cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Таштандыларды жок кылуу
Таштандыларды утилизациялоо үчүн көрүлгөн иш чаралардын тарыхы
2. Өртөө. Калдыктарды өрттөө менен аз да болсо энергия алабыз. Мисалы 1 тонна таштандыдан 400 кВт энергия бөлүнүп чыгат. Бирок бул вариант жашоо үчүн пайдалуу эффект бере бербейт. Себеби атмосферага түтүн чыгып ышка айланат да адамдын дем алуу жолуна терс таасирин тийгизет. Ошондуктан акыркы 20 жылдын ичинде Америкада өрттөө жолу 20%ке төмөндөгөн о.э. мусор өрттөөчү заводдор жабылган.
3. Сортоо жана кайра иштетүү. Бул эң негизги экологиялык вариант. Биринчи кезекте сууга Жана атмосферага зыяндуу заттар тарабайт. Экинчиден – кайра иштетилген товарга керектөөлөр токтобойт. Экинчилик сырье кагаз, айнек, пластик, алюминий, түстүү металдар жана башкалар жашообузда керектелүүчү бумдар жасалат. Мусорлордун үйүлүшү түрдүү жагымсыздыктарды алып келет. Кемирүүчүлөрдүн көбөйүшү, алар түрдүү инфекциялык ооруларды таратат. Айлана чөйрөнүн булганышы эпидемиологиялык – токсикалык коркунучту алып келет. Абага метан бөлүнүп чыгат, (атмосфера жабыркайт) күкүрт газы бөлүнүп чыгат. Топуракка жер астында сууларга (металдардын аралашмасы, полихлорбифенилдик – диоксид, инсектицид жана башкалар) топурак жана өсүмдүк каптоосу 1,5 км аралыктан таштандылардын таасири тийет. Шаар таштандыларына жакын жердеги топуракка жер астындагы сууларга мышьяк, кадмий, хром, коргошун, сурма, никель калдыктардын 600 коркунучтуу түрлөрүн айрамалайбыз.
- Пестицид калдыктары химиялык бузулуучу заттар - радиоактивдүү калдыктар, атом электросанцияларынан чыккан калдыктар - Сурма Жана анын бирикмеси химиялык өндүрүш калдыгы - мышьяк жылуулук электр станцияларынын калдыктары - коргошун бирикмеси нефт иштиетүүчү жана лак краскалык өндүрүш калдыгы
Ошондой эле күнүмдүк керектөөдөн чыккан калдыктар: - батерейка - иштетүүдөн өткөн медикаменттер - ядохимикаттар (өсүмдүктү сактоо үчүн иштетилген калдыктар) - карсаканын лактын калдыгы - косметика калдыктары (тен, лак, жидкость же тырмак краскасын өчүрүүчү суюктук) - үй эмеректерин тазалоочу заттардын калдыктары (тазалоочу парашок, айнек күзгү тазалоочу заттардын калдыгы, дак кетирүүчү лактарды калдыгы, аэрозол ж.б.) - сурмалык термометр
Жогорудагы калдыктарды ликвидациялоо (утилизация) үчүн эрежелерди туура сактап, көмүү же өрттөө керек. Эгер бул заттар жер бетинде калып калса алардын абага тароо же бузулуу мөөнөтү М: кагаз 2-10 жылга чейин, консерва – 90 жыл, тамеки фильтри – 100 жыл.
Учурда дүйнө жүзү боюнча 600 млн автомобил эсептелинген. Алар суткасына 3,5 -4 кг угар газын бөлүп чыгарат. О.э. бензокалонка, заправкалардын көбөйүшү да шаарыбыздын, калктын- ден – соолугуна терс тасрин тийгизүүдө.
Учурдагы Жалал-абад шаарыбыздын абалы тууралуу айта турган болсок. Жалал – Абад шары XIX – кылымдын экинчи жарымында б.а. 1877 – жылдан бери шаар деген статуска ээ. Ал эми 1991 жылы област борбору болуп аталган. Жалал – Абад шаары байыркы Жибек жолунун, азыркы Ош – Бишкек автомобил жолунун боюнда жайгашкан. Шаардын бөгөнкө экологиялык абалын сүз кылуудан мурда Урбанизация маселесине токтолууга туура келет. Себеби мамлекетибизде тышкы миграция эле эмес, ички миграция да жыл сайын өсүп жатат. Ошондуктан калтын керектөөсүнөн кийинки таштандылар шаарыбыздын көркүн кетирүүда, ал эле эмес зыяндуу заттар абага, сууга, айлана – чөйрөгө тарап жатат. Калктын саны 1897 жылы 2714 баш адам болгон. Ал эми 1913 жылы 4500 калкка жеткен. Учурда шаардык статистикалык башкарманын маалыматы боюнча төмөндөгүдөй.
Жыл	1926	1939	1959	1965	1970	1973	1977	1999	2001	2010 Калк.сан	9657	14961	31234	39500	44300	48600	54000	77884	81871	90642
Жалал – Абад шаарында 51 өндүрүштүк өнөр жай бар. Негизги ири өнөр – жайлар; “Айып булак” акционердик коому, “Азретайып” дан продукталар комбинаты, “Арак завод” жабык типтеги акционердик коому, “Кыргыз пахтасы” ачык типтеги акионердик коому ж.б. Ошондой эле Жалал – абад шаарында транспорттун 4 түрү; авиа, автомагитралдар, темир жол, жана курулуш. Бүгүнкү күндө жеңил автоунаалар шаарыбызда күн санап өсүүдө.
Цирконий (IV) оксиди
Цирконий (IV) оксиди, ZrО2, ак түстүү, бир нече кристаллдык модификацияны пайда кылган цирконий эң туруктуу оксиди. Цирконий бирикмелерин (оксалат, нитрат ж.б) 500оС жогору ысытканда алынат. Туруктуу моноклиндик модификациясы жаратылыштагы минералы бадалеит, кристаллдары параметрлери: а = 5,174, в = 5,266, b = 80,8о, тыгызд. 5,68 г/см3. 1050оС жогору тетрогоналдык, ал эми 1900оС жогору кубдук модификациясы туруктуу. Балкып эрүү t 29000С, кайноо t 4300оС, пайда болуу жылуулугу DН0298 = - 1093,07  кДж/моль. ZrО2 сууда, орг. эриткичтерде эрибейт; плавик к-тасында, конц. Н2SO4 эрийт. Реакцияга жөндөмдүүлүгү модификация температурасы жогорулаган сайын көбөйөт. Кальций ZrО металлга чейин калыбына келтирет. ZrО2 I, II, III группа металлдары оксиддери менен ысытканда цирконаттар (кристаллдык заттар) пайда болот: метацирконат Ме2ZrО3 жана полицирконаттар Ме2ZчnО2n+1 (n = 2,3,8) Ме – щелочтуу металл. Щелочтуу жер металлдары жана коргошун метацирконат МеZrО3, полицирконаттар МеZr3О, Ме2ZrО4. булардын балкып эрүү темп-ралары 2600-2700оС. Ц. о. жана анын минералдары (баделеит, циркон) жылмалоочу материал, керамикалык изолятор, температурага туруктуу материалдар алууга, цирконий өндүрүүдө колдонулат.
Испан революциялары
Испан революциялары (19-к.) - Испаниядагы 1808-14,1820-23,1834- 43, 1868-74-жылдардагы  революциялар. Феодализмге каршы 1808 -14- жылдардагы испан революциясы француз баскынчыларына каршы боштондук күрөш менен айкалышкан. 1837-ж. 18-июнда жаңы конституция кабыл алынып, король бийлиги чектелип жана чиркео жерлери сатыла баштаган. Жетекчиликтин уюмдашпагандыгы жана буржуазиянын келишкис саясатынын натыйжасында 1843-ж. 23-июлда контрреволюция кайрадан бийликке келген. 1868-74-жылдагы испан бур ж. революциясынын алдында феодалдык, саркындыларга сокку уруп, 19-кылымда дүйнөдө кеңири тараган капит. мамилеге жол ачуу милдети турган. Революция 1868-ж. 18-сентябрда Кадис флотунда башталып, аны Мадрид, Барселона, Валенсия ж. б. ири шаарлар колдогон. Революция кыштактарды да кучагына алган. 30-сентябрда королева өлкөдөн качып, убактылуу өкмөт түзүлгөн. Бирок демократтар менен республикачылар мамлекетти башкарууга кирген эмес. 1869-ж. 6-июнда Испанияны мурастык монархия деп жарыялаган конституция кабыл алынып, ал эркектер үчүн демократиялык укуктар киргизген. Бирок эл массасынын мүдөөсүн канааттандыра алган эмес. Өлкөдө республика үчүн күрөш күчөгөн. Революциянын таасири менен испан эмгекчилеринин ар түрдүү уюмдары уюштурулган. 1868-жылдын аягы - 1869- жылдын башында Мадридде жана Барселонада 1-Интернационалдын испан тобу пайда болуп, илимий коммунизм идеялары кеңири жайыла баштаган. Испан пролетариаты биринчи жолу өз алдынча күч катары баш көтөргөн. 1873-ж. король тактан түшүп, Испания республика деп жарыяланган. Бирок контрреволюция кайрадан күч алып, 1874-ж. 29-декабрдагы аскер төңкөрүшүнүн натыйжасында королдун бийлиги кайрадан калыбына келген.
1868-74-жылдагы революциянын натыйжасында Испанияда помещиктик- блоктун үстөмдүгү орногон
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Манас Аккелтени сынаган жери
Манас Аккелтени сынаган жери — Алайкуу айылынын Карагатты өрөөнүн Орто-Төр жайлоосундагы киши жеткис жалама асканын боорундагы ок көзөгөн сымал үңкүрдөй болгон оюктун аты. Элдин айтымына караганда Манас Аккелтени сынап, ошол зооканы атып көрөт. Ошондо Аккелтенин огу зооканын бетин көзөп, үңкүрдөй оюк жасаганы Манастын көөнүнө толот. Азыр да мергенчилер ууга чыгарда ырым кылып, Манас Аккелтесин сынаган жерге барып сыйынат экен.
Чала кокстоо
Чала кокстоо, төмөнкү темп. кокстоо — температураны 500-600oС чейин жогорулатып, абаны катыштырбай, катуу отунду ысытууда жүрүүчү ажыроо процесси. Ч. к. отундар пиролиз процессинин түрүнө кирет. Кокстоо үчүн жараксыз таш көмүр, чым көң, сланецтер пайдаланылат. Мисалы, таш көмүрдү чала кокстоодо, чала кокс газы жана чала кокс чайыры алынат. Алынган продуктулар өлчөмү жана сапаты баштапкы сырьёнун түрүнө, меш конструкциясына, ысытуу ыкмасына карата өзгөрүлөт. Өнөр жайда Ч. к. катуу отундарды комплекстүү иштетүүдө колдонулат.
Даирбек
Даирбек (Жалал-Абад облусунун, Сузак району, АкТоок айылы, 19-кылымдын 2-жарымы, 20-кылымдын башы) — манасчы. Анын айткан "Манасы" жазылып калбаган.
Эл оозунда айтылып жүргөнүнө караганда Д. чоң манасчы болгон өңдөнөт. Ал мурду менен сүйлөгөн адам экен. "Манасты" узартып айтканда добушу кадимкидей шаңкылдап ачылып кетер эле", — дешет анын айтканын уламалап уккандар. Баатырбек датка жанына алып отуруп, 7 күн айттырып, "Манасың" түгөндүбү?" — десе. "Ээ датка, 40 күн, 40 түнү айтсам да түгөнбөйт", — деп жооп берет. Ошол жыйынга Мавлан аксакал катышкан. Д. өзү ат жалында ойногон чабандес жана баатыр болгон. Ар кандай азоого ыргып минип кетсе жыгылбаган. Аркандын учуна муштай таш байлап жылкыны жандап чаап баратып ыргытканда мойнуна оролуп, жетеленип кете берчү экен. Кулмурзанын чоң токоюнан Күрөбөс менен Чал-Жайлоонун ортосундагы Алыкулдун Жакшынасы 150 чакырымдай. Алыкулдун Жакшынасыңда кечке маал ажынын дааратына суу даярдайт. Ажы намаз окуп, уктагандан кийин Д. Сары-Камыштан бир үйүр жылкы тийип келип, Кулмурзанын Чер токоюна бекитет. Эртең менен ажынын дааратына суу куят, намаз буткөн кезде доочу-куугунчулар келип: "Ажы аке, жылкынын изин кууп келип, ушерге такалдык. Жылкыбызды кайтарыңыз", — дейт, Ажы: "— Ушул Даирбек алса, мен жанымды берейин", — деп жибергенде Д. секин белги берип, "карганбаңыз", — дегендей ишаарат кылат. "Кокуй", бу жаманда бир кеп бар окшойт", — деп, үйгө киргизип сураса: "Жылкыны Кулмурзанын токоюна бекиткемин, менин чокой боомду алып бериңиз", — деген өтүнүчүн айтат.
Алыкул ажы аны жоопсуз калтырып, доочуларды ак өргөөгө баштайт. Чай сунулуп, кымыз куюлганда Д-ти жанына отургузуп, "Башта!" дегендей белги берет. Кеч бешимге дейре "Чоң казатты" үзүндүлөп айтып, майдандын соңуна чыгат.
Дагы бир саам жылкы тийип келатып, колго түшөт. Эки колун аркасына байлап, эки бутуна кишен салып, кырга жаткырып койгон жеринен "Манас" айта баштайт. "Бу кудай урган, ким болду экен дарылдап ырдаган?" — деп сурайт боз үйдө отурган манап. "Ууру "Манас" айтып жатат!", — деп жоок беришет сырттагылар. Манап үйгө апкелтип, "Манас" айттырат. 3 күн айткандан кийин колун чечтирет, шашке ченде эл чогулуп "Манас" тыңшап турушат. Д-тин эки көзү байлануу күлүктө. Эргип айтып отуруп, эргилчекке жетет. Акырын бутун бошотот, аттын чылбырын кесип жиберип, ыргып минет да, чаап жөнөйт. Артында куугун. Нарын дайрасына кез келип, сууга ат-маты менен бой таштайт. Ат берки өйүзгө, өзү наркы өйүзгө сүзүп өтүп, "жакшы калгыла!" — деп кол булгап коюп кете бериптир. Бул сөз алиге чейин эл ичинде айтылып жүрөт.
Колриж Сэмюэл Тейлор
Колриж Сэмюэл Тейлор (21.10.1772, Девоншир Оттери-Сент-Мэри — 25.7.1834, Лондон) — англиялык акын жана адабий сынчы. 1789-ж. демократиялык маанайдагы «Бастилияны алуу» деген ыры жарыкка чыккан. Кийин консервативдик өңүткө өткөн. Колриж — «Лирикалык балладалар» (1798, У. Вордсворт менен бирге, бүтпөй калган «Кристабель» поэмасынын (1816-ж. чыккан), («Кубла хан же түштө көргөндөр» фрагментинин (1798), «Картаң моряк жөнүндө поэма» жана башкалар чыгармалардын автору. Шекспир тууралуу лекциялары (1849-ж. басылган) жана сынчыл эсселери бар. Колриждин поэтикалык Чыгармачылыгы 19-20-кылымдагы англис поэзиясына, Россияда Пушкинге (1830-жылдар) таасир тийгизген.
Мамыт Алдаяр уулу
Мамыт Алдаяр уулу (качан туулгандыгы жана өлгөндүгү жөнүндө маалымат жок) — «Манас» аткаруучу Манасчы Сагымбай Орозбак уулу жана Тоголок Молдонун «Манас» вариантынан жаттап үйрөнгөн үзүндүлөрдү эки дептерге жазып алган. Биринчи дептерде: Кандардын Манаска каршы кеңеши, экинчи дептерде: Манастын дүйнөдөн кайтышы, анын ашына даярдык көрүү эпизоддору жазылган. М. жазып тапшырган «Манас» эпосунан үзүндү Кыргыз ССР Илимдер акдемиясынын Кол жазмалар фондусунда сакталып турат (Кол жазмалар фондусу, 178-инв., 365, 95-б.). 1278 сап ыр араб тамгасы менен жазылган. Сагымбайдын варианты жазылып жатканда ар кимдер көчүрүп ала беришкен. М. да кай бир үзүндүлөрүн көчүрүп алып, чала жаттап алган. Кол жазмада окуянын араларындагы көп ыр саптар түшүп калса, кай бир ыр саптары кошулуп жазылган.
Кандардын Манаска каршы кеңеши жана Чоң казаттын башталышында жылкы тийген элдик баатырлардын эпикалык душман менен болгон алгачкы айкашы Сагымбайдын вариантынан алынган үзүндү болсо, Манастын дүйнөдөн кайтышы, анын ашка даярдык көрүү деген темада берилген окуя Тоголок Молдонун вариантынан алынган.
Паета-Яха (Хут-Яха куймасы)
Паёта-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Хуты-Яха дарыясынын сол жээгинен 59 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 30 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Мамы-Таш
Мамы-Таш — Соңкөлдүн тескейинде «Жылдыз-Көл» аталган майда көлдөрдүн чыгыш тарабындагы таш тулгалар жана Аккуланын мамысы менен чогуу жаткан таш. М.-Т. таш тулгалардын биринен 4 — 5 мдей обочо жерде.
Паета-Яха (Хут-Яха куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мамы-Таш
Ал жерден 90 смдей чыгып турат, канчасы жер астында экени белгисиз. Аккуланын мамысынан саал ичке, төрт кырдуу. Уламыш боюнча таш тулгадан бышырган оокаттарды ат менен ташып жеткирип турган чабармандын аты байлануучу мамы делет.
Батилагдар
Батилагдар (лат. Bathylagidae) — тереңчил коёнбалыктар; тереңде жашоочу балыктардын бир тукуму.
Испан мурасы
Испан мурасы - Испан мурасы үчүн согуш - Франциянын Европада үстөмдүк кылуу үчүн Габсбургдар менен узак убакыт жүргүзгөн күрөшүнүн жана жаш капиталисттик мамлекеттер - Англия менен Голландиянын европалык саясий аренага келишинин натыйжасыйда 1701-1714-ж. чыккан согуш. Ага испан королу Карл II Габсбургдун эркек тукумунун жоктугу себеп болгон. Испан тагын көбүнчө Франциянын королу Людовик XIV (Бурбон) жана Ыйык Рим империясынын императору Леопольд I Габсбург талашкан. Мында король такка өзүнүн (испан ханышасынан төрөлгөн) небереси Филипп Анжуйскийди, ал эми Рим императору улуу эрцгерцог Карлды олтургузмак болгон. Англия менен Голландия Испаниянын начарлашынан пайдаланып, империянын жана Франциянын күчөшүнө жол бербөө үчүн Испанияны бөлүштүрүүгө умтулган. Бирок Англия жана Голландиянын соода жагынан испан колонияларында артыкчылыкка ээ болуу максаты жүзөгө ашпаган. Ошондуктан алар Францияга каршы 1701-ж. 7-сентябрда Гаагада «Ыйык Рим империясынын» императору менен союз түзүп, 1702-ж. май айында Францияга согуш жарыялаган. Кийин Францияга каршы коалицияга Бранденбург, гормандык ж. б. княздыктар, Дания, Португалия жана Франциянын мурдагы союздашы Савойя кошулган. Испан мурасы үчүн согуштун патыйжасында Филипп V Бурбонго Испания колониялары менен калтырылган (ал француз тактыны мурастоо укугунан баш тартууга тийиш болгон). Австрия Габсбургу Испаниянын Нидерланддагы (Бельгия) жана Италиядагы (Милан герцогдугу, Неаполитан королдугу ж. б.) ээликтерин алган. Англия Гибралтар, Жер Ортолук деңиздеги Менорка аралына, Түндүк Америкадагы аймакка ж. б-ларга ээ болгон.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Каморза (дарыя)
Каморза — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Курган облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уй дарыясынын оң жээгинен 389 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы башатынан Увелька дарыясын кошпогондо, Уй дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Soluna Samay
Солуна Самай Кеттел (дан. Soluna Samay Kettel) англис тилинде аткарылуучу «Should’ve Known Better» чыгармасы менен, Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагындагы Дания өлкөсүнүн көрсөтүүчүсү.
Кесиптик башталгыч билим берүү
Кесиптик башталгыч билим берүү – негизги же жалпы орто билимдин базасында коомдук пайдалуу ишмердүүлүктүн негизги багыттары боюнча адистикке ээ эмгектин жумушчуларын (жумушчуларды, кызматчыларды) негизги же жалпы билим берүү базасында 10 пайыздан ашык эмес, ал эми жетүүгө кыйын жана алыскы аймактарда – 15 пайыздан ашык эмес даярдоо.
Биллингс (Оклахома)
Биллингс (Оклахома) (Billings) — Оклахома штатынын Noble округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 436 киши. Болжолдуу аянты - 1.6 км². FIPS коду — 40-06100.
Брадзот
Брадзот, кежең – койдун катуу кармоочу жугуштуу ылаңы. Мында карындын, жумурдун былжыр чели сезгенип, ички паренхималык органдар (боор, бөйрөк жана башка) жабыркайт. Козгогучу Cl ostridium septicum, Cl ostridium oedomatiens деп аталуучу споралуу микроорганизмдер. Ылаң мал жайытка чыккандан тартып, жылдын бардык мезгилинде (жай, күз, кыш) жолугат, көп учурда өтө тез өтөт. Ылаңда койдун көзү кызарып, ичи көбөт, тишин кычыратып, денеси калтырайт жана кежигесин тартат, 20–30 минутада өлөт. Ылаң создугуп өтсө, койдун дене температурасы көтөрүлөт, оозунан кан аралашкан көбүк куюлат, жүрөктүн согушу ылдамдап, дем алуусу кыйындайт жана ичи көөп, тынчы кетип 12–14 саатта жыгылып, өлөт. Ылаңдын өтө тез өткөн түрүн дарылоо натыйжа бербейт. Өнөкөткө өткөн кезде антибиотиктер, витаминдер жана атайын даярдалган кан сары суусу колдонулат. Брадозту алдын алууда койду жайытка чыгардан 30–45 күн мурда эмдөө жүргүзүлүп, короо-сарай дезинфекцияланат.
Чоң сегиз
Чоң сегиз - (англ, расмий аталышы Group of eight, G8, орус. — Большая восьмерка) - эл аралык клуб, эл аралык уюм болуп саналбайт, ал эл аралык келишимде негизделген эмес, уставы жана катчылыгы жок.
Клубдун чечимдери мүчө-мамлекеттер үчүн атайын күчке ээ эмес. Бул клуб G6 форматында Франция президентинин демилгеси менен Рамбуйе сарайында 1975-ж. 15-17-ноябрда Франция, АКШ, Улуу Британия, ФРГ, Италия жана Япониянын мамлекет жана өкмөт башчыларынын кеңешмесинде түзүлгөн.
1976-ж. «G6» курамына Канаданы кошуу менен G7, ал эми 1991-2002-жж. Орусиянын кошулушу менен («7+1» схемасы боюнча - Улуу Британия, Германия, Италия, Канада, АКШ, Франция, Япония жана Россия) G8 форматы калыптанган.
Мүчө [Мамлекет|мамлекеттердин]] лидерлеринин расмий эмес форуму болуп эсептелет (Европалык комиссиянын катышуусу менен), анын чегинде актуалдуу эл аралык көйгөйлөргө мамиле кылууну макулдашуу ишке ашырылат.
2014-ж. 1-январынан тарта Чоң сегиз төрагалыгы Орусияга өткөн. Бирок Крымды өзүнө кошуп алгандан кийин 2014-ж. 18-мартта Орусия G8 курамынан чыгарылган. 2014-ж. 4-июнда Брюсселде G7 саммити болуп, ал Орусияны катыштырбай туруп өткөн.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Жаңы Куганак (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Жаңы Куганак — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Эски бабичев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 72 киши. Почта индекси — 453020, ОКАТО коду — 80235865008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Филлохинон
Филлохинон (К1 витамини)— кан уюу процессине катышуучу маанилүү фактор. К витамининин жетишсиздиги ар кандай органдан (мурун, бүйлө, ичеги-карын жолунун органдары) кан агууга алып келет. К витаминин күнүмдүк керектөө чоң кишиде. 0,2 — 0,3 мг, кош бойлууларга 2—5 мг. Филлохинон өсүмдүктөрдүн жашыл бөлүктөрүндө (шпинат, капуста, чалкан жана башка), ошондой эле сабиз, томатта болот. К витамини жаныбардын боорунда гана болот. Медицинада К витамининин синтез жолу менен алынган түрү — викасол жана синкавит колдонулат. Бул витаминден башка киши организмине керек биологиялык активдүү заттар (витамин сымал бирикмелер) бар. Майда эрүүчү витамин.
Колдонулган адабияттар
Нафтокинон
Испан-америка согушу (1898)
Испан-америка согушу (1898) - колонияларды кайрадан бөлүштүрүү үчүн болгон биринчи империалисттик согуш. Куба жана Филиппинде испаниялык колониалдык эзүүгө каршы чыккан көтөрүлүштөн пайдаланып, АКШ өкмөтү Испанияга ультиматум жарыялап, Кубадан испандык аскерлерди алып кетүүнү талап кылган. Испания бул ультиматумду аткаруудан баш тарткан күнү (1898, 21-апр.) АКШ Испанияга каршы согуш ачкан. АКШ согуш аракеттерин Куба жана Филиппин аралдарында жүргүзгөн. Согушта америкалык флот испан флотун талкалаган. 1898-ж.10-декабрдагы Париж тынчтык келишими боюнча Куба, Пуэрто-Рико, Гуам жана Филиппин АКШга өткөн.
Испан-америка согушунун натыйжасында АКШ келечектеги баскынчылык саясаты үчүн стратегиялык маанидеги аймактарга ээ болгон.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Cаясий инфляция
Инфляция (латын тилинен келген inflatio - көөп чыгуу) – кагаз акчаны керектөөдөн (чыныгы акча – өлкөдөгү алтындын баасынан) алда канча ашык чыгаруу. Саясий Инфляция (саясий балуулуктардын) кыска мезгилдик (конкреттүү саясий структуралардын бузулуу натыйжасында) жана узак мезгилдик (коомдун тең салмактуу өнүгүүсүнүн жыйынтыгында) мүнөзүн алып жүрүүчү саясий аң-сезимдин өнүгүү тенденциясы. Инфляция өзүнүн баштапкы маанисинде – ураандарга жана идеаларга, биринчи кезекте, саясат сферасындагы ишендирүүлөргө чындыкка дал келбеген, ашыкча мүнөздөмө берүүнү түшүндүргөн. Инфляциянын экономикалык түшүндүрмөсү Европада ХIХ кылымда орто ченинде пайда болгон. Ал анын Инфляция саясий мааниде ХIХ кылымда 70-жылы АКШда колдонулуп, жасалма баюу дегенди түшүндүргөн. Президент Грант тарабынан өзүнүн саясий максаттарына жетишүү үчүн колдонулуп, терс көрүнүшкө ээ болгон. Саясий баалуулуктардын Инфляция – коомдук турмуштун ар кыл жактарын ар кандай тереңдикте камтыган, бир топ узак мезгилди ичине алган феномен, бирок оң жыйынтыктарга гана алып келиши керек. Мындай болсун үчүн гиперсаясатташтыруу эффектисин четтетүү, ал эми саясий баалуулуктарды, экономикалык, маданий жана башка баалуулуктардан жогору койбоо максатка ылайык келет. Саясий баалуулуктар: граждандуулукту сезүү, бийликти урматтоо, партияларды жактоо, шайлоолор, референдумдар сыяктуу саясий процесс-терге катышуу, укуктар жана эркиндиктерди камсыз кылуу – коомдун өнүгүү жолунда дайыма текшерилип жана кайрадан текшерилип турат. Кайсы жерде саясат өтө көп болсо ал жерде нормалдуу жана натыйжалуу жашоо болбойт, коомдук жыргалчылык болбойт. Ушул маанисинде алганда саясий баалуулуктардын Инфляциясы деп социалдык-турмуштун борбордук ордунан саясатты сүрүп чыгарууну, коомдук иштерге мамлекеттин кийлигишүүсүн минимумга жеткирүүнү, экономикада компетенттүүлүккө жана өзүн-өзү иреттөө механизмине таянууну, эл аралык иштерде күч колдонууга эмес өз ара түшүнүүгө таянууну түшүнсө болот.
Саясий баалуулуктардын Инфляциясы социалдык турмуштун гиперсаясат шарттарында жүрбөгөнү кызык тескерисинче ал учурда саясий баалуулуктар өздөрүнүн маанилүүлүгүн жана интенсивдүүлүгүн толугу менен көрсөтүшөт. Саясий баалуулуктардын Инфляциясы көпчүлүк учурларда узакка созулган социалдык-экономикалык өнүгүүнүн, социумдун составын түзгөндөрдүн бардыгынын аң-сезимдүү тең салмактуулугунун шарттарында өнүгүүгө ээ болот — ушундай учурда саясий баалуулуктар өзүнүн проблемалык курчтугун жоготот да, бир катар жалпы баалуулуктарды «басуунун» ордуна, аларга орун бошотот. Саясий баалуулуктардын: Инфляция саясий турмушуна тигил же бул жагына карата мамилеге нигилизм менен аяктоочу ишенбөөчүлүк жана тануунун өнүгүшү катары кароо да мүмкүн. Бирок мындай кырдаалда бир саясий баалуулуктар жоголгону менен, башка бирөөлөрү өнүгүүгө ээ болот. (СССРдеги жарандык согуштун башталыш мезгилинде «бирдиктүү жана бөлүнгүс Россияга» же жөн эле Россияга болгон ишенимдин өлүп жок болгону менен, каршылаш тараптардын тигинисинде да, мунусунда да «дүйнөлүк революцияга» болгон ишеним өсүүгө ээ болгон). «Жакшы саясат аз саясат» бүтүмү көпчүлүк жагынан адилеттүү болуп эсептелет.
Теңге
Теңге сөзү төмөнкүдөй мааниге ээ:
Чачынды элементтер
Чачынды элементтер — жаратылыштагы ар түрдүү минералдын, казып алынуучу кен байлыктар (көмүр, туздар, фосфориттер) курамында аралашма түрүндө кездешүүчү химиялык элементгер (Rb, Тl, Gа, Cd, Zn, Sс, Ү, V, Sе, Те, Rе) тобу. Алар жаратылышта өтө сейрек кездешет. Айрым учурда гана ил. же практикалык иштерге байланыштуу кызыгууну туудурушу мүмкүн. Алардын геохим. өзгөчөлүктөрү бар: 1. Жер кыртышында ар кандай кен байлыктары арасында өтө аз жана орточо санда кездешет. 2. Ч. э., ар кандай кен байлыктарын пайда кылуучу көп таралган элементтер арасында болот жана аларга көп касиеттери (атомдук, иондук радиусу, иондошуу потенциалы, бирдей типтеги химиялык байланышы жана башкалар) боюнча жакын. Жаратылыш шартында Ч. э. минералдын курамынан өзүнчө бөлүнүүгө (Sс, Те, Gе, V, Sе, Со жана башкалар) дуушар болушу мүмкүн.
Шаакерим Кудайберди уулу
Шаакерим Қудайберди уулу, казакча - Шәкәрім Құдайбердіұлы (1858, Семей уезди, Чыңгызтоо – 02.10.1931, ошол эле жер, Казак АССРи) – казак адабиятчысы, акыны жана тарыхчысы.
Қысқача өмүр баяны
Шаакерим Қудайберди уулу (1858, Семей уезди, Чыңгызтоо – 1931, ошол эле жер) – айтылуу Кунанбайдын небереси болгон.
Шаакерим жашынан билимге дилгир болуп, араб, түрк, парсы орус тилдерин үйрөнүп, бул тилдерден айрым чыгармаларды казак тилине которгон.
1905–06-ж. ажылыкка бара жатып, Стамбулда чыгыш ойчулдарынын мурасы менен таанышкан.
1911-ж. ал Оренбург шаарында «Түрк, кыргыз, казак жана хандардын санжырасы» тарыхый эмгегин жарыялап, анда Шаакерим Қудайберди уулу байыркы кыргыздар казак элинин да бабасы болгондугу тууралуу тарыхчы-санжырачы катары өз оюн жазып, ошондой эле кээ бир кыргыз урууларынын ар кыл себептер менен кийинчерээк казактардан чыкканы жөнүндө жана айрым кыргыз урууларынын  казактарга кошулганы жөнүндө маалымат берген.
Жалаа менен 1930-жылдын башында камалып, кайра бошотулган. Аны чекисттер 1931-жылы 2-октябрда атып өлтүргөн.
1958-ж. акталган.
Ортоңку Кийзак дарыясы
Ортоңку Кийзак — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери КАР/ОБЬ/2677/642 орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Файлдык системалар
Файлдык система (англ. file system) — сактоо каражаттарда маалыматтарды уюштуруу, сактоо жана ат берүү жолун аныктооочу тартип.
Ар бир компьютер файлы кандайдыр бир көлөмдөгү сактоо тетикте сакталып турат. Негизи, ар бир сактагыч (storage) санариптик маалыматты окутуу жана жаздыруу үчүн сызыктуу мейкиндик болуп эсептелет. Сактагычтагы ар бир маалыматтын байтынын сактоонун башталышындан (address) өзүнүн бутактамасы бар жана ошогу дарек боюнча шилтенип жатат. Сактагычты номерленген уячалардын жыйындысындан (ар бир уяча бир байт болот) турган бир тор катары кароого болот. Сактагычта сакталып жаткан бардык файлдар бул уячалардын санын алат.
Файл сактоо сектордун башынан башталып бүтүн секторду ээлейт (Мисалы, 10 байттык файл бүт секторду ээлейт, ошол эле учурда 512 байттык да бир секторду ээлейт, а бирок 514 байт – эки секторду).
Ар бир файл “бош” секторлордо сакталып белгилүү орду жана өлчөмү менен окула алынат. Бирок, секторлор колдонгонун же колдонбогонун кантип айта алабыз? Файл көлөмү жана орду кайда сакталат? Файлдын аты кайда? Жооптор файл системасы тарабынан берилет.
Жалпысынан, файл системасы маалыматтардын структуралык көрүнүшү жана сакталган берилиштерди баяндаган метаберилмелердин жайындысы. Файл системасы бүтүн сактоо максаттары үчүн гана кызмат кылбайт, ал ошондой эле логикалык дисктин – бөлөк сактоо сегментинин бөлүгү. Адатта, файл системалар секторлор менен эмес, кластерлер менен иш жүргүзөт. Файл системасынын кластерлери сактоонун даректөөсүн оптималдаштырган секторлордун топтому. Заманбап файл системалары жалпысынан 1ден 128 секторго чейин кластер өлчөмүн колдонууда (512-65536 байт). Файлдар адатта кластерлердин башынан баштап сакталып бүтүн кластерди ээлеп алышат.
Файл системасындагы аябагандай көп жаздыруу / өчүрүү амалдары фрагментациялоого алып келет. Натыйжада, файлдар бир болуп сакталбай, бөлүктөргө бөлүнүп сакталып калышат. Мисалы, бир сактагыч толугу менен 4 сектордон турган файлдар (мис. сүрөттөр жыйнагы) менен толторулган. Колдонуучу 8 кластерден турган файлды сактагысы келет, ошондуктан, ал алгачкы жана акыркы файлдарды жок кылат. Муну менен ал 8 сектор орун тазалайт, бирок, биринчи бөлүгү сактоо башталышына жакын, ал эми экинчиси - аягында. Бул учурда 8-кластердик файл экиге (ар бир бөлүгү үчүн 4 кластерден) бөлүнүп, бош орунду (“тешиктерди”) алат. Файлдын эки бөлүгү бир файлды түзгөндүгү жөнүндө маалымат файл системасында сакталат.
Колдонуучунун документтеринен тышкары, файл системасы, ошондой эле өз параметрлерин (мисалы, кластердин өлчөмү сыяктуу), файл дескрипторлорун (файл өлчөмү, файл жана анын фрагменттеринин жайгаштырылышы ж.б.), файл аталыштарын жана каталог иерархиясын өзүнө камтыйт. Ошондой эле коопсуздук маалыматты, кошумча сапаттарын жана башка параметрлерин сактайт.
Брадикардия
Брадикардия (грекче brades – жай, kardia – жүрөк) – жүрөктүн кагуу ыргагынын жайлашы (1 минутада 60тан кем). Адамдын конституциясынан же түрдүү оорунун себебинен болот.
Мамытбеков Зайыр Чакиевич
Мамытбеков Зайыр Чакиевич (1923, Жети-Өгүз району, Желе-Дөбө айылы —1986, Фрунзе) — адабиятчы, «Манас» изилдөөчү, котормочу. Ленинград мамлекеттик университетин бүтүргөн (1952). Филология илимдеринин кандидаты (1963). М-дун илимий ишмердигинин негизги тармагы «Манас» эпосун изилдөө болуп эсептелет. «"Манас" эпосун изилдөөнүн кээ бир маселелери» аттуу эмгегинде 16-кылымдын башында жазылган «Мажму ат-таварихти» иликтеп, аны кыргыздардын турмуш-тиричилигин изилдөөдө маанилүү тарыхый-этнографиялык булак катары караган. Ч. Валиханов, В. В. Радлов, сүрөтчү Б. В. Смирнов, этнограф Г. Алмаши жазып алган тексттердин өзгөчөлүктөрүн азыркы варианттар менен салыштырып изилдеген. М. «Манас» эпосунда кыргыздардын турмушу менен күрөшүнүн чагылдырылышы» (Бишкек, 1993) деген (өлгөндөн кийин жарык көргөн) монографиянын да автору.
Чоң Кочмес
Чоң Кочмес — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уса дарыясынын сол жээгинен 214 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 198 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мерцбахер көлү
Мерцбахер көлү - Борбордук Теңир-тоодогу Кантеңир тоосунун батыш капталындагы бийик тоо көлү. Ысык-Көл областынын Ак-Суу районундагы Эңилчек айылдык округуна караштуу Сары-Жаз жайлоосунда деңиз деңгээлинен 3304 метр бийиктикте жайгашкан. Эңилчек өрөөнүнүн батышында, Түндүк Эңилчек мөңгүсүнүн этек бөлүгүндө жайгашкан. Узундугу 2-3 км, туурасы 1,1 км, аянты 4 км2, тереңдиги 60-70 м. Көл чанагы деңиз деңгээлинен 3304 м бийиктикте жатат. Байламтасы мөңгү менен тосулуп, андан омурулуп кулаган муз сыныктары (айсбергдер) көлдүн үстүндө калкып жүрөт. Көл жалпысынан экиге бөлүнгөн. Өйдө жагы муз менен капталып ылдый жагы суу болуп агып турат.
Август–сентябрда көл чанагы сууга толуп, мөңгү бузулганда Түштүк Эңилчек мөңгүсүнүн жаракалары аркылуу 5-7 күндүн ичинде суу агып кетип, көлдө майда чөөттөр гана калат. Кээ бир жайы салкын жылдарда көл чанагы сууга толбогондуктан көлдөн суу агып чыкпай калган учурлар болот. Андан башталган суу Эңилчек суусуна куят. Жээктери муз менен чектелгендиктен, анын узундугу жана аянты өзгөрүп турат. Көлгө 1903-жылы немис саякатчысы Г.Мерцбахер келген.
Мерцбахер «соолуп бараткан» көлдөрдүн катарын толуктап келет. Бирок, дүйнө жүзүндө бул көлдөн башка да көлдөр соолуп жок болуунун алдында турат. Алар Исландия, Швейцария жана Гренландия аралы. Изилөөлөрдүн натыйжасында Мерцбахер көлүнүн соолуп жок болуу мезгили такталган.
интернеттеги шилтемелер
Озеро Мерцбахера, Кыргызстан
Инфляция
Инфляция (англ. inflation) акчанын жүгүртүү каналдарын эл чарбасынын реалдуу керектөөсүнөн ашыкча кагаз акча менен толтуруу жана коомдук кайталап өндүрүү процессинин бузулушу менен шартталган баасыздануусу. Инфляция акча жүгүртүү мыйзамынын иштешинин бузулушун билдирет жана баанын ачык жана жашыруун өсүшүнөн көрүнөт. Инфляция таралуу чөйрөсүнө жараша төмөндөгүдөй түрлөргө бөлүнөт :
1.жергиликтүү (бир өлкөнүн ичиндеги), 2.глобалдык (дүйнөлүк);
Мүнөзүнө жараша: гиперинфляция (айына 40%тен жогору), таскактаган (ыкчам жана секириктүү), жылма (жай темитеги), баскычтуу (бир кылка эмес), импорттолгон. Инфляция ички жана тышкы себептерден улам пайда болот. Ички себептер: 1) өкмөттүк чыгымдардын өсүшүнө байланышкан мамлекеттик бюджеттин тартыштыгы; 2) мамлекеттин өндүрүштүк эмес (өзгөчө аскердик) чыгымдарынын жогорку деңгээли; 3) экономиканы өнүктүрүүнүн циклдик мүнөзүнүн белгиси болуу менен макрожана микро деңгээлдердеги диспропорция (к. Экономикалык цикл). Тышкы себептер: 1) өз өлкөсүнүн чек арасын кесип өтүп, башка өлкөлөргө экспорттолуучу товарларга жана кызмат көрсөтүүлөргө монополиялар тарабынан баанын кескин көтөрүлүшүнө түрткү болгон сырьёну, нефтини импорттоого баанын көп эсе өсүшү менен коштолгон дүйнөлүк структуралык кризистер (сырьёлук, энергетикалык жана башкалар); 2) улуттук валютаны чет өлкөлүк валютага банктардын алмаштыруусу кагаз акчанын кошумча эмиссиясына керектөөнү пайда кылып, акча жүгүртүү каналын толтурушу.
Келин-Тайгак мөңгүсү
Келин-Тайгак мөңгүсү — Ички Тянь-Шандагы өрөөн тибиндеги мөңгү. Жаңы-Жер кырка тоосунун чыгыш учунун түндүк каталында жайгашкан.
Кесиптик бирлик мүчөсү
Кесиптик бирлик мүчөсү – иштеп жүргөн (окуп аткан), иштебеген пенсионерлер; ишканадан анын мекеме уюмдарынын эсалууга чыккан кесиптик бирликтин Уставын тааныган адам; ишканадан жумушчулардын санына же штаттын кыскаруусуна, бөлүмдөрдүн түздөнтүз жоюлгандыгына байланыштуу бошотулганда, алар башка ишке орношконунча, ошондой эле балдарды тарбыялоо, бейтаптарды же майыптарды багуу үчүн убактылуу иштөөсүн токтоткон жумушчулар үчүн кесиптик уюмдун мүчөлүгү сакталат.
Келин-Тайгак мөңгүсү
Уз. 3,3 км, аянты 3,6 км. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4880 м, этеги 3840 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 4160 м. Абляция об. аянты 1,6км2.
Мөңгүдөн Ат-Башы суусунун сол курамы Жаңы-Жердин башаты Келин-Тайгак өзөөнү башталат.
Төөлөс, Сузак району
Теолес (Теолес) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Сузак районундагы айыл. Барпы айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 907 киши.
Ак-Босого (Алай району)
Ак-Босого (Ак-Босого) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Алай районундагы айыл. Үч-Дөбө айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 344 киши.
Чоң Садат дарыясы
Чоң Садат — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Урюп дарыясынын сол жээгинен 148 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Кесиптик бирликтер
Кесиптик бирликтер – өз мүчөлөрүнүн эмгектик жана социалдык-экономикалык укуктары менен кызыкчылыктарын коргоо үчүн өндүрүш же дагы башка чөйрөдөгү жалпы кызыкчылык негизинде түзүлгөн жарандардын өз ыктыярдуу коомдук биримдиги.
Батилако сымалдуулар
Батилако сымалдуулар (лат. Bathylaconidae) — тереңде жашоочу балыктардын бир тукуму, буга кара батилако (лат. Bathylaco nigricans) ж.б. кирет.
Беллини Винченцо
Беллини Винченцо (, 3. 11. 1801, Катания, Сицилия — 23. 9. 1835, Пюто, Парижге жакын) — Италиялык композитор. Музыканттардын үй-бүлөсүнөн (чоң атасы органист жана композитор, атасы дирижёр болгон). 1819-25-ж. Неаполдо «Сан-Себастьяно» консерваториясында окуган. 1825-ж. алгачкы «Адельсон жана Сальвини» операсын жазган. Беллини «Бианка жана Фернандо» операсы (1826, «Сан-Карло» театры, Неаполь) менен таанылган. «Бөтөн кыз» (Милан), «Заира» (Парма; экөө тең 1829), «Капулетти жана Монтекки» (У. Шекспир; 1830, Венеция), «Сомнамбула» жана «Норма» опералары менен чоң ийгиликтерге жетишкен. «Беатриче ди Тенда» (1833, Венеция) операсынын премьерасынан кийин Италияны таштап, Лондонго, андан кийин Парижге келген. Ж. Россининин колдоосунда Ф. Шопен менен достук мамиледе болот. Италия труппа үчүн Парижде «Пуритандар» операсын (В. Скотт, 1835) жазган. Бул опера Беллинге ийгилик алып келген. Опера композитору катары (10 опера) атакка ээ болгон. 20 чиркөө чыгармалары (1825), 7 симфониясы (1821-24), каприччио жана фортепьяно үчүн полонез (4 кол менен), бир нече ырлары, гобой жана кылдуу аспаптар үчүн концерти сакталып калган. Ардактуу легион ордени менен сыйланган (1835).
Чокой Бейше уулу
Чокой Бейше уулу [1770, (айрым маалыматтар боюнча 1781), Талас өрөөнү — 1813 (же 1824), Кара-Кыштак жайлоосу) — баатыр; калмак жортуулунун натыйжасында Таластан сүрүлгөн элди кайра топтоого катышкандардын көрүнүктүүлөрүнүн бири. Бүргө баатыр, Тукал баатырлар менен үзөнгүлөш жүрүп, чилдей тараган элди туулган жерге жыйышкан.
Паета-Яха (Хэ-Яха куймасы)
Паёта-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Хэ-Яха дарыясынын оң жээгинен 19 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 26 км.
Черикбаев, Эрмек
Черикбаев Эрмек (1935-ж. т., Талас району, Манас айылы) — спортчу (орто жана алыскы аралыкка чуркоо боюнча), СССР спортунун чебери (1964), Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген машыктыруучусу (1974), Кыргыз ССРинин маданиятка эмгек сиңирген кызматкери (1981), тарых илимдеринин кандидаты (1990). 1961-ж. Кыргыз мамлекеттик дене тарбия институтун бүтургөн. 1961—69-ж. ошол эле институтун Жеңил атлетика кафедрасынын окутуучусу, 1968—70-ж. педагогика факультетинин деканынын орун басары, 1971-77-ж. спорт факультетинин деканы, 1977-ж. сырттан окуу боюнча, 1978—88-ж. спорт иштери боюнча проректору, 1988—92-ж. улук окутуучу, 1992-жылдан доцент. Кыргыз Республикасынын эл агартуу отличниги (1984). СССР дене тарбия жана спорт отличниги (1985). «Ардак Белгиси» ордени жана медалдар менен сыйланган.
Паета-Яха (Хэ-Яха куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кыргыз казак чек ара маселеси
Колдонулган адабияттар
[http://bizdin.kg/component/k2/item/137-kkt1 Солтоноев Б. Кызыл кыргыз тарыхы. Т. 1. Б., 1994]; [http://bizdin.kg/books/item/132-alymbektin_sanjyrasy Асанов Т. И. XVIII-XIX кылымдардагы кыргыз-казак чек ара маселелери. //Алымбектин санжырасы. Б., 2007];
Манастын жолу
Капчыгайдын жол менен
Артыштан ашып бел менен,
Ат жүргүс кыйын жер менен,
Айдап жылкы сугарып,
— деп Манастын көч жолунда көрсөтүлгөн Кара-Кулжа — Капчыгайдын жолун жергиликтүү эл М. ж. маанисинде түшүнөт. Азыркы учурда бул кан жолго чүкөдөй таш койбой, аяр мамиле жасап, сапар жүргөндө ыйман сактап, таза, пакиза болуп, Манас жолунда көч улап келет.
Кара-Кулжа — Капчыгай жолу мамлекеттик мааниге ээ.
Исмаилилер
Исмаилилер - Араб халифатында 8-кылымдын орто чениндө пайда болгон шейиттик секта. Ал шейиттердин 6-имамы Жафардын түн уулу Исмаилдин ысымы менен аталган (ал закондуу 7-имам деп эсептелген). Исмаилилер неоплатонизм менен буддизмдин таасиринде диний-философия окууну иштеп чыккан.
Исмаилилер жети пайгамбарды (Адам, Ибраим, Нух, Муса, Иса, Мухаммед жана Исмаил) «дүйнөлүк акылдын» туундулары, ал эми имамдар болсо «дүйнөлүк жандын» жердеги адам кейпин алган көрүнүштөрү деп эсептешкен. Алар буддизмден «жандын кубулуп көчүшү» жөнүндөгү идеяны кабыл алып, Мухаммед менен Аалынын жаны Исмаилилер дин имамдарына көчкөн деген ишенимде болушкан. Исмаилилер дин кожолору ислам тараган өлкөлөрдөгү эзилген дыйкандар жана кол өнөрчүлөр арасында үгүт жүргүзүп, аларды өз сектасына тартышкан. Алар элдин саясий-социалдык нааразылыгын пайдаланып, айрым өлкөдө мамлекеттик бийликке ээ болушкан. Секта фатимилер, карматтар, ассасиндер, низарилер, мустилилер деген агымдарга бөлүнгөн. Азыр Исмаилилердин көбүн низарилер түзөт. Низарилер Пакистан, Индия, Иран, Ирак, Сирия, Афганистан, Кытай,Бирма, Египет менен Чыгыш Африканын бир катар өлкөсүндө бар. Исмаилилерлердин ишенимин туткандар Тажикстандын Тоолуу Бадахшан автономия областында да жолугат.
Чоң жыйырма
Чоң жыйырма (англ, расмий аталышы - The Group of Twenty, major advanced and emerging economies, G20 же G-20, орусча - Большая двадцатка) - экономикасы кыйла өнүккөн жана өнүтүп келе жаткан өлкөлөрдүн өкмөттөрүнүн жана борбордук банкттарынын жетекчилеринин форуму.
Амебиаз
Амебиаз (амёба дизентериясы) — адамдын жоон ичегисин дизентерия амёбасынын жаралантып жабыркатуусунан болгон мите оорусу. Амёбанын туруктуу формасы — циста менен булганган тамак-аш, суу, кол аркылуу адамга жугат. Айрым учурда амёба организмге киргенден кийин оорунун клиникалык белгилери байкалбайт. Мындай адамдар амёба алып жүрүүчүлөр болуп, айлана-чөйрөгө заңы менен амёбанын цисталарын чыгарат.
Чоң жыйырма
Уюштуруу конференциясы 1999-ж. 15-16-декабрда Берлинде откон. Топ өндүрүштүк жактан өнүккөн жети алдыңкы мамлекеттердин каржы министр- леринин демилгеси менен - Улуу Британия, Италия, Канада, АКШ, ГФР, Франция жана Япония - өнүккөн мамлекеттер менен экономикалык жана каржы саясат маселелери боюнча диалог түзүү үчүн түзүлгөн.
Амебиаз
Циста организмге киргенден кийин 1 жума (кээде бир нече ай) оорунун белгилери болбойт. Ал инкубация мезгили деп аталат. Оору акырындап башталат: алы кетет, тамакка табити тартпай, ичи ооруп, бат-бат (суткасына 10 жана андан көп) ириң, былжыр, кан аралаш ичи өтөт; демейде эти ысыбайт. Дарыланбай же өзүн өзү дарылоодон оору узакка созулуп, өнөкөт түрүнө өтөт.
Кесиптик зыян (зыяндуу өндүрүш таасири)
Кесиптик зыян (зыяндуу өндүрүш таасири) – жумушчулардын кеселге чалдыктыра же эмгекке жөндөмдүүлүгүн төмөндөтө турган өндүрүш таасири.
Чоң жыйырма
Эл аралык каржы тутумуна тиешелүү маселелер боюнча кеңеш берүү жана кызматташтыктын форуму болуп саналат. 200 8-ж. чейин топ жогорку деңгээлдеги саммиттерди өткөргөн эмес, анын ишмердүүлүгүнүн негизги формасы каржы министрлеринин жана борбордук банкттардын жетекчилеринин деңгээлинде жыл сайын өткөрүлгөн жолугушуулар болгон. Азыркы учурда Чоң жыйырма катышуучулары болуп 19 ири улуттук экономика - Австралия, Аргентина, Бразилия, Улуу Британия, Германия, Индия, Индонезия, Италия, Канада, Кытай, Мексика, Россия, Сауд Аравия, АКШ, Түркия, Франция, Түштүк Корея, ТАР, Япония жана Европа союзу саналат.
Амебиаз
Ошондой эле оор кабылдоолорго — ичегинин тешилишине, боор, мээ жана башка органдардын абсцессине алып келиши мүмкүн. Амебиаздын диагнозу заңды анализдеп дизентерия амёбасын тапкандан кийин коюлат. Дарылоо врачтын көзөмөлү менен жүргүзүлөт. Ал эми оор учурда ооруканага жаткыруу зарыл. Амебиаздын алдын алууда башка ичеги-карын жугуштуу ооруларындагыдай эле өздүк гигиена эрежелерин так сактоо керек.
Чоң жыйырма
Европа союзу төрага катары көрсөтүлгөн. Мындан тышкары, G20 ишмердигине ар кандай эл аралык уюмдардын өкүлдөрү, алардын ичинде Финансылык туруктуулук боюнча кеңеши, Эл аралык валюта фонду, Бүткүл дүйнөлүк соода уюму, БУУ жана Дүйнөлүк банк катышышат.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Жаңы-Жер тоосу
Жаңы-Жер тоосу — Ички Тянь-Шанда Мүдүрүм менен Жаңы-Жер өрөндөрүнүн аймагында. Борколдой тоосунун батыш уландысы. Уз. 104 км, туурасы17 км. Көбүргөдү-Бел менен Келин-Тайгак өрөөндөрү менен батышка Кынды ашуусу Үйүрмө өрөөнүнө чейин созулот. Орточо бийиктиги 4000 м, эң бийик жери 4844 м.
Тоонун аймагы девон жана сланец, кумдук аки таш тектеринен түзүлгөн. Батышка карай жапыздайт, капталдары өрөөндөр (Кең-Суу, Кашка-Суу, Ак-Байтал ж.б) менен тилмеленген. Азыр да түндүк бетеринде (Аюу-Төр, Сусар-Төр) мөңгүлөрү бар.
Бийик тоолу талаа (3300-3600 м), субалып (3600-3900 м), алып жана тундура (3900-4200 м) ланшафтары мүнөздүү. Түндүк бетинде арча сейрек өсөт.
Željko Joksimović
Желко Йоксимович (серб. Жељко Јоксимовић же Željko Joksimović) - популярдуу серб ырчы, акын жана обончусу. Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагындагы Сербия өлкөсүнүн көрсөтүүчүсү.
Смоленка (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Смоленка — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Эски бабичев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 7 киши. Почта индекси — 453020, ОКАТО коду — 80235865009.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Камсак (дарыя)
Камсак (Камсакты) — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Орь дарыясынын оң жээгинен 69 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 66 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Ириклинск суу тармагынан Орск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Шарап кислотасы
Шарап кислотасы, диокси акак к-тасы, НООС-(СНОН)2-СООН — эки негиздүү төрт атомдуу окси к- та, түссүз кристалл, сууда жакшы, спиртте жана башка орг. эриткичтерде начар эрийт. Мол-сында көмүртек асимметриялык 2 атому бар. Ш. к. 4 изомери белгилүү: Д-Ш. к. (L-Ш. к., Д, L Ш.К. (жүзүм к-тасы). мезо-Ш. к. Булардын ичинен Д-Ш. к. маанилүү. Ал эркин же туз түрүндө көптөгөн жемиштерде, көбүнчө жүзүмдө болот. Анын калий тузуна минералдык кислоталарды таасир кылуудан алынат. Д-Ш. к. жана анын туздары тамак-аш ө. ж-нда, орг. синтезде, медицинада колдонулат.
Батилихнопстор
Батилихнопстор (лат. Bathylychnops) — океан балыктарынын бир уруусу.