөт. 2011 жылы аба майдан 3,665,538 жолоочуга кызмат көрсөткөн (2010-жыл менен салыштырганда 19%-дык өсүү). Бир кызыгы Алматы Эларалык аба майданынын ээси ким экендигин Алматынын адилет башкармалыгынын өзүнө ырасмый түрдө беймаалым.
Математика боюнча Вулф сыйлыгы
Математика боюнча Вулф сыйлыгы — дээрлик жыл сайын Израилдеги Wolf Foundation тарабынан ыйгарылган сыйлык. Ал фонд тарабынан 1978-жылдан бери ыйгарылып келаткан алты Вулф сыйлыгынын бири; калгандары айыл чарба, химия, медицина, физика жана көркөм өнөр багытында тапшырылат. Абел сыйлыгы негизделгенге чейин бул наам "Математика боюнча Нобел сыйлыгына" эң жакын болгон болушу ыктымал. Анткени Филдс медалы төрт жылда бир жолу 40 жашка чейинки математиктерге гана берилет.
Кузюг Северный
Кузюг Северный — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кузюг дарыясынын сол жээгинен 67 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Оскар 2018
90-чи «Оскар» сыйлыгын сыйлоо аземи 2017 год состоялась 4 марта 2018 года в театре «Долби» (Голливуд, ). Комик Джимми Киммел проводил церемонию второй год подряд. Номинанты были объявлены 23 января 2018 года.
Дата проведения церемонии была изменена на более позднюю из-за совпадения с зимними Олимпийскими играми 2018.
Акишев Кемал
Акишев Кемал (23. 5. 1924. Павлодар облусу Барнаул шаары - 2004) - археолог, казак археология илимин негиздегендердпн бири. Казакстан мамлекеттик сыйлыгы (1982), Казак Республикасынын ИАнын Ч. Валиханов атындагы сыйлыгы (1966) лауреаты, Германия Археологиялык институтунун корреспондент мүчөсү (1983), Казакстандын илимге эмгек сиңирген кызматкери (1989), 1950-ж. Казак мамлекеттик университетин бүтүргөн соң Казакстан ИАда аспирант, кенже жана улук илимий кызматкер, профессору. 1955-90-ж. Ч. Валиханов атындагы Тарых, археология жана этнография институтунда археология бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген. 1991-жылдан А. Маргулан атындагы археология институтунун бөлүм башчысы, институттун улук илимий кызматкери. 1954-жылдан Казакстан аймагындагы археологиялык экспедициялардын уюштуруучусу жана жетекчиси. Байыркы жана орто кылымдарга таандык эстеликтерди, дүйнөлүк мааниси зор Ысык коргонунан табылган «Алтын адам» (б. з. ч. 5-4-к.), Бешчатыр (б. з. ч. 6-5-к.), Отрар ж. б. археологиялык табылгаларды ачкан жана изилдеген. 220га жакын илимий эмгектин, анын ичинде 14 монографиянын автору. «Древняя культура саков и усуней долины р. Или» (1963), «Древняя культура Центрального Казакстана» (1966), «Древний Отрар» (1970) ж. б. эмгектеринде коло, эрте темир доорундагы маданияттардын маанилүү жана негиздүү маселелерин изилдеген. «Парасат» ордени менен сыйланган (1998).
Газ куралы
Газ куралы – жаш агызуучу жана убактылуу эстен тандыруучу заттарды колдонуу жолу менен, көздөгөн бутаны жок кылууга арналган курал. Колдонууга улуксат берилчү жаш агызуучу жана эстен тандыруучу заттардын тизмеси саламаттык сактоо тармагында КР ыйгарым укуктуу мамлекеттик органы менен макулдашылат.
Буралы (Илишев району, Башкыртстан)
Буралы — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Итеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 220 киши. Почта индекси — 452278, ОКАТО коду — 80230836002.
Параджэ (Нү-Мексико)
Параджэ (Нү-Мексико) (Paraje) — Нү-Мексико штатынын Cibola округуна караган АКШ шаары.
Адамдын жана жарандын конституциялык милдеттери
Конкреттүү мамлекеттин анын аймагында турган баардык адамдардын жүрүм-турумдарына, же болбосо ал мамлекеттин жарандарынын алардын кайсыл жакта жүргөндүктөрүнө карабастан, алардын жүрүм-турумдарына карата конституциялык-укуктук ченемдерде чагылдырылган талаптары. КРде КР Конституциясына ылайык анын аймагында жашаган ар бир адамдын конституциялык милдеттери: жаратылыш байлыктарын жана айлана-чөйрөнү коргоо, жаратылыш байлыктарына сарамжал мамиле кылуу, тарыхий жана маданий мурастарды коргоого кам көрүү, тарыхий жана маданий эстеликтерди сактоо ж. б. болуп саналат. КР жарандарынын гана Адамдын жана жарандын конституциялык милдеттери КР Конституциясын жана мыйзамдарын сактоо жана Ата-Мекенди коргоо болуп саналат.
Обо-Бел гипс кени
Обо-Бел гипс кени Нарын районунда, Нарын шаарынан 20  км түштүк тарапта, Аламышык тоосунун түштүк этегинде. 1957–59-ж. изилденген. Кен аймагын палеоген-неогендин чөкмө тектери түзөт. Гипс катмары неогендин чопо катмарынын арасында жатат. Мында гипстин эки катмары бар. Астынкы катмар мала кызгылт гипстен туруп, калыңдыгы 5–12 м, узундугу 1 кмдей. Үстүнкү катмар кызгылтым ак гипстен түзүлүп, калыңдыгы 3,5–6,5 м. Узундугу 1,5 кмге созулат. Бул гипстер жакшы сайкалданат. Арасында кызгылтым селениттин жука катмарчасы учурайт. Запасы С2 категориясы боюнча 540 мин т. Көркөм-кооз буюмдарды жасоого сырье катары колдонсо болот. Бекемдиги жагынан курулуш гипс катары колдонууга жараксыз. Кыртышты гипстендирүүдө, цемент өндүрүүгө колдонсо болот.
Лиалистер
Лиалистер (лат. Lialis) — бутсуз кескелдириктердин бир уруусу.
Албарсты
Албарсты - диндик демонологиялык түшүнүктөгү жин-шайтандын аял келбетинде элестетилген образы. Бул диний түшүнүк кыргыздарда байыртадан эле кеңири тараган. Адам уктаганда, жүрөк кагышы начарлап, деми кыстыгып, жаман түш көрүп кыйналган учурда, же төрөт учурунда каны көп кетип алсыраган аялдын оор абалын албарстынын басышы менен байланыштырып келишет. Мындай түшүнүктөр адамдын организминде болуучу кубулуштардын мыйзам ченемдүүлүктөрүнөн улам келип чыгары маалым.
Алеут аралдары
Алеут аралдары - Тынч океандын түндүгүндөгү 110 аралдан жана көптөгөн аскалардан турган архипелаг (АКШ, Аляска штаты). Дого сымал ийилип 1740 кмге созулуп жатат. Аянты 37,8 миң км2. Түлкүлүү, Андреяновский, Келемиштүү жана Жакынкы аттуу 4 арал тобунан турат. Аралдарынын көбү жанартоо конусунан туруп, карга чүмкөлгөн. 25тей аракеттеги жанар тоо бар. Эң бийиги Шишалдина жанар тоосу (2860 м) Унимак аралында. Субарктика шалбаасы, тоолуу тундра өсүмдүктөрү өсөт. Балык, суу жолборс, түлөн уулоочу жай. Куну чарбасы бар. АКШнын Датч-Харбор аскердеңиз базасы (Уналашка а.). Аскалары - канаттуулар базары. Алеут аралдары алгачкы жолу 18-кылымда орус деңиз саякатчылары тарабынан изилденген. 1867-ж. чейин Россияга таандык болгон (Аляска менен кошо АКШга сатылып кеткен).
Nobel Foundation
Nobel Foundation (англ. Nobel Foundation) -- 1900-жылы 29-июнда Нобел сыйлыгынын каражатын жана башкаруусун жөнгө салыш үчүн түзүлгөн жеке менчик мекеме. Фонд динамитти ойлоп тапкан Алфред Нобелдин акыркы осуятына негизделип түзүлгөн. Ошондой эле ал илимий жана маданий же коомдук жактан маанилүү темалардагы өзгөчө жетишкендиктер боюнча Нобел симпозиумдарын өткөрүп турат.
Газ, мунайзат жана аларды кайра иштетүүдөн алынган продуктуларды бөлүштүрүү тармагы
Газ, мунайзат жана аларды кайра иштетүүдөн алынган продуктуларды бөлүштүрүү тармагы – газ, мунайзат жана аларды кайра иштетүүдөн алынган продуктуларды керектөөчүлөргө жеткирүүчү жабдууларды жана аппаратураларды, инженердик курулмаларды камтыган жер үстүндөгү жана жер астындагы өткөрүүчү түтүктөр.
Беляндра Василий Яковлевич
Беляндра Василий Яковлевич (1914-ж. т. ) - Советтик Союздун Баатыры (30. 9. 1943). 1944-жылдан КПССтин мүчөсү. Советтик Армияга чакырылганча (1941) Кыргызстандын Кемин районундагы Ильич атындагы совхоздо комбайнер болуп иштеген. 1943-ж. 23-гвард. моторлошкон аткычтар бригадасындагы ав-томатчиктер взводунун командирлигине дайындалган. Киевди бошотуу үчүн 1-Украина фронтунун аскерлеринин салгылашында Б. өзүнүн взводу менен Днепрден биринчилерден болуп өтүп (1943-ж. 23-сент. ), Трактомировка кыштагын ээлейт. Эки сутканын ичинде Беляндранын взводу душмандын 7 контр чабуулунун мизин кайтарган. Беляндра өз каармандыгы менен жоокерлерди шыктандырыл турган. Бул салгылашуудагы эрдиги үчүн Беляндра Советтик Союздун Баатыры наамына арзыган. 1945-ж. Берлинди алууга жана Праганы бошотууга катышкан. 1945-ж. 24-июнда Москвада өткөн Жеңиш парадына катышат. Азыр Кыргызстандын Кемин районундагы Бурулдай кыштагында турат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Жаратылыш каучугу
Жаратылыш каучугу (С5Н8)4 – жаратылышта кезигүүчү, стереорегулярлуу түзүлүштөгү полиизопрен. Полимер курамындагы изопрен мол-лары бири-бири менен 1,4-цис абалда байланышып, анын структурасы:
СН3 Н СН3 Н
С=С С=С
¾СН2 СН2 ¾   СН2 СН2¾
Ж. к. кээ бир өсүмдүк ширесинен алынат. Каучук берүүчү өсүмдүктөр-гевея, гвалюлла, көксагыз ж.б. Ө. ж. тропиктик өлкөлөрдө өсүүчү гевея жыгачынын гана мааниси бар. Гевея жыгачы бетин атайын жасалган аспаптар (бычактар) менен тилгенде латекс деп аталуучу сүт сымал эмульсия агып түшөт. Бир түп гевея жыгачынан бир жылда 500-2000 кг латекс алынат. Анын курамында 20-60 % каучук болот. Латексти кумурска же уксус к-тасы менен коагуляциялап, суу менен жуугандан кийин чийки каучук алынат. Ж к. механикалык бышыктыгы начар, темп-ранын, хим. реагенттер, орг. эриткичтиктер таасирине туруксуз болгондуктан, алар техникада таза түрүндө колдонулбайт. Ж. к. техникалык касиеттерин жогорулатуу үчүн ага күкүрттү кошуп ысытыш керек. Бул процесс вулканизациялоо деп аталат. Вулканизациялоодо күкүрт менен кошо кээ бир толтургучтар да кошулат (мис., көө). Вулканизацияланган каучук-резина. Ж. к. изомери - гуттаперча. Анын структурасы изопрендин транс-изомери. Ал “катуу каучук” деген ат менен белгилүү. Гуттаперчадан оюнчуктар, кабелдер үчүн изоляторлор, ойноочу топтор жасалат.
Алеут депрессиясы
Алеут депрессиясы - Тынч океандын түндүк бөлүгүндөгү аба басымы төмөн болгон чоң аймак; борбордук Алеут аралдары тушта. Түндүк жарым шардын атмосфералык таасир тийгизүү борблорунун бири. Негизинен кышында, басымдуулук кылган циклондорго байланыштуу пайда болот.
Кедровка (Саянзас куймасы)
Кедровка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Саянзас дарыясынын сол жээгинен 6 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ливия (бүргө)
Ливия (бүргө) (лат. Livia juncorum, syn. Livia junci) — өлөң чөптөрдүн жалбыракчыл бүргөсү.
Ведерник (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Гауптвахта (капас)
Гауптвахта (капас) (нем. Hauptwache , сөзмөсөз – баш кароол) – аскер кызматчыларын (шектүүлөр менен айыпталуучуларды) камакта кармоочу атайын жай. == Колдонулган адабияттар ==
Линдау
Линдау - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Линдау (район)|Линдау районуна карайт. Швабия административдик округуна тиешелүү. Калкы – 24537 (2010-ж.). Аянты – 33.18 км2. Lindauwinter.JPG Lindau Harbor Lake Constance MS Schwaben 01.jpg Altes Rathaus Lindau.jpg Lindau, Mangturm 2009-06.jpg Lindau Bahnhof (2).JPG
Пихтовка (Тура куймасы)
Пихтовка — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тура дарыясынын оң жээгинен 432 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Бозжалпак тоосу
Бозжалпак тоосу - Борколдой тоосунун түштүк-чыгышында. Батышы менен түндүгүнөн Борколдой, Баралбас өрөөндөрү, түштүгүнөн Бозжалпак ойдуңу менен чектешет. Чыгышы Карабел (түштүк) жана Миңтеке (түндүк) өрөөндөрүн бөлүп турат. Узундугу 38 км, туурасы 6–12 км. Орточо бийиктиги 4100 м,  эң бийик чокусу 4447  м (Бозжалпак суусунун башталышында).