cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сулайман тактысы
گنزک борбордо жолу اورتایی
Шиздин Римдиктердин курчоосунда калышы Б.з.ч. 36-жылы Антуан, Римдин атактуу аскер башчыларынын бири Иранга жоортул жасаган. Парфяндардын ошол кездеги падышасы Фархад IV болгон. Плутархтын жазуусунда: «Антуан, өз сүйүүсү Клеопатрадан алыстаган соң, 113 миң аскери менен Мидиянга Азербайжан тарапка жол тарткан. Алдыдагы кыш мезгилин Клеопатра менен өткөзгөндү каалагандыктан шашылыш жүрүш жасап, аскерлери менен атчандарды, эс алдырбай атка жүктөлчү курал жарактарын таштатып, Шиз шаарын курчоого алат. Шиз чоң шаар болгондуктан Мидий падышаларынын уулдары, үй бүлөсү жашаган. Шаарды курчоого алган соң, оор курал жарактарын таштатканда чоң ката кетиргендигин сезген. Фархад IV шаардын курчоого алынгандыгын уккан соң чоң күч менен Шизди көздөй аттанат, атчан күчтөргө Римдиктердин атка жүктөлгөн оор курал жарактарына кол салууга буйрук берет. Парфяндар Рим армиясына кол салып көптөгөн аскерлерди туткунга түшүрүшөт. Мидиялыктар да Пафянарга кошулушат, Римдиктер аргасыздан артка чегүнүүгө мажбур болот. "
Страсмор (Нү-Жерси)
Страсмор (Нү-Жерси) (Strathmore) — Нү-Жерси штатынын Монмут округуна караган АКШ шаары.
Сулайман тактысы
Бахрам Гурдун учурунда
Бахрам Гурдун согуш олжосун ыйгарышы Табаринин жазуусунда: Бахрам Гур Хазар түрктөрү менен согушуп бүткөн соң Кавказ тоолорун аралап Шиз ибадатканасына сыйынганы барат. Түрктөр менен болгон согушта жеңишке жетип, андан түшкөн алтын баалу бермет асыл таштарды, туткунга түшкөн аялдардын баарысын ибадатканага кызматка жана белеке тапшырат. Гензек Хусру Парвиздин доорунда Хусру Павиздин жайында жашоочу жайы Урмия дарыясынын жээги, Мерага жана Табриз шаарларынын чет жагы, Лиланга жакын жер болгон. Ага жакын жерде Жанар тоолору болгон жана Адур Гушнасп ибадатканасында жер алдынан чыккан газдардан от жалындап күйүп турчу. Сасаниддердин доорунда чек ара сакчылардын бири Азербайжанды көзөмөлгө алууга жиберилип турчу, ал доордун акыр чендеринде Азербайжан бир үй бүлөөнүн кол алдына өтүп, борбор шаары (Шиз) же (Ганзеб) деп аталчу.
Страсмор (Нү-Жерси)
Калкы - 7258 киши. Болжолдуу аянты - 4.8 км². FIPS коду — 34-71280.
Сулайман тактысы
Бахрам Гурдун учурунда
Шиз Сасаниддердин доорунда Сасаниддер императорлугунун күчтөнүшү менен Зартушт дини күчөп, шаардын өнүгүү мезгили келген. Адур Гушнасп ибадатканасынын жасалышы менен Зартушт дининин негизги борборуна айланган. Бул ибадаткана падышалардын жана кол башчылардын жайы болгондуктан, жакшы каралып, мамлекеттин биримдигинин үлгүсүнө айланган. Ага сасаниддердин падышалары үй бүлө, балдары менен келип сыйынып кетип турган жана эл тараптан абдан сый урмат көрсөтүлчү. Адур Гушнасп мамлекеттин эң ыйык сыйынуу жери болгон, ибадатканада өчпөс от VI кылым бою жанып, зароастризмдин негизин түзүп турган. Сасаниддер доорунда шаар үчкө бөлүнгөн: биринчиси хан сарайлар, экинчиси ибадатканалар жана үчүнчүсү эл жашаган аймактар. Шиз шаары ал доордо мамлекеттин ыйык жерине, диний шаарына айланган. Шаардын атак даңкка бөлөнүп, ыйык болгондуктан эл аны Сулайман тактысы деп атаган. Ошондон соң тарыхый китептерде Адур Гушнасп аты унутта кала баштаган. Бул ибадаткана Хосроу I заманында эң бир маанилүү жайга айланган. Хосроу Парвиз же батыштык илимпоздордун айтымында Хосроу II Сасаниддер менен Чыгыш Римдиктердин ортосундагы көп жылдык согушту баштаган, Хосроу Парвиз Сирия жана кичи Азияны колго алып, “Иерусалимдеги чыныгы крестти” Шиз шаарына алып барган. Бул шаар 624-жылы Рим армиясынын жоортулунда кыйроого учурап, таланып тонолууга дуушар болгон. Ираклийдин буйругу менен Шиз талкаланууга учурап, чыныгы крест кайрадан Иерусалимге кайтарылып келинген. Андан соң Шиз Ислам дининин таасирине өткөн.
623-жылы Ираклий экинчи ирет Иранга жоортул баштап, өзүнүн күчүн Кичи Азия тараптан Кавказга алып кирген. Ираклий I Арменияны жеңип, андан соң Гензек тарапка жол бурган. Азербайжан аймагы Зартушттун төрөлгөн жери саналгандыктан, Хусру Парвиздин армиясы 614-жылы Иса Масихтин мазарын талкалаганын өч алуу максатында Сасаниддер доорунун ыйык жерин, Адур Гушнеспти жер менен жексен кылып талкалашкан.
Шиз шаары менен ибадаткананын талкаланышы Императорлуктун тарыхый китептеринде, француз Шарль Лебунун жазууларында сакталып келет. Такдис тактысы, шахнаме саптарында да кездешет, ошентип Шиз шаарынын көз жоосун алган ажайып кооз жери толук талкаланууга учураган. Шарль Лебу шаардын талкаланышы боюнча мындай деп эскерет: «Иракли кол алдындагылар менен шаарды басып киргенде, Хосроу Парвиз армиясы качууга мажбур болгондуктан, Ираклий шаарга эркин аралап кирген. Айтууларга ылайык Зартушт ушул аймакта төрөлгөн жана жашаган. Ал эми сепилдин так ортосунда Хосроу Правиздин асман тиреген статуясы, анын тегерегинде периштелердин айкели, күн, ай жана жылдыздарды байкоого болгон. Ираклий анын баарын шаардагы үч миң үй менен кошо күлүн калтырбай өрттөп жиберген.
Адур Гушнасп ибадатканасы Негизги аталышы: Адур Гушнасп ибадатканасы Сасаниддер доорунда Ирандыктардын 3 чоң ыйык ибадатканасы болгон. Отко сыйынуучу биринчи ибадаткананын аты Бурзин мехр мааниси ашыктык оту, Хорасан облусунда Нишапур аймагына жакын жайгашкан. Экинчиси Фарбаг, алыскы от деген маанини билдирет. Адур Гушнасп ибадатканасы Азербайжанда Шиз шаарынан орун алган. Ал жөнүндө иран дастан жомокторунда көптөгөн окуялар айтылып ар кандай аттар менен белгилүү болгон. Бул аймак азыркы учурда Сулайман тактысы деген ат менен таанымал. Сулайман тактысындагы байыркы тарыхый курулуштар Сулайман тактысындагы тарыхый курулуштардын комплекси булактын тегерегинде курулган. Булактын суусу 120-метрге жакын тереӊдиктен чыгып, сууда туздун кѳлѳмү кѳп болгондуктан ичкенге жана айыл-чарба иштерине жараксыз келип, кышындасы тоӊбойт. Бул аймакта Парфяндар, Сасаниддер менен Хулагуиддердин доорундагы маданий жана тарыхый курулуштар табылган. Эӊ маанилүү табылгалар бул ибадаткана жана Сасаниддер заманына таандык сарайлар. Андан тышкары тарыхый жана маданий курулуштар Белкис тоосуна, Сулайман зынданына жана Тахте Сулайманга жакын жерге салынган.
Панфилов (Сокулук району)
Панфилов (Панфилов) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Сокулук районундагы айыл. Орок айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 216 киши.
«Манас» эпосундагы поэтика
«Манас» эпосундагы поэтика — чыгарманын көркөм каражаттары жана анын түзүлүш мыйзам ченемдери. «Манас» классикалык эпопеянын мыкты үлгүсү болгон монументалдуу баатырдык эпос болгондуктан көп кылымдар бою өнүгүп, өсүп келген. Анын көркөм формасы бар.
«Манас» генеалогиялык циклдештирүү принциби боюнча калыптанып, өнүккөн эпос. Манас баатырдын каармандык иштерин ал өлгөндөн кийин, уулу Семетей, небереси Сейтек улантат. Чыгарманын ар бир бөлүгүндө («Манас», «Семетей»,  «Сейтек» ) окуялар өмүр баяндык принцип боюнча өнүгөт. Башкы баатырдын өмүрүнө эрдик иш-аракеттерине байланыштуу окуялар өзүнчө эпикалык борборду түзөт да, калган окуялар борборго баш ийип турат. Мисалы, Манастын төрөлүшү, балалык чагы, алгачкы эрдиктери, Каныкейге үйлөнүшү, Чоң казат, Манастын өлүмү өңдүү салттык окуялар эпостун өзөгүн түзөт. Калган окуялар эпостун мазмунун байытып, көркөмдүгүн арттырууга кызмат этет.
«Манас» эпосунан эпикалык чыгармаларга мүнөздүү өзгөчөлүктөрдү бүт жолуктурууга болот. Окуяларга бай, кеңири сюжеттүү, активдүү баяндоосу бар эпостун мыйзам ченемдүү окуялары бекем бир сызык менен өнүгөт. Эпос «байыркынын жомогу», «атаңардын жомогу, айтпай койсок болобу» деген өңдүү туруктуу салттык ыр саптары менен башталат (к. Жомок башы). «Манас» эпосунда композициянын бардык элементтери бар: монолог, диалог, лирикалык чегинүү, пейзаждык, портреттик сүрөттөөлөр жана башкалар
«Манас» баарынан мурда көркөм чыгарма болгондуктан, анда күчтүү көркөм жалпылоо бар, образдар типтүү мүнөздөргө ээ (к. Тип, Типтүүлүк). Ырас, «Манас» эпосу элдик оозеки поэтикалык чыгарма болгондуктан көркөм каражаттары ошол планда бааланууга тийиш.
Эпосто кеңири учураган түрдүү көп сандаган көркөм каражаттар аны менен бирге узун татаал жолду басып, өнүгүп, өзгөрүп келген. Поэтикалык салыштыруу, эпитет, гипербола, литота, метафора, метонимия сыяктуу көркөм сүрөттөөлөр «Манас» эпосунда жыш учурап, салттык мүнөзгө ээ.
«Манас» эпосунда поэтикалык салыштыруунун да толгон түрлөрү бар. Мисалы, салыштыруунун гипербола, литота аркылуу берилиши:
Тоодой болгон Манасты
Томуктай кылып көтөрүп,
Коргошундай Манасты
Корголдой кылып көтөрүп
Учуп барат Аккула.
«Манас» эпосунда ар кыл метафоралык сүрөттөөлөр да жыш учурайт. Мисалы, метафоралык бир сүрөттөө:
Шамалдарга бакырып,
Булуттарды чакырып,
Алмамбет жайлап турган соң
Асмандан булут сурданып...
«Манас» эпосундагы өтө жыш учураган ар кыл поэтикалык көркөм каражаттар чыгарманын көркөмдүгүн арттырып, идеясын, темасын, тереңдигин, образдарды ачып берүүгө кызмат кылат.
Эпосто ошондой эле салттык мүнөзгө ээ поэтикалык ыкмалар да кеңири учурайт. Элдин тынч турмушун, согуштук эпизоддорду сүрөттөөдө манасчылар туруктуу салттык поэтикалык ыкмаларга кеңири кайрылышат. Мисалы, бир окуядан экинчи окуяга өтөрдө «муну мындай таштайлы, Манастан кабар баштайлы» деген өңдүү ыр саптары колдонулса, кыргыз жергесинин байлыгын, кооздугун сүрөттөөдө:
Жаңгагы сайдын ташындай
Салтанаты ушундай,
Алтын, күмүш кени бар
Агарган сайдын ташындай, — деген өңдүү ыр саптары көп учурайт. Бул өңдүү поэтикалык ыкмалар образ жаратууда, эпостун көркөмдүгүн арттырууда, окуяларды элестүү сүрөттөөдө маанилүү роль ойнойт жана эпосто көп колдонулуп, салттык мүнөзгө ээ.
Турбуленттүү агым
Турбуленттүү агым (лат. turbulentus - баш аламан) - суюктуктун же газдын, аны түзгөн элементтердин баш аламан, иретсиз, куюн түрүндөгү татаал кыймылынан пайда болгон агымынын бир формасы.
Канал, түтүк сыяктуу нерселердеги Турбуленттүү агым терең изилденген. Турбуленттүү агым ламинардык агымдан өзүнүн татаал ички түзүлүшү, агымдын кесилиши боюнча орт. ылдамдыктын бөлүштүрүлүигү жана агымдын максималдык ылдамдыгынын, каршылык коэфф-инин Рейнольдс санына (Re) болгон көз карандылыгы менен айырмаланат. Ал эми түтүктөрдөгү жана каналдардагы Турбуленттүү агымдын орт. ылдамдыгынын профили ага тушташ ламинардык агымдын парабола түрүндөгү профилинен ылдамдыктын каналдын каптал бетинен огун көздөй багытта тез өсүшү жана агымдын борбордук бөлүгүндө азыраак ийрейиши менен айырмаланат. Каптал бетке жакын жука катмардан башка бөлүктөрдө ылдамдыктын профили логарифм законуна баш ийет.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Кызыл-Кыя чопо кени
Кызыл-Кыя чопо кени, Эшме Булак кени Баткен облусунун Кадамжай районунда, Кызыл-Кыя шаарынан 23 км түштүкчыгыш тарапта, Караван өрөөнүндө. 1924-ж. табылган. Кен аймагында юра мезгилинде пайда болгон көмүр катмарлары, кумдук, конгломерат, чопо жатат. Карапалык чопо катмарынын калыңдыгы 0,7-9,6 м, узундугу 1,8 кмге жетет. Чопонун өңү саргыч келип, чоюлгуч, жогорку сапаттагы карапа жасоого жарамдуу. Чопонун көлөмдүк салмагы — 0,72 г/см3. Суу сиңиримдүүлүгү 11,42-16,93%. Запасы С1 категориясы боюнча 256 миң т. Кен 1924-жылдан казылып, чоподон Кызыл-Кыя кыш заводу отко чыдамдуу кыш даярдайт.
Мукамбаев Жээнбай
Мукамбаев Жээнбай (20.02.1929, Күрмөнтү айылы Түп району, Ысык-Көл облусу — 09.10.1989, Бишкек шаары)- филология илимдеринин кандидаты (1954), профессор, (1989), СССРдин (1968) Кыргыз Республикасынын эл агартуу отличниги (1960). белгилүү диалектолог, лексикограф, жазуучу-жомокчу журналист-публицист.
Кыскача өмүр таржымакалы
1936-ж. Түп районундагы Күрмөнтү орто мектебинин 1-классына кирип, аны 1946-ж. бүтүрөт. 1947-ж. Караколдогу (мурдагы Пржевальск) мугалимдер институтун, 1951-ж. Фрунзедеги пединстигутту бүтүрүп, аспирантурага өтөт. 1952-жылы Жерге-Талга ( Тажикистанга) 3 айга барып иштеп келет андан кийин байланышын үзбөйт. Аспирантураны 1954-ж. аяктап, ошол эле жылы академик К. К. Юдахиндин жетекчилиги менен «Кыргыз тилинин Жерге-Тал говору» деген темада канд. дис. коргойт.1954-1989-ж. КУУда (мурдагы КМУда) Кыргыз филологиясы жана журналистикасы (мурдагы филология) факультетинде окутуучу, улуу окутуучу, доцент жана факультеттин деканы болуп эмгектенет. 1989-ж. сентябрь айынан тартып И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университетине (мурдагы Кыргыз мамлекеттик кыз-келиндер институгуна) профессор болуп орношот. Ушул окуу жайында жаңыдан иштеп баштаганда дүйнөдөн кайтат. 1992-ж. октябрь айында Түп районунун Күрмөнтү айылындагы Ильич атындагы орто мектепке Жээнбай Мукамбаевдин аты берилет.
Илимий ишмердиги
Ал КУУда (мурдагы КМУда) студенттерге кыргыз тилинин диалектологиясы, лексикасы, фонетикасы жана орфографиясынан лекция окуп, практикалык сабак жүргүзчү. Өткөн сабактарынын илимий жактан терең мазмундуулугу жана жаңычылдыгы менен айырмаланып, студенттерге жагымдуу жана жугумдуу болуучу. Дал ушундай издемчил, талыкпаган жана улам такшалуудагы аракет анын кадырын ар качандан бир качан төмөндөтпөй, көкөлөтүп турган. Ж. Мукамбаев кыргыз филологиясындагы өзүнө гана таандык болгон илимий өзгөчөлүк менен өмүр сүрүп өткөн адам, же болбосо ал, эң ириде, кыргыз диалектологиясынын алпы, сакадай бою сары алтын болгон ыймандуу залкары.
Бул багытта анын «Кыргыз тилинин диалектологиялык сөздүгү» (1-томунун эки жолу басылышы-1972,1976)- азырынча теңдеши жок эмгек. Аталган сөздүктүн калган үч тому басмага даярдалган бойдон өздүк архивинде, жубайы Азаматова Мадинанын колунда сакталып турат. Бул эмгек илимпоздун 40 жылдык кажыбаган кайрагынан жаралган. Лексикографиялык жагынан алганда К. К. Юдахин баш болуп түзгөн «Кыргызча-орусча сөздүккө» тете келген чыгарма, түркологияга кошулган зор салым. Мындан башка «Кыргыз тилинин морфемалык сөздүгүн» (1978, А. Осмонкулов менен бирге) да түзүшкөн. Мукамбаев Жээнбай мектеп окуучуларына (айрыкча 2, 3-класс үчүн) «Кыргыз тили», «Эне тили» боюнча, орто окуу жайлары үчүн жана ЖОЖдордун студенттерине арналган окумдар, окумаларды жана усулдалар менен багыттамаларды түзүүдө да зор иштерди аткарган. Жээнбай агайдын эки жүз элүүгө жакын эмгеги жарык көргөн. Алар багыты, мазмуну, тематикасы боюнча ономастикалык (айрыкча топонимикалык, антропонимикалык), этимологиялык, педагогикалык (көбүнчө элдик педагогиканын өзөктөрүнө ширелген), диалектологиялык болуп бөлүнөт. Ошондой эле элден жыйнап алып, кайра өзү толуктап чыккан уламыштар (бөтөнчө топонимикалык легендалар) бир топ жана аларды көркөм чыгарма деңгээлине жеткире иштеген.Жээнбай агай КМУУда окутуучу болуп иштеп турганда студенттерди диалектологиялык-фольклордук практикага алып чыга турган жана анда топтолгон материалдарды чыгармачылык менен эмгектерине пайдаланган, б.а. элден алганды кайра элдин өзүнө кийики муундарга тартуулаган. Мындай аракет өтө баамчыл, өзгөчө аракетчил жана өзүнүн бүткүл руханий маданиятын жана аракетин элге арнаган адамдын гана колунан келген. Ж.Мукамбаев ар дайым элди аралап, чыгармачыл саякатта жана изденүүдө жүргөн, өз кезегинде мунун баары ага элден албан көркөм дөөлөттөрдү чогултушуна өбөлгө түзгөн. Натыйжада ал калктан өзү чогулткан матариалдарды иреттеп, керек болгон учурда кайрадан иштеп чыгып, «Эл ичи өнөр кенчи» (1982, 1990), «Кыргыз эл табышмактары, жаңылмачтары, калптары» (1981) жана «Менин жомокторум» (1980), «Эне - нур» (1983), «Ак - Булак» (198о) деген китептерди жазат. Мындан анын интеллектуалдык потенциалынын зор экендигин көрөбүз жана тилчилик менен жазуучулук талантынын табигый түрдө айкалышып, мээнеткечтиги” менен терең энциклопедиялык билими анын инсандык касиетин арттырып, окумуштуулук дараметинин асылданышын шарттаган. (Ушул жерде айта турган бир карыз жана парыз сөз, Ж. Мукамбаевдин кыргыз тили менен адабиятына кошкон салымы өзүнчө кеңири изилденүүгө тийиш).
Жээнбай Мукамбаев өзүнө өзү талапты айрыкча кое билгендиктен, ар дайыма өсүштө болгон, ошого жараша жазган эмгектеринде кайталоолор аз кезигет, негизинен чыгармалары бирин экинчиси мазмуну жактан, логикалык жактан ойду кучөтүп турат.Биз сөз кылып жаткан окумуштуунун эң бир асыл пенделик сапаттарынын бири өзүнүн кесиптештерине, окутуучу устаттарына, мурунку муундарга К. К. Юдахинге, Б. М Юнусалиевге, К. Тыныстановго, Е. Д. Поливановго, К. Карасаевге, Ю. Яншансинге, Ж. Шүкүровго, Ш. Шүкүралиевге дагы башкаларга чоң урмат менен мамиле жасаган, алардын филологиялык эмгектерин үйрөнүүгө, изилдөөгө, пропагандалоого бөтөнчө назар салган.
Окумуштуу Р. Эгембердиевдин кандидаттык диссертадиясына жетекчилик кылган. Ошентип, бул окумуштуу жөнүндө кыскача мындай жыйынтык пикир айтууну туура көрөбүз. Ж. Мукамбаевдин баарынан ыйык көргөн үч жери болгон: биринчиси Курмөнгү айылы, экинчи - Памир, үчүнчүсү - КУУ. Бул үч жерге ал ар качандан бир качан күлүп келип, күлүп кетип жургөн. Бул үч аймакты ал ар дайым сүйүп келип, сүйүп кетип жүргөн.
Сыйлыктары. Наамдары
Ж.Мукамбаев СССРдин (1968) жана Кыргыз ССРинин (1960) эл агартуу отличниги болгон. Кыргыз Республикасынын Элге билим берүү министрлигинин жана Кыргызстан ЛКЖС БКнын бир нече жолу Ардак грамотасы менен сыйланган.
Румянцево (метро бекети)
Румянцево — Москва метросунун Сокольническая сызыксындагы станция. 2016-жылы 18-январьда ачылган.
Ак үйлүү мундуз, урук
Ак үйлүү мундуз - мундуз уруусунун курамындагы ири урук.
Этнонимдин параллелдери бүгүнкү түркмөндөрдө - “агөйли”, көчмөн-өзбек урууларында - “ак үйли” формаларында кездешет. ”Ак уйлик” термини орто кылымдардагы түрк тилдеринде (чагатай тилинде) "барымта" маанисин аныктаган .”Ак үйлүү” термининин биринчи мааниси “тектүү жерден барымтага кармалгандар” дегенди туюнтат. Урууну, элди баш ийдирип кармап туруу максатында, же болбосо эки мамлекеттин ортосундагы өз ара түзүлгөн келишимдин кепили катары тектүү адамдардын балдарын барымтага кармоо байыркы жана орто кылымдарга мүнөздүү көрүнүш болгон. Бул саясий-дипломатиялык ыкманы кытай династиялары да өтө кенен пайдалангандыктары маалым. Көчмөн элдерде барымтага кармалгандар (же берилгендер) хан сарайына жакын жердеги ак боз үйлөрдө сыйлуу туткун деңгээлинде, терең көзөмөл астында турушканы белгилүү. Бул тарыхый термин (“ак үй-лүү”) ушул себептерден улам келип чыккан. Экинчи мааниси түркмөндөрдө, ошондой эле, каршилик көчмөн өзбектерде уруунун ээлеген чегин кайтарган, үй-бүлө күтө элек боз уландардын тобун түшүндүрөт. С.М.Абрамзон көчмөн элдерде байыртадан туруктуу сакталып келе жаткан эзелки барымта салтын “Манас” дастанында да кенен чагылдырарын белгилейт.
Баңгикаражаттарын, психотроптук заттарды бөлүштүрүү
Баңгикаражаттарын, психотроптук заттарды бөлүштүрүү – иш-аракеттер, алардын натыйжасында КР Өкмөтү белгиленген тартипке ылайык конкреттүү юридикалык жактар баңгикаражаттарын же психотроптук заттарды жүгүртүүнү иш-ке ашыруу үчүн, өздөрү үчүн белгиленген өлчөмдө конкреттүү баңгикаражаттарын же психотроптук заттарды алышат.
Мадымаров, Абдулла
Мадымаров Абдулла (1919-жылы Өзгөн району, Мырза-Аке кыштагы.) — дыйкан, Социялистик Эмгектин Баатыры (1948). Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. Эмгек жолун 1930-жылы С. М. Будённый атындагы айыл чарба  артелинде иштөөдөн баштаган. 1946-52-жылдары дыйканчылык бригадасында звено башчысы. 1947-жылы аныв звеносу 32 га аянттын ар гектарынан 30,8 цден түшүм алган.
Сыйлыгы
Ленин ордени, медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабият
Борбугулов М. "Ош областы энциклопедия" Фрунзе 1989ж.
Авзакия
Авзакия, Авзакия тоолору (лат. Auzacu montes) тарыхый топоним. Борбордук Азиядагы байыркы тоо кыркасы; Авзакия шаары да болгон. Алардын орду так аныктала элек. К. Птолемейдин (биздин замандын 2-к.) «Географиясы» боюнча, А. 5055° түндүк кеңдиктерде түштүк-батыштан түндүк-чыгышка 1000 кмден ашык аралыкка созулуп жаткан. Авзакия Гумбольдт (1843), В. В. Григорьев (1873), Ф. Рихтгофен (1877) жана башкалар Теңир-Тоо тоо системасы Авзакияга туура келет дешкен. А. Хермандын (1911) оюнча Авзакия кеңдик багытта эмес, меридиан боюнча Чыгыш Алай менен Чыгыш Памирдин ордун басып жаткан тоо. Авзакия калаасын айрым изилдөөчүлөр Авзакия тоолорунун батыш жагына жайгаштырса, кээси Синь-Цзяндагы Ак-Суу жана башка шаарлардын аймагынан издешет.
Пишпекский листок
«ПИШПЕКСКИЙ ЛИСТОК» – Кыргызстандагы советтик тунгуч гезит. Пишпек уезддик эл депутаттар советинин органы. 1918-жылы 9-мартта орус тилинде чыга баштаган. Тиражы 200–500 нуска болгон. 1919-жылы «Красное Знамя труда», 1920-жылы «Красное Знамя», 1922-жылы «Красное утро» деген ат менен чыккан. 1923-жылы жабылган.
Авиа...
Авиа... (лат. avis куш) татаал сөздөрдүн мааниси боюнча «авиациялык» (мисалы, авиапочта, авиакомпас) деген сөзгө туура келүүчү биринчи бөлүгү.
Пишпекский листок
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Кызыл-Кыя шаар калдыгы
Кызыл-Кыя шаар калдыгы — 9-12-кылымга таандык кен казуучулар турган журт. Кызыл-Кыя шаарынын аймагында жайгашкан. Анын төрт дубалын бойлото турак жайлар, ички бөлүгүндө короо болгон. Чопо идиштер, жаргылчактар жана жаныбарлардын сөөгү табылган. 1974-ж. археолог Ю. А. Заднепровский изилдеген.
Жаңы иса (Нуриман району, Башкыртстан)
Жаңы иса — Башкыртстандын Нуриман районундагы айыл, Жаңы субаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 7 киши. Почта индекси — 452445, ОКАТО коду — 80245840003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Баңгичилик
Баңгичилик – БУУнун же КР мамагентствосунун конвенцияларында баңги заттарына киргизилип, адам эркин психикалык жана жеке жактан өзүнө багындырып алуучу баңгизаттарды көп пайдалануунун натыйжасында өнөкөт ууланууга айланган илдеттүү психикалык абал.
Турбокомпрессор
Турбокомпрессор –
1) турбокомпрессорду кыймылдаткычтын компрессор менен авиац. газ турбинасы мех. байланышкан негизги агрегаты. Кээде Турбокомпрёссор поршендүү ичинен күймө кыймылдатпкычтарды үйлөтүү үчүн колдонулат;
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Кыпа-Кэтыль-Кыке дарыясы
Кыпа-Кэтыль-Кыке — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кэтыль-Кы дарыясынын сол жээгинен 52 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Көк-Мойнок-Биринчи
Көк-Мойнок-Биринчи — Кыргызстандын Ысык-Көл облусунун Тоң районундагы айыл. Көк-Мойнок айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 544 киши (2009-жылы).
Банда (кескитоп)
Банда (кескитоп) (ит. banda  ) – кылмыш-жаза укугунда жарандар менен уюмдарга колсалуу максатында түзүлгөн жана куралданган туруктуу топ. Кандайдыр бир кылмыш жасоо үчүн катары 2 адамдан кем болбогон өзалдынча топтордун бирикмеси. Сот тажырыйбасында жалпынын макулдугу боюнча арасындагы кимдир бирөөнүн эркине башийүү менен, жалпы максатты көздөп, кандайдыр бир убакытка чейин уюмдашкан адамдардын бирикмеси. == Колдонулган адабияттар ==
Потапово (метро бекети)
Потапово — Москва метросунун Сокольническая сызыксындагы станция. Бекети 2022-жылы ачылат.
Кызыл өңгөч
Кызыл өңгөч — тамак сиңирүү системасынын бир бөлүгү. Ал кулкун менен карындын ортосунан орун алган; узундугу орто эсеп менен 23—25 см. Ал VI моюн омуртканын тушунан башталып, XI көкүрөк омурткасы I тушта карынга өтөт. Кызыл өңгөч Моюндан башталып, көкүрөк көңдөйүнөн боор этти тешип өтүп, карынга барып куят. Ал үч бөлүккө (моюн, көкүрөк жана ич бөлүгү) бөлүнөт. Капталы 3 катмардан турат. Кызыл өңгөчтүн ички былжырлуу катмарында көп майда бездер болуп, алар былжыр суюктукту бөлүп чыгарат. Бул суюктуктардын жардамы менен жутулган тамак жылмышып кызыл өңгөчтөн карынга түшөт. Ортоңку катмары анын ичин кеңейтүүчү сырткы узун булчуң талчаларынан жана кызыл өңгөчтүн ичин тарытып кысуучу тегерек шакек сымал булчуңдардан турат. Бул булчуң талчалары алмак-салмак жыйрылып жана бошоңдоп кызыл өңгөчтүн ичиндеги тамакты карынды карай жылдырат. Сырткы катмары (адвентация) туташтырма ткандан турат. Бул ткандар кызыл өңгөчтү курчап турган органдар менен байланыштырып, кеңейип жана тарып турууга жардамдашат.
Кызыл өңгөчтүн мотордук функциясы
Кызыл өңгөчтүн мотордук функциясы жутулган тамактын бат ашказанга, аралашпай, түртүлбөй бат киришин камсыз кылат. Суюктукту ичкенде ашказанга 1-2 секундада барат, кургак тамак 8-9 секундада. Бул процесс кызыл өңгөчтүн булчуңдардынын жыйрылышынын жардамы менен болот. Кызыл өңгөчтүн функциясы негиздүү жана негизсиз механизмдер менен координацияланат.
Тамак жутканда ичегарын мезгил-мезгил менен жыйырылат (перистальтика). Анын жардамы менен тамак үстүнкү аш өткөрүүчү сфинктер аркылуу кызыл өңгөч телосунан өтүп, төмөнкү аш өткөрүүчү сфинктер менен ашказанга түшөт.
Авиалайнер
Авиалайнер - жүргүнчүлөрдү ташуучу ири самолёт. Үзгүлтүксүз жана чартердик каттамдарда учат. Аба транспорттук тейлөө кызматы биринчи дүйнөлүк согуштан кийин башталган. Алгачкы авиалайнер катары аскердик самолёт колдонулуп келсе, 1930-жылдардын башынан Европа, Америка авиакаттамдарында атайын жасалган, ыңгайлуу самолёттор каттай баштайт. Азыр 500 орундуу реактивдүү авиалайнерлер бар. Алгачкы реактивдүү авиалайнерлер Ту-104, «Комет», «Боинг» 1950жылдарда турбореактивдүү «Боинг-747», Ил-62 1970-жылдарда, үн ылдамдыгынан тез учуучу Ту-144, «Конкорд» авиалайнери 1976-жылдарда ишке киргизилген. Бул кенен фюзеляждуу самолёттор акыркы жетишкен ийгиликтер.
Сүйүнчү
Сүйүнчү – кубанычтуу, жакшылык кабар билдирүү жана жакшы кабар айткан кишиге берилүүчү сыйлык. Мисалы, бала төрөлгөндө, узак сапардан, жортуулдан аман кайтып келгенде, буюм, мал табылганда жана башкаларда жакшылыкты сүйүнчүлөшкөн. Сүйүнчү билдирген кишиге белек, мал тартуулашкан.
Кайыңды
Кайыңды — Чүй облусунда жайгашкан шаар, Панфилов районунун борбору. Чүй өрөөнүндөгү Чоң Кайыңды суусунун боюнда, Бишкек шаарынан 88 км, облустун борбору Токмоктон 148 км, батыш тарапта жайгашкан. Шаардан Чалдыбар-Бишкек-Балыкчы темир жолу өтөт. Шаарда 3 мектеп, 1 музыкалык мектеп, 3 бала бакча, 5 китепкана (1 райондук, 1 мэриянын жана 3 мектептеги), 1 муниципалдык мончо, 2 маданият үйү, райондук борбордук оорукана иштеп, калкты 1 үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу тейлейт.
Табияты
Шаар деңиз деңгээлинен 860 метр бийиктикте турат, жалпы аянты 9,9 чарчы километр. Райондун борборуна чейин 0км, облустун борборуна чейин 100 км, темир жол станциясына чейин 0 км, жакынкы аэропортко чейин 120км.
Калкы
Калкы 10704 адам (2021). Кайыңды шаарынын  аймагында кыргыздар, орустар, казактар, тажиктер, корейлер, немистер, украйиндер, ѳзбектер жана башка улуттар жашайт. Шаардын калкынын негизги басымы ѳндүрүштүк мекемелерде, мамлекеттик уюмдарда иштешет жана жеке ишкерлик менен алектенишет.
Тарыхы
Кайыңды  деген  аталыш  капчыгайдын жана дарыянын атынан алынган деп айтылып келет, себеби качандыр бир кездерде азыркы Кайыңды шаары жайгашкан жерде  ак кайын ѳскѳн токой болгон экен. Ал токойду ким, качан отургузганы белгисиз, бирок карылардын айтуусуна караганда ошол токой аркылуу капчыгай да, дарыя да Чоң Кайыңды деп аталып алардын негизинде кыштак дагы Кайыңды деген аталышка ээ болгон экен.
1916-жылы темир жол вокзалы жана темир жолчулар үчүн эки казарманын курулушу аяктаган. 1921-жылы жаңыдан отурукташкан кайыңдылыктар үчүн эки кичинекей үй курулган. 1924-жылдын 08 августунда Кайыңдынын темир жолунда биринчи поезд жүргѳн. 1927-1929-жылдары жыгач камсыздоо кампасынын алгачкы кеңсеси  пайда болгон. 1931-жылы жыгач камсыздоо кампасынын кеңсесинин  базасында алгачкылардан болуп «Каинда известь» артели түзүлгѳн. Негиздѳѳчүлѳрү чехославакиялык «Интергельпо» кооперативдик чарбасы болгон. 1934-жылдын сентябрь айында Кайыңды шаар тибиндеги кыштак статусуна ээ болгон. 1958-жылы  лубзаводдун базасында «Киргизкабель» заводу түзүлгѳн. 1963-жылдын апрель айында ѳндүрүштүк кубаттуулугу  суткасына 25 миң центнер болгон кант заводу ишке кирген. 1965-жылдын декабрь айында  ѳндүрүштүк кубаттуулугу  бир сменде 50 тонна эт (тирүү салмагы), 5 тонна колбаса болгон эт комбинаты ишке кирген. 1973-жылы кирпич заводу курулган. 1976-жылы жыгач иштетүүчү жана темир-бетон материал чыгаруучу заводдор курулган. 1977-жылга чейин Калинин районунун курамында болгон. Панфилов району уюшулгандан кийин Панфилов районунун борбору статусун алган. Кыргыз Республикасынын 2012-жылдын  27-сентябрындагы №168 «Кыргыз Республикасынын шаар тибиндеги кыштактарын айыл же шаар категориясына киргизүү жѳнүндѳ» мыйзамынын 19-беренесинин негизинде  шаар статусун алган.
Кайыңды жергиликтүү ѳз алдынча башкаруу органынын тарыхы: - 1992-жылга чейин Кайыңды кыштактык совети - 1993-жылдын 03-сентябрынан 2008-жылдын 17-декабрына чейин Кайыңды айыл ѳкмѳтү - 2008-жылдын 17-декабрынан 2012-жылдын 27-сентябрына чейин  Кайыңды кыштактык башкармалыгы - 2013-жылдын 01-мартынан бери Кайыңды шаарынын мэриясы.
Экономикасы
Кайыңды шаарынын ири кѳлѳмдѳгү ѳндүрүштѳрү: «Кайыңды Кант» ачык акционердик кому, «Металл Кен» ачык акционердик кому, «Кайыңды эт комбинаты», ”Кайыңды кабель заводу” ачык акционердик коому жана “Шоола” жоопкерчилиги чектелген ишканасы. 2008-жылдан бүгүнкү күнгѳ чейин Кайыңдынын ѳз алдынча башкаруу органынын бюджетинин эсебинен курулган  тѳмѳнкү социалдык объектилер ишке берилген: 2008-жылы «Балачак» бала бакчасынын имараты капиталдык оңдоодон кийин ишке берилген. 2009-жылы «Победа»  паркынын айланасы кооз тосмо менен курчалган. 2010-жылы А.И. Радченко атындагы спорткомплекстин имараты капиталдык оңдоодон ѳтүп  ишке берилген. 2011-жылы муниципалдык мончонун имараты капиталдык оңдоодон ѳтүп ишке берилген. 2013-жылы кичи футбол талаасы курулуп ишке берилген. 2015-жылы «Алты Бакан» бала бакчасынын имараты капиталдык оңдоодон ѳтүп ишке берилген. 2016-жылы мэриянын административдик имараты капиталдык оңдоодон ѳтүп ишке берилди. 2018-жылы «Куш Канат» бала бакчасынын имараты капиталдык оңдоодон ѳтүп ишке берилген. 2019-жылы «Победа» паркындагы стадион толугу менен капиталдык оңдоодон өткөрүлүп, заманбап стадион ишке берилди. 2020-жылдын июнь айында Кайыңды шаарынын Ленина көчөсүндөгү участкалык шайлоо комиссиясынын имараты курулуп ишке берилди.
Ак эчки, урук
Ак эчки - дөөлөс уруусунун курамындагы урук.
Болжолу, этникалык аталыштын чыгыш тегинде тотемдик негиз бар. Анткени, эзелтеден эчки-теке ж.б. кайберендер байыркы адамдарда аң уулоонун, бир эле учурда сыйынуунун объектиси болуп келген. Бул мифологиялык-тотемистик түшүнүк кыргыздын байыркы “Кожожаш” эпосунда да чагылдырылат. Параллели түркмөндөрдүн курамында “эркеч” формасында кездешери аныкталган.
Чеш (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ай
Ай, жалчык — Жердин жалгыз табигый жандоочусу, Жерге жакын жайгашкан асман телосу. Асманда жарыгы боюнча Күндөн кийинки экинчи объект. Жер менен Айдын аралыгы 384 467 км.
Айдын массасы Жердикине салыштырганда 81,3 эсе кичине, радиусу 1738 км, Жерден орточо аралыгы 384400 км, перигейде 21000 км, апогейде ошончо өлчөмгө чоң. Айдын бетиндеги эркин түшүү ылдамдануусу Жердикинен 6 эсе аз болуп, g=163 см/сек2 жана андагы параболалык ылдамдык 2,38 км/секга барабар. Ай өзүнөн жарык чыгарбайт. Ал жарыкты Күндөн алат да, Жердин айлануу учурунда фазада болуп өтөт.
Айдын Жерди айлануу мезгили өз огунда айлануу мезгилине барабар болгондуктан, дайыма анын берки бети көрүнүп, аркы бети көрүнбөйт. Аркы бетинин эки жаккы четтеринин бир аз бөлүктөрү алмак-салмак көрүнүп турат. Айдын аркы бетинин картасы жана биринчи Ай глобусу 20-кылымда эле советтик астрономдор тарабынан түзүлгөн. 1959-ж. советтик “Луна-3” автоматтык планета аралык станциясы Айдын аркы бетин сүрөткө тарткан. Бул космос мейкиндигинен алынган биринчи телефотография болуп эсептелет. 1969-ж. космонавттар Н. Армстронг менен Э. Олдрин Айдын бетине конуп, биринчи кадамдарды жасашкан.
Ай деңиздери – Айдын бетинин күңүрт тарткан аймагынын аты. Ал Айдан орточо деңгээлинен төмөн жайгашкан, топурагынын теги Жердин базальтына окшош. Ай деңиздери Айдын бетинин 16%ин ээлейт, жашы 3–4,5 млрд. жылга барабар.
Айдын айлануусы – Айдын өз огунда айлануусу. Ал Жерди айланып чыгуу мезгилинин 27,32 жер суткасын түзүп, эки кыймылда болгондуктан анын бир жарым шары дайыма Жер тарапты карайт. Ал Айдын көрүнгөн жарым шары деп аталат.
Айдын альбедосу – Айдын түшкөн жарык нурун чагылдыруу жөндөмдүүлүгүн мүнөздөөчү чоңдук. Айдын бетинин чагылдыруусу 7%ти түзүп, көк түстөгү нурга караганда кызыл түстөгү нурду көбүрөөк чагылдырат,к. Альбедо.
Айдын атмосферасы – Айдын бетинин орточо температурасы 130°Сге жете ысыйт, жеңил газ молекулалары 2,4 км/сек ылдамдыкка жетет жана Айдын бетиндеги биринчи космостук ылдамдык 1,68 км/секга барабар. Айда Жердеги сыяктуу атм-ра, суу жана шамал болбойт, анын бетинде метеориттердин жана жанар тоолордун издери жакшы сакталган.
Айдын бетинин температурасы – күндүзү өтө жогорулап экваторунда чак түштө + 177°Сге жетет, түнкүсүн өтө суук тартып – 153°Сден – 173°Сге чейин төмөндөйт.
Айдын глобусу – бетине ай координатасынын торчолору, экватору, меридиандары жана Айдагы кратерлер, деңиздер, тоочолор, ойдуңдар ж. б. тартылган шар. Глобустун огу Айдын айлануу огу менен дал келип, жогору жагы түндүк, төмөн жагы түштүк уюлу делет. Анын селенографиялык кеңдиги ай экваторунан эсептелип, мааниси түндүк уюлду көздөй оң, түштүк уюлду көздөй терс болот да, b тамгасы менен белгиленет. Экинчи координаты – селенографиялык узундук, эсептөөнүн башталышы Местинг А кратерине жакын жерден башталат да, l тамгасы менен белгиленет. Мисалы, Тынчтык деңизинин координаталары b =0,7°; l=23,5°.
Турбогенератор
Турбогенератор - буу турбинасы же газ турбинасы менен айландырыла турган электр генератору.
Көбүнчө Турбогенератор синхрондуу генератор болуп эсептелет да, жылуулук электр станциясынын (ЖЭС) турбинасы менен бирдикте иштейт. Турбогенератордун дүүлүктүргүч оромдору роторго, үч фазалуу жумушчу орому статорго жайгашкан. Ротор эң күчтүү мех. чыңалууга дуушар боло тургандыктан ал өтө сапаттуу болоттон жасалат. Турбогенератордун статору корпустан жана оромдор жайгаштырыла турган ноочалуу өзөктөн турат. Кубатуулугу 30 МВтка чейинки Турбогенератордун оромдору аба менен, 30 МВттан жог. кубаттуулукта суутек менен, 300 МВттан жог. кубатуулукта суутек же тазартылган суу менен муздатылат. Турбогенератордун кубатуулугу жогорулаганда ага материалдардын чыгымдалышы да төмөндөйт.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Токтоболот уулу Солтобай
Токтоболот уулу Солтобай (1834–1918) Өз заманындагы чоң ырчы жана ырчылар поэзиясынын ири өкүлү. Арстанбек акын менен замандаш жана теңтуш болгон. Аны устаты катары пир туткан. Экөө көп жылдар бир аймакта жашагандыктан, чыгармачылык байланыш түзүп, чоң ырчыдан таалим-тарбия алган. Ал акындын коштошуу ырларынан, Шабдан манапты кордошунан, айрыкча, “Боромбайдын керээзинен” ачык байкалат. Устаты өлөөрүндө шакиртине “келтирип айткын сөзүмдү, кейитпегин өзүмдү” деп керээзин калтырат. Солтобай да өмүрү өткөнчө Арстанбектин сөзүн жерге таштабай, анын чыгармаларын аздектеп, эл арасында ырдап жүрөт.
Чоң акындын “Керээзи”, “Сүйүмбай менен айтышы” Солтобай аркылуу бузулбай бизге жетип отурат. Чыгармачылык багыты боюнча лирик акын. Салт ырларынын ири устаты. Өз өмүрүндө мактоо, кордоо ырларын көп жараткан. Чоң-чоң аш-тойлордо жар чакырат. Кыз-келиндерге да кошок үйрөтчү экен. Эл арасына кеңири тараган Чыныбайдын кыздарынын кошогу Солтобай тарабынан чыгарылган. Солтобай өз мезгилинде уруу башчылары менен тизгиндешип, кези келсе мактап же сындап, эл арасында кадырлуу өмүр сүрөт. Айрыкча, оң, сол кыргыздарына, өзбек, казак сыяктуу коңшулаш элдерге кадыр-баркы артып, орус падышачылыгына да таанылып, ишенимине өткөн Шабдан манапты кордоп ырдашынан кийин “баатыр ырчы” деп аталып, атагы катуу чыгып аброю артат. Анын адабий мурасы бизге толук жеткен жок. Музыкалык өнөрүн да өзү кошо ала кетти. Солтобай да өткөндө эскичил, уруу ырчысы катарында турган. Анын ырларынын ичинен “Боромбайдын керээзи” (акын тарабынан поэтикалык формага келтирилип, мааниси кеңейтилген), Шабданды мактап, кордоп ырдагандар, Текес-Жылдыз, Ысык-көл менен коштошуусу гана колго тийген.
Бирок, мактаса да, кордосо да чегине жеткирген чоң ырчы экендиги жогоркулардан эле көрүнүп турат. Солтобайдын таасын талантына, чоң сөрөткерлигине коштошуу ырлары ачык күбө. Мында сөз демейдегидей эле анын жеке керт башынын тегерегинде гана жүрбөстөн, чыгарманын аймагы бир топ кенен: анда калк тагдыры, Ата журт келечеги, адеп-ахлак, ыйман-ынсап, замана мыйзамы, элдин турмуш-тиричилиги, социалдык ал-абалы сыяктуу коомдук курч маселелер козголуп, коштошуу ырынын жанрдык чегинен чыгып, өз алдынча поэмага тете окуяны ичине салат. Солтобайдын улуулугу, чоң акындыгы өз доорунун тарыхый-турмуштук кырдаалын, калк муктаждыгын, кайгы-касиетин терең туюп, эл сезимине жеткире ырдашында, замандын салмактуу маселесин көтөрүшүндө, сөз кудуретинин бийиктигинде турат.
Жаңы михайл (Зианчурин району, Башкыртстан)
Жаңы михайл — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Байышев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 12 киши. Почта индекси — 453392, ОКАТО коду — 80226806006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Мамлекеттик улуттук коопсуздук комитети
Тарыхы
1918-жылы Үчтүн айынын 18де Бүткүл Орусия өзгөчө тергөө комиссиясынын төрагасы Ф.Э.Дзержинский баардык Советтерге жана Комитеттерге контрреволюцияга каршы бөлүмдөрдү ачууга муктаждыгы тууралуу телеграмма менен кайрылган.
Ошондон кийин Ташкент революциялык трибуналынын алдында контрреволюцияга, алып сатаарлыкка жана мародерчулукка каршы Тергөө комиссиясы ачылган.
Ушул эле жылдын Үчтүн айынын 12де Пишпек уездиде Советтердин съездинде Совет секциясы, ошондой эле 6-чы номер берилген, Тергөө секциялары түзүлгөн.
1918-жылы Чын Куран айынынын 22-де «Вестник комиссариата внутренних дел» гезитинде Бүткүл Россия өзгөчө тергөө комиссиясынын токтомунан текст жарыяланат. Ал текст боюнча:
1918-жылы Аяк Оона айынын 5-де Туркестандагы Тергөө комиссиясы Өзгөчө кырдаал тергөө комиссиясына өзгөрүлгөн. Ушул эле айдын 9-да Өзгөчө кырдаал тергөө комиссиясынын түзүлүшү ТүркЦИКтин №35 буйругу менен закондоштурулган.
1918-жылы Тогуздун айынын 17-де Пишпек жана Каракол шаарларында да ушундай комиссиялар түзүлгөн.
Жетекчилиги
Жунусов Бейшенбай Мамбетомурович
Булактар
КР МУККнын официалдуу сайты
Национальное
Национальное, Сокулук району (мурдагы Социализм) – Чүй облусунун Сокулук районундагы кыштак. Биринчи Май айыл аймагына караштуу. Сокулук суу сактагычына жакын жерде, деңиз деңгээлинен 674 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Сокулук кыштагынан 25 км Түндүк тарапта. Шопоков темир жол бекетинен 27 км. Кыштак 1927-жылы пайда болгон. Калкы 950 (2012); негизинен дыйканчылыкта эмгектенет. Орто мектеп, китепкана, ФАП, клуб бар.
АКШдагы №1 синглдар тизмеси (Billboard)
АКШдагы №1 синглдар тизмеси (Billboard Hot 100 # 1) Billboard журналы жүргүзгөн ар апталык Hot 100 хит-параддарында биринчи орунду алган (Number 1) ырларды камтыйт. Хит-параддын азыркы калыбы АКШда 1958-жылы негизделген. Азыркы учурда синглдардын жалпы рейтингин түзүүдө физикалык жазма ташуучулардын сытылышы, интернеттен жүктөө, угуу жана видеолордун көрүлүүсү эске алынат.
Эсептөөнүн жалпы ыкмасы
Хит-парад азыркы калыбында АКШда 1958-жылы популярдуулукту эсептөө ыкмаларынан радиостанция жана музыкалык автоматтарда орун алмаштыруу (ротация) чыгарылгандан кийин пайда болгон. 1998-жылга чейин хит-парад жалгыз гана синглдардын музыка дүкөндөрүндө сатылуусунун жыйынтыгы боюнча түзүлгөн. 1998-жылы журнал өзүнүн чартын түзүүдө кайрадан ырлардын радиостанциялардагы популярдуулугун эске ала баштаган. Ошондуктан хит-параддын аталышындагы "синглдар" (Singles) сөзү "ырлар" (Songs) деп алмаштырылган. 2005-жылдын 12-февралынан тартып, Billboard Hot 100 чартында iTunes Store, Musicmatch (Yahoo! Music) жана Rhapsody сыяктуу онлайн-кызматтар аркылуу санарип жүктөп алуулар да эске алына баштаган. Billboard журналы онлайн интернет дүкөндөрдөгү тармактык сатыктардын жыйынтыктарын (санарип жүктөп алуулар же «Digital download») биринчи жолу 2003-жылы Hot Digital Tracks деп аталган өзүнчө санарип чартында эске ала баштаган. Бирок анда бул ырларды жалпы Hot 100гө али кошушкан эмес. Анан да бул чарт (өзүнчө Hot Digital Songs катары) ырдын ар бир версиясын өзүнчө санаган (бул чарт азыр да Hot Digital Songs менен параллел түрдө бар). 2007-жылдын 11-августунан тартып, Billboard Hot 100 рейтингин түзүп жатып, стриминг (streaming media) жана on-demand кызматтарынын маалыматтарын да эсепке кошо баштаган. Nielsen BDS үчүн статистика камсыз кылган алгачкы эки ири компания AOL Music жана Yahoo! Music болгон. 2012-жылдын октябрынан баштап эсепке Spotify, Muve, Slacker, Rhapsody, Rdio, Xbox Music сыяктуу онлайн кызматтардын стримиңдик маалыматтары (streaming data) кошулган. Streaming Songs чартынын кеңейиши 2013-жылы январь айында Spotify жана MySpace, ошондой эле on-demand audio titles кызматтарынын вэб-радио агымдарын кошушкандан кийин жүзөгө ашкан.
2013-жылдын 20-февралынан бери видеоклиптердин YouTube кызматындагы көрүлүүсүнүн саны да эске алынып келет. Мында расмий видеоклиптер дагы, лицензияланган аудиожазмалар саунтрек катары колдонулган башка бардык (колдонуучулардын) роликтер(и) дагы эске алынат. 2015-жылы 15-августта Nielsen Music кызматы альбом жана синглдердин рейтингин эсептөөгө Apple Music кызматын кошкон. Мурда чарттарды түзүүдө Amazon Prime, Apple Music, Beats Music, Google Play, Medianet, Rdio, Rhapsody, Slacker, Tidal, Spotify жана Groove Music Pass (мурдагы Xbox Music) стримиң кызматтарын эске алышчу. Бардык маалыматтар жалпы Hot 100 хит-парадына жана анын ыкмасын колдонгон Hot Country Songs, Hot R&B/Hip-Hop Songs, R&B Songs, Rap Songs, Hot Latin Songs, Hot Rock Songs жана Dance/Electronic Songs жанрдык чарттарына жуурулуштурулат. 2013-жылы старт алган The Hot 100 рейтингин түзүү формуласы сатык (35-45%), радиобо (30-40%) жана стримиң (20-30%) маалыматтарына негизделген. Андыктан, пайыздык ара катыш ар апта өзгөрүп турушу мүмкүн.
Боромбаева Асылбү
Боромбаева Асылбү Оймочу. 1939-ж. төрөлгөн. Атасы шартка байланыштуу Кытайдагы кыргыздарга өз журтчулугу Сузакка келишкен. «Барпы» атындагы чарбада чабан болуп иштеген. Уз ала кийиз уютуп, ага кооз оюмдарды берет. Аны аруу колдон жаратууда Асылбүнүн өзүнчө чыгармачылык бетөнчөлүктөрү билинет. Уз абалы буюмга тандалма күзгү кара жүндү тазалайт. Аны сабан, чийнеге чабактап, бышыра электе жууйт. Мында кийиз балбырап калат. Оюм түшүрүп, аны кара кийиздин үстүнө жаткызат. Жаткызылган оюмдун аралары, ички кычыктары ар түрдүү жүндөр менен толтурулат. Мында оюм ичинен оюм жаралат. Асылбүнүн чечмелөөсүндө буларга майда оюмдар түшүя, ал «кыз оюм» деп аталат. Кийиз бетиндеги кесек оюмдар «чоң оюм» делет. Буюмдардагы негизги оюмдардын (ала кийизде оюмду «түр» деп айтса да болот) араларын ачык жана так көрсөтүү үчүн живопистик маанай берүүдө Асылбүбүнүн кооздукту тандай билүү касиети бар. Албетте мындай көрүнүш анын кармаган шырдактарынан да билинет. Шырдагында четтик оюм кесек берилет. Ал көбүнчө «бадам оюмдан» турат да, четине бычак учу (араа тиш) түшөт. Аянттуу чоң шырдактарда төрт табакча орун алып, жалпы оюм аркылуу берилет да, өтө майда көрүнөт. Ар бир табакча төрт бөлүктөн турат. Анын ар биринде үч төрттөн оюм элементтери кездешет. Ал табакчаларда айрыкча «бугу мүйүз оюму» орун алат. Көркөм оюмдарды мындай берүү илгерки Енисейлик кыргыздардын буюм үлгүлөрүн даана элестетет. Чебер боёкко кылдат мамиле кылып, түстү тааный да, ички бөтөнчөлүктөрүн ача да билет. Ток кызыл деп күрөң кызылды айтат, ал эми саргыч кызылды «ач кызыл» дейт. Күлгүн кызылды «пушту кызыл» дейт. Көк өңдү кара көк деп бөлөт. Ач көк болсо суюгураак келет. Жашыл түстү да бөлүп атайт. Асылбү шырдак, ала кийиз оюмдарына ач кызылды тох (коюу көк) менен же тескерисинче ток кызылды ач көк (суюк көк) менен беттеп буюмдун жүзүн ачууда. Ач сары ток жашыл менен айкалышат. Айып ичиндеги көркөм кол өнөрчүлөрдүн нускоочусу болуп калган ал чеберчиликти чоң энеси Аныйпадан үйрөнүп, эми бул салттуу өнөрдү кыздары Сапаргүл менен Гүлмирага жугузууда. Эмгеги баттамада. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1989 ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароосынагы». Ала кийизи үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Ардак грамотасы. Ала кийизи музейге экспонатталган.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Сяд-Яга
Сяд-Яга — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уса дарыясынын оң жээгинен 430 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 36 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Банк
Банк акча каражаттарын жана жыйымдарды жыйноо, кредит берүү, акча эсептешүүлөрүн жүргүзүү, акча, баалуу кагаздар эмиссиясын, мамлекеттер, ишканалар (фирмалар), мекемелер жана айрым адамдардын ортосунда өзара төлөмдөргө жана эсептешүүлөргө ортомчулук иштерин жүзөгө ашыруучу өзгөчө экономика институт. Банк коомдо товар-акча мамилелеринин негизинде пайда болот жана өнүгөт.
АКШдагы №1 альбомдордун тизмеси (Billboard)
АКШдагы №1 альбомдордун тизмеси (Billboard 200) - Түндүк Американын жылдын 52 аптасындагы хит-параддардын сап башында келген альбомдорун камтыйт. Мында АКШдагы ырчылардын физикалык жазма ташуучулар боюнча дагы (лазердик диск, грампластинка, кассета), санарип формат боюнча дагы эң өтүмдүү альбомдору эсепке алынат. Апта сайын АКШдагы эң эски Billboard музыкалык журналынын редакциясы тарабынан түзүлгөндүктөн Billboard 200 деп аталат (Billboard журналынын топ 200ү).
Тарыхы
1945-жылы 24-мартта Billboard журналы биринчи альбомдук хит-парад жарыялаган. Башында (1950-жылдардын ортосунан тарта) аталган хит-парад (чарт) Top Pop Albums деп аталган. 1967-жылдын 13-майынан тарта ал 200 позициядан турат. 1992-жылы аты азыркыча Billboard 200 деп алмашкан. Маалыматтар жума сайын эсептелип турат. 1991-жылдын 25-майынан бери эң өтүмдүү альбомдордун тизмеси 14000 чамасында музыка ретейлеринен (сатуучусунан) түшкөн маалыматтарды эсептеген Nielsen SoundScan эсеп системи менен түзүлөт. 2005-жылы 29-октябрда интернет-дүкөндөрдөн жана ретейлерлерден санарип жүктөп алууларды (Digital downloads) эсептөөгө багытталган Digital Albums аттуу өзүнчө санарип чарт пайда болгон. Мындагы маалыматтар бирдиктүү Billboard 200 хит-парадына киргизилет.