cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Стив Жобс
Өмүрбаяны
2003 жылы ички органдарды текшерүү кезинде дарыгерлер Стив Джобстың өт жолдарынада онкологиялык ісіктің барын арыктады. Негизинен мындай оору менен ооруган адамдын өмүр сүрүүсү экиталай, дегени менен Стив Джобстун ичеги сейрек кездешкен оору түрү болгондуктан операция жасоого мүмкүндүк берди.
Жетинин айынын 11 күнү Калифорния штатынын Санта-Клара округдун денсоолуқ департаменти Стив Джобс өлүмүнүн себебин аныктады. Жазбада Стив Джобс өт жолундагы онкологиялык исиктин кесиринен демала албагандыктан өлгөндүгү кабарланды.
Стив Джобс АКШ тарыхында табышты компаниялардын бирин қуруп кана койбой, узак жылдар анын башчысы болгондор арасында эрекче бөлүккө. «Apple» интернет технологиялар жагынан алымдагы эң ири компанияга айланып, Microsoftту артта қалдырган. "Apple" негизинен өзүнүн жаңы ноутбуктары жана «iPhone» смартфондору менен «iPad» планшеттери аркылу көпчүлүккө таанымал.
Учкул сөздөрү
"«Өзүм көтөрүп әкете алмайтын компьютерге ишенбеймин»"
Константиновка (Аламүдүн району)
Константиновка (Константиновка) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Аламүдүн районундагы айыл. Ленин айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 543 киши.
Чарбалык укук
Чарбалык укук – ченемдери өндүрүштүк-чарбалык ишмердиктин жана аны мамлекеттик башкаруунун жүрүшүндө келип чыгуучу мамилелерди жөнгө салуучу укуктун өзалдынча тармагы. КМШдагы айрым өлкөлөрдө (м.: Украинада) Ч. у. ишкердик укугу катары түшүнүлөт жана ошого жараша ошондой аталыштагы кодекстер менен жөнгө салынат.
Гомфина
Гомфина (лат. Liocyma fluctuosa) — кош капкалуу моллюскалардын бир түрү.
Мадлен Л'Энгл
Мадлен Л'Энгл (англ.Madeleine L'Engle; /ˈmædəlɪn ˈlɛŋɡəl/; née абартылганда, 1918-жылы 29-ноябрь-2007-жылы 6-сентябрь) - америкалык жаштарга жана улууларга арналган көркөм адабият жазуучуларынын бири болгон. Жазуучу "Ньюбери медалын" "Убакыттагы бырыштар" жана төмөндөгү чыгарма сыктуу болгон "Эшиктеги шамал" аттуу чыгармалары, "Улуттук Китеп" сыйлыгын "Планетаны тез ийүү","Көп суулар", "Жол берилген убакыт" аттуу чыгармалары үчүн жеңип алган. Жазуучунун иштери христиан динине болгон ишеничин жана илимге болгон кызыгуусун чагылдырат.
Эски арзамат (Мишкин району, Башкыртстан)
Эски арзамат — Башкыртстандын Мишкин районундагы айыл, Эски арзамат айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 591 киши. Почта индекси — 452346, ОКАТО коду — 80243860001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Метограмма
Метограмма – табышмак ырдын бир түрү. Мында жашырылган сөздүн башкы тамгасы же ошол сөздүн негизги белгилери көрсөтүлөт.
Мисалы:
“К” – дан эгер баштасаң,
Балык кармар жермин.
“Ч” – дан эгер баштасаң –
Суу болбосо – өлдүң.
“Т” – дан эгер баштасаң –
Мал баласын көрдүң.
(көл – чөл – төр)
(Т. Самудинов)
Мырзаев Абдыкерим
Мырзаев Абдыкерим - жазуучу, журналист. Аксы районунун Кербен айылында 1939-жылы 1-октябрда туулган.
Кербен айылынын Таш-Төбө орто мектебин ийгиликтүү бүтүрүп, 1958-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетинин журналистика бөлүмүнө кирген. Университетти аяктап, Жаңы-Жол райондук «Жаңы турмуш» гезитинин жооптуу катчысы болуп иштеген. 1967-жылдан тартып республикалык «Советтик Кыргызстан» гезитинин редакциясына которулуп, адабий катчы, жооптуу катчынын орун басары, гезиттин өз кабарчысы болуп эмгектенген.
1970-1977-жж. Фрунзе шаарындагы «Кыргызстан» китеп басмасында редактор, республикалык «Ленинчил жаш» гезитинин жооптуу катчысы, редактордун орун басары, 1977-1979-жж. Москва шаарындагы КПСС БКнын алдындагы Коомдук илимдер академиясынын угуучусу, 1979-1985-жж. «Кыргызстан» китеп басмасынын бөлүм башчысы, башкы редактору, 1985–2009-жж. «Пропагандист жана агитатор» журналын-да жооптуу катчы, «Коммунист» журналында редактордун орун басары, республикалык «Кыргыз тили» коомунун жооптуу катчысы, Чүй облустук мамлекеттик администрациясында башкы адис, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Аппаратында Редакциялык-басма бөлүмүнүн улук консультанты, бөлүм башчынын милдетин аткаруучу, эксперт болуп иштеген.
2005-жылы «Раззаков» аттуу тарыхый-документалдуу романы жарык көргөн.
1968-жылдан Кыргызстан Журналисттер союзунун, 1996-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Кыргыз тилинде
Булар ким болот?: Аңгемелер. - Ф.: Мектеп, 1966. - 60 б.
Жылдыздуу жаштык: Аңгемелер. - Ф.: Кыргызстан, 1979. - 150 б.
Ак куу бийи: Повесть, аңгемелер. - Ф.: Мектеп, 1980. - 200 б.
Мөмөлүү дарак: Повесттер, аңгемелер. - Ф.: Кыргызстан, 1981. - 240 б.
Аталардан калган жер: Новеллалар. - Ф.: Кыргызстан, 1997. - 290 б.
Раззаков: Тарыхый-документалдуу роман. - Б.: Салам, 2005. - 380 б.
Бозкоңорчок
Бозкоңорчок (Nitraria L.) – жуп жалбырактуулар тукумундагы өсүмдүк уруусу. Уз. 0,5-2 мге жеткен. Жерге төшөлүп өсүүчү бадал. Сабагы ак же агыш жашыл, көп бутактуу, көбүнчө тикендүү. Жалбырактары жан жалбырактуу, сабакка кезектешип жайгашат, жээги тегиз, өтө ширелүү, ошондуктан алар калың. Гүлү беш мүчөлүү, саргыч же ак, жалбырак колтугунда жайгашып, бурулча топ гүлдү түзөт. Аталыгы 5-10, энелиги бирөө. Сөөктүү мөмөсү 10 мм, түсү кара, кочкул көк, ширелүү. Жер жүзүндө Б-тун 8 түрү (Австралияда – 1 түр, Африка – 1, Борбордук Азияда – 6 түр) кездешет, Кыргызстанда 2 түрү өрөөндөгү, адырдагы шорлуу, такыр жерде, кургак боздөңдө кездешет. Кыргызстандын эки гана (Алай өрөөнүндө, Балыкчы шаарынын батыш жагында) жерде уникалдуу өсүмдүк жамаатын – бархан өсүмдүктүүлүгүн түзөт. Бул жерлерде дайыма катуу шамаал болуп болуп тургандыктан, кум уча берип, ар бир Б-тун түбүнө чогулуп отуруп, бийик-бийик дөңчөлөрдү пайда кылган. Мөмөсү канаттууларга жакшы жем. Мурда эл арасында самын кайнатууга, боёк (көк, кара) жасоого пайдаланылган.
Турул
Мажар мифологиясында
Гундардын Азиядан Евпропага көчүп кетиши тууралуу уламыштарда кезигет. Гун хандарын түпкү бабасы катары да айтылып, алгачкы мажар хандарынын дөөлөтү Турул аталган. Турулду алтай шумкары менен байланыштырган такталбаган божомолдор бар. Турул Жараткандын эрки жана анын кубаты менен байланыштырылат. Турул Аттиланын бабасы жана хундардын символу катары таанылган. Көп учурларда алоолонгон Теңирдин Кылычын (Атилланын Кылычы) алып келе жаткан жана таажы кийген элесинде берилет. Бул таажы Мажарлардын Ыйык Таажысына түз дал келбейт, бирок Атилланын таажысына окшойт. Атилла адатта Chronicon Pictum жана башка булактарда жазылып калгандай мажарлардын алгачкы ханы эсептелет.
Түрк мифологиясында
Тугрул (түрк. Tugrul)(تغرل ) Махмуд_Кашгаринин "Дивану лугати т-турк" энциклопедиясында Думрул аталган кеңири таанымал алгыр куштардын бири катары берилген куштан келип чыгышы болжонот.
Тугела
Тугела - ТАРдагы дарыя.
Ажыдаар тоолорунан башталып, ТАРдын түндүк-чыгышындагы Квазулу-Наталь провинциясы аркылуу агып өтүп, Инди океанына куят.
Уз. 350 кмдей, алабынын аянты 29 миң км2. Нугунда бийиктиги боюнча Африкадагы 1-, дүйнөдө (Анхелден кийинки) 2-шаркыратма - Тугела (411 м бийиктиктен агып түшөт) жайгашкан. Туурасы 15 м болгон бул шаркыратма 5 каскаддан турат. Ал Наталь улуттук паркынын аймагында
Ак бараң
Ак бараң — мылтык. Терминдин биринчи компоненти бараңдын маанисин күчөтүп турат: «Ак бараң мылтык чаңырып, Ач кыйкырык жаңырып» "Манас" эпосунда «сыр бараң» түрүндө да учурайт, к. Бараң], [[Ак (эпитет).
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Гомфоздор
Гомфоздор (лат. Gomphosus) — калың эриндүү балыктардын бир уруусу.
Доолбас
Добулбаш, добулбас – кыргыздын барабан сымал байыркы урма аспабы. Тегерек жыгач алкактын үстүнкү бетине төөнүн ийленген териси капталып жасалган. Ал алкакка көктүн, кайыш тасманын жардамы менен керилген түрдө бекитилген. Мурун согушта белги берүү, душмандын үрөйүн учуруу, элди жыйынга чогултуу, салтанаттуу жүрүштөрдү коштоо үчүн пайдаланган. Добулбашты мүнүшкөрлүккө чыкканда кайберенди жана илбээсинди бир багытка айдоо, үркүтүү үчүн да колдонушкан. Добулбаштын үнүн таякча урма аспабы менен чыгарган. Тарыхый маалыматтарга караганда добулбаштын ар кандай көлөмдөгү түрлөрү болгон. Эң чоңдорун бир нече адам көтөргөн, ал эми бир адам көтөрө ала тургандарын жөө же аттын капшытына илип алып жүрүшкөн. Негизи доолбас менен Искендер пайганбар колдондуу.
Колдонулган адабияттар
[http://bizdin.kg/books/item/24-short_hist_enscl Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003]
Теңдик (айыл)
Теңдик — Кыргызстандын Нарын облусунун Кочкор районундагы айыл. Кочкор айыл аймагына кирет.
Күн активдүүлүгү
Күн активдүүлүгү — күн атмосферасында мезгили менен болуп туруучу ар кандай кубулуштар. Аларга тактар, факелдер, флоккулалар, протуберанецтер, күн таажысында жаркыроолор, ультракызгылт көк, рентгендик жана корпускулалык нурлануу жана башка кирет. Күн плазмасынын магниттик касиети менен тыгыз байланышкан фотосферанын бир бөлүгүндө магнит агымынын көбөйүшү күн активдүүлүгүнүн башталышын билдирет. Магнит агымы көбөйүшү менен хромосферада жаркырактык көбөйөт. Бул облус флоккула деп аталат. Күн фотосферасынын участкаларында көзгө көрүнүүчү ак жарыктан факелдер байкалат. Факел жана флоккул бөлүнүп чыккан жердеги энергия көбөйөт, ал магнит талаасынын чыңалышын жогорулатат. Активдүү бөлүктө флоккула пайда болгондон 1-2 күндөн кийин күн тактары кичине кара чекиттер түрүндө байкалат. Алардын көпчүлүгү тез эле жок болот, ал эми айрымдары ири күңүрт тактарга айланат. Типтүү күн тактарынын өлчөмү бир нече ондогон миң кмге жетет. Күн тактарынын маанилүү өзгөчөлүгү - күчтүү магнит талаасынын пайда болушу. Күн активдүүлүгүнүн өтө кубаттуу көрүнүшү - күчтүү жарк этүүлөр. Алар хромосферанын жана таажынын чоң эмес бөлүктөрүндө байкалат. Жарк этүү - негизинен күн плазмасынын кысылышынан пайда болгон жарылыш. Кысылыш магнит талаасынын күчтүү басымы астында өтөт. Жарк этүү - Жер атмосферасынын жогорку катмарына жана ионосферага күчтүү таасирин тийгизет жана бир нече геофизикалык кубулуштарды пайда кылат. Күн атмосферасындагы зор активдүүлүк - протуберанецтер. Эң күчтүү (максимум) күн активдүүлүгү 11 жылда кайталанып турат. Бул Күн активдүүлүгүнүн цикли деп аталат.
Чарбалык-ичилүүчү суу менен жабдуу тутуму
Чарбалык-ичилүүчү суу менен жабдуу тутуму – калкты ичилүүчү суу менен камсыз кылууга багытталган техникалык тутум.
Чарбалык шериктештиктер жана коомдор
Чарбалык шериктештиктер жана коомдор – КР жарандык мыйзамдары боюнча капиталы түзүүчүлөрүнүн (катышуучуларынын) үлүштөрүнө (салымдарына) ажыратылып бөлүнгөн коммерциялык уюмдар. Түзүүчүлөрүнүн (катышуучулардын) салымдарынын эсебинен пайда болгон, ошондой эле Ч. ш. ж. к-дун ишмердиктеринин жүрүшүндө өндүрүлгөн жана сатылып алынган мүлктөр аларга менчик укугунда таандык болот. КР жарандык мыйзамдарында каралган учурларда, чарбалык коомду анын жападан-жалгыз катышуучусу болуп калуучу бир эле адам түзүшү мүмкүн. Чарбалык шериктештиктер толук шериктештик жана коммандиттик шериктештик түрүндө түзүлөт. Чарбалык коомдор – акционердик коомдор, чектелген же кошумча жоопкерчиликтеги коомдор түрүндө түзүлүшү мүмкүн. Толук шериктештиктин катышуучулары катары жеке ишкерлер жана/же коммерциялык уюмдар чыга алышат. Чарбалык коомдордун катышуучулары жана коммандиттик шериктештиктин аманатчылары – жарандар жана юридикалык жактар болот. Мамлекеттик органдар жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдары, эгер мыйзамда башка жагдай каралбаса, чарбалык коомдун катышуучулары жана коммандиттик шериктештиктин аманат салуучулары боло алышпайт. Мыйзамдарда тыюу салынбаган учурларда Ч. ш. ж. к. башка Ч. ш. ж. к-дун түзүүчүсү (катышуучусу) боло алышат. Чарбалык шериктештиктер, ошондой эле чектелген же кошумча жоопкерчиликтеги коомдор акция чыгара алышпайт.
Ак-башат
Ак-башат — элдик уламыш боюнча Манас баатыр Шоорук канды Алай жеринен кууп чыгуу үчүн бара жатканда Манастын аты Аккула суу ичкен жер. А.-Б. Алай районунун Жошолу айыл советинин аймагында. Элде «Аккула таш акырдан жем жеген, Ак-Башаттан суу ичкен» — деген сөз азыркы кезге чейин айтылып келе жатат.
Аба (атмосфера)
Аба — жер атмосферасын түзүүчү газдардын аралашмасы. Негизинен азот (78,09%) менен кычкылтектен (20,95%) турат. Абага гигиеналык баа берүүдө анын хим. курамы, физ. константалары, температурасы, нымдуулугу, кыймылынын ылдамдыгы, барометрлик басымы, ошондой эле аралашмалар (чаң, микроорганизмдер) эске алынат. Жердеги абанын жалпы массасы т. Адам үчүн кычкылтек өтө маанилүү. Жер атм-расында 1,18х  гдай кычкылтек болот. Абадагы кычкылтектин запасын өсүмдүктөр бөлүп чыгарып, толуктап турат. Бизди өсүмдүк канчалык көп курчап турса, Аба ошончолук таза жана кычкылтекке бай болот. Адам тынч турганда 12ден 17 лге чейин кычкылтек сарптайт, ал эми иштегенде андан көбөйөт. Кандын кычкылтек менен каныгуусу анын Абадагы проценттик курамына эмес, кычкылтектин парциалдык басымына байланыштуу болот. Кандай гана бийиктикте болбосун А-нын проценттик курамы бирдей, бирок бийиктеген сайын кычкылтектин парциалдык басымы төмөндөйт, ага пропорциялуу барометрлик басым да азаят. Мис., деңиз деңгээлинен 1000 м бийиктикте барометрлик басым 674 мм сым. мам., кычкылтектин парциалдык басымы 141 мм сым. мам., 3000 м бийиктикте барометрлик басым 525,98 жана парциалдык басымы 110 мм сым мам. барабар болот. А-дагы кычкылтектин парциалдык басымынын азайышы организмге таасир этет. Парциалдык басым 140 мм сым. мам. болгондо кычкылтек жетишсиздигинин биринчи белгилери — гипоксия байкалат. Анын 110 мм сым. мам. чейин төмөндөшүнөн түтөктүн белгилери — баш айлануу, булчуң бошоңдошу, дем кыстыгуу, жүрөктүн тез согушу ж. б. функциялык бузулуулар байкалат. Кычкылтектин парциалдык басымынын 55,7— 48,3 мм сым. мам. чейин төмөндөшү (8000—9000 м бийиктикте) адамды өлүмгө учуратышы мүмкүн.
А-нын курамындагы азот инерттүү газдарга кирет. Абада азоттун көбөйүшү андагы кычкылтектин парциалдык басымын төмөндөтөт жана наркотиктик таасир бериши мүмкүн, бирок атмралык А-да мындай кубулуш байкалбайт, анткени андагы азоттун өлчөмү көп өзгөрбөйт. Суучулдарда суу астындагы иштерди аткарууда инженер-тех. жана мед.-биол. эрежелердин бузулушунда азоттун наркотиктик таасири байкалат. Мында көрүү, угуу жана сезүүлөрдү кабыл алуу, эске тутуу начарлайт, тынчсызданып, кыймыл координациялары бузулат.
Көмүр кычкыл газы же көмүртектин кош кычкылы — атмосфералык Абанын туруктуу курамдык бөлүгү. Кадимки шартта алардын абадагы концентрациясы 591 мг/м3 (көлөм боюнча 0,03%). Көмүр кычкыл газы атм-рага тирүү организмдердин тиричилик аракетинин күйүү, чирүү, ачуу процесстеринин натыйжасында келип турат. Өнөр жайлуу шаарларда түрдүү отундардын күйүшүнөн Абада көмүр кычкыл газынын концентрациясы көбөйөт. Көмүр кычкыл газы дем алуу борборун козгойт. Адбада көмүр кычкыл газынын азайышы ден соолукка анча коркунучсуз, ал эми көбөйүшү зыяндуу. Ада көмүр кычкыл газы 3—4%ке жеткенде адам тынчсызданат, башы ооруйт, кулак чуулдап, тамыр жай кагат; концентрациясы 10%ке жеткенде эстен танат жана өлүмгө учурайт. Турак жай менен коомдук имараттарда А-нын тазалыгы көмүр кычкыл газынын өлчөмүнө жараша бааланат. Турак жайларда көмүр кычкыл газынын өлчөмү 0,1%тен ашпоого тийиш, анын концентрациясы жогору болгон жабык имараттарды тезинен келдетүү керек (к. Желдетүү).
Атм-ралык А-да аргон, неон, гелий, метан, криптон, азоттун чала кычкылы, суутек, ксенон, озон, радон болот. Булардан башка күкүрттүү газ, көмүртек кычкылы, азот кычкылдары, углеводороддор, күкүрттүү суутек ж. б. транспорттун жана өнөр жай таштандыларынан келүүчү башка заттар болушу мүмкүн. Атм-ралык А-да акырындык менен өзүн өзү тазалоо жүрөт, бирок өнөр жайдын тез өнүгүшү менен мындай табигый тең салмактуулук бузулууда. СССРде атм-ралык А-ны санитарйялык коргоо боюнча иш чараларды жүргүзүүгө чоң көңүл бурулат.
Анбанын температурасы организмдин жылуулук алмашуусуна таасир этет. Узак мезгил ысык Абада жумуш жасоодон дененин температурасы көтөрүлөт, тамыр тез кагат, жүрөк-кан тамыр системасынын иши начарлайт, реакция жайланат, кыймыл координациялары бузулат, тамакка табит жоголуп, тез чарчайт, акыл жана күч эмгеги төмөндөйт.
Абанын температурасы төмөн болгондо организмдин жылуулукту бөлүп чыгаруусу жогорулайт, ал организмдин муздашына, сезгенүү оорулардын пайда болушуна түрткү берет. Ден соолук үчүн температуранын кескин, тез өзгөрүшү өзгөчө зыяндуу болот.
Тынч абалда же жеңил жумушта иштеген адамдар үчүн имараттагы Абанын эң жакшы температурасы кыш мезгилинде 20—22°, жылуу мезгилде 22—-25°, салыштырма нымдуулугу 30—60% жана кыймыл ылдамдыгы 0,15—0,3 м/сек болуусу керек.
Атмосфералык Абада дайыма суу буулары болот. Абанын суу буусуна каныгуу даражасы нымдуулук деп аталат. Нымдуулугу ар кандай болгон бирдей эле температурадагы Аба адамдарга ар кандай сезилет. Нымдуулугу жогору абада киши өзүн начар сезет. Абанын кыймылынын ылдамдыгы кыш мезгилде 0,15 м/сек, жайында 0,2—0,3 м/сек болсо Аба нормалдуу деп эсептелет. А-да ар кандай микроорганизмдер (а. и. оору пайда кылуучу) болушу мүмкүн. Жабык имараттарда А. кээ бир жугуштуу оорулардын (грипп, кызылча, кептөөр, көк жөтөл) таралышына түрткү берет. Ошондуктан имараттарда А. таза болуу үчүн дайыма желдетүү, жууп-тазалоо, чаңдарды сүртүү талап кылынат.
Гонактиниялар
Гонактиниялар (лат. Gonactinia) — актиниялардын бир уруусу буларга Европа гонактиний (лат. G. prolifera) кирет.
Оксин-Шор
Оксин-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Роговая дарыясынын оң жээгинен 59 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу башкаруу академиясы
Кыргыз Республикасынынын Президентине караштуу башкаруу академиясы 1992-жылы кайра курууга жана мамлекеттик кызматка адистерди даярдоону жана кайра даярдоону камсыз кылуу максатында Бишкек Эл аралык менежмент жана бизнес мектеби ачылып, кийин ал Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Башкаруу академиясы болуп кайра түзүлгөн. Башкаруу академиясына мамлекеттин бийлик органдарын окуу-усулдук, илим жана маалымат-аналитикалык жактан камсыздандыруу, ошондой эле башкаруу жана экономикалык мамлекеттик адис кызматкерлеринин квалификациясын жогорулатуу, даярдоо жана кайра даярдоо функциясы ыйгарылган. Башкаруу академиясында мамлекет жана муниципалдык башкаруу институ, Бишкек эл аралык менежмент жана бизнес мектеби, А.Токтоналиев атындагы Бишкек финансы-экономикалык техникуму иштейт. Башкаруу академиясы Борбордук Азия аймагындагы Бизнес мектебинин ассоциациясынын (CAMAN), Борбордук Азиядагы жогорку окуу жайларынын ресурстук тармагынын (RNEBE) жигердүү мүчөсү Башкаруу академиясынын уюштуруучусу жана тунгуч ректору профессор М.А.Ашыркулов.
Мырзакулов Саадатбек
Мырзакулов Саадатбек – жазуучу. Кочкор районунун Комсомол айылында 1959-жылы 24-майда туулган. 1977-жылы Комсомол орто мектебин, 1982-жылы СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин журналистика факультетин бүтүргөн.
Алгач Кыргыз китеп палатасында, 1990-1991-жж. «Кыргызстан айыл чарбасы» журналында котормочу, 1992-1993-жж. «Чүй баяны» гезитинде бөлүм башчы, 1993-1997-жж. Мамлекеттик телерадиокомитетинде «Кутмандуу болсун, күнүңөр!» адабий-сатиралык радио журналынын редактору, 1997-жылдан «Кылмыш жана жаза» республикалык саясий-укуктук гезитинин башкы редактору болуп эмгектенип келет.
Алгачкы сатиралык аңгемеси 1990-жылы «Кыргыз маданияты» гезитине жарыяланган.
Алгачкы эки китептен турган детективи «Кара чүмбөт» 1997, 2000-жылы жарык көргөн. Ал сатира, детектив жана мистика жанрларынын үстүндө эмгектенип келет.
2009-жылдан Кыргыз Республикасынын Улуттук жазуучулар союзунун мүчөсү.
Кыргыз тилинде
Кара чүмбөт: Детектив. 1-2-китеп. – Б., 1997, 2000. - 280 б.
Айлакер аял: Сатиралык чыгармалар. – Кант райондук басмаканасы, 2005. - 150 б.
Туткун кыз: Адабий көркөм чыгарма. – Кант райондук басмаканасы, 2006. - 280 б.
Контрабанда: Детектив. - Кант райондук басмаканасы, 2006. - 260 б.
Мэрия
Мэрия – (maire, major – чоң, улуу) – бир катар мамлекеттердеги муниципалитеттердеги жогорку кызмат адамы. Мэрди шайлоо же түздөн-түз калк тарабынан, же муниципалитеттин өзү аркылуу жүргүзүлөт. Кээ бир өлкөлөрдө мэрдин кызматына борбордук өкмөт тарабынан дайындалат же бекитилет.
Мэрия муниципалдык администрацияны башкарат. Ал муниципалдык бюджеттин даярдалышына жана аткарылышына жооп берет, муниципалдык кызматтарга адамдарды дайындайт, аппараттын иш аракетин багыттайт. Кээ бир өлкөлөрдө жана алардын шаарларында Мэрия өзүнчө өкүлчүлүк жана төрагалык функцияларды аткарат. Андан башка төмөнкүдөй да муниципалдык башкаруунун формасы жайылган: калк шайлаган Кеңеш шаардын чарбасын квалификациялык жетектөө үчүн башкаруучу жалдашат.
Колдонулган адабияттар
Parížska radnica
Ф. К. Каст
Филис Кристина Каст (англ. Phyllis Christine Cast; 1960-жылы 30-апрелде туулган) - рыцардык жана фантастикалык романдарды жазган америкалык жазуучу, кызы Кристин Каст менен бирге жазган "Түн үйү" (англ. House of Night) серияларына жана өзү жазган "Кудай айымдын чакырыгы" (англ. Goddess Summoning) жана "Партолон" (англ. Partholon) китеп сериялары менен белгилүү.
Жеке жашоосу
Уотсика (Иллинойс) шаарында туулган, Каст учурда Талсада жашап, жогорку мектепте англис тили мугалими катары иштейт, анын кызы ушул эле шаардын университетинде окуйт.
Таасир
Касттын мурунку окуучуларынан бири, учурда коркунучтуу нерселерди жазган журналист жана жазуучу-романист Престон Фассел жазуучуну "эң биринчи насаатчым" деп, "Тозоктун айымы" (англ. Our Lady of the Inferno) романын жазуусуна таасир кылганын айтты.
Чарбалык-ичүүчү суу менен жабдуунун борбордук тармагы
Чарбалык-ичүүчү суу менен жабдуунун борбордук тармагы – суу түтүктөр тарамы бар чарбалык-ичүүчү таза суу менен жабдуу тармагы.
Андрахнадай скутеллярия
Андрахнадай скутеллярия (Scutellaria andrachnoides), (Vved) - Көп сандаган, узундугу 4–12 см, түз, тик, ичке, жөнөкөй сабактуу, жыш жана кичинекей түкчөлөрүнөн көгүлтүр көрүнгөн жарым бадалча. Жалбырактары сабагында эки жуп санда, бийиктиги 0,5–1,5 см, туурасы 0,3–1,3 см, жазы жумурткадай, жүрөк сымал же тоголок тектүү, учсуз, бүтүн кырдуу, жыш жана кичинекей түкчөлөрүнөн көгүлтүр-жашыл көрүнгөн, тыкыс, кабыктуу. Гүл астындагы жалбырактарынын узундугу 0,5–1,0 см, туурасы 2,5–6,0 мм, жазы жана ичке жумуртка сымал, жаргактуу. Учундагы гүл топторунун узундугу 2 см ге чейин, жумурткадай узунча, тыкыс, каптал гүл топтору жогорку жалбырактарынын колтугунда жайгашып, бир топ кыска – 1 см. Чөйчөкчөсү кыска түкчөлүү жана безчелүү, узундугу 2 мм, өтө жука, мөмөлүгүндө бир аз чоңойгон. Гүл коргону чакан, узундугу 1 см.
Биологиялык өзгөчөлүктөрү
Сентябрга чейин гүлдөйт. Уругу аркылуу көбөйөт.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Фергана өрөөнүнүн Кыргызстан бөлүгүндөгү тоо этектери жана Нарын дарыясынын нугунда өсөт.
Өсүү шарттары
Тоо этектериндеги алкактарындагы аскалар.
Саны
Өтө эле аз.
Чектөөчү факторлор
Ар түрлүү чарбачылык иштер жана гүлдөрүн жыйнап терүү өсүмдүктүн жыйынын жана кайрадан өсүп өнүүсүн басаңдатат.
Өстүрүү
Маалыматтар жок.
Уюштурулган коргоо аракеттери
СССРдин Кызыл китебине (1984),Кыргыз ССРинин Кызыл китебине (1985) киргизилген. Атайын коргоо чаралары иштелип чыккан эмес.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Популяциясынын абалын тактап жана түр максималдуу кездешкен аймактарды аныктап, коргоого алынуучу жерлерди тактоо зарыл.
Статусу
VU. Нарын ойдуңунун бир аз бөлүгүнө тиешелүү, өтө сейрек кездешкен, аскада өскөн, кууш эндем түр. Декоративдүү өсүмдүк.
Шилеговица (дарыя)
Шилеговица — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Това дарыясынын сол жээгинен 9,4 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Мыкан
Калкы
Калкы - 850 киши.
Гониалозалар
Гониалозалар (лат. Gonialosa) — айнакөз балыктардын бир уруусу.
Чарбачылык-таза суу менен камсыздоо
Чарбачылык-таза суу менен камсыздоо – тийиштүү уюмдардын калкты чарбачылыкка керектелүүчү ичиле турган таза суу жана турмуш-тиричиликке керектелүүчү суу менен камсыз кылууга багытталган иш тармагы.
Назитамак (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Назитамак — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Асян айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 166 киши. Почта индекси — 452315, ОКАТО коду — 80224807003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Норс Хэйлдон (Нү-Жерси)
Калкы - 8940 киши. Болжолдуу аянты - 9.0 км². FIPS коду — 34-53040.
Куль-Еган (Ильяка куймасы)
Куль-Еган — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Краснояр крайы, Ханты-Мансий АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ильяк дарыясынын сол жээгинен 20 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 29 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — ОбьВасюган дарыясынын куюлушунан Вах дарыясынын куймасына чейин. Дарыянын айрыгы — Васюган, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жугуштуу оорулууну бөлүү
Жугуштуу оорулууну бөлүү. Көпчүлүк жугуштуу оорулар соо кишилер оорулуу менен жолукканда жугат. Ошондуктан жугуштуу оорулууну соолордон бөлүү эпидемияга каршы чаралардын бири болуп эсептелет. Эпидемиянын алдын алууда жугуштуу оорулууну же күнөм санаган учурда аны тезинен бөлүү чоң мааниге ээ. Жугуштуу оорулуулар өзүнчө, атайын ооруканаларда дарыланышат. Кээде ооруканага жеткиргенче балдар бакчасында, жатаканада, вокзал жана башка мекемелерде убактылуу изолятордо жайгаштырылат. Жугуштуу оорулууларды дарылай турган ооруканалар ар бир жугуштуу оорунун түрүнө карай өзүнчө бөлөкбөлөк адистештирилген, мисалы, дизентерия, келте, сарык, скарлатина жана башка бөлүмдөргө бөлүнөт. Эгерде диагнозу так коюла элек болсо, ал оорулуу убактысынча өзүнчө (бокс же диагностикалык бөлмөгө) жайгаштырылат. Оорунун диагнозу аныкталгандан кийин оорулуу өзүнчө тиешелүү, атайын бөлмөгө которулат, ар бир оорулууну өзүнчө жалгыз бөлүп коюшат. Карантиндик, өтө жугуштуу оорулар (чума, холера, кара чечек, сары лихорадка) пайда болгондо же аларга күнөм санаган учурда оорулуулар тезинен өзүнчө режим жана пост (кароол) менен камсыздандырылган ооруканага жайгаштырылат. Оорулуу менен бирге болгондорду соо адамдардан осрунун инкубациялык (жашыруун) мезгили өткөнчө бөлүп коюшат. Кээ бир жугуштуу ооруларда (мисалы, грипп, суу чечек, скарлатина, кызылча жана башка) оорулууну үй шартында бөлүп коюп дарылоого болот. Дарылоону оорунун түрүнө, агымына, оорулуунун адистигине, ошондой эле үйдүн сан.-гигиеналык шартына карап участкалык врач жүргүзөт. Мындай учурда оорунун тегерегиндегилерге (үй-бүлөгө, келген-кеткендерге) жуктурбас үчүн өзүнчө бөлмөгө жаткызып, идиш-аяк, кийим-кечегин, сүлгү, жүз аарчы жана башка буюмдарын бөлүп коюу зарыл. Ал бөлмөгө кишилердин туш келди кирип-чыгуусуна, оорулуу менен сүйлөшүп жакындашууга тыюу салынат. Врач оорулууну дарылоодон тышкары ошол үй-бүлөнүн мүчөлөрүнө, кошуналарына бул жугуштуу оорудан кандайча сактануу керектигин, жеке гигиенаны, жалпы тазалыкты сактоо эрежелерин түшүндүрөт. Оорулуу менен жолугушкан кишилерди каттап, участкалык медициналык кызматкерлер байкоого алат. Жугуштуу ичеги-карын ооруларында (мисалы, ич келте, дизентерия жана башка) үй-бүлө мүчөлөрүнө, соода жана тамак-аш ишканаларында иштегендерге лабор-ялык текшерүүлөр бүтмөйүнчө көпчүлүк менен аралашууга, кызматка чыгууга уруксат берилбейт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Жутуу
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Кызгалдак
Кызгалдак (Roemeria) – апийимдер тукумундагы өсүмдүк уруусу. Бир жылдык, кирпиктей түктүү чөп. Сабагынын бийикт. 30-50 см, жалбырактары кезектешип жайгашкан, эки ирет тасмадай тилкелүү. Гүлү сабактын учунда бирден жайгашкан, эки жыныстуу, аталыгы көп, энелиги – 1. Желекчелери – 4, өңү чоктой же көгүш кызыл. Мөмөсү саадакчадай кутуча, уругу көп. Быша элек кутучасынын ширеси сары, коюу. К-дын эки түрү (ийилген К., аргын К.) Жунгар-Кашкарда, Иранда, Жер ортолук деңизинин жээгинде кездешет. Кыргызстанда бул эки түр тең эски аңызда, жол боюнда, тоо этегиндеги кургак боздөңдө, айдоодо өсөт. Кооздук үчүн гүлзарларда өстүрсө болот. Кээде аңызда жазында эфемер боздөңдө жыш бир өңчөй өсүмдүктүүлүктү пайда кылат.
Большевик (Кочкор району)
Большевик — Кыргызстандын Нарын облусунун Кочкор районундагы айыл. Кочкор айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 1938 киши.
Нааматов Аман (Тообек)
Нааматов Аман (Тообек) - публицист, драматург. Панфилов районунун Орто-Арык айылында 1942-жылы туулган. Орто мектепти аяктагандан кийин Фрунзе шаарындагы «Физприбор» заводунда токарь болуп иштеген. Советтик Армиянын катарында кызмат өтөп келип, 1961-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультети-не тапшырган.
1968-жылдан Кыргыз мамлекеттик телерадио уктуруу комитетинин улук редактору, 1975–1990-ж. жаштар редакциясынын башкы редактору, адабий-драмалык бирикменин башкы редактору, 1991-жылдан Чүй облусунун «Сары-Өзөн» телерадиокомпаниясынын башкы редактору, 1995-жылдан анын президенти, 2002-жылдан кайрадан башкы редактору болуп иштеген.
«Шодокон бүркүт», «Куйруктуу жылдыз», “Ак жылдыз” пьесалары Кыргыз Республикасынын Маданият министрлиги тарабынан жактырылган.
Кыргыз тилинде
Менин комиссарым: Аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1981. – 87 б.
Коңгуроолуу айыл: Повесть. – Ф.: Мектеп, 1988. – 127 б.
Ырдалып бүтпөс ыр: Повесть. – Ф.: Кыргызстан, 1986. –149 б.
Чолпон Баекова: Эссе. – Ф.: Шам. 1997. –83 б.
Өзөктөгү өрт: Роман. –Б.: Турар, 2003. –296 б.
Гониатиттер
Гониатиттер (лат. Goniatitida), байыркы өлгөн омурткасыз деңиз жандыктарынын бир түркүмү.
Күүгүм. Сага: Ай жаңырышы
Тасманын тартылуусу 2009-жылынын март айынын аягында Ванкуверде жана 2009-жылынын май айынын аяк ченинде Италиядагы Монтепульчанодо тартыла башталган. Тасма 2009-ж. 20-ноябрь айында көпчүлүк шаарларда жарыкка чыккан, ийри түн ортосундагы скрининг аталып, 26.3 миллион АКШ долларлык киреше тапкан, дал ушундай ийгиликти кийничерээк Тутулуу тасмасы жараткан. Саммит Энтерйнменттин тарабынан чыгарылган эң көп көрүлгөн жана дүйнөгө көз карандысыз түрдө тараган. "Күүгүм. Сага: Тутулуу" тасмасы төмөндө айтылган тасманын ийгилигин ашып өткөнгө чейин 4100дөн ашуун сеанстар кинотеатрларда көрсөтүлгөн.
Чартер (кире жалдоо) келишими
Чартер (кире жалдоо) келишими – бир тарап (кире ээси ) экинчи тарапка (кире жалдоочу) жүктөрдү, жүргүнчүлөрдү жана жүктөрдү ташуу үчүн бир же бирнече каттамга бир же бирнече унаа каражатын бүт бойдон же анын бир бөлүгүн берүүгө милдеттенген келишим. Ч. (к. ж.) к-н түзүүнүн тартиби, ошондой эле көрсөтүлгөн келишимдин таризи унаа уставдары жана кодекстери менен белгиленет.
Акбари Султан
Акбари Султан (Акбаров Султан Оморович; 1923, Ташкен шаары)— өзбек акыны, публицист. Ташкендеги Низами атындагы педагогика институтунун адабият факультетинде окуп жатып, согушка кеткен. Согуштан кийин «Ленин учкуни» газетасында кызматкер, Каракалпакстанда лектор, областтык «Хорезм хакикати» газетасында бөлүм башчы, «Ёш ленинчи» газетасында жооптуу катчы болуп иштейт. СССР жазуучулар союзунун алдындагы Жогорку адабий курсту бүтүргөн (1953). А. бир нече поэтикалык, публицистикалык китептердин автору, белгилүү котормочу. Ал «Манас» эпосунун 2-китебин өзбек тилине которгон, к. «Манас» (өзбекче).
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Нил Гейман
Нил Ричард Маккиннон Гейман (англ. Neil Richard MacKinnon Gaiman / ɡeɪmən/; 1960-жылы 10-ноябрда туулган) - кыска аңгемелердин, комедиялык китептердин, графикалык романдардын, аудио театрлардын жана тасмалардын автору болгон англиялык жазуучусу. Анын көрүнүктүү чыгармаларына "Кум сымал адам" (англ. The Sandman) комедиялык китеп сериялары жана "Жылдыз бөлүкчөсү" (англ. Stardust), "Америкалык Кудайлар" (англ. American Gods), "Коралина" (англ. Coraline), "Мазар китеби" (англ. The Graveyard Book) романдары кирет. Ал көптөгөн сыйлыктарга ээ болгон, алардын ичинде: Hugo, Nebula жана Bram Stoker сыйлыктары жана ошондой эле Newbery жана Carnegie медалдарына татыктуу болгон. Newbery жана Carnegie медалдарын бир эле чыгармасы ("Мазар китеби" (англ. The Graveyard Book, 2008)) үчүн алган биринчи жазуучу болуп саналат. 2013-жылы "Көчө аягында океан" (англ. The Ocean at the End of the Lane) романы "Британиялык улуттук китеп" сыйлыгынын "Жылдын китеби" номинациясынын талапкери болгон.
Абаны кондициялоо
Абана кондициялоо — жабык имараттарда, транспортто адамдардын саламаттыгы, технологиялык процесстердин жүрүшү, жабдуулардын иштеши, маданият жана искусство байлыктарын сактоо үчүн техникалык каражаттын жардамы менен керектүү шарт түзүү жана аны бир калыпта кармоо. Ага таза аба чөйрөсүнүн температурасын, салыштырма нымдуулугун, газдын составын, аба басымын жана анын кыймыл ылдамдыгынын эң ыңгайлуу параметрлерин түзүү менен жетишилет. Абана кондициялоо системасы да абаны чаңдан тазалоо, жылытуу, муздатуу, кургатуу, нымдоо, абаны алмаштырууга, ошондой эле аларды автоматтык жөнгө салуу, башкарууга ылайыкталган жабдуулары бар. Айрым учурларда Абана кондициялоо системаларынын жардамы менен одорация (абага жыттуу заттарды чачыратуу), дезодорация (жагымсыз жыттарды кетирүү), ионизация (ион составын жөндөө), ашыкча көмүр кычкыл газын чыгаруу, кычкылтек менен байытуу ж. б. жүргүзүлөт. Абана кондициялоо үчүн өнөр жай түрдүү аппараттарды, каражаттарды (желдеткич, нымдаткыч, абаны иондоштургучтар, дезодоранттар) чыгарат. Турак жайда абанын температурасы кышында 19—21°, жайында 22 — 25° жылуу, абанын нымдуулугу 60— 40%, аба кыймылынын ылдамдыгы 30 см/сек болгону ылайык. Кондиционер орнотулган бөлмө менен кондиционер жок бөлмөнүн температурасынын айырмасы 8—12°тан ашпоого тийиш; температурадагы чоң айырма ден соолукка зыян келтирет.
Кондиционер
Кондиционер (латынча condicio – шарт, абал) – имараттын (же башка жабык жерлердин) ичине берилген абаны айланышына жараша белгилүү температурада жана нымдуулукта жөнгө салып туруучу түзүлмө. Кондиционер автономдуу (муздаткыч машинасы жана аба жылыткычы бар) жана автономдуу эмес (жылуулукту жана муздактыкты сырттан, ал эми абаны борбордук Кондиционерден алган) болуп айырмаланат. Бул система өзүнө муздаткыч, ысыткыч, нымдаткыч, кургаткыч, аба чыпкасы жана шыкагыч желдеткичти камтыйт. Аба имараттын ичине жайгаштырылган киргизүүчү система аркылуу бөлүштүрүлөт жана иштелген аба кайра айлантып киргизүүчү система аркылуу кайра колдонулат. Адам өзүн жакшы сезип, дем алуусуна жакшы шарт түзүлөт. Ысык климаттуу жерде, күнөс жайларда Кондиционерди колдонуу туруктуу жана чоң энергия талап кылат.
Чөгүү
Чөгүү – сот медицинасындагы суюк чөйрөдө, мисалы, сууда же майда чөгүүнүн натыйжасында болуучу өлүм таризи.
Гониозустар
Гониозустар (лат. Goniozus) — жаргак канаттуу каскатардын бир уруусу.
Чегара аймагы (зонасы)
Чегара аймагы (зонасы) – мамлекеттик чегарага чектешкен райондун, шаардын, айылдын аймагынын чектеринде мамлекеттик чегарада талаптагыдай тартипти камсыз кылуу максатында КР Өкмөтү тарабынан белгиленген жер тилкеси. Ч. а-на кире бериш жерлерде эскертүүчү белгилер орнотулат.
Гониумдар
Гониумдар (лат. Gonium) — чыбырткычан жалгыз клеткалуу жандыктардын бир уруусу.
Күн атмосферасы
Күн атмосферасы — Күндүн байкоого мүмкүн болгон сырткы бети. Күн атмосферасы бир канча түрдүү катмардан турат. Анын көзгө көрүнгөн нур чыгаруучу ички жука бөлүгү — фотосфера. Фотосферанын калыңдыгы 300 км, тыгыздыгы болжол менен 3.10-4 кг/м3, температурасы 5700°Кден 4500°Кге чейин. Анын үстүндө 14 кмге созулган хромосфера жайгашкан жана тыгыздыгы 10-9 кг/м3, температурасы 500°Кден 50000° Кге жетет. Фотосферада Күн тактары жана факелдери байкалат. Алардын диаметри 200 миң кмге жетет. Эң жогорку жана өтө сейректелген тышкы катмары Күн таажысы деп аталат. Ал Күн дискин Ай тосуп калып, Күн толук тутулганда байкалат. Хромосферадан Күн таажысына өткөндө (100) температура жогорулап, 50 миңден 2 млн Кге жетет. Күн таажысында (Күн бетинен ~10 миң км) бөлүкчөлөрдүн ылдамдыгы бир канча жүздөгөн м/сек жана бир канча радиус аралыкта үн ылдамдыгына жакын ылдамдыкка жетет. Таажыдагы газдар дайыма Күндөн чыгып турган плазманын ысык агымын жана Күн шамалын пайда кылат.
Төмөнкү Ала-Арча
Төмөнкү Аларча (Нижняя Ала-Арча) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Аламүдүн районундагы айыл. Төмөнкү Аларча айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 11 776 киши.
Чегара белгиси
Чегара белгиси – аймакта Мамлекеттик чегараны белгилөө үчүн орнотулган атайын белги. Ч. б.: негизги жана аралыктык болуп бөлүнөт.
Текесакал
Текесакал (Dodartia, L. 1753) – нopичниктер тукумундагы өсүмдүк уруусу. Көп жылдык чөп, бийикт. 15-30 (45) см., сабагы түбүнөн тартып чокусуна чейин көп бутактуу. Сабактын түп жагындагы жалбырактары тушташ, ал эми жогоркулары кезектешип жайгашкан, жалбырагынын жээги тегиз, уз. 1-5 см, туурасы 3-5 мм, ичке, тасмадай. Гүлдөрү жалгыздан, калемчедей сейрек топ гүлдү түзөт, желекчелери түтүкчөдөй, эки эриндүү, түсү кочкул кызыл, кочкул-кызгылт-көк. Мөмөсү көп уруктуу кутуча. Жер жүзүндө бир гана түрү (чыгыш Т.) адырда, арык, жол боюунда, аңызда өсөт, ошондой эле айдоодо отоо чөп катары зыяны бар. Ич алдырма дары катары колдонулат.
Гоноринх түспөлдүүлөр
Гоноринх түспөлдүүлөр (лат. Gonorhynchiformes) — балыктардын бир түркүмү, буларга гоноринхтер уруусу (лат. ''Gonorhynchus), гоноринх сымалдуулар тукуму (Gonorhynchidae) кирет.
Акбермет
Акбермет, Бермет — каарман, Сейтектин колуктусу. Саякбай Каралаевдин вариантында А-тин теги периге байланыштырылат. А. "Манас" эпосунда сулуулугуна акылы, кереметтүүлүгү төп келген кайраттуу, чечкиндүү, эр жүрөк баатыр кыз катары сүрөттөлөт:
Непетадай скутеллярия
Непетадай скутеллярия (Scutellaria nepetoides, M. Pop. ex fuz) - Көп жылдык өсүмдүк. Тамыр сабы ичке, тармактуу. Сабагынын бийиктиги 5-15 см, ичке жана начар, чаржайыт таралган, бир аз көтөрүңкү, оркойгон жыш түктүү болгондуктан, бопбоз көрүнөт. Жалбырактары кичине, узундугу жана туурасы 5-10 мм, тескери жумуртка сымал, түбү жүрөк сымал, ири кыры текши эмес, узун сапсайган жыш түктөрүнөн улам боз көрүнөт, Гүл тобу башында кыска, узундугу 5 см. Гүл астындагы жалбырактары созулуңку- ланцеттей, узундугу 7 мм ге чейин, туурасы 3 мм, кайыкча сымал, учтугуй, түшүп калуучу жалбырактуу. Гүл сабы тик, чөйчөкчөсү менен тең, кыска булалуу (түктүү). Гүл коргону кызгылтым-сары, узундугу 1,2-1,5 см, астыңкы эрининин астында сары темгилдери жана кара тактары бар, сырты түктүү.
Биологиялык өзгөчөлүктөрү
Май-августта гүлдөп жана мөмөлөйт. Уругу аркылуу көбөйөт.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Алай кырка тоосу, Шахимардан суусунун бассейни.
Өсүү шарттары
Шагыл-таштуу тоо беттеринин ортоңку алкактарында өсөт.
Саны
Көп эмес.
Өстүрүү
Маалыматтар жок.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Кыргыз ССРинин Кызыл китебине (1985) киргизилген. Атайын коргоо чаралары иштелип чыккан эмес.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Өсүмдүктү текши корукка алып, гүлдөрүн чогултууга тыюу салып, популяциясы кеңири тараган жерлерде ботаникалык заказниктерди уюштуруу. Жайыттарды үнөмдүү пайдалануу.
Статусу
VU. Өтө сейрек ( кууш), чакан кездешкен эндем түр. Декоративдүү өсүмдүк.
Ливиялыктар
Ливиялыктар – 1) ливиялык арабдар, Ливиянын негизги калкы. Жалпы саны 4, 7 млн киши, анын ичинде Ливияда 4, 5 млн, Египетте 140 миң (2009). Араб тилинде сүйлөшөт. Динге ишенгендери – мусулман-сүннөттөр. Ливиялыктар бул жерге 7– 11-кылымда келген араб урууларынын жергиликтүү берберлер менен аралашуусунан келип чыккан. Деңиз жээгинде жашагандары дыйканчылык, түштүк жана борбордук аймактагылары (бедуиндер) көчмөн жана жарым көчмөн мал чарбачылыгы менен кесиптенишет. Ливиялыктардын бир бөлүгү нефть өнөр жайында иштешет. Кол өнөрчүлүгү өнүккөн. Улуттук кийими – жалпы араб тибинде; 2) (байыркы египетче – либу) – Түндүк Африканын негизги калкы; 3) Ливиянын азыркы калкы.
Гоностома сымалдуулар
Гоностома сымалдуулар (лат. Gonostomidae) — деңиз балыктарынын бир тукуму, буларга гоностомалар уруусу (лат. Gonostomae) кирет.
Чегара өкүлдөрү
Чегара өкүлдөрү – КР мамлекеттик чегара режимин сактоо жана чегарадагы чыр-чатактарды жөнгө салуу менен байланышкан маселелерди чечүү үчүн чегаранын белгилүү бир бөлүктөрүнө дайындалуучу атайын ыйгарым укуктуу адамдар. КР мамлекеттик чегарасынын Ч. ө. дайындалуучу бөлүктөрү КРдин чектеш мамлекеттер менен болгон тийиштүү келишимдерине жараша белгиленет. Ч. ө. КР Чегара кызматынын кол башчысы тарабынан ошол кызматтын кызмат адамдарынын ичинен дайындалат.
Ливия тили
Ливия тили – антикалык доордо Түндүк Африканы (Ливияны) жердеген байыркы уруулардын бербер-ливия тилдеринин бири. Семит-хамит тил уясына кирет. Ливия тилинин диалектилеринин бири – нумидий – биздин заманга чейин 2–1-кылымдын жазма эстеликтеринен белгилүү (ливия консонант алфавити). Ливия тили келип чыгышы жана түзүлүшү жагынан байыркы семит тилдерине жакын.
Олыся-Шор
Олыся-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Колва дарыясынын сол жээгинен 200 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чегара режими
Чегара режими – Мамлекеттик чегарага чыгуучу чегара аймагынын, аймактык суулардын, ошондой эле ички суулардын режими. Ч. р. Мамлекеттик чегараны коргоо үчүн зарыл шарттарды түзүү мүдөөсүнө кызмат кылат жана бул эрежелерди өз ичине камтыйт: кирүү (чыгуу), убактылуу болуу, жашап туруу, жарандардын ары-бери жүрүү жана жумуштарды жасоосу.
Төмөнкү каргино (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Төмөнкү каргино — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Асян айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 206 киши. Почта индекси — 452315, ОКАТО коду — 80224807004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кочкор (айыл)
Кочкор — Кыргызстандын Нарын облусунун Кочкор районундагы айыл. Райондун жана Кочкор айыл аймагынын административдик борбору.
Агония
Агония - (грекче agonia жанталашуу, күрөш) адам менен жаныбарлардын өлөр (үзүлөр) алдындагы абалы. Агония клиникалык учур, эгер жардам көрүлбөсө биологиялык өлүм менен бүтөт. Мында дем алуу начарлайт, кыркырак пайда болуп, акыл-эстен танат, сезүү органдарынын иши төмөндөйт, жүрөктүн кагышы солгундайт, өңү кубарат, териси, эрини көгөрөт. Агония бир нече секундадан 12 саатка чейин созулат. Агониянын алдында тамырдын кагышы бир калыпта болбой, айрым учурда кан басымы жогорулайт. Андан кийин жүрөктүн кагуу ыргагы жоголуп, кан басымы нөлгө чейин түшөт, эрксиз заарасы, заңы чыгып кетет. Дем алуу жана кан айлануу токтоп, клиникалык өлүм башталат. Агония абалынан айрым учурда, мисалы, кан көп жоготкондо, эстен танганда, асфиксияда өз убагында медициналык жардам көрсөтүлсө, адам өмүрүн сактап калуу мүмкүн.
Күн батыш
Күн батыш — батыш, маграб, кыбыла түшүнүктөрүнүн синоними.
Наматбаева Толкун
Наматбаева Толкун - жазуучу, журналист. Ош шаарында 1959-жылы 27-июлда туулган.
1966–1976-жж. Фрунзе шаарындагы №13 орто мектебинде, 1976–1982-жж. СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин Орус филология факультетинде билим алган.
1982–1987-жж. Кыргыз Мамлекеттик телерадиокомпаниясында жаштар программасында редактор, 1987–1991-жж. Бүткүл Союздук «Экран» журналында адабий кыз-маткер, 1991–1997-жж. Россиянын маалымат агенттигинде (РИА), «Жаңылык маалымат агенттигинде» Кыргызстан боюнча кабарчы, 1997–1998 жж. «Наша газета» гези-тинде саясий баяндамачы, 1998–2001-жж. «Слово Кыргызстана» өкмөттүк гезитинде, 2001-жылдан «Франс-Пресс» Эл аралык маалымат агенттигинин Кыргызстан боюнча кабарчысы болуп иштеп келет.
Публицистикалык макалалары, киносценарийлери, аңгемелери журналдарда, адабий жыйнактарда жарык көргөн. «Горизонт» аттуу жыйнакка бир нече жолу аңгемелери басылып чыккан.
«Ч.Айтматовдун чыгармаларындагы мифтер жана болмуштар» деген макалалар сериясы Ч.Айтматовдун китептеринде англис тилинде жарык көргөн.
1996-жылы «Жылдын мыкты журналисти» деген наамга татыктуу болгон. Анын «Камчы», «Горные цветы» (Too гүлдөрү) аттуу кыска метраждуу кинофильмдерге жазган киносценарийлери 1997-жылы Эл аралык Швейцариялык Ассоциациясынын «Хельвитас-Кыргызстан» кызматташтыгы өткөргөн адабий конкурста 1-орунду ээлеген.
2005-жылы Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасы менен сыйланган.
2008-жылы жаштарды патриоттук сезимдерге үндөгөн, Ата мекенди сүйүү үчүн кызмат кылган атуулдарды даңазалагандыгы үчүн Кыргыз милициясынын “Эрдик” медалы менен сыйланган.
1996-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Орус тилинде
Мое детство: Рассказ. в сборнике: Горизонт №1. – Ф.: Адабият, 1986. – 3–50-с.
Случай на практике: Юмор. рассказ. в сборнике: Горизонт №2. – Ф.: Адабият, 1987. – 20–100-с.
Долгих лет автомобилю: Юмор. рассказ. в сборнике: Горизонт №3. – Ф.: Адабият, 1988. – 3–70-с.
Турдуева, Азиза Сүйүнбаевна
Азиза Сүйүнбаевна Турдуева (орус тилинде: Азиза Суюмбаевна Турдуева; англисче: Aziza Turdueva; 30.5.1971-ж.) – тарых илимдеринин кандидаты, манас таануучу, дипломат.
Кыскача өмүр таржымакалы
1988-жылы Ош облусуна караштуу Өзгөн шаарындагы Фрунзе атындагы № 1 орто мектепти алтын медаль менен аяктаган.
1988-93-жылдары Бишкектеги Кыргыз Мамлекеттик Университетинин (азыркы Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университети) тарых факультетинде окуган.
1993-жылы А.Турдуева Тарых факультетин артыкчылык  менен аяктаган.
1993-96-жылдары КМУнун аспирантура бөлүмүндө окуган. Ушул эле жылдары КУУнун Мамлекеттик башкаруу жана укук факультетинде “Мамлекеттик башкаруу жана укук” адистиги боюнча кошумча окуп, ЖОЖдун экинчи адистигин кызыл диплом менен аяктаган.
1993-1996-жж. К.И.Скрябин атындагы Кыргыз Улуттук Айыл чарба Академиясында Политология кафедрасында окутуучу болуп иштеген.
А, Турдуева 1997-жылы кытайлык кыргыздардын тарыхы, асыресе, Кызыл-Суу Кыргыз автоном аймагынын 1950-1990-жылдардагы социалдык-экономикалык өнүгүү тарыхы боюнча кандидаттык диссертациясын коргогон.