cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Какеев, Аскар
Какеев Аскар (1935-жылы 10-декабрда төрөлгөн, Чүй облусу, Чүй району, Кегети айылы - 2021-жылы 25-апрелде Бишкекте каза болгон) – философия илимдеринин доктору (1991), профессор, (1992). Кыргызтандын УИАнын академиги (1993). 1958-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин биология факультетин бүтүргөн.
Иштеген иштери
1958–60-жылы Кыргызстандын ички иштер министрлигинин архив фондусунда микрофото көчүрмө лабораториясында улук илимий кызматкер болуп иштеген. 1960–63-жылы Кыргызстан ИАнын Философия жана укук институтда аспиранты, 1963-жылдан ошол эле институнда улук илимдер кызматкер. 1968-жылдан Кыргыз мамлекеттин айыл чарба институнда философия кафедрасынын башчысы. 1980-жылдан ушул эле институтта партия комитетинин катчысы. 1984–88-жылы Кыргызстан Компартия БКнын илим жана окуу жайлар бөлүмүнүн башчысына басар. 1989-жылдан Кыргызстан ИАнын Философия жана укук институнун (1992-жылдан Философия институ) директору. 1992-жылдан декабрынан Кыргыз Республиканын президенттик аппаратынын жетекчиси – мамлекеттик катчы. 1993-жылдан Кыргыз Республиканын элге билим берүү министри.
2000-2005-жж. Жусуп Баласагын атындагу КУУнун ректору, Кыргыз Республиканын Президентинин кеңешчиси болгон.
2005-жылдан Б.Ельцин атындагы Кыргыз Орус славян университетинде кафедра башчысы болгон.
Ал 2021-жылы 25-апрелде Бишкекте каза болгон. Бишкектеги "Ала-Арча" көрүстөнүндө жерге берилген.
Эмгектери
Кыргыздын илимий иштери кыргыз элинин философиялык ой-пикир, тарыхын изилдөөгө арналган. 40тан ашуун илимий эмгектери (ошондой эле 5 монография) бар. “Ардак Белгиси” ордени жана медалдар менен сыйланган. Кыргыз Республиканын элге билим берүүсүнүн отличниги.
Токсоплазмоз
Токсоплазмоз — көпчүлүк орган жана системаларды жабыркатуучу оору.
Токсоплазма тууралуу
Козгогучу — токсоплазма, 20° чөйрөдө 3 күнгө чейин сакталат. Тике тийген күн нурунан, ысытуудан, кургатуудан тез өлөт. Токсоплазмоз менен уй, кой, эчки, чочко, мышык, коён, тоок, өрдөк, жапайы жаныбарлардан бугу, түлкү, сары чычкан, тыйын чычкан жана башкалар жабыркайт. Козгогуч ылаңдаган жаныбарлардын заңы, заарасы, мурдунан чыккан суюктук, сүтү менен сыртка бөлүнөт. Адамга оору жакшы бышырылбаган, кайнатылбаган эт, сүт, жумуртка жегенде жугат. Өзгөчө козгогучту бөлүп чыгарган мышыктар коркунучтуу. Анын булганган жүнүн кармаганда кол аркылуу козгогуч оозго кириши мүмкүн. Организмге кирген козгогуч кан менен түрдүү органдарга (мээ, көз, боор, көк боор, лимфа түйүндөрү жана башкалар) тарап, аларды жабыркатат.
Түрлөрү
Токсоплазмоздун тубаса жана кийин пайда болгон түрү бар.
Кийин пайда болгон түрү
Кийин пайда болгон түрү катуу кармаган жана өнөкөт түрүндө өтөт.
Катуу кармаган түрү
Катуу кармаганда ысытма болуп, баш, булчуң ооруйт.
Өнөкөт түрү
Өнөкөт түрүндө оору жылдап созулушу мүмкүн. Мында температура анча көтөрүлбөйт, оорулуунун алы кетет, башы ооруйт, көзү начар көрө баштайт, ишке жөндөмдүүлүгү төмөндөйт, лимфа түйүндөрү, боор, көк боор чоңоёт. Көпчүлүк учурда гепатит, миокардит, өпкөнүн сезгениши, психиканын бузулушу байкалат.
Тубаса токсоплазмоз
Тубаса токсоплазмоздо оору түйүлдүк мезгилинде энеден берилет. Бала эненин ичинде же төрөлөрү менен өлөт. Эгер өлбөй калса түрдүү майыптык жана өсүү кемтиктери байкалат.
Алдын алуу
Оорунун алдын алуу үчүн оорулуу жаныбарларды убагында таап, аларды бөлүп, дарылоо; мындай жаныбарлардан балдар, кош бойлуу аялдар сак болуусу, мышык, итке тамак бергенден кийин колду сөзсүз самындап жуу зарыл. Мал чарбасында, эт, эт азыктары менен иштегендер атайын кийимдерди кийүүгө, тазалыкты сактоого тийиш. Базардан сатып алынган эт жана сүт азыктарын жакшы бышырып, кайнатып ичүү талапка ылайык.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Вересиев Викентий Викентьевич
Вересиев Викентий Викентьевич - (өз фамилиясы Смидович) [4 (16). 1.1867, Тула 3.6.1945, Москва] орус жазуучусу, СССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1945). Петербург университетинин тарых-филология факультетин (1888), Дерпт университетинин медицина факультетин (1894) бүткөн. «Туюкта» (1895), «Лизар» (1899) аттуу аңгемесинде, «Врачтын жазгандары» (1901), «Согуш жөнүндө аңгемелер» (1906), «Турмушка карай» (1909) повесттеринде 19-20-кылымдагы интеллигенциянын изденүүлөрү чагылдырылган. Ф. М. Достоевский, Л. Н. Толстой жөнүндө философиялык чыгармаларын жарыялаган. Октябрь революциясынан кийин «Эже-сиңди» романын, Пушкин («Пушкин жөнүндө», 1926-27; «Пушкиндин сапарлаштары», 1936-37), Гоголь жөнүндө эмгектерди жазган, ошондой эле бир катар антикалык авторлордун чыгармаларын которгон. Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган.
Серта дарыясы (Кия куймасы)
Серта (Түштүк Серта) — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кия дарыясынын оң жээгинен 295 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 122 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Дрейф
Дрейф (голландча driоven – сүзүү) кандайдыр бир нерсенин (муз, кеме жана башка) шамалдын же суу агымынын таасиринен акырындап жылышы.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Агра (Оклахома)
Агра (Оклахома) (Agra) — Оклахома штатынын Lincoln округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 356 киши. Болжолдуу аянты - 0.9 км². FIPS коду — 40-00700.
Черүү
Черүү (санскрипче цериг) — аскер, кол, кошун; аскерлерден куралган согуштук күч. "Манас" эпосунда кол, кошун сөздөрү менен маанилеш айтыла берет:
Улуу черүү — кол болду,
Көптүгүнөн аскердин
Бет алган жери жок болду (Сагымбай Орозбаков, 2. 67),
Уйгурдан келген черүүгө
Кайып кан болгон баштыгы (Сагымбай Орозбаков, 2. 31).
Же кытайдан черүү келгендей (Сагымбай Орозбаков, 1. 41).
Ч. айрым учурда жортуул маанисинде да айтылат.
Бурган-Суу
Бурган-Суу (Бурган-Суу) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Чоң-Алай районундагы айыл. Кашка-Суу айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 186 киши.
Каңыры
Каңыры — этноним. "Манас" эпосунда байыркы кыргыздын бир уруусу. Сагымбай Орозбаковдун вариантында Көкөтөй кандын керээзинде:
Кара калпак, үйшүн бар,
Каңыры, тейит, багышы,
Канча журтка угулган,
Кара кыргыз дабышы (Сагымбай Орозбаков, 3. 15),— деп катардагы саналган көптөгөн уруулардын бири катары эскерилет.
Анжиян облусу
Анжиян облусу (Andijon viloyati) — Өзбекстандын эң чыгыштагы облусу болуп саналат Административдик борбору — Анжиян шаары. Облустун батышы кыр-адырлардан турат, чыгышы тоо кыркаларына туташкан. Күчтүү жер титиреелер болуп турат.
Мал чарбасында кой менен эчкилердин үлүшү чоң. Бодо мал негизинен эт жана сүт үчүн асыралат. Жибекчилик облустун чарбасында чоң мааниге ээ.
Облуста өнөр жай да жогору деңгээлде өнүккөн. 160-тан ашуун өнөр жай ишканалары бар. Ишканалардын арасынан Анжиян автомобиль отургучтары заводу, ирригациялык машина куруу заводу жана «Семург» трикотаждык акционердик бирикмеси ири ишканалар эсептелет. Алар негизинен Анжиян өнөр жай түйүнүндө жайлашкан, облус электр энергиясын экономикалык географиялык райондун бириккен энергетика системасынан алат. Кемпир-Абад суу сактагычында кубаттуулугу 100 миң киловаттуу ГЭС курулган.
Анжиян — алгачкы мунайзат алынган борборлордон бири. Мунайзат ноо аркъшуу Ферганадагы мунайзатты кайра иштөө заводуна жиберилет. Кожоабад газы Анжиян менен Асакеге жеткирип берилет.
Административдик бөлүнүшү
Област 14 административдик районго бөлүнөт.
Искендер Ибраимов
Өмүр баяны
Ибраимов Искендер (1932-ж. т., Талас облусу, Талас району, Карой айылы) – тарых илимийнин доктору (1970), профессор (1971). 1952-ж. КМУнун тарых факультетин бүткөн. 1957–61-ж.ж. Караколдогу педогогикалык институттун марксизм-ленинизм кафедрасынын башчысы. 1961–65-ж. Кыргызстан КП БКга караштуу Партия тарыхы институнун улук илимий кызматкери. 1965–79-ж. В. В. Маяковский атындагы Кыргыз кыз-келиндер педогогикалык институтунда тарых кафедрасынын башчысы. 1979-жылдан Мамлекеттик тил жана гуманитариялык илимийдин институтунда кафедра башчысы, декан, проректор, 1993-жылдан Кыргыз мамлекеттик тоо-кен жана металлургия институтунда кафедра башчысы. Анын эмгектери Кыргызстандын партиялык уюмунун тарыхына арналган. 100дөн ашык илимий эмгектин (а.и.6 монография) автору. «Ардак Белгиси» ордени жана медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабият
Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы Б.,2003
Бурса
Бурса (мурда Бруса, Brusa, байыркы Пруса) – Түркиянын Түндүк-батышындагы шаар. Бурса илинин администрациялык бирдиги. Калкы 1,5 млн (2006). Мрамор деңизиндеги Гемлик булуңунун жээгинде жайгашкан. Жолдор тоому. Аэропорту бар.
Биздин заманга чейинки 2-кылымда негизделип, Рим империясынын, андан соң Византиянын курамына кирген. 1326-ж. Орхан басып алып, Осмон мамлекетинин борбору болгон. 15–17-кылымда жибек токуп сатуунун, 1960-жылдан Эл аралык туризмдин ири борбору. 14–16-кылымдарга таандык мончонун ысык булактардагы калдыктары, ислам зодчийлигинин эстеликтери (Орхан-бей, Баязид I, Улуу-Жами, Ешиль-Жами мечиттери жана башка), мечиттер да бар. Университет, музейлер, машина куруу, текстиль, тамак-аш, жыгаччылык өнөр жайлары иштейт. Цитрус өсүмдүктөрүн өстүрүүнүн борбору.
Желгабыз
Желгабыз - мал жана адамдын жугуштуу дарты.
Муну анаэробдук микроб козгойт. Ал организмге териден тытык, чел ж. б. аркылуу кирип, тканды жабыркатат.
Желгабыз дартына малдын бардык түрү, кээде канаттуулар жана адам да чалдыгат. Желгабызга айрыкча оор туут, бычуу, катуу травма себепкер. Дарт жышаналары малдын түрүнө, ылаңдаткычтын кирүү жолдоруна жана анын вируленттуулугуне байланыштуу. Малдын тепмературасы көтөрүлүп, жүрөктүн кагышы начарлайт, көбүнчө жел шишик пайда болот.
Шишикти кесип, антисептик менен жууп, антибиотик менен дарылайт. Дарттан сактануу максатында операция жүргүзгөндө, туутка жардам бергенде санитардык эрежелерди туура колдонуу керек. Дарттуу малдын эти тамак-ашка жарабайт.
Түстүү фотография
Түстүү фотография. Сүрөт ишинин нерселер же кубулуштар өздөрүнүн өнүнө жакын түстөгү сүрөттөлүштөрүн алуу методун жана процессин камтыган бөлүгү. Түстөрдү фотографиялык жол менен кайра алуу мүмкүндүгүн Ж.К.Максвел (англ. физик, 1861) биринчи болуп сунуш кылган. Ал түстү көрүүнүн үч компоненттүү теориясын негиздеп, түстү үч зонага бөлүп, каалаган түстү алуу жолун сунуш кылган. Нерседен чагылган ак жарык чыпкалар жардамы менен негизги үч көк, жашыл, кызыл нурларга бөлүнөт. Бул үч нур ар бири өзүнчө сүрөтпленкага түшүп, ак-кара терс (негатив) сүрөттөлүштү берет. Оң (позитив) сүрөттөлүштүн басып чыгарып алып, ал үч оң сүрөттөлүштөрдүн ар биринин өз чыпкалары аркылуу түстүү сүрөттөлүш алынат. Мындай ыкма менен Т. Ф. алуу аддитивдик (кошуу) методу деп аталат, анткени ал үч түстөгү жарыкты ар кандай жуп кылып кошкондо жаңы түс пайда болот. Мисалы, кызыл менен жашыл нурларды кошкондо сары, көк менен жашылды кошкондо көгүлтүр түс алынса, ал эми бирдей ургалдуулуктагы кызыл, жашыл, көк нурларды кошкондо ак жарык алынат. Аддитивдик ыкма менен түстүү сүрөт алууда растр (торчо) колдонуу методу чоң практикалык мааниге ээ. Майда боёлгон микро жарык чыпкалары катары алынган үч түстүү растр (крахмал бүдүрлөрү, чайыр майда болүкчөлөрү, диаметрлери 0,01 мм) айнек (же целлулоид) менен жарык сезгич катмар ортосунда жайгаштырылат. Сүрөт пластинкага (сүрөт тактачага) сүрөт тартканда растр (кызыл, жашыл, көк) түс бөлүүчү жарык чыпкасынын милдетин аткарат. Бирок сүрөт күңүрт жана сүрөттүн кочүрмөсүн алууга мүмкүн эмес болгонуктан, 1940-ж-дан растр сүрөт матер-ры колдонулбайт. Т. ф. тартуунун экинчи – субтрактивдик (ак түстөн негизги түстөрдү бөлүп алуу) методу алда канча көп колдонулууда. Ал ак жарык курамынан кайсы бир түстөгү нурду субтракциялоо (алып салуу) аркылуу жаңы түстөрдү берүү принцибине негизделген. Мисалы, ак жарыктын курамынан көк нурду алып салсак (жутуп алса) сары нур агымы пайда болот. Бул методдо сары, кызгылткөк, көгүлтүр түстөр негизги түскө (кызыл, жашыл, көк) кошумча түстөрдү түзөт. Көк жашыл кошумча жарык чыпкалары аркылуу өткөн жарыктан алынган терс (негатив) сүрөттөлүштөн оң (позитив) сүрөттөлүштөрдү басып чыгаруу менен сүрөттөлүштөр сары, кызгылт көк жана көгүлтүр боёкторго, башкача айтканда сүрөткө тартуудагы кошумча түстөргө боёлот. Бул оң сүрөттөлүштөр айрым оң сүрөттөлүштөр (сары, кызгылткөк, көгүлтүр) деп аталып, үчөө бирге беттештирилгенде Т. ф. алынат. Боёктор 1/3 жарыкты жутуп, 2/3 жарыкты өткөрүп жибергидей шартты аткарышы керек. Кадимки Т.ф. башка дагы азыркы кезде «спектр-зоналык» пленка деп аталуучу эки же үч катмарлуу (инфракызыл нурду сезе турган катмар кошулган) сүрөт пленкалар жардамы менен жаратылыштагы нерселерди аэросүрөт жана космотук сүрөткө тартуу жүргүзүлөт. Мындай сүрөткө тартууда, заттан чагылган жарыктын белгилүү бир спектрдик зонасы гана пайдаланылат, ошондуктан сүрөт бурмаланган түрдө алынат, бирок жөн көзгө байкалбайт. Т. ф-нын өзгөчө түрү франц. физиги Г.Г Липман (1891) сунуш кылган метод, ал өзүнчө бир голографиянын алдын ала көрсөтүүчүсү болуп эсептелет.
Фото фильтрлер
Камералар үчүн чыпкалар жардам берет жетишүүгө конкреттүү натыйжа болгон снимке тибине жараша тандалган аксессуара. Фильтрлердин опцияларына кадрда корректировкалоо гана эмес, линзаларды тышкы таасирлерден коргоо дагы кирет, мунун өзү көчөдөгү же элдин үйүндөгү жумуштагы өзгөчө маанилүү.
Амфиподдор
Амфиподдор (лат. Amphipodae) — рак сымалдуулар классындагы жандыктардын бир тукуму.
Верещатниктер
Верещатниктер, вереск өсүмдүктөрү көбүнчө дайыма жашыл бадал жана бадалчалар, мамыкчөп, эңилчектер басымдуулук кылган өсүмдүктөр тиби. Анда кумдуу жана чымкөңдүү топурактар өөрчүйт. Жапалак арча да кездешет. Негизинен салкын жана нымдуу деңиздик климаттуу Европанын Атлантика океаны жак жээктерине мүнөздүү. Ошондой эле Түндүк жана Түштүк Америкада, Африкада (Кап тоолорунда), Фолкленд аралында, Балтика деңизинин жээгинде да кездешет.
Күлүк-Дөбө
Күлүк-Дөбө — Жалал-Абад облусунун Аксы районундагы айыл. Кербен шаарынын курамына кирет. Деңиз деңгээли 1200 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Кербен шаарынан 5 км түндүк-чыгыш тарапта. Шамалды-Сай темир жол бекетинен 80 км. Кыштак 1933-ж. негизделген. Калкы 2179 (2009); негизинен мал жана дыйкан чарбаларында эмгектенет. Орто мектеп, китепкана, бала бакча, клуб, медпункт бар.
Калкы
Калкы ― 2179 киши (2009-жылы).
Заманачылар
Сулайман Бакырган менен Кожо Акмат бул агымдын негиздөөчүлөрүнөн болгон деген пикир бар. 3аманачылардын курамы ойчул-акындардан турган. Өз ырларында акыр заман, кыямат кайым, зар-заман маселелерин чагылдыргандыгына байланыштуу алар Заманачылар деп аталышат.
Заманачылардын негизги ырлары, ой-чабыттары өз мезгилиндеги коомдук, саясий турмушту, андагы карама-каршылыктарды ачып көрсөтүүгө жана жакынкы жана алыскы келечекке көз жүгүртүп, келечектеги коомдук түзүлүштү, андагы кыргыздардын ээлей турган ордун, ролун сүрөттөп, ачып берүүгө арналган. Ошондой эле Заманачылардын чыгармаларынан өнөргө, илим-билимге, улууну кадырлоого, жакшы каада-салттарды унутпай сактоого жана улантууга, эмгекчилдикке үндөгөн, ач көздүктү, залимдикти айыптаган мүнөздөгү ой-мурасты көрүүгө болот. Заманачылар жалпы эле Борбордук Азия жана Чыгыш Түркстандагы мусулман калктарынын жазма жана оозеки адабиятына, саясий философиялык нугуна мүнөздүү чыгармаларды жаратышкан.
Заманачылардын өздөрүнүн акындык өнөрү, философиялык ой мурасы менен Токтогул, Барпы, Тоголок Молдо ж. б. демократ акындарга олуттуу таасир тийгизген. 3-дын көрүнүктүү өкүлдөрүнө Калыгул Бай уулу (1785-1855), Арстанбек Буйлаш уулу (1824-1878), Молдо Кылыч Шамыркан уулу (1868-1917), Нур-молдо, Молдо Нияз, Жеңижок, Алдаш-молдо ж.б. кирет.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Калпын чыгаруу детектору (полиграф)
Калпын чыгаруу детектору (полиграф) (лат. detector  – ача турган, билгизе турган, – физиологиялык өзгөрүлөрдү (кан басымын, тамыр кагышын, тери нымын, дем алуу жыштыгын ж. б.) үзгүлтүксүз текшерүүчү жабдуу. Ички толкундоодо (м., жалган көрсөтмө берүүдө) ал өзгөрүүлөр демейдегиден кескин айырмаланган абалга жетет. Өлчөөнүн жыйынтыктарына жараша адистер көрсөтмөлөрдүн жалганчыны тууралуу жыйынтык чыгарышат. АКШ жана башка биркатар өлкөлөрдө К. ч. д-н пайдалануу мыйзамда каралган.
Сальзигут (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Сальзигут — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Кабак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 260 киши. Почта индекси — 453028, ОКАТО коду — 80235823003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Надэй-Яха
Надэй-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ханавэй-Яха дарыясынын оң жээгинен 15 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
«Китаб ал-Агани»
«Китаб ал-Агани» («Ыр китеп») — араб поэзиясынын антологиясы. Адабиятчы, акын, тарыхчы, Абу-л-Фарадж ал-Исфахани (897—967) түзгөн. Китепке 7—10-кылымдагы араб акындарынын ырларына жазылган Ибраим ал-Маусили, Исмаил ибн Жами жана Фулайха ибн ал-Аврдын музыкасы кирген. « Китаб ал-Аганиде» акындардын өмүр баяндары, композиторлор менен белгилүү аткаруучулар тууралуу маалыматтар камтылган. Түзүүдө кемчиликтер кетирилгени менен, бул китеп — 10-кылымга чейинки арабдардын жана араб тилинде сүйлөгөн элдердин адабияты, маданияты жана үрп-адаты тууралуу маалыматтарды камтыган баалуу эмгек. «Китаб ал-Агани» немис илимпозу Козергартен 10 том кылып чыгармак болуп, анын 1тому гана жарык көргөн (1868—69). Китеп толугу менен 21 том болуп, 1904-жылы Каирде басылып чыккан. Адабияттар: Крымский А. Е. История арабов и арабской литературы. Т. 1—3. М., 1911—13.
Желатина
Желатина сөөк, каргыш, кемирчекти сууга көпкө кайнатуудан алынат. Даамсыз, жытсыз, туссуз же сары зат келет. Желатина медицинада, биологияда (кан токтотуучу каражат катары ж. б.), тамак өнөр жайында (желе, мармелад жасоо үчүн), техникада (картон, жогорку сорттогу кагаздарды чаптоо үчүн) колдонулат.
Кап (топоним)
Кап (топоним) —топоним. Кыргыздар калмак кандыктарынан Ала-Тоону бошоткондо, алардын Үрбү, Мунар баш болгон Арсы калдайдын аскерлери менен беттешкен жерлердин бири. "Кап экен ушул коосу деп, Жымырайган жыластын түк билинбейт оозу деп" (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 576-инв., 540-б.) эпосто ал жер өзүнүн көрүнүшүнө жараша ошондон бери К. аталып калганы айтылат. Географиялык реалияда Кочкор өрөөнүндөгү тоо.
Балахта (Чулым куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым бастауынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чет-Каркыра
Чет-Каркыра — "Манас" эпосундагы топоним. Кыргыздардын эзелтен мекендеген жерлеринин бири. Кыргыздар душман тарабынан жеринен сүрүлгөндө калмак каны Орго ээлеп калган (Сагымбай Орозбаков, 2. 76). Географиялык реалияда Каркыра жайлоосунун бир бөлүгү.
Заман
Заман, доор, мезгилдин башталышы - адам коомунун өнүгүшүнүн белгилүү бир мезгили;
Римде кечил (монах) болгон Кенже Дионисий (500-545-ж.) Пасха күндөрүн эсептөөнүн жадыбалын түзүп (525-ж.), дүйнөлүк тарыхтын жыл эсебин Христос туулган күндөн баштоону сунуш кьшган. Христостун туулган күнүн Рим шаары негизделгенде (Варрондун (б.з.ч. 116- 27-ж.) эсептөөлөрү боюнча Рим б.з.ч. 753-ж.
21-апрелде негизделген) 753-ж. 25-декабры өткөндөн кийин деп белгиленген. Кийинчерээк X к. Кенже Дионисийдин бул жадыбалы Батышта кабыл алынып, буга чейинки ар түрдүү жыл эсептөөлөрдүн бардыгын сүрүп чыгарган. Христос туулган күнгө чейинки тарыхый окуялар биздин заманга чейин деп шарттуу белгиленип, жыл эсеби чоң сандан кичине санды карай саналат. Мис., Байыркы Греция тарыхында б.з.ч. 444-429-жж. Афины полисинин улуу демократы Периклдин урматына «Перикл заманы» деп аталат.
Толто (аорта)
Толто (аорта латын тилинен arteria ortha, a.ortha) — жүрөктүн сол карынчасынан чыккан эң чоң кан тамыр.
Бөлүмдөрү
Адамдын денесиндеги бардык органдарды артерия каны менен камсыз кылат. Ал кан айлануунун чоң тегерегинин башталышы. Толто үч бөлүктөн (жогору карай кеткен, толто догосу жана төмөн карай түшкөн) турат.
Ал өпкө түркүгүнүн артында жайгашып, анын оң жагына өтөт. Анын артында оң өпкө артериясы жана сол өпкө веналары, алды жагында жүрөктүн оң дүлөйү жатат.
Догосу
Толтонун догосу — алдыдан артка жана оңдон солго карай багытталган ийри түтүк. Ал сол бронхту жана өпкө түтүгүнүн бөлүнгөн жеринен ийилип өтөт. Догонун сырт жагы көкүрөк клеткасынын үстүңкү тешигин көздөй багытталып, андан кийин ийин-баш артерия түркүгү жалпы сол күрөө жана сол акырек алдындагы артериялар чыкса, анын ички бетинен жүрөктүн кабын, өпкө чел кабыгын, бронхторду жана ортолук чел кабыгын кан менен камсыз кылуучу артериялар бөлүнүп чыгат.
Толтонун төмөн карай кеткен бөлүгү оң жана сол жалпы капшыт артерияларына бөлүнөт. Анын боор этке чейинки бөлүгү — көкүрөк, боор эттен төмөн жаткан бөлүгү курсак толтосу деп аталат.
Капал
Капал —топоним."Манас" эпосунда "Аккан Иле суусу бар. Ар жагы Капал тоосу бар" (Сагымбай Орозбаков, 3. 264) делип Көкөтөйдүн ашында байгеге чабылган аттар өткөн тоо. Географиялык реалияда Казакстандын Талды-Коргон облусундагы тоо жана андагы өрөөн.
Адана
Адана шаары, Сейхан - Түркиянын түштүгүндөгү шаар; Адана илинин (административдик-аймактык бирдик) административдик борбору. Сейхан дарыясынын боюнда жайгашкан. Биздин заманга чейин 63-ж. Рим колбашчысы Гней Помпей негиздеген. Өлкөнүн чыгыш бөлүгүн Рим менен байланыштырган аскер жолундагы таяныч пункту. Калкы 1,2 млндон ашык (2003). Пахтачылык өнүккөн маанилүү райондун соода жана өнөр жай борбору. Машина куруу, текстиль, химия, кагаз, полиграфия, тамак-аш, жыгаччылык, мебель, цемент өнөр жайы, университет бар. Чоң таш көпүрө (6-к.), капка калдыгы (782-ж.) сакталган.
Калыс күбө
Калыс күбө – тергөө ишин жүргүзүүдөгү фактыны, анын жүрүшүн жана натыйжаларын ырастоо үчүн чакырылган, иштин жыйынтыгына кызыкдар эмес, жашы жеткен адам. К. к. 2ден кем болбошу керек. К. к. катары ишке кызыкдар эмес баардык адамдар катыша алышат. К. к-лөр алардын катышуусунда жүргүзүлгөн аракеттердин фактысын, мазмунун жана жыйынтыктарын ырастоого милдеттүү. Алар эскертүү жасоого акылуу жана ал тийиштүү тергөө аракетинин протоколуна жазылуусу керек.
Неопозитивизм
Неопозитивизм – 20-кылымдагы философиялык агым, позитивизмдин учурдагы калыпы. Неопозитивизм учурдагы илимдин жүрүшүндө пайда болгон философиялык-методологиялык актуалдуу көйгөйлөрдү, өзгөчө салтуу философия талкаланып жаткан шарттагы философия менен илимдин мамилесин, илимий ой жүгүртүүдөгү белгилер жана символдор сыяктуу каражаттарынын ролун, илимдин теориялык аппараты менен эмпирикалык базисинин өз ара алакасын, билимди математикалаштыруу жана калыптаныштырунун табияты менен функцияларын анализдөөгө жана чечүүгө талаптанган философиялык окуу катары пайда болгон жана өнүккөн философиялык агым. Дүйнөгө көз караштык көйгөйлөрдү теориялык таанып билүүдө философиянын мүмкүнчүлүктөрүн четке кагып, аны илимге каршы коет.
Вена ийриминин мүчөлөрү национал-социализмден Англияга жана АКШга качып, ал жерлерде окутуучулук ишмердүүлүгүн жүргүзгөндүккө байланыштуу, ошондой эле Б. Расселдин, логистиканын жана учурдагы теориялык физиканын күчтүү таасири астында неопозитивизм чет өлкөлөргө тез тарап кеткен.
Неопозитивизмдин негизги өкүлдөрү болуп Мориц Шлик, Рудольф Карнап, Людвиг Витенштейн жана Ханс Рехенбах эсептелишет. Неопозитивизмдин өкүлдөрү учурдагы формалдуу логиканын, семиотиканын жана илимдин логикасынын өнүгүшүндө зор роль ойношкон. Неопозитивизм окууларынын жыйындысын алардын өкүлдөрү унификацияланган илим деп аташат.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-020-8
«Китаб ал-А—Лак ан Нафиса»
«Китаб ал-А—Лак ан Нафиса» («Асыл ойлор китеби») — 9-кылымдын 2-жарымы 10-кылымдын башында жашап өткөн араб географы Абу Али Ахмед ибн Рустенин энциклопедиялык эмгеги. Ибн Русте Ирандын Исфакан кышнда жашаган. Бул эмгектин түп нускасы көп томдук, бизге 7 тому гана жеткен. Автор бул китебинде Абу-л-Касым Убайдаллахтын, ибн Хордадбектин чыгармаларын пайдаланган. Анда астр. жана кызыктуу географиялык маалыматтар камтылган. Жерге байланыштуу жети аңыз жана деңиздер, өзөндөр (Каспий, Арал деңиздери, Сыр-Дарыя) тууралуу маалыматтар бар. Адабияттар: Материалы по истории туркмен и Туркмении. Т. 1. М.; Л., 1939; Крачковский И. Ю. Изб. соч., Т. 4. М.; Л., 1957.
Анизотропия
Анизотропия (грекче 6nisos - барабар эмес жана trypos - багыт) — чөйрөнүн физикалык (механикалык, оптикалык, магниттик, электрдик жана башка) касиеттеринин ар түрдүү багыттар боюнча бирдей эместиги. 1669-жылы ачылган. Бардык кристаллдар анизотропия касиетине ээ. Анизотропия чөйрөнүн ички түзүлүшүнө, кристаллдын структурасына байланышкан. Кристаллдын физикалык касиетинин анизотропиясы алардын симметриясына байланыштуу жана канчалык симметрия тартиби төмөн болсо, анизотропия ошончолук күчтүү болот. Мисалы, жарык куб торчолуу кристаллдан тышкары башка кристаллдар аркылуу өткөндө поляризацияланып, жарык нурунун экиге ажыроосу байкалат. Ар түрдүү багытта поляризация бирдей эмес болот. Гексогонал, тригонал жана тетрагонал симметриялуу кристаллда нурдун экиге ажыроосу симметриянын негизги огуна перпендикуляр багытта абдан жакшы байкалат; торчосу куб болгон жез кристаллынын кырларынын багыты боюнча чойсок, анын үзүлүүгө каршы бышыктыгынын чеги 1,5108 Н/м2 ; ал эми куб диагоналынын багыты б оюнча чою аткарылса бышыктык чек - 3,5108 Н/ м2ка барабар. Анизотропия серпилгичтүүлүк кубулушунда, жылуулук жана электр өткөрүү, катуу нерсенин үн жана жарык таратуусунда, ошондой эле жутуусунда байкалат.
Кедровый Ключ дарыясы
Кедровый Ключ — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Шодровка дарыясынын сол жээгинен 2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чамынды минералдуу суусу
Чамынды минералдуу суусу — Нарын облусундагы дарылык касиети бар минералдуу муздак суу булактары. Чаек кыштагынан 50км түштүк-батышта. Молдотоонун түндүк капталында,деңиз деңгээли 2300-2800 м бийиктикте жайгашкан. Суу жергиликтүү элине илгертен белгилүү.Алгачкы геологиялык маалымат 1949-ж. берилген. Суу булактары чыккан аймакта карбон мезгилинин кумдук, чопо, сланец жана акиташ тетиктери таралган. Алар бүктөлүүлөргө дуушарланып, кеңдик багытка созулган антиклиналь структурасын түзүп жатат. Суу акиташ теги менен чопонун чегиндеги тектон жаракалардан бири биринен 2м аралыктагы үч жерден агып чыгат. Суу көмүр кычкыл газдуу, тузсуз, аз минералдашкан, тунук, жытсыз газдуу, даамы кычкыл. Булактардын дебити 12-17 л/сек. Химиялык составы боюнча гидрокарбонат-сульфат-кальций-натрийлүү. Микроэлементтерден кремний, стронций, литий жана барийге бай. Сууну жергиликтүү эл ичүү жолу менен ичеги-карын ооруларын дарылоого пайдаланышат.
Жумушчулар кыймылы
Жумушчулар кыймылы - эки жактуу түшүндүрүлөт:
2) тар мааниде, Жумушчулар кыймылы - бул жумушчулардын өзүлөрүнүн социалдык абалын жакшыртуу жана саясий укуктарга ээ болуу максатында уюштурулган биригүүсү. Мындан тышкары, Жумушчулар кыймылда жогорку таптын өкүлдөрү жана ар кандай саясий топтор катыша алышат.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Бурля (Урал куймасы)
Бурля — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Урал дарыясынын сол жээгинен 1860 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 29 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Абшырсай
Абшыр-Сай - Ош облусунун Ноокат районундагы табигый кооз жер. Райондун борбору Эскиноокаттан 25-26 км аралыкта. Абшыр-Сай суусу Кичи Алай кырка тоосунун түндүк капталынан агып түшүп, адырларга өтөөрдө акиташ тектеринен түзүлгөн аскаларды кесип агып, тар жана терең капчыгайды пайда кылат. Капчыгайдын таманынын жазылыгы 20 мдей, узундугу 2 км, салыштырма бийиктиги 600800 м, абсолюттук бийиктиги 1800-1900 м. Өрөөндүн таманынан 30-35 м бийиктикте, капчыгайдын оң капталындагы диаметри 2 м келген үңкүрдөн булак атырылып чыгып (чыгымы 0,3 м3/секга жакын), эки баскычтуу шаркыратманы пайда кылат. Биринчи баскычтын бийиктиги 15 мден ашык, экинчиси 11-12 м. Өрөөндөгү сууга салыштырганда шаркыратманын суусу тунук, муздак, кальций, магнийге бай. Суу жер астындагы карсттык көлмөнүн бир четиндеги жарака менен жыл бою бир калыпта сыртка чыгат. Абшыр-Сай шаркыратмасынын тегереги өзгөчө кооз, суу жээктей бадалдар өсөт; алардын арасына тал-терек, мөмө дарактары тигилген. Шаркыратманы даана көрүш үчүн капчыгайдын эки капталына бетон тепкичтер жана тектирчелер курулган.
Анизотропия тоотектери
Анизотропия тоотектери - касиеттери (деформациялык, электрдик, жылуулук, магниттик, оптикалык жана башка) түрдүү багыттар боюнча бирдей эмес тоотектер. Минералдардын жана тоотектин анизотропиялуулугу тоотектердин микрокатмарланууга, бүртүкчөлөрдүн жана кристаллдардын иреттүүлүгүнө жана микрожаракалуулугуна байланыштуу. Тоотек массивдеринин аназотропиясы ири структуралык элементтердин иреттүү жатышы менен аныкталат; тоокен иштерине киришүүдө, бузуу ыкмаларын тандоодо деформациялык Анизотропиянын мааниси зор; ал кысууда жана чоюуга бышыктык чегине же деформация модулуна карата аныкталат. Мисалы, көмүрдүн деформациялык модулу 1,22, кумдуктуку 1,28, алевролиттики 1,61.
Амфиприондор
Амфиприондор (лат. Amphiprion) — алабуга түспөлдүү балыктардын бир уруусу, мунун бир түрү белгилүү — маскарапоз амфиприон (лат. A. percula).
Колдонулган адабияттар
Anemonenfische 흰동가리 クマノミ Peixe-palhaço Рыбы-клоуны Vuokkokalat
Сөгөт-Сай
Сөгөт-Сай — Жалал-Абад облусунун Аксы районундагы кыштак. Кербен шаарынын курамына кирет. Бирок кыштакка эч кандай макам бериле элек, ал жерде 14 үй салынып, жашоочулар мал чарбасы менен алектенишет.
Неореализм
Неореализм – 20-кылымдагы англиялык философиядагы негизги агымдардын бири. Ал Кембриджде пайда болуп, 1903-жылы Ж. Мур, Б. Рассел тарабынан негизделген. Неореализм неогегелянчылыкка, айрым философиялык көйгөйлөрдү спекулятивдик маанайда иштеп чыгууга каршы багытталган. Неореализмдин өкүлдөрү аталган көйгөйлөрдү логикалык анализдин, б. а. табият таануу илимдеринин методдору аркылуу чечүүүгө аракеттенишкен. Философия система катары четке кагылбайт. Философиялык кызыкчылыктардын борборунда логика, туюунун теориясы, биология жана физика турат. Ж. Мурдан сырткары неореализмдин өкүлдөрү болуп С. Александер, Ч. Д. Брод, С. Л. Морган, Н. А. Уайтхед ж. б. эсептелет. А. Айер тарабынан жетектелген неореалисттердин экинчи тобу неопозитивизмге абдан жакын.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-020-8
Капия
Капия —"Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Каныкейге күйөөлөп барган Манас ордодо үстүнө киши кирбей эки күн ачка калып, каарданып отурганда кырк-элүү аял жанына жолдош кошуп берип, К-ны баатыр күйөөнү көрүп келүүгө жиберишет. Манастын ыраңын көрө сала эси ооп, эшиктин алдына жыгылып калган К-ны жөлөп-таяп Санирабигага алпарышса, эр көрбөгөн экенсиңер деп күлөт (Сагымбай Орозбаков, 2. 405, 407). Кайнына келген күйөөнү көрүү салты ошондон калган экен делет эпосто.
Кара-Кабак
Кара-Кабак (Кара-Кабак) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Чоң-Алай районундагы айыл. Кашка-Суу айыл округу составына кирет.
Модернизм
Модернизм (фр.— азыркы учурдагы) же деканденттик— XIX кылымдын аягында Францияда пайда болгон адабий агым. Модернисттер элге жат, түшүнүксүз, мазмунсуз искусствону жаратышкан. Алар чыгармалардын сырткы формаларынын ар түрдүү болушун каалоо менен, оюна келген формаларды колдоно беришкен. Азыркы учурда Америка, Англия буржуазиялык адабиятында да бул агымдын өкүлдөрү өз чыгармаларын түзө коюп жүрүшөт.
«Китаб ал-Будан»
«Китаб ал-Будан» («Элдер китеби») — тарыхый чыгарма. 891-жылы жазылган. Автору — Абу-л-Аббас Ахмед ал-Иакуби. Чыгармада ошол кездеги ири аймактар 4 тармакка бөлүнүп сүрөттөлгөн. Китепте Орто Азия менен ортоңку жана жакынкы чыгыш элдеринин (Иран, Афганстан) тарыхый-географиялык, этнографиялык саясий түзүлүшү баяндалган. Соода жолдору, эл жашаган жерлер менен шаарлар тууралуу кеңири материалдар камтылган. Испиджаб, Шаш, Фараб, Тараз ж. б. шаар жөнүндө да маалыматтар берилген.
Жек-жаат
Жек-жаат - кыз берген же кыз алган куда-сөөктүк боюнча жакындык.
Келиндин бүт төркүнү анын барган жерине, уулдун бут урук-тууганы кайындарына Жек-жаат болот.
Жек-жааттыктын алыс, жакынын билдирген куда, кудагый, тай аке, чоң же кичине тай аке, тай жезде, бөлө, жээн, жээн келин, жээн күйөө сыяктуу эң көп түшүнүктөр бар.
Томография
Томография (байыркы грек тилинен τομή — кесик) — изилденүүчү органдын белгилүү катмарын сүрөткө тартууга мүмкүндүк берген рентгендик изилдөө ыкмасы.
Рентгеноскопия, рентгенографияда объекттин экранга жакын жери даана, алысыраак жери начар көрүнөт. Мында рентгенографияда байкалбаган өпкөдөгү айрым сезгенүүлөр даана. аныкталат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Неосхоластика
Неосхоластика – католик философиясынын орто кылымдагы схоластикасынын каада-салттарын андан ары өнүктүрүүгө умтулган ар кандай агымдарын бириктирген түшүнүк. 19-кылымдын башында пайда болуп, 19-кылымдын аягында неотомизм неосхоластикасынын башкы агымына айланган учурда өзгөчө өнүккөн. Неосхоластика неотомизм менен бирдикте платондук-августиндик багыттагы мектептерден, францискчил салттарга таянган окуулардан турган.
Вермикулит
Вермикулит - (vermiculus кичинекей курт) гидрослюдалар тобундагы минерал. Химиялык формуласы Mgx(Mg, Fe)3-x[AlSi3O10](OH)2-4H2O. Кошундулары: Ca, Ni. Агрегаты кабырчыктуу, чанда кристалл түспөлүндө болуп, алтындай сары, күрөң. Моноклин сингониясында кристаллданат. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 1-1,5. С. салмагы 2,4-2,7, тыгыздыгы 2400-2700 кг/м3. Вермикулитти 400°Сге чейин ысытканда көлөмү он эсеге чоңоёт. Биотит, флогопит минералдарынын өзгөрүшүнөн пайда болот. Жылуулук, үн өткөрбөөчү материал ж. б. катары курулуш ишинде жана химиялык өнөр жайында, айыл чарбасында колдонулат.
Дренаж айыл чарбасында
Дренаж айыл чарбасында (англ. drain – кургатуу) – жер кыртышын өсүмдүктүн өсүшүнө тоскоол болуучу ашыкча суудан арылтуучу мелиорация ыкмасы. Саздак жана ашыкча нымдуу жерлерди кургатуу үчүн жер астына орнотулуучу (түтүк, кудук жана башка) гидротехникалык курулмалар системасы колдонулат. Айыл чарбасында саздак жерди кургатуучу, жердин шордуулугуна каршы күрөшүүчү жана чополуу топуракта газ (аба) алмашууну күчөтүүчү (аэрация) дренажга бөлүнөт. Биздин заманга чейин. 2000-жылдарда Месопотамияда карапа дренажы пайда болгон. Кийин дренажБайыркы Римде, Европада (Франция, Улуу Британия) колдонулган. Көбүнчө саздуу аймактарда жана шор жерлерде жасалма дренаж жүргүзүлөт. Дренаждоодо кыртыштагы ашыкча суунун деңгээли төмөндөйт, зыяндуу туздарды эритип жууп кетирет, өсүмдүктүн тамырына шор келишин тосот. Кургатуучу дренажда түз жана тик ыкма колдонулат. Топуракты кургатуу үчүн негизинен карапа түтүктөр пайдаланылат. Чым көңдүү жерлерди кургатууда мурда жыгач түтүк, кийин тешиктүү пластмасса, полиэтилен, винипласт жана башка түтүктөрү кеңири колдонулууда. Шорсуздандыруу дренажы айрыкча Орто Азия, Закавказье, Түштүк Украина, Түндүк Кавказда колдонулат. Бул аймактардын шордуу болушу кыртыш сууларында минералдуу заттар көп болуп, алар бууланганда тез эрүүчү туздардын (NaCl, NaSO4, MgCl2, CaCl2 жана башка) топуракта топтолушуна байланыштуу болгондуктан, сугат жерлердин шор болушуна каршы күрөшүү үчүн түз жана тик дренаж колдонулат. Алар жабык дренаж деп аталат. Дренажды ачык канал менен да ишке ашырууга болот. Мында кургатылуучу аянтка бири бирине жарыш терең канал казылат да, анын капталдарынан сарыккан суулар чуңкурга чогулат.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Камак
Камак – КР кылмыш-жаза мыйзамдарына ылайык, жазалоонун негизги түрлөрүнүн бири. К. камалган жакты башкалардан обочо шартта кармоо тартиби менен айырмаланат. К. 1 айдан 6 айга чейинки мөөнөткө белгиленет. К. коомдук иштер менен алмаштырылып, жазаны аткаруудан баштарткан учурда, К. 1 айдан кем эмес мөөнөткө белгиленет. Кош бойлуу аялдарга, жаш балалуу аялдарга, өкүм чыгарылган учурда жашы 16га толбогон, эрезеге жетелек балдарга карата К. колдонулбайт. Аскер кызматкерлери К. мөөнөтүн гаупвахтта (аскер абагында) өтөшөт.
Рыскулов, Мамат
МАМАТ РЫСКУЛОВ – кыргыз театр режиссеру, телевидение режисеру
Кыскача өмүр баяны
Жалгыз иниси менен жетим балдар үйүндө чоңойгон.
Мектепти аяктагандан кийин 1944-1948-жылдары Ташкент университетинин юридикалык факультетинде окуган.
Аны аяктагандан соң 1948 - 1952-жылдары Ташкенттеги театр жана сүрөт өнөрү институтунун режиссердук бөлүмүнө өткөн. Окуусун аяктап жатып, Мамат Рыскулов дипломдук иши катары “Тар капчыгай” комедиясын Т.Абдумомунов), Фрунзе шаарындагы (азыркы Бишкек шаары) Кыргыз мамлекеттик драма театрында (КМДТ) ийгиликтүү сахналаштырып, андан соң ушул эле коллективге  режиссер-коюучу болуп кызматка алынган. 1952-1958-жылдардын ичинде ал аталган театрда кызмат өтөп, 10 чакты спектаклди коюуга үлгүргөн. 1958-жылдан тартып жаңыдан ачылган кыргыз телевидениесине башкы режиссер болуп которулуп кеткен.
Койгон спектаклдери
Тар капчыгай (автору Т.Абдумомунов). Азоого чалма (автору К.Жантөшев). Каныбек (автору К.Жантөшев). Атабектин кызы (автору Т.Абдумомунов). Жүрөк толкуйт (автору К.Маликов). Укмуштуу эритме (автору В.Киршон). Жакшынын шарапаты (автору Р.Шүкүрбеков). Дос жөнүндө поэма (автору ) Жүзү каралык жана сүйүү (автору Ф.Шиллер). Курманбек (автору К.Жантөшев).
Адабият
Кыргызстан мамлекеттик Эмгек Кызыл Туу ордендүү академиялык драма театры, Фрунзе, Кыргызстан, 1978. Бекмурза Жумабаев.Современный киргизский драматический театр - 1953-1963. Автореферат. Алма-Ата - Москва, 1964. Д.А.Молдобаев. Современный киргизский драматический театр в г.Фрунзе - 1961-1970. Автореферат. Москва, 1970. В.И.Фуртичев. Советбек Джумадылов.Фрунзе, Кыргызстан, 1983. Театральный календарь -1984. Москва, Искусство, 1983, 153-бет (мында Мамат Рыскулов  койгон белгилүү спектаклдердин баарын Муратбек Рыскулов койгон деп жаңылыш берилген. Муратбек Рыскулов режиссер катары оюн койгон эмес). А.Жунушов. С.Күмүшалиева. Фрунзе, Кыргызстан, 1985. А.Жунушов. Сахна чеберлери. Фрунзе, Кыргызстан, 1988. С.Асанбеков.Мираида Далбаева. Фрунзе, Адабият, 1989-жыл.
Интернет шилтемелер
http://www.mk.kg/index.php?option=com_content&task=view&id ... http://www.presskg.com/aal/09/0917_11.htm
Жонстон амфитритасы
Жонстон амфитритасы (лат. Amphitrite jonstoni) — түктүү муунак курттардын деңиз түбүнө байыр алган бир түрү.
Түстүү фотография материалдары
Түстүү фотография материалдары – түстүү сүрөт түшүрүү үчүн колдонулган жарык сезгич материалдар жана химиялык иштетүүгө керектелүүчү реактивдер жана кошумча материалдар. Түстүү фотографияда жана түстүү киномотаграфияда сүрөткө түшүрүүдө көп катмардуу Т.ф.м. колдонулат. Ал катмарлар ичинен негизги үч катмар негизги түстөрдү (көк, жашыл, кызыл) тандап жутуу касиетине ээ. Үстүнкү катмар жарык спектринин көк бөлүгүнө сезгич болсо, ортоңкусу – жашыл, астыңкысы кызыл бөлүгүнө сезгич келет. Азыркы кезде түстүү сүрөткө, киного тартууда жана түстүү басмада субтрактивдик процесс колдонулуучу ККТФМ көбүрөөк таралган. Мындай ККТФМны алгач 1935-ж. Американын «Истмен Кодак» жана 1938-ж. Германиянын «Агфа» фирмалары чыгарышкан. Түстүү сүрөттөлүш түстүү өңүнө чыгаргыч деп аталуучу орг. боечу заттар жардамы менен алынат. ККТФМ жарыктын болүнүшү төмөнкүдөй жүргүзүлөт. Фотоэмульсия үстүнкү катмары сенсибилизатору (сезгичтик күчөткүчү) жок күмүш галогенидинен турат. Андыктан ал катмар көк нурду гана сезет. Ортоңку катмарга оптикалык сенсибилизатор кошулгандыктан жашыл жарыкты, ал эми төмөнкү катмар кызыл жарыкты гана жутат. Ортоңку жана төмөнку катмарга көк нур таасири тийбесин үчүн үстүнкү катмар астына сары жарык чыпкасы жайгашат. Ошентип, мындай көп катмардуу түзүлүш ар бир катмарда өзунө тиешелүү көрүнүүчү жарык спектрине сезгич келет да, жашырын сүрөттөлүш пайда болот.
Спектирдик сезгич Пайда болуучу
тилкенин төсө боёгуч заттын түсү
Түстүү өңүнө чыгаруу, атайын түстүү фотография үчүн даярдалган өңүнө чыгаргыч заттар колдонуу менен жүргүзүлөт. Көбүнчө парфенилендиамин туундулары мисалы, N,N – диэтилпарафенилендиаминсульфат (C2H5)NC6H4NH2·H2SO4 жана башка Бул заттар ак – кара өңүнө чыгаргычтан айырмаланып күмүш галогенидинен күмүш металлын гана болүп чыгарбастан (окистенген түрүндө) фотоэмульсия катмарындагы түстүү түзүүчү деп аталуучу кошунду менен бирге орг. боегучту пайда кылышат. Үстүнкү катмарда (көк түстүү жутуучуда) сары боегуч, ортонку катмарда (жашыл түстүү жутуучуда) – көгүш боёгуч пайда болгудай кылып түстүү түзүүчүлөр алдын ала тандалып алынат. Ар кандай мамлекеттер бир канча типтеги 3 катмардуу Т.ф.м-ын чыгарышат: агфаколор (Германия), геваколор (Бельгия), теаколор (Щвейцария), ферранияколор (Италия), анскоколор (АКШ), пакоколор (Англия) жана башкалар.
«Китаб ал-Харадж ва Санат ал-Китаби»
«Китаб ал-Харадж ва Санат ал-Китаби» («Жер салыгы жөнүндө китеп») — тарыхый чыгарма. 928-жылы жазылган. Автору — Абу-л-Фарадж Кудама ибн Жафар ал-Басри. Чыгармада Араб халифатынын административдик бөлүнүшү, жол катнашы, шаарлар, тоолор, өзөндөр, көлдөр, огуздар, карлуктар, кимактар сыяктуу түрк уруулары, алардын жайгашуусу тууралуу маалыматтар чагылдырылган.
Альбион (Оклахома)
Альбион (Оклахома) (Albion) — Оклахома штатынын Pushmataha округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 143 киши. Болжолдуу аянты - 0.6 км². FIPS коду — 40-01050.
Чаңгырташ минералдуу суусу
Чаңгырташ минералдуу суусу — Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы дарылык касиети бар минералдуу жылуу булактар. Жалал-Абад шаарынан 15км түштүк-батышта, Акман адырларынын түштүк этегинде,деңиз деңгээли 1075м бийиктикте жайгашкан. 1948-1949-ж. изилденип, дарылык касиети,хим. составы аныкталган. Суу палеоген мезгилинин деңиз жана континеттик шатта пайда болгон чөкмө тоо тектеринде 200-240м тереңдикте топтолгон. Жердин үстунө бургулоо көзөнөктөрү менен агып чыгат. Химиялык касиети боюнча Мацесста минерал сууларына окшош составында йод, бром, күкүртүү суутек кездешет. Нерв, тери жана муун ооруларына даба берет. Суу терең жайгашып запасы аз болгондуктан үстүңкү катмардын кыртыш суулары менен аралашып дарылык касиетин начарлаткандыктан азырынча пайдаланылбайт.
Капкак-Таш
Капкак-Таш —топоним. Чоң энесине кезиккенСейтек "Тиги карарыңкы Капкак-Таш, Кандай кандын бели эле?" (Курама варианты,"Сейтек", 155),— деп Каныкейден сурайт. Географиялык реалия катары кыргызстандын топонимдеринде кезигет.
Наркили-Яха
Наркили-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лайндте-Яха дарыясынын сол жээгинен 22 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы болмайды, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жеке мамиле кылуу
Жеке мамиле кылуу - балдардын жеке өзгөчөлүгүн-мунөзүн, шыгын жана турмуш шартын эске алуу менен жүргүзүүчү тарбия иши.
Ар бир окуучунун жеке өзгөчөлүгү эске алынганда гана окутуу жана тарбиялоо ийгиликке жетет. Педагог өз окуучуларын ар тараптан байкап, изилдеп билүү менен анын мүнөзү, шыгы, кызыгуусу жана ага үй-бүлөнүн, курчап турган чөйрөнүн таасири жөнүндө толук түшүнүк алат.
Жеке мамиле кылуу баланын психологиясына, жашына, мүнөзүнө/окууга жөндөмүнө жараша мамиле кылуудан башка да, окуучунун келечекке туура багыт алышына өбөлгө түзөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Амфиумалар
Амфиумалар (лат. Amphiumidae) — амфибиялардын бир тукуму, мунун куртбалыксымак амфиума түрү белгилүү.
Эволюция
Эволюция (лат. evolution - бөлүнүү менен өөрчүү) - тирүү организмдердин тарыхый өөрчүүсүнүн калыбына келбей турган процесси. Бир нече багытталбаган мутациялардан Э-лык элементардык материал катары – чөйрөнүн шартына карата организмдердин адаптациясына алып келүүчү белгилердин жана касиеттердин комбинациясы түзүлөт. Биринчилик Э. өзгөрүүлөр (микроэволюция) популяциянын деңгээлинде жүрөт. Эволюциянын элементардык шарты катары мутация жана табигый тандалуу гана эсептелбестен, популяциядагы особдордун санынын толкуну, популяциялардын обочолонуусу (гендердин дрейфи) да эсептелет. Популяциядагы Э-лык процесс түрдүн пайда болушуна алып келет же түрдүн толук өзгөрүүсүн (анагенез) пайда кылат. Анын себептерин, кыймылдаткыч күчтөрүн, механизмдерин, темпин жана жалпы законченемдүүлүктөрүн Э-лык биологиялык окутат. Кээ бир убакта Э. термининин ордуна филогенез термини да колдонулуп жүрөт. Э. терминин 1677-ж. М. Хейл биринчи жолу организмдердин жеке жана тарыхый өөрчүсү жөнүндөгү түшүнүк катары, 1762-ж. Ш. Бонне өзүнүн эмбриол. изилдөөлөрүндө колдонушкан.