cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Готфрид Вильгельм Лейбниц
Лейбниц эки акыйкаты
Факт акыйкаты — бул сезимдик, эмпирикалык таанымдын натыйжасында келип пайда боло турган акыйкаттар. Булардын айрым жеке, конкреттүү нерселер менен гана иши болот, тажрыйбага негизденет жана логикалык корутундулардын жардамы менен далилденбейт, ошондуктан карама-каршы акыйкаттардын болушун жокко чыгарбайт. Мында бир кубулушту экинчи бир кубулуш менен байланыштырып турган себептик байланыштар гана аракет кылат. Бул типтеги акыйкаттар үчүн жетиштүү негиз мыйзамы аракет кылат, бул мыйзамдын жардамы менен биз бир фактынын экинчи фактыга салыштырмалуу жашап тургандыгы жөнүндө жыйынтык чыгарабыз. Ал эми метафизикалык (түбөлүктүү) акыйкаттар акыл-эстин жардамы менен ачылат, аларды таануу үчүн тажрыйба аркылуу ырастоо талап кылынбайт. Алардын акыйкаттыгы буларга карама-каршы келбей турган абалдын бар болуп жашап турушу менен эле ырасталат. Акыл-эс акыйкаттарына, Лейбництин пикирине ылайык, математика менен логиканын бардык негизги жоболору таандык. Лейбниц логиканы өнүктүрүү үчүн көп иштерди иштейт, логиканы ал мүмкүн болуучу бардык дүйнөлөр жөнүндөгү илим катарында түшүнгөн. Ал ыктымал (вероятность) түшүнүгүнө чоң маани берген. «Комбинаторика искусствосу жөнүндө» деген эмгегинде азыркы замандагы математикалык логиканын айрым бир жоболорун алдын ала айтып салган экен. Лейбницке, атап айтканда, азыркы логикада кабыл алынган бирдейлик (тождество) мыйзамынын аныктамасы таандык. Ал ошондой эле анализ жана синтез жөнүндөгү окууну да өнүктүргөн..
Лейбниц «зарылдык» түшүнүгүн иштеп чыгууга чоң салым кошкон. Зарылдыкты ал сөзсүз болууга тийиш болгон нерсе катарында түшүнөт. Эң биринчи зарылдык катарында метафизикалык, абсолюттук, ошондой эле логикалык жана геометриялык зарылдыктар чыгат. Зарылдык бирдейлик жана карама-каршылык мыйзамдарына негизденет, ошондуктан окуялардын бир гана жолу болуп өтүү мүмкүндүгүнө жол берет..
Лейбниц зарылдыктын башка өзгөчөлүктөрүн да белгилейт. Зарылдыкты Лейбниц кокустукка карама-каршы коёт, кокустукту ал субьективдүү көрүнүш катарында эмес, эркин чечимдерге жана универсумдун жүрүшүнө көз каранды болгон кубулуштардын обьективдүү байланышы катарында түшүнөт. Башкача айтканда ал аны салыштырмалуу кокустук катарында түшүнөт, кокустук дегенибиз обьективдүү нерсе жана ал белгилүү бир зарыл процесстердин кесилишкен томунда пайда болот. Себептүүлүк зарыл да жана кокус процесстерге да мүнөздүү, бирок бул эки сферада детерминация ар башкача жүрөт.
Ультрацентрифугирлөө
Ультрацентрифугирлөө өлчөмү 100 нм аз болгон макромолекула, клетка, вирустарды борборго умтулуучу күчтүн таасири менен иштөөчү аппаратта бөлүү. Процесс ротор негизинде иштеген центрифуганын таасиринде ишке ашат. У. ылдамдануунун чоңдугу 500 000 g жетет, g-эркин түшүүнүн ылдамдыгы. Өлчөмү 100 нм чоң болгон эмульсия, суспензиялар жөнөкөй центрифуга аркылуу бөлүүгө болот.
Дононбаев, Алим Дононбаевич
Дононбаев, Алим Дононбаевич (1940-ж.т.) - саясат таануу илимдеринин доктору (2006-ж.), профессор (2000-ж.).
«Эл аралык мамилелердин саясий маданияты» теориялык концепциясынын автору. 150дөн ашуун илимий жана методикалык эмгектерин жарыялаган, анын ичинде: «Международные отношения и политическая культура» («Эл аралык мамилелер жана саясий маданият») (2002), «Нация государство» и политическая культура» («Мамлекеттин улуту» жана саясий маданият») (2002), «Кыргызстан. Политическая культура. Человек и государство» («Кыргызстан. Саясий маданият. Адам жана мамлекет») (2002).
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Аноплоцефал түспөлдүүлөр
Аноплоцефал түспөлдүүлөр (лат. Anoplocephala) — тасма митекурттардын бир уруусу. Буга аноплоцефалиды (лат. Anoplocephalidae) — аноплоцефал сымалдуулар тукуму кирет.
Ареал
Ареал (лат. аrеа - аянт, мейкиндик) - таралуу облусу. Ар кандай систематикалык топтогу организмдердин (түрдүн, тукумдун, уруунун ж. б.); белгилүү биотикалык типтердин (мис., арчанын а.) же ар кандай иерархиялык рангдагы экосистемалардын (мис., Кырг-ндагы жаңгак-мөмө токоюнун экосистемасы); окшош жашоо шарттардын (мис., кандайдыр бир түрдүн жашоо стадиясы) А-дары белгилүү. Эгер аймак үзгүлтүксүз ээленген болсо, А. тегиз болот, о. эле үзгүлтүктүү - дизьюнктивдик ареалдар да кездешет (тегиз ээленген эмес).
Дубинин Николай Петрович
Дубинин Николай Петрович [22. 12. 1906 (4. 1. 1907 Кронштадт – 1998] – советтик генетик, СССР ИАнын академиги (1966; корреспондент мүчөсү, 1946), Социалистик Эмгектин Баатыры (1969). МГУну бүтүргөн (1928). 1932-жылдан СССР ИАнын түрдүү илимий-изилдөө мекемелеринде иштеген, 1966-жылдан СССР ИАнын Жалпы генетика институтунда директор. Дубинин жалпы генетика, эволюциялык гентика боюнча изилдөөлөр жүргүзүп, мутациянын пайда болуу закондору, гендин түзүлүшү жана функциясы, селекциянын генетикалык негиздери боюнча ачылыштар жасаган. Ал, ошондой эле космостук генетикада да эксперимент жүргүзүп, радиациялык, эволюциялык генетиканын бир катар проблемаларын, мутация процессиндеги этаптуулук маселесин иштеп чыккан. Ленин сыйлыгынын лауреаты (1966). Чет өлкөлүк бир катар ИАнын жана Улуу Британия генетиктер коомунун мүчөсү.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Бостон (Сузак району, Кызыл-Туу айыл аймагы)
Бостон — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы айыл. Кызыл-Туу айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 2 123 киши.
Камсыздандыруу жыйымы
Камсыздандыруу жыйымы – 1) жол акысына кошулган жүргүнчүлөрдү камсыздандырууга төлөнүүчү акы; 2) жүктү ташыгандык үчүн байланыш органдары тарабынан «ведомстволук камсыздандыруу» тартибинде алынуучу төлөм.
Түтүк
Зергерлердин аспабы. Күмүштү «сиркелетүүдө» (сирке төгүүдө) майда тоголок күмүш жасоодо үйлөтүү үчүн колдонулат. Муну зергерлер металлдан, жезден, мистен, калайдан жасап алышат. Эгер жыгачтан (талдан, табылгыдан, шилбиден жана башкалардан) болсо, анын жарылып кетпеси үчүн сыртынан зымдан шакекче коет. Үйлөө менен желдин басымын берүүчү бул түтүктүн аяк башы бирдей келип, анын дм и 15—20 мм болот.
Жарылып кетүүчү газдар
Жарылып кетүүчү газдар - көмүр кенин иштетүүдө метан бөлүнүп чыгып, аба менен аралашканда күйүп кетүүчү кен газы.
Түтүк
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Жарылып кетүүчү газдар
Кен газында өтө аз болсо да азот, неон, аргон жана башка газдар бар, анда этандын, пропандын болушу да мүмкүн. Кен газы аба менен кошулганда (5-16%) жарылып кетет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
ТВ-6
ТВ-6 — мурунку Орусиянын (1995-жылга чейин — Орусиянын-АКШнын) телеканалы, Москвадагы алтынчы жыштык каналында (Орусиянын башка шаарларында — башка телеканалдардын жыштыгында) 1993-жылдын 1-январынан — 2002-жылдын 22-январына чейин.
Аппетитке каршы дарылар
Аппетитке каршы дарылар — негизинен тамакты ашкере ичкенден келип чыккан семирүүгө каршы колдонулуучу дарылар. Тамакты көп ичип, диетаны колдоно албагандарга сунуш кылынат. Мээдеги токчулук борборун козгоп, ачкалык сезимин жоготот. Гипертония оорусунда, стенокардияда, гипертиреоздо берилбейт. Бул дарылардын организмге терс таасири болгондуктан врачтын көрсөтмөсү болмоюнча кабыл алууга болбойт.
Каракалпак
Каракалпак — этноним. "Манас" эпосунда эскерилген элдин аты ар кандай эпизоддордо кездешет. Мисалы, Чубактын Бакайга кайрылып сүйлөгөн сөзүндө мындай деп айтылат:
Ногойдон Манас, нойгут мен,
Кара калпак, думара,
Карап турсаң буларга,
Атабыз бир экен деп,
Ар качандан бир качан
Бу да жүрөт убара (Курама варианты, 2. 240). Бул саптарга караганда К-тар кыргыздарга тууган эл. Ал эми тарыхый даректерде, кыргыздардын арасында айтылган санжыра боюнча К-тар Адигинеден тарайт. Кээ бир санжырада тескерисинче, К-тардан саяктын ичиндеги каба уруусу чыгат. С. М. Абрамзондун А. Чоробаевден жазып алган маалыматтары боюнча бир кездерде кыргыз жергесинде К-тардын жетекчиси (же уруу башчыларынын бири) Эшмат өлтүрүлгөн. Ушул окуядан кийин К. душмандашып кеткен. Ошондон улам кыргыздардын айрым бир бөлүктөрүндө мындай ылакап сөз калган: "Кара калпак Эшматтын кунундай болду".
Кыргыздар менен К-тардын туугандыгына далил болгон Түш. Кыргызстандан жазып алган санжыралар бар. Мисалы, ал санжыралардын биринде Адигине, Тагайдын түпкү аталарынын бири катары — Ак-Чолпон деген адамдын аты эскерилет. Ал эми К-тардын санжырасында да Есим кандын кызы Ак-Шолпан Муйтен уруусунун негиз салуучусу катары белгилүү.
"Манаста" К-тардын кыргыздарга жакындыгы бозек аттуу уруунун эскертилиши менен бышыкталып турат. Себеби, бозан, бозек формасында К-тардын санжырасында кездешет. Дегинкиси "Манас" эпосунда жана кыргыз санжырасында кезиккен учурлар менен Каракалпактардын санжырасына тиешелүү болгон кыпчак, коңурат, каңгы, катаган, курама, уйгур, түркмөн, мангыт, эштек (өстөк) аттуу уруулардын жалпылыгын белгилеп кетүү зарыл. Мындан тышкары эки элге жалпы болгон асан, байбиче, (каракалпакча — байбише), бакы, бешкемпир (бес кемпир), жаман, казак, калмак, кара курсак, кара моюн, кара тай, кызыл аяк, сарт, сары, сегизбек (сегизек), суу мурун, тогузак, тубай жана башкалар майда уруулардын аттары белгилүү.
Ошентип, "Манас" эпосу К-тар жөнүндөгү маалыматтарды тарыхый чындыктын негизинде чагылдырган. Бир кездерде К-тар менен бирге ак калпак кыргыз болуп жашаган. Бул мезгил "Алтын ордонун" убактысына туш келет. Эпостун Орто Азияда калыптанган мезгили болуп эсептелет.
Будапешт метросу
Будапешт метросу – Будапешт шаарынын метросу. Метросу 3-май 1896-жылы ачылат.
Яготин
Яготин- Киев областындагы шаар (1957- жылдан), райондун борбору, Супой дарыясынын боюнда. Механикалык завод,тамак- аш (анын ичинде кант) өнөр жайлары, тарых музейи бар.
Адабият
Георграфиялык энциклопедиялык сөздүк. Кыргыз совет энциклопедиясынын башкы редакциясы. Фрунзе, 1987.
Ысык-Көл шеринеси
Ысык-Көл шеринеси, Ысык-Көл форуму (Иссык-Кульский форум, the Ysyk-Kol Forum) – кыргыз элинин көрүнүктүү жазуучусу ж-а коомдук ишмер, маркум Чыңгыз Айтматовдун (1928-2008) демилгеси м-н 1986-ж. октябрда түзүлгөн өкмөттүк эмес эл аралык уюм.
Ага планетанын азыркы абалы ж-а келечеги ж-дө интеллектуалдык ой-толгоолорун ортого салуу үчүн ынтызарланган дүйнөгө таанымал чыгармачыл инсандар (жазуучу, окумуштуу, актёр, сүрөтчү, коомдук ишмер) чогулган.
Ысык-Көл шеринесинин катышуучуларын алгачкы жыйыны Кыргызстанда (Аларча, Чолпоната) өткөн, кийинки жыйындары жылына бир жолу, шеринеге катышуучулар тиешелүү болгон өлкөлөрдө, кезеги менен өткөрүлүп келе жатат. Бул шерненин биринчи отурушуна дүйнөгө белгилүү төмөнкү ишмерлер катышкан: жазуучу жана актер Питер Устинов (Улуу Британия), футуролог – окумуштуулар Олвин жана Хейди Тоффлерлер (АКШ), сүрөтчү Афеверк Текле (Эфиопия), Рим клубунун төрагасы А. Кинг, жазуучу, Нобель сыйлыгынын ээси Клод Симон (Франция), анын калемдештери Артур Миллер менен Жеймс Боддуин – экөө тең АКШдан, Лисандро Отеро (Куба), Яшар Кемал (Түркия), ЮНЕСКОнун Генералдык секретары Федерико Майор (Испания), физик Аугусто Форти (Италия) ж. б.
Ысык-Көл шеринесинин катышуучулары дүйнөлүк коомчулукка XXI к. – «Планетанын кылымы», «Чыгармачылыктын кылымы» деп жарыялашкан.
Бул мурда болуп көрбөгөндөй жаңы идеяларды тутандырган «акылдын чабуулу» сыяктуу жолугушуу болгон. Жолугушуунун урааны – “Чыгармачылык аркылуу аман калуу», «өсүп-өнүгүү». Таланттуу жана каарман адамдардын биргелешкен күч-аракеттери өтө кызыктуу жана терең акылман демилгени: үчүнчү миң жылдыкты тынчтыктын, гумандуулуктун жана түзүүчүлүктүн салтанаты катары тосуп алууга бүткүл планетабыздын даярдык көрүү идеясын; адамзаттын бейкут жашоосун камсыз кылуусун жактырабыз!"
Анын президенти – Ч. Айтматов болгон.
Ысык-Көл шеринесинин катышуучулары элге, маданият ишмерлерине ж-а бийликтегилерге 21-кылымды эч согуш алааматы болбой турган ”чыгармачылыктын кылымына” айландыруу чакырыгы м-н кайрылышкан.
21-кылымдагы шерине
Учурда "Ысык-Көл" шеринесин жандантуу далаалаттары дүрүүдө.
Цзян-гун
Цзян-гун, Цзянгунь, гяньгунь – кыргыздардын байыркы этностук аталышынын көөнө кытай иероглифтеринде берилишинин бир түрү. Байыркы доордогу жана орто кылымдардагы кытай жылнаамаларында кыргыздардын улуттук (элдик) аталышы цзян-гун, цзегу, хя-гя-сы, киликицзы, булути (бурут) деп, ар бир тарыхый доордо ар башкача жазылып келген. Бирок бул өз ара айырмалуу иероглифтик айкалыштардын баары ырааттуу түрдө кыргыз элинин этностук аталышын гана чагылдырганын кытай тарыхчылары дайыма белгилеп келишкен. Азыркы түрк элдеринин ичинен кыргыздар эң байыркы аталышын азыркы күнгө чейин сактаган улут болуп саналат.
Шилтеме:
Б.Урстанбеков, Т. Чороев. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – 1990. - (ISBN 5-89750-028-2).
Чыйбыт
Чыйбыт — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, Манастын аталаш иниси, алты арамдын бири. Манас өлгөндө агаларына кошулуп, Манастын ордосун чаап, бүлөсүнө кордук көрсөтүүгө катышат. "алты арамдын" бардык иштерине катышып, Кочкор менен бирдикте кырк чорону көкүтүп, экинчи жолу качышканда Семетейдин колунан өлөт (Саякбай Каралаев, "Семетей", 1. 276, 310, 319, 330, 336, 339).
Кичине ооздуулар
Кичине ооздуулар (лат. Anostomidae) — кичине ооздуу балыктардын бир тукуму, буларга (лат. Anostomus) — кичине ооздор уруусу кирет.
Эстеликтер менен тарыхый жайлардын эл аралык күнү
Эстеликтер менен тарыхый жайлардын эл аралык күнү ("Дүйнөлүк мурас күнү") - ар жылы 18-апрелде белгилене турган эл аралык майрам.
Кыскача таржымакалы
1983-жылы ЮНЕСКОнун алдында түзүлгөн Эстеликтерди жана саякат жайларын коргоо маселелери боюнча Эл аралык кеңештин Жыйыны (Ассамблеясы) - ИКОМОС (ICOMOS) тарабынан ар жылы 18-апрелде "Эстеликтер менен тарыхый жайлардын эл аралык күнү" белгиленсин деп чечим кабыл алынган.
Бул майрам алгачкы жолу 1984-жылдын 18-апрелинде белгиленген.
Бул майрамдын алкагында ар кыл өлкөлөрдө маданий мурастарды сактоого арналган илимий жана башка коомдук жыйындар өтүп турат.
Айрым музейлер бул күнү тарых ажайыптарын көргүсү келген конокторго өз каалгасын акысыз ачат.
Кээ бир жабык тарыхый имараттарды бул күнү карапайым коноктор да ээн-эркин аралап көрө алышат.
Басылма платасы
Басылма платасы - обочолотуучу тек заттардын (материалдардын) баракчасында жез жолчолор менен кошулган электрондук компоненттердин тобу. Жолчолорду пайда кылуу үчүн адегенде платаны жез чел менен жолчолорго коргоочу катмар басат. Андан кийин платадагы корголбогон катмарды химиялык жол менен жедирип алып салат. Электрондук компоненттерди жез жолчолорго керектүү жеринде данакерлеп кошуп коёт. Азыркы басылма платасы компоненттерди эмес, интегралдык түзмөктөрдү камтыйт.
Глазунов (Уй куймасы)
Глазунов — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Курган облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уй дарыясынын оң жээгинен 381 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы башатынан Увелька дарыясын кошпогондо, Уй дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Камсыздандыруу жылдары
Камсыздандыруу жылдары – камсыздандырылган адамдын бүт өмүрдүк эмгек ишмердүүлүгүндөгү камсыздандыруу мүчө төгүмдөрү төлөнгөн мезгилдердин жалпы узактыгы.
Дублёр
Дублёр (фр. doubleur – эки эселөө) – роль аткаруучу менен кезектешип ойногон экинчи актёр. Театрда негизги аткаруучу ооруп калган учурда, бир канча спектакль коюлганда же бир образды ар кыл чечүү үчүн чыгармачылык таймаш жүргүзүлгөндө роль аткаруучу; кинодо татаал оюндарда (трюктарда – машина айдаганда, ат мингенде, музыкалык аспапта ойногондо жана башка) негизги актёрду алмаштыруучу адам.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Солгон
Солгон — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сереж дарыясынын оң жээгинен 152 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 26 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Басуу машинасы
Басуу машинасы — китеп, гезит-журнал ж.б. басма продукциясын басып чыгарууга арналган өндүрүш каражаты. Басуу формасына түшүрүлгөн тамгаларды, сүрөттү кагаз же башка материалдардын бетине түшүрүп, окшош көп нускаларды чыгарат (к. Басуу). Алгачкы жөнөкөй кол басуу машинасы 1812-14-ж. Англияда Ф. Кениг жана А. Байэр тарабынан жасалган. Азыркы техниканын өнүгүшүнө байланыштуу басуу машинанын көптөгөн түрлөрү бар.Басуу машинанын негизги бөлүктөрү: боёкту басуу формасынан кагаз бетине түшүрүүчү басуу аппараты; боёкту формага сүртүүчү боёк аппараты; басуу аппаратына кагазды берип, басылгандан кийин аны машинадан чыгарып, кагазды жылдыруу системасы; машинаны жүргүзүп, аны башкарып туруучу система; басылган продукцияны кабыл алуучу жана аны андан ары жасалгалоочу кошумча түзүлүштөр. Басуу аппаратынын түзүлүшүнө карай ротациялык, тегиздиктен басма, тигелдик басуу машинасы болуп айырмаланат. Ротациялык басуу машинасында басуу формасы жана ага тийишкен кагаздын бети үзгүлтүксүз айлануучу цилиндрлерде жатып, алардын ортосунан кысылган басылуучу кагаз өтөт. Мындай машина менен басуунун оюнку жана чыгыңкы түрү аткарылып, негизинен көп тираждуу басылмаларды басып чыгарууда кеңири колдонулат. Тегиздиктен басуу машинасында термелме жайпак үстөлгө талерге, ал эми кагаз айланма цилиндрге бекитилет. Форманын басылуучу жана ажыратуу элементтери бир тегиздикте жатат. Атайын химиялык иштетүүнүн натыйжасында форманын элементтерине боёк сүйкөлөт, ал эми ажыратуу элементтери аны офсеттик тегиздиктен басуу машинасы « Speеdmaster» кабыл албайт. Бул машинада басылма чыгыңкы басуу ыкмасы менен гана басылат. Ылдамдыгы анча эмес, бирок тиражы аз басылмаларды сапаттуу чыгарат. Тигелдик басуу машинасында бир тактасына (талерге) басуу формасы бекитилип, экинчи тактасы формага барак кагазды кысат. Ал чыгыңкы ыкма менен басууга арналган. Негизинен бланк, мукаба, иллюстрацияларды басууга пайдаланылат. Басуу жабдууларынын өнүгүшү менен басма машинасынын көптөгөн түрлөрү чыгарылууда. Алар негизинен машинанын өндүрүмдүүлүгүн (продукцияны тез даярдоо, тиражын көбөйтүү) күчөтүүгө, басуунун көп боёктуулугун арттырууга, басылманын форматын кичирейтүүгө ж. б-га багытталган. Азыркы учурда негизинен автоматташтырылган офсеттик басуу машинасы көбүрөөк колдонулууда. Цифралык басуу машинасы «Xerox iGen». Ал керектелүүчү кагаздын түрүнө жана аны машинага берүү ыкмасына жараша барактык ж-а рулондук Б. м. болуп бөлүнөт. Барактык машинада басуу алдынала барактарга кесилген кагазга жүргүзүлөт. Барактардын форматы А1, А2, А3, А4 (кээде алардан да кичине) өлчөмдөн 80x120 смге чейин болот. Рулондук (ротациялык) машина кагаздын түрмөгүнөн (рулондон) эле басат. Түрмөктөгү кагаздын эни 60,70,75,84,108 ж-а 120 см болот. Мындай машинанын ылдамдыгы барактыкка караганда жогору жана кагаздын эки бети тең басылып, ал формат боюнча кесилип, бүктөлүп чыгат, ошондуктан ал көп тираждуу басылмаларды басууга пайдаланылат. Азыркы басуу машинанын көпчүлүгү технологиялык процесстерди компьютердик башкаруучу жана иш-аракетти автоматтык түрдө аткаруучу курал-жабдыктар менен толукталып, өркүндөтүлгөн.
Антедон сымалдуулар
Антедон сымалдуулар (лат. Antedonidae) — деңиз лилияларынын бир тукуму.
Кичи Алай тоо кыркасы
Кичи Алай тоо кыркасы — Түштүк Теңир-Тоодо, Алай кырка тоосунун тармагына кирет. Ноокат районунун аймагында. Исфайрам-Сай жана Ак-Буура сууларынын аралыгында батыштан чыгышты карай 78 кмге созулуп жатат. Туурасы 20 км. Орточо бийиктиги 4600 м, эң бийик жери 4933 м (Уларлы чокусу). Тоонун батышы Кичи Алай, чыгышы (Чөгөм жана Коргон сууларынан тартып Ак-Буурага чейин) Олокон Тоо деп аталат. Кичи Алайдын кыры аска-зоокалуу, мөңгүлүү (Тегирмеч, Гезарт, Агарт, Карагой, Кашка-Суу ж. б.); мөңгүнүн этегинде көл көп кездешет. Олокон-Тоодо мөңгү жокко эсе. Тоонун түштүк капталдары Кичи Алай өрөөнүн карай тик түшөт, кокту-колоттуу, терең капчыгайлуу, түндүк капталдары жазы, Кербен — Көк-Жар, Ноокат өрөөндөрүн карай жантайыңкы. түндүк капталында узундугу 20—25 м келген Жоожатты (бийиктиги 4048 м), Ярунтуз (3670 м), Жузан (3273 м), Алтын-Казык (3328 м) тоолору кеңдик багытында созулуп жатат. Батыш бөлүгү гранит-диорит, гранит, сиенит-диорит интрузия тектеринен, чыгыш жапыз бөлүгү сланец, кумдук, катмарланган кремний, диабаз, акиташ теги, кремнийлүү сланец, алевролит тоо тектеринен турат. Таш көмүр ж. б. кендер бар. Тоодон Исфайрам-Сай, Ак-Буура сууларынын куймалары, Абшыр-Сай, Араван-Сай суулары башталат. Түштүк капталдарына талаа жана сейрек токой-бадалдуу-шалбаалуу талаа, түндүк капталдарына талаа жана шалбаалуу талаа (2300 мге чейин), өскүлөң чөптүү шалбаа, бадалдуу арча токой (2300—3000 м), субальп жана альп шалбаасы (3000—3400 м), андан жогорку гляциалдык-нивалдык ландшафт алкактары мүнөздүү. Чарбачылыкта жайыт, жапыз бөлүктөрү чабынды катары пайдаланылат. 2500 м бийиктикте, Мазар өрөөнүндө Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Арча токоюн изилдөө илимий станциясы бар.
Ядрин
Ядрин- Чуваш АССРиндеги шаар, райондун борбору, Сура дарыясындагы пристань. Шумерля темир жол станциясынан 60 километр. Спирт, май заводдору бар. 1590- жылы негизделген.
Адабият
Георграфиялык энциклопедиялык сөздүк. Кыргыз совет энциклопедиясынын башкы редакциясы. Фрунзе, 1987.
Когасунуг дарыясы
Когасунуг — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Кызас дарыясынын сол жээгинен 17 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тик учак
Тик учак — горизонталдык тегиздикте айлануучу бир же бир нече винттин жардамы менен тик көтөрүлүп, кайра коно турган учуучу аппарат. Тик учак күүлөнбөстөн эле тик өйдө көтөрүлөт жана конот, абада калкып тура алат, ар тарапты көздөй ар кандай ылдамдыкта учат. Тик учактын винттери кыймылдаткычтан айланат. Тик учакка негизинен поршендүү жана аба-реактивдүү кыймылдаткыч орнотулат, ал эми кубаттуулугун жогорулатуу үчүн ракета кыймылдаткычы да пайдаланылат. Айрым тик учактарда учактын бир валдуу турбовинттүү кыймылдаткычы колдонулуп келген, бирок кийинчерээк эки валдуу турбовинттүү кыймылдатычтар (өзгөчө көп кыймылдаткычтуу вертолётто) пайдаланылып жатат. Учуп жүргөндө кокустан кыймылдаткыч иштебей калса, алып жүрүүчү винттер өзүнөн-өзү айлангандыктан, тик учакты улам ылдыйлатып барып кондурууга болот. Алып жүрүүчү винттин реактивдик моментин тең салмакта сактоонун ыкмасына карата тик учак бир, эки жана көп винттүү болуп айырмаланат. Ар кандай тик учак учактугундай эле планёрдон (фюзеляж, шасси, башкаруу органы, электр, радио жана навигациялык жабдуулар), алып жүрүүчү винттерден, күч берүүчү (кыймылдаткыч) орнотмодон жана трансмиссиядан турат. 15-кылымда Леонардо да Винчи тик учак сымал аппараттын сүрөттөлүшүн жазып чыккан. 1907-ж. Пол Корню (Франция) биринчи жолу алгачкы тик учакта 30 см бийиктикте эркин учуп, абада 20 сек кармалган, бирок бул аппарат практикада колдонууга даяр эмес болгон. Биринчи жолу асманга эки роторлуу «Фокке-Вульф FW61» тик учагы көтөрүлгөн. Колдонууга жарактуу алгачкы Сикорск системасындагы VS-300 бир мроторлуу В. 1940-ж. жасалган. СССРде сериялуу чыгарылган алгачкы (1948) тик учак МИ-1 (конструктору М. Л. Миль) болгон. Тик учактын ылдамдыгы 350-370 км/саат, жүк көтөрүмдүүлүгү 40 ога, ал эми учуу аралыгы 2000 кмге чейин жетет. Тик учактар жүргүнчү (МИ-8) жана жүк (Ми-4, Ми-6) ташууда; атайын жумушта айыл чарба өсүмдүктөрүнүн зыянкечтери менен күрөшүүдө, өрт өчүрүүдө ж. б. (Ка-15, Ка-26, Ми-1, Ми-2); геологиялык чалгындоо иштеринде (Ка26); гравиметриялык сүрөткө тартууда (Ка-18); жогорку чыңалуудагы газ жана нефть өткөргүчтөрүн текшерүүдө (Ка-18, К-26); ири өлчөмдүү жабдууларды жана орнотмолорду орнотуу ишинде (Ми-10); санит. жана куткаруу жумуштарында (Ка-18), ошондой эле аскердик тапшырмаларды аткаруу үчүн куралдуу күчтөрдө колдонулат.
Эң жаш студент
2012 жылдын ортосуна карата дүйнөдөгү эң жаш студент болуп Танишк Абраам саналат. Танишк 2 жылдан бери (2010) American River College дин  «Палеонтология жана астрология» факультетинде ийгиликтүү илим алып, бакалавр даражасын алууга ишенимдүү бара жаткан кези. Университетке 7 жашында, жалпы-федералдык интеллектуалдык тестти “мыкты” деген баага берген соң кабыл алынган.
АКШнын мыйзамы жогорку окуу жайга тапшыруу үчүн мектептик аттестатты жана жашы толгондугун талап кылбайт. Ошондуктан Танишкке студент болууга эч нерсе жолтоо болгон эмес. Ата-энесинин сөзү боюнча, эки жашка чыкканда эле мыкты жөндөмдүүлүгүн көрсөтө баштаган, ал эми бешке толгондо Стэндфорд университетинин (Stanford University) экинчи курсунун студенттери чыгарчу эсепти чыгарып калган. Төрт жашында тесттик тапшырмаларды ийгиликтүү чыгарып “Менса” коммерциялык эмес уюмунун мүчөсү болуп калган. Бул уюмга IQ су абдан жокорку деңгээлде болгон адамдар гана мүчө боло алган.
Вундеркинддин атасы – Бижу Абраамдын сөзү боюнча, баласы жети жашында эле мектептик программаларды билип алгандыктан, ата-энеси ошол замат колледжге берүүнү чечишкен. Ага чейин Грегори Смит аттуу жаш бала 10 жашында университеттин босогосун аттаган. Кийинки ишмердигин ал саясат менен байланыштырып, балдардын коомдук кыймылынын негиздөөчүсү да болгон. Эки жолу Нобель сыйлыгына көрсөтүлгөн. Кичине балдардын университетке тапшыруусу боюнча тарыхта бир канча окуялар болгон: андай жаш студенттердин бири Кембридж университетин бүтүргөн 14 жаштагы Уильям Питт. Уильям 1773 жылы тапшырган. Мындан эки кылым өткөндөн кийин ушул эле университетке 15 жаштагы Арран Фернандес тапшырган.
Каракан
2. Каракан — каарман. Каныкейдин атасынын ылакап аты. Өңү кара киши болгондуктан К. аталып кеткен. Өзүнүн ысмы Сагымбай Орозбаковдун вариантында Атемир, Саякбай Каралаевдин варианты боюнча Темиркан. Манасчы Жакшылык Сарык уулу Каныкейдин атасы К-ды дүнүйөкор, колу тар адам катары сүрөттөйт. КызыКаныкей К-дын кара олпогун кадырын салып эки жолу сураса (биринде Манаска, экинчисинде Семетейге деп), урушуп бербей коёт, к. Темиркан.
Эң жаш студент
Интернеттеги шилтеме
Дүйнөдөгү эң жаш студент
Каракара
Каракара, Каракара-кан —"Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери."Мажму ат-таварих"боюнча Манастын чоң атасы (Жакыптын атасы) жана уруусу катары баяндалат.
Жарылуунун сеймдик таасири
Жарылуунун сеймдик таасири - жарылууда пайда болгон басым менен согуу толкунунун айланадагы жер бетине жана имараттарга таасир тийгизбөөсүн аныктоо ыкмасы.
Жарылууда тоо тектер массивинде согуу жана серпилгич толкундар пайда болот. Биринчисинде массив талкаланып, жаракалар кетет. Экинчисинде массив калдыктуу деформация дуушар болот. Деформациялар массивдин бекемдик касиеттери менен чыңалуу толкундарынын параметрлерине кез каранды. Массивди талкалоо зонасында эң жогорку чыңалуу талап кылынса, деформациялардын опурталдуу жеринде чыңалууну азайтуу керек. Бул чаралар жарылуунун сейсм толкундарын изилдее менен гана иштелет. Сейсмдик коркунучтуу зоналардын өлчөмдөрү окшоштук законуна негизделип, имараттардын динамикалык касиеттери эске алынып эсептелинет. Имараттарды жарылуудан сактоо үчүн жер катмарынын коопсуз термелүү ылдамдыгы, сейсмдик коопсуз аралыгы жана коопсуз дүрмөттөрдүн салмагы аныкталат
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Демократиянынн түрлөрү
Демократиянынн түрлөрү - элдин мамлекетти башкарууга катышуусуна, бийлик иштерин кимдин кандай аткараарына жараша демократия - түз, б.а. плебисцитардык жана өкүлдүк болуп экиге бөлүнөт.
Түз Демократия жарандардын чечимдерди даярдоого, талкуулоого жана кабыл алууга түздөн-түз катышуусун шарттайт. Ал кабыл алынуучу чечимдер жөнөкөй жана атайын адистерди жана дасыгууну талап кылбай турган учурда, анча чоц эмес жамааттарда болушу мүмкүн. Түз Демократия ишканаларда, уюмдарда, жергиликтүү өзүн-өзү башкаруу деңгээлинде (мис., айылдык жана шаардык жыйындар, жарандардын жашаган жерлериндеги чогулуштар ж.б.) жүргүзүлүшү ыктымал.
Жарандардын бийлик жүргүзүүгө катышуусунун негизги каналы болуп плебисцитардык Демократия эсептелет. Бирок, плебисцитардык Демократия учурунда жарандардын чечим кабыл алуу жүрүшүнө тийгизе ала турган таасири чектелүү: аларга президент, о кмот тарабынан даярдалган мыйзам долбоорун же башка чечимдерди добуш берүү аркылуу колдоо же четке кагуу укугу берилген. Референдумдар жана сурамжылоолор сыяктуу жарандардын катышуу түрү башкаруунун ар кандай деңгээлдеринде кеңири пайдаланылат. Түз жана плебисцитардык Демократия нын ортосундагы айырмачылык дайыма эле жүргүзүлө бербейт. Элдин саясий катышуусунун негизги түрү болуп өкүлдүк Демократия эсептелет, анда жарандар бийлик мекемелерине өздөрүнүн кызыкчылыктарын билдирүүчү жана мыйзам кабыл алуучу оз өкүлдөрүн шайлап алышат. Өкүлдүк Демократия ны ишке ашыруунун түрү болуп парламент эсептелет.
Чыйтай
Чыйтай — кытай, моңголдордо кенже аскер кызматчысынын чини. Синьцзян чөлкөмүндө Цин империясынын үстөмдүк жүргүзө баштаган мезгилдеги администрациялык башкаруу системасына кирген: "Чыйтайың болсо чыгаргын, Чын урушка ыйгаргын" (Сагымбай Орозбаков, 2. 71), "Баңбаң менен чыйтайым, Бадышалык тыйтайым" (Сагымбай Орозбаков, 4. 344), — деп сүрөттөлгөндөй эпосто кытайлардын аскерлеринин башчыларынын бири катары көп эскерилет.
Басым менен иштетүү
Басым менен иштетүү - машина тетиктерин жана металл буюмдарды сомдоо же штамптоо жолу менен даярдоо. Көбүнчө самолёт, автомашина, тепловоздун тетиктери сомдоо жана штамптоо менен жасалат. Тетиктерди даярдоодо түрдүү өлчөмдөгү барскан менен штамптар кеңири пайдаланылып, темирчилик-штамптоо өндүрүшүндө даярдалат. Машина менен сомдоодо чоң басым астында иштөөчү 100 кг дан 10000 кг га чейинки барскан, гидравликалык пресстер колдонулат. Тетиктерди сериялык жана массалык түрдө иштеп чыгаруучу өндүрүштө ысык жана муздак штамптоо кеңири жүргүзүлөт. Штамптоо процессинде негизги аспап штамп, ал аспаптык болоттон жасалат. Штамптоо иштери сомдоочу машинада жана ысык штамптоочу прессте жүргүзүлөт.
Дубликат
Дубликат (duplicātus – эки эселенген) – негизги тексттен айырмаланган шрифт менен терилүүчү (ксерокөчүрмө эмес) документтин, чыгарманын түп нуска менен бирдей юридикалык күчкө ээ болгон кошумча нускасы.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Төмөнкү Тюкунь (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Төмөнкү Тюкунь — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Камышлин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 306 киши. Почта индекси — 453024, ОКАТО коду — 80235825008.
Жар-Башы (Чоң-Алай району)
Жар-Башы (Жар-Башы) — Кыргыз Республикасынын Ош облусунун Чоң Алай районундагы айыл. Чоң-Алай айыл өкмөтүнүн курамына кирет.
Алай өрөөнүндө, деңиз деңгээлинен 2440 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Дароот-Коргон айылынан 8 км. Ош темир жол бекетинен 358 км. Айыл 1912-ж. негизделген. Калкы 2041 киши (2009); негизинен мал чарбасы жана дыйканчылык менен алектенет. Орто мектеп, китепкана, клуб, ФАП бар.
Калкы
Калкы - 2 041 киши (2009).
Жамал Сейдакматова
Жамал Сейдакматова (төр. 28-сентябрь 1938, Темир, Кыргыз ССРи, СССР - 16-февраль 2021, Бишкек Кыргызстан) — Советтик жана Кыргызстандык актриса, «Туңгуч» театрынын уюштуруучусу жана көркөм жетекчиси. Кыргыз ССРинин эл артисти. Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыктын ээси.
Өмүр баяны
1989-жылы Бишкек шаарында “Тунгуч” театрын негиздеп, бөлүнүп кетип, бул театрда өмүрүнүн калган бөлүгүндө мээнет кылган.
Ж.Сейдакматова 2021-жылы 16-февралда Бишкек шаарында каза болду.
Чыгармачыл ишмердиги
Аталган театрдын сахнасында Ж.Сейдакматова ондогон ролдорду ойноп, кыргыз элине таанылды. Анын лирикалык маанайдагы, ички маанилерге бай образдарды түзүүгө чебердиги дал ушул театрдын сахнасынан көрүндү. Театрда иштей баштаган алгачкы эле мезгилден тартып жаш артистка кыргыз кинолоруна да активдүү тартыла баштайт.
Ж.Сейдакматованын 1960-70-жылдардын ичиндеги театр өнөрүндөгү чыгармачылык ийгиликтеринин бири Англиялык улуу драматург У.Шекспирдин “Азоого чалма” комедиясындагы Катаринанын образы деп айтылып жүрөт. Ырастан эле бул образ дегеле Ж.Сейдакматованын жалпы чыгармачылыгындагы эң орчундуу жетишкендик болуп саналат.
Бир чети сахналаш өнөгү, бир чети ошол кездеги жубайы, таланттуу театр артисти, маркум Болот Шалтаев экөөнүн “Азоого чалмадагы” чыгармачылык дуэти (жубайы Петруччону аткарган), ушул кезге чейин кыргыз театрынын тарыхындагы нукура чыгармачылык өнөктөштүктүн, нукура чыгармачыл атаандаштыктын эң жогорку, эң бийик, эң мыкты үлгүсү болуп эсептелет. Театр менен сахнада Ж.Сейдакматова көбүнэсе лирикалык, драмалык маанайдагы образдарды жаратуунун чебери катары мүнөздөлүп жүрөт. Бирок, ошол эле аталган “Азоого чалмадагы” Катаринанын, андан соң “Үйлөнүү” спектаклиндеги Агафья Тихоновнанын образдары актрисанын комедиялык мүнөздөгү ролдордун да андан ашкан устасы экенин айгинелейт. Кыскасы, Ж.Сейдакматова көп кырдуу талант болгон. Обончу Э.Мукамбетовдун “Сайрагүл”, “Айдайлы жашоо кемесин” сыяктуу ж.б. ырларын ырдап чыгып, Ж.Сейдакматова убагында өз замандаштарына таланттуу ырчы катары да таанылган. Кырдрамтеатрдын сахнасында жетишкен ийгиликтери үчүн Ж.Сейдакматова 1970-жылы Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти, 1977-жылы  Кыргыз ССРинин эл артисти ардак наамдарын алат. Ал эми “Манастын уулу Семетей” драмасындагы Каныкейдин образы үчүн ал 1986-жылы Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы Мамлекеттик сыйлыгынын лауреаттыгына татыктуу болот.
Жамал Сейдакматова “Тунгуч” театрынын уюуштуруучусу
Бирок, Ж.Сейдакматова Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театрынын сахнасында жетишкен чыгармачылык ийгиликтерине канаатанып, бир орунду таптап туруп калган жок. Анын чыгармачылык жаңылыкка чаңкоосу, умтулуусу, 1989-жылы болочок “Тунгуч” театрынын түптөлүшүнө алып келди. СССРдин жетекчиси М.Горбачевдун Кайра куруусунун шарапаты тийип, Ж.Сейдакматова пикирлеш артисттердин тобу менен Кырдрамдын ичинде студия ачууга аракеттенип, алгач драматург Ж.Өзүбекованын “Апамдын махабаты” драмасын ишке ашырат. Андан соң ушул эле багытта К.Акматов менен Ж.Кулмамбетовдун “Мунабия” драмасын режиссер А.Сарлыкбековго койдурат. Театрдын ичинде дагы бир театрдын түзүлүшү ал кездеги Кырдрамдын жетекчилиги үчүн өтө өөн көрүнүш эле. Ж.Сейдакматова менен анын пикирлештери ачык эле кодулана башташат. Андан ары Кырдарамдын ирегесинде калууга мүмкүн болбой калган, ошондо Ж.Сейдакматова бир катар пикирлештери: М.Токтобаев, А.Өзүбеков, М.Мамбетов, Ж.Балыкбаева, Ж.Жаманбаева, Т.Абдыразаева, Э.Чалабаев, К.Бекбатыров ж.б. менен бирдикте театрды таштап, чыгып кетишет да “Тунгуч” театрын негиздейт. 1990-жылы декабрь айында Кыргызстан театр ишмерлер союзунун имаратынын залында Кыргызстандагы эң алгачкы жеке менчик театр - “Тунгуч” театрынын расмий ачылышы өтөт. “Тунгуч” театрынын ачылышындагы репертуары төмөнкүдөй эле: К.Акматов, Ж.Кулмамбетов, “Мунабия” Ж.Кулмамбетов, “Чынгыз хандын купуя сыры” Ж.Өзүбекова, “Апамдын махабаты”, “Карагыз” 1992-жылы Ж.Сейдакматова, театр коллективини жыйынында «Туңгуч» театрынын көркөм жетекчиси болуп шайланат.
Киноролдору
Зиягүл («Алыскы тоолордо») Хатша («Караш-Караш окуясы») Жамал («Ташка баткан элестер») Фатима («Улан») Бегайым («Ак илбирстин тукуму») Шайыргүл («Кара кийикке жол») ж.б.
Кара-Кашат
Кара-Кашат —топоним. Кыястын өлүмү окуясында: "Кара-Кашат тоосуна, Кароол-Таштын боюна, Чыгып Кыяс караса" (Курама варианты,"Сейтек", 122) Тооторуну минипКүлчорогокелген Чүрөктүн көрүнгөнү айтылат. Географиялык реалияда Кыргызстандын аймагында К.-К. аттуу бир нече топоним кездешет.
Нгой-Яха
Нгой-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Торасовей булуңу орун алган. Дарыянын узундугу - 42 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Вертхаймер (Wertheimer) Макс
Вертхаймер (Wertheimer) Макс - (15.4.1880, Прага, 12.10.1943, Нью-Йорк) немис психологу, гештальтпсихологиянын негпздөөчүлөрүнүн бири жана анын башкы теоретиги. Кыймыл кабылдоочтор (психологияда: кыймылдатчу команданы кабыл алуучулар) тынч абалдагы дене мүчөлөрүнүн ар кандай кыймыл-аракеттер айкалыштарынын натыйжасы болбостон, ага чейин да алар (кыймыл кабылдоочтор) психикалык өткөөлдөрдү басып өтөрүн эксперименттик изилдөөлөр менен далилдеген. Анын философиялык мааниси «бүтүн» менен «бөлүктүн» өз ара катыш маңызынын ачылышы жана жаңыча чечмелениши. Мисалы: «Бөлүктүн мазмуну бүтүн менен аныкталат» деген тезис бар. Ал эми аныктоочу (бүтүн) менен аныкталуучунун (бөлүк) катышына «маанилүү» же «маанилүү эмес» абалын койсо, карым-катыш маңызы кескин өзгөрөт («бүтүн маанилүү, бөлүк мааниге ээ эмес» же, анын тескерисинче, «бөлүк маанилүү, бүтүн мааниге ээ эмес» сыяктуу). Кыймылдарды кабылдоочтор жөнүндө психологиялык эксперимент менен изилдөөлөр жана үзүрлүү ой жүгүртүүлөр боюнча эмгектерин жарыялаган.
Кичи Алай өрөөнү
Кичи Алай өрөөнү - түштүгүнөн Алай, түндүгүнөн Кичи Алай кырка тоолору менен чектешет. Исфайрам суусунун жогорку бөлүгүндө кеңдик багытта созулуп жатат. Ноокат р-нунун аймагында. Узундугу 50 кмдей, туурасы 1—2 км чамасында. Таманынын деңиз деңгээлинен бийиктиги баш жагында 3640 м, ортосунда 2360 м, аягында 1660 м. Капталдары тик, батышты карай жантайыңкы. Тар капчыгайлар, кум шагылдуу жалпак беттер, корумдуу ойдуңдар, байыркы мореналар кеңири таралган. Негизинен палеозойдун гранит, акиташ тектери басымдуу. Климаты континенттик, январдын орточо температурасы —10...—15°С. июлдуку 10—13°С. Өрөөн аркылуу Исфайрам, Шибе суулары агып өтөт. Өрөөндү курчаган тоолор мөңгүлүү. Негизинен бадалдуу шалбаалуу талаа (2600—2900 м), бадалдуу шалбаалуу токой (2300—3000 м), субальп (2500—3200 м), альп шалбаа (3200—3600 м) ландшафттары мүнөздүү. Арча токойлуу. Суу бойлорунда чычырканак, ал, терек, кайың ж. б. өсөт. Жайыт.
Демократиянын мүнөздүү белгилери
Демократиянын мүнөздүү белгилери -
мыйзам чегинде иштеген оппозициянын пайда болушуна алып келет;
Сөздүн толук маанисинде демократия ар кандай уюмдарды түзүү түрү катары каралат, ал анын мүчөлөрүнүн башкарууга бирдей катышуусуна жана чечимдерди кабыл алуусуна негизделет. «Демократиялаштыруу» термини коомдук турмуштун кайсы гана чөйрөсүндө болбосун күч-кыймылы жана мүнөздөмөсү үчүн пайдаланылышы ыктымал. Ошентсе да демократия негиздерин ишке ашыруу үчүн негиз болуп, коомдун саясий чөйрөсү жана саясий тутуму эсептелет.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Камсыздандыруу ишмердиги
Камсыздандыруу ишмердиги – тийиштүү лицензиясы бар уюмдардын белгилүү бир акы алуу менен жеке жана юридикалык жактарга камсыздандыруу келишими боюнча кызмат көрсөтүү жагындагы иш-аракети, мындай кызмат көрсөтүүнүн мазмуну камсыздоочунун келишимде шартталган милдеттери менен аныкталат. Камсыздоочу белгисиз окуядан улам келип чыгуучу белгилүү бир тобокелчиликти камсыздоого милдеттенет, ушул тобокелчиликти ага учурашы мүмкүн болгон жактардын болушунча көп санына бөлөт, бул бөлүштүрүү чоң сандарды калькуляциялоо принцибинин негизинде эсептелип чыгарылат.
Антедондор
Антедондор (лат. Antedon) — антедон сымалдуулар тукумуна кирүүчү бир уруу, мунун кыйла түрү бар: (лат. A. adriatica) — Андреатика антедону, (лат. A. bifida) — Атлантика антедону, (лат. A. petasus) — Түндүк Атлантика антедону, (лат. A. mediterranea) — Жер —Орто деңизинин антедону.
Замандаш (партия)
Партиянын стратегиялык максаты - мамлекеттик башкаруунун Президенттик –Парламенттик формадагы эффективдүү экономикалык жана социалдык системалуу адилет коомдун негизинде  заманбап типтеги мамлекеттик демократиялык мамлекетти куруу.
Партия тууралуу кыскача маалымат
«Замандаш» саясый партиясы Кыргыз Республикасынын Конституциясына, Кыргыз Республикасынын «Саясый партиялар тууралуу» Мыйзамына жана Кыргыз Республикасынын  башка дагы нормативдик укуктук актыларына ылайык түзүлгөн жарандардын эркин биримдиги болуп саналат.
Чыйыр
Чыйыр — "Манас" эпосунун кейипкери. Сагымбай Орозбаковдун вариантында Жакыптын агасы. Ал өлгөндө Жакып левират мыйзамы боюнча анын аялы Шаканга үйлөнөт.
Оноре де Бальзак
Оноре де Бальзак - Франциянын белгилүү жазуучуларынын бири.
Өмүр таржымалы
Оноре де Бальзак 1799-жылы 20-майда Франциянын бакчасы деп аталган Турень провинциясына жакын Туре шаарында туулган.Ата-энеси аны кичинесинен юрист болушу керек дей беришип, акыры Парижде, Вандом колледжинде укук таануу боюнча билим алган. Оноре де Бальзак 1850-жылы дүйнөдөн кайткан.
Чыгармачылыгы
Саясий көз караш боюнча легитимист болгон Бальзакка Француз агартуучуларынын материализми күчтүү псевдонимдер менен 8 роман жараткан. Анын чыгармачылык иши «Чигирим булгаары» романын жазуу менен башталат. 90 чыгармадан турган «Адам комедиясында» буржуазиялык коомдун саясий экономикалык, моралдык жүрүш-турпатын ачып берген «Гобсек» (1830), «Евгения Гранде» (1833), «Горио ата» (1834), «Нусингендин банк үйү» (1838), «Дыйкандар» (1844) өңдүү чыгармаларында жеке адамдын коом менен тарыхтагы ордун, идеалдарын, принциптерин сүрөттөп, түрдүү мүнөздүү классикалык образдардын бүтүндөй бир галареясын түзгөн.Жазуучуну көпчүлүккө тааныткан «Шаундар» аттуу тарыхый чыгармасы болуп калды. Ушул жылдары жараткан романдары жана повесттери анын кийинки жылдары жазылган жүзгө жакын чыгармалары менен бирдикте «Адамдын тамашасы» аттуу аябагандай зор циклине киргизилген.Өз мезгилинде Ф. Энгельс Бальзактын бул зор эпопеясы франциялык коомдун жарым кылымга жакын тарыхын үйрөнүүдө экономисттер менен тарыхчыларга бул чыгармалардын пайдалуу экендигин айткан. Россияда А. С. Пушкин, В. Г. Белинский, А. И. Герцен, Л. Н. Толстой, айрыкча Ф. М. Достоевский жана башкалар Бальзактын улуу чыгармачылык мектебинен өткөн.
Төрөт үйү
Төрөт үйү — боюнда бар кезде, төрөт маалында, төрөттөн кийинки мезгилде жана гинекологиялык ооруларда стационардык же амбулаториялык адистештирилген медициналык жардам берүүчү, ошондой эле ымыркай балдарды багып, аларга медициналык жардам көрсөтүүчү мекеме.
Курамы
Төрөт үйүнүн курамына стационар жана аялдар консультациясы кирет. Төрөт үйү жаңы төрөлгөн балдардын өсүүсүнө байкоо жүргүзүү максатында балдар поликлиникасы менен тыгыз байланышта иштейт. Оорулуу аялга акушер-гинекологиялык тез жана шашылыш жардам көрсөтүү анын жашаган жерине карабастан жүргүзүлөт. Төрөт үйүндө санитария-гигиеналык режим так сакталууга тийиш. Андыктан төрөй турган аял төрөт үйүнө келери менен санитариялык кароодон өткөрүлөт. Артерия кан басымы, дене температурасы өлчөнүп, кыскача анамнез толтурулат. Мында төрөй турган аял медициналык персоналдын кароосунда болот. Төрөт залында төрөгөн аял 2 саат жатат. Анан төрөттөн кийинки палатага жаткырылат. Төрөт үйүндө болуу мөөнөтү төрөгөн аялдын жана ымыркайдын ден соолугуна жараша болот, кара Эне жана баланы коргоо, Төрөткө жардам берүү.
Жасалма жол менен уруктандыруу - баласыз жубайлардын миллиондогон ата-кетишине жол тукумсуздук менен мамиле кыйла натыйжалуу ыкмасы болуп саналат. Экстракорпоралдык уруктандыруу биринчи аялдардын табигый психологиялык айлампасынын болуп өттү.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Басым менен муздак ширетүү
Басым менен муздак ширетүү - металлдын ширетилүүчү жерин басым күчү менен пластикалык түргө айландырып, муздак иштетүү. Бул ширетүүнүн чекиттик, жаракалык, чыгырыктуу (роликтүү) жана жылчыктуу ширетүү ыкмалары бар. Ширетилүүчү буюмдун ширетилүүчү жери абдан тазаланып, анан бири бирине беттешгирилет. Ширетүү процессинде зымдын ширетилүүчү жери кысуучу күчтүн таасиринде ысып, пластикалык түргө айланат да, муздагандан кийин биригип катып калат. Мындай ширетүү учурунда электр энергиясы сарп кылынбайт, эмгек өндүрүмдүүлүгү жогорулайт, бириктирилген металлдардын сапаты өзгөрбөйт. Пластикалык касиети жогору алюминий, жез жана жез куймаларын басым күчү менен муздак ширетүү келечектүү ыкмалардын бири болгондуктан, электр өнөр жайында кеңири колдонулууда.
Түшкүн
Бул камчы өрүм. Анын узуну 34— 36 см болуп, муну өрүүдө өрүмчүлөр чеберчиликтен — чеберчиликке көтөрүлөт. Түшкүндү бекитүү өтө жооптуулукту талап кылат. Түшкүндүн чачысынын алдынан, ортосунан жана учунан өрүмү жанбас үчүн чеберлер өзүнчө түйүм берет. Анын узуну 2,5—3 см болот. Мындай камчылар абдан карылуу, камчыланууга да бышык келет. Аны камчынын «сокмогу» деп да атайт. Сокмокко койдун корголундай коргошун түйүп бекиткен усталар да бар.
Мыкты камчыны «булдурсун» деп коет. Аны көбүнчө жоокерчиликте камчылана турган. Ал берки камчыларга караганда түшкүнү да чоң болот. Элик сап, тобулгу сап камчылары кол жеткиздей шөкөттөө менен бирге ага «кош түшкүн» чыгарган чеберлер да жолугат. Айрым жерлерде булдурсун үчүн торпоктун же койдун боор терисинен көк кылып тилип, бекем тартып алып, бир көктү эки тал көктүн арасынан өткөрүп отурат. Анда оң тарабынан да, сол тарабынан да бир көк эки көктүн арасынан өтүп отурат. Түшкүндү кидергиге (сыдыргыга) самындап тартканда тегиз төрт кыр көрүнүп, ал эч качан жанбайт. Түшкүндүн өрүмү өзгөрбөйт. Айтымында, жердеги тебетейин камчы менен илип алганда түшкүнү(өрүмү) ийилип коюучу эмес экен, көк канчалык ипичке тилинсе, көк ошончолук сыйда көрүнөт. Кылдат чеберлер түшкүндүн жанбашы үчүн камчы чачысынын түбүнөн, ортосунан жана учунан түйүм чыгарышкан.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Уз
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Топкий дарыясы (Чет куймасы)
Топкий — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Четь дарыясынын сол жээгинен 330 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.