cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Скифтер
Скифтер – б.з.ч. 7–3-кылымда түндүк Кара деңиз боюнда жашаган, иран тилинде сүйлөгөн байыркы уруулар. Скифтердин руханий жана материалдык маданияты сармат, массагет жана сак урууларына жакын. Скифтер Кара деңиздин түндүгүнөн киммерийлерди сүрүп чыгарып Мидияны, Сирияны, Палестина-ны басып алышат. Б.з.ч. 6-кылымдын башында скифтерди Алдыңкы Азиядан мидиялыктар сүрүп чыгышат. Скифтер Түндүк Кавказды, Крымды жана Дунай менен Дондун арасындагы талааларды мекендешет. Скифтер бир нече ири урууларга бөлүнгөн. Геродоттун маалыматы боюнча, Днепр менен Дондун аралыгында падыша скифтер, Днепрдин төмөнкү агымынын оң жээгинде, Крым талааларында көчмөн скифтер, Ингул менен Днепрдин арасында көчмөндөр менен аралаш дыйкан скифтер жашашкан. Түштүк Буг бойлорунда, Ольвия шаарына жакын жерде каллипиддер же эллин скифтер, алардан түндүгүрөөктө алазондор мекендеген. Кара деңиздин түндүгүндөгү кул ээлөөчүлүк мамлекеттер менен болгон карым-катнаш, мал, дан, тери жана кулдарды сатуу скиф коомунда таптардын пайда болушуна алып келген. Скифтерде уруу союздары түзүлүп, башында падыша турган кул ээлөөчүлүк мамлекетке айланган. Падыша бийлиги ыйык эсептелген жана мураска калтырылган. Бирок анын бийлиги бирикменин кеңеши жана элдик жыйын менен чектелген. Аскер ак сөөктөрү, чоролор жана дин кызматчылары бөлүнүп чыккан. Б.з.ч. 512-жылы Дарий I менен согушуу скифтер дин саясий жактан биригүүсүнө түрткү болду. Б.з.ч. 5–4-кылым Атей башка падышаларды четтетип, бийликти өзү ээлеген. Б.з.ч. 4-кылымдын 40-жылдарында ал Азов деңизинен тартып Дунайга чейинки скифтерди бириктирген. Скифтер жашаган мезгилге тиешелүү археологиялык эстеликтер Кыргызстандын аймагында да кездешет. Мис. алсак, Ивановкадан, Акбешимдин жанынан (Чүй өрөөнү), Акөлөңдөн (Ысык-Көл), Чийимташтан (Талас), Саймалыташтан (Ош) табылган. Бул көрүстөндөрдөн жез, алтын, күмүш жасалган идиш-аяктар, карапалар, ар түрдүү кооздук буюмдары табылган. Сскифтердин кол өнөрчүлүктө, дыйканчылыкта, аскер ишиндеги жетишкендиктери жергиликтүү элдин тарыхына, маданиятына чоң таасир тийгизген. Скифтердин искусствосу Борбордук Азияда жашаган элдердин көркөм өнөр маданиятындагы ажайып өнөрлөрдүн бири. Көптөгөн буюмдар айбанаттар стилинде өтө кызыктуу жасалган. Айбанаттардын (бугу, багыш, тоо теке, куштар) сөлөкөттөрү жана алардын кармашып жаткан учурлары да чагылдырылган. Сүрөттөр алтындан, күмүштөн, темирден жана колодон түрдүү ыкмалар менен жасалып, алардын башаты тотемдик түшүнүктөр аркылуу башталат. Скифтер доорунда жоокерлерге арналган таш балбалдар да өкүм сүргөн.
Кварц сааты
Кварц сааты – сааттын жүрүшү кварц генераторунун термелүүсү менен аныкталып, убакытты так эсептөөчү курал.
Убакытты эсептөөнүн тактыгы кварц генераторунун термелүү жыштыгынын туруктуулугуна жана анын сапаттуулугуна көзкаранды. Кварц сааттарда генератордон башка термелүү жыштыгын өзгөрткүч, синхрондуу кыймылдаткыч жана так убакыттын сигналын берүүчү тиймектүү түзүлүштөр бар. Кичине өлчөмдөгү батарея менен иштейт, циферблаттын милдетин суюк кристалл аткарат.
Кол кварц саатынын кээ бир моделинде секундомери, ойготкучу жана календары бар. Кварц саатынын жардамы менен убакыттын интервалын 10 – 10 тактыкка чейин өлчөөгө болот.
Физика: Энциклопедиялык окуу куралы
Кварц сааттары ⎯ кварц генераторунун термелиши менен аныкталган, убакытты так өлчөөгө мүмкүндүк берүүчү аспап.
Убакытты өлчөө тактыгы кварц резонаторунун термелүү жыштыгынын туруктуулугуна жана анын сапатына шартталган. Кварц резонаторунун ω жыштыгы температурага көзкаранды болгондуктан (10 С ге туура келүүчү сезгичтиги Δω⁄ω≤10-8), аны 0,0010С тактыкка чейинки туруктуу температурада кармалып турган термостатка жайгаштырышат. Кварц сааттары кварц генераторунан сырткары, термелүү жыштыгын өзгөртүүчү (жыштыкты бөлүштүрүүчү жана көбөйтүүчү), синхрондук кыймылдаткычтан, кыймылга келүүчү саат жебесинен (же сандык эсептөөчү түзүлүш) жана так убакыт сигналдарын берүүчү контакттык түзүлүштөн турат. Кварц сааттары негизинен өлчөө иштери үчүн колдонулуучу стандарттык жыштыктардын жыйындысы менен жабдылган.
Турмуштук Кварц сааттарында кварц резонаторунун термелүүсү сандык эсептөө түзүлүшүн башкаруучу сигналдарды иштеп чыгуучу микросхема аркылуу ишке ашырылат. Азыктануу кичине көлөмдүү батареялар аркылуу ишке ашат, циферблат негизинен суюк кристаллдардан турат. Кол Кварц сааттарынын айрым моделдери секунданын режиминде же будилңник режиминде иштешет жана календарь менен камсыздалат.
Паркинсонизм
Паркинсонизм — адатта белгисиз себептер менен мээ кыртышындагы клеткалардын акырындап жансыздануусунан (паркинсон оорусу), мээ сезгенүүдөн (энцефалит), мээ кан тамырынын атеросклерозунан, ис уруудан же марганец менен уулангандан, резерпин жана башка узак убакыт баш аламан ичүүдөн болот.
Оору тууралуу
Бул ооруда оорулуунун муундары бүгүлбөй, жай кыймылдайт, булчуңу тырышат, денеси калтырайт. Май бөлүп чыгаруучу бездердин функциясы күчөйт, адам терчил болот. Кээде капысынан эле жүрөк тез согот, бет кызарат, оорулуу тердеп, чабалактайт. Оорулуу алдыга жүткүнүп, башы ийнине тартылып, колдорун чыканак муундарынан бүгүп турат, бет көрүнүшү бейкапар тартат, көздөрү ирмелбей, алысты карап тургансыйт. Оозу саал ачылып, шилекейи куюлат. Бүткөн бою түйүлүп, жай, олдоксон кыймылдайт. Башын жаздыкка тийгизбей жатат, колдорун шилтебей басат, ордунан жылгандан кийин боюн токтото албай, көмөлөнүп кетүүсү мүмкүн, эгер бурулса, тең салмагын жоготуп, капталына кулайт. Акырын, бир калыпта, түшүнүксүз сүйлөйт. Кээде көзү аңтарылып, карышат. Дененин калчылдаганы жана башка көрүнүштөр уктаганда жоголот да, ойгонгондо кайра башталат. Оорулуу жагымдуу музыка укканда, жактырган адамын көргөндө кыймылы оңоло түшөт. Тынч отурганда калтыроосу күчөйт, кыймылдап жүргөндө азаят, толкунданганда, кайгырганда да күчөйт. Алар тынчтыкты жактырат. Күндүз зорго кыймылдап жүргөн оорулуу түн кирип айлана жымжырт болгон кезде эркин кыймылдап жүрө алат. Эгер тынчтык бир аз бузулса, оору кармайт. Бул оору адамдын психикасына да таасир тийгизет. Оорулуунун айлана-чөйрөгө болгон кызыкчылыгы жоголуп, тууган-туушкандарына каралашпай, кээде өзүн өзү өлтүрүүгө да барат. Алар өжөр, таарынчаак келишет. Мындай оорулууларды жеңил гимнастикалык көнүгүүлөрдү жасоо, машыктыруу, өзүн тейлөөгө үйрөтүү пайдалуу.
Дарылоо
Дарылоо врачтын көзөмөлүндө жүргүзүлөт. Паркинсонизм менен жабыркагандар мүнөздөп тамактанууга тийиш. Ооруну дары, кээде хирургиялык жол менен дарылайт.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Божнурдиндиктер
Божнурдиндиктер (өздөрүн түрктөр, түрк божнурдиндер деп аташат) Ирандын батышындагы Хорасан провинциясында жашаган этностук топ. Жалпы саны 20 миң адам. Божнурдин-перс тилинде сүйлөшөт. Ислам динин (шииттер) тутушат. Божнурдиндиктердин маданияты Ирандагы түрк элдеринен, өзгөчө азербайжандардан эч айырмаланбайт.
Көбүксуу туз кени
Көбүксуу туз кени Нарын облусунун Жумгал районунда, Саргамыш кыштагынан 8 км түштүк тарапта, деңиз деңгээлинен 1200–1500 м бийиктикте. Геол. издөө иши 1973-ж. жүргүзүлгөн. Таш-Көмүр мезгилинде пайда болгон туздуу катмардын ичинде калыңдыгы 19,8–22,1 м, узундугу 800–900 м болгон, курамында галит минералы бар кабат изилденген. Кабатта чопо, кум жана шагылдын өлчөмдөрүнө жараша хлордуу натрийдин өлчөмү 35,79–56,1%тен 69,98–71,45%ке чейин өзгөрөт. Малга тоют туз катары пайдаланса болот. Запасы С2 категориясы боюнча 300 миң т.
Адеп-ахлактуулук
Адеп-ахлактуулук (орус. Нравственность) – коомдук турмуштун, коомдун өнүгүшүнүн жана тарыхый прогресстин эң маанилүү жана маңыздуу факторлорунун бири, мораль.
Коомдун мүчөлөрүнүн сезимдеринин, умтулууларынын жана кыймыл-аракеттеринин башка адамдардын сезимдери, умтулуулары жана кыймыл-аракеттери, алардын жана бүтүндөй коомдун кызыкчылыктары жана баалуулуктары менен өз ыктыярдуу шайкеш келүүсү аркылуу аныкталат. Ыктыярдуулук жана көпчүлүк менен макул болуу Адеп-ахлактуулуктан бардык кубулуштарына мүнөздүү белгилер. И. Канттын пикири боюнча, Адеп-ахлактуулуктуу сезим «жалпы эрктен белгилүү бир деңгээлде көз каранды жеке эрк» болуп эсептелет. Адеп-ахлактуулуктун маңызы этиканын предмети болуп саналат.
Кашмир маселеси
Кашмир маселеси - Пакистан менен Индиянын мамилесине көп жылдар бою таасир берген, БУУнун да катыштыгы бар саясий олуттуу көйгөй. Пакистан жана Индиянын ортосунда дал ушул себептен улам согуш чыккан (1947-1965). Ал эми 3-согуш болсо 1971-жыл Бангладеш себебинен улам болгон жана Кашмирде кайрадан келишпестиктер башталган. Англиялыктардын Пакистан менен Индияга көз карандысыздыгын берерде бул эки өлкөнүн түндүгүндөгү тоолорунда Инд дарыясынын башаты чыккан түшүмдүү чоң капчыгай болгон. 4 миллиондук Кашмир калкынын 90% мусулман дининдегилер болчу. 1974-жылы башкаруучусу Хинду болгон жана Индия менен биригүүгө чечим чыгарган. Пакистан бул аймактын мусулман калктуу болгондугунан улам бул чечимге каршы болгон жана Индия менен согуша баштаган. БУУнун кийлигишүүсү менен тагдырын чечүү үчүн Кашмирде эл шайлоосу чечими кабыл алынган. Пикир келишпестиктер болуп турган маалда Пакистан Кашмирдин бир бөлүгүн алган болчу жана ал жак Азат Кашмир деп аталган. Бирок калктуу жана түшүмдүү жерлери Индияга калган. БУУнун түрдүү чечим жана чакырыктарына карабастан Индия шайлоону өткөргөн эмес. 1957-жылы Кашмирди өзүнө кошуп алган. 1963-жылы Пакистан менен Индиянын ортосундагы эки өлкөнүн түшүмдүү жери болгон Пенжабды сугарган Инд дарыясынын колдонулушу жана бөлүштүрүлүүсү тууралуу «Инд суусу жөнүндө келишим» түзүлгөн. Бирок кашмирликтердин Пакистанга кошулуу арзуусу жана аркеттери улана берди. Шайлоонун болбогондугу жана Кашмир мусулмандарын басынтуу 1965-жылы эки өлкөнүн ортосундагы согуштун кайрадан башталышына түрткү болду. Тилекке каршы, дагы эле натыйжалуу болгон жок. Бирок Кашмир маселесинин чечилбей калышы жана 1971- жылы Чыгыш Пакистандагы болгон окуялар Пакистан-Индия согушунун үчүнчү жолу тутанышына себепкер болду. Индия Россиянын колдоосу астында Чыгыш Пакистандын батыштан бөлүнүп, Бангладеш аттуу башка бир мамлекет болуп курулушуна жардам берди. Кашмир маселесинин чечилбей калышы бул эки өлкөнүн ортосунда келишпеген жана чечилбеген маселе бойдон кала берди
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Крестүү данчыл коңуз
Крестүү данчыл коңуз (лат. Anomala agricola) — дан жечү коңуздардын бир майда түрү.
Бибахтино (Иглин району, Башкыртстан)
Бибахтино — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Турбаслин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 174 киши. Почта индекси — 452414, ОКАТО коду — 80228860004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Деканов Даниил Тихонович
Деканов Даниил Тихонович (1881–1934) – Кыргызстанга Совет бийлигин орнотууга активдүү катышкан жумушчу – шахтёр. Жумушчулар арасында революциялык үгүт жүргүзгөнү үчүн 1910-ж. Донбасстан Түркстанга сүргүнгө айдалган. 1917-жылдын март айында Сүлүктү жумушчу депутаттар советинин председатели, ошондой эле Самарканд облусунда Совет бийлигин орнотуудагы жетекчилердин бири, Советтердин бүткүл россиялык 2-съездине (октябрь – ноябрь, 1917) делегат болуп катышкан. Өмүрүнүн акырына чейин партиялык кызматтарда иштеген.
Периште
Периште — кудайдын элчиси (ангел). 1) ислам ж. б. диний мифологияларда кудай менен адамды байланыштыруучу керемет жандар (Жебирейил, Микаил, Исрафил, Азирейил ж. б.); 2) сулуулук менен тазалыктын белгиси. «Манаста» кездешүүчү мифтик түшүнүк. Кыргыз тилинде бериште деген формада да айтылат. Эпосто ушул мааниде колдонулат. Мисалы, «Умай эне — бериште, Урду келип баланы» («Манас», 1. М., 1984, 45), — деп эскерилет. "П" сөзү кыргыздарга иран тилинен Орто Азия чөйрөсүндө кирген.
Can You Feel the Love Tonight
Can You Feel the Love Tonight (кырг. Бул түнү cүйүүнү сезесиңби) - 1994-жылы Дисней студиясында чыккан толук метраждык "Арстан падыша" мультфильминдеги сингл. Сөзүн Тим Райс, обонун Элтон Жон жазган. Продюсер Дон Хан, режиссерлор Роб Минкофф жана Рожер Аллерсондор ырды "Бул мультфильмдеги эң укмуштуу окуя" деп сыпатташкан.
Ыр британ чартында 14-орунду ээлеп, анык хит болгон, бирок Billboard Hot 100 чартында 4-орунду ээлеп, чоңураак ийгиликке АКШда жеткен. Сингл Францияда да көпчүлүктү маашыркаткан.
Зеленка (Мала куймасы)
Зелёнка — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Мала дарыясынын сол жээгинен 52 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ашкабактар тукуму
Кыргызстанда 15 түрү кездешет, көпчүлүгү - эгилме. Ашкабактар тукумундагы өсүмдүктөрдүн дээрлик баары чарбачылыкта мааниси чоң. Айрымдары дарылыкка, кооздукка жана тоют катары колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Кочкор району
Кочкор шаары - Нарын облусунун түндүк-чыгышында жайгашкан шаар. Административдик борбору Кочкор айылы. 2016-жылдын сентябрь айынан баштап шаарда маалымат жана жарнамалык басылма — Кочкор.info гезити чыгат.
Калкы
2009-жылдагы Кыргызстандагы эл каттоонун маалыматтарына ылайык, Кочкор районунда 58247 адам жашайт, анын ичинен кыргыздар 57582 адам (98,8%), дуңгандар 299 адам (0,5%), өзбектер 146 адам (0,3%), анын арасында орустар да бар
Администрациялык бөлүнүшү
Райондо 11 айыл аймагы жана алардын курамына кирген 35 айыл бар :
Каучуктуу өсүмдүктөр
Каучуктуу өсүмдүктөр – айрым органдары жана ткандары каучук пайда кылып, аны топтоочу өсүмдүктөр (гевея, көк сагыз жана башка). Каучуктуу өсүмдүктөрдүн ар кандай тукумдарга кирген 1500дөн ашык түрү белгилүү, бирок азы гана өнөр жайда керектелет. Каучуктуу өсүмдүктөр каучук топтолуучу ткандарына карата латекстик (каучук сүт ширесинде), хлоренхималык (өркүн менен жалбырактын жашыл тканында) жана паренхималык (сабак, тамырында) болуп бөлүнөт. Булардын ичинен латекстүү дарактарда (гевеяда) каучук өтө көп, оңой алынат, ал дүйнөдөгү алынуучу каучуктун 95%ин берет. Калган 5%и башка тропик дарактарынан (сапиум, маннок, фикус, кастилла жана башка) алынат. Латекстик каучуктуу өсүмдүктөр (тоо сагыз, көк сагыз жана башка) мелүүн алкакта, КМШ өлкөлөрүндө өсөт.
Каутский Карл
Каутский Карл, Карл Иоганн (16. 10. 1854, Прага – 17. 10. 1938, Амстердам) – германиялык социал-демократиянын жана 2-Интернационалдын жетекчилеринин бири, тарыхчы, экономист, философ, публицист. 1874–79-жылдары Вена университетинде тарых, философия, экономика жана юриспруденцияны окуган. 1875-жылы Австрия социал-демократиялык жумушчу партиясына кирген. 1880–82-жылдары Цюрихте иштеп жүргөндө Э. Бернштейн менен достошкон. 1881-жылы Лондондон К. Маркс жана Ф. Энгельс менен таанышып, революциялык марксизм позициясына өткөн. 1883–1917-жылдары Германия социал-демократиялык партиясынын жана 2-Интернационалдын теориялык органы – «Die Neue Zeit» журналынын редактору. 1885-жылдан Лондондо жашап, 1890-жылы Германияга кайткан. 1880–90-жылдары «Карл Маркстын экономикалык окуусу» (1887), «Томас Мор жана анын утопиясы» (1888) жана башка эмгектеринде Маркс менен Энгельстин саясий, экономикалык, социологиялык жана философиялык идеяларын системалаштырган. 1891-жылы өзү иштеп чыккан Германия социал-демократиялык партиясынын программасынын негизинде «Эрфрут программа- сына комментарийлер» (1892) жарык көргөн. 20-кылымдын башында Каутский Россия жана башка Чыгыш Европа өлкөлөрүндөгү революциялык кыймылдын өнүгүшүн анализдөөчү эмгектерди жараткан. «Славяндар жана революция» макаласында (1902-жылы. «Искра» гезитине басылган) дүйнөлүк пролетардык революциянын өнүгүшү үчүн славян дүйнөсүндөгү революциялык окуяларды чагылдырган. Орус пролетариатынын революциячылдыгы Батыш Европа үчүн үлгү деп баса белгилеген. Каутский 1905–07-жылдары Россия- дагы революцияны кубаттап, «Россиядагы дыйкандар жана революция» (1905, орус тилинде), «Кыймылдаткыч күчтөр жана орус революциясынын перспективалары» (1907, орус тилинде) жана башка китепчелерди даярдаган. Кийинки мезгилдерде Каутский социал-демократия бийликке революциялык жол менен эмес, парламенттик демократиянын механизмдери аркылуу келиш керек деген оюн билдирген. 1914-жылы Каутский азыркы капитализмдин ультраимперпализм теориясын иштеп чыккан. Ал теория боюнча В. И. Ленин жана солчул социал-демократиянын өкүлдөрү иштеп чыккан империализм - бул капитализмдин өнүгүшүнүн акыркы баскычы деген тезисин жокко чыгарып, дүйнөлүк согуштун башталышында Каутский улутчул позициядагы германиялык өкмөттүн өкүлдөрүнө каршы чыгын, Германия көз каранды эмес социал-демократиялык партиясынын лидерлеринен болгон. Россиядагы Октябрь революциясын (1917) кабыл алган, большевиктердин саясаты демократия менен социализмдин идеяларына татыктуу эмес деп эсептеген [«Пролетариат диктатурасы», «Терроризм жана коммунизм», орус тилине 1919-жылы которулган]. Германиядагы Ноябрь революциясы (1918) мезгилинде немец социал-демократиясынын оппортунисттик багытын колдогон. 1922-жылы Германия социал-демократиялык партиясына кайра кирген. 1920–30-жылдары марксисттик философия менен социологиянын өнүгүшү тууралуу эмгектерин жазган ( «Үй-бүлө жана никенин пайда болушу», «Христианчылыктын келип чыгышы», «Тарыхты материалисттик түшүнүү» 1–2-т.). 1938-жылы Австрия аншлюсунан кийин Каутский Чехословакияга, андан ары Нидерландга кеткен.
Советтер Союзунун баатырлары
СССР БАКтын 1934-жылы 16-апрелдеги токтому менен бекитилген. Наам СССР Жогорку Советинин Президиуму тарабынан ыйгарылган жана Советтер Союзунун Баатырларына Ленин ордени, «Алтын Жылдыз» медалы жана СССР Жогорку Советинин Президиумунун грамотасы тапшырылган. Кыргызстандагы Советтер Союзунун Баатырлары :
* Азимов Розы
Владимир Власов
Власов Владимир Александрович [25 (7). 12 (1). 1902 (03), Россия империясы, Москва шаары – 7. 9. 1986, СССР, ошол эле жер] композитор, кыргыздын профессионалдык музыкасын түзүүчүлңрдүн бири, Кыргыз ССР эл артисти (1946), РСФСРдин искусствого эмгек сиңирген ишмери (1947), Кыргыз ССР Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1970). П. Чайковский атындагы мамлекеттик консерваториянын скрипка классын бүтүргөн (1928). Москванын музыкалык окуу жайларында музыка теориясы жана скрипкада ойноо боюнча сабак берген. 1926–36-жылдары МХАТта дирижёр болуп иштеп, Кыргызстанга 1936-ж. келген. 1936-42-жылдары Кыргыз мамлекеттик музыкалык драма театрынын көркөм жетекчиси, 1943-49-жылдары Москва мамлекеттик филармониясынын директору жана көркөм жетекчиси болуп иштеген. 1932-жылдан СССР композиторлор союзунун мүчөсү. Композиторлор А. Малдыбаев, В. Фере менен бирге «Манас», «Токтогул», «Көл боюнда», «Патриоттор», «Эл уулу», В. Фере менен «Михаил Фрунзе», «Айчүрөк» операларын, «Алтын кыз», «Ажал ордуна» (А. Малдыбаев, В. Фере менен бирге) музыкалык драмаларын, «Анар», «Селкинчек» (экөө тең В. Фере менен), «Шурале», «Ала-Тоодогу жаз», «Асел» ж. б. балеттерин жазган. «Токтогул» симфониялык поэмасын (1958), «Румын рапсодиясын» (1955), «Майрамдык увертюраны» (1957), «Акын Ленинди ырдайт» (1957) кантатасын, «Үч булбулдар кайдасыңар» (А. Малдыбаев менен бирге), «Бакыт», «Бир тууган айылда» деген ораторияларды, «Бакыт жөнүндө баян», «Колхоздогу той», «Кош, Гүлсары», «Менин Кыргызстаным» аттуу ода-кантаталарды (А. Малдыбаев, В. Фере менен бирге), көптөгөн камералык-аспаптык чыгармаларды, ырларды, романстарды, хорлорду жазган. Ал кыргыз элинин профессионалдык музыкасынын түптөлүшүнө, калыптанышына, өсүшүнө өзгөчө салым кошкон. В. А. Власов эки Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Ак-Башат (Москва району)
Ак-Башат (Ак-Башат) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Москва районундагы айыл. Ак-Суу айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 788 киши.
Девон мезгили
Девон мезгили (системасы), девон – палеозой заманынын ортосундагы геологиялык мезгил; жер кыртышындагы тоо тек катмарларынын палеозой тобундагы системасы. Силур мезгилинен (системасынан) кийин, таш көмүр мезгилинен (системасынан) мурда турат. 1839-ж. англиялык геологдор Р. Мурчисон жана А. Седжвик Улуу Британиянын Девоншир графтыгынын аймагында өз алдынча системага бөлүп, аны ошол графтыктын аты менен атаган. Девон мезгили 410 млн жыл мурда башталып, узактыгы 60 млн жылга жакын созулган. Анда пайда болгон тоотек катмарлары 3 бөлүмгө (астыңкы, ортоңку жана үстүңкү), 7 яруска ажыратылган, алардын астынкы 3 ярусу азырынча толук аныктала элек. Девон мезгилинин башталышында мурда болуп өткөн каледон тектон бүктөлүүлөрүнүн таасиринен жер бетинин көп бөлүгү көтөрүлүп, деңиздер тартыла баштаган. Ал жерлерде байыркы кумдук чополордон түзүлгөн кызыл түстүү лагуна-континенттик чөкмөлөрдүн калың катмарлары пайда болгон. Девон мезгилинин ортосунда жана аяк ченинде платформалар менен геосинклиналдарда жер бети кайрадан чөгүп, суу каптай баштаган. Девон мезгилинде көпчүлүк жерде, айрыкча геосинклиналь аймактарда магманын сыртка атылып чыгышынан тоотектер түзүлгөн; айрым жерде галоген чөкмөлөрүнүн (доломит, гипс, ангидрит, таш туз жана башка) топтолуусу жүргөн. Девон мезгилинде жаныбарлар жана өсүмдүктөр дүйнөсү силур мезгилине караганда кескин өзгөрүүлөргө учураган. Жаныбарлардан брахиоподдор өтө өөрчүп, анын теребратулид, продуктид сыяктуу жаңы түрлөрү чыккан. Спирифериддер менен ринхонеллиддер кеңири тараган. Атрипиддер менен пентамериддер девондун аягында толук кырылып калган. Граптолиттер мезгилдин башталышында жашаган. Гониатиттер менен климениялар жаңыдан пайда болгон. Кораллдар болсо дагы эле чоң роль ойногон. Моллюскалар, мшанкалар, фораминифералар мурдагыдай эле жашоосун уланткан. Зор өлчөмдөгү рак сымалдардын өнүгүүсү күчөгөн. Омурткалуулардан баш сөөксүз жана азыркы балыктар өнүгүп, Девон мезгилинде чоң мааниге ээ болгон. Өсүмдүктөрдөн мезгилдин  аягында жок болгон псилофиттер, жаңыдан пайда болгон папоротник сымалдар, птеридоспермдер, плаундар жана кырк муундар кеңири таралган. Кен байлыктардан негизинен нефть менен газ, таш туз менен гипстин ири катмарлары, боксит, таш көмүр жана күйүүчү сланецтер, жездүү кумдуктар, темир-марганец жана коргошун кенташтары пайда болгон. Кыргызстанда деңиз түбүндө акиташ теги менен бирге химиялык чөкмөлөр түрүндө пайда болгон бир нече коргошун кени Девон мезгилинде полиметалл-карбонаттар формациясында жайгашкан.
Көкөмерен капчыгайы
Көкөмерен капчыгайы — Ички Теңир-Тоодо субмеридиан багытта жайгашкан антецеденттик капчыгай. Жумгал менен Суусамыр тоолорун бөлүп турат. Суусамыр жана Жумгал өрөөндөрүн байланыштырат. Узундугу 46 км, туурасы 40–120м (структуралык чуңкурларда 200 м. Капталынын бийиктиги 600–1450м, тиктиги 30–75°, кээде 80–85°. Баш жагында Сандык-Кишиней капчыгайы (капталы 40–45°) бар. Бул жерге тосмо куруу долбоорлонгон. Андан ылдый кененирээк Ойкайыңды (оң бети 38-40°), андан кийин шагыл-корум, боз граниттүү Бороондуу (Бообек), орто бөлүгүндө Кызылой тектон. өрөөнү, төмөнкү агымында кумдук жана акиташ тегин кескен Көк кайыңды (Курган), Ойтеректен өткөндөн кийин түштүк чыгышка бурулуп, кууштап, Жумгал өрөөнүнө чыккан жери Үч кумкүнгөй деп аталат. Мында туурасы 150–200 мге жетип, сол жагында палеогендин кызыл чополуу конгломераты бар. Капчыгайдын чарбалык мааниси чоң ; ГЭС каскаддарын курууга өтө ыңгайлуу.
Ашкал-Төпе
Ашкал-Төпе - коло доорундагы турак жай урандысы. Анжиян облусундагы Кара-Дарыя суусунун сол жээгинде. Аянты 320x400 м. Ашкал-Төпеден турак жай калдыгы, очок, ар кандай оймо-чийме түшүрүлүп сырдалган чопо идиш аяктар табылган. Калкынын негизги чарбачылыгы дыйканчылык болгон. Ашкал-Төпе эстеликтери чуст маданиятына таандык.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Саат
Саат – убакытты эсептөөчү курал.
Сааттын иштеши турактуу мезгилдүү процесстер: Жердин айланышы (Күн сааты), маятниктин (механикалык жана электр-магнит сааты), кварц пластинкасынын (кварц сааты), камертондун (камертон сааты) термелүүсү, атомдун бир энергия абалынан экинчи абалга өтүшү (кварц сааты) пайдаланылат.
Саатта убакытты эсептөө пайдаланылуучу процесстин мис., маятниктин термелүүсү мезгилдүү санын өлчөөгө келтирилет. Саат турмуш-тиричиликте колдонулуучу жана атайын арналыштагы саатка бөлүнөт. Өтө эле так сааттарга камертондуу (каталыгы ±0,1 сек), кварцтуу (10-7сек), атомдук (10-9 сек) сааттар кирет.
Эң алгачкы саат – Күн сааты. Ал б. з. ч. 2 миңинчи жылы пайда болгон. Азыркы механикалык саатты 1657-ж. Х. Гюйгенс жараткан. 20-к-дын 70-ж-дарынан электрондук саат кеңири тараган.
Колдонулган адабияттар
Ur
Асылбек Медетбеков
Медетбеков, Асылбек - акын, сынчы. Ленинполь районунун Кең-Арал айылында 1939-жылдын 29-июнунда туулган. 1957-жылы Чалдовар мектеп-интернатын, 1962-жылы КМУнун филология факультетин бүтүргөн. 1964-1967-жж. Кыргыз ССРинин ИАсынын Философия жана укук институтунун аспирантурасында окуган. Философия илимдеринин кандидаты (1971).
Эмгек жолун Тажик ССРинин Жерге-Тал районундагы К.Маркс атындагы сегиз жылдык мектепте кыргыз тили жана адабияты сабагы боюнча мугалим болуп иштөө менен баштаган. 1963-жылдан Чүй орто мектебинде, Талас облусундагы Киров районунун Чоң-Коргон орто мектебинде, 1969-жылдан Фрунзедеги Б.Бейшеналиева атындагы искусство институтунун марксисттик-лениндик философия кафедрасынын улук окутуучусу болуп, 1971-жылдан В.В.Маяковский атындагы Кыз-келиндер институтунун кафедрасында эмгектенген.
Ал тарабынан М.Жалилдин «Алтынчач» драмасы, Р.Гамзатовдун, А.Твардовскийдин, С.Маршактын ж.б. ырлары кыргыз тилине кото-рулган.
1987-жылдан СССР жазуучулар Союзунун мүчөсү.
Кыргыз тилинде
Анда да жаз болчу: Повесть жана аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1968. – 62 б.
Тууган жер: Ырлар, поэма, балладалар. – Ф.: Кыргызстан, 1970. – 111 б.
Жаштык жылдар: Лирикалык ыр жыйнак. – Ф.: Мектеп, 1972. – 79 б.
Асылдык проблемасы: Макалалар жыйнагы. – Ф.: Кыргызстан, 1978. – 104 б.
Жүрөк ырдайт: Ырлар жана поэмалар, балладалар. – Ф.: Кыргызстан, 1986. – 124 б.
Боз бармак "устаканасы"
Боз бармак «устаканасы» - Ысык-Көлдөгү эң байыркы археологиялык эстелик; төмөнкү палеолиттин ашель, мустье доорлоруна таандык. Балыкчы шаарына жакын жердеги Агөлөң кыштагынын чыгыш тарабындагы Боз бармак тектирчесиндеги жайгашкан таш курал жасоочу «устакана». Андан палеолитке таандык куралдар табылган. Археологдор В. Ранов, М. Юнусалиев, А. Деревянко, А. Зенин тарабынан изилденген. М. Юнусалиев бул эстеликти Саламат булак деп атоону сунуш кылган. К. Табалдиев.
Декларатив тили
Декларатив тили (Declarative markup Language, DML), жарыя тил – текст иштетүүдө текст бөлүктөрүн белгилөөчү жана калыптоочу коддор системасы. Бул тил тексттин бөлүктөрүн, мисалы, документти киргизүү, баштоо, автордун аты сыяктуу айрым фрагменттерин атайын белгилер менен белгилейт. Документтин бөлүгүн калыптоо программанын парсер (синтаксис анализдегич) деп аталган бөлүгүнө тапшырат, ал калыптанган документти чагылдырат жана документтин бул бөлүгүн белгилөө менен ага мүнөздүү көрүнүш берет. DMLдин эл аралык стандарты SGML (Standard Gene-raliяed Mаrkup Language) тилинин жалпыланган стандартынын негизинде түзүлөт. DML менен HTML (Гипертекст документтерин даярдоо тили) тилинин ариби, жайгашуусу, түсү жана башка көп болгондуктан, web-документтерди түзүүдө кеңири колдонулат. HTML документтин бөлүктөрүн белгилөөчү декларатив тили браузер тарабынан колдонулат жана чынында анын парсери болуп саналат.
Candle in the Wind 1997
"Candle in the Wind 1997" же "Goodbye England's Rose" - Элтон Жондун 1997-жылы каза болгон Диана канбийкеге арналган синглы. 1973-жылы Мэрилин Манрого арналган түп нуска версиянын кайра жасалганы.
Сингл дүйнө боюнча хит-параддардын сап башына чыккан. "Candle in the Wind 1997" 2007-жылы музыка тарыхындагы эң сатымдуу ыр катары Гиннес рекорддор китебине кирген.
Кафедра
Кафедра (грекче kathеdra – отургуч) – 1) Байыркы Грецияда жана Римде философтор жана чечендер чыгып сүйлөөчү бийик орун; 2) христиан чиркөөсүндө үгүт-насыят айтуу үчүн секиче; 3) Таатибадат кылуу учурунда епископ отуруучу орундук; 4) лекция, доклад жана башка окулуучу бийик орун; 5) жогорку окуу жайларда бир же бир нече илим боюнча окутуу, методикалык жана илимий-изилдөө иштери, илимий-педагогикалык кадрларды даярдоо жана башка маселелер жагынан баш кошкон профессорлор жана окутуучулар бирикмеси. Кафедраны негизинен профессор, илимдеринин доктору башкарат. Кыргызстандын жогорку окуу жайларында түрдүү кафедралар иштейт.
Бакен Кыдыкеева
Бакен Кыдыкеева (1923 — 1993) — советтик жана кыргыз театр жана кино актрисасы. СССР эл артисти (1970).
Кыскача өмүрбаяны
1923-жылы 20-октыбрьда Төкөлдөш айылында (учурда Бишкек шаары) туулган.
Орто мектепти 7-класска чейин окуп, окуусун 1936-жылы Фрунзе шаарындагы Кыргызстан жаш көрүүчүлөр театрында (учурда Б.Кыдыкеева атындагы жаштар жана жаш көрүүчүлөр мимлекеттик театры) уланткан
Бакен Кыдыкееванын атасы, анын театралдык окуусуна каршы болгондугуна байланыштуу, ал 14 жашында театрды таштоого мажбур болот. Театрга келип, кетүүгө арыз жазаар күнү, театрдын режиссеру А. Самарин-Волжский Бакен Кыдыкееванын эмне жумуш келгенин ойго албай, Лопе де Веганын «Овечий источник» спектаклына башкы каарман Лауренсиянын ролун берет. Бакен Кыдыкеева, арыз жазуу үчүн келгенин айта албай рольдон баш тартпай аны алат. Атасынын каарынан коркуп, бир нече күн үйүнө келген эмес. Спектакльдын үчүнчү күнүндө Бакен Кыдыкеева үйүнө келгенде, эшик алдында гезит окуп жаткан атасын көрөт. Атасы Бакен Кыдыкееванын жанына басып келип - "Бакен, бул жерде жазылып жүрөт: Бакен Кыдыкеева «Овечий источник» спектаклында башкы каармандын ролун мыкты аткарды" - деп, бул сенсинби?" Бакен Кыдыкеева корккондугунан башын ийкегенде, атасы чекесинен сүйүп, анын эң биринчи күйөрманы болуп калат.
1941-1944-жылдары Пржевальск жана Нарын шаарынын областтык театрларынын актрисасы, 1944-жылдан баштап Кыргыз академиялык драма театрынын актрисасы болуп эмгектенет.
Бакен Кыдыкеева өз таланты менен кыргыз сахнасын багынтып, кино жаатында да ролдорду аткарган. Анын чыгармачылык биографиясында жүздөн ашык театр жана кино ролдору бар. Аны "алгачкы" деп аташкан, анткени Бакен Кыдыкеева алгачкылардан болуп х шекспирдеги айымдардын ролдорун жана башка дүйнөлүк пьесалардын авторлорунун чыгармаларын биринчилерден болуп кыргыз сахнасына алып чыккан. Ал биринчилерден болуп, алгачкы улуттук толук метраждуу "Салтанат" деп аталган кинотасмасында баш каармандын ролун аткарган. Чыңгыз Төрөкуловичтин алгачкы «Бетме-бет» спекталинде биринчилерден болуп Сейденин ролун аткарган.
Кыргызстан уран кендери
Кыргызстан совет мезгилинде уран казып алуучу республика болгон. Биринчи советтик радий Төө Моюн кенинен Ата Мекендик согушка чейин эле казып алына баштаган. Кыргызстандагы уран кендери эндогендик жана экзогендик болуп эки типке бөлүнөт. Эндогендик кендер өз ичинен — пегматиттер, нагыз уран кендери, уран-торий кендери болуп үч типке бөлүнөт.
Пегматиттеги уран кендеринин практикалык мааниси жок. Алар негизинен Талас Алатоосунда, Жумгалтоодо, Үтрөң массивинде кезигет.
Нагыз уран кендерине Көкмойнок, Үтөртуюк кенчелеринин тобу, Капчыгай кендери кирет. Алардагы уран минералдашуусу негизинен настурандан жана уран көөсүнөн туруп, гидротермдик өзгөрүүгө дуушарланган зоналарда топтолгон.
Урандын экзодиагенездик кендерине көмүрлүү чөкмөлөрдөгү чөкмө — диагенездик кендер, карбонаттардагы чөкмө кендер, терриген чөкмөлөрүндөгү инфильтрация кендери, көмүртектүү-кремнийлүү сланецтердеги чөкмө кендер, суу өрөөндөрүндөгү топтолгон аллювий чөкмөлөрүндөгү кендер кирет.
Кыргызстандагы уран кендеринин ичинен уран-көмүр тибиндегиси маанилүү орунда турат. Мындай кендер интрузия тектери (негизинен гранитоиддер) жаткан жерде юра мезгилинде пайда болгон көмүрлүү чөкмөлөрдө орун алган. Бул типтеги кендер Түндүк Кыргызстанда жайгашып, бардык белгилүү кендери (Тууракабак тобу, Кажысайдагы Жел кени) казылып алынган. Карбонат катмарларындагы чөкмө кендер Түндүк Ферганада жайгашып, бул типтеги кендер (Майлуусуу, Шакаптар ж. б.) дагы толук казылып алынган.
Кыргызстандагы терриген чөкмөлөрүндөгү инфильтрациялык уран кендери өнөр жайлык мааниде болушу ыктымал. Бул типке Чүй облусундагы Серафимовка кенчелер тобу мисал болот. Кенчелер тобу Норус, Желдисуу, Борбордук жана Сарыжыгач аталган 4 участкадан турат. Алардын ичинен маанилүүсү Желдисуу участкасы. Уран минералдашуусу неоген мезгилинде пайда болгон алевролит, акиташ тектүү чопо жана мергелден турган катмарлар менен байланыштуу.
Көмүртектүү-кремнийлүү сланецтердеги кендердин эң орчундуусу Тескей Алатоонун чыгыш бөлүгүнүн түштүк капталындагы Сарыжаз кендер тобу болуп эсептелет. Ал жердеги беш участкада уранга байланыштуу иш жүргүзүлүп, алардын ичинен негизгиси жана дурусураак чалгындалганы Бакыттуу (Счастливый) участкасы.
Алиппе
Алиппе - Араб жазуусундагы эки алгачкы тамгалардын аттарынан (Алиф жана Ба) аталып калган.баланын сабатын ачуу, окууга жана жазууга үйрөтүүчү баштапкы окуу предмети. Баланын эң алгачкы, эң кичинекей энциклопедиясы болгон бул китеп балага эне тилинин мүнөздүү белгилери, дүйнө, айлана-чөйрө, Ата Журту, анын улуттук ыйык символдору, тарыхы, географиясы, элинин маданий салттары, элдик таалим-тарбия үлгүлөрү, үлгү туткан адамдары, өлкөнүн учурдагы түрдүү тармактагы жетишкендиктери ж.б. туурасында маалыматтарды өзүнө топтоо менен, балага таанытат. Ошондуктан, алиппе – балага тамга таанытуучу гана эмес, дүйнө тааныткыч, Ата Журтун таанып билдиргич, элдик таалим-тарбиянын эң негизги үлгүлөрүн үйрөтүүчү өзгөчө окуу китеби.
Алиппеге чейинки мезгил
Бүгүнкү күндө кыргыз мектептеринде он үчүнчү «Алиппе» колдонулууда. Ишеналы Арабаев түзгөн кыргыздын туңгуч алиппеси 1924-жылы реформаланган араб алфавитинде жарык көргөн. Улуттук «Алиппе» китеби мазмуну жана түзүлүшү, билим жана тарбия берүүчүлүк мүмкүнчүлүгү боюнча уламдан-улам өркүндөп келатат. Ал өзүнчө бүтүн комплексти түзүп турат, ага: «Алиппе» китеби, «Алиппе дептери», «Кесме тамгалар», «Шайыр тамгалар», «Методикалык колдонмо», «Класстан тышкары окутулуучу хрестоматия» кирет.
Лохнья (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Көгарт кум-шагыл кени
Көгарт кум-шагыл кени Жалал-Абад облусунун Сузак районунда, Жалал-Абад шаарынан 8 км түндүк-чыгыш тарапта, Көгарт суусунун кашатында, деңиз деңгээлинен 900 м бийиктикте. 1967 – 68-ж. Түндүк Кыргыз экспедициясы геол. чалгындоо жүргүзгөн. Аймагы антропоген мезгилинде пайда болгон аллювий чөкмөлөрүнөн түзүлгөн. Алар койташтуу кум-шагылдан туруп, кургак сайда тектир-кашатчаларды түзүп жатат. Петрографиялык жана гранулометриялык курамы ар түрдүү: химиялык жактан туруктуу жана катуу келген кварцтуу кумдуктар менен кремнийлер (80%), оңой талкалана турган жумшак сланецтер менен алевролиттер (4%) жана химиялык туруктуулугу аз акиташ теги, доломит ж. б. (25%ке чейин) кезигет. Шагыл (40 ммден кесеги) 45%, кум 15,8%ке чейин, чаң 12%, органикалык калдык жана слюда жокко эсе. Кум ири бүртүкчөлүү, чоңдук модулу 2,5 – 3,1. Запасы А+В категориясы боюнча 6559 миң м3, С1– 7970 миң м3. Кенди пайдалануу үчүн аны алдын ала талкалап, шагылга жана кумга айландыруу талап кылынат. Жуулган кум жөнөкөй бетондорго, ал эми шагыл болсо "300–400" маркасындагы бетон даярдоого жарамдуу. Кендин кум-шагылы жер үстүнөн казылып, Жалал-Абад ш-ндагы бетон даярдоо заводунда пайдаланылат.
Күкүктөр
Күкүктөр (лат. Cuculiformes) — куштардын бир түркүмү, буларга кыйла түр жана тукум кирет: коло түстүү күкүк (лат. Chalcites lucidus), керең күкүк (Cuculus satunatus), узун куйрук күкүк (Eugunamis tainensis), сары тумшук күкүк (Coccyzus americanus), талаа күкүгү (Geococcyx californicus), кадимки күкүк (Cuculus canorus), кыргоолкүкүк (Centropus phasianinus), үрпөк күкүк (Clamator glandarius), сейнек (Centropus sinensis), накта күкүктөр (түркүмчө) (Cuculi), сейнектер (уруу) (Centropus).
Шумиха (Том куймасы)
Шумиха — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Томск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Томь дарыясынын оң жээгинен 126 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Кемерово шаарынын аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Ашот
Ашот - Багратилер династиясынан чыккан армян падышалары. Бул династияга Ашот I Багратуни (891-ж. ө.) негиз салган. Ашот II Темир (928-ж. ө.) 914-жылдан баштап падыша болгон. Ашот III Кайрымдуу 953-977-ж. бийлик жүргүзгөн. Ашот падышаларынын мезгилинде Армения борбордошкон күчтүү мамлекетке айланат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Эвдемонизм
Эвдемонизм (гр. endamonia – ырахмат) – ырахмат, багытты бардык умтулуулардын ички жүйөсү жана максаты деп караган этикалык багыт. Эвдемонизмдин жактоочулары рухий жана дене мүчөсүнүн жөндөмдүүлүгү эч тоскоолдуксуз өнүгүп, бул жөндөм-дүүлүктөрдүн ар тараптан өнүктүрүү аркылуу өзүнө жана башкаларга ырахат тартуулай билген адамды бактылуу да, ошол эле учурда нарктуу да деп эсептешкен. Ошондо гана адам өз замандаштарынын урмат-сыйына жана урпактардын даңктап эскерүүсүнө арзыйт. Эвдемонизмдин өкүлдөрү – Сократ, Эпикур, Спиноза, Лейбниц, Шефтсбери, Фейербах, Штраус, Зигварт, Дюринг, Зидвик, Х. Бехер, Спенсер ж. б. Ошондой эле көбүрөөк сандагы адамдарды көбүрөөк бакытка жеткирүүгө умтулган социалдык эвдемонизм багыты да кеңири таралган (кара; Бентам). Айрым алынган индивиддин бардык асыл сапаттары ушул максатка кызмат кылгандыгы үчүн гана маани-маңызга ээ болот. Мамлекет, анын бардык институттары, иш-чаралар менен мыйзамдар да ушул бийик максатка жетүүнүн каражаттары болуп саналат. Социалдык мүнөздөгү эвдемонизм утилитаризмге айланып кетет.
Ван Янмин
Ван Янмин (1472–1529) – орто кылымдагы кытай философу, конфуциячылыктын көрүнүктүү өкүлү.
Ван Янминдин кыйла эмгектеринин ичинен «У-Цзин ишо» («үлгү болгон беш китеп жөнүндө божомолдоолор»), «Окуучулар менен болгон философиялык маектер» («Чуань-силу») өтө белгилүү. Буларда философ Чжу Синин дуализмине каршы чыгып монисттик окууну жактаган. Ван Янминдин ою боюнча рух катарында эсептелинген идеалдуу Ли менен материалдуу Ци (башкача айтканда бүткүл дүйнө, бардык принциптер менен нерселер) адамдын акыл эсинде (жанда) гана жашайт, анткени жан бүткүл дүйнөнүн башаты болуп саналат. Мындан Ван Янминдин субъективдүү идеализмдин позициясынан чыга албаганы сезилип турат.
Гносеологияда болсо, Ван Ядмин таануунун туюп-билүү теориясын (теорию интиутивного познания) көтөрүп чыккан. Байыркы философтун саясий доктринасынан «бүткүл кытай менен бүткүл ааламдын биримдиги» жөнүндөгү тезисинен байкоого болот.
Куамунгю (Нү-Мексико)
Куамунгю (Нү-Мексико) (Cuyamungue) — Нү-Мексико штатынын Santa Fe округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 421 киши. Болжолдуу аянты - 1.0 км². FIPS коду — 35-19640.
Боз бел
Боз бел Кочкор өрөөнүнүн чыгыш тарабындагы орто жана соңку орто кылымдарга таандык көрүстөндөр, маркумга арнап орнотулган эстеликтер жайгашкан жер. Көрүстөндү казуу учурунда маркумдун сөөгүнүн жанынан ат жабдыктары жана тамак азыктарынын калдыктары, ошондой эле жаа жана жебе сыныктары табылган. Боз бел алгач 1990-ж. К. Табалдиев тарабынан казылып, изилденген. Анын айрым жерлери курулуш үчүн чопо-топурак алууда бузулган. К. Табалдиев.
Декорация искусствосу
Декорация искусствосу – пластика өнөрүнүн тармагы; ал архитектура жана дизайн сыяктуу материалдык чөйрөнүн көркөм калыптанышына таасир кылып, ага эстет жана идеялык-образдык касиет берет. Декорация искусствосу түздөн-түз архитектура менен байланышкан монумент искусствосунда (фасаддарды, интерьерлерди, ошондой эле парк скульптураларын кооздоочу архитектуралык декор, рельеф, статуя, витраж, мозаикаларды түзүү) жасалга-колдонмо өнөрүндө (көргөзмөлөрдүн жана музейлердин экспозициялык элементтери же деталдары), аянт, парк, ошондой эле имараттар, интерьерлер жана башка ансамблдин көлөм-мейкиндик жактан уюшулушунда, ансамблдин айкалышында гана таасирдүү кабыл алынат.
Пастерлөө
Пастерлөө — азыктын физика-химиялык касиетин бир аз өзгөртүү жана аш болумдуулугун, даамын жана башка сапатын сактоо менен органикалык суюктуктарды ысытып зыянсыздандыруу.
Бул ыкманы франциялык бактериолог Луи Пастер сунуш кылган.
Колдонуусу
Пастерлөө көбүнчө ысыкта сактоого болбогон же анын таасиринен аш болумдуулугу жана даамы бузулуучу азыктарды — сүттү, каймакты, мөмө-жемиш ширелерин, желе, маринаддар, соустар, кыям, вино, пиво жана башка зыянсыздандыруу үчүн колдонулат. Пастерленген сүттү көпкө сактоого болбойт,(Үй шартында консервалоо макалсын караңыз).
Астрономиялык саат
Астрономиялык саат– өтө жогорку тактыктагы саат, термелүү маятниги убакыттын бир калыптагы шкаласын берет.
1657-ж. Х. Гюйгенс жогорку тактыктагы астрономиялык сааттын системасын биринчи түзгөн. Сааттын маятнигинин термелүү мезгили маятниктин узундугуна жана анын аймагындагы абанын тыгыздыгына көзкаранды болгондуктан, маятниктин өзөгү өз ара туташтырылган бир нече бөлүмдөн жасалат. Температуранын жогорулашы менен маятниктин бир бөлүгү кысылат, жалпысынан маятниктин узундугу өзгөрбөйт. Маятникке атмосфералык басым таасир тийгизбес үчүн абанын басымын азайтып, жел кирбегендей чаптап бекитилет.
Эски Юрмаш (Иглин району, Башкыртстан)
Эски Юрмаш — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Турбаслин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 135 киши. Почта индекси — 452414, ОКАТО коду — 80228860007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Change the World
"Change the World" - Томми Саймон, Гордон Кеннеди жана Уэйн Киркпатриктер жазышкан ыр. Эң таанымал версиясы "Феномен" тасмасы үчүн Эрик Клептон тарабынан жазылганы. Бул "Жылдын жазмасы", "Жылдын ыры" жана "Мыкты эркек вокалдык поп-аткаруусу" категориясында үч "Грэмми" сыйлыгын алган. Мындан тышкары, ыр RIAA тарабынан "Кылым ырларынын" бири болуп тандалып, бул тизмеде 270-орунду ээлеген.
Пародонтоз
Пародонтоз (байыркы грек тилинен παρα- — жанында, жана ὀδούς, ὀδόντος — тиш)  — тишти курчаган ткандардын өнөкөт оорусу.
Пайда болуу себептери
Көбүнчө улгайган кишилерде, кээде жаштар менен балдарда да жолугат. Пародонтоз жашылча- жемиштерди аз жегендерде (А жана Р витамини жетишпегендиктен) көп болору байкалган. Анын пайда болушунда тиштин айланасындагы ткандардын кан тамырлары менен нерви бузулуп, азыктанышынын начарлашы, тишке таштын чогулушу, ичеги-карындын өнөкөт оорулары түрткү берет. Пародонтоз байкалбай акырындап башталат: бүйлө ачышып, кычышып, тиштин түбү жылаңачтанат, кээде бүйлө шишип, тазалаганда, катуу тамак жегенде канайт. Күчөп кеткенде бүйлө сезгенип, тиштин түбүнөн ириң чыгат, тиш такыр жылаңачтанып, аябай бошоп түшөт.
Дарылоо
Дарылоо комплекстүү жана ар кимдин оорусунун стадиясына, кабылдоо мүнөзүнө жараша жүргүзүлөт. Дарылоо комплексине жасалма тиш салуу, жалпы организмди чыңдоо, физиотерапия, С, В витаминдери менен дарылоо, диета жана курорттук дарылоо жана башка кирет. Врач-стоматологдун көрсөтмөлөрүн толук аткаруу зарыл. Пародонтозду дарылоо үчүн өз алдынча дарыларды пайдаланууга болбойт. Үйдө кызыл демделген чай менен чайкоо сунуш кылынат. Өз убагында башталган дарылоо анын өөрчүшүн көпкө кечеңдетет.
Алдын алуу
Алдын алууда күндө жеген тамак-аштын мааниси чоң: катуу тамак-аш жеген пайдалуу, ал бүйлөнү укалап, тишти чогулган заттардан ажыратат. 0шондой эле чайноого тиштин баарын катыштыруу, чийки жашылча-жемишти жеген пайдалуу. Жулган же түшкөн тиштин ордуна кечиктирбей жасалма тиш салуу да пародонтоздун алдын алат. Тишти тазалоодо бүйлөнү 3—5 мин. улам бир кол менен укалап; андан кийин ромашканын ачытмасы (1 стакан сууга 1 чай кашык) менен чайкоо сунуш кылынат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Көк-Белес корунд кени
Көк-Белес корунд кени — Баткен районунда, Калаймакмуд суусунун башатында, деңиз деңгээлинен 3300–3500 м бийиктикте. 1991-ж. табылган. Кен корунд, шпинель, клиногумит, графит, слюда, рутил, сфен ж. б. минералдар менен минералдашкан мрамордун эндоконтакт зонасында, силур–девондун кристаллдуу сланецтери менен кошулган жеринде жайгашкан. Кен үч участкага Түндүк, Борбордук жана Түштүк участкаларына бөлүнгөн. Алардын ичинен перспективалуусу Түндүк жана Борбордук участкалары. Кызгылт корунд минералы бар зонанын өлчөмү 8010 мден 50010 мге чейин, корунд линза уя сымал кезигет. Кристаллдардын өлчөмү 2,521 ммден 201812 ммге чейин. Болжол ресурсу 55,6 кг.
Аштарханилер
Аштарханилер - Бухара хандарынын династиясы (1599-1785); Астрахань хандарынын тарамынан чыккан. Шейбанилер династиясы кулаган соң тактыны ээлеген. А-дин эң атактуулары: Имам-кули (1611-42), Надир-Мухаммед (1642-45), Абд-ал-Азиз (1645-80), Субхан-кули (1680-1702), Убайдулла II (1702-11), Абу-л-Файз (1711-47). Аштарханилер үстөмдүк кылган доордо ири өзбек уруулары Бухарадагы жана Хорезмдеги бийлик үчүн хандар менен тынымсыз катуу күрөш жүргүзүп турушкан.
Миха́йловка (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Миха́йловка — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Краснояр айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 10 киши. Почта индекси — 453153, ОКАТО коду — 80249844004.
Аштарханилер
Каракалпактар, казактар жана калмактар да узак убакыт бою аларга каршы күрөшүп келген. Мына ошол күрөштөрдүн баары өзбектердин Мангыт уруусунун Бухарада жана Конграт (Коңурат) уруусунун Хорезмдө бийликке келүүсү менен бүткөн.
Миха́йловка (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Аштарханилер
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Сейрек металлдар жана сейрек жер элементтери
Кыргызстандын аймагы 1960-жылдарга чейин сейрек металлдарга жарды деп эсептелип келген. Бирок, ургалдуу жана пландуу жүргүзүлгөн геологиялык жумуштардын натыйжасында алар аймакта арбын экендиги аныкталган.
Кыргызстанда сейрек жер элементтери айрым кендерде 1930-жылдан белгилүү болгону менен аны казып алуу кийин гана жүргүзүлгөн. 1956–59-жылдары сейрек металлдардын Куттусай-2 кени чалгындалып, 1995-жылга чейин казып алынган. Сейрек жер элементтеринин кенчелери Тескей Алатоонун борбордук бөлүгүндөгү Кызыломпол тоосунда, Кыргыз Алатоосунда, Көлүкөк, Көкөмерен, Бешташ, Бооралбас сууларынын алаптарында кездешет. Бир кыйла көбүрөөк Актүз-Борду рудалуу районунда бар. Жалпысынан алганда сейрек металлдуу минералдашуу метаморфизм катмарларында кездешет.
Пошталь-Кы дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бозе газы
Бозе газы Бозе-Эйнштейн статистикасына багынуучу нөл же бүтүн сандуу спини бар микробөлүкчөдөн турган кванттык газ. Өз ара аракеттешпөөчү бозе газы идеалдык бозе газы деп аталат. Ага фотон газы, ошондой эле кээ бир квазибөлүкчөлөрдүн газы кирет (мисалы, фонон).