cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сахабалар
Сахаба равилердин саны
Аз. Пайгамбарды көргөн саабалардын тизмеси 60.000- 114.000 арасында болгондугу айтылат. Саабалардын өмүр таржымалын берген Ибн Абдилеберрдин "ал-Истиаб" эмгегинде 4225, Ибнул Асирдин "Усдул Габа" да 7703, Ибн Хажардын "ал-Исаба" да 12.295 киши сөз кылынган. Жогорууда саны берилген саабалардын бардыгы риваят кылган эмес. Хадис риваят кылган саабалар 1000-1400 арасында болгон. Хаким болсо 4000 ге, Захаби болсо 2000 ге жеткизген.
Ал саабалар:
Кылмышка катышкандык
Кылмышка катышкандык – кылмыш менен байланыштуу, бирок ага көмөк болбогон иш-аракет. КР кылмыш-жаза мыйзамдарында алдынала макулдук бербестен, оор жана өзгөчө оор кылмыштарды жашырып-жапкандыгы үчүн К. к. катары кароо менен кылмыш-жаза жоопкерчилиги бар.
Кылмышка кошо катышуу
Кылмышка кошо катышуу – КР кылмыш-жаза мыйзамдары боюнча 2 же андан көп адамдардын карасанатайлык менен жасалган кылмышка атайылап биргелешип катышуусу. Аткаруучулар менен бир катарда кылмыштын уюштуруучулары, козутуучулары (шыкакчылары) жана көмөкчүлөрү кошо катышуучулар катары таанылат. К. к. к. кылмышка даярдыкта (кылмыш кылууга ниеттенүүдө) да болушу мүмкүн.
Николай Коперник
Үй-Бүлөсү
Николай Коперник 1473-ж. Польшадагы Торуни шаарында бай соодагердин үй-бүлөсүндө төрөлгөн, апасы шаардык соттун кызы болгон. Он жашка чыкканда атасынан ажырап, таекеси Лукаш Ваченеронун тарбиясында калган. Таекеси 1489-ж. Вармий облусунун епискобу болуп шайланган.
Окуусу
Ваченеро Николайды агасы менен бирге 1491-ж. Краков университетине окууга жиберет. Астрономияга кызыгып калышына окуган жылдарда болгон астрономиялык кубулуштар себепкер болгон: үч жолу күн тутулуусу, кометанын көрүнүшү. Юпитер менен Сатурндун биригүүсү (арасындагы бурчтук аралыктардын кичирейүүсү). Бул кубулуштарга студенттер байкоо жүргүзүп, талкууларды өткөрүшкөн.
Изилдөөлөрү
Краков университетин бүткөндөн кийин таекеси дин укуктарынын докторлук даражасын алуу үчүн Италиянын Болонье университетине окуусун улантууга жиберет. Болоньеде бир катар астрономиялык байкоолорду жүргүзүп, Птолемейдин "Альмагестин" үйрөнөт. 1500-жылы Падуан университетинде медицинадан сабак алып, Аристотель менен Птолемейдин эмгектерин байыркы грек тилиндеги түп нускасынан окуп чыгат. Дин илиминин доктору деген наам алып, 30 жашында Польшага кайтып келет. Вармии обласынын епископтор админстрациясын мүчөлүгүнө шайланып, таекеси Лукаштын катчысы жана врачы милдетин аткарат. 1512-ж. Лукаш каза болгондон кийин Форумборктогу кафедралдык соборго кызматка которулат. Собор бекем дубал менен курчалып, бийик мунарасы болгон. Жашоого ыӊгайсыз болсо да мунаранын эӊ үстүнкү кабаттагы батыш жагындагы бөлмөнү жумуш кабинетине тандап алат. Бул кабинеттен асмандын башка бөлүгүн байкай турган аянтчага чыгууга тепкич да болгон. Коперник өз колу менен бурч ченегич приборлорду жана армилярдык сфераны жыгачтан жасап алат. Форумборктун аба ырайынын шарты жана географиялык абалы байкоого ынгайсыз болсо да, "Асман сферасынын айлануусу" деген залкар эмгегин жазууга зарыл байкоолорду жүргүзүүгө шарт түзүп алган.
Коперник изилдөөсүн Птолемейдин геоборбордук системасынын жөнөкөйлөтүлгөн кыймылдуу моделин жасоодон баштаган. Планеталардын илмек сымал кыймылын моделде чагылдырууга мүмкүн болбогондон кийин бардык философдордун дүйнөлүк сфералар жөнүндө китептерин кайрадан тереӊдеп окуй баштайт. Архимеддин эмгектеринен Аристархтын гелиоборбордук системасы жөнүндө окуп, акырына чейин жеткирүүгө бел байлайт. Евдокустун жана Птолемейдин геоборбордук системасы планеталарга чейинки аралыктарды эсептөөлөргө дал келбей коёт. Системанын борборуна Күндү жайгаштырганда аралыктардын пропорциясы аныкталган аралыктарга дал келе баштаган.
1514-ж. 1-декабрда Римде Католик чиркөөсүнүн чогулушу өткөрүлүп, Коперниктин досу Б.Скульетети катышкан. Чогулушта жазгы күн-түн теӊелген күн календардан 10 күнгө жылып кеткендигине байланыштуу календардык реформа маселеси талкууланган. Бул маселе боюнча комиссия түзүлүп, эксперттик топтун катарына Коперник кирген. Комиссиянын сунушу менен окумуштуулар жылдын узактыгын тактай баштаган. Коперник аныктаган жылдын узактыгы 365 сутка 5 саат 49 мин 16 с аныкталып, бул ченөө 1582-жылдагы календардык реформанын негизи болгон. Азыркы кездеги маанисинен 28 с гана ашык болгон.
Коперник Аристарх сунуш кылган дүинөнүн гелиоборбордук системасын байкоонун жана ченөөнүн негизинде, логикалык жөнөкөйлүктүн жана эстетикалык симметриянын негизинде далилдөөгө жетишкен. Анын "Асман сферасынын айлануусу" деген эмгегинде бир да байкоолор жана ченөөлөр жөнүндө айтылган эмес. Бул эмгегинде: "Чындыгында, планеталар Жерге жакындап жана алыстап турат. Ошондуктан, Жерди бул айлануу кыймылынын борбору деп айтууга болбойт. Пифагорчу Филолай айткандай Жер деле башка планеталар сыяктуу кыймылдайт. Корабль порттон кетип жатканда шамал жок болсо байкоочу өзүн тынч абалда сезип, жээктегилер кыймылдап жаткандай көрүнгөн сыяктуу Жер да кыймылдабай тургандай сезилип, Аалам аны айланып жаткандай көрүнөт", - деп түшүндүргөн. Филолайдын (б.з.ч. 470-388) пироборбордук системасында (пир-от, борборунда от турган система) Ааламдын борбору фантастикалык Дүйнөлүк От жайгашып, Күн, Жер жана планеталар анын айланасында тегеренет деп эсептеген. Филолайдын пироборбордук системадагы Дүйнөлүк Оттун ордуна Коперник Күндү койгон. Байыркы грек окумуштуусу Аристархтын гелиоборбордук системасын логикалык жактан далилдөө менен табият таанууда илимий төӊкөрүш жасаган. Дүйнөнүн борборунда Күн жайгашкан деген пикирди XI к. Беруни да сунуш кылган менен толук далилдеген аргументтерди келтире алган эмес, экинчиден, кескин айтылган жаӊы пикирди колдогон илимий чөйрө калыптана элек болчу.
Коперниктин теориясына католик чиркөөсү башында мээлүн кабыл алган, протестанттар "акыл-эстин мокочосу" деп эсептеген. Мартин Лютер бул жаӊы көз карашка: "Айбан гана искусство менен астрономияны баш ылдый коюуну каалайт",- деген жообун берген.
"Асман сферасынын айлануусу жөнүндө"
"Асман сферасынын айлануусу жөнүндө" китеп 1543-жылы автор катуу ооруп жатканда басмадан чыгып, китепти колуна алгандан бир нече сааттан кийин каза болгон. Коперниктин бул эмгеги бат эле окурмандарын таап, астрономиянын буркандаган доору башталган.
Католик чиркөөсү 1616-ж. китептин таралуусуна Рим папасы тыюу салып, 1828-жылы гана бул буйрукту жокко чыгарган.
Гендердин дрейфи
Гендердин дрейфи, автоматикалык процесстер - кокустук таасирлердин аракетинен популяциянын муундарында гендердин жыштыгынын өзгөрүшү, анын эреже катары популяциянын тукум куугуч өзгөргүчтүгүнүн төмөндөшүнө алып келиши. Г. д. табигый кырсыктардын (өрт күйүү, суу каптоо жана башка), эпизоотиялардын жүрүшүнүн натыйжасында, популяциянын саны кескин түрдө азайган учурда ачык-айкын байкалат. Популяциянын генетикалык структурасынын динамикасына Г. д-нин тийгизген таасиринин мүнөздүү өзгөчөлүгү, гомозиготалуулуктун көбөйүшү, аз сандуу популяцияда теги жакын организмдердин аргындашуу жыштыгынын өсүшү жана гендердин жыштыгынын кокустук чайпалуусунун натыйжасында, кээ бир аллердердин сакталуусу жүрсө, кээ бир аллелдердин жоголуусу жүрөт. Кээ бир гомозиготалык формалар чөйрөнүн жаңы шартына жакшы ыңгайланган болот. Мындай формалар тандоо менен сакталып, популяциянын санынын өсүшү менен кеңири таралат. Г. д. теориясы амер. генетик С. Райт, орус генетиктери Д. Д. Ромашев жана Н. П. Дубинин тарабынан иштелип чыккан. Д. Д. Ромашев менен Н. П. Дубинин Г. д-н, гендердин жыштыгынын кокустук чайпалуусун, генетико - автоматикалык процесстер деп атаган.
Кыдырша (айыл)
Район борбору Кара-Суу шаарынан 8 км чыгышта, Ош шаарынан 31 км түндүк-чыгышта Өзбекстан чек арасына жакын жайгашкан. Калкы 2341 киши(2009). Калк негизинен дыйканчылык жана соода менен алектенишет.
Калкы
Калкы - 2 341 киши.
2021-жыл кинодо
Сатыкка даяр болгон тасмалар
сатыкка чыккан тасмалардын тизмеси
Азнагүл (Кугарчин району, Башкыртстан)
Азнагүл — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Тляумбет айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 215 киши. Почта индекси — 453334, ОКАТО коду — 80238875002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кичи Исак-Шор
Кичи Исак-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Исак-Ю дарыясынын сол жээгинен 13 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кылмышка кошо катышуучулар
Кылмышка кошо катышуучулар – КР кылмыш-жаза мыйзамдары боюнча кылмыштын аткаруучусу, кылмыштын уюштуруучусу, кылмыштын козутуучусу жана көмөкчүсү. К. к. к-дын жоопкерчилиги алардын арбиринин жасалган кылмышка иш жүзүндө катышуусунун мүнөзүнө жана даражасына жараша аныкталат.
Саадабаев, Аскарбек
Саадабаев Аскарбек (3.6.1950-ж. т., Жумгал району, Чоң-Дөбө айылы) — математик, физика-математика илимдеринин доктору (1993), профессор (1994).
1972-ж. КМУнун механика-математика факультетин бүткөн. 1973—77-ж. Кыргызстан ИАнын Физика жана математика институтунда кенже илимий кызматкер, 1977—86-ж. КМУУдагы дифференциал теңдемелер кафедрасында улук окутуучу, доцент, 1986—94-ж. кафедра башчысы, 1994-ж. КМУУнун проректору, 1994-жылдан механика-математика факультетинин деканы, дифференциал теңдемелер кафедрасынын башчысы. Саадабаев дифференциал тендемелер, функциялык анализ жана оператордук интеграл теңдемелер теориясы боюнча адис. 80ден ашык илимий эмгектин ( анын ичинде 3 окуу китеби, 1 монография) автору. Эл агартуу отличниги (1994).
Заряддагыч генератор
Заряддагыч генератор – аккумулятор жана конденсатор батареяларын заряддоочу электр генератору. Заряддагыч генератор катары жарыш (шунттуу) дүүлүктүргүч туруктуу токтун генератору пайдаланылат. Мындай генератордун клеммаларындагы чыңалуусу дүүлүгүү тизмегиндеги реостаттын жардамы менен кеңири чекте жөнгө салынат. Заряддагыч генератор «заряддоо-разряддоо» циклдүү жумуштарында колдонулат. Үзгүлтүксүз заряддап туруу үчүн Заряддагыч генератордун сырткы түрү жантайма абалда болушу керек. Бейтарап зонадагы чачыратуучу уюлдарга магнит көпүрөсүнүн негизги уюлдары менен биригишкен аралаш дүүлүгүү генератору ушул таланты канааттандырат. Заряддагыч генератор иштей баштаганда негизги уюлдардан чыккан агым чачыратуучу уюлдардын агымынын аракети аркылуу якорго багытталып жиберилет. Натыйжада пайдалуу магнит агымы көбөйөт да, Заряддагыч генератордун жумуш аткарып жаткан бөлүгүнүн сырткы түрү горизонталь абалда болуп калат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Зарыл эмгек
Зарыл эмгек - материалдык өндүрүштө иштеген жумушчулардын зарыл продукт өндүрүүгө чыгымдалган эмгеги. Зарыл эмгек коомдогу өндүрүштүк мамилелерге жараша болот. Алгачкы жамаат коомдогу эмгек дайыма Зарыл эмгек болуп, адамдардын жашоо каражатын камсыз кылууга гана жараган. Кул ээлик мезгилде, феодализм учурунда жана капитализмде эмгек өндүрүмдүүлүгүнүн өсүшүнүн натыйжасында Зарыл эмгек жумуш күнүнүн бир бөлүгүн ээлеп, калган үлүшү эзүүчүнү байытуучу кошумча эмгек түзгөн. Эзүүчүлөр дайыма Зарыл эмгекти азайтууга, жалданма жумушчулардын турмуш-тиричилик деңгээлин начарлатууга, кошумча эмгек убактысын узартуу менен эмгекчилерди эзүүнү күчөтүүгө умтулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Буюмдар (укуктa)
Буюмдар (укуктa) – менчик укугунун булагы болгон материалдык жана интеллектуалдык объекттер. Күндөлүк турмушта «буюм» деген сөз бир нече мааниде колдонулат. Адатта, буюмдар деп жандуу нерселер аталбайт, башкача айтканда мисалы, жылкыны, уйду, итти же башка жаныбарды буюм деп атабайт. Бирок жарандык укукта ал табият предметтери (жер, анын кен байлыктары, жапайы айбандар жана башка) же эмгектин натыйжасы (үй, машина, кездеме, эмерек жана башка) боюнча жарандык укук мамилелери келип чыгат. Буюмдар суюк же газ түрүндө да болот, Мисалы, идиштерге, резервуарларга куюлган суу, газ, жана башка Ошентип, буюмдар жарандык укук мамилелеринин объектиси болуп саналат. Эгер буюм жок болсо, анда менчик укугу, күрөө укугу, соода-сатык, тапшыруу, контрактациялоо, айырбаштоо, тартуу кылуу, карыз берүү, залог, жалдоо, сактоо сыяктуу келишимдерден келип чыккан укуктар да болмок эмес. Буюмдар түшүнүгү укуктук маанисинде товар мааниси менен дал келбейт. Буюмдарга карата адамдардын сатып алуу, аларды тескөө ыкмасы жана чектери жана башка укуктук нормалар менен жөнгө салынат. Буюмдар укугу: кыймылдуу жана кыймылсыз, керектелбөөчү болуп классификацияланат.
Бушмендер
Бушмендер (англисче bushman, голландча boijesman – токой кишиси) – Түштүк жана Чыгыш Африканын байыркы жергиликтүү калкы. Бушмендер Калахари жана Намибия чөлдүү аймактарында, Ботсванада, Анголада, Зимбабведе жашашат. Бушмендердин жалпы саны 90 миң адам (1996). Бушмен жана банту тилдеринде сүйлөшөт. Бир кездерде Түштүк Африканы конуштаган бул элди түндүгүнөн бантулар, түштүгүнөн европалык колониячылар кысып, кыргынга учураткандыктан, жер которушкан. Бушмендер негизинен аңчылык жана жапайы мөмө-жемиш жыйноочулук менен кесип кылышкан. Таш, сөөктөн жасалган эмгек куралдарын (жаа, жебе жана башка) колдонушкан. Алар үңкүрлөрдө, чөп алачыктарда, кумдуу жерлерде казылган анча терең эмес чуңкурларда жашашып, түн ичинде үшүбөс үчүн чокмороктошуп, ортолорунда балдары менен аялдары жатышат. Бушмендер жылаңач жүрүшөт, кийим ордуна белинен ылдый жазы жалбырактарды же тери жамынышат. Төө куштун жумурткасынын кабыгынан жасалган идиштерди, сөөктөн жасалган ийне жана жаныбарлардын ичегисинен жасалган жип жана башка колдонушат. Аялдары бетин кара боёк менен боёп, андан соң манжаларынын учу менен сүртүп, антилопа, зебра же кабыландын терисинин түсү сымал оймо-чиймелер менен кооздошкон. Бушмендер жапайы дарбызды тамак, ошондой эле самын катары да пайдаланышат, анын данектери менен бирине бири жеңил массаж жасашат. Суусундукка жапайы өскөн тсамма коонун колдонушат. Аңчылыктан тапкан олжолорун (антилопа, жапайы эчки жана башка) отко бышырып жешет. Азыркы мезгилде көптөгөн бушмендер. европалык фермаларга жалданып иштешет. Бушмендер байыртадан аска ташка сүрөт чегүүнүн жана тартуунун чебери. Мындай сүрөттөр (биздин заманга чейинки 1-миң жылдыкка таандык) Бириккен Араб Республикасында, Лесото, Замбия, Зимбабве, Намибияда кездешет.
Жогорку Тар-Тагай дарыясы
Жогорку Тар-Тагай — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чулышман дарыясынын сол жээгинен 135 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Хариумма-Яха
Хариумма-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Я-Яха дарыясынын оң жээгинен 15 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 59 км.
Жогорку Тар-Тагай дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Заттардын жаратылышта айланышы
Заттардын жаратылышта айланышы - табиятта заттардын бир түрдөн экинчи түргө айланышынын жана башка жерге которулушунун кайталанма процесси. Бирок заттардын айланышынын жаңы цикли мурункуну толугу менен кайталабайт, пайда болгон заттардын саны жана курамы дайыма өзгөрүп турат. Болжол менен 5 млрд жыл мурда жер заттары химиялык состав дары, физикалык жана термодинамикалык касиеттери боюнча айырмаланган бир нече катмар же геосферага - атмосфера, гидросфера, жер кыртышы, гранит жана базальт катмарларына ж. б. бөлүнгөн. Бул геосфералар кийинки геологиялык доорлордо туруктуу абалды ээлөө багытында өнүгүп, геосфералардын жана ар бир геосферанын ичинде зат алмашуу жүрүп турган. Алгач (архей заманы) жердин тереңиндеги жеңил эригич заттар эрип, анын сырткы бетине чыгуу жана газсыздандыруу процесстери орчундуу орунду ээлеген. Ал кезде жер титирөө, тоо пайда болуу процесстери, жанар тоолордун атылышы интенсивдүү жүрүп турган. Кийинки мезгилде жердин терең катмары менен анын бетиния ортосундагы зат алмашуу акырындап азайган. Азыркы мезгилде болжол менен жер бетинен 10-20 км, кай бир жерде 50-60 км тереңдикке чейин геосфералар ортосунда зат алмашуу жүрүп, андан терең катмарынан да заттардын жогору которулушу мүмкүн. Азыр бул процесстин Заттардын жаратылышта айланышында анчалык мааниси жок. Атмосферада, гидросферада, литосферанын үстүңкү бөлүгүндө жана биосферада зат алмашуу тынымсыз түрүп турат. Биосфера пайда болгондон баштан (болжол менен 3,5 млрд жыл мурда) Заттардын жаратылышта айланышы өзгөрдү, физикалык-химиялык өзгөрүүлөргө биогендик процесс кошулду. Адамдардын эмгек аракети геологиялык зор күчкө айланды. Ошентип Заттардын жаратылышта айланышы жердин тарыхый өзгөрүшүндө өзгөрүп турган, азыр бул процесс жер бетинде интенсивдүү жүрүп жатат. Заттардын жаратылышта айланышы ар түрдүү, көп тармактуу, ал негизинен заттардын ажыроо, кошулуу жана тароо процессинен турат. Бул процесстер кайталанып тургандыктан, жер бетинин рельефи аздыр көптүр туруктуу сакталат. Заттардын жаратылышта айланышына суунун айланышын мисал келтирүүгө болот. Бир минутада жер бетинен 1 млрд т суу бууланат. Атмосферадагы суу буусу жаан түрүндө жерге түшөт. Бул суу шердеги башка заттардын айланышына чоң таасир этет. Аки таш тектери башка тектер сыяктуу эле талкаланат, ажырайт; кальцийдин эригич туздары агын суулар менен деңиздерге жетет. Көмүр кычкыл кальцийден айрым фораминифер, коралл ж. б. организмдер скелеттерин курушат. Өлгөндөн кийин алардын скелеттери деңиздин түбүнө чөгүп, акырындап аки таш тектерин пайда кылат. Деңиздин соолушу менен аки таш ачылат да, сырткы таасирлерден бузула баштайт ж. у. с. Заттардын жаратылышта айланышынын айрым химиялык элементтердин айланышы же биосферадагы заттардын биологиялык айланышы, атмосферадагы газдардын, кыртыштагы катуу заттардын, суунун айлануулары, геосфералардын ортосундагы зат алмашуу ж. б. түрлөрү бар.
Хариумма-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Генетикалык маалымат
Генетикалык маалымат - укумдан тукумга берилүүчү тукум куучу касиет. Мында организимди түзүүчү заттардын (белоктор жана нуклеин к-талары) курамы, түзүлүшү жана зат алмашуу мүнөзү ж-дө маалымат, ата-бабадан кийинки тукумга гендердин жыйындысы түрүндө өтөт. Жыныстык жол менен көбөйүүчү организмдерде Г. и. укумдан тукумга жыныс клеткалары - гаметалар аркылуу берилет. Г. и. хромосомада [[Дезоксирибонуклеин кислотасы|дезоксирибонуклеин к-тасынын]] (ДНК) молекуласындагы нуклеотиддердин иреттүү тизмеги түрүндө болот. Ал онтогенез учурунда генден белгилерге өөрчүйт. организмдердин баардык клеткалары баштапкы бир клетканын - зиготанын бөлүнүшүнүн натыйжасында пайда болгондуктан аларда гендердин жыйындысы да, Г. и. да бирдей.
Заттардын жаратылышта айланышы
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Кылмышкер издөө
Кылмышкер издөө – жарандардын кертбашына, алардын жеке менчигине, коомдук тартипке, коопсуздукка каршы жасалган кылмыштардын алдыналуу, ага бөгөт коюу, бетин ачуу боюнча изин суутпай иликтөө ж. б. ага тийешелүү чараларды көрүүчү ички иштер органдарынын тутуму.
Ахерн
Ахерн (Achern) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Ортенау районуна карайт. Фрайбург административдик округуна тиешелүү. Калкы – 24618 (2013-ж.). Аянты – 65,24 км².
Кэндрик (Оклахома)
Кэндрик (Оклахома) (Kendrick) — Оклахома штатынын Lincoln округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 138 киши. Болжолдуу аянты - 0.4 км². FIPS коду — 40-39150.
Шарипа Садыбакасова
Садыбакасова Шарипа (1941-ж.т., Ат-Башы району, Ат-Башы айылы) — Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген экономисти (1994), Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты (1995-жылдан).
1959—61-ж. Мамлекеттик банктын Ат-Башы; бөлүмчөсүндө бухгалтер, башкы бухгалтердин орун басары, 1963-жылдан Ат-Башы райондук Борбордук сактык банкынын башчысы, 1965—72-ж. Кыргыз ССР мамлекеттик эмгек банкынын бөлүм башчысы, 1972—87-ж. мамлекеттик банктын бөлүм башчысы, төраганын орун басары, 1987-жылдан Республикалык Кыргыз турак-жай жана социалдык банкынын башкармасынын төрагасы, 1990-жылдан "Кыргызстан" акционердик коммерциялык банкынын башкармасынын президенти.
1996-жылдан Кыргызстан Банктар союзунун советинин төрагасы. Эл аралык "Руханият" ассоциациясынын, Кыргызстан аялдарынын республикалык комитетинин жана башка мүчөсү. СССР Мамлекеттик банкынын отличниги. Медалдар менен сыйланган.
Чоң Кизил (дарыя)
Чоң Кизил — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Урал дарыясынын оң жээгинен 2014 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 172 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кичи Кейнъю
Кичи Кейнъю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Колва дарыясынын сол жээгинен 59 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Исаков, Сабатар
Исаков Сабатар — Обончу Исаков Сабатар Талас районунун Орто-Кошой айылында 1954-жылы 7-мартта туулган. 1973-жылы Асанбек Оторбаев атындагы мектепти аяктап Манас колхозунда жумушчу, 1976-жылы Манас айылында тракторчу, 1979-жылы ошол эле айылда клуб башчысы болуп иштеген. 2005-жылы республикалык “Эл ичи, өнөр кенчи” телефестивалына катышып күмүш медалына татыктуу болгон, 1984-жылы облустук обончулардын кароо-сынагында экинчи даражадагы диплом менен сыйланган жана дагы көптөгөн кароо-сынактарда байгелүү орундарга жетишкен.
Кичи Кейнъю
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Исаков, Сабатар
«Алдаба куру бекер сөзүң менен» сыяктуу элге кеңири тараган ырынан баштап, 50дөн ашык обондорду жараткан жана алардын 15тен ашыгы Кыргыз радиосунун Алтын казынасына жазылып алынган.
Кичи Кейнъю
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кылмышкерди мамлекетине кайтаруу
Кылмышкерди мамлекетине кайтаруу – бир мамлекеттин экинчисине кылмыш кылган адамды өткөрүп берүүсүнүн жөнөкөйлөштүрүлгөн жолжобосу. М.: кылмышкер аба кемесин айдатып кетүүсү ыктымал. Учурда аны ал катталган мамлекетке кайтарууну күч менен айдалып кеткен аба кемеси аймагына конгон мамлекет ишке ашырат (кара:Кылмышкерлерди өткөрүп берүү). К. м. к. бул ошондой өтүнүч менен кайрылган мамлекетке укуктук жардам көрсөтүүнүн өзгөчө акты.
Икинь дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кама бассейндер округу жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сим дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Белая, дарыя бассейни — Кама.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кэтхэм (Оклахома)
Кэтхэм (Оклахома) (Ketchum) — Оклахома штатынын Craig округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 286 киши. Болжолдуу аянты - 1.2 км². FIPS коду — 40-39550.
Октябрь (Кара-Суу району, Савай айыл аймагы)
Октябрь — Кыргызстандын Ош облусунун Кара-Суу районундагы айыл. Савай айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 2 201 киши. Негизги калкы кыргыздар, жана ошондой эле бир нече өзбек уй-булөсу жашайт.
Белгилүү саясатчы Турсунбай Бакир уулу, ЖКнын 5-чакырылышынын депутаты (КСДП фракциясынын) З. Жоошбеков ушул айылда туулушкан.
Мукан Рыскулбеков
Рыскулбеков Мукан-обончу, ырчы, киноактер Москва (Москва ) районунун Жарды-Суу(Бала Айылчы) айылында 1942-жылы 7-сентябрда туулган. Орто мектепти аяктагандан кийин, М.Күрөңкеев атындагы Кыргыз мамлекеттик музыкалык-хореографиялык окуу жайынын аспаптар бөлүмүнүн баян классын, Б.Бейшеналиева атындагы Кыргыз мамлекеттик искусство институтун бүтүргөн.
1965-жылы Советтик Армиянын катарында аскердик милдетти өтөп, жоокерлердин «Алые паруса» аттуу ыр-бий ансамблине катышып, музыкалык аспаптарда ойноп, ырдаган. СССРдин 50 жылдыгына карата Москвада өткөн Бүткүл Союздук аскердик фестивалга катышып, комузда Атайдын «Маш ботой», Айдараалынын «Көйрөң күү», Токтогулдун «Чоң кербез» аттуу күүлөрүн аткарып лауреат болгон. Армияда жүргөндө эле «Сапарлашыма», «Чолпонбай», «Көл кечи» аттуу ырларын жараткан.
1970–1972-жж. №17 кесипчилик-техникалык окуу жайында көркөм жетекчи, 1972–1976-жж. К.Орозов атындагы эл аспаптар оркестринде ырчы, 1976–1978-жж. К.И.Скрябин атындагы Мамлекеттик айыл-чарба институтунда клуб башчысы, 1978–1980-жж. Кыргыз мамлекеттик куурчак театрында музыкант, 1983–1985-жж. Кыргыз мамлекеттик телерадиокомитетинин ырчысы, ошол эле мезгилде айнек заводунун өздүк-көркөм чыгармачылыгынын көркөм жетекчиси, 1984–1985-жж. Т.Сатылганов атындагы Кыргыз мамлекеттик филармониянын «Наристе» ансамблинин ырчысы болуп иштеген.
Зарыл жана жетиштүү шарттар
Зарыл жана жетиштүү шарттар - математикалык ырастоонун туураланышын керектүү жана жетиштүү өбөлгөлөрү. Ырастоонун тууралыгынын зарыл шарттары - алар аткарылбаган кезде ырастоо таптакыр туура эмес болуучу шарттар, ал эми жетиштүү шарттар - алар аткарылганда ырастоо сөзсүз туура болуучу шарттар. Мис., бүтүн сандын 2ге бөлүнүүчүлүгүнүн зарыл шарты - ал сандын 7 менен аяктабашы. Бул шарт зарыл, бирок жетиштүү эмес. Мис., 23 саны 7 менен аяктабайт жана ал 2ге бөлүнбөйт. Сандын 2ге бөлүнүүчүлүк белгисинин жетиштүү шарты 0 цифра менен аякташы. Бул шарт жетиштүү, бирок зарыл эмес, 38 саны 0 цифрасы менен аяктабайт жана ал 2ге бөлүнөт. Сандын 2ге бөлүнүүчүлүгүнүн зарыл жана жетиштүү шарты - анын акыркы Цифрасынын 2гө бөлүнүшү. Сан 2ге бөлүнсүн үчүн анын акыркы цифрасынын 2ге бөлүнүшү зарыл жана жетиштүү. Татаал математикалык эсептөөлөрдө Зарыл жана жетиштүү шарттарды колдонуу ыңгайсыздыкты туудурат. Ошондуктан жетиштүү шартты математиканын кеңири тармагында, ал эми зарыл шартты атайын эсептөөлөрдө гана колдонууга умтулушат.
Мукан Рыскулбеков
Ал 200дөн ашуун обон чыгарган. Анын «Эсте энелер», «Келген жок», «Белгисиз жоокер», «Эне карайт Батышты» жана «Суусамыр», «Тоолор окшойт карыларга» ж.б. ырлары жалпы кыргыз элине тарап, Кыргыз радиосунун Алтын казынасына жазылып алынган. Ал Кыргыз мамлекеттик куурчак театрында коюлган «Жаңыл Мырза», «Алдар көсө» (режиссеру Б.Абдылдаев), «Эртең да жаңы жыл келээр» (реж. А.Дыйканбаев) аттуу оюндарга музыка, ал эми «Ысык-Көлдүн кызгалдактары», «Көчө» аттуу көркөм фильмдерге «Издеп жүрөм», «Аппагым» ж.б. ырларын жазган. «Кыргызфильм» студиясы тарабынан тартылган «Ак кеме» фильминде Сейдакматтын, «Кызыл алма» фильминде Сүймөнкулдун жаш чагын, «Чынгызхан» фильминде генералдын ролдорун аткарган. Кыргыз Республикасынын Маданият министрлиги уюштурган сынактардын жеңүүчүсү болгон жана ага «Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти» наамы берилген.
Зарыл жана жетиштүү шарттар
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Мукан Рыскулбеков
1988-жылы анын «Кубулжу ырларым», 2006-жылы «Мукандын мукам ырлары» аттуу обондуу ырлар жыйнактары жарык көргөн. Ал 2003-жылы «Ак тилек» аттуу ансамбль уюштуруп, ал ансамбль «Мукан элеси» деген ат менен анын ырдалбай калган ырларын жайылтуунун үстүндө эмгектенип келген.
Анын жаркын элесин түбөлүккө калтыруу үчүн анын ысмы Москва районундагы атайын музыкалык мектепке берилген.
Аткарылып жүргөн чыгармалары
«Аппагым» с . А.Жакыпбековдуку
Бекеч (Кугарчин району, Башкыртстан)
Бекеч — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Тляумбет айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 312 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Мукан Рыскулбеков
Аткарылып жүргөн чыгармалары
«Бакыт кушум» с. Т.Юсуповдуку «Белек» с. Г.Момунованыкы
Бекеч (Кугарчин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Мукан Рыскулбеков
Аткарылып жүргөн чыгармалары
«Бишкек шаарым» с. А.Абдылдаеваныкы «Боогачынын ыры» с. А.Рыскуловдуку «Досторума» с. М.Абылкасымованыкы
Чикеев Абас
1963-жылы Республикалык Эл чыгармачылыгы үйүнүн аккордеончулар курсун бүтүрүп, 1964–1967-жж. М.Күрөңкеев атындагы Кыргыз мамлекеттик музыкалык-хореографиялык окуу жайынан билим алган.
Мукан Рыскулбеков
Аткарылып жүргөн чыгармалары
«Жаңыл Мырза» (баллада) с. Ж.Садыковдуку
Чикеев Абас
1967–1969-жж. Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн.
Мукан Рыскулбеков
Аткарылып жүргөн чыгармалары
«Жаш шофёр» с. Ү.Жумабаевдики
Чикеев Абас
1969-жылы радиодо диктор, 1971-жылы Ысык-Көл радио-телеберүүсүндө башкы диктор болуп иштеген.
Мукан Рыскулбеков
Аткарылып жүргөн чыгармалары
«Жаштыгым, сен кайда кеттиң?» с. А.Өмүркановдуку
Чикеев Абас
1977-жылы Бүткүл Союздук радио уктуруу боюнча телерадио кызматкерлеринин квалификациясын жогорулатуу институтунун Ташкендеги филиалында дасыгын жогорулатып, ошол эле жылы Кыргыз телерадиокорпорациясына радионун диктору жана телерадиосунун оркестрине жана хоруна солист болуп которулган.
1980–1985-жж. Кыргыз мамлекеттик орус тили жана адабияты педагогикалык институтунан, 1986–1991-жж. Б.Бейшеналиева атындагы Кыргыз мамлекеттик искусство институтунан билим алган.
Мукан Рыскулбеков
Аткарылып жүргөн чыгармалары
«Кайдасың сен агажан» с. К.Урмамбетовдуку
Чикеев Абас
Обончулар М.Рыскулбековдун «Чын эле мен сени таптымбы?», «Жаштыгым сен кайда кеттиң», К.Осмоновдун «Энекебай», «Тоолук кыз», М.Акматовдун «Баратабыз каякка», «Ак сүйүүмдү булгаба», Т.Казаковдун «Күйдүргүм», «Эстелик», А.Нурманбетовдун «Табияттын көркү сен» ырларын аткарган.
Ал 70тен ашык обондорду жараткан. 2002-жылы Кыргыз улуттук телерадио корпорациясы уюштурган «Жылдын мыкты патриоттук ыры» деген сынакта «Милиция» аттуу ыры биринчи сыйлыкты жеңип алган.
Мукан Рыскулбеков
Аткарылып жүргөн чыгармалары
«Келген жок» с. К.Маликовдуку
«Кечиккен кат» с. С.Эралиевдики
Чикеев Абас
КМШ өлкөлөрүндө чыгармачылык сапарда болгон. Бүткүл Союздук кароолордун бир нече жолку лауреаты болуп, бир катар Ардак грамоталар менен сыйланган.
Мукан Рыскулбеков
Аткарылып жүргөн чыгармалары
«Койгула кыздар, койгула» с. М.Өмүрзаковдуку
Чикеев Абас
1991-жылы «Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти» наамы ыйгарылган.
Мукан Рыскулбеков
Аткарылып жүргөн чыгармалары
«Коштошуу вальсы» с. К.Урманбетовдуку
Чикеев Абас
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Республикасынын обончулары.Маалымдама/Кыргызпатент/ Түз.: А.Чекиров, Ө.Калыева. – Б.: Кыргызпатент, 2010. – ISBN 978-9967-26-120-4
Мукан Рыскулбеков
Аткарылып жүргөн чыгармалары
«Күтүү вальсы» с. К.Рысалиевдики
«Кыз Бурак» с. К.Мамбетакуновдуку «Кытай кызына» с. Н.Алымбековдуку «Музыка сыйкыры» с. Т.Шергазиевдики
«Өмүр шерик жалжалым» с. И.Мусавдики «Өчпөгөн жылдыз» с. К.Мамбетакуновдуку
«О, махабат мени аяба» с. Б.Карагулованыкы
«Сапарлашыма» с. У.Аманатовдуку «Саргарган гүл» с. Т.Кожомбердиевдики
«Сооротуу» с. К.Урманбетовдуку
«Суусамыр» с. Н.Исраиловдуку
«Тунгуч сүйүү» с. Ш.Дүйшеевдики
«Умай энем – бешигим» с. М.Акынбековдуку
«Фабрика кызы» с. Ж.Абдыкалыковдуку «Чолпонбай» с. У.Аманатовдуку
«Чын эле мен сени таптымбы?» с. Ж.Алымовдуку
“Чабалекей” с. А. Чекировдуку
«Ынагым» с. Т.Тыныбековдуку
«Эсте, энелер» с. Н.Жүндүбаеваныкы скачат
«Кызкуумай» – күү.
Дисктери
"Издеп жүрөм" – Г.Мамашева, "Көл кечи" – Э.Мойдунов. "Кыргыз ырларынын антологиясы", МОНО М 3035861 62 005.
Ноталуу китептери
Кубулжу ырларым: Обондуу ырлар, 1988.
Мукандын мукам ырлары: Обондуу ырлар, 2006.
Кылмышкерлерди өткөрүп берүү (экстрадиция)
Кылмышкерлерди өткөрүп берүү (экстрадиция) – кылмыш-жаза жоопкерчилигине тартуу же мыйзамдуу түрдө күчүнө кирген өкүмдү аткаруу үчүн башка мамлекеттин талабы боюнча мамлекеттин өз аймагындагы кылмышкерди өткөрүп берүүсү. Кызыкдар мамлекеттердин ортосунда өзара атайын макулдашуулар болгондо гана К. ө. б. юридикалык милдеттенме болуп саналат. Мамлекет төмөндөгүлөрдү талап кыла алат: өз жараны болуп саналган кылмышкерди; өз аймагында жасалган кылмыш боюнча; жасалган кылмыштан улам залал тартса. Эреже катары: а) өз жарандарын; б) адамга өлүм жазасы коркунуч келтирген же кыйноолор колдонулуучу мамлекеттерге; в) саясий көзкарашы үчүн куугунтукталган же аракети (аракетсиздиги) талап кылынган тарап тарабынан кылмыш катары саналбаган адамдарды өткөрүп берүүгө жол берилбейт.
Харова-Яха
Харова-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Талота-Яха дарыясынын сол жээгинен 4 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жыштык өлчөгүч
Жыштык өлчөгүч - мезгилдүү процесстердин термелүү жыштыгынын чоңдугун аныктоочу прибор. Механикалык термелүүлөрдүн жыштыгын ченөө үчүн резонанс кубулушуна негизделген Жыштык өлчөгүч колдонулат. Ал прибор негизине бекитилген бир канча серпилгич болот пластинкалардан турат. Пластинкалардын узундугу, массасы ар кандай болгондуктан алардын өздүк термелүү жыштыктары түрдүүчө. Жыштыгы ченелүүчү термелүү Жыштык өлчөгүчтүн негизине аракеттенгенде ал пластинкалар X. Жээнбаев. дирилдейт. Өздүк жыштыгы ченелүүчү термелүүнүн жыштыгына барабар болгон пластинка эң чоң амплитуда менен термелет. Электрдик Жыштык өлчөгүч өзгөрмө токтун жыштыгын ченейт жана алар дирилдеме жана жебелүү болуп бөлүнөт. Дирилдеме Жыштык өлчөгүчтө анын электр-магнит оромосу жыштыгы аныкталуучу өзгөрмө токтун тизмегине бириктирилет. Жебелүү индукциялык Жыштык өлчөгүчө анын түрмөгүнүн бир оромосуна жыштыктуу резонанс контуру, экинчисине активдүү каршылык бириктирилет. Бул учурда жыштыктын чоңдугу жогорку тактыкта аныкталат. Жыштык өлчөгүч электр-техникада, радиотехникада кеңири колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Кылмыштаануу (криминология
Кылмыштаануу (криминология ) (лат. crimena , ( criminis  ) – кылмыш жана гр.  logos  – сөз, окуу) – кылмыштуулук, анын себептери, кылмышкердин кертбашы, кылмыштын алдыналуу жолдору менен каражаттары, аны жоюу мүмкүнчүлүктөрү жөнүндөгү илим. К. т. илими кылмыш-жаза мыйзамдарынын талаптарына кайчы келүүчү адамдардын коомго кооптуу жүрүм-турумун камтый турган кылмыштарды социалдык кубулуш катары изилдейт. Тийешелүү окуу сабагы да К. т. деп аталат.
Жогорку Ясатер дарыясы
Жогорку Ясатер — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Ильдугем дарыясынын сол жээгинен 9 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ахорн (Баден)
Ахорн (Баден) (Ahorn (Baden)) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Майн-Таубер районуна карайт. Штутгарт административдик округуна тиешелүү. Калкы – 2200 (2013-ж.). Аянты – 53,96 км².
Саламатов, Жолдон
Саламатов Жолдон (15.1.1932-ж. т., Нарын району, Орто-Саз айылы) — физик-математик, физика-математика илимдеринин доктору (1995), профессор (1993).
1953-ж. КМУну бүтүп, ошол эле жылы университетте окутуучу, 1954—57-ж. аспирант, 1957—65-ж. Кыргыз мамлекеттик кыз-келиндер пединститутунун проректору. 1965—67-ж. ИАнын математика институтунда улук илимий кызматкер. 1967—72-ж. Каракол педагогикалык институтунун ректору, 1972—77-ж. Кыргызстан КП Ысык-Көл обкомунун катчысы, 1977—82-ж. республикалык эсептөө борборунун директорунун орун басары, 1982—88-ж. ИАнын сейсмология институтунда обсерватория башчысы, 1988—95-ж. И. Арабаев атындагы педуниверситетте профессор, декан, 1995-жылдан Чүй университетинин профессору.
Анын илимий эмгектери теориялык гидродинамиканын проблемаларына арналган. 6Одай илимий жана окуу-методикалык эмгектин (анын ичинде 9 окуу китеп) автору. Кыргыз Республикасынын, СССРдин билим берүү отличниги. Медалдар менен сыйланган.
«Жыңайлактар»
«Жыңайлактар» - Нормандияда (Франция) 1639-ж. болгон элдик чоң көтөрүлүшкө катышуучулар. Көтөрүлүштүн чыгышына туз салыгынын - габелинин киргизилиши себеп болгон. Көтөрүлүш адегенде Авранше шаарында башталып, Төмөнкү Нормандиянын элет жерлерине, Кан, Руан ж.б. шаарларга тараган. Ага Жан Жыңайлак (кембагал люре Жан Морель болушу керек) жетекчилик кылган. «Жыңайлактар» иш жүзүндө Нормандияны бийлеп, королдун бардык салыктарын жойгон, ак сөөктөрдүн чарбактарын талкалашып, Франциянын көп провинциясында дүрбөлөң чыгарса да, өкмөт аскеринен жеңилип калган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Кичи Козлаю
Кичи Козлаю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Козлаю дарыясынын сол жээгинен 17 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чоң Кумак (дарыя)
Чоң Кумак (Кумак, Кума) — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Урал дарыясынын сол жээгинен 1733 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 212 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Ириклинск суу тармагынан Орск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кылмыштаануу мониторинги
Кылмыштаануу мониторинги – кылмыштуулукка, ага байланышкан башка кубулуштарга, ошондой эле кылмышты алдыналуу субъекттеринин иштеринин абалына үзгүлтүксүз байкоо, артараптан талдоо жүргүзүү, баа берүү, болжолдоо тутуму.
Facebook Uh, Oh, Oh
Facebook Uh, Oh, Oh - сан маринолук ырчы Valentina Monettaнын ыры. Сан Марино мамлекетин Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагында көрсөтүү үчүн тандалып алынган.
Жыныс бездери
Жыныс бездери - жыныс айырмасын көрсөтүүчү жана ошол жыныстарга таандык продуктуларды чыгаруучу ички жана сырткы секреция бездери. Эркектин тукум безинин тышка чыгуучу заты - анын ийрилген урук түтүкчөлөрүндөгү тукум пайда кылма эпителий болуп чыгаруучу эркек клеткалары (сперматозоиддер). Сперматозоиддер 15 жаштан пайда болуп, 55-60 жашка чейин сакталат. Аялдын урук безинин тышка чыкма заты - энелик клеткалар. Алар аялдын тукум безинин кыртыш клеткаларында (фолликулаларда) өсүп жетилет. Жаңы төрөлгөн кыздардын тукум безинин кыртыш катмарында миңдеген алгачкы фолликулалар өсүп жетилбестен жоголуп турат. Кыздардын энелик клеткалары 12-15 жаштан жетиле баштан, кийин уруктанууга жарамдууларынын саны 300-500гө жетип (21-28 күндө бир жолу жетилип турат), 45-50 жашка чейин сакталат.
Кылмыштаануу экспертизасы
Кылмыштаануу экспертизасы – ченемдик укуктук актылардын долбоорлорунун, алардын кылмыштуулукка таасир этүү мүмкүнчүлүгү жаатында тийиштүү адистердин (эксперттердин) изилдөөсү.
Ынтымак (Кара-Суу району, Савай айыл аймагы)
Калкы
Калкы - 2 175 киши.
Лахома (Оклахома)
Лахома (Оклахома) (Lahoma) — Оклахома штатынын Garfield округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 577 киши. Болжолдуу аянты - 0.8 км². FIPS коду — 40-40700.
Самаков, Жусуп
Самаков Жусуп (1909-ж.т., Нарын району, Кара-Булак айылы) — комузчу, актёр. 1935-жылдан Нарын шаарындагы маданият үйүндө, музыкалык драма театрында иштеген. Жашынан ыр ырдап, комуз черткен. Театрда коюлган спектаклдерде чакан ролдорду аткарган. Муратаалы, Токтогул, Карамолдо, Ыбырайдын жана башка классикалык күүлөрүн чертет. Элдик салт күүлөр "Камбаркан", "Ботой", "Кербез", "Шыңгырамалардын" үлгүлөрүн аткарат. Өзү "Соң-Көл", "50-жыл", "Салтанат" аттуу күүлөрдү чыгарган. Медалдар менен сыйланган.
Бүлбүлдөө
Бүлбүлдөө (жымыңдоо) – космос булагынын нурлануусундагы жылдыз жана планета аралык бир тектүү эмес чөйрөдө нурлануу чачырагандыктан, космостогу жылдыздардын, квазарлардын ургалдуу нурлануусунун өзгөрүшү.
Кылмыштаануучулук божомолу
Кылмыштаануучулук божомолу – кылмыштуулук абалы менен өсүү деңгээли жана анын айрым белгилери менен көрүнүштөрүнүн божомолун түзүү, кылмышка каршы күрөшүү чаралары менен кылмыш кесепети, ошондой эле кылмыштуулукка каршы күрөшүү боюнча иш жүргүзө турган кылмыш таануунун бир тармагы.
Илыу дарыясы
Илыу — Орусиядагы дарыя. Башкырт Республикасы, Челябинск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Лемеза дарыясынын сол жээгинен 71 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кама бассейндер округу жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сим дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Белая, дарыя бассейни — Кама.
Тагаев, Калыйбек
Тагаев Калыйбек - обончу, композитор Ат-Башы районунун Бирлик айылында 1940-жылы 14-апрелде туулган. 1961-жылы Каракол педагогикалык институтунун музыка бөлүмүн аяктаган. 1961–1962-жж. Ат-Башыдагы Ленин атындагы №1 мектепте мугалим, 1963–1969-жж. Нарын музыкалык драма театрында артист, бөлүм башчы болуп иштеп, 1970–1974-жж. Б.Бейшеналиева атындагы Кыргыз мамлекеттик искусство институтунун теория жана композиция бөлүмүндө окуган. 1974-жылдан Республикалык эл чыгармачылык борборунда жетектөөчү адис болуп иштеген. Кыргыз эл артисти, обончу жана композитор Калыйбек Тагаев 80 жаш курагында оорудан улам 2020-жылдын 16-сентябрында дүйнөдөн кайткан. Анын сөөгү Бишкек шаарындагы "Ала-Арча" көрүстөнүнө коюлган.
Б.Жакиевдин “Миң кыял” драмасында түрмө башчысынын, Э.Токтогуловдун “Бир короонун кишилери” драмасында Эркинбектин, Т.Абдумомуновдун “Кара көлөкө” драмасында тентек баланын ролдорун аткарган. М.Тойбаевдин “Талаа гүлдөрү”, Э.Токтогуловдун “Ак куулар көлдө термелет”, Ч.Айтматовдун “Кызыл жоолук жалжалым” аттуу спектаклдерине музыка жазган.
120дан ашык обондордун автору. Обончулардын республикалык кароо-сынагынын 7 жолку жеңүүчүсү. Анын 60ка жакын обондору Кыргыз радиосунун Алтын казынасына жазылып алынган. 1992-жылы «Кыргыз Республикасынын эл артисти», 1997-жылы “Кыргыз Республикасынын эл артисти” наамдары берилген.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Республикасынын обончулары.Маалымдама/Кыргызпатент/ Түз.: А.Чекиров, Ө.Калыева. – Б.: Кыргызпатент, 2010. – ISBN 978-9967-26-120-4
Александр Радищев
Өмүрү таржымалы
А. Н. Радищев 1749-жылы 31-августта Москвада помещиктин үй-бүлөсүндө туулган. Москва жана Лейпциг университеттеринде билим алган.Ал 1802-жылы Петербург да дүйнөдөн кайткан.
Чыгармачылыгы
Чет өлкөдө окуп жүргөндө эле француз агартуучулары Вольтердин, Д. Дидронун, Ж. Ж. Россонун, Г. Маблинин чыгармалары менен кеңири таанышып чыгышы ага зор таасир тийгизет. Анын адабий чыгармачылыгы 1773-жылдардан башталган. Философиянын негизги маселеси материалистче чечип, дүйнөнү чексиз таанып билүү мүмкүнчүлүгүн жактаган жана тарбия маселесине көңүл буруп, орус революциячыл педагогикасына, этикасына жана эстетикасына негиз салган. Ошондой эле ал адабиятка, чечендик өнөргө да бир кыйла салым кошуп, «Дүйнөнүн жаралышы» (1779), «Ломоносов жөнүндө сөз» (1780), «Тобольскидеги досума кат» (1782), «Эркиндик одасы» (1783) сыяктуу чыгармаларды жараткан.
Негизги ойлору
Элге кеңири белгилүү «Петербургдан Москвага саякат» деген китебиндеги досуна карата айткан башкы сөзүндө ал китепти жазуудагы себепти жана максатын мындай деп түшүндүргөн: «Айланамды карасам-жүрөгүм адамзаттын тарткан жабыры менен жараланды». Бул чыгармасында орус турмушунун саясий-социалдык, философиялык-этикалык, тарыхый жана экономикалык маселелерин реалисттик ыкма менен эркин баяндаган. Феодалдык орус коомунун саясий-социалдык мамилелери толук кыйраганда гана эркиндик болот деген ойду айткан.
Эмгеги
1790-жылы бул чыгармасы үчүн Радищевди Екатерина II өлүм жазасына өкүм кылып, ал кайра Сибирге 10 жылдык сүргүн менен алмаштырылган. Сүргүндө жүргөндө «Адам, анын өлүмү жана өлбөстүгү жөнүндө» (1795) деген философиялык трактат жана «Филарет ырайым'кер» аттуу автобиографиялык повестин жазган.1301-жылы Александр I А. Н. Радищевге Петербургга кайтып келүүгө уруксат берип, ага мурдагы чини жана орденин кайтарткан.
Сыйлык жана наамдары
Анын Саратовдо, Радищев кыштагында үй-музейи бар.
Хасаре-Се
Хасарё-Сё — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Харасовая дарыясынын сол жээгинен 43 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Would You
Would You - белгиялык ырчы Irisтин ыры. Бельгия мамлекетин Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагында көрсөтүү үчүн тандалып алынган.
Джундук дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.