cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Малгун
Эпостогу жомоктук-фантастикалык дөөлөргө салыштырмалуу М-дун эпикалык образынын эволюциясын аныктай турган атрибут — шарттуу талуу жери «жалгыз көзгө сайдырып, чечекейден айрылса» да өлбөгөн магиялык касиети. Ал башына кийген кереметтүү туулга эпосто түз маанисиндеги коргонуучу согуштук кийим катары эмес, аллегориялык мааниде, кандайдыр жашыруун, сырдуу, касиеттүү күчкө ээ түшүнүгүндө мотивделген. Мындагы негизги максат ар кандай касиеттүү, сыйкырдуу нерселер сырткы күчтөрдүн каршылыгынан, таасиринен «коргоочу», «сактоочу» керемети бар экендигин билдирүү. Мындай ишенимдин түпкү теги байыркы адамдардын чектелген анимизмдик, магиялык түшүнүктөрү менен байланышкан. Эпостогу жалгыз көздүү дөөлөрдүн алгачкы сапатын алда канча өзгөрткөн түрү М. дөө тибиндегилер өткөөл мезгилде тургандыктан мурдагы касиеттерин (киши этин жегендик, жалгыз көзүнөн ажыраганда өлүшү) негизинен жоготкону менен жаңы өзгөчө сапат-касиеттерге ээ болот. Ансыз алар адамдар менен бирдей болуп калат Ошон үчүн Алмамбет менен Сыргак М-ду өлтүрө албай убара тартышат:
Ортого алып Малгунду
Алты күнү сабады,
Өлтүрө албай Малгунду
Эки кыраан жадады (Саякбай Каралаев, 2. 132).
Коллаж
Коллаж (французча eollaqe— сөзмө-сөз — жабыштыруу) — искусстводогу техникалык ыкма— кандайдыр бир материалга андан өңү жана фактурасы боюнча айырмалануучу материалды жабыштыруу; бул ыкма менен жасалган чыгарма да Коллаж деп аталат. Коллаж негизинен графикада чыгарманын фактурасынын көркөмдүгүн күчөтүү— ар түркүн материалдарды күтүүсүз айкалыштыруу максатында колдонулат. Коллажды кубизм-футуризм жана дадаизм өкүлдөрү жасалма эксперимент катары киргизген.
Малгун
Мунун сыры М-дун дөөлүк касиеттен башка «сыйкырдуулук» касиетке да ээ экендигинде. Магиялык мүнөздөгү касиеттүү нерселердин касиетине ишенүү түшүнүгү огуздардын эпосундагы Депе-Гез (Төбө-Көз) дөөнүн эпикалык образында сакталган. Эпостун сүрөттөөсү боюнча жалгыз көздүү Депе-Гез дөөнүн магиялык өлбөстүк касиети анын пери энеси жакшылыкты каалап, сыйкырлап берген кереметтүү шакекке байланыштырылса, «Манас» эпосундагы М. дөөнүн магиялык касиети кереметтүү туулга менен берилген. М-дун башындагы касиеттүү туулга түшкөндөн кийин гана магиялык сапаттан ажырап, ажал табат. Туулганын магиялык касиетке ээлиги жөнүндөгү мотивди Орхон-Эне-Сай жазма эстеликтеринен да көрүүгө болот. Күлтегиндин урматына коюлган эстеликте: «анын соотуна жана кемселине жүздөгөн жебе кадалганы менен жез соот кийген башына бир дагы жебе тийген эмес». Мындагы маани талуу жер болгон башты калкалап турган атайын кийимдин өзгөчө касиетинде эмес, түшүнүктүн теги анын магиялык күчкө ээ экендиги жөнүндөгү ишенимдер менен байланышкандыгында. Жалпы эле соот түрүндөгү жоо кийимдери эл турмушунда алда канча кийин пайда болгону тарыхый маалыматтардан белгилүү. Ал эми М-дун образындагы көзүнөн ажыраганы менен туулгасынан ажырап, башы кесилмейинче өлбөстүк жөнүндөгү түшүнүктүн эл арасында жашашы алда канча эски учурларга таандык экендигинде шек жок. Аны биротоло өлтүрүү үчүн атайын белгилүү шарттарды аткаруу зарыл. Адатта кереметтүү жөө жомоктордо М. өңдүү сыйкырдык күчкө ээ кейипкерлердин сөөгүн өрттөп, такыр жок кылуу максатында күлүн сапырып жиберет. Ошондо гана ал жандык кайра тириле албай калат «Манас» эпосунда бул өтө коркунучтуу душман ар кандай себептер менен кайра тирилип кетпесин үчүн сөөгүн (денесин) өрттөп жиберүү ишеними кийинчерээк өз маанисин өзгөртүп, шарттуу түрдө өлтүрүлгөн дөөлөрдүн денесинен башын кесип алуу мотивине байланыштырылган. Магиялык күчкө ээ жандыкты өлтүрүү үчүн талап кылынуучу атайын аракеттер жана ырым-жырымдык белгилер түрүн өзгөрткөн формада М-дун образында да сакталган. Чалгынга барган баатырлардын М-ду өлтүрүп, башын кесип алып кетишинин эки мааниси бар. Биринчиден, бул жерде эң коркунучтуу жоону жеңгендиктин белгисин көрүүгө болот, анын далили катары башын алып барып Манаска көргөзүү; экинчиден, бул иш-аракеттин мааниси — денеден башты бөлүп эле таштап койбой, душманды кайра тирилип кетүү мүмкүнчүлүгүнөн таптакыр ажыратуу. Кээде ушул расминин өзүнчө бир көрүнүшү жөө жомоктордо өлтүрүлгөн душмандын денеси менен башын кесип алып кетүү аркылуу магиялык күчтү жок кылуу ырымынын бир түрү катары берилет. Эпосто:
Бир чапканда Алмамбет
Кеңсе
Кеңсе – мекеме бөлүмү; мекеменин кызмат катка-барын жүргүзүп, күндөлүк документ иштерин тариздей турган бөлүм.
Малгун
Чоң Малгунду сойгон соң
Алмамбеттен шер болбойт,
Эрдинен тешип Малгунду
Артып берсе атына
Малгун жалгыз башына
Кайран Сыргак тең болбойт (Саякбай Каралаев, 2. 132),— деп сүрөттөлөт. Мындан М-дун эпсиз чоңдугун, өтө коркунучтуу мифтик жандык экенин, ошону менен бирге анын башын кесип алып, бир жагын таш менен теңдеп артып, башкача айтканда кордоо жолу менен магиялык касиет, күчүнөн ажыратуу расмисин көрүүгө болот. Эпос муну менен өтө коркунучтуу, жаратылыштан тышкаркы кара күчү мол жомоктук-фантастикалык жандык болбосун, алар кандай гана жаңы белгилерди алып, идеялык өзгөрүүгө учурабасын, жеңиш дайыма адилеттик үчүн күрөшкөн элдик баатырлар тарабында болорун сүрөттөп көрсөткөн.
Microsoft Project
Долбоорлорду башкаруу программасы, ал Windows жана Macintosh иштетүү системдер чөйрөсүндө иштейт. Айрым долбоорлорду аткарууда коюлган маселени пландоого жана учурдагы башкаруу маселелерин жана ресурстарын убакытка карата аткарууга мүмкүндүк берет. Маселелерди же иштерди аткаруу кезегин көрсөтүүчү көп деген графиктик каражаттарды колдойт.
Колдонулган адабияттар
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы /Башкы редактор Ү. Асанов; Ред. кеңеш У.Н.Бримкулов ж.б. – Б.: Мамлекеттик тил ж-а энциклопедия борбору, – 2004. 380 б. ISBN 9967-14-014-3
Айгүл Бекболотова
Бекболотова Айгүл (17. 06. 1954, Ысык-Көл облусу, Түп району, Күрмөнтү кыш.) эколог, биология илимдеринин доктору (2003). Кыргыз кыз-келиндер педагогика институтун бүтүргөн (1976). КР УИАнын Бийик тоолуу физиология жана эксперименттик патология институтунда кенже илимий кызматкер (1976). 1994-97-ж. Тоолуу шартта адамдын жана жаныбарлардын миграциясынын медициналы биологиялык проблемалары боюнча эл аралык лабораторияда илимий кызматкер, ошол эле учурда КМКТАУда окутуучу, 1998-2002-ж. эксперименттик патофизиология лабораториясында илимий кызматкер, 2002-03-ж. лабораториянын жетекчиси, 2003-жылдан И. Арабаев атындагы КМУда кафедра башчысы. 80ден ашык илимий эмгектин автору. Илимий эмгектери негизинен бийик тоо, түрдүү экология стресс шарттарында жана нормалдуу учурда кантамырлардын ички беттеринин, ошондой эле гемостаздын ыңгайлануу функциясынын маңызын ачып көрсөтүүгө арналган. Эмгектери.: Стрессоустойчивость организма в условиях гор.
Портал:Кытай/Мыкты инсан
Калып үлгүсү:
Дос
Бирин –бири эң жакшы тааныган эки кыйышпас дос бар эле. Ал экөө бала чагынан чогуу жүрүп, көп күндөрүн биргеликте өткөрүшкөн. Бирөөсүнүн пейили тар, митаам болсо, экинчиси ак көңүл, жайдар мүнөз, сылык-сыпаа келген, көп сүйлөөнү жактыра бербеген жигит болчу. Күндөрдүн биринде өз камы үчүн жүгүргөн дос ак көңүл досуна барат да, ага иши жүрбөй жатканын айтып, көп өлчөмдө акча сурайт. Досунун өтүнүчүн четке кага албаган жигит колундагы болгон каражатын ага карматат. Бир топ убакыт өткөндөн кийин ач көз дос, ак көңүл досунун үйлөнө турган кызын жакшы көрүп калгандыгын, ансыз өмүр сүрүүгө мүмкүн эместигин айтып досунун алдына келет. Бир тууганындай мамиле кылган адал дос, кыз үчүн анын көңүлүн оорутууну каалабай, үйлөнө турган кыз менен кездешип аны менен бул туурасында акылдашат. Кыздын уруксаты менен аны досуна никелеп берет.
Портал:Кытай/Мыкты инсан
Үлгү:
Дос
Убакыттын өтүшү менен ак көңүл достун иштери жүрүшпөй, ою ордунан чыкпай бир топ кыйынчылыктарга кабылат. Оюна эң биринчи эле досум деп жүргөн баягы досу келет. Кантсе да досум, мени ара жолдо калтырбас деген ойдо ага барат. Ал эми досу болсо жумуш таап бермек турсун, эч кандай жардам бере албай турганын айтып жүзүн тескери бурат.
Бир күнү сейил бакта отурса жанына бир кедей кейпиндеги карыя келип, колунда эч нерсеси жоктугунан улам оорууга чалдыкканын, дарыланууга эч кандай мүмкүнчүлүгү жоктугун айтып жалооруйт. Ал карыянын абалына боору ооруп, ага колунан келген жардамын берет. Дарегин алып мааал-маалы менен карыяны зыярат кылып, ага тамак-аш жеткизип турууну адатка айландырат. Көп өтпөй карыя өмүрдөн өтөт. Өз атасындай болуп калган карыянын каза болушу, анын жүрөгүнө октой тиет. Ал ортодо, карыянын бай болгондугун, болгон байлыгын өзүнө мурас катары калтырып кеткенинен кабардар болот. Көкүрөктө досуна деген бир аз таарынычы бар эле. Ага жооп катары досунун үйүнүн каршы тарабынан үй сатып алат.
Коёндой окшош күндөр өтүп жатты. Бир күнү эшиктин коңгүроосу кагылат. Ачса бир тилемчи эне турган болот. Ал ачка болгонун айтып, өзөк жалгаганга үйүнөн бир нерсе алып чыгабы деген үмүттө балага карайт. Жүрөгү мээримге сугарылган, жигит энени үйүнө киргизип, жакшылап курсагын тойгузат. Экөө көпкө масилеттешип отуруп, тилемчи эненин эч кимиси жок экенин билгенден кийин, ага үйүнүн төрүнөн орун берет. Экөө эне баладай болуп калышат. Бир күнү эне, баласына үйлөнө турган убагы келип калгандыгын, өзү караштырып, ылайыктуу деп жүргөн бир кыз бар экенин айтат. Энени сыйлагандыктан бала, ал кыз менен жолугуп таанышууга макул болот. Кыз менен жолугуп экөө бири-биринин купулуна толот. Көп кыйынчылыкты башынан өткөрүп, эми гана иштери оңоло баштаган жигит досун үйлөнүү тойго чакырат.
Той кызуу өтүп жаткан учурда, көөдөнүндөгү толкуп-ташкан, досуна болгон тоодой таарынычын айтууга белсенип, сөз сүйлөөнү туура көрөт. Ал өз сөзүндө, өзүнөн да артык көргөн досуна болгон акчасын берип, ал гана эмес үйлөнө турган кызын да, досунун бактысы үчүн өз бактысын курман кылганын айтат. Ал эми иштери жүрүшпөй кыйынчылыкка кабылганда, досунун фабрикасынан бир дагы жумуш орду табылбагандыгын баяндайт. Ага карабай азыр дагы, досу үчүн өзү ээ болгон бардык нерсесин бергенге даяр экендигин жашырбайт.
Келген меймандар мындай доско бир чети таң калып, бир чети өзүмчүл досту жектеп жатышты. Мынчалык ач көз, өзүмчүл адамдар да болобу дешип, анын ким экендигин билүүнү каалап турушту. Ал эми өзүн ойлогон дос, чыдай албай ордунан туруп сөз сүйлөөгө киришти:
-Болуп өткөн окуяда кайрымсыз, өзүн ойлогон, пейили тар менмин… Бирок окуяны менден да угуп коюшуңуздарды суранам. Ооба, ишим жүрүшпөй кыйынчылыкка кабылганда досумдан жардам сурадым. Аман болсун, колундагы болгон нерсесин аябастан мага карматты. Үйлөнүүгө даярданып жаткан кезинде үйлөнө турган жубайын да мага ыроолоду. Анткени, үйлөнө турган кыз досума татыктуу эмес болчу. Ал досумдун байлыгына көз артып, дүнүйө-мүлкү үчүн турмушка чыкмакчы болгон. Досум аны да берди. Андан кийин иштери жүрүшпөй калды, фабрикага келип, менден жумуш сурады, кан досумдун менин кол алдымда, мага баш ийип иштешин каалабагандыктан жумушка алган жокмун. Фабрикада сенин дагы акың бар десем намысынын жол бербей турганын билет элем.
Кыйын кезеңде досумдун турмуш сыноосуна сынып калышын каалаган эмесмин. Кааалабайм дагы! Сейил бакта жолуккан карыя менин атам эле. Атам аябай оорулуу болчу. Атамды анын жанына жөнөтүп, ал каза болгондо анын үлүшүн бергенге шылтоо таптым. Байкасам, досум өзүнө көңүл бурбай калды. Эшигинин алдына тилемчи болуп келген менин энем болчу. Досума баш-көз болсун деп апамды жанына жөнөттүм. Жана акыркы айтар сөзүм, бүгүн менин эң бактылуу күнүм. Анткени жанымдан артык көрүп жаткан досумдун үйлөнүп жаткан кызы менин бир тууган карындашым. Мына биз ушундай доспуз!
Достор, туугандар, дегеле жакын адамдарыбыз биз үчүн эң кымбат асыл жандар. Алар жашоо бакчабыздын кооз гүлдөрү, гүлгө суу куйган өңдүү кыйын кырдаалда жакындарыбызды жалгыз калтырбай, аларды сүйүү, боорукерлик, мээримдүүлүк менен сугаруу жашоо бакчабызды гүлдөткөнгө тете эмеспи. Ал эми гүлдөгөн бакчанын мөмөсүнүн жемиши таттуу да, берекелүү да болоору талашсыз экендиги анык чындык.
даярдаган-Бекзат Абдикаримов INSTAGRAM//@_e__a_707 FACEBOOK//Бекзат Абдикаримов OK// Бекзат Абдикаримов
Целлюлоза нитраттары
Целлюлоза нитраттары, нитроцеллюлоза, нитроклетчатка — целлюлозанын азот к-нын татаал эфири, целлюлозага окшош, ак булалуу борпон масса. Ц. н. целлюлозага нитрлөөчү аралашманы (азот, күкүрт к-тасы жана суу) таасир кылуудан алынат. Процесс төмөндөгүдөй негизги стадиядан турат: целлюлозаны кургатуу, нитрлөө, к-тадан бошотуп жуу, стабилдөө жана кургатуу. Анын физ.-мех., химиялык жана технология касиеттери курамындагы азот санына жараша болот. От алуу температурасы 180-195оС. Стабилизаторду кошуу менен туруктуу абалга келтирилет. Ц. н. түрдүү максатта керектелет. Практикада Ц. н. 4 түрү колдонулат: №1-ж-а №2- пироксилиндер, пироколлодий жана коллоксилин. №1-пироксилинде 13,0-13,7% и азот болот жана ал көпчүлүк эриткичтерде эрибейт. №2-пироксилинде 12,0-12,4% азоту болот жана ал спирт менен эфир аралашмасында 90% эрийт. №1, 2-пироксилиндер аралашмасы жана пи-роколлодий (12,5-12,7% ) жарылгыч зат алууда колдонулат. Коллоксилинде 11-12% азот болот да, эфир менен спирт аралашмасында жана башка эриткичтерде эрийт, андан нитролак, кино-, фотоплёнкалар, жасалма тери, пластикалык массалар, динамит, коллодий жана башка алынат.
Бристоу (Оклахома)
Бристоу (Оклахома) (Bristow) — Оклахома штатынын Creek округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4325 киши. Болжолдуу аянты - 8.8 км². FIPS коду — 40-08900.
Экономиканы мамлекеттик жөнгө салуу
Экономиканы мамлекеттик жөнгө салуу — мамлекеттин иш-аракеттеринде маселелерди максатка ылайык коюуну, тагыраак айтканда натыйжалуу принциптерин, коомдун социалдык-экономикалык өнүгүшүнүн туруктуулугун ишке ашырууну туюнтат.
Бул принциптерди ишке ашыруу дайыма өзгөрүлүп, жаңыланып туруучу технологиялык негизде товарлардын жана тейлөөлөрдүн улам көбөйүүчү санын өндүрүүдө шарт түзүүнү көздөйт. Чектелген өндүрүштүк (экономикалык) ресурстарды иштетүүдө чыгымдарды кыйла азайтуу дүйнөлүк базарда өз позицияларын бекемдөө, каалагандардын бардыгына жана ишке жарактууларга жумушчу орундарын түзүүгө умтулат.
Экономиканы мамлекеттик жөнгө салууда базар механизми маанилүү орунду ээлейт. Базар мамилелери экономиканы олуттуу жогорулатып, бирок бир кыйла төмөндөп кетүүлөр күчөп, кризистердин болушу күтүлөт да, тиешелүү өлкө же регионду бир топ артка сүрүп жибериши мүмкүн. Ошондуктан, мамлекет базар мамилелерин божомолдоо жана программалоо механизмин иштеп чыкканга аракет жасоосу табигый көрүнүш. Себеби базардагы олку-солкулуктар экономиканы начарлатып жиберүүчү нукка алып келбеши керек. Экономиканы мамлекеттик жөнгө салуу турууда анын аткарган функцияларынын өтө олуттуу мааниси бар. Алардын олуттууларына төмөнкүлөр кирет: экономиканын укуктук негиздерин иштеп чыгуу жана бекитүү; макроэкономикалык өнүгүүнүн приоритеттерин аныктоо, б.а. бүгүнкү күндө улуттун кызыкчылыгы үчүн эмне маанилүү; кайсыл жана канча ресурстарды талап кылат, алар канчалык убакытта натыйжасын берет; жасалган иш-аракеттер кандай нуктагы социалдык, экологиялык, дүйнелүк чарбалык натыйжаларды бериши мүмкүн.
Макроэкономикалык милдеттерди аныктоо мамлекеттин негизги максаты болуп саналат. Базар мамилелери ишканалардын жана фирмалардын иш-аракеттерин жөнгө салып, ал эми мамлекет болсо, анын өзүнүн мыйзамдарына таянып, базардын функцияланышын жөнгө салат. Бул болсо, мамлекеттин ишканалардын жана базардын иш-аракеттерине минимум кийлигишүүсүн билдирет. Анткени, мамлекет ыксыз терс көрүнүштөр белгиленген максаттардан олуттуу четтеген учурларда кийлигишет.
Мындай кийлигишүү Экономиканы мамлекеттик жөнгө салуу механизми аркылуу гана ишке ашат. Бул мамлекеттик жөнгө салуу механизми мамлекеттин артыкчылыгына гана эмес, ошону менен бирге ишкана жана фирмалардын кызыкчылыктарына да жооп бериш керек.
Ат-Башы, суу сактагыч
Ат-Башы, суу сактагыч — Нарын районунда. Нарындын сол куймасы Ат-Башы суусунун нугунда курулган. Суунун чатынан гидротүйүнгө чейинки узундугу 4,6 км. Энергетикада пайдаланылат; суу агымын жума сайын жөнгө салып турат.
1970-жылдан убактылуу, 1974-жылдан биротоло иштей баштаган. Узундугу 7 км, эң жазы жери 230м, эң  терең  жери 42м, суу толгондогу аянты 0,457км. Суунун запасы 9,6млн м. Плотинасынын эң бийик жери 79м, узундугу 55м. Суунун жерге сиңип кетүүдөн сактоо максатында таманына бүт полиэтилен пленкасы (калың дыгы 0,6мм), төшөлгөн.
Экономикалык кош стандарт
Экономикалык кош стандарт (англ, dual economy) -өнүккөн өлкөлөрдүн өнүгүп келе жаткан өлкөлөр менен өз ара кызматташтыгынан келип чыккан феномен.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Чыны кап
Көн — идиштердин бир түрү. Чеберлер муну — өтө кооз, ар кандай үлгүдө кармашат. Анын бири челек сымал узунураак келип, түбү менен оозу бирдей кеңдикте болуп, мунун тегерек капкагын кийгизип коюуга аябай шартташкан. Бул идишке «чийме сынпос» тегерете караганда көрүнгөндөй шайма-шай түшүрүлөт. Ага берилген көркөм оюм-чийимдин сыйдалуулугу менен салттуулугу анын кармоого атайын аттанып түшкөн чеберлердин жекече чыгармачылык кудуретине тыгыз байланышат. «Чийме сынпос» майда да, кезек да көрүнүшү мүмкүн. Ал эми идиштин капкагынын үстүнкү бетине анын тегерек-четине түстүү металлдар чабылат. Муну шөкөттөөдө да илгери зергерлердин көп кырдуу, терең сырдуу чыгармачылыгы айгинеленген. Мында да чеберлерден «өнөр буйтап кете алган» эмес. Алар чеберчилик намыстарын бийик тутуп, буюм-кечелерди ала кол кармашкан. Ага зергерчиликте чөгөрүлгөн көркөм шөкөттөр жагдан бетиндеги чиймесынпосторго дал өзүндөй үндөшөт. Жыш көрүнбөй, чегелери майда, «чиймесынпос» менен өз ара айкалышуусу аркылуу «чыны кап» көзгө көрүнүктүү, көңүлгө толумдуу болот. Буюмдун капкагынын төбөсүнө тешик өткөрүлгөн кайыш тоголуу кулакчынга бошураак байланып, ал төбөсүнөн көтөрүп жүрүүгө эптелген.
Жарым айлана формасында бир эле териге үч-төрт чыны капты туташтыра жасаган чеберлер чыккан. Мында чыны каптын сыртына беркилердей «чиймесынпос» түшүрүү анча наркка жатпайт. Тим эле шөкөттөр чабылган түрлөрү музейлерде сакталууда. Ал күмүш топчулардын араларына тегерете күмүш «таруулатып», асыл таштар менен «тогуз төбөлөөнөт». Мындагы зер топчулар тердиктеги шөкөттөргө окшошот. Алар куйма калыптар аркылуу жүзөгө ашат.
Ишенимдүүлүк
Ишенимдүүлүк (бышыктык) - буюмдар, машиналар, аппараттар комплексинин ж. б. болжолдуу убакыт ичинде иштөөчү негизги параметрлерин сактап, милдетин аткаруу касиети. Ишенимдүүлүккө буюмдардын узакка чыдамдуулугу, оңдоого жарактуулугу жана сакталуучулугу да кирет. Ишенимдүүлүк теориясында негизги түшүнүк - аткарбай калуу. Ал акырындык менен же күтүлбөгөн жерден пайда болушу мүмкүн. Ишенимдүүлүктү аныктоочу негизги статикалык мүнөздөмөлөр - аткарбай калуунун тездиги жана коркунучтуулугу. Аткарбай калуунун тездиги болсо убакыт бирдигинде иш аткарбаган буюмдардын санынын сыноого коюлган буюмдардын жалпы санына болгон катышы менен, ал эми аткарбай калуунун коркунучтуулугу убакыт бирдигине иш аткарбаган буюмдардын санынын ушул убакыттын башталышына чейин токтоосуз иштеген буюмдардын санына болгон катышы менен аныкталат. Ишенимдүүлүктү эсептөөгө керектүү мүнөздөмөлөр атайын сыноолордун (узакка чыдамдуулукту сыноо жана контролдук иштетүү) жана иштегенде, сактаганда буюмдарды көрсөтүүчү статистикалык чоңдуктардын жардамы аркылуу алынат. Сыноо учурунда мезгил-мезгили менен буюмдун негизги параметрлери текшерилип, аткарбай калуу себептери аныкталат. Буюмдарды жана машиналарды Ишенимдүүлүккө сыноо алардын атайын жасалган тажрыйбалык үлгүсүн иштетип көрүү жана анын сериялык чыгарылгандарын ишке киргизүү жолдору менен жүргүзүлгөн. Буюмдун Ишенимдүүлүгүн жогорулатуу - негизги чаралардын бири. Алар буюмду жасал чыгарууда жана пайдаланууда талапка жараша аткарылат. Ага жаңы материалдарды пайдалануу, прогресстүү технологияны жана методдорду колдонуу, пайдаланууда талап кылынган режим менен шарттарды камсыз кылуу ж. б. кирет.
Чыгдан
Ичине идиш-аяк, тамак-аш коюлуучу чийден жасалган боз үйдүн эпчи жаккы бөлүгү. Бул (болжолдо 120—150 м) 2—2,5 мм кооз чырмак оюм салынып да, жөнөкөй да токулат. Өң жагы уукка байланган чыгдандын эки жагында үчтөн алты кулагы болот да, босого тарабы ашкана оозу (чыгдан оозу) чий аркылуу тосулат. Урунтуктуу болсун үчүн аяк-башы 10—15 см че кездеме менен капталып, өйдө жагындагы жердикке жарашыктуу сайма көчөттөрү түшүп, түрдүү мончоктолгон «топ чачы» да тагылат.
Чыгдан чырмакта көчөт берүүбүз тийиш болсо, канат чийиндей ар бир тал чийдин эсеби алдын-ала такталат. Ошентип, чырмалган талдар биринен кийин бири тизмектеше байланып, бара-бара оюмдун ажары чыгат. Албетте, мындай ыкма бир гана боз үй көтөргөндө «Чыгданга», «Канат чийге», жана «Эшик чийге» түшкөн көркөм оюм менен көчөттөрдө келтирилет.
Чыгдан чийдин баш-аягы канат чийдей кара жүн менен ийректенет. Эгер көчөттөрдүн фону сары болсо, анда кызыл, көк өңдөр буюм бетине үстөмдүк кылат. Четтерине «бадам оюм», «мүйүз оюму» түшүп, буюмдун ортолугу табакчаланып, ичине келтириле турган көчөттөр «жарым ийректелет». Табакча-табакча болуп түшкөн көчөттүн четтери шарттуу түрдө башка ылайыктуу көчөттөр менен бутактанып кетет. Табакчанын төрт тарабын «ала мончоктоп» койсо да болот. Албетте, ошол «табак оюмдун» көчөтүнүн чок ортосуна дүйнөдөгү тынчтыктын символу болгон сөлөкөттөрдү берип койгон чырмакчылар да бар.
Центрифуга
Центрифуга (лат Centrum – түйүн борбор жана fugo – качуу, чуркоо) – бир тектүү эмес суюк системаларды (суюк жана коюу) бири биринен борбордон четтөөчү күчтүн жардамы менен бөлүүчү аспап. Ц. ачык жана жабык, кол менен айлантуучу, механикалык күч жана электр тогу менен иштөөчүлөр болуп бөлүнүшөт. Электр тогу менен иштөөчү центрифуга өтө тыкандык менен мамиле кыла турган кымбат баалуу аспап. Аны пайдаланууда карама-каршы турган патрондогу пробиркаларда эритмелер бирдей теңдештикте болушуна көңүл буруу керек. Капкагын жапкандан кийин гана Ц. ток булагына кошуу керек.
Чыгдан
Ашкана чийдин ичине түр шырдактай көркөм көчөт берүүдө чырмакчылар эгер буюмдун фонун жашылдан тандаса, чагаракталып түшүүчү көчөтү кызыл болсо, мунун элементтеринин сыртын сөзсүз мала сарыдан жээктеп кетет. Демек, мында түр чыгданда төрт көлөмдүү көчөттүн ар бири мүйүзчөлөнүп, тегерек төрт элементтен турат да, мунун ичинде «араа тиштенген» ак-карадан «ала мончогу» буюмду жүзүнө чыгарат. түрдөнтүп берүүдө ак, сары, кызыл, көк, жашыл — беш өңдү бири-бирине жупташтырууда чырмакчынын чеберчилиги ого бетер артылат.
Мыкты көркөм көчөттөрү бар чыгданда кадимки шырдак оюмдарынын табакчаларындай көчөт үзүл-кесилсиз түшүп, адатта, көк-кызыл өңдөр беттешип, ар бир табакчадан «кайкалак», «кочкор мүйүз» оюмдары көчөт болуп берилип, алардын ортолоруна үч курдай «омуртка» же «чымын канат» көчөттөрүн келтирүү аркылуу буюмдун кооздугу билинет. Ал мындайынан караганда килем көчөттөрүн да элестетет. Анткени, чий бетиндеги көркөмдүктөр таарга, килемге таасын түшүп, чий буюмдары менен үндөшөт. Чыгдан баштарындагы сайма чырмак көчөттөрүнө жупташат. Анда «тогуз төбө», «мүйүз», «жагалмай канат» өңдүү оюм-көчөттөр ирээти менен кайталанып, чачысы кадимки «тегирич», «күзгү кап», «текче» сыяктуу буюмдардыкындай болот. Буга «кылыч байлоо», «тор чачык» өңдүүлөр мүнөздүү болот. Көчөт табакчалары бир чечүүчү ойду туюндурат. Эл арасында «бул жүрөк оюму менен бүтүптүр», «Буга мүйүз оюму түшүптүр», «Мунусу болсо табак оюму» деген бүтүм ойлор айтылат. Ансыз негизги оюм менен четтик оюмдардын жүзү ачылбайт да, ички кооздуктарда чачышуулар, «өзүм билемдиктер», «баш аламандыктар» пайда болот. Жалпы алганда чырмакта кочкул кызылга, кызыл же, тескерисинче, мала кызылга, кочкул кызыл «жээк», «аламач», «ала мончок» болсо ошондо буюмдун өңүн башкача ача алат.
Чыгданда «кырк шак» көчөтү көңүлдүн борборуна алынат. Ал көк өңдө берилсе, фону кызыл көрүнүп, көчөт ортосун сары түс аркылуу ачат. Буюмдун четтери ак менен курчалат. Ушундай көчөт түшүрүү ыкмасы «канат чийде» да дал өзүндөй төптүктө сакталган.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Эстетикалык түшүнүктөр
Эстетикалык түшүнүктөр "Манас" эпосунда. "Манас" эпосунда элдин көп кылымдык дүйнөнү туюу, таанып-билүү тажрыйбаларынан келип чыккан эстетикалык түшүнүктөр чагылдырылган. Кыргыз эли көп кылымдык тарыхый жолунда түрдүү турмуштук шарттарды башынан кечирип, албан түркүн тарыхый кырдаалдарга дуушар болуп, өзү дүйнөнү кабылдоосу, күлүк кыялдарын, мифологиялык түшүнүктөрүн жаратылышка жана турмушка болгон көз караштарын ушул улуу эпосунда сактап келген.
Ар бир тарыхында, эркиндик, көз карандысыздык үчүн күрөш элдин жаркын турмушка, жаркыраган келечекке умтулуусунун белгиси болгон. Бул тема "Манас" эпосунда эпосту баштан аяк тепчип өтөт. Ч. Айтматов: "Байыркы доордо, дүйнөлүк маданияттын кербен жолунан алыста, обочодо" айрыкча тарыхый шарттар менен, өзүнчө бир аймак менен чектелген кырдаалда жаралган бул эпос бизге эмнеси менен кандай асыл заты менен баалуу? Ириде айтылуучу сөз мындай: эпостун эң негизги идеясы, анын бүткүл "кан тамырын" аралап өткөн идея — адамзаттын жаралышынан бери адамды аздырып-тоздуруп, кубантып-сүйүнтүп, издентип, улам алдыңкы максаттарга умтултуп, адам чаалыгып, чарчап баратканда канат байлап, күч берип, дем берип келген өлбөс, карыбас идея. Эпостун бүткүл көркөмдүк түзүлүшү, пафосу эң негизги бир идеяны баштан аяк улап, өөрчүтүп-өнүктүрүп олтурат, ал эркиндик идеясы, көз каранды эместиктин идеясы. "Манас" эпосунун өлбөс-өчпөстүгү, түбөлүктүүлүгү, дүйнөлүк баа жеткис маданий эстеликтердин катарынан орун алышы да ушул идеялык-эстетикалык касиетине байланыштуу" (Ч. Айтматов. Байыркы кыргыз рухунун туу чокусу. Сагымбай Орозбаков, 1. 9). "Манас" эпосунда Жер, Ата журт, Мекен жөнүндөгү асыл, бийик сезимдер да дал ушул идея менен бекем байланышкан. Жалпы эле чыгарманын мазмунунан, каармандардын аракетинен ачык байкалган баатырдык, эрдик, элге, жерге деген сүйүү, достук, бирде каармандык, бирде асылдык катары сүрөттөлөт. Мындай көрүнүштөр, түшүнүктөр асыресе негизги каармандарды — Манас, Семетей, Сейтекти жана башкалар сыпаттоодо даана байкалат. Маселен, Манаска карата колдонулган "айкөл", "кабылан", "арстан", "асыл" деген сыяктуу сыпаттардан анын асыл баатырдык сапаттары ачык көрүнүп турат. Ошол жоокерчилик заманда жоо менен тынымсыз кармашуулар мезгилинде Манасты ушундайча сүрөттөө жоокер элдин идеалын чагылдырган.
Бөйрөк булак
Бөйрөк булак – байыркы түрк тилинде рун алфавити менен жазылган жазуулар табылган жер. Кочкор өрөөнүнүн түштүк-чыгыш тарабындагы тоонун этегинде жайгашкан. Жазуунун бири колуна куш кондурган, калпак кийген атчан жоокердин сүрөтү, каркыра, аңыр сымал куштардын ташка чегилген сүрөттөрү менен коштолгон. Сүрөт композициясынын жалпы узундугу 3,80 м. Атчан жоокердин сүрөтүнүн бийиктиги 1,80 м. Ушундай көлөмдүү сүрөттөр о. кылымдагы түрк тилинде сүйлөгөн калктардын маданиятында чанда кездешет. Жазуунун окулушуна караганда бул 8-кылымдагы он ок элинин башкаруучусу Адыктын (Азык) атынан жазылган. Бөйрөк булак археологиялык эстелиги 1990-ж. К. Табалдиев жана Т. Абдыкеев тарабынан табылып, изилденген.
Бекет
Бекет - (фр. рiquet, орусча пикет) 1) чакан күзөт отряды; 2) темир жолдун узундук чени; 3) геод. рейкаларды орнотуу жана трассаны камсыз кылуу үчүн белгилүү орунга кагылган казыктар менен белгиленген белгилүү орундагы геодезиялык чекиттер; 4) ар бир 20-25 км аралыкта жайгашкан почта станциясы. Түндүк Кыргызстандын айрым аймагында (мисалы., Нарын обл.) мал үчүн жылууланып салынган курулуш да (мисалы., уй бекет, ат Бекет.) деп аталат. Илгери темир жол жана машина жокто жүргүнчүлөр Бекетке токтошчу, аттарды алмашгырышчу, почта кызматкерлери же чиновниктер эс алып, ат чалдырып же ат которуп өтүшчү. Бекеттер ортосунда эки же үч ат чеккен почта арабалары жүрүп турчу. 19-к-дын ортосунан баштап, Кыргызстандын түндүк райондорунда каражол жээгинде бекеттер салынган. Почта жүктөрү көбүнчө кош ат чегилген арабада, чанада ташылчу. Кабарды тез жеткирүү, өкмөт чиновниктерин ташуу үчүн токулуу аттар даяр турчу. Мындай бекеттерди тейлөөчүлөрдү бекетчи деп аташкан. Азыркы кезде бекет станция деген мааниде колдонулган учурлар да бар, мисалы., автобекет, темиржол бекети ж. б.
Нярма-Яха-Тоня
Нярма-Яха-Тоня — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Нярма-Яха дарыясынын оң жээгинен 78 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кыргызстан демократиялык кыймылы
Кыргызстан демократиялык кыймылы (КДК) – улуттук кайра жаралуу багытындагы, Кыргызстандын формалдуу уюмдарынын демилгеси менен түзүлгөн кыймыл 1990-жылы 11-ноябрда расмий каттоодон өткөн. 1993-жылы 29-майдан Кыргызстан Демократиялык кыймылы партиясы болуп кайра түзүлгөн. Ар кимиси өз алдынча, чачыранды аракет кылган коммунистик режимге каршы күрөшкөн 24 коомдук уюмдар биригишип – Кыргызстан демократиялык кыймылын уюштурган. Алардын катарында «Асаба», «Ашар», «Атуулдук демилге», «Боорукер», «Ак кеме» (Ленинграддагы кыргыз студенттеринин жердешчилиги), Базаркоргон, Жалал-Абад, Ысык-көл, Карабалта, Майлысай, Ош, Каракол, Талас, Токмок, Чолпон-Ата жана башка шаар жана кыштак уюмдары кирген. 1991-жылы февраль айына карата Кыргыз демократиялык кыймылын 34 өз алдынча уюмдары бириктирип, жалпы саны 300 миңден ашкан. «Славян фонду», «Кыргызстан социал-демократтары», «Мемориал» клубу жана башка улуттардын өкүлдөрүнөн турган уюмдардын Кыргызстан демократиялык кыймылга мүчө болуп кириши бул кыймылга интернационалдуу мүнөз берген.
Бул кыймылдын республикалык партиялык жетекчилик менен мамилесинин өз ара түшүнбөстүгү аны «улутчул кыймыл» деп айыптоого негиз берген. Бирок, Ош окуяларынын мезгилинде, 1990-жылы 6–7 июнунда Бишкектеги Өкмөт үйүн курчап алган жаштардын митинги менен жалпы тил табышууда Кыргызстан демократиялык кыймылынын мүчөлөрү көрүнүктүү иш алып барышкан. Студенттер жана кыргыз улутундагы жаш жумушчулар Кыргызстан демократиялык кыймылынын социалдык базасын түзүшкөн. Кыргыз айылдарында Кыргызстан демократиялык кыймылынын кадыр баркы өскөн. 1990-жылы октябрдагы Жогорку Кеңештин сессиясында Республиканын Президентин шайлоодо Кыргызстан демократиялык кыймылынын мүчөлөрү Өкмөт үйүнүн алдында ачкачылык уюштуруп, шайлоонун жүрүшүнө иштиктүү таасир тийгизишкен. Программасын Кыргызстан демократиялык кыймылынын КПССке карата оппозициялык кыймыл деп билдирип, Президентти жана анын программасын колдойбуз деген. Кыргызстан демократиялык кыймылынын 1-съезди Союздук келишимге карата мамилеси жөнүндөгү кабыл алган Резолюцияда «Жогорку Кеңеш республиканын аймагында референдум өткөрбөөгө тийиш» деген талап коюлган.
«Кыргызстан демократиялык кыймылынын кабарлары» гезитинин 1-номеринин нускалары басмаканадан эле бийлик тарабынан конфискацияланган. Кыргызстанда коммунисттик партократиянын мамлекеттик жогорку бийликтен четтетилиши жана бийликке Президент баш болгон демократиялык күчтөрдүн келиши менен өлкөдөгү социалдык жана саясий кырдаал кескин өзгөрдү. Кыргызстан эгемендүү (15.12.1990-ж.) жана көз карандысыз (31.08.1991-ж.) мамлекет деп жарыяланды. Кыргызстандын демократиялык кыймылы кыргыз элинин жана республикада жашаган жалпы калктын саясий, социалдык, руханий кулчулуктан бошонушуна, өз эркине, оюна ээ болушуна, өз күчүнө ишенишине чоң салым кошту. Кыргызстандагы улуутук, жарандык кыймыл тез аранын ичинде Кыргыз демократиялыккыймылынын чегинен чыгып, массалык кыймылдын мүнөзүнө ээ болду. Кыргызстандын демократиялык багытта өнүгө башташы менен Кыргызстандын демократиялык кыймылынын программасынын негизги максаттары мамлекеттик саясатка айланды. Кыймылдын буга чейинки тактикасы демократиялык саясий режим орногондон кийин мурдагы натыйжалуулугун жоготту. Кыргызстан демократиялык кыймылынын мүчөлөрү мамлекеттик бийлик органдарынын жогорку кызматтарына көтөрүлүштү, экинчи бир бөлүгү ишкердик, фермер, бизнес жана башка жактарга өтүштү.
Мына ушундай социалдык тсаясий кырдаалда Кыргызстандын демократиялык кыймылынын ичинде жикке бөлүнүүлөр башталып, туруктуу иштей турган саясий партия түзүү зарылчылыгы келип чыкты. Кыргызстан демократиялык кыймылынын ичинен бөлүнүп чыккан партиялардын катарына «Эркин Кыргызстан», «Ата-Мекен» жана «Асаба» кирет. Кыймылдын калган мүчөлөрү 1993-жылы 29-майда Кыргызстан демократиялык кыймылы партиясын түзүшкөн.
Подобасс дарыясы
Подобасс — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Томь дарыясынын сол жээгинен 625 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кенч
Кенч – жерге көмүлүп же дагы башка жолдор менен катылып, менчик ээсин аныктоого мүмкүн болбогон же ага карата мыйзамдуу укугунан колжууган акча же баалуу буюмдар; кенч катылган жер участогу же курулуш тийешелүү болгон адамдын менчигине өтөт. Эгер алардын ортосунда башкача келишим түзүлбөсө, кенчти таап алган адамга жарым үлүшү тийешелүү болот.
Эчкилик
Эчкилик — "Манас" эпосундагы топоним. Көкөтөйдүн ашында кытай-калмак байгеге зордук кылып, уруш чыгып кеткен эпизодду баяндаганда эскерилет:
Четине чыгып кеткенче,
Терс-Маёодон өткөнчө,
Эчкиликтин эки чат
Эптеп ошо жеткенче (Сагымбай Орозбаков, 3. 276).
Географиялык жактан караганда Иленин чөлкөмүндөгү тоолу аймак. Эчкиликтин Кара-Зоо — "Манас" эпосундагы топоним. Каныкей Манас баатырдын керээзи боюнча сөөгүн көмгөнүн душман көрүп ачып албасын деп Урум элинен жетимиш балбан алдырып эч адамга көрсөтпөй ооз жагына жалгыз киши гана баткыдай кылып, асты чирип кетет деп арчанын күлүн төктүрүп Манаска жай каздырган жер (Саякбай Каралаев, "Семетей", 2. 240).
Географиялык реалияда Талас өрөөнүнүн түндүк-батышында. Кыргыз Ала-Тоосунун батыш учуна жарыша жаткан бөксө тоо.
Кудаян Cарысейит уулу
Кудаян Сарысейит уулу, Кудаян хан (т. ж. б. – болжол м-н 1683–84-ж., Фергана өрөөнү) – 17-к-дын 70–80-жылдарында кыргыздарды башкарган хан. Сарыбагыш уруусунан чыккан Манап бийдин тукуму. Сарысейиттен Үчүкө, Түлкү, Кудаян, Эрдене деген 4 бала болгон. Адегенде кыргызды Үчүкө, Түлкү бийлеп, алар Жаңыл мырза колдуу болуп өлгөн.
Кээ бир санжырада Үчүкө, Түлкү өлгөндө Кудаяндын 10–12 жашар бала экени айтылат. К. башкарган мезгил оор заманга туш келген. Калмактардын кысымына туруштук бере албаган кыргыздар катуу кыргынга учурап, Ферганага сүрүлүшүнө (Жуңгар хандыгы) байланыштуу «казак кайың саап, кыргыз Ысар-Көлөпкө (Гиссар-Куляб) киргенде», «ак таман чуурунду (чор) болгондо» деген ылакап, уламыштар сакталган. Натыйжада элдин башынан өткөн азап-тозоктордун баары Кудаян хандын текебер, жөндөмсүздүгүнө байланышып калган. Мындай уламыштар кээ бир окуя, кубулуштарды бир-бирине айкалыштыруудан (Синкретизм) келип чыккан. Элдик уламышта К. төрөлгөндө алаканына кан уучтап түшкөн ж-а аны сынап, ачык айтканы үчүн Санчы сынчыны төбөгө чаап, каргышына калганы, кыргыздар калмактан качып, Сыр-Дарыядан өтүп баратканда өлгөнү ж-а анын тукуму азыркыга чейин Оро-Төбө, Хожентте турганы ж-дө санжыранын бир нече түрү айтылат. Кийинки изилдөөлөр б-ча да Кочкор, Кетмен-Төбө, Талас өрөөнүндөгү сарыбагыштын тоголок (томолок) уруусу өзүлөрүнүн түпкү атасын К. деп таанышат.
Койчиев Арслан Капай уулунун 1916 жылкы Үркүн тууралуу жазылган "Мисмилдирик" тарыхый романынын өзөгүн Кудаян (томолок) тукумунун тагдырына байланыштырып сүрөттөгөн.
Чоң Бадья-Ю
Чоң Бадья-Ю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кожим дарыясынын оң жээгинен 149 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Коллектор тоосу
Коллектор тоосу — Алай кырка тоосунун түндүк тармагы. Кадамжай районунда. Шаймерден коллизия жана Сүрмө-Таш сууларынын (Исфайрам-Сайдын сол куймасы) аралыгында жайгашкан. Батыштан түштүк-чыгыш жана түндүккө карай жапыздап, 55 кмге созулат. Туурасы 13-15 км. орточо бийиктиги 4400 м, эң бийик жери 5259 м (Талкуш чокусу). Кыры аска-зоокалуу; ири мөңгүлөрү (Егоров, Дугова жана башкалар) бар; капталдары өтө тик, терең жана тар капчыгайлуу.
Бийик батыш бөлүгү пермдин сиенит-диорит, диорит жана гранит-диорит, ортонку бөлүгү девондун доломит, доломиттүү акиташ теги, жапыз түндүк чыгышы карбондун конгломерат, гравелит, кумдук, аргиллит тектеринен түзүлгөн. Тоого негизинен талаа (1800-1900 м бийикке чейин), шалбаалуу талаа жана шалбаалуу токой (арча менен бадалдар; 1900-2900 м), субальп жа альп шалбаасы, шалбаалуу талаа жана сейрек бетегелүү талаа (2900-3300 м), түбөлүк кар мөңгүлүү гляциалдык-нивалдык ландшафт алкактары мүнөздүү.
Эвакуация
Эвакуация (evacuato evacuare - бошотуу, алып таштоо) - согуш учурунда, табигый кырсыктарда коркунуч туудурган райондордон аскерлерди, аскер каражаттарын же калкты чыгарып кетүү. Тынчтык мезгилинде калкты пландык эвакуациялоо эреже катары эвакуацияланып жаткан жактардын жоготууларын жана чыгымдарын төлөп берүүнү карайт.
Ич чели
Ич чели (peritoneum) - омурткалуу жаныбарлардын жана адамдын ич көңдөйүнүн ичин жана анда жайгашкан органдарды жаап туруучу жылма тунук чел. Чоң адамда Ич челинин жалпы аянты 1,6-2,04 м2 (16 000- 20 400 см2), калыңд. 0,7-1,1 мм. Ич чели ички (висцералдык) жана тышкы (париеталдык) катмардан турат. Ички катмары бөлүп чыгарган илээшме суюктук ички органдардын бири-бирине жабышпай, кыймылдап турушун камсыз кылат.
Ич челинин ички катмары кээ бир ички органдарды бардык жагынан, экинчилерин үч, үчүнчүлөрүн бир тарабынан жаап турат, о. эле бир органдан экинчи органга өткөндө байламталарды пайда кылат. Ал байламталар аркылуу ички органдар бири бири менен байланышат жана ал органдарга кан тамырлар, нервдер өтөт. Тышкы катмары ич көңдөйүнүн бетин жаап турат. Ич чели кээ бир жерде ичегинин тегерегинде ойдуңчаларды пайда кылат. Аларга ириң же суу толсо, түрдүү оорулар келип чыгышы мүмкүн. Ич челинин составында көп сандаган нерв талчалары бар, ошон үчүн андагы кичине эле өзгөрүүлөр оорулуу адамга сезилип турат. Ич челинин сары сууну жана адамга зыяндуу түрдүү нерселерди сиңирүүсү төмөндөсө, ички органдар бири бирине жабышат, аткарган кызматы начарлайт.
Безымянная дарыясы (Избасс куймасы)
Безымянная — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Избасс дарыясынын оң жээгинен 2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Разъезда Ибрагим (Кармаскалин району, Башкыртстан)
разъезда Ибрагим — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Савалеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 48 киши. Почта индекси — 453015, ОКАТО коду — 80235855006.
Безымянная дарыясы (Избасс куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Разъезда Ибрагим (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Безымянная дарыясы (Избасс куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Бөйү
Бөйү – карышкыр жөргөмүштөр тукумуна кирген бир нече жөргөмүштөрдүн жалпы аталышы. Дене узундугу 3,5 смге чейин жетет. Терең уюкта (60 смге чейин) жашайт; түнкүсүн курт-кумурскалар менен азыктануу үчүн чыгат. Бардык Б. уулуу, бирок адамга коркунучсузундугу Чөлдө, жарым чөлдө жана токойлуу-талаада кездешет. Ургаачысы жумурткасын желе торуна тууп, аны кайтарат. Жумурткадан чыккан жаш Б. белгилүү убакытка чейин ургаачысынын жонунда жабышып отурат.
Цеолиттер
Цеолиттер (грек тилинен zeo — кайнайм, lithos — таш ысытканда көөп чыгышынан ушундайча аталат) — курамында суусу бар, кальций жана натрий синтет. алюмисиликаты. Ц. кристалл торчосунун көн-дөй, бош көзөнөкчөлөрүнүн өлчөмдөрү бирдей жана сиңирилүүчү заттар мол-ларынын өлчөмдөрүнө барабар же кичине келет. Ар түрдүү өлчөмдөгү молекулалар Ц. адсорбияланышы —сиңирилиши заттар электен өткөзгөн сыяктуу болгондуктан, Ц. молекулалык элек деп аташат. Жаратылыш жана нефть газдарын кургатуу, тазалоо, углеводороду ар түрдүү фракцияларга ажыратууда колдонулат. Изопарафиндер, ароматтык углеводороддон па-рафин углеводородун бөлүп алуу ар-кылуу бензин октандык санын көбөйтөт. Крекинг процессинде катализатор катары колдонсо да болот. 600°С чейин ысытууда туруктуу болгондуктан, сиңирүүнү — адсорбцияны ар түрдүү темп-рада жана басымда жүргүзүүгө болот.
Гальтон, Фрэнсис
Фрэнсис Гальтон (англ. Francis Galton; 16 февраль 1822 — 17 январь 1911) – англис психологу жана антропологу; евгениканын негиздөөчүсү.
Гальтон өзүнүн дене жана рух сапаттары боюнча ийгиликтүү тукум жаралган жана начар муундарынын жаралышынан алдын ала сактануу шарттарын окуп-изилдеген. Анын биологиялык эволюционизмдин негизинде белгиленген тукум куучулук эрежесине (Гальтондун эрежеси) ылайык, салыштырмалуу жогору жана эң жогорку таланттуулуктун кээ бир учурунда, бир түрдүү индивиддердин чектен чыгуусу максимумдун жогорку маанисинин тегерегинде өйдө-ылдый болуп турат.
Психикалык сапаттарды диагностикалоо максатында Гальтон лабораториялык изилдөө тажрыйбасында кеңири таралган бир катар аспаптарды, көптөгөн илимий методикаларды иштеп чыгарган.
Гальтон индивидуалдык айырмачылыктарды аныктоо үчүн тесттерди колдонуу идеясын сунуш кылган.
Согонду
Согонду (Согонду) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Алай районундагы айыл. Ленин айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 2 459 киши.
Сары бугу
Сары бугу (лат. Cervus duvauceli) — бугулардын бир түрү, Индияда жашайт.
Анестезия
Анестезияда сезүүнүн (ооруну, температураны, даамды, жытты жана башка сезбей калуу) бир же бир нечеси бузулганы байкалат. Хирургиялык операция жасоодо анестезиялоочу заттардын жардамы менен жасалма Анестезия жасалат.
Оорутпоо
Оорутпоо — хирургиялык операцияларда, травмаларда, кээ бир ооруларда, ошондой эле дарылоо жана диагнозду аныктоо үчүн болгон аракеттерде оору сезимин болтурбоо же анын алдын алуу. Анын акыл-эстен ажыратып жалпы оорутпоочу (наркоз) жана белгилүү жерди (жергиликтүү) оорутпоо ыкмалары бар. Оорутпоонун ачылышы хирургиянын тез өнүгүшүнө түрткү берди. Илгертен эле кишилер кокустаганда, хирургиялык операция жасаганда оорутпоого аракеттенишкен. Ал үчүн операция жасала турган дененин айрым бөлүгүн муздатышкан, оорулууларга алкоголь ичимдиктерин ичиришкен, кээде оору сезимин азайтуу максатында канды эсинен танганга чейин агызышкан. 1846-ж. наркоз ачылгандан тартып толук оорутпоого мүмкүн болду. Мурда колдонуп келген наркоздун терс жактары болуп, кээде өмүргө коркунуч келтирген. Ошондуктан жергиликтүү оорутпоонун ар кандай ыкмалары колдонулган. Анын өнүгүшүнө ата мекендик окумуштуулардын, айрыкча А. В. Вишневскийдин эмгеги чоң. Ал жергиликтүү оорутпоонун эң жөнөкөй методун иштеп чыккан. Операциянын мүнөзүнө жараша жергиликтүү - оорутпоонун ар кандай жолу колдонулат. Мисалы, көзгө, ооз жана мурун көңдөйлөрүнө майда операция жасоодо, тишти сууруганда, манжаларга жасалуучу жана башкалар операцияларда колдонулат. Операцияда кесиле турган дене бөлүгүнүн сезимин жоготуу үчүн новокаин эритмеси ийне менен ткандардын ар кандай тереңдигине куюлуп, жергиликтүү анестезия кеңири пайдаланылат. Кийинки мезгилде практикалык жактан коркунучсуз наркоз иштелип чыгып, жергиликтүү анестезия аз пайдаланылат. Ал тез бүтүүчү операцияда же организм наркозду көтөрө албаган учурда колдонулат.
Кенч (улуттук, жалпы, жалпы элдик
Кенч (улуттук, жалпы, жалпы элдик ) – кимдир бирөөнүн кандайдыр бир деңгээлде менчиги болгондугуна карабастан, бул же тигил объектинин (материалдык жана материалдык эмес) жалпы социалдык маанисин билдире турган тармактар аралык укук категориясы. Тигил же бул мүлктү (жер, жер катмары, маданият баалуулуктары ж. б.) коомдук (улуттук, дүйнөлүк) кенч катары таануудан улам, ал байлыкты мыйзамда каралган тартипте адамдардын кеңири чөйрөсүнүн пайдалануусуна, ошондой эле, баарыдан мурда, менчик ээсинин (эгер ээси бар болсо) ал мүлктү келечек муундар үчүн сактоону камсыз кылуусуна байланышкан белгилүү бир укуктук алкагын пайда кылат.
Коллиматор
Коллиматор [латынча collimo (collineo) — түз сызык боюнча багыттайм] — нурдун (электр-магнит нурлануусу) же бөлүкчөлөрдүн (атом, электрон, элементардык бөлүкчөлөр) ичке параллель топ агымын пайда кылуучу түзүлүш. Коллиматор фокалдык тегиздигинде жарыктандырылуучу нерсе жайгашкан объектив же томпок күзгүдөн турат. Объектив жана нерсе ичи карартылган түтүккө бекитилгенетикалык Коллиматордон чыккан нурлардын жарыштыгы болжолдуу болот. Анткени нерсенин бир чекитинен чыккан нурлар объективдин аберрациясынын жана дифракциясынын натыйжасында өз ара өтө так параллель болушу мүмкүн эмес. Нерсеге таасир этүүчү фокустук аралык жана объективдин аберрациясын оңдоо сапаты, ошондой эле нерсенин формасы жана өлчөмү Коллиматордун арналышына жана аны пайдалануу шартына жараша тандалат. Коллиматор астрономияда, спектр аспаптарында, ар кандай өлчөөчү, сыноочу оптика-механикалык куралдарда колдонулат.
Чыны куту
Жыгач идиштеринин бир түрү. Көчмөңдүү турмушта буга чыны сакталган. Көчүп-конууда чынынын (пияланын) сынбасы үчүн бул — урунттуулуктуу идиш. Ал боз үйдүн эпчи тарабындагы керегеге илинген. Муну жасоонун жердигин чеберлер талдан, табылгыдан, карагайдан тандайт. Чыны куту көбүнчө жарым шар же цилиндр түрүндө болот да, тегерек бетине көркөм оюм-чийим түшөт. Жыгач кутуга да, көн кутудай темир көрчөгөлөр чабылып, ага күмүш жалатылат. Ал шөкөттөр атайын калыпта куюлат. Буюм бетине чабылган шөкөттөр булгаары бетиндеги кооздуктарды элестетет. Алар көчөт катары бири-бирине окшошпой түшөт. Мындай чыны кутуларды эми биз көбүнчө тарых, этнография, сүрөт музейлеринен көрүп жүрөбүз.
Талдан оюп, табылгыдан торлоп кармаган чыны кутунун капкагынын эки кулакчасы атайын кайыш аркылуу бекилет. Буюмдун капкагы көбүнчө тактайдан жана көн булгаарыдан болгондуктан анын айланасына да көркөм оюм-чийим түшүрүлөт. Ал биз билип-туйган кооздук бак-дарактардын бутакчасы же кадимки шырдактардагы «мүйүз», «кыял» оюмдары кебетеленип кетет. Чыны куту — мыкты белек. Аны ойдогудай жасап, үйгө илип койсо, өз алдынча жарашык берип, элдин чыгармасы, нускасы катары каралат.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Баратронустар
Баратронустар (лат. Barathronus parfaiti) — океандын тереңинде жашоочу балыктардын бир уруусу.
Microsoft publisher
Анча кымбат эмес үстөл басма программдык системи, ал үй шартында жана чакан типографтык басма лабораторияларда колдонулат. Колдонууга жөнөкөй болуу менен бирге дайыма колдонуучу калыптарды камтыйт.
Колдонулган адабияттар
ISBN 9967-14-014-3