cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мүмкүндүк жана чындык
Мүмкүмдүк жана Чындык – объективдүү дүйнөнүн диалектикалык өнүгүшүн, нерселердин пайда болуу жана өнүгүү этабын чагылдырган философиялык түшүнүк. Мүмкүндүк-белгилүү бир шартта пайда болуп, чындыкка айлана турган нерсе. Чындык- мүмкүндүктүн ишке ашырылышынын натыйжасы катары жашап турган (нерсе, абал, кырдаал) объект.
Мүмкүндүк жана Чндык терминин Аристотель биринчи колдонгон. Кийин бул термин-түшүнүктөр Г. Гобсс, И. Кант, Г. Гегелдин диний эмгектеринде кеңири колдонулган. Марксчыл философтор да бул түшүнүктөргө кеңири кайрылып, Аристотель менен Гегелдин багытын улантышкан.
Мүмкүндүк абстрактуу жана реалдуу болуп бөлүнөт. Тигил же бул кубулушту пайда кылуучу Чындык шарт жок болсо, ал абстрактуу Мүмкүндүк делет. Ал бир нерсеге өсүп жетпеген багытты да түшүндүрөт. Коомдук турмушта адамдардын ишмердигинин натыйжасында гана Мүмкүндүк Чындыкка айланат.
Электрондук окутуу
Электрондук окутуу – жаңы электроника жана кагазсыз информатикалык каражаттардын жардамы менен окутуу. Электрондук окутууну негизги эки түргө бөлөбүз:
Электрондук окутуунун жетилген интерактивдүү тутуму компьютерден, түстүү телевизордон, видеодискалык аппараттардан турат. Бул тутумда окууда окуучулар жазылган жагдайынын активдүү катышуучусу болуп калышат жана компьютердин жардамы менен анын өсүшүнө (чыгышына) жана жыйынтыгына (натыйжа) таасир берет. Космонавттар, учкучтар, танкисттер, автомобиль айдоочулар ушул сыяктуу тутумда даярдык алышат.
Циндао метросу
Циндао метросу – Циндао шаарынын метросу. Метросу 16-декабрь 2015-жылы ачылат.
Зыян келүү коркунучу
Зыян келүү коркунучу – болочокто атамекендик өндүрүшчүлөрдүн, болбосо өнөржай тармагынын экономикалык абалынын сөзсүз боло турган начарлоосу.
Жайнычылык
Жайнычылык – биздин заманга чейин 6–5-кылымдарда буддизм менен бир мезгилде брахманизмдин касталык, ак сөөктүк туюк системасына каршы чыгуу менен Веда адабиятынын кадыр-баркын четке каккан жана калктын бардык катмарлары үчүн ачык болуп саналган индиялык диний-философиялык окуу. Анын негиздөөчүсү – дүйнө кезген кечил Вардхамана. Кийинчиреек ага Махавира (санскриптчеден “Улуу баатыр”) жана жина (“Жеңүүчү”) деген эпитеттер ыйгарылган (бул эпитеттер ойчулдун ысымы катары да колдонулат). “жина” эпитетинен Жайнизм окуусунун аталышы пайда болгон. Жайнизм философиясы толугу менен Кудайларды четке кагат жана курчап турган дүйнөнүн чындык экендигин ырастайт. Жайнизм салтуу традициялуу диний системага тап-такыр окшошпойт жана Индиядагы диний системалардан айырмаланып, рационализмге ашкере сугарылган.
Айрыбаз
Айрыбаз (2023-жылдын 1-январына чейин — Марказ) — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Айрыбаз айыл аймагынын административдик борбору.
Олеттер, элөт же огелед
Олеттер, элөт же огелед - Монголиянын Кобдос, Арахангай аймактарында жашаган монгол тилдүү калк. Саны 10 миңден ашуун, ойрот диалектисинде сүйлөшөт. Тарыхый фольклордун маалыматтары боюнча жунгарлар түндүк олеттерден тарашкан. Изилдөөчүлөр этноним «өз алдынча бөлүнгөн», «жамааттан, негизги журттан ыраак жайгашкан эл» маанисин туюнтат. 1753-1756-жж. олеттердин көпчүлүгү цин-манжур аскерлери тарабынан жазаланып, кыргынга учураган. Бул субэтнос «кара калмактар» деген ат менен да белгилүү. Текес суусуна жакын жерлерде жашашат. 20-к. 20- ж. чейин Ысыккөлдөгү сарт- калмактар өздөрүн олеттер деп аташчу. Олеттердин келип чыгышында дэрбэт, хойт, уранхай, кыргыздар негизги роль ойношкон.
Сербия
Сербия, Сербия Республикасы (серб. Србија же Srbija) - Европа өлкөсү. Борбору - Белград, акча бирдиги - динар. Калкы 10 млн. Интернеттеги домени -.sr
Негизги маалымат
Негизги тили: серб тили, Борбор калаасы: Белград, Ири шаарлары: Белград, Нови-Сад, Ниш, Приштина, Крагуевац. Президенти: Александр Вучич Аянты: 88 499 км² (ааламда 111чи) Калкы: 6.926.705 киши (106чы) (2020 каттоо жылы)
Прометий
Прометий (лат. Promethium, Pm) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы 6-мезгилинин IIIВ группа элементи. К.н. 61, ат. м. 145. П-дин массалык саны 132Pm - 154Pm болгон 23 радиоактивдүү изотоптору белгилүү, алардын ичинен туруктуурагы болуп 145Pm эсептелет. П. 1947-ж. амер. изилдөөчүлөр Дж. Маринский, Л. Гленденин жана Ч. Кориэлл тарабынан ядролук реакциялар продуктуларынан 147Pm изотобу түрүндө бөлүнүп алынган. Жер кыртышында кездешпейт деп эсептелген, бирок ал жасалма ыкма менен алынгандан кийин жер кыртышында да болоору аныкталган. Бирикмелеринде П. окистенүү даражасы +3 барабар, ал эми окистенүү -калыбына келүү потенциалы –2,42. П. күмүш түстүү ак металл; балкып эрүү температурасы 1035оС; кайн. температурасы 2730оС. П. 147Pm изотобу практикада эң керектүү, анткени ал сааттын жана угуучу аппарат тетиктерин жасоодо колдонулат. 5 мг Pm2О3 – оксидинен бир жылга жете иштөөчү батарейкалар жасалат.
Омор
Омор - (ар. Умар ибн Хаттаб) төрт «шайланма» халифтин бири. Мухаммед пайгамбардын кайын атасы. Араб Халифатында 634-ж. 644-ж. чейин халифа болгон. Халиф Омордун тушунда Сирия, Палестина, Ирак, Иран жана башка жерлер каратылып, калкы ислам динине каратылган. Бул халифтин мезгилинде салык системасы калыптанып, мусулман жыл эсеби киргизилген.
Аккумулятор
Аккумулятор - (ассumulо - жыйнайм, чогултам) - учуру келгенде пайдалануу максатында электрдик энергия топтоочу түзүлмө, ал батарея деген ат менен да белгилүү. Аларды заряддоонун жүрүшүндө химиялык энергияны электр энергиясына өзгөртүүчү электр-химиялык элемент колдонулат. Азыркы мезгилде көп таралган коргошун-кислоталуу аккумуляторду 1859-ж. франциялык физик Гастон Планте ойлоп тапкан. Топтолгон энергиянын түрүнө жараша аккумулятор электрдик, гидравликалык, жылуулук, инерциялык болуп бөлүнөт. Электрдик аккумулятор электр энергиясын химиялык энергияга айландырып чогултат. Керек болгондо ал энергия химиялык реакциянын негизинде кайра электр энергиясына айландырылып, электр тизмегине берилет. Электрдик аккумулятордун кислоталуу жана жегичтүү деген эки түрү бар. Кислоталуу аккумулятордун электр кыймылдаткыч күчү жана пайдалуу аракет коэффициенти чоң болгондуктан, кыймылсыз кубаттуу орнотмодо колдонулат. Жегичтүү аккумулятор - жеңил жана жөнөкөй жасалгандыктан транспортто кеңири пайдаланылат. Гидравликалык аккумулятор суюктуктун же газдын басымын жана чыгымын теңдөө үчүн гидравликалык орнотмодо пайдаланылат. Жылуулук аккумулятор өнөр жай орнотмолорун буу жана энергия менен үзгүлтүксүз жабдуу, жылуулук жана күч берүүнү теңдөө максатында жылуулук энергиясын чогултат. Инерциялык аккумулятор сырткы күчтөрдүн кыймылын кинетикалык энергияга айландырып, аны кайра пайдаланат. Мисалы, айлануучу күүлөндүргүч дөңгөлөк.
Литий-ион батареясы
Титан дисульфидинин же молибден дисульфидинин литий иондорун аккумуляторду разряддоодо жана заряддоодо экстракциялоо жөндөмдүүлүгүнүн негизинде литий батареяларын түзүүнүн негизги мүмкүнчүлүгү 1970-жылы көрсөтүлгөн.
Хостинг
Хостинг (англ. hosting) - дайыма тармакта турган (адатта интернетте) сервердеги маалыматты жайгаштыруу үчүн каражаттарын камсыз кылган кызмат. Адатта хостинг сайтты тейлөө пакетине кирет жана файл издөөлөрдү иштетүүгө керектүү программалык камсыздоосу бар (веб-сервер) сайттын файлдарын серверге жайгаштыруунун минимум кызматын билдирет. Эреже катары, тейлөөгө почталык кат алмашуу үчүн орун, берилишсиз DNS, файл-серверден атайын бөлүнгөн файл сактоочу жай жана бул кызматтардын иштөөсүнө көзөмөл кылуу кирет. Маалыматтар базасынын хостинги, файл жайгаштыруу, электрондук почта хостинги, DNS кызматы өзүнчө кызмат катары дагы, комплекстүү кызмат катары дагы көрсөтүлүшү мүмкүн.
Виртуалдык хостингдин кемчиликтери
Сайттардын виртуалдык хостингинин кемчиликтери түздөн-түз технологиянын өзгөчөлүктөрүнөн келип чыгат — бир нече ресурстардын жалпы, буга чейин конфигурацияланган серверде биргелешип жайгашуусу. Сервер мурунтан эле орнотулган жана конфигурациялангандыктан, сиз ал жерде өз программаңызды орното албайсыз, ал демейки боюнча хостинг провайдери тарабынан колдоого алынбайт. Бирок бул кемчилик ири долбоорлорго гана тиешелүү. Порталдардын жана визиттик карта сайттарынын басымдуу көпчүлүгү үчүн сервердик программалык камсыздоонун стандарттуу тизмеси жетиштүү. Сервер – бул алыстыктагы компьютер, чектелген физикалык ресурстарга ээ: процессордун кубаттуулугу, компьютердин оперативдүү эс тутуму. Алар жалпы хостингде жайгаштырылган бардык сайттар арасында бөлүштүрүлөт. Сейрек, бирок кээде бир сайт керектен көбүрөөк ресурстарды керектейт. Бул учурда, анын хостинг кошуналары RAM жана процессордун кубаттуулугунун жетишсиздигине дуушар болушу мүмкүн: алар жайыраак жүктөй башташат, кыйроолор башталат. Бирок, мындай көйгөйлөрдүн баары хостинг провайдери тарабынан ресурстарды бөлүштүрүү эрежелерин тактоо менен чечилет.
Баим
Баим (лог. Баимчик, Чоң Баим) — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кия дарыясынын сол жээгинен 260 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Гавана
Гавана - (La Habana) Куба Республикасынын борбор шаары; өлкөнүн экономикалык, илимийжана маданий борбору. Өз алдынча административдик бирдикти провинцияны түзөт. Куба аралынын Түндүк-батыш бөлүгүндө жайгашкан. Калкы 2,2 млн (2006). Шаар аркылуу Альмендарес, Луяно жана Кохимар дарыялары агып өтөт. Өлкөнүн башкы порту (океан кемелери кире алат; контейнер терминалы). Хосе Марти эл-аралык аэропорту бар. Темир жана автомобиль жолдор тоому. Металлургия комбинаты, машина куруу (КамАЗ, темиржолу үчүн техникаларды), вагон жана кеме ремонттоо, нефть ажыратуу, Химиялык, фармацевтика, тамак-аш-татымал (ром), текстиль, булгаары-буткийим, полигр. өнөр жай ишканалары иштейт. Балкамыш жана цитрус өсүмдүктөрү иштетилет. Университет, илимий - изилдөө институттары (андан ичкери тропика медицинасы, гигиена, эпидемиология жана микробиология, кибернетика жана башка), ИА, дүйнөлүк экономиканы, демографияны жана деңизди изилдөө борборлору бар. 1515-ж. аралдын Түштүк жээгинде негизделип, 1519-ж. азыркы ордуна көчүрүлгөн. 16-кылымдынаягынан Куба аралындагы Испания ээлигинин административдик борбору. 1762-63-ж. Улуу Британия тарабынан, 1898-ж. Испания-Америка согушунда АКШ тарабынан басып алынган. 1902-жылдан Куба Республикасынын борбору. Гавана индей-сибондордун тилинде «чоң жаа» дегенди түшүндүрөт. Батыш жарым шардагы эң кооз шаарлардын бири. Шаардын тарыхый борбордук бөлүгү Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. Улуттук музей, Э. Хемингуэйдин үй-музейи, театрлар, чиркөөлөр, монастырлар, 16-18-кылымдынархитектуралык курулуштары, андан ичкери кафедралуу аянт собору менен (18-к.) сакталган. Эл-аралык кино (1979-жылдан жыл сайын), балет (1960), жаз музыка фестивалдары, карнавалдар (жыл сайын январда) өткөрүлүп турат. Ботаникалык бак, улуттук зоология багы, Экспо-Куба көргөзмө комплекси уюштурулган. 2002-ж. Куба спортунун 1-олимпиадасы өткөрүлгөн. Туризм өнүккөн (75ке жакын мейманкана бар). ЖЭС иштейт.
Шибокий Ачжан
Шибоцюй Ачжан (Сылыфа Шибокүй Ачжан)– кыргыз каганы. Кыргыз кагандыгынын Кытайга элчилиги «Тан династиясынын жаңы тарыхы» аттуу жыл баяндарында чагылдырылган. Кыргыздардын беги (мамл. министри) Ш.А. 648-ж. Тан (Кытай) мамлекетинин борбору. Чаньянда император Тайцзундун кабылдоосунда болгон. Бул элчилик Кытай (Тан) императорунун Кыргыз каганына 632-ж. жөнөткөн элчилигине жооп иретинде уюштурулган дипломатиялык миссия болгон. Кытай тараптан бул миссияны Ван И-Хун жетектеген. Элчилик деңгээлдеги мамлекеттер аралык алакалар 7–10-к. Тан династиясы кулаган мезгилге чейин улантылган. Бул алакалардын негизги максаты – Борбор Азиядагы Түрк, Уйгур кагандыктарынын согуштук-саясий абалдарынын күчөшүнө каршы биргелешип күрөшүү, Улуу Жибек жолуна көзөмөл орнотуу болгон.
Динамикалык сайт
Динамикалык сайт — динамикалык PHP-барактардан, — калыптардан, контенттен, скрипттерден жана башкалардан турган өзүнчө файл түрүндөгү сайт.
Шибокий Ачжан
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы Б,2003
Динамикалык сайт
Webseite
Синёльников Михаил Исаакович
Синёльников Михаил Исаакович (19. 11. 1946-ж. т., Ленинград ш.) - орус совет акыны, котормочу, адабий сынчы, эссеист, СССР жазуучулар союзунун мүчөсү (1976). Жаш кези Кыргызстанда өткөн. 1968-жылы Ош пед. институтун бүтүргөн. Эки жыл Ош обл. гезитинде кабарчы болуп эмгектенген. 1969-жылы М. Горький атындагы адабият институтунда билим алган. «Литературная газета», «Московские новости» гезиттериңде, «Дружба народов» журналында иштеген «Булуттар жана куштар» (1976), «Кыргыз рапсодиясы» (1979), «Аргонавтика» (1980), «Кыргыз мергенчилиги» (1988) ж. б. жыйырмадан ашык ыр жыйнактын автору. Чыгыш поэзиясынын (Орто Азия, Иңдия, Иран-Тажик ж. б.) белгилүү котормочусу.
Анын котормосунда А. Осмонов, С. Эралиев, Ж. Мамыгов ж. б. кыргыз акындарынын чыгармалары орус тилинде жарык көргөн. Көпгөгөн эл аралык сыйлыктардын, ошоңдой эле А. Осмонов атн. сыйл. лауреаты.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Бияз (Карайыдель району, Башкыртстан)
Бияз — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Озеркин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 179 киши. Почта индекси — 452371, ОКАТО коду — 80234860002.
Дастан Жумабеков
Дастан Жумабеков  (төр. 2-ноябрь 1976; Саткей Кара-Буура району, Талас облусу, Кыргыз ССРи, СССР ) — Кыргызстандык саясатчы, мамлекеттик ишмер жана спортчу. «Кыргызстан» саясий партиясынын мүчөсү. Чыгыш күрөш өнөрлөрү боюнча спорт чебери. 2017-жылдын 25-октябрынан 2020-жылдын 6-октябрына чейин Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин төрагасы (2017-2020)
Өмүр баяны
1976 – жылдын 2-ноябрында Талас облусуна караштуу Кара-Буура районундагы Саткей айылында туулган.
2005-2007 – жылдары бельгиялык «КАSI трейнинг»  фирмасында башкы менеджер;
2007-2009 – жылдары «ЯКАД» ЖЧКсында башкы мүдүр;
2009-2010 – жылдары Кыргыз Республикасынын Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин Талас облусу боюнча механизациялашкан көчмө бөлүгүнүн башчысы;
2010-жылы октябрда «Ата-Журт» идеалисттик демократиялык саясий партиясынын тизмеси боюнча V чакырылыштагы Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты болуп шайланган;
Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин коррупция менен күрөшүү боюнча комитетинин мүчөсү;
2014-жылдын май айынан тартып Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин «Ата-Журт»  фракциясынын лидеринин орун басары;
2015-жылдын июнь айынан тартып Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин «Ата-Журт» фракциясынын лидери ;
2015-жылдын 4-октябрында «Кыргызстан» саясий партиясынын тизмеси боюнча VI чакырылыштагы Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты болуп шайланган ;
Жеке жашоосу
11 бир туугандын арасында чоңойгон. Атасы — колхоздун бригадири, апасы — мугалим. Эң улуу агасы — белгилүү академик, профессор, Бишкектеги Травматология жана ортопедия улуттук борборунун жетекчиси Сабырбек Жумабеков.
Үй-бүлөлүү, үч баланын атасы.
Кыргызстандагы адам укуктары
КЫРГЫЗСТАНДАГЫ АДАМ УКУКТАРЫНЫН САКТАЛЫШЫ ТУУРАЛУУ ЖАЗЫЛГАН КИТЕП ЧЫКТЫ
2005-жылдагы Кыргызстандагы адам укугу боюнча жазылган китептин бет ачары болду. Акыйкатчы институтунун демилгеси менен жарык көргөн бул китепти чыгарууга адам укуктары боюнча Дания институту көмөк көрсөткөн. Жарандык коомдордун өкүлдөрүнүн баамында, өлкөдө атуулдар өз укуктарын билишпей укук коргоо органдары тарабынан жабыркаган учурлар көп кездешет. Жогорудагы китептин чыгарылышы атуулдардын өз укуктарын билүүсүнө өбөлгө болот.
Акыйкатчы Турсунбай Бакир уулунун айтымында, 2005-жылы бийлик алмашуу, жер басып алуу, парламенттик жана президенттик шайлоо сыяктуу жана башка саясий окуяларга бай болгондуктан адам укуктары боюнча жылыга бир жолу чыгуучу китепте негизинен былтыркы жылдагы адам укуктарынын бузулушу камтылган. Аталган китепте жеке адам укуктарынан баштап, эл аралык адам укуктарынын механизми чагылдырылып, ар бир атуулдун өз укугун коргоо маселесине багытталган.
''-Бул адам укугунун маданиятын көтөрүү, адамдардын укугун билүү аң сезимин көтөрүү максатын көздөйт. Жарандар эч болбосо өз укуктарын билүүсү керек. Дагы бир өзгөчөлүгү бул китепти жазууда мамлекеттик органдардан тышкары бейөкмөт уюмдардын өкүлдөрүнөн каалоочулар автордук топко киришти. Ар бир өз көз караштарын билдиришти. Жалаң эле сөз түрүндө болбосун деп фактыларды да коштук,-''деди акыйкатчы Турсунбай Бакир уулу.
Аталган китепте жазылган адам укуктарынын бузулган фактыларына Акыйкатчы институту өзүнүн комментарийин берген. Мисалы, Балыкчы шаарынан 10 адамды бирөөлөр ишке орноштурабыз деп алдап Казакстанга сатып жибергендиги тууралуу алар укук коргоо органдарына арыз менен кайрылганда, жергиликтүү тартип коргоо кызматы белгисиз бир себептер менен алардын арызын кароодон баш тарткан. Акыйкатчы институтунун кийлигишүүсүнүн негизинде жогорудагы маселе боюнча Ысыккөл облустук прокуратурасы өткөн жылы августта кылмыш ишин козгогон.
2005-жылы Кыргызстандагы адам укугу боюнча жылдык китепте өткөн жылы 24-мартта талап тоноолордон жабыр тарткан ишкерлердин, Анжиян окуясынан Кыргызстанга качып келишкен өзбекстандык атуулдардын укуктары жөнүндө чагылдырылган. Президенттик жана Жогорку Кеңешке, жергиликтүү өзүн өзү башкаруу органдарына шайлоодогу мыйзам бузуулар камтылган. Китепте атуулдардын билим алуудагы жана саламаттык сактоодогу укугу, балдардын укугу, улуттук азчылыктардын укугу кенен жазылып, алар Акыйкатчы институтунун коментарийлери менен толукталган.
Кыргызстандагы адам укуктары боюнча китепти чыгарууга мамлекеттик бюджеттен каражат жумшалган эмес. Аны чыгарууга адам укуктары боюнча Дания институту көмөк көрсөткөн. Дат инсититунун юристи Даце Кавасанын айтымында, юристтерден, жарандык коомдордун өкүлдөрүнөн турган автордук топ жалпак тил менен аталган китепти карапайым калкка түшүнүктүү кылып жазышкан. Кыргызстандагы адам укуктары боюнча келерки жылы да китеп чыгарууга Дания тарап жардам берүүсү күтүлүүдө.
Гүльниза Кожомова белгилегендей, аталган китепте сот, прокуратура, тартип коргоо кызматтарынын иштери, абактарда жаткандардын укугу да көргөзүлгөн.
Ал эми “Адилет” укуктук клиникасынын башчысы Чолпон Жакупованын пикиринде, Кыргызстандагы адам укуктары боюнча алгач чыгарылган китеп мамлекеттик органдар тарабынан жазылса өз максатына жетпей калмак. Автордук топко юристтер, жарандык коомдун өкүлдөрү, көз карандысыз эксперттердин катышуусунун негизинде китепте өлкөдгү адам укугуна байланыштуу көйгөйлүү маселелер көтөрүлгөн.
2005-жылдагы Кыргызстандагы адам укуктары боюнча жылыга чыгуучу китеп орус тилинде 500 нускада чыккан. Акыйкатчынын айтымында, аталган китеп кыргыз жана англис тилдерине которулмакчы. Аманбек Жапаров, Бишкек
Зыяндын ордун толтуруу
Зыяндын ордун толтуруу – зыян келтирүүнүн натыйжасында келип чыккан мүлктүк жоготуунун ордун толтуруу. Жарандык мыйзамдарга ылайык, эгер колдонуу чегинен чыкпай, өзүн коргоо зарылчылыгынан улам зыян келтирилген болсо, анын ордун толтурууга жатпайт. Зыян келтирүү өтө зарыл учурда, т. а. зыян келтирген адамдын өзүнө же башка жакка залакасын тийгизүүчү коркунучту жоюу үчүн жасалып, ошол шартта ал коркунучту жоюуга башка чараларды колдонууга мүмкүнчүлүк болбосо, зыяндын орду зыян келтирген жак тарабынан толтурулат. 14 жашка толбогон (жаш балдар) эрезеге жетелек балдар тарабынан келтирилген зыян үчүн, алардын күнөөсүнөн улам болгондугун далилдей албаса, ата-энеси (асыроочу) же камкорчу жооп берет.
Токтогазы Жусуп уулу
Токтогазы Жусуп уулу (1864, Талас өрөөнү, Таш-Арык айылы —1933, ошол эле жер) — революцияга чейин "Манас" эпосун кагаз бетине түшүргөн, Манастын күмбөзүнүн жазууларын изилдеген инсан. Кыргыз жергесинде Совет бийлигин орнотууга кол кабыш кылган сабаттуу адам болгон. Т. 1919-жылдан РКП(б)нын мүчөлүгүнө өтүп, Талас өрөөнүндө алгачкы партиялык ячейканы уюштурган. 1919-ж. Олуя-Ата (азыркы Жамбыл) шаарында өткөн кыргыз-казактын Союз кошчу съездине катышкан. Ал "Манас" эпосунун бир катар үзүндүлөрүн кагаз бетине түшүргөн. Алардын ичинен сакталып калганы "Семетей кысса бу турур" Т-га таандык болушу мүмкүн. Бул кол жазма азыр Кол жазмалар фондусунда сакталып турат (Кол жазмалар фондусу, 5183-инв.). Мындан тышкары анын 1910—29-жылдардын аралыгында Талас өрөөнүн ыр менен сүрөттөгөн казакча ырлары да ушул эле фондуда (Кол жазмалар фондусу, 1731-инв.) сакталуу.
Ошондой эле Т. өз доорунда биринчилерден болуп Манастын күмбөзүн изилдеген адам. Бүгүн анын мурастарынын арасында Манастын күмбөзүнүн бетиндеги жазуунун көчүрмөсү жана аны чечмелегени сакталып калган. Окумуштуулардын арасында талаш туудурган бул жазууну Т. минтип чечмелеген: "Түркчөсү. Саал кадн буркенчекли бул ишти жаңылоочусу аласы менен экөө бир бурка болду. Ага атасы ачуу кылардан пайдасына өтмөдү. Ушуну бүткөргөн Рапаа кадн кайгылуу болду. Бу ой айя эмес. Кадндыкы түрк каднынан. Могер билги башек жоомарт кудай жоуй кадна кекешли тара бойлду көп кишилер саптүсөп жан кылган. Баатыр жигиттерге башчысы болгон өзүнүн оглудан эч адам намысын бербеген баатыр Манастын жайы" —, деп чечкен Токтогазы Жусупбек уулу, 1927-жыл".
Аккумуляция
Аккумуляция - (лат. accumulatio - чогултуу, топтоо) геологияда - геологиялык процесстердин таасиринен талкаланган тоотектердин жана минералдык заттардын, органикалык калдыктардын жер бетине же деңиз, көл, суу түптөрүнө топтолушу. Алардан кийин диагенездин натыйжасында катуу чөкмө тектер пайда болот. Аккумуляциянын жанар тоо жана чөкмө (седиментация) деген негизги 2 түрү бар. Чөкмөлөрдүн деңиз түбүндө топтолушун субаквалдык аккумуляция, кургактагысын субаэралдык аккумуляция деп аташат. Аккумуляциянын топтолуу орундары менен пайда болуу себептерине байланыштуу деңиз, көл, өзөн, шамал, мөңгү, органоген аккумуляциясы болуп бир нечеге бөлүнөт. Аккумуляциянын натыйжасында аккумуляциялык рельеф пайда болот.
Соога
Соога, соогат – жоокерчиликте, мергенчиликте, мелдеште түшкөн олжолордун азыноолак бөлүгү. Олжолуу болгон кишинин соога бербей коюшу чоң уят иш катары эсептелген. Сооганын көлөмү олжонун көлөмүнө, баасына жараша болгон.
Кызыл-Өзгөруш, Токтогул району
Кызыл-Өзгөруш (Кызыл-Өзгөруш) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Токтогул районундагы айыл. Кызыл-Өзгөруш айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 965 киши.
Суровка (Уфим району, Башкыртстан)
Суровка — Башкыртстандын Уфим районундагы айыл, Михайл айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 201 киши. Почта индекси — 450511, ОКАТО коду — 80252840005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Оргу, уруу
Оргу - ичкиликтер (булгачылар) уруулук тобундагы ири уруунун аталышы. Оргу уруусун кыргыздардын курамындагы эң байыркы этнокомпоненттердин бири катары кароого болот. Этностук аталыш Махмуд Кашгаринин «Сөздүгүндө» өз алдынча тили (диалекти) бар элдин энчилүү аты катары чагылдырылат. Этностук компонент кыргыздардын курамына 9-12-кк. кеч эмес кирген. Бул уруунун өкүлдөрү Лейлек, Баткен жана башка аймактарды мекендеп келишет.
Гагара-Ты-Вис
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Үмүт мөңгүсү
Үмүт мөңгүсү — Жетим кырка тоосунун түш. капталында жайгашкан өрөөн тибиндеги мөңгү. Уз. 3,8 км, аянты 3,0 км2. Чоң Нарын суусунун оң куймалары Чоң Төр жана Кичи Корумду сууларынын аралыгындагы өзөндүн төрүндө жайгашкан. Мөңгү тоонун кырынан башталып, адегенде чыгышты, андан түштүк батышты карай дого сымал ийилип жатат. Башы деңиз деңг. 4700 м, этеги 3920 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4330 м. Абляция облусунун аянты 1,5 км2. Мөңгүдөн башталган өзөн Чоң Нарынга оң тараптан куят.
Олигофренопедагогика
Олигофренопедагогика - (латынчадан оligos-аз; fren - акыл) – дефектологиянын тармагы; акыл–эси кем балдарды диагностикалоо жана коррекциялоо жолу менен окутуунун жана тарбиялоонун маселелерин иштеп чыгуучу педагогика илиминин бир салаасы. Анын милдети – баланы коомдун шартына жана эмгекке көнүктүрүү максатында керт башына таандык кемчиликтерин оңдоонун оптималдуу педагогикалык каражаттарын аныктоо. Акыл - эси кем балдарды руханий жактан колдоо үчүн аларды жеп ичип,бирок эч кандай жумуш жасай албайт деп кемсинтпей, Россияда П.И. Кавалевскийдин колдоосу менен атайын жаш балдарга коом түзүп, өзүнчө мекеме куруп берди. Бүткүл Россия жандүйнөсү кейиген инсандар, арасында келесоо ата энелер да баары ушул майып балдардан кутулушту.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Жетисуу облусу
Жети-Суу облусу – (Семиречинская область) 1867-жылы 11-июлда түзүлгөн администативдик-аймактык бирдик. Сырдарыя облусу менен чегарасы Кургаты жана Чүй суулары боюнча өткөн. Жети-Суу областына Түндүк Кыргызстандын бир катар аймактары – Ысык-Көл (кийин Каракол), Токмок (кийин Пишпек) уезддери да кирген. Жети-Суу 1882-жылга чейин Түркстан генерал-губернаторлугунун курамында болгон. 1882–98-жылы Талаа (Степной) – генерал-губернаторлугуна, 1899-жылдан кайрадан Түркстан генерал-губернаторлугуна баш ийген. 1917-жылга чейин «1891-жылкы Талаа эрежеси» менен башкарылган.
Акимчилик бөлүнүшү
Акимчилик жагынан Жетисуу облусу 1867 жылы Түркстан генерал-губернаторлугунун курамында курулду. XX кылымдын башында облус 6 уездге бөлүнгөн.
1921 жылдын 1 октябрга жагдай боюнча Түркстан республикасынын курамындагы облус 7 уездден турган: Верный уезди (24 болуш), Жаркент уезди (9 болуш), Пржевальск уезди (20 болуш), Капал уезди (14 болуш), Нарын уезди (9 болуш), Токмок уезди (10 болуш).
1922 жылы 2 июнда Капал ооданы Талдыкурган болуп өзгөртүлдү.
1924 жылы 11 октябрда Орто Азиядагы кеңештик республикаларды межелеп бөлүү натыйжасында Верный уезди, Капал уезди, Жаркент уезди, Лепси уезди уезддери, жана Пишпек уездинин 3 болушуКыргыз (Казак) АСКРне берилди. Пржевальск уезди, Нарын уезди, Пишпек уезди уезддери Кыргыз АОнун курамына кирди.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Сарбагышев Алжанбай
Сарбагышев Алжанбай (1908,Кант району, Төмөнкү Норус айылы -1959, Фрунзе ш.) - туңгуч ырчы, актёр. Кыргыз ССР эмгек сиңирген артисти (1939). Ырчылык өнөрүн Фрунзеде ачылган алгачкы улуттук студиядан баштаган. 1930-жылдан Кыргыз драма театрында иштейт. М. Токобаевдин «Кайгылуу Какейинен» бай Чойбектин, Н. Гоголдун «Текшерүүчүсүнөн» шаар башчысынын, К. Жантөшовдун «Курманбегинен» Додонхандын, В. Власов, В. Ференин «Алтын кызынан» Токторбай байдын, А. Малдыбаев, В. Власов, В. Ференин «Ажал ордунасынан» Зулайканын атасынын ролдорун аткарат. 1939-ж.Москвада өткөн кыргыз искусствосунунон күндүгүнө катышкан. Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театрында1958-жылга чейин иштеген. Туулган айылынын бир көчөсүнө ысымы берилген. «Эмгектеги артыкчылык», «1941-45-ж. Улуу Ата Мекендик согуштагы эмгеги үчүн» медалдары менен сыйланган.
Вавилония
Вавилония- Байыркы Чыгыш мамлекети.
Сарбагышев Алжанбай
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Вавилония
Вавилониянын тарыхы
Б.з.ч. 2-миң жылдыктын башында Месопотамиянын түштүк бөлүгүндө ( азыркы Ирак аймагында) пайда болгон. Адегенде Вавилониянын аймагы "Шумер жана Аккад" деп аталган. Б.з.ч. XIX-кылымдын башына чейин Вавелонияны Аккад падышалары, кийин Ур династиясынан чыккандар (Б.з.ч. XXII-к.аягы - XXI-к.) бийлеген. Б.з.ч. 1894-жылы Вавелонияда аморит урууларынан чыккан жергигиктүү династия тактыга келип, Хамурапинин (б.з.ч. 1792-1750) тушунда борборлошкон кул ээлөчүлүк чоң мамлекет түзүлгөн. Б.з.ч. XVIII-кылымдын 2-жарымынан тартып Вавилонияга сырткы душмандар,өзгөчө касситтер тез-тез кол салып турган. Алар б.з.ч. XVI-кылымда өлкөкөнү басып алган. Касситтер династиясы сүрүп турганда (б.з.ч. 1518-1204) Вавелониянын экономикасы, аздыр-көптүр оош-кыйышына карабастан, өйдөлөгөн. Касситтердин жана андан кийинки династиялар тушунда Вавилонияга сырткы душмандар (Ассириялыктар, Эламиттер) далай жолу басып кирген. Б.з.ч. VII-кылымда Ассирия аскерлери Вавилонияны 2 жолу кыйраткан.
Протактиний
Протактиний (лат. Protactinium, Pa) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы 7-мезгилинин IIIВ группа элементи. К.н. 91, ат. м. [231]. П. массалык сандары 216Ра, 217Ра, 222Ра – 238Ра болгон 19 изотобу белгилүү, алардын ичинен бир кыйла туруктуусу болуп 231Ра саналат. П. жер кыртышында өтө сейрек учурайт. П. 1917-ж. О.Ган менен Л.Мейтнер (Германия) жана Ф.Содди менен Дж.Крэнстон (Англия) деген окумуштуулар бир убакта ачышкан. П. жер кыртышынын м. боюнча 10-10 % түзөт. П. - жалтырак ачык-боз түстөгү металл; балкып эрүү температурасы 17500С; кайн. температурасы 42000С; бирикмелеринде +2, +3, +4 жана +5 окистенүү даражаларын көрсөтөт, бирок +3 окистенүү даражасындагы бирикмелери жакшы изилдене элек. П. Ра2О5 оксидин вакуумда ысытканда, ал Ра2O2 оксидине чейин калыбына келет: 2Ра2О5 ® 1500 ® 2Ра2O2 + 3О2 П. суутек, фтор, хлор менен жогорку температурада реакцияга кирет. П. оксиддери сууда, к-таларда начар эрийт. П. касиеттери толук изилдене элек.
Вавилония
Вавилониянын тарыхы
Б.з.ч. 626-жылы ассириялык принц Набопаласар өзүн Вавилониянын падышасымын деп жарыялаган. 626-жылдан жаңы падышачылык башталат. Навуходоносор IIнин тушунда Вавилония Египетке жана анын азиялык союздаштарына каршы ийгиликтүү сагушкан. 586-жылы Иерусалим талкаланып, Иудея Вавилониянын провинциясына айланган. Набопаласар менен Навуходоносор IIнин тушунда Вавилониянын эканомикасы бир кыйла жогорулап, Вавилон Алдынкы Азиядагы негизги соода борборуна айланган. Кийин падыша сарайында бир нече төңкөрүш болгон. Б.з.ч. 539-жылы Персия падышасы Кир II Вавилонияны басып алган.
Колдонулган адабиятар
Рифтина А.П., Старо-вавилонские юридические и административные документы собраниях СССР, М.-Л.,1937;
Дьяканов И.М. Законы Вавилонии, Ассирии и Хетского Царства, "Вестник древней истории", 1952, №3-4.
Дина Нурпейисова
Дина Нурпейисова (1861, Казакстан, Жаңыкала району – 31. 1. 1955, Алматы ) – домбрачы, күүчү, композитор, казак маданиятынын көрүнүктүү ишмери, Казак эл артисти (1944). Дина 8–9 жашында домбра чертүүнү үйрөнгөн. Курмангазы менен жолугушуусу (1870) чыгармачылык жолунда чечүүчү роль ойногон. Курмангазы Динанын талантына көңүлү толуп, ага чоң үмүт артат, өзүнө шакирт кылып алат. Дина устатынан күүчүлүк-аткаруучулук өнөрүнүн өзгөчөлүктөрүн, стилин, чеберчилигин өздөштүрүп, мектебинен өтүү Динанын домбрачылык өнөрүн өргө көтөрөт. Ал өзү да күү чыгара баштайт. Динанын алгачкы «Булбул», «Байжума», «Көгөн түп» аттуу күүлөрүндө элдин күүчүлүк салты ачык-айкын сезилет. Динанын чыгармачылыгынын такшалышы, күүчүлүк-аткаруучулук өнөрүнүн өркүндөшү совет дооруна туш келди. 1937-ж. Элдик өнөрпоздордун республикалык кароосунда 1-байгеге ээ болгон, 1939-ж. Москвада өткөн элдик музыка аспаптарында аткаруучулардын бүткүл союздук кароосунда 1-орунду ээлеп, «Домбранын Жамбылы» аталган. Анын салтанаттуу, өзгөчө бир шаттыкка толгон «Той баштары», көркөм ыргактуу «Булбулу» менен «Асем коңуру» – жагымдуу үн, терең мазмун менен жаңы багыттагы казак күүлөрүнө негиз салган чоң табылга. Күүчү мезгил чындыгын чыгармаларында бийик чабыт, толкундатуучу сезим менен күүгө салды («Жеңиш», «Эне аманаты», «Сегизинчи март», «Саанчы», «Эмгек баатыры» жана башка). Курмангазынын, Давлеткерейдин, Түркештин салтын өнүктүрүп, өз мезгилиндеги казак күүчүлүк өнөрүн жаңы бийиктикке көтөрдү. Анын чыгармачылыгы, чеберчилиги тууралуу А. Жубанов, Г. Бисенова, Ж. Рсалдин жана башка изилдөөчүлөр жазды. С. Бакбергеновдун «Кайран энем» (1963) романы, башка көптөгөн эмгектер жаралды. Динанын аты музыкалык мектептерге, шаар көчөлөрүнө коюлган. 1996-жылдан жыл сайын домбрачы жаш өспүрүм кыздар арасында Дина атындагы «Булбул домбра» аттуу республикалык кароо өткөрүлөт. Дина эки Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Идиш тарифи
Идиш тарифи – деңиз менен жүк ташууда бош идишке колдонулуучу ставка, адатта, жүк ташуунун ставкасынан төмөн болот.
Селла
Селла — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кельбес дарыясынын оң жээгинен 36 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское айылындагы суу өлчөгөн посттун аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Македония (Огайо)
Македония (Огайо) (Macedonia) — Огайо штатынын Summit округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 11188 киши. Болжолдуу аянты - 25.2 км². FIPS коду — 39-45976.
Саратов авиалиниясынын 703-каттамындагы кырсыгы
Саратов авиалиниясынын 703-каттамындагы кырсыгы — Ири авиакырсык, 2018-жылдын 11-февралында Домодедово аэропортунан учуп чыккан Ан-148 учагы Москва облусунда кырсыкка учураган, учуп чыккандан соң эки мүнөттөн кийин радардан жоголуп кеткен. "Саратов авилиянияларына" таандык Ан-148 Москвадан Орск шаарына багыт алган.
Учакта 65 жүргүнчү жана экипажды 6 мүчөсү болгон. Алардын баарысы каза болушкан, азырынча кырсыктын себептери аныктала элек. Учак кырсыгы боюнча Орусиянын тергөө комитети “Коопсуздук жана аба транспортун колдонуу эрежелерин бузуу, этиятсыздык менен эки же андан ашык адамдын өмөрүн кыюу” беренеси боюнча кылмыш ишин козгогон.
Окуянын хронологиясы
Кырсыкка кабылган Ан-148 учагынын командири Валерий Губанов буга чейин 5 миң саат учкан тажрыйбалуу адис экенин “Саратов авиалиниялары” компаниясынын маалымат кызматынын жетекчиси Елена Воронова билдирген. Ал эми дал ушул учактын түрү менен Губанов 2800 саат абада жүргөн.
Учактардын каттамын көзөмөлдөөчү Flightradar24 порталынын маалыматы боюнча Москва убактысы менен саат 14.26дан (Бишкек убактысы менен 17.26) кийин Ан-148 учагынын ылдамдыгы кескин төмөндөй баштаган. Аба кемеси эки чакырым бийиктикте болгон.
Наньчан метросу
Наньчан метросу – Наньчан шаарынын метросу. Метросу 26-декабрь 2015-жылы ачылат.
Гавар
Гавар - Сауд Арабиясындагы нефть-газдын ири кени. Перс булуңу нефтъ-газ бассейнинин аймагында. 1948-ж. ачылган. 1,5-2 км тереңдикте жайгашкан. Нефтинин алгачкы запасы 10,1 млрд ò, газдыкы -1,01 млрд м3. Нефтинин тыгыздыгы 0,85 г/см3, S 1,66%ке чейин.
Штраубинг
Штраубинг - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Төмөнкү Бавария|Төмөнкү Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы –45.502 (2013-ж.). Аянты – 67.58 км2.
Протон
Протон – атом ядросу курамына кирген элементардык бөлүкчө, массасы 1 барабар, +1 оң зарядка ээ. Атом ядросу заряды протондор санына барабар. 11Р белгиси менен белгиленет. Эң жогорку энергияга чейин ылдамдатылган П. ядролук реакцияларды ишке ашырууда пайдаланылат.
Шалом
Шало́м (Şalom) — Түркияда чыгуучу жөөт күндөлүк гезити. Бул гезит 1947 жылдын 29 октябрынан тарта чыгууда. Башкы редактору — Иво Молинас. Редактору — Якуп Барокас. Нускасы — 5.000 экзеипляр. Стамбул Түрк тили жана ладино тили.
Сантур
Сантур - Борбордук Азия, Кавказ жана Кытайда кеңири тараган хордо-фондор түркүмүндөгү музыкалык аспап. Алевропалыктардын цитбалы, өзбектердин чанг сыяктуу аспаптарына түспөлдөш. Сантурдун үстүңкү капкактарында добуш күчөткүч көзөнөктөрү бар. Кылдары төрттөн жупталып тартылат. Сантурду аткаруучу аны алдына жестолго коюп ойнойт. Сантур ырчыны коштоодо аспаптык топтор тарабынан колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Комедия
Комедия (гр.—күлкүлүү) —драманын негизги түрүнүн бири. Анда күлкү келтире турган турмуш көрүнүштөрү, адам мүнөздөрү сүрөттөлөт, бирок комедияда ашкере эле күлкүлүү көрүнүштөр сүрөттөлө бербестен, социалдык мааниси чоң көрүнүштөр, кыял-жоруктар сындалат, шылдыңдалат,. ошондуктан ага мүнөздүү белгилер юмор (к.), ирония (к.),,' сарказм (к.) болот да, терең идеялык мазмун берилет. Комедиянын адепки башталышы гректерге таандык. Анын алгачкы авторлорунун бири — Аристофан, ошондуктан аны «комедиянын атасы» деп аташат. Орус адабиятында комедия жанр катары Гоголдун чыгармаларында өзүн толук көрсөттү. Кыргыз адабиятында комедия совет бийлигиний жылдарында жаралды. К. Жантөшевдин «Ким кантти?», Р. Шүкүрбековдун «Жапалак Жатпасов», Т. Абдымомуновдун лирикалык, сатиралык комедиялары бул жанрдын кыргыз адабиятындагы жүзүн ачып берди.
Токтогул Калмамат уулу
Токтогул Калмамат уулу (1854, Өзгөн өрөөнү Доңуз-Тоо аймагы) — "Манас" айтуучу, жомокчу. 13 жашында атасынан айрылган. Отузга чыкканча Токтомуш деген бийдин эки жоргосун багып, ал кайда барса кошо жүрүп, той-тамашаларда жомокчу, ырчы, комузчуларга жолугуп, көптөгөн жомокторду, ырларды уккан. "Манас" айтканды Келдибек, Тыныбек жана башкалар жомокчулардан, ырчылардан, сөзгө чебер чечендерден үйрөнгөн. 1889-жылдан мергенчилик менен оокат кыла баштайт. 1894-ж. Жазы суусун бойлоп Кара-Шоро, Чыттыга көчүп барып туруп калат. Чытты ашуусунан жайы-кышы ары-бери өткөндөр, мергенчилер менен сүйлөшүп, алардан көптөгөн жомокторду, уламыштарды, дастандарды үйрөнгөн. Т. "Бостон", "Соболоң-Султан", "Көкөтөйдүн Алтын-Көкүл", "Кер-Көкүл", "Эр Чегиш" сыяктуу дастандарды да билген (Кол жазмалар фондусу, 291-инв.). Анын жомокторунан, дастандарынан үзүндүлөр уулу Акматтын айтуусунда жазылып алынган.
Гавасай офикальцит кени
Гавасай офикальцит кени, кыргызча Кабасай офикалъцит кени.
Ордо I
Ордо I - байыркы, орто кылымдардагы, жаңы доордогу түрк тилдүү элдердеги уруу, уруулук бирикме башчысы, кагандын (хан) көчмө (убактылуу) же туруктуу жашоочу өргөөсү, ордосу, борбору. Көчмө же убактылуу ордо көрүнөө же ыңгайлуу жерге орнотулган. Ал башка боз үйлөрдөн айырмаланып табияттын шартына жараша ак кийизден жасалгаланып, алтын саймалар менен шөкөттөлгөн. Мындай формадагы хан ордосу аскер жүрүштөрү же согуштук кырдаалда бир жерден экинчи жерге которууга ыңгайлуу болгон. Туруктуу ордо мамлекеттин борборунан же аскердик-саясий, экономикалык жактан маанилүү шаарлардан орун алган. «Ордо» сөзмө- сез которгондо борбор дегенди туюнтат. Мисалы, Ордукент, Орду Балык - «Борбор шаар», Алтын Ордо - «Алтын Борбор», Кызыл Ордо - «Кызыл Борбор» жана башкалар.
Идиштүү (брутто) салмак
Идиштүү (брутто) салмак (ит. Brutto  – одоно, нака эмес) – товардын идиши жана таңгагы менен салмагы. Товардын эң сырткы таңгагы чыгарылып салынган салмагын түшүндүрүүчү «жарым идиштүү салмак» деген түшүнүк да кездешет.
Дольф Лундгрен
Ханс "Дольф" Лундгрен (англ. Hans "Dolph" Lundgren; 1957-жылы 3-ноябрь) – швед актеру, режиссер, сценарист, продюсер жана согуш искусствонун чебери.
Лундгрен 1980-жылдардын башында Королдук технология институнан инженер-химик болуп чыккан, 1982-жылы Сидней университетинен химиялык машина куруу боюнча магистр даражасын алган. Лундгрен Көкусинкай каратэ боюнча кара курдун үчүнчү дан даражасына ээ болуп, 1980-81-жылдары Европанын чемпиону болгон. Сиднейде ямайкалык ырчы Грэйс Жонстун жансакчысы болуп экөө кездеше баштаган. Актер Массачусетс технология институтуна Фулбрайт стипендиясы аркылуу өтүп, Бостонго көчөт. Жонс актерду окуусун таштап Нү-Йорк шаарына көчүп тасмаларда тартылууга жана чогуу болууга ынандырган. Актер Нү-Йоркто модель жана Манхэттендин The Limelight түнкү клубунда кароолчу катары иштеген соң, Жонс тартылган Жеймс Бонд сериялардын "Бир кылмышка көз караш" (англ. A View to a Kill) тасмада Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитетинин тарапкеринин ролун аткарып биринчи жолу тасмага тартылган.
Лундгрен "Рокки 4" (англ. Rocky IV) тасмада советтик боксеру Иван Драгонун ролун аткарып атактуулукка жеткен. Ошондон тартып, ал иш-аракет жанрда алардын дээрлик бардыгы, 40тан ашык тасмалар белгиленген жатат. Ошол замандан бери актер кырктан ашык согуш жанрындагы тасмаларда тартылган. Актер "Ааламдын бийлөөчүлөрү" (англ. Master of the Universe) тасмада Хи-менди ойноп, 1989-жылы "Жазалоочу" (англ. The Punisher) тасмада Фрэнк Каслдин ролун аткарган. 1990-жылдардын башында Лундгрен "Карангылыктын периштеси" (англ. Dark Angel, 1990), "Универсалдуу аскер" (англ. Universal Soldier, 1992), "Жошуанын багы" англ. Joshua Tree, 1993), "Жонни-мнемоник" (англ. Johnny Mnemonic, 1995) жана "Блэкжек" (англ. Blackjack, 1998) сыяктуу тасмаларда тартылган. Лундгрен 2004-жылы "Коруучу" (англ. The Defender) аталышындагы алгачкы тасмасын тарткан, кийин ал "Маханик" (англ. The Mechanik, 2005), "Миссионер" (англ. Missionary Man, 2007), "Командалык аткаруу" (англ. Command Performance, 2009) жана "Икарус" (англ. Icarus, 2010) сыяктуу тасмалардын режиссеру болгон жана акыркысында роль аткарган.
Шириязданов Шайхразы Хасанович
1947-ж. Кыргыз мамл. пед. ин-тту бүтүргөн.
1955-жылдан Кыргыз ССР ИАнын Тарых институтунда илимий кызматкер болуп иштеген.
50дөн ашык илимий эмгектин автору.
Эмгектери негизинен Кыргызстандагы жумушчу табынын калыптануу процессин изилдөөгө арналган.
Псевдо суюлтуу
Псевдо суюлтуу – газ жана суюктуктар катуу заттар менен куюн абалда кыймылга келип, өз ара аракеттениши. Катуу заттар күкүмдөрү газда же суюктукта фонтан абалында көтөрүлүп, термелүү же айланууга учурап, тийишүү беттерин жогорулатуусу процесстин негизин түзөт. Өнөр жайда процесс кургатуу, күйүү, адсорбция, десорбция, пиролиз, отундарды газга айландырууда колдонулат.
Гава темир кени
Гава темир кени, кыргызча Каба темир кени.
Контекст
Контекст (contextus – биригүү, байланыш) – карамагындагы айрым сөздөрдүн, сөз тизмектеринин маанисин туура түшүнүүгө мүмкүнчүлүк берген жазма жана оозеки речтин (тексттин) белгилүү бир үзүндүсү.
Ак куулар
Ак куулар (Cygnus) - каз сымалдар түркүмүнүн өрдөктөр тукумундагы уруу. Өңү демейде ак. Узундугу 150 смге чейин, моюнунун узундугу денесинин узундугуна барабар же андан да ашат. Чумкушпайт, суу түбүндөгү жемине жете турган суусу тайыз жерлерди байырлайт. Ак куулардын 6 түрү, анын ичинде КМШ өлкөлөрүнүн аймактарында 3 түрү (ышылдак, куркулдак куу жана кидик куу) кездешет. Ал кооз куш, анын кара түстөгү түрү - каракуу (C. atrata) да бар. Кара куунун мекени - Австралия, Тасмания ж.б. Экиден жупташып, көп жыл бою жашашат. Уясына 3-5 жумуртка тууп, аларды эркеги менен ургаачысы алмак-салмак басып чыгарат. Өсүмдүк менен азыктанат. Аларга аңчылык кылууга тыюу салынган. Кыргызстанда ышылдак жана куркулдак куулар Кызыл китепке катталган.
Лакай
Лакай – Түштүк Тажикстан, Ооганстандын түндүгүндө жашаган этностук топ; мундуз уруусунун курамындагы урук. Тажиктер Лакайларды азыр да «кыргыздар» деп аташат. Лакайлар менен кыргыздардын ортосунда жалпылыктар байкалган. Биринчиден, Лакайлар деген аталыш кыргыздардын гана курамынан учурайт, экинчиден, кыргыздардагы «Кырк кыз», «Толубай сынчы» жөнүндөгү уламыштар бүгүнкү Лакайлардын фольклорунда сакталып калган.
Көчмөн шартта жашаган Лакайлардын боз үйү, анын ички жасалгасы, орун очоктордун аталыштары кыргыздардан дээрлик айырмасы жок. Тамак-аштарында, аны даярдоонун ыкмаларында кескин айырмачылыктар байкалбайт. Лакай жашаган аймактардагы барлас жана түрктөрдүн курамдарынан «кыргыз», «овлади кыргыз» уруктары катталган.
Токтомуш
Токтомуш — Ак Ордонун жана Алтын Ордонун каны. 15-кылымдын аяк чендеринде бийлик жүргүзгөн, "Мажму ат-Таварихте" калмактарга каршы союздаштардын жетекчиси жана Манас баатыр анын сардары делип айтылат.
Жайнычылыктын этикасы жана дини
Жайнычылыктын этикасы жана дини. Этика жана дин жайнычылыктын жүрүм-турумдарын жөнгө салышат. Туура жүрүм-турум нравалык бийиктикке жетүүгө жана жанды материяга чырмаган сансарадан бошонууга жардам берет.
Курт-кумурскаларды басып өлтүрүп албоо үчүн колдоруна атайы шыпыргыларды алып жүрүшөт: алар алгач жолдорун шыпырып, тазалашат да, анан жолун улантышат. Эркин жайнычылыктарга дыйканчылык кылууга тыюу салынган, анткени мындай ишмердүүлүк өсүмдүктөрдү гана жок кылбастан, топуракта жашаган майда жандыктарды өлтүрүү менен да тыгыз байланышкан. Кечил от жага албайт – себеби, ал отундун гана өмүрүн жок кылбастан, курчап турган абаны да өлтүрөт. Кечил отту өчүрө да албайт, анткени, отту өчүрүү менен ал оттун өзүнүн өмүрүн да жок кылат.
Ак куурай
Ак куурай - (spiraled) - чанактуулар тукумунун уруусу, көп жылдык чөп өсүмдүк. Бийиктиги 130 см, бозомтук, жыш түктүү, жыттуу, өзөк тамыры кыртышта терең өсөт. Сабагы тик, бутактуу, жөнөкөй жана татаал жалбырактуу, жалбырак сабы кыска. Мөмөсү - чанак, бир уруктуу, анын сырты түктүү. Дүйнөдө 130га жакын түрү субтропик аймактарда таралган. Кытайда жана Индияда айдалат. КМШ өлкөлөрүндөгү 3-4 жапайы түрүнүн көбү отоо чөп. Айрымдары жашылдандырууда, дары катары элдик медицинада, тамак-ашка, айыл чарбасында тоют чөп катары, жеңил өнөр жайда була алуу үчүн кеңири колдонулат.
Соң-Көл эстеликтери
Сон-Көл эстеликтери – Соң-Көлдүн айланасындагы ар кыл доорго таандык дөбө-мүрзөлөр. Б.з.ч. 1-миң жылдыкка тиешелүү дөбө-мүрзөлөр; түрк доорунан калган балбалдар жана түрк жаныбарлардын ташка чегилген сүрөттөрү, кездешет, анын ичинде Манастын ысмы менен байланышкан элге кеңири белгилүү Таштулга, Тулпарташ, Аккуланын акыры аталган таш да бар. Соң-Көл этеликтериндеги 1–5-кылымга таандык дөбө-мүрзөлөрдү (айрымдары казанактуу), түрк балбалдарын 1955-жылы А. К. Кибиров жана 1961–62-жылы Я. А. Шер изилдеген. Мүрзөлөрдөгү өлүктөрдүн жанынан жыгач табак, темир бычак, канжар, жаа, темир жебелер жана койдун сөөктөрү табылган. 1995-жылы Кыргыз тарыхчылар жамааты менен Түрк тарых куруму археологиялык изилдөө иштерин Балабейит, Чоңдөбө, Чалчыкбулак жерлеринде жүргүзүшкөн.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Сёмпер Йоханнес
Сёмпер Йоханнес (10(22). 3. 1892, Тухалаане, азыркы Вильявди р-ну - 21, 2. 1970, Таллин) - эстон совет жазуучусу, Эстон ССР эл жазуучусу (1964). 1940-жылдан КПСС мүчөсү. Тарту университетин бүтүрүп (1928), анда окутуучу болуп иштеген (1928-40). «Лооминг» журналын редакторлогон (1930-40), агартуу министри (1940-ж.). Эстон ССР жазуучулар союзуна төрага (1946-50) болгон.
Чыгармалары 1910-жылдан жарыялана баштаган. Граждандык жана философиялык темадагы «Пьеро» (1917), «Унчукпай коё албайм» (1943; Сов. Эстония сыйлыгы, 1947), «Барактар шамалдагы жалбырактай» (1972) ж. б. ыр жыйнактары, «Кызганыч» (1934), «Ташка таш» (1939), «Кызыл чөгө гүлдөр» (1955) дегендей психологиялык романдары бар.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4