cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сопло
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Вокализ
Вокализ (лат. vocalis үндүү тыбыш; үн чыгаруучу, ырдоочу) – сөзү жок, жалаң үндүү тыбыштар менен ырдоого арналган музыкалык чыгарма. Демейде ырчылар Вокализ аркылуу доошунун угумдуулугун арттырып, ырдоо техникасын өнүктүрөт. Вокализ түрүндө концертте аткарууга арналган пьесалар да жазылат.
Наливкин, Дмитрий Васильевич
Наливкин, Дмитрий Васильевич (13.25.1889, Петербург ш. – 1982, Москва ш.) – геолог ж-а палеонтолог, СССР ИАнын академиги (1946; корреспондент мүчөсү, 1933), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1963). Петрограддагы тоо-кен ин-тун бүткөн (1915), 1920-жылдан анда профессор, 1907-жылдан Геолкомдо иштеген. 1946-52-ж. СССР ИА Түркмөн филиалынын Президиумунда төрөга, 1946-52-ж. СССР ИАнын көлтаануу лабораториясынын директору, 1954-жылдан СССР ИАнын стратиграфиялык комитетинин төрагасы. Негизги илимий эмгектери Урал ж-а Орто Азиядагы, Чыгыш Европа платформасындагы палеозойдун стратиграфиясы, палеонтологиясы, палеогеографиясы менен кен байлыктарына арналган. Орто Азиянын аймагын, түндүк, борбордук (Теңиртоо) ж-а түштүк (Памир) тоо догоолоруна бөлүп, мындай геол. райондоштуруунун керектигин алгач көрсөткөн. СССР мамлекеттик сыйлыгынын (1946) ж-а Лениндик сыйлыгынын лауреаты (1957). Төрт Ленин ордени, башка 3 орден ж-а медалдар менен сыйланган.
Кыргыз Өлкөсүнүн (минусин аймагы) Россияга каратылышы
Кыргыз Өлкөсүнүн (минусин аймагы) Россияга каратылышы
1703-жылы кыргыздардын басымдуу бөлүгү Жуңгарияга зордоп көчүрүлүп кеткенден соң, Россия империясы ээнсиреп калган «Кыргыз өлкөсүн» ачык эле басып алуу аракетин жасай баштаган. 1707-жылы Петр Iнин буйругу менен Томск, Енисейск, Краснояр жана Кузнецкилик 1000 казак-орус Кыргыз жерине басып киришип, анын так ортолугуна Абакан чыңдоосун тургузушкан. Чыңдоо курулгандан кийин казак-орус аскер бөлүктөрү «кыргыздардын аскер адамдарын» туткундап келүүгө жөнөтүлүп турган. Сүргүндөн аман калган жана кайтып келген аз сандуу кыргыздарды эсепке алышып, «ак падыша» үчүн салык төлөшүн талап кылышкан.
1708-жылы 31-августта Кытай империясы орустарга Абакан чыңдоосу үчүн нараазылык билдирип, аны жок кылууну талап кылышат. Мындан сырткары моңголдор да бул аймакка чыңдалып алууга умтулушкан. Орустардын кыргыздарды жана кыштымдарды чокундуруу аракеттери, алардын көпчүлүгүн Саяндан ары көчүп кетүүгө аргасыз кылган. 1718-жылы Абакандан 120 км аралыкта Саян чыңдоосу курулуп, Моңголия менен байланыштыруучу башкы жолду жаап салган.
1727-жылы 20-августта Кяхтадан 20 чакырым алыстыктагы Бура дарыясынын боюнда Россия менен Кытайдын ортосунда сүйлөшүүлөрдүн жыйынтыгында чегара боюнча келишим түзүлөт. Аймакты бөлүштүрүү Саян аркылуу өтүп, Жуңгар ээликтерине чейин созулган. Саяндын түндүгүндөгү бардык жерлер Россияга, түштүк тарабы Кытайга өткөн. 1727-жылы Бурин трактаты бул бүтүмдү расмий аныктаган «Кыргыз жери» Россияга каратылгандан соң, анын жерлери Кузнецк, Томск, Краснояр уезддерине бөлүнүп берилген. Кыргыз жана кыштымдардын аман калгандары Сибирь админицтрацисына кошулган.
Контрабас
Контрабас (contrabbasso) – жаалуу тартма кылдуу музыкалык аспап; скрипка түркү Ж. Боттезининин контрабасы. мүндөгү аспаптардын эң чоңу жана добушу боюнча эң пасы. Узундугу 2 м чамалуу. 4 кылдуу, 3 жана 5 кылдуусу да жолугат. Адатта Контрабасты туруп ойнойт. Көбүнчө ансамблде, оркестрде, кээде жеке да ойнолот. Белгилүү кыргыз контрабасчылары: К. Төлөгөнов, М. Арсиев ж. б.
Эсенгул Алиев
Алиев Эсенгул Акылдуу. Таза адам. (1934-ж. т., Тоң району, Улакол айылы) — Нарын облустук эл депутаттар кеңешинин аткаруу комитетинин төрагасы (1984—88). 1956-ж. Кыргыз мамлекеттик айыл чарба институтун бүткөн. Тоң районундагы "Улакол" совхозунда ветврач, андан кийин Жумгал, Кочкор райондорундагы чарбаларда жетекчи кызматтарда, 1972-жылдан Кыргызстан айыл чарба министрлигинин Совхоздор боюнча Башкы башкармасынын начальниги болуп иштеген. 1974-жылдан Кыргызстан КП Ысык-Көл райкомунун 1-катчысы, 1980— 84-ж. Ысык-Көл облустук Эл депутаттар кеңешинин аткаруу комитетинин төрагасы, 1988-жылдан Кыргыз Республикасынын Элдик көзөмөлдөө комитетинин төрагасынын 1-орун басары, 1992-жылдан Кыргыз Республикасынын Улуттук жер фондусунун башкы директору. Кыргыз ССР Жогорку Советинин 3 жолку депутаты (1975—90). Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.
Интернеттеги шилтемелер
ЭСЕНГУЛ АЛИЕВ: МАМЛЕКЕТТИН КОЛУНДАГЫ ЖЕРДЕН ПАЙДА ТҮШКӨН ЖОК
Жамажай
Жамажай — эриндин кычыгындагы теринин жана былжыр челдин жугуштуу оорусу. Жамажай организмде В2 витамини жетишпегенде, бүйлө ооруларында, ошондой эле ачуу, туздуу тамактарды көп жегенде, шилекей көп бөлүнгөндө, ооздун ичин таза кармабоодон болот. Ооруну бактериялар — стрептококк же микроскоптук козу карындар козгойт. Көбүнчө эрдин көп жалаган балдар жана өспүрүмдөр, тиш протезин кийген улгайган адамдар ооруйт. Эриндин кычыгындагы тери менен былжыр чел сууланып кызарат, андан кийин ал жер жарылып, катуу ооруйт, сары карт менен капталат. Грибок инфекциясында оору ооз көңдөйүнүн былжыр челине өтөт (Кандидоз). Дарылоону врач жүргүзөт. Көбүнчө оору өнөкөт түрүндө болот. Бирок туура, такай дарылоодо биротоло айыгат. Алдын алуу үчүн өзгөчө В> витаминине бай жемиш, жашылча, ачыткы жана башка тамак менен туура тамактануу, оозду таза кармоо зарыл. Ооздун кычыгы кызарып ачышканда ачуу, туздуу, кычкыл тамакты ичпөө керек.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Европадагы Коопсуздук жана Кызматташтык Уюму (ЕККУ)
Европадагы коопсуздук жана кызматташтык боюнча уюм (ЕККУ), ОБСЕ – коопсуздук, экономика, илим, технологиялар жана адам укугу багытында кызматташуу үчүн түзүлгөн эл аралык форум. 1975-ж. Хельсинки конференциясында Европадагы коопсуздук жана кызматташтык боюнча кеңешме (ЕККК) катары түзүлгөн (ЕКККны ЕККУ деп атоо тууралуу чечим 1994-ж. Будапешт жолугушуусунда кабыл алынган). Европанын, Азиянын жана Түндүк Американын 55 өлкөсү кирет. Жумушчу органы – мүчө өлкөлөрдүн туруктуу өкүлдөрүнөн турган Туруктуу кеңеш, анын отурумдары жума сайын Вена шаарында өткөрүлөт. ЕККУда төрагалык кылуу (мүчө өлкөнүн тышкы иштер министри) кезек менен жүргүзүлөт.
Кыскача тарыхы
Европадагы Коопсуздук жана Кызматташтык Уюмунун башаты 1973-жыл эсептелет.
Европалык коопсуздук боюнча сүйлошүүлѳр 1950 жылы жургузулуп башталган, бирок “кансыз согуштун” айынан токтотулуп калган, андан киин 1972 жылы сүйлошүүлѳр Хельсинкиде уланган. Бул сүйлошүүлѳр Советтер союзунун сунушу боюнча жүргүзүлгѳн, алар чыгыш Европодагы коммунистик ѳлкѳлѳргѳ колдоо кѳрсѳтүүнү каалашкан. Батыш Европада бул сүйлѳшүүлѳрдү коммунистик калктардын экономикалык кызматташтыгы жана гуманитардык жактан жакшыртуу катары кѳргѳн.
Компенсациялык макулдашуулар
Компенсациялык макулдашуулар – тышкы соода келишимдеринин түрү, мында сатып алуучу товардын наркын башка товарларды берүү менен төлөйт.
Европадагы Коопсуздук жана Кызматташтык Уюму (ЕККУ)
Кыскача тарыхы
Европадагы Коопсуздук жана Кызматташтык Уюму дүйнѳдѳгү коопсуздук боюнча чон уюмдардан болуп эсептелет. Анын максаты куралдуу күчтѳрдү контролдоо, жарандык укугун коргоо, эркин сүйлѳѳ жана таза шайлоо болуп эсептелет. Коопсуздук жана Европалык кызматташтык уюму Бириккен Улуттар Уюмунун атайын уюму болуп эсептелет, жана конфликтик, кризистик, постконфликтик реабилитациялоо боюнча иш жүргүзѳт.
Вокал өнөрү
Вокал өнөрү – вокалдык аткаруучулуктун түрү. Вокалдык аткаруу жеке, ансамблдик (топтолушуп) жана хордук (массалуу) түрлөргө бөлүнөт. Вокал өнөрү концерттик эстрада театрында (опера, оперетта, музыкалык драма, музыкалык комедияда ж. б.) кеңири колдонулат.
Гудвелл (Оклахома)
Гудвелл (Оклахома) (Goodwell) — Оклахома штатынын Texas округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1293 киши. Болжолдуу аянты - 3.1 км². FIPS коду — 40-30200.
Ламберт мыйзамы
Ламберт мыйзамы ― жарыкты диффузиялуу таратуучу же чачыратуучу беттин жаркырактыгы (L) бардык багытта бирдей экенин туюндуруучу мыйзам. Аны 1760-жылы немис окумуштуусу И. Ламберт ачкан. Ламберт мыйзамы азыркы кезде теориялык изилдөөлөр үчүн ылайыктуу жарыктын идеалдык таралуу схемасы катары каралат. Ламберт мыйзамынын аныктамасы боюнча M=рL, мында жарыктаныш менен жаркырактыктын (L) туруктуу катышы алынган. Ламберт мыйзамы фотометрия жана жарык техникасынын жакындатылган эсептөөлөрүндө колдонулат. Турмушта кээ бир реалдуу нерселер гана Ламберт мыйзамынан чыкпай тургандай жарыкты чачыратышат. Аларга: магний кычкылы, күкүрт кычкылдуу барий жана гипс менен капталган беттер; тунук эмес чөйрөлөрдөн – сүттөй ак айнек, кээ бир булуттар; өзү жаркыроочу жарык булактарынан ― абсолюттук кара нерсе, күкүм түрүндөгү люминофорлор кирет. Ламберт мыйзамы жарыктын идеалдуу таралуусунун схемасы катары теориялык иштерде гана эмес, болжолдуу фотометриялык жана жарык техникалык эсептөөлөрдө да кеңири колдонулат.
СВОТ
СВОТ (SWOT-анализ) (англ, strength - күч, кубат, weak - бошоңдук, солгун тартуу, opportunity - мүмкүнчүлүк жана threat - коркунуч) - кыскартылган татаал сөз, СВОТ - анализ деп айтылат.
Бул термин компания (фирма) менеджери тарабынан экономикалык кырдаалды анализ жасоо үчүн пайдаланылат; мында ал (компания) өзүнүн иш-аракеттерин, ошондой эле колдогу (же мүмкүн болуучу) ресурстарды ишке ашырат. Англис сөзүнүн «кубат», «бошоң», «мүмкүнчүлүк» жана «коркунуч» баштапкы ариптеринен (тышкы чөйрө боюнча алып Караганда) түзүлгөн. Бул факторлорду эсепке алуу менен фирманын абалы аныкталып белгиленет да, андан кийин тиешелүү милдеттер коюлуп, кубаттуулукту өстүрүү жана бошоңдукту жоюу, ошону менен мүмкүнчүлүк-өрдү пайдалануу жана алдыда кездешүүчү коркунучтун алдын алуу боюнча план түзүлөт. Мында муну эске алуу өтө зарыл болуп саналат ишкананын тышкы чөйрө менен байланышы динамикалуу болуп, эч качан статикалык болбойт. Ошондуктан күн сайын анын ресурстары табылгалуу жана табылгасыз келишимдерге, жумуш иштөөчүлөрдүн санына, жаңы продукцияларды иштеп чыгуу жана өндүрүп чыгарууга (жаңы жумуштардын, тейлөөлөрдүн аткарылышына), инвестицияларга байланыштуу өзгөрүп турат. Алардын негизгилеринин бири (фирмага карата катышы боюнча алып Караган- да): экономикалык чөйрө (инфляция, салыктар, пайыздык ставкалардын ченеми ж.б.), саясий кырдаал (өкмөттүн алмашуусу, саясий туруксуздук ж.б.), укуктук чөйрө (ишкананын ишаракетгерине тиешелүү мыйзамдык өзгөрүүлөр ишкердиктин бул же тигил багыттарын демилге аркылуу өнүктүрүп же тескерисинче жабыркатып, кызматкерлерди жумуштан чыгарууну татаалдантып же жөнөкөйлөтүп жибериши мүмкүн), технологиялык чөйрө (жаңы технология, эгерде аны иштетүүдө атаандаш ийгиликке жетишкен болсо, атаандаш жөндөмдүүлүктү жогорулатууга же аны төмөндөтүүгө алып келиши ыктымал), социалдык-маданий чөйрө (жаңы социалдык идея, модалар жана фасондор), табигый-климаттык кырдаал жана демографиялык жагдай.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Соода
Соода - товар жүгүртүүнү, аны өндүрүү чөйрөсүнөн керектөө чөйрөсүнө жеткирүүнү камсыз кылуучу эл чарба тармагы.
Бир мамлекеттин башка мамлекеттер менен соодасы (импорт, экспорт) тышкы сооданы, мамлекеттердин өз ара соодасы эл аралык сооданы түзөт. Бир мамлекет ичинде Соода коомдук зарыл ишти - товарды керектөөчүгө жеткирүүнү аткарат. Ал дүң жана чекене соодага бөлүнөт. Сооданын мүнөзү жана ролу үстүм өндүрүш ыкмасы менен аныкталат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Контр-адмирал
Контр-адмирал – 1) көпчүлүк мамлекеттердин АДФиндеги биринчи же кенже адмиралдык чин; кургактагы аскерлердин генералмайор наамына тең. Россияда Контр-адмирал чини 1699-жылдан колдонулуп, 18-кылымда анын ордуна бир азга шаутбенахта жана арир-адмирал чиндери кийрилген. Ранг жөнүндөгү табель боюнча биротоло 1722-ж. 24-январда кабыл алынган. Контр-адмирал наамы СССР АДФке СССР Жогорку Советинин Президиуму тарабынан 1940-ж. 7-майда киргизилген; 2) ушул чинге ээ адам.
Войнич Этель Лилиан
Өмүр таржымалы
Этель Лилиан Войнич 1864-жылы 11-майда Ирландиянын Корке шаарындагы белгилүү математик, Лондон университетинин профессору Жорж Бульдун үй-бүлөсүндө туулган.Этель Лилиан жаш кезинен тартып эле адабиятка кызыга баштаган; англиялык жана дүйнөлүк классиктердин китептерин окуп, тилдерин үйрөнгөн. Музыканы сүйгөн, философияга кызыккан.Он сегиз жашка чыкканда Берлиндеги музыкалык консерваторияга кирип, анын фортепиано классын 1885-жылы бүтүп чыккан. Бирок, ден-соолугуна байланыштуу пианист болом деген үмүтүнө жеткен эмесОшол аралыкта ал коомдук маселелерге, социалдык проблемаларга, айрыкча аны эки өлкөнүн Италия менен Россия мамлекеттеринин тагдыры тынчсыздандырган. Эки элдин боштондук кыймылы, эркиндикти эңсеген күрөштөрү тууралуу көп окуп, алардын жашоо турмушу, мүнөзү алдыларына койгон максаттары менен кеңири таанышуу үчүн Англияда эммиграцияда жүргөн орус революционери С. М. Степняк (Кварчинский) менен таанышып, орус тилин үйрөнөт.Польшалык эмигрант В. М. Войничке турмушка чыккан.Э. Л. Войнич 1920-жылы күйөөсү менен Американын Нью-Йорк шаарына көчүп кетет.Ал 1960-жылы 28-июнда Нью-Йоркто каза болгон.
Кызматы
1887-жылы Петербургга келет да англис тилинен сабак берет. Орус жана поляк революционерлери менен байланышта болуп, аларга көмөктөшкөн.
Чыгармачылыгы
1890-жылы кайра Лондонго келип «Свободная Россия» журналын чыгара баштаган.1889-жылы жазыла баштаган чыгармасы «Сайгак» деген ат менен 1897-жылы Англияда жана АКШда жарыкка чыккан. Романдагы Сайгактын образы аркылуу өзүнүн бүт өмүрүн революцияга арнаган революционердин баатырдык иштери жөнүндө баяндалган.Бул романы боюнча кинофильм тартылып,бир нече спектаклдер жана опералар коюлган.1898-жылы орус тилине которулган. Жазуучу мындан башка да «Джек Реймонд», «Оливия Лэтам», «Үзүлгөн достук», «Бут кийимиңди чечип кой» деген романдарды жазган.
Курасан (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Войнич Этель Лилиан
Ишмердүүлүгү
Э. Л. Войнич 1920-жылы күйөөсү менен Американын Нью-Йорк шаарына көчүп кетет.Ал жактан көрүнүктүү жазуучуну эч ким барктай алган эмес.Бир дагы энциклопедиядан, китептен анын атын табуу кыйын эле.Көп жылдар бою жазуучу өзүнүн чыгармасынын тагдыры тууралуу эл көп укпай жакырчылыкта жашаган.Анткени, анын романдары басылбай, музыкалык чыгармалары аткарылган эмес. 1948-жылы «Вавилон» деген музыкалык ораториясын жазган.1955-жылы советтик элдер, жакын достору ага тиешелүү документтерди жыйнап туруп,өмүр баяны жазылган китепти, союздук республикалардан жана социалисттик өлкөлөрдөн басылып чыккан китептерин жазуучуга жеткирип беришкен.Этель Лилиан бул өтө кымбат баалуу белекке өтө ыраазы болгон.Жазуучунун «Сайгак» романын билбеген кыргыз окурмандары сейрек кездешет, анын бул чыгармасын кыргыз тилине Д. Черикчиев көркөм которгон.
Жаңы-Абад (Базар-Коргон району)
Жаңы-Абад — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Базар-коргон районундагы айыл. Сайдыкум айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 1 624 киши.
Компенсациялык соода
Компенсациялык соода – соода тутуму, мында экспорттоочу төлөмдөрдүн эсебине импорттоочунун өлкөсүнөн товарларды алууга өзүнүн макулдугун берет.
Кыргызстандагы төңкөрүш (2020)
Кыргызстандагы төңкөрүш (2020), ошондой эле Үчүнчү революция катары белгилүү — 2020-жылдын 5 октябрында, дүйшөмбү күнү башталып, добуштарды сатып алган деген жыйынтыктарга жана айыптоолорго нааразычылыгын билдирип, Кыргызстандын борбору Бишкекте кечинде кеминде 5000 адамга жеткен. 2020-жылдагы парламенттик шайлоодо. Түн киргенден кийин, милиция кызматкерлери Ала-Тоо аянтын демонстранттарды көздөн жаш агызуучу суу жана суу чачкычтар менен тазалоо операциясынан кийин, митингчилер милиция кызматкерлерине таш менен кол салып, экөөсүн жарадар кылышкан.
2020-жылдын 6-октябрында, шейшемби күнү эртең менен нааразы болгондор Бишкектин борборундагы Ала-Тоо аянтын көзөмөлгө алышкан. Алар ошондой эле Ак үйдүн жана Жогорку Кеңештин имараттарын президенттин иш бөлмөлөрүнө кирип барышкан. Мындан тышкары, алар экс-президент Алмазбек Атамбаевди абактан бошотушкан.
Окуянын жүрүшү
Жогорку Кеңештин 6-чакырылышынын мөөнөтү аяктап, парламенттик шайлоо 2020-жылдын 4-октябрына белгиленген. Дүйнөнү коронавирус илдети каптап, шайлоо жылдырылсын деген талаптар айтылган. Ошол кездеги президент Сооронбай Жээнбеков «Жогорку Кеңештин депутаттарын шайлоону дайындоо жөнүндө» жарлыкка кол койгон.Парламенттик шайлоо 4-октябрда 16 партиянын катышуусунда өткөн. «Биримдик », «Мекеним Кыргызстан», «Кыргызстан» жана «Бүтүн Кыргызстан» партиялары 7 пайыздык босогодон өтүшкөн. 5-октябрда алардын катарына "Мекенчил" партиясы дагы кошулган. Калган партиялардын өкүлдөрү шайлоонун жыйынтыгына нааразы болуп аянтка митингге чыгышкан. Алар парламенттик шайлоонун жыйынтыгын жокко чыгарууну талап кылышкан. Партия өкүлдөрү саат 20:00гө чейин президент Сооронбай Жээнбековго шайлоонун жыйынтыгын жокко чыгаруу үчүн убакыт беришкен. Президенттик аппарат 6-октябрда мамлекет башчы 16 партиянын лидерлери менен жолугат деген маалымат тараткан. Митингге чыккандардын айрымдары Ак Үйдүн тосмосун көздөй жөнөшкөн. Күч органдарынын кызматкерлери тарабынан үн чыгарчу куралдан ок атылып, көздү ачыштырган суу чачылган. Андан жарадар алгандар да болгон. Митингге чыккандар ар тарапка чачырап кайра биригишип жатып, 6-октябрга караган түнү Ак Үйгө кирип барышкан. Андан кийин абакта жаткан бир топ саясатчылар бошотулган. Алардын катарында Садыр Жапаров дагы болгон. Президенттин басма сөз катчысы Толгонай Стамалиева өлкө башчы Бишкекте - деген маалымат таркатып, төмөнкүлөрдү билдирген :
Мыйзамга ылайык, президент мөөнөтүнөн мурда отставкага кетсе, анын милдетин Жогорку Кеңештин төрагасы аткарат. Ага чейин Жогорку Кеңештин төрагалыгына Канатбек Исаев дайындалган. Бирок Садыр Жапаровдун тарапташтары буга каршы болуп митингге чыгышкан. Исаев президенттин милдетин аткаруудан баш тартканын расмий Жарыялаган, андан соң мыйзам боюнча президенттин милдетин Садыр Жапаров аткарат.
Борбордук шайлоо комиссиясы мөөнөтүнөн мурда президенттик шайлоону 2021-жылдын 10-январына белгилеген. 14-ноябрда президент болом деген талапкерлердин саны 63кө жеткен. Алардын саны кыскарып отуруп 18 талапкер шайлоо комиссиясынан толук өткөн. Садыр Жапаров дагы шайлоого катышуу үчүн ыйгарым укуктарын өткөрүп берген. 10-декабрда Жогорку Кеңеш референдум өткөрүү боюнча мыйзам долбоорун экинчи, үчүнчү окууда кабыл алган. Мыйзам долбоору 2021-жылдын 10-январында мамлекеттик башкаруунун формасын аныктоо боюнча бүткүл элдик референдум өткөрүүгө багытталган. Мыйзам долбоорунун демилгечиси — Акылбек Жапаров.
Айсулуу Мамашова, Дастан Бекешев, Наталья Никитенко, Каныбек Иманалиев мыйзамга "каршы" деп добуш беришкен. Ал эми 60 депутат "макул" деп добуш берген. Мыйзам долбооруна каршы пикирлерин айткан да депутаттар болгон. Өмүрбек Текебаев "Биз референдумду дайындоо боюнча мыйзамды кабыл алдык, бирок бул мыйзам өткөн жок. Мен санап турдум" деген оюн айткан. Президенттин милдетин аткаруучу Талант Мамытов аталган мыйзамга кол койгон.
Хронологиясы
Ошол эле күнү кечке маал, чогулгандардын саны көбөйүп, таңга маал митингчилер Ак үйдү алышкан. Көп өтпөй акция катышуучулары УКМКнын имаратын басып кирип, бир нече саат ичинде абакта жаткан мурдагы президент Алмазбек Атамбаев, мурдагы өкмөт башчылар Сапар Исаков, Жантөрө Сатыбалдиев, саясатчылар Садыр Жапаров, Равшан Жээнбеков чыгарылган.
Ошол күнү кечинде Жогорку Кеңештин төрагасы Дастан Жумабеков, премьер-министр Кубатбек Боронов кызматтан кеткен. Спикер болуп Мыктыбек Абдылдаев шайланган. Ал эми парламенттин кезексиз жыйынында премьер-министрликке Садыр Жапаровдун талапкерлиги жактырылган.
Салтан-Се
Салтан-Сё — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 100 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Соно
Соно
Каз таңдай
Каз таңдай (Achillea, L. 1753)— көп жылдык тамыр сабактуу чөп өсүмдүк. Биздин өлкөдө кеңири таралган; токой, талаа шалбааларда өсөт. Кыргызстанда азия жана биберштейн каз таңдайы кеңири тараган. Медицинада каз таңдайдын чөбү жана топ гүлү дары катарында колдонулат. Жалбырагында жана гүлүндө эфир майы, ачуу даамды берүүчү — алкалоид, витамин К, уксус, кумурска кислотасы бар. Каз таңдайдын чөбүнүн ачытылган маңызы гастритте, тамакка табитти жогорулатуу жана кан агууну токтотуу үчүн пайдаланылат.
Арксинус
Арксинус — [-n/2; n/2] аралыгында синуска тескери функция.
Демократтык социализм
Демократтык социализм – Социалисттик Интернационалдын расмий идеологиялык жана саясий доктринасы.
Демократтык социализм термини ХIХ к. аягында Германия, Австрия жана Улуу Британия жумушчу кыймылында пайда болгон. Демократтык социализм идеясы II Интернационалдын теоретиктери тарабынан, биринчи кезекте Э. Бернштейн жана «австромарксизмдин» өкүлдөрү тарабынан иштелип чыккан.
Демократтык социализм концепциясынын башкы тезиси социализмдин принциптери (капиталисттик эзүүгө каршы күрөш, социалдык адилеттүүлүк) менен либерализмдин баалуулуктарын бириктирүү жана анын негизинде прогрессивдүү социалдык-экономикалык жана саясий реформаларды жүргүзүү жолу менен адилеттүү коомдук түзүлүшкө жетүү болуп саналат. Өз алдына саясий бийликти басып алуу жана пролетарий диктатурасын орнотууну максат кылып койгон II Интернационалдын большевиктик агымы менен демократтык социализм принциптери дайыма кармашып келген.
1917 ж. Россиядагы революциядан кийин демократтык социализм СССРде орногон коомдук түзүлүшкө альтернатива катары карап келген. Демократтык социализмдин кеңири концепциясы биринчи жолу Социнтерндин I Конгрессинде (Франкфурт, 1951 ж.) иштелип чыккан. Ага ылайык келечектеги социалисттик коом демократтык каражаттар менен түзүлгөн эркин коом катары сүрөттөлгөн. «Эркиндиксиз социализм болбойт. Социализм демократия аркылуу гана ишке ашырылышы мүмкүн, демократияны камсыз кылуу социализм аркылуу гана болушу мүмкүн», – деп айтылат Франкфурт декларациясында.
Демократтык социализм концепциясына ылайык демократия – бул элдин башкаруусу, ал төмөнкүлөрдө камсыз кылат:
Аношин Александр Григорьевич
Аношин Александр Григорьевич (1878, Нижний Новгород губерниясы, Любянцы кыштагы 1958) - Түштүк Кыргызстанда Совет бийлигин орнотууга жигердүү катышкандардан. 1905-07-жылы Уфа жана Омск шаарында революцияга катышкандыгы үчүн Түркстан крайына айдалган. Биринчи дүйнөлүк согушта аскерге алынып, солдаттардын согушка каршы чыгууларына катышкан. Февраль революциясынан кийин Ош шаарында большевиктердин алгачкы тобун уюштурган. Анын жетекчилиги менен уезддик борбордун большевиктери 1918-жылы Убактылуу өкмөттүн бийлигин кулатып, Совет бийлигин орнотушкан. Ошол эле жылы мартта РКП (б)нын Ош уезддик-шаардык комитетинин биринчи председатели, Ош уездинин аскер комиссары болуп шайланган. 1918-жылы басмачыларга каршы күрөштү уюштуруп, аны жетектеген. 1919-24-жылдары Өзбекстанда жооптуу кызматтарда иштеген.
Иван Грозный
Иван IV Васильевич, Иван Грозный - (25. 8. 1530, Коломенский кыш. 18. 3. 1584, Москва) 1533-жылдан улуу князь, 1547-жылдан биринчи орус падышасы. Василий III Ивановичтин уулу. Мамлекеттик ишмердиги Тандалган рада түзүлгөндөн (1549) башталган. Иван Грозныйдын өкмөтү жеке бийликти бекемдеп, мамлекеттин борбордошуусун күчөтүүгө умтулган. 1549-1560-ж. жергиликтүү жана борбордук башкарууда, укук, аскер иштеринде реформа жүргүзгөн. 1547-1552-ждагы жортуулдарында Казан хандыгын, 1556-ж. Астрахань хандыгын караткан. Ага Сибирь ханы Едигер (1555) жана Чоң Ногой ордосу (1557) баш ийген. Тандалган рада кыйрагандан (1560) кийин, Иван IV жеке бийликти бекемдөөнү жалгыз өзү жүргүзгөн. Ал тышкы саясатында мамлекеттин чыгыш чек арасын кеңейтүүнү, батыш жагынан Балтика боюн кошуп алууну көздөгөн. Ички саясатында жеке бийликтин күчөшүнө каршы болгондор менен аёосуз күрөшкөн. Иван IV феодалдык бытырандылыктын калдыгына каршы күрөшүп, ички саясий душмандарын жоюу максатында 1565-ж. Опричнинаны түзгөн. Эл аны «Грозный« («Каардуу») деп атаган. Иван IV өз мезгилинин билимдүү адамы болгон. Китеп басууну уюштурууда чоң роль ойногон жана бир катар архитектуралык эстеликтерди салдырган.
Алиев
Алиев — топоними.
Кыргыз Республикасынын Көркөм өнөр академиясы
Кыргыз Республикасынын Корком өнөр акдемиясы 1996-жылы түзүлгөн С.А.Чуйков атнындагы көркөм өнөр окуу жайы, Жогорку көркөм өнөр колледжинин базасында уюшулган. Академиядагы көркөм өнөргө окутуунун баштапкы звеносу болуп сүрөт искусствосу боюнча билим берүүчү 4 жылдык көркөм өнөр мектеби эсептелет. Экинчи баскыч – бул бүтүрүүчүлөргө көркөм өнөрчүлүк атайын орто билим берүүчү 5 факультети бар окуу жайы. Таланттуу бүтүрүүчүлөр үчүн аспирантурада окууга мүмкүнчүлүк берилген. Академиянын президенти болуп анын негиздөөчүсү, СССРдин эл сүрөтчүсү, Кыргыз Эл Баатыры, Социалисстик Эмгектин Баатыры, академик, профессор Т.С.Садыков эмгектенет.
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
Кукалапаш
Кукалапаш (Кукалапаш) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Араван районундагы айыл. Чек-Абад айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 739 киши.
Контрактация
Контрактация (латынча contractus – келишим, макулдашуу) – продукцияны өндүргөн ишканалар менен аны кайра иштетип саткандар ортосундагы түзүлгөн контракттын түрү; кайсы бир тармактагы түзүлгөн контракттар системасы.«Контрактация» термини көбүнчө айыл чарба продукциясын сатып алуу боюнча түзүлгөн келишимдерде колдонулат.
Саясий этика
Саясий этика (political atnics, гр. ethika, ethoe - үрп-адат) — саясий жүрүм-турумдун жана ишмердүүлүктүн нормалары, эрежелери жөнүндөгү билимдердин тутуму.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Эшме жипти байлоо
Бир нерсе тигүүдө жип ийне же шибеге өткөн жерден өтүп кетпей такалып калсын үчүн учу түйүлөт. Ал түйүн деп аталат. Чие байлоо сыяктуу байлоонун түрлөрү пайда болгон. Алар ыңгайына жараша колдонулган жана керегине жараша өздөштүрүлгөн. Мисалы, бут кийимдин боосу илмек байланат, анткени аны кайра чечкенге оңой болот. Казык баш чалып байлоодо да илмек болот. Мында жип оңой чечилет. Ал эми атты үч буттап, отко койгондо чылбыр аттын арткы бутуна күрмөп байланат. Күрмөп байланган түйүн эч качан өзүнчө чечилип кетпейт. Анда да учу илмек болот, кол менен кайра оңой чечилет ж.б. Ошентип, көчмөндүү турмушка байланыштуу жипти байлоонун ар кандай ыкмалары өздөштүрүлө баштаган.
Бара-бара жиптен өрүп, эшик, түйүп буюм жасоону үйрөнө башташкан. Жоондугу, узундугу, чыйратылышы, челдениши, текшилиги, чыйрактыгы, бышыктыгы — оңуп кетпеши аркылуу жиптин сапаты өлчөнөт. Жиптин чыйрактыгы жана бышыктыгы — бири-биринен ажырагыс касиет. Эгер жипти чойгондо кайра жыйрылса, анда ал жип бышык, мындай жиптин сыны бузулбай, узак мезгил көөнөрбөйт.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Шакеева, Шайгүл
Шакеева Шайгүл (1950-ж. т., Жети-Өгүз району, Тамга айылы) — эстрада ырчысы. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1993). 1977-ж. Караколдогу педагогикалык институтунун орус тили жана адабияты факультетин бүтүргөн. 1970—87- ж. Ак-Суу районундагы мектептерде пионервожатый, мугалим болуп эмгектенген. 1987—91-ж. Ак-Суу райондук маданият бөлүмүнүн методисти. 1991-ж. Ысык-Көл облустук маданият башкармасынын методисти. 1980-жылдан «Боз-Салкын» элдик ыр-бий ансамблинде ырдайт. Лирикалык жана улуттук ырларды өтө чеберчилик менен аткарат. Кыргызстан Ленин комсомолу сыйлыгынын, Эл чыгармачылыгынын республикалык конкурсунун лауреаты (1980). Ливияда, Түркияда гастролдо болгон (1989,1991).
Компенсациялык төлөөлөр
Компенсациялык төлөөлөр – эмгек укугунда жумушчуларга эмгек милдеттерин (м.: командировкага барганда төлөнүүчү суткалыктар, мейманкана акылары ж. б.) аткарууга байланыштуу кошумча чыгымдардын ордун толтуруу үчүн же болбосо башка жерге ишке которулганда (м.: бир берилүүчү жөлөкпул) төлөнүүчү каражаттар.
Роза Отунбаева
Ро́за Иса́ковна Отунба́ева (23-август 1950, Фрунзе, Кыргыз ССРи) – кыргыз саясатчысы жана дипломат, Кыргызстандын оппозициячыл Социал-демократиялык партиясынын парламенттик фракциясынын лидери. 2010-жылдын 7-апрелиндеги окуялардын натыйжасында Кыргызстандын Убактылуу өкмөтүнүн башчысы болуп калды. 2010-жылдын 19-майында Кыргызстандын Убактылуу өкмөтүнүн декрети менен өткөөл мезгилдеги Кыргызстандын Президенти болуп жарыяланды. Бул декретке ылайык Кыргызстандын Президентинин ыйгарым укуктарынын мөөнөтү 2011-жылдын 31-декабрына чейин белгиленген. 2010-жылдын 27-июнундагы Конституциянын жаңы текстин кабыл алуу боюнча референдум аны КР Президенти катары бекитти. Кыргызстандын алгачкы аял-президенти жана азырынча КМШ өлкөлөрүндө президенттин кызмат ордун ээлеген жападан жалгыз аял. Эң жаңы тарыхта мусулман калкы басымдуулук кылган өлкөдө экинчи аял-президент (биринчиси – Мегавати Сукарнопутри, 2001—2004-жылдары Индонезиянын президенти). Бул кызмат ордун 2011-жылдын 1-декабрында Алмазбек Атамбаев кызматка киришкенге чейин ээлеп турду.
Өмүр баяны
Роза Отунбаева 1950-жылы 23-августта Бишкек шаарында  туулган (ал учурда Фрунзе) (айрым булактар туулган жери катары Ош шаарын көрсөтөт). Улуту боюнча кыргыз. Мектепти Ош шаарында алтын медаль менен бүтүргөн.
1972-жылы МГУнун философиялык факультетин бүтүргөн жана МГУнун аспирантурасына тапшырган. Германияда стажировкадан өткөн.
1975-жылы Москвада «Франкфурт мектебинин философтору марксисттик-лениндик диалектиканы бурмалагандыгын сындоо» диссертациясын жактагандан кийин философия илимдеринин кандидаты болуп калган.)
1975—1981-жылдары Фрунзе шаарында Кыргыз мамлекеттик университетинде (азыр Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети) иштеген.
СССР кыйрагандан кийин Кыргызстанга кайтып келген жана көзкарандысыз Кыргызстанда жогорку кызмат орундарында иштеген.
1992-жылы көзкарандысыз Кыргызстандын вице-премьер министри – тышкы иштер министри болуп дайындалган, ал эми ошол эле жылдын июлунда КРнын АКШдагы жана Канададагы элчисинин ишине киришкен. 1994-жылдын майында мекенге КР тышкы иштер министринин кызмат ордуна кайрып келген.
1997-жылы, Роза Отунбаеванын айтымы боюнча, ал Аскар Акаев андан ары иштөөнү өтүнгөнүнө карабастан, өкмөттөн кетүүнү чечкен.
1997-жылдан тартып – КРнын Улуу британиядагы жана Түндүк Ирландиядагы. Элчиси.
2004-жылы парламенттик шайлоонун алдында КРга кайтып келген жана «Ата-Журт» оппозициялык кыймылын түзгөн. Кыймылдын лидерлери болуп кыргыз парламентинин депутаты, кинорежиссёр Дооронбек Садырбаев жана Роза Отунбаева шайланган.
Биринчи жаңжал Р.Отунбаеванын ысмы менен байланышкан, ошондон кийин өлкөдө революция болушунун мүмкүнчүлүгү жөнүндө кеп жүрө баштаган. 2005-жылдын январында ал бир күндүн ичинде адегенде депутаттыкка талапкер кылып каттаган, андан соң шайлоо жөнүндө мыйзамда аныкталган мезгил аралыгында өлкөнүн аймагында жашоо жөнүндө пункт бузулду деген шылтоо менен каттоосунан ажыраткан. Оппозициянын пикири боюнча, расмий Бишкек ушундай түрдө борбордун Университет шайлоо округу боюнча көрсөтүлгөн презденттин кызы Бермет Акаевага жол тазалаган.
Роза Отунбаева оор басырыктуу саясатчы деп эсептелет, Кыргызстанда 1989-жылдын аягынан тартып таанымал болуп калды.
2005-жылдын 10-июлундагы президенттик шайлоодон кийин кыргыз парламенти Роза Отунбаеванын ТИМдин башчысынын кызмат ордуна талапкерлигин бекиткен эмес. 2005-жылдан тартып 2007-жылга чейин «Асаба» партиясынын тең төрагасы.
2007-жылдын декабрынан тартып – Кыргыз парламентинин депутаты жана Кыргызстандын оппозициялык Социал-демократиялык партиясынын парламенттик фракциясынын мүчөсү, 2009-жылдын октябрынан тартып – ушул парламенттик фракциянын жетекчиси. 2010-жылдын 21-майында ага өткөөл мезгилдеги Кыргызстандын Президентинин ыйгарым укуктары берилгенден кийин партиядан кеткен.
2010-жылдын 7-апрелинен тартып Убактылуу Өкмөткө башчылык кылган. Референдум аны өткөөл мезгилге Президент кылып бекитти, 2011-жылдын 1-декабрында жаңы Президент шайлангандан кийин ал өзүнүн ыйгарым укуктарын ыктыярдуу түрдө тапшырып, бийликти тынч жол менен өткөрүп берүүгө жол ачты.
Кыргыз, орус, англис жана немец тилдерин билет.
Сыйлыктары:
·       Италиянын Минерва сыйлыгы (Италия 2015) - «Кыргызстандагы жогорку институционалдык ролу жана эл аралык планда тынчтыктын жана демократиянын пайдасына туруктуу иши үчүн»
·       Newsweek Daily Beast версиясы боюнча дүйнөнүн 150 таасирдүү айымы (2012)
·       Аялдардын Глобалдык Саммитинин Гранд сыйлыгы (2012)—«лидерлик үчүн (Афины, Греция)»
·       Apolitical версиясы боюнча дүйнөнүн 100 таасирдүү адамы - «Роза Отунбаева британиялык Apolitical изилдөө уюмунун тизмесине ылайык 2018-жылы гендердик саясатты алга илгерилетүү жагынан дүйнөнүн 100 таасирдүү адамынын тобуна кирди»
·       Каармандыгы үчүн эл аралык айымдар сыйлыгы, АКШнын Мамдепартаменти, 2011.
·       “Search for Common Ground 2018” сыйлыгы –  «Жалпы кызыкчылыктарды издөө» деген тынчтыкты жаратуу боюнча дүйнөдөгү эң ири уюм тарабынан 2018-жылдын 1-ноябряында тапшырылды, Нью Йорк, АКШ»
·       Кувейт сыйлыгы 2019 «жарандык коомдун, мамлекеттик жана жеке секторлордун жашоосун жакшыртууга кошкон салымы үчүн» коомду өнүктүрүүгө салым кошкон жана стратегиялык көз карашы бар, иште инновациялык жана чыгармачыл ыкмаларды колдонгон айымдарга ыйгарылат.
·       Кыргыз Республикасындагы, КЭРдеги жана Казакстан Республикасындагы ондогон университеттердин профессору болуп саналат.
Үй-бүлөсү
Карачач деген кызы жана Атай деген уулу бар.
Бир тууганы Болот Исакович Отунбаев — дипломат, 2019-жылдын 15-январынан тартып Кыргызстандын АКШдагы элчиси.
Ворга-Шор (Уса куймасы)
Ворга-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уса дарыясынын оң жээгинен 543 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Арктангенс
Арктангенс — ]-n/2; n/2[ aралыгында тангенске тескери функция.
Енакта (Краснокам району, Башкыртстан)
Енакта — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Кариев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 132 киши. Почта индекси — 452926, ОКАТО коду — 80237810002.
Арктангенс
Ал берилген тангенси боюнча жааны (бурчту) табуу маселесин карайт. Аныкталуу областы ]— ∞;∞ [ жуп, чектүү жана өсүүчү функция. Белгилениши: у=arctgx.
Енакта (Краснокам району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кыргыз эл оюндары: басып жүрүп ойнолуучу оюндар
Басып жүрүп ойнолуучу оюндар - кыргыз улуттук оюндарынын бир түрү.
Николаев, Виктор Арсеньевич
Николаев, Виктор Арсеньевич (1893, Нижний Новгород ш. – 1960, Ленинград ш.) – геолог ж-а петрограф, СССР ИАнын корреспондент мүчөсү (1946), Кыргыз ССРинин илимге эмгек сиңирген ишмери (1943). Петроград тоо-кен ин-тун бүткөн (1918). 1920-жылдан Геолкомдо иштеген. Ленинград тоо-кен ин-тунда профессор, петрография кафедрасында башчы (1947–60), Орто Азия индустриялык ин-тунда профессор (1933–45), СССР ИАнын Кыргыз филиалынын геол. ин-тунда магма геологиясы бөлүмүндө жетекчи ж-а Кыргыз ССР геол. башкармалыгынын кеңешчиси (1943–44). 1951-жылдан СССР ИАнын кембрийге чейинки мезгил лабораториясын жетектеген. Илимий эмгектери негизинен Орто Азияга, анын ичинде Кыргызстандын геологиясын изилдөөгө арналган. Ал шакирттери менен бирге Кыргызстандын геол. түзүлүшүн аныктаган, республикасынын минералдык сырьё ресурстарын өздөштүрүү б-ча айрым илимий негизги маселелерди чечкен ж-а тоо-кен өнөр жайынын өнүгүшүнө (айрыкча сейрек ж-а түстүү металлдарды казып алуу б-ча) туура илимий далилдери менен көмөк көрсөткөн. Талас Ала-Тоосунун жегичтүү тоотектерин, Орто Азиянын руда кендерин, Теңиртоонун жанартоо пайда болуу процесстерин ж. б. маселелерди изилдеген. Петрология маселесин изилдөөдө ал учуучу (жеңил) компоненттердин магмадан бөлүнүшүнө чоң маани берип, магматизм процессиндеги иреттүүлүктү аныктаган. Анын жер кыртышынын кыймылдуу бөлүгүндөгү структура-фациялык зоналардын өнүгүү закон ченемин аныктоосу, ошондой эле магмалык руда кендерин изилдөө проблемасы б-ча пикири зор мааниге ээ. Теңиртоону 2 аймакка бөлүп, алар структуралык чон маанидеги тектоникалык жарака менен бөлүнүп турарын алгач ирет белгилеген (кийин ал жарака «Николаев жиги» деп аталып кеткен). Бул жик Түндүк ж-а Ортонку Теңиртоонун чеги болуп эсептелет. Н. «Геология СССР» аттуу зор эмгектин Кыргыз ССРине арналган 25 томун түзүүгө (1954) катышкан ж-а аны редакциялаган. Н. Лениндик сыйлыгынын лауреаты (1958). Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери ж-а медаль менен сыйланган.
Павловский, Альфред Бернардович
Павловский, Альфред Бернардович (1928, Минск ш.) – геолог, геология-минералогия ил. кандидаты (1960), СССР мамлекеттик сыйлыктын лауреаты (1976), Москва геол. чалгындоо ин-тун бүткөн (1952). Москвадагы Бүткүл союздук минерал сырьесу ин-тунун улук илимий кызматкери. Кыргызстандагы калай кендерин ачууга активдүү катышкан. «Ардак Белгиси» ордени ж-а медалдар менен сыйланган.
Кубитет дарыясы
Кубитет — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чулым дарыясынын сол жээгинен 1261 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Ламинардык агым
Ламинардык агым (лат. lamina – пластинка, жол-жол) ― катмарланып бир тартипке келтирилген суюктук же газ агымы. Ламинардык агым илээшкек эмес суюктуктарда же кичине ылдамдыктарда, ошондой эле кичине өлчөмдүү нерселерди суюктук каптап, жай агып өтүшүндө пайда болот. Ламинардык агым ичке (капиллярдык) түтүктөрдө, подшипниктердеги майларда, суюктукту (газды) айланып өтүүдө четки катмарда байкалат. Суюктуктун ылдамдыгы көбөйгөндө кандайдыр бир моменттен баштап, ламинардык агым турбуленттик агымга өтөт. Ал учурда суюктуктун бардык касиеттери, айрыкча агымдын түзүмү, ылдамдыктын профили, каршылык мыйзамы өзгөрөт. Суюктуктун агымынын режими Рейнольдс саны Re менен мүнөздөлөт. Re мааниси кризис Reкр чегинен кичине болсо, суюктуктун ламинардык агымы жүрөт. Эгерде Re>Reкр болсо, турбуленттик агым пайда болот. Reкр мааниси каралуучу агымдын түрүнө көз каранды. Цилиндр түрүндөгү түтүктөрдө Reкр~2300 (эгерде кесилиш боюнча орточо ылдамдык мүнөздүү ылдамдык, ал эми түтүктүн диаметри мүнөздүү өлчөм деп эсептелсе) болот. Reкр<2300 кезинде мындай түтүктө ламинардык агым жүрөт. Түтүк боюнча илээшкек суюктуктардын ламинардык агымы Пуазейль мыйзамы менен аныкталат.
Ансэй келишимдери
Ансэй келишимдери - 1854-58-жылы АКШ, Улуу Британия, Россия, Франция, Нидерланды менен Япониянын ортосунда Ансэй жылдарында (император Комэй башкарган жылдардын расмий аталышы) түзүлгөн келишимдер. Япон өкмөтүнүн каршылыгына карабастан, Ансэй келишимдери Япониянын эки кылымдан ашык мезгилге созулган тышкы дүйнөдөн изоляциясын жойгон. Ансэй келишимдери чет өлкөлүк соодагерлерге Япониянын айрым шаарлары менен портторунда тоскоолсуз соода жүргүзүүсүнө жол ачып, бул мамлекетти дүйнөлүк рынокко кошкон. Бирок Япониянын чет өлкөлүк соода компанияларынан алынуучу бажы салымдарын алуу укугу чектелип, келишимдерге ылайык, сырттан ташылып кирген товарлардан алынуучу бажы салыктары төмөндөтүлгөн. Ансэй келишимдеринин шарттары 1894-99-жылдары кайра каралган.
Вокзал имараттары
Вокзал имараттары (англисче Vauxhall Лондондогу көңүл ачуучу бактын атынан) – жүргүнчүлөрдү тейлөөчү имарат же имараттар комплекси. Вокзал имараттары автовокзал, аэровокзал, темиржол вокзалы, деңиз вокзалы жана дарыя вокзалы болуп бөлүнөт. Магистралда жайгаштырылышы боюнча акыркы же аяккы, түйүндүү, аралык, транзиттик; жүргүнчүлөрдү тейлөөгө жараша алыскы, жергиликтүү, шаар айланасына каттоочу, эл аралык деп аталат. Вокзал имараттары негизинен жүргүнчүлөрдү тейлөө иши, билет сатуу, жүктөрдү кабыл алуу жана кайра берүү, кол жүктөрүн сактоо, транспорттун келип-кетишин өз убагында жарыялап туруу ж. б. кызматын аткарып, вокзал алдындагы аянт, жүргүнчүлөр залы, касса, перрон, почта, кызматчылар бөлмөлөрү, буфет, ресторан жана мейманкана ж. б. турат. Транспорттун бир нече түрлөрүн бир убакта пайдалануучу жүргүнчүлөр үчүн атайын бириктирилген вокзалдар курулат. Алгачкы Вокзал имараттары 1822-25-жылдары Стоктон – Дарлингтон (Англия) линиясында темир жол боюнча жүргүнчүлөрдү ташуу учурунда курулган. 19-кылымдын башында жана 20-кылымдын аягында Вокзал имараттарын куруу ири шаарларда тездик менен өнүгө баштаган. Бириктирилген Вокзал имараттары шаардык транспорттун кыймылын азайтып, транспорттук жана инженердик коммуникацияларды жана толук баалуу, өнүккөн архитехтуралык ансамблди курууну жеңилдетет. Кыргызстанда темир жол вокзалдары жана автовокзалдар гана бар.
Саясий эмигрант
Саясий эмигрант (лат. emigr - көчүрүү) - саясий себептер боюнча өзүнүн жарандык өлкөсүнөн чыгып кеткен жана башка өлкөдө баш калкалоо укугун колдонгон адам.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Еврокөрүнүү ыр сынагы 2000
«Еврокөрүнүү ыр сынагы 2000» (шведче, англисче: Eurovision Song Contest 2000, французча: Concours Eurovision de la chanson 2000) - «Еврокөрүнүүнүн» 45-чи сынагы болду, ал Иерусалимдеде өткөн «Еврокөрүнүү 1999» сынагынын жеңүүчү өлкөсүндө, 2000-жылдын 13-майында Швецияда өттү. Швецияга жеңишти «Take Me To Your Heaven» деген ыры менен Charlotte Nilsson алып келген, добуштардын жыйынтыгынан соң 163 упай менен 1-орунду ээлеген.
Болотная дарыясы (Улыберда куймасы)
Болотная — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Улыбердь дарыясынын сол жээгинен 16 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Маданбек Алмакунов
Алмакунов Маданбек (1938, Нарын району, Учкун айылы — 1975, ошол эле жер) — обончу, ырчы, комузчу. Кыргыз мамлекеттик академиялык опера жана балет театрынын алдындагы хор студиясын, 1961-ж. Горький шаарындагы музыкалык окуу жайынын баян, кийин Бишкектеги М. Күрөңкеев атындагы музыкалык окуу жайынын композиция классын бүткөн. 1961-жылдан Нарын, Жумгал музыкалык мектептеринде мугалим болуп иштеген. Алмакунов 1961-жылдан обон чыгара баштаган. Азыркы кезде элдик обондорго айланган "Колхоз кечи", "Грейдерчи жигитке", "Нарыным", "Жеңеме", "Узатуу вальсы", "Ой, уул, ай", "Кайдасын сен", "Биринчи мугалим" жана башка обондордун автору. Бул обондор элдиктүүлугү, көркөм каражаттарынын көп түстүүлүгү, мукамдуулугу, жаркындыгы менен өзгөчөлөнөт.
Болотная дарыясы (Улыберда куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Маданбек Алмакунов
Дисктери
Колхоз кечи – Ж.Акималиев, Келчи биздин айылга (К.Күмүшалиев) – С.Шералиев. Кыргыз ырларынын антологиясы, МОНО М 3035857 58 005.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Республикасынын обончулары.Маалымдама/Кыргызпатент/ Т?з.: А.Чекиров, ?.Калыева. – Б.: Кыргызпатент, 2010. – ISBN 978-9967-26-120-4