cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Илимий чөйрөдөгү аялдар
Илимий чөйрөдөгү аялдардын туш болгон тоскоолдуктары
2021-жылы ноябрда Москвада бизнес, саясат жана коомдогу гендердик теңдик боюнча биринчи саммит өтүп, талкууланган темалардын бири илимдеги гендердик теңдикке, карьера курууда илимпоз аялдар кабылып жаткан тоскоолдуктарга арналды [4].
Саммитте илимпоз Александра Скрипченко мындай деди: “Математика боюнча тоскоолдуктар сен илимдин кандидаты болуп калганда башталбайт, үй-бүлөдөн өсүп чыгат. Балдарга карата “сага математиканын эмне кереги бар? Сен деген кызсың да”, “Кыздарды математикалык мектепке берип кереги жок” деген сөздөрдү көп угабыз. Бул аялдардын математикада ийгилик жаратуусуна каршы олуттуу тоскоолдук”.
“2021-жылдын Алиппеси 1959-жылдын Алиппесинен дээрлик айырмаланбайт: апа терезе жууйт, эже тамак даярдайт, ал эми ата жумушта. Баары мектеп курагынан башталат” дешет адистер.
Чоң суу бөлгүч кырка тоосу
Чоң суу бөлгүч кырка тоосу (Great Dividing Range), Чыгыш Австралия тоолору - Австралиянын түштүк-чыгыш жээгин бойлой, Кейп-Йорк жарым аралынанан Басс кысыгына чейин 4 миң км аралыкка созулуп жаткан тоо тизмеги. Орто бийик (1000-1500 м) жана бүктөлүү-келки тоолор басымдуу. Алар негизинен акиташ, гранит, гнейс жана жанартоо тектеринен түзүлгөн. Кенге (вольфрам, калай, алтын, жез, титан-магнетит куму,күрөң жана таш көмүр, нефть жана газ) бай. Тоолордун чыгыш капталдары тик келип, кокту-колот, капчыгайлар менен тилмеленген. Жантайыңкы келген батыш капталдары адырлуу тоо этектерине өтөт. 28° түштүк кеңдиктен түндүккө карай жазылыгы 650 кмте жетип, бөксө тоолордон жана массивдерден (бийиктиги 1000 лг) турат. Андан түштүкте бийиктиги 2000 жден ашкан (Косцюшко чокусу, 2230 м) аралча массивдердин тизмеги созулуп жатат. Кырка тоодон Австралиянын көп дарыялары башталат, ирилери: Муррей, Дарлинг. Чыгыш капталдары жалбырагы күбүлмө-дайыма жашыл жана эвкалипт тропик токою, кургакчыл батыш беттери токойлуу саванна, саванна жана ксерофит бадалдары менен капталган.
Оору кутусу
"Оору кутусу" (The Hurt Locker, Повелитель бури) - 2009-жылкы америкалык Ирак согушундагы буктурмалардагы жарылуучу заттарды зыянсыздандыруучу топ жөнүндөгү согуштук триллер тасма. Кэтрин Бигелоу тарткан тасмада Жереми Реннер, Энтони Маки, Брайан Герати, Кристиан Камарго, Ральф Файнс, Дэвид Морс жана Гай Пирс катышкан. Тасма солдаттардын согуш стрессине туруштук берүүсүн чагылдырат. Согуш стресси кээ бирөөлөр үчүн жан чыдагыс оору сыяктуу болсо, кээ бирөөлөр үчүн кумар сыяктуу. Окуя кезектеги согушта топтун сержанты каза таап, ордуна топтун башына токтоо ардагер келүүсү менен башталат. Топтогу солдаттар жаңы келген топ башчысы өтө кооптуу тобокелге барган жатат дер шектенишет. Сценарист Марк Боал өз башынан өткөн тажрыйбасын жазган, бирок кээ бир согуштук жүрүштөрдү көркөмдөгөн.
Тасма сынчылардын абдан жогору баасына татыган жана "Эң мыкты тасма" сыйлыгы менен бирге 6 Оскар сыйлыгына татыган. Бигелоу 2017-жылы "Эң мыкты режиссер" сыйлыгын алган. "Оору кутусу" тасмасы бул категорияда аял режиссер сыйлык алган жалгыз тасма болуп эсептелет.
Таракан сымалдар
Таракан сымалдар (лат. Blattoptera) – муунак буттуулар тибине кирген курт-кумурскалар классынын түркүмү. Денеси жалпак, узундугу 3 ммден 30 ммге жетет (Техас тараканы 3 мм; кара таракан 30 мм). Башында чоң көзү, муунактуу кыл сымал узун муруту жайгашкан. Ооз органы кемирүүчү. Алдынкы бир жуп канаты наарлуу, жонунда жалпагынан бүктөлүп, бардык денесин жаап турат. Арткы канаты тунук, жаргактуу, алдынкы канатынын астында жайгашкан. Таракан сымалдардын көпчүлүгү учуу жөндөмдүүлүгүн жоготкон, буттары узун, күчтүү, жакшы чуркайт. Курсагы узун келип, 8-10 муунактан турат. Таракан сымалдар ачык күрөн, сары күрөң же кара түстө. Көпчүлүк түрлөрү түнкү жаныбар. Таш, таштандылар ж. б. арасында кездешет. Таракан сымалдардын көпчүлүгү жумуртка тууйт, тропиктеги түрлөрү тирүүлөй тууйт, мисалы, күрөң таракан. Толук эмес өөрчүү жолу менен көбөйүшөт. Таракан сымалдардын личинкалары 5–9 жолу түлөп, өтө жай өсөт. Таракан сымалдар жылуулукту сүйгөн жандыктар. Таракан сымалдардын 2500дөн ашык түрлөрүнүн көбү тропик токойлордо кездешет. КМШ өлкөлөрүндө 50дөн, Кыргызстанда 55тен ашык түрү, айрыкча талаа тараканы, кантала сымал таракан, кумай тараканы ж. б. түрлөрү кеңири тараган. Кээ бир түрлөрү (сары жана кара таракандар) адам жашаган жерлерде жашайт. Тамак-ашка, тери буюмдарына жана өсүмдүктөргө зыян келтирип, кээ бир жугуштуу оору козгогучтарын жана гельминт жумурткаларын алып жүрөт. Каршы күрөшүү чаралары: имаратты (үйдү) таза кармоо; ар кандай жылчыктарды бекитүү; Таракандар көп жерлерге инеектициддерди чачуу жана ууланган татканткычтарды колдонуу.
Мезгилдүү басмасөз
Мезгилдүү басмасөз – туруктуу аты бар, ырааттуу номуру бар жана жылына бир жолудан кем эмес жарык көрө турган гезит, журнал, альманах, бюллетень ж. б. басылмалар.
Резервдик кредит жөнүндө макулдашуу
Резервдик кредит жөнүндө макулдашуу – ЭВФ менен ушул уюмдун мүчөлөрүнүн ортосунда төлөө балансындагы дефицитти жабууга кредит бөлүү жөнүндөгү макулдашуу.
Чаткал райондук билим берүү бөлүмү
Чаткал райондук билим берүү бөлүмү мектепке чейинки тарбиялоо, жалпы билим берүү мекемелеринин иштерине жетекчилик жүргүзөт.
2015-жылдан билим берүү бөлүмүн Т.Тынышов жетектеп келет.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Жаныма тегиздик
Жаныма тегиздик – S бетиндеги берилген M чекити аркылуу өтүүчү тегиздик. Тегиздиктен алынган M1 чекити M чекитине умтулганда, бул тегиздиктен M1 чекитине чейинки аралык MM1 аралыгына салыштырмалуу чексиз кичине чоңдук болот. Эгер S бети z=f(x, y) теңдемеси менен берилсе жана f(x, y) функциясы (x0, y0) чекитинде толук дифференциалга ээ болсо, жаныма тегиздиктин M (x0, y0, z0) чекитиндеги теңдемеси төмөнкүчө жазылат: z-z0= A(x-x0)+B (y-y0). Мында z0=f (x0, y0), A жана B тиешелүү түрдө dfd f,. — менен —— жекече туундуларынын (x„,) чекитиндеги маанилерине барабар.
Билс (Мэн)
Билс (Мэн) (Beals) — Мэн штатынын Вашингтон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 618 киши. Болжолдуу аянты - 123.0 км². FIPS коду — 23-03670.
Нойфарн (Төмөнкү Бавария)
Нойфарн (Төмөнкү Бавария) (Neufahrn in Niederbayern)) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Төмөнкү Бавария административдик округуна карайт. Ландсхут районуна кирет.
Калкы - 3787 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 38,76 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 2 74 153. Муниципалитеттин башчысы — Бернхард Цаунер.
Мезгилдүү жумушчу
Мезгилдүү жумушчу – КРдеги жаратылыш жана табигый шарттарга байланыштуу 6 айлык мөөнөттөн ашпаган белгилүү бир мезгил аралыгында (мезгилдүү) жумушка алынгандар. М. ж-га эмгек жөнүндөгү мыйзамдар менен атайын мыйзам актыларында белгиленген ченемдер колдонулат. Мезгилдүү жумуштардын тизмеси КР Өкмөтү тарабынан бекитилет.
Резервуар
Резервуар (латынча reservo – сактайм) – суюктук, газ сактала турган чоң көлөмдүү идиш. Металл, темир-бетон, чанда таштан, жыгачтан (убактылуу сактоо үчүн), полимер материалдан жасалат. Резервуар цилиндр, призма, сфера формасында болуп, жер үстүнө, жер астына курулат. Вертикаль цилиндр формасындагы резервуарлар көп колдонулат. Резервуар зат сакталчу жайга жараша жылуулукту жана нымды өткөрбөгөндөй жасалат, ички бети атайын материалдар (мисалы, кислотага туруктуу) менен капталат. Резервуар жылыткыч, сактагыч ж. б. клапандар, арматура, кабыл алгыч, жөнөткүч түзүлүштөр, тазалагыч жабдуулар менен жабдылат.
Вайзенхайм-ам-Берг
Вайзенхайм-ам-Берг (Weisenheim am Berg) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Бад-Дүркхайм районуна кирет.
Калкы - 1632 киши(2013-ж.). . Аянты - 9,21 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 32 049. Муниципалитеттин башчысы — Георг Блауль.
Витебск облусу
Витебск облусу - Беларусияда 1938-ж. 15-январда түзүлгөн. Батыш Двина менен Днепрдин жог. агымында, республиканын түн.-чыгышында.
Борбору Витебск ш. Жери түзөң. Деңиз деңг. 150—295 м бийик. Эң чоң түздүгү — Полоцк. Мында доломит жана доломиттүү аки таш кендери чыгат.
Климаты мелүүн континенттик. Январдын орт. температурасы — 7,5°С, июлдуку 17,5°С. Жылдык жаан-чачыны 550—650 мм. Дарыялары Балтика жана Кара деңиздеринин алабына кирет. Ирилери: Днепр ж-а Батьпп Двина. Көлдөрү: Освейский, Снуды, Дривяты ж. б. Жер кыртышы чымдуу күл топурактуу. Областтын аймагынын 33,4% токой. Түндүгүндө карагай жанa кызыл карагай, түштүгүндө кайың, ольха, бай терек өсөт.
Роусвилл (Миннесота)
Роусвилл (Миннесота) (Roseville) — Миннесота штатынын Ramsey округуна караган АКШ шаары.
Витим бөксө тоосу
Витим бөксө тоосу - Витим дарыясынын жогорку агымынын алабында жайгашкан бөксө тоо.
Бурятиянын жана Чи­та областынын аймагында. Орт. бийикт. 1200—1600 м, эң бийик жери 1900 м. Кристаллдык сланец, гранит, базальт тоо тектеринен түзүлгөн. Байыркы жанар тоолордун 15тен ашык конусу бар. В. б. т-н ийне жалбырактуу тай­га, бадал, шалбаа жана саз каптап жатат.
Оконто (Небраска)
Оконто (Небраска) (Oconto) — Небраска штатынын Custer округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 141 киши. Болжолдуу аянты - 0.5 км². FIPS коду — 31-35665.
Ораниенбаум-Вөрлиц
Ораниенбаум-Вөрлиц (Oranienbaum-Wörlitz) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан Шаар. Виттенберг районуна кирет.
Калкы - 8882 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 115,16 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 91 241.
Заксенбрунн
Калкы - 2122 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 33,85 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 69 039. Муниципалитеттин башчысы — Герхард Хас.
Чаткал райондук балдар чыгармачылык үйү
Чаткал райондук балдар чыгармачылык үйү Каныш-Кыя айылында жайгашкан. 1997-жылы уюшулган.
Бадар чыгармачылык үйүндө 2014 - 15-жылы 21 ийрим иштеп, 20 мугалим (16 жогорку, 4 билим берүүнүн отличниги) 354 окуучу тартылган. Филиалдары Шекафтар жатак мектебинде, С.Мырзалиев атындагы орто мектебинде, А.Баймырзаев атындагы орто мектебинде ачылган.
Чаткал райондук билим берүү бөлүмүнө карайт.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Роксбуру Парк (Колорадо)
Роксбуру Парк (Колорадо) (Roxborough Park) — Колорадо штатынын Дуглас округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4 446 киши. Болжолдуу аянты - 25.4 км². FIPS коду — 08-66197.
Тараки Нур Мухаммед
Тараки Нур Мухаммед (15. 7. 1917, Мукур шаары – 9. 10. 1979, Кабул) – Афганстандын коомдук, саясий жана мамлекеттик ишмери, жазуучу жана котормочу, журналист. Афганстан Демократиялык Элдик Республикалык БКнын Генералдык секретары (1965–67 жана 1977–79), «Хальк» фракциясынын лидери. Жаш кезинен жумушчу болуп, Кандагарда, 1934-жылдан Бомбейде (Индияда) иштеп, орто мектепти бүткөн (англис тилин үйрөнгөн). Тараки афган дыйкандарынын, кол өнөрчүлөрүнүн жана жумушчуларынын оор турмушун реалисттик көз караш менен чагылдырган бир катар чыгармаларды (мисалы, «Банганын каңгуусу», 1958; «Жалгыз», 1962 ж. б.) жараткан. Тараки коомдук-саясий ишмердигин 1940-жылдары баштаган. 1950-жылдары өлкөнүн турмушун демократташтырууну көздөгөн «Ойгонгон жаштар» саясий тобун жетектеген. 1965-жылы Таракинин жетекчилиги менен Афганстан элдик-демократиялык партиясы (АЭДП) түзүлүп, анын 1-секретарлыгына (1977-жылдан генералдык секретары) шайланган. Өлкөдө улуттук демократиялык революция (Саур революциясы) жеңген соң, Революциялык советтин төрагасы жана премьер-министр болуп дайындалган (1978-79). Бирок, өлкөдө Таракинин жетекчилиги менен жүргүзүлгөн социалдык-экономикалык реформалар элдик толкундоолорду туудуруп, жарандык согушка алып келген. Тараки 1979-жылы жашыруун өлтүрүлгөн.
Мейманкана салыгы
Мейманкана салыгы – КР жергиликтүү салыктардын бири; бийликтин жергиликтүү өкүлчүлүктүү органы тарабынан белгиленген ченемде болот. Мейманканада жашаган жеке жактар ал салыктын төлөөчүсү болуп саналат. М. с. курорт салыгы белгиленбеген жерлерде алынат.
Чоң система
Чоң система, Taтaал система — бирибири менен байланышкан көп сандаган элементтерден турган системанын жалпы аты. Чоң системаны мүнөздөөчү белгилер: иерархиялык структуранын бирдиктүү башкаруу системасы менен башкарылуучу системанын бөлүгүнүн болушу; система бөлүктөрүнүн ортосунда көп сандаган байланыштардын болушу жана башкарууда маалыматтын жайылган тармагынын керектиги; өзү уюшулуучу элементтердин болушу; кишилердин, машиналардын жана жаратылыш чөйрөсүнүн катышышы. Чоң системага ири өнөр жай жана энергетикалык комплекстер, экономикалык системалар, информацияны иштетүүчү компьютерлер комплекстери кирет. Чоң система көп ирет иштөөчү системага бөлүнөт. Көп ирет иштөөчү Чоң системада иштөөнүн максаты убакыттын каралуучу интервалынан тышкары да сакталып кала берет (өнөр жай мекемеси, энергетикалык система). Мындай Чоң системаны башкаруу маселеси мекемелерди башкаруучу комплекстин структурасын тандоону, бүт бойдон системанын ар бир бөлүгүнүн иштөө максаттарын аныктоону, иш режими оптималдаштыруу методдорун аныктоону, башкаруу функцияларын кишилер менен автоматтардын ортосунда бөлүштүрүүнү өзүнө камтыйт. Бир ирет иштөөчү Чоң системада адегенде иштөөнүн максаты коюлуп, каралуучу убакыттын интервалынын аягында ишке ашат. Чоң системада изилдөөнүн негизги методу - математикалык моделъ. Чоң система моделдөө үчүн анын иштөө процесстери формалдаштырылат, б. а. бул процесстерди окуялардын, көрүнүштөрдүн удаалаштыгы түрүндө көрсөтүп, андан кийин Чоң системанын математикалык жазылышы төрт модель аркылуу жазылат: элементтин иштөө шарттарын эске алуу менен анын чыгыш сигналын түзүү, элементтердин ортосундагы берүүнү камсыз кылуучу байланыш каналдарынын тармактары менен Чоң системанын элементтерин өз ара байланыштыруу, канал аркылуу өтүп жаткан сигналды өзгөртүү, сигнал кабыл алынган учурда элементтин аракети. Чоң системанын элементтерин математикалык түрдө жазуу үчүн функциялар теориясынын, алг. жана функциялык анализдин (талдоонун) методдору колдонулат.
Черновка (Белорет району, Башкыртстан)
Черновка — Башкыртстандын Белорет районундагы айыл, Азикеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 119 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Онавэй (Айдахо)
Онавэй (Айдахо) (Onaway) — Айдахо штатынын Лата округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 0.4 км². FIPS коду — 16-58870.
Калкы
2010-жылы калкы 230 киши болгон.
Арчагул
Арчагул — Кыргызстандын Талас облусунун Кара-Буура районундагы айыл. Шекер айыл аймагына кирет.
Райондун административдик борбору ― Кызыл-Адыр кыштагынан 50 км түштүк-батыш тарапта, Маймак темир жол бекетинен 22 км. Деңиз деңгээлинен 1150 м бийиктикте жайгашкан. Орто мектеп, балабакча, китепкана, ФАП бар.
Калкы
Калкы ― 1472 киши (2009-жылы) ; негизинен дыйканчылыкта жана мал чарбасында эмгектенет.
Бальрехтен-Доттинген
Бальрехтен-Доттинген (Ballrechten-Dottingen) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Фрайбург административдик округуна карайт. Брайсгау-Жогорку Шварцвальд районуна кирет.
Лямчина
Лямчина — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Баренц деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Житомир облусу
Житомир облусу (Житомирська область) — Украинанын түндүгүндө, Полиска ойдуңунун чегинде, түштүгүндө Днепр тоолорунун чегинде облус. Түндүгүнөн Беларустун Гомель облусу, чыгышынан Киев облусу, түштүгүнөн Винница облусу, батышынан Украинанын Хмельницкий облусу жана Ровно облусу менен чектешет.
Административдик борбору — Житомир шаары.
1937-жылы 22-сентябрда Киев облусунун батыш райондорунан түзүлгөн.
Калкы
2020-жылдын 1-январына карата облустун калкынын иш жүзүндөгү саны 1 208 212 адамды түзөт, анын ичинен шаар калкы 716 457 адам же 59,3%, айыл калкы 491 755 адам же 40,7%
2021-жылдын 1-декабрына карата облустун калкынын иш жүзүндөгү саны 1 180 638 адамды, анын ичинде шаар калкы – 704 027 адамды (59,63%), айыл калкы – 476 611 адамды (40,37%) түздү. Туруктуу калк - 1 181 407 адам, анын ичинде шаар калкы - 701 887 калк (59,41%), айылдыктар - 479 520 калк (40,59%).
Административдик-аймактык түзүлүшү
Житомир облусунун административдик борбору — Житомир шаары.
Райондору
2020-жылдын 17-июлунда облустун жаңы 4 районго бөлүнүшү кабыл алынган : Райондор өз кезегинде шаардык, поселкалык жана айылдык бириккен аймактык жамааттарга бөлүнөт (об'єднана територіальна громада).
Мекеме
Мекеме – менчик ээси тарабынан башкаруу, социалдык-маданий же дагы башка коммерциялык эмес мүнөздөгү иш-милдеттерди жүргүзүү үчүн түзүлүп, алар тарабынан толук же жарым-жартылай каржылануучу мамлекеттик ж. б. уюмдар.
Чоң театр
Орусиянын мамлекеттик эки жолку Ленин ордендүү академиялык Чоң театры, же жөн эле Чоң театр — Орусия жана дүйнөдөгү эң бир чоң жана маанилүү опера жана балет театртеатрларынын бири. Театрдын имараттарынын комплекси Москва шаарынын борбор бөлүгүндөгү Театр аянтында жайгашкан, Москвадагы академиялык театр - орустун эски (1780) музыкалык театрларынын бири; орус, совет жана дүйнөлүк музыкалык театр маданиятынын ири борбору.
ВКП (б) БКнын уюштуруу бюросу
ВКП (б) БКнын уюштуруу бюросу - партиянын Борбордук Комитетинин аткаруу органы.
Биринчи жолу 1919-ж. РКП (б) нин 8-съездпнпн чечими боюнча уюштурулган. БКнын пленумунда шайланып, өз иши жөнүндө БКнын пленумдарында отчёт берип, партиянын уюмдаштыруу жумуштарына жетекчилик кылуу, кадрлар тандоо жана иштин аткарылышын текшерүү жагынан иш алып барган. КПССтин 19- съезди (1952) Борб. Комитеттпн күндөлүк уюштуруу жумушуна жетекчилик кылууну КПСС БКнын секретариатына жүктөп, ВКП (б) БКнын Уюштуруу бюросун жоюу жөнүндө чечим чыгарган.
Мекеме сакчысы
Мекеме сакчысы – аткаруу бийлиги тарабынан сактыкка алынган объекттерди коргоо үчүн адам күчүн, каражат бөлүү менен түзүлгөн тармак.
Розенталь (Гессен)
Розенталь (Гессен) (Rosenthal (Hessen)) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан Шаар. Кассель административдик округуна карайт. Вальдек-Франкенберг районуна кирет.
Калкы - 2178 киши(2013-ж.). . Аянты - 51,54 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 6 35 017. Мэр — Ханс Васмут.
Шаар административдик курамы боюнча 3 шаардык районго бөлүнөт.
Эшфельд
Эшфельд (Eschfeld) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Айфель-Битбург-Прүм районуна кирет.
Калкы - 178 киши(2013-ж.). . Аянты - 4,78 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 32 220. Муниципалитеттин башчысы — Михель Валлеш.
Жаңы-Арт мөңгүсү
Жаңы-Арт мөңгүсү – Борбордук Теңир-Тоодогу өрөөн тибиндеги мөңгү. Какшаал тоо тизмегинин Түндүк капталынан агып түшкөн Жаңы-Арт суусунун төрүнөн орун алган. узундугу 11,3 км, аянты 15,3 км2. Дээрлик меридиан багытында жатып, аяк бөлүгү гана түндүк-чыгышка имерилет. Эки жеринде муз кескин эңкейиштеп, тепкич сымал жаракаларды пайда кылат. Мөңгү жогору жагынан туташ фирн талаасы ээлеген тоо капталдары менен курчалган. Капталдарынан кар көчкү жүрүп турат. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 5160 м, этеги 3900 м бийикте жатат. Этегинин бийиктиги 15–20 м келген морена догосу менен курчалган. Мөңгүдөн Жаңы-Арт суусу башталып, Ак-Шыйракка оң жактан куят.
Броктон (Массачусетс)
Броктон (Массачусетс) (Brockton) — Массачусетс штатынын Плимаус (Plymouth) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 93 810 киши. Болжолдуу аянты - 55.9 км². FIPS коду — 25-09000.
Линдведель
Линдведель (Lindwedel) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Зольтау-Фаллингбостель районуна кирет.
Калкы - 2631 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 16,56 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 58 015. Муниципалитеттин башчысы — Аксель Веберг.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Аял ишкерлер
Аял ишкерлер — Ишкананы башкарган жана өзгөчө бизнести уюштурган аялдар .Америка Кошмо Штаттарында 20-жана 21-кылымдын ичинде аялдардын ишкердиги тынымсыз өсүп, 1997-жылдан бери аялдардын бизнеси 5% га өскөн .Бул өсүш Коко Шанель, Дайан Хендрикс, Мег Уитман жана Опра Уинфри сыяктуу өз алдынча бай аялдардын пайда болушуна шарт түзгөн.
Бизнестеги аялдар (women in business) деген сөз айкаштары, соода, бизнес жана ишкердик чөйрөсүндө лидерлик ролдордогу аялдардын тарыхый четтетилишине көңүл бурат. Бүгүнкү күндө бул фраза аялдардын бизнеске катышуусун жогорулатууну жактап, жумушчу күчүн жана идеялардын өнүгүшүнө салым кошкондорду диверсификациялоону көздөйт. Мурдагыга салыштырмалуу аялдардын корпоративдик лидерлик жана ишкердик ролдорунда адилеттүү бөлүштүрүлүшү байкалууда.
Аялдардын бизнеске катышуусун жогорулатуу бизнести өнүктүрүүдө, идеяларда жана өнүмдөрдү диверсификациялоо үчүн маанилүү. Катышуу ошондой эле аялдарга жана алардын социалдык чөйрөсүнө оң таасирин тийгизген социалдык тармактарды жана колдоону өнүктүрүүгө түрткү берет.
Бизнестеги аялдардын абалы дүйнө жүзү боюнча бир топ айырмаланат. American Express тапшырган "Аялдарга таандык ишканалардын 2018-жылдагы абалы боюнча отчетуна" ылайык, аялдарга таандык ишканалардын саны 1972-жылдан бери дээрлик 3000% га өскөн. Коом аялдарды бизнесте алдыга жылдыруу үчүн олуттуу ийгиликтерге жетишкенине карабастан, дагы эле карьералык багыт берүү, үй-бүлөгө берилгендик, сексуалдык дискриминация, адекваттуу капиталдын жетишсиздиги, адекваттуу билимдин жоктугу жана технологияларды колдонуу боюнча окутуунун жетишсиздиги бар. Аялдар эркектерге караганда өздөрүнүн социалдык жана саясий чөйрөсүнөн көбүрөөк чектелет.
Өнүккөн өлкөлөрдө да, өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдө да ишкер катары аялдардын саны өсүүдө жана улуттук өкмөттөр бул практикага барган сайын көбүрөөк көңүл буруп жатышат.
Корпоративдик жетекчиликте аялдар
2014-жылга карата абал боюнча, 22 000 дүйнөлүк фирманын дээрлик 60%да директорлор кеңешинин бир да аял мүчөсү болгон эмес, жарымынан бир аз көбүндө C-Suite менеджери аял болгон жана 5%дан азында башкы директор аял болгон. Бирок, ар кайсы өлкөлөрдө олуттуу айырмачылыктар бар: Норвегия, Латвия, Болгария жана Словенияда жогорку даражалуу жетекчилерде жана директорлор кеңешинин мүчөлөрүндө кеминде 20% аялдар өкүлчүлүккө ээ болсо, Японияда директорлор кеңешинин мүчөлөрүндө 2% гана аял өкүлү болгон.
Ишкер аялдар
Аял ишкерлер планетадагы эң тез өнүгүп келе жаткан бизнес адамы болуп саналат. Аялдардын ишкердиги Global Entrepreneurship Monitor изилдөө долбооруна кирген 59 экономикада бойго жеткен аялдардын 1,5 пайызынан 45,4 пайызына чейин өзгөрөт. Өнүгүп келе жаткан экономикаларда аялдардын ишкердик активдүүлүгү эң жогору болгонуна карабастан (45,5 пайыз), бардык ишкер аялдардын үлүшү экономикалар арасында олуттуу айырмаланат: Корея Республикасындагы 16 пайыздан Ганадагы 55 пайызга чейин. Анын үстүнө, көптөгөн өнүгүп келе жаткан экономикаларда аялдар эркектерге караганда бизнести тезирээк баштап, жумуш орундарын түзүүгө жана экономикалык өсүшкө олуттуу салым кошуп жатышат. Аялдар туруктуулукка басым жасаган бизнести башташат.
Аял ишкерлер туш болгон тоскоолдуктар
Ишкер аялдардын экономикалык өсүшкө, жумуштуулуктун өсүшүнө жана социалдык чыңалуунун басаңдашына оң таасирин көрсөтүшөт. Ишкер аялдардын потенциалын жакшыраак пайдалануу (алардын бизнеске эркектерге салыштырмалуу деңгээлде катышуусу тууралуу) көпчүлүк өлкөлөрдө ички дүң продукцияны 20%дан ашык көбөйтүүгө мүмкүндүк берет. Аялдар тарабынан түзүлгөн ишканалар тарабынан жүзөгө ашырылуучу товарларды өндүрүүнү жана кызмат көрсөтүүлөрдү олуттуу көбөйтүү маселеси мындай ишмердүүлүктүн өзгөчөлүктөрүн жана алардын эркектердин ишкердигинен айырмасын түшүнүүнү талап кылат. Аялдардын ички дүң продукцияга кошкон салымын жогорулатуу боюнча чараларды иштеп чыгуу жана аялдар менен эркектерге таандык ишканалардын санындагы айырманы (гендердик ажырым) азайтуу үчүн аялдардын ишмердүүлүгүнө байланышкан маселелердин кеңири чөйрөсүн изилдөө зарыл.
Ишкер аялдар өз бизнесин ачууда жана жүргүзүүдө эркек ишкерлерге караганда көбүрөөк кыйынчылыктарга туш болушат. Мындай көйгөйлөр көпчүлүк өлкөлөр үчүн мүнөздүү, бул өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдө да, экономикалык жактан өнүккөн өлкөлөрдө да айтылат. Ишкер аялдардын көйгөйлөрүнүн арасында объективдүү жана субъективдүү көйгөйлөр бар. Объективдүү көйгөйлөр ишкердик менен жеке жашоонун, анын ичинде бала багуу, үй-бүлөлүк жана үй тиричилик милдеттердин ортосундагы тең салмактуулукка жетишүүдөгү кыйынчылыктардан келип чыгат. Ишкер аялдардын өз бизнесин ачууда туш болгон негизги көйгөйлөрү каржы, маалыматтын жетишсиздиги, бизнести жүргүзүү жана башкаруу боюнча билиминин жетишсиздиги, ошондой эле үй-бүлөдөгү жана жумуштагы күнүмдүк иштерди координациялоо көйгөйү болгон. Күнүмдүк ишмердүүлүгүндө ишкер аялдар жумуш менен жеке жашоонун ортосундагы тең салмактуулукту, ошондой эле жеке өсүү жана кесиптик өнүгүү үчүн убакыттын жетишсиздигинен жапа чегип, аны баланстоого умтулушат. Өз кезегинде финансылык, укуктук сабаттуулуктун төмөндүгү жана ишкердик көндүмдөрдүн жетишсиздиги өзүн төмөн баалоо менен айкалышып, ошондой эле аялдардын ишкердигин өнүктүрүүнү колдоонун комплекстүү тутумунун жоктугу аялдардын ишкердигинин сандык, сапаттык өсүшүнө жана мамлекеттик органдар, финансы институттары менен өз ара аракеттенүүгө тоскоол болууда.
Европа реконструкциялоо жана өнүктүрүү банкы изилдөөсүнө ылайык, лидер аялдардын көбү кесипкөй консультанттар менен насаатчылардын жетишсиздигин айтышат, бул алардын компанияларынын өсүшүн чектейт. Мындан тышкары бизнести жаңы баштаган ишканалар үчүн кеңештердин, насаатчылыктын жана окутуунун болушу дагы эле региондор боюнча бирдей эмес бөлүштүрүлгөн, бирок кошумча нарк жогору болгон ишканалар чөйрөсүндө да жетишсиз. Ошону менен бирге аялдардын ишкердигин өнүктүрүүнүн негизги көйгөйлөрүн төмөнкүчө бөлүп көрсөтүүгө болот:
Чоң нефуд
Чоң нефуд - Араб жарым аралынанын түндүгүндөгү чөл. Сауд Арабиясында. Уз. 500 кмден ашыгыраак, туурасы 300 кмге чейин жетип, аянты 103 600 км2. Бийиктиги 600-1000 мге жеткен плато ээлейт; андан токол тоолор көтөрүлүп жатат. Бархан, кум жалчалары, таштак чөлдөр (хамадалар) басымдуу. Көп сандаган кургак нуктар (вадилер) кездешет. Сейрек өскөн шыбак-эфемерлүү өсүмдүктөрү бар.
Аял ишкерлер
Гендердик стереотиптер
Бүгүнкү күндө аялдардын ишкердигин өнүктүрүүдөгү негизги тоскоолдук – бул аялдар дайыма жеңүүгө тийиш болгон гендердик стереотиптер деп аташат. Мындан тышкары бардык сурамжыланган аялдардын пикири боюнча, аялдардын бизнесинин өнүгүшүнө «объективдүү кыйынчылыктар» тоскоолдук кылат, бул аялдарга ишкердикте эркектер менен атаандашууга эки эселенген жүк: үй-бүлө жана жумушту бирге алып кетүү тоскоол болууда.
Кыргыз Республикасынын Улуттук статистикалык комитетинин маалыматы боюнча, аялдар күнүнө орто эсеп менен 4 саат 30 мүнөттү үй жумуштарына арнап, убактысынын 18,8%ын жумшашат. Эркектер үчүн бул нерсе 6,5%дан ашпайт. Натыйжада аялдар эркектерге салыштырмалуу үй жумуштарына 3 эсе, балдарды тарбиялоого 2 эсе көп убакыт коротушат. Бул эки эселенген абал аялдарды эс алуу мүмкүнчүлүгүнөн ажыратып, ден соолугуна коркунуч келтирет.
Ишкердик менен алектенген аялдар күйөөсүнөн, балдарынан, жакындарынан керектүү колдоону ала алышпайт. Микроишкерлик – бул аялдар үчүн кошумча киреше табуу мүмкүнчүлүгү болуп саналат жана аны мезгил-мезгили менен колдонот. Аялдар бизнести жүргүзүүгө убакыттын жоктугунан (24%), ошондой эле үй-бүлөгө жана балдарга кам көрүү муктаждыгынан (14%) бизнесин жабууга мажбур болушат, бул эркектерге караганда 1,7 эсе көп.
Баштапкы капитал жетишсиздиги
Баштапкы капиталдын жетишсиздиги бизнес ачкан аялдар үчүн негизги тоскоолдук болуп саналат. Ошол эле учурда коммерциялык банктар өздөрү жалпысынан чакан жана орто бизнести насыялоого жетиштүү көңүл бурбай жатышат, бул микрофинансылык уюмдарга ишкер аялдардын кайрылууларынын көбөйүшүнө алып келүүдө. Микрофинансы уюмдары насыя алуу үчүн чогултулууга тийиш болгон документтердин пакетине төмөнкү талаптарды коюшат. Аялдарга берилген микрокредиттердин басымдуу бөлүгү ишкердик үчүн пайдаланылган: айыл чарбасын (28,72%), соода жана коммерцияны (15,38%) жана тейлөө чөйрөсүн (10,2%) өнүктүрүүгө багытталган. Бирок микрофинансылык уюмдар аялдардын ишкердигинин өнүгүшүнө жана өсүшүнө жалпысынан зыянын тийгизе турган жогору пайыздык чендерди коюшат. Жогорку пайыздык үстөктөр ишкерлерди каржылоонун башка булактарын издөөгө мажбурлайт, натыйжада 31,8%ы жакындарына, 15,8%ы досторуна жана 6,9%ы кредиторлорго кайрылышкан.
Бир катар изилдөөлөргө ылайык, Кыргыз Республикасындагы эл аралык уюмдар каржы тармагында аялдардын мүмкүнчүлүктөрү чектелгендигин белгилешет. Бул жагдай биринчи кезекте банктар тарабынан ишкер аялдардын муктаждыктарын жана алардын жагымдуу кардар сегменти катары потенциалын түшүнбөгөндүктөн, ошондой эле рынокто «аялдардын банк иши» негизинен микрофинансылоо жолу менен чечилиши керек деген жаңылыш түшүнүк менен шартталган.
Каржылык чектөөлөр көбүнчө күрөөгө негизделген кредиттөөнүн салттуу мамилеси менен көбүрөөк байкалат. Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы тарабынан күрөөгө коюлган жогорку талаптар белгиленген. Анда кредиттик портфелдерди тобокелдиктин деңгээли боюнча “жөнөкөй” активдер катары классификациялоо үчүн кредиттик каражаттар кредиттин суммасынын 120%дан кем эмес күрөө менен камсыз болушун талап кылат. Бирок, чындыгында, коммерциялык банктардын күрөөгө койгон талаптары бир топ жогору. Европа реконструкциялоо жана өнүктүрүү банкынын изилдөөсүнө ылайык, чакан жана орто ишкердиктин 40%-50%га жакыны күрөөгө өтө жогору талаптардан улам каржылоого мүмкүнчүлүгү жок.
Кыргызстанда кыймылсыз мүлктүн 29%ы гана аялдарга катталган. Активдердин басымдуу бөлүгү үй-бүлөнүн эркек мүчөлөрүнө катталган жана аялдардын үй-бүлөлүк мүлктү пайдалануу укуктарынын жалпы чектелишинен улам аялдардын насыя алуу мүмкүнчүлүгүнүн да чектелишине алып келет. Муну аялдардын жерди пайдаланууга жана жерге кирбеген активдерге, көзөмөлгө жана менчикке мүмкүнчүлүгү чектелгендиги боюнча Дүйнөлүк экономикалык форумдун рейтингинин жыйынтыктары тастыктайт. Аялдардын экономиканын өндүрүмдүүлүгү төмөн сегменттеринде көбүрөөк тартылгандыгынан, жерге жана мүлккө болгон укуктун жоктугу, күрөөнү камсыздай албагандыктан, ошондой эле күрөөнүн, кепилдиктердин, камсыздандыруунун альтернативдик түрлөрүн колдонууга мүмкүндүк берүүчү өзгөчө шарттары бар атайын финансылык продуктулардын жоктугу аялдардын бизнесин каржылоонун чектелүү болушуна алып келет.
Күрөөгө коюлган чектөөлөрдү жеңилдетүү максатында «Гарантийный фонд» ААКсы түзүлүп, 2019-жылдын жыйынтыгы боюнча, 921 миллион сом суммасында 946 кепилдик берилген, анын ичинен 55%ы сандык жана 26%ы ишкер аялдарга бөлүнгөн. Анын кредиттик портфели акыркы 1-2 жылдын ичинде өскөнүнө карабастан, чакан жана орто бизнестин каржылоого жеткиликтүүлүгүн камсыздоого чоң таасирин тийгизүү үчүн ал дагы деле анча деле мааанилүү эмес бойдон калууда.
Аял ишкердигинин экономикалык таасири
Кыргыз Республикасында ишкер аялдар өлкөдөгү кичи жана орто бизнестердин кыймылдаткыч күчү экенин адистер баса белгилеп келишет. Чоң бизнес чөйрөсүндө алардын саны дале аз. Алсак, текстиль тармагында жүз элүү миңге жакын аял эмгектенет.
Байкоочулардын айтымында, аялдардын бизнестеги орду чоң. Советтер Союзу урагандан кийин өлкөдөгү кризис учурунда алгач аялдар баш көтөрүп, бизнес тармагында соода-сатык иштерин баштаган. Ал эми дүйнөлүк практикада, 2008-жылы болгон дүйнөлүк кризис учурунда аялдар жетектеген бизнестер кризиске оңой туруштук бере алгандыгы айтылат.
Кыргыз Республикасында аял ишкерлердин экономикага тийгизген таасирин бөлүп изилдегенге мүмкүнчүлүк жок, андыктан канча пайыз таасири тийгендиги боюнча так маалымат табуу кыйын. Жалпысынан, Улуттук статистика комитетинин маалыматтарына караганда, 2018-жылы республикада 15 миңге жакын ишкана иштеп, алардын 93 пайызы чакан ишканаларга туура келсе, 5 пайызы орто ишканалар. Анын төрттөн бири соода-сатыкта, 15 пайызга жакыны өнөр жайында жана 12 пайызы курулуш тармагында.
Тарам
Тарам – узатасынан созулган геологиялык тулку; жаракаларга минералдык заттардын толушунан же жаракага толгон минералдык заттардын чектеш тоо тектер менен метасоматоздук аралашуусунан пайда болот. Тарам – эпигенездик түзүлүштүк Формасына карай жөнөкөй (такта сымал) жана татаал (тепкичтенген, тор сымал ж. б.) болот, ошондой эле альп (минералдык курамы жараканы бойлой жаткан тоо тектердин курамы менен байланышкан), брекчия сымал (жараканын капталын түзгөн тоо тек сыныктарын камтыган), бутактанган (созулуу же жантаюу багыты боюнча тарамчаларга ажырап кеткен), кен таш (кенташ минералынан турган) ж. б. тарам типтерине ажырайт. Тарам менен ар түрдүү кендердин (алтындын, коргошундуу-цинктүү кен таштын, вольфрамдын, сымаптын ж. б.) топтолуусу байланышкан.
Аял ишкерлер
Кыргыз Республикасындагы ишкер аялдарды колдоо
Кыргызстандын улуттук мыйзамдары ишкерлерди (эркек, аял) коргоону кепилдейт.
2012-2015-жылдары Кыргызстанда USAIDдин колдоосу астында “Орто жана чакан бизнестеги аялдардын лидерлиги” программасы (WLSME) иштеди. 3 жыл аралыгында 750 ишкер аялдын бизнесин өстүрүүгө көмөктөшүүнү максат кылган. Бизнести башкаруу: маркетинг, бизнес план, каржыны жана персоналды башкаруу боюнча тренингдер программанын негизин түздү.
Кыргыз Республикасынын Өкмөтү 2019-жылы «Гарантиялык фонд» ААКсынын каржылык ресурстарынын 40%ын ишкер аялдарга берүү маселесин карап, бул максаттар үчүн «РСК Банк» ААКсынан «Ишкер-Айым» жана «Айыл Банк» ААКсынан «Айым-Кредит» сыяктуу атайын жеңилдетилген финансылык продуктулар ишке киргизилген. Бул продукциялар аймактардагы ишкер аялдардын долбоорлорун каржылоону камсыздайт.
2021-жылы март айында аймактардагы аялдардын ишкерлигине коомчулуктун көңүлүн буруу, колдоо жана алар өндүргөн товарларды сатып алууга чакырган 2 айлык акция өткөрүлгөн. Акциянын алкагында аял ишкерлер өндүргөн товарын сатууга шарт түзүү үчүн айыл-кыштактарда бир катар иш-чаралар болгон. Социалдык тармактарда “Ишкер аялды колдоо” аталышында флешмоб уюштурулган. Анда айылдагы аялдар өндүргөн товары жөнүндө видео менен бөлүшүп башкаларга эстафета катары жөнөтүлмөк. “Ишкер аялды колдоо” акциясын “Айым баштайт” коомдук уюму уюштурган. 7-март күнү акциянын расмий башталышына арналган иш-чара өтүп, ага өлкөнүн айыл чарба, суу чарба жана региондорду өнүктүү министри Аскарбек Жаныбеков, Бириккен Улуттар Уюмунун Кыргызстандагы туруктуу координатору Озонниа Ожиело жана башка эл аралык уюмдун өкүлдөрү катышкан. “БУУ Аялдар” уюму аймактардагы аялдарды кыска убакыттын ичинде атайын кесипке окутуу, аймактарда жашаган ишкер аялдарды колдоо жана бизнесин өнүктүрүү максатында “Ишкер аялды колдоо” аттуу жарманкелерди жана башка иш-чараларды уюштуруп келет.
2021-жылдын 27-29-апрелинде «БУУ Аялдар» түзүмү 12 өлкөнүн 900дөн ашуун ишкер аялдарынын катышуусундагы Европа жана Борбордук Азиядагы биринчи регионалдык “Аялдардын ишкердүүлүгү көргөзмөсү" өткөрүлгөн. Кыргызстандан бул иш-чарага 70 аял катталып, анын отузу өлкөнүн ар бир регионунан келип, Бишкек шаарында көргөзмөгө катышкан.
Кыргызстанда 2022-2026-жылдары аялдар ишкерлигин өнүктүрүү жана колдоо боюнча программа бекитилди.
"Курак" коомдук бирикмеси
Курак аялдар форуму коомдук уюму түрдүү чөйрөдөгү аялдарды бириктирген Бишкек шаарындагы коммерциялык эмес уюм. Ишкерликте аялдарга колдоо көрсөтүүнү (окутуу, үйрөтүү жана башка) максат кылат. Долбоорлорунун бири – 2022-жылдын 12-17-март күндөрү өлкөнүн 5 облус-районунда өткөн “Ишкер айымдар – Айылдан ааламга” форуму.
Кыргыз Республикасындагы ишкер аялдар
Учурда юридикалык жак катары катталган чакан жана орто ишканалардын жетекчилеринин арасында аялдардын үлүшү чакан ишканалар үчүн 30%ды, орто ишканалар үчүн 43,5%ды түзөт. Жеке ишкерлердин арасында аялдардын үлүшү 35%ды, дыйкан чарба жетекчилеринин арасында 19,6%ды түзөт. Эң көп ишкер аялдар Бишкек шаары жана Чуй облусунда (54% жана 41,4%), эң аз Ош жана Баткен облустарында (28,5% жана 29%). Аялдар эң көп соода-сатык, мейманкана жана ресторандар, өнөр-жай өндүрүшүндө жетекчилик ролдорун аткарышат, анын ичинде соода-сатыкта эркектерге караганда 5% көп (аялдар 42,5%, эркектер 47,5%). Эң аз аялдар курулуш, транспорт жана байланыш, газ жана электр энергиясын өндүрүү жана бөлүштүрүү тармактарында. Транспорт ана байланыш тармагында аялдар 2012-жылы жтекчилердин 3,7% түздү.
Кыргыз Республикасындагы типтүү ишкер аял орто билимге ээ, 40-50 жаштардагы, чакан же орто бизнес менен алектенет, үй-бүлөлүү, балалуу, жумуш менен күнүмдүк тиричиликти тең салмактай албай кыйналат. .
Жаңылсынзат Турганбаева
Жаңылсынзат Турганбаева ишкер, “Супара” этнокомплексинин кош-негиздөөчүсү жана башкы директору, “Супара” компаниясынын башкаруучу акционери. Улуттук, экологиялык таза азыктарды өндүрүүдө лидерлик саптагы компанияны жетектейт.
Жаңылсынзат Турганбаева туризмди өнүктүрүү үчүн жаратылышка тийбестен эле шарттарды түзүп, тейлөөнү уюштурса болот деп эсептейт. Мисалы, жетүүгө кыйын болгон табигый кооз жерлерге жакшы жолдор салынып, жашоо үчүн ыңгайлуу шарттар түзүлсө,калган ишти табият жана жергиликтүү тургундар колго алат.
Этнокомплекс бардык сүт азыктарын жергиликтүү тургундардан гана сатып алат: бул кымбатка турганы менен, Кыргызстандын жарандарына ушундай жол менен колдоо көрсөтүлүп келет.
Айнура Сагынбаева
Бишкек бизнес клубунун мүчөсү. SIAR консультациясынын негиздөөчүсү жана директору. Компания изилдөө жана консалтинг кызматтарын көрсөтөт. Айнура Сагынбаева ошондой эле DynEd системасын колдонуу менен окутуунун жаңы методикасын сунуштаган Steppe Learning тил мектебинин директору.
Гульнара Асымбекова
Медицина илимдеринин доктору, КРСУнун акушердик жана гинекология кафедрасынын профессору, хирург, репродуктолог, уюштуруучу жана профессор Асымбекованын клиникасынын жетекчиси.
Дильбар Ашимбаева
2000-жылы Дилбар Ашимбаева өзүнүн көркөм бюросун ачып, 2004-жылга чейин DILBAR мода үйүн түзгөн. Ал эми 2004-жылдын июнь айында ушул эле аталыштагы аялдардын кийимдеринин бренди пайда болгон. Бүгүнкү күндө DILBAR үйү мамлекет башчысынын расмий иш сапарлары жана кабыл алуулары үчүн элиталык белектердин негизги өндүрүүчүлөрүнүн бири болуп саналат. Дилбар Ашымбаева жасаган кийимдер бир нече ирет мамлекеттердин биринчи айымдарына белек катары берилген.
Азиза Юлдашева
Азиза Юлдашева – “Жер азыгы” агробизнесмендер ассоциациясынын президенти. Органикалык айыл чарбасын өнүктүрүү керек деп демилге көтөргөндөрдүн бири.
Октавиа (Небраска)
Октавиа (Небраска) (Octavia) — Небраска штатынын Butler округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 145 киши. Болжолдуу аянты - 0.4 км². FIPS коду — 31-35700.
Чаткал райондук аскер комиссариаты
Чаткал райондук аскер комиссариаты 1983-жылы түзүлгөн.
Аскердик жана мобилизациялык даярдыктарды уюштурат жана көзөмөлдөйт, аскерге милдеттүүлөрдүн жана чакырылуучулардын эсебин алат, уландарды аскерге жана альтернативалык кызматка чакырат.
Өспүрүмдөрдү Ата Мекенди сүйүүгө, коргоого жана патриоттук сезимдерин өстүрүүгө тарбиялоо боюнча орто мектептерде жана кесиптик лицейлерде сабактарды өткөрүп келет.2009-жылы 30-апрелде жоюлуп, Ала-Бука райондук бириккен аскер комиссариаты болуп түзүлгөн, 2010-жылы Чаткал райондук аскер комиссариаты кайрадан түзүлгөн. Район жаңы түзүлгөн жылдары аскер комиссариатын Т.И.Шакин, Ш.Жороев, кийин О.А.Асанов (1983-92), С.О.Орунбаев (1993-98), A.А.Саматов (1998-2000), У.Ч.Абдиев (2000-03), A.А.Султанбеков (2003-04), A.К.Керималиев (2004-05), Т.Т.Кудайбердиев (2005-07), A.Т.Журабаев (2007-09), И.А.Муратов (2010-12), Т.О.Абдраимов (2012-14) 2014-жылдан Э.Самаков жетектейт.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Тapaм түрүндөгү тoo тектер
Тapaм түрүндөгү тoo тектер – жер кыртышындагы жаракаларды толтурган, курамы ар түрдүү магма жана метасоматоз тоо тектери. Түзүмү порфир түрүндө, негизинен массасы толук кристаллдуу, чанда айнек сымал болот.
Вайзенхайм-ам-Занд
Вайзенхайм-ам-Занд (Weisenheim am Sand) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Бад-Дүркхайм районуна кирет.
Калкы - 4335 киши(2013-ж.). . Аянты - 13,72 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 32 050. Муниципалитеттин башчысы — Дитер Хельт.
Резерфорд Эрнест
Резерфорд Эрнест (30-август 1871-жылы, Жаңы Зеландия, Брайтуотер — 19-октябрь 1937-жылы, Кембриж) — англиялык физик, радиоактивдүүлүк жана атомдун түзүлүшү жөнүндөгү илимдерди түзүүчүлөрдүн бири, илимий мектептин негиздөөчүсү. СССР Илимдер академиясынын ардактуу мүчөсү (1925), Лондон королдук коомунун мүчөсү (1903). 1894-жылы Жаңы Зеландия университетин бүтүргөн. 1897–1907-жылдары Монреаль (Канада), 1907–1919-жылдары Манчестер университеттеринде физика кафедрасын жетектеген. 1919-жылдан Кембриж университетинде профессор жана Кавендиш лабораториясынын директору болуп иштеген. Радиоактивдүү элементтер 3 нур (α-, β -, γ-нурлар) бөлүп чыгарарын көрсөткөн жана англиялык физик Ф. Содди менен бирдикте радиоактивдүүлүктүн жылыш эрежесин иштеп чыгышкан (1903). 1911-жылы атомдун планеталык моделин сунуштаган. 1911-жылы элементтердин жасалма ажыроосун далилдеген. 1921-жылы нейтрондун болушун болжолдуу алдын ала айткан. Нобель сыйлыгынын лауреаты (1908).
ВКП(б)деги оңчул уклон
ВКП(б)деги оңчул уклон - өлкөдө социализм бүткүл фронт боюнча чабуулга өткөн мезгилде партиянын ичинде куралган оппортун. агым.
Бул агымдын башчылары Н. Бухарин, A.  Рыков, М. Томскийлер Окт. революциясынын алдында жана Совет бийлигинин алгачкы күндөрүндө партияга, И. Ленинге карты күрөш ачкан. Бухарин 1925-ж. «байыгыла!» деген ураан менен капит. элементтерди колдогон.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Мекендештер
Мекендештер – бир мамлекетте төрөлгөн, анда жашап турган же мурда жашаган, тил, дин, маданият, каада-салт жагынан жалпы белгилерге ээ болгон адамдар, ошондой эле алардын тикелей урпактары, укумтукумдары.
Баарын өзгөрткөн адам
"Баарын өзгөрткөн адам" (Moneyball, Человек, который изменил всё) - 2011-жылы Беннет Миллер тарткан америкалык спорт драмаcы. Сценарийин Стивен Заиллиан жана Аарон Соркин жазган. Тасма Майкл Льюистин ушул эле аталыштагы "Окланд Атлетикс" бейсбол командасынын 2002-жылкы сезону жана анын менеджери Билли Биндин оюнчулардын дараметин эсептеп чыгуу менен күчтүү команда түзүү аракети жөнүндөгү документалдуу китебине негизделген.
Тасмада Бин (Брэд Питт) жана жардамчысы Брэнд (Жона Хилл) бюджеттин жетишпестигине туш болушуп, таланты бааланбаган оюнчулардын ойногонун статистикага салып эсептеп чыгуу менен жаңы команда түзүшөт. "Columbia Pictures" 2004-жылы китептин укугун сатып алган.
"Баарын өзгөрткөн адам" 2011-жылы Торонто Эл аралык Фильм Фестивалында көрсөтүлгөн жана ошол эле жылдын 23-сентябрында сын-пикирден өтүп, сатыкка чыккан. Тасма "Эң мыкты актер", "Эң мыкты экинчи пландагы актер" жана "Эң мыкты тасма" сыяктуу 6 Оскар сыйлыгын уткан.
Сомали (маанилери)
Сомали - бул көп түшүнүктүү термин.
Ассы (Белорет району, Башкыртстан)
Ассы — Башкыртстандын Белорет районундагы айыл, Ассин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 848 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Чоң Нарын каналы
Чоң Нарын каналы - Нарын районунун аймагында. Нарын д-нан башталат. 1942-ж. курулуп, Улуу Ата Мекендик согуш мезгилинде пайдаланылбай калган. 1968-ж. кайрадан курулуп, 1971-ж. пайдаланууга берилген. Уз. 23 км, суу өткөрүмдүүлүгү 3 м3/сек. Нарын районунун жана Нарын шаарынын эли пайдаланат.
Чаткал райондук агрардык өнүктүрүү башкармалыгы
Чаткал райондук агрардык өнүктүрүү башкармалыгы 1980-жылдан райондук айыл чарба башкармалыгы, 1996-жылдан айыл чарба департаменти, 2006-жылдан азыркыдай аталат.
Райондун агрардык өнүктүрүү саясатын жана координациялоо иштерин жүргүзөт. Айыл чарбасы толугу менен жеке менчикте болгондуктан, дыйкан фермерлерге кредиттик система аркылуу каржылоого (“РСК Банк”, “Айыл банк”), долбоорлорду түзүүгө жардам көрсөтүлөт. Мекемени Б.Тойчубеков, Т.Каленбаев, С.Тотонов, К.Батырбеков, А.Кулиев, 2009-жылдан Э.Кошбаев жетектеп келет.
Мектеп (жалпы) билими
Мектеп (жалпы) билими – коом ичиндеги жигердүү иши үчүн жетиштүү болгон тийиштүү деңгээлдеги билим, жөндөм, тажырыйба менен камсыз кылуучу окутуу жана тарбыя берүү тутуму.
Роусмаунт (Миннесота)
Роусмаунт (Миннесота) (Rosemount) — Миннесота штатынын Dakota округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 21 874 киши. Болжолдуу аянты - 91.0 км². FIPS коду — 27-55726.
Орофино (Айдахо)
Орофино (Айдахо) (Orofino) — Айдахо штатынын Клируотер округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 6.5 км². FIPS коду — 16-59320.
Калкы
2010-жылы калкы 3247 киши болгон.
Биддфорд (Мэн)
Биддфорд (Мэн) (Biddeford) — Мэн штатынын Йорк округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 21277 киши. Болжолдуу аянты - 89.5 км². FIPS коду — 23-04860.
Жаңы-Базар шаар калдыгы
Жаңы-Базар шаар калдыгы – эрте темир дооруна мүнөздүү археологиялык эстелик. Төрт чарчы. Аянты 10 га. Эски-Ноокат кыштагынан 8 км түштүк-батыш тарабында жайгашкан. Түштүк тарабындагы дубалынын жанында цитадели болгон. Дубалдарына мунаралар тургузулган. Шаарга Түндүк тараптан киришкен.
Нойфарн-Фрайзинг
Нойфарн-Фрайзинг (Neufahrn bei Freising) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Фрайзинг районуна кирет.
Калкы - 19046 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 45,51 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 78 145. Муниципалитеттин башчысы — Райнер Шнайдер.