cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Автомобиль
Автомобилдин асмасы
Автомобилдин асмасы — автомобилдин окторун анын рамасына же кузовуна байланыштыруучу тетиктердин тобу. Автомобилдин асмасы байланыштуу жана байланышсыз болушу мүмкүн. Байланыштуу асмада дөңгөлөктөр бири биринө туташ ок менен бириктирилет; байланышсыз асмада ар бир дөңгөлөк рычагдар аркылуу рамага же кузовго айрым өз алдынча туташтырылат. Жалпы алганда, автомобилдин асмасы багыттоочу түзүлүштөрдөн, серпилгич элементтерден турат. Багыттоочу тузүлүштөр (рычагдар) дөңгөлөктөргө аракет кылган күчтөрдү рамага же кузовго берет. Серпилгич элементтер кузовго же рамага берилген термелүүлөрдү басаңдатат.
Толуидиндер
Толуидиндер – (моноаминтолуолдор, толиламиндер) С7Н9N, структуралык формуласы:
СН3
NH2
Мол. масс. 107,15 толуол амин туундулары. Анын 3 изомери (о,п,м) белгилүү. Сууда начар, орг. эриткичтерде жакшы эрйит. Сактоодо жарыктын таасири астында өңү өзгөрүп окистенет. Нитротолуолду калыбына келтирип алынат. Лабораториялык шартта (Sn+ HCI), өнөр жайда (Fe+ HCI) катышуусунда п Т. менен м Т. синтезделет. Ал эми о Т. жана п' Т, N ' метиланилин HCI катышуусунда изомеризациялоодон алынат. Т. химиялык касиети анилинге окшош, алар туздарды пайда кылат. Оңой окистенет, диазоттошуу, сульфирлөө, галогендөө, нитрлөө реакцияларына кирет. Т.трифенилметан, триазин жана башка боёкторду синтездөөдө, ошондой эле орг. синтезде кеңири колдонулат. м' Т нитрилдер, о' Т жана п Т колориметриялык ыкма менен Н2О2 жана CI2 аныктоодо колдонулат.
Алмата
Алмата (мурунку аталыштары Верный жана Алма-Ата) — Казакстандын эң чоң шаары, мурдагы борбор шаарларынын бири. Алматада 1,300,900 адам жашайт (2009). Мурун Казак КСРдин борбору болгон, бирок Казакстан эгемендүүлүкө жеткенде, Казакстандын өлкө башчысы Нурсултан Абишевич Назарбаев өз буйругу менен өлкөнүн борборун Алматадан Астанага которгон.
Ички Дүң Продукциясы 19,2 миллиард АКШ доллага барабар.
Белгилүү адамдар
Полина Ледкова-Ашпозчу китептердин автору, фудблогер
Наталья Назарова-театр жана кино актрисасы
Кипригель
Кипригель (немецче kippregel, kippen — аңтарылма, regel — сызгыч) — геодезияда колдонулуучу аспап. Топографиялык сүрөткө тартууда рельефти, контурду, жер бетиндеги кээ бир заттарды планга түшүрүүдө мензула менен бирге колдонулат.
Алмата
Белгилүү адамдар
Владимир Жириновский-саясий жана мамлекеттик ишмер
Ирина Линдт-актриса
Радионова Светлана-Росприроднадзордун жетекчиси
Миф
Миф (гр.— улама, сөз) —байыркы адамдардын жашоо тиричиликтеринен пайда болгон, жаратылыш көрүнүштөрүнүн сырлары, кудайлар жана ойлоп чыгарылган ар кандай укмуштуу күчтөр жөнүндөгү чыгармалары. Мындай чыгармачылык адамдардын дүйнөнүн сырларын тушунбөтүгүнөн, аны ар кандай жоромолдоолордун натыйжасынан келип чыгып, узак убактарга чейин муундан муунга өтүп жашап келген. Көптөгөн жазуучулардын чыгармаларынын жаралышына булак болуп да кызмат кылган. Мифтерде байыркы адамдардын дүйнөгө болгон көз карашы, жамандык, жакшылык жөнүндөгү нравалык түшүнүктөрү көрүнөт. Көп элдерде мифтер кеңири тараган болсо да, дүйнөлүк көркөм адабияттын өнүгүшүндө грек мифологиясынын өзүнүн ээлеп турган чоң орду бар. Антей, Икар, Дедал, Прометей жөнүндөгү мифтерде баяндалган «адамзат коомунун балалык доору» (К. Маркс), «адамзаттын педагогикасы» (Гегель) тууралуу миңдеген муундар кызыгып окуп келе жатат. Мифтер бир нече түргө бөлүнөт. Алар:
1) этилогиялык мифтер — табият көрүнүштөрүнүн пайда болушу жөнүндөгү мифтер,
2) космогониялык мифтер — асман телолорунун келип чыгышы тууралуу мифтер.
3) этногониялык мифтер—уруу, урук, элдердин пайда болушу жөнүндө мифтер.
4) антропогоникалык мифтер — адамдардын келип чыгышын божомолдогон мифтер.
5) эсхатологиялык мифтер.— адамзаттын келечеги жөнүндөгү мифтер. Мифтер кыргыз оозеки чыгармачылыгында көп учурайт. «Эр Төштүк», «Кожожаш» эпосторунун сюжетине да терең жуурулушуп кеткен мифтерди жолуктурууга болот. Бүгүнкү күндөгү жазуучулардын чыгармаларында да миф¬тер кездешет. Ч. Айтматов «Ак кеме» повестинде Бугу-эне жөнүндөгу, «Кылым карытар бир күн» романында Маң¬курт жөнүндөгү мифти чыгарманын ыңгайына карап, зор чебердик менен пайдалана алган. Мифти бүгүнкү күн жөнүндөгү чыгармаларга- киргизүү менен, эгерде жазуучу өз максатын ишке туура ашыра алса, бирннчиден, азыркы окурманды ата-бабанын түшүнүк идеалы, жашоо тиричилиги менен тааныштырат, экиyчиден, учурубузга, доорубузга андагы адамдарга алгачкы адамдардын моралы менен салыштырууга, баа берүүгө мүмкүндүк түзүп берет.
Миф (байыркы гректердин уламыш, болумуш деген сөзүнөн) – табиятта кездешпеген жана ойдон чыгарылган сырдуу, табышмактуу көрүнүштөр, кубулуштар, окуялар жөнүндөгү уламыштар, жомоктор. Айлана чөйрөдөгү дүйнө жөнүндө адамдардын эң жөнөкөй фантастикалык көз караштары чагылдырылган элдик оозеки чыгармачылыгынын өзгөчө түрү болуп эсептелет. Мифтик окуялар бардык дүйнө элдеринин оозеки чыгармачылыгында кеңири кездешет. "Манас" эпосунда Алмамбет баатыр дуба окуу менен күндү жайлап жамгыр, кар жаадырат. Мындан тышкары, эпостогу каармандардын минип жүргөн аттары, үй жаныбарлары да мифтик касиетке ээ. Манастын ити Кумайыктын табылышы мифтик окуялар менен тыгыз байланышат. Адатта, Кумайыкты жорунун жумурткасынан чыгат деп, аны иттин төрөсү дешет. Манастын Кумайыгы жолборс, кабыландарга чейин кол салат. Мына ушундай эле касиеттерге Манастын Ак шумкары, Чынкожонун учуп жүрүүчү аты, Кыяздын адамча сүйлөгөн аты да ээ. Мифтик жаныбарлардын катарына Коңурбайдын кароолго койгон куу өрдөгү, куу кулжасы, куу түлкүсү кирет. Алар короодо туруп өздөрү көргөн окуяларды адамча айтып бере алышат. Ушулар сыяктуу ар түрдүү мифтер эпосто арбын кездешип, алар эпостун негизги окуялары менен камыр-жумур жуурулушуп, эпостун көркөмдүк деңгээлин ого бетер күчөтүшөт.
Колдонулган адабият
Манас энциклопедия II., Манастын сюжети – ярупа. Бишкек, 1995 Булак: http://kyrgyzinfo.ru
Дот
Дот (орусча долговременная огневая точка – узак мезгил ок атма чекит) – согуш куралдарынан (замбирек, миномёт, пулемёт жана башка) ок атуу жана аларды башкарган аскер адамдарын душмандын огунан сактоо үчүн бекемделип курулган коргонуу жайы. Таш, кыш, бетон жана темир-бетондон курулуп, пулемёттук, замбиректик жана аралаш дот болуп бөлүнгөн. Дот 1–2-дүйнөлүк согушта колдонулган. Учурда дот ДОС (узакка ок атуучу жай) деп аталып, чыпка-желдеткич, байланыш, электр жабдык системалары менен жабдылат.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Чалыяр
Чалыяр, чарыяр (иранча чор — төрт, йар — жолдош; төрт жолдош) Мухаммед пайгамбардын төрт халифи (орун басары): Абубакир, Омор, Осмон, Аалыга берилген жалпы ат. "Манас" эпосунда : "Чалыяр чактап кирбеген Какандан Бээжин шаар алып" (Саякбай Каралаев, "Семетей", 1. 162), — деп айтылат.
Кайрымпул
Кайрымпул – жарандык укуктагы тараптардын өзара макулдашуусу боюнча милдеттенмени аткаруунун ордуна сунуш кылына турган сыйпул (акча, мүлк). Милдеттенмелерди аткарууну токтотуунун бир ыкмасы. К-ду берүү мөөнөтү, көлөмү, тартиби тараптардын макулдашуусу боюнча аныкталат.
Каинзас дарыясы
Каинзас (Чоң Каинзас) — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Теренсу дарыясынын оң жээгинен 24 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Черемшанка (Кандата куймасы)
Черемшанка (Березовая) — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - 105 дарыясынын оң жээгинен км алыстыкта Кандат орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Чапаев (Лейлек району)
Чапаев — Кыргызстандын Баткен облусунун Лейлек районундагы айыл. Тогуз-Булак айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 292 киши.
Кир II Улуу
Кир II Улуу (биздин заманга чейинки 600—530) — перс падышасы (биздин заманга чейинки 558—530). Ахемениддер мамлекетинин негиздөөчүсү. биздин заманга чейинки 550—549-жылдары Мидия падышалыгын, биздин заманга чейинки 54-жылы Лидия менен Кичи Азиядагы грек шаарларын, биздин заманга чейинки 545—539-жылдары Орто Азиянын көп бөлүгүн, биздин заманга чейинки 539-жылы Месопотамия жана Вавилонду багындырган. биздин заманга чейинки 530-жылы Сыр-Дарыянын боюн мекендеген сак (массагет) уруулары менен согушта курман болгон. Грек тарыхчыларынын маалыматтарында анын башын массагеттердин аял падышасы Томирис кесип алганы тууралуу айтылат.
Дөбө
Дөбө - рельефтин өйдө көтөрүлүп жаткан томпок формасы. Салыштырмалуу бийиктиги 200 мге чейин жетип, капталдары жантайыңкы, жону жайпагыраак келет. Негизинен борпоң тектерден турат.
Юнион (Огайо)
Юнион (Огайо) (Union) — Огайо штатынын Montgomery округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6419 киши. Болжолдуу аянты - 11.1 км². FIPS коду — 39-78470.
Тиштин чириши
Тиштин чириши (кариес) — көп таралган тиш оорусу; мында тиштин катуу тканы жумшарып бузулуп, көңдөй пайда болот.
Себептери
Тиштин чиришине туура эмес тамактануу: кантты, өтө таттуу тамакты көп жеш, витамин, кальций, фосфор жетишпегендик, чийки жашылча-жемиштерди аз пайдалануу, ошондой эле тишти жаман күтүү себеп болот.
Кош бойлуу аялдардын туура эмес тамактануусу жана ооруп калышы баланын тишинде кариестин өөрчүшүнө өбөлгө түзөт. Айрым жерлерде сууда фтор жетишпегендиктен балдарда тиштин чириши көп кездешет. Балдар жугуштуу оорулар менен катуу ооруганда, тамак-ашта витамин жетишпегенде, ошондой эле жыныстык жетилүү мезгилинде көп жолугат. Тиштин чириши кош бойлуу аялдарда ички секреция бездеринин функциясы өзгөргөндө, зат алмашуунун бузулушуна (түйүлдүктүн скелетин куруу үчүн кальцийди көп керектегендигине) байланыштуу көп учурайт. Ал адегенде билинбейт, кээде эле саргыч так пайда болгону байкалат.
Чирүү процесси
Кийин ал жердеги эмаль жумшарып, тиштин үстү чирий баштайт. Бул учурда таттуу, кычкыл тийгенде, щётка менен тазалап жатканда ооруйт. Акырындап тиштин чириши тереңдеп, дентинди буза баштаганда тиш көңдөйүнө тамак түшкөндө, ысык, муздак жана башкалар тийгенде ооруйт, врачка өз убагында барбаса тиштин чириши андан ары тереңдеп, эмаль менен дентинди бузууга катышкан бактериялар тиштин жумшак денесине (пульпага) жетип, аны сезгентет (Пульпит).
Чоң кишилердикине караганда балдардын тиши бат чирийт. Ал балдардын тишинин катуу тканы анча акиташтана электиги жана микроорганизмдердин таасирине туруксуздугу менен түшүндүрүлөт. Аны врач-стоматолог дарылайт. Тиштин чириши жаңы башталганда дарылоо максатка ылайык. Анткени ал кезде дарылоодо (тазалоо) оорубайт, ал эми терең кариесте катуу ооругандыктан ооруну басаңдатуучу заттарды колдонууга туура келет. Тиштин чиришин алдын алуу бала төрөлө электе (кош бойлуу кезде эле) башталууга тийиш. Кош бойлуу аялдардын тамак-ашында белок, май, углевод, витаминдер жана минерал заттар, айрыкча кальций, фосфор жетиштүү болушу түйүлдүктүн жакшы өөрчүшүнө, ошондой эле соо тиштин туура калыптанышына өбөлгө болот. Балдардын тамак-ашында белок (сүт, эт, жумуртка жана башкалар), азуу тиштери чыккандан тартып чийки сабиз, капуста, алма берген пайдалуу, кондитер азыктарын көп берүүгө болбойт. Мектепке чейинки балдарды врач-стоматологго көрсөтүп, эгер кариес байкалса токтоосуз дарылоо зарыл. Сүт тишти эрте жулдурбай, туруктуу тиш чыкканга чейин сактоого аракет жасоо керек. Аны эрте жулуп салуудан балдардын жаагы жай өсүп, туруктуу тиш туура эмес чыгат.
Исламизм
Исламизм (саясатта)- мусулман дүйнөсүндөгү өлкөлөрдүн, диний-саясий уюм- дардын жана кыймылдардын ички жана тышкы саясатынын улуттук-диний өзгөчөлүгү.
Тиштин чириши
Кариес
Кариес (латынча сапев – чирүү), тиштин чириши – сөөк же тиш ткандарынын бузулушу. Кариес сөөктү же сөөк челин чирүүгө дуушар кылуучу дистрофиялык же инфекциялык процесстерден пайда болот да, көбүнчө тиште учурайт. Тиштин катуу ткандары (эмаль, дентин, цемент) бузулуп, көңдөй пайда болот. Кариес негизинен тиштин, ооз көңдөйүн таза сактабаганда, тиш арасына тамак-аш калдыктары тыгылып калган жерде да пайда болот. Ооздо тамак-аштын ажыроосунан пайда болгон кислоталар тиштин минералдык бөлүгүн эритет, аны андан ары микробдор бузат. Кариес тиштин эмалы кетилүү менен башталат да, андан дентинге өтөт. Бара-бара процесс күчөп, кариес көңдөйү улам тереңдеп, тиш пульпасына жетип, оору пайда болот. Тиш эмалы жалтырабай, тунук болбой, бодурала болуп калат. Тиш таттуу, кычкыл, туздуу, ысык жана муздак тамак ичкенде ооруйт. Тиш кариеси көбүнчө өнөкөт оору. Катуу кармаганы жаш балада жолугуп, ички секрециясынын бузулушуна байланыштуу. Кариес болгон тишке өз убагында пломба коюу керек. Тиштин кариеске туруктуулугун жогорулатуу үчүн керектүү туздар (айрыкча Са, Р туздары), Д витамини жетиштүү болууга тийиш.
Исламизм
Исламизм мусулман коомунун бүгүнкү күндөгү саясий турмушунун нормалары жана принциптери катары исламдын негизги жоболорунан (догмат) улам келип чыккан көрсөтмөлөрдү келтирүү менен чагылдырылат. Бир тарабынан улуттук аң-сезимдин ойгонушун, улуттук-боштондук кыймылдарынын өнүгүүсүн, экинчи жагынан - белгилүү социалдык күчтөрдүн диний-улуттук, экспонционисттик умтулууларын чагылдырат.
Исламизм саясатта исламдын дүйнөлүк дин катары өзгөчөлүктөрүн эсепке алуу менен караш керек. Ислам (араб, баш ийүүчүлүк) VI к. пайда болгон. Анын негизги принциби - күчтүү кудайга ишенүү, тагдырдын Алла-таала менен алдын-ала белгиленип койгондугу, жеке индивидуалдуулукка караганда-коомчулуктун артыкчылыгы. Анын гүлдөп өсүшү IX-XII к. дал келген. Андан соң ал начарлоо жолуна түшөт. Бара-бара мусулман өлкөлөрүнүн бардыгы европалык державалардын колониясы жана жарым колониясы абалында калат.
Тиштин чириши
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Исламизм
Исламдын жайылышынын башкы региону - Азия жана Африка. Азыр дүйнөдө 1 млрддан ашык мусулман жашап келүүдө. 35 өлкөдө алар калктын көпчүлүгүн түзүшөт. Алардын кээ биринде «ислам» термини мамлекеттин атына кошулган (Иран ислам республикасы ж.б.). Көпчүлүк өлкөлөрдө мусулман саясий партиялары, диний-саясий уюмдар жана кыймылдар аракет кылышат. Ислам көптөгөн багыттарга, агымдарга, коомдорго бөлүнгөн. Ар бир өлкөдө ал өзүнүн өзгөчөлүк белгилерине ээ. Исламды теориялык жана практикалык (турмуштук, элдик) деп бөлүшөт. Акыркысы элдик салт-санааларды, үрп-адаттарды терең сиңирип, дин гана эмес, этика жол-жобосу катары да чыгат. Исламдагы ортодоксалдык, адаттагы жана реформатордук агымдарын эсепке алуу маанилүү деп эсептелет. Биринчи агымдын жактоочулары акыйкаттуулук жана теңчилик принциптери күчтүү болгон исламдын алгачкы доорундагы салт-санаа, үрп-адаттарга багыт алышса, экинчиси - феодалдык тартиптердин идеологиялык таянычы болгон орто кылымдардагы исламда кездешет. Реформатордук агымдын (XIX к. 2-жарымында пайда болгон) жактоочулары жарандык жана диний бийликтердин бөлүштүрүлүшү, шариаттын (мусулман укугу) чектелиши жана анын жарандык укук менен алмашуусу үчүн чыгышат.
Диндик жана улуттуктун биригиши Мухамедди чыныгы динди орноткон пайгамбар катары таануу жана кадырлоо, исламдын бир кудайга (монотеизм) ишенүү принцибинен улам келип чыккан бардык мусулмандардын биримдигин түшүнүү динге ишенгендердин бөлүгүндө өзүнүн ишениминин өзгөчөлүк жана башка динге карата күжүрмөн чыдамсыздык комплексинин калыптануусун шарттаган. Саясаттагы Исламизм - бул барыдан мурда панисламизм идеясы, бардык мусулмандардын диний-саясий биримдигине умтулуу. Панисламизм XIX к. 2-жарымында мусулман өлкөлөрүндө буржуазиялык коомдук мамилелердин өнүгүүсүнүн жүрүшүндө келип чыккан. XX к. башында жана экинчи дүйнөлүк согуштан кийин колониялык системанын кулашына байланыштуу жогорулаган. Азыркы учурда да панисламистгик ойлордун жандануусу байкалууда. Панисламизм менен исламдык кызматташтык идеясы байланышкан. Ал бир тарабынан антиимпериалисттик (акыркы жьшдары антиизраилдик), экинчи жагынан - антикоммунисттик багыттагы ураандардын көтөрүлүүсү менен чагылдырылат.
Исламизм - капиталисттик жана социалисттик тандоодон айырмаланган мусулман өлкөлөрүнүн өзгөчө жолу жөнүндөгү идея. Бул идеянын нугунда түрдүү «ислам мамлекети», «ислам экономикасы», «исламдык социализм» концепциялары өнүгүшөт. Бул концепциялардын жалпы белгилери: жарандык жана диний бийликтер Алланы бийликтин жалгыз булагы катары таануусуна негизделет; кирешелерди акыйкат бөлүштүруү; шариаттагы көрсөтмөлөргө ылайык экономиканы, социалдык мамилелерди теске салуу. Исламизм түрдүү социалдык жана саясий күчтөрдүн ишмердүүлүгүнө таандык. Алардын кызыкчылыгына байланыштуу, Исламизмдин социалдык-саясий багыттуулугу - прогрессивдүүдөн консервативдикке чейин радикалдык түрдө өзгөрөт. Мусулман дүйнөсүнүн Өлкөлөрү, баарыдан мурда Иран, Түркия, Сауд Аравиясы, Орто Азия, Казакстан, Закавказье Республикаларындагы процесстерге, ислам жайылган Орусиянын ички региондоруна карата кызыгуулары артууда. Алар менен байланыштарды өнүктүрүү, алардын элдерин исламдык коомго интеграциялоо боюнча иш-аракеттер жүргүзүлүүдө. Бул мамлекеттердин эки негизги өнүгүү жолдору талкууланууда. Биринчиси - Ирандын өнүгүүсүн көрсөтсө (бардык натыйжалары менен исламдык мамлекетти куруу). Экинчиси - Түркия (жарандык жана диний бийлик бөлүштүрүлгөн, учурдагы илим, техника, маданияттын жетишкендиктерине жол ачылган). Бул өлкөлөр өзүлөрүнүн өнүгүү жолун үгүттөөнү жүргүзүүдө. Алардын кайсынысы артыкчылыкка жетишээрин келечек көрсөтөт.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Кангу
Кангу —этноним."Манас" эпосунда кытайлардын бир уруусу. Чоң казат мезгилинде чалгынга барган Алмамбет менен Сыргак жылкы айдаган Карагулга жолугушат. Ошондо Алмамбет аны алдап колго түшүрүш үчүн өзүнүн кимдигин жашырып ага мындай дейт:
Шаарым менин Чынмачын,
Морды-Яха
Морды-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 300 км.
Тишти пломбалоо
Касиеттери
Ал материалдар тиштин формасын калыбына келтирүүдөн тышкары антисептик касиетке ээ болгондуктан микроорганизмдердин тиричилигин да токтотот. Тишти пломбалоодон кийин демейде тиштин чириши токтолуп, кабылдоолор болбойт. Тиштин пломбасы анын кемтигинин түрүнө, оору тиштин абалына жана башкалар жараша түрдүү материалдан жасалат. Маңдайкы тишти пломбалоо үчүн селикат-цемент, пластмасса, сүт тиштер менен тиштин түбүн пломбалоого фосфат-цемент, антисептик заттары бар цемент колдонулат. Андан тышкары күмүш амальгамасы, бат катуучу пластмасса жана башкалар материалдар бар. Тишти пломбалоодо чириген тишти бормашинанын жардамы менен тазалайт, мында жагымсыз сезим пайда болот, кээде ооруйт. Тишти пломбалоодон кийин 2 саат тамак ичүүгө болбойт. Айрым учурда тишти пломбалагандан кийин тиштер тийсе ооруйт. Ал пломба бийик коюлуп калуудан же тиштин дарыга реакциясынан болот. Мындай учурда врачка кайрылуу керек.
Морды-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Кангу
Жайымды менин тыңдагын.
Тишти пломбалоо
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Кангу
Кангулардын калкымын.
Морды-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кангу
Бакбурчунга падыша
Бир атадан жалкымын (Сагымбай Орозбаков, 4. 279).
Раззаков (аба майдан)
Раззаков аба майданы (мурдагы аталышы ― Исфана аэропорту), расмий түрдө ― Исхак Раззаков атындагы аэропорту — Кыргызстандын Баткен облусунун Лейлек районуна караштуу Раззаков шаарындагы аба майдан. Аба майданы 1974-жылы пайдаланууга берилген. Совет мезгилинде ал Як-40, Ан-24, Ан-26, Ан-28, BAE-146-200 сыяктуу учактарды жана тик учактардын бардык түрлөрүн  кабыл алган. Аэродромдо бир асфальт бетондолгон учуп-конуу тилкеси бар. (УКТ) – 1735 х35 м. Аэродромдук классы: «ЗС» ( ИКАОнун ченемдери) жана «Д» (ЭАКнын ченемдери). Республика ичиндеги ички каттамдар үчүн ылайыкталган.
Аба майдандын бекетинде жүргүнчүлөр үчүн бардык ыңгайлуу шарттар түзүлгөн, алар ― каттоочу орундар, жүргүнчүлөрдүн коопсуздугу үчүн текшерүүчү аппараттар, жүк лентасы, эне-бала бөлмөсү жана башкалар. Аэробекет комплекси күндүзү ички каттамдарды тейлөө үчүн ылайыкташтырылып курулган.
Жирондисттер
Жирондисттер - Улуу француз революциясы мезгилиндеги саясий топ (чынында партия).
Ишмерлеринин көбү Жиронда департаментинен чыккандыктан Жирондисттер деп аталган.
Жирондисттер Робеспьер башында турган якобичилер клубунун сол канатынан бөлүнүп, 1791-жылдын күзүнөн Европанын феодалдык-монархиялык коалициядагы мамлекеттерине каршы согушууну пропагандалай баштаган.
Франциянын чектерин кеңитип, жаңы рынокторду басып алуу үчүн согушту тездетип, массаны таптык күрөштөн алаксытууга, элди өзүлөрүнө тартууга аракеттенген.
Жирондисттер 1792-ж. октябрда Ж. Якоби клубунан чыгарылгандан кийин алар якобичилерге каршы күрөшүп, бара-бара контрреволюциячыл күчкө айланган.
Элдик көтөрүлүштүн (1793, 31-май - 2-июнь) натыйжасында Жирондисттер бийликтен кулагандан кийин якобичилерге каршы жарандык согуш ачууга аракеттенген. Термидор төңкөрүштөн (1794, 27-28- июль) кийин якобичилер тарабынан камалган. Кийин Жирондисттер мунапыс алышкан, эсен калган депутаттары Конвентке кайтарылып берилген.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Кырчын
Кырчын - Күнгөй Ала-Тоонун түштүк капталындагы тектондук чуңкурчак; Ысык-Көл районундагы Кичи Ак-Суунун ортоңку агымындагы кооз жер. Ысык-Көлдөн 13-15 км. аралыкта, деңиз деңгээлинен 2000-2300 м. бийиктикте жайгашкан. Узундугу 7-8 км., туурасы 2-2,5 км. Түндүгү жана түштүгү тик капталдуу, батышы Көк-Бел жана Бел-Булак мойноктору, чыгышы Үч-Күнгөй, Көк-Дөбө менен чектешет. Тектоникалык көтөрүлүүнүн натыйжасында Ак-Суу өрөөнүнөн бөлүнүп калган чуңкурчак. Ооз жагы кууш, ичи жагы кеңейип, ичи тектирлүү. Эң үстүнкү тектирче суу нугунан 600-700 м. бийиктикте жатат. Неоген, антропоген мезгилдеринде пайда болгон чөкмөлөрдөн турат. Климаты континенттик, январдын орточо температурасы -4градус...-6гр., июлдуку 15-20гр. Жылдык жаан-чачыны 350-500 мм. Чыгыш капталы Ак-Суу сайынан баштап четин, шилби, ыргай аралаш чытырман карагай токою ээлейт, калың шалбаа өсөт. Кырчын - тунук суулуу, түркүн өсүмдүктөргө бай, өзгөчө кооз жер. Мында Ысык-Көл районунун малчылар майрамы өтүп турат. Туристтик база бар. Кырчын аркылуу Сүттүү-Булак, Желе-Карагай, Кууганды-Төр, жана Ак-Суу ашууларына баруучу туристтик жолдор өтөт.
Половинка дарыясы (Тяжин куймасы)
Половинка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тяжин дарыясынын оң жээгинен 128 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Канаттуу кабарчы
Канаттуу кабарчы — фольклордук чыгармалардын баш каармандарынын окуясы, дарек-дайны, ал-абалы жана башкалар жазылган кат-кабарларды жеткирүүчү куштар. Табияттын жапайы күчүн элестеткен ар кандай канаттуу байланышчынын кат ташып кабарчылык кылышы жөнүндөгү жөө жомоктук мотивдер түрк-моңгол элдеринин эпикалык чыгармаларында кеңири учурайт. Бизге жомок жана миф түрүндө жеткен мындай мотивдердин келип чыгышы жаратылыштын табигый мыйзамдарын билишпеген байыркы адамдардын анимисттик түшүнүктөрүнө байланыштуу экени белгилүү. Байыркы коомдо жашаган түшүнүгү чектелүү адамдар айбанаттарды да адам сыяктуу ой жүгүртүүгө, сүйлөшүүгө жана эс-акылдуу аракет жасоого жөндөмдүү деп ишенишкен. Айрыкча канаттуу куштар менен эпикалык каармандардын ортосундагы байланыш элдик баатырлардын туткундалып ордо (зынданда) жаткан же жарадар болгон учурдагы оор абалын билдирген катын алыста калган элине жапайы каз, торгой, көгүчкөн жеткиргендиги бир катар эпостордо салттык түрдө баяндалат. Академик В. М. Жирмунский К. к. жөнүндөгү мотивди түрк элдеринин баатырдык жомокторунда (эпосторунда) кеңири кездеше турган эң эски мотивдердин бири катары карайт. Ал эми Алтай эпосторун изилдөөчү А. Коптелов К. к-дын алтай эпосторунда болушун "көгүчкөн почточу" жөнүндөгү түшүнүктүн поэтикалык чагылышы деп эсептейт.
Түрк-моңгол элдеринин эпостук чыгармаларынын баш каармандары менен канаттуулардын ортосундагы байланышты, ал гана эмес тектештиги, жакындыгы жөнүндөгү түшүнүктөрүнөн келип чыккан көз караштардын эпостордогу калдык элестери экенин мына бул маалыматтар аныктайт: алтайлыктардын "Алтай-Буучай" эпосунда эки өрдөк, хакас элинин "Судэй-Мерген" жомогунда чабалекей, "АйМерген жана Алтын кыз" жомогунда эки үкү, бурят-моңголдордун "Гэсэринде" карга, тоту куш, казактардын "Козу Көрпеш, Баян Сулуусунда" бакма кара кучкач, өзбектердин "Алпамышында" жапайы каз, "Равшанда" кара кучкач кат ташып, кабарчылык милдет аткарат. Кыргыз эпосторунда да канаттуулар кабарчылык милдетти аткаруу менен элдик ишенимде зор симпатияга ээ. Мисалы, "Жаныш, Байышта" көгүчкөн, "Эр Табылдыда" күкүк, "Олжобай менен Кишимжанда" торгой, "Манаста" көгүчкөн аркылуу кабар бериши эпостордун байыркы жомоктук-мифтик абалына байланыштуу болот. "Манас" эпосунда ушуга жакын элес Коңурбай канатына кат байлап Эсенканга жиберген Карганын, кытай чегин кайтарган тыңчы-кабарчы Куу Өрдөктүн образынан көрүнөт. Эпосто кат ташыган Көгүчкөн делбей, Карга менен алмашылган мифтик кабарчынын терс мүнөзү — анын эпикалык душмандарга кызмат кылышы менен түшүндүрүлөт. Демек, кабарчы канаттуулардын эпикалык каармандар менен болгон байланышын ошол байыркы доордогу "көгүчкөн почточу" жөнүндөгү түшүнүктүн кыргыздын улуу жана кенже эпосторунда чагылган жаңырыгы катары каралууга тийиш.
Мухаммад Али Жинна
Мухаммад Али Жинна (25. 12. 1876-11. 9. 1948) - Индиянын жана Пакистандын саясий ишмери.
Индиянын конституциясын иштеп чыгуу боюнча жалпы партиялык коференцияда мусулмандарга бийлик органдарындагы орундун 1/3 берилсин жана диний айырма боюнча шайлоо системасы киргизилсин деп талап кылган.
Жинна 1934- жылдан Мусулман лигасына жетекчилик кылып, Индияга көз карандысыздык берүү маселесин мусулмандарды өз алдынча мамлекетке бөлүү маселесине байланыштуу караган. Ал ушул багытта күрөш жүргүзүп, Индиянын диний айырма боюнча экиге бөлүнүшүнө (1947) жана Пакистан мамлекетинин түзүлүшүнө көп күч жумшаган.
Пакистан өз алдынча болгон соң анын генерал-губернатору болгон. Пакистандыктар Жиннаны «Улуу жол башчы», «Улут атасы» деп аташат
Толуил кислоталары
Толуил кислоталары – (метил бензойк-талары), СН3С6Н4СООН түссүз кристаллдар мол. масс. 136,14. 3 изомери белгилүү [(о, ' м', n )], сууда аз, спирт, эфир, хлороформдо жакшы эрийт. о-Т. К. балкып эрүү t 107оС, 112о, 178оС. Т.к. ксилолду же метилалкилбензолду азот к-тасы, хром ангидриди же калий перманганаты менен окистендирүүдөн ошондой эле диазо жана металл орг. бирикмеден алынат:
Т.к. жөнөкөй майлуу ароматтык карбон к-тасыда, мисалы, фенилуксус к-сы (С6Н5СН2СООН) тиешелүү. Бул кислоталар сууда аз эрийт, орг. эриткичтерде жакшы эрийт, балкып эрүү t 760С. Ал бензилхлориди, калий цианиди менен өз ара аракеттенишкенде жана андан ары бензилцианидин С6Н5CH2CN суюлтулган азот к-сы менен гидролиздегенде пайда болот о-Т. к. дары-дармектер,Т.к. бензилпеницилин алууда баштапкы сырье катарын колдонулат. м-Т. к-тасы - аналитикалык химияда кальцийден стронцийди бөлүп алууда колдонулат. п - Т.к. этил эфири жыпар жыттуу зат.
Батраска (дарыя)
Батраска — Орусиядагы дарыя. Татарстан Республикасы, Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичуй дарыясынын оң жээгинен 52 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Шешма дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Манак, урук
Манак - баргы, басыз, бугу урууларынын курамындагы уруктар (Абрамзон, 124). Манак VIII-IX кк. Ысык-Көлдөгү Барскан калаасынын акиминин титулу катары белгилүү болгон (Урстанбеков, Чороев, 1990, 113). XIV к. жалайырлардын уруулук курамы "чу-манак" жана "сыр-манак" деген эки ири топко бөлүшкөндүгү маалым (Тынышпаев, 1925, 6). Этникалык аталыштын кыргыз тилиндеги мааниси тактала элек. Алтайлыктардын тилинде "манакай"- буктурма; тува тилинде: "манаг" - 1. Түнкү мезгил; 2. Сакчылар; 3. Түнкү аң улоо маанилерин туюнтат (Молчанов, 1979, 260). Ал эми тува-орус сөздүгүндө төмөндөгүдөй аньжтама берилет: 1. Жылкы үйүрүн кайтаруу; 2. Сакчылык: 3. Түнкү аң улоо:. 4. тув. Манагжы «түнкү аң улоо» (Тувинско-русский словарь, 1968, 287). Жогорудагы мисалдар этнонимдин "сакчы", "сакчылар" маанилерин туюнтарын аныктайт десе болот.
Кирген суу
Кирген суу — жыл сайын белгилүү бир мезгилге туура келген (метеорологиялык шарттарга байланыштуу), узакка созулган суу чыгымынын артышы жана ага байланыштуу деңгээлинин көтөрүлүшү. Суу кирген учурда нугунан ашып, жайылмасын каптап агат. Кыргызстандын сууларынын кирген мезгили жай айлары: июль—август, Казакстан, Россиянын суулары апрель—май айларына туура келет. Суу кирүүнүн себептери: мелүүн кпиматта — жазгы кардын, тоолордогу кармөңгүлөрдүн эриши; муссондук климатта — узакка созулган жайкы жаан-чачын, тропиктик алкактарда — зенит жаан-чачындары ж. б. Суу киргенде суунун өтө мол болушу суу ташкынына алып келет.
Бочкаревка (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Бочкаревка — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Ефремкин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 10 киши. Почта индекси — 453023, ОКАТО коду — 80235820004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Дөбө-коргон
Дөбө-коргон – 9–12-кылымга таандык шаар калдыгы. Араван суусунун сол жээгинде, азыркы Дөбө-Коргон айылынын батыш тарабындагы Мазар-Дөбө шаарчасынын Түштүк жагында жайгашкан. Дөбө-коргондун Түштүк бөлүгү жогору көтөрүлүп турат. Археологиялык казуу учурунда орто кылымдарга таандык карапа идиштер табылган. Бул эстеликти 1957-ж. археолог Ю. А. Заднепровский изилдеген.
Оптикалык иллюзия
Оптикалык иллюзия – байкалуучу объектилердин реалдуу касиеттерине адамдын байкоодогу кабыл алууларынын кескин туура келбөөсү. Оптикалык иллюзия байыркы заманда эле белгилүү болгон жана Байыркы Грецияда курулуш ишинде пайдаланылган. Оптикалык иллюзия кадимки көрүү аппаратына таандык (ошонусу менен галлюцинациядан айырмаланат) жана бир канча жолу байкоодо дагы жоюлбайт. Оптикалык иллюзия пайда болушу оптикалык прибор катары өркүндөтүлбөгөндүктөн, ал адамдын кабылдоо органы менен кошо көрүү аппаратына байланышкан.
Алардын пайда болушу байкоонун түрдүү этаптарындагы кабыл алынган маалыматтар менен байланышкан. Биринчи этапта фондон сигнал жана аны менен байланышкан кабылдоолор бөлүнүп алынат. Муну менен маскировкадагы боёктор түшүндүрүлөт. Жаратылыштагы түстүү маскировка (мимикрия) айбанаттарда болот. Экинчи этапта туташ фондон фигураларды ажыратууда же алардын параметрлерин баалоодо каталар кетирилет. Нерселер кыймылда болгондо да Оптикалык иллюзия пайда болот. Көрүнгөн буюмдун сүрөтүн 0,1 секундга чейин сактоо касиети стробоскоп эффектиси менен байланышкан. Кинематограф жана телекөрүү ушул кубулушка негизделген.
Жетим сериясы
Жетим кырка тоосунда, Чыгыш Тянь-Шандагы Куру-Too кыркаларында (Кытай), Чоң-Кара-Тоо менен Улуу-Тоодо (Казакстан) кеңири таралган.
Жетим сериясы мурсаш сериясына кээ бир жерде чоң-нарын жанар тоо плутондук комплексине трансгрессивдик келишпестик менен жатат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Канаттуу ат
Канаттуу ат — кыргыз элинин мифологиялык түшүнүктөрүнүн эң байыркы катмарларынан келе жаткан, жан-жаныбарлар тууралуу мифтердин эң өнүккөн тибине жаткан көөнө аң-сезим жараткан мифологиялык образ. Мындай байыркы түшүнүктөр менен рухий дөөлөттөрдүн учурдагы адабий-маданий өнүгүштөгү ролу жөнүндөЧ. Т. Айтматовдаана белгилеген: "Ажайып искусство образдарында, башкача айтканда байыркы мифтерде, аңыз аңгемелерде (легендаларда), классикада сакталып калган рухий таржымалы менен тарыхын унутуп калган адам акыл-эс жагынан эч качан жарыбайт, андай адам азыркы ашкан татаал турмушту аңдаганга алсыздык кылат" (Ч. Айтматов. "В соавторстве с землею и водою..." Фр., 1978, 381-б.). Көөнө коллективдүү элес-түшүнүктөрдүн, элдик этика менен эстетикадагы нускалуу салттардын рухий-аксиологиялык бай арсеналында мал киндиктүү жергени мекендеген ат жандуу эл — кыргыздар үчүн так ошо жашоо-тиричилиги менен аң-сезимдеги мифологиялык көөнөнүн көптөгөн түрлөрүнүн ичинен (космогониялык, лунардык, солярдык, астралдык, антропоморфтук, кудай, пайгамбар, пир, периште, жин-шайтан, тиги дүйнө, тозок, бейиш, этиологиялык мифтер, тотем, жан-жаныбарлар жөнүндөгү мифтер жана башкалар) ит төрөсү Кумайык, куш төрөсү Буудайык, төөнүн пири Ойсул-Ата, койдун пири Чолпон-Ата, уйдун пири Заңги баба, жылкынын пири Камбар ата жана башкалар болуп, ар бири өз-өзүнчө жиктелет. Ат кудайы мифологиялык түшүнүк катары байыртан бери белгилүү, маселен кытайдын элдик мифологиясында Маван-ат төрөсү аталып жылкы тукумунун кудайы катары эң байыртан келаткан культ. Болгондо да ал моңголдор менен чектеш Түн. Кытайда кенен таралган (Мифы народов мира, М., 1982, 2, 86—87-с.).
Байыркы көчмөн уруулардын чарбалык жана жоокерчилик турмушунда аттын ролу өтө зор болгон. Ошо себептүү атка айрыкча ызат менен карашкан. Анын адамга кылган ак кызматын баалашкан, күлүктөргө тен беришкен. Ушундай асыл касиеттери жана канаттуудай учкулдугу үчүн аны асманга танапташ кылышкан. Байыркы түрк-моңгол урууларынын мифологиялык түшүнүгүндө асман — карапайым көр пенделер жашаган кара жерден айырмалуу духтар менен теңирлер мекендеген ажайып бир чөйрө. Демек, ат асманга танапташтырылуу менен теңирге теңештирилген. Теңирди болсо түрктөр күн түспөлдүү элестетишип, көкө теңирдин жүзү деп күнгө сыйынышкан. Бул жагынан алганда дүйнөдөгү эң байыркы диндердин бири Зороастризм культуна оропара келген, күнгө, отко (очок) табынып, ыйык тутуу жагынан окшош мотивдер чыгат. Ошентип, ат алардын аң-сезиминде күндүн ыйык символуна айланган. "Күлүк атуу күндүн" символдору болушкан тулпарлардын образдары алардын искусствосунда эң кеңири колдонулган. Ыйык асман атынын жарташтарга тартылган сүрөттөрү Борбор Азияда биздин заманга чейин миңинчи жылдарда эле пайда боло баштап, биздин заманга чейин 8—5-кылымдарда алар Саян-Алтай тоолуу жерлери менен Моңголиянын мейкин талааларынан тартып Скиф-Сак дүйнөсүнүн күн батыштагы чегине чейинки көз жетпеген аймакта кеңири таралган. Жоокерчилик доорлордо жашаган байыркы көчмөн элдер атты акылдуу жаныбар, ишенимдүү жардамчы катары барктап, кадырлаган. Жоокерлердин күрөшү менен жеңишинин ажырагыс атрибуту болгон жакшы аттар, анын ичинде кереметтүү касиетке ээ канаттуу тулпарлардын образы эл чыгармаларынан туруктуу орун алган өзүнчө бир идеалдар. Эл аралык салттык орток мотивге негизделген мифтик тулпарлардын эпикалык образы жаратылыштан тышкары "канаттуулугу" менен мисалы, грек мифтеринде Пегас жана Көруулунун Гыраты, Алпамыштын Байчубары өзгөчөлөнөт. Канаттуу тулпарлар баатырдык жомок тибиндеги эпостун алгачкы үлгүлөрүндө ээсинен жогору коюлуп, каарман аткара албаган кыйын милдеттерди аткарат. Айткан акыл-кеңешин аткарбай душман тарабынан өлтүрүлгөн ээсин ар кандай кереметтүү жол менен тирилтет. "Барса келбестеги" кайнак көл, от көлдөрдөн өтүп, укмуштуудай тоскоолдуктарды жеңип, аял алып берет ж. 6. сапаттык артыкчылыгын көрсөтөт. Мунун өзү канаттуу тулпарлардын образынын байыртадан бери элдик эпостордон кеңири орун алып келгенин белгилейт.
Түрк-моңгол элдеринин эпостору сыяктуу эле "Манас" үчилтигинде сыпатталган аттын мифтик элементтерди сактап калышынын бир белгиси катары баатыр минген тулпардын капталында канаты болот. Канаттуу аттын мифтик образы үчилтиктин башкы идеал баатырларынын каршысында турган эпикалык душмандардын айрым өкүлдөрүнө кызмат кылган терс күч катары сүрөттөлөт. Үчилтиктин көркөм образдар системасындагы терс каармандардын ичинен Кожожаш менен Чынкожо К. а. минип согуш майданында жүргөнү айтылат. Алар минген тулпарлардын өзүнө гана таандык сын-сыпаты, өзгөчөлүгү, энчилүү аты (кличка) бар. Саякбай Каралаевдин варианты боюнча "Кичи казатта" кытайлардын көзгө атар мергени Кожожаштын (Шапак Рысменде уулунда Шыпшайдар деп аталат) кыргыздын кыйын баатырларын окко учурууда минген аты асман менен учуп жүргөн Куубайталдын ролу зор."Семетей" бөлүмүндө ички душмандардын көрүнүктүүлөрүнүн бири Чынкожо да К. а. минип, асмандап учуп, Семетейге уруш салат. Чынкожонун канаттуу Кара аты эпосто төмөнкүдөй сүрөттөлөт:
ЭрСеметей киргенде,
Семетейдин айбатын
Кан Чынкожо билгенде,
Аңгемесин арбытып,
Чыдай албай шашканда,
Чынкожо чыкты асманга.
Көк жорудай айланып,
Учуп жүрөт асманда.
Чынкожонун Кара аты:
Капталында бар эле
Калдайган эки канаты (Курама варианты,"Семетей", 222) болгон канаттуу Кара ат минип учуп урушкан Чынкожо Семетейлерге үстөмдүк кылат. Качан гана Күлчоро канатка атканда Кара ат жерге түшүп, Чынкожо жеңилет."Сейтек" бөлүмүндөгү эпикалык башкы душман Кыястын Тооторусу асман менен учат, адамча сүйлөй алат. Тоотору тулпарды анын өзүндөй эле керемет күчкө ээАйчүрөк "тилин байлап", "койго жеткис, уйга жеткис" кылып багындырат.
"Манас" изилдөөчү окумуштуулар (Р. Сарыпбеков) мифтик-фантастикалык тулпарлардын баштагы оң образы (башкача айтканда кереметтүү колдоочулугу) өзүнүн эволюциялык өнүгүшүндө эки тенденцияга туш болорун белгилейт: "Аттын образынын оң багытта өнүгүүсү акырындап мифтик касиеттеринен ажырап, кадимки жердик атка айлануу менен башкы идеал каармандын ишенимдүү жардамчысы боюнча калат. Ал эми экинчи учурда мифтик-фантастикалык касиеттерин (канаттуулугун) дагы эле сактап калуу менен, коомдун алга өскөн көз карашында айыпталган жат көрүнүш катары терс мүнөзгө ээ болуп, жаманчылыктын (зло) өкүлү катары душман тарабына кызмат кылат, жакшылыкты (добро) көздөгөн оң каарман өз максатына жетишине тоскоол болот, терс каармандарга кереметтүү жардамдарды көрсөткөн ишенимдүү жолдошуна айланат" — деп белгилейт. Эпикалык душман элдин тулпар аттарындай адаттан тышкары укмуштуу сапатка, мифтик катмар негизин түзгөн баатырдык эпостун баш каарманы Төштүктүн Чал-куйругун айтпаганда, "Манас" эпосунун бүгүнкү колдо бар негизги варианттарындагы оң каармандардын эч кимисинин аты ээ эмес. Ырас, мындан бир кылым мурда эле. Ч. Валиханов жазып алган вариантта Аккуланын "бир жагында 21, бир жагында 20 канаты бар, аркасында ажыдаар түгү бар" укмуштуу тулпар катары сыпатталат. Айтуучулардын түштүк группасынын айрым өкүлдөрүнөн жазылган варианттарда жоодон жараланган Манасты канаты бар Аккула ала качып куткарып айыктырганы айтылат. Мунун өзү анын алгачкы образы мифтик-фантастикалык аттардан башталып, коомдун алга жылышы, аң-сезим, көз караштардын өзгөрүшү менен кошо акырындап жердик атка айланганын көрсөтөт. Негизги варианттарда (Сагымбай Орозбаковдун варианты, Саякбай Каралаевдин варианты) Манастын Аккуласы эти кызыган кезде өпкөсүнөн канат өсүп чыгары эскерилет. Эпикалык душмандардын башкы баатыры "Коңурбайдын Кара аты Кара атынын бар эле, Капталында канаты" деп ээсин дайыма кысталыш учурда "куштай учкан күлүктүгү" менен ажалдан куткарат. Бирок, Кожожаштын Куубайтал, Чынкожонун Кара аты сыяктуу Аккула да, Алгара да асмандап уча албайт. Манасчылар аларды сыпаттоодо канчалык гиперболизациялабасын жердик аттын табигый чегинин рамкасынан чыгарбайт. Жалпы эле үчилтикте чагылдырылган оң, терс каармандардын минген аттарынын образдарында өз-өзүнө мүнөздүү айырмачылыктары болуу менен бирге, негизинен алардын күлүктүгү, чаалыкпастыгы баса көрсөтүлөт.
Кунама тили
Чыгыш Африкада жашоочу Куна́ма элинин эне тили. Негизинен Эритрея менен Эфиопия мамлекеттердин чек арасында жашаган Кунама эли тарабынан колдонулат. Гипотезалык Нил-сахара макро-үйбүлөнүн курамына өз алдынча обочолонгон тил катары кирет.
Жазуусу — латын алфавиттин (19 кылымдын аягынан) негизинде. Үндүү тамгалардын үстүнө коюлган атайын диакриттик белгилери тоналдыкты билдирет.
Кунама тили аймаса, барка, битама, илит, марда, сокодаса, таказза-сетиит, тиграй жана тика диалектерине бөлүнөт. Битама жана илит диалектери башка кунама диалектеринде сүйлөгөндөр үчүн аз түшүнүктүү. Барка диалекти баардык кунама диалектеринде сүйлөгөндөр үчүн түшүнктүү.
Булактар
https://ru.unionpedia.org/Кунама_(язык)
https://www.ethnologue.com/language/kun
Даниель Белл
Белл Даниель (10 Май, 1919 – 25 Январь, 2011) – америка социологу; Колумбия (1958), Гарвард (1969) университеттеринин профессору.
Коомдук аң-сезимдин тарыхы, саясий агымдар, социалдык маалымат боюнча көрүнүктүү адис. Ал 30–40-жылдары солрадикалдуу кыймылга катышкан, марксизм жана социализм идеяларына кызыккан. «Постиндустриялдуу коом» концепциясын өнүктүрүүгө байланыштуу Белл Батыштагы социалдык маалыматтарды иликтөө боюнча көрүнүктүү ишмер.
Анын «Идеологиянын кыйроосу», «Келечектеги постиндустриялдуу коом» «Капитализмдин карама-каршылыктары» ж. б. чыгармалары билгилүү.
Токсикодермия
Токсикодермия — теринин катуу кармоочу оорусу.
Кайталап обого чыгаруу
Кайталап обого чыгаруу – мурда обого берилген чыгармаларды, үндөктөрдү, аткарылган ырларды жана спектаклдерди, оболук же кабелдик уюмдардын берүүлөрүн кайрадан обого чыгаруу.
Токсикодермия
Себептери
Көпчүлүк учурда ар кандай химиялык заттардан, дары-дармектерден (антибиотик, сульфаниламид препараттары, йод, бром жана башкалар), бузулган тамак-аштан (балык, жумуртка, быштак, экстракт заттар жана алкоголь ичимдиктер) пайда болушу мүмкүн. Токсикодермияда териде кызыл тактар жана ыйлаакчалар чыгып, алар көбөйүп, эрозия жана жара пайда болот. Кээ бир учурда зат алмашуунун бузулушунан же бир эле дары заттар ар бир кишиде ар кандай формадагы токсикодермияны пайда кылышы ыктымал. Дары-дармектен болгон учурда кызгылт-бозомтук темгилдер дененин бир жеринде эле пайда болуп, бир нече убакыттан (бир нече күндөн) кийин жоголуп, алардын ордунда кызгылт-күрөң так калат. Ал көбүнчө колдо, эринде, ооздун былжыр челинде жана жыныс органдарында кездешет. Бул учурда дүүлүгүү күчөп, уйку качат, дене ысыйт, жалпы абал начарлайт, жүрөктүн тушу жана муун ооруйт. Тери кычышат, ысып чыгат. Оору анчалык узакка созулбайт. Кээ бир учурда жүрөк-кан тамырдын жана ички органдардын ишинин бузулушуна алып келет.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Гендердик теңчилик
Гендердик теңчилик – адамдардын гендерине карабастан, бирдей укуктук статусу жана аны иш жүзүнө ашыруу үчүн бирдей мүмкүнчүлүктөрү, башкача айтканда, аялдар менен эркектерге жынысына карабастан, жашоо турмуштун саясий, экономикалык, эмгектик, социалдык, коомдук жана маданий чөйрөлөргө катышуу үчүн өз жөндөмдүүлүгүн эркин пайдаланууга мүмкүнчүлүк берилиши. Гендердик теңчиликте адам өзүнүн адамдык укуктарын жана улуттук, саясий, экономикалык, маданий өнүгүүгө салым кошуу потенциалын, жыргалчылыкка ээ болуу укугун таанып-билүү үчүн бирдей, теңдеш шарттарга ээ болот.
Гендердик теңчилик укуктар менен мүмкүнчүлүктөрдүн бардык чөйрөсүн камтыйт, тактап айтканда, адам өмүрү үчүн зарыл болгон зарылчылыктар (саламаттыгына кам көрүү, билим алуу ж.б.) менен  укуктук коргоодон тартып, жеке жана коомдук чөйрөдө чечим кабыл алууга катышуу, ошондой эле коомдун саясий турмушунда өз позициясын билдирүү ж.б. бардык тармактарга бирдей тамырын жая алат.
Гендердик тенчиликти камсыз кылуу боюнча мамлекеттик саясаттын негиздери болуп төмөнкүлөр саналат.
Тарыхы
Байыркы Мисир эркектер үстөмдүк кылган патриархалдык коом болгонуна карабастан египеттик аялдардын башка коомдордогу аялдарда болбогон өзгөчө укуктары болгон. Алар мүлккө ээ боло алышкан жана сотто эркектер менен тең укуктуу болушкан. Регент же өз алдынча аял башкаруучулар, ал тургай аял фараондор да болгон. Фараон аял Хатшепсут биздин заманга чейин 1478-жылы Мисирдин тактысына отурган. Египетологдор аны эң ийгиликтүү фараондордун бири деп эсептешет.
Агнодисе биздин заманга чейин 400-жылы Грецияда аялдар медицина менен алектенгени үчүн өлүм жазасына тартылып жаткан мезгилде биринчи аял гинекологдордун бири катары таанылган деп айтылат. Акыры кармалып, бейтаптар аны коргоого келгенде акталып практикасын улантууга уруксат берилген.
Ислам биздин замандын 600-жылдарынын башында аялдардын мураска, мүлккө жана кадыр-баркка укуктарын жарыялаган. Бул аялдар аз укуктарга ээ болгон учурда революциялык кадам болду. 1691-жылы аялдардын билим алуу укугун коргогон мексикалык жазуучу жана кечил Сор Хуана Инес де ла Круз “кечки тамакты бышыруу учурунда философияны эң сонун түшүнсө болот” деп жазган. Бүгүн ал мексикалык улуттук икона жана 200 песого тартылган.
1951-жылдын 18-февралында Дориа Шафик жана башка бир жарым миңдей аял Египеттин парламентинин алдына  аялдарга толук саясий укуктарды жана теңчиликти талап кылып нааразылык акциясына чыгышкан. Бул жана башка көптөгөн аракеттер менен бирге 1956-жылы аялдардын кээ бир чектөөлөр менен болсо дагы добуш берүү укугуна  жол ачылды.
Гендердик теңчилик 1948-жылдын 10-декабрында БУУнун Башкы ассамблеясы тарабынан кабыл алынган адам укуктарынын жалпы декларациясы менен адам укуктары боюнча эл аралык укуктун бир бөлүгү болуп калган.
1995-жылы эгемендүү Кыргыз Республикасынын аялдар делегациясы биринчи жолу Пекинде өткөн аялдардын статусу боюнча IV Дүйнөлүк конференцияга катышкан. Бул катышуу республикадагы аялдар кыймылынын жаңы доору – аялдар жана гендердик маселелерди кайра карап чыгуунун доору болуп калды.
Экономика жана мамлекеттик саясат
Аялдардын укуктарын кеңейтүү, аялдар менен эркектердин ортосундагы теңчиликти түзүү, ар кандай жыныстагы адамдардын маданий жана экономикалык укуктары үчүн, ошондой эле ресурстарга теңдеш жана калыс жеткиликтүүлүктү жана чечим кабыл алуу укугун орнотуу максатында конвенциялар, иш-аракеттер пландары, милдеттенмелер кабыл алынды.
Аялдарды күчтөндүрүү
Аялдардын күчтөндүрүү же мүмкүнчүлүгүн кеңейтүү бир нече жол менен аныкталышы мүмкүн, анын ичинде аялдардын көз карашын кабыл алуу, билим берүү, маалымдуулук жана сабаттуулук аркылуу аялдардын статусун жогорулатуу.