cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Асаналы Толубаев
Асаналы Толубаев (1896-ж., Орусия империясы, Жети-Суу облусу, Пишпек уезди, Чала-Казак айылы — 31-август 1962-ж., Фрунзе шаары) – мамлекеттик жана коомдук-саясий ишмер, ВКП(б)нын XVIII съездинин делегаты (1939), Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун төрагасы (18-июнь 1938-ж. – 22-март 1943-ж.), Кыргыз ССРнин республикалык маанидеги персоналдык пенсионери (1952).
Асаналы Толубаев Кыргыз ССРинин саясий экономикалык, социалдык жана маданий турмушунун бардык тармактар боюнча өнүгүшүнө чоң салым кошкон. Ал эл чарбасын көтөрүүдө, Кант-Балыкчы темир жолунун, Чоң Чүй каналынын курулушуна, Улуу Ата Мекендик согуш жалдарында СССРдин европалык бөлүгүнөн эвакуацияланган өнөр жай ишканаларын жана калкты жайгаштырууда өзгөчө эмгек сиңирген. 1939-ж. Москвада өткөн кыргыз искусствосу менен адабиятынын декадасын өткөрүүдө, 1940-ж. кыргыз жазуусун латын тамгасынан орус графикасынын негизинде түзүлгөн кыргыз алфавитине которууда чоң салым кошкон. 1939-ж. СССРде жүргүзүлгөн жалпы эл каттоонун Кыргыз ССРинде ийгиликтүү ишке ашышына жетекчилик кылган. А. Толубаев Кыргызстандык жумушчу, дыйкандардын, интеллегенциянын эмгегинин мамлекет тарабынан татыктуу бааланышына өзгөчө көңүл бурган. Анын камкордугунун натыйжасында жүздөгөн эмгек алдыңкылары, адабият жана искусствонун чеберлери мамлекеттик сыймыктарды, ардак наамдарды алышкан.
Жигердүү эмгеги үчүн Асаналы Толубаев Ленин ордени менен сыйланган. Ысымы Бишкектеги №49-мектепке ыйгарылган.
Асаналы Толубаев 1896-жылы Орусия империясындагы, Жети-Суу облусунун Пишпек уездине караштуу Чала-Казак айылында (азыркы Чүй облусунун Аламүдүн районунун Кызыл-Аскер айылы.), дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган. Жаш кезинен ата-энесинен ажырап, 1928-жылга чейин ар кимге жалданып иштөөгө мажбур болгон. Эмгек жолун темир жолунда жумушчу болуп баштаган. 1928-ж. коммунисттик партиянын катарына өтүп, 1928–29-ж. темир жолдо жумушчу болуп иштеген. 1930-ж. Ворошилов районунун Кызыл-Аскер колхозуна мүчө болуп кабыл алынып, ошол эле айылда 1933-ж. компартиянын баштапкы уюмунун катчылыгына шайланган. 1935–37-ж. айылдык советтин председатели, 1937–38-ж. Кызыл-Аскер колхозунун башкармасы.
Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун төрагасы
1938-1943-жылдары Кыргызстанда мамлекет катары өнүгүүнүн, парламенттик башкаруунун негизи калыптанган. 1938-жылдын 24-июнунда биринчи жолу Кыргыз ССР Жогорку Советине шайлоолор болуп өтүп, бул шайлоолордо Асаналы Толубаев депутат болгон. Анда бардыгы болуп 284 депутат шайланып, ал 41 жумушчу, 93 колхозчу, 150 элдик интеллигенциянын өкүлдөрүнөн турган. 1938-ж. 18-июлда Жогорку Советтин биринчи сессиясы өтүп, ал Жогорку Советтин Президиумун шайлап, Республиканын өкмөтүн (Эл комиссарлар совети) дайындаган. Кыргыз ССРнин Жогорку Советтин Президиумун төрагалыгына Асанаалы Толубаев, ЭКСтин төрагалыгына Кулатов Төрөбай шайланган. Ошол эле жылы Кыргызстан КП БКнын мүчөлүгүнө кабыл алынган.
Указдары (1938-1939-жж.)
Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун төрагасынын указдары менен төмөнкү наамдар берилген:
Биринчи эл каттоо ишине жетекчилик (1939-ж.)
1939-ж. Кыргыз ССРинде биринчи жолу элди каттоо өткөн. Жашаган элдин жалпы саны 1 458 213 адамды түзүп, анын ичинен 754 323 кыргыз, 302 916 орус, 151 551 өзбек, 137 299 украин, 20 017 татар, 23 925 казак, 10 670 тажик, 11 741 немис, 9 412 уйгур жана 5 921 дунган улутундагы элдер жашаган.
Кыргыз ССРинин облустарындагы калктын улуттук курамы боюнча статикалык маалыматтар. . 1939-ж. бүткүл союуздук элди каттоо статикалык маалыматтарынан алынган.
Кыргыз ССРинин облустарындагы калктын улуттук курамы боюнча пайыз менен берилген статикалык маалыматтар.
Статистикалык Башкармалыктын Начальниги - ''А. М. Ходоровский.''
Москвадагы Кыргызстандын адабияты менен искусствосунун он күндүгү (1939-ж.)
1939-ж. 26-майдан 30-июнга чейин Москвада өткөн Кыргыз искусствосунун Декадасы Кыргызстандын маданий турмушундагы өзгөчө чоң окуя болгон. Ага улуттук искусствонун 550 чеберлери катышкан. Алар койгон 14 спектаклди жана концерттерди 30 миңден ашуун көрүүчүлөр баалашкан. Кыргыз мамлекеттик музыка театры Ленин ордени, Кыргыз мамлекеттик филармониясы Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган. Кыргыз искусствосунун 71 ишмери СССРдин ордендери жана медалдары менен сыйланышкан. Ошентип, 20-30-жж. Кыргызстандын советтик маданияты жаңыдан калыптана баштагандыгына карабастан бир катар ийгиликтерге жетишкен.
Латын алфавитинен кирилик алфавитине өтүү (1940-ж.)
1930-жылдардын экинчи жарымында ССРСте бардык жазууларды кириликке өткөрүү иши башталган. Кыргыз ССРинде бул маселе биринчи жолу 1939-жылы көтөрүлүп чыккан. Кыргыз тилинин Илимий-изилдөө Институту кирилик алфавитине өтүү долбоорун түзүп, кенен талкууга койгон. 1940-ж. декабрда Кыргыз ССРинин Жогорку Совети жаңы алфавиттин жана жаңы орфографиянын долбоорун кабыл алган. Жаңы алфавит акыркы жолу, 1941-ж. 12-сентябрда Кыргыз ССРинин Жогорку Советинин Президиумунун указы менен бекитилген.
Кыргыз тилинин Илимий-изилдөө Институту тарабынан түзүлгөн жадыбал.
Мисал
Адам укуктарынын жалпыга бирдей декларациясынын 1-беренеси :
Чоң Чүй каналынын куруу иши (1940-1942-жж.)
1940-ж. 10-майда Чоң Чүй (БЧК) каналы казыла баштаган. Согушка байланыштуу токтоп калган казуу иштери, 1942-ж. майда кайра башталып, анда эмгектенген карапайым эл согуш жылдары каналдын 80 км аралыгын бүтүрүшүп, 450 миң кубометр топуракты казып чыгарышкан.
Чоң Чүй каналы 1951-1954-жылдары бүткөн.
Кант-Балыкчы темир жолунун куруу иши (1940-1943-жж.)
Кыргызстан аймагында биринчи темир жолу 1940-ж. Кант-Рыбачье (азыркы Балыкчы) багытында салынып баштаган. Согуш жылдарында согуштук-чарбалык жүктөрдү ташууда транспорт маанилүү иштерди аткарган. 1943-ж. октябрдан баштап Кант-Рыбачье темир жолу курула баштаган.
Паспорт алуу, никеге туруу, фамилияны өзгөртүү мыйзамдары (1941-ж.)
Кыргыз ССРинин Жогорку Совети 1941-жылдын 1-январынан баштап "Кыргыз ССРинин жергиликтүү кыргыз жарандарына узак мөөнөттөгү фамилия, ат жана атасынын атын коюу" (орус. Закон об установления постоянных /родовых/ фамилий гражданам Киргизской ССР из коренного населения /киргиз/ и присвоения имен и отчества.) мыйзамын ишке киргизген. Ал мыйзам боюнча, ар бир кыргыз жаранга фамилия, ат жана атасынын аты (орус. отчество) коюлуп, төмөнкү ыңгайсыздыктарды жок кылат:
Мыйзам долбоору 13 пунктунан туруп, төмөнкү негизги пункттарды камтыган:
Асаналы Толубаев ден-соолугуна байланыштуу 1943-жылы кайрадан «Кызыл Аскер» колхозунун төрагалыгына келген. 1962-жылдын 31-августунда Фрунзе шаарында каза болгон.
2016-жылдын 26-декабрында, кыргыз парламентинин демилгеси менен Асаналы Толубаевдин 120 жылдыгына арналган илимий-практикалык конференция өттү. Иш-чарага Жогорку Кеңештин Төрагасы Чыныбай Турсунбеков баштаган Жогорку Кеңештин депутаттары, коомдук ишмерлер, илимий чөйрөнүн өкүлдөрү, Асаналы Толубаевдин жакындары, жалпыга маалымдоо каражаттарынын өкүлдөрү катышты.
=Сыйлыктары =
=Колдонулган адабияттар=
= Тиркемелер =
Эски якуп (Зилайыр району, Башкыртстан)
Эски якуп — Башкыртстандын Зилайыр районундагы айыл, Матраев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 81 киши. Почта индекси — 453694, ОКАТО коду — 80227825005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
"Алтын глобус" сыйлыгынын "Мюзикл же комедия жанрындагы эң мыкты тасма" номинациясы
Ылайыктуулук
Азыркы учурдагы талаптарга карата тасманын созулгандыгы 70 мүнөткө жетиши жана жети күч иччинде "Лос-Анжелестин ири аймагында" экрандарга чыгып чет өлкөлүк басма сөздүн Голливуд ассоциациясынын мүчөлүгүнө көрсөтүлүшү абзел.
Белый Кер
Белый Кер — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кер дарыясынын сол жээгинен 10 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Набиев Бурхан Набиевич
Набиев Бурхан Набиевич (1942—1990)
Өмүр жолу
1942-жылы 6-майда Лейлек районунун Маргун айылында колхозчунун үй-бүлөсүндө туулган. Сегизинчи класска чейин Маргун мектебинде, андан кийин Исфана айылындагы Токтогул атындагы орто мектебин бүтүргөн. 1963-1966-жылдары Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн.
Сыйлыктары
Бурхан Набиевдин үзүрлүү эмгегин Кыргыз Өкмөтү жана Коммунисттик партия тарабынан жогору бааланган.
Бел-Алма мышьяк кени
Бел-Алма мышьяк кени Ош облусунун Ноокат районунда, Эскиноокаттан 30 км түштүктө, Кичи Алай кырка тоосунун түштүк капталында. Деңиз деңгээлинен 4500–4700 м бийиктикте. 1936-ж. табылып, 1937-ж. издөө жумуштары жүргүзүлгөн. Кендин аймагын палеозойдун кумдук, сланец, роговик, акиташ тектери түзөт. Алар терең тектоникалык жаракалар менен тилмеленген. Руда тулкусу акиташ теги менен роговикте жана алардын кошулган жерлеринде топтолуп, линза, уя, тарамча түрүндө жатат. Кварц-арсенопириттүү тарамчалардын жалпы узундугу 1042 м. Негизги минералдары: арсенопирит, пирит, халькопирит, сфалерит, галенит, буланжерит, тетраэдрит, скородит, ковелин, халькозин, лимонит, эритрин. Кенде арсенопирит бирдей таралган эмес. Мономинералдуу арсенопирит тарамдары табылган. Мышьяктын өлчөмү 20,26%, запасы 13110 т.
Кара-Көл суусу
Кара-Көл суусу – Ош Облусунун Ноокат районундагы суу, Араван-Сайдын оң куймасы. Кичи Алай кырка тоосунун түндүк-батыш капталынан агып түшөт. Узундугу 41 км (Айыр-Ташты кошкондо), алабынын аянты 387 км2. Алабынын деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 2900 м. Айыр-Таш суусу Алтын-Казык тоосунун Түштүк, Алай кырка тоосунун түндүк-батыш капталынан башталган майда суулардан түзүлүп, адегенде капчыгай аркылуу агып, кууш өрөөнгө чыгат. Ортоңку бөлүгүндө Косчан деп аталып, Жер-Арык суусу менен кошулат да, Кара-Көлдү түзөт. Жылдык орточо чыгымы 3,86 м3/сек. Эң көбү июнда, эң азы февралда байкалат. Ири куймалары: Шанкол (сол), Жаңы-Сай, Жар-Коргон (оң) жана башка Суусу Араван-Сайга жетпей сугат тармактарына бөлүнүп кетет. Жээгинде Алике, Жаңы-Баш, Кара-Баш жана башка кыштагы жайгашкан. Өрөөндө суунун сугатка жетишсиздиги байкалууда.
Убукеев Айткулу
(КУБАТБЕК У.)
(1905–1973)
Жазуучу, котормочу, журналист Айткулу Убукеев Пржевальск уездиндеги Кереге-Таш айылында 1905-жылы туулган. 1921-жылы мугалимдерди даярдоочу алты айлык курсту аяктагандан кийин Кереге-Таш айылында башталгыч мектептин мугалими болот.
1964-жылы Кыргызстан мамлекеттик басмасынан А.Убукеевдин «Чыр-Дөбө» аттуу повести кыргыз тилинде 1974-жылы орус тилинде чыгат. Ал эми алгачкы «Жыргал» аңгемелер жыйнагы 1954-жылы жарык көргөн.
Ал У.Кубатбек деген псевдоним менен жүз элүүдөн ашык фельетондорду жана жүздөн ашык очерктерди жазган.
1942-жылдан СССР Жазуучулар союзунун, 1930-жылдан СССР Журна-листтер союзунун мүчөсү болгон.
А.Убукеев «Ардак белгиси» ордени, «Эмгектеги артыкчылыгы үчүн», «1941–1945-жылдардагы Улуу Ата мекендик согуштагы каарман эмгеги үчүн» медалдары жана Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Ардак грамоталары менен, СССР Журналисттер союзунун Ардак грамоталары менен сыйланган.
КОТОРМОЛОРУ
‏‎
Билерик
Билерик — бул зер буюму. Мунун эни ар кандай көрүнөт. Дегинкиси, жазыраак билерик көркөм көрүнөт. Билериктин да шакектей өзүнүн калыбы бар. Андан муунак-муунак болуп чыккан күмүш билерик түспөлүн жараткандан кийин мунун эки башын атайын чарчылап, төрт кырдап, ага тиешелүү чапкылар менен «көзчөлөп», «жылдызчалап» кооздук түшүрүлөт. Мындай билериктин жалпы айланасына чапкылар аркылуу толкун сызыктарды, же «айчык», «тоок көз» жылдызчаларды сейректете чабат. Ал эми атайын чапкы менен из түшүрүлгөн ушундай эле үлгүдө да калыңыраак зомдолгон билериктин ортосуна өзүнчө төрт бурчтуу таман чыгарып, ага «тумарча», «ийрек» сыяктуу оюмдарды жарашыктуу берет.
Жердиги жука билерикти жазы алып, жалаң чапкылоо менен кооздук берүүнүн түркүн сырлары бар. Аны майдалап көркөмдөп отуруу килем көчөттөрүнө окшошуп кетет. Алсак, анын четине «көбөйтүү» (XXX) түрдү кош сызып кайталай түшүрүп, анан «айчыкты» айкалыштырып, арасына «тоок көзчөнү» берип, кайрадан «көбөйтүү» белгилери («XXX») келип, «айчык», «көзчө» кайталанып, мурунку көркөмдүктөр алмаша берилет. «Колунда күмүш билерик, Колуктум болсоң түбөлүк»...— Уз колдогу жумуру билерик билекти ого бетер көркөмдөйт.
Жез билерик жасоодо адегенде жезди тазалоо үчүн сууну шарактата кайнатып, ага туз менен ачык ташты салуу зарыл. Көк жашыл бөтөлкөдөн майдалап алган «заркун» деген менен сүртө баштаганда жез билерик өзү эле жүзүнө чыгат.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Кобия сымалдуулар
Кобия сымалдуулар (лат. Rachycentridae) – алабуга балыктарынын бир тукуму, өкүл катары, мисалы, кобия (лат. Rachycentron canadum) кирет.
Садовое (Чүй району)
Садовое — Кыргыз Республикасынын Чүй облусунун Чүй районундагв айыл. Чүй айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 1 373 киши.
Түштүк Сибирь кичи расасы
Түштүк Сибирь кичи расасы Теңир-Тоодо, Казакстан талааларында, Саян-Алтайда жашаган жергиликтүү калктарга мүнөздүү. Антропологиясы боюнча өңү кара тору, чачы түз, катуу, мурду кырдач, бет түзүлүшү жазы, бою орточошондой Түштүк сибирь кичи расасы антропологдордун пикири боюнча биздин заманга чейинки 1-миң жылдыкта монголоиддик жана европеоиддик калктардын биригүүсүнөн калыптанган.
Жаңы антропологиялык изилдөөлөрдүн негизинде сактар европеоиддик расанын таза өкүлдөрү деген пикир жокко чыгарылды. Сактар – Түштүк сибирь кичи расасы район түптөгөн калктардын бири. Алар Кыргызстанга Түштүк Сибирден ооп келген. Келгенге чейин алардын антропологиялык түзүлүшүндө европеоиддик жана монголоиддик расалардын биригиш белгилери болгон.
Ацетат буласы
Ацетат буласы - ацетил целлюлозадан алынуучу жасалма була. А. б. эки түрү бар: диацетил целлюлоза жана триацетилцеллюлоза. А. б. целлюлозаны орг. эриткичтерге эритүүдөн алынат. Диацетилцеллюлозадан алынган ацетат буласы 17-22% гидроксил жана 78-83% чейин ацетил топторун алып жүрөт. Мындай булалар гидрофилдик касиетке ээ жана 6,5% чейин нымдуулукту өзүнө тартат (абанын 65% нымдуулугунда, бөлмө темп-расында). Триацетилцеллюлозадан алынган була 97-98%, кээде 100% чейин ацетил тобун алып жүргөндүктөн, гидрофобдук касиетке ээ жана 1-1,5% гана нымдуулукта болушат. А. б. диацетил-целлюлозадан алуу кеңири таралып, андан өнөр жай үчүн тех. мааниси бар буюмдар даярдалат. Анткени мындай булалар электроизоляциялык касиети б-ча синтет. жана жаратылыш булаларынан жогору турат. А. б. көпчүлүк учурда эксплуатациялык касиеттери б-ча синтет. булаларга караганда жогору турат. Созулгуч, жумшак жана кооз келгендиктен, жибек кездемелерин жана тор кийимдерди даярдоо үчүн колдонулат. Андан жасалган кездемелер аз бырышып, ультракызгылт көк нурларын жакшы өткөрөт. Жогорку темп-рада, щелочтор менен орг. эриткичтер таасирине, сүрүлүүгө чыдамсыз. Ал эми кеңири керектөөчү буюмдар жасоодо, кээде нооту жана сокмо кездемелер даярдоодо жүн ордуна колдонулат.
Горгий
Горгий (Х.Т.ч. 480—380) — Леонтинден (Сицилия) чыккан, Байыркы Грецияда софист болгон.
Шаарларды кыдырып, риторикадан сабак берип, өмүр өткөргөн. «Жок нерсе жөнүндө же Жаратылыш жөнүндө» деген трактат жазган, анда төмөнкү үч тезис каралат:
Гольбах, Поль Анри
Поль Анри Гольбах (1723—1789) — эң ири француз философу.
Кыскача өмүр баяны
Ал Германияда туулган, анын чыныгы ысмы Пауль Дитрих Тири. Гольбах деген фамилияны аны асырап алган агасынын ысмынан алган, агасы ага бир кыйла байлык калтырган. 12 жашынан Парижде жашайт. Лейден университетинен билим алат. Анын чыгармачылык ишмердиги Парижде өтөт, ал жерде салон ачып, салондун ишине ошол мезгилдин бардык алдыңкы ойчулдары катышкан. «Энциклопедиянын» ишине катышат.
«Жаратылыш системасы» чыгармасы
Гольбахтын негизги чыгармасы — «Жаратылыш системасы» (1770). Мында ал өзүнүн көз карашын системаланган түрдө баяндайт. Жаратылыш бардык нерселердин себеби, деп жазат ал, «ал өз касиети менен бар болуп турат», «ал түбөлүк жашап, аракет кыла берет». «Жаратылыш кандайдыр бир буюм эмес, ал ар дайым бар болуп жашап турган, бардык нерсе анын кучагында жаралат, жаратылыш — бардык материалдар менен жабдылган зор өнөркана, өзүнүн иш-аракетинде пайдалана турган аспап-куралдарды өзү жасайт, ал жасап чыгарган бардык нерселер анын энергиясы менен күчүнүн же ал өзүндө камтып, жаратып жана ишке киргизип турган себептердин продуктусу».
Горгий
Келтирилген мисал сөздөрдүн маанисин жана алардын ар түрдүү контекстерде өзгөрүлөрүн Горгий канчалык так пайдаланганын көрсөтүп турат. Софисттердин бардык далилдөөлөрү ушундай амалда жүргүзүлөт. Мында риторика искусствосу, адамга сөз менен таасир көрсөтүү чоң роль ойнойт.
Гольбах, Поль Анри
«Жаратылыш системасы» чыгармасы
Бардык ушул философиялык корутундулар — XVIII кылымдагы табият билимдеринин жетишкендиктеринин натыйжасы, анткени билими боюнча химик катарында Гольбах бул жетишкендиктер менен жакшы тааныш болгон.
Горгий
Горгий сөздү адамдын эң мыкты куралы деп билет:
Гольбах, Поль Анри
«Жаратылыш системасы» чыгармасы
Жаратылышты түшүнүүгө Гольбах жалаң гана детерминисттик тургудан мамиле жасаган. Жаратылыш ал үчүн — себептер менен натыйжалардын кучак жеткис жана үзгүлтүксүз тутуму. Жаратылышта табийгый себептер жана натыйжалар гана жашай алат. Гольбах жаратылыштагы бардык нерселер зарыл себептердин натыйжасында гана болуп турат деп ырастайт. Кокустукту ал танган, кокустук — себептерди билбегендиктин натыйжасы деп ойлогон, муну менен ал себептүүлүктү зарылдык менен бирдей деп түшүнгөн.
Горгий
Колдонулган адабияттар
[http://www.bizdin.kg/elib/kitepter/pdf/philosophy_blinnikov.pdf Л. В. Блинников.Философтордун кыскача сөздүгү. - Б.: 1997, ISBN 5-900162-16-8]
Гольбах, Поль Анри
Детерминизм принциби
Гольбах өзүнүн детерминизм принцибин жаратылышта бардык нерсе өзгөрүп турат деген принцип менен айкалыштырат. А түгүл ал экинчисин биринчисинен алып келип чыгарат. Жаратылыштагы бардык нерсе табийгый себептердин натыйжасы болуп саналат, ошондуктан жаратылыштагы бардык нерсе өзгөрүп турууга тийиш деп эсептеген ал. Эгерде жаратылышка кыймыл мүнөздүү болсо, демек дүйнөдө универсалдык өзгөрүлмөлүк да жашап турат. Жер үстүндө тирүү жандардын пайда болушун Гольбах «өзүнөн өзү келип жаралат» деген аныктамасы менен түшүндүрөт. Жаныбарлар дүйнөсүнүн өнүгүшүнүн туу чокусу деп Гольбах адамды эсептеген.
Тааным процесси Гольбах боюнча
Гольбах боюнча, тааным процесси сенсуалдык, эмпирикалык жана рационалдык элементтерден турат. Гольбах «жан өзүнүн идеяларын материалдык предметтердин биздин материалдык органдарыбызга ырааттуулук менен тийгизип турган таасирлеринин жардамы менен алып турат» [Танд. чыгарма. 1-т. 183-6.] — деп эсептеген. Таанымдын негизинде сезимдик-эмпирикалык тажрыйба жатат. Акыл-эс болсо — эң өнүккөн тааным бере турган чек. Акыл-эсти, рационалдуулукту Гольбах тажрыйба жүргүзүү жөндөмдүүлүгү, тескери натыйжаларды болтурбоо үчүн себептердин натыйжаларын алдын ала көрө билүү жөндөмдүүлүгү катарында түшүнгөн.«Акыл-эс нерселердин чыныгы жаратылышын көрсөтөт жана бизге алардын биз күтпөгөн аракеттерин түшүндүрүп берет» [Танд.чыгарм. 1-т. 332-6.].
Гольбах адамдар бүт бардык нерселерди толук биле албайт деп айтса да, ал адам таанымынын чексиздигине жана анын жаратылыштын катылып жаткан эң эле жашыруун сырларынын койнуна кире аларына ишенген.
Өзүнүн зарылдык концепциясына негизденип, Гольбах, адамдын ишмердиги катуу зарылдыкка баш иет, ошондуктан эрк эркиндигин жок деп эсептейт. «Адам өз өмүрүндө бир мүнөт да эркин боло албайт». «Жашоо дегенибиз — ишмердиктин бири-бирин зарыл түрдө алмаштырып туруучу учурларынын мезгилинде зарыл түрдө жашап туруу дегендик болот». «Биздин өмүрүбүз — жаратылыштын буйругу менен биз жер шарынын үстүнө, андан көз ирмемге да ажырабастан туруп, сыза турган чийим». Гольбахтын ушундай механикалык-детерминисттик мамилеси анын: адам — бул социалдык жан жана ал өзүндө өзүнө мүнөздүү болгон себептерди камтып тургандыктан эркин деп таанылууга тийиш экиндигин моюнга алуусу менен айкалышып турат.
Гольбах адам тууралуу
Адамдын ишмердиги, дейт Гольбах, ички орган менен — тышкы дүйнөнүн предметтеринен таасир алып турган мээ менен башкарылат. Адамдын эрки болсо мээнин модификациясы катарында көрүнөт. Гольбах адамдын эркин ар кыл талдайт. Адегенде ал эрк нагыз биологиялык факторлор менен аныкталат деген пикирде болгон. Ал, «фанатиктин өтүндөгү ашыкча уу, басып алуучунун жүрөгүндөгү кандын оргуштаган ысык деми, кайсы бир монархтын тамак-ашты жакшы сиңире албагандыгы» социалдык катаклизмаларды пайда кылышы мүмкүн деп жазган. Бирок андан ары ал эрктин аракетинин алда канча олуттуу себептери бар деген көз карашты өнүктүрүп, ой-пикир — адамдардын жүрүм-турумунун өтө күчтүү себептери болорун моюнга ала баштайт. Ал мындай деп жазат: «улуу падышанын жүрөгүн толкундаткан (көңүлүн эргиткен) жакшы китеп бүткүл бир элдин жүрүм-турумуна зарылдык менен таасир бере ала турган эң кубаттуу себеп боло алат» [Танд. чыгарм. 1-т. 235-6.]. Бул жерде ал фатализм системасына, өз окуусунун пайдубалына каршы чыгат. «Тагдырга баш ийели» деген фаталдык чакырыкка карама-каршы, Гольбах жаратылыш биз үчүн даярдаган кырсыктарга каршы турууга чакырат.
Гольбахтын пикири боюнча жакшылык ар кандай чабалдыкка каршы ишенимдүү каражат болуп саналат. Ал мындай деп жазат: Тарбия, мыйзам, коомдук пикир, үлгү, адат, коркунуч — ушунун баары адамдарды өзгөртө турган, алардын эркине таасир тийгизип, жалпынын жыргалчылыгы үчүн кызмат кылууга мажбурлай турган, адамдардын кумарлыктарын жөнгө салып, алардын коомдун максатына зыян алып келе тургандарын четтетип туруучу себептер».
Христиан диний туралуу
Христиан диний окуусунун таралышынын себебин Гольбах адамдардын караңгычылыгынан жана оор материалдык абалынан улам аларды өзүнө тартып тургандыгынан көргөн. Христианчылык «кембагалдардын дини болуп калды, ал жакыр Кудайды жарыялады, кедейлер бул динди кедейлер менен түркөйлөрдүн арасында үгүттөштү, бул дин оор абалда жашагандардын көңүлүн жубаткан, анын түнт идеялары бул аянычтуу жана бактысыз адамдардын абалына ылайык келген». Гольбах диндин толук иррационалдуулугун жана Библияга негизделген христианчылыктын кудуретсиздигин көрсөткөн. Ал, Библияда Моисейдин учурунда жок болгон шаарлардын эскерилерин жана башка карама-каршылыктардын бар экендиги жөнүндө жазат. Гольбах Беш китеп ар түрдүү убактарда ар башка адамдар тарабынан жазылган деген жыйынтыкка келет. Эски осуяттагы дүйнөнүн сүрөтү, Гольбахтын оюнча, түркөй, караңгы элди гана канааттандыра алат.
Витамин препараттары
Витамин препараттары - ар түрдүү витамин жетишсиздигин дарылоодо жана алдын алууда колдонулуучу каражаттар. Витамин препараттары сууда эрүүчү (тиамин бромиди, рибофлавин, пиридоксин гидрохлориди, аскорбин, никотин кислоталары жана башка) жана майда эрүүчү (ретинол, эргокальциферол, токоферол жана башка) болуп эки топко бөлүнөт.
Сууда эрүүчү Витамин препараттары витамин жетишсиздигинде гана эмес, көп ооруларды: куяң, невралгия, неврит, полиневрит, жүрөк оорулары, көз оорулары, пеллагра, четки кан тамырлардын спазмы менен мүнөздөлгөн оорулар, карын жана он эки эли ичегинин жара оорусун, атеросклероз, тери ооруларын, аз кандуулук, ошондой эле кан уюу начарлаганда, боор оорулары, уулануу, геморрагиялык диатез, нур оорусу ж. б-ды дарылоодо колдонулат.
Майда эрүүчү Витамин препараттары түрдүү жугуштуу оорулар, күйүк, тамак сиңирүү органдарынын оорулары, итий, тетания, остеопороз, түрдүү тери оорулары ж. б-ды дарылоодо, ошондой эле сынык бүтпөгөндө, миастенияда, бойдон түшөрдө жана эркек менен аялдардын жыныс бездеринин функциясы бузулганда жана башка сунуш кылынат.
Кичи Манья (дарыя)
Кичи Манья — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лозьва дарыясынын сол жээгинен 515 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мэрхэ-Кы дарыясы
Мэрхэ-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Катарыль-Кы дарыясынын сол жээгинен 36 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Еврокөрүнүү балдар ыр сынагы 2019
Еврокөрүнүү балдар ыр сынагы 2019 (англ. Junior Eurovision Song Contest 2019, фр. Concours Eurovision de la Chanson Junior 2019, Поля Konkurs Piosenki Eurowizji dla Dzieci 2019, Силе Ojrowizyjŏ lŏ Bajtli 2019) -
"Алтын глобус" сыйлыгынын "Эң мыкты режиссер" номинациясы
"Алтын глобус" сыйлыгынын "Эң мыкты режиссер" номинациясы (англ. The Golden Globe Award for Best Director) 1943-жылдан бери жыл сайын АКШ киноиндустриясындагы кабарчылардын уюму болуп эсептелет бирок Түндүк Америка тышында бир башка ири уюмга көз каранды болгон чет өлкөлүк басма сөздүн Голливуд ассоциациясы (англ. Hollywood Foreign Press Association, HFPA) тарабынан ыйгарылат.
Кара-Көл, Памир
Кара-Көл, Памир – Памирдеги ири көл, Тажикстанда. Аянты 380 км2, узундугу 33 км. Бийик кырка тоолор менен курчалган, деңиз деңгээлинен 4000 м бийиктикте жайгашкан ойдуңдан орун алган. Эки кууш кысык менен туташкан 2 бөлүктөн турат. Тереңдиги батыш бөлүгүндө 238 мге, чыгышында 35 мге чейин. Суусу мала туздуу, тунуктугу 9 мге чейин. Ноябрдын аягынан апрелге чейин муз каптайт. Суусунун жайкы температурасы 12°Сге чейин. Кара-Көл суу агып чыкпаган туюк көл. Ага куйган суулардын эң ирилери – Кара-Жылга, Муз-Кол.
Кутманалиев, Орозбек
Кутманалиев Орозбек (1932-жылы төрөлгөн, Сокулук району, Шалта айылы) — төкмө акын, киноактёр, режиссёр. Кыргыз Республикасынын эл артисти (1992; эмгек сиңирген артисти, 1975).
Өмүр таржымалы
1971-ж. КМУнун тарых факультетин бүтүргөн. Эмгек жолун 1955-жылы Республикалык куурчак театрында артист болуп баштаган. 1965-жылдан Т. Сатылганов атындагы кыргыз мамлекеттик филармониясында солист, 1969-жылдан Кыргыз телекөрсөтүү жана радио уктуруу комитетинде режиссёр-диктор, 1974-жылдан «Кыргызфильм» киностудиясында дубляж боюнча режиссёр. 1992-жылдан «Салам-Алик» кино фирмасында кенешчи. А. Осмонкул,А. Айталиев, Ы. Борончиев, Т. Тыныбеков,  О.Бөлөбалаев өңдүү кыргыз акындарынан таалим алып, алардын төкмөлүк жөрөлгөсүн улантып, айтыштык өнөрүн өнүктүрүп келет. «Ак мөөр», «Карагул ботом», «Курманбек» дастандарын, Жеңижок, Осмонкул, Барпы, Ысмайылдын термелерин комузда өзү коштоп чебер аткарат. Обончу, ырчы, актёр Кутманалиев Орозбек Сокулук районунун Шалта айылында 1932-жылы туулган. 1971-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин тарых факультетин бүтүргөн. Ал А.Айталиев, Ы.Борончиев, Т.Тыныбеков, О.Бөлөбалаев өңдүү кыргыз акындарынан таалим алып, алардын төкмөлүк жөрөлгөсүн улантып айтыштык өнөрүн өнүктүргөн. «Ак Мөөр», «Карагул ботом», «Курманбек» дастандарын, Жеңижок, Осмонкул, Барпы, Ысмайылдын термелерин комуздун коштоосунда аткарган. Ал «Жүрөктү жүрөм дарылап», «Айдай кызга» ж.б. обондорду жараткан жана көркөм окуунун чебери болгон. «Сүйүү жаңырыгы» киносунда Бектемирдин, «Ак кемеде» Орозкулдун, «Фудзиямадагы кадыр түндө» Арзыматтын, «Эрте жаздагы турналарда» Бейшембектин, «Ак куулар конгон айдың көл» киносунда Сабырбектин, «Эл арасында» киносунда Кубаттын, «Уркуяда», Куландын, «Ак илбирстин тукумунда» Жарчынын ж.б. ролдорун аткарган. 1992-жылы «Кыргыз Республикасынын эл артисти» наамы берилип, бир катар медалдар менен сыйланган.
Аткарылып жүргөн чыгармалары
«Жүрөктү жүрөм дарылап» с. К.Алмазбековдуку «Айдай кызга» с. К.Алмазбековдуку «Кыйнабай жүрчү» с. О.Кутманалиевдики «Гүлдесте» с. З.Иманалиевдики ж.б.
Ырларга обондору
«Жүрөктү жүрөм дарылап» сөзү К.Алмазбековдуку, «Айдай кыз» (сөзү К. Алмазбековдуку). «Кыйнабай жүрчү» (өзүнүкү), «Гүлдесте» (3. Иманалиев) жана башка ырларга обон чыгарган. Көркөм окуунун чебери.
Кинодо аткарган ролдору
Бектемир, Орозкул, Арзымат, Бейшембек ("Сүйүү жаңырыгы", "Ак кеме", "Фудзиямадагы кадыр түн", "Эрте жаздагы турналар", Б. Шамшиев), Сабырбек ("Ак куулар конгон айдын кел", Ю. Борецкий), Асанбек, Мыкаачы ("Түркүн тагдырлар", "Кайран эл", Д. Садырбаев), Кубат ("Эл арасында", Б. Шамшиев, А. Суйундуков), Кулан, Жарчы ("Уркуя", "Ак илбирстин тукуму", Т. Океев) жана башка.
Сыйлыктары
Медалдар менен сыйланган.
Айрым шилтемелер
ОРОЗБЕК ДАСТАНЧЫ ЭЛЕ керемет жан эле..." «ОРОЗКУЛ» ЖАШООДО БООРУКЕР АДАМ ЭЛЕ... Орозбек Кутманалиев көз жумду Сокулук райондук маданият үйүнө Орозбек Кутманалиевдин наамы ыйгарылды
2018 жайкы Азия оюндарынын медалдар жыйынтыгы
Host nation (Indonesia)
Кара-Көл кенчи
Кара-Көл кенчи – 11–кылымга таандык казына. Колодон жасалган эки кесе, кумган жана эки тулгадан турат. Токтогул районунун Кара-Көл шаарындагы «Комсомол» көлүнүн ордун тегиздөө учурунда байыркы шаардын урандыларынан табылган. Кеселерге кооз оймо-чиймелер түшүрүлүп, кумганга араб тамгасы менен «Ахмад жасады» деп жазылган.
Айт
Айт — мусулмандардын эң кадырлуу майрамы: 1) Орозо айт - рамазан айында мусулмандык парз - отуз күндүк орозо тутуу аяктаган соң, орозонун урматына майрамдалат. Орозо айтты ид ал-Фитр (ар.), рамазан-байрам (татарча), шекер-байрамы (түркчө) деп да аташат. Айт алдында ай башы (арапа, четтик) күнү эртеси майрамдала турган айтка даярдык көрүлүп, «жыт чыгарышат». Кыргыздар боорсок бышырып, айрымдары мал союп, камынышат. Эртеси мусулмандар таң эртеңден жакын жердеги мечиттерге (Бишкекте аянтка) чогулуп, салтанаттуу «Айт-намазы» окулат. Намаз окулуп бүткөндөн кийин айт майрамы башталат. Мусулмандар: «Орозоңуз кабыл болсун, айтыңыз маарек болсун!» -деп, бири-бирин куттукташат. Ал күнү ар бир үйдө дүр-дүйүм тамак-аш коюлган дасторкон жайылып, үй ээлери айттап келгендерди жылуу маанайда тосушат. Келгендер ал үйдүн көзү өткөн жакындарына, ата-бабаларынын арбагына багыштап куран окушуп, үй ээлерине жакшылык тилеп кетишет. Орозо айт 3-4 күнгө созулуп, бей-бечараларга битир, садага беришет. Бул майрам «кичи» майрам деп аталганына карабастан, эл ичинде өтө ардакталып, зор салтанат менен майрамдалат. 2) Курман айт мусулмандардын өзгөчө маанилүү майрамдарынын бири. Орозо айттан 70 күн өткөндөн кийин 3-4 күн майрамдалат. Курман айт - ид ал-Адха, ид ал-курбан (ар.), курбан байрам (татарча) деп да аталат. Курман айт күнү Мекеге ажылыкка баргандар Мина өрөөнүндө Ибрагим пайгамбардын курмандыгын эскерүү иретинде курмандыкка чалуу расмисин (ажылыктын акыркы күнү) аткарышат. Аны ажылыкка баргандар гана эмес, ошондой эле колунда бар ар бир мусулман бул күнү бир жандыкты курмандыкка чалуусу керек деп эсептелет (бир киши 1 кой, бир нече киши (1-10) бир бодо же төө ж.б.). Курмандыкка чалына турган мал кемтиксиз болуусу абзел. Мал союп жаткан адам кыбыланы карап: такбир (3 ирет), басмалу, кайрадан такбир (3 ирет), салат ала-н-наби деген сөздөрдү айтып, Алладан курмандыкты кабыл алуусун суранат. Союлган мал этинин үчтөн бири майрамдык тамак-аш даярдоого жумшалып, калганы таркатылат. Курман айт күнү атайын майрамдык куран окулат.
Беловодский (Ак-Суу) кум-шагыл кени
Беловодский (Ак-Суу) кум-шагыл кени Чүй облусунун Москва районунда, Беловодский т. ж. бекетинен 4 км түштүк-батышта, Ак-Суу суусунун боюнда, деңиз деңгээлинен 760–900 м бийиктикте. 1973-ж. Түндүк Кыргыз геол. экспедициясы тарабынан геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлүп, запасы эсептелген. Кен Ак-Суу суусунун кашатын бойлой жайгашып, аллювий чөгүндүлөрүнөн турат. Шагыл таштар жакшы жумуруланган. Калыңдыгы 10 м. Шагылдардан 20 ммден ирилери 55%ти түзүп, майдалоону талап кылат. Куму 17,6%, ири жана орточо бүртүкчөлүү. Арасында чаң менен чопо 10%ке чейин. Чаңын жууп тазалагандан кийин пайдаланууга сунуш кылынат. Кендеги шагыл-кумдан «300» маркасындагы бетон жасоого болот. Жол курууда колдонулат. 1997-жылга карата баланстагы запасы А+В категориясы боюнча 727 миң м3, С1– 3684 миң м3.
Мукарамов Шерали
Мукарамов Шерали Лейлек районунун Маргун айылында 1998-жылы − туулган.жаш кезинен эле спорттун бардык түрүнө кызыкчу.жөн гана ден соолугу үчүн тренировка кылчуу.break dance.mma.karate.boxing.kick boxing.sambo.Шайырдуу,уялчаак,тамашакөй эч кимге зыяны жок болчу.Бирок негизги максатыбызды мечиттен түшүндүм.Алла жакшы көргөн кулуна ыйман,жакшы жака үмдөйт экен.Мага аз болсода динден түшүнүк берди,өзүнүн чын сөзү Куранды окууну үйрөттү,өзүнүн жолуна чыгууну насип кылды.Бактылуулук ислам дининде,Пайгамбарыбыз көрсөткөндөй кылып аткаруубуз керек,жамандыктан кайтарып ,жакшылыка чакырышыбыз керек.Алланын айтканын кылып ,амалдырын аткарсак эки дүйнө бактылуу болобуз.Биз күнөөлөрүбүз үчүн тообо кылып,Аллага кулчулук кылуу,сыйынуу жана таанып билүү үчүн келгенбиз.Ошон үчүн Пайгамбарыбыздын жолун улап,Алланын буйруктарын аткарып,итаат кылып,Бактылуулукту издеп дин менен жашайлы.Урматтуу менин мусулман бир тууганым.
Ациклдүү бирикмелер
Ациклдүү бирикмелер – мол-дагы көмүртек атомдору бири-бири менен жөнөкөй, кош жана үчтүк байланыштар аркылуу байланышкан ачык чынжырлуу, түз сызыктуу же тармакташкан алкан, алкен, алкин, алкадиен углеводородду жана алардын туундулары болгон галогендүү бирикмелер, спирт, жөнөкөй эфир, оксобирикме, карбон
к-тасы, ниробирикме, амин жана башка тиешелүү. А. б. алифаттык же майлар катарындагы бирикмелер деп аталат. А. б. белгилүү шартта карбоциклдүү жана гетероциклдүү бирикмелерди пайда кылса, тескерисинче алар дагы белгилүү шартта кайра А. б. пайда кылат. Мис., ацетилен жана анын гомологдору жогорку темп-рада (600оС) активделген көмүр үстүнөн өткөрүүдө бензол жана анын гомологдору, пептозаларга минералдык
к-таларды таасир кылуудан фурфурол (фурфурил альдегиди) алынса, циклопропан жана тиофенди гидрирлөөдө пропан менен бутан пайда болот:
Мындай реакциялар өтө эле көп кездешет. А. б. негизги булагы болуп нефтилер, өсүмдүктөр, СО менен Н2 синтез ыкмасы менен алынган өнөр жай продуктулары эсептелет. А. б. өнөр жайларда ар түрдүү жуугуч заттар, эриткич антифриз, жыпар жыттуу зат, дары-дармек, синтездик полимерлер жана башка эл чарбасына керектүү заттар алынат.
Ниязов, Нуридин Тажибаевич
Кыскача өмүр таржымакалы
Нуридин Тажибаевич Ниязов (01.12.1954) – Кыргызстандын Ош облусуна караштуу Алай районунда 1954-жылдын 1-декабрында туулган. Анын даңазалуу ата-бабаларынын бири – айтылуу Тилеке баатыр.
1972-73-жылдары жумушчу болуп иштеген.
1973-1978-жылдары Фрунзе политехникалык институтунда (азыркы Исхак Раззаков атындагы Кыргыз мамлекеттик техникалык университетинде, КТУ) отун-кубат (энергетика) факультетинде таалим алып, “Электр ишканалары жана бекеттери” адистигине ээ болгон.
1978-81-жылдары “Кыргызэнергоремонт” ишканасында инженер-жөндөөчү кызматын аркалаган.
1981-86-жылдары Токтогул ГЭСинде электр-техникалык лабораториясынын (ЭТЛ) инженери, ага инженери кызматтарында иштеген.
1986-93-жылдары Күрпсай ГЭСинде ЭТЛ башчысы болгон.
1993-94-жылдары Күрпсай ГЭСинде нөөмөт башчысы болгон.
1994-жылы Каракөл шаарында “Юпитер” фирмасынын деректири болгон.
2007-жылы КТУнун Каракөл инженердик факультетинин деканы болгон.
2008-жылы КТУнун Каракөл филиалынын деректири болгон.
2010-жылы КТУнун Каракөл технологиялык институтунун деректири болуп дайындалган. Учурда ушул кызматты аркалап келет.
Илимий жана ойлоп табуучулук ишмердиги
Ал 2006-жылы кандидаттык диссертациясын коргогон.
2007-жылы доцент наамын алган.
2009-жылы А.Эйнштейн атындагы энергетика боюнча эл аралык академиянын академиги болуп калган.
3 ойлоп табуучулук сунушу кабыл алынган.
Учурда КР УИАсынын докторанты.
Спорт
Ал Каракөл шаарында Каратэ-До федерациясынын президенти.
Сыйлыктары. Наамдары
КР Билим берүүсүнүн мыктысы (2004).
КР отун-кубат (энергетика) тармагынын мыктысы (2010).
Үй-бүлөсү
Никеде турат.
Жубайы – Айна Бакасова да техника илимдери боюнча илимпоз, агартуучу, Каракөл шаардык кеңешинин депутаты.
Эки кыз, бир уулу, бир нече небереси бар.
Тил билгендиги
Кыргыз, орус, англис тилдеринде сүйлөйт.
Негизги чыгармалары
20дан ашуун илимий макала, 32 илимий-усулдук колдонмо жарыялаган.
Боз үйдүн негизги жабдуулары
БОЗ ҮЙДҮН НЕГИЗГИ ЖАБДУУЛАРЫ
Мында үй жыгачка негизинен уук, кереге, түндүк, босого-таяк, каалга жана бакан кирет.
Үзүк, туурдук, түндүк жабуу биригип келип, боз үйдүн өрө кийизин түзөт.
Боз үйдүн эшик чийи, канат чийи, чыгдан чийи болот.
Үйдүн жип-шууларына эшме, сызма боолору кирет да, ансыз боз үйдүн жабдуулары бекитилбейт.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Южный порт (метро бекети)
Южный порт — Москва метросунун Люблинско-Дмитровская сызыксындагы станция. Бекети 2023-2024-жылы ачылат.
Метриопатия
Метриопатия (гр. metriopatheia, metos – чектелген жана pathos) – өтө берилгендик кумардануу байыркы грек этикасына мүнөздүү бир нерсеге катуу берилүүнү, аша чабууну чектөөнү түшүнүк, анатацияга каршы коюлат.
Стоицизм (стоикчилер) менен талаш-тартышта пайда болуучу перипатетикалык мектептин термини: аффекттерди толук боюнча түп тамырынан жоготуунун стоицикалык идеялына жана акылмандын абсолюттук камаарыбастыгына перипатетиктер Аристотелдин бакыт формуласы катары алтын «орточо» жана «ашыра талап кылбоо» жөнүндөгү окуусун карама каршы коюшкан; стоицистикалык апатия («камаарыбагандык») бул учурда метриопатияда («ашыра талап кылбоо – кумардануу») талаш-тартыш түрдө трансформацияланган. Метриопатия жөнүндө окууну ошондой эле Платондук академиянын, ортоңку платонизмдин өкүлдөрү жана айрым скептиктер да үйрөнүшкөн.
Раевка (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Раевка — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Кабакуш айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 49 киши. Почта индекси — 453189, ОКАТО коду — 80248818003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Чекир жыландар
Чекир жыландар — аспиддер тукумундагы уулуу жыландардын бир систематикалык тобу, буларга кыйла уруу жана түрлөр кирет: Ангола чекир жыланы (лат. Naja anchietae), муунактуу чекир жылан (Boulengerina annulata), чыгыштагы даракчыл чекир жылан (Pseudonaja goldi), батыштагы даракчыл чекир жылан (P. nigra), Мисир чекир жыланы (Naja haja), Индистан чекир жыланы (N. naja), Индистандын түкүргүч чекир жыланы (N. naja sputatrix), Кап чекир жыланы (N. nivera), падышалык чекир жылан (Ophiophagus hannah), каргылуу чекир жылан (Hemachatus haemachatus), кадимки чекир жылан (Naja naja oxiana), карала чекир жылан (N. melanoleuca), кара моюн чекир жылан (N. nigricollis), кадимки калкандуу чекир жылан (Aspidelaps scutatus), суучул чекир жыландар (уруу) (Boulengerina), даракчыл чекир жыландар (уруу) (Pseudonaja), кадимки чекир жыландар (уруу) (Naja), калкандуу чекир жыландар (уруу) (Aspidelaps).
"Алтын глобус" сыйлыгынын "Комедия же мюзикл жанрындагы эң мыкты актер" номинациясы
"Алтын глобус" сыйлыгынын "Комедия же мюзикл жанрындагы эң мыкты актер" номинациясы (англ. The Golden Globe Award for Best Actor in a Motion Picture - Musical or Comedy) биринчи жолу 1951-жылы чет өлкөлүк басма сөздүн Голливуд ассоциациясы тарабынан өзүнчө номинация катары ыйгарылган. Мурун "Тасмадагы эң мыкты актth" (англ. Best Actor in a Motion Picture) номинациясы гана бар болчу, кийин, экиге бөлүнгөн соң "Драма тасмадагы эң мыкты актер" номинациясы да пайда болгон.
Кыпчуур (аспап)
Кыпчуур — чок, чычала же көмүр кыпчып от салуу үчүн жалпак темирден жасалган кош жаактуу аспап. Эл ичинде кыпчуур аташ күрөк, кыпчуур ж.б. менен аталат.
Салижан Шарипов
Салижан Шарипов - Кыргыз Республикасынын алгачкы космонавты. Ал 1964-ж. 25-августта Ош облусунун Өзгөн шаарында туулган. Өзгөндөн орто мектепти, Приморьедеги жогорку учкучтар окуу жайын бүтүп, Токмоктогу илимий-машыктыруучу полкто учкуч-инструктор болуп иштеп жүргөндө космонавттар борборуна кабыл алынган.
С.Ш. 1998-ж. 22-январда америкалык-россиялык экипаждын курамында Хьюстон шаарындагы Линдон Жексон атындагы учуу станциясынан Россиянын 88инчи, ал эми дүйнө жүзү боюнча 380-космонавт болуп “Шаттл-Спейc” космос кемеси менен космоско учкан. Космостон “Шак” деген ысым алган. Космоско Россиянын атуулу катары учкан, улуту өзбек. Кыргыз жана Өзбек Республикаларынын Баатыры.
Артиллерия
Артиллерия (французча artillerie - даярдоо, жабдуу) - 1) кургактагы аскерлердин бир түрү; 2)артиллериялык куралдардын жыйындысы; 3)артиллериялык куралдардын түзүлүшү, өзгөчөлүктөрү жана колдонуу жолдору жөнүндөгү илим. Миномёттук реактивдүү түзүлүштөр, курал-жарактар жана танкага каршы реактивдүү снаряддар менен жабдылган кургакта уюштурулган аскердик бирикме, бөлүк. Артиллериянын карамагында транспорт, чалгындоо, байланыш, сүйрөө каражаттары жана ок атууну башкаруу приборлору болот. Артиллерия ок атуучу бардык куралдарды, согуштук техникаларды, адам күчтөрүн, коргонуу курулуштарын жана башка объекттерди жок кылууга, ошондой эле жалпы аскердик бөлүктөр менен бирикмелердин коштоосу аркылуу душмандарга сокку урууга багытталат. Уюштурулушу боюнча аскердик бирикмелердин, бөлүктөрдүн, бөлүкчөлөрдүн курамына кирген аскердик артиллерияны түзөт да, ал корпустук, дивизиялык, полктук жана батальондук болуп бөлүнөт. Аскердик артиллериянын карамагына кирбеген артиллерия Жогорку Башкы командачынын резервинде турат. Максаттары жана куралдын түрү жагынан артиллерия гаубицалык, замбиректик, раективдик, зениттик жана миномёттук болуп бөлүнөт. Артиллериянын атайын (танкага каршы, тоолуу жерге ылайыкталган жана казематтык) түрлөрү да бар. Аскер-деңиз флотунда артиллерия кеме артиллериясы (анын ичинен зениттик) жана жээк артиллериясы болуп айырмаланат. Аскер-аба күчтөрүндө артиллериялык куралдар согуш самолётторуна орнотулуп келген, азыр алар ракета куралдары менен алмаштырылган. Миномёт жана реактивдүү түзүлүштөр кубаттуулугу боюнча жеңил, орто, оор, чоң жана абдан кубаттуу артиллерия болуп бөлүнөт. От менен тутандырылып атылуучу куралды биринчи жолу 13-кылымдын аягы - 14-кылымдын башында арабдар пайдаланышкан. Орустар артиллерияны 1382-жылы Москваны Тохтамыш хандын чабуулунан коргоодо колдонушкан. 14-15-кылымда Европанын бир катар өлкөлөрүндө артиллерия куралдарын куюп жасоо өздөштүрүлүп, алар көбүнчө жез менен колодон жасаган. Согуш куралдарын колодон куюу аларды жасап чыгарууну тездетүүгө жана анын конструкциясын жакшыртууга мүмкүнчүлүк берди. 1- жана 2-дүйнөлүк согуштардын жүрүшүндө Европанын бардык өлкөлөрүндө оор артиллерия, анын ичинен гаубица системасындагы артиллерия түзүлө баштады. Согуштан кийинки жылдарда ядролук заряддар менен дүрмөттөлгөн снаряддар пайда болду. Артиллерияны атууга даярдоо, аны башкаруу процесстери автоматташтырылды жана механикалаштырылды. Математика, физика, химия, кибернетика, электроника илимдеринин жетишкендиктеринин негизинде артиллерия илими өнүктү.
Черри Хилл Молл (Нү-Жерси)
Черри Хилл Молл (Нү-Жерси) (Cherry Hill Mall) — Нү-Жерси штатынын Кэмден округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 13238 киши. Болжолдуу аянты - 9.6 км². FIPS коду — 34-12385.
Бел-Тепши мрамор кени
Бел-Тепши мрамор кени [[Нарын району|Нарын районундагы]] Жеркөчкү кыштагынан 20 км аралыкта, Каражорго тоосунун түндүк капталында. Кен 1964-ж. табылган. Кен аймагын карбон мезгилинде пайда болгон жанартоо чөкмө тектери түзүп, алардын арасында мрамор катмарлары жатат. Калыңдыгы 50–150 м, узундугу 20 кмге созулат. Ак, сары, кызгылтым түстө. Өңүнө жараша катмарчаларга бөлүнүп, алардын калыңдыгы 5 мден 30 мге чейин өзгөрөт. Бышык, оңой сайкалданат, майда бүртүкчөлүү; 30x30x30 смге чейинки такталарды алууга болот. Такталардын бети кооз, темгилдүү, өңү кара, кызгылтым, жашыл темгилдери кубулуп турат. Кооз белек буюмдарын жасоого сунуш кылынат. Запасы С2 категориясы боюнча 6 млн м3.
Артиллериялык даярдык
Артиллериялык даярдык чабуул алдында - артиллериянын чабуулу, согуштук аракеттери. Артиллериялык даярдык аскерлер чабуулга өтөөр алдында душмандын курал-жарактары жайгашкан жайларын, киши күчтөрүн, коргонуу курулуштарын, позиция алдындагы инженердик курчоолорун жана башка объектилерин жок кылуу же болбосо уратуу, колдонуудан чыгаруу максатында жүргүзүлөт. Артиллериялык даярдык чабуулга даярдануунун бир бөлүгү катары белгиленген убакытта башталат жана аскерлер чабуулга өтүүчү чекке чыкканда токтотулат же душмандын позициясынын тереңдигине которулат.
Айтамга кыштагы
Айтамга кыштагы - Ош облусунун Ноокат районундагы кыштак. Төөлөс айыл өкмөтүнө караштуу. Райондун борбору Ноокат шаарынан 33 км батыш тарапта, Кызыл-Кыя темир жол бекетинен 15 км. Деңиз деңгээлинен 1840 м бийиктикте. Калкы 2119 (2002); негизинен дыйканчылыкта эмгектенет. Орто мектеп, төрөт үйү, медпункт, чайкана бар. Атынын келип чыгышы кыргыздын бир уруусуна байланыштуу.
РКП(б) Кара Кыргыз облустук 1- конференциясы
РКП(б) КАРА КЫРГЫЗ ОБЛУСТУК 1-КОНФЕРЕНЦИЯСЫ 1925-жылы 23–26-мартта Пишпек шаарында өткөн. Ага партиянын 3524 мүчөсүнөн 116 делегат чечүүчү, 32 делегат кеңешчи добуш менен катышкан. Күн тартиби: РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун доклады, РКП(б) БКнын контролдук комиссиясынын өкүлүнүн доклады, облустук контролдоо комиссиясы менен Жумушчу-Дыйкан инспекциясынын милдеттери, жумушчу жана дыйкан аялдарынын арасындагы иш жөнүндө доклад жана башка. Конференция чоңдордун сабатсыздыгын жоюуга жана балдарды мектепте окутуу маселесине көңүл буруп, мугалимдердин ролун көтөрүү, кедей жана орто чарбаларга салыкты азайтуу, дыйкан чарбаларын жерге орноштуруу, айдоо аянтын (бөтөнчө пахта) кеңейтүү иштерин сунуштаган. Көп ячейкаларда партиялык тартиптин төмөндүгүн көрсөтүп, жаатчылыкты уюштуруучуларды кату сынга алган. Конференция 35 мүчө жана 11 мүчөлүккө кандидаттан турган облустук партиялык комитетти, облустук контроль комиссиясын жана текшерүү комиссиясын шайлаган. Ошентип, конференция Кыргызстанда партиялык уюмдун түзүлүшүнө негиз салган.
Чегирткечил күйкө
Чегирткечил күйкө (лат. Falco vespertinus) — күйкөлөрдүн бир түрү.