cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сёрен Кьеркегор
Кудай жөнүндө
Кьеркегор үчүн сапаттык диалектика — инсанды Кудай менен байланыштыра турган каражат, анткени инсан Кудайга болгон мамиле аркылуу өзүн сактап турат. Адам Кудайга алып баруучу жолдо жашоонун үч баскычын басып өтөт: эстетикалык баскычта адам минуталарга гана созулган ой-санаалар менен жашайт; этикалык баскычта ал келечек жөнүндөгү камкордук, ой-санаалар менен жашайт, ал эми диний баскычта адам түбөлүктүүлүктү сезүү менен жашайт. «Адам түздөн түз эмненин жардамы менен адам болуп турган болсо, ошону эстетикалык башталыш деп атаса болот; ал эми этикалык деп адамды адам кыла турган нерселерди айтабыз». Эстетикалык баскычта адам эмне кыларын билбей үмүтү үзүлгөндө жана канаттанбагандыкка тушукканда өзүнүн жашап бар болуп турушунун түпкү акыйкатын таанып-билүүдөн жана ал акыйкатка ээ болуудан баш тартат да, муну менен ал эмоционалдык ырахаттануунун толук жана күчтүү таасирин башынан өткөрөт. Бирок бул баскычта чыныгы үмүт үзүүчүлүк али жок. Бул үмүт үзүүчүлүк адамды диний баскычка алып келет, бул баскычта адам өзүнүн керт башынын диний маанисин баамдап түшүнөт.
Кьеркегор тирүү кезинде жана өлгөндөн кийин да бир нече ондогон жылдар белгисиз бойдон калган. XX кылымда, 20-жылдардан тартып ага экзистенциализм, ошондой эле протестанттык диалек- тикалык теология кайрыла баштайт.
Ботояров, Камбаралы
1974—1981-жылдары мурдагы КСРБ Илимдер академиясынын М. Горький атындагы Дүйнөлүк адабият институтунда адегенде стажёр-изилдөөчү, андан соң аспирант катары билим алган.
Ошол эле учурда Москвадагы атактуу Малый театрдын алдындагы М.С.Щепкин атындагы театр өнөрү боюнча жогорку окуу жайында, андан кийинчерээк А.В. Луначарский атындагы театр өнөрү институтунда окутуучу болуп иштеген.
Аспирантураны аяктагандан кийин 1981—1983-жылдары Кыргызстан Жазуучулар бирлигинин биринчи катчысынын жардамчысы болуп иштеген.
1983—1986-жылдары Кыргызстан Жазуучулар бирлигинин алдындагы «Манас» эпосун басып чыгаруу бөлүмүнүн окумуштуу-катчысы, андан соң Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясында илимий редактор болуп иштеген.
1989-жылдан тартып эркин чыгармачыл ишке өткөн.
К. Ботояровдун алгачкы сын макалалары, илимий изилдөөлөрү 1970-жылдан тартып басма сөз бетинде жарыялана баштаган. Анын калемине «Кыргыз элинин махабат лирикасы» (1974). «Көкөтөйдүн ашы»: Ч. Валиханов жаздырып алган вариант боюнча» (1979) жана башка көлөмдүү илимий эмгектер, «Поэтика дүйнөсүндө» (Б.: Адабият, 1983) аттуу адабий сын макалалар китеби таандык.
К. Ботояров көркөм котормо жаатында да белсемдүү иштеп, И. Калашниковдун «Каар заман» тарыхый романын, Рабгузийдин «Пайгамбарлар баянын», Реми Дордун «Оогандык кыргыздар» аттуу тарыхый-этнографиялык изилдөөсүн, «Түркмөн эл жомокторун, «Өзбек эл жомокторун» ж.б. көлөмдүү эмгектерди кыргыз тилине которгон.
Эн безинин суу шишиги
Эн безинин суу шишиги — эркектин умасына суюктуктун жыйылышынан болгон оору.
Ал 20—30 жаштагы адамдардын арасында 70%ке чейин, беш жашка чейинки балдарда 30%ке чейин жолугат. Оорунун тубаса түрү бала төрөлгөндө эле байкалып, калтасынын бир жагы шишимик тартып чоң көрүнөт. Оорунун пайда болушуна эндин, анын кошумчаларынын (жумуртка) жана кабыкчалардын ар түрдүү ооруларга чалдыгышы, жүрөктүн ишинин бузулушу (декомпенсация) жана лимфа суюктугунун куулукта чогулушу себеп болот. Эндин сыртынан каптаган кабык эки жука катмардан турат, бул кабык өнөкөт сезгене берсе калыңдап, ортосуна сары суу толо берет, суу бир нече млден, 2—3 лге чейин жетет. Адатта суюктуктун өңү саргыч, кээде кан же ириң аралаш болушу мүмкүн. Анын катуу кармаган түрүндө оорулуунун денеси ысып, калтанын бир жагы кызарып, шишип ооруйт, басканда, кыймылдаганда ооруганы көбөйөт. Өнөкөткө өткөн түрүндө суюк тук акырындык менен чогулат. Мындай ооруган адамдар велосипед тебүүгө, сууга түшүүгө, спорт менен машыгууга болбойт. Оорунун алгачкы белгиси билинери менен врачка кайрылуу зарыл. Анын алгачкы стадиясында дарылоо натыйжалуу болот.
Дарылоо
Дарылоодо негизинен хирургиялык ыкма колдонулат. Операциядан кийин суспензорий кийүү сунуш кылынат. Оорунун алдын алууда эн безинин сезгенүүсүнөн жана травмага учурашынан сактануу зарыл, кара Жыныс органдары.
Симон Боливар
Боливар Симон (24.7.1783, Венесуэла, Каракас, 17.12.1830, Колумбия, Санта-Марта) Америкадагы Испания колонияларынын көз каранды эместиги үчүн күрөштүн жетекчилеринин бири. Жаш курагын Европада өткөргөн. Мекенине кайтып келген Боливар Венесуэлада испан үстөмдүгүн кулатып, аны республика (1811) деп жарыялоого активдүү катышкан. Республиканы испандыктар кыйраткан соң Жаңы Гранадага (азыркы Колумбия) кетет. 1813-ж. Боливардын аскерлери Каракасты алып, өзү башында турган 2-Венесуэла республикасын түзөт. 1813-ж. Венесуэланын Улуттук конгресси тарабынан «Боштондукка чыгаруучу» деп жарыяланган. Бирок ал 1814-ж. жеңилүүгө учурап, мекенин таштап кетүүгө аргасыз болот. 1816-ж. Боливардын аскерлери кайрадан Венесуэлага келишет. Анын кулчулукту жоюу (1816) жана аскерлерге жер бөлүп берүү (1817) декреттери жалпы элдин колдоосуна ээ болот. 1819-ж. Боливардын аскерлери Жаңы Гранаданы бошотуп, курамына Венесуэла жана Жаңы Гранада кирген Улуу Колумбия Республикасын түзөт. Боливар анын президенти болуп шайланат. 1824-ж. Боливар Перуну испандыктардан бошотуп, Жогорку Перуда анын урматына аталган Боливия Республикасын башкарып калат. Латын америкалык жаш мамлекеттерди бириктирүүгө аракеттенген Боливардын планы иш жүзүнө ашпай калат. Өлкөдө башталган сепаратисттик кыймылдар Боливардын бийлигинин кулашына алып келген жана анын натыйжасында 1830-ж. Боливар отставкага кетет.
Эн безинин суу шишиги
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Куторалар
Куторалар (лат. Neomys) — суу чычкандар, жер чукуур чычкандардын бир уруусу.
Предтеченка
Предтеченка (Предтеченка) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Москва районундагы айыл. Предтеченка айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 437 киши.
Эркин Жаныбеков
Акын Эркин Жаныбеков Калинин районунун Каптал-Арык айылында 1930-жылы 21-мартта туулган.
1942-жылы мектептен 4-классты бүтүрүп, Улуу Ата Мекендик согуш мезгилинде ар түрдүү жумуштарда иштеген.
1953–1956-жж. Фрунзедеги В.И.Ленин атындагы заводдо тиш чарыктоочу жумушта үйрөнүүчү, андан кийин тиш чарыктоочу,
1969-жылы Кыргыз Мамлекеттик университетинин кыргыз тили жана адабияты факультетине сырттан окууга өтүп,
1975-жылы артыкчылык диплому менен аяктаган. Университетти аяктагандан кийин «Советтик Кыргызстан» гезитинде адабий кызматкер,
1976–1988-жж. Кыргыз телерадиокомитетинде адабий кызматкер болуп иштеген. 1990-жылдан ардактуу эс алууга чыккан. Эркин Жаныбековдун балдарга арналган табышмактары жана ырлары 1953-жылдан гезит-журналдарга жарыялана баштаган.
«Жаштык сапар» аттуу жамааттык жыйнакка анын «Турмуш сыры кенч экен» ыры кирген.
1961-жылы «Спутник» деген биринчи ырлар жыйнагы жарык көргөн.
1994-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү болгон.
Жарык көргөн китептери
ГАТТ
ГАТТ (General Agreement on Tariffs and Trade): «Соода жана тарифтер боюнча жалпы макулдашуулар» деген маанини туюндурган бул термин англис тилиндеги General Agreement on Tariffs and Trade деген сөздүн баш тамгаларынан түзүлгөн. Дүйнөлүк соода-сатык, эл аралык экономикалык жана саясий мамилелерде маанилүү орду бар техникалык термин болуп саналат. 1947-жылы Женевада болгон эл аралык конференциянын жыйынтыгында бекитилген бажы тарифтерине байланыштуу соода келишими уюм катары да эсептелген. Бул келишимдин тегерегинде бир канча өлкө (дүйнөлүк сооданын бештен төртүн ээлеген өлкөлөр) өз ара дүйнөлүк сооданын либералдаштыруусун, ошону менен бирге бажы, бөгөт жана чара көрүү кызматтары аркылуу соода мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү иш-аракеттерин алдын алууга аракеттенишет. Бул келишим дүйнөлүк сооданы жана кызматташууну арттырууну максат кылган эл аралык соода уюму негизделгенге чейин убактылуу даярдалган болчу. II Дүйнөлүк согуштан кийин, 1947-жылдын аягы, 1948-жылдын баш чендеринде Кубанын борбору Гаванада өткөрүлгөн бул конференцияда кабыл алынган принциптердин арасында негизделиши күтүлгөн бул уюм ишке ашпай калган. Ошондон улам Америка Конгресси түрдүү себеп жана зордук-зомбулуктар менен дүйнөлүк сооданы өнүктүрүүчү жана соода-сатыктагы тоскоолдуктарды жоюучу өкүлдөрдү камтыган жана «Гавана Чартер» делген бул конференция чечимдерин бекиткен эмес. ГАТТ уюмунун айланасында бир топ өлкөлөр ичинде «Эң көп кызыктырган улут» (Most Favoured Nation) өкүмүн жүргүзүү аркылуу маанилүү болгон бажы арзандатуулары жана тил табышуулары камсыз кылынган. Мына ушинтип соода мамилелери да жакшырган. Акыркы жылдарда айрыкча АКШнын дүйнөлүк соодага дагы да тереңирээк кириши үчүн жана мындан сырткары да АКШ-Европа Экономикалык Коому соода мамилелеринин дагы да жакшыртуусу үчүн 1964-1967 жылдар аралыгында Кеннеди кеңешмелери деген жолугушуулар ГАТТ алкагында болуп өткөн. 1973-жылы күз айларында дагы эле ГАТТ алкагында Токио кеңешмелери башталган. 1979- жылдын аягында кеңешме бүтүп, келишим түзүлгөн жана маанилүү бажы тармагындагы арзандатуулар алдын ала чечилген. ГАТТ уюмунун борбору Женевада жайгашкан. Түркия да бул уюмга мүчө болуп эсептелип, анын да туруктуу бир делегациясы бар. Мүчө өлкөлөрдүн саны 84кө жеткен. ГАТТ эл аралык соода, укук жана милдеттери боюнча түзүлгөн көп жактуу макулдашуу болуп эсептелет. Ал 1947- жылы 23 өлкөнүн кол коюусу менен бекитилген келишимдин негизинде түзүлүп, 1948-жылы колдонула баштаган. Бул келишимдин негизги себеби импорттук салыктарды азайтуу, эл аралык соода тоскоолдуктарын жоюу жана соодадагы ажырымды токтотуу. А. Данкел келишимдин негиздөөчүсү катары таанылган. Негиздөөчү болуп саналган 23 өлкө эң алгач 45 миңдик мүлктү бажы тарифинде орток колдонууга чыгарган. Бүткүл Дүйнөлүк Соода Уюму (WTO) (BTO) 1-январь 1995- жыл Улуттар аралык сооданын эң оптималдуу негизи болуп ГАТТтын ордуна негизделген.
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Эшен
Эшен – 19–20-кылымда Орто Азия аймагындагы сопулардын ашынган реакциячыл тарыкаттарынын башчысы.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Ээ
Ээ – кыргыздардын салттуу түшүнүгүндө ыйык жайлардын, жерлердин жана жан-жаныбарлардын колдоочусу. Ишеним боюнча айрым бир жайларга, жерлерге, жаныбарларга тиешелүү колдоочу өкүм сүрүп, ал ошол жердин, жаныбардын ээси катары эсептелген. Мис., булактын ээси, мазардын ээси, жаандын ээси, күндүн ээси, ашуунун ээси жана башка, аларды ыйык тутушуп, сыйынышкан жана курмандык чалышкан. Ыйык жерлерге же бейиттерге бакан сайып, ага түрдүү түстөгү чүпүрөктөрдү байлашкан. Кырсык баскан учурда, аял көпкө чейин төрөбөсө, балдар токтобосо жана башка кырдаалдарда касиетүү ээси бар деп эсептелген жерлерге түнөп, курмандык чалышып сыйынышкан, ээсинен ырайымдуулук сурап жалынышкан. Кыргыздардын жер-суу аттарында «ата» деген сөз уланып айтылганы ушул ишенимге түздөн-түз байланыштуу. Мис., Кочкората, Ысыката, Чолпоната, Камбарата жана башка. Алар адамдарга тирүү жан катары көрүнгөн. Мис., булактын ээси ак тайлак, канаттуу жылан, ала бугу жана башка Айрым аймактарда курмандыкка союлган малдын этин жешкенден кийин сөөктөрдү бир жерге топтоп, айлана-тегеректеги таштарга май жалаткан. Ушундай жол менен колдоочуну тамактандырып жаткандай болушкан. Көпчүлүк учурларда адамдын өлүмүн кабарлаганда ээси алды, ээсине бердик деп да айтышат.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Атлас (кездеме)
Атлас (кездеме) - жибек жиптен токулган кездеменин аты.
Don't Worry, Be Happy
"Don't Worry, Be Happy" (кырг. "Кабатыр болбо, бактылуу бол") - америкалык ырчы Бобби Макферриндин ыры. 1988-жылы сентябрь айында чыккан. Billboard Hot 100 чартынын алдыңкы сабына чыгып, анда эки жума турган биринчи акапеллалык композиция. Британиянын UK Singles Chart'ында беш апта турган жана экинчи сапка жеткен. 1989-жылдагы Грэмми сыйлыгынын аземинде "Don't Worry Be Happy" "Жылдын ыры" (Song of the Year), "Жылдын үн жазмасы" (Record of the Year) деп табылган. Бобби Макферрин болсо, "Мыкты эркек поп вокал аткаруу" номинациясында жеңген. Ырдын аты индиялык философ жана мистик Махер Бабанын айтылуу санат сөзү болуп эсептелет. Ыр жазз менен регги стилдерин айкалыштырат. Макферринден сырткары Робин Уильямс менен Билл Ирвиндер да катышкан клип тартылган.
Евровалюта
Евровалюта (англ. еurocurrency) – европа өлкөлөрүнүн биринде жайгашкан‚ бирок ал өлкөнүн улуттук валютасы болуп эсептелбеген ''валюта. Мисалы‚ Швейцария банкында депонирленген доллар евродоллар ; Германияда депонирленген иен евроиен деп аталат жана башка евровалюта кредиттерди жана карыздарды берүүдө пайдаланылат; евровалюта рыногуна көбүнчө эл аралык сооданы финансылоо жана чет өлкөлүк инвестициялар үчүн өтүмдүү ''каражаттардын арзан жана ыңгайлуу түрүн алууга мүмкүнчүлүк берет. Негизги карыздакорлор жана кредиторлор коммерциялык банктар‚ ири компаниялар жана борбордук банктар болуп саналат. Депозиттер жана ссудалар көбүнчө кыска мөөнөттүү болот.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан” Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Мифология
Мифология (байыркы грекче «миф» уламыш, болумуш жана «логос» - сөз, аңгеме; илим) мифтерди чогултуп жана аларды изилдөөчү илим. Алгачкы коомдогу адамдардын өздөрүн курчап турган дүйнөгө болгон эң жөнөкөй фантастикалуу түшүнүктөрү: мисалы, бардык элдердин өнүгүүсүнүн алгачкы мезгилдеринде пайда болгон. Мифологиянын чагылышына адамдардын эң алгачкы диндик түшүнүктөрү: фетишизм, анимизм, тотемизм, магия жана башка чоң таасирин тийгизген. Адамдар ар кыл табият кубулуштарын түшүндүрүүгө дүйнөнүн жаралышы, күн, жылдыз, ай, адам, деңиз, суу, жаныбарлар, өсүмдүк, жаратылыштагы кырсыктар жана башка жөнүндө көптөгөн мифтерди чыгарышкан. Кыргыз элинин оозеки чыгармачылыгында ошондой эле «Манас» эпосунда да мифтик окуялар, түшүнүктөр жаныбарлар дүйнөсү менен байланышкан мифологиялык сюжеттер кеңири чагылдырылат.
Кванттык кристаллдар
Кванттык кристаллдар – заттар термодинамикалык туруксуздуктан туруктуу абалга өткөндө пайда болгон, атомдордун нөлдүк термелүүсүндөгү чоң амплитуда менен мүнөздөлүүчү кристаллдар. Кристаллдашууда эркин энергия жылуулук түрүндө бөлүнүп чыгат. Кристаллдардын өсүшү температурага жана атомдордун байланыш энергиясына көз каранды. Кристалл торчосунун мезгили жөнөкөй кошулмада 10–20Ä, татаал органикалык жана органикалык эмес кошулмада 100 Ä. Кристалл торчосунун өлчөмүн, атомдордун жайгашышы, түзүлүшү, симметриясы рентгенография, электронография жана нейтронография ыкмасы менен аныкталат. Ал атомдорунун ортосундагы эң кыска аралык менен салыштырылгандыктан, кванттык теориянын чегинде гана түшүндүрүлүүчү өзгөчө физикалык касиеттерге ээ. Жердеги белгилүү заттардан 3×104 Падан жогорку басымдагы гелийдин изотоптору 3Не жана 4Не гана кванттык кристаллдарын түзөт. Нейтрондук жылдыздардын түпкүрүндө нейтрондордон турган кванттык кристаллдар кванттык суюктук менен кадимки кристаллдардын арасындагы аралыктык абалды ээлейт.
Бай Янь-Ху
Бай Янь-Ху, Мухаммед Аньюб Бай Су (1840-82) - 1862-77-жылдагы дунган көтөрүлүшүнүн жетекчилеринин бири. Ал "Янь-Ху" ("Тайманбас жолборс") деген ылакап атын дунган элинин Цинь династиясынын зомбулугуна каршы күрөшүнө активдүү катышкандыгы жана жетекчилик кылганы үчүн алган.
Көтөрүлүш жеңилген соң Бай Янь-Ху дунган калкынын бир бөлүгүн Россияга баштап келген. Ал адегенде Кара-Коңузда (дунганча - Иньпань, азыркы Жамбыл обл., Кордой району) турган. 1880-жылдын башында Пишпекке көчүп келип, 1882-ж. 26-июлда ошо жерде каза болгон. Бай Янь-Ху дунган элинин тарыхына улуттук баатыр, Кытайдагы Цинь зомбулугуна каршы элдешпес күрөшчү катары кирди.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Чоң Ляпка
Чоң Ляпка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Томь дарыясынын оң жээгинен 307 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Масса (Карабашка куймасы)
Масса — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Карабашка дарыясынын оң жээгинен 74 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 39 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жаңы куб (Иглин району, Башкыртстан)
Жаңы куб — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Чуваш-Куб айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 275 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Боливиялыктар
Боливиялыктар (өздөрүн боливианос деп аташат) Боливия Республикасынын негизги калкы. Аргентина жана башка өлкөлөрдө да жашашат. Жалпы саны 3200 миң киши, анын ичинде Боливияда 3 млн, Аргентинада 150 миң. Испан тилинде сүйлөшөт. Дини католик, ошондой эле протестанттар да бар. Боливиялыктардин этностук негизин испан индей метистери (чоло) менен бара-бара ассимиляцияланып бара жаткан индейлер (каничана, каювава жана башкалар) түзөт. 1952жылдагы революция (агрардык реформа, кен чыга турган жерди улутташтыруу, индейлерге тең укуктарды берүү жана башка) Боливиялыктардын улуттук консолидацияланышына түрткү берди. Агрардык реформадан кийин община, айыл чарба кооперативдери, өнөржайлардын өнүгүшү активдештирилди. Боливиялыктар дыйканчылык, мал чарбачылык менен кесип кылышат. Чолонун көбү соодагер, майда кызматчы жана адис жумушчулар. Тамак-ашы негизинен кофе, пуна (картошка, буудай, жүгөрү) жана эт азыктары.
Ийди
«Көөкөрчө кылып ийдирген, Кыл кыяк чаап чийдирген» (Тоголок Молдо).
Бул — жыгаччылардын аспабы. Аны чеберлер курч темирден тууган айдай кылып жыгачтан жумуру саптуу жасайт. Ал жыгач идиштерин оюп-жонууга жана кырууга шартташат. Иштегенде эптүү болушка 30—40° ийип, атты такалоо учурунда туякты тазалап, өсүп кеткен жерин тегиздөөдө да колдонулат. Анын мизи бир эле жагында болот да, калыңыраак кара болоттон кармалып, кабелтең келип, сабы темири менен чалгы сымал ашталып, кармоочго колго токтомдуу келет.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Экология
''Экология (грек тилинен oikos - үй, мекен,жашаган жер жана logos - илим,окуу. Түздөн түз которгондо: үй жөнүндө илим, ал эми адамзат үчүн үй бул Жер планетасы.)- организмдердин өз ара жана айлана чөйрө менен болгон байланышын изилдөөчү илим. Тирүү организмдин жашоо шартын жана организмдердин жашоо чөйрөсү менен өз ара байланышын изилдөөчү илим.''
Экологиянын өтө көп аныктамалары бар, бирок көпчүлүк окумуштуулар, “Экология – тирүү организмдердин тиричилигинин шартын изилдөөчү жана организмдер менен чөйрөнүн ортосундагы өз ара байланышын изилдеген илим”, дешет.
Белгилүү окумуштуу америкалык эколог Ю.Одум мындай жалпы аныктама берет: “Экология – бул илим аралык билим тармагы, көп денгээлдик системалардын жаратылышта, коомдо жайгашуу жана алардын өз ара байланышы жөнүндөгү илим”. «Экология» терминин 1-жолу немец биологу Э. Геккел 1866-жылы колдонгон. Тирүү организмге чөйрөнүн түздөн-түз же кыйыр тийгизген таасири экологиялык фактор деп аталат. Ал биотик жана абиотик факторлоруна бөлүнөт. Биотик түрүнө тамак-аш факторлору, айрым особдордун же бир түрдөгү особдор тобунун жана ар башка түрдүн ортосундагы өз ара мамиле (аймак, тамак-аш, суу жана башкалар үчүн күрөшүү) кирет. Абиотик факторлор биологиялык объектиге сырттан таасир этет, мисалы, температура, жарык, нымдуулук, жаан-чачын, атмосфералык басым, шамал, атмосферанын иондошуусу жана башкалар.Белгилүү түрдүн жашаган шартынын жыйындысы (жашаган, көбөйгөн жери, тамагы, башка түр менен өз ара мамилеси жана башкалар) ошол түрдүн экологиялык очогун түзөт. Тирүү организмдин жашоо чөйрөсү менен өз ара мамилесин үйрөнүүдө биологиялык ыкмалар менен маалыматтар гана колдонулбастан физика, химия, геология, география, экономика жана башкалар илимдер да пайдаланылат. Адамдын өндүрүштүк активдүүлүгүнөн атмосфера, океан, көл, дарыя-суулардын булганышы, өсүмдүктөрдүн жок кылынышы, жаныбарлардын көп түрүнүн тукум курут болушу айлана-чөйрөнү коргоо маселесине чоң көңүл бурууга жана Экологиялык изилдөөлөрдүн кеңейишине түрткү берди. Экологиянын алдында биологиялык ресурстарды үнөмдүү пайдалануунун илимий негизин түзүү, адамдын иш-аракетинин таасиринен табияттын өзгөрүшүн изилдөө, мындай өзгөрүүлөрдүн масштабын, мүмкүндүгүн алдын ала прогноздоо, ошондой эле биосферада өтүүчү процесстерди башкаруу методдорун иштеп чыгуу милдети турат. Экологиянын көйгөйлөрү медицина менен тыгыз байланышта болуп, социалдык-гигиеналык мүнөзгө ээ. Өндүрүштүк чарбанын улам тез темп менен тийгизген таасиринен чөйрөнүн ылдам өзгөрүшү адам жана ал жашаган чөйрөнүн ортосундагы Экологиялык тең салмактын бузулушуна алып келиши ыктымал, кээде анын бузулган учурлары да болуп жатат. Ошондуктан калктын ден соолугун жана айлана-чөйрөнүн абалын жакшыртуу 7875максатында адамзаттын өндүрүштүк иш-аракетин жаңы негизде өркүндөтүү максатка ылайыктуу. Заманбап экология татаал жана бутактанган структурага ээ. 90 жакын багыттар акыркы жылдарда калыптанып, экологизация процесстери жүрүп жаткан адамзаттын ишкердүүлүгүнүн тармактары болуп эсептелет.
Экологиянын этаптары
Экология өз алдынча дисциплина болуп XIX к. ортосунда калыптана баштады. Бирок экологиялык изилдөөлөр адамзаттын өнүгүүсү менен бирге эле жүрүп келген. Ар кыл окумуштуулардын экологиялык билимдин калыптанышына, экологиянын өнүгүү тарыхына салымын суммалап окумуштуулар 3 негизги этапка бөлүп жүрүшөт.
I-чи этап
Бул этап экологиянын илим катары жаралып жана калыптануу этабы (байыркы доордон XIX к. 60ж чейин). Бул этаптагы окумуштуулар грек философтору (Анаксимандр, Демокрит, Фалес, Гиппократ, Архимед, Платон), Аристотель (384-322 б.э.ч.), кайра жаралуу доорунун окумуштуулары Н.Коперник, Дж.Бруно, Г.Галилео, Л.да Винчи – булар жаратылыш жөнүндө илимдин өнүгүшүнө чоң салым кошушкан. Роберт Бойль (1627-1691) биринчилерден болуп төмөнкү басымдарда жаныбардардын чыдамдуулугун изилдеген, б.а. абиотикалык шарттардын тирүү жандыктарга болгон таасирин изилдеп көргөн. 1650-1700 ж. Антони ван Левенгук бактерияларды байкаган.
II- этап
Бул этапта (XIX к. 60-ж ХХк. 50-ж. чейин) экологиянын өз алдынча тармакка калыптануу этабы. А.Гумбольдт, Н.Северцов, Ч.Дарвин, Э.Геккель, К.Мебиус, В.Докучаев, К.Шретер, В. Вернадский, Э.Леруа, Г.Гаузе, А.Тенсли, В.Сукачев аттуу окумуштуулардын ачылыштары менен байланыштуу. ХХк. экинчи жарымынан баштап айлана чөйрөнүн кирденүүсү жогорулап жана адамдын жаратылышка таасиринин кескин жогорулашынан улам экология өзгөчө мааниге ээ болду.
III-этап
Экологиянын өнүгүүсүнүн 3-этабы ХХк. 50ж. – азыркы убакытка чейин. Экология өзүнө жаратылышты жана айлана чөйрөнү коргоону камтыган комплекстүү илимге айланды. Экологиянын заманбап өнүгүү мезгили Ю.Одум, Б.Коммонер, Р.Дажо, Н.Реймерс, И.Шилов, Ю.Израэл ж.б. окумуштуулар менен байланыштуу.
Экологиянын максаты
Заманбап экологиянын максаты цивилизациянын туруктуу өнүгүүсүн экологиянын мыйзамдарына ылайык келтирүү менен жаратылыш жана антропогендик системаларды, адамзаттын коомун жана бүтүн биосфераны башкаруу ыкмаларын иштеп чыгуу.
Шилтемелер
[https://uzem.manas.edu.kg/course/2/ekologiya Кыргыз-Түрк Манас Университети. CEV-150 Экология. ''Киришүү. Экологиянын маселелери, изилдөө объектиси жана структурасы. Экологиянын дисциплиналар арасындагы мүнөзү'']
Кванттык күчөткүч
Кванттык күчөткүч – зат аркылуу өтүүчү электр-магнит толкундарынын энергиясын ал заттын дүүлүккөн атом молекуласы же иондордун аргасыздан нур чыгаруу эсебинен көбөйтүүчү (күчтөндүрүүчү) түзүлүш. Бул учурда электр-магнит толкундары баштапкы жыштыгын, таралуу багытын, полярлашуусун өзгөртпөйт жана күчөтүүчү түзүлүшкө түшүүчү толкунга когеренттүү бойдон кала берет. Кванттык күчөткүч күчтөндүргөн энергиянын чоңдугу, кыймылы кванттык механикада аныкталуучу атомдун ичиндеги электрондордун энергиясынын өзгөрүүсүнө байланыштуу. Кванттык күчөткүчтө башкы ролду индукциялык нурлануу жана жутуу процесстери ээлейт. Күчөткүчтөн чыккан термелүүнүн амплитудасы ага кирген термелүүнүн амплитудасынан канча эсе чоң экендигин көрсөтүүчү чоңдук күчөтүү коэффициенти деп аталып, ал күчөткүчтүн негизги мүнөздөмөсү болуп эсептелет. Радиоастрономия менен радиолокацияда төмөнкү температурадагы парамагниттүү кванттык күчөткүч, лазердик нурлануунун энергиясын күчөтүү үчүн оптикалык кванттык күчөткүч колдонулат.
Гаага конференциялары
Гаага конференциялары - мамлекеттик укук жаатында көп талкууга алынган Гаага Конференциялары 1899- жана 1907-жылдары эки жолу болуп өткөн. Жалпы жонунан эл аралык келишпестиктерди тынчтык жолу менен чечүү жана согуш укугуна арналган кээ бир эрежелер түзүлүп, мамлекеттик укуктун уюштурулушу жөнүндө маанилүү иштер жүргүзүлгөн. Кийин да 1930-жылы конференция болуп өткөн. Бирок мурдагы эки конференциянын деңгээлине жеткен эмес. Биринчи конференцияда 26 өлкө, бүт Европа жана АКШ катышкан. Ал эми экинчисинде 44 өлкө катышкан. Гаага конференциясында такталган эрежелерден улам кээ бир келишимдер түзүлгөн. Булар Гаага келишимдери деп аталат. Мисалы «Эл аралык тил табыша албоонун тынчтык жолу менен чечилүүсүнө байланыштуу Гаага келишими» же «Согуш башталышына байланышкан Гаага келишими».
Куран-Жайлоо алтын кени
Куран-Жайлоо алтын кени Чүй облусунун Кемин районунда, Кыргыз Ала-Тоосунун (чыгышынын) түндүк капталында, Орловка шаарчасынан 25 км түштүктө, деңиз деңгээлинен 1950–2200 м бийиктикте. 1961-ж. табылган. 1966–71-ж. геол. чалгындоо иши жүргүзүлгөн. Кен аймагы силурдун граниттери, жогорку палеозойдун сиенит-диориттери, диориттин порфириттери менен жирелген карбондун филиш-молоссалык катмарынан түзүлгөн. Руда тулкулары түрдүү багытта жылышкан жаракалар аркылуу гидротермдик өзгөрүүгө дуушарланган тоотектердин зонасы менен байланышкан. Рудалануу тарам тибине жана алтын-сульфид формациясына кирет. Руданын негизги минералдары: пирит, арсенопирит, сфалерит, галенит ж. б. Рудадагы алтындын орточо өлчөмү 10,1 г/т. Руданын запасы жана ресурсу 818,23 миң т, алтындыкы – 8,299 т.
Кыргыз Республикасынын Патрулдук Милициясы
Кыргыз Республикасынын Патрулдук Милициясы (ПМ) (мурдагы аталыштары Мамлекеттик Автоунаа Инспекциясы (МАИ), Жол-Кайгуул Кызматы (ЖКК) ошондой эле орусча (ГАИ) аталышы менен кеңири таралган) — Өлкөдөгү жол коопсуздугун камсыздоочу мекеме.
Тарыхы
Кыргыз жергесине биринчи автоунаа 1912-жылы келген, ошол эле жылы мотоциклдер өлкө аймагында жүрө баштаган, андан соң жүргүнчү жана жүк ташуучу унаалар каттап калган. 1920-1930-жылдары унааларды көзөмөлдөө милдети СССРдин Бириктирилген мамлекеттик саясий башкармалыгынын, андан кийин милициянын административдик бөлүмүнүн моюнунда болгон. Унаалар 1935-жылдан тарта республиканын турмушуна терең кирип, Мамлекеттик автоунаа инспекциясы (МАИ) түзүлгөн. Бышында анда 12 инспектор иштеген, кийин унаалардын көбөйгөнүнө жана мезгилдин талабына жараша алардын саны өсүп турган.Советтер Союзу доорунда жол коопсуздугун камсыздаган кызматтын аталышы эч өзгөргөн эмес. Кыргыз Республикасы эгемендүүлүгүн алгандан кийин бул органдын аты ар кандай болуп өзгөртүлүп, бүгүнкү күнгө чейин бул иш жүрүп келет. 1995-жылы Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик автоунаа инспекциясы түзүлгөн. Өкмөттүн тиешелүү токтомунда МАИнин негизги функциялары жана милдеттери белгиленген. 2009-жылы Мамлекеттик автоунаа инспекциясы Жол кыймылынын коопсуздугунун башкы башкармалыгы деп өзгөртүлгөн. Бул кызматка унаа кыймылынын коопсуздугун камсыздоо боюнча көзөмөл, күзөтүү жана уруксат берүү функциялары берилген. 2012-жылы Жол кыймылынын коопсуздугунун башкы башкармалыгы Жол-кайгуул кызматы деп атала баштаган. 2016-жылы Жол-кайгуул кызматы менен Патрулдук-посттук кызматы бириктирилип, Патрулдук милициянын башкы башкармалыгы түзүлгөн.2017-жылы Патрулдук милициянын ордуна Жол кыймылынын коопсуздугун камсыздоо боюнча башкы башкармалыгы түзүлгөн.
Реформалоо
"Дүйнө жүзүндө террорчулук коркунучу жогорулап жатат, мындан улам коомдук коопсуздукту камсыздоо чараларын жогорулатуу керек. Ошентип коомдук жайларда жана жолдордо тартипти көзөмөлдөгөн кызматтарды күчөтүү максатында бул жаңы органды түзүү зарылчылыгы пайда болду", - деп түшүндүрүшкөн ИИМден.2018-жылы өлкөдө кайрадан Патрулдук милицияны түзүү идеясы жаралып. Ал үчүн Жол кыймылынын коопсуздугун камсыздоо башкы башкармалыгынын бөлүктөрү жана Кайгуул-күзөт бөлүмдөрү бириктирилет. Жаңы Патрулдук милиция 2020-жылы иштеп баштай турганы күтүлүүдө.
Абдыракманов, Султанбек Арстанбекович
Кыскача өмүр таржымакалы
Султанбек Арстанбекович Абдыракманов 1963-жылы 23-августта Кыргызстандын азыркы Жалал-Абат облусуна караштуу Базар-Коргон  районунун  Акман айылында төрөлгөн.
Кыргыз Республикасынын Патрулдук Милициясы
Реформалоо
2018-жылы 5-ноябрда Саясий-укуктук иликтөөлөр борборунун директору, жол коопсуздугун камсыздаган ички иштер органдарынын бөлүктөрүн реформалоо боюнча эксперттик жумушчу топтун жетекчиси Тамерлан Ибраимов президент Сооронбай Жээнбеков менен болгон жолугушуусунда реформа тууралуу төмөнкүлөрдү билдирген, бул өзгөртүү жол коопсуздугун камсыздаган ички иштер органдарынын бөлүктөрүн реформалоонун натыйжасында иштелип чыккан.
Абдыракманов, Султанбек Арстанбекович
Кыскача өмүр таржымакалы
1980-жылы Фрунзе  (Бишкек) калаасындагы  Кыргыз мамлекеттик университетинин (азыркы Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин) Кыргыз филологиясы жана журналистика факультетине тапшырып, 1985-жылы окууну аяктаган.
Кыргыз Республикасынын Патрулдук Милициясы
Реформалоо
Бул реформа үч баскыч менен ишке ашырылат. Биринчи - кадрларды сынактын негизинде тандоо. Экинчи баскычта тандалган кызматкерлер жарандардын укуктары боюнча маселелерди, тактикалык жана ок атуу даярдыгы, жол эрежелерин окуу сыяктуу тиешелүү окуудан өтүшөт. Үчүнчү баскыч - кызмат өтөөнүн өзү, ал антикоррупциялык чараларды жана кубаттоо ыкмаларынан турат. Бишкек шаарында патрулдук милицияны түзүү боюнча долбоор 2019-2020-жылы ишке ашыруу пландалууда, кийинки жылдардан тартып реформа бүт өлкөнү камтыйт.
Абдыракманов, Султанбек Арстанбекович
Кыскача өмүр таржымакалы
Ошол эле жылы Жалал-Абат облусунун Базар-Коргон райондук “Эмгек жалыны” газетасынын редакциясында кабарчылыктан эмгек жолун  жолун баштаган. 1989-жылы КПССтин Базар-Коргон райондук комитетинин “Билим коому” башкармалыгынын жооптуу катчысы болгон.
1991-жылдан Жалал-Абат шаардык ”Мезгил үнү” гезитинде бөлүм башчы, жооптуу катчы, башкы редактордун орун басары, Жалал-Абад облустук “Акыйкат жарчысы” газетасынын бөлүм башчысы, ”Асаба”гезитинин  өз кабарчысы, областтык “Нур” телевидениесинин башкы редактору кызматтарында эмгектенген.
1995-жылдан баштап Кыргыз улуттук телерадио корпорациясында  кабарчы, баяндамачы, продюсер болуп иштеген.
Аскарбек Абдыгулов
Аскарбек Абдыгулов
Абдыракманов, Султанбек Арстанбекович
Кыскача өмүр таржымакалы
КТРдеги (азыркы КТРКдагы) кызматы менен катар 2003-2005-жылдары “Азаттык” үналгысы менен кызматташып, “Мезгил жана тарых” аттуу тарыхый уктуруулардын автору жана алып баруучусу болгон.
Аскарбек Абдыгулов
Өмүр жолу
1948-жылы Бишкек шаарында туулган. КМУнун филологиялык факультетин бүтүргөн. Фотосүрөтчүлүк өн өрүгө ал кичинекей кезинен эл кызыккан. 1970-жылы 19 жаш курагында “Советтик Кыргызыстан” гезитине фото кабарчы болуп дайындалат. Ошонон баштап анын фото анын сүрөттөрү респубикалык гана басылмалар эмес, “Правда”, “Известия”, “Огонек”, “Жуналист”, “Советский Союз” жана башка гезиттер жана журналдарга басылып келатат. Кийин жаңылыктар басмасынын агентствосуна (агенство печати новости-АПН) орношуп, ангын тараткан фотосүрөттөрүн дүйнөлүк маалымат агенстволору пайдалана баштайт. 1980-жылы “Кыргызстандын жаштыгы” аттуу фотоальбом чыгарган. Ал фотографмя боюунча респубикалык, Бүткүл союздук жана эл аралык конкурстардын лауреаты. СССР журналистер союзунун мүчөсү, респубикалык журналистер союзунун фото секциясын жетектеген. Азыркы учурда Жогорку Кеңештин фото кабарчысы.
Абдыракманов, Султанбек Арстанбекович
Кыскача өмүр таржымакалы
“Азаттык” үналгысы менен кызматташтыгы учурунда «Мезгил жана тарых» тарыхый репортаждар сериясынан сырткары, 2003-жылы январь, февраль айларында Сауд Аравия өлкөсүнөн ажылык сапар боюнча түз байланыштагы атайын материалдар, маектер уюштурган.
Андан сырткары, эл аралык «Көк бөрү» мелдештеринин жүрүштөрү жыйынтыктары боюнча спорттук маалыматтарды “Азаттык” үналгысы аркылуу калайыкка маалымдап турган.
2005-жылы Улуттук  телерадио корпорациянын Президенттигине  дайындалган. Андан соң, КТРКнын биринчи вице-президенттигине которулган.
2006-жылы “ЭлТР” коомдук телерадио компаниясынын башкы директорунун орун басары болуп бекитилген.
2008-жылдын сентябрь айынан 2011-жылдын апрель айына чейин Кыргызстан Мамлекеттик архив агенттигинин маалыматтык технологиялар борборунун директору, ага удаа “ЭлТР” коомдук телерадио компаниясынын көркөм редактору  кызматында эмгектенген.
2011-жылдын апрель айынан кайрадан “ЭлТР” коомдук телерадио компаниясынын башкы директорунун  орун басары болуп дайындалган.
Учурда Ош шаарында турат.
Чыгармачылыгы
Таланттуу кыргызтаануучу, жигердүү тележурналисттин илимий изилдөө багыттары төмөнкүлөрдү камтыйт: Кыргыз мамлекети жана мамлекеттүүлүгү; Кыргыз мамлекеттүүлүгүндөгү Кокон хандыгынын ээлеген орду; инсаниат таануу багыты; Саян-Алтай жана кыргыз этносу; тарыхый эстеликтер; тарыхый инсандар жана алардын кыргыз тарыхындагы орду жана башка.
Сыйлыктары. Наамдары.
Мамлекеттик сыйлыктар:
Үй бүлөcү
Жети баланын атасы. Өмүрлүк жубайы – Айжан.
Кыргыз Республикасынын Коомдук Телерадиоберүү Корпорациясы
Улуттук телерадиоберүү корпорациясы (кыскача УТРК) – Кыргызстандын дээрлик жалпы аймагын өзүнүн телеберүүлөрү менен камсыз кылган эң көлөмдүү корпорация болуп саналат. УТРКнын курамына “Коомдук биринчи канал”, “Музыка”, “Баластан”, “Маданият Тарых Тил”, “КТРК Спорт”, “Ала-Тоо 24” каналдары жана “Кыргыз радиосу”, “Биринчи Радио”, “Миң Кыял FM”, “Балдар FM”, “Достук” радиостанциялары кирет. Мындан тышкары корпорациянын түзүмүнө Республикалык телерадиоборбору (РРТБ) менен “Кыргызтелефильм” кирет.
Тарыхы
Корпорациянын тарыхы дал ушул 1931-жылдан башталат. Кыргыз Радиосунун ачылышы телерадио корпорациясынын алгачкы тарыхы болуп эсептелет.
85  жыл айтканга оңой болгону менен маанилүү тарых издери ошол жылдардын кучагында калды. Кыргыз элинде  радио жөнүндө түшүнүк өткөн кылымдын XX-жылдарында пайда болуп, жер-жерлерде алгачкы радио түйүндөр орнотула баштаган. 1926-жылы Кыргыз Автономиялуу областы Кыргыз АССРине айланат. Бул кубанычтуу окуяны Ала-Тоонун аймагына жайылтуу үчүн радиолоштуруу демилгеси башталат.
Ал кезде азыркыдай ар бир үйдө радио түйүндөр кайдан болсун. Айылдын борбордук көчөсүнө же кызыл үйдүн жанына жыйылып алып эл радио укчу экен. Бирок радио уктурууларды даярдай турган мекеме ал кезде болгон эмес. Кыргыз АССРинин Элдик Комиссарлар Советинин алдында радио маалымат жана радио берүү Комитети 1931 – жылы 19- декабрда уюштурулат.
Борбордук аткаруу комитетинин токтомунун негизинде республикалык радиоуктуруу комитетинин төрагасы болуп Бектурсунов Сүйүнтбек 1931-жылдын 20-декабрында, номери биринчи буйрук боюнча дайындалып, 1932-жылдын июлуна чейин иштейт.
Андан соң, ошол кызматта Кыпчакбаев, Сармановдор эмгектенишет. Аталган тармакта аз эмгектенишкенине  карабай, радиодогу иштерди жөнгө салуудагы алгачкы зор кыйынчылыктарды баштарынан кечиришип, радио аркылуу үгүт-насаат иштерин жайылтуудагы алгачкы уюштуруучулардан, баштоочулардан болушкан.
1932-жылдын аягында радиочекиттердин жалпы санын 4500ге жеткирүү каралган. 1932-жылдагы пландаштыруу боюнча 8500 радиочекитке, б.а. 132 кишиге бирден чекит туура келгендей даражада өнүктүрүлмөк.
1933-жылдагы 12 радиотүйүндүн он бири райондун борборунда, бирөө гана өнөр жай борборунда курулуу пландаштырылган.
1933-жылдын аягында райондордун борборун радиотүйүндөр менен камсыз кылуу 91 ге жеткирилген.
Кыргыз радиосунун алгачкы кызматкерлери - айтылуу төкмө акын Калык Акиев, музыкант Петр Шубин болушкан. Алгачкы дикторлору - белгилүү мамлекеттик ишмер Сакин Бегматова, Кыргыз эл артисти Алиман Жангорозова, жазуучу Касымалы Бектенов болгон.
1937-жылдан тарта 1946-жылдын 28-мартына чейин Кыргыз ССРинин Элдик Комиссарлар Советинин алдындагы радиомаалымат жана радио берүү Комитети деп аталат. 1937-жылдын 1-январында республикабызда, он экисинин өзүлөрүнүн программалары бар 43 радиотүйүн иштей баштаганын эске алганыбызда, Кыргызстандын көпчүлүк бөлүгү радиоберүүлөр менен камсыз болуп калганын айтууга болот. Ошол жылдын планы боюнча республикалык берүүлөрдүн суткалык орточо көлөмү 6 саат 34 минутаны түзгөн. Анын төрт сааты жергиликтүү берүүлөргө тиешелүү эле. Уктуруулар кыргыз, орус жана дуңган тилдеринде жүргүзүлгөн.
1938-1941-жылдары радио комитеттин төрагасы болуп Төлөн Шамшиев дайындалат. Улуу-Ата Мекендин Согуш жылдарында Кыргызстандагы күчтүү маалымат булагы катары радионун ролу күчөгөн.
1945-жылдын 28-мартынан тарта Радиомаалымат жана радиоберүү Комитети Кыргыз ССРинин Министрлер Советинин алдында кайрадан түзүлөт.
1949-1953-жылдары Радио комитетти белгилүү драматург жана коомдук ишмер Молдогазы Токобаев жетектеген.
1953-жылдын май айынан тарта өлкөнүн министрликтери жана мекемелери кайрадан түзүлгөндүгүнө байланыштуу, Радиомаалымат Комитети Кыргыз ССРинин Маданият министрлигине караштуу Радиомаалымат боюнча Башкы Башкармачылык деп өзгөрөт. Башкармалыктын башчысы Тургунбек Суванбердиев болгон. Бирок жашоо шарты радио иштериндеги ири өзгөрүүлөрдү талап кылгандыктан, Кыргыз ССРинин Министрлер Советинин 1957-жылдын 5-июлдагы №240 -Токтому менен кайрадан Радиоберүү Комитети деп аталат.
1965-жылдын 10 – апрелинен тарта Кыргыз ССРинин Жогорку Советинин Президиумунун №539-Жарлыгы менен Комитет Мамлекеттик деген маккамга жетип, Радио жана телеберүү боюнча Кыргыз ССРинин Министрлер Советинин Мамлекеттик Комитети деп аталат.
1964-1985-жылдарга чейин Кыргызстандын телерадиосун башкарган Асанбек Токомбаев  эң узак жыл жетектеген жетекчи катары тарыхта калды. Телерадио комитетке бир күн жетекчилик кылуу оңой эмес. 1964-жылдан 1985-жылга чейин залкар инсан 21 жыл бир орунда үзүрлүү эмгектенип азыркы телерадио корпорациянын жамааты иштеген имаратты, Радио үйүн, Телестудиялык имаратты салдырган. Асанбек Токомбаев КТРКнын тарыхында ысмын өзгөчө бөлүп айта турган инсан.
1993-жылы агенство кайрадан комитет болуп өзгөртүлгөн.1995-жылы Кыргыз телевидениесинде таңкы “Замана” студиясы ачылган.
1996- Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик телерадио комитети корпорацияга айландырылган. Кыргыз телевидениесинде Ала-Тоо маалымат борбору, Нур продюсердик борбору, Ата-Журт продюсердик борбору түзүлөт.
Мурдагы редакциялар чыгармачылык өндүрүштүк бирикмелер болуп түзүлөт. Адабий драмалык редакция- “Манас” чыгармачыл өндүрүштүк бирикмеси, жаштар редакциясы- “Айкөл”, коомдук саясий- “Ата-Журт”, элдер достугу- “Достук” бирикмелери болуп аталган.
Кыргыз Радиосунда адабий драмалык редакция – “Казына”, музыкалык- “Ибарат”, балдар жана жаштар – “Жаш толкун”, кабарлар- “Кабарлар”, коомдук саясий- “Кыргызстан” ч.ө.б. болуп аталат. Кыргыз радиосунун 2-программасы “21-кылым радиосу” болуп ачылат.
2003-жылы Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик телерадио корпорациясы- Кыргыз Республикасынын Улуттук телерадио корпорациясы деп аталып, “Улуттук” статуска ээ болот.
2006-жылы Кыргыз Республикасынын Улуттук телерадио корпорациясы- Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик телерадио комитети болуп өзгөртүлүп, анын жетекчиси башкы директор болуп өзгөртүлөт. Чыгармачылык бирикмелер редакцияларга, студияларга өзгөртүлгөн.
2008- жылы Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик телерадио комитети кайрадан Кыргыз Республикасынын Улуттук телерадио корпорациясы деп аталат.
2010-жылы Апрель элдик революциясынан кийин, Улуттук телеканал элдин талабы менен Кыргыз Республикасынын Коомдук телерадиоберүү корпорациясы болуп өзгөртүлүп, Кыргыз Республикасынын президенти бул жарлыкка кол койгон. Коомдук телерадио корпорациянын курамы 15 кишиден турган Байкоочу кеңеши түзүлүп, анын төрагалыгына Эльвира Сариеваны шайлаган.
1958-жылы Кыргыз ССР министрлер Советинин алдында Радио жана теле берүү комитети уюштурулуп, Фрунзе телестудиясы 30-декабрда ишин баштайт.
Кыргыз телевидениесинин биринчи диктору Сайнаке  Жунушалиева,
Биринчи режиссер Жанузак Молдобаев,
Биринчи редактору Шаршеке Сматов,
Биринчи үн оператору Светлана Варибада,
Биринчи оператору Курманбек Өгөбаев болгон.
Кыргыз телевидениеси өзүнчө  ишке киргенден тартып 19 жетекчи алмашкан:
1.   Анын биринчи төрайымы болуп Рабия Менсеитова дайындалган. (1958-1961-жж.)
2.   Айымбүбү Ботоканова      (1961-1964-жж.)
3.   Асанбек Токомбаев           (1964-1985-жж.)
4.   Асанбек Стамов                (1985-1986-жж.)
5.   Умтул Орозова                  (1986-1991-жж.)
6.   Сатыбалды Жээнбеков     (1991-1992-жж.)
7.   Түгөлбай Казаков,              (1992-1993-жж.)
8.   Кадыркул Өмүркулов,        (1993-1994-жж.)
9.   Абдиламит Матисаков             (1994-1996-жж.)
10. Аманбек Карыпкулов               (1996-2001-жж.)
11.  Молдосейит Мамбетакунов,   (2001-2002-жж.)
12.  Токтобүбү Айтикеева               (2002-2004-жж.)
13.  Сыртбай Мусаев,                     (2004-2005-жж.)
14.  Султан Абдракманов,              (2005-2006-жж.)
15.  Кыяс Молдокасымов                (2006-2007-жж.)
16.  Мелис Эшимканов                    (2007-2009-жж.)
17.  Кайыргүл Орозбай кызы          (2009-2010-жж.)
18.  Кубат Оторбаев                        (2010-2014-жж.)
19.  Султан Жумагулов                   (2014-2015-жж.)
20.  Илим Карыпбеков                     (2015-жылдан азыркы убакка чейин)
Коомдук биринчи канал
Коомдук биринчи каналдын тарыхы 1958-жылдын 8-декабрынан башталат. Кыргыз мамлекеттик телеканал, улуттук, андан кийин коомдук статустарга ээ болгон канал 58 жылдын ичинде коомчулуктун мактоосуна дагы, сынына дагы кабылып келет. Ушул мезгилге чейин Кыргызстандын улуттук мурастарын сактап, алтын фонддун ээси болгон Коомдук канал маалымат айдыңында биринчиликте турат.
Коомчулуктун пикирин эске алган изилдөөлөрдө Коомдук биринчи канал Кыргызстандагы популярдуу телеканал болуп саналат.
Маданий-таанып билүү, социалдык-экономикалык, музыкалык-көңүл ачуучу, спорт дүйнөсүнүндөгү тематикаларды, көрсөтүүлөрдү көрөрмандарына кеңири багытта тартуулап келет.
“Замана” таңкы студиясы
1995-жылы 2-июнда «Замана» программасы алгачкы жолу Улуттук каналдагы  таңкы эфирин алып чыккан. Ошентип, 1995-жылдан баштап Олжобай Токтосунов, Динара Кодуранова, Алмаз Абдраев жана Кадыр Кошалиев окшогон таланттуу журналисттердин чыгармачылык изденүүсү жана Улуттук каналдын ошол учурдагы президенти Абдиламит Матисаковдун колдоосу менен “Замана” программасы эфирге чыга баштаган. Эң алгачкы көрсөтүүнү Динара Кодуранова менен Алмаз Абдраев алып барышкан.
«Замана» алгач 30 мүнөттөн гана күн алыс Чүй өрөөнүнө көрсөтүлүп, анан гана бүт республикага таркатылган. Башында бүт эфир кыргыз, орус тилдеринде аралаш болсо, азыр жуманын бир күнү кыргыз, экинчи күнү орус тилинде көрсөтүүлөр берилип турат. “Замана” студиясын 11 жылдан ашуун убакыт кыргыздын таанымал диктору Тамара Жаманбаева жетектеген.