Рыскулов_Искендер_Муратбекович
Чыгармачылыгы
Ушундан тартып И.Рыскулов областтык театрдын сахнасында ондонгон мыкты спектаклдерди жаратты. Ал койгон “Ак кеме”, “Деңиз бойлой жорткон ала дөбөт” (Ч.Айтматовдун повесттеринин негизинде сахналыштырган), “Жүз катын” (авт.Б.Өмүралиев), “Кадыр түн”, “Күнөстүү арал” (авт. М.Гапаров),  “Кам санаба, апаке!” (авт.Н.Думбадзе), “Он экинчи түн”, “Гамлет”, “Ричард III” ж.б. спектакледери И.Рыскуловду Советтер Союзунун Ю.Любимов, Г.Товстоногов, А.Эфрос, М.Захаров, Р.Стуруа, Э.Някрошюс, Ф.Касымов сыяктуу онго жетпеген мыкты театр режиссерлорунун катарына кошту. И.Рыскуловдун Ош кыргыз драма театрында 1982-жылы койгон “Деңиз бойлой жорткон ала дөбөт” спектакли, Жаштар театрларынын Тбилисиде өткөн Бүткүлсоюздук фестивалында өтө жогору баага татыган. Айрыкча Д.Байдөбөтовдун Органы актердук өнөрдүн үлгүсү катары бааланган. Ош театрынын ошол мезгилин “Искендер Рыскуловдун доору” деп атоо чындыкка жакын келет. Эмне дегенде, анын ошол учурдагы ар бир койгон спектакли Кыргызстанда эле эмес, бүтүндөй Советтер Союзунун театр журтчулугунун ичинде маданий окуяга айланып, анын оюндарын көрүү үчүн Москва, Ленинград (азыркы Санкт-Петербург), Киев шаарларынан, Балтика боюндагы өлкөлөрдөн театр адистери тынымсыз Ошко каттап турушкан. И. Рыскулов ошол мезгилдеги кыргыз режиссерлоунун ичинен биринчи жолу Советтер Союзунун башка республикаларында жана айрым социалисттик мамлекеттерде да алардын чакыруусу менен бир кыйла оюндарды койгон. Ош драма театрындагы И.Рыскуловдун чыгармачылыгын туу чокусу катары В.Шекспирдин “Ричард III” трагедиясы боюнча коюлган спектакль айтылат. Ушул эле спектаклди ал Кыргыз академиялык драма театрына да көчүрүп, ошол эле чыгармачылыл ийгилигинен кем калбаган оюн жараткан. Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театрында “Жаныбарым, Гүлсары!”, “Кылым карыткан күн”, “Саманчынын жолу” (Ч.Айтматовдун чыгармаларынын негизинде), “Саадак какты” (авт.Б.Жакиев), “Акын жана Ажал” (авт.К.Мамбетакунов), “Курманжан-датка” (авт.М.Жакыпов), “Дөңгөлөк доошундагы турмуш” (А.Куросаванын сценарийинин негизинде), “Кагылайын, Манасым!” (авт.Ж.Кулмамбетов) сыяктуу чыгармачылык бедели өтө жогору спектаклдерди жаратты. Айрыкча “Акын жана Ажал”, “Дөңгөлөк доошундагы турмуш” спектаклдерин 1980-жылдардын ичиндеги И.Рыскуловдун эң жогорку чыгармачылык ийгиликтери катары баалоого болот. Ал эми “Кылым карыткан күн” спектакли 1988-жылы Москвадагы Улуттар театрынын ачылыш аземине катышуу укугуна ээ болгон. И.Рыскуловдун чыгармачылыгынын акыркы этабындагы жетишкен ийгилиги катары “Кагылайын, Манасым!” спектаклин көрсөтүү абзел. Бул спектакль 1995-жылы “Манас” эпосунун 1000 жылдыгын майрамдоого карата уюштурулган театр фестивалында Баш байгени жеңип алып, 1996-жылы түрк тилдүү элдердин эларалык “Туганлык” театр фестивалында төрт башкы номинациянын бирин утууга жетишкен. И.Рыскуловдун өмүрүнүн соңку жылдарындагы масштабдуу оюндарынын бири, атайын Болот Бейшеналиев үчүн сахналаштырган “Король Лир” спетакли (авт.В.Шекспир). И.Рыскулов жетишкен чыгармачылык ийгиликтери үчүн Кыргыз Республикасынын ардак наамдарына ээ болгон. И.Рыскулов кыргыздын улуттук театр режиссурасын жаңы бийиктикке чыгарган новатор. И.Рыскуловдун жалпы чыгармачылыгына баа берип келип, Ж.Кулмамбетов “Искендер Рыскулов ким: генийби же формалистпи?” жеген макаласында аны “режиссер-символист” деп мүнөздөгөн.