cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тауш (Иглин району, Башкыртстан)
Тауш — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Калтыман айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 16 киши. Почта индекси — 452401, ОКАТО коду — 80228820010.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Газдар нымдуулугу
Газдар нымдуулугу – абс. нымдуулук Х (1 кг Н2О 1 кг кургак газдагы өлчөмү), суу буусунун парциалдык басымы Р (Па) жана салыштырмалуу нымдуулугу u =(Р/Р*) 100, % менен белгиленет (Р*-каныккан суу буусунун парциалдык басымы). Р/Р* каныгуу темп-расы же шүүдүрүм чекити деп аталат. Р*, Х- маанилерин психрометрдик таблицадан же болбосо I-X диаграммасынан табууга болот (I-эптальпия). Салыштырма нымдуулукту өлчөө үчүн термопаралар негизинде жасалган психрометрлер колдонулат. Психрометрлер негизин кургак жана нымдуу (батис менен оролуп нымдалып туруучу) термометрлер түзөт. Алар аркылуу газ жиберилгенде темп-ра өзгөрүлөт. Алынган темп-ралар маанилери б-ча каныккан жана суу бууларынын парциалдык басымдары таблицадан табылып, салыштырма жана абс. нымдуулукту эсептөөгө болот. Г. н. массалык анализ аркылуу да аныктоого болот. Газды суу соруп алуучу заттар аркылуу өткөрүү, аларды таразага тартуу нымдуулуктун өлчөмүн берет. Газдарды нымдоо процесси нымдуу темп-ранын (tм) маанисине жакын чоңдукта ишке ашат. Газды нымдоо аларды чаңдан тазалоодо жана эффективдүү электрдик тазалоону ишке ашырууда кеңири колдонулат.
Эдмунд Берк
Берк Эдмунд (1729-1797) - англиялык мамлекеттик ишмер, консерватизмдин теоретиги. Мамлекет менен коом - табигый эволюциянын өнүгүү жолу; Мамлекеттин негизги максаты - мыйзам менен тартипти, социалдык жана саясий стабилдүүлүктү сактоо - Берктин теориясынын негиздери. Бийликтин өкүлчүлүк формасын коргоо менен, Англия парламентин - бийликтин чыныгы формасы деп эсептеген. Бул институт көпчүлүктү жакшы башкарууга жардам берет. Берк боюнча коомду сактоо үчүн, аны дайыма реформалоо зарыл. Берк либералдардан айырмаланып, адамдын жаратылышына ишенген эмес, анын өзүнүн турмушун оңдоо үчүн акылга сыярлык иш кылаарына көзү жеткен эмес.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Описторхоз
Описторхоз (латын тилинен opisthorchiasis) — описторхис тасма курту (узундугу 4 —13 мм) пайда кылган мите оорусу. Opisthorchis felineus Korea.jpg Жетилген описторхис мите курту адам менен жаныбарлардын боорунда, өт жолдорунда, уйку безинде мителейт. Анда алар тууган жумурткалар ичегиге өтүп, заң менен сыртка чыгат. Эгер сууга түшкөн жумуртканы үлүл (моллюска) жутуп алса, анда куйруктуу личинкага — церкарийге айланат. Ал моллюскадан сууга чыгып, балыктын денесине (тери алдына, булчуңдарга) кирет. Кишилер чала бышкан (куурулган) же чийки (тоңдурулган, туздалган) балыкты жегенде описторхозду жугузуп алат. Калтырап, титиреп, чыйрыгып, төш айбалкасы жана оң кабырганын асты ооруп, башы айланып, кусат. Описторхоздун диагнозу заң же өттөн описторхистин жумурткасы табылгандан кийин коюлуп, дарылоону врач жүргүзөт. Описторхозду жугузуп албоо үчүн балыкты абдан бышырып, майга кууруп (20—30 мин.) жеш керек. Туздалган балык 10 —15 күндөн кийин гана жегенге болот. Алдын алууда агын суу, көлдөрдү булгануудан сактоо чоң мааниге ээ.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Бир артисттин театры
Бир артисттин театры – көркөм өнөр жанры.Манас эпосун же башка кичи эпосторду аткаруу сөзсүз түрдө театр өнөрүнө тийиштүү эки компонентти талап этет: аткаруучуну жана көрүүчү-угуучуну. «Манас» оозеки чыгарма болгондуктан бул эки компонентсиз эпостун аткарылышын элестетүү мүмкүн эмес. «Манастын» окуясынын өнүгүшүн, кейипкерлеринин образдарынын түзүлүшүн, монологдорун жана диалогдорун бир гана аткаруучу-манасчы көргөзөт. Ошондуктан, манасчыда акындык касиеттен тышкары сөзсүз түрдө аткаруучулук (лицедейство) дарамет болушу зарыл. Ушул жагдайлардан алганда манасчылык өнөр «бир артисттин театры» деген аныктамага толук жооп берет. Манасчынын театры В. Н. Яхонтов, С. А. Кочаряндын театрлары менен дээрлик үн алышып турат. Манасчылык өнөр кадимки европалык типтеги театрга окшобосо дагы анын негизги принцибин сактаган өнөр: эпос аткаруучу (артист) менен көрүүчү-угуучунун бир-бирине таасир эткен жандуу процессинде гана жаралып, аткарылат, к. Манасчы], [[Семетейчи, Айтуучу.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
24 Январь (Үчтүн айы)
24-январь — Григорий жылсанагы боюнча 24-күнү, жылдын аягына чейин 341 (толук жылда 365) күн бар.
Түрк почта тарыхы
Түркия почтасынын жана почта маркасынын тарыхы — Түрк почта тарыхы XVIII кылымда, чет элдик өлкөлөрдүн өзүлөрүнүн консульствалары аркылуу империянын территориясында (аймагында) өлкөлөр арасында корреспонденцияны  жеткирүү үчүн курьердик мекемелерди  уюштуруудан башталган. Ошол убакта 9 га жакын өлкө Осмон империясы менен макулдашуу келишимин түзүшкөн. Ал келишимдин негизинде өлкөлөр Осмон империясынын аймагында өзүнүн почта бөлүмдөрүн ача алышкан. Бул келишимге Россия (1720 и 1783), Австрия (1739), Франция (1812), Великобритания (1832) и Греция (1834), Германия, Италия, Польша жана Румыния кол коюшкан. Бул почта бөлүмдөрдүн кээ бирөөсү кийин бара-бара жөнөкөй адамдар үчүн кызмат кыла башташкан.
1840-жылы 23-октябрда жалпы жөнөкөй элдер үчүн үзгүлтүксүз почта кызматы почта Министерствосу түзүлгөндөн баштап иштей баштаган. Бул иш 1839-жылы реформа боюнча султандык фирмандын (буйруктун) чыгышы менен ишке ашкан. 1855-жылы телеграф дирекциясы түзүлгөн. Ал диррекция почта менен биригип, почта-телеграф министерствосу болгон. 1863-жылы бүткүл империя боюнча 63 гана почта бөлүмдөрү иштеген, почтанын кызматы кээде болуп, кээде болбой, жай иштеген. Бирок, почта жаатында канчалык артта болуусуна карабастан, Түркия ошол эле жылдын 1-январында Азия боюнча Россиядан кийинки желим катмары бар почта маркасын чыгарган экинчи өлкө болгон. 1874-жылдын 9-октябрында Түркия Бүткүл Жалпы почта союзунун конвенциясына кол койгон. 1875-жылы 1-июлда Бүткүл Дүйнөлүк почта союзунун учредители болгон.
1909-жылы 23-майда Константинопольдо телефондук байланыштын киргизилиши менен мурунку почта-телеграф министерствосу – почта, телеграф жана телефон министерствосу деп жаңыдан аталган. 1-ноябрь 1922-жылы Ататүрк Улуттук ассамблеянын башында туруп, султанатты жок кылышкан. Султан Мехмед VI, тактан баш тартып, өлкөдөн чыгып кеткен. 1923-жылы Түркия эгемен мамлекет болуп жарыяланган. Эгемендүүлүк түрк почтасынын дагы да өнүгүшүнө өбөлгө болгон, ошол жылдардан баштап, анын почтасы сапаттуу, дизайны мыкты, заманбап боло баштаган.
Желим катмары бар почта маркасында турга деген белги чагылдырылган. Бул белги ошол жылдагы Осмон империясынын башында турган султан Абдул-Азизге таандык болгон. Ал эми экинчи почта маркасын чыгарууда Туркия Францияга кайрылышкан. Француз граверу (темирди оюп, сүрөт тартуучу уста) Дюло тарабынан ал марка иштелип чыккан. Дал ошол гравердун ысымынан марка аталып калган. Дюлодо жарым ай жана жылдыз чагылдырылган. Осмон империясынын почтасы деп арабча жазылган.
Бүткүл Дүйнөлүк почта союзуна киргенден кийин эле 1876-жылы “Империалык чыгаруу” деген марка чыга баштаган. Марка негизинен Бүткүл Дүйнөлүк почта союзунун курамында болгон өлкөлөр арасында колдонуу үчүн чыгарылган. Бирок, 1888-жылдын март айында өлкө ичинде да колдоно билүү уруксаты болгон. Ал маркада өлкөнүн белгилери менен номиналы жеке гана араб алфавити менен эмес араб цифралары менен да чагылдырылган. Бул маркалардан тышкары “Герб жана Тугра”, “Анатолия” жана башка маркаларды чыгарышкан.
1921-жылы декабрь айында Адананы француздуктардын басмырлоосунан Түркия куткарып, эстелик түрдө   “Адана 1-декабрь 1921-жыл” деген марка чыгарышкан. Түрк Республикасынын расмий түрдөгү эң алгачкы маркасы 1923-жылы өлкөнүн гербинин сүрөтү чагылдырылып чыгарылган. Бул марка Дюло маркасына окшош болгон. Бул марканын чыгышы 1863-1922-жж арасында колдонуп келе жаткан “Тугра” маркасынын жашоосунун бүтүшүнү түшүндөргөн. 1924-жылы Лозанндык тынчтык келишимине арналган коммеморативдик чыгаруулар болгон. Ал ичине сегиз Мустафа Кемаль Ататүрктүн сүрөтү чагылдырылган марканы камтыган.
Мамлекеттин ландшафттык сүрөттөрү жана Мустафа Кемаль Ататүрктүн портреттери менен көптөгөн маркалар чыга баштаган. 1929-жылдан баштап, түрк почта маркалары латын алфавити менен жазылып баштаган. 1931-жылы Түркия Ататүрктүн портретин заманбап стилде, жаңы дизайн менен марка кылып чыгарышкан. Негизинен ошол жылдардагы маркалардын темалары Түркия Республикасынын биринчи президенти болгон.
1937-жылга чейин түрк почта маркаларынын баары оюп түшүрүү методу менен жасалган. 1937-жылы маркалар офсеттик түрдө жасала баштаган. 1940-жылы болсо Ататүрктүн элесине арналган өлкөнүн эң алгачкы почталык блогу чыккан. Кийинки он жылдыктарда Түркия почта маркасы ар кандай тематикада жасала баштаган; атактуу түрктөрдүн портреттери, археологиялык жерлер, жергиликтүү флора жана фауна, улуттук кийимдер ж.б.. 1960-жылы эң алгачкы олимпиадалык маркалар чыга баштаган. 1963- жылы Түркия почта маркасынын 100 жылдыгы белгиленген. Ушул жүз жыл арасында Түркия баш аягы 1742 почта маркасын чыгарышкан экен. Жөнөкөй почта маркаларынан тышкары Түркия; газеталык, кошумча төлөө, авиапочталык, кызматчы, аскер жана кайрымдуулук маркаларын чыгарышкан.
Аламо (Нү-Мексико)
Аламо (Нү-Мексико) (Alamo) — Нү-Мексико штатынын Socorro округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1085 киши. Болжолдуу аянты - 102.7 км². FIPS коду — 35-01710.
Оору
Оору (латын тилинен morbus) — организмди кыйнаган, жагымсыз, кээде чыдатпаган сезим. Ал көбүнчө киши менен жаныбарлардын организмине күчтүү таасир тийгенден келип чыгат.
Оору убагында
Оору оорутуучу дүүлүктүргүчтү жоготууга, орган менен физиологиялык системалардын иштешин кайра калыбына келтирүүгө организмдин коргонуу күчтөрүн жыйнайт. Аны менен бирге ооруу кишини абдан кыйнап, тынчын алат, эмгекке жарамсыз кылып, кээ бир учурда шоктун пайда болушуна себеп болот. Тери, былжыр чел, сөөк чели канчалык чоң жабыркаса ооруу катуу сезилет. Ички органдардын функциялары бузулганда оорууну сезүү бул бузулууларга жараша болбойт: ичегинин иштеши бир аз эле бузулса ич катуу ооруйт, мээнин, кандын, бөйрөктүн орчундуу бузулууларында эч кандай ооруу сезилбейт. Организм дүүлүктүргүчтөргө оорутуучу бир кыйла өзгөрүүлөр менен жооп берет (мисалы, кан тамырлар ичкерип, кан басымы жогорулап, кандын уюшу күчөп. кандагы канттын өлчөмү көбөйөт). Оору катуу кармаган, сыздаган, сайгылашкан, ачыштырган жана башкалар түрдө сезилет. Оорулуу оорууну жабыркаган органдын өзүнөн же андан алысыраак жерден сезет. Баш, жүрөктүн тушу жана ич оору менен коштолгон абал өмүргө коркунучтуу.
Көкүрөк жак оорушу
Көкүрөктүн сол жагы же жүрөктүн тушу сайгылашып, сыздап же куушуруп ооруганда жүрөктүн ооруганын билгизет, ал көп учурда капысынан кармайт же акырындык менен башталат. Көкүрөктүн тушунан капысынан кармап, сол кол менен далыга тараган, күчтөнүүдө же тынч абалда пайда болгон куушурулган ооруу стенокардияга мүнөздүү, ага тез жардам берүү керек. Көкүрөктүн сол жагы ревматизмде, ошондой эле жүрөк менен туташ болгон органдар, нерв түйүндөр жабыркаганда, өнөкөт ангинада, аз кандуулукта жана башкалар ооруйт. Көп учурда жүрөктүн тушу невроздордо, эндокрин системасынын бузулууларында, түрдүү ууланууда (тамеки чеккендерде, алкоголь ичимдиктерин ашкере ичкендерде) ооруйт.
Жүрөк оорусу
Жүрөк ооруганда аны пайда кылган себепке жараша дарылоо чаралары жүргүзүлүп, врачка кайрылууну талап кылат. Жүрөктүн тушу катуу ооруганда оорулууну тынч жаткырып же отургузуп, тынчтык түзүп, бөлмөнү желдетип, валокордин (корвалол), валидол берүү керек. Эгерде жүрөк катуу ооруп, сол кол же далыга тараса тил астына валидол же нитроглицерин салуу, көкүрөктүн ортосуна горчичник коюп, тезинен врач чакыруу зарыл. Ич ооруу көп учурда өмүргө коркунуч туудуруучу ооруларда кездешет. Ал ооруларга катуу кармаган аппендицит, карындын же 12 эли ичегинин жарасы тешилгенде, ичегинин өткөөл сүздүгү, ич көңдөйүнө кан куюлуу (көбүнчө жатындан тышкары бойго бүтүүдө), катуу кармаган панкреотит жана башкалар кирет. Бул ооруларда ич капысынан катуу ооруп баштайт. Айрыкча карындын, жумурдун жарасы тешилгенде катуу ооруйт, аппендицитте ооруу акырындык менен күчөйт. Ичеги өткөөлсүздүгүндө мезгили менен ооруу күчөп, толгоп ооруп турат. Жатындан тышкары бойго бүтүп, түтүк жарылганда ошол замат катуу ооруп, кийинчерээк басаңдайт. Бөйрөк коликасында ич абдан катуу ооруйт, бирок ал учурда тезинен операция жасоонун анча зарылчылыгы жок.
Ич оорусу
Ич көңдөйүнүн органдарынын тезинен операция жасалуучу ооруларында организмдин жалпы абалынын начарлоосу (шок, дененин температурасынын жогорулашы, эстен тануу жана башкалар) мүнөздүү. Ичтеги оорууну туура таап, тиешелүү дарылоо ыкмасын врач гана белгилейт. Оорулуу же анын айланасындагылар ооруунун себебин аныктап, өз алдынча дарылоо чараларын жүргүзсө, оорулуунун абалы начарлайт жана керектүү операцияны жасатууну кечиктирет. Ич көңдөйүнүн операция жасалуучу ооруларында ичеги-карынды тазалоого аракеттенүү коркунучтуу; клизма жасоо ичегинин бузулушун күчөтөт, ич көңдөйүнө кан куюлса кан аккан тамырлардын уюган кан менен тосулушуна тоскоол болот. Ооруну басаңдатуучу каражаттар убактылуу жардам берет, бирок врачты чакырууну кечиктирет, туура диагноз коюуга тоскоол болот. Жылыткыч менен жылытуу сезгенүү процессти же кан агууну күчөтөт. Катуу кармаган аппендицитте операция бир суткага, карындын жарасы тешилгенде бир нече саатка кечиктирилсе өмүргө коркунуч туудурат. Ошондуктан, убакытты создуктурбай ич абдан катуу ооруганда ошол замат врач чакыруу зарыл.
Биогендер
Биогендер, биогендик элементтер, биогендик заттар - 1) тирүү организимдердин курамында дайыма болуп, белгилүү бир биологиялык кызмат аткаруучу жана алардын тиричилиги үчүн өтө керектүү химиялык элементтер. Манилүү биогендер кычкылтек, көмүртек, суутек, азот, күкүрт, кальций, калий, натрий ж. б.; 2) тирүү организмдердин тиричилиги бүткөндөн кийин толук ажырап, минералга айланбаган, бирок топурактын кунардуулугун жогорулатуучу касиети бар заттар; 3) тирүү организм калдыктарынан пайда болгон биологиялык активдүү заттар (биолиндер, фитонциддер ж. б.); 4) жаныбарлар менен өсүмдүктүн денесинде белгилүү бир жагдайда пайда болуп, алардын өсүүсүн, демалуусун тездетүүчү заттар биостимуляторлор. Мал чарбасында биостимуляторлор малдын создуккан ыладдарын (экзема, кысыр калуу, мастит ж. б.) дарылоо үчүн колдонулат.
Ассириялыктар
Ассириялыктар, сирийлер, айсорлор (чыгыш Ассириялыктар өздөрүн атурия, сурая, батышы сурьян деп аташат) - эл, Жакынкы Чыгыштагы этностук жалпылык. Чыгыш Ассириялыктар (Иран, Түндүк Ирак, Түндүк Түркия, Россиядагы Ассириялыктар), Батыш Ассириялыктар (Сирия, Түштүк Түркия) болуп бөлүнөт. Саны Иранда 34 миң, Иракта 6506 миң, Түркияда 65 миң, Сирияда 84 миң адам, ошондой эле Ливан (34 миң), Палестина (4 мпң), Израил (0,5 миң), Кувейт (4 миң), Грузия (6,2 миң), Армения (3,4 миң), Азербайжан (1,3 миң), Россия (13,7 миң), Санкт-Петербург (0,5 миң), Краснодар крайы (3,8 миң), Ростов облусу (2 миң), Ставрополь (0,9 миң), АКШ (58 миң), Улуу Британия (8 мпң), Швеция (10 миң), Франция (3,5 миң) ж. б. өлкөлөрдө да жашашат (2000). Жалпы саны түрдүү маалыматтар боюнча 450 миңден 3 млнго чейин жетет. Ассириялыктар ассирия (жаңы арамей, жаңы сирия, сирия) тилинде сүйлөшөт. Христиан динин тутушат. Алар байыркы Ассириялыктардын тукумдары. Ассирияда 1-кылымдан христиан дини тараган. Араб халифатынын доорунда (7-к.) ассириялык несториан чиркөөсү өнүккөн. 13-кылымда Сириядан Кытайга чейинки аймакта 130 епископ, 25 митрополий патриархтын карамагында болгон. Азыркы мезгилде Ассириялыктарга негизинен ассириялык Чыгыш чиркөөсү (несториандык), сириялык яковиттик чиркөө (монофисттик) жана ассирийхалдей чиркөөсү таандык. 14-кылымдын аягында Тимурдун басып алуусунун мезгилинде Ассириялыктарга ислам динин кабыл алууга каршы чыгышкан жана өздөрүн аман сактап калыш үчүн Курдистан тоолоруна жашырынышып, Кипрге качышкан. 16-кылымда Ассириялыктардын көпчүлүгү Осмон империясынын аймагында жашашкан. 19-кылымдын 40-жылдарда адабий ассирия тили иштелип чыккан. Ассириялыктар Россияга 1826-28-жылдары орус-иран согушунун мезгилинде көчүп келе баштаган. 1917-ж. Россиянын аймагында 50 миңге жакын Ассириялыктар жашаган жана көпчүлүгү православие чиркөөсүнө өтүшкөн. Ассириялыктар дыйканчылык, мал чарбачылык жана балыкчылык менен кесип кылышкан. Аларда уруулук түзүлүш узак мезгил сакталып, князь (малики), старосталар (ришмат) башкарган. Учурда Ассириялыктарда орто бизнес, интеллигенциянын өкүлдөрү, ассириялык эл аралык коомдук уюмдар пайда болуп, ассирия тилинде газета, журналдар чыгарылат. Ассириялыктарда жаңы жыл, ошондой эле христиандык салттуу майрамдар майрамдалат.
Файхингер, Ганс
Ганс Файхингер (1852–1933) Немис философу. “Таза акыл эстин критикасы” – деген Канттын эмгегине карата комментарийдин автору. Канттын таасиринин астында Файхингер дүйнө таануу идеяларын (жан, дүйнө, кудай) сунуш кылган. Фикционализмдин же болбосо критикалык позитивизмдин субъективдик идеологиялык концепциясын өнүктүргөн. Файхингер бул дүйнөнү таанып билүүнүн чеги жок деген агностикалык жыйынтыкка келген.
Basic
БАСИК (кырг. Баштоочуларга Арналган Символдук Инструкциялардын Коду), же BASIC (англ. Beginner's All-purpose Symbolic Instruction Code) 1960-жылдардын ортосунда Дортмут (Dartmouth) коллежинин кызматкерлери Жон Кемени жана Томас Куртц тарабынан иштелип чыккан. Basic жөнөкөй жана жеңил тил болгондуктан, алгач студенттерге программалоонун киришүү курсун окутууда колдонулган. Basic бүгүнкү күнү жеке жана мини компьютерлерде кеңири колдонулат. Анын көп деген версиялары иштелип чыккан жана да уланууда, аларга MS-Basic, Quick Basic,Visual Basic ж.б. кирет.
Янгурча (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Янгурча — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Янгурчин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 399 киши. Почта индекси — 453195, ОКАТО коду — 80248865001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Биографиялык циклдештирүү
Биографиялык циклдештирүү — чыгарманын ар кыл окуяларынын башкы каармандын өмүр жолунун айланасына топтоштурулуп (көбүнчө туулганынан өлгөнүнө чейин), ал аркылуу өз ара тыгыз байланышта болуп, бир бүтүн чыгарма катары көрүнүшү. Элдик оозеки чыгармачылыкта эпостордун, башкача айтканда «Манастын» азыркы классикалык абалга жетишинде өтө узак жана татаал эволюциялык процесс болгон эпикалык циклдештирүүнун ролу зор. Манас эпосунун тарыхый жактан пайда болушу жана өнүгүшү жөнүндөгү маселени атайылап изилдеген фольклорчу [[Абдылдаев, Эсеналы|Э. Абдылдаев]] «байыркы элдердин эпикалык салты болуп келген ар түрдүү тематикадагы баатырдык жомоктор эволюциялык өнүгүүнүн белгилүү учурунда зарыл процесс катарында эпикалык циклизация принцибинде курулуп, «Манас» эпопеясынын жаралышын камсыз кылгандыгын» белгилейт. Эпикалык циклдештирүү өөрчүп, өмүр баяндык масштабы кеңип, генеалогиялык циклдешүүгө өтөт. Бул көрүнүш жеке эле Манас эпосуна таандык көрүнүш эмес. Баатырдык эпостордун алгачкы этабында алардын поэтикалык түзүлүшү негизинен өмүр баян (биография) формасында болот. Түрк-моңгол элдериндеги эпикалык салттардын өнүгүшүнүн алгачкы мезгилине мүнөздүү поэтикалык системанын структурасында эпикалык баатырлардын өмүр баяны эки бөлүктөн: туулгандан үйлөнгөнгө чейинки башынан кечирген окуялардан жана баатырдык иштерин сүрөттөөдөн турат. Б. а. көпчүлүк элдердин эпосторунун сюжеттик курулушун көркөм сүрөттөлгөн баатырдык өмүр баянсыз элестетүү кыйын. Манас эпосунун алгачкы өзөгү да ушул эле салттык көркөм системада, өмүр баян формасында болгондугу шексиз. Манас эпосунда сакталып калган көөнө (архаикалык) белгилер анын алгачкы поэтикалык системасынын түзүлүшүн төмөнкүчө элестетүүгө мүмкүндүк берет: эпикалык Манастын төрөлүшү, ат коюлушу жөнүндөгү салттык сюжеттердин системасы, баатырдык үйлөнүшү (Кыз Сайкал менен жекеме-жеке кармашуу аркылуу) жана мифтик жандыктар (жалгыз көздүү дөө, Макел, Мадыкан) менен күрөшүп, жеңиши. Минтип салттык структурага киргизилген түрдүү темадагы эпикалык окуялардын бир борб. каармандын айланасына топтолуу процесси коомдун өнүгүшүнүн белгилүү бир кырдаалындагы жалпы элдик идеологияны чагылдырат жана тарыхый конкреттүү окуяга тикеден-тике байланышат. Манас эпосунун эпикалык цикли жөн гана эпикалык окуялардын жыйындысы болбостон, кыргыз элинин тарыхынын урунттуу бир кырдаалында ошол учурдагы негизги идеологиялык — эстетикалык талапка ылайык жаралган мыйзам ченемдүү кубулуш. Орто Азия элдеринин орток эпикалык салттарынан болгон «Огуз-наме», «Коркут атанын китеби», «Көр уулу» сыяктуу чыгармалар да поэтикалык түзүлүштөрү боюнча Манас эпосу менен бирдей жалпылыкта турушат. «Манастын» композициялык структурасы эпикалык өмүр баян принцибинде курулгандыктан көптөгөн эпикалык окуялар борбордук каармандын ысымына байланыштырылып, тизмектелип, бир бүтүндүктү жаратып калган. Мындай типтеги баатырдык эпосторго генеалогиялык циклдештирүү принцибинде өнүгүү да мүнөздүү (Манас, анын уулу Семетей, небереси Сейтек жөнүндө чыгармалар, өзбектердеги Алпамыш, анын уулу Ядгар жөнүндө, Көруулунун асыранды уулдары Аваз менен Хасан, неберелери Нурали, Равшан жөнүндөгү элдик поэмалар жана башкалар).
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Каркасон
Каркасон, Каркассонн – Франциядагы шаар. Лангедок-Руссильон регионунда, Од департаментинин административдик борбору. Түштүк каналынын жана Од дарыясынын боюнда жайгашкан. Калкы 50 миң (2008). Болжол менен Биздин заманга чейинки 1-кылымда римдиктер тарабынан негизделген. Биздин замандын 300-жылы ченде шаар айланта дубал менен (эски бөлүгү 2 сыйра; 52 мунарасы бар) курчалган. Бул дубалдардын алгачкы көрүнүшү ушул күнгө чейин сакталгандыктан Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген. Роман-готика стилиндеги соборлор, чиркөөлөр, капелла, орто кылымга таандык оорукана сакталган. Музейлер (анын ичинде асем искусство, сүрөт) бар. Шарап ачытылат. Текстиль, бут кийим өндүрүшү иштейт.
Көкирим
Көкирим — Тогузторо өрөөнү менен аккан суу, Нарындын солкуймасы. Фергана тоо тизмегинин түндүк-чыгыш капталынан башталат. Узундугу 51км,алабынын аянты 1740 км2. Жогорку агымында кууш капчыгай менен чыгышка, андан кийин өрөөнү кеңейип, түндүк тарапка агат. Төмөн жагында салааларга бөлүнүп кетет. Негизинен кар (25%), мөңгү (20%) жана булак (51%)сууларынан куралат. Жылдык орточо чыгымы 22,6 м3/сек. Эң көп чыгымы июнда, азы февралда. Апрелде кире баштап, октябрда тартылат. Ири куймалары: Көгарт (50км), Үрүмбашы (40км), Кекиликбел (39 км)–оң; Казык (24 км), Байдамтал (21 км)–солкуймасы. Негизинен сугатка пайдалан ылат. Боюнда [|Көкирим], Арал, Бирдик, Атай кыштагы жайгашкан.
Кырк аяктар
Кырк аяктар (лат. Lithobiomorpha) көп аяктуу жандыктардын бир түркүмү, буларга өкүл катары кадимки кырк аяк (лат. Lithobius forficatus) кирет.
Хакер
Хакер — компьютер системасына уруксатсыз кирип алуучу киши.
Хакерлер системаларга модем аркылуу колдонуучудай катталып, уруксатсыз кирип алышат. Алар операциялык системанын каражаттарын пайдаланбастан туруп, системалык программаларды, драйверлерди, компьютердин мүмкүнчүлүктөрүн пайдалануучу программаларды иштеп чыгууга жөндөмдүү программалоочулар болушат. Демейде ал компьютердик системанын документтелбеген кызматтарын кылдат билген адам. Алардын айрымдары компьютердик вирус жана системаларды бузуучу программаларды жазса, айрымдары антивирустук жана башка программаларды жазышат. Айрым карасанатайлар компьютерге киргендигин билгизип жөн гана кабар же берилмелерди өзгөртүү сыяктуу далилдерди таштап коюшат. Учурда хакерлердин айрымдары башка мамлекеттин аскердик сайттарына дагы кирип кетүү менен адамзатка коркунуш туудурууда.
"Коркунучтуу абал" теориясы
"Коркунучтуу абал" теориясы – адамдардын бир бөлүгүнүн кылмыш жасоого алдын ала ыктуулугунун (артыкча ынтаалуулугунун) психологиялык (же социалдык шартталгандыгынын) далилденүүсүнө негизделген кылмыштуулук себебинин концепциясы. Ушул жагынан алганда, «коркунучтуу абалда» турган адамдар (аларга кесипкөй жана «оңолбос» кылмышкерлер кирет) коомдон бөлүү максатында алдын-ала камакка алынууга тийиш.
Надырбек Алымбеков
Надырбек Алымбеков
Биографиясы
1944-жылы Талас районунун Козучак айылында туулган.
1981-1983-жылдары Ош шаардык элдик контролдоо комитетин жетектеген.
1983-жылы ошол учурдагы Кыргызстан КП БКнын чечими менен Кара-Балта килем комбинатын курууга жөнөтүлгөн. 1998-жылга чейин аталган ишкананын башкы директору болуп иштеген. Эмгек жолунда 10дон ашык жетекчи-директорлорду даярдап чыгарган.
Надырбек Алымбеков таланттуу инженер катары ойлоп табуучулук сунуштар боюнча СССРдин лауреаты жана Кыргыз ССРнин эмгек сиңирген ойлоп табуучусу. Өлкөнүн өнөр жайына сиңирген эмгеги үчүн бир нече орден-медалдардын жана ардактуу наамдардын ээси. Ал коомдук ишмер катары да, өндүрүш жетекчиси катары да көп жылдар бою шаардык, областтык кеңештин депутаты болуп иштеп келген.
1996-жылдын 28-ноябрында Кыргызстан Жазуучулар Союзунун чукул чакырган пленумдун, андан кийин кезексиз ХII-съездинде аталган союздун төрөгалыгына шайланган. Бул кызматта 2004-жылдын аягына чейин иштеген.
Эки жолу ажылык сапарга барып келген.
Чыгармачылыгы
Чыгармачылык жаатта биртоп жылдан бери үзүрлүү эмгектенип келет. Азыркы күндө 25 китептин автору. Ырлары орус, англис, фарсы, казак, өзбек, түрк, тажик, уйгур, грузин жана азербайжан тилдерине которулуп, аталган өлкөлөрдө китеп болуп чыгарылган.
Атактуу обончу-композиторлор: Р. Абдыкадыров, К. Тагаев, М. Рыскулбеков, К. Эралиева, А. Жайнаков, С. Бактыгулов, М. Осмонов жана А. Бөдөшов өңдүү талант ээлери тарабынан 200гө жакын ырларына обондор жаратылып, эл арасында кеңири ырдалып жүрөт. 2004-жылы Надырбек Алымбековдун «Ыймандан дилим тазарат» деген хадистердин түшүндүрмөлөрүнүн ыр түрүндө берилген көлөмдүү китеби, 2008-жылы «Куттуу Куран маанилери» деген Ыйык Курандын маанилеринин ыр түрүндөгү котормосу, 2009-жылы «Ала-Тоо биз сүйбөсөк бийик болбойт» деген китеби жана 2012-жылы «Ыймандын сулуу дарагы» деген ыйман ырларынын топтому жарык көргөн. Акындын көлөмдүү жана баалуу эмгектеринин эң башкысы болгон Ыйык Курандын маанилеринин ыр түрүндөгү котормосуна беш жыл убакыт кеткен. Бул китеп 2011-жылы Россиянын Укук Ээлери Союзунун жана Бүткүл Россиялык Интелектуалдык Менчиктер уюмунун чечими аркылуу Москва шаарынан да басмадан чыккан. Москвадан чыккан биринчи китеби Кыргыз Республикасынын Президенти Алмазбек Атамбаевге москвалыктар тарабынан белек катары тапшырылган.
Жылуу-Суу күмүш кенчеси
Жылуу-Суу күмүш кенчеси Баткен районунда, Түркстан кырка тоосунда, Сох суусунун баш жагында, деңиз деңгээлинен 3000–3500 м бийиктикте. 1983-ж. издөө иштери жүргүзүлгөн. Аймакта жогорку карбон конгломераттары жана ортоңку карбон сланецтери, алевролиттери, кумдуктары кеңири тараган. Анда узундугу 9 км болгон менералдашкан тектоникалык зона түндүк-батыш тарапка созулуп жатат. Зонанын ичинде кварцтан, кальциттен, пирритен, галениттен жана халькопириттен турган уя сымал, кабат жана мамыча түрүндөгү рудалык тулкулар бар экендиги аныкталган. Рудадагы күмүштүн орточо өлчөмү 69,9 г/т. Күмүштөн башка рудада коргошун (5,28%), жез (1,74%) жана цинк (0,9%) кездешет. Рудадагы металлдардын болжол ресурстары: күмүштүкү – 1213 т, коргошундуку – 900 миң т, жездики – 300 миң т, цинктики – 156 миң т.
Давенеоз
Давенеоз (Davaineioses) – тоок, күрп, цесарка жана жапайы куштардын ичегисин дартка чалдыктыруучу гельминтоз ылаңы. Бардык жерде таралган, көбүнчө тоокту ылаңдатып, экономикалык чоң зыянга учуратат. Тоок ылаңдаткычынын (Davainea proglottina) уз. 0,5–1,5 мм, 2–5 муунактан турат. Жетилген муунагына кабыкчасы жок жумурткалар толгон. Аралык ээси кургакта жашоочу моллюскалар, алардын денесинде жумурткалар цистицеркоиддерге айланат. Алар менен тооктун денесине кирип, 12–16 күндө жыныстык жактан жетилет. Көбүнчө балапандар ылаңдайт. Ылаң жазында башталып, жайында көбөйөт, себеби күн ысыган сайын, моллюскалардын да активдүүлүгү күчөйт. Клиникалык белгилери мүнөздүү эмес. Дартка чалдыккан балапандар жем жебейт, суусайт, үлдүрөйт, кээде таажысы жана желбирөөчтөрү саргаят; өлүмгө чалдыгат. Жемге кошуп камаланы (1 кг салмагына 1–2 г), ареколинди (0,003 г/кг), филиксанды (0,5 г/кг), мышьяк калий кычкылын, биотенолду (0,2 г/кг) төрт күн бою эки ирет берет. Гельминтсиздөө учурунда бакма куштарды эки күн сыртка чыгарбайт, заңын чогултуп өрттөйт.
«Асаба» улуттук кайра жаралуу партиясы
Булактар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Тайбэй
Тайбэй – Кытайдагы шаар, Тайвань аралында. Тайвань провинциясынын административдик борбору. Тайвань кысыгындагы (Чыгыш Кытай деңизинин түштүгүндө) деңиз аванпорту. Калкы 2,7 млн (2010; агломерациясы менен 8,5 млн). Жолдор тоому. Эл аралык аэропорттору (Таоюань жана Суншань) бар. Аралдын экономикалык (анын ичинде соода-финансы), илимий жана маданий борбору. Металлургия, машина куруу, цемент, химиялык, жыгаччылык, электр приборлор (калькулятор, телевизор ж. б.), тамак-аш, текстиль жана тигүүчү өнөр жай ишканалары иштейт. Тайбэй финансы корпорациясына тийиштүү болгон 101 кабаттуу «Тайбэй 101» небоскрёбу, Чан Кайши мемориалы, театр, Император ак сарайы жана көркөм искусство музейи, зоопарк, будда жана даос храмдары, университет ж. б. бар. 1956-жылдан Тайбэй – Тайвань аралынын негизги шаары.
Netflix
Netflix — Рид Хастиңс жана Марк Рандолф тарабынан 1997-жылы 29-августта Калифорниянын Скоттс Валли жергесинде негизделген Американын көңүл ачуу компаниясы. Ал медиа агымын, ошондой эле талапка жараша онлайн жана почта аркылуу DVD видеолорду камсыздап, ошол жатта адистешет. 2013-жылы Netflix тасма жана телесериал өндүрүү, ошондой эле интернет аркылуу бөлүштүрүү боюнча кулач жайган. 2017-жылга карата, компаниянын башкы штабы Калифорниянын Лос Гатос жергесинде жайгашкан.
Хастиңс Netflix'ти негиздегенден бир жыл өткөндөн кийин DVD сатууну жокко чыгарган болсо да Netflix'тин алгачкы ишкердик модели DVD сатууну жана ижарага берүүнү камтыган. Ал өзү компанияны почта аркылуу DVD ижарага берүү боюнча ишкердикке басым жасаш үчүн түптөгөн. 2007-жылы Netflix DVD жана Blu-ray ижара кызматын сактап калуу менен бирге эле медиа агымын киргизүү менен өз ишин баштаган. Компания 2010-жылы агымды Канадада жеткиликтүү кылуу менен эл аралык деңгээлде кулач жая баштаган. Өзүнүн агым кызматын ошол жерден өстүрүүнү уланткан; 2016-жылдын январына чейин Netflix кызматы 190дон ашуун өлкөдө иштеп калган.
Netflix мазмун өндүрүү өнөр жайына 2013-жылы кирип, өзүнүн биринчи House of Cards (Картадан жасалган үй) сериалы менен дебют жасаган. Ал ошондон бери тасма дагы, телесериал дагы өндүрүү боюнча кеңейип, өзүнүн онлайн тасма жана телесериал китепканасы аркылуу "Netflix Original" мазмунун сунуш кылып келет. Netflix башка тармактык же кабелдик каналдарга караганда, 2016-жылы болжол менен 126 өздүк телесериал же тасма чыгарган.
2017-жылдын июлуна карата, Netflix дүйнө жүзү боюнча 103.95 миллион абонентке ээ, анын ичинде 51.92 миллиону АКШда.
Актер
Winter on Fire: Ukraine's Fight for Freedom (2015)
Атакул Жакыпов
Жакыпов, Атакул – акын. Лейлек районунун Исфана айылында 1953-жылы 3-сентябрда туулган. Ал «Коргон» орто мектебин 1971-жылы аяктаган соң, райондук «Алга» гезитинде кабарчы болуп иштөө менен эмгек жолун баштаган. Аскер кызматын өтөп келгенден кийин 1974–1978-жж. «Алга» гезитинде бөлүм башчы, 1978–1982-жж. комсомолдун райкомунун инструктору, бөлүм башчысы, 1983–1984-жж. райондук китеп сүйүүчүлөр коомунун жооптуу катчысы, райондук «Алга» гезитинин бөлүм башчысы болуп эмгектенген. 1985-жылдан бери К.Сабыров атындагы орто мектепте мугалим болуп иш-теп келе жатат.
1979-жылы Ош мамлекеттик пединститутунун филология факультетин сырттан окуп бүтүргөн.
А.Жакыповдун адабий чыгармачылык жолу 1968-жж. башталып, анын «Түнкү этюд» деген алгачкы ыры «Советтик Кыргызстан» гезитинде жарык көргөн. Ошондон баштап анын ырлары «Темир канат», «Учкун», «Перевал» сыяктуу алъманахтарда жарыяланып, ырлары орус, өзбек, тажик тилдерине которулган.
Педагогдук иштеги үзүрлүү эмгеги үчүн «Кыргыз Республикасынын элге билим берүүсүнүн мыктысы» деген наамга (1990) татыктуу болгон.
Кыргыз тилинде
Жашыл арал: Ырлар. – Ф., 1982. – 28 б.
Ички кайрыктар: Ырлар. – Ф., 1986. – 52 б.
Айдың кеч: Ырлар. – Баткен, 1999. – 128 б.
Кыска вексел
Кыска вексел (Short bill) – көрсөтүлөрү менен же кыска убакыт ичинде (10 күндөн узак эмес) төлөнө турган вексел.
Гегемония
Гегемония (гр. hegemonia бийлөө, башкаруу) - гегомонизм - жеке көз караштын, саясий эрежелердин, көрсөтмөлөрдүн, саясаттын башка бирөөлөргө таңууланышы. Гегемония башка бирөөгө карата саясий күчтөн, таптык, мамлекеттик башкаруучулуктун, бийлөөчүлүктүн абалы. Гегемония бийлик эмес, ал таасир жана башкаруунун биригип, бийликти жүргүзүүгө айлануусу. Гегемония түрлөрү: маданий, идеологиялык, саясий ж. б. Гегемониянын масштабы континенталдыктан тартып тармактыкка чейин жетиши мүмкүн. Гегемония үчүн күрөш мамлекеттердин коалицияларынын түзүлүшүнө, согуштарга алып келген учурлар болгон.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Фрагменттөө
Фрагменттөө (Fragmentation - Фрагментация) — дисктин ар башка чөйрөлөрүндө сактоо максатында файлды бир нече бөлүккө бөлүү.
Фрагменттөө файлдарды диске кошкондо же алып салуу процессинде фрагменттөө пайда болот. Ал дискке жетүүнү жана ошону менен бирге дисктин жалпы аракетин жайлантат.
Шанхай
Шанхай — Кытайдын ири шаары.
Биринчи казат
«Биринчи казат» — «Манас» сериялары» деген наам менен басмадан жарык көргөн китепче (Фр., 1944). Басмага даярдаган жооптуу редактор К. Рахматуллин. Азыркы ариб менен Сагымбай Орозбак уулунун варианты боюнча басылган. Китепте камтылган окуялар Манас баатырдын сырткы баскынчы душмандарга каршы жүргүзгөн адилет күрөшүн чагылдырат. Эпосто баяндалган Манастын бардык «майда казаттары» кыргыздарды чапмак болгон тышкы баскынчыларга каршы күрөштүн түрдүү этаптарын баяндап, Бээжинге жасалган «Чоң казаттын» себептерин даярдайт. Манастын Кашкарга жасаган казатынын максаты да ал жерлерди душмандардан бошотуу үчүн жүргүзгөндүгү айкын. Ошого жараша китептин аталышы да «Биринчи казат». «Б. к.» эң алды менен коркунучтуу душманга каршы туруу, эл башына келер азаптын алдын алуу максатын көздөйт.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Ассирия тили
Ассирия тили - 1) аккад тилинин эки диалектисинин биринин аталышы; 2) ассириялыктар колдонгон жаңы-арамей тили тобунун шарттуу аталышы. Айсор тили деп да аталат.
23 Январь (Үчтүн айы)
23-январь — Григорий жылсанагы боюнча жылдын 23-күнү, жылдын аягына чейин 342 (толук жылда 365) күн бар.
Возюг
Возюг — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шарженга дарыясынын сол жээгинен 76 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 31 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кар катмары
Кар катмары – кардын жаашынан пайда болуп, жер бетинде жаткан кар кыртышы. Кар катмары топуракты катуу сууктан, күздүк эгинди үшүктөн сактайт. Ал климатка, рельефке, гидрологиялык жана топурак пайда кылуу процесстерине, өсүмдүктөр менен жаныбарлардын жашоосуна зор таасирин тийгизет. Жыл сайын жер бетинин 115тен 126 млн км2ге чейинки аянтын каптайт (бул аянттын 1/3 ине жакыны), деңиздик муздарга туура келет. Күн радиациясын өтө көп чагылдырат. Кыргызстан аймагына түшкөн кар катмарынын Орточо калыңдыгы 10–30 см. Теңир-Тоонун бийик тоолуу өрөөндөрүндө кар бирдей жаабайт. Мисалы, Кара-Кужур өрөөнүндө кардын эң жогорку Орточо калыңдыгы 9 см, максимуму 27 см, Ак-Шыйрак, Каракол өрөөндөрүндө Орточо 3 см, максимуму 14 см. Кар Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш капталына өтө калың (150 смге чейин) түшөт. Кар катмары 1500 мден жогору туруктуу болот.
Группировка
Группировка, саясатта -
Группировканын тескери жагы - коррупцияга өсүп кетиши мүмкүн.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Отто Нейгебауэр
Отто Нейгебауэр (же Нойгебауэр, нем. Otto Eduard Neugebauer, 1899—1990) — австриялык, кийин америкалык математик жана илим тарыхчысы. Байыркы жана орто кылымдагы илим, өзгөчө математика жана астрономия тууралуу терең изилдөөлөрдүн автору. Анын эмгектери азыркы илим тарыхынын мазмунуна олуттуу таасир тийгизген. "O. Нейгебауэрдин китептери оригиналдуу ойлорду, антика методдорунун курч реконструкцияларын, илимдин өнүгүшүнүн чоң доорлорун ачып берген сүрөттөөлөрдү, тигил же бул идеологиялык багыттардын баасын, тигил же бул маселе же теориялардын келип чыгышы жөнүндө гипотезаларды ж.б. камтыйт".
Илимий ишмердиги
Нейгебауэрдин биринчи ири илимий иши (1927) талаштуу, бирок жакшы аргументтелген вавилондуктардын алтымыштык эсептөө системинин келип чыгышы жөнүндө гипотезага арналган. Нейгебауэр Шумер мамлекетин Аккаддар басып алгандан кийин ал жерде узак убакытка дейре эки акча-тараза бирдиги жүргөн деп болжогон: шекел (сикл) жана мина. 1 мина = 60 шекел экени да такталган. Кийинчерээк бул бөлүнүү көнүмүш болуп калып, ошого жараша бардык сандарды жазуу системи пайда болгон.
Нейгебауэр 1929-жылы математика, астрономия жана физиканын тарыхына арналган кадыр-барктуу мезгилдүү басылма негиздеген (Quellen und Studien zur Geschichte der Mathematik, Astronomie und Physik). Анын бул жерде жарыяланган эмгектеринин бири - СССРде (1928) жүргүзүлгөн жана классикалык болуп калган "Москва папирусун" изилдөө болгон. Нейгебауэр 1931-жылы азыркы тапта да чыгып жаткан рефераттык "Zentralblatt MATH" математика журналын чыгара баштаган.
Нейгебауэр АКШга жер ооштургандан кийин (1939) "Mathematical Reviews" деп аталган дагы бир басылма негиздеген. Бул "Zentralblatt MATH"-тын англис тилдүү аналогу болуп калган. Абрахам Закс (Abraham Sachs) менен бирге 1945-жылы классикалык "Математикалык шынаа тексттер" (англ. Mathematical Cuneiform Texts) жыйнагын чыгарган.
Нейгебауэр илимий хронология менен көп алектенген. Александрия тарса календарынын (IV кылым) реконструкциясын жасап, анын байыркыраак еврей жана кийинкирээк чиркөө календарлары менен байланышын негиздеп берген.
CMOS (Complementary Metal-Oxide Semiconductor – метал-оксиддүү кошумча жарым өткөргүч)
CMOS - электрондук схемаларды куруу технологиясы. Жадынын (эстутум) көлөмү, баскычтоп тактасы жана монитордун типтери, диск киргизгичтердин түрлөрү жөнүндөгү маалыматтар сакталат. CMOS эси дата менен убакытты алып жүрөт. Эске сактоону аткаруу үчүн батарей кубатындагы кубаттуулук сарп кылынат. Эгерде ROM эсиндеги маалыматты өзгөртүүгө болбосо, андан айырмасы андагы маалыматтарды өзгөртүүгө болбой тургандыгы эсептелет.
Агымдык медиа
Агымдык медиа — провайдер тарабынан жеткирилип жаткан учурда акыркы колдонуучу тарабынан туруктуу түрдө алынып, ага көрсөтүлүп турган мултимедиа. "Агуу" этиши ушул жол менен жеткирип берүү же алуу жараянын туюнтат; бул термин каражатты эмес, аны жеткирүү ыкмасын билдирет. Файл жүктөп алуунун альтернативасы катары бул жараянда акыркы колдонуучу көрүп же укканга чейин мазмундун файлын толугу менен алат.
Акыркы колдонуучу болгон кардар файл толугу өткөрүлгөнгө чейин эле маалыматтык файлды (мисалы, тасманын же ырдын санарип файлын) ойнотуу үчүн медиа плеерди пайдалана алат. Жеткирүү ыкмасын бөлүштүрүлгөн медиадан айырмалоо айрыкча телекоммуникациялык тармактарга тиешелүү. Анткени көпчүлүк жеткирип берүү системалары табиятынан агымдык (мисалы, үналгы, телекөрсөтүү, агымдык колдонмолор) же болбосо табиятынан агымдык эмес (мисалы, китептер, видео кассеталар, аудио дисктер) болуп эсептелишет. Мисалы, 1930-жылдары фондук музыка эң алгачкы жалпыга жеткиликтүү агымдык медиалардын бири болгон; бүгүнкү күндө интернет телекөрсөтүүсү агымдык медианын жалпы түрү болуп эсептелет. "Агымдык медиа" деген термин видеодон жана аудиодон тышкары жашыруун субтитр, тикердик жабдык жана анык убактагы текст сыяктуу медиа дегенди билдирет. Анткени булардын баары "агымдык текст" болуп саналат.
Паралельная дарыясы
Паралельная — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Ширта дарыясынын оң жээгинен 61 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жүгөн
Бул — ат жабдыктарынын бир бөлүгү. Жылкынын башына катылат. Ат жабдыктарынын өлчөмү ар кандай болот. Орточо жүгөндү колдон чыгаруу үчүн анын тумшугунун эки жагы 16 смден — 32 см, эки «ооздук» келүүчү жери 6 смден 12 см, жүгөндүн «оң жаагы» 33—35 см., «сол жаагы» 80—82 см., «сагак» 40—42 см, «сагакты илүүчү жери 14. см. болушу тийиш. Мында ат жабдыктык кайыштын жазылыгы көмөлдүрүк, коюшкан үчүн да бирдей 2—2,5 см. болуп тилинет.
Күмүш чабылган жабдыктарындагы (көмөлдүрүк, куюшкан үчүн да) кайыш, булгаарынын жазылыгы менен жез, мис чөгөрүлгөн жабдыктардын эни бирдей эмес. Мисалы, азыр чеберлер жүгөнгө, көмөлдүрүккө, куюшканга жез чөгөрүүдө. Ошондо орточо жүгөндүн жаагы 52 — 54 см. мунун тумшугу 42—44 см. болушу керек. Кайык да, өрүм да ыкмасы менен бүткөн ат жабдыктарынын негизги бөлүктөрүнүн (жүгөн, көмөлдүрүк, куюшкан) жазылыгы үч см. ден ашпоого тийиш. Ооздук эки бөлүктөн турат да, эки чагамагы «жүзмө» аркылуу кайышка тутумдашат. Чагарактын айланасы 260° болуп, ооздуктун жагалмай канаты 9 см. келет. «Жүзмө» бекиген ушундай чагармагы бар шакекче аркылуу бири-бирине илише бекип, ойдогудай элпек кыймылга келип турган кош темир. Жүгөндүн башынын өлчөмүнө карай узартылып жана кыскартылып турат.
Кыз-келиндер токуна турган ат жабдыктарынын бөтөнчөлүктөрү өзүнөн-өзү кашкайып турат. Андай өзгөчөлүктөрдү атка катылган жүгөндөрдөн айрыкча баамдайбыз. Азыркы усталардын колунан тамган ат жабдыктар негизинен эркектерге таандык болуп эсептелет. Жүгөндөрдүн маңдайында «купасы» (көрчөгөсү) анын астында чачылары бар. Бул ушул эле жөнөкөй көрүнүшү аркылуу купулга толот.
Шөкөттөргө айнек, асыл таштар чөгөрүлөт. Күмүш «топчулардын» беттерине «себет» төгүшөт. «Чапкылоо ыкмасы» менен из түшүрүшөт. Ал кооз оюм-чийимдер кайберендердин сөлөкөттөрү кейиптенет. «Бугу мүйүз», «марал мүйүз», «кулжа мүйүз», «куш канат», («ит куйрук»), «түлкү куйрук» өңдөнүп, күмүштү көркөмдөө өнөрүнүн жогорку четине жетет. Жүгөндүн маңдайында, эки жаагындагы купа томпоктоло кыр чыгарыла чабылат. Буюмдун маңдай «купасынын» төмөнкү четинде 6,5—7,5 см, чачы үстүндө үч см. «жүрөкчө» болот.
Жүгөндүн эле өзүндө бир нече бөлүктөрү бар. Тумшук, сагак, эки жаактан турат. Өрүмчүлөр буларды бири-бирине тутумдаштырууда «Тээк» (эки жыгач) коюп, өрүп кетет. Буга «тээк» коюп отурбай, өз ичинен эле өрүм чыгарып, өрүп кетүүгө да болот. Булардын ортолоруна «Тээк» коюлгандыктан катуу кайыштын өрүм аралары бошураак көрүнсө сүткө же сууга салып өрүлгөн. Муну кургак өрүүгө болот. Себеби, антпесе заводдун кайыш өрүмү өтө катуу болуп калат.
Тизгин — «Окуроо түйгөн ак тизгин, Кош колунда карышып» («Манас»). Бул — жүгөндүн бир бөлүгү. Мингичти башкаруу үчүн ак кайыштан эни 1,5—2 см дей, узуну 225—240 см дей тилет. Анын учтары ооздуктун эки жагындагы чагаракка «чаян түйүштөлө» байланат.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Давид куруучу
Давид куруучу, Давид IV Георгиевич (1073-ж. ченде – 1125) – Багратиони династиясынан чыккан грузин падышасы. Грузин княздыктарын бир мамлекетке баш коштурууга көмөктөшкөн ири мамлекеттик ишмер. 1097-ж. селжуктарга салык төлөөнү токтотуп, Грузиянын көз каранды эместигин калыбына келтирген, ага Кахети, Эрити (1104) жана башка жерлерди кошуп алган. 1122-ж. Тбилисини бошотуп, Грузиянын борбору (мурда Кутаиси эле) кылган. Давид куруучу шаар, кербен сарай, көпүрө, жол курууга зор көңүл бөлгөн; агартуу ишин өөрчүтүп, Гелати академиясын негиздеген. Ушундай иштери үчүн ал «Куруучу» атыккан.
Волков, Геннадий Никандрович
Волков Геннадий Никандрович (31. 10. 1927, РСФСР, Чуваш АССРи, Чоң-Ялчик кыштагы – 27. 12. 2010, Чебоксары шаары) – этнопедагогика илиминин негиз салуучусу. Чуваш педагогика институнун физика-математика факультетин бүтүргөн (1949). Педагогика илимдеринин доктору (1967), профессор (1968), СССР Педагогика илимдер академиясынын (1989), Россия билимдер академиясынын, Социалдык жана педагогика илимдер академиясынын академиги. 1979—82-ж. Эрфурт Жогорку педагогика мектебинин профессору, 1984-ж. ардактуу доктору болгон. Чуваш педагогикалык институтунун физика-математика факультетин бүтүргөн (1949). Волков педагогика илимин теориялык жактан байыткан ийри илимпоз. «Этнопедагогика» (1974, 2000) аттуу эмгеги бул илим боюнча болочок мугалимдер үчүн жазылган негизги саамалык эмгектердин бири. Ал өз эмгектеринде окутуу-тарбиялоонун улуттук-аймактык жана маданий-этникалык бөтөнчөлүгүн, элдик педагогиканын улуттук жана жалпы адамзаттык маңызын, калыптануу жолун, өбөлгөлөрүн, усул-ыкмаларын, каражаттарын, анын учурдагы абалын, окуу-тарбия ишин этнопедагогика негизде өркүндөтүү маселелерин терең изилдеген.
Илимпоз ар түрдүү элдердин улуттук-педагогика салттар жана көз карашын ырааттуу изилдеген. Өзүнүн «Письма о «Манасе», «Созвездия земли» (1979), «Педагогика жизни» (1989) жана башка эмгектеринде жана бир катар макалаларында кыргыз элинин эпикалык чыгармаларында, үрп-адат, каада-салт, макал-лакаптарды чагылткан педагогика ойлорду изилдеген. Көптөгөн чет өлкөлөрдө «Манас» эпосундагы залкар педагогика идеяларды даңазалаган лекцияларды окуган. Кыргызстандык 20дан ашык илимдин докторун жана кандидатын даярдаган.
Салык башкалкасы
«Салык башкалкасы» – салыктык жана башка жеңилдиктерди берүү менен, чет жактан каржы капиталын тартуу саясатын жүргүзгөн чакан мамлекеттер менен аймактар. Кээде салыктан жеңилдетүү кирешелердин айрым түрлөрүнө гана таандык болот. Мисалы: Люксембургда банктар үчүн жеңилдетилген салык тартиби бар. Оффшордук аймактардан (борбордон) айырмаланып, Салык башкалкасында ар кандай жеңилдиктер чет өлкөлүк гана эмес, жергиликтүү компанияларга да каралган.
Эликтер
Эликтер (лат. Capreolinae) — бугулар тукумундагы кийиктердин бир уруусу, булардын эки түрү бар: кадимки элик (лат. Capreolus capreolus), Сибирь элиги (C. capreolus pygargus), Кыргызстанда акыркы түрчөсү кезигет. Эликтин түлөй элек баласы – чаарчык аталат. Куран — эликтин эркеги. Телки — эликтин ургаачысы.