cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бекбоев Аскарбек Абдыкадырович
Сыйлыктары
Илим жана техника жаатындагы И. Ахунбаев атындагы Жогорку Академиялык Сыйлыктын Лауреаты (2005ж.)
И. Арабаев атындагы КМУнун юбилейдик төш белгисинин ээси
Профсоюздук кыймылдын жана илим-билимдин отличниги (2006ж.)
«Профсоюздун жогорку социалдык өнөктөшү жана ишмери», Бүткүл республикалык кароо-сынактын жеңүүчүсү (2006ж.)
Мин-Он ассоциациясынын ардактуу төш белгисинин ээси (Жапония 2008ж.)
«Чернобыль АЭСинин кыйроосуна арналган эскерме» төш белгисинин ээси (2008ж.)
Жапония жана КЭР университеттеринин ардактуу профессору (2008ж.)
Президенттин алдындагы мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиясынын «Кыргыз тили» төш белгисинин ээси (2008 ж.)
«Кыргыз Туусу» улуттук газетасынын Ардак грамотасы.
Алгачкы кыргыз армиясы
Республикадагы алгачкы аскер комиссары, б.а. 53-кыргыз атчандар полкунун тунгуч аскер комиссары (1937-ж., март - сентябрь) - Истамбеков Аден Бекембай уулу (1903 - 37). Ал 1922-ж. 19 жашында кызыл комиссар наамына ээ болгон. Кыргыздын 1-матросу, 1935 - 39-ж. Балтика флотунда отогон - Н.Жээналиев. Алгачкы кыргыз чегарачыларынын бири - Озоке Лайлиев. Анын ысымы 1994-ж. Нарын чегара отрядына, 1992-ж. Ысык-Ата районунун Кенбулун айылындагы мектепке берилген. КР Улуттук гвардиясы 1992-ж. тузулгон. Алгачкы командачысы Абдыгул Чотбаев.
КОЛДОНУЛГАН АДАБИЯТТАР Кыргыз Гиннесс китеби. - Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. 2008 ISBN978-9967-14-059-2
Тамырчылдар
Тамырчылдар (лат. Dorcadion) — узун мурут коңуздардын бир уруусу, буларга төмөнкү түрлөр да кирет: кайчы тамгалуу тамырчыл (лат. D. equestre), Туркстан тамырчылы (D. carinatum), кара тамырчыл (D. carinatum).
Вискоза буласы
Вискоза буласы — табигый целлюлозаны хим. ыкма менен иштетүүдөн алын-ган була. Аны даярдоо төмөнкү этаптан турат: вискоза эритмесин даярдоо, формага келтирүү жана кургатуу. В. б. колдонулушуна жараша текстиль жиби, корд (бөлөк булалар менен аралаш), шта-пель булалары түрүндө чыгарылат. Орг. эриткичтер көпчүлүгүнүн таасирине туруктуу. Формалин катышуусунда диметилсульфоксидде (ДМСО), N2О4 катышуусунда диметилформамидде (ДМФА), төртүнчүлүк аммоний негизде-ринде эрийт. Концент. минерал-дык к-талар, Н2О2 ж. б. окистендиргичтер; 180-200°С УФ-нур жана бактериялар таасиринде, курт жегенде бузулат. 180°С күйөт. В. буласын алуу арзан жана андан даярдаган кездемелер түрдүү түскө жакшы боёолуп, гигиеналык жакшы сапаттары менен айырмаланат. Бирок суу кезинде бышык эмес, бат бырышат, сүрүлүүгө чыдамсыз келет. Ошондуктан, аны модификациялоо менен бышыктыгын жогорулатат. В. б. жибек, штапель жана кебез же жүн кошулган кездемелер, тор жана абдан бышык тех. буюмдар жасоодо да колдонулат.
Родники (Иглин району, Башкыртстан)
Родники — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Ивано-Казан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 112 киши. Почта индекси — 452402, ОКАТО коду — 80228815010.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Эшелон (Нү-Жерси)
Эшелон (Нү-Жерси) (Echelon) — Нү-Жерси штатынын Кэмден округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 10440 киши. Болжолдуу аянты - 7.4 км². FIPS коду — 34-19900.
Желаргы акиташ кени
Желаргы акиташ кени Чүй облусунун Кемин районунда, Быстровка т. ж. бекетинен 20 км түштүк–чыгыш тарапта, Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк капталында, деңиз деңгээлинен 2300–2400 м бийиктикте. 1932-ж. табылып, 1947-ж. геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлгөн. Кен аймагын карбондун акиташ теги, сланец жана аларды жиреп чыккан гранит интрузиясы түзөт. Пайдалуу катмар кеңдик багытта созулуп жаткан антиклиналдык бүктөлүштүн сол канатындагы акиташ тектеринен турат. Кара күрөң түстө, калыңдыгы 105 мге чейин. Химиялык курамы боюнча эки түргө бөлүнөт. Биринчиси кальций кычкылына бай, кошундусуз таза. Дубалдарды актоочу аки алууга жарамдуу. Экинчиси арасында чопо кездешкен акиташ теги. Андан дубал бетин кооздоп каптоочу такталар, цемент сырьесун алууга болот. Запасы В категориясы боюнча 806 миң т.
Жамгырбек Бөкөшов
Кыскача өмүр таржымалы
Бөкөшов Жамгырбек 1954-жылы Токтогул районунун Үч-терек айылында туулган.
1972-1977-жж. Кыргыз мамлекеттик университетинин “филология” факультетинде билим алган.
1997-1999-жж. Кыргыз мамлекеттик университетинин “юристпруденция” адистиги боюнча магистри.
Профессионалдык тажрыйба
1977-1978-жылдары Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясында илимий редактор;
1981-1992-жылдары Кыргыз мамлекеттик университетинин окутуучусу, доценти, профессору;
Асма конструкциялар
Асма конструкциялар (курулуш механикасында) - негизги элементтери чоюп керүүчү гана күчтөрдү кабыл алуучу курулуш конструкциялары. Ал элементтер болот зым аркан, чынжыр зым, зым тор жана калдыркандан жасалат. Асма конструкциялар аз каражат жумшалып, оңой курулуучу жеңил конструкцияларды тургузууга мүмкүндүк берет. Көпүрө салууда, кенен имараттарды жабууда мейкиндик вант системалары, катуу калдыркан жана серпилме жука конструкциялар көбүрөөк колдонулат. Мейкиндик вант системасынын түрү көп. Ал көбүнчө кайчылашкан зым аркандан түзүлгөн тордон турат. Катуу калдыркандын жүк көтөргүч негизги элементтери - кайчылаш салынган болот аркандар. Куруу убагында тордун үстүнө бетон же темир-бетон плиталары жабылып, алардын жиктерине бетон, цемент эритмеси куюлуп бекитилет. Серпилме конструкциялар көбүнчө калдыркан элементтерден же кендир таардан жасалат. Бийик түркүктөр аркылуу капчыгайдан же дарыядан өткөрүлгөн ийилме түтүктөр да асма конструкциялардын түрүнө кирет. Мында керүүчү күчтөр болот аркандары бекитилген темир-бетон алкактарга, түркүктөрдүн үстүнө коюлган шакектерге берилет.
Жамгырбек Бөкөшов
Профессионалдык тажрыйба
1992-1995-жылдары И.Арабаев атындагы Педагогикалык университетте 1-проректор;
1995-2000-жылдары Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Мыйзам чыгаруу жыйынынын депутаты;
2000-2005-жылдары Жалал-Абад мамлекеттик университетинин ректору;
2005-2005-жылдары Чүй университетинин проректору, кафедра башчысы;
2008-жылдан Кыргы-Түрк “Манас” университетинин философия бөлүмүнүн башчысы.
Илимий ишмердүүлүгү
Илимий изилдөөлөрүнүн багыты - онтология, эпистемология, илимдин методологиясы, социалдык философия, философия тарыхы, кыргыз философиясы.
Кыргыз тилинде
Таанып билүүнүн табышмактары. – Ф.: Кыргызстан, 1987.
Билим. Инсан. Коом. – Б.: 1994.
Аскар Акаев жана билим стратегиясы. – Жалал-Абад, 2000.
Философия. - Жалал_Абад, 2002.
Философия жана адабият. – Жалал-Абад 2002.
Философия, Окума. – Жалал-Абад, 2003. – 2001.
Элүү ыр: Ырлар жыйнагы. – Жалал-Абад, 2004.
Кыргыз философиясы. - Б: Бийиктик, 2013.
Окуя өтөт ой калат. - Б: Улуу Тоолор, 2013.
Салт жана билим. - Б: Улуу Тоолор, 2014.
Бар жана жок (Кыргыз онтологикасы тууралуу кеп). - Б: Улуу Тоолор, 2021.
"Манас" эпосундагы салттуу билимдер (авторлош)
Философия терминдеринин окуу сөздүгү. - Жалал-Абад, 2001.
Философия. Энциклопедиялык окуу куралы. Философиянын маңызы. - Б: Кыргыз энциклопедиясы, 2004.
Мыйзам долбоорлорун лингвистикалык экспертизадан өткөрүү боюнча методикалык колдонмо. Бишкек, 2015.
Философия. Окуу куралы. - Бишкек, 2016.
Кыргыз элинин салттуу билимдеринин негиздери. Хрестоматия. - Бишкек, 2017
Орус тилинде
Современный университет: Проектирование будущего. – Жалал-Абад, 2002.
Качество образования, качество жизни, качество труда. – Жалал-Абад, 2003.
Любовь к мысли. – Жалал-Абад, 2004.
Мысль и время. - Б: Улуу Тоолор, 2014.
Методическое руководство по лингвистической экспертизе законопроектов. - Бишкек, 2015.
Сыйлыктар
Кыргыз Республикасынын илимине эмгек сиңирген ишмер;
“Даңк” медалынын ээси;
Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Тил комиссиясынын төш белгиси менен сыйланган.
Чөлдөшүү
Илимпоздордун пикири боюнча чөлдөшүү азыркы темп менен өсүп отурса 2010-жылдарда Жер шарындагы чөлдөрдүн аянты 20%ке кеңейиши ыктымал (негизинен Африкада). Эл аралык кызматташуу аркылуу гана чөлдөшүүнү токтотууга мүмкүндүк болот.
Чымкөң
Чымкөң - саз өсүмдүктөрүнүн узак убакыт сууга чыланып, аба жетишсиз шартта чала чириндиге айланган калдыктарынан пайда болгон күйүүчү зат, көң. Өңү кара, кара күрөң, саргыч болот. Составында көмүртек (50 - 60%), суутек, көмүр кычкыл газы, азот, күкүрт болот. Жылуулук чыгаруу энергиясы 11 - 13 мж/кг. Чымкөң отун, о. эле жер семирткич, химиялык сырьё алуу үчүн пайдаланылат.
Жорж Бизе
Бизе Жорж - (25. 10. 1838, Париж 3. 6. 1875 Парижге жакын Буживаль) француз композитору. Музыканттын үйбүлөсүнөн. Париж консерваториясына 10 жашында кабыл алынып, аны 1857-ж. бүткөн. «Кловис жана Клотильда» кантатасы үчүн Чоң Рим сыйлыгын алган. Бизт 20дай опера жазган. «Акак издөөчүлөр» (1863), «Перт сулуусу» (1866), «Арлезиан кызы» (1872) ж. б. чыгармаларында реалисттик тенденциялар таасын көрүнөт. Бизенин чыгармачылыгынын туу чокусу «Кармен» операсы (1874), 1875-ж. Парижде коюлган. Бизенин оркестрдик чыгармалары: «Рим» (1868), «Мекен» драмалык увертюрасы (1874) ж. б. «Апрель ыры», «Пастораль», «Эл кайда көчөт» сыяктуу романстары француз вокалдык лирикасынын мыкты үлгүлөрүнө кирет. Бизенин «Кармен» операсы 1949-жылдан А. Малдыбаев атындагы Кыргыз улуттук опера жана балет театрында коюлуп келе жатат.
Ричард Столлман
Ричард Меттү Столлман (англ. Richard Matthew Stallman; 1953-жылы 16-мартта туулган) — көп учурда өз атынын рмс деген баш тамгалары менен белгилүү америкалык программа эркиндигин коргоочу жана программист. Колдонуучулар программаны пайдалануу, изилдөө, бөлүштүрүү жана өзгөртүү эркиндиктерине ээ болушу үчүн күрөшүп келет. Бул эркиндиктерди камсыз кылган программа эркин программа деп аталат. Столлман GNU Project ишке ишке киргизип, Free Software Foundation'ди негиздеген, GNU компиляторун жана GNU Emacs'ты иштеп чыккан, ошондой эле GNU General Public License'ти жазган.
Столлман толугу менен эркин программадан куралган Unix сыяктуу компүтер операциондук системасын жаратыш үчүн GNU долбоорун 1983-жылы сентябрда ишке киргизген. Муну менен ал эркин программа кыймылына дагы чыйыр салган. Ал GNU долбоорунун алдыңкы архитектору жана уюштуруучусу болуп келет. GNU программасында кеңири колдонулган GNU компилятор, GNU Debugger жана GNU Emacs текст редактору сыяктуу бөлүктөрдү иштеп чыккан. 1985-жылы октябрда ал Free Software Foundation'ди негиздеген.
Столлман копилефт түшүнүгүнө чыйыр салган. Ал эркин программаны колдонуу, өзгөртүү жана таратуу укугун сактап калуу үчүн копирайт принциптерин пайдаланат. Ошондой эле ал ошол шарттарды сүрөттөгөн эркин программа лицензияларынын башкы автору болуп эсептелет. Алардын эң көрүнүктүүсү кеңири колдонулган эркин программа лицензиясы GNU General Public License (GPL) болуп саналат.
1989-жылы ал "Программалоо эркиндиги үчүн лигасын" түзгөндөрдүн бири болгон. 1990-жылдын ортосунан бери Столлман убактысынын көбүн эркин программа үчүн күрөшүү менен өткөргөн. Ошондой эле ал программаны патенттөөгө, санарип чектөө башкаруусуна, колдонуучунун эркиндиктерин алып салган мыйзамдуу жана техникалык системаларга каршы үгүт жүргүзгөн. Ага программанын лицензиялык келишими, ачыкка чыгарбоо келишимдери, жандантуу ачкычтары, коргоочу ачкычтар, көчүрмө чектөөлөрү, менчик түрлөрү жана булак коду жок бинардык ишке ашырмалар кирет.
2016-жылга карата ал он беш ардактуу доктор жана профессор наамдарын алган.
GenBank
GenBank – ачык мүмкүндүк алуудагы ДНК жана РНК ырааттуулуктардын маалыматтар базасы, анда бардык жеткиликтүү нуклеин ырааттуулуктар жыйыны жана алардын белокко өзгөртүүлөрү аннотацияланган. Бул маалыматтар базасы Нуклеотиддер ырааттуулугунун маалыматтар базасынын эл аралык кызматташтыгына кирген Биотехнологиялык маалыматтардын улуттук борборундан чыгарылып каралат. Биотехнологиялык маалыматтардын улуттук борбору АКШнын Саламаттык сактоо улуттук институтунуна кирет.
GenBank жана анын кызматкерлери бүткүл дүйнөлүк лабораторияларда 100000 ар түрдүү организмдердерден алынган ырааттуулуктарды кабыл алышат. Маалыматтар базасы 1982-жылы Уолтер Гоад жана Лос-Аламос улуттук лабораториясы тарабынан ачылган. GenBank биология жаатындагы изилдөөлөрдүн эң маанилүү маалыматтар базасы болуп, акыркы жылдары ар бир 18 ай экспоненттик темпи менен эки эсе чоңойду. 2013-жылдын февралында чыгарылган 194чү чыгаруусу 162 миллиондон ашык ырааттуулуктардан алынган 150 миллиарддан ашык нуклеотид негиздерин камтыган. GenBank жеке лабораториялардын түздөн-түз өкүлдөрү жана ырааттуулуктардын ири борборлорунун массалык өкүлдөрү аркылуу түзүлөт.
Гумбазы (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Гумбазы — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Стерлибашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 34 киши. Почта индекси — 453180, ОКАТО коду — 80248845008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жети-Өгүз району
Жети-Өгүз району ― Кыргызстандын түндүк-чыгышындагы Ысык Көл Дубанынын (Облусунун) аймагы (району). Борбору Кызыл Сууда жайгашкан. Анын аянты 14,499 чарчы чакырым, ал эми туруктуу калкы 2009 жылы 82,085 кишини түзгөн. Дубан Тескей Ала Тоо Кыркаларынын чыгыш четинде турат.
Географиясы
1930-жылдары уюшулуп, 1963-жылдары Тоң районуна кошулуп, 1965-жылы кайра бөлүнгөн. Чыгышынан Ак-Суу, батышынан Тоң, түштүк батышынан Нарын облусу, түштүк чыгышынан Кытай Элдик Республикасы менен чектешип турат. Райондо 13 айыл кеңеши, 51 айыл бар. Райондун борбору - Кызыл-Суу айылы. Райондун аймагы тоолуу келип, негизги тоо тармактары: Тескей Ала-Тоо (Ит-Тиш чокусу, 4808 м), Ак-Шыйрак тоо тоому тизмеги (5200 м). Негизги үрөөндөрү: Ысык-Көл өрөөнү, Жогорку Нарын өрөөнү (Кара-Сай, Тарагай), Үч-Кол-Сары-Чат өрөөнү, Ак-Шыйрак өрөөнү, Үзөнгү-Кууш өрөөнү ж. б. Тескей Ала-Тоо менен Какшаал тоо тизмегинин аралыгында Сырт жатат. Кен байлыктар: калай, алтын, вольфрам, коргошун, графит, минералдуу жылуу булактар, курулуш материалдары ж. б. Райондун чарбасынын негизги тармагы айыл чарбасы.
Оргочор асыл тукум мамлекеттик заводу, Жети-Өгүз мал бордоо чарбасы, мөмө-жемиш питомниктери үзүрлүү эмгектенишип келишкен. Айыл чарбасынын дүң продуктусунун 64,2%ын мал чарбасы берет. Райондун экономикалык негизги бөлүгөн айыл чарбасы түзгөндүктөн көп дыйкан чарбалары, биргелешкен кооперативдер, фермердик чарбалар түзүлүп иштеп жатат.
Курамы
Райондо 13 айыл аймагы бар :
Карбюраторлуу кыймылдаткыч
Карбюраторлуу кыймылдаткыч – ичинен күйүүчү кыймылдаткыч. Мында цилиндрде күйүүчү аралашма карбюратордо даярдалат жана күйүү камерасында учкун чачыратып от алдыргычтын жардамы менен жалындап күйөт. Мындай кыймылдаткычтарда жеңил отундун түрлөрү (бензин, спирт, лигроин, керосин) колдонулат жана алар корбюратордо жеңил бууланып, аба аралашкан күйүүчү затты түзөт. Карбюраторлуу кыймылдаткыч отундун жеңил күйүшү жана күйүү басымынын төмөндүгү менен башка кыймылдаткычтан айырмаланып турат. Карбюраторлуу кыймылдаткычтын салыштырма салмагы жеңил автомобилдерде, мотоциклдерде, бир катар суу жана авиация. транспортторунда колдонулат.
Вискозиметрия
Вискозиметрия (лат. viscosus-илээшкек, жабышкак жана metreo - өлчөйм) – газдар жана суюктуктардын илээшкектигин өлчөө методу. Абс. өлчөөдө чыңалуу t менен изилденүүчү чөйрөнүн агымынын жылышынын ылдамдыгын g бири бирине көзкарандысыз жарыш аныкташат. Илээшкектүүлүк (h) төмөнкү формула менен эсептелет. Илээшкектүүлүк көзкаранды параметрлерди салыштырмалуу өлчөөдө, аныктоонун жыйынтыктарын, илээшкектүүлүгү белгилүү болгон суюктук (же газ) үчүн, ошондой эле окшош ыкмалар менен аныкталган параметрлер жыйынтыгын салыштырышат. Ньютондук эмес суюктуктар үчүн аныкталган h чоңдугу эффективдүү илээшкектүүлүк деп аталат (анткени ал t жана g көз каранды). И. эксперименттик принциптерге: чөйрөнүн илээшкектүүлүгү шарттаган изилденүүчү зат кыймылынын каршылыгына же изилденүүчү зат кандайдыр бир геометриялык форманын каналында агуусуна же болбосо илээшкектигин аныктап жаткан катуу телонун илээшкектиги аныкталып жаткан чөйрөдөгү кыймылына негизделип аныкталат. Каппиллярдуу, ротациалык, вибрациялык, вискозиметрия, пластометрия жана тамчылап түшүүчү тамчы методу кеңири таралган.
Балдар психологиясы
Балдар психологиясы - – баланын психикасынын өнүгүү мыйзам ченемдүүлүгүн, факттарын, факторлорун жана механизмдерин изилдөөчү психология илиминин бир тармагы.
Балдар психологиясы атайын изилдөөлөр XIX кылымдын аягында жана XX кылымдын башында пайда болгон. Белгилүү психологдор Л. С. Выготский, С. Л. Рубинштейн, А. Н. Леонтьев, А. А. Менчинская, П. Я. Гальперин, Д. Б. Эльконин, А. В. Запорожец ж. б. баланын психикасынын өнүгүүсүнө тарыхтын, маданияттын, айлана-чөйрөнүн жана иш-аракеттин тийгизген таасирин анализдешкен.
Балдар психологиясыда илимий -эксперименттердин коюлушу бул илимдин биздин респ-када өнүгүүсүнө өз таасирин тийгизген. Мындагы алгачкы ил. иштердин негизги максаты: балдардагы психикалык өнүгүүнү изилдөөдө жергиликтүү шарттын өзгөчөлүктөрүн чагылдырууга багытталган.
Асман координаталары
Асман координаталары — асмандагы жарык чыгаруучулардын (телолордун) абалын аныктоочу сандар. Асман сферасындагы негизги тегеректер, ага байланышкан сызыктар жана чекиттерге салыштырмалуу аныкталат. Асман координаталарынын бир нече сфералык - горизонттук, экватордук, эклиптикалык жана галактикалык системалары пайдаланылат. Горизонталдык системада негизги тегерек катары - математикалык же чыныгы горизонт, уюл катарында байкоочу орундун зенити пайдаланылат. Экватордук системада негизги тегерек катары асман экватору, уюл катары дүйнөлүк уюл алынат. Бул системалар сфералык координаталарда кеңири колдонулат.
Ооздун жыты
Ооздун жыт — бүйлө, тиш, кул кун, мурун кобулдарынын, кызыл өңгөч, карын, өпкө ооруларында ооздон чыккан жагымсыз жыт. Кээ бир учурларда кант диабетинин (Кант диабети ), бөйрөктүн сезгенишинин (к. Нефрит) же ички органдардын башка ооруларынын, айрыкча ичеги карын ооруларынын белгиси болушу мүмкүн.
Оздун жытынын себебин аныктоо жана дарылоо үчүн тиш врачка (стоматологго) кайрылып ооздун ичин дарылоо, андан кийин башка адистерден консультация алуу керек. Тиш эликсирлери жана лосьон менен чайкоо ооздон чыккан жытты убактылуу басат. Оозду чайкоо үчүн бир стакан сууга 20 тамчы эликсир кошулат. Оздун жытынын алдын алуу үчүн оозду тамак ичкенден кийин чайкап, тишти, тиш протездерин күтө билүү керек. Ооз көңдөйүн өз убагында дарылоо; ичеги-карыны оорулуулар врачтын көрсөтмөсүн так аткаруусу зарыл.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Жел-Арык базальт кени
Жел-Арык базальт кени Чүй облусунун Кемин районунда, Жел-Арык кыштагынан 4 км түндүк-батышта, деңиз деңгээлинен 1550 м бийиктикте. 1962-ж. табылган. Узундугу 300 жана 80 м, калыңдыгы 45 жана 4 м болгон базальтуу порфириттердин эки дайкасы палеоген тоотек катмарынын арасында жатат. Химиялык-технологиялык сыноонун негизинде порфириттерден минералдык кебезди алууга мүмкүн экендиги аныкталган. Болжол запасы 0,5 млн м3.
Тамыр үйлүүлөр
Тамыр үйлүүлөр (лат. Hylastes) — коңуздардын бир уруусу, буларга карагайчыл тамыр үйлүү (лат. H. cunicularis) да кирет.
Карга аке, Карга Мендегул уулу
Карга аке, Карга Мендегул уулу (1718, туулган жери белгисиз – 1828, азыркы Ысык-Көл облусу Жети-Өгүз району, Даркан айылы) – Ысык-Көл өрөөнүнөн чыккан 7 акенин бири; Батыш Сибирь генерал-губернатору менен сүйлөшүү үчүн 1824-жылы элчи жиберүүгө демилге көтөргөн бийлердин бири. Карга аке кара кылды как жарган калыс болгондуктан, эл ичинде «калыстыкты Каргадан тап» деген сөз калган. Мындан тышкары «Жетимге санаалаш, жесирге каралаш бол», «Кайратты элден, келбетти жерден ал», «Тазалыкты суудан, ынтымакты туудан ал» деген накыл сөздөр Карга акеге тиешелүү делет. 1996-жылы ага күмбөз тургузулган.
Элдүү жай
Негизги айыл-кыштактардан обочо жайгашкан өзүнчө функцияны аткарган айрым турак жайлар (мис., кыштоо, токой кардону, хутор ж. б.) да элдүү пункт болушу мүмкүн. Элдүү жайдын эң маанилүү көрсөткүчү - анын калктуулугу (элдүүлүгү) болуп саналат.
Чыкылдатуу
Чыкылдатуу (Clicking-Үелчок) — чычкандын көрсөткүчүн тиешелүү жерге орнотуп, анын сол баскычын басуу аракети.
Ал эми сол баскыч кыска убакыт ичинде эки жолу тез басып коө берүү аракети чычканды кош чыкылдатуу же кош аныктоо деп атайбыз. Кош чыкылдатуу програмды аткартууда же документти ачууда, сөздү же абзацты белгилөөдө ж.б. көп аракеттерди аткартууда колдонулат.
Асман меридианы
Асман меридианы - асман сферасынын чоң тегереги. Ал дүйнө уюлу жана байкоо жүргүзүлүүчү орундагы зенит аркылуу өтөт. Анын тегиздиги байкоо жүргүзүлүүчү орундун географиялык меридиан тегиздиги менен дал келип, математикалык горизонтту түштүк жана түндүк чекиттеринен кесип өтөт.
Ольнер-Бирия дарыясы
Ольнер-Бирия — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Туколанда дарыясынын сол жээгинен 3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 40 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кыргыз Республикасынын жазуучулары
Кыргыз Республикасынын жазуучулары маалымдама Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик патент кызматынын директору Турганбаев Надырбек Турганбаевичтин жалпы редакциясы астында чыгарылган.
Маалымдаманын макети Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик патент кызматынын редакциялык коллегиясынын 16.07.2008-ж. отурумунда каралды жана жактырылган.
Маалымдамада Кыргыз Республикасынын жазуучуларынын өмүрү, чыгармачылык жолу жөнүндө кыскача маалыматтар камтылган.
Түзүүчүлөр
1976-жылы Ж.Самаганов түзгөн “Советтик Кыргызстан жазуучуларынын” түзүүчүсү (Ж.Самаганов Советтик Кыргызстан жазуучулары. Био-библиографиялык справочник, толукталып 2-басылышы. “Кыргызстан басмасы, Фрунзе – 1976);
1989-жылы чыккан “Писатели Советского Киргизстана китебинин түзүүчүлөрү (Писатели Советского Киргизстана. Справочник. Фрунзе, “Адабият”. 1989. Авторы-составители: Камбаралы Ботояров, Раиса Момунбаева, составитель – А.Макеева).
Бизнес
Бизнес - (англ. business) 1) киреше же башка пайда алып келүүчү экономикалык ишкердик, кандайдыр бир иш-аракет; 2) өндүрүштүк, соода, коммерциялык ишкана; 3) бир ишкердин же бүтүндөй фирманын коммерциялык практикасы же саясаты; 4) жолдуу бүтүм, сатып алуу; 5) «ишкер чөйрө», коммерсанттар чөйрөсү. Активдүү экономикалык ишкердик, коммерциялык иш жүргүзүүчү субъект бизнесмен деп аталат. Ал кандайдыр бир иштин ээси же менежмент, маркетинг, финансы ж. б. чөйрөсүндө жалданма кызматкер болушу мүмкүн. Бизнесмендин зарыл өздүк сапаты: карьера жасоого, өзүн көрсөтүүгө эрки, өз турмушун каалагандай жакшыртууга ж. б. далалаты болууга тийиш. Бизнес бизнесмендин жана коомдун кызыкчылыгын канааттандыруучу көп киреше ала тургандай иш менен алектенүүгө мүмкүнчүлүк түзөт. Биздин өлкөдө чарба жүргүзүүнүн рынок системасына өтүшү менен бизнестин өнүгүшүнө жана ишмердигин кеңейтүүгө жагымдуу шарт түзүлдү. бизнес бул адам дын капчыкын толтурат ошондой эл ага финаси жактан отто чон жардам корсотот адам баласы кедейче ойлонот себеби ал эртен чонойсом окууй уневерде дей анан иштейм ошол менен адам кул боолуп жорт адам озун мен ушундай болом же онугом деп максат койсо коп нерсеге жетсе болот
Абшыр-Сай, өзөн
Абшыр-Сай (иран тилдеринде: 1) об/аб – суу, шир – сүт, кыргызча – сай; ак көбүктөнгөн суу; 2) обшир – шаркыратма; шаркыратмалуу сай) – Ош облусундагы суу.
Кара-Дарыянын алабында. Узундугу 62 км, алабынын аянты 230 км2. Кичи Алай кырка тоосунан башталат. Жогорку бөлүгүндө кууш жана терең капчыгай аркылуу агып, Найман кыштагынан кийин Фергана өрөөнүнө чыгат. Төмөнкү агымы Жылгынсай аталат. Ортоңку агымында Абшырсай шаркыратмасы, 89 чакан куймасы бар, ирилери: Маляран, Ширан жана башка. Жылдык орточо чыгымы 1,68 м3/сек; эң көбү 13,0 м3/сек, эң азы 0,51 м3/сек. Сугатка пайдалангандыктан Кара-Дарыяга жетпейт. Боюнда Көтөрмө, Найман кыштактары жайгашкан.
Булагы ачык лицензия
Булагы ачык лицензия же ачык булак лицензиясы (англ. Open-source license) — компүтердик программа үчүн лицензиянын түрү; белгиленген шарт жана талаптарга ылайык булак кодун, долбоорун же дизайнын колдонууга, өзгөртүүгө жана/же бөлүшүүгө уруксат берген башка продукциялар. Бул акыркы колдонуучуларга жана коммерциялык компанияларга өздөрүнө ылайыкташтырууга, өздөрүнүн кызыгуусуна жараша же оңдоо муктаждыктарына карата булак кодду карап чыгып өзгөртүүгө өбөлгө түзөт. Ачык булак лицензиялуу программа көбүнесе акысыз жеткиликтүү, бирок бул сөзсүз эле маселе болушу керек эмес. Булак кодду жеке колдонуу үчүн гана, коммерциялык мүнөздө таркатууга жана өзгөртүүгө уруксат бербеген лицензиялар жалпысынан ачык булак лицензиялар деп эсептелбейт. Бирок, ачык булак лицензиялар деле айрым чектөөлөрдү камтышы мүмкүн. Айрыкча жазуучулардын атын сактоо талабы, коддун ичиндеги автордук укук билдирмеси, же болбосо лицензиялуу программаны бир гана окшош лицензиянын ичинде (копилефт лицензиясында болгондой) тарткатуу талабы сыяктуу программанын түп нускасына урмат-сыйды туюнткан чектөөлөрдү атаганга болот. Ачык булак программа лицензияларынын популярдуу тобу өздөрүнүн Ачык булак аныктамасынын (OSD) негизинде Ачык булак демилгеси (OSI) тарабынан бекитилет.
Коомдук домен ачык булак лицензиясы катары
2004-жылдын айланасында юрист Лоренс Розен "Эмне үчүн коомдук домен лицензия эмес?" аттуу дил баянында программа коомдук домендин карамагына чындыгында чыгарыла албайт, ошондуктан өтө либералдуу ачык булак лицензиясы деп чечмелегенге болбойт деп талкуу кылган. Бул көз караш Дэниел Ж. Бернштейн жана башкалар тарабынан каршы пикир жараткан. 2012-жылы Розен CC0дү ачык булак лицензиясы катары кабыл алгандан кийин талаш-тартышка акыры чекит коюлган. АКШнын Тогузунчу аймагынын апелляциялык сотунун чечимине таянып, өзүнүн мурунку автордук укукту алып салса болот деген дооматтарына карама-каршы болсо да кабыл алган.
Салыштыруулары
Эркин программа фонду бир программанын эркин программа экенин текшерген лицензия боло алар-албасына байланышкан, бирок так критерийлери бар. Көпчүлүк эркин программа лицензиялары дагы ачык булак программа лицензиялары болуп эсептелет. Ошол сыяктуу эле, Debian долбоорунун да Debian эркин программа нускамалары деген өзүнүн критерийлери бар, ага Ачык булак аныктамасы негизделген. FSFтин чечмелөөсүндө Ачык булак лицензиясынын критерийлери булак кодунун жеткиликтүү экенине, аны өзгөртүүгө жана бөлүшүүгө мүмкүнчүлүк бар экенине таянат. Ал эми эркин программалык лицензиялар колдонуучунун программаны колдонуу, өзгөртүү жана бөлүшүү эркиндигине басым жасайт.
Ошондой эле, Microsoft Reciprocal License (MS-RL) сыяктуу ачык булакка окшош жактары болгон бөлүшүлгөн булак лицензиялары ("булагы жеткиликтүү") дагы бар. Негизинен алар Microsoft тарабынан колдонулат жана өтө чектелген программалардан тарта салыштырмалуу түрдө эркин ачык булак программасына чейин жетет.
Эркин маданият кыймылы
Эркин маданият кыймылы (англ. The free culture movement) – жаратуучу иштерди ачык же акысыз контент катары, интернеттин же ММКнын башка формалары аркылуу жайылтууга жана өзгөртүүгө өбөлгө түзгөн коомдук кыймыл.
Бул кыймыл ашыкча чектөөчү автордук укуктарга каршы чыгат. Кыймылдын мүчөлөрү мындай укуктардын тапкычтыкка тоскоол болгондугун айтышат. Алар бул системди "уруксат сурап алуучу маданият" деп аташат.
Creative Commons – ар кандай шарттар астында бөлүшүү же өзгөртүү уруксаттамалар менен камсыз кылуучу жана Creative Commons аркылуу уруксаттама берилген ар кандай иштердин онлайн издөөсүн сунуш кылуучу Лоуренс Лессиг тарабынан демилге берилген уюм.
Акционердик укук
Акционердик укук – акционердик коомдордун жана алардын катышуучуларынын (акционерлердин) абалын аныктоочу укук ченемдеринин жыйындысы. Акционерлер менен акционердик коомдун ортосундагы корпоративдик мамилелер Акционердик укуктун предмети болуп саналат.
Кыргыз Республикасында Акционердик коомдордун жана алардын катышуучуларынын укуктук мамилелери КР "Акционердик коомдор жөнүндө" мыйзамынын негизинде жүргүзүлөт.
Колдонулган адабияттар
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Слутка (Иглин району, Башкыртстан)
Слутка — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Ивано-Казан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 27 киши. Почта индекси — 452402, ОКАТО коду — 80228815011.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Дорожное
Дорожное (Дорожное) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Кемин районундагы айыл. Кызыл-Октябрь айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 160 киши.
Ат-Башы (топоним)
Ат-Башы (топоним) - жердин, суунун, айрыкча сепилдин аты катары 9-10-кылымдан белгилүү. Ал “Улуу жибек жолунун” Ферганадан Кашкарга жана Ысык-Көлдүн тескейиндеги Барскан шаарына кеткен соода жолунун боюнда орношкон. Караханийлер, моңгол жана Моголстан доорунда Ат-Башы өрөөнүндө көп тарыхый окуялар болуп өткөн. “Манас” эпосунда кыргыздардын эзелки мекени катары көп айтылат. Сейф ад-Дин Ахсикентинин “Мажму ат-таварих” аттуу эмгегинде да Манас баатыр менен калмактардын ортосундагы согуштарда А. көп жолу кездешет. Ошондой эле к. Ат-Башы өрөөнү, Атбаш макалаларын.
Валгина
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ачык булак программа кыймылы
Ачык булак программа кыймылы — айрым же бардык программалар үчүн ачык булак лицензиясын пайдаланууну колдогон кыймыл. Ачык кызматташтык деген кененирээк түшүнүктүн бир бөлүгү. Ачык булак кыймылы ачык булак программа түшүнүгүн/идеясын жайылтуу үчүн башталган. Ачык булак кыймылынын философиясын колдогон программисттер ыктыярдуу түрдө жазуу жана программалоо кодун алмашуу аркылуу ачык булак коомчулугуна салым кошушат. "Ачык булак" деген термин эч ким бир топко түзөтүлгөн кодду бөлүшүүгө басым көрсөтпөшү же эбак түзөтүлгөн башкалардын эмгегин редакциялоого тоскоолдук кылбашы керек экенин талап кылат. Бул програмдык камсыздоону иштеп чыгуу боюнча ыкма ким болсо да ага ачык булак кодду алуу жа өзгөртүү мүмкүнчүлүгүн берет. Бул өзгөртүүлөр иштеп чыгуучуларга программалык камсыздоо менен иштеп жаткан ачык булак адамдар коомчулугунун ичинде кайра бөлүштүрүлөт. Бул жагынан алып караганда, кодду өзгөртүүгө катышкан бардык адамдар тууралуу маалымат ачыкка чыгарылат жана коддун трасформацияланышы убакыттын өтүшү менен документтештирилип турат. Бул ыкма коддун белгилүү бир битине ээлик кылып алууну оорлоштурат, бирок бул ачык булак кыймылынын философиясын сактап турат. Бул максаттар "жогорку сапаттагы программалары" өндүрүүнү, ошондой эле ачык булак технологиясын алдыга жылдырыш үчүн "бирдей ойдогу башка адамдар менен биргелешип иштөөнү" жакшыртат.
Юрий Игоревич Моша
Юрий Игоревич Моша (1975 жыл 17 бештин айы, Новороссийск, Краснодар аймагы, СССР) — Россия коомдук кызматкери, жеке ишкер , блогер, саясий качкын жана филантроп.
Юрий Моша «Russian America Inc.» жана «Экинчи паспорт» компанияларынын башкы аткаруучу директору. Куугунтукка дуушар болгон Орусия ишкерлерине жардам берүү программасынын негиздөөчүсү болуп саналат.
"Интернеттеги жалаага, басмырлоого жана куугунтукка каршы боюнча комитетинин" негиздөөчүсү. «Орус рух» документалдык тасма чыгаруучуларынын бири.
Өмүр баяны
1982-1993 жылдары №2 Новороссийск мектебинде билим алган.
Билими
1993-1998 жылдары, Юрий Моша Кубань мамлекеттик технологиялык университетинин (Новороссийск тармагы) «жергиликтүү жана мамлекеттик башкаруу» факультетинде билим алган. 1998 жылы менеджер-экономист кесибине ээ болду, кийинчирээк юридикалык кесибин алды.
Мансап жолу
1995 жылдан баштап бизнес менен иш жүргүзүүсүн баштады.
1995-2006 жылдары, Юрий Моша «Propaganda publicity» жарнама агенттигинин негиздөөчүсү жана жетекчиси болгон. Бир нече жыл ичинде, үч адамдан турган чакан компания, 10-дон ашык уюмдары бар Кубань аймагын ээлеген ири жарнак холдинги болуп калды.
2001 жылы, Юрий Новороссийскдеги Адам укуктары жөнүндөгү комитеттин негизги уюштуруучуларынын бири болгон, комитет өз кезегинде Кубаньдагы мискет түрктөрүнө жасалган кысым тууралу маалымат чогулткан. 2004-жылдын бирдин айынан тартып, Россиянын өкмөттүк эмес укук коргоо уюмдары жана АКШ-нын колдоосу менен, Новороссийсктеги Адам укуктары боюнча комитетине жана суучулдарды даярдоо боюнча эл аралык уюму Краснодар аймагындагы мискет түрктөрдүн Америка Кошмо Штаттарына көчүрүү программасын баштады. 2005-жылдын аяк оона айына карата болжол менен 21 000 киши программага катышуу үчүн колдонулат, ал эми 5000 адам Портлэнд, Филадельфия, Атланта, Ноксвилл, Ваукеша, Кент шаарларына көчтү: Американын 60тан ашуун шаарлары. 2014 жылы Дэйтон шаарында 2,5 миң мискет түрктөр жашаган. Юрий Мошанын Краснодар өлкөсүндөгү адам укуктары жана расалык басмырлоого каршы күрөшү, Орусия өкмөтүнүн саясий куугунтугунун жана Юрийдин АКШга көчүп кетүүсүнүн себептеринин бири болду.
2004-жылы Юрий Краснодар аймагынын өкмөтү менен, Нворосссийск «Заря» телеканалын РТН ээлигине мыйзамсыз өткөрүп берүү менен күрөш жүргүзгөн.
2007–2011 жылдары «Кубань инвестициялык фондунун» баш аткаруучу директоры.
2011 жылы, АКШга туруктуу жашоо үчүн көчтү.
2011 жылы, куугунттукка учураган орус ишкерлерге жардам көрсөтүү программасын уюштурган. Pokanepozdno.com интернет-ресурсу көптөгөн ишкерлерге жардам берди. Ошол эле жылы Юрий Моша, Евгений Чичваркин, Борис Березовский жана Леонид Невзлин менен бирге Менчик укугун башкаруу (Property Rights Watch) - менчик ээлеринин укугун коргоо уюмун курууну пландаштырган.
Нью-Йорк шаарында, АКШ-дагы КМШ жарандарына ар тараптуу кызматтарды көрсөтүүчү «Russian America Inc» компаниясынын пайдубалын салды.
2012 жылы, Орусиянын адам укутары боюнча комитетинин АКШ-дагы расмий өкүлү болуп дайындалды.
2012 жылынын бугу айында, Юрий YouTube тармагында Орусиядан АКШ-га эмиграция тууралу алгачкы орус тилиндеги «Орус Америкасы» аттуу блог түздү. Юрий Моша өткөөл жүрүшү боюнча практикалык сунуштарды берет.
2012-жылдан баштап бир нече жыл бою, Юрий Мошанын ысымын Орус каршылык маалыматтарда колдонгон Орусиялык НТВ телеканалына каршы сотко доо арыз менен кайрылган. Бул учурда Юрий Моша Нью-Йорк сотунда жеңишке жетти.
2017 жылы, Юрий Моша «Экинчи паспорт» компаниясын курду. Бүгүнкү күндө, компания иммиграция жана виза кызматтарын өнүктүрүп, жигердүү иштеп жатат. www.vtoroipasport.com
Юрий Моша - Яндекс жана Google издөө системаларындагы жасалма кабар жана кара пиар менен күрөшкөн биринчи орус коомдук ишмер. 2018 жылы, ал АКШ Конгрессинен Яндекс издөө системасын, чараларга дуушар болгон орус компаниялар тизмегине киргизүүнү сурады. 2018–2019 жылдары Нью-Йорк сотунда Яндекс менен Google компанияларына жарандардын ар-намысын жана кадыр-баркын коргоо боюнча иш козголгон.
2019 жылы «Интернеттеги жалаа, дискриминация жана куугунтукка каршы комитет»
Коомдук иш-аракет
Юрий Мошанын өмүрү жана кесиптик тарыхы тууралу көптөгөн белгилүү медиа маалымат каражаттары мындай деп жазган: Forbes, RBK Group, Коммерсант , Лента.ру , Gazeta.ru, Известия, Московский Комсомолец   , Мәскеу жаңғырығы  , Деловой Петербург  , Новое Время жана дагы башкалар.
Тамырооз
Тамырооз (лат. Rhizostoma) - уулуу көңгөлдөрдүн бир уруусу.
Келынъя (дарыя)
Келынъя — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Щеща дарыясынын сол жээгинен 4 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бакчиев, Талантаалы
Бакчиев Талантаалы, Талантаалы (1971)
Кыргыз Республикасынын Маданиятына эмгек сиңирген ишмер (2018), Фольклористика тармагында филология илимдеринин доктору (2018), К.Тыныстанов атындагы Ысык-Көл Мамлекеттик университетинин ардактуу профессору (2013), доцент, Кыргыз Улуттук жазуучулар Союзунун мүчөсү (2006), Кыргыз Республикасынын "Ардак грамотасынын" ээси (2011), Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн "Ардак грамотасынын" ээси (2016), Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин "Ардак грамотасынын" ээси (2018). Көз карандысыз мамлекеттердин шериктештигинин Парламенттер аралык ассамблеясынын "За заслуги в развитии культуры и искусства" төш белгисинин ээси (2015), Кыргыз Республикасынын «Маданиятынын мыкты кызматкери» төш белгисинин ээси (2010), «Манас эли» Коомдук бирикмесинин «Манас» төш белгисинин ээси (2010), Кыргыз Республикасынын "Билим берүүсүнүн мыктысы" төш белгисинин ээси (2013), "Кыргыз тили" төш белгисинин ээси (2012), манасчы Бакчиев Талантаалы Алымбек-уулу Ысык-Көлдун Ак-Суу районуна караштуу Маман айылында (мурдагы Кара-Бөлтөк) 1971-жылы 2-декабрда туулган. 2010-жылдын июль-август айларында «41 күн бою «Манас» айтуу» Сөң-Көлдө өткен иш чарасынын катышычуусу. 2014, 2015, 2016, 2017-жылдары Кыргызстанда өткөрүлүүчү 7 күнү-түнү тынбай "Манас" айтуу руханий-маданий иш-чарасынын демилгечиси жана уюштуруучусу. 2013-жылы "Ысык-Көл - манасчылардын алтын бешиги" аттуу республикалык манасчылар фестивалынын демилгечиси жана уюштуруучусу. Бугунун Арык мырза уруусунун Сарыкалпак уругунан.
Манасчылык касиетине ээ болушу жана чыгармачылыгы
Талантаалы манасчылыкка 12-13 жаш курагында келет. Бардык жаратман манасчыларга таандык болгондой эле ал кереметтүү түш аркылуу «Манас» айтып калат. Түшүндө: Чыйырды, Манас, Каныкей, Коңурбай, Алмамбет, Чубак, Ырамандын Ырчы уулу, Сыргак, Семетейлерге кабылган. Мына ошол алгачкы түштөрүнүн бирин, ал өзү төмөнкүчө баяндайт: «Адатгагыдай эле мен коюмду айдап, Жыргалаң суусунун боюна жайып чыктым. Түш оогондон кийин бир аз тамактанып, чычырканактын түбүнө ыксырап жатып, көзүм илинип кетиптир. Жыргалаңдан бери дебе ылдый мени эки адам жетелеп келип, суу боюндагы чоң ак боз үйдүн ичине түртүп, киргизип жиберишти. Тизелеп барып, отуруп калдым. Башымды көтөрүп, айланамды карадым. Коломтодо бүлбүлдөп күйгөн оттун жарыгынан улам, керегеде илинген илбирс, жолборс, аюунун терилерин жана алты кездей келген болот кылыч, капкадай кара калкандын илинип турганын даана көрдүм. Аңгыча, эки аял киши жаныма басып келип, колтугумдан сүйөй, төрдөгү жыгач тактанын үстүндө жаткан дырдай жылаңач наристенин жанына жетелеп келишти. Мунун бири Айкөлдү тапкан Чыйырды, экинчиси Айкөлдү Айкөл кылган айтылуу Каныкей энелер экенин баамдадым. Анан Каныкей: «О, айланайын кулунум, айла таппай курудум. Ойной турган чагымда, ооматым келген маалында, Айкөлдү жуттум мен шордуу. Олдо-бүлдө дүнүйө ай! Эми көкжалымдын белеги, эл- журтумдун желеги кыймылсыз жатат дени чок, эчкирсем угар киши жок» - деп, көзүнүн жашын көл кылып мага кайрылды. Эмнегедир ошол учурда мени кандайдыр бир күч башкаргансып, тактанын үстүндө жаткан баланын тулку боюн ушалап, оозун ачып, үйлөп кирдим. Үйлөгөн сайын менин оозуман көк нур чыгып, баланын оозуна кирип жатты. Айтор, канча убакыт өткөнүн билбейм. Бир убакта эки көзү ачылып, эмелеки кыймылсыз жаткан баланын денесине жан кирип, оозунан ак көбүк оргуштап чыгып жатты. Мен буркурап ыйлап, тактанын үстүнөн шыпырыльш барып, жердеги аюу талпактын үстүнө отуруп калдым. Аңгыча, башында карасы бар Каныкей эне кесе сунду. Мен жыгач кеседеги кымызды тартып жибердим: «Кагылайын каралдым, жомокчулукка жарадьң. Кайыптан бизге туш болдуң, карааны бийик куш болдуң. Ак бата бердик, кабыл ал, Айкөл атаң, эрдигин, ааламга ырдап, салгын жар! Эми биз тээтетиги аяшым Алмам түнөгөн мазарлуу дөбө Боз-Учукка барабыз» - деп, көздөн кайым болушту».
Кийинчерээк, чоң атасы Саякбай (аталаш) манасчы утур-утур түшүнө кирип, «Манас» айтууну үйрөтүп турат. Анан өз колу менен бышкан койдун башын сунуп: «Ме айланайын, алагой, тилегиңе жетегой, аттуу-баштуу жомокчулардан бол!» - деп, батасын берет. Дагы бир түшүндө устаты Шаабай манасчы Талантаалыга үч кап таруу берет.
Т.Бакчиев классикалык түрдөгү манасчылардын улантуучусу, азыркы салттуу жаратман манасчылардын бири. Талантаалынын манасчылыкты аркалап калышына, залкар манасчы Саякбай Карала уулу менен жакын тууган болуп калгандыгы да себеп болушу мүмкүн. Ал, залкар манасчы Чоюкенин небереси болгон Ш.Азизовду устат тутуп, анын жанында 15 жылга жакын жүрүп, андан айтуучулуктун сырларын, «Манас» эпосунун классикалык мазмунун өздөштүргөн. Анын устаты Шаабай болсо, Шаабайдын устаты Саякбай. Ал эми Саякбайдын устаты Шаабайдын чоң атасы Чоюке болгон. Ошентип, Талантаалы тээ ата-бабадан бери келе жаткан жиптин азыркы учугу. Мындан сырткары, ал белгилуу манасчылар Кааба Атабеков менен Кубанычбек Алмабековдун өнөрканаларына күбөө болүп, алардан чыгармачылык таалим-тарбия алууга жетишкен.
1998-жылы Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн жана ПРООНдун «Устат-шакирт» аттуу долбоорунун алкагында, жаш манасчылар Алмаз Эгембердиев менен Улан Төлөгөновду окуткан. Т.Бакчиев манасчылык өнөрү менен эле бирге, илимий изилдөө иштерин жүргүзүп, «А.Жакыпбектин адабият менен фольклордун кесилишиндеги чыгармачылык изденүүсү» аттуу темада кандидаттык диссертациясын ийгиликтүү коргогон (2004). Ал эми 2018-жылы "Манасчылык өнөрүнүн салттуу негиздери" деген темада орус тилинде жазылган докторлук диссертациясын коргоп, филология илимдеринин доктору илимий даражасына ээ болгон. Анын жеке илимий изилдөө аракеттеринин негизинде: «Манастааным. Жомокчунун жолу» (2003), «Священный зов. Мнемоническое творчество жомокчу» («Аян. Жомокчунун жады чыгармачылыгы») (2005), «Ашымдын көөнөрбөс мурасы» (2006), «Шаабай» (2006), «Введение в Манасоведение» («Манастаанууга киришүү») (2008), "Манасоведение" (2011, 2013, 2019), "Манастаануу" (2011, 2013), "Кыргыз өзөгү" (2011 - авторлош), "Кыргызские эпические сказители" (2015), "Манасчылар" (2011, 2013), "Манас" жана саясат" (2013), "Манасоведение" (2020 - авторлош), "Сказительский дар" (2021), "Новые грани эпоса "Манас" (2021) аттуу илимий, публицистикалык, илимий-популярдуу, окуу китептери жана сексенден ашуун илимий макалалары жарык көргөн. Т.Бакчиевдин бул илимий эмгектеринде манасчылык өнөрдүн келип чыгышы, калыптанышы, анын негизги озуйпалары, азыркы коомдогу ээлеген орду сыяктуу маселелер кеңири козголгон. Азыркы күндө Т.Бакчиев Манастаануучулардын эл аралык ассоциациясын жетектеп, Кыргыз Республикасынын Маданият, маалымат жана туризм министрлигинин алдындагы "Материалдык эмес кыргыз баалуулуктары" эксперттер кеңешинин мүчөсү болуп келет.
"Манас" эпосун жана манасчылык өнөрүн жайылтуу максатында, Т.Бакчиев С.-Петербург, Москва, Тула, Симферополь, Киев, Львов, Уфа, Новосибирск, Горно-Алтайск, Абакан, Якутск, Алматы, Астана, Термез, Баку, Ереван, Текес, Улан-Удэ, Улан-Батор шаарларында өткөн эл аралык илимий конференцияларга катышууга жетишкен.
Колдонулган адабият
Респубиликалык "МАНАС" жаштар ордосу, "Манасчылар" Б-2010ж. http://www.presskg.com/ad/10/0916_8.htm.
Чыгаргыч түзүлүштөр
Чыгаргыч түзүлүштөр (Output device - Устройства вывода) иштетүүнүн жыйынтыгы болгон маалыматтарды чыгарып берет. Бул түзүлүштөр алынган жыйынтыкты чыгаруу алдында аны колдонуучу түшүнгөн түргө өзгөртөт. Кеңири таралган чыгаргыч түзүлүштөргө принтер (printer), монитор (monitor) жана үн чыгаргыч (динамик) кирет. Принтер кагазга көчүрмөлөрдү басып чыгарса, монитор маалыматтарды экранга убактылуу чыгарып турат, ал эми динамик үндөрдү угузууда колдонулат.
Билл Клинтон
Билл Клинтон (англисче  William Jefferson Blythe III; 18 август 1946) — АКШ 42-чү президенти (1993-2001).
Тригонометрия
Колдонулган адабияттар
Жалпы алгебра энциклопедиясы.
Акиева, Гүлдана Салмоорбековна
Акиева Гүлдана Салмоорбековна (1957-ж. Фрунзе шаарында төрөлгөн)
1997 ж.педагогика илиминин доктору,
2002 ж. профессор,
1980 ж. В. И. Ленин атнындагы Москва педагогикалык институтунун дефектология факультетин бүтүргөн.
1985 ж. «Кыргызстанда аялуу балдарды тарбиялап, окутуу системасынын өнүгүү тенденциялары жана тарыхы» деген темада кандидаттык,
3-январь
3-январь (Үчтүн айынын үчү) — Григорий жылсанагы боюнча жылдын 3-чү күнү, жылдын аягына чейин 362 күн (толук жылда 363) күн бар.
Акиева, Гүлдана Салмоорбековна
1994 ж. “Педагогиканын кээ бир жалпы маселелери”,
Бизнес-план
Бизнес-план - (англ. business plan) жаңы ишкана түзүүдө маанилүү учур. Бизнес-план ишкердин өзүнө, анын потенциалдуу инвесторлоруна жана кызматкерлерине керек. Ишкер өз идеяларынын ишенимдүүлүгүнө, инвесторлор идеянын ишке ашарына, кызматкерлер түзүлүүчү ишкананын келечегине жана милдеттерине күмөндөр болбоого тийиш. Ошондуктан бизнес-планда бүтүмдү жүзөгө ашыруу жана пайда табуу программасы камтылат. Бизнес-план түзүүдө идеяны ишке ашыруу үчүн ишкердин алдында кандай тоскоолдуктар болору, ошондой эле жаңы ишканада өндүрүлүүчү товарга же көрсөтүлүүчү кызматка суроо-талаптын өлчөмү, ишкананын өндүрүштүк жана финансылык керектөөлөрү эске алынуусу керек.
Акиева, Гүлдана Салмоорбековна
1996 ж. “Кыргызстанда окуучулардын ден соолуктарын коргоо системасы”,
1997 ж. “Кыргызстанда окуучулардын ден соолуктарын коргоо системаларынын эффективдүүлүгүн арттыруунун педагогикалык негиздери”.