cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Туура-Суу көрүстөнү
Туура-Суу көрүстөнү – биздин заманга чейинки 1-миң жылдыкка таандык эрте көчмөн уруулардан калган археологиялык эстелик. Эстелик Ысык-Көл облусунун Тоң жана Туура-Суу дарыяларынын кошулушундагы тектирде жайгашкан. Көрүстөн топурактан жана таштан үйүлгөн жарым шар түрүндөгү 12 дөбө-мүрзөдөн турат. Алардын диаметрлери 10–30 м, бийиктиги 0,70–2 м. Чоң дөбө мүрзөлөрдүн айланасында майда мүрзөлөр жайгашкан. Маркумдардын сөөгү анча терең эмес тик бурчтуу формада казылып, дубалдары таштан кыналып тургузулган таш үкөктөргө, башы түндүк - батышты каратылып, чалкасынан жаткырылып, жайгаштырылган. Үстүлөрү таш такталар менен бекитилген. Мүрзөлөрдөн маркумга арналган карапа идиштер, колодон жасалган шакекчелер, шурулар, кооздук үчүн жукартылган алтындан жасалган буюмдар (алтын жейрен, алтын шакек, колого алтын жалатылган кур тогоосу, сөөккө карышкырдын сүрөтү түшүрүлгөн жаа бастырмасы) табылган. Эстелик В. П. Мокрынин жана П. П. Гаврюшенко тарабынан изилденген.
Юзица (дарыя)
Юзица — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Юза дарыясынын сол жээгинен 92 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жалдуулар
Жалдуулар (лат. Caristiidae) —  океан балыктарынын бир тукуму.
Фергана өрөөнүндөгү мөңгүлөр
Фергана кырка тоосунун көпчүлүк бөлүгүнүн бийиктиги 3000—3500 м ден ашпайт. Мындай бийиктиктер кар сызыгынан төмөн жайгадйкандыктан мөнгүлөр пайда болбойт. Ал кырка тоонун Алай кырка тоосуна тутумдашкан жагы гана улам бийиктеп 4500—4800 м бийиктикке жетет да мөңгүлөрдү пайда кылат. Фергана кырка тоосундагы мөңгүлөрдун жалпы саны 383, аянты 195,8 км2. Алар Нарындын (Ала-Буга) жана Кара-Дарыянын (Тар) алабдарына караштуу. Мөңгүлөрдүн көпчулүгүмайда, асылма, кар тибинде. Эң чоң мөңгүсүнүн узундугу 5,4 км, аянты 7,4 км2.
Фергана өрөөнүн курчаган кырка тоолордун эң мөңгүлүүсү — Алай кырка тоосу. Бул кырка тоодо жайгашкан мөңгүлөрдүн жалпы саны 1360тан ашык, аянты 956,3 км2. Түштүк капталынын батыш жагы Тажикстандын, аймагына карайт. Кыргызстандын аймагына тиешелүү мөңгүлөрдүн саны—1088, аянты 816,2 км2. Мөңгүлөрдүн негизги бөлүгү Исфайрам-Сайдын алабынан батышка карай Түркстан кырка тоосуна чейин жайгашкан. Чыгыш жагында болсо Ак-Буура, Куршаб сууларынын алабында жана Көк-Суунун төрүндө таралган. Ири мөңгүлөр кырка тоонун батыш тарабында да жайгашкан. Батыш Көк-Суунун алабындагы Абрамов мөнгүсүнүн узундугу 9 км, аянты 25,2 км2. Ал мөнгүгө 1967-жылдан бери эл аралык гидрологиялык он жылдык (МГД) изилдөөлөрдүн программасы боюнча Ташкенттик окумуштуулар тарабынан үзгүлтүксүз байкоолор жүргүзүлүп, изилденилип келген.
Линник Юрий Владимирович
Линник Юрий Владимирович (8 (21). 1. 1915, Белая Церковь – 30. 6. 1972, Ленинград) – орус математиги, СССР ИАнын академиги (1964; корр. мүчөсү, 1953), Социалистик Эмгектин Баатыры (1969). Ленинград университетин бүтүргөн (1938), проф. (1944). 1941–42-ж. Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн. 1940–42-ж. СССР ИАнын В. А. Стеклов атындагы Математикалык институтунун Ленинград бөлүмүндө иштеген. Линник сандар, ыктымалдык жана математикалык статистика теорияларын изилдеген. Сандар теориясында Варинг маселесинин элементардык чыгарылышын берген. Ыктымалдык жана математикалык статистика теориясында Линник жаңы аналитикалык методду киргизип, көп татаал проблемаларды чечкен. Изилдөө багыты: баалоо теориясы, татаал гипотезаларды текшерүү теориясы жана башкалар СССР мамлекеттик (1947) жана Ленин сыйлыгынын (1970) лауреаты. Ленин, «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган. Эмгектери: Дисперсионный метод в бинарных аддитивных задачах. Л., 1961.
Шахрух Кхан
Шахрух Хан (शाहरुख़ ख़ान, شاہ رخ خان,, Shahrukh Khan; ошондой эле Шах Рукх Кхан) — Индиялык киноактёр, продюсер жана алып баруучу. Актёрдун өз аты Shah Rukh (актердун айтымында бөлөк жазылат) — персид тилинде “хандын багыты” же “хандын жүзү” (Shah —  хан же ханзаада, Rukh,  Rukhsar — жүз же бет. Rukhтун дагы бир мааниси — багыт, ошол багыт менен баруу деген мааниде) дегенди түшүндүрөт.
Чыгармачылыгы
Кхан алгачкы жолу актер катары 1988-жылы телеберүүдөн чыгат. Бир нее телесериалдарда ойногон. Болливуд жайгашкан Мумбайга көчүп келгенден кийин киного тартыла баштайт. Алгачкы ролун 1992- жылы “Акылсыз сүйүү” фильминде аткарган. Бул ролу үчүн индиялык кино тууралуу «Filmfare» журналынын мыкты дебют сыйлыгын алган. 1993- жылы “Коркунучтагы өмүр” жана “Өлүм менен ойноо” деген фильмдерде терс каармандардын ролун аткарат. Өч алуу үчүн өзүнүн дос кызын өлтүргөн каармандын ролун аткаргандыгы үчүн  «Filmfare»  журналынын мыкты башкы роль сыйлыгынын ээси. Экинчи сыйлыгын 1995-жылы «Уурдалбаган келин” фильминдеги ролу үчүн алган. Бул тасма кинотеатрлардан 12 миллиард рупий чогултуп, индия тасмаларынын эң кирешелүүсү аталган. Шахрух Кхандын ийгиликтүү ролдору анын Болливуддагы эң суроо-талаптуу актер болушуна лып келет. Жада калса жылына 5-6 тасмага түшүшкө үлгүрөт. 2007- жылы “Алга, Индия” тасмасында чөп үстүндө хоккей оюну боюнча кыздар командасын даярдаган тренердин ролун мыкты жараткан. Боллувуд жылдыздарынын арасында сыйлыктары боюнча Дилип Кумар гана Шахрук Кхандан алдыда. Шахрук дүйнөдөгү белгилүү актерлордун катарында. Анын жаңы тартылган тасмаларынын бири – “Менин атым Кхан”. Мында Шахрух Аспергер синдромунан жабыркаган мусулмандын ролун жараткан. 2001- жылдын 11-сентябрында АКШда болуп өткөн террористтик кол салуудан кийинки окуялар чагылдырылат.
Радиоактивдүү булгануу
Радиоактивдүү булгануу армия жана калк үчүн олуттуу коркунуч тУУДУрат, ал көп жерге таралышы мүмкүн. Радиоактивдүү булгануу ядролук жарылуудан пайда болгон булуттан жерге түшөт. Ядролук жарылуулар жер үстүндө же анча тереңдикте эмес жүргүзүлгөндө топурактын оттуу шарга кошулушунан ошол аймак радиоактивдүү булганууга көбүрөөк дуушар болот. Жабыркоонун деңгээли адам алган радиация дозасына жана ошол аймакта болгон убакытка жараша болот. Радиоактивдүү булгануудан коргонуу үчүн коргонч жайдан башка да I кабат жыгач үйлөр, өндүрүш имараты, үйдүн подвалы жана башкалар колдонулат. Нур оорусун алдын алуу үчүн калкты радиоактивдүү булганууга дуушар болгон аймактан чыгаруу керек. Булганган аймакта кийим-кечеге дезактивация, санитариялык тазалоо жүргүзүлүп, кебез-даки маска же противогаз, респираторлор кийгизилип, таза аймакка жөнөтүлөт.
Чет өлкөлүк жарандар
Чет өлкөлүк жарандар – ошол мамлекеттин жарандары болбогон жана өзүнүн башка мамлекеттин жарандыгына таандык экенине далили бар адамдар. Ч. ө. ж-дын укуктук абалдары алар жайгашкан өлкөнүн улуттук мыйзамдары жана түзүлгөн эларалык келишимдер жана макулдашуулар менен аныкталат. Адатта улуттук мыйзамдар Ч. ө. ж-ды бир нече түргө (мамлекеттин аймагында туруктуу жашагандар; мамлекетте утурумдук тургандар; дипломаттык колтийбестикке ээлер; качкындар) бөлөт, алардын ар биринин укуктук абалдары өзүнчө өзгөчөлүктөргө ээ. КРде Ч. ө. ж-га мыйзамда аныкталган улуттук режим таралат.
Абаны тазалоо
Абаны тазалоо — имараттагы абаны вирустардан, микроорганизмден арылтуу. Ал өнөр жайда, ооруканаларда: операция жасоочу бөлмөдө, төрөт жана төрөттөн кийинки мезгилде жатуучу палатада, ымыркай балдар жаткан бөлмөдө, реанимацияда, күйүк бөлмөлөрүндө, жугуштуу оорулуулардын палатасында, микробиологиялык лабораторияларда, дарыканада жүргүзүлөт. Абаны тазалоодо физикалык, химиялык жолдор колдонулат. Физикалык методдо бактерициддик лампалар пайдаланылат, ал эми химиялык каражаттарга газ абалындагы заттар: этилен кычкыл препараттары, формальдегид жана башкалар кирет. Мында жумушту токтотуп, адамдарды имараттан тышка чыгаруу керек. Аны жүргүзгөн адам дем алуу органын, көзүн, терини сактоочу кийим кийүүлөрү зарыл. Аэрозоль түрүндөгү химиялык заттар да кеңири колдонулууда. Абаны тазалоону натыйжалуу жүргүзүү үчүн эң жөнөкөй гигиеналык чараларды сактоо (имараттын ичин чаңдан арылтып, нымдуу чүпүрөк менен сүрүп, желдетүү) чоң мааниге ээ.
Ай-Еган
Ай-Еган — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Каралька дарыясынын оң жээгинен 107 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 114 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Гризли
Гризли (Ursus arctos horribilis) — Америка күрөн аюусунун америкалык түрчөсү.
Норс ХановэрТауншип (Нү-Жерси)
Норс ХановэрТауншип (Нү-Жерси) (North Hanover Township) — Нү-Жерси штатынын Бёрлингтон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 7577 киши. Болжолдуу аянты - 45.0 км². FIPS коду — 34-53070.
Химиялык курал
Химиялык курал — ал уулантып массалык жабыркоого алып келет. Анда адамдар, жаныбарлар ууланып, аба, аймак, курулуш, техника, суу, азыктүлүк булганат. Уу заттарды колдонууга тыюу салуу жөнүндөгү эл аралык келишимдердин түзүлгөнүнө карабастан бир топ капиталисттик мамлекеттер куралданууда. Алар суюк-тамчы, буу (газ) абалында же аэрозоль түрүндө колдонулат. Адамдар булганган аба менен дем алганда, уу заттардын тамчысынан, буунун таасиринен булганган тамак-аш, сууну пайдаланганда жабыркайт. Химиялык курал шал кылуучу, жалпы уулантуучу, терини ириңдетүүчү, муунтуучу, психикага таасир этүүчү жана башкалар болуп бөлүнөт.
Беш-Күңгөй
Калк
Калкы ― 3423 киши (2009-жылы).
Линотип
Линотип (лат. linea – сызык, линия жана гр. typos – так түшүрүү) – текстти терип, туташ сап түрүндө куюучу терүү машинасы. Линотипти АКШда О. Мергенталер (1884) ойлоп чыгарган. СССРде биринчи линотип 1932-ж. Ленинград полиграфия заводунда даярдалган. Линотип негизинен үч аппараттан (терүү, куюу жана кайра бөлүштүргүч) турат. Клавиатуранын клавишасын басканда алфавиттин айрым тамгасы оюп жасалган металл матрица магазинден өзү түшөт да, мурдагы матрицанын жанына кыналып, сөз арасындагы ачык орунга ажыраткыч шынаа коюлат. Матрицалар менен шынаалардан текст сабы түзүлүп, ал атайын кармагыч менен куюу аппаратына берилет. Машинанын кийинки операциялары автоматтык түрдө аткарылат. Мындай машиналар гезит жана башка басма иштеринде ылдам жана үнөмдүү терүүдө колдонулган. Басуу ишинде компьютердик технологиянын кеңири жайылышына байланыштуу дээрлик колдонулбай калды.
Шакаптар ламиропаппусу
Шакаптар ламиропаппусу (Lamyropappus schakaptaricus, (B. Fedtsch.) Knorr. et Tamamsch) - Көп же эки жылдык ийик сымал жоон тамырлуу өсүмдүк. Сабагынын бийиктиги 50–60 (80) см, жалгыздан, кээде бир нече санда, агыш түктүү, бутактуу. Жалбырактары кабыктуу, төмөнкүлөрүнүн узундугу 5–3 см, туурасы 4,5–15,0 см, жалбырак саптуу, үстү түксүз, алды ак жыш түктүү, тарактай тикендүү кырдуу. Сабактагы ортоңку жана жогорку жалбырактары сапсыз, сөлөкөтү жумурткадай же күрөктөй. Себетинин жазылыгы – 20–30 мм, ороочолору көп, катуу кабыктуу. Желекчелеринин узундугу – 35 мм, кызыл. Урукчаларынын узундугу – 8–10 мм, бозомук. Үкүлөрүнүн узундугу – 18–22 мм.
Биологиялык өзгөчөлүктөрү
Июнң-июлда гүлдөп, августта мөмөлөйт. Уругу аркылуу көбөйөт.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Казакстан ( Балкаштын түштүк батыш жагындагы чөлдөр) жана Кыргызстанда - Нарын дарыясынын агымынын ортосундагы тоолор, Чаткал (Шакаптар жана Ташкөмүрдүн тереги) жана Фергана тоо кыркалары (Майлуусай суусунун бассейни Жийдесай капчыгайы), Кетментөбө өрөөнү (Көккыя капчыгайы).
Өсүү шарттары
Өрөөндөрдөн тоо этектеринин капталдарындагы таштак, кызыл, кара таштуу, чопо топурактар, суулардын өрөөнүндөгү таштак-чополуу, тоо этектериндеги ойдуңдар.
Саны
Аз санда кездешет.
Чектөөчү факторлор
Малды баш-аламан жайып, жайыттарга оордук келтирүү. Жерлерди өздөштүрүү жана курулуш иштерин жүргүзүү.
Өстүрүү
Маалымат жок.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Атайын коргоо чаралары иштелип чыккан эмес. СССРдин Кызыл китебине (1984), Кыргыз ССРинин Кызыл китебине (1985) киргизилген.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Популяциясына эсеп жүргүзүп, ботаникалык заказник уюштуруу, декоративдүү өсүмдүк катары атайлап өстүрүү зарыл.
Статус
V U. Сейрек кездешкен монотиптүү тукумдун өкүлү.
Босого капчыгай
Босого капчыгай - Ат-Башы өрөөнүнүн чыгышында. Ат-Башы кырка тоосунун чыгыш бөлүгү менен Нарын кырка тоосунун кошулган жериндеги кууш жана кооз капчыгай.
Уз. 4 км. Дециз децг. бийикт. 2600 ж. Таманы кууш, 100—150 ж, айрым жерлерде 30—50 ж. Капчыгай тектон. терең жаракадан жана суу эрозиясынан пайда болгон. Капталдары көбүнчө тик. Суу бойлой эни 50 жге жеткен кууш тектирлер созулуп жатат. Суудан 50 ж бийиктикте капчыгайдын кырлары үстү тегиз тектирге айланат. Өрөөндүн туурасы Босого кыш. тушта 400 жге чейин кеңеет. Ичке-Камандынын чатынан жогорураак Ат-Башы.
өрөөнү башталат. Капчыгай аркылуу Ат-Башы суусу агат. Б. к. токой-шалбаалуу талаа зонасында жатат. Капчыгай ичи карагай токойлуу (айрыкча сол каптал). Карагайга аралаш арча, четин, шилби, ит мурун, жапайы кызыл карагат, бљрњ карагат, ыргай ж. б. бадалдар кезигет.
Капчыгайдын этеги дан сымал түркөн чөптүү талаа ландшафтуу. Б. к. аркылуу Ат-Башы өрөөнүн Ак-Сай сырттары менен байланыштырган авт. жолу өтөт. Капчыгайда пионер лагери, токой чарбасы бар.
Зарифьян Анэс Гургенович
Зарифьян Анэс Гургенович - акын.
Зарифьян Анэс Гургенович 1946-жылы 22-ноябрда Фрунзе шаарында туулган. 1970-жылы Кыргыз Мамлекеттик медициналык институтунун дарылоо факультетин артыкчылык диплому менен бүтүргөн. Ошол эле жылы институтта кафедранын ассистенти катары эмгек жолун баштаган. Кийин «Нормалдуу физиология» адистиги боюнча аспиранту-рада окуп, кандидаттыгын 1974-жылы жактаган. 1978-жылы Кыргыз Мамлекеттик дене тарбия институтунда илимий иштер боюнча проректор-лук кызматка дайындалган. Ал жерде доценттик (1980), профессордук (1988) наам алгандан кийин 1993-жылы Кыргызстандагы эл аралык университетке проректорлук жумушка которулган. 1994-жылдан «Фундаменталдык медициналык-биологиялык сабактары» кафедрасынын башчысы, деканы болуп Кыргыз Россия Славян университетинде иштеген.
Жаштайынан ыр жазып, 1979-жылдан баштап обондуу ырларга аралашат. Биринчи ырлар жыйнагы 1983-жылы жарык көргөн. А.Зарифьян көптөгөн фестивалдардын жана автордук аткаруучулардын слетунун жеңүүчүсү. 1990-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. 1992-жылы «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмери» деген ардактуу наамга татыктуу болгон. 2003-жылы «Даңк» медалы менен сыйланган. Кыргыз ССРинин Билим берүү отличниги (1985). Республиканын саламаттыкты сактоо отличниги (1996). ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Орус тилинде
Вопреки небытию: Стихотворения. – Ф.: Кыргызстан, 1983. – 52 с.
Притяжение: Стихотворения. – Ф.: Кыргызстан, 1985. – 79 с.
Нет дороге конца: Песни. – Ф.: Кыргызстан, 1987.
Неотболевшее: Стихотворения. – Ф.: Адабият, 1990. – 104 с.
Поэтические посвящения юбилярам здравоохранения. – Б.: ОсОО Казак, 1999.
Летопись Анэса из Бишкека, сложенная на исходе века вольным поэтическим пером – о великом грустном и смешном. Книга 1-я. – Б.: Бийиктик, 2001. – 776 с.
Стихотворения. – Б.: ОсОО Бишкектранзит, 2002.
По жизненным мотивам. – Б.: ОсОО Бишкектранзит, 2004.
Летопись....Книга 2-я. – Б., 2005.
Пока душа не отлетела. – Б.:ОсОО Алтын-Тамга, 2006.
Нет дороге конца. – Ф.: Кыргызстан, 1987.
ДИСКОГРАФИЯ
Дискография: «Алая, белая, черная...» Авторская пластинка. – С 90 29143008. «Мелодия», 1990.
«Хоть нет на мне креста». Авторская пластинка. – R 6000999. МТПП «Русский диск», 1992.
Кичи Ломоватка (дарыя)
Кичи Ломоватка — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ломоватая дарыясынын оң жээгинен 143 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 46 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кеть. Дарыянын айрыгы — Чулымнан Кетке чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бостон (Кыргызстан)
Бостон
Изимарино (Мишкин району, Башкыртстан)
Изимарино — Башкыртстандын Мишкин районундагы айыл, Тынбаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 350 киши. Почта индекси — 452352, ОКАТО коду — 80243865002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Шал кылуучууу заттар
Шал кылуучу заттар тез таасир тийгизет; негизги өкүлдөрү зарин, зоман; жеңил ууланганда көз- дүн кареги кичирейип, баш катуу ооруйт, жалпы абалы начарлайт; оор жабыркоого учурагандар акыл-эсин жоготуп, муунуп, тырышат. Адам өз учурунда дарыланса, 1—2 айда сакайып кетет.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Гризондор
Гризондор (лат. Grison) — суусарлар тукумундагы айбандардын бир уруусу.
Асимптота
Анын 3 түрү бар.
Чолпон (Кочкор району)
Чолпон — Кыргызстандын Нарын облусунун Кочкор районундагы айыл. Чолпон айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 2728 киши (2009-жылы).
Ивач (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Ивач — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Куккуян айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 567 киши. Почта индекси — 452312, ОКАТО коду — 80224813002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Гриллоблаттиналар
Гриллоблаттиналар (лат. Grylloblattida) —  каскак жандыктардын тараканга жана кара чегиртке экөөнө окшогон бир түркүмү, буларга өкүл катары Дьяконов гриллоблаттинасы (лат. Grylloblattina djakonovi) кирет.
Жалпы уулантуучу заттар
Жалпы уулантуучу заттардын ичинен синиль кислотасы өзгөчө бат таасир тийгизет. Мында баш айланып, ооруйт, куску келет, ал кетет, демигип тырышат, дем алуу жана жүрөк иши бузулат. Дем алуу токтоп калса, жасалма дем алдырылат, ал жерден тезинен медициналык алгачкы жардам көрсөтүлүүчү отрядга жөнөтүлөт.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Чет өлкөлүк товарлар
Чет өлкөлүк товарлар – ошол өлкөнүн чегинен сырткары эркин жүгүртүүгө чыгарылган жана/же чет өлкөдө чыгарылган товарлар. Алып айтканда, КРде – анда чыгарылган жана КРдин чегинен сырткары эркин жүгүртүүгө чыгарылган товарлар.
Юрас (Унжа куймасы)
Юрас — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Унжа дарыясынын сол жээгинен 203 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Чет өлкөлүк инвестор
Чет өлкөлүк инвестор – КР мыйзамдары боюнча атамекендик инвестор болуп саналбаган жана КР экономикасына инвестиция салууну жүзөгө ашыруучу баардык жеке жана юридикалык жактар, а. и.: чет өлкөлүк жаран деп саналган жеке жак же КРдин чегинен тышкары такай жашоочу жарандыгы жок жактар; юридикалык жактар: чет мамлекеттин мыйзамдарына ылайык түзүлгөн жана катталган; же чет өлкөлүктөрдүн катышы менен түзүлгөн, бирок КР мыйзамдарына ылайык уюштурулган төмөнкүдөй жактар: чет өлкөлүк бир же андан көп жеке, юридикалык жактарга толук таандык; же жазуу жүзүндө келишим, көпчүлүк добуш берүүчү акцияларды сатуу укугу, аткаруу же байкоочу органдардын көпчүлүк мүчөлөрүн дайындоо укугу аркылуу чет өлкөлүк бир же андан көп жеке, юридикалык жактар көзөмөлдөөчү же башкаруучу; же добуш берүүчү акциялардын же чет өлкөдө такай жашоочу чет өлкөлүк жарандардын, жарандыгы жок жактардын же ушунда аталган юридикалык жактардын менчигинде турган акционерлердин добушунун 1/3 пайызынан кем эмес; КР эларалык келишиминин негизинде түзүлгөн юридикалык жак; юридикалык жак болуп саналбаган чет өлкөлүк уюм; эларалык уюм.
Юрас (Унжа куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Липа
Липа, жөкө дарак (Tilia, L. 1753) – өсүмдүктөрдүн липалар тукумундагы жалбырагы күбүлмө дарактар уруусу. Бийиктиги 15–25 м, айрымдары 40 м-ге жетет. Сөңгөгүнүн жоондугу 2–5 м-дей. Жалбырагы көбүнчө тишчелүү, сабакта кезектешип жайгашат. Гүлү агыш же саргыч, жыттуу. Топ гүлү – калканча же чачы сымал. Мөмөсү – жаңгакча. Липа демейде 150, айрым түрлөрү 500дөн ашык жылга чейин өсөт. Уругунан жана чырпыгынан көбөйөт. Липанын дүйнөдө 50дөй, КМШ өлкөлөрүндө 17 түрү бар. Кеңири таралган түрлөрү – жүрөк сымал липа, европа липасы, амур липасы. Кыргызстанда атайын өстүрүлөт. Липа кооз болгондуктан, жашылдандырууда колдонулат, балдуу өсүмдүк. Гүлү («липа гүлү») дары каражаты катары, чайга, шарапка жыт берүү үчүн пайдаланылат. Жыгачы буюм жасоодо да пайдаланылат.
Тоголок баштар
Тоголок баштар (лат. Globicephala) — делфиндердин бир уруусу, буларга төмөнкү түрлөр кирет: кадимки тоголок баш (лат. G. melaena), чоң тумшук тоголок баш (G. macrorhynchus), кара тоголок баш (G. seammoni).
Липари аралдары
Липари аралдары – Тиррен деңизиндеги жанартоодон пайда болгон аралдар тобу, Сицилиядан түндүк тарапта; Италиянын аймагы. Жети ири аралдан (Липари, Салина, Вулькано, Стромболи, Филикунди, Аликуди, Панареа) жана 10 майда аралдан турат. Жалпы аянты 117 км2. Базальттуу лава жана туфтардан түзүлгөн. Вулькано жана Стромболи аралдарында аракеттеги жанартоолор жайгашкан (бийиктиги 926 мге чейин). Анжир, жүзүм өстүрүлөт, зайтун токою бар. Шарап чыгаруу өнүккөн.
Терини ириңдетүүчү уу заттар
Терини ириңдетүүчү уу заттар (мисалы, иприт) жай таасир тийгизет. Андан тери катмары, былжырлуу чел жабыркап, организмге жараат, дем алуу органдары, ичеги-карын аркылуу өтүп, айрым жерди же жалпы ууландырат. Териге түшкөндө ал жер кызарып, шишийт, кычышып, ачышат, бир суткадан кийин ыйлаакча пайда болот, ал ырбаак жарага айланат. Иприт көздү жабыркатып, сезгентет. Дем алуу жолуна түшкөндө өпкө сезгенет, ичеги-карынга түшсө аларда сезгенүү процесстери пайда болот. Көздү соданын 2%түү эритмеси менен жууп, ичеги-карынды 3 — 5 стакан суу ичирип кайра кустуруп, тазалоо зарыл.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Жамгырчинов, Бегимаалы
Бегимаалы Жамгырчинов (Жамгырчынов; орусча Бегималы Джамгерчинов) (15.10.1914, Бишкек уезди, азыркы Сокулук р-ну, Күнтуу айылы - 31.10.1982, Бишкек) – кыргыздан чыккан тарых ил-нин алгачкы кандидаты, алгачкы доктору (1950), профессор (1951). Совет доорундагы кыргыз элинин чыгаан тарыхчысы, Кыргыз Илимдер Академиясынын биринчи тарыхчы академиги (1954).
Кыскача өмүр таржымакалы
Бегимаалы Жамгырчинов Кыргызстандын Чүй өрөөнүндөгү азыркы Сокулук районуна (мурдагы Кызыл-Аскер районуна) караштуу Күнтуу айылында 1914-жылы 15-октябрда жарык дүйнөгө келген.
Бегимаалынын атасы - Жамгырчы Келдибек уулу (1874--1956), кыргыздын солто уруусунун күнтуу уругунан. Бегимаалынын энеси - Үпөл, солто уруусунан.
Туулгандыгы тууралуу дата - 15-октябрь - шарттуу түрдө тандалган. Академик Бегимаалы Жамгырчинов өзү 1914-жылы алгачкы жолу чоң кар жааганда туулгандыгы тууралуу айтып калчу. Уулу Мидилдин айтымында, ал 15-октябр күнүн туулган күндү белгилөө оңой болгон күз мезгилинин бышыкчылык маалына ылайыктап шарттуу тандап алган экен).
1936-ж. Кыргыз мамл. пед. институтун бүтүргөндөн кийин ошол эле институтта окутуучу.
1938-39-жж. ал Украинанын Одесса облусундагы Скадов районуна караштуу Чалбасы кыштагында (азыр ал Украинанын Херсон облусуна караштуу Виноградово кыштагы болуп калган бул жакка сүргүнгө айдалган мурдагы кыргыз бай-манаптарынын балдарына орто мектепте сабак берген.
1943–50-ж. СССР ИАнын Кыргыз филиалында улук ил. кызматкер болгон.
1950–51-ж. ошол эле филиалдын Тарых, тил ж-а адабият ин-тунда директор.
1951–54-ж. КМУнун ректору,
1954–55-ж. Кыргызстан ИАнын коомдук илимдер бөлүмүнүн академик-катчысы,
1965–76-ж. вице- президент,
1976–82-ж. Тарых ин-тунда сектор ж-а бөлүм башчы.
1982-жылы 31-октябрда Бишкекте каза болгон. Сөөгү Бишкектеги "Ала-Арча"көрүстөнүнө коюлган.
Ж-дун ил. изилдөөлөрүн 2 этапка бөлсө болот: 1-этабы 1966–82-ж. изилдөөлөрүнө 18–19-к. ж-а 20-к-дын башталышындагы кыргыз элинин тарыхын изилдөө мүнөздүү.
Үй-бүлөсү
Жубайы - Настабүбү Иманкулова (1919 - 2010), кесиби боюнча мугалим болгон (Бишкекте №5 мектепте башталгыч класстардын мугалими болуп иштеген).
Академик Б.Жамгырчиновдун үч уулу, бир кызы бар.
Мидилден кийин - кызы Лариса (1940-жылы туулган).
Ортончу уулу - Меликпек (1946-жылы туулган).
Дагы бир уулу - Аскар Жамгырчинов - учурунда таланттуу жаш кинорежиссер катары таанылган (1950-жылы туулган).
Илимий-чыгармачыл мурасы
Б.Жамгырчиновдун эмгектеринин арасында кыргыздардын этногенезине ж-а этностук тарыхына, маданиятына («Кыргыздар Ормон хандын доорунда», 1944; «Кыргыздардын 18-к-дын аягындагы согуш мамилелеринин тарыхынан», 1945; «Кыргыздын санжырасынан», 1946 ж. б.) арналгандары да бар.
Негизги ил. эмгектеринин бири Россия м-н Кыргызстандын мамилелерин изилдөөгө арналган.
Ж. – 140тан ашык ил., окуу китептердин ж-а кеңири белгилүү эмгектердин (а. и. 8 монография, 3 китепке авторлош) автору.
Сыйлыктары. Наамдары
Ленин, Октябрь Революциясы, Эл Достугу, «Ардак Белгиси» ордендери ж-а медалдар м-н сыйланган.
Эстутум
Бишкек шаарынын көчөлөрүнүн бирине академик Жамгырчиновдун ысымы ыйгарылган.
Маркум тарыхчы Игорь Николаевич Грандин (22.6.1964 – 29.10.2014) академик Б. Жамгырчинов тууралуу кандидаттык диссертациялык эмгекти ийгиликтүү коргогон.
Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Тарых, археология жана этнография институтуна академик Б.Жамгырчиновдун ысымы ыйгарылган (2017).
Академик Бегимаалы Жамгырчиновдун жүз жылдык мааракесине арналган илимий жыйын 2014-жылдын 21-ноябрында Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын жыйын залында жана 22-ноябрда ал туулуп-өскөн Күн-Туу айылындагы анын ысымын алган орто мектепте өткөрүлдү.
Туз (Кочкор району)
Туз — Кыргызстандын Нарын облусунун Кочкор районундагы айыл. Чолпон айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 1424 киши (2009-жылы).
Кемирчек тикен
Кемирчек тикен (Cirsium (Sievers) С.А. Меу) – татаал гүлдүүлөр тукумунун тикен уруусундагы өсүмдүк. Көп жылдык чөп, чачы тамырлуу, сабагы жана тамыр сабагы эң кыска, кээде бийикт. 30-40 см. Тамыр моюнчасындагы жалбырактары жерге төшөлүп өсөт, уз. 5-20 см, туурасы 1-7 см, каштай, четтери канатай оюктуу, тикенчелүү. Гүлү ак, кээде кочкул кызыл. Себетинин орооч жалбыракчасынын учу тикендүү, четтери кирпикчелүү. Уругу жылмакай, бозомтук же күрөң. Түндүк Монголия, Кытай, Сибирде, Борбордук Азияда кездешет. Кыргызстанда өрөөндөн тоонун альпы алкагына чейинки бардык райондо кеңири таралган. Көл, өзөн боюндагы шалбаарда, саздак жерде өсөт. Тамыр-сабагы желет. Жаш жалбырактарын мал оттойт.
Оролгон соссюрея
Оролгон соссюрея (Saussurea involucrata, (Kar.et Kir.) Sch. Bip) - Бийиктиги 15–35 см ге чейин жеткен, көп жылдык, сабаксыз же жөнөкөй сабактуу, кыймасынан ылдый түшкөн жалбырактуу өсүмдүк. Жалбырагынын узундугу 14 см, туурасы 3 см. Жан тамырындагы жана сабактагы жалбырактары узунча жазы ланцеттей, жазыланган ак кабыктуу жалбырак саптуу. Жалбырагы түкчөлөр менен капталган. Гүлдөрү түтүк сымалдуу, киргилт-кызыл-көк түстө келип, себет топ гүлүнө чогулуп (20 даанага чейин) нык калканчага топтолгон жана 2 катарлуу ири гүл жан жалбырактары менен курчалып турат. Гүл жан жалбырактары ачык, 13-17 санда, эки катар, ийилген, гүл тобу менен чогуу диаметри 21 (26) см ге чейин, жылаңач, жээктери тишчелүү. Урукчалары күрөң, кош көкүлдүү.
Биологиялык өзгөчөлүктөрү
Июнң-июлң айларында гүлдөп, августта мөмө байлайт.Уругу менен көбөйөт.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Республиканын чегинен тышкары Казакстанда (Түндүк Тянңшанң жана Жунгар Алатоосу), Россияда (Чыгыш Сибирде); Кыргызстанда – Күңгөй Алатоо (Чоңаксуу ашуусу), Тескей Алатоо (Торпу, Чоңашуу ж.б. ашуулары), Акшыйрак (Петров мөңгүсү), Сарыжаз, Эңгилчек жана Койлуу сууларынын бассейнинин жогорку нугу.
Өсүү шарттары
Эшилме шагыл-таштуу бийик тоо беттеринде, морендерде, алңпы жана нивалдык алкактарда.
Саны
Жаратылышта өтө чектелген.
Чектөөчү факторлор
Жайкысын малды чексиз санда жайып, уюштурулбаган, баш-аламан туризм.
Өстүрүү
Эч кандай маалымат жок.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Түр өскөн популяцияларынын аймактарын коргоо; жыш жана максималдуу кездешкен жерлерде ботаникалык заказниктерди уюштуруу.
Статусу
V U. Сейрек кездешкен түр. Кыргызстанда ареалынын чегинде бул түр аз санда, белгилүү гана аймактарда кездешкендиктен, тез аранын ичинде таптакыр жок болуп кетиши мүмкүн.
Орозмамбетова Майрамбүбү
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Грисбок
Грисбок (лат. Raphicerus melanotis) — кидик бөкөндөрдүн бир түрү.
Сарыпбеков, Райкул
Сарыпбеков Райкул-1941-жылы Кочкор районунда төрөлгөн. Сарыпбеков Райкул– “Манас” изилдөөчүсү, адабиятчы, сынчы, акын, жыйноочу, түзүүчү. Жазуучулар союзунун мүчөсү, филология илимдеринин кандидаты (2000). Илим жана техника боюнча Мамлекеттик сыйлыктын лауреаты.
Манасты жазып алышы
Ал “Алмамбеттин образынын эволюциялык өнүгүшү” аттуу монографиясын жазып, анда “Манас” эпосунун проблемаларына арналган орчундуу маселелерди чечүүгө аракет жасаган. Бул эмгекте “Манас” эпосундагы эң негизги оң каармандардын бири Алмамбеттин образынын өсүп-өнүгүшү жана калыптанышы каралат. Автор эң бай, адабий жана этнографиялык материалдардын негизинде Алмамбеттин образы “Манас” эпосундагы эң байыркы образдын бири экенин жана тарыхый шарттардын алмашышы менен ал образ тынымсыз эволюциялык өсүп-өнүгүүлөрдү башынан өткөрүп, байыркы мифтик, фантастикалык эпостун каарманынын тарыхый баатырдык эпостун каарманына айланышы тарыхый салыштырма планда ачып берген. Сарыпбековдун дагы бир салмактуу эмгеги катары татыктуу болгон монографиясы – “Манас” эпосундагы баатырдык мотивдердин эволюциясы” (1988) деп аталат. Мында автор элдин духун, элдин умтулуусун, анын үмүт, тилегин алып жүрүүчү эпикалык оң каармандар, идеализациялоочу мотивдердин б. а. элдин башына түшкөн кыйын кезеңди жок кылып, бейпил турмушту орнотуу үчүн атайын жаралган элдик баатырдын төрөлүшүнөн тартып, эл иши үчүн күрөшүп жүрүп курман болушуна чейинки мотивдердин ар бирине конкреттүү токтолот. Алардын түпкү чыгышынан тартып, бүгүнкү күнгө чейинки эволюциялык өнүгүшүн иликтейт. Булардан тышкары ал “Манас” эпосунун ар түрдүү проблемаларына арналган 50дөй макаланын автору. “Акындар чыгармачылыгынын тарыхынын очерктери” (1988) аттуу коллективдүү эмгекте манасчылар Тыныбек Жапый уулу, Саякбай Карала уулу, Молдобасан Мусулманкулов, Багыш Сазанов, Ибраим Абдрахманов, Дүнкана Кочуке уулунун чыгармалыклык портреттери жазылган. Кийин ушул макалалар толукталып, алымча-кошумчаланып, “Кыргыз адабиятынын тарыхы” аттуу 7 томдуктун 1-томуна жарыяланды. Р. С. Дүнкана, Сейдана ж. б. манасчылардын өз оозунан “Манас” эпосунан эпизоддорду жазып алган. СОВ жана СКВ боюнча “Манас” үчилтигинин жергиликтүү жана борбордук басмалардан жарыкка чыккан, басылыштарын түзүүгө катышып, алардын айрымдарына баш сөз жазган. Кыргыз адабий изилдөөгө арналган 100дөн ашуун макалалардын жана “Мезгил жаңырыгы” аттуу адабий сын жыйнагынын автору. “Тоолор керемети”, “Кызыл аска” ырлар жыйнагында жана мезгилдик басма сөздөрдө анын поэтикалык ой толгоолору чагылдырылган чыгармалары жарык көргөн.
Ай-Игол дарыясы (Поколька куймасы)
Ай-Игол — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Поколька дарыясынын оң жээгинен 142 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чет өлкөлүк юридикалык жак
Чет өлкөлүк юридикалык жак – КР жер мыйзамдары боюнча төмөндө саналган белгилердин бирине ээ болгон юридикалык жак: а) чет мамлекеттин мыйзамына ылайык түзүлгөн жана катталган; б) толук боюнча бир же андан ашык чет өлкөлүк жеке же юридикалык жактарга таандык болгон; в) төмөнкүлөр аркылуу бир же андан ашык чет өлкөлүк жеке же юридикалык жактар тарабынан көзөмөлдөнүүчү же башкарылуучу: жазуу жүзүндөгү келишимдин, добуш берүүчү акциялардын көпчүлүгүн сатуу укугунун, аткаруучу же байкоочу органдын көпчүлүк мүчөлөрүн дайындоо укугунун; г) ушул пунктта эскертилген чет өлкөлүк жарандарга, жарандыгы жок адамдарга же юридикалык жактарга таандык уставдык капиталдын 20 пайыздан кем эмеси КРде катталган жана бар; д) мамлекеттер аралык келишимдин же макулдашуунун негизинде түзүлгөн.
Плисантвилл (Нү-Жерси)
Плисантвилл (Нү-Жерси) (Pleasantville) — Нү-Жерси штатынын Атлантик округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 20249 киши. Болжолдуу аянты - 19.0 км². FIPS коду — 34-59640.
Горная Маевка
Горная Маевка — Кыргызстандын Чүй облусунун Аламүдүн районундагы айыл. Таш-Мойнок айыл аймагына кирет.
Тумчуктуруучу уу заттар
Тумчуктуруучу уу заттар дем алуу органдарына коркунуч туудурат. Жай таасир этет. Баш ооруп, ооз жагымсыз даамданат, кусат, какырыктуу жөтөлөт, эти ысыйт (38—39°), мезгили менен акыл-эсин жоготот. Айрым уу заттар көздү, дем алуу жолдо- рун дүүлүктүрүп, ачыштырат, жөтөлтөт.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Жангарач Эшкожо уулу
(1801 же 1802, Чүй өрөөнү, Жыламыш өндүрү – 1864, ошол эле жер) – солто уруусунан чыккан чоң манап. Чүй өрөөнүнүн батыш бөлүгү м-н Талас өрөөнүн бийлеген. Жангарач м-н Байтик баатыр ага-ининин балдары. 1848-ж. казак султаны Кенесары Касым уулу Чүйгө кол салып киргенде Ормон хан м-н бирдикте анын мизин кайтарып, колун талкалоого катышкан. Ал Кенесарынын кол салууларынан коргонуу максатында  орус  падышалыгына  букаралыкка  өтүү  ниетин  билдирген. 1862–64-ж. Алымбек, Алымкул сыяктуу  кыргыз,  кыпчак  бектери  Кокон  хандыгында  реалдуу  бийликти  өз  колдоруна  топтогон маалда Ж. бул хандыктын Россияга каршы коргонуу күрөшүндө Кокон мамл-не жан тарткан. 1864-ж. жазында М.Г.Черняев Чүй өрөөнүнөн кокондук аскерлерди сүрүп киргенде, Ж. Талас өрөөнүнө чегинип, орус падышалыгынын баскынчыл саясатына пассивдүү каршылыгын билгизген.
Колдонулган адабияттар
[http://bizdin.kg/books/item/24-short_hist_enscl Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003]
Сосновая (Райга куймасы)
Сосновая — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Райга дарыясынын оң жээгинен 84 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 39 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кеть. Дарыянын айрыгы — Чулымнан Кетке чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
2018 кышкы Олимпиада оюндары
2018 кышкы Олимпиада оюндары (2018 Winter Olympics, Jeux Olympiques d’hiver de 2018, 제23회 동계 올림픽) — 2018-жылы 9-фералдан - 25-февралга чейин, Түштүк Кореянын Пйоңчаң шаарында өтөт.
Кышкы Олимпиада оюндары өтө турган Пйоңчаң шаары Канвондо провинциясында жайгашкан. Ал Түштүк Кореянын борбору Сеул шаарынан 180 чакырым алыстыкта жайгашкан. Пйоңчаңдын калкы 44 миң гана адамды түзгөнү менен, бул шаарда 35 миң адам бата турган олимпиадалык стадион курулган.
Климаты
Пйоңчаңдын климаты континенталдык. Кыш мезгилинде абанын орточо температурасы -6 градусту түзсө, жайында абанын температурасы 24 градустун тегерегинде ысык болот. Мындай көрсөткүчтөргө карабай, Пйоңчаң шаары Түштүк Кореядагы эң суук аймак болуп эсептелет.
Олимпиада оту
Олимпиада отунун эстафетасы салттуу түрдө Грецияда 2017-жылдын 24-октябрында старт алды. Олимпиадалык отту алгач грециялык лыжачы Апостолос Ангелис кармаган. Андан кийин эстафетаны "Манчестер Юнайтед" футболдук клубунун жана Түштүк Корея курама командасынын мурунку футболчусу Пак Жи Сун кабыл алды. 2017-жылдын 1-ноябрында Олимпиада оту Түштүк Кореяга жеткирилген. Бул өлкөдө эми Олимпиада оту 2018 чакырым жолду басып өтүп, Кореянын 17 шаарын жана бир катар провинцияларын кыдырат. Олимпиада отунун эстафетасы 9-февралда Олимпиаданын ачылышында аяктайт.
Өткөрүүчү жайлар
Мелдештин ачылыш жана жабылыш аземи 35 миң көрүүчүгө ылайыкташкан Пйоңчаң олимпиадалык стадионунда орун алат. Бул стадион беш бурчтук түрүндө салынып, Альпенсия тоо-лыжа курортунан 2 чакырым алыстыкта жайгашкан. Кореянын өкмөтү чыгымды азайтуу максатында стадиондорду убактылуу кылып салышкан. Олимпиада бүткөн соң стадиондун бир бурчу соода борборуна айланат.
Мелдеш өтө турган спорттук объектилер: Квандон университетинин спорттук аренасы:
Жалпы каражаты
Түштүк Корея Кышкы XXIII Олимпиада оюндарын өткөрүүгө 9 миллиард доллар жумшаган. Анын ичине жаңы спорттук 6 майданды куруу жана дагы 6 спорттук майданды жаңылоо, ошондой эле аймактын инфраструктурасын жогорулатуу кирген. Эң көп каражат чапчыган чыгым - бул жаңы ылдамдыкта жүргөн темир жолун салуу болуп саналат. Ага Кореянын өкмөтү 4 миллиард доллар сарптаган. Спорттук иш-чаралар өтүүчү аймактар Пйоңчаңдагы Олимпиада эки кластерде өтөт. Алар тоолуу кластер - Пйоңчаңда жана суу жээгиндеги кластер Каннын шаарында өтөт. Тоолуу кластерде лыжа, биатлон, бобслей, чана спорту жана скелетон боюнча мелдештер өтөт. Суу жээгиндеги кластерде хоккей, коньки менен чуркоо, шорт-трек жана кёрлинг боюнча мелдештер өткөрүлөт.
Четке кагуу
Четке кагуу – сот териштирүүсү менен алдынала тергөөнүн калыстыгын, чынчылдыгын камсыз кылууга багытталган жарандык, арбитраждык, жазык-процесстик укугунун институту. Жеке кызыкчылыгы бар экендигине (тикелей же кыйыр түрдө) байланыштуу анын чынчылдыгына көлөкө түшүрө турган жагдайлар боюнча судьяны, арбитраждык судьяны, прокурорду, тергөөчүнү, сот жыйынынын катчысын, экспертти же котормочуну сот ишине катыштыруудан баштартуу.
Юрманга (Лундонга куймасы)
Юрманга — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лундонга дарыясынын сол жээгинен 42 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 41 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Липарит
Липарит (Италиядагы Липари аралынын атынан) – химиялык курамы гранитке жакын эффузия тек. Кээде риолит деп да аталат. Лава агымы, жанартоо дөбөсү түрүндө жолугат. Кристаллданбаган массасында айрым кристаллдык бүртүкчөлөр кездешет. Жер бетиндеги бардык жанартоолордон жолугат. Курулуш ишинде колдонулат.
Маньязыбаш (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ошшор
Ошшор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Колва дарыясынын сол жээгинен 303 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 29 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Четтургун
Четтургун – КР аймагынан сырткары жерде туруктуу жашап же туруктуу жайгашып, чет мамлекеттердин мыйзамдарына ылайык каттоодон өткөн же түзүлгөн юридикалык же жеке жак.
Тазгаралар
Тазгаралар — тарпчыл куштардын бир тобу; буларга кыйла тур, уруу кирет: күрпсымак тазгара (Cathartes aura), сары жон тазгара (Sarcoramhpus papa), курмачыл тазгара (Gypohierax angolensis), ак кажыр (Gyps himalayensis), урубу-тазгара (Coragyps atratus), Африка кулактуу тазгарасы (Torgos tracheliotus); Индистан кулактуу тазгарасы (Sarcogyps calvus); кадимки тазгара (Aegypius monachus), Америка тазгаралары (тукум) (Cathartidae), кулактуу тазгаралар (уруу) (Torgos).
Жаңы николаевка (Мишкин району, Башкыртстан)
Жаңы николаевка — Башкыртстандын Мишкин районундагы айыл, Тынбаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 167 киши. Почта индекси — 452352, ОКАТО коду — 80243865003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Психикага таасир тийгизүүчү уу заттар
Психикага таасир тийгизүүчү уу заттар дем алуу органдары аркылуу организмге өтүп, борбордук нерв системасына күчтүү таасир тийгизет. Уулануу 15—30 минута өткөндөн кийин байкалат. Баш ооруп, айланат, ал кетет. Химиялык куралдан коргонуу үчүн чыпкалоо-желдетүүчү түзүлүштөр орнотулган, жылчыксыз бекитилген коргонч жайга кирүү керек. Жеке аптечкалардагы атайын каражаттар пайдаланылып, дем алуу органдары, көз, бетке противогаз, денеге чыпкалоо-коргоого ылайыкталган атайын кийимдер кийилет.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Орозалиев Марат Жумакадыр уулу
Орозалиев Марат Жумакадыр уулу Жыгаччы. 1958-ж. Жети-Өгүз районундагы Кичи-Жаргылчак айылында төрөлгөн. Окуучулук курагында жыгаччылык менен зергерчиликке үңүлөт. Чеберчиликке чоң атасы Ысмайыл уста таасир этет. Мараттын ээр чабууда өзүнө таандык тактыктары, ыкмасы көрүнүп турат. Чабылуучу ээрдин узундугун 54 см кыят. Бир тарабын түз чабат. Аны чалкасынан салып туруп, арткы актасын 36 см, алдын 32 см кылып, ошол сызык боюнча эки капталын түптүз алат. Ошондо каштын башы менен алдыңкы актасынын учуна чейин 28 см болот. Ээрди чалкасынан салып, чарасынын учунан 6 см таарып салса, аркы актанын башы чыгат. Каштын башы 6 см келсе, алдыңкы актанын башы көрүнөт. Мында актанын узундугу 42 смди түзөт. Алдыңкы актанын туурасы (көмөлдүрүк бекитилүүчү жери) дагы 6 см болот. Арткы акта менен чаранын түбүнө чейин 19 смге барабар. Демек, мунун борбору 18 см, туурасы 36 см, кашынын туурасы 8 смдей болот. Марат көбүнчө орточо ээрдин үлгүсүн алат. Орточо ээрдин калыңдыгы 1,5 см болот. Чаап бүтөөрү менен актасына дароо рейка урат. Ал тайтайып да, куушурултуп да жибербейт, көлөкөдө тап менен кургайт. Марат уйдун терисин бир жума чылгый коюп, ошону менен ээр каптайт. Ал зергер катары түстүү металлдарды сомдоп, кыз-келиндердин зер жасалгаларын да жасайт. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1987-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Ээри үчүн «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Ардак грамотасы; 1989-ж. «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин «Асем көргөзмөсү». Көркөм үлгүсү үчүн «Кыял» Бирикмесинин Ардак грамотасы.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Кымыздык
Кымыздык (Polygonum, L. 1753) – кымыздыктар тукумундагы уруу. Бир же көп жылдык чөп, чанда бадалча жана- бадал. Сабагы тик өйдө, кээде төшөлүп же чырмалып өсөт. Жалбырагы жөнөкөй, түрдүү формада. Гүлү майда, 4-6 мүчөлүү, алар жалбырак колтугунан өсөт. Топ гүлү чачыдай же шыпыргыдай. Аталыгы 4-8, энелиги 2-3. Мөмөсү үч кырдуу же жасмык (буурчак) сымал. Мелүүн жана- тропик областтарда 300дөй түрү таралган. 22 түрү Кыргызстанда өсөт. К-тын кээ бир түрлөрү ашаткыч, боёк заттарды алууда, ошондой эле дары өсүмдүк катары медицинада колдонулат.
Алай көп башы, тармал чөбү
Алай көп башы, тармал чөбү (Centaurea alaica), (IIjin) - Бийиктиги 80-100 см ге чейин жеткен көп жылдык өсүмдүк. Жалбырактары узунча- жумуру, шуштугуй, кыры кемирчек-тишчелүү, түбүнө бир аз ичкерген; төмөнкүлөрү – саптуу, бүтүн кырдуу; ортоңкулары – канаттай өтө кыска саптуу же сапсыз, бүтүн кырдуу же түбүндө аз сандаган каптал сегменттүү. Гүлү сары, себет топ гүлүнө чогулган. Ороочтору түксүз, узундугу 2, туурасы 1,5 см ге чейин; сырткы жана ортоңку ороочторунун жалбыракчаларынын өсүндүлөрү жок, кээде ичке чел кабыктай жээктүү; эң ичкилери – өтө чоң эмес өсүндүсү менен. Мөмөсү көкүлүү урукча.
Биологиялык өзгөчөлүктөрү
Июнң-июлда гүлдөп, июлң-августта мөмөлөйт.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Фергана тоо кыркасы: Тар суусунун өзөнү, Алай тоо кыркасы, Тянңшанң, Памир-Алай.
Өсүү шарттары
Ортоңку жана төмөнкү тоолордогу таштак беттердеги алкактар.
Саны
Популяциялары аз санда.
Чектөөчү факторлор
Себептери аныкталган эмес.
Өстүрүү
Маалымат жок.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Коргоого алынбаган.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Түрдүн сан-өлчөмүн, популяцияларын аныктап, учураган аймактарды коргоого алуу зарыл.
Статусу
V U. Эндем түр.
Пэннсаукэн Тауншип (Нү-Жерси)
Пэннсаукэн Тауншип (Нү-Жерси) (Pennsauken Township) — Нү-Жерси штатынын Кэмден округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 35885 киши. Болжолдуу аянты - 31.6 км². FIPS коду — 34-57660.
Эпкин (Кочкор району)
Эпкин — Кыргызстандын Нарын облусунун Кочкор районундагы айыл. Чолпон айыл аймагына кирет.