cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Деңиз чөкмөлөрү
Деңиз чөкмөлөрү – деңиз, океан түбүндө чөкмөлөрдүн жыйылышынан пайда болгон тоо тек катмарлары. Алар кургактыктан дарыя агымы, шамал, жээктердеги суу толкуну менен сүрүлүп келген заттардан, деңизде жашаган организм калдыктарынан, химиялык жол менен пайда болгон минералдардан жана суу астындагы жанар тоо бүркүндүлөрүнөн түзүлөт. Деңиз чөкмөлөрүндөгү бөлүкчөлөр: терриген (тоотектердин талкаланып үбөлөнүшүнөн), биоген (деңиз организмдеринин скелет жана кабык калдыктарынан) жана хемоген (деңиз сууларында туздардын чөгүшүнөн же деңиз түбүндө жүргөн химиялык процесстерден) жолдору менен пайда болот. Пайда болуу тереңдигине жараша литораль, нерит, батиаль жана абиссаль чөкмөлөрү болуп бөлүнөт. Механикалык курамы боюнча деңиз чөкмөлөрү кум, ылайлуу кум, алевролит жана ылайлардан турат. Деңиз чөкмөлөрү диагенездин натыйжасында катуу чөкмө тектерге айланат. Кыргызстанда байыркы деңиз чөкмөлөрү геологиялык мезгилдердин дээрлик бардыгында (мезозой жана кайнозой замандарынан башка) кеңири таралган. Алар менен Теңир тоонун темир, марганец, коргошун, пирит, фосфорит, боксит, нефть жана газдын кендери байланыштуу.
«Ачык эшик» доктринасы
«Ачык эшик» доктринасы, Xейдин доктринасы - АКШнын тышкы саясий доктринасы. АКШнын мамлекеттик катчысы Джо Хейдин Англиянын, Германиянын, Франциянын, Россиянын, Италиянын жана Япониянын өкмөттөрүнө жөнөткөн ноталарында (1899) баяндалган. Анда АКШнын мамлекеттик департаменти Кытайга карата «ачык эшик» саясатын жүргүзүүнү жана ага ылайык аталган мамлекеттердин Кытай менен соода жүргүзүүдө бпрдей укуктарга ээ болуусун камсыз кылууга чакырган. Доктрина Кытайда, ошондой эле колониялык державалардын «таасир этүү чөйрөсүндөгү» башка аймактарда АКШнын экономикалык жана саясий үстөмдүгүн орнотуу, Кытай рыногуна америкалык капиталдын киришин камсыз кылууну көздөгөн. 1921-22-жылдары Вашингтон конференциясында түзүлгөн 9 державанын келишиминде АКШ «ачык эшик» саясатын ага катышкан мамлекеттер тарабынан расмий түрдө таануусуна жетишкен. Доктринада жарыяланган эл аралык эркин соода жүргүзүүнүн принциптерин АКШ башка мамлекеттердин ички иштерине кийлигишүүдө пайдаланып келген.
Серб-хорват тили
Серб-хорват тили - сербдердин, хорваттардын, черногориялыктардын жана мусулман боснийлердин тили. Славян тилдерин түштүк тобуна кирет. Штокав, чакав, кайкав деген үч негизги диалектиси бар. Эң байыркы жазма эстелиги 12-кылымга таандык. Азыркы адабий тили 19-кылымдын биринчи жарымында штокав диалектисинин элдик говорлорунун негизинде калыптанган. Серб-хорват тили эки алфавит колдонот: орус азбукасы сымал кириллица жана реформаланган латын алфавити - латиница.
Валентина Матвиенко
Валенти́на Ива́новна Матвие́нко (7 апрель 1949, Шепетовка, Хмельницкий облысы).— Санкт-Петербург губернатору (2003-2011).
Лавлэнд (Огайо)
Лавлэнд (Огайо) (Loveland) — Огайо штатынын Hamilton, Clermont, Warren округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 11667 киши. Болжолдуу аянты - 12.2 км². FIPS коду — 39-45108.
Бажы документи
Бажы документи – бажы жол-жоболоштуруусу жүргүзүлгөндүгүн күбөлөндүрүүчү укук жоболоруна ылайык, тариз жана мазмун боюнча түзүлгөн документ.
Кулбаев Камбар
Кулбаев Камбар (1903, азыркы Базар-Коргон району, Кыргыз-Гава кыштагы — 1986) - малчы, Социялистик Эмгектин Баатыры (1948). 1931-жылы колхозго мүчө болуп кирген, 1936-46-жылдары Ленин районундагы Фрунзе атындагы  колхоздо дыйканчылык бригадасынын бригадири, кийин колхоздун председатели. 1946-жылдан жылкычы болуп иштеген. 1947-жылы бекитилип берилген 50 бээден 50 кулун алып, аман асырап, жогору өндүрүштүк көрсөткүчтөргө жетишкен.
Сыйлыктары
Ленин ордени, медалдар менен сыйланган.
Депрессия (маанилери)
Депрессия
Красная Курья
'''Красн. Курья (Быстрая Курья)''' — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чулым дарыясынын сол жээгинен 314 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Фуга
Фуга (лат. fuga -. жүгүрүү, ылдамагым) - полифониялык музыкадагы негизги жанр. Фуга – иммитациялык контрапункт түзүлүшүнүн туу чокусу. Фуганын композициялык элементтери: тема, жооп, интермедия, стеретта ж.б. Фуга (экспозиция, өнүгүү жана жыйынтыктоочу) бөлүмдөрү кийин сонаталык түзүлүштүн өзөгүн, негизин түзгөн.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Кондучалова Сагипа
Кондучалова Сагипа (1926, Аламүдүн району, Кара-Жыгач айылы) — тилчи, педагог. Филология илимдеринин кандидаты (1964), профессор (1982). Фрунзе педагогика институтунун тил жана адабият факультетин бүткөн (1949). 1949 — 52-ж. Фрунзедеги Кыргыз кыздар окуу жайында, 1952—55-ж. Кыргыз кыз-келиндер интунда   иштеген.
1955—59-ж. Кыргыз ССР Илимдер акдемиясынын Тил жана адабиятинститутунда кенже илимий кызматкер. 1959—70-ж. Ош педагогика институтунун кафедра башчысы, 1970—73-ж. Маяковский атындагы кыз-келиндер педагогика институтунда доцент, 1973 — 88-ж. кафедра башчысы. К. кандидаттык диссертациясын «Радловдун кыргыз тили боюнча жыйнаган материалдары» (1959) деген темада коргогон. Ал «В. В. Радловдун жыйнаган материалдарындагы кыргыз тилинин фонетикалык өзгөчөлуктөрү» (1961), «В. В. Радловдун жыйнаган материалдарындагы кыргыз тилинин лексикалык жана грамматикалык өзгөчөлүктөру» (1964) деген эмгектеринде орус окумуштуусу жазып кеткен кыргыз оозеки чыгармачылыгынын үлгүлөрүнө, асыресе, «Манас» эпосунун тексттерине фонетикалык, лексикалык жана грамматикалык талдоо жүргүзүп — фактыларды азыркы түндүк кыргыз говорлору менен адабий тилдин материалдарына салыштырып текшерген.
Керман өрөөнүндөгү Таш бакча
=Керман өрөөнүндөгү Таш бакчаباغچه سنگی کرمان = Керман өрөөнүнүн түштүк-батыш тарабында Мийандоаб айылына жакын жерде укмуштуудай Таш бакча жайгашкан. Ал япондордун белгилүү ажайып таш бакчасына таптакыр окшобойт. Бул адамдын жана табияттын муңу жана ошону менен бирге салтанат чагылдырылган бакча. =Бакчанын тарыхы= Бул бакча отуз жыл мурун ушул эле айылдын тургуну сокур жана дүлөй дыйканы тарабынан жасалган. Дарвиш Хан - Гонг Эсфандиярпур аттуу дыйкан какыраган чөлдө жан берген гүлдүү бакчанын элесине арналып жасалган. Жогоруда айтылган Дарвиш Хан азыркы тапта тирүү жана ал бакчага анын оозу барбаган, батынып айта албаган нерселерди чагылдырууга аракеттенген. Ал куурап калган сөңгөктөрдүн, дарактардын, темирлердин, таштардын сыныктары, чөпүрөк-чапырак, ар кандай жырткычтардын мүйүзү же сөөктөрү жана жүн сыяктуу, колуна тийген нерселер менен кооздогон. =Таш бакча бүгүнкү күндө= Бүгүнкү күндө аталган “Таш бакча” Керман өрөөнүнүн кооз, туристтик жерлеринин бирине айланын, ал бакча жайгашкан Сиржан шаарчасына жыл сайын туристтердин агымы өсүүдө. Аталган Таш бакчаСиржан шаарындагы кооз жерлерден өзгөчөлөнүптуристтердин кызыгуусун арттырып, көбүнчө туристтер а дегенде эле так ушул бакчага келишет. Маданий мурастар жана туризм боюнча эксперт адистердин тыянагы боюнча бул жердинтарыхый баалуулугу деле жок, бирок маданий жана антропологиялык мааниге ээ. Хан Дарвиштин жалгыз уулу Хасан Эсфандиярпур,аталган бакча Ирандын маданий улуттук мурастар тизмесинин катарына киргендиги жөнүндө кабарчыларга баяндаган. Ал мурункудай эле бул бакчага ээлик кылып, ал жакта жашайт. Дарвиш Хандын айтымында ал Пехлеви режиминдеги жер реформасына каршылык көрсөтүү белгиси катары таш бакчаны жасаган. Ал “Менин атам режим тарабынан жер мүлкүбүз конфискация болуп кеткендиги үчүн абдан каарданган. Бир жолу атам түн ичинде ойгонуп, таң калычтуу түш көргөнүн айтып, мындай акыйкатсыздыкка каршы чыгыш керек экенин айтты, жана айкан сөзүн аткарды” деди. Эсфандиярпур анын атасы 2007 жылы 90 жаш курагында оо дүйнө салып так ушул Таш бакчада коюлганын да кошумчалап өттү. =Булактар= Табият
Туюк мөңгүсү
Туюк, мөңгү — Ички Теңир-Тоодогу өрөөн тибиндеги мөңгү. Борколдойкырка тоосунун түн. капталында. Уз. 5,9 км,аянты 5,6 км2. Чоң Нарындын сол куйма-сы – Туюк чакыр корум суусунун алабынан орун алган. Башы деңиз деңгели. 4880 м,этеги 3880 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4380 м, абляция облусунунаянты 3,8 км2. Мөңгүдөн Туюк үзөңгүкууш өзөнү башталып, Туюкчакыркорум суусуна куят.
Василевский Михаил Григорьевич
Василевский Михаил Григорьевич (1932-жылы туулган, Сахалин аралындагы Широкая Падь кыштагы) - медицина илимдеринин доктору (1999). Благовещенскпй ММИни бүтүргөн (1959). Чита мединститутунда ассистент, доцент, облустук онкология диспансеринде радиолог-врач, Семипалатинск мединститутунда КММИде (1976-84) кафедра башчысы, КР УОБдо жетектөөчү илимий кызматкер (19842003). Акушерлик жана гинекология, неонтология, зыяндуу шишиктердин статистикасы жана эпидемиологиясы, саламаттык сактоону уюштуруу боюнча адис. 2003-жылдан алдын алуу медицинасы боюнча илимий өндүрүштүк бирикмеде илимий консультант болуп иштейт. Василевский бийик тоо шартында онкология жана тобокелдпк теориясынын, ошондой эле жугуштуу эмес өнөкөт оорулардын резервометриясына негиз салуучулардан болуп саналат. 132ден ашык илимий эмгеги, 1 монографиясы бар. Эмгеги: Эпидемиология рака шейки матки в Кыргызстане. Б. 1996.
Аш-айран
Аш-айран - сүт менен дандан жасалган муздак ичилчү суюк тамак. Накта сүттүн үчтөн бирине суу кошуп, ысыган кезде акшак же талкан чалып бышырат. Анын табы кайтып жылымык болуп сууганда, уютку кошуп уютат. Аш-айран ток жана жагымдуу болот. Ал мүнөз тамак катары да пайдаланылат.
Скнир Эдуард
Скнир Эдуард (1884-1939) - америкалык тилчи жана этнолог.
Жылдыздар согушу
Харрисон Форд, Натали Портман
Маман Кулбаев
Кулбаев Маман (1914, азыркы Базар-Коргон району, Кыргыз-Гава кыштагы) — малчы. Социялистик Эмгектин Баатыры (1948). Эмгек жолун 1936-жылы колхоздо иштөдөөн баштаган. 1937-48-жылы Ленин Районундагы С. М. Киров атындагы колхоздун дыйканчылык бригадасына бригадир, жылкы фермасынын башчысы. 1947-жылы 50 бээден 50кулун алып, аман асыраган.
Сыйлыгы
Ленин ордени, медалдар менен сыйланган.
Жолачкы талап (цессия)
Жолачкы талап (цессия) – жарандык укуктагы кредитордун өзүнө тийешелүү укукту башка бир жакка (цессионарийге) өткөрүп берүүсү. Эгер мыйзамга, дагы башка актылар менен келишимдерге кайчы келбесе, Ж. т-ка жол берилет. Карызкор үчүн кредитордун кертбашы бөтөнчө мааниге ээ болгон милдеттенмелер боюнча, карызкордун макулдугусуз Ж. т-ка жол берилбейт. Жөнөкөй жазуу жүзүндө же нотариалдык таризде жасалган бүтүмгө негизделген Ж. т. ошондой эле таризде жасалууга тийиш. Эгер мыйзамдарда башкача белгиленбесе, мамлекеттик каттоо талап кылынган Ж. т. мындай бүтүмдөрдү каттоо үчүн талап кылынган тартипте каттоодон өтүүгө тийиш. Кагаздын ордердик баасы боюнча Ж. т. ал баалуу кагазга карата индоссамент жолу аркылуу жасалуусу керек. Талапка жол берген баштапкы кредитордун жаңы кредиттордун алдында өткөрүп берилген талаптын жарактуулугу үчүн жооп берет, бирок, баштапкы кредитор жаңы кредитордун алдында карызкор үчүн кепилдик алгандан башка учурларда, карызкордун ал талаптын аткарышына карата жоопкерчилик албайт.
Ильмдеги Пфаффенхофен
Ильмдеги Пфаффенхофен - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Ильмдеги Пфаффенхофен (район)|Ильмдеги Пфаффенхофен районуна карайт. Жогорку Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы – 24441 (2010-ж.). Аянты – 92.39 км2.
Давлятовка (Карайыдель району, Башкыртстан)
Давлятовка — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Карайыдель айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 21 киши. Почта индекси — 452385, ОКАТО коду — 80234832007.
Калька лексикологияда
Ка́лька (фр. calque – көчүрмө) – лексикологияда чет тилдеги сөз, сүйлөмдү колдонуунун өзгөчө түрү. Мисалы, байыркы кытай хроникаларында кезиккен Тянь (кырг. - «көк» же «бийик», орус. - «небесные», кыт. - тянь, перс. - «асман»)-Шань тоолору түрк тилинен алынган Таңри (tängri)-Таг, Же-хай (түз мааниде Жылуу-Суу) — Ысык-Көл, Жен-хай — Туз-Көл (Арал), Лин-шань (Муз-Тоо) — Музарт же Музтаг, Чи-шань — Кызыл-Тоо, Цян-цюань — Миң-Булактын ж. б. калькасы болуп эсептелет. Бирок мындай аталыштардын баары алгачкы тыбышы боюнча сакталып калган эмес. Мисалы, дүйнөлүк илимде Теңир-Тоо (Таңри-Таг) - Тянь-Шань; Цун-лин (Сарымсактуу-Тоо) - Памир; Лин-шан - Музарт; элдик бийлик - «республика» ж. б. деп кабыл алынган. Калька өз ичинен сөз жасоочу жана семантикалык болуп бөлүнөт.
Давлятовка (Карайыдель району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Юрий Лужков
Ю́рий Миха́йлович Лужко́в (21-сентябрь 1936, Москва − 10-декабрь 2019, Мюнхен) — Москва мэру (1992-2010).
Фразировка
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Тескей (Кадамжай району)
Тескей — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Бирлик айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 168 киши.
Ашаткыч өсүмдүктөр
Ашаткыч өсүмдүктөр - курамында өңдөгүч заттар болгондуктан тери өнөр жайында колдонулуучу өсүмдүктөр (тал, эмен, ышкын ж. б.).
Жолбун айбанаттар
Жолбун айбанаттар – ээсиз калган мүлктүн өзгөчө түрү. КР жарандык мыйзамдары боюнча, кароосуз калган же жолбун айбанаттарды же дагы башка ээсиз жаныбарларды кармап алган адам аларды ээсине кайтарып берүүгө, а эгер анын дареги белгисиз болсо, жаныбарларды кармап алгандан кийин 3 күндөн ашпаган убакта алар тууралуу, алардын ээлерин табуу чараларын көрүүчү милицияга же жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарына билдирүүгө милдеттүү.
Контаминация
Контаминация (латынча contaminatio — жалгашуу, жанашуу, аралашуу) — элдик оозеки чыгармачылыкта ар башка мотивдердин, сюжеттердин, образдардын өз ара жалгашуусу, биригүүсү аркылуу чыгарманын жаңы түс, жаңы мазмунга ээ болуусу. Мисалы, «Манастагы» Алмамбетке байланыштуу окуяларда байыркы энелик доордон аталык доорго өтүү мезгилиндеги карама-каршылыктардан улам пайда болгон ата менен баланын касташуусу жөнүндөгү мотивге кийинки кездин идеологиясына ылайык өнүгүп чыккан чыныгы ак дин үчүн кайрыдин ата менен күрөшүүчү уул жөнүндөгү мотив жалгашып, байыркы мотив жаңыча талкууланып, андагы образдар жаңы түскө ээ болгон.
Бажы жарнагы
Бажы жарнагы – бажы органдарына бажы көзөмөлү үчүн зарыл болгон маалыматтар жөнүндө жазуу жүзүндөгү же оозеки билдирүү. Адатта, бажы чек-арасы аркылуу өткөн жак тарабынан көрсөтүлүп, ошол жак алып кире же алып чыга турган акча каражаттары менен мүлктөр жөнүндө жарнактоочу (жарыялоочу) документ Бажы жарнагы катары түшүндүрүлөт. Бажы жарнагын берүү мөөнөтү товардын түрүнө (арналышына) жана дагы башка жагдайларга жараша болот.
Сырнайза
Сырнайза — Манастын найзасынын энчилүү аты. Ал ат үстүнөн сайышууга ылайыкталган атайын жасалган согуштук курал. С. алып жүргөн адамга карата ал "бийликтин" символдук милдетин аткарып калат. Ошондуктан, анын жасалышына, сыпатына, кооздугуна өзгөчө көңүл бурулган. Саякбай Каралаевдин варианты вариантында Бөлөкбай уста жасаган учу жана мизи атайын тандалган курч болоттон ширетилип чыгарылат. Сабы "он эки түрдүү кырдалып, тарамыш менен чырмалып, желим менен чапталып" жасалат. Бул болсо саптын бекемдүүлүгүн жана серпилгичтигин күчөткөн. Жортуул учурунда С. кошундун туусу менен бирге жоокерлердин алдында алынып жүрүлгөн. Өлүм учурунда "аза туусу" байланып үй жанына коюлган. С. Манастан Семетейге мурас болуп калган.
Василенко Лев Владиславович
Василенко Лев Владиславович (15.10.1927-жылы туулган, Ташкен) геолог, Кыргыз ССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1980). Ташкен политехника институтун бүтүргөн (1950). 1958-61-жылы Чүй геология экспедициясынын, 1962-85-жылы Түндүк Кыргыз геология экспедициясынын партияларынын башкы геологу болуп пштеген. Кыргызстандын металл эмес кенбайлыгын издөө, чалгындоо жана геологиялык жумуштарды уюштурууга чоң салым кошкон.
Конок (топоним)
Конок (топоним) — топоним. Көкөтөйдүн ашында Манас Жолойдун жаагын айра чапканда ал: Чакы менен Жайнактын Кулжа менен Коноктун Келе ортого барармын Калың бир колдор болормун Ошондо Манас сага кылармын (Валиханов жазып алган эпизод «Ала-Тоо», 1979, № 7, 92-б.),— деп кекенип, ачуусу келгенде айтылат. Географиялык реалияда Иле аймагындагы жердин аты.
Нуклеофилдүү жана электрофилдүү реагенттер
Нуклеофилдүү жана электрофилдүү реагенттер — жаңы бай-ланышты пайда кылуу же мурдагы байланышты үзүү мүнөзү боюнча айырмаланган органикалык  реакциядагы реагенттер 2 тиби. Нуклеофиддүү реагенттерге, реакция учурунда өзүлөрүнүн электронун берген же башка атомдун ядролору менен тең бөлүшкөн реагенттер кирет. Аларга бөлүнбөгөн электрону бар бар-дык аниондор жана бирикмелер (аминдер, спирттер, меркаптандар, фосфиттер, фосфиндер, сульфиддер жана башка) кирет. Негиздүүлүгүнө жараша нуклеофилдүүлүгү жогрулайт, мисалы, С2Н5О > С6Н5О > С6Н3ОН. Өзүнө электронду кабыл алган же жа-рым-жартылай кабыл алган реагенттер электрофилдүү реагенттер деп аталат. Аларга бардык катиондор жана электрон-дук конфигурациясын туруктуу абалга жеткирүүгө умтулган, мисалы, апротондук к-талар (ВF3, FеС13, А1С13 жана башка) кирет. Системанын энергиясы канчалык чоң болсо, б. а. система канчалык туруксуз болсо, ошончолук нуклеофилдүү же элек-трофилдүү реакцияга жөндөмдүүлүгү чон болот. Орг. бирикмеде нуклеофилдүүлүк же электрофилдүүлүк борборлор өтө даана (так) байкалат. Мисалы, альдегидд карбонил тобу — көмүртекте электро-филдүү борбору, ал эми кычкылтекте — нуклеофиддүү борбор болот. Мол-нын нуклеофилдүү же электрофилдүү реакцияга жөндөмдүүлүгү процесс шартына көз каранды.
Имян-Купер (Туймазин району, Башкыртстан)
Имян-Купер — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Чукадыбашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 139 киши. Почта индекси — 452787, ОКАТО коду — 80251875003.
Apple
Apple Inc (расмий аталышы «Эппл» которулушу «алма») Ишкананын “Аpple” деген аталышы англис тилинен которгондо кадимки эле биз жеп жүргөн "алма" дегенди билдирет. 2007-жылга чейин 30 жыл бою компания “Apple Computer” деп аталып келген. Андан кийин ишкана компьютерден башка да техника каражаттарын чыгара баштагандыктан, “сomputer” деген сөз алынып салынган. Компаниянын мындай аталып калышын алар "чыгарган товарларыбыз экологиялык жактан таза экендигинде" деп түшүндүрүшөт. Компьютер чыгаруу тармагында бул ишкана эски тетиктерди кайра иштеткен биринчи компания.
Имян-Купер (Туймазин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Apple
Тарыхы
Аракетчил 15 жаштагы Стив Жобс Стив Возняк менен биргеликте 1970-жылдардын ортосунда “MOS Technology 6502” үлгүсүндөгү өздөрүнүн алгачкы компьютерин иштеп чыгышкан. Тун товарынын жүзгө жакынын сатууга жетишип, чакан каражат топтой алышат. Ошентип, 1976-жылы алардын ишканасы каттоодон өтөт. Ошол эле жылы иштелип чыккан “Apple 1” компьютери жакшы сатыла баштайт. Ал эми эң өтүмдүү, миллион даанадан ашык сатылган компьютер “Apple 2” болгон. 1980-жылдын башында дүйнө жүзү боюнча “Apple 2” компьютери 5 миллион даана сатылган. 1981-жылы Возняк авиакырсыкка учурап, жумушту таштоого аргасыз болот. Жалгыз калган Жобс көптөгөн маселелерге туш болуп, ишкана кыйроо коркунучу астында калат. Анысы аз келгенсип “IBM” компаниясы атаандаш болуп чыга келет. Бирок Стив компаниянын иштеп кетиши үчүн болгон күчүн жумшап, сыноодон татыктуу өтө алган. 1984-жылы “Macintosh” аттуу жаңы үлгүдөгү компьютер ойлоп табышат. Ойлоп табылган жаңы компьютер ишкананын негизги товарына айланып, 20 жыл бою компанияны багып келет. Макинтош – АКШда сатылган алманын бир сорту. Ал компьютерди иштеп чыккан Жеф Раскиндин жакшы көрүп жеген алмасы болгондуктан, компьютер ушундай аталып калган. 1990-жылдардын ортосунда ишкана башка тармактарда да өзүн сынай баштайт. Азыркы кезде жашообуздагы жаңы технологиялар болгон айфон, айпод, айпад, ноутбук жана башка көптөгөн техника каражаттарын чыгарат. Чыгарылган товарлар дүйнөнүн бардык булуң-бурчунда сатылат. Кыргызстанга жогорку технологиядагы каражаттар көбүнчө Орусия аркылуу келет эмеспи. “Apple” орустарга 2005-жылы гана келген. Учурда күн санап бул өлкөдө ишкананын продукцияларынын сатылышы өсүп келет. Бирок Стив 2011-жылдын келиши менен ден-соолугуна байланыштуу белгисиз мөөнөткө кызматынан кеткенин жарыя кылды. Белгилүү болгондой, ал 2004-жылы уйку безинин шишик оорусуна байланыштуу операцияны башынан өткөргөн. Ал эми 2 жыл мурун боорун алмаштырууга да аргасыз болгон. Учурда компанияны жетектөө милдетин анын орун басары Тим Кук убактылуу аткарууда.
Жаңы муундагы товарлар
“Apple” компаниясы тарыхында компьютердик техникалардын мүмкүн болгон түрлөрүн чыгарып келет. Алардын арасында уюлдук телефондор да бар. Биз дүйнөдө көп талап кылынып, жаңы технологиялар тармагында алдыга кадам жасай алган түрлөрүнө токтолууну чечтик.
Айпод (iPod)
Дүйнөдөгү баарынан кеңири таралган видео, музыка ойнотуучу түзүлүш. Биринчи айпод 2001-жылы 21-октябрда жарыкка чыккан. Азыркы кезде 6-муундагы айпод жарык көрүүдө. 6-муундагысынын файлдарды сактоочу дискинин көлөмү 80, 120, 160 гигабайтты түзөт. Баасы 300 доллардан 500 долларга чейин.
Айфон (iPhone)
Компания иштеп чыккан смартфон түрүндөгү уюлдук телефон. Биз колдонуп жүргөн уюлдук телефондон айырмаланып, көп функциялары бар. Интернетке туташуу ылдамдыгы жогору, фотоаппараты 5 мегапиксель. Флеш-картасынын көлөмү 16 же 32 гигабайт. Бирок флеш-картасы алынып салынбайт. Баасы 600 доллардан 1100 долларга чейин. Алгачкы Айфон 2007-жылы 29-июнда сатыкка чыккан. Ошол чыккан кезден тарта дүйнө жүзүндө 50 миллион даана сатылган. Азыркы кезде 4-муундагы айфон чыгып жатат. Apple өз гаджеты онлайн радио уга аласыз менен кошо келет.
Айпад (iPad)
Ал эми айпад – “Apple” компаниясынын дагы бир технологияларынын акыркы үлгүсү. Жаңы муундагы планшеттик (клавиатурасы жок, сенсордук) компьютер. Узундугу 25, туурасы 19 сантиметр келген айпаддын алдыңкы бетин толугу менен монитор ээлейт. Сим-карта салып, уюлдук байланышта да колдоно аласыз. Жадакалса сыналгы катары да көрсө болот. Жеңил, ыңгайлуу айпаддан интернетке кирип саякаттап, уюлдук байланыш менен баарлашып, музыка угуп, сүрөткө, видеого тартса болот. Айпад Орусияда 2010-жылдын 10-ноябрынан бери сатылып келет. Баасы 500 доллардан 900 долларга чейин. Акырындап отуруп бизге да келе баштады. Айпадды “компьютер технологиялар тармагындагы революция” деп да атап жатышат. Айта кетсек, Орусиянын президенти Дмитрий Медведев айпадга 2010-жылдын жаз айларында ээ болгон. Ошондон тартып аны колунан түшүрбөйт. “Microsoft” компаниясынын башчысы Билл Гейтс айпад жөнүндө: “Менин көз карашымда Айпадда эч кандай деле өзгөчөлүк жок. Бул нерсени “Microsoft” иштеп чыкса жакшы болмок”,- деп айткан. Бул, албетте, атаандаштын ою.
ЖКнын депутаты Акылбек Жапаров окуучулар үчүн окуу куралдарынын ордуна айпад берүүнү сунуштоодо. Чынында, айпадга окуу программаларына керектүү бардык маалыматтардын электрондук вариантын жүктөп алса болот. Демек, аны китеп, дептер, атүгүл шпаргалка катары да пайдаланууга болот. Кыскасы, бир окуучунун билим алуусу үчүн толук шарт түзүп бере алат.
Тиркемелер
Кошкон: AS
Өздүк аң сезим(философия)
Өздүк аң сезим–адамдын өзүн-өзү баалашы, өзүнүн билим деңгээлин, акыл дараметин, жүрүм турумун, кылык-жоругун, мүмкүнчүлүгүн, кызыкчылыгын ж. б. аңдай билиши. Өздүк аң-сезим адамга гана эмес, коомго, социалдык топторго да тиешелүү болот. Адамдын ар-кандай иш-аракети коомдук тажрыйбага таянат. Эмгектенүү учурунда адам өзүн аңдап билет.
Логикалык талдоо философиясы
логикалык талдоо философиясы – аналитикалык философиянын агымы, ал философияны тил менен азыркы учурдагы формалдуу (математикалык) логиканын каражаттары аркылуу аны пайдаланууда келип чыгуучу проблемаларды Логикалык талдоого ыйгарат. Логикалык талдоо философиянын пайда болушу жана өнүгүшү илимдерди математикалаштыруунун ургаалдуу процесси жана логикалык формалдаштыруу методдорунун өнүгүшү, ошондой эле ушул методдордун жардамы менен салттык философиялык проблемаларды чечүүгө болгон аракеттер менен байланышкан логикалык-методологиялык проблематикага кызыкчылыктын жогорулашы менен шартталган. Бул проблематиканы изилдөө, ошондой болсо да философиянын дүйнө таанымдык маанисин позитивисттик тануу менен Логикалык талдоо философиясына байланыштуу болуп чыккан. Логикалык талдоо философиянын негизги идеясы биринчи жолу ар кандай илимий ой жүгүртүлгөн философиялык проблема маңызы боюнча формалдуу-логикалык проблема болот деген тезисти сунуш кылган Рассел тарабынан түзүлгөн.
Колдонулган адабияттар
Кыпчаков Абдулла
Кыпчаков Абдулла (1918-жылы азыркы Ноокат району, Караван кыштагында.) — тамеки естуруучу, Социялистик Эмгектин Баатыры (1950). 1943-жылдан КПСС мүчөсү. Эмгек жолун 1932-жылы катардагы колхозчудан баштаган. 1947-жылдан Ноокат рйонундагы «Кызыл-Кыя» совхозунун тамекичилик звеносун жетектеп, жогору өндүрүштүк көрсөткүчтөргө жетишкен. Анын звеносу 1949-жылы 3,5 га аянттан 24,5 цден тамеки жалбырагын жыйнап алган.
Сыйлыктары
Ленин ордени, медалдар менен сыйланган.
Жолдоштук соттор
Жолдоштук соттор – командирлердин жетекчилигинде иштөөчү аскердик коомчулук органы, командирлер иштөөгө ыңгайлуу шарттарды камсыз кылууга, окуу уюштурууга жана көзөмөл жүргүзүүгө ж. б. тийиш. Ж. с. бекем аскердик тартипти жана укук тартибин камсыз кылууга, куралдуу күчтөрдүн өздүк курамынын ичинде тартип бузууларды алдын алууга көмөктөшүүгө чакырылган. Ж. с. өздөрүнүн отурумдарында аскер кызматкерлеринин тиртип бузууларын гана карашпастан, аларга коомдук таасир этүү чараларын көрүшөт, ошондой эле башка түрдөгү алдын алуу, укуктук тарбиялоо иштерин жүзөгө ашырышат.
Фобурдон
Фобурдон (франц. faux-bourdon -күмендүу бас) - орто кылымдарда Батыш Европада кеңири тараган көпмаанилүү термин:
Кулун тоосу
Кулун тоосу - Алай-Куу өрөөнүндө. Кулун (түш.) жана Кара-Кулжа (түндүк) өрөөндөрүн бөлүп турат. Чыгышында Фергана тоо тизмегине барып такалат, батышынан Ойтал капчыгайы менен чектешет. Узундугу 30 км, туурасы 10 км. Орточо бийиктиги 3900 м, эң бийик жери 4593 м. Кыры урчуктуу, кууш, капталдары кыска, терең капчыгай жана кокту-колоттуу.
Этектерин дээрлик корум таш, шагылдар ээлейт. Палеозойдун кум, акиташ, сланец тектеринен түзүлгөн. Мөңгүлүү (айрыкча Чоңкулун ашуусунун аймагы). Күнгөй беттери каксоо, жапыз, сейрек арча токойлор өсөт. Тескей беттеринде карагай токою кездешет. Ачык жайык жерлерине субальп жана альп шалбаа ландшафттары мүнөздүү. Жолдун татаалдыгынан табигый ландшафтына адамдын чарбачылык таасири анчалык тийген эмес.
Дербиш
Дербиш (фарсча dдrveљ – сөзмө-сөз – жакыр, тентимиш) – дүнүйө-байлыктан кечкен, коомдон өзүн бөлгөн, эмгектенбей, эл кыдырып, күн өткөргөн үй-жайы, бала-чакасы жок, дин адамы. Алар «Бул дүйнө – жалган дүйнө, чыныгы дүйнө тигил жакта, бул дүйнөдөн канчалык азап тартсак, тигил дүйнөдөн ошончолук жыргал көрөбүз» деген түшүнүк менен жашашат. Дербиштер дүнүйө жыюуга, байлык топтоого, мансапка, өнөр үйрөнүп, аны жеке турмушу үчүн пайдаланууга эч кызыгышпайт, үй-бүлө күтүүгө умтулушпайт. Өздөрүнүн ушундай жашоосун «бейиш жолу» деп эсептешет.
Озон
Озон (гр. Оzо — жыттанам) — кычкылтек аллотропиялык түр өзгөрүүсү; кескин жыттуу, көгүш түстөгү жарылгыч газ. Эки атомдуу кычкылтек молекуласынан (О2) айырмаланып, О- мол-сы үч атомдон (О3) турат. Кадимки шартта газ, О. кычкылтектен муздатуу менен бөлүп алууга болот. Муздатуудан 111,9°С кайнай турган көк түс-төгү суюктукка айланат. О. суудагы эригичтиги кычкылтектикинен бир кыйла жогору. О. Төмөнкү кайталанма реак-циядан пайда болот:
Арноо
Арноо — жеке бирөөгө же окуяга арналган чыгарма. Кыргыз адабиятынын тарыхында арноо мүнөзүндөгү чыгармалар арбын кездешет. Мисалга Токтогулдун «Бүркүтчү Мамыр жөнүндө», «Айчеке балбан жөнүндө» ырларын алсак болот. Улуу жол башчы, көсөмдөргө арналган В. Маяковскийдин «В. И. Ленин» поэмасын, же адабият менен искусствонуи улуу устаттарына арналган. А. Токомбаевдин Пушкин жөнүндогү «Таланттын жылдызы», «Алишер Навои» сыяктуу ырларын корсотүүго болот. М. Абылкасымованын «Эстелик сүйлойт» поэмасы Улуу Ата Мекендик согушта курман болгондорго арналат. Азыркы учурда бул багытта адабий фактылар арбын.
Озон
3О2+ 68 ккал 2O3
0°С 100 көлөм сууда 49 көлөм О. эрийт. О. күчтүү окистендиргич. Ал алтын жана платина металлынан башка бардык металлды жана көпчүлүк металл эместер окистендирет. Жаратылышта О. күн күркүрөгөндө пайда болот. Өнөр жайда электр разрядынын таасири менен атайын аппаратта — озонатордо алынат. Абаны ж-а, сууну тазалоо, кээ бир органикалык заттар  (камфора, ванилин, май кислотапарын жана башка) алууда колдонулат. О. уулуу. Абадагы мүмкүн боло турган концентрациясынын чеги 10-5% барабар.
Арноо
Булак
http://kyrgyzinfo.ru
Комедиялуулук
Комедиялуулук — кандайдыр бир социалдык көрүнүштүн, иш-аракеттин, жүрүштуруштун, кылык-жоруктун, үрп-адаттын ошол мезгилдеги элдин түшүнүгүнө, прогрессивдүү коомдук күчтөрдүн эстетикалык идеалына шайкеш келбей калышын шылдың иретинде көрсөтүүчү эстетикалык категория.
«Манаста» К-тун карама-каршысы трагедиялуулук көбүрөөк орун алган (к. Трагедиялуулук).
К-тун башкы белгиси — күлкү. «Манас» эпосунда элдин турмуштук, коомдук түшүнүктөрү, аң-сезими чагылдырылгандыктан эпостогу К. элдик болуп саналат. "Манас" эпосунда К. окуя кырдаалды баяндоодо, каармандардын жорук-жосунун, мүнөзүн ачып берүүдө, кейипкерлердин речинде жана адамдардын, жан-жаныбарлардын тышкы кебете-кешпирин сүрөттөөдө көрүнөт. Манасчылар К-тун мыскыл, азил, тамаша, какшык сыяктуу каражаттарын көбүрөөк пайдаланышат. «Манаста» К. аркылуу каармандардын образы ачылат, аларга сын айтылат, атүгүл баш каарман Манасты да К-туң каражаты менен азилге, тамашага тартып, элге жакындатат, кадыресе эле киши экендигин көрсөтөт, угуучуларды да күлкүгө аралаштырат. Тойлордогу ар кандай таң-тамашалар, балбан күрөштөр, жоого аттанар алдындагы оюн-күлкүлөр накта К. жагдайда сүрөттөлөт.
Улук кишим сен болсоң,
Унуткан кишиң мен болсом,
Он башы ойрон сен болсоң,
Оюңда жогуң мен болсом,
Серекти айтпай койдурбай,
Сени ушул жерге сойдурбай,
Эстебей койсоң мени сен,
Эр Алмамбет баатырга
Өлтүртүүм экен сени мен (Сагымбай Орозбаков, 4. 1, 70—171).
Бул эпостогу жөн гана бир айтылып, унутулуп калчу эпизод эмес, мында элдин Манаска болгон сүймөнчүлүгү, К. жөнүндөгү түшүнүгү жатат. Ушул окуя кыргыздар арасында ылакап катары муундардан муундарга өтүп айтылып келе жатат.
К-тун дагы бир көрүнүшү — Чоң казаттагы бир согуштан кийин майдан талаасынан келбей калган манжунун кырк төрөсүн байлап келгендеги Манастын ал-абалынын сүрөттөлүшү. Мында К. адам мүнөзүн ачуунун каражаты катары пайдаланылат жана ошондой эле керек учурда элдик баатырдык ишти намаздан да жогору койгондугу көрүнөт. Нескараны баш кылып кытайдын кырк баатырын туткундап келаткан Чубакты көргөн Манас:
Намазды бузуп барбактап,
Тура калды эр Манас,
Сүйүнгөндөн дардактап.
Аппак кожо, Ай кожо
Кереленип каласың,
Ашбаев Акылбек Абжалович
Ашбаев Акылбек Абжалиевич (1. 3.1956-жылы туулган, Ош облусу, Алай району, Үч-Төбө айылы) – физика-математика илимдеринин доктору (2004), КРнын инженердик академиясынын корреспондент-мүчөсү. КМУну (1978), МГУнун аспирантурасын (1990) бүтүргөн. ОшТУда илимий кызматкер, кафедра башчы, проректор болуп иштеген. 2006-жылдан ОшТУда департаменттин директору. 80ден ашуун илимий эмгеги жарык көргөн. Бир нече окуу китептин автору.
Комедиялуулук
Кечке окуу саласың,
Бейишиңди өзүң ал,
Береним Чубак келатат (Саякбай Каралаев, 2. 155). Мунун өзүндө комедиялуу кыймыл-аракет менен комедиялык мүнөз айкалыша берилген.
К-тун дагы бир көрүнүшү каармандарды сүрөттөөдө колдонулган поэтикалык каражаттар. Маселен, Манаска карата «Манас, Манас, деп койсо, барбая түшөт экенсиң, сууга салган чаначтай дардая түшөт экенсиң» дегенде азил, какшык аралаш салыштыруулар колдонулат. Терс образдарды элдин идеалына ылайык келбеген каармандарды сүрөттөөдө да К-ка чоң роль таандык. Мында каармандын сырткы келбетине күлүү менен анын ички дүйнөсү, тилек-ниети да ачылат, ошол каарман сынга алынат, мында күтүлбөгөндөй салыштыруулар, эпитеттер, гротеск, ирония кеңири колдонулат. Мисалы, Жолойдун сыпаты:
Тырмагына караса,
Ак жолборстун салаадай,
Муруттарын караса,
Тегирмендин көпчүгү
Текши Каккан барадай.
Өлчөөсү жок өзгөчө,
Чечекейи чарадай.
«Манаста» К. ар кандай шарт-жагдайларда, ар кандай каармандарга карата, ар түрдүү максатта колдонулат. Эпостогу К. элдин К. жөнүндөгү түшүнүгү, көз карашы менен айкалышып турат.
Пфаркирхен
Пфаркирхен - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Ротталь-Инн (район)|Ротталь-Инн районуна карайт. Төмөнкү Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы – 11,953 (2013-ж.). Аянты – 52.33 км2.
Жолжобо
Жолжобо (лат. ргосеdo  – жылып отурам) – кандайдыр бир ишти кароодо иш жүргүзүүнүн белгиленген тартиби ( м.: сот Ж-су).
Коңгу
Коңгу — топоним. Манас он төрт жашында ит агытып, куш салып кеткенине он бир күн болгондо санаасы тынчыбай аны издеп чыккан Жакыпка жолуккан он бир кишинин жери катары:
Бирибизди сурасаң,
Тарлан аттуу жерибиз,
Талкоо кытай элибиз,
Семит-хамит тилдери
Семит-хамит тилдери - африка -азия тил уясынын эски аты. Семит-хамит тилдерине мүнөздүү белгилер: үнсүздөрдүн үч түрү бар (жоон, каткалаң жана күч менен айтылчу «дабышсыз» үнсүз): муун түзбөгөн й, у жана үнсүз тыбыш маанисинде көмөкөй тыбыш жарылмасы колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Коңгу
Коңгу деген жерибиз (Сагымбай Орозбаков, 1. 219),— деп айтылат.
Бажы жеңилдиктери
Бажы жеңилдиктери – товарларды, баалуулуктарды, жеке буюмдарды ж. б. ташып чыгууда, ташууда же ташып өтүүдө жеке жана юридикалык жактарга берилүүчү артыкчылык. Бажы жеңилдиктери жалпы кабылданган бажы режимине караганда жагымдуу таасир тийгизет. Бажы алымдары менен жыйымдарынан бошотуу (тарифтик жеңилдиктер), товарларды, жеке буюмдарды бажы чек-арасынан жеңилдетилген жол-жоболорду колдонуу аркылуу же мындай жол-жоболорду таптакыр эле колдонбостон өткөрүү, жалпы эреже боюнча чек-арага кирип-чыгууга тыюу салынган кандайдыр бир нерселердин өлкөгө ташылып келүүсүнө же ташылып чыгуусуна укук берүү түрүндө ишке ашырылат.
Ягрыш (Шонга куймасы)
Ягрыш — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шонга дарыясынын сол жээгинен 34 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Николай Гоголь
Николай Васильевич Гоголь - орус жазуучусу жана драматург. Орус адабиятынын классиги.
Өмүрү жана чыгармачылыгы
Н.В.Гоголь 1809-жылы Полтава губерниясындагы Миргород уездинде Чоң Срочинцы деген жерде помещиктин үй-бүлөсүндө туулган, атасы өз мезгилинде билимдүү адабият менен театрды жакшы билген акылы тунук адам болгон. Н.В. Гоголь бала кезден эле жөө жомок, ыр поэмаларды мыкты өздөштүргөн.
1818-жылы Полтава уездик 5 окуу жайында окуп андан Нежин жогорку гимназиясына кабыл алынган.
1821-жылы Яновский деген фамилиясын Гоголь-Яновский деп өзгөрткөн.
А.С.Пушкиндин, К. Рылеевдин поэзиясынын духунда чоңойгон.
1828-жылы университетеке тапшыруу үчүн Петербургга келет. Бирок жакырчылыктын айынан окууга өтпөй турмуштан абдан кыйналат.
1829-жылы В.Алов деген псевдоним менен “Ганс кьюха гантел” деген поэма жазат. Жазган чыгармасы адабият чөйрөсүндө катуу сынга учурап, кийинчерээк баарын өрттөп жиберет.
Гоголдун жазуу манерасы абдан кызыктуу, парадоксалдуу. Фантасмогориялык ирреализмдин өкүлү.
Драмалары
Ревизор Женитьба
Размышления у парадного подъезда ж.б.
Гоголь кыргыз театрында
Николай Гоголь кыргыз театрынын өтө кастарлап койгон драматургдарынын катарына кирет.
Гоголдун өлбөс-өчпөс "Текшерүчүсү" ("Ревизор") кыргыздын улуттук сахнасында көп жолу сахналаштырылган.
Ошондой эле тагдыр "Үйлөнүүсүнө" ("Женитьба") туш келген.
Василий блаженный храмы
Василий блаженный храмы (эски аты Покровский собору) орус архитектурасынын эстелиги. Казан хандыгын багындыргандын урматына 1555-61-жылы Москвада Соода аянтына (азыркы Кызыл аянт) тургузулган. Керегеси бышык кыштан, таманы ак таштан салынган. Архитекторлор Барма жана Иван Яковлев (ылакап аты Постник). Храм өз мезгилиндеги курулуш өнөрү боюнча эң мыкты үлгүлөрдөн болуп саналат. Борбордук бийик храмга мунара түрүндөгү 8 храм курчай салынган. Азыр ал тарых музейинин филиалы. Кызыл аянттагы объекттердин катарында Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген.
Флюгельгорн
Флюгельгорн (нем. flugel - ка-нат, horn - мүйүз) - труба же кор-нет-а-пистон сымал жез үйлөмө музыкалык аспап. Флюгельгорн алардан түтүгүнүн жоондугу жана улам кеңейип отурушу менен айырмаланат. Адатта жаз ансамблдеринде колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Профессор Хесаби
Адабият, искусство
Шельпорыль-Кы дарыясы
Шельпорыль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Покаль-Кы дарыясынын сол жээгинен 17 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 136 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Пушкин Александр Сергеевич
Александр Сергеевич Пушкин (1799, Москва — 1837, Санкт-Петербург) — орус элинин улуу акыны.
Кыскача өмүр жолу
Александр Сергеевич Пушкин 1799-жылы Мөскөөдө дворяндын үй-бүлөсүндө туулган. Таятасы - теги эфиопиялык мусулман жана Петр Биринчинин кол башчысы, атактуу генерал Ганнибал болгон.
Декабристтерге ылым санаган либерал акын болгон.
1837-жылы Дантес менен эрөөлгө чыгып, жарааттан каза болгон.
Пушкин жана кыргыз темасы
Пушкин чыгыш темасына ургаалдуу кайрылган. Ал ырларынын алгачкы варианттарынын биринде "кыргыз" этнонимин да колдонгон.
Пушкин жана кыргыз котормочулугу
Пушкиндин бир катар чыгармалары кыргыз тилине совет доорунда которулган. Анын чыгармаларынын мыкты котормочуларынын сабында албетте Алыкул Осмонов турган.
Чыгармаларынын чакан тизмеси
...
Өзүн өзү байкоо (философия)
Өзүн өзү байкоо – психикалык ал-абал; иш аракеттин (аң сезим, ой жүгүртүү) аны өз башынан өткөргөн адам тарабынан байкоого алынышы, иликтениши. Бул ыкма 19-20-кылымдын башында адамдардын психикасына байкоо, изилдөө жүргүзүүдөгү негизги ыкмалардын бири болсо да, кийинчерээк объективдүү ыкмасынын пайда болушу менен Өзүн өзү байкоо ыкмасы психологиялык изилдөө ишинде экинчи катардагы кызмат аткаруу менен, анын, натыйжалары объективдүү ыкмага кошумча гана кызмат кыла алат.
Өзүн өзү байкоонун психологиялык изилдөө ишиндеги өз алдынча ыкма катары кароого болбойт, ал изилдөөчүгө болгону «чийки» нерсени берет, бирок ички психологиялык көрүнүштөрдү жалпылоо менен, адам өзүнүн жүрүм турумун жөнгө салат, жаңылайт. Өз жүрүм-турумуна, ой сезимине байкоо жүргүзүү. Психологиядагы айрым идеалисттик көз караш боюнча Өзүн өзү байкоо «ички тажрыйба», «көрөгөчтүк» аркылуу ишке ашат да, психиканы билүүгө мүмкүндүк берет.
Ал түгүл, психологияны башка илимдерден айырмалап турган негизги ыкма ушул гана деген жаңылыш түшүнүк бар. Өзүн өзү байкоо материалдык психологияда мындай байкоо илимий психологиянын негизги ыкмасы, өзгөчө «көрөгөчтүк» катары эмес, кадыресе эле аңдап билүүнүн бир ыкмасы катары каралат
Суранчы Жетимишов
Жазуучу, драматург жана сценарист Суранчы Жетимишов Алай районунун Корул айылында 1951-жылы 25-февралда туулган.
Ал райондук, облустук гезиттерде, Кең-Жылга, Тогуз булак, К.Султанов, А.С.Пушкин атындагы орто мектептерде окуу бөлүмүнүн башчысы, директор, С.Ибраимов атындагы Ош облустук кыргыз драма театрында адабий бөлүмдүн башчысы болуп эмгектенип келген. Анын чыгармачылыгы 1970-жылдары башталып, алгачкы «Бактысыз аял» аттуу пьесасы Алай райондук элдик театрында коюлган. С.Жетимишовдун «Камчыбек» драмасы 1993-жылы З.М.Бабур атындагы Ош облустук өзбек музыкалуу драма театрында, «Алымбек датка» 2003-жылы С.Ибраимов атындагы Ош облустук кыргыз драма театрында, «Абдылдабектин көз жашы» 2000-жылы Кара-Кулжа райондук элдик театрында, «Кыргыз Каныкеси» 2001-жылы Өзгөн райондук элдик театрында, «Даткайым» 2001-жылы Ноокат райондук элдик театрында, «Даткайым», «Кайдасыңар, асыл адамдар» 2001, 2007-жылы Кара-Суу районундагы драмалык топто, «Кубат бий» 2003-жылы Өзгөн элдик драма театрында, «Каргаша» 2003-жылы Ош облустук куурчак театрында коюлган. Ал эл аралык жана республикалык деңгээлдерде өткөрүлгөн «Ош – 3000», «Кыргыз мамлекеттүүлүгүнүн 2200 жылдыгы», «Оштун азем түндөрү 1999–2000», «Театр искусствосу достук үчүн ынтымактыктын, тынчтыктын көпүрөсү – 2002», «Кылымдар карытып баскан кыргыз көчү – 2002» аттуу маданий массалык театраштырылган оюн-зооктордун сценарийлерин жазган. 2000-жылы Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасына 2001-жылы Ж.Мамытов атындагы адабий сыйлыкка, 2006-жылы Кыргыз Республикасынын Маданият министрлигинин «Кыргыз Республикасынын маданиятынын мыкты кызматкери» төш белгисине татыктуу болгон. 1976-жылдан Кыргыз Республикасынын Журналисттер, 1999-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союздарынын мүчөсү.
Советтик биринчи Пишпек полку
Колдонулган адабият
“Кыргыз тарыхы” Бишкек  2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик тил Педагогикалык университети”
Жолжүрүү коопсуздугун камсыз кылуу
Жолжүрүү коопсуздугун камсыз кылуу – темиржол унаасынын үзгүлтүксүз иштөөсүнө, ташуу маалында кырсыктарды болтурбоого, ошондой эле күтүлбөгөн кырсыктарды болтурбоого жана темиржол унаасынын үзгүлтүксүз иштөөсүн камсыз кылууга багытталган темиржол унаа, мамлекеттик бийлик жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарынын, уюмдардын жана жеке жактардын иш-аракети.
Тажик ашканасы
Тажик ашканасы (Ошпазии тоҷикӣ) — Тажик элинин улуттук ашканасы. Көбүн эсе өзбек, иран жана ооган ашканаларынын улуттук тамак-аштары окшош. Мисалы: (Палоо) ( палав  , palov ), Ошондой "ош" - деп да аталат ( ош), Тажик эли улуттук тамак-аш катары эсептешет, бирок айрым аймактарда көп жасалбайт.
Жалпы тамактар жана идиш-аяктар
Palav же палоо, "ош" - деген аталышы кеңири белгилүү ( Pilaf ). Табак столдун ортосуна коюлган чоң табактан, көбүнчө салттуу түрдө колу менен жешет.
Коомдук табактан кол менен жеген дагы бир салттуу тамак - бул курутоб ( қурутоб   аты, даярдоо ыкмасын сүрөттөйт: qurut ( қурут   , туздуу сырдын кургатылган шарлары сууда эрийт ( об , ob) жана суюктук ичке бүктөлгөн нандын катарларына куюлат  (Патыр же Фатир, фатир    , же тагыраак айтканда фатир равғанӣ, фатир равгани, б.а. май же май менен жасалган фатир), майга куурулган пияз менен толтурулган жана башка куурулган жашылчаларга чейин. Эт кошулган эмес. Курутоб улуттук тамак деп эсептелет. Тамак-ашты дээрлик нан ( нон  ) менен жешет,  бирок бардык учурда эмес
Советтик ашкананын таасири тажик ашканасына да таасир эткен.
Жайкы азыктар
Жайкысын Тажикстанда түшүмгө жана жемишке толгон дасторкон болот; мисалы: жүзүм менен коондор мурдагы Советтер Союзунда эле белгилүү болгон. Базарда анар, өрүк, кара өрүк, шабдалы, алма, алмурут, анжир жана курма сатылат.
Суусундуктар
Чай, адатта, бардык тамак-аш менен коштолот жана конокторго ошондой эле келген конокторго меймандостуктун деми катары тамактын ортосунда көп сунушталат. Көбүнчөсү көк-ала чайнектерге, же улуттук оймо-чиймелер бар чайнектерге демделет. Чайды сөзсүз пиала ( Piola ) менен ичишет. Чай ичүү кеңири таралгандыктан, чойхона же чайкана Тажикстандагы эң көп чогулган жай жана Батыш стилиндеги кофе үйүнө окшош.
Пфраймд
Пфраймд - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Швандорф (район)|Швандорф районуна карайт. Жогорку Пфальц административдик округуна тиешелүү. Калкы – 6048 (2010-ж.). Аянты – 51.43 км2.
Марион (Огайо)
Марион (Огайо) (Marion) — Огайо штатынын Marion округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 35841 киши. Болжолдуу аянты - 29.5 км². FIPS коду — 39-47754.
Коңур-Саз
Коңур-Саз — топоним. Манастын колу келе жаткандыгы жөнүндөгү кабарды Култаңдан уккан Орго кан алты доргосун өзүнө караштуу элге кабар жиберип кошун чогултканда К.-С. төмөнкүчө эскерилет:
Коңур-Саз бар, Тоңу бар
Коён, Шибен чоңу бар
Алты күндөн калбастан
Аскерин алып кайтыңар (Сагымбай Орозбаков, 2. 73),— деп буйруп жөнөтөт.
Географиялык реалияда К.-С. — азыркы Тоң районунундагы Коңур-Өлөң аттуу жер.
Оксикислоталар
Оксикислоталар – молекула курамында гидроксил жана карбоксил топторун кармап жүргөн органикалык  бирикмелер. О.радикал түзүлүшүнө жараша каныккан, каныкпаган, циклдүү, ароматтык жана гетероциклдүү, молекула карбоксил жана гидроксил топторунун жайгашуусуна жараша a-, b-, g-, d- ж.б. болуп бөлүнөт. О. молекуласында карбоксил тобунун саны негиздүүлүгүн, эркин турган гидроксил тобу менен карбоксил тобунда гидроксил тобунун суммасы атомдуулугун көрсөтөт. Ушул белгилери боюнча бир негиздүү 2 атомдуу, эки негиздүү үч атомдуу жана башка болуп бөлүнөт. Мисалы, шарап к-тасы – СООН-СНОН-СНОН-СООН эки негиздүү төрт атомдуу О. тиешелүү. Жөнөкөй О. илээшкек суюк же кристаллдар түрүндө болот. Сууда жакшы эрийт. О. өсүмдүктөр дүйнөсүндө кеңири таркалган. Көпчүлүк О.оптикалык активдүү. О.спирттерге же к-таларга мүнөздүү касиеттеринен башка дагы өздөрүнө гана мүнөздүү касиеттери да бар, мисалы, a-O. ысытканда 2 мол. суу бөлүнүп чыгып, циклдүү татаал эфирлер-лактиддер, ал эми b- O. ысытканда чексиз карбон к-талар, g жана d О. лактондор алынат. О. галогенк-таларды гидролиздеп, каныкпаган карбон к-таларына суу кошуп, амин к- ларга нитрит к-таны таасир кылуудан, оксинтирили гидролиздөөдөн алынат. О. тамак-аш өнөр жайында, медицинада, фармацефтикада кеңири колдонулат.
Чечме
Чечме — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Бирлик айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 953 киши.
Жолоочу чеги (сайран чеги)
Жолоочу чеги (сайран чеги) – соодага жатпаган, негизинен эларалык эсептешүү катары колдонулуучу төлөм документи (саякатчыларды валюта жактан камсыз кылуучу).
Флуэр
Флуэр - молдаван, румындардын узунунан бойлото кармап ойнолуучу эки башы ачык чоору. Адегенде жыгачтан жасалган. Азыр темирден, пластмассадан ж. б. жасалат. Уз. 230-350 мм. 6 добуш өзгөртүү көзөнөктөрү бар. Диапазону 2 октава. Флуэрде бий жана ыр кайрыктары аткарылат
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Пракрити (философия)
Пракрити (санскриптчеден жаратылыш)–жаратылыштын материалдуу негизи. Ал дайыма өзгөрүлүп, кыймылдап жана өнүгүп турат. Көпчүлүк учурда пракрити «бүгүн көргөн эртең жок» оомалуу-төкмөлүү жалган дүйнө катары элестетилет. Анткени материалдуу дүйнөдө түбөлүктүү эч нерсе жок.
Ошол себептен пракрити дүйнөлүк аң-сезим, дүйнөлүк рух болуп саналган, ошондой эле эч качан өзгөрбөй турган пурушага карама-каршы түшүнүк болуп саналат. Пракрити менен пуруша бири-бирине карама-каршы коюлган принциптер, бирок, экөө бириккенде гана дүйнөнүн эволюциясы болуп турат.