cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чыгармачылык
Чыгармачылык — мурда болбогон жаңы сапаттагы материалдык жана рухтук баалуулуктарды жаратуучу коомдун, социалдык топтордун, инсандардын иш-аракеттери болуп саналат. Чыгармачылык бул жаңыларды социалдык прогресстин кызыкчылыктарын канагаттандыруу багытында, адамдын эркиндик деңгээлинин жогорулоосунда, коомдук мамилелерди гумандаштырууда, инсандын ар тараптуу шайкеш өнүгүүсүн камсыз кылуу максатында жаратуу дегенди туюндуруп билдирет. Чыгармачылык диалектикалык каршылык туу ал кайталап өндүрүү жана өнүмдүү, жемиштүү иш-аракеттердин биримдиги. Адам өзүнөн мурдагы муундардын жараткандарына таянып туруп жаңыны жаратат. Чыгармачылык ар түрдүү формаларда, илимий, көркөмдүк, өндүрүштүк, техникалык, саясий ж. б. формаларда билинип-көрүнөт. Анын негизин курчап турган дүйнөнү максаттуу өздөштүрүп, жаңыртып жаткан адамдардын предметтик-практикалык иш-аракеттери түзөт. Адамдын чыгармачыл иш-аракети жумшала турган маанилүү чөйрөсү – тарыхый коом. Андагы чыгармачылык ишинде Адам өзүн өнүктүрөт, өзүн тажрыйбалык жана рухтук-ыймандык (нравалык) жакшыртууларды бириктирген бир бүтүн Жан катарында калыптандырат. Азыркы учурдагы чыгармачылыктын маанилүү жагы- илимий ишкердик. Илимий билимин өнүктүрүүнүн негизинде Адам өзүнүн чыгармачыл дараметин бардык башка ишмердиктерде ишке ашырууга жөндөмдүү болот.
Оңчулдар жана солчулдар
Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Иткара (Том куймасы)
Иткара — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Томск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Томь дарыясынын оң жээгинен 149 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Кемерово шаарынын аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Каршылык термометри
Каршылык термометри – температура өлчөөчү курал. Анын иштеши металл, куйма жана жарым өткөргүчтөрдүн электр каршылыктарынын температурага көз карандылыгына негизделген. Таза металлдардан (мисалы, Pt жана Сu) жасалган. Каршылык термометри электр өткөрбөс материалдан жасалган каркаска оролгон металл зым же тасма түрүндө болот. Платина каршылык термометри – 263төн 1064°Сге чейин, жезден жасалганы – 50дөн 180°Сге чейинки, ал эми жарым өткөргүчтүү каршылык термометри (көмүртек, германий жана башка) төмөнкү температураны (0,1–100К) өлчөөдө потенциометр, логометр жана башка менен чогуу колдонулат.
Дан куурай
Дан куурай (Rubus idaeus, L., 1753) – роза гүлдүүлөр тукумундагы өсүмдүк. Бийиктиги 1–3 м. Тамыры көп жылдык, сабагы бир жана эки жылдык. Жалбырагы канат сымал, үчтөн жайгашат. Гүлү кош жыныстуу, өңү ак, топ гүл. Мөмөсү кызыл, сары жана кочкул кызыл. Дан куурайдын 120дай түрү бар. Азия, Америка жана Европанын субтропик бөлүгүндө өсөт. Жапайы түрү Кыргызстандын Ош, Нарын облусунда, Чүй, Ысык-Көл өрөөнүнүн капчыгайларында өсөт. Эгилме түрү ысыкка чыдамсыз, нымчыл келет. Мөмөсү даамдуу, ширелүү жемиш, күлгүн кызыл, жыттуу. Жылына эки жолу түшүм берчү сорттору бар. Жемишинен кыям, компот, шире даярдалат. Мөмөсүндө антибиотик бар. Дарылыкка колдонулат. Курамында 5,7–11,5% кант, 1–2% орг. к-та, 9,1–44 мг "С" витамини жана  жыттуу заттар бар. 1 га жерден 10 тдай түшүм алынат. Кыргызстанда Барнаул, Кузьмин, Мальборо, Калининград, Совет, Висхуна жана башка сорттору  эгилет. Илдеттери:антракноз, өсүмдүк даты, бозчирик, жалбырак бүрүшү. Зыянкечтери: дан куурай коңузу, дан куурай, кожогат шиш тумшугу.
Жаңы бака (Иглин району, Башкыртстан)
Жаңы бака — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Красновосход айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 51 киши. Почта индекси — 452408, ОКАТО коду — 80228830009.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Билим берүү системасындагы инновациялык (жаңылануу) процесстери
Билим берүү системасындагы инновациялык (жаңылануу) процесстери - – жаңыча окутууну, жаратууну, кабылдоону, баалоону, өздөштүрүүнү жана педагогикалык жаңылыкты кабыл алууну башкаруу процесси.
ХХ кылымдын башында илимде жаңы бир аймак түзүлдү, ал материалдык өндүрүштүн сферасында жаңычылыктын мыйзам ченемдүүлүктөрүн үйрөнүүнүн алкагындагы жаңы нерселерди киргизүү илими болуп саналат. Педагогикалык инновациялык процесстер Батыштагы чет өлкөлөрдө 1950-жылдын акырында, ал эми Орусияда акыркы он жылдыкта атайын изилдөөнүн предметине айланды. Кыргызстанда инновация боюнча макалалар 1990-ж. гана жарыялана баштады. «Инновация» түшүнүгү латын тилинен которгондо «жаңыны киргизүү» дегенди билдирет. Бул илимий адабиятта кээ бир процессти жүргүзүүнүн жаңыча жолу катары түшүндүрүлөт. Ошондуктан, инновация аркылуу кайсы бир системада бир сапаттык абалдан экинчи бир сапаттык абалга өтүү процесси жүрөт десе туура болот. Демек «инновациялык» процесс деген жаңычылдыкты жаратуучу, түзүүчү (иштеп чыгуучу), өздөштүрүүчү, колдонуучу жана жайылтуучу комплекстүү ишкер аракеттенүүнү өзүнө камтыйт. Мына ушул санап өткөн бардык ишкер аракеттенүүлөр окуу процессине киргизилгенде гана ал инновациялык окутууга жатат. Эгер ушул жаңыча ишкер аракеттер тарбиялык ишке, өстүрүүгө, же башкарууга байланыштуу болсо, анда ал инновациялык тарбиялоо, өстүрүү же башкаруу деп аталат.
Инновациялык окутуу окуу материалынын мазмунун, окутуунун методун жана формасын жаңылоо катары да көрүнөт. Эгер инновациялык окутуунун масштабы (көлөмү) боюнча аныктагыбыз келсе, ал жекече (локалдык), модулдук (комплекс түрүндө өз ара байланышкан, мис., бир түрдүү предметтер, же бирдей курактагы окуучулардын тобу), системалуу (жалпы мектепти камтыган) болуусу ыктымал. Эгер, мис., мектепте окулбай турган, программадан тышкаркы окуу материалы өздөштүрүлүүгө тийиш болсо, же класска жаңы технология киргизилсе, бул жекече жаңычылдык деп мүнөздөлөт. Эгер бардык класстарга бирдей, же бир нече класстарга жарыш түрдө жаңыча программа киргизилсе, ал модулдук жаңычылдык деп аталат. Эгер, жаңычылдык бүткүл мектепти кайра курууга багытталса, же жаңычыл билим берүүчү мекеме уюштурулса, ал системалуу жаңычылдык деп аныкталат. Дагы эмне дейбиз ошоо
Панфилов (Панфилов району)
Панфилов (Панфилов) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Панфилов районундагы айыл. Курама айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 7 762 киши.
Каршылык көрсөтүү кыймылы
Каршылык көрсөтүү кыймылы – 2-дүйнөлүк согуштун учурунда (1939–45) фашисттик оккупанттарга жана режимге, ошондой эле Европадагы коллаборационисттерге каршы патриоттук боштондук-демократиялык кыймыл. Каршылык көрсөтүү кыймылы фашисттик блоктогу өлкөлөрдө жана фашисттер оккупациялаган аймактарда күч алып, буга оккупацияланган өлкөлөрдүн эмиграцияда жүргөн өкмөттөрү, патриоттук уюмдар жана партиялар кошулган Каршылык көрсөтүү кыймылынын негизги максаты европалык өлкөлөрдү фашисттик баскынчылардан бошотуу, улуттук көз каранды эместикти калыбына келтирүү жана демократиялык саясий түзүлүштү орнотуу, прогрессивдүү социалдык кайра түзүүлөрдү ишке ашыруу болгон. Каршылык көрсөтүү кыймылына катышкандар (жумушчу, дыйкан, интеллигенция, дин өкүлдөрү, буржуазия жана согушта колго түшкөндөр жана башка) күрөштүн ар кандай формаларын жана методдорун колдонушкан: оккупанттардын буйруктарын аткарбоо, фашисттерге каршы үгүт иштерин жүргүзүү, иш таштоо, саботаж, диверсия, массалык демонстрация, партизандык күрөш жана куралдуу көтөрүлүш жана башка Каршылык көрсөтүү кыймылына СССР жана гитлерге каршы коалициядагы өлкөлөр жардам беришкен (фашисттерге каршы партизандык күрөштү даярдоо, үгүт иштерин жүргүзүү, согуш куралдары жана дары-дармектер менен камсыздоо жана башка). Каршылык көрсөтүү кыймылы Югославия, Греция, Албания, Польша, Франция, Бельгия, Дания, Болгария, Италияда кеңири кулач жайган. Фашисттер басып алган бардык өлкөлөрдөгү Каршылык көрсөтүү кыймылында 2 багыт болгон: 1) коммунисттик жана жумушчу партиялар жетектеген радикалдык кыймыл. Алар улуттук-боштондук жана өз өлкөсүндө революциялык кайра түзүүлөрдү жүзөгө ашыруу үчүн оккупанттарга жана коллаборационисттерге каршы куралдуу күрөшкө чыгууну көздөгөн; 2) өз өлкөсүнүн көз каранды эместиги үчүн күрөшүүгө, согушка чейинки тартипти калыбына келтирүүгө же либералдык-демократиялык түзүлүштү орнотууга умтулган эмиграцияда жүргөн өкмөттөр, буржуазиялык уюмдар жана партиялар. Каршылык көрсөтүү кыймылынын өнүгүшүндө бир нече этаптарга бөлүнгөн. 1939-жылдын сентябрынан 1941-жылдын июнуна чейин массалык күрөш уюштуруу, үгүт иштерин жүргүзүү, жашыруун уюмдарды түзүү жана чыңдоо, күч топтоо мезгили болгон. 1941-жылдын июнунан 1942-жылдын аягына чейинки мезгил Каршылык көрсөтүү кыймылынын күчөшү менен мүнөздөлөт. Югославия, Польша, Чехословакия, Болгария, Греция, Франция, Бельгия, Норвегия, Дания, Нидерланд жана Италияда оккупанттарга каршы күрөш күч алып, согуштук уюмдар, улуттук-боштондук армиялар жана фронттор түзүлгөн. 1942-жылдын аягы – 1944-жылдын жаз айына чейинки мезгилде, Кызыл Армиянын Сталинград жана Курск жанындагы тарыхый жеңишинен улам согуштун түп тамырынын өзгөрүшүнө байланыштуу Каршылык көрсөтүү кыймылынын социалдык базасы кеңейип, каршылык акциялары массалык түрдө өткөрүлүп, саясий жана социалдык-экономикалык маселелер боюнча программалык документтер иштелип чыккан. 1944-жылдын жаз–жай айларынан 1945-жылдын май–сентябрь айларына чейин Кызыл Армия фашисттик баскынчыларга кыйраткыч сокку уруп, советтик аймактан кууп чыгып, Чыгыш жана Түштүк-Чыгыш Европа элдерин бошотуп, союздаштардын куралдуу күчтөрү менен бирдикте гитлердик Германияны талкалаган.
Бирдиктер системасы
Бирдиктер системасы - кабыл алынган эрежеге ылайык айрым системаны түзгөн физикалык чоңдуктардын негизги жана туунду бирдиктеринин тобу. Ал физикалык чоңдуктардын табигый өз ара байланышын чагылдырган теорияга таянып түзүлөт. Аны түзүүдө негизги физикалык чоңдуктун эркин түрдө кабыл алынган бирдиги негизги бирдик деп аталат. Ошондуктан чоңдуктардын бир эле системасы үчүн бирдиктердин бир нече системасын жаратууга болот. Мисалы, узундуктан (L), массадан (M) жана убакыттан (Т) түзүлгөн чоңдуктардын LMT системасы үчүн ар кандай система түзүүгө болот. Мисалы, МКС (негизги бирдиктери: м, кг, сек); СГС (бирдиктери: см, г, сек); Британиялык система (бирдиктери: фут, фунт, сек). Мында системалардын белгиси (мисалы, МКС) алардын негизги бирдиктеринин атынын биринчи тамгалары боюнча түзүлөт. Алгач бирдиктер системасын 1832-ж. немец окумуштуусу К. Гаусс сунуш кылган. Негизги бирдиктер катары мм, мг жана сек кабыл алынган, ал эми туунду бирдиктери аныктоочу теңдемелери боюнча табылат. 1851-ж. немец физиги Вебер Гаусстун бирдиктер системасын электрдик чоңдуктар системасын түзүүгө колдонгон. 19-кылымдын экинчи жарымында Англияда негизги бирдиктери см, мг жана сек болгон бирдиктердин СГС системасы иштелип чыккан. Бирдиктердин СГС системасы физикалык изилдөөлөр үчүн абдан ыңгайлуу болгондуктан, 1881-ж. Биринчи Эл аралык электриктер конгрессинде кабыл алынган жана ушул эле конгрессте механикалык, электрдик жана магниттик чоңдуктардын СГС системасындагы туунду бирдиктери аныкталган. 1901-ж. италиялык окумуштуу Ж. Жоржи МКС системасына төртүнчү бирдикти электр бирдигин сунуш кылып, ток күчүнүн бирдиги А (ампер) алынган (МКСА). МКС ке термодинамикалык температуранын бирдиги (К) кельвинди кошуп, жылуулук бирдиктердин системасы (МКСК), 1919-ж. Францияда МТС системасы (м, т, сек) кабыл алынган. 19-к-дын акырынан баштап, бирдиктердин МКГСС (м, кгкүч, сек) системасын колдонулуп келген. Бул система техникада кеңири колдонулуп, көбүнчө бирдиктердин техникалык системасы деп аталат. Бирдиктер системасы жана көптөгөн системадан тышкары бирдиктердин болушу мамлекеттер аралык илимий жана экономикалык катнаш түзүүдө кыйынчылыктарга алып келген. Ошондуктан 19-кылымдын аягында бирдиктердин Эл аралык бирдиктүү системасын түзүү зарылдыгы пайда болгон. Бирок мындай системаны (СИ) киргизүү жөнүндөгү макулдашууга 1960-ж. гана 11-генералдык конференцияда чен жана салмактын бирдиктери кабыл алынган. СИ бирдигине жети негизги бирдик: узундук — метр (м), масса — килограмм (кг), убакыт — секунда (с), электр тогунун күчү — ампер (А), температура — кельвин (К), жарык күчү — кандела (кд), заттын саны — моль (моль) киргизилген. СИ жөнөкөй жана бир түргө алынып келингендиктен, көп мамлекеттерде, ал эми КМШ өлкөлөрүндө СИ системасы 1963-жылдан баштап колдонулган. Теориялык физиканын айрым бөлүктөрүндө бирдиктердин табигый системалары пайдаланылат. Бирдиктердин табигый системаларын немис физиги М. Планк (1906) жана англис физик Д. Хартри түзүшкөн.
Акча-кредиттик саясат
Акча-кредиттик саясат – экономикалык өсүштү жөнгө салууга, акча кунунун түшүп кетүүсүн токтотууга, төлөм каражатынын иштөөсү менен теңелүүсүн камсыз кылууга багытталган акча жүгүртүмү менен кредит чөйрөсүндөгү иш-чаралардын жыйындысы; мамлекеттин өндүрүш жүрүмүнө кийлигишүүсүнүн өтө зарыл усулунун бири катары кызмат кылат. КРУБ сомду коргоого жана анын туруктуулугун камсыз кылууга багытталган мамлекеттик акча-кредит саясатын жүргүзөт.
Оюнчук
Оюнчук туралуу
Оюнчук – көркөм сүрөт искусствосунун башка түрлөрү – скульпторлук, живопись, жасалга көркөм искусствосу, дизайн менен чектеш, мүнөзү боюнча аралашма, көркөм сүрөт искусствосунун бир түрү; оюнга, окутууга, эстетикалык тарбия берүүгө, балдардын өсүшүнө арналган атайын буюм.
Тарыхы
Оюнчук тарыхы көп миң жылдыкты өз ичине камтыйт. Анын келип чыгышы жөрөлгөлүк ритуалдар менен байланыштуу. Эң алгачкы О-тар (б. з. ч. III-II-к.) Египетте табылган (топурак, жыгач, кездемеден жасалган адам турпаттары, айбандардын сүрөтү, оюнчук идиштер, тери топтор). Антик доорунда оюнчуктар көп түрдүү боло баштайт:
Орто кылымдагы Европада оюнчук өндүрүшү менен Лимож столярлары (Франция), Нюрнбергдеги кол өнөрчүлөр (Германия) иш алып барышкан. Кайра жаралуу доорунда оюнчук кол өнөрчүлүктүн бир түрүнө айланат:
Алар жыгачтын кымбат породасынан, асыл таштардан, баалуу металл, кездемелерден жасалган. 1523-ж. Оюнчук термини пайда болгон. XVIII–XIX к. оюнчук өндүрүшүнүн борборлору Германияда (Зоннеберг, Нюрнберг, Зайффен), Францияда (Лимож, Страсбург) калыптана баштаган. XIX к. баштап оюнчуктун өнөр жайлуу Россия менен Украинанын территориясында жасалган эң байыркы оюнчуктар биздин заманга чейин II кылымга таандык. Москванын алдындагы Сергиев Посад шаарында дүйнөдөгү эң аз оюнчук музейинин бири жайгашкан.
Таасири
Балдарды эмгекке тартууга, активдүү эс алышына, ар тараптан гармониялуу тарбиялоого көмөк берет. Оюнчуктар идеялык, көркөмдүк жана педагогикалык жактан жетиштүү болуп баланын жаш өзгөчөлүгүнө ылайык келиши керек. Ал балдарга педагогикалык активдүү таасир тийгизет. Бала өз убактысында ар тараптан өсүшү үчүн анын психикасына жана дене өсүшүнө жардам берүүчү, жөндөмдүүлүгүн арттыруучу оюнчуктарды тандоо зарыл. Оюнчуктарды жасоого жана чыгарууга санитариялык көзөмөл жүргүзүлөт. Оюнчуктар формасы жана конструкциясы боюнча учтуу, кырдуу болбой, ойноого ыңгайлуу болууга тийиш. 3 айга чейинки балдарга көрүп алаксычу оюнчуктар (ачык түстөгү жыгачтан жасалган шалдырак, коңгуроо жана башкалар) ылайык. 7 — 8 айга чейинки балдарга кармалап көрүп ойногонго ар кандай формадагы кездеме, жыгач, резина, жумшак же катуу пластмассадан даярдалган оюнчуктарды берсе болот. Мезгил-мезгили менен оюнчуктарды алмаштырып, бат-бат жууп, керек болсо дезинфекциялоо керек, анткени бала колуна эмне тийсе, оозуна салат. 1ден 3 жашка чейинки бала (Мектепке чейинки балдар) буюмдарды ажыратып таанып, аларды эмгек куралы катары ойносо жакшы. Балдар пирамида, куурчактар, машина, күрөк, калак менен ойноп, алар буюмдун көлөмү, формасы, өңү жөнүндө түшүнүк алат, кыймыл активдүүлүгү көбөйөт. 3 жаштан 7 жашка чейинки бала өзүнө жашташ балдар менен коомдук турмушту чагылдырган темадагы оюндар менен ойноп, социалдык аң-сезимин калыптандырат. Балдардын оюнчуктарын атайын бөлүнгөн, ойноого ылайыкталган бурчка сактоо керек.
Мектеп жашындагы балдардын оюнчуктары
Мектеп жашындагы балдарга татаалыраак, бүтүндөй системадагы, тематикалык, универсалдык конструкторлор, химия, физика боюнча тажрыйба жүргүзүүгө арналган приборлор техника боюнча чыгармачылыкты өркүндөтүүгө, келечекте кесип тандоого жардам берет. Кыймыл-аракетти күчөтүүчү оюнчуктардын мааниси чоң. Аларга спорт оюндары, топ, секиргичтер жана башкалар кирет. Балдар улам чоңойгон сайын оюнчуктардын ордуна спорттук шаймандар, лыжа, велосипед, коньки, бадминтон жана башкалар менен ойной башташат. Куурчак театрын көрүү сахна өнөрүн түшүнүүгө жардам берет. Шашка, шахмат, стол үстүндө ойнолуучу оюндарга да кызыга башташат. Оюнчуктарды таза кармоо зарыл. Резинадан, пластмассадан жасалган оюнчуктарды ысык сууга соданын 2%түү эритмесин кошуп жууп, темир оюнчуктарды ысык суу менен тазалайт.
Биздин өлкөдө оюнчуктарды жасоо көркөм өнөр жайдын бир түрү. Алар баланы өз өлкөсүнүн, дүйнө элдеринин улуттук маданияты менен таанышууга, билүүгө жардам берет. Оюнчуктардын жаңы үлгүлөрүн сүрөтчү- дизайнерлер жаратат.
Оюнчуктун педагогикалык касиети
Оюнчук – балдардын көнүлүн ачуу жана билим берүү үчүн реалдык буюмдардын шарттуу чагылдырылышы, тарбиялоонун эң негизги таасирдүү каражаттарынын бири. Оюнчукка атайын педагогикалык, эстетикалык, гигиеналык талаптар коюлат. Педагогикалык талаптарга ылайык оюнчук баланын фантазиясын өркүндөтүп, айлана-чөйрөнү, жашоо-турмушту түшүнүүгө, улууларды туурап аракеттенүүгө, эмгекти сүйүүгө, техникага болгон кызыгууларын, байкагыч-баамчылдыктарын, көркөм табитин, чыгармачылыгын, жөндөмдүүлүктөрүн тарбиялайт. Оюнчук балдарда жолдошчулук сезимдерин тарбиялап, көңүлдөрүн куунак кылып, көңүлдөрүн ачат. Оюнчук көркөм чыгармачылыктын, элдик көркөм кол – өнөрчүлүктүн буюму катары, көркөм формада сырткы кубулуштардын образы катары, көркөм формада сырткы кубулуштардын образын балдарга жеткирет.
Бул образдар, формалар балдардын кызыгуу, кубануусун чакырышы керек. Ар бир улут өзүнүн тарыхый өнүгүшүнө жашоо-шартына ылайык балдар үчүн ар кыл материалдардан оюнчуктарды реалдуу шарт, турмуш менен байланышта образдуу жасап беришкен. Оюнчук тандоодо ата-эне, педагогдор балдардын жаш курагын эске алып төмөнкүдөй сапаттарына көңүл буруусу керек: ару кандай оюн-ишмердүүлүктөрдө пайдалана алууга ыңгайлуулугу, зыяндыгы, көркөмдүгү, кооздугу, тазалыгы, жеңилдиги жана башка. Оюнчук сюжеттик, дидактикалык, спорттук жана көңүл ачууга арналган болуп бөлүнөт. Сюжеттик-образдуу О-тар бизди курчап турган жансыз жана жандуу чөйрөнү чагылдырып, сюжеттик-ролдук оюндарда колдонулат (куурчактар, адамдардын жана жаныбарлардын фигурасы, оюнга керектүү оюнчук – буюмдар, техникалык жана башка).
Дидактикалык оюнчук
Дидактикалык оюнчук бул мазмунуна жана сырткы түзүлүшүнө карай билим берүүчү (өркүндөтүүчү) максатты көздөйт (конструкторлор жана курулуш, башкатырма, музыкалык, көңүл ачуусу оюнчук) жана башка. Спорт оюнчуктары балдардын кыймыл аракетин өркүндөтүүчү болуп ага 2–3 дөңгөлүктүү велосипед, топ, самокат, чыгырык, машина, чана жана башка. кирет. Көңүл ачуучу О-тарга көбүнчө элдик кыймылдуу оюнчуктар кирет:
Мисалы, кыргыз элинде «Так-теке» орус элинде «Кукла певалка» ачкыч менен буралып кыймылга келүүчү оюнчуктар жана башка. Азыркы учурда да мезгилдин талабына ылайык ар кандай мазмундагы, формадагы көркөмдөлүп жасалган оюнчуктар балдар үчүн чыгарылууда. Буларга коюлган негизги максат: алардын балдардын ден соолугуна, өмүрүнө зыян келтирбеген материалдардан жасалышы, көркөм, эстетикалык бийик деңгээлде аткарылышы жана атайы адистештирилген көркөм-техникалык кеңешмеде бекитилиши.
Григорьевка (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Григорьевка — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Ашкадар айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 115 киши. Почта индекси — 453142, ОКАТО коду — 80249816004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кан серпентинит кени
Кан серпентинит кени Баткен облусунун Кадамжай районунда, Кан шаарчасынан 15 км чыгышта, деңиз деңгээлинен 1000–1300 м бийиктикте. 1955-ж. изилденген. Серпентиниттер Кан руда талаасынын ультранегиздүү тоотектери менен туташ жатат. Анын узундугу 8 км, туурасы 2 км, тереңдиги 400 мге чейин. Бардык анализденген сынамыктарда МgОнун орточо өлчөмү 33% түзөт, зыяндуу кошунду – фторлуу кальцийдин жоктугу руданын сапатын жогорулатат. С2 категориясы боюнча серпентиниттин запасы 21 млн т, МgОго эсептегенде 7 млн т.
Билим берүүнүн философиясы
Билим берүүнүн философиясы – билим берүүнүн жалпы теориялык көз караштык көйгөйлөрү, системалуу негизи жөнүндөгү философиянын бир бөлүмү.
Билим берүүнүн философиясы коомдогу көп пландуу билим ишмердигинин түпкү маңыз максатын, стратегиялык, концептуалдык жана башкы рухий-дөөлөттүк багыттарын аныктайт. Билим берүүнүн философиясы билим берүү саясатын туура негиздүү жана перспективдүү нукка салууга, билим берүүнүн мазмундук-процессуалдык жагын туура өңүттө натыйжалуу иштеп чыгууга, педагогикалык практикага жана анын перспективасына теориялык-методологиялык пайдубал, туура илимий компас болуп берет. Кыргызстандын Билим берүүнүн философиясы негизинен Кыргыз Республикасынын Билим берүү доктринасында чагылдырылган.
Путч
Путч - армиянын (же бөлүктөн) же офицерлердин бөлүгүнүн күч колдонуу менен өкмөттү кулатуусу. Коомдук-саясий ситуация, баш-ийген топ, баш ийүүдөн баш тарткан, бирок кандайдыр бир абалды өзгөртүүдө так максатты коё албаган учур.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Бир жана эки жактуу беттер
Бир жана эки жактуу беттер - мейкиндикте жайгашуусу боюнча айырмаланган беттердин эки түрү. Мисалы, цилиндр эки жактуу бетке, ал эми Мёбиус барагы, Клейн бети бир жактуу бетке кирет. Бул беттердин мүнөздүү айырмачылыктары бар. Мисалы, цилиндрдин чеги эки ийри сызык, ал эми Мёбиус барагынын чеги бир ийри сызык. Туюк беттерден тор эки, Клейн бети бир жактуу бет болуп эсептелет.
Наргозуев, Бегалы Молдогозуевич
Кыскача өмүр жолу
1978-1983-жылдары Бишкектеги Кыргыз мамлекеттик университетинин (азыркы Кыргыз улуттук университетинин) журналистика факультетинде окуган.
1983-1984-жылдары “Кыргызфильм” киностудиясында кинорежиссердун ассистенти болуп эмгек жолун баштаган.
1987-1993-жылдардын аралыгында көркөм фильмдердин директорунун орун басары, жетекчиси болуп иштеген.
1993-жылдан 2003-жылга чейин “Ак калпак” туристтик фирмасынын жетекчиси болуп эмгектенген.
2003-2004-жылдардын аралыгында “Аман Эйр” авиаагенттигинин директору.
2004-2006-жылдары “Алтын Эйр” авиакомпанияларынын Үрүмчү шаарындагы (Кытай) өкүлү болгон.
2007-жылдан тартып “Эсен Эйр” жеке авиакомпаниясынын Президенти болуп иштеген.
2007-жылдан 2010-жылдын апрель айына чейин Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты болгон.
2011-жылы Бишкектеги Кыргыз мамлекеттик университетинин (азыркы Кыргыз улуттук университетинин) укук таануу факультетин аяктаган.
Учурда “KyrgyzToday” маалымат-аналитикалык сайтынын негиздөөчүсү катары жетекчилик кызматты аркалап келет.
Сыйлыктары жана башка коомдук наамдары
"Жылдын мыкты ишкери" наамына ээ болгон. Сертификат, «Агым» газетасы, 30.12.2005-жыл.
"Жылдын мыкты ишкери" наамы 2006-жылы дагы бир жолу ыйгарылган, «Агым» газетасы, 29.12.2006-жыл.
Аксы районуна социалдык-экономикалык жактан өнүктүрүүгө кошкон салымы үчүн "Аксы районунун Ардактуу жараны" наамы менен сыйланган. 2009-жылдын май айы.
Кыргызстанда мамлекеттик тилге кошкон салымы үчүн «Кыргыз тили» төш белгиси менен сыйланган. Күбөлүк кат. N98. 14.10.2009-ж. Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Улуттук мамлекеттик тил комиссиясы.
Улуттук телерадиокорпорациясынын «Кош жылдыз» теледолбоорунун мыкты катышуучусу лауреатынын Диплому менен сыйланган. 29.10.2009-жыл.
Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин парламентаризмди жана коомдук-саясий ишмердиги үчүн КР ЖК Төрагасынын жарлыгы менен  КР ЖКнын Ардак грамотасы мнен сыйланган. 18.11.2009-жыл.
«Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин 70 жылдык” мааракесине карата КР ЖК Төрагасынын жарлыгы менен сыйланган. 19.11.2009-жыл.
"Жылдын мыкты депутаты" наамы ыйгарылган Диплом менен сыйланды. «Ак жол» газетасы, 24-декабрь, 2009-жыл.
"Жылдын Элдик депутаты" Диплому ыйгарылган. «Народная» газетасы, 25-декабрь, 2009-жыл.
"Жылдын мыкты адамы" наамы менен сыйланган. «Кыргыз караван» газетасы. 25-декабрь, 2009-жыл. Сертификат.
"Жылдын мыкты саясатчысы" наамына татыктуу болгон. «Кыргыз руху» газетасы, 21-март, 2010-жыл. Сертификат.
10 Февраль (Бирдин айы)
10-февраль (кырг. Бирдин айынын ону) - Григорий жылсанагы боюнча жылдын 41-күнү, жылдын аягына чейин 324 (толук жылда 365) күн бар.
Наргозуев, Бегалы Молдогозуевич
Сыйлыктары жана башка коомдук наамдары
"Жылдын мыкты ишкери" Диплому ыйгарылган. «Алиби» газетасы, декабрь 2010-жыл.
10 Февраль (Бирдин айы)
- Босния жана Герцеговинанын Мамлекеттик Гимни кабыл алынган.
Наргозуев, Бегалы Молдогозуевич
Сыйлыктары жана башка коомдук наамдары
Кыргызстандагы Кинематографистер Союзунун мүчөсү. N 213. 26.06.2010-жыл.
10 Февраль (Бирдин айы)
- Азербайжанда өлүм жазасы эркиндиктен өмүр бою ажыратуу жазасына айланган.
Наргозуев, Бегалы Молдогозуевич
Сыйлыктары жана башка коомдук наамдары
2010-жылдан тартып “Содружество» саясий партиясынын мүчөсү.
2011-жылы Бишкектеги Кыргыз мамлекеттик университетинин (азыркы Кыргыз улуттук университетинин) укук таануу факультетин аяктады.
Кызыгуусу
Бегалы мырзанын аңчылыкка болгон кызыгуусу өтө күчтүү. Өзүнүн айтымында, аңчылыкта жол болобу, болбойбу бул экинчи маселе, ал үчүн эң башкысы ошол аңчылык процессине катышуу, ошондон ыракат алуу.
Экинчи кызыгуусу – бул «Көк бөрү». Жумасына бир жолу  республиканын «Көк бөрү» федерациясы уюштурган көк бөрүгө катышып, жумасына үч жолу улакчылар командасы менен  майданга чыгып, көк бөрү тартып келет. "Мен чоң улакчы эмесмин, бирок улактын атын угары менен азартым кармап, ошол жакка кандай жөнөгөнүмдү өзүм да билбей калам", - дейт.
Үчүнчү кызыгуусу – бул тоонун азарты. "Тоого канча чыксам да тойбойм. Айрыкча тоонун 3500 метр бийиктиктен кийинки катаал пейзажы адамды өзүнө катуу азгыртат. Чыгып келгенден кийин көп өтпөй рюкзагыңды көтөрүнүп алып жолго кантип чыкканымды билбей каламын".
Төртүнчү кызыгуусу - бул кыялында жаратып алган мыкты көркөм тасманы жарыкка чыгаруу. Бегалы мырза, өзү киносценарий жазат. Анын негизинде кинотасма тартууну максат кылып жүрөт.
Бешинчи кызыгуусу - саякаттоо, андан жан дүйнөнүн ырахатын табуу. Тибет, Кытай, деги эле чыгыш философиясына кызыгып келет.
Куб (Лабута куймасы)
Куб — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лабута дарыясынын оң жээгинен 19 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Креодонттор
Креодонттор (лат. Creodonta) — байыркы жырткыч айбандардын бир түркүмү.
Түриң сыйлыгы
Түриң сыйлыгы - жыл сайын Эсептөөчү техника бирикмеси (ЭТБ; англ. Association for Computing Machinery, ACM) тарабынан "эсептөө коомчулугунун техникалык табиятына кошулган салымы үчүн тандалып алынган инсанга" берилген сыйлык. Кошулган салымдар "компүтер тармагында узак мөөнөттүү жана ири техникалык мааниси болушу керек" деп каралган. Түриң сыйлыгы жалпысынан компүтер илиминдеги жана "Эсептөө боюнча Нобел сыйлыгындагы" эң жогорку артыкчылык деп эсептелет.
Сыйлык британиялык математик жана Манчестер университетинде математика профессору Алан Түриңдин урматына аталган. Түриң көпчүлүк учурда теориялык компүтер илимдерин жана жасалма интелекттин негиздеген адам деп айтылып келет. 2007-жылдан 2013-жылга чейин сыйлык 250,000 АКШ доллар өлчөмүндөгү байге менен коштолгон. Ал Intel жана Google тарабынан берилген каржылык колдоо менен ишке ашкан. 2014-жылдан тартып сыйлык Google тарабынан берилген каржылык колдоо аркылуу 1 млн АКШ доллар өлчөмүндөгү байге менен коштолуп келет.
Тарыхы
Сыйлыкты биринчи алган киши 1966-жылы Карнеги Меллон университетинен Алан Перлис болгон. Сыйлык алган биринчи аял 2006-жылы IBM компаниясынан Франсис Э. Аллен болгон.
Согуш куну
Согуш куну - Согуштан кийин жеңилген тараптын жеңген өлкөлөргө төлөй турган акчалай куну. Бул кун материалдык жактан маанилүү болгондуктан жана согушта кыйраган имараттарды кайра ордуна келтирүү үчүн колдонулган бул термин «кун» деп аталбастан «оңдоп-түзөтүү бересеси» деп аталат. Бул тармактагы эң маанилүү иш-чаралар I жана II Дүйнөлүк согуштан кийин жүргүзүлгөн. Өзгөчө Германия I Дүйнөлүк согуштан кийин «оңдоп-түзөтүү бересеси» делген акчалай кунду жеңген өлкөлөргө төлөөгө мажбур болгон. Бул кун алгач 56 миллиард доллар болуп, кийинчерээк 33 миллиард долларга ылдыйлатылган. Узак жылдар бою эл аралык түшүнбөстүктөрдү жараткан бул кун көптөгөн проблемалардын чыгуусуна себепкер болгон. Маселен, ушул кундун айынан Франция, Италия жана Бельгия мамлекеттери Германияга караштуу Рур аймагын басып алган, Германия бюджетинин оор абалда калышы менен немис валютасы - марка күчүн жоготкон, банктар карызга баткан, көптөгөн эл аралык конференциялар менен пландар (Давес жана Янг пландары) болуп, ушул карыздын төлөнүп-төлөнбөөсүн талкууга алган жана немис калкынын дүйнөлүк элдерге болгон кыжырлануусун жана кегин ойготкон. Акырында бул кундун бираз бөлүгү төлөнүп, калганы 1932-жылы биротоло жоюлган. II Дүйнөлүк согуштун аягында болсо мурдагыдай жеңген тарап Германиядан «оңдоп-түзөтүү бересесине» акча талап кылбастан, товар жана керектүү каражаттарды талап кылган. Ал гана эмес англистер, француздар жана орустар көпкө күтпөстөн Германиянын бир топ заводдорун бузуп алып кетишкен. Германия Израилге фашисттик мезгилде жана согуш учурунда каза болгон жөттөр үчүн 1,2 миллиард марка төлөгөн. Жогорудагы мисалдардан байкалгандай, согуш бедели (куну) белгилүү өлчөмдө болбойт. Акча, товар жана материалдык каражаттардан сырткары кээде жерлер да согуш куну катары берилиши мүмкүн.
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Куртка капчыгайы
Куртка капчыгайы — Молдо тоонун түштүк капталында Ак-талаа районунун аймагында орун алган. Куртка суусунун аккан багыты боюнча түндүктөн түштүккө 30–33 кмге созулат. Таманынын жазы жери 2–3 км, кууш жери 400–600 м; деңиз деңгээлинен 1800–2600 м бийиктикте жатат. Турпаты V сымал. Капчыгай суу эрозиясы менен аккумуляциясынын тыйжасында карбондун кумдук, сланец, конгломерат тектерин жеп, үбөлөнүшүнөн пайда болгон. Таманында төртүнчүлүк мезгилдин чөкмө тектери жокко эсе. Капчыгайга талаа, шалбаалуу талаа (2300 мге чейин), токой аралашкан шалбаа ландшафт алкактары мүнөздүү. Капчыгай аркылуу Ортоңку Нарын жана Соң-Көл өрөөндөрүн туташтырган авто жолу өтөт.
Гликоген
Гликоген, жаныбар крахмалы (С6Н10О5)n – киши жана жаныбарлар организминдеги запастык полисахарид, ал крахмалдуу өсүмдүктө запастык азык зат ролун ойнойт. Жашоонун бардык процесстери, биринчи кезекте (булчуң иши) Г. ажырашынан келип чыккан энергиянын эсебинен жүрөт. Г. адамдар, жаныбарлар организминдеги бардык ткандарда кармалат, өзгөчө боордо (20 % чейин), булчуңдарда (4 %- чейин) топтолот. О. эле ачыткычтарда, козукарында, жүгөрү данында да кездешет. Түзүлүшү б-ча Г. a-1,4-гликозиддик байланыш аркылуу байланышкан, полиглюкозанын бутакталган мол-ларынан турат. Бутактануу a-1,6-гликозиддик байланыш аркылуу түзүлөт. Ар бир 10 калдыкка болжол менен ушундай бир байланыш туура келет. Ал ири мол. массалуу тиешелүү болгон, ак түстөгү аморфтук күкүм, муздак сууда жакшы эрийт да, колоиддик эритмени пайда кылат. Жогорку концентрациядагы ээритмеси сүттөй болгон суюктук. Г. к-талар жана ферментер таасири менен жеңил гидролизденип декстринге, андан мальтозага жана глюкозага чейин ажырайт. Жаныбарлар ткандарда, гликолиз процессинин натыйжасында Г. сүт к-тасы пайда болот. Организмде глюкоза жетишпегенде ферменттер таасири менен запастагы Г. глюкозага чейин ажырап, канга өтөт.
Курманбек Бакиев
Бакиев Курманбек Салиевич — Кыргызстандык Саясатчы жана мамлекеттик ишмери, Кыргызстандын 2-чи президенти.
«Паблик рилейшнз»
«Паблик рилейшнз» (англ. рublic relations - көпчүлүк менен келишүү) - тенденцияларды анализдөө, алардын натыйжасын алдын-ала айтып берүү, уюмдардын жетекчилерине сунуш кылуу жана коомдун кызыкчылыгына жараша иш-аракеттердин программасын ишке ашыруучу искусство жана илим. « Паблик рилейшнздин» максаты - жалпы ой-пикирлерди жана жалпы кызыкчылыктарды табуу, билимге жана кеңири маалымдуулукка негизделген өз ара түшүнүүгө жетишүү үчүн эки тараптык мамилени орнотуу, ишенич атмосферасын түзүү. «Паблик рилейшнз» мамлекеттик башкаруу ишмердүүлүгүнүн башкы курама бөлүгү болуп эсептелет. Ошондой эле алар башкаруучу жана башкарылуучу кичи системаларын түзгөн адамдардын ортосундагы контакт түзүүнү жана алардын функцияларын иш жүзүнө аткарууну камсыз кылышат. «Паблик рилейшнздин» ар бир программасынын башкы милдеттери төмөнкүлөр: байланыш каналдарын жакшыртуу, кабарлоо жана түшүнүүнүн эки тараптуу - агымын түзүүнүн жаңы ыкмаларын иштеп чыгуу; уюмдардын жетекчилерин коомдук ой-пикир тууралуу маалымат менен камсыз кылуу; жооп ирээтиндеги иш-чараларды иштеп чыгууда аларга жардам көрсөтүү; коомчулуктун кызыкчылыгына жетектөөчү ишмердүүлүктү камсыз кылуу, аны алдын-ала көрө билүү жолу аркылуу түрдүү өзгөрүүлөргө даяр абалында колдоо; массалык маалымат каражаттары менен иштөө; уюмдун кадыр-баркын ырастоо. « Паблик рилейшнз». тармагындагы адис билимин жана шыгын төмөнкү чөйрөлөрдө колдонушу керек: мыйзамдын негизинде адамдын жүрүм-турумуна кеңеш берүү; мүмкүн болгон тенденцияларды табуу жана алардын натыйжасын алдын-ала айтып берүү; конфликттердин жана түшүнбөөчүлүктөрдүн өсүшүнө жол бербөө; өз ара сыйлоо жана социалдык жоопкерчиликтин калыптанышына жардам берүү; жеке жана коомдук кызыкчылыктарды гармониялаштыруу; өндүрүш мамилелерин жакшыртуу; квалификациялуу жумушчуларды ишке тартуу; өздүк кадыр-баркты түзүү, « Паблик рилейшнз ». кызматынын кызматкерлери жүргүзүп жаткан саясатты гана эмес, керек учурда билгичтик менен аны түшүндүрүү мүмкүнчүлүгүн колдон чыгарбоо, бул же тигил чечимдин кабыл алынышынын себептерин да түшүнүүсү зарыл. «Паблик рилейшнз». боюнча адис жетекчинин кеңешчисинин ролуна жана ага жеке максат жана милдеттерди коомчулук кабыл ала турган, акылга сыярлык саясатка өткөрүүгө жардам бере турган кеңешчи катары да чыга алат. «Паблик рилейшнз». кызматынын жетекчилери: «П. р». суроолору боюнча директор, маалымат кызматынын жетекчиси; « Паблик рилейшнз ». суроолору боюнча кеңешчи; коомдук мамилелердин суроолору боюнча директор, үгүттөө бөлүмүнөн башчысы. «Паблик рилейшнз». өзүнө төмөнкүлөрдү камтыйт:
Курманбек Бакиев
Өмүр баяны
Бийликке 2005-жылдын 24-мартындагы (Жалган Куран айдын 24) «Элдик ыңкылаптын» («Жоогазын ыңкылабынын») жеңишинин аркасында келген. Революциянын алгачкы сааттарында президентик милдетти Ишенбай Кадырбеков аткарган, андан соң бул кызматты Бакиев аркалап калган. 2005-жылы июлда (Теке айы)президент болуп жалпы тикелей шайлоонун натыйжасында шайланган. 2002-жылы (айтылуу Аксы окуяларынын маалында) өкмөт башчы болгон. 2009-жылы 23-августунда (Баш оона айдын 23) Кыргыз Республикасынын Президент шайлоосунда 6 талапкерлерден (Темир Сариев, Алмазбек Атамбаев, Жеңишбек Назаралиев, Курманбек Бакиев, Уметалиева, Мотуев) арасынан 80 % ашык добуштары менен жеңүүчү Курманбек Бакиев чыккан.
Умай эне
Умай эне (𐰆𐰢𐰖; Ұмай ана, Umay Ana) — Балдардын төрөлүшүн жана алардын төрөлгөндөн кийинки убактарындагы ден соолугун сактаган мифтик эне. У. э. Манас төрөлгөндө жардам берет:
Курманбек Бакиев
2010-жылкы элдик ыңкылап
2010-жылдын 6-7-апрелиндеги элдик толкундоолор ыңкылапка өсүп чыгып, натыйжада ал оболу 7-апрелде Бишкектеги Ак Үйдөн Ош шаары аркылуу туулуп-өскөн айылы Тейитке кеткен, андан соң ал 15-апрелде Казакстан аркылуу Беларуска кеткен. Ушул тапта ал Минскинин жанында жашайт. Биринчи аялы Татьяна Орусияда жана Европада байырлап жатат.
«Паблик рилейшнз»
Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Умай эне
У. э. Борбор Азияда жаралган, Азыркы Түштүк Сибирдеги Саян-Алтайдагы түрк жана моңгол тилинде сүйлөгөн элдердин диний түшүнүктөрүндө бүгүнкү күнгө чейин сакталып түндүктө якуттарга (сахаларга) чейин белгилүү. Орто Азияда У. э. кыргыздар менен өзбектердин диндик түшүнүктөрүндө мусулман дининин элементтери менен аралашып кеткен. У. э. 7 — 13-кылымдарда түрк рунн жазуу эстеликтеринде теңир, жер-суу менен катарлаш кудай катары аталган. У. э. байыркы түрк тарыхында зор роль ойногон. Байыркы түрк тилинде Умай деп курсактагы бала жаткан жайды, жатынды айтышчу. Тибет тилинде «ума» деп энени айтышат. Моңгол тилинде Умай жатынды билгизет. Кыскасын айтканда У. э. бул элдерде жаш балдарды коргоочу ыйык эне. Кыргыздарда У. э. да байыркыдан бери келе жаткан түшүнүк экенин, алардын оймо-чийме өнөрүндөгү «Умай» аттуу кештенин бизге келип жеткени. Мына ушундан улам байыркы түрктөр менен азыркы кыргыз эпосунун тыгыз байланышта болгонун да билүүгө болот. У. э-нин образы «Манас» эпосуна кыргыздардын исламга чейинки Борбор Азияда турган мезгилиндеги диний түшүнүктөрдүн негизинде кирген. Анткени У. э. жөнүндөгү маалымат жалаң гана «Манаста» эмес, фольклордун башка жанрларында жана эл оозунда сакталып келген.
Курманбек Бакиев
2010-жылкы элдик ыңкылап
Коррупцияга белчесинен батты деп шектелген уулу Максим Бакиев ушул тапта Улуу Британияда жүрөт.
Умай эне
Умай эне жөнүндө уламыш
Качандыр бир заманда Датка аттуу момун адам жашаптыр. Анын жети кызы болуптур. Эң кичүү кызынын атын Умай деп, чоң атасы Түкүбай акылман өзү койгон экен.
Мирзахалим Каримов
Каримов, Мирзахалим - жазуучу, котормочу. 1952-жылы 29-декабрда Тажик Республикасынын Жерге-Тал районуна караштуу Бүтөө-Көл айылында туулган. 1969-жылы кыргыз орто мектебин бүтүргөндөн кийин 1971–1973-жж. Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн.
Курманбек Бакиев
КРна тийген эмгектери
Президент Бакиевдин мамлекетке көп кырдуу саясатынын башатын түздү. Бир нече түрдөгү программаларга, практикалык иш-чараларга негиз болуп берди. Президент Бакиевдин мамлекеттик ишмердүүлүгүндө, ошондой эле кыргыз мамлекеттүүлүгүнүн соңку тарыхында, мазмуну жана масштабы жагынан эбегейсиз зор тарыхый окуя (ШКУ)Шанхай Кызматташтык уюмунун мүчөлөрүнүн жетинчи саммитинин Кыргызстанда өтүшү, мамлекет башчыларынын бул жыйынына Президент Бакиевдин төрагалык кылышы Кыргызстанга абдан чоң аброй алып келди. «Бишкек саммити», дүйнөлүк коомчулуктун көңүлүнүн борборунда болду. Ал эми кабыл алынган эларалык тарыхый документ «Бишкек декларациясы» Кыргызстан үчүн чоң утуш алып келүүгө тийиш. Кыргыз мамлекетинин тышкы саясатынын жыйынтыктары эларалык дипломатиянын лексиконунда кеңири колдонула баштады.
Мирзахалим Каримов
Эмгек жолун 1973-жылы Жерге-Тал райондук керек-жарак коомунда айдоочулук кесип менен баштаган.
1978-жылы Кыргызстанга келип, Кыргыз Мамлекеттик улуттук университетинин журналистика бөлүмүн 1983-жылы аяктап, 1984-жылга чейин Жерге-Тал районундагы тажик жана кыргыз тилдеринде чыгуучу райондук «Коммунист» гезитинде кабарчы, бөлүм башчы болуп иштеген. 1984-жылы Кыргызстанга көчүп келип, республикалык «Советтик Кыргызстан» (азыркы «Кыргыз Туусу»), андан кийин Кыргызстан профсоюздар Федерациясынын «Эл жарчысы» гезиттеринде кабарчы, бөлүм башчы, Иран Ислам Республикасынын Эл аралык «Альхудо» басмасынын Бишкектеги өкүлчүлүгүндө котормочу, «Азаттык» радиосунда штаттан тышкаркы кабарчы, «Жаңы кылым» гезитинде редактордун орунбасары болуп иштеген.
Умай эне
Умай эне жөнүндө уламыш
Атасынын муңканып, кайгы тартканын эстүү кыз Умай сезип калат. Ал өзүнүн жаштыгына карабастан чоң кишилерден артыгыраак ойлонуучу. Бардык нерсеге күчү жетпесе да, акылы жетчү. Көпкө ойлонуп отуруп Умай бир чечимге келет. «Алты жаш деген оңойбу эгерде жамандыгым болбосо, жаштыгым калган жок. Сөзсүз атамдын көңүлүн көтөрүп, дартына дабаа табышым керек. Бул өз колумдан оңой менен келбейт. Келген күндө да, убакыттан уттуруп коюшум мүмкүн. Ошондуктан чоң атам тапшырып кеткен китебин тезинен окуп чыгышым керек. Мунсуз, дартка дабаа болчударыны көпкө издеп калам. Китепти толук окуп чыксам, жалаң гана ата-энеме жардамым тийбестен, элге да тийиши мүмкүн»,— деген ойго келет.
Мирзахалим Каримов
М.Каримовдун «Чыныгы сүйүү» деп аталган алгачкы аңгемеси 1978-жылы «Кыргызстан маданияты» жумалыгында жарыяланган. Студент кезинде эле анын аңгемелери, очерктери, өзбек, тажик тилдеринен которгон адабий эмгектери республикалык гезиттерде, «Ала-Too» ж.б. журналдарда жарыяланып турган.
Умай эне
Умай эне жөнүндө уламыш
Убакыт аз өттүбү, көп өттүбү ким билсин, өзүнүн тырышчаак мүнөзүнүн аркасында Умай укмуштуудай дарыгер болуп чыга келет. Ал жөнүндө эл арасында кептер тарайт. Сыркоолуу адамдар келип андан жардам ала баштайт. Калк айтса, калп айтпайт деген эмеспи. Элге тараган имиш кептер чындыкка айланып, Умайдан дарыланып кеткендер куландан соо сакайып кетип жатышты. Ал жадагалса айбанаттарды да аяп, дарылай турган болду. Айыккандар бир эсе кубанса, аныдарылаган Умай, миң эсе кубанат. Ата-энесин сакайтып, алардын алкышына ээ болду. Умай үчүн келген кеселдердин баары бирдей боло турган. Аларды байлыгына, же мансабына карап мамиле жасоочу эмес.
Мирзахалим Каримов
1983-жылы «Мажүрүм тал» аттуу аңгемелер жыйнагы «Мектеп» басмасы тарабынан басылып чыккан.
Умай эне
Умай эне жөнүндө уламыш
Канча акылдуу болсо да, баланын балалык мүнөзү калат тура. Умай деле бала сыяктуу ата-энесине эркелегенди жакшы көрөт. Датка менен байбичеси кызынын кылык-жоругуна, боорукердигине жетине алышпайт. Бирөөнүн көзү тийбесин деп, тумар чийдирип мойнуна тагат. Умай ар дайым сыркоолуута чоң атам Түкүбайдын эми тийди деп айтып, эч качан мен дарыладым, мен сакайттым деп айтчу эмес экен.
Мирзахалим Каримов
М.Каримов «Тажик жазуучуларынын повесттери жана аңгемелери» деп аталган котормо китебин түздөн-түз тажик тилинен которгон.
Умай эне
Умай эне жөнүндө уламыш
Күндөр өтүп, жылдар жылып, Умай эне болду. Күн санап эненин аты ааламга угулуп, дүйнөгө тарады. Эми ал анын көлөкөсүнө сыйынчу болду. Ал гана эмес менменсинген дарыгерлер сыркоолууну көрөр алдында, оболу Умайга сыйынып: «Менин колум эмес, Умай эненин колу», деп туруп, андан ары өз иштерин жасашкан.
Галистео (Нү-Мексико)
Галистео (Нү-Мексико) (Galisteo) — Нү-Мексико штатынын Santa Fe округуна караган АКШ шаары.
Умай эне
Умай эне жөнүндө уламыш
Ошентип, алты жашар кыз өз тырышчаактыгынан, акылдуулугунан, ак эмгегинен жамы журттун оозуна алынып, «Умай эне» атка конуптур. Көптүн батасын алган Умай эне түбөлүккө өлбөс болуп калыптыр. Кимдин үйүндө сыркоолуу бала-бакыра болсо, ал ошол жерде болот дейт. Табы айныганга эм-домун салып, тезирээк айыгып кетишин тилейт дейт. Эл арасында азыр да Умай эне өтө жакшы көргөн кишисине гана жолутат деген ишеним сакталып калган.
Мирзахалим Каримов
Кыргыз тилинде
Мажүрүм тал: Аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1983. – 40 б.
Галистео (Нү-Мексико)
Калкы - 265 киши. Болжолдуу аянты - 6.8 км². FIPS коду — 35-27970.
Умай эне
Умай эне жөнүндө уламыш
Ооба, ылайым Умай эненин, колу тийсин, дарт жолобосун, кырсык алыс кетсин!
Мирзахалим Каримов
Кыргыз тилинде
Кыя жолдор: Повесть жана аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1987. – 107 б.
Каратегин: Аңгемелер, повесть, очерктер, күйдүргүлөр. – Б.: Бийик-тик, 2007. – 360 б.
Тажикстандык кыргыздар: Диалектологиялык түшүндүрмө сөздүк, оозеки чыгармалар, макал-лакаптар, очерктер, маектер. – Б.: Бийиктик, 2007. – 256 б.
Котормолору
Тажик жазуучуларынын повесттери жана аңгемелери: – Ф.: Адабият, 1996. – 350 б.
Мухаммад пайгамбардын осуяттары: – Б.: Бийиктик, 2008. – 152 б.
Билим сапатын көзөмөлдөө
Билим сапатын көзөмөлдөө – билим берүү процессинин зарыл компонентинин бири.
Билим сапатын көзөмөлдөө системасы мугалимдин, о. эле билим берүү мекемесинин ишинин сапатын аныктоого багытталат. Билим сапатын көзөмөлдөө окутуунун жыйынтыгы күнүмдүк көзөмөлдөө, тематикалык көзөмөл-дөө, жыйынтыктоочу көзөмөлдөө болуп бөлүнөт. Күнүмдүк көзөмөл-дөөнү негизинен мугалим жүргүзөт. Анын негизги максаты – окуучулардын учурдагы билгичтиктеринин калыптанышын текшерип туруу.
Жыйынтыктоочу көзөмөлдөө мугалим окуучунун билиминдеги мүчөлүштүктөрдү өз убагында байкап, керектүү оңдоолорду киргизет. Тематикалык көзөмөлдөө окуучулар тарабынан программанын чоң темаларынын кандай өздөштүрүлгөндүгүн байкоого багытталат. Жыйынтыктоочу көзөмөлдөө окуу жылынын ичинде 4 жолу жүргүзүлөт (1, 2, 3, 4-чейректен кийин). Аны мугалим өзү же мектептин администрациясы жүргүзөт.
Окуу жылынын аягындагы текшерүүнү башкаруучу органдар (билим берүү департаменти, райондук, облусутук бөлүмдөрү, министрлик) жүргүзүшү мүмкүн.
Каралма марганец кени
Каралма марганец кени Жалал-Абад облусунун Сузак районунда, Жалал-Абад шаарынан 50 км түндүк-чыгышта. Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш этегиндеги Каралма суусунун алабында жайгашкан. 1937-ж. табылып, 1942-ж. геол. чалгындоо жүргүзүлгөн. Кен аймагын мезозойдун чөкмө тектери түзөт. Руда чөкмө жолу менен пайда болуп, бор мезгилинин кумдук катмарында топтолгон. Ал негизинен кварц-марганецтүү кумдук, чанда кумдуктуу марганец конкрецияларынын кабатчалары менен линзаларынан турат. Марганецтин рудадагы орточо өлчөмү 6,0%. Негизги минералы пиролюзит. Руданын жалпы запасы: С1 категориясы боюнча 195,37 миң т, С2 – 290,366 миң т, С1+ С2 – 485,736 миң т. Марганецтин запасы: С1– 11,458 миң т, С2– 17,665 миң т. С1+ С2 – 29,118 миң т.
Орловка (Иглин району, Башкыртстан)
Орловка — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Красновосход айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 127 киши. Почта индекси — 452408, ОКАТО коду — 80228830010.
Улуттук инженерия академиясы
Улуттук инженерия академиясы (УИА; англ. National Academy of Engineering, NAE) - Американын коммерциялык эмес жана өкмөттүк эмес уюму. Улуттук инженерия академиясы Улуттук илимдер, инженерия жана медицина академиясынын бир бөлүгү болуп эсептелет. Аны менен катар Улуттук илимдер академиясы (УИА, англ. National Academy of Sciences, NAS), Улуттук медицина академиясы (УМА, англ. National Academy of Medicine, NAM) жана Улуттук изилдөө кеңеши (УИК, англ. National Research Council, NRC) бар.