cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Баш-Ильчике (Салауат району, Башкыртстан)
Баш-Ильчике — Башкыртстандын Салауат районундагы айыл, Мурсалимкин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 399 киши. Почта индекси — 452485, ОКАТО коду — 80247847003.
Нанаева, Мария
Мария Токтогуловна Нанаева—1927-жылы 22-ноябрда туулган, Арал айылы, Сырдарыя губерниясы, Кыргыз АССРи, РСФСР (азыркы Талас облусу, Кыргызстан) — советтик жана кыргыз фармаколог, Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын анык мүчөсү (академик). Бишкек шаарынын ардактуу атуулу.
Билими жана эмгек жолу
1949-жылы Мария Нанаева Кыргыз мамлекеттик медициналык институтун артыкчылык диплому менен аяктаган.
Мария Нанаева Н.И.Пирогов атындагы Москва 2-мамлекеттик медициналык институтунда аспирантураны бүтүрүп, 1952-жылы кандидаттык диссертациясын мөөнөтүнөн мурда коргогон.1952-жылы кандидаттык диссертациясын коргогондон кийин Мария Токтогуловна Москванын экинчи медициналык институтунун фармакология кафедрасына ассистент болуп калтырылган.
1954-жылдан тарта Кыргыз мамлекеттик медицина институтунда окутуучу болуп иштей баштаган.
1955-жылдан 1960-жылга чейинки мезгилде фармакология кафедрасында адегенде ассистент, андан соң доцент болуп иштеген. 1961-жылдан 1997-жылга чейин – фармакология кафедрасынын башчысы. Кыргызстанда иштеген бир топ дарыгерлерди даярдаган.
1974-жылы бийик тоо фармакологиясы деген темада докторлук диссертациясын жактаган. Бийик тоо фармакологиясынын кыргыз илимий мектебинин негиздөөчүсү болгон.
Анын илимий жетекчилиги астында 4 докторлук жана 12 кандидаттык диссертация корголгон.
Мария Нанаеванын 200дөн ашык илимий эмгеги, анын ичинде 5 монографиясы, 80ден ашык окуу-методикалык сунуштамалары, 9 ойлоп табуусу, 15 окуу китеби жана окуу куралдары, 80ден ашык окуу-методикалык сунуштамасы жарык көргөн.
Негизги илимий иштердин арасында төмөндөгүлөр бар:
1. Отоларингологиядагы клиникалык фармакологиянын негиздери. Фрунзе, 1992.
3. Борбордук нерв системасына таасир этүүчү каражаттар (окуу-метод. сунуш.) Бишкек, 1998-ж.
4. Ткандык алмашуу процесстерине жана аткаруу органдарынын функцияларына таасир этүүчү каражаттар (окуу-метод. сунуш.). Бишкек, 1998-ж.
5. Сезгенүүгө каршы, аллергияга каршы, иммунотроптук каражаттар. Химиотерапиялык каражаттар. Бишкек, 1999.
Сыйлыктар жана номинациялар
2007-жылы И.К.Ахунбаев атындагы Кыргыз мамлекеттик медициналык академиясынын (КММА) негизги жана клиникалык фармакология кафедрасына Мария Нанаеванын ысымы ыйгарылган.
Мария Нанаева Фрунзе шаардык депутаттар кеңешине үч жолу депутат болуп шайланган.
“Ардак Белгиси” ордени менен сыйланган.
Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген доктору, Кыргыз Республикасынын илимине эмгек сиңирген ишмер, Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын ардактуу академиги.
Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун жана Кыргыз Республикасынын президентинин Ардак грамоталары менен сыйланган.
Мария Нанаева – Бишкек шаарынын ардактуу атуулу.
Үй-бүлөсү
1954-жылы Кайып Оторбаевич менен Мария Токтогуловна баш кошуп, үй-бүлө курушкан. Көп өтпөй эки уулдуу болушкан – Жоомарт жана Чагатай.
Жолдошу Кайып Оторбаев — география илимдеринин доктору, Кыргыз ССР Илимдер академиясынын академиги.
Уулу – Жоомарт Кайыпович Оторбаев – кыргыз саясатчысы, 2014-жылдын 25-мартынан 2015-жылдын 24-апрелине чейин Кыргызстандын премьер-министри.
Кичүү уулу – Чагатай Оторбаев – Медициналык академиянын патологиялык физиология кафедрасынын доценти.
Мария Нанаева 2020-жылы 93 жашында каза болгон
Шилтемелер
Сабыр Аильчиев.Илимий ишмер, профессор Мария Нанаева 93 жашында көз жумду.//https://sputnik.kg/20200627/ehmgek-sinirgen-dargyrer-mariya-nanaeva-koz-zhumdu-1048824741.html
В. Джаманкулова. Мария Нанаева и Кайып Оторбаев.//https://akipress.org/people/news:181/
А.Ж.Исмаилова. Дуйнодон кайтты.//https://kabar.kg/news/na-93-m-godu-zhizni-skonchalas-pochetnyi-akademik-nan-kr-zasluzhennyi-vrach-kr-mariia-nanaeva-nekrolog/
C Sharp
C# (Си шарп деп айтылат) - объектиге багытталган программалоо тили. 1998-2001-жж. Microsoft компаниясындагы Андрес Хейлсберг башында турган инженерлер тобу тарабынан Microsoft .NET Framework платформасы үчүн колдонмо өнүктүрүү тили катары иштелип чыккан. Кийин ECMA-334 жана ISO/IEC 23270 деп стандартташтырылган.
Си сындуу синтаксистүү тилдер бүлөсүнө кирет. Синтаксиси эң көп С++ жана Java'ныкына окшош. Статикалык типтештирүүгө ээ, полиморфизм, операторлорду кайра жүктөө (көрүнөө жана көмүскө тип келтирүү дагы), делегат, атрибут, окуя, өзгөчөлүк, жалпыланган тип жана метод, итератор, бекитилүүчү аноним иш-милдеттер, LINQ, бөтөнчөлүктөр, XML форматында жорумдар кубатталат.
Өзүнөн мурдагы C++, Pascal, Модула, Smalltalk'тон, өзгөчө Java'дан көп нерсе алган. Булардын колдонулушундагы өзгөчөлүктөр эске алынып, программалык системдерди өнүктүрүүдө көйгөй жараткан айрым моделдер С#'тан чыгарылган. Алсак, С++'тан айырмаланып, C# көптүк класс мурастоону колдобойт (буга катар, интерфейстерди көптүк мурастоого жол берилет).
Татты Абдымаликова
Абдымаликова Татты — Өрмөкчү жана бычмачы-тикмечи. 1908-ж. Ноокат районундагы Кыргыз-Ата айылында төрөлгөн. Колхоздо иштеген. Аны өз энеси Бообек, кайын энеси Умсун экөө тең, нускалаган. Татты өрмөчүлүктүн кара термесине арбын узданат. Ал шалча таарына кургак өрмөктү 32 см эсдүүлүккө күзүктөп, четине «тактасы» жөнөкөй эле аркак салып согот, «кайкалак көчөтү» 9 ммден эки четине келет. Анан «жарым кайкалак» көчөтү толук түшсө, ал «кырк шак» деп аталат. Кайрадан көк кызыл түстөн 7,5 см «такта» берилип, 5,5 смден кайрадан «кайкалак көчөтүнөн» кийин «чычкан изин» тергенде буюм жүзүнө чыгат. Тагыраак айтканда уздун шалчасы 34 см эндүүлүктө болсо «тактага» 2 см, «чычкан изи» 0,5 см, «седепче көчөтүнө» 2 см, кайра «чычкан изине» 0,5 см, «тактага» 7 см, «тул кеште көчөтүнө» 7,5 см, дагы «чычкан изи менен «тактага» 7 см, «кайкалак көчөтүнө» 6 см, кайра «тактасына» 3 см болуусу шарттуу. Татты тери кийимдерин жана буюмдарын да арбын кармайт. Аны ашатууда жандык союлары менен туз сээп, күнгө коёт. Анан ун аталасына айранды кошот (же кошпой өз-өзүнчө жапатат) да аны сыйпап 5-6 күндөй бүктөп коёт, тырмап көргөндө эти сыйрыла из түшүп калганда терини жууп, коңур кургак кургатат. Мунун түүктүүсүнөн ал тон, өпкө кап бычат. Жаргагына ботонун жүнүнөн ийрилген жип менен салттуу сайма көчөттөрүн түшүрүүгө машыккан. Татты жер-жемиш терүүчү себет идиш да согот. Аны жасоодо ыргалып өнүп турган буудайдын паясын оруп сууга салып, өзүнөн өзөк кылат да ал өзөккө паяны бирден ороп, экинчи өзөккө бириктире оңго бурайт. Мындай уздануу анын түймөчүлүк өнөрүнө окшошот.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Закирбек Эралиев
Закирбек Эралиев - (1940-жылдын 22-апрелинде Ош облусунун, Лейлек району, Булакбашы айылында туулган - 2010-жылдын 12-июлунда Бишкекте каза болгон) – тарых илимдеринин доктору (1991), профессор (1992). Кыргызстандын тарыхчысы, профессор.
Кыскача өмүр таржымакалы
Закирбек Эралиев 1940-жылдын 22-апрелинде Кыргызстандагы Ош облусунун (азыркы Баткен облусунун) Лейлек районуна караштуу Булак-Башы айылында туулган.
Орто мектепти аяктагандан кийин, 1958-1963-жж. Кыргыз мамлекеттик университетинин тарых факультетинде окуп, билим алган. 1963-ж. КМУнун тарых факультетин бүтүргөн.
Эмгек жолун 1963-жылдан мектепте мугалим болуу менен баштаган. Мектепте мугалим, бир аздан соң окуу бөлүмүнүн башчысы, Ош педогогикалык институтунда окутуучу болгон.
Айнек
Айнек – балкып эриген эритиндини өтө муздатуудан алынган катуу аморфтук орг. эмес материал. Өнөр жайларда негизи 10 жана андан көп компоненттен турган системадан алынат. Алар бир нече түргө бөлүнөт. Силикаттык А. – негизги компоненти – SiO2. Минералдык к-талар, радиация, темп-ра (100оС чейин) таасирине туруктуу. Көп компоненттүү силикаттык А. негизи Na2O-CaO-SiO2 системасынан жана AI2O3, MgO кошундусунан турат. Курамы алынуу темп-расына жараша болот. Тыгзд. 2,2-2,8 г/см3, катуулугу (минералогиялык шкала б-ча) 4,5-7,5; темп-рага туруктуулугу 180-1000оС. Бораттык А. негизги компоненти B2O3. Na2O-B2O3-SiO2 жана Na2O-AI2O3-SiO2 системаларынын негизинде алынган бир силикаттык А. жогорку темп-рага туруктуу А. - пирекс кеңири колдонулат (жумшаруу t 820оC). К-танын таасирине турактуу. Фосфаттык А-тин негизги компоненти P2O5. Темп-ранын, HF таасирине туруктуу. Фторберилаттык А. - негизи MF-M2-AI2F3-BeF2 системасынан турат. M жана М щелочтуу жана щелочтуу жер металлдары. Булар рентген жана g нурларынын, F2, HF – таасирине туруктуу. Халькогенид А. - негизи Ge-As-X,P-Ge-X, Ge-S-X, X-S, Se, Te системасынан турат. Жарым өткөргүчтүк касиетке ээ. А. формага келтирүү үчүн престөө, үйлөтүү, чоюу, прокаттоо ыкмалары колдонулат. Кварц А.- 2000оС жогорку темп-рада жаратылыш кварцын же синтездик SiO2 электр мештеринде эритүүдөн алынат. Өнөр жай А-теринин жумшаруу темп-расы курамына жараша 400-600оС. А-тин курамына NiO, Fe2O3, Ag, Ce2O3 кошулса сары; Сr2O3, CuO, Pr2O3- жашыл; СuO, CoO-көк; NiO,Mn2O3,Nd2O3- кызгылт көк; CoO, MnO, Se, Er2O3- кызгылт; Fe2O3, FeS, Ti2O3, Bi2S3-күрөң; Au, Cu, CdS, CdSe (микрокристаллдары) – кызгылт, кызыл түскө ээ болот. А-тин курамында кээ бир өтмө металлдардын, сейрек жер металлдарынын, уран жана башка иондору болсо А. люминесценттүүлүккө ээ. Ал эми K2O-BaO-SiO2 системасынан жана Nd бирикмесинен турса, лазер үчүн активдүү материал болот. А. курулушта, түтүк даярдоо, медицина, хим. лаб., ядролук реакторлор, оптикалык приборлор, рентген түтүктөрүн, айнек-цемент, айнек-эмаль, глазурь өндүрүүдө колдонулат. Ар кандай тилдерде бул материалдын аталышы башка этимологиясы бар. Romance тили (Италия. Vetro, пт. Verre, испан. Vidrio, порт Vidro.) Латын аталышы (лат. Vitrum) улантат. Өзгөчө Slavic айнектин аты карызга Румын тили (Рим Sticlă.) Болуп саналат. Латын Vitrum да улуу-дан тyрyнөн келип чыккан. * K'woit- "жарык" (ага жана англис чейин. Ак).
Закирбек Эралиев
Кыскача өмүр таржымакалы
1973-жылы Закирбек Эралиев тарых илимдеринин  кандидаттык диссертациясын ийгиликтүү жактаган.
1991-жылы СССРдин министрлер Кеңешинин алдындагы Жогорку аттестациялык комиссиянын чечими менен ага тарых илимдеринин доктору деген илимий даража ыйгарылган.
2001-жылдан КМУУнун Социалдык илимдер институтунун директору кызматтарын аркалаган. Жусуп Баласагын атындагы КУУда көптөгөн жылдар бою эмгектенип келген, тарых илимдеринин доктору, профессор, Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнө эмгек сиңирген ишмер Эралиев Закирбек Эралиевич 12-июль күнү 70 жашында Бишкек шаарында дүйнөдөн кайтты.
Илимий-педагогдук ишмердиги
Анын илимий эмгектери негизинен СССРдин совет доорундагы эл достугу тарыхына жана Борбордук Азия элдеринин тарыхын изилдөөгө багытталган.
200дөн ашык илимий эмгектин, анын ичинде 10 монография, 20 окуу китептеринин жана окуу-усулдук куралдардын автору, бир канча илимдин докторлорун жана кандидаттарын жетектеген.
Наамдары. Сыйлыктары
Кыргыз Республикасынын билим берүүгө эмгек сиңирген кызматкери (1998).
Чыгармалары
Анын 220дан ашуун илимий иштери, 15 монография жана китепчелери, 25-илимий-окуу колдонмолору, 200 илимий макалалары жарык көргөн. Эралиев Закирбектин эмгектери Иранда да басылып чыккан. Профессор З.Эралиевдин илимий жетекчилиги мечен 9 адам кандидаттык диссертацияларын коргошкон, дагы 5 кандидаттык диссертация даярдалган. Профессор 3.Эралиев чоң педагог-уюштуруучу. Ал Улуттук университеттин алдындагы "Социалдык илимдер институнунун мүдүрү да болуп иштеген. Бир катар жылдар бою кандидаттык, докторлук диссертацияларды коргоо боюнча атайын Кеңештерде окумуштуу секретарь, мүчө болуп келген.
Ар кайсы өлкөлөрдө болгон илимий-конференцияларга жана симпозиумдарга катышкан: М: 1987-жылы Ташкенте, 1989-жылы Москвада, 1991-жылы Алма-Атада, 1994-98-жылдары Бишкекте, 1993-жылы Тегеранда, 1995-жылы Стамбулда, 2000-жылы Ошто ж.б.
Закирбек Эраливдин орчундуу маселелерди көтөргөн монографиялары:
Микробиология
Микробиология — микроорганизмдерди, алардын түзүлүшүн, тиричилик аракетин, генетикасын, таралышын, башка организмдер менен өз ара мамилесин изилдөөчү илим. Микробиология жалпы, айыл чарбалык, ветеринариялык, медициналык жана өнөр жайлык болуп бөлүнөт. Жалпы микробиология микроорганизмдердин түзүлүшүн, өөрчүшүн, тиричилигин, анын жаратылышта көмүртек, азот, энергия айлануудагы ролун жана башкалар изилдейт.
Айыл чарба микробиологиясы
Айыл чарба микробиологиясы топурактын калыптанышында, өсүмдүктөрдүн азыктануусунда, тоютту даярдоодо жана консервалоодо (силос), ошондой эле өсүмдүктөрдүн илдетин пайда кылууда микробдордун ролун изилдейт.
Өнөр жай микробиологиясы
Өнөр жай же техникалык микробиология спирт, ацетон, органикалык кислоталар, витаминдер, антибиотиктер, аминокислоталар жана башкалар продуктуларды пайда кылуучу химиялык процесстерде микробдордун активдүүлүгүн изилдейт.
Медициналык микробиология
Медициналык микробиология оору козгоочу бактерияларды, микроскоптук козу карындарды, вирустарды изилдейт. Микробиология биохимия, органгасалык химия, генетика жана башкалар менен тыгыз байланыштуу. Микробдор жөнүндө алгачкы маалыматты 17-кылымдын 2-жарымында голландиялык илимпоз А. Левенгук өзү жасаган микроскоп менен суудагы, тиш кебериндеги «майда жандыктарды» көргөндөн кийин айткан. Бирок 19-кылымдын 2-жарымынан франциялык илимпоз Л. Пастер, немец илимпозу Р. Кох жана орус илимпоздору И. И. Мечников, С. Н. Бинсградский жана башкалар изилдөөлөрүнөн кийин тез өөрчүдү. Кишиде, айбанатта оорулардын пайда болушунда жана ачуу процессинде микроорганизмдердин ролун Л. Пастер түшүндүрүп, микробиолгияны илим катары негиздеген жана кишини, айбанатты жугуштуу оорулардан сактоо үчүн эмдөө жүргүзүүнү сунуш кылган. Р. Кох күйдүргү, кургак учук, холеранын козгогучтарын ачкан. И. И. Мечников киши менен айбанаттын жугуштуу ооруларга туруктуулугу жөнүндө окуунун негизин түзүп, фагоцитозду ачып (Иммунитет), лейкоциттердин, көк боордун клеткалары жана чучуктун бул процесстеги ролун көрсөткөн. Азыр медициналык микробиолгия жана эпидемиология тез өөрчүп, анын негизинде биздин өлкөдө жугуштуу оорулардын таралышын жана абдан коркунучтуу чечек, чума, холера, безгек жана башкаларды жоготуу мүмкүн болду.
Хорыней-Ты-Вис
Хорыней-Ты-Вис — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сейда дарыясынын оң жээгинен 34 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Байыш Арапов
Өмүр баяны
Арапов Байыш,(1942-жылы туулган, Ош облусу, Баткен району, Самарканд айылы) - физик, физика-математика илимдеринин доктору (1993), профессор (2000). 1964-жылы ОМПИни, 1967-жылы КМУнун аспирантурасын бүтүргөн. ОМПИде окутуучу, улук окутуучу, доцент, декан, ОшМУда профессор, кафедра башчы, ОшТУда фундаменталдык жана колдонмо илимдер боюнча илим-изилдөө институтунун директору, проректор. 2001-жылдан ОшМУда илимий иштер жана билим берүү борборунда проректор. Катуу нерселердин физикасы боюнча адис. 110дон ашык эмгеги, анын ичинен 1 монографиясы жарык көргөн. Эмгеги: Люминесценция электронных возбуждений и их распад с образованием в ионных кристаллах (в соавторстве). Б., 1999.
Илимий кызмат тармагы:
Илимий кызыкчылыкты мүнөздөгөн негизги сөздөр:'' Конденсирленген абалдын физикасы, люминесценция, жегич-галоиддик кристаллдар, жарым өткөргүчтөр, иондук процесстер, дефекттер.
Алдаяр өрүмү
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996]
Эрен-Улуг
Эрен-Улуг — кыргыздын эрте орто кылымдардагы элчилеринин бири. 8-кылымда Тибет мамлекетине барган кыргыз элчиси. Анын элчиликке баргандыгы тууралуу маалымат Алтын-Көлдөгү (Хакасия) кыргыздарга таандык таш бетиндеги руна сымал жазма эстеликте (Алтын-Көл II) чагылдырылган. Эстелик кыргыз каганынан Тибетке элчилик сапар менен барып, белгисиз себептер менен Ата журтуна кайтпай калган Эрен Улукка арналып тургузулган (эстеликтин өлчөмү 1,98 х 46 см, калыңдыгы 18 см). Эрен Улук кыргыздын «болчар» (булсар) уруусунан чыккан. Тибетке элчилик сапар менен баруунун алдында 38 жашта болгон. Көзү тирүү мезгилинде өзгөчө эрдиги үчүн Ынанчу алп титулуна, ошондой эле элчилик даражасына ээ болгондугу айтылат.
Колдонулган адабият
Кыргыз тарыхы энциклопедия.
Синтез
Синтез (грек. synthesis – биригүү, айкашуу, түзүлүү) – тажрыйбалык иш-аракеттерде да, таанып-билүү процессинде да, ишке ашырала турган, нерсенин түрдүү жактарынын жана элементтеринин (бөлүктөрүнүн) бир бүтүндүккө биригүүсү.
Мында Синтез аны менен тыгыз байланышта турган анализге (нерсени аны түзүүчүлөргө ажыратуу) карама-каршы келет. Жалпысынан алганда, Синтез жеке гана адамдардын ишмердигинин негизине тиешелүү болбостон, өзүнүн элементардык формаларында жаныбарлардын жүрүм-турумун да аныктайт, а өзүнүн ар кандай техникалык ишке ашырылыштары боюнча ЭЭМдин программаларында, өзүн-өзү уюштуруучу системаларда колдонулат. Адамдын жүрүм-турумунун физиологиялык негизи мээнин аналитикалык-синтетикалык ишмердиги болуп, эсептелет.
Синтез ой жүгүртүү операциясы катары объектини түзүп турган нерселердин бөлүктөрүнө көз каранды эмес жана тарыхый жактан адамдардын коомдук-өндүрүштүк ишмердикгинин процессинде түзүлөт. Синтез таанып-билүү операциясы болгондуктан, көптөгөн формаларга ээ. Бардык түшүнүктөрдүн жаралыш процесси анализ жана С. процессинин биримдигине негизделген. Тигил же бул объектини изилдөөнүн тажрыйбалары теориялык жалпылоолордо синтезделет (бириктирилет).
Кызыл чеке кашкалдак
Кызыл чеке кашкалдак (лат. Gallinula chloropus, L. 1758) – кашкалдактар уруусундагы сазда жашоочу куштардын бир түрү.
Бөлүштүрүүчү ишкана
Бөлүштүрүүчү ишкана – макулдашылган аймактардагы керектөөчүлөрдү электр-, жылуулук кубаттуулуктары менен камсыз кылуучу жеке менчик юридикалык жак же жеке адам, аргандай мамлекеттик ишкана.
Нарбеков, Оморбай
Нарбеков Оморбай [1941-ж. т., Кара-Буура району, Грозный (азыркы Аманбаев) айылы] — терапевт, медицина илимдеринин кандидаты (1970). Коомдук илимдер академиясынын академиги (1992), Эл аралык Ч. Айтматов атындагы коомдук илимдер академиясынын академиги (1994). Кыргыз Республикасынын илимге эмгек сиңирген ишмери (1995). 1965-ж. КММИнин дарылоо факультетин бүтүргөн. 1967-ж. КММИнин ординатору. 1970—75-ж. факультеттик № 1 терапия кафедрасында ассистент, андан кийин N 2 госпиталдык терапия кафедрасында доцент. 1983-жылдан КММИнин дарылоо иштери боюнча проректору. 1985-жылдан калыбына келтирип дарылоо жана курортология илимий изилдөө институтунун директору. 1991-жылдан Кыргызстан «Бейиш» илимий изилдөө институтунун жана элдик медицина борборунун башкы директору. «Ыйман» элдик медицина ассоциациясынын президенти (1991-жылдан), «Экобиоконверция» ассоциациясынын президенти (1993-жылдан). Анын илимий эмгектери бийик тоо шартында өпкө гипертензиясы жана жүрөк-кан тамыр системасынын ооруларын диагноздоо, дарылоо жана алдын алууга, Кыргызстандын минерал сууларын, дары баткактарын дарылык максатка колдонуунун жолдорун изилдөөгө, ошондой эле элдик медидинанын айрым ыкмаларын изилдеп, иштеп чыгууга жана башкага арналган. 150дөн ашык илимий эмгектин (анын ичинде 14 монография, 8 ойлоп чыгаруунун) автору. Нарбековдун жетекчилиги астында ийне менен дарылоочу кыргыз-кытай илимий изилдөө борбору ачылган (1991). Илимий-популярдуу документ фильмдердин сценарийин («Кыргыз минерал суулары», «Жашоо — бул дем алуу» жана башка) жазган. Европалык рынокту изилдөө боюнча борбордун (Брюссель ш.) «Евро-рынок-1994» аттуу Ардак диплому жана байгеси менен сыйланган (1994).
Кужанак (Зианчурин району, Башкыртстан)
Кужанак — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Яныбаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 559 киши. Почта индекси — 453396, ОКАТО коду — 80226843004.
Нарбеков, Оморбай
Айрым шилтемелер
Оморбай Нарбеков: “Кыргыз элинин ынтымагы ыдыраган жок” Оморбай Нарбеков :"Кыргыздар өз менталитетинен, нукуралыгынан адашып калгандыгын түшүндү" ДАРЫГЕР ОМОРБАЙ НАРБЕКОВ КУШ ТУМООСУН АЙЫКТЫРУУНУН ЖОЛУН ТАПТЫ
Кужанак (Зианчурин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Коньково (метро бекети)
Коньково — Москва метросунун Калужско-Рижская сызыксындагы станция. 1987-жылы 6-ноябрьда ачылган.
Айтуучу
Айтуучу – фольклордук чыгармаларды жогору көркөмдүктө аткара алчу киши. Манасчылар, жомокчулар, cанжырачылар айтуучуга кирет.
Адабият:
Шериев Ж., Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
Даль Владимир Иванович
Владимир Иванович Даль (10 [22] ноября 1801 — 22 сентября [4 октября] 1872) - орус жазуучусу, лексикограф, этнограф. Ал 1801-жылы 10(22)-ноябрда төрөлгөн. 1814-жылы Петербург деңиз корпусуна кабыл алынып, аны 1819-жылы мичман чининде бүтүргөн(1819). Кийин Дерпт(азыркы Тарту) университетинин медицина факультетин аяктаган(1829). 1833-жылы Оренбургдагы аскер губернаторунун алдындагы өзгөчө тапшырмаларды аткаруучу кызматында болгон. Орус, казак, башкыр, татарлардын арасында жашап, алардын фольклордук жана этнографиялык материалдарын жыйнаган жана зоологиялык музей ачкан. 1838-жылы Оренбург крайынын флорасы менен фаунасы боюнча коллекция чогултканы үчүн табигый илимдер боюнча Петербург Илимдер Академиясынын корреспондент мүчөлүгүнө шайланган. А.С.Пушкин менен достук мамиледе болгон. 1882-жылы өзү иштеп чыккан орус жомокторун, ылакаптарын басып чыгарган. Казак Луганский деген псевдоним менен аңгеме, повесть жазган. Замандаштары аны жазуучу катары билишсе да, Далдын тарыхта калган эң негизги иши сөздү камтыган "Тирүү улуу орус тилинин түшүндүрмө сөздүгү" болуп эсептелет. Ал бул сөздүктүн (т. 1-4, 1863-1866) үстүндө 50 жылдай эмгектенген. Даль бул эмгеги үчүн Илимдер Академиянын М.Ломоносов сыйлыгы, Орус географиялык коомунун Константин алтын медалына татыктуу болгон. 1863-жылы Илимдер Академиясынын ардактуу мүчөсү болуп шайланган.
Лока-Кыня дарыясы
Лока-Кыня — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Алапокотыль-Кы дарыясынын сол жээгинен 42 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 28 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Микроклимат
Микроклимат (гр. μικρός (mikros) + κλίμα (klimatos)) — жергиликтүү климаттык алкакка мүнөздүү метеорологиялык шарттан айырмаланган жер бетинин анча чоң эмес белгилүү аймагынын климаты (чөлдөгү оазис, токойдогу жайык, капчыгай, өрөөн жана башкалардын микроклиматы).
Ошондой эле жер бетиндеги анча чоң эмес аянттагы жабык турак жай өндүрүш имараттарында, транспорт, космос кораблинде жана орбита станцияларында жасалма түзүлгөн климаттык шарттар да микроклимат деп аталат. Микроклимат адамдын организмине, ден соолугуна, абалына, эмгекке жарамдуулугуна белгилүү таасир тийгизүүчү физикалык факторлорго (аба температурасы, нымдуулук, аба кыймылы, атмосфера басымы, жарык жана башкалар) ээ.
Микроклимат жердин рельефине жараша болот. Дөңсөөлөрдүн түштүк капталдарына күн жакшы тиет, жылуураак, ал эми түндүк капталдары суугураак болот. Дөңсөө менен түздүктөрдүн аба температурасы айырмаланып турат, түздүктөрдө аба суугураак жана нымдуу келет да, ден соолукка жагымы анча эмес. Жердин рельефи шамалдын багыты менен ылдамдыгына таасир тийгизет. Микроклимат үчүн кыртыштын сапатынын да таасири чоң. Таштуу кыртыш катуу ысып, абага көп жылуулук берет, кумдуу кыртыш жана кыртыш үстүндөгү аба күндүз өтө ысып, түнкүсүн тез муздайт, кара топурактуу жерлерге караганда күн энергиясын көп алып, жакшы жылыйт. Өсүмдүктөр, ачык көлмөлөр жайкы ысыкта аба температурасын салкындатат. Жердин Микроклиматтык шартынын өзгөчөлүгү турак жаи, калктуу жерлерди, санаторий, эс алуу үйлөрүн, пионер лагерлерин, спорт комплекстерин жана шаар курууда эске алынат. Жасалма микроклиматы түзүү иши ыңгайлуу шарттарды түзүүгө багытталган.
Кантхо
Кантхо – Вьетнамдын түштүк-батышындагы борборго баш ийген шаар. Хошимин шаарынан 170 км түштүк-батышта, Меконг – Бассак (Хау) дарыясынын башкы салаасынын биринде жайгашкан башкы шаар. Калкы 268,7 миң (2008; агломерациясында 1,2 млн). Жолдор тоому. Деңиз порту. Аэропорту бар.
1739-жылы негизделген. 1991 – 2004-жылдары Кантхо провинциясынын административдик борбору болгон. Будда пагодалары, калкыма базарлар, университет (Күрүч Илим Изилдөө институту менен) бар. Күрүчтү экспорттоо боюнча дүйнөдөгү эң ири борбор. «Чанок» жана «Хунгфу» индустрия парктары, жашылча-жемиш консерва, кант өндүрүшү, пиво кайнатуу заводдору, текстиль, кеме куруу өнөр-жай ишканалары иштейт.
Алтыгат
Жүк буюму. Бир жак бети бачайы, атлас шайы, сатин, чыт сыяктуу кездемелер менен капталган калың кийиз төшөнчү. Уздар мунун кездеме жак бетинин баш-аягына карыш-сөөмдөй башка кездемелерден «кыюулап», ага ийне сайма, илме сайма (шибеге сайма) аркылуу көркөм көчөттөрдү түшүрүшкөн. Саймачылар мында «бадам», «мүйүз», «гүл», «кыял» оюмдарынын элементтерин ич ара айкалыштыра беришкен. Буга «секиртме сайма», «таңдай сайма», «көптүрмө сайма» мүнөздүү келет.
Арарат
Арарат (түркчө Агрыдаг - «ийри тоо»; армянча Масис - улуу; иранча - «Ной тоосу») — Армян тайпак тоосундагы эң бийик жанар тоо массиви. Түркиянын чыгышында (Армения менен Ирандын чегараларына жакын жеринде). Негизи бирге эки конустан - Чоң Арараттан (бийиктиги 5165 м) жана Кичи Арараттан (3925 м) турат. Базальт тоо-тектеринен түзүлгөн. Капталдарында лава, 4250 мден жогору дайыма кар жатат; 30дай мөңгү бар.
Алтыгат
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996]
Ак чопо
Ак чопо – бөлүкчөлөрү өлчөмү 0,01 мм кичине болгон алюмосиликаттан турган чөкмө тоотек. Негизинен бардык чополор сууда эзилип, камыр сымал жумшарат да, кургаганда түспөлүн сактайт. Тапталуудан ныкталат. Минералдык курамы б-ча каолиндүү монтмориллониттүү, бентониттүү, гидрослюдалуу жана башка деп бөлүнөт. Каолин минералынын формуласы AI2(Si2O5)(OH)4. Курамында 50 % ашык 0,01 мм өлчөмдөгү бөлүкчөлөр болот, негизги компоненттери SiO2(30-70 %), AI2O3-(10-40 %) жана H2O(5-10 %), аз гана проценти башка металлдар оксиддеринен турат. Айрыкча каолин курамында Fe2O3 аз болгондуктан түсү таза ак болот да, фарфор,фаянс идиштерин жасоодо, к-тага турактуу материалдарды алууда колдонулат.
Адамдын иммунитет жетишсиздигинин вирусу
Адамдын иммунитет жетишсиздигинин вирусу (АИЖВ - ВИЧ) - иммунитет жетишсиздик оорусунун синдромунун (ИЖОС - СПИД) козгогучу. Вирусту 1983-ж. Париждеги Л. Пастер атындагы илимий-изилдөө институтунун профессору Монтанье башкарган илимпоздор тобу рактын бир түрү менен ооруган кишиден тапкан. Ошол эле жылы АКШда профессор Галло жана жардамчылары бул вирусту ИЖОС менен ооруган адамдын канынан, спермасынан бөлүп алышкан. АИЖВ - татаал түзүлүштөгү вирус. Дүйнөдөгү белгилүү микроорганизмдердин ичинен ушул вирус гана РНК менен ДНКны синтездөөгө жөндөмдүү. ДНКда тукум куугучтук, генетикалык маалымат жайгашат, ал эми информацияны РНК «ташып жүрөт». Ошондуктан АИЖВ ретровирустардын катарына кирет. 1986-ж. анын жаңы түрлөрү - мутанттары (I, II, III) табылган. Алар өзара генетикалык белгилери менен айырмаланат, ар бир мутанттын гени ар башка. Вирустун генинин түзүлүшүнө карата «субтиптерге» бөлүнүп, латын тамгалары (А, В, С, N, O, D жана башка) менен аталат. Жыныс жолу менен жугузгандарда көбүнчө В-субтиби кезигет. Вирус таякча, үтүр же тоголок шар сымал болот. Айлана-чөйрөнүн шартына чыдамсыз, жылуу жерде 10 - 30 мин гана жашайт. Чөйрөнүн темп-расы 56°тан жогорулаганда өлөт. Химиялык заттарга туруксуз, бирок радиацияга, ультракызгылткөк нурга бир топ чыдамдуу. Ал тирүү клеткада мителик кылгандыктан, адам организминде гана жашоого, көбөйүүгө жөндөмдүү. Адамдын каны, лимфа суюктугу, эркектин тукум уругу (сперма), жүлүн суюктугу, жыныс мүчөлөрүнүн былжырлуу суюктуктары вируска жагымдуу шарт болуп, анын таралышында мааниси зор. АИЖВ адам иммунитетин тейлөөчү кан клеткалары менен азыктанат. Адамга жуккан вирус канга өтүп, лимфоциттерге кирип, генетика аппаратында көбөйөт, аларды «жеп» бүткөндөн кийин, андан чыгып (провирустар) башка лимфоциттерге өтөт. Натыйжада, лимфоциттердин саны массалык түрдө азайгандыктан адамдын иммунитети начарлап, антитело бөлүп чыгаруу жөндөмдүүлүгүн жоготот. Иммунитет жетишсиздиги бүтүндөй иммундук системанын “кыйрашына” алып келет.
Тёплый Стан
Тёплый Стан — Москва метросунун Калужско-Рижская сызыксындагы станция. 1987-жылы 6-ноябрьда ачылган.
Мүйүздүү кашкалдак
Мүйүздүү кашкалдак (лат. Gallicrex cinerea) — кашкалдактар уруусундагы саз куштарынын бир түрү.
Аянбоз
Аянбоз, Каянбоз— Манас эпосунун эпизоддук кейипкери. Кытай каны. «Чоң казатта» Мадыкан менен болгон урушта анын эпсиз күчтүү экени айтылат. Согушта Мадыканды аттан сайып түшүргөн Төштүктүн башын кескени келаткан А-ду Манас качырынан жыга сайып, Бакай башын кесип кетет (Курама варианты, 2. 214—215).
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Бөлүштүрүүчү электр тармагы
Бөлүштүрүүчү электр тармагы – азыктандыруучу булактан ток кабыл алгычка электр энергиясын берүүчү электр тармагы. Ал кардарларга энергияны түздөн-түз берет. Андагы чыңалуу 1 кВко чейин жана андан да жогору болот. Ал магистралдык, радиалдык жана туюк, түзүлүшү боюнча ачык же кабелдик электр тармагы түрүндө кездешет.
Доктурбек Курманалиев (айыл)
Доктурбек Курманалиев (Доктурбек Курманалиев) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Ысык-Ата районундагы айыл. Кочкорбаев айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 141 киши.
Базыл (дарыя)
Базыл — Орусиядагы дарыя. Омск облусу, Новосибирск облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тара дарыясынын оң жээгинен 522 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куймасына чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Фар Хиллс (Нү-Жерси)
Фар Хиллс (Нү-Жерси) (Far Hills) — Нү-Жерси штатынын Сомерсет округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 919 киши. Болжолдуу аянты - 12.7 км². FIPS коду — 34-22890.
Абдылдаева Татты (Канымбүбү)
Абдылдаева Татты (Канымбүбү) Уз. 1926-ж. Нарын районундагы Куланак айылында төрөлгөн. Китепканачылых кесипте эмгектенип, азыр ардактуу эс алууда. Баатыр эне. Узчулук нусканы энелери Аликеден (Купанак айылы), Тобокелден (Эмгек-Талаа айылы) алган. Чеберчилиги 100-120 баш ак өргөө көтөрүүдөн баамдалат. Өрө кийиз, жабык баш, тегирич, терме боо-чуу, кават чий, чыгдан чий, эшик чий, кылдырооч, төтөгө өңдүүлөрдү бир колдон жасалгалаганы анын уздук демин билдирет. Жасаган буюмдары көркөм өнөрдүн табиятына жана жердигинин тазалыгына коошуп турат. Боз үйгө таандык буюмдарында бири-бирине үндөштүк Ич ара ширелишип, ал көбүнчө «мүйүз оюмдарын» арбын «жарым кыялданта» алып, ар бир такта оюмдарына сыртынан «бычак учу» чыгарып, «чычкан изиндей» шырыкты майдалай жүргүзөт. «Жагалмай канат оюму», «кош канат оюму», «карга тырмак оюму» аркылуу салттуу көркөмдүктөрдү көк-кызыл, кара-ак, жашыл-кызыл түстө берет. Ак өргөөнүн ички көрүнүшүндө улуттук татым көк-кызыл өңдөрдүн үстөмдүк кылышынан таасын сезилет. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1987-ж. Улуу Октябрь социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата республикалык ат майданында ак өргөөсү тигилген. Кыргыз ССР маданият министрлигинин Ардак грамотасы. 1992-ж. Кыргыздардын Бүткүл дүйнөлүк курултайында республикалык ат майданында ак өргөөсү тигилген. II даражадагы сыйлык.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Аргамжы
Эшме өнөрү аркылуу бүткөн буюм. Аркандын кыскараагы. Бир нерсени байлоо, таңуу үчүн пайдаланылат. Ал да аркан сыяктуу кылдап, топоздун, эчкинин кылтагынан кыл аралаштырыла эшилип жасалат. Элде «атты, уйду аргамжыла», «атты, уйду, малды арканда» деген сөз эгиз айтылат.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996]
Аян
Аян — алдын ала жакшылык же жамандык боло тургандыгын билгизген жышаан, белги. Баатырдык эпостордо А. эпикалык мотив катарында эң алды башкы идеал каармандын образынын жаралуусу менен шартталган. Келечекте эл, жерин душмандардан коргоочу баатырдын жарык дүйнөгө келиши укмуштуу символикалык белгилер аркылуу даярдалат. Карыганча бала көрбөгөн ата-эненин арманы, түш көрүү, кереметтүү бойго бүтүү, укмуштуу төрөлүү жана башкалар салттык көрүнүштөр болочок баатырдын өзгөчө касиет сапаттарынан алдын ала кабар берген белги, жышааналар болуп эсептелет. А. адегенде жашырын сыр катары бала көрүүнү тилеген карыган эне-атага билинет. «Манас» эпосунда Жакып менен Чыйырдынын көргөн укмуштуу түшү, баланын кереметтүү бойго бүтүшү А-дын байыркы бир түрүнө жатат. Мындай эпикалык мотив көпчүлүк элдердин баатырдык эпосторунда кеңири кездешет. Ал ар бир элдин тарыхый шартына, жашоо тиричилигине байланыштуу поэтизацияланат. Укмуштуудай түш көрүүдөн сырткары магиялык элементтердин берилиши да келечектеги баатырдын төрөлүшүнөн кабардар кылат. Мисалы, Жакыпка мындайча кереметтүү дабыштын угулушу: Атаке неге кайгырдың, Акылыңдан айрылдың. Алты суу толгон мал кылдың, Алганыңды дал кылдың. Кулакка келди бир добуш Куп тыңшаса эр добуш. Көрүнбөдү көзүнө, Элең-селең караса Билинбеди өзүнө (Сагымбай Орозбаков, 1. 48),— деп сүрөттөлөт. Башкы каармандын жарык дүйнөгө келиши да укмуштуу А. менен мотивдештирилет. Манас төрөлгөндө «колуна кош колдоп заар кармап, курсакта жатып бакырып, Манастап ураан чакырып» жерге таманы менен тик түшүшү (Саякбай Каралаевдин варианты), Алмамбет төрөлгөндө «Ала-Тоо коркконунан бас болуп, агын суу коркконунан сай болушу» (Радлов жазып алган вариант), «бир ай бою кар жаап, качан бала төрөлгөндө күн ачылып, бутканада турган кудайлардын кыйрашы» (Сагымбай Орозбаковдун варианты), «жетимиш күнү күн жаап, жер титиреши» (Саякбай Каралаевдин варианты) ашкан баатырдын төрөлөрүн алдын ала билгизген А. болуп эсептелет. Башкы баатырдын укмуштуу төрөлүшү жөнүндөгү эпикалык мотив «Сейтек» бөлүгүндө да учурайт. Айчүрөк Сейтекти он эки ай көтөрүп, тогуз күнү толготот. Бала төрөлгөндө колуна кан чеңгелдеп түшөт. «Күндүр-түндүр түн түшүп, жер айрылып, тоо кулап» табигат кубулат. Эпостогу бул мотив келечекте атасы Семетейдин өчүн алууга жарамдуу, чыныгы баатырдын төрөлгөнүн алдын ала кабарлаган А. экендигин көрсөтөт. Эпосто Семетей атактуу атынан, жоого кийчү кийиминен ажырап, күчсүз болуп калышы, Айчүрөк менен Каныкейдин жаман түш көрүшү, Манастын арбагына арнап сойгон Акбоз бээнин этин салган казандан чий көбүк чыкпай «кара кочкул кан чыкканы» баатырдын ажалынын жеткенин алдын ала кабарлаган А. катары көрсөтүлөт. Манасчылар Манас жана анын чоролорун эл менен түбөлүк бирге жашаган «ыйык» каармандар катарында урматташат. Өзүлөрүнүн «Манас» айтып калышы, бул өнөрдүн касиеттүүлүгү жөнүндө бизге белгилүү жомокчулардын алгачкыларынан болгон Келдибек Карбоз уулунан (1800—79-ж.) тартып Саяк5ай Карала уулуна чейинки манасчылардын айтуучулук өнөргө ээ болушун эпостун каармандары түшүнө кирип «Манас» айт деп А. бериши менен түшүндүрүшөт.
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Бодмерей вексели
Бодмерей вексели – кеме же жүк күрөөгө коюлган вексель.
Адам жана биосфера программасы
Адам жана биосфера программасы - табигый ресурстарды пайдаланууну жөнгө салуу проблемалары боюнча орчундуу изилдөөлөрдү координациялоочу мамл. программа. 1970-ж. ЮНЕСКОнун Генералдык конференциясынын 16-сессиясында эларалык биол. программанын уландысы катары кабыл алынган; 1984-ж. программага 90 өлкө катышкан. Негизги милдети дүйнөнүн ар башка аймактарында адамдын бпосферага тийгизген таасиринин жана ал өзгөрүүлөрдүн көп түрлүү иш-аракетинин (жерди пштетүү, инжнер-техникалык иштер, энергияны пайдалануу жана башка) өзүнө тийгизген таасирин комплекстүү изилдөө болуп саналат. Программа ушул багыттагы 14 долбоорду камтыйт.
Тамга (айыл)
Тамга, Жети-Өгүз району – Ысык-Көл областынын Жети-Өгүз районундагы кыштак. Тамга айыл аймагына караштуу. Ысык-Көл өрөөнүнүн түштүгүндө, Тескей Ала-Тоонун этегиндеги жантайыңкы түздүктө, Тамга суусунун он өйүзүндө, Бишкек – Каракол автомобиль жолунун жээгинде, деңиз деңгээлинен 1687 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Кызыл-Суу кыштагынан 39 км батыш тарапта. Балыкчы темир жол станциясынан 148 км. Калкы 3120 (2010); негизинен мал асырап, тоют даярдайт. Орто мектеп, китепкана, маданият үйү, оорукана, дарыкана, клуб бар. Турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү, соода жайлары жана «Тамга» санаторийи иштейт. Улуу Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган. Кыштакта Социалисттик Эмгектин Баатыры И. Илипбаев туулган.
Сират
Сират (араб. латын сөзү strata – «жол») – Куранда бул сөз «түз (туура) жол» маанисинде кырктан ашык жолу жолугат.
Шиит – имамдары курандагы Сиратты Алиге «берилгендик» катары түшүндүрүшөт: Аллага баруучу жол аны таануу жана жолдоо аркылуу өтөт. Мусулмандардын «тигил дүйнө» (эсхатология) тууралуу көз карашында Сират мусулмандарды сыноочу «кыл көпүрө» (чачтан ичке, кылычтан курч) маанисине ээ. Сунниттерде диндин айтканы менен, шариятты бузбай жүргөн такыба, сопу кишилер «кыл көпүрөдөн» чагылгандай тез өтүп, бейишке чыгат, а күнөөлүүлөр тозок отуна кулап түшүшөт.
Шиит имамдарынын айтуусу боюнча, «кыл көпүрөнүн оң жагында Мухаммад пайгамбар, сол тарабынан Али турат (Алланын «Ар дайым ак жүрбөгөндөрдүн ар бирин тозокко туш кылгыла» деген сөзү экөөнө багыталган). Тозок менен бейишке «бөлүштүрүүчү» Алинин оң өкүмүн алгандар гана бейишке өтө алат. Мусулмандар «Кыл көпүрө» тууралуу көз карашты зороастриялык эсхатологиялык (тиги дүйнө) түшүнүктөрдөн алышы мүмкүн.
Ясенево (метро бекети)
Ясенево — Москва метросунун Калужско-Рижская сызыксындагы станция. 1990-жылы 17-январьда ачылган.
Академиялык басылыш
Академиялык басылыш, Академиялык басылма – жазуучунун чыгармаларынын, алардын ар кандай варианттарынын комментарийлер менен жабдылган толук басылышы. Мындай басылыш белгилүү окумуштуулар тарабынан же алардын катышуусу менен ишке ашырылат. Текст сунуш кылууда автордун кол жазмаларынан, анын өзгөркөн кошумчаларынан, бир эле чыгарманын бир нече варианттарынан, башка редакияларынан пайдаланылат. Академиялык басылышта текстке илимий түшүндүрмө берилет, иштөөдө пайдаланууга ыңгайлуу болсун үчүн илимий- маалыматтык аппарат менен коштолот. Мындай басылышта жазуучунун бүткүл чыгармалары же айрым  бөлүктөрү  (ырлар, прозасы, каттары) чыгарылышы мүмкүн. Бул багытта бизде кыргыз адабиятында иштер бир топ солгун.
Адабият
Шериев Ж., Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
Кожокан Шоруков
Кожокан Шоруков (1903, Жетисуу облусу, Каракол уезди, Жолголот айылы – 1938, Бишкек (ал кездеги Фрунзе) -  Совет бийлиги үчүн жигердүү күрөшкөндөрдүн бири, советтик-партиялык ишмер.
Кыскача өмүр таржымалы
1916-жылы Караколдо уезд начальнигине малай жүргөн. Аны менен кошо Москвага барып, андан Перовскиге кеткен. Улуу Октябрь революциясынан кийин Ташкентке келип, тилмеч болуп иштеген. 1922–23-жылдары РКП(б)нын Каракол уездик шааркомунун катчысы, 1923–26-жылдары Москва шаарында жумушчу факультетинде окуйт. 1926-жылдан Жалал-Абад, Каракол, Ош кантондук комитеттериндежигердүү иштеген жана Кыргыз обкомунда иштеген. 1929-жылдан Москвада Кыргыз АССРинин туруктуу өкүлү болгон, 1934–37-жылдары Кыргыз ССР саламаттык сактоо эл комиссары болуп, 1929-жылдан Кыргыз АССР БАКнын мүчөсү болгон. 1937-жылы буржуазиялык улутчул деген жалаа менен репрессияланып, 1956-жылы толук акталган.
Кант цемент-шифер комбинаты
Кант цемент-шифер комбинаты – Кант шаарында жайгашкан өнөр-жай ишканасы; 1996-жылдан ачык акционердик коом. 1964-жылы алгачкы цемент алынган. Комбинатта бир жыл ичинде 5 мештин курулушу бүткөрүлүп, суткасына 2600 т цемент өндүрүлгөн. 16500 м2 аянтка түтүк-шифер өндүрүшүнүн курулушу башталып, 1967-жылы декабрда алгачкы шифер чыгарылган. Эки жылдын ичинде курулган имаратка жылына 116 млн такта шифер жасоочу үч технологиялык линия монтаждалган. 1968-жылы жалпы кубаттуулугу жылына 960 км түтүк жасоочу технологиялык линия пайдаланууга берилген. 1978-жылы шифердин эки түрүнө Сапат белгиси ыйгарылган. Цемент чыгарууну көбөйтүү үчүн 1974-жылдан тартып мештер реконструкцияланган.
Бириккен Улуттар Уюму
Бириккен Улуттар Уюму (БУУ) – эл аралык тынчтыкты, коопсуздукту колдоо жана бекемдөө, мамлекеттер аралык тынчтык кызматташтыгын өнүктүрүү максатында суверендүү мамлекеттердин ыктыярдуу биригүүсүнүн негизинде түзүлгөн эл аралык уюм.
БУУну түзүү антигитлердик коалициялык негизги мамлекеттердин демилгелери менен ишке ашырыла баштаган. БУУнун аткара турган негизги иш чаралары жана түзүлүшү 2-дүйнөлүк согуштун убагында эле (Москвадагы СССР, АКШ, Улуу Британия мамлекетинин тышкы иштер министрлеринин жыйынында (1943-ж.), Думбартон – Оксфорд конференциясында (1944-ж.), Крым (Ялта) конференциясында (1945-ж.), Сан-Франциско конференциясында (1945-ж.) талкуулана баштаган. Сан-Франциско конференциясында 51 мамлекеттин өкүлдөрү кол койгон (анын ичинен 5өө Коопсуздук Кеңешинин туруктуу мүчөлөрү).
Азыркы учурда БУУда 193 мамлекет мүчө болуп катталган.
БУУнун башкы органдары:
1. Генералдык Ассамблея;
2. Коопсуздук Кеңеши;
4. Кам көрүү Кеңеши;
5. Эл аралык Сот;
7. Адам укуктары боюнча Жогорку комиссар.
спасибо за внимание!
Колдонулган адабият
''Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И. Арабаев ат. Кыргыз Мамлекеттик Педагогикалык Университети'' ''Башкы ред. Ү.А. Асанов, Жооптуу ред. А. А. Асанканов'' ''Ред. кеңеш: Ө.Ж. Осмонов (төрага), Т.Н. Өмүрбеков (жооптуу катчысы), А.Ж. Жуманалиев, ж.б.''
Хоседа-Ю
Хоседа-Ю (Хоседа) — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Адзьва дарыясынын оң жээгинен 58 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 167 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Интеракция
Интеракция (анг. interaction, лат. inter – аралык, activus – ишкер) – социалдык психологияда жана культурологияда адамдардын өз ара алакасын, алардын бири-бирине өз ара таасир көрсөтүүсүн же топтордун бири-бирине тийгизген таасирин үзгүлтүксүз диалог катары чагылдырган термин. Дж. Миддин социалдык психологиясында Интеракция инсандар аралык “символ алмашуу” формасындагы тике коммуникация катары түшүндүрүлөт. Мындай пикир алмашуунун маанилүү өзгөчөлүгү болуп адамдын өзүн башкалардын ордуна кое билүү, башка адамдын сезим-туюмдарын түшүнө билүү жөндөмдүүлүгү эсептелет.
Нуржанов, Акматбек
Нуржанов Акматбек [1922, Талас району, Кызыл-Туу (мурунку Кырк-Казык) айылы — 1987, ошол эле жер]— айыл чарба өндүрүшүнүн ишмери, Социалистик Эмгектин Баатыры (1971). Улуу Ата Мекендик согушка катышкан.
1939-жылдан мектепте мугалим, окуу бөлүмүнүн башчысы, директор, районунун башчысы, 1953—60-ж. Кыргызстан КП Талас райкомунун бөлүм башчысы, катчысы, 2-катчысы.
СССР Жогорку Советинин (1974—79). Кыргыз ССР Жогорку Советинин (1967—71) депутаты. Эки Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу, Эл Достугу, Кызыл Жылдыз ордендери менен сыйланган.
Микроорганизмдер
Микроорганизмдер — микроскоп менен гана көрүнүүчү эң майда, көбүнчө бир клеткалуу организмдер тобу. Микроорганизмдерди микробиология илими изилдейт. Алар чөйрөнүн түрдүү факторлоруна өтө туруктуу болгондуктан эң кеңири таралган. Микроорганизмдер патогендүү (оору пайда кылуучу) жана патогенсиз болуп бөлүнөт. Көпчүлүк жугуштуу ооруларды бактериялар, кээде ачыткы жана кебер козу карындар, актиномицеттер козгойт. Микроорганизмдердин генетикасы жана молекулалык генетиканын жетишкендиктеринин натыйжасында микроорганизмдерде биосинтез жана энергия алмашуу процесстери татаал түзүлүштүү өсүмдүк жана жаныбарлардын клеткаларындагыдай эле өтөрү белгилүү болгон. Ошону менен бирге микроорганизмдерге өзгөчө ферменттик система жана биохимиялык реакциялар таандык. Микроорганизмдердин целлюлоза, лигнин, хитин, нефть углеводдорун, кератин, мом жана башкаларды ажыратуусу ошол өзгөчөлүктөргө негизделген. Микроорганизмдин энергия алуу жолу ар түрдүү: кээ бири органикалык эмес заттардын кычкылданышынан, айрымдары жарыктан алат. Айрым микроорганизмдер молекулалык азотту сиңирүүгө, белокту синтездөөгө, көптөгөн биологиялык активдүү заттарды (антибиотиктерди, ферменттерди, витаминдерди, токсиндерди жана башкалар) чыгара алат. Өсүмдүк, жаныбар калдыктарын ажыратуу менен органикалык заттарды минералдаштырып, табиятта заттардын айлануусунда катышат.
Акак кислотасы
Акак кислотасы (НООС-СН2-СН2-СООН) – эки негиздүү чектүү орг. к-та, түссүз кристалл, эрүү t – 182,8о ; d 204 1,563; спиртте, эфирде, сууда эрийт; аз санда күрөң көмүрдө, акак чайырында, чийки жемиште, жаныбарлар организиминде кездешет. Техникада малеин к-тасын гидрлөөдөн жана акак чыйырын кургак буулантып айдоодон алынат. Эки негиздүү к-таларга мүнөздүү реакцияга кирет. А.к. өзгөчөлүгү циклдүү ангидридди пайда кылат:
А.к. амидинен да циклдүү бирикме суксинимид алынат:
А.к. полиэфир чайырларын, боёктор, инсектициддер, дары, полимер материалдарын синтездөөдө колдонулат.
Кызыляр (Зианчурин району, Башкыртстан)
кызыляр — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Яныбаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 110 киши. Почта индекси — 453396, ОКАТО коду — 80226843005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
HTML5
HTML5 (англ. HyperText Markup Language, version 5) - дүйнөлүк желенин мазмунун структуралоочу жана көрсөтүүчү тил. Бул HTML'дин бешинчи версиясы. Стандарт (колдонуу сунушталган версия) 2014-жылы гана бүтсө да (мурдагы, төртүнчү версия 1999-жылы жарыяланган), 2013-жылы эле браузерлер оперативдүү колдошчу, иштеп чыгуучулар жумуш стандартын колдошкон (англ. HTML Living Standard). HTML5'ти өнүктүрүүнүн максаты - дароо кери шайкештиги сакталган мультимедия технологияларын колдоо деңгээлин, коддун адамга жеңил окулушун, парсердин анализдөөсүн жакшыртуу.