cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Таңшут
Таңшут — "Манас" эпосундагы топоним, кытай калаасы. Манас Нескараны жеңгенден кийин маңгулдар менен эл болуп, душмандарына биримдикте каршы туралы деп эзелки жоосу кытайлардын эли, жери жөнүндө эскергенде Т. шаары да айтылат. Манас бала кезинде бошоткон алтынчы шаардын бири (Сагымбай Орозбаков, 1. 214).
Минцзя
Минцзя (кыт. сөзмө сөз – аталыштар мектеби) – Байыркы Кытайдын 6 философиялык мектебинин бири, ал логиктердин, софистердин же диалектиктердин («талашып тартышуучулардын») мектеби деп да аталган. «Аталыштардын» (мин) жана «чындыктын» (шин) байланышы, түшүнүктөр (обьекттердин аталыштары) жана обьекттердин өздөрүнүн ортосундагы катышты, аталыштардын – түшүнүктөрдүн шарттуулугу проблемалары м-н алектенген (башка мектептерден айырмаланып бул проблемалар Минцзя үчүн алардын иш-аракетинин бирден-бир предмети болбосо да борбордук болуп эсептелген). Минцзиянын өкүлдөрү талашып-тартыша билүүлөрү менен даңазаланышкан, бул учурда алар пародоксалдык ырастоолордун жардамына кайрылышкан.
Колдонулган адабияттар
Көкдөө
Көкдөө — «Манас» эпосундагы мифтик кейипкер. Эпостун эргежээл, итаалы элдеринин дөөсү. Көкөтөйдүн ашында чакырылганы айтылат (Сагымбай Орозбаков, 3. 99 — 100) жана Жолой менен күрөшөрүндө Кошой жаш кезинде Акдөө, К-лөр менен салгылашып жүргөнүн эскерет (Сагымбай Орозбаков, 3. 215).
Ачык булактуу програмдык камсыздоо
Ачык булактуу програмдык камсыздоо (англ. Open-source software, OSS) — булак коду ачык жеткиликтүү болгон компүтердин програмдык камсыздоосу. Ал автордук укуктун ээси программалык камсыздоону изилдөө, өзгөртүү жана каалаган кишисине, каалаган максатта бөлүшүү укугун берген лицензия аркылуу жеткиликтүү болот. Ачык булактуу програмдык камсыздоо биргелешкен коомдук тартипте иштелип чыгышы мүмкүн. Аны изилдеген окумуштуулардын айтымында, ачык булактуу програмдык камсыздоолор ачык кызматташтыктын көрүнүктүү үлгүсү болуп эсептелет.
Ачык булактуу програмдык камсыздоону иштеп чыгуу, же бир нече көз карандысыз булактардан биргелешип иштеп чыгуу - кайсы бир компания көп убакыттан бери иштеп чыгып, колдоого алган учурларга караганда, долбоорлоонун бир топ эле башкача чөйрөсүн жаратат. Standish Group фирмасынын 2008-жылдагы баяндамасында белгиленгендей, ачык булактуу програмдык камсыздоонун үлгүлөрүн өздөштүрүү, керектөөчүлөргө жылына болжолдуу эсеп менен 60 млрд АКШ долларын үнөмдөп калууга өбөлгө түзгөн.
Бажы эрежелерин бузуу
Бажы эрежелерин бузуу – КР бажы мыйзамдарында жана Эл-аралык келишимдерде белгиленген тартиптеги жолтоо болгон жактардын аракетине аракетсиздиги: а) ары-бери орун которуу (бажы тартибин колдонуу менен кошо, КР мыйзамдары боюнча жоопкерчилик каралып, КР бажы органдарына жүктөлгөн милдеттердин аткарылышын көзөмөлдөө; б) КР бажы чек-арасы аркылуу кирип-чыккан товарлар менен унаа каражаттарына бажы көзөмөлүн жана бажылык жол-жоболоштурууну жүргүзүү; в) бажы төлөмдөрүн салуу жана аны төлөтүү; г) бажы жеңилдиктерин берүү жана аны пайдалануу.
Чоң Вануйта
Чоң Вануйта — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара губасы орун алган. Дарыянын узундугу - 61 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мауми (Огайо)
Мауми (Огайо) (Maumee) — Огайо штатынын Lucas округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 14 286 киши. Болжолдуу аянты - 27.3 км². FIPS коду — 39-48342.
Сүйүмбаев Акматбек Суттубаевич
Акматбек Сүйүмбаев *Сүйүмбаев Акматбек Суттубаевич; 1920- 1993-жж.) - советтик мамлекеттик жана партиялык ишмер. Аламүдүн районунун Орто-Алыш кыштагында туулган. 1955-1960-жж. Кыргыз ССРииин финансы министри, 1960-ж. Ош облаткомунун председатели, 1962-ж. Кыргызстан Компартиясынын Ош обкому- нун биринчи секретарь!. 1968-1978-жж. Кыргыз ССР Министрлер Советинин төрагасы болуп иштөген. Сиңирген эмгеги үчүн эки Ленин ордени, башка 5 орден жана медалдар менен сыйланган. Туулуп өскөн Орто-Алыштагы орто мектепке ысымы ыйгарылган.
Таңшуу
Таңшуу — "Манас" эпосундагы топоним. Манасты байлап келүүгө он бир Дуу-дуу жиберген балбандардын биринин жери:
Жана бирин сурасаң
Дарыя Котон суусу бар
Таңшуу деген көлү бар
Жүргүнчүлөрдү ташып жеткирүү келишими
Жүргүнчүлөрдү ташып жеткирүү келишими – ташуучу жүргүнчүнү тийштүү жерине жеткирүүгө, а жүргүнчү жанжүк тапшырган кырдаалда аны да жерине жеткирип, жанжүктү алууга ыйгарым укуктуу адамга тапшырууга милдеттенген келишим; жүргүнчү өзүн жана жанжүгүн жеткиргендиги үчүн белгилүү акыны төлөөгө милдеттенет. Ж. т. ж. к. билет, ал эми жүргүнчүнүн жанжүк тапшырганы – жанжүк дүмүрчөгү менен күбөлөнөт. Билет жана дүмүрчөк тариздери унаа уставдарында жана кодекстеринде белгиленген тартипте аныкталат.
Сманбаев, Аман
Сманбаев, Аман (1934, Нарын району) – Эл агартуунун отличниги (1967), Эмгек сиңирген мугалим (1976), Кыргыз Республикасынын эл мугалими (2002). Нарын шаарындагы Г. Дмитров атындагы педагогикалык окуу жайын (1950), Н. В. Гоголь атындагы мугалимдер институттун (1953), КМУнун кыргыз филология факультетин (1961) бүтүргөн.
Сманбаев 6-класстын «Кыргыз адабияты» окуу китебине авторлош жана «Жат жазуулар жыйнагы» (V–VIII класстар үчүн), «Жат жазуулар жыйнагы» (IX–XI класстар үчүн), “Кыргыздын Ала-Тоосу” деп аталган окуу-колдонмонун автору. Сманбаев 120дан ашык илимий – методикалык колдонмолорду жазып, мектеп тажрыйбасына сунуш кылган. Анын эмгектери өз кезегинде СССР эл чарбасынын жетишкендиктеринин көргөзмөсүндө коло медалга татыган. Медалдар жана Ардак грамоталар менен сыйланган.
Санкт-Петербург метросу
Санкт-Петербург метросу – Санкт-Петербург шаарынын метросу. Метросу 15-ноябрь 1955-жылы ачылат.
Ак-Кыя (Кадамжай району)
Ак-Кыя — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Көтөрмө айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 810 киши.
Палладий
Палладий (лат. Palladium) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы 5-мезгилинин VIIIВ группа элементи, платина металлдары тобуна кирет, к.н. 46, ат. м. 106,4. П-ди 1803-ж. анг. окумуштуу О. Волластон ачкан. Ал 1802-ж. табылган Паллады астероиди урматына палладий деп аталган (байыркы Афинада «паллада» – гр. сөзүндө «акылдын кудайы» дегенди түшүндүргөн). Жаратылышта туруктуу 6 изотобу бар – 102Pd (0,96 %), 104Pd (10,97 %), 105Pd (22,23 %), 106Pd (27,33 %), 108Pd (21,71 %) жана 110Pd (11,81 %). Анын радиоактивдүү изотоптору ядролук реакторлордо U, Th, Puди ажыратуудан алынат. Иондошуу энергиясы: Pd0 ® Pd + ® Pd 2+ (эВ м-н) 8,33 жана 19,42 барабар. Палладий жер кыртышынын 1×10-6 % түзөт. Негизги минералдары: аллопалладий (Ag, Pt, Ru, Cu); палладит (PdO); потарит PdHg; станнопалладинит Pd3Sn2 ; арсенопалладинит Pd 3 Аs, майгенерит PdBi2 ; порценит (Au, Ag, Cu), бреггит (Pt, Pd Ni)S; палладийлүү платина (Pd, Pt) болуп саналат. П-дин негизги булактары Уралда, Сибирде, Канадада, Түндүк Африкада кездешкен сульфиддүү никель-жез кендери болуп саналат. П. асыл металл болгондуктан, жаратылышта эркин түрүндө да кездешет. П. күмүш түстүү ак металл. Ат. радиусу 1,37, иондук радиусу Pd 2+ 0,88; Pd4+ 0,73; тыгызд. 12,02 г/см3, балкып эрүү температурасы 1552оС; кайноо температурасы 2940оС. Бирикмелерде II жана IV валенттүү, кээде III валенттүүлүктү да көрсөтөт. II валенттүү бирикмелери туруктуу. PdO, Pd2O3 жана PdO2 оксиддери белгилүү. Галогендер менен PdF2-дифторид, PdF3–трифторид, PdCl2–дихлорид, PdBr2–дибромид, PdJ2 –дииодидди пайда кылат. П. мүнөздүү касиеттеринин бири, анын көп өлчөмдөгү газды сиңирүүчүлүк жөндөмдүүлүгү болуп саналат (1 көлөм паладий 900 көлөм суутекти сиңирет). Суутек сиңирилген П. күчтүү калыбына келтиргич жана башка платина металлдарына караганда активдүү. П. концент. ысык азот, күкүрт к-таларында жана «падыша арагында» эрийт. П. дихлориди эң оңой калыбына келет. Анын эритмеси менен абадагы көмүртек оксидин аныктоо үчүн колдонулуучу индикатор кагазын нымдашат. П. эритмеден диметилглиоксим менен ачууга болот. Ал кычкыл чөйрөдө сары чөкмөнү берет.
Ясный (Уфим району, Башкыртстан)
Ясный — Башкыртстандын Уфим районундагы айыл, Дмитриев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 49 киши. Почта индекси — 450512, ОКАТО коду — 80252815005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Даниель Дефо
Дефо Даниель - (1660-ж. чен, Криплгейт – 26. 4. 1731, Мурфилдс) – англиялыкжазуучу, саясий ишмер , англис реалисттик романын баштоочу. Яков IIге каршы герцог Монмауттун козголоңуна катышып, 1688–89-жылдагы «Даңктуу революция» деп аталган мамлекеттик төңкөрүштү жактаган. «Таза кандуу англис» (1701) аттуу сатиралык ырында жана «Диссиденттерди жазалоонун эң оңой жолу» (1702; бул чыгарма үчүн камакка алууга өкүм чыгарылган) памфлетинде ак сөөктөрдү, фанатизмди ашкерелесе, «Долбоордун тажрыйбасы» (1697) сыяктуу чыгармаларында буржуазиялык өнүгүүнү жактаган. 1720–22-ж. «Жигиттин аңгемеси», «Капитан Сингльтон», «Полковник Жактын тарыхы» деген романдарды жазган. Укмуштуу окуялуу романдарынын ичинен «Молль Флендерс» (1722) авантюралык чыгармасында өз табынан ажырагандардын – буржуазиялык коомдон жапа чеккендердин кунарсыз турмушун чагылдырган. Дефонун белгилүү «Робинзон Крузонун укмуштуу окуялары» романы (1719) кыргыз тилине которулган (1964).
Бажы эркин аймагы
Бажы эркин аймагы – бажы жана валюта укугу жагынан алганда «чет өлкөлүк» болуп саналган (т. а. бажы чек-арасынан сырткары турган) аймак; мындай аймакка ташылып кирген жүккө бажы алымы, дагы башка чыгымдар салынбайт. Анын эл-аралык жөнгө салынышы КИОТО конвенциясында камтылган.
Дефолт
Дефолт - (default – милдеттенмени аткарбоо), 1) милдеттенмелердиаткарбоо‚ карызды төлөөдөн баш тартуу; 2) сотко барбоо.
Байге
Байге – элдик оюндарда жеңгендерге берилүүчү мал, мүлк, пул, кийим, буюм, кооздук жана башка сыйлыктар; ат чабыш, жорго салуу, эр сайыш, оодарыш, балбан күрөш, жөө жарыш, ордо, бука тартыш, бута, жамбы атыш, кыз куумай, тыйын эңмей, көк бөрү, сундуй көтөрүү жана башка оюндарга байге коюлган. Мисалы, Шабдандын ашындагы чоң ат чабыштын 1-байгеси 5000 сом болгон. Азыркы учурда байге автомашина жана башка буюмдар, ошондой эле акчалай сыйлыктар берилүүдө.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Бишкек, 2003 « Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, И. Арабаев атындагы Кыргыз Мамлекеттик Педагогикалык Университети»
Торонто метросу
Торонто метросу – Торонто шаарынын метросу. Метросу 30-март 1954-жылы ачылат.
Жүрүм
Жүрүм – сотто же административдик органдарда, сот өндүрүшүндө иштерди кароо тартиби; сот иши.
Исланд тили
Исланд тили - исланддардын тили, герман тилдериндеги скандинавия тобунун батыш Скандинавия бөлүгүнө кирет. Исландия жана Түндүк Америкада таралган. Эзелки эстеликтери - скальд ырлары (9-кылым). Байыркы кол жазмалары 12-кылымдын аягына таандык. 12-13иылымдарда Исланд тилинин норвег тилинен айырмасы жок болгон. Андан бери Исланд тили фонетикалык жактан көп өзгөрүүлөргө учурады, бирок морфологиясында негизинен өзгөрүү болгон жок. Азыркы орфографиясы (19-кылымдын башында иштелген) байыркы Исланд тилиники өтө жакын. Азыркы исланд тилинде башка тилдерден кирген сөздөр жана диалектилик айырмачылыктар жокко эсе.
Хундар
Хундар кайсы жере
Биздин замандын 48-жылы хунндардын жети уругу кайрадан Кытай императоруна баш ийип, түштүк хунндар деп аталып калган. Түндүк хунндар биздин замандын 1-кылымынын акырында экиге бөлүнгөн. Бир бөлүгү Моңголия аймагында кала берип, кийинчерээк түрк урууларынын өзөгүн түзгөн. Дагы бир бөлүгү Орто Азия тарапка жылган. Батышка жылган түндүк хунндардын айрым топтору Европага чейин журт которуп жана өзүнө башка көчмөн урууларды сиңирип отуруп, жаңы гунндар уруу бирикмесине айланган. Орто Азиянын чыгыш бөлүгүнө журт которгон түндүк хунндардын калган-катканы кийинчерээк Батыш түрк кагандыгынын негизги калкына аралашып кеткен. Түштүк хунндар Кытайда бир катар чакан мамлекетти негиздешкен; 6-кылымга чейин жужан, табгач (тоба), түрк, кытай сыяктуу элдерге аралашып, алардын арасына сиңип кеткен.
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
“Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”.
“Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
Көкказык
Көкказык, Көк чебич — Сыргактын жоого минген аты жана байгеге чапкан күлүгү. Негизги варианттарда айтылат.
Жеңиш майрамы
Жеңиш майрамы – Советтер Союзунун Улуу Ата Мекендик согушта (1941–45) фашисттик Германияны жеңгенин белгилеген дата. 1965-жылы 26-апрелде СССР Жогорку Советинин указы менен 9-май майрам күн деп жарыяланган. Учурда жалпы КМШ өлкөлөрүндө элдик майрам катары белгиленет.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Пальмитин кислотасы
Пальмитин кислотасы (гексадекан к-тасы) С15Н31СООН, мол. масс. 256,42 – кристаллдар, балкып эрүү t 63,10С; кайноо t 351,50С; d462 0,8534; nD20 1,4309; П. к. - жаратылышта эң кеңири таралган май к-тасы. Бардык жаратылыш майларында (триглицериддер түрүндө) кездешет. Доңуз майы, кокос майынын негизги курамдык бөлүгү, пальма майында 35-40 % П. к. бар. Бул майлардан П. к. (май майдаланып, ажырагандан кийин) ацетон же метанолдо кристаллдаштыруу же фракциялык кургак буулантуу менен бөлүп алынат. П. к. май к-таларына мүнөздүү бардык касиеттерге ээ. П. к. туздары башка к-талар туздары менен болгон аралашмасы самын алууда колдонулат. Кээ бир эфирлери сырларды, ошондой эле синтездик детергенттерди алууда пайдаланылат. Стеарин к-тасы менен болгон аралашмасы шам чыгаруу үчүн “стеарин” деген ат практикада колдонулат
Төлөкова Сүйдүм
Төлөкова Сүйдүм (1926, Сокулук району, Жыламыш айылы) - ырчы, ооз комузчу. Болочоктогу шайырдын шыгынын тутанышына, элдик музыканын кең дүйнөсүнө аралашышына таянеси акын Н. Жетикашкаеванын таасири чоң.
1960-ж. хор коллективи жоюлуп, ал филармониянын эл шайырлар тобунда ырчы, ооз комузчу катары 1970-жылга чейин иштейт, А. Байбатыров, Т.Тыныбековдон темир комузда ойноону үйрөнөт. Ооз комузчулар ансамблине катышат. Элдик күүлөр «Бурул-чанын селкинчек», «Кызыл гүл», «Торгой менен Турумтай», «Көк музоо», А. Байбатыровдун «Тагылдыртоо» ж. б. күүлөрдү бийик чеберчиликте аткарат. Комуздун коштоосунда терме, санат, үлгү, нуска ырларын, акындардын сабатмалуу обондорун да ырдайт. Көбүнчө ал аялдардын турмушуна арналган «Биз энебиз», «Эне ою», «Улам жашоо кызык болуп баратат», «Турмуштун гүлү аялдар», «Кыргыз болсо экен», «Анда сен», «Бир болсок» ж. б. ырларды ырдайт. Төлөкованын аткаруусундагы күүлөр, ырлар кыргыздын элдик музыкасынын өнүгүшүнө салым кошкон. КМШ өлкөлөрүндө гастролдо болгон. 1998-ж. Якутияда өткөн бүткүл дүйнөлүк темир комузда ойноочулардын симпозиумуна катышкан. Ардак грамоталар, медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Кроссплатформа
Копмүтердеги кроссплатформалык программа (ошондой эле көп платформалык программа же платформадан көз карандысыз программа) — бир нече эсептөө платформаларында ишке ашырылган компүтер программалык камсыздоосу. Кроссплатформалык программаларды эки түргө бөлүүгө болот; биринде ар бир колдоого алынган платформа үчүн өз алдынча куруу же жыйноо талап кылынса, башкасында атайын даярдыксыз эле кайсы гана платформада болсо да түз эле ишке киргизилет. Мисалы, ал интерпретатордук тилде же алдын ала жыйналган портативдик байткоддо жазылган болушу мүмкүн. Интерпретаторлор же мөөнөттүү пакеттер бардык платформалардын жалпы же стандарттуу компонеттери болуп эсептелет.
Мисалы, Кроссплатформа Microsoft Windows x86 архитектурасында, Linux x86 архитектурасында жана macOS'тун PowerPC же x86га негизделген Apple Macintosh системаларында иштеши ыктымал. Кроссплатформа программалары учурдагы бардык платформаларда, же болгону эки платформада иштеши мүмкүн. Кроссплатформанын алкактары (Qt, Xamarin, Phonegap, же Ionic сыяктуу) Кроссплатформаны өнүктүрүүгө жардам бериш үчүн бар.
Эмгекчил
Эмгекчил — Кыргызстандын Нарын облусунун Нарын районундагы айыл. Эмгекчил айыл аймагына кирет.
1928-жылы негизделип 1954-жылга чейин Эмгекчил артели, 1954―1956-жылдары Маленков атындагы колхоз, 1956-жылдан тартып Эмгекчил аталып калган. Райондун административдик борбору ― Нарын шаарынан 26 км аралыгында, Рыбачье темир жол бекетинен 160 км. Орто мектеп, балдар бакчасы, маданият үйү, 2 китепкана,спорт комплекси, турмуш-тиричилик комбинаты, фельдшер-акушердик пункт бар. Улуу Ата-Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган.
Калкы
Калкы - 2826 киши (1986); 2930 киши (2009) ; негизинен кой чарбасында эмгектенишет.
Вахш
Вахш - Тажикстандагы дарыя, Амударыянын оң түзүүчүсү. Узундугу 524 км, алабынын аянты 39,1 миң км2. Кызылсуу менен Мөксуу дарыясы кошулгандан Сурхоб аталып, батышты карай агат; ага Обихингоу дарыясы куйгандан кийин Вахш аталып түштүк-батышка бурулат. Андан ары Вахш өрөөнү аркылуу агат. Суусунун орточо чыгымы төмөн жагында 666 м3/сек, эң көбү 3120 м3/сек, эң азы 130 м3/сек. Суусунун киргилдиги менен айырмаланат (5,77 кг/м3). Сугатка кеңири пайдаланылатынча Вахш дарыясында Нурек, Байпаза, Башкы Рогун ГЭСтери курулган. Боюнда Нурек, Калининабад шаары жайгашкан.
Тарагай
Тарагай — "Манас" эпосундагы топоним. Алтаң, Култаң доотайлар жайлаган жайлоо. Орго кан кол жыйноо үчүн:
Тарагайга жайлаган,
Жарашып күлүк байлаган
Сандатып малын айдаган
Алтаң, Култаң доотайлар
Азыр келсин ушулар (Сагымбай Орозбаков, 2. 73), — деп чакыртат. Географиялык реалияда Нарын өрөөнүнүн башатындагы суу, жайлоо.
Дефолттук орнотуу
Дефолттук орнотуу - (Deаault setting), автоматтык түрдө орнотууда программанын сунуш кылынган параметрлерин (маанилерин) кабыл алуу. Программа параметрлерин колдонуучудан сурабай эле орното берет. Текстти электрондук иштетүүдө арип өлчөмү жана түрү, электрондук жадыбалдарда мамыча кеңдиги сыяктуу программа параметрлери алдын ала аныкталган мааниде дефолттук орнотулат.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Жүрүм чечими
Жүрүм чечими – кылмыш-жаза процессинде өз ыйгарым укугунун чегинде чыгарган жана белгилүү бир таризде бирдирген кылмыш-жаза процессин алпарып жаткан органдардын кылмыш-жаза-процесстик укугун колдонуу актысы: өкүм, токтом, жыйынтык, сунуш, санкция.
Көккачыр
Көккачыр — «Манас» эпосундагы кытай баатыры Кымкардын жоого минген унаасы. Манас жолдоштору менен салбырында жүргөндө Кымкар К-ды минип Көкчө менен сайышка түшүп өлөт (Сагымбай Орозбаков, 1. 254).
Ротенфельс
Ротенфельс - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Майн-Шпессарт (район)|Майн-Шпессарт районуна карайт. Төмөнкү Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 982 (2013-ж.). Аянты – 12.07 км2.
Шалерея
==Тышкы шилтемелер==
Сурда (Карайыдель району, Башкыртстан)
Сурда — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Кирзин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 125 киши. Почта индекси — 452377, ОКАТО коду — 80234840004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Санташ
Санташ - Күнгөй Ала-Тоонун чыгыш этегинде, Түп суусунун ортоңку агымында жайгашкан тоо аралык чакан түздүк. Кеген-Каркыра тоо аралык өрөөнүнө өтүүчү (Санташ ашуусу аркылуу) өткөөл өрөөн (өлчөмү 2х5 км). Ландшафтында талаа, шалбаа, карагай токойлору басымдуу. Жыйынтыктап айтканда, Ысык-Көл кылаасы туризм менен эс алуучу индустриясын өнүктүрүүдө, дарылануу жана ден соолук  чыңдоодо, спорт жана таанып-билүүдө теңдешсиз зор потенциалы бар уникалдуу регион болуп эсептелет.
Илзат Ахметов
Илзат Ахметов (ئىلزات ئەخمەت, Ильзат Тоглокович Ахметов; 31-декабрь 1997, Бишкек, Кыргызстан) — Орусиялык футболчу, Москванын "ЦСКА" клубунун жана Орусиянын өспүрүмдөр курамасынын жарым коргоочусу.
Эвристикалык аңгеме
Эвристикалык аңгеме (грек.ευρίσκω (heuristiko) эвристика, лат. Evrica – издеп табам, бир нерсени ачам) – аңгемелешүүнүн бир түрү. Анда мугалим окуучудан мурда билген даяр билимин айтып берүүсүн талап кылбайт, аңгемелешүү учурунда баланын буга чейин ээ болгон тажрыйбасынан, билиминен улам, туура, билгичтик менен коюлган көйгөйлүү суроонун негизинде ага жоопту өзү издеп табуусуна ылайыкталган окутуунун суроо-жооп калыпы.
Илзат Ахметов
Өмүр баяны
Илзат Ахметов 1997-жылы Бишкек шаарында туулган. Алгач бишкектик "Алга" футболдук клубунда ойногон. 11 жашында үй-бүлөсү менен Орусияга көчүп барып, Юрий Коноплёвдун футбол академиясында тарбияланып баштаган. Андан соң Илзат Ахметов "Рубин" футболдук клубу менен келишим түзүп, 16 жашында "Рубинде" дебют жасаган. 2018-жылы ЦСКА клубуна келген. Азыркы учурда ЦСКА клубунун негизги оюнчусуна айланып, Чемпиондор Лигасында дагы беттештерге катышканга жетишкен. Ахметов бул 2019-жылы Орусия футболдук союзу тарабынан "2018-жылдын эң мыкты жаш оюнчусу" деп табылып, "Биринчи бештик" сыйлыгына ээ болгон. Ошондой эле ал УЕФА тарабынан тандалган 2018-жылдагы эң мыкты 50 жаш футболчунун катарына кирген.
Эвристикалык аңгеме
Эвристикалык аңгемелешүү жараяныда окуучу жаңы бир нерселерди болжолдойт, ой жүгүртүүлөрдөн кандайдыр бир башка жыйынтыктарга келет, күтүлбөгөн ойлорго кабылат, ачылыштарды табат. Бул метод курулай жаттап алуучулукка, догматикалык ыкмаларга каршы болуп, анда индукция аркылуу, көйгөйлөрдү коюу жана издөө менен жаңы жыйынтыктарга жетишилет. Мугалим бул аңгемелешүүлөрдө бири-бирине байланыштуу жана бирин-бири улаган көйгөйлүү суроолорду коет да, андан окуучу жообун айтып, ошол айтканы туура экенин далилдеп берүүгө умтулат. Метод окуучулардын изденүүчүлүк-табуучулук ишмердигин арттырып, өз алдынча ой жүгүртүүсүн өстүрүүдө жакшы натыйжа берет. Окуучулар жооп туура эмес болсо, туура жолду издешет жана ошол аркылуу сабак процессинин активдүүлүгү артат.
Дунгандар
Дунгандар (өздөрүн чжунюань, хуэйхуэй, лаохуэйхуэй же хуэйзу деп аташат) - Кытай (20 млн), Россия (5 миң), Казакстан (40 миң), Өзбекстан (5 миң), Кыргызстан (60 миңге жакын), ошондой эле КМШ өлкөлөрүндө жашаган калк. Дунган тилинде сүйлөшөт. Негизинен мусулман-сунниттер. Дунгандардын ата-бабалары хуэй 19-кылымдын 2-жарымында Кытайдагы Цинь династиясына каршы Дунгандардын көтөрүлүшү жеңилгенден кийин Шеньси, Ганьсу, Синьцзян провинцияларынан Казакстан (Кара-Коңуз, Шор-Төбө айылдарына шеньсиликтер) жана Кыргызстанга (Ырдык айылына ганьсулуктар, Александровка айылына синьцзяндыктар) көчүп келип отурукташкан. 1932-жылдан «Хуэймин Бо» («Дунган гезити») гезити, китептер дунган тилинде басылып, радио берүү жүргүзүлөт. КР УИАда Кытайдан тышкары жерлерде жашаган дунгандардын тарыхын жана маданиятын илимий жактан изилдөөчү дунган таануу бөлүмү иштейт. Дунгандар дыйканчылык, мал чарбачылык менен кесиптенишип, дубалы кыштан же саман аралаш топурактан согулган үйлөрдө жашашкан. Кышкысын жылуу болсун үчүн мешке жанаша салынган секичеде (кан) укташкан жана тамактанышкан. Эркектер менен аялдардын улуттук кийимдеринин үлгүсү окшош. Эркектер оң жагына топчуланган кенен көйнөк, шым, кездемеден шырылган бут кийим, аялдары саймаланып кооздолгон кийимдерди кийишкен. Тамак-ашы негизинен эт, дан, сүт азыктары жана жашылча-жемиштер, анын ичинен крахмалдуу кесме, күрүчтөн даярдалган ботко, ачуу татымалдар кеңири пайдаланылат. Күрүчтү жана нанды тузсуз даярдашып, тамакты таякчалар менен жешет. 1994-жылы Кыргызстанда Дунгандар ассоциациясы (президенти Есен Исмаилов) түзүлгөн. Учурда дунган улутунун өкүлдөрү Кыргызстандын ар кайсы тармактарында эмгектенүүдө. Кыргызстандын адабиятынын өнүгүшүнө кошкон салымы үчүн дунган акыны, котормочу Ясыр Шивазага Кыргыз ССР эл акыны (1974) деген наам ыйгарылган.
Вахш өрөөнү
Вахш өрөөнү — Вахш дарыясынын ортоңку жана төмөнкү агымдарын ээлейт; Тажикстанда. Узундугу 110 км, таманынын бийиктиги 400дөн 1200 мге чейин. Көп бөлүгү аллювий тектеринен турат. Нефть жана газ кендери (Кичи-Бел, Кызыл-Тумшук) бар. Сугат жерлеринде пахта эгилет. Багбанчылык өнүккөн. Вахш өрөөнүндө Нурек, Калининабад шаарлары жайгашкан.
Базистик сорт (марка)
Базистик сорт (марка) – 1) болочок (фьючерс) бүтүмдөрдүн негизин түзгөн товар сорту (маркасы). Болочок (фьючерс) баа биржаларында келишим базасы адатта товарлардын кеңири таралган сортторунун (маркаларынын) эсебинен кеңейтилет да, базистик сорттун наркына ар кандай кошумча же төмөндөтүлгөн баалар коюлат; 2) келишимде үлгү катары каралган товар сорту.
Диалогия
Диалогия (гр.—эки сөз) - өзүнчө аталыштагы эки бөлүмдөн турган чыгарма. Балдар жазуучусу Н. Носовдун «Билбесбектин жоруктары» жана «Билбесбек күнөстүү шаарда» деген эки китеби буга мисал боло алат.
Булак: http://kyrgyzinfo.ru
Пара амин-фенол
Пара амин-фенол, амин-гидроксибензол, гидроксианилин —4-амин-1-оксибензолу, аминфенолдун параизомери.
Мол. масс. 109,14. Ак түстүү кристалл, эрүү 1186°С. Ысык сууда, спиртте жакшы эрийт. П. амфотердик касиетке ээ. Күчтүү калыбына келтиргич, абада тез окистенет да, кочкул күрөң түстөгү П. бензо-хинонду пайда кылат. К-та же щелочтор менен кошулуп, туздарды пайда кылат. Өндүрүштө нитробензол же фенолду күкүрт кислотасынын эритмесинде электролиттик калыбына келтирүүдөн алынат. П. жана анын туундулары, мисалы, метол, амидол сүрөт ишинде плёнкаларды чыгарууда, ошондой эле терини күрөң түскө боёодо аралык продукт түрүндө коддо-нулат.
Жеңиш парады
Жеңиш парады – Советтер Союзунун Улуу Ата Мекендик согушта фашисттик Германияны жеңгенинин урматына 1945-жылдын 24-июнунда Москвада Кызыл аянтта өткөрүлгөн аскер парады. Ага согуштун аягына чейин катышкан аскерлер, Аскер деңиз флотунун, Коргоо эл комиссариатынын, аскер академияларынын жана Москва гарнизонунун бөлүктөрү катышкан. Жеңиш парадын Г. К. Жуков кабыл алып, К. К. Рокоссовский командалык кылган.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Алматы метросу
Алматы метросу – Алматы шаарынын метросу. Метросу 1-декабрь 2011-жылы ачылат.
Топшур
Топшур, гопшугур - алтайлыктардын эки кылдуу чертме музыкалык аспабы. Адатта Топшур бүтүндөй бир жыгачтан чабылат. Жалпы уз. 780-800 Капкагы жаргактан же жыгачтан жасалат. Мойнунда беренелери жок. Топшурдун эки кылы жылкынын жал-куйругунан жасалып, кварта добуш аралыгына күүлөнөт. Топшурда аспаптык кайрыктар аткарылат жана алтайлыктардын баатырдык эпостору коштолот.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Дүйнөлүк диндер
Дүйнөлүк диндер - дүйнөнүн түрдүү элдеринин арасында бир кыйла кеңири таралган үч дин - буддизм, христианчылык, ислам. Башка бардык диний ишенимдерден жана тайынуулардан айырмаланып дүйнөлүк диндерге төмөндөгү белгилер мүнөздүү: 1) негизги догматтык жоболорунун абстрактуулугунун жогору болушу; 2) негиз болуучу догматтарды түшүндүрүүнүн түрдүү варианттарынын мүмкүндүгү; 3) диндин аны тутунгандардын күндөлүк турмушу менен тыгыз байланышы, турмуш-тиричилик, адеп-ахлак маселелерине тийиштүү болушу; 4) таза, туура жүрүм-турум аркылуу жеке керт баштын амандыгына жетишем деп ойлогон динчилдер үчүн негизги догматикалык постулаттардын түшүнүктүү жана талашсыз болушу; 5) Кудай алдында бардык адамдардын формалдуу тең болушу, диний маселелерде сословиялык же улуттук артыкчылыктардын жоктугу. Буддизм б.з.ч. 6-5 кк. жаралган, анын негиздөөчүсү деп индиялык принц Сиддхартха Гаутама эсептелет, Түштүк-Чыгыш жана Борбодук Азия өлкөлөрүндө таралган. Христианчылык I к. башында Палестинада жаралган, ал эми 4-к. Рим империясында үстөмдүк кылган динге айланган, Христиан дининин негиздери Библияда баяндалган. Ислам 7-к. Аравияда пайда болгон, анын негиздөөчүсү Мухаммед пайгамбар. Аны Аллах өз элчиси, пайгамбар кылып тандаган, исламдын ыйык китеби - Куран-и-Керим.
Диалог
Диалог (гр. dialogos сүйлөшүү, аңгемелешүү) - маалымат алмашуунун кеңири таралган түрү, эки же андан көп адамдын баарлашуусу.
Манрой Фоллс (Огайо)
Манрой Фоллс (Огайо) (Munroe Falls) — Огайо штатынын Summit округуна караган АКШ шаары.
Диалог
Илимий диалог
Адабиятта тигил же бул теориялык жобонун мазмунун маалымдоонун ыкмасы катары колдонулат, негизинен суроо-жооп (катехизис) формасында учурайт.
Манрой Фоллс (Огайо)
Калкы - 5314 киши. Болжолдуу аянты - 7.3 км². FIPS коду — 39-53312.
Диалог
Философиялык диалог
Инсандардын дүйнөтааным тегерегинде өз ара алым-сабак иретинде пикир алышып, баарлашуусунан улам келип чыккан философиялык чыгарманын түрү жана өзгөчө баяндоо ыкмасы. Ал байыркы Грекияда биздин заманга чейинки 4-кылымда философиялык ойду догмалык эмес жол менен түшүндүрүүчү өз алдынча жанр катары калыптанган.
Информациялык диалог
Пайдалануучулардын (же операторлордун) компьютер менен өз ара иш алып баруу аракеттеринин жолу, суроо-жооп иретинде маалымат (же команда) алмашуусу.
Адабий диалог
Эки же бир нече инсандар ортосундагы баарлашуунун түрлөрүн мүнөздөөчү түшүнүк. Баарлашуу диалогдук жана монологдук болуп экиге бөлүнөт. Диалогдук аңгемелешүүдө өз ара баарлашуу катышуучулардын биринен бирине өтүп, айтылган ой улам жаңы кепке чакырып турат. Монологдук кеп салуу жооп күтпөстөн, экинчи тарапка оозеки же жазуу жүзүндө кайрылуу (мемуар, күндөлүк, интервью жана башка). Кыргыз адабиятында диалог баарлашуу же пикир алмашуу өнөрү катары байыртадан нукура элдик нукта өнүгүп келген (айтыш, акыйнек, аския, бадик, сармерден, алым-сабак, табышмак табышуу, жоктоо, учурашуу дагы ушул сыяктуу). 20-кылымдын соңунда кыргыз профессионал адабиятында диалог түрүндөгү олуттуу чыгармалар жарала баштады. Дүйнөнүн айтылуу интеллектуалдары, маданият ишмерлери катышып, 1986-жылы өткөн дүйнөлүк Ысык-Көл форумунда да аңгемелешүү философиялык мүнөздө жүргөн. Диалогдук баарлашууну Ч. Айтматов: «Турмуштагы нерселердин бардыгы эле кызык окуяга айлана койбойт, кагазга түшүрүлгөндүн бардыгы эле ашкан кызыгуу менен окула бербейт. Мына ушул жагдайдан алганда аңгемелешүү окурмандан чыдамкайлуулукту жана ойчулдукту талап кылган кыйын жанр», деп мүнөздөйт. Ч. Айтматовдун жана М. Шахановдун «Жар кырындагы аңчынын ыйы» аттуу чыгармасынын жарыкка чыгышы менен (1996, Алматы) кыргыз адабиятында диалог жанрынын кеңири масштабдуу, көп проблемаларды бир түйүнгө уюткан көлөмдүү үлгүсү жаралды.
Көк кийимчен аскерлер
Көк кийимчен аскерлер — «Манаста» жоокерлердин кийимдери көпчүлүк учурда «көк» деп көрсөтүлөт. «Көк темирден туулга, Төбөсүндө жаркылдап», же «Жалаң темир торгой көз, көк темир зоот кийгизип» (Саякбай Каралаев, Кол жазмалар фондусу, 550-инв., 168, 196-б.). Бул кийимдин өңү-түсүн белгилебестен диний түшүнүктөн келип чыккан болуу керек. Эң байыркы түрк урууларынын арасында кеңири тараган «Көк теңирге» сыйынуу «Манас» эпосунда да учурайт. «Төшү түктүү жер урсун, Төбөсү ачык көк урсун». Бул жердеги «көк» деген өң-түстү туюндуруучу экинчи мааниси асмандын өңү-түсүн айтып жатат. Ыйык көрүшкөн «көк» деген термин элдик оозеки чыгармаларындагы окуяларга, аталыштарга кирип кетиши закондуу көрүнүш.
Де хааз – ван альфен эффектиси
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Жүрүм-турум кодекстери
Жүрүм-турум кодекстери – эларалык соода укуктарынын кошумча булактарынын бири. Эларалык экономикалык мамилелерди мамлекеттен тышкары жөнгө салуу үлгүсү болуп саналат. Алсак, 1937-жылы Эларалык соода палатасы тарабынан Жарнама иштеринин эларалык кодекси кабыл алынып, ал 1949-, 1955-, 1966-, 1973-, 1986-жылдары кайра каралган. Тийешелүү келишимдердин түзүлүшү менен Франшизы эларалык ассоциациясы тарабынан Ж.-т. к. ( code ofethica ) басып чыгарылган. Табияты жагынан бири-бирине окшош документтер тийешелүү биржалар менен банк ассоциациялары, ошондой эле айрым фирмалар тарабынан түзүлөт.
Базистик тобокел
Базистик тобокел – шашылыш бүтүмдөрдө накталай жана болочок (фьючерс) баалардын ортосундагы ишенимсиз жагдай.
Мобилдик колдонмо
Мобилдик колдонмо же Мобилдик тиркеме — смартфон же планшет сыяктуу мобилдик түзмөктө иштетүү үчүн жасалган компүтердик программа.
Мобилдик колдонмолор көп учурда иш такта компүтерлериндеги колдонмолордон — түз эле мобилдик түзмөктө иштегенге караганда мобилдик веб браузерлерде иштеген веб колдонмолордон — айырмаланат.
"Колдонмо" деген термин "программалык камсыздоо колдонмосу" деген терминдин кыскартылган түрү болуп саналат. Ал абдан популярдуу болуп, 2010-жылы Американын диалект коомчулугу тарабынан "Жылдын сөзү" деп таанылган. Технологиялык баяндамачы Дэвид Пог 2009-жылы айткандай, жаңы смартфондор мурдагы өтө татаал эмес болгон смартфондордон айырмалаш үчүн "колдонмо телефондору" деп аталып калышы мүмкүн.
Ютурмаль-Кы дарыясы
Ютурмаль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Каш-Кы дарыясынын сол жээгинен 9 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 32 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дыйкан
Дыйкан — жер иштетүү менен кесиптенген адам. «Дехкан» же «дехкон» - байыркы фарси (перс) термини. Байыркы Ирандагы (Персия) Сасанийлер династиясынын мезгилинде (б.з. 3-7-кк.) оокаттуу, жер иштетип, тың жашаган, эркин дыйканды аныктаган. Дехкондор сасанийлер армиясынын негизин түзүшкөн.
Ягноб
Ягноб - 1. Дарыя. 2. Тажикстанда жашаган тоолук элдердин бири. Ягноб жана Варзаб дарыяларынын өрөөндөрүндө жашашат. Дини суннит мусулмандар. Алардын тили орто кылымдардын алгачкы мезгилинде сакталып калган байыркы согду тилинин бир диалекти катары каралууда. Ягноб элинин көпчүлүгү тажиктешип кеткен.
Деци
Деци - (лат. decem – он), бирдиктин 1/10 ине барабар үлүш бирдиктерин билгизген сөз алды мүчө. Белгилениши д., мисалы, 1 дм = 0,1 м.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Аштарханиддер
Аштарханиддер, жаниддер - Бухара хандарынын 1599-1765-жылдары бийлик жүргүзгөн династиясы, Астрахань хандарынын тукумдары. Аштарханиддердин бийлиги Бухарада Шейбаниддердин бийлиги кулатылган соң орнотулган. Аштарханиддердин көрүнүктүү бийлөөчүлөрү: Имамкулихан (161142), Убайдуллахан II (1702-11). Аштарханиддердин тарыхы көчмөн өзбек уруулары, каракалпак, казак жана калмактардын саясий күрөштөрү менен тыгыз байланыштуу. Айрым бир тарыхый маалыматтарда алардын саясий иштерине кыргыз уруу төбөлдөрү да катышканы айтылат. Мир Мухаммед Салим ажынын «Султандардын санжырасы» («Силсилат ас-Салатин») деген эмгегинде (1730-31) аштарханиддерде таасирлүү бийликтеги Назар бий жана анын уулу Хосров бек буруттар (кыргыздар) болгондугу эскерилет. Бухара хандыгынын тактысына маңгыт уруусунан чыккан Мухаммед Рахим аталыктын отурушу менен аштарханиддердин бийлиги аяктаган.
Байтур, Анвар
Байтур Анвар (1933, Чыгыш Түркстан, Аксуу шаарынын (Кытай Республикасы)жанындагы Боздөң кыштагы –1991) – кытайлык кыргыз тарыхчысы. 1953-жылы Аксуу шаарында педагогикалык окуу жайын (Дар ал-мугалимин), Үрүмчүдөгү Шинжаң институтунун тарых-география факультетин (1956) бүтүргөн. 1956-жылдан ар кыл илимий мекемелерде иштеген.
70-жылдардын акырынан Пекиндеги Кытай КП БКнын партиялык жогорку мектебинде, Адистерди кайра даярдоо борбордук институтунда, Аз улуттардын борбордук институтунда, Үрүмчүдөгү Шинжаң уни верситетинде жана башка жогорку окуу жайларында иштеп, Кытайдагы элдердин өз ара алакаларынын тарыхы, Чыгыш Түркстан элдеринин тарыхы, кыргыз эл тарыхы, уйгур эл тарыхы боюнча лекция окуган. Кытай Коомдук ИАнын аз улуттарды изилдөө институтунун доценти.
Кытайдагы Орто Азия маданиятын изилдөө, майда улуттар тарыхын изилдөө, Байыркы элдердин тилин жана жазмасын иликтөө, Түркий элдерди изилдөө, Кыргыз тил, адабият, тарыхын изилдөө коомдорунун мүчөсү. «Шинжаң менен ички өлкөлөрдүн тарыхый байланыштары», «Кыргыз адабиятынын жалпы абалы», «Кыргыз тарыхы лексийалары» сыяктуу эмгектердин автору.
Осмоналы Сыдык уулунун эки эмгегин 1986-жылы «Мухтасар тарых и кыргызийа» деген ат менен бир китеп кылып чыгарткан.
Жук (Уфим району, Башкыртстан)
Жук — Башкыртстандын Уфим районундагы айыл, Жук айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1631 киши. Почта индекси — 450570, ОКАТО коду — 80252818001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Сүрмө таш
Сүрмө таш – Исфайрамсай суусунун сол курамы. Кадамжай районунун аймагында Алай жана Коллектор кырка тоолорунун ашташкан жеринен башталат. Узундугу 30 км; алабынын аянты 363 км2, деңиз деңгээлинин орточо бийиктиги 3400 м. Негизинен куралуу облусуна кирет. Алабында жалпы аянты 44,7км2 болгон 75 мөңгү бар; ирилери: Арчаконуш, Дугов. Эң ири куймасы – Топон (оң). Жылдык орточо чыгымы 5,78 м3/сек, эң көбү июнь – июлда, эң азы февраль – мартта байкалат. Негизинен кар жана  булак сууларынан куралат. Сугатка пайдаланылат. Жээгинде Уракайың, Эгинжай кыштагы жайгашкан.
Жүрүш (көчө жүрүшү)
Жүрүш (көчө жүрүшү) – конституциялык укуктагы манифестация эркиндигин ишке ашыруу ыкмаларынын бири; КР мыйзамдары боюнча, белгилүү бир маселеге мамлекеттик органдардын, коомдук уюмдардын, кызмат адамдарынын, жарандардын көңүлүн буруу же алардын чечимдери менен аракеттерине өзүлөрүнүн макул эмес экендигин билдирүү же колдоо максатында, белгилүү багытта же каттам боюнча жүрүү менен, жарандардын пикирин билдирүү үчүн адамдар тобу тарабынан жасалуучу акция катары түшүнүлөт.
Лая (Чулым куймасы)
Лая (Кичи Лая) — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чулым дарыясынын сол жээгинен 131 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 52 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское ([[Томск облусу)|Зырянское]] айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тоника
Тоника (франц. note tonigue - тоникалык нота, ладдын негизги добушу) - тоналдуулуктун, негизги добуштун аталышын тактоочу негизги тон жана үндөштүк; добуш катарынын добуштары дайыма тартылуучу борбордук баскыч.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Көккоен
Көккоен — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери. Сагымбай Орозбаковдо кыпчактардын башчысы. Кээде К. султан деген эпитет менен аталып, Көкөтөйдүн ашында, Чоң казатта Манаска караган кан катары көрсөтүлсө, Манастын Каныкейге үйлөнүшүндө кырк чоронун бири деп айтылат. Ошондогу ат чаап жар тандоодо аты Көкжорго кырк биринчи келген К. тагдырына буюрган Батмабүбүгө үйлөнөт (Сагымбай Орозбаков, 2. 427). Саякбай Каралаевдин вариантында Коёнаалы деген ысым менен берилип, эпикалык образы башкача планда чечилет, к. Коёнаалы.
Чоң Кара
Чоң Кара — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Карадарыясынын оң жээгинен 257 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 32 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Базистик шарттар (түпшарттар)
Базистик шарттар (түпшарттар) – унаа каражатына карата (жеткирүү, ташуу акысын төлөө, тобокелчилик, жүктүн сакталышы) жүктүн ал-абалы боюнча аныкталуучу соода кылган тараптардын негизги укуктары менен милдеттери. «Инкотермс » Эл-аралык соода аталгысын түшүндүрүү боюнча атайын эрежелер топтому бар. Ал мындай аталгыларды ар кайсы өлкөдө ар кандай мааниде түшүндүрүүдөн улам келип чыгуучу түшүнбөстүктөрдөн алдын алууну көздөйт. «Инкотермс» 1936-жылы жарыяланып, ташып-жеткирүү каражаттарынын өзгөргөндүгүнө байланыштуу 1990-жылы кайрадан каралган.
Хүжүм
«Хүжүм» – Совет бийлигинин алгачкы мезгилинде (20-кылымдын 20-жылдары) Орто Азиянын отурукташкан мусулман калкынын аялдарын азаттыкка чыгаруу кыймылы. «Хүжүм» араб, тажик, өзбек тилдеринде «чабуул» дегенди билдирет. Өзбек, тажик аялдары паранжалары менен чачвандарын эл алдында өрттөшүп, жергиликтүү улуттагы аялдарды аймактын коомдук, саясий турмушуна жана социалдык эмгекке катышууга үндөп чыгышкан. «Хүжүм» жөнүндө ураан 1926-жылы сентябрда Орто Азия республиканын аялдарынын 3-аймактык кеңешмесинде көтөрүлгөн. ВКП (б) Орто Азиялык бюросу бардык партиялык уюмдарга «Хүжүмдүн» принциптерин ишке ашырууга милдеттендирген. «Хүжүм» уюму Кыргызстанда өз ишин 1927-жылы март айында баштаган; жер-жерлерде митинг өткөрүү чаралары каралып, Токмок, Ош, Ново-Павловка жана башка болуштуктарда өткөрүлгөн. Митингдердин жүрүшүндө өзгөчө түштүк аймагынын аялдарынын активдүүлүгү белгиленген. «Хүжүмдүн» жүрүшү барган сайын «компаниялык» мүнөзгө өтүп, күч колдонуу методуна көбүрөөк кайрыла башташкан. Мындай саясат жергиликтүү калктын нааразычылыктарын да туудурган. Терс жактарына карабастан, Москвада өткөн Бүткүл союздук кызматчы жана дыйкан аялдарынын курултайында «Хүжүмдүн» иштери колдоого алынган.
Лю Ян
Лю Ян (ханзуча 刘洋; латын арибинде Liú Yáng; 1978-жыл, октябрь (тогуздун айы), Линьчжоу, Хэнань вилайети, Кытай) — ханзу тегиндеги кытайлык учкуч айым, алгачкы кытайлык астронавт айым, төртүнчү даражадагы космонавт.
Кыскача өмүр таржымакалы
Кытайлык туңгуч тайконавт айым Лю Ян 1978-жылы октябрда (тогуздун айында) КЭРдин Хэнань вилайетиндеги Линьчжоу жергесинде ханзу тегиндеги үй-бүлөдө туулган.
КЭРдин түндүк-чыгышындагы Чанчунь шаарында аскер аба күчтөрүнүн окуу жайын аяктап, аскердик учкуч болуп калган.
2001-жылы май (бугу) айында Кытай Компартиясына мүчө болуп кирген.
Лю Ян айым Кытай улуттук боштондукка чыгаруу армиясынын Куралдуу күчтөрүнүн майору. Экинчи даражадагы учкуч.
Лю Ян айым 2012-жылы 16-июнда Кытайдын “Шэньчжоу-9” космос кемеси менен орбитага аттанган кытайлык үч тайконавттын бири болуп калды.
Ал бул курамда медициналык-биологиялык жана башка илимий сыноолор үчүн жооптуу болду.
Эгерде Лю Ян катышкан бул космостук сапар ийгиликтүү аяктаса, анда Кытай космос мейкиндигине астронавт аялды өз алдынча ийгиликтүү жөнөткөн мурдагы СССР менен АКШдан кийинки үчүнчү өлкө болуп калат.
1963-жылы (49 жыл илгери) дал ушул 16-июнда дүйнөдөгү биринчи космонавт аял – советтик атуул Валентина Николаевна Терешкова космоско учкан болчу.
Үй-бүлөсү
Лю Ян турмушка чыккан, бирок азырынча балдары жок.
Жыйнак
Жыйнак – автордук укук тууралуу КР жарандык мыйзамдары боюнча, чыгармачылык эмгектин натыйжасы болгон материалдарды иргөө жана аны жайгаштыруу боюнча чыгармалар курамы (энциклопедия, антология, көрсөткүчтөр топтому). Чыгармага негизденген жана ал аркылуу киргизилчү автордук укук объектиси болуп саналган-саналбагандыгына карабастан, курама чыгарма автордук укук тарабынан корголот.
Роттенбург-ан-дер-Лабер
Роттенбург-ан-дер-Лабер ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Ландсхут районуна карайт. Төмөнкү Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы – 7681 (2013-ж.). Аянты – 90.15км2.
Көк-Колот
Көк-Колот — топоним. Манастын тапшырмасы боюнча беш чоро (Чалыбай, Ажыбай, Сыргак, Кутунай, Чубак) Көкчөдөн капаланып келе жаткан Алмамбетти сынамакка буйткадан качырып чыккан жер (Сагымбай Орозбаков, 2. 306).
Дешифратор
Дешифратор – (фр. dechiааrer – чечмелөө, чечүү), шарттуу белги (код, шифр ) менен берилген билдирүүлөрдү чечмелеп, андагы кабарды кабыл алуучу системанын тилине которуп берүүчү электрондук түзүлүш. Дешифратор телемеханикада, эсептөө техникасында (коддорду чечмелөөчү, көрсөтүл гөн чоңдуктарды өзгөртүүчү түзүлүштөрдө), радио жана өлчөөчү техникаларда (детекторлордо, демодуляторлордо), телефон жана телеграф байланыштарында колдонулат.
Шэньян метросу
Шэньян метросу – Шэньян шаарынын метросу. Метросу 27-сентябрь 2010-жылы ачылат.
Апал - Үпөл
Апал - Үпөл — Комедия жанындагы кыргыз тасмасы, Режиссёру Ырыс Жоомартова, Актёр-актрисалар: Айпери Молдокеримова, Нурпери Молдокеримова, Марат Жанталиев, Назгүл Насиева
Мазмуну
Эгиздер төрөтканадан алмашып кетип, бири шаарда бири айылда чоңоёт. Шаардык кыз айылга тасма тартуу үчүн барып, түгөйүн таап алат, ал учурда Үпөлдү жеңеси турмушка узатуу үчүн, кардар издеп жүргөн болот, бирок Апал жардамга келип. Үпөлдүн ордуна бармай болот, Апал ал жерден баарын сотко берем деп, коркутууга өтөт.
Тараза жылдыз
Тараза жылдыз (иранча ) — зодиак топ жылдызы. Кыш мезгилинин акырында, жазында жана жайдын башында көрүнөт. Кыргыздар Т. ж. боюнча жылдын жаңырышын (1-күнүн) белгилешип, анын жаанчыл же кургакчыл болушун аныктап келишкен. Жыл ичиндеги 365 күндү төрт мезгилге бөлгөндө 91 күндөн туура келет, бөлгөндөн ашып калган бир күндү жылдыз саноочулар Т. ж. деп түшүнүшкөн; бул күн 20-мартка туура келип, жылдын башталышы катары эсептелген. Жаз башталар маалда күн ушул үч жылдыздын ортосуна барып батат. Ушул учурда аба ырайы өзгөрүп кар же жаан жаайт. Кыргыздар күн ушул Т. ж-дын орто ченинен оң жагына өтүп батмайынча бир жерден экинчи жерге көчпөй, сак болушкан. Жылдыз саноочулардын эсеби боюнча күн Т. ж-дын оң жагына ооп батса 2—3 күнгө созулган жаан-чачын болгон жана ал жылы жаан-чачындуу келип, чөп-чар жакшы өсүп, түшүм мол болгон. Кыргыздар, бөтөнчө түнкү күзөтчүлөр Т. ж-дын чыгышы, жалгашы жана батышы боюнча түндүн кайсы маал экендигин же таңдын атышына канча убак (Тараза жылдыз батканда, Таң агарып атканда) калгандыгын аныкташкан:
Супа саадак чалыптыр,
Тараза жылдыз бириндеп,
Бирөө калбай батыптыр.
Жакып ыргып турганда
Таң кашкайып атыптыр (Саякбай Каралаев, 1. 52).
Атка минип он күнү,
Аттаныпсың чоң күнү,
Сапар кылып чоң күнү
Тараза-мыйзам он күнү (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 584инв., 169-б.) деген ыр саптары айгинелеп турат. "Манас" эпосун жараткан байыркы кыргыздар күндөрдү оңго жана солго бөлүп, ошого карата иш кылышкан. Мисалы, ишемби оң күндүн катарына кирген, ошондуктан өтө маанилүү иштерди ишемби күнү башташкан (иштин башы ишемби). Жума сол күндөрдүн катарына кирип, оор күн деп эсептелген жана иш кылбай турган күн болгон.
Live stream
Live stream (түз көрсөтүү) — бир эле убакта жаздырылган онлайн медиа агымы жана көрүүчүгө анык убакытта сунушталган берүү. Ал көбүнчө жөн эле агым деп аталат.
Жыйнак документ
Жыйнак документ – бухгалтердик эсептеги бирнече баштапкы документтердин кошундусу. Ж. д-те мурдагы тийешелүү баштапкы документтер аркылуу жол-жоболоштурулган чарбачылык аткарымдар чагылдырылат. Ж. д-ке аванс отчету, касса отчету ж. б. кирет.