Литва
Архитектура жана сүрөт искусствосу
Литва аймагындагы алгачкы искусство эстеликтери палеолиттин акыры, мезолит, айрыкча неолит (биздин заманга чейин 4-миң жылдыктын ортосу, 2-миң жылдык) дооруна таандык. 1-миң жылдыкта чыңдалган калктуу конуштар – пилякальнистер пайда болуп, көбү 9–12-кылымда феодалдардын жыгач сепилдерине айланган. 13–14-кылымда жыгач жана таш замоктор курулган. Литвада айрыкча 15-кылымда шаар куруу тез өнүгөт (мисалы, Каунастагы Перкуностун үйү, 15– 16-к.). 16-кылымда Литва искусствосу Кайра жаралуу доорунун көркөм маданиятына эриш-аркак өнүккөн. Анын үлгүсүндөгү турак үйлөр, чиркөөлөр, сепилдер коргонууга ыңгайланып салынган (мисалы, Шяуляйдагы Ыйык Пётр жана Павел чиркөөсү, 1595–1625). 17–18-кылымда барокко стилинде католик чиркөөлөрү, ак сарайлар курулган. 18-кылымдын акырынан классицизм принциптери тарай баштап (Каунастагы мунара, 1777–80 жана Ратуша, 1786–99). Шаар курулушу кеңири кулач жайып, орус адистери Вильнюс, Каунас, Шяуляй ш-н долбоорлоого жана курууга катышкан. 19- кылымдын 2-жарымы – 20-кылымдын башында Литва архитектурасында эклектизм (Бяздонистеги «Миндоза» вилласы, 20-кылымдын башы) басымдуулук кылган, ошондой эле неоренессанс (Таурагедеги замок, 1847– 64), неоготика (Рокишкистеги костёлдор, 1868– 83), соңку классицизм (Вильнюстагы филармониянын имараты, 1899–1902), необарокко (Каунастагы Музыкалык театрдын имараты, 1890–92) стилдери да өнүккөн. 1900–30-жылдарда модерн стили өрүш алган (Вильнюстагы Вилейшистер ак сарайы, 1904–06 ж. б.). 1945-жылдан кийин шаарлар калыбына келтирилип, жаңы посёл- калар курулган. 1950–60-жылдары сов. неоклассицизм стилинде курулган үйлөр пайда болгон (Окумуштуулар үйү, 1950; Улуттук китепкана, 1963, экөө тең – Вильнюста). 1959-жылдан ири панелдүү курулуш кеңири кулач жайган. 1960– 80-ж. Вильнюс, Каунас, Клайпеда жана башка шаарларда жаңы турак үйлөр тургузулган (архитекторлор Касперавичене, В. Чеканаускас, В. Бредикис жана башка). Литва архитекторлорунун долбоорлору боюнча СССРдин Ташкент, Минск, Ростов-на-Дону жана башка шаарларында курулуштар жүргүзүлгөн. 1990–2000-жылдарда Пакальняй кыштагы Ыйык Троица костёлу, Палангадагы Ивердик Кудай Эне иконасынын урматындагы чиркөө (2000–02), Клайпедада Покров-Николь чиркөөсү (2000–05), Каунастагы «1000» Ишкер борбору (2008) жана башка курулган. Литва архитектуралык Союзу 1945-ж. негизделген. Литва аймагынан адамдардын жана айбанаттардын неолит дооруна таандык тулкулары, жыгач скульптуралар жана карапа буюмдар табылган. Орто кылымда сүрөт искусствосунун Батыш жана Чыгыш Европанын искусствосу менен өз ара тыгыз байланышта өнүгүп, диний жана жарандык тематикадагы живопись таралган. 16-кылымдын 1-жарымынан китеп басып чыгаруунун башталышы менен ксилография пайда болгон. 20-кылымдын башындагы Литва искусствосунда М. К. Чюрлёниске өзгөчө орун таандык. Көп Литва сүрөтчүлөрү СанктПетербургдан, Москвадан таалим алган. Реалисттик искусствонун өнүгүшүнө Каунас көркөм сүрөт мектебинин (1922-ж. негизделген) окуучуларынын «Көз карандысыз сүрөтчүлөр коому», «Арс» жана башка бирикмелери (1930-жылдарда уюшулган) чоң роль ойногон. Согуштан кийинки жылдарда тарыхый жана жанрдык живопись (С. Вейверите, В. Дилка жана башка), пейзаж (В. Гячас, Й. Шважас жана башка), портрет (А. Гудайтис, П. Стаускас жана башка) искусствосу өнүккөн. 1960–70- жылдары сүрөтчүлөр В. Кисараускас, абстракционисттер В. Жилюс, К. Зимблите, Л. Катинас; скульпторлор Т. Валайтис, В. Вилжюнас; 1980-жылдары – скульпторлор Г. Каралюс, С. Кузма, П. Мазурас, М. Навакас, В. Урбанавичюс, К. Ярошевайте; живописчилер В. Жукас, Ш. Шаушка, Р. Шлицис; графикчи М. Вилутистер таанымал болушкан. Литва сүрөтчүлөр союзу 1951-ж. түзүлгөн.