Ирак
Маданияты
Калктын 80%ке жакыны билимдүү. 1959-ж. милдеттүү башталгыч билим берүү жөнүндө мыйзам кабыл алынып, анда балабакчадан тартып, мектепти аяктаганга чейин мамлекет тарабынан акысыз билим алуу каралган. Окутуу араб тилинде, ал эми айрым түндүк аймактарында күрд тилинде жүргүзүлөт. Иракта алты университет (анын үчөө Багдадда, ошондой эле Басра, Мосул, Эрбиль шаарында), институттар, коллеждер, техникалык институттар бар. Аларда 70 миңдей студент билим алууда. Багдаддагы Ирак музейи сейрек кездешүүчү археологиялык коллекциялары менен белгилүү. Музейге таандык ири китепканасы менен ал археологиялык, тарыхый изилдөөлөр жүргүзүлө турган илимий борбор болуп эсептелет. Байыркы араб музейи, көркөм сүрөт, этнографиялык жана табият-тарых жана башкалар музейлери, бардык ири калааларында, айыл-кыштактарында китепканалар бар. Иракта 2005-ж. араб, күрд жана башкалар тилдерде 100дөй мезгилдүү басылмалар чыккан, андан ичкери кеңири белгилүү борбордук гезиттер: өкмөттүк гезит жумасына чыгуучу «Ас-Сабах», көз каранды эмес гезиттер «Аз-затур», «Аль-Фурат» жана башкалар, ошондой эле партиялардын, жарандык саясий уюмдардын гезиттери жарык көрөт. 1959-ж. Ирак маалымат агенттиги негизделген. Радио уктурууну 50дөн ашык радиостанция (2005) араб, күрд, ассирия жана түркмөн тилдеринде жүргүзөт. Телекөрсөтүү иши 1956-ж. башталган. 2005-ж. 23 телекөрсөтүү станциясы иштеп, берүүлөр араб, фарсы, түркмөн, ассирия тилдеринде жүзөгө ашырылган. Спутниктик жана кабелдик телекөрсөтүү өнүгүүдө. Багдад шаары араб маданияты менен илиминин очогу жана Халифаттын борбору болгондуктан, орто кылымдагы араб маданияты тез өнүккөн (кыскасы Араб маданияты). 19-20-кылымда адабият негизинен поэзия (Абд аль-Мухсин аль-Казими, 1865-1935; Жемаль Убейдадагы храмдын Имдугуд кушунун сүрөтү түшүрүлгөн жез рельефи. Биздин заманга чейинки 2600-2400-ж. ч. Британ музейи. Спдкп аз-Захави, 1863-1936 жана башкалар) жаатында өнүккөн. 1920-30-жылдарда публицистика, анан көркөм проза (Махмуд Ахмед ас-Сайпд, Зу-н-Нун Айюбдун аңгемелери, Сафар аль-Халилинин повесттери) пайда болгон. 50-жылдардын ортосунда роман жанры калыптанат. Иракта ошондой эле күрд тилиндеги адабият да өнүгүүдө. Ирак аймагына искусство неолитте пайда боло баштап, биздин заманга чейинки 4-1 миң жылдыктарда биринен сала бири Шумер, Аккад, Вавплонпя, Ассирия мадты калыптанып, биздин заманга чейинки 1-кылымдан биздин замандын 3-к-нын башына чейин Парфпялыктардын көркөм маданий очоктору гүлдөсө, 4-кылымдан 7-кылымдын биринчи жарымына чейин Сасаниддер мезгилинде байыркы Ирак маданияты Месопотамия искусствосу менен бирдикте өнүккөн. Араб халифаты мезгилинде Ирак пслам искусствосунун маанилүү очокторунан болгон. Орто кылымдагы Ирак архитектурасына кумпалар, бпйпк порталдар, курулушта композициянын тактыгы, дубалга оюм-чийим салуу, кыш кыноо аркылуу кооздоо мүнөздүү. Багдад менен Түндүк И-та китеп миниатюрасы (12-13-к.) өнүккөн. Көркөм карапа, токуучулук, айнек жана металлдан кооз буюмдарды жасоо кеңири тараган. 20-кылымдан заманбап архитектура менен көркөм сүрөт өнөрү өнүгө баштаган. Ирактын музыкалык маданияты тегпнде араб цпвплпзацпясы менен тыгыз байланыштуу. Ирактын музыкалык мадты өлкөнүн араб жана араб эмес калкынын салттарын бириктирет. Заманбап Ирак музыкасы европалык музыканын үлгүлөрү менен айкалышкан. 2003-жылдан кийин көп музыкалык жамааттар ишмердигин токтоткон. Багдадда Улуттук симфониялык оркестр (1948-жылдан Багдад филармониялык оркестри, 1959-жылдан азыркы аталышында) иштейт. 5-6-кылымдан кыдырып оюн көрсөтүүчү актёрлор болгон. 20-кылымдын 20-жылдарынын аяк ченинде алгачкы театр коллективдери, 20-кылымдын ортосунда Багдадда профессионал труппалар пайда болгон. 1952-ж. биринчи улуттук театр заманбап көркөм театр (1968-жылдан Улуттук театр) негпзделген. Бир нече театр бар. Кино өндүрүшү Иракта анчалык өнүккөн эмес, жылына бир гана толук метраждуу фильм коюлат. Көбүнесе египет, индия, америкалык, италиялык фильмдерди көрүшөт.