cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сал билек
Сал билек. Кыргыз эли байыртадан эле башка элдер сыяктуу бала тарбиялоого абдан чоң көңүл бөлүшкөн. Баланы чени менен эркелетип, жакшы тарбия берүүгө аракеттенишкен. М., сал билек деп баланы эркелетүүдө ата – эне же ага - эжеси бөбөгүн алдына алып олтуруп, анын эки бутун эки колу менен сал билек кылып кармап, төмөндөгүдөй ырларды айтышкан. Алдей – алдей, ак бөбөк, Ак боз жорго мал белек. Алдей – алдей, ак бөбөк, Айран, кымыз ич бөбөк. Сал – сал билек, сал билек, Сары майга мал билек. Коён эки кош белек, Кошуп алган ак бөбөк, Ак бешикке жат бөбөк, Кунан койду сой бөбөк. Куйругуна той бөбөк! Кылымдар бою бөбөгүн ыр менен эркелеткен ушул сыяктуу салттары менен кыргыз эли табиятынан ырга шыктуу болуп өскөн. Бөбөктү жашынан жатык болууга, ырды, сөздү баалай билүүгө үйрөткөн. Бул салт атадан балага өтүп, азыркы кезде да улантылууда. Бешик үйлөрдө жогорудагы ыр саптарын элдик педагогиканын жакшы салттарынын бири катары пайдаланса болот. Маалымат булагы: Токторбаев Саты  "Өспүрүмдөр оюндары".
Средние Карамалы (Ермекеев району, Башкыртстан)
Средние Карамалы — Башкыртстандын Ермекеев районундагы айыл, Среднекарамалин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 437 киши. Почта индекси — 452183, ОКАТО коду — 80225825001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Бурунди
Бурунди, Бурунди Республикасы – Африканын борбордук бөлүгүндөгү мамлекет. Түндүгүнөн Руанда, чыгышынан жана түштүк-чыгышынан Танзания, батышынан Конго Демократиялык Республикасы жана Танганика көлү менен чектешет. Аянты 27,8 миң км2. Калкы 7,7 млн (2005). Борбору Бужумбура шаары. Расмий тили француз, рунди тилдери. Акча бирдиги бурунди франкы. Администрациялык-аймактык жактан 16 провинцияга бөлүнөт.
Администрациялык-аймактык бөлүнүшү (2005):
Мамлекеттик түзүлүшү
Бурунди унитардык мамлекет. Азыркы Конституциясы 28-февралда 2005-ж. кабыл алынган. Башкаруу формасы президенттик республика. Мамлекет башчысы президент. Аткаруу бийлиги президент, вице-президент жана министрлер кабинети тарабынан ишке ашырылат. Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы эки палаталуу парламент (Улуттук Ассамблея жана Сенат). Саясий партиялары: Демократияны коргоонун Улуттук кеңеши демократияны коргоо күчү, Бурунди демократия-фронту, Улуттук прогресс союзу.
Табияты
Өлкөнүн аймагынын басымдуу бөлүгүн Бөксө тоо ээлеп, батыштан чыгышты карай тепкич сымал 2100 мден 1400 мге чейин жапыстайт. Бөксө тоонун батышы меридиан багытында көтөрүлгөн кырка тоо (эң бийик жери 2684 м), түштүк-батышында Танганьика көлүнүн ойдуңу жана Рузиди дарыясынын өрөөнү жатат. Климаты субэкватордук, ойдуңдарында ысык, кургакчыл мезгил июндан октябрга чейин созулат. Өлкөнүн көпчүлүк бөлүгүндө жаан-чачын 1000–1200 мм, Бөксө тоодо 1400–1600 ммге чейин. Айлык орточо температура 15–20°С, ойдуңдарда 23-25°С чейин, Бөксө тоодо 20°С. Негизги дарыялары: Рувубу, Аканьяру (Нилдин куймалары), Малагараси, Рузизи (Конгонун куймалары). Кен байлыктары: уран, никель, жез, кобальт, ванадий, чым көң. Жалбырагы күбүлмө, дайыма жашыл токойдун ордуна саванна жана маданий өсүмдүктөр ээлейт. Айрым жерлеринде токой кездешет. Жалпы аянты 154,7 миң га (2005) болгон коргоого алынган 15 табигый аймагы бар, анын ичинде Кивира, Рузизи, Рувубу улуттук парктары, резерваттар уюштурулган.
Калкы
Африкадагы калк эң жыш отурукташкан өлкө. Калкынын орточо жыштыгы 1 км2 жерге 277 киши. Хуту же бахуту (81%), тутси (14%), пигмейлер, тва жана башка улуттун өкүлдөрү жашайт. Христиан (80% католик) жана салт болуп калган жергиликтүү динди тутат. Шаар калкы 9%. Бужумбура, Гитега, Нгози, Муйинга сыяктуу ири шаарлары бар:
Айыл чарба
Бурунди агрардык өлкө, дүйнөдөгү кедей өлкөлөрдүн ичине кирет. ИДПдеги Айыл чарбасынын үлүшү – 45,6%, өнөр жайыныкы – 20,8% (2005). ИДини киши башына бөлүштүргөндө 700 доллардан (АКШ) туура келет. Бир аз вольфрам, ниобий-тантал, алтын, бастнезит, акиташ казылып алынат. 2003-ж. 141,3 млн кВт∙С электр энергиясын өндүргөн. Автомобиль жолунун узундугу 14,5 миң км. Темир жолу жок. Танганьика көлүндө кеме жүрөт. Пиво, эт-сүт продуктуларын чыгаруучу ишкана, тамеки, текстиль фабрикасы, ун, кант, айнек, цемент заводдору бар. Балык Танганьика көлүнөн кармалат. Мал багылат. Кофе, чай, пахта, буурчак, картошка, жүгөрү, шалы жана башка өстүрүлөт. Сыртка кофе, чай, пахта, айнек буюмдарын, булгаарыны, баалуу терилерди чыгарат. Сырттан оор машиналардын тетиктерин, транспорт жабдууларын, нефть жана нефть продукцияларын, кызыл мыя жана анын унун алат. Негизги сырткы соода шериктештери: Бельгия, Германия, Пакистан, АКШ, Руанда.
Билим берүү системасы
Билим берүү системасында башталгыч жана орто мектептер, кесиптик-техникалык окуу жайлар (мектеп базасында) жана ЖОЖдор бар. Бужумбурада Бурунди университети (1960; 1964), Жогорку педагогикалык мектеп (1957), Коммерциялык институт (1982), илимий мекемелер, китепкана, музей орун алган. «Ажанс бурундез де прес» мамлекеттик маалымат агентчилиги 1976-ж. негизделген. Телекөрсөтүүсү 1984-жылдан иштейт. Салттык архитектура жана искусство хуту, тутси, тва элдеринин чыгармачылыгынан көрүнөт; сокмо өнөрү (корзиналар, бойро сыяктуу), ийри-буйру жана найза сыяктуу сайма түшүрүлгөн декорация буюмдары; антраморфизм жана зооморфизм жыгач скульптуралары колдонулган.
Фридберг
Фридберг - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Айхах-Фридберг (район)|Айхах-Фридберг районуна карайт. Швабия административдик округуна тиешелүү. Калкы – 29 054 киши (2010-ж.). Аянты – 81.20 км2.
Ибраимов Эркин Токтогул уулу
Ибраимов Эркин Токтогул уулу Зергер. 1970-ж. Сокулук районундагы Жыламыш айылында төрөлгөн. Бишкек политехкикалык институтунда билим алган. Зергерчиликти кесип тутууда атасынын таасири чоң. Эркин ат жабдыктарын, алардын асем жасалгаларын, темир комуз кармоодо өзүнүн чеберчилигин баамдатат. Түстүү металлдардан шөкөттөрдү чабууда атасынын буюм-тайымдарды кармоо таалими аркылуу уста Кошаалы Кызгара уулунун стили сезилет. Андай сапат камчы алаканынан, сабынан, чүкүрттөөлөрүнөн көрүнөт. Зергерчиликтин чапкылоо - чегүү (түрдүү чапкылар менен чегүү) ыкмасын колдонот. Асем буюмдардын жердигине нейзильбер, мис, жез өңдүүлөрдү арбын пайдаланат. Өздүк өнөрканада узанат. Нускалары дайыма сатууга чыгат.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Ибраимов Токтогул
Ибраимов Токтогул Зергер. 1940-ж. Сокулук районундагы Жыламыш айылында төрөлгөн. Бишкектеги № 1 кесипчилик-техникалык окуу жайын бүтүргөн. Суусамыр машина мал чарба станциясында, Токтогул, Шопоков атындагы колхоздо ферма башчысы, айыл чарба бригадасынын бригадири, клуб башчысы болуп иштеген. 1970-жылдан узана баштаган. Айылдашы, зергер Кошалы Кызгара уулунун таалимин алган. Уста түстүү металлдардан (жез, мис, коло, нейзилбер, датчалбас болот, мельхиор) кыз-келиндердин жасалгаларын (билерик, сөйкө, шакек, бой тумар, төөнөгүч), ат жабдыктарын (өрүп, кайып) жасоодо. Мында ал устачылыктын «чапкылоо» ыкмасын колдонот. Зергердин өзү жасап алган чапкылары (аспап куралдары) бар. Ал «Кошалы оюм-чийимдеринин» негизинде темирге түшүрүүчү көркөмдүктөрдү стилдештирип берет. Ал элдик аваздык аспаптардын ичинен темир комуз жасоонун жана аны кагуунун чыгаан чебери. Комуздун жаагын жумшак темирден (5 мм зымдан) таңдайт. Аны отко салып төрт кырдуу кылып чаап, ийгиси аркылуу бир калыпта баарын бирдей ийип, ар бирин өзүнчө жонуп, өгөөлөп түспөлүнө келтирет. Комуз тилин беките турган жерин тилге тууралап өгөөлөп, анан тилин даярдайт. Уста комуз тилине көбүнчө чалгы менен патефондун пружинасын тандайт (пружина туурасынан кайчыланат, чалгы темир кескич мененузунунан кесилет). Аларды таптап жукартат. Андан кийин көбүнчө өгөөлөп, чарыкка салып ийине келтирет. Комуз тилинин узундугун 75-80 ммге чейин алат. Тилин жаагына түзүнөн бекиткенде комуз 65- 70-75 мм болот. Демек, 65 мм өзүнчө, 70 мм өзүнчө, 75 мм өзүнчө үн берээри байкалат. Ошого карата уста ширеңкенин бир тал жалынына кармап учун иет. Үндүн чыгышына жараша кыскартат же ичкертет. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Зер жасалгалары үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Грамотасы.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Ойноок сымалдуулар
Ойноок сымалдуулар (лат. Callitrichidae) —  майда маймылдардын бир тукуму, булардын кыйла түрү жана уруусу бар: кидик ойноок (лат. Cebuella pygmaea), арстан сымалдуу ойноок розалия (Leontideus rosalia), кадимки ойноок (Callithrix jacchus), Жоффруанын эдип ойноогу (Saguinus oedipus), кидик ойнооктор (уруу) (Cebuella), арстансымак ойнооктор (уруу) (Leontideus), кадимки ойнооктор (уруу) (Callithrix), эдип ойнооктору (уруу) (Oedipomaida), кадимки эдип ойнооктору (урууча) (Oedipomida).
Коодь-Яку дарыясы
Коодь-Яку — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Часелька дарыясынын сол жээгинен 148 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 34 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Стратфорд (Нү-Жерси)
Стратфорд (Нү-Жерси) (Stratford) — Нү-Жерси штатынын Кэмден округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 7122 киши. Болжолдуу аянты - 4.1 км². FIPS коду — 34-71220.
Сасыкбаева Асия
Өмүр баяны
Сасыкбаева Асия Айтбаевна - Кыргыз Республикасынын Жогорку Кенешинин депутаты."Ата-Мекен" депутаттык фракциясынын мүчөсү. 1951-жылы 18-декабрда Нарын облусунун Нарын шаарында туулган. Кыргыз. Жогорку билимдүү. 1974-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин Чет тилдер факультетин «англис тили окутуучусу» адистиги боюнча бүтүргөн.
Ишмердүүлүгү
Эмгек жолун 1975-жылы Ленинград шаарындагы Салтыков-Щедрин атындагы китепкананын техникалык бөлүмүндө китепканачы болуп иштөөдөн баштаган.
Алымжан Сырдыбай уулу
Алымжан Сырдыбай уулу (1932, Токтогул району, Көдүл айылы) — Семетейчи. «Семетей» айтууну атасынан үйрөнгөн. Атасы «Семетей» дастанынан Семетейдин төрөлгөнүнөн тартып анын Чынкожо менен Толтойду жеңгенге чейин айткан. А. Айчүрөктүн Семетейди издеп чыгышынан ал алып кеткен Акшумкардын артынан барып, Семетей Айчүрөккө жолукканга чейин (1182 сап) айткан. Анын айтуусундагы Семетейдин Айчүрөккө үйлөнүшү көп жагынан башка варианттар менен үндөш, жакын. Анткени, салттык бул окуя эл ичинде кеңири айтылган эпизод болгондуктан 'майда деталдарына чейин такталып, терең иштелгендиктен кийинки айтуучулардын толуктоолоруна анча муктаж болгон эмес.
Оро-төбө
Оро-төбө — топоним. Кыргызга жамаатташ элдер жашаган шаар. Манастын төрөлүшүнө байланыштуу берилген тойго кабар жиберерде айтылат (Сагымбай Орозбаков, 1. 75). Жакып Манаска кыз издеп жүрүп басып өткөн жер (Сагымбай Орозбаков, 2. 350). Көкөтөйдүн ашынан кийин кандар чогулуп Манаска каршы кутум уюштурганда «Орчун, Кокон, Маргалаң, Оро-Төбө, Самаркан, Анжыян элин айдаган» (Сагымбай Орозбаков, 4. 52), — деп Санжыбек кандын жери катары айтылат. Географиялык реалияда өткөн замандарда Орто Азиянын маданий борборунун бири, азыркы учурда Тажикстандагы шаар.
Бүркүтмө
Бүркүтмө (spiraculum) – балыктардын кээ биринде алды жагындагы бакалоор жылчыгы. Ал жаак менен тил алдыңкы доолордун ортосунда жайланышкан. Анын сырткы тешиги көздүн артыраак жагында жатат. Азыркы убакта учураган балыктардын арасынан көпчүлүк эбелек бакалоордууларда (акула, скаттар), мекире балыктарда, күрөк баштууларда кездешет. Клапандар менен камсыздалынган бүркүтмө аркылуу суу кулкун көңдөйүнө сорулат. Куйруксуз жерде-сууда жашоочулар жана амниоттордо Б-гө тең келүүчү эмбрионалдык бакалоор жылчыкчадан ортоңку кулактын көңдөйү менен евстахий түтүгү пайда болушат.
Эмиссия наркы
Эмиссия наркы – баалуу кагаздар эмиссиясы ишке ашырылуучу нарк. Ал эмитенттин каржы абалына, ссуда капиталы боюнча базарда ээлеген ордуна, пайыз өлчөмүнүн кыймылына жараша белгиленет. Мамлекеттик баалуу кагаздардын наркы ачык базардагы аткарым жолу аркылуу КРУБ тарабынан жөнгө салынат.
Адыгине мөңгүсү
Адыгине мөңгүсү — Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк капталындагы чункурчак тибиндеги мөӊгү. Узундугу 3,6 км, аянты 4,3 км2. Ала-Арча суусунун алабынан орун алган. Мөӊгүнүн башы деңиз денгээлинен 4240 м, этеги 3620 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 3910 ж. Абляция обл- нын аянты 2,0 км2. Этек мореналардын (төө карындардын) жатышы азыркы мезгилде мөӊгүнүн тартылып бара жаткандыгына күбө. Мөңгүдөн Адыгине суусу (Ала-Арчанын сол куймасы) башталат.
Колдонулган адабияттар
...
Заря (Сокулук району)
Заря (Заря) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Сокулук районундагы айыл. Жаңы-Пахта айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 710 киши.
Игуанодондор
Игуанодондор (лат. Iguanodon) — байыркы кескектердин бир түркүмү.
Эмиссия проспектиси
Эмиссия проспектиси – эмитент тарабынан чыгарылып, эмитент жана ал чыгарган баалуу кагаздар тууралуу маалыматтар камтылган документ.
Орто жүз
Орто жүз — казак элинин негизги үч чоң бөлүгүнүн бири. Эпосто бир катар кейипкерлердин уруусу катары айтылат. Мисалы, «Орто жүздүн Жанышы» (Сагымбай Орозбаков, 2.243), к. Казактар.
Абдылдаев Рыспек Алдагандаевич
Абдылдаев Рыспек Алдагандаевич (1950-ж. туулган, Ысык-Көл облусу, Түп району, Каракол кыштагы) онколог, медицина илимдеринин доктору (1986), профессор (1990). КММИни бүтүргөн (1973). СССР МИАнын онкология илимий борборунда аспирант (1978), ошол борбордо кенже, улук илимий кызматкер. 1981жылдан Кыргыз онкология жана радиология илимий изилдөө институтунда бөлүм башчы, директордун орун басары, 2000-жылдан КРнын Саламаттык сактоо министрлигинин онкология илимий борборунун башкы директору. 130дан ашык илимий эмгектин автору.
Акмеизм
Акмеизм (грек – жогорку даража) – 20-кылымдын баш ченинде орус поэзиясында өкүм сүргөн агым. Көрүнүктүү өкүлдөрү – Н.С.Гумилев, А. А. Ахматова, О.Э. Мандельштам. Алардын поэзиясын символизмге каршы къз караштар, поэтикалык позициялар бириктирип, жердеги керпенденин көйгөйлүү тиричилигин курч жана кеңири жазууга аракеттенишкен, предметке конкреттүү, кыска мамиле кылганы менен символисттерден айырмаланышкан, алар “поэтикалык сөздүн артисттери” ( И.Ф. Аненский ) болгон. Бирок акмеизм советтик адабият таануу тарабынан модернисттик агым катары четке кагылып, чындыкты туура эмес, коомго  байланышсыз көрсөтөт деп эсептелинген. 80- 90- жылдардан кийин гана алардын чыгармаларына жаңыча ой жүгүртүү менен каралып, акмеисттердин  чыгармалары кайрадан миллиондогон нускалар менен чыга баштады.
Бластомерлер
Бластомерлер - көп клеткалуу жаныбарлардын жумурткасы бөлүнүп бөлчөктөнгөндө жаралган клеткалар. Б-ге мүнөздүү болгон өзгөчөлүгү - бөлүнүшүнүн мезгил аралыгында өсүшүнүн жок болушу, ар бир бластомердин көлөмү эки эсе кичирейет. Телолециталдык жумурткалардын голобластикалык бөлүнүүдө Б. көлөмдөрү менен айырмаланышат: чоң (ири) Б. - макромерлер, ортончусу – мезомерлер, майдалары - микромерлер.
Жоопкерчилик
Жоопкерчилик – этиканын жана укуктун инсандын башка адамдарга, коомго жана жалпы эле адамзатка болгон өзгөчө мүнөздөгү социалдык, моралдык жана укуктук мамилесин чагылдырган категориясы; Жоопкерчилик инсандын өздүк адеп-ахлактык парзын жана укуктук нормаларын аткаруусу менен мүнөздөлөт.
Жоопкерчилик категориясы адамдын өздүк иш-аракеттеринин субъектиси (автору) катары чыгууга жөндөмдүүлүгү менен мүмкүндүктөрүнүн өз ара айкалышуусунун философиялык жана социологиялык проблемаларын, оной
1) адамдын кандайдыр бир талаптарды аткарууга жана анын алдында турган милдеттерди ишке ашырууга болгон аң сезимдүү (атайы же ыктыярдуу) жөндөмдүүлүктөрү;
2) моралдык туура жорук-жосун жасоосу;
4) адамдын жорук-жосундарын кубаттоонун же сындоонун, сыйлоонун же жазалоонун маселелери өңдүү конкреттүү проблемаларды өз кучагына камтыйт.
Бардык этикалык жана укуктук окууларда Жоопкерчилик көйгөйү эркиндиктин философиялык маселеси менен байланышта каралат (кара. Эркиндик жана зарылчылык).
Аит (Миякин району, Башкыртстан)
Аит — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Уршакбашкарамалин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 139 киши. Почта индекси — 452099, ОКАТО коду — 80244870002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Алыммырза
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Ибраимов Алмаз Токтогул уулу
Ибраимов Алмаз Токтогул уулу Жыгаччы. 1963-ж. Сокулук районундагы Жыламыш айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. Устачылык нусканы атасынан алган. Кыргызстан театрлар коомунун өнөрканасында комуз чабуу менен өзүнүн устачылыгын баштаган. Негизинен аваздык аспаптар, ээр, бешик, сандык жасоо боюнча узанат. Комуздун жердиги үчүн букту, өрүктү пайдаланат. Аларды даярдоонун ыкмалары башка чеберлерден анча айырмаланбаган менен өрүк жыгачын табы менен кургатууда Алмаздын өзүнүн ички сыры бар. Даярдаган буюмдары жайма базарларга түшүп турат. Ал азыр өздүк өнөрканасында узанууда.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Атеисттик чыгарма
Атеисттик чыгарма – динге каршы, анын идеяларын ашкерелеп жазылган же оозеки айтылган чыгармалар.
Адабият:
Шериев Ж., Муратов А. Адабият. Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
Маркус Фирц
Маркус Эдуард Фирц (англ. Markus Eduard Fierz; 1912-жылы 20-июнь - 2006-жылы 20-июнь) - кванта теория, бөлүкчөлөрдүн физикасы жана статистикалык механиканын өнүгүүлөрүнө салым кошкону менен жана Паули теоремасын так жазганы менен таанымал болгон швейцариялык физик. Окумуштуу 1979-жылы Макс Планк атындагы медалына татыган, ал эми 1989-жылы баардык эмгектери үчүн Альберт Эйнштейн медалы менен сыйланган.
Фирцтин атасы, Ханс Эдуард Фирц Geigy компаниясында химик катары иштеген, кийинчирээк Цүрихтеги швейциялык федералдык технология институтунда профессор болгон, апасы Линда Фирц-Дэвид болгон. Фирц Цүрихтеги Realgymnasium окуу жайында билим алган. 1931-жылы келечектеги окумуштуу Геттингенде, Герман Вейль сыяктуу чыгаан математиктердин лекцияларын угуп билим алган. 1933-жылы Фирц Цүрихке кайтып ETH институтунда Вольфганг Паули менен Грегор Вентцельдин жетекчилиги астында физика адистигин окуган. 1936-жылы "кванта электродинамикадагы инфра-кызыл шоолалардын кыйроосу" боюнча диссертация жазып доктор окумуштуулук даражасын алган. Кийин окумуштуу Лейпцигте жашаган Вернер Гейзенбергтин жанына барган, андан кийин, 1936-жылы Цүрихте, Фирц Вольфганг Паулинин жардамчысы болгон. 1939-жылы хабилитация даражасынын диссертациясында окумуштуу эрки менен жүргүзүлгөн айлануулары (масса менен жана массасыз) менен релятивисттик талааларды изилдеп эркин талааларга колдонулган Паули теоремасын далилдеген. Окумуштуунун кванта электродинамика тармагындагы изилдөө иштери уланган.Эрки менен жүргүзүлгөн айлануулар менен релятивисттик талаалар боюнча эмгеги кийин супергравитацияда маанилүү роль ойногон. Окумуштуу 1940-жылы Базелде Privatdozent болгон, ал эми 1943-жылдан тартып доцент окумуштуулук наамга ээ болгон. 1944-1959-жылдар арасы Базелде теориялык физика боюнча профессор болгон. 1950-жылы Фирц Принстондогу Перспективдик изилдөө институтунда иштеген, ал жерде окумуштуу Рес Жост менен таанышкан. 1959-жылы Женевадагы CERN изилдөө институтунун теориялык физика бөлүмүндө бир жыл башчы болуп иштеген, 1960-жылы ETH институтунда, ага окутуучу Паулинин ордун баскан. 1977-жылы кадырдуу профессор болуп ардактуу эс алууга чыккан. Ошондой эле Фирцтин гравитация теориясы боюнча эмгектери бар бирок окумуштуунун бул тема боюнча бир гана макаласы бар.
1940-жылы окумуштуу Менге Биберге үйлөнгөн, алар музыка аркылуу таанышышкан (Фриц скрипкада ойночу), алардын эки уулу бар.
Жолон Мамытов
'
Өмүр баяны
Акын Жолон Мамытов 1940-жылы 1-апрелде Ош облусундагы Кара-Суу районунунун Төлөйкөн айылында төрөлгөн. Орто мектепти аяктагандан кийин 1957-62-жылдары Бишкектеги К.И.Скрябин атындагы айыл-чарба институтунун ветеринария бөлүмүнөн окуган.
Эмгек жолу
Ал 1962-68-жылдарда Кара-Суу районунун “Катта-Талдык” совхозунда башкы ветврач болуп иштеген.
1968-69-жылдары Ош областтык радиокомитетинде улуу редактор болуп иштеген.
Москвадагы М.Горький атындагы институттун алдындагы жогорку курсунан (1969-71) билим алган.
1974-жылга чейин Ош облустук радиоуктуруу жана телекөрсөтүү комитетинде редактор, Кыргызстан кинематографисттер союзунун жооптуу катчысы, республикалык Госкинонун башкы редактору, “Кыргызстан маданияты” редакциясынын поэзия бөлүмүнүн башчысы, Кыргызстан Жазуучулар Биримдигинин башкармасынын төрагасынын орун басары болуп эмгектенген.
Ж.Мамытовдун алгачкы ыры 1954-жылы областтык “Ленин жолу” газетасына жарыяланып, кийин чыгармалары республикалык газет-журналдарда, альманахтарда жарык көргөн. Бир нече ырлар жыйнагы жарыяланган.
Тургор
Тургор (лат. turgere - көбүү, толуу) - клетка суюктугу менен тышкы суюктуктун осмос басымына жана клетка кабынын серпилгичтигине байланыштуу клетка кабынын чыңалган абалы.
Жолон Мамытов
Эмгек жолу
Ал 1988-жылы 7-мартта 48 жаш курагында Кыргызстандын борбору Бишкек шаарында дүйнөдөн кайткан.
Режеп Тайип Эрдоган
Режеп Тайип Эрдоган (Recep Tayyip Erdoğan) – Түркия Республикасынын президенти, Адилет жана Өнүгүү партиясынын төрагасы.
Тургор
Өсүмдүк клеткасында клетка суюктугунун осмос басымы тышкы суюктуктун басымынан чоң. Бирок клетка кабыгы деллюлозадан тургандыктан, ал айрылбайт. Т-го байланыштуу өсүмдүк ткандары серпилгич жана бекем болот. Көпчүлүк өсүмдүктөрдө Тургор басымы 5-10 атм., галофиттерде, козу карындарда 50-100 атм. чегинде болот. Тургор демейде транспирация динамикасына байланыштуу сутка ичинде өзгөрүп, эртең менен максималдуу, түштөн кийин минималдуу болот. Топурак бир аз кургаганда же транспирация күчтүү болгондо Тургор нөлгө гүшүп, өсүмдүк солуйт. Жаныбар клеткасынын клетка капталы бышык болбогондуктан, Тургор начар болот.
Режеп Тайип Эрдоган
Саясатка чейинки кызматтары
1969-1982 жылдары профессионал эмес футболист болуп ойногон. Ошол эле мезгилде жаш идеалист катары мамлекеттин ишине жана коомдук маселелерине кызыгып Режеп Тайип Эрдоган саясат менен алектене баштаган. Лицей жана университетте окуган мезгилинде Улуттук Түркия окуучуларынын биримдигинин студенттер бөлүмдөрүндө иштиктүү түрдө милдет аткарган Режеп Тайип Эрдоган, 1976 жылы Улуттук Саламат партиясынын Бейоглу жаштар бөлүмүнүн төрагалыгына жана ошол эле жылы Улуттук Саламат Партиясынын Стамбул жаштар бөлүмдөрүнүн төрагалыгына шайланды. 1980 жылына чейин бул кызматтарды аткарган Эрдоган, “12 сентябрь” учурунда саясий партиялардын жабылышы менен менчик сектордо кеңешчи жана жогорку деңгээлдеги башкарма болуп иштеди.
Жолон Мамытов
Үй-бүлөсү
Жубайы - акын жана журналист Меңди Мамазаирова.
Режеп Тайип Эрдоган
Саясатка келиши
1983 жылы түзүлгөн Берекет партиясы менен чыныгы саясатка кайтып келген Режеп Тайип Эрдоган 1984 жылы Берекет Партиясынын Бейоглу райондук жетечиси, 1985 жылы Берекет Партиясынын Стамбул областтык жетекчиси жана Берекет Партиясынын Чечим кабыл алуу жана башкаруу борбордук уюмунун мүчөсү болду.
Жолон Мамытов
Үй-бүлөсү
"Азаттык" үчүн курган маегинде Меңди айым эки жаштын түбөлүк кол кармашуусу үчүн алгач бир кыйла тоскоолчулук болгонун айтканы бар:
Режеп Тайип Эрдоган
Саясатка келиши
Режеп Тайип Эрдоган 1997 жылы 12 декабрда Сииртте элге кайрылуу учурунда бир китептеги (Улуттук билим берүү министрилиги тарабынан окутуучуларга сунуш кылынган жана мамлекет уюму тарабынын чыгарылган) ыр окугандыгы үчүн түрмө жазасына тартылган жана Стамбул шаардык бийлигинин төрага кызматынан алынды.
Жолон Мамытов
Үй-бүлөсү
8-классымда Жолондон биринчи сүйүү катын алдым. Каадалуу кишидей, “Сиз...” деп башталган. Мен болсо ага "сен" деп жооп бердим. Мен да жөн калбаган шок, шартылдаган мүнөзү бар кыз элем.
Азыр да үйдөгү күндөлүгүндө сакталуу “1959-жылы, Меңдиден биринчи жолу кат алдым...” деген жазуусу. Анда азыркыдай ачык сүйүү жок да, баары купуя. Кат менен гана сүйлөшөсүң.
Кийин менин ата-энем Жолонго бербейбиз деп чыкты, Жолондун ата- энеси да мени албайбыз деп караманча каршы болду. Ошондо экөөбүз эмне кылаарыбызды билбей абдан кыйналдык..."
Чыгармалары
Акын кыргыз поэзиясынын жанып турган жылдызы эле. Анын “Отту сүйөм”, “Жашыл аалам”, “Убакыт”, “Ырлар”, “Мезгилдин элеси”, “Буруул таңдын жомогу”, “Суунун өмүрү”, “Жарышкан суулар”, “Атка токум салгыла”, “Жүз жашка тол кылым”, “Башат жана Мухит” аттуу поэтикалык жыйнактары басмадан чыгып адабият күйөрмандарынын алкоосуна татыган. Айрым чыгармалары орус жана башка элдердин чет элдиктердин тилдерине да которулган, өзү да Ф.Тютчевдин, А.Феттин, В.Маяковскийдин, М.Слуцкистин айрым чыгармаларын кыргыз тилине которгон.
"Издейм сени" ыры Тексти - Жолондуку; обону - Рыспай Абдыкадыровдуку. (Бул ырды жаш акын Жолон сүйгөнү Меңди Мамазаировага арнаган экен).
Издейм сени арасынан элдердин, Бактарынан бардык кооз жерлердин. Сен ааламга издетүүгө жаралсаң, Мен ааламга издөө үчүн келгенмин.
Акпы, көкпү же сарыбы жоолугуң, Жоолугуңдун түсүн билбей оорумун. Күзгө калган жалбырактын өңүндөй, Ажарынан азууда ден соолугум.
Кызыл бекен, пушту бекен көйнөгүң, Мынча оңой алоолонтуп ойнодуң. Мүмкүн ушул зор бактынын өзүдүр, Өмүр бою бир көрүнбөй койгонуң.
Сыйлыктары
1973-жылы Ж.Мамытов “Каармандык эмгеги үчүн” медалы, 1981-жылы “Суунун өмүрү” аттуу жыйнагы, Эр Чилтен “Олокон” деген мультфильмдин сценарийи “Түрк эненин балдары” деген куурчак театры койгон спектакли үчүн Кыргызстан Ленин комсомолу сыйлыгына татыктуу болгон. Ж.Мамытовдун көзү өткөндөн кийин “Сепил” операсынын либреттосу үчүн А.Малдыбаев атындагы сыйлыкка, ал эми “Жүз жашка тол, кылым” аттуу ыр китеби үчүн Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыкка татыктуу болгон.
Режеп Тайип Эрдоган
Саясатка келиши
Режеп Тайип Эрдоган түрмөдөн чыкканда коомдук пикирдин талабы менен жана өнүккөн демократиялык процессинин бир жыйынтыгы катары 2001 жылы 14 августта жолдоштору менен Адилет жана Өнүгүү Партиясын (АК Парттиясын) түздү жана уюштуруучу кеңеши тарабынан АК Партиянын Төрагасы болуп шайланды.
Премьер министриликке келиши
АК Партияны түзүлгөн жылынан баштап эле Түркия элинин колдоосуна ээ болгон саясий кыймылга айлантты жана 2001 жылы жалпы шайлоолордо парламенттин үчтөн эки бөлүгүн түзгөн көпчүлүк менен бийликке жеткирди.
Чоңду Койчуман уулу
XIX кылымдагы кыргыз ырчыларынын ири өкүлү. Ал 1826-жылы Талас өрөөнүндөгү кушчу уруусунда туулган. Чоңду чыгармачылыгын 13—14 жашында «Манас» айтуу менен баштаган. Ал өз учурундагы манасчылардын баары менен жолугуп, жумгалдык чоң манасчы, ырчы Айтыкенин жанында жүрүп, андан таалим алган. Чоңду акындын ого эле көп нускоо ырлары болгон. Акын көптөгөн айтыштарга түшкөн. Анын Арстанбек, Калмырза, Эсенаман менен айтышканы белгилүү. Чоңду 1912-жылы каза болгон.
Режеп Тайип Эрдоган
Премьер министриликке келиши
Тийиштүү соттун чечими болгондуктан 2002 жылы 3 ноябрдагы шайлоолордо депутатыкка талапкер боло албаган Эрдоган, мыйзамга түзөтүү киргизилгенден кийин, депутатка талапкер болууга мыйзамдык тоскоол жоюлушу менен, 2003 жылы 9 мартта Сиирт аймагынан шайлоого катышты. Бул шайлоодо добуштардын 85% алган Эрдоган, 22-чи мөөнөттөгү Сиирттин депутаты болуп парламентке кирди. 2003 жылы 15 мартта Премьер-министр ишине киришкен Режеп Тайып Эрдоган, бир канча реформалардын пакетин кыска мөөнөттө ишке ашырды.
Тургор
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Режеп Тайип Эрдоган
Премьер министриликке келиши
Ошону менен бирге өлкөнүн экономикасы жана коомдук психологиясына жагымсыз таасир тийгизген жана ондогон жылдар бою чечилбеген инфляция маселеси көзөмөлгө алынды, жаңыдан баркка ээ болгон Түрк Лирасынан 6 нөлү жоюлду. Мамлекеттик карызынын пайызы азайтылды, киши башына төп келген улуттук киреше абдан өстү. Өлкөнүн тарыхында мурун болбогондой ылдамдык менен көптөгөн суу сактагычтар, турак жай, мектеп, жол, оорукана жана электростанциялар ишке киргизилди. Бул оң илгерилөөлөр, кээ бир чет өлкөлүк байкоочулар жана батыш лидерлери тарабынан, “Үнсүз ыңкылап” деп аталды. Режеп Тайип Эрдоган, Европа Биримдигине кирүү процессинде өлкөнүн ийгиликтүү ишкердүүлүгүнө кошумча катары рационалдуу тышкы саясат жана жыш катышуу менен Кипр маселеси боюнча туруктуу чечимге келүү жана дүйнөнүн ар кандай өлкөлөрү менен натыйжалуу байланыштарды өнүктүрүү багытында маанилүү кадамдарды жасады. Түркиянын соода көлөмү жана саясий күчү, жайгашкан географиялык чөлкөмдө гана эмес, эл аралык чөйрөдө да көзгө урунаарлык деңгээлге артты.
Режеп Тайип Эрдоган 2007 жылы 22 июлда жылпы шайлоолордо 46,6% добуш менен чоң жеңишке ээ болуп АК Партиянын Төрагасы катары Түркия Республикасынын 60-чы өкмөтүн түздү жана кайра ишеним вотумуна ээ болду.
Президенттке келиши
2014-жылдын 10-августунда Эрдоган өлкөдөгү алгачкы түз президенттик шайлоодо жеңишке жетип, 2014-жылдын 28-августунда президенттик кызматка киришкен. Эрдоган кеткенден кийин жаңы премьер-министр 21-августта бийликтеги Адилеттик жана өнүгүү партиясынын лидери болуп шайланган Түркиянын тышкы иштер министри Ахмет Давутоглу болду. Президент катары биринчи чет элдик сапарын Түндүк Кипр Түрк Республикасына жасады.
Профессор Дэвид Грабер 2016-жылдын январында белгилегендей, “акыркы 3-4 жылдын ичинде өлкө авторитаризмге карай кескин бурулушту башынан өткөрдү... Кыязы, Эрдоган башкаруу формасын президенттик башкарууга өзгөртүүнү көздөп жаткандай. де-факто диктатор болот жана өз бийлигин бекем чыңдай алат. Түркияда бул тууралуу көп адамдар айтышат».
2018-жылдын 18-августунда Анкарада өткөн башкаруучу Адилеттик жана өнүгүү партиясынын 6-курултайында 1380 делегаттын колдоосу менен кайрадан партиянын башчысы болуп шайланган.
Түркиядагы аскердик төңкөрүш аракети (2016)
2016-жылдын 15-июлунан 16-июлуна чейин түрк аскерлеринин бир бөлүгү Түркияда төңкөрүш жасоо аракетин жасап, ал ийгиликсиз аяктаган. Эрдоган төңкөрүштү уюштурууга АКШда жашаган дааватчы Гүленди айыптады. Төңкөрүш маалында Эрдоган Мармаристе путчисттердин колунан өлүмдөн араң кутулуп, ал жерден Стамбулга учуп барууга үлгүрүп, мейманканага кол салууга аз калганда анын эки сакчысы набыт болгон. Жалпысынан козголоң учурунда 238 адам өлүп, дагы 3000 адам жарадар болгон. Козголоңдон жарым ай өткөндөн кийин анын Түркияда катыштыгы бар деген айып менен камалгандардын жалпы саны 26 миң адамга жеткен, 2839 аскер кызматкери абакта, 29 полковник кызматтан четтетилген, анын ичинде 5 генерал. 75 миң адамдын паспорту жокко чыгарылды. Төңкөрүш басылгандан кийин Эрдоган Түркияда Евробиримдик менен конфликтке алып келген өлүм жазасын калыбына келтирүүнү, Евробиримдикке мүчө болуу перспективаларын жоготууну, ошондой эле эки өлкөнүн ортосундагы визасыз режимди жокко чыгарууну талап кыла баштады. ЕБ жана Түркия.
Күрт чатагы
2009-жылы Эрдоган 1980-жылдардан бери уланып келе жаткан жана он миңдеген адамдардын өмүрүн алган түрк-күрт жаңжалын токтотуу пландары бар экенин жарыялаган. Европа Биримдиги тарабынан колдоого алынган бул пландын алкагында күрт тилинин колдонуу чөйрөсү кеңейтилет. Мисалы, массалык маалымат каражаттарында жана саясий өнөктүк учурунда колдонсо болот. Күрт аттары да мурда өзгөртүлгөн шаарларга түркчө түрдө кайтарылат. Эрдоган 2011-жылдын 23-ноябрында сыналгы аркылуу сүйлөп жатып, 1930-жылдары жасалган, он миңдеген зазалар жана алевиттер түрк аскерлери тарабынан өлтүрүлгөн Дерсим кыргыны үчүн кечирим сураган.
Армян тукумкуруту боюнча көз караштар
2008-жылдын декабрында Эрдоган түрк интеллигенциясынын «Бизди кечир» кампаниясын айыптап, анын максаты Түркияда тымызын болуп жаткан армян тукумкуруту маселесине көңүл бурууну көздөгөн. Эрдоган мындай деди:"«Мен бул акцияны түшүнбөйм жана колдобойм. Биз кылмыш кылган жокпуз, андыктан кечирим сурай турган эч нерсебиз жок.»"
Эрдоган понтиялык гректердин тукумкуруту боюнча да ушундай позицияны карманууда. 2006-жылдын май айында ал Салоникиде бул кылмыштын курмандыгы болгон жүз миңдеген адамдарга арналган жаңы эстеликтин ачылышын айыптаган.
Экономика
2002-жылы Эрдоган Кемал Дервиштин реформасынан кийинки рецессиядан жаңы чыга баштаган түрк экономикасын мурастап алды. Эрдоган каржы министри Али Бабажанды макроэкономикалык саясаттарды камсыздоодо колдоду. Эрдоган өлкөгө көптөгөн чет элдик инвесторлорду тартууга аракеттенди. 2002-2012-жылдар аралыгында түрк экономикасына салынган инвестиция реалдуу ИДПда 64%, киши башына ИДПда 43% өсүш жаратты. 2002-жылдан 2012-жылга чейинки АКШ долларынын инфляциясын эске албаган кыйла жогору көрсөткүчтөр ачык жарыяланды.
Билим берүү
Эрдоган Билим берүү министрлигинин бюджетин 2002-жылы 7,5 миллиард лирадан 2011-жылы 34 миллиард лирага көтөрдү, бул улуттук бюджеттин эң чоң бөлүгү бир министрликке берилген. Милдеттүү билим берүү сегиз жылдан он экиге чейин узартылды. 2003-жылы Түркия өкмөтү ЮНИСЕФ менен биргеликте «Келгиле кыздар мектепке!» (Haydi Kızlar Okula!). Бул кампаниянын максаты, өзгөчө Түркиянын түштүк-чыгышында бардык кыздарга сапаттуу негизги билим берүү аркылуу башталгыч мектепке кабыл алуудагы гендердик ажырымды жоюу болгон.
Конституциялык реформа
Түзөтүүлөр 2019-жылдын 3-ноябрына белгиленген жаңы президенттик жана парламенттик шайлоолордон кийин күчүнө кириши керек болчу, бирок 2018-жылдын 18-апрелине Эрдоган өлкөдө мөөнөтүнөн мурда президенттик жана парламенттик шайлоону 2018-жылдын 24-июнуна белгилеген. Шайлоонун жыйынтыгы боюнча Эрдоган 52%дан ашык добушка ээ болуп, ал жетектеген АКП парламентте көпчүлүккө ээ болду.
Тышкы саясат
Эрдоган Цивилизациялар альянсынын негиздөөчүлөрүнүн бири. Аны түзүү демилгесин 2005-жылы Бириккен Улуттар Уюмунун 59-Башкы Ассамблеясында Испаниянын премьер-министри Хосе Луис Родригес Сапатеро сунуштаган. Демилгенин максаты - этностор аралык, маданияттар аралык жана диндер аралык диалогду жана өз ара аракеттенүүнү орнотуу аркылуу экстремизмге каршы эл аралык аракеттерди активдештирүү. Альянс Батыш менен Ислам дүйнөсүнүн ортосундагы тирешүүнү азайтууга өзгөчө көңүл бурат.
Европа Биримдиги
“European Voice” гезити Эрдоганды өлкөсүндө жүргүзүлгөн реформалар үчүн “2004-жылдын европачысы” деп атады. 2005-жылдын 3-октябрында Түркиянын Евробиримдикке кошулуусу боюнча расмий сүйлөшүүлөр башталган. 2009 жана 2010-жылдары Түркиянын порттору Кипр кемелери үчүн жабылгандан кийин Түркиянын Евробиримдикке мүчө болушу боюнча сүйлөшүүлөр токтотулган. Мындан тышкары, негизги укук жана эркиндиктердин сакталышы Түркия үчүн ЕБге кирүүгө тоскоол болгон көйгөй бойдон калууда.
Орусия
Кылымдар бою Түркия менен Орусия аймактагы үстөмдүк үчүн атаандаш болуп келген. Бүгүнкү күндө эки өлкөнүн мамилесинде атаандаштык эмес, кызматташуу принциби үстөмдүк кылууда. 2002-жылы Түркия менен Орусиянын соода жүгүртүүсү 5 миллиард АКШ долларынан ашкан. 2011-жылдын акырына карата бул көрсөткүчтөр 32 миллиард АКШ долларына чейин көбөйгөн.
2004-жылы декабрда Орусиянын президенти Владимир Путин Түркияга иш сапары менен барган. Бул заманбап орус-түрк мамилелеринин тарыхындагы биринчи президенттик иш сапары болду. Мурдагы визит 1972-жылы СССР Жогорку Советинин Президиумунун Председатели Николай Подгорный тарабынан болгон.
2005-жылы ноябрда Путин Түркияда биргелешип курулган «Көгүлтүр агым» газ куурунун салтанаттуу ачылышына катышкан.
2010-жылдын 12-майында Анкара менен Москва энергетика жана башка тармактарда кызматташууну өнүктүрүү боюнча 17 келишимге кол коюшкан, анын ичинде Түркиянын биринчи атомдук электр станциясын куруу жана Кара деңизден Жер Ортолук деңизине өткөн мунай кууру үчүн жооптуу ишканаларды колдоо боюнча келишимдер. .
Ошондой эле эки өлкөнүн лидерлери туристтер үчүн визасыз режим боюнча келишимге кол коюшту. Туристтер өлкөдө 60 күнгө чейин визасыз жүрө алышат.
Кырылып түшкөн Су-24 учагынын тегерегиндеги окуя
2015-жылдын 24-ноябрында түрк истребители Орусиянын Су-24 учагын Сириянын асманында атып түшүрүп, учкуч Олег Пешков учуруу учурунда каза болгон. Андан кийин Орусия Түркияга каршы санкцияларды киргизип, визасыз режимди жокко чыгарган. Эрдоган 2016-жылдын 27-июнунда президент Путинге жолдогон кайрылуусунда учкучтун өлүмүнө байланыштуу терең кайгыруу менен көңүл айтып, анын үй-бүлөсүнөн кечирим сураган. Айрым маалымат каражаттары бул эпизодду учактын кулашы үчүн расмий кечирим суроо катары жаңылыш чечмелеп жатышат. Эрдоган менен Путиндин телефондук сүйлөшүүсүнөн кийин орус лидери Түркияга келген туристтерге административдик чектөөлөрдү алып салуу жана соода-экономикалык тармакта кызматташууну жандандырууну буйруду.
Чоңду Койчуман уулу
Айрым шилтемелер
Чоңду менен Арстанбектин айтышы
Насыят
Насыят – тартип-таалим, тарбия темасындагы ырлар.
Булак : И. Пайзилда Ырчылар чыгармачылыгы   Б.2004
Адыр, дөңсөө
Адыр, дөңсөө - Кыргызстанда жана чектеш өлкөлөрдө тоо этектерин ээлеген дөңсөөлөр. Ага тоо этектеринде же аларга жакын аймактарда таралган дөңсөөлүү, капталдары кокту-колоттуу, жанаша жаткан түздүктөрдөн 100-400 м көтөрүңкү, үстүңкү бети лёсс же төртүнчүлүк мезгилдин талкаланган борпоң тектеринен түзүлгөн аймактар кирет. Адырларга негизинен чөл, жарым чөл жана талаа ландшафттары мүнөздүү. Жазында эфемер өсүмдүктөрү гүлдөп, көк шиберге айланса, жайында алар «күйүп» кетип, боз талаага, чөлгө айланат. Адырлар Кыргызстандын аймагында, айрыкча Фергана өрөөнүнүн тоо этектерине жана Ички Теңир-Тоонун өрөөндөрүндө кеңири таралган. Ага байланыштуу энчилүү аттар да арбын: Адыртөр, Отузадыр, Доңузадыр жана башка.
14-июль
14-июль — Григорий календары боюнча жылдын 195-күнү (толук жылда 196). Жылдын аягына чейин 170 күн бар.
Каза болгондор
1907- Улуу британиялык химик Уильям Перкин каза болгон
Игуаналар
Игуаналар (лат. Iguanidae) — кескелдириктердин бир тукуму, булардын кыйла уруулары жана түрлөрү бар: Гапапагос игуанасы (лат. Amblyrhynchus cristatus), даракчыл игуана (Norops auratus), дувал игуанасы (Sceloporus malachitus), жердеги игуана (Leiocephalus schreibersi), Перунун кубулма игуанасы (Liolaemus multiformis), деңиз игуанасы (Amblyrhynchus cristatus), керикигуана (Cyclura cornuta), кадимки игуана, кара игуана (C. acanthura), даракчыл игуаналар (уруу) (Anolis), чөл игуаналары (уруу) (Sauromalus), тикен куйруктуу игуаналар (уруу) (Cyclura).
Айыптоо (күнөөлөө) (укукта)
Айыптоо (күнөөлөө) (укукта) – жасалган кылмыштын мүнөзү менен оордугуна жараша сотто жекече, жекече-жарыя жана жарыя тартибинде жүргүзүлөт. Жабырлануучу өлүп калган учурда же жаш курагына байланыштуу жарамсыз болсо, же денсоолугуна байланыштуу кылмыш-жаза сот өндүрүшүндө өз эркин билдире албаса, анын эрезеге жеткен жакын туугандарынын биринин КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган тартипте кылмыш-жаза иши боюнча күнөөлөнүүчүнүн артынан түшүүгө, ал эми жекече А. иши боюнча тийешелүү жакка каршы А. талабын сунуштоого жана аны колдоого акысы бар. А. жабырлануучунун даттануусу боюнча гана козголуп, тараптардын өзара элдешүүсүнөн кийин токтотулат. Элдешүү өкүм мыйзамдуу күчүнө киргенге чейин болууга тийиш. Жабырлануучу же анын мураскору сот өндүрүшүнүн кайсы маалында болбосун өз А-сунан баштарта алат. КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган учурларда, жабырлануучунун тутунган көзкарашына карабастан, прокурор жекече-жарыя А. иши боюнча кылмыш-жаза ишин козгой берүүгө акылуу. Прокурордун айыптоодон баштартышы жабырлануучунун колдоо укугунан ажыратпайт. == Колдонулган адабияттар ==
Жүрүм-турум
Жүрүм-турум – белгилүү бир моралдык ченемдер менен чектелген жорук-жосундардын жана кыймыл-аракеттердин системасы.
Жүрүм-турум коомдук жагдай-шарттардын таасиринде калыпка салынат. Жүрүм-турум адамдын мүнөз, темперамент, каалоо, ой-пикир, көркөм сезим сыяктуу касиеттеринин айлана-чөйрө менен байланышынан пайда болуп, өсүп-өөрчүйт.
Бул термин илимде айбанга карата да колдонулат. Бирок, илим адамдын Жүрүм-турум айбандыкынан келип чыккан деген эски көз карашты төгүндөйт. Айбан айлана-чөйрөгө ылайыкташат, байырлашат, ал эми адам болсо ага акыл-эс менен (аң-сезимдүү) мамиле кылат, өз таасирин тийгизет, аны өз мүдөөсү үчүн пайдаланат, анын дүйнө мамилесинде белгилүү бир максат болот.
Психология илиминдеги бихевиоризм багыты адам менен айбандын ушундай айырмасы барын жокко чыгарат, жеке адам дүйнөсүн аңдап билүүгө, адамдын ички сырын түшүнүүгө болбой турганын ырастайт.
Аэд
Аэд (грек – ырчы ) – Байыркы Грецияда б.з.ч. 8-7-кылымдарда эпикалык ыр чыгарган жана эл алдында  аткарган ырчы Рапсоддон айырмаланып, алар өз вариаттарын, менчик  чыгармаларын жаттап албастан, өзүнчө токуп айткан.
Адабият:
Шериев Ж., Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
Эмиссиялык баалуу кагаз
Эмиссиялык баалуу кагаз – бир эле учурда төмөндөгү белгилер аркылуу мүнөздөлгөн баардык баалуу кагаздар: КР мыйзамдарында белгиленген тариз менен тартиптерди сактоо менен, күбөлөндүрүүгө, жол берүүгө, сөзсүз түрдө аткарылууга жатуучу мүлктүк жана мүлктүк эмес укуктардын жыйындысын бекитет; чыгарылуу менен жайгаштырылат; баалуу кагазга ээ болуу убактысына карабастан, бир чыгарылыштын ичиндеги укуктарды ишке ашыруунун бирдей көлөмү менен мөөнөтүнө эгедер.
Саури-Яга
Саури-Яга — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Уса дарыясынын оң жээгинен 55 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Кичи Чернава (дарыя)
Кичи Чернава — Орусиядагы дарыя. Орлов облусу, Липецк облусу, Курск облусу, Воронеж облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Чернава дарыясынын сол жээгинен 28 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Саури-Яга
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кичи Чернава (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Дон бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сосна дарыясы. Дарыянын айрыгы — Хоперге кошулган куймасына чейинки Дон куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Дон (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Лазариха (дарыя)
Лазариха — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу, Курган облусу, Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ик дарыясынын сол жээгинен 68 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 31 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — РФ менен Казакстан Республикасы чек арасынын аягына чейин Чоң Уват көлүн кошпогондо Чоң Уват Суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Ишим (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү), дарыя бассейни — Иртыш.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Орток-тоо
Орток-тоо, Кара-Тоо — топоним. Манас кытай-калмактар башта басып алган ата журту Ала-Тоону бошоткондо, анын колунун Мунаркан баш болгон бөлүгү Тарлаң жайсаң баштаган душман менен О.-Т-до беттешип, аны жеңген (Сагымбай Орозбаков, КФ. 576-инв., 530-б.). Бул окуянын өткөн жерин Кочкор өрөөнүнүн түндүгүндөгү О.-Т. менен байланыштырууга болот.
Айыптоо (күнөөлөө) корутундусу
Айыптоо (күнөөлөө) корутундусу – аныкталган кылмыш жагдайы баяндалып, чогултулган далилдер талдануучу жана алардын негизинде айыпталып жаткан жакты сотко өткөрүп берүүгө далилдердин жетиштүүлүгү жөнүндөгү тергөөчүнүн (алгачкы тергөө органы) жыйынтыгы чыгарыла турган алдынала тергөөнүн аягында жүргүзүлүүчү процесстик документ.
Бакирова, Гүлназ Өмүрбековна
Гүлназ Өмүрбековна Бакирова – кыргыздын заманбап журналист айымы. Адабий аты – Гүлназ Бакир кызы.
Кыскача өмүр таржымакалы
Гүлназ Өмүрбековна Бакирова 1987-жылы 30-июлда Кыргызстандын ордосу Бишкек шаарында туулган. Улуту кыргыз.
1993-2004-жылдары Кыргызстандын Ош облусунун Ноокат шаарындагы Н.К.Крупская атындагы орто мектепте кыргыз тилиндеги класста окуган.
2004-2005-жылдары Бишкек Гуманитардык университетинде славян таануу жана журналистика факультетинде лингвистика бөлүмүндө таалим алган.
2005-2009-жылдары Бишкектеги Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук университетинде журналистика факультетинде окуган.
2012-жылы Кыргыз Улуттук университетинин Кошумча билим берүү башкармалыгында экинчи жогорку билимин экономика тармагында алган.
2007-жылдын февраль айынан (Бирдин айынан) тартып КТРКнын алдындагы Кыргыз радиосунун үчүнчү каналы – “Миң кыял ФМ” радиосунда журналист, ди-жей болуп эмгектенип келет.
Угармандар үчүн ал “Гүлназ Бакир кызы” деген адабий аты менен таанымал.
Кыргыз (мыкты), орус, англис тилдерин билет.
Адабий чыгармачылыгы
“Сагындым” деген ырдын текстин Бекчоро экөө чогуу жазган.
Сөзү: Бекчоро, Гүлназ Бакир кызы Обону: Аман Бежибаев, Бекчоро
Бир күндө көрбөй калсам жаныңдан, Эстеп сагынам. Сени ойлоп жүрө берем зарыгам, Сүйүүм багынан. Жүрөгүмдөн сени эстеп, сени ойлоп, жан эркем, Сагынычка малынып, жүрө берем күндө сени эстеп.
Кайырма: Көрбөй калсам сагынамын мен сени, Сары оору жүрөк күндө эстеди. Элесиң эч бир оюмдан кетпеди кайра, Жаңы ачылган гүлдөн жытың искеймин. Жолугам деп жол караймын, тиктеймин, Эркелеген шыңгыр күлкүң издеймин кайра.
Жанашып сени менен басканда учам асманга, Жашоомдун жарык күнү сен болдуң бул ааламда. Жүрөгүмдөн сени эстеп, сени ойлоп жан эркем, Сагынычка малынып, жүрө берем күндө сени эстеп.
Кайырма: Көрбөй калсам сагынамын мен сени, Сары оору жүрөк күндө эстеди. Элесиң эч бир оюмдан кетпеди кайра, Жаңы ачылган гүлдөн жытың искеймин, Жолугам деп жол караймын, тиктеймин. Эркелеген шыңгыр күлкүң издеймин кайра.
Карап күлсөм да, кабак түйсөм да, Сага гана мен байланам. Жүрөгүмдөсүң дайым, сени сагынам, Жүрчү жанымда дайым сен.
Идиакант сымалдуулар
Идиакант сымалдуулар (лат. Idiacanthinae) —  океан балыктарынын бир тукуму, буларга идиаканттар уруусу (лат. Idiacanthus) жана анын төмөнкү түрлөрү кирет: кадимки идиакант (I. fasciola), кара идиакант (I. niger).