cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пиль-Кы дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Уламыш жана анын классификацияланышы
Уламыштардын классификацияланышы:
Үмөт уулу Жайсаң
Үмөт уулу Жайсаң
Айрым божомолдорго караганда, алгачкы манасчы. Сагымбай Орозбак уулунун вариантында Жайсаң ырчы Манас менен Кайыпдаңдын урушунан кийинки окуяда эскерилген. Манас Кайыпдаңды согушта жеңип, анын кызы Карабөрктү алганда тигилген боз үйдүн жасалгасын:
Ал эми «кыргыздардын байыркы ата-бабалары болуп эсептелген усундар (үйшөңдөр), б.з.ч. 2-кылымдан 6-кылымга чейин, Жети-Суудагы эң ири уруу союздарынан болуп келген» деп, тарыхчы Н.А.Аристов жазган.
1995-жылдын 3-июлунан тартып, Манастын кырк чоросунун бири болгон Жайсаң ырчынын рухуна кабылып, андан сан түрүндө «Манас» дастанынан маалымат алып, аны чечмелеп кагазга түшүрүп келе жаткан Мариям Муса кызынын айтуусу боюнча: «Үмөт уулу Жайсаң 682-жылы туулган. Ал Айкөл Манастан 12 жаш кичүү болгон. Энеси Карач хандын кызы Жаңылча. Жайсаң атасы Үмөт экөө тең Манастын чоролорунун катарында болушкан. Чоң Казатка чогуу барышып, Жайсаң жарадар болуп эсин жоготуп, кандайдыр бир сыйкырдуу добуштан көзүн ачкан соң, «Манас» дастанын айта баштайт. Элге улуу ырчы катары таанылып, бардыгын эсине түйүп алган соң, Токчоронун уулу Токтогул (Ырамандын Ырчы уулу) уу берип, 54 жаш курагында дүйнө салган. Сөөгү Кызарттын белине коюлган”. Аты аталган материалда Жайсаңдын таланты жөнүндө мындай деген мүнөздөмө берилет: «Үйшөңдөр Үмөтүнүн уулу Жайсаң, Үлгү ырдын чебери эле топту жарган. Ширин тил, шыңга мүчө, бой-келбеттүү, шадылуу манжалары комузга эптүү. Назик үн көмөкөйдөн мукам чыккан, Негедир жашытчу эле адамды уккан… Ошончо ырчылардын арасынан, Обону уккандарды тамшандырган; Он үчкө жашы жаңы толгон менен, Орчундун арасында жок эле тең». Ошол Мариям Муса кызынын маалыматы боюнча Үмөт уулу Жайсаң ырчынын учурунда жана көзү өткөндөн кийин да кыргыздын ар уруусунан мезгил-мезгили менен «Манас» дастанын айтып келген Жайсаң аттуу 9 ырчы чыккан экен, алар:
Дзелим
Дзелим — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ожин дарыясынын сол жээгинен 18 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жээнбек Каримов
Каримов, Жээнбек - публицист, сатирик. Алай районунун Гүлчө кыштагында 1945-жылы 31-январда туулган. 1964–1966-жж. Казакстандын Жамбул шаарындагы эсеп-кысап техникумунда окуп, 1966–1975-жж. Алай райондук статистика башкармасынын ар түрдүү кызматтарында, 1970–1975-жж. ошол башкармалыктын начальниги болгон.
1975–1979-жж. Ленин атындагы совхоздо, 1980–1981-жж. Алай ПМКсында, 1981–1984-жж. Алай райондук «Живпром» бирикмесинде баш бухгалтер, 1984-жылдын апрелинен Ош облустук «Живпром» башкармасында бөлүм башчы, 1986-жылы Ош облустук агропром комитетинин контролдук-текшерүү бөлүмүнүн начальниги, 1994-жылы аудитордук «Ош-Эсеп» фирмасын уюштуруп, анын директору болуп иштеген.
Эсеп-кысап тармагындагы көп жылдык үзүрлүү кызматы үчүн «Эмгектин ардагери» медалы (1988) жана Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасы (1995) менен сыйланган.
Ж.Каримовдун «Желдеңбай» аттуу алгачкы сатиралык аңгемеси 1967-жылдын 23-мартында Алай райондук «Күжүрмөн эмгек» гезитине жарыяланган. Ошондон бери сатиралары, экономикалык өнүгүүнүн көйгөйлөрүн иликтеген макалалары республикалык, облустук гезит-журналдарда жарыяланып келген.
1991-жылдан Кыргызстан Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Коомдук башталышта 1994-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун Оштогу бөлүмүнүн башчысынын орунбасары, ал эми 1999-жылдан Ош облустук шахматчылар федерациясынын төрагасы.
Ж.Каримовдун «Бекмамат Осмонов» аттуу китеби Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзу тарабынан 1998-жылы «Жылдын эң мыкты китеби» деп табылган жана облустук мамадминистрациянын Молдо Нияз атындагы адабий сыйлыгынын лауреаты болгон.
Кыргыз тилинде
Чоконун жоруктары: Сатира. – Б., 1991. – 64 б.
Кызганчаак эркек: Сатира. – Б., 1993.– 102 б.
Бооз имиш тообо: Сатира. – Ош, 1996. – 96 б.
Бекмамат Осмонов: Көркөм баян, – Б., 1998. – 288 б.
Ош жазуучулары, маалыматнаме – Ош., 2000. – 94 б.
Ысырыкчы кыз: Аңгемелер – Ош., 2001. – 120 б.
Суэц каналы
Суэц каналы - 173 км узундуктагы канал дүйнөдөгү эң маанилүү соода-сатык жана стратегиялык мүнөздөгү деңиз жолу болуп саналат. Ал Жер ортолук деңиз жана Кызыл деңиз аркылуу Түштүк Азия менен Жакынкы Чыгышты Европага байланыштырат. 1869-жылы бул канал курулуп бүтөөрү менен Англиянын көзөмөлүнө өткөн. Көпчүлүгү англис менен француздардан түзүлгөн компаниянын демөөрчүлүгү менен курулган Суэц каналы 1956-жылы Египет лидери жана президенти Абдунасырдын аракети менен мамлекеттештирилген болчу. Бирок бул менчиктештирүүнү токтотуу үчүн англис-француз орток куралдуу күчү 1986-жылы октябрда каналдын боюна түшүрүлгөн жана Израилдин Жакынкы Чыгышта согуш баштоосу менен ортодогу абал андан да курчуган. 1967-жылы Араб өлкөлөрү менен Израилдин ортосунда болгон «6-октябрь согушунда» бул жердеги деңизге чөктүрүлгөн кемелердин таасиринен канал жабылып калган. Анан узак мезгилдер бою каналдын кайрадан ачылышы боюнча эл аралык аренада сүйлөшүүлөр жүргүзүлүп келген. Себеби Европага Перс булуңу аркылуу нефть алып келүү бир топ кыйынчылыктарды жараткан жана нефтинин баасы арткан. Бул себептен улам Үмүт кысыгында үзгүлтүксүз түрдө 200-300 миң тонналык чоң танкерлердин жүрүп турушу талап кылынган. Өзгөчө Индия океанына согуш кемелерин жөнөтүү жана Вьетнамга Түштүк Блогундагылардан жардамдарды жеткирүү бир топ кыйынчылыктарды жараткан. 1966-жылы статистикалык маалыматтарга караганда канал жабылганга чейин ал аркылуу жылына 21250 кеме өтүп турган жана алардын 930у нефть танкерлери болгон (канал аркылуу Египеттин бюджетине миллиондогон долларлар кирип турган). 1956-жылы Батыш Европа жылына 140 млн. тонна нефть колдонгон болсо, 1973-жылы бул көрсөткүч 704 млн. тоннага жеткен жана чоң өлчөмдөгү нефть Перс булуңундагы мамлекеттерден импорттолгон. Бул мисалдардан байкалгандай, Суэц каналы бир эле нефть ташуу боюнча ушунчалык маанилүү орунда болгон. Адистердин иликтөөлөрүнө караганда, Суэц каналы жабылгандан кийин нефть импорттогон өлкөлөр жолдун узактыгынан 1967-1973-жылдар аралыгында 10,4 млрд доллар ашыкча танкер жол акысын төлөөгө мажбур болушкан. Каналды ачуу үчүн иш-чаралар 1974-жылы жүргүзүлө баштаган. Ал эми 1975-жылы каналды ачуу иши соңуна чыккан. Бул иш-чарага Чыгыш жана Батыш блоктор жардам берген жана ага сарпталган жалпы материалдык чыгым 200 млн долларды түзгөн.
Асыл тукум мал
Асыл тукум мал - тукумун жакшыртуу үчүн атайын тандалып алынган кунардуу, таза кандуу мал. Асыл тукумдуулук белгилер, айрыкча тукумдук эркек малда (кочкор, бука, айгыр жана башка) болот. Ошондуктан таза тукум мал өстүрүү үчүн дыкаттык менен асыл тукумдук эркек мал тандалып алынат. Тукум куума сапатын жаңыртып туруу максатында асыл тукум мал тандоо алардын теги жана тукумунун сапаты боюнча жүргүзүлөт. Теги кунардуу жана асыл тукумдуу бир нече муундан кийинки асыл тукум мал өтө баалуу деп эсептелет. Тукумунун сапаты, кунардуулугу жана теги документтер боюнча такталып, негизги көрсөткүчтөрүнө (мисалы, сүт багытындагы уйдун сүттүүлүгү, майлуулугу; эт багытындагы малдын төлүнүн тез чоңоюшу; койдун жүндүүлүгү, жүнүнүн сапаты жана башка) жараша аныкталат.
Канигут полиметалл кени
Канигут полиметалл кени Баткен районунда, Шураб шаарынан 20 км түштүк-батышта, деңиз деңгээлинен 1500–1800 м бийиктикте. Кен жергиликтүү элге илгертен белгилүү. 1948–51-ж. алдын ала чалгындоо, 1952–53-жылдары дыкат чалгындоо, 1989–1992-ж. издөө иштери жүргүзүлгөн. Кен аймагын палеозой заманында пайда болгон чөкмө тектер түзөт. Тоотектер бүктөлүүгө дуушарланып синклиналдык түзүлүштү пайда кылган. Полиметалл кени синклиналдык түзүлүштүн түндүк канатындагы акиташ тектериндеги тектоникалык терең жаракаларда топтолгон. Руда тулкулары линза, уя, тарамча түрүндө. Алардын калыңдыгы 20–40 мге чейин. Руда негизинен галенит, сфалерит, марказит, гематит, пирит, халькопирит, лимонит, гетит, пиролюзит, ярозит ж. б. минералдардан турат. Кендеги коргошундун кондициялык өлчөмү 2,30%, цинктики – 1,89%. Кен гидротермден пайда болгон. Запасы С1 категориясы боюнча коргошундуку 4,8 миң т, цинктики 2,1 миң т, С2 категориясы боюнча коргошундуку 4,0 миң т, цинктики 1,8 миң т (1952). 1950-жылдан казып алынат. Коргошун, цинктен башка кендеги күмүштүн С1+С2 категориясы боюнча запасы 76,3 т, болжол ресурсу 282,86 т, бардыгы 357,36 т.
Тельман (Панфилов району)
Тельман (Тельман) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Панфилов районундагы айыл. Орто айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 445 киши.
Карачев, Сыдык
Сыдык Карачев (Сыдык Карач уулу, 1900 - 1937) - Кыргызстандагы 1918-37-жылдардагы чыгаан айдыңдардын бири, журналист, жазуучу, адабиятчы, драматург, басма ишине редактор катары кызмат өтөгөн адис.
Кыскача өмүр таржымакалы
Улуттук жазма адабияттын, журналистика жана котормо өнөрүнүн жерпайын түптөшүүдө кадыресе орду бар туңгуч калемгер Сыдык Карач уулу чейрек кылымдан ашык убакыттан бери жамы журтчулугубуз гана эмес, адабият күйөрмандарынын арасында да дарексиз, кабарсыз болуп келди. Арадан отуз жыл убакыт өтүп, Сыдык жалган жалаадан, саясий айыптан толук арылгандан кийин гана ал жөнүндөгү алгачкы маалыматтар басыла баштады. Айрыкча эгемен Кыргызстандагы демократия менен айкындуулуктан кийин бул белгилүү инсандын чыгармачылык жолун иликтөөгө ыңгайлуу шарт түзүлдү.
1921–1923-жж. Ташкент шаарындагы В.И.Ленин атындагы аскер окуу жайында окуган. 1923-жылы «Кошчу» кыргыз кедей жана дыйкандар союзунда иштеген. 1924-ж. алгачкы кыргыз тилиндеги «Эркин-Тоо» гезитине биринчи жооптуу катчы, кийин «Кызыл Кыргызстан» гезитинде, «Кыргызмамбаста» адабий кызматкер, редактор болуп иштеген. 1928-жылы Бишкекте ара-чолодо "Кызыл учкун" адабий ийримин жетектөөгө катышкан. 1930-жылы Оштогу "Кызыл пахтачы" газетасына жооптуу катчы болуп которулду. С.Карачев 1937-жылы негизсиз репрессияланган жана өлгөндөн кийин акталган.
Чыгармачыл ишмердиги
С.Карачев татар тилинде ырларды, аңгемелерди жазып, 1918-ж. «Шура» татар гезитинде Ленин жөнүндө жарыялаган.
Ал кыргыз профессионалдык прозасына негиз салуучулардын бири болуп эсептелет. С.Карачевдин «Теңдик жолунда» аттуу китеби 1928-жылы жарык көргөн.
С.Карачев А.С.Пушкиндин «Дубровский», «Станционный смотритель» повесттерин, Н.А.Островскийдин «Как закалялась сталь» романын, Р.Ролландын «Жан Кристоф» романынан үзүндүнү, Л.Н.Толстойдун, А.П.Чеховдун аңгемелерин, ошондой эле коомдук-саясий адабияттын көптөгөн басылмаларын которгон.
С.Карачев жөнүндө изилдөөлөрдөн айрым ойлор
Буга С. Жигитов кошула албай С. Карачев бардык алгачкы чыгармаларын дээрлик татар тилинде жазган деген толук бойдон чындыкка дал келбегенин, 1919 - 1924-жылдары Сыдык көркөм аңгемелерин баштан-аяк татарча, ал эми айрым макалаларын жана ырларын кыргызча эле жазганын айтып келип, "Сыдыктын 1924-жылга чейинки поэзиялык туундулары кандайдыр бир идеялык оош-кыйыштардан таза деп болжолдоого негиз жоктугун, ошол кездеги өтө эле өгөйчүл, жаасы катуу идеологиянын ашкан кыраакы, ашкере активдүү жоокери Аалы Токомбаев курулай жокту бар кылып, жөнсүз, жүйөсүз эле С. Карачевдин чыгармаларын айыптабаганын, Сыдыктын татарча жарыяланган бирин-экин ырларында жаңылыш идеялык жаңырыктардын бар экенин" совет доорунда жазган эмгегинде белгилеп көрсөтөт. Бирок С.Жигитов кийин бул сынын "жумшарткан". С. Жигитов саналган ырлардын көпчүлүгүн мисалга тарта отуруп, Сыдыктын поэзиясындагы жылт эткен жаңылык-табылгаларды, оош-кыйыштарды да таасын көрсөтүптүр. Ырасында да бул ырлардын айрымдарында "...Сыдык башка акындар жылаңач бойдон түз эле айтып таштаган идеяларды санжыргалап, өзгөчөлөп, кайманалап, жаңыча троптук каражаттар, ритмикалык курулуштар, строфалык уюшмалар аркылуу туюндурууга далбас кылган. ...Кыргыз ырын жаңыча ритмикалык алкактарга салып, жаңыча уйкаштыруу ыктарын колдонуп, бир кыйла татаал формада сүйлөтүүгө күч үрөгөнү таасын байкалат. ...Жыйынтыктап айтканда, Сыдык Карачев 20-жылдары акын сыпатында да басма сөздө көрүнүп, улуттук жазма поэзиябыздын түптөлүшүнө аздыр-көптүр кол кабыш кылган. Бирок бул жагынан анын ийгиликтери анча бараандуу да, орошон да эмес" - дейт С.Жигитов. Убагында Сыдыктын бир дагы чыгармасы калыс иликтенип, өз баасын ала албады. Өлөр-өлгүчө, ал гана эмес көзү өткөндөн кийин да, чейрек кылымдардан ашык убакыттын аралыгында анын атын атоого тыюу салынды. Кыргызстан 1991-жылы эгемендикке жеткен соң гана С.Карачев тууралуу калыс баалар берилип калды.
Жарык көргөн эмгектери
С. Карачев кыргыз, орус, татар, казак тилдеринде жазып, чыгармаларын жарыялаган.
Карфаген
Карфаген (финикийче Картхадашт – жаңы шаар) – Түндүк Африкадагы байыркы кул ээлик шаар-мамлекет. Ал Биздин заманга чейинки 7–4-кылымдарда Түндүк Африканын жээк бөлүктөрүн, Түштүк Испаниянын жана Жер ортолук деңиздеги айрым аралдарды бийлеп турган. Карфагенди Биздин заманга чейинки 825-жылы Тир шаарынан чыккан финикиялык колониячылар негиздеген. Географиялык абалынын ыңгайлуулугу анын ири соода борбору болушуна шарт түзгөн. Кол өнөрчүлүк менен ири кул ээлиги (айыл чарбасында) кеңири өнүккөн. Карфагенге баш ийген калктар Карфаген бийлөөчүлөрүнө натуралай салык берип, финикиялык колониялар соода кылганы үчүн бажы төлөп турушкан. Биздин заманга чейинки 3-кылымдын башында Сицилия бүт бойдон (Сиракузыдан башкасы) Карфагендин карамагына өткөн. Сицилия 1-Пуни согушу (264– 241-жылы) мезгилинде Карфаген менен Римдин ортосунда талашка түшкөн. Бул талашта Карфаген жеңилип, Сицилиядан баш тарткан. Биздин заманга чейинки 3-кылымдын 30–40жылдарында Карфагенде бийлик Гамилькар Барка башкарган демократиялык топтун колуна өткөн. Биздин заманга чейинки 237жана 219-жылы Карфагенди бийлөөчүлөр өз мамлекетинин согуштук күч-кубатын чыңдоо менен эле чектелбей, Испанияда ээлеген жерлерин кеңейтүүгө жетишкен. Биздин заманга чейинки 219-жылы Карфаген башкаруучусу Ганнибалдын Сагунта шаарын курчап алышы 2-Пуни согушунун (Биздин заманга чейинки 218–201) чыгышына себеп болгон. Карфаген бийлөөчүлөрү Замда (Биздин заманга чейинки 202-жылы) жеңилген соң Рим менен тынчтык келишим түзүүгө аргасыз болуп, Испаниядагы бийлигинен ажыраган. Римдиктер Карфагендин экономикалык жактан кубаттанып кетишинен кооптонушуп, 3-Пуни согушун (Биздин заманга чейинки 149–146-жылдары) ачкан. Мында Карфаген аскери жеңилип, калкы кулдукка сатылган. Карфаген аймагынын бир бөлүгү нумидиялыктарга өткөн, калганы Римдин Африкадагы провинциясына айланган.
Данков чокусу
Данков чокусу Бийиктиги 5982 м. Үзөңгү-Кууш суусунун оң куймасы – Чоң Туура-Суунун төрүндө, Какшаал тоо тизмегинде жайгашкан. Чоку кесилген конус формасында. Силур, девон мезгилдеринде пайда болгон акиташ тоотектеринен турат. Түбөлүк кар менен мөңгү каптап жатат. 19-кылымдын 70–80-жылдарында Кыргызстандын жерин картага түшүрүүгө  катыш кан орус топографы С. Д. Данковдун ысмы менен аталган.
Социалисттик интернационал
Социалисттик интернационал - I Дүйнөлүк согуштан мурдагы интеренационализмдин бөлүнүшүнөн улам башталган, дүйнөлүк эки чоң согуш мезгилдеринде жай өнүгүп отуруп, 1947-жылы Анверс конгрессинин негизинде кайрадан өткөрүлгөн, ал эми 1951-жылы Франкфурт конгресси жана кийинчерээк 1962-жылы Осло Билдирүүсүнүн артынан күчүнө кирген социалдык агымдын жыйналыштары. Бул жыйналыштарга социалдык-демократиялык мүнөздөгү түрдүү партиялар катышат жана нейтралдуу түрдөгү оппозициялык маанайда болуп, чектен тышкары аракеттенген социалдык кыймыл-аракетти четке кагышат. Дале 40ка чукул партия бул уюмдун негизги мүчөлөрү, ал эми 60ка жакын партия бул уюм менен карым-катнашта. Бул уюмдун Лондондо туруктуу бюросу жана катчылыгы бар. Чыгарылган чечимдер партиялар тарабынан ишке ашырылышы керек деген күчкө салуу аракети жок жана бардыгы партиялардын каалоолоруна байланыштуу. Уюмга мүчө партиялар өз ара саясий жаатта жардамдашууну жана социалдык демократияны күчтөндүрүүнү максат кылышкан. Дүйнөлүк тынчтыкты сактоо жана кызматташтыкты жүргүзүү уюмдун негизги максаты эмес, көбүнесе жумушчу партиялары уюмга мүчө болуп эсептелет. Бир өлкөдөн бир канча партиялар уюмга мүчө болууга акылуу. Уюмдун дагы башка эски аты да бар. Ал Комисто (Committee of the Internatioinal Socialist Conference) деп аталат. Түркиядан CHP (Cumhuriyet Halk Partisi-Жумурият Калк Партиясы) 1978-жылы бул уюмга мүчө болгон. Көп жылдан бери уюмду ФРГнын экс-премьер-министри Вилли Брандт башкарып келет.
Карши талаасы
Карши талаасы – Орто Азиянын түштүгүндөгү (Өзбек Республикасындагы) күдүрлүү түздүк, Кашка-Дарыя Облустунда. Чыгышынан Заравшан жана Ысар кырка тоолорунун этектери, батышынан Сандык кумдуу чөлү менен чектешет. Бийиктиги 600 мге чейин. Климаты кургак, жылдык жаан-чачыны 200–400 мм. Кашка-Дарыя жана Карши сугат каналы менен сугарылат. Шыбак-баялыштуу өсүмдүктөр басымдуу. Дан эгиндер, пахта эгилет. Чыгыш бөлүгүндө Карши шаары жайгашкан.
Социалисттик интернационал
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Коомдук таптар
Коомдук таптар – ишмердүүлүгүнүн шарттары менен бириккен адамдар тобу. Ар кандай тапка таандык адамдардын өз ара алакалары алардын өндүрүштүн шарттарына, каражаттарына жана продуктыларына болгон мамилеси менен шартталат. Демек, адамдар жеке касиеттери менен жөндөмдүүлүктөрүнө көз карандысыз түрдө тигил же бул тапка биригишет. Адамдардын таптык жалпылыгы алардын нерселерге, биринчи кезекте өндүрүш каражаттарына болгон мамилеси аркылуу аныкталат.
Эреже катары таптар тууралуу түшүнүмдөр таптык күрөш идеясы менен тыгыз байланыштырылат. Бирок, ошону менен катар эле коомдук таптар адамдардын коомдогу реалдуу жана практикалык классификациясы болуп саналат. Мындай классификация өтө орой жана жакындаштырылган мүнөзгө ээ. Ошондой болсо да ал адамдар жамааттарынын заттык, ошол эле мезгилде абстракттуу (жеке индивиддерден обочолонгон) бөлүнүшүн, алардын турмуш тиричилигинин айырмачылыктарын, керектөөлөрү менен кызыкчылыктарын чагылдырат.
Капиталисттик өндүрүшкө негизделген индустриалдык коомдо таптардын нерселик аныктагычтары болуп өндүрүш каражаттарына болгон менчик, кирешенин жана байлыктын формалары эсептелишет. Постиндустриалдык коомдо өндүрүлгөн же адамдар тарабынан энчиленген нерселердин саны эмес, адам турмушунун сапаты алдыңкы орунга чыгат. Мындай жагдайда коомдун өндүрүш каражаттарына болгон менчикке негизделген таптарга бөлүнүшү анча мааниге ээ болбой калат. Анткени, андай коомдо адамдардын жандуу ишмердиги, анын сапаттуу уюшулушу, маалыматка каныгуусу социалдык баага арзыйт да, адамдардын жансыз нерселерден тике көз карандылыгы четке кагыла баштайт.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Даниялыктар
Даниялыктар, дандар (өздөрүн дан- скере деп аташат) – Даниянын негизги калкы. Швеция, Норвегия, Германия (Шлезвиг-Гольштейн жери), АКШ, Канада, Австралияда да жашашат. Саны 5,7 млн киши, анын ичинде 5,1 млну Данияда (2000). Даниялыктар дания (дан) тилинде сүйлөшөт. Даниялыктардын көпчүлүгү лютеран, калгандары протестант жана католик дининде. Даниялыктардын түпкү теги биздин заманга чейин 3-миң жылдыктын аягында Даниянын азыркы аймагына Скандинавия аралынан көчүп келишкен кимврлер, юттар, англдар, сакстар сыяктуу герман уруулары, 5–6-кылымда Түштүк Швециядан келген дан уруулары (өлкө ошолордун атынан  Данмарк же дандар жери деп аталган) деген божомолдор  бар. Алар фриздер, Балтика өндүрүндөгү славяндар менен аралашып, бир этноско биригип кеткен. Викингдердин үстөмдүгүнүн тушунда Даниялыктардын мамлекети пайда болуп, христиан динин кабыл алган. 10–11-кылымда бирдиктүү дания эли калыптанып, 19-кылымда улут болуп түзүлгөн. Негизинен дыйканчылык, мал чарбачылык, балык уулоочулук менен кесиптенишет. Даниялыктарда байыртадан кол өнөрчүлүгү өнүккөн. Темир жана жыгач устачылык, зергерчилик, карапачылык, кездеме жана килем токуу иштери өнүгүп, 19-кылымдын аягына чейин бетине көчөт түшүрүлгөн оймо-чиймелүү карапа жана металл буюмдары кеңири колдонулган. Эркектер кездеме токуп, жаныбарлардын турпатын жыгачтан жасашкан. Даниялыктардын көпчүлүгү шаарларда турушат. Улуттук кийимдери негизинен жүндөн токулат. Аялдар жеңдүү кофта, кенен тигилген узун юбка кийип, алжапкыч тагынышкан. Эркектер ак көйнөк, багалеги тизе ылдый шым, тизеден жогору жүн байпак, күрмө, улгайгандары кемсел, башына жүндөн токулган баш кийим же цилиндр (өтө бийик төбөлүү калпак) кийишкен. Тамак-ашы – эт, балык, сүт азыктары, анын ичинде күрүч, таруу, буудай, арпадан бышырылган ботко, фледегред (малина менен каймак аралаштырып жасалган буудай ботко), бутерброддун 700 түрү, маргарин кеңири колдонулат. Суусундук катары кофе, чай ичишет. Айыл жерлеринде дыйкандар арпадан пиво кайнатышат. Улуттук майрамдары – Ыйык Люсия (13-декабрь), Ыйык Кнюда (13-январь) жана башка.
Гидроэлектрометаллургия
Гидроэлектрометаллургия – металлды алардын суудагы эритмелеринен электроэкстракция жана электрдик тазалоо ыкмасы менен бөлүп алуу. Электроэкстракцияда кендин баалуу компоненттерин бөлүп алып, аралашманы электролизден өткөрөт. Катоддо металл, ал эми аноддо О2 бөлүнөт. Электрдик тазалоо – металл аноддук эрүүсүнө жана ошол металл катоддо бөлүнүп чыгышына негизделген. Г. түстүү оор металлды өндүрүүдө колдонулат. Метод жогорку тазалыктагы металлды алууга мүмкүнчүлүк түзөт, кемчилиги – процесс интенсивдүүлүгүнүн төмөндүгү жана алынган заттын өздүк наркынын кымбаттуулугу.
Өзгөн
Өзгөн — Кыргызстандагы байыркы шаарлардын бири. Б. з. ч. 2–1-к-да алгачкы отурукташкан жайлардан шаар өсүп чыккан. Өзгөн шаары тууралуу алгачкы маалыматтар 9–10-к. араб, фарсы тилдеринде жазылган даректерден белгилүү. Бул мезгилде ал чоңдугу боюнча Фергана өрөөнүндөгү төртүнчү (Аксыкен, Куба, Оштон кийинки) калаа болгон. 10-к-дын 30-жылдарында Ө-дө кол өнөрчүлүк, соода өнүккөн; алгачкы тыйын акчалар чыгарылган. 11-к-дын 2-жарымынан 13-к-га чейин Караханийлер мамлекетиндеги Фергана дубанынын борбору болгон.
10–12-к. шаардын аянты 12–15 км2ге жеткен. Моңгол жапырыгына чейин Өзгөндөн көптөгөн окумуштуулар чыккан, алар «ал-Узженди» ныспасын алышкан. Аксак Темирдин тушунда бул шаар баштагыдай эле соода жайларында саясий борбор боюнча кала берген. Кийин ири саясий ж-а акимдик борбор катары маанисин жогото баштаган. Орто кылымдардын акырында шаардын аймагы бир кыйла кичирейип, чакан шаарга айланган. 19-к-дын башында Кокон хандыгына өткөн. Кыргызстан Россиянын курамына киргенден кийин Анжиян уездине карап калган. 1924-жылдан Ош округундагы Өзгөн болушунун, 1928-жылдан Өзгөн районунун борбору. Архитектуралык эстеликтер бар.
“Өзгөн” деп аталып калышы Жазы дарыясына байланыштуу. Алгач Жазыкент деп аталып, кийинчерээк Жазкент, Язкенд, Язкен, Өзгөн деген аталыш келип чыккан. Бул жөнүндө маалыматты "Мажму-ат-Таварихтен” тапсак болот.
11 Февраль (Бирдин айы)
11-Февраль - Григорий календары боюнча 42-күнү, жылдын аягына чейин 323 (толук жылда 365) күн бар.
Чабакчылдар
Чабакчылдар (лат. Sterninae) — чардактардын бир тукумчасы, булардын кыйла уруулары жана түрлөрү бар: Алеут чабакчылы (лат. Sterna aleutica), ак чабакчыл (Gygas alba), ак канат чабакчыл (Chlidonias leucoptera), ак жаак чабакчыл (Ch. hybrida), макоо чабакчыл (Anous stolidus), узун куйрук чабакчыл (Sterna paradisea), кашка чабакчыл (S. albifrons), кадимки чабакчыл (S. ternaberundo), чардактумшук чабакчыл (Gelochelidon nilotica), кара чабакчыл (Chlidonias nigra), накта чабакчылдар (уруу) (Sterna), саз чабакчылдары (уруу) (Chlidonias).
Искитим (дарыя)
Искитим — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Томск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - КАР/ОБЬ/2677/180 орун алган. Дарыянын узундугу - 55 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Макс Планк атындагы медал
Макс Планк атындагы медал - 1929-жылдан бери немис физика коому тарабынан теориялык физика жаатындагы өзгөчө жетишкендиктер үчүн жыл сайын берилип келет. Бул сыйлык аталган жааттагы эң маанилүү немис сыйлыгы болуп саналат. Ал күбөлүктөн жана Макс Планктын сүрөтү түшүрүлгөн алтын медалдан турат.
Крутая Лата (дарыя)
Крутая Лата — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лата дарыясынын оң жээгинен 7,8 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 30 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Гиперультрафильтрдик мембраналар
Гиперультрафильтрдик мембраналар – эритмени тескери осмостук бөлүүдө колдонулуучу материалдар. Пленка, жука катмар, көңдөйчөлүү жиптер түрүндөгү заттар пайдаланылат.
Калкынын саны боюнча мамлекеттердин тизмеси
Бул калкынын саны бойунча өлкөлөрдүн жана көз каранды аймактардын тизмеси.
Адышева Тенти
Адышева Тенти кыргыздын кыраан кызы болгон  1920-жылы Тоң районуда дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган.1984-жылы Бишкек шаарында көз жумган. Чыгармаларында акын Ата Мекен, туулган жер, мезгил, өмүр сыяктуу темаларга кайрылып, өз учурундагы коомдук-саясий турмуш окуяларына үн кошуп турган. Эски жана жаңы заманды, элдин турмушунда болуп жаткан өзгөрүүлөрдү көбүнесе кыз-келиндердин тагдырлары аркылуу чагылдырат. Патриархалдык коом шартында кыргыз аялдары нечен кылымдар бою эзилген абалда өмүр өткөрүп келишкен. Алардын эркиндикке чыгып, тең укуктуулукка жетишине, адамдык жана аялдык бактыга ээ болушуна Октябрь революциясы жол ачкан.
Билими
Айылдык мектепти толук бүтө электе, 1931-жылы Фрунзедеги медициналык техникумдан атайы келген киши келип, андан окуй баштайт. Окуунун отличниги катары комсомулдун Х съездине делегат болуп шайланып, Москвага барат.
Эмгектери
Техникумду бүткөндөн кийин 1938-жылы ЛКСМ БКнын секретардыгына дайындалат. Андан бир нече жылдан кийин Фрунзе шаардык Биринчи май райондук Аткаруу комитетинин Председатели, "Кыргызстан аялдары" журналынын партиялык бөлүмүнүн башчысы болуп иштейт. Ушул жылдар аралыгында Кыргыз Мамлекеттик университетинин тил, адабият факультетин сырттан окуп бүтүрөт.
1956-1979-жылдарда автордук укукту коргоо боюнча Бүткүл Союздук агентствосунун кыргыз бөлүмүнө жетекчилик кылып, ошондон пенсияга чыгат.
Чыгармалары
"Акын" деген алгачкы ыры (1947), "Заманам", "Жарык дүйнө", "Ак пейил адамдар үчүн", "Ой толгоо", "Менин күнүм", "Тандамалар" аттуу поэтикалык китептери окурмандарга таанымал. Ошондой эле "Жанылдын элеси", "Өмүр жолу", "Жүрөктөгү так" сыяктуу поэмалары жогорку баага татыган. "Кеткендердин айлында", "Адам кызык", "Токто десем", "Ойнобо", "Алтымыштан ашкандарга", "Ысык-Көл", "Көк жайык", "Сары-Челек", "Эне-жер" аттуу ажайып чыгармалары жарыялаган. Тологон адышова "мирлан" деген поемасын жазган.
Сыйлыктары
Кыргыз маданиятына сиңирген эмгеги үчүн Т.Адышева "Ардак белгиси" ордени "Эмгектеги каармандыгы үчүн", "В.И.Лениндин туулган күнүнүн 100-жылдыгынын урматына" медалы, Кыргыз ССРинин Жогорку советинин грамоталары менен сыйланган. Ошону менен Т.Адышевага "Кыргыз ССРинин эл акыны" деген ардактуу наам ыйгарылган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Согуш укугу
Согуш укугу - Эл аралык укук системасы тынчтык мезгилинде, мындан тышкары согуш мезгилдеринде да эл аралык байланыштарды тартипке салат.
Эл аралык укук системасында бул эрежелердин жыйындысын камтыган бөлүм «согуш укугу» деп аталат. Жогоруда айтылган бөлүм негизинен, иш жүзүндө колдонулган бир топ принциптерден жана мамлекеттер аралык түзүлгөн келишимдерден турат. Мисалы, согуш маалында туткундарга жана жарадарларга кандай мамиле жасалыш керек, ооруканаларга жана бейтарап мекемелерге чабуул коюлбоосу, согушка катышпаган мамлекеттердин согушкан мамлекеттерге каршы мамилеси, алардын мекендештеринин өлкөлөрү тарабынан согушка катышкан өлкөлөргө берилген согуштук каражаттарга карата мамилеси, эмбарго колдонуу, тыюу салынган кээ бир курал-жарактардын (уулуу газдарды чачуу ж.б.) колдонулбоосу, деңиз согуштарында пайда болгон түрдүү маселелерге карата тараптарлардын мамилеси жана ушуга окшогон маселелер согуш укугунда карала турган темалар болуп эсептелет.
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Эр-Рияд
Эр-Рияд (الرياض) — Сауд Арабия Падышалыгынын борбор калаасы жана өлкөнүн эң чоң шаары. Араб жарым аралынын ортосунда жайгашкан. Ал дүйнөдөгү абдан тез кеңейип жаткан шаарлардын бири, Арап калааларынын арасында аянты боюнча алдынкыларынан болуп эсептелет. Эр-Риядда 7 миллиондон ашык калк жашайт, Бул өлкөнүн калкынын 6/1 и деген сөз, шаардын жалпы калкынын 34% ын чет өлкөлүктөр түзөт.
Аталышы
Шаардын бул ысым менен аталып калуусунун бирден бир себеби анын жайгашкан жеринин жаратылышы менен байланыштуу. Арап тилинде Рийаад сөзү ровда сөзүнүн көптүк формасы. Ал бакча, гүл бакча деген маанилерди берет. Бул сөздүн төркүнү мындайча түшүндүрүлөт. Чөлдө жаандан соң ар кандай сел суулары агып барган жапыс өрөөн болуп анын себебинен ар түркүн өсүмдүктөр өсүп чыгат да заматта гүл жыттанган, жапжашыл бакчалар пайда болот. Ал эми биз сөз кылып жаткан Рияд шаарынын ысмы да ушул бакчаларга барып такалат. Илгери бул өрөөн өзүнүн кудуктары менен белгилүү болуп, анын натыйжасында пайда болгон көптөгөн бактар же оазистер өрөөндүн көркүн ачып, жарым аралдын башка аймактарына салыштырганда көз жоосун алган ажайып бир өрөөн эле. Ошондуктан бул аймакты жарым аралдын тургундары “бакчалар”деп атап коюшчу.
Тарых
Эр-Рияд илгерки жоголууга учураган арап уруулары Тосм жана Жудайстардын убагындагы Хажар ал Ямама шаарынын уландысы. Ушул эки уруу бул аймакты байырлап, анда чептерди жана сарайларды салышкан. Шаар урандылары Хижри жыл эсеби менен төртүнчү кылымдарга чейин сакталып турган. Кийин бул өрөөндү арап уруулары мекендеп, алар өздөрүнүн шаарларын негиздешкен. Ислам келээрден мурун бул аймак гүлдөп өсүп, араптар ага соода сатык иштери менен көп келишчү базар катары саналган.
Миха́йловка (Иглин району, Башкыртстан)
Миха́йловка — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Красновосход айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 218 киши. Почта индекси — 452409, ОКАТО коду — 80228830008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Креветкалар
Креветкалар (Caridea) — рак сымалдуу жандыктардын бир тобу, буларга кыйла түр кирет: куралдуу креветка, кубулма креветка, кум креветкасы, зоо креветкасы, жети төштүү креветка, тырсылдак креветка.
Веденовка (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Веденовка — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Ашкадар айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 89 киши. Почта индекси — 453142, ОКАТО коду — 80249816003.
Улус
Улус – акимдик-аймактык бирдик. Чыңгыз хандын тушунда мамлекети туюндурган термин. Мааниси боюнча эл дегенди билдирет. Улустун башында нойондордон бир адам турган, ал кандайдыр бир титулга ээ болгон (баатыр, сечен, мерген, билге, бука жана башка). Кийинчерээк Чынгыз хандын укум-тукумуна бөлүнгөн айрым аймактар Улус (Жучу Улусуу, Чагатай Улусу жана башка) аталган.
Мажит Каримов
Каримов, Мажит – жазуучу. Ленин районунун Сакалды айылында 1937-жылы туулган. Жалал-Абад балдар үйүндө тарбияланган. 1956-жылы өз айылындагы мектеп-интернатты, ал эми 1965-жылы КМУнун филология факультетин аяктаган.
Эмгек жолун 1956-жылы Ош облусунун Ленин районунун орто мектебинде пионердик тарбиячы болуп иштөөдөн баштаган. 1965-жылы Кыргыз ССРинин Мамтелерадио комитетине редактор, 1968–1978-жж. Таш-Көмүр шаарындагы №6 орто мектебинде кыргыз тили жана адабияты мугалими, 1978-жылдан Ленин районунун ВЛКСМдын 50 жылдыгы атындагы №20 орто мектепте иштеген.
Чыгармалары 1956-жылдан тартып жарык көрө баштаган. Анын 1963-жылы биринчи жарык көргөн китеби болуп «Баарыбыз бала болгонбуз» повести эсептелинет.
1983-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Кыргыз тилинде
Ак жол сага адам!: Повесть. – Ф.: Мектеп, 1976. – 112 б.
Ата: Аңгемелер. – Ф.: Кыргызстан, 1983. – 144 б.
Жашыл көпүрө: Повесттер жана аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1985. – 158 б.
Алтын таяк: Жомоктор. – Ф.: Мектеп, 1987. – 12 б.
Кан лиственит кени
Кан лиственит кени – Баткен облусунун Кадамжай районунда. Алай кырка тоосунун Түндүк этегинде, деңиз деңгээлинен 1200–1400 м бийикте жайгашкан. 1982-жылы табылган. Кен аймагын узундугу 30 км, туурасы 1 км болгон гипербазит тоо тек массиви түзөт. Лиственит гипербазиттин арасында жатат. Кен өзөзүнчө 4 участкадан турат. Абид-Сайдагы листвениттин сыртка чыгып жаткан аянты 3600 м2, Нормат-Сайда – 2100 м2, Тегирмен-Таш-Сайда – 9600 м2 жана Жолборс-Сайда – 5000 м2. Лиственит кооз, боз жашыл жана жашыл түстө, жакшы сайкалданат. Бекемдиги канааттандырарлык. Арасында ар кандай калыңдыкта агат сымал калцедондун майда тарамчалары кезигет. Лиственит кооз буюмдарды жасоого жарактуу. 10 м тереңдикке чейинки болжолдуу ресурсу 20,3 миң м3.
Дан кургатуу
Дан кургатуу – эгинди жана ар кандай өсүмдүк үрөнүн сактоого, Ошондой эле аларды азык катары пайдаланууга мүмкүндүк берүүчү технологиялык ыкма. Кургаткандан кийин дан массасынын физиология активдүүлүгү кескин төмөндөйт. Дан эгиндеринде 20–25%ке чейин ным болот. Мындай ашыкча нымдан дан көгөрүп, түтөп кетет. Дан нымдуулугу 14%тен ашпаган учурда жакшы сакталат. Жылуулукту пайдаланбай дан кургатуу жана жылуулукту пайдаланып дан кургатуу болуп 2 топко бөлүнөт. Биринчи ыкмада нымды өзүнө тартып алуучу нык заттар (кургак жыгач, хлордуу кальций, натрий сульфаты жана башка), кургак аба пайдаланылат. Бул ыкма технология жана экономика жактан натыйжасыз, көбүнчө үрөн кургатууда колдонулат. Жылуулукту пайдаланып дан кургатуу кеңири таралган. Жылуулуктун келишине жараша бул ыкма бир нечеге бөлүнөт: кондуктивдүү ыкма менен кургатууда дан ысытылган нерсенин (мисалы, кыштан, темирден даярдалган) үстүнө тегиз жайылып кургатылат. Конвективдүү ыкмада ысык аба данды аралап өтүп, текши кургатат. Бул ыкма бардык өнүккөн өлкөлөрдө колдонулат. Радиациялык кургатууда жылуулук данга нурлантуу аркылуу жиберилет. Данды генератордон алынуучу инфракызыл нур менен кургатуу ыкмасы иштелип чыккан. Кырманда данды шамалдатып, күнгө кургатуу да радиациялык ыкмага кирет. Электр кубаты менен ан кургатуу ыкмасында дан тез, текши кургап, сапатын жоготпойт. Кургатылган дан узак убакытка сакталат, сапаты жогорулайт.
Ноокен району
Географиясы
Район облустун борбору Жалал-Абад шаарынан түндүк-батыш тарапта жайгашкан, Өзбекстандын Андижан жана Наманган облустары менен чектешет.
Калкы
Кыргызстандын 2009-жылкы элди каттоосу боюнча райондун калкынын саны 117055 адам. Алардын ичинен кыргыздардын саны 81 192 адам (69,4 %), өзбектер — 32 702 адам (27,9 %), уйгурлар — 1181 адам (1,0 %), тажиктер 456 адам (0,4 %), орустар — 375 адам (0,3 %), татарлар — 313 адам (0,3 %), түрктөр — 309 адам (0,3 %).
Административдик бөлүнүшү
Ноокен районунун курамына 8 айыл аймагы кирет:
Лимб
Лимб (Limb) – айлананы барабар бөлүктөргө бөлүнүүчү универсалдуу аспаптын каптал жагына штрихтер түшүрүлгөн жалпак тегерек шакек.
Бурч өлчөөчү аспаптарда бурчту эсептөө үчүн колдонулат. Штрихтерге градустар жазылып, 2, 3, 6 же 12 бөлүккө бөлүнөт. Лимбдин бөлүнгөн бөлүктөрүн эсептөөдө верньер же нониус пайдаланылат. Айлананын бөлүктөрү өтө майда болгондуктан бардык эсептөөлөр чоңойтуп көрсөткүч айнек, кээде микроскоп аркылуу аткарылат. Эгерде лимбдин борбору айлануу огунун борбору менен дал келбесе, анда бир верньер бонча жүргүзүлгөн эсептөөдөн ката кетет. Эсептөөдөгү бул ката эксцентриситет катасы деп аталат. Ошондуктан бардык универсалдуу бурч өлчөөчү аспаптардын ар бир Лимбасынын экиден верньери болот. Күн, Ай, планеталардын жана айрым жандоочулардын гана дискаларына телескоп аркылуу байкоо жүргүзүүдө көрүнгөн чети да лимб деп аталат. Күндүн бетиндеги жарк этүүлөр, протуберанецтер лимбден жакшы көрүнөт.
Гипс
Гипс, CaSO42H2O – таза түрүндө түссүз, тунук минерал. Курамында ар кандай аралашмалар болсо боз, саргыч, күрөң жана башка түстөргө ээ болот. 170оС чейин ысытканда суусун толук жоготпостон алебастрга айланат. Алебастр суу менен аралаштырганда тез эле катып, гипске айланат. Г. алебастр түрүндө курулуш иштеринде, Г. бетонун, боёкторду, эмальдарды даярдоодо, медицинада, оптикада колдонулат. Жаратылышта селенит түрүндө (жип сыяктуу масса) кездешет. Ал ар кандай буюмдарды жасоо үчүн баалуу материал болуп саналат.
Акча-кредиттик жөнгө салуу
Акча-кредиттик жөнгө салуу – мамлекеттин экономикалык жүрүмдөрүнө таасир эте турган негизги каражаттарынын бири. КР экономикасынын акча-кредиттик жөнгө салуу КРУБ тарабынан иштелип чыгып, КР Өкмөтү менен бирдикте ишке ашырылат. КРУБдун жөнгө салуу тартиби: милдеттүү кор ченеми менен кредит боюнча эсептик өлчөмүн аныктайт, коммерциялык банктар үчүн экономикалык чен-өлчөмдөрдү белгилейт, баалуу кагаздарды чыгарат жана аны менен баардык аткарымдарды жасайт.
Бир насыя алуу үчүн зарыл болгон учурда, бир нече кардарлар келишимдин бардык өзгөчөлүктөрү чыгып кредиттик макулдашууга табат окудум. Кандайдыр бир келишимге ылайык тараптар укуктарга жана милдеттерге ээ. өз убагында карыз милдети чейин карызды төлөттүрүп алуу үчүн макулдашылган убагында келишим болуп саналат.
The Neighbourhood
«I’m Sorry…» жана «Thank You» деген эки EP альбомдорунан кийин 2013-жылдын 23-апрелинде топтун «I Love You» аттуу алгачкы студиялык альбому жарыкка чыккан. 2014-жылы топ «#000000 & #FFFFFF» деген микстейпин чыгарган.
Топтун экинчи «Wiped Out!» альбому 2015-жылдын 30-октябрында жарык көргөн.
Топтун «The Neighbourhood» аттуу үчүнчү альбому 2018-жылдын 9-мартында чыккан.
Түзүлүүсү жана биринчи кичи-альбому
2012-жылдын башында The Neighbourhood тобу «Female Robbery» и «Sweater Weather» аттуу чыгармаларын жаздыруу үчүн чогулган. 2012-жылдын май айында «I’m Sorry…» кичи-альбомун чыккан. Алгачкы альбом ENDs аркылуу продюсерленген.
I Love You (2013)
Биринчи студиялык «I Love You» альбому 2013-жылдын 23-апрелинде чыгып, Billboard 200 чартында 39-орунду ээлеген. 2013-жылдын 27-июнунда Jimmy Kimmel Live! шоусунда «Sweater Weather» сингл чыгармасын аткарышкан. Бул чыгарма 2013-жылы июнь айынын башында музыкалык чарттардында башчылык кылган. Мисалы, Alternative Songs хит-парадында 1-орунду ээлеген, ал эми Billboard Top Heatseekers хит-парадында алгачкы он чыгарманын арасына кирген. 2013-жылдын 5-мартында бул ырдын видеоклиби жарык көргөн. Ушул эле жылдыгн соңунда үч ырдан турган «The Love Collection» аттуу кичи-альбому чыккан.
Wiped Out! (2015)
2015-жылы күзүндө The Neighbourhood тобунун «Wiped Out!» деп аталган жаңы альбому чыккан. Альбом 11 чыгарманы камтыйт.
Валенсиа (Нү-Мексико)
Валенсиа (Нү-Мексико) (Valencia) — Нү-Мексико штатынын Valencia округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4500 киши. Болжолдуу аянты - 14.2 км². FIPS коду — 35-81800.
Америка химия коомунун журналы
Америка химия коомунун журналы (англ. Journal of the American Chemical Society, JACS) - апта сайын чыккан, рецензияланган илимий журнал. Ал 1879-жылы Америка химия коому тарабынан түзүлгөн. Журнал өз тарыхында эки башка журналды өзүнө сиңирип алган. Алар: Аналитикалык жана колдонмо химия журналы (англ. Journal of Analytical and Applied, 1893-жыл июль) жана Америка химия журналы (англ. American Chemical Journal, 1914-жыл январь). Ал химиянын бардык тармактарындагы изилдөө иштерин жарыялайт. 2002-жылдан бери журналдын редактору болуп Питер Ж. Стаң (Юта университети) эмгектенип келет. 2014-жылы журнал гибриддик ачык басма моделине өткөн.
Крезеис
Крезеис (лат. Creseis) — деңиз үлүлдөрүнүн бир уруусу.
Кичи-Нарын капчыгайы
Кичи Нарын капчыгайы ички Теңир-Тоодо жайгашкан. Капкаташ, Нура, Жетим тоолору менен курчалат. Нарын районунун аймагында орун алган. Капчыгайдын узундугу Балгарт жана Жылаңач сууларынын  кошулушунан  Кичи Нарындын чатына чейин 45 км. Таманынын жазылыгы баш жагында 500–700м, орто жеринде 1,5–2,0 км, төмөнкү бөлүгүндө 2,5–3,0 км; эң кууш жери  200–300 м (Сарыкүнгөй жана Жол жакшы суулары куйган аймакта); деңиз деңгээлинен бийиктиги 2350–2490м. Капталдары Борду, Сарыкүнгөй жана Жолжакшы, Чыргайлы (оң куй малары), Кашка-Суу, Оорук-Там, Ат-Жайлоо, Калмакашуу]], Улан (сол куймалары) суулары жана алардын кокту-колоттору менен тилмеленген. Чоң Нарынга чыга берген жеринде бир нече тектир бар (айрымдарынын туурасы 800 мге чейин). Капчыгайдын таманынан тоолордун кырына чейинки салыштырмалуу  бийиктик 1500–2000 м. Таманы палеоген, неогендин конгломерат, кумдук, алевролит ж.б, капталдары девон менен ордовиктина акиташ теги, доломит, сланец, кумдук тоо тектеринен түзүлгөн. Аларды айрым жерлерде гранит, гранитди оритинтрузиялары жиреп чыккан. Климаты континенттик, январдын орточо темпрасы – 19°С, июль айында 10°С, жылдык ортосу жаан-чачыны 350 мм. Талаа (2500 м бийиктикке чейин), бадал  аралашкан  шалбаалуу талаа (2500–2600 м), андан жогорусу бальп жана альп шалбаалуу талаа жана шалбаа ландшафттары басымдуу.
Грануляция
Ал тыгыз жайгашкан көп сандагы гранулдардан турат. Гранулдардын диаметри 500 – 1000 км келип, ар бири өзүнчө обочолонуп, Күндүн дискасын бүт каптап калат. Айрым гранулдар адегенде пайда болуп, бара-бара чоңоёт да, кайра 5 – 10 мүнөттө тарап кетет.
Колдонулган адабияттар
Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек ''Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов''
Согуш күнөөкөрлөрү
Согуш күнөөкөрлөрү - Бул термин түрдүү мааниде колдонулат. Биринчиден, кандайдыр бир согуш аягына чыккандан кийин жеңген тарап жеңилген тарапты жазалоо үчүн жеңилген тараптын лидерлерин согуш күнөөкөрлөрү деп эсептешет. Мисалы, II Дүйнөлүк согуштан кийин фашисттик лидерлер Нюрнберг Сотунда, Япония лидерлери Токиодо согуш күнөөкөрлөрү деп жазаландырылган. Согуш күнөөкөрлөрү негизинен, аскердик сот менен согуштук сот органдарында соттолот. Башка тараптан алып караганда, кандайдыр бир мамлекеттин согушка катышуусуна себепкер болгон жана ал үчүн айыпталган өлкө лидерлери өзүнүн калкы астында согуш күнөөкөрлөрү деп аталат. Түркиянын I Дүйнөлүк согушка катышуусуна себепкер болгон кээ бир өлкө лидерлери ушул себептен улам соттолгон.
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Асыл тукум мал чарбасы
Асыл тукум мал чарбасы - белгилүү бир асыл тукум мал асыроочу чарба. Малдын асыл тукумдуулугун жана кунардуулугун арттырып, колдогу малды жакшыртуу жана жаңы порода, породалык тип, линия жана тукум чыгаруу боюнча иш жүргүзөт. Ал асыл тукум мал заводу, чарбасы жана фермасы болуп бөлүнөт. Заводдордо мал породасынын тукумдуулугун улам жакшыртуу иши жүргүзүлөт. Порода кунардуулугу боюнча орточо деңгээлинен жогорку, эң мыкты, таза кандуу элита жана 1-класстагы топтору болот. Анда малдын төлү заводдун өзүндө, ошондой эле башка чарбанын малын толуктоожана жасалма жол менен уруктандыруу ишканаларын тукумдук эркек мал менен камсыз кылуу үчүн колдонулат. 3аводдо породанын колдогу линиясы жакшыртылып, жаңы линия, тип же порода чыгарылат. Бул чарбалардагы малдын төлү андагы малды толуктоо үчүн жана товардык мал өстүрүүчү чарба менен фермаларда пайдаланылат. Кыргызстанда кыргыз уяң жүндүү кою М. Н. Лущихин атындагы асыл тукум кой заводунда чыгарылып, «Каттаталдык», Кочкор, «Оргочор» асыл тукум кой заводдорундагы кой фермаларында көбөйтүлүп, тукуму жакшыртылган. Тянь-Шань асыл тукум мал заводунда чыгарылган жарым уяң жүндүү Тянь-Шань кою Ак-Талаа, Нарын, Тогуз-Торо райондорунда асыралууда. Жарым кылчык жүндүү, куйруктуу алай кою Алай районундагы мурдагы «Кашка-Суу» асыл тукум мал заводунда чыгарылган, азыр фермердик чарбаларда өстүрүлүүдө. Ала-Тоо ую Стрельникова атындагы асыл тукум уй заводунда жана Сокулук тажрыйба чарбасында асыралууда. Уйдун Олуя-Ата тукуму Талас өрөөнүндө чыгарылып, өстүрүлүүдө. Кыргыз жаңы жылкысы Нарын, Талас, Ош жылкы заводдорунда Дон жылкысы менен таза кандуу миңги жылкы Ысык-Көл № 54 мамлекеттик асыл тукум жылкы заводунда асыралат.
Кашка суу
Кашка суу — Ак-Талаа районун аймагы аркылуу аккан суу, Арпанын оң куймасы. Арпанын Ала-Тоосунун түндүк-батыш капталынан башталат. Узундугу 33 км, алабынын аянты 243 км2. Алабынын |деңиз деңгелинен ортчо бийиктиги 3350 м. 12 куймасы бар. Жылдык ортчо чыгымы 3,0 м3/сек. Эң көбү июль–августта, эң азы январда байкалат. Мөңгү, кар жана жамгыр сууларынан куралат.
Пиляль-Кы дарыясы (Худосей куймасы)
Пиляль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Худосей дарыясынын сол жээгинен 88 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 30 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Гистамин
Гистамин, b -имидазолилэтиламин, [4-(2-аминоэтил)-имидазол] – гетероциклдүү амин. Гормон сымал зат; балкып эрүү t 86 0С; сууда жеңил эрийт, эфирде эрибейт. Гистидиндекарбоксилаза ферментинин таасири астында төмөнкү реакция б-ча гистидин амин к-тасынан алынат:
Г. адам, жаныбарлар органдарынын ткандарында кездешет. Ал көпчүлүк өлчөмдө аллергиялык реакцияларда бөлүнүп чыгат. Г. кан тамырдын кеңейүүсүнө, жылма булчуңдун жыйрылуусуна, ашказандагы туз к-тасынын секрециясын жогорулатууда көмөкчү болот. Медицинада негизинен ашказан секрециясын аныктоодо колдонулат.
Кан полиметалл кени
Кан полиметалл кени - Баткен облусунун Кадамжай районунда, Фергана шаарынан түштүк-батыш тарапта, Алай кырка тоосунун түндүк тармагы Катраң тоосунун түндүк этегинде, деңиз деңгээлинен 1100–1300 м бийиктикте. Кен илгертен белгилүү. Кен серпентинитке айланган ультранегиздүү тоотектердин арасында жайгашкан. Анын аймагында силур, девон жана Таш-Көмүр мезгилдеринде пайда болгон сланец, акиташ теги жатат. Руда негизинен галенит, сфалерит, пирит минералдарынан түзүлүп, альбитофир, акиташ теги, сланец, серпентинит жана брекчияларда кездешет. Кенде линза, шток тарамча ж. б. ар түрдүү татаал түспөлдөгү 80 руда тулкусу бар. Алардагы коргошун 50,5%, цинк 20%ке жетет. Кен герцин металлогениялык доордо гидротермден пайда болгон. Кен 1950–74-ж. "Кан рудниги" тарабынан казып алынып турган.
Дингуль (Коржа куймасы)
Дингуль — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Коржа дарыясынын оң жээгинен 31 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Крейстер
Крейстер (лат. Creiis) – жалбырак бүргөчөлөрдүн бир уруусу.