cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Розова Евдокия Александровна
Розова Евдокия Александровна [28. 2(12.3). 1899, Россия империясы Нижний Новгород губерниясы,, Сормов кыштагы – 16. 4. 1971, Фрунзе] – советтик сейсмолог, физика-математика илимдеринин доктору (1950), Кыргыз ССР Илимдер Академиясынын академиги (1954). Ленинград университетин (1929), СССР Илимдер Академиясынын докторантурасын (1943) аяктаган. сейсмологиялык станциялардын жетекчиси (1927–29), СССР Илимдер Академиясында ФМИнин илимий кызматкери (1929–30), Сейсмология институтунун (1935-39), Геофизика институтунун улук илимий кызматкери (1943–52), Кыргыз ССР Илимдер Академиясынын Сейсмология бөлүмүнүн башчысы (1952–71) болуп иштеген. Розованын негизги илимий эмгектери Орто Азиянын жер титирөөлөрүн изилдөөгө арналган. 80ден ашуун илимий эмгектин автору. Учурунда Розованын жетекчилиги менен Кыргызстандын сейсмикалык райондоштуруу картасы, Фрунзе, Рыбачье ж. б. шаарлардын, Папан, Киров суу сактагычтары жайгашкан аймактардын сейсмикалык микрорайондоштуруу карталары түзүлгөн. Ленин, «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган. Эмг.: Строение земной коры в Средней Азии. М.; Л., 1939; Землетрясения Средней Азии. М.; Л., 1947; Расположение эпицентров землетрясений, происшедших на территории Киргизии (в соавторстве). Ф., 1955; Жер титирөө жана аны изилдөө (авторлош). Ф., 1958.
Оберрот
Оберрот (Oberroth) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Швабия административдик округуна карайт. Ной-Ульм районуна кирет.
Калкы - 837 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 9,95 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 7 75 141. Муниципалитеттин башчысы — Эрвин Райтер.
Атомдук молекулярдык окуу
Атомдук-молекулярдык окуу – заттардын дискреттүү түзүлүшү жөнүндөгү табият таануунун теориялык концепцияларынын жыйындысы.
М.В.Ломоносов, Ж.Дальтон, А.Лавуазье, Ж.Пруст, А.Авогадро, Ж.Берцелиус, Д.И.Менделеев, А.М.Бутлеров жана башка көптөгөн адамдар атомдук-молекулалык изилдөөлөрдүн өнүгүшүнө чоң салым кошушкан.
Зат жеке бөлүкчөлөрдөн - атомдордон турат деген түшүнүк Байыркы Грецияда 5-кылымда пайда болгон. BC д. Атомизмди байыркы грек философиясынын өкүлдөрү Левкипп (б. з. ч. 500-440) жана анын окуучусу Демокрит (б. з. ч. 460-370) түзгөн.
Левкипп материянын ар бир бөлүкчөсүн, канчалык кичине болсо да, андан да кичине бөлүкчөлөргө бөлүүгө болобу деп ойлонгон. Левкипп мындай бөлүнүүнүн натыйжасында мынчалык кичинекей бөлүкчө алынышы мүмкүн жана андан ары бөлүнүү мүмкүн болбой калат деп ишенген.
Антикалык атомистика
Зат жеке бөлүкчөлөрдөн - атомдордон турат деген түшүнүк Байыркы Грецияда 5-кылымда пайда болгон. BC д. Атомизмди байыркы грек философиясынын өкүлдөрү Левкипп (б. з. ч. 500-440) жана анын окуучусу Демокрит (б. з. ч. 460-370) түзгөн.
Левкипп материянын ар бир бөлүкчөсүн, канчалык кичине болсо да, андан да кичине бөлүкчөлөргө бөлүүгө болобу деп ойлонгон. Левкипп мындай бөлүнүүнүн натыйжасында мынчалык кичинекей бөлүкчө алынышы мүмкүн жана андан ары бөлүнүү мүмкүн болбой калат деп ишенген.
Левкипптин окуучусу, философ Демокрит бул кичинекей бөлүкчөлөрдү «атом» (атомос-бөлүнбөс) деп атаган. Ал ар бир элементтин атомдорунун өзгөчө өлчөмдөрү жана формалары бар жана бул заттардын касиеттериндеги айырмачылыктарды түшүндүрөт деп ишенген. Биз көргөн жана сезген заттар ар түрдүү элементтердин атомдору бири-бири менен бириккенде пайда болот жана бул байланыштын мүнөзүн өзгөртүү менен бир зат экинчи затка айланышы мүмкүн. Левкипп, Демокрит жана Эпикур материалдын катуулугу анын курамындагы атомдордун формасына туура келет деп эсептешкен. Ошентип, темир атомдору катуу жана бекем, аларды катуу затка бекиткен илгичтери бар, суу атомдору жылмакай жана тайгак, туз атомдору даамынан улам курч жана учтуу, аба атомдору жеңил жана айланат, башка бардык материалдарга кирип кетет. . Бул көз караштын негизги жактоочусу Демокрит болгон. Сезимдик тажрыйбага таянган аналогияларды колдонуп, ар кандай заттардын атомдорун бири-биринен формасы, өлчөмү жана бөлүктөрүнүн жайгашуусу боюнча айырмаланган. Мындан тышкары, байланыштар материалдык байланыштар менен түшүндүрүлгөн, аларда жеке атомдор тиркемелер менен камсыз болгон: кээ бирлери илгичтери жана кулактары менен, башкалары шарлар жана уялар менен.
Дискреттүүлүк идеясынын дагы бир ишке ашырылышы Эмпедоклдун, Платондун жана Аристотелдин элементтер-сапаттар жөнүндөгү теориялары болгон, бирок алар материя түшүнүгүн жана анын курамын иштеп чыгууда өзүнчө багытты түзүп, ошону менен алхимиялык идеяларга негиз түзүшкөн. заттардын которулушу жөнүндө.
XVII-кылым
Схоластиканын күчөшү жана Рим империясынын кулашы менен атомдук теория көптөгөн кылымдар бою ар кандай төрт элементтүү теориялардын жана кийинчерээк алхимиялык теориялардын пайдасына четке кагылган. Бирок, 17-кылымда изилдөөчүлөр кайрадан атом теориясына кайтып келишти, биринчи кезекте Пьер Гассенди менен Исаак Ньютондун эмгектеринин аркасында. Ошол мезгилдеги башка илимпоздордон П.Гассенди байыркы тарыхты терең изилдеп, Эпикурдун натурфилософиясы боюнча негизги эмгектерди жазып, анын идеяларынын үгүтчүсү болгон. Ал боштукта кыймылдаган атомдордун өлчөмүн жана формасын эсепке алуу үчүн заттын өзүнүн касиеттерин да эске алууга болот деп негиздеген. Жылуулук майда, тегерек атомдор менен, ал эми муздак учтары учтары бар пирамида сымал атомдор менен байланыштырылган, бул катуу сууктан тиштин сезилишин түшүндүргөн, ал эми катуу заттар бири-бирине чырмалышкан илгичтер аркылуу кармалып турган.
Ньютон ошол кезде мода болуп турган атомдук тиркелүүнүн ар кандай теорияларын, б.а. «байланышкан атомдор», «жабышкан атомдор» (тынч абалындагы денелер) жана «координацияланган кыймылдар аркылуу бири-бирине жабышып калуу» теориясын тааныганы менен, Анын 1704-жылдагы «Оптикасында» жакшы айтылгандай, бөлүкчөлөр кандайдыр бир күч менен тартылат деп ишенишкен, ал «түз тийүү учурунда өтө күчтүү, кыска аралыкта ал химиялык өз ара аракеттенүүнү жүзөгө ашырат жана бөлүкчөлөргө кандайдыр бир сезилет. таасири."
Бирок тагыраак айтканда, агрегаттар же байланган атомдордун бирдиктери, б.а. биз бүгүн айта тургандай «молекулалар» түшүнүгү Роберт Бойлдун 1661-жылы өзүнүн атактуу «Скептик химик» трактатындагы гипотезасынан келип чыккан. бөлүкчөлөрдүн кластерлеринен (кластерлерден) турат жана химиялык өзгөрүүлөр бул кластерлердин кайра түзүлүшүнүн натыйжасы болуп саналат. Р.Бойл материянын негизги элементтери «корпускулалар» деп аталган ар кандай типтеги жана чоңдуктагы бөлүкчөлөрдөн турат, алар топторго бөлүнөт деп ырастаган.
1680-жылы француз химиги Николас Лемери корпускулярдык теорияны негиз кылып алып, ар кандай заттын кычкылдуулугу анын курчуган бөлүкчөлөрүндө, ал эми щелочтор ар кандай өлчөмдөгү тешикчелер менен жабдылганын аныктаган. Бул көз карашка ылайык, молекула чекиттер менен тешиктердин геометриялык байланышы аркылуу бириккен корпускулалардан турган.
XVIII-кылым
Байланышкан "атомдордун айкалышы" идеясынын алгачкы прекурсорлору "химиялык жакындык унификациясы" теориясы болгон. Мисалы, 1718-жылы Бойлдун кластердик комбинациялар концепциясына таянып, француз химиги Этьен Франсуа Жеффруа бөлүкчөлөрдүн комбинацияларын түшүндүрүү үчүн химиялык жакындык теориясын иштеп чыгып, белгилүү бир алхимиялык «күч» белгилүү алхимиялык компоненттерди өзүнө тартат деп эсептеген. Джеффройдун ысымы 1718-1720-жылдары Француз академиясына тартуулаган таблицалары менен белгилүү. Булар заттардын бири-бирине болгон аракетине байкоолорду салыштыруу жолу менен түзүлгөн тизмелер, ар кандай реагенттерге окшош органдар көрсөткөн ар кандай жакындык даражаларын көрсөтүүчү. Бул таблицалар Клод Бертолле тарабынан киргизилген тереңирээк түшүнүктөр менен алмаштырылган кылымдын аягына чейин күчүндө болгон.
XIX-кылымда атомисттик гипотеза
Илимий теорияны түзүү 18-19-кылымдарда физика жана химия так эксперименталдык маалыматтарга негиздене баштаганда гана мүмкүн болгон.
Атомдук гипотезанын эксперименталдык ырастоосун англиялык химик Джон Далтон тапкан. 19-кылымдын башында Дальтон бир нече жаңы эмпирикалык мыйзамдарды ачкан: жарым-жартылай басым мыйзамы (Дальтон мыйзамы), газдардын суюктукта эригичтик мыйзамы (Генри-Дальтон мыйзамы) жана акырында көп катыштар мыйзамы (1803-ж.) ). Бул мыйзам ченемдүүлүктөрдү (биринчи кезекте, эселик катыштар мыйзамы) материянын дискреттүүлүгү жөнүндөгү божомолго кайрылбастан түшүндүрүү мүмкүн эмес. 1808-жылы Далтон өзүнүн атомисттик гипотезасын «Химиялык философиянын жаңы системасы» деген эмгегинде көрсөткөн.
Далтондун теориясынын негизги жоболору төмөндөгүлөр болгон (атомдук-молекулалык доктрина заттардын дискреттүүлүгү (структурасынын үзгүлтүксүздүгү) принцибине негизделген):
1803-жылы кээ бир элементтердин жана бирикмелердин салыштырмалуу атомдук салмагынын биринчи таблицасы Далтондун лабораториялык журналында пайда болгон (суутектин атомдук салмагы бир деп кабыл алынган). Далтон химиялык элементтердин символдорун ичинде ар кандай формадагы тегерекчелер түрүндө киргизген. Андан кийин, Далтон элементтердин атомдук салмагын бир нече жолу оңдогон, бирок көпчүлүк элементтер үчүн туура эмес маанилерди берген.
A. Авогадронун чыгармалары
Амедео Авогадро "молекула" деген жаңы сөздү сунуштады. Партингтондун «Химиянын кыскача тарыхы» аттуу китебине ылайык, 1811-жылы жазылган «Эссе боюнча молекулалардын элементардык денелеринин салыштырмалуу массаларын аныктоо» деген макаласында ал негизинен мындай дейт:
Газдардын эң кичине бөлүкчөлөрү сөзсүз эле жөнөкөй атомдор эмес, бул атомдордун белгилүү бир санынан түзүлүп, тартылуу аркылуу бир молекуланы пайда кылышат.
Бул цитата сөзмө-сөз котормо эмес экенин эске алыңыз. Авогадро атомдор жана молекулалар үчүн "молекула" атын колдонот. Тактап айтканда, атомдорго карата «элементардык молекула» деген терминди колдонот жана маселени татаалдаштыруу үчүн «кошулган атомдор» жана «кошулган молекулалар» жөнүндө да сөз кылат.
Верчеллиде жүргөндө Авогадро кыскача жазуу (меморандум) жазып, анда биз азыр Авогадро мыйзамы деп атаган нерсе жөнүндө гипотезаны белгилеген: бирдей температурада жана басымда бирдей көлөмдөгү газдар бирдей сандагы молекулаларды камтыйт. Бул мыйзам бирдей температурада жана басымда түрдүү газдардын бирдей көлөмдөрүнүн салмактарынын ортосунда пайда болгон катыш тиешелүү молекулалык салмактардын ортосундагы катышка туура келерин билдирет. Демек, салыштырмалуу молекулярдык салмактарды азыр газ үлгүлөрүнүн массаларынан эсептөөгө болот.
Авогадро бул гипотезаны Дж.Л.Гей-Люссактын 1808-жылдагы көлөмдөр жана газ айкалыштары жөнүндөгү мыйзамын Дальтондун 1803-жылкы атомдук теориясы менен айкалыштыруу үчүн иштеп чыккан. Авогадро туш болгон эң чоң кыйынчылык ошол кездеги атомдор жана молекулалар жөнүндөгү чоң башаламандык болгон. Авогадронун эмгегинин эң маанилүү салымдарынын бири жөнөкөй заттар атомдордон турган молекулалардан да турушу мүмкүн деп эсептеп, бири менен экинчисинин ортосундагы так айырмачылык болгон. Далтон болсо бул мүмкүнчүлүктү ойлогон эмес. Кызыгы, Авогадро жуп сандагы атомдорду камтыган молекулаларды гана карайт; ал так сандар эмне үчүн калтырылганын айтпайт. 1826-жылы Авогадронун эмгектерине таянып, француз химиги Жан-Батист Дюма мындай дейт:
Бул концепцияларга ылайык, 1833-жылы француз химиги Марк Антуан Огюст Годен жарым-жартылай туура молекулярдык геометрияны (сызыктуу суунун молекуласы) жана туура молекулярдык формулаларды даана көрсөткөн "көлөмдүк диаграммаларды" колдонуу менен Авогадронун атомдук салмактар ​​жөнүндөгү гипотезасын так баяндаган. H2O:
Фридрих Август Кекуле өзүнүн "элементтердин атомдук теориясын" (1857-1858) сүрөттөгөн эки эмгегинде органикалык молекуладагы ар бир атомдун башка атомдор менен кандай байланышы бар экендиги жөнүндөгү теорияны биринчилерден болуп сунуш кылган. Ал органикалык кошулмалардагы көмүртек атомдору тетраваленттүү жана бири-бири менен байланышып, молекулалардын көмүртек скелеттерин түзө алат деп сунуштады.
Карлсруэдеги химиктердин конгресси
С 3 по 5 сентября 1860 года состоялся Международный съезд химиков в Карлсруэ. Это была первая международная конференция, посвященная химии. Большое влияние на ход конгресса оказал итальянский химик Канниццаро. Он на основе закона Авогадро чётко разграничил понятия «атом», «молекула» и «эквивалент» и предложил рациональную систему атомной массы. Свою теорию он изложил в брошюре, которую лично раздал всем участникам конгресса. В своих выступлениях Канниццаро отстаивал закон Авогадро и систему Жерара и указывал на то, что возвращать химию к принципам Берцелиуса нецелесообразно. В целом конгресс положительно отнесся к идеям Канниццаро. Результатом съезда химиков в Карлсруэ стало утверждение атомно-молекулярного учения, были определены понятия атомного веса, а также молекулы и атома. Было установлено, что молекула — это наименьшее количество вещества, вступающее в реакции и определяющее физические свойства, а атом — наименьшее количество элемента, содержащееся в молекулах.
19-кылымдын экинчи жарымындагы химиктердин эмгектери
В 1856 году шотландский химик Арчибальд Купер начал исследования по бромированию бензола в лаборатории Шарля Вюрца в Париже. Через месяц после выхода второй статьи Кекуле была опубликована независимая и в значительной степени идентичная теория молекулярного строения Купера. Он предложил очень конкретную идею молекулярной структуры, предположив, что атомы соединяются друг с другом подобно конструктору в определенных трехмерных конструкциях. Купер был первым, кто использовал линии между атомами, в сочетании со старым методом использования скобок, для представления связей, а также постулировал прямые цепочки атомов как структуры одних молекул, кольцеобразные молекулы других, таких как винная кислота и циануровая кислота. В более поздних публикациях связи Купера были представлены с помощью прямых пунктирных линий (хотя неизвестно, является ли это предпочтением наборщика), например, спирт или щавелевая кислота:
Арчибальд Купердин атомдор үчүн элементардык символдорду жана байланыштар үчүн сызыктарды колдонуу менен спирт жана оксал кислотасы үчүн молекулалык структуралары (1858).
1861-жылы Вена орто мектебинин Жозеф Иоганн Лошмидт аттуу белгисиз мугалими өз каражаты менен "Хемише Студиен I" аттуу брошюраны басып чыгарды, анда "шакекче" түзүмдөрдү да, кош байланыштары бар структураларды да көрсөткөн жаңы молекулярдык сүрөттөр камтылган, мисалы: Лошмидт ошондой эле бензол үчүн мүмкүн болгон формуланы сунуштаган, бирок бул суроону ачык калтырган. Бензолдун заманбап түзүлүшү боюнча биринчи сунушту 1865-жылы Август Кекуле жасаган. Бензолдун циклдик табиятын акыры кристаллограф Кэтлин Лонсдейл тастыктаган. Бензол - бул бардык байланыштарды эсепке алуу үчүн кош көмүртектүү байланыштарды алмаштырууну талап кылган өзгөчө көйгөй:
1865-жылы немис химиги Август Вильгельм фон Хофман биринчи болуп Улуу Британиянын Королдук институтунда метан сыяктуу лекцияларда колдонгон молекулалардын шар таягы моделдерин жасаган:
Бул модель 1855-жылы анын кесиптеши Уильям Одлинг тарабынан айтылган көмүртек тетраваленттүү деген божомолго негизделген. Гоффмандын түс схемасы ушул күнгө чейин колдонулат: көмүртек – кара, азот – көк, кычкылтек – кызыл, хлор – жашыл, күкүрт – сары, суутек – ак. Хоффмандын моделиндеги кемчиликтер негизинен геометриялык болгон: көмүртек байланыштары тетраэдрдик эмес, бир тегиздикте көрсөтүлгөн жана атомдук өлчөмдөр пропорционалдуу эмес, мисалы, көмүртек суутектен кичине болгон.
1864-жылы шотландиялык органикалык химик Александр Крум Браун молекулалардын сүрөттөрүн тарта баштаган, анда ал атомдордун символдорун тегерекчелерге киргизген жана атомдорду ар бир атомдун валенттүүлүгүн канааттандыра тургандай туташтыруу үчүн сынык сызыктарды колдонгон. 1873-жыл, көптөгөн сын-пикирлер боюнча, "молекула" түшүнүгүнүн өнүгүү тарыхында бурулуш учур болгон. Бул жылы атактуу шотландиялык физик Джеймс Клерк Максвелл өзүнүн атактуу "Молекулалар" деген макаласын Nature журналынын сентябрь айындагы санына жарыялады. Максвелл бул макаланын кириш бөлүмүндө ачык-айкын айтат:
Атом – жарымынан бөлүүгө болбой турган дене; молекула белгилүү бир заттын мүмкүн болгон эң кичине бөлүгү.
Демокриттин атомдук теориясы жөнүндө сөз кылгандан кийин Максвелл бизге «молекула» деген сөздүн заманбап сөз экенин айтууну улантат.
1874-жылы Джейкоб Хендрик Вант Хофф жана Жозеф Ахиллес Ле Бел [en] өз алдынча оптикалык активдүүлүк кубулушун көмүртек атому менен анын кошуналарынын ортосундагы химиялык байланыштар кадимки тетраэдрдин бурчтарына багытталган деп айтуу менен түшүндүрүүгө болот деп сунушташкан. . Бул молекулалардын үч өлчөмдүү табиятын жакшыраак түшүнүүгө алып келди.
Эмиль Фишер молекулалардын үч өлчөмдүү түзүлүшүн тегиздикке чыгаруу үчүн өзүнүн техникасын иштеп чыккан:
Больцман бул «сезимтал аймактын» атомдун бетинде болоорун же жарым-жартылай атомдун ичинде болушу мүмкүн жана ага бекем туташып турганын жактайт. Тактап айтканда, ал мындай дейт: "Эки атом алардын сезгич аймактары бири-бирине тийип же жарым-жартылай бири-бирине бири-бирине тийе тургандай тизилгенде гана алардын ортосунда химиялык тартылуу болот. Анан биз алар бири-бири менен химиялык байланышта деп айтабыз. Бул схема төмөндө майда-чүйдөсүнө чейин берилип, α - А атомунун сезгич аймагы, В атомунун β-сезгич аймагы менен кабатталган:
= Классикалык химиянын доору = 20-кылымдын башында америкалык химик Гилберт Ньютон Льюис Гарварддын студенттерине атомдордун айланасында электрондорду көрсөтүүнү үйрөткөндө, аларды чекиттер менен символдоштура баштаган. Анын окуучулары ушул чиймелерге артыкчылык берип, аны ушул багытта шыктандырган. Бул лекциялардан Льюис белгилүү бир сандагы электрондору бар элементтер өзгөчө туруктуу болуп көрүнөөрүн белгиледи. Бул кубулушту 1904-жылы немис химиги Ричард Абегг белгилеген, аны Льюис "Абегдин валенттүүлүк мыйзамы" деп атаган (азыр көбүнчө Абеггдин эрежеси деп аталат). Льюиске ядронун айланасында сегиз электрондон турган ядро ​​пайда болору менен катмар толуп, жаңы катмар башталгандай көрүнгөн. Lewis ошондой эле сегиз электрон менен ар кандай иондор да өзгөчө туруктуу болуп көрүнөт деп белгиледи. Ушул көз караштарга таянып, ал «сегиздик эрежени» же «октеттик эрежени» сунуш кылган: сегиз электрондон турган толтурулган катмары бар иондор же атомдор өзгөчө туруктуу.
Болгондо да кубдун сегиз бурчу бар экенин байкаган Льюис атомду кубдун бурчу сыяктуу электрондор үчүн жеткиликтүү болгон сегиз тарабы бар деп элестеткен. Андан кийин, 1902-жылы, ал куб атомдор куб структуралуу молекулаларды пайда кылуу үчүн, алардын капталдары менен бириге алат деген концепцияны иштеп чыккан.
Башка сөз менен айтканда, электрондук жуп байланыштар түзүлүшү С (төмөндө) сыяктуу эки атомдун жалпы чек арасы пайда болгондо түзүлөт. Бул эки электрондун бөлүнүшүнө алып келет. Ошо сыяктуу эле, заряддуу иондук байланыштар электрондун бир кубдан экинчисине А-нын четтерин ажыратпастан өткөндө пайда болот. Бир гана бурч бөлүнгөн В аралык абалды да Льюис айткан.
Демек, кош байланыштар эки куб атомдун ортосундагы жүзүн бөлүшүү менен пайда болот. Бул төрт электрондун бөлүнүшүнө алып келет.
1913-жылы, Берклидеги Калифорния университетинде химия бөлүмүнүн башчысы болуп иштеп жүргөндө Льюис Берклиде бир жыл болгон англиялык аспирант Альфред Лаук Парсондун макаласынын алдын ала долбоорун окуган. Бул макалада Парсон электрондун жөн эле электр заряды эмес, кичинекей магнит (же ал аны "Магнетон" деп атаган) жана андан тышкары, химиялык байланыш эки атомдун ортосундагы эки электрондун бөлүштүрүлүшүнөн пайда болот деп сунуш кылган. Ал эми бул, Льюис боюнча, байланыш эки электрон эки толук куб ортосунда жалпы кыр пайда болгондо пайда болот дегенди билдирген. Ушул көз караштарды эске алуу менен, 1916-жылы чыккан «Атом жана молекула» деген атактуу эмгегинде Льюис атомдорду жана молекулаларды көрсөтүү үчүн «Льюис структурасын» киргизген, мында чекиттер электрондорду, ал эми сызыктар коваленттик байланыштарды билдирет. Бул макалада ал электрон жуп байланыш түшүнүгүн иштеп чыккан, анда эки атом бирден алтыга чейин электронду бөлүшө алат, ошону менен бир электрондук байланышты, бир, кош же үчтүк байланышты түзөт.
Льюистин өзү айткандай:
Электрон эки башка атомдун кабыгынын бир бөлүгү болушу мүмкүн жана ал алардын бирине гана таандык деп айтууга болбойт." Мындан тышкары, ал атомдун кубду бүтүрүү үчүн керектүү электрондордун бир бөлүгүн алып же жоготуп, ион түзүүгө умтулат деп божомолдогон. Ошентип, Lewis структуралары анын химиялык белгисин колдонуп, бир молекуланын структурасында ар бир атомду көрсөтөт. Бири-бири менен байланышкан атомдордун ортосунда сызыктар тартылат; кээде сызыктардын ордуна жуп чекиттер колдонулат. Жалгыз жуптарды түзгөн ашыкча электрондор жуп чекиттер катары көрсөтүлөт жана алар жайгашкан атомдордун жанына жайгаштырылат:
Жаңы коммуникация модели жөнүндөгү көз карашын жыйынтыктап, Льюис мындай дейт:
Эки атом электрондорду бир атомдон экинчи атомго өткөрүү менен гана эмес, бир же бир нече жуп электронду бөлүшүү аркылуу да «сегиздик эрежеге» же «октеттик эрежеге» жооп бере алат... Эки атомдук борбордун ортосунда ушундай жол менен туташкан эки электрон жана эки атомдун кабыкчасында чогуу кармалып, мен аны химиялык байланыш катары карадым. Ошентип, биз органикалык химиктин ишенимдеринин бир бөлүгү болгон бул физикалык жандыктын, ошол «илмек менен көздүн» конкреттүү сүрөтүнө ээ болдук.
Кийинки жылы, 1917-жылы, ошол кездеги белгисиз америкалык инженер-химиялык инженер Линус Полинг Орегон айыл чарба колледжинде Далтондун илгич-көз байланышын изилдеген. Ар бир атомдун башка атомдорго туташуусуна мүмкүндүк берген белгилүү бир сандагы «илгичтери» жана башка атомдордун ага жабышып калышына мүмкүндүк берген белгилүү сандагы «кулактары» болгон. Химиялык байланыш илгич менен кулактын биригишинен пайда болгон. Бирок Л.Полинг бул архаикалык ыкмага канааттанбай, билимдин жаңыдан пайда болгон тармагына – кванттык физикага жаңы ыкмага кайрылган.
1927-жылы немис физиктери Фриц Лондон жана Вальтер Хайтлер кванттык механиканын ыкмаларын тартуунун жана түртүүнүн каныккан, динамикалык эмес күчтөрүн изилдөө үчүн колдонушкан, б.а., алардын биргелешкен иштеринде бул маселенин валенттик байланышын кароонун мааниси чоң болгон. химияны кванттык механикага алып келди ... Алардын иши Л.Полингге таасир эткен, ал жаңы эле докторлук даражасын алган жана Гуггенхайм стипендиясы боюнча Цюрихте В.Гейтлер менен Ф.Лондонго барган.
Кийинчерээк, 1931-жылы В.Гейтлер менен Ф.Лондондун эмгектерине жана Г.Льюистин атактуу макаласында табылган теорияларга таянып, Полинг өзүнүн «Химиялык байланыштын табияты» аттуу пионердик макаласын жарыялап, анда ал кванттык механиканы колдонгон. байланыштар ортосундагы бурчтар жана байланыштардын айланасында айлануу сыяктуу молекулалардын касиеттерин жана структураларын эсептей алат. Бул концепциялардын негизинде Л.Полинг CH4 сыяктуу молекулалардагы байланыштарды эсепке алуу үчүн гибриддештирүү теориясын иштеп чыкты, анда төрт гибриддештирилген sp3 орбиталдары 1s суутек орбиталдары менен кабатталып, төрт σ-байланыш түзүлөт. Бул төрт байланыш бирдей узундукта жана күчтө, натыйжада төмөндө көрсөтүлгөндөй молекулярдык түзүлүш пайда болот:
Бул уникалдуу теориялардын аркасында Л.Полинг 1954-жылы химия боюнча Нобель сыйлыгын алган. Белгилей кетчү нерсе, ал 1963-жылы Нобель Тынчтык сыйлыгын алган эки Нобель сыйлыгын алган жалгыз адам болгон. 1926-жылы француз физиги Жан Перрен молекулалардын бар экендигин ынанымдуу далилдегени үчүн физика боюнча Нобель
сыйлыгын алган. Ал муну ар бири суюк фазалык системаларды камтыган үч башка ыкманы колдонуу менен Авогадронун санын
Смитсфилд (Небраска)
Смитсфилд (Небраска) (Smithfield) — Небраска штатынын Gosper округуна караган АКШ шаары.
Атомдук молекулярдык окуу
19-кылымдын экинчи жарымындагы химиктердин эмгектери
эсептөө менен жасады. Биринчиден, ал гиммигут самынынын эмульсиясын колдонгон, экинчиден, броун кыймылы боюнча
Смитсфилд (Небраска)
Калкы - 68 киши. Болжолдуу аянты - 0.4 км². FIPS коду — 31-45575.
Атомдук молекулярдык окуу
19-кылымдын экинчи жарымындагы химиктердин эмгектери
эксперименталдык иштерди жүргүзгөн, үчүнчүдөн, Эйнштейндин суюк фазадагы бөлүкчөлөрдүн айлануусу жөнүндөгү
теориясын ырастаган.
Келип чыккан мыйзамдар жана жоболор
Азыркы кванттык-механикалык концепциялар боюнча, молекуладагы атомдор үчүн өзөк гана, башкача айтканда, ядро ​​жана ички электрон кабыкчалары аздыр-көптүр өзгөрүүсүз калат, ал эми тышкы (валенттүүлүк) электрондордун кыймылынын мүнөзү түп тамырынан бери өзгөрөт. Ошентип, жаңы (өзүнчө болгон сыяктуу) бүт молекуланы каптаган молекулалык электрондук кабык пайда болот (кара. Химиялык байланыш). Бул жагынан алганда, молекулаларда туруктуу атомдор жок.
= Доказательство существования атомов и молекул = Левкипп менен Демокриттин атомдор жөнүндөгү теориясы эксперименталдык жактан тастыкталган эмес, анткени байыркы гректер такыр эксперимент жүргүзүшпөгөндүктөн, алар ойду байкоодон жогору коюшкан.
Заттын атомдук табиятын тастыктаган биринчи эксперимент 2000 жылдан кийин гана жасалган. 1662-жылы ирландиялык химик Роберт Бойл (1627-1691) сымап колоннасынын басымы астында U түрүндөгү түтүктөгү абаны кысып жатып, түтүктөгү абанын көлөмү басымга тескери пропорционал экенин аныктаган:
Француз физиги Эдм Марриот (1620-1684) бул байланышты Бойлдон 14 жылдан кийин тастыктап, анын туруктуу температурада гана сакталарын белгилеген.
Бойл Мариотт тарабынан алынган натыйжаларды, эгерде аба атомдордон турганы, алардын ортосунда бош мейкиндик бар экендиги таанылганда гана түшүндүрүлөт. Абанын кысылышы атомдордун жакындашынан жана бош мейкиндиктин көлөмүнүн азайышынан келип чыгат.
Жуурат
Жуурат — койдун нак сүтүнөн уютулуп жасалган байыркы ак азыктардын бири. Аны эчкинин жана топоздун сүтүнөн уюткан учурлар да кезигет. Жууратты уютуш үчүн бышырылган жылуу сүткө уютку (айран) кошуп, кылбат жерге жылуулап жаап коёт. Жуураттан жасалган сүзмөнү, курутту кышка сакташкан. Айрым жерде жууратты кууш челекке бышып, майын алып, бышмасын суусундукка ичишкен. Кээде ичилбей калган бышманы казанга кайнатып, сары суусун сарыктырып, курут жасашкан. Элдик медицинада жуурат эң кубаттуу азык катары бааланат. Эл арасында «Айран алымдуу оокат, жуурат жугумдуу оокат» деген макал ошондон улам айтылса керек.
Рока
Рока (Roca) – Европа материгинин эң батышындагы тумшук. Пиреней жарым аралында, Португалияда (9°31' батыш узундук, 38°48' түндүк кендик).
Жууку тоосу
Жууку тоосу - Тескей Ала-Тоонун түндүк тармагы. Жууку жана Барскон сууларынын аралыгында 35-38 кмге созулуп жатат. Туурасы 1517 км. Орточо бийиктиги 3900-4300 м, эң бийик жери 4671 м.
Кыры аска-зоокалуу жана мөңгүлүү, түндүк. капталы Ысык-Көл өрөөнүн көздөй тигирээк түшөт; Чоң жана Кичи Жаргылчак, Ак-Терек, Чычкан сууларынын өрөөндөрүндө терең капчыгайлар бар. Түштүк-чыгыш капталы Жууку капчыгайына тик түшөт.
Мюден (Аллер)
Мюден (Аллер) (Müden (Aller)) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Гифхорн районуна кирет.
Калкы - 5588 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 67,27 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 1 51 018. Муниципалитеттин башчысы — Хорст Шисгерис.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 6 шаардык районго бөлүнөт.
Ар нерсенин теориясы
"Ар нерсенин теориясы" (The Theory of Everything, Теория всего) — 2014-жылы жарык көргөн Британиянын биографиялык романтикалык драмасы. Режиссеру Жэймс Марш. Энтони Маккартендин "Чексиздикке саякат: Жэйн Уайлд Хокингдин жанындагы Стивен менен жашоом" аттуу мемуарынан ылайыкташтырылып экрандаштырылган. Мемуарда теоретикалык физик Стивен Хокингдин мурдагы жубайы жолдошу менен болгон мамилелери, жолдошунун каптал амиотрофикалык склероз (КАС, Лу Гериг илдети же мотор нейтрондорунун илдети деген аталыштар менен да белгилүү) диагнозу жана ийгилиги тууралуу баяндалат.
Тасмада Эдди Редмэйн менен Фелисити Жонс башкы ролдорду, ал эми Чарли Кокс, Эмили Уотсон, Саймон Макберни, Кристиан Маккей, Гарри Ллойд жана Дэвид Тюлис экинчи пландагы актерлордун образдарын аткарышкан. Тасманын дүйнөлүк бет ачары Торонто эл аралык кинофестивалында 2014-жылдын 7-сентябрында болуп өткөн.
Кинотасма дүйнө жүзү боюнча оң сын-пикирге татыган. Музыкасы, тартылышы жана Фелисити Жонс менен Эдди Редмэйндин образдарды ачып бергени өзгөчө бааланган. Редмэйн ролу үчүн сыйлык тапшыруу иш-чараларында жана кинофестивалдарда көптөгөн наамдарды, анын ичинде Оскардын "Эң мыкты эркек актер" сыйлыгын алган. Тасма Алтын глобустун төрт сыйлыгына көрсөтүлүп, "Эң мыкты эркек актер — драма" (Редмэйн) жана "Эң мыкты музыка" (Йоханнссон) наамдарын утуп кеткен. АКШнын киноактерлор гильдиясынын сыйлыгына үч номинация боюнча көрсөтүлүп, Редмэйн "Эң мыкты эркек актер" наамын утуп алган. Ошондой эле Британия киноакадемиясынын сыйлыгына он номинация боюнча көрсөтүлүп, "Эң мыкты актер" (Редмэйн) жана "Эң мыкты ылайыкташтырылган сценарий" (Маккартин) категориялары боюнча жеңишке жеткен.
Ванвеген
Ванвеген (Wahnwegen) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Кузель районуна кирет.
Калкы - 712 киши(2013-ж.). . Аянты - 4,64 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 36 101. Муниципалитеттин башчысы — Альберт Бернд.
Собайски (Миннесота)
Собайски (Миннесота) (Sobieski) — Миннесота штатынын Моррисon округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 195 киши. Болжолдуу аянты - 10.8 км². FIPS коду — 27-61006.
Тоголок Молдо көчөсү
Тоголок Молдо көчөсү Бишкек шаарынын борборунда жайгашкан.
География
Көчө түштүктөн (башталышы) түндүккө чейин созулган. Көчө түндүктү карай акырындык менен төмөндөйт. Москва көчөсүнөн башталып Манасчи Сагымбай, Токтогул, Сыдыков, Киев, Чүй, Рыскулов, Абдымомунов, Фрунзе, Жибек Жолу борбордук көчөлөрдү кесип өтөт. Жибек Жолдон тартып түндүктү карай жеке турак-жай сектору башталат. Чоң Чүй каналын өткөндөн кийин, көчө ийилип баштайт. Саадаев көчөсүнө жетип бүтөт. Саадаев көчөсүндө Бишкек шаардын административтик чеги өтөт (Аламүдүн райондун Төмөнкү Ала-Арча айылы башталат). Көчөнүн узундугу 4,7 км.
Аталыштар
1936 жылга чейин көчөнүн аты Казарменная болчу. Казармалар Токтогул көчөсүнүн кесилишинде турчу. Андан кийин көчө Ворошилов атынан коюлган. 1957 жылы көчөнүнү аты Спортивная деп өзгөртүлгөн. 1960 жылы белгилүү акын Тоголок Молдонун ысымынан коюлган.
Имараттар
үй №3 — Академик Миррахимов атындагы кардиология жана терапия улуттук борбору
үй №10 — КР ТИМ алдындагы Консулдук кызматынын департаменти
үй №17 — Жаштар иштери, дене тарбия жана спорт боюнча мамлекеттик агенттикти
үй №21а — Кыргыз Республикасынын Финансылык чалгындоо мамлекеттик кызматы
үй №40 — Кожомкул атындагы спорт сарайы
үй №50 — Т. Садыков атындагы улуттук көркөм академиянын музеи
үй №58 — М.Рыскулбеков атындагы Кыргыз экономикалык университети
үй №73 — №33 мектеп-гимназия
Вюрц реакциясы
Вюрц реакциясы - галогеналкилдерге натрийди таасир этүү менен каныккан углеводороддорду синтездөө методу: 2RRr + 2Na R — R + 2NRr. 1855-ж. франц. химик Ш. А. Вюрц ачкан. Р. Фиттиг бул реакцияны май-ароматтык бирикмелерди алууга колдонгон.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Эканит
Эканит - щелочтуу жанар тоо тектеринин акцессор минералы, Ca2ThSi8O20. Кошундулары; U, Fe, Pb, А1, Mn, Pb, Mg. Щелочтуу магма тектери менен акиташтын чектешкен зонасында пайда болот. Аллювий кен чачындыларында (сейрек) чароит, микроклин, кварц, кальцит, флюорит, гранат ж. б. менен чогуу кездешет. Кошундуларына жараша ачык жашыл түстөн күңүрт жашылга чейинкилери, ошондой эле күңүрт кызылдары кездешет. Тунук, айрымдары анча тунук эмес. Айнектей жылтырайт.
Морточо Катуулугу 4,5, тыгыздыгы 3,08 г/слг3. Андан минералдын кристаллдык торчосу убакыттын өтүшү менен бузулат. Кристаллдарынын (көпчүлүгү бүртүк түспөлдүү) өлчөмү 1 cjure чейин жетет. Э. - сейрек жана кооз асыл таш, бирок радиоактивдүүлүгү жогору (Th альфа нурдануусун бөлүп чыгарат) болгондуктан, аз пайдаланылат.
Парник өсүмдүктөрү
Парник өсүмдүктөрү – парникте өстүрүлүүчү жашылча, гүл ж. б. өсүмдүктөр. Парникте көбүнчө бадыран, томат, шалгам, түстүү капуста, шпинат, ашкөк, патиссон ж. б. ошондой эле гүлдөр эгилип, ар түрдүү ыкма менен өстүрүлөт. Мисалы, шалгам, ашкөк, шпинаттын уругу себилет, ал эми пияз, бадыраң, томаттын көчөтү чуңкурчага отургузулат. Парникте аба, ным, суу, азык зат жетиштүү болсо, өсүмдүк зыянкеч, илдеттерге көп чалдыкпайт. Жылдын бардык мезгилинде калкты жашылча менен камсыз кылуу үчүн өстүрүлөт.
Вюртемберг кою
Вюртемберг кою - Түш. Германиянын жерг. койлорун Франция жана Испаннядан алып кслинген меринос кочкорлор менен аргындаштыруудан (IS- к.) алынган кой.
Ал тоолуу Бавария жанa Вюртемберг аймагында өстүрүлөт. Эт, жүндү коп берет, жыл бою жайытта багылат. Кочкорунун орт. салм. 100—125 кг, соолугунуку 65— 75 кг. Кочкорунан 5,5—8 кг, соолугунан 2—4,5 кг жүн кыркылып алынат. Жүнүнүн уз. 6,5—8 см. Таза жүнү 45—50%. В. к. кыргыз уяң жүндүү коюн чыгарууда пайдаланылган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Брайтинген
Брайтинген (Breitingen) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Тюбинген административдик округуна карайт. Альб-Дунай районуна кирет.
Калкы - 262 киши(2013-ж.). . Аянты - 2,89 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 4 25 024. Мэр — Дитер Мюльбергер.
Мырзалиев Сатимбай атындагы орто мектеби
Мырзалиев Сатимбай атындагы орто мектеби Курулуш айылында жайгашкан. Чаткал райондук билим берүү бөлүмүнө карайт.
Алгач Н.Крупская атындагы 4 жылдык, кийин 7 жылдык, 1961-жылдан 8 жылдык, 1981-жылдан 10 жылдык орто мектеп, 1989-жылдан Сары-Булак орто мектеби, 2001-жылдан азыркы аталышта. 1- окуу корпусу 1961-жылы, 2 корпусу 1984-жылы курулган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Флаглер (Колорадо)
Флаглер (Колорадо) (Flagler) — Колорадо штатынын Кит Карсон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 612 киши. Болжолдуу аянты - 1.4 км². FIPS коду — 08-26765.
Седякбаш (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Седякбаш — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Бижбуляк айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 457 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
thumb|none|300px|Водоём на реке [[Седяк рядом с деревни Седякбаш.]]
Накалай эмес баалуу кагаз
Накалай эмес баалуу кагаз – каттоо жана укугун өткөрүү атайын эсептерге жазылуу менен ишке ашырылган баалуу кагаз. Н. э. б. к. алар менен келишим аткарууда баалуу кагаздардын тастыктамаларын менчиктен ажыроочудан алуучуга которууну же аларды алмаштырууну талап кылбаган өзгөчөлүккө ээ.
Пароль
Пароль (французча parole – сөз) – адамдын ким экендигин жана анын ыйгарым укуктарын аныктоо үчүн белгиленген жашыруун сөз же атайын терилген символдор. Көп учурда мамлекет тарабынан коргоого алынган маалыматтарды жашыруун сактоо үчүн аскердик (өзгөчө кайтарууга алынган маанилүү объектилерде), тышкы саясий, экономикалык, чалгындоо, контрчалгындоо жана ыкчам-иликтөө жаатында колдонулат. ЭЭМдин (компьютер ж. б.) колдонуучулары электрондук почтасын ж. б. маалыматтарды жашыруун сактоо максатында да пайдаланышат.
Эйхенбаум Борис Михайлович
Эйхенбаум Борис Михайлович (22. 9. (4. 10) 1886, Красный ш., Смоленек губерниясы - 24. 11. 1959, Ленинград) - советтик адабиятчы, «формалдык мектептин» негизги ишмерлеринин бири, филология илимдин доктору (1936). 1912-ж. СанктПетербург университетин бүтүргөн. С. А. Венгеровдун Пушкин семинариясынын катышуучусу. Орус адабияты тууралуу жана текстология боюнча мыкты эмгектери үчүн СССР ИА Президиумунун чечими тарабынан Эйхенбаумга 1936-ж. адабият таануу илимдин доктору деген даражасы диссертацияны коргоосуз эле ыйгарылган. Эйхенбаумдун изилдөөлөрүндө поэтика маселелерине, адабий процесске (М. Ю. Лермонтов менен Н. В. Гоголь жөнүндөгү алгачкы эмгеги) болгон мамилеси тарыхый жана социалдык жактан терең талданып (Л. Н. Толстой жөнүндө эмгек) филос. өңуттө чечмеленген. Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган.
Алпена
Алпена (Alpena) — Мичиган штатынын Alpena округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 10483 киши. Болжолдуу аянты - 23.5 км². FIPS коду — 26-01740.
ЕвроРегион
Еврорегион (Euroregion) — коңшу Европа мамлекеттеринин чек ара аймактарында жайгашкан эки же андан көп аймактык субъекттердин тыгыз кызматташтыгына негизделген мамлекеттер аралык интеграциянын европалык формасы.
Еврорегиондордун концепциясы
Еврорегиондун түзүлүшү анын мүчөлөрүнө биргелешкен экономикалык түзүмдөрдү түзүүгө, чек ара соодасын өнүктүрүүгө, туризм, экология, спорт жана маданий тармагында түрдүү долбоорлорду ишке ашырууга мүмкүндүк берет. Еврорегиондун алкагында бажы тоскоолдуктары жана жумушчу күчтөрдүн кыймылына тоскоолдуктар иш жүзүндө жоюлган.
Соус Бэнд (Небраска)
Соус Бэнд (Небраска) (South Bend) — Небраска штатынын Cass округуна караган АКШ шаары.
ЕвроРегион
Еврорегиондордун концепциясы
Еврорегиондор оюу саясий жана экономикалык бийликти децентралдаштырууга, кандайдыр бир экстерриториалдык түзүлүштөрдү түзүүгө багытталган Европа Биримдигинин саясатынын натыйжасы болуп саналат.
Соус Бэнд (Небраска)
Калкы - 86 киши. Болжолдуу аянты - 0.3 км². FIPS коду — 31-45680.
ЕвроРегион
Еврорегиондордун концепциясы
Учурдагы еврорегиондор Европа чек ара аймактарынын Уюмунабириктирилген (Association of European Border Regions, AEBR), 1971-жылы түзүлгөн. AEBR мүчөлөрү учурда чындап иштеп жаткан Еврорегиондордун 115тин 90у.
1985-жылдан Европа Региондорунун Уюму (Assembly of European Regions, AER), ошондой эле Евроаймактык субъекттердин ишин координациялоого катышат.
Евроаймактар түзүлүшү мүмкүн:
То есть, фактически, в последних 2 случаях, создание еврорегионов приводит к расширению интеграционной концепции Европейского союза за счёт вовлечения в кооперацию новых территорий.
На микроуровне под международным регионом мы будем понимать территориальные образования внутри двух или более стран, обладающие необходимым набором целостнообразующих характеристик, состоящие из одного или нескольких административных и других районов и демонстрирующие определённую степень однородности в общем (природном, культурном, экономическом, демографическом и т. д.) ландшафте. К таким образованиям возможно отнесение, например, категории «еврорегион».
''Барыгин И. Н.'' Международное регионоведение (стр. 47) :<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote">
Эң чоң еврорегиондор
Биринчи Еврорегион 1958-жылы Германия менен Нидерланддын чек арасында EUREGIO деген ат менен пайда болгон. Кийинчерээк еврорегиондор бүткүл Европага тарай баштаган.
Эң белгилүү, заманбап еврорегиондор:
Гротон (Массачусетс)
Гротон (Массачусетс) (Groton) — Массачусетс штатынын Миддлсекс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 10 646 киши. Болжолдуу аянты - 87.3 км². FIPS коду — 25-27480.
ЕвроРегион
Эң чоң еврорегиондор
Аталышынан көрүнүп тургандай, Еврорегиондор көбүнчө географиялык жактан байланышкан аймактарды бириктирет (мисалы, Бавария токою – Богемия токою / Шумава аймагы бир токой зонасында жайгашкан; Татра – бирдиктүү тоо системасында) же тарыхый жактан (Силезия – көз карандысыз мамлекетте; "Батыш Паннонерт" - байыркы Рим провинциясынын бир бөлүгү).
Орусия, Украина жана Беларустун катышуусу менен еврорегиондор
Россиянын аймактары учурда бир катар евро-аймактык түзүлүштөрдүн курамына кирет. Чек ара альянстарынын эң активдүү катышуучусу Оруссия Федерациясынын Калининград облусу эксклавы.
1997-жылы «Неман» Еврорегиону түзүлүп, анын курамына Калининград облусунун 5 району, Беларустун Гродно облусу, Польшанын Подлясское воеводствосу, Литванын Вильнюс, Алитус жана Марямполь губерниялары кирген.
1998-жылдын 4-сентябрында Браслав шаарында Беларустун, Литванын жана Латвиянын чек ара аймактарынын ортосунда келишимге кол коюлуп , ошону менен "Көлчө кыр" Еврорегион түзүлгөн. Еврорегионго төмөнкүлөр кирет: Браславский, Верхнедвинский, Миорский, Поставы жана Глубокский райондору (Беларусь); Даугавпилс, Краслава, Преили жана Резекне областтары, анын ичинде Даугавпилс жана Резекне шаарлары (Латвия); Зарасай, Игналина, Утена жана Свенченский райондору, анын ичинде Висагинас шаары (Литва).
Еврорегион "Сауле" 1999-жылдан бери Неман жана Слав облустарынын жана Славск шаарынын (Калининград облусу), Елгава областынын ( Латвия ), Таураге жана Шауляй округдарынын (Литва), Сконе жана Сёдерманланд тилкелеринин ( Швеция ) курамында иштейт. Аймактын алкагында өнөр жай, айыл чарба жана токой чарбасы, транспорт, байланыш, ноу-хау алмашуу, айлана-чөйрөнү коргоо, кылмыштуулукка каршы күрөшүү тармактарында биргелешкен трансчек аралык экономикалык өнүгүү долбоорлору илгериледи.
2000- жылдын февралында Карелия Республикасынын (Россия) жана Түндүк Похжанмаа, Кайнуу жана Түндүк Карелиянын (Финляндия) аймактык биримдигинин курамында "Карелия" Еврорегиону түзүлгөн. Долбоор соода алакаларына, токой чарбасын жана чек ара инфраструктурасын өнүктүрүүгө, биргелешкен ишканаларды түзүүгө жагымдуу шарттарды түзөт.
Жогоруда айтылган Еврорегион "Днепр" 2003-жылы Брянск облусунун (Россия), Гомель облусунун ( Беларусь) жана Чернигов облусунун ( Украина ) курамында түзүлгөн. Иштөө багыттарынын арасында - биргелешкен инвестициялык жана инновациялык долбоорлорду ишке ашыруу, өнөр жай кооперациясын тереңдетүү, биргелешкен ишканаларды жана өндүрүштөрдү түзүү аркылуу коңшу үч облустун алдыңкы инновациялык өнүгүүсүн камсыздоо.
2004-жылдан бери Псков облусунун 5 району, Латвиянын 4 району жана Эстониянын 3 уезддик өз алдынча башкаруу бирикмеси кирген "Псков-Ливонерт" Еврорегиону иштеп келет.
2007- жылы “Ярославна” Еврорегиону Курск областынын (РФ) жана Сумы облусунун (Украина) курамында түзүлгөн.
Украина жана Беларус, буга чейин айтылгандардан тышкары, бир катар еврорегиондук субъекттерге катышат:
Мырзалиев Сатимбай
Мырзалиев Сатимбай (18.1.1922, Терс айылы - 1999, Курулуш айылы) - билим берүү тармагынын көрүнүктүү ишмери, эл агартуусунун отличниги.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Вулвич (Мэн)
Вулвич (Мэн) (Woolwich) — Мэн штатынын Саджадахок округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2810 киши. Болжолдуу аянты - 107.9 км². FIPS коду — 23-87460.
Вятка жалы
Вятка жалы - Орусиянын Мари менен Киров областындагы кеңдик багытта созулуп жаткан дөңсөө.
Бийикт. 284 м. Вятка д. дөңсөөнүн ортосунан агып өтөт. Аки таш теги, доломит жанa гипс тоо тектеринен түзүлгөн. Карст көп таралган. Жалды мырза карагай жанa пихта токою каптап жатат.
Фэрдинанд (Айдахо)
Фэрдинанд (Айдахо) (Ferdinand) — Айдахо штатынын Айдахо округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 0.4 км². FIPS коду — 16-27460.
Калкы
2010-жылы калкы 159 киши болгон.
Паром
Паром – автомобилди, темир жол вагонун ж. б. транспорт каражаттарын, адам жана жүктөрдү суунун бир жээгинен экинчи жээгине өткөрүүгө ылайыкталган калкып сүзүүчү каражат (кеме, сал ж. б.). Ал дарыя, деңиз, кел Парому болуп айырмаланат. Паромдун өзү жүрүүчү жана өзүнчө жүрбөгөн (кемеге сүйрөтүлүүчү же калак менен айдалуучу) түрлөрү бар. Ал көбүнчө дарыяларда колдонулат. Темир жол вагондору жана автомобилдер атайы курулган өзү жүрүүчү дарыя жана деңиз Паромунун жардамы менен ташылып өткөрүлөт. Аскер иштеринде жүк көтөрүмдүүлүгү 5–70 т жана андан чоң калкыма каражаттар колдонулат.
Мядоловей
Мядоловей (Мядловей) — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Баренц деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы болмайды, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
Жүгөрү бастыргыч
Жүгөрү бастыргыч - жүгөрү данын сотосунан ажыратып, тазалоочу машина. Анын негизги тетиктери: рама, барабан, желдеткич, бөлүүчү бөрк, дан шнеги, жүрүүчү дөңгөлөк, мардек транспортёру жана калбырлуу такта. Жүгөрү сотосу кабылдоочтон майдалагыч чөмүчкө берилет, андан барабандын тиштерине келет. Сотолор барабанда бири-бирине сүрүлүп, даны ажырайт да, желдеткич аркылуу мардеги өзүнчө, даны өзүнчө бөлүнөт. Электр кыймылдаткычынан иштейт. КМШ өлкөлөрүндө МКП-3,0, БП-6М жана башка маркадагы жүгөрү бастыргычтар чыгарылат. Саатына 6 т жүгөрү данын бастырат.