cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Электр-магнит толкундары
Электр-магнит толкундары - мейкиндикте чектелген ылдамдыкта таралуучу электр-магниттик термелүүлөр. Электр-магнит толкундарын 1832-ж. М. Фарадей ачкан, 1865-ж. англиялык физик Ж. Максвелл электр-магниттик вакуумда жарык ылдамдыгындай ылдамдык менен таралаарын теориялык эсептеп чыккан. 1888-ж. Г. Герц Максвелл теориясынын туура экендигин тажрыйбада далилдеген. Радиотолкундар, жарык, рентген жана гамма нурлануулары түрдүү толкун узундуктагы Электр-магнит толкундары экенин Максвелл теориясы ырастаган. Электр Е жана магнит Н талааларынын жыштыгы w, толкун уз. X менен төмөнкүдөй байланышкан: >.=27icosco, мында с - жарыктын вакуумдагы ылдамдыгы.
Электр-магнит толкундардын өзгөчүлүгү: ал толкундардын пайда болушу жана таралышы Максвелл теңдемеси менен түшүндүрүлөт. Жыштыгына, ошондой эле нурлануу булагына жана дүүлүгүү ыкмасына жараша Электр-магнит толкундары радиотолкундар, оптикалык, инфракызыл, көрүнгөн, ультракызгылт-көк жана гамма-нурлануулары болуп айырмаланышат. Электр-магнит толкундардын энергиясынын берилиши Пойнтинг вектору менен мүнөздөлөт. Эки чөйрөнүн бөлүнүү чегинде Электр-магнит толкундары чагылат жана сынат, ошондой эле таралуу учурунда толкундардын дисперсиясы, дифракциясы, интерференциясы, жутулушу, рефракциясы байкалат.
Калмак-ашуу эстеликтери
Калмак-ашуу эстеликтери — Соң-Көл — Калмак-Ашуу жолунун боюндагы эрте темир дооруна таандык аска ташка чегилген байыркы сүрөттөр. Тоо текелер жана аларга жаа менен мергенчилик кылуу, коло дооруна таандык колдорун көтөрүп турган адамдардын, о. эле мергенчилик гана эмес, адам менен кийиктердин ортосундагы жакын мамиле чагылдырылган сүрөттөр да тартылган. Кыргыз тарыхчылар жамааты, Түрк тарых куруму тарабынан 1996-жылы табылган. К. Табалдиев.
Рамерберг
Рамерберг (Ramerberg) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Розенхайм районуна кирет.
Калкы - 1349 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 8,1 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 87 164. Муниципалитеттин башчысы — Барбара Райтмайер.
Мерседес-Бенц
Мерседес-Бенц – германиялык жеңил, жүк ташуучу ж. б. автомобиль транспорттун чыгаруучу дүйнөгө таанымал автоконцерн.
1871-жылы негизделген. Негиздөөчүлөрү – Карл Бенц, Готлиб Даймлер жана Вильгельм Майбах. 1926-жылдан ГФРдеги «Даймлер-Бенц» концерни же Daimler AG компаниясынын филиалы (1956-жылдан) чыгарган автомобилдердин жана автобустардын маркасы. Автомобилдеринин кыймылдаткычтарынын кубаттуулугу 250–600 л/сек, ылдамдыгы 230–320 км/саат ж. б. Автоконцерндин штаб квартирасы Штутгарт шаарында жайгашкан. Дүйнө боюнча машина куруу ишканаларынын ичинен 2орунда. 2010-жылы компаниянын бренди 25 млрд долларга бааланган.
Ярмаус (Массачусетс)
Ярмаус (Массачусетс) (Yarmouth) — Массачусетс штатынын Барнстэйбл округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 24 807 киши. Болжолдуу аянты - 73.1 км². FIPS коду — 25-82525.
Мураталиева Гүлсыйна Нусубалы кызы
Мураталиева Гүлсыйна Нусубалы кызы (4. 3. 1941-ж. туулган, Жумгал району, Үлгү кыштагы) - колунан көөрү төгүлгөн уз.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Элроса (Миннесота)
Элроса (Миннесота) (Elrosa) — Миннесота штатынын Stearns округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 211 киши. Болжолдуу аянты - 0.3 км². FIPS коду — 27-19088.
Хамерзен
Хамерзен (Hamersen) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Вюммдагы Ротенбург районуна кирет.
Калкы - 461 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 13,61 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 57 019. Муниципалитеттин башчысы — Герд Кайзер.
Грюнкраут
Грюнкраут (Grünkraut) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Тюбинген административдик округуна карайт. Равенсбург районуна кирет.
Мустаг
Мустаг - Музтаг, Муз тоо – эски топоним, Кыргызстандагы бийик тоолуу аймак.
Тарыхый геогр. адабиятта Музтаг жөнүндө түрдүү түшүнүк болгон. Биринчисинде Мустаг – Борб. Теңир-Тоодогу бийик тоолуу чакан аймак. Кытай географиясында ал Сюань Цзандан (7-к.) тартып Линшань, Лыншань («Музтоо») деп аталат. Экинчиси б-ча (орус окумуштуусу Г. Ф. Миллер, француз Ж. Дегин, 18-к., немец К. Риттер, 1832-ж.), М. чыгышта Музарт суусунан тартып, батышта Болор (Фергана) кыркаларына чейин созулган тоолуу өлкө. Бирок 19-кылымдын 2-жарымындагы ж-а 20-к-дын башындагы изилдөөлөргө байланыштуу, топонимдин семантикалык маңызына карата аталыш Теңир-Тоо тоо системасынын тоому, ак кар, көк музга бөлөнгөн Кантоо Жеңиш чокуларынын тегерегине көчкөн. Бул жерде өлкөдөгү өтө бийик Жеңиш, Кантоо (Кантеңир) чокулары бар. Өткөн кылымда Мустаг Музарт, Мусур аттары м-н да белгилүү болгон. Теңир-Тоонун азыркы номенклатурасында бул ат аз кезигет. Ал көбүнчө эски, тарыхый топоним түрүндө гана эскерилет. Кээде Какшаал тоо кыркасынын чыгыштагы эң четки өтө бийик бөлүгү Музтоо же Чоңактоо аталып жүрөт. Мустаг эски (орто кылымдан бери) аттарга кирет. Аны топонимдин 2-компонентинин жазылыш формасы (кыргызча тоо ордуна байыркы түрк тилиндеги –даг//таг терминдеринин колдонушу) ачык эле көрсөтүп турат.
Кытайча Лыншань («Музтоо») байыркы түрк топониминин котормосу. Тоолорду муз, мөңгү каптаганга байланыштуу бул ат берилген. Кырг-нда «муз» термининен курулган топонимдер (Музтөр, Музбел ж. б.) көп.
Шөнхаузен (Эльба)
Шөнхаузен (Эльба) (Schönhausen (Elbe)) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Штендаль районуна кирет.
Калкы - 2340 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 45,76 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 90 500. Муниципалитеттин башчысы — Катерине Танне-Ролоф.
Ачем (эл)
Тил
Акваму сыяктуу, ачем эли акан тилинин диалектилердин биринде сүйлөйт.
Дин
Коом
Коомдун ички структурасы матрилинейлик. Гана коомунун бардык чөйрөлөрүндө эл абдан жакшы көрсөтүлгөн.
Тарых
Дүмпельфельд
Дүмпельфельд (Dümpelfeld) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Арвайлер районуна кирет.
Ачем (эл)
Гананын тарыхы тууралуу талкуулар көбүнчө өлкөнүн көз карандысыздыгына негизги таасирин тийгизген "чоң алтылыкка" кайрылышат. Чоң алтылыктын арасында ачем эли көпчүлүктү түзөт.
Дүмпельфельд
Калкы - 637 киши(2013-ж.). . Аянты - 11,86 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 31 501. Муниципалитеттин башчысы — Удо Штратман.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Гранзебит
Гранзебит (Gransebieth) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Түндүк Төмөнкү Померания районуна кирет.
Калкы - 629 киши(2013-ж.). . Аянты - 23,36 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 57 032. Муниципалитеттин башчысы — Фред Лентер.
Аслинг
Аслинг (Aßling) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Эберсберг районуна кирет.
Калкы - 4299 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 31,38 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 75 112. Муниципалитеттин башчысы — Вернер Лампль.
Электр-магниттик өчүргүч
Электр-магниттик өчүргүч - иштин нормадагы жана аргасыз режиминде ток жүрүп турган жогорку вольттуу тизмекти өчүргүч; башка системалардын өчүргүчтөрүнөн айырмаланып, тизмекти өчүрүү процессинде өчүргүчтүн ажыраган тиймектеринин (контакттарынын) ортосунда пайда болгон электр жаасын өчүрүү түздөн түз аба чөйрөсүндө жааны өчүрүүчү түзүлүштө электр магниттик үйлөө менен ишке ашырылат. Жаа оромдорунда өчүрүлүүчү ток болгон электр магнит менен түзүлүүчү кубаттуу магнит талаасы аркылуу жаа өчүрүүчү түзүлүштүн камерасына тартылат. Электр магниттин оромдору түзүлүүчү магнит талаасы жааны жаа өчүрүүчү камерага (камераларга) тартуучу уюлдуулукка ээ болот, мында жаа чоюлат жана муздайт, анын каршылыгы кескин көбөйөт жана ал өчөт. Жаа өчүрүүчү камералар жогорку диэлектрдик бекемдикке, жылуулук өткөргүчтүккө жана жылуулук сыйымдуулукка ээ болгон ысыкка чыдамдуу материалдан жасалат. Иштин ишенимдүүлүгүн жо горулатуу үчүн өзгөрмө токтун Электр-магниттик өчүргүчтө адатта аба үйлөтүүсү каралат, ал жаанын камерага киришин тездетет. Электр-магниттик өчүргүч адатта 6-10 кВ чыңалууга эсептелген тарамдарда колдонулат.
Мескин-Сай корукчасы
Мескин-Сай корукчасы – Жалал-Абад областынын Ала-Бука районунун аймагындагы токой корукчасы (заказниги). Аянты 483 га. Ала-Бука токой чарбасындагы карагай токоюнун ири массивин коргоо максатында 1975-жылы уюшулган.
Калмак-Дөбө
Калмак-Дөбө — Биздин заманга чейинки 1-миң жылдыкка таандык көрүстөндөр. Кыргызстандын бардык аймактарында кездешип, жергиликтүү элде Калмак-Дөбө деген ат менен белгилүү. Аталышы калмактарга байланыштуу болгону менен эстелик байыркы коомго таандык болуп, калмактарга эч тиешеси жок экендиги маалым. Эл ичинде КалмакДөбөдөн башка «Калмак-Арык» деп аталган бийик тектирге суу чыгарчу арыктар да белгилүү. Жогорудагыдай эле алар да мезгили жагынан кыйла улуу келип, калмактарга эч байланышы жок. Калмак-Дөбө деп аталган жерлер сак дооруна таандык көлөмдүү көрүстөн жайгашкан жерлер менен байланыштуу.
Рулевилл (Миссисипи)
Рулевилл (Миссисипи) (Ruleville) — Миссисипи штатынын Санфлауэр (Sunflower) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3234 киши. Болжолдуу аянты - 6.6 км². FIPS коду — 28-64200.
Лэйквуд Клаб
Лэйквуд Клаб (Lakewood Club) — Мичиган штатынын Muskegon округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1006 киши. Болжолдуу аянты - 5.3 км². FIPS коду — 26-45340.
Месета
Башкы дарыялары: Дуэро, Тахо, Гвадиана. Батышында маквис, чыгышында жана түштүгүндө томиллар жана гарига тибиндеги бадалдар, тоолордо жазы жана ийне жалбырактуу сейрек токой өсөт. Дан эгиндери эгилет. Багбанчылык, жүзүмчүлүк өнүккөн. Жайыт катары пайдаланылат. Ири шаары – Мадрид.
Нирмсдорф
Нирмсдорф (Nirmsdorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Веймар районуна кирет.
Калкы - 86 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 2,72 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 71 066. Муниципалитеттин башчысы — Бригитте Тенцер.
Калмак-дөбө көрүстөнү
Калмак-дөбө көрүстөнү — биздин замандын 1—4-кылымындагы хунн дооруна таандык археол. эстелик. Ат-Башы суусунун оң жээгиндеги тектирчеде жайгашып, 200 дөбө-мүрзөдөн турат. Маркумдардын сөөктөрү казанактуу жайга коюлган. Карапа идиштер, жыгач табактар, жаа (узундугу 130 см) жана анын темир жебелери, ошондой эле төрт бурчтуу, жапыз жыгач столдун үстүндөгү койдун жиликтери, бычак табылган. 1944-жылы археолог А. Н. Бернштам, 1955-жылы А. Кибиров изилдеген. Учурда көрүстөндөрдүн көбү курулуш иштеринин натыйжасында бузулган.
Мураталиева Айнагүл Мойдиновна
Мураталиева Айнагүл Мойдиновна (1. 4. 1959-ж. туулган, 8-Март кыштагы) - агартуучу, ишкер.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Курманжан Датка (тасма)
«Курманжан Датка» (Kurmanjan Datka) — «Алай ханышасы» аталган Курманжан Датка тууралуу көркөм, тарыхый, биографиялык драма  , режиссеру — Садык Шер-Нияз. Кыргызстандын тарыхындагы эн алгачкы тарыхый тасма
Бул тасма Кыргызстандын эң кымбат жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан тапшырылган биринчи тасмасы. Тасмада кыргыздын улуу ханышасы Курманжан Датканын жашоосу тууралуу баяндалат. Тасманын дүйнөлүк бет ачары 2014-жылы 22-августта Монреаль кинофестивалында болгон. Ал фестивалдын Focus on World Cinema программасынын конкурстан тышкаркы көрсөтүүсүндө белгилүү маданий портал болгон CULT #MTL  басылмасы тарабынан The Best of the World Film Festival 2014 тизмегине кирген. Сатыкка 2014-жылдын 31-август күнү, Кыргыз Республикасынын эгемендүүлүк күнүнө карата чыккан. Кыргызстандын атынан «Оскар» сыйлыгынын «Чет тилдеги мыкты тасма» номинациясына сунушталган. Мындан тышкары Орусиялык «Ника» киносыйлыгына да көрсөтүлгөн.
Мазмуну
Тасмада «Алай ханышасы» Курманжан Датка тууралуу, ошол кездеги кыргыз элинин Кокон хандыгы жана Орус империясынын башкаруу жылдарындагы көргөн кыйынчылыктары көрсөтүлөт. Курманжандын кичинекей кезинде эле 10 уулга тете, элди башкарчу кыз экендиги айтыла баштайт.
Курманжан чоңоюп, бой жеткен кезде жалган жалаа менен күйөөсүнүн көзүнө чөп салды деп айыпталган жаш келинди жергиликтүү калк аны ташбаранга алып жазалайбыз дегенде Алымбек Датканын ал келинди далили жок жазага тартканы жатканда куткарып калганына күбө болуп калат. Ошондо жаш Курманжан Алымбек Датка менен таанышат.
Оксфорд (Мэн)
Оксфорд (Мэн) (Oxford) — Мэн штатынын Оксфорд округуна караган АКШ шаары.
Курманжан Датка (тасма)
Мазмуну
Кичинекей кезинен эле Кулсейитке жар кылып, ага сөйкө салып, ата-энеси кудалашып койгон Курманжан аргасыздан бөлөк үй-бүлөөгө келин болуп келет. Бирок мындай турмушка моюн сунбай, түнү менен кайын журтуна келет. Эртеси куда тарап келип, Курманжанды кайра алып кетмекчи болгондо Алымбек Датка келип куткарып калат. Себеби Курманжан Алымбекке сиз мага өзүңүз теңсиз деп адилетсиздикти болтурбаңыз деп иниси Акбалбандан кат жиберет.
Оксфорд (Мэн)
Калкы - 3 960 киши. Болжолдуу аянты - 108.4 км². FIPS коду — ?.
Курманжан Датка (тасма)
Мазмуну
Кокон ханынын башчысы Кудаяр хан Алымбекке салыктын аз чогултулуп жаткандыгын жана Жантай баштаган аркалык кыргыздар Кокон хандыгына каршы чыгып жаткандыгын айтып, аны хандыкка каршы турбастыгын эскертет жана чапан жаптырат.
Козола
Козола — Орусиядагы дарыя. Ненец АО, Архангельск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Торс көлү- аталышы жок №4245 дарыясы орун алган. Дарыянын узундугу - 7 км.
Нашуа (Нү-Гэмпшир)
Нашуа (Нү-Гэмпшир) (Nashua) — Нү-Гэмпшир штатынын Хиллсбороу округуна караган АКШ шаары.
Курманжан Датка (тасма)
Мазмуну
Курманжан бир келиндин күйөөсүнүн өлгөнүнө бир жыл боло элек жатып, аны кайнагасы алам деп жатканын угуп, Алымбекке айтайын дегенде Акбалбан тосуп, киргизбей коёт. Ошондо Курманжанжандын аялдын укугу тепселенип жатат деген сөзүн Алымбек угуп калып, ага кыргыздардын баардык урууларын чогултуп, Алайда биригип курултай өткөргүсү келип жаткандыгын айтат.
Нашуа (Нү-Гэмпшир)
Калкы - 86494 киши. Болжолдуу аянты - 82.5 км². FIPS коду — 33-50260.
Козола
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — АО деңиз бассейнинин дарыяларыВоронов тумшугунан (Мезень дарыясын кошпогондо) Канин Нос тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Мезень.
Курманжан Датка (тасма)
Мазмуну
Алымбек кыялындагысын ишке ашыруу үчүн аркалык кыргыздарга, Жантайга келет. Бирок ошол кезде Жантай катуу ооруп, төшөктө жаткан болот, бирок ошого карабастан Алымбекти тосуп алып, шаан-шөкөт уюштурат. Алымбек өз кезегинде Анжиян кыргыздарынын ынтымак тилеги жазылган грамотаны тапшырат. Ошондо Жантай уулуна, Шабданга кыргыз уруулары биригип, курултай өткөргөнү жатышкандыгын жана бир жеңден кол, бир жакадан баш чыгарып, биримдиктүү эл болуп, душмандын мизин кайтаруу керектигин айтат. Алымбек кайта кайтмакчы болгондо, Шабдан аны узатмакчы болот. Жолдон ат күлүгүн сынашып, көпкө чейин жарышып келишет. Бирок ошол кезде бир жамандыкты сезген Алымбек Шабданга атасына баруусун айтат. Шабдан келгиче, Жантай каза болот.
Козола
Суу реестринин маалыматтары
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Курманжан Датка (тасма)
Мазмуну
Ал убакта Алымбектин түндүк кыргыздарга баргандыгы тууралуу кабар Кокон сарайына да жетип барат. Ачуусу клген Кудаяр хан Алымбектин башын алууну буйруйт. Алымбек жолдон келе жатып, жол жээгиндеги мечиттен намаз окуй кетели деп киргенде аларды эчак кокондуктар күтүп турган болот, башында Чотон деген кыргыз болот. Алымбек жандоочусуна өзүнүн атын минип, Курманжанга кабар жибертип, кетирип жиберет. Ал эми өзү акыркы намазын окуп жатканда каза болот.
Ага чейин кокондуктар Алымбектин айылына келип, бирок өзү жок экенинен кийин, Курманжанды кууп башташат. Курманжан токойго кире качып, андан чыгып кумдуу дөңдөрдөн кууп жүргөн немени адаштырып, бушайман кылат. Бирок акыры бийик үзүк жерге барып такалып, артынан келе жатканда бийик жерден сууга секирип кетет. Ошол жерде Курманжандын колдоочусу жолборс чыгып, беркинин жүрөгүн түшүрөт.
Акбалбан кокондуктар Алайга көп сандаган кол менен келе жаткандыгын айтып, Даткайымды бүт айылы менен көчүп, белди ашып чыгып кетсин деп чабарман жиберет.
Эртеси кокондуктарга кантип кол салабыз деп турганда Сарымсак баштаган кыргыздардын бир тобу биз душманга жем болборбуз, бизге дел мал керек, бизге деле жан керек деп согушка катышпай тургандыгын айтышат. Ошондо Курманжан ал мырзаларга кыргыз элин душмандан коргой албасак, тукум улоого акыбыз барбы? Баарыбыз биригип, бир найза алдында салгылашалы деп жигиттерди кайра көндүрөт:"Сабырыңар суз мырзалар! Сен Сарымсак, кетели дейсиң, мейли. Ата-баба калтырган жерди душманга тепсетип тарап кетели, анда биздин тукум улашка акыбыз барбы? Кокон аскери күчтүү, а жаныбыз - кымбат. Бирок эртеңки эл азаттыгы, урпактарыбыздын бактысы андан да кымбат го?! Силер тарап кете бергиле, биз калабыз. Анткени душманды өткөспөскө айылдан антташып чыкканбыз. Кан Манастын тукуму ушинтип артка качат беле?! Тизе бүккүчө, тик туруп өлгөнүбүз артык эмесби? Илгертен кыргыз качан төшөктө жатып өлчү эле? Кыргыз уулу үчүн, найзанын учунда, кылычтын мизинде өлгөндөн артык эмне бар эле?! Сен Борончу, артка качсаң аялыңды кимге калтырасың? Сен Санжарбек, Гүлайымың кимдин этегине корголойт? Биз силер менен чогуу болгонго башыбызды байлап келдик. Силер найза урсаңар, биз таш кулаталы, жаа тартсаңар жебе сунуп, жаныңарда туралы. Өлсөк чогуу бир чуңкурда, тирүү болсок бир дөбөдө силерди сүйөп туралы, кандай дейсиңер?!"Капчыгайдан Курманжан баштаган кыргыздар душмандын мизин кайтарышат. Аны уккан Эмир Кокон сарайына келип, Кудаярдан Алымбекти өлтүргөн ким деп сурайт жана ал Чотон деген кыргыз экенин укканда, аны өлтүрүүгө буйрук берет. Чотонду базардын четинен, кууш көчөдөн өлтүрүп, башын куржунга салып алып кетишет.
Эмир Алайга Алымбектин сөөгүн өзү алып барат. Курманжан анын эмир экендигин билген эмес, себеби ал бетин жаап алып, элчи деп келген. Эмир Музаффар бир датка өлсө, экинчиси бар, ал сиз деп Курманжанды датка кылып дайындайт.
Михаил Дмитриевич Скобелев Кокон хандыгы алсыздап калгандыгынан улам аларга чечкиндүү сокку уруу керектигин айтат.
Хан ордосу кыйрап, анын туусу Курманжанга тиет. Ал туу канга өтө эле малынып калган экен дейт. Ошондо улуу баласы Абдылдабек орустарг бизге жакшылык кылабы дегенде Камчыбеги орусту бүгүн токтотосуң, ал эми эртең кокондуктарга моюнуңду сунуп бересиң деп айтат. Абдылдабек энесинин айтканына карабай, ким мени менен бир болуп, душмандын жолун тосом десе, Жаңырык деген тоого эртең келсин деп чыгып кетет.
Курманжан Датка Орус империясына кошулуу үчүн атайын документтерге кол коюп, андагы орустардын кыргыз элине берген жеңилдиктери менен таанышат. Ошондо Скобелев Даткайымдын кайраттулугуна, акылдуулугуна, ал баштаган кыргыз жоокерлерине баа берээрин жана ушундай эр азаматтарды өстүргөн Курманжан Даткага аны да уулу катары эсептешин суранган.
Көп өтпөй Курманжан орустардан жеңилүү ызасын тарткан бирок тайманбас уулу Абдылдабек менен жоолугат. Анда Абдылдбек душмандын ата-бабасы байырлаган жерде жүргөнүнө жүрөгү чыдабасын айтып, Ооганга барып, көп кол топтоп келээрин айтып жөнөп кетет.
Генерал Скобелев императордун буйругу менен Балканга кетип жаткандыгын айтып, коштошуу үчүн Курманжанга келет. Анын ордуна Александр Николаевич Повало-Швейковский дайындалганын айтып, жол тартат.
Алымбек Датканын тилеги орундалып, курултайга анын жандоочусу Алоокени Даткайым баш-көз болуп берүүсүн өтүнөт. Шабдан баатырды күтүп жатышкандыгын жана баардык уруулардын туусун тегерете орнотулган мамыларга байлап жатышкандыгын айтат.
Акбалбандын Оогандан контрабандалык жүк алып баратат деп өткөрмө түйүндөн текшерүүгө алганда, орустар сандыкты ачуу үчүн ачкычты Камчыбектин аялынын чачын кесип алганда Акбакбан буга чыдабай баарын өлтүрүп салат. Өлүктөрдү жашырып, кайтып келе жатканда жаанын жебесин Камчыбектин алына атат. Артынан келген күзөтчүлөр жебени салыштырып, окшош экенидигинен улам, Камчыбекти жана Акбалбанды алып кетишет.
Курманжан катуу сыркоолоп, көзүнө жолборс көрүнүп, катуу ойлонууга чөмүлөт. Ошондо ал чечим чыгарып, Камчыбекти куткаруудан баш тартат, себеби орустардын чечимине каршы чыккандык мындан да көп кан төгүлүүгөо алып келмек. Түнү менен ал кат жазат жана мурда Алымбек курултай өткөрөм деген жерге келет.
Курултайга келе жаткан Шабдан баатырды жана анын колун Алайдын оозунан орус аскерлери Камчыбекти дарга асууга тоскоол болот деп киргизбей коюшат.
Камчыбекти түрмөдөн алып чыгарышып, дарга асышмакчы болгондо жигиттердин бирөөсү Камчыбекке белги берет, ошондо ал бычак менен колундагы жипти чечейин деп жатканда атчандар дарбазанын алдына топтолуп калат. Генерал кыргыздар каршылык көрсөткөнү жатат деп орус аскерлерине белги берейин деп жатканда айтылуу Курманжан өзү келет. Эл жол бошотуп берип, Камчыбектин алдына келгенде Камчыбек түшүнүп, элдин каны төгүлүп кетпеси үчүн дарга асылат. Мойнуна жип салып жатканда дубалдын артындагы тоолорду, ата-мекенин карап, ылдый кеткен кезинде көзүнө атасы- Алымбек Датка көрүнөт.
Камчыбек дарга асылгандан кийин аны сөөгүн ак кийизге ороп, Даткайым алып кетет. Ошондо гана Шабдан Алайга кирет жана курултайга Курманжан Датканын элди биримдикке чакырган катын, кайрылуусун окуйт.
Окуянын чыгышы
Курманжан Датка тууралуу фильм тартуу демилгеси ал кездеги Кыргыз Республикасынын Депутаты Жылдызкан Жолдошевага таандык. Көп жылдан бери ойлонуштурулуп келе жаткан ой (20 жылдан бери) көп жыл өткөн соң өкмөт тарабынан колдоого алынган жана «Курманжан Датка» тарыхый кинотасманы [2 ] тартуу иштерин баштоо тууралуу токтом чыккан.
Сценарий
Фильмдин сценарийин Садык Шер-Нияз Бакытбек Турдубаев жана Султан Раев менен биргеликте жазышкан. Сценарийди жазуудан мурда авторлор көптөгөн тарыхый документтерди ар кайсы булактан издеп таап, аларды изилдешкен жана сценарий кино тартуу учурунда бир нече жолу өзгөртүлгөн.
Тартуу иштери
Тартуунун экинчи этабы 2013-жылдын жайында улантылган. Ысык-Көлдүн жээгинде, Каджы-Сай жана Жети-Өгүз өрөөнүндө өткөн жана 3 ай убакыт коротулган. «Жантай Хандын тою», «Орус аскерлери менен салгылашуу» эпизоддору да көптөгөн адамдарды катыштырган. Орус аскерлерин Жети-Суу казактары (Казак улуту эмес, жоокерлер) аткарышкан. Жергиликтүү калк тартуу иштерине колдон келген жардамдарын беришкен, боз үйлөрдү, аттарды жана массовкага да катышышыкан.
Бул кинотасма мамлекет атайын тапшырык кылган биринчи тасма. Тартуу иштерине бардыгы болуп 10 миңдей адам тартылган.
Тасмадагы музыка
Фильмдин композиторлору мыкты чыгармаларын жазышып, фильмдин көркүн ачышкан. Алар — Бакыт Алишеров жана Мурзали Жээналиев. Тасмадагы кээ бир эпизоддор белгилүү ырчы Гүлзаданын үнү менен коштолгон. Элмирбек Иманалиевдин сөзүнөн жазылган ырларды (фильмде Курманжан жазган жана окуган ырлар) белгилүү ырчы Каныкейдин аткаруусунда «Курманжандын Алымбек Даткага жазган каты» деген ыр чыккан [4 ].
Бюджет
Тасманын бюджети 1,5 млн АКШ долларын түзгөн. Каражат Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан бөлүштүрүлгөн.
Прокат
Тасманын кеңири прокаты бет ачар күнүнөн баштап эле башталган, 31-августта. Кыргызстандын бардык кинотеатрларында көрсөтүлгөн [3 ] бул тасма улуттук прокатта 18 жума бою алдыда болуп, голливуд тасмаларынын көрсөтүүлөрүнөн да ашып түшкөн (өлкө ичинде). Кассалык киреше жергиликтүү прокатта 30 млн сомду түзгөн /
Сын-пикирлер
«Курманжан Датка» тасмасы чыга элек кезде эле көптөгөн пикирлер айтыла баштаган. Ал пикирлер оң жана терс болуп бөлүнүп, бирок оң пикирлер, чет өлкөлүк киносынчылардын мактоолору көп болгон. Мисалы, орусиялык киносынчы Елена Стишова «Искусство кино» журналындагы рецензиясында бул тасманын тарыхты элге мыкты деңгээлде жеткиргендигин баса белгилеген:  "…режиссер Шер-Нияз орус аскерлери менен болгон эпизоддорду ашыкча сылыктык, сыпайылык менен тарткан деп ойлойм. Чыныгы окуя кичине кооздолгон. Орус генералдары кыргыз эне менен жоолугушуулары европалык дипломаттар менен жоолуккандай кооз, сылык стилде өткөн деп ойлобойм. Курманжандын кармалып, Скобелевдин алдына душман катары алып келингени белгилүү. Окуялар, чындыгында, башка нукка бурулган.                     — Елена Стишова"Казак киносынчысы Гульнара Абикеева бул тасма ага өзгөчө таасир бергендигин айтат. Сынчы тасманын татыктуу болгондугун баса белгилейт. Өзүнүн «Наше кино» берүүсүндө тасманын бюджетине өзгөчө токтолуп кеткен:"…«Курманжан Датка» тасмасынын бюджети 1,5 млн.долларды түздү. Салыштыруу үчүн айта кетели, «Жаужурек мын бала»нын бюджети 12 млн.доллар, ал эми «Кочевник» (Көчмөн) тасмасыныкы андан да көп, 37 млн.доллардын тегерегинде болгон. Бул биз үчүн жакшы абак болот, себеби тарыхый тасмаларды арзан тартса болоорун биз билдик. Мынчалык аз каражат менен ушунчалык мыкты тарыхый тасма жаралды. Бул тасманы тартуу үчүн бир гана кесип (режиссерлук) эмес, керектүү деңгээлде эрктүүлүк жана бул долбоорду аягына чыгара турчу күч керек.                               — Гульнара Абикеева"СССРдин эл артисти Асанали Ашимов дагы тасмага оң пикирин билдирди:"… көрүү үчүн мыкты тасма, анда чыныгы кооз жерлер, тоолуу эл жана эски каада-салттар чагылдырылган. Бул тасманы көрүп жатып мен бул улуу айым тууралуу (Курманжан Датка) көптү билдим. Фильм биздин Советтик Союз кездегидей болуптур, бул биздин стилдеги тасма. — Асанали Ашимов"Казак ССРнин эл жазуучусу, акын, адабиятчы Олжас Сулейменов :"… тасма кубанычтуу түрдө чыкты, мындай тасмалар бүтүндөй элди жыйнайт. Кино үчүн эң башкы жоготуу бул — көрүүчүлөрдөн айрылуу. Мындай фильмдер казак элине да, башка эгемендүүлүккө жетип жаткан элдер үчүн керек. Жаштар аталардын жана чоң аталардын мекен үчүн болгон күрөшүн, эрдиктерин билиши керек. Бул тасма мени чыныгы тынчсызданууга жана ойлонууга түрткү берди. Мен тажрыйбалуу көрүүчү болсом дагы, бул фильм мага таасир калтырды."Лос-Анджелестеги Egyptian Theatre болгон тасманын бет ачарына катышкан Голливуддук актриса Шерон Стоун бул тасмага жогорку баа берип, элдин баарын көрүүгө чакырды: "… Биз азыр эпикалык, тасмаларды аз көрүп калдык. А бул кино чыныгында мыкты, эпикалык, тарыхый, тасма экен. «Оскар» сыйлыгын алууга толук мүмкүнчүлүгү бар. — Шерон Стоун"Мындан тышкары ар бир талашта терс ой болот дегендей, башкача пикирлер да бар. Курманжандын белгилүү Камчыбекти дарга асып жаткандагы "Ажалга тике кара" деген сөзү тасмада айтылбай калыптыр дегендер көп.
Бирок баардык сын-пикирлерди алып караганда тасма мактоолорго көп татыган.
Улуу Британиянын авторитеттүү, көп тираждуу гезити болгон «The Guardian» гезити тасма үчүн чоң тилкени камдаган. Анда бул тасма кыргыз кинематографиянын тарыхындагы көлөмдүү блокбастер деп атаган.
Америкалык киносынчы Алисса Саймон «Variety» журналынын бетине мыкты режиссердук жана оператордук ишти жазган.
Монреаль кинофестивалында бул фильм көрүүчүлөрдүн жана сынчылар тарабынан фестивалдын мыкты тасмасы деп таанылып, 2014-жылдын мыкты чыгармаларынын катарына кошулган жана канадалык гезит-журналдарына көп санда чыккан.
Монреалдык белгилүү басылма THE GAZETTE режиссер менен болгон маегин гезит бетине жазып чыгарган.
XI Казань Эл аралык мусульман киносунун фестивалында кинорежиссер, сценарист, "Оскар" сыйлыгынын ээси, Орусиянын Эмгеги сиңген артисти Владимир Меньшов  Гран - прини тапшырып жатып бул тасма сабак болчу фильм деп айткан: "...бул тасма - мыкты иш, бул тасма — мыкты окуя!                                                                                                                                                                                   — Владимир Меньшов"
Шилтемелер
kinopoisk.ru сайтындагы Курманжан датка тасмасынын баракчасы
Нарин
Нарин, Нарын гол, Нарын – тарыхый топоним, Кырг-ндагы Нарын д-нын мурунку аты. Түрдүү ат м-н ал тарыхта эзелтен белгилүү.
Грек-рим авторлору аны Силис, байыркы түрктөр (7–8-к.) – Йенчу-Угуз («берметтүү суу»), кытайлар – Йоша (7-к.), Чженьчжухэ (7–10-к., «берметтүү суу», түрк аталмасынын котормосу), Нарингол (18–19-к.), араб-фарсы авторлору – Хатлам (Хайлам, 10–12-к.), моңголдордун үстөмдүгүнүн убагында Нарин, Наримгол, Нарын деп аташкан. Акыркы мезгилдеги эң так карталарда топоним мындай берилген: И. Г. Ренат (Швеция, 1738) – Нарим; И. И. Исленньев (Петербург, 1777) – Нарин; Петербург депосунун картасы (1816) – Нарин, Ю. Клапрот (Париж, 1833,1836) – Нарин; революцияга чейинки орус адабиятында – Нарын. Кыргыздын оозеки чыгармаларында, «Манас» эпосунда – Нарын. Дарыянын аты м-н шаар, облус ж. б. аталган. Нарынга байланыштуу аттар Моңголия, Казакстан, Орто Азия, Кавказ ж. б. жерлерде кезигет. Топонимдин этимологиясы жөнүндө эки пикир бар. Биринчиси нарийн («тар, кууш») деген моңголдун сөзүнөн, экинчиси моңголдун нарин деген уруусунун атынан келип чыккан. Бул эки ой тең чындыкка жакын. Дарыя көбүнчө кууш капчыгайлар аркылуу агат. Ошондой эле 15–16-к. Кырг-н аймагындагы моголдордун ичинде Нарин уруусу болгон.
Волков (Благовещен району, Башкыртстан)
Волков — Башкыртстандын Благовещен районундагы айыл, Волк айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 243 киши. Почта индекси — 453445, ОКАТО коду — 80215813001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Анкориж
Анкориж (Anchorage) — Кентукки штатынын Джэфферсон округуна караган АКШ шаары.
Калкы -  2 264 киши. Болжолдуу аянты - 7.8 км². FIPS коду — 21-01504.
Ренжит
Ренжит, Ранжит – 10–12-кылымга таандык шаар; Миян-Рудандын аймагына кирген. Фергана өрөөнүнүн түндүгүндө, азыркы Ош облусунун Аксы р-нунун аймагында жайгашкан. Орто кылымдагы жазма даректерде шаарды айланта айдоо аянты, шаардын ичинде мечит болгондугу эскерилет.
Ренжитке археол. изилдөөлөр жасала элек. Ренжит кыштагы Кошдөбө, анан Семет аталган.
Nikkei 225
Nikkei 225 (Nikkei 225, tock Average, яп. 日経平均株価', 日経225) — Япониядагы эң маанилүү фондулук индекстеринин бири. Индекс биринчи жолу 1950-жылдын 7-сентябрында Токио фондулук биржасы тарабынан TSE Adjusted, tock Price Average деген ат менен жарыяланган. 1970-жылдан бери индексти япониялык The Nihon Keizai, himbun гезити эсептеп келет.
2021-жылдын 15-февралында Nikkei 225 индекси 30 000 пункттагы белгилөөдөн ашты, бул акыркы 30 жылдагы эң чоң натыйжа болуп калды. Өсүштүн себеби болуп, Япония банкы тарабынан COVID-19 пандемиясынын финансылык кесепеттерин азайтуу үчүн ишке ашырылган акча-кредиттик стимулдаштыруу программасы саналат.
Дүнгенхайм
Дүнгенхайм (Düngenheim) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Кохем-Целль районуна кирет.
Калкы - 1292 киши(2013-ж.). . Аянты - 9,31 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 35 023. Муниципалитеттин башчысы — Манфред Пеккарт.
Nikkei 225
2022-жылдын акырына карата абал боюнча, Tokyo Electron (TYO: 8035) индекске эң чоң таасирин тийгизет.
Индексти эсептөө
"Акциялардын түзөтүлгөн бааларынын" суммасын аныктоо жана ал сумманы "бөлүүчүгө" бөлүү жолу менен индекс. Акциянын "түзөтүлгөн баасы" - бул бааны түзөтүү коэффициентине көбөйтүлгөн баасы. Бааны бааны түзөтүү коэффициенти, адатта, көпчүлүк акциялар үчүн 1ге барабар, бирок салыштырмалуу кымбат баалуу акциялар үчүн төмөн. "Бөлүүчү", акциялар корзинасы өзгөргөндө, ошондой эле акциялардын бөлүнүү же артка бөлүнүү учурунда индекстин рыноктук эмес окуялардан улам кескин өзгөрүүлөрүнө жол бербөө үчүн түзөтүлөт.
Nikkei 225 индекси компаниянын акцияларынан турат. Өз ара фонддордун акциялары, биржалык фонддор, кыймылсыз мүлк фонддору жана артыкчылыктуу акциялар кирбейт. Эң көп сатылган акциялар тандалып алынат. Эгерде индекстеги компания биригүү же банкроттон улам чыгып кетсе, ошол эле рыноктон алмашууну издешет.
2010-жылдын январынан бери индекс соода сессияларында ар 15 секунд сайын жаңыланып турат. Ошол эле учурда, Nikkei 225ке кирген компаниялардын тизмеси жылына бир жолу, октябрда каралат.
Анжелина Жоли
Анжелина Жоли Питт Angelina Jolie; (/ dʒoʊliː / joh-lee; née; төрөлгөндөгү фамилиясы Войт; 1975-жылдын 4-июнунда туулган) - америкалык актриса, кинорежиссер жана филантроп. Ага “Оскар” сыйлыгы, эки жолу АКШ киноактерлор Гильдиясынын сыйлыгы, үч жолу “Алтын глобус” сыйлыгы ыйгарылган жана Голливуддун эң кирешелүү актрисасы катары таанылган. Анжелина Жоли өзүнүн чыгармачылык жолун алгач 1982-жылы “Жолду издей” (англ. Lookin' to Get Out) комедиялык тасмасында атасы Жон Войт менен бирге тартылуудан баштаган. Анын актрисалык карьерасы арадан он жыл өткөн соң “ Киборг-2” (англ. Cyborg 2) аттуу бюджети аз фантастикалык тасмада роль жаратуу жана “Хакерлер” (англ. Hackers, 1995) деген тасмада башкы ролду ойноо менен уланган. Көрүүчүлөрдүн колдоосуна ээ болгон "Жорж Уоллес" (англ. George Wallace, 1997) телевизиондук тасмасында жана “Жиа” (англ. Gia) тасмасында ойноп, “Кыз, үзүлгөн өмүр” (англ. Girl, Interrupted, 1999) тасмасындагы ролу үчүн “Экинчи пландагы эң мыкты актриса” номинациясында “Оскар” сыйлыгын алган.
Анжелина Жолинин “Лара Крофт: Мүрзө каракчысы” (англ. Lara Croft: Tomb Raider, 2001) деген компүтердик оюндун негизинде тартылган тасмадагы ролу аны Голливуддун алдыңкы актрисасы катары тааныткан. Актрисага “Мырза жана айым Смиттер” (англ. Mr. & Mrs. Smith, 2005), “Издөөдө” (англ. Wanted, 2008), “Солт” (англ. Salt, 2010) деген тасмаларында жараткан каармандары ийгилик алып келсе, “Күчтүү жүрөк” (англ. A Mighty Heart, 2007) тасмасы коомчулуктун мактоосуна арзыган, “Чоочун бала” (англ. Changeling, 2008), тасмасындагы оюну үчүн “Эң мыкты актриса” номинациясында “Оскар” сыйлыгына көрсөтүлгөн. 2010-жылдан тарта Анжелина Жоли “Кан менен балдын жеринде” (англ. In the Land of Blood and Honey, 2011) жана “Сынбаган” (англ. Unbroken, 2014) тасмаларынын сценарийин өзү жазган, өзү режиссер жана продюсер болгон. “Малефисента” (англ. Maleficent, 2014) тасмасы актрисага эң көп киреше алып келген.
Кинодогу чыгармачылык ишмердүүлүгүнөн тышкары Анжелина Жоли өзүнүн кайрымдуулук иш-чараларына кошкон салымы үчүн дагы белгилүү. Актрисага гуманисттик ишмердүүлүгү үчүн Америка кинематография академиясынын Жин Хершолт атындагы сыйлыгына ээ болгон жана көптөгөн сыйлыктар менен бирге эле британиялык Ыйык Михаил жана Ыйык Георгий ордени ыйгарылган. Анжелина Жоли аялдардын укуктары, билим берүү сыяктуу маселелер менен алектенип, БУУнун качкындар боюнча жогорку коммиссарынын ыктыярдуу элчиси катары таанымал. Актриса АКШдагы оюн-зоок тармагындагы эң таанымал жана таасирдүү инсан жана коомдук ишмер катары атагы чыккан, ар түрдүү медиа каражаттары тарабынан “дүйнөдөгү эң сулуу аял” деген наам берилген. Актрисанын жеке жашоосу коомчулукта кеңири талкууланып келет. Анжелина Жоли мурунку күйөөлөрү Жонни Ли Миллер, Билли Боб Торнтон менен ажырашкан, 2016-жылдын сентябрь айынан тарта үчүнчү жубайы актер Бред Пит экөө дагы бөлөк жашай баштаган. Алардын алты баласы бар, перзенттеринин үчөөсүн ар түрдүү мамлекеттерден багып алышкан.
Эльба (Миннесота)
Эльба (Миннесота) (Elba) — Миннесота штатынын Winona округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 152 киши. Болжолдуу аянты - 5.3 км². FIPS коду — 27-18386.
Аттенкирхен
Аттенкирхен (Attenkirchen) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Фрайзинг районуна кирет.
Тафкан
Тафкан - тарыхый топоним, Чыгыш Теңир-Тоодон же анын бир бөлүгүнүн орто кылымдагы аталышы.
982-983-ж. фарсы тилинде жазылган «Худад ал-Алам мин алМашрик илал-л Магриб» («Ааламдын чыгыштан батышка чейинки чек аралары тууралуу китеп») аттуу чыгармада белгилүү тоо (тоолуу өлкө) катарында эскерилет. Аны түрк элдеринин бири – тогуздар (токузогуздар) мекендеген.
Мураталиев Жашасын Бегакматович
Мураталиев Жашасын Бегакматович (15. 4. 1959-ж. туулган, Суусамыр кыштагы) - экономист, жетекчи кызматкер.
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Рамзау
Рамзау (Ramsau bei Berchtesgaden) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Берхтесгаден районуна кирет.
Калкы - 1800 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 129,18 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 72 129. Муниципалитеттин башчысы — Херберт Гшосман.
Электр-магнит талаасы
Электр-магнит талаасы - материянын электр менен заряддалган бөлүкчөлөрдүн арасындагы түздөн-түз өз ара аракеттешүүлөр ишке ашуучу өзгөчө формасы. Вакуумдагы Электр-магнит талаасы электр талаасынын чыңалышы жана магниттик индукция В векторлору менен мүнөздөлүп, ал талаа тарабынан кыймылсыз жана кыймылдуу заряддалган бөлүкчөлөргө аракет этүүчү күчтөрдү аныктайт. Чөйрөдө Электр-магнит талаасы кошумча эки жардамчы чоңдук: магнит талаасынын чыңалышы Н жана электр индукциясы D менен да мүнөздөлөт. Электр-магнит талаасын классикалык электрдинамика үйрөтөт; эркин чөйрөдө заряддардын жана токтун бөлүштүрүшүнө байланышкан талааны аныктоого мүмкүндүк берүучү Максеелл тпеңдемелери менен жазылат. Айрым элементардык бөлүкчөлөр түзгөн микроскопиялык Электр-магнит талаасы микроскопиялык талаанын электр талаасынын ё жана магнит талаасынын h жылышы менен мүнөздөлөт. Алардын орточо маанилери Электр-магнит талаасынын макроскопиялык мүнөздөмөлөрү менен төмөнкүдөй байланышкан: e =Е, h= В.
Месопотамия
Месопотамия (гр. мesos – ортосу, аралыгы, potamos – дарыя), Эки суу арасы – Батыш Азиядагы аймак, Тигр, Евфрат дарыясынын алабында. Месопотамия ойдуңу менен Жезире платосун камтыйт. Месопотамия Байыркы Чыгыш маданиятынын өөрчүгөн жери болгон. Ал жерде биздин заманга чейинки 4– 3-миң жылдыкта алгачкы таптык мамлекет орногон; 3-миң жылдыктын аягында Аккад, Ур ж. б. байыркы мамлекеттер өкүм сүргөн; 2-миң жылдыктын башында Месопотамиянын түштүк бөлүгүндө Вавилония пайда болгон. Биздин заманга чейинки 9-кылымдан биздин замандын 16-кылымына чейин Месопотамияга бир катар мамлекет ээлик кылып келген. 17-кылымдан 1918-жылга чейин Осмон империясынын курамында турган. Биринчи дүйнөлүк согуштан кийин Месопотамиянын басымдуу бөлүгү Ирактын, калганы Сирия менен Түркиянын курамына кирген.
Рэймонд (Миссисипи)
Рэймонд (Миссисипи) (Raymond) — Миссисипи штатынын Хиндс (Hinds) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1664 киши. Болжолдуу аянты - 7.7 км². FIPS коду — 28-61160.
Парис (Мэн)
Парис (Мэн) (Paris) — Мэн штатынын Оксфорд округуна караган АКШ шаары.
Нью Бостон (Нү-Гэмпшир)
Нью Бостон (Нү-Гэмпшир) (New Boston) — Нү-Гэмпшир штатынын Хиллсбороу округуна караган АКШ шаары.
Парис (Мэн)
Калкы - 4793 киши. Болжолдуу аянты - 106.1 км². FIPS коду — 23-56625.
Нью Бостон (Нү-Гэмпшир)
Калкы - 5321 киши. Болжолдуу аянты - 111.9 км². FIPS коду — 33-50740.
Хандело
Хандело (Handeloh) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Харбург районуна кирет.
Калкы - 2436 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 26,91 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 53 015. Муниципалитеттин башчысы — Ханс-Христиан Шрөдер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт.
Грюнсфельд
Грюнсфельд (Grünsfeld) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан Шаар. Майн-Таубер районуна кирет.
Калкы - 3703 киши(2013-ж.). . Аянты - 44,72 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 1 28 047. Мэр — Альфред Бец.
Аа́нта (эл)
Аа́нта (аханта, анта, анте) — Ганадагы акан тобундагы эл. Анкобра дарыясы менен Секонди-Такоради тоолорунун ортосундагы Гвинея булуңунун жээгинде жашайт. Саны 40 миң адам. Аанта элине аньи, нзима жана эвалуэ этностору жакын. Фанти катуу таасир эткен.
Тил
Аанта тили Нигер-конго макро-үйбүлөсүнүн курамындагы ква уясынын акан тобуна кирет.
Дин
Калктын көпчүлүгү христиандар (протестанттар, католиктер, афрохристиандар). Жергиликтүү салттуу ишенимдер (ата-бабаларга сыйынуу, Ньямие асман рухуна ишенүү, полидемонизм, фетишизм) да сакталууда.
Негизги кесиптери — кол менен иштетилген жер чарбасы (жүгөрү, ямс, таро, күрүч, жер жаңгак) жана балык уулоо (деңиздик жана дарыялык).
Кол өнөрчүлүк
Темир устачылык, карапачылык, токуучулук, жыгачтан оюучулук, кайык жана балык уулоо шаймандарын жасоо, тузду буулоо сыяктуу салттуу кол өнөрчүлүктөр өнүккөн.
Турак жай
Аанта жыгачтан жана чоподон жасалган тик бурчтуу үйлөрдө жашашат. Үйдүн чатыры пальма бутактарынан же шиферден жасалган.
Кийим
Майрамдык кийим катары салттуу кийим (кенте — жалпы акан үчүн) колдонулат, ал эми жөн күндөрү европалык кийим кийишет.
Тамак-аш
Негизги тамак-ашы — балык жана өсүмдүк тамагы (ботколор, куурулган, кайнатылган, куурулган жана бышырылган тамыр жемиштери жана пальма майы жана ачуу татымалдар кошулган жашылчалар).
Коом
Маданият
Фольклордун бардык негизги жанрлары бар. Салттуу ямс Кунтум майрамын белгилөө.
Колонияга чейинки мезгилде аант уруулары 1745—1826-жылдары Ашанти конфедерациясынын курамына кирген Аант (Аханта, Анта) башчылыгын түзүшкөн.
Лэйквю
Лэйквю (Lakeview) — Мичиган штатынын Montcalm округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1112 киши. Болжолдуу аянты - 4.9 км². FIPS коду — 26-45240.
Гранцин
Калкы - 506 киши(2013-ж.). . Аянты - 22,91 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 60 028. Муниципалитеттин башчысы — Аннемари Гөлер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Мураталиев Бегакмат Данапияевич
Колдонулган адабияттар
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9
Айланд (Кентукки)
Айланд (Кентукки) (Island) — Кентукки штатынын Маклин округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 435 киши. Болжолдуу аянты - 1.0 км². FIPS коду — 21-39700.
Темуртунор
Темуртунор – Ысык-Көлдү моңголдор илгери өз тилинде ушундай атаган (төмөр – темир, нуур – көл), калмакча (төмр – темир, нур – көл).
Негизинен 17–19-к-дардагы адабияттарда көбүнчө Тэмуэртуно-эр түрүндө кезигет. Атынын («темирдүү көл») келип чыгышы көл жээгинен магниттүү темирдин майда кум түрүндө жолугушуна байланыштуу. Ал тоо суулары агызып келген шилендилерде кезигет. Көл суусу чайкап жээкке чыгарган темир кристаллдарын илгери кыргыздар чогултуп, эритип алып, бычак, мык ж. б. буюмдарды жасашкан.
Месхети кырка тоосу
Месхети кырка тоосу, Ажар Имерети Кичи Кавказда, Грузиянын аймагында. Кара деңиздин жээгинен Кура дарыясына чейин 150 кмге созулуп жатат. Эң бийик жери 2850 м (Меписцкаро чокусу). Кыр бөлүгүнө тоо-шалбаа ландшафты, тоо капталдарына жазы (бук, граб ж. б.) жана ийне жалбырактуу түнт токой, тоо шалбаасы мүнөздүү.).
Шаделебен
Калкы - 714 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 16,98 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 89 300. Муниципалитеттин башчысы — Эрнст Зентнер.
Кулики (Благовещен району, Башкыртстан)
Кулики — Башкыртстандын Благовещен районундагы айыл, Волк айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 34 киши. Почта индекси — 453445, ОКАТО коду — 80215813002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Койда
Койда — Орусиядагы дарыя. Ненец АО, Архангельск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - БЕЛ/КОЙДА орун алган. Дарыянын узундугу - 126 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — АО деңиз бассейнинин дарыяларыВоронов тумшугунан (Мезень дарыясын кошпогондо) Канин Нос тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Мезень.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дүнфус
Дүнфус (Dünfus) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Кохем-Целль районуна кирет.
Калкы - 288 киши(2013-ж.). . Аянты - 3,25 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 35 022. Муниципалитеттин башчысы — Хайнц Хермес.
Нобиц
Нобиц (Nobitz) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Альтенбург районуна кирет.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 15 шаардык районго бөлүнөт.
Туз көл
Туз көл – тарыхый топоним, Ысык-Көлдүн байыркы аталыштарынын бири.
Адабияттарда гидроним 7-к-дан бери [кытайлык Таншу дарегинде, 7–10-к. – Яньхай («Туз-Көл»)] маалым. 18-к-да жазылган даректерде, түзүлгөн карталарда көлдүн бул аты баса көрсөтүлгөн. Анда көл суусунун туздуу экени белгиленген.
Месопотамия ойдуңу
Месопотамия ойдуңу, Кош өзөн ортосу негизинен Ирактын, ошондой эле Иран, Сирия жана Кувейттин аймагында. Тоо этегиндеги ийилүүдөн, Тигр, Евфрат жана Карун дарыясынын өрөөнүнөн орун алган. Перс булуңу менен чулганат. Көлү көп; шор баскан жерлер да кездешет. Деңиз деңгээлинен бийиктиги 100 мден чет-жакаларында 200 мге чейин. Түндүгүндө субтропиктик, түштүгүнө тропиктик, чөл климаты мүнөздүү. Январдын орточо температурасы Басрада 11°С, августта 34°С, жайында айрым күндөрү 50°Сге чейин ысыйт; жылдык жаан-чачыны 100–200 мм. Өрөөн аркылуу аккан Тигр жана Евфрат дарыясы жазында кирип, жайында тартылат; сугатта жана кеме жүрүүдө мааниси зор. Субтропиктик жана тропиктик чөл өсүмдүктөрү, дарыя өрөөндөрүндө галерея токою өсөт; оазистер бар. Сугат дыйканчылыгы (буудай, шалы, гозо, курма пальмасы), көчмөн мал чарбачылыгы өнүккөн. Нефть (Киркук, Румайла ж. б.) кени бар. Ири шаарлары: Багдад, Басра (Ирак), Абадан (Иран). Месопотамия ойдуңу цивилизациянын байыркы очокторунан бири (Вавилония, Ассирия ж. б. кирген).
Мета...
Мета... (грекче metf – арасы, бир нерседен кийин, соң) – татаал сөздөрдүн башкы бөлүгү; арадагы, бир нерсенин изине түшүү, башка бир абалга өтүү дегендей маани туюнтат (мисалы, метагенез, метаморфизм, метастаз). ).
Эмбой (Миннесота)
Эмбой (Миннесота) (Amboy) — Миннесота штатынын Blue Earth округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 534 киши. Болжолдуу аянты - 0.8 км². FIPS коду — 27-01324.
Нью Лондон (Нү-Гэмпшир)
Нью Лондон (Нү-Гэмпшир) (New London) — Нү-Гэмпшир штатынын Мерримак округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4397 киши. Болжолдуу аянты - 66.3 км². FIPS коду — 33-52100.
Электр кыймылдаткычы
Электр кыймылдаткычы -  электр энергиясын механикалык энергияга өзгөрткүч машина. Электр кыймылдаткычы - өнөр жайдагы, транспорттогу, тиричиликтеги ж. б. кыймылдаткычтардын негизги түрү. Токтун түрүнө жараша туруктуу токтун Электр кыймылдаткычы жана өзгөрмө токтун Электр кыймылдаткычы  болуп айырмаланат. Өзгөрмө токтун Электр кыймылдаткычына синхрондуу, асинхрондуу жана коллектордуу Электр кыймылдаткычы кирет. Асинхрондуу Электр кыймылдаткычы кеңири тараган; ал жөнөкөй жана ишенимдүү. Анын кемчилиги - реактивдүү кубаттуулукту көп чыгымдашы жана айлануу ылдамдыгын акырындык менен жөндөө мүмкүн эместиги. Кубаттуу электр кыймылга келтиргичтердин көпчүлүгүндө синхрондуу Электр кыймылдаткычы колдонулат. Айлануу жыштыгын жөндөө мүмкүнчүлүгү зарыл болгон учурда туруктуу токтун Электр кыймылдаткычы жана анча зарыл болбосо, кымбат жана ишенимдүүлүгү аз өзгөрмө токтун коллектордуу Электр кыймылдаткычы колдонулат. Электр кыймылдаткычынын кубаттуулугу Втт ондогон үлүшүнөн ондогон МВтка чейин жетет. Электр кыймылдаткычы түрдүү транспорттун дөңгөлөктөрүн, көтөргүч транспорт машина, кеме, самолёт ж. б. түрдүү механизмдерди кыймылга келтирүү үчүн, ошондой эле турмуш тиричиликте да кеңири колдонулат.