cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Антуан Андре
Антуан Андре (31. 1. 1858, Лимож - 9. 10. 1943, Полиген) - француз режиссёру, актёр, театр теоретиги. Өспүрүм кезинен театр өнөрүнө кызыккан. Спектаклдерге катышууга мүмкүнчүлүк алуу үчүн «Комеди Франсез» театрында иштеген. Парижде театр ышкыбоздорунун Гальси кружогунун башчысы болгон. Э. Золянын тегерегиндеги жазуучулар (А. Доде, А. Бек, Э. Гонкур жана башка) менен таанышкан. Парижде Эркин театрды уюштурган (1887), 1897-жылдан «Антуан» театрын жетектеген. 1906-14-жылдары «Одеон» театрынын директору. Биринчи жолу Францияда Л. Толстойдун «Караңгылыктын бийлиги» (1888), Ибсендин «Арбактар» (1890) жана «Жапайы өрдөк» (1891), Гауптмандын «Токуучу» (1893) жана башка спектаклдерди койгон. Өзү да ролдордо ойногон. Антуан Андре кинодо да иштеген. «Корсикалык бир туугандар» (Дюма ата, 1917), «Деңиз эмгекчилери» (Гюго, 1917), «Арлезиан аялы» (Доде, 1922) фильмдерин койгон. 1897-жылдан Эркин театрдын артисттери менен Европа өлкөлөрүндө, анын ичинен Россияда гастролдо болгон.
Антэкoлогия
Антэкoлогия (грекче anto - гүл жана ... экология) — биоэкологиянын бпр бөлүгү; өсүмдүктөрдүн гүлдөө жана чаңдашуу процесстерин изилдейт. Терминди 1904-жылы Ч. Робертсон киргизген. Азыркы учурда антэкoлогия гүлдөрдүн экологиясы, гүлдөөнүн экологиясы жана чаңдашуунун экологиясы аттуу үч багыттан турат. Биринчи багыт экологиялык кырдаалды эсепке алуу менен гүлдөрдүн чаңдашууга ыңгайланышын, экинчи багыт жаратылыш факторлорунун (жарык, температура, нымдуулук жана башка) гүлдүн өсүү функциясына таасир этүүсүн жана үчүнчү багыт экологиялык факторлордун - гүлдөрдүн чаңдашуу процессине кыйыр таасир этүү менен бирге алардын өз ара көз карандылыгын изилдейт.
Таяк менен түртүнүп бийиктиктен секирип өтүү
Шарты
Оюнчулардын саны 3—8 киши.
Оюн өткөрүлүүчү жер: аянтча, талаа, стадион.
Оюнда таяктар колдонулат.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар тоскоолдукту тургузгандан кийин, оюндун шарты менен кезеги жөнүндө сүйлөшүп алынат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден таяктын бир учунан сол колдору менен анын үстүнөн, оң колдору менен астынан кармашып, бир аз күүлөнүп жүгүрүшүп келишип таяктын экинчи учун. жерге сайышып, түртүнүшүп тоскоолдуктан секирип өтүүгө аракеттенишет. Тоскоолдуктан секирип өтө албай калган оюнчулар, оюндан чыгышып, оюндун өткөрүлүшүнө жардам беришет. Тоскоолдук« тан ийгиликтүү өткөн оюнчулар үчүн тоскоолдуктун бийиктиги дагы көтөрүлөт. Оюн, оюндун жеңүүчүсүн аныктагыча өткөрүлөт. Таяк менен түртүнүп бийик* тикке секирген оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун эрежеси
Оюнда бир бирине тоскоолдук кылууга секирип түшчү жерде жана жерге жакын турууга болбойт.
Оюнга методикалык көрсөтмө
Секирип түшчү жер жумшак жана башка буюмдарсыз болушу керек.
Оюндун педагогикалык мааниси. Оюнда күч, ылдамдык, ийилчектик, шамдагайлык тарбияланат, чечкиндүүлүккө, тоскоолдуктардан секирип өтүүгө үйрөтөт.
Саясий аңдуу
Көпчүлүк учурда аларга таасир этүү үчүн жүргүзүлөт. Саясий аңдуу демократиялык режимдүү мамлекетгерде негизинен мыйзам тарабынан тыюу салынган, бирок көпчүлүк өлкөлөрдө тигил же бул формада дайыма атайын кызматтардын үнсүз ишмердүүлүгүнүн жардамы менен колдонулуп келет. Тоталитардык жана авторитардык режимдүү мамлекетгерде Саясий аңдуу оппозицияпык саясий ишмердүүлүктүн артынан расмий кылмыштуу куугунтуктоо формасына ээ.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Шынг-Сай, Ноокен району
Калкы
Калкы - 85 киши.
Ничкурюп дарыясы
Ничкурюп — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Берешь дарыясынын оң жээгинен 74 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 34 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Сатыбалды Бакенов
Бакенов Сатыбалды (21.6. 1941-ж. т., Жумгал району, Доскулу айылы) — Кыргыз Республикасынын маданиятка эмгек сиңирген ишмери (1995), жазуучу, журналист. 1959-ж. Бишкектеги №3 техникалык окуу жайын, 1966-ж. КМУнун журналистика факультетин бүткөн. 1957-жылдан Кочкордо киномеханиктин жардамчысы, киномеханик, 1966- жылдам "Жеткинчек" гезитинде адабий кызматкер, бөлүм башчы, жооптуу катчы, башкы редактору болуп иштейт. "Пионердик иштердин беш жылдыгы", "Балдардын бактысы достук", "Отряд жана анын иши" жана башка китептердин, көптөгөн макала, очерк, репортаж, сурөттөмөлөрдүн автору. Котормолору да бар. Кыргыз Республикасынын эл агартуу отличниги (1979).
Баласагун
Баласагун, Баласагын — Чүй өрөөнүнөн орун алган орто кылымга таандык шаар; Караханид мамлекетинин борбору. Бул мунара эгиздери Тараз шаарында, жана Озбекстанда бар
Шаар жөнүндө алгач маалымат берген араб автору ал-Мукаддаси Баласагун шаарын башка шаарлардан чоң болгондугун, эли өтө көп экендигин баяндайт (10-к.). Махмуд Кашгаринин (11-к.) «Китаб диван лугат ат-түрк» сөздүгүндө Баласагуни шаары, ошондо эле Куз-Ордо, Куз-Улуш деп да берилген. Ушул эле автордун картасында Баласагуни Тараз шаарынын түштүгүнө жайгаштырылып, тоолор менен курчалат. Ас-Самани (12-к.) жана Якут (13-к.) Баласагунду Кашкарга жакын жайгаштырат. 13-кылымдагы айрым авторлордун эмгектеринде шаар Чүй суусунун жээгинде жайгашкандыгы айтылат. Абу-л-Фиданын (14-к.) эмгегинде бул шаардын астрономиялык көрсөткүчтөрү берилген. Мухаммед Хайдар (17-к.) Чүй суусунун боюндагы чоң шаардын мунара, медресе сыяктуу калдыктары сакталган жерде имам Мухаммед Факих Баласагунинин мүрзөсүнүн үстүндө эстелик бар экендигин эскерген. Мунед Джим-Баши (17-к.) Баласагунду Кашкардан алыс жерге жайгаштырып, анын астрономиялык көрсөткүчтөрүн берет. 11-кылымда Баласагуни шаарында байыркы түрк жазма эстеликтеринин бири «Кутадгу билигдин» автору, акын, илимпоз, ойчул Жусуп Баласагуни туулуп-өскөндүгү белгилүү. Тарыхчылар В. Бартольд, А. Бернштам жана кыргыз окумуштуулары А. Абетеков, Ө. Караев, 3. Эралиев тарыхый жазуу маалыматтарга жана археологиялык табылгаларына таянышып, байыркы Баласагуни азыркы Токмок шаарынын жанындагы Бурананын аймагында болгон, Акбешим шаарчасынын уранды калдыгы Баласагуни шаарынын бир бөлүгү деп эсептешет. Шаардын ортосунда ири ак-сарай жана бийик мунаралуу жамы мечит, анын жанынан көрүстөн орун алган жана соода-сатык, мектеп, окуу жайлары, дүкөндөр, мончолор ж. б. болгон, ошондой эле элчиликтер жайгашкан. Шаардын сырты чоподон согулган дубал менен курчалган. 14-кылымдада ич ара узакка созулган согуштардын натыйжасында жок болушу ыктымал.
Пайдаланылган адабияттар
ISBN 5-89750-028-2
Евсявис
Евсявис — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Колва дарыясынын оң жээгинен 155 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бубен
Бубен – орус элинин байыркы урма музыкалык аспабы. Тегерек алкактын бир жагына тартылган жаргактын диаметри 400–500 мм. Алкактын оюктарына жука жез табакчалар кадалып, ич жагына жылаажындар тагылат. Добуш силкилдетүү же кол менен ургулоо аркылуу алынат. 19-кылымдан баштап симф. оркестрге кеңири пайдаланыла баштаган. Б. дэф, дяф же габал (азербайжан), даф же хавал (армян), дайра (грузин), дойра (өзбек, тажик), дайра же даф (иран) жана башка аттарда тараган. Байыркы Руста «Б.» барабан катары да пайдаланылган.
Вирус
Вирус — башка организмдердин тирүү клеткаларынын ичинде гана көбөйүүчү кичинекей жугуштуу агент. Бактериялардан айырмаланып, клеткалардан сырткары чөйрөдө өспөйт. Вирустар медициналык изилдөө, эксперимент үчүн жаныбар жана өсүмдүктөрдүн организминде, тирүү сакталган клетка менен тканда жана башка өстүрүлөт. Вирустук жугуштуу оорулар кеңири таралган. Орус окумуштуусу Д. И. Ивановский 1892-ж. башка бактериялар өтпөй турган чыпкадан өтүп кетүүчү эң майда микроорганизмдер вирус экендигин аныктаган.
Вирустар — тирүү организмге таандык болгон бардык касиеттерге (тукум куугучтук, өзгөргүчтүк жана сырткы чөйрөнүн шартына карата ыңгайлануу) ээ жөнөкөй организм. Башка тирүү жандуулардан көбөйүшү боюнча айырмаланат. Вирустар клеткадан сырткары (тынч абалдагы) жана клетканын ичинде (көбөйүүчү) жашайт. Вирустардын бөлүкчөлөрүнүн (вириондордун) клеткадан сырткаркы абалында эч кандай тиричилик белгилери туюлбайт. Вириондор клеткалардын ичине киргенден кийин гана алардын тынч абалы бузулуп, көбөйүү жолуна өтөт. Вирустарды жана алардын түзүлүшүн электрондук микроскоптун жардамы менен гана көрүүгө болот. В-дын көлөмү ар кандай: чечектин козгогучу чоң (400—700 нм), ал эми энцефалиттин, полиомиелиттин, шарптын козгогучтары эң эле кичине (20— 30 нм). Алар төрт чарчы, таякча, шарча жана жипче сыяктуу формада, бактериофагдар көнөк башка окшош болот. Эң жөнөкөй вирус белоктордон жана нуклеин кислоталарынан турат. Адамдын, жаныбарлардын, өсүмдүктөрдүн жана бактериялардын клеткалары 2 түрдүү нуклеин кислотасынан (ДНК жана РНК) турат. Ал эми Вирустар бир гана (ДНК же РНК) нуклеин кислотасынан турат. Вирустардын түрүнө жараша андагы белоктор ар кандай түзүлүштө жана татаалдыкта болушат. Татаал түзүлүштүү Вирустар белок жана нуклеин кислотасынан башка углеводороддордон, липиддерден турат. Көпчүлүк В-дын составында ферменттер да болот. Нуклеин кислотасы Вирустардын тукум куугуч жана оору пайда кылуучу касиетин белгилеп, алардын өзгөчөлүктөрүндө чоң мааниге ээ, ферменттер болсо көбөйүүдө катышат.
Вирустардын көбөйүүсү
Алгач вирион клеткага жабышып бекип, андан клетканын ичине кирет. Вирион клеткага кирерде анын белок кабыкчасы ферменттердин таасиринен бузулуп, нуклеин кислотасы бошонот. Нуклеин кислотасы клеткага киргенден кийин, вирус инфекциясынын жашыруун мезгили башталат. Клеткага кирген нуклеин кислотасы көбөйүү процессин бүт башкарат. Алар клеткаларды Вирустардын кийинки мууну үчүн белок синтездөөгө мажбурлап, клетканын өзүнүн зат алмашуусу басаңдайт. Вирустардын көбөйүүсү жаңы вирус бөлүкчөлөрүнүн (вириондорунун) жайылып, алардын клеткалардан чөйрөгө чыгуусу менен аяктайт. Вирустардын клеткалар менен өз ара аракетинин негизинде ар түрдүү жугуштуу оорулар пайда болот. Айрым учурда клеткалардын оорусу тез өнүгүп, клетка өлөт. Ал эми кээде клеткага киргенден кийин өзүнүн зыяндуу таасирин бир топ мезгилге чейин билгизбей, клетканын оорусу узак убакытка созулуп, өнөкөт оору түрүндө өтөт. Дартка чалдыккан клетка өзүнүн сырткы түрүн өзгөртпөгөндүктөн мындай ооруну өз убагында аныктоо кыйын. Катуу кармаган вирус инфекциясына караганда билинбей өтүүчү инфекциялар — учук, жугуштуу полиомиелит, грипп, энцефаломиелит жана башка оорулар да кездешет.
Бул ооруларды пайда кылуучу Вируустар организмде көпкө чейин (айрым учурда өмүр бою) билинбей сакталат. Айлана-чөйрөнүн ар кандай терс таасиринин (суукка урунуу, күн нурунун узакка таасир этүүсү, рентген нурлары, шишик оорусун пайда кылуучу химиялык заттар, психикалык терс көрүнүштөр жана башка) натыйжасында клеткадагы билинбеген Вирустар жаңданып, алардын оору пайда кылуу Жөндөмдүүлүгү жогорулайт. Азыркы убакта муздак кандуулардын (бака), сойлоочулардын (жылан), куштардын (тоок), сүт эмүүчүлөрдүн (чычкан, келемиш, маймыл) лейкоз (кан рагы), рак, саркома ооруларын козгоочу 40тай В. белгилүү. Булар онкоген В-ы деп аталат. Аларды соо жаныбарларга киргизгенде аларда коркунучтуу шишик өөрчүйт. Онкоген Вирустар анча активдүү эмес, алар клеткаларды буза албайт, бирок тукум куума өзгөрткүчтүктү пайда кылат. Вирусдын онкогендик касиетинде нуклеин кислотасынын ролу чоң. Кээ бир вирустук оорулар жалпы дененин жаралануусу жана уулануусу (кызылча, грипп, чечек, кутурма жана башка), айрымдары теринин жана былжыр кабыкчалардын сезгенүүсү (учук, папиллома), өзүнчө органдардын, ткандардын (жүрөк булчуңунун, боордун) сезгенүүсү, лейкоздор (кандын рак оорулары) жана коркунучтуу шишик (саркома, рак) жана башка түрүндө өтөт. Кызылча, грипп, жугуштуу сарык, учук жана башка оорулар кеңири таралган вирустук дарттар болуп эсептелет. Табиятта адамга гана тиешелүү вирустар болбойт. Көпчүлүк вирустардын бир нече аралык ээлери бар. Мисалы, арбовирустар кене, чиркей жана башка кан соргуч курткумурскалардын, киши жана жаныбарлардын клеткаларында жакшы көбөйөт.
Вируска каршы дарылар
Вирус ооруларына каршы күрөшүүдө - ооруп айыккан кишинин же атайын вирустун бир түрү менен эмделген жаныбардын канынан даярдалган кан сары суусу (глобулиндер) колдонулат. Кан сары суусунда вирустарга каршы атайын даяр белок заттары — антителолор болот. Бул белоктор вирустардын терс таасирин зыянсыздандырат жана бир нече сааттан кийин пассивдүү иммунитет пайда кылат. Акыркы жылдарда, кээ бир вирустук жугуштуу ооруларга каршы интерферон (белок зат) жана айрым синтездик заттар колдонула баштады. Пайдалуу вирустар да бар. Бактерия жегич вирус (бактериофагдар) чуманын, ич келтенин, дизентериянын таякчаларын, холера вибриондорун заматта эритип жиберет. Ошондуктан алар адегенде айрым жугуштуу ооруларды дарылоо жана алдын алуу үчүн колдонула баштаган. Бирок адамдын организминде фагдар бактерияга пробиркадагыдай күчтүү таасир этпей жана бактериялар ага тез көнүп калары байкалды. Антибиотиктер ачылгандан кийин фагдар дары катары колдонулбай калды. Айрым Вирустар айыл чарба зыянкечтерин жок кылууда колдонулат.
Covid-19
На шипах короны имитируется молекула бар сродство менен адамдык ферментом АПФ 2. Эмне болуп өз ара фальшивой молекулы менен рецепторами АПФ 2 аймакта жайгашкан мембране клеткаларынын. Ошондон кийин кытай коронавирус" продавливает" рецептор ичине клетка жана артынан алар впрыскивает өзүнүн РНК. Андан ары адам клеткасынын цитоплазмасындагы вирусту көбөйтүү пайда болот.
Кырк чоро
Кырк чоро — Манастын баатырдык кошуну, нөкөрлөрү, эң жакын кеңешчилери, жан жолдоштору, кол башчылар, ар башка уруулардын тандалган мыктылары, кылданган баатырларынан куралган көйкашкалардын тобу. Ар башка варианттарда ар башка санда, айрым учурларда алардын аталыштары да ажырымдуу болгону менен негизинен элге кенен тараган саны кырк. Көпчүлүк учурда алардын баары тегиз саналбай негизгилери гана аталат да окуянын жүрүшүнө ылайык алар көпчүлүк учурда эпикалык каармандардын негизин түзөт. Кырк чоро айрыкча Сагымбай Орозбак уулунун вариантында Манас чоролору менен Каныкейге күйөөлөп барганда эки-үч жолу кайталанып толук саналат.
Кырк чорого төмөнкү каармандар кирет:
Булардын ичинен жарымынан көбү туруктуу, дайыма аталган активдүү каармандар, ал эми акыркы он чактысы жалпы санга кирип аттары сейрек аталат да, айрымдары кээде башкача да атала берет.
Консулдук көрнөк
Консулдук көрнөк – өзү өкүлү болгон мамлекеттин (көп учурларда) жана турган мамлекеттин тилинде өз өлкөсүнүн герби жана консулдук мекеменин аталышы жазылган (такта) көрнөк. К. к. консулдук өкүлчүлүктүн аймагынын башкы кире беришинин сырт жагына тагылат.
Геноцид
Геноцид - (гр. gеnos уруу, урук жана лат. caedо өлтүрөм) улуттук, этностук, расалык же башка диний топтордун мүчөлөрүн толук же жарым-жартылай жок кылууга багытталган кылмыштык аракеттер. Бул аракеттер өлтүрүү, ден соолугуна залал келтирүү, тукумкурут кылуу максатында тукум улоосуна зомбулук менен тоскоолдук кылуу (биологиялык геноцид), балдарды ата-энесинен зордоп ажыратуу, жердеген жеринен күчкө салып көчүрүү, атайылап адам чыдагыс оор шарттарды түзүү жана башка жолдор менен жасалышы мүмкүн. Апартеиддин кээ бир актылары геноцид болуп эсептелет. Геноцид эл-аралык кылмыш катары таанылган. КРдин жазык мыйзамдарында тынччылыкка, коопсуздукка, адамзатка каршы жасалган кылмыш катары каралат.
Ваукомис (Оклахома)
Ваукомис (Оклахома) (Waukomis) — Оклахома штатынын Garfield округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1261 киши. Болжолдуу аянты - 8.0 км². FIPS коду — 40-79200.
Овраг Широкий (дарыя)
Широкий жырасы — Орусиядагы дарыя. Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кондурча дарыясынын оң жээгинен 58 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сок дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жаныбек казы
Сагымбай уулу Жаныбек (1861 - 1933) - мамлекеттик жана саясий ишмер, совет бийлигине каршы күрөштүн жетекчилеринин бири, кыргыз баатыры. Тарыхта "басмачы" катары караланганы менен таанымал.
Ата-теги
Жаныбек 1861-жылы Өзгөн аймагында Көлдүк айылында төрөлгөн. Анын ата-теги басыз уруусунун кашка уругунан болушкан
Ош уездиндеги саясий ишмердиги
Жаныбектин балалык чагында кыргыздар Орусия империясына каратылган эле. Жаныбек эр жеткенде Ош уездиндеги саясий жана коомдук иштерге активдүү катыша баштаган. Бара-бара ал сот системасында казы болуп иштеп, андан тышкары бир болуштукту башкарууга да татыган. Бирок, анын тарыхта кала турган активдүү ишмердүүлүгү ал 56 жашка чыкканда, 1917-жылдагы окуялардан кийин башталат.
Түркстан автономиясы
Февраль жана октябрь төңкөрүштөрүнүн учурунан пайдаланып, Фергана өрөөнүндөгү жергиликтүү мусулман калкынын башчылары жана аалымдары биригип, «Түркстан автономиясы» деген жаңы мамлекетти негиздешкен эле. Бул кыймылга Жаныбек казы да күбө болгон жана катышкан. Бирок, 3 айдан кийин эле орус армиясы кандуу жортуул менен келип, миңдеген адамдардын өмүрүн кыйып, бул мамлекетти жоюп салышкан.
"Басмачылыктын" башталышы
Натыйжада, нааразы болгон жергиликтүү мусулман элдеринин арасынан чыккан эр-азаматтар ар кайсы жерлерде топтолушуп, жаңы совет бийлигинин кызматкерлерине ар тараптан кол салууга өтүшкөн. Бул окуяларга Жаныбек казы да катышууну чечип, 400дөй кыргыз жоокерлеринен турган кол курай баштаган. Ал эми совет бийлиги аларды "басмачы" деген сөз менен каралап, карапайым элге жек көрсөтүүгө аракет кылган. Ошондой эле, совет бийлиги жергиликтүү адамдарды "кызыл аскерлердин" катарына тартып, алардын күчүн «басмачылар» деп аталган көтөрүлүшчүлөргө каршы пайдаланган.
1918-22-жылдар арасындагы эки тараптын куралдуу тирешүүсүндө Жаныбек казы совет бийлигинин убадаларына ишенип, 3 жолу алар тарапка өткөн жана ашынган басмачылардын айрымдарын туткундаганга да жардам берген. Ал бир уулун советтик аскердик окуу жайга берип, өзү мамлекеттик кызматка да алынган. Бирок, бир нече жылдан кийин эле, анын совет бийлиги менен болгон мамилеси кайра бузула баштаган.
Үзүлгөн үмүт
1927-жылдан баштап, кулакка тартуу саясатынын алкагында колунда бар адамдардын мал-мүлктөрү тартылып алынып, бийлер, байлар жана молдолор сүргүнгө айдала баштаган. Бул окуядан кийин Жаныбек казы кызыл аскерлерге алданганын түшүнүп, кайрадан көтөрүлүшчүлөрдүн тарабына өткөн жана анын тегерегинде 200гө жакын ыктыярдуу жоокер чогулган. Совет бийлиги болсо, бир жагынан Жаныбек казыны кайрадан кызматташууга чакырууга аракеттенсе, экинчи жагынан анын өмүрүнө кол салууларды тымызын уюштуруп турган. Ошол себептен 1930-жылга чейин бийик тоолордогу үңкүрлөрдө гана жашоого аргасыз болгон Жаныбек казы акырында өз жоокерлерин үйлөрүнө таратып, каалоочуларын өзү менен ээрчитип, чегарадан ары Кытайдын аймагына, андан ары Пакистандагы Гилгит аймагына көчүп кеткен.
Ошентип, кыргыз элинин боштондугу үчүн күрөшкөн баатыр Жаныбек казы чет өлкөдө жүрүп, 1933-жылы 72 жашында бул дүйнөдөн өткөн.
La La Love
La La Love - кипр ырчысы Ivi Adamouнун ыры. Кипр мамлекетин Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагында көрсөтүү үчүн тандалып алынган.
Кордильера тоолору
Кордильера тоолору (испанча Cordilleras — тизмек) — Жер шарындагы эң узун тоо тармагы. Түндүк жана Түштүк Американын батыш четтери менен 66° түндүк кеңдиктен (Аляскадан) 56° түштүк кеңдикке (Оттуу Жер аралына чейин) узата созулуп жатат. Узундугу 18 миң кмден ашык, туурасы Түндүк Америкада 1600 кмге, Түштүк Америкада 900 кмге чейин. Канада, АКШ, Мексиканын, Борбордук Америкадагы өлкөлөрдүн, Венесуэла, Колумбия, Эквадор, Перу, Боливия, Аргентинанын жана Чилинин аймагында жайгашкан. Тынч жана Атлантика океандарынын алаптарынан суу бөлгүчү, ошондой эле климаттык чек болуп саналат. Бийиктиги боюнча Гималайдан жана Борбордук Азиядагы тоо системаларынан гана кийин турат. Эң бийик чокулары: Түндүк Америкада Мак-Кинли (6193 м), Түштүк Америкада Аконкагуа (6960 м). Кордильеранын бүт системасы экиге бөлүнөт – Түндүк Америка Кордильерасы жана Түштүк Америка Кордильерасы же Анд тоолору. Тоо пайда болуу процесстери Түндүк Америкада юра мезгилинде, Түштүк Америкада бор мезгилинин аягында башталган жана башка материктердеги тоо пайда болуу процесстери менен тыгыз байланышта болгон (мисалы, Альп бүктөлүүсүнө).
Жаңы Татыш (Краснокам району, Башкыртстан)
Жаңы Татыш — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Жаңы кайынлык айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 153 киши. Почта индекси — 452945, ОКАТО коду — 80237835005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жасалма тиш
Жасалма тиш (тиш протези) — түрдүү себептерден түшкөн же алып салынган тиштин ордун толуктоо же кыйшык тиштерди түзөтүү үчүн жасалган атайын түзүлүш. Балдардын тиштери туура эмес жайгашканда же кем ээк, орсок тиш болгондо атайын ортопедиялык Жаалма тиш колдонулат. Ал бет менен жаактын деформациясын алдын алууга жана дарылоого мүмкүндүк берет. Жасалма тиш организмге зыянсыз материалдан (фарфор, пластмасса, асыл металлдар жана башка) ар бир кишиге жеке жасалат.
Жасалма тиштин ар кандай түрлөрү: 1—тиш жамаачысы (стрелка менен көрсөтүлгөн); 2— металл көронка (а — коронка, 6 — коронканы бекитүүчү цемент катмары, в — тиш дентини, г — бүйлө); 3— штифтүү тиштин бети пластмассаланган (стрелка менен көрсөтүлгөн); 4— жаактын гипс моделиндеги көпүрө сымал жасалма тиш (стрелка менен көрсөтүлгөн); 5— ээр сымал жасалма тиш (а — коронка кийилүүчү тиштер, б — тишке кийгизилүүчү коронка); 6— үстүңкү жаактын бюгель жасалма тиши (кара түскө боёлгон); 7— алдыңкы кыймылдуу тиштерди бекитүүчү атайын илмектүү (стрелка менен көрсөтүлгөн) бюгель жасалма тиш; 8— үстүңкү жаактын айрым бөлүктөрү алынып коюлуучу жасалма тиш (илмек менен бекиген жери стрелка менен көрсөтүлгөн); үстүңкү жаактын толук алынып коюлуучу 9— жасалма тиши.
Жасалма тишти өз убагында салдырбаса тамак-аш жакшы чайналбай жутулуп, акыры ичеги карындын иши бузулат. Жасалма тиштер түзүлүшү боюнча таяныч тишке бекитилген туруктуу жана кийме болот. Туруктуу жасалма тиштердин жамаштырма, каптама, көпүрө сымал, штивдүү түрлөрү бар. Жамаштырма тиш пластмасса же фарфордон жасалып, маңдайкы тиштер сынганда же чирип бузулганда колдонулат. Каптама тиш дат баспас болоттон, пластмассадан, фарфордон жана металлды пластмасса же фарфор менен каптап жасалат. Эгер маңдайкы тиштин таажысы такыр бузулуп, түбүн дарылоого мүмкүн болсо ага орнотулган штифтүү Жасалма тиш койсо болот. Көпүрө сымал жасалма тиш 1 — 4 тиш жок учурда жасалат. Анын ортосун фарфор же пластмассадан, же бүт эле металлдан жасап, таяныч тишке бекитет. Таяныч тиш бекем болуп, жакшы дарыланышы зарыл. Кийме жжасалма тиш таңдайга же бүйлөгө кийилүүчү пластинкадан жана ага бекиген жасалма тиштен турат. Тиштин көбү жок болгондо жана соо таяныч тиш болбогон учурда кийме тиш салынат. Жасалма тиш салуудан мурда чириген тишти дарылоо, өтө бузулган тишти жулдуруу, таяныч боло турган тиштердин түбүндөгү ткандарды жакшылап текшерүү жана башка зарыл. Жасалма тиш салдырган киши ага акырындап көнөт. Адегенде жакшы сүйлөй албай, тамакты чайнай албай, даамын жакшы сезбей калат, кээде жүрөгү айлангансыйт. Мындай сезимдер бара-бара жоголот. Биринчи күндөрү жумшак тамак-аш ичүү керек. Эгер оорутса врачка кайрылууга туура келет. Тамак ичкенден кийин тишти чайкап, жууп, кийме тишти түнкүсүн алып самындап же тиш жуугуч менен жууп, тамактын калдыктарын тазалоо керек. Аны ысык суу менен жууга болбойт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Саясий азчылыктардын укугу
Кээде алардын кызыкчылыктары мамлекеттин биримдүүлүгүнө, социалдык түзүлүшкө, үстөмдүк кылуучу моралдык саясий көз караштарга эрегишет. Көбүнчө булар статусун, жашаган аймагын өзгөртүүгө умтулган этностук азчылык топтору, көпчүлүк колдобогон коз караштардын жактоочулары (коммунистик, улупук, экологиялык, феминистгик, диний көз караштар) ж.б. Тоталитардык же авторитардык режим мезгилинде мындай азчьшыктардын болушу моюнга алынбайт же аномалия катары мамиле жасалат. Алар тарабынан саясий аренада өзүлөрүнүн бар экендиги жөнүндөгү жасалган аракеттери репрессияларга дуушар болот. Демократия, саясий плюрализм, шарттарында Саясий азчылыктардын укугу таанылат, бирок алардын уюмдашуу же кызыкчылыгын көздөгөн саясий партия же кыймылдарды түзүү мүмкүнчүлүктөрү талаш мүнөзгө ээ болуусу мүмкүн. Көпчүлүк демократиялык мамлекеттерде күч колдонууну мүмкүн деп тапкан, улуттук жана таптык кастык идеяларын таркаткан, чек араны, өкүм сүргөн түзүлүштү өзгөртүү үчүн чыгышкан программалуу уюмдардын легалдуу жашоосу мүмкүн. Идеялык жана саясий плюрализмдин концепциясын
Таяк менен түртүнүп узундукка секирүү
Шарты
Оюнчулардын саны 3—8 киши.
Саясий азчылыктардын укугу
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Таяк менен түртүнүп узундукка секирүү
Шарты
Оюн өткөрүлүүчү жер: аянтча, талаа, стадион.
Оюнда таяктар колдонулат.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар бир катар болуп турушуп, оюндун шарты жана кезеги жөнүндө сүйлө* шуп алышат
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден таяктын бир учун сол колдору менен үстүнөн, он колдору менен анын астынан кармашып, бир аз күүлөнүшүп жүгүрүшүп келишип, таяктын экинчи учун жерге сайышып, түртүнүшүп узундукка секирүүгө аракеттенишет. Оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат. Таяк менен түртүнүп узундукка секирген оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун эрежеси
Оюнга методикалык көрсөтмө. Секирип түшчү жер жумшак, башка буюмдарсыз болушу керек.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч, ылдамдык, шамдагайлык, ийилчектик тарбияланат, чечкиндүүлүккө таяк менен түртүнүп узундукка секирүүгө үйрөтөт.
Анучин Дмитрий Николаевич
Анучин Дмитрий Николаевич [27.08.(8. 9.)1843, Санкт-Петербург - 04.06.1923, Москва] - орус антропологу, географ, этнограф жана археолог. Петербург ИАнын, Казан университетинин, Лондон антропология институтунун ардактуу мүчөсү. 1867-жылы Москва университетинин физика-математика факультетин бүткөн. 1875-жылдан Москва археология коомунда иштеген. Москва университетинин профессору (1884), Россия ИАнын академиги (1896). 1890-жылдан Табияттаануу, антропология жана этнография сүйүүчүлөр коомунун президенти. 1879-жылы Москва университетине караштуу антропология музейинин ачылышынын демилгечилеринин бири. 1880-жылы Москва университетинде алгач ачылган антропология кафедрасын, 1885-жылдан география кафедрасын, 1922-жылдан Антропология институтун башкарып, география бөлүмүн түзгөн. Россияда география институтунун 1-директору (1922-23). Анучиндин илимий эмгектеринин негизги багыты - этникалык антропология жана адамдын түпкү тегин изилдөөгө арналган. Анын адамдын баш сөөгүнүн аномалиясы (1880), Россияда эркектердин көбөйүшүнүн географиялык бөлүнүштөрү (1889), Волга башындагы көлдөр жана Батыш Двинанын жогорку агымы (1896) жөнүндөгү эмгектери азыркыга чейин өз маанисин жогото элек. Ошондой эле, геоморфология, гидрология, антропология, антропогенез, этнография, алгачкы археология, тарыхый география жана эл таануу тармагына тиешелүү көптөгөн эмгектерди жараткан. 1889-жылдан «Этнографиялык обозрение» журналын редакциялаган. «Землеведение» (1894) жана «Орус антропология журналын» (1900) негиздеген. Дарвинизмге өтө берилип иштеген адам болгон. Анучиндин тарыхый эмгектеринин маанилүүсү - «Ермакка чейинки Сибирдин тарыхы» (1890). Анын урматына Түндүк аралындагы Жаңы Жердеги муздук, Түндүк-Уралдагы тоо, Кичи Куриль жалчасындагы арал, кысык аталган.
Каинча дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Текстология
"Манас" энциклопедиясы боюнча
Текстологиянын башкы методу — адабияттын өз алдынчалыгын эске алып, аны өзүнчө тарыхый кубулуш жана искусствосунун бир түрү катары илимий филологиялык талдоодон өткөрүү. Текстология изилдөөнүн историзмин, тексттин адабий-тарыхый, маданий-тарыхый контекст менен байланыштарын аныктоону, башкача айтканда тексттеги баардык өзгөрүүлөрдү эске алууну, бир эле автордун башка чыгармалары, бир учурда же ар кайсы учурда жашаган жазуучулардын бири-бирине тийгизген таасирлерин айкын көрсөтүүнү талап кылат.
Текстология практикалык жана теориялык түргө бөлүнөт. Кыргыз адабиятында практикалык текстология китеп чыгаруу, анын текстин редакциялоо иштери башталгандан бери жашоодо. Ал эми теориялык текстологиянын методологиясы, методдору, принциптери толук иштеле элек, ал бүгүнкү күндө теориялык илим катары жашоого өзгөчө муктаж. Айталы, «Манас» эпосунун эбегейсиз көп текстин — анын редакцияларын, варианттарын толук изилдөөнү кандайча жүргүзүү керек? Анын канондук академиялык басылмасын кандай даярдап, кандай чыгаруу керек? Булар күн тартибинде турган маселелер.
Эпостун өткөндү жана азыркыны байланыштырып турган тутумдаш маанисин, мазмун-форма эволюциясын кеңири чечмелеш үчүн анда көрсөтүлгөн окуялардын, образдардын генезисине, дооруна, манасчылардын заманына, индивидуалдык талант өзгөчөлүктөрүнө кайрылуу зарыл. Ар кайсы убактарда туюнтуучу менен туюнуучунун, айтуучу менен угармандын, муундар менен муундардын ортосунда биринен-бирине өтүп келген рухий ачкычты тапмайынча эпосту толук түшүнүүгө мүмкүн эмес. Бул үчүн ар кандай илимдердин ыкмаларын комплекстүү колдонуу менен кыргыз элинин рух кудуретинен жаралган мухит эпостун тагдырын жаңыча түшүнүүгө, түшүндүрүүгө болор эле. Демек, ишти анын текстинен баштаган дурус. Латын тилинен которгондо текст — негиз, аралашма, кошунду, уютма, тундурма дегенди түшүндүрөт. Ал — айрым элементтердин курамынан турган руханий реалдуулук; айтуучуга, угуучуга жана окурманга багышталган кабар, маалымат. Жаңыча иликтөөнү тексттен баштагандын өзү андагы кирди-чыктылардын, органикалык кошундулардын изин, ордун, мезгилин, көлөмүн тактоого мүмкүндүк берет. Мисалы, Сагымбай менен Саякбайдын варианттарындагы окшоштуктар, айырмачылыктар жалаң гана сюжеттик окуяларга, сызыктарга, фабулага, трагедиялык, драмалык пафоско, айтуучулардын рух сапаттарына, талантына байланышканбы же дагы башка себептери, факторлору барбы? Бул оңой-олтоң маселе эмес. Мында тексттин сөзмө-сөз же тематикалык, лексикалык жана башкалар жараткан таланттын кат-каттап кынаштырган саймалуу таштай ою, тарых таануусу, дүйнө арытуусу, түшүнүгү. Ушунун өзү эпостун башынан аягына чейин өзүнчө система экендигин далилдейт. Демек, ал системалык мамилени талап кылат.
Мына ушулардын бардыгын ар тараптан тактап, иликтеп, анан жалпылоодо жетишкен натыйжалар эпостун үргүлжү текстин, дүр-дүйнөсүн философиялык феномен, организм, система катары чечмелештин өзү ага карата болгон көз караштарды, концепцияларды тереңдетип, фундаменталдык изилдөөлөргө баруунун гносеологиялык, социалдык, психологиялык негиздерин түзөт. Ал океандай эпосто чагылдырылган эл рухунун көөнөрбөс көркүн көрсөтөт. Дал ошон үчүн «Манастын » текстин чечмелөө, анын рух философиясынын параметрлерин аныктоо, тактоо, микротекст, макротекст, контекст-подтекст элементтерин ажырагыс биримдикте кароо зарылдыгы пайда болду. Бул категориялардын, түшүнүктөрдүн ар бири өз алдынча мүнөздөлгөнү менен, түздөн-түз же кыйыр түрдө «текст» деген борбордук, өзөк кубулушка жамаатташ байланышкан, ошону менен шартталган.
Кыскасы, элдин кайнар булактай, аалам чырактай рухунун чыккан «Манаста» түбөлүк дүйнөнүн өзүндөй дайым жаңы, дайым жаш, дайым улуу идеал бар. Ал жамааттын жалкпас биримдик, ирегелештик, боордоштук, башка элдер менен жакындашуу, тамырлашуу идеясы, эң негизгиси — эл рухунун өлбөстүгүн, албандыгын даңазалаган улуу идея менен байланышкан.
Питомник, Кара-Суу району
Питомник (Питомник) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Жоош айыл округу курамына кирет.
Калкы
Калкы - 1 486 киши. Көпчүлүгү кыргыздар, андан сырткары өзбектер, тажиктер, татарлар, уйгурлар жана бир нече түтүн кыргыздашкан орустар жашайт.
Кеңеш(Совет) дооруна чейин бул жерлерде кыргыздын көчмөн жана жарым көчмөн жылкелди уругу жашаган. Алар кышында ушул айылдын аймагында кышташып, жайкысын Алайдын тоолорунда жайлашкан. Кээ бирөөлөрү биротоло отурукташып дыйканчылык менен алектенишкен. Учурда Питомник айылында кыргыздын баргы уруусуна кирген тооке, бакал уруктары, жору, кыпчак(жарты баш уругу), мундуз, каңды(Канглы) уруулары, Муңгуш уруулук бирикмесине кирген кодогочун, жылкелди уруктары, бир нече үй бүлө бугу уруусунун өкүлдөрү, өзбектин кушчу уруусунун өкүлдөрү ж.б. жашайт.
(Бул маалыматтар ушул айылдын биринчи мугалими 80 жаштагы Кожоев Жантемир аксакалдын айтуусунда жазылды.)
Анхель
Анхель (Salto Ángel), Чурун-Мерун (Churun-Merun) – Жер шарындагы эң бийик шаркыратма; Венесуэлада. Гвиана бөксө тоосунан башталган Чурун дарыясынын (Карони дарыясынын алабы) жогорку агымында. Бийиктиги 1054 м. 1935-жылы венесуэлалык учкуч Д. Анхель тапкан.
Нескаранын Билерикти туткундаганы
Нескаранын Билерикти туткундаганы — варианттардын көбүндө бар, сюжеттин Манаска эмес, негизги каармандардын бири Кошойго байланыштуу бутактарынан.
Ыйса пайгамбардан бата алган, сегиз жүз элүү жашка чыккан, жер кезип жүрө турган Жаангер кожо аттуу касиеттүү адамды жер чалып жүргөн Нескара кармап алып, Кырмус шаага алып барып берет. Кырмус кожону аялы менен коё берип, эгер мусулмандар душмандык кылса өлтүрөм деп анын он бир жаштагы баласы Билерикти барымтага алып калып, орго салдырып коёт. Аргасы түгөнгөн Жаангер бир чөлгө барып кудайга зар айтып, кудук таап соопчулукка чөлдөгөн көгүчкөндөрдү багып туруп калат. Зары кудайга жеткен кожонун түшүнө Кызыр кирип,Кошойгобарсаң жардам берет дейт. Кожо Кошойду таап, арманын айтат. Кошой жардам берүүгө убада кылат.
Радлов жазып алган вариант боюнча Көкөтөйдүн ашында Манаска кайрылган сөзүндө Кошой Билерик, аны туткундан бошотуу жөнүндө эскерет. Буга караганда эпизод «Манастын» сюжеттик системасында мурдатан белгилүү. Саякбай Каралаевдин вариантында Манас менен биринчи жолуккандагы сөзүндө Кошой элчиге баратып колго түшүп, ордо жаткан Билерикти бошотууга барарын айтат. Ага чейин Саякбай Каралаевдин  вариантында сюжеттик нук жогоруда токтогон жерден тартып ушул Билерик эскерилгенге чейин бул түрдө өнүгөт. Манас кырк жолдошу менен кырк чилтен, Шайга жолугуп, айлына келгенден кийин бир күнү Акбалта Манаска кыргыздын жайын айтып, бөлүнүп-чачылганын билдирип, ордолуу журт кытайга катылып, жоолашып калдык, бир күнү каптап келсе айлабыз кетер, чачылган элден кабар алып, башыбызды чогулталы дейт да, ага таяныч болучу адам Чеч-Дөбөдөгү катагандын кан Кошой экендигин айтып,Кошойгожолугууга кеңеш берет. Манас кырк жолдошун ээрчитип Кошойду издеп жөнөйт. Кыргыз жерине келип, Текес, Каркыра, Ысык-Көлдүн сулуулугуна, байлыгына көңүлү толуп, Чеч-Дөбөгө бет алат. Кошой түш көрүп, өткүр кылыч алып, алгыр бүркүт кармап алган түшүн жорутат. Кошойдун курдашы Кудайназар Манас келет экен деп жоруйт. Кошойдун жигити куу байталчан Кутунай шашып келип, сүрү укмуштай коркунучтуу адам көрүп качып келгенин айтат. Келе жаткан Манас экенин билген Кошой кубанып тосуп чыгып: «Калың журтуң издебей, Калмакка жүрөр жөн барбы, Эми каран күн көк жал эл кайда?!” — деп Манас менен элдин чачылганына арман кыла учурашат. Сансыз душманга каршы жалгыз кармашып, көп кордук көрүп, Манастын келерин күтүп жүргөнүн айтат. Манас кытайлар менен каршылашып, көп колун кыйратканын баян этет. Кытайлар көптүк кылып басып калбасын, тез барып кырк үйлүү кыргызды көчүрүп кел, алты айдан кийин утурлап алдыңдан өзүм тосуп барам. Ага чейин элчиге барып, урушта колго түшүп, азыр Эсенкандын орунда жаткан Билерикти, сенин ордуңа кармалып кетип, ошондон бери ордо жаткан Жарманасты бошотомун. Жарманас аман бошонсо карындашыңды бер, сен үчүн азап чекти, кыяматта доосу болбосун дейт. Манас Кошой менен кош айтышып, Алтайга кайра бет алат.
Башкы баатыр эрезеге жеткенде элин, жерин издөө эпостордо кеңири кездешүүчү белгилүү сюжет; Манастын Кошойду издеши, кыргыз жерик көрүп, кубанышы баатырдын эл-жерин издешинин бир көрүнүшү. Сагымбай Орозбаковдун вариантында бул темага көп көңүл бурулуп, чоң-чоң эпизоддор катары берилет. Бул тема «Семетей» менен «Сейтекте» өзгөчө кеңири иштелип чыккан.
Кордова (Аргентина)
Кордова (Аргентина) — Аргентинадагы шаар. Кордова провинциясынын административдик борбору. Пампа табигый облусунун (бийиктиги 360—480 м) чегинде жайгашкан. Калкы 1,5 млн (2009; агломерациясында 1,8 млн). Калкынын саны боюнча Буэнос-Айрестен кийинки 2-шаар. Эл аралык аэропорту бар.
Шаар 1573-ж. негизделген. Шаардын эски бөлүгүндө колониялык мезгилдеги курулуштар (анын ичинде собор; 1573), чиркөөлөр сакталган. Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген. Кордовада ири банктар, «Intel», «Motorola» корпорацияларынын филиалдары жайгашкан. Авиа (анын ичинде реактивдүү самолёт ж. б. ) жана машина (фр. «Renault», италиялык «FIAT», «Iveco», германиялык «Volkswagen») куруу, тамак-аш, текстиль, булгаары—бут кийим, эмерек өнөр-жай ишканалары, уран байытуучу завод иштейт. Улуттук Илимдер академиясы, университеттер (анын ичинде Католик, 21-кылым ж. б.), институттар, пинакотека, сүрөт галереясы, музей бар. Зоология жана ботаникалык бак уюштурулган.
Аншлиф
Аншлиф - кенташтын, тоо-тектердин же ташка айланган организмдердин сыныгынан атайын сүрүп, жылмалап, нур чагылдырылган жарыкта микроскоп менен изилдөө үчүн жасалган тунук эмес шлиф. Анда негизинен кенташ (руда) жана тоотек минералдары изилденет.
Массы
Калкы
Калкы - 24034 киши.
Буг Түштүк
Буг Түштүк, Түштүк Буг – Украинанын түштүк-батышындагы дарыя. Узундугу 792 км, алабынын аянты 63740 км2. Подол дөңсөөсүнөн башталып, Кара деңиздин Днепр-Буг лиманына куят. Кар жана жамгыр сууларынан куралат. Ноябрь январда тоңуп, мартта ачылат. Ири куймалары: Згар, Ров, Кодыма, Чичиклея (оң); Соб, Синюха, Мертвовод, Ингул (сол). Вознесенск шаарынан тартып кеме жүрөт. Жээгинде Николаев, Первомайск, Винница, Гайворон, Хмельницский шаары жайгашкан.
Woki Mit Deim Popo
Woki Mit Deim Popo - австриялык Trackshittaz тобунун ыры. Австрия мамлекетин Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагында көрсөтүү үчүн тандалып алынган.
Блефарит
Блефарит (лат. blepharitis байыр -грек. βλέφαρον — «көздүн кабагы») — көз жапкагынын (четтеринин) сезгениши.
Себеби
Блефаритке жетишсиз тамактануу, аз кандуулук, ичеги карын жолдорунун оорусу, көзгө чаң, шамал дайыма таасир эткенде, алыстан жана жакындан начар көрүүдө, астигматизмде көз айнек кийбей жүрүү түрткү берет. Анда көз жапкагынын чети кызарып, кирпиктердин түбү шишийт, майда агыш боз же сары какачтар каптайт. Кирпик түшөт, топтошуп же көздү карай кайрылып туура эмес өсүп, көздү өйкөйт. Оору көпкө созулуп, кычыштырат, көз тез талыйт, жарыкты сүйбөйт.
Дарылоо
Блефаритти алдын алуу жана дарылоодо барыдан мурда үйдөгү жана жумуштагы гигиеналык шартты жакшыртуу организмди чыңдоо, түрдүүлөп жакшы тамактануу, көздүн оптикалык жетишсиздигинде көз айнек тагынуу зарыл. Көз жапкагынын ооруларында врачка кайрылуу керек. Догдур сунуш кылган дары майды айнек таякча менен сыйпоо талапка ылайык. Кээ бир учурда көз жапкагына массаж жасоо жакшы таасир берет. Аны догдур жасайт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Силова-Яха
Силова-Яха (Силовая) — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара дарыясынын сол жээгинен 75 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 192 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Егор-Вань-Шор
Егор-Вань-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Уса дарыясынын оң жээгинен 44 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Консулдук кызмат адамы
Консулдук кызмат адамы – консулдук мекеменин башчысын кошуп алганда тийиштүү милдеттерди аткаруу (башкы консул, консул, вице-консул, консулдук агент жана консулдук мекеменин катчысы) тапшырылган адам, ошондой эле кызматка даярдоо үчүн консулдук мекемеге командировкага жиберилген адам (стажер). Консулдук мекеменин мүнөзүнө жараша К. к. а. штаттык же штаттык эмес (ардактуу) болушу мүмкүн.
Ак-Жар (Кара-Суу району)
Ак-Жар (Ак-Жар) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Кызыл-Суу айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 065 киши.
Кач (Оклахома)
Кач (Оклахома) (Cache) — Оклахома штатынын Comanche округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2796 киши. Болжолдуу аянты - 9.136978 км². FIPS коду — 40-10700.
Улуу жибек жолу
Улуу жибек жолу - б.з.ч. 2-кылымдын ортосунан орто кылымдардын ортосуна чейин өкүм сүргөн эл аралык соода жана маданий-карым катнаш жолунун аталышы.
Бул жол Чыгышта - Кытай, Батышта - Рим жана Византия дөөлөттөрүн, түндүктө - Чыгыш Европаны жана Сибир аймагын, түштүктө - Түндүк Индия аймагын (айрым кылымдарда) баш коштурган.
Кыргызстан аймагы да Улуу жибек жолунун таманында жайгашкан.
Соода кербендери Кыргызстандагы Ош, Өзгөн, Баласагын, Суйаб, Барскан, Кочкор-Башы, Ат-Башы, Тоң сыяктуу орто кылымдардагы шаарлар аркылуу өткөн.
Эне-Сай кыргыз каганаты менен Орто Азияны бириктирген сода жолу Кыргыз жолу деп аталган.
Пайдаланылган адабияттар:
ISBN 5-89750-028-2
Сицилия
Сицилия - Жер Ортолук деңиздеги эң ири арал, Италияда. Аянты 25460 км2.
Апеннин жарым аралынын түштүгүндө жайгашып, андан Мессина кысыгы аркылуу (эң кууш жери 3,5 км) бөлүнөт. Жээктери тик, булуң-буйткалар аз. Тоолуу (Пелоритан, Неброди, Ле-Мадоние) жана дөңсөөлүү рельеф басымдуу. Түштүк-чыгышында Иблеи платосу (бийикт. 986 м), чыгышында Европадагы эң бийик аракеттеги жанар тоо - Этна (3340 м) жайгашкан. Жер титирөө болуп турат.
Күкүрт, нефть, газ ж. б. кен байлыктары бар. Климаты субтропиктик, жер ортолук деңиздик. Жылдык жаан-чачыны түздүктөрдө 400-600мм, тоолордо 1200-1400 мм. Дарыялары кыска. Күрөң жана Кызыл топурак басымдуу. Эмен, каштан, бук тонок) жана ксерофит бадалдары осот. Башкы шаары жана порту - Палермо.
Окана (дарыя)
Окана — Орусиядагы дарыя. Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сок дарыясынын оң жээгинен 328 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сок дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кордова (Испания)
Кордова (Испания) — Испаниядагы шаар. Кордова провинциясынын административдик борбору. Сьерра-Морена тоосунун этегинде, Гвадалквивир дарыясынын боюнда жайгашкан. Калкы 327,8 миң (2009). Шаар аркылуу жогорку ылдамдыктагы Мадрид — Кордова — Малага темир жол магистралы өтөт. Аэропорту бар. Түстүү металлургия, машина куруу, тамак-аш — татымал, текстиль өнөр-жай ишканалары иштейт. Университет, музейлер бар.
Географиялык мектеп
Географиялык мектеп – коом жана элдин өнүгүшүндө бирден-бир ролду географиялык абал менен табигый шартта ойнойт деген социологиядагы натуралисттик агым.
Бул багыттын жеткен формасы механикалык географиялык детерминизм, бул боюна адамдын иш-аракетин толугу менен табигый чөйрө шарттайт. Географиялык чөйрөнүн (өзгөчө климаттын) каада-салтка, адеп-ахлакка, башкаруу мүнөзүнө жана айрым коомдук-тарыхый процесстерге таасир этүү маселесин антикалык авторлор да караган. (Гипократ, Геродот, Полибий). Капитализмдин калыптануу доорунда (16–18-к.). коом жана анын мекемелеринин өнүгүшү спецификалык табигый шарттардын таасири астында болот (Монтескье, Тюрго ж. б.) деген объективдүү идея прогрессчил болгон, анткени ал тарыхты мифологиялык-теологиялык талдоолорго карама-каршы турган.
Географиялык мектептин багытына дал келген кең-кесири социологиялык система 19-кылымда түзүлгөн (Бокль, Кузен, Ренан, Тэн). Социалдык-философиялык ой-пикирдин эволюциясы коом менен табиятты глобалдык деңгээлде салыштыруудан геогографиялык чөйрөнүн ар түрдүү факторлорунун таасирин (климатты, кыртышты, флораларды, космостук процесстерди ж. б.) изилдөөгө өткөн. Империализм доорунда Географиялык мектептин чегинде өтө реакциячыл агым немис геосаясатчылардын мектеби келип чыккан. Географиялык мектепти антиисторизм жана натурализм бөлүп турат.
Эски Кайынлык (Краснокам району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Аншлюс
Аншлюс (немисче anschlusB - бириктирүү) - Германиянын Австрияны аннексиялоосуна карата колдонулган термин. Австриялык немистер Германия империясына кирбестен, Австрия-Венгриянын курамында калышкан. 1934-жылы австриялык нацисттердин Австрияны «Үчүнчү Рейхке» бириктирүү аракети ишке ашпай калган. 1938-жылы февралда Гитлер австриялык канцлер Курт фон Шушнингди Берхтесгаденге чакырып, андан Австриянын министрлер кабинетинин курамына нацисттерди киргизүүнү талап кылган. Канцлердин Австриянын көзкаранды эместигин сактап калуу аракети колдоого ээ болбой, өлкөдө өткөрүлгөн плебисцит ийгиликсиз аяктаган. 1938-жылы 11-12-мартта фашисттик Германия Австрияны басып алган жана көпчүлүк австриялыктар аны колдошкон. Австриянын көз каранды эместиги 1946-жылы калыбына келтирилип, атайын мамлекеттик келишим боюнча аншлюска тыюу салынган.