cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Деривация
Деривация (лат. derivatio - буруп келүү, кайтаруу, түзүү) - сөздөрдүн баштапкы негизине таянуу менен жаңы форманын келип чыгуу (пайда болуу) процесси. Жөнөкөй учурда - уңгуга мүчөнүн жалганышы: бука-букачар, кыш - кышында. Ошондуктан Деривация кээ бир учурларда сөз жасоо деп да айтыла берет. Деривация кеңири мааниде сөз өзгөртүүнү (inflection) белгилөө үчүн жалпыланган термин катары түшүндүрүлөт же сөз жасоо (wordformation) же тилдеги ар кандай жаңы сөз жасоо (экинчи белги) процесстерин атоо үчүн колдонулат. Деривация процессинде баштапкы кабыл алынган бирдиктин (сөздүн, сүйлөмдүн) семантикалык жана структуралык түзүлүшүнүн өзгөрүшү келип чыгат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Латекстер
Латекстер — полимерлер суудагы дисперсиялары. Табигый Л. — каучук өсүмдүктөрүнүн (бразилия гевеясынын) сүт сымал ширеси. Анын курамында 34-37 % каучук, 52-60 % суу, бир аз белок, кант жана минерал заттары болот. Табигый Л. курамы дарактын жашына, климаттык шартка, жыл мезгилине жана башка көз каранды. Табигый Л. каучук терс заряддалган глобула түрүндө болот. Анын бетинде бети активдүү заттар (белок, самын жана башка) болот да Л. коагуляциядан сактайт. Табигый Л. натуралдык каучук алууда жана резина буюмдарын даярдоодо колдонулат. Синтездик Л. — эмульсиялык полимерлөөдөн пайда болгон синтет. каучуктар суудагы дисперсиялары. Булардан башка синтездик Л. поливинилацетат, поливинлхлорит сыяктуу пластиктер дисперсиялары да кирет. Синтет. Л. — коллоиддик система. Алардын агрегаттык туруктуулугу эмульгаторлор молекуласы же иону менен байланыштуу болот, полимер материалдары ичинен колдонушу б-ча синтет. Л. биринчи орунда турат. Резина буюмдарын, сууга аралашуучу боёктор, терини иштетүү, кагазды каптоо, изоляциялык өткөргүчтөрдү алууда, курулушта, полиграфия, хим. жана башка ө. ж. ишканаларында желим катары колдонулат.
Ак-Бекет
Ак-Бекет
Ак-Бекет - Кемин районундагы Кызыл-Октябрь айыл советине караштуу кыштак.
Балдар бакчасы, фельдшер-акушердик пункт, клуб бар.
Колдонулган адабияттар;
Кыргыз жери энциклопедиясы, КСЭнин Башкы редактору М.Борбугулов.
Зымырык
Зымырык (симург, сымырык) — иран мифологиясында кереметтүү куш, байыркы фарсы тилинде (авестаде) бүркүткө окшош куш деген түшүнүктү билдирет. Атайы изилдөөлөрдө анын образы скиф доорунан бери Евразияга белгилүү деп белгиленип жүрөт. 3. мифологиялык дөө, ажыдаарлар сыяктуу эле иран жана түрк элдеринин кереметтүү жөө жомокторунун, укмуш окуялуу кереметтүү дастандарынын туруктуу каармандарынан. Мисалы, анын образы ирандардын “Рустам намэсинде”, түркмөндүн “Шабахрам”, азербайжандардын “Шахзада Бахрам”, түркмөн, өзбек, тажиктердин “Көруулунда” жолугат. Айрыкча, элдик оозеки чыгармачылыктын негизинде жазылган Фирдоусинин “Шахнамэсинде” көрүнүктүү роль ойнойт. Ал башкы баатыр Үрүстөмдү, анын энеси Рудабени, атасы Залды бир нече жолу кырсыктан куткарып, ажалдан алып калат. Иран элдеринин жомокторунда 3. биздин “Эр Төштүктөгү” алп кара куш сыяктуу кызмат аткарат. Ал балапандарын жыландан сактап калган Төштүктү жер астынан алып чыгат. Жолдо келе жатып азыгы түгөнгөндө Төштүк сан этинен кесип жедирет. Жер үстүнө чыкканда 3. ал этти ордуна жабыштырат, жарат дароо айыгат. "Манас" эпосунда “Алп кара куш — зымурук асмандан бутун салыптыр” — делип, Манас жоону качырганда ажыдаар, жолборс, көкбөрү жана башкалар жаныбарлар менен бирге колдоочусу — алп кара куштун синонимдеш бир аты катары берилет, 6. а. алп кара куш, 3. бир эле куш. Түрк жана иран элдеринин оозеки чыгармачылыгында ал экөө бирдей милдет аткаргандыктан жана эки элдин бири-бирине өтмө катар маданий таасирлеринин натыйжасында башта өз-өз алдынча өнүккөн бир типтүү — бул эки образ кийин ажыратылбай бирге каралып калган,'' к. Алп кара куш .''
Стратон Лампаскалык
Стратон Лампаскадан (б. з. ч. 269/268) – байыркы грек философу. Стратон 287/286 Афиныда перипатетиктердин мектебин башкарган. Анын 40тан ашыгы логика, этика, физика, физиология жана психология боюнча көп эмес фрагменттерде сакталган. Цицерондун айтуусу боюнча Стратон кудайлар жөнүндө түшүнүккө макул болгон эмес: теологияга каршы болуп «бардык бар нерсени жаратылыш жараткан» деп окуткан. Жылуу жана муздак дүйнөнүн баштапкы күчү деп экспериментке Аристотель салыштырмалуу өзгөчө чоң маани берген. Кээ бир багытта Стратон аритотелизмден четтеген, атомиктердин тарабына өтүп (боштукту) бөлүкчөлөрдүн ортосунда боштуктун барын эсептеген. Убакыт жөнүндөгү Аристотелдин окуусун кайра карап чыккан. Ал эсептеген ойлоонун негизинде кабылдоо жатат дүүлүктүрүү сезүү органдарынан мээге берет: жаныбарларда ойлоо бар экенин тааныган. Табият таануу илиминин өнүгүүсүнө өзгөчө таасир тийгизген.
Туу
Бай Жакыптын кызыл туу,
Байкаганга сөзү бу:
Кыргыздын кыйла тобунан
Алыс жерден калган туу,
Башкы атасы Бабыркан, Андан калган ушул туу
(Сагымбай Орозбаков, 2. 28),
"Ногойдон калган кызыл туу Оболотуп таштады" (Сагымбай Орозбаков, 1. 79).
Эпостон ар бир аскердик топтун да өз туусу, желеги болгонун жана анын түсү да, өздөрүнө гана таандык экендигин баамдоого болот. "Алты жүз миң аскерибиз, Алты тууга бөлүндүк" (Сагымбай Орозбаков, 2. 40). Ак асаба, кызыл туу
Айгайлаган ызы-чуу.
Көк асаба, кызыл туу
Көк жаңырган улу чуу (Сагымбай Орозбаков, 2. 31).
... Кызыл байрак туу менен,
Кыйгылаган чуу менен,
Кытайдын зору эр Коңур
(Сагымбай Орозбаков, 3. 104).
Адам каза болгондо да сөөк жаткан боз үйдүн жанына же түндүгүнө кара, көк Т. же өлгөн адамдын өз туусу сайылган. Көкөтөй каза болгондо көтөрүлгөн Т. төмөнкүчө сүрөттөлгөн: Өкүрүп келген кишини
Аркы-терки тиккен үй,
Арасынан өткөрүп,
Көкөтөйдүн кызыл туу,
Көтөрүлгөн мына бу (Сагымбай Орозбаков, 3. 51)1 Аш берилгенде да туу көтөрүлгөнү Көкөтөйдүн ашында да айтылат: Аш берүүчү жерине
Азырданып конгондо,
Көк ала байрак көк тууну
Көтөрүлттү бийиктеп,
Көргөн душман көөнүнө
Көрүнө түшсүн күйүт деп (Сагымбай Орозбаков, 3. 102).
Эл намысына жарап, элдин камын ойлогон эр азамат да тууга теңештирилген. Аны Манастын өзүнө карата айтылган төмөнкү саптардан баамдоого болот: "Бурутка бүткөн туу экен" (Саякбай Каралаев, 1. 137), "Тукумдан бирөө чыгар деп, Сени туу кылып жүргөмүн" (Саякбай Каралаев, 1. 114). Эпостон ошондой эле желек, байрактарды майда уруулар, кичине аскердик бөлүктөр пайдалангандыгы байкалат. Т-ну болсо алар бириккен чоң топтор, ири аскердик бөлүктөр көтөргөн. Аны төмөнкү саптардан баамдайбыз. "Желбиреп желек туу болуп" (Сагымбай Орозбаков, 2. 79).
Желеги туудан бөлүнбөй,
Жердин жүзү көрүнбөй,
Тозоңу тоодой созулуп,
Туу, байрагы кошулуп (Сагымбай Орозбаков, 2. 79),
Асаба туудан бөлүнбөй
Дарыя өрөөнү
Дарыя өрөөнү, суу өрөөнү дарыя суусунун жемиришинен улам пайда болгон рельефтин формасы. Өрөөн дарыя аккан багыт боюнча (башатынан чатына чейин) узунунан созулуп жатат. Андай өрөөндөр дарыянын нугун, жайылмасын, тектирлерин жана жээктерин камтыйт. Дарыя өрөөндөрү айыл чарба эгиндерин өстүрүүгө пайдаланылат; анда калктуу пункттар да болот.
Муз-жылга мөңгүсү
Муз-жылга мөңгүсү — Чоң Алай тоо кыркасынын түндүк капталындагы өрөөн тибиндеги мөңгү. Уз. 3,8 км, аянты 3,6 км2,көлөмү 0,3 км3. Кызылсуунун сол куймасы Алтындаранын алабында. Башы деңиз деңгели. 4860 м, этеги 4200 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4700 м, абляция облусунун аянты 2,6 км2. Мөңгүдөн Музжылга суус (Алтындаранын сол куймасы) башталат.
Музыкалык текстология
Музыкалык текстология (лат. textus - байланыш, кошулуу; грек. logos - сөз, билим) - композиторлордун кол жазмаларын, көзү тирүү кезинде жарык көргөн чыгармаларын изилдеп үйрөнгөн музыкалык-тарыхый илим; музыка таануу илиминин бөлүгү. Музыкалык текстология негизинен экиге бөлүнөт: бири музыкалык Чыгармаларды басып чыгарууга даярдаса, экинчиси анын жаралыш тарыхын үйрөнөт, изилдейт.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Жарамдуулук
Жарамдуулук – белгилүү бир мамлекеттин бийлик институттарына карата анын укуктуулугун таануу боюнча коомчулуктун (анын ичинде чет өлкөлүк да) пикирин өлкө жашоочуларынын ири тобунун оң мамилесин туюндуруучу саясий-укуктук түшүнүк. Ж. жөнүндөгү маселе, адатта, ыңкылаптын же төңкөрүштүн натыйжасында өкмөттөр (саясий бийлик) алмашкан учурларда келип чыгат.
Ибилис
Ибилис (арабча иблис — шайтан) — ислам дининде адамды азгырып күнөөгө батыруучу, ак жолдон адаштыруучу мифтик-фантастикалык образ. "Манас" эпосунда И. мифтик терс каарман катары кездешет, айрым терс каармандарды (мисалы, Нескараны) азгырып, тескери жолго түртөт.
Барокамера
Барокамера (гр. baros оордук, салмак жана камера) — төмөнкү (вакуумдук) жана жогорку (компрессиялык) атмосфералык басымды жасалма түрдө алуу үчүн колдонулуучу аба кирбей турган жылчыксыз бөлмө (камера). Басымды абанын курамын өзгөртүү жана аны бир калыпта сактап туруу үчүн барокамера атайын аппараттар менен жабдылат. Барокамера адамдын организимине бийиктиктин тийгизген таасирин изилдөө, учкучтар менен космонавттардын машыгуусун өткөрүү, авиациалык кыймылдаткычтарды текшерүү, кээ бир ооруларды дарылоо ж. б. үчүн пайдаланылат.
Керээз калтыруу
Керээз калтыруу - өлөрүн сезген адам балдарын, жакын туугандарын чакырып жашоону кандай улантуу жөнүндө кеп-кеңешин, акыл-насаатын айтат, бири-бири жөнүндө кам көрүүнү табыштайт, мал-мүлкүн бөлүп берет жана башкалар.
15-апрель
15-апрель — Григорий календары боюнча 105-күнү (толук жылда 106), жылдын аягына чейин 260 күн бар.
Чампино
Чампино (Ciampino) — Италия шаары, Лацио аймагында жайгашкан, Рим административдик борборуна баш ийет.
2005 жылдын маалыматы боюнча калкын 37 984 адам түзөт. Аянты 11 км². Азыркы учурда Чампинодо 1 гана Кыргызстандын жараны жашайт.
Сорник
Сорник — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кильченга дарыясынын сол жээгинен 5 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жети-суу түздүгү
Жети-суу түздүгү - Жуңгария, Алтай менен Чыгыш Теңир-Тоонун аралыгында жайгашкан ойдуң. Кытайдын түндүк-батышында. Түндүгүнөн Моңгол Алтайы менен чектешет. Аянты 700 миң км2дей, басымдуу бийиктиги 600–800 м. Таманын борпоң тектердин калың катмары жаап жатат. Кум массивдүү шор баскан жерлери бар чөл ээлейт. Айрым токол тоолор, майда дөбөлөр, тоо этектеринде таштак шилендилер кездешет. Климаты мелүүн континенттик, жайы ысык, кургакчыл, кышы кургак суук, абанын температурасы сутка ичинде кескин өзгөрүп турат. Январдын орточо температурасы –20°С …–25°С, июлдуку 20–25°С. Жылдык жаан-чачыны 150–200 мм, тоолордо 800 ммге чейин. Дарыялары сейрек, ирилери: Манас, Урунгу, түндүгүндө Иртыштын башаты; көптөгөн кургак нуктар нөшөрлөгөн жамгырдан кийин гана сууга толот. Ири көлдөрү: Эби-Нур, Манас, Улюнтур жана башка Сейрек өскөн ксерофит өсүмдүктөрү (сөксөөл, шыбак, баялыш, тамариск) басымдуу. Малга жайыт, тоо этектеринде оазистер кездешет. Нефтинин ири кени (Карамай жана башка) бар.
Жаныбар
Жаныбарлар айбанаттар (Animalia) - тирүү организмдер дүйнөсүнүн (царствосунун) эң чоң бөлүмү; органикалык дүйнөдөгү негизги эки топтун бири (экинчиси өсүмдүктөр). Кургакта жашаган жаныбарлардын теги деңизде жана тузсуз сууда жашаган жаныбарлар, кээ бири кайра сууда жашоого өткөн. Бардык жаныбарлар козу карындар сыяктуу гетеротрофтуу организмдер, башкача айтканда даяр органикалык заттар менен азыктанат. Ошондой эле жаныбарлардын дагы бир маанилүү өзгөчөлүгү активдүү метаболизмдин болушу. Органикалык дүйнөнүн өнүгүүсү менен жаныбарлардын түзүлүшү жана функциясы бара-бара татаалданып, кыймылдоо, тамак сиңирүү, бөлүп чыгаруу, жыныс, дем алуу, кан айлануу, сезүү органдары пайда болгон. жаныбарлардын өзгөчө татаал жүрүм-турумдары да калыптанган, мисалы, курт-кумурскалар, куштар жана сүт эмүүчүлөрдүн жупташуу алдындагы сайроо, бийлөө жана башка оюндары. Жаныбарлар түзүлүшү боюнча негизи 2 топко бөлүнөт: жөнөкөйлөр же бир клеткалуулар жана көп клеткалуулар. Жаныбарлардын азыр жашаган 16 тиби, 1,5 млнго жакын түрү белгилүү. Алардын көпчүлүгү деңизде жашайт. Кыргызстанда омурткалуу жаныбарлардын эле 500дөн ашык түрү, курт-кумурска менен кенелердин 3171, балыктардын 49, амфибиялардын 3, сойлоочулдардын 25, куштардын 335, сүт эмүүчүлөрдүн 83кө жакын түрү кезигет. Татаал түзүлүштүү жаныбарларда булчуң жана бириктиргич ткандар жакшы өөрчүгөн. Алар алгачкы ооздуулар (муунак курттар, моллюскалар, муунак буттуулар) жана экинчи ооздуулар (ийне терилүүлөр, хордалуулар), ошондой эле омурткалуулар жана омурткасыздар болуп бөлүнөт. Көпчүлүк жаныбарлар өтө чоң чарбалык мааниге ээ. Алардын ичинде айыл чарбалык, промыселдик, лабораториялык максат үчүн өстүрүлгөндөрү бар; көбү тамак-аш, өнөр жай сырьёлорунун булагы. Жаныбарлардын систематикалык ири тобу мителик менен тиричилик өткөрөт. Айрым жаныбарлар адамдын, жаныбарлардын жана өсүмдүктөрдүн транмиссиялык ооруларынын козгогучтарын жугузат; көпчүлүк курткумурскалар, кенелер токойлорго, айыл чарба өсүмдүктөрүнө зыян келтирет. Адамдын жаратылышка (айрыкча жаныбарларга) тийгизген таасиринин тынымсыз өсүшү бир түрдүн азайышына, экинчи түрдүн таптакыр жок болушуна алып келүүдө. Ошого байланыштуу сейрек жана жоголуп бара жаткан жаныбарлардын түрлөрү ТКЭСтин, ошондой эле Кыргызстандын Кызыл китебинин тизмесине киргизилип, коргоого алынган. Жаныбарлар жөнүндөгү илим зоология деп аталат.
Тюмень
Тюме́нь (сыб.: Цимке-тора) — Сибирьдеги биринчи орус шаары. Тюмень районунун административдик борбору жана Тюмень облустунун административдик борбору. Шаар калкы — 634 171 адам (2013), калкынын саны боюнча Оруссияда  19 орун, Сибирде 4 орун, Урал Федеративдик аймагында 3 орунда турат. Шаар четиндеги каратылган аймактар менен калк саны 657 011 адам. Москва шаарына чейинки аралык 2163 км. Аймак аянты — 235 км². 1586-жылы негизделеген.
Символика
1635-жылы Тюмень шаарынын герби биринчи жолу эскерилген. Анда түлкү менен кемчет тартылган эле. Тюмень шаарынын учурдагы герби 1785-жылы жасалган. Шар символу болуп 1993-жылы кайра кабыл алынат. Тюмень шаарынын расмий символдору герб жана туу, аларды пайдалануу тартиби Тюмень шаардык Думанын 2005-жылдын 28 чын куран айында кабыл алынган макулдугу менен бекитилген. Гербтин 3 тең укуктуу түрү бар: толук герб, орто (таажы менен) жана кичи герб.
Тюмень туусу тик бурчтуу, бийиктиги 2 узундугу 3. Туу 3 горизонтальдуу кѳк (үстүндѳ), ак(ортосунда) жана кѳк ѳңдѳрдѳн турат. Туудагы үстүнкү кѳк түстѳ Тюмень шаарынын гербиндеги саргыч ѳңдѳгү кеме тартылган.
Ле-Шателье-Браун принциби
Ле-Шателье-Браун принциби - Теңдештик абалдагы система тышкы таасирге, бул таасирди азайтуу багытында аракеттенишет. Теңдештик абал тышкы таасир эффектисин азайтуу жагына жылат. Система темп-расын жогорулатуу (же төмөндөтүү) жылуулукту сарптоо менен (же бөлүп чыгаруу менен) жүргөн эки процесске түрткү берет. Реакция жылуулук эффектиси, абс. чоңдугу б-ча канчалык көп болсо, анын теңдештик абалына темп-ра өзгөрүшү ошончолук чоң таасир этет. Эгерде реакция жылууук эффектиси нөлгө жакын болсо, темп-ра өзгөрүшү менен анын белгиси да өзгөрүшү мүмкүн; ушуга жараша темп-ранын дагы теңдештик абалга болгон таасири да өзгөрөт. Басым жогорулашы көлөм азайышына алып келүүчү процесстер стимулдаштырат. Теңдештиктеги системага кайсы бир реагент кошумча санын кошуу, башка реагент конц. азайышына алып келүүчү процесстерге түрткү берет. Ошондуктан реакция продуктуларынын бирин кошуу теңдештикти солго жылдырат, ал эми баштапкы заттар кошулушу же реакция продуктулары реакция зонасынан чыгарылышы түз реакция жүрүшүнө мүмкүндүк берет.
Чоң Кийзак
Чоң Кийзак — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакасия Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Томь дарыясынын сол жээгинен 650 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь бастауынан Кондома дарыясын кошпогондо, Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Западная Двина
Западная Двина (Даугава) — Батыш Двинанын Орусия и Латвия аймагындагы аталышы.
Акт
Акт – аныкталган факт, окуя, аракеттин тууралыгын ырастаган иш кагазы. Мисалы, курулуп бүткөн курулушту кабыл алуу мүлктөрдүн эсеби, каражат суммасы жана сатуудагы товарлар, техникалык кароодо автомобилдин абалы ж.б. у.с. Ошондой эле анда ар түрдүү кырдаалдар чагылдырылышы мүмкүн: мекеменин кандайдыр-биржумушунун бүтүшү же бүтпөшү, бир ишканадан экинчиге кандайдыр мүлктүн өткөрүп берилиши, иш кагаздарды кабыл алуу ж.б. Бул аракеттердин баары ага юридикалык күч берүү үчүн актыланат. Актылар эреже боюнча жогорку уюмдардын же жетекчинин буйругу менен бекитилген комиссия тарабынан түзүлөт. Акт түзүүнүн себептери ар түрдүү болушу мүмкүн, буга актынын ар түрдүүлүгүнүн көп сандары кирет:
1. Кадр маселеси боюнча жумушка алуу актысы.
2. Каржылык акт.
3. Соодада тартип бузуулардын актысы.
4. Үйдүн абалын кароо жана текшерүү боюнча акт.
5. Бугалтерияда кассалык накта акчаларды текшерүү актысы.
6. Товар сатып алуу актысы.
7. Эсеп (чыгаша) актысы.
8. Техникалык кароо актысы ж.б.у.с.
Жогоруда көрсөтүлгөн актылар ар түрдүү турмуштук кырдаал- дарда түзүлгөн иш кагаздарына кирет. Ушуга байланыштуу актыда карала турган көп маселелер бар, акт татаал иш кагаздарынын категориясына кирет. Ошондуктан актыда көп маалымдаректер колдонулат. Актыда колдонулган маалымдаректер:
1. Мекеменин, уюмдун аталышы.
Денотат
Денотат - (лат. denotatum – белгиленүүчү) б.а. белгиленүүчү нерсе, предмет. Бир учурда Денотатты белгилүү бир конкреттүү кептин референти катары карашат, экинчи бир учурда реалдуу дүйнөдөгү объект-предметтердин, карым-катыш, ал-абал, иш-аракеттердин, процесстердин жалпылыгы катары аныкташат. Кээде муну экстенсионал деп атап, сигнификатка же интенсионалга карама-каршы түшүнүк катары да белгилешет. Үчүнчү бир учурда экстенсионалдын (көптүктүн) гана бир элементи катары карашат, маселен, генералдар деген түшүнүк экстенсионал болсо, генерал Ахматов Денотат болот.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Жарамсыз бүтүм
Жарамсыз бүтүм – жарандык укуктагы мыйзам таламдарына жооп бербеген бүтүмдөр; сот тарабынан таанылгандыгына карабастан, мындай бүтүмдөр түзүлгөндөн тартып эле жараксыз болуп саналат. Тийиштүү мыйзамдарга же дагы башка мыйзам актыларына туура келбеген, коомдук тартипке жана адеп-актыкка кайчы келген, алдынала арамзаалыкты көздөгөн бүтүмдөр да жарамсыз болуп саналат; акыл-эстүү аракетке жарамсыз адамдар тарабынан жасалган баардык бүтүмдөр.
Акт
4. Акт түзүүнүн себептери.
5. Иш кагазынын тексти.
6. Тиркеме.
7. Даярдалган актылардын саны, кимге таратылып берилди.
8. Биринчи жактардын колдору.
9. Биринчи жактардын кызматтары.
10. Акт түзүүчүлөрдүн аты-жөндөрү.
11. Экинчи жактардын кызматтары.
13. Экинчи жактардын аты-жөндөрү.
14. «Күбөлөр» (алфавит боюнча).
15. Күбөлөрдүн колдору.
16. Күбөлөрдүн аты-жөндөрү.
17. Актылардын бекитилгендиги жөнүндө белги.
18. Жетекчинин кызматы, колу.
19. Иш кагазынын бекитилген күнү.
Иш кагазынын өзгөчөлүгүнө жараша актыда жеке маалым даректер жок болушу же башка менен алмаштырылышы мүмкүн. Төмөндө бугалтериянын кассасын текшерген актынын үлгүсүн келтиребиз.
Булак - [| Кыргызинфо]
Монетариялар
Монетариялар (лат. Monetaria) — шурулуу рифтерде жашоочу моллюскалардын бир уруусу, буларга төмөнкү түрлөрү да кирет: жыланбаш монетария (лат. M. caputserpentis), шакектей монетария (M. annulus), тыйындай монетария (M. moneta).
Дефианс (Огайо)
Дефианс (Огайо) (Defiance) — Огайо штатынын Defiance округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 16465 киши. Болжолдуу аянты - 28.6 км². FIPS коду — 39-21308.
Gréta Salóme
Грета Салоуме Стефаунсдоттир (исл. Gréta Salóme Stefánsdóttir) - исланддык ырчы жана кыякчы. Исландиянын Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагындагы көрсөтүүчүсү.
Музыкалык сыйлыктар
Музыкалык сыйлыктар - музыкалык көркөм өнөрдүн ишмерлерине ыйгарылуучу сыйлыктар. Музыкалык сыйлыктар аткаруучулук ишмердикке же бир чыгармага ыйгарылат. Айрым Музыкалык сыйлыктар белгилүү композиторлордун, аткаруучулардын ысымын алып жүрөт (мис., В. А. Моцарт, Р. Вагнер атындагы ж. б.).
Атайын класстык чин
Атайын класстык чин – КРде юстиция органдарында, соттордун аппараттарында, Сот департаментинде, прокуратура органдарында иштеген кызматкерлерге жана судьяларга иш-тажырыйбасына, билимине жана ээлеген кызматына жараша жекече берилүүчү атайын наам.
16-апрель
16-апрель — Григорий календары боюнча 106-күнү (толук жылда 107), жылдын аягына чейин 259 күн бар.
Жетүү
Жетүү - информатикада – 1) компьютер тармагына жетүүгө жана анын ресурстарын колдонууга уруксат алуу укугу же мүмкүнчүлүгү; 2) компьютер тармагына каалагандай берилиштер же документтер түрүн ачуу же аларды калыбына келтирүү мүмкүнчүлүгү; 3) берилиштерди же программалык көрсөтмөлөрдү түздөн-түз катуу дискте, дискте же компьютер тармагынын башка сырткы түзүлмөлөрүндө жана модемдерде калыбына келтирүү мүмкүнчүлүгү.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Илимдер доктору
Илимдин доктору – окумуштуулук даража.
Таштумшук
Таштумшук — Кыргызстандын Баткен облусунун Баткен районундагы айыл. Ак-Сай айыл аймагына кирет.
Илимдер доктору
Биринчи жолу Болон университетинде 1130-жылы берилген, андан кийин 1231-жылы Париж университетинде, 1819-жылы баштап Орусиянын университтеринде бериле баштаган. Илим доктору даражасы жогорку окуу жайлардын жана илим изилдөө мекемелеринин өтүнүчү боюнча кандидаттык даражасы бар, чоң илимий эмгектерин жарыялаган жана доктордук диссертациясын эл алдында жактаган жеке адамдарга берилет.
Таштумшук
Калкы
Калкы — 537 киши (2009-жылы).
Илимдер доктору
Диссертация илимге жана практикага маанилүү үлүш кошкон өз алдынча илим-изилдөөчүлүк жумуш болуп, теориялык жалпылоолорду жана айрым илимий маселелердин чечилишин камтыйт.
Илим доктору диссертациясы Кыргыз Республикасынын илимдин төмөнкү тармактары боюнча берилет:
Леди Гага
Леди Гага (Lady Gaga; 1986-жылы чын куран айынын 28 (март)) аты-жөнү Стефани Жоанн Анжелина Жерманотта (Stefani Joanne Angelina Germanotta) — АКШлык ырчы, диджей, композитор.
12.12.2012 Орусияда өзүнүн жеке концертин койгону даярданып жаткан учуру.
Истамбеков, Аден Бекембай уулу
Истамбеков Аден Бекембай уулу (1903, Ичке-Жергез айылы, Ак-Суу району — 1937, Бишкек ш.) — мамлекеттик жана коомдук ишмер, подполковник, аскердик профессионал жетекчи, Республиканын алгачкы аскер комиссары.
Ибраимов Кубат
Ибраимов Кубат (1948, Ат-Башы району, Ак-Муз айылы) — фольклор изилдөөчү, педагог, филология илиминин кандидаты (1987). Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүргөн (1972). Мектепте мугалим, Кыргыз республикасынын ИАсынын ТАИде улуу илимий кызматкер болуп эмгектенген. И. кыргыз фольклоруна арналган 40ка жакын илимий макалалардын автору. Ал белгилүү фольклор жыйноочу, айрыкча "Манас" эпосун жазып алууда чон эмгек сиңирген Ыбырайым Абдрахман уулунун өмүрүнө жана чыгармачылыгына арналган “Ыбырайым Абдрахманов” аттуу монография (1987) жазган.
Атайын кийим
Атайын кийим - иш убагында, өндүрүш жайларда, айыл чарбасында кездешүүчү зыяндуу заттардан, кооптуу факторлордон адам денесин коргоого арналган кийимдер. Ал организмдин температурасын туруктуу бир деңгээлде кармап, зат алмашууну бузбай, ным, аба өткөрүп, химиялык заттарды, техникалык майларды, чаңды ж.б. зыяндуу заттарды өткөрбөөчү сапатка ээ болуш керек. Колдонулушуна жараша бир нече топко бөлүнөт: дене коргоочу костюмдар (пневмокостюм, суу өткөрбөөчү костюм, скафандр), дем алуу органдарын коргогучтар (противогаз, респиратор ж. б.), бут кийимдер, калкан, башты коргоочу (каска, оттон, газдан ж. б. сактоочу баш кийим). Радиоактивдүү жайларда иштегендерге комбинезон, костюм, анын үстүнөн халат, алжапкыч, радиациясы өтө жогору болсо жылчыксыз, ичине таза аба үйлөтүлүп туруучу атайын костюм берилет. Ар бир ишкана зыяндуу өзгөчөлүгүнө байланыштуу атайын кийим м-н камсыз болот. Алар өз алдынча мамлекеттик үлгүгө же техникалык көрсөтмөгө ээ. Ошонун негизинде атайын кийим коргоо белгиси - эмблемасы м-н айырмаланат.
Шивья (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
2009
2009 (эки миң тогузунчу) жыл — толук эмес жыл, Григорий календары боюнча бейшемби күнү башталат. Бул биздин замандын 2009, 3-миңжылдыктын 9, XXI кылымдын 9-жылы.
Барометр
Барометр - (гр. baros оордук, салмак, metreo өлчөйм) атмосфералык басымды өлчөөчү курал. Иштөө принциби боюнча суюктуктуу барометр, деформациялык барометр, гипсотермометрлер болуп бөлүнөт. Практикада көбүнчө атмосфералык басымды катыш идиштердеги суюктук мамычасынын салмагы менен теңештирүү принцибине негизделген сымап барометрлери пайдаланылат. Ал 2 туташ ичке айнек түтүкчөдөн турган катыш идиш. Түгүктүн биринин узундугу 90 см ге жакын, жогору жагы туюк. Экинчиси кыска, учу ачык, бир аз кеңейип кетет. Түгүктүн туюк жагынан абасыз бөлүк (вакуум) калтырылып, идишке сымап куюлат. Түтүктүн ачык жагындагы сымаптын бетине болгон атмосфера басымдын таасиринен жана анын өзгөрүшүнөн туюк түтүктөгү сымап мамычасы көтөрүлүп же төмөн түшүп турат. Атмосфера басымдын өлчөмү түтүктөгү сымап мамычасынын бийиктиги боюнча аныкталып, мм сым. мам. же мбар менен туюнтулат. Катыш идиштердин формаларына карай сымап барометрлери чөйчөкчөлүү, сифондуу жана сифон-чөйчөкчөлүү болот.
Лиганддар талаасынын теориясы
Лиганддар талаасынын теориясы - Комплекстик бирикмелер электрондук түзүлүшүн, лиганддар борбордук атом электронуна электростатикалык таасир этүү модели негизинде түшүндүрөт. Мындай көз караш лиганд менен борбордук атом ортосунда заряддын өтүүсүн жокко чыгарат жана бир катар тажрыйбалык натыйжаларга карама-каршы келет. Мындан сырткары, бул теория лиганддык курчоонун натыйжада комплекстер салыштырмалуу туруктуулугунун өзгөрүү себебин туура түшүндүрө албайт. Ошондуктан алды менен мол. орбиталдар теориясынын ар түрдүү методун канааттандыра ала турган, лиганддар менен борбордук ион ортосундагы заряддын өтүүсүн эске алуу зарылчылыгы келип чыгат. Комплекстик бирикмелер касиеттерин кароого ылайыкташкан бул методдун өзгөчө варианты - мол. орбиталдар теориясы негизги божомолдоосунан келип чыккан. Ал эми лиганддар талаасынын теориясы заряддын өтүүсүн эске албастан, электростатикалык моделге таянган.
Киебак (Калтасин району, Башкыртстан)
Киебак — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Краснохолм айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 492  киши. Почта индекси — 452853, ОКАТО коду — 80233847005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Мониезиялар
Мониезиялар (лат. Moniezia) — мите тасмакурттардын бир уруусу.
Даурия
Даурия, Даур жери Забайкальенин ортоңку жана Амур боюнун батыш бөлүгүнүн (17-кылымга чейинки) аты. Забайкальенин түштүгүнөн Яблоновой кырка тоосуна чейинки аймак Байкал дауриясы; анын Селенга дарыясынан чыгыштагы бөлүгү Селенга дауриясы; Яблоновой кырка тоосунан чыгышты карай Нерча дауриясы деп аталат. Бул аймакта 17-кылымдын ортосуна чейин жашаган даурлардын атынан аталган.
Макро же макробуйрук
Макро же макробуйрук (Macro - Макрос, макрокоманда). Электрондук жадыбал же текстик процессор ж.б.у.с. колдонмолор менен иштөөдө убакытты үнөмдөөчү дагы бир элемент болуп макролор саналат. Макро деп бир нече буйруктарды камтыган чоң буйрук аталат. Макро буйрук баскычтарды басуу менен жазылат жана алар сакталып коюлат. Макрону иштетүүдө тиешелүү баскыч басылат жана ал боюнча бир нече буйруктар удаалаш аткартылат. Макролор көп жолу кайталап аткарылуучу аракеттердин санын азайтуу максатында түзүлөт. Макролорду колдонгон маселелерге мисал болуп берилиштерди бир электрондук жадыбалдан экинчисине которуу, электрондук жадыбалдын үлүшүн басуу ж.б.у.с. аракеттер кирет. Макро кайталануучу же татаал маселелерди аткарууну автоматташтырууда пайдаланылат. Эгерде калыптоо же редакциялоо сыяктуу маселелерди кайталоону автоматташтыруу керек болсо, анда макро жазылат. Макрону жазуу аны каттоодон башталат, ага бир катар аракеттер жазылат. Макрону каттап, анда каралган аракеттерди каалаган учурда кайталаса болот. Азыркы учурда көп колдонмолор программалоонун макро тили катары Visual Basic же башка программалоо тилин колдонушат, программалоо методдору менен тааныш болгондор өздөрүнүн макролорун жазып алышат. Visual Basic тилинде жазылган макролордо программалоонун негизги үч башкаруу структуртурларын пайдаланууга болот. Макро модулу ичинде обжект, класс ж.б. обжектке багытталган программалоо менен түзүлөт. Visual Basic макро обжекттери аныкталган колдонмолордо гана колдонулат, мисалы, электрондук жадыбалда уяча, уячалар диапазону же барак обжект боло алат.
Музыкалык стиль
Музыкалык стиль – эстетика жана музыка таануу илиминдеги музыка өнөрүнүн көркөм каражаттарынын өзгөчөлүгүн аныктоочу түшүнүк. Музыкалык эстетикада стиль түшүнүгү 16-кылымдан тартып колдонула баштаган. 16-17-кылымдарда Музыкалык стиль жанрдык жана улуттук өзгөчөлүктү мүнөздөсө, 18-кылымдан Музыкалык стиль тарыхый мезгилди мүнөздөгөн кеңири мааниде колдонула баштаган. Музыкалык стиль түшүнүгү өзүнө эстетикалык жана тарыхый жагдайды камтыйт. Эстетикалык жагдайда Музыкалык стиль көбүнчө баа берүү, баалоочу (мис., жаңылануу жана салтты сактоо, алардын катышын айкалыштырууда композитордун чеберчилигин баалоо ж. б.) мүнөздө колдонулат. Тарыхый жагдайда Музыкалык стиль мезгилдин өзгөчөлүгүн чагылдырган каражат катары каралат.
Амфиболдор
Амфиболдор – тоотектерди түзүүчү минералдардын тобу. Алар жаратылышта кеңири Амфиболдор роговая обманкалуу габбро, диорит, амфиболит, горнблендит, амфиболдуу сланец сыяктуу магмалык жана метаморфизмделген тоо тектердин көпчүлүк курамын түзөт. Өңү курамындагы темирдин өлчөмүнө жараша түссүз, жашыл кара. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 56. Салыштырма салмагы 3,1–3,3. Кристаллографиялык түзүлүшү менен химиялык курамына карай ромбалуу жана моноклиндүү амфиболдор болуп бөлүнөт. Ромбалуу амфиболдорго антофиллит, моноклиндүү амфиболдорго – тремолит, актинолит, роговая обманка, глаукофан жана арфведсониттер кирет. Амфиболдор геологиялык кубулуштардын таасиринен бузулуп, хлорит, эпидот, монтморпллонит, карбонаттарга жана башка минералдарга айланат. Амфиболдордун асбест деп аталган түрү кислоталарга туруктуу жана отко чыдамдуу болгондуктан химиялык өнөр жайларда кеңири пайдаланылат.
Балта (Туймазин району, Башкыртстан)
Балта — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Карамалы-Губеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 341 киши. Почта индекси — 452789, ОКАТО коду — 80251830002.
Мунку мөңгүсү
Мунку мөңгүсү — Кичи Алай кырка тоосунун түндүк капталындагы өрөөн тибиндеги мөңгү. Уз. 3,6 км, аянты 3,4 км2, көлөмү 0,19 км3. Аравансайдын сол курамы–Чилисайдын алабында жайгашкан.Башы деңиз деңгели 4800 м, этеги 4100 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4250 м, абляция облусунун аянты 2,8 км2. Кийинки мезгилде мөңгү тартылууда. Андан Мунку суусу башталып, Агартка (Чилисай суусунун оң курамы) сол тараптан куят.
Илимдер кандидаты
Илимдин кандидаты– биринчи окумуштуулук даража.
Ал жогорку билимдүү, кандидаттык минимумдарды тапшырган жана кандидаттык диссертациясын эл алдында коргогон жеке адамдарга берилет. Илимдин кандидаты даражасы жогорку окуу жайлардын же илим изилдөө мекемелеринин илимий кеңештери аркылуу берилет, текшерүү тартиби боюнча кандидаттык диссертацияларды Жогорку аттестациялык комиссия (ЖАК) карап чыгат жана бекитет.
Адам укугунун жалпы декларациясы
Адам укугунун жалпы декларациясы
Тхимпху
Тхимпху (ཐིམ་ཕུ་, ཐིམ་ཕུག་) — Бутандын борбор шаары.
Адам укугунун жалпы декларациясы
Декларацияга ылайык адамдын укук чөйрөсүнө инсандын элементардык укугун, граждандык, саясий, ошондой эле социалдык- экономикалык укуктарын жалпы урматтоо, сактоо кирет. Декларацияда инсандын элементардык укуктарынын ичинен эң оболу ар бир адамдын жашоого, эркиндикке, керт башына эч кимдин тийбестиги (3-ст.)  көрсөтүлүп, алар анын жоболорунда да толукталган. Атап айтканда, эч ким кулчулукта же эрксиз абалда болбоого (4-ст.), эч ким бирөө тарабынан кыйноого же адамдык беделди кемсинтүүчү ырайымсыз, катаал мамилеге, жазага кириптер кылынбоого (5-ст.), эч ким зомбулук менен кармалбоого, куугунтукталбоого (9-ст.) тийиш. Инсандын элементардык  укугуна, ошондой эле адамдын жеке жана үй-бүлөлүк турмушуна, турак жайына, эч кимдин тийүүгө укугу жок, ар бир адам ар-намысы менен беделин коргоого (12-ст.) укуктуу жана ал адилдик соту тарабынан корголууга (8, 10-11-ст.) тийиш.
Булагы: KyrgyzInf
Даярдоо казмалары
Даярдоо казмалары - кендерди казып алууга даярдоо үчүн жүргүзүлгөн тоо-кен казылмаларынын системасы.
Жаран
Кыргызстандын жарандык мыйзамдарында «жаран» аталгысы менен, эгер мыйзамда башкача аныкталбаса, баардык жеке адамдар (Кыргызстандын жарандары, чет элдик жарандар жана жарандыгы жок адамдар) түшүнүлөт.
Маанилүү маалымат
Маанилүү маалымат (Useful information - Важность информации). Маалымат алган адамга керектүү. Айрым маалыматтар белгилүү гана инсандарга же топторго маанилүү. Бөлөк жана кереги жок маалыматтарды алып салыш керек, ошондой эле маалыматтарды жыйнаганда же кабарлаганда дайыма аудиторияга багыттоо керек.
Ивгин Хайретдин
Ал Анкарада (Түркия) түзүлгөн “"Манас" дастанын изилдөө борборунун” мүчөсү.
Монилигастер сымалдуулар
Монилигастер сымалдуулар (лат. Moniligastridae) — муунак курттардын бир тукуму.
Барометрлик нивелирлөө
Барометрлик нивелирлөө - жер бетиндеги эки чекиттин бийиктик айырмасын аныктоо үчүн колдонулуучу ыкма. Барометрлик нивелирлөө бийиктикке көтөрүлгөн сайын абанын басымы төмөндөй тургандыгына негизделип, атмосферанын басымын өлчөө менен жүргүзүлөт. Эки чекиттин бийиктик жана атмосфера басым айырмаларынын ортосундагы байланыш барометрдик формула боюнча эсептелет. Басым барометр, анероид менен өлчөнүп, температура жана нымдуулукка карай түзөтүүлөр киргизилгенден кийин, бийиктикти 3 м ге чейинки тактыкта аныктоого болот.
Дейксис
Дейксис (грек. deixis – көрсөтүү, шилтөө) – тилдик бирдиктердин мааниси же функциясы катары лексикалык жана грамматикалык каражаттар аркылуу берилген, туюнтулган аныктоо, көрсөтүү, шилтөө. Дейксис лингвистикалык бирдик катары кеп кырдаалынын компоненттерин жана айтымдын (сүйлөмдүн) денотативдик мазмунунун компоненттерин актуалдаштыруу үчүн кызмат кылат жана кеп ишмердигинин катышуучуларын – айтуучу жана тыңдоочунун (адресантты жана адресатты), мезгилдик жана мейкиндик жайгашуусун көрсөтүү менен, кеп кырдаалына жараша ар түрдүү ат атоочтор, тактоочтор, полифункционалдык каражаттар аркылуу берилет (мен, сен, ал, ошол, бул, тигил, азыр, бул жерде, анан, эми, чейин, дейре ж.б.у.с.). Дейксистик функцияны көпчүлүк учурда лексикалык бирдиктер, айрым бир грамматикалык категориялар аткарат. Алсак, жогоруда белгиленгендей, ат атоочтор, тактоочтордун лексикалык мааниси эле бир нерсени көрсөтүп, шилтеп турса, этиштин жак, чак категориялары, сылык түрдү туюнтуучу категория да белгилүү бир сөздү көрсөтүп турат. Дейксис табиятында тилдин универсалдык касиети, бирок анын түрлөрү, каражаттары, билдирүүнүн ыкмалары ар бир тилде ар башка болушу ыктымал. Кыргыз тилинде Дейксис катары, негизинен, ат атоочтор колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Атракция
Атракция (лат. attrahere – көңүл буруу, өзүнө тартуу) – тартылуу адамдын адамды кабыл алуу учурундагы жактыруунун пайда болуусун белгилеген термин.
Атракция феноменин түшүндүрүп жатып, бихевиоризм, когнитивдик психология тарыхый, социалдык, кыймыл-аракеттик абалды толук баалай албайт, ошондуктан Атракция коомдогу социалдык башатка баш ийип турат.
Баткен коогаланы
1999-жылы23-август күнү Баткен районунан 150 км алыстыкта жайгашкан Алтын жайлоо жана Самаркандек айылындаазиат тибиндеги белгисиз 150дөй куралчан адамдар басып киришип, Алтын жайлоо жергесиндеги геологдордун убактылуу баш калкалаган жерине кол салышып, ИИМдинички аскерлеринин башчысы генерал майор Р.Саматов, 4 япон жана алардынкотормочусун о. э. Орто сай капчыгайындагы 40 чамалуу үйдү барымтага алышкан.Барымтадагыларды бошотуу жөнүндө сүйлөшүүлөр жүргүзүлгөндө алар: 1) Баткентерриториясынан Тажикстандын Жерге-Тал району менен Ленинабад областы аркылууӨзбекстанга өтүп туруучу туруктуу коридорго ээ болуу. 8 f- v0 q6 A2 J& e. s4 | 2) Өздөрүнүнматериалдык абалын чыңдоо үчүн аба транспортуна жана акчалай каражаттарга ээболуу. 3)Өзбекстанда болгон теракт учурунда абакка алынган шериктерин бошотуп алуу дегенталаптарды коюшкан. 5 F" \! W6 f" s+ y# a. x. m' p8 K ӨзбекстанРеспубликасынын мамлекеттик бийлигинин оппозициясыбыз деп эсептеген бандиттиктоптун негизги максаты, расмий бийликтин өкүлдөрүнө берген билдирүүлөрүнөКараганда Кыргызстан менен эч кандай талаш-тартыштары жок. Ал эми Баткен окуясыӨзбекстанга каршы-иш аракеттерден улам келип чыккандыгын билдиришти.Өзбекстандын чек арасына өтүү үчүн душмандарга жол ачып берүүгө мыйзам жолбербейт. Ушуну менен бирге эл аралык укуктун чегинде мамлекеттердинэгемендүүлүгүн сактоо жөнүндөгү БУУнун келишими кабыл алынган. Террорчулардынбул аракети Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан мамлекеттин коопсуздугуна коркунуч туудурган сырткыдушман катары эсептелип, республиканын аймагынан сүрүп чыгаруу жөнүндөгү чечимкабыл алынган. Кыргыз Республикасынын мекен сакчылары, өз ыктыяры менен мекендикоргоочулар, террористерди талкалоодо, чек арадан сүрүп чыгарууда чыныгыэрдиктерди көрсөтүшүп, айрымдары баатырларча курман болгон. Баткен окуясынанкийин Кыргыз Республикасынын куралдуу күчтөрүндөгү жетишсиздиктер эске алыныпаларды жолго коюу үчүн иш-чаралар көрүлө баштаган. Баткен районунунстратегиялык, социалдык-экономикалык абалы эске алынып, өзүнчө областң түзүүмаселеси көтөрүлүп 1999-жылы 13-октябрда Баткен областы түзүлдү. Баткен,Кадамжай, Лейлек району жана Кызылкыя шаары бул облустун курамына киргизилди.
17-апрель
17-апрель — Григорий календары боюнча 107-күнү (толук жылда 108), жылдын аягына чейин 258 күн бар.
Мониялар
Мониялар (лат. Monias) — тартарчилдердин бир уруусу.
Ботаника
Ботаника (грекче botfne; чөп, өсүмдүк) – өсүмдүктөр жөнүндөгү илим; биологиянын бир тармагы. Ботаника көп тармакты: өсүмдүктүн сырткы, ички түзүлүштөрүн, систематикасын, геологиялык убакыт ичинде өнүгүшүн (эволюция), тектештик байланыштарын (филогения); өткөн жана азыркы замандагы таралуу законченемин (өсүмдүк географиясы), чөйрө менен өз ара байланышын, өсүмдүктөр жамаатынын түзүлүшүн (фитоценология же геоботаника), эл чарбасында пайдалануу мүмкүнчүлүктөрүн жана жолун (экономикалык ботаника), казып алынган өсүмдүктөрдү (палеоботаника), тиричилигин жана функциясын (өсүмдүк физиологиясы), химиялык курамын жана биохимиялык процесстерди (биохимия), чөйрө жана башка организмдер менен өзара байланышын (экология), өсүмдүк илдетин (фитопатология) жана башка изилдөөнү камтыйт. Изилденүүчү объектилерине карата альгология (балырлар), микология (козу карындар), лихенология (эңилчектер), бриология (мамык чөптөр), дендрология (дарак, бадалдар) жана башка болуп бөлүнөт. Өсүмдүк дүйнөсүндөгү жөнөкөй түзүлүштүү микроскопиялык организмдерди микробиология изилдейт. Ботаника илим катары байыркы грек табият изилдөөчүлөрүнөн башталган. Өсүмдүктөрдү биринчи жолу классификациялоого аракет жасап, сыпаттап жазган грек табият изилдөөчүсү Теофраст ботаниканын «атасы» деп эсептелет. Ботаника 15-кылымдан тез өнүгүп, улам жаңы тармактары пайда боло баштайт. Анын өнүгүшүнө 18-кылымдын орто ченинде швед окумуштуусу К. Линнейдин ботаниканын өнүгүшүн жыйынтыктоосу, 19-кылымда физика менен химиянын жетишкендиктери, клетка теориясы жана Ч. Дарвиндин эволюциялык окуусу, 20-кылымда генетика менен молекулалык биологиянын өнүгүшү чоң таасирин тийгизген. Ботаника геология, химия, физика, география жана башка илимдер менен тыгыз байланыштуу. Айыл чарбанын, токой чарбасынын, тамак-аш, текстиль, целлюлоза, жыгач иштетүү өнөр жайларынын көп маселелерин чечүүдө пайдаланылат. Кыргызстанда 1928-ж. «Топурак-ботаникалык бюро» деген туңгуч ботаникалык мекеме уюштурулуп, анда ботаникалык изилдөөлөр жүргүзүлө баштаган. И. В. Выходцев менен Е. В. Никитинанын жетекчилиги астында геоботаника жана флористикалык изилдөөлөр жүргүзүлүп, республикада биринчи гербарий түзүлгөн. Кыргызстандын аймагында өсүүчү татаал түзүлүштүү өсүмдүктөрдүн 400 миңге жакын түрүн камтыган 11 томдон жана беш кошумча томдон турган «Кыргыз ССРинин флорасы» жарыкка чыккан (1955–88). Азыр ботаникалык изилдөөлөр КР УИАнын Биология жана топурак таануу институтунда, Токой жана жаңгак-чарба институтунда, ботаника багында, ошондой эле республиканын ЖОЖдорунда жүргүзүлөт.
Тюмель-Кикя дарыясы (Толька куймасы)
Тюмель-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Толька дарыясынын оң жээгинен 61 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Музыкалык социология
Музыкалык социология - коом менен музыка өнөрүнүн байланышын изилдөөчү илим. Илимий Музыкалык социология музыка менен коомдун карым-катнаш законченемдүүлүгүн үйрөнөт, анын түрлөрүн аныктайт.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Жибек
Жибек — жибек куртунун безинен бөлүнүп чыгуучу нукура (табигый) текстиль буласы. Адегенде жибек курттун кокону ысык сууда жумшартылып, андан соң жазылып кургатылат. Натыйжада узундугу 0,4–1,2 кмге жеткен таза, жалтырак кош катар жибек жип алынат. Мындай жип оңой боёлот жана бышык болот. Бир нече түрмөктөн турган жиптер адегенде самын жана башка заттар менен ысык сууда кайнатылып, батташкан заттардан тазартылат, андан соң металл цилиндринин ичке көзөнөгү аркылуу созуп өткөрүлүп, чыйратуучу машинага берилет. Эриши (кездеменин узунунан жайгашкан жиптери) катары колдонулуучу жибек жип трамм деп аталат. Аркак (кездеменин туурасынан кеткен жиптери) түрүндө колдонулган жип органсин деп аталат. Ал траммга караганда азыраак күч менен каршы тарапты карай чыйратылат. Үзүлгөн жиптер чыйратылганга жарабайт, ошондуктан аларды майдалап бөлүп, пахта, зыгыр жана жүн сыяктуу ийрийт. Жибек кездеме токуу жана техникалык максаттар үчүн, ошондой эле электр өткөрбөөчү материал катары колдонулат.
Йоун Йоусеп Снайбьорнссон
Йоун Йоусеп Снайбьорнссон (исл. Jón Jósep Snæbjörnsson) - исланддык ырчы. Исландиянын Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагындагы көрсөтүүчүсү.
Чоң Кувас
Чоң Кувас — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакасия Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Бельсу дарыясынын оң жээгинен 24 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь бастауынан Кондома дарыясын кошпогондо, Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Графема (лингвистика)
Графема (лингвистика) (грек. grapho – жазам) – 1. тилдин лингвистикалык белгилүү бир мазмунга ээ болгон графикалык системасынын эң кичинекей бирдиги. Мунун референти болуп сөз, морфема, муун же фонема эсептелет (сөздүк, муундук, тыбыштык жазуудагы тилдер). 2. жазуунун белгилүү бир системасынын эң кичинекей белгиси (тыбыштык жазуудагы тилдер үчүн). Бул термин илимде 20-к. башында орфография маселелерин талкуулоого байланыштуу оозеки жана жазуу тилин, тил жана кепти, тамга жана тыбышты, тыбыш жана фонеманы, тамга жана графеманы бири-биринен жиктөө, айырмалоо учурунда кеңири колдонула баштаган. Графема түшүнүгү бүгүнкү тил илиминде фонема менен тамганын ортосундагы карым-катыштын, белгиленүүчү менен белгилөөчүнүн биримдиги катары аныкталат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Зарч бакча суу каналы (канаты)
Зарч бакча суу каналы (канаты) — Язд облусунун Язд шаарчасынын Зарч бакчасында орун алган канал. =Каналдын мүнөздөмөсү= Бул канат Язд шаарында орун алган. Анын тешиктеринин көбүнчөсү Язд Жами мечитинин айланасынан орун алган. Божомолдуу түрдө бул канат Ислам дооруна чейин бар болгондугу айтылып келет, андан соң суу түтүктүн жанына Жами мечити ал жакка келгендер даарат алуу үчүн ыңгайлаштырылып курулган. Канаттын оозу Зарч шаарында орун алган. Бул канат төмөндөгү үч бөлүккө бөлүнөт: 1) Таттуу, 2)ачуу, 3) Ибрахим Хуйдаки, булардын баары биригип 71 км узундукту түзөт. =Зарч канатынын башка мүнөздөмөлөрү= Суу түтүктүн кеңеши тарабынан эки өкүл суу башчысы катары бир жылга шайланат, бирөөсү канат суусун бөлүүнү, экинчиси Зарч жерин кароону өз ыктыярына алат. Суу башчы ар бир дыйканга керектүү суу көлөмүн иштеп чыгып бардык дыйкандарга жетиштүү суу бөлөт. Зарч булагы алты күндүк суу, ал эми Зарч суу топтогучу тогуз күндүк сууга ээ. Ал эми суу башчыларынын айлыктары дыйкандар тарабынан 15 күн жумуш ишинен кийин берилет. Бул суу түтүктүн узундугу 30 метр жана 5 булак орун алган. Канаттын эне булагынын тереңдиги 3 метр, оозунан жайгашкан жайга чейинки узундугу 50 метр. Суу чыгуу өлчөмү 10 литр/секунда. Зарч суу түтүгүнүн өзгөчөлүктөрүнүн бири болуп, эгер башка булактар айлана түрүндө казылса мындагы булактардын тешиктери төрт бурчтуу болгондугунда, тарых маалыматтарына ылайык аталган булактардын казуу доору Зартушт мезгилине таандык. Бул канаттын башталышы Язд облусунун Зарч шаарында жайгашкан жана үч бутак же жер алды менен өткөн өзүнчө тунелдер алардын бар, алар: Ширин, Шур, Ибрахим Худаки. Зарч канатынын суусунан 800 дыйкан колдонот жана суу түтүк 25 гектар бакча жерин, атай кетсек, анар, жүзүм, алма, шабдаалы, анжир бакчаларын, ошондой эле 400 гектар айыл чарба жерин суу менен камсыздайт. Зарч суу түтүгү адам баласы тарабынан колго курулган эң маанилүү жер алдындагы гидротехникалык система катары 2006-жылы 7-июлда 14830 номуру менен өлкөнүн улуттук эстеликтер тизмесине катталган. Бул эстеликтин маанилүүлүгүн эске алуу менен аны кайра куруу, оңдоо долбоорлору ишке киргизилген жана суу түтүктүн жер алдындагы каналдарын кайра куруу, оңдоо иштери бүткөндөн соң Зарч канатынын тиешелүү документтерин ЮНЕСКО бүткүл дүйнөлүк мурастар тизмесине жиберүү буйругу чыккан. =Ошондой эле= =Булактар=
Музыкалык сабат
Музыкалык сабат – 1. Музыка өнөрү боюнча алгачкы маалыматтар.
2. Атайын музыкалык окуу жайларында өтүүчү музыка теориясын, түзүлүшүн үйрөнүү жана угуу жөндөмүн калыптоо боюнча алгачкы курс.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.