cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Күү төгүлгөн күлгүн өмүр
комуз кыргыз елынын кылымдардан беры чертып келаткан музыкалык аспабы. үч кылдан жаңырган асем күүлөр кыргыз елынын жан дүйнөсүндөгү кылымдык арман- тылегын، коштук- кайгысын، үмүт- муратын бейнелеп، комуздун жан сергыткен коңур күүлөрү етныкалык топтун өнөр сүйөр кышылерынын руху дүйнөсүн чалкытып، улуттук маданий өнүгүүнү түртмөктөп турат. алыста калган үй-бүлөө кыйынчылыгынан улам، 1993-жылы акчий оодандык манас ансамбылыне жөткөлүп келген макен аалы музыкалык чыгармалар менен түйшүктүү ызденүү өрүшүнө бет алды. көркөм өнөрдүн көп кырдуу өрүшүнө өр тарткан макең көшөрө ызденып، елдык ыр-күүлөрдүн сыйкыр күчүн чыгармачылык жолуна өзөк кылып، ечен күндөр кеч кыргенын- таң атканын сезбей، жан дүйнөсүнө шырелген чабыттын керемет күчү макеңды ел жактырган туундуларды жарыкка чыгарууга түртмөктөп турду... ошентып، макен аалы алды-арты болуп ушул кезге чейын 200дөн ашуун обон-күү ыштеп елге тартуулады. ал жараткан чыгармалардан« жүрөгүмдү кым былет””، ““сүйүү күчү””، ““көзүңдө айдын нуру бар””، ““ көрүп кет биздын айылды”” сыйактуучыгармалары ел гана емес музыка салаасындагылардын да жакшы баасына арзып жүрөт. макен аалы жалаң гана комуз чертып еле калбай، акардыйон، кыл кыйак، ыскырыпка، чымылдак сыйактуу аспаптарды сайратып، комузга коштой койгон устаттыгы анын өнөрүн өзгөчөлөндүрүп турат. болуп да кол менен комуз чертып، ооз менен чымылдак тартып، бир убакытта комуз менен чымылдакты коштоп күү кайрыганы көпчүлүктүн бүйрүн кызытбай койбойт. макен аалы 1982- жылы 6-айда областа өткөрүлгөн ыр- күү басакесынде атактуу комузчу мамет төлөмүштүн““ емгек бий”” аттуу күүсүн комузга чымылдакты коштоп аткарып، 1-даражалуу сыйлыкты утуп алган болучу. ал жана аптоном район курулгандыгынын 30 жылдык торколуу тойунда өнөр көрсөтүүгө барып، 2-даражалуу сыйлыкты утуп алды. комузчу мамет төлөмүштүн мыкты шакырттерынен бырөө болгон макен аалы күү дүйнөсүн кыдырып жүрдү. макең өз өнөрүнө өжөр мамыле кылып، көңүл койуп көшөрө ызденып، кыргыз күүлөрүнүн чалкыган деңызынде чабак уруп، ел жүрөгүнө уйалаган унутулгус ыр- күүлөрдү жарыкка чыгарды. макен аалы тек гана музыка чыгармачылыгы бойунча устат болуп еле калбай، кезегы келгенде ал кырык бутактуу жыгачты кырып- жонуп، комуз، үстөл сыйактуу аспаптарды، буйумдарды кынаптап жасаган уста жыгаччы. ал өзү кыргызыстандын өлчөмдүү комузунун үлгүсүн салып чапкан комуз какшаал жергесындегы елдер арасында ең өлчөмдүү، добушу ең таза، көрүнүшү көркөмдүгү менен оозго алынып، көпчүлүктүн жактырып сатып алуусуна жарап жүрөт. ары акчий оодандык манас ансамбылын өзү чапкан комуз менен камдап келет.
Багратиэн Пётр Иванович
Багратиэн Пётр Иванович - (1765-1812) князь, орус генералы (1809), Француз-орус согушунун (1812) баатыры. Кизляр шаарында грузиндин эзелки княздар уруусунан чыккан полковниктин үй-бүлөсүндө туулган. 1782-жылдан аскер кызматында. Орус-түрк (1787-91) жана Польша согушуна (1793-94) катышкан. А. В. Суворовдун 1799-жылдагы Италия, Швейцария жортуулунда генерал-майор чининде алдыңкы отрядга командалык кылып, Франция менен согушта (1805-07) орус армиясынын арьергардын башкарган, орус-швед согушуна (1808-09) катышып, Аланд а-дарын ээлеген. Орус-түрк согушунда (1806-12) армияларга командалык кылган. Батыш армиясына, Бородино салгылашында орус аскерлеринин сол тарабына командачылык кылып, туруктуулуктун жана эр жүрөктүүлүктүн үлгүсүн көрсөткөн. Ошол согушта курман болуп, сөөгү Сима кыш-на коюлган. 1839-жылы ал жерден Бородино талаасына алып келип көмүлгөн.
Күү төгүлгөн күлгүн өмүр
урпактар үчүн ургаалдуу емгектенүү
кытай бала кубулжутуп комуз чертты
макен аалынын жушинжыйаң аттуу бир кытай  шакырты бар، ал кыргыз тилын сүйлөй албасада، ““ кара өзгөй””، ““ бейжынге басты тулпарым”” сыйактуу күүлөрдү кол ойнотуп чертып، кыргызча обондорго ырдап кетсе، комуз үйрөнүп жаткан башка кыргыз балдардан еч айрымаланбайт. тегынде، жушинжыйаңдын атасы хынан өлкөсүнөн келген жыгаччы болуп، бир мезгыл макен аалы менен коңшу отуруп، макен аалынын комуз чапкан өнөрүнө кызыгып жүрдү. кычынекей жу шинжыйаң макен аалынын үйүнө кырып- чыгып жүрүп، комуз үйрөнүп жаткан балдарды көрүп، алар комуз үйрөнүп жатканда айланасынан кетбей сонуркап- таңданып، кандайдыр комуздун мукам кайрыктары анын кулагында жаңырып، балалык сезымын күү кереметы чырмап алуучу болду. ошону менен жу шинжыйаң комуз үйрөнүү ойун атасына айытканда، атасы баланын балдай тылегын четке какбай، макул көрүп، макен аалыга комуз үйрөнүүгөшакырттыке берды. макен аалы да бул кытай  шакыртынын балалык сезымын، тылегын жерге чаппай، кубаныч менен комуз үйрөтүүгө кырышты. кытай жеткынчекке комуз үйрөтүү тарыхтагы тунгуч иыш. макен аалынын бул ышыне коомдогу кее бир кышылер таңданышса، кее бырлеры башкача көз караштарда да болушту. бирок، жеткынчектын комузга деген ынтасын муздаткысы келбеген макең 2005- жылы 8- айдан баштап жу шинжыйаңга комуз үйрөтө баштайт да، кее бир кышылердын айрыкча ендешесыне бабар кылбай، баардык зеенын кытай  жеткынчекке комуз үйрөтүүгө каратып، кыргызча ыр текысытын пынйынче жазып үйрөтөт. быйыл акчий оодандык дылдеш орто мектебынын толуксуз 1-жылдыгында окуп жаткан жушинжыйаң бир жылдан беркы комуз үйрөнүү адатын изчыл уландырып، сабактан түшүп еле، макен аалынын жанына барып، комуз үйрөнүүгө бүт зеены менен берылып кетет. ал кол ойнотуп комуз чертып жатканда сырттан өтүп бараткандарда токтой калып، көрүп таңданышат. ооба، кытай  жеткынчекке комуз үйрөтүү-  макен аалынын өнөрүнүн өзгөчө чагылдырылышы. канытпесын ал улуттук музыканын учу- кыйырын дүйнөгө таанытуу үчүн майнаптуу емгектенып، комуз дүйнөсүндө колкосуз салым кошуп، күнү- түн көрөңгөлүү өнөр жолунда ыздене берүү- анын маанылүү өмүр картынасы. болуп да ар жерде акчанын арааны жүрүп، бир тыйын чыгашадан бута атым оолак качып، пайда- колкосуз иш жасоодон көп адамдар үркүп турган жагдайда، макен аалы өз үйүн өнөр мектебы кылып  ачып، окутуу чыгашаларын өзү көтөрүп، акысыз өнөр еелетүү үчүн убарачылыктарды еч кымге колко кылбай، өз мураты үчүн тынымсыз،турбай емгектенып، урпактарга унутта калып бараткан улуттук маданийатты кенен жайылтуу үчүн акысыз емгек сыңырүү руху- айтууга арзыйтурган рух. мына ушундай рух болгондугу үчүн макен аалы бүгүнкүдөй емгектердын еесы болуп калган.
көшөрө емгектенүү, көрөңгөлүү сыйымык
макен аалы комуз үйрөтүү устазы болуу менен катар، кызматта озот кызматчы، үйдө балдарына меерымдүү ата. качан болбосун анын үйүнөн күү кайрыктары жаңырып турганы турган. балдары да ыр- күүгө шыктуу.ал өзү жетектеген жеткынчектердын ең чыгаан бешөөн баштап бейжын، чыңдав сыйактуу ычкы өлкөлөрдөгү балдар музыка басакелерыне атайын сунуш менен катышып، чоң- чоң ыр - күү мелжештерынде улуттук музыканы таанытып، алдынкы алтын сыйлыктардын еесы болуп келды.
2005-жылы мамлекеттык балдар музыка коому уйуштурган баш калаа бейжынде өткөрүлгөн басакеде алтын сыйлыкты، 6- ыреттык мамлекет бойунча борбордук теле ыстансыйасы жеткынчектер көркөм өнөрү телевызыйа басакесы шинжаң басаке районунда ““ каргалдак، дыкос мөрөйү””н ؛жеткынчектер телевызыйа басакесы бойунча озот жетектөөчү мугалим деген атаккаарзыса؛ 2006- жылы чыңдав каласында өткөрүлгөн мамлекеттык жаш өспүрүмдөр саламаттык көркөм өнөрү жарышында 1- даражалуу сыйлыкты утуп алды. ал жетектеген жеткынчек көркөм өнөрчүлөрда бейжын، чыңдав сыйактуу калалардагы басакелерде түрдүү ардак күбөлүктөрүнө ее болушту. улуттук маданийатты ургаалдуу жайылтып، урпактарга ата мурас ыр- күүлөрдү уландуу үйрөтүү жолунда، макен аалы өнөр үйрөтүү өрүшүн кеңыртып، коомдон дагы да көптөгөн жеткынчектерды тарбийалоо максатында күү төгүлгөн күлгүн жаштыгын улуттук ыр- күүлөрдү өнүктүрүү үчүн арнап، макең учурда төрт кырдуу өнөр жайытында түшүмдүү емгектенып келет. ==
Ильясов, Сатар
Ильясов Сатар (1908, Ысык-Көл району, Тору-Айгыр айылы — 1987, Бишкек ш.) — тарыхчы, тарых илимдеринин доктору (1967), профессор (1968), Кыргызстан ИАнын академиги (1969; мүчө, 1960).
1938-ж. Кыргыз мамлекеттик педагогикалык институтун бүткөн.
Ильясов жылкычы, райовдук элге билим берүү бөлүмүнүн инспектору, Кыргыз мамлекеттик педагогикалык институтунда мугалим, кафедра башчысы, декан; 1944—65-ж. Кыргызстан ИАнын Тарых институтунда кенже илимий кызматкер, сектор башчысы, директор. Кийин Кыргызстан ИАнын Тарых институтунда илимий консультациячы, 1966—77-ж. Кыргызстан КП БКнын партиянын тарыхы институтунда директор.
Эл достугу, 3 «Ардак белгиси» ордендери менен сыйланган. Кыргыз ССРинин илим жанатехника боюнча мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1970, «Кыргыз ССРинин тарыхынын» авторлорунун бири катары), Кыргыз Республикасынын илимге эмгек сиңирген ишмери (1975).
Орус тилиндеги эмгектери
Кооперативно-колхозное строительство в Киргизии (1918-1929 гг.) — Фр.: 1959
Земельные отношения в Киргизии в конце XIX — начале ХХ'вв. — Фр.: 1963
Бамиан шаары
Бамиан шаары - Ооганстандын борбордук бөлүгүндөгү шаар. Бамиан провинциясынын административдик борбору. Калкы 125 миң (2005). Баба кырка тоосунун түндүк этегинде, Бамиан дарыясынын (Кундуз дарыясынын алабы) боюнда, деңиз деңгээлинен 3000 мден ашык бийиктикте, Кабул шаарынан 130 км түндүк-батышта жайгашкан. Б. з. 1-кылымынан белгилүү. Байыркы кытай жазмаларында 5-кылымдан эскерилет. Арабдар жеңгенге чейин (7-к.) буддизмдин маанилүү борбору болгон. Шаарга жакын аскага оюлган будда монастырь комплекси (1-8-к.) сакталган. 2000ден ашык үңкүр (чиркөө, үжүрө, чогулуш бөлмөлөрү ж. б.) тепкич жана өткөөлдөр аркылуу байланышып, Будданын статуялары, сүрөттөр жана ташка чегилген орнамент менен кооздолгон. Өзгөчө Будданын эки эң зор скульптуралык сүрөтү (бийиктиги 35 жана 53 м, 2-3-к. жана 5-к.) белгилүү болгон. (2001-ж. мартта талибдер толугу менен талкалаган). Шаар Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. Тарыхый-этнографиялык музей.
Тукташ (Том куймасы)
Тукташ — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Томь дарыясынын оң жээгинен 462 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мекенчилдик
Мекенчилдик ― Ата Мекенди сүйүү, анын кызыкчылыгын жеке кызыкчылыктан жогору экенин көрсөткөн адептүүлүк жана саясий принцип. Мекенчилдик жеке кызыкчылыкты мекен же элдин кызыкчылыгына баш ийдирүү, аны коргоого даяр туруу, мекенинин маданий жана башка жетишкендиги, анын өзгөчөлүктөрү менен сыймыктануу, аларды сактоого болгон аракет аркылуу чагылдырылат. Ал акырындап кылымдар бою башкалардан обочолонуп отуруп калыптанган өлкө, туулган жер, тил, каада-салтка болгон ыйык сезимдин жыйындысы болуп саналат. Улуттун жаралышы, улуттук мамлекеттердин түзүлүшү менен мекенчилдик коомдук аң-сезимдин ажырагыс бөлүгүнө айланган. Анын төмөнкүдөй формалары белгилүү: полистик мекенчилдик ― антикалык шаар-мамлекеттерде сакталган; империялык мекенчилдик – өз империясы жана өкмөтүнө көрсөткөн лоялдуу мамиле; этникалык мекенчилдик ― өз этносуна болгон сүйүү; мамлекеттик (улутчулдук) мекенчилдик ― өз мамлекетине болгон сүйүү; квастык мекенчилдик (ура-мекенчилдик) ― өз өлкөсү, элине болгон өзгөчө, адаттан тышкары сүйүү. Булардан тышкары мекенчилдикке жамынып, өзүнүн жеке мүдөөсүн коргогон учурлар да кездешет. Буга байланыштуу аны сынга алуу, тануу, терс сапат катары санагандар көп болгон. Мисалы, Л. Толстой мекенчилдикти «орой», «зыяндуу», «адепсиздик» деп бааласа, В.И. Ленин апрель тезистеринде Убактылуу өкмөткө макул болгондорду сынаган, ал эми профессор П. Гомберг (АКШ) расизмге салыштырган.
Микроцефалдар
Микроцефалдар (лат. Microcephalophis) — океанда жашоочу кичине баштуу жыландардын бир уруусу, буларга шыңкыйган микроцефал (лат. M. gracilis) кирет.
Ит
Ит (Canis lupus familiaris) – ит сымалдар тукумундагы сүт эмүүчү айбан. Дүйнөнүн бардык жеринде кездешет. Түпкү теги карышкыр. Мезолит доорунда колго үйрөтүлгөн; 400дөн ашык породасы белгилүү. Алар дене түзүлүшү, түсү, көлөмү ж. б. белгилери боюнча айырмаланат. Иттин 42 тиши болот. Алдыңкы буту 5, арткы буту 4 (5-си кошумча) манжалуу. Иттин угуу, көрүү, жыт алуу сезими өтө жакшы өнүккөн. Секирүүгө, сууда сүзүүгө да жөндөмдүү. Канчыктары 7–8 айында жетилип, 1–2, кээде 12–18ге чейин күчүк тууйт. Бирок, алардын 6–7син гана багып чоңойто алат. Күчүктөр бир ай энесинин сүтүн эмип, кийин кошумча эт-сүт, кан, ботко жашылча ж. б. менен азыктанышат. Ит атайын питомникте, аңчылык чарбада ж. б. коомдо, клубда багылат. Иттин мээси дурус өөрчүгөндүктөн, аларды ар кандай иштерге үйрөтүүгө болот. Алар жөндөмдүүлүгүнө жараша үч топко бөлүнөт: аңчы ит, ишчил ит жана эрмектик ит. 1) аңчы ит тайган, такса, лайка, куугунчу, ийинге кирүүчү, боортоктоп жылуучу породалар. Кыргыздар илгертен аңчы ит катары тайганды жогору баалашкан; 2) ишчил ит бугу баштуу лайка, пудель, чегилме иттер, кавказ, чыгыш европа жана түштүк орус карышкыр ити; 3) эрмектик ит француз бульдогу, япон ити, скайтерьер, кандек, шпиц породалары. Ит кутурма, котур, чакалай сыяктуу жугуштуу жана мите курттуу ооруларга чалдыгат. Ит дайыма ветеринардык текшерүүдөн өткөрүлүп турушу керек.
Ич эт
Ич эт - союлган малдын көкүрөк жана курсак көңдөйүндөгү ички органдары. Аларга өпкө, боор, бөйрөк, жүрөк, ичеги-карын, кекиртек, жумур, тогуз кат, жылкынын картасы жана башкалар кирет. Көпкө сакталбагандыктан ич эттерди 2-3 сааттын ичинде пайдаланып калуу зарыл.
Тегеректелген бурчтар
Тегеректелген бурчтар (галтель) - тетиктин бышыктыгын жогорулатуу максатында анын тик бурч жерлерин радиус менен тегеректеп коюу.
Буш Эрнст
Буш Эрнст (22. 1. 1900-ж. т. ) -немис эстрада ырчысы (баритон) жана драмалык актер. Немис искусство академиясынын жана СЕПГдин мүчөсү. Жумушчунун үй-бүлөсүнөн. Революциялык ырларды таратуучулардан. 1930-жылдан ырчы катары тааныла баштайт. Акындар Б. Брехт, Э. Вайнерт жана комп-лор Х. Энелер, К. Вейль менен "Бирдиктүү фронт жонүндо ыр" жана "Коминтерн" сыяктуу элге белгилүү ырларды жараткан. Антифашист катары 1933-ж. Германиядан куулуп кетет. 1937-39-ж. Испаниядагы Интернац. бригаданын жоокери. 1943-45-ж. Моабнт жана Бранденбург турмөсүндө отурган. 1945-жылдан "Немис театрынын" жана "Берлин ан-самблипин" корүнүктүу актёрлорунун бири.
Негизги ролдору: Ашпозчу, Галилей (Брехт, "Кураж эне жана анын балдары", "Галилейдин турмушу"), Мефистофель (ГЕте, "Фауст"). Бир нече жолу СССРге гаст-ролго келген (1936, 1949, 1957). Бушка ГДРдин Улуттук сыйл. ыйгарылган (1949, 1956). Эл Достугу ордени менен сыйланган (1975).
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Мүдүрүм
Мүдүрүм — Ички Теңир-Тоодогу суу, Ак-Сайдын сол куймасы. Узундугу 98 км, алабынын аянты 1804 км2. Какшаал тоо тизмегинин түндүк капталындагы мөңгүлөрдөн башталып, түндүктү, андан кийин Мүдүрүм өрөөнү менен батышты, Көгарт суусу кошулган дан кийин түштүк-батышты, Балыкты кошулган соң, түштүктү карай агып, Ак-Сайга куят. Мөңгү, кар жана булак  сууларынан  куралат. Жылдык орточо чыгымы 12,4 м3/сек, эң чоң чыгымы июль – августта, азы январь – февралда байкалат. Майда кирип, октябрда тартыла баштайт. Ири куймалары: Балыкты (уздугу 34 км), Акбайтал (20 км), Көксуу (18 км оң), Көгарт (19 км), Тешикчап (17 км), Кеңтөр (16 км; сол). Алабынын аянтынын 13%ин (223,6 км2) мөңгү ээлейт. Жалпы аянты 1,40 км2 болгон 31 майда көл бар.
Табарсыктын боштугу (түнкү энурез)
Табарсыктын Боштугу (түнкү энурез) — түнкүсүн уктап жатып заара ушатып коюу. Көбүнчө балдарда болот. Оору негизинен борбордук нерв системасынын табарсыктын функциясын жөндөөчү бөлүгүнүн иши убактылуу (функциялык) бузулгандан келип чыгат. Кээде заара жолдорунун туура эмес өсүшүнөн, анын сезгенишинен жана жүлүндүн заара чыгарууну жөнгө салууга катышуучу бөлүгү ооруга чалдыккандан жана башкалар болушу мүмкүн. Көп учурда бала чоңойгондо (12—16 жашында) түнкүсүн заара ушатып коюу токтолот. Ошондой болсо да анын себебин табуу үчүн баланы текшерүүдөн өткөрүп, дарылоону эрте баштоо керек. Энурездин алдын алуу үчүн баланы кичинесинен убагында заара ушатууга үйрөтүү (баланы уктар алдында жана түнкүсүн ойготуп заара ушаттыруу), кечинде суюктукту көп бербөө керек. Күн тартибин туура уюштуруп, көңүлүн чөктүрбөй, үйдө тынчтыкты сактоонун жана денени чыңдоонун мааниси чоң. Бала заара ушатып койгон учурда аны жемелөөгө болбойт.
Тунгу-Кика дарыясы
Тунгу-Кика — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Коксес дарыясынын сол жээгинен 17 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 27 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жалган зээрчилик
Жалган зээрчилик – КР кылмыш-жаза мыйзамдары боюнча, жасалма акчаны же баалуу кагазды жасоо менен сатууну көздөгөн экономикалык иш чөйрөсүндөгү кылмыштардын бири. Чыныгы акча белгисине же баалуу кагазга окшош жасалма акчаны же баалуу кагазды жасоонун баардык ыкмасы (колдон сүрөт түшүрүү, техникалык каражаттарды, көбүнчө ксерокөчүрмөнү ж. б. колдонуу аркылуу) жасоо катары эсептелет. Ошону менен бирге, окшоштугу максатка жетүү мүмкүнчүлүгүн берүүгө тийиш – жасалма акчаны же баалуу кагазды сатууга.
Акыйкатчы Институту
Кыргыз Республикасында Акыйкатчы (Омбудсмен) Институту 2002-жылы ноябрда ачылган.
Ал адамдардын жана жарандардын укуктарын коргоого багытталган.Кыргызстандын биринчи Акыйкатчысы Турсунбай Бакир уулу. Учурда Акыйкатчы кызматында Турсунбек Акун иштейт. Ал 2008-жылы Парламент тарабынан шайланган.
Акыйкатчынын дареги: Бишкек шаары, Тыныстанов к.120. тел:66-31-41.66-31-43
Интернетте издөө
Интернетте издөө (Internet search - Поиск в Интернете). Интернетте иштөөнүн бирден бир максаты колдонуучунун компьютери аркылуу Интернет-серверлерге жетүү менен ал серверлерден өзүнүн компьютерине керек маалыматтарды окуп алуу эсептелет. Издөөнү жеңилдетүү максатында атайын издөө серверлери түзүлгөн. Алар башка Интернет-серверлер, WEB-сайттар жана барактардын мазмуну жөнүндө берилиштер базасын жыйнайт. Издөө серверлеринде издөөчү програмдар жайгашкан, алар издөө системдери же издөө машинелери деп аталышат. Ачкыч сөздү киргизүү же кийишилген менюлар системи аркылуу керектүү Интернет-серверин же WEB-сайты табууга болот. Издөө системдер тизмеси китептин аягында келтирилген. Ар издөө системде жаңы Интернет даректи кошуу мүмкүнчүлүгү каралган. Даректи кошуу үчүн сайт (орун) ээси анкет толтурат, анда web-дарек, сайт аты, ачкыч сөздөр көрсөтүлөт. Издөө системдеринин көбү автоматтык түрдө иштешет жана аларды издөө роботтору деп атап коюшат. Сайттын WEB-дарегин (URL) киргизилсе робот сайттын бардык барагын автоматтык түрдө индекстештирип коет.
Бушмен тилдери
Бушмен тилдери - Түштүк жана Чыгыш Африкадагы калктын тилдери. Бул тилдер Анголанын түштүк -чыгыш жагында, Намибия, Ботсвана менен Түштүк Африка республикасынын кээ бир райондорунда тараган. Бушмен тилдеринде болжол менен 15 миңдей адам сүйлөйт. Бушмен тилдери жакшы изилдене элек. Анда бир топ диалект (ауэн, наман, нусан, батва, хадза ж. б. ) бар.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Багратиондор
Багратиондор - 9-19-кылымдагы грузин падышаларынын династиясы. Багратиондор Спери (Түркиядагы азыркы Испири) провинциясынан чыгышкан. 9-кылымдын 1-жарымында Ашот I Түштүк Грузияда күчтүү Тао-Кларжети княздыгын түзөт. Давид Строитель (1089-1125), Георгий III (115684), Тамара (1184-1213) Багаратиондордун көрүнүктүү өкүлдөрү болушкан. 15-кылымдын аягында Грузия мамлекети кулагандан кийин, Б. Картлий, Кахетин жана Имеретин падышачылыктарын башкарган. Багратиондордун падышалык бийлиги 1801-жылы Грузия Россиянын курамына кошулгандан кийин жоюлуп, анын бир бутагы орус княздарынын катарына кошулган. Багратиондордон Вахушти, Давид өңдүү тарыхчылар, орус полководеци П. И. Багратион сыяктуу белгилүү адамдар чыккан.
Аргумент
Аргумент (лат. argumentum – жүйө) – далил, далилдик, ырастоо: кандайдыр бир теорияны, концепцияны же пикирдин акыйкаттуулугун ырастоо, тактоо үчүн келтирилген ой-жорутуулардын жыйындысы: ал эми логикада болсо аргумент-далилдөөнүн негизги жүйөөсү, айрым учурда аргумент бир бүтүндөй далилдөө маанисине да ээ.
Математикада
1. Функциянын аргументи — мааниси функциянын маанисине байланыштуу көз карандысыз өзгөрмөлүү чоңдук, Мис., у= ƒ(х), у=х2, мында х аргумент. 2. Тегиздикте х жана у координаталуу чекит менен сүрөттөлүүчү z=х+ iу = r(соsφ+sinφ) комплекстик санынын аргументи бул чекитгин r радиус-векторунун абсцисса огу менен түзгөн φ бурчу, ал argz, деп белгиленет.
Жердин гравитациялык талаасы
Жердин гравитациялык талаасы – оордук күчүнүн талаасы; Жердин өзүнө тартуу жана анын суткалык айланышынан пайда болуучу борбордон четтөөчү күч менен шартталган табигый күчтөрдүн мейкиндиги. Ал оордук күчү жана анын потенциалы менен мүнөздөлөт (к. Гравиметрия). Бүткүл дүйнөлүк тартылуу закону боюнча жер бетиндеги бардык заттар жана массалар жерге тартылып турат. Ошондуктан өйдө ыргытылган таш кайра жерге түшөт. Тартылуу күчү өтө алыс аралыкка (мисалы, Айга, Күнгө жана башка) чейин таасир этет. Ошонун натыйжасында Ай Жерди, Жер Күндү айланат. Тартылуу күчү адамга азырынча белгисиз гравитациялык толкундардын таасиринен келип чыгат. Жер бетинде тартылуу күчү Жердин айлануусунан пайда болгон борбордон четтөөчү күчтүн каршылыгына учурап азаят. Ал оордук күчү деп аталат. Оордук күчүнүн ылдамдануусу гал (1 Гал=1см/сек2), миллигал – (1 мгал =10–5 см/сек2) менен ченелет. Жер айланасындагы тартылуу күчү байкалган мейкиндик Жердин гравитациялык талаасы болот. Жер бетинде оордук күчүнүн ылдамдануусунун орточо мааниси 980,63гал, оордук күчүнүн ылдамдануусу тереңдикти карай адегенде акырындык менен чоңоюп, 2900 км тереңдикте 1037 Галга жетип, андан ары азаят да, жердин ядросунда нөлгө түшөт. Уюлдардан (983218,53 мгал) экваторго (978032,78 мгал) акырындык менен 0,5%ке чейин азаят. Бирок кээ бир жерде мындай мыйзамдуулук бузулат. Алар рельефтин ар кандай болушунан, тоо тек катмарларынын курамдык өзгөрүшүнөн жана жер кыртышындагы калыңдыктын ар түрдүүлүгүнөн жана жер кыртышынын кыймылынан келип чыгышы мүмкүн. Жердин тарыхында оордук күчү бир калыпта туруктуу болбогондугу да аныкталган. Оордук күчүнүн өзгөрүшү гравитация вариометри сыяктуу сезгич приборлор менен өлчөнөт. Оордук күчүнүн өзгөрүшү байкалган жер кыртышынын аймактары гравитация аномалиясы деп аталат. Ал оң жана терс гравитация аномалиясына бөлүнөт. Жер шарында эң жогорку терс аномалия (366 мгал) Атлантика океанында (Пуэрто-Рико чуңкурунда), оң аномалия (270 мгал) Филиппинде байкалган. Жер бетинде гравиметриялык өлчөөлөрдүн негизинде изилденген аймактагы оордук күчтүн изолиниялар менен көрсөтүлгөн мааниси атайын гравиметриялык карталарга түшүрүлөт. Алар кендерди издөө жана чалгындоо иштеринде кеңири колдонулат (к. Гравиметриялык чалгындоо ыкмасы). Ошондой эле Жердин гравитациялык талаасы гравитациянын көптөгөн маселелерин чечүү, Жер тулкусун аныктоо жана башка учурларда пайдаланылат.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Ала тамак, жасалга
Ала тамак – акак, шуру, бермет, тор сайма, курак, чачы оймо жана башка азем буюмдарын бири-бирине айкалыштыра колдонуу менен жасалган баалуу кооздук. Аны кыз-келиндер төшүнө тагынган. Ала тамактын асты жагында жамбы же тыйын кадалган кыюсу болгон. Желке жакка байлап, көкүрөккө жая тагынышкан. 19-кылымдын аягы, 20-кылымдын башына чейин мындай кооздук Кыргызстандын бардык жеринде болгон. Азыр эл ичинде өтө сейрек кездешет.
Адабият
Кыргыз тарыхы.Энциклопедия. Бишкек, 2003 “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А. Асанов, жооптуу ред. А. А Асанканов” Ред. кеңеш: Ө.Ж Осмонов (төрага), Т.Н Өмүрбеков (жооптуу катчысы), А.Жуманалиев ж.б.”
Рысбай Абдыкадыров
Рыспай Абдыкадыров (12.09.1994, Кызыл-Булак айылы, Ош облусу - 12.09.1994, Ош шаары, Кыргызстан) — Советтик жана Кыргызстандык залкар обончу, ырчы. Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти.
Өмүр баяны
Ал 1941-жылы 12-январда Кыргызстандын Ош облусуна караштуу Кара-Кулжа районунун Кызыл-Булак айылында жарык дүйнөгө келген.
Бала кезинен музыкага шыктуу Рыспай 1963-жылы Ош педагогикалык факультетин бүтүргөн.
Чыгармачылык жолу Өзүнүн эмгек жолун Кара-Кулжа элдик театрында, андан соң Жалал-Абад театрында эмгектенүү менен баштаган.
Ошол жерде иштеп жүргөн мезгилде кургак учук оорусуна кабылып, оорусуна байланыштуу борбордогу филармонияга келип иштеп калган.
Өзүнүн аз жашаган өмүрүндө бир топ алп ырларды кийинки муундарга калтырып кеткен инсан 1994-жылы 12-сентябрда көпкө созулган оорудан көз жумган.
Үй-бүлөсү
Рыспай үч жолу нике жаңырткан.
Алгач Кара-Кулжа элдик театрында иштеп жүрүп, жашоодогу тун сүйүүсүнө жолугуп, бири-бирине аруу, таза махабаттарын арнашып Тоту экөө баш кошушкан.
Эки кыздуу болгон соң жубайлардын ортосунда кайсы бир себептерден улам мамилелеринин муздай баштаганы байкалат. Дал ошол кезде Рыспай кургак учук оорусуна кабылып, Фрунзе шаарына ооруканага келет.
Ооруканадан Рыспай өзүн дарылаган ак халатчанга көзү түшөт. Ансыз да Тоту экөөнүн мамилеси келишпей турган Рыспай аны менен ажырашып, ак халатчан Оңолго үйлөнөт.
Көкүрөктөгү өрт, көөдөнүндөгү ырлары, жан дүйнөсүн тынч койбогон чыгармачылыгынын азгырыгы Оңол экөөнү да көпкө жашаткан жок. Буга ыр кумарынан чыга албаган Рыспай үй чарбачылыгын ойлобой, ар дайым гастролдоп, элдин көңүлүндө жүргөнү экөөнүн ортосундагы мамиленин алысташына себеп болгондой.
Рыспай менен Оңол да кол үзүшүп, эки кызы ырчынын апасында калып, эң кичүү кызы жубайы менен кеткен.
Көңүлүнүн түпкүрүндө аздектеген кыялы, бир келчү бакытын издеп жүргөндө кадимки даңазалуу "Издейм сени" ыры жаралган окшобойбу. Акыры Рыспайды издеткен бактысы табылып, күйөрмандарынын арасынан сүйүү кумарына жетеленген Давлет эле.
Давлет Рыспайдан бир топ жашка кичүү болсо да, ага арналган махабатынын аруулугун, тазалыгын ойлоп, "Бактым бол" деген сунушуна макул болду.
Рыспай менен Давлеттин жашоосун бузуу үчүн аракет жасаган адамдар да болбой койгон эмес.
Давлетке атайын келип "Рыспайың ар күнү ар башка кыз менен жүрөт. Деги эле кыз жандуу неме. Ырын арнаган акактай сулуулары бар" деген түрлүү ушактар жүрөгүнө тынчтык бербей туйлатса да, эч бир сыр бербей жалындаган көз, жагымдуу жылмаюусунан жазбай келген. Мына ушундай мүнөзүнө ырчы да арбалып, жипсиз байланып, чыныгы бакытын тапкан.
Ырчы өзү жөнүндө кеп козгогондо "Мен бир гана саат бойдок болдум. Тотудан ажырашып бүтө электе Оңолго үйлөнүп, Оңол Бишкектен узатып, Ошко келгенде Давлет күтүп алды"-деп тамашалап калганын жакын санаалаштары азыркыга чейин айтып келишет. Давлет экөөнүн ортосунда Сюита аттуу кызы бар.
Рыспайга арнап музей ачам деп жүргөн тилегине жетпей кеткен.
Элге сиңген чыгармалары
Кыргыз музыка дүйнөсүндө чоң из калтырган атактуу обончу, аткаруучу Рыспай "Алмашым", "Түгөйүм", "Сагынуу", "Издейм сени", "Алтынчы күнү кечинде", "Жүрөктү кетпе жаралап" деген ырлары менен калың элдин катмарына сиңип, азыркыга чейин улуу-кичүүнүн жүрөгүнөн орун алып келет.
Дисктери
Издейм сени (Ж.Мамытов) – Р. Абдыкадыров, Койчунун ыры – Г. Момушева, Алмашым – К. Кожомкулов. Кыргыз ырларынын антологиясы, МОНО М 3035859 -0 005.
Ырчынын сыйлыктары, наамдары
Көпчүлүктү өкүндүргөн маселе Рыспайдын тирүү кезинде эмес, көз жумганына сегиз күн болгонунда гана ырчынын эмгеги бааланып, 1994-жылы 20-сентябрда "Эл агартуунун отличниги" деген наам берилген.
Ошол эле жылдын ноябрь айында Ош филармониясына, Кара-Кулжа музыкалык окуу жайына ысымы ыйгарылган.
1997-жылы 12-январда Сулайман тоодогу ырчынын бейитине эстелик коюлуп, андан соң ырчынын Ош филармониясынын алдында эстелиги ачылып, коомдук кор (фонд) уюшулган.
Рыспайга Кыргыз Республикасынын Эл артисти наамы тирүү кезинде берилбей калган.
Рыспай Абдыкадыров атындагы клуб
Кыргыздын улуу таланты, композитор Рыспай Абдыкадыровдун экинчи өмүрү улантылып келе жатат.
1994-жылы Жалал-Абад мамлекеттик университетинин деңгээлинде гана уюшулган Рыспай Абдыкадыров атындагы клуб эл аралык деңгээлге жетип, 2009-жылы 25-ноябрда маарекесин өткөрдү.
Бул клубдун өлкөдөгү мүчөлөрүнүн саны 120дан ашкан.
Аталган клубдун негиздөөчү жетекчиси - Султан Борошов.
Ал тууралуу эмгектер
Рыспай клубу «Жарк деп өткөн Рыспай кыргыздын муза символу» аттуу жыйнагын чыгарууну болжоп жатат.
Бул жыйнак 50дөн ашык чыгарманы камтып, кыргыз жана англис тилдеринде жарык көрмөкчү.
Китепти англис тилине АКШнын Нью-Йорк шаарында жашаган композитор, бул клубдун мүчөсү Антонио Пааш которууда.
Мындан сырткары Антонио Пааш Р. Абдыкадыровдун «Сагынуу» деген чыгармасынын негизинде 4 бөлүмдөн турган симфониясын жазып бүткөн.
Санжар Эралиев
Санжар Эралиев (1983-жылы 15-августта төрөлгөн) – журналист.
Кыскача өмүр баяны
1983-жылдын 15-августунда Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Ноокен районундагы Сары-Сыя айылында төрөлгөн. Айылдагы өзбек тилдүү мектепти аяктагандан соң, Жалал-Абад мамлекеттик университетинин Журналистика бөлүмүн бүтүргөн.
Журналисттик ишмердиги
Журналистика чөйрөсүндө 2003-жылдан бери иштейт. Жалал-Абаддагы "Фергана", "Акыйкат" гезиттеринде кабарчы болуп иштеп, жаштарга багытталган "Камертон" аттуу гезит чыгарып, башкы редактор болгон.
2009-жылы Кыргыз Республикасынын Коомдук телерадиоберүү корпорациясынын''' (кыскача КТРК)  "Биринчи радиосуна" ишке кирип, жаңылыктардын редактору болуп эмгектенген.
2011-жылы "Азаттык Медиа" мекемесинин ("Азаттык" үналгысынын) Оштогу кабарчысы, 2013-жылдан бери Бишкектеги журналисти, таңкы эфирдин алып баруучусу болуп иштейт.
2012-жылдан бери Жалпыга маалымдоо каражаттарынын үстүнөн түшкөн даттанууларды караган комиссиянын мүчөсү. www.medialaw.kg
Адам укуктарына, тагдырларга арналган онго жакын даректүү тасмалардын автору. Режиссер катары тарткан фильмдери "Бир дүйнө - Кыргызстан" фильм фестивалынын алкагында 2015, 2016, 2018-жылдары көрсөтүлгөн. Search for common ground жана Internews эл аралык уюмдарында медиа-тренер болуп да иштеген. Кыргыз жана өзбек тилдеринде макала, кабар жазууда жөнөкөй тилди колдонуу, эл аралык стандарттар иштөө боюнча журналисттерди окутат.
Журналистикадагы ишмердигинин алкагында АКШда, Европада жана Орусияда кесиптик даярдыгын өркүндөткөн. Айрым баяндары, видеолору англис, орус тилдерине которулган.
Жеке жашоосу
Үй-бүлөлүү, эки уул, бир кызы бар.
Иманкулов, Бейшен
Иманкулов Бейшен (1930-ж.т., Ак-Суу ооданы, Сары-Камыш айылы - 28.10.2019,Хийумаа) — химик, химия илимдеринин доктору (1972), профессор (1974). Кыргызстан ИАнын мүчөсү (1977). 1953-жылы КМУну бүткөн. 1956—1968 жылдары Кыргызстан ИАнын Органикалык эмес жана физикалык химия институтунда илимий кызматкер жана 1971—1975 жылдары лаборатория башчысы. 1975—1989 жылдары ошол институттун мүдүрү. 1989-жылдан Асыл металлдар химиясы жана технологиясы лабораториясынын башчысы. Иманкулов туздар менен аминдердин өз ара аракеттенүү реакцияларын изилдеп, алар кислоталар менен негиздер теориясынын мыйзам ченеми менен түшүндүрүлөрүн аныктаган. 200ден ашык жаңы бирикме алып, аларга изилдөө-химиялык мүнөдөмө берген. Ал синтездеген бирикмелердин бир катары жогорку биологиялык активдүүлүккө ээ болуп, техникалык өсүмдүктөрдүн өсүүсүн жана өрчүшүн тездетет. Кээ бир препараттары медицинада кан пайда кылуучу, шишикке каршы, гипотензивдуу каражаттар катары пайдаланылат. Иманкулов 200дөн ашык илимий эмгектин (анын ичинде 5 монография, 14 автордук күбөлүк жана башка) автору. Медалдар менен сыйланган.
Орус тилиндеги эмгектери
Алюмосульфатные источники Киргизии. — Фр.: 1971, Взаимодействие ацетамида с неорганическими солями. — Фр.: 1972.
Жоро
Жоро - эпосто үч мааниде колдонулат: 1) жолдош, теңтуш; 2) кезектешип өткөрүлүүчү бозо ичүү жыйыны, тамаша кылуу үлпөтү; 3) буйрук, өкүм. Биринчи маанисинде көп учурайт. Кырк чоро жөнүндө: "Кылымды бузар кырк жоро Кыялын тапсаң кырк кашка, Кыркынын жөнү бир башка" ( Саякбай Каралаев, 1. 183). Жакып түшүн жорутканда: " Жакып бай айтып токтолду, Жар жоронун баарынан Жалгыз жооп жок болду" (Сагымбай Орозбаков, 1. 47); Манасты кагылып, катыксын деп койчулукка Ошпурга бергенде: "Чеге бала чором деп, Жеке менин жором деп" (Сагымбай Орозбаков, 1. 93), Алмамбет  Көкчөгө тарынып келе жатканда: "Жол сурарга жоро жок, Калк сурарга кара жок" (Сагымбай Орозбаков, 2. 293),— деп айтып арман кылат.
Ж. бозо ичүү үлпөтү маанисинде "Семетей" бөлүгүндө чыккынчылык кылып качкан кырк чорону артынан кууп барган Семетей алардын кайра кайтышын суранып турган жерден көрүнөт:
Жылтыркандуу Таласка
Жыйылып жоро ичишип,
Кызыл-Таш (Туймазин району, Башкыртстан)
кызыл-Таш — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Гафур айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 31 киши. Почта индекси — 452774, ОКАТО коду — 80251817005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Зар-Таш
Зар-Таш — Кыргызстандын Баткен облусунун Баткен районундагы айыл. Төрт-Күл айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 589 киши.
Жалган ишкердик
Жалган ишкердик – экономикалык ишмердик чөйрөсүндөгү кылмыш. Объективдүү алганда бул кредит алууну, салыктардан кутулууну, башка мүлктүк пайда алууну же жарандарга, уюмдарга же мамлекетке ири зыян келтирүүчү тыюу салынган ишти жашырууну максат кылган ишкердикти же банк ишмердигин ишке ашырууну көздөбөгөн коммерциялык уюмду түзүү болуп саналат.
Кумарин
Кумарин (2-хроменон) – о-оксикорич к-тасынын лактону С9Н6О2 мол. масс. 146,14; aчуу даамдуу, жаңы чабылган чөп жыттанган түссүз кристаллдар; балкып эрүү t 70оC, кайноо t 291оС (301-302оС); этанолдо (8 %, 20оС), диэтил эфиринде, эфир майларында эрийт; сууда начар эрийт (0,3 %, 20оС).
Щелочтор эритмесинде цис-2-гидроксикорич к-тасы тузуна айланат; щелочтор
м-н балкытып эритүүдөн ажырап, салицил жана уксус к-тасы туздарын пайда кылат; спиртте калыбына келтиргенде 3-(2-гидроксифенил) пропанолго айланат. Жумшак шартта катализдик гидрлөө менен – дигидрокумаринге, жарыкта – дикумаринге димерленет. К. (гликозиддер түрүндө) 70 жакын өсүмдүктөр курамына табылган лаванда, кассий жана башка эфир майларынын, труан бальзамынын курамында да болот. Ө. ж-да К. Na жана К. ацетаттары катышуусу менен салицил альдегидин уксус ангидриди менен конденсациялоо же жогорку басымда уксус к-тасынын эритмесинде Pd2+ жана Cu2+ ацетаттарынын катышуусунда фенолду акрил к-тасынын эфирлери менен аракеттендирүүдөн алынат. К. парфюмерияда ө. ж., тамекини ароматташтыруу да колдонулат тамак-аш азыктарын ароматташтыруу үчүн колдонууга тыюу салынган.
Кабык (техника)
Кабык (стружка) - иштетилип жаткан нерсенин бетинен кесип сыйрылып алынуучу катмары.
Миксиналар
Миксиналар (лат. Myxini) — оймокооздор классындагы сууда жашоочу айбандардын бир классчасы, буларга кыйла систематикалык категория кирет: кадимки миксина (лат. Myxine glutinosa), кичине миксина (Nemamyxine elongata), миксина сымалдуулар (тукум) (Myxinidae), миксина түспөлдүүлөр (түркүм) (Myxiniformes), сүлүк ооздуу миксиналар (уруу) (Eptatretus bdellostoma), кадимки миксиналар (уруу) (Myxine), ичке миксиналар (уруу) (Nemamyxine) жана ушундай сыяктуулар.
Миксонус
Миксонус (лат. Myxonus caudalis) — бротула тукумундагы балыктардын бир түрү.
Жортуулчу
Жортуулчу — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери. Манастын Алтайда жүргөндөгү жолдошторунун бири. Торучаарды окко учуруп, курчоодо жөө калган Манаска Кошой  келип Айбанбозду бергенден кийинки урушта "Жоорукер минген" Ж. Нескаранын найзасынан өлгөнү айтылат ( Саякбай Каралаев, 1. 161).
Вашингтон Коурт Хаус (Огайо)
Вашингтон Коурт Хаус (Огайо) (Washington Court House) — Огайо штатынын Fayette округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 14192 киши. Болжолдуу аянты - 16.8 км². FIPS коду — 39-81214.
Аристотелизм
Аристотелизм
Классикалык доордон кийин Аристотелдин философиялык баалуулуктарын туюнткан сириялык Аристотелизм грек Аристотелизм менен араб Аристотелизм байланыштыруучу каражат катары кызмат кылган. Сирия тилинен араб тилине Аристотелдин фундаменталдуу чыгармаларынын которулушу (алсак «Категориялар», «Биринчи аналитика», «Этика» ж. б.) чыгыш перипатетизминин өнүгүшүнө өбөлгө түзгөн.
Рябиха
Рябиха — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пичуг дарыясынын сол жээгинен 7 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Буянов Иван Андреевич
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Рябиха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ушья (Тавда куймасы)
Ушья — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тавда дарыясынын сол жээгинен 480 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Турала
Турала — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Томь дарыясынын сол жээгинен 436 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Чоң Кызыл-Суу калай кени
Чоң Кызыл-Суу калай кени Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районунда, Кашкатөр суусунун оң жээгинде, Текелитөр жана Арчалытөр сууларынын ортосунда, Кашкатөр суусунун куйган жеринен 1,5  км чыгышта, деңиз деңгээлинен 3000–3600 м бийиктикте. 1958-ж. ачылып, 1974–77-ж. издөө-баалоо иштери жүргүзүлгөн. Калай рудасы жогорку ордовик граниттери менен ортоңку кембрий сланецтеринин контактысына жакын топтолгон. Кендин аймагында үч грейзен-руда тулкусу бөлүнгөн. Алардын ичинен № 1 руда тулкусу изилденген. Анын узундугу 60 м, орточо калыңдыгы 17,0 м, калайдын орточо өлчөмү 0,758%. Руданын С1 категориясы боюнча запасы 714 миң т, ал эми металлыныкы С2–5,4 миң т.
Жалган кудуретсиздик
Жалган кудуретсиздик – КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган экономикалык ишкердүүлүк чөйрөсүндөгү кылмыш; эгер ал жосун ири зыян алып келе турган болсо, коммерциялык уюм жетекчисинин же ээсинин, ошондой эле жеке ишкердин карыздарын кийинкиге жылдыруу же азайтуу үчүн, демек карыздарын төлөбөө үчүн кредит бергендерди алдоо максатында өзүнүн кудуретсиздигин атайылап бурмалоо жолу менен жарыялоо. Ж. к-тин белгилери табылганда, прокурор ишкананын кудуретсиздиги тууралуу иш козгоо жөнүндө арыз менен сотко кайрылууга акысы бар.
Тетик
Тетик (деталь) - буюм (ГОСТ 2.101-68), бир түрдүү материалдан жасалган, башка нерсе бириктирилбеген буюмдун эң жөнөкөй түрү.
Чанач
Чанач Пачата суусунун оң куймасы. Чаткал кырка тоосундагы аты окшош ашуудан башталып, түштүк-чыгышка агат. Узундугу 48 км, алабынын аянты 135 км. Алабынын деңиз деңгээлинин орточо бийиктиги 2600м. Чаначтын алабы кууш келет(өрөөнүнүн узундугу 40 км,туурасы 10 км). Чанач капчыгайы аркылуу шар агып,Акбашат тоосу туштан өткөндө жайылып кетет. 10го жакын куймасы бар. Өрөөнгө агып чыккандан кийин Ак там кыштагынан 12км төмөн Пачатага куят. Негизинен кар,жаан-чачын жана булак сууларынан куралат. Эң көп чыгымы июнда(7,90 м3/сек), эң азы мартта (0,61 м3/сек) байкалат. Жылдык орточо ыгымы 1,76м3/сек. Чаначтын суусу өрөөнгө чыкканда бир  нече сугат каналдарына бөлүнүп кетет.
Жаңы токран (Калтасин району, Башкыртстан)
Жаңы токран — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Калтасин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 44  киши. Почта индекси — 452869, ОКАТО коду — 80233825005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жалган моюндоо
Жалган моюндоо – шек саналуучунун, айыпталуучунун, соттолуучунун иш жүзүндө андай болбогон кылмышты мен жасадым деп алдынала тергөө органдары менен сотту ынандыруу максатында атайылап жалган көрсөтмө берүүсү.
Кызыл-Бейит
Кызыл-Бейит — Кыргыз Республикасынын Жалал-Абад облусунун Аксы районундагы айыл. Ак-Жол айыл аймагынын курамына кирет.
Бүргөн
Бүргөн (Artemisia scoparia) - өсүмдүктөрдүн татаал гүлдүүлөр тукумундагы шыбак уруучасынын түрү. Бир же эки жылдык чөп. Сабагынын бийиктиги 30-90 см. Жалбырактары татаал, жетиле элегинде түктүү. Жер бетинде, көбүнчө Европа, Азияда, ошондой эле Кыргызстандын дыйканчылык зонасында кеңири таралган. Бүргөндүн жер үстүндөгү бөлүгүндө 0, 09-1, 1% эфир майы бар.
Кёнжу
Кёнжу, Кёнчжу – Корей Республикасынын түштүк-чыгышындагы шаар. Кёнсан-Пукто провинциясында. Хёнсанган дарыясынын боюнда. Калкы 300 миң [2008; шаар агломерациясынын башкаруусуна кирген аймагы (аянты 1323, 8 км2), анын ичинде Япон деңизинин 33 км жээги Кампхо порту менен]. Жол тоому.
7–10-кылымдардын ортосунда Силла мамлекетинин борбору болгон. Жыгач дубалдардын, Анабди ак сарайынын фундаменти (7-кылым, 16-кылымда талкаланган) сакталган. Пульгукса храм комплекси (528-ж.), Дзуньдэн башкы храмы, анын короосунда Таботхап таш пагодасы (538, төрт бурчтуу чатырчасы жана), Бондокса храмы (8-кылым; Эмилле коло коңгуроосу сакталып турат, 771; бийиктиги 3,78 м, диаметри 227 см), Чыгыш Азиядагы эң байыркы Чхомсондэ астронмиялык мунарасы Соккурам үңкүр храмынын жанындагы коңгуроолуу мунара («Жылдыздар мунарасы», 632–647; формасы чоң бөтөлкөдөй, бийикт 9 м) ж. б. бар. Кёнжудагы тарыхый курулуштар, Соккурам храмы жана Пульгукса храм ансамбли Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген. Өнөр-жайынын башкы тармагы автомобилдердин тетиктерин комплекттөө. Машина куруу (анын ичинде электроника), химиялык, текстиль, тамак-аш өнөр-жай иштейт. Жез, каолин жана флюорит казылып алынат. Шалы айдалып, козу карын өстүрүлөт. Эт багытындагы мал чарбачылыгы өнүккөн. Балык кармалат. Деңиз жээгинде АЭС курулган. Университеттер, Сораболь коллежи ж. б. улуттук музей жана парк бар.
Миксоциприндер
Миксоциприндер (лат. Myxocyprinus) — өзөн, көл балыктарынын бир уруусу.
Жөлөк
Жөлөк — топоним,  кыргыз уруулары жердеген жерлердин бири. Көкөтөй өлгөндө Бокмурун Ж-төгү элге да кабар жиберет (Сагымбай Орозбаков, 3. 43, 54, 70). Эпостун башка эпизоддорунда да эскерилет.
Жердин жылуулук алкактары
Жердин жылуулук алкактары - температуралык алкактар.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Жөкөр
Жөкөр (моңг. нөкөр — жолдош) — эпосто колдонулган мылтыктын аты. "Асынды мылтык Ак жөкөр, Очогор мылтык жонунда" (Сагымбай Орозбаков, 3. 237). Термин мылтыкка карата Ж.—"жанжолдош" деген сөздү өтмө мааниде колдонуудан пайда болгон, башкача айтканда жоокерчилик заманда курал-жарак адамдын коргонууда негизги таянычы болгондуктан, мылтык сыяктуу мыкты куралды урматтап, аздектеп өзүнүн Ж-ү — жан-жолдошу, "ак" эпитетин кошуу аркылуу ак ниет, чыныгы жан-жолдош аташы табигый көрүнүш. Ак Ж-лөр окшогон эпостук мүнөздө берилген курал аттары "Манаста" бир топ: чотала, очогор, алмабаш, жазайыл, төө мылтык жана башкалар Мылтык аттуу куралдын Орто Азия чөйрөсүндө 16-кылымдан бери белгилүү экенин эске алганда ак Ж. сыяктуу эпосто кездешүүчү маалыматтар элдин турмуш чындыгынан алынган деп болжолдоого болот жана ок атуучу куралдар менен кыргыздардын илгертен эле тааныш болгондугунун негизинде "Манас" эпосунан орун алган.
Чыгыш Түркстан
Колдонулган адабият
...
Никитинка (Туймазин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жердин жасалма жандоочулары
Жердин жасалма жандоочулары – Жер орбитасына чыгарылган космосто учуучу аппараттар (космос кемеси, экипажы бар орбиталык станция жана автоматтык жандоочу). Автоматтык жандоочу (адам иштебей турган) башка жандоочулардан конструкциясы боюнча айырмаланат. Жердин жасалма жандоочулары орбитага биринчи космос ылдамдыгынан кем эмес ылдамдыкта көп баскычтуу ракеталардын жардамы менен чыгарылат. Жердин жасалма жандоочулары өз максаты, аткара турган милдети, орбитасы, бортундагы жабдуулардын тиби боюнча ар кандай түргө бөлүнөт. Илимий-из. жүргүзүүчү жандоочулары Жер жана анын тегерегиндеги мейкиндик жөнүндө маалымат алуу жана астрономия, биология, медицина жана башка боюнча изилдөө жүргүзөт. Орбитасы тегерек, эллипстик, экватордук, уюлдук жана туруктуу жандоочулар бар. Туруктуу жандоочу жер бетинен 35 860 км алыстыкта бир чекитте «асылып турат», алар байланыш үчүн өтө ыңгайлуу. Жандоочулардын өлчөмү, массасы ар түрдүү. Биринчи жандоочунун диаметри 0,58 м, массасы 83,6 кг болгон. Эң кичине жандоочунун массасы 700 г, ал эми «Протон-4» деген жандоочунуку – 17 т. Алгачкы Жердин жасалма жандоочуларынын бири 1957-ж. 4-октябрда учурулган. Колдонмо жандоочу эл чарбасына керектүү маалымат жыйнайт жана ракета-космостук техниканы сынайт. Байланыш жандоочу – телекөрсөтүү программасын берет, радио, телефон, телеграф байланышын камсыз кылат. Мисалы, «Молния» жандоочусу КМШ өлкөлөрүнүн борбордук телекөрсөтүү программасын жеткирет. Метеорология жандоочу – Жердеги станцияга Жердин булут, кар, муз катмары, жер бетинин жана атмосферанын температурасы жөнүндөгү маалыматты берип турат. «Космос» сериясындагы жандоочулардан, «Тирос», «Эсса», «Тимбус» метеорология жандоочуларынан алынган маалымат аба ырайын алдын ала тактайт, жакындап келаткан бороон-чапкын жөнүндө эскертет. Навигациялык жандоочу – деңиз кемесинин Дүйнөлүк океандагы абалын аныктайт. Жердин жаратылыш байлыгын иликтей турган жандоочу да бар. Ал айыл чарба өсүмдүгүнүн түшүмүн алдын ала айтат, пайдалуу кен чыга турган жерди, зыянкечи көп токойду аныктап, жаратылыш чөйрөсүнүн булганышын көзөмөлдөйт.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1