cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Коломбо (Шри-Ланка)
8-кылымдан араб көпөстөрүнүн Каланпу деген аталыштагы кыштагы, 14-кылымдан Колонтота деген ат менен маанилүү соода борбору катары белгилүү. Ушул эле жерде 1517-ж. португалдар Коломбо фортун негиздешип, 1593-ж. X. Колумбдун урматына аташкан. Коломбо 1802-жылдан Цейлон мамлекетинин, 1948-жылдан Цейлон доминионунун, 1972-жылдан Шри-Ланка Республикасынын борбору. Шаарда өлкөнүн финансы банк, камсыздандыруу ишканаларынын штабквартиралары жана Чоң Коломбодо Шри-Ланкадагы 6 эркин экономикалык зонанын бешөө жайгашкан. Тамак-аш (корица жана башкалар татымалдар), жеңил (булгаары буюм, кездеме жана башкалар), химиялык (пластмасса, жер семирткич жана башкалар), кеме куруу жана ремонттоо, бут-кийим, металлургия, машина куруу (станок жана анын жабдуулары), айнек өнөр жайы ишканалары, шина заводу иштейт. Кол өнөрчүлүк өнүккөн. Улуттук ИА, университеттер (анын ичинде Видьяланкара будда), мамлекеттик илимий-изилдөө департаменти жана институттары (анын ичинде Улуттук кеңеш, өнөр жайы жана башкалар), медициналык институт, коллеждер (музыка, бий жана башкалар), Улуттук музей (анын астында китепкана ачылган; анда тарыхый баалуу китеп, журналдар жана кол жазмалар сакталган), улуттук архив, обсерватория (1907), китепканалар, сүрөт галлереясы, театрлар жана башкалар бар. Фестивалдар (цирк артисттеринин Кэнди Эсала Перахера, августта; буддага арналган Дуруту Перахера, январда), чай аукциону (дүйнөдөгү эң ири) өткөрүлүп турат. Коломбодон түштүктө зоопарк уюштурулган. Аралдын тропиктик кооз табиятына байланыштуу туризм өнүккөн.
Сокулук суу сактагычы
Сокулук суу сактагычы — Сокулук районунда. Сокулук суусунун төмөнкү агымында, Сокулук кыштагынан 12км түндүк тарапта. Сокулук районундагы  сугат жерлерди сугат менен камсыз кылуу үчүн 1965-68-жылдары курулган. Совхозный жана Батыш Чоң ЧүйЧүй каналдарынан суу алат. Узундугу 3,61 км, эң жазы жери 1 км, эң терең жери 16 м, суу толгондогу аянты 1,77 км, колөмү 13,24 млн м. Плотинасынын узундугу 3 км, туурасы 6 м, бийиктиги 22,5 м, 4миң га жерди сугарат.
Кургак (Алай району)
Кургак (Кургак) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Алай районундагы айыл. Талды-Суу айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 10 киши (2023).
Эшимбеков, Имаш
Эшимбеков, Имаш – театр  артисти.
Өмүр баяны жана чыгармачылыгы
Имаш Эшимбеков орто мектепти аяктагандан кийин Советтик Армиянын катарында кызмат өтөйт. Андан соң, 1959-жылы артист болууну эңсеп Ташкенттеги А.Н.Островский атындагы театр жана сүрөт өнөрү институтуна (ТТХИ) окууга өтөт. Институтту 1963-жылы аяктап келип, курсташтары Күнболот Досумбаев, Болот Бейшеналиев, Мамбет Асанбаев ж.б. менен Фрунзе шаарындагы Кыргыз мамлекеттик драма театрына кирет. 1966-жылы Имаш Эшимбеков менен Таттыбүбү Турсунбаева экөө баш кошушат. 1967-жылы экөө Асел аттуу кыздуу болушат. Ал кыз кийин Асел Эшимбекова деп “Махабат дастаны”, “Сүйүү закымы” ж.б. кинофильмдерде тартылып, кыргыз киносунун жылдызына айланган. 1968-жылы Имаш менен Таттыбүбүнүн ортосунда уул төрөлүп, атын Канат коюшат. Аталган театрда И.Эшимбеков он эки жыл эмгектенгенден кийин, үй-бүлөлүк маселелерге байланыштуу ал Ош кыргыз драма текатрына которулуп кетет. Ош театрында ал актриса Жамийла Сыдыкбаевага үйлөнөт. 1979-жылы Имаш Эшимбеков жаңы үй-бүлөсү менен кайрадан Фрунзе шаарына кайтып келип, Кыргыз академиялык драма театрына орношот. Ошондон тартып, өмүрүнүн акырына чейин ушул театрда иштеген.
Америка кашкулагы
Америка кашкулагы (лат. Taxidea taxus) — ...
Эшимбеков, Имаш
Чыгармачылыгы
Имаш Эшимбеков Кыргыз драма театрында көбүнэсе геройлордун ролдорун аткарган көрүнүктүү артист болгон. Анын сырткы келишкен келбети, темпераменти көрүүчүлөрдү өзүнө тартып турган. Имаш Эшимбековдун өтө көрүнүктүү ролдорунун бири улуу драматург В.Шекспирдин “Ромео менен Жульетта” трагедиясындагы Ромеонун ролу. Бул спектаклде ал жубайы Таттыбүбү экөө сахнада бирге ойношкон. Таттыбүбү Турсунбавева Жульеттаны аткарган.
Бектуров Жапарбек Турсуналиевич
Бектуров Жапарбек Турсуналиевич (1957-ж. т., Ысык-Көл облусу, Ак-Суу району, Кереге-Таш кыштагы) хирург, медицина илимд. доктору (2002), КММИни (1980), аспирантурасын (1989) бүтүргөн. КММИде доцент, УХБда бөлүмдүн жетекчиси болуп иштеген. Хирургия жана патологиялык физиология боюнча адис. 30дан ашык илимий эмгеги жарык көргөн.
Туляремия
Туляремия — катуу кармама жугуштуу оору.
Белгилери
Оорулуу чыйрыгып, башы ооруйт, алы кетет, кээде кусуп, окшуйт, көздөрү кызарып, бети тамылжыйт. Күчөгөндө бүт дене салмактанып ооруйт, айрыкча балтыр булчуңдары чыдатпай сыздайт. Кээде сезгенген бездер жарылып, андан коюу ириң чыгат. Көпчүлүк учурда оору ангинага, тонзиллитке окшоп өтөт. Көз бездери сезгенсе, шишип, кызарып ачылбай калат (көбүнчө бир эле көз жабыркайт). Өпкө сезгенгенде көкүрөк ооруп, кургак жөтөл болуп, бронхитке окшошот. Ал кээде кабылдап пневмонияга айланат. Бул учурда температура көтөрүлүп, чыйрыгат, алы кетет, жөтөл күчөп, өпкөнүн сезгенүүсүнө окшогон башка белгилери байкалат.
Дарылоо
Туляремияны врач дарылайт. Алдын алууда вакцина менен эмдөө, кемирүүчүлөрдү жок кылуу, суу, чөп-чар, тамак-ашты чычкандан коргоо, тазалыкты сактоо зарыл. Ошол оорунун табигый очоктору бар жерде жашаган адамдарга туляремияга каршы эмдөө жүргүзүлөт.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8 [[Категория:Оорулар]
Иудей падышачылыгы
Иудей падышачылыгы (б. з. ч. 928-586-ж. ченде) - Түштүк Палестинадагы байыркы мамлекет. Б. з. ч. 11-кылымдын акырында Израиль-Иудей падышалыгы кулагандан (Соломон падыша өлгөндө) кийин тузулуп, аны Давиддин укум-тукуму башкарган. Иудей падышачылыгынын борбору Иерусалим болгон. Падыша Реховоам сураган жылдары (928-911) Иудей падышачылыгына египеттер басып кирип, Израиль падышалыгы да согуш ачкан. Бул жагдай Иудей падышачылыгын өзгөчө жакырланткан. Падыша Узия сураган жылдары (785-733) Иудей падышачылыгы Идумеяны контролдоого жана Кызыл деңизге чыгууга мумкундук алган. Ал эми падыша Хизкия (727-698) Ассирия менен согушуу коркунучунан улам аскердик, экономикалык, соЦиалдык жана диний ырым-жырым боюнча бир катар реформа жүргүзгөн. Иудей падышачылыгынын тарыхындагы орчундуу учур - падыша Иосиянын (639-609) доору. Бул кезде Иудей падышачылыгы ассириялыктардын эзүүсүнөн бошонуп, мурдагы Израиль падышалыгынын аймагынан өзүнө кошуп алган. Иудей падышачылыгын кийин бийлегендер Вавилонияга эмес, Египетке таянууга аракет кылган. 587-ж. Иудей падышачылыгын Вавилония падышасы Навуходоносор II басып алып, Иерусалим менен чиркөөнү өрттөп, элинин көбүн туткундаган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Кызыл кыргыз тарыхы
«Кызыл кыргыз тарыхы» – белгилүү тарыхчы жана адабиятчы Б. Солтоноевдин 2 китептен турган эмгеги. Араб тамгасы менен жазылган. 1895 ж. жазылып баштап 1934 ж. аяктаган. Бул эмгектин жазылышына китеп саткан дүкөнчүнүн «кыргызга тарыхтын кереги жок» деген сөзү болгонундугун автор өзү эскерген.
"Кызыл кыргыз тарыхы" алгачкылардан болуп кыргыз тарыхын кенен камтып, кыргыз автору тарабынан жазылган кыргыз тилиндеги эмгек болуп эсептелет. Анда биринчи жолу кыргыздарга тиешелүү маалыматтарга илимий талдоо жүргүзүлүп, жыйынтыктар чыгарылган. Бирок Кеңеш бийлигинин жүргүзгөн тап күрөшү саясатынын кысмагынынан улам автор кыргыз элинин тарыхындагы кээ бир орчундуу окуяларга терс баа берип, белгилүү адамдарды кан соргуч феодал катары сыпаттап, алардын тарыхтагы ролун төмөндөтүүгө аргасыз болгон. Алгач К. К. т. 1-жолу 1993-ж. жарык көргөн ж-а 2003-ж. толукталып, «Кыргыз тарыхы» деген ат м-н кайрадан 1 китеп болуп басылып чыккан. Кээ бир кемчиликтерине карабай, кыргыз тарыхын окуп, үйрөнүүдө К. К. т. өтө маанилүү булактардын бири болуп саналат.
Кызыл кыргыз тарыхы биринчи жолу "Ала-Тоо" журналында, К. Жусуповдун редакциясы алдында кирил тамгасында сандан санга чыгарылып турган. 1993 ж. "Учкун" басмаканасынан өз алдынча китеп болуп чыккан. 2003 ж. толукталып «Кыргыз тарыхы» деген ат менен кайрадан 1 китеп болуп басылып чыккан. Кээ бир кемчиликтерине карабай, кыргыз тарыхын окуп, үйрөнүүдө өтө маанилүү булактардын бири болуп саналат.
Эмгектин биринчи китебинде кыргыздардын тарыхка белгилүү болушунан тартып Ормон хандын тушундагы окуяларга чейинки тарыхы камтылган. Анда ошол учурда белгилүү окумуштуу-изилдөөчүлөр В. Бартольд, В. Радлов, Н. Бичурин (Ианкиф), Н. Аристов, Абу-л-Гази хан, К. Халид ж. б. Туманскийдин кол жазмасы (Худуд ал-алам мин ал-Машрик ила-л-Магриб) сыяктуу эмгектерди колдонуп, байыртадан берки кыргыздын турмушу, адат-салты, дини менен кошо хунн, динлин, усун, түрк, карлук, караханид, кара кытай, ж. б. уруулардын тарыхтагы орду, кыргыздын эл болушу, 14–16-кылымдардагы кыргыздар, Тагай бийдин тарыхы, оң-солдун таралышы, кыргыздардын ичиндеги кээ бир уруулар (черик, коңурат, моңолдор, асык ж. б.), Манап бийдин тарыхы, Енисей кыргыздары, кытай кыргызы, Жаңыл мырза, Эсенкул сыяктуу кыргыз баатырлары жөнүндө, калмак чабуулу, Анжиянга сүрүлгөн кыргыздардын өз жерине келип орношу, кыргыз-казак жана кыргыз урууларынын ич ара мамилелери, Кокон хандыгынын тушундагы кыргыз тарыхы изилденген.
2-китеби 1845-1847-жылдары Кенесары хандын кыргызга жасаган чабуулу менен башталып, сарыбагыш менен бугулардын чабышы, кыргыздардын Россияга карашы, 1916-жылкы көтөрүлүш ж. б. маалымат берилип, кыргыз адабияты, «Манас» эпосу, кээ бир манасчылар тууралуу кыскача материалдарды камтыйт.
Бөлүштүргүч вал
Бөлүштүргүч вал – машинанын ар кандай операцияны катары менен аткаруу тартибин жана процесстин кайталанып турушун башкаруучу түзүлмө. Ал кээде муштумчалуу вал деп да аталат. Бөлүштүргүч вал ичинен күймө кыймылдаткычта, станокто, машинада колдонулат. Анын башкаруучу органы муштумчалар. Машинанын түзүлүшүнө жараша муштумчалар вал менен туташ жасалат, кээде ал муштумчалары бөлөк жасалып, вал отургузулушу мүмкүн. Ал ичинен күймө кыймылдаткычта газ бөлүштүрүүчү органдарды, станокто технологиялык процессти иштетүү тартибинен баштап, ар кандай аспаптарды алмаштыруучу механизмди башкарууга арналат.
Эштек
Эштек — "Манас" эпосундагы этноним. Көкөтөйдүн ашында Э-тер бир канча жолу эскерилип кетет. Көпчүлүк учурда "Эштектердин Жамгырчы" деп уруу (эл) катары айтылат, кай бирде "Эштектин уулу Жамгырчы" деп, анын атасынын аты катары да учурайт. "Манас" эпосунун негизги варианттарында элдин аты болуп айтылат: "Кыпчактан келди Элеман, Эштектен келген Жамгырчы" (Сагымбай Орозбаков, 3. 61). Э-тер көбүнчө катаган, казак, кыпчак менен катарлаш аталат. Жамгырчы болсо ошол өзүнчө элдин каны катары көрсөтүлөт.
Алмалык кени
Алмалык кени — Ош обл-ндагы курен кљмњр чыккан жер. Кызыл-Кыя ш-нан 50 км тун.-чыгышта, Алай кыр-нун түн. капталында. 1908-ж. геол. маалымат берилген. Ке гында юра мезгилинин көмүрлү тектери жатат. Too тек катмар. калыңд. 250 мге чейин. Алар бүлөргө дуушарланып, тун. канаты туштугу тик жантайган асиммесинклнналды түзөт. Көмүр чопо, алевролит тектеринин арасында я кан. Калыңд. 2—43 м, татаал тү те. Көмүрдүн еңү кара курен, гу күлдүүлүгү 15%.
Күйгөндө 17,18 кг жылуулук берет. Жалпы зап, млн т, 1962-жылддн. кафтягудаь алынат.
Кайракты (Тобыл куймасы)
Кайракты — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Курган облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тобыл дарыясынын оң жээгинен 1589 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 41 км.
Шумпетер Йозеф Алоис
Шумпетер Йозеф Алоис (1883-1950) - австриялык экономист жана социолог.
Кайракты (Тобыл куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы башатынан Увелька дарыясын кошпогондо, Уй дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Шумпетер Йозеф Алоис
1912-ж. Шумпетердин «Экономикалык өнүгүүнүн теориясы» аттуу белгилүү китеби жарык көргөн. Анда автор бизнес циклдин негизги идеяларын жана капитализмден социализмге карай эволюциясын анализдеген. Капитализмдин Шумпетердин түшүндүрүүсүндө негизги ролду ишкер - экономикалык өнүгүүнүн новатору жана агенти ойногон.
1942-ж. Шумпетердин «Капитализм, социализм жана демократия» эмгегин жарыялаган. Анда ал капитализмдин бара-бара начарлоосу жөнүндө сөз кылган. Анын бул алдын-апа айтуусу капитализмдин социализмге карай эволюциясы - капитализмдин натыйжасыздыгы эмес, анын экономикалык ийгилиги деген идеяга негизделген. Шумпетердин ою боюнча капиталисттик экономиканын тереңинде чыгармачылык кыйроо процесси жатат. Ал капитализмдин динамикалык мүнөзү жана өндүрүш жөндөмдүүлүгү тууралуу жакшы пикирде болгон. Шумпетердин саясий жана методологиялык индивидуализмди айырмалоосу социолог катары киргизген жаңылыктарынын бири болуп саналган.
Саясий процессти рынок процесси катары карайт: талаптарды койгондор -шайлоочулар, бул талаптарды канааттандыргандар - саясатчылар менен бюрократтар. Шайлоочулардын колдоолоруна жетишүү үчүн саясаттар электораттын талаптарына жана кызыкчылыктарына чоң назар буруусу зарыл.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Ош мэри
Ош мэри — Ош шаарынын ыйгарым өкүлү. Ош шаар башкармасы 1941-жылы түзүлүп, 1991-жылга чейин 11 башчы иштеген. Түштүк борборго өлкө эгемендүүлүк алгандан кийин дагы 12 мэр башчылык кылган. Учурдагы шаар мэри Алмаз Мамбетов (2021-жылдан бери)
Emmy (ырчы)
Эмма Давидовна Бежанян (арм. Էմմա Բեջանյան) англис тилинде аткарылуучу «Boom Boom» чыгармасы менен, Еврокөрүнүү 2011 ыр сынагындагы Армения өлкөсүнүн көрсөтүүчүсү.
Собака дарыясы (Уса куймасы)
Собака — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Уса дарыясынын оң жээгинен 158 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Визэрфорд (Оклахома)
Визэрфорд (Оклахома) (Weatherford) — Оклахома штатынын Custer округуна караган АКШ шаары.
Ангиография
Ангиография — түрдүү органдардын (мээ, жүрөк, бөйрөк жана башка) лимфа жана кан тамырларын рентгендик изилдөө методу. Аны жасарда текшериле турган кан тамырга же органга контрасттуу (даана көлөкө берүүчү жана организмге зыянсыз) заттар жиберилип, андан кийин бир нече рентгендик сүрөт тартылат. Ангиография ар кандай органдардын кан менен жабдылышын, кан тамырлардын жана анын тегерегиндеги ткандардын оорусун изилдөөдө колдонулат.
Визэрфорд (Оклахома)
Калкы - 10 833 киши. Болжолдуу аянты - 16.685496 км². FIPS коду — 40-79450.
Тышкы шилтемелер
Weatherford, Oklahoma
Ангиография
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Nassi-schneiderman
(N-S chart) диаграммы – чечимдин алгоритминин логиктик тартибин график түрдө көрсөтүүдө колдонулуучу аспап. Nassi-schneiderman диаграмма негизги үч структуранын ар бирин өз алдынча көрсөтүүгө багытталган. Nassi-schneiderman диаграммында туташтыруучу сызыктар колдонулбайт жана анын блоксхемден айырмасын билгизет. Nassi-schneiderman диаграммда бир катар тик бурчтуктар пайдаланылат, алар бири экинчисине караганда төмөн жайгашат жана жогортон төмөн карай иреттелет. Сүрөттө Nassi-schneiderman диаграммасы келтирилген.
Колдонулган адабияттар
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы/ Башкы редактор Ү. Асанов; Ред. кеңеш У.Н.Бримкулов ж.б. – Б.: Мамлекеттик тил ж-а энциклопедия борбору, – 2004. 380 б. ISBN 9967-14-014-3
Шива
Шива - индуизмдеги эң байыркы жана негизги кудайлардын бири.
Шиваизмдин башы Инд өрөөнүндө жашаган элдин дини менен мифологиясындагы аң уулоо менен дыйканчылыктын кудайына барып такалат. Кийинчерээк ал кудай Шива деген атка ээ болуп, брахмаизмдин башкы кудайына айланат. Адетте Шива мойнуна жылан оролгон, бийлеп жаткан төрт колдуу адам катары сүрөттөлөт. Ишеним боюнча Шива дүйнөнү бийлеп жатып, жараткан имиш.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Наталия Орейро
Наталия Орейро — поп ырчы, актриса.
Ит үйрөтүү
Ит үйрөтүү - итти чарбалык, спорттук жана аскердик кызмат аткарууга машыктыруу. Үйрөнчүк ит аңчылык, цирк ж. б. иш үчүн, тайган, машке аңчылык үчүн, карышкыр ит, лайка, боксер кузөт, үй жана мал кайтартуу үчүн, жойчу санитардык иште пайдалануу үчүн үйрөтүлөт. Ит үйрөтүүнүн 4 этабы бар:
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Документалдык адабият
Колдонулган адабият
"Кыргыз адабияты энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү. Асанов, жооптуу редактор: А. Акматалиев. Бишкек - 2004
Адвокатовка (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Чоң Инта
Чоң Инта — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - БАР/ПЕЧОРА/754/206/38 орун алган. Дарыянын узундугу - 105 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Кепилкат
Кепилкат – жарандык укукта кепил (кепилдикке өтүүчү) кандайдыр бир милдеттенме алган документ. Ал милдеттенмелер К-та эскертилген шартта аткарылууга тийиш.
Шафий мазхабы
Шафий мазхабы - укуктук жактан ислам динин тутунгандар тарабынан карманган багыт.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Спартак суу сактагычы
Спартак суу сактагычы — Москва районунда, Спартак кыштагынан 2,5 км түндүк-чыгыш тарапта. Сокулук суусунун нугунда курулган. Жер астындагы суудан да толукталат. Суу агымын сезон боюнча жөнгө салып турат. 1975-жылы ишке киргизилген. Узундугу 2,5 км, эң жазы жери 1 км, эң  терең  жери 9 м, суу толгондогу аянты 1,57 км, көлөмү 4,3 миң м. Плотинасынын узундугу 700м, бийиктиги 11 м; 16миң га жерди сугарат. Көлөму 22млн м ге жеткирилмекчи.
Сүйүнтбек Бектурсунов
Бектурсунов Сүйүнтбек [20. 12. 1909, Олуя-Ата уезди, Карасуу болуштугу (азыркы Талас району, Үчкошой кыш.) 13.0 6. 1962, Фрунзе] котормочу, көркөм котормо чеберлеринин бири. Фрунзедеги педтехникумду бүгүргөн (1930), Кыргыз драма театрынын директору, «Ленинчил жаш» гезитинин редакторунун орунбасары болуп иштеген. Котормочулук иши 1931-жылдан башталган. А. Чеховдун «Аңгемелер» (1940), В. В. Бартольддун «Кыргыздар» (1943), Л. Толстойдун «Согуш жана тынчтык» (1-т. 1949; 2-т. 1951; 3-т. 1954), «Аңгемелер жана жомоктор» (1953), «Жекшемби» (1956), «Тандалган чыгармалар» (1959) ж. б., М. Горькийдин пьеса, аңгемелерин, А. С. Пушкиндин «Капитан кызы» (1958), Майн Риддин «Башы жок чабандес» (1959), ошондой эле Л. Жариков, В. Маяковский, С. Улугзаде, С. Аксаков, Э. Распэ, П. Абрахамс, И. Соколов-Микитов, Н. Островский ж. б. акын-жазуучулардын чыгармаларын которгон. Л. Толстойдун «Согуш жана тынчтык» эпопеясын которушу анын улуттук адабияттка кошкон зор салымы болгон. Ал В. Горячих менен бирдикте «Армансыз азаматтар» деген пьеса да жазган. «Кыргызфильм» студиясында көптөгөн кинону кыргызчалаткан.
Оче-Ты-Вис
Оче-Ты-Вис — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Лядгей-Яха дарыясынын сол жээгинен 13 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Италия-эфиопия согуштары
Италия-эфиопия согуштары - Эфиопияга каршы Италиянын баскынчы уруштары.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Инсан
Инсан, саясаттагы инсан – 1) өзүнө тиешелүү интеллектуалдык, эмоциялык, эрктик жекече белгилери жана сапаттары бар адам ; 2) адам мамилелеринин жана аң-сезимдүү ишкердүүлүктүн субъекти катары ; 3) адамды коомдун мүчөсү же калктын бөлүгү катары мүнөздөөчү социалдык маанилүү белгилердин туруктуу системасы. Саясаттагы инсан төмөнкүлөрдү камтыйт: инсандын саясий баалуулуктарга багыт алуусунда жана саясий жүрүм-турумунда көрүнүүчү жекече социалдык, биологиялык, психика-физиологиялык жана руханий сапаттар; адам тарабынан саясий мамилелерге кандайдыр бир социалдык топтун таптык, этностук, кесиптик, конфессиялык, демогр. жана башкалар өкүлчүлүк кылуусу; жаран катары, коомдук саясий уюмдун мүчөсү катары белгилүү бир социалдык саясий статуска ээ болгон салыштырмалуу өз алдынчалык жана ар кандай деңгээлдеги активдүүлүктүн, ишмердүүлүктүн бүтүндүгү. Инсан саясаттын субъектилеринин алгачкысы болуп эсептелет. Саясий субъект катары инсан коомдогу саясий процесстерге жана саясий бийликке таасир тийгизүү менен төмөндөгүдөй негизги түрлөрдөн турат: саясатты танган, саясий процесстерден четтеген жана өзүнүн саясатка катышуусуна терс мамиле кылган адам пассивдүү инсан; саясатка болгон кызыкчылыгы аз, ага кээде эле катышкан же анын маанисин жакшы түшүнбөй туруп, үстүртөдөн сындаган инсан жаран коомдук уюмдун мүчөсү; коомдук кыймылдын катышуучусу, саясий практиканын чөйрөсүнө катышкан, шарттуу түрдө кошулган инсан коомдук, коомдук-саясий ишмер, саясий ишмердүүлүктү өзүнүн негизги иши кылып алган профессионал саясатчы; саясий жетекчи, эң жогорку деңгээлде уюмдашкан, идеялык, формалдык же формалдык эмес лидер. Инсандын саясатка катышуусу анын саясий билими, маданияты жана саясий социалдашуусунун даражасы менен шартталат.
Анаболизм
Анаболизм(ассимиляция)(грек. ἀναβολή, «көтөрүү») — тирүү организмдеги зат алмашуу процесстеринин бир тарабы — айлана чөйрөдөн келип түшкөн заттарды сиңирүү процесси. Бул процесстин натыйжасында ал заттар биологиялык структуранын составына айланат же организмге топтолот. Анаболизм зат алмашуунун катаболизмге (диссимиляцияга) каршы жагын түзүп, энергия чогултуу менен жөнөкөй молекулалардан татаалдарын синтездейт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Көк-Булак
Көк-Булак (Көк-Булак) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Алай районундагы айыл. Талды-Суу айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 0 киши (2023).
Чаначсай суу сактагычы
Чаначсай суу сактагычы — Ала-Бука районунда. Чанач суусунун нугунда 1989-жылы курула баштап, 1999-жылы аяктаган. Оодандын борбору - Алабука кыштагынан 20 чакырым, дубандын борбору – Жалал-Абад шаарынан 206 чакырым. Сыйымдуулугу 1600миң м; суу бетинин аянты 190миң м, узундугу 0,63 чакырымга чейин, эң жазы жери 0,35 чакырым, эң терең жери - 20 м. Плотинасынын узундугу 324 м, бийиктиги - 20м. 5651 га жер сугарылат. Суу сактагычты куруунун 2-этабында анын плотинасынын бийиктиги 40мге, сууга сыйымдуулугу 8-9 млн метрге жеткирилмекчи.
Nds кызматы
Тармактын ар ресурстары жөнүндө маалыматтарды камтыган Novell NetWare 4.0 тармагындагы бөлүштүрүлгөн берилиштер базасы жана бул ресурстарга жетүүгө мүмкүндүк берет.
Колдонулган адабияттар
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы/ Башкы редактор Ү. Асанов; Ред. кеңеш У.Н.Бримкулов ж.б. – Б.: Мамлекеттик тил ж-а энциклопедия борбору, – 2004. 380 б. ISBN 9967-14-014-3
Кашкулактар
Кашкулактар, кашкулактар тукуму (лат. Meleideae) — буларга төмөнкүлөр кирет: кадимки кашкулак (лат. Meles meles), күсөңсымал кашкулактар (лат. Melogale) (лат. уруу) ж.б.
Бөлүштүргүч түзүлмө (электрдик)
Бөлүштүргүч түзүлмө (электрдик) - электр тизмектерин биринин артынан бирин убакытка карата бириктирип же ажыратып туруучу коммутациялык түзүлүш. Бөлүштүргүч түзүлмө синхрондуу (тизмектерди белгилүү мезгилде үзгүлтүксүз ажыратып-кошуп туруучу), старт-стоптук (старт сигналында кошот, стоп сигналы келгенде ажыратат) жана кадамдык (башкаруучу импульс келгенде гана бир абалдан экинчи абалга өтүүчү) болуп бөлүнөт. Иш аткаруучу органдары боюнча Бөлүштүргүч түзүлмөнүн щёткалуу, муштумча механизмдүү жана релелүү түрлөрү болот. Анын конструкциясы электрмеханикалык же электр вакуумдуу прибордон же бир системага бириктирилген электр-механикалык, электрондук элементтерден куралат. Ал автоматика, телемеханика жана байланыштын текшерилүүчү объектилерин тандоочу, убакыт боюнча бөлүштүрүлгөн сигналдарды мейкиндикте бөлүштүрүлгөн сигналдарга өзгөртүүчү, импульстардын санын эсептөөчү түзүлмөлөрдө кеңири колдонулат.
Бел кыштагы
Бел кыштагы - Ош облусунун Ноокат районундагы кыштак. Бел айыл өкмөтүнө караштуу. Райондун борбору Ноокат шаарынан 12 км батыш тарапта. Кызыл-Кыя темир жол бекетинен 36 км. Ноокат Кызылкыя автомобиль жолунун боюнда, деңиз деңг. 1445 м бийиктикте жайгашкан. Калкы 4332 (2002); негизинен дыйканчылыкта эмгектенет. Орто мектеп, балабакча, китепкана, амбулатория, дарыкана бар.
Колониализм
Колониализм — экономикалык жактан начар өнүккөн өлкөнү, аймакты жана элди согуштук, саясий же экономикалык кысымдын жардамы менен мамлекеттер тобунун эзүүсү жана көз каранды кылуусу. « Колониализм» термини 1960-жылдарга чейин Европанын өнүккөн өлкөлөрү (15-кылымдын аягынан) жана АКШнын (19-кылымдан) Азия, Африка, Латын Америка, Австралия жана Океанияга, ошондой эле Япониянын (20-кылымдын 1жарымында) Океания жана Чыгыш Азияга жүргүзгөн үстөмдүк системасын мүнөздөө үчүн колдонулат. Колониализм системасы Улуу географиялык ачылыштар доорунда калыптанган. 15-20-кылымда Британия империясы жана Германия, Испания, Нидерланд, Португалия, Франция колониялык империялар болгон. 15-19-кылымда Колониализм системасы үчүн башка өлкөлөрдү зордоп басып алуу жана талоо, басып алынган аймактар менен соода жүргүзүүдө монополия түзүүгө умтулуу, эзүүнүн кулчулук формаларын тамырлатуу жана башкалар мүнөздүү болгон. Бул мезгилде колониялык саясат атайын түзүлгөн компаниялар аркылуу жүргүзүлгөн (к. Ост-Инд компаниялары). 19-кылымдын 2-жарымынан колонияларды эксплуатациялоодо эквивалентсиз соода алмашуу чоң ролду ойногон. 19-кдын аягында көз каранды аймактар жана колониялар метрополиянын тикеден-тике мамлекеттик көзөмөлүнө өткөн. 1914-ж. жер шарындагы калктын 60%и, аймактын 66,8%и колонияга жана көз каранды өлкөлөргө айланган. Колонияларда улуттук-боштондук кыймыл күч алган. Ири державалардын ортосундагы колонияларды кайра бөлүштүрүү үчүн күрөш биринчи дүйнөлүк согуштун чыгышын шарттаган. Бүгүнкү историографияда Колониализм өзүнүн өнүгүшүндө төмөнкү этаптарды басып өткөн система катары каралат: 1) Улуу географиялык ачылыштар доорунан Европадагы «эски тартип» кризис дооруна чейин. Европадан тышкары аймактарды (Америкадагы испаниялык жана португалиялык конкисталар) басып алып, аларды тоноп, чыгыш өлкөлөрүнө теңсиз соода байланыштарын таңуулашкан (Азиядагы голландиялык жана англиялык факториялар). Европага башка мамлекеттердин товарлары алынып келген; 2) Европа жана Түндүк Америкадагы өнөр жайы капитализм доору (18-кылымдын аягы 19-кылымдын 2-жарымы). Европа көптөгөн товарларын экспортко чыгарып, жаңы аймактарды өзүнө караткан; 3) колонияларды империалисттик эксплуатациялоо доору (19-кылымдын аягы). Бул мезгилде метрополиялар үчүн пайдалуу болгон товар алмашуу системасы калыптанып, колонияларда метрополиядан капитал чыгаруу өскөн. 2дүйнөлүк согуштун учурунда, өзгөчө 1940-жылдардын 2-жарымы — 1960-жылдардын башында колониялар жа көз каранды мамлекеттерде элдик көтөрүлүштөрдөн улам К. системасы кулап, мурдакы колониялар көз каранды эместикке жетишкен. АКШ, Улуу Британия, Франция, Нидерланд жана башкалар өлкөлөрдүн бийлиги астында айрым гана аймактар (негизинен аралдар) калган. Бирок көз карандысыздык алган мурдакы колониялар өз алдынча иш жүргүзө албагандыктан, өздөрүнүн мурдакы метрополиялары менен тыгыз чарбалык, саясий, маданий байланыштарын сактап калышкан жана метрополиялар мурдакы колонияларынын ички конфликттерине аскердик-саясий кийлигишүүлөрүн жасагандыгы бүгүнкү күнү неколониализм деп айтылат. БУУнун Генералдык Ассамблеясы 14декабрда 1960-ж. кабыл алынган № 1514 резолюциясында К-ди адамзатка каршы эл аралык кылмыш деп жарыялаган.
Маркай
Маркай (Маркай) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Сузак районундагы айыл. Барпы айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 481 киши.
Цинк оксиди
Цинк оксиди, ZnO – цинк менен кычкылтек бирикмеси. Түссүз, гексагоналдык кристаллдар: а= 3,24, С=195, тыгызд. 5,7 г/см3, пайда болуу жылуулугу DН0298 = 87,87 ккал/моль. Сууда эрибейт. К-таларда жеңил эрип Zn2+ туздарын пайда кылат. Амфотердүү, щелочтор жана аммиакта цинкаттар пайда кылат, мисалы, К2 ZnО2. жаратылышта цинкит (кызыл цинк кени) ZnО минералы түрүндө кездешет (АКШ). /. ж-да ар кандай ыкмалар менен алынат; цинк концетраты жана кокс аралашмасын аба менен 1200оС үйлөткөндө, цинк калыбына келет да, бууланат, ал шахтанын катмарынан өткөндө окистенет. Пайда болгон ZnО чаңын электрофильтр же кездеме фильтри менен тосуп алышат. Дагы башка бир ыкмасы ретортадагы металл түрүндөгү цинкти бууландырып, атайын камерада күйгүзүшөт. Алынган күкүм ак пигмент, косметика, медицина жана резинага толтургуч катарында пайдаланылат. Цинк оксиди уулуу зат. Өндүрүштө цинк 419,5 0С жогору ысытылган чөйрөнүн бардык жеринде кездешет. Өпкөгө аба менен кирген ZnО адамды калчылдатып, башын оорутуп, жүрөгүн айлантып, катуу жөтөлгө дуушар кылат. Абада ZnО нормасынын чеги 0,005 мг/л- ашпоо керек.
Чоң Саланга дарыясы
Чоң Саланга — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кургусуль дарыясынын сол жээгинен 15 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Яглакар
Яглакар — 1940-жылдардын башында тарыхчы А. Н. Бернштам Манастын прототиби катары көрсөткөн ысым. Суджи деген жерден (Чыгыш Моңголия) табылган байыркы кыргыз жазмасындагы текстте: "Уйгур жерине Йаглакар кан ата келдим. Кыргыз уулумун. Мен, Бойла, даражалуу сотмун" (Орхон-енисей тексттери, 1982, 190-б.) деп жазылган. А. Н. Бернштам ушул тексттеги "Иаглакар кан" деген ысымды байыркы кыргыздардын жолбашчысы деп эсептеп, эпикалык Манастын прототиби катары карайт. "Эпикалык "Манастын " негизинде жүргүзгөн согуштук күрөштөрү боштондук жана прогрессивдүү мүнөздө болгон 820—847-жылдардагы кыргыздардын жолбашчысынын конкреттүү-тарыхый образы турат. Шексиз, мындай көрүнүктүү тарыхый фигура (биз Яглакар деп эсептеген) элдин эсинен өчүп жок болуп кетиши мүмкүн эмес, — деп белгилеп келип, төмөнкүдөй корутунду чыгарат. Ушул 820—847-жылдардагы кыргыз урууларынын эркиндик үчүн жүргүзгөн күрөштөрүнүн байыркы этабы — эстеликтин юбилейлик датасын аныктайт". 1940-жылдардын башында ушул сыяктуу көз караштардын негизинде "Манас" эпосунун 1100 жылдык мааракесин 1947-ж. өткөрүү маселеси көтөрүлгөн. М. Ауэзов да бул пикирди кубаттап: "Уйгур кандыгын басып алуучу жөнүндө болсо, ал 847-ж. өлгөндүгү гана белгилүү. Биз Манасты Бей-Тинди басып алган аскер башчы же ажо болгон деп эсептейбиз", — деп жазган.
Белгилүү түрколог С. Е. Маловдун А. Н.Бернштам Суджи жазмасынын тексттин которуу менен аны бурмалап, туура эмес түшүнүк берген деп көрсөткөн рецензиясынан (Известия АН СССР, отд. Языка и литературы, т. VI. вып. 2. 1947. 15-б.) кийин маараке өткөрүү маселеси токтотулуп калган.
Чоң Саланга дарыясы
Тышкы шилтемелер
]
Керектөө кредити
Керектөө кредити – товарлар менен кызмат көрсөтүүлөр акыркы керектөөчүгө бериле турган кредит.
Дисплей
Дисплей (англисче display чагылдыруу түзүлүшү, көрсөтүү) — жеке компьютердин текст жана чийме маалыматты экранда көрсөтүүчү негизги түзүлүшү. Дисплей үчүн электрондук-нур түтүкчөсү, плазмалык матрицалар, суюк кристаллдык көрсөткүчтөр жана башка приборлор колдонулат. Экрандын диагоналынын өлчөмү жана экрандын маска кадамы, чагылдыруунун эң чоң регенерация жыштыгы, коргонуу классы дисплейдин негизги керектүү параметрлери болуп эсептелет. Дисплей монохромдуу (бир түстүү) жана түстүү болуп, кинескопторунун демейдеги диагоналы 14төн 21 дюймга чейин жетет. Дисплейде бир учурда көрсөтүлө турган түстөрдүн саны тактада орнотулган видео адаптердин эсинин көлөмүнө жараша болот. Түстүү монитордун 16 млндон ашык түстү көрсөтүү мүмкүнчүлүгү бар.
Карламанбаш (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Карламанбаш — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Эски бабичев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 231 киши. Почта индекси — 453001, ОКАТО коду — 80235865004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Институттар
Институттар – саясий тилде саясий жана социалдык кубулуштардын эки тибин түшүндүрөт:
Бул мамиледе бүгүнкү күндөгү демократтык мамлекеттер саясий жана коомдук структурасы формалдуу жана официалдуу Институттардын аздыгына такалган архаикалык жана авторитардык, айрыкча тоталитардык мамлекеттерден абдан айырмаланат.
Фуйү ооданы
Фуйү ооданы  — КЭРдин Хыйлоңжыяң провинциясындагы Чычыхар шаар округуна кирген оодан. Оодандын аталышы тууралуу божомолдордун бири; бул жерден агып өтүүчү Уюй дарыясынын наамынан аталган делет. Фуйүдө кытайлык кыргыздардын бир бөлүгү жашайт.
Тарыхы
1931-жылы Манжурия жапон аскерлери тарабынан оккупацияланган. 1932-жылы Маньчжоу-го марионет мамлекети түзүлгөн. 1933-жылдын октябрь айында Маньчжоу-го бийлиги тарабынан Фуйи ооданы негизделген.
1958-жылдын августунан баштап Нэньцзян атайын районунун (嫩江专区, акырында — Нэньцзян округунун (嫩江地区)) курамында болуп, 1960—1961-жылдары түздөн-түз Чычыхарга карап калгандыктан, убактылуу жоюлган. 1985-жылы Нэньцзян округу бөлүнүп-таратылганда, Фуйи Чычыхар шаар округунун ооданы болуп калган.
Административдик бөлүнүшү
Фуйи ооданы 5 посёлокко, 3 болуштукка жана 2 улуттук болуштукка бөлүнөт.
Коңшу административдик бирдиктер
Фуйи ооданы чыгыш жагынан Йыан ооданы менен, түндүгүнөн Нахи шаар ооданы, түндүк-батышында Ганьань ооданы, батыштан Мэйлисы-Даур улуттуу району менен, түштүк-батышынан Цзяньхуа жана Тефэн райондору менен чектешсе, ал эми түштүк тарабынан дацин шаар округу менен чектешет.
Экономика
Негизинен айыл чарбачылык менен алектенишет. Өсүмдүк өстөрүү жана мал багуу, ошондой эле, кагаз, ликёр жана сүт өндүрүлөт.
Транспорт
Оодандан Годао 111 улуттук шоссеси өтөт.
Шилтеме
| Хыйлоңжаңдагы кыргыздар
http://www.fuyu.gov.cn/main/viewDetail.jsp?newsid=95849&subjectid=3365
Кайракты (дарыя)
Кайракты — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Кумак дарыясынын оң жээгинен 181 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Ириклинск суу тармагынан Орск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Италия согуштары (1494-1559)
Италия согуштары (1494-1559) - Италияны басып алуу, ошондой эле Европада үстөмдүк кылуу үчүн Франциянын, Испаниянын, Ыйык Рим империясынын ортосунда болгон согуштар. Бул согуштардан кийин Венеция мамлекетинин күчтөнүшүнө каршы Камбрей лигасы түзүлүп (1508), Франция 1509-ж. Венецияга согуш ачат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Цинк
Цинк (латын тилинен Zincum) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы IIВ группа элементи, к.н. 30, ат. м. 65,37; Zn64(48,89%), Zn66(48,89%), Zn67(4,11%), Zn68(18,57%), Zn70(0,62%) болгон туруктуу 5 изотобу бар. Жасалма ыкма менен алынган 9 изотобу белгилүү. Алардын эң маанилүүсү Zn65(T1|2 =245). Ат. радиусу, 0,139 нм, индук радиусу Э2+, 0,083 нм. Иондошуу потенциалы 17,964 эВ. Ц. – латунь курамында болот. 2050 жыл мурда эле Ц. куймаларын алууну билишкен, бирок таза түрүндөгү Ц. металлын алуу көп жылдар ишке ашкан эмес. Жаратылышта көп таркалган элементтердин тобуна кирет. Жер кыртышында таралыш м. боюнча 8,3×10-3 % түзөт. Ц. негизги минералы: ZnS – сфалерит. Сфалерит көптөгөн сульфид кендер курамында болот. Ц. минералдары менен коргошун же жез чогуу кездешет. Жаратылыштагы Ц. башка минералдарын сульфиттер окистенген түрлөрү катары кароо керек: ZnO – цинкит; ZnSO4×7H2O - госларит; ZnCO3 – смитсонит; Н2Zn2(SiO3)2 – каламин. Ц. бай кендери Россия (Алтай), Кавказ, Казакстан, АКШ, Польша, Австралияда кездешет. Ц. 1746-ж. нем. химиги А.С.Маргграф Ц. оксидин көмүр менен абасыз отко чыдамдуу болгон шамот (чопо) ретортада ысытуу менен алган:
ZnO + C ® Zn + CO
Кийинки мезгилде термикалык калыбына келтирүүдөн металлдык цинк алынган:
1000оC ZnO + CO Û Zn + CO2 1000оC жогору ZnO + H2 Û Zn + H2O 9000о жогору 2ZnO + CH4 Û 2Zn + C + 2H2O.
Zn+ H2SO4 ® ZnSO4 + H2­
Ц. конц. күкүрт, азот кислоталарында жакшы эрип, калыбына келтиргичтик касиетке ээ болот:
Zn + 2H2SO4 ® ZnSO4 + SO2 + 2H2O 4Zn + 10HNO3 ® 4Zn(NO3)2 + NH4NO3 + 3H2O.
Ц. щелочто эрип тузду жана суутекти пайда кылат:
Баркыткалдыркандар
Баркыткалдыркандар (лат. Satyridae) — кооз көпөлөктөрдүн бир тукуму.
Цинк
Zn + 2NaOH ® Na2ZNO2 + H2­
Ц. менен күкүрт күкүмдөрү аралашмасын ысытуудан жылуулук бөлүп чыгаруу менен реакция жүрөт:
Zn + S ® ZnS + 44 кДж
Ц. суутек, азот, көмүртек жана галогендер менен реакцияга кирип, ZnH2 – гидрид, Zn3N2 – нитрид, ZnС2 – карбид, ZnГ2 – галогениддерди пайда кылат (Г-галоген). Металлдык Ц. активдүүлүгү начар металлды (Cu, Ag, Au, Hg, Pt жана башка) бирикмелеринен сүрүп чыгарат. Ц. төмөндөгү металлдар менен куймаларды берет: Al, Cu, Sn, Ca, Ni, Pb, Au, Hg, W, Ce, Li, Na жана башка Ц. темирди (болотту) коррозиядан сактоочу куймалар, гальваникалык элементти даярдоодо колдонулат. Цианид K [ Ag(CN)2], K [ Au(CN)2] эритмелеринен күмүш (Ag) жана алтынды (Au) ажыратып алууда кеңири колдонулат. Ц. кээ бир туздары жыгач буюмдарын сактоодо колдонулат.
Беларус тили
Беларус тили - чыгыш славян тилдеринин бири. Беларусь Республикасынын мамлекеттик тилдеринин бири. Беларус тили байыркы орус тилине өзөктөш. Ал түндүк-чыгыш жана түштүк-батыш диалектилерден турат. Беларусь адабий тили өзүнө тектеш тилдерден фонетикалык., морфологиялык жактан айырмаланат. Азыркы беларусь жазуусу кириллицага негизделген. Беларус тилинин жазма эстеликтери 14-кылымга таандык.
Вилбартон (Оклахома)
Вилбартон (Оклахома) (Wilburton) — Оклахома штатынын Latimer округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2972 киши. Болжолдуу аянты - 7.7 км². FIPS коду — 40-81000.
Ою-Яха
Ою-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Байдарата губасы орун алган. Дарыянын узундугу - 72 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Солдатка дарыясы (Кумзас куймасы)
Солдатка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Кумзас дарыясынын сол жээгинен 3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Цинк сульфаты
Цинк сульфаты, ZnSO4 – түссүз, орторомбикалык кристалл: а = 6,731, в = 8,581, с= 4,760, тыгызд. 3,74 г/см3. Пайда болуу жылуулугу, DН0298 =-978,2 кДж/моль. Суудагы эритмеден цинк сульфаты –5,8 0С (криогидраттык чекит, 27,87 % ZnSO4) 38.8оС чейин цинк купоросунун ZnSO4· 7H2O түссүз, ромбикалык кристаллдары туруктуу. 38,8оС 70оС чейин ZnSO4· 6H2O, 70оС жогору ZnSO4·H2O туруктуу. Бул моногидрат 238 0С суусун жоготот. ZnSO4 сууда эригичтиги: 29,4 % (0оС); 36,7% (25оС); 40,9 % (75оС). Ц. с. суудагы эритмеден негиздик сульфат (ZnОН)2SO4 чөкмөгө түшөт. Кургак абанын агымында 600 0С цинк сульфаты ажыроосу башталат. Мында аралык продукт ZnO · ZnSO4 пайда болот. 800-900оС ажыроо тездеп, ZnO жана SO2 бөлүнөт. Өндүрүштө Ц. с. металл түрүндөгү цинкти алуу менен бирге тазартылган нейтралдуу эритмеден буулантып алынат. Ц. с. вискозаны өндүрүүдө, микро жер семирткич катары, металлды алууда флотореагент катары, сөңгөктү чирүүдөн сактоодо, медицинада колдонулат.
Арча-Булак
Арча-Булак (Арча-Булак) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Алай районундагы айыл. Талды-Суу айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 399 киши.
Колонкалуу бургулоо
Колонкалуу бургулоо — тоо тектери тегерек алкак түрүндө бургуланып, колонканын ичинде керн болуп сакталуучу бургулоо. Мында тектердин талкаланган майда бөлүкчөлөрү насос менен жиберилген сууга аралашып, үңүлмөдөн агып чыгат. Бургулоодон пайда болгон керн түтүктүн ичинде, скважинанын тереңдигине жараша колонканы толтура берет. Кезеги келгенде кыпчыгыч менен керн бек кыпчылат да, колонканы өйдө көтөргөндө үзүлүп кетет. Аны сыртка чыгарып алат. Бургулоочу аспаптар атайын шаймандын жардамы менен иштейт. Көтөрөт, түшүрөт, айлантат, снаряддарды жылдырат. Колонкалуу бургулоо бек, катуу тектерди бургулоодо, кендерди чалгындоодо, Инженердик-геологиялык изилдөө иштеринде колдонулат.
Башкууганды көлү
Башкууганды- Ички Теңир-Тоодогу тоо көлү, аты окшош суунун алабында, Жумгал кырка тоосунун түштүк капталында жайгашкан. Деңиз деңгээлинен 2860м бийиктиктеги тепши сымал өрөөндүн таманын ээлеп жатат. Аянты 0,264 км, суусунун көлөму 1,72 млн м, эң  терең  жери 22м. Көл өрөөнү аркылуу аккан Көл суусунун бөгөлушүнөн  пайда болгон. Көлдөн суу түз агып чыкпастан, бөгөттөн асты менен сарыгып чыгат. Деңгээли  4-5 мге чейин өзгөрөт. Саргыч-жашыл түстө; тунуктугу 3,5м. Көлдө балык бар. Сугат мезгилинде көлдүн суусу Башкууганды суусуна сордурулуп алынат.
Бөлүштүрүү (экономикада)
Бөлүштүрүү (экономикада) – өндүрүш менен керектөөнү байланыштыруучу звено. Ал өндүрүш каражаттарынын, керектөөнүн зарыл жана кошумча продуктыларынын бөлүштүрүлүшүн камтыйт. Б. принциптери жана формалары өндүрүш жолуна жараша болуп, өндүрүштүн өнүгүшүнө таасирин тийгизет. Өндүрүш менен бөлүштүрүү бири бирине шайкеш келип, коомдук байлык пландын негизинде бөлүштүрүлөт. Адегенде өндүрүш каражаттарынын наркы калыбына келтирилет; калган экинчи бөлүгү улуттук кирешени түзүп, өндүрүштү өркүндөтүүгө сарпталат; улуттук кирешенин бир бөлүгү керектөө фондун түзүп, эмгекчилердин мүдөөсүн канааттандырууга жумшалат. Калган бөлүгү мамлекетти башкаруу менен өлкөнү коргоого, элге билим берүүгө, саламаттык сактоого, илим менен искусствого керектелет.
Чоң Каталамба-Ю
Чоң Каталамба-Ю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кожим дарыясынын сол жээгинен 161 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Netware.
Novell фирмасынын тармактарында кеңири колдонулган Netware иштетүү системи. Клиент сервер принцибинде уюшулган тармактар үчүн иштелип чыккан. Netware системи эки бөлүк¬төн турат, биринчиси сервердин үлүшү болуп, дайыма серверде жайгашат, экинчиси болсо клиент үлүшү, ал дайыма тармакка туташтырылган клиент компьютеринде жайгашат. Netware системинин сервер үлүшү серверге туташтырылган жабдуу түзүлүшүн, ошондой эле сервердеги каалаган файлды же колдонмо програмдык жабдыкты бөлүшүүгө мүмкүндүк берет. Системдин клиент үлү-шүнүн башкы иши сервер менен байланыштыруу болуп эсептелет. Клиент компьютерлери, ошондой эле, Windows ко окшогон жергиликтүү иштетүү системине ээ.
Колдонулган адабияттар
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы/ Башкы редактор Ү. Асанов; Ред. кеңеш У.Н.Бримкулов ж.б. – Б.: Мамлекеттик тил ж-а энциклопедия борбору, – 2004. 380 б. ISBN 9967-14-014-3
Интернеттеги шилтемелер
http://ru.wikipedia.org/wiki/Novell_NetWare
Ретинол
Ретинол (А витамини) табиятта кеңири таралган. Өсүмдүк тканында ал А провитамини — каротиноид пигменти түрүндө кезигип, организмде ретинолго айланат, жаныбар тканында даяр түрүндө болот. Ретинол көрүү пигментинин пайда болушуна катышат, организмдин нормалдуу өсүшүн камсыз кылат. Соо кишинин күнүмдүк керектөөсү чоң кишилерге 1,5 мг, балдар жана өспүрүмдөргө 0,5—1,5 мг. Ретинол бардык жаныбарларга керек. А витамини жетишпегенде тери кубарып, кургап, түлөп, бетке безетки чыгып, ириңдүү жара менен жабыркайт; чач кургап, өңү өчөт, тырмактар сынат. А витамининин жетишсиздиги жарыкты карай албоо, түнкүсүн начар көрүү (тоок сокурлугу), конъюнктивит, блефаритке алып келёт.
А витамини жаныбар тектүү азыктарда (жаныбар менен балыктын боору, икра, балык майы, сары май, быштак, жумуртканын сарысы) гана болот. Өсүмдүк азыктарында ал провитаминдер — каротиноид пигменттери түрүндө кездешет. Каротиноидге сабиз, томат, кызыл мурч, көк пияз, козу кулак, салат, ит мурун, кызыл өрүк, чычырканак, четин жана башкалардын мөмөлөрү бар. Организм каротиноиддерди майлар менен бирге жакшы сиңирет, ошондуктан жашылчаларды каймак же өсүмдүк майын кошуп, салат жасап жесе пайдалуу. Азыктарды бышырганда, консервалоодо А витамини менен каротиноиддер жакшы сакталат. Майда эрүүчү витамин.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Зоопсихологизм
Зоопсихологизм – буюмдарды жана предметтерди жаныбарлардын ой жүгүртүүсү, көзкарашы менен кароо. Мисалы, Т. Сыдыкбековдун “Көк серек” деген аңгемесинде автор карышкырдын ордуна ой жүгүртүп, адамдарга, айлана-чөйрөгө ошол жаныбардын көзкарашы менен карайт. Көбүнчө антропоморфизм менен жакын турат.
Керектен чыгуучу буюмдар
Керектен чыгуучу буюмдар – бир жолу пайдалангандан кийин жок кылынуучу же олуттуу өзгөрүүгө учуроочу (м.: чийки затты кайра иштетүү) буюмдар, алардан айырмаланып керектен чыкпоочу буюмдар пайдаланылганда эскирет, жешилет, бирок бир топ убакыт бою өздөрүнүн баштапкы касиеттерин жоготпойт (машиналар, турак үй, эмерек ж. б.). К. ч. б. мүлктү жалдоо, акысыз пайдалануу келишимдеринин заты боло албайт, бирок, м.: карыз берүү келишиминин предмети боло алат, анткени, акчаны чыгымдаган карызкор кредиторго карызын башка акча белгилери менен кайтарат.
Италиядагы революция (1848-1849)
Италиядагы революция (1848-1849) - мамлекеттик бытырандылык менен чет элдик (австриялык) эзүүгө каршы, бирдиктүү улуттук Италия мамлекетин түзүү багытында жүргөн революция.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.