cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Отко киргизүү
Отко киргизүү — бетин көрсөтпөй качып жүргөн жаңы келинди көбүнчө кайын агалары, кээде кайын атасы, ошондой эле жезделери атайын чыкырып сыйлоо салты. Чакырылган келин күйөөсү, кайын атасы, кайын энеси, жеңелери болуп сепке келген буюмдардан ырымдап белек алып барышат. Сый-тамак ичилгенден соң, отко киргизген адам келинге мал же буюм ырымдап берген. Ошондон кийин келин отко киргизген кишиден ісачпай калган, анын үйүнө эркин кирүүгө акылуу болгон. Бул салттын байыркы отко сыйынуу (зороастризм) салтынан келип чыгышы ыктымал. Бирок ал кийинчерээк кыргыздарда патриархалдык-туугандык мамилелердин жана жөрөлгөлөрдүн бирине айланган.
Солнышко, Леонтий Григорьевич
Солнышко Леонтий Григорьевич (1883–1953) – Түштүк Кыргызстанда Совет бийлигин орнотуу жана чыңдоо үчүн күрөшкө катышуучу. Саратов губерниясындагы Озёрки кыштагында туулган. 1908-жылдан Кызыл-Кыя шахтасында иштеген. 1917-жылы апрелден Кызылкыя жумушчу депутаттар советине кирген. 1918-жылы мартта мамлекеттештирилген Кызылкыя көмүр кен башкармасынын тоо-кен заводдук комитетине шайланган. 1918-жылы июлдан Кызылкыя советинин аткомунун төрагасы. 1920-жылы январь – декабрда Кызылкыя ревкомунун төрагасы. Кийин Кыргызстан менен Өзбекстандын көмүр өнөр жайында жооптуу кызматтарда иштеген.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Жаткыроо (философия)
Жаткыроо– учурдагы философияда, социологияда, социалдык психологияда кеңири жана ар кандай маанилерде пайдаланылган термин.
Философияда Жатыркоо – адамдын ишмердүүлүгүнүн ар кандай формаларын жана алардын натыйжаларын адамдын үстүнөн үстөмдүк кылган жана ага каршы күчкө айландыруу процесси. Юриспруденцияда Жатыркоо деп мүлктү башка адамдын менчигине өткөрүп берүүнү аташат.
Коомдук келишимдин теоретиктери Жатыркоо деп инсандын укуктарын мамлекетке өткөрүп берүүнү түшүнүшкөн. Немецтик классикалык философияда Жатыркоо категориясы Фихте, Шеллинг жана өзгөчө Гегель тарабынан иштелип чыккан. Гегель Жатыркоо түшүнүгүн өздүк ишмердүүлүк процессинде өзүн башка болмушта таанып билүү үчүн өзүнөн өзү жатыркаган рухтун өздүк өнүгүүсү менен байланыштырган.
Фейербах динди сындоо менен Кудай деп өз маңызынан жатыркаган жана өзүнө керемет күчтөрдү ыйгарган адамды атаган. К. Маркс Жатыркоону эмгектин бөлүнүшү, жеке менчик менен байланыштырган да, аны өндүрүштүн буржуазиялык ыкмасынын өзгөчөлүү феномени катары караган. Бүгүнкү батыш илиминде Жатыркоо объективдүү жана субъективдүү өңүттөрдө каралат.
Жатыркоонун негизин төмөнкүдөй механизмдер түзөт: 1) инсандын турмуштагы сырткы күчтөрдүн алдындагы алсыздыгы; 2) жашоонун абсурддугу тууралуу түшүнүктөр; 3) адамдардын социалдык тартипти сактоо боюнча өз берген милдеттемелеринен баш тартышы, ошондой эле баалуулуктар менен байлыктардын үстөмдүк кылган системасын четке кагуу; 4) жалгыз бойдокчулук, адамдын коомдук байланыштардан ажырап калышы; 5) адамдын «Мен» сезиминин жана кадыр-баркынын тебеленип-тепселиши, инсандын аутенттүүлүктөн ажырашы.
Тар мааниде Жатыркоо адамдардын үстүнөн үстөмдүк кылган нерселер, товар-акча мамилелери, техника жана технология тарабынан пайда болгон кубулуш болуп саналат. Кең мааниде Жатыркоо социалдык байланыштардын жыйындысынын сапаттык абалы катары бааланат. Жатыркоо учурдагы доордун фундаменталдуу тенденциясы, инсандын экономикалык, саясий, социалдык, экологиялык, рухий жана башка өңүттөрдөн көз карандылыгын жана учурдагы оорулуу цивилизациянын диагнозун сүрөттөйт.
Майамисбург (Огайо)
Майамисбург (Огайо) (Miamisburg) — Огайо штатынын Montgomery округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 20 181 киши. Болжолдуу аянты - 29.5 км². FIPS коду — 39-49434.
Космополитизм
Космополитизм (гр.— мекенсиз деген маанини билдирет) — өзүн жер жүзүнүн азаматымын же Ата журтсуз адаммын деп эсептеп, патриоттуулукка каршы туруп, аны тангандык. Ушундай идеяны туткан адамды космополит деп коёбуз. Андай адам өз улутун, Ата журтун танат, эли-нин сыймыгын түзгөн маданиятын четке кагат. Ошентип, космополитизм дүйнөлүк масштабда кездешкен өзүнчө бир идеялык агым, аны империалисттик өлкөлөрдүн бийлөөчүлөрү башка элдерди көз каранды кылып, баш ийдирип турууда пайдаланышат. Көркөм адабиятта да космополитизм идеясы кездешет. Анын негизги максаты өз улутунун маданий салттарын, кылымдар бою түзүлгөн көркөм табылгаларын тануу, төгүнгө чыгаруу болуп эсептелет.
Динара тайпак тоосу
Динара тайпак тоосу - Балкан жарым аралында. Узундугу 650 кмдей, туурасы 230 кмге чейин. Орто бийик тоолор басымдуу, эң бийик жери 2692 м (Түндүк Албания Альп тоосундагы Езерца чокусу). Негизги кырка тоолору жана массивдери (Велебит, Динара, Дурмитор, Копаоник жана башка) Түндүк-батыштан Түштүк-чыгышка карай Адрия деңизин жээктей созулуп жатат. Түндүк-батыш бөлүгү акиташ тоотегинен түзүлүп, карст кубулушу өтө өөрчүгөн, чыгышындагы тоолор негизинен сланец жана акиташ тоо тектеринен турат. Жер ортолук деңиз бадалы, эмен-бук жана ийне жалбырактуу токой, тоолуу талаа өсүмдүктөрү жана дайыма жашыл бадалдар өсөт. Боксит, күрөң көмүр, темир, жез, калай жана башка кендери бар.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1
Акматов Бекболот
Акматов Бекболот - (1936-ж. туулган, Ош облусу, Өзгөн району, Жалпакташ айылы) - хирург, медицина илимдеринин доктору (1989), КРнын эмгек сиңирген дарыгери (1995). КММИни (1960), ошол эле жерде аспирантураны (1969) бүтүргөн. Райондук ооруканада хирург, КММИде ассистент, доцент, профессор 1991-жылдан кафедра башчысы. Боор жана өт хирургиясы боюнча адис. 90дон ашык илимий эмгеги, анын ичинде 1 монография, 9 ойлоп табуусу бар.
«Ак-Марал» мамлекеттик бий ансамбли
«Ак-Марал» мамлекеттик бий ансамбли - Н. Түгөлов атындагы Кыргыз улуттук филармониясынын алдындагы бийчилер коллективи. 1939-ж. Москвада өткөн кыргыз искусствосунун 1декадасына карата балетмейстерлер Н. С. Холфин, В. В. Козловдун жетекчилиги менен уюштурулган, бирок декададан кийин ал өз ишин токтоткон. 1957-60-ж. 20 бийчиден турган элдик бий ансамбли орус, украпн ж. б. элдердин бийлеринен концерттик программа түзүшкөн. 1966-ж. Н. Түгөловдун көркөм жетекчилиги менен ансамбль кайрадан уюштурулат. 1977-83-ж. ансамблдин көркөм жетекчиси жана башкы балетмейстери КРнын эл артисти К. Мадемилова, 1983жылдан КРнын эл артисти, балетмейстер М. Асылбашев. 1988-жылдан ансамбль азыркы аталышта, 1991-ж. КРнын эл артисти Н. Түгөловдун ысымы берилген. Коллективдин концерттик программаларын кыргыз, казак, башкыр, татар, түркмөн, өзбек, азербайжан эл бийлери, «Европа бий музыкасы» аттуу бөлүмдөр түзөт. «Тамаша», лирикалык «Ак куу», «Ак тамак, Көк тамак», «Миң кыял», «Эл достугу» бий сюитасы, «Сары өзөн баяны», «Саринжи-Бөкөй», «Беш ыргай», «Тогуз кайрык», «Маш ботой» ж. б. бийлер туруктуу репертуарга айланды. Коллектив Түркияда, Германияда, Францияда, Малайзияда, Индияда ж. б. өлкөлөрдө гастролдо болгон.
Сагынбаев Шейшенбай Туйтебаевич
1976-ж. Кыргыз мамлекеттик Б. Бейшеналиева атындагы искусство институтунун үйлөмө аспаптар кафедрасынан профессор 3. Мамбеталиевдин классынан бүткөн. 1970-ж. окуу менен бирге Кыргыз улуттук академиялык А. Малдыбаев атындагы опера жана балет театрынын оркестринде иштеген. КМШ өлкөлөрүнүн шаарларында (Москва, Ленинград, Киев, Свердловск, Сочи), Францияда, Данияда, Бельгияда, Кытайда,Швецияда гастролдо болтон. 1989-ж. республикалык адистештирилген М. Абдраев атындагы музыкалык мектеп-интернатында тромбон классынын педагогу,
1999-ж. Кыргыз улуттук консерваториянын мугалими. П. Шубиндин«Кыргыз темасына обонун», К. Молдобасановдун «Юморескасын», Б.Фефермандын «Укта, бөбөгүм» пъесасын тромбон, М. Бегалиевдин «Концерт-Давидин», «Элегиясын»труба үчүн иштеп чыккан
Гавсидинов Гиясидин
Гавсидинов Гиясидин (1927, Өзбекстан, Анжиян облусу, Аим району,  Дардак айылы - 1979, Ош облусу, Карасуу району, Кызылшарк айылы) - пахтакер, Социалдык Эмгек Баатыры (1951). Эмгек жолун Ош облусунун Карасуу районундагы «Кызылшарк» колхозунда колхозчу болуп иштөөдөн баштаган, 1945-жылдан бригадир болуп иштеген. 1950-ж. анын бригадасы 49 га пахта аянттынын ар гектарынан 47 цден түшүм жыйнап алган. Ленин, эки Эмгек Кызыл Туу ордендери менен сыйланган.
Казыр (Уфим району, Башкыртстан)
Казыр — Башкыртстандын Уфим районундагы айыл, Николаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 93 киши. Почта индекси — 450532, ОКАТО коду — 80252850003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Коңур-Өгүз
Коңур-Өгүз — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Токтогул районундагы айыл. Кызыл-Өзгөруш айыл аймагына кирет.
Оттук
Оттук - от чыгаруу үчүн керектелген чакмак таш. Аны эзелтеден эле баардык элдер колдонуп келишкен.
Коңур-Өгүз
Калкы
Калкы - 371 киши.
Таннхаузен
Таннхаузен - Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Гюнцбург районуна карайт. Швабия административдик округуна тиешелүү. Калкы – 5955  (2013-ж.). Аянты – 20.02 км2.
Электрондук окуу куралы
Электрондук окуу куралы - салттуу кагаз китептерге караганда бир катар олуттуу артыкчылыктарга ээ. Мисалы: 650 мегабайт көлөмүндөгү бир компакт-дискке (СD-ROM) 400 томго жакын китептердин тексти батат. Электрондук окуу куралы практикалык жактан да түбөлүктүү, айрылып, эскирип калбайт, аз гана орун ээлеп, алып жүргөнгө да ыңгайлуу. Алардын колдонулушу да вариативдүү: текстеринин шрифтеринин өлчөмүн, түсүн каалагандай өзгөртүп алууга, ал эми мазмунун окутуунун максатына ылайык ар дайым толуктоо, оңдоо, түзөөгө мүмкүн. Ошондой эле зарыл учурда принтердин жардамы менен окуу китептин кайсы бир бөлүгүн же толук баарын каалаган форматта чыгарып алууга да Stylus тибиндеги машиналык котормочунун жардамы менен окуулуктун тексттерин башка тилге да оңой эле оодарып алууга да болот. Электрондук окуу куралы окутуу жараяныда мугалимди да сабакка окуулукка кошумча көп сандаган окуу куралдарын, карточкаларды тексттерди кыркып даярдап келүү сыяктуу бир катар түйшүктөрдөн куткарат. Электрондук окуу куралы мындай материалдарды башка электрондук китепканалардан, китептерден, журналдардан интернет аркылуу оп-оңой эле кошо алат. Демек, электрондук окуу куралы билимдин мазмунун жыл өткөн сайын өнүктүрүп, өстүрүп туруу үчүн өтө ийкемдүү.
Жаңарт мөңгүсү
Жаңарт мөңгүсү – Борбордук Теңир-Тоодогу өрөөн тибиндеги мөңгү. Какшаал кырка тоосунун түндүк капталынан агып түшкөн Жаңарт суусунун төрүнөн орун ал- ган. Узундугу 11,3 км, аянты 15,3 км2. Дээрлик меридиан багытында жатып, аяк бөлүгү гана түндүк-чыгышка имерилет. Эки жеринде муз кескин эңкейиштеп тепкич сымал жаракаларды пайда кылат. Мөңгү жогору жагынан туташ фирн талаасы ээлеген тоо капталдары менен курчалган. Капталдарынан кар көчкү жүрүп турат. Мөңгү- нүн башы деңиз деңгээлинен 5160 м, этеги 3900 м бийиктикте жатат. Этеги бийикт. 15–20 м келген морена догоосу менен курчалган. Мөңгүдөн Жаңарт суусу башталып, Ак-шыйрак дарыясына оң жактан куят.
Изденүүчү (талаптануучу)
Изденүүчү (талаптануучу) – жогорку кесиптик билими бар, илим талапкери илим даражасын изденип алуу үчүн диссертация жазып жаткан адам (аспирантурада окубастан, бирок аспирантурасы бар уюмга бекитилүү менен), же болбосо илим талапкери илимий даражасы бар, илим доктору илимий даражасын изденип алуу үчүн диссертация жазып жаткан адам.
Безымянка дарыясы (Кия куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Оюн башы
Оюн башы - жаштардын оюнун башкаруучу. Оюнду башкаруу үчүн тажрыйбалуу, көп оюн билген, аны кызыктуу өткөрө билген ачык-айрым шайыр жаш келин шайланган. Өзгөчө күйөө баланын колуктусун көргөнү келгендигине байланыштуу өткөрүлө турган жаштар оюнун башкарууга тажрыйбалуу, шыктуу оюн башчы талап кылынган.
Гагат
Гагат - (гр. Gagates кара янтарь) ташкөмүрдүн капкара, жалтырак түрү. Катуулугу 3-3,5; тыгыздыгы 1,3-1,4 г/см3. Көмүр катмарларында үймөктөшкөн түрдө кездешет. Жыгачтын ташкөмүргө толук айланбай калышынан пайда болот. Жакшы сайкалданат. Зер буюмдарды жасоодо колдонулат.
Көк-Талаа
Көк-Талаа — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Айрыбаз айыл аймагына кирет.
Калк
Калкы — 2275 киши (2009-жылы).
Көтөлүктүн Сары-Бел
Көтөлүктүн Сары-Бел — топоним. Чоң казатта Манастын колу Бээжинге жакындап келип токтойт. Алмамбет мындан ары Бээжинге кандайча баруу жөнүндөгү оюн ортого салып Манас менен К. С-Б-инде кеңешет. «Көтөлүктүн Сары-Бел, Он бир жолдун ортосу, Алты жолдун арасы» (Сагымбай Орозбаков, 4. 236) аркылуу кербенчилер, жолоочу-жүргүнчүлөрдүн баары өткөн. Капырдан кароолчулар келсе да К. С.-Б-не токтошкон. Географиялык реалияда Тарбагатай тоосундагы кытайга ашып түшчү ашуу.
Хэфэй метросу
Хэфэй метросу – Хэфэй шаарынын метросу. Метросу 26-декабрь 2016-жылы ачылат.
Юнус Эмре
Юнус Эмренин качан жана кайсыл жерде туулгандыгы жөнүндө так маалымат жок. Юнус Эмре 13-кылымда Анадолуда (Түркияда) жашаган. Юнустун качан жана ким тарабынан сабаты жоюлуп, кайсыл мектеп-медреседен таалим-тарбия алгандыгы биз үчүн бүдөмүк. Анткени бүгүнкү күндө бул маселеге байланышкан ынанымдуу факты-далилдер жокко эсе. Айрым түрк окумуштуулары Юнус Эмрени эч кандай билими жок, дыйканчылык менен шугулданып, ара-чолодо ыр жазып жүргөн дербиш катары бааласа, кээ бир адабиятчылар Юнус Эмре жалгыз гана ыр чиймелөө менен алектенген акын эле эмес, медреседен таалим алып, ислам маданиятын терең өздөштүргөн зыялы инсандардын бири болгон дешет.
Толук кандуу изилдеп чыккан айрым мударистер Юнустун медреседе окуу менен бирге тарых, география жана философия сабактарын кадырэсе өздөштүргөндүгүн тастыкташат. Юнустун ыр саптарын талдап отуруп, анын өз мезгилинде түрк тилинен сырткары араб жана фарс тилдерин мыкты өздөштүргөндүгүн байкоого болот.
Дарка-Рузь-Шор
Дарка-Рузь-Шор — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Силова-Яха дарыясынын оң жээгинен 65 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Массагеттер
Массагеттер – (Массагаты) Каспий жана Арал деңиздеринин боюнда жашаган көчмөн уруулар. Байыркы илимпоздор алар жөнүндө так маалымат беришкен эмес, ошондуктан Массагеттердин ким экендиги жөнүндө көптөгөн божомолдоо пайда болгон: «массагет», «масуо» – балык же балык менен тамактангандар; «мас», «сак», «та» деген сөздөрдөн куралып, чоң сак уруусун; «мазагеттер» – улуу геттер дегенди билдирет. Массагеттер байыркы кытай жылнаамаларында чоң юэчжилер деп белгиленет. Героддоттун жазганына караганда Массагеттер – көчмөндөр, алар жөө да, атчан да согуша беришет; аттарынын көкүрөгү калкан менен тосулат; идиш-аяктары, куралдары жезден жана алтындан жасалат. Аларга каршы согушта Ахеменилер дөөлөтүнүн негиздөөчүсү Кир Массагеттердин ханышасы Томирис тарабынан өлтүрүлгөн. Страбон боюнча Арал боюндагы саздарда, аралдарда жашап жыйноочулук, балыкчылык менен тиричилик кылган урууларды да атайт.
Юнус Эмре
Орто Азиялык суфий Ахмет Ясевинин чыйырын улантып, Месопотамия, Анадолу жана Балкан аймактарына өзүнүн өчпөс изин калтыруу менен түрк-ислам суфизм адабиятын негиздеген жана огуз түрктөрдүн оозеки тилин жазма тилдик калыпка салган. Жети кылымдык тарыхты камтыган акындын тили азыркы батыш түрк тилинин өзөгүн түзөт.
Дарка-Рузь-Шор
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Юнус Эмре
Адатта Юнус Эмренин чыгармачылыгы жөнүндө сөз болгондо көбүнесе анын Кудайды таанып-билүүгө багытталган диний, дидактикалык ырларды жазып, ар бир сапты ийине жеткире иштегендиги белгиленет. Ал өлүм, өмүр, дүйнө, тагдыр, чындык сыяктуу адам баласын ойлонто турган олуттуу темаларга кадыресе басым жасаган. Ошол темалардын түпкү манызында жаткан сырларды ачуу менен адамзаттын турмуш жолун, тагдыр таржымалын калыс жана адилеттүү баяндаган.
Юнус Эмренин ырлары эки чоң агымдын бирикмесинен пайда болгон сыяктуу. Биринчи агым - бала кезинен тартып акындын кан-жанына, тулку боюна синип калган ислам дининин жол-жоболору менен анын түздөн-түз Кудайга жана жалпы адамзатка багытталган тунук махабаты. Ал эми экинчи агым - элдин оозеки сүйлөшмө жатык тилин данек кылып, түрк топурагынын кыртышынан өнүп чыккан, көп кылымдык бай тажрыйбасы бар түрк жазма адабий тили. Мына ошол эки чоң агымдын бирикмеси Юнустун көтөргөн жүгү менен адабияттагы чыйырын көзгө сайып көрсөтүп турат.
Юнус Эмре - дүйнөлүк акын. "Жаратылыш жана жалпы жандыктарды Кудай жараткандыгы үчүн сүйөм", - деп жар салып, "жер шарындагы бүткүл адамзатка бирдей мамиле жасаарын" даңазалаган бул карапайым дербиш, Европадагы "гуманизм" (15 к.) агымы башталган доордон эки кылым мурда жашап өткөн. Чындыгында, акындын мындан жети жүз жыл абалкы туңгуюк турмуштун курчоосунда калган көпчүлүк адамзаттын "агартуу" далалаты менен өз жарыгын төгөрөктүн төрт бурчуна жайылтуу аракети, европалыктардын "агартуу" кыймылынын беш кылым оболу жүзөгө ашкан болчу.
Көкүрөктү көңдөй кылып кербедим, Көр оокатка көмүлөм деп келбедим. Кудуреттүү Кудай менен дос болуп, Көңүлдөрдү көтөрүүгө келгенмин, - деп Юнус Эмре бул жашоодогу кызматын белгилеген.
Текст Алтынбек Исмаиловдун "Сүйүүнүн султаны Юнус Эмре" (Бишкек, 2005) китеби боюнча даярдалды.
Саясий социология
Саясий социология – 1) социологиянын тармагы; адамдардын саясий чөйрөдөгү: мамлекет, партия, коомдук кыймылдар сыяктуу институттар менен өз ара мамилелерин изилдейт; 2) саясат таануу, саясий психология менен катар бирдиктүү саясий илимдин бир бөлүгү. Саясий социологиянын негизги предмети: саясий бийлик, анын жашоосун жана индивиддердин, социалдык талгын, топтордун, этностук-конфессиялык биримдиктер, алардын уюмдарынын реалдуу аң-сезимин, кызыкчылыктарын, жүрүм турумун изилдөө, мамлекеттик коомдо бийликти бөлүштүрүүнүн формалары жана ыкмалары. Адистешкен тармак катары саясий социология батыш маданиятында 20-кылымдын 30-50-жылдарында аныкталган. Предметтик бөлүгү жана саясатты социологиялык жактан кароо байыркы грек ойчулдары Платон, Аристотель тарабынан башталган. Кийинчерээк саясатты жана мамлекетти социологиялык түшүнүүнүн түрдүү аспектилерин Н. Макиавелли, К. Боден, Т. Гоббс, Ш.Монгескье, Токвипь сыяктуу жаңы мезгилдин көрүнүктүү теоретиктери иштеп чыгышкан Чыныгы саясий социологиянын орношуна чечүүчү салымды француз энциклопедисттери К. Сен-Симон, Дж. Локк ж. б., немис философтору Г. Гегель жана Маркс кошушкан. Жарандык коом менен мамлекетин теориялык айырмалануусу, 19-кылымдын 2-жарымында социологиянын өз алдынча илимий дисциплина катары калыптанышы саясий социологияда чечүүчү жетишкендик болгон.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Тамак-ашты сактоо
Тамак-ашты кадимки температурада үйдө сактаганда анда ууландыруучу микроорганизмдер жана алар бөлүп чыгарган уулуу заттар (токсиндер) көбөйүп кетет. Микроорганизмдердин өсүшүн алдын алуу үчүн тамак-ашты муздаткычта сактоо, белгиленген мөөнөттө сатуу жана алар сакталган жерде санитария-гигиеналык эрежелерди так тутуу керек. Тамак-ашты сактоо шарты жана мөөнөтү азык-түлүктүн түрүнө жана тамак-ашты даярдоого жараша болот.
Даяр тамак-ашты сактоо
Бышырылган даяр тамак-аштын көбү (сорпо, эт, куш эти, балыктан жасалган тамак-аш, винегрет жана башкалар муздак салаттар, кремдүү торттор) — тез бузулуучу продуктулар. Буларды микроорганизмдер азык зат катары пайдаланып, тез көбөйөт. Бул тамак-аштарды бөлмө температурасында 4—6 саат сактагандан кийин пайдалануу уулануу коркунучун туудурат. Ошондуктан бул тамак-аштар муздаткычта 4—6°С температурада 72 сааттан ашпаган убакыт сакталууга тийиш. Алдын ала бышырылган тамактын баарын эмес, азыр желчү бөлүгүн гана кайнатуу же жылытуу керек. Анткени улам жылытканда андагы витаминдер азаят. Ошондой эле тамак-ашты алдын ала көп бышырып коюу да ылайыксыз. Даяр тамак-ашты сактоодо алар сакталган жайды таза кармоо, бышкан же бышырбай желчү тамак-ашты (сыр, колбаса, быштак жана башкалар) чийки же кир продуктуларга (жашылча жана башкаларды тийгизбей сактоо жана башкалар санитария-гигиеналык талаптарды так аткаруу керек.
Этти, балыкты жана алардан даярдалган тамак-ашты сактоо
Эт, балык, куш этин бөлмө температурасында сактоого болбойт. Муздаткычта 0—8° температурада жаңы союлган мал же куш эти 72 саат, балык 48 саат, тоңдурулган эт 5 суткага, балык 3 суткага чейин сакталат. Тоңдурулган эт, балык, куш этин атайылап жасалган муз тоңдургучтарда сактоо алардын сакталуу мөөнөтүн узартат. Тоңдурулган эт, балык, куш эти эритилгенден кийин 24 сааттын ичинде сатылууга тийиш. Колбаса, сүрсүтүлгөн эттин сакталышы аларды даярдоо ыкмасына жараша болот. Фаршталган (пияз, чеснок, татымал кошулган), ич эттен, кандан жасалган, бышырылган колбаса, сосискалар, бышырылган чочко эти жана башкалар муздаткычта гана сакталат. Жогорку сорттогу бышырылган колбасаны, чочко этин 72 саат, сосискалар, 1-, 2-, 3-сорттогу бышырылган колбаса, 1-, 2-сорттогу тоңдурулган эт (зельц) жана ич эттен, кандан жасалган колбаса 48 саат, 3-сорттогу зельц жана ич эттен, кандан жасалган колбаса 12 сааттан ашык сакталбайт. Чала ышталган же бышырып ышталган колбаса, ышталган эт үйдө (20°Сден ашпаган температурада) 3 суткага чейин, муздаткычта (0—-8°С) 10 сутка сакталат. Балыкты туздоо, маринаддоо жана ыштоо анын сакталуу мөөнөтүн узартат. Чала туздалган балыкты муздаткычта 6 — 7 суткага чейин, орточо жана өтө туздалган балыкты андан көбүрөөк убакыт сактоого болот. Балыктын ысык ышталганы муздаткычта 3 суткага чейин, муздак ышталганы 8—10 сутка; кургатылганы кургак салкын жерде сакталат.
Сүт, сүт азыктарын жана жумуртканы сактоо
Бардык сүт азыктарды муздаткычта сактоо ылайыктуу. Чийки жаңы сүт 36 сааттан ашпаган убакыт, бышырылган сүт 3 суткага чейин, кычкыл сүт азыктары (айран, кефир жана башкалар) 36 саатка чейин, каймак 3 суткага чейин, быштак 36 саат, полимер плёнкага оролгон таттуу быштак 48 саатка чейин сакталат. Ак май муздаткычта 0°Сден жогорку температурада 10 суткага чейин, тоңдургуч камерада узак убакытка, сыр 15 сутка, жумуртка 20 суткага чейин сакталат.
Жашылча, мөмө-жемиштерди сактоо
Үйдө кадимки температурада жашылча, мөмө-жемиштер бир аз убакыттан кийин эле бузула баштайт. Кулпунай, дан куурайдын жана башкалар мөмөлөрү 12—24 сааттан кийин эле кычый баштайт; татымал чөптөр, помидор бузулат. Картошка, кызылча, сабизди бөлмө температурасында кургак жерде 10— 14 сутка сактаса болот. Бирок сабиз менен кызылча кургап, даамы начарлап, витаминдери азаят. Ал эми картошка жылуу жерде өнүп, анда уулуу зат соланиндин көбөйүшү мүмкүн. Кабыгы бүтүн коон, дарбыз, ашкабакты 10 сутка же андан да көп сактоого болот; коон баарынан тез бузулат. Баш пияз, сарымсак бөлмө температурасында, караңгы кургак жерде 1 ай же андан узак сакталат. Кабыгы бүтүн, урунбаган бышкан алма, алмурут бөлмө температурасында 2—3 сутка (алма андан узагыраак) сакталат. Шаардын шартында жашылча, мөмөнү узак убакыт муздаткычта гана (0—2°С) сактоого болот. Аларды тоңдуруу ылайыксыз, анткени эригенден кийин тез эле чирип, даамы начарлап, витамини азаят. Таза, урунбаган жашылча-мөмөлөрдү тандап, капкагы жабык идишке же целлофан баштыкка салып туруп, муздаткычка коюлат. Аларды сактоо мөөнөтү белгиленген эмес, бирок дайыма текшерип, бузулуп бараткандарын алып таштоо керек. Жемиштерди жана татымал чөптөрдү муздаткычта 24—48 саат гана сактоого болот.
Консерваны сактоо
Консерва кургак жайда сакталат. Үйдө жасалып, жылчыксыз бекитилген банкадагы жана заводдо жасалган стерилденген консервалар кадимки температурада узак сакталат, бирок ысык жерде (бөлмөдө, ысыткычтын жанында жана башкалар) сактоого болбойт. Кыям, шире жана башкалар жемиш консервалары ысык жерде турса өңү каралжын тартып кетет, ичи лакталбаган калай банкадагы консервалар жагымсыз, металл даамданып калат. Канты көп консерваларды (кыям, коюлтулган сүт жана башкалар) төмөнкү температурада сактаса канты катып кетет. Консерваларды тоңдурууга болбойт. Анткени кайра эриткенде алардын даамы, өңү, консистенциясы бузулуп, ошондой эле көлөмү чоңойгондуктан калай банка кеңейип, капкагы көөп же ачылып кетиши мүмкүн. Стерилденбеген консерваларды сактоого өзгөчө көңүл буруу зарыл. Мындай консервалар (көбүнчө балыктан жасалган) төмөнкү, бирок 0°тан төмөн эмес температурада сакталууга тийиш. Муздаткыч жок ысык жерде алар 2—3 сутка гана сакталат. Консерваланган тамак-ашты, ачылгандан кийин көпкө сактоого болбойт. Мисалы, коюлтулган сүт ачылгандан кийин муздаткычта 72 саатка, эт консервасы 48 саатка чейин сакталууга тийиш. Калай банкадагы эт, балык, жашылча консерваларын ачкандан кийин айнек же эмалданган идишке салып коюу керек.
Кургак азык-түлүктү сактоо
Белгилүү эрежелерди так аткаруу менен ун, акшак, макарон азыктарын, кургатылган мөмө-жемишти, кум шекерди узак сактоого болот. Бул азыктар кургак, жакшы желдетилген жайга коюлат. Алардагы нымдын 15%тен жогорулашы бузулууга өбөлгө түзөт. Кургак азыктар узак турса бөтөн жыттарды өзүнө сиңирип аларын эске алуу керек.
Нанды сактоо
Нанды сактоо үчүн өнөр жайда чыгарылган атайын идишти же эмалданган капкактуу идишти пайдаланууга болот. Кара буудай жана буудай наны өз-өзүнчө сакталат. Полиэтилен баштыктагы нан кургабайт, бирок бөтөн жыт пайда болгондуктан, анда бир аз убакыт сактоого болот.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Тамак-ашты ыштоо
Тамак-ашты ыштоо — консервалоонун бир түрү; кургатуу, туздоо, бышыруу (же чийки) жана ыштоо (түтүн менен бактерияны өлтүрүү) ыкмаларын айкалыштырып даярдайт.
Бөлүнүүсү
Ысытып ыштоо жана муздак ыштоо болуп бөлүнөт.
Муздак ыштоо
Муздак ыштоо + 25°тан +40ока чейинки температурада жүргүзүлөт, мында азык кургатылып, туз жана түтүндүн таасири менен гана консерваланат. Ыштоо технологиясынын татаалдыгына байланыштуу үй шартында ыштоо опурталдуу. Чала ышталган азыктардан уулануу, анын ичинде ботулизм көп учурайт (Тамак-аштан уулануу).
Таасири
Ышталган азыктар өтө калориялуу, тузу өткүр болгондуктан, айрым ооруларга, айрыкча тамак сиңирүү органдары, зат алмашуу бузулганда жакпайт. Ошондуктан көп ооруларда аны жегенге болбойт.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Дэвид Швиммер
Дэвид Лоуренс Швиммер (англ. David Lawrence Schwimmer; 1966-жылы 2-ноябрь) – америкалык актер, режиссер жана продюсер. Швиммер Флашингта (Куинс, Нү-Йорк) туулган, актер эки жашка чыкканда, үй-бүлөсү Лос-Анжелеске көчкөн. Швиммер актердук ишин Беверли-Хиллзтеки жогорку мектепте, пьесаларда роль аткаруусу менен баштаган. 1988-жылы актер Түндүк-Батыш университетин аяктап, театр жана чечендик өнөр адистиги боюнча бакалавр даражасына ээ болгон. Университетти аяктаган соң, Швиммер, Lookingglass Theatre Company компаниянын кош-негиздөөчүсү болот. 1980-жылдардын аягында, Швиммер Лос-Анжелесте, жашоо үчүн күрөшкөн, жумушсуз актер катары өмүр сүргөн.
Актер 1989-жылы "Жымжырт" (англ. A Deadly Silence) аталышындагы телевизиондук тасмада тартылып бир канча телевизиондук ролдорду аткарган, алардын ичинде: "Лос-Анжелес мыйзамдары" (англ. L.A. Law), "Укмуштуу жылдар" (англ. The Wonder Years), "Нү-Йорк полициясы" (англ. NYPD Blue) жана 1990-жылдардын башында жарыкка чыккан "Монти" (англ. Monty). Швиммер дүйнөлүк атактуулукка "Достор" (англ. Friends) телесериалында Росс Геллердин ролун аткары менен жеткен, актер ушул ролу үчүн 1995-жылы прайм-тайм "Эмми" сыйлыгынын "Экинчи пландагы эң мыкты актер" номинациясына татыктуу болгон. Актер биринчи башкы ролун "Табыт көтөрүп баруучу" (англ. The Pallbearer, 1996) тасмада аткарган, андан кийин "Кокустан өбүү" (англ. Kissing a Fool, 1998), "Алты күн, жети түн" (англ. Six Days, Seven Nights, 1998), "Зээндүү окуучу" (англ. Apt Pupil) жана "Бөлүктөрдү чогултуу" (англ. Picking Up the Pieces, 2000) сыяктуу тасмаларда да ойногон. Кийинчирээк актер "Бир туугандар тобу" (англ. Band of Brothers, 2001) телевизиондук кичи сериалда Герберт Собелдин ролун аткарган.
2004-жылы, "Достор" телесериалдын акыркы бөлүмдөрүндө тартылган соң, Швиммер 2005-жылы "Дуэйн Хопвуд" (англ. Duane Hopwood) тасмада башкы ролду аткарган. Актердун башка ролдору: "Мадагаскар" франшизадагы Мелман каармандын үнүн коштоо, "Нөл" (англ. Big Nothing, 2006), "Чындыктан башкасы кабыл алынбайт" (англ. Nothing But the Truth, 2008). Актердун 2005-жылы Вест-Энд сахнасында аткарган алгачкы ролу "Кээ бир кыз(дар)" (англ. Some Girl(s)) пьесасы болгон. 2006-жылы актер "Каиндин козголоңу боюнча согуштук трибунал" (англ. The Caine Mutiny Court-Martial) пьесада роль аткарып, биринчи жолу Бродвей сахнасына чыккан болот. Швиммердин алгачкы режиссердук иши 2007-жылы чыккан "Чурка, Дэннис, чурка" (англ. Run Fatboy Run) күлкүлүү окуялуу жанрындагы тасмасы болгон. 2008-жылы Швиммер "Жаңылыштыктын сызыгы" (англ. Fault Lines) аталышындагы алгачкы офф-Бродвей пьесасын койгон.
2016-жылы актер "Американын кылмыштуулук окуялары" (англ. American Crime Story) тасмада жактоочу Роберт Кардашьяндын ролун аткарып, "Эмми" сыйлыгынын "Сериал/тасмадагы экинчи пландагы көрүнүктүү актер" номинациясына экинчи жолу татыган.
Жусупбек Акматов
Акматов Жусупбек - (4. 4. 1938-ж. туулган, Чүй облусу, Аламүдүн району, Арашан айылы) - генерал-майор (1983). КМУну (1961), КПСС Борбордук комитетине караштуу коомдук ИАны (1980) бүткөн. 1961-68-ж. Сокулук райондук прокуратурасынын стажёр-тергөөчүсү, Ленин райондук ички иштер бөлүмүнүн тергөөчүсү, Бишкек шаардык ички иштер башкармалыгынын улук тергөөчүсү, Кыргыз ССР ИИМинде оперуполномочен, 196872-ж. Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунда кеңешчи, улук кеңешчи, юридика бөлүмүнүн башчысы, 1972-75-ж. Кыргыз ССР Жогорку сотунун мүчөсү, 1975-79-ж. Кыргызстан Коммунисттик партиясынын Борбордук комитетинин административдик органдар бөлүмүнүн башчысынын орун басары, башчысы, 1980-82-ж. Москвада СССР Мамлекеттик коопсуздук комитетинин Башкы инспектордук башкармалыгында жооптуу кызматта, Кыргыз ССР Мамлекеттик коопсуздук комитетинин төрагасынын биринчи орун басары, 1982-87-ж. Кыргыз ССРинин Ички иштер министри, 198794-ж. ИИМдин Бишкек жогорку мектебинин окутуучусу, «Динамо» коомунун кеңешинин төрагасынын биринчи орун басары. 1994-99-ж. ИИМде Кадрларды даярдоо борборунун начальниги. 1999-жылдан КРнын ИИМнин Академиясында окутуучу. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты (1980-85, 1985-90), КРнын билим берүү отличниги. «Ардак Белгиси» ордени жана медалдар менен сыйланган.
Династия
Сулале(Династия)(гр. dynasttia – бийлик, үстөм дүк) – мурас боюнча падышалык тактыны биринен бирине өткөрүп берүүчү бир уруудан же бир тукумдан чыккан монархтар. Мисалы, Россияда – Романовдор, Францияда  – Бурбондор, Австрия-Венгрияда – Габсбургдар, Араб халифатындагы Аббасиддер жана башка. Учурда Бернадоттор (Швецияда ), Виндзорлор (Улуу Британия ), Бурбондор (Испанияда ) династиялары башкарып келет. Династиялык башкаруудагы мамлекеттерге Бельгия, Дания, Иордания, Кувейт, Лесото, Люксембург, Монако, Нидерланд, Норвегия, Сауд Арабиясы, Япония жана башка кирет.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Баңги каражаттарды жана психотроптук заттарды даярдоо
Баңги каражаттарды жана психотроптук заттарды даярдоо – баңгикаражаттарынын, психотроптук заттардын же алардын аралашмасынан турган каражаттардын негизинде баңгикаражаттарынын, психотроптук заттардын же аларды камтыган дары-дармек каражаттарынын колдонууга даяр түрлөрү алынуучу аракет.
Иликтөө
Иликтөө – талаш-тартыш туудурган жагдайларга баа берүүдө тараптар өзара келишалбай калганда, эларалык талаштарды тынчтык жолу менен жөнгө салуу каражаттарынын бири. И. жолжобосун ишке ашыруу үчүн тараптар үчүнчү бир мамлекет же эларалык уюм өкүлү башында турган теңдештин башаттагы эларалык комиссияны түзөт. Тараптар иликтөө комиссиясынын чыгарган кортундусун өз каалоосу боюнча пайдалануу эркиндигин сактап кала берет.
Көчүрмө
Көчүрмө – автордун өзү же башка сүрөтчү тарабынан чыгарманы кайталап – толук кайра чагылдыруу. Көчүрмө түп нускага көлөмү жана техникалык каражаттары менен гана дал келбестен – аткарылыш сапаты да дал келиши керек. Көчүрмө көп учурда дублет – реплика – кайталоо деген атайын аталышты алып жүрөт.
Рыспаев Ишенбай
Рыспаев Ишенбай (1931-ж. т., азыркы Аксуу району) - музыка таануучу, композитор. Кыргыз Республикасынын элге билим берүүсүнө эмгек сиңирген кызматкер. Пржевальскидеги педагогика окуу жайын, М. Күрөңкеев атындагы музыкалык-хореографиялык окуу жайынын хор дирижёру классын бүтүргөн. Москва мамлекеттик П. Чайковский атындагы консерваториянын улуттук студиясынын хор дирижёру бөлүмүндө, Алматы консерваториясында, Кыргыз мамлекеттик Б.Бейшеналиева атындагы искусство институтунун теория-композитордук факультетинде окуган. 1959-62-ж. Кыргыз улуттук телерадиокорпорациясында,
1962-64-ж. Кыргыз мамлекеттик В. Маяковский атындагы кыз-келиндер педагогика институтунда, музыкалык мектептерде, Кыргыз мамлекеттик Б. Бейшеналиева атындагы искусство институтунда, Кыргыз филармониясынын фольклордук студиясында иштеген. Композиторлор Н. Давлесов, А. Аманбаев менен жалпыга билим берүүчү мектептер үчүн «Ырдоо» (Ө. Абдылдаев менен бирге) окуу китептерин, методикалык көрсөтмөсү менен хрестоматиясын түзгөн. «Бешик ыры», «Кайдасың аппак Гүлкайыр», «Жылкычы кыздын обону», «Бишкегим», «Жаз ыры» аттуу ондогон ырларды, симфониялык оркестр үчүн 4 бөлүмдүү сюита, увертюра, скрипка менен фортепьяно үчүн элегия ж. б., К. Мамбетакуновдун«Боз бойдоктор» аттуу спектаклине музыка жазган. «Эмгектеги артыкчылык» медалы, Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ардак грамотасы менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Подлуб (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Подлуб — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Подлуб айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 890 киши. Почта индекси — 453002, ОКАТО коду — 80235850001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Казан метросу
Казан метросу — 2005-жылдын СССР кулагандан кийин Орусияда биринчи жана акыркы метро ачылды Казанда 1000 жылдыгына арналган.
Соболевка (Улу-Юла куймасы)
Соболёвка (Жогорку Соболёвка) — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Улу-Юл дарыясынын сол жээгинен 236 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 44 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское ([[Томск облусу)|Зырянское]] айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Гадельшин Хамит Габдулович
Гадельшин Хамит Габдулович - (10.7.1923, Башкырт АССРи, Бишбулак району, Аитов кыштагы) Советтер Союзунун Баатыры (1944). Полковник. Советтик Армияга 1941-ж. августта Фрунзе шаарынан чакырылып, ошол жылы Ташкендеги байланышчылардын аскердик окуу жайын бүткөн. Улуу Ата Мекендик согушта 3-Украин фронтунун 31-аткычтар дивизиясында байланыш ротасында улук радиотелеграфист. Украинаны баскынчылардан бошотууда душмандын терең тылына 8 жолу барып, баалуу маалыматтарды рация аркылуу билдирген. 1943-ж. 27-сентябрда Днепр дарыясынан өтүүдө (Сошиновка кыштагы) эрдик көрсөткөн. Согуштан кийин Ленинград аскердик байланыш окуу жайын жана Аскердик байланыш академиясын бүтүргөн. 1969-жылдан запаста. Фрунзе шаарындагы кесиптик-техникалык окуу жайында эмгектенген.
Наполеон (Огайо)
Наполеон (Огайо) (Napoleon) — Огайо штатынын Henry округуна караган АКШ шаары.
1901
Декабрь
1901 – 1950
Жаш Гегелчилер
Жаш Гегелчилер же солгегелчилер – гегелчил философиялык мектептин радикалдуу канаты. Алардын Гегелдин философиясын интерпретациялашы жана христианчылыкка сыны ошол мезгилдеги немис шарты үчүн буржуазиялык-демократтык ойду жана жалпы эле саясий кызыкчылыкты ойготуунун өзгөчө бир формасы болгон.
Солгегелчилердин теориясы диндин моделине коомдук аң-сезимдин социалдык структура (идеология) катары анализдөөнүн эң алгачкы аракети катары кызыктуу. Алардын көңүл борборунда коом жөнүндө жалган түшүнүк кандайча пайда болуп, мажбурлоочу күчкө айланаары тууралуу маселе турган. Жаш гегелдин идеалисттик окуусунун сынчыл анализи алардын коомдук аң-сезимди талдоосунун чектелгендигин көрсөттү жана материалдуу коомдук мамилелерди изилдеп, андан коомдун рухий жашоосун келтирип чыгаруу зарылчылыгын айкындады. Бул маселени белгилүү бир деңгээлде Фейербах туйган. Бирок аны 19-кылымдындын 40-жылдары жаш гегелчилер кыймылына катышышкан, коомдук өнүгүүнү кардиналдуу жаңыча түшүнүүгө – тарыхый материализмге келген К. Маркс менен Ф. Энгельс чечишти.
Жаш Гегелдиндин буржуазиялык радикалисттик алсыздыгы тарыхтагы эл массасынын ролун төмөндөтүүдөн айгинеленди. Бул анархизмди таратуучуларынын бири болгон Штирнердин эмгектеринен көрүндү. Жаш гегелчилер таптардын күрөшү, коомдун өнүгүшүнүн объективдүү мыйзамдары, экономикалык мамилелердин коомдук турмуштагы ролу жөнүндө ойлошпогон. Алар Германиянын өнүгүшүн тарткынчактаткан үстөмчүл таптардын дарегине либералдуу гана коркунуч келтирген революциячыл фразеология менен чектелишкен.
Эл Жаш гегелди прогресстин жана «рухтун душманы» иретинде карашкан, тарыхтын кыймылдаткыч күчү «сынчыл ой жүгүрткөн инсан» деп эсептешкен. Жаш гегелдин идеясын Маркс жана Энгельс «Ыйык үй-бүлө» жана «Немецтик идеология» деген эмгектеринде сындаган.
Сол канат
Сол канат – кыргыздардын 15–16-кылымда калыптанган уруулук бирикмесинин жана этносаясий түзүлүшүнүн бир бутагынын аталышы. Ферганалык автор Сайф ад-Дин Аксыкендинин «Тарыхтар жыйнагы» («Мажму ат-таварих») кол жазмасында Кыргыздар: Оң канат, Сол канат, Булгачы (ичкилик) уруулук бирикмелеринен тургандыгы көргөзүлгөн. Сол канат уруулук бирикмеси (ошондой эле Оң канат) 15-кылымдын 2-жарымында кыргыздардын өз алдынча эл катары түзүлүп бүткөндүгүн ырастаган жана алардын этносаясий курамын чагылдырган. 17–18-кылымда Оң канат, Сол канат уруулары биригип, Тагай деп аталган бир саясий конфедерацияны түзүп турушкан. Мындай бөлүнүү көчмөн Түрк-Моңгол элдерине мүнөздүү болуп, алардын мамлекеттик түзүлүш белгилерин да билдирген.
Уруулар
Сол канаттын (Куу уул) уруулары:
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Жумуков Маматжан Жумукович
Жумуков Маматжан Жумукович (01-июнь,1950,Комсомол айылы,Сузак району, Жалал-Абад облусу)— кыргызстандык мамлекеттик ишмер,Сузак райондук кеңешинин төрагасы(2001-2007),Сузак райондук Агрардык Өнүктүрүү Департаментинин башчысы(2007-2016).
Өмүр баяны
1950-жылдын 01-июнунда Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы Комсомол айылында туулган.
Билими: К.П. Скрябин атындагы Кыргыз айыл чарба институтун бүтүргөн, адистиги – Ветеринардык врач.
Эмгек жолу:
Илим доктору
Илим доктору (doctor – мугалим, окутуучу) – тийешелүү илим тармагы боюнча илим кандидаты илимий даражасы бар жана доктордук диссертациясын жактаган адамдарга ыйгарыла турган илимий даража.
Соктоев, Игнатий Александрович
Соктоев Игнатий Александрович (1926-жылы туулган, Бурятия) – тарых илиминин доктору (1976), профессор (1978). Ата Мекендик согуштун катышуучусу. 1956-жылы Бурят педагогикалык институтун бүтүргөн. Окууну аяктагандан кийин ошол эле институтта окутуучу, кийин Кыргыз мамлекеттик университетинде доцент, профессор, Кыргыз ССР ИАнын Тарых институтунда сектор башчысы, жетектөөчү илимий кызматкер болуп иштеген. Анын эмгектери негизинен Кыргызстандын совет доорундагы саясий тарыхын изилдөөгө арналган. Ата Мекендик согуш ордени, медалдар менен сыйланган.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Куплет
Колдонулган адабияттар
]]
Нурлино (Уфим району, Башкыртстан)
Нурлино — Башкыртстандын Уфим районундагы айыл, Николаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1712 киши. Почта индекси — 450513, ОКАТО коду — 80252850004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Бадам сымал без
Бадам сымал без — лимфа системасынын органы. Ооз көңдөйү менен кулкунда жайгашкан. Ал организмди оорутуучу микроорганизмден коргоого жана иммунитет пайда кылууга катышат. Бадам сымал бездин эң ириси — таңдай бездери. Ал оозду чоң ачканда кичине тилдин оң жана сол жагынан көрүнөт. Бадам сымал без сүйрү, демейде мала кызыл түстө, үстүңкү бети бүдүрлүү келип, ийри-буйру чуңкур изи (лакуналар) болот. Анда микробдор көп чогулат, сезгенгенде (Ангина) аны былжыр челдин сыйрылган клеткаларынан, ак кан денечелерден — лейкоциттерден жана тамак-аштын майда бөлүкчөлөрүнөн пайда болгон кебер каптайт. Кишиде таңдай Бадам сымал безден башка тил (тилдин түбүндө), кулкун жана түтүкчө бездер (кулкунда) болот. Таңдай безинин өнөкөт сезгенүү процессинде (к.Тонзиллит) анын коргоо функциясы бузулуп, ал организм үчүн коркунучтуу ириңдетүүчү микробдун очогуна айланат. Бул учурда жакшылап дарылоо керек; операция менен дарылоону организмдин жеке өзгөчөлүгүнө жараша доктор чечет. Бадам сымал бездин абалы анын көлөмүнө жараша болбойт. Кээде кичинекей Бадам сымал безде организмге тескери таасир этүүчү микробдор жана алардын тиричилик азык-түлүгүндө көп болот, тескерисинче бездин чоң болушу анын оорулуу экенин көрсөтпөйт. Бирок өтө чоңоюп кеткенде дем алууну жана тамак жутууну кыйындатат. Бул учурда анын бир бөлүгүн кесип салууга туура келет.
Өз ара жардам (ашар)
Өз ара жардам (ашар) - жеке менчик эмгекке жараша бөлүштүрүү пайда болгондо алгачкы общинада (жамаатта) жаралган алмашуу формасы. Обочолонгон менчик ячейкалары калыптанып, алгачкы община кошуналык общинага өтөрү менен экономикалык өз ара жардам кеңири тарай баштаган. Анын пайда болушу үй- чарбалардын экономикалык абалынын туруксуздугу менен шартталган. Алар тиги же бул буюмга, ошондой эле убактылуу жумушчу күчүнө муктаж болуп турган. Берилген буюм, ишке жардамдашуу экинчи тарап муктаж болгондо жооп иретинде жардам берүүгө милдеттендирет. Жооп иретинде жардамдашуунун мүнөзү, өлчөмү өзү алган жардамдын өлчөмүнө эмес, жардамга чакырган кишинин муктаждыгына жараша болот. Ошондуктан жооп иретиндеги жардам өзүнө көрсөтүлгөн жардамдан аз же көп болушу мүмкүн. Ошентип, өз ара жардамдашуу сакталып кала берет жана мындай жардамдашуу улана берет. Айрым учурларда общинанын мүчөлөрү өз ара чогулушуп жардамга муктаж болгон кишиге иштеп беришет. Бул өзгөчө абалдарда жасалган. Мындай жардам алган кишиде башка бирөөнүн ушундай учурдагы муктаждыгына жардам берүү милдети пайда болгон. Тууган-туушкандарга ушундай формадагы жардам берүү кыргыздарда бүгүнкү күнгө чейин сакталып калган. Мисалы, ашар жана башка түрлөрү. Бүгүнкү күндө өз ара жардамдашуунун бул формасы коомдук мекемелерди курууда (мектеп, стадион жана башкалар) да кеңири жана ийгиликтүү пайдаланылууда.
Баңги каражаттарга жана психотроптук заттарга эл аралык квота
Баңги каражаттарга жана психотроптук заттарга эл аралык квота – баңги каражаттарына жана психотроптук заттарга эл аралык квота – 1961-жылдагы түзүлгөн Баңгизаттар жөнүндөгү биргелешкен конвенциянын жана 1971-жылдагы Психотроптук заттар жөнүндөгү конвенциянын катышуучулары үчүн БУУнун Баңгизаттарга көзөмөл жүргүзүү боюнча эларалык комитети тарабынан жыл сайын ушул өлкөлөрдүн өкмөттөрү берген аларга керектөөлөрдүн эсебинин негизинде бекитиле турган баңгикаражаттар, психотроптук заттар жана прекурсорлордун ченеми.
Тилекмат Жылкыайдар уулу
Айрым шилтемелер
ТИЛЕКМАТ АКЕ
Чолпон-Ата мөңгүсү
Чолпон-Ата мөңгүсү — Күнгөй Ала-Тоонун түндүк капталында. Чоң Кемин суусунун жогорку сол куймасы Чолпон-атанын төрүнөн орун алган өрөөн тибиндеги 2 мөңгү. Батышындагы мөңгүнүн уз. 3,2 км, аянты 6,0 км2. Башы деңиз деңгели. 4410 м, этеги 3600 м бийиктикте. Чыгышындагысынын уз. 2,6 км, аянты 5,2 км2; башы 4410 м, этеги 3490 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 3980 м. Абляция облусунун аянты 0,8 км2. Каптал мореналары кеңири таралган. «Тилдеринин» этегин мореналар жаап жатат. Мөңгүлөрдөн башталган суулар кошулуп Чолпоната суусун түзөт да, Чоң Кеминге сол тараптан куят.
Тиршенройт
Тиршенройт - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Тиршенройт (район)|Тиршенройт районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 8992 (2013-ж.). Аянты – 66.54 км2.
Аң-Арык (Токтогул району)
Ан-Арык (Ан-Арык) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Токтогул районундагы айыл. Кызыл-Өзгөруш айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 088 киши.
Илим кандидаты (талапкери)
Илим кандидаты (талапкери) – изденүү-чүнүн илимий эмгегин жарыя жактоосунун натыйжасы боюнча кабыл алынган илимий иштерди жактоо кеңешинин ырасмий өтүнүчүнүн негизинде мамлекеттик сынак органы тарабынан ыйгарылган илимий даража.
Радий
Радий (лат. radium), – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы IIА группа элементи; к.н. 88; ат. м. 226,025. Массалык сандары 213Ra, 215Ra, 219Ra, 230Ra болгон изотоптору бар. Алардын ичинен a-радиоактивдүү 226Ra эң туруктуусу (Т1/2 =1620 жылга жакын). Р. элементин 1898-ж. Мария жана Пьер Кюрилер ачышкан. Ал өтө сейрек жана чачыранды элемент. Уран тоо тектеринин 1 т-сынан 0,34 г. Р. алынат. Жер кыртышында радий 10-10 % болот. Р. абада тез карарган күмүш сымал, ак жалтырак металл; эрүү температурасы 969оС; кайноо температурасы 15000С жакын; тыгызд. 5,5 – 6 г/см3. Окистенүү даражасы +2. химимялык касиеттери боюнча барийге окшош, бирок андан активдүү. Азот менен Ra3N2, кычкылтек менен RaO; суу менен суутекти бөлүп чыгарып күчтүү негизди; галогендер менен хлорид, бромид, йодидди пайда кылат. О. эле к-талар менен реакцияга кирет. Анын хлориди, бромиди, йодиди, нитриди, сульфиди сууда жакшы эрийт. Ал эми карбонаты, сульфаты, хроматы сууда эрибейт. Р. уран тоотектерин кайра иштетүүдө экстракция, хроматография, чөктүрүү ыкмалары жана RaCl2 эритмесин электролиздөөдөн алынат. Р. мед-да нейтрон булактарын алууда колдонулат. Ал организмге тамак менен келет да, анын 80 % сөөк ткандарында чогулат. Р. латын сөзү кыргызча «нур чыгарамын» дегенди билдирет. Радий элементинин ачылышы радиометриялык жана спектралдык анализ ыкмалары менен далилденген.
Династиялар тарыхы
Династиялар тарыхы, чженши – кытай тарыхый чыгармаларынын бир түрү. Династиялар тарыхы бийликтеги династия кулагандан кийин жаңы династиянын императорунун буйругу боюнча жазылган. Биздин заманга чейин. 2-кылымдан 20-кылымдын 20-жылдарына чейин түзүлгөн 26 династиялар тарыхы бар. Династиялар тарыхынын биринчиси – Сыма Цяндын «Ши цзиси» («Тарых жазмалары») алардын бардыгына үлгү болгон. Династиялар тарыхы 4 бөлүмдөн турган. Биринчиси (бэньцзи же дицзи) – императорлордун укум-тукумуна жана иштерине арналган; экинчиси (наньбяо) хронологиялык таблицалар; үчүнчүсү – экономика, география, административдик түзүлүш, адабият, искусство жана башка ар кандай маселелерге арналган өзүнчө трактаттар; төртүнчүсү – (лечжуань) таржымалдар. Династиялар тарыхында байыркы кыргыздардын тарыхына байланыштуу баалуу маалыматтар камтылган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Кубайыс
Кубайыс — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери. Кулутка Манастын кабарын билдирип К-ты Алоокеге чабарман кылып жиберет (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 576-инв., 658, 659-б.).