cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Безгек
Оорунун берилиши
Ооруну плазмодиянын түрү чакырат. Плазмодиялар кан митеси болгондуктан оорулуунун канында жашайт. Анофелес чиркейи безгек болгон кишини чагып, канын соргондо аны менен кошо плазмодияларды сорот. Чиркейдин ичине кирген мителер өсүп, көбөйөт. Чиркей соо кишини чакканда козгогучтар шилекей менен адамдын организмине кирет. Кан агымы менен боорго келип (өөрчүүнүн биринчи цикли) андан кайрадан канга өтүп, эритроциттерге кирет (өөрчүүнүн экинчи цикли). Мында эритроциттерди көп бузат, натыйжада кызыл кандын көлөмү азайып, анемия пайда болот. Безгекти жалаң эле чиркей таратпастан, аны менен ооруп айыккан киши дагы жуктуруусу мүмкүн, себеби козгогучтар канда узакка чейин (20—40 жыл) сакталат. Кээде безгек менен ооруган же ооруп айыккан кишинин канын (донордон) башка адамга куйганда, ошондой эле жакшы стерилденбеген шприц аркылуу жугуусу да мүмкүн.
Туталактын узактыгы козгогучтун түрүнө жараша 6—36 саатка чейин созулат. Эгерде оорулууну убагында дарылабаса, оору бат-бат кармашы (12-15 жолу же андан да көп) мүмкүн. Оору козгогуч кишинин организминде 10—14 күн (кээде бир жылга же андан көп) оорунун белгисин пайда кылбайт (инкубация же жашыруун мезгил). Оору капысынан катуу башталат, башы ооруп, чыйрыгып, калтырап титирейт, температурасы 41—41,5°ка чейин көтөрүлүп, кайра тез төмөндөйт. Оорулуу алсызданат, колу-буту, бети ооруп сыздайт, кээде кусат. Туталак (приступ) өткөндөн кийин температура төмөндөйт, оорулуу ысып, тердей баштайт. Оору кармабаган учурда оорулуу кадимкидей туруп, басып, жеңил жумуштарга жарамдуу.
Безгек болгон кишинин жүзү кубарып, кер сары тартып турат. Оозунун тегерегине учук чыгуусу мүмкүн. Боор, көк боор чоңоюп, оору кармаган (приступ) учурунда катуу ооруйт. Оору 3—4 жума созулат.
Адын алуу
Алдын алуу үчүн чиркейлердин көбөйүшүнө жол бербөө, оорулууну эрте таап дарылоо, чиркей бар жерде эшик, терезелерди даки же металл торлор менен тосуу керек.
Манастын туулушу жана балалык чагы
Манастын туулушу жана балалык чагы — эпостун башталыш окуяларын камтып турган чоң эпизод, чыгармадагы туруктуу салттык окуялардын бири. Адатта баатырдын теги жөнүндөгү маалыматтардан башталып, Манас эр жеткенге чейинки окуяларды бүт баяндайт. Көптөгөн маалыматтардан, майда окуялардан турат. Аларды мазмунуна карай шарттуу түрдө ар бирин өзүнчө атоого болот. Мисалы, баатырдын теги, күчтүү жоодон жеңилген кыргыздардын чабылып-чачылышы, баласы жок Жакыптын зары, жана башкалар
Бөлүм «Манастын» белгилүү тексттеринин дээрлик бардыгында бар. Булар бир манасчыда түрдүүчө аталышы жана камтыган окуялары ар башка болушу мүмкүн: Радлов жазып алган вариантта «Манастын туулганы» — деп аталып, эпостун биринчи окуясы катары белгиленген. Саякбай Каралаевдин варианты боюнча тема башка аталганы менен окуянын жалпы нугу жана мазмуну негизинен салттык түрдө берилген.
Попов, Василий Михайлович
Попов, Василий Михайлович (1901, азыркы Липецкий облусу, Лебедянь ш. – 1991-ж., Бишкек ш.) – илимпоз-геолог, геология-минералогия ил. доктору (1955), профессор (1956), Кыргыз ССР ИАнын академиги (1960), Кыргыз ССРнин илимге эмгек сиңирген ишмери (1975). Ленинград тоо ин-тун бүткөн (1930). Геол. комитетте (Ленинград) партиянын начальниги (1930–31), Казакстан геол. трестинде техникалык жетекчи (1931–32), СССР ИАнын Казакстан базасында (кийин Казакстан филиалы) сектор башчысы (1936–46), Новочеркасск политехника ин-тта доцент (1946–47), СССР ИАнын Кыргыз филиалында Геол. ин-тунун директору (1947–52), ин-тун директорунун орун басары (1961–62) ж-а 1955-жылдан ин-та, адегенде лаборатория, кийин сектор башчысы. П. – руда кен байлыктар жөнүндөгү илимдин чөкмө түрдө пайда болуу багытын негиздөөчүлөрдүн бири. Илимий изилдөө иштери Кыргызстан менен тыгыз байланышып, руда б-ча литологдордун мектебин түзгөн. Анын 80ден ашык илимий эмгеги негизинен жез, коргошун, цинк ж. б. металлдардын стратиформ кендеринин чөкмө түрдө пайда болуу маселесине арналган. Илимий эмгектери ж-а анын мектеби СССРде гана эмес, чет өлкөлөрдө да колдоого алынган. Ал башкарган сектор чөкмө рудагенез теориясын өнүктүрүү б-ча өлкөдөгү бирден бир негизги илимий изилдөөлөр менен бирге илимий уюштуруу иштерин жүргүзүп, илимпоздорду, анын ичинде жергиликтүү кадрларды даярдоого көп көңүл бурган. Анын жетекчилиги менен илимдин бир нече кандидаты ж-а доктору даярдалган. «Ардак Белгиси» ордени ж-а медаль менен сыйланган.
Комплекстүү ээлик кылуу ишкердик лицензиясы боюнча келишим (франчайзинг
Комплекстүү ээлик кылуу ишкердик лицензиясы боюнча келишим (франчайзинг ) – бир тарап (комплекстүү лицензиар) экинчи тарапка (комплекстүү лицензиатка) келишимде каралган лицензиардын фирмалык аталышын жана корголуучу коммерциялык маалыматын камтыган лизенциаттын ээлик кылуу ишкердигинде пайдаланылуучу өзгөчө укуктарынын комплексин, ошондой эле башка өзгөчө укуктарды (товардык белгини, тейлөө белгисин, патентти) акысын алуу менен пайдаланууга берүүгө милдеттенген келишим. К. э. к. и. л. к-де лицензиялык комплексти, лицензиардын ишкердик кадыр-баркын жана коммерциялык тажырыйбасын (атап айтканда, эң аз жана/же эң көп көлөмдө пайдаланууну белгилөө менен), пайдаланылуучу аймакты көрсөтүп же көрсөтпөстөн, иш-аракеттин белгилүү бир чөйрөсүнө карата (лицензиардан алган же лицензиар чыгарган товарларды сатуу, башка соода-сатык иштерин аткаруу, кызмат көрсөтүү, жумуш аткаруу) пайдалануу каралышы мүмкүн. К. э. к. и. л. к. боюнча коммерциялык уюмдар жана ээлик кылуучу ишкер катары катталган жарандар гана тараптар боло алышат. К. э. к. и. л. к-нин мөөнөтүн көрсөтүү менен жана көрсөтпөстөн (мөөнөтсүз) түзүлүшү мүмкүн.
Саясий туруктуулук
Саясий туруктуулук — саясий тутумдун абалы.
Керектүү шарттардын жана факторлордун бар болуусу менен мүнөздөлөт. Алар коом тарабынан өзүнүн окшоштугун, жарандык тынчтыкты жана ар кандай социалдык субъекттердин жана саясий кучтөрдүн кызыкчьтыктарынын балансына жетүүнүн негизинде макулдашууну сактоону, келип чыккан көйгөйлөрдү жана саясат чөйрөсүндөгү карама-каршылыктарды мыйзам тарабынан каралган механизм жана каражаттардын жардамы менен өз убагында мыйзамдуу чечүүнү камсыз кылышат. Саясий туруктуулук саясий активдүулүгүн деңгээлинен жана мүнөзүнөн, саясий лидерлердин позициясынан, алардын жалпы улуттук кызыкчылыктарды билдире алуусунан жана жарандардын саясий эркин консолидациялоону билүүсүнөн, өзүнүн ишмердүүлүгүн сын карашта анализдөөгө жөндөмдүүлүгүнөн, алар тарабынан нравалык жана укуктук нормалардын сакталышынан көз каранды.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Комплекттүүлүк
Комплекттүүлүк (лат. сompletus  – толук) – алынып келинген продукцияда, аны пайдалануу үчүн зарыл болгон баардык бөлүктөрдүн, тетиктердин, агрегаттардын ж. б. болуусу.
Саясий убакыт
Саясий убакыт — саясий субъекттин ишмердүүлүгүнүн интенсивдүүлүгүнүн чеги, ал окуялардын жыштыгы менен өлчөнөт, өзүнүн окуяларынын мазмундуулугуна жараша ылдамдап же жайлап турушу мүмкүн.
Саясий убакыт - реалдуулук, болуп жаткан, бирок өзүнүн турмуштук макамы боюнча физикалык убакыт менен дал келбейт. Мисал катары — качан саясий турмуштун белгилүү бир жерлерде, көбүнчө борбор шаарларда дароо күчөшү, саясий окуялардын санынын көбөйүшү, социалдык жана психикалык чыцалуулардын даражасынын жогорулашы, көп сандаган жана тез саясий өзгөрүүлер, ал эми башка аймактарда Саясий убакыт такыр башка убакытта өтөт. Ар кайсы аймактын тургундары бир эле физикалык убакытта жашап жатып, убакыттын кайсы бир мезилинде ар кандай Саясий убакытта болуп калышат, ар кандай саясий приоритеттерден жана реалийлерден чыгышып өзүлөрүнүн ишмердүүлүгүн кура беришет. Албетте, алардын саясий аракеттери интенсивдүүлүгүнүн даражасы жана мүнөзү ар башка болот.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Казы, кадий
Казы, кадий – мусулман өлкөлөрүндө шарият жолу менен тергөөгө алып, тийиштүү чечим чыгаруучу сот, Орто кылымдарда казы ар кыл документти күбөлөндүрүүнүн (нотариустун) да милдетин аткарган: жетимдерге көз салган же аларга көз салып туруу үчүн адамдарды дайындаган; кылмыш иштери же граждандык иштер боюнча өкүмдөрдүн аткарылышын көзөмөлдөгөн. XIX к. жана ХХ к. башында ак сөөктөр сотунун пайда болушуна байланыштуу казы үй-бүлө, диний, мураска калтыруу иштерин кароо менен гана чектелген. Казы феодал төбөлдөрүнүн жана падышачылыктын жергиликтүү башкаруучуларынын кызыкчылыгын коргогон.
Стрелка
Стрелка — Нижний Новгород метросунун Сормовско-Мещерская сызыгысындагы станция. Бул үчүн ачык болот 12-июнь 2018.
Нью-Жерси
Нью-Жерси (англ.-New Jersey) — АКШнын Түндүк-батышындагы штат. Ла-Манш куймасында жайгашкан Джерси аралынын атынын коюлган. АКШнын штаттарынын арасынан, штаттарга биригүүсү боюнча үчүнчү орунда турат. Калкынын жыштыгы — 8,717 млн адам (2005-жылга АКШда 9-орунду ээлейт). Этникалык курамы: италиялыктар — 17,9 %, ирландыктар — 15,9 %, афро-американецтер — 13,6 %, немистер — 12,6 %, поляктар — 6,9 %. Борбор шаары - Трентон, штаттагы ири шаар болуп — Ньюарк эсептелет. Штаттын официалдуу аталышы — «Бакча штаты» (Garden State).
Тарыхы
Илгери штаттын аймагында Ленапе уруусуна кирген индейцтер жашап келишкен. 1630-жылдары голландиялык көчмөндөр бул штатка отурукташа башташкан. Учурдагы Нью-Джерси, болочок Нью-Йорк штатынын жарымын кошуп Жаңы Амстердам борбору болуп турган Жаңы Нидерландиянын колонияларынын бири болчу. 1664-жылы полковник Ричард Николлздын флотилиясынын күчү менен Нью-Йорктогу нидерландия колониясын Англия басып алат.
1776-жылы Нью-Джерси британ колониясынын тизмегинде 13 катарда жазылган болот. Бирок «эгемендүүлүк үчүн согушта» эки согушуп жаткан өлкөгө уламдан улам өтүп турган, ушуга байланыштуу, ал «Революциянын кесилиши» (Crossroads of Revolution) деген ысымга ээ болгон. Бул ысым 1997-жылыы штатка атайын арналып чыгарылган 25 центтин бир жак бетинде көрсөтүлгөн.
1787-жылдын 18-декабрында Нью-Джерси АКШнын курамына кирген үчүнчү штат болгон. 1789-жылдын 20-ноябрьында штат биринчилерден болуп «Укуктар Биллине» кол коюшкан. XX кылымдын акыркы он жылында штат Нью-Йорк агломерациясынын чоң бөлүгү болуп калган. Бул штатта Лас-Вегастан башка жападан жалгыз ири кумар оюндарынын борбору Атлантик-Сити орун алган (АКШнын башка штаттарында кумар оюн жайларын куруу тыйюу салынган). Инфраструктуранын жана элдердин жашоо денгээлинин жогору болушуна карабастан Флорида штатына калктын көчүп кетиши кескин көбөйгөн. Ошого карабастан штатка көчүп келүүлөр да аз эмес, басымдуу көпчүлүктү латиноамериканецтер түзүшөт, алардын арасында белгилүү Селия Крус да болгон.
Волга бою
Волга бою – Волга дарыясынын экономикалык жактан тыгыз байланышта болгон ортоңку жана төмөнкү агымдарындагы аймагы. Ал Волга бою дөңсөөсү жайгашкан көтөрүңкү оң жээктен жана Заволжье деп аталган ойдуңдуу сол жээктен турат. Табигый бөлүнүшү боюнча Волганын жогорку агымындагы аймактар да кээде Волга бою деп аталат.
Нью-Жерси
Географиясы
Штаттын жалпы аяниы — 22 608 км² (47-орунда, башкача айтканда АКШ штаттарын аягынан баштап санаганда бешинчи орунда). Штат үч негизги райондорго юөлүнөт — Түндүк Джерси, Борбордук Джерси жана Түштүк Джерси.
Жогорку денгээлдеги жаза
2007-жылдын 17-декабрында губернатор Корзайн Нью-Джерсидеги өлүм жасасын алып таштоого кол койгон. Айова жана Батыш Вирджини (1965-жылы бул эки штатта алынган) штаттарынан кийин өлүм жазасын алып салуу боюнча Нью-Джерси үчүечү орунда турат. Нью-Джерсинин абагында саналуу гана адамдар өмүр бою эркинен ажыратылсын деген өкүм менен камакка алынышкан. Ошондой эле Корзайн жаканда өлүм жазасынын ордуна алдын ала боштондукка чыгарылбастан өмүр бою эркинен ажыратылсын деген мыйзамга кол койгон.
Транспорттук каттам
Штатты New Jersey Transit транспорттук компаниясы тейлейт. Анын курамына:
Экономикасы
АКШнын экономиканы тескөө бөлүмүнүн анализине таянсак 2003-жылжын штаттын ИДП $397 млрд. түзгөн. Штаттын беш дубаны Кошмо Штаттардын эң догорку кирешелүү деген дубандары катары таанылган: Сомерсет (7-орунда), Моррис (10-), Хантердон (13-), Берген (21-), Монмаут (42-).
Кузурба дарыясы
Кузурба (Кошуриха) — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чулым дарыясынын сол жээгинен 1718 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 65 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Волга дарыясы
Волга дарыясы, Эдил (байыркы аты Ра, орто кылымда Итил) – Европадагы эң ири дарыя. Россиянын европалык бөлүгүндө. Узундугу 3530 км, алабынын аянты 1360 миң км2. Валдай дөңсөөсүнөн башталып, Казан шаарына чейин кеңдик, андан кийин меридиан багыттарында агат. Каспий деңизине куярда чоң дельтаны пайда кылат (19 миң км2). Волганын 200дөй куймасы бар; ирилери: Ока, Сура, Свияга (оң), Молога, Ветлуга, Бейшлот, ортоңку жана төмөнкү агымында Кама, Самара, Чоң Ыргыз (сол).
Волга жогорку бөлүгүндө Жогорку Волга көлдөрү аркылуу агып, агымы суу сактагычтуу ГЭС каскаддары менен жөнгө салынат. Ири ГЭСтери: Чебоксары, Волга (Куйбышев суусактагычы), Волга (Волгоград суу сактагычы) ж. б. Волгоград шаары тушта суунун орточо чыгымы 724 м3/сек, чатында 7710 м3/сек. Ноябрдын аягы декабрдын башынан апрелге чейин, төмөнкү агымында марттын ортосуна чейин тоңот. Волга Волга-Балтика суу жолу аркылуу Балтика деңизи, Түндүк Двина суу системасы жана Ак деңиз Балтика каналы аркылуу Ак деңиз, Волга-Дон каналы аркылуу Азов жана Кара деңиздер, Москва атындагы канал аркылуу Москва дарыясы менен туташат. Суусу калкты суу менен камсыз кылууга жана сугатка пайдаланылат. Балыктын 70тей түрү (анын 40 промыселдик) бар. Ржев шаарынан баштап кеме жүрөт (3256 км).
Попов, Владмир Иванович
Попов, Владмир Иванович (1907-ж. т., Ленинград) – илимпоз – геолог, геология-минералогия ил. доктору (1939), профессор (1940), Өзбек ССР ИАнын академиги (1968), корреспондент мүчөсү (1958), Өзбек ССРнин илимге эмгек сиңирген ишмери (1957). Орто Азия мамлекеттик ун-тинин (САГУ) физика-математика фак-тинин геол. – чалгындоо бөлүмүн бүткөн (1927). 1939-жылдан САГУда кафедра ж-а лаборатория башчысы. П. – геол. формация жөнүндөгү илимдин ж-а литологдордун Орто Азиялык мектебин негиздеген. Ал – 350дөн ашык илимий ж-а илимий -популярдуу эмгектин (анын 17си монография) автору. Илимий эмгектери геологиянын бардык маанилүү тармагын камтып, аларды комплекстүү изилдөөгө арналган. Орто Азияда, анын ичинде Кыргызстанда геол. илимин өнүктүрүүдө зор салым кошкон. Кыргызстандагы Кадамжай кенинин геол. картасын алгач ирет түзүп, анын батыш уландысын тапкан. Айдаркен ж-а Охна кендерин ачкан. Орто Азиядагы кайнозой моласстарынын нефть-газдуулук маселесин көтөрүп, Фергана өрөөнүндөгү неоген тоотектеринде нефтинин мол запасы бар экенин алдын ала айткан (1941). Прогрессивдүү палеомагнит методун алгач сунуш кылган (1947). Жер кыртышынын өсүп-өнүгүшүнүн ядролук теориясын бардык жактан иштеп чыгуу менен актуалдуу изилдөө жүргүзгөн (1951). Анын негизинде Орто Азиянын аймагын геол.-формациялык райондоштурууну ишке ашырган. Чөкмө рудаларды изилдөөнүн кларк методун иштеп чыккан. Ысмы Айдаркен шаарчасындагы бир көчөгө коюлган. «Кенди биринчи ачуучу» деген төш белги берилген.
Токойчулук
Токойчулук — Өсүмдүк өстүрүүчүлүктүн бир багыты. Токой ресурстарын көбөйтүү жана колдонуу максатын көздөйт; ошондой эле илимий дисциплина катары көбөйтүү методдорун жана токойлордук продуктивдүүлүгүн жогорулатуу боюнча изилдейт.
Токой ресурстары - биологиялык ресурстардын негизги бөлүгү катары чарбачылыкта чийки сыръе же болбосо энергиянын булагы катарында колдонулат.
Учурдун талабына жооп берген токойчулук, токойлорду адамдардын чарбачылыгы үчүн колдонбостон, жапайы жандыктар үчүн жашоо чөйрө, ошондой эле натуралдык суулардын жөнгө салынышын, токой массивдерин көбөйтүшү жана жаратылыш ландшафтын жайылтуу, атмосферада көмүр кычкыл газынын курамынын көбөйүп кетпешин көздөйт
Токойлор Жер шарынын биосферасынын эң негизги бөлүгү катары каралат. Бул тармакта иштеген адамдардын кесиби токойчу деп аталат.
Шилтемелер
Sylviculture Erdőgazdálkodás Selvicoltura Silvicultură
Чоң Речка дарыясы (Тогула куймасы)
Чоң Речка — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Тогул дарыясынын сол жээгинен 42 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Саясий трансформация
Саясий трансформация (лат.transformatio - айлануу, кубулуу) - саясий системанын бүтүндөй же белгилүү бир бөлүктөрүнүн иштөө механизмдеринин жана шарттарынын олуттуу өзгөрүүсүнүн саясий процесси.
Саясий трансформация жаңы саясий уюмдардын жана институттардын пайда болуусуна, мамлекеттик башкаруунун же саясий режимдин формасынын алмашуусуна алып келет.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Шайбек уулу, Ысак
Кыскача өмүр таржымакалы
Ысак Шайбек уулу Түндүк Кыргызстандагы (азыркы Чүй облусундагы) Пишпек уездиндеги Чоң-Кемин айылында туулган.
Токмоктогу диний мектептен арабча кат тааныган.
1916-ж. ”Улуу Үркүндө” Кытайга барып, кайра 1917-ж. Кайтып келген.
1918-ж. Пишпектеги ”Букара” союзуна мүчө болуп кирген.
1918-ж. Болшевиктик партиянын Токмок уезддик комитетинин катчысы болгон.
1920-ж. Нарындагы контрреволюциячыл козголоңду басууга катышкан.
Ар кыл советтик, партиялык кызматтарда иштеген.
Чыгармачыл мурасы
“Үркүн” маалында “Кайран эл”, ”Азган эл” ырларын чыгарып, кийин ”Большевиктер партиясына” (1918), ”Ленин” сыяктуу ырларын жазып, коммунисттик турмуш жарчыларынан болгон.
Анын чыгармачылыгындагы болшевиктик доорго чейинки мурасы анчейин жыйналып-иликтенген эмес.
Алар кыргызча катты арап арибинде жазышкан.
Адабият
Б.Урстанбеков, Т. Чороев. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – 1990. - (ISBN 5-89750-028-2).
Солчул эсерлер
Солчул эсерлер - солчул социал- революционерлердин партиясы; Россиядагы майда партия (1917- 21).
Биринчи дүйнөлүк согуш (1914-18) мезгилинде эсерлер партиясында согушка каршы ураан менен чыккан оппозициялык саясий агым катары пайда болгон. 1917-ж. декабрдан өз алдынча партияга айланган.
Лидерлери: А. Л. Колегаев. М. А. Натансон, М. А. Спиридонова ж. б. Борбордук органы - «Земля и воля» газетасы. Солчул эсерлер дыйкандарга жерди токтоосуз бөлүштүрүп берүүнү колдоп, Убактылуу өкмөттүн импер. тышкы саясатына, кадеттер менен коалиция түзүүгө каршы чыккан.
Октябрь революциясына катышып, Советтердин бүткүл россиялык 2-съездинин декреттери үчүн добуш беришкен, бирок большевик, меньшевик, эсерлерден «бир түрдүү социалисттик өкмөт» түзүүнү талап кылып, Совет өкмөтүнүн составына кирүүдөн баш тартышкан.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Вашингтон (Оклахома)
Вашингтон (Оклахома) (Washington) — Оклахома штатынын McClain округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 520 киши. Болжолдуу аянты - 2.7 км². FIPS коду — 40-78700.
Поршняков, Георгий Сергеевич
Поршняков, Георгий Сергеевич (1918-ж. т., Новгород облусу) – геолог, геология-минералогия ил. доктору (1968), профессор (1969). 1947-ж. Ленинград мамлекеттик ун-тин бүтүп, анда окутуучу, кафедра башчысы, Кадамжай, Чабай кендеринин аймагында сымап, сурьманы издөө иштерин жетектеген. П. илимий ж-а практикалык иштеринин негизги багыты: аймактык геология, тектоника болгон.
Йагма, уруу
Йагма уруусу – орто кылымдардын эрте мезгилиндеги Ички жана Борбордук Азияда байырлаган (анын ичинде Алтай, Түндүк-Батыш Моңголия, Чыгыш Түркстан, Кыргызстанда) байырлаган түркий этностук топ.
Кыскача тарыхы
Йагма уруусу – 8-к-дын ортосунда Алтай ж-а Түндүк-Батыш Моңголия тараптан Теңир-Тоого (анын ичинде Жети-Сууга, Кыргызстанга, Чыгыш Түркстанга) журт которуп келген түркий эл.
Алгач йагмалар тогуз-огуз уруу бирикмесине кирип, кийин алардан жиктелип-бөлүнүп кетишкен.
Түргөш кагандарына саясий ынтымакташ (союздаш) болушкан.
9-10-к. алар негизинен Кашкар атырабында, Борбордук Теңир-Тоо (Ат-Башы, Ак-Сай, Тогуз-Торо, Алай) аймактарында көчүп-конуп жүргөн, эч кимге көз каранды эмес жоокер ж-а көчмөн эл болгон.
Кийинчерээк Й. у. кыргыз, уйгур, өзбек, казак сыяктуу элдерге кошулуп, бара-бара сиңип кеткен.
Молдо Нияз
Молдо Нияз 1823-жылы, Кокон хандыгы, Кызыл-Булак айылы — 1896-жылы, Орусия империясы, Фергана облусукыргыздын чыгаан жазмачы акыны, ойчулу, философу, агартуучу жана кыргыз тилинде эң  алгач кагазга түшүрүлгөн поэтикалык текст — «Санаттар» аттуу кол китептердин автору.
Молдо Нияз өз доорунун билимдүү жана араб, фарси жана эски турк тилдеринде сүйлөй да, окуй да билген адамдарынан болгон. Тарыхчылар Т. Акматжанов Адыл Урстанбековдун «Кыргыз тарыхы» деп аталган чакан энциклопедиялык сөздүктө жазышынча, Молдо Нияз «кыргыздын алгычкы жазгыч акындарынын бири» жана «Кашкар шаарындагы медреседен билим алган».
Адабиятчы Садык Алахандын ырасташынча, Совет доорунда Молдо Нияз жөнүндө академик Болот Юнусалиевдин бир чакан макаласын айтпаганда, башка  бир да эмгек жазылбаган.
Акындын араб арибинде жазылган ырларын кирилицага көчүрүп, өзүнчө жыйнак кылып чыгарууга илимпоз ирети чоң эмгегин үрөгөн Омор Соороновдун жазышынча, «Молдо Нияздын өз колу менен жазып, түптөп жана китеп кылып жасаган 7 колкитеби болгон экен».
Молдо Нияздын дагы бир изилдөөчүсү жана жердеши акын Эгемберди Эрматовдун эл оозунан угушунча, анын ондон ашуун ыр китеби болгон.
«Молдо Нияз: Санат дигарстар» деген аталышта 1993-жылы жарык көргөн жыйнактагы ырлары тастыктагандай, акын Түндүк жана Түштүк кыргыздары байырлаган жерлерди, Кашкар, Бухара, Самарканд тарапты кыдырып чыккан.
1993-жылы ноябрь айында кыргыз коомчулугу жазмачы ырчынын 170 жылдык мааракесин кеңири белгилеген.
Мамлекеттик коопсуздук органдары
Мамлекеттик коопсуздук органдары мамлекеттик бийликтин административдик аткаруучу жана буйрук берүүчү институттары; жашап жаткан коомдук-саясий түзүлүштүн, коопсуздугун камсыз кылууга чакырылган.
Анталья
Анталья (Antalya) — Түркиянын түштүк-батышындагы шаар. Анталья илинин (административдик-аймактык бирдик) административдик борбору. Калкы 759 миң (2005). Жер Ортолук деңиздеги Анталья булуңунун жээгинде, Батыш Тавр кырка тоосунун этегинен баштап, тектирчеленип жайгашкан. Өлкөдөгү ири порт; Жер Ортолук деңиз жээгиндеги эң ири эл аралык аэропорт. Деңиздик климаттык курорт. 1990-жылдан эл аралык туризм жана эс алуу борбору катары ургалдуу өнүгүүдө. Музей (баалуу археологиялык коллекциялары менен), текстиль, тамак-аш өнөр жайы бар. Айыл чарба продуктыларын (негизинен цитрус өсүмдүктөрүн) иштетүү борбору. Биздин заманга чейинки 159-138-жылы пергама падышасы Аттал II негиздеген, анын урматына Атталия аталган. 1207-жылы селжуктар басып алган. 13-кылымда Анадолу кербен соода жолунун акыркы чеги. 1391-жылдан Осмон империясынын курамында. Биринчи дүйнөлүк согуштан кийин Италияга берилип, 1921-жылы түрк аскерлери бошоткон. Үч аркалуу Адриан дарбазасы, минарет (13-кылым), Оттоман эстеликтери сакталган.
Волга-Урал мунай-газ бассейни
Bолга-Урал мунай-газ бассейни ― Орусиядагы Чыгыш-Европалык платформасындагы жайгашкан ири мунай-газ бассейнинин бөлүгү.
Жалпы аянты 700 миң км2. 900дөн ашык мунай, 50дөй газ кени табылган. Кендер негизинен девон, карбон жана пермдин чөкмө тоо-тек катмарынын арасындагы 1600-3000 м тереңдикте жайгашкан 30 мге чейинки калыңдыктагы кумдук, акиташ, алевролит жана чополуу тоо-тектеринин брахиантиклиналдарында топтолгон. Ири кендери: Ромашка, Оренбург, Туймаза, Шкаповский, Арлан ж. б.
Айтийбес
Айтийбес
Айтийбес-жер аты. Азыркы Баткен облусунун Кадамжай районундагы Чавай(Чаувай) кыштагына туташкан тоолордун койнундагы жылгаа ушундай аталат.
Жергиликтүү элдин айтышынча, Чавай өзөнүнүн түштүк ныптасындагы арча-бадалдуу жылгаага жайкысын эгерим Айдын нуру тийбейт экен. Ошон үчүн жыш токойлуу жылгаанын бул бөлүгү «Айтийбес» деп аталып калган.
Дукур
Дукур (Дукур) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Базар-коргон районундагы айыл. Сайдыкум айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 596 киши.
Кош аяктап жүгүрүү
Шарттары
Оюнчулардын саны 2—10 киши.
Оюн өткөрүлүүчү жер: аянтча, талаа спорттук бөлмө.
Оюнга даярдануу
Катышуучулар бир катар болуп турушуп алып оюндун шарты жана кезеги жөнүндө сүйлөшүп алышкандан кийин кош аяктап күтүп турушат.
Оюндун баяны
Оюнга катышуучулардын бирөөсүнүн буйругу боюнча оюнчулар белгиленген аралыктан кош аяктап жүгүрүп өтүү керек. Оюн 2—3 жолу кайталанышы мүмкүн. Марага биринчи келгени жеңүүчү болот.
Оюндун башка түрлөрү бар: Маселен, чалкалап, кол жана буттарды ракка окшотуп басуу. Өрдөкчө майпаңдап басуу ж. б.
Оюндун эрежеси
Буйруктан мурда аракетти баштоого, аралыкты толук өтпөй коюуга, бир бирине тоскоолдук кылууга болбойт. Оюн өткөрүлүүчү жер таза жана тегиз болушу керек. Ойноочулардын саны көп болсо, аларды топторго бөлүп өткөрсө талапка ылайык келет.
Оюндун тарбиялык мааниси
Адамда күч, ылдамдык, ийилчээктик чыдамкайлык калыптанат. Алдыга коюлган максатка жетүүгө үйрөтөт.
Куруды (дарыя)
Куруды — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Курган облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Агыр дарыясынын сол жээгинен 19 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы башатынан Увелька дарыясын кошпогондо, Уй дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Манас баатырдын теги
Манас баатырдын теги — жалпы эле баатырдык эпостор үчүн мүнөздүү салт, чыгармадагы киришүүнүн милдетин аткаруучу бөлүмчө. Мында Манастын ата-бабалары саналат жана айрымдарына кыскача мүнөздөмө берилет: Каракан, Угузкан, Аланча кан, Байгур, Бабыр, Түбөй, Көгөй, Ногой, Жакып. Ысымдардын аталыштары, саны туруктуу эмес, түрдүү варианттарда өзгөртүлүп, орун алмаштырылып, азайып, же көбөйүп берилиши мүмкүн. Саякбай Каралаевдин вариантында Бөйөн, Чаян, Ногой, Балакан, Каракан, Жакып аталса, Радлов жазып алган вариантта  Бөйөнкан, Каракан, Жакып үчөө гана эскерилет жана башкалар.
Текти саноо тике тиешеси бар ата-бабаларынын аттарын гана атоо түрүндө да Радлов жазып алган вариантта кыргыздардын санжыра айтуу ыгы боюнча кимдин канча баласы болуп, анын кандай бутактанууларын кошо чечмелөө ыгы менен да айтылат (Сагымбай Орозбаковдун вариантында,  Саякбай Каралаевдин  вариантында), кээде андан да кеңири берилиши мүмкүн. ТМВда кыргыздардын алты уругу, Манас кайсыл уруктан экени чечмеленип саналып, кадимки санжыралык үлгүдө баяндалат.
Комплементарий
Комплементарий – өзүнүн баардык мүлкү менен чексиз жоопкерчилик тартуучу коомдун (шериктештиктин) толук мүчөсү.
Гидронефроз
Гидронефроз — бөйрөктөн зааранын чыгышынын тоскоолдукка учурашынан бөйрөк ойдуңчалары менен чөйчөкчөсүнүн чоюлушу, бөйрөк ткандарынын атрофиясы менен мүнөздөлүүчү оору.
Гидронефроз көбүнчө 25—35 жаш чамасындагы аялдарда жана балдарда кездешет. Гидронефроз көбүнчө бир бөйрөктө, айрыкча оң бөйрөк, кээде эки бөйрөктө тең болушу ыктымал. Бул оору тубаса жана кийин пайда болгон болуп бөлүнөт. Бөйрөк түтүгүнүн жана чөйчөкчосүнүн ичкериши, чөйчөкчөнүн ичин клапан жабуу, кошумча артерия бөйрөк түтүгүн басып, кысып ичкертүүсү, заара жолдорунун таш оорусу, бөйрөктүн төмөндөп кетиши, шишик же бөйрөктүн кургак учукгу, заара каналынын ичкериши, простата безинин аденомасы жана башка себептерден заара бөйрөктө кармалып, зилдеп (кабылдап) гидронефрозго чалдыктырат.
Мында бөйрөк түтүгү менен чөйчөкчөсү кеңейип, бөйрөктүн ички басымы жогорулайт, натыйжада кан тамырлар ичкерип, бөйрөктө кан айлануу бузулат. Демейде көп билинбейт, кээде бөйрөктүн, белдин тушу уюп ооруйт, кыймылдаганда, иштегенде оору күчөйт, бел же ич көңдөй тушунда оор нерсе тургандай сезилет. Чоңойгон бөйрөк төмөндөп кетет да, ичегилерди басып калганда ич көөп, окшуп, кускан учурлар да болот. Заара менен кан чыгат (гематурия), инфекция кошулса ириң аралаш заара (пиурия) чыгат. Дарылоо гидронефроздун себебине жараша операция жолу менен жүргүзүлөт. Өз убагында дарылоодон орган калыбына келет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Белоцкий, Морис Львович
Белоцкий Морис Львович (1895- 1938) – партиялык жана мамлекеттик ишмер. 1933-37 жылы Кыргыз обкомунун 1- катчысы. 1919-20 жылы Украинада партиялык кызматкер ,1920-24 жылы, жумушчу-дыйкан Кызыл Армиясынын 1- аткычтар армиясында комиссар, Москвадагы Аскер академиясынын аскер комиссарынын жардамчысы. 1924-25 ж. СССРдин Букара Эл Республикасындагы консулу, РКП(б)нын Тундук Кавказ райкомуна жооптуу  инструктор; 1929-33 ж. Тундук Кавказ крайында партиянын Миллерово  округдук комитетинин, Тундук Осетин обкомунун катчысы, СССР Осоавиахиминин торогасынын орун басары. 1937- жылы жазыксыз жерден репрессияга учураган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тарыхы энциклопедия. Бишкек - 2003ж.
Санго-Ты-Се
Санго-Ты-Сё — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Нерусовей-Яха дарыясынын сол жээгинен 13 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Поярков, Владимир Эрастович
Поярков, Владимир Эрастович (1906, Франция, Бордо ш. – 1974, Алмата ш.) – геолог, геология-минералогия ил. доктору (1968), профессор (1973), Кыргыз ССРинин мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1952). Орто Азия мамлекеттик ун-тинин геология факультетин бүткөн. СССР ИА Тажик-Памир экспедициясында, Өзбек филиалында окумуштуу катчы, «Орто Азия түстүү металл чалгындоо» трестинде башкы геолог, Кыргыз ССР геол. башкармалыгында башкы геолог, Казакстан минералдык чийки заттар ин-тунда бөлүм башчы болуп иштеген. Практикалык ж-а илимий иштеринин негизги багыты: сымап, сурьма кендерин издөө ж-а чалгындоо. Сымап, сурьма кендерин ачкандыгы үчүн «Кенди биринчи ачуучу» деген төш белги берилген.
Жакшылык (айыл)
Жакшылык (Жакшылык) — Кыргыз Республикасынын Ош облусунун Араван районундагы айыл. Чек-Абад айыл округу составына кирет.
Деңиз деңгээлинен 680 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Араван кыштагынан 5 км батыш тарапта, Ош т. ж. бекетинен 35 км. Кыштак 1955-ж. негизделген. Калкы 1842 (2007); негизинен пахтачылыкта эмгектенет. Орто мектеп, кесиптик окуу жайы, маданият үйү бар. Турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү, ФАП иштейт.
Калкы
Калкы - 1 877 киши.
Манастын ата-бабалары
Манастын ата-бабалары: «Түп атасы түгөл кан, башкы атасы баары кан» делип, Саякбай Каралаевдин  вариантында тектүү, белгилүү адамдар экени баса белгиленет. Айрыкча Каракан менен Ногой кандын атак-даңкына, баатырдыгына басым жасалат.
Баш каарманды кан тукуму, же белгилүү адамдын урпагы катары баяндоо түрк элдеринин баатырдык эпосторунун басымдуу көпчүлүгүнө таандык белги. Бул салт жеке эле «Манаста» гана эмес, кыргыздардын башка баатырдык эпосторунун дээрлик бардыгында сакталган. Манастын теги Сагымбай Орозбаковдун варианты боюнча жорго сөз, Саякбай Каралаевдин  варианты менен Радлов жазып алган вариантта  ыр түрүндө берилген.
Чип жана Дейл
"Чип жана Дейл" — бурундуктар америкалык «Disney» компаниясы тарабынан түзүлгөн. Алар 1989-1990-жылдары тартылган «Chip 'n Dale Rescue Rangers» анимациялык сериялары менен белгилүү. Алардын аттары «Чиппэндэйл» фамилиясына негизделген калем (Томас Чиппэндэйланын фамилиясынан кийин, Рококо жана алгачкы классицизм доорунун англис эмерек өнөрүнүн эң мыкты чебери).
Тарыхы
Чип менен Дейл алгач 1943-жылы 2-апрелде «Жеке Плутон» мультфильминде тартылган. Башында алардын эч кандай айырмалоочу белгилери болгон эмес. 1956-жылга чейин Чип менен Дейлдин катышуусунда 23 мультфильм тартылган. Көпчүлүк мультфильмдерде алар Дональд Дак үчүн уурулар. 1983-жылы Чип менен Дейл кыска метраждуу эпизоддо эпизоддук ролдорду жаратышкан «Mickey’s Christmas Carol». Алардын аталыштары - эмерек стилине негизделген сөздөрдүн үстүнөн ойнолуучу оюн «Чиппэндэйл».
«Мики Маус Клубу» анимациялык сериясы
Чип жана Дейл «Микки Маус Клубу»-нун сериалдарында көп кездешет.
Солифлюкция
Солифлюкция (лат. solum - топурак, кыртыш; fluctio - жылмышуу, агуу) - тоо бетиндеги тоңгон топурактын жана борпон, кыртыштын эриген учурда төмөн карай акырындык менен жылышы.
Солифлюкция негизинен оордук күчтүн таасиринен сезондук жана көп жылдык тоң кеңири таралган уюлдук жана бийик тоолуу аймактарда пайда болот. Солифлюкциянын таасиринен тектердин составына жараша жончо, тилке, тектир, жал, оюлма сыяктуу рельефтии майда формалары пайда болот.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Чоңбашев, Сыдык
Чоңбашев Сыдык (1897, Маман айылы, Түргөн болушу, Каракол уезди; азыркы Ак-Суу району, «Арашан» совхозу — 1938, Бишкек; сөөгү 1991-ж. кайрадан «Ата-Бейит» көрүстөнүнө коюлган) — Кыргызстандын көрүнүктүү мамлекеттик жана саясий ишмери.
Кыскача өмүр таржымакалы
1909—13-ж. Каракол баштапкы жогорку окуу жайын окуп бүтүргөн. 1913—19-ж. Каракол почта-телеграф мекемесинин кызматкери. 1919—20-ж. Кызыл гвардиячы; Түндүк Жети-Суу, Жаркент фронтторунда; ак казак орустарга каршы Граждандык согушка катышкан. 1919-ж. большевиктер партиясына өткөн. 1921—22-ж. Каракол уездик-шаардык комитетинин төрагасыныи орун басары, төрагасы. 1921—23-ж. Жети-Суу облревкомунун жана облаткомунун мүчөсү. 1924-ж. Кара-Кыргыз автономиялуу облусу уюшулгандан тартып, округдук Партбюросунун мүчөсү. 1924—26-ж. Пишпек округунун ревкомунун төрагасы. Кара-Кыргыз автономиялуу облустук ревкомунун төрагасынын орун басары, Каракол-Нарын округдук аткомунун төрагасы. Чоңбашев 1924-ж. партиянын округдук комитетин катуу сынга алат да, ага ишенич жоктугун элге билдирет. Ошондон тартып ал куугунтукка алынат. Ишинен алынып, РСФСР мамлекеттик соодасынын Кыргызстан боюнча башкаруучунун орун басары болуп дайындалат. 1927-ж. Кыргыз АССРинин Суу чарба башкармасынын начальниги, андан соң Москвага окууга кетет. 1927— 30-ж. Москвадагы Сталин атындагы Соода Академиясында, Эл чарба экономикалык институтунда окуп, 1929-ж. Соода Академиясын, 1930-ж. Эл чарба экономикалык институтун бүтүргөн. 1931—34-ж. Кыргыз АССР Госмамлпланынын төрагасынын орун басары, Эл чарба Борбордук комитетинин төрагасы, Жеңил өнөр жай эл комиссары. 1934—36-ж. чарба иштеринде. 1935-ж. партиядан чыгарылган, 1937-ж. камалып, 1938-ж. атылган. Азыркы мезгилде анын ысмы Кыргызстандын тарыхына кайрадан кирүүдө.
Үй-бүлөсү. Урпактары
...
Воргашорвис
Воргашорвис — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уса дарыясынын сол жээгинен 15 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Лев Ландау
Лев Давидович Ландау (физик кесиптештери адатта Дау дешкен; 1908-жыл 9(22)-январь, Баку – 1968-жыл 1-апрель, Москва) - советтик физик-теоретик, илимий мектептин негиздөөчүсү, СССР ИАнын академиги (1946-жылы шайланган) 1962-жылкы физика боюнча "Нобель" сыйлыгынын ээси.
Социалисттик Эмгектин Баатыры (1954). Макс Планк атындагы төш белгинин (Германия) (1960), Фриц Лондон сыйлыгынын (1960), Ленин сыйлыгынын (1962) жана үч СССРдин Мамлекеттик сыйлыгынын (1946, 1949, 1953) лауреаты.
Ландау теоретик-физиктердин көп сандаган мектептерин түзгөн. Е.М. Лифшиц, А.А. Абрикосов, Л.П. Горьков, И.Е. Дзялошинский, И.М. Лифшиц, И.Я. Померанчук, И.М. Халатников, А.Ф. Андреев, А.И. Ахиезер, В.Б. Берестецкий, С.С. Герштейн, Б.Л. Иоффе, Ю.М. Каган, В.Г. Левич, Л.А. Максимов, А.Б. Мигдал, Л.П. Питаевский, Р.З. Сагдеев, Я.А. Смородинский, К.А. Тер-Мартиросян, Ласло Тисса жана башкалар анын шакирттери болуп эсептелишет.
ОИАнын Теориялык физика институтуна Ландаунун аты ыйгарылган.
Көп ирет басылып, 20 тилде жарык көргөн классикалык фундаменталдуу "Теориялык физика курсунун" демилгечиси жана (Е.М. Лифшиц менен чогуу) авторлошу.
Өмүр таржымалы
Ленинград университетин 1927-ж. аяктаган. 1932-ж. Украина физика-техника институтунун теориялык бөлүмүн жетектеген. 1937-жылдан СССР ИАнын Физикалык проблемалар институтунда иштеген. ММУнун (1947), Москва физика-техника институтунун (1947–50) профессор Физиканын көп тармактары боюнча илимий изилдөө жүргүзүп, металлдардын электрондук диамагнетизм теориясын, антиферромагнетизм теориясын, экинчи түрдөгү фазалык өтүштөрдүн жалпы теориясын, суюк гелийдин өтө агуучулук теориясын, орус физик-теоретиги В. Л. Гинзбург менен өтө өткөрүмдүүлүктүн жарым феноменологиялык теориясын түзгөн. Кванттык электр-динамикасынын, ферми-суюктук теориясынын үстүндө иштеген. Теориялык физика курсун жарыялаган (Е. М. Лифшиц менен бирдикте). РФ ИАнын Теориялык физика институтуна Ландаунун ысмы берилген.
Калпа
Калпа (арабча «халифа» — орун басар, жардамчы) — 1) Октябрь революциясына чейин Орто Азияда, анын ичинен Кыргызстандын аймактарында кеңири тараган сопулар жамааттарынын өкүлү. «Халифа» термини кыргыз тилинин лексикалык өзгөчөлүгүнө ылайык «калпа» болуп трансформацияланган түрдө кирген жана эшендин жолун жолдоочу, ишин улантуучу дин адамын билдирген. Калпа инту кыргыздын коомдук-саясий турмушунда мамлекеттик деңгээлдеги саясий же диний бийликке ээ болгон эмес. Калпалар диний үгүт жүргүзүшкөн; 2) медресе окуучуларын көзөмөлдөөчү, к. Халиф.
Раманкулов, Бейшенбек Айткулович
Раманкулов, Бейшенбек Айткулович (1947-ж.т., Чүй облусу, Жайыл р-ну, Сарыбулак кыштагы) – гидрогеолог, Кыргыз ССРнин мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1988). Фрунзе политехника ин-тун бүткөн (1970). Кыргыз комплекстүү гидрогеол. экспедициясынын Ош гидрогеол. партиясында улук техник-геолог, гидрогеолог, улук гидрогеолог (1970–73), Балыкчы ж-а Ысык-Көл гидрогеол. партияларында башкы гидрогеолог (1974–93), Балыкчы гидрогеол. участогунун начальниги (1994–95), «Ташчайнар» кичи ишканасынын директору (1995-жылдан). Жер астындагы тузсуз ичүү-чарбачылык, өндүрүштүк-техникалык, жер сугарууга жараган, термоминералдык суулардын кендерин издөө, чалгындоо ж-а запасын эсептөө б-ча салым кошкон.
Солист
Солист (лат. solus - бир, жалгыз)- жалгыз ырчы же аспап үчүн жазылган муз. чыгарманы, операда бир партияны жана балетте биринчи, экинчи ролдорду, жеке номерлерди аткаруучу адам.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Кунчугурка дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Өгөй эне-өз эне
Өгөй эне-өз эне — көп жылдык чөп өсүмдүк. СССРдин Европа бөлүгүндө, Кавказда, Сибирде, Орто Азиянын тоолорунда кеңири таралган. Биздин республикада Чүй өрөөнүндө, Ала-Тоо, Алай тоо кыркасында, Борбордук Тянь-Шанда өсөт. Медицинада кургатылган жалбырагы жана топ гүлү кайнатып же ачытып, какырык чыгаруучу дары катарында колдонулат. Аны июнь — июль айында чогултуп, ачык абада, бөлмөдө, үй чатырында тез-тез которуп кургатат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Чабалдаев, Жапар
Чабалдаев Жапар (1932, Жети-Өгүз району, Саруу айлы — 1988, Бишкек ш., сөөгү Саруу айлына коюлган) — ырчы, обондуу лирикалык ырларды аткаруучу (драмалык тенор). 1950-52-ж. Каракол мугалимдер институтунан, 1952-55-ж. КМУдан, 1955—56-ж. Москвадагы бүткүл союздук театр институтунан окуган. Лирикалык ырлардын чебер аткаруучусу катары окуучуу кезинен оозго алынган. Студент кезинде — 1957-ж. Бүткүл союздук фестивалга жана ошол эле жылы Москвада өткөн Жаштар менен студенттердин бүткүл дүйнөлүк 6-фестивалына катышып, бүткүл дүйнөлүк фестивалдын алтын медалдуу лауреаты болгон. Анда аткарган ырлары: А. Огомбаевдин «Жаштаргасы» менен М. Баетовдун «Сагынамы». Чабалдаев 1958-ж. Москвада өткөн Кыргыз адабияты менен искусствосунун декадасына жана Бүткүл союздук эстрада ырчыларынын фестивалына да катышкан. Көп жылдар бою (1956-жылдан) Кыргыз мамлекеттик Т. Сатылганов атындагы филармонияда иштеп, ырчы-комузчулардын тобунда мурдагы союздаш республикалардын көбүнө, Монголия, Кытай, Румыния сыяктуу чет өлкөлөргө гастролго барган. Чабалдаевдин аткаруусунда кыргыздын белгилүү обончу-композиторлорунун көп ырлары (М. Баетов, «Сагынам», «Даанышман», А. Бердибаев, «Менин өлкөм», Ж. Шералиев, «Сага», «Карап койчу», «Сөзүн жана белегиң», А. Айталиев, «Жылкычынын ыры», «Бир элес», «Ак шоокум», Н. Давлесов, «Сагыныч», К. Жакшылыков, «Ачыгын айтчы карындаш» жана башка.) Кыргыз радиосу менен телевидениесинин алтын фондуна жазылган. Чабалдаевдин ырчылык өнөрүнө комуз менен өзүн чебер коштоп, тенор үн менен элдик стилде жадырата шандуу ырдоо мүнөздүү болгон. Чабалдаев өзүндөгү ушул өзгөчө ырчылык касиети менен кыргыздын вокалдык өнөрүндө өзүнче бир мектеп түзгөн ырчы катары эсептелет. Чабалдаевдин ысмы Саруу айлындагы мектепке берилген.
Өрдөк баш
Шарттары
Оюнчулардын саны 5—6 киши.
Оюн өткөрүлүүчү жер: аянтча, спорттук бөлмө.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар бир катар болуп турушуп, оюн өткөрүлүүчү аралык, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышкандан кийин, тизелерин бүгүшүп. чочоюп отурушат.
Оюндун баяны
Оюнчулардын бирөөсүнүн буйругу боюнча, катышуучулар өрдөкчө басышып белгиленген аралыктан тез өтүүгө аракеттенишет. Оюнчулардын аракети 2—3 жолу кайталанышы мүмкүн. Марага биринчи өрдөкчө басып келгени болот.
Оюндун башка түрү
Чочоюп отуруп, секирип жүрүү эки тизе менен басуу.
Оюндун эрежеси
Оюнга методикалык көрсөтмө. Адегенде буттардын булчуңдарын жумшартып, кыймылдатып алгандан кийин киришсе болот.
Оюндун мааниси
Күч, ийилчээктик, чыдамкайлык Калыптанат, тартипти сактоого үйрөтөт.
Чавай(Чаувай)
Чавай(Чаувай).
Чавай. Баткен облусунун Кадамжай районундагы шаар тибиндеги кыштак. Совет заманында «Чаувай» деп жазылып жүргөн.
Тарыхый маалыматтарга караганда, V-VII-кылымдарда Чавайдын кендеринен кытайлар сымап казып алышкан. Эски кендер дале бүгүнгө чейин сакталып калган.
Азыр Чавай өрөөнүндөгү бул кыштакта 2 миңден бир аз көп эл жашайт. СССР тушунда шаар тибиндеги бул поселоктун көп улутуу эли 5 миңге чейин жеткен.
Экинчи Дүйнөлүк согуш жылдары Чавайда сымап кени ачылып, удаа эле рудадан сымап эритип алчу завод курулат. Кеңеш доорунда кыштакта Геологиялык чалгындоо башкармалыгы да жайгашып, анын геологдору Исфайрам, Апшыр жана Алай өрөөндөрүндө кен байлыктарыны изилдеген.
Поселокто маданий курулуштардан кыргыз тилдүү орто мектеп жана орус тилдүү бир сегиз жылдык мектеп, бир китепкана, эки клуб, бир оорукана, ашкана-ресторан, орус тилдүү эки бала бакча, бир нече дүкөн, ошондой эле китеп дүкөнү, мончосу болгон.
Азыр кыштакта бир да өнөр жай ишканасы жок.
Бөтөн улуттар кен жабылгандан кийин эле көчүп кетишкен. Чавайлык жаштардын көбү Россия менен Казакстанда иштешет.
Вэйн (Оклахома)
Калкы - 519 киши. Болжолдуу аянты - 0.9 км². FIPS коду — 40-79300.
Ландтаг
Ландтаг (нем. Landtag, Land – жер, өлкө, Тag – чогулуш) – 1) 13–18-кылымда герман мамлекеттериндеги, ошондой эле 1419–1561-ж. Ливониядагы сословие өкүлдөрүнүн органы. Ландтагдагы шайлоо укугу жергиликтүү княздарга тиешелүү болгон. 1814–15-ж. жергиликтүү маанидеги маселелерди чече турган сословиелик өкүлчүлүк чогулушка айланган; 2) 1815–66-ж. Герман союзунун, 1867– 70-ж. Түндүк Герман союзунун, 1934-ж. чейин Герман империясынын провинцияларында жана мамлекеттеринде, 1848-ж. чейин Австрия империясы (1867-жылдан Австрия-Венгрия), 1919–38-ж. Австрия Республикасы, ошондой эле 1946–47-ж. Германия менен Австрия аймактарындагы өкүлчүлүк орган; 3) ГФР (Гамбург, Бремен жана Берлинден сырткары) жана Австрия Республикаларында (Венадан сырткары) жалпы, түз, бирдей жана жашыруун добуш берүү жолу менен шайланган өкүлчүлүк жана мыйзам чыгаруучу орган; 4) Лихтенштейн княздыгында парламенттин аталышы; 5) Курляндия, Лифляндия жана Эстляндияда (1918-ж. чейин) дворяндар жыйынынын аталышы.
Чоң Речка дарыясы (Уксуная куймасы)
Чоң Речка — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Уксунай дарыясынын сол жээгинен 120 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :