cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ыманалы Барак Нурбай уулу
Туура сөзү, чечендиги, чечкиндүүлүгү, адилеттүүлүгү менен эл арасына таанылган. Коргон-Төбө, Кайың-Суу, Шораалы сайларындагы иштетилбей жаткан жерлерге суу жеткирип, эл эгин айдаган. Наралы болуш Ыманалынын үстүнөн Наманган уездинин башчысына: “Ыманалы арык чыгарып, жер-суунун баарын бузуп, эч кимге баш ийбей жатат” - деген арызын текшерүү үчүн Ала-Бука аймагындагы таанымал Нуркул мурап Таши деген адамды комиссия башчысы кылып жөнөтөт. Натыйжада, тескерисинче Ыманалы арык чыгарып, тегирмен курдуруп, элди суу менен камсыз кылып жаткандыгын көрүшүп ыраазы болуп кетишет. Ак-Булактын үстүндөгү “Шайлоо журтка ” суу чыгаруу аракети оңунан чыкпаган Баястан корбашы, Ыманалыны да “Суу чыгара албаса нукка басам” деген шылтоо менен жок кылууну ойлойт. Бирок Жарты-Суу суусун тектирге чыгарып берген Ыманалыга тийише албайт. Ала - Буканын Сапалак-Сайындагы эки элдин ортосундагы чырды сөз менен эле калыс чечкендиги үчүн эл “Ыманалы калпа сөздү барактан өткөргөндөй эле элеп таштады го” - дейт. Ошондон улам “Ыманалы барак” аталган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Реветь (Белорет району, Башкыртстан)
Реветь — Башкыртстандын Белорет районундагы айыл, Инзер айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 163 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Питкин (Колорадо)
Питкин (Колорадо) (Pitkin) — Колорадо штатынын Гуннисон (Gunnison) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 66 киши. Болжолдуу аянты - 0.7 км². FIPS коду — 08-59830.
Нойендорф (Майн-Шпессарт)
Нойендорф (Майн-Шпессарт) (Neuendorf (Main-Spessart))) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Төмөнкү Франкония административдик округуна карайт. Майн-Шпессарт районуна кирет.
Калкы - 865 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 9,65 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 6 77 164. Муниципалитеттин башчысы — Карлхайнц Альберт.
Мамлекеттик кызмат оруну
Мамлекеттик кызмат оруну – КР мыйзамдарында каралган кызмат оруну, болбосо мыйзамдарында белгиленген тартипте мамлекеттик органдын штаттык бирдиги катары аны ээлеген адам үчүн бул мамлекеттик органдын ыйгарым укуктарын аткаруу жана камсыз кылуу боюнча милдеттердин чөйрөсүн аныктоо менен уюмдаштырылган кызмат оруну. Мамлекеттик кызмат орундары саясий мамлекеттик кызмат оруну жана административдик мамлекеттик кызмат оруну болуп
бөлүнөт.
Ыдык көрсөтүү
Ыдык көрсөтүү (харассмент, Harassment), жыныстык асылуу) — Бул жеке чектерди жана субординацияны бузуу, жабышуу, кемсинтүү жана жеке жашоонун кол тийбестигин бузуу. Ал физикалык (кѳӊүл каалабаган тийүү, ѳбүү, кучактоо, чымчуу), ошондой эле вербалдык мүнѳздѳ (уятсыз же кордоочу комплименттер, сексуалдык байланыш жѳнүндѳ түрдүү маанидеги ымдап-жаңсоолор жана башка) болушу мүмкүн.
Кыргызстанда 2019-жылы алгач ирет харассмент (жыныстык ыдык) масштабы жөнүндө изилдөө жүргөн. Анын жыйынтыгында өлкөдөгү ар бир төртүнчү аял жумуш ордунда жыныстык асылууга туш болору аныкталган.
Тарыхы
1964-жылы АКШнын адамдардын расасына, түсүнө, жынысына, динине карата бөлбөө тууралуу адам укуктары жөнүндөгү мыйзамы кабыл алынгандан кийин аялдар тең укуктуулукка ээ болгон.
1975-жылы америкалык Кармита Дикерсон Вуд ыдык көрсөтүүгө туш болгонун, ага каршылыгын биринчилерден болуп айтып чыккан айым. 44 жаштагы 4 баланын энеси жумушунда көптөгөн жылдар бою жетекчисинин ыдык көрсөтүүсүнө чыдап келгенин журналист Лин Фарлиге билдирген. Фарли мындай көйгөйгө кабылган, ага каршы аялдардын башын бириктирип, “Жумушчу аялдардын бирикмесин” түзүшүп, жумуш ордундагы аялдарга асылуу тууралуу плакаттарды жазып жүрүшкө чыгышкан. Мындан соң “Нью-Йорк Таймс” гезити “Аялдар жумуш орунундагы сексуалдык асылуулар жөнүндө айта башташты” деген макаланы басып чыгарган. Ушул убактан тартып жыныстык асылуу же харассмент термини жалпы колдонууга кирген.
1975-жылы харассмент боюнча биринчи сот иши жүргөн.
Асылуунун түрлөрү
Асылуу, ыдык көрсөтүү – бул үстөмдүк кылуучунун иши. Ошондуктан, көбүнчө бир адам экинчисине көз каранды болгон жагдайларда болот: жетекчи менен кол алдындагы кызматкер, мугалим менен окуучу, таксист менен жүргүнчү.
Ыдыкка кабылган адам көпчүлүк учурда стресске кабылып, ишке, окууга болгон кызыгуусу азаят, жумуштан кетүүгө аргасыз болот.
Сексуалдык агрессиянын деңгээли жана асылуучунун талаптары такыр башкача болушу мүмкүн. Ар бир адам жынысына жана жашына карабастан жабырлануучу боло алат. Куугунтуктун кесепеттери абдан оор болушу мүмкүн – жабырлануучунун психологиялык абалы үчүн да, анын жашоосунун шарттары үчүн да.
Ыдык көрсөтүүнүн 80%ы мамлекеттик мекемелерде учурайт.
''' Жумушта, окууда, көчөдө ж.б. жерде куугунтуктун түрлөрү: '''
Физикалык куугунтук
Ден соолук менен түздөн-түз өч алуу коркунучу болгондо, алар түртүп, уруп-согуп, коркутуп-үркүтүп, ал тургай ачууланып муштумдарын бетке силккенде.
Кызмат абалынан пайдалануу
Бул, негизинен, кызмат орду жогору жана канааттандырылбай турган ашыкча талаптарды койгон, атайылап адам чыдагыс эмгек шарттарын түзгөн, керектүү иш маалыматтарын жашырган жана кол алдындагылардын жеке жашоосуна кирип кеткен кызматкерлерден келип чыгат.
Психологиялык куугунтук
Командадан бөлүп коёт, атайлап көңүл бурулбайт, пикирин укпайт жана дээрлик ар бир сөздү аны менен талашат. Ал тууралуу ушак-айың кептерди көп таратат.
Киберкуугунтук
Жумушта эле эмес, башка жагдайларда да орун алган жаңы көйгөй. Ар кандай социалдык тармактарда же электрондук почтасына ал тууралуу кемсинткен, беделине шек келтирген маалыматтарды массалык түрдө жөнөтүү, жалган жана ушак таратуу, мессенджерлер аркылуу кемсинткен билдирүүлөрдү жиберүүлөр жана тажатма чалуулар.
Оозеки куугунтуктоо
Кимдир бирөөнү кемсинтип, коркутуп, атайын сөгүү.
Ыдык көрсөтүүнүн физикалык формасында бирөө кармалап, өпкүлөп, асылып, сылап, кучактап, чымчылап тийишет.
Ыдык көрсөтүүнүн башка формаларында бирөөнүн этегин аңдып, мазактап, шылдыңдоо, орунсуз тамашалоо, басынтуу, коркутуу, уят сөздөр менен тийишүү орун алат.
Вербалдык ыдык көрсөтүүдө уят, таарынта турчу комплименттерди айтып, жыныстык катнашты кыйытып, тил менен башка адамды кыстоо.
Ыдык көрсөтүүнүн көчөдөгү түрү кэтколлинг деп аталат. Анда ышкырып, аркасынан ээрчип же адамдын тулку бою боюнча ар кандай пикирлер айтылат.
Корнелл университети тарабынан дүйнө жүзү боюнча дээрлик 17 000 аялды камтыган масштабдуу эл аралык изилдөө жүргүзүлүп, анда аялдардын 80%га жакыны 17 жашка чейин биринчи жолу көчөдө куугунтукка кабыларын аныкталган. Респонденттердин 50%ы оозеки агрессияга гана туш болбостон, бейтааныш адамдар аларга сексуалдык тон менен тийишкенин айтышкан. Аялдардын 71%ы аңдып жүргөнүн айтышат.
Жарандын жеке жашоосу жөнүндө такып сурап, тынымсыз кат жазып, сүрөт жөнөтүү, телефон чалуу ыдык көрсөтүүнүн бир түрүнө кирет.
Харассмент менен флирттин айырмасы:
Эгерде тийишүү, кармалоо, өбүү сыяктуу аракеттер жагып, жагымдуу маанай тартууласа, анда ал ыдык көрсөтүүгө жатпайт. Мында толук макулдук керек. Ошондой эле эки тараптан тең активдүү аракет болгондо харассментке жатпайт. Жактардын тең укуктуулугунда, жумушта иш берүүчү менен жумушчунун ортосунда жана башка.
Коё туруу, кийинкиге калтыруу укугу болгондо харассментке жатпайт. Харассмент – бул психологиялык атака. Жаман көзү менен карап, дарегиңизге кастык менен кемсинткен комментарийлерди айтып жатса, ал дагы ыдык көрсөтүүгө тете.
Мамлекеттик кызматкер
Мамлекеттик кызматкер – КР мыйзамдары боюнча мамлекеттик кызматта турган, туруктуу негизде белгилүү акчалай акы үчүн өз кызматына ылайык берилген ыйгарым укуктарын аткарууда кесиптик ишмердикти аркалап жүргөн жана алардын орундалышына жооптуу КР жараны.
Ыдык көрсөтүү
Дүйнөдөгү ыдык көрсөтүүгө каршы кыймылдар
2016-жылдын 5-июлунда украиналык активист, феминист жана STUDENA бейөкмөт уюмунун директору Анастасия Мельниченко бала, өспүрүм жана бойго жеткен кезинде көргөн зомбулуктары тууралуу пост жарыялаган.
Ошентип, постсоветтик мейкиндикте зордук-зомбулукка каршы биринчи масштабдуу кампания болгон #ЯНеБоюсьСказать (#АйтууданКоркпойм) кыймылы башталган.
2017-жылдын октябрь айында социалдык тармактарда Алисса Миланонун сексуалдык зомбулукка жана сексуалдык асылууга каршы #МеToo (#МенДагы) хештеги чыгып, хештег вирус сыяктуу жайылган. Анда аялдар бул хештегди өзүнүн кайгылуу окуялары менен бөлүшүү жана репост  кылуу үчүн колдонушкан. Бир нече айдан кийин бул кыймыл Россияда уланган.
Кыргызстанда Евробиримдик жана Бириккен Улуттар Уюмунун (БУУ) “Теңдик нуру” демилгесинин алкагында социалдык тармактарда ыдык көрсөтүүгө каршы маалыматтык өнөктүк өтүп келет. Өнөктүктүн негизги максаты – ыдык көрсөтүүнүн түрлөрү тууралуу маалымат берип, ага кабылган окуяларды коомчулукка жеткирүү. Ал учурда #АчыкАйтам #Коркпойм #Тийишпе хештегдери колдонуу менен харассментке каблылган адамдар өз окуяларын ачыкташат.
Дүйнө өлкөлөрүндөгү мыйзамдар
Сексуалдык асылуу же куугунтук жөнүндө биринчилерден болуп 1926-жылы СССРдин экинчи Кылмыш-жаза кодексинде 154-берене пайда болгон. Сексуалдык куугунтук деп ошол учурда аялдын экономикалык же финансылык жактан көз каранды болгон адам тарабынан жыныстык катнашка мажбурланышы түшүнүлгөн. Мындай кылмыштар үчүн 5 жылга чейин эркинен ажыратуу жазасы каралган. 1960-жылы 154-берене боюнча жаза мөөнөтү үч жыл болуп кыскарган.
Орусия Федерациясынын Кылмыш-жаза кодексиндеги беренелер: “Сексуалдык мүнөздөгү аракеттерге мажбурлоо” (133- берене) жана “Адепсиз аракеттер” (135-берене).
Улуу Британиянын Жазык мыйзамдарында сексуалдык кылмыштар боюнча 50дөн ашык ар кандай курамдагы беренелер бар.
Казакстан Республикасынын Кылмыш-жаза кодексинин 123-беренеси "Жыныстык катнашка, сойкулукка, лесбиянизмге же сексуалдык мүнөздөгү башка аракеттерге мажбурлоо". Жаза – 3000 айлык эсептик көрсөткүчкө чейин (19 517 АКШ доллары) айып салуу же ошол эле өлчөмдө түзөтүү жумуштары, же чектөө же 3 жылга чейин эркинен ажыратуу.
Өзбекстан Республикасынын Кылмыш-жаза кодексинин 121-беренеси "Аялды жыныстык катнашка мажбурлоо". Жаза - 300 саатка чейинки мөөнөткө милдеттүү коомдук жумуштарга же эки жылга чейинки мөөнөткө түзөтүү жумуштарына тартуу. Эгерде кылмыш жыныстык катнашка алып келсе, үч жүз сааттан 480 саатка чейинки мөөнөткө коомдук жумуштарга же эки жылдан үч жылга чейинки мөөнөткө түзөтүү жумуштарына, же үч жылдан беш жылга чейинки мөөнөткө эркиндигин чектөөгө, же үч жылдан беш жылга чейинки мөөнөткө эркиндигинен ажыратууга жазаланат.
Кыргыз Республикасындагы асылууларга каршы мыйзам долбоорлору
Кыргыз өлкөсүндө харассментү боюнча мыйзамда белгиленген эмес. Бирок кордоп, тийишүү учурунда Кыргыз Республикасынын Укук бузуулар кодексинин 126-беренеси «Майда бейбаштык» менен жаза каралат. Сексуалдык асылуу Кыргыз Республикасынын Кылмыш-жаза кодексинин 156-беренеси «Сексуалдык мүнөздөгү аракеттерди жасоого мажбурлоо» боюнча жазаланат.
2021 жылдын бугу айынын 20сында Жогорку Кеңеш аял депутаттары кызматкердин жеке кол тийбестигине болгон укугун коргоо жана кызматкерди ыдык көрсөтүүдөнкоргоо максатында иштелип чыккан “Эмгек кодексине өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө” мыйзам долбоорун коомдук талкууга алып чыкты. Өзгөртүүлөрдү Айнуру Алтыбаева, Гүлшат Асылбаева, Айнура Осмонова, Евгения Строкова, Наталья Никитенко, Бурун Аманова жана Махабат Мавлянова демилгеледи.
Райнхардсхаген
Райнхардсхаген (Reinhardshagen) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Кассель административдик округуна карайт. Кассель районуна кирет.
Калкы - 4787 киши(2013-ж.). . Аянты - 12,99 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 6 33 022. Муниципалитеттин башчысы — Лотар Мерквирт.
Мамлекеттик кызматтын кеңешчиси
Мамлекеттик кызматтын кеңешчиси – КРде мамлекеттик улук кызмат орундарын ээлеген мамлекеттик кызматкерге ыйгарылуучу класстык чин. Ал 1, 2 же 3-класс болуп бөлүнөт.
Вөльмерзен
Вөльмерзен (Wölmersen) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Альтенкирхен-Вестервальд районуна кирет.
Калкы - 414 киши(2013-ж.). . Аянты - 2,63 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 32 118. Муниципалитеттин башчысы — Эрнст Шүлер.
Чубуртмалуу басылма
Чубуртмалуу басылма - басуу ыкмасы; мында басылуучу материалга сүрөттөлүштү берүү абдан кичине диаметрдеги чоргодон чоң ылдамдык менен (секундасына 1 млн тамчыга чейин) атайын боёкту чачыратуу менен ишке ашырылат. Чубуртмалуу басылма жумшак таңгактарга өндүрүштүк маркалоо, бодурлуу беттерге окулуучу жазууларды түшүрүү, продукцияны өндүрүү процессинде мезгилдүү басылмага даректерди түшүрүү ж. б. үчүн пайдаланылат. Басуунун бул ыкмасы санариптүү (цифралык) жарым тондуу түс сынамыктарын жана басылмаларды аз тираж менен даярдоого арналып, агымдуу плоттерлерде жана принтерлерде колдонулат.
Валентина Шевченко
“Ок” каймана аты менен таанымал Валентина Шевченко күрөш дүйнөсүндөгү титулдарды эң көп мушкер айымдардын бири. Спортчунун жетишкендиктери: UFC’нин жеңил салмактагы чемпиону, муай-тай боюнча дүйнөнүн 11 жолку чемпиону, кикбоксинг жана К1 боюнча дүйнөнүн үч жолку чемпиону, ММА (KF-1) боюнча дүйнөнүн эки жолку чемпиону. Валентин таэквондо жана муай тай боюнча эл аралык класстагы спорт чебери, бокс жана дзюдо боюнча Орусиянын спорт чебери.
Өмүр баяны
Валентина Анатольевна Шевченко 1988-жылы 7-мартта Кыргызстандын борбору Фрунзе шаарында туулган. Ал улуту боюнча орус. Валентин СССРде төрөлгөнүн айтып, өзүн советтик адам деп эсептейт.
Болочоктогу чемпион Б.Бейшеналиева атындагы Кыргыз улуттук искусство университетин “Кинорежиссер” адистиги боюнча бүтүргөн. Валентина – аталган университеттин ардактуу профессору.
Валентина Шевченконун карьерасы: ММА
Валентина 2003-жылы ММА’да дебют жасаган. Шевченко эки жолу дүйнө чемпиону болгон – 2003 жана 2005-жылдары, бирок тажрыйбалуу атаандашы Лиз Кармушка утулуп, жеңилүү ызасын тарткан. Валентина 1-раундда утулуп, 2-раундга өтпөй калгандыктан, карьерасында тыным алууга аргасыз болгон. Спортчу кикбоксингге жана муай-тайга өтүп, спорттук Олимптин чокусуна тез эле жеткен. Чемпионатта дагы бир алтын медалды алгандан кийин ал кайрадан рингге кайтып келет. Legacy Fighting чемпионатында техникалык нокаут менен эки жеңишке жетип, элдин оозуна алынгандан кийин Валентина жаңы деңгээлге көтөрүлөт – ага UFCнин эң ири MMA промоушени менен келишим түзүүнү сунушташат.
Валентина Шевченко UFC’де
Ал 2015-жылдын декабрь айында дүйнөдөгү эң мыкты промоушенде дебюттук беттешин өткөрүп, Сары Кауффманга каршы беттеште Жермейн де Рандамьенин ордуна чыгып, калыстардын эки башка чечими менен жеңишке жеткен.
2016-жылдын март айында UFC 196 турниринде Валентина эки категорияда болочок чемпион бразилиялык Амандой Нуньес менен беттешкен. Эки раундда тең утулуп калгандан кийин Шевченко үчүнчү раундда алдыга озуп чыккан, бирок жеңиш үчүн бул жетишсиз болду – үч калыс бир добуштан Нуньестин жеңишин тааныган.
2016-жылдын июль айында Валентина мурдагы чемпион Холли Холмго каршы килемге чыккан. Биринчи раундда утулгандан кийин Шевченко демилгени колго алып, упайлар боюнча үстөмдүк кылып экс-чемпионду жеңип алган.
2017-жылдын январында Шевченко элминаторго Жулианна Пенье менен таймашка чыгып, экинчи раундда сабмишен өткөрүп, аны кынтыксыз токтото алган.
2015-жылдын сентябрында UFC 217 турниринде Валентина жеңил салмактагы титулдук беттешке чыккан. Бул жолу Валентина учурдагы чемпион Аманда Нуньестен реванш алуу максатын көздөгөн. Алар беш раунд өткөрүп, анын жыйынтыгында калыстар жеңишти бразилиялык мушкерге беришкен.
2018-жылдын февралында Шевченко менен промоушендин дебютанты Присцила Качоэйрдин эл оозуна алынган мелдеши болуп, кыргызстандык мушкер атаандашынын “ташталканын чыгарган”.
Валентина 2019-жылдын июнь айында UFC 238 турнирин ийгиликтүү өткөрүп, экинчи раундда америкалык Жессика Айды кик менен нокаутка жиберген.
2019-жылдын августунда Шевченко америкалык Лиз Кармуштан эски жеңилүү ызасы үчүн өчүн алып, калыстардын бир добушу менен жеңишке жеткен.
Валентина 2020-жылдын февраль айында UFC 247 турниринде америкалык Кэтлин Чукагянды үчүнчү раундда техникалык нокаут менен жеңип, чемпиондук титулун үчүнчү жолу коргоп калган.
2020-жылдын ноябрында Валентина UFC 255 турниринде бразилиялык Женнифер Маяны жеңип, калыстардын бир добуштан кабыл алган чечими менен төртүнчү жолу титулун коргоп калган.
2021-жылы Валентина эки беттеш өткөргөн. Анын атаандаштары Жессика Андраде жана Лорен Мерфи болгон. Ал “граунд-энд=паундеде” атаандаштарын чыканагы менен талкалаган.
Сыйлыктары
Муай-тай боюнча дүйнөнүн 11 жолку чемпиону.
1.     IFMA боюнча Дүйнө чемпиону, 57 кг, Казакстан, 2003-жыл.
2.     WMF боюнча Дүйнө чемпиону, 57 кг, Таиланд, 2006-жыл.
4.     IFMA боюнча Дүйнө чемпиону, 57 кг, Таиланд, 2007-жыл.
5.     IFMA боюнча Дүйнө чемпиону, 57 кг, Түштүк Корея, 2008-жыл.
6.     IFMA боюнча Дүйнө чемпиону, 60 кг, Таиланд, 2009-жыл.
7.     IFMA боюнча Дүйнө чемпиону, 63,5 кг, Таиланд, 2010-жыл.
8.     PRO MUAYTHAI WMC Дүйнө чемпиону, 63 кг, Франция, 2012-жыл.
9.     IFMA боюнча Дүйнө чемпиону, 60 кг, Орусия, Санкт-Петербург, 2012-жыл.
10.  PRO WKL боюнча дүйнө чемпиону, 60 кг. Аргентина, 2013-жыл.
11.  IFMA боюнча Дүйнө чемпиону, 60 кг, Малайзия, Лангкави аралы, 2014-жыл.
Кикбоксинг жана К1 боюнча дүйнөнүн 3 жолку чемпиону.
1.     K-1 PROWKC боюнча Дүйнө чемпиону, 60 кг, Лима, Перу, 2013-жыл.
2.     К-1 PROWKC боюнча Дүйнө чемпиону, 60 кг, Мексика, 2013-жыл.
3.     WAKO кикбоксинг боюнча Дүйнө чемпиону, 56 кг, Италия, 2004-жыл.
ММА боюнча дүйнөнүн 2 жолку чемпиону.
1.     MMA PRO боюнча Дүйнө чемпиону, 55 кг, Корея Сеул, 2003-жыл.
Тамыр
Тамыр (radix) – сабак-жалбырактуу өсүмдүктөрдүн негизги вегетация органдарынын бири. Ал өсүмдүктү субстратка бекитүү жана андан суу жана азык зат сиңирүү кызматын аткарат. Филогенезде тамыр кургакка чыккан алгачкы өсүмдүктөрдө (риниофиттерде) сабактан кийин тамыр сымал өсүндүдөн пайда болгон. Азыркы тамыр алгач плаун сымалдар жана папоротниктерде пайда болуп, уруктуу өсүмдүктөрдүн тамыры бир топ татаал түзүлүштө. Тамыр урук түйүлдүгүндө эле калыптанып, урук өнгөндө өсө баштап, башкы тамырга айланат. Тамыр учунан узарып, бутактанат. Көп өсүмдүктөрдө негизги жана каптал тамырдан башка көмөкчү тамырлары да болот. Тамырдын учун тамыр калпакчасы каптап турат. Калпакчасынан кийинки бөлүгү 4 зонага (бөлүнүү, өсүү же чоюлуу, сиңирүү же соруу жана өткөрүү же каптал тамырлар) бөлүнөт. Эки үлүштүү өсүмдүктөрдүн тамырында камбий деп аталган меристема тканы калыптанат. Анын клеткалары бөлүнүп, ич жакка ксилеманын, сырт жакка флоэманын клеткаларын пайда кылат. Натыйжада тамыр жооноюп өсүп, экинчи түзүлүшкө өтөт, Алар тамырдын скелетин түзөт. Тамырдын негизги, каптал жана көмөкчү тамырлары жалпысынан тамыр системасын түзөт. Тамыр системасы негизинен эки түрдө: сөңгөктүү жана чачыдай тамыр болуп айырмаланат. Сөңгөктүү тамыр системасында башкы тамыр түйүлдүктүн тамырчасынан калыптанат да, каптал тамырларга караганда жоон жана узун болот. Эки үлүштүү өсүмдүктөргө мүнөздүү. Чачыдай тамыр системасы бүт бойдон бирдей жоондуктагы каптал жана көмөкчү тамырлардан турат. Ал байчечекей, бака жалбырак, бардык бир үлүштүүлөргө мүнөздүү. Сууда өсүүчү жана мите өсүмдүктөрдүн тамыры начар, ал эми кургак жердеги өсүмдүктөрдүн тамыры жакшы өөрчүйт. Кээ бир өсүмдүктүн (эфемерлер) тамыры жер беттеринде жатат, башкаларда (төө тикен ж. б.) жер алдындагы сууга чейин жетет (узундугу 18–20 м), башкалары сууну ар кандай горизонттон алып, универсалдуу (жузгун, сөксөөл ж. б.) болот. Көп өсүмдүктөрдүн тамырлары азык, малга тоют катары, медицинада жана өнөр жайда колдонулат.
Валентина Шевченко
Сыйлыктары
Валентина Шевченко абройлуу “Даңк” ордени менен сыйланган.
13-декабрда Валентина ОшМУга барып, студенттер менен жолугушкан. Спортчу ОшМУнун мааракелик медалы менен сыйланган.
Үй-бүлөсү
Апасы – Елена Шевченко, Кыргызстандын муай-тай федерациясынын президенти, таэквондо боюнча кара курдун ээси, тай боксу боюнча Кыргызстандын эмгек сиңирген машыктыруучусу
Валентинанын сиңдиси Антонина Шевченко да атактуу спортчу, күрөш өнөрү боюнча дүйнө чемпиону. Эки эжени бирдей машыктырган Павел Федотов – Кыргызстандын тай бокс федерациясынын негиздөөчүсү.
Атасы – Анатолий Шевченко Тынч океан флотунда кызмат өтөгөн, жаш кезинде футбол ойночу.
Кошумча маалымат
Валентинанын спорттон тышкары көптөгөн башка хоббилери бар. Алардын бири анын “Ок” аттуу каймана аты менен байланыштуу – Валентина ок атууга абдан кызыгып, атүгүл дүйнөлүк чемпионаттарда байгелерди да алган. 2013-жылы Перуда өткөн тапанчадан ок атуу боюнча мелдештин кезектеги этабында экинчи орунду ээлеп, кийинчерээк карабинден, винчестерден жана тапанчадан мыкты ата алаарын далилдеп, өлкө чемпионатында коло медаль алган на аты менен байланыштуу – Валентина ок атууга абдан кызыгып, атүгүл дүйнөлүк чемпионаттарда байгелерди да алган. 2013-жылы Перуда өткөн тапанчадан ок атуу боюнча мелдештин кезектеги этабында экинчи орунду ээлеп, кийинчерээк карабинден, винчестерден жана тапанчадан мыкты ата алаарын далилдеп, өлкө чемпионатында коло медаль алган.
Валентина Шевченко бий менен да алектенет. Сиңдиси Антонина экөө фламенко жана цыган бийлерин аткарып, социалдык түйүндөрүндө видеолору менен бөлүшүп турушат. Ошондой эле Валентина рингде матч башталганга чейин жана жеңиштен кийин лезгинканы бийлейт, бул анын өзүнө гана таандык өзгөчөлүгү болуп калды. карабинден, винчестерден жана тапанчадан мыкты ата алаарын далилдеп, өлкө чемпионатында коло медаль алган на аты менен байланыштуу – Валентина ок атууга абдан кызыгып, атүгүл дүйнөлүк чемпионаттарда байгелерди да алган. 2013-жылы Перуда өткөн тапанчадан ок атуу боюнча мелдештин кезектеги этабында экинчи орунду ээлеп, кийинчерээк карабинден, винчестерден жана тапанчадан мыкты ата алаарын далилдеп, өлкө чемпионатында коло медаль алган.
2021-жылы Валентина Голливуд кино жылдызы Холли Берри менен бирге “Кордолгон аял” тасмасына тартылып, ММА спортчусунун ролун ойногон. Сюжет боюнча алар рингге атаандаш катары чыгышкан. Холли Берри Шевченкого мыкты машыктыруучу жана кеңешчи катары баасын берген.
Кошумча шилтемелер
Валентина Шевченконун UFC сайтындагы профайлы
Брситол (Мэн)
Брситол (Мэн) (Bristol) — Мэн штатынын Линкольн округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2644 киши. Болжолдуу аянты - 161.8 км². FIPS коду — 23-07485.
Дорнбург (Заале)
Дорнбург (Заале) (Dornburg/Saale) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан Шаар. Заале-Хольцланд районуна кирет.
Калкы - 909 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 10,4 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 74 013. Мэр — Клаус Заммер.
Шаар административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт.
КуСол (Пеша куймасы)
Кулевая — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пеша дарыясынын оң жээгинен 62 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ветеринариялык санитария боюнча бүткүл союздук илим изилдөө институт
Ветеринариялык санитария боюнча бүткүл союздук илим изилдөө институту - 1955-ж. Москвада уюштурулган. 20га жакын лабор-ясы, Тюменде филиалы, Терно­поль, Воронеж ш-ларында, Грузияда башкы пункттары, «Милет» тажрыйба-өндүрүш чарбасы бар.
Ингт мал чарба дезинфекциясы, дезинсекциясы ж-a дератизациясы, малдын уукмасы, вет.-санитариялык экспертиза, вет. санитарияны механикалаштыруу, зоо­гигиена б-ча ил. иш жүргүзөт. Мал­дын азык-түлүгүн, короо-сарайын де- зинфекциялоо, дератизадиялоо үчүн жаңы препараттар чыгарат, аларды колдонуу ыкмаларын иштеп чыгып, өндүрүшкө киргизет. Ин-т СССРдеги вет. санитария б-ча ил. иштерге же­текчилик кылат. Аспирантурасы бар. Жыл сайын «Труды. Проблемы вете­ринарной санитарии» деген ил. жур­нал чыгарат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Олианс (Небраска)
Олианс (Небраска) (Alliance) — Небраска штатынын Бокс-Бьютт округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 8491 киши. Болжолдуу аянты - 12.4 км². FIPS коду — 31-00905.
Тамыр басымы (өсүмдүктөрдө)
Тамыр басымы (өсүмдүктөрдө) – жер үстүндөгү органдарын суу менен камсыз кылууда (транспирация менен бирге) тамырдын өткөргүч түтүктөрүндө пайда болуучу басым. Негизинен тамыр түтүктөрүндөгү осмос басымы (демейде 1–3 атмосфералык басым) топурак эритмелеринин осмос басымынан жогору болгон учурда пайда болот. Ал күндүз жогорулап, түнкүсүн төмөндөп турат. Өсүмдүктү үшүк алып же ысык уруп, тиричилик касиети жоголгондо тамыр басымы нөлгө барабар болот. Өсүмдүктүн кыйылып же кесилип калган жеринен суунун чыгышы «өсүмдүк ыйы» тамыр басымына байланыштуу. Дагы бир кубулуш – гуттация да тамыр басымына байланыштуу деп аталат.
Мидвэйл (Айдахо)
Мидвэйл (Айдахо) (Midvale) — Айдахо штатынын Вашингтон округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 0.9 км². FIPS коду — 16-52750.
Ветеринариялык - санитариялык көзөмөл
Ветеринариялык - санитариялык көзөмөл - малды ылаңдан, элди жугуштуу оорулардан сактоого багытталган комплекстүү чаралар.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Эсвайлер
Эсвайлер (Eßweiler) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Кузель районуна кирет.
Калкы - 418 киши(2013-ж.). . Аянты - 8,1 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 36 023. Муниципалитеттин башчысы — Петер Гильхер.
Сергей Рахманинов
Рахманинов Сергей Васильевич [20. 3 (1. 4). 1873, Новгород губерниясы, Семенов кыштагы – 28. 3. 1943, АКШ, Калифорния штаты, Беверли-Хилз, сөөгү Нью-Йоркко жакын Валхаллга коюлган] – орус композитору, пианист, дирижёр. 1882-жылы Петербург консерваториясын, 1891-жылы фортепьяно классын, 1892-жылы композиция классын (чоң алтын медаль менен) бүткөн. «Алеко» операсы – дипломдук иши. 90-жылдарда жазган көрүнүктүү чыгармалары: «Пьеса-фантазиялар», «Музыкалык моменттер» (1896), оркестр үчүн «Цыган темаларына каприччио» (1894), 1-симфония (1895), 20дан ашуун романс ж. б. 1897–1906-жылдары Чоң театрдын дирижёру. 1900-жылы пианист жана дирижёр катары Россияда жана чет өлкөдө концерт берген. 2-симфониясын (1907), фортепьяно жана оркестр үчүн 2-жана 3-концертин (1901, 1909), «Өлүктөр аралы» симфониялык поэмасын (1902), «Сараң рыцарь» жана «Франческа да Римини» операларын (экөө тең 1904), сонаталар, 23 прелюдия, 17 этюд картина жазган. 1918-жылдан АКШда жашап, негизинен концерттик ишин уланткан. 1941–42-жылдары концерттен түшкөн каражатын советтик Армияга берип турган. Рахманинов – 19–20-кылымдын эң көрүнүктүү композиторлорунун бири. Анын музыкасына обондуулук, гармониялык өзгөчө ыргак, улуттук форманын дааналыгы жана романтикалык пафос мүнөздүү. Ал чебер пианист жана өз мезгилинин көрүнүктүү опера жана симфония дирижёру болгон.
Нойгаттерслебен
Нойгаттерслебен (Neugattersleben) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Зальцланд районуна кирет.
Калкы - 909 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 13,57 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 89 225. Муниципалитеттин башчысы — Ханс-Юрген Кухе.
Лезе
Лезе (Leese) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Везердеги Ниэнбург районуна кирет.
Калкы - 1715 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 29,65 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 56 018. Муниципалитеттин башчысы — Грант Хендрик Тонне.
Чувашстан
Чуваш республикасы, Чувашия — (чуваш. Чӑва́ш Республики́; Чӑва́ш Ен) Орусиянын Европа бөлүгүнүн чыгышында жайгашкан субъект. Түндүгүнөн Марий Эл, чыгышынан Татарстан, түштүгүнөн Мордова, батышынан Нижегород обл. менен чектешет.
Чкалов району (Екатеринбург)
Чкалов району ― Екатеринбургтун сегиз шаардык райондорунун бири. Валерий Павлович Чкаловдун урматына арналган.
Чувашстан
Негизги маалымат
Аянты 18,3 мин км2. Калкы 1,3 млн (2014). Негизинен чуваштар (67,9%), орустар (26,5) жана татарлар (2,8), ошондой эле ж. б. улут өкүлдөрү да жашайт. Православныйлар (191 диний уюму бар) басымдуу. Протестанттар (21) жана мусулмандар (13) да бар. Адм.-айм. жактан 21 районго, 9 шаарга бөлүнөт. Адм. борбору - Чебоксары ш. Шаар калкы 57,7%. Ири шаарлары: Новочеркаск, Канаш. Ч. Р. Волга бою федерация округуна караштуу.
Чкалов району (Екатеринбург)
Географиясы
Район Екатеринбург шаарынын түштүк бөлүгүндө жайгашкан.
Чувашстан
Тарыхы
Анын мамлекеттик бийликтин органдар системасы 2000-ж. кабыл алынган конституциясы тарабынан аныкталат. Чуваш АОсу 1920-ж. 24-июнда, Чуваш АССРи болуп 1925-ж. 24-апрелде түзүлгөн. 1992-жылдын 13-февралынан азыркыдай аталат.
Климаты
Табигый шарты калктын жашоосу үчүн жана экологиялык абалы РФтин региондорунун ичинен салыштырмалуу жагымдуу. Чыгыш Европа түздүгүндө, Волганын оң өйүзүндө, Сура жана Свияга д-нын аралыгында өрөөндө жайгашкан. Климаты мелүүн континенттик. Январдын орточо температурасы -13°С, июлдуку 19°С. Жылдык жаан-чачыны 530-570 мм.
Чкалов району (Екатеринбург)
Калкы
Чкалов районунун калкы 2002-жылдагы Бүткүл орусиялык калкты каттоонун жыйынтыгы боюнча 233 817 адамды түзөт; анын ичинде шаардыктар — 226 623 адам, айылдыктар — 7194.
Чувашстан
Табияты
Негизги дарыясы - Волга. Чаваш-Вармане улуттук паркы, Присур коругу уюштурулган. РФте машина куруунун бир нече түрүнүн өндүрүшү жана кулмак өстурүү боюнча өзгөчөлөнөт.
Экономикасы
Региондук дүң продукциясынын структурасында тейлөө чөйрөсүнүн үлүшү (% менен) 37,3, өнөр жайыныкы 25,5, айыл жана токой чарбасыныкы 11,7, курулуштуку 10,1, транспорт менен байланыштыкы 8,8, электр-энергияныкы, газдыкы жана суунуку 6,4. Токуу станокторун чыгаруучу Россиядагы жалгыз респ. Россияда чыгарылган бульдозерлердин 24,6% и Ч-га туура келет. Машина куруу (ири ишканасы - «Промтрактор» ААК; көп профилдүү күчтүү тракторлор, «Элара» өндүрүшү - авионика, байланыш каражаттары, автомобиль электроникалары чыгырылат), тамакаш (кондитер азыктары), металлургия, даяр металл буюмдар, химиялык, нефть-химиялык («Химпром» ААК боёочу каражаттар, пластификатор, полимер өндүрөт), курулуш материалдар, жеңил (трикотаж, байпак-батек буюмдары, кездеме) өнөр жай ишканалары иштейт. Тоют өсүмдүктөрү, дан эгиндери, картөшкө, жашылча айдалат. Кулмак өстүрүү жана аарычылык өнүккөн. Эт-сүт багытындагы мал чарбасы, үй куштары багылат. Автомобиль жолунун уз. (миң км менен) 5,6 (асфальтталган), т. ж-нуку 0,4. Волга менен Сура д-нда кеме жүрөт. Чебоксарыда эл аралык аэропорт бар. Жалпы билим берүүчү 662, баштапкы жана орто 59 окуу жайы, 17 ЖОЖ (а. и. филиалдары жана университет), 7 театр (а. и. музыкалык, куурчак), филармония, музейлер (а. и. сүрөт, этнографиялык, ачык асман астындагы) жана китепканалар (азиздер үчүн да) бар.
Чкалов району (Екатеринбург)
Инфратүзүмү
Өнөр жай сектору
Шаарды түзүүчү 42 өнөр жай ишканалары.
саламаттыкты сактоо
3 муниципалдык медициналык мекеме (No8 ДГБ, №20 Борбордук шаардык клиникалык оорукана, №24 Борбордук шаардык клиникалык оорукана), 15 амбулаториялык бөлүм, анын ичинде алыскы аймактардагы 3 филиал, 3 аялдар консультациясы, 3 жалпы дарыгерлик практика бөлүмү; 2 стоматологиялык клиника, 48 дарыкана, 4 консультациялык-диагностикалык борбор.
4 соода борбору («Диражаб», «Глобус», «Мегаполис», «Ботаника Молл»); 1 соода комплекси ("Южный"); 2 базар комплекси («Ботаникалык», «Чкаловский»); 170 азык-түлүк дүкөндөрү; 194 азык-түлүк эмес дүкөндөр; 161 коомдук тамактануу ишканалары; 438 турмуш-тиричилик жактан тейлее ишканасы.
3 муниципалдык маданият мекемеси ( «Елизавет» МҮ, ЦК «Экран», ЦК «Тоо калкан»); 4 өспүрүмдөр көркөм мектеби; 8 китепкана.
«Чкаловский» спорттук-эс алуу комплекси; 3 стадион; 5 футбол талаасы; 64 спорт залы; 5 лыжа базасы; 8 бассейн; 1 атуу тири.
Саясий турмуш
Чкалов районундагы Облустук Думага шайлоо боюнча добуш берүүнүн жыйынтыгы
Тарыхый административдик-аймактык түзүлүш
Совхозный айылы Екатеринбург шаардык Думасынын 2003-жылдын 27-майындагы №39/2 токтому менен Ленин районунун карамагына өткөн. Бирок 2017-жылдын 1-октябрына чейин жана 2020-жылга чейин ОКАТОдо күчүндө болгон административдик-аймактык түзүлүштүн акыркы реестринде конуш Чкалов атындагы Совхоз айылдык кеңешинин курамына кирген. Район. Свердлов облусунун 2017-жылдын 13-апрелиндеги мыйзамы менен 2017-жылдын 1-октябрынан баштап Совхозный Ленин районунун карамагына өткөн.
2004-жылы Шабровский жумушчу поселогу айылдык конушка айландырылып, Приисков жана Сысерт поселоктору менен бирге Чкалов районунун администрациясына түздөн-түз баш ийген.
2016-жылдын 11-февралында Приисковый жана Хутор конуштары Екатеринбургдун чек арасына киргизилген.
Баклэнд (Массачусетс)
Баклэнд (Массачусетс) (Buckland) — Массачусетс штатынын Франклин округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1 991 киши. Болжолдуу аянты - 51.2 км². FIPS коду — 25-09595.
Мамлекеттик кылмыш
Мамлекеттик кылмыш – мамлекеттин коомдук жана саясий түзүлүшүнө, ошондой эле мамлекеттин коопсуздугуна каршы багытталган кылмыш жосундары. КРде мындай М. к-тар кылмыш-жаза мыйзамдарында ( мамлекеттик чыккынчылык, куралдуу козголоң , диверсия , шпионаж ж. б.) каралган.
Раш Сити (Миннесота)
Раш Сити (Миннесота) (Rush City) — Миннесота штатынын Chisago округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3079 киши. Болжолдуу аянты - 7.9 км². FIPS коду — 27-56266.
Сафаргүл (Белорет району, Башкыртстан)
Сафаргүл — Башкыртстандын Белорет районундагы айыл, Инзер айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 113 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ыдырыс пайгамбардын күмбөзү
«Ыдырыс пайгамбардын күмбөзү» - эл сыйынуучу “ыйык жай”. Жаңы-Базар айылынын күн чыгыш тарабында бийик тектирчеде жайгашкан.
Күмбөздөрдү жергиликтүү калк Ыдырыс пайгамбардын ысмы менен байланыштырышат. Алгач ал жерде 3 күмбөз болгон. Азыркы күндө Ыдырыс пайгамбардын атынан аталган 2 гана күмбөз сакталып калган. Бузулган күмбөздүн ордуна, кийинчерээк жергиликтүү калк тарабынан жол жүргөндөр, сыйынуучулар учун намаз окулуучу жай салынган. 1903-ж. жарык көргөн “Туркестанские ведомости” гезитинин кабарчысы Алибий мындай деп жазат: “Жаңы-Базардагы күмбөз Ыдырыс пайгамбардын мүрзөсү эмес, анын кадамжайы. Жергиликтүү калк анын бирин Ь1дырыска, экинчисин анын аялы Батма-Зуураныкы деп эсептешет. 18-кылымдын аягында анын бирин чаткалдык Тоголок бай оңдоттурган. Андагы ташта жазылган дата хижранын 1191-жылы же бизче 1777-жыл. Демек күмбөздөр 18-кылымга таандык”.
1920-ж В. В. Бартольд Чаткал тоо кыркасындагы Янги-Базар кыштагынын жогору жагында «Идирис пайгамбар» атындагы эски мазардан ташка жазылган белгисиз жазуу табылган деп эскерет. Аталган жазууну Жалал-Абад областык борбордук Исмайил Аль Бухарий атындагы мечиттин имамы Хакимов Адам-жан окуп: “Бул кабыр Бин Али бини Басыр хажибке таандык” - деп чечмелоого аракет жасаган (2001). Жергиликтүү калк арасында айтылып келген уламыштар боюнча Ыдырыс пайгамбар аскери менен жер кезип жүрүп, Чаткалды жактырып, бир топ мезгил ушул аймакта туруп калат. Кийин “Алланын амири менен Ыдырыс пайгамбар бейишти көрөт. Бейишти аралап көрүп, бейиштин ажайып көркүнө таң калып, бир мөмөлүү дарактын түбүндө кепичин чечип намаз окуйт да, кайра чыгарда кепичин унутуп таштап чыгат. Ыдырыс бейишке кайра кирет. Ыдырыс бейиштин кооздугуна арбалып чыкпай туруп калат. Ошондо аны кайра алып чыкмакчы болгон Азирейилге Алладан: “Бейишке бир кирген адам кайра чыкпасын!” - деген аян келет. Ошентип, Ыдырыс пайгамбар түбөлүк бейиште калтырылган экен. Пайгамбардын күмбөзүнүн катарында анын аскер башчысы Ышкы-Бабанын (Ышкыш-баба) күмбөзү бар. Ошол алгачкы курулушунан бери бул күмбөздөр кыязы бир нече ирет тозуп же урап калып, кайрадан курулса керек. Археологиялык казуулар ырастагандай ал күмбөздөрдөн биздин замандын 4-5 жана 11-12-кылымдарына жана 15-16-кылымдарга таандык ар кандай калыптагы жана ыраңдагы кыштар табылган. Ал эки күмбөздөн 30-40 кадамдай төмөнүрөөктө Ыдырыс-пайгамбардын чилдеканасы, андан төмөнүрөөк Аурахман булагы жайгашкан. Эл оозунда: “Бала сурасаң - Ыдырыс Атага бар” деп айтылат. Жергиликтүү калк, зыяратка келген адамдар мал союп, кан чыгарып, түлөө өткөрүп турушат. Күмбөзгө Кыргызстандан гана эмес, бүткүл Орто Азия, Казакстандан, башка да мусулман өлкөлөрүнөн адамдар зыяратка келишет.
Шырдак Акмат уулу
1916-жылкы ачарчылыкта мергенчилик менен өз элин баккан.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Чубаков Төлөгөн
Чубаков Төлөгөн (5. 9. 1953-ж., Нарын обл., Ат-Башы району, Баш-Кайыңды айылы) - медидина илимдин доктору (1992), проф. (1993). КММИни (1976), СССР Борбордук туберкулёз ИИИнин (Москва) Фтизиатрия жана психиатрия адистиги боюнча аспирантурасын бүтүргөн (1982). КММИнин туберкулёз кафедрасынын ассистенти (198286), доценти (1988-93), кафедра башчысы (19892000), КММИнин адистикти жогорулатуу ф-тинин деканы, 1992-жылдан Кыргыз мамлекеттик мед. кайра даярдоо жана адистикти жогорулатуу институтунун ректору жана 1997-жылдан фтизиопульмонология кафедрасынын башчысы. Фтизиатрия, психиатрия, үй-бүлөлүк медицина жана билим берүү системасын уюштуруу боюнча адис. Эл аралык Фтизиатрлар жана пульмонология Ассоциацияларынын мүчөсү. 200дөн ашык илимий эмгектери, 15 монография жана окуу китептери, 13 методикалык көрсөтмөсү, 1 ойлоп табуусу бар.
Мамлекеттик менчик
Мамлекеттик менчик – мамлекетке менчик укугунда таандык мүлктөр. Мамлекет өз ишмилдетин аткарууда зарыл болгон каалагандай мүлккө ээ боло алат. М. м. республикалык жана жергиликтүү казынадан, ошондой эле мыйзам актыларына ылайык мамлекеттик юридикалык тараптарга бекитилип берилген мүлктөрдөн турат.
«Ветка» айыл чарба шериктиги
«Ветка» айыл чарба шериктиги - Түн. Кыргызстандагы алгачкы айыл чарба бирикмелеринин бири. 1919-ж. 20-мартта багбандар менен жүзүм өстүрүүчүлөрдүн союзу катары Пишпек уездиндеги Молдаван кышыннда уюшулган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Нойенмаркт
Нойенмаркт (Neuenmarkt) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Франкония административдик округуна карайт. Кульмбах районуна кирет.
Калкы - 3051 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 18,95 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 4 77 143. Муниципалитеттин башчысы — Зигфрид Деккер.
Шопоков Калмат
Шопоков Калмат (1912, Талас областы, Кара-Ой айылы) - коомдук ишмер. Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу (1941-15).
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Тамыр буттуулар
Тамыр буттуулар (лат. Rhizopoda) – саркодиялар типчесиндеги жөнөкөйлөрдүн чоң классы. Дене чоңдугу бир нече мкмдан 3 ммге (кээ бир фораминифералардыкы 2–3 смдей) жетет. Кээ бир түрлөрү азыгын кармоочу жана кыймылдоочу органеллалары – псевдоподиялары менен катар убактылуу шапалакчаларды пайда кылат. Көпчүлүк тамыр буттууларда (раковиналуу амёбалар, фораминифералар) раковина түрүндөгү сырткы скелети болот. Экиге бөлүнүү жолу менен көбөйөт, кээ бир фораминфераларда жыныс процесси бар. Тамыр буттуулардын 8 классы (анын ичинде амёбалар жана фораминифералар) деңизде жана тузсуз сууларда, сфагн мамык чөбүндө жана топуракта кеңири таралган, мите түрлөрү да бар.
Мамлекеттик муктаждыктар үчүн товарларды жеткирип берүү
Мамлекеттик муктаждыктар үчүн товарларды жеткирип берүү – алып келип берүү келишиминин бир түрү; мамлекеттик контракттын, ошондой эле ага ылайык түзүлгөн алып келип берүү келишимдери боюнча мамлекеттик муктаждыктар үчүн товарларды алып келип берүү (белгиленген тартипте аныкталган КР керектөөлөрүн бюджеттик жана бюджеттен тышкаркы каражат булактарынын эсебинен камсыз кылуу) менен жүзөгө ашырылат.
Питс (Колорадо)
Калкы - 227 киши. Болжолдуу аянты - 0.5 км². FIPS коду — 08-58235.
Рахматуллин Халил Ахмедович
Рахматуллин Халил Ахмедович (23. 4. 1909, Токмок шаары – 10. 1. 1988, Москва) – советтик механик жана педагог, Социалисттик Эмгектин Баатыры (1979), Өзбек ССР Илимдер академиясынын академиги (1947). 1925-жылы Ташкент педагогикалык окуу жайын бүтүп, ошол окуу жайда окутуучу болуп иштеген. ММУну бүтүрүп, (1934), ошол жерде өмүрүнүн аягына чейин газ динамикасы жана толкун динамикасы кафедраларынын башчысы болуп иштеген. Негизги эмгектери газ динамикасына, серпилгичтүү жана серпилгичтүү-пластикалык толкундардын теориясына, парашют теориясына, көп компоненттүү чөйрөнүн кыймылына ж. б. арналган. Анын илимий эмгектеринин негизинде космос аппараттарынын жерге жумшак түшүшүн камсыздаган парашюттун түрлөрү жасалган. СССРдин мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1969, 1974). 4 Ленин жана Эмгек Кызыл Туу ордендери менен сыйланган. Рахматуллиндин ысымынан медаль белгиленген.
Вөльферлинген
Вөльферлинген (Wölferlingen) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Вестервальд районуна кирет.
Калкы - 525 киши(2013-ж.). . Аянты - 8,23 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 43 085. Муниципалитеттин башчысы — Арнольд Венгенрот.
Виандот
Виандот - тooк породасы. 19-кылымдын аягында АКШда чыгарылган.
Тирүүлөй салмагы: корозу 3,8 кг, мекияны 3 кг. Мекияны жылына 150— 180 жумуртка тууйт. Өңү ар түрдүү, көбүнчө ак. Ал СССРге алып келинген, бирок өнөр жайлык мааниге ээ боло алган эмес. Жумуртканы аз бериши, жумурткасынын кичинелиги жана бастырууга анчалык жарабагандыгынан Виандот тоогу азайып кетти.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Норс Плэйтт (Небраска)
Норс Плэйтт (Небраска) (North Platte) — Небраска штатынын Lincoln округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 24733 киши. Болжолдуу аянты - 27.4 км². FIPS коду — 31-35000.
Усмангали (Белорет району, Башкыртстан)
Усмангали — Башкыртстандын Белорет районундагы айыл, Инзер айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 432 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Кумиха
Кумиха — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Вижас дарыясынын оң жээгинен 145 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 50 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Миддлтон (Айдахо)
Миддлтон (Middleton) — Айдахо штатынын Кэньон округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 4.5 км². FIPS коду — 16-52660.
2017 жайкы Сурдолимпиада оюндары
XXIII жайкы Сурдолимпиада оюндары (XXIII Yaz İşitme Engelliler Olimpiyat Oyunları) — 2017-жылы, 18-июлдан - 30-июлга чейин Түркиянын Самсун шаарында өтөт.
Мамлекеттик орган
Мамлекеттик орган – КРде КР Конституциясына, КР конституциялык жана башка мыйзамдарына, КР Президентинин жарлыктарына ылайык туруктуу негизде уюмдаштырылган, мыйзам чыгаруу, аткаруу же соттук мамлекеттик бийликтин, ошондой эле КР Президентинин Администрациясынын ишмилдеттерин жүзөгө ашырууга, милдеттүү түрдө аткаруу үчүн чечимдерди кабыл алууга жана алардын ишке ашырылышын камсыз кылууга ыйгарым укуктуу, мамлекеттик бюджеттен каржылануучу уюм. «М. о.» деген аталгы ошондой эле борбордук мамлекеттик органдын иш-милдеттерин же ишмилдеттеринин бир бөлүгүн жүзөгө ашыруучу кандай болбосун аймактык бөлүмчөнү же түзүмдүк бирдикти билдирет.
Шерматов Ботобай атындагы башталгыч мектеби
Шерматов Ботобай атындагы башталгыч мектеби Чандалаш айылында жайгашкан. Чаткал райондук билим берүү бөлүмүнө карайт.
Вибрато
Вибрато (итал. vibrato, лат. vibratio — термелүү) —
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Райскирхен
Райскирхен (Reiskirchen) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Гиссен административдик округуна карайт. Гиссен районуна кирет.
Калкы - 10556 киши(2013-ж.). . Аянты - 44,99 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 5 31 016. Муниципалитеттин башчысы — Хольгер Зерт.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 8 шаардык районго бөлүнөт.
Түркиянын Түндүк Сирияны басып алуусу
Түркиянын Түндүк Сирияны басып алуусу — Түрк куралдуу күчтөрү жана анын өнөктөшү Сириянын улуттук аскери Сириянын жарандык согушу маалында 2016-жылдын августунан бери Сириянын түндүгүндөгү  аймактарды басып алышкан. Бул аянттар номиналдуу түрдө Сирия оппозициясы менен байланышы бар өкмөттү тааныса да, алар иш жүзүндө борбордон ажыратылган жергиликтүү жергиликтүү кеңештердин жана түрк аскер администрациясынын кош бийлиги астында өзүнчө таанылбаган прото-мамлекетти түзөт.