cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жаңы мутанттар
Бун менен Ли алгач тасманы, Boone The Stars in Fault (2014) жылын бүткөндөн кийин баштаган. Жуп X-Men продюсери Саймон Кинбергге кино трилогиясын сунуштап, 2015-жылы май айында долбоорго расмий түрдө кол коюшкан. Тейлор-Жой жана Уильямс 2016-жылы март айында тартышат деген имиштер болгон жана бир жыл өткөндөн кийин калган кастинг толтурулганда тастыкталган. Тасма Бостон шаарында, Массачусетс шаарында 2017-жылдын июлунан сентябрь айына чейин, негизинен Медфилд мамлекеттик ооруканасында, 2018-жылдын апрелинде чыгарылышын эске алуу менен тартылган. Кийинчерээк, сүрөткө түшүү пландаштырылганда, Дисней 20 Century Fox продюсердик компаниясына ээ болуу процесси башталган. Сатып алуу аяктагандан кийин, Бун тасманын үстүнөн иштөөгө кайтып келип жана ал 2020-жылдын март айында кайра тартылып бүткөн.
Жаңы Мутанттардын Кошмо Штаттарда 2020-жылдын 28-августунда чыгарылышы күтүлүүдө. Тасма 2018-жылы апрелде чыгарууга пландалган жана биринчи жолу жарыяланган күндөн баштап дагы бир нече кошумча жарык көргөн. Алгач тасманын трилогиясындагы биринчи катары пландаштырылган, Диснейдин Марвел студиясынын каармандардын көзөмөлүнө өткөндүгүнөн улам мындай көрүнүш болбой тургандыгы айтылган.
Мазмуну
Алардын эркине каршы чыгып, жашыруун жайда кармалган, беш жаш мутанттар, өздөрүнүн жөндөмдүүлүгүн ачып, мурунку күнөөлөрүнөн кутулуп, өздөрүн сактап калуу үчүн күрөшүүгө өтөт.
Ахметсафин Уфа Меңдибай уулу
Ахметсафин Уфа Меңдибай уулу - (15. 7. 1912-жылы туулган, Түндүк Казакстан облусу, Совет району, 2-айыл), гидрогеолог, геология-минералогия илимдеринин доктору (1947). Казакстан ИАнын академиги (1954), Казакстандын илимге эмгек сиңирген ишмери (1961), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1969). Орто Азия индустрия институтун бүтүргөн (1935). Казакстан ИАнын Геология институтунун гидрогеология бөлүмүнүн башчысы (1940-64), Казакстан ИАнын Гидрогеология жана гидрофизика институтунун директору (1965). Казакстан гидрогеология мектебине негиз салган. 200дөн ашуун илимий эмгектин автору. Эмгектери Казакстан менен Орто Азиянын чөлдүү аймактарындагы жер астындагы сууну изилдөөгө, гидрогеологиялык прогноздоонун принциптерин негиздөөгө, суу ресурстарын картага түшүрүүгө арналган. Ахметсафин ачкан теориялык негиздер мурда суусуз деп эсептелген аймактарда запасы мол артезиан суу бассейиндерин табууга чоң көмөк көрсөткөн.
Happy New Year (ыр)
«Happy New Year» (Жаңы жылыңыз менен) — Швейцариялык ABBA тобунун 1980-жылы жарык көргөн, Super Trouper альбомундагы ыры. Баштапкы аталышы “Атаке, Жаңы жыл күнү ичпечи” («Daddy Don’t Get Drunk on Christmas Day» ) болгон.
Композиция популярдуулугун жоготкон эмес, ыр жаңы жылдык майрамдан кийин жазылган. «Happy New Year» - деген англис тилиндеги ырды, майрам алдында, андан кийин деле сыналгыдан, үналгыдан жана уюлдук телефондордон угууга болот .Чыгарманын кайрыктарында майрамдык маанай эмес, тескерисинче, жашоо тууралуу ой тартуулайт :
Эгер кыялдарыбыз ишке ашпаса экөөбүз бул өмүрдө соолуган гүл сымал өтүп кетебиз Сен жана мен
Тарыхы
Ырдын жазылуу тарыхы: 1980-жылы швециялык музыкант Бенни Андерссон менен Бьорн Ульвеус Барбодосто эс алып жүргөндө британиялык “Монти Пайтон” тамаша жаратуучу топтун мүчөсү Жон Клизди жолуктуруп, “Атаке, Жаңы жыл күнү ичпечи” деген текстти сунуштап, ушул тексттин негизинде мюзиклди элге алып чыгуусун суранышат. Жон Клиз бул идеяга канааттанбай, иштешүүдөн баш тартып коёт. Ошентип швециялык музыканттар күткөн мюзикл жарыкка чыкпай калат. Ал ортодо көп убакыттан бери репертуарын жаңылоонун үстүндө иштеп жаткан “ABBA” тобу “Атаке, Жаңы жыл күнү ичпечи” деген текстти кайрадан жазып чыгып, аталышын “Жаңы жылыңыз менен” деп өзгөртөт. Ырдын сөзүнө көңүл бөлсөк “Эгер кыялдарыбыз ишке ашпаса, экөөбүз бул өмүрдө соолуган гүл сымал өтүп кетебиз. Сен жана мен” деген сөздөр айтылган. Демек, чыгарма майрамдык маанай эмес, тескерисинче, жашоо тууралуу ой тартуулайт.
“Жаңы жылыңыз менен” аттуу ыр 1980-жылы “ABBA” тобунун “Super Trouper” альбомунда жазылган биринчи трек болгон .. Чыгарма 1999-жылы экинчи ирет жарыяланып хит параддардан алдыңкы орундарды багындырган. Мындан тышкары чыгармага бир нече каверлер да жазылган.
Кыргызстан 2012 жайкы Паралимпиада оюндарында
Кыргызстан 2012 жайкы Паралимпиада оюндарында спорттун Пауэрлифтинг түрү боюнча 1 спортчусу менен катышкан.
Шлягер
Шлягер (нем. schlager - элге жаккан, эл сураган буюм) – 1. Адатта сүйүү тамасына жазылган бийди коштоочу ыр. Поп-музыканын негизги түрүнүн бири.
2. Оңой эске тутулуучу обондуу, кеңири тараган ыр. Бийдин жаңы түрүнүн жаралышын шарттайт.
3. Каймана маанисинде өтө кеңири белгилүү, бирок жеңил ойлуу чыгарманы билдирет.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Окутуу технологиясы
Окутуу технологиясы – билим берүү стандартында, окуу программасында көрсөтүлгөн максатка жетүү үчүн окутуунун методдорун, каражаттарын, формаларын, шарттарын иштеп чыгуунун, тандоонун, колдонуунун жана текшерүүнүн жолу. «Технология» – «техника» жана «логия» деген эки сөздөн турат. «Техника» – искусство, чеберчилик дегенди, ал эми «логия» – түшүнүү, үйрөнүү, окуу дегенди билгизет. Демек, технология – искусствого, чеберчиликке үйрөнүү. Окутуу технологиясы – окутуу чеберчилиги, окутуу искусствосу. Окутуу технологиясы окутуунун максаты, мазмуну жана принциптеринин негизинде иштелип чыгат. Ал өз ичине окутуу методу, окутуу каражаты, окутууну уюштуруу формасы, окутуунун шарты, текшерүү, баалоо, окутуунун жыйынтыктары ж. б. камтыйт. Чет элдик жана атамекендик дидактикада окутуунун технологиясынын ар кандай модели түзүлгөн. Алар бири-бири менен тыгыз байланышта жана бири-бирин толуктап турат. Алар:
маалымат берүү жана кайталоо модели;
Жогоруда келтирилген моделдер ар кайсы тарыхый-социалдык этаптарда пайда болгон. Алардын ар бири дидактикалык атайын теорияга негизделген. Мисалы, окутуунун маалымат берүү жана кайталоо модели Я. А. Коменскийдин заманынан ушул күнгө чейин жашап келе жатат. Мында мугалим окуучуларга окуу маалыматтарын даяр түрдө беришет, ал эми окуучулар аларды кабыл алышат, түшүнүшөт жана кайталап айтып беришет. Окутуунун калыптандыруучу модели окуучулардын акыл эмгегин жана ил. элестерин, түшүнүктөрүн белгилүү этаптар бчоюна калыптандырууга арналган.
Бул теориянын автору белгилүү психологдор жана дидакттар П. Я. Гальперин, Н. Ф. Талызина, А. В. Усова ж. б. Окутуунун өнүктүрүүчү модели 60-жылдарда пайда болгон. Анын негизги баштоочусу Л. В. Занков башталгыч билим берүүнүн программасы жана окутуу методикасы окуучулардын жалпы өсүүсүнө жардам бербестен, ар кандай окуу материалдарын жаттап алууга гана шарт түзөрүн ашкерелеген. Бул оюн ал Л. С. Выготскийдин «окутуу өнүгүүнүн алдында жүрүүгө тийиш» деген жобосу менен негиздеген. Өнүгүүгө багыттап окутуу идеясын башка психологдор (В. В. Давыдов, Н. Я. Менчинская, Н. Ф. Талызина, А. И. Якиманская, Д. В. Эльконин ж. б.) тарабынан да колдоого ээ болуп, алар бул моделдин теориясын түзүүгө зор салымдарын кошкон. Окутуунун активдештирүү модели окуучуларга билимдерди даяр түрдө бербестен, ага шарт түзүүгө арналып иштелген. Бул дидактика "маселелүү окутуу" деген ат менен белгилүү. Бул багыттын баштоочулары жана негиздөөчүлөрү Дж. Брунер, И. Я. Лернер, М. М. Махмутов, В. Оконь, М. Н. Скаткин ж. б. болушкан. Окутуунун оптималдаштыруу модели көрүнүктүү педагог Ю. К.Бабанскийдин жетекчилигинде түзүлгөн. Анын мазмунун берилген шартта мугалимдин жана окуучулардын минималдуу аракеттерин жумшоо менен кыска убакыт ичинде жогорку натыйжага жетишүү дегенди билгизет.
Окутуунун интеграциялоо модели ар кандай предметтерден алынган билимдерди бири-бирине шайкеш келтирүү, ылайыкташтыруу, системалаштыруу максатын көздөйт. Ал илимдин өнүгүшүнүн философиядагы интеграциялоо жана дифференциация принциптерине (Б. П. Кедров, М. Г. Чепиков, А. Н. Федосеев ж. б.) негизделген. Дидактикада биринчилерден болуп кесиптик билимдер менен жалпы билимдерди интеграциялоо процессинде (М. Н. Берулава) ишке ашкан. Интеграциялоонун алгачкы элементи болуп окутуу процессинде тектеш предметтерди байланыштырып окутуу саналат. Инсан таламдуу багытталган окутуу модели кийинки убактарда гана пайда болду. Бирок анын элементтери буга чейин эле ар кандайча аталып келген. Мисалы, гумандуу педагогика, неопрагматизм, экзистенциализм, неопедоцентризм, эркин тарбиялоо, кызматташуу педагогикасы ж. б. Бул идеялардын негизинде гумандуулук психологиясы (А. Маслоу, К. Роджерс ж. б.) турат. Ал инсанды татаал, кайталанбаган өз алдынча баалуулук катары кабыл алат.
Адамдын бардыгы бирдей, алар бири-бирин кемсинтүүгө укугу жок. Мына ушулар инсанга багытталган окутуунун моделин түзүүгө негиз болгон принциптер болуп эсептелет. Билим алуунун эркин байытуу модели ар бир адамдын өз билимин көтөрүүгө, байытууга болгон жеке муктаждыгы менен мүнөздөлөт. Ал көбүнчө балдардын музыкалык билим алуусу, чет тилдерин үйрөнүүсү, спорт менен машыгуусу, репетитор жалдап билимин көтөрүүсү аркылуу ишке ашат. Бул моделдин мазмунунда бардык окуучуга бирдей көрсөтмө же программа болушу мүмкүн эмес. Бирок ал процессти уюштурууга коюлуучу жалпы талаптар, натыйжасын жогорулатуунун жалпы жоболору болуусу мыйзам ченемдүү көрүнүш.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Төмөнкү Сардык (Туймазин району, Башкыртстан)
Төмөнкү Сардык — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Татар-Улкан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 231 киши. Почта индекси — 452767, ОКАТО коду — 80251865007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Грузиндер
Грузиндер (груз. ქართველები) — картвелык тилдердин биринде сүйлөгөн улут, Грузиянын негизги калкы. Дүйнөдө 5 миллиондой грузин тектүү калк байырлайт.
Аялдардын укуктары
Аялдардын укуктары – адамдын жалпы укуктары, ошондой эле аялдардын биологиялык өзгөчөлүктөрү, социалдык жана үй-бүлөлүк статусу менен шартталган укуктары менен эркиндиктеринин жыйындысы. 1945-жылдан кийин А. у. Эл-аралык-укуктук жөнгө салуунун маанилүү объектилеринин бири болуп калды (аялдардын абалына тийешелүү бир катар атайын конвенциялар кабыл алынды). Аялдардын укуктары – ар бир аялга, кызга жарандыгына, жаш курагына, расасына, этникалык жана диний өзгөчөлүгүнө карабай туулгандан тарта таандык жана тартып алгыс укуктар.
Кээ бир өлкөлөрдө бул укуктар мыйзам, жергиликтүү үрп-адат жана жүрүм-турум менен институтташтырылган же колдоого алынат, ал эми башкаларында алар этибарга алынбайт жана басылышат.
Көбүнчө аялдардын укуктары жөнүндөгү түшүнүктөр менен байланышкан маселелерге дененин бүтүндүгүн жана өз алдынчалуулугун, сексуалдык зомбулуктан эркин болуу, добуш берүү, мамлекеттик кызматтарды ээлөө, мыйзамдуу келишимдерди түзүү, үй-бүлөлүк укукта бирдей укуктарга ээ болуу, иштөө, адилет эмгек акы же бирдей акы алуу, репродуктивдүү укуктарга ээ болуу, менчикке ээ болуу жана билим алуу кирет.
Тарыхы
Байыркы Шумерияда аялдар мүлк сатып алууга, мүлккө ээлик кылууга, сатууга жана мурастоого укуктуу болушкан деген маалымат бар. Алар соода менен алектенип жана сотто күбө катары көрсөтмө бере алышкан.
Байыркы Афиныда аялдардын укуктары кыйла чектелүү болгон. Алар үчүн көп тармактар кол жеткис болгон, аларга жетүүгө умтулган аялдар коомдук кескин сын-пикирлерге дуушар болушкан.
Батыш Европадагы аялдар үчүн никеге туруу менен башталып, никени токтотуу менен аяктаган өзгөчө жөндөмсүздүк иштелип чыккан. Англис укугунда турмушка чыккан аял өзүнүн укуктук жекелигин таптакыр жоготкон, күйөө-аял бир адам деп саналган, ал адам – күйөө. Күйөөсү аялы менен келишим түзө алган эмес, аялынын турмушка чыга элек кезиндеги карыздары күйөөнүн карызына айланган, аял турмушка чыгары менен анын керээзи жокко чыгып, бардык кыймылдуу мүлкү күйөөсүнүн менчиги деп таанылган. Аял өз алдынча келишим түзө алган эмес, күйөөсүнүн макулдугу менен түзүлгөн келишимге аял эмес, күйөөсү жоопкер болгон. 1882-жылы гана Улуу Британиядагы аялдар мүлккө ортомчусуз ээлик кылуу жана керээз калтыруу укугуна ээ болушту.
АКШнын биринчи болуп Миссисипи штаты 1839-жылы никелүү аялдын жеке менчикке болгон укугу жөнүндө мыйзам кабыл алып, артынан башка штаттар да кабыл ала башташкан. Ушундай эле мыйзамды Швеция 1874-жылы кабыл алды.
Германия күйөөсү аялынын никеге чейинки мүлктөрүнө ээлик кылуусун токтотуп, никеден кийин табылган мүлктөрдү экөөсүнүн жалпы мүлкү деп тааный турган мыйзамды 1957-жылы кабыл алган.
АКШда 1963-жылдан баштап бирдей эмгек маяна, эмгек акы чөйрөсүндө жыныс белгисине карап дискриминациялоого тыюу салуу жөнүндө мыйзам иштеп баштаган. 1968-жылы турак жай курулушунда жыныстардын бирдейлиги, 1974-жылы аялдардын билим алуудагы теңдиги, 1975-жылы насыялоо ишинде бирдей мүмкүнчүлүктөр жөнүндө мыйзамдар кабыл алынган.
1917-жылдагы Октябрь революциясы Россияда аялдардын абалынын терең жана бардыгын кучагына алган өзгөрүүлөрдүн башталышын белгиледи. 1917-жылы декабрда Бүткүл россиялык Борбордук Аткаруу Комитети жана Элдик Комиссарлар Совети нике жана ажырашуу жөнүндө декреттерди кабыл алышкан, алар күйөө менен аялга бирдей укуктарды берген. 1918-жылы январь айында Советтердин Бүткүл россиялык III съезди аялдарга эркектер менен бирдей саясий укуктарды берген «Эмгекчи жана эксплуатацияланган элдин укуктарынын декларациясын» бекитти. 1918-жылдын июль айында советтик биринчи Конституция бул укуктарды жана эркектер менен аялдардын закондуу теңдигин камсыз кылган. 1920-1930-жылдар аялдарды массалык түрдө коомдук иштерге тартуу мезгили болду. Коомдук өндүрүштө жалпы жумушчулардын жана кызматчылардын 51 пайызын аялдар түзүп турган учурлар болду. Билим алууда советтик аялдар 1920-жылдардан кийин эл чарбачылыгында иштеген жогорку жана орто билимдүү адистердин 59 пайызын түздү. 1981-жылы аялдар ЖОЖдордо окуган студенттердин 52 пайызын, орто атайын билим берүү мекемелеринде окугандардын 56 пайызын түзгөн. 1980-жылкы шайлоолордо 1 миллиондон ашык аял жергиликтүү Советтердин депутаты болуп шайланды. Бул – жалпы депутаттардын 50 пайызы болчу.
Орто Азияда аялдардын укугу жана эркиндигин чагылдырган көрүнүктүү окуялардын бири – Худжум операциясы. Худжум (түрк. “баштоо, киришүү”) – аялдардын статусун өзгөртүү максатында 1920-30-жылдары Орто Азияда жүргүзүлгөн кампания. Орто Азияда көп аялдуулук, жашы жете элек кыздарды күйөөгө берүү, аялды мураска калтыруу (күйөөсү каза болсо, анын бир тууганына энчилеп берүү) көрүнүштөрү кездешчү. 1920-жылдары СССР боюнча аялдардын коомдогу статусун жакшыртуу саясаты старт алган. 1920-жылдын ортосунда “Чыгыш аялдарынын боштондугу” кампаниясынын алкагында атайын көрсөтмө иштелип чыккан – бул худжум. Аялдар бала багуу, гигиена, укук, медицина боюнча окутула баштаган. Худжум – аялдардын коомчулук алдында паранжысын чечип өрттөгөн акциялары менен белгилүү. Совет бийлиги 1924-жылы “Калың төлөөнү жоюу тууралуу” декретти күчүнө киргизген, ушундан кийин биринчилерден болуп өзбек жумушчулары массалык түрдө паранжа ташташкан.
7-кылымга чейин Араб жарым аралдарында бир үй-бүлөнүн бирден ашык кызы болсо, алар жүк болуп көрүнсө, аларды тирүүлөй көмүшкөн. Жаңы диндин пайда болушу менен жаңы төрөлгөн наристелерди өлтүрүүгө тыюу салынган. Куран аяттарынын биринде бул тууралуу минтип жазылган: “Ачкачылыктан коркуп өз балдарыңарды өлтүрбөгүлө, биз аларды жана силерди багабыз...”. Ымыркайларды өлтүрүү салты токтогону менен, кыздарга караганда уул балдарга дагы деле артыкчылык берилет.
Түркияда 1908-жылы алгачкы аялдар ассоциациясы, аялдарды социалдык камсыздоо боюнча Осмон уюму түзүлгөн. Түркия 1930-жылы аялдарга толук саясий укук берди, аялдар муниципалдык деңгээлде шайлоо жана шайланууга мүмкүнчүлүк алышты, 1934-жылы бул укук улуттук деңгээлге көтөрүлдү. Түркия Конституциялык соттун жетекчилигине аял бекитилген дүйнөдөгү биринчи өлкө.
Африкалык коомдордо тарыхка белгилүү аял лидерлер 7-кылымдан баштап болуп келген. Маданият жана чөлкөмдүн динамикасынын көп тараптуулугу көп кылымдар бою бири-бири менен өз ара аракетте болду, татаал жана карама каршылыктуу гендердик маданиятты жаратты дешет адистер. Өзүнчө кыймыл катары африкалык феминизм XX кылымда старт алган. Аны жарандык активист Аделаида Кейси-Хейфорд (1918-жылы Түштүк Африкада “Банту” аялдар лигасын түзгөн) жана Худа Шараави (1923-жылы Египеттик феминисттик союзду түзгөн) жетектеген.
Табигый укуктар
Табигый укуктар (лат. ius naturale) – адамга табияттан ыйгарылган жана мамлекетте мыйзам аркылуу таанууга же тааныбоого муктаж эмес баалуулуктардын жана укуктардын жыйындысын түшүндүргөн термин. Мисалы, элдин Конституция түзүүгө карата укугу, үй-бүлө курууга же курбоого болгон укугу, эмгекке болгон укук, жарандардын мыйзам жана сот алдында бирдейлиги жана башкалар табыгый укук болуп саналат.
Улуу Британия менен Америкадагы 17-кылымдагы табигый укук философтору Аристотель жана христиан теологу Томас Аквинский сыяктуу байыркы философторго шилтеме жасоо менен табигый укуктар теориясын иштеп чыгышкан. Байыркы философтор сыяктуу эле, 17-кылымдын табигый укук философтору кулчулукту жана мыйзамдагы аялдардын төмөн статусун жакташкан.
Менчик укуктары
Менчик укуктары – өндүрүш каражатына жана пайдалануу предметине болгон менчик мамилелерди бекемдеген укуктук нормалардын системи.
19-кылымга чейин Батыш Европа өлкөлөрүндө аялдардын менчикке укугу дээрлик жок болчу. Бул аракетке жөндөмсүздүгүнүн ашкере көрүнүшү англиялык мыйзамдарда берилген, мында аял никеге тургандан кийин өзүнүн юридикалык субъектилигинен толук ажырайт. Бир гана 1882-жылы Улуу Британияда аялдар менчик укугуна ээ болгон.
Америка Кошмо Штаттарында Миссисипи штаты биринчилерден болуп 1839-жылы үй-бүлөлүү аялдын мүлккө болгон укугу жөнүндөгү мыйзамды кабыл алган, андан кийин башка штаттар. Германияда 1957-жылы теңдик жөнүндө мыйзам кабыл алынган, ага ылайык күйөөсү мындан ары аялынын мүлкүн башкара албайт, аялынын айлыгын сарптоо укугунан ажыратылган жана мындан ары жумуш берүүчүдөн аны жумуштан кетирүүнү талап кыла албайт.
Кыргызстанда аялдардын турак жайга болгон укуктары корголбойт, аялдардын 10%ы гана турак жайга ээ. Ал эми Кыргызстандагы турак жайлардын 71%ы эркектерге таандык.
Тең эмгектенүү укугу
Тең эмгектенүү укугу – “Адам укуктарынын жалпы декларациясынын” 23-беренесине ылайык, ар бир адам эмгекке, жумушту эркин тандоого, адижаштүү жана алгылыктуу эмгек шартына жана жумушсуздуктан корголууга укуктуу. Мисалы, айрым өлкөлөрдө жумуштун кээ бир түрлөрүнө аялдарды тартууга уруксат берилбейт. Декларация андай көрүнүштөрдү айыптайт.
Кыймыл эркиндиги
– адамдын өлкө ичинде тоскоолдуксуз кыймылдоого, жашай турган жерин тандоого, өлкөдөн чыгууга жана кайтып келүүгө болгон укугу. Адамдагы негизги жеке укуктардын бири. Бул укук өлкө жарандары үчүн гана толук түрдө берилет, башка өлкөнүн жарандары үчүн чектелиши ыктымал.
Бүгүнкү күндө бир катар өлкөлөрдө аялдардын кыймыл эркиндиги чектелүү, мисалы, Бириккен Араб Эмирчиликтеригин коомдук нормалары аялдын күйөөсүнүн же атасынын макулдугусуз чыгуу мүмкүнчүлүгүн чектейт. Конституциянын 29-беренеси БАЭнин бардык жарандарына, эркектерине жана аялдарына, мыйзам чегинде кыймыл жана жашоо эркиндигине кепилдик берсе дагы аялдар чет өлкөгө чыгуу үчүн камкорчу эркектин уруксатына ээ болушу керек. Эркек адам аялынын жана кыздарынын паспортторун тартып алууга же иммиграция органдарына алардын БАЭден чыгуусуна тыюу салууга укуктуу.
Саламаттык укугу
Саламаттык укугу – Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюмунун Уставына ылайык, “саламаттыктын жогорку жеткиликтүү деңгээлине жетишүү бардык адамзаттын негизги укуктарынын бири болуп саналат”. Мисалы, өлкөнүн ар бир жараны ооруп калганда мамлекеттик ооруканадан дарыланууга укуктуу.
Билим алуу укугу
Билим алуу укугу – “экинчи муундагы” адамдардын укуктарынын бири. БУУнун экономикалык, социалдык жана маданий укуктар боюнча комитети тарабынан билим алууга болгон укук 4 негизги мүнөздөмөгө бөлүнөт: бар болуучулук, жеткиликтүүлүк, алгылыктуулук жана билим берүүнүн адаптациялануучулугу. Башка көпчүлүк өлкөлөрдөй эле, Кыргызстандын Баш мыйзамында да ар бир жаран билим алууга укуктуу экени жазылган.
Зомбулуктан эркин болуу укугу
Зомбулуктан эркин болуу укугу – Баланын укуктары жөнүндө конвенция 19-беренесине ылайык, ар бир мүчө-мамлекет балдарды физикалык жана психологиялык зомбулуктун бардык формасынан коргоо үчүн зарыл болгон бардык мыйзамдык, административдик, социалдык чараларды көрүүгө милдеттүү. Мисалы, өспүрүм кыздарды оор жумуштарга тартуудан коргоочу мыйзамдар жана жоболор.
8-март
Аялдардын эл аралык күнү – дүйнөнүн бир нече өлкөлөрүндө жыл сайын 8-мартта белгиленген,тең укуктуулук үчүн күрөшүүдө аялдардын тилектештигинин күнү катары жаралган. 1975-жылдын мартынан баштап Аялдардын эл аралык күнү БУУда белгиленет.
Аялдардын эл аралык күнүнүн жыл сайын майрамдалып башташына 1910-жылы Копенгагенде өткөн социалист айымдардын Экинчи эл аралык конференциясы салым кошту. Бул күндү майрамдоону Клара Цеткин сунуштаган. Максаттарынын бири – аялдардын жалпыга бирдей шайлоо укугу үчүн күрөшүү эле. Сунуш 17 өлкөнүн атынан катышкан 100дөн ашык аялдын бир добуштан колдоосуна татыган, бирок кайсы датада белгиленери чечилген эмес. Көп жылдар бою бул күн ар кайсы өлкөдө март айынын ар кайсы күнүндө белгиленип жүрдү. 1975-жылы БУУ Аялдардын эл аралык жылына байланыштуу 8-мартта Аялдардын эл аралык күнүн белгилөөнү баштаган.
Учурда 8-март Аялдардын эл аралык күнү белгиленет жана мурдагы СССРдеги мамлекеттерде (Латвия, Литва жана Эстониядан башка) иш күнү эмес деп жарыяланат. Кытайда аялдар үчүн кыскартылган иш күнү каралган. Германияда 2019-жылдан бери 8-март аймактык майрам болуп эсептелет жана Берлинде дем алыш күн деп жарыяланат.
Дүйнөлүк диндердеги аял укуктары
Ислам мыйзамдары укук, милдеттер жаатында эркек жана аялдын ролундагы сезилерлик айырмачылыкты белгилейт. Андай айырмачылыктар никеде, ажырашууда, укуктук статуста, кийинүүдө жана билим алууда даана байкалат. Мисалы, эркектин (күйөөсүнүн) 3 жолу талак деп айтышы менен жубайлар ажырашып кетиши мүмкүн (диний жөрөлгө боюнча). Аялда андай укук жок. Шарият олуттуу себеби жок туруп аялдын талак сурашын айыптайт, бул жаатта Мухаммед пайгамбардын мындай дегени бар:"“Аял күйөөсү менен ажырашууну кааласа, бирок ал үчүн олуттуу себептер жок болсо, андай аял бейиштин жытын да жыттабайт”." Куранда “эркектер аялдардан бир даража жогору турушат” деп айтылат. “Эркектер аялдардын үстүнөн башкаруучу”. “Бийликти аялга ыйгарып койгон коом эч ийгиликке жетишпейт”. Исламдагы эркекке 4 аялга чейин алууга болот, ал эми аялга бир никеден башкага уруксат берилбейт деген норма дагы бар.
Индиялык “Ману мыйзамы” мындай деп бекемдейт:"“Бала кезде аял атасына, жаш кезинде күйөөсүнө, күйөөсү өлгөндөн кийин балдарына баш ийиши керек... Аял эч качан баш ийүүдөн эркин болбошу керек”."Инжилде"“Аялдар, күйөөңөргө Кудайга баш ийгендей баш ийгиле. Анткени күйөөңөр аялдын башчысы, Христос чиркөөнүн башчысы болгондой эле” деп айтылат."Жогорудагыдай нормалардан улам айрым окумуштуулар диний окуулар аялдардын коомдогу тең укуксуз ордун эскертип турат деп белгилешет.
Штутгарт, 1907.
Аял-социалисттердин эл аралык биринчи конференциясы 1907-жылы августта Германиянын Штутгарт шаарында өтүп, ага 15 өлкөдөн 58 делегат катышкан. Конференцияда Штутгартта катчылык түзүлүп, катчы болуп дайындалган.
Копенгаген, 1910.
Эл аралык экинчи социалисттик аялдардын конференциясы 1910-жылы 26-27-августта Копенгагенде өттү. 17 мамлекеттен жүздөй делегат катышкан: Германиянын социал-демократиялык аялдары, Аялдардын жумушчу лигасы жана башкалар. Социалдык мыйзамдар, билим берүү, саламаттыкты сактоо маселелери талкууланган.
Mexico, 1975
Аялдардын абалы боюнча биринчи дүйнөлүк конференция. Жыйын 1975-жылы 19-июнь-2-июль аралыгында Мексиканын Мехико шаарында өткөн. Катышуучулар мамлекеттерди аялдардын өнүгүү процессине тең укуктуу катышуусу үчүн улуттук стратегияларды иштеп чыгууга жана максаттарды так аныктоого чакырышкан. Мехикодогу бул жолугушуунун маанилүү аспекти – дискуссиянын өңүтүн түздөн-түз аялдар өздөрү аныкташты. Конференцияга катышкан 133 делегациянын 113 үн аялдар жетектешкен.
Copenhagen, 1980
Аялдардын абалы боюнча экинчи дүйнөлүк конференция. 1980-жылдын 14-30-июль күндөрү Даниянын Копенгаген шаарында иш жүргүздү. Анда 1975-жылкы конференциядагы иш-аракеттер планынын аткарылышына анализ жүргүзүлүп, баа берилди. БУУга мүчө 145 өлкөдөн делегаттар катышып, бул тармакта сезилерлик прогресске жетишүү жөнүндө бир пикирге келишкен. 5 жыл мурун Мехикодо коюлган максаттарга жетүүдө ийгиликтер бар экени айтылган. Ал ийгиликтердин бири 1979-жылы Башкы ассамблея тарабынан Аялдарга карата дискриминациянын бардык формасын жоюу жөнүндө конвенциянын кабыл алынышы болчу.
Nairobi, 1985
Кениянын Найроби шаарында 1985-жылдын 15-26-июлунда өткөн аялдардын абалы боюнча үчүнчү дүйнөлүк конференция. Гендердик теңдик үчүн кыймыл аталган конференцияда “БУУ аялдар он жылдыгынын жетишкендиктерин баяндоо жана баалоо үчүн дүйнөлүк конференция: Теңдик, өнүгүү жана тынчтык” деген аталышта чыныгы дүйнөлүк кабыл алууга жетишти. Өкмөттүк эмес уюмдардын 15 миңден ашык өкүлдөрү параллелдүү Өкмөттүк эмес уюмдардын форумуна катышып, аталган конференцияга “дүйнөлүк феминизмдин төрөлүш” акты катары мамиле кылышты.
Beijing, 1995
Аялдардын абалы боюнча төртүнчү дүйнөлүк конференция. Бул конференция Пекин декларациясы жана иш-аракеттер платформасынын кабыл алынышы менен эсте калды. Бул документтер – аялдардын мүмкүнчүлүгүн жана укугун кеңейтүүнүн стратегиялык программасы. Бүгүнкү күндө гендердик теңдикти ишке ашырууда толук кандуу глобалдык алкактык программа жана концептуалдык иш-аракеттердин планы бойдон калууда.
Аялдардын шайлоо укугу киргизилген жылдар
Тизме мамлекеттерде жана аймактарда аялдардын эл өкүлдөрүн шайлоо укугу биринчи жолу киргизилген даталарды көрсөтөт. .
Кошумча шилтемелер
Бейджин декларациясы (англ.)
[https://documents-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N80/222/80/PDF/N8022280.pdf?OpenElement БУУнун аялдар декадасы дүйнөлүк конференциянын отчёту. Копенгаген,1980.] (англ.)
[https://documents-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N76/353/95/PDF/N7635395.pdf?OpenElement Эл аралык аялдар жылы дүйнөлүк конференциясынын отчёту. Мехико, 1975.] (англ.)
Патаскала (Огайо)
Патаскала (Огайо) (Pataskala) — Огайо штатынын Licking округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 10249 киши. Болжолдуу аянты - 73.9 км². FIPS коду — 39-61112.
Демодекоз
Демодекоз - (Demodekoses), Demodex уруусундагы кенелер козгоочу ылаң. Бул кенелер түрдүү жаныбардын кылы, жүнү, түгү өсүүчү дүмүрчөсүндө жана май бездеринде мителик кылат. Ылаңдаган жаныбардын териси сезгенет, катмарланат, тез арыктайт. Ылаң өзгөчө ит, бодо мал жана чочкодо оор өтөт. Жаныбарды түрүнө жараша ар түрдүү кенелер ылаңдатат. Бул кенелердин дене түзүлүшү жана өөрчүү циклдери негизинен окшош. Соо мал ылаңдуулар менен чогуу багылганда жугат. Өзгөчө ыплас короо-сарайда багылып, жем-чөбү сапатсыз келип, жетишсиз болгондо, жаш мал ылаңга тез чалдыгат. Ылаңдаган малдын баш, моюн, далы, төш жана буттарынын ар кайсы жеринде чоңдугу 2–10 ммге жеткен, колго урунган дөмпөктөр пайда болот. Дөмпөктөрдүн кылда чокусунда тешиги болуп, андан сары суу чыгып турат, сыкканда агыш түстөгү коюу суюктук чыгат. Дарылоо комплекстүү түрдө жүгүзүлөт. Ылаңга чалдыккан жерлерин «Акродекс», «Дерматозоль», «Росинка», «Циодрин», «Псороптол» аэрозоль дары-дармеги менен 4–6 жолу дарылайт. Кабылдап кеткенде, терисинин астына ивомек куят, жараланган жерлерине күкүрт менен дёготтун (кара май) вазелиндеги аралашмасын сүйкөйт, жемге кошулуп күкүрт берилет. Ылаңды алдын алуу үчүн ветеринардык-санитардык иш-чараларды туура сактап, соо малга ылаңдууларды жолотпоо зарыл.
Баалуу кагаз ээси
Баалуу кагаз ээси – баалуу кагаздар жеке менчик катары тийиштүү болгон адам. Документардык таризде чыгаралган баалуу кагаздардын эмиссиясына ээлеринин укуктары тастыктамалар менен (эгер ал ээлеринин колунда турса) же депозитарийлердеги эсепке жазуу жана (эгер тастыктамалар депозитарийге сактоого берилсе) тастыктамалар менен күбөлөндүрүлөт. Документардык эмес таризде чыгарылган баалуу кагаздардын эмиссиясына ээлеринин укугу реестр тармагында – реестрди кармоочунун эсебине жазуу же (баалуу кагаздарга ээлик депозитарийде эсепке алынса) депозитарийдеги эсептик жазуулар боюнча күбөлөндүрүлөт.
Baн Яньдэ
Baн Яньдэ 10-кылымда Чыгыш Теңир-Тоого келген Кытайдын Сун династиясынын атайын элчиси. Ал өзү жазып калтырган маалыматтарда Турпандагы Уйгур Идикутунда («Ыйык Кут өлкөсү») жалаң гана уйгурлар эмес, башка түрк элдеринин, анын ичинен кыргыздардын, йагмалардын жашагандыгын маалымдайт.
Демократиялык централизм
Демократиялык централизм – партиялардын коомдук-саясий ишмердигиндеги, мамлекеттик бийликти ишке ашыруудагы жетекчи негиздеринин бири – башкаруунун борбордоштурулуп уюшулушу. Анда жетекчи органдардын төмөнтөн жогору шайланышы, алардын өз партиялык уюмдарына жана жогорку органдарга мезгил-мезгили менен отчёт берүүсү, азчылыктын уюмдашкан көпчүлүккө баш ийүүсү, жогорку органдардын чечимдеринин төмөнкүлөр үчүн аткарууга сөзсүз милдеттүүлүгү; булардын баары коммунисттик жана жумушчу партиялардын уюмдашуу негиздери, Ошондой эле, тоталитардык мамлекеттердин саясий түзүлүшү болуп келген.
Иерархи
Иерархи (Иерархия, hierarchy)
2) Колдонуучунун тармактык телеконференсинде Usenet тармактык телеконференстин категориясы катары берилет.
Стандарттуу телеконференстердин ичинде иерархдын жети компоненти орнотулат: Мисалы, comp (computing) категориясына компьютер системдеринин класстары (камтылган категориялар), атап айтканда жасалма интеллект системи, СAD системдери, берилиштер базасы, иштетүү системдери, компьютердик атайындаштырылган системдери ж.б.
Ян ван Эйк
Ян ван Эйк (1390 же 1385-жылы чен, Маастрихтке жакын 22 же 23.6.1441, Брюгге) нидерланд живописчиси. Нидерландагы Кайра жаралуу искусствосун баштоочулардын бири. 1425-жылдан бургунд герцогу Филипп Добрыйдын аксарай сүрөтчүсү болгон. 1427-жылы Испанияга, 1428-29-жылы Португалияга келген. 1430-жылдан Брюггеде жашаган. Baн Эйктин атактуу чыгармасы «Гент алтары». Чыгарманы живописчи Хуберт баштаган жана 1432-жылы Ян бүтүргөн (Хуберт Яндын улуу агасы, 1420-жылы Гентте иштеген, 1426-жылы өлгөн). «Гент алтары» (1430-32 же 1423-32, Генттеги Түндүк Бавона собору) нидерланд искусствосунун тарыхында жаңы доорду ачкан. Baн Эйктин чыгармачылык бийиктикке жетишине алтардын монумент композициялары («Канцлер Ролендин мадоннасы», 1436-жыл чен, Лувр; «Каноник ван дер Паленин мадоннасы», 1436, Муниципалдык сүрөт галереясы, Брюгге) өбөлгө болгон. Композицияларында пейзаж, интерьер, натюрморт, портреттик сүрөттөр маанилүү орунда. Сүрөттөгү майда бөлүкчөлөр жана бүтүндүк бир-бирине органикалык түрдө байланышкан: архитектуралык бөлүкчөлөр, буюмдардын жайгаштырылышы, гүлдөп жаткан өсүмдүктөр, асыл таштар жана кездемелер, Кудай эненин көркөм кийимдери жана ага табынып жаткан адамдардын келбеттери өтө чеберчилик менен тартылган. Baн Эйк Ян биринчилерден болуп ийкемдүү май живописин жана тунук боёк катмарларын колдонгон. Живопистин бул ыкмасы дүйнөлүк живопистин тарыхында чоң мааниге ээ болгон. В. Э. Европада алгачкылардан болуп портрет жанрында чоң чебер аталган («Тимофей», 1432; «Кызыл баш кийимчен адам», 1433, экөө тең Улуттук галереяда, Лондон; Сүрөтчүнүн жубайы Маргарет ван Эйктин портрети, 1439, Муниципалдык сүрөт гал., Брюгге), Европада алгачкылардан болуп эки кишиден турган портретти тарткан («Жубайлар Арнольфинилердин портрети», 1434, Улуттук гал., Лондон). Baн Эйктин искусствосу нидерландык эле эмес, италян чеберлерине да (Антонелло да Мессина жана башка) таасирин тийгизген.
Шашмаком
Шашмаком (перс. шош - алты) – 1. Өзбек, тажиктердин рос, бузрук, навр, дугох, сегох, ирок деп аталган алты кейиптик-эмоциялык жана ладдык-интонациялык музыка системасы.
2. 18-кылымдын аягында калыптанып,19-20-кылымдарда колдонулуп келе жаткан макотдор түрү. Шашмаком бухаралык жана хорезмдик болуп бөлүнөт. Азыркы учурда Шашмаком көп бөлүмдүү, түрдүү түзүлүштөгү циклди түзөт (мис., арбир маком 40 ашык бөлүмдөн туруп, аспаптык кайрыктарга (чалгу) жана вокалдык (шобе) чыгармаларга бөлүнөт.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Чоң Аксуу
Чоң Аксуу – Күнгөй Ала-Тоонун түштүк капталынан башталган суу. Ысык-Көлгө куят. Узундугу 31 км, алабынын аянты 337 км2. Айлама жана Аюутөр сууларынын кошулушунан түзүлөт. Жогорку агымында байыркы мөңгүлөрдүн калдыгын (моренаны) аралап агат. Жинди суу куйгандан кийин кууш капчыгай менен өтөт. 16 майда куймасы бар; ирилери: Кашкасуу(оң), Кулаганташ, Жинди суу(сол). Мөңгү,карсууларынан куралат. Алабында 48 мөңгү (жалпы аянты 48,9 км2) бар. Көп жылдык орточо чыгымы Григорьевка кыштагынын тушунда 5,0 м3/сек, эң көбү 19,1 м3/сек, азы 1,4 м3/сек. Майдын аягында кирип, октябрда тартылат.
Ардыланкет
АРДЫЛАНКЕТ – 10–12кылымга таандык шаар. Фергананын чыгыш тарабында жайгашкан. 10-кылымдагы араб географтарынын эмгектеринде эскерилет. Чаткал өрөөнүндөгү Күлбөсхан шаар чалдыбары Ардыланкет шаарынын урандысы деп божомолдонот.
Адабият
Кыргыз тарыхы.Энциклопедия. Бишкек, 2003 “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А. Асанов, жооптуу ред. А. А Асанканов” Ред. кеңеш: Ө.Ж Осмонов (төрага), Т.Н Өмүрбеков (жооптуу катчысы), А.Жуманалиев ж.б.”
Байки (Карайыдель району, Башкыртстан)
Байки — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Байкин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1136 киши. Почта индекси — 452381, ОКАТО коду — 80234816001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Соорончу кара далычы
Соорончу кара далычы — "Манас" эпосунун Радлов жазып алган вариантта далы ачуучу, далы менен төлгө ачкан, Көкөтөйдүн ашына келген далычы:
Манасың өлгөн болсо,
Ажу Байдай жакшың бар,
Соорончу кара далычы,
Ол чороң дагы бар (Радлов жазып алган вариант, 116), — деп айтылат. к. Далы көрүү.
Неон
Неон (Neonum), Д.И.Менделеев мезгилдик системасы 2-мезгилинин VIIIА группа элементи, асыл газдарга кирет, к.н. 10, ат. м. 20,183. Н. 1898-ж. У. Рамзай ачып, гр. Neos – жаңы деп атаган. 3 туруктуу изотоптон: 20Ne (90,92 % көлөмү боюнча ) 21Ne (0,257 %) жана 22Ne (8,92 %) турат. Анын жасалма изотоптору бардыгы тең өтө кыска, жашайт. Иондошуу энергиясы: Ne0® Ne2+ Ne3+ 21,56; 41,07 жана 640 (эв м-н) барабар. Ат. радиусу 0,160. Газдын тыгызд. 0,900035 г/л (0°С, 760 мм сым. мам.) Кайноо температурасы - 246°С); балкып эрүү температурасы -248,6°С (760 мм сым. мам.). Эрүү жылуулугу 81 ккал/моль. Суюк Н. тыгызд. 1,205 г/см3. Н. бир атомдуу газ. Кадимки шартта реакцияга кирбейт. Анын гидраты Ne×6H2O ж.б. бирикмелери алынган жана мындагы байланыш мол. күчтөр менен шартталган. Н. абадан алынат. Н. жер атм-сынын м. боюнча 4,6×10-4% түзөт. Н. электр техникасында лампаларды толтурууда, реклама жана сигналдык жарык берүүчү (неон – кызыл түс берет) электр приборлорунда, вакуумдук техникада, а түгүл Н. жарыгы караңгы туманда да өтө алыстан көрүнгөндүктөн маяктардагы Н. электр лампаларын толтурууда колдонулат.
Ахрамхужаев Обид Мурадович
Ахрамхужаев Обид Мурадович - (1920, Ташкен шаары - 1996, ошол эле жерде), геолог, геология-минералогия илимдеринин доктору (1959), Өзбекстан ИАнын академиги (1966), вице-президенти, Өзбек ССРнин илимине эмгек сиңирген ишмер (1964). Орто Азия политехникалык институтун бүткөн (1945). Өзбекстан ИАнын Геология институтунда илимий кызматкер (1957-59), 1959-жылдан Өзбекстандагы нефть жана газ кендеринин геология жана чалгындоо институтунда директор. Өзбекстан География коомунун президенти. Ахрамхужаевдин негизги илимий иштери Өзбекстан жана Түштүк Кыргызстандын чөкмө тоотек катмарларындагы нефть-газ чыгуучу геологиялык свиталарды, нефть-газ пайда кылуучу жана топтолуучу зоналарды белгилөө боюнча комплекстүү изилдөөгө, нефть менен газдын келечегин аныктоого багытталган. Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган. Илимпоздун урматына Ташкен шаарындагы көчө аталган. Илимий эмгеги: Литология нефтегазоносных меловых отложений Ферганской депрессии. Таш., 1960.
Кочкорова Сарахан
Кочкорова Сарахан (1928, Жайыл району, Калинин кыштагы. — 2018) — пахтачы, Социялистик Эмгектин Баатыры (1948). 1957-жылдан КПСС мүчөсү. Эмгек жолун 1942-жылы колхоздо иштөөдөн баштаган. 1948-50-жылдары пахтачылык звеносун башкарган. 1947-жылы ар бир га пахта аянтынан 88,6 цден түшүм жыйнап алган. 1951-55-жылдары Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты.
Сыйлыктары
Социялистик Эмгектин Баатыры, Ленин ордени, «Ардак Белгиси», «Энелик даңк» ордендери, медалдар менен сыйланган.
Жергиликтүү бюджеттин чыгашалары
Жергиликтүү бюджеттин чыгашалары – жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарынын максаттарын жана милдеттерин каржылык жактан камсыз кылууга багытталган акча каражаттары.
Ахмадия
Ахмадия, расмий түрдө Ахмадия Мусулман Жамааты деп аталат; Арабчасы:الجماعة الإسلامية الأحمدية., ал-Жамаъах ал-Исламия ал-Ахмадия деп транслитерацияланат) XIX кылымдын акырында Британияга караштуу Индияда негизделген бир Исламдык диний кыймыл. Бул кыймыл Мырза Гулам Ахмаддын (1835-1908) жашоосу жана окуулары менен түптөлгөн, ал киши акырзаманда дүйнөгө келе турган Оңдоочу (реформатор) жөнүндөгү алдын ала кабарлардын тастыктоочусу экенин билдирген, дүйнөдөгү ар кайсы диндердин китептеринде алдын ала кабарлангандай, ал (реформатор) кыяматтын белгиси болушу керек болчу жана Ислам дининде алдын ала кабар берилгендей, Ислам динин соңку жеңишине чыгаруусу керек болчу. Ал 14-хижра кылымдын Мужаддиди (Кудайдан келген Реформатор), мусулмандар күтүп жаткан Убада Кылынган Мессия жана Махдий экенин билдирген.    Ахмадия кыймылын ээрчигендер Ахмадий мусулмандар же Ахмадийлер жана (Пакистанда кеңири таралган атама боюнча) кадиянийлер деген ат менен таанылышат.
Мырза Гулам Ахмад 1889-жылдын 23-мартында аталган кыймылга негиз салган жана ал «Ахмадия Мусулман жамааты» деп аталган. Ал киши дүйнө менен коштошкондон кийин, аталган Жамаат Халифалар (орун басарлар) тарабынан башкарылып келет жана дүйнөнүн 200дөн ашуун өлкөлөрү жана аймактарына чейин жайылып кеткен. Ахмадийлер Англияда жана башка Батыш өлкөлөрүнө келген эң алгачкы мусулман жамааттардын бири. Учурда аталган Жамаат өзүнүн Халифасы – Мырза Масрур Ахмад тарабынан башкарылып келинүүдө жана расмий божомолдорго караганда жер жүзүндө анын саны 10дон 20 миллиондун ортосунда. Көпчүлүк мусулмандар Ахмадийлерди каапырлар же адашкандар деп ойлошот жана мусулмандардын негизги бөлүгү жалпысынан аларды мусулман эмес деп ойлойт.
Атынын келип чыгуусу
1889-жылы Ахмадия кыймылына негиз салынган, бирок «Ахмадия» деген ат бир канча жылдардан кийин берилген. 1900-жылдын 4-ноябарында жазылган бир манифестте Мырза Гулам Ахмад төмөнкүлөрдү чечмелеген: ушул ат мага эмес, тескерисинче Мухаммаддын экинчи аты болгон «Ахмадга» таандык. Анын айтымында, «аябагандай эле макталган» деген маанини билдирүүчү «Мухаммад» сөзү пайгамбардын бийик салтанаттуу тагдырына, улуулугуна жана күч-кубатына таандык, ал Хижрага (көчүү) убакытта кабыл алынган, ал эми «Ахмад» деген сөз арабчадан алынган, «жогорку даражада макталган» жана «камкор» деген маанини билдирет, жана анын насаат-сөздөрүнүн сулуулугун даңазалайт, Мухаммад аркылуу ачыкка чыккан жумшак көңдүүлүк, ачык жүздүүлүк, карапайымдык, сүйүү, мээримдүүлүк деген өңдүү баалуулуктарын даңазалайт. Ошондой эле ал Мухаммад Пайгамбар өзүнүн таалимдери аркылуу дүйнөдө орнотмокчу болгон тынчтыкка да таандык.
Ошентип, Ахмаддын пикиринче, ушинтип мына ушул аттар Исламдын эки аспектине же баскычына таандык, жана соңку мезгилдерде аягында сөз кылынган жагы (аспекти) көңүл борборунда болушу керек болчу. Ислам дининдеги ар кандай агымдар жана мазхабдар кабыл алган миңдеген ар түрдүү аттарды ал киши «бидъат» (динге жаңылык) деп, Исламдын Пайгамбарынын ушул эле эки аты бар болгон дейт. Ахмадийлердин пикиринче, ошол эле себептен «Байыркы Осиятта» «Мусага окшош» бир Пайгамбар жөнүндө алдын ала айтылган кабар Мухаммадга таандык, ал эми Куран боюнча Ыйса Машайак Ахмад аттуу пайгамбар жөнүндө алдын ала айткан.(Куран 61:6)Ахмад дагы буга Ахмадия мазхабы деп ат койгон (Ислам мазхабдарынын бири): اور جائز ہے کہ اِس کو احمدی مذہب کے مسلمان کے نام سے بھی پکاریں۔- Бул (Жамаат)ты «Ахмадий мазхабындагы мусулмандар» деген ат менен дагы чакыруу дурус».
Ишенимдеринин корутундусу
Бул Ислам кыймылы болгондуктан (тактап айтканда, Ахмадйилер мусулмандар) болгондуктан алардын ишенимдери Исламдагындай, айрыкча алардын ишенимдери көбүрөөк Суний рабаяттар катарында турат, мисалга, Исламдын беш негизи же тиреги жана ыймандын алты негизи. Ошондой эле Ахмадийлер Куранды өзүнүн ыйык китеби катары кабыл алышат, намаз аткарганда Каабага жүздөнүшөт, Хадистердин (Мухаммаддын айткандары жана окуялары) өкүмүн кабыл алышат жана Мухаммаддын Сүннөтүн ээрчишет. Ахмадий Мусулмандардын көз карашын түзө турган борбордук ишенимдер ушулар. Ахмадия Мусулман Жамаатынын ишенимдеринин маанилүү өзгөчөлүгү – бул Ислам дининин Пайгамбары Мухаммад айткан алдын ала кабарына ылайык Мырза Гулам Ахмадга Убада кылынган Мессия жана Махдий катары ишенишкендиги. Өзүнүн билдирүүсүн жыйынтыктап, Ахмад мындай деп жазат: Алла таала мага жүктөп, мени жөнөткөн милдет бул: Алла таала менен Анын пенделеринин ортосундагы байланышта пайда болуп калган таарынычты кетирип, сүйүү-махабат жана ыкыластуулук алакасын кайрадан жандандыруу үчүн, чындыкты даңазалап, диний согуштарга чекит коюп, элдешүүчүлүккө негиз салуу үчүн, дүйнөнүн көзүнө көрүнбөй калган жашыруун болгон чындыктарды ачыкка чыгаруу үчүн, напсилик караңгылыктардын астында калып кеткен руханийликтин үлгүсүн көрсөтүү үчүн, адам баласынын ичине кирип, көңүл буруу же дуба аркылуу даңазалана турган Алла тааланын күч-кубаттарынын ахвалын куру сөздөр менен эмес, тескерисинче иш жүзүндө айтып берүү үчүн, баарынан да аша чаап ар түрдүү ширктин аралашуусунан таза болуп, азыркы күндө жоголуп кеткен жаркыраган Таухийддин (Алланын жалгыздыгы) көчөтүн кайрадан түбөлүккө отургузуу үчүн жөнөтүлгөнмүн. Ушулардын баары менин кудуреттүүлүгүм менен болбойт, жок асман менен жердин Кудайынын кудуреттүүлүгү менен болот.
Буга байланыштуу, ал өзүнүн максат-мүдөөсү деп Исламды коргоо жана тынчтык жол менен бүткүл дүйнөгө жайылтуу, Исламдын унутулуп калган тынчтык, кечиримдүүлүк жана бардык адамдарга боорукер болуу деген баалуулуктарын калыбына келтирүү жана Ислам окуулары аркылуу дүйнөдө тынчтыкты орнотуу экенине ишенет. Ал киши менин кабарымдын материализмге чөгүп кеткен Батыш дүйнөсү менен өзгөчө алакасы бар экенине ишенет.
Ахмадий окуулар дүйнөдөгү бардык ири диндердин негиздөөчүлөрү Алла тарабынан келген деп окутат. Алла таала Исламды акыркы дин катары орнотуунун үстүнөн иштеп жаткан эле, себеби ал эң толук жана башка диндердин мурунку бардык таалимдерин да өз ичине алган дин болчу. (Бирок алар башка диндердин баары өзүнүн азыркы көрүнүшүндө адашкан деп ишенишет). Диндин өсүп-өнүгүүсү Мухаммаддын келүүсү менен толукталып жеткилеңди; Мухаммаддын пайгамбарчылыгынын «программасы» Махдийдин келүүсү менен толукталып, анын кабары жайылышы керек болчу. Мына ошондон улам Ахмадия Мусулман Жамааты Мырза Гулам Ахмадды Ибрахиймге таандык диндердин китептеринде кезигүүчү алдын ала кабарларды, ошондой эле Зороастризм дининде, Индия диндеринде, америкалык руханий рабаяттарда (уламыштарда) ж.б.ларда кезигүүчү алдын ала айтылган кабарларды орундатуучу «Убада кылынган инсан» катары кабыл алат. Ахмадий мусулмандар Алланын жалгыздыгын орнотуу жана адамдарды Аллага таандык жана Алланын жаратылышына таандык милдеттерин кайрадан эскертүү үчүн Ахмад Мухаммаддын пайгамбарчылыгынын чыныгы күзгүсү (чагылдырылуусу)катары Алла таала тарабынан дайындалган деп ишенишет. Ислам акыйдасын жыйынтыктап, Ахмад мындай деп жазат:
«Ыймандын экөө гана толук бөлүгү бар: бири - Алланы сүйүү; экинчиси – адамзатты ушунчалык катуу сүйүп, алардын башына түшкөн кыйынчылыктарын, сыноолорун жана балээ-кырсыктарын өзүнүкү деп ойлоо жана алар үчүн дуба суроо».
Ыймандын негиздери
Ахмадий Мусулмандар мусулмандардын көпчүлүгү карманган ишенимдерди эле карманганын билдиришет, ал эми «Хаатамун-Набиййин» сөзүнүн мааниси деген маселеде башкалардан айырмаланышат. Мухаммаддын сүннөтүнө негизделген, сунний мусулмандар ишенген ыймандын алты негизи боюнча алар өз ара окшош:
Алланын жалгыздыгы
Ахмадий мусулмандар албетте Алланын бирөө экендигине чечкиндүү түрдө ишенишет. Аталган Жамааттын түшүндүрүүсү боюнча, ушул принципти кабыл алуу өтө эле зарыл жана ал Исламдын негизги принциби. Исламдагы башка бардык ишенимдер ушул эле ишенимден атылып чыгат. Алланын бирөө экенине ишенүү адамдын жашоосунун бардык тармактарына өз таасирин тийгизет, ошондой эле анда кеңири жана терең маани бар деп түшүнүлөт. Мисалга, Алланын жалгыздыгын түшүндүрүп, Курандын «Алардан башка курчоого алуучу күч эч кимде жок» деген аяты Алладан коркуудан башка бардык коркунучтарды жокко чыгарат деп түшүнүлөт. Бул бүтүндөй Аллага тобокел кылуу жана ар бир жакшылык Андан гана чыгарына басым жасайт. Жалпысынан, Алланын жалгыздыгына ишенүү момун-мусулмандарды напсилик каалоолордун, кулчулуктун жана сезим-туйгулардын дүйнөлүк көз карандылыгынын бардык көрүнүштөрүнөн куткарат деп түшүнүлөт. Жамааттын негиздөөчүсү мындай деп жазат:
Таухийд (Алланын жалгыздыгы) – бул бардык ички жана тышкы дүйнөгө таандык кудайларды жокко чыгаргандан кийин жүрөктө пайда боло турган бир нур. Анан ал адам денесинин ар бир бөлүкчөсүнө сиңип кетет. Демек, ал Алла жана Анын Пайгамбарынын жардамысыз болгону адамдын өз күчү менен насип этилиши мүмкүнбү? Адамдын мен илим-билимдер менен чоңойгонмун деген шайтандык көйрөңдөнүүнү таштап салсын жана өзүн кандайдыр бир билимсиз адам сыяктуу элестетип, дуба менен алектенип турсун. Ошондо Таухийддин нуру Алла таала тарабынан ага түшүп, ага кандайдыр бир жаңы жашоо тартуулайт.
Аталган Жамааттын түшүнүгү боюнча, Ислам дини Алла тааланы бардык жакшылыктардын башаты жана бардык айып-кемчиликтерден таза экенин айтат. Алла таала Өзүн ар бир жерде даңазалай турган жана Өз пенделеринин дубаларын кабыл ала турган Тирүү Кудай деп эсептелинет. Ахмадий мусулмандар Алла тааланын сапаттары түбөлүктүү деп ачык-айкын ишенишет. Ошондон улам гана Ахмадия окуулары Алла таала кудум мурун кылгандай, азыр дагы адамдар менен алака-байланышын түзөт деген көз карашты баяндайт.
Китептер
Ахмадий мусулмандардын ишеними боюнча, ыймандын үчүнчү негизи же тиреги – бул Алла таала тарабынан бардык пайгамбарларга түшүрүлгөн китептрге ишенүү деп эсептелинет. Буга Тоорат, Инжил, Забур, Ибрахиймдин баракчалары жана Куран кирет. Ислам дининин пайда болушунан мурун диндин тарыхы кандайдыр бир диний курамдарга бөлүнгөн деп түшүнүлөт, анда ар бир пайгамбар атайын бир мезгилге жана жайга ылайыктуу таалимдерди алып келчү. Ошентип, алардын башталышында Алла таала тарабынан жөнөтүлүүчү таалимдерде бар болгон майда-барат жактарынан башка негизги ишеним бири-бирине окшош болуп, ошол мезгилге жана жайга жараша тандалчу. Курандан башка Кудай тарабынан келген китептерге адам баласы кол тийгизүүсү мүмкүн болчу деп ишенилет. Ислам дини Алла таала Өз пайгамбарларын ар бир коомго жана жер жүзүндө өзүнчө жашаган жамааттарга жөнөткөн деп моюнга алат. Ошондуктан, Ахмадия окуулары боюнча, Ибраахийм динине таандык китептерден тышкары, мисалы Ведалар жана Авеста дагы Алла таала тарабынан жөнөтүлгөн деп эсептелинүүсү керек. Аталган Жамаат ишенет: кабыл алынган китептердин арасында Курани карим Алла таала тарабынан адамдар үчүн түшүрүлгөн эң акыркы Китеп. Курандын таалимдери түбөлүктүү деп түшүнүлөт.