cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гелий
Гелий - (Helium), Не элементтердин мезгилдик системасынын VIII тобундагы химиялык элемент. Катар н. 2, ат. м. 4,003, тыгыздыгы 0,178. 1895-ж. англ. химик У. Рамзай клевеит мпнералынан бөлүп алган. Жер кыртышында массасы боюнча 3'10-7%тп түзөт. Абада көлөмү боюнча 0,0005%, жаратылыш газында 10%ке чейин кезигет. Ал космосто кеңири таралып, Күн, жылдыз атмосферасында жана метеориттердин курамында жолугат. Жаратылыш гелийи эки туруктуу пзотоптон (4Не, 3Не) турат. Кадимки шартта түссүз, жытсыз, бир атомдуу инерттүү газ, кайноо t 268,93°С. Кадимки басымда суюк гелий канчалык муздатса да катпайт. Жогорку басым алдында гана катууланат. Гелийдин атому ядродон жана эки электрондон турат. Иондошуу потенциалы бардык башка элементтердикинен чоң. Өнөр жайда жаратылыш газдарын өтө муздатуу жолу менен алынат; металл иштетүүдө, тамак-аш консервалоодо инерттүү чөйрө түзүү, өтө төмөнкү темпра алуу үчүн жана атомдук энергетикада, физикалык лабораторияда колдонулат.
Якуп (Кушнаренк району, Башкыртстан)
Якуп — Башкыртстандын Кушнаренк районундагы айыл, Матвеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 140 киши. Почта индекси — 452236, ОКАТО коду — 80240840004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кудук (Ноокен району)
Кудук-Сай айылы (Кудук-Сай) — Кыргыз Республикасынын Жалал-Абад облусунун  Ноокен районундагы чакан айыл. Достук айыл округуна составына кирет.
Калкы
Калкы - 217 киши.
Кичи Кара-Кем дарыясы
Кичи Кара-Кем — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чулышман дарыясынын сол жээгинен 139 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ябто-Яха (Хонде-Яха куймасы)
Ябто-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Хонде-Яха дарыясынын сол жээгинен 19 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 54 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Неру-Ю
Неру-Ю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Адзьва дарыясынын оң жээгинен 103 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 37 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Прокариоттор
Прокариоттор (Procaryota, προ «алдында» жана «ядро») – калыптанган ядросу жок, типтүү хромосомдук аппаратсыз, митохондриясыз организмдер. Буларда ДНКнын жана аз сандагы белоктордун оролушкан молекулалары бар. П-до митоз жана мейоздук көбөйүү да жүрбөйт. Алар 3000ге жакын түрдү кармайт. Буларга көптөгөн бактериялар, көкжашыл балырлар жана вирустар кирет.Бактерия менен кок жашыл балырларда ядро жок.Ошондуктан,аларга чейинкилер-прокариоттор деп аталат.Алардын хромосомалары цитоплазмадан ядро чел кабыгы менен болунбостон цитоплазмада эркин жайгашкан.Мындай клеткалар амитоз жолу менен гана болунот.
Кара-Кулжа (айыл)
Кара-Кулжа, Кара-Кулжа району – Ош облусунун Кара-Кулжа районундагы кыштак, райондун борбору. Кара-Кулжа айыл округуна караштуу. Кара-Кулжа суусунун сол өйүзүндө, деңиз деңгээлинен 1440 м бийиктикте жайгашкан. Облустун борбору Ош шаарынан 105 км чыгыш тарапта. Калкы 11,8 миң (2009); негизинен мал менен алектенип, дыйкан чарбаларында эмгектенет. Эки орто жана мектеп-интернат, маданият үйү, оорукана, бейтапкана, мейманкана бар. Турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү, соода түйүндөрү, үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу иштейт.
Гелиограф
Гелиограф - (гелио... жана ...граф) 1) метеорологияда күн тийүүнүн узактыгын автоматтык түрдө жазып туруучу прибор. Ал экиге бөлүнөт: биринчиси күн нурунун жылуулук таасиринен иштесе, экинчиси химиялык процесстердин жардамы менен иштейт. Практикада көбүнчө Кемпбелл-Стокс гелиографы колдонулат. Ал күн нурун чогултуучу негизги бөлүгү дпаметри 94-96 мм келген айнектен жасалган шар. 2-түрү цилиндр формасында, үч тешиги бар. Гелиографтын тешиктеринен кирген күндүн нуру шкалаларга бөлүнгөн кагазга пзпн калтырып, ал боюнча күндүн тийиши канча убакытка созулгандыгы аныкталат. 2) Астрономияда Күндү сүрөткө тартуучу телескоп.
Мид (Оклахома)
Мид (Оклахома) (Mead) — Оклахома штатынын Bryan округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 123 киши. Болжолдуу аянты - 0.3 км². FIPS коду — 40-47250.
Гелиобиология
Гелиобиология - (гелио... жана биология) биофизиканын жердеги организмдерге Күн активдүүлүгүнүн өзгөрүшүнүн тийгизген таасирин изилдөөчү бөлүмү. Күн активдүүлүгүнүн мезгилдүү (он бир жылда кайталанат) өзгөрүшү Күндүн рентген, ультра кызгылткөк жана радио нурлануусунун ылдамдыгынын өзгөрүшүнө алып келет. Күн нурлануусунун мезгилдүү өзгөрүшү жердеги организмдердин тиричилик аракетине таасир тийгизет. Күн активдүүлүгүнүн өзгөрүшү дарактардын жылдык шакектеринин өсүшүнө, эгиндин түшүмүнө, курт-кумурскалар, балык, жана башка жаныбарлардын көбөйүшүнө жана миграциясына, ошондой эле адам менен жаныбарлардын айрым ооруларынын пайда болушуна жана күчөшүнө таасир этери далилденген. Советтик окумуштуу А. Л. Чижевский нерв жана психикалык оорулардын күчөшүн Күн активдүүлүгүнүн өзгөрүшү менен байланыштырган. Энтомолог А. Н. Шербинский чегирткелердин мезгилдүү учуп келиши күн ыргагына (он бир жылда бир) туура келерин байкаган. Гематолог Н. А. Шульц Күн активдүүлүгүнүн өзгөрүшү адамдын канындагы лейкоциттердин санына таасир тпйгпзерин, француз врачы М. Фор жана башка окумуштуулар капысынан болгон өлүм жана өнөкөт оорулардын күчөшү да Күн активдүүлүгүнүн жогорулашына байланышгуу экендигин көрсөтүшкөн.
Коряжный Дол дарыясы
Коряжный Дол (Каряжная) — Орусиядагы дарыя. Челябинск облысы, Оренбург облусу, Курган облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Сынтасты дарыясынын оң жээгинен 103 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейндер округунда жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы башатынан Увелька дарыясын кошпогондо, Уй дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Советбек Байгазиев
Өмүр баяны
Советбек Байгазиев 1946-жылы 1-майда Жумгал районундагы Кайырма айылында туулган. 1964-жылы Кайырма орто мектебин, 1969-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүргөн. 1971–1975-жж. КМУнун аспирантурасында окуп, 1975–1977-жж. «Кыргызстан маданияты» гезитинде кабарчы, 1977–1984-жж. Кыргыз ССР илимдер академиясынын Тил жана адабият институтунун илимий кызматкери, 1985–1993-жж. Кыргыз педагогика илим-изилдөө институтунун кыргыз тили жана адабиятын окутуу методикасы секторунун башчысы, директордун орунбасары, 1993–2001-жылдарда И.Арабаев атындагы педуниверситеттин окуу жана илимий иштер боюнча проректору болуп эмгектенген. Бүгүнкү күндө Кыргыз билим берүү академиясынын вице-президенти.
Чыгармачылыгы
1962-жылы мектепте 9-класста окуп жүргөндө «Жаш ленинчи» журналына «Баарынан адам күчтүү» аттуу аңгемеси жарыяланган. «Менин боз торгоюм» аттуу алгачкы аңгемелер жыйнагы 1970-жылы жарык көргөн. 1981-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. 1984-жылдан филология илимдеринин кандидаты, 1996-жылы профессор илимий наамын алган. 2002-жылы филология илимдеринин доктору болгон. Айтматов эл аралык коомдук академиясынын академиги, Россия эл аралык педагогикалык жана социалдык илимдер академиясынын академиги, Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнө эмгек сиңирген кызматкер. Кыргызстан Журналисттер союзунун сыйлыгынын эки жолку лауреаты, И.Арабаев, Ж.Бөкөнбаев, Төлөн Насирдинов атындагы сыйлыктардын лауреаты жана бир нече илимий-чыгармачылык конкурстардын жеңүүчүсү. «Манас–1000» медалынын, «Кыргыз тили» төш белгисинин ээси. Эл агартуунун отличниги. Жумгал районунун ардактуу атуулу.
130дан ашык илимий макаланын, 10 китептин автору (12 китепке авторлош). "Менин боз торгоюм" (1970) аңгемелер жыйнагы, "Кайдасың Асан кайгы" повесть-эссеси, "Иниме кат", "Атуул жана Ата Журт", жана башка публицистика, "Жаны мүнөздөр, жаңы конфликтер", "Калем изи" жана башка адабий-сын макалалар жыйнактары чыккан. Эл аралык Айтматов академиясынын академиги, Кыргыз Республикасынын билим берүү отличниги.
Сыйлыктары
КРдин билим берүү жана илим министрлигинин Ардак грамотасы, КРдин элге билим берүү отличниги, КРдин Ардак грамотасы, Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнө эмгек сиңирген кызматкер (1997). “Манас эпосуна-1000 жыл” эстелик медалы, Кыргыз Республикасынын Ч.Айтматов атындагы мамлекеттик жаштар сыйлыгынын лауреаты, КРдин Президентине караштуу Улуттук тил комиссиясынын “Кыргыз тили”төш белгиси, ВЛКСМ БКнын Ардак грамотасы, Бишкек шаардык кеңешинин Ардак грамотасы. КРдин Өкмөтүнө караштуу интеллектуалдык менчик боюнча мамлекеттик агентствонун Ардак грамотасы, И.Арабаев атындагы сыйлыктын жана Манас Ата сыйлыгынын лауреаты, КРдин журналистер союзунун сыйлыгынын эки жолку лауреаты. Кыргызстан Журналисттер союзунун сыйлыгынын эки жолку лауреаты, И.Арабаев, Жоомарт Бөкөнбаев, Төлөн Насирдинов атындагы сыйлыктардын лауреаты. Кыргыз Республикасынын эл жазуучусу (2020) Бир нече илимий-чыгармачылык конкурстардын жеңүүчүсү.
Наамдары
Россиянын Эл аралык педагогикалык жана социалдык илимдер академиясынын академиги, И.Арабаев атындагы КМУнун ардактуу профессору, Талас мамлекеттик университетинин ардактуу профессору, Эл аралык коомдук Айтматов академиясынын академиги, коомдук Манас академиясынын академиги. Жумгал районунун ардактуу атуулу. Жумгал райондук борбордук китепканага Советбек Байгазиевдин ысмы берилген.
Кичи Кокури дарыясы
Кичи Кокури — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Узун-Оюк дарыясынын оң жээгинен 6 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ворос (дарыя)
Ворос — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Янга дарыясынын сол жээгинен 1,3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Спирогира
Спирогира  (Spirogyra) - тузсуз, азыраак туздуу сууларда кездешүүчү көп клеткалуу, жип сыяктуу бир, эки же бир нече тасма түрүндөгү спиралдык хроматофорлуу жашыл балыр. Вегетативдик жана коньюгация жолу менен көбөйөт.
Гелиосейсмология
Гелиосейсмология, кыскасы Сейсмология.
Гелиоорнотмо
Гелиоорнотмо - күн нурунун энергиясын турмуш-тиричиликке колдонууга ылайыктуу энергиянын башка түрүнө (мис., жылуулук, электр энергиясына) айландыруучу түзүлүш. Гелиоорнотмо концентратордуу жана концентраторсуз болуп бөлүнөт. Биринчиси күн радиациясынын тыгыздыгы жогорулагандагы энергияны гелиоконцентратордун жардамы менен күчөтүп, экинчиси табигый тыгыздыктагы күн нурун башка энергияга айландырат. Концентраторсуз гелиоорнотмо сууну же абаны ысытууда, жашылча-жемишти жана материалдарды кургатууда, сууну тузсуздандырууда, электр-энергиясын алууда жана башка максаттарда пайдаланылат. Концентратордуу гелиоорнотмо «зыянсыздандыруучу» технологиялык шартта жогорку темпраны алуу үчүн кызмат кылат. Мындай гелиоорнотмонун п. а. к. 0,4-0,6. Күн нурун чогултуу үчүн параболалык, параболалыкка жакын жана парабола-цилиндрдик күзгүлөр колдонулат.
Нерцета (Лемва куймасы)
Нерцета — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лемва дарыясынын сол жээгинен 70 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 65 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Вохтома (Виги куймасы)
Вохтома — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Вига дарыясынын сол жээгинен 3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 25 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сары-Булак (Кара-Кулжа району, Сары-Булак айыл аймагы)
Сары-Булак (Сары-Булак) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Кулжа районундагы айыл. Сары-Булак айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 791 киши.
Улу-Теляк дарыясы
Улу-Теляк — Орусиядагы дарыя. Башкырт Республикасы, Челябинск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Сим дарыясынын оң жээгинен 103 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кама бассейндер округу жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сим дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Белая, дарыя бассейни — Кама.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сары-Камыш (Ноокен району)
Сары-Камыш (Сары-Камыш) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Ноокен районундагы айыл. Достук айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 80 киши.
Явголото-Се
Явголото-Сё — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Байдарата губасы орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сарыжашыл балырлар, же түрдүү шапалактуулар
Сарыжашыл балырлар, же түрдүү шапалактуулар (Xanthophyta, Heterocontae). С. б-га бир клеткалуу, колониялуу жана сифондук түзүлүштүү түрдүү формадагы кыймылдуу, начар сүзүүчү же кыймылсыз (субстраттарга бекилген) балырлар киришет. Булардын түсү ачык сары түстөн, сарыжашыл же жашылкөк түстөргө өзгөрүп турат. Бул түстөр хроматофордогу хлорофилл, ксантофилл жана каротиндердин санына байланыштуу.
Клетка көбүнчө катуу чел кабыктуу, кээде жылаңач (перипласт менен капталган). Чел кабык бүтүн эки бөлүктөн (створкадан) турат. Бөлүктөр бирдей же түрдүүчө, кээде жогорку бөлүгү кичинекей, төмөнкү бөлүгү чоң. Көпчүлүк өкүлдөрдө бөлүктөр анча байкалбайт. Жип сыяктуу формаларында жиптер бөлүнгөндө Н-түрүндөгү чел кабык байкалат. Чел кабыктын ички бөлүгү целлюлозадан, сырткы бөлүгү пектин затынан турат. Цитоплазма айнек сыяктуу тунук. Ядро клеткаларда бирден, же көп. Хроматофорлор көбүнчө диска, тепши, кээде пластинка, тасма, жылдызча, чөйчөкчөлөр түрлөрүндө болот. Пиреноиддер айрым өкүлдөрүндө гана бар.
Ассимиляциянын негизги продуктасы – майлар, лейкозин жана волютин. Кыймылдуу С. б-да вакуолдор жана кызыл көзчөлөр бар.
Шапалактуу С. б-дын шапалактары бирдей эмес, бирөө узун (негизги), кыймыл мезгилинде алдыга багытталат, экинчиси - кыска (кошумча), ал каптал тарапка же артка багытталат. Ошондуктан да С. б-ды түрдүү шапалактуулар деп да аташат.
Көбөйүү вегетативдик (клеткалардын бөлүнүшү менен), жыныссыз (зооспора, автоспоралар аркылуу) жана жынысташуу (изогамиялык, гетерогамиялык) жолдор менен жүрөт. Зооспоралар да түрдүү шапалактуу. Жынысташуу жолу менен аз санда гана көбөйүшөт (трибонема, ботридиум).
С. б-га 60 ашык тукум жана 200 түр кирет. Алар жашыл балырлар жашаган чөйрөлөрдө - тузсуз, туздуу суулардын планктондору жана бентостору. Ошондой эле топуракта, бузулган дубал беттеринде жана башка жерлерде кездешет. Кыргызстанда көп кездешкен түрлөр ризохлорис (Rhizochloris), трибонема (Tribonema), ботридиум (Botridium), вошерия (Vaucheria).
Дмитрий Менделеев
Дмитрий Иванович Менделеев (1834-1907) - Орустун улуу окумуштуу химиги, илимпоз педагог жана коомдук ишмер. Ал 1834-жылы 8-февралда Тобольск гимназиясынын директорунун үй-бүлөсүндө туулган. Гимназиядан кийин Петербургдагы педагогикалык институттун физика-математика факультетинин табият таануу бөлүмүнө кирип, аны алтын медаль менен (1855-жылы) бүтүргөн. Эки жыл мугалимдик кесипте, кийин 1857-жылы Петербург университетинде иштеген. 1861-жылы анын "Органикалык химия" деген китеби жарыкка чыгып, Петербург Илимдер Академиясынын Демидов сыйлыгына татыктуу болгон. Жаш окумуштуунун чет өлкөлөргө командировкада болушу анын өмүрүндөгү өтө маанилүү окуя болот. Ал Карлсруэде өткөн. Бүткүл дүйнөлүк химиктердин сьездинде катышып, Дальтон атом массасы жөнүндөгү идеяны айтып чыгат. Бирок анын, атом массаларын белгилөө методу туура эмес болуп, бул идея химиктердин арасында оңой менен элдешпей турган ар кандай пикирлерди туудурган. Атомдун бар экендигин жокко чыгарган пикирлерди чечиш үчүн кайрадан Карлсруэде сьезд чакырылып, андай атомдук окууга каршы чыккандарга катуу сокку берилет да, элементтердин салыштырмалуу атом массаларын аныктоонун талашсыз жолдору табылат. Көп узабай эле Менделеев "Спирттин суу менен кошулушу жөнүндө ой" деген темада диссертация жактаган. Ушул илимий иштен баштап ал эриген зат эриткич менен туруксуз бирикмелерди түзө тургандыгы менен эрүүнү түшүндүрүүчү эритмелердин химиялык теориясын өнүктүргөн. 1864-1866-жылы Петербург технология институтунда иштеп, Петербург университетинин профессору (1876) болуп, Петербург Илимдер Академиясынын мүчө-корреспондентине шайланган.
Д. И. Менделеев 1869-ж. элементтер атом массасы жана химиялык окшоштуктарына негизделген элементтердин мезгилдик системасын сунуштаган.
Окумуштуунун 500 дөн ашык илимий эмгектери бар, алар айыл чарбасынын экономикасына, химия, химиялык технология, физика, метрология жана башка маселелерге арналган. Улуу окумуштуу кандай гана иштин үстүндө иштебесин, бардык эмгектеринде теория менен практика үзгүлтүксүз айкалышып, анын илимий максаты өтө кең болгон. Академик Бах Менделеевдин эмгегин жогору баалап: "Химиялык физикалык, геологиялык техникалык жана башка изилдөөлөрдө мезгилдик система алыс жолду көрсөтүүчү жылдыз нурундай кызмат кылып келди жана кызмат кыла бермекчи" - деп айткан. Ал так өлчөөнүн техникасына, абада учуу теориясына, физикага, химиялык технологияга терен негиз салган. Илимдин негизги максаты-илимий алдын-ала айта билүү жана анын жетишкендиктерин иш жүзүндө пайдалануу деп эсептеген. Дмитрий Иванович Меделеевдин илимий жана техникалык идеялары совет жана чет өлкөлүк окумуштуулардын эмгектеринде өнүгүп, практикада иш жүзүндө ашырылып жатат. Ал 1907-жылы Петербургда дүйнөдөн кайткан. Физика жана химия илимдери боюнча көрүнүктүү иштерге СССР Илимдер Академиясы ыйгаруучу Менделеев сыйлыгы бар. Москвадагы химия-технология жана Тобольск мамлекеттик пединститутуна окумуштуунун ысымы берилген. Дмитрий Иванович Менделеевдин ысымы 1964-жылы дүйнөдөгү улуу окумуштуулардын Брижпорт университетиндеги (АКШ) Ардак тактасына жазылган.
Споралар
Споралар (гр. spora - урук) – споралуу өсүмдүктөрдө (балыр, козу карын, мохтор, папоротник сымалдар) жана кээ бир жаныбарларда (споровиктер) көбөйүү, таралуу, катаал шарттардан сактануу милдетин аткаруучу, көбүнчө бир клеткалуу микроскоптук түзүлүштүү денечелер. Алар ар кандай формаларда (көбүнчө тоголок, жумуру, кээде цилиндр жана башка сыяктуу) болушат.
Базаркул Данияров
Базаркул Данияров (Bazarkul Daniyarov; 1897 - 1942) - кыргыздын чыгаан агартуучусу, коомдук ишмери, окуу китептеринин автору. Ал сталинизм доорунда жазыксыз жазаланып, абакта набыт болгон.
Кыскача өмүр таржымакалы
Айрым маалыматтарда анын төрөлгөн учуру катары 1895-жыл көрсөтүлөт. Бирок да көпчүлүк маалыматтарда ал 1897-жылы төрөлгөнү, жарык дүйнөгө келген жери Чоң-Кеминдин Кайыңды айылы, атасы Данияр Байбото уулу оокаттуу адам болгондугу, уруусундагы таасирдүү кишилерден экени айтылат.
Айылындагы Шабдан ачкан мектептен окуп, совет бийлиги келгенче эле кат-сабаты ачылган, жаңы заманды чочуркабай кабыл алып, анын жамы журтту туташ сабаттуулукка жеткирүү демилгесин колдоп, ага болгон аракетин жасаган улуу агартуучулардын бири болгон.
Ташкендеги казак-кыргыз агартуу институтун 1924-жылы аяктагандан кийин Жалал-Абад менен Ошто мектептер ачып, мугалимдик кылып, билим берүү бөлүмдөрүн жетектеп, Бишкекке кайтып келген соң, Борбордук педагогикалык техникумда окуу бөлүм башчысы, директору болуп иштеген.
Ага улай Ташкендеги кызыл профессура институтунан окуп, илимий иштерге аралашат.
1930-жылдары агасы Бакир кулакка тартылып, 1937-жылы өзү камакка алынып, экөө тең сталиндик ГУЛагдан кайтпай калышат.
Базаркул Данияров 1942-жылы Орусиянын Свердловск облусундагы саясий камактагылар түрмөсүндө каза болгон.
Агартуу иштерине баш-оту менен берилип, саясий кине, айып коюуга эч бир негиз бербеген иште жүрүп, Базаркул Данияровдун камакка алынышына эки жагдай себепкер болгону айтылып келет. Биринчиси, анын Өктөбүр ыңкылабына чейинки эл бийлөөчү таптын өкүлүнөн болгондугу. Ушул негизге таянып 1916-жылкы Үркүн азабынан өлгөндөн калган Даниярдын чоң уулу Бакир кулакка тартылып, Сибирде жок болот. Анын сегиз баласын бутуна тургузуу түйшүгү Базаркул Данияровго жүктөлгөн. Агасы камалгандан беш жыл өткөндө өзү камакка алынып, беш жылдан кийин Уралда каза болуп отурбайбы.
Базаркул Данияровдун камакка алынышына себеп болгон экинчи жагдай катары анын Касым Тыныстановдун 1925-жылы Москвадан жарыкка чыккан ырлар жыйнагына жазган баш сөзү, улуу инсанды жактоочулардын бири болгондугу белгиленип жүрөт.
Эстутум
Ош мамлекеттик педагогикалык институтунда кыргыздын агартуучусу Базаркул Данияровдун (1897-1942) өмүрүнө жана ишмердигине арналган студенттик илимий жыйын болду. 16.5.2015.
Кичи Куркуре дарыясы
Кичи Куркуре — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Куркуре дарыясынын оң жээгинен 6 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Вохтома (Ней куймасы)
Вохтома — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Нея дарыясынын сол жээгинен 134 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 79 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Байталлы (Кушнаренк району, Башкыртстан)
Байталлы — Башкыртстандын Кушнаренк районундагы айыл, Расмекеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 485 киши. Почта индекси — 452243, ОКАТО коду — 80240865001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Сценедесмус
Сценедесмус (Scenedesmus) - жашыл балырлардын хлорококктор классына кирет. Эллипс же ийик түрүндөгү клеткалардын кыналышынан пайда болгон жөнөкөй же эки эселенген клеткалардын катмарынан турат.
Нерчейю
Нерчейю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Войят көлү - Колвавис дарыясы орун алган. Дарыянын узундугу - 47 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кара-Булак (Кара-Кулжа району)
Кара-Булак (Кара-Булак) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Кулжа районундагы айыл. Сары-Булак айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 509 киши.
Pascal
1960-жылдын аягында Никлаус Вирт аттуу швейцариялык окумуштуу тарабынан иштелип чыккан жана ал программалоонун структура концепциясын студенттерге окутуу максатын көздөгөн. Программалоо тили француз математиги Блез Паскалдын урматына аталган. Бүгүн Pascal тили жеке жана мини компьютерлерде илимий колдонмолорду иштеп чыгууда колдонулат. Азыркы күнгө чейин билим берүүдөгү эң көп колдонулган прогрммалоо тилдеринин бири. Анткени ал түшүнүүгө жеңил, ошону менен эле бирге програм түзүүдө күчтүү тил болуп саналган. Pascal дын обжектке багытталган версиясы Turbo Pascal деп аталат, ал Borland корпорациясы тарабынан иштелип чыккан.
Нукат дарыясы
Нукат — Орусиядагы дарыя. Башкырт Республикасы, Челябинск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Инзер дарыясынын сол жээгинен 142 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кама бассейндер округу жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сим дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Белая, дарыя бассейни — Кама.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Гелиоэлектр станция
Гелиоэлектр станция, кыскасы Күн электр станциясы.
Талломдуу өсүмдүктөр
Талломдуу өсүмдүктөр – төмөнкү түзүлүштүү өсүмдүктөрдүн денеси. Анда негизги вегетативдик органдар (жалбырак, сабак, тамыр) болбойт, денеси талломдон (катмар) туруп, өткөрүүчү боочолор жок. Буларга козу карындар, балырлар жана эңгилчектер кирет.
Гелиотехника
Гелиотехника - (гелио... жана техника) техникалык илимдин күн нурунун энергиясын башка энергияга айландыруу жолун изилдөөчү тармагы. Күн өтө көп нур энергиясын Жерге жиберет. Бул агымдын атмененын жогорку чегиндеги тыгыздыгы 1,4 кВд/м2 ге жетет, бирок анын бир топ бөлүгү атмосферага жутулат. Гелиотехникалык эсептөөлөрдө күн нурунун тыгыздыгы деңиз деңг. 0,815 кВд/м2деп алынат. 1770-ж. О. Соссюр (Швейцария) «ысуучу ящик» түрүндөгү гелиокурулма жасаган. 19-кылымдын экинчи жарымында гелиотехникага кызыккандар көбөйгөн. А. Мушо (Франция), Ж. Эриксон (Швеция), А. Эниас (АКШ) Күн энергиясы менен иштөөчү аба жана буу кыймылдаткычынын тажрыйбалык үлгүлөрүн түзгөн. Россияда 1890-ж. В. К. Цераский ар түрдүү металлдарды параболалык күзгүнүн фокусуна жайгаштырып эритип, бир топ эксперимент жасаган. 1912-ж. Ф. Шумандын (Германия) жана У. Бойстун (Англия) сунушу боюнча Каирдин жанында ошол кезде ири деп эсептелген, кубаттуулугу 45 кВд болгон күнкурулмасы курулган. 20-кылымдын 30-жылдарында инж. эсептөө методдору иштелип чыккандан кийин сууну туздан тазартууда, жер кургатуу ишинде энергия булагы катары гелиокурулмалар пайдаланылган. Космос мейкиндигин өздөштүрүүгө байланыштуу күн нурунун энергиясын электр энергиясына айландыруу 6-ча иштер жүргүзүлүүдө. Азыркы учурда физика менен химиянын жетишкендиги жана жогорку техникалык мүнөздөгү арзан материалдарды (пластмасса, синтездик плёнкалар жана башка) колдонуу гелиокурулмалардын өндүрүмдүүлүгүн жогорулатат жана өзүнө турган наркын төмөндөтүп, күн энергиясын пайдалануу мүмкүнчүлүгүн кеңейтет.
Темир бактериялар
Темир бактериялар (лат. Ferribacteriales) - бир клеткалуу, былжырлуу капсулалуу, же көбүкчөлүү, гетеротрофтук бактериялар. Алар өз чөйрөсүндө темирдин оксидин топтойт.
Сарман Асанбеков
Асанбеков Сарман (Абдул) - акын, искусство таануучу, театр сынчысы, котормочу, драматург.
Кыскача өмүр баяны жана чыгармачылыгы
Сарман Асанбеков 1935-жылы Талас шаарындагы №1 орто мектепти, 1958-жылы КМУнун филология факультетин, 1966-жылы Кыргыз ССР илимдер академиясынын аспирантурасын бүтүргөн. Москвадагы СССР Маданият министрлигинин Искусство институтунда такшалуудан өткөн. Эмгек жолун 1958-жылы Кыргыз мамлекеттик сүрөт өнөрү музейинин илимий кызматкери болуп иштөөдөн баштаган, Кыргыз театралдык коомунун Актерлор үйүнүн директору, 1968-жылдан Фрунзедеги көркөм өнөр окуу жайынын директору, 1975-жылдан Кыргыз ССР Илимдер академиясынын КСЭсинин Башкы редакциясында маданият жана искусство редакциясынын башчысы, ошол эле учурда иллюстрация жана картография редакциясынын башчысы болгон. 1977-жылдан «Кыргызстан» басмасынын искусство бөлүмүнүн башчысы. 1985–1986-жж. Кыргыз Республикасынын маданият министрлигинин репертуардык-редакциялык коллегиясынын мүчөсү. 1987-жылдан «Кыргызстан маданияты» гезитинин редакциясында искусство бөлүмүнүн башчысы жана редакциялык кеңештин мүчөсү. 1993-жылдан Фрунзе шаардык музейлердин бириктирилген дирекциясынын илим боюнча директорунун орунбасары. 1996-жылдан Кыргыз мамлекеттик искусство институтунун режиссердук кафедрасына доцент болуп кабыл алынган, ал эми 1997-жылдан ошол институттун режиссура жана актердук чеберчилик кафедрасында профессор болуп эмгектенет. Биринчи ырлар жыйнагы «Ыргак» деген ат менен 1962-жылы жарык көргөн. С.Асанбековдун негизги чыгармачылык багыты сын жана искусство таанууда көрүнгөн. 1961-жылдан Кыргызстан театрлар коомунун (1986-жылдан тартып Кыргыз ССРинин театр ишмерлер союзу), 1980-жылдан СССР Жазуучулар, СССР Сүрөтчүлөр жана СССР Журналисттер союзунун мүчөсү.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Сүрөтчү: Гапар Айтиевдин чыгармачылыгы жөнүндө. – Ф.: Кыргызмамбас, 1962. – 113 б. Ыргак : Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1963. – 103 б. Табитти тарбиялоо. – Ф.: Мектеп, 1963. – 75 б. Турмуш жана искусство: Сындар жана очерктер. – Ф.: Кыргызстан, 1970. – 200 б. Гапар Айтиев. – Ф.: Кыргызстан, 1972. –36 б. Изденүү жана табылга: Сын-макалалар. – Ф.: Мектеп, 1977. – 91 б. Ишеним : Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1979. – 92 б. Азыркы кыргыз драмасы. – Ф.: Кыргызстан, 1980. – 188 б. Сары-Булак : Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1981. – 104 б. Жаштыкка саякат: Ырлар жана поэма. – Ф.: Кыргызстан, 1984. – 154 б. Машакаттуу бийиктик: Сын-макалалар, адабий портрет. – Ф.: Кыргызстан, 1986. – 160 б. Алиман Жангорозова: Чыгармачылык портрет. – Ф.: Кыргызстан, 1987. – 124 б. Мираида Далбаева: Чыгармачылык портрет. – Ф.: Адабият, 1989. – 96 б. Марат Алышбаев: Монография. – Ф.: Кыргызстан, 1998. – 46 б. Айтматов жана искусство: Макалалар жыйнагы (Авторлош). – Ф.: Кыргызстан, 1978. Жерге-жээктүү Жеңиш Сулайманов. Эссе. – Б.: Учкун, 2002. – 4 б.
Орус тилинде Сабырбек Акылбеков. – Ф.: Кыргызстан, 1972. – 90 с. Колхозный музей. – Ф.: Кыргызстан, 1984. – 119 с. Изобразительное искусство Кыргызстана: История искусства (в соавт.). – Ф.: Кыргызстан, 1987. – 640 с. Джакул Кожахметов. – Ф.: Кыргызстан, 1990. – 80 с. Поиски: Сборник статей (в соавт.). – Ф.: Кыргызстан, 1990. – 160 с.
Милберн (Оклахома)
Милберн (Оклахома) (Milburn) — Оклахома штатынын Johnston округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 312 киши. Болжолдуу аянты - 1.2 км². FIPS коду — 40-48400.
Достук (Ноокен району)
Достук — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Ноокен районундагы кыштак. Достук айыл өкмөтүнө караштуу. Райондун борбору Масы кыштагынан 60 км батыш тарапта. Шамалды-Сай темир жол бекетинен 5 км. Деңиз деңгээлинен 520 м бийиктикте жайгашкан. Калкы 6478 (2006); негизинен дыйканчылыкта эмгектенет. Төрт орто мектеп, 2 китепкана, ФАП, 2 клуб, мончо бар. Дарыкана, оорукана, үй-бүлөлүк врачтар тобу, 3 тегирмен, 2 автосервис, 2 май куючу жай пштейт.
Кичи Улаган дарыясы
Кичи Улаган — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Башкаус дарыясынын оң жээгинен 95 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кадырова Асипа
Кадырова Асипа - акын, жазуучу. Кемин районунун Советское айылында 1931-жылы 6-августта туулган. Токмок шаарынан 7-классты аяктап, 1946–1949-жж. педагогикалык окуу жайынан окуп, башталгыч класстын мугалими кесибине ээ болгон. Кичи-Кеминде 15 жыл мугалимдик кесипте эмгектенген.
1963–1968-жж. В.В.Маяковский атындагы Кыргыз мамлекеттик кыз-келиндер институтунун орус тили жана адабияты бөлүмүндө окуган.
А.Кадырова Мамлекеттик басма комитетинде улук редактор болуп 15 жыл иштеген. 1986-жылдан эмгек ардагери.
1979-жылы жолдошу Ш.Кызаевдин “Турмуш багыты” аттуу китебин түзүп, анда өзүнүн “Өрүлүк” жана “Адам болсоң ардуу бол” пьесалары жарык көргөн.
1978-жылдан СССР Журналисттер союзунун, 2009-жылдан Кыргыз Республикасынын Улуттук жазуучулар союзунун мүчөсү.
Кыргыз тилинде
Намыс: Аңгемелер: Тестиер балдар үчүн. – Ф.: Мектеп, 1978. – 60 б.
Элестүү күндөр. – Ф.: Мектеп, 1982. – 70 б.
Асылкан: Повесть. – Б.: Бийиктик, 2009. – 107 б.
Котормолору
Роман Сеф. Алтын кылыч: Кенже балдар үчүн. – Ф.: Мектеп, 1976. – 105 б.
Эфетов. Валдай жылаажындары: Повесть, тестиер балдар үчүн. – Ф.: Мектеп, 1978. – 102 б.
Тетраспора
Тетраспора (гр. tetra – төрт, spora - урук) – кызыл жана күрөң балырлардын клеткаларындагы төрттөн пайда болгон чел кабыксыз жана кыймылсыз споралар. Клетканын Т-ларды кармаган атайын бөлүгү Т-нгия деп аталып, ал талломдо түздөн-түз же атайын урчукта, же чуңкурчада жайгашат.
Гелиотpоп
Гелиотpоп - (Heliotropium, L. 1753) эндиктер тукумундагы өсүмдүк уруусу. Анын 220 түрү белгилүү, КМШ өлкөлөрүндө 22 түрү таралган. Тоонун күнгөй бетине, курулуштун тегерегине, кээде айдоого чыгат. Гүлү майда, бурулча топгүлгө чогулган, желекчеси ак же сыякөк. Ийилген машактуу гелиотроп кеңири таралган бир жылдык отоо чөп. Бийикт. 20-40 (100) см. Кургакчылыкка чыдамдуу, дан эгиндери, гозо, зыгыр, беде жана башка айдалган бардык аянтта кездешет. Апрелде өнүп чыгат, уругу августта бышат. Бир түп гелиотропто 3-4 миң урук болот. Айрым түрлөрү (мисалы, уругу түктүү гелиотроп, европа гелиотропу) уулуу, циноглоссин, гелиотрин жана лизокарпин алкалоиддери бар. Гелиотроптон ууккан малдын былжыр челдери саргайып, териси кургайт, жем жебейт, 7-15 күндөн кийин ичине суу толуп, денеси тырышып, башы, моюну калтырайт; канаттуулардын алы кетип, уйку басат, чычкактайт, ичинен кан өтөт. Каршы күрөшүү чаралары: коңтормону учурунда айдоо, отоо чөптөрдү гүлдөй электе жок кылуу, дан өсүмдүктөрүнө 2,4-Д гербицидин чачуу.
Нерь-Ю
Нерь-Ю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уса дарыясынын оң жээгинен 279 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 27 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Конокбай-Талаа
Конокбай-Талаа (Конокбай-Талаа) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Кулжа районундагы айыл. Сары-Булак айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 724 киши.
Купа (Кушнаренк району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Вохтома (Юза куймасы)
Вохтома — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Юза дарыясынын оң жээгинен 11 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 56 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Adobe FrameMaker
Adobe FrameMaker - чоң китеп колжазмаcын иштетүү үчүн атайын Adobe Systems басмаканасы тарабынан иштелип чыккан үстөл басма иштерин уюштурган програм. Бул програм текстик редакторду, ошондой эле үстөл басмакана үчүн толук аспаптарды камтыйт. Windows жана Macintosh иштетүү системдери колдойт.
Казмаш дарыясы
Казмаш — Орусиядагы дарыя. Башкырт Республикасы, Челябинск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Инзер дарыясынын сол жээгинен 183 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кама бассейндер округу жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сим дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Белая, дарыя бассейни — Кама.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Adobe Acrobat
Adobe Acrobat - PDF түрүндөгү документтерди түзүү жана окуу үчүн Adobe Systems компаниясы тарабынан иштелип чыккан програмрамдар пакети. Ар түрдүү операциялык системалар ортосунда бирдиктүү платформа аралык документтерди таратууга ылайыкташкан. Adobe Acrobat аркылуу PDF (Portable Document Format) калыбындагы документтер түзүлөт. Бул файл калыбын Adobe Acrobat програмдарын иштете алган каалагандай операциондук системдерде окууга мүмкүн. Анткени бул програмды белгилүү иштетүү системаларынын көпчүлүгү колдойт, алардын ичине Windows, Macintosh жана Unix ти атоого болот.
Улотрикс
Улотрикс (Ulothrix) - таллому бутактанбаган жипчелерден турган көп клеткалуу жашыл балыр.
Ал Кыргызстандын бийик тоолуу райондорунун дарыяларындагы таштардын беттеринде пахтадай жумшак ачык жашыл түстөгү жиптерди пайда кылат. Жиптер клеткалардын бир катарынан туруп, калың чел кабык менен капталган. Анын астында цитоплазма, шакек түрүндө курчалган хроматофор бар. Хроматофордо бир нече преноиддер жайгашат. Клеткада бирден ядро жана вакуолдор болот.
Кыргызстандын шартында таза, муздак булак сууларда, дарыяларда, дарыячаларда (Акбуура, Талдык, Кумбел, Үччат, Кыргызата жана башка) көп кездешет.
Вегетативдик көбөйүү талломдун бөлүнүшү менен, жыныссыз көбөйүү зооспоралар аркылуу, жынысташуу изогамиялык, же гетерогамиялык жолдор менен ишке ашат.
Уулуу козу карындар
Уулуу козу карындар - көбүнчө базидиомицеттердин аманиталар уруусуна кирүүчүлөр. Өкүлдөрү - куу поганка (Amanita phalloides), сасык мухoмор же ак поганка (A. viroza) поганка түрдөгү мухомор (A. mappa), кызыл мухомор (A. muscaria). Негизги токсиндери - фаллоидин, аманитиндер менен уулануу өлүмгө дуушар кылат.
Adobe Illustrator
Adobe Illustrator — Басылма колдонмолорун профессионалдуу иштеп чыгуу жана оңдоого багытталган вектордук график програмы. Ал Adobe Systems басмаканасы тарабынан иштелип чыккан жана Windows, Macintosh (Maкинтош) иштетүү системдери колдойт.
Маярык дарыясы
Маярык (Манрык) — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чулышман дарыясынын сол жээгинен 152 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Казиев Асанкадыр
Казиев Асанкадыр – жазуучу. Жети-Өгүз районунун Чырак айылында 1951-жылы 2-октябрда туулган. 1969-жылы Аң-Өстөн орто мектебин аяктаган.
Ягрэйнгыни-Се
Ягрэйнгыни-Сё — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сол Юрибейдарыясынын сол жээгинен 32 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 37 км.
Казиев Асанкадыр
Эмгек жолун М.В.Фрунзе атындагы колхоздо чабан болуп иштөөдөн баштаган. 1971-1973-жж. Каракол педагогикалык институтунда билим алган.
Ягрэйнгыни-Се
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Казиев Асанкадыр
1973-1985-жж. Жети-Өгүз айылдык керек-жарак кооперативинде дүкөндүн башчысы, 1985-1996-жж. Жети-Өгүз мамлекеттик адистештирилген чарбада маданий кызматкер, 1996-жылдан Чырак айылында дыйкан-фермер болуп эмгектенип келет.
Ягрэйнгыни-Се
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Казиев Асанкадыр
2000-жылы «Апакем» аттуу алгачкы ыры «Ысык-Көл кабарлары» гезитинде жарык көргөн. Ошондон баштап чыгармалары облустук, республикалык басма сөздөрдө жарыяланып келет.
2009-жылы Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиянын Ардак грамотасы менен сыйланган.
2009-жылдан Кыргыз Республикасынын Улуттук жазуучулар союзунун мүчөсү.
Кыргыз тилинде
Жети-Өгүз кайрыктары: Ырлар. - Б.: Мастер Принт, 2001. - 32 б.
Белгилүү инсан Бейше Жапаров: Эскерүүлөр. – Б.: Эркин-Тоо. – 164 б.
Балбай баатырдын керээзи: Дастандар. - Б.: Эркин-Тоо, 2004. - 104 б.
Ат жалындагы ырлар: Ырлар жана дастандар. - Б.: Гүлчынар, 2009. - 96 б.
Тамгалар ырдайт: Балдар үчүн. - Б.: Принт экспресс, 2009. - 36 б.
Жаныбарлар табышмактары: Балдар үчүн. - Б., 2009. - 14 б.
Канаттуулар табышмактары: Балдар үчүн. – Б., 2009. – 16 б.
Неча (Косью куймасы)
Неча — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Косью дарыясынын сол жээгинен 32 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 84 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Фитобентос
Фитобентос (гр. phyton – өсүмдүк, beintos - тереңдик) – суунун түбүндө эркин жатып же андагы субстраттарга (таш жана башка нерселер) жабышып өсүүчү өсүмдүктөр (көбүнчө күрөң жана кызыл балырлар).
Жаңы-Кыштак (Ноокен району)
Калкы
Калкы - 763 киши.