cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ашаткы
Терини ашатуу үчүн пайдалануучу жарма, ачкыл, айран жана улпактын аралашмасы. Жаңы сыйрылган терини жайып, күнгө бир аз тоборсуган соң анын чел этин алуу үчүн жандыктыкына (кой, эчки, кийик) орок, бодонукуна (төө, уй, топоз) кол күрөк керектелет. Жарма, айран, улпактын аралашмасы ашаткы болуп эсептелет. Адатта, ачыган айранга кара тузду жана улпакты, кээде ачкыл жарманы аралаштырып, жандыктын терисинин бетине бирдей жайып, күнгө коет. Же жандык союлары менен туз сээп, күнгө кургатат. Анан ун аталасына айрандан кошуп, же кошпой деле өзүнчө жалатып, 5—6 күнчө бүктөп коет. Тырмап көргөндө эти сыйрыла из түшүп калганда, терини жууп туруп, коңур кургак кылып кургатат. Бетине 5—6 күн ашаткыны жаңылап, күндүн илеби сууганча жайып, кайра алып, бүктөп койсо, күнгө жайылган жандыктын терилери ийине бат келет. Бул ыкмалар «терини ашатуу» деп аталат. Тери ийине келгенде нымыраак бойдон баканга арта салынып, көлөкөгө жайылат. Ашатуу — терини колдо иштетүүнүн алгачкы аракети.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996]
Планерная (метро бекети)
Планерная — Москва метросунун Таганско-Краснопресненская сызыксындагы станция. 1975-жылы 30-декабрьда ачылган.
Буу тутуму
Буу тутуму – Бириккен Улуттар Уюмун жана анын БУУнун 14 адистештирилген мекемесин өз ичине камтыган эларалык уюмдардын жыйындысы. == Колдонулган адабияттар ==
Администратор
Администратор (фр. аdvistrateur - башкаруучу) - менеджер термининин маанилеши.
Асем
Элдик кол өнөрчүлүктө кооз жасалга, керемет көркөм көрүнүш. Аруу колдон жаралган V буюм-тайымдардын бир бүтүмү. Ал көбүнчө көркөм оюм жана көчөттөр аркылуу бүткөн нускаларга карата айтылат. Боз үйдүн ички-сырткы көрүнүшү, ат жасалгалары, кыз-келиндердин зер буюмдары, элдик кийим-кечектердин мыкты үлгүлөрү өз-өз орду менен пайдаланыла турган учуру асем болуп саналат.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996]
Бардык жамандыкка барып
"Бардык жамандыкка барып" бардык мезгилдин эң чоң телесериалы катары эсептелет. Финалдык сериялары чыгып калган учурда, телесериал америкалык телевидениянын эң популярдуу телешоусуна айланган. Шоу көптөгөн сыйлыктарга ээ болгон, анын ичинде он алты Эмми сыйлыгы, сегиз Спутник сыйлыгы, эки "Алтын Глобус" сыйлыгы, эки Пибоди сыйлыгы, эки "Сынчылардын тандоосунун сыйлыгы" жана төрт "Телеберүүлүк сынчылардын Ассоциациясынын" сыйлыгы бар. Өзүнүн негизи ролу үчүн Крэнстон "драма" багытындагы Эмми премиясын төрт жолу, ал эми Аарон Пол экинчи пландагы көрүнүктүү актер катары Эмми премиясын үч жолу, Анна Ганн экинчи пландагы көрүнүктүү актриса катары эки жолу Эмми премиясын утуп алышкан. 2013-жылы "Бардык жамандыкка барып" сериалы Гиннестин дүйнөлүк рекоррдор китебине бардык мезгилдин эң көп сын таанымал шоусу катары кирген болучу.
Кидик коңуздар
Кидик коңуздар (лат. Histeridae) – коңуздардын бир тукуму, кумурскачыл коңуз (лат. Hetaerius ferrugineus), накта кидик коңуздар уруусу (Hister).
Акцептор
Акцептор (лат.acceptor- кабыл алуучу) – хим. илиминде электронду кабыл алган бөлүкчө – электрондор. Ал окистендиргич функцияны аткарат, б. а. (льюистук) к-талар – BF3, AICI3, SuCI4 жана башка К-та жана негиздер протолиттик теориясында протондорду кошуп алган бөлүкчө протондун акцептору болуп эсептелет. Бренстед б-ча биринчи ролду аткарат. Комплекстик бирикмелер хим-да комплекс пайда болуу процессиндеги координациялык байланышты түзгөн электрондук жупту кабыл алган компонент А. болот. Хим. кинетикада коштошуп жүргөн реакциялар А+ВN жана А+СT карап көрсөк А. актор: В. акцептор: С. индуктор болуп эсептелет. Радиациялык хим. радиациялануучу системада пайда болгон эркин радикалдар менен реакцияга кирген бөлүкчөнү А. дейт. Кошулуучу А. концентрациясы радиолизге дуушар болгон заттын концентрациясынан бир нече эсеге аз болот.
Флегмона
Флегмона (байыркы грек тилинен φλεγμονή — ысытма, сезгенүү) — майлуу клетчатканын (тери астындагы, булчуң астындагы жана башкалар) ириңдеп сезгенүүсү.
Флегмона абцесстегидей чектелбей жайылып кетет. Оору кокустан жабыркаган тери, былжыр чел аркылуу стрептококк, стафилококк жана башкалар ириңдетүүчү микробдордун клетчаткага киришинен же түрдүү ириңдүү оорулардын (сыздоок, абсцесс) кабылдоосунан пайда болот. Флегмона жайгашуусуна жараша, тери астындагы, бөйрөктүн жанындагы (паранефрит), көтөн чучуктун тегерегиндеги (парапроктит), булчуң арасындагы жана башкалар болуп бөлүнөт.
Белгилери:
ооруган жер шишип, катууланат, кызарып ооруйт. Ал жер тез эле чексиз чоңоёт. Абсцесстен айырмаланып инфилтрат көпкө катуу бойдон турат. Оорулуунун эти ысып, чыйрыгат, башы ооруп, кускусу келет. Кээде флегмона тегерегиндеги органдарга таркалып, тарамыш муундарды жабыркатат (манжалардын флегмонасында манжалар кыймылдабай калышы мүмкүн).
Дарылоо
Ооруну дарылоодо хирургиялык ыкма колдонулуп, ириң тазаланат. Дарылоо канчалык эрте башталса дарт тез жакшы болот. Күчөп кеткен флегмона оор кабылдоого — сепсиске учуратышы мүмкүн. Оорунун алдын алуу үчүн майда травмаларды, теринин, тери астындагы клетчатканын ириңдүү ооруларын убагында дарылап, терини, былжыр челди жабыркоодон сактап, өздүк гигиенага көңүл буруу талапка ылайык.
Лесной (Ак-Суу району)
Лесной (Лесной) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Ак-Суу районундагы айыл. Теплоключенка айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 187 киши.
Кичи Ватылька
Кичи Ватылька — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ватылька дарыясынын сол жээгинен 198 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 73 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Адистештирилген спорт клубу
Адистештирилген спорт клубу - бир же бир нече спорттун түрү боюнча жаштарды тарбиялап, машыктыруучу уюм. Кыргызстанда алгачкылардан болуп ат спорту боюнча республикалык спорт мектеби Бишкек шаарында 1952-ж. ачылган. Эң жакшы спорт базасы - жабык манежи, эки машыгуу талаасы, спорт залы, 800 аттык сарайы бар. Бул мектептен Н. Огородникова жана С. Мурсалпмов, А. Блинов сыяктуу атактуу спортчулар чыккан. Футбол боюнча республикалык балдар, уландар үчүн спорттук олимпиялык резервдер мектеби (Бишкек шаары) 1970-ж. түзүлгөн. Анда учурдун талабына жооп берген 3 чоң футболдук аянтча, атлетикалык зал бар. Мектепте иштеген Кыргызстандын эмгек сиңирген машыктыргычтары - Р. И. Бибаев, И. 3. Карабаджак, Ю. И. Мусаев, Г. Ф. Мерзликин жана башка. Бул мектепте тарбиялангандардан эң атактуусу С. Фокин, Д. Калашников жана башка. Мектептин азыркы мезгилдеги жетекчиси М. Кошалиев. Оор атлетика боюнча олимпиялык резервдерди даярдоочу балдар-өспүрүмдөр спорт мектеби (Бишкек шаары) - оор атлеттердин негизги борбору. Бул мектептен тарбия алгандардан К. Осмоналиев, С. Ли, У. Молдодосов, М. Шарипов жана башка. 2005-ж. Кыргызстанда 92 спорт мектептери иштейт, алардын он экиси олимпиялык резервди даярдоо мектеби болуп саналат.
Сходненская (метро бекети)
Сходненская — Москва метросунун Таганско-Краснопресненская сызыксындагы станция. 1975-жылы 30-декабрьда ачылган.
Шер-Се
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Эпикалык тек
Эпикалык тек
Шер-Се
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эпикалык тек
Эпикалык тек, эпостук тек – көркөм адабияттагы үч тектин бири. Адамдын ички сезимин билдирүүчү лирикалык тектен ж-а сахнада адамдардын өз ара сүйлөшүүлөрүнөн куралган драмалык тектен айырмалап, окуяларды ж-а алардын өнүгүшүн, каармандардын ар кандай иш-аракеттерин, адамдардын бири-бири м-н болгон мамилелерин баяндоо түрүндө жазган ар кандай жанрдагы чыгармаларды жалпысынан эпикалык (эпостук) текке киргизебиз. Эпикалык чыгармаларда түзүлгөн образдарда кандайдыр бир, башталышы ж-а бүтүүсү бар белгилүү мезгилдеги адамдын мүнөзү ачылат. Эпикалык тектин чакан формаларында (к. аңгеме, новелла, очерк, тамсил, легенда, миф) аз гана учурдагы кыска эпизод сүрөттөлсө, орточо формасында – (повесть, эпикалык поэмалар) бир кыйла кеңири ж-а татаал турмуштук кырдаалдагы окуялар баяндалат. Эпикалык тектин чоң формасында – (эпос, роман) бир нече окуялардын системасы, мүнөзү ачылган бир канча каармандардын өз ара мамилелери баяндалат. Эпикалык текте окуянын жүрүшү автор тарабынан шарттуу түрдө алынган баяндоочу тарабынан, же болбосо каармандар тарабынан баяндалат.
Колдонулган адабияттар
Шериев Ж.. Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
Миокарддын инфаркты
Миокарддын инфаркты — жүрөктүн айрым бөлүгүнө кандын аз келишинен же келбей калышынан жүрөк булчуңунда өлүү ткандардын (некроз) пайда болушу.
Пайда болушунун себептери
Миокарддын инфаркты көбүнчө жүрөктүн таажы сымал артериясы атеросклероздон жабыркаганда болот; атеросклероз процессине көп учурда кан тамырдын бүктөлүп калышы (тромбоз) кошумча болот. Миокарддын инфарктынын пайда болушуна гипертония оорусу, кант диабети, семирүү, нервдик-психикалык күч келүү, тамеки тартуу түрткү берет. Демейде стенокардиянын тез-тез кармашынан жана күчөшүнөн улам өөрчүп, нитроглицерин да жакшы таасир этпей калат. Бул мезгил инфаркт кармаардагы абал деп аталат. Врачка тезинен кайрылуу миокарддын инфарктынын алдын ала турган чараларды өз убагында көрүүгө мүмкүндүк берет.
Оорунун башталышы
Миокарддын инфаркты көбүнчө жүрөк же көкүрөк туш көпкө катуу ооруп, оору сол колго, сол далыга өтүү менен башталат; айрым учурда көкүрөк бүт ооруйт. Нитроглицерин ичкенден кийин деле ооруганы басылбайт. Адатта ал бир нече саатка же күнгө созулат; өлүм коркунучун сезүү, өтө начарлоо, ошондой эле деми кыстыгуу жана жүрөк ишинин башка бузулуулары байкалат.
Оору кармаганда кылынуучу чаралар жана дарылоо
Миокарддын инфаркты менен ооруганда медициналык тез жардам керек. Ошондуктан жүрөк ооруп, приступ кармаса (оору валидолду жана нитроглицеринди ичкенден кийин да басаңдабаса) токтоосуз тез жардам чакыруу зарыл. Врач келгенче оорулууну тынч жаткырып, мүмкүн болушунча тынчтандыруу керек. Нитроглицерин ооруну басаңдатпаса бир нече жолу кайталап ичүү талапка ылайык. Алаксытуучу процедуралар: көкүрөккө горчичник коюу, бутка жылыткыч басуу, колду жылытуу ооруну кыйла жеңилдетет. Миокарддын инфаркты менен ооруган оорулууну ооруканада гана толук дарылоого мүмкүн. Ооруканадан чыккандан кийин да дарылоо үйдө улантыла берет. Эмгекке жөндөмдүүлүктү калыбына келтирүү жана миокарддын инфаркты кайрадан кайталанышын алдын алуу көбүнесе оорулуунун өзүн кароосуна байланыштуу. Врачка үзгүлтүксүз көрүнүп, ал белгилеген дарылоону жана күн тартибин дыкаттык менен аткарып, инфаркт болгон адам бир катар эрежелерди сактоосу зарыл. Баарыдан мурда ал тамеки тартпай, спирт ичкиликтерин ичпей, күн тартибин сактап, 7 сааттан кем эмес уктоосу керек. Врач белгилеген дене тарбия көнүгүүлөрү: эртең мененки гимнастика жана күндүз, түнкү уйку алдында жөө басып сейилдөө пайдалуу. Дем алыш күндөрү таза абада көбүрөөк болуп, отпусканы көнгөн климаттык шартта өткөрүү оң. Тамакты түрдүүлөп, витаминдүү, бирок мүнөздөп (суткасына 2500 ккалдан ашык эмес), 4 маал ичүүгө тийиш. Кечки тамакты жатарга 2—3 саат калганда ичүү керек. Кечкисин организм оңой сиңирүүчү быштак, айран жана башкалар азыктар менен тамактануу сунуш кылынат. Жатарда нерв системасын козгоочу чай же кофе ичүү жарабайт. Миокарддын инфаркты менен ооруган адам бир кыйла убакытка чейин аз кыймылдоого мажбур болгондуктан, толуп кетет. Ошондуктан ага ашыкча тамактанууга болбойт. Суюктукту (сорпону, компотту, киселди, сүттү кошкондо) 1,2 —1,5 литрге чейин азайтуу зарыл. Түнкү сменада, ысык цехте дагы ушундай сыяктуу жерде жана күчтү талап кылуучу жана нервге күч келтирүүчү иштерди иштөөгө тыюу салынат. Нервге күч келтирүү стенокардияны күчөтүүгө түздөн-түз себеп болгондуктан, оорулуу өзү жана анын айланасындагылар үй-бүлөдө жана эмгек коллективинде жагымдуу шарт түзүүгө көмөктөшүүлөрү тийиш.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Сеп алдырма дарылар
Сеп алдырма дарылар - борбордук нерв системасына тынчтандыруучу таасир берүүчү дарылар. Негизинен аларга синтезделген (мисалы, бромиддер) же өсүмдүктөрдөн (мисалы, мышык тамыр, дүлөй чалкан) алынган түрдүү каражаттар кирет. Алар невроздорду дарылоодо колдонулат. Бромиддер организмде бром иондоруна бөлүнүп, борбордук нерв системасында тормоздоо процесстерин күчөтөт, козголуу менен тормоздоо процессинин өз ара байланышын кайра калыбына келтирип, жөнгө салат. Анда кишинин туталанып, капаланганы жоголуп, уйкусу оңолот. Бромиддер менен дарылоо оорулуунун жогорку нерв ишинин тибине жараша жүргүзүлөт. Бул дарылар организмден жай бөлүнүп чыгат. Көп убакыт колдонуудан бромизм пайда болот. Анда кишинин уйкусу келип, эси начарлап, сабыры суз болот, териде майда темгил чыгат, жөтөлөт, конъюнктивит болот, мурун бүтөт. Бромизмдин белгилери пайда болсо, дары ичүүнү токтотуу зарыл. Мышык тамырдын препараттары (тундурма экстракт, маңыз) бромиддерге окшош таасир берет. Мышык тамырдын таасир этүүчү негизги заттары - изовалериан жана валериан кислоталары. Мышык тамырдын препараттары ички органдардын спазмын жоготот. Ошондуктан бул дарылар жүрөк бат кагып жана ички органдардын спазмы менен мүнөздөлгөн невроздорду дарылоодо колдонулат. Мындай ооруларда корвалолду да берсе болот. Сеп алдырма дарылар врачтын сунушу боюнча гана колдонулат.
Темирова, Алтынай Эгембердиевна
Алтынай Эгембердиевна Темирова - Жалал-Абад облусунун, Аксы өрөөнүнүн Жерге-Тал айылында 1960-жылы 17-ноябрда туулган. Акын, драматург, сценарист, котормочу. 1984–1990-жж. Москва шаарындагы M.Горький атындагы бүткүл дүйнөлүк Адабият институтунда окуган.
Өмүр таржымакалы
Алтынай Эгемберди кызы Темирова 1960-жылы 17-ноябрда Кыргызстандын Жалал-Абат облусуна караштуу (мурдагы Ош облусунун курамында болгон) Аксы районунун Жерге-Тал айылында туулган. Анын теги кыргыз.
Иш таржымалы
1992–1997-жж. Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик телерадиокорпорациясында улук редактор, комментатор.
2000–2005-жж. Кыргыз улуттук академиялык драма театрында адабият бөлүмүнүн башчысы.
2007-жылдан Т.Океев атындагы улуттук «Кыргызфильм» киностудиясында башкы редактор болуп эмгектенген.
2011-жылдан "Де-Факто" гезитинде маданий журналисттик кызматты аркалаган.
2013-2014-жылдары "Азаттык" радиосунун маданий журналисттик кызматында иштеген.
2015-17ж.ж. Т.Абдумомунов атындагы Кыргыз Улуттук Академиялык драма театрында адабият бөлүмүнүн башчысы кызматында иштеди. 2017-ж. "Ала-Тоо" журналынын башкы редакторунун орун басары болуп иштөөдө.
Адабий-чыгармачылык жолу
«Тоолор кулаганда»(режиссеру-Бакыт Карагулов),"Кадыржан"(режиссеру-Бекеш Абдылдаев), «Учуу аянтындагы ойлор»(режиссеру-Бакыт Карагулов) аттуу даректүү фильмдеринин сценарийлеринин автору.
2000-жылы М.Шахановдун «Заблуждение цивилизации» («Адашкан өсүп-өнүгүү») аттуу китебин, Г.Лорканын «Ажайып колукту», М.Горькийдин «Түпкүрдө», Е.Елимжандын «Жан урааны», М.Метерлинктин «Азиздер», Эсхилдин "Фарсылар" пьесаларын которгон.
Алардын ичинен «Жан урааны»(режиссеру-?), «Азиздер» (режиссеру-Камат Касенов)пьесалары Учур театрында коюлган. "Фарсылар" - "Ый" деген ат менен Ош драма театрында коюлган (режиссеру-Овлякули Ходжакули. Дүйнөлүк поэзиядан: З.Бабур, Ж.Кулеби, Ю.Эмре, Ай Цин, Дуң Пыйлун, С.Квазимодо, А.Тажибаев, А.Алимовдун ырларын ийгиликтүү которуп, көптөгөн изилдөө, адабий макалалардын автору. А.Темированын чыгармалары орус, казак, хинди, фин, англис тилдерине которулуп, чет тилдерде жарык көрүп келет.
Коомдук ишмердиги
2000-жылдан жазуучулардын бүткүл дүйнөлүк уюму «Пенклубдун» мүчөсү жана «Пенклуб» уюштурган Хельсинки – Лахти шаарларында өткөн (2005) Жазуучулардын бүткүл дүйнөлүк Конгрессинин катышуучусу. 2001-жылы «Интерньюс-Нетуорк» кыргыз-америкалык телекомпанияда стажировкадан өткөн. 2003-жылдан КР Маданият ишмерлеринин ассамблеясынын мүчөсү. 2014-ж. бери Кыргызстан Кинематографисттер союзунун мүчөсү.
Сыйлыктары. Наамдары
1999-жылы «Сорос» эл аралык фондунун А.С.Пушкиндин 200 жылдыгына карата уюштурган конкурсунда «Жезит Айым» («Пиковая дама») прозалык драмасын мыкты которгондугу үчүн башкы сыйлыкты жеңип алган. 2010-жылы "Т.Абдымомунов атындагы сыйлыктын лауреаты" болгон Кыргыз Республикасынын Маданият Министрлиги тарабынан мыкты драматург аталып - "Сынык асман" пьесасы үчүн. 2012-жылы түрк тилдүү элдердин эл аралык «Ак Торна-II» конкурсунун дипломанты болгон. 2012-жылы түрк тилдүү элдердин Х-эл аралык адабий фестивалынын катышуучусу болгон. 2015-жылы эл аралык маданий уюм ТҮРКСОЙдун Кыргыз Улуттук Жазуучулар союзу менен биргелешкен "Беш акын" теледолбооруна катышып "Алтын калем" сыйлыгына ээ болгон. 2016-жылы Кыргызстан аялдар Конгресси "Улуу Бхарата урпактары" пьесасына "Лидерлиги үчүн" эл аралык (17 өлкөдө катталган) алтын медалы менен, 2017-жылы Саха-Якутия республикасынын палатасы "Иль-Тумен"дин баалуу сыйлыгы "алтын саат" менен якут акын-жазуучуларын мыкты которгондугу үчүн "Кыргыз адабияты менен искусствосунун Якутиядагы жумалыгында" сыйланды. 2008-жылы Кыргыз мамлекеттик патенттик кызматынын "Кыргыз Республикасынын жазуучулары" энциклопедиялык сөздүгүнө киргизилген.
Токтогонов, Султан
Токтогонов Султан (1913-жылы т., Чүй облусу, Жайыл району, Сарыбулак айылы) — тарыхчы жана географ, тарых илиминин доктору (1968), профессор (1970).
Комсомолдун Гүлчө, Балыкчы районундук комиттеринде бөлүм башчы, Кыргызстан Компартиясынын Борбордук комитетинин агитация жана пропаганда бөлүмүнүн башчысынын орун басары, Кыргызстан эл агартуу министри, 1956–59-жылы Республиканын жогорку окуу жайларында (Бишкек, Каракол) иштеген.
1959–95-жылы Ош мамлекет педагогикалык институтунда кафедра башчысы жана профессор, 1995-жылдан «Дастан» технологиялык университетинде профессор.
Казактар
Казактар ― Казакстандын негизги калкы. Калкынын саны 30 000 000 млн. адам. Тили - казак тили. Казактар Казакстанда 20 000 000, Кытайда 5 000 000 Өзбекстанда 6 000 000, Орусияда 3 000 000, Моңголияда 120 000, Түркменстанда 20 000, Кыргызстанда 36 000, Иранда 3000.
Токтогонов, Султан
Илимий эмгектери негизинен кыргыз элинин маданиятынын өнүгүшүнө арналган.
Токтоговдун 120дан ашуун илимий эмгеги бар. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген мугалими.
2 орден жана медалдар менен сыйланган.
Сезгенүүгө каршы дарылар
Сезгенүүгө каршы дарылар - сезгенүү реакциясын басаңдатуучу каражаттар. Алар этиологиялык жана патогенездик таасир берүүчү болуп бөлүнөт. Биринчи тобуна антибиотиктер, сульфаниламид дарылары жана башкалар химия терапиялык каражаттар кирет. Булар негизинен белгилүү бир микроорганизмдердин өсүп-өөрчүшүн токтотуп, сезгенүүгө каршы өзгөчө таасир берет. Экинчи тобуна бөйрөк үстүндөгү бездердин гормон препараттары (негизинен глюкокортикоиддер) кирет. Глюкокортикоиддерден кортизон, гидрокортизон, преднизолон жана башкалар белгилүү. Алар сезгенген жердин кан тамырларынын өткөргүчтүгүн азайтат жана сезгенүүнү пайда кылган агентке каршы туташтырма ткандын реакциясын басаңдатат.
Аларды көп убакыт колдонсо, табигый гормондордун синтезделиши басаңдайт. Бул дарыларды ичпей токтотуп койсо бөйрөк үстүндөгү бездердин жетишсиздигинин белгилери пайда болот. Ошондуктан, глюкокортикоиддер менен дарылоону врач гана жүргүзөт.
Кальций туздары да сезгенүүгө каршы таасир берет. Кээ бир дарылар (куруштуруучу заттар, кан тамырды тарытуучу дарылар, адсорбциялоочу заттар) сезгенүүгө каршы жергиликтүү таасир берет. Алар сыртынан сыйпоочу дары майлар, көзгө, мурунга тамчылатуучу эритмелер түрүндө колдонулат.
Карапус сымалдуулар
Карапус сымалдуулар (лат. Carapidae) — треска балыктарынын бир тукуму, буларга төмөнкү уруу жана түрлөр кирет: карапустар (уруу) (лат. Carapus), кызыл карапус (С. homei), Жер-Орто деңизинин карапусу (С. acus).
Доктур Хаус
"Доктур Хаус" (англ. House), кээде "Хаус" – 2004-жылдын 16-ноябрынан 2012-жылдын 21-майына чейин 8 сезон бою Fox тармагында көрсөтүлгөн америкалык медициналык драма телесериалы. Сериалдын башкы каарманы Грегори Хаус (Хү Лори), адаттан тыш, мизантроп, медициналык гений, ал өзүнүн оору басуучу дарылардан көз каранды болгонун акарабай, Нью-Жерсидеги (Пенсильвания) ойдон чыгарылган Принстон-Плейсборо окуу ооруканасында диагносттордун тобун жетектейт. Сериалдын түзүлүшүн Пол Аттанасио ойлоп тапкан, ал эми жаратуучу деп айтылган Дэвид Шор биринчи кезекте каармандын мүнөз белгисине жооп берген. Сериалдын аткаруучу продюсерлери катары Шор, Аттанасио, анын бизнес шериги Кэти Жейкосб жана кинорежиссер Брайан Сиңер кирген. Ал негизинен Century City шаарында тартылган.
"Доктур Хаус" сериалынын экинчиден төртүнчүгө чейинки сезону Кошмо Штаттардагы он мыкты сериалдардын катарына кирген. 2008-жылы 66 өлкөгө таратылган "Доктур Хаус" дүйнөдөгү эң көп көрүлгөн эң белгилүү телепрограммага айланган. Көрсөтүү көптөгөн сыйлыктарды алган, анын ичинде беш Эмми сыйлыгы, эки "Алтын Глобус#, "Пибоди" сыйлыгы, тогуз "Эл тандоосунун" сыйлыгы. 2012-жылдын 8-февралында Fox журүп жаткан 8-сезон акыркы боло турганын жарыялаган. Сериалдын финалы ретроспективдүү хронометраждан кийин 2012-жылдын 21-майында чыккан.
Ырыскүл Эсенаман кызы
Ырыскүл Эсенаман кызы
Ырыскүл Эсенаман кызы, Наркүлбүбү (19-кылымдын 2-жарымы, – 20-кылымдын башы, Манас р-ну) – ырчы.
Турсунаалы Сулайманов
Сулайманов Турсунаалы (1897, азыркы Кара-Суу району, Нариман кыштагында төрөлгөн - 1971, ошол эле жерде) колхоз өндүрүшүн уюштуруучу, Социялистик Эмгектин Баатыры (1957). 1938-жылдан КПСС мүчөсү. 1930-ж. мүчө болуп өтүп, 1932-ж. Н. Нариманов атындагы колхоздун председатели болуп шайланган. Көп тармактуу чарбаны башкарып, алдыңкы чарбалардын катарына кошкон. 1956-ж. 810 га пахта аянтынын ар гектарынан 32 цден тушум жыйнап алган. 1946-50-жылдары СССР Жогорку Советинин, 1951-54 жана 1955-56-ж. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты.
Сыйлыктары
Социялистик Эмгектин Баатыры, Ленин ордени, 3 Эмгек Кызыл Туу ордени, медалдар менен сыйланган.
Ажыдаар чопо кени
Ажыдаар чопо кениЧүй облусунун Ысык-Ата районунда, Ивановка шаарчасынан 28 км түштүктө, Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк этегинде, деңиз деңгээлинен 1079–1200 м бийиктикте. 1969-ж. табылган, 1973 - 87-жылдары геол. чалгындоо иштери жүргүзүлүп, запасы эсептелген. Кен аймагын антропоген мезгилинде пайда болгон борпоң тектер түзөт. Пайдалуу кумайлуу топурак катмары пролювий-аллювий чөгүндүлөрүнөн пайда болуп, кум-шагылдын үстүндө жатат. Катмардын узундугу бир нече кмге созулуп, калыңдыгы 7–20 м. Саргыч боз түстө. Арасында бирин серин гипс кезигет. Гранулометриялык курамы: 0,005 мм – 31,99–44,73%; 0,01–0,005 мм – 7,33–19,29%; 0,5–0,01 мм – 42,32–54,36%; суу сиңиримдүүлүгү 18%. Кумайлуу топурактан Ивановка курулуш материалдар комбинаты “75”, “100” маркасындагы кирпич жасайт. Запасы В категориясы боюнча 815 миң м3, С1–1687 миң м3, В+С1–2502 миң ''м3. 1996-жылга карата калган запасы В категориясы боюнча 354 миң м3, С1–1671 миң м3, В+С1–2025 миң м3''.
Аргунь
Аргунь (монголчо ёргун - кенен, жазы) — Орусия менен Кытайдагы дарыя; Амур дарыянын оң курамы. Узундугу 1620 км, алабынын аянты 164 миң км2. Кытайдагы Чоң Хинган деген ат менен башталат. Көп бөлүгү кенен өрөөн аркылуу агат. Орточо чыгымы 340 м3/сек. Ноябрдын аягынан майдын башына чейин тоңот. Олочи станциясынан тартып кез-кезде кеме жүрөт.
Байгужино (Зилайыр району, Башкыртстан)
Байгужино — Башкыртстандын Зилайыр районундагы айыл, Жогорку галеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 268 киши. Почта индекси — 453692, ОКАТО коду — 80227810003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Аткуур
Аткуур (чеңгел) - ашкана буюму. Казандагы этти аткып сайып оодарууда, бышкан этти чыгарууда колдонулат. Ал жашык темирден тандалып жасалат. Сабына зергерлер күмүш жалатып, оюм-чийим түшүрүшөт. Бышып жаткан этти оодарыштырууда, бышкан этти чыгарууда колдонулат. Анын жердигин усталар муңайым темирден тандашат. Ал көбүнчө төрт айрылуу болуп, этти аткып сайып алууга шартташкан. Эгер аткуур башы өзүнчө темирден болсо, депкир сыяктуу мис менен карматылат. Аткуур кармоого эптүү болушу үчүн учу бычак сабындай жыгачтан жумуру жасалат. Аткуур сабынан бери бүтүндөй темирден болушу да ыктымал. Анын сабына зергерлер күмүш жалаткан жана ага оюм-чийим беришкен.
Санитария-эпидемиологиялык станция
Санитария-эпидемиологиялык станция (СЭС) - санитария-эпидемиологиялык кызматтын адистештирилген негизги комплекстүү мекемеси. Алгачкы СЭСти ата мекендик окумуштуу Ф. Ф. Эрисман Москва жана анын айланасындагы санитария-эпидемиологиялык абалды изилдөө үчүн уюштурган. Ал өзүнө тиешелүү аймакта мамлекеттик санитариялык көзөмөлдү, жугуштуу, мите жана кесип ооруларын алдын алуу жана жок кылуу, чөйрөнү булгануудан сактоо чараларын ишке ашырат. Бул максатта СЭСте дезинфекция жасоочу аппарат жана техника менен жабдылган лабораторияларда квалификациялуу врачтар, орто медициналык кызматкерлер иштейт. Анда санитария-гигиеналык, эпидемиологиялык жана дезинфекциялык жана башкалар бөлүмдөр болот.
Совет (Ысык-Ата району)
Совет (Совет) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Ысык-Ата районундагы айыл. Сын-Таш айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 973 киши.
Файрфилд Тауншип (Нү-Жерси)
Файрфилд Тауншип (Нү-Жерси) (Fairfield Township) — Нү-Жерси штатынын Камберленд округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6748 киши. Болжолдуу аянты - 113.5 км². FIPS коду — 34-22350.
Минералдык заттар
Минералдык заттар Тирүү организмдин клеткаларында органикалык заттар менен бирге минералдык заттар да болот. Алардын организм үчүн мааниси көп түрдүү. Минералдык заттар белоктун пайда болушунда жана түзүлүшүндө маанилүү. Тамак-аштын эң зарыл компоненти болуп, организмдин тиричилигин жана өөрчүүсүн камсыз кылат. Тамак сиңирүү ферменттерин синтездөөгө, зат алмашууга катышат.
Организмдеги ролу
Минералдык заттардын организмдеги кислота-жегичтик тең салмактуулукту, ткань менен клеткаларда суутек иондорунун физиологиялык концентрациясын бир калыпта кармап турууда ролу чоң. Тамак-ашта жегичтүү же кычкылдуу М. з-дын бири артыкчылык кылса, организмдеги кислота-жегичтик тең салмактуулуктун бузулушуна алып келет. Кычкылдуу минералдык заттар (күкүрт, фосфор жана хлор жана башкалар) — этте, балыкта, нанда, ал эми жегичтүү минералдык заттар (калий, натрий, кальций жана магний) сүт жана сүт азыктарында, жер жемиштерде, мөмөлөрдө көп болот. Минералдык заттар организмдеги өлчөмүнө жараша макроэлементтер жана микроэлементтер болуп айырмаланат.
Макроэлементтер
Макроэлементтерге кальций, фосфор, калий, натрий, магний, хлор, темир жана башкалар кирсе, микроэлементтерден ткандарда 0,001% кем кезиккен жез, цинк, кобальт, марганец, йод, фтор жана башкалар кирет. Организмдин минералдык заттарга муктаждыгы негизинен тамак-аш жана суу аркылуу канааттандырылат.
Суу
Суу — бардык организмдердин маанилүү составдык бөлүгү. Ал түрдүү заттардын эриткичи; суу органикалык заттардын кычкылдануу реакциясынан пайда болот. Ал тиричиликтин негизин түзгөн көпчүлүк химиялык реакцияларда катышат. Чоң кишинин организминин 65%ын суу түзөт. Ар кандай ткандарда анын өлчөмү ар түрдүү. Минералдык заттардын организмде суу-туз алмашууда ролу чоң.
Кальций
Организмде кальцийдин ролу өтө зор. Ал сөөк тканынын негизги структурасын түзөт. Сөөктөгү кальцийдин өлчөмү анын организмдеги жалпы санынын 99%ын түзөт. Кальций туздары кандын, клетка жана ткань суюктугунун туруктуу составдык бөлүгү, алар клетка ядросунун составына кирип, клетканын өсүп-өөрчүшү жана иштешинде маанилүү роль ойнойт. Тамактагы кальций организмге сиңип, зат алмашууга чоң таасир этип, организмде азык заттарын толук пайдаланууга түрткү берет. Кальций бирикмелери организмдин коргонуу күчтөрүн чыңдап, тышкы жагымсыз факторлорго (анын ичинде инфекцияга) анын туруктуулугун жогорулатат. Кальций жетишсиздиги жүрөк булчуңунун жана кээ бир ферменттердин функциясына таасир этет. Кальций туздары кан уюуда катышат. Кальций начар сиңирилүүчү элементтердин бири. Өт кислоталары анын бирикмелерине таасир этип, сиңүүгө көмөктөшөт. Кальцийдин сиңирилишинде тамактагы фосфаттардын туура катышы маанилүү.
Балдарда бул минералдык заттардын кандагы өлчөмү тамактагы өлчөмүнө жана ичегидеги сиңирилишине байланыштуу. Кальцийдин сиңирилишине тамак-ашта магний, калий көп болгону терс таасирин тийгизет. Кальцийдин кандагы концентрациясы азайганда борбордук нерв системасынын козголгучтугу төмөндөп, тетания пайда болот. Кальций организмге ашык киргенде кандагы өлчөмү жогорулап, ткань менен клеткаларда ал чөгүп, кальциноз пайда болот. Д витамини кальцийдин ичегиде сиңирилишине жана организмде сакталып калышына, ошондой эле сөөктүн калыптанышына көмөк болот. Аны ашык кабыл алганда да кальций көбөйөт да, балдардын бою өспөй, кусуп, ичи катыйт жана башкалар бузулууларга алып келет. Сөөк склетинин жетилбей калышы тамак-аштагы кальцийдин жетишсиздигине байланыштуу. Бала эмизген эненин организми кальцийди көп талап кылат. Организм кальцийди суткасына 800 мгга жакын керектейт. Жаш балдар менен өспүрүмдөргө, боюнда бар жана бала эмизген аялдарга суткасына 1,5—2 г кальций керек. Кальций сүт жана сүт азыктарында (быштак, сыр), жумуртканын сарысында, капустада, буурчактарда, кээ бир балыктарда, көк петрушкада жана башкаларда көп болот.
Фосфор
Фосфор организмдин бардык ткандарынын составына (өзгөчө булчуң менен мээ) кирип, зат алмашуунун бардык түрүндө катышат. Ал нерв системасынын, жүрөк булчуңунун жана башкалар иштешине абдан керек. Фосфор организмдин ткандарында жана азык заттарда фосфор кислотасы жана анын органикалык бирикмелери (фосфаттар) түрүндө болот. Фосфордун негизги массасы кальций фосфаты түрүндө сөөк тканында, калган фосфор жумшак ткань менен суюктуктарда топтолгон. Булчуңдарда фосфор бирикмелеринин ургаалдуу алмашуусу жүрөт. Фосфор кислотасы көпчүлүк ферменттердин, нуклеин кислоталарынын молекуласын түзүүдө катышат. Фосфордун органикалык бирикмелеринин кандагы өлчөмү өзгөрүлүп турат. Бирок органикалык эмес фосфор негизинен туруктуу (3,0—5 мг%); ымыркай балада 4—7 мг%. Органикалык эмес фосфордун кандагы өлчөмү сүт диетасын колдонгондо, ошондой эле калкан сымал бездин жанындагы бездер жетишсиз иштегенде, бөйрөк ооруларыңда, кант диабетинде, акромегалияда, аддисон оорусунда жана башкалар көбөйөт. Ачка болууда ткандагы органикалык эмес фосфор керектелет. Фосфор организмге тамактагы белоктор, майлар, углеводдор аркылуу келет. Фосфордун кээ бир бирикмелери дары түрүндө кан пайда болууну, сөөк тканынын өсүп-өөрчүшүн күчөтүүдө, борбордук жана четки нерв системасынын иштешин жакшыртууда, ошондой эле жүрөк-кан тамыр системасынын жана булчуңдардын ооруларында колдонулат. Фосфор организмге сүт, сүт азыктары, эт, балык, жумуртка жана башкалар менен кирет. Чоң киши суткасына — 1600 мг; кош бойлуу аялдар — 3000 мг, бала эмизген аялдар 3800 мг фосфор керектейт.
Организмде фосфор алмашуу магний алмашуу менен тыгыз байланышта. Магнийдин көбү сөөк тканынын составына кирет. Кан плазмасында, эритроциттерде, жумшак ткандарда магний ион түрүндө болот. Кээ бир өлчөмү белоктор менен байланышкан. Канга магнийди көп өлчөмдө куйганда наркоздук абал пайда болот; кальций туздары магнийдин таасирин жоготот. Магний спазмга каршы таасир этет, кан тамырларды кеңейтет, ичегинин перистальтикасын, өттүн чыгышын күчөтөт, ошондуктан магнийдин бирикмелери дары катары (мисалы, магний сульфаты, магний карбонаты жана башкалар) кеңири колдонулат. Чоң кишилердин магнийге болгон муктаждыгы тамак-аш аркылуу канааттандырылат. Ал организмге демейде нан, акшак жана буурчак азыктары аркылуу кирет. Магний халвада, гречкада, сулу акшагында, буурчакта, өрүк, кызыл өрүк, кара өрүк кактарында жана башкалар продуктуларда көп болот. Эт, сүт азыктарында аз кездешет.
Калий
Минералдык заттардан орчундуу орунду калий ээлейт. Организмдин ички чөйрөсүн бир калыпта кармап турууда, ошондой эле булчуңдарга нерв импульсун өткөрүүдө калийдин мааниси чоң. Организмде калийдин топтолушу натрийдин суюктук менен сыртка чыгышын күчөтөт. Калийдин заара айдама касиети бар; калийдин жетишсиздигинен ак шишик пайда болот, нерв импульстарын өткөрүү бузулат. Калийдин ашыгы организмден бөйрөк аркылуу тез эле чыгарылат. Организмдин калийди керектөөсү суткасына 2—3 г. Кургатылган өрүк, шабдалы, буурчак, картошка, балык калийге бай келет.
Натрий
Натрий физиологиялык зор мааниге ээ, организмдин бардык ткань жана биологиялык суюктуктарынын составына кирет. Организмдеги натрий туздары ички чөйрөнү бир калыпта сактап, суу алмашууда активдүү катышат. Натрий азык-түлүктө аз. Ал организмге хлор менен бирге негизинен тамакка кошулган аш тузу (кайнатма туз) түрүндө келип түшөт. Суткасына чоң киши аш тузун 15 гга чейин керектейт. Керек учурда тамактагы аш тузун 5 гга чейин азайтса болот. Кайнатма туз суу алмашууда негизги ролду ойнойт. Заара жана тер менен туз көп бөлүнүп чыгат. Тузду өтө көп жоготуу организмдин жалпы абалына таасир этип, кишинин ишке жөндөмдүүлүгүн начарлатат.
Хлор
Xлор организмге хлордуу натрий (аш тузу) түрүндө кирет. Хлордун 90%и заара, 6%и тер менен чыгат. Хлор алмашуу бузулганда ак шишик, карын зилинин секрециясынын жетишсиздиги жана башкалар болот.
Бром
Бром организмге өсүмдүктөрдөн алынган продуктулар жана аш тузу (аз өлчөмдө) менен кирет. Бром туздарынын сеп алдыруучу касиети бар, медицинада кеңири колдонулат.
Фтор
Фтор кишинин бардык ткандарында бар. Сөөк менен тиште, өзгөчө тиш эмалында көп жана андагы фтор эрибеген түрдө болот. Организмге фтор ичкен суу менен кирет. 1 л сууда 0,5 —1,2 мг фтор болот. Суу менен тамак-ашта фтор аз болсо, тиштин чириши көп кездешет. Фтордун организмге ашык кириши флюорозго алып келет.
Йод
Йод кишинин бардык ткандарында болот. Негизинен ал калкан сымал безде болуп, анын гормондорунун (трийодтиронин жана тироксин) составына кирет. Суткасында кишиге 100—150 мкг йод керектелет. Тамак-ашта йоддун жетишсиздиги калкан сымал бездин функциясын бузат (Богок). Аны алдын алууда йод аш тузуна кошулат.
Темир гемоглобин
Темир гемоглобиндин, миоглобиндин жана кээ бир ферменттердин (каталаза, цитохромдор) составына кирет. 70%и гемоглобинде топтолгон. Темир кан пайда болуу процессинде катышат (Кан, Кан пайда болуу). Темирдин жетишсиздиги аз кандуулукка себепкер. Темир организмде топтолууга жөндөмдүү. Бала төрөлгөндө аларда анчамынча темирдин запасы болот. Төрөлгөндөн бир нече жума өткөндөн кийин эритроциттердин бузулуу ылдамдыгы алардын пайда болуу ылдамдыгынан өтөт, бирок анда темирдин ашыгы организмден чыкпайт. Баланын организминин темирди кармап калуу жөндөмдүүлүгү өтө маанилүү, себеби эне сүтү менен темир жетишсиз келет. Темир организмде өтүүчү кычкылдануу-калыбына келүү процесстеринде маанилүү роль ойнойт. Ал боордо, мээде, жумуртканын сарысында жана башкалар көп. Жемиштеги (шабдалы, алма, кара өрүк) темир жакшы сиңет. Чоң кишиге темир суткасына 15 мг, балдарга 7—10 мг керек.
Текинаев Акжолтой
Текинаев Акжолтой - жазуучу.
Минералдык заттар
Жез
Жез организмде маанилүү роль ойнойт. Айрым кычкылдантуучу ферменттердин составына кирет. Жез кан пайда болуу процессинде, гемоглобин жана цитохром ферменттеринин синтезинде, түйүлдүктүн өсүшүндө мааниси чоң. Ал эндокрин системасынын бездеринин функциясына таасир этет. Жез уйдун, чочконун, треска балыгынын боорунда көп.
Текинаев Акжолтой
Акжолтой Текинаев Чүй районундагы Алчалуу айылында 1942-жылы 20-январда туулган. 1964-жылы КМУнун филология факультетин, 1971-жылы Алм-Ата шаарындагы Жогорку партиялык мектепти бүтүргөн. 1964-жылы Кыргызстан ЛКЖСнын Кемин РК бөлүмүнө башчы болуп дайындалат, 1966–1969-жж. Кемин райондук «Эмгек жарчысы» гезитинин жооптуу катчысы, 1971-жылдан «Нарын правдасы» облустук гезитинин редакторунун орунбасары, 1976-жылдан Нарын облусунун облустук полиграф басмасынын начальниги, ал эми 1985-жылдан Чүй райондук «Ленин жолу» гезитинин редактору болуп иштеген.
Минералдык заттар
Стронций
Стронций сөөктүн пайда болушуна көмөкчү.
Текинаев Акжолтой
А.Текинаевдин 1971-жылы «Жылдыздар эч кайда кетпейт» аттуу би-ринчи повесттер жыйнагы чыккан. 1986-жылдан СССР Жазуучулар союзунун, 1970-жылдан СССР Журна-листтер союзунун мүчөсү болгон. В.И.Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына «Каарман эмгеги үчүн» медалы менен сыйланган. Нарын облусунун Эл депутаттар советине депутат болуп шайланган (1978–1982).
Минералдык заттар
Стронций
В12 витамининин курамына кобальт кирип, ал анын активдүүлүгүн белгилейт. Жалпысынан алганда, тышкы чөйрөдөгү химиялык жана геохимиялык факторлордун организмдеги зат алмашуу процесстерине, организмдин өөрчүп-өсүшүнө чоң таасири бар экендиги, бул процесстердин тамак-аштын сапатына, санына жараша экендиги азыр жалпыга белгилүү. Кайсы бир микроэлементтин ичкен сууда, азык-түлүктө, жер кыртышында жана башкалар көбөйүп же жетишсиз болушуна байланыштуу эндемиялык очоктор бар экендиги илимде маалым.
Текинаев Акжолтой
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Минералдык заттар
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Текинаев Акжолтой
Кыргыз тилинде
Минералдык заттар
Колдонулган адабият
Bioelement
Текинаев Акжолтой
Жылдыздар эч жакка кетпейт: Повесттер. – Ф.: Мектеп, 1971. – 151 б.
Администрациялык адеп (этика)
Администрациялык адеп (этика) - мамлекеттик органдардын, ишканалардын жетекчилеринин жана мамлекеттик кызматчылардын кесиптик жумушунда жетекчиликке ала турган адеп-ахлак баалуулуктарынын, принциптердин жана түшүнүктөрдүн жыйындысы. Мамлекеттик кызматчыда кесипкөйлүктөн тышкары, чынчылдык, мыйзам алдындагы жоопкерчилик, ишин илгерилетүүгө умтулуу, жарандарга сый мамиле кылуу, тартиптүүлүк сыяктуу адеп-ахлактык сапаттардын болушу талап кылынат. Өлкөдө 2001-ж. 9-январда КРнын Президентинин Указы менен «Мамлекеттик кызматчылардын этикасынын негиздери жөнүндөгү жобо» бекитилген. Жободо төмөнкүдөй негизги принциптер каралган: жогорку кесиптик деңгээлде милдеттерин аткаруу, жүрүм-турум эрежелерин сактоо, сылык, чыдамдуу, принципиалдуу болуп, маселенин маани-маңызын жете түшүнүүгө умтулуу, каршысын уга билүү жана чечимдерди таразалап, негиздеп кабыл алуу, башка кызматчылар тарабынан адеп бузууларды көңүлкош калтырбоо, өзүнө баш ийген кызматчыны туура эмес ишке жана мыйзам бузууга түртпөө, мамлекеттик жашырын сыр болгон кызматтык маалыматтарды жайылтпоо, башка адамдар менен жетекчисинин жана өзүнүн иш-аракеттерин талкуулабоо, кызмат абалын өзүнүн же жакындарынын кызыкчылыгына пайдаланбоо жана башка. Мындан тышкары «Судьялар этикасынын кодекси» кабыл алынган. Анда судьялардын жүрүм-турум эрежелери баяндалган. Бекитилген этика ченемдеринин мамлекеттик кызматчылар тарабынан бузулушу аларды кызматтан бошотууга негиз болот.
Текинаев Акжолтой
Чабандын уулу: Аңгемелер, повесть. – Ф.: Мектеп, 1974. – 141 б.
Аппак кар: Аңгемелер жана повесттер. – Ф.: Кыргызстан, 1977. – 168 б.
Эстей жүр: Повесттер, аңгемелер. – Ф.: Адабият, 1990. – 269 б.
Социалдык мамлекет теориясы
Биринчи жолу «социалдык мамлекет» түшүнүгү Л. Фон Штайн тарабынан ХIХ к. аягында киргизилген Ал «социалдык мамлекет бардык коомдук таптардын укуктарында абсалюттук теңдикти колдоого, өз жарандарынын экономикалык, коомдук прогрессин камсыз кылууга көмөктөшүүгө милдеттүү, анын соңунда бирөөнүү өнүгүүсү дагы бир башкасынын өнүгүүсүнүн шарты болуп саналат, так ушул мааниде социалдык мамлекет жөнүндө айтылат»- деп өз оюн билдирген  немец авторлору Крефт    жана И. Миленцтин аныктамасы боюнча «Социалдык мамлекет-мамлекеттин өз жарандарынын бакубат жашоосу үчүн кам көрүсүн милдеттендирет. Бул милдеттер жыргалчылыкты зарыл деңгээлге көтөрүү  үчүн   социалдык-экономикалык процесстерге мыйзамга ылайык мамлекеттин компотенттү кийлигишүүсү»  - болуп саналат Социалдык мамлекет моделинде жыргалчылыктын негизги прнициптери болуп социалдык адилеттик, социалдык теңдик, социалдык кепилдиктер менен камсыз кылуу эсептелет. Англис тилдүү мамлекеттерде мындай көз караш «жалпы жыргалчылык  мамлекети» деп аталат. Мындай концепция ХХ к. 30- жылдарында калыптана баштаган. Мында моделди иштеп чыгууга Р. Титмус, Э.Хансен, Г. Мюрдаль, П. Самуэлсон ж.б. катышышкан.
Алтымыш Сатыбалдиев
Сатыбалдиев Алтымыш (1900-жылы Ноокат району, Герей-Шорон кыштагында төрөлгөн) - шахтёр, Социялистик Эмгектин Баатыры (1947), 1948-жылдан КПСС мүчөсү. 1914-жылдан Кызыл-Кыя темир жолунда, 1928- жылдан «Жал» шахтасында жумушчу, забойщик, 1952-жылдан бургулоочу болуп иштеген. бндуруштук тапшырмасын 130-150%ке аткарган. 1947-55-ж. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты.
Сыйлыктары
Социялистик Эмгектин Баатыры, Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар менен сыйланган.
2-Идельба (Салауат району, Башкыртстан)
2-Идельба — Башкыртстандын Салауат районундагы айыл, Таймеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 383 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — 80247855003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Бюджет
Бюджет (эски норманд тилинен bougette – капчык, баштык, булгаары кап) – белгилүү бир тараптын (үй-бүлө, бизнес, уюм, мамлекет ж.б.) белгилүү бир убакытка, көбүнчө бир жылга орнотулган чыгашалардын жана кирешелеринин схемасы. Бюджет – макроэкономика жана микроэкономикадагы эң маанилүү концепция (мамлекеттик бюджет). Бюджетти финансы илими изилдейт.
Мамлекеттик бюджет
- өлкөнүн эң негизги финансылык документи. Ал мамлекеттин бүткүл кызматтарынын, өкмөт программаларынын финансылык эсеп-кысыптарынын жыйындысын камтыйт. Анда мамлекеттик казынадан канааттандырыла турган керектөөлөр жана казынага түшүүчү каражаттардын булактары жана саны аныкталат.
Мамлекеттин бюджетти калыптоо, кароо, бекитүү, аткаруу жана аны аткаруу боюнча отчет берүү ишмердиги бюджеттик процесс деп аталат.
Кыргыз Республикасынын бюджеттик системасы 2 деңгээлден турат
Республикалык бюджет Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан, ал эми жергиликтүү бюджеттер – жергиликтүү өзүн өзү башкаруу органдары тарабынан түзүлөт жана аткарылат. Республикалык бюджет Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши тарабынан, ал эми жергиликтүү бюджеттер айылдык, шаардык кеңештер тарабынан каралат жана бекитилет.
Эгерде пландаштырылган кирешелер чыгымдардан көп болгон учурда, ал бюджеттик профицит деп аталат. Эгерде пландаштырылган чыгымдар кирешеден көп болгон учурда, ал бюджеттик дефицит деп аталат. Пландаштырылган чыгымдардын жана кирешелердин барабардыгы – суфицит деп аталат.
Калининско-Солнцевская сызык
Калининско-Солнцевская сызык - сегизинчи Москва метросунда болгон узун сызык. Сап 16,3 жана 24,8 км жана 20-участокторунун узундугу бар.
Жамгырчинов, Мидил Бегималиевич
Мидил Бегималиевич Жамгырчинов (орусча Мидил Джамгерчинов) (1938-жылы 17-июнда Кыргызстандын борбору Бишкек шаарында туулган) – кыргыздын белгилүү тарыхчысы, тарых илимдеринин кандидаты, Орусиянын 15-18-кылымдардагы архивдик маалыматтары боюнча адис, Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин Европа жана Америка өлкөлөрүнүн тарыхы кафедрасынын профессору, педагог.
Кыскача өмүр таржымакалы
Мидил Бегималиевич Жамгырчинов 1938-жылы 17-июнда Кыргызстандын борбору Бишкек (мурдагы Фрунзе) шаарында туулган. Ата-теги Чүй облусунун Сокулук районуна караштуу Күн-Туу айылынан. Уруулук теги – кыргыздын солто уруусунун күнтуу уругунан.
Анын атасы – кыргыздын туңгуч совет тарыхчысы, академик Бегимаалы Жамгырчинов (1914-1982) болгон. Бегимаалы Жамгырчы уулу Кыргызстан падышалык Орусиянын отордук аймагы болуп турган доордо Чүй өрөөнүндөгү Күнтуу айылында 1914-жылы 15-октябрда жарык дүйнөгө келген. Азыркы Сокулук районуна караштуу бул аймак – 1916-жылы жайында Кыргызстандын түндүгүндө улуттук боштондук көтөрүлүшүнүн алгачкы жалыны алоолонгон аймактардан болчу.
Кийинчерээк Бегимаалынын тегаты ошол доордо татар жана башкыр мусулмандарынын тегатына окшотуп Жамгырчинов (орусча Джамгерчинов, саал мурдараак - Джамгырчынов) делип жазылып калган.
Бишкектеги № 5 кыргыз орто мектебинде 1945-49-жылдары таалим алып, баштапкы мектепти аяктаган.
Мидил Жамгырчинов Бишкектеги Кыргыз мамлекеттик университетинин (азыркы Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин) тарых факультетин 1962-жылы аяктаган.
1963-жылы ал аспирантурага тапшырып, аны 1966-жылдын апрелинде аяктаган.
Аспирантурада окуп жүргөн чагында, XVI – XVIII кылымдардагы Теңир-Тоо, Энесай жана Сибирдеги кыргыздардын тарыхына байланыштуу орус булактарынын маалыматын изилдеп, кандидаттык диссертациясын жазган.
1966-жылдын май айынан тартып Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинде түштүк жана батыш славяндар тарыхы боюнча дарс окуй баштаган.
1972-жылы кандидаттык диссертациясын ийгиликтүү коргогон.
1976-86-жылдары КМУнун Байыркы дүйнөнүн жана орто кылымдардын тарыхы кафедрасынын башчысы болгон. Аталган кафедрада доцент болуп да иштеп турган.
1993-жылы Байыркы дүйнөнүн жана орто кылымдардын тарыхы кафедрасынын башчысы болуп кайра шайланган. Кийинчерээк бул кафедра башка кафедра менен кошулуп, ирилешип кеткен.
1995-жылдан тартып Жусуп Баласагын атындагы КУУнун Европа жана Америка өлкөлөрүнүн тарыхы кафедрасында доцент жана кийинчерээк профессор (2004) кызматтарын аркалап келет.
Кыргыз таануудагы салымдары
Мидил Жамгырчинов Энесай жана Теңир-Тоо кыргыздарынын тарыхын комплекстүү изилдөө жүргүзгөн жана башкаларды да ушуга чакырган окумуштуу.
Ал Энесай Кыргыз каганатынын тарыхын кыргыз тарыхынан ажыратып салууга умтулган 1982-84-жылдардагы идеологдорго жана цензурачыларга ачык каршы чыккан, бул жааттагы өзүнүн нааразылык катын Кыргыз ССР Илимдер академиясынын ошол учурдагы жетекчилигине жазган (1982-1983).
Ал XVI – XVIII кылымдарда Жунгар хандыгынын баскынчылыгы күчөп турган чакта бир катар кыргыз топтору Памирге чейин ооп кеткенин, бирок ар дайым Түндүк Кыргызстанда кыргыз урууларынын өкүлдөрү кала бергендигин тастыктаган илимий макалалар жарылаган.
Мидил Жамгырчинов кыргыз тарыхын изилдөө үчүн чыгыш таануучу адистерди даярдоо үчүн ырааттуу уюштуруу иштерине катышкан.
Илимий жетекчиси – А. Арзыматов
Мидил Жамгырчиновдун кандидаттык диссертациясынын илимий жетекчиси – XVI–XVIII кылымдардагы Энесай жана Сибирдеги кыргыздардын тарыхын орус булактарынын маалыматы боюнча иликтеген окумуштуу, тарых илимдеринин кандидаты, доцент Атыгай Арзыматов болгон.
Үй-бүлөсү
Үй-бүлөлүү. Жубайы Сагынбүбү Ташымовна. Алар 1967-жылы баш кошкон.
Тун кызы – Айчүрөк  (1968-жылы туулган). Ортончу кызы – Клара (1971-жылы туулган). Кичүү кызы – Жасмин  (1973-жылы туулган).
Неберелери бар.
Иниси Аскар Жамгырчинов учурунда таланттуу жаш кинорежиссер катары таанылган.