cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кийик от
Кийик от (Thymus) – өсүмдүктөрдүн эрин гүлдүүлөр тукумунун уруусу. Сабагы жерге төшөлүп, кээде жантыгынан өскөн чала бадалча. Гүлдөөчү бутагы тик өйдө, кээде жантыгынан өсөт. Жалбырагы тушташ жайгашкан, жээги тегиз, түрдүү формада, майда (1–1,5 см). Гүлдөрү шар сымал топ гүлдү түзүп, сабагынын учунда жайгашат. Желекчелери көгүш, мала кызыл, агыш, кээде көк түстө. Мөмөсү – жаңгакча, сүйрү же тоголок. 300дөй түрү бүткүл Евразияда, Түндүк Африкада, Канар аралынан Гренландияга чейин таралган. Кыргызстанда 8 түрү бөксө жана бийик тоолордогу боздоңдо, суу, булак боюнда, бадал арасында, аска-зоо жаракасында, шагылдуу бетте өсөт. Кийик отун кээ бир түрүндө эфир майы – тимол, карвалол бар. Медицинада, парфюмерияда жана тамак-аш өнөр-жайында колдонулат. Ошондуктан кээ бир өлкөдө кадимки Кийик от атайын өстүрүлөт. Кыргыз эли да эзелтеден эле сасык тумоо үчүн, ичеги карын ооруларын дарылоодо кайнатып, ширесин ичишкен.
Хортвая (дарыя)
Хортвая — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лямъя дарыясынын оң жээгинен 36 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бажы декларациясы
Бажы декларациясы — чегарадан өткөндө бажы инспекциясына көрсөтүлүүчү баалуу буюмдарды же аталган аттарын, санын, баасын, таңгактын түрүн жана башка чагылдырган арыз.
Жыландай мирихт
Жыландай мирихт (лат. Myrichthys acuminatus, syn. Myrichthys breviceps ) – курт-балыктардын бир түрү.
Каарманбек Кулуев
Каарманбек Кожогелдиевич Кулуев – радио, телевидение жана интернет тармагында иштеген Кыргызстандагы эң алгачкы мультимедиа журналисттердин бири.
Кыскача өмүр таржымакалы
Каарманбек Кулуев Кыргызстандын Ош шаарында туулган. Атасы - кыргыздын таанымал акыны Кожогелди Култегин. Энеси - Жибек.
Ош шаарында орто мектепти аяктаарда бир жылдай АКШда билимин өркүндөткөн.
Бир катар маалымат каражаттарында иштеген.
2008-жылы Согушту жана тынчтыкты чагырдыруу институтуту (IWPR) радиожурналистика боюнча Кыргызстанда жана Тажикистанда жаңы долбоорун ишке ашыра баштады.
Анын алкагында маанилүү коомдук темаларды өз ичине камтыган радиоберүүлөр обого чыга баштады. Радиоберүүлөрдү даярдоодо мамлекеттик жана көз карандысыз радио, маалымат агенттиктеринде иштеген журналисттер кызматташтык жолу менен тартылууда. Радиоберүүлор кыргыз жана орус тилинде чыгарылат,- деп 2008-жылдын 2-декабрында IWPR радио долбоорунун редактору Каарманбек Кулуев "Азаттыкка" билдирген.
телевидение
Азаттык+
Каарманбек Кыргызстанда популярдуу болгон «Азаттык+» сыналгы долбоорунун негиздөөчүлөрүнүн бири. Долбоорду 2006-жылы Элеонора Куленбекова жана Элеонора Мамбетшакирова сунуштаган, бирок аны аткаруу создуктурулуп келген. "Азаттык" үналгысынын жетекчилиги 2007-жылы январдан тартып Султан Каназаров, Аида Касымалиева, Жаннат Токтосунова, Каарманбек Кулуев жана башка жаш кабарчылардын катышуусу менен бул долбоорду турмушка ашырат жана долбоор УТРКда ырааттуу обого чыгарылат. 2008-жылы октябрда ал берүү УТРКдан саясий себептерден улам алынып салынган, бирок бул апталык берүү 2009-жылдын 31-августунан тартып Бишкекте "Манас жанырыгы" жана Ошто "Керемет" сыналгы каналдары аркылуу кайрадан обого чыгарыла баштады. Жалал-Абат облустук сыналгы каналы да аны 2009-жылдын ноябрынан тартып бере баштады. Ушул тапта бул сыналгы долбоорго Эдил Сапарбек уулу, Элен Куленбекова, Элеонора Бейшенбек кызы, Мирлан Токталиев, Торокул Дооров, Айзада Касмалиева, Зейнеп Мартбек кызы, Жанар Акаев, ж.б. катышууда. Анын учурдагы продюсери - Б. Досалиева.
Метрополис
«Metropolis » - программасы голландиялык VPRO каналынын долбоору. Анда дүйнө жүзү боюнча даярдалган видел баяндар чыгат. Каарманбек Кулуев бул долбоор үчүн Кыргызстандагы метросексуалдар тууралуу жана Американын таасири тууралуу бир нече берүү даярдаган.
Радио
Азаттык+
Азаттыктын «Азаттык+» жаштар уктуруусу 2004-жылдын декабрынан тарта обого чыккан. Каарманбек Кулуев анын алгачкы кабарчыларынын жана алып баруучуларынын бири болуп иштеген.
Долбоордун алгачкы редактору Венера Сагындык кызы Жуматаева бул уктурууну мурунку «Советтер Союзунун дикторлорунун» стилинен өзгөртүп, жаштарга жакыныраак болгон FM стили менен айкалыштырууга жетишкен жана кыргыз радио журналистикасындагы олуттуу өзгөрүү болгон. Бара-бара бул ыкмага Кыргызстанда бир топ башка радиолор да өткөн. Улуттук каналда (азыркы УТРКда) обого чыккан «Жаштык» Радиосу да Азаттык+тукуна окшош стилди колдонот. Мурдагы "Азаттыктын" кабарчысы Тыныч Кожобековдун буга салымы олуттуу болду.
"Азаттык" үналгысынын "Азаттык+" жаштар долбоору азыр да ийгиликтүү улантылып келет. 2007-2008-жылдар аралыгында анын 3 багытын жетектеген журналисттер иштен өз каалоосу менен кеткен. Алар - жаштардын радио программаларынын Бишкектеги редактору Султан Каназаров, телепродюсер Аида Касымалиева жана "Азаттыктын" жаштарга арналган интернеттеги "Фэйсбук"  чакан долбоорунун техникалык кыртышын калыптандырган  Каарманбек Кулуев. Алардын ордун толуктаган жаштар "Азаттык+" мултимедиа платформаларын ийгиликтүү улантууда.
Радио IWPR
2008-жылдын күз айларынан баштап Каарманбек Кулуев Согушту жана тычтыкты чагылдыруу институтунда (IWPR) радио редактор болуп эмгектене баштайт. Уктуруу жумасына 4 жолу жалпы республикалык деңгээлде обого чыгып, үндөрдүн жана жөнөкөй кишилердин турмушу аркылуу абдан оорчундуу көйгөйлөрдү көтөрүп чыгат.
IWPR радиосу 2 тилде тең обого чыккандыктан, анда орус тилдүү да кыргыз тилдүү да журналисттер иштеп, журналистикадагы тил боюнча бөлүнүү азая баштайт.
Интернет
facebook
2008-жылдын февраль айында "Фэйсбукту" даярдоо иши Каарманбек Кулуевге "Азаттык үналгысынын" жетекчилиги тарабынан тапшырылат. Февралдын этегинде бул Facebookтагы баракчасы ишке киргизилет. Долбоор ийгиликтүү болуп, жалпы "Эркин Европа/Азаттык үналгысында" 2009-жылдын май айынан тартып башка кызматтарда да колдонула баштайт. Ага Зейнеп Мартбек кызынын да кыйла салымы кошулду. Бул "Фэйсбук" долбоору "Азаттык үналгысынын" журналисттерине жаш угармандары менен түздөн-түз интернет аркылуу баарлашууга кошумча өбөлгө түздү.
Youtube
"Азаттыкта" колдонула баштаган дагы бир долбоор – Youtube. Угармандар мурда үнүн гана уккан журналисттерди видеодон көрүп, алар кантип иштейт, эмне менен алектенет, алардын кандай видео жана сыналгы долбоорлору бар, жана ушул сыяктуу суроолорго жоопту видео аркылуу көрүүгө мүмкүнчүлүк алды.
Аса-Муса
Аса-муса - бири-бирине бекитилген жыгач алкакка (таякка) урунуудан добуш чыгаруучу шалдырактуу (жылаажындуу, коңгуроолуу) музыкалык аспап. Бадал өсүмдүгүнүн катуу жыгачынан жасалат. Өткөн кылымдарда ал дубаналардын салттык аспабы болгон. Азыркы кезде кайра жаралып, атайын музыкалык аспап катары ойнолууда.
Шамалды Тал-Казы тальк кени
Шамалды Тал-Казы тальк кени Баткен облусунун  Кадамжай районунда, Кан кыштагынан 3 км түштүк тарапта, Алай кырка тоосунун түндүк этегиндеги Шамалдыталказы өрөөнүндө жайгашкан. 1936-ж. табылган. Бир нече участкадан турат. Кен аймагын палеозойдо пайда болгон акиташ теги, офикальцит, ультрабазит, серпентинит, змеевик ж. б. түзөт. Бул тоотектер ар кандай багыттагы тектоникалык жаракалар менен тилмеленген. Тальк негизинен серпентинитте, чаңда гана акиташ тегинде топтолгон. Адатта руда тулкулары калыңдыгы 2–10 см, узундугу бир нече мге созулган тальк тарамчалары жыш жайгашкан бозомтук-жашыл серпентиниттен турат. Алардын узундугу 60–460 м, калыңдыгы 25–140 ''м. ''Руда тулкусундагы талькиттердин өлчөмү 54–70%. Кендин бир участкасындагы тальктын запасы 412,6 миң т.
Калайык
Калайык — жер жүзүндө, континент, өлкө, өзүнчө аймак, район, шаарда жашаган адамдардын тобу. Кеңири колдонулуучу калк термининен калайык термини көбүнчө калктын социалдык-экономикалык жагын мүнөздөө менен айырмаланат. Калкты демография илими изилдейт. Биологиялык, географиялык социалдык-экономикалык факторлор калктын өнүгүшүнө чечүүчү таасир тийгизет. Калк проблемалары адамдын биологиялык тегине, айлана- чөйрө менен өз ара байланышына, коомдук баскычтардын өнүгүшүнө жараша болот. Анткени, калктын эмгекке жарамдуу бөлүгү коомдогу негизги өндүргүч күч болуп саналат. Калкты мүнөздөөчү негизги көрсөткүчтөргө өсүп-өнүгүү, жайгашуу, урбанизация, миграция, жыныс жана жаш боюнча курамы, үй-бүлөлүк абалы, билим деңгээли, расасы, тили, этностук, диний курамдары кирет.
Вандалиа (Огайо)
Вандалиа (Огайо) (Vandalia) — Огайо штатынын Montgomery округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 15 246 киши. Болжолдуу аянты - 30.8 км². FIPS коду — 39-79492.
"Манас" эпосундагы арбак түшүнүгү
Арбак (арабча рух) — эл ишениминде өлгөн денеден бөлүнүп, өз алдынча жашоосун улантуучу адам жаны, элеси, сөлөкөтү. Ата-бабанын арбагын ыйык эсептеп урматтоо расмиси түрк, моңгол элдеринин, анын ичинде Орто Азия элдеринин оозеки чыгармаларында кеңири таралып, өзүнчө жалпылыкты түзөт. Мындай кеңири аймакка белгилүү болгон арбак жөнүндөгү миф денеден бөлүнүп чыккан «жан» (киши өлгөндө) тиги дүйнөдө жашоосун улантат деген түшүнүккө негизделген. Арбакка сыйынуу, аны ыйык саноо ишеними эпосто кеңири кездешет. Ата-бабалардын арбагы эпикалык каармандарды кыйын шарттарда колдоп, аларга жардам кылып, дем берип туруучу сыйкырдуу, касиеттүү күчтүн милдетин аткарат. «Семетейде» Манастын арбагы өзүнүн жакын чоролору менен Семетейди кысталыш жерлерде дайыма колдоп жүргөндүгү баяндалат. Семетей туулган жери Таласты биринчи жолу көргөнү келгенде (Семетейдин сюжети) энеси Каныкейдин айткан аманатын аткарып, ата-бабасынын арбагына сыйынып, атасы Манастын күмбөзүнө зыярат кылып, курмандык чалат. Талас суусун кечип өткөндө да аны кырк чилтен колдоп, Манастын пирлери жандайт. Ошондо Манастын арбагы көрүнүп: Арбакка сыйынуунун, арбактын күчүнө ишенүүнүн үлгүсү «Каныкейдин Тайторуну чапканы» аттуу эпизоддо чагылдырылган. Байгеге төлгө кылып чабылган алтымыш асый Тайторуну Манас жана анын чоролору Алмамбет, Чубак, Сыргактын арбактары сүрөөгө алышып, мөрөйгө биринчи болуп келишине колдоо көрсөтүшөт. Эпостун бардык бөлүктөрүндө кыялый жалган түшүнүккө негизделген кереметтүү күч катары арбак тирүү адамдарга колдоо көрсөтүшкөн диний-мифологиялык маанисинде жана элди, жерди, айрыкча эпикалык каармандарды идеалдаштырууда өзгөчө поэтикалык ык катарында колдонулат.
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Көгөн
Эки казыкка керилип, козу-улак, кой-эчки байлануучу эшме аркан. Ортосу кежигенин арасына кыпчылып кармалган, бир учу көзөнөктөлгөн, экинчиси, томпоюп чоң түйүлгөн эки кат эшме жип «буурчакка» жандыктар каршы-терши тизилет. Бир көгөндөгү буурчактын саны болжолдо 50—60 ка дейре болот.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Жалпы пайдалануучу жер (калк жайгашкан жер
Жалпы пайдалануучу жер (калк жайгашкан жер ) – буга тургундардын маданий-тиричилик керектөөсүн канагаттандыруу үчүн же өзара байланышы катары колдонулуучу калк жайгашкан жерлердин категориясындагы жерлер кирет (жол, аянт, көчө, жанжол, өтмөк, бакча, сейилбак, гүлзар, көлмө ж. б.). Калк жайгашкан жайдагы Ж. п. ж-лер менчикке берилбейт. Ыйгарым укуктуу органдар тарабынан убактылуу пайдаланууга берилген Ж. п. ж-лерге жеңил-желпи курулуштар гана курулат.
Кемтик сүйлөм
Кемтик сүйлөм - толук сүйлөмдөр менен катышта туруп гана сүйлөмдүк касиетке ээ болгон сүйлөм. М: - Сен кайда бардың ? - Шаарга. Катуу жел жүрсө, калдайган боз топурак учат. Жол боюндагы зым карагайлар шамалдын күчүнөн күңкүрөнүшөт. Кемтик сүйлөмдөр адам турмушундагы кандайдыр бир информацияны баса көр-сөтүү функциясын аткарат. Б.а., Кемтик сүйлөмгө семантикалык акцент түшүрүлүп айтылат. Ошондуктан Кемтик сүйлөм өзүнчө бөлүнүп, обочолонуп жазылат. Мис., - Ким үчүн эмгектендим?- Келечек үчүн. Кемтик сүйлөм интонациялык жактан башка сүйлөмдөрдөн айырмаланат. Оозеки сүйлөшүүдө Кемтик сүйлөм интонация аркылуу ажырым айтылат, Жазууда Кемтик сүйлөм графикалык ыкма менен бөлүп жазылат. Кемтик сүйлөм грамматикалык табияты боюнча үчкө бөлүнөт: Кемтик сүйлөм семантика - структуралык өзгөчөлүктөрү боюнча дагы бир нече түрлөргө бөлүнөт: өксүк Кемтик сүйлөм баяндоочсуз Кемтик сүйлөм, диалогдук Кемтик.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Мирмикасымактар
Мирмикасымактар (лат. Myrmicinae) — кумурскалардын бир тукумчасы, буларга мирмикалар уруусу (лат. Myrmica) кирет.
Кутерем (Калтасин району, Башкыртстан)
Кутерем — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Кельтеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1192  киши. Почта индекси — 452878, ОКАТО коду — 80233830000.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Банка (сайроон)
Банка (сайроон) - (нем. Bank) материктин суу каптаган чет жакасында жайгашкан салыштырмалуу туюк сайроон. Муз каптаган шельфтүү аймактарда кездешет. Негизинен кумдан жана жумуру таштардан түзүлөт. Кумдуу банкалар агымдардын таасиринен өзүнүн түзүлүшүн өзгөртүп, ордун ооштурат. Арктикалык деңиздерде банкалар кээде аралдардын жээктеринин ургаалдуу жемирилишинен пайда болот. Тоолуу жээктердеги кууш шельфтерде аскалуу банкалар кездешет. Трансгрессиядан пайда болгон тайыз деңиздерде банкалар рельеф калдыктарын түзөт. Ал эми океандарда алар жанартоолордон жана кораллдардан түзүлгөндүктөн, банканын узундугу 800 км ден (Чоң Ньюфаундленд банкасы) ашат. Океан таманынан бийик көтөрүлгөн банкалар кеме жүрүү үчүн чоң коркунучту туудурат.
Мектептен тышкаркы мекемелер
Мектептен тышкаркы мекемелер – мектептеги окуу процессинен кийин балдар менен кошумча билим, таалим-тарбия берүүчү мекемелер эсептелет. Негизинен мында окуучулар мектептен өздөштүргөн таалим-тарбиясын өркүндөтөт, илим, техника, адабият, искусство, спорт ж. б. тармактар боюнча балдардын мүдөө-талаптарын, кызыкчылыктарын өстүрөт, балдардын эс алуусун, уюштурууга көмөктөшөт. Кеңири профилдеги Мектептен тышкаркы мекемелер: балдар үйлөрү, дворецтери, клубдардагы, театрлардагы балдар секторлору, парктарга, балдар бурчтары, жайкы эс алуу лагерлери ж. б. кирет. Ал эми тар профилдүү Мектептен тышкаркы мекемелер: балдар библиотекасы, окуу залдары, ойноо автоматтары, машиналар, жаш техниктердин станциясы, жаш натуралистер станциясы, балдардын туристтик станциясы, лагерлер, балдардын спорттук мектептери, балдар эстетикалык борборлору, балдар театрлары, куурчак театрлары ж. б. Мектептен тышкаркы мекемелер – билим жана маданият министрлигине, профсоюздук ж. б. коомдук уюмдарга, фонддорго карайт. Мктептен тышкаркы мекемелер мектептерге, ата-энелерге, балдарга таалим-тарбия берүүдө чоң жардам беришет.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Бажыкана
Бажыкана — чегарадан алып өтүлчү жүктү (андан ичкери багаж жана почта менен жөнөтүлгөн) контролдоочу мамлекеттик мекеме. Мында өткөрүлгөн жүк үчүн бажы жана башка жыйым алат. Бжыкана негизинен деңиз жана дарыя портторунда, эларалык аэропорттордо, чегара пункттарында жана темиржол станцияларында, өлкөнүн ири шаарларында жайгаштырылат.
Жалпы пайдалануучу китепкана
Жалпы пайдалануучу китепкана – юридикалык жактардын уюштуруу-укуктук жана менчик таризине карабастан жана жарандардын билим деңгээлине, адистигине, диний ишенимине карабастан, китеп топтому менен кызматын жалпы пайдалануу мүмкүнчүлүгүн бере турган китепкана.
Шамалды Тал-Сай брекчия кени
Шамалды Тал-Сай брекчия кени Баткен облусунун Кадамжай районунда, Совет кыштагынан 5–6  км түндүк-батышта, Шамалдыталсай өрөөнүндө. 1965-жылдан белгилүү. Кен аймагын палеозойдун чөкмө тектери түзөт. Пайдалуу брекчия кооз ташы кочкул жашыл түстөгү, майдаланып талкаланган серпентиниттин арасында жайгашып, ошол серпентиниттин чоң-чоң сыныктарынын кварц-карбонат менен камдашуусунан пайда болгон. Брекчия жайгашкан аянттын узундугу 200 м, эни 50 ''м. ''Брекчия тыгыз, оңой кесилип, жакшы сайкалданат. Жылмаланган бети күзгүдөй жалтырап, андагы кара жана жашыл серпентиниттин чоң-чоң сыныктары, алардын арасындагы кызыл жана саргыч кызыл бөлүкчөлөр өзүнчө кооздукту түзүп турат. Имараттын дубалдарын кооздоп каптоого жана көркөм кооз буюмдарды жасоого жарактуу. Болжол запасы 200 миң м3.
Банк депозити
Банк депозити - (лат. depositum сактоого берилген буюм) банк кардарларынын (жеке адамдардын, ишканалардын, уюмдардын) банкка сактоого жайгаштырган акча каражаттары же баалуу кагаздары.
Ушатиха
Ушатиха — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Түштүк Уньга дарыясынын оң жээгинен 20 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Седка
Седка (Сетка) — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Луза дарыясынын оң жээгинен 385 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 78 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Абла (Туймазин району, Башкыртстан)
Абла — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Какрыбашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 310 киши. Почта индекси — 452771, ОКАТО коду — 80251825002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Абайлагыла, Алатоого ала булут жылып келатат.
Абайла, ала булуттан. Аскарбек Мамбеталиев. Июнь, 2008.
Алабулуттун бир жаман жери – андан жаан жаабайт. Булут эле аты бар, эч кандай пайдасы жок. Шамал кайда айдаса ошол жакка кете берет. Ошол алабулут сыяктуу адамдар азыр Ак Үйгө толуп кетишти. Эч кандай принциби жок, оңой эле сатылып кетме, “толпанын” мыйзамдары менен жашаган, маданиятсыз жана билимсиз каратамандардын “большевисттик саясаты” өтө жийиркеничтүү да, коркунучтуу да болуп бара жатат. Сталиндин заманына кирип баратабыз.
Азыркы Кыргызстандагы көп саясаттар Ленин өлгөндөн кийинки “Тройканын” ыкмасын элестетет. Тройкага Сталин, Зиновьев жана Каменский кирген. Ошондо Кызыл Армияны чыңдап, ак гвардиячыларды талкалаганга чоң салым кошкон социал демократ Троцкийдин соратниктерин элчи кылып, же башка кызматтарды берип, ооздорун жаапкан “Тройкачылар” акыры Сталиндин культтук бийлигинин орношуна жол ачышты эле. Троцкий бир нече жолу Борбордук комитеттке кайрылып, секретарлардын шайланышы партияда демократиялык нукта болбой жаткандыгы тууралуу нааразычылык пикирин билдиргенде, ошол гездеги Бухариндин жетекчилиги астында чыккан популярдуу “Правда” гезити аркылуу Троцкийдин мойнуна бөлүп-жаргыч, жаштардын башын айландыргыч, жана башка толгон токой күнөөлөр коюлуп, акыры ал СССРден качып тынган. Ошондо да болбой аны Мексикадан НКВДнын агенти өлтүрмөк болуп, үйүнө киргенде, Троцкий капилет каршылык көргөзүп, ок башына түз тийбей калат. Анткен менен ошол октун залалынан Троцкий бир нече жылдан соң каза болот. Азыркы Вечерний Бишкек жана башка гезиттердин кээ бир макалалары да ошол “Правданын” ролуна окшошуп кетет. Кыргызстанда азыр ошол процесс жүрүп жаткансыйт.
Саясый оппоненттер Анлияда, Прагада ж.б. жерлерде элчи, же техникалык кызматтарда, диний азчылыктар болсо антитерроризм деген шылтоо менен жабылып, ал эми бир-эки кыңк этпей кандай гана бийликке болбосун кызмат кыла турган диндер өкмөттүн кол алдына өтүп, парламентте “аппак” партиядан башкалардын үнү угулбай, эл башчылык кызматтарга билимдүү философтор эмес, “хопчиктер” үймөлөктөп, “Реакциячыл” пикирлерге токтолбостон ар кандай ярлыктар тагылып, кычык сөздөр кылтыйтылып, ал эми “өкмөт менен партиянын” кандай гана демилгеси болбосун “элге камкордук” катары эсептелип, айтор 30-жылдардагы Россиянын үстүндөгү ала булут кара булут болуп бери жылып келе жаткан учур.
Айтайын дегеним, коомдогу түрдүү ой-пикирлерди, ошонун ичинде бийлик башчыларынын түшүнүгүнө кайчы келген идеяларды, кандай жол менен болсо да жоготуу – жакшылыкка алып келбестен, тоталитардык сектанын бийлигине жол ачат. Ар түрдүүлүктү сыйлабаган эл жоголот. Улуу иделист жана материалист философтор – Гегель менен Маркс –карама-каршылыктар алга жылуунун негизи деп эсептешкен. Плюс менен минус заряды болбосо ток болбойт, протон менен электрон болбосо атомдо биримдик болбойт, ар кандай идеялар болбосо илим өнүкпөйт, ал эми оппозиция болбосо бийлик да болбойт. Элбашыларга ушуну эскертким келет. Бетке айткандын заары жок. Кеч да эмес.
Белчир арашан суусу
Белчир арашан суусу -булак. Дарычылыкка жарамдуу жылуу булак. Ат-Башы айылынан 60 км алыстыктагы түштүк-чыгышта, Ат-Башы кырка тоосунун түштүк-чыгыш капталындагы Арашан өзөнүнүн боюнда, деңиз деңгээлинен 3300 м бийиктикте жайгашкан. Жергиликтүү элге илгертен эле белгилүү болгон. Алгачкы илимий маалыматы 1920-жылы К.И. Аргентов берген. Кийин А.П.Ромах (1954), Н.И.Катаева (1963-66) жана башка илимпоздор изилдеген. Суу девон мезгилинде пайда болгон акиташ тоо тек катмарларынан чыгып, бири биринен 30 км аралыкта жайгашкан. Эки кайнар булактан турат. Булактардын бироонүндебити 1,23 л. сек, температурасы 19 градус, экинчисиники - 1,2 л. сек, 19,5 градус. Суу аз минералдашкан (2,2-3,4 г-л) сууларга кирет. Сибирдеги Дарасун минералдуу суусу сыяктуу көмүр кычкыл газдуу (С02-0,44-1,3 г-л), гидрокарбонат-кальций-натрийлүү. Курамында бир аз йод, стронций, барий, калий, бериллий, литий, рубидий, радий бар. Бул сууну ичүүгө жана ичеги карын ооруларын дарышоого колдонсо болот. Суусундук катары «Арашан» деген ат менен ботолкого куюлуп Нарында соодага чыгарылса, Ат-Башы айылындагы мурдагы Нан заводунун имаратына Кыргыз-Кытай биргелешкен ишканасы желим ботолкого «Хан-Теңири» деген ат менен куюп чыгарып, дарычьшык жана суусун үчүн сатып турат.
Мистакокарлар
Мистакокарлар (Mystacocaridida) — рак түспөлдүүлөрдүн бир түркүмү.
Жер магнетизми
Жер магнетизми, геомагнетизм – Жердин жана анын айланасындагы космос мейкиндигинин магнит талаасы; геофизика илиминин геомагниттик талаанын космос мейкиндигине чейинки таралышын, убакыт боюнча өзгөрүшүн аны менен байланыштуу болгон жердеги жана жогорку атмосферадагы физикалык процесстерди изилдөөчү тармагы. Жер мейкиндигинин ар бир чекитиндеги геомагниттик талаанын абалы толук чыңалуу вектору (Т) менен мүнөздөлөт. Т аталган чекит аркылуу жүргүзүлүүчү тик бурчтуу координаттык системанын окторуна карата түзүүчүлөргө бөлүнөт. Толук чыңалуу векторунун ХОҮ мейкиндигине болгон проекциясы же Ү, Хтин геометриялык суммасы Жердин горизонттуу чыңалуу күчүн (Н) пайда кылат. Н вектору менен Х огунун бурчу магниттик кыйшаюуну (Д) берет. Х огунун багыты магниттик меридиан деп аталат. Эгерде Н вектору Х огунан Ү огуна карай жылса, магниттик кыйшаюу оң деп аталат. Тескерисинче, Н вектору Хтен батышты карай жылса, терс болот. Толук чыңалуу вектору Тнын ХОУ горизонттук мейкиндиги менен түзгөн бурчу жантаюу бурчу деп аталат да, J менен белгиленет. Жогоруда аталган Х, Ү, Z, H, Т, Д, J – жер магнетизминин элементтери. Н вектордун ар бир чекитиндеги багыты магниттик меридиандын абалын көрсөтөт. Түндүк жана түштүк уюлдарда бүт магниттик меридиандар кошулуп, уюлдарды пайда кылат. Азыркы геофизикалык теория боюнча жер магнетизминин негизги (99%) же өтө жай өзгөрүүчү бөлүгү ядродогу тынымсыз болуп туруучу электрмагниттик процесстердин натыйжасында пайда болот. Калган үлүшүнө жердин магнитосферасы менен ионосферадагы өзгөрмө кубулуштар кирет.
Геомагниттик талаанын чыңалуу күчтөрү экватордо 0,35 э болсо, жер шарынын уюлдарында 0,65 э болот. Жердин магниттик күч сызыктарынын табигый абалынын өзгөрүп кетиши аномалия деп аталат. Аномалиялар ургаалдыгына, ээлеген аянтына, чоңдугуна карата дүйнөлүк, аймактык жана жергиликтүү болуп бөлүнөт. Дүйнөлүк аномалиянын чыңалуу күчү жерден 3000 км бийиктикке чейин байкалат. Дүйнөлүк аномалия жердин тереңиндеги процесстер менен тыгыз байланышта болот да, планетабыздын бардык аймактарында бирдей боло бербейт. Жердин магнетизминин өзгөрмөлүүлүгү Күндөгү татаал процесстер менен байланыштуу. Күндөн келүүчү заряддар, плазма толкундары (шамал) Жерден 18 миң км бийиктикте магниттик күч сызыктарынын табигый түзүлүшүн кескин өзгөрүүгө учуратат. Магнитосферанын чегинде плазма агымынын басымы жердин магниттик басымы менен теңдешет жана геомагниттик күч сызыктары боюнча сыйгаланып, уюлдарды карай багытталат. Уюлдарда иондошуу көбөйгөндүктөн, уюлдук жаркыроолор пайда болот. Магнит талаасынын ургаалдуулугу тез жана жогорку даражага жогорулашы магнит куюндары деп аталат. Күн шамалы магнитосфера менен ионосфера аркылуу өткөндө, электр тармактарын кескин өзгөртүп, өтө күчтүү электр токторун пайда кылат. Бул электр токтору космос мейкиндигинен жер бетине чейинки магниттик талааны өзгөртөт. Геомагниттик талаа тирүү организмдерге, өсүмдүктөргө жана адам баласына таасир этет. Жер магнетизми изилдөө иштеринин жыйынтыктары анын геомагниттик элементтеринин карталары, деңиз, аба, геодезия, маркшейдерия, жер титирөө, байыркы тектерди чалгындоо, радио байланыш, космоско учуу убагындагы радиациялык абалды билүүдө жана башка тармактарда кеңири колдонулат.
Ассоцианизм
Ассоцианизм – ассоциативдик психология, психикалык турмуштун бардык жактарын түшүндүрүүчү башкы принцип катары ассоциация түшүнүгүн эсептеген психологиядагы багыт.
Ассоцианизм адамдын жүрүм-турумуна жана аң-сезимине себептик ыкманы бекемдөөгө умтулат. Ассоцианизмдин негизинде аң-сезимде келип чыгуучу идеалардын ырааттуулугу организмге тийгизген тышкы таасирлердин системасын чагылдырат деген жобо жатат.
Ассоцианизмдин принциптери психологиялык түрдүү изилдөөлөрдүн жаралышына, тагыраак айтканда эсти (механикалык – Г. Эббингауз жана образдуу – Ф. Гальтон), эмоцияларды (Ч. Дарвин), мотивацияларды (З. Фрейд, К. Г. Юнг) иликтөөнүн жаңы методдорун иштеп чыгууга алып келди. Ассоцианизм концепциясы жаңы физиологиялык негизде шарттуу рефлекс жана бихевиоризм окууларына өзгөртүлүп өнүктүрүлгөн.
Бажы биримдиги
Бажы биримдиги — үчүнчү өлкөдөн келүүчү товарларга карата бирдиктүү бажы тарифин киргизүүдө эки же андан көп мамлекеттердин алардын ортосундагы тоскоолдуктарды жоюу жөнүндөгү макулдашуусу.
Үрмарал аска бетиндеги сүрөттөр
ҮРМАРАЛ АСКА БЕТИНДЕГИ СҮРӨТТӨР – Талас Ала-Тоосунун тескейинде, Үрмарал суусунун жээгинде жайгашкан коло доорунан орто кылымга чейинки мезгилге таандык археологиялык эстелик. Таштардын жана аскалардын жылмакай беттерине эчкилер, жылкылар, төөлөр, атка чегилген арабалар, дөңгөлөктөр, камандар, куштар, бугулардын сүрөттөрү тартылган.
1956-жылы аймак таануучу мугалим В. М. Гапоненко, 1985–86-жылдары Кемеров университети менен Казак ИАнын Археологиялык институту биргелешип түзгөн экспедициясы тарабынан изилденген.
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
Көзөөч
Устачылыктын куралы.
Чеберлер металлды, сөөктү, мүйүздү теше турган бургу сыяктуу аспаптарды өзүлөрү жасап алышкан.
Анын жердиги кара курч темирден тандалып, көбүнчө сабы темирден болот.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Осмонкул Бөлөбала уулу
Осмонкул Бөлөбала уулу (1888, Кант району - 1967, Фрунзе ш.) - төкмө акын, айтыш өнөрүнүн эң ири устаты, Кыргыз Республикасынын эл артисти (1942). Адегенде айыл молдосунан, андан кийин диний мусулман мектебинен 6 жыл таалим алган. Кат сабаттуу болгондуктан, Октябрь революциясына чейин эле эски жана жаңы өзбекче, казакча чыккан адабий чыгармалар менен кабардар болгон. «Кыз Жибек», «Козукөрпөч-Баянсулуу» өңдүү дастандарды окуп, алардан айрым үзүндүлөрдү домбранын коштоосунда аткара билген. Төкмө ырчы катары Октябрь революциясынан кийинки жылдары жетилген.
Алымсабак, учурашуу, терме, санат ж. б. ырларды өзүнө мүнөздүү мукамдуу обондордо аткарган. Казак акындар менен айтышкан. 1936-ж. туңгуч ыр жыйнагы («Осмонкулдун ырлары») жарык көргөн. Негизги китептери: «Ырлар» (1947), «Ашымжан» (1949), «Мекен» (1950), «Тандалган чыгармалар» (1960) ж. б. жыйнактары; «Өлбөс адамдар» (1965), «Менин өмүрүм» (1968) аттуу мемуардык чыгармалар. Анын «Ашымжан», «Сапарбек», «Баатырдын баяны», «Чыныбай мерген» өңдүү поэмалары бар. Кийин «Тандалган чыгармалар» (1974), «Тандалмалар» (1978), «Ь1рлар» (1981) деген китептери чыккан. Кыргыз элинин эпикалык чыгармаларын да жакшы билген. Ленин, эки Эмгек Кызыл Туу ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Исактын 1873-74-жылдардагы Аксы көтөрүлүшү
Исактын 1873-74-жылдардагы Аксы көтөрүлүшү –1873–76-жылдардагы Кокон көтөрүлүштөрүнүн бир бөлүгү. Ал элдик кыймылды, анын ичинен Аксы көтөрүлүшүн окумуштуулар Искак Асан уулунун ысмына байланыштырышат.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Банк капиталы
Банк капиталы - банктын акча каражаттарынан жыйналган капиталы. Ал банктын менчик капиталынан, элдин аманатка салган акчасынын белгилүү үлүшүнөн жана банктагы убактылуу бош акчалардан түзүлөт. Банк капиталынан өнөр жайга кредит берилет. Мында капитал ээси тиешелүү пайда алат. Банк капиталы адегенде өнөр жай капиталы менен кредит аркылуу гана байланышып келсе, кийин бул өнөржай капиталы менен биригүүнүн натыйжасында финансы капиталын пайда кылган.
Осмогласие
Осмогласие (грек. okhtoik - сегиз үндүүлүк) - Киев орустары тарабынан байыркы Византиядан кабыл алынып, колдонулган обондук-ладдык система. Осмогласие бири-бири менен белгилүү бир ыкмада катнашкан 8 кайрыкты түзөт. Адатта Осмогласиенин бир кайрыгы бир жумалык чиркөөлүк кызматта аткарылган. Кийинки жумада Осмогласиенин экинчиси аткарылган. Ошентип 1-8 кайрыктардын бир кайталанышы (айланышы) столы деп аталган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Күкүрт кислотасы
Күкүрт кислотасы, Н2SО4 — күч-түү эки негиздүү к-та. Суусуз К. к. 10,4°С кристаллдаша турган түссүз май сыяктуу суюктук. К. к. сууда эригенде өтө көп сандагы жылуулук бөлүп чыгуу менен гидрат пайда болот. К. к. суунун буусун абдан тездик менен синирип алгандыктан газдар кургатууда колдонулат. Конц. К. к. (өзгөчө ысык к-та) күчтүү окистендиргич. Ал НI ж-а, НВr (НС1 эмес) эркин галогенге, көмүрдү СО2, күкүрттү SО2 чейин окистенет. К. к. металлдар менен өз ара аракеттениши анын концентрациясына жараша ар түрдүү өтөт. Суюлтулган К. к. өзүнүн иону менен суутекти окистендирет. Ошондуктан ал чыналуу катарында суутектен мурун турган металддар менен гана өз ара аракеттенишет. Мис.:
Zn+H2SO4 =ZnSO 4+H­
Конц. К. к. окистендиргич күкүрт (VI) оксиди болуп саналат жана чыңалуу катарында күмүштөн мурда турган металлды гана окистендирет. Калыбына келтирүү продуктусу металл активдүүлүгүнө жана шартка жараша (к-танын концентрациясы, темп-ра) ар түрдүү болушу мүмкүн. Активдүүлүгү начар металл менен өз ара аракеттенишкенде мис., жез м-н, к-та SО2 чейин калыбына келет:
Сu + 2Н2SO4 = СuSО4 + SО2 + 2Н2O
Активдүү металл менен аракеттенишкенде калыбына келүүнүн продуктусу SО2 же эркин күкүрт жана суутек сульфиди болушу мүмкүн, мис.,
Zn + Н2SО4 = ZnSО4 + SО2­ + 2Н2O
3Zn + 4Н2SО4 = 3ZnSО4 + S¯ + 4Н2О
4Zn + 5Н2SО4 = 4ZnSО4 + Н2S­ + 4Н2О
К. к. эки баскыч менен диссоциацияланат. Концентрациясы анчалык жогору эмес эритмеде 1-баскычында ал бүт бойдон диссоциацияланат:
Н2SО4 Н++ НSО42-
экинчи баскычында диссоциация начар жүрөт:
НSО4- Н+ +SО42-
Экинчи баскыч б-ча күкүрт к-тасынын диссоциация константасы К2 =10 -2 барабар. Эки негиздүү к-та катарында К. к. эки түрдүү тузду пайда кылат: орто жана кычкыл. К. к. орто туздары сульфаттар деп, ал эми кычкыл туздары гидросульфаттар деп аталат. К. к. көпчүлүк туздары сууда жакшы эрийт. Практикалык жактан эрибей турган туздары: ВаSО4, SnSО4, РbSО4. Кальций сульфаты СаSО4 начар эрийт. Барий эрибей турган туздары сульфат иону үчүн реактив болуп саналат. Ө. ж-нда К. к. күкүрт (IV) оксидин SО2 күкүрт (VI) оксидине чейин окистендирип, андан кийин SО3 суу менен аракеттендирүүдөн алынат. Алынган к-та концентрациясы 91- 94% чейин, ал эми тыгызд. 1,825-1,84 г/см3 жетет. К. к. хим. ө. ж. эң маанилүү продуктусу болуп саналат:
Ад.: Справочник сернокислотчика / под. ред. Малина К. М. 2 изд., М., 1971; амелин а.г., яшке Е. В. Производство серной кислоты. М., 1974.
Манила
Манила (Maynila, Майнила; ) – Филиппин Республикасынын борбор шаары. Лусон аралынын түштүк-батышында, Манила булуңунун жээгинде (Түштүк-Кытай деңизинин алабы) жайгашкан. Калкы 1,3 млн (2006). Манила өлкөнүн башкы экономикалык жана маданий борбору. Чоң Манила шаар айланасында жайгашкан айыл муниципалитеттерин жана шаар-спутниктерди [Кесон-Сити (өлкөнүн расмий борбору), Калоокан, Мандалуйонг, Малабон, Макати, Сан-Хуан-дель-Монте, Параньяке, Пасай, Навотас (балык кармоочу гавань)] камтыйт. 1571-жылы тагал княздыгынын борбору болгон. Кийинчерээк испандар басып алып, Филиппиндин административдик борборуна айланган. 1898-жылы АКШнын колуна өткөн. 1935-жылдан Филиппин автономиясынын, 1946-жылдан Филиппин Республикасынын борбору. Пасиг дарыясы шаарды экиге бөлүп агат. Өкмөттүк ишканалар жана шаардын эски бөлүгү – Интрамурос (мурунку испан чеби) Маниланынтүштүк бөлүгүндө жайгашкан. Жеңил, тамак-аш, полиграфиялык, жыгаччылык, химиялык, машина куруу өнөр жай ишканалары, верфтер иштейт. Университеттер, улуттук жана Санто-Томас музейи, театр, сүрөт галереясы, китепкана бар. Сан-Агустин чиркөөсү (1599–1614) сакталган.
Ваусин (Огайо)
Ваусин (Огайо) (Wauseon) — Огайо штатынын Fulton округуна караган АКШ шаары.
Мистихтис
Мистихтис (лат. Mistichthys) — океандагы эң майда балыктардын бир уруусу.
Үртүк, ат жабуу
Үртүк – ат жабуу. Чоң байгеге чабылуучу күлүктөргө жана жорголорго, көчүп бараткан кыз-келиндердин аттарына жабылган. Үртүк ичке ийрилген жүндөн терме, беш кеште, кажары түрүндө согулуп же кымбат баалуу жердиктен (абайыдан) жасалган. Үртүктүн ичи жука кийиз менен ичтелип, четтери саймаланат же оюм түшүрүлөт. Учу кыргакталып, чачыланып, шуру, бермет тагылып көркөмдөлгөн. Аттын мойнун, көкүрөгүн ороп, капталы жана соорусун жаап турат.
Жер меридианы
Жер меридианы – Жердин эки уюлун туташтыруучу (көңүлдө) сызык. Анын бардык чекити бирдей географиялык узундукка ээ. Жер меридианын жээктей географиялык кеңдик эсептелинет; экватордон түндүктө түндүк, түштүктө түштүк кеңдик жай­гашкан. Жер меридианынын толук узундугу (Жер айланасы) Красовский эллипсоиди боюнча – 40 008 550 км, к. Географиялык координаталар.
Банкноттор
Банкноттор - (англ. bank-note) эмиссиялык банктар чыгарган кредиттик акчанын түрү. Банкоттор 17-кылымдын аягында товар-акча мамилелеринин жана төлөм айланышынын өнүгүшү менен пайда болгон. Банкоттор айланма каражат жана төлөм каражаты катары металл акчаны алмаштырат. Азыркы банкоттор алтынга алмаштыруу милдетинен куткарылгандыктан, кагаз акчадан көп айырмаланбайт.
Кикбоксинг
Кикбоксинг (англисче kick – бут жана тебүү жана boxing – бокс) – чыгыш күрөштөрүнүн (каратэ, таеквондо, муай-тай ж. б.) жана англис боксунун негизинде түзүлгөн спорт түрү. Кикбоксингтин эрежеси боюнча таймашта атаандашына багытталган кол жана буттун соккулары күчтү толук колдонуу аркылуу жүргүзүлөт. Бут жана иштөө ыкмалары чыгыш күрөштөрүнөн, ал эми колдуку бокстан алынган. Кикбоксинг машыгуучулардан өзгөчө кара күч даярдыгын талап кылат. Ал АКШда жана Батыш Европада 1970–75-жылдары пайда болгон. Учурдагы Кикбоксингде жети негизги багыт бар: лайт-контакт, семи-контакт, фул-контакт, лоукик, тай-Кикбоксинг, ошондой эле жакында эле пайда болгон жекече таймаш жана Кикбоксинг базасындагы аэробика. Бүгүнкү күндө Кикбоксинг боюнча мелдештер бир нече уюм жана өткөрүлөт. Бул иш-чаралардын негиздөөчүсү – Эл аралык профессионалдык каратэ федерациясы (1968-ж. түзүлгөн). Кикбоксингдин ири уюму – WAKO (эл аралык Кикбоксинг уюмдарынын ассоциациясы). Ага 89 өлкө мүчө. Ал Кикбоксингди сүйүүчүлөр жана профессионалдар арасында мелдештерди өткөрүүдө. Профессионалдар арасында мелдештер эркин «хронологиялык схема» (профессионалдык бокста кабыл алынган рейтинг системасы) боюнча жүргүзүлөт. Ал боюнча спортчу таймаштарды өткөзүп, жеңишке жетишип, тийиштүү рейтингге ээ болгондо өзүнүн салмагы (мелдешти өткөргөн уюмдун аныктоосу) боюнча чемпиондукка талапкер катары саналат. Андан кийин талапкер бул салмактагы чемпион жана беттешет. Талапкер жеңишке жетишсе, ал жаңы чемпион аталат. Кикбоксинг жабдыктарына бокс мээлейи, шыйрак жана таман калканчалары, спорттук туулга, капа (тиштерди сактоочу каражат), кызкелиндер үчүн төшүн коргоочу атайын кошумча калканчтар кирет. Кикбоксинг сүйүүчүлөрдүн таймашы 2 миндан 3 раунд болот. Профессионалдардын рейтингдик таймашы 6–8 раунд, чемпион наамы үчүн 12 раунд өтөт. Кыргызстанда Кикбоксинг 1990-жылдардын башынан өнүгө баштап, көптөгөн спорт клубдары (Гермес-Профи ж. б.) ачылган. Анын өнүгүшүнө өзгөчө зор салым А. Воинов, Э. Исмаилов, Ж. Сапаков ж. б. кошкон. Дүйнөгө таанымал кыргызстандык спортчулар – Ш. Шадманов (Кыргызстандан алгачкы дүйнө чемпиону), Ж. Амантаев, М. Борбашев, Р. Абасов, А. Порсуков, А. Ибраев, К. Сыдыгалиев ж. б. Республиканын 1-чемпионаты 1996-ж. Бишкекте өткөрүлгөн.
Достук (Баткен району)
Достук — Кыргызстандын Баткен облусунун Баткен районундагы айыл. Кара-Бак айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы — 328 киши (2009-жылы).
Чар (Калинка куймасы)
Чар — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Калинка дарыясынын сол жээгинен 32 м алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 34 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Шамшалы магнезит кени
Шамшалы магнезит кени Ош облусунун Ноокат районунда Эски Ноокат кыштагынан 18  км түштүк-батышта, Кыргызата суусунун оң жээгинде, деңиз деңгээлинен 1800 м бийиктикте. 1972-ж. изилденген. Талкаланган серпентиниттердин арасында магнезиттин уячасы, тарамчалары жана жука чаң сыяктуу топтолушу кезигет. Тарамчалардын өлчөмү 23 смден 5 смге чейин. Алардын жайылуу аянты 50080 м. Магнезит 5 м тереңдикке чейин кездешет. Магнезитте МgО өлчөмү 38,6–39,5%. Сапаты боюнча магнезит магнезий-силикат тегинин тобуна кирет.
Жалпы режимдеги түзөтүү абагы
Жалпы режимдеги түзөтүү абагы – КРде атайылап чоң коркунуч келтирбеген кылмыш, анча оор эмес кылмыш жасаган, ошондой эле байкабастыктан жасалган кылмыш жасагандыгы үчүн, биринчи жолу 5 жылдан узак мөөнөткө эркиндигинен ажыратылган эркек адамдар жаза мөөнөтүн өтөй турган түзөтүү абагынын бир түрү. Аялдар үчүн Ж. р. т. а-нда атайылап чоң коркунуч келтирбеген кылмыш, анча оор эмес кылмыш, оор кылмыш жасагандыгы, байкабастыктан жасалган кылмыш жасагандыгы үчүн, биринчи жолу 5 жылдан узак мөөнөткө эркиндигинен ажыратылган, эгер ал мурда да жаза мөөнөтүн эркиндигинен ажыратуу түрүндө өтөп чыгып, өнөкөт кылмыш жасаган, ошондой эле кооптуу өнөкөт кылмыш жасаган аялдар жаза мөөнөтүн өтөйт.
Орферион
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Мисттер
Мисттер (лат. Mystus) — жаянчык балыктардын бир уруусу.
Күкүрт фториддери
Күкүрт фториддери — фтор менен күкүрт бирикмелери: SF6, SF4, SF2, S2F2 жана башка Булардын ичинен маанилүүсү SF2 — жытсыз, түссүз, оор (уулуу, күйбөй турган) газ. Көпчүлүк башка галогенде SF6 хмм. жактан айырмаланат. Газ абалындагы SF аба б-ча тыгызд. 5,107г/см3 (20оС), ал эми суюк түрүндөгүсүнүкү 1,88 г/см3 (-50,8°С). Атм. басымда SF6 суюктукка айланбайт. -63.7° ак кристаллдык массага айланат. Сууда аз, ал эми спиртте жакшы эрийт. НС1 эритмелери жана суу менен реакцияга кирбейт. Кызарып ысыган темп-рада SF6, Mg,Ca, W айнек менен реакцияга кирет. Н2S менен 400°С чейин ысытканда ажырайт:
SF6 + ЗН2S = 6НF+4S
Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши
Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши — Кыргыз Республикасынын парламенти — мыйзам чыгаруу бийлигин жана өз ыйгарым укуктарынын чегинде контролдук кылуу милдеттерин жүзөгө ашыруучу өкүлчүлүктүү орган.
Жогорку Кеңеш партиялык тизме боюнча беш жылдык мөөнөткө шайлануучу 120 депутаттан турат.
Курагы 25тен жаш эмес, шайлоо укугуна ээ болгон Кыргыз Республикасынын жараны Жогорку Кеңештин депутаты болуп шайлана алат.
Кылмыш жасагандыгы үчүн соттолгон жаран, эгерде анын соттолгондугу жоюлбаса же мыйзамда белгиленген тартипте алып салынбаса, Жогорку Кеңештин депутаты болуп шайлана албайт.
Жогорку Кеңештин депутаттарын шайлоонун тартиби мыйзам менен аныкталат.
Тарыхы
Эгемен Кыргызстандын туңгуч Жогорку Кеңеши болуп «легендарлуу парламент» атына конгон Кыргыз ССРинин Жогорку Кеңешинин 12-чи чакырылышы расмий түрдө эсептелет.
4-июнь парламентаризм күнү болуп бекитилген.
1995-жылдан 2000-жылга чейин депутаттар Жогорку Кеңешке мажоритардык система аркылуу шайланган. Ал парламент эки палатадан турган — Мыйзам чыгаруу жыйыны жана Эл өкүлдөр жыйыны.
2000 —2005-жылдар аралыгында Кыргызстанда экинчи чакырылыштагы Жогорку Кеңеш өз ишин жүзөгө ашырган. Ал 105 депутаттан турган. 1998-жылдагы үчүнчү конституциялык реформанын жүрүшүндө шайлоосистемасына өзгөртүүлөр киргизилген жана кыргыз парламентинин палаталарынын сандык курамы кайрадан каралган. Эми Мыйзам чыгаруу жыйыны 60 депутаттан туруп, алардын 15и партиялык тизме боюнча шайланган. Эл өкүлдөр жыйыны 45 депутаттан турган.
2010-жылдын 27-июлунда кабыл алынган Кыргыз Республикасынын Конституциясына ылайык Жогорку Кеңештин ыйгарым укуктарынын кеңейтилиши менен бирге анын жоопкерчилиги да күчөтүлгөн.
Чакырылыштар
Жогорку Кеңеш өз тарыхын 1939-жылдан тарта улап келет. Азыркы учурда иштеп жаткан чакырылыш 2015-жылы шайланган.
Жогорку Кеңештин чакырылыштары:
Ассоциация (психология)
Ассоциация (лат. associatio – кошулуу) – коомдук бирикме.
Психологияда эки элестөөнүн байланышы, бир элес сезимде экинчисин «чакырып» пайда кылат (идеялардын ассоциациясы). Ассоциациялар тууралуу окуу мындай байланыштардын себебин чечмелөөгө аракет кылат. Байланыштардын себеби катары Аристотель окшоштукту жана айырмачылыкты алган. Кийинчирээк элестөөлөрдүн мейкиндиктик жана убакыттык жакындыгын эске алышкан, байланыштыруучу каражаттар катары төмөндөгүлөр аталган, үчүнчү катыштыруучу элес, сезим, максат, маани, топтолгон көңүл ж. б.
Көпчүлүк учурларда Ассоциациялардын жардамы менен бардыгын байланыштырууга болоору белгиленген.
Жалпы укук ченемдери
Жалпы укук ченемдери – белгилүү бир жерде, мамлекетте туруктуу жашаган жактарга тийиштүү болгон укук ченемдери.
Тымель-Кы дарыясы
Тымель-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пеляжья куймасынын сол жээгинен 4 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 28 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Оровели
Оровели – Арменияда, Чыгыш Грузияда байыртан жер айдоо, эгин бастыруу учурунда аткарылган ыр жанры. Оровели сөзү, кайрыктары боюнча төкмөлүк мүнөзгө ээ. Декламациялык ыкмада сүрдүү, ойлуу аткарылат.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Митилястер
Митилястер (лат. Mytilaster lineatus) – кош капкалуу сыңар булчуңдуу моллюскалардын бир түрү.
Ардатовка (Туймазин району, Башкыртстан)
Ардатовка — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Какрыбашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 37 киши. Почта индекси — 452771, ОКАТО коду — 80251825003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жалпы чыгымдар
Жалпы чыгымдар – жалпы мүлктөрдү кармап туруу үчүн зарыл керектүү каражаттар, чыгымдар жана башка каржылык милдеттенмелер.
Жогорку Тыхтем (Калтасин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Филипповка (Ивановка куймасы)
Филипповка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ивановка дарыясынын сол жээгинен 16 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Базальт
Базальт - [лат. Basaltes, гр. Basanos сыналуучу таш, эфиоп. Basal тамырлуу таш] агылып чыккан жанар тоо теги. Эффузив тоотектеринен жербетине эң эле көп таралганы (алардын ичинен базальт сапаты боюнча кургактыкта 40%, океан түбүнүн 90% ээлейт). Курамынын негизги бөлүгү плагиоклаздан (лабрадор, битовнит же анортит), авгиттен жана оливинден турат. Адатта кошумча иретинде пироксен, магнетит, ильменит жана башка кездешет. Тоотек, кээде тыгыз же абдан майда бүртүкчөлүү массадан, кээде оливин, негизги плагиоклаз жана базальттык роговой обманкалуу авгиттин порфирдик бөлүкчөлөрүнөн турат. Базальт Жерде гана эмес, жер тобуна тийешелүү планеталарда, Айда эң кеңири таралган тектерден болуп эсептелет. Алардын кеңири таралган түрү толлеит базальттары нормалдуу же начар жегичтиги менен башка жегичтик жана кремнийге кедей базальттардан айырмаланып, океандардагы дээрлик бардык аралдарда, суу алдындагы жанартоо курулмаларында, материктердеги платформалар менен рифтерде таралышы мүнөздүү. Базальттарда жез, никель, платина жана башка кендери учурайт. Базальт эң жакшы курулуш материалы.
Филипповка (Ивановка куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :