cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Белоусов Владимир Владимирович
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Лайпхайм
Лайпхайм - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Гюнцбург (район)|Гюнцбург районуна карайт. Швабия административдик округуна тиешелүү. Калкы – 6633 (2010-ж.). Аянты – 32.15 км2.
Ак жем
Ак жем - алгыр кушту табында кармап туруу үчүн берилүүчү атайын даярдалган жем. Жаш этти жанчып, муздак сууга кан-сөлүн кетирет. Мүнүшкөрлөр аны «шалап» же «жуумал» деп да атайт.
Вето (тыюу)
Вето (тыюу) (лат. veto  – тыюу салам) – кайсы бир органдын чечимин токтотуучу же күчүнө кирүүсүнө жол бербөөчү акт. Айрыкча мамлекет башчысына берилген парламент тарабынан кабылданган мыйзамдарга тыюу салуу укугу өзгөчө мааниге ээ болот. В. парламент тарабынан кабыл алынган мыйзамды такыр четке кагуу укугу өлкө башчысына гана тийиштүү болгон чексиз (резолюциялык) жана өлкө башчысы мыйзамдын күчүнө кирүүсүн токтото туруу менен анын парламент тарабынан кайрадан добуш берүүдө кабыл алынуусуна мүмкүндүк берүүчү салыштырмалуу (токтото туруу же суспенсивдик) В. болуп айырмаланат. Мында кайрадан (биротоло) кароо менен кабыл алуу үчүн бир катар парламенттерде квалификацияланган көпчүлүктүн (м.: КРде депутаттардын жалпы санынын кеминде 2/3 бөлүгүнүн) добушу талап кылынат. Ошондой эле жалпы жана айрым (тандама) В. болот. Биринчиси актыны толук четке кагууну билдирсе, экинчиси – ошондой эле айрым бөлүктөрүн же статьяларын четке кагууну билдирет.
Туура сегиз жол
Ушундай туура жол төмөнкү тутумдардан: бул дүйнөдөгү жашоону жакшы көрүүдөн, кумардануу сезиминен, эңсөөдөн, жек көрүнүүнүн, текебердүүлүктүн туткунунан бошотот. Туура жолдун ишке ашуусунун эң жогорку баскычы болуп нирвана абалына жетүү же «эңсөөнүн туткунунан кутулуу» эсептелет. Туура сегиз жолдун өз тартиби бар. Маселен, туура аңдоо – төрт «асыл чындыкты» тийиштүү даражада түшүндүрүү; туура умтулуу – өзүнүн жашоосун кабыл алынган төрт чындыкка ылайык кайра курууга ыклас, эрк; туура ойлоо – бардык нерсенин түбөлүксүздүгүн түшүнүү жана түркөйлүктөн, билбестиктен, түшүнбөстүктөн, өзүмчүлдүктөн баш тартуу; туура сөз – калп жана адепсиз сөз айтпоо; туура иш жасоо – тирүү жандыкка залал келтирбөө, уурулуктан, пайдакерчиликтен өзүн кармануу; туура жашоо тиричилик – адал эмгек менен жашап, маңдай тердин акысын гана алууну өнөкөт кылуу, туура аракеттенүү – азгырыктар менен ар дайым күрөшүү, акыл менен дененин инерциясына туруштук берүү; туура ыклас коюу – бардык аффектилерден кутулуу, адамдын ички дүйнөсүнүн түгөл болуусу, камырабастыгы, көңүл коштугунун натыйжасында нирванага, буддизмдин эң жогорку баалуулугуна көтөрүлүү.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Александр Невский лаврасы
Александр Невский лаврасы - орус князы Александр Ярославич Невскийдин (1221-1263) шведдерди жеңишинин (1240) урматына Петр Інин буйругу менен 1710-ж. Черная дарыясынын (Монастырская) Невага куйган жеринде курулган. Алгач Ыйык-Троицк монастыры деп аталган, 1797-жылдан император Павел Інин указы менен ага Александр Невский лаврасы статусу ыйгарылган. Лавранын архитектуралык ансамблине Благовещенск чиркөөсү (1717-22), Федоров чиркөөсү (1742-50), Троицк собору ж. б. кирет. Петр I бул жерди дин кызматкерлери-архиерейлерди даярдоочу жайга айландырууну көздөгөн жана монастырдын перомонахтарынан аскер-деңиз флоту үчүн дин кызматкерлери алынган. Анын көрсөтмөсү менен 1724-ж. Александр Ярославич Невскийдин жасаты жана буюмдары Владимир шаарындагы Рождественск монастырынан Александр Невский лаврасына алынып келинген. 1720-ж. монастырдын алдында басмакана ачылган. 1721-ж. Славян мектеби түзүлүп, 1809-жылдан Санкт-Петербург дин академиясына айландырылган. Октябрь революциясынан (1917) кийин Александр Невский лаврасынын мүлкү конфискацияланып, карамагындагы чиркөөлөр жабылган. 1957-ж. Ыйык-Троицк собору кайра ачылган. 1996-ж. Александр Невский лаврасы орус православие чиркөөсүнө кайтарылган. Александр Невский лаврасына орустун атактуу тарыхый инсандарынын (М. В. Ломоносов, A. В. Суворов, М. И. Глинка, П. И. Чайковский, Н. М. Карамзин, Ф. М. Достоевский ж. б.) жана советтик маданият ишмерлеринин сөөктөрү коюлган.
Стрелковка (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Стрелковка — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Подлеснен айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 0 киши. Почта индекси — 453152, ОКАТО коду — 80249868008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Табылды Абдылдаев
Абдылдаев Табылды (1932-ж. т., Ысык-Көл району, Бостери айылы) — философ, философия илиминин доктору (1968), профессор (1969). Кыргыз Республикасынын ИАнын мүчөсү (1989). 1952-ж. Кыргыз мамлекеттик университетин бүткөн. 1953— 56-ж. Москва мамлекеттик университетинде аспирант, 1956—66-ж. КМУда окутуучу, улук окутуучу, доцент, 1966—88-ж. КММИнин философия кафедрасынын башчысы, 1988- жылдан Кыргыз Республикасынын ИАнын философия жана укук институтунда адамдын экологиясынын философиялык маселелери боюнча белгилүү адистердин бири. Анын негизги илимий эмгектери биологиялык түр жана түрдүн келип чыгышынын методологиялык проблемаларына арналган. Абдылдаевдын илимий эмгектери илимдин өнүгүшүнүн перспективалуу багыты, башкача айтканда азыркы мезгилдин кеңири экологиялык проблемалары менен тыгыз байланышкан. Ал Бишкек шаарындагы философтордун илимий эмгектериннн жогорку окуу жайлар аралык тематикалык жыйнагын чыгарууну уюштурган. Анын жетекчилиги жана редакциялоосу менен КММИнин философия кафедрасында 8 илимий эмгек чыккан; экология боюнча бөлүмдүн кызматкерлеринин коллективдүү монографиясы жарыяланган. Азыр анын жетекчилиги менен «Илимий-техникалык революциянын шартындагы табигый, жасалма жана социалдык диалектика» проблемасы боюнча комплекстүү изилдөөлөр жүргүзүлүүдө. Абдылдаев 70 илимий эмгектин (анын ичинде 12 монография, анын 4 китеби авторлош, оштндой эле 6 китепче) автору.
Дөөталы Касымбай уулу
Дөөталы Касымбай уулу (1899, азыркы Тянь-Шань району, Эчки-Башы айылы — өлгөн жылы белгисиз) —  манасчы. Тынымсейит уруусунан. Атасы Касымбай чоң манасчы лардан болгон. Д. атасынын "Манас", "Семетей" айткандарын көкүрөгүнө түйүп, жаттап калган. Эл алдына чыгып атайы "Манас" айткан эмес. Андан эпостун "Манас" бөлүгүнөн Манастын бала чагы, Манастын Жолой  менен Эсенканга каршы согуштары, Манастын Каныкейге үйлөнүшү, Көкөтөйдүн ашы, Жети кандын окуясы, Чоң казат, Манастын өлүшү, Каныкейдин Букарга качышы жана "Семетей" бөлүгүнөн Семетейдин Сарытазга жолугушу, Семетейдин Букардан Таласка келиши, Семетейдин Айчүрөккө үйлөнүшү (Чынкожо, Толтой чатагы), Семетей баатырдын Манастын кунун куушу (Чалгын,  Коңурбайдын Таласка кол салышы), Семетейдин кайып болушу,
Канчоронун кастыгы эпизоддору жазып алынган.
Виза
Виза (visa, visus – көрүлгөн, каралган) –
Ирен Жолио-Күри
Ирен Жолио-Күри (фран. Irène Joliot-Curie; 1897-жылы 12-сентябрь -- 1956-жыл 17-март) - франциялык илимпоз, Мэри Күри менен Пиерр Күринин кызы жана Фридрих Жолио-Күринин зайыбы болгон. Күйөөсү менен чогуу Жолио-Күри жасалма радиоактивдүүлүктү ачып чыкканы үчүн 1935-жылы Химия боюнча Нобел сыйлыгына татыган. Бул Күрилерди ушул күнгө чейин эң көп Нобел сыйлыгын жеңген үй-бүлө кылып келатат. Жолио-Күрилердин эки баласы тең, Элен жана Пирр да, жогору бааланган илимпоздор болуп саналат.
Дөрбөлдөй
Дөрбөлдөй — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери, Үсөндүн (к. Көзкаман) уулу. Башка бир туугандарындай кара мүртөз, ач көз болуп сүрөттөлөт.
Новый флюорит кени,
Новый флюорит кени, Айдаркен флюорит кени Баткен облусунун Кадамжай районунда. Айдаркен руднигинин аймагында, Алай кырка тоосунун түндүк этегинде, деңиз деңгээлинен 1900–2200  м бийиктикте. Түштүк Кыргыз геол. экспедициясы чалгындоо иштерин жүргүзүп, 1971- жана 1986-ж. запасын бекиткен. Кен аймагын силур, девон, карбон мезгилиндеринин кумдук, акиташ, конгломерат тектери түзөт. Кен киноварь, антимонит жана флюорит менен минералдашкан жаспероид жана жаспероиддүү брекчия кабаттарына топтолгон. Флюорит майда тарам, чогунду жана ар кандай формадагы линза, уя сымал жатат. Өңү, көгүш кызгылтым, сыя көк түстө, тунук. Орточо өлчөмү 12,9%. Флюориттин запасы С1 категориясы боюнча – 578 миң т, С2–358 миң т. 1997-жылга карата баланстагы запасы С1 – 313 миң т, С2–320 миң т.
Энесай кыргыздарындагы керамика маданияты
Энесай кыргыздарындагы керамика маданияты. Бул маданий катмар илимий адабияттарда атактуу «кыргыз вазалары» деген ат менен белгилүү. Бул маданият б.з. 5-18-кк. таандык мезгилди өз кучагына камтыйт. Атактуу «кыргыз вазалары» байыркы жана орто кылымдардагы энесайлык кыргыздардын башкаруучулары (кагандары) жайгашкан Уйбат өрөөнү, Асккз ж.б. жерлерден табылган. Кыргыз вазалары өзүнүн эң жогорку сапаты, кооздугу менен айырмаланган. Аталган баалуу тарыхый эстеликтердин айрымдары Абакан (Хакасия) тарых музейинде, Тувадагы (Кызыл) Алдын Маадыр музейинде, Санкт-Петербургдагы Эрмитажда сакталып турат. Кыргыздарга таандык бул вазаларды көрүнүктүү илимпоз Л.А. Евтюхова изилдеп чыккан. Илимпоз өзү аталган кыргыз маданий эстеликтерин казууга, аларды иликтеп үйрөнүүгө жигердүү катышкан. Адистер далилдешкендей, кыргыздар вазаларды чарык түрүндөгү атайын шайманда тегеретме тасмага салып ийлешкен, андан соң түбүн жана оозун чаптап кынапташкан. Вазалар ар түрдүү формада жасалган. Көбүнчө түбүн жалпак, тулкусун жумурткадай жумуру кылып, оозун анчалык узун чыгарбай, кууш кайрып, кырдантып жасашкан. Ошондой эле бөтөлкө түспөл, оозу кууш, шар сымактуу идиштер да кездешет. Кыргыз вазаларын цилиндр түрүндөгү мөөр баскычтарда чегедектин сүрөтүн чөгөрүп асемдешкен. Алар кычкыл ичимдиктер үчүн жасалса керек. Мындан башка кыргыздарда сомдомо керамикалар: вазалар, гөзөлөр, чөйчөктөр кеңири колдонулган. Кээде суюктук куюлуучу кумган сыяктанган идиштер жолугат, аларды кезинде көзү өткөн адамдын күлүн сала турган көрүстөн кутусу катары да пайдаланышкан. Кыргыз атка минерлери кымбат баалуу металл идиштерин, алтын карматылган, күмүш жалатылган кумураларды, чөйчөктөрдү, чөгүндөрдү жана башка идиш-аяктарды урунушкан. Бул идиш-аяктардан кыргыз кол өнөрчүлөрү атайын чегерген эн тамга белгилерин байкоого болот. Эн тамгалар бул кол өнөрчүлүлүк буюмдары кыргыздардын кайсыл уруусунун өкүлдөрү жасагандыгын, же болбосо ал кайсыл адамдын менчигине таандык экендигин чагылдырган. «Кыргыз вазалары» деп аталган үй турмушуна керектелүүчү кол өнөр буюмдары Кыргыз каганатындагы кол өнөрчүлүк маданиятынын жогору өнүккөндүгүн ырастайт.
Жайнаков Апас
Жайнаков Апас - (16. 3. 1960-ж. туулган, Баткен району, Орто-Боз айылы) – обончу, КРдин эл артисти (1995). 1981–83-ж. Т. Сатылганов атындагы Кыргыз мамлекеттик филармониясынын алдындагы 2 жылдык студияда, Б. Бейшеналиева атындагы КМИИде окуган. 1995–97-ж. Баткен элдик театрын жетектеген. 2001–06-ж. К. Скрябин атындагы Агрардык университетте маданият таануу кафедрасында иштеген, 2006-жылдан Баткен облусу театрынын директору. 50дөн ашык лирикалык, патриоттук ырлардын автору, айрыкча «Кыргыз жери», «Өрүкзар», «Өзгөчөм», «Ак гүлүм», «Бийге чакыруу», «Кыргызымдын сулуу кыздары» жана башка чыгармалары белгилүү. 1988-ж. Польшада өткөн Фольклордук топтордун бүткүл дүйнөлүк эл аралык фестивалынын лауреаты, республикалык «Студенттик жаз» фестивалдарынын, конкурстардын жеңүүчүсү.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Каракол, агын суу
Каракол агын суу, Ак-Суу районунун аймагы аркылуу аккан суу.
Тескей Ала-Тоонун түндүк капталынан башталып, Ысык-Көлгө куйган суу. Узундугу 50 км, алабынын аянты 394 км2. Башталышында мөңгүлүү, ортоңку бөлүгүндө карагайлуу капчыгай, төмөнкү бөлүгүндө кенен түздүк аркылуу агат. Негизги куймасы Кашка суу. Мындан тышкары алабында жалпы узундугу 93 км келген 27 куймасы, жалпы аянты 99 км2 болгон 4 көл бар. Алардын эң чоңу- Ала- Көл (аянты- 0,84 км2). Көп жылдык орточо чыгымы 6,60 м3/сек; эң көбү 57,6 м3/сек, эң азы 0,38 м3/сек. Апрелдин аягында көбөйө баштап, июль- августта кирет, сентябрдын аягында тартылат. Сугатка кеңири пайдаланылып, айыл- кыштактарды суу менен камсыз кылат. Боюнан Кара-Кол шаары, Челпек, Бөрүбаш, Бурма-Cуу ж. б. кыштактарда орун алган.
Бельканто
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Илмек мүйүздүүсөрөйлөр
Илмек мүйүздүүсөрөйлөр — (лат. Pseudoblenniinae) деңизде жашоочу балыктардын бир тукумчасы.
Респираторлор
Согуш мезгилинде респираторлор дем алуу органдарын радиоактивдүү чаңдан жана аба аркылуу жугуучу инфекциянын козгогучтарынан сактоо үчүн пайдаланылат. Жөнөкөй шарттарда респираторлор аба өтө газдалганда же чаң басканда урунулат.
Бөлүнүшү
Респираторлор такыр өткөрбөгүч жана чыпкалагыч болуп экиге бөлүнөт. Респираторлор абада зыяндуу кошундулар көп болуп, кычкылтек жетишсиз учурда жана эл чарбасынын авариялык коргоо жумуштарын жүргүзүүде колдонулат.
Чыпкалагыч респираторлордун эң жөнөкөй түрүнө чаңга каршы ПТМ-1 кездеме маскасы жана кебез-даки таңгыч кирет. Бул маска менен таңгычты үй шарттарында эле жасап алса болот. Өнөр жайда ШБ-1 «Лепесток», Р-2, Р-2д жана башкалар кеңири белгилүү. Алар климаттык шарттарга, абанын булганышына, иштеген ишке жараша колдонулат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Mundschutz (Medizin) Máscara quirúrgica
Нурсултан Назарбаев (аба майдан)
Нурсултан Назарбаев атындагы Эларалык Нур-Султан аба майданы - (каз. Нұрсұлтан Назарбаев Атындағы Халықаралық Астана Әуежайы) Казакстандагы эларалык аба майдан. Ал Нур-Султандын борборунан 14 км алыстыкта жайгашкан.
Тарыхы
Аба майдан өз тарыхын 1931-жылдан бери баштаган. Ошол жылы биринчи аба аянты курулуп, 1948-жылдан тартып оор учактарды кабылдай турган болгон. 1956-жылдан баштап абамайдан күнү-түнү бою иштей баштаган. Абамайдан чамасы менен калаадан 35 чакырым алыстыкта орношкон. Анын курулушу Көкчөтоо таш жолунун боюндагы Чортонду же Караганды таш жолунда жайгашкан Арчалуу аймагында тургузулган. Азырка абамайдан ички багыттар менен сырткы багыттарга карай учкан учактарды тейлейт.
Нур-Султан Эларалык аба майданына Нурсултан Назарбаевдин ысымы берилген. КР Өкмөтүнүн бул тууралуу токтому "Казахстанская правда" гезитинде жарыялангвн.
Визасыз кирүү
Визасыз кирүү – мамлекетке анын тийиштүү бийлигинен виза (улуксат) алуунун зарылдыгы жок эле ага кирүү В. к. (же кирүү жана чыгуу, эгер ал адатта кирип-чыгуучу визаны (улуксатты) талап кылуучу кыска мөөнөттүү сапар болсо), эреже катары мамлекеттер аралык макулдашуулар менен белгиленет. Ал же адамдардын белгилүү катмарларына (м.: кызмат иштери боюнча келүүчүлөргө) же макулдашууга катышкан өлкөнүн баардык жарандарына таралат. В. к. чындыгында баардык мамлекеттердеги кирип-чыгууга улуксат алуу тартибин жоюп ийбейт жана чегарада кирүү документтерин (чет элдик паспортту ж. б.) көрсөтүү зарылдыгын алып салбайт. == Колдонулган адабияттар ==
Жай сүйлөм
Жай сүйлөм – кандайдыр бир окуяны, кубулушту, ой жүгүртүүнү, билдирүүнү, түшүндүрүүнү баяндап берүү максатында жайынча айтылган сүйлөм (мисалы, Той болду. Жаңы окуу жылы башталды. Ачуу – душман, акыл – дос. Кемчилигиңди айткан адамды жаман көрбө. Наадандык, караңгылык адамдын кендирин кесет жана башка).
Печерья (дарыя)
Печерья — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Түндүк Тошемка дарыясынын оң жээгинен 43 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Донор-акцептордук байланыш
Донор-акцептордук байланыш, координациялык байланыш. Көпчүлүк учурларда коваленттик байланыш атом сырткы электрондук деңгээлиндеги жуп электрондун эсебинен пайда болот. Мис., аммиак мол-сынын электрондук структурасын карап көрсөк: мында чекит менен азот атомуна тиешелүү болгон электрондор, жылдызча менен суутек атомуна тиешелүү электрондор белгиленген. Азот атомунун сырткы деңгээлиндеги сегиз электрондун алтоо үч коваленттик байланышты пайда кылып, азот жана суутек атомдору үчүн жалпы болуп саналат. Бирок эки электрон азот атомуна гана тиешелүү болуп, бөлүнбөгөн электрондук жупту пайда кылат. Мындай электрон жубу бар атом башка атом менен коваленттик байланышты пайда кылууга катышышы мүмкүн (эгерде бул атомдун сырткы электрондук деңгээлинде бош орбиталь болсо). Толтурулбаган 1s орбиталь суутек ионунда болот. Аммиак мол-сы суутек ионунун бош s орбиталы менен өз ара аракеттенишкенде алардын ортосунда коваленттик байланыш пайда болот; азот атомунун бөлүнбөгөн электрондук жубу эки атом үчүн жалпы болуп калат, мунун натыйжасында аммоний иону NН4+ пайда болот:
Мында коваленттик байланыш адегенде бир атомго тиешелүү болгон электрондук жуп (электрон донордук жуп) жана башка атом бош орбиталынын (электрондук жуптун акцепторунун) эсебинен пайда болду. Коваленттик байланыш пайда болушунун мындай ыкмасы донор - акцептордук деп аталат. Мында электрондук жуп донору азот атому, ал эми акцептору суутек иону болуп саналат. Аммоний ионундагы, төрт N-Н байланышы бардык жагынан бирдей экендиги тажрыйба жүзүндө аныкталган. Демек, донор-акцептордук ыкма менен пайда болгон байланыш өзүнүн жаратылышы б-ча өз ара аракеттенишүүчү атомдор биринин жупташкан электрону эсебинен пайда болот. Азот (I) оксидинин N2 О молекуласы да Д.-а. б. мисал боло алат. [BF 4]- комплекстик иону да ушуга окшош түзүлгөн, мында электрондук жуп донору F- - аниону, ал эми акцептору бор атому болуп саналат.
Ад.: Терентьев В.А. Термлдинамика донорно - акцепторной связи. Саратов, 1981. Барсуков И.Б. Электронное строение и свойства координационных соединений. Л., 1976.
Александров Анатолий Петрович
Александров Анатолий Петрович –(31.1 (13.2), 1903, Киев губерниясы, Тараща шаары - 3.2.1994, Москва) - орус физиги жана коомдук ишмер, атом өндүрүшүн негиздөөчүлөрдүн бири, СССР ИАнын академиги (1953) жана президенти (1975-86), 3 жолку Социалистик Эмгектин Баатыры (1954, 1960, 1973). 1930-ж. Киев университетин бүтүп, Ленинград физика-техника институтунда иштеген. 1946-55-ж. СССР ИАнын Физика проблемалары институтунун (1960-88-ж.), Атом энергиясы институтунун директору. Алгачкы илимий-изилдөөлөрү диэлектриктер физикасына жана жогорку молекулалуу бирикмелерге арналган. П. П. Кобеко менен бирге полимерлер физикасы боюнча комплекстүү изилдөөлөрдү жүргүзгөн. Анын кемелерди минадан сактоо ыкмасы Улуу Ата Мекендик согуш учурунда ийгиликтүү колдонулган. 1943-жылдан ядролук физика жана техника боюнча иштеп, илимий-техникалык программаларды, ар кандай ядролук реакторлорду курууну жетектеген. СССР мамлекеттик (1942, 1949, 1951, 1954) жана Ленин (1959) сыйлыгын алган.
Акыр заман
Акыр заман - (топон суу каптаган мезгил) - жер жүзүндө адам баласы тарабынан жасалган күнөө ченемсиз көбөйгөндө, адам Кудайды тааныбай калганда бул заман, цивилизация өз жашоосун токтотот. Бул ыйык китептердин көпчүлүгүндө айтылат. Топон суу каптап, нөшөрлөгөн жаан-чачындан адамзаттын жашоосу токтойт. Акыр заман жөнүндөгү түшүнүк кыргыздарда исламга чейин эле белгилүү болгон. Энесайлык кыргыздарда бүткүл дүйнөлүк топон суудан аман калган легендарлуу Бурус (Пүрүс) кайыкка өз оокаттарын салып аман калгандыгы баяндалат. Бүгүнкү хакастардын эсинде сакталып калган байыркы кыргыз уламышын Нух (Ной) пайгамбар жана анын кемеси менен салыштырууга болот.
Дөрбөн
Дөрбөн (моңг. дервен — төрт) — кырк чоронун бири. Чоролордун катарында дайыма саналып өтүлөт да жекече иштери сүрөттөлбөйт. Манас Каныкейге күйөөлөп баргандагы жар тандоодо Дөңкара отуз биринчи келип Д. тагдырына буюрган Талмаарам кызга үйлөнөт (Сагымбай Орозбаков, 2.150, 394, 420, 426; 3. 50, 176; 4. 25, 43).
2. Дөрбөн — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери, эпосто кырк чоронун бири Төртайдын атасы деп гана эскерилет (Сагымбай Орозбаков, 3. 175).
Айтбаев, Сыдыгалы
1940-жылдан КПСС мүчөсу.
1930-ж. Бишкектеги айыл чарба техникумун бүткөн.
1940—42-ж. Кыргыз ССР Эл Комиссарлар Советинин алдындагы радио комитетинин жооптуу редактору.
1942—43-ж. Ак-Талаа районунда МТСтин директору, Кыргызстан КП Тянь-Шань обкомунун айыл чарба бөлүм башчысынын орун басары, бөлүм башчы.
1947-ж. Кыргызстан КП Чолпон райкомунун 1-катчысы, 1949—50-ж. Кыргызстан КП Тянь-Шань обкомунун 2-катчысы, 1950— 52-ж. Ысык-Көл облустук Эмгекчилер депутаттар кеңешинин аткаруу комитетинин төрагасы.
1952—55-ж. Кыргызстан КП Ысык-Көл обкомунун 1-катчысы, 1956— 61-ж. Тянь-Шань облустук Эмгекчилер депутаттар кеңешинин аткаруу комитетинин төрагасы.
1961—77-ж. Кочкор районунда чарбалык жетекчи кызматтарда иштеген.
СССР Жогорку Кеңешинин (1954-58), Кыргыз ССР Жогорку Кеңешинин (1955—59) депутаты.
Ленин, Эмгек Кызыл Туу, 2 «Ардак белгиси» ордендери, медалдар менен сыйланган.
Аким
Аким - (арабча - хаким - диний жана коомдук иштерди башкаруучу) - 1) бийлөөчү; атайын дайындалган же шайланган эл башкаруучу. Кыргыздар Кокон хандыгына баш ийип турган мезгилде административдик аймактардын башында аким турган. Алар берилген укуктарына жараша кушбег, бек, датка атактарын алышкан да, жалпы жонунан эл арасында аким аталган. Кыргызстан эли Россиянын курамына кошулгандан кийинки мезгилде да уезд башчысына жана башка бийлөөчүлөргө карата айтыла берген, бирок мурунку маанисин жоготуп, кийинчерээк колдонулбай калган. 2) райондук мамлекеттик административдик башчысы. Анын укуктук негиздери КРнын «Жергиликтүү өзүн-өзү башкаруу жана жергиликтүү администрациясы жөнүндө» мыйзамында бекитилген. Аким жергиликтүү кеңештин макулдугу жана премьер-министрдин сунушу менен КРнын Президенти тарабынан төрт жылдык мөөнөткө дайындалат. Президенттин буйругу менен бошотулат. Аким эки мөөнөттөн ашык бир райондо кызмат ээлей албайт. КРнын Президентине, Премьер-министрине жана облустук административдик башчысына баш ийет. Ал жергиликтүү администрациянын ишмердүүлүгүн көзөмөлдөйт жана жыйынтыктары үчүн жооп берет, алардын жетекчилерин ээлеген кызматынан алууга жана дайындоого макулдугун берет. Жылына бир жолудан кем эмес, райондук кеңешке иштин абалы жөнүндө билдирүү жасайт: социалдык-экономикалык өнүгүү жана элди социалдык жактан коргоо боюнча программанын, бюджеттин аткарылышы боюнча отчёт берет жана райондук кеңешке бюджеттин долбоорун бекитүүгө сунуш кылат.
Аксакалдар кеңеши
Аксакалдар кеңеши - Кыргыз каганатында жана анын башкаруу иерархиясында өзгөчө функцияны аткарган. Бул кеңешке кыргыз коомуна жана мамлекеттин алдында өзгөчө аткарган кызматы бар коомдук-саясий, аскер ишмерлери, уруу жана уруулук бирикмелердин жетекчилери, кагандын кеңешчилери, жакын жардамчылары катыша алышкан. Аксакалдар кеңешинде каган тарабынан сунушталган маанилүү мамлекеттик маселелер, өлкөнүн ички жана тышкы саясатындагы учурдагы урунттуу жана болочок маселелер талданып, мерчемделген. Чарбалык-экономикалык жалпы абал, өлкөдөгү калктын жашоо деңгээли талданган. Кеңеш патриархалдык-уруулук мамилелер терең калыптанып, өнүккөн коомдо өзгөчө абройго ээ болгондугу илимде маалым. Аксакалдар кеңеши Кыргыз мамлекетинин жана мамлекеттүүлүгүнүн өнүгүүсүнүн соңку доорлоруна чейин өз функциясын аткарып келди. Арийне, борборлошкон Кыргыз каганаттары түзүлүп, өнүгүп-өсүп жаткан доорлордо мамлекет башчылары болгон кагандар өлкөдөгү өтө маанилүү маселелерди жеке өздөрү да чече алышкан. Аксакалдар кеңеши - алгачкы общиналык (жамааттык) коомдо (көпчүлүк учурда мамлекетке чейинки коомдордо да) коллективдик-жамааттык, уруктук, уруунун ичиндеги жашы боюнча башкаларга салыштырмалуу улуу мүчөлөрү, ошол коллективдин бийлик жана башкаруу органы болгон. Аксакалдардын коомдогу ээлеген (эреже катары, эркектер) орду алардын каада-салттарды сактап алып жүргөн кадыр- баркы, аброю менен аныкталган. Алгачкы общиналык (жамааттык) коомдун өсүп-өнүгүшү менен бирге, аксакалдар менен катар башка да бийлик жүргүзүүчүлөр, мисалы жол башчылар (жол башчы деп көбүнчө мураска калчу башкаруу бийлигин түшүнүшөт) пайда боло баштайт. Аксакалдар менен жол башчылардын коомдогу (уруудагы, уруулук бирикмедеги) реалдуу бийлигинин салмагы өзгөрүп турган. Коомдун өнүгүүсү, жеке менчиктин жана мүлктүк дифференциянын пайда болуусу менен бирге жол башчылардын бийлиги жогорулай баштайт. Уруу башчылары болгон аксакалдар кеңеш берүүчүлөргө айланышат. Бирок бул жаатта да аларды жол башчынын жан-жөкөрлөрү артка сүрүп олтурушту. Ошого карабастан, алгачкы жамааттык коом ыдырап, бузулуп бара жатканда аксакалдар коллективдин жаш мүчөлөрүнө салыштырмалуу көбүрөөк артыкчылыктарды алууга мүмкүндүк алышкан. Аксакалдар мындай артыкчылыктарды өз туугандарына бекемдеп берүүгө умтулушкан. Ошону менен бирге, алар урук-уруулук, өзгөчө аристократиялык катмардын калыптанышында негизги булактардын бири болуп калышкан.
Иркутка (дарыя)
Иркутка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Осипова дарыясынын сол жээгинен 31 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дубний
Дубний (лат. Dubnium, Db) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы VВ группа элементи; к. н. 105; ат. м. 262; туруктуу изотоптору жок. Терс электрдүүлүгү аныкталган эмес. Д. d-элементтер өкүлү, окистенүү даражасы +5. Тантал жана ниобий аналогу. 255, 257. 259 – 262 массалык санга ээ болгон 6 изотобу белгилүү; эң туруктуусу 262Db (Т1/2 =40 сек.). Хим. касиеттери ж-дөгү алгачкы маалыматтар 1970-ж. ядролук изилдөөлөр бириккен институ, (ЯИБИ, Дубна шаары, СССР) И.Звара жана анын шакирттери тарабынан алынган. № 105-элементти синтездөө иштери СССР жана АКШ Беркли шаарындагы Калифорния университетинде бир убакта жүргүзүлгөн. Ядролук изилдөөлөрдүн бириккен институтунда синтездөөнүн ыкмасы катары 243Amди 22Ne ядросу менен (120МЭв энергиясы м-н) бомбалоону тандап алышкан:
Малколм Икс
Малколм Х (Малколм Литл; Май 19, 1925 – Феврал 21, 1965) Эл-Хаж Малик Эл-Шахбаз, Афро-Америкалык Мусулмандардын министри ж-а Нейшн оф Исламдын катчысы.
Балалык жылдары
Малколм Литл 1925-жылы Омаха, Небраскада туулган. Атасы Орл Литл ачык сөздүү,официалдуу эмес Баптист катчысы ж-а Маркус Гарвинин жактоочусу, Буткул Каралардын Өнүгүү Ассосациясынын жергиликтуу лидери болгон. Орлдун 3 бир тууганын ак адамдар өлтүрүп кетишкен.
Орл Литлдин Луиз Литлден(Малколмдун апасы) мурдагы аялынан 3 баласы бар эле(Елла,Мери,Орл). Экинчи аялынан 7 балалуу болгон. Малколм 4-сү эле. Балдарынын аттары жашына карап: Вилфред, Хилда, Филберт, Малколм, Региналд, Вонн, Весли. Орл өлгөндөн бир канча жылдан кийин Луиз башка бирөөдөн Роберт аттуу бала төрөгөн.
Луиз Литл Гренадада туулган. Малколм апасынын ак аялдарга окшоорун айтат. Луиздин Шотландиялык атасы ак болуп, Малколм ал адам жөнүндө эч нерсе билбесин белгилеген. Малколм бир аз ак жуумал түсүн энеси ж-а чоң таятасынан алган. Мурда бул ак жуумал терисин ак адам болуш үчүн керек болгон символ катары караса да кийин ал: "ак зордукчунун мендеги ар бир тамчы канын жек көрөм" деп айткан. Малколм үй- бүлөдөгү балдардын ак жуумалы болгон үчүн атасы аны жакшы көрөөрүн сезчү бирок ошол эле себептен апасы аны жаман көрөөрун ойлочу. "Кызыл", Малколмдун такма аттарынын бирөөсү. Бул такма ат анын чачынын кызгылт болушунан келип чыккан. Ал бой жетип өскөн сайин чачы да кара түскө айлана баштаган.
Ал өзүнүн автобиографиясында, Ку Клукс Кланстар апасын, ошол кезде Луиздин боюнда Малколм бар эле ыза, кылганын жазат. Литлдин үй-бүлөсү Милвауки,Висконсан(1926) ж-а Лансинг,Мичиганга кайрадан жайгашат. 1931-жылы Орл Литл трамвайдын астында калып жан берет. Бийликтегилер бул окуяны кокустук деп чечим чыгарса да Малколм, Орл Каралар Биримдиги тарабынан өлтүрүлдү деп шектенген. Кээбир каралар Орлду Каралар Биримдиги өлтүрдү дешет. Бирок милиционерлер Орлдун өлөрдөн мурда аларга тайып жыгылып трамвайдын астында калганын айтканын айтышат.
Малколм кичинекейинде өтө жакшы окуучу болгон бирок 8-класста окууну таштаган. Себеби анын мугалими ага кара болгону үчүн адвокат болалбай турганын айткан. Ар кайсы жетимдер үйүндө калгандан кийин ал Бостон, массачусетке тууганы Элла Литл Колинстин жанына 1941-жылы Февралда барган.
Улан кездери
Малколм Бостондо ар кандай иштерде иштейт. Линди Хоп клубунда бут кийим тазалагыч болуп да иштеген. "Малколм Икстин өмүр баяны"нда ал Дюк Еллингтон ж-а бир топ Афро-Америкалык таанымал музыканттардын бут кийимин тазалаганын айтат. Малколм иштен ишке, шаардан шаарга көчүп жүргөн. Харлемде жүргөндө ал төмөндөгүдөй иштер м-н алек болот: наркотовар, кумар, алдамчылык, уурулук ж-а жалаптарды сатуучулук. Ушундан улам аны тааныгандар "Детроит Кызылы" деп коюшкан.
1943-жылы аскерге чакырылат бирок аскердик психологдор анын нерв жактан аскердикке жарабастыгын айтышат. Ал өзү да аскердик кызматын өтөбөө учун ал жердеги офицерлерге чын эле "оорулуу" экенин далилдеш үчүн бир канча жалган нерселерди айткан. Ошентип ал аскерге барбай калат.
1945-жылы Малколм Бостонго кайтып келет. 1946-жылы 12-январда алтын саат уурдаганы үчүн кармалат. Эки күндөн кийин курал-жарак көтөрүп жүрүүдөн айыпталат. 16-Февралда уурулук ж-а башка бирөөнүн үйүнө уруксатсыз кирүүдөн айыпталып, 8 жылдан 10 жылга чейин эркинен ажырайт.
Массачусетс түрмөсүндө динди жек көргөнү үчүн аны "Шайтан" дешкен. Ал жерде Малколм, Жон Елтон Бембри деген адам м-н таанышкандан кийин, өзүн-өзү жоопко тартып, көп китеп окуй баштайт.
1948-жылы Малколмдун бир тууганы Филберт Нейшн оф Ислам жөнүндө катында жазат. Бир тууганы Региналд "Малколм, мындан ары чочконун этин жебе ж-а чылым чекпе, мен сага ал жерден чыгуунун жолун көрсөтөм" дегенге чейин Малколм Нейшн оф Исламдын мүчөсү болууга кызыккан эмес. Түрмөдөгү кийинки жылдарында ал Кара Мусулмандардын лидери Элайжа Мухаммед м-н кат жазышып турган.
1948-жылы Февралда айрыкча бир тууганынын жардамы м-н Малколм Норфолктогу чоң китепканасы бар түрмөгө өткөрүлөт. Кийин ал бул түрмө жөнүндө мындай дейт: "Бир канча ай түрмөдө экенимди унутуп койдум. Чындыгында ошол убакка чейин мен өзүмдү анчалык эркин сезген эмесмин." 1952-жылы 7-Августта Малколм түрмөдөн чыгат(?).
Нейшн оф Ислам
Малколм түрмөдөн чыккандан кийин 1952-жылы Чикагодо Элайжа Мухаммед м-н жолугат. Нейшн оф Исламдын башка мүчөлөрүндөй эле ал да фамилиясын "Х" деп алмаштырат. Ал фамилиясы жөнүндө мындай дейт: "Мусулмандардын "Х"и Африкадагы ататектеринин чыныгы атын көрсөтөт. Ал эми менин "Х"им болсо көк көздүү ак шайтандардын менин аталарыма койгон атынын өзгөрүлүшүн көргөзөт."
1953-жылы мартта Малколм коммунист экенин айтышы м-н Федералдык Чалгындоо Кызматы(FBI) ага файл ачат.
1953-жылы июлда Малколм Нейшн оф Исламдын Темпл Намбр Уанынын Детроиттеги жардамчы министри болот. Кийинчерээк ал Бостондо Темпл Намбр Илевн, Филадельфияда ж-а Пенсилваняда Темпл Намбр Твелфти курат. Ал Харлемдеги Темпл Намбр Севндин лидери болуп чечилет. Мындан тарта ал тез аранын ичинде таанымал боло баштайт.
1952-жылы Нейшн оф Исламга кошулгандан тартып 1964-жылга чейин Малколм бул агымдын идеяларын жайды. Ал ак адамдарды "шайтан" деп айткан.
Малколм, агымдын Элайжадан кийинки экинчи эң күчтүү адамы болгон. Нейшн оф Исламга 1952-жылдан 1963-жылга чейин 25000 ге жакын мүчө кошо алган. Ал Кассиус Клейдин (Мухаммед Али) да бул кыймылга кошулушуна себепкер болот. Бирок Мухаммед Али да Малколм сыяктуу эле Нейшн оф Исламдан чыгып кетет.
Үй-бүлөсү
1958-жылы ал Бетти Х м-н үйлөнөт. Алты кыздары болот: Аттала(1958), Кубила(1960), Иляса(1962), Гамила Лумумба(1964), егиздер Малак ж-а Малика (1965)
Кастро м-н жолугуусу
1960-жылы сентябрда Бириккен Улуттар Уюмунун Генералдык Ассемблеясына келген Кубалык лидер Фидел Кастро м-н жолугушат. Ал Африкалык лидерлер м-н да көрүшөт.
Келишпестиктер ж-а Нейшн оф Исламдан чыгышы
1964-жылы 8-мартта Малколм официалдуу түрдө Нейшн оф Исламдан чыкканын билдирет. Төрт күндөн кийин ал Муслим Моск Инкти курат. Ал Нейшн оф Исламдын көз карашына жакын туруу м-н бирге агымдын түшүнүктөрүн жаңырта баштаган. 26-мартта, Вашингтондо Мартин Лютер Кинг м-н жолугушат. Бул жолугушуу болгону бир гана мүнөткө созулуп, эки лидердин биринчи ж-а акыркы жолугушуусу болуп калды.
Кээбир мусулмандар Малколмду чыныгы Исламды үйрөнүүгө үндөйт. Кийинчерээк ал Меккеге ажы зыяратына барат.
Нэнахнезад (Нү-Мексико)
Нэнахнезад (Нү-Мексико) (Nenahnezad) — Нү-Мексико штатынын San Juan округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 726 киши. Болжолдуу аянты - 9.3 км². FIPS коду — 35-51715.
Улу-Ялан (Илишев району, Башкыртстан)
Улу-Ялан — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Исанбаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 113 киши. Почта индекси — 452276, ОКАТО коду — 80230832003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Дөө-Пери жомогу
Демек, Манастын биринчи казатындагы жалгыз көздүү дөө жөнүндөгү эпикалык окуяга кыргыз, казак элдеринин арасында кеңири белгилүү болгон жөө жомоктун сюжетин, анын негизги мотивдерин манасчы  Сагымбай Орозбак уулу эпостун баатырдык стилине ылайыкташтырып, окуяга белгилүү эпикалык каармандарды (Кутубий, Ажыбай жана башкалар) катыштыруу менен өзүнчө иштеп чыккандыгын белгилөөгө болот. Ошону менен бирге Сагымбай өзүнүн поэтикалык чыгармачылыгынын күчтүүлүгүнө байланыштуу бул жөө жомоктук сюжетке баатырдык мүнөз берүү менен эпостун жалпы композициясына жана стилистикалык өзгөчөлүгүнө ылайыкташтырып аны ыр формасына айландырган. Албетте бул Д.-п. ж-нун негизи байыртадан бери карай өзүнчө айтылып келаткан салттык жөө жомоктук сюжет болсо да "Манас" эпосуна кийин гана кайрадан иштелип киргизилген эпизод катарында эсептөөгө болот.
Локал (Жергиликтүү) Тармак
Локал (Жергиликтүү) Тармак - (Local network- Локальная сеть). Жергиликтүү чөйрөдөгү тармак (LAN-Local Area Network) окуу жайдын компьютердик лаборатория, офис, имарат же бир нече имараттар сыяктуу чектелген чөйрөнү камтыган байланыш-катыш системи. LAN байланыш каналынан турат жана бир нече компьютерди борбордук компьютер менен же бир нече жеке компьютерлерди өз ара туташ-тырат. LAN дын үч жалпы колдонулушу бар ага жабдууларды, програмды жабдыктарды жана маалымат ресурстарын бөлүштрүү кирет.
Колдонулган адабияттар
ISBN 9967-14-014-3
Сарбын-Сесь дарыясы
Сарбын-Сесь — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кунде-Сесь дарыясынын оң жээгинен 6 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ала тамак
Ала тамак - кыргыз кыз-келиндери көкүрөгүнө тагышкан улуттук кооздук, асем буюму. Ала тамак маржан мончоктордон куралып торчо түрүндө жасалган. Бермет, седеп ж.б. менен да коздолгон. Асты жагында жамбы же тыйын кадалган кыюсу болгон. Желке жактан байланып, көкүрөккө жая тагынышчу. Бул асем буюму кыргыз кыз-келиндерине өзгөчө сулуулук, эстетикалык табит тартуулап турган.
Дөрө
Дөрө — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери. Орго кандын жеңилгенин угуп, Манастын жолуна тосот коймокчу болгон Акунбешим пааша балбандарына, аярларына кабарчы жөнөткөндө Д-гө да кабар жиберет (Сагымбай Орозбаков, 2. 101).
Улуттук илимий медал
Улуттук илимий медал - жүрүм-турумдук, коомдук илимдер, биология, химия, инженерия, математика жана физика тармактарында билимди өркүндөтүү үчүн маанилүү салым кошкондорго Америка Кошмо Штаттарынын президенти тарабынан берилген сыйлык. Улуттук илимий медалдын он эки мүчөдөн турган президенттик комитети сыйлык алуучуларды тандоого жоопкерчиликтүү жана Улуттук илим фонду тарабынан башкарылат.
Бозбу-Тоо
Бозбутоо, тоо - Кыргызстандагы Чаткал кырка тоосу менен Нарын дарыясынын аралыгынан орун алган.
Чыгыш жагындагы Ат-ойнок тоосунан Кара-Суу суусу бөлүп турат; батыш жагы жапыздап, Пишкаран ойдуңчасына өтөт.
Узундугу 30 км, туурасы 14  км,  эң бийик жери – Шилби чокусу (2876 м).
Тоонун негизин палеозой заманынын порфир, туф жана кумдук, акиташ тоо тектери түзөт, капталдарында мезозой чөкмөлөрү жатат.
Кыргызстандагы бул тоонун түштүк этектерин палеогендин кызыл чополуу тектеринен турган адырлар ээлейт.
Жарым чөл, кургак жана шалбаалуу талаа ландшафттары мүнөздүү. Жайыттуу түштүк-батыш этегинде (Майлысай) мунай кени бар.
Лойтерсхаузен
Лойтерсхаузен - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Ансбах (район)|Ансбах районуна карайт. Орто Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 5549  (2010-ж.). Аянты – 84.11 км2.
Талалаевка (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Талалаевка — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Подлеснен айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 613 киши. Почта индекси — 453155, ОКАТО коду — 80249868009.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кузюг Полдневой
Кузюг Полдневой — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кузюг дарыясынын оң жээгинен 67 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Корасон Акино
Акино Корасон - (25. 1. 1933-жылы туулган, Тарлак провинциясы) - Филиппиндин президенти (1986-92); өлкөнүн тарыхында аялдардан чыккан биринчи президент. Аймактагы тектүү Кохуангконун тукумдарынан. Филиппиндин мамлекеттик жана саясий ишмери, сенатор Акино Бенингонун (1932-1983) жубайы. 1986-жылы февраль айында Манил шаарындагы Ф. Маркостун диктатурасына каршы чыгып, анын кулашына алып келген массалык акциялардын натыйжасында бийликке келген. 1987-жылы демократиялык конституция (азыркы күндө да күчүндө) кабыл алынган. Башкаруунун алгачкы жылдары Акино «диктатуранын курмандыгы, демократиянын сактоочусу» катары белгилүү болгон. Экономиканы модернизациялоо, жакырчылыкка жана коррупцияга каршы күрөшкө багытталган иш-чараларды жүргүзгөн. Башкаруу элитасынын жана оппозициянын ич ара карама-каршылыктарынын күчөшүнөн улам анын жүргүзгөн саясаты натыйжалуу болгон эмгек. Буга карабастан Акино мөөнөтү аяктаганча мамлекетти башкарып, бийликти демократиялык жол менен жады президентке өткөрүп берген.
Новороссийка мрамор кени
Новороссийка мрамор кени Чүй облусунун Кемин районунда, Шабдан кыштагынан 2,5  км батышта, деңиз деңгээлинен 1550–1620 м бийиктикте. 1969–70-ж. Түндүк Кыргыз геол. экспедициясы чалгындаган. Кен аймагын ортоңку протерозойдо пайда болгон метаморфизмделген сланец, амфиболит, мрамор жана мраморлошкон акиташ тектери түзөт. Мрамор катмарынын аянты 160х120 м. Мрамор эң жогорку кооздукта, серпентиниттелген эки түрдүү – кесек кристаллдуу боз-көк түстүү жана майда кристаллдуу ар түрдөгү жашыл өңгө боёлгон. Мрамордун физикалык-механикалык касиеттери: орточо тыгыздыгы 2,59–2,74 г/см3, көзөнөктүүлүгү 0,8–4,0%, суу сиңирүүсү 0,2–2,0%, жумшаруу коэффициенти 0,91–0,96, үстүнөн басылгандагы бектигинин чеги кургак абалда 66,5–93,9 МПа, сууга каныккан абалда – 61,4–87,7 МПа, жешилүүсү 2,1–2,5 г/см3, ийилгендеги бектиги 17,2 МПа, суукка чыдамдуулугу – 25 цикл. Мрамор каптама таш катары жана кооз буюмдарды жасоого жарайт. 0,8ден 2,7 м3ге чейинки көлөмдөгү блоктордун чыгышы 57,57%ти түзөт, 0,53 тен 0,77 чейинкиси 27,67%, 0,06дан 0,38 м3ге чейинкиси – 14,76%. Бир куб метр блоктон 25 мм калыңдыктагы даяр тактанын чыгышы – 19,01 м3. Мрамор жакшы сайкалданат. Запасы С1 категориясы боюнча – 41634 м3, С2 категориясы боюнча – 92618 м3, С1+ С2–34252 м3.
Итмурутсөрөйлөр
Итмурутсөрөйлөр (лат. Pseudogobio) – каңылтыр балыктардын бир уруусу, буларга, мисалы, итмурутсорой (лат. P. rivularis) кирет.
Ретинит
Ретинит (латын тилинен retina — «торду кап») — көздүн ички тор кабыкчасынын сезгенүүсү.
Оорунун пайда болушуна организмдеги ооруган мүчөдөн кан тамыр аркылуу микробдордун көздүн тор кабыкчасына келип түшүүсү себеп болот. Ага жалпы организмдин оорусу: жугуштуу оорулар, зат алмашуунун бузулушу, кант диабети, учук, кулгуна, кызыл жүгүрүк, токсоплазмоз жана башка оорулар жана түрдүү кырсыкка учуроо түрткү берет.
Себептери
Оорунун башталышында көздүн тор кабыкчасындагы нерв клеткалары жабыркайт. Көздүн курчу кетип, оорулуу начар көрө баштайт. Эгерде сезгенүү тор кабыкчанын борборунда башталса көз тез аранын ичинде көрбөй калышы ыктымал. Сезгенүү тор кабыкчанын чет жагынан орун алса, ал оорулуу күүгүмдө, түн ичинде начар көрүп калат. Оорунун алгачкы белгилери билинери менен врачка кайрылуу керек. Врач аны атайын аспаптардын жардамы менен аныктап, ооруга чалдыктырган негизги дартка каршы дарылоо жүргүзөт.
Алдын алуу
Ретиниттин алдын алууда организмдин ооруларынан, урунуудан этият болуу керек.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Biogen
Biogen, Inc. (мурда Biogen Idec катары белгилүү болгон) -- Массачусетстин Кембриж жергесинде жайгашкан Американын эл аралык биотехнология компаниясы. Ал дүйнө жүзү боюнча бейтаптардын нейродегенеративдик, гематологиялык жана аутоиммундук ооруларын дарылоо үчүн терапияларды ачып чыгууга, өнүктүрүүгө, жеткирүүгө адистешет.
Дугул
Дугул — этноним. Сагымбай Орозбаковдун варианты боюнча Көкөтөйдүн ашына чакырылган элдердин биринен. Бокмурун жаш Айдарга Мааникерди мингизип, күн чыгышта Күбө деген жерди жайлаган Д. деген элди кошо айтып чакыртканы эскерилет.
Виндикация
Виндикация (лат. vindicatio ,  vindico  – коргойм, доомат коём, талап кылам) – ээси өзүнүн мүлкүн бөтөн бирөөнүн мыйзамсыз ээлик кылуусунан (абийирсиз, ал эми кээде абийирдүү алуучудан) талап кылуунун жардамы менен ээлик кылуу укугун коргоо ыкмасы.
Александров Павел Сергеевич
Александров Павел Сергеевич – (25.4 (7.5) 1896, Богородск шаарчасы, азыркы Ногинск, Москва облусу - 16. 11. 1982, Москва) - орус математиги, СССР ИАнын академиги (1953), советтик топологиялык мектептин негиздөөчүсү, Социалистик Эмгектин Баатыры (1969). Москва университетин бүтүргөн (1917), ошол эле жерде иштеген (1929-жылдан профессор). Негизги илимий-изилдөөлөрүн топологияга арнаган. П. С. Урысон менен бирдикте компакттуу жана бикомпакттуу мейкиндиктер теориясын түзгөн. Өлчөмдөр теориясына жаңы геометриялык багыт берүү менен анын өнүгүшүнө зор салым кошкон. Өлчөмдүү гомологиялык теорияны түзгөн. Көптүктөрдү изилдөөнүн комбинаторикалык (алг.) ыкмаларын иштеп чыккан. Топологияга бир нече фундаменталдуу түшүнүктөрдү киргизген. Бир катар эмгектери көптүктөр, функциялар теорияларына арналган. «Комбинаторикалык топология», «Өлчөмдөрдүн гомологиялык теориясына киришүү», «Көптүктөр теориясына жана жалпы топологияга киришүү» ж. б. бир нече монографиялардын автору. Москва математика коомунун президенти (1932-64), ардактуу президенти (1964-жылдан). Бир катар четөлкөлүк илимдер академияларынын жана илимий коомдорунун ардактуу мүчөсү. СССР мамлекеттик сыйлыгы (1943), Н. И. Лобачевский атындагы эл аралык сыйлыгынын (1972) лауреаты. Алты Ленин, Октябрь Революциясы, Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган.
Алексеев Василий Иванович
Алексеев Василий Иванович (7.1.1942-ж.туулган, Рязань облусу, Покрово-Шишкин кыштагы) - орус спортчусу (оор атлетика), СССРдин эмгек сиңирген спорт чебери (1970) жана эмгек сиңирген машыктыргычы (1991). 2-оор салмактагы Олимпия оюндарынын (1972, 1976), дүйнөнүн (1970-71, 197375, 1977-78) жана СССРдин чемпиону. Дүйнөнүн 80 рекордун койгон. 1970-ж. СССРдин жана Европалык, дүйнөлүк мелдештерди утуп, зор жетишкендикке жеткен. Спорттук ишмердигин аяктагандан кийин СССРдин курамында улук машыктыргыч болуп иштеген (1982-88). 1999-ж. Россиянын спортту өнүктүрүү фондунун президенти болуп шайланган.
Виктимология
Виктимология - криминологиянын өзгөчө бөлүмү, кылмыштын курмандыгы жабырлануучу жөнүндөгү окуу. Жабырлануучу кылмыш аракетинин кесепетинен жабыр тарткан жеке же юридикалык жак, криминалдык кылмыштан жабырлануучулар, ошондой эле жабыр тарта элек, бирок өзүнүн жүрүм-туруму, көнгөн адаттары боюнча кылмыштан жабыр тартышы мүмкүн болгон жак (потенциалдык курмандык). Кылмыш аракети багытталган объектинин криминалдык күчүн көбөйткөн кудурет антивиктимдүүлүк катары каралат. Кылмыштан жабыр тартуучу жактар реалдуу же калетсиз (курмандык мүмкүндүгү), аныкталган же аныкталбай калган (катталбаган, эсепте жок), түз же болбосо кыйыр болушу ыктымал. Учурда виктимдүүлүк катары субъектинин моралдык-психикалык гана эмес, анын социалдык мүнөздөмөсү да (социалдык абалы, эсалуу учурундагы, үй-бүлөдөгү, жекече жашоо турмушундагы, өндүрүштүк жумуштагы орду, кызмат абалы ж. б.) каралат. Виктимдүү социалдык статустарга мисал катары: кароолчу, кассир, инкассаторлорду киргизүүгө болот. Эл аралык келишимдерде, нормативдик актыларда, макулдашууларда аялдар, балдар, карылар жана майыптар социалдык статусу жогорку мүнөздөгү виктимдүүлүккө ээ субъектилер катары өзгөчө белгиленип, коргоого алынышы каралган. Криминологияда мындан тышкары жашоо-тиричилик чөйрөсүнө, иштеген жумушуна ылайык башка социалдык статуска ээ адамдардын виктимдүүлүгү (жалданып иштөө, жыныстык, кумар чөйрөсүндө ж. б.) белгиленет. Юридикалык жактардын виктимдүүлүгү да алардын жүргүзгөн иш-аракетине жараша болот. Мис., компьютердик кылмыштар көбүнчө банктарга жана анын кардарларына багытталат. Өзүн-өзү коргоо кудуретин төмөндөтүүчү кырдаалдар да болушу мүмкүн, ал виктимдүү кырдаалдар деп аталат. Мисалы, караңгы аймак, түнкү мезгил, ээн калтырылган үй, ээн талаа, ээн жол. Мындан тышкары виктимдүү кырдаалга үйбүлөдөгү көптөн бери созулуп келе жаткан жаңжал, аскер кызматын өтөп жүргөн катардагы жоокерлердин ортосундагы чыр-чатактар да кирет.
Интеллектуалдуу (акылдуу) кард
Интеллектуалдуу (акылдуу) кард (Smart card - Интеллектуальные карточки). Анын өлчөмү жана калыңдыгы кредит кардтыкындай болуп, берилиштерди сактоого жөндөмдүү жука микропроцессорду камтыйт. Атайын окуй турган түзүлүшкө интеллектуалдуу кардча орнотулганда, андан маалымат окулат, ал эми керек учурда өзгөртүлөт. Адамдар интеллектуалдуу такталарды сатып алганда, микропроцессорунда анын баасы сакталат. Такта колдонулган сайын, ал орнотулган атайын таксофон анын процессорунда сакталган бааны азайтып турат. Суюк кристалл индикатору тактада канча акча калгандыгын көрсөтүп турат.
Колдонулган адабияттар
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. Башкы редактор Ү. Асанов; Бишкек 2004. ISBN 9967-14-014-3
Жайчыбеков Бекбосун Карабекович
Жайчыбеков Бекбосун Карабекович - (27. 11. 1948-ж. туулган, Ысык-Көл облусу, Түп району, Корумду айылы) – сүрөтчү, КРдин мамлекеттик туусунун авторлорунун бири (1991). КР сүрөтчүлөр союзунун мүчөсү (2007). "Даңк" медалынын ээси. Кыргыз Республикасынын эл сүрөтчүсү (2022).
Алматыдагы көркөм-сүрөт окуу жайын (1972), Москва полиграфия институтун бүтүргөн (1982). «Мектеп» (1983–89), «Кыргызстан» (1996–97), «Адабият» (1989–92), «Шам» (2005–07), «Кут аалам» (2007–10) басмаларында улуу көркөм редактор, башкы сүрөтчү болуп иштеген. Жайчыбеков Кыргызстандагы балдар китептеринин көрүнүктүү сүрөтчүсү. Түркмөнстан, Беларуссия, Казакстан, АКШ, Швейцария мамлекеттеринин китеп басмаларынын, ошондой эле «Сорос-Кыргызстан» фондунун китептерин көркөмдөөгө катышып, республикалык, эл аралык китеп конкурстарынын жана көргөзмөлөрүнүн жеңүүчүсү болгон. Балдарга арналган жана окуу китептерин көркөмдөөдө сиңирген эмгеги үчүн КР билим берүүсүнүн отличниги (2007), КР маданиятынын мыкты кызматкери (2007) наамдарын алган.