cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Токтосунов Самаган
Токтосунов Самаган Ат жабдыктарынын чебери. 1956-ж. Панфилов районундагы Чолок айылында төрөлгөн. Бишкектеги сүрөтчүлөр окуу жайынын колдонмо-жасалга бөлүмүн бүткөн. Ага айылдашы Мамбетаалы устанын, Кум-Арыктагы Ашымкул устанын таасири зор. Чоң энеси Салыйманын, өз энеси Батыйдын (булар терини колдо иштетип, андан сырт кийимдерди бычып-тигишет, өздөрү негизинен шырдакчылар) айгуусу аркылуу төө, уй, топоз, жылкы терилеринен көк, шири, күдөрү, кайыш өңдүүлөрдү кармоону үйрөнгөн. Кол булгаары жасоо үчүн чылгый терини челдеп, жыдытын, андан кийин малмага салат. Мында теридеги өлүү суу сорулуп, химикатка караганда терини өзүнөн өзү иштетип чыгат. Аны бирдей жылуулукта кармап, малманы (ашаткысы) S-10 кундө бир алмаштырып турат. Себеби, кычыган ашаткы малмадагы терини, жандантат (чыйралтат). Ойдогудай салынган малмадагы тери бир, бир жарым айда алынат. Андан кийин терини жайын, калган челин тазалайт. Алашем кургатат. Терини талкууга койбой, кол күчү менен бурап-толгоп ийине келтирет. Ийлөөдө өтө кургатпай, нымдуулугун кетирбей турат. Эгер ийлөөсү купулуна толбосо, малмалга кайра салат. Териге кара күрөң боёкту сүртүп, ийлөө жолу менен сиңдирет. Самаган кучмач ээрди талдан туюк чабат. Мурун төө терисин, кийин уй, топоздун терисин туздабай жыдытып ороп коёт, жылуу жерде ал кургабай кичине бүкшүбүрөөк тургандыктан, тырышпай чоюлма болуп калат. Ал ат жабдыктарынын бөлүктөрүн кайып да, өрүп да жасайт. Катышкан кароо-сынактары, көркөм көргөзмөлөрү жана алган сыйлыктары 1987 ж. Улуу Октябрь социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык кароо-сынагы. Ат жабдыктары үчүн ардак грамота. 1988 ж. Эл чыгармачылыгынын Бүткүл союздук II фестивалы. Ат жабдыктары үчүн ал фестивалдын лауреаты болгон.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Сейсмдик чалгындоо
Сейсмдик чалгындоо - Жердин геологиялык түзүлүшүн изилдөө максатында серпилгич толкундун жер кыртышында таралуу өзгөчөлүгүн үйрөнүүгө негизделген геофизиканын методу. Серпилгич толкундар жаруунун жана согуунун натыйжасында пайда болуп, жер катмарларына өтүп, ар тарапка тарайт. Жер кабаттарында толкундар чагылып жана сынып, бираз бөлүгү жер бетине кайтат да, Сейсмдик чалгындоо станциясында катталат.
Толкундун таралуу убактысын өлчөөнүн жана термелүүнүн мүнөзүн изилдөөнүн негизинде толкун чагылган жана сынган кабаттын тереңдигин, геол. чектин формасын аныктоого, толкун өткөн кабаттардагы тоо тектердин курамын билүүгө болот. Сейсмдик методдор структуралык жана региондук геологиялык изилдөөлөрдө, нефть, табигый газ, темир рудасы, көмүр ж. б. кен байлыктарды изилдөөдө, ошондой эле инженердик геологияда кеңири пайдаланылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Асмандагы Атабыз
"Асмандагы Атабыз!
Сенин ысымың ыйык тутулсун.
Сенин Падышачылыгың келсин.
Бургулоо мунарасы
Бургулоо мунарасы – бургулоо аспабын, забой кыймылдаткычтарын, каптоо түтүктөрүн түшүрүү жана көтөрүү үчүн бургулоо көзөнөгүнүн (скважинанын) үстүнө тургузулган курулуш. Бургулоо мунарасы полиспаст, түшүрүү жана көтөрүү операцияларын механикалаштыруу каражаттары, түтүктөрдү жайгаштыруучу кассеталар менен жабдылат. Анын бийиктиги көзөнөктүн долбоордогу тереңдигине жараша тургузулат. Алар жыгач устундардан (тайыз көзөнөктөрдө), түтүктөрдөн же прокаттардан 3–4 капталдуу, кесилген пирамида түрүндө жасалат.
Асмандагы Атабыз
Асмандагыдай эле,
жерде да Сенин эркиң аткарылсын.
Бизге күнүмдүк наныбызды бер.
Кулсоода (кулбазар)
Кулсоода (кулбазар) – кайсы бир жеке адамды кармап алган, сатып алган же кулга айлантуу максатында ээлик кылган адамдардын иш-аракети; сатуу же алмашуу максатында кул сатып алууга байланышкан баардык иш-аракеттер; пайда табуу максатында кул сатууга жана алмашууга байланышкан баардык иш-аракеттер, дегеле кул соодасы же кандай гана унаа каражаттары болбосун, кул ташып жеткирүү боюнча баардык иш-аракеттер. К. аны менен күрөшүү зарылчылыгы биркатар эларалык келишимдер аркылуу таанылган кылмыш болуп саналат. Бул маселеге Кулчулук жөнүндөгү 1926-жылдагы конвенциянын 2–3-статьялары, Кулчулукту, кулсооданы, кулчулукка жакын институттар менен салттарды жоюу тууралуу Кошумча 1956-жылдагы конвенциянын 3–4-статьялары арналган. Кошумча конвенциянын катышуучулары К. боюнча күнөөлүү жактарды кылмыш-жаза жообуна тартууга милдеттенишет. КР бул конвенцияга 1996-жылдын июль айында кошулган.
Асмандагы Атабыз
Сен да биздин күнөөлөрүбүздү кечире көр.
Азгырылышыбызга жол бербе,
бизди жамандыктан сакта.
Анткени Падышачылык да, күч да, даңк да
түбөлүккө Сага таандык.
Даңазалуу доор
Даңазалуу кылым (Muhteşem Yüzyıl) — Мерал Окайдын реалдуу окуяларга негизделген жана Кануни Сүлеймандын башкаруусунун доорун баяндаган тарыхый драма жанрындагы түрк сериалы.
Тынчтык (Кара-Суу району, Сары-Колот айыл аймагы)
Тынчтык (Тынчтык) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Сары-Колот айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 740 киши.
То-Яха (Надуй-Яха куймасы)
То-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Надуй-Яха дарыясынын оң жээгинен 136 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кыдзьрасью
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сайнат Жокобаева
Жокобаева Сайнат (1927, Жумгал району — 1992, Бишкек ш.) — балерина, Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1958). 1937-ж. Ленинграддагы хореография окуу жайында окутан, 1941-ж. Бишкек хореография окуу жайында билимин уланткан. 1996-жылдан «Коппелия» балетинде Сванельданын, «Сыйкырдуу флейтада» Лизанын, "Бахчисарай фонтанында" Морленинин, "Уйкудагы сулууда" Сирекиндин, «Жизелде» Мартанын, «Эсмеральдада» Флер де Листтин, «Чоң вальста» Финишкандын, "Корсарда" Гүлнаранын образдарын жараткан. 1939-ж. Москвада өткөн Кыргыз искусствосунун 1-декадасына катышкан. 1975-ж. Жумгалдагы «Бекбекей» ансамблин негиздегендердин бири.
Тюртек дарыясы
Тюртек — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Белый Июс дарыясынын сол жээгинен 182 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 27 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Токтомат Уулу Байда
Токтомат Уулу Байда — Кетмен-Төбөнүн Кара-Суу айылынан чыккан. Атасы Токтоматтын таасири менен дүңү күчтүү зергер аталган. Ал каза болгондо кошокчу Жумагүл Токтомат келини «Көөрүгү көк өгүздөй өкүргөн, Балкасы тоо текедей секирген, Мунун суусун кантип сугарам, чачысын кантип чыгарам»,- деп кошкон экен. Анын зер нускалары элге сиңген. Айрымдары таберик катары кыз-кыркындарында, келин-кезектеринде сакталган. Токтомат уста Токтомат уста (Туулган, өлгөн жылдары белгисиз) Кетмен-Төбөдөгү Кара-Суу айылында төрөлгөн. 105 жашында каза болгон. Ал ушул чөлкөмдөн чыккан Сары уста, Кулуке уста өңдүүлөрдүн катарында таанылган. Айтылуу акын Токтогул экинчи курдай Наманган абагына түшкөндө анын төрөсүнүн мөөрүн бир көрүү менен дал өзүндөй жасап, актай кагазга басып, эл-журтка таратып, ошолор аркылуу үндөп, Калык ырчынын тегерегине топтолуп, калың букаралардын наараазылыгын билдирип, Токтогулду абактан чыгарууга белгилүү салым кошкон. Көпчүлүктүн көз кырында турган устаны көрө албастар да чыккан. Анын көзүн тазалоо үчүн «үчилтик» (үч адам бириге коюп, арыз жазып, бетине чыгуу) уюштуруп, «тоголок арызчы Токгомат» деп карматышкан. Жалгыз кызы Жумагүл Бишкектеги улуктарга дейре жөө-жалаңдап келип жүрүп бошотуп алган. Ошондо «кызым, ыраазымын, сөөгүм агарды. Эркек бала ордуна кудайдан тилеп, Ак эшендин этегине салып, ак тайлак берип, алла-тааладан сурап алдым эле. «Уул» деп тилейбиз, уулдан өтүп кеттиң», - деген экен. Уста кармаган нускалар айыл арасына сиңип кеткен.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Урдалка (дарыя)
Урдалка — Орусиядагы дарыя. Татарстан Республикасы, Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шешма дарыясынын оң жээгинен 224 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Шешма дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Жогорку Саз (Кугарчин району, Башкыртстан)
Жогорку Саз — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Максют айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 198 киши. Почта индекси — 453346, ОКАТО коду — 80238845005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Месса
Месса (misso – бошотом, жиберем) – католиктердин чиркөөдө кудайга сыйынуу адатынын музыка менен ишке ашырылуучу эң негизги салты, православныйлардын литургиясына окшош. Мессада башкы роль музыкага жүктөлгөн. Месса – ординарийден (күндө колдонулуучу бөлүктөрү) жана пропорийден (диний майрамдарда гана аткарылуучу бөлүктөрү) турат. Месса адатта ырдалат. Аз гана бөлүгү үндү кыраатын келтирип окулат. Орто кылымдарда Мессага кирген ырдоолор бир үндүү болгон. Кийинчерээк бир эле композитор тарабынан жазылып, кайра иштелип чыккан көп үндүү ырдоо жана алардын бүтүндөй бир циклдери пайда болгон. Мессанын негизги түрлөрү: реквием (сөөк коюуга арналган муңдуу месса), кыска месса жана хордук Месса 17–18-кылымдан тартып месса концерттик музыка жанрына айланган. М. И. С. Бахтын си минор мессасы, Л. Бетховендин «Салтанаттуу мессасы» ж. б. чыгармалар сыйынуу музыкасынан башка концерттерде да аткарылат.
Кулчулук
Кулчулук – 1926-жылдын 25-сентябрында Женевада кол коюлган Кулчулук жөнүндөгү конвенцияга ылайык, «ага карата менчик укугуна таандык кээбир же баардык ыйгарым укуктар колдонулган адамдардын акыбалы же абалы». К. ХIХ кылымдын акырына чейин (АКШ-да 1863-жылы жоюлган, Испанияда – 1886-жылы, Эфиопияда – 1930-жылы, Сауд Аравиясында – 1950-жылы) кеңири тараган адамды бекер пайдалануунун эң байыркы тариздеринин бири болуп саналат. Аны жоюу көп тараптуу мамлекеттер аралык кызматташтыкты талап кыла турган көрүнүш деп таанылган. 1956-жылы 43 мамлекеттин өкүлүнөн турган Женева конференциясы К., кулсоода, К-ка жакын институттар менен салттарды жоюу тууралуу Кошумча конвенцияны жактырган. Ушу тапта дүйнөнүн баардык өлкөлөрүнүн мыйзамдары тарабынан ага тыюу салынган.
Сейрек кездешүү металлдар
Сейрек кездешүү металлдар - шарттуу аталган металлдар (50дөн ашык) тобу. Бул металлдар техникада азырынча аз пайдаланылат жана толук изилдене элек, пайдалануу масштабы туруктуу эмес. Сейрек кездешүү металлдар жер кыртышында ар түрдүү тoo тектердин арасында чачыранды түрдө аз таралгандыктан аларды өзүнчо таза түрүндө бөлүп алуу технол. жактан кыйын. Ошондуктан Сейрек кездешүү металлдардын изилдениши жана өздөштүрүлүшү кийин пайда болду. Айрыкча 2-дүйнөлүк согуштан (1939-45) кийин Сейрек кездешүү металлдар ды пайдалануу ылдам өнүгө баштады. Алар тез учуучу самолётторду жасоого, ракета курууга, электроникага, атом энергетикасына өтө керек.
Сейрек кездешүү металлдар химиялык-физикалык каепеттеринин жалпылыгына, өндүрүп алуу, пайдалануу тохнологиясынын окшоштугуна ж. б. белгилерине карай томөнкү класстарга болүнөт: жеңил (литий, рубидий, цезий, бериллий), начар эрий турган (титан, цирконий, гафний, ванадий, ниобий, тантал, молибден, вольфрам), чачыранды (галлий, индий, таллий, германий, селен, теллур, рений), сейрек ж е р элементтери (скандий, иттрий, лантан жана лантаноиддер), радиоактивдүү (франций, радий, актиний, торий, протактиний, уран, плутоний, полоний, технеций). Бирок, бул классификация азырынча туруктуу эмес. Сейрек кездешүү металлдар жаратылышта өзүнчө кен катары кезикпейт. Алар айрым минералдардын курамында кошунду же айрым руда кендеринде жандооч минерал катары жолугат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Токтоболот уулу Токтобай
Токтоболот уулу Токтобай (1904-1986) Ат жабдыктарынын чебери. Ат-Башы районундагы Босого деген жерде төрөлгөн. Устачылыкты 11-12 жашында. баштаган. Ал ошол кездеги атактуу уста дөбөлүлүк Осмондун таалим-тарбиясын алган. Колхозду уюштурууга жан-дили менен катышыл, анын устаканасын ачып,. өзү кыйла жылдары ага кара устачылыкка узанган. Өзү менчик өнөркана да уюштуруп алган. Ал анда көмүр өчүрөт, асма көөрүк үйлөтөт, күжү күйгүзөт. Өзү кара темирден жасап алган аспап-куралдары ат жабдыктарынын шөкөттөрүн көркөмдөп жасоого шартташат. Ал ат жабдыктарынын бөлүктөрү - жүгөндүн, көмөлдүрүктүн, басмайылдын, куюшкандын тогоолорун, кошундуларын, солоңдорлорун, үзөндүлөрүн сары жезди эритип, өзүнүн жатагына куюп, салттуулукту сактап жана элдин өтүнүчүн эске алып узанган. Ал «моңолдордун сынпосун» негиз туткан. Колдо кайыш ийлеп, өрүм өргөн. Терини жыдытып, малмага салып, талкууга койгон. Аны көн булгаарыга айлантуу үчүн кайышка кара темирди сүртүп, өңүн өзгөрткөн. Ал кол булгаарыдан өтүк, маасы, кепич ултарып, ат жабдьктарынын бөлүктөрүн беттей кайып жасаган. Мурда жылкынын тарамышын кургатып тарап, кол учуна имере чыйратып кайып тиккен, ал абдан бышык болгон. Кийин чебер фабриканын атайын булгаары тигүүчү жибин пайдаланган. Ал кезегинде күмүш кармаган. Зергер катары да узанган.
Сейм
Сейм –
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Бурана (мунара)
Бурана – Караханийлер дооруна таандык тарыхый-архитектуралык эстелик, мунара. Чүй өрөөнүндөгү Токмок шаарынан 15 км түштүк-батышта, Дөңарык айылынын чыгышында жайгашкан. Мунара Жетисуудагы түрктөргө ислам тарала баштаган мезгилде, 10-кылымдын аягы–11-кылымдын башында курулган.
Бышкан кыш менен төрт бурчтуу пайдубалга сегиз кырдуу түптөлүп, цилиндр түрүндө тургузулган мунара чептин ичинде жайгашып, сырткы бети оймо-чийме менен кооздолгон, ичинде жогору карай буралып чыгуучу тепкичтер орнотулган. Бийиктиги 14 м, түбүнүн диаметри 9 м, төбөсүнүкү 6 мге жакын.
Мунара кайрак ташка чегилген жазуу жана ал Баласагундук мыйзамчы имам Мухаммадга коюлгандыгы тууралуу орто кылымдагы тарыхчы Мухаммед Хайдардын эмгегинде эскерет. Бурана Борбордук Азиядагы мунара архитектуралык эстеликтеринин эң байыркысы.
Мунара Кыргызстандын аймагындагы курулуш өнөрүнүн жогорку деңгээлде өнүккөндүгүн далилдейт. Бурананын айланасында курулуштун калдыктары, чеп дубалдар бул жерде бир мезгилде Баласагун шаары өкүм сүргөндүгүн ырастайт. 13–14-кылымдарда шаар өзүнүн жашоосун токтоткон. 1971–76-жылдары Бурана оңдолуп, калыбына келтирилген.
Айхштеген
Айхштеген (Eichstegen) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Равенсбург районуна карайт. Тюбинген административдик округуна тиешелүү. Калкы – 495 (2013-ж.). Аянты – 14,24 км². .
Кечүү
Кечүү — Кыргыз Республикасынын Жалал-Абад облусунун Аксы районундагы айыл. Ак-Жол айыл аймагынын курамына кирет.
Бургулоочу балка
Бургулоочу балка, перфоратор – тоо кен иштеринде, геологиялык чалгындоодо, ар кандай курулуштарды курууда, жарылгыч дүрмөттөрүн жайгаштыруу үчүн көзөнөктөрдү (шпурларды) оюуда же тоо тектерди, бетонду, асфальтты талкалап томкорууда колдонулган ургулап-бургулоочу курал. Көзөгүчү ургулап айланган поршендин жардамы менен кыймылга келет. Ургулоонун жыштыгына жараша минутасына 1000 жолу соккону (урганы) жыштыгы төмөн, 1600–2000 болсо нормалдуу, 2500ден көбү жогору жыштыктагы Бургулоочу балка болуп бөлүнөт. Салмагы 10–30 кг, диаметрлери 46 ммге чейинки көзөнөктөрдү бургулоочу түрү кол менен бургулоочу балка салмагы 50–70 кг, 85 мм чейинки диаметрдеги 25 м тереңдикке чейинки көзөнөктөрдү бургулоочу балка бургулоочу манипулятор же колонка, салмагы 3050 кг, тик өйдө багытталган көзөнөктөрдү 15 мге чейинки тереңдикте бургулоочу түрү телескоптуу бургулоочу балка (же перфоратор же телескоптуу курулма) деп айырмаланат. Чоң жыштыкта ургулап бургулоочу балка бургу арабасына (каретага) орнотулуп, аралыктан башкарылат.
Бургулоо бургулоо жана тазалоо / майдалоо функцияларын аткарат. Пончикти дроссель жана балка менен айкалыштырса болот.
Шаңгы тепмей
Шарты
Оюнчулардын саны 4—10 киши,
Оюн талаада өткөрүлөт.
Оюнда колдонуучу аспаптар
Шаңгылар.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар бир катар болуп турушуп, оюндун  шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден белгиленген аралыктан шангы тебишип бат өтүүгө аракеттенишет, Оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат. Белгиленген аралыктан бат шаңгы тебип өткөн оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот,
Оюндун эрежеси
Белгиленген жолдон чыгууга, бир бирине тоскоолдук кылууга болбойт.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч, ылдамдык, шамдагайлык, чыдамкайлыкка тарбияланат.
Чудотвориха дарыясы
Чудотвориха — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Сунгай дарыясынын сол жээгинен 29 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Туаге-Яха
Туаге-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тиутей-Яха дарыясынын сол жээгинен 65 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 25 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Крэссэнт (Оклахома)
Крэссэнт (Оклахома) (Crescent) — Оклахома штатынын Logan округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1281 киши. Болжолдуу аянты - 2.8 км². FIPS коду — 40-18250.
Абу Ханифа
Абу Ханифа — Ислам укугу (фикх) менен ишеним негиздеринин (акыйданын) карапайым элдин калың катмарына таралуусуна, дегеле ислам маданиятынын өсүп-өнүгүшүнө чоң салым кошкон, көпчүлүккө Имам Азам (эң улуу имам) деген лакап аты менен таанымал болгон улуу ислам аалымы, күчтүү мужтахид жана Ханафий мазхабынын атактуу лидери Имам Абу Ханифанын толук аты Абу Ханифа Нуман бин Сабит бин Зута бин Марзубан (араб. نعمان بن ثابت بن زوطا بن مرزبان).
Кыскача өмүр таржымакалы
Имам Азам Хижра жылсанагы боюнча 80-жылы, ал эми Григорий календары боюнча 699-жылы Умавий халифатары (Омейяддар династиясы) өз өкүмүн жүргүзүп турган Ирактын Куфа шаарында төрөлгөн.
Имамдын өз аты Нуман болгон.
Ал эми Абу Ханифа болсо имамдын экинчи лакап аты болуп эсептелет. “Абу Ханифа” деген сөз “Ханифанын атасы” деген маанини туюндурат.
Имам Азамдын эмне себептен Абу Ханифа деген лакап атка ээ болгондугу көпчүлүктү кызыктырганы менен, бул туурасында өмүр баянын баяндаган булактарда так маалымат жокко эсе. Ошентсе да, бул тууралуу үч вариант айтылып келет:
1. Акыйкатты жактаган жана аны карманган, чын көңүлдөн берилген, такыба адам маанисин туюндурган “ханиф” деген сөздөн алынган;
3. Ханифа аттуу кызы болгондуктан ушундай такма атка ээ болгон деген варианттар бар. Чынында, көптөгөн тарыхый булактар имамдын жалгыз Хаммад аттуу уулунан башка перзенти, б.а. уулу да, кызы да болбогондугун далилдөөдө. Ушундан улам имамдын Абу Ханифа деп аталышына биринчи вариант жакыныраак десек болот. Андыктан Абу Ханифа деген сөз – акыйкатты карманган жана бул акыйкатты сыя (калем) менен жаюуга аракет кылган адам деген маанини билдирет деп айткандар да бар.
Имам Абу Ханифа соодагердин үй-бүлөсүндө чоңойгон. Андыктан турмушунда материалдык кыйынчылыктарды көргөн эмес. Башында соодагер болгон Нуман илим жолуна түшкөндөн кийин деле сооданы таштабастан, шериктери менен биргеликте ишин уланта берген. Өзүнүн соода-сатык иштерине эч качан арам акча аралаштырган эмес. Соодасынан түшкөн пайдасын кедей-кембагалдарга, айрыкча окуучуларына берип турган. Дүнүйө, мал-мүлккө үзүлүп түшкөн адамдардан болгон эмес.
Ислам дини толугу менен өз өкүмүн жүргүзүп турган чөйрөдө чоңойгон Нуман бин Сабит кичине кезинде эле Куранды жатка билген. Кыраат илимин жети курранын (кыраат илиминин башаты болгон аалымдардын) бири болуп эсептелген Имам Асым бин Бахдаладан үйрөнгөн. Он алты жашында атасы менен бирге ажылыкка барган учурда Абдуллах бин Умар жана Ата бин Абу Рабах менен таанышып, алардан хадис уккандыгы тууралуу риваяттар бар. Имам Азам «табиундардан» (сахабаны көргөн адамдардан) болуп эсептелет жана «атбау табиундардын» (табиундарды көргөн адамдар) улууларынын бири.
Диний илимдердин баарын жакшы өздөштүргөн Нуман фикх илиминин (ислам укугунун) аябай маанилүү илимдерден экендигин байкайт жана ушул жааттагы аалымдардан илим алууга бел байлайт. Ошентип ал Ирактын атактуу факихи (Ислам укугун тереңден билген аалымы) Хаммад бин Абу Сулайманды өзүнө устаз кылып тандап алып, ал кайтыш болгонго чейин он сегиз жыл бою анын сабактарына катышкан. Имам Азамдын илим алуу санжырасы устазы Хаммад бин Абу Сулайман аркылуу Ибрахим ан-Нахаи жана Абу Амр аш-Шабиге, андан ары Масрук бин Ажда, белгилүү казы Шурайх, Асвад бин Язид жана Алкама бин Кайска барып такалат. Алар болсо Азирети Умар бин аль-Хаттаб, Азирети Али бин Абу Талиб, Абдуллах бин Масуд жана Абдуллах бин Аббас (разияллооху анхум ажмаиин) өңдүү аалым сахабалардан илим алышкан.
Имам Абу Ханифа сабактарын суроо-жооп түрүндө өткөргөн жана кандайдыр маселеге фатва берерде шакирттери менен пикир бөлүшкөн. Ал ойго терең, сөзгө сараң, дайыма такыбалуулукка дитин койгон, пайдасыз нерселер менен алектенбеген, берилген суроолорго кыска гана жооп берген, тапан жана зээндүү мужтахид, башкача айтканда, диний булактардагы далилдердин негизинде ар кандай маселелерге өз өкүмүн бере алган аалым болгон. Ислам укугун системалаштырган жана ислам укугунун методикасына чоң ачылыштарды жасаган Имам Азамдын миңдеген шакирттери болгон. Шакирттеринен кыркка жакын мужтахид даражасына жеткен аалымдар чыккан. Алардын атактуулары төмөнкүлөр: Абу Юсуф Якуб бин Ибрахим, Мухаммад бин Хасан аш-Шайбани, Зуфар бин Хузайл бин Кайс, Давуд ат-Таи, Асад бин Амр жана башкалар.
Имам Азамдын эмгектеринен белгилүү болгондору төмөнкүлөр: «аль-Фикху аль-акбар», «ар-Рисаала илаа Усман аль-Батти», «аль-Васийя», «аль-Фикху аль-абсат», «аль-Аалим ва аль-мутааллим» аттуу беш акыйда китеби жана «аль-Муснад» аттуу бир хадис жыйнагы. Мындан башка да Абу Ханифага таандык деп эсептелинген көптөгөн эмгектер да бар.
Абу Ханифанын өмүрү өтө татаал саясий шарттарда өткөн. Ошого карабастан ал өзүн саясаттан оолак туткан. Имамдын өмүрүнүн соңку он сегиз жылы Аббасилердин (Аббасиддердин) доорунда, калганы Амавилердин (Омейяддардын) доорунда өткөн.
Өз өмүрүн илим жолуна берген улуу имам Абу Ханифа Хижра жыл санагы боюнча 150-жылы (Григориян боюнча 767-жылы) Багдат шаарында дүйнөдөн өткөн. Өзүнүн айткан керээзи боюнча сөөгү Багдаттагы «Хайзуран» көрүстөнүнүн чыгыш тарабына коюлган. Кийинчерээк ал жерге Шарафу аль-мулк Абу Сад аль-Муставфи тарабынан 459 (1067) – жылы күмбөз тургузулуп, жанына бир медресе курулган. Азыркы учурда ал жер Имам Азамдын урматына «Азамия» деп аталат.
Ханафий мазхабы
Ханафий мазхабынын пайдубалы эң оболу Иракта түптөлгөн жана Аббасийлердин доорунда Имам Абу Юсуфтун «башкы казы» болуусу менен өлкөнүн башкы фикх мазхабы болуп калган. Бара-бара бул мазхап бардык тарапка жайыла баштаган. Айрыкча Хорасан менен Мавараауннахрда аябай өнүккөн. Бул аймактардан көптөгөн улуу ханафий факихтери чыккан. Осмон Империясынын ханафий мазхабын мамлекеттин расмий мазхабы катары кабылдашы менен бул мазхаб аябагандай зор аймакка жайылат жана мусулмандардын жашаган көптөгөн жерлерде байыр алган. Азыркы учурда Борбордук Азия, Татарстан, Индия, Пакистан, Афганистан, Түркия жана башка жерлерде Ханафий мазхабы аябай кеңири таралган.
Өкүлчүлүк
Өкүлчүлүк – 1) укук мамилелери, ага ылайык бир жак (өкүл) өзүндө болгон ыйгырым укуктун негизинде башка (өкүлдүк кылууну тапшырган) жактын атынан чыгат, ал үчүн түздөнтүз укуктарын жана милдеттерин түзөт, өзгөртөт жана токтотот; 2) юридикалык жак тарабынан түзүлгөн жана ал турган жерден башка жакта жайгашкан өзгөчөлөнгөн бөлүмчө, ал юридикалык жактын кызыкчылыгын көздөйт жана аларды коргоону ишке ашырат. Мүлккө ээ болот жана анын түзүүчүсү бекиткен жоболорго ылайык аракеттенет. Ө-түн жетекчилери юридикалык жак тарабынан дайындалат жана анын ишеним катынын негизинде иш жүргүзөт. Ө. андай юридикалык жактын уюштуруу документтеринде көрсөтүлүүгө тийиш. Ө-төр өзү юридикалык жак болуп саналбайт.
Чубак (баатыр)
Чубак баатыр Манастын эң жакын чоролорунун бири. Акбалтанын уулу, нойгут уруусунан.
Көгаладай ат минген,
Узун бойлуу, кен далы,
Акбалтанын Чубагы
Алышса адамдын алы жетпеген,
Жекелеп белин курчанган,
Жети санча кол келсе
Желбегей кирип кол салган...
Чубактын окуясы С. Каралевдин вариантында көбүрөөк айтылат. Чубактын балалыгы, Манаска келип кошулушуөз алдынча тема болуп берилген.
Чубактын атын Кызыр койот. 12 жашка чыкканда “көчүп барсын Таласка, чоро болсун Манаска ” дейт. Чубак ат тандап убара болуп жүрүп, кайыптан болуп Көкаланы табат. Көкаланы мингени барып Букарды камайт. Букардан Каныкей менен сайышып, туруштук бере албай качат. Бул окуяны алдын ала билген Бакай тосуп чыгып Чубакты ажыратып алат. Ошону менен Чубак Манаска келип кошулуп чоросу болуп калат.
С. Орозбаковдун вариантында  (1979 жылы чыкканы) Чубак жөнүндө алгач Манастын кыз Сайкал менен сайышкан окуясында айтылат. Манас нойгуттун ханы Карача хандын кызы Сайкал менен сайышып жеңиле турган болгондо Чубак барып “эңиш эмес, сайыш деп” кирип барып ажыратып калат. С. Каралаевдин вариантында Чубак Сайкалдан жеңилген болот. Сайкалга Манастан бөлөк жалгыз Алмамбет чыдаган болот.
Манас менен Чоң казатка барып, ошол жактан шейит болот.
С. Каралаевдин вариантында Чубак катуу жарадар болуп, бирок өлбөй кетет:
Ошондо камбыл мерген бир койду.
Баатыр ай, очогор тийди бооруна
Чубактын от чагылды көзүнө.
Ошондо өлөр-өлбөс жан менен,
Жер көрүнбөс чаң менен,
Интелектуалдык жанрлар
Интелектуалдык жанрлар интеллектуалдык роман, интеллектуалдык  драма ж. б. Бул термин адабият таанууда соңку жыйырма жылда пайда болгон. Мындай чыгармаларда каармандар өздөрүнүн ыймандык, адамдык сапаттарын көрсөтүү менен бирге алардын идеялык, көзкараштык, теориялык талаш-тартыштарына, принциптерине өзгөчө көңүл бурулат. Айрым учурда “роман-концепция”, “драма-концепция” деп да айтылат. С. Эралиевдин “Кесин-инсан” поэмасы, Ч. Айтматовдун “Кассандранын энтамгасы” деген романдары Интелектуалдык жанрга кирет деп эсептөөгө болот.
Чубак (баатыр)
Чачып кетти көрдүнбү?
Коркок болуп Чубагын
Качып кетти көрдүңбү?!
Ошондо бүйөнгө тийип белине,
Кан Балтанын Чубагы
Качып кетти элине.
Сала качып кутулду,
Аркалуу күлүк Көгала
Акбалтанын жалгызын —
Чубактын:
Урусу – нойгут
Атасы - Акбалта
Кылычы – Жойкума
Аты – Көкала/Көктеке (С. Орозбаков)
Аялы – Айжаңжуң кызы Бирмыскал.
Баласы – Канчоро
Кыка-Шор
Кыка-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Колва дарыясынын сол жээгинен 526 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 28 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Аттама уйкаш
Аттама Уйкаш – биринчи сап менен үчүнчү, экинчи сап менен төртүнчү сап үндөштүктү түзгөн уйкаштык. Схемасы: абаб. Мисалы,
Өкүлчүлүк өлчөмү
Өкүлчүлүк өлчөмү – конституциялык укукта бир депутат өкүлчүлүк кылуучу жашоочулардын же шайлоочулардын саны. Жалпы эреже боюнча, өкүлчүлүк органдарына (же анын палатасына) шайлоодо Ө. ө. тең болуусу керек. КР мыйзамдары боюнча шайлоо округдарын түзүүдө шайлоочулардын орточо Ө. ө-ндө жол берилген оош-кыйыштар 10 пайыздан ашпаган, ал эми барууга кыйын жана алыскы жерлерде 15 пайыздан ашпаган шартта шайлоочулардын саны боюнча шайлоо округдарынын болжол менен бирдей болуусу тийиш.
Аттама уйкаш
Тирүүлөй кеткичекти жоо колуна,    (а)
Ажалдын ачуу тузун таткан жакшы. (б) Душмандын чыдагыча кордугуна,      (а)
Мекендин турпагында жаткан жакшы! (б)
Жолдошбаев, Камчыбек
Жолдошбаев Камчыбек (6.6.1956-ж. т., Ат-Башы району, Кара-Коюн айылы) — ишкер-бизнесмен, спорт чебери. 1978-ж. Кыргызстан дене тарбия институтун бүткөн. 1979— 91-ж. Кыргызстан айыл чарба институтунда улук окутуучу, спорт клубунун төрагасы. 1992-ж. "Беш-Сары" фирмасын түзгөн жана ошондон бери анын генералдык директору. Чакан базар, автомобиль коюучу жайларды ачып иштеткен. 1994-ж. Ак-Талаа районундагы дениз деңгээлинен 3500 л бийиктикте жайгашкан Турук көмүр кенине чейинки 35 км жолду салдырып, көмүр казып ала баштаган. 1996-жылдан Кара-Кече көмүр кенинен көмүр каздырып, Нарын, Ысык-Көл жана Чүй облустарынын калкын көмүр менен камсыз кылууда. 1996—97-ж. кары-картан жана турмушу начар үй-бүлөлөргө кайрымдуулук ирээтинде 3000 m көмүр жардам берген. 1975—80-ж. волейбол боюнча Кыргызстандын курама командасында ойногон. Волейбол боюнча Кыргыз федерациясынын президенти. Медалдар менен сыйланган.
Интернеттеги шилтемелер
Камчыбек Жолдошбаев: "Салымбековго бизнес жасаганды мен үйрөткөм" Камчыбек Жолдошбаевге кылмыш иши козголду
Токомбаева Батмакан
Токомбаева Батмакан (1897-1982) Саймачы. Ысык-Көл районундагы Бостери айылында төрөлгөн. Сабатсыздыгын жойгон. Кызыл үйчү болуп иштеген. Батмакан чий баркутка, баркутка илме шибеге аркылуу салттуу түр түшүргөн. Туш кийиздеринин четине жээк «ийрегин» түшүрүп, анан четтик оюмга «ит куйрук оюмун» берип, анан борбордук оюмдун негизги көчөттөрүнө «мүйүз оюмдарын», «карга тырмак оюмун», «куш канат оюмун», «жагалмай канат оюмун» «кыял оюмдары» менен ич ара кыйыштырып, бирөөсүн өзөк катары ак-сары түс аркылуу бери чыгарып, калган өңдөрдү алачакмактатпай коңур маанайда жагымдуу жагдай пайда кылган. Ал сайма көчөттөрү түшкөн белдемчи, туш кийиз, текче, күзгү кап өңдүү көркөм буюм-тайымдарына нарктуулукта кундуз бастырган. Алар Мамлекеттик музейлерге экспонатталган. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1977 ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык көргөзмөсү». Сайма кийим-кечектери үчүн Кыргыз ССР Маданият министрлигинин II даражадагы диплому; 1978 ж. Фрунзе (Бишкек) шаарынын 100 жылдыгына карата «Элдик көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык кароо-сынагы». Сайма буюмдары үчүн Кыргыз ССР Маданият министрлигинин Ардак грамотасы.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Сейм (дарыя)
Сейм (дарыя) - Деснанын сол куймасы. Уз. 748 км. Алабынын аянты 27 500 км2. Орто Орус дөңсөөсүнөн башталат. Өрөөнү жазы. Негизинен кар суусунан куралат. Орточо чыгымы чатынан 105 км аралыкта 99,6 м3/сек. Ноябрь- декабрда тоңуп, март - апрелде ачылат. Төмөнкү агымында кеме жүрөт.
Балбал
Маалымат булактары
[http://bizdin.kg/books/item/24-short_hist_enscl Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003]
Сейм (дарыя)
Дарыя боюнда Льгов, Курск, Рыльск, Путивль шаарлары жайгашкан.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Бургу шламы
Бургу шламы – тоо тектерде көзөнөктөрдү (скважиналарды) бургулоо учурунда пайда болгон сүрүндү-сынык майда бөлүкчөлөрдүн суу аралаш топтондусу. Сыртка көзөнөктү жана анын түбүндө (забоюнда) чоң ылдамдыкта тегеренип тек жемирген көзөгүчтөрдү жууп тазалаган илээшкек чопо-ылай эритинди же атайын аспаптардын жардамы менен көтөрүлүп чыгып турат. Бургулоо кери алынбай жүргүзүлгөн учурларда, тереңдикте таралган тектердин курамына байкоо жүргүзүүгө мүмкүнчүлүк түзөт.
Байтик баатыр
Байтик Канай уулу же Байтик баатыр; 1822-жыл же 1823-жыл, Чүй өрөөнү — 1886-жыл, Чүй өрөөнү, Кашка-Суунун бою, Кыргызстан) — XIX кылымдын кыргыздардын саясий ишмери, кыргыз элинин талаптарын Кокон хандыгынан коргогон ишмер, бирок ошол эле учурда ал оторчул Орусия падышалыгынын Чүй өрөөнүндөгү баскынчыл жортуулдарын колдогон.
Байтик баатырдын өмүр таржымакалы
Кыргызстандагы кыргыздардын солто уруусунун чоң манаптарынын бири болгон Байтик Канай уулу 1822-жылы же 1823-жылы Чүй өрөөнүндө туулган. (Анын туулган жана өлгөн жылдарын тарыхчы Кыяс Молдокасымов Орусиянын падышалык доордогу архивдик даектерин иликтеп жүрүп тактаган).
Байтиктин түп аталары Тагай бийге барып такалат. Байтик Орто Азияда Кокон хандыгы үстөмдүгүн жүргүзүп турган доордо жашаган. Тентектигинен атасынын Таластагы бир тууганы Сатылгандыкында жүргөн.
Таластан кайтып келгенден кийин тың чыккан Байтик Чүйдөгү солтолордун манабы Жаңгарачка жагып, акыры солто уруусун башкарууга жетишкен. Байтик адегенде Кокон хандыгы м-н өз ара ыңгайлуу дипломатиялык мамиледе болгон. Б.б. Пишпектин үстүндөгү Бозбөлтөктү жердеп турган.
Бийлигин бекемдөө үчүн ал Чүйдөн Таласка көчүп барып жашап калышкан чоңчарыктардан чыккан манасчы Балыкоозду өзүнө чакыртып алган.
Көчмөн турмуштун шартында сабаты ачылбаган элге Балыгооз сыяктуу адамдардын кадыры кандай экендигин туура түшүнгөн. Көп маселелерди аны м-н кеңешип турган. Ошол мезгилде Кокондун ханы Малла хан Жаңгарачты өз таасиринде кармап туруу үчүн кысмакка алып, жылкыларын салык катары айдап кетип, зордук көрсөтүп турган.
Пишпек чебинин (к. Бишкек чеби) беги Рахматулла даткага каршы 1862-ж-дагы көтөрүлүштүн башында Байтик турган. Солтонун баатырлары Дуулат, Көкүм ж-а Чойбек Рахматулланы жок кылган. Чүй өрөөнүндө өкүм сүргөн саясий кырдаалды туура баалаган Б.б. жигиттери м-н Пишпек чебин курчап алып, бир тууганы Сатылган аркылуу Верныйдагы орус генералы Г.Колпаковскийге жардам сурап кайрылган. Бул күрөштө Байтикке кеминдик сарыбагыштардын чоң  манабы  Жантай  жардамдашкан.
Пишпек чеби  талкалангандан  кийин  Байтик  200 жигити м-н баскынчы падышалык Орусиянын аскерлерине кошулуп, Кокон хандыгынын үстөмдүгүндөгү Олуя-Ата, Мерке, Чымкен чептерин каратууга катышкан. Олуя-Атада багыш уруусунун манабы Сарымсак баштаган 1000 кыргыз Байтиктин жигиттерине кошулган.
Байтик 19-к-дын орто ченинде Чүй өрөөнүндөгү кыргыздардын Орусия империясы тарабынан каратылышына түздөн-түз салым кошкон.
1867-ж. ал солто уруусунун өкүлү катары падыша Александр IIнин Кеңешине катышуу үчүн Санкт-Петербургга барган.
Байтик баатыр 1886-жылы Чүй өрөөнүндөгү өзүнүн кыштоосунда (азыркы Аламүдүн районуна караштуу Байтик кыштагында) каза болгон.
Коомдук ишмердиги боюнча кайчы баалар
Баскынчы Орусия империясына кылган кызматы үчүн ага аскердик капитан  даражасы  ыйгарылып, ал Анна  тасмасына  тагылуучу  Чоң  алтын  медаль,  ыйык  Станислав ордени ж-а каухар чөгөрүлгөн шакек м-н сыйланган.
Байтик элди уюштурууга жөндөмдүү, саясий маселелерди туура чече алган, өзүнүн алысты көздөгөн максаттарын ишке ашырууда элге алымдуу, кадыр-барктуу инсандарды колго ала билген адам болгон.
Ошол эле учурда анын эгемендикке каршы чыгып, баскынчыларга - орусиялык оторчуларга кызмат кылгандыгы тууралуу калыс баа Кыргызстанда постосветтик доордо гана жарыялана баштады.
Эстутум
Эгемен Кыргызстанда Байтик баатырдын ысымы ал туулуп-өскөн жана каза болгон жердеги айылга берилген. Байтик айылы Кыргызстандын Чүй облусуна караштуу Аламүдүн районунун курамына кирет. Бул айыл совет доорунда "Аламүдүн" совхозунун борбору болгон.
Сүрөт тууралуу талаш пикирлер
Байтик баатырга таандык делип жүргөн фотосүрөттү азыркы тапта башка тарыхый инсандыкы деп баалашууда.
Тарыхчы Кыяс Молдокасымов 2003-жылы 22-апрелде "Азаттык" үналгысынын интернет барагында мындайча таасын жазган: "Эл арасында буга чейин белгилүү болгон болжолдуу сүрөтүндө ал эки ийнине падышалык администрация ыйгарган капитан чинин билдирген белгини, сол көкүрөгүнө жалгыз орденин, мойнуна лентага байланган чоң алтын медалын тагынган, башына суусар тебетей кийген, аппак сакалы жайкалган, жашы 70тен эчак өткөн арыкчырай абышканы элестетет.
Анын каза болгон жылы 1886-жыл болсо, ал жаңы такталган жашы боюнча 63үндө, мындайча айтканда пайгамбар жашында каза болгон. Демек, ошол кездеги эт, кымыздан өксү болбогон Байтик баатырдын чырымы алда канча жаш көрүнгөн.
Анын үстүнө 1872-жылы жогоруда аты аталган А. Хорошхин аттуу автор аны мындайча сыпаттаган:
Өз замандашынын жазганы боюнча, Байтик баатыр буга чейин элге белгилүү сүрөтүнөн бир топ айырмаланаары айкын. Ошондуктан биз көптөн бери анын сүрөтүн ар тараптан иликтеп отуруп, колубуздагы сүрөт Байтик баатырдын сүрөтү экенине ынанып, аны биринчи жолу «Азаттык» аркылуу коомчулукка жарыя кылып отурабыз.
Бул сүрөт падышалык жергиликтүү администрация тарабынан 1883-жылы тартылып алынып, ал жөн гана «Жетисуу облусундагы белгилүү манаптар менен көпөстөрдүн сүрөтү» деген аталышта сакталып келген. Бул сүрөттөгү 10 инсандын эч кимисинин ысымы көрсөтүлгөн эмес. Мындан 7-8 жыл мурда алардын арасында отурган Шабдан баатырдын 34 жаш курагындагы сүрөтүн аныктап, тактап, анын урпактарына жана жалпы коомчулукка билдирген элек. Эми ортодо, Шабдан баатырдын жанында отурган кең далылуу, Шабдандан бойлуу, сыйлуу чапан кийип, орден-медалын, алтын курун тагынган, жашы алтымышты таяган алыбеттүү инсанды Байтик баатырдын өзү демекчибиз. Бизге жеткен жазма булактардагы Байтик баатырды сүрөттөгөн даректер да аны ырастап, оюбузду бышыктайт".
Өкүлчүлүк максатындагы жүк
Өкүлчүлүк максатындагы жүк – дипломаттык жана консулдук өкүлчүлүктөр, чет мамлекеттердин делегациялары, эларалык жана өкмөттөр аралык уюмдар тарабынан ырасмий пайдаланууга (кабыл алууларды, эларалык көргөзмөлөр менен жарманкелерди, сүйлөшүүлөрдү өткөрүүгө, жарнамаларды уюштурууга, белек-бечкек катары тапшырууга) арналган мамлекет чегарасы аркылуу кирип-чыгуучу товарлар ж. б. буюмдар.
Урпек (дарыя)
Урпек — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - 13 дарыясынын оң жээгинен км алыстыкта Зингейка орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тяжин дарыясы (Юзика куймасы)
Тяжин — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Юзик дарыясынын сол жээгинен 10 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 29 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Жумабаев Асек
Интернеттеги шилтемелер
Талант тагдыры: Арген үндүү Асек Кыргыз эл артисти Асек ЖУМАБАЕВ:"КАРАМОЛДО: Асек, сен чоң артис болосуң, аракты кыскарт, бозого өт деди" Асек Жумабаев унутулдубу?
Зирекля (Кугарчин району, Башкыртстан)
Зирекля — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Максют айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 174 киши. Почта индекси — 453346, ОКАТО коду — 80238845006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Айхштеттен
Айхштеттен (Aichstetten) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Равенсбург районуна карайт. Тюбинген административдик округуна тиешелүү. Калкы – 2691 (2013-ж.). Аянты – 33,75 км². .
Арканга чыгуу
Шарты
Оюнчулардын саны 3—6 киши.
Оюн аянтчада, спорттук бөлмөдө, дарактуу жерлерде өткөрүлөт.
Оюнда аркан колдонулат.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар аркандын бир жак учун даракка бекем байлашат, экинчи учу жерге тийбей асылып турушу керек. Андан кийин оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери  келгенде, бирден макулдашыш кан ыкма менен аркандын белгиленген жерине чейин чыгышып, кайра жерге түшүшөт. Оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат. Арканга оюндун шартын бузбай, бат чыгып кайра түшкөн оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун эрежеси, арканга жакын турууга, бир бирине тоскоолдук кылууга, оюндун шартын жана кезегин бузууга болбойт.
Оюнга методикалык көрсөтмө
Оюнда колдонуучу аркандын сапаты жакшы, аркандын асты жумшак, башка буюмдар болушу керек.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч, ийилчектик, чыдамкайлыкка тарбияланат, тырышчаактыкка, кайраттуулукка үйрөтөт.
Райкомол
Райкомол — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Аксы районундагы айыл. Ак-Жол айыл аймагына кирет.
ААББТ коду — 41703 211 860 02 0.
Баган дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чоң Тополь көлү бассейндери жана Бурла дарыяларынын. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Обь жана Иртыш дарыяларынын аралыктарындагы агынсыз аймак.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Өкүлчүлүк палатасы
Өкүлчүлүк палатасы – Австралия, Бельгия, Колумбия, АКШ, Филиппин, Ямайка, Жапония сыяктуу биркатар өлкө парламенттеринин төмөнкү палатасынын аталышы. Мальтада, Жаңы Зеландияда жана Парагвайда – бир палаталуу парламенттин аталышы.
Асылбүбү Сейитбекова
Сейитбекова Асылбүбү (20.03.1917, Нарын обл., Ат-Башы району, Ак-Моюн кыш - 1966, ошол жерде) - Социалисттик Эмгек Баатыры (1957).
Тулгомы-Яха
Тулгомы-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Байдарата губасы орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
«Бургундия отели»
«Бургундия отели» (Hotel de Bourgogne) – франциялыктардын драма театры. 1548-ж. Парижде түзүлгөн. Алгач «Бургундия отели» театрында мистериялар, фарстар, моралитеттер көрсөтүлгөн. Кийин трагедия, трагикомедия жана пастораль жанрларына кайрылган. 17-кылымдын 40-жылдары « Бургундия отели » классицизм багытындагы театр катары П. Корнель жана Ж. Расиндин трагедияларын коёт. 1680-ж. « Бургундия отели», Мольердин труппасы жана «Маре» театрынын труипасы биригип, «Комеди Франсез» театры уюшулган.
Тойтук уулу Молдокалый
Тойтук уулу Молдокалый (1901-1984) Ат жабдыктарынын чебери. Ысык-Көл районундагы Таштак айылында төрөлгөн. Чарбанын ар кандай өнөктүгүндө иштеген. Молдокапый өрүмчү катары таанылган. Жүгөнгө, көмөлдүрүккө, куюшканга он эки тал кайышты төрткө бөлүп, эки талын өрүмдү тегеретип келип, бирде басып, сегиздин үстүнө чыгарып, экөөнү кайра имерип өрүү боюнча чебер болгон. Муну «окорчо» (нокор өрүм) деп атаган. Уста атайын механикалаштырылган көрүк үйлөтүп, өргөн ат жабдыктарына шөкөт үчүн жез чөгөргөн. Анын ар бир шөкөтүнүн өзүнчө куймалары болгон.