cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жаңы Зеландия
Маданияты
Жаңы Зеландияда 6-15 жаштагы балдар акысыз, милдеттүү түрдө окуйт. Андан ары алар мамлекеттик жана жеке менчик колледждерден акы төлөп окуп бүтүп, университеттерге тапшырууга укук алат. Өлкөдө 7 университет бар, алар Веллингтон, Окленд, Гамильтон, Палмерстон-Норт, Крайстчөрч, Данидин шаарында. Өлкөдө 5 борбордук жана 23 элеттик, 100гө жакын аз нускалуу гезит, 600дөн ашуун ар түрдүү журнал, ошондой эле мезгилдүү жана атайын басылмалар чыгат. Күн сайын чыгуучу гезиттери: «Доминион пост» (80 миң нуска), «Нью Зиленд геральд» (240 миң), «Отаго дейли таймс» (50 миң), «Пресс» (100 миң). Мамлекеттик 2 жалпы улуттук радиопрограмма, ошондой эле 30дан ашык коммерциялык радиостанция таандык. Жеке менчик сектордо 40тан ашык коммерциялык радиостанция иштейт. Телеберүү 3 программа (2 жалпы улуттук, бир жеке менчик) жана 3 спутниктик телеберүү каналы боюнча жүргүзүлөт. Адабияты 19-кылымдын 70-жылдарынан тартып англис тилинде өнүккөн. Маори элинин фольклору сакталган. Турак жайларды, чакан курулуштарды, үй-тиричиликке колдонулган буюмдарды түрлөнтө оймо-чиймелер менен кооздоо маори маданиятынын мүнөздүү белгиси. 19-кылымдын 2-жарымынан бери үстөмдүк кылган неоклассизм менен неоготика духундагы үйлөр азыркы имараттар менен алмашылган. Жаңы Зеландиянын жергиликтүү эли маорилердин музыка өнөрү байыркы убакта эле пайда болгон. Профессиялык музыкасы 19-кылымда Европа музыка мад-тынын таасиринде калыптанып,өнүккөн. Профессиялык театры 20-кылымда пайда болгон. 20-кылымдын 30-жылдарында ар түрдүү коомдордун, университеттер менен мектептердин алдында ышкыбоздордун драма жана опера труппалары түзүлгөн. 1898-жылы алгачкы даректүү фильм тартылган. 1912-жылы Веллингтондо мамлекеттик алгачкы киностудия негизделген. Оклендде сүрөт галереясы (транспорт жана техника музейлери менен), Парнелла атыр гүлдүү паркы, Веллингтондо улуттук искусство галереясы, Улуттук музей (этнография жана табигый тарыхы жаатындагы экспонаттардын коллекциялары менен кошо) жана башка ажайып жайлары бар.
Полиакрилoнитрил
Полиакрилoнитрил – акрилонитрил суу чөйрөсүндө сууда эрүүчү инициаторлор таасиринде полимерлешүүсүнөн алынган, түз сызыктуу түзүлүштөгү полимери:
¾ CH2 ¾ CH ¾
½
П. эриткичтин, май жана, күн нурунун таасиринен өзгөрбөйт; диметилформамид, диметилацетамид этиленкарбонат, айрым туздар, азот, күкүрт к-таларынын конц. эритмелеринде эрийт. Өнөр жайда негизинен жогорку сапаттагы П. булаларын алууда колдонулат. Алынган булаларга бензин, ацетон, дихлорэтан жана башка эриткичтер таасир этпейт. Буланын механикалык касиети жүнгө жакын болгондуктан, ал таза же жүн менен аралаштырылып трикотаж,кездемесин жасалма терилерди алууда колдонулат.
Везувий
Везувий — Аппенин жарым аралындагы аракеттеги жанар тоо. Италиянын түшгүгүндөгү Неаполь шаарына жакын жерде. Европа материгиндеги аракеттеги жалгыз жанар тоо. Анын бири бирине кийгизилгендей болуп көрүнгөн үч конусунун сырткы жана эң байыркысы — Түндүк жана чыгыш бөлүктөрүндө гана сакталган дого сымал (диаметри 15 кмдей) Монте-Сомма жалы (бийиктиги 1132 м). Анын ичиндеги бийик (1279 м) жана жаш конусу — жанар тоонун өзү (түбүнүн диаметри 3 км, оозунуку —1 км). Кратердин түбүндө мезгил-мезгили менен үчүнчү конус пайда болуп, жанартоо катуу атылганда жок болуп турат. Негизги конустун тоотектери лава менен туфтун катмарларынан түзүлгөн. Биринчи жолу биздин замандын 79-жылы атылган. Анда Геркуланум, Стабий, Помпей ш. кыйроого учураган (андан кийин 50дөй жолу, акыркысы 1957—59-жылы атылган). Азыр фумаролдук абалда (түтөөдө). 600 м бийиктикте вулканология обсерваториясы (1942-жылдан) иштейт. 800 м бийиктикке чейин жемиш бактары, жүзүм өсөт, кызыл карагайлуу токой бар. Туризм өнүккөн.
2016 жайкы Олимпиада оюндары
Рио-де-Жанейро 2016 (2016 Summer Olympics, Jeux olympiques d'été de 2016, Jogos Olímpicos de Verão de 2016), жана ошондой эле XXXI Олимпиалык оюндары, Олимпиада-2016, Рио-2016, 5-августтан 21-августка чейин Рио-де-Жанейро, Бразилияда өткөт.
Поликарбонаттар
Поликарбонаттар - көмүр к-тасы менен эки атомдуу фенол полиэфирлери. Алар тиешелүү фенол менен фосген щелочтун катышуусунда же диалкилкарбонаттарды эки атомдуу фенол менен 180-3000С ысытуудан алынат:
Стамкулов Ысак
Стамкулов Ысак (1928, Аксы району - 1977, ошол эле жер) - обончу,ырчы. Республикалык кароолордун, фестивалдардын лауреаты. Комуздун коштоосунда «Ашууда», «Жүзүңөкүлкүң жарашып», «Билбепмин», «Сарычелек көлдүн чүрөгү», «Мен сүйүүдөн ачкамын» ж. б. ырларды чыгарган. Элдик күүлөрдү да чебер черткен.
Обондору элдик ырлар-күүлөргө жакын.
«Жүзүңө күлкүң жарашып» аттуу ыры угуучулардын сүйүктүү чыгармасына айланган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Ирония
Ирония (гр.— шылдың, келеке) — алгач билип туруп эле билмексен болуп же өзү ойлогон, билген чындыкка каршы кыйыр, жанытма түрүндө мыскылдап сүйлөө манерасы түшүнүлгөн. Мындай манера интеллигенттүү угуучулар үчүн түшүнүктүү болгон. Ирониянын төмөнкүдөй түрлөрү белгилүү: 1) стилистикада – кыйыр, жанытма түрүндөгү мыскыл. Ирония турмуштук көрүнүштү же предметти атайын апыртып мактоо менен адамдын кемчиликтерин күлкүлүү кылып берет.
Мисалы: «бетиң аппак көмүрдөй, этиң жумшак темирдей». Ирония көп учурда троптук (өтмө) мааниде болот да, демейде комедияда, сатирада, юмордо, тамсилде, эпиграммаларда көп пайдаланылат. 2) Сократтын ирониясы боюнча акылман адам эч нерсени билбеген түркөй, түшүнбөс, сабатсыз адам катары өзүн билерман, туярман, акылман деп эсептеген адамдарга ар кандай суроолор менен кайрылган. Аңгемелешүүнүн натыйжасында Сократтын маектеши өзүн акылдуу адам деп эсептегени менен, жакшылык, жамандык, сулуулук, ажарсыздык, эр жүрөктүк, коркоктук сыяктуу жалпыга белгилүү нерселер тууралуу үстүртөн гана билээри, же, билбеси анык болгон. Сократ менен болгон маек гана анын терең сабатсыз экендигин, түркөйлүгүн аныктап, «билерман» адам кыялдардын гана дүйнөсүндө жашап жүргөндүгүн ачыкка чыгарган. Ошентип, Сократ маектешүү процессинде маектештин чыныгы жүзүн ачып, аны иллюзиялар дүйнөсүнөн бошоткон да, чыныгы акылмандыкка карай талпындырган. 3) Романтикалык ирония «оомалуу-төкмөлүү жалган дүйнөгө, искусствого, даанышмандыктарга, гениалдуулукка кош көңүл, кайдыгер мамиле кылган рухий маанайдын» мүнөзүнө ээ (Фридрих Шлегель). Мындай ирония нукура текеберчиликти же ички өксүк менен ишенимсиздикти компенсациялоого болгон аракетти чагылдырат. 4) Кьеркегордун окуусу боюнча экзистенциалдык ирония диндин өзөгүн түзгөн этикалык нормаларга өтүү учурунда эстетикалык кубулуштарды тап-такыр эске албагандык болуп саналат. Мындай ирония христиандык диндин түпкүрүндө терең орун алган.
"Манас" эпосунда
Ирония тээ эзелтеден элдик оозеки адабиятынан бери келаткан көркөм табылга. Мисалы, Чоң казатка кыргыз колу аттанганда Манастын Тазбаймат он башы болгон топко аты катталат. Аны Тазбаймат да, Манас да билбейт, Кытай чегине жеткенде аскер башчы кан Алмамбет  элди түгөлдөгөндө Тазбайматтын тобунан бир киши жетпей, ал бул күнөөсү үчүн өлүм жазасын тартмак болот. Серектин өтүнүчү менен тизме текшерилгенде бул жаңылыштык такталат. Ошондо Манас он башы болуп аз жерден өлүм жазасына тартылбай калган оопай Тазбайматты эл: “Манаска болгон он башы, байкаңар кандай неме экен” — деп келекелеп күлүшөт.
Алма-Була кени
Алма-Була кени — Ош областынын Чаткал районундагы молибден жана сурьма рудасы чыккан жер. Терек-Сай кыштагынан туштук-чыгыш тарапта, Чаткал кырка тоосунун туштук капталында. Кен 1950-ж. табылып, геологиялык маалымат берилген. Кен аймагын палеозойдун башталышында пайда болгон слюда-кварцтуу сланец жана аны жиреп чыккан аплит түспөлдүү плагиогранит тектери түзөт. Булар тектон жаракалар менен тилмеленген. Кен негизинен терең жаракалардын кесилишкен жеринде жайгашкан. Жараканы бойлой гидротермдин таасиринен өзгөрүп, кварцташкан, пириттешкен, чанда серпентин-дешкен тилкелер жатат. Жаракалардын кесилишиндеги молибден руда тарамдарынын калыңд. 0,6—0,8 м, уз. 15 жге чейин. Негизги минералдары: молибденит, антимонит, галенит, цинк, арсенопирит ж. б. Рудалар текстурасы боюнча сепкилдүү-чачыранды, брекчия сымал, темгилдњњ болуп бөлүнөт.
Көк ырапс тон
Көк ырапс тон (орусча — репис, репс) — Чубактын ырапстан (репстен) жасалган баатырдык сырт кийими. Тондун көк асман менен (көк теңир менен) түстөш болушу баатырды ар кандай кырсыктан сактоочу кереметтүү касиетке ээ экенин кабарлайт. Көк түс колдоочулук күчкө ээ болгондуктан Чубактын тону гана эмес, минген тулпары — Көгаланын да өңү көк. Дегеле эпостогу баатырлардын сырткы көрүнүшү көк түстө болушу мүнөздүү көрүнүш. Мисалы, «Көк сүлөөсүн бөрк кийген, көк ала Калкан ойногон, Көк тулпар сындуу ат минген» — деп сүрөттөлөт. Байыркы түрк элдери көк тонду касиеттүү санашканы тарыхта белгилүү. Мисалы, байыркы көк түрктөрдүн кагандарынын башкы акылчысы жана кол башчысынын эр аты (эр жеткенде негизги белгисине, сапатына же мансабына берилчү ат) Тону көк болгон.
Утемуратов Булат
Булат Жамитович Утемуратов (Болат Жамитұлы Өтемұратов) (13-ноябрь 1957-ж.) — Казакстандын Теннис федерациясынын  президенти,     ITF (International Tennis Federation / Эл аралык Теннис Федерациясы) директорлор кеңешинин мүчөсү,  бизнесмен, коомдук ишмер,  дипломат, меценат.
Өмүр баяны
1957-жылы 13-ноябрда  Казак ССРинде Гурьев  (азыркы  — Атырау) шаарында туулган.
Дидактикалык адабият
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Утемуратов Булат
Өмүр баяны
Кызыл-Орда шаарындагы №3 К. Е. Ворошилов атындагы №3 мектепте окуган, 1975-жылы 10-классты аяктаган.
1981-жылы  Алма-Атадагы эл чарба институтун аяктаган, экономист. Институтту аяктагандан кийин ошол эле институтта окутуучу болуп иштеген, андан кийин 1986-жылга чейин - Алма-Ата соода башкармалыгынын системасында иштеген. 1986—1990-жылдар — Советтик райондук аткаруу комитетинин төрагасынын орун басары.
1990—1992-жылдары Тышкы экономикалык байланыштар боюнча Мамлекеттик комитеттин башкармалыгынын бөлүм башчысы, начальниги, андан кийин —  Казакстан Республикасынын тышкы экономикалык байланыштар боюнча Министрлигинде иштеген. 1992 -жылы Австриядагы Казактардын соода үйүнүн генералдык директору болуп дайындалган. 1993-жылы Казакстанга кайтып келген,  КР тышкы экономикалык байланыштар министринин орун басары болуп иштеген (1993-94-жылдар), андан кийин КР өнөр жай жана соода министринин биринчи орун басары болуп иштеген (1994—1995-жылдар.). 1996—1999-жылдар — Швейцариядагы Казакстан Республикасынын Атайын жана Ыйгарым укуктуу Элчиси, Женева шаарындагы  БУУнун  жана башка эл аралык уюмдардын туруктуу өкүлү. Казакстан Республикасынын Президентинин Администрациясында ар кандай кызматтарда иштеген: 1999-жылдын февралынан 2003-жылдын июнь айына чейин —  КР Президентинин тышкы саясий жана тышкы экономикалык маселелер боюнча жардамчысы,  2003-жылдын июнь айынан  2006-жылдан март айына чейин —  КР Коопсуздук Кеңешинин катчысы. 2006-жылдын март айынан 2008-жылдын декабрь айына чейин —  КР Президентинин иштерин башкаруучу. Астанадагы төмөнкү социалдык объекттердин курулушуна катышкан: үстү жабылган футболдук  стадион, Тынчтык жана келишим сарайы (Пирамида),  «Хан-Шатыр»көңүл ачуучу соода борбору. Щучинск-Боровск курорттук аймагын өнүктүрүүгө катышкан: Аблай хандын белгилүү аянтын реконструкциялоо; туристтик борборлордун инфраструктурасын,  «Бурабай» МУЖП улуттук паркынын питомнигин түзүү, марал чарбасын өнүктүрүү. Андан сырткары,  Президенттин биринчи борбордук резиденциясынын базасында КР Биринчи Президентинин Музейи ачылган. 2007-жылы  Казакстан теннис федерациясынын президенти болуп шайланган. 2008-жылдын декабрынан 2013-жылдын мартына чейин  КР Президентинин штаттан тышкаркы кеңешчиси болуп иштеген, 2010-жылдын май айынан 2013-жылдын март айына чейин  —   КР Президентинин  Кыргыз Республикасы менен кызматташуу маселелери боюнча атайын өкүлү. 2014-жылдын февраль айынан баштап —   Булат Утемуратовдун  «Асыл Мирас» жеке кайрымдуулук фондунун  камкорчулук кеңешинин негиздөөчүсү жана мүчөсү.
Саясий ишмердүүлүгү
Коопсуздук кеңешинин катчысы болуп турганда, Булат Утемуратов   КР  Президентинин Жарлыгы  менен  КР Президентинин алдындагы  Демократия жана жарандык коом маселелери боюнча улуттук комиссиянын Төрагасы болуп дайындалган (ноябрь 2004 — март 2006). 2007-жылы июль айынан баштап  «Нур Отан» Элдик-Демократиялык партиянын  саясий кеңешинин  мүчөсү болуп саналат.
Коомдук жана кайрымдуулук ишмердүүлүгү
2007-жылы августта  Булат Утемуратов  КР Теннис федерациясынын  президенти болуп шайланган. Казакстандын Теннис Федерациясында "Мектептик теннис демилгеси" жайылтылды, "Онго чейинки теннис" программасы өнүктүрүлдү. Team Kazakhstan  Теннис академиясы түзүлдү — бул жатак мектеп тибиндеги окуу жайда теннис боюнча  улуттук курама командасынын болочок мүчөлөрү даярдыктан өтүп башташты. Теннис боюнча эркектердин курама командасы   Дэвис Кубогунун   чейрек финалына төрт жолу чыккан (2011, 2013, 2014, 2015-жылдар.),  2017-жылдан баштап Дүйнөлүк топтун финалында ойнойт, аялдардын курама командары   Федерация Кубогунун Дүйнөлүк тобунда ойнойт. 2015-жылдын сентябрь айынан баштап Эл аралык теннис федерациясынын Директорлор Кеңешинин мүчөсү. Эл аралык теннис федерациясынын  Экс-президенти Франческо Ричи Битти Утемуратовду «жогорку уюштуруучулук жөндөмдөрү  менен, теннисти өнүктүрүүгө кызыкдар жана андан өз күчүн. убактысын, ресурстарын аябаган адам" деп атаган. Мына ошондуктан азыр теннис кандай мыкты жана  динамикалуу өнүгүп жаткан көрүп турам, ал бир гана борбордо эмес, Алматыда да, Шымкентте да, башка аймактарда да өнүгүп жатат»[5]. 2017-жылы Булат Утемиратов  ITF Эл аралык теннис федерациясынан жана АTF Азия теннис федерациясынан сыйлык алган, ал сыйлыктарына аймактардагы теннисти өнүктүрүүдөгү кошкон зор салымы үчүн берилген.
2014-жылдын февраль айынан баштап —   Булат Утемуратовдун  «Асыл Мирас» жеке кайрымдуулук фондунун  камкорчулук кеңешинин негиздөөчүсү жана мүчөсү. http://utemuratovfoundation.org/. Фонд декларациялаган негизги максат - бул балдарды өнүктүрүү жана балдарга жардам. Фонд "Аутизм. Дүйнө баары үчүн» программасын жайылтат, анын милдети - дартын эрте аныктоо, реабилитациялоо, инклюзивдүү билим берүү жана социалдык интеграция аркылуу аутизм менен балдардын жашоо сапатын жогорулатуу, буга дартты аныктоодон баштап коомдогу өз алдынча жашоого чейинки убакытты киргизүүгө болот.   Фонд аутизм жана өнүгүүсүндөгү башка проблемалары бар балдар үчүн балдардын ресурстук борборлорунун тармагын түзөт, анда аутист-балдар жана алардын ата-энелери професионалдык маалыматты, сапаттуу медицинадык жана психологиялык жардамды, социалдык адаптациядагы жардамды жана балдар менен иштөө учурундагы консультацияларды ала алышат. 2015-жылы Алматы жана Астанада аутизм-борборлору ачылган, 2016-жылы мындай борборлор Өскеменде жана Кызыл-Ордада ачылды.
2017-жылы фонддун аталышы Булат Утемуратовдун Фондуна чейин  аутизм борборлорунун тармагына «Асыл Мирас» аталышы бекитилди жана  Казакстандын Кызыл Жарым ай Коому менен өнөктөштүктө табигый кырсыктан жабыркагандарга жардам көрсөтүү, өсүп бара жаткан муундардын арасындагы дени сак жашоо образын алга жылдыруу жана БЦШ келип чыгуу себептерин  табууга көмөк көрсөтүүдө   Аружан Саин Фонду мененишмердүүлүгүн кеңейтүү,   жана ARDI Ата-энелер Ассоциациясы аркылуу  БЦШ оорусу менен ооруган балдарды реабилитациялоого  жардам берүү алардын негизги максатына айланды.
2010-жылы октябрь айынан баштап  Булат Утемуратов  Казахстандын  «Союз Атамекен» улуттук экономикалык палатасынын президиумунун мүчөсү болуп саналат. Алматыдагы жана Астанадагы  Haileybury британ мектептеринин негиздөөчүсү. "Университет Нархоз" АК (мурдагы  "Турар Рыскулов" атындагы Казак экономикалык Университети" ) Камкорчу Кеңешинин Жетекчиси, Алма-Ата Эл чарба институту). Казакстандын медициналык балдар мекемелерин чагылдыруу максатында жыл сайын   Burabike кайрымдуулук веложарыштарын өткөрүү идеясынын шыктандыруучусу. Беш жылдын ичинде  1,3 миллион доллардан  ашык  чогултулган, бүгүнкү күнү Казакстандын жети шаарындагы 12ге жакын балдар ооруканасы заманбап жабдуу түрүндөгү жардамдарды алышты.
Ишкердик ишмердүүлүгү
Булат Утемуратов — Казакстандын ири ишкерлеринин бири[булак көрсөтүлгөн эмес 1272 күн]. Анын биринчи ири долбоору  — бул  «АТФ Банкын» өнүктүрүү жана аны италиялык  UniCredit тобуна ийгиликтүү сатуусу (1995  ноябрга чейин 2007 -жж). Бул мезгил ичинде банк анча чоң эмес финансылык мекемеден 160 бөлүмдөн турган жана 8-миллиарддык балансы менен ири мультирегионалдык жана мультипродукт финансы тобуна чейин өсүп жетти. 2009-жылдагы кризистен кийин төмөнкү банктарды түздү: Kassa Nova — Казакстандагы биринчи микрокредиттик банк жана  ForteBank —  бизнес үчүн банк. 2014-жылы майда «Самрук-Казына» УБФ  бизнесмен  Булат Утемуратовго  ага таандык Темiрбанктагы үлүшүн жана  Альянс Банктагы өз акцияларынын бөлүгүнө сатуу боюнча келишимди аныктады. Фонд «Темiрбанк»АК нун 79,88 % жөнөкөй акцияларын 35,7 млрд тенге суммага сатты, о.э. «Альянс Банк» АК жөнөкөй жана артыкчылык акцияларынын 16 % ын 1,5 млрд тенге суммага саткан. Кошумча «Темiрбанк» АК 2010—2012 -жылдардагы бөлүштүрүлбөгөн кирешенин эсебинен  «Самрук-Қазына» АК на  9,1 млрд тенгеөлчөмүндө дивиденддерди төлөп берди. Келишимдин натыйжасында «Самрук-Қазына» Акционердик Коому «Альянс Банк» АКнун 51 % жөнөкөй жана артыкчылык акцияларынын көзөмөл пакетин сактап калды, ал эми  Булат Утемуратов   «Темiрбанк» АК да көзөмөлдөөчү акционер болуп калды. Келишимге комментарий берип жатып,  Утемуратов төмөнкүлөрдү белгиледи:  " «Темiрбанк» акцияларынын көзөмөл пакетин  жана «Альянс Банк» акцияларынын миноритардык пакетин сатып алуу боюнча келишимди аяктоо бул банктарды калыбына келтирүү процессиндеги негизги кадам болуп саналат.    «Альянс Банкка» карата  «Самрук-Қазына»  Фонду менен биргелешип «банктын өкүлдөрү менен банктын капиталын бекем калыбына келтирүү максатында анын тышкы милдеттерин реструктуризациялоо боюнча банктын кредиторлорунун өкүлдөрү менен ар тараптуу жана кылдат сүйлөшүүлөр жүргүзүлүп жатат.    Өзүм туурасында айтсам, мен  „Темiрбанк“  капиталын кошуу жолу менен "Альянс Банкты" калыбына келтирүүгө жана аларды келечекте бириктирүүгө катышууга даярмын". Андан сырткары, Утемуратов мырза VEON менен биргеликте «Верный Капитал» инвестициялык тобунун негизги үлүшчүсү (акционери эмес) болуп саналат жана эки телекоммуникациялык операторго   — Казакстандагы  «КарТел»  жана Кыргызстандагы  «Sky Mobile» операторлорун иштетет, алар  Beeline маркасы алдында иштейт. 2016-жылы майда Казакстандын 50 бай бизнесмендеринин тизмесинин алдына чыккан, анын капиталынын саны  2,4 млрд долларга бааланууда.
Үй-бүлөсү
Утемуратовдун жубайы (Байшуакова) Ажар Абжамиевна. Балдары: уулдары Алидар Утемуратов (1979-жылы туулган) жана Ануар Утемуратов (1983-жылы туулган), кызы Динара (2003-жылы туулган).
Вейерштрасс Карль Теодор Вильгельм
Вейерштрасс Карль Теодор Вильгельм (31.10. 1815, Остенфельде — 19.2.1897, Берлин) немис математиги, Петербург ИАнын чет элдик корреспондент мүчөсү (1864) ардактуу мүчөсү (1895). Бонндо укук илимин, Мюнстерде математиканы окуган. 1856-жылдан Берлин Университетинде иштеген (1864-жылдан профессор). Вейерштрасстын изилдөөлөрү математикалык анализ, функциялар теориясы, вариациялык эсептөө, дифференциалдык геометрия жана сызыктуу алгебрага арналган. Вейерштрасс математикалык анализди негиздеген логикалык системаны иштеп чыккан, кесиндиде үзгүлтүксүз функциялардын негизги касиеттерин так далилдеген, функционалдык катардын бир калыпта жыйналуучулук түшүнүгүн киргизген (В. белгиси). Бир да чекитте туундуга ээ болбогон үзгүлтүксүз функциянын мисалын түзгөн, кесиндиде үзгүлтүксүз каалагандай функцияны эң так көп мүчө менен жакындаштырууга боло тургандыгын далилдеген (Вейерштрасс теоремасы). Негизи даражалуу катар болгон анализдик функциялар теориясы Вейерштрасстын эмгегинин негизин түзөт. Ал көп өзгөрмөлүү анализдик функциялар теориясын, эллипстик, алгоритмдик функцияларды, абелик интегралдар теориясын, экстремумдун жетиштүү шартын (Вейерштрасс шарты), параметрлүү вариациялык маселелерди, дифференциалдык геометрия боюнча геодезиялык сызыктарды, минималдык беттерди, сызыктуу алгебра боюнча жөнөкөй бөлүүчүлөрдү түзүү теориясын изилдеген.
Айнуру Алтыбаева
Айнуру Алтыбаева (төр. 28-февраль 1958, Ош шаары, Ош облусу, Кыргыз ССРи, СССР ) — Кыргызстандык саясатчы жана коомдук ишмер, V жана VI чакырылыштардагы ЖКнын депутаты
Өмүр баяны
Айнуру Алтыбаева 1958-жылы 28-февралда Ош шаарында туулган. Жогорку билимдүү. 1979-жылы Кыргыз мамлекеттик университетин "экономист" адистиги боюнча, 1998-жылы ошол эле жогорку окуу жайын "юриспруденция" адистиги боюнча бүтүргөн. Айнуру Алтыбаева 1979-1997-жылдары Ош облусунун аткаруу комитетинде ар кандай кызматтарда иштеген.1997-2006-жылдары Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик салык кызматынын түзүмдүк бөлүмдөрүндө эмгектенип, 2006-2007-жылдары "Ата ЛТД" ЖЧКсынын директору болгон. Айнуру Алтыбаева 2007-2008-жылдары Кыргыз Республикасынын Социалдык фондунун төрагасынын кеңешчиси, Кыргыз Республикасынын Социалдык фондунун Свердлов райондук башкармалыгынын орун басары, 2008-2010-жылдары Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинде консултанты, ал эми 2010-жылы "Аялдар кеңеши" коомдук бирикмесинин төрайымы жана "Биримдик" Кыргызстан демократиялык партиясынын төрайымы болуп шайланган. 2010-жылдын октябрь айында "Ар-Намыс" саясий партиясынын тизмеси боюнча V чакырылыштагы Кыргыз Республикасынын Жогорку Кенешинин депутаты болуп шайланган. 2012-жылдын ноябрь айында Жогорку Кеңештин регламенти жана депутаттык этика боюнча комитетинин төрайымы болгон. 2015-жылдын 4-октябрында КСДП саясий партиясынын тизмеси боюнча VI чакырылыштагы Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты болуп шайланган.
Жеке Жашоосу
Үй бүлөлүү, төрт баланы тарбиялайт.
Керимбүбү Шопокова
Керимбүбү Шопокова (1917 - 2013 жылы Чуй областынын Сокулук районуна караштуу Сокулук айылында кембагал адамдын үй-бүлөсүндө туулган) Ал бир жашка чыкканда атасы, 13 жашка чыкканда энеси көз жумуп, тоголок жетим калат да аталаш тууганы Сарынын колунда өсөт.
Эмгек жолу
Керимбүбү Шопокова Кыргыздар мурда эч өстүрүп көрбөгөн кызылча өстүрүп талаада иштеген 1941-жылы озунчо колхоздук звено тузуп ага өзү башчылык кылып эмгектенууго откон Ал башкарган звено кант кызылчасынан жыл сайын жогорку тушум жыйнап алган. Кандуу согуштун каардуу жылдарында моралдык туруктуулугун жана жан аябастыктын улгусун корсоткон эмгек адамы.
Сыйлыктары
1946-жылы ЛЕНИН ордени андан коп отпой Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган 1957-жылы СССРдин жетекчиси Никита Сергеевич Хрущев Кремлде СОЦИАЛИСТТИК ЭМГЕКТИН БААТЫРЫНЫН АЛТЫН ЖЫЛДЫЗЫН тапшырган 1997-жылы 2 даражадагы «МАНАС» ордени менен сыйланган.
Коомдук иштерге катышуусу
Керимбүбү Шопокова баскан маныздуу жолдордун бири –СССР Жогорку Советинин жана Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаттыгына бир нече жолу корсотулушу КПССтин 21 жана 22 съездеринин, колхозчулардын Бүткүл Союздук 2 съездинин делегаты болушу анын союз элине анын ичинде Кыргыз журтчулугуна зор кызмат кылгандыгын айгинелейт.
Үй-бүлөсү
Бойго жетип турмушка аралаша баштаганда оокатка чыйрак бир муноз токтоо ,сабырлуу Дуйшонкул деген жигитке турмушка чыгат. Бир кыз бир уулду болушат Кызынын аты Сагынбубу, уулунун аты Сатарбек Согуштан кийин беш уул багып алган.
Азыркы учурда 94 жашта ардактуу уулу Сатарбектин колунда турат. 1997–жылдан бери ардактуу эс алууда.
«Художественная литература»
«Художественная литература» - СССРдин басма, политрафия, китеп соода иштери боюнча мамлекеттик комигетинин басмасы. Мамлекеттик көркөм адабият басмасы катары 1930-жылы уюшулган. «Художественная литература» деп 1963-жылдан аталат. Москвада (Ленинградда бөлүмү бар). СССР элдеринин жана чет өлкөлүк көркөм адабият классиктеринин чыгармалар жыйнагын, тандамал жаш айрым чыгармаларын, советтик, азыркы чет өлкөлүк жазуучулардын мыкты чыгармаларын, адабият таануу жана сын боюнча китептерди басат. «Лениндик сыйлыкка арзыган чыгармалар китепканасы», «Адабий мемуарлар», «Совет поэзиясынын китепканасы», «Античный адабият китепканасы», «Элдик китепкана», «XX кылымдагы чет эл романы» дегендей серияларды чыгарат. Басма тарабынан 1967-77-жылдары «Бүткүл дүйнөлүк адабият» аттуу 200 томдук баалуу китеп чыгаруу ишке ашты. Басмадан ошондой эле төмөнкүдөй басылмалар да чыгып турат: «Роман-газета», «Москва», «Нева», «Звезда», «Детская литература» журналдары. 1976-жылы тиражы 46,5 млн нуска 3118 китеп жана китепче чыгарган.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Сумсар
Сумсар – Ала-Бука районундагы суу, Сырдарыянын оң куймасы. Узундугу 54 км, аянты 324 км2. Чаткал кырка тоосунун түштүк чыгыш тармагы Көкала тоосунун чыгыш капталынан башталган Көкала сай жана Айырма сууларынын кошулушунан түзүлөт. Негизинен кар жана булак сууларынан куралат. Жылдык орточо чыгымы 0,97 м3/сек. Жети куймасы бар. Апрелде кирип, сентябрда тартылат. Сугатка пайдаланылат. Боюнан Кекиликкоргон, Мончок кыштактары орун алган.
Тиги дүйнө
Тиги дүйнө – диний -мифологиялык түшүнүктө Т. д. ишеними өзгөчө айырмаланып турат. Элдик ишеним боюнча адам өлгөндөн кийинки экинчи дүйнө, өзүнүн түбөлүк жайы. Ошол жерде өмүрү уланып, кадимкидей жашай берет имиш. Ошондуктан, эл жашап жаткан дүйнөсүн "жалган дүйнө", ал эми өлгөндөн кийинки дүйнөнү "чын дүйнө", же болбосо Т. д. деп бөлгөн. Т. д. түшүнүгү кыргыздардын арасына ислам дини таркаганга чейин эле бар экендигин көптөгөн археологиялык, этнографиялык даректер далилдейт. Адам өлгөндө аны менен жоого минчү атын, курал-жарактарын, тамак-аштарды кошо көмчү, ал эми адам бай, мартабалуу болсо кулдарын, күңдөрүн, аялдарын кошо өлтүрүп койгон. Ислам дини кыргыздарга тарагандан кийин Т. д. түшүнүгү да татаалдаган.
Кумлекуль (Уфим району, Башкыртстан)
Кумлекуль — Башкыртстандын Уфим районундагы айыл, Краснояр айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 790 киши. Почта индекси — 450516, ОКАТО коду — 80252830004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Окуу-усулдук колдонмо
Окуу -усулдук колдонмо – илимдин кайсы бир тармагы боюнча окуучулардан теориялык түшүнүктөрүн жана ал боюнча пратикалык машыгууларын бекемдөөдө мугалимге илимий-методикалык жактан таяныч болуучу эң биринчи окуу куралы. Окуу усулдук колдонмо кайсы бир окуу китеби боюнча окуу комплексине карата да жазылат. Анын структурасы төмөндөгүдөй компонентерден турат: окуу китепке же окуу комплексине жалпы мүнөздөмө; окуу материалдарынын чейректерге болжолдуу бөлүштүрүлүшү, тематикалык пландар, сунуштар; программалык материалдардын негизги багыттары, башкы идеялар, эрежелер талдоого алынып, урунтуу учурлар боюнча окуучулардын теориялык түшүнүктөрүн, практикалык машыгууларын тереңдетүү боюнча методдор, методикалык ыкмалар, сунуштар; окуучуларга жаңы түшүнүктөрдү берүү, жаңы алган билимин бышыктоо, аларды кайталоо, жалпылоо, тереңдетүү сабактарынын типтүү үлгүлөрү; айрым чоң-чоң бөлүктөр боюнча окуучуларга кошумча маалыматтар берилүү менен, алардын түшүнүктөрүн, билим, билгичтиктерин, машыккандыктарынын конкреттештирүүнүн жолдору; Андан соң ар бир сабакты натыйжалуу жүргүзүүнүн жаңы технологиялары, уюштуруу формалары, ар бир сабактын этаптары боюнча үлгү сунуштар жана башкалар Бирок бул сабактардын үлгүлөрү мугалимге таңууланбай таяныч гана материал болуусу, ар бир тажрыйбалуу мугалим аны чыгармачылык менен өркүндөтүп колдонуусу абзел.
Аяз-Кала
Аяз-Кала — кушан маданиятына таандык археологиялык эстеликтер тобу. Арал деңизинен 200 км жерде, Амурдарыянын оң жагындагы Аязкала деп аталган асканын этегинде жайгашкан. Алгач 1939—40-жылы С. П. Толстов жетекчилик кылган Хорезм археологиялык эскпедициясы изилдеген. Аяз-Кала сепилиндеги мунаралардын үчөө азыр да сакталып турат. Алардын алгачкысы Аяз-Кала -3 сепили. Ал байыркы Хорезм шаарынан кем эмес, мунаралары менен аламан жолдору көп, мыкты чептер менен курчалган. Сепилдин ички жагында чоң сарайлардын орду сакталган. Аяз-Кала -2 сепили кушан доорунда (биздин заманга чейинки 3—2-кылым) салынып, 5—7-кылымда кайра жаңыртылган. Аяз-Кала -1 сепили асканын башына салынган. Мында чегарасы күзөтүп турган, кушан мамлекетинин чакан аскери жайгашкан коргондун калдыгы байкалат. Казуу учурунда кушан карапалары, эмгек куралдары, тыйындар, темир канжар, бычак, найзанын, жебенин учтары, колодон, алтындан жасалган буюмдар табылган.
Окуу-усулдук колдонмо
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Минаев, Иван Павлович
Минаев, Иван Павлович (1840-1890). 1876-ж. Памир экспедициясына катышкан. Памир-Алай кыргыздары жөнүндө жыйнаган материалдарын Россия Географиялык Коомунун «Кабарларына» жарыялаган. Бул маалыматтар боюнча Алай аймагында мунгуш, адигине, ичкилик уруулук топтору Алай-Памир тарапка жайлоого чыгышат, ал эми күз мезгили келгенде Маргалаң уездинин Үч-Коргон жана Миң-Дөбө аймактары кыштоо катары пайдаланылган. Ал мунгуш (монгуш) уруусун он эки урукка, адигине уруулук тобун он төрт урукка, ичкиликтер уруулук тобун 20 урукка ажыратып, алардын аталыштарынын тизмелерин келтирген. Бул кыргыз урууларынын жалпы саны, жайгашышы жөнүндө да кызыктуу маалыматтар бар. Чарбалык уклады, коомдук түзүлүшүн сүрөттөн жазган. Сарыколдук (Тоолуу Бадахшан аймагы, Мургаб) кыргыздар тууралуу кызыктуу маалыматтарды берүү менен бирге, алайлык кыргыз уруу аксакалдарынан санжыра жазылган китептерди көргөн.
Стюбэнвилл (Огайо)
Стюбэнвилл (Steubenville) — Огайо штатынын Джефферсон аймагына караган АКШ шаары.
Калкы - 19329 киши. Болжолдуу аянты - 26.7 км². FIPS коду — 43952-43953.
Жээнбай Түрк
Акын, жазуучу, публицист Жээнбай Түрк Күлөнбек уулу Жети-Өгүз районунун Күркүрө-Кайыңды өрөөнүндө 1949-жылы 5-февралда туулган. Эмгек жолун Жети-Өгүз райондук социалдык камсыздоо бөлүмүндө инспектор болуп иштөөдөн баштаган. 1968-1970-жж. аскердик кызмат өтөп, 1970-1971-жж. Граждандык коргонуунун райондук штабынын начальниги, Ысык-Көл облустук социалдык камсыздандыруу башкармалыгынын башкы текшерүүчү-инспектору, комсомолдун баштапкы уюмунун катчысы кызматтарында иштеген. Айылдык Кеңешке депутат, соттун катышуучусу болгон. 1971-жылы облустун «Ысык-Көл правдасы» гезитинин кабарчысы, ошол эле жылы Пржевальск педагогикалык институтунун орус тили жана адабияты факультетине өтүп, үч жылдан кийин СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин журналистика факультетине кабыл алынып, 1982-жылы аяктаган. 1993-жылга чейин Тоң райондук «Эмгекчил», Түп райондук «Эл үнү», кийин «Жети-Өгүз жаңылыгы», Ысык-Көл облустук «Ала-Тоо таңы» гезиттеринде бөлүм башчы, жооптуу катчы кызматтарында иштеген. 1993-жылдан тартып республикалык «Кыргыз руху», «Заман Кыргызстан», «Дил», 2003-жылдан «Кыргыз Туусу» гезитинин Ысык-Көл облусу боюнча өз кабарчысы болуп эмгектенип келет. 1962-жылы «Кышкы кеч» аттуу алгачкы ырын жазып, А.С.Пушкиндин, С.А.Есениндин ырларын кыргызчага которуу менен поэзия дүйнөсүнө кадам таштаган. Алгачкы, «Эки жолоочу» чыгармалар жыйнагы 1985-жылы «Мектеп» басмасынан жарык көргөн. 2004-жылы «Тагай бий» тарыхый драмасын жазган. Кыргыз ССРинин Жазуучулар союзунун Ысык-Көл облусу боюнча жооптуу катчысы болуп иштеген мезгилинде жаш калемгерлердин «Тескей күүлөрү», «Каркыра», Каракол шаарындагы Касым Тыныстанов атындагы Ысык-Көл мамлекеттик университетинин алдында «Закым» адабий ийримдерин уюштуруп жетектеген. 1976-жылдан СССР Журналисттер, 1996-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Монада
Монада (грек тилинен келген monas, monados – жалгыз, жеке, бөлүнбөс бүтүн) – айрым философиялык системаларда колдонулган болмуштун негизги элементтерин белгилөөчү түшүнүк. Бул түшүнүк пифагорчулардын жана платондук Байыркы Академиянын идеяларынын негизинде дүйнөнү түшүндүрүүчү баштапкы принцип иретинде орун алган. Монада түшүнүгү жаңы мезгилдин философиясына Николай Кузанскийдин жана Брунонун пантеисттик интерпретациялоосунан өтүштү.
Брунодо Монада чексиз Асмандагы макрокосмос менен микрокосмостун биримдиги принцибине ылайык чагылдырылат. 17-кылымда Монада түшүнүгү испан схоласты Суарестин, англис платончусу Генри Мордун, немец натура философу Ф. М. Гельмонттун философиясында маанилүү роль ойнойт. Монада Лейбництин (1646–1716) бүткүл идеалисттик философиялык системасынын ачкычы болуп, дүйнө түзүлүштүн негизин түзгөн бөлүнбөс рухий түпкү элемент, атом түшүнүгүнүн идеалдуу түрү. Лейбництен соң Монада Вольфтун мектебинин идеалисттик рационализминин духунда иштелип чыгат.
Монадология идеясы 19-кылымдын философу Гербарттын, Лотценин жана башка 20-кылымда Гуссерлдин, Уатхейттин философиясында кездеше калат. Персонализмдин бир катар өкүлдөрүнүн (Ренувье, Мах-Таггарттын жана башка) филофиялык көз карашынын негизинде да монадологиялык ыкма жатат.
Дидактикалык материалдар
Дидактикалык материалдар– көрсөтмөлүү окуу куралдарынын бир түрү. Окуучулар андан окууга жана оюнга байланыштуу тапшырмаларды аткарууга зарыл болгон иштиктүү иштерди жасайт. Бул термин бала-бакчанын уюштурулушуна байланыштуу педагогикалык адабиятка мектепке чейинки тарбия боюнча киргизилген. Дидактикалык материалдарга сүрөт, текст же сан жазылган карточкалардын топтому; саноого керектүү буюмдар (таякча, тегерекче); жашылча-жемиштердин, жаныбарлардын үлгүлөрү; геометриялык фигуралардын жана тулку моделдери жана башка түрдүү деталдар кирет. Көрсөтмөлүү жана балдар өздөрү түздөн-түз колдонуп иштеши үчүн таратылып берилүүчү дидактикалык материалдар болот. Дидактикалык материалдар сабактын бардык этабында – жаңы окуу материалын түшүндүрүп өтүүдө жана бышыктоодо, окуучулардын билимин текшерүүдө, өтүлгөн материалды кайталоодо колдонулат. Бир эле дидактикалык материалдар ар түрдүү окуу маселелерин чечүүдө колдонулушу мүмкүн. Мисалы, металлдан жасалган топтом черчение сабагында ар түрдүү чийме жумуштарды аткаруу үчүн, ал эми математика сабагында көлөмдү эсептөө үчүн колдонулат. Башталгыч класстарда дидактикалык материалдар негизинен эне тили, орус тили жана математика сабактарында колдонулат. Мисалы, эне тили жана орус тили сабактарында сүрөт тартылган, тамгалар, муундар, сөздөр жана кыска сүйлөмдөр жазылган карточкалар пайдаланылат. Дидактикалык материалдар класстагы бардык окуучулар менен же алардын айрым топтору, ошондой эле окуу материалын өздөштүрө албай артта калган же, тескерисинче, тапшырмаларды башкалардан мурда аткарган ар бир окуучу менен жекече иштөөдө да пайдаланылат.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Лакхнау метросу
Лакхнау метросу – Лакхнау шаарынын метросу. Метросу 5-сентябрь 2017-жылы ачылат.
Арал, Токтогул району
Арал (Арал) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Токтогул районундагы айыл. Жаңы-Жол айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы -  1 177 киши.
Аялдар бирикмеси
Аялдар бирикмеси - алгачкы коомдо бир нече общинадагы аялдарды бириктирген социалдык институт. Ал алгачкы коом ыдырап бара жаткан мезгилде эркектер бирикмесинин пайда болушуна каршы жооп иретинде уюшулса керек. Негизинен Батыш Африка жана Меланезия жакка тарап, аялдардын жашыруун бирикмелеринин уюшулушуна өбөлгө түзгөн. Аялдар бирикмесинде өзүлөрүнүн ырым-жырымдарын аткарышкан, жыйналышып майрамдарды өткөрүшкөн. Анын мүчөлөрү жаш курагына карата бөлүнүшкөн. Аялдар бирикмесинин калдыктары Евразиянын айрым элдеринен учураган.
Көлбай
Көлбай — «Манас» эпосунун кейипкери. Манастын аталаш иниси, «алты арамдын» бири. Манас өлгөндөн кийин агаларына кошулуп, Манастын үй-бүлөсүнө кордук көрсөтүп, дүнүйөсүн талап алууга катышкан. Кочкордун көкүтүүсү менен кырк чоро экинчи жолу качканда алар менен кошо Семетейдин колунан өлөт (Саякбай Каралаев, 2. 249; 1. 276, 310, 319, 330, 336, 339).
Карыш-Елга (Карайыдель району, Башкыртстан)
Карыш-Елга — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Жаңы бердяш айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 27 киши. Почта индекси — 452394, ОКАТО коду — 80234852006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Алырчик дарыясы
Алырчик — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Кемчуг дарыясынын сол жээгинен 105 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Вануйта
Вануйта — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Вануйта дарыясынын сол жээгинен 23 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Байдилдеев, Жумагул Рыскулбекович
Жумагул Рыскулбекович Байдилдеев (Jumagul Baidildeev; 1974-жылы кулжа - июнь айынын 14үндө туулган) – кыргызстандык тарыхчы жана журналист, тарых илимдеринин кандидаты (2014).
Вануйта
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Байдилдеев, Жумагул Рыскулбекович
Кыскача өмүр таржымакалы
Жумагул Рыскулбекович Байдилдеев 1974-жылы 14-июнда Кыргызстандын Нарын облусуна караштуу Ак-Талаа районунун Баетов айылында туулган.
Атасы Рыскулбек Байдилдеев (1924-1991) – кыргыздын моңолдор уруусунан, санжырачы болгон. Казыбектин казалдарын жатка айткан.
Энеси Күмүш Абылмечинова (1947-2003) – соода кызматкери болуп иштеген. Баетов (мурдагы Дөрбөлжүн) айылынан. Алар беш балалуу болушкан, Жумагул – үчүнчүсү.
Орто мектепти аяктаган соң, Жумагул 1994-1995-жылдары Кыргызстандын аскер-аба күчтөрүндө аскердик милдетин өтөгөн.
Эмгек жолун 1995-жылы Мамлекеттик архив тармагында иштөө менен баштаган.
2000-жылы Москва Менеджмент жана Коммерция университетинин Каракол шаарындагы филиалынын экономика бөлүмүн, 2005-жылы И.Арабаев атындагы КМУнун тарых жана укук таануу адистиги боюнча артыкчылык диплому менен бүтүргөн.
2005-2007-жылдары И.Арабаев атындагы КМУда окутуучу болуп иштеген.
2007-2014-жылдары КР УИАсынын Тарых жана маданий мурас институтунун илимий кызматкери.
2015-жылдан тарыхый-илимий “ Тарыхый мурас” журналынын башкы редактору.
Илимий чыгармачылыгы
Ал негизинен 19-20-кылымдардагы кыргыз айдыңдарынын жана башка тарыхый инсандарынын өмүрүн, падышалык жана советтик архивдердин Кыргызстан тууралуу материалдарын иликтейт.
Бир нече китеби тарыхтын актай барактарын изилдөөгө, 20-кылымдын башындагы кыргыз жана казак интеллектуалдарынын өз ара карым-катнашын изилдөөгө арналган.
Сыйлыктары. Наамдары
“КР Маданияттын мыкты кызматкери”, “КР архив ишинин мыкты кызматкери”, “КР Мамлекеттик каттоо кызматынын мыктысы” ж.б. сыйлыктары бар.
Үй-бүлөсү
Жубайы Мырзаева Нускайым, кесиби юрист. КР Өкмөтүнө караштуу Геология жана материалдык ресурстар агенттигинин кызматкери.
Кызы Рыскулбекова Назайым Жумагуловна - бала бакчанын тарбиялануучусу.
Поликонденсация
Поликонденсация (поли... жана латынча condensation – коюулануу) – биже полифункциялуу бирикмелерден (мономерлерден) полимерди алуу процесси. Мында полимер менен бирге төмөнкү молекулалуу бирикмелер (суу, туз кислотасы, аммиак, спирттер ж. б.) да бөлүнүп чыгат. Поликонденсация реакциясы гомополиконденсация жана гетерополиконденсация болуп бөлүнөт. Гомополиконденсацияда реакцияга бир түрдүү мономердин функциялык топтору реакцияга кирсе, гетерополиконденсацияда эң кеминде экиден кем эмес түрдүү мономерлер реакцияга катышат. Бифункциялуу мономерлердин Поликонденсациясынан түз тизмектүү макромолекулалар пайда болот. Реакцияга кирүүчү мономерлердин 3 же андан көп функциялык топтору болсо, анда үч эсе түзүлүштүү полимерлер алынат. Поликонденсация реакциясынын техникада жана табиятта мааниси чоң. Табиятта кезигүүчү белок, нуклеин кислоталары, целлюлоза ж. б. заттардын биосинтези Поликонденсация реакциясына негизделген. Ал эми өнөр-жай Поликонденсация реакциялары полиэфирлерди, полиамиддерди, фенолформальдегид жана мочевина-формальдегид чайырларын алууда колдонулат.
Веймар Республикасы
Веймар Республикасы (1918/1919-1933) - биринчи дүйнөлүк согуш аяктагандан кийинки Германия Республикасынын аталышы. 1918-жылы 9-ноябрда Берлинде Фридрих Эберт (Friedrich Ebert * 4.02.1871 Гейдельберг; † 28.02.1925 Берлин) жетектеген республиканын түзүлгөндүгү жарыяланган. Анын Уюштуруу чогулушунун биринчи заседаниеси Веймар шаарында болуп өтүп, анда кабыл алынган конституциянын атынан аталган. Конституция боюнча Германия федерациялык, парламенттик-демократиялык республика катары түзүлгөн. Ф. Эберт алгачкы президенти болуп шайланган (1919-25), аны Гинденбург алмаштырган (1925-34). Версаль тынчтык келишиминин (1919) оор шарттары Веймар Республикасынын өнүгүшүнө тоскоолдук кылган. 1929-жылы башталган дүйнөлүк экономикалык кризистин натыйжасында түзүлгөн экономикалык оор абалга нааразы болгон Германия улуттук партиясынын финансы жана өнөр жай топтору Гитлердин нацисттик партиясы менен биригип кеткен жана тоталитардык режимди, ал эми коммунисттер пролетариат диктатурасын орнотууну сунуш кылышкан. 1932-жылы парламенттик шайлоодо Улуттук-социалдык партиясы 601 депутаттык орундун 230ун жеңип алган. 1933-жылы президент Гинденбург Гитлерди канцлердик постко дайындоого мажбур болгон. 1933-жылы 28-февралда Гитлер өлкөдө өзгөчө кырдаал абалын киргизип, Гинденбург дүйнөдөн кайткан соң, 1934-жылы президенттик постту өзүнө ыйгарып алган жана «Үчүнчү рейхтин» түзүлгөндүгүн жарыялоо менен, Веймар Республикасында демократиялык түзүлүштү жойгон.
СССР композиторлор союзу
СССР композиторлор союзу (1932-57-ж. - Советтик композиторлор союзу) - советтик композиторлор менен музыка изилдөөчүлөрдүн коомдук чыгармачыл уюму. ВКП (б)БКнын 1932-жылдын 23-апрелиндеги«Адабият жана көркөм өнөр уюмдарын кайра куруу жөнүндө» токтомуна ылайык 1932-ж. түзүлгөн. Союздун милдети - социалисттик реализм методунун негизинде жогорку идеялуу жана көркөмдүк жагынан жеткилең чыгармаларды жаратууга композиторлор менен музыка изилдөөчүлөрдү багыттоо, аларга идеялык-саясый тарбия таалим берүү жана чеберчиликтеринин өсүшүнө көмөк көрсөтүү. 1932-40-ж.Москвада, Ленинградда, союздук жана автономиялык республикаларда, кээбир обласстык борборлордо союздун уюмдары түзүлгөн. Союздун жогорку жетекчи органы - Бүткүл союздук съезд (1948, 1957, 1962, 1968, 1974). Аткаруу органы - съезд аралыгында ишти жетектеп, жылына 1-2 жолу пленум -өткөрүүчү башкарма жана секретариат. Башкарманын ген. (кийин биринчи) секретары T. Н. Хренников(1948-жылдан).
СССР композиторлор союзунун 2036 мүчөсү болгон (1978,1-янв.). Карамагында «Советский композитор» басмасы иштеп, «Советская музыка», «Музыкальная жизнь» журналдары чыккан. Союздун алдында советтик музыканы  союздук бюро жана СССР музыкалык фонду иштеген. Ленин ордени менен сыйланган (1968).
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Тизекан
Тизекан — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Каныкейдин нөкөрү. Манастын Каныкейге күйөөлөп баргандагы ат чаап жар тандоодо аты он алтынчы келген Бооке тагдырына буюрган Т-га үйлөнөт (Сагымбай Орозбаков, 2. 418, 424).
Николай Чернышевский
Өмүр баяны
Чернышевский дин кызматчысынын уулу болгон, Саратовдо диний семинарияда, андан кийин Петербург университетинин тарых-философия факультетинде окуган. Аның көз караштары XVIII кылымдагы француз материалисттеринин идеяларынын, Гегелдин, Сен-Симондун, Фурьенин, Фейербахтын көз караштарынын таасири астында калыптанган.
Эрте курагынан эле ал жашап турган тартипти сынга алып, монархияны кулатууну жактап чыгат. Бул революциялык ишмердиги Чернышевскийди камоого жана 1862-жылы сүргүнгө айдоого алып келет.
Чыгармалары
Чернышевскийдин философия боюнча негизги чыгармалары төмөнкүлөр: «Искусствонун чындыкка эстетикалык мамилеси» (1855), «Орус адабиятынын гоголдук мезгилиндеги очерктери» (1855—1856), «Общиналык ээликке каршы философиялык жөрөлгөнү сындоо» (1858), «Философиядагы антропологиялык принцип» (1860), «Адамзат билимдеринин мүнөзү» (1855).
Сринг
Сринг - армяндардын аэрофондор түркүмүндөгү музыкалык аспабы. Бойлото кармалып ойнолот. Орточо уз. 380-650 мм. Добуш өзгөртүүчү көзөнөктөрүнүн саны 7-8. Срингде бий кайрыктары жана лирикалык маанайдагы күүлөр аткарылат.
Николай Чернышевский
Бомуш тууралуу
Бүткүл жашап турган болмушту Чернышевский жаратылыш деп атайт жана ал аң-сезимге көз каранды эмес. Жаратылышка «химия, физиология жана башка табият илимдери кандай мамиле жасоону талап кылса», ошондой мамиле жасоо керек дейт ал. Жаратылыштан идеяларды издөөнүн кереги жок, жаратылышта ар түрдүү тектеги жана ар түрдүү сапаттагы материя бар, алар бири-бири менен кагылышат да, жаратылыштын турмушу башталат» [Чыгарм. толук жыйн., II том, 154-6]. «Кыймыл жөнүндөгү, материя жөнүндөгү түшүнүктөр алардан мейкиндик жана убакыт жөнүндөгү түшүнүктөр алынып салынганда өзүнөн өзү жок болот» [Ошонун өзүндө. X том, 729-6].
Сринг
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Николай Чернышевский
Тажрыйба, туюмдар
Чернышевский үчүн билимдердин негизги булагы — тажрыйба, туюмдар. «Туюм өзүнүн жаратылышы боюнча бир ойго келип түйүндөшкөн ойдун эки элементинин болушун сөзсүз талап кылат: биринчиден, мында туюм жараткан тышкы предмет бар, экинчиден, өзүндө туюу болуп жатканын сезе алуучу жан бар, ал өзүнүн туюп жатканын баамдоо менен өзүнүн белгилүү абалын да сезип-баамдап турат, ал эми кандайдыр бир предметтин абалын сезгенде, албетте, ал предметтин өзү да сезилет» [Ошонун өзүндө. VII том, 280-6].
Жашоонун калыптанышынын белгилүү бир баскычында туюм аң-сезимге өсүп чыгат. Сезимдик жана рационалдык тааным, Чернышевскийдин оюна ылайык, экөө бирге алынганда дүйнө жөнүндө туура түшүнүк берет. Чернышевский теориялык жоболордун акыйкаттуулугу жөнүндөгү маселени практика чечүүгө тийиш деп эсептейт. Ар кандай теорияны текшерүүнүн талашсыз каражаты болгон практика,— деп жазат ал,— бул жерде да бизди жетектөөгө тийиш» [Ошонун өзүндө. 102-6.].
Жашоо тууралуу
Чернышевский Гегелдин диалектикалык усулун жогору баалаган жана өзүнүн чыгармаларында диалектикалык жоболорду өз алдынча аныктамалаган. Жашоо ал үчүн «күчтөрдүн экиге ажырымдоосу, эки уюлга бөлүнүшү катарында жана бул эки ажырымдык кыймылдын жана өнүгүүнүн булагы катарында» көрүнгөн.
Телолорго ички кыймыл мүнөздүү, ал кыймыл телолордун өз өнүгүшү тарабынан жаралат. Гегелдин диалектикасы Чернышевский үчүн эрежелердин жыйнагы, бул эрежелердин жардамы аркылуу толук жана ар тараптуу изилдөө жүргүзүлүп, предметтин бардык чыныгы сапаттары жөнүндө толук түшүнүк алууга болот.