cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шинто
Шинто (жап. 神道; Shintō - кудайлардын жолу) – Жапониядагы дин. Алгачкы коомдук түзүлүштө пайда болуп, өзүнүн өнүгүшүндө көптөгөн өзгөрүүлөргө дуушар болгон. «Шинто» термини алгач ирет XVIII к. Шинтону буддизмден айырмалаш үчүн колдонула баштаган. 1868–1945-ж. С. Жапониянын мамлекеттик дини болгон. Бабаларга жана кудайга сыйынуу Шинтонун негизин түзөт. Кудайлар менен адамдардын ортосундагы байланыш күн кудайы Аматерасунун тукуму болгон император аркылуу ишке ашат. Император Жапониядагы бардык уруулардын башаты, теги катары эсептелинет, ага кудайдын жердеги өкүлү катары сыйынышат. Жапониядагы бардык императорлордун бабасы Аматерасу кудайдын тукуму катары Джимму эсептелет. Ал 660-ж. 11-февралда такка отурган, ушундан улам ал күн 1873–1948-ж. жана 1967-ж. бери өкмөттүн чечими менен империянын негизделген күнү катары майрамдалат.
Толеранттуулук
Толеранттуулук (лат. tolerantia - чыдамдуулук, көтөрүмдүүлүк) - кандайдыр бир нерсеге, анын ичинен, башкалардын оюна, диний ишенүүсүнө чыдамкайлуулук, сабырдуулук.
Толеранттуулук термини көптөн бери медицинада (иммунология, токсикология, фармакология) токсикалык жана фармацевтик препараттарды сезүүнүн төмөндөшү, ошондой эле кээ бир антигендерге иммунологиялык реакциялардын жоктугун же начарлаганын белгилөөдө колдонулган. Саясаттагы Толеранттуулук башка саясий, идеологиялык көз караштарга, концепцияларга чыдамдуулук менен мамиле кылууда чагылдырьшган. Саясий термин катары Толеранттуулук XX к. экинчи жарымынан тартып бул же тигил саясий күчтөрдүн, бийликтин субъектилеринин, идеологиялык саясий оппозициянын чөйрөсүндө айтылып, конституциянын чегинен чыкпастан туруп, жарандык коомдун түрдүү социалдык топторунун же жалпы өлкөнүн саясий климатына таасир тийгизе турган башкача ойлоого, пикирлерге жана баалоого карата чыдамдуулугун билдирүү үчүн колдонула баштаган.
Айрым саясий ишмердин турмушунда саясий Толеранттуулук анын саясий каршылаштарынын пикирин угуу жөндөмдүүлүгүндө жана даярдыгында, алардын тууралыгын, өзүнүн каталыгын жана жаңьшыштыгын таануусунда чагьшдырылат. Бул болсо инсандын жогорку саясий маданиятынын күбөсү болуп эсептелет. Саясий Толеранттуулук жарандык коомдун калыптануусунун башкы шарты, саясий кампрамисстерге жетүүгө, коллективдик чечимдерди консенсус жолу менен кабыл алууга алдын-ала өбөлгө болуп эсептелет. Толеранттуулук саясий бийликтин принциптеринин бири деген пикир саясат таанууда ырасталууда.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Дмитрий Харатьян
Дмитрий Вадимович Харатьян (21-январь 1960, Алмалык, Өзбекстан) — орусиялык жана советтик актёр. Алгачкы дебютун 1977-жылы Владимир Меньшовдун "Розыгрыш" чыгармасында жасаган. 2014-жылы мартта ал Орусиянын президенти Владимир Путиндин Орусиянын Крымга кошулуусу боюнча позициясын колдогон катка кол койгон. Ал үй-бүлөлүү, бир уул жана бир кыздын атасы. Ал үй-бүлөсү менен Красногорск шаарында жашайт.
Конвенция
Конвенция институту XX-кылымда өзгөчө өнүгүүгө ээ болгон. Бириккен Улуттар Уюмунун тутумунда конвенция универсалдуу эл аралык документ катары белгилүү.
Конвергенция
Конвергенция – этнографияда ар башка элдердин маданиятында бири бирине байланышпай туруп пайда болгон окшош же бирдей көрүнүштөрдү атоочу термин.
Вице-адмирал
Вице-адмирал (вице-... жана адмирал) – Аскер-Деңиз флотундагы аскердик наам. Армиядагы генерал-лейтенантка шайкеш келет. Россияда (Пётр I тарабынан) 1699-ж., СССРде 1940-ж. киргизилген. Кыргыз Республикасында вице-адмирал наамы 1997-ж. М. С. Темировго берилген.
Акрамхужаев, Обид Мурадович
Акрамхужаев, Обид Мурадович (1920-ж.т., Ташкент шаар – 1996, ошол эле жерде геолог, геология-минералогия илимдер доктору (1959), Өзбек ИАнын академиги (1966), вице-президентти Өзбек ССРнин илимге эмгек сиңирген ишмери (1964). Орто Азия политехника инистутун бүткөн (1945). Өзбек ССР ИАнын Геол. ин-тун илимий кызматкер (1957 –1959), 1959-жылдан Өзбекстандагы нефть жана газ кендеринин геология жана чалгындоо инистунда директор. Өзбекстан География коомунун президенти. А. негизги илимий иштери Өзбекстан жана Түштүк Кыргызстандын чөкмө тоотек катмарларындагы нефть-газ чыгуучу геол. свиталарды, нефть-газ пайда кылуучу ж-а топтолуучу зоналарды белгилөө б-ча комплекстүү изилдөөгө, нефть менен газдын келеченгин аныктоого багытталган. Эмгек Кызыл Туу ордени жана нече медалдар менен сыйланган. Илимпоздун урматына Ташкент шаарындагы бир көчө аталган.
Гүмкана
Гүмкана — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Базар-коргон районундагы айыл. Арстанбаб айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 1 766 киши.
Шамбала (тасма)
«Шамбала» — Чыңгыз Айтматовдун "Ак кеме" чыгармасынын негизинде тартылган кыргыз көркөм тасмасы.
Командировка
Командировка – уюмдун жетекчисинин тескемеси боюнча кызмат тапшырмасын аткаруу үчүн кызматкердин туруктуу иштеген жеринен сырткары барып келүүсү. К-га барып келген, анын ичинде жолдо жүргөн учурдун баарында, ал адамдын жумуш орду (кызмат орду), орточо айлык акысы сакталып турат. Жолдо жүргөн жана К-да болгон арбир күнү үчүн, жөнөгөн жана кайра келген күндөрүнө кошо кызматкерге суткалык төлөнүп берилет. Ошондой эле туракжай жалдоого компенсация берилиши ыктымал. К-га барчу жерине жетүүчү жана кайра келүүчү чыгымдары тийешелүү жолдо жүрүү документтерине ылайык төлөнөт.
Шамбала (тасма)
Мазмуну
Дүйнөдөн алыс жайгашкан тоо арасындагы токой чарбасында - жети жаштагы бала жана улуу алты адам жашайт. Бала жалгыз. Балага көзөмөл салып жана ата-энелик вазыйпаны, элдик уламыштарды мыкты билген таятасы Момун алмаштырып турат. Жомоктор жана кызыктуу уламыштар дүйнөсүнөн терең таасир алган баланын дүйнөсү, улуу адамдардын реалдууу ачуу дүйнөсүнө карама каршы кабылат.
Тартылышы
Артыкпай Сүйүндүков аталган тасманын сценарийин узак убакыттан бери даярдаган. Повесттин негизинде тасманы тартуу үчүн жазуучунун макулдугун алганын билдирген. Ал эми тасманын оператору Мурат Алиев. "Шамбала" тасмасы Кемин, Балыкчы шаарларында жана Нарын облусунун аймагында тартылат. Режиссёр тасманын бет ачары 2019-жылы болорун билдирген.
Конвергенция зонасы
Конвергенция зонасы – дүйнөлүк океан бетиндеги агымдардын бири бирине кездешип, суунун чөккөн аймагы. Адатта, жылуу жана муздак суулардын кошулган жеринде пайда болот. Конвергенция зонасы океан табиятынын эң негизги бөлүгү катары тереңдиктеги катмарын салыштырмалуу жогорку температура жана кычкылтек мн камсыз кылат. Дүйнөлүк океанда туруктуу 4 Конвергенция зонасы белгиленген: түндүк жана түштүк субполярдык менен түндүк жана түштүк субтропиктик. Түштүк уюлга жакын Конвергенция зонасы 50° жана 60° түштүк кеңдиктердин аралыгында Жер шарын курчап жатат.
Менин жаңылыштыгым
Тасманын баяны
Эски феодалдык мамилелерди - калың, ала качуу сыяктуу көрүнүштөрдү сындаган комедия.
Аалы Токомбаевдин чыгармасы боюнча тартылган. Башкы каарман Гүлжанды атасы сүйгөнү Айдарга эмес, селподо иштеген Мусага бергенди каалайт.
Кыргызстандын климаты
Кыргызстандын климаты — Кыргызстандын климаттык шарты эн чон материк Евразиянын борбордук болүгүндө, океан менен деңиздерден алыс болгондугуна жана анын аймагынын деңиз денгээлинен бир кыйла жогору жайгашкандыгына байланыштуу. Мындай абал температуранын кышкы жана жайкы, түнкү жана күндүзгү термелүү айырмачылыгынын чоңдугуна, абанын жалпысынан кургактыгына, күн нурунун молдугуна, атмосфералык жаан-чачындын салыштырмалуу аздыгына жана климаттын кескин континенталдуулугуна шарт түзөт. Кыш мезгилинин бир калыпта болбой өрөөндөрдө сууктун убактылуу жылуулук менен алмашылышы, бийик тоолордо ызгаардуу болуп турушу, жаздын тез чыгып кетиши, бирок сууктун кайра кайталанып жазгы үшүктөрдүн жүрүшү мүнөздүү. Жергиликтүү аймактын бийиктик абалына жараша жаз март, апрель же май айларында келет. Жай мезгили узак, аптаптуу, күзү жылуу, адатта кургак болот. Бийик тоолордун жана тоо арасындагы өрөөндөрдүн бири-бирине карата жана батыштан келген нымдуу абага карата алган орду боюнча климаттык шарттар ар башка аймакта ар түрдүү мүнөздо, ошондой эле бийнктик боюнча климаттын элементтеринин өзгөрүшү климаттык алкактардын пайда болушуна алып келет.
Баратов, Рауф Баратович
Баратов, Рауф Баратович (1921-ж.т., Канибадам ш., Тажикстан) – тажик геологу, петрограф, геология-минералогия ил. доктору (1966), Тажик ИАнын академиги (1968), профессор (1967). Орто Азия мамлекеттик ун-тин (САГУ) бүткөн (1945). 1953-жылдан Тажик ИАнын Геол. ин-тунда директор. Б. –Тажикистандагы магма тоотектеринин петрология ж-а металлогениясы б-ча көрүнүктүү адис. Негизги илимий эмгектери Түндүк Тажикистан, Памир ж-а Түштүк Өзбекстандын геологиясына, магматизм менен металлогениясына арналган. Алардын айрымдарында Кыргызстандын түштүк-батыш аймагынын геологиясына тийиштүү маселелер да козголот. Б. Ысар-Алай аймагында магматизмдин пайда болуу, өөрчүп-өнүгүү ж-а андагы эндоген кендеринин таралуу закон ченемин аныктаган. Сейрек ж-а түстүү металлдар менен флюорит кендерин издөө б-ча көп сунуш киргизген. Б. Тажикстандын Ибн-Сина атн. мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1970). Илимпоздун урматынан минерал – баратовит аталган.
Кыргызстандагы металлдар
Кыргызстандагы металлдар — Кыргызстанда темир, титан, ванадий кендери бар. Темир кендеринин ичинен чөкмө-метаморфизмделген кендердин тиби арбын көлөмдө. Нарын шаарынан 30 км чыгышта Жетим темир кен бассейни башталып, Чоң Нарын суусун бойлоп 70 км ге созулуп жатат. Жалпы запасы бир нече млрд. т. Дүйнөдөгү темир кендеринин басымдуу көпчүлүгүндө кезиккендей, бул жерде да негизинен темирлүү кварцит формациясынын түрү кездешет. Республиканын көптөгөн жерлеринен скарн-магнетит кендери жолугат. Мындай кендердин запасы анча чон болбойт. Магнетиттин чакан-кендери Кемин, Чаек, Сумсарда, Талас жана Нарын шаарларынын тегерегинде кездешет. Темир менен кошо ал кендерде алтын, платина жана башка металлдар да аз-аздан жолугат.
Талас шаарына жакын жерлерде титан-магнетит кендери белгилүү (Бала-Чычкан, Кичи-Кайыңды). Алардан темир, титан, ванадий алууга болот. Темир кендеринин байлыгы боюнча Кыргызстан КМШда төртүнчү орунда (Россия, Казакстан, Украинадан кийин) турат. Алюминийди бокситтен, нефелиндүү сиениттен, андалузит-силлиманиттүү сланецтерден, алуниттен, коалинден алууга болот. Бокситтердин чакан кендери Түштүк Кыргызстанда да бар. Нефелиндүү сиениттер Сандык, Зардалыда кездешет.
Вольфрамдын скарн жана гидротерм түрүндөгү кендери Соң-Көлдөн Сары-Жазга чейин Тянь-Шандын негизги структуралык сызыгы деп аталган жараканы бойлоп кездешет. Алар Кум-Бел, Кашка-Суу, Төрөкелди, Кең-Суу кендери. Аларда вольфрам менен кошо алтын, темир ж. б. металлдар кездешет. Гидротерм кендеринде вольфрам менен кошо калай жолугат. Мындай кендин бири Сары-Жазда орун алган.
Жездин кендери порфир-жез жана скарн түрүндө Кеминдеги Талды-Булак, Сон-Көлдөгү Кум-Бел, Чаткалдагы Боз-Эмчек, Чандалаш тоо кыркасындагы Куру-Тегерек деген жайларда кездешет. Рудалар диорит-порфирит менен гранодиориттердин арасында болот. Мында жездин үлүшү 0,2—0,6% ке барабар. Жез менен кошо алтын, молибден, платиналар кездешет. Кемин шаарчасына жакын Талды-Булак кенинен биринчи иретте алтынды алыш үчүн чалгындоо жүрүп жатат. Куру-Тегеректе да жез менен кошо аталган сейрек жана асыл металлдар кездешет.
Сымап менен сурьма кендери боюнча Кыргызстан дүйнөдө көрүнүктү орунда турат жана алар негизинен Түштүк Кыргызстанда кездешет. Чаткал жана Молдо-Тоодо да ал кендердин чыккан жерлери ачылды. Айдаркен жана Чаувайда сымаптын жосперондук типке кирген кендери орун алган. Сымаптын минералы киноварь менен көпчүлүк учурда сурьманын (антимонит) жана фтордун (флюорит) минералдары кошо жолугат. Сурьманын кендери Кадамжайда, Түндүк Ак-Ташта, Абширде, Терек-Сайда, Чаар-Атта кездешет.
Коргошун, цинк жана жез биргелешип, полиметалл кендерин түзүшөт. Кендер келип чыгышы боюнча гидротермдик жана стратоформдук болуп экиге бөлүнөт. Кыргызстандын аймагында гидротермдик жол менен пайда болгон кендер кеңири таралган. Алар эреже катары металлдардын жогорку концентрациясы менен айырмаланат. Негизги таралган жерлери Талас Ала-Тоосунда: Кең-Шанык, Көркама, Ак-Таш, Көк-Жар; Түндүк Кыргызстанда: Борду, Чолок-Терек, Темир-Төр-Булак; Чаткал кырка тоосунда: Сумсар, Кара-Үңкүр, Ак-Башат; Жыргалаң суусунун алабында: Эки-Чат, Чаар-Кудук жана Каркыра. Молибден-ванадий кендери Ортоңку Тянь-Шанда кеңири таралган. Ал кембрийдин көмүртектүү-чопо-кремнийлүү сланецтеринин катмарларында да кездешет. Молибден, ванадий менен кошо рудаларда фосфор, коргошун, уран ж. б. жолугат.
Висмут кендери күмүш, мышьяк менен кошо Күмүштакта (Үч-Эмчек кени), ал эми висмут-жез кени Кастекте табылган. Алтын кендеринен Тогуз-Тородогу Макмал кени иштетилип жатат. Чөкмөлөрдөгү чачыранды алтын Чаткалдан, Касан-Сайдан, Сумсардан алынат. Дүйнөдөгү ири алтын кендеринин катарына кирген Кум-Төр иштетиле баштады. Бул жерден алтын менен кошо күмүш, вольфрам, теллур, платина, полладий жана башка асыл металлдарды алууга болот. Таласта Жер-Үй кени иштетиле баштады. Кеминде Талды-Булак кени ачылды жана иштетүүгө даярдалып жатат.
Металл эместердин кендерине курулуш материалдары, таштар — акиташ, мрамор, гранит, сиенит, гипс, чопо, кум-шагыл кендери кирет. Алардын ичинде өзгөчө орунду (Такталык, Нарын-Тоо жана башка) топаз, аквамарин, турмалин, аметист, нефрит, родонит, агат, халцедон, тоо хрусталы, талаа шпаты жана башка асыл жана кооз таштар ээлейт. Курулуш жана имараттарды каптай турган таштардын кендери кеңири таралган. Аларга акиташ, мрамор, доломит, үлүлдүү акиташ, гранит, сиенит, габбро, порфирит, чопо, мергель таштары кирет. Тоо-химиялык чийки заттардын кендери да Кыргызстандын аймагындагы көп жерлерде белгилүү. Аларга слюда, графит, күкүрт, күкүрттүү колчедан, пирит, флюорит, барит, гипс, ангидрит жана башкалар кирет. Карбон мезгилинин карбонаттарынын арасында галит (туз) менен гипс кездешет (Жыргалаң, Карача-Уулу жана башка). Бор мезгилинин катмарларында (Чон-Алай), неогендин чөкмөлөрүндө галит (туз) менен кошо глауберит, мирабилит туздары да кездешет (Чоң-Туз, Тунук-Туз, Шамшыкал, Нооруз, Желди-Суу жана башка).
Споротрихоз
Споротрихоз - адамдын жана жаныбарлардын микоздор тобундагы өнөкөт оорусу.
Адамдын териси, тери астындагы клетчатка, кээде былжыр чел жана ички органдары жараланат. Оору козгогуч тери жарааты, дем алуу жана ичеги-карын аркылуу кирет да, организмге лимфа жана кан менен тарайт. Адамдын колу-бутуна көптөгөн катуу жара чыгып. кийинчерээк жумшарып жарылат. Ички органдарда сепсис сымал өтөт.
Диагноз бактериоскопиялык, гистологиялык жана терини аллергиялык текшерүү менен коюлат.
Дарылоо: иодду калий же натрий, антибиотиктер; анилин боёгу, ихтиол сыйпалат. Профилактика: травмадан кийин терини таза кармоо.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Алоэ
Алоэ — жапайы жана үйдө өстүрүлүүчү өсүмдүк. Дары өсүмдүк катары Ажарияда өстүрүлөт. Анын маңызында ферменттер, витаминдер көп болуп, андан сырткы ириңдүү жараларды, күйүктү, теринин сезгенүү ооруларын дарылоочу шире даярдалат. Өнөкөт ич катууда күнүнө 2—3 жолу (тамак ичерден жарым саат мурда) 1 чай кашыктан ичүү сунуш кылынат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Саясий баалуулуктар
Саясий баалуулуктар– социалдык субъект тарабынан алардын социалдык тажрыйбаларынан улам ырасталган саясий турмуштун тигил же бул кубулуштарынын, процесстеринин жана нормаларынын маанилүүгүнүн таанылышы. Саясий баалуулуктар саясий менталитет менен бир теориялык катарда турат да, анын составдык жана динамикалык бөлүгү катары изилденет. Бул түшүнүктөр өзгөчө Саясий баалуулуктарды агрегациялоо, б. а. баалуулук ориентацияларынын системага келтирилиши жөнүндө сөз болсо, бул түшүнүктөр жакындашат. Ошону менен бирге аталган түшүнүктөрдүн ортосунда айырмачылыктар бар.
Субъекттердин саясий турмушунун жалпы позициясын, стереотиптерин жана мүнөздүү формаларын чагылдыруучу саясий баалуулуктар төмөнкү негиздерге карата бөлүнөт: социалдык (жумушчулар, дыйкандар, кызматчылар, жаңыдан пайда болуп келе жаткан буржуазия ж. б.); улуттук (кыргыздар, орустар, өзбектер ж. б.); аймактык (Бишкектин, Оштун, Таластын ж. б. жашоочулары); демографиялык (аялдар, жаштар, пенсионерлер); функционалдык (элита топтору, лобби ж. б.). Бул структура азыркы Кыргызстан үчүн Өзгөчө мааниге ээ болгон топтор аралык саясий баалуулуктар менен толукталууда. Мындай саясий баалуулуктар саясий консенсусту табуу жана коомду турукташтыруу үчүн негиз катары чыгууда. Мисалы, бийлик, мамлекет, президенттүүлүк, парламентаризмдин ж. б. маанисин түшүнүүгө карата баалуулук жана мамилелер. саясий баалуулуктарды шарттуу түрдө бир нече типтерге бөлүп караса болот: тоталитардык, идеялык диктатка жана эркин ойлоону агрессивдүү таанууга негизделет («эмгекчилердин мамлекети», «пролетариаттын диктатурасы», «партиянын планы – элдин планы» ж. б. жөнүндөгү идеологиялаштырылган элестетүүлөр) конформисттик, жарандык укук жана эркиндиктерди ишке ашыруунун группалык формаларына идеясыз ыңгайлашууга негизделет; адаптациялык, өзүнүн жеке саясий кызыкчылыктарына жана бийлик институттарына карата социалдык кайдыгерликтен көрүнөт; жигердүүлүк, демилгечилик мүнөзгө ээ жана бийликтин гуманисттик моралдык принциптерине жана жекече ишенимдерге негизделген демократтык формаларын издөөгө багытталган; радикалисттик (экстремисттик), мыйзамга каршы ой-жүгүртүүгө жана зордук-зомбулук, күч колдонуу методдорун колдонгон коомдук кайра түзүүлөргө негизделет.
Кыргыз Республикасындагы азыркы кырдаал адаптациялык саясий баалуулуктар массалык таралышы (кыргыздардын менталитетине да дал келет), жигердүүлүк, гуманисттик баалуулуктардын алсыз таасири жана авторитардык стереотиптердин көн санап өсүшү менен мүнөздөлөт
Алдашев Алмаз Абдулхаевич
Алдашев Алмаз Абдулхаевич - (1. 10. 1953-жылы туулган, Фрунзе) - биохимик, биология илимдеринин доктору (1999), профессор, КРнын УИАнын корреспондент мүчөсү (2000), академиги (2006). Кыргыз ССРинин Ленин комсомолу сыйлыгы (1985) жана КРнын илим жана техника боюнча мамлекеттик сыйлыгы (1996) лауреаты, КРнын саламаттык сактоого эмгек сиңирген ишмери, КРнын илимге эмгек сиңирген ишмери. Москвадагы Н. П. Пирогов атындагы 2-мединститутун (1977), СССР ИАнын биохимия институтунун аспирантурасын (1980) бүтүргөн. Кыргыз ССР ИАнын физиология жана патология институтунда кенже илимий кызматкер, Кардиология илимий-изилдөө институтунда улук илимий кызматкер, Кардиология ж-а терапия улуттук борборунда лаборатория башчысы, мол. биология ж-а медицина ил.-из. ин-тунун дпректору, фундаменталдык изилдөөлөр бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген. 2004жылдан КРнын УИАнын академик катчысы. 100дөн ашуун илимий эмгектин автору. Илимий эмгектери биохимия жана молекулалык биологияга арналган. Кыргызстанда «молекулалык жана клеткалык биология», молекулалык генетика сыяктуу жаңы ил. багыттардын өнүгүүсүнө негиз салган. Ал гипоксин - белокторун алып, алардын касиетин пзплдеген. Өпкөнүн гипоксиялык гипертензиясынын патогенезине катышкан, мурда белгисиз митогендик белок факторун ачкан.
Кандаковка (Кигин району, Башкыртстан)
Кандаковка — Башкыртстандын Чишмин районундагы айыл, Кандак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 460 киши. Почта индекси — 452508, ОКАТО коду — 80236835001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кокпектысай (дарыя)
Кокпектысай (Кокпекты) — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Курган облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тобыл дарыясынын оң жээгинен 1591 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 37 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы башатынан Увелька дарыясын кошпогондо, Уй дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бюрлингтон (Оклахома)
Бюрлингтон (Оклахома) (Burlington) — Оклахома штатынын Alfalfa округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 156 киши. Болжолдуу аянты - 0.7 км². FIPS коду — 40-10050.
Вожаель (Понъю куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Алдыңкы Азия тайпак тоолору
Алдыңкы Азия тайпак тоолору - Батыш Азиядагы табигый өлкө, Памирден батышты карай Жер ортолук деңиздин жээгине чейин созулуп жатат. Аянты 3,5 млн км2ден ашык; басымдуу бийиктиги 1000-2000 м. Кичи Азия, Армян,  Иран тайпак тоолору камтыйт.
Комбатант эместер
Комбатант эместер – эларалык укукта куралдуу күчтөрдүн курамына кирген, негизги милдеттери куралдуу күчтөрдү тейлөө жана аскердик ишмердүүлүгүн камсыз кылуу менен гана чектелген жана куралды өзүн өзү коргоо максаттарында гана колдонууга укуктуу болгон кишилер. Согуш курмандыктарын коргоо жөнүндөгү 1949-жылкы Женева конвенцияларына жана 1977-жылкы ал конвенцияларга Кошумча I протоколго ылайык К. э. медициналык, интенданттык кызматкерлер, аскердик юристтер, кабарчылар, репортерлор, дин кызматчылары кирет. К. э. душмандын түздөнтүз куралдуу чабуулунун объектиси болушу мүмкүн эмес.
Вице-президент
Вице-президент – 1) айрым өлкөлөрдө (АКШ, Латын Америкасындагы мамлекеттерде) мамлекет башчысынын орун басары, адатта президент менен бир мезгилде шайланат. Кыргыз Республикасында 1992-ж. Вице-президенттик кызмат киргизилип, жаңы Конституция кабыл алынган соң жоюлган (1993). 2) Айрым илимий жана коомдук уюмдардагы шайланма кызмат орду (Кыргыз Республикасынын Улуттук Илимдер академиясынын Вице-президенти ж. б.); эл аралык жана улуттук уюмдардын, компаниялардын президентинин орунбасары дагы Вице-президент болуп аталат.
Пята-Яха (Пяседай-Яха куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Лангар (Араван району)
Лангар (Лангар) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Араван районундагы айыл. Нурабад айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 2 557 киши.
Черная Уса дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Спонтандык нурлануу
Спонтандык нурлануунун аргасыздан болгон нурлануудан айырмасы - квант системасынын сырткы электр-магнит нурлануунун аракетине кез каранды эместиги; анын нурлануу мыйзам ченеми спонтандык ажыроонун башка тибине окшош эле ошол системанын өздүк касиети менен аныкталат.
Дүүлүккөн система энергиянын жогорку деңгээлинен энергиянын төмөнкү дөңгээлине спонтандык кванттык өтүү учурунда Спонтандык нурлануу пайда болот, ал фотондун жыштыгы менен мүнөздөлөт.
Конгайтиев Супай
Конгайтиев Супай (1885, Нарын облусу, Ак-Талаа району, Кара-Ой кыш. – 1979, ошол эле жер) — малчы, Социалисттик Эмгектин Баатыры (1948). Нарын облусунун Ак-Талаа районундагы «1-Май» колхозунун жылкы фермасынын башчысы болуп иштеген (1936). Ал 1947-ж. 80 бээден 80 кулун алып, аман асыраган. Ленин, Эмгек Кызыл Туу ордендери менен сыйланган.
Белёв, Анатолий Васильевич
Белёв, Анатолий Васильевич (1938, Спасс району, Ижевск кыштагы) – гидрогеолог, Кыргыз ССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1987). Новочеркасск Геол. чалгындоо техникумун (1956), Москва шаарындагы Бүткүл союздук политехника институтунун гидрогеология факультетин сырттан окуп, аны 1964-ж. бүткөн. Кыргыз гидрогеология экспедициясынын партияларында коллектор, улук мастер, техник-гидрогеолог (1957–64); «Ортоазминсуугео» трестинин партияларында инженер-гидрогеолог, партиянын начальниги (1964–66); «Кыргыз өнөр жай долборлоо» институтунда партиянын начальниги (1966–68); Кыргыз комплекстүү гидрогеол. экспедициясынын партияларында инженер, улук инженер-гидрогеолог, участоктун начальниги (1968–72), гидрогеол. партиясынын башкы гидрогеологу (1972 – 96) болуп иштеген.
Токтосунова Адаш Искендеровна
Токтосунова Адаш Искендеровна (1950-ж.т.) — саясат таануу илимдеринин доктору (2009), профессор.
Нарын шаарында төрөлгөн. 1972-ж. КМУну аяктаган. Эмгек ишмердүүлүгүн 1972-ж. Нарын шаарындагы №3-мектебинде мугалим болуп иштеп баштаган. Нарын горком комсомолунун катчысы болуп эмгектенген. 1975-1976-жж. окутуучу, ага окутуучу, финансы-өндүрүштүк институтунун комсомол комитетинин катчысы. 1976-1980-жж. МГУнун аспиранты. 1980-1989-жж. финансы-өндүрүштүк институтунун Ош филиалынын ага окутуучусу, Ош пединституту ну н доценти (азыркы уч. ОшГУ). 1989-1992-жж. Бүткүл союздук коомдук пикир борборунун Кыргызстандагы филиалынын жетекчиси. 1992-1997-жж. Тышкы иштер министрлигинин эл аралык уюмдар бөлүмүнүн 1-катчысы, КРнын ЮНЕСКО иштери боюнча Улуттук комиссиясынын жооптуу катчысы. 1998-ж. КРнын Премьер-министринин аппаратынын тышкы байланыштар бөлүмүндө эмгектенген. 1999-2006-жж. КРнын Улуттук комиссиясынын ЮНЕСКО иштери боюнча жооптуу катчысы. 2006—2011-жж. доцент, профессордун милдетин аткаруучу, КРнын Тышкы иштер министрлигинин алдындагы Дипломатиялык академиянын философия жана эл аралык байланыштар кафедрасынын башчысы. 2011-ж. «Диалог культур и цивилизаций» коомдук фондунун жетекчиси.
бОка жакын илимий публикацияларды чыгарган. «Этнокультурная идентичность и диалог культур в условиях глобализации» (2007) монография, «Население кыргызов, или Горный оазис на Великом Шелковом пути» (2008) окуу куралы, «Мировые религии в контексте современной культуры: новые перспективы диалога и взаимопонимания» (2011) эл аралык жамааттык монографиянын тең автору.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Автомобиль жолу
Автомобиль жолу — автомобилдердин белгилүү жүк жана ылдамдык менен үзгүлтүксүз, ыңгайлуу жана коопсуз кыймылын камсыз кылуу үчүн ылайыкталган жол курулуштарынын комплекси. Эл чарбачылык маанисине жана жол кыймылына жараша автомобиль жолу мамлекеттик, облустук, райондук, долбоорлоо нормасы жана курулушу боюнча техника беш категорияга бөлүнөт.
Машина жүрүүчү бөлүк
Автомобиль жолунун машина жүрүүчү бөлүгү — жолдун негизги элементи. Анын бетине абдан бекем жол-курулуш материалдары төшөлөт. Төшөлгөн материал жылмакай эмес бүдүрлүү келип, тегиз жана автомобилдин дөңгөлөгү жакшы сүрүлүшкөндөй болушу керек. Автомобиль жолунун өзөн, терең коо жана башкалар менен кесилишкен жеринде жасалма курулуштар, көпүрө курулуп, ири түтүктөр орнотулат, өткөөлдөр жасалат.
Кыймылды жөнгө салуу үчүн автомобиль жолуна жол белгилери жана көрсөткучтөр коюлат. Кыргызстанда 1928-ж. 5103 км жол болуп, анын 35 км гана катуу төшөм (асфальт, бетон, кара шагыл жана башкалар) менен капталган. 1940-ж. катуу төшөм менен капталган жолдун жалпы узундугу 1,2 миң км ге жеткен. Улуу Ата Мекендик согуштан кийин Кыргызстанда Фрунзе — Рыбачье — Нарын — Торугарт, Нарын — Казарман, Ысык-Көлдүн тегереги, Фрунзе- Хорог, Талас — Жамбыл сыяктуу ири жолдор курулган, пайдаланылууда.
Молдомуса Конгантиев
Молдомуса Ташболотович Конгантиев (31. 3. 1958-жылы туулган, Ош облусу, Майлы-Сай шаары) – генерал-лейтенант (2008). 1989-ж. КМУну бүткөн. 1979–80-жылдары Майлы-Сай шаардык ички иштер башкармалыгына караштуу мамлекеттик банктын күзөт бөлүмүндө милиционер, 1980–85-жылдары Майлы-Сай шаардык ички иштер башкармалыгынын нөөмөт бөлүгүндө нөөмөтчүнүн жардамч ысы, милиционер, 1985–91-жылдары Өзгөн, Кара-Суу, Базар-Коргон райондук ички иштер бөлүмдөрүндө инспектор, нөөмөтчү улук оперуполномочен, СССР ИИМдин регион аралык башкармалыгынын Жалал-Абад облустук бөлүмүндө улук оперуполномочен, 1991–93-жылдары Жалал-Абад шаардык ички иштер бөлүмүндө бөлүмдүн начальниги, 1993-жылдан оперативдик иштер боюнча начальниктин орун басары, 1995–98-жылдары Жалал-Абад облустук ички иштер башкармалыгында издөө бөлүмдүн начальниги, 1998–99-жылдары Жалал-Абад шаардык ички иштер бөлүмүндө бөлүмдүн начальнигинин орун басары, Жалал-Абад облустук ички иштер башкармалыгында, 1999–2000-жылдары Кыргыз Республикасынын Ички иштер минстрлигинин регион аралык башкармалыгында бөлүмдүн начальниги, 2000–01-жылдары Сузак райондук ички иштер бөлүмүндө кадрлар боюнча начальниктин орун басары, 2001–02-жылдары Жалал-Абад шаардык ички иштер бөлүмүндө, 2002–05-жылдары ЖалалАбад облустук ички иштер башкармалыгында шаардык ички иштер бөлүмүндө бөлүмдүн начальниги, 2005–08-жылдары Бишкек шаардык ички иштер башкармалыгынын начальниги, 2008–10-жылдары Кыргыз Республикасынын ички иштер министри болуп иштеген.
Боркоев, Жакыпалы
Боркоев, Жакыпалы (1933-ж. т., Ош облусу, Өзгөн р-ну, Улуучат кыштагы) – геолог, Кыргыз ССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1972). Фрунзе политехника ин-тунун тоо-геол. факультетин бүтүргөн (1956). Түштүк Кыргызстан геол. экспедициясынын партияларында улук коллектор, геолог (1956–68), Улутоо геол. чалгындоо партиясында улук геолог, башкы геолог (1969–95), 1995-жылдан Кара-Суу партиясынын жетектөөчү геологу болуп иштейт. Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган (1974). Сымап кендерин ачууга кошкон салымы үчүн «Кен байлыктарын биринчи ачуучу» деген төш белги берилген.
Качаевка дарыясы
Качаевка — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - №15302 аталышы жок дарыясынын сол жээгинен 2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Вульвовагинит
Вульвовагинит —  аялдардын жыныс органынын сыртынын (вульвасынын) жана кынынын сезгенүүсү. Мында жыныс кынынан ак суюктук көп бөлүнөт, жыныс органдарынын сырты дүүлүгүп кычышат, ооруйт. Сырткы жыныс органдары, чурай кызарышы мүмкүн. Өз убагында дарыланса тез айыгуу ыктымал. Ооруну убагында дарылабаса өнөкөткө айланып, жыныс кынынын алдыңкы жана арткы капталы бири-бирине жабышуусу, ал эми кыздарда (3—4 жаштагы) жыныс эриндеринин биригип өсүшү мүмкүн. Вульвовагинитти ар кандай микробдор пайда кылат. Ооруга өздүк гигиенаны сактабоо, жыныс органдарынын сырткы терисинин жана жыныс кынынын былжыр челинин жараланышы, өнөкөт оорулар жана зат алмашуунун бузулушу организмдин коргонуу функциясынын начарлашы түрткү болот. Вульвовагинит энелик бездин гормон чыгаруу функциясы төмөн аялдарда, ал бези жетиле элек кыздарда кезигет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Климатты калыптандыруучу негизги факторлор
Климатты калыптандыруучу негизги факторлордун бири — Жер бетине тийген күн нуру. Күн нурунун өлчөмү боюнча Кыргызстан бекеринен «күнөстүү» деп аталбайт. Күн тийип турган мезгилдин орточо жылдык саны республика боюнча 2500—2750 сааттардын арасында термелет. Горизонттору ачык эмес капчыгай өрөөндөрдө гана күн тийген мезгилдин узактыгы 1700— 1800 саатка барабар. Ал көрсөткүчтүн максималдуу мааниси Жогорку Нарын өрөөнүнүн Каракол станциясында 2965 саат. Күн тийген мезгилдин узактыгы боюнча Кыргызстандын аймагы Ташкент, Байрам-Али ж. б. Орто Азиянын түздүктөрүндөгү аймактардан калышпайт. Жыл ичинде күн тийген мезгилдин мүмкүн болгон узактыгынын 30% тен 40% ине чейинкиси булуттуулуктун эсебинен азаят. Капчыгайларда булуттуулуктун жана горизонттун жабыктыгынын эсебинен 55—60% ке чейин азаят.
Кыргызстандын аймагынын күнөстүү болушуна анын алып турган орду, күндүн жыл бою горизонттон бийик абалы (жайкы күндүн максималдык абалы 71°) жана ачык күндөрдүн басымдуулук кылышы себеп болот. Күндүн тик жана чачырап тийген нурларынын жылдык санынын орточо суммасы Бишкекте 136 ккал. см2 болсо, Тянь-Шань станциясында 161 ккал. см2 жетет. Күн радиациясынын улам бийиктеген сайын жогорулашы жылдын суук мезгилине мүнөздүү, себеби кыштын күнү суу бууларынын конденсация болуучу деңгээли кескин төмөндөйт жана ички бийик өрөөндөрдө көбүнчө ачык күндөр басымдуулук кылат. Жалпысынан бийик өрөөндөрдө жана тоолордо тик түшкөн радиация жыл бою басымдуу, ал эми бийиктиги 1000 м ге чейинки өрөөндөрдө жана жапыз тоолордо радиация жайында жана күзүндө басымдуулук кылат. Радиациялык режим тоолордун капталдарынын экспозицияларына жараша да өзгөрөт. Тоолордун түндүк капталдары күн нурунун жантайыңкы тийишине байланыштуу жана көлөкөлүү болушунан улам радиацияны түштүктү караган капталдарына караганда аз алат.
Жер бетине келип тийген күн нурунун бир бөлүгү ошол эле замат кайра чагылып кетет. Бир бөлүгү жылуулук энергиясына айланып, жер бетиндеги ар кандай процесстерге катышат. Жер бетинин күн нурун чагылдыруу жөндөмдүүлүгү ар кыл. Мисалы кардын бетинен 80—90% нур, кумдуу жер бетинен 30% нур чагылдырылат. Ошондуктан кышында жана бийик тоолордо радиациялык баланс терс мааниде болушу ыктымал. Жалпысынан Кыргызстандын аймагында жылдык радиациялык баланс оң мааниде. Мисалы Тянь-Шань станциясында терс радиациялык баланс ноябрь-февраль айларында, Бишкекте болсо декабрь айында байкалат.
Роман Мадянов
Роман Сергеевич Мадянов (22-июль 1962, Дедовск, ССРС) — орусиялык жана советтик актёр. Роман Мадянов 1962-жылы 22-июлда Москва облусунун Дедовск шаарында төрөлгөн. Анын атасы Сергей Вениаминович Мадянов телевидениенин редактору, ал эми энеси Антонина Михайловна китепканачы болуп иштеген. . Роман Мадяновдун атасы сыналгыда режиссер болуп иштеген жана Роман менен агасы Вадим жумушка көп алып барган. Ал жерден аны режиссёрлордун жардамчылары байкап калышкан, бул 1971-жылы "Перевод с английского" тасмасындагы эпизоддук ролдогу дебютуна алып келген. Ошондой эле, ал бир катар жарнамалык роликтер болгон "Ералаш" журналынын тасмаларын тартууга катышкан. 1995-жылы Роман Мадянов "Россия Федерациясынын Эмгек сиңирген артисти" наамы ыйгарылган. 2002-жылдын аягында ал "The Weakest Link" оюнуна катышкан (402 000 рубль утуп алган )
Спондилоартроз
Спондилоартроз (гр. spondylos- омуртка жана arthron - муун) - омуртканын майда муундарынын өнөкөт оорусу.
Анын пайда болушуна омуртка тутумунун травмасы же күчүркөнүп калышы, денедеги зат алмашуунун бузулушу ж. б. себепкер.
Спондилоартроздо көбүнчө моюн жана бел омурткаларындагы муундардын ички бети калыңдап, омуртканын четтери өсүп, омуртка тутумунун кыймылы ыңгайсыз болуп калат.
Спондилоартроз улгайган кишилерде, жүк көтөрүүчүлөрдө, дайыма эңкейип кайра турууга байланыштуу жумуш иштегендерде кеп кездешет. Адамдын мойну, бели, буту ооруйт, басууга кыйынчылык келет. Оору рентгендин жардамы менен аныкталат. Дарылоодо физиотерапия, витаминдер, диета ж. б. колдонулат
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Комбатанттар
Комбатанттар (фр. combatant  – жоокер) – эларалык укукта каршылашып жаткан тараптардын куралдуу күчтөрүнүн курамына кирүүчү жана согуш аракеттерине түздөнтүз катышуу укугуна ээ болгон адамдар (1949-жылкы Согуш курмандыктарын коргоо жөнүндөгү Женева конвенцияларына Кошумча (1977-ж.) I протоколдун 43-ст., 2-п.). К. жөө аскерлердин, аскер-деңиз жана аскер-аба күчтөрүнүн өздүк курамын; партизандарды, өз ыктыярдуу кошуундардын өздүк курамын, эгер алар согуштук кемелерге кайра жабдылган болсо, деңиз соода кемелеринин жана жарандык авиация учактарынын экипаждарын камтыйт. Эгер согуш салттарын жана мыйзамдарын сакташса жана курал-жарактарды ачык алып жүрүшсө, кандай гана болбосун көтөрүлүшчүлөрдүн жана каршылык көрсөтүүчүлөрдүн убактылуу кошуундары К. катары таанылуулары мүмкүн. Комбатант эместерден айырмаланып К-га карата согуш аракеттеринин учурунда жоготууга чейинки баардык чараларды колдонууга болот. Душман тарапка колго түшүп калган К. (согуш аракеттерине мыйзамсыз катышып жүргөн адамдардан айырмаланып) согуш туткундарынын режиминен пайдаланышат.
Ак кеме (чыгарма)
“Ак кеме” Ч. Айтматовдун бул повести алгач орус тилинде “Новый мир” (1970, № 1) журналында, кыргызчасы (1978) “Ала-Тоо” журналынын № 12 санында жарык көргөн. Чыгарманын “Ак кеме” деп аталып калышы жөнүндө жазуучу мындай дейт: “... Мен повестти “Новый мирге” алып барганымда Твардовский (журналдын ошол кездеги башкы редактору) “Жомоктон кийин” деген ат өтө эле жөн салды, кулакка комсоо угулат экен, андыктан башкачараак эле атабайлыбы деп, “Ак кеме” деген атты сунуш кылды” (“Точка присоединения”). Чыгарманын алгачкы аталышы айтып тургандай повесттин борбордук түйүнү Мүйүздүү Эне жөнүндөгү жомокко барып такалат. Кыргыз элиндеги бугу уруусунун генеалогиясы жөнүндөгү санжыра-легенданын негизинде жазуучу тарабынан жаралган “жаңы” жомок повестте образдар менен жуурулушуп, чыгарманын идеялык-эстетикалык касиетин ачуучу каражат катары колдонулат. “Ак кеменин” жарык көрүшү адабий чөйрөдө зор кызыгууну жаратты. Окурмандарды күйгүлтүккө түшүрүп, сынчыларды талаш-тартышка салган негизги маселе – бул баланын “адамдар” арасында жашагысы келбей “балык болуп сүзүп кетүүсү”. Д. Стариков (“Лит. газета”, 1970, 1-июль), А. Алимжанов (“Лит, газета”, 1970, 8-июль) өңдүү айрым рецензенттер повестти адамды көңүл чөгөт кылчу пессимисттик чыгарма катары таанышты. Баланы интернатка орноштуруу, Момунду пенсияга чыгаруу, Орозкулду камоо тууралуу авторго кеңеш берген окурмандар да болду. Акыры талкууга автор өзү да аралашып, өз концепциясын, адабияттагы трагизм маселесине жасаган принципиалдуу пикирин мындайча туюндурду: “Ак кемедеги” баланын өлүмү аркылуу мен түк да жамандык жакшылыкты сүрүп чыгарарын көрсөткөн жерим жок, менин көздөгөн максатым – ак иштин арыбас экендигин ачып берүү, ал үчүн кейипкер өз жанын кыйып болсо да күрөшө тургандыгын көрсөтүү. Албетте, аным канчалык деңгээлде жүзөгө ашты – окуучулар өздөрү аныкташаар. А бирок бир нерсеге акыйкат көзүм жетип турат: жеңиш эч качан сынчылар айткандай Орозкул тарапта эмес – кыңыр иш качан болсо кыңыр бойдон калат. Ырас, бала мерт болду, бирок анын адамдык абийири, ыймандык зоболосу бийик бойдон калды”. (“Необходимые уточнения”. “Лит. газета”. 1970. 29-июля). Чыгарманын негизинде аты уйкаш “Ак кеме” аттуу көркөм фильм (реж. Б. Шамшиев, 1975) тартылган. 1977-ж. “Ак кеме” повести жана ал боюнча тартылган фильм СССР Мамлекетик сыйлыка татыктуу болгон. Бул повесть сахналаштырылып, дүйнөнүн көптөгөн театрларында көрүүчүлөргө тартууланган.
Агава
Агава (лат. Agáve, грек. Αγαυε — Кадманын кызынын аты, Пенфейдин энеси) — амариллистер тукумундагы өсүмдүк. Сабагы кыска, жалбырактары калың, чети тикенектүү. Чогуу өскөн жалбырактардын орто ченинен гүл сабагы (12 м ге чейин) өсүп чыгат. Гүлү көп. Агава 6—15 жылда бир жолу гүлдөйт. Мөмөсү бышканда, өсүмдүк куурап калат. Мексикада агаванын 300дөн ашык түрү жапайы өсөт. Крымдын түштүгүндө, Кавказдын Кара деңиз жээктеринде парктарда өстүрүлөт. Агаванын көп түрлөрүнүн жалбырактарынан аркан, жип эшип, таар токушат, калдыктарынан кагаз жасалат. Гүлдөө алдында алынган канттуу ширесинен алкоголь ичимдиктер даярдалат. Агаванын кай биринин тамыры медицинада дары-дармек катарында колдонулат. Кыргызстандын парктарында кооздук үчүн өстүрүлөт.
Алдыңкы бакалоордуулар
Алдыңкы бакалоордуулар - (Prosobranchia) моллюскалар тибиндеги курсак буттуулар классынын өкүлдөрү. Алар 3 түркүмгө бөлүнөт. Чоңдугу бир нече ммден 20 смге чейин жана раковинасынын салмагы 2 кгга жетет. Бакалоору же өпкөсү менен дем алат. Айрым жыныстуу, кээси гермафродит. Көптөгөн түрү жумуртка, айрымдары тирүү тууйт. Булар деңизде, дарыяда жана кургактыкта жашоого ыңгайланышкан. Айлана-чөйрөнүн тийгизген таасиринен жерде-сууда жашоочу түрлөрү да пайда болгон. Алдыңкы бакалоордуулар негизинен детрит, көп түрү жырткычтар (былпылдактар, ичеги көңдөйлүүлөр, ийне терилүүлөр ж. б.), айрымдары мителер. Байыртадан эле булардын мүйүз кабыгынан (раковинасынан) кооз нерселер жасалган, өзү боёк, дары катары колдонулган. Көп түрлөрүн (Франция, Япония, Корея, Кытай ж. б.) тамак-аш катары колдонушат. Кээ бир түрлөрүн Африка, Индия, Америка ж. б. өлкөлөрдө акча катары пайдаланышкан. Кээ бири адамдын жугуштуу оору козгогучтары.
Ладога
Ладога (байыркы аты – Нево) – Европадагы тузсуз ири көл. Орусиянын европалык бөлүгүнүн түндүк-батышында, Карелия менен Ленинград облусунда жайгашкан. Аянты 17,9 миң км2, аралдары менен 18,3 миң км2. Узундугу 219 км, орточо жазылыгы 84 км. Тереңдиги 51 м, эң терең жери 230 м. Суусунун көлөмү 838 ± 2,4 км3. Жээк сызыгынын узундугу 1570 км. Чанагы мөңгүнүн аракетинен жана тектоникалык кыймылдан пайда болгон. Түндүк жээги көбүнчө бийик, аскалуу (фьорд, шхерлер), түштүгү жапыз, бир аз тилмеленген. 660тай аралы бар, ирилери: Рискалансари, Мантсинсари, Валаам аралдары. Волхов, Свирь, Вуокса дарыясы куюп, Нева дарыясы агып чыгат. Шамалдын таасиринен деңгээлинин кескин өзгөрүп туруусу жана сейше кубулуштары, шторм шамалы мүнөздүү. Суусунун үстүнкү бетинин орточо температурасы августта 16ᵒС чамасында, эң жогору температурасы 25ᵒСка чейин; түбүнө жакын катмарында кышында 2–2,5ᵒС, жайында 4–5ᵒС. Декабрь–февралда тоңуп, март–апрелде ачылат. Балык кармалат. Кеме жүрөт. Волга–Балтика жана Ак деңиз–Балтика суу жолу системасына кирет. Жээгинде Прио- зёрск, Петрокрепость, Жаңы Ладога, Сортавала шаары жайгашкан. Көл аркылуу 9–12-кылымда түндүгү Русту, түштүгү Скандинавия, Балтика боюн Византия менен байланыштырган «варягдардан гректерге» соода жолу өткөн. Улуу Ата Мекендик согушта муз үстү менен Ленинградга азык-түлүк жана курал-жабдык ташылган.
Чолпон-Таңкы жылдыз (кинотасма)
Тасманын баяны
Чолпон балетинин негизинде тартылган балет-тасма.
Первомай (Кигин району, Башкыртстан)
Первомай — Башкыртстандын Чишмин районундагы айыл, Кандак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 136 киши. Почта индекси — 452508, ОКАТО коду — 80236835002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Аманбек Жапаров
Жапаров, Аманбек Дилденбай (1960-жылы 16-январда туулган) – кыргыз театр режиссеру, өнөрпоз жана журналист. Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер (2019).
Кыскача өмүр таржымакалы
Аманбек Дилденбай уулу Жапаров 1960-жылы 16-январда Кыргызстанда Чүй боорундагы Кемин районунун Боролдой айлындагы төрөтканада төрөлгөн. Кичи-Кемин айылында орто мектепти аяктаган. 1979-1983-жылдары Бишкектеги Бүбүсара Бейшеналиева атындагы мамлекеттик көркөм өнөр институтунун режиссура бөлүмүндө окуп, аны аяктагандан кийин жолдомо менен Муратбек Рыскулов атындагы Нарын музыкалуу-драма театрынан артист жана режиссер болуп чыгармачылык чыйырын баштаган.
Театрдагы өмүр
- ''Ошондо Аман 21 жаштагы жигит болчу, мен 32 де болчумун. Андан кийин башкы режиссер болуп иштеп, чоң-чоң спектаклдерди койду. Абдан жакшы, режиссерлук таланты, актерлук чеберчилиги күчтүү жигит''. 1985-жылы Тбилисиде өткөн эл аралык театр фестивалында Аманбек Жапаров ойногон "Эрте жаздагы турналар" спектаклиндеги баш каарман Султанмураттын образы мактоого татыктуу болуп, сынакка катышкан 21 театрдын ичинен Нарын музыкалуу театры жогорку баага татыган. Ошондо СССРдин эл артисткасы Верико Анжапаридзе Жапаровдун жараткан образын эң мыкты рол катары жогору баалаган. Режиссер коючу катары Аман Жапаров Ш.Шаршеевдин “Камбаркан”, М.Тойбаевдин “Талаа гүлдөрү”, А.Жакшылыковдун “Көкөй кести” чыгармалары боюнча спектаклдерди койгон. А. Жапаров 2009-жылы Насыр Давлесовдун “Аста, секин колукту” музыкалык комедиясын белгилүү эстрада жылдыздарынын жана куудулдарынын аткаруусунда жаңы усулда сахнага алып чыккан.
Илимий жана окутуучулук ишмердүүлүк
Аман Жапаров 1988-1991-жылдары Орусиянын Ленинград шаарындагы (азыркы Санкт-Петербургдагы) Черкасов атындагы мамлекеттик Театр, кино жана музыка институтунда режиссердук илимий стажировкада болуп, билимин андан ары өркүндөткөн. Аман Жапаров 1995-жылдары Бишкектеги Бүбүсара Бейшеналиева атындагы мамлекеттик көркөм өнөр институнда окутуучулук кесипти да аркалап, ондогон актерлорду, режиссерлорду тарбиялап чыгарган. Анын шакирттери КРнын маданиятына эмгек синирген ишмер, КРнын эмгек сиңирген артисттери болушкан. Алардын катарында белгилүү ырчы, КР эмгек сиңирген артисти Асел Турдалиева да бар.
- Мен Нарында жашап жүргөндө театрда Аман агай режиссер болуп иштөчү. Ал спектаклдерди сахналаштырганда мен карап отурчумун. Мен кичине кезимде эле ырдап баштагам. Ошондо мага сахна сырларын үйрөткөн ушул агай болгон, - дейт Асел Турдалиева (2010-жылы январда “Азаттык үналгысы” үчүн курган маектен алынды).
“Азаттык” жана журналистика
Аман 1998-жылдын октябрынан тартып "Азаттык" үналгысынын Бишкектеги кабарчысы болуп иштей баштады. “Азаттыктын” Прагадагы башкеңсесинде кесиптик өнөрүн өркүндөтүп жүрүп, чех театр режиссерлору менен кызматташат.
Аны “Азаттыктын” угармандары “Аманбек Дилденбай” адабий аты менен кеңири таанышат. 2009-жылдын декабрында Аманбек Жапаров адам укуктарын коргоо жаатындагы журналисттик өрнөктүү ишмердиги үчүн Акыйкатчынын Ардак Грамотасы менен сыйланды.
Учурдагы педагогдук ишмердиги
Аманбек Жапаров 2011-жылдын августунан тартып Бишкектеги Кыргыз-Түрк "Манас" университетинде театр өнөрү боюнча ага окутуучу катары иштей баштаган. 2012-жылдын апрель айынан баштап аталган окуу жайдын Консерваториясынын Актердук өнөр бөлүмүнүн жетекчиси.
Сыйлыктары
2010-жылдын 7-ноябрында Кыргыз Президенти кол койгон жардыкка ылайык "Ардак грамота" менен сыйланды. 2010-жылдын сентябрь айында Нарын облустук Академиялык музыкалык драма театрында Кыргыз эл акыны жана белгилүү драматург Жалил Садыковдун "Мен арызданам" аттуу трагикомедиясын сахналаштыргандыгы үчүн, театр режиссерлоруна ыйгарылуучу Жалил Абдыкадыров атындагы сыйлыкка,2011-жылы Т. Ажыбаев атындагы Алай музыкалык драматеатрына К.Урманбетов менен бирге жазган "Алай-Дастан" тарыхый драмасын ийгиликтүү сахналаштыргандыгы үчүн М.Рыскулов атындагы эл аралык сыйлыкка татыктуу болду.
Драмалык чыгармалары:
Алгачкы чыгармасы “Бактыяр баатыр” жомок 1980-жыл. “Өкүттөгү өмүр” мелодрама (1990-жыл), “Шок бала” комедия (1991-ж.), “Жаныбарлар жан досум” балдар үчүн жазылган музыкалык пьеса (2000-ж.), “Акберметтин көз жашы” (2001-ж.)мелодрама, “Айлакер айымдар”(Скелет) комедия 2009-ж.), “Тээжик”” комедия (2010-ж.), “Эне мээрими” драма (2011-ж), Казакстандын президенти Нурсултан Назарбаев менен Кичи-Кеминдик  Марат Акматаевдин бала кездеги окуяларын баяндаган, кыргыз-казак элдеринин достугу тууралуу жазылган “Эр достугу эгиз-эл достугу дениз” публицистикалык драмасы (2009-ж.), “Шабдан баатыр” массалык оюн-зооктун сценарийи (1999-жыл). Кыялбек.Урманбетов менен биргеликтеикте ыр менен жазылган  “Алай дастан” драмасы (2011-ж.,май-июнь).
Киносценарийлери:
“Ажар” (1996-ж.), “Акыркы сапар” (1997-ж.), “Атайдын ыры” (1998-ж.), “Соолбос булак” документалдык фильм (2011-ж).
Тарткан кинолору
“Кыргыз-фильм” киностудиясынын базасында кинорежиссер Бакыт Карагулов менен биргеликте "Синема" студиясын уюштуруп улуу жазуучу Ч.Айтматовдун “Саманчынын жолу” көркөм фильминде экинчи режиссер, (1996-жыл.), “Тынч эмес күндөр” (1996-жыл), “Кыргыздын тунгуч президенти” экинчи режиссер 1997-жыл.), “Мээрим” экинчи режиссер (1998-жыл) аттуу документалдуу фильмдер. Өз алдынча “Соолбос булак” даректүү тасмасы (2011-жыл, сентябрь).