cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дин жана саясат
Демек азыр дүйнөдө ызы чуу чыгарып “ислам мамлекети, халифат орнотобуз, эл конституция менен эмес Куран менен башкарылыш керек” деген жаштар да, жетекчиликти мурастап, эли менен кеңешпеген Жакынкы Чыгыштын төбөлдөрү да Куран менен Пайгамбарыбыз Мухаммаддын принциптеринен алыс калганы кашкайып көрүнүп калды. Эки тарап тең исламды жеке, төмөн саясый кызыкчылыктар үчүн пайдаланууда.
Өнүм
Өнүм - өндүрүш арқылуу жетишилген натыйжа.
Конституциялык мыйзамдуулук
Конституциялык мыйзамдуулук – тийиштүү мамилелердин баардык субъектеринин конституцияны жана башка конституциялык-укуктук актыларды кыйшаюусуз сактоо режими.
Склерит
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Сценарист
Сценарист — кино үчүн адабий чыгарма жазып берген автор.
Кийинчерээк белгилүү болгон сценаристтердин көбү өз сценарийлерин сюжеттен окуп башташат. Бул да, жумушка алынган же акы алган жок болуп туруп, алар скриптердин түзгөн дегенди билдирет. ХХ кылымдын көрүнүктүү үлгүлөрүнүн бири белгилүү "артка — келечекке кайтуу" аттуу фантастикалык фильм болгон-анын киностудиясынын сценарийи мындай тарых кинематографиялык фантастиканы сүйүүчүлөргө кызыктуу болбойт деп ойлоп, 22 жолу четке кагышкан.
Көп учурда фильмдин режиссер-коюучусу тартылган фильмдин сценарийинин автору же авторлошу болуп эсептелинет.
Кыргыз киносунун сценарийлерин Ч. Айтматов, Н. Байтемиров, Т. Океев, М. Гапаров, М. Байжиев, А. Жакыпбеков, К. Жусубалиев, жана башкалар жазып жүрүшөт.
Бровка Петрусь
Бровка Петрусь (Пётр Устинович) [12 (25). 6. 1905, Минск областы, Путилковичи кыштагы – 24. 3. 1980, Минск] – белорус акыны, БССР эл акыны (1962), Беларусь Илимдер академиясынын академиги (1966), Беларусь Советтик энциклопедиясынын башкы редактору (1967-80), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1972). Чыгармачылык иши 1926-жылдан башталган «Каармандын келиши» (1935), «Мекен жазы» (1937) жана башка жыйнактары, «Беларусь», «Смолячкова жөнүндө поэма» (1943) сыяктуу поэмаларын жазган. Ага «Дан» (1946), «Москва жөнүндө ой терметүү», «Туулган үйдө» (1946), «Турмуш жолдору» (1950) жана башка жыйнактары үчүн СССР мамлекеттик сыйлыгы (1947, 1951), «Күндөр өтүп жатат» ырлар жыйнагы үчүн Лениндик сыйлык ыйгарылган (1962). Бровка «Дарыялар кошулган кезде» романынын да автору. Үч Ленин, Кызыл Жылдыз, Эл достугу, «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Грубе-Ю-Вож
Грубе-Ю-Вож — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Оң Грубе-Юдарыясынын оң жээгинен 15 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Коомдук институт
Коомдук институт – адамдар ортосундагы ар дайым кайталанып жана пайда болуп туруучу мамилелер. Коомдук институт – иш-аракети конкреттүү коомдук функцияларды аткарууга багытталган адамдардын, топтордун, мекемелердин туруктуу топтому. Мисалы; үй-бүлө, мамлекет, билим берүү, саламаттыкты сактоо мекемелери. Коомдук турмуштун 4 чөйрөсүнүн ар биринин өз институттары бар. Коомдук турмуштун чөйрөлөрү: 1) экономикалык – материалдык өндүрүш процессиндеги мамилелер (өндүрүш, бөлүштүрүү, материалдык байлыкты пайдалануу); экономикалык чөйрөгө тиешелүү институттар: завод-фабрика, банк, базар жана фирмалар; 2) социалдык – ар кыл социалдык жана жаш курактагы топтордун ортосундагы мамилелер; социалдык кепилдиктерди камсыздоо боюнча ишмердик. Социалдык чөйрөгө караган инттар: коммуналдык кызматтар, билим берүү, саламаттыкты сактоо, социалдык камсыздоо системалары, байланыш ишканалары ж. б.; 3) саясий-жарандык коом менен мамлекет, мамлекет менен саясий партиялар ортосундагы мамилелер. Саясий системага караштуу институттар: мамлекет, парламент, өкмөт, сот системасы, саясий партиялар; 4) рухий – рухий дөөлөттөрдү жаратуу, сактоо, таркатуу, пайдалануу процессинде пайда болуучу мамилелер. Рухий чөйрөнүн институттары: билим берүү, илим системасынын мекемелери, театрлар, музейлер.
Дэпю (Оклахома)
Дэпю (Оклахома) (Depew) — Оклахома штатынын Creek округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 564 киши. Болжолдуу аянты - 1.0 км². FIPS коду — 40-20300.
Гайрат (Кара-Суу району)
Гайрат (Гайрат) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Жоош айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 2 209 киши.
Ушу
Ушу — кытайдын муш өнөрлөрү менен алардын негизинде жаралган азыркы спорт түрлөрүн түшүндүрүү үчүн колдонулган термин.
Аныктама
Ушу (武术) — бул, Кытайда болгон бардык муш өнөрлөрү үчүн жалпы аталыш. Эки иероглифтен турат: 武 wu («у») — «согуштук, уруштук» жана 术 shu («шу») — «өнөр, техника». Ар кайсы мезгилде ушул эле максат үчүн — уи (武艺), гошу (国术) ж. б. у. с. ар кандай терминдер колдонулуп келген — ошондуктан жазуудан кандайдыр бир терең философиялык маанини издөө таптакыр туура эмес.
Коргоо тиштерин
Капа керек отличными отурууга бир жогорку жаак жок кошумча жардам, ылдыйкы.
Эгерде тиштердин издери начар калат карата капе, ал жаман держится на үстүнкү жаактын, начар мүмкүн белгилөөгө тиштер жана гнутся ичине караштуу легком нажатии бармактын область алдыңкы тиш.
Антониони Микеланжело
Антониони Микеланжело (29. 9. 1912-жылы туулган) италиялык кинорежиссёр. Болоньедеги экономика жана коммерция жогорку мектебин бүтүргөн, ошондой эле журналистика жана киносын боюнча да окуган. 1942-жылы режиссёр катары Францияда «Кечки келгиндер» (режиссёр М. Карне) фильминде стажер катары иштеген. «Трагедиялык аңчылык» (1947, режиссёр Д.Ж. де Сантис) жана башка фильмдерге сценарий жазган. «Ак шейх» фильминин сюжетинин автору (1952, режиссёр Ф. Феллини). «Жорук» (1960),Тун 1961 «Тутулуу» (1962), «Кызыл чол» (1964), «Забриски-пойнт» (1970), «Кесиби: репортёр» (1975) жана башка фильмдерди жараткан. Антониони дээрлик бардык фильмдеринин сценарийинин автору. 1980-жылы «Обервальддын сыры» (Ж. Коктонун «Эки баштуу бүркүт» пьесасы боюнча), 1982-жылы «Аялдагы окшоштук» телефильмин тарткан. Коптогон кинофестивалдардын бир нече жолку лауреаты.
Нескаранын Манастан жеңилгени
Нескаранын Манастан жеңилгени — Манастын алгачкы эрдиктери темасына кирген белгилүү окуялардын бири.
Адашып Жакып жашаган Кең-Аралдын аягы менен өтүп кеткен [[Нескара|Нескаранын ]] колу эки күн жол жүрүп Маңгулдуктардын Жайсаңбай деген байынын жайыттагы он миң жылкысына туш келип, Жакыптын жылкысы деп ойлоп түп көтөрө тийип алат. Улуу черүүгө батына албаган маңгулдуктар аркасынан чапкылап, алыстан туруп жоолаганы ким экенин сурашат. Басанкул бай Жакыптын уулу Манасты издеген кол экенин айтат. Жакып Манасы менен азыр Кулан-Жайлоо, Куу-Тезде, силер келген жакта, алар үчүн бизди азапка салбагыла, жылкыбызды албагыла — дейт, Жайсаңбай. Бул Жакыптын өзү го, бизди алдап жатса керек деп ойлогон Нескара алдап кармап алмак болуп, Басаңкулду жөнөтөт. Жайсаңбайды сөзгө алаксытып жакындап барып, кармамак болуп кууп жөнөгөндө Таноо деген калмак жаа менен атып, Басанкулга колок тийип өлөт. Нескаранын колу жапырт ат койгондо маңгудуктар туруштук бере албай айылынан чыга качып, тоо жамынышат. Баскынчылар айылга кирип, четинен талап, олжого туйтунушту. Эртеси жүз отуз кыз, эки жүз келинди баш кылып, олжологон дүнүйө малды айдап, Нескаранын  колу жолуна түшөт. Түн бою келип Манас алты жүздөй адамы менен Ак-Кыянын белесинен Нескаранын  колунун астын тосуп калган экен, тигилер жакындап келгенде жазайылды жаткырып, күлдүр мамай мылтыкты күркүрөтө аттырып алдын кайра жапырды. Кол курап жардамга келген Айдаркан уулу Көкчө менен Үйшүн, Үмөт, сегиз миң адамы менен Күнөс балбан аркасынан кууй келген маңгулдар Нескаранын  колунун туш тарабынан курчап калышты. Жекеге чыккан Күнөс балбанга каршы калмактардын Даңдан дегени келип, атынан жулуп алып жерге чаап өлтүрөт. Аны көөдөнгө найза сайып Айдаркан жайлап, бирок кытайдын Күдөң балбанына туруштук бере албай, колун көздөй качып жөнөдү. Жекеге намыстанган Манас чыгып, Күдөңдү баш кылып, улам жекеге чыккан бир нече балбанды жайлады. Арданган Нескара жекеге өзү чыгып, Манаска беттеше келгенде алп кара куш үстүндө, ажыдаар астында, кара чаар жолборс капталында кошо качырып келе жаткандай көрүнгөн жаш баатырдын сүрүнө дит багып чыдап тура албай Чабдар атка камчы салып качып жөнөйт. «Кабылан жолго жатарбы, катыларга катылбай кадемим мындай катарбы” — деп арман кылып, колду айлана качкан Нескарага жетип, айдалынын бетине, алтын кемер четине Манас найза салат. Талкаланды белим, аман болгун элим, — деп, колун таштай качкан Нескаранын  Чабдар атынын канаты бар экен, булуттуу көктүн асты, буралган чөптүн үстү менен закымдап учуп, Аккулага жеткирбей кутулуп кетет. Жан соогалап багынган Нескаранын  колуна эркиндик берип таратып жиберип, Нескара туткундаган адамдарды бошотуп, талоонго кеткен мүлктөрүн ээлерине кайтарып беришти. Үйшүн, Үмөт, Жайсаң баш болгон маңгулдуктар ачсаң алаканыңда, жутсаң жумуруңдабыз, бизди эл кылып алгыла дешип, эл болгондун белгиси катары Күлдүрдүн уулу Чаганбайды Манаска жолдош кылып беришти. Кабарлашып канатташ жашайлы деп убадалашып, жай-жайына тарашты.
Эпизод Радлов жазып алган вариантта, Саякбай Каралаевдин  вариантында да Сагымбай менен бир мектепке кирген манасчылардын баарында бар. Бирок, көбүндө Байдын окуясы менен байланыштырылбастан өзүнчө айтылат. Кытай баатыры Нескара Манастын кабарын угуп аны жашында жайлаш үчүн алты миң (айрымдарында алты сан) кол менен аттанат. Калган окуялардын сюжеттик өнүгүшү негизинен Сагымбай Орозбаковдун вариантына окшош.
Нескара менен согуш эпостун жалпы сюжеттик өнүгүшүндө маанилүү окуялардын бири. Нескара эпостогу эпикалык душман лагеринде Коңурбайдан кийинки Жолой менен катарлаш турган, чыгарманын аягына, атүгүл Семетей бөлүмүнө чейин көптөгөн окуяларга активдүү катышкан көрүнүктүү каарман. Мындай каармандын башкы оң каарман менен чыгарманын сюжеттик өнүгүшүнүн алгачкы учурларынан тартып кезигишип, каршылашышы сюжеттин курулушу үчүн керек адаттагы көрүнүш эле эмес, өтө зарыл талап кылына турган деталдардын бири.
Жасалма көз
Жасалма көз —  пластмасса же айнектен жасалган көз. Ал көз чарасына көзү жок же түрдүү себептен көзү соолуп калган кишилерге косметикалык, ошондой эле дарылоо, оорунун диагнозун табуу жана көздү ар кандай зыяндуу нерселерден сактоо максатында салынат. Жасалма көз өзгөчө тунук, түстүү айнектен жана пластмассадан жасалып, формасы, өлчөмү соо көзгө туура келгидей болуш керек. Косметикалык жасалма көз ар түрдүү айыкпаган оорудан кийин көздү алып салган учурда салынат.
Дарылоо үчүн жасалган жасалма көз пластмассадан, кээде дары кошулуп жасалат. Ал көздүн түрдүү катмарларына жасалган пластикалык операциядан кийин жана көздү дарылоо үчүн коюлат. Диагностикалык Жасалма көз көзгө түшкөн жат нерсенин рентген аркылуу көздүн кайсы жеринде турганын билүү үчүн колдонулат. Ал эми көздү сактоочу Жасалма көз коргошун кошулган айнектен жасалып, көздүн ткандарына түрдүү зыян келтирүүчү ион жана рентген нурларынан, ошондой эле көздүн тегерегиндеги органдарды түрдүү нурлар менен дарылоодо көздүн тканын сактайт. Жасалма көздү түнкүсүн алып, бор кычкылынын эритмеси менен чайкап, кургак кармоо зарыл.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Аффиндик геометриялар системасы
Аффиндик геометриялар системасы тегиздикте, мейкиндикте чекиттин абалын аныктоочу түз сызыктуу координаталар системасы.
Анын окторундагы масштаб бирдиктери бирдей эмес болот, Декарт тик бурчтуу координаталар системасы аффиндик координаталар системасынын айрым учуру болуп эсептелет.
Жаңы Буртюк (Краснокам району, Башкыртстан)
Жаңы Буртюк — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Жаңы бурин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 560 киши. Почта индекси — 452947, ОКАТО коду — 80237825005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Азаптуу кап
Шарты
Оюнчулардын саны 2—6 киши. Оюн өткөрүлөт кылкандуу кап да колдонулат.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар бир катар болуп турушуп, каптарын буттарына кийишип, оюн өткөрүлүүчү аралык, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулардын бирөөсүнүн буйругу боюнча, оюнчулар каптардын ооздорун эки жагынан эки колу менен кармашышып, секиришип белгиленген аралыктан өтүшү керек. Оюн 2—3 жолу кайталанышы мүмкүн. Марага биринчи секирип келген оюнчу, жеңүүчү болот.
Оюндун эрежеси
Бир бирине тоскоолдук кылууга, камсыз аралыктан өтүүгө, буйруктан мурда аракеттенүүгө, аралыкты толук  өтпөй коюуга болбойт,
Оюнга методикалык көрсөтмө. Оюнчулардын жаш курактарына жараша топторго бөлүп өткөрсө болот.
Бройлeр
Бройлeр (англисче Broiler, broil отко кактоо дегенден) – эттүү тоок. Жөжөсүнүн тирүүлөй салмагы 60–65 күндө 1,4–1,6 кгга жетет. Сойгондо 62–64% накта эт чыгат. Төш эти бардык этинин 32–35ин түзөт. Даамы жана мүнөз тамактык сапаты боюнча жөжөсүнүн эти чоңдорунукунан жогору турат эти жумшак, майы аз. Нью-гемпшир, плимутрок, корниш, москва жана башка породаларды аргындаштыруудан жакшы аргын бройлер. жөжөлөрү алынган. Суткалык жөжөлөр кенен, жылуу, электр жарыгы бар, жакшы желдетилүүчү тоокканада багылат. Жөжөлөргө калориялуу, протеини жетиштүү атайын аралаш тоют берилет. 60–65 күндөн кийин союу цехине жөнөтүлөт. Бройлер өстүрүү бир катар өлкөлөрдө (АКШ, Англия, ГДР, Чехословакия жана башка) жакшы өнүккөн.
Жаңы-Арык (Ноокен району, Бүргөндү айыл аймагы)
Жаңы-Арык — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Ноокен районундагы айыл. Бүргөндү айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 5 861 киши.
Кичи Карасук дарыясы
Кичи Карасук — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сарала дарыясынын сол жээгинен 30 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Склера
Склера (гp. skleros - катуу), бе- локтуу чел, көздүн агы - көздүн сырткы туташтырма ткандуу кабыгы.
Көпчүлүк омурткалуулардын Склерасынын курамында склера шакегин пайда кылуучу кемирчек тканы менен сөөк пластинкасы болот.
Кишинин Склерасы бири бири менен чырмашкан тыгыз талчалуу ткандан турат. Анын сырткы катмарындагы бири биринен жылчыктар аркылуу бөлүнгөн коллаген талчалары менен пластинкалары көздүн айланып кыймылдашына жардам берет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Брокeн-Xилл
Брокeн-Xилл (Broken-Hill) – цинк-коргошундун дүйнөдөгү ири кенташ (руда) талаасы. Жаңы Түштүк Уэльс штатында (Австралия союзу). Кен 1883-жылдан белгилүү. Гидротерм-чөкмө жолу менен пайда болуп, метаморфизмделген. Кенташтын чалгындалган запасы 17 млн тоннадан ашык. Кондициялык өлчөмү: коргошундуку 8–13%, цинктики 10–13%, күмүштүкү 100–150 грамм/тонна. Жер астынан казылып алынат. Жылына 150 миң тоннадай Рb, 180 миң тонна Zn, 150 тонна Аg алынат. Негизи компоненттеринен башка жыл сайын 200 тонна Сd, кошумча А, Сu, Sb жана Co алынат. Өндүрүш борбору – Кабве шаары.
Китаб-ул-ибер
Ибн Халдундун Китаб-ул-ибер чыгармасы үч китептен жана жети томдон турат. Мукаддима деп таанылган белгилүү чыгармасы ушул чыгармасынын алгы сөздү жана киришүүнү камтыган биринчи китебинен турат. Мукаддимага бул атты Ибн Халдун өзү берген эмес, кийинчерээк мына ушинтип аталып баштайт.
Конституциялык принциптер
Конституциялык принциптер – конкреттүү мамлекеттердин конституцияларында чагылдырылган негиз болуучу башаттар; конституциялык-укуктук жөнгө салуунун объектиси болгон коомдук мамилелердин мазмунун аныктайт. К. п. мамлекеттин жалпы конституциялык түзүлүшүнө да («Конституциялык түзүлүштүн негиздери») жана анын саясий тутуму, адамдын жана жарандын укуктук статусу, мамлекеттин аймактык уюштурулушу, экономикалык тутуму сыяктуу айрым элементтерине (институттарына) да тийиштүү болушу мүмкүн. К. п. конституциянын мазмунун жана аны өрчүтүү максатында чыгарылган мыйзамдарды логикалык жана юридикалык жактан өзүнө баш ийдирип турат. КР Конституциясына ылайык конституциялык түзүлүштүн негизин төмөнкү К. п-тер түзөт: башкаруунун республикалык таризи (республиканизм), элдик эгемендүүлүк, адамдын жана жарандын укуктарынын жана эркиндиктеринин артыкчылыгы жана бузулгустугу, бийлик бутактарынын бөлүнүшү.
Китаб-ул-ибер
Мукаддимадагы негизги түшүнүктөр
Адам өзүнө тиешелүү өзгөчөлүктөрү менен башка жаныбарлардан айырмаланып турат. Бул өзгөчөлүктөрдү төмөндөгүчө берүү мүмкүн: 1) Илим жана искусство (бул акылдын натыйжасы болуп саналат), 2) Күчтүү авторитетке ээ болуу муктаждыгы, 3) Жашоо үчүн күрөшүү, 4) Умран (цивилизация)
Еловка дарыясы (Чумыша куймасы)
Еловка — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чумыш дарыясынын оң жээгинен 44 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 77 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Аффиндик өзгөртүү
Аффиндик өзгөртүү — тегиздиктин же мейкиндиктин ар бир чекити бир маанилүү түрдө кайра эле ошол тегиздиктин же мейкиндиктин чекитине өткөндөй кылып, ал тегиздикти (мейкиндикти) өзүн өзүнө өзгөртүүнүн бир түрү.
Маунт-Адлер
Маунт-Адлер био-био аймагынан Чилилик шаар болуп саналат, ошол эле аты кыялдуу, шаардан 6 километр түштүк шаарында. Бул 6,090 тургундарынын калкы түзөт.
Коомдук философия
Коомдук философия, социалдык философия – философиянын коом деген эмне, анда адамдын орду кандай деген суроого жооп берүүнү көздөгөн бир бөлүгү. Ушул маанисинде Коомдук философия теориялык социологияга жакындап кетет, айырмасы социология жашап жаткан коомду анализдеп, анын мыйзам ченемдүүлүктөрүн аныктайт, ошол эле убакта Коомдук философия сындык функцияны аткарат. Философиядагы социалдык проблематика антикалык мезгилде башталып, баарынан мурда Платондун («Мамлекет») жана Аристотелдин («Саясат») эмгектеринде кездешет. Коомдун өтө таасирдүү филос. жана социалисттик концепцияларына марксизм (К. Маркс, Ф. Энгельс), неомарксизм (Д. Лукач), либералдык теория (Л. фон Мизес, Ф. Хайек), «массалык коом» теориясы (X. Ортега-и-Гасет), тоталитардык коом теориясы (Юнгер, Арендт, Мангейм), өнүккөн индустриялык коом теориясы (Франкфурт мектебинин өкүлдөрү: М. Хоркхаймер жана Т. Адорно, Г. Маркузе), постиндустриялык коом жана маалымат коом теориясы (Д. Белл, О. Тоффлер), «соңку модерн» коом теориясы (Гидденс) жана империялык глобализм теориясы (Хардт и Негри) кирет. Коомдук философия дүйнөгө көз караш, методологиялык жана гуманитардык функцияларды аткарат. Ал бардык гуманитардык илимдер, анын ичинде психология, лингвистика менен тыгыз байланышта болот.
Ибн Халдун
Ибн Халдундун өмүр таржымалы
Белгилүү тарыхчы, социолог, философ, саясатчы жана мамлекет кызматчысы Ибн Халдун аты менен таанымал болгон Абдуррахман Абу Зайд Валийуддин Ибн Халдун Малики Хадрами 27-май 1332-ж. (Рамазан башы 732-ж.) Тунуста төрөлүп, 15-март 1406-ж. (25-Рамазан 808-ж.) Каирде өлгөн.
Чыгармалары:
Лубаб-ул-мухассал фи усули-д-дин (1351-ж.)
Шифа-ус-саил ли-техзиби-л-месаил (1372-1374-ж.)
Китаб-ул-ибер ж.б.
Китаб-ул-ибер жана Мукаддима
Ибн Халдундун Китаб-ул-ибер чыгармасы үч китептен жана жети томдон турат. Мукаддима деп таанылган белгилүү чыгармасы ушул чыгармасынын алгы сөздү жана киришүүнү камтыган биринчи китебинен турат. Мукаддимага бул атты Ибн Халдун өзү берген эмес, кийинчерээк мына ушинтип аталып баштайт.
Мукаддимадагы негизги түшүнүктөр
Адам өзүнө тиешелүү өзгөчөлүктөрү менен башка жаныбарлардан айырмаланып турат. Бул өзгөчөлүктөрдү төмөндөгүчө берүү мүмкүн: 1) Илим жана искусство (бул акылдын натыйжасы болуп саналат), 2) Күчтүү авторитетке ээ болуу муктаждыгы, 3) Жашоо үчүн күрөшүү, 4) Умран (цивилизация)
Умран
Умран-бул коом менен бирге жашоо, муктаждыктарды канааттандыруу максатында шаарда жашоо же отурукташуу. Адам дайыма топ болуп жашаганга муктаж. Ошондуктан бир адамдын жашоосу үчүн коомдун болуусу шарт. Адамдардын жашоо образдарына, физикалык көрүнүштөрүнө, адамдын ахлакына климат чоң таасирин тийгизет. Ушул сыяктуу эле токчулук жана ачкачылык да адамга таасир тийгизет. Умран экиге бөлүнөт: бедеви (бедуинлик) жана хадари (маданияттулук).
Асабия
Денедеги нервдер, бир уруунун башчылары жана жакшы адамдар асаб, асб, усб деп аталат. Асабия бирөөнүн атасы тарабынан болгон туугандары болуп саналат. Ошондой эле бири-бирине жөлөк-таяк болгон, бири-бирин колдогон табигый сезим болуп саналат. Бул сезим бир абал пайда болгондо өзүнөн өзү келип чыгат. Бир уруу, бир аймак жана бир өлкөдө бир динге же бир идеологияга баш ийип жашагандардын бири-бирилерин колдогон бир группанын сезими, аң-сезими жана руху. Кээ бир илимпоздордун ою боюнча асабия заманбап улутчулдук түшүнүгү менен бир мааниде, ал эми кээ бир илимпоздордун ою боюнча экөө эки башка нерсе. Ибн Халдундун ою боюнча асабия саясий окуялардын жана мамлекеттин негизин түзөт, ал эми коомдук окуялар мунун тегерегинде болуп өтөт.Ибн Халдундун ою боюнча эки түрдүү асабия бар. Биринчиси тек менен байланыштуу асабия. Бир уруудан, бир кандан болуу, тууган болуу. Экинчиси себепке байланышкан асабия, мындайча айтканда, адамдарды бири-бири менен байланыштырып турган руханий баалуулук, идеология же доктриналар. Асабиянын негизги максаты мал мүлк, башкаруу, мамлекет куруу, башкаларга өкүмдар болуу. Ибн Халдундун ою боюнча тарыхта көптөгөн асабиялар болгон. Жаралып, өнүгүп, жетилип анан саргайып чириген. Бир асабия жаралганда экинчиси жоголот, бири күчтөнгөндө экинчиси күчүн жоготот. Көпчүлүк асабия жаралып жаралбай жатып эле жоголот. Кээ бирлери болсо, өнүгүү доорун бүтүрбөй жатып эле аркага кетип баштайт. Мына ушинтип асабия тарыхтын улантуучулугун пайда кылат. Ушул өңүттөн алып караганда умран да тарых сахнасында дайыма күрөшүп келген асабиянын натыйжасы болуп эсептелет. Маалыматты жайгаштырган: Адилет Сыдыков
Адабияттар
1. İbn Haldun, Mukaddime, hazırlayan S. Uludağ, İstanbul: Dergah Yayınları, 2004.
2. “İbn Haldun”, DİA, 19. cilt, İstanbul: İSAM, 1999.
3. Кыргыз-Түрк Манас Университетинин мугалими: Эшенкулова К.З.
Мочаги (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы башатынан Увелька дарыясын кошпогондо, Уй дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сынчы
Сынчы — адабий сын жазган автор. Ал көркөм чыгармада жаап-жашырылып айкын көрүнбөгөн, түздөн-түз айтылбаган, көзгө сайып көрсөтүлбөгөн нерселерди ачып берет, окурмандын оюн багыттайт, автордун идея-темасын, проблемаларын дааналайт.
Сынчы адабий сынын тарыхый-функциялык, социологиялык-эстетикалык, салыштырма методдордо рецензия, полемика, диалог, макала жанрларында жазат. Ал чыгарманы турмуш чындыгы менен салыштырып текшерет, автордун ой жүгүртүү өзгөчөлүгүн, стилин ачууга аракеттенет. “Сынчынын таланты талдоонун жана баа берүүнүн сферасында көрүнөт” (Б. Сучков), ошондой эле “образ менен ой жүгүртүүдөн жаралган көркөм чыгарманын өзгөчөлүгү сынчыдан жалпы философиялык бийик деңгээл менен идеялык-саясий жетиктикти гана эмес, жазуучунун назик жан дүйнөсүндөгү өзгөчөлүктөрдү, турмуш чындыгын чагылдыруудагы усталыгын татаал процесстүү эстетикалык кабылдоосун ж.б. кылдат түшүнгөн кыраакылыкты, талантты талап кылат” (С. Карымшаков). Сынчыга бирден бир коюлган негизги талаптар – жазгандарынын илимийдүүлүгү, эстетикалуулугу, баа берүүчүлүгү, объективдүүлүгү.
Кыргыз сынчыларынын айрымдары: ''К. Эдилбаев, К. Асаналиев, С. Жигитов, К. Бобулов, М. Борбугулов, А. Садыков, К. Артыкбаев, К. Даутов, С. Байгазиев, А. Эркебаев, А. Акматалиев, О. Ибраимов, К. Ибраимов'' ж.б.
Менталитет
Колдонулган адабияттар
"Саясат таануу: энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү.Асанов, жооптуу редактор: А.Акунов. Бишкек - 2004. ISBN 9967-14-011-9
Саясий ой-жүгүртүү
Саясий ой-жүгүртүү - бүгүнкү күндөгү объективдүү чындыктын коомдук жана индивидуалдык саясий аң-сезимде чагылдырылуусу.
Башка ой-жүгүртүү сыяктуу Саясий ой-жүгүртүү. түздөн-түз сезимдик чагылдыруу; соз, түшүнүк, элестетүүдөн айырмаланып, таанып-билүүнүн жогорку баскычын билдирет. Саясий ой-жүгүртүү өзүнчө бүгүнкү күндөгү саясий, социалдык, экономикалык, согуштук-стратегиялык чындыктарга, жалпысынан дүйнөлүк реалияларга таандык касиеттер, байланыштар, мамилелер жөнүндөгү билимди камтыйт; анын жардамы менен таанып-билүүдө кубулуштан маңызга өтүү ишке ашырылат. Өткөн кылымдын 50-жж. ортосунан баштап, адамзат коомдук өнүгүүгө ой-жүгүртүүнүн татаал жолун басып откон. Цивилизациянын ири социалдык жана илимий-техникалык жетишкендиктери менен катары анын терец кризиси байкалган. Ал согуш жана тынчтык, коом менен жаратылыштын мамилелеринин чөйрөсүн, эл аралык мамилелердин, демография жана адамзат областынын жыйындысын өзүнө камтыган. Курчап турган дүйнөнү көрүүдө интеллектуалдык бузуп өтүү керек болду, конфронтациялык, метафизикалык ой-жүгүртүүнүн постулаттарын чечкиндүү түрдө кайра карал чыгуу, эскирген догмалар мелен стереотиптерди четтетүү зарыл болгон.
Саясий ой-жүгүртүүнун орношунда жана өнугүшүндө көптөгөн мамлекеттик жана коомдук ишмерлер, окумуштуулар, согушка каршы жана экалогиялык кыймылдар, прогрессивдүү эл аралык жана региолалдык уюмдар зор салым көрсөткөн 1955-ж. белгилүү Эйлштейл-Расселдин Малифестинел 30 жыл өткөн соң 1985-ж. жаңы Саясий ой-жүгүртүү дел аталган бир катар ири идеялар жана жоболор сунуш кылынган. Кийин алар бир системага келтирилген. Аныл маңызы төмөнкүдөй: мамлекеттердин жана элдердин ортосулда түшүлбөстүк жана карама-каршылыктардыл болгондугуна карабай, дүйнөдө биримдиктил, өз ара байланыштын жана региондордун, өлкөлөр менен элдердин өз ара көз карандылыгынын өсүшүлө карай багыт үстөмдүк кылат. Дүйнөнүн көп түрдүүлүгү апыл биригишиле тоскоолдук боло албайт. Ири экономикалык, саясий, экологиялык, согуштук ж.б. маселелердин чечилишинде жалпы адамзаттык кызыкчылык жана баалуулуктар чоң мааниге ээ. Бүгүнкү күндүн глобалдык проблемаларын, цивилизациянын кризисин жеңүү кызыкчылыктарылда бардык мамлекеттердин күчүл глобалдаштыруусуз чечүү мүмкүл эмес. Дуйнөнүн көп түрдүүлүгү мамлекеггердин алдылда турган маселелерилин көп түрдүүлүгүнө таасир этет.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Кооперация
Кооперация (латынча cooperᾱtio – кызматташтык) – 1) бир же бир нече тыгыз байланышкан жана өз ара макулдашылган эмгек процесстерине бирге катышуучу ар түрдүү сандагы адамдардын кызматташтыгы. Кызматташтыктын мындай формасы экономикада эмгек кооперациясы деп аталат. Бир жактуу жумуш (жер иштетүү,түшүм жыйноо, курулуш) аткаруучу жөнөкөй Кооперация жана эмгекти бөлүштүрүүгө негизделген татаал Кооперация деп бөлүнөт; 2) ишмердиктин түрдүү жактарында белгилүү бир жетишкендиктерге ээ болуу үчүн жумушчулардын, кызматкерлердин, майда өндүрүшчүлөрдүн, дыйкандардын, менчик ээлеринин өз ара жардамдашуусунун уюштурулган ыктыярдуу бирикмеси. Өнөр-жай жана айыл чарба кооперациялары, керектөө жана кредиттик өнөктөштүк, турак жай, курулуш кооперациялары ж. б. бар.
Латерит
Латерит (лат. later – кыш, кирпич) – ысык, нымдуу климаттык шартта алюмосиликаттардын физикалык-химиялык жол менен талкаланышынан пайда болгон кызыл түстүү эллювий тектери. Чопо сыяктанып бек, нык, катуу келип, негизинен каолинит, темир кычкылы, гиббсит, титандын кош кычкылы, магнетит жана галлуазиттен турат. Башка тектерден курамында сульфаттар, карбонаттар, гидрослюдалар, туздар, монтмориллонит тобундагы минералдар болбогондугу менен айырмаланат. Жылдык орточо жаан-чачыны 1300–2000 ммден ашык, температурасы 20–30ᵒСтан жогору болгон тропиктик жана субтропиктик алкактарда пайда болот. Мындай шартта жер бети тез ысып, талкалануу процесси катуу жүрөт. Натыйжада кыртыштагы органикалык заттар тез жана толугу менен кычкылданат. Курамындагы кремнезём (SiO2) менен негиздер (Na, K, Ca, Mg) бөлүнүп чыгып, Al, Аe, Ti кычкылдары топтоло берет. Латерит жер шарынын тропиктик алкактарындагы платолордо, дөңсөөлөрдө кездешет. Калыңдыктары бир нече мден 50 мге чейин жетет. Геологиялык пайда болуу мезгили юрадан баштап, азыркы күнгө чейин созулат. Украина, Казакстан, Сибирь, Урал, Орто Азияда чөкмө жана шиленди түрдө орун алган түрлөрү жолугат. Алар менен бирге алюминий, темир, марганец, никель кенташтары, бокситтин ири кендери кездешет. Индияда курулуш үчүн кыш даярдалат.
Брокeр
Брокeр (англисче broker) – фондулук, товардык, валюталык биржаларда ар түрдүү бүтүмдөрдү түзүүдөгү ортомчу. Брокер белгилүү бир тармактарга адистешет жана түзүлүүчү бүтүмдөр, акциялардын курсу тууралуу маалыматтарды жыйнайт. Бокерлер заказдарды кабыл алышат. Коомдук керектөөлөрдү иликтөө жана ал маалыматтарды биржанын борбордук офисине заказ түрүндө кабарлоо, заказчыларды издеп табуу, заказдарды кабыл алуу жана биржадагы клиенттерге эсептерди ачуу, акы төлөнүүчү кеңеш берүү, комиссиялык жыйымдарды чогултуп, клиенттин эсебине которуу жана башка алардын милдетине кирет. Брокер кирешелеринин булактары тиешелүү биржанын уставында же макулдашууларда каралган комиссиялык акыдан турат. Анын өлчөмү, эгер келишимде башкача каралбаса, бүтүм суммасынын 3–5%ин түзөт.
Конституциялык процесс
Конституциялык процесс – 1) кеңири маанисинде мамлекеттик бийликтин жогорку органдарынын конституциялык укуктун ченемдери менен аныкталган тариздерде жүргүзүлүүчү баардык ишмердиги; конкреттүү коомдо же дүйнөдө баардык конституциялык-укуктук институттарды өркүндөтүү жана өнүктүрүү процесси; 2) тар маанисинде конституциялык соттордун конституциялык-укуктук талаштарды чечүү жана конституциялык укук бузуулар жөнүндөгү иштерди кароо боюнча ишмердиктери. Мындай учурда «конституциялык-сот процесси» деген аталгы да колдонулат.
Ислам
Ислам (араб: اَلْإِسْلَامُ, аль-'Ислам) же Мусулмандык, монотеизмге негизделген эң кеңири тараган Ибрахим диндеринин бири. Алланын элчиси, расулу жана акыркы пайгамбары деп эсептелген Мухаммад аркылуу 610-жылы Арабиянын Мекке шаарында пайда болуп, тараган. Пайгамбардын жолун жолдогондор - "Аллахка моюн сунуучу" дегенди билдирет. Бүгүнкү күндө Ислам болжол менен 25% (дүйнө калкынын 1/4) түзөт жана 2 миллиарддан ашуун жолдоочусу менен христианчылыктан кийинки экинчи чоң дин болуп саналат.Мухаммед пайгамбар Ислам динин жайылтуу менен бирге саясий жана аскердик түзүлүшкө да барып, Мадинада Ислам мамлекетин курган. Кийинчерээк халифалар жана династиялар башкарган бул мамлекет убакыттын өтүшү менен империяга айланып, бул мамлекеттин бөлүнүшү менен дүйнөнүн ар кайсы аймактарында жаңы мусулман мамлекеттери пайда болгон.
Ислам ишеними боюнча, Исламдын ыйык китеби болгон Куранды түзгөн аяттар жана сүрөөлөр Мухаммедге оозеки түрдө түшүрүлгөн, анын биринчиси 610-жылы Жебрейил аттуу периште аркылуу келген. Исламдын негизи «Таухид» ишениминде жатат, бул «Аллахтын кудай катары бар экенине жана теңдеши жок экендигине ишенүү» дегенди билдирет. Ислам дининин негизги булагы болгон Курандан тышкары Мухаммеддин өмүрүн, кылган иштерин, сөздөрүн, кереметтерин, жада калса Аллахтын сөздөрүн вахий катары камтыган хадис булактары да бар.
Мусулмандар исламды Адам, Ибрахим, Муса жана Иса сыяктуу пайгамбарлар аркылуу көп жолу түшүрүлгөн алгачкы ишенимдин толук жана универсалдуу версиясы деп эсептешет. Мусулмандар тили арабча болгон Куранды Аллахтын өзгөрүлбөгөн жана акыркы вахийи катары кабыл алышат. Башка Ибрахим диндериндей эле, Исламда да жакшылар бейиште, адилетсиздер тозокто жазаланат деген ишеним бар.Намаз, орозо жана зекет жана ажылык каржылык абалына жараша исламдын негизги ибадаттарынан болуп саналат. Ислам дини Кудайдын (Аллахтын) жалгыз, кудуреттүү, ырайымдуу экенин, ал төрөлгөн же туулбаган жана теңдеши жок экенин үйрөтөт. Мекке, Медина жана Иерусалим шаарлары исламдын эң ыйык мекени болуп саналат.
Саясий жана кийинчерээк теологиялык концептуалдык айырмачылыктарга ээ болгон шиизм менен негизги агымды билдирген сунниизм негизги ислам секталары болуп саналат. Ислам коомдорунда калам жана фикх маселелери боюнча көптөгөн секталар бар. Бүгүнкү күндө салттуу секталардан башка модернист, куранчы же тарыхчы деген ар кандай көз караштар жана пикирлер бар.
Дүйнө калкынын 25%га жакынын камтыган Ислам дини эң чоң диндердин бири катары жашоосун улантууда. Мусулмандардын 80-90% сунни, 10-20% шииттер. Болжол менен 50 өлкөнүн калкынын басымдуу бөлүгүн мусулмандар түзөт. Булардын бир уучу, анын ичинде Сауд Арабиясы, Ооганстан, Пакистан жана Иран шариятка негизделген исламий мамлекеттер деп эсептелет. Көпчүлүк башка өлкөлөр, негизинен Жакынкы Чыгышта, Исламды расмий мамлекеттик дин катары кабыл алышат (Ирак, Алжир, Марокко, Египет...). Калкынын басымдуу бөлүгүн мусулмандар түзүп, бирок светтик өкмөттөрү бар (Албания, Түркия, Сенегал, Босния жана Герцеговина...) өлкөлөр да бар. Индонезия эң көп мусулман калкы бар өлкө; Мусулмандардын болжол менен 13% (231 миллион) ал жерде жашайт. Пакистан, Индия жана Бангладеш мусулмандардын саны боюнча ирети менен 2,3,4-орунда турат. Калкынын дээрлик 100% мусулмандардан турган Сауд Арабиясы мусулман калкынын жалпы калкка болгон катышы боюнча дүйнөдө биринчи орунда турат. Индия, тескерисинче, дүйнөдөгү мусулман калкы катышы эң төмөн өлкө (195 миллион). Мусулмандардын жарымынан көбү Азияда, 25% Жакынкы Чыгышта жана Түндүк Африкада жашайт; бирок дүйнөнүн дээрлик бардык өлкөлөрүндө мусулман жамааттары бар.
Ислам дүйнөдөгү эң тез өсүп жаткан дин. Америкалык Pew изилдөө компаниясы 2017-жылы жүргүзгөн изилдөөгө ылайык, Ислам 2070-жылы Христиандыкты ашып, дүйнөдөгү эң жыш динге айланат, болжол менен 2,9 миллиард калкка жетет жана Түндүк Америка менен Европада мусулмандардын санын көбөйтөт. Кээ бир эсептөөлөр боюнча, бул демографиялык өзгөрүү 2050-жылга чейин болушу күтүлүүдө.
Этимология
Ислам араб тилинен которгондо «с ل م» (син, лам, мим) уңгусунан турат жана «баш ийүү» дегенди билдирет. Ошондо, Ислам - баш ийүү, мусулман - баш ийген дегенди билдирет.
Суннизм (ахли суннада)
Суннизмдеги ишенимдин негиздери акыйда (ыйман шарттары) деп аталат. Классикалык теологиялык секталар ыйман шарттарынын бирин кабыл албаган адамды каапыр же муртад деп эсептешет. Курандан кыскача келтирилген ыйман негиздери төмөнкүлөрдөн турат:
1. Кудайга ишенүү
2. Периштелерге ишенүү
3. Ыйык китептерге ишенүү
4. Пайгамбарларга ишенүү
5. Кыямат күнүнө, өлгөндөн кийин кайра тирилүүгө жана акыретте жашоого ишенүү
6. Кырсыкка жана тагдырга ишенүү
Шиа (шиа)
Шиизм - Мухаммад өлгөндөн кийин мамлекетти башкаруу Алиге жана анын урпактарына таандык деп эсептеген секта.
Шиизмдеги ишеним принциптери аль-ул-и-дин деп аталат жана жалпысынан беш элемент менен аныкталат:
1. Таухид: Аллахтын бар экенине жана жалгыздыгына ишенүү.
2. Адилеттик: Жакшылык менен жамандыктын бир даанышмандыгы бар, окуялардын артында турган даанышмандык Аллах тарабынан билинип турса да, ал адамдарга дайыма эле түшүнүктүү боло бербейт жана Аллах адамдарга жакшылык менен жамандыкка каршы жакшылык кылууну буйруйт жана анын ордуна соопторду берет. Шиачылыкта адилеттүүлүк өзгөчө мааниге ээ. Шиизмде кээ бир нерселер табиятынан улам ички жакшы, кээ бирлери жаман деген ишеним бар. Окуялардын артында ар дайым катылган бир даанышмандык бар жана пенде бул даанышмандыкка жетүү үчүн аракет кылышы керек болсо да, аны толук түшүнүшү мүмкүн эмес. Адамдар өз иштеринде эркин болушат, Аллахтын адилеттүүлүгүнөн улам алардын жакшы амалдарына жакшы натыйжаларды, жаман иштерине жаман натыйжаларды жаратуусу «важиб» деген пикирде. Тактап айтканда, Алла Таала өзүнүн адилеттүүлүгүнөн улам жакшылыкты дайыма жакшылык менен аяктайт, жамандык да жамандык менен бүтөт.
4. Имам/ Халифалык: Алла Таала ахли байттан кээ бир инсандарды адамзаттын лидери (имам, халифа) кылып алдын ала тандап алганына ишенүү. Мына ушул ишенимден улам сүннизмде ыйыктык бир түрү болгон Азирети Алиге чейинки халифалар (Абу Бакр, Өмер, Осман) жана Муавиядан кийинки ахли байт урпактарына халифалыкты өткөрүп бербегендер деп аныкталат. кызматты басып алып, эхл-и бейтти куугунтуктагандар жана алардан алыс болгула (Теберра). Шииттердин ишениминде Али жана анын кээ бир урпактары чыныгы имамдар деп эсептелинет, бул диний талап, сунниттердин талап кылынган талаптарга жооп берген ар бир адам имам боло алат деген түшүнүгүнөн кескин айырмаланат жана эки мазхаб арасындагы негизги айырма. Имамат элементи шиизмдеги ыйман негиздеринин бири. Шиа мазхабында имамдык, тафсир жана кимди имам деп эсептесе болобу же жокпу деген темада айрым айырмачылыктар бар. Шиитизмде бул маселе динде далил катары имамдардын кынтыксыздыгынан, кемчиликсиздигинен улам да маанилүү.
Булардан башка шарт катары саналбаса да, шииттер периштелерге жана ыйык китептерге ишенишет.
Сюжеттин элементтери
Сюжеттин элементтери — көркөм чыгарманын сюжетин түзүү үчүн колдонулган окуялардын бирдиктери, мүнөздүн калыптануу процессинин бөлүктөру, окуялардын ар түрдүү системалары жалпысынан сюжеттин элементтерин түзөт. Ага экспозиция, окуянын түйүндөлүшү, развязка, кульминация, окуянын чечилиши жана айрым учурларда учуроочу эпилог менен прологдор кирет.
Ачык көптүк
Ачык көптүк — l өлчөмдүү мейкиндикте өзүнүн каалаган чекити менен бирге ошол чекиттин кандайдыр бир аймагын камтыган көптүк. Мисалы: ]a, b[ сан огунда ачык көптүк, бирок тегиздикте ачык көптүк боло албайт. Куру көптүк ачык көптүк болуп эсептелет.
Али Эмири
Али Эмири (түркчө - Ali Emiri) (туулган мезгили - 1857-жыл, (Диярбакыр) – өлгөн мезгили - 1924-жыл, (Стамбул), түрк окумуштуучусу жана булак таануучусу. Ал Махмуд Кашгари Барсканинин “Диванынын” көзгө басар кол жазма көчүрмөсүн илим чөйрөсүнө киргизген, башка да баалуу булактарды сактап калууга салым кошкон. Стамбулдагы Улуттук китепкананы негиздеген.
Балалык чагы
Али Эмири 1857-жылы Осмон дөөлөтүнүн Диярбакыр (Diyarbakır) шаарында туулган. Кичинекей чагынан кат таанып, эски кол жазмаларга кызыккан. 8-10 жашынан эле эски тарыхый курулуштар тууралуу маалыматтарга кызыкчу.
Ырларды окууга куштар болчу. Эске тутуусу мыкты болчу. Тогуз жашар бала текстинде 500дөн ашуун акындын ырлары камтылган “Навадир ул-асар” (“Кылымдардын берметтери”) поэзиялык жыйнагынан 4 миңдей бейтти (кошсап ырды) жатка айтууга жетишкен.
Бала чагынан калем менен жазганда колу да сулуу болгон. Анын колу менен жазылган айрым тексттер Диярбакырда кээ бир жамы мечиттерде илинип тураар эле.
Китеп окууга ынтызардыгы
Али Эмири китеп окууга келгенде ичкен ашын жерге койгон улан болчу.
Ал өзү бала чагында башка оюндар менен алек болууга көңүлү чаппай, эбин тапса эле китеп окууга убакыт өөнөгөнгө тырышаар эле. Ал асыресе тарых сыпатталган китептерге кызыгаар эле.
Атасы болсо уулун “дүкөн ачып, соода-сатык менен алектенсе” деп самады. 15 жашар улан болсо соодага көңүлү чаппай, китеп окуусун улантты. Кардар келсе: “Эгерде товарды сатып алам десең, акчасын саал түшүрүп берем, бирок жөндөн-жөн убактымды алба” деген сөздөр менен каршы алчу экен. Мындайда кардар эчтеке албастан дүкөндөн жылып чыгып кетээр эле.
Эмгек жолу
Али Эмиринин эмгек жолу көбүнесе ар кыл кеңселерде иштөө менен байланыштуу болду.
Өзү сүйгөн ишке – китеп дүйнөсүнө ээн-эркин сүңгүү үчүн 1908-жылы арыз жазып, ардагер болуп калды.
Гына-Курья-Иоль
Гына-Курья-Иоль — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лемва дарыясынын сол жээгинен 44 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Зарбалык, Кара-Суу району
Калкы
Калкы - 1008 киши.
Гына-Курья-Иоль
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Али Эмири
Ардагерлик жылдары
Али Эмири ардагерлик жылдарын Осмон дөөлөтүнүн ордо шаары Стамбулда кечирди.
Ал дайыма султан сарайга кетчү жолдун (Divanyolu) таманындагы Диярбакыр китеп окуу жайына – кыраатканасына (Diyarbakır Kıraathanesi) бараар эле.
Стамбулдук айдыңдар көп жер кезген, билимкөй Али Эмиринин айткандарын жыргап угушаар эле. Кээде талашып-тартышып, билбеген нерселеринин булактарын таап салыштырышаар эле.
Дэибл (Оклахома)
Дэибл (Оклахома) (Dibble) — Оклахома штатынын McClain округуна караган АКШ шаары.
Али Эмири
Кайтыш болушу
Али Эмири үч күн катуу ооруп жыгылып, 1924-жылы 23-янарда Стамбулдагы Франсуз ооруканасында дүйнөдөн кайткан.
Дэибл (Оклахома)
Калкы - 878 киши. Болжолдуу аянты - 6.9 км². FIPS коду — 40-20650.
Али Эмири
Кайтыш болушу
Аны стамбулдук коомчулук аруулап узатып көмгөн. Анын мүрзөсү азыр да Стамбулдагы Фатих жамы мечитинин бир ыптасындагы көрүстөндө (Fatih türbesi) көз карегиндей сакталып турат.
Али Эмири жана Махмуд Кашгаринин “Диваны”
Жалпы түрк калктарынын даңазалуу тилчиси, энциклопедиячы окумуштуу Махмуд Кашгари (Барскани) 1072-1077-жылдары жазган “Дивану лугати т-түрк” (“Түрк тилдеринин сөз жыйнагы”) деп аталган эмгеги бир катар библиографиялык чыгармаларда учкай эскерилген менен, кеңири илим чөйрөсү үчүн 1910-жылдарга чейин эч белгисиз кала берген.
Али Эмири Стамбулда эски кол жазмаларды сатып алуу үчүн адатынча кыдырып жүрүп, кокусунан Махмуд Кашгаринин эмгегинин жападан-жалгыз көчүрмөсүнө учурайт да, аны сатып алууга шашат. Ко жазманы ал китеп сатуучу Бурхандан (Burhan) болгону 33 лирага гана сатып алган. Китеп сатуучу Бурхан гана эмес, ага бул кол жазманы сатыкка берген кардар да Кашгаринин чыгармасынын илимдеги чыныгы наркын билген эмес.
Айтор, бул көзгө басар кол жазма Али Эмиринин китепкөйлүк ишмердиги аркылуу илимге аман-эсен сакталып жетти. 33 лирага сатып алган бул кол жазманы эми эч бир алмазга же зымырыт ташка алмаштырбастыгын Али Эмири эскергени бар.
Кол жазманы Зия Гөкалп (Ziya Gökalp), Фуад Көпрүлү (Fuad Köprülü) сыяктуу ири окумуштуулардан да кызганган Али Эмири жалгыз гана өзү ишенген Килисли Рифатка (Kilisli Rıfat Efendi) “Диванды” окууга карматып жүрдү.
Али Эмири сатып алган чакта Махмуд Кашгари Барсканинин “Диванынын” көчүрмө кол жазмасынын барактары чачылган акыбалда болчу. Беттери номурланбаган, барактары чар-жайыт эле. Килисли Рифат кол жазманы эки ай ичинде ирээтке салып үч сыйра окуп чыкты.
Акыры Кашгари жазган чыгарманын көчүрмөсүнүн тексти толук сакталып жеткендиги тастыкталды.
Чаташкан барактар Рифат тарабынан бапестелип ирээтке келтирилип, толук номурланган соң, анын мээнетине ыраазы болгон Али Эмири Рифатка өз үйлөрүнүн бирин белекке берүүгө далалат кылды. Бирок Рифат бул белектен баш тартты.
Рифат өзү үчүн чоң сыйлык – бул көзгө басар кол жазманын басмадан чыгарылышына жетишүү сыймыгы экенин Али Эмириге билдирди.
Али Эмиринин чыгармалары
Али Эмири 32 саны жарык көргөн “Осмондук тарых жана адабият” (Osmanlı Tarih ve Edebiyatı) журналын жана 6 саны жарык көргөн “Соода арасында” (Amid-i Sevde) журналын чыгарган.
Антонoвкa (алма)
Антоновкa - алманын кышкы сорту. Ал кадимки, таш Aнтонoвкa жана башка түргө бөлүнөт. Мөмөсү ири, сүйрү же конус сымал. Кабыгы саргыч, сулпу ак, кычкыл, таттуу, даамдуу жана жагымдуу жыты бар. Түшүмдүү келип, кургакчылыкка, кышка байымдуу. Кыртышты көп ылгабайт. 57 жылдыгынан баштап мөмө байлап, 60 жылга чейин мөмөлөйт. Эң жакшы шартта бир түбүнөн 500 кг түшүм алынат. Мөмөсү сентябрдын аягында, октябрдын башында жыйналып, апрелге чейин сакталат. Aнтонoвкaдан как, повидло, пюре, мармелад, желе, шарап жасалат.
Макала маркетинги
Макала маркетинги - бул жарнама ишкердигинин бир түрү жана өзү, компаниясы жана алардын адистик артыкчылыктарын маркетингдик стратегия катары кыска макала кылып жазууну билдирет. Мындай макаланын башкы өзгөчүлүгү бизнес тууралуу "биокутуну" жана автордун атын (жалпы аталышында ресурстук куту катары белгилүү) камтыгандыгында.
Салттуу макала маркетинги
Макала маркетинги кесипкөйлөр тарабынан басмадан массалык чыгаруу мүмкүнчүлүгү бар учурларда колдонулуп келет. Бизнесс мазмундарды кезиттерге жөнөтүп турушат, мисалы: салыктарды төлөө мезгилинде салыктар тууралуу, кезиттер бул макалаларды бастырышат жана ал макалаларда бизнестин атын жана байланыш даректерин кошуп койушат. Кезиттер жана кадимки массалык медиа каражаттарынын мазмун чогултуу бюжети ченемдүү болгондуктан мындай макалар кезиттердин бизнес бөлүмүндө колдонулат.
Интернеттеги макала маркетинги
Ишкана кожоюндары, маркетологдор жана ишкерлер макалаларды жарнамалоо кампаниясынын натыйжаларын өз макалаларын бир нече каталогдорго киргизүү аркылуу көбөйтүүгө аракеттенишет. Анткени менен, көпчүлүк издөө сайттары кайталанган контентти окшош материалдар издөө натыйжалары барагына көп жолу чыкпасын деп чыпкалоону колдонушат. Кээ бир маркетологдор бир макаланын кичине өзгөртүлгөн бир нече варианттарын жазып, бул чыпкадан өтүүгө жол табышат, бул жагдай макала айландыруу деп аталат. Бул жол менен бир макала теория жактан алганда бир нече макала каталогдорунан сайт коноктору санын көбөйтүп алуусу мүмкүн.
Макала маркетинги көздөгөн негизги максат - макалага автор анын ишенимдүүлүгүн бекемдеп, өз чөйрөсүндө таасир эте алышы үчүн издөө сайтынын трафигин алуу, ошол эле учурда ал трафикти өздөрүнүн сайт(тар)ы үчүн колдонуу. Макала маркетингинин ачкычы - автор өздөрүнүн сайтын, өнүмдөрүн же кызматтарын жөн гана алдыга жылдыруу менен гана эмес, өз макалалары менен маанилүү бир нерсе айтуу менен да алектенгени.