Профессор_Хесаби
=Профессор Хесабинин музейи= Профессордун калтырган мурасы боюнча аны Ирандын борборундагы Тафреш шаарында жерге беришкен. Даанышмандын көзү өтүп кеткен соң анын күндөлүк дептери, өз колу менен жасаган буюмдары, грамоталары, дипломдору жана башка илимий эмгектери, медалдары, ордендери сыяктуу өздүк буюмдары жана үй-бүлөлүк сүрөттөрү ж.б. сакталган өз үйү “Профессор Хесаби атындагы музей”болуп ачылган. Бул музейде профессорго ар кандай даанышман, башкармалар тарабынан белекке тартуу кылынган живопись, каллиграфия, колго жасалган буюмдар,анын өздүк буюмдары менен бирге көргөзмөгө коюлган. =Профессор Хесабинин эскерүүлөрү= Профессор Хесаби физика боюнча бир нече маанилүү теорияларды түзгөн. Анын эң негизги жетишкендиги болуп “Чексиз бөлүкчөлөр теориясы” саналат. Ушунун негизинде ал бир нече Европалык окумуштуулар менен жолугушуп, алар профессор Эйнштейндин кеңсесине кайрылууну сунушташкан. Ошентип ал Пристон университетине керектүү далилдер тиркетилген кат жөнөткөн. Арадан бир нече убакыт өткөн соң жогоруда аталган университетке чакыруу кат алып, Эйнштейндин жардамчысы менен жолугууга мүмкүнчүлүк алган. Профессор Штраус менен болгон жолугушуудан кийин, ага Эйнштейндин өзү менен жекеме жеке жолугаарын жана өзүнүн теориясын улуу даанышманга көрсөтүү мүмкүнчүлүгүн алганы жөнүндө билдиришкен. Төбөсү көккө жеткен профессор Хесаби Улуу даанышман Эйншейтн менен жолугушун мындайча сүрөттөйт. “Улуу физик Алберт Эйнштейнди алгач көргөнүмдө, анын өтө жөнөкөй, токтоо, оор басырыктуу, кичи пейил жана ак ниет экени билинип турду. Ал мени өзүнүн кабылдама бөлмөсүндө күтүп туруптур. Мен бөлмөгө киргенимде мени жылуу кабыл алып, мени өз бөлмөсүнө алып кетти. Бөлмөгө киргенибизде Эйнштейн өзүнүн иш ордуна отурбастан, бөлмөдөгү жумшак эмерекке менин жаныма отурду. Мен өзүмдүн “Чексиз бөлүкчөлөр теориямды түшүндүргөн соң, менин жазгандарымды карап чыгып бир айдан кийин дагы бир жолугушаарыбызды айтты. Ошентип бир ай өткөн соң мен Эйншетйнге кайрылганымда, ал: “Мен физика тармагында тажрыйбалуу адам катары, Сиздин теорияңыз жакынкы келечекте физикага айланат деп чечкиндүү айта алам” деди. Мен уккан кулагыма ишене албай кубанычтан сүйлөй албай апкаарып турдум. Менин ишим дагы да тереңирээк изилдөөрөлөрдү жана жакшыртууну талап кылаарын айтып, ишимдин үстүндө дагы тереңирээк изилдөөмдү сунуш кылды да өзүнүн жардамчысына керектүү мүмкүнчүлүктөрдүн баарын менин ыктыярыма коюп берүүнү буюрду. Ошентип улуу физиктин жардамчысы аркылуу Чикаго университетинин оптика лабораториясына Энштейндин атынан кат жөнөтүү аркылуу мага керектүү нерселердин баарын менин ыктыярыма ала алдым. Университеттин жатаканасынан кадимки эле мейманкананын шарттары менен түзүлгөн бир бөлмө бөлүм беришти. Ошентип, лабораторияда иштеп баштаган алгачкы күнү, буюмдарымды жайгаштырып жатып, бир нече кол коюлган актай чектерди байкадым. Бирок, ал чектерди менин кутучама бироо байкабай унутуп кеткен го деп ойлодум. Ошол замат лабораториянын мүдүрүнө алып барып көргөздүм да, иштин чогу жайын түшүндүрдүм. Бирок ал бул чектерди эч ким унутпаганын, алар мага таандык экенин жана аларды илимий изилдөө иштеримди жүргүзүүдө зарыл болгон нерселерге жумшоо керек экенимди айтты. Анын айтуусу боюнча лабораторияга келген бардык илимпоздорго мындай шарт түзүлүп берилет экен. Ошентип бир кыйла изилдөөлөр жана эмгектен кийин өзүмдүн теориямдын аягына чейин жасап, аны жактоо үчүн арыз катымды Пристон университетине жөнөттүм. Көп убакыт өтпөй теориямды жактоочу кун да келди. Жактоочу залга киргенимде улуу физик Эйнштейди көрүп бир чети таң калсам, бир чети сүйүнүчүм койнума батпай турду. Мен залга кирип келгенимде Эйнштейн жана анын артынан көптөгөн даанышман илимпоздордун тура калып кол чабышты. Ошол маалда мен болуп көрбөгөндөй толкунданып турдум. Улуу физик Эйнштейндин жанында бир нече убакыт отуруп, андан соң жактоо ишин бат баттан түшүндүрүп баштадым. Ошондо Эйнштейн мени өзүнө чакырып, эмнеге мынча шашкалактаганымды сурады, мен “Сиздин убактыңызды жана башка илимпоздордун убактысын жөндөн жөн алгым келбейт” деп жооп бердим. Ал өтө мээримдүүлүк менен “Жок, шашып кереги жок, Сиз азыр профессор Хесабисиз, а биз болсо Сиздин студенттериңизбиз жана биздин убактыбыз толугу менен Сиздин ыктыярыңызда” деп жооп берди. Бул жактоо заседаниеси мен үчүн жашоодогу эң эле жагымдуу эсте калаарлык эскерүү болуп калды. Өзүнүн улуу физик жана өтө бийик даражада турганына карабай мени “өзүнүн мугалими” деп айткан жана мен өзүмдүн теориямды эң улуу даанышман, физик Алберт Эйнштейндин алдында жактадым. Муну менен мен адамдын канчалык илимдүү-билимдүү болсо ошончолук ийкемдүү болооруна ынанып, жашоодо эң маанилүү сабак алдым. Ошентип илимий ишимди мыкты жактаган соң улуу даанышман Эйнштейн өзү менен кошо университетте иштеп калып, Пристондук университетте өзүмдүн илимий ишимди улантуумду сунуштады” деп жылмайуу менен эскерет профессор Хесаби. =Булактар=