cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тектир
Тектир, терраса – тоолордун, дарыя өрөөндөрүнүн, көл жана деңиз жээктеринин капталдарындагы эки жагынан тик беттер менен чектелген, узатасынан кеткен тегиз же бир аз жантайынкы аянтча, рельефтин бир формасы. Дарыя Тектири, көл Тектири, деңиз Тектири болуп бөлүнөт. Дарыя Тектири дарыя өрөөнүнүн мурдагы таманынын калдыгы; ал агын суулардын денгээлинин өзгөрүшүнөн пайда болот. Тектир аккумуляциялык, цоколдук (аллювийден төмөн чулу тоо тек жатат), эрозиялык (чулу тектен турган) болуп ажыратылат. Ири дарыялардагы Тектирдин жазылыгы 10 кмден ашат; көл Тектири – көлдүн деңгээли жогору кездеги толкундун аракетинен; деңиз Тектири – кургактыктын тектоникалык кыймылынан же деңиз деңгээлинин тартылышынан жуулган жээк тилкесинин мурдагы аянтынын калдыгы. Тектир айыл-чарбада, жол салууда ж. б. пайдаланылат. Топоним катары да Кыргызстандын аймагында кеңири таралган, мисалы, Ак-Тектир, Кара-Тектир, Жайсаңды-Тектир, Арпа-Тектир ж. б.
Салмоор
Салмоор - күүлөнтүп туруп нерсени (көбүнчө ташты) алыска ыргытууга ылайыкталган эң байыркы жөнөкөй курал. Анын булгаары же кайыш алаканы, эки учуна бекитилген эки бөлөк жип же кайыш боосунун биринин учу сөөмөйгө же ортонго илгендей туюк илмек түрүндө жасалган. С-дун алаканына таш салып, эки боосун тең кармап, төбөдөн жогору айландырып туруп, илмек боосу коё берилип, мээлеген жерди көздөй ыргытылат. Бул куралды байыркы Чыгыштын, байыркы гректер менен римдиктердин жоокерлери (азыркы элдерден полинезиялыктар) колдонушкан. Бул жөнөкөй курал кийин балдар оюнчугуна айланган.
Салмаксыздык
Салмаксыздык — гравитация жок учурдагы натыйжа (эффект); нерсеге сырткы тартылуу күчү таасир кылганда, ал нерсенин бөлүкчөлөрүнүн бири бирине өз ара басым жасабоо абалы. Жердин тартылуу талаасында адамдын организми мындай басымды салмак катары сезет. Нерсе тартылуу талаасында алга умтулма (мисалы, тик эркин түшүү, жасалма жандоочунун орбита боюнча кыймылы, космос кемесинин учушу) эркин кыймылда болгондо салмаксыздык байкалат. Космос кемеси Жер атм-расынан чыкканда кыймылдаткычы иштеп бүтүп, салмаксыздык абалга келет. Мындай абалдагы нерсе өзүнүн салмагын жоготот, б. а. нерсе өзү турган таянычка аракет этпей калат. Ошондой эле нерсенин айрым-айрым бөлүктөрү дагы бири бирине аракет этпейт. Салмаксыздык кезинде физ. жаңы кубулуштар байкалат, мисалы, космос кемесинин ичиндеги бекитилбеген буюмдар асылып турат же эркин түрдө калкып жүрө берет. Айрым бир майда бөлүкчөлөр, нандын күкүмү же суу тамчылары абага калкып чыгып, космонавттардын иштешине өтө тоскоолдук кылат. Күйүп жаткан ширенке талынын жалыны жогору көздөй умтулат. Ал эми космосто жалындын формасы шар түрүндө болуп, кычкылтек жок болгондуктан, дароо эле өчөт, суюктукта эч кандай конвекция жүрбөйт. Космос аппараттарынын приборлорун жана агрегаттарын (мисалы, суюк жана газ сымал фазадагы отун бактары ийкемдүү бөлгүчтөр менен жабдылат) жасоодо салмаксыздык эске алынат. Салмаксыздыкта тирүү организмдеги маанилүү функциялар — зат алмашуу (өзгөчө суу, туз), кан айлануу өзгөрөт, вестибюлъ аппаратынын бузулушу жана башка байкалат.
NASDAQ биржасы
NASDAQ биржасы же жөн эле NASDAQ - бул америкалык фондулук биржа болуп саналат. Бул аталыш National Association of Securities and Dealers Automated Quotationsтун толук аталышынын аббревиатурасы. АКШнын ири электрондук биржасы. NASDAQда 3700гө жакын компания тизмеленген, бул аны дүйнөдөгү эң ири соода биржасына айландырат.
NASDAQ индестери
NASDAQта жогорку технологиялык компаниялар гана котировкаланбайт, ошондуктан индекстердин бүтүндөй системасы пайда болду, алардын ар бири экономиканын тиешелүү тармагындагы кырдаалды чагылдырат. Азыр NASDAQ электрондук тутумунда сатылуучу баалуу кагаздардын котировкаларына негизделген мындай индекстердин он үчү бар.
Nasdaq Composite
Nasdaq Composite индекси NASDAQ (бардыгы 5000ден көбүрөөк) биржасында котировкалануучу бардык компаниялардын акцияларын камтыйт. Рыноктук баасы кийинкидей эсептелет: компаниянын акцияларынын жалпы саны бир акциянын учурдагы рыноктук баасына көбөйтүлөт.
Nasdaq-100
Nasdaq-100 капиталдаштыруу боюнча 100 ири компанияларды камтыйт, алардын акциялары NASDAQ биржасында сатылып жатат. Индекске каржы секторунун компанияларды камтылбайт. 2021-жылга карата Nasdaq-100дун 57% технологиялык компаниялар түзөт. QQQ тикеринин астындагы Nasdaq фонд биржада Nasdaq-100 динамикасын жогорку тактык менен кайталайт.
Кулуев Шайбек
Кулуев Шайбек (28. 12. 1958-ж. туулган, Кызыл-Ой кыштагы) - педагог, жетекчи кызматкер. Пржевальск шаарындагы педагогика институтунун физика факультетин бүтүргөн (1981). Эмгек жолун Жумгал райондук эл агартуу бөлүмүндө инспектор болуп иштеп баштаган. 1983-92-жылдары Кызыл-Ойдогу мектепте физика мугалими, окуу-тарбия башчысы, 2006-жылдан директор болуп иштеп келе жатат. Жаманбай уруусунан.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Пифагор теоремасы
Пифагор теоремасы – геометрияда тик бурчтуу үч бурчтуктардын жактарынын байланышын аныктоочу теорема. Пифагор теоремасынын далилдемеси Пифагорго (б. з. ч. 6-к.) таандык деп эсептелет. Алгачкы жолу теорема тик бурчтуу үч бурчтукта гипотенуза менен катеттерде түзүлгөн квадраттардын ортосундагы катышты мүнөздөгөн: гипотенузада түзүлгөн квадрат катеттерде түзүлгөн квадраттардын суммасына барабар. Пифагор теоремасы көбүнчө төмөнкүчө окулат: тик бурчтуу үч бурчтукта гипотенузанын квадраты катеттердин квадраттарынын суммасына барабар. Тескери теоремасы: эгерде үч бурчтуктун бир жагынын квадраты калган эки жагынын квадраттарынын суммасына барабар болсо, анда бул үч бурчтук тик бурчтуу болот.
Коон
Коон (Cucumis melo) — коон ашкабактар тукумуна кирүүчү өкүл болуп саналат. Ал илгертен бери эле мыкты десерт иретинде гана эмес, буга кошумча диетикалык жана дарылык касиетке ээ жашылча катары белгилүү.
Коонду кантип жеш керек?
“Коонду кантип жана эмне менен айкалыштырып жеш керек?” деген суроо өтө маанилүү. Себеби, туура эмес жеп алган шартта ал ашказан үчүн оордук жаратат жана анын иштешин бузуп коюшу толук мүмкүн:
Коонду кантип тандоо керек?
Коонду автомобилдер жүрүүчү жолдун жээгинен сатып алуу эң коркунучтуу. Анткени, ал зыяндуу болгон оор металлдарды өзүнө тез сиңирип алат. Андыктан, коонду үстү жабык, алдына сөзсүз бир нерсе төшөлгөн жерден сатып алуу керек:
Сапаттуулугу
Өнөкөт чарчоону жазууда, уйкусуздукту жоюуда, көңүлдү көтөрүүдө коон табылгыс каражат. Анын маңызындагы кремний элементи нервдин, теринин жана чачтын ткандарын бекемдөөгө да салымын кошот. Ал эми андагы темир адамды аз кандуулуктан арылтат.
Калориялуулугу
100 г коондун курамында анын сортуна жараша 30-38 килокалорий бар. Аны жеп туруу менен оор күндөрдү жагымдуу кылууга болот. Бирок, бир эле коонду үч күндөн ашык сактап жегенге болбойт.
Пайдалуулугу
Коон аялдар үчүн гана эмес, эркектер үчүн да пайдалуу болуп саналат. Тагыраагы, күн сайын коондун семичкесинен бир аздан жеп турган эркек күчтүү жана сексуалдуу болот. Ошондой эле коондун клетчаткага бай болушу да анын жеңиши катары саналып, ал заманбап медицинада организмди жана ичегини тазалоочу катары колдонулат. Коонду “организмдин санитары” деп мына ушундан улам атап коюшкан.
Индукциялык насос
Индукциялык насос — электр-магнит күчүнүн жардамы менен электр өткөргүч суюктукту (адатта эриген металлдарды) которуп туруучу магниттик гидродинамикалык насос ; электрмагнит күчү индуктордун магнит талаасы (насос аркылуу өтүп, суюктук менен индукцияланган) менен электр тогунун талаасынын өз ара аракеттенишинин натыйжасында пайда болот. Бул насос магниттик гидродинамикалык насостун бир түрү болуп эсептелет. Суюк щелочтуу металлдарды 1000°С жана андан ашык температурада бере алат. Конструкциясына карата спиралдуу жана сызыктуу болуп экиге бөлүнөт. Ал ядролук энергетика, металлургия жана башкалар тармактарда колдонулат.
Тогуз-Торо ойдуңу
Тогуз-Торо ойдуңу - Ички Теңир тоонун батышында жайгашкан.
Түндүгүнөн Молдотоо, Кабак, Көгирим, батышынан Фергана, түш.-чыгышынан Акшыйрак кырка тоолору м-н курчалган. Уз. 66 км, таманынын жазылыгы 30 км, деңиз деңг. бийикт. 1200–2000 м. Ойдуң туура эмес үч бурчтук формасында. Таманы кенен, рельефи адырлуу түздүк; анда төртүнчүлүк мезгилде пайда болгон 8 дарыя тектири бар. Тектирлер Фергана ж-а Акшыйрак кырка тоолорунун этегин көздөй созулуп, кенен тегиздикти түзөт. Ал тайыз суу нуктары м-н тилмеленип, дыйканчылыкка ыңгайлуу. Ойдуңдун чыгышы м-н батышында адырлар басымдуу. Курчап жаткан тоо капталдарындагы терең ж-а кууш, капчыгайлар (деңиз деңг. 2000–3500 м бийиктикте) жогорулаган сайын мөңгүлөрдүн жылышынан пайда болгон тепши сымал өрөөн, туюк же ачык төрлөр м-н бүтөт. Түн.-чыгыштан түш.-батышты карай диагональ б-ча созулган Кызылкыр, Акшыйрак, Чаарташ тоолору неогенде-антропогенде көтөрүлүп, ойдуңду Орто Нарын өрөөнүнөн бөлгөн. Бул тоолордун Тогузторого караган капталдары кыска ж-а тик. Ойдуңдун түн. тарабынан чектеген Молдотоо, Кабак, Көкирим тоолорунун түш. капталдары узун ж-а жантайыңкы келип, байыркы түздүктөрдүн калдыктары кайнозой тектеринин алдында ийилип жатат. Батышындагы диагональ б-ча созулган Фергана тоосу ойдуңду Фергана өрөөнүнөн бөлүп турат. Анын Тогузторого караган капталы тик ж-а кыска келип, ал б-ча Талас-Фергaна жаракасы өтөт. Палеозой, мезозой ж-а кайнозой замандарында пайда болгон кумдук, акиташ, конгломерат, алевролит, филлит ж-а чопо тектеринен турат. Таманында ж-а тоо таянган эңкейиш түздүктөрүндө төртүнчүлүк мезгилдин кум, шагыл ж. б. тектери кеңири таралган. Ойдуң тектон. Структурасы б-ча асимметриялуу грабен-мегасинклиналь. Кендери — таш туз, курулуш материалы жерг. керектөөгө пайдаланылат. Климаты кескин континенттик, январдын орт. темп-расы —17°... —19°С, июлдуку 21–22°С. Жылдык жаан-чачыны 320–350 мм. Көгирим м-н Фергана тоо тизмеги бириккен жерде анча чоң эмес мөңгүлөр бар. Ойдуң аркылуу Нарын д. агат; анын ойдуң аймагындагы ири куймалары: Көгирим, Көгарт, Атай, Аскалуу, Табылгыты ж. б. Эң ири көлү — Бешкөл (Ак-шыйрак кырка тоосунда, 1975 м бийикте). Т. о-на жарым чөл (1200–1300 м), талаа ландшафттары мүнөздүү. Акшыйрак, Молдотоо, Кабак тоолорунда 2500–3100 м бийикте карагай токоюна аралаш четин, табылгы, арча, бадал, итмурун ж. б. Өсөт. 3100 – 3800 м бийикте субальп, альп шал- баалуу талаа ландшафттары таралган.
Лангенвольшендорф
Лангенвольшендорф (Langenwolschendorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Грайц районуна кирет.
Калкы - 864 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 6,79 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 76 041. Муниципалитеттин башчысы — Зигфрид Трум.
Тоң өрөөнү
Тоң өрөөнү - Ысык-Көлдүн түштүгүндө түштүктөн түндүккө карай дого сымал ийилип жатат.
Тоң суусунун алабын ээлейт. Тескей Ала-Тоонун түн. тармактары — Эшме, Бозбешик, Акбакшы, Орток, Кара-орток, Күнтийбес, Тастарата тоолору м-н курчалган. Уз. 45 км, өрөөндүн таманынын орт. бийикт. 2000–2200 м, эң бийик жери 3840 м, жапыз жери 1660 м. Курчаган тоолордун андан салыштырмалуу бийиктиги 500–1000 м. Өрөөн тектон. Эрозия процесстеринен пайда болгон. Башы Карасаз аталып, Тескей Алатоонун түн. капталынан агып түшкөн Көлтөр, Акташ, Зындан, Көкбулак, Тоң, Аңгисай, Корумду сууларынын алабында тепши сымал кенен төрлөр, цирктерден турат. Аталган суулар бири-биринен анчалык бийик эмес кырлар м-н бөлүнүп турат. Таманы Акбакшы ж-а Күнтийбес тоолорунун аралыгында 1—1,5 кмге чейин кууштап, төмөн жагында Ысык-Көлдү карай кайрадан 10–12 кмге кеңейип, Тоңдун чатында гана кууштайт. Таманында төртүнчүлүк мезгилдин кум, шагыл; чопо, палеоген-неогендин кызыл түстүү конгломерат, кумдук, алевролит тектери топтолгон. Тоо беттери төмөнкү палеозойдун гранит, гранит-диорит, тоналит интрузия тектеринен турат. Климаты мелүүн деңиздик; январдын орт. темп-расы –2,2°С, июлдуку 17°С, жылдык жаан-чачыны 250 мм. Өрөөндүн ландшафтына жарым чөл, кургак талаа (2200 м бийиктикке чейин), бадал-токойлуу талаа ж-а шалбаалуу талаа (3000 мге чейин), андан жогору субальп ж-а альп шалбаалуу талаасы мүнөздүү. Таманында дан ж-а көп жылдык тоют өсүмдүктөрү айдалат; беттери жайыт. Өрөөндө Бөкөнбаев, Карасуу, Большевик, Төрткүл, Туурасуу ж. б. кыш. жайгашкан. Ал аркылуу Балыкчы — Каракол авт. жолу өтөт.
Миллис (Массачусетс)
Миллис (Массачусетс) (Millis) — Массачусетс штатынын Норфолк (Norfolk) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 7 891 киши. Болжолдуу аянты - 31.8  км². FIPS коду — 25-41515.
Уатэртаун (Миннесота)
Уатэртаун (Миннесота) (Watertown) — Миннесота штатынын Carver округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4205 киши. Болжолдуу аянты - 4.4 км². FIPS коду — 27-68548.
Кикужиро
"Кикужиро" (Kikujiro, Кикудзиро) (Kikujirō no Natsu (菊 次郎 の 夏?, сөзмө-сөз "Кикужиронун жайы"))- 1999-жылы Такеши Китано тартып, сценарийин жазып жана өзү тартылган жапон тасмасы. Тасманын музыкасын Жо Хисаиши жазган. 1999-жылы тасма "Канн Кинофестивалында" көрсөтүлгөн. Ошондой эле ал тамил тилинде "Нандалала" деген аталышта кайрадан тартылган.
Тасма жайкы каникул убагында апасын издеген жаш баланын окуясын чагылдырат. Тасма негизинен бала жайкы каникулун жазган күндөлүктүн киришүүлөрү сыяктуу бир нече бөлүмдөн турат. Китанонун атасы Кикужиро Китано ага каарманды (тасманы эмес) тартууга эргүү берген. Ал үй бүлөөсүн багууда жана ижара акысын төлөөдө кыйынчылыктарга туш болгон кумар оюнчусу болгон.
"Алып жатасыңбы?"жана "Деңиздеги көрсөтүү" аттуу мурунку тасмаларына окшошуп, якуза "Кикужиродо" үстүртөн гана көрсөтүлүп, негизинен анын белгилүү тасмалары "Сонатина" жана "Хана би"де басым жасалган. Бүткүл үйбүлөөгө багытталган тасма, жолдогу саякатка негизделген "Оздун сыйкырчылары" аттуу тасмадан эргүү алган. Китанонун эң башкы элементтери жана жерлери: сүрөттөр, виньетка, дэңиз жээги жана периштелер. Тасма негизинен кайгылуу мазмунга ээ болсо да, Китанонун каарманы аркылуу жана анын күтүүсүз жолугушуулары тасмада жүрөк жылытарлык атмосфераны тартуулайт.
Эвока (Небраска)
Эвока (Небраска) (Avoca) — Небраска штатынын Cass округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 270 киши. Болжолдуу аянты - 0.3 км². FIPS коду — 31-02795.
Монго (эл)
Монго (монго-нкундо) — Конго Демократиялык Республикасында жашаган эл. Көптөгөн уруу жана субэтникалык топтордон турат. Ири субэтникалык топтор: нтомба, нкунду, еконда, мболе. Монгонун негизги бөлүгү Конго дарыясынын бурулушундагы тропикалык токойлордо жашайт. Жалпы саны (ленгола, локеле и тетела менен бирге) — 5 млн адам.
Монго жана лингала тилдеринде сүйлөшөт. Ал тилдер банту уясына кирет. Француз тилин билишет.
Тропикалык токоюнун тереңдигинде жашагандар уруулук түзүлүштүн элементтерин жана башчылык институттарын сактап калышкан.
Дин
Көпчүлүк христиандар (католиктер). Калгандары жергиликтүү салттуу ишенимдерди карманышат. Алар ата-бабалардын культтарына (Ндзакомба жана Мбомбианда) жана табияттын рухтарына сыйынышат.
Маданият
Элдик оозеки фольклору бай — жомоктор (жаныбарлар жөнүндө), ырлар, макал-лакаптар, уламыштар, Иняня баатыр баба жөнүндөгү эпос ж.б. Көркөм жыгач оюмдары байлыгын жана жогорку татаалдыгын көрсөтүп турат.
Чарбалык иштер
Негизги кесиби кол менен иштетилген тропикалык которуштуру чарбасы (ямс, маниок, батат ж.б.). Ошондой эле мергенчилик, балык уулоо, жыйноочулук менен да алектенишет. Монгонун бир бөлүгү плантацияларында (май пальма, кофе, каучук) жана айыл чарба чийки затын кайра иштетүүчү ишканаларда иштейт.
Турак жай
Салттуу шакек түрүндөгү конуштар, турак жай — конус төбөсү бар тегерек өрүлгөн алачык.
Кийим
Тамак-аш
Негизги тамагы – соус кошулган ботко, отко куурулган эт.
Тарых
Азыркы мекенине монго ата-бабалары биздин замандын биринчи миң жылдыгында келишкен. Пил сөөгү жана кул соодасында активдүү катышкан. Андан кийин "нгула" (дарактан жасалган порошок – гигиеналык жана косметикалык продукт) сатууга өтүшкөн. 1885-1908 жылдары монго эли бельгиялык колонизаторлор тарабынан ырайымсыз эксплуатацияга жана геноцидге дуушар болгон.
Булактар
Монго тили
Кулуев Шадыбек
Кулуев Шадыбек (1948-ж. туулган, Кызыл-Ой айылы, Жумгал району) - айыл чарба кызматкери.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Шамшиев Уранбек Абдразакович
Шамшиев Уранбек Абдразакович (1960-ж. т., Фрунзе ш.) - милициянын генерал-майору (2009). КАЧИни (1988), КМУУну (1996) бүтүргөн. «Динамо» спорт борборунда дене тарбиялык даярдоо жана спорттук иштер бөлүмдө улук инспектор (1992-94), КР ИИМдин экон. кылмышка жана коррупцияга каршы күрөшүү бөлүмүндө оперуполномочен, улук оперуполномочен (1994-2001), КР ИИМдин мамлекеттик кызмат чөйрөсүндөгү кылмыштарга каршы күрөшүү боюнча бөлүмүндө опер уполномочен, финансы жана фискалдык кызмат жаатында кылмыштарга каршы күрөшүү боюнча бөлүмдун начальниги, коррупция жана контрабандага каршы күрөшүү бөлүмүнүн начальниги, жогорку технология жаатында укук бузуулар менен күрөшүү бөлүмүнүн начальниги (2001-04), КМШ аймагындагы уюшкан кылмыштуулукка жана кылмыштын башка түрлөрүнө каршы күрөштө координациялоо бюросунда КР ИИМ Укуктук камсыз кылуу жана эл аралык кызматташтык башкармалыгынын өкүлү (2004-06), ошол эле жерде директордун орун басары (200612) болуп иштеген.
Индукциялык электр өлчөгүч
Индукциялык электр өлчөгүч — өзгөрмө токтун тизмектериндеги электр чоңдугун өлчөгүч түзүлүш. Ал магнит системасынан (электр-магнит), кыймылдуу бөлүктөн жана туруктуу магниттен турат. Анын кыймылдуу бөлүгү жука алюминий же латун диск, ал магнит агымы индукциялаган токтун өз ара аракетинен кыймылга келет. Бул принциптин негизинде амперметр, вольтметр, ваттметр, фазометр жана башкалар көп приборлор жасалат. Мындай алет (прибор) магнит агымынын санына жараша бир агымдуу жана көп агымдуу болуп, интеграл өлчөгүч алет деп аталат. Индукциялык өлчөгүчтүн өздүк магнит талаасы чоң болгондуктан, сырткы магнит талаалары алардын ишине таасир бере албайт. Ал электр энергиясын аз чыгымдайт жана жыштыгы өзгөрбөөчү тизмектерде колдонулат.
Седа (Сеньяга куймасы)
Седа — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сеньяга дарыясынын сол жээгинен 61 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Паунцхаузен
Паунцхаузен (Paunzhausen) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Фрайзинг районуна кирет.
Калкы - 1555 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 12,73 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 78 150. Муниципалитеттин башчысы — Йохан Даниль.
Шамшар
Шамшар - 1) жоокер куралы, канжар сымал эки миздүү, бирок көлөмү андан чоңураак келет; 2) ири малды союп, аны жиликтөөчү (мүчөлөөчү) чоң бычак.
Пицунда
Пицунда – Абхазиядагы шаар (2007-жылдан). Кавказдын Кара деңиз жээгиндеги Пицунда тумшугунда жайгашкан. Гаградан 25 км түштүк тарапта. Калкы 8,5 миң (2010). Кара деңиздин жээгиндеги деңиздик климаттык ири курорт комплекси. Деңиз бойлой Мюссера тоолоруна чейин сейрек кездешүүчү пидунда көк карагай токою өсөт. Пицунданын аймагында антика гректери негиздеген жана орто кылымга таандык шаар жана порт Питиунт (грекче Pityus) жайгашкан. Чеп дубалдары, турак-жай курулуштары, византия базиликасы, байыркы шаар чалдыбарынан түндүк-чыгыштагы храм (10-кылым, фрескалары 14-, 16-кылымдар) ж. б. сакталган.
Урслебен
Урслебен (Uhrsleben) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Оре районуна кирет.
Калкы - 476 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 11,02 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 83 500. Муниципалитеттин башчысы — Клаус Рцеяк.
Калинникови (Бир району, Башкыртстан)
Калинникови — Башкыртстандын Бир районундагы айыл, Калинников айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1111 киши. Почта индекси — 452464, ОКАТО коду — 80213816001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Шамшиев Орунбай
Шамшиев Орунбай (8. 5 1954-ж. т., Ош обл., Фрунзе (азыр Баткен обл., Кадамжай) району, Сухана кыш.) - тоо-кен инженери-геолог, геология-минералогия илимий доктору (2002), проф. (2014). КР УИАнын геология жана тоо-кен боюнча академик У. А. Асаналиев атындагы сыйл. лауреаты (2014), КРдин ардактуу геологу (2014), КРдин билим берүүсүнөн отличниги (2002). ФПИни (1979) жана анын аспирантурасын (1982) бүткөн. Минералогия жана геохимия бөлүмүнөн улук илимий кызматкери, башчысы (1983-89), Кен байлыктар кафедрасынын улук окутуучусу, башчысы (1989-93), Геологиялык чалгындоо ф-тинин деканы, Кыргыз тоо-кен - металлургия институтунун 1-проректору (1993-97), 1998-жылдан И. Раззаков атындагы КМТУнун Кызыл-Кыядагы жаратылышты пайдалануу жана геотехнология интунун директору. Ал 120 эмгектин, а. и. 5 окуу куралынын, 3 монографиянын автору, 7 долбоордун (жер көчкүлөрдү прогноздоо боюнча 6 жана «Каракыштак-Боз» гидроирригациялык тоннелин куруу) түзүүчүсү.
Лайман (Мэн)
Лайман (Мэн) (Lyman) — Мэн штатынын Йорк округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3795 киши. Болжолдуу аянты - 104.7 км². FIPS коду — 23-41750.
Альт-Метельн
Альт-Метельн (Alt Meteln) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Түндүк-Батыш Мекленбург районуна кирет.
Калкы - 1280 киши(2013-ж.). . Аянты - 23,07 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 58 001. Муниципалитеттин башчысы — Дитер Франц.
Бир тууган (тасма)
Бир тууган -2000-жылы Такеши Китано катышкан, сценарийин жазган жана редакцияланган америкалык-британиялык-жапониялык тасма.
Кабыл алуусу
Тасманын чыгуусу Китано үчүн Американын кино индустриясына кирүүгө эшик ачкан. 73 сын-пикирге негизделген Rotten Tomatoes көрсөткүчүндө тасма 47% пайызды көрсөткөн. Китанонун баардык тасмаларын көргөн Рожер Эберт аны мактап, сын-пикир айтуу убагында Китаного баа берген. Бирок тасмага баа берүүнүн соңунда 4 жылдыздын ичинен 2 гана жылдыз берип, "Бир тууган" тасмасын Китанонун катардагы тасмаларынын бири деп жазган.
Китано соңку интервюсунда "Бир тууган" тасмасынын жыйынтыктарына канааттанбагандыгын билдирүү менен, Голливудга жол ачып көп көрүүчүлөрдү тарта турган тасманын ийгиликсиз болгондугуна өкүнгөндүгүн айткан. Китано мындан кийин Жапониядан башка өлкөдө кино тартпастыгын билдирген
Виршвайлер
Калкы - 332 киши(2013-ж.). . Аянты - 10,26 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 34 095. Муниципалитеттин башчысы — Эрих Паулус.
Салоники
Салоники, Фессалоники - Грекиядагы шаар. Эгей деңизиндеги Термаикос булунунун жээгинде жайгашкан. Борб. Македония перифериясынын (округунун) адм. борбору. Калкы 346 миң (2010; агломерациясы менен 1 млндой). Эл аралык аэропорту бар. Ири дениз портту. Шаардан Балкан ж. а-нда жайгашкан коңшу мамлекеттерге транзиттик жол кетет. Нефть ажыратуу, нефть-хим., текстиль, машина куруу (анын ичинде аскердик автомобилдер, бронетехника жана башкалар), фармацевтика, тамак-аш, курулуш материалдары өнөр жай ишканалары иштейт. Илимий-технол. парк (жогорку технология жаатындагы өндүрүш) бар.
Биздин заманга чейин 315-жылы негизделген. Византия доорунда мааниси боюнча Константинополдон кийинки 2-шаар, 13-кылымда Фессалоники королдугунун (Латын империясы) жана Эпир мамлекетинин (Фессалоники империясы) борбору болгон. Рим салтанат капкасы (Галерия, б. з. 300-жылы ченинде), көп сандаган византия чиркөөлөрү (анын ичинде Ыйык Георгий, 4-кылымдын аягы), Ыйык Димитрий (5-7-к.), Ыйык София кумпалуу базиликалары (5-8-к.) жана башка сакталган. Шаардагы Эрте христиан жана византия доорундагы эстеликтер Буткул дуйнөлук мурастын тизмесине (1988) киргизилген.
Полле
Полле (Polle) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Хольцминден районуна кирет.
Калкы - 1099 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 21,2 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 55 033. Муниципалитеттин башчысы — Ханс Александер Майндерс.
Кытай-Тайвань кризиси (2022)
Кытай-Тайван кризиси (2022) - 2022-жылдын июль жана август айларында АКШ Конгрессинин 52-Өкүлдөр палатасынын спикери Нэнси Пелосинин Тайванга пландалган иш сапары менен шартталган Кытай менен Тайвандын ортосундагы чыңалган мамиле. Кытай бийлиги мындай сапардын мүмкүндүгүнө кескин түрдө терс реакция кылган. Пелосинин сапарынын башталышында Кытай Тайвань менен суу чек арасын бөлүшкөн Фуцзянь провинциясынын сууларында жандуу ок менен аскердик машыгууларды баштады. АКШ да аймактагы деңиз күчтөрүн көбөйттү. Нэнси Пелосинин сапарын USS Рональд Рейган коштоп жүрмөкчү. Натыйжада пландалган сапар кийинкиге калтырылган.
Сье́рра-Лео́не креолдору
Крио, криолдор, креолдор (крио Krio people) — Сье́рра-Лео́не Республикасында жашаган эл. Көпчүлүк Фритаун шаарында жашайт. Саны 55 миң адам.
Тил
Милтон
Милтон (Массачусетс) (Milton) — Массачусетс штатынын Норфолк (Norfolk) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 27 003 киши. Болжолдуу аянты - 34.4  км². FIPS коду — 25-41690.
Сье́рра-Лео́не креолдору
Дин
Билокси (Миссисипи)
Билокси (Миссисипи) (Biloxi) — Миссисипи штатынын Харрисон (Harrison) округуна караган АКШ шаары.
Индустриялык коом
Индустриялык коом — «бүгүнкү типтеги» коомдук системалардын келип чыгышын мүнөздөгөн социологиялык теория түшүнүгү. Индустриялык коом жаңы доордун мезгилинде Батыш Европада калыптанып, 20-кылымдын 50-60-жылдарында кеңири таралган (Р. Арон, У. Ростоу, Д. Белл жана башкалар) концепция. Бул терминдин чыгышы А. Сен-Симонго таандык. Индустриялык коомдун структураларынын тарыхый калыптануусу модернизация концепцияларында изилденет. Индустриялык коомдо төмөнкү процесстер байкалат: өндүрүшгү механикалаштыруу жана автоматташтыруу, техникалык жаңыртууларды колдонуу, шаарлардын өсүшү, байыркы коомдук түзүлүштөр (патриархалдык үй-бүлө) жоюлуп, балдардын төрөлүшүнүн төмөндөшү, билим алуу түрлөрүнүн пайда болушу, урбанизация, базар экономикасы, ишкерлердин социалдык топтору жана жалданма жумушчулар, демократия жана укуктук мамлекет менен мүнөздөлгөн өнөр жай коомунун өнүгүшү жана башкалар Индустриялык коом либералдуу коомдордо да, ошондой эле авторитардык-этатисттик режимдерде да өкүм сүрө алат. 20-кылымдын аягында Индустриялык коомдон постиндустриялык коомго өтүү башталды. Индустриялык коом социалдык системалардын эволюциясынын бүткүл-дүйнөлүк тарыхый процессинин бир баскычы катары каралат.
Билокси (Миссисипи)
Калкы - 45670 киши. Болжолдуу аянты - 120.5 км². FIPS коду — 39530-39535, 39540, 39532.
Сье́рра-Лео́не креолдору
Көпчүлүк протестанттар (жетинчи күндүн адвентисттери, методисттер, англикандар) жана афрохристиандар. Мусулмандар да бар. Алар крио-аку субэтникалык топту түзүшөт.
Крио этнос катары азыркы Сьерра-Леоне территориясында 19 кылымда түзүлгөн. Алар Түндүк Америкадан (АКШ, Ямайка, Канада) 18-19 кылымдарда көчөрүлүп келген бошотулган кара кулдардын тукумдары.
Салон искусствосу
Салон искусствосу (Салондордон - Францияда 1737-1848-жылдары Луврдун «Чарчы салонунда» өткөрүлүүчү расмий сүрөт көргөзмөлөрүнөн улам аталган) - 19-20-кылымда Европа жана Батыш Европа өлкөлөрүндө акад. доктрина жана модага айланган бардык агымдарды чектелген табитке ылайыкташтырган иск-во.
Пичугин Дмитрий Николаевич
Пичугин Дмитрий Николаевич (9. 11. 1904, Россия империясы, Томск губерниясы, Томск уезди, Вьюны айылы – 11. 4. 1947, СССР, Кыргыз ССРи, Ош шаары) – Советтер Союзунун Баатыры (1945), улук лейтенант. Новосибирск партиялык мектебин бүтүргөн. Совет Армияда. Совет-финн согушунун катышуучусу (1939-40). Согушка чейин Кыргызстанда жашап, Советтик Армияга чакырылган. 1941-ж. июндан Улуу Ата Мекендик согушка катышкан. 2-Беларус фронтунда 49-армиянын, 42-Смоленск аткычтар дивизиясынын 44-аткычтар полкунда чалгынчылар взводунун командири. 1944-ж. Могилёв шоссесинде (Беларуссия) Кызыл Армиянын Днепр дарыясынан кечип өтүү алдында чалгындоо операциясына катышып, эрдик көрсөткөн. 1946-ж. аскерден келип, партиянын Ош райкомунда жооптуу кызматкер, Ош облустук кинофикация башкармалыгынын начальнигинин орун басары болуп иштеген. Ленин, 2-даражадагы Ата Мекендик согуш ордендери менен сыйланган.
Кыргыздардын улуттук маданияты 2012 (жыйнак китеп)
'''Кыргыздардын улуттук маданияты: Тарых. Маданият. Мурас. Салт-нарк. Боордоштордун маданияты''' – 2012-жылы күзүндө Кыргызстандын борбору Бишкекте жарык көргөн маданий-жамаагаттык жыйнак. Аны Кеңеш Жусупов, Жылдыз Бакашова, Каныбек Иманалиев (Кыргызстан) жана Макелек К.Өмүрбай уулу (ШУАР, Кытай) биргелешип түзгөн.
Китептин редактору – академик, филология илимдеринин доктору Абдыганы Эркебаев. Китептин көлөмү - 972 бет.
Жыйнактын багыты, максаты
Бул жыйнактын максаты - окурманга кыргыздардын байыртан берки маданиятын жана рухий мурасын кеңири тааныштыруу. Бул китептен окурман улуттун дүйнө таанымынан, элдик бай фольклорунан, акылмандыгынан, каада-салтынан, үрп-адатынан, ырым-жырымынан, макал-лакаптарынан кабар алат.
Буга чейин ар кандай басма сөздөрдө жарыяланган элдин рухий мурастары, асыл нарктары, дөөлөттөрү иргелип, ыраатка түшүрүлдү жана түшүндүрмө менен кошумчаланды. Ошондой эле чет жерде жашаган кыргыздардын маданиятынын айрым үлгүлөрү жарыяланды.
Китеп жаштарга, студенттерге жана жалпы эле кыргыздардын эзелтен келаткан маданият дүйнөсүнө кызыккан окурман жамаатына арналды.
Түзүүчүлөр:
Кеңеш Жусупов - Кыргыз Эл жазуучусу,
Жылдыз Бакашова - филология илимдеринин доктору, профессор,
Кармыштегин Макелек Өмүрбай - филология илимдеринин доктору, профессор.
Түзүүчүлөрдүн окурмандарга кайрылуусу
Кыргыздар байыртан бери карт тарыхтын узак жолун татыктуу басып келген эл. Алар Түштүк Сибирдеги, Орто Азия чөлкөмүндөгү көчмөн элдердин ичинен эң улуусу болуп тарых барагында жазылган. Муну кытайдын эски жазмалары тастыктап турат. Кытайдын улуу тарыхчысы Сыма Цяндын (б.з.ч. 145 же 135–86) «Тарыхый жазмалар» («Ши-цзи») эмгегинде б.з.ч. 201-жылда кыргыздардын ордолуу журту жөнүндө малымат айтылат.
Кыргыз эли өткөн доорлордогу көчмөндүк турмушунда нечендеген алааматты, кордук-зомбулукту көрдү, заманага мүнөздүү болгон уруулук, эл арасындагы жер талашкан, мал талашкан жаңжалдарды, кандуу майдандарды баштан кечирди, ата журтун коргогон эрдиктерди жасап келди. Алар дээринен апааттан качкан, баскынчылыкка барбаган, коргонуучулук жоокердик ыкмасын колдонуп, Ала-Тоодон Саянга дейре куштар сыяктуу улам көчүп-конуп, байырлап жашады. Алар табиятка сыйынып, асмандагы жылдыздар аркылуу сапарга аттанып, улуу көчкө жүрүшкөн. Асман – жылдыз боюнча күндү-түндү, айды, жылды белгилешкен, аба ырайын билишкен. Көк Теңир байыркы бабалардын ыйыгы, жомогу, сыры болгон.
Көчмөндүк жоолашкан заманда кыргыздар жер-сууну тирүү жанга орток энчи деп баалашкан, Алтай-Саянга чейинки жолдогу улам ээлеген конушу алардын ата-журту катары ардакталган, аны жоодон кан-жанын төгүп, эрдик менен коргоп турган.
Мына ушундай тарыхый узак жашоосунда жана баскан жолунда кыргыздар артында бай маданий мурас калтырды. Кыргыздардын рухий маданиятына тили, аңызы, дүйнө таанымы, адеп-аклагы, өнөрү, адабияты, салты, сулуулукка баамчылыгы, тарбиясы, агартуусу, укугу, мамилеси, илими кирери белгилүү. Ал эми материалдык маданиятына элдин кийим-кечеси, турак жайы, тамак-ашы, үй буюмдары, кол эмгеги, унаалары жана башкаларын айтууга болот.
Кыргыздар бейпил замандарда бөлөк уруулар, эл менен маданий жана соода – байланыштарды жүргүзгөн. Тан доорунун жазмаларында байыркы кыргыздар кытай өлкөсүнө далай саам элчилерди, соодагерлерди жана жаштарды окууга, өнөр үйрөтүүгө жибергенин, маданий байланыштарды уюштурганын баяндайт. Улуу жибек жолунун удулунда жашаган кыргыздардын Күн Чыгыш жана Батыш өлкөлөрү, Тибет, Византия, Иран, Араб жана башкалар менен маданий, соода байланышы болгонун бир гана жазма тарыхта эмес, кыргыз тилинин, дининин, салтынын, эпосторунун, кол өнөрчүлүгүнүн мол тажрыйбасы далилдеп турат.
Эзелки кыргыз бабаларыбыз өздөрүн каадалуу элбиз дешкен. Кыргыздардын акылмандыгы, салттуу ырым-жырымы, жорук-жосуну, каада-салты, мырзалыгы байыркы экендигин жана бай экендигин ырастайт.
Байыркы кыргыздар ири салтанаттарды, майрамдарды, улуу күндөрдү, той-аш сыяктуу шаң күндөрдү, ырым-жырымдарды өткөрүшкөн. Ар кайсы жерлердеги урууларга, кошуна-колоңдорго, кандыктарга кабарлар, жарлыктар, чакырыктар кетип, кыргыздардын башы чогулуп, ага башка элдерден меймандар келип, каадалуу мааракелер болгон. Салттуу элдин каада-салттары көргөзүлүп, ат, төө жарыштырылып, улуттук оюндар уюштурулуп, бакшылар бийлеп, комуз чертилип, ыр ырдап, бата айтылып, бир нече күндөп шаан-шөкөт өткөн.
Теңирге, Умай энеге, жаратылышка сыйынганда, кыргыздар курмандык чалып, түлөө өткөрүп, нечендеген жөрөлгөлөрдү жасаган. Балдардын тоюнда, жаштар үйлөнгөндө, сапарга чыкканда, жолоочулап келгенде, жолго чыгарда, көчкөндө, жер которгондо, жаңы жыл тоскондо, элдик майрамдарда илгертен келаткан каада, эрежелери, шаңы сакталып, элдин аброю, маанайы көтөрүлгөн, бата, тилек, айтылып, ырлар ырдалган. Ушул жөрөлгө-жосунду жалпы жонунан элдик мурас деп атасак сөздүн көркү жарашыктуу болгудай.
Бабаларыбыз нечен кылым элдик мурастарды жашоо-тирилигине пайдаланышып, кандай азаптуу күн башына түшсө да, сабырдуулук менен чыдап, каада-салтсыз, ырымсыз жашаган эмес, анын барк-баасын жоготпой кылымдан кылымга этият сактап келишкен. Алардын эрдигине жана акылмандыгына ар бир кыргыз, келечек муун таазим этүү керек.
Бабалардын ооз эки түрүндө жашаган элдик мурасы ооздон оозго, атадан балага айтылып келип, XIX кылымга чейин ак кагаз бетине сыйган эмес. Араб арибин үйрөнгөн кыргыздардын айрым алгачкы сабаттуу молдолору, билимдүү атуулдары эл тарыхын жана маданиятын XIX кылымдын аягында кагазга жаза баштаган. Элдик мурасты чагылдырган кээ бир кол жазмалар ХХ кылымда барк алынбай, изилденбей, советтик идеологиянын капшабынан басмадан жарык көрбөй келген. Республика кийин эгемендүүлүккө чыкканда гана басмадан жарыяланып, жалпы окурманга маалым боло баштады.
Ырас, XIX–XX кылымдарда кыргыздардын жерин, элин, тарыхын жана маданиятын дүйнөлүк окурмандарга тааныштыруу максатында  изилдөө жүргүзгөн орус, венгр, немис, казак ж.б. ак пейил окумуштуу-этнографтары, изилдөөчүлөрү болгонун унутпоого тийишпиз. Өкүнүчтүүсү – алардын эмгектери толугу менен кыргыз тилине алигиче которулбай келе жатканы.
Ошондой эле өздөрү адис аалым болушпаса да улуттун тарыхына, маданиятына жеке демилгеси менен берилип, ата журтту жөө-жалаңдап кыдырып, сөз, акыл, каада-салт, ырым-жырым, буюм-теримдерин, кол өнөрчүлүк өнөрлөрүнүн түрлөрүн, ооз эки чыгармачылыгын, санжырасын бирден чогултуп, илимий-популярдуу эмгектерди жазган кыргыз атуулдары чыкты. Алардын ооз эки чыгармачылык менен санжыранын негизинде жазылган эмгектери, дүйнөлүк илимий эмгектин аброюна жетпесе да, негизинен улуттук маанайда өз эли үчүн жазылган баяндоолору, божомолдору баамдуулугу, молдугу, даректүүлүгү, тилек-ниеттери азыркы өткөөл заманда, улуттун маданияты биротоло дүйнөлүк илимий калыпта изилденбей жатканда, элдин көбү маданияттан мурда материалдык дүйнөгө ык койгон кезде, маданияттан четтеп бараткан окурманга зор табылга.
Кыргыз маданиятынын тарыхы жөнүндө буга дейре нечендеген ар кыл эмгектер, китептер жарык көргөн. Маданияттын кээ бир тармактары боюнча айрым изилдөөлөр, энциклопедиялар бар болсо да, азыркы окурман кыргыз рухий дүйнөсүн ар кайсы эмгектерден издешип убара тартышат.
Китептин түзүүчүлөрү буга дейре кыргыз маданияты боюнча басмадан жарыяланган далай эмгектерге жана табылган кол жазмаларга абай салып, орундуу жерлерин топтоп, иреттеп, ушул китепти басмага даярдады. Айрыкча, каада-салт жана материалдык маданият боюнча китептерден алынган түшүндүрмөлөр, аныктамалар, баяндоолор кыскартылып же толукталып, тематикалык жагын байытуу максатында редакцияланды. Кыргыз маданиятынын байыркылыгын жана мол экендигин далилдөө максатында, эзелки улуттук аңыз, «Саймалуу таш» сүрөт галереясы, балбал таштагы байыркы руна сымал жазмаларыбыз, энесай доорундагы түркүн маданиятыбыз, жоокердик өнөр жөнүндөгү баяндоолор окурманга тартууланды.
Бул китепти түзүүдө бөлөк элдердин маданиятынын өсүп-өнүккөнү жөнүндөгү чыгармалар түрткү болду жана жыйнакка кыргыз илимпоздорунун, жазуучуларынын, маданият изилдөөсүлөрдүн эмгеги пайдаланылды.
Өзгөчө маданият изилдөөчүлөр Амантур Акматалиевдин этнографиялык эмгектери, Таштанкул Бөрүбаевдин «Кыргыз тамак-ашы», Кеңеш Жусуповдун «Кыргыздардын байыркы маданияты», Кыргыз улуттук илимдер академиясынын чыгарган «Каада-Салттар. Ак баталар» (29 т.) китептери орчундуу эмгек болду. Ошондой эле китептин соңунда пайдаланган бир нече адабияттын тизмеси берилди.
Жыйнак нака илимий китеп эместигин окурманга баса белгилемекчибиз жана андай максатты көздөгөн жок. Айрыкча кийинки учурда маданий мурастарыбызды билип-үйрөнүүгө солгун тартып баратканда, жашоо-тиричилигибизге, рухий дүйнөбүзгө жардамы тийер деген ак тилекте, бир нече эмгектин негизинде, популярдуу жыйнак түзүлдү. Азыркы тапта айрыкча китепке таңсык жаштарга, студенттерге, деле элибиздин маданиятына кызыккан жалпы окурманга пайдалуу деп ойлодук. Бул эмгек келечекте буюрса кыргыз маданиятынын илимий-популярдуу энциклопедиясын түзүүгө да өбөлгө гана болоруна ишенебиз.
Ушу китеп менен эле жалпы элдин маданияты, мурасы толугу менен текши чогултулуп, басмадан жарык көрдү деген ойдон алыспыз. Дагы биздин колго жетпеген китептер, жарык көрө элек кол жазмалар арбын экенине көзүбүз жетет. Ал эми бул китепти тактап, толуктап кайра басмадан чыгаруу келечектин иши. Кандайда болсо, эң алгачкы окурман колуна тийген жаңы эмгек-рухий чоң олжо.
Инек
Инек – үч жаштан жогорку ургаачы уй.
Пишпектеги революциялык комитеттер
Пишпектеги революциялык комитеттер – Совет бийлигинин Пишпек уездиндеги атайын органдары.
Веббэрвил
Веббэрвил (Webberville) — Мичиган штатынын Ingham округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1272 киши. Болжолдуу аянты - 3.2 км². FIPS коду — 26-85080.
Түп өрөөнү
Түп өрөөнү - Ысык-Көл ойдуңунун чыгыш тарабында.
Түндүгүнөн Күнгөй Ала-тоо (бийикт. 2900–3660 м), түштүгүнөн Тасма тоосу (1800–2400 м) м-н чектешет. Башталышы (Тескей Алатоонун түн. капталында) уз. 50–55 км, туурасы 3–4 км болгон кууш капчыгай; Санташ кыш-на жакын батышты карай созулат. Аянты 1180 км2. Жазылыгы чыгышында 5–7 км, батышында 25–30 км. Өрөөндүн таманынын жазылыгы 50–100 мден 10–15 кмге, бийикт. 1606 мден 4000 мге чейин өзгөрөт. Капталдарынын тиктиги 5–10°тан 30–40°ка чейин. Баш жагы (3500–4280 м бийикте) тик капталдуу, зоокалуу келип, тепши сымал; орто бөлүгү (2400–3500 м) жайыгыраак келип, малга жайлуу; төмөнкү бөлүгү а. ч. өсүмдүктөрүн өстүрүүгө өтө ыңгайлуу. Т. ө. суу эрозиясынан пайда болгон; гранит, конгломерат, кумдук ж. б. тектерден турат. Климаты мелүүн континенттик, июлдун орт. темп-расы түздүктө 15–16°С, тоо капталдарында 10–12°С, январдыкы —5°...— 15°Сге чейин. Жылдык жаан-чачыны 500–700 мм. Ири суулары: Түп, Табылгыты, Кеңсуу, Талдысуу, Шаты, Көөчү ж. б. Кара шалбаалуу талаа топурагы басымдуу. Түздүк бөлүгүндө тал токою, 2500 мден 3000 мге чейин карагай токою өсөт, арасында четин, шилби, тал, итмурун ж. б. кездешет. Күнгөй беттерди арча ээлеген. Өрөөндөгү Каракөл, Долон көлдөрүндө бакма каңылтыр сыяктуу балыктар бар. Өрөөндө Түп, Талдысуу, Сарытологой, Санташ, Токтоян, Долон ж. б. кыш. жайгашкан. Өрөөндө дан эгиндери, тоют кызылчасы, картошка ж. б. өсүмдүктөрү өстүрүлөт.
Кулубаев Артык Токумович
Кулубаев Артык Токумович (18. 10. 1967-ж. туулган, Кызыл-Ой кыштагы) - коомдук ишмер. Жеке ишкерлик менен да алектенет. Орто мектепти 1984-ж. аяктаган. Андан соң Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн (1985-87). Бишкектеги С. Чокморов атындагы көркөм кол өнөрчүлүк окуу жайын (1993) жана И. Арабаев атындагы педагогикалык университеттин география факультетин сырттан окуп бүтүргөн (2010).
Эмгек жолун 1993-ж. Түркмөн орто мектебинде мугалим болуп баштаган. 1999-жылдан эл аралык өкмөттүк эмес уюмдар менен бирге коомдук иштерде алектенет. ПРООНдун жакырчылыкты жоюу программасы боюнча айылдык лидер болгон. Кызыл-Ой кыштагындагы кароосуз калган клубду өз каражатына ремонттоп, элдин кызматы үчүн пайдаланууга мүмкүнчүлүк түзгөн. Эмерек ремонттоп жасоочу цех уюштуруп, иштетип келет.
Кийинчерээк дагы бир эскирип калган имаратты оңдоп, айылдык ресурстук борборду Суусамыр өрөөнүндө биринчилерден болуп ачкан. «Кызыл-Ой» айылдык бирикмесинин жетекчиси (2004), ошол эле жылы «Кызыл-Ой» коомдук бирикмесинин уюштуруучусу, айыл туризми тобунун координатору (2005), Суусамырдагы Кызыл-Ой айылдык АРИС программасы боюнча төрага (2006), Суусамырдагы жайыттарды жакшыртуу долбоорунун айылдык мобилизатору болуп шайланат, алыскы жайыттар кеңешинин мүчөсү (2008).
Фельдшер-акушердик пунктун ремонттолушуна да өз салымын кошуп, фото салон ачууга көмөктөшкөн. Айылдын коомдук иштерийе активдүү катышып келет. Ал Суусамыр айыл өкмөтүнүн, Жумгал райондук жана Чүй облусгук акимчиликтердин Ардак грамоталары менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Кызыл-Жылдыз (Тогуз-Торо району)
Кызыл-Жылдыз (Кызыл-Жылдыз) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Тогуз-Торо районундагы айыл. Каргалык айыл округу составына кирет.
Тарыхы
Каргалык айылдык кеңеши Каргалык айыл аймагында “Кызыл-Жылдыз” калктуу конушу жок болгондугуна байланыштуу калктуу конушту Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитетинин мамлекеттик классификатордон чыгаруусун сунуштаган.
Шамозит
Шамозит - катмарлуу силикаттар класечасынын хлориттер тобундагы минерал, (Fe2+, Mg2+, Al3+, Fe3+)6(Si,Al)4O10(OH,O)8. Курамынын 34,343,3%ин FeO, 22,8-29%ин Sİ02, 13-20,1%ин А1203, 10-13% ин Н20 жана 0-6% ин Fe203 түзөт. Кристаллы майда тоголок, оолит түрүндө. Өңү жашыл (абага чыкканда көрүү түскө өтүп кетет), күңүрт боз түстү. Айнектей жылтырайт, айрымдары жылтырабайт. Катуулугу 3, тыгыздыгы 3-3,4 г/сж\ морт, тунук эмес. Туз к-тасында оңой ажырайт. Гиперген, хемоген-чөкмө, гидротерм, метасоматтык жолдор менен пайда болуп, чополуу катмарларда жана оолиттүү чөкмө темир кенташтарында кездешет. Темирдин кенташы. РФте, Францияда, Улуу Британияда ж. б. өлкөлөрдө ири кендери бар.
Лангенлойба-Нидерхайн (
Калкы - 1928 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 39,65 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 77 023. Муниципалитеттин башчысы — Юрген Шнайдер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 8 шаардык районго бөлүнөт.
Улэн (Миннесота)
Улэн (Миннесота) (Ulen) — Миннесота штатынын Clay округуна караган АКШ шаары.
Салт
Салт, традиция — укумдан тукумга өтүп, кандайдыр бир социалдык топто узак убакыт сакталуучу коомдук жана маданий мурас элементтери; белгилүү бир коомдук тартип, жүрүм-турум эрежелери, дөөлөттөр, идеялар, каадалар, адаттар. Айрым С-тар бүткүл коомдук системага тарап, анын жашашынын зарыл шартына айланса, айрымдары коом турмушунун тигил же бул тармагында (экономикада, саясатта, илимде, иск-водо ж.б.) гана жашайт. Ар бир муун өз мезгилиндеги тарыхый шартка жараша тигил же бул С-ын жерийт же улантат.
Паштеттен
Паштеттен (Pastetten) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Эрдинг районуна кирет.
Тектоникалык доорлор
Тектоникалык доорлор – Жердин тарыхындагы эң активдүү тектоникалык кыймыл болгон доор салыштырмалуу кыска мөөнөттөгү (млн жыл). Тектоникалык доорлор ургалдуу тектоникалык бузулуулар, бүктөлүүлөр, ийилүү жана жаракалар болуп өтөт.
Салтанат капкасы
Салтанат капкасы, триумф дарбазасы - айрыкча маанилүү окуялардын урматына убактылуу же туруктуу тургузулган дарбаза (Римдеги Титтин, Улуу Константиндин, Октавиан Августтун жана башка С. к-лары; Москвадагы салтанат капкасы, 1827-34 жана башкалар).
Седеяга
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эддивилл (Небраска)
Эддивилл (Небраска) (Eddyville) — Небраска штатынын Dawson округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 96 киши. Болжолдуу аянты - 0.7 км². FIPS коду — 31-14380.
Шамил
Шамил (26. 6. 1797, Батыш Дагстан, азыркы Унцукуль району, Гимры айылы - 4. 2. 1871, Медина, Осмон империясы (азыркы Сауд Аравиясы) - Чыгыш кавказдык тоолуктардын башчысы. Түндүк-Кавказ теократиялык мамлекетинин 3-имамы (1834-59), Мюридизмдин негиздөөчүсү, биринчи имам Гази-Мухаммаддын шакирти. Шамил Батыш Дагстан жана Чечня тоолуктарынын Россия империясына каршы күрөшүн жетек теген. 1859-ж. падыша аскери князь Барятинский тарабынан курчоого алынып, туткунга түшкөн.
Инерция
Инерция (лат. inertia аракетсиздик), инерттүүлүк (механикада) – нерсенин өзүнүн тынч абалын же бир калыптагы жана түз сызыктуу кыймылын сактоо касиети. Инерция нерсеге сырткы күч таасир эткенде же аракеттенген күч бири бирине тең салмакта болгондо нерсенин тынч абалын же бир калыптагы түз сызыктуу кыймылын сактоо касиети. Инерция кубулушу нерсенин инерттүүлүк касиети менен шартталат. Инерттүүлүк нерсенин тубаса касиети. Демек, нерсенин баштапкы абалын өзгөртүүчү тышкы күчкө анын инерттүүлүгү дайыма каршылык көрсөтөт. Нерсенин Инерция чени анын массасы. Бир нерсенин экинчи нерсеге тийгизген таасири күч деп аталат.
Инерция түшүнүгүн Ньютондун биринчи мыйзамында же башкача инерция мыйзамында берилген.
Вальдброн
Вальдброн (Waldbronn) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Карлсруэ районуна кирет.
Калкы - 12386 киши(2013-ж.). . Аянты - 11,35 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 2 15 110. Мэр — Харальд Эрлер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 3 Шаардык районго бөлүнөт.
Утаузен
Калкы - 209 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 8,00 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 91 360. Муниципалитеттин башчысы — Хартмут Вебер.
Инерциялык кыймылдаткыч
Инерциялык кыймылдаткыч - иштөө принциби маховикке чогултулган энергияны пайдаланууга негизделген түзүлүш. Ар түрдүү машина, транспорт каражаттарында кыймыл берүү үчүн колдонулат.
Кулсереков Асанбек
Кулсереков Асанбек (15. 3. 1933-ж. туулган, 1-Май кыштагы) - эмгек ардагери. 1953-ж. Жумгал районуна караштуу Кайырма орто мектебин жана 1954-жылдары Токмоктогу 6 айлык механизаторлордун курсун бүтүргөн. Суусамыр МЖСинде 1968-жылга чейин тракторист болуп иштеген.
1961-1992-жылдары кой чарбасында башкы чабан болуп эмгектенген.