cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Айдарбек, урук
Айдарбек - саруу, солто, чекир саяк урууларынын курамдарындагы уруктар. Антропоэтнонимдер.
Айдар - арабчада "арстан” маанисин берет.
Алиби (далил)
Алиби (далил) (лат. alibi  – башка жерде) – криминалистикада айыпталуучунун, же шектүү адамдын кылмыш жасалып жаткан учурда ал жерден башка жерде болгону тууралуу далилденген факты.
Атамкуль (Ермекеев району, Башкыртстан)
Атамкуль — Башкыртстандын Ермекеев районундагы айыл, Тарказин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 107 киши. Почта индекси — 452185, ОКАТО коду — 80225837002.
Helicobacter pylori
Геликобактер инфекциясы (Helicobacter pylori) - ашказан оорулары өтө кеңири таралган дарттардын бири. Анын негизги түрүнө өнөкөт гастрит, ашказандын жана он эки эли ичегинин жарасы жана рак оорусу кирет. Бул ооруларды чогуу жалпылап кароо талапка ылайык. Анткени анын бардыгы өнөкөт гастриттен келип чыгат. Эл арасында муну көп этибар алышпай, "элдин баары эле гастрит менен ооруйт, анын эмнеси бар, дарыланып деле кереги жок" деген пикирлер айтылат. Адистин көз карашында бул албетте туура эмес, себеби, өнөкөт гастрит убагында аныкталып, дарыланбаса, жарага, андан ары ракка айланат. Ашказандын жарасы жана рагы өнөкөт гастрит жок өзүнчө деле пайда болушу мүмкүн.
Атамкуль (Ермекеев району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Helicobacter pylori
Мурда ашказан оорулары тамак-ашка байланыштуу (диетаны кармабай коюу, ысык же муздак ичүү, режимди бузуу) келип чыгат деп эсептелчү. Бирок, акыркы 20 жылда ашказан оорусун козгой турган "геликобактер" деп аталган инфекция табылып, аны ойлоп тапкан чет өлкөлүк окумуштуулар Нобель сыйлыгын алышкан. Ал ашказандын ичиндеги былжырлуу челде жашап заң, шилекей, тиштин түптөрүндөгү өңөр аркылуу сыртка чыгып, адамдан адамга жугат. Тиричилик шартында кашык, чыны аркылуу, аларды бир нече адамдын бир эле учурда колдонуусунан улам тарайт. Ал таза адамга жуккандан кийин ашказанга келип түшүп, аны сезгентет дагы гастрит оорусун пайда кылат.
Эскертүү
Эскертүү – тартипке чакыруу чарасынын бир түрү. Оозеки түрүндө берилет.
Амнион
Амнион – сойлоп жүрүүчүлөр, канаттуулар жана сүт эмүүчүлөрдө түйүлдүктүн бир катмары. А. бар же жок болгонуна жараша омурткалууларды эки топко бөлүшөт: амниоттор, же татаал жана анамнийлер, же жөнөкөй түзүлүштөгү омурткалуулар деп. А. омурткасыздардын бир нече топторунда да кездешет (курт-кумурскалар, чаяндар, немертиндер).
Карабеков Кадырбек
Карабеков Кадырбек 1959-жылы 17-сентябрда Сузак районунун Багыш айылында туулган.
Кунтым-Пам-Еган дарыясы
Кунтым-Пам-Еган — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ватылька дарыясынын оң жээгинен 181 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 42 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ольховец (Озерка куймасы)
Ольховец — Орусиядагы дарыя. Орлов облусу, Тула облусу, Калуга облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Озерка дарыясынын оң жээгинен 7,1 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Ока бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Ока Орел шаарынан Белев шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Мокшыге кошулган куймасына чейинки Ока куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Ока.
Алиенация
Алиенация – 1) ажыратып алуу, күрөөгө коюу, сатуу; сатуу же берип ийүү укугу; 2) акциянын, капиталдын, баалуулуктун ээсинин алмашылуусуна алып келүүчү аткарымдар (м.: сатуу, өткөрүп берүү).
Сира-Ты-Вис
Сира-Ты-Вис — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Уса дарыясынын сол жээгинен 3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Айкөө, урук
Айкөө - сарыбагыш уруусундагы жантайдын курамындагы урук. Бул уруктун өкүлдөрү Чоң Кемин аймагын мекендеп келишет.
Жаңы бирюч (Нуриман району, Башкыртстан)
Жаңы бирюч — Башкыртстандын Нуриман районундагы айыл, Красногор айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 229 киши. Почта индекси — 452447, ОКАТО коду — 80245815004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Тасма (айыл)
Тасма (Тасма) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Түп районундагы айыл. Карасаев айыл округу составына кирет.
Спрингдэйл (Нү-Жерси)
Спрингдэйл (Нү-Жерси) (Springdale) — Нү-Жерси штатынын Кэмден округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 14409 киши. Болжолдуу аянты - 14.0 км². FIPS коду — 34-69900.
Фредерик Сеңер
Фредерик Сеңер (англ. Frederick Sanger, айтылышы: /ˈsæŋər/; 1918-жылы 13-август – 2013-жылы 19-ноябрь) - британиялык биохимик, эки жолу – эки кишиден бирөө, бир номинацияда (башкасы – Жон Бардин - физика жаатында) химия жаатындагы Нобель сыйлыгына ээ болгон, Сеңер, жалпысынан караганда эки Нобель сыйлыгына ээ болгон төртүнчү окумуштуу, илим жаатында эки Нобель сыйлыгына татыган үчүнчү окумуштуу. Сеңер 1958-жылы, "акзаттын, өзгөчө инсулиндин, түзүлүшү боюнча иш жүргүзгөнү үчүн" химия жаатындагы Нобель сыйлыгына ыйгарылган. 1980-жылы Уолтер Гилберт менен Сангер, "нуклеин кычкылдыктардын негиздеринин ыраатуулугуна аныктама бергендери үчүн" химия жаатындагы сыйлыгынын жарымын алган. Сыйлыктын башка жарымы Пол Бергке "нуклеин кычкылдыктардын, рекомбинанттык ДНКны эсепке алып, баштапкы изилдөөлөрү үчүн" ыйгарылган.
Каннибализм
Каннибализм (фр. cannibale – киши жегич ) – адам эти менен азыктануу. Алгачкы жамааттагы урууларда кеңири тараган. Тиричилик менен байланышкан каннибализм таш кылымынын байыркы стадияларында кеңири колдонулган. Бирок каннибализм үрөйдү учурган жана аномалдуу көрүнүш катары бааланат.
Анын рецидивдери өтө сейрек кездешет:
1) маданияттын өтө эле архаикалык формасы,
2) психиканын нормалдуу эместиги,
3) аманкалуу (орус. самосохранения) туюм маданий тыюу салууларды бузууга аргасыз кылган өзгөчө ачкачылык менен шартталган.
HP Data Protector
HP Data Protector - Берилиштерди камдоо, калыбына келтирүү жана камдарды борборлоштурулган башкаруу үчүн Hewlett-Packard ишканасы тарабынан жаратылган программдык жабдык.
Ар кандай көлөмдөгү ишкана үчүн иштеп чыгылган, ар кандай иштетүү системасын (Windows, Linux, Solaris, Unix), ар кандай берилиш булактарын (файлдар, Берилиш Түптөрүн Башкаруу Системалары, виртуалдык чөйрөлөр) жана ар кандай берилиштерди сактоо системаларын (ленталык, дисктик, виртуалдык китепкана) колдойт.
Дүйнөдө, Hewlett-Packard ишканасын кошкондо (топтом 14 петабайт көлөмүндөгү 17 000 серверди камдайт), 40 000 ден ашык ишканада колдонулат.
Ньяя
Акшапада Гаутама (же Готама) аттуу ойчул тарабынан түзүлгөн индиялык философиянын классикалык мектептеринин бири. Бул мектептин окуусу көп жагынан вайшешика системасына окшош. Бул окуу Ведаларды четке какпайт, бирок, өз ой толгоолорун өз алдынча негизде түзгөн. Ньяя кудайдын бар экендигине күмөн санабайт. Кудай бүткүл жандыктарга жыргалчылык тартулоо үчүн дүйнөнү жараткан.
Готаманын ою боюнча, кудай дүйнөнү жок нерседен эмес, түбөлүк жашаган атомдордон, мейкиндиктен жана убакыттан, эфирден, акыл-эстен жана жандан курган. Демек, кудай аталган элементтерди ирээтке келтирүү менен дүйнөнү жаратып, демиургдун ролун аткарат.
Бул дүйнөдө адам өз жүрүм-турумуна ылайык бактылуу боло алат же азаптарды тартат. Готама кудайдын болмушунун бир катар далилдерин сунуш кылган.
1. Дүйнөдөгү баардык нерселер менен кубулуштар себептен жаралышкан, дүйнөнүн себеби болуп кудай эсептелет.
2. Кудай адриштаны (пешенеге жазылган тагдырды) жөнгө салып турат. Даанышмандык менен өмүр сүрүү ишенимдүү, бейкапар жана бакыбат жашоого көмөк берсе, күнөөгө батуу менен адам келечектен күмөн санап, сар-санаага, ойго чөмүлөт.
Демек, кудай күнөөлүүнү бактысыз кылып жазалайт, күнөөсүздү бакытка чөмүлтүп, сыйлайт. Ньяя мектеби формалдуу логиканын мыйзамдарына таянган таанып-билүү теориясын өнүктүргөн.
Бул теория боюнча сезип-туюу, кабыл алуу сыяктуу таанып-билүүнүн эмпирикалык формалары менен күбөөлөө, салыштыруу, далилдө сыяктуу рационалдуу таанып-билүү тең укуктуу деп жарыяланат.
Ньяя мектебинин өкүлдөрү аваявамалар (мүчөлөр) деп аталган беш ой толгоодон турган силлогизмди иштеп чыгышкан:
1. Радха өлөт (пратиджня);
3. Бардык адамдар өлүшөт, мисалы, Суреш, Раджив, Омар (удахарана);
4. Радха дагы адам (упаная);
5. Демек, ал өлөт (нигамана).
Биринчи ой толгоо бир нерсени ырастайт; экинчиси бул ырастоонун негизделишин көрсөтөт; үчүнчүсү белгилүү мисалдар менен ырастоону бекемдеп, анын биринчи жана экинчи ой толгоо менен болгон байланышын көрсөтөт; төртүнчү ой толгоо алынган жалпылыкты берилип жаткан окуяга карата колдонот; бешинчиден мурунку ой толгоолордун негизинде жалпы ой бүтүмү алынат.
Бүркүт
Бүркүт (Aquila chrysaetos) – карчыга сымалдуулар тукумуна кирген эң ири кыраан куш. Узундугу 90 смге, канатын жайганда узундугу 2 мге жетет. Борбордук Азиянын бардык тоо кыркаларында таралган. Жайында деңиз деңгээлинен 2–3 миң м бийик зоолордо жашайт. Уясын аска-зоолорго салып, аны башка жырткыч канаттуулардан кылдат кайтарат. Март айында 1–2 жумуртка тууп, ургаачысы 45 күндө басып чыгарат. Бүркүт көзү курч, кыраан жырткыч куш. Түлкү, суур, эчки-теке, улар жана башка алып азыктанат. Кыргыздар эзелтен аны таптап, аң уулоодо пайдаланат. Мүнүшкөрлөр бүркүткө түлкү, карышкыр жана башка алдырат. Кыргызстандын Кызыл китебине катталган.
Абсолюттук кара нерсе
Бул түшүнүктү илимге 1859-жылы немис физиги Г.Р. Кирхгоф киргизген. Ал табиятта кезикпейт жана шарттуу түрдө ичи көңдөй, жарык өткөрбөгөн, бардык бөлүктөрүнүн температурасы бирдей жана нур кире турган кичинекей тешиги бар сфера абсолюттук кара нерсе катары алынат. Анткени мындай нерсеге тешикчеси аркылуу нур түшкөндө, анын ичинде нур көп ирет чагылып, нерсеге жутулуп (сиңип) отуруп, белгилүү бир убакыт өткөндөн кийин толук жутулат. Көөнүн нур жутуу жөндөмдүүлүгүнүн коэффициенти бирге жакын болгондуктан аны да жакындатылган мааниде абсолюттук кара нерсе деп кароого болот. Анын нур чыгаруу жөндөмдүүлүгү бирдей эле температурада ысытылган башка нерселерге салыштырмалуу жогору. Абсолюттук кара нерсе нур чыгаруу жөндөмдүүлүгү анын кайсы заттан экендигине көз каранды болбостон, анын температурасы менен гана аныкталып, Планк нурлануу мыйзамына баш ийет.
Самаганов Жээнбай
Самаганов Жээнбай (1915–1980) - cынчы.
Жээнбай Самаганов 1915-жылы Ак-суу районуна караштуу Ичке-Жергез айылында туулган. Фрунзедеги педтехникумду 1935-жылы бүтүргөн. 1935–1937-жж. Лейлек районунда толук эмес орто мектепте мугалим, директор болуп иштеген. 1937–1939-жж. Ыраакы Күн Чыгышта Кызыл Армиянын катарында болгон. 1939–1941-жж. Кыргызстан мамлекеттик педагогика институтунда окуйт. Согуш башталаар менен майданга жөнөп, Москванын алдында болгон согушта оор жарадар болот, 1943–1944-жж. пединститутта, 1947-жылга чейин СССР Илимдер академиясынын Кыргызстандагы филиалынын тил жана адабият институтунда аспирантурада окуйт. 1947–1952-жж. ошол эле институтта илимий кызматкер, 1952–1953-жж. Кыргызстан Жазуучулар союзунда катчы, 1953-жылдан «Ала-Тоо» журналында бөлүм башчы, Фрунзедеги телестудияда башкы редактор, «Мектеп» басмасында редактор болуп иштеген.
Ж.Самагановдун биринчи макаласы 1946-жылы чыккан. Кыргыз-совет адабиятынын 1948–1955-жж. чыккан хрестоматиясынын биргелешкен автору. Ал В.Белинскийдин, Бичер-Стоу Гариеттин, Николай Дубовдун чыгармаларын которгон. Ж.Самаганов 1949-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү болгон. «Ардак белгиси» ордени, «Эмгектеги артыкчылыгы үчүн», «Москваны коргогондугу үчүн», «1941–1945-жылдарда Улуу Ата Мекендик согушта Германияны жеңгендиги үчүн», «1941–1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согуштун жеңишине 20 жыл», «1941–1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согуштун жеңишине 30 жыл», «СССРдин Куралдуу Күчтөрүнө 50 жыл», «Улуу Атамекендик согуштун жеңишине 25 жыл» медалдары жана Эмгекчилер депутаттарынын Тоолуу Алтай областтык Советинин Аткаруу Комитетинин Ардак грамотасы менен сыйланган.
Жарык көргөн китептери
Кыргыз тилинде
Адабият хрестоматиясы. (Орто мектептердин 10-классы үчүн). – Ф.: Кыргызмамбас, 1949. – 451 б.
Советтик кыргыз адабияты боюнча хрестоматия. (Орто мектептердин 9–10-класстары үчүн. II бөлүк). – Ф.: Кыргызмамбас, 1950. – 876 б. (К.Баялинов, П.Балтин менен бирге.)
Кыргыз совет адабияты. (Орто мектептин 10-классы үчүн хрестоматия.) – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1954. – 467 б. 1956. – 398 б. 1957. – 398 б. (К.Асаналиев менен бирге).
Советтик Кыргызстан адабияты: Жыйнак. – Ф.: Кыргызмамбас, 1958. – 484 б.
Советтик Кыргызстан жазуучулары. – Ф.: Кыргызмамбас, 1958. – 273 б.
Советтик Кыргызстан жазуучулары: Кыргызстан жазуучуларынын био-библиографиялык справочниги. – Ф.: Кыргызмамбас, 1962. – 600 б.
Максим Горький: Чыгармачылыгы, кыргыз адабиятындагы мааниси. – Ф.: Мектеп, 1966. – 63 б.
Максим Горький: Өмүр жана чыгармачылык жолу. – Ф.: Мектеп, 1975. – 76 б.
Советтик Кыргызстан жазуучулары: Био-библиографиялык справочниги. – Ф.: Кыргызстан, 1976. – 726 б.
Орус тилинде
Писатели Советского Киргизстана: Био-библиографический справочник. – Ф.: Киргизгосиздат, 1958. – 259 с. М.Горький и киргизская литература. – Ф.: Киргизгосиздат, 1958. – 175 с.
Писатели Советского Киргизстана: Био-библиографический справочник. – Ф.: Кыргызстан, 1969. – 644 с.
КОТОРМОЛОРУ
Гарриет Бичер-Стоу. Том байкенин кепеси. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1959. – 408 б. Хижина дяди Тома.
Николай Дубов. Качкын. – Ф.: Мектеп, 1970. – 154 б.
'''Белинский В. Г.''' 1847-жылдагы орус адабияты жөнүндө ой. К–пте: В. Белинский. Тандалган чыгармалар. – Ф.: Кыргызстан, 1973, 158 – 273-б.
Болотбеков Суранбай
Болотбеков Суранбай 1959 -жылы 2-августта Сузак районунун Октябрь кыштагында дыйкандын үй- бүлөөсүндө туулган.
Алчикен уулу Ажыбек
Ажыбек Алчикен уулу, Ажыбек датка (болжол менен 1770—80-ж., Талас өрөөнү — болжол менен 1844—45-ж., ошол эле жер) — Талас өрөөнүндө жашаган уруулардын чоң манабы. Өзү алакчын уруусунан чыккан. Атасы Алчикен айтылуу баатыр адам болгон.
Ажыбек элге күйүмдүү болуп, бийлигин калыстык менен жүргүзгөн. Ажыбек, бир жагынан, кол алдындагы калкты ички-тышкы душмандардан коргоп, элдин көз каранды эместигин сактап калууга аракеттенсе, экинчи жагынан, ал уулдары менен бирдикте Кокон хандыгына да кызмат өтөп, алардын ишенимине, колдоосуна ээ болууга умтулган. Хандык тарабынан 1838-ж. датка даражасы ыйгарылып, өрөөндүн элин башкаруу укугу берилген. Ажыбек Кокон хандыгын бийлөөчү чөйрөдө таасири чоң кыргыз төбөлдөрүнөн болгон. Сан жылкысы болуп, 40 жигит кармаган. Ал Талас, Кетмен-Төбө, Чаткал, Аксы өрөөндөрүндөгү кыргыздарды уюштуруп, хандыкта кыргыздардын башкаруусун орнотуу үчүн Шераалыны такка огургузуу төңкөрүшүн жетектегендердин бири болгон.
Ажыбектин калк арасындагы чоң кадыр-баркынан, беделинен чочулап жана бузукулардын тилине кирген Шераалы хан аны өлтүрткөн. Ал каза болгондон кийин Талас өрөөнүнүн калкын анын уулу Нурак датка (аны Кудаяр хан даргага астырган), андан кийин небереси Кыдыралы датка (1826—1889) башкарган. Ал Чоң-Капкадан (Киров суу сактагычы) тоо этектей Кара-Ойго чейин канал каздырып, Талас суусун эгин талаасына пайдаланган. Бул арык азыркыга чейин пайдаланууда. Чөбөрөсү Эшенкул ажы (1868—1933) да элге барктуу, алымдуу адам болуп, дайыма болуш шайланган. Айылга мечит салдырып, молдо алдырып балдарды окуттурган.
Көркөм адабиятта
Масалбек Кыдыралы уулунун - «Ажыбек датка» дастаны.
Жон Бардин
Жон Бардин (англ. John Bardeen, айтылышы: /bɑːrˈdiːn/; 1908-жылы 23-май – 1991-жылы 30-январь) - америкалык физик жана электр инженери, физика жаатындагы Нобель сыйлыгына эки жолу ыйгарылган жалгыз окумуштуу Бардин, сыйлыкка 1956-жылы Уильям Шокли жана Уолтер Браттейн менен бирге транзисторду ойлоп тапкандары үчүн жана 1972-жылы Леон Купер жана Жон Роберт Шриффер менен бирге БКШ теориясы катары таанымал болгон жөнөкөй ашыкча өткөргүчтүктүн негизги теориясы үчүн ыйгарылган.
1990-жылы Жон Бардиндин аты LIFE Magazine журналынын "Кылымдын 100 эң таасирдүү америкалыктар" тизмесинде пайда болгон.
Рухий боштук
Рухий боштук (орус. духовный вакуум) – маданияттаанууда социалдык жана улуттук маданий өнүгүү жолундагы кризисти туюндуруучу бул термин адамдын бул дүйнөдө келечексиз, «үйсүз» калып, керексиз болуп калганын туйган кооптонуу, коркуу сезими менен коштолот.
Көк бөрү — 2018 Дүйнөлүк көчмөндөр оюндарында (Плей-офф)
Оюн № 15. Кыргызстан — Өзбекстан
{| width="100%"
Жаманкулов Абдымомун
Жаманкулов Абдымомун Зергер. 1910-ж. Аксы районундагы Тегене айылында төрөлгөн. Чарбада иштеген. Кийин Караван айылын жердеп калган. Зергердин чоң аталары Бердике, Бердибай күмүштү күлдүргөн чоң усталардан болгон. Абдымомунга ошолордун таалим-тарбиялары ченебей жуккан. Абдымомун кыз-келиндердин зер нускаларынан, салттуу үй буюмдарынан сырткары ат жабдыктарын кармоодо өзүнүн чеберчилигин даана аныктай алат. Уста ат жабдыктарын кармоодо ири алды аиын кайышын ийлейт. Уйду соёру менен терисин жибитип, жүнүн бычак менен алат. Талкуусуна салат. Кеминде эки-үч саат (эт бышымча) ийлейт. Анан майлуу сорпого салып алып кайра ийлейт. Андан кийин ийи келишкен кол кайышты текши тилет. Андан жүгөн, көмөлдүрүк, басмайыл, куюшкан өңдүүлөрдү өрөт. Ат жабдыктарынын эки түрүи колдон чыгарат. Бири - өрүмчүлүк өнөрү, экинчиси - беттеп кайышты каюу. Мында сыртына кара же кызыл күрөң булгаары коюп, ичине ак кайышты каттап тигет. Бул эки түрдү тең темир, жез жана күмүш менен шөкөттөйт. Зергерде кооз топчуларды куюнун ар кандай калыптары бар. Ал темирди эритип калыпка куюп, суугандан кийин кайыш бетине чабат. Накта күмүштү зым кылып тартат. Муну тартуунун да өзүнчө жол-жобосу бар. Күмүштү улам майда тешикчеден өткөрүп, зымдын ичкелиги аттын туу куйругундай болот. Күмүш зымды темир бетине жаткырып, кичинекей балкасы менен таптайт. Ошентип темир бетине торчолоп күмүш жалатат. Уста ушул эле ыкма менен топчу бетине да түр-оюм түшүрөт.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Алимент төлөө жөнүндө макулдашуу
Алимент төлөө жөнүндө макулдашуу – алимент төлөөгө милдеттүү адам менен алимент алуучу адам жана/же алимент төлөөчү же алимент алуучу адам аракетке жарамсыз болгон учурда – алардын мыйзамдуу өкүлдөрүнүн ортосунда түзүлгөн макулдашуу. Аракетке жарамдуулугу толук эмес адамдар А. т. ж. м-ну өздөрүнүн мыйзамдуу өкүлдөрүнүн макулдугу менен түзөт.
Жашы жетпеген балдарды багуу үчүн алимент төлөөгө
Алимент төлөөгө тийиш жараша жагдайлар, алар мүмкүн эмес списана же прощены натыйжасында банкрот. Ошондуктан айтканда негиздери үмүттөнө анда сакчылары ак ниет выполнят өзүнүн милдеттерин, взыщут алимент жана переведут алардын мыйзамдуу өкүлүнө, жашы жете элек балдар. Эгер алар иштебесе – даттануулар болсо аларды иштөөгө мажбур болушат.
Айтмерек, урук
Айт мерек - баргы уруусунун курамындагы урук.
Мындан сырткары, үркүтүп-чочутууда ж.б. колдонулат.
Этнонимдин фонетикалык өзгөргөн формасы “айт маарек” - “айтыңар кабыл, куттуу болсун” дегенди да туюнтушу мүмкүн.
Алтынай атынын мааниси
Алтынай (аял аты) - кыргызча алтын жана ай сөздөрунөн турат. Алтын - кымбаттуу металл, ай - жердин жолдошу (спутник). Айдай сулуу болсун ниети менен коюлат. Көбунчө сары кыздарга коюлган ат. Кээде Алтын деп колдонулат.
Эркектерде Алтынбек аты жолугушат.
Павда (дарыя)
Павда — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери Ляля дарыясынын сол жээгинен 216 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 36 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган,РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Степное (Сокулук району)
Степное (Степное ) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Сокулук районундагы айыл. Төмөнкү Чүй айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 200 киши.
Адашбек Кыдырмаев
К. И. Скрябин атындагы КАЧИни (1970), Кыргыз мал чарба ИИИнин аспирантурасын (1974) бүтүргөн.
Эмгек жолун (1962) колхоздо бухгалтер, зоотехник болуп иштөө менен баштаган. 1970-83-ж. Кыргыз мал чарба ИИИде илимий кызматкер. 1974-83 Сокулуктагы асыл тукум завод-тажрыйба чарбасынын директору. 1983-86-ж. Панфилов р-ндук советинин төрагасы, 1986-91-ж. партиянын Талас р-ндук к-тинин биринчи секретары. 1991-93-ж. КРдин айыл чарба жана азык-түлүк министри, 1993-жылдан КРдин Мамлекеттик асыл тукум мал чарбасы боюнча илимий-өндүрүштүк бирикмесинин генералдык директору жана Кыргыз мал чарба ИИИнин директору. КРдин Жогорку Кеңешинин эки жолку чакырылышынын (1985-90, 1990-95), Чүй облусу Кеңешинин (1995-99) депутаты. Мал чарба селекциясы боюнча адис. 150дан ашык илимий эмгектин, андан ичкери 2 монографиянын, 14 ойлоп табуунун, 12 китептин автору. КРдин айыл чарбаа Эмгектери сиң. кызматкери. «Ардак Белгиси» ордени жана Даңк медалы менен сыйланган. Эмгектери: Сүт өндүрүүнү ургаалдаштыруунун натыйжалуулугу. Ф., 1981; Материнская наследственность и физиологический подход в селекции молочного скота. Б., 2007; Уй чарбачылыгы (бодо малды өстүрүү жана асылдандыруу). Б., 2008.
Абсолюттук минимум
Абсолюттук минимум метеорологиялык элементтердин (абанын температурасы, атмосфералык басымы жана башка) белгилүү бир чөйрөдө, аймакта, өлкөдө же жалпы эле Жер шарында көп жылдык байкоо жүргүзүүнүн негизинде аныкталган эң төмөнкү өлчөмү; эң суук жер. Дүйнө жүзүндөгү эң суук жер Антарктидада, анда (Чыгыш станциясында) температуранын абсолюттук минимум -89,2 С катталган, Түндүк жарым шарда ал -68 С (Якутиядагы Оймякондо), Кыргызстанда -54 Сге чейин (Ак-Сайда) төмөндөгөн.
Эскиртки
Эскиртки – кылмыш-жаза укугундагы белгилүү бир убакыт өткөндөн кийин, кылмыш жасаган жакты кылмыш жоопкерчилигинен кутулта турган мөөнөт. Э. мөөнөт жасалган кылмыштын оордугуна же тартылган жазага жараша болот. Э. мөөнөтү 2 жылдан 15 жылга чейинки мезгилди камтыйт. Кылмыш жасап, өлүм жазасына тартыла турган адамга Э-ни колдонуу маселеси сот тарабынан чечилет. Эгер сот ага карата Э-ни колдонууну туура тапса, өлүм жазасына тартылбастан, эркинен ажыратуу чарасы чектелет. КР мыйзамдарында атайын каралгандай шартта, тынчтык менен адамзаттын коопсуздугуна каршы келе тургандай кылмыш жасалган учурда, Э. колдонулбайт (кара: <A href=""Эскирүү мөөнөтүн колдонбоо"">Эскирүү мөөнөтүн колдонбоо</A> ).
Оревка (дарыя)
Оревка — Орусиядагы дарыя. Орлов облусу, Липецк облусу, Курск облусу, Воронеж облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лазавка дарыясынын сол жээгинен 5,2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Көбүргөн
Көбүргөн — манжа ткандарынын ириңдүү сезгениши. Көбүнчө манжалардын тырмак тушунда кичинекей жарааттар (кесилген, сайылган, сыйрылган жана башка) аркылуу ириңдетүүчү микроб киргенде болот. Көбүргөн үстүнкү (териде, тырмактын түбү жана астында) жана терең (тери астында, тарамыш, муун, сөөктө) болуп бөлүнөт.
Тери көбүргөнү
Тери көбүргөнүндө теринин эпидермис (теринин үстүңкү) катмары ириңдейт: мында териде кандуу суюктук же суюк ириң толуп, чыңалган, кызарган ыйлаакча пайда болот; ачышат, анча катуу оорубайт, ыйлаакча акырындык менен чоңоёт.
Тырмак жанындагы көбүргөнү
Тырмак жанындагы көбүргөндө анын түбүндөгү териде тегереги кызарган, ириңдеген ыйлаакча пайда болот. Эгерде ириң тырмак астына өтүп кетсе, тырмак астындагы көбүргөн пайда болуп, ал тырмакты алып таштамайын айыкпайт. Көбүргөндүн бул түрү көбүнчө тырмак астын сайып же ага тикенек киргизип алганда пайда болот. Мында тырмак пластинасынын асты ириңдейт. Узакка созулуп, күчөп кетсе сөөккө өтүп кетиши ыктымал.
Терең жайгашкан көбүргөн
Терең жайгашкан көбүргөн көбүнчө манжанын ички бетинин тери астынан башталат. Бул жердин териси калың болгондуктан, пайда болгон ириң сыртка чыга албай, ал тарамыш, муун, сөөккө чейин өтүп кетиши ыктымал; кээде бул ткандардын баары жабыркайт. Тери астындагы көбүргөн такай сайгылашып, түнкүсүн ооруйт, кичине эле бир нерсе тийсе ооруганы күчөйт, уйку бузулат. Сезгенүү муунга же тарамышка тарап кетсе манжаны кыймылдатууга болбой калат. Айрыкча терең жайгашкан көбүргөн ар кандай кабылдоолорго алып келет. Ириңдетүүчү микробдор лимфа жана кан тамырлар аркылуу тарап, ар кайсы органдардын ткандарын сезгентет, ошондой эле сепсисти пайда кылышы ыктымал. Сөөк көбүргөнү тырмак манжаларынын кебетесин бузат, муун жана тарамыш көбүргөнүндө манжалар кыймылдабай калат. Көбүргөн көпкө айыкпаса, сезгенүү процесси алаканга, каруу билекке өтүп, оор хирургиялык операция жасоого туура келет. Ошондуктан көбүргөндүн белгилери билинер замат өз алдынча дарыланбай хирургга кайрылуу керек.
Алдын алуу
Көбүргөндү алдын алуу үчүн ар кандай жумушту иштөөдө кол кап кийип, манжаларды сактоо зарыл. Ошондой эле өндүрүштө жана үй тиричилигинде өздүк гигиена эрежелерин сактоонун мааниси чоң. Бармактагы кичинекей жараатты жууп тазалап, йод эритмесин сыйпап, бармактарга кирген тикенди дароо сууруп таштоо зарыл. Кесилген, сыйрылган, айрылган жана башка кичинекей жараатка йод сүйкөгөндөн кийин БФ-6 желими менен сыйпап коюп, манжага резина бармак кабын кийип алуу көбүргөндөн сактайт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Алмаштыруу (документтерди)
Алмаштыруу (документтерди) – накта документтерди жасоодон же жасалма документтерди түзүүдөн турган кылмыш. Кызматтык А. жана жеке адам жасаган А. болуп айырмаланат.
Жакып кызы Дуса
Жакып кызы Дуса (1888-1981) Килемчи. Ноокат аймагындагы Жал конушунда төрөлгөн. Жергеде килемчиликти өнүктүрүүдө көркөм үлгү тараткан. Улуу Ата Мекендик согуштан кийин өрмөк жана килем дүкөндөрүн куруп, кыз-келиндердин узданууларына насаатчылык кылган. Анын килем бетине түшүргөн үлгүлөрү «Жалбырак көчөтү», «Дуса көчөтү» деген атта айыл арасына тараган. Чебердин өнөктөшү, абысыны Бурайма болгон. Дусанын жекече уздануу аракеттери өз учурунда жазылбай, сүрөткө тартылбай калган.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Итий
Итий — организмде Д витамини жетишпегенде фосфор-кальций алмашуунун бузулуусунан болгон оору. Көбүнчө 2—3 айдан 2 — 3 жашка чейинки балдар ооруйт.
Итийге демейде ара төрөлгөн, начар, тежемел багылган балдар учурайт. Бала туура эмес тамактандырылса, начар багылса, таза абада жана күндө аз болсо Итий болот. Мындан тышкары баланын түрдүү оору менен көп оорушу, кош бойлуу эненин туура эмес эс алышы жана тамактануусу түрткү болушу мүмкүн. Бул учурда фосфор жана кальций минерал туздарынын алмашуусу абдан бузулат. Кальцийдин ичегиде сиңбей жана сөөктө чогулушу бузулуп, сөөк тканынын ичкеришине жана жумшарышына, нерв системасынын, ички органдардын ишинин бузулушуна алып келет. Итий менен ооруган балдар коркок болуп, чыргоолонот, начар уктайт, өтө терчил болот (тамактанып жатканда бети, уктаганда башы тердейт), тердеген жери кычышып, башын жаздыкка сүргүлөйт, желкесинин чачы түшүп, такыраят. Курсагы чоңоёт, ичи катат же өтөт. Булчуңдарынын тонусу начарлайт, кеч отуруп, кеч басат. Кийинчерээк сөөк системасында өзгөрүүлөр байкалат. Эмгеги кеч катат; башы чоңоюп, кежигеси жалпаят, төбө жана маңдай сөөктөрү өсүп, чекеси томпоюп калат. Сөөктүн жумшарышы жана булчуң ишинин бузулушунан көкүрөгүнүн формасы өзгөрөт. Тиши кеч жарылып, туура эмес чыгат. Отура баштаганда омуртка тутуму кыйшаят, буттары «X» же «0» формасында ийреет. Итий менен ооруган балдарга түрдүү жугуштуу оорулар тез жугат. Көп учурда Итий оорусуна ата-энелер көп көңүл бурушпайт же дарыгердин көрсөтмөлөрүн так аткарышпайт. Бул омуртка тутумунун жана буттун кыйшайышына, тамандын жалпайышына, жамбаш сөөгүнүн бузулушуна алып келерин эстен чыгарбоо керек. Ошондуктан оору белгиси билинери менен врачка кайрылуу зарыл.
Итийди алдын алууну бала курсакта кезде эле баштаган оң. Болочок эне таза абада көп болуп, туура эс алышы жана тамактануусу зарыл (кара Кош бойлуулук). Жаңы төрөлгөн балдарды Итийден алдын алууда эмчек эмизип, күн сайын денесин чыңдоочу көнүгүүлөрдү жасап, күнөстүү таза абада көп болушу талапка ылайык (кара Эмчектеги бала). Врачка баланы өз учурунда (ай сайын) көрсөтүп туруу керек. Врач жазында жана кышында кварц лампасы менен кактоону, балык майын берүүнү сунуш кылат. Керек болсо Д витаминин врачтын сунушу боюнча берип, дозасын эч качан көбөйтпөш керек. Себеби организмге Д витамини көп түшсө канда кальций туздары чогулат жана заара менен көп чыгарылат. Бул учурда жалпы организм ууланып, кан тамыр системасы, боор, бөйрөк жана ичеги-карын жолу жабыркайт (кара Гипервитаминоз). Дарылоодо Д витаминин башка дарылар менен кошо берүү, туура тамактандыруу чоң мааниге ээ. Керек учурда врач айыктыруучу гимнастика, массаж сунуш кылат.
Архипаллиум
Архипаллиум (гр. archi - улуу, эски жана лат. cortex – кыртыш) – эски кыртыш. Омурткалуулардын мээсинин алгачкы кыртышы; эволюцияда байыркы кыртыштан (палеокортекстен) кийинчерээк өөрчүйт. Сөөктүү балыктарда архикортексте жыт билдирүүчү нейрондор, ал эми амфибиялардан тартып гиппокампка айланат. Сойлоп жүрүүчүлөрдө А. татаал болуп бөлүнөт. Татаал түзүлүштөгү сүт эмүүчүлөрдө А. толугу менен кыртыш алдыңкы ядрочолордон бөлүнөт. Көпчүлүк учурда А. жана палеокортекстин функциясы бирдей каралат, ошондуктан алар архипалеокортекс деп аталат. Бир катар окумуштуулар аны мээнин лимбикалык системасына киргизген.
Михаил Раухвергер
Раухвергер, Михаил Рафаилович (1916, Одесса —1989, Фрунзе) — композитор, пианист. Кыргыз ССРинин эл артисти (1961). РСФСРдин искусствого эмгек сиңирген ишмери (1974). 1927-ж. П. И. Чайковский атындагы Москва мамлекеттик консерваториясын Ф. Блауменделдден фортепиано классы боюнча бүтүргөн. 1928—34-ж. Москва консерваториясында ассистент, доцент, профессор жана фортепиано кафедрасына башчы. Чыгармачылыгын консерваторияда окуп жүргөндө баштап, балдар үчүн ыр, хорлорду жазган. 1940-ж. Кыргызстанга келип «Ой тобо», «Ак кептер» өңдүү элдик ырларды үн жана фортепиано, хор үчүн иштеп чыккан. Музыкалык спектаклдердин, кинофильмдер үчүн музыканын автору. Кыргыз элинин баатырдык эпосу «Манаска» кайрылып А. Куттубаев менен бирдикте «Манас менен Алмамбет» (1944) драмасына музыка жазган. Ордендер жана медалдар менен сыйланган.
Ич алдырма дарылар
Ич алдырма дарылар — ичегинин перистальтикасын күчөтүп, ичегини тазалоочу каражаттар. Ич алдырма дарылар бардык ичегиге таасир этүүчү жана жоон ичегиге таасир этүүчү болуп бөлүнөт.
Бардык ичегиге таасир этүүчү дарыларга туздар (магний жана натрий сульфат), кастор майы кирет. Туздуу Ич алдырма дарылар сууда жакшы эрип, диссоциацияланатомиялык Андан пайда болгон иондор ичегиде начар сиңирилип, ичегиде осмос басымын жогорулатат. Натыйжада ичегинин ичиндеги суюктук көбөйүп, ичеги чоюлат. Ичегинин капталындагы рецепторлор дүүлүгүп, перистальтика күчөйт. Ошондуктан туздуу Ич алдырма дарылар тез таасир берет. Бул дарылар ууланганда кеңири колдонулат.
Жоон ичегиге таасир этүүчү дарыларга дары өсүмдүктөрдөн (крушина, александрия жалбырагы жана башка) алынган каражаттар кирет. Алардын негизги заттары — антрагликозиддер жоон ичегинин рецепторлорун дүүлүктүрүп, перистальтикасын күчөтөт. Ошондуктан булар ич дайыма катканда берилет. Таасири 8—10 сааттан кийин болот. Бирок, бул Ич алдырма дарыларды көп убакыт ичсе, тамак заттарынын сиңирилиши бузулуп, организм начарлайт. Аны менен бирге жоон ичегинин сезгичтиги бат начарлап, организм бул дарыларга көнүп калат. Ич алдырма дарыларды врачтын сунушу боюнча гана ичүү зарыл.
Логицизим
Логицизм – Лейбництин математиканы логикага айландырууга кылган аракети. Математика аналитикалык чындыкты окутуу үчүн керек. Лейбництин идеясын Фреге, Рассел улаткан.
Айдараалы Бейшүкүр уулу
Айдараалы Бейшүкүр уулу (лакап аты — Айдараалы Жөргөлөк; 1851, Кызыл-Адыр айылы — 1934, Кара-Буура району, азыркы Чолпонбай атындагы колхоз) — комузчу, эл куудулу, ырчы.
Айдараалынын комузга, ырга шыктуулугу, куудулдугу бала чагында эле көрүнгөн. «Курманбек», «Кожожаш» өңдүү кенже эпосторду айтып, өзү да юмордук, сатиралык мүнөздөгү ырларды чыгарган. Кыякчы, чоорчу да болгон.
Анын чыныгы атагын калк арасына комузчулук өнөрү тараткан. Элге кеңири белгилүү чыгармалары: «Ак кочкор канкы», «Канышбек», «Сары барпы», «Иле менен Кара тал», «Дубананын жар салганы», «Ак токту», «Сурнай күүсү» жана башка.
Ал ар бир күүнү ыр менен коштоп, күүсүнүн ыргагына жараша кебете кешпирин кубултуп, топусун төбөсүндө ойнотуп, ордунда жөрмөлөп, кол ойнотуп аткарган. Ошондуктан эл аны Айдараалы Жөргөлөк атка кондурган. «Дүнүйө», «Сен», «Сен дүйнө», «Кол ойнотмо» сыяктуу күүлөрдү чыгарган. Анын ашкере куудулдугу, кайталангыс таланты, аткаруучулук устаттыгы «Айдараалынын алты кайырмасы» менен «Көйрөң күүсүндө» айкын көрүнгөн. Азыр «Көйрөң күү» — комузчулар ансамблинин репертуарындагы негизги жана сүйүктүү номерлерден.
Самудинов Токтосун (Т. Мидинов)
Самудинов Токтосун (Т. Мидинов) - акын.
Токтосун Самудинов Сокулук районунун Сокулук кыштагында 1941-жылы 5-сентябрда туулган. 1963-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин журналистика бөлүмүн бүтүрүп, журналисттик кесипке ээ болот. Н.Г.Чернышевский атындагы Республикалык китепкананын басма бөлүмүндө редактор, Кыргыз телестудиясында редактор, «Ленинчил жаш» гезитинде башкы редактордун кызматтарында иштеген. 1977-жылы негизделгенден бери «Байчечекей» балдар журналынын башкы редактору болуп эмгектенип келет.
Кыргыз тилинде
Тоолор гана көрүшпөйт: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан,1971. – 34 б.
Салам кат: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1974. – 36 б.
Ат чабыш: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1976. – 120 б.
Мээр чөп: Ырлар пародиялар жана поэмалар. – Ф.: Мектеп, 1979. – 156 б.
Алтын сырга: Ырлар, уламыш, пародиялар. – Ф.: Кыргызстан, 1981. – 88 б.
Жашынмак: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1984. – 72 б.
Бешик ыры: Ырлар жана пародиялар. – Ф.: Кыргызстан, 1986. – 124 б.
Кол чатыр: Ырлар. – Ф.: Адабият,1989. – 128 б.
Сүзөнөөк ырлар же 101 пародия: Ырлар. – Б.:Кыргызстан, 1998. – 108 б.
Чаң баспасын сөздөрдү: Ырлар. – Б.: Адабият, 1991. – 128 б.
Той кечеге тосттор: Ырлар, юморлор, афоризмдер. – Б., 1999. – 128 б.
Даанышман ойлор: Афоризмдер, макал-лакаптар. – Б., 2000. – 134 б.
Тандамал: Ырлар жана пародиялар. – Б., 2003. – 230 б.
Орус тилинде
Долг: Стихотворения. – Ф.: Мектеп, 1982. – 100 с.
КОТОРМОЛОР
Инбер В.М. Апрель: Ленин тууралуу ырлар. – Ф.: Мектеп, 1984. – 31 б.
Куприн А. Ак жолтой доктор: Аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1978. – 42 б.
Кильчичаков М. Марал эмне үчүн мүйүзүн таштайт? /Котор.: Т.Самудинов, Ж.Алыбаев. – Ф.: Мектеп, – 58 б.
Симонов К.М. Аңгемелер /Котор.: Ж.Алыбаев, С.Карымшаков, Т.Самудинов. – Ф.: Мектеп, 1983. – 96 б.
Куприн А.И. Аңгемелер /Котор.: К.Саякбаев, Т.Самудинов, А.Кыдыров. – Ф.: Мектеп, 1984. – 59 б.
Махмуд Тофик. Жаңгак: Ырлар / Котор.: Т.Самудинов, А.Кыдыров. – Ф.: Мектеп, 1987. – 51 б.
Алмаштыруу аткарымдары
Алмаштыруу аткарымдары – өз эсебинен жана лицензияттын атынан чет өлкө валюталарын накталай сатып алуу, сатуу жана алмаштыруу аткарымдары. == Колдонулган адабияттар ==
Айтбай, урук
Айтбай - сарыбагыш (манап), солто (талкан) урууларынын курамдарындагы уруктар. Антропоэтнонимдер.
Айтбай - арабчада "эйдь" - майрам.
Чулпан (Ермекеев району, Башкыртстан)
Чулпан — Башкыртстандын Ермекеев районундагы айыл, Тарказин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 25 киши. Почта индекси — 452185, ОКАТО коду — 80225837005.
Култаев Каримжан
Култаев Каримжан 1959-жылы 8-октябрда Сузак районунун Октябрь кыштагында туулган.
Алтын валютасы
Алтын валютасы – түздөнтүз алтынга алмаштырылышы мүмкүн болгон акча бирдиги.
Абсолюттук нөл
Абсолюттук нөл - температуранын термодинамикалык температура шкаласы боюнча абсолюттук температураны эсептөөнүн башталышы. Системанын температурасы абсолюттук нөлгө жакындаса, анда системанын энтропиясы, жылуулук сыйымдуулугу, жылуулуктан кеңейүү коэффициенти нөлгө умтулат. Молекулалар жана атомдор толук тынч абалда болбостон, кристаллдык торчонун түйүндөрүндө «нөлдүк» термелүү жасап, эң кичине энергияга ээ болот.
Асанбек Иманбаев
Акын, котормочу, тележурналист Асанбек Иманбаев Тоң районунун Бөкөнбаев айылында 1943-жылы 16-сентябрда туулган. 1961-жылы Пржевальск шаарындагы Токтогул атындагы мектеп-интернатын, 1966-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүргөн. Эмгек жолун Тажик ССРинин Жерге-Тал районундагы Токтогул атындагы орто мектепте мугалим болуп иштөө менен баштаган. 1967–1968-жж. Ош мамлекеттик педагогикалык институтунда, 1969–1971-жж. Ош шаарындагы №24 мектепте мугалим, окуу бөлүмүнүн башчысы, 1971–1977-жж. Кыргыз мамлекеттик телерадиокомитетинде редактор, улук редактор, 1977–1983-жж. «Мектеп» басмасында редактор, 1980-жылы Кыргыз Республикасынын Маданият министрлигинин Республикалык илимий-методикалык борборунда редактор, улук редактор, 1983–1999-жж. Кыргыз телерадио комитетинде редактор, улук редактор, баяндамачы, бөлүм башчы, башкы редактордун орун басары болуп иштеген. Анын ырлары студент кезинен баштап республикалык гезит беттеринде жарыяланып, алгачкы ырлар жыйнагы «Жаз келатат» деген ат менен 1972-жылы жарык көргөн. 300гө жакын ырларына обон жазылып, айрымдары Кыргыз радиосунун Алтын казынасына жазылып алынган. Ал 100 гө жакын сатиралык интермедияларды жаратып, алар «Мыскыл жана тамаша» телеберүүсүндө пайдаланылган. А.Иманбаев «Нооруз» майрамына, Кыргыз Республикасынын эгемендүүлүгүнүн 10 жылдыгына, Кыргыз Республикасынын көрүнүктүү искусство жана адабият ишмерлеринин маараке салтанаттарына сценарийлерди жазган. Ал акын Т.Кожомбердиев менен бирге Г.Гейненин «Лирикасын», С.Айнинин, Милевдин, Л.Левчевдин чыгармаларын которгон. 1982-жылдан Театр ишмерлер союзунун, 1998-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Иркенлек (Нуриман району, Башкыртстан)
Иркенлек — Башкыртстандын Нуриман районундагы айыл, Красногор айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 0 киши. Почта индекси — 452447, ОКАТО коду — 80245815005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Амфистилия
Амфистилия (гр. amphi - тегерегинде жана stýlos - таяныч) - байыркы акулалар, сөөктүү ганоиддер , көп канаттуу жана манжа канаттуу балыктардын таңдай-квадрат кемирчеги баш кутуча (баш сөөгү) менен эки жерден бекиши. Ошол кемирчектин бир же эки өсүндүсү жана тил адынкы догонун гиомандибулярдык элементи (асма сөөк) аркылуу бекиши. Жаактын бекишинде  А. протостилиядан келип чыккан.
Сихорей-Се
Сихорей-Сё — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Юн-Яга дарыясынын оң жээгинен 2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Алтын кору
Алтын кору – борбордук эмиссия банкынын, мамлекеттик каржы органдарынын же эларалык валюта-кредиттик уюмдарынын карамагында турган (уютулган же тыйын түрүндөгү) борбордоштурулган алтын кору.
Абсолюттук нымдуулук
Абсолюттук нымдуулук абанын 1 м3көлөмүндөгү суу буусунун өлчөмү. Ал г/ж3 менен туюнтулат; атмосферада 0,1-1,0 г/мдан (кышкысын материктердин үстүндө, уюлдук кеңдиктерде) 30 г/м3га чейин, кээде андан жогору (экватордук зонада) болот.
Ажиматов Адылжан
Ажиматов Адылжан 1959-жылы 22-октябрда Сузак районунун Беш-Бала айылында туулган.
Страсмир (Нү-Жерси)
Страсмир (Нү-Жерси) (Strathmere) — Нү-Жерси штатынын Кейп-Мэй округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 175 киши. Болжолдуу аянты - 2.1 км². FIPS коду — 34-71250.
Кошмок сөздөр
Адабият
Абдувалиев Ибраим “Кыргыз тилинин морфологиясы”. Бишкек – 2008
Профессионал кыргыз адабияты жана «Манас».
Профессионал кыргыз адабияты жана «Манас». Профессионал кыргыз адабиятынын калыптанышында, өнүгүшүндө, ушул баралына жетишине фольклордун, анын ичинде «Манас» эпосунун да ролу чоң. Мында биринчи кезекте эпостун жазма адабиятка маанилүү көркөм булактардын бири катары кызмат кылышы, жазуучуларга тийгизген таасири, эпостун салттарынын сакталышы жана өнүктүрүлүшү, аны көркөм өздөштүрүү маселелери жатат. Бул жагдайлар профессионал адабиятта ар түрдүү мезгилдерде ар башкача өттү. 20-жылдарда кыргыз жазуучулары эпосту жыйноо, анын айрым окуяларын өзүнчө бастырып чыгаруу иштерин гана жүргүзүшкөн. «Манасты » көркөм өздөштүрүү 1930-жылдары башталган. К. Тыныстанов «Академиялык кечелер» (1932) пьесалар циклинде эпостун айрым окуяларын, мотивдерин пайдаланган. Акындар Ж. Бөкөнбаев менен ''К. Маликов'' «Айчүрөк» операсынын либреттосун жазган мезгилден жазма адабиятка эпостун драматургиялык булак катары таасири башталат. Буга чейин кыргыз адабиятынын тажрыйбасында мындай жанрда жазылган чыгарма болгон эмес. Авторлор эпостун «Семетей»  бөлүмүндөгү Семетей менен Айчүрөккө байланыштуу окуяларды тандап алып, операнын музыкалык өзгөчөлүгүнө ылайыкталган текст жаратышкан. Мындагы эпизоддор асресе күчтүү драматизми, каармандардын ачык-айкын мүнөздөрү, патриоттук, сүйүү, достук сезимдеринин күчтүү чагылышы менен айырмаланган. «Манас» эпосу барыдан мурда өзүнүн каармандык, баатырдык, көз каранды эместик идеяларды алып жүргөндүгү менен баалуу. Улуу Ата Мекендик согуш жылдарында жазуучулардын эпоско кайрылуусу да ушул жагдай менен байланышкан. Согуш мезгилинде республиканын жана башка театрларда'' Т. Сыдыкбеков менен К. Рахматуллиндин «Манас жана Алмамбет», ''К. Маликовдун «Сейтек»  пьесалары коюлган. Айрым мүчүлүштүктөрүнө карабастан бул чыгармалар кыргыз драматургиясында урунттуу жаңылык болуп калган. Авторлор эпостун сюжетине кайрылып, анын кызыктуу жерин эле албастан, асыресе эпостун текстиндеги драма үчүн материал боло турган окуяларды кылдат тандап алышкан. Бирок, эпостун айланасында түзүлгөн кырдаалга байланыштуу бул чыгармалар театрлардын репертуарынан алынып салынган. Согуш жылдарында А. Токомбаев “Манастын» обонуна салып, «28 баатыр» аттуу көлөмдүү ырын жазган. А. Токомбаев менен К. Маликов биргелешип жазган «Манас» операсынын либреттосу (1946) кыргыз драматургиясында дагы жакшы саамалык болгон. Операнын экинчи редакциясында, бир топ жакшыртылып, мүчүлүштүктөрү четтетилген, натыйжада улуттук дагы бир жакшы баатырдык опера пайда болду.
«Манас» эпосу — мезгилдин чыгармасы. Убакыт улам арылаган сайын аны көркөм өздөштүрүүнүн улам жаңы жактары ачыла берет. Азыркы адабий процессте буга Ж. Садыковдун көркөм тажрыйбасы айкын күбө. Ал улуу эпостун сюжетинде ««Айкөл Манас», «Манастын уулу Семетей», «Сейтек»  драмаларын жаратты. Бул бир жагынан эпоско болгон кызыгуусунун чексиздигин айгинелесе, экинчи жагынан кыргыз адабиятынын арымынын кеңдигин ырастайт. «Манас» эпосу профессионал жазуучулар үчүн жеке эле драматургия жаатында гана эмес, прозада, поэзияда көркөм булак болуп келүүдө. Прозада биринчи кезекте Ч. Айтматовдун эстетикалык ишмердүүлүгү өзгөчөлөнүп турат. Атактуу жазуучу улуу эпосту изилдеп, пропагандалап гана тим болбостон, анын сюжетин, идеяларын, көркөм каражаттарын чыгармаларында өтө билгичтик, чеберчилик менен пайдаланды. Ушул жагдайда «Кылым карытар бир күн» романындагы маңкурттун образын белгилеп көрсөтүү керек. «Манас» эпосунда кытай, калмактар кыргыздарды чаап, талап, тентитип гана турбастан, айрыкча жаш балдардын башына шири кийгизип, кул кылгандыгы айтылат. Ушул кичинекей эпизоддон Ч. Айтотатов маңкурт жөнүндө дүйнөгө тараган легенда жаратты. Мында жазуучу адамды айбандан бөлүп турган, акыл-эстен, аң-сезиминен ажыратып, мал катары пайдалануу антигуманизмдин эң жеткен чеги экендигин гана көрсөтпөстөн, азыркы карама-каршылыкка жык толгон доордо маңкуртчулуктан сак болууга чакырат, анын адамзат үчүн коркунуч экендигин белгилеп, «коңгуроо кагат».
«Манас» Ч. Айтматовдун «көркөм акыл-зээнинде кандайдыр бир айрым үзүндүлөрү, кээ бир белгилери менен эмес, барыдан мурда синкреттик искусствонун улуу туундусу катары, өзүнчө бир бүткөн система катары жашайт» (К. Асаналиев).
Кыргыз совет адабиятынын өнүгүүсү ырастап олтургандай, улуу чыгармага кызыгуу улам арбууда. Азыркы кезде бул багытта жазуучулар А. Жакыпбековдун, К. Жусуповдун, О. Айтымбетовдун тажрыйбалары бир топ алгылыктуу. Булар эпостун материалдарына таянуу менен көптөгөн көркөм изилдөөлөрдү жана жалпылоолорду жүргүзүп, өздөрүнүн оригиналдуу чыгармаларды жаратышкан. «Манас” — акын-жазуучулар үчүн соолбос берекелүү булак. Бирок, аны өздөштүрүү чоң чеберчиликти, зиректикти талап кылат. Эпостун сюжеттерин, образдарын, идеяларын, мотивдерин, көркөм каражаттарын, жалпы эле эпостун зор дүйнөсүн көркөм өздөштүрүү боюнча алдыда али зор милдеттер жатат. Профессионал адабият канчалык жетилбесин, кандай бийикке көтөрүлбөсүн, фольклор анын көркөм булактарынын бири болуп, өзүнүн жаңы «сырларын» улам ача бере тургандыгы айкын.
Речитатив
Речитатив (латынча recitare, италянча recitatio — үн чыгарып окуу, кырааты менен айтуу) — музыка өнөрүндөгү аваздык жанрларда колдонулуучу көркөм окууга жакын турган, эркин же так ритмдеги сабатмалуу речти обондоштуруу ыкмасынын бир түрү. «Музыкалаштырылган кеп» деген түшүнүк менен да мүнөздөлүп жүрөт. Р-дин эң негизги мааниси — сүйлөнгөн сөздүн маңызын, андагы эмоцияны, сезимди үндүн кубулушу менен ачып бере алгандыгы. Ошондуктан Р-ди «кырааттын искусствосу» («искусство интонаций») деп да коёт.
Кыргыздын элдик көркөм өнөрүнүн чордонун музыкалык-поэтикалык синкреттик өнөр түзүп келгендиктен, Р. эң маанилүү жана кеңири колдонулуучу каражат, көркөм ыкманын бири болгон. «Кырааттуу сөз» — кыргыздын сөз өнөрүнүн (речь) өзгөчөлүгүн түзүп турган феномен. Бекеринен 19-кылымда келип, кыргыздардын куюлуштура сүйлөгөнүн биринчи жолу уккан европалык окумуштуулар алардын «сөздөрүнүн ырааттуулугуна» таң калышкан эмес. Улуттук маданиятта Р. акындардын чыгармачылыгында, «Манас» баш болгон эпостордо эң бийик жана көп түрдүү өнүгүүгө жетишкен. Поэтикалык сөз негизинин, ритмикалык агымынын тактыгы, дааналыгы, өзгөчө обондуулугу, ыргактуулугу кыргыз Р-инин өзгөчөлүгү болуп эсептелет. Р-дин обондук турпаты ага өзөк болгон сөз тизмегине, чыгарманын мазмунуна гана эмес, көбүнесе Манасчынын (акындын) талантына, аткаруучулук дареметине байланыштуу. Маселен, улуу Манасчы Саякбай Карала уулунун,  аткаруусунда эпостон Р-дин «миң түркүн» кубулушун кезиктирүүгө болот.