Коста-Рика
Маданияты
Билим берүү мектепке чейинки, милдеттүү базалык жалпы (баштапкы жана орто) жана жогорку билим берүүнү камтыйт. Жогорку билимди мамлекеттик ЖоЖдордон алышат. Илимий мекемелери, башкы музейлери, китепканалары СанХоседе. Күн сайын гезиттер чыгат, радиостанциялар, 20дан ашык телестанциялар иштейт. Адабияты испан тилинде өнүгүүдө. 18-кылым, 19-кылымдын 1-жарымында адабият агартуучулук багытта өнүккөн. 19-кылымдын 2-жарымында поэзия турмушту сүрөттөөгө көңүл бурса, 20-кылымдын башында модернизм (Р. Бренес Месен), реализм ( Х. Мерин Каньяс, Кармен Лир) өкүм сүргөн. 20-кылымдын ортосунда поэзия социалдык нукта өнүксө (Х. М. Селедон ж. б.), кийин адабиятта психол. Анализге көңүл бурулган. 20-кылымдын аягы 21-кылымдын башындагы белгилүү акын-жазуучулар И. Ф. Азофейфа, Л. Пикадо, К. Наранью ж. б. Коста-Рика аймагында индей маданияты Мексика, Панама, Колумбия элдеринин маданияты эриш-аркак өнүккөн (рельефтүү таш алтарлар, адамдардын жана жаныбарлардын сөлөкөттөрү жана баштары, аркыл формадагы карапа идиштер ж. б.). Колониял мезгилдеги курулуштар (16–17-кылымдар) кайталанып туруучу жер титирөөлөрдөн жок болуп кеткен. Кудай эне чиркөөсүнүн урандылары гана сакталып калган. Эреди Ла-Иммакулада-Консепсьон базиликасы эрте классицизм менен барокконун элементтерин айкалыштырып (1797–1804). Коста-Риканын колониялык мезгилде пайда болгон шаарлары Сан-Хосе ж. б. Латын Америкасынын шаар курулушуна типтеш: тик бурчтуу көчөлөр, ачык боёктор менен сырдалган короолору бар жапыз үйлөр, коомдук имараттар менен борбордук аянт ансамблдери. Колониялык мезгилде искусство чыгармалары Гватемала, Мексика, Эквадордон алынып келинген. 19-кылымдын 2-жарымында жергиликтүү чеберлер пайда боло баштаган: таш менен иштеген X. Мора Гонсалес, боёлгон жыгачтан портрет жана скульптура жараткан скульптор Ф. Гуттьеррес, живописчи Э. Эчанди Монтеро. Көз карандысыздыктан кийин Коста-Рикада классицизм духундагы курулуштар пайда болгон (Улуттук сарай, 1851–56, архитектор В. Куртце; кафедралык собор, 1871–1878, архитектор X. Кирс Фильгер; экөө тең Сан-Хоседе). Германиялык архитектор П. Эренберг Брикман Коста-Риканын архитектурасына «жаңы кыймыл» (Г. Куберонун үйү, 1933) жана ар деко («Кино палас» кинотеатры, 1935) принциптерин киргизген, «Шифтер» кеңсе имаратын интернационалдык стилде долбоорлогон (1954, СанХосе). 20–21-кылымдардагы белгилүү архитектор В. Станьо постмодернизм идеялары менен экологиялык, тропикалык шартка айкалышкан курулуштарды (Гумбольд Көркөм искусство борбору, 1999, Сан-Хосе; «Holcim» компаниясынын имараты, 2003–04, Алахуэла) долбоорлогон. 19-кылымдын аягынан сүрөт искусствосу өнүккөн. 1897-ж. Көркөм сүрөт академиясы (азыркы Коста-Рика университетинде көркөм искусство факультети), 1928-ж. «Искусство досторунун ийрими» түзүлгөн. 20-кылымдын белгилүү чеберлери живописчи жана скульптор М. Хименес, скульптор Ф. Суньига, график Ф. Амигетти чыгармачылыгында реализм салттарын экспрессионизмдин элементтери менен айкалыштырган. Элдик кол өнөрчүлүктө карапачылык, токуучулук, сокмочулук жана жыгачка оюу түшүрүү, жазуу өнүккөн. Индей музыкасы мая жана ацтек цивилизациясынан башталат; ырым-жырымдардын элементтери чибча элинин музыкалык салттарында сакталган. Креоль музыкасы бардык жерде таралган: майрамдарда аскер оркестрлери аткарат, сарсуэл көрсөтүүлөрүндө, ярмаркаларда, маскараддарда ойнолот, католиктердин диний майрамдарын коштойт (Христостун туулган күнүн майрамдоого вокалдык-аспаптык ансамблдер гитара, скрипка, аккордеон, барабан, бубен ж. б. менен катышат). Креоль музыкасынын бир кыйла бөлүгү 20-кылымда фольклорчу Э. Прието тарабынан жазылып калган; аны композитор жана аткаруучу Л. Саласара кеңири жайылткан. 1845-ж. Сан-Хоседе гватемалалык музыкант Х. Мартинес алгачкы үйлөмө аспаптар оркестрин уюштурган. 1850-жылдан опералар коюла баштаган, 1897-ж. Улуттук опера театры курулган. 19-кылымдын аягында атайын окуу жайлары – Улуттук музыкалык мектеп жана Түндүк Сессилиядагы музыкалык мектеп ачылган. 1940-ж. Коста-Риканын Улуттук симфониялык оркестри уюшулган. 1942-ж. Г. Агиларанын жетекчилигинде Улуттук консерватория түзүлгөн. 20-кылымдагы белгилүү композиторлору: Х. Мата, А. Прадо, Р. Уллоа жана Р. Санц, Б. Гутьеррес, Б. Флорес; кийинки муундагылар — М. Альфагуэль, Л. Д. Херр, В. Поррас, Х. Л. Асеведо.