cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нортруп
Нортруп (Nortrup) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Оснабрюк районуна кирет.
Калкы - 2955 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 27,08 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 59 028. Муниципалитеттин башчысы — Леонхард Ренце.
Каракыр тоосу
Орт. бийикт. 3900–4100 м, эң бийик жери 4309 м. Тоо түндүктөн түштүккө ж-а түш.-батышка карай созулат. Тоонун суу бөлгүчү негизинен түзөң, тайпак, мөңгү жок. Капталдары тигирээк (35–45°), узун кокту-колоттуу, капчыгайлары бар. Палеозой м-н рифейдин гранит, гранит-диорит, габбро-диорит, серпентинит интрузия тектеринен турат. Коргошун, сурьманын кендери кездешет. Ландшафтына шалбаалуу талаа (2300–2400 мге чейин), шалбаалуу жаңгак токою (2400–2700 м),бийик чөптүү шалбаа (2700–3000 м), субаль ж-а альп шалбаасы ж-а шалбаалуу талаа (3000–3300 м), андан жогору гляциалдык-нивалдык бийиктик зоналары мүнөздүү.
Араз Будаков
Араз Мухаммад уулу Будаков (Araz Məhəmməd oğlu Budaqov; 7-декабрь 1938, Агдам, Азербайжан ССР, ССРС – 27-май 2021, Сабирабад, Азербайжан) — азербайжандык врач, мугалим, депутат
Махмуд Газневи
Махмуд Газневи (Mahmud Gʻaznaviy; перс. محمود غزنوی‎) же Йамин ад-Даула Махмуд (толук аты — Йамин ад-Даула ва Амин ал-Милла ва Низам-ад-Дин ва Насир ал-Хакк Абу-л-Касим Махмуд ибн Сёбук-тегин) (2 октябрь 971 ( 09711002 )  — 30 апрель  1030) — 998-жылдан тарта Газневиддер мамлекетинин эмир жана падишахы. Анын учурунда мамлекет болуп корбогондой ийгиликке жеткен. Тундук Индияга 17 жолу аскердик кампаниясын жургузгон. Турк мусулман Газневиддер династиясынын эн ири окулу.
Сосновка (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Сосновка — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Кош-Елгин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 60 киши. Почта индекси — 452045, ОКАТО коду — 80212840007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кошкон май
Кошкон май — акталган таруу, кесек тартылган талкан, шекер (кээде бал) аралаштырылган сары май. Карында же мөөндө узакка сакталат. Талканды бир аз сууга жай кайнатып алып, көлөмүнө жараша май, сүт, шекер кошуп аралаштырып, тоңдуруп коюу керек. Кошкон май жылкынын сорпого чыккан майынан да жасалат.
Мүнөт
Мүнөт (лат. minutus — кичирейтилген, кичине)
Булактар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Клинген
Клинген (Clingen) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан Шаар. Кифхойзер районуна кирет.
Калкы - 1072 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 10,75 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 65 012. Мэр — Рут Шпехт.
Пайдалуу модель
Пайдалуу модель – патенттик укуктун коргоосуна алынган ойлоп табуучулук жана өнөржайлык үлгү менен бир катардагы өнөржайлык менчик объекттеринин бири. КРдин 1998-жылдын 14-январындагы Патенттик мыйзамына ылайык П. м-дерге өндүрүш каражаттарын жана керектөө буюмдарын, ошондой эле алардын курамдык бөлүктөрүн долбоордук жасоо киргизилген. Эгер П. м. жаңы болсо (анын олуттуу белгилеринин жыйындысы техникалык өсүш деңгээлинен алып караганда белгисиз болсо) жана өнөржайда колдонууга жараса (өнөржайда, айыл чарбасында, саламаттык сактоодо жана башка ишмердик тармактарында колдонулушу мүмкүн болсо), анда ага укуктук жактан коргоо камсыз кылынат.
Штольня
Штольня (нем. Stollen - столб) - жер астындагы тоо-кен иштерин тейлөө үчүн өткөөлдөнгөн жер бетине түз чыгуучу горизонталь же жантык тоо-кен казылмасы. Штольня чалгындоочу жана эксплуатациялык (кен казылуучу), шамалдатуучу, СУУ чыгаруучу, кен ылгоочу ж. б. болуп бөлүнөт. Тоолуу аймактарда кен ачуучу негизги казылма болуп саналат. Штольнянын туура кесилишинин өлчөмү негизинен ага салынуучу жолдун саны, вагонетканын өлчөмү, киши өтүүчү көңдөйдүн чоңдуктары менен аныкталат. Кендүү катмар жука келсе Штольня кен тулкусунда, анын созулуу багыты боюнча өткөөлдөнөт. Калың катмарлуу кендерде Штольня кен тулкусуна жарыш жайгаштырылып, андан кенди көздөй квершлагдар казылат.
Штольнядан жогору жаткан кен бир нече кабаттарга бөлүнүп, 2 түрдүү жол менен казылып алынат:
2) кен тулкусу жер бетинен алыс жатса, кен эң төмөн жайгашкан башкы Ш. менен гана ачылат да, андан жогору жаткан кендүү кабаттар өрдөмө казма же шахта туюк стволдору менен ачылат. Алардан казылып алынган кен бир нече кенташ түшүргүч менен башкы Ш-га түшүрүлөт. Штольнянын оозу жазгы жана катуу жаан суусу каптап кетпегендей жерде жайгаштырылат. Штольнянын оозуна жакын жер бетиндеги аянтча зарыл болгон курулмаларды жайгаштыргандай жана транспорттун келип-кетүүсүнө ыңгайлуу өлчөмдө даярдалат. Тоолуу аймактын рельефи транспорт катнашына ыңгайсыз келсе, казылып алынган кен-таш конвейер же темир аркан жолдору аркылуу Ш-дан ташылып кетет.
Кош капкалуу моллюскалар
Кош капкалуу моллюскалар (лат. Bivalvia) — омурткасыз жаныбарлардын моллюскалар тибинин классы. Узундугу бир нече ммден 1,5 мге, салмагы 30 кгга чейин жетет. Башы жок, оозунда эки жуп калакчасы бар. Карынында туюк өсүндү болуп, ичиндеги кристалл бутакчасы азык сиңирүүгө жардамдашат жана анаэроб шартында жашаган моллюскаларды кычкылтек менен камсыздайт. Жүрөгү үч камералуу, кан айлануусу туюк эмес, бөйрөгү экөө, нерв системасы 3 жуп ганглийден турат. Сезүү органдары начар өнүккөн. Денесинин сырткы эки капталы капка (раковина) менен капталган. Капкалардын курсак жак четтери ачылып, жабылат, жон жагы бири бирине тиш-тиш болуп ашташкан. Капканын ички бети седеп заты менен жылмаланып, жалтырап турат. Моллюсканын денесинин сыртынан жаап турган мантиясы (кементайы) бар. Кээ бир түрлөрү бермет пайда кылат. Деңизде жана тузсуз сууларда топуракка көмүлүп, кээси бош же субстратка бекип жашайт. Суунун түбүндөгү детрит, планктондор менен азыктанат. Булар дүйнөлүк океандарда кеңири тараган. 14 түркүмү, 130 тукуму, 1000дей уруусу, 20 миңдей түрү бар. Көз Карандысыз мамлекеттер шериктештигинин деңиздеринде жана сууларында 400дөй түрү кезигет. Кош капкактуу молюскалардын көпчүлүгү айрым жыныстуу, кээ бири — гермафродиттер. Промыселдик мааниси бар: устрица, мидиялар тамак катары пайдаланылат, айрымдарынан бермет алынат. Көпчүлүгү деңиз түбүндөгү жаныбарларга жем. Кош капкактуу молюскалардын айрымдары жыгачты, ташты тешет, кемелерге, гидротехникалык курулмаларга зыян келтирет.
Жаркынайым Токтоназар кызы
Жаркынайым Токтоназар кызы (1802-1868) - Кокон ханы Шералынын аялы, Кудаяр хандын энеси.
Жаркынайым менен Шералынын Сарымсак, Кудаяр, Султанмурат аттуу уулдары болгон. Айрым маалыматтар боюнча Кудаярды Чаткалдын башындагы Хан жайлоодо төрөгөн. Алардын ичинен Кудаяр Кокон хандыгындагы белгилүү хан болуп, хандыкты жалпысынан 25 жыл башкарган. Жаркынайым менен айтылуу Курманжан датка өтө жакшы мамиледе болушкан. Жаркынайым Шералынын эң жакын кеңешчиси да болгон. Ордодо «Хаким айым» атка конуп, өтө таасирлүү инсан болгон.
Ордодогу хан сарайдын короосунда кышы-жайы дайыма ак өргөө тиктирип, ошондо жашаган. Кыргыз төбөлдөрүнүн ордо бийликтерине аралашуусунда, так талашууларда отурукташкан шаар-кыштак калкы менен элеттиктердин мамилесин бекемдөөдө анын ролу чоң.
Кудаяр хан энесин өтө сыйлаганы, ар күнү эртең менен анын ак өргөөсүнө барып учурашып турганы, 1868-ж.энеси өлгөндө үч күн бою ыйлап, сөөгүн мүрзөгө жөө коштоп барып, өз колу менен көмгөнү жазма булактарда айтылат. Ж-дын сөөгү Кокон шаарынын ири көрүстөндөрүнүн бирине коюлган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Караңгылыкта бийлеген бийкеч
Караңгылыкта бийлеген бийкеч  (Dancer in the Dark, Танцующая в темноте) (дания тилинде: Danser i mørket) 2000-жылы Ларс фон Триер тарткан даниялык мюзикл драма. Тасмада исландиялык ырчы Бёрк фабрикада иштеген кыялкеч иммигранттын ролун аткарат. Мындай татаал тагдырга туш болгон баш каарман, өз уулунун андай тагдырга кабылбашы үчүн анын көзүнө операция жасатууга акча чогултат. Тасмада роль жараткандар: Кэтерин Дэнеув, Дэвид Морс, Кара Сеймур, Питер Стормаре, Сиобан Фаллон Хоган жана Жоел Грей.
"Selmasongs" альбому деп чыгарылган тасмадагы саундтректерди негизинен Бёрк жазган. Ошондой эле Марк Белл жана сөздөрүн жазууда Триер менен Сжондун да салымдары бар. Буга кошумча Роджердин үч ыры жана Хаммерштайндын "Музыканын добушу" да тасмада колдонулган.
Бул тасма фон Триер тарткан "Алтын үчилтиктин" бири болуп саналат. Калган экөө: "Толкундарды талкалай"(1996) жана "Келесоолор" (1998).
"Караңгылыкта бийлеген бийкеч" алгач 2000-жылы "Канн Кино Фестивалында" көрсөтүлгөн. Тасмадагы Том Йорк жазган "Мен анын баарын көрдүм" ыры, Оскар сыйлыгынын "Эң мыкты ыр" наамына көрсөтүлгөн. Тасма кээ-бир киносынчылар тарабынан мелодрама деп аталса. кээ-бирлери тарабынан 2000-жылдын эң маанилүү тасмаларынын бири деп эсептелинип келет.
Вайблинген
Вайблинген (Waiblingen) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан Шаар. Ремс-Мур районуна кирет.
Калкы - 52900 киши(2013-ж.). . Аянты - 42,76 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 1 19 079. Мэр — Андреас Хески.
Шаар административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Пайызсыз облигация
Пайызсыз облигация – киреше төлөнбөгөн, бирок П. о. ээсине зайым чыгарылган тийиштүү товарларды алууга же тейлөө кызматын көрүүгө укук бере турган облигация.
Фарнам (Небраска)
Фарнам (Небраска) (Farnam) — Небраска штатынын Dawson округуна караган АКШ шаары.
Штиль
Штиль - 1) ылдамдыгы 0,5 лг/секдан ашпаган сыдырым жел. Ачык жерлерге караганда туюк өрөөндөрдө көп байкалат. 2) Деңиздин шамал толкуну болбой турган тынч абалы.
Жапаров Калыс
Жапаров Калыс (01.01.1946-ж.т., азыркы Чүй облусу, Аламүдүн району, Орто-Алыш айылы) - Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген врачы (2005), райондун ардактуу атуулу (2008), хирург.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Шток
Шток (Stock - таяк, өзөк) - тик же жантайыңкы жайгашып, туура эмес формадагы же цилиндр сымал түспөлдөгү анчалык чоң эмес интрузия тулкусу; кенташтуу Шток толугу менен же дээрлик бүтүндөй кенташтан турат. Анын туурасы ондогон мге жетет. Негизинен бир өнчөй тоо тектен түзүлүп, жанаша жаткан тектер менен бирдей эмес багыттагы контактта жатат. Айрым учурда Шток менен башка тектердин контактында брекчия пайда болот. Штоктун тулкусу жакшы кристаллдашып, кээде андан автометаморфизмдин өзгөрүлүүлөрү байкалат. Шток магма менен байланышта болот.
Черри Хиллс Виллэйдж (Колорадо)
Черри Хиллс Виллэйдж (Колорадо) (Cherry Hills Village) — Колорадо штатынын Арапаое округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 5 958 киши. Болжолдуу аянты - 16.2  км². FIPS коду — 08-13845.
Пакеттештирүү (кылкалаштыруу)
Пакеттештирүү (кылкалаштыруу) – кен-байлык чыкчу жер 2 же андан көп лицензия ээлеринин аймагы аркылуу өткөндө, кен-байлык чыкчу жерди иштетүүнүн тартиби менен шарты жөнүндөгү лицензия ээлеринин ортосундагы келишим.
Виналхавэн (Мэн)
Виналхавэн (Мэн) (Vinalhaven) — Мэн штатынын Кнокс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1235 киши. Болжолдуу аянты - 499.3 км². FIPS коду — 23-79130.
Перикардит
Перикардит (латынча pericarditis – жүрөк кабы) – жүрөк кабынын (перикарддын) сезгениши. Кишиде жугуштуу Перикардитти кокктор, вирустар, тубер- кулёздун микробактериялары ж. б. козгойт. Кызыл жүгүрүк Перикардити көп кездешет. Перикардит жугушсуз уремиядан,, миокард инфарктынан, травмадан, операциядан кийин да болот. Перикардит кургак жана суулуу (жүрөк кабына суюктуктун толушу) болуп бөлүнөт. Кургак Перикардитте оорулуунун жүрөгү ооруйт, тез-тез согот, эти ысыйт, чыйрыгат, алы кетет, канынын курамы өзгөрөт. Суулуу Перикардитте оорулуу демигет, жүрөктүн дабышы начарлайт. Дарылоо аны пайда кылган ооруга жараша жүргүзүлүп, антибиотик, сезгенүүгө каршы дарылар колдонулат. Жүрөктүн кабына суу толсо, ийне менен сордуруп алынат.
Блиссфилд
Калкы - 3224 киши. Болжолдуу аянты - 5.5 км². FIPS коду — 26-09000.
Пальцевая
Пальцевая — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ома дарыясынын оң жээгинен 10 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кошкуч
Кошкуч, муфта — вал, түтүк, болот аркан, кабель ж. б. туруктуу же убактылуу бириктиргич түзүлмө. Кошкуч бириктиргич жана кыймыл өткөргүч болуп бөлүнөт. Бириктиргич Кошкуч тетиктердин бекем биригишин, жылчыксыз бекишин, коррозиядан сакталышын камсыз кылат. Кыймыл өткөргүч Кошкуч октору бири бирине туура келген бир октолгоочтон экинчисине же октолгоочтон ага бош кийгизилген тетикке (шкивге, тиштүү дөңгөлөккө) айлануу кыймылын берүү үчүн колдонулат. Кошкучтар эң кичинеден баштап эң чоң (бир нече миң кВт) моменттерди, кубаттуулуктарды берүү үчүн колдонулат. Кошкучтарда моменттерди берүү кыймылсыз бириктирилген кинематикалык жуптар түрүндөгү тетиктердеги механикалык байланыштар (геометриялык байланыштагы Кошкуч); сүрүлүү же магнит күчтөрү (күч байланыштагы Кошкуч); инерциялык же электрмагнит талаасынын индукциялык күчтөрү (динамикалык байланыштагы Кошкуч) менен жүргүзүлөт. Иштөө мүнөзү жана негизги милдети боюнча Кошкучтар туруктуу бириктиргич; башкаруу системасы аркылуу валдарды бириктирип жана ажыратып туруучу башкарылма; режими өзгөрүлгөндө валдарды бириктирүүнү, ажыратууну автоматтык түрдө аткарган өзүн өзү башкаргыч; машинанын иштөө шарты бузулуп, коркунуч туудурганда валдарды ажыратып жибере турган сактагыч жана сыйгаланма болуп бөлүнөт. Бул Кошкучтар аткаруучу ишине жана жасалышына жараша түргө бөлүнөт.
Слободалык Украина
Слобода Украина же Слобжанщина (Слобидска POA, Slobidska okrayna, Слобода чети; Слобідська́ Украї́на- азыркы Украинанын түндүк-чыгышындагы жана Россиянын Борбордук Кара Жер экономикалык районунун түштүк-батышындагы тарыхый аймак.
Аянты
Азыркы административдик-аймактык бөлүнүшү боюнча облус дээрлик толугу менен Харьков облусун (анын төрт түштүк-батыш облусун кошпогондо), ошондой эле коңшулаш: Суминин көпчүлүк бөлүгүн (түштүк-чыгыш облустары), түндүк (көпчүлүк) бөлүгүн камтыйт. Луганск жана Украинанын Полтава облустарынын кичинекей чыгыш бөлүгү. Россиянын аймагында, Slobozhanshchina Белгород облусунун көпчүлүк кирет, кошуна түштүк аймактары Курск облусунун жана түштүк аймактары Воронеж районунун. Слобожанщина ошондой эле жарым-жартылай Россия Федерациясынын азыркы Орел жана Липецк облустарынын аймактарын камтыган, анда Острогожский Слободский казак полкунун Ливенский жана Чернавский жүздөгөн жерлери жайгашкан.
Степановка (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Степановка — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Михайл айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 4 киши. Почта индекси — 452043, ОКАТО коду — 80212842010.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Штарк эффектиси
Штарк эффектиси -  спектр сызыктарынын электр талаасында ажырашы (бөлүнүшү). Электр талаасынын таасиринен системаны түзгөн (мис., атомдогу электрондор) заряддалган бөлүкчөлөрдүн кыймылы өзгөрүп, система кошумча энергияга ээ болот, анын энергия деңгээлдери жылышат жана ажырайт (к. Энергия деңгээли). Натыйжада спектр сызыктар бөлүнөт. Немец физиги Й. Штарк ачкан (1913).
Виллинген (Вестервальд)
Виллинген (Вестервальд) (Willingen (Westerwald)) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Вестервальд районуна кирет.
Пакт
Пакт (латынча pact – келишим, макулдашуу) – чоң саясий маанидеги эл аралык келишим.
Корго тоо
Корго тоо – Ички Теңир-Тоодогу кырка тоо. Соңкөлдүн түш.-чыгышында.
Кажырты ж-а Жергетал сууларынын аралыгында түн.-батыштан түш.-чыгышка карай 22 кмге созулуп жатат. Туурасы 7–8 км. Орт. Бийикт. 2700–3200 м, эң бийик жери 3722 м. Кыры тайпак, түш.-батыш капталы кыска, Кажырты капчыгайына тик түшөт; түн.-чыгыш бети узун, жантайыңкы, кокту-колоттуу. Негизинен карбондун акиташ теги, доломит, конгломерат, гипс, сланец тектеринен турат. Тектон. жаракалар м-н тилмеленген. Талааж-а бадал-токойлуу шалбаалуу талаа (2700–2900 м бийиктикке чейин), субальп, альп шалбаасы (3200–3400 мге чейин) ландшафттары басымдуу; нивалдык алкак жокко эсе. жайыт.
Кошоев Өмүрзак
Кошоев Өмүрзак (1890, Чүй облусу, Кемин району, Кичи-Кемин айылы — 1971, ошол эле жер) — малчы, Социалисттик Эмгектин Баатыры (1949). Кемин районундагы Ильич атындагы совхоздун баш чабаны, 1929-жылдан жылкычы. Ал 1948-ж. 50 бээден 50 кулун алып, аман асыраган. Ленин ордени менен сыйланган.
Сэйнт Мартин (Миннесота)
Сэйнт Мартин (Миннесота) (St. Martin) — Миннесота штатынын Stearns округуна караган АКШ шаары.
Конкорд (Массачусетс)
Конкорд (Массачусетс) (Concord) — Массачусетс штатынын Миддлсекс округуна караган АКШ шаары.
Сэйнт Мартин (Миннесота)
Калкы - 278 киши. Болжолдуу аянты - 2.5 км². FIPS коду — 27-57238.
Конкорд (Массачусетс)
Калкы - 17 668 киши. Болжолдуу аянты - 67.4 км². FIPS коду — 25-15060.
Румын тили
Румын тили – румындардын тили. Болгария, Албания, Грекия, АКШ, Канада өлкөлөрүнө тараган. Роман тилдеринин чыгыш роман топчосуна кирет. Румын тилинде валаш, кришан, банат, молдаван сыяктуу бир нече диалектилери бар. Румын тили оозеки-диалектилик латын тилинин негизинде калыптанган. Жазма эстеликтери 16-кылымга таандык. Ал эми адабий тили 19-кылымда калыптанган. Жазмасы адегенде кириллицада болуп, 19-кылымдан латын алфавитине өткөн.
Нортхайм
Нортхайм (Northeim) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан Шаар. Нортхайм районуна кирет.
Калкы - 29 431 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 145 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 1 55 011. Мэр — Харальд Кюле.
Тале
Тале (Thale) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан Шаар. Кведлинбург районуна кирет.
Нортхайм
Шаар административдик курамы боюнча 16 шаардык районго бөлүнөт.
Тале
Калкы - 19129 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 38,13 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 85 330. Мэр — Томас Балькеровски.
Штамп
Штамп (итал. stampa - мөөр, басма), штемпель - 1) документке из калтырчу мөөр (негативдик сүрөт), оттиск; 2) тил жана адабиятта дайыма кайталануучу көркөм сөз каражаттары. Мис., көмүр менен нефтинин - «кара алтын», пахтанын «ак алтын» деп аталышы. Штамп адабиятта темадан, сюжеттен, образдан да байкалат. Мис., түрк тилдериндеги поэзияда мурдагы акындардын көбүнчө булбулдун образына кайрылышы. Штампка кайдыгер мамиле кылуу чыгармачылык өз алдынчалыкка терс таасирин тийгизет.
Солто ата
Солто — Эштек бийдин эки уулунун бири, Солто уруусунун түпкү атасы.
Палата
Палата – конституциялык укуктагы мамлекеттик бийликтин өкүлчүлүк органдарынын же анын айрым курамдык бөлүктөрүнүн аталышы. (кара:Эки палаталуу тутум, Бир палаталуу тутум ). Укуктун башка тармактарында, ошондой эле эларалык укукта аргандай органдар ушундай аталышы мүмкүн (м.: чегерме келишимдер П-сы, нотариалдык П., лицензия П-сы, соода-өнөржай П-сы ж.б.).
Жаналиев Таласбай атындагы чаткал орто мектеби
Жаналиев Таласбай атындагы жалпы орто билим беруучу мектеби Жаңы-Базар айылында жайгашкан.
Чаткал райондук билим берүү бөлүмүнө карайт. Алгач Буденный атындагы 7 жылдык, кийин 8 жылдык, 10 жылдык мектеп болуп ачылган. Жаңы имараты 1975-жылы пайдаланууга берилип, ачылыш аземине Кыргызстан КП БКнын Ош облустук комитетинин 1-катчысы С. Ибраимов катышкан.
2022-жылдан Оморов Жаныбек жетектейт
Учурда мектепте 41мугалим (8билим берүүнүн отличниги), 15 техникалык кызматкер эмгектенип, 446 окуучу билим алып жатат (2022-2023окуу жылы). Спорт зал, ашкана, санарип класс(турк,англис,математика,химия предметтерин онлайн окууту)информатика, кытай тилин окуп уйронуу класстары жана электрондук китепкана иштейт. Бул жылдарда мектепти буткон республикалык денгээлдеги коруунукту инсандар менен сыймынтанабыз: Академик Токторалиев Б. Илимдин доктору Алыбаев Ж. Илимдин кандидаты Эрназарова Б. Акын прозаик Акбаров А. Экономистер Оморов А.,Алыбаев С. Акимдер Таласбай уулу Акматбек,Эшалиев Канжарбек
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Даллас сатып алуучулар клубу
"Даллас сатып алуучулар клубу" (Dallas Buyers Club, Далласский клуб покупателей) -2013-жылы тартылган америкалык биографиялык драма. Тасманын сценарийин Крейг Бөртен жана Мелиса Воллак биргелешип жазышкан, ал эми тасманын режиссёру Жин-Марк Вали. Тасма 1980-жылдын ортолорунда СПИД оорусу түшүнүксүз жана чала изилденген убакта СПИД оорусуна чалдыккан Рон Вудруфтун окуясын баяндайт. Эки ойдон чыгарылган каармандар, Др. Ив Сакс (Женнифер Гарнер) жана Район (Жаред Лето), жазуучунун трансгендер СПИД бейтаптары, активисттер жана доктурлар менен болгон интервьюсунан кийинки жаралган ролдор.
Эберсбург
Эберсбург (Ebersburg) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Кассель административдик округуна карайт. Фульда районуна кирет.
Калкы - 4512 киши(2013-ж.). . Аянты - 37,05 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 6 31 004. Муниципалитеттин башчысы — Бригитте Эрб.
Перилла
Перилла (Perilla) - өсүмдүктөрдүн эрин гүлдүүлөр тукумундагы бир жылдык чөп. Эгилме 2 түрү – райкан жана нанкин Перилласы бар. КМШ өлкөлөрүндө 2 түрү тең кезигет. Райкан же судза Перилласынын сабагы түз өсөт, бутактуу, жалбырактуу, бийиктиги 90–110 см, топ гүлдүү. Мөмөсү жаңгак сымал, түсү ак, кара күрөң. Бышкан кезде лимон жыттанат. Вегетация мезгили 100–150 күндүк Уругунда 46–53% тез кургай турган техникалык май бар. Ал электр-техника, полиграфия, резина өнөр-жайында кеңири пайдаланылат. Кытай, Корея жана Японияда Перилла майы тамак-ашка, күнжарасы малга тоют катары керектелет. КМШ өлкөлөрүндө Перилла негизинен Приморье крайында эгилет. Ар га жерден 8–10 ц (эң көбү 15 ц) түшүм (урук) алынат. Нанкин Перилласынын бийиктиги 50 следей, жалбырагы кара күрөң түстө. Кытай менен Японияда май алыш үчүн, КМШ өлкөлөрүндө кооздук үчүн өстүрүлөт.
Фарвэлл (Небраска)
Фарвэлл (Небраска) (Farwell) — Небраска штатынын Howard округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 148 киши. Болжолдуу аянты - 0.5 км². FIPS коду — 31-16760.
Шеридан (Колорадо)
Шеридан (Колорадо) (Sheridan) — Колорадо штатынын Арапаое округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 5 600 киши. Болжолдуу аянты - 5.8 км². FIPS коду — 08-69645.
Клингс
Клингс (Klings) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Вартбург районуна кирет.
Периметр
Периметр (грекче perimetreo – айландыра өлчөйм) – туюк контурдун узундугу. Бул термин көбүнчө үч бурчтуктарга жана көп бурчтуктарга колдонулуп, алардын бардык жактарынын узундуктарынын суммасын туюнтат. [[Категория:Геометрия]
Клингс
Калкы - 472 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 6,51 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 63 045. Муниципалитеттин башчысы — Франц Нелиц.
Палаталардын биргелешкен жыйыны
Палаталардын биргелешкен жыйыны – эки палаталуу парламенттердин иштөө таризи. Айрым өлкөлөрдө П. б. ж. абдан олуттуу маселелерди чечүү үчүн өткөрүлөт: согуш абалын киргизүү же мобилизация жарыялоо, мамлекеттик бюджетти бекитүү, президентти шайлоо д. у. с. башка бир өлкөлөрдө аргандай салтанаттуу окуяларда гана чакырылат.
Кошоев Марат Темирбекович
Кошоев Марат Темирбекович (25. 6. 1961-ж. т., Ош облусу, Кара-Суу шаары) — юстициянын генерал-майору (2008), Юстициянын 1-класстагы кеңешчиси (1999). 1983-ж. Кыргыз Мамлекеттик университетин бүткөн. 1983—85-жылдары Бишкек шаарындагы 1-Май райондук, 1985—88-жылдары Бишкек шаардык прокуратураларында тергөөчү, улук тергөөчү, 1988—91-жылдары Кыргыз ССРинин прокуратурасында бөлүмдүн прокурору, 1991—93-жылдары Чүй облусу прокуратурасында улук прокурор, бөлүмдүн начальниги, 1993— 98-жылдары Кыргыз Республикасынын Башкы прокуратурасында бөлүмдүн прокурору, улук прокурору, башкармалыктын начальниги, 1998—2004-жылдары Бишкек шаардык, 2004-ж. Аламүдүн райондук прокурорунун орун басары, 2004—08-жылдары Кыргыз Республикасынын Президентинин администрациясында бөлүм башчынын орун басары, бөлүм башчысы, Кыргыз Республикасынын Куралдуу күчтөрүн реформалоо боюнча ведомство аралык комиссиянын мүчөсү, 2008-жылдан Кыргыз Республикасынын аскер прокурорубашкы прокурордун орун басары.
Күнгөй тоо
Күнгөй тоо – Кыргыз Алатоосунун түш. тармагы. Кеңкол ж-а Талас сууларынын аралыгында кеңдик багытында 29 кмге созулуп жатат.
Веллингтон (Мэн)
Калкы - 258 киши. Болжолдуу аянты - 103.4 км². FIPS коду — 23-81405.
Күнгөй тоо
Туурасы 5–6 км. Орт. Бийикт. 1700–1800 м, эң бийик жери 2012 м. Жону тайпак, булактар чыгат; капталдары жантайыңкы. Тоонун негизин палеозойдун башталышында пайда болгон гранит-диорит интрузиялары түзүп, үстүн антропогендин калыңдыгы 200 м келген шагыл, кум, чопо тектери каптап жатат. Кургак талаа ж-а талаа (1400–1500 м бийиктикке чейин), андан жогору бадал аралаш шалбаалуу талаа ландшафты мүнөздүү. Чабынды, ыжайыт катары пайдаланылат.
Миха́йловка (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Миха́йловка — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Михайл айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1314 киши. Почта индекси — 452043, ОКАТО коду — 80212842001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Папилляр (кошмок) сызыктардын оюусу
Папилляр (кошмок) сызыктардын оюусу – теринин көтөрүңкү (жумурча) сызыктарынын дактилоскопиядагы тактары. П. с. о. басуудан түшкөн тактар болгон учурда, сызыктык кыйма-чиймелер түшүрүлгөн из менен салыштырууга болот.
Блумингдэйл
Блумингдэйл (Bloomingdale) — Мичиган штатынын Van Buren округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 528 киши. Болжолдуу аянты - 2.9 км². FIPS коду — 26-09220.
Лужи (Тарыхый аймак)
Лужи, Луза Лаузиц (ошондой эле Лужи Сербиясы: Lausitz, в.-луж. Łužica, н.-луж. Łužyca, Łużyce, чеш. Lužice) - бир аймак ушул аймагында жайгашкан Германия мамлекеттеринин Саксония жана Бранденбург жана түштүк-батыш Poland ( Төмөнкү Силезия Voivodeship ), мурда Slavic облусунун ( Sorbs ( Sorben )  ) герман уруусунун арасында, 1815-жылдан Пруссиянын бир бөлүгү, Саксониянын экинчи. Өрөөн жана тоолуу бөлүккө (Жогорку жана Төмөнкү) бөлүнөт. Ар бир бөлүктүн өзүнүн тили бар. Борборлору — Чотебус ( Германиянын Коттбус ) жана Будышин ( Германиянын Баутцен ) шаарлары. Лужицада немистер менен бирге кичинекей славян улуту - лусатиялыктар же лузаттык сербдер жашайт. Жогорку Лусатияда (Саксония жеринде) 40 миң лусатиялык, 20 миң адам жашайт. - Төмөнкү Лусатияда (Бранденбург жери). Lusatians айтып Lusatian тилде, ар бир сүйлөгөн Германиянын.
Жаналиев Таласбай
Жаналиев Таласбай (15.3.1923, Коргон-Төбө айылы - 2.10.1999, Жаңы-Базар айылы) - коомдук ишмер.
Кыргызстан Коммунисттик партиясынын борбордук комитетинин алдындагы партиялык жогорку мектепти бүткөн (1954). Улуу Ата Мекендик согушка катытуучусу жана Советтик Армиянын катарында аскердик кызмат өтөгөн (1942-47).
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Кош процессор
Кош процессор (англисче coprocessor – копроцессор) – компьютердин кубаттуулугун чоңойтуучу микропроцессор. Кош процессор белгилүү бир маселени иштетүүнү тездетүү максатында түзүлөт. Математикалык Кош процессор сан амалдарын тез аткарууга көмөктөшөт. Айрым Кош процессор графиктик маалыматты көрсөтүүнү тездетүүдө, айрымдары байланыштагыкатышты жүзөгө ашырууда колдонулат.
Герхард Шрөдер
Герхард Фриц Курт Шрөдер (7. 4. 1944-ж. т., Бломберг) - немец саясий ишмери, Германиянын 7-федералдык канцлери (1998-2005). Геттинген университетин бүтүргөн соң, ошол эле окуу жайынын укук кафедрасында окутуучу (1971-77), Ганноверде юрист, ошол эле убакта Германия социал-демократиялык партиясында «Жаш адистер» жаиггар секциясынын лидери (1978-90), Төмөнку Саксония аймагында премьерминистр (1990-94) болуп иштеген. 2006-жылдан Nord Stream AG акционерлер к-тинин төрагасы.
Вильвершайд
Вильвершайд (Willwerscheid) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Бернкастель-Витлих районуна кирет.
Калкы - 63 киши(2013-ж.). . Аянты - 2,46 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 31 132. Муниципалитеттин башчысы — Христа Шу-Даус.
Беларусь
Беларусь (Беларусь, ), расмий аталышы — Беларусь Республикасы (Рэспубліка Беларусь,, аббревиатурасв — БР), — Чыгыш Европадагы мамлекет. Түндүк-батышынан Литва жана Латвия, чыгышынан Россия, түштүгүнөн Украина, батышынан Польша м-н чектешет. Аянты 207,6 миң км2. Калкы 9,8 млн. (2004). Мамлекеттик тили беларусь жана орус тилдери. Борбору Минск шаары (облус статусуна ээ). Админстрациялык аймагы жактан 6 облуска бөлүнөт. Акча бирдиги Беларусь рубли. Беларусь БУУнун, ЮНЕСКО-нун, Европа Кеңешинин, КМШнын, ЕККУнун, Эл аралык эмгекти бөлүшгүрүү, Бүткүл дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюмдарынын, Эларалык валюта фондунун мүчөсү.
Мамлекеттик түзүлүшү
Беларусь унитардык мамлекет. Конституциясы 15.3.1994-ж. кабыл алынган. Администрациялык-аймактык бөлүнүшү (2004): Башкаруу формасы президенттик республика. Мамлекет башчысы президент (5 жылга шайланат). Аткаруу бийлигин премьер-министр жетектеген өкмөт ишке ашырат. Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы эки палаталуу Улуттук Жыйналыш (Республика Совети жана Өкүлдөр палатасы). Саясий партиялары: Агрардык партия, либералдык-демократиялык партиясы, Беларусь элдик фронт партиясы, Беларусь коммунистер партиясы ж. б.
Табияты
Жеринин бетин орто бийиктиктеги (150-200 м) жана ойдуңдуу (100-150 м) түздүктөр ээлейт. Байыркы муз каптоо доорунун издери байкалат. Түндүк-батышын Балтика жалчасынын бир бөлүгү болгон морена жалчаларынын системасы (Свенцян, Браслав жана Освей) ээлейт.
Ортоңку бөлүгүндө батыштан чыгышка Беларусь жалчасы (Беларуссиянын эң бийик жери, 345 м Дзержинский тоосу) созулуп жатат. Жалчадан түштүк-чыгышка карай мөңгүнүн таасиринен пайда болгон түздүктөр тилкеси (Борб. Березина ж. б.), түштүгүндө Беларусь Полесъеси жайгашкан. Беларусь аймагы байыркы Чыгыш-Европа платформасынын батыш бөлүгүндө жатат. Негизги кенбайлыктары калий жана таш тузу (Старобинск, Петриковск ж. б.), нефть (Речицкое, Вишанское, Осташковское ж. б.), чымкөң табигый курулуш материалдары (мергель, бор, айнек куму, шагыл ж. б.) казылып алынат. Темир, фосфорит, күрөңкөмүр, сапропел жана минералдык суулар да бар. Климаты мелүүн континенттик. Январдын орточо температурасы түштүк-батышында -4,5°Сден, түндүк-чыгышында -8, 4°Сге чейин, июлдуку түндүгүндө 17,2°Сден, түштүгүндө 19,2°Сге чейин. Жылдык жаан-чачыны 650 ммден (түн-чыгышында) 750 ммге чейин (борб. бөлүгүндө). Башкы дарыялары: Днепр (куймалары Березина, Припять, Сож менен), Батыш Двина, Неман (куймасы Вилия м-н), Буг; көлдөрү (Нарочь, Освей, Лукомль, Дривяты ж. б.) көп. Беларусияда 150дөн ашык суусактагычтары бар. Ирилери: Вилия, Заславск ж. б. Чымдак-күл топурак басымдуу. Табигый ландшафтынын У2 бөлүгү а. ч. жерлери ээлейт. Жеринин 35% токой. Беларусия токоюнда сейрек кездешүүчү агыш көк карагай, сары рододендрон, көлмө жээктеринде суу жаңгагы өсөт. Беларусия аймагында жалпы аянты 864,2 миң га болгон 57 кайтарылуучу жаратылыш аймагы, анын ичинен Березина биосфералык корук, Полесия радиационно-экологиялык корук, Браславия көлү жана Беловежа чер токоюнун (Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген) бир бөлүгү бар. Беларусиянын аймагынын У4 бөлүгү 1986-жылкы Чернобыль авариясынан кийинки радиоактивдүү зонада жатат.
Калкы
Калкынын 81,2% беларустар, 11,4% орустар, ошондой эле поляк, украин, еврейлер ж. б. улут өкүлдөрү да жашайт. Орточо жыштыгы 1 км2 жерге 47 киши. Христиан динин (80% православиелер, 15% католиктер) тутат. Калкынын жашынын орточо узактыгы эркектериники 62,7; аялдарыныкы 74,7 жаш. Шаар калкы 71,5%. Ири шаарлары: Гомель, Витебск, Могилёв, Гродно, Брест, Бобруйск, Борисов.
Кошонов Анарбек Айтышевич
Кошонов Анарбек Айтышевич (4. 3. 1954-ж. т., азыркы Талас облусу, Киров району, Киров кыштагы) – генерал-майор (1995). И. С. Конев атындагы Алматы жогорку командалык окуу жайын (1975), М. В. Фрунзе атындагы Москва аскердик академиясын (1988) бүткөн. 1975–81-жылдары Казакстанда мотоаткычтар дивизиясында взвод, рота командири, батальон командиринин орун басары-штаб начальниги, 1981–85-жылдары Германия Демократиялык Республикасында мотоаткычтар дивизиясында батальон командиринин орун басары-штаб начальниги, командири, 1988–89-жылдары Тажикстанда гвардиялык мотоаткычтар полкунда командирдин орун басары-штаб начальниги, 1989–91 -жылдары Фрунзе автомобиль сүйүүчүлөр мектебинин начальниги, 1991–92 -жылдары ДОСААФтын (Армияга, Авиацияга жана флотко көмөктөшүүчү ыктыярдуу коом) Ош облусу комитетинин бөлүм начальниги-төраганын орун басары, Советтин төрагасы, 1992–93-жылдары Кыргыз Республикасынын Ички Иштер Министрлигинин ички аскеринин полк командири, командачынын орун басары, 1993–94 -жылдары 1-орун басары-штаб начальниги, 1994–97-жылдары бригада командири, 1997–98-жылдары Кыргыз Республикасынын Коргоо министрлигинде иш башкармалыгынын начальниги, 1998-жылдан Кыргыз Республикасынын спорттук-техникалык уюмдун борбордук коргоо кеңешинин төрагасы, Кыргыз Республикасынын Коргоо министрлигинин башкы штабында начальниктин 1-орун басары-оперативдик башкы башкармалыктын начальниги.
Жалгап олуя
Жалгап олуя - 18-кылымдын экинчи жарымында Сумсар аймагында жашап өткөн инсан.
Мундуз уруусунун көккөз уругунан. Чаткал, Аксы, Талас, Фергана, Анжиян, Кокон, Наманган аймагына олуялыгы менен таанылган. Анын окуяларды алдын-ала так айткандыгы эл оозунда айтылып келет. Жалгап олуя: “Бир заман келет, түтүнү жок от жагат, ооздугу жок ат минет, эсептегич тыйын чыгат, бала атадан кыйын чыгат. Катыны базарчы болот, эри казанчы болот”деп айткан. Аймактын эли ал жашаган Дарбаза-Кол сайындагы булактын суусун жара ооруларын айыктырууда колдонуп келишет.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Ноттенсдорф
Ноттенсдорф (Nottensdorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Штаде районуна кирет.
Калкы - 1432 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 7,14 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 59 034. Муниципалитеттин башчысы — Ханс Альперс-Янке.
Перифериялык түзүлмө
Перифериялык түзүлмө – процессордун эсептөө мүмкүнчүлүгүн пайдаланууга шарт түзгөн аппарат. Перифериялык түзүлмөлөр классы эсептөө машиналарынын эсептөө (логикалык) блогуна – процессорго жана аткарылган программаны сактоо эсине, аларга карата тышкы түзүлүштөргө, аларга туташтырылган интерфейстер менен бирге бөлүнгөнүнө байланыштуу пайда болгон. Ошентип, Перифериялык түзүлмө ЭЭМдин мүмкүнчүлүгүн кеңейтүү менен, анын архитектурасын өзгөртпөйт. Компьютердин системалуу блогуна карата тышкы түзүлмөлөрдү да Перифериялык түзүлмө деп атоого болот. Перифериялык түзүлмө тышкы киришчыгыш системасы менен компьютердин операциялык системасынын иштөө өзгөчөлүгүн изилдейт. Windows NT операциялык системалар чөйрөсүндө ар кандай Перифериялык түзүлмөлөр менен иштөө үчүн операциялык системанын нөлдүк шакегиндеги драйвер керек. Драйверлер – операциялык системанын эң керектүү тиркемеси болуп саналат.
Вайбштадт
Вайбштадт (Waibstadt) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан Шаар. Рейн-Неккар районуна кирет.
Калкы - 5723 киши(2013-ж.). . Аянты - 25,57 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 2 26 091. Мэр — Ханс Вольфганг Ридель.
Шаар административдик курамы боюнча 3 шаардык районго бөлүнөт.
Кош сөздөр
Кош сөздөр – эки же андан ашык сөздөн түзүлүп, бир гана сөз түркүмүнө кирген сөздөр. К. с. ар дайым дефис аркылуу жазылат. Мисалы, ата-эне, үй-бүлө, ага-тууган, бак-дарак, жакшы-жаман, жоон-ичке, жер-суу, мал-сал, өйдө-ылдый ж. б.
Оренбах
Оренбах (Ohrenbach) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Ансбах районуна кирет.
Муниципалитеттин тургундарынын саны - 610 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 22,74 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 5 71 188. Муниципалитеттин башчысы — Роберт Кар.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 6 шаардык районго бөлүнөт.
Перифраз
Перифраз (грекче periphrasis – сыпаттап айтуу, каймана айтуу) – поэтикалык троптордун бири. Нерсенин атын, анын белгилерин сүрөттөп көрсөтүүчү сөз (сөздөр) менен алмаштыруу; арстанды – «айбанаттар падышасы», пахтаны – «ак алтын» деп айтуу ж. б.
Сэйнт Мэрис Пойнт (Миннесота)
Сэйнт Мэрис Пойнт (Миннесота) (St. Marys Point) — Миннесота штатынын Вашингтон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 368 киши. Болжолдуу аянты - 1.0 км². FIPS коду — 27-57292.
Панова (Ом куймасы)
Панова — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ома дарыясынын оң жээгинен 5 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 55 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Пара алуу
Пара алуу – мамлекеттик (муниципиалдык) кызмат мүдөөлөрүнө каршы кылмыш. Кызмат адамынын өзү же ортомчулар аркылуу акча, баалуу кагаз же башка мүлктү, же мүлк мүнөзүндөгү пайданы пара берүүчүнүн же анын өкүлдөрүнүн пайдасына өзүнүн аракети (же аракетсиздиги) үчүн алганын билдирет. Мында жогорудагы аракеттер (аракетсиздик) кызмат адамынын кызматтык ыйгарым укуктарына кирсе, же алар (кызмат абалына байланыштуу) мындай аракеттерге көмөктөшсө, ошондой эле кызматы боюнча колдогон жана жол берген аракеттер да пара алууга кирет. Мыйзамсыз аракеттер үчүн П. а. кыйла катаал жазага кириптер кылуучу квалификациялык белги болуп эсептелет.
Гилгит-Балтистан
Гилгит-Балтистан (урду རྒྱལ་ སྐྱིད་ སྦལྟི་ ཡུལ ་.Gilgit-Baltistan ), 2009-жылга чейин - Түндүк Аянттар ( урду Шамали علاقہ ‎Northern Areas ) - Джамму жана Кашмирдин мурдагы княздыгынын Пакистандын көзөмөлүндөгү бөлүгүндөгү эң түндүк административдик бирдик. Ал түндүгүндө Афганистан, түндүк- чыгышта КНР, түштүгүндө Пакистандын (де-факто) Азад Кашмир провинциясы, түштүк-чыгышта Индиянын курамына кирген Жамму жана Кашмир жана Ладак союздук аймактары менен чектешет. Гилгит-Балтистан 72,971 км² аянтты ээлейт жана 1 миллионго жакын калкы бар. Бул аймак Индия, Пакистан жана Кытайдын ортосундагы аймактык талаштын предмети болгон Кашмирдин чоң аймагынын бир бөлүгү болуп саналат.
Коснолд (Массачусетс)
Коснолд (Массачусетс) (Gosnold) — Массачусетс штатынын Дюкс (Dukes) округуна караган АКШ шаары.
Филлэй (Небраска)
Филлэй (Небраска) (Filley) — Небраска штатынын Gage округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 174 киши. Болжолдуу аянты - 0.3 км². FIPS коду — 31-16830.
Жайлообаев Ормонбек Назарматович
Жайлообаев Ормонбек Назарматович (10.10.1949-ж.т., Ала-Бука району, Баймак айылы) - коомдук ишмер.
Кызыл-Кыя тоо техникумун (1969), Фрунзе политехникалык институтун (1975) бүткөн. Терек-Сай жана Сумсар поселкалык Кеңешинин (1983-91), Чаткал райондук Кеңешинин депутаты (1986-1992). Бир катар Эл аралык профсоюз уюмдарынын мүчөсү.”Ардак белгиси” ордениДыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн “Ардак грамотасы” сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Рунге-Кутт методу
Рунге-Кутт методу – у'=f(x, у) түрүндөгү дифференциалдык теңдемени сандык эсептөөгө ылайыкталган метод. Бул методдун негизи төмөнкүчө. Дифференциалдык теңдеменин чыгарылыштары жаткан [Xj, xj кесиндисинде mop деп аталуучу xg<xI<... <хп чекиттеринин көптүгү алынат. Бул чекиттерде дифференциалдык теңдеменин чыгарылыштарынын жакындатылган маанилери у], у2, ..., уп эсептелет. h=xk+l~xkайырмасы тордун кадамы деп аталат жана ал көбүнчө туруктуу деп алынат, бул учурда xK=x0+kh (k=0, 1, 2, ...) уе+1 маанисин мурунку k - уе, уе1, ..., уе k j маанилери боюнча эсептөөчү метод k кадамдуу метод, ал эми k=l болсо, бир кадамдуу метод деп аталат. 1-тартиптеги Рунге-Кутт методу боюнча у' туундусу Ay0/Ax0=f(x, у) жакындатылган формуласы менен алмашылат. Жогорку тартиптеги (жогорулатылган тактыктагы) Рунге-Кутт методунда (х., у.) чекитинен (х.+1, у.+1) чекитине өтүү түз эмес, (хх, уг), ... (хп, уп) ортонку чекиттери аркылуу болот. Ар түрдүү тартиптеги Рунге-Кутт методунун ичинен өтө кеңири тараганы 4-тартиптеги метод. Ал төмөнкү катыштардын системасы түрүндө болот: у1+1=у. +(Л1+2 k2+2 k3+k4)/6, мында k=f(x., у.), k=f(x.+h/2, y.+hk1/2), k=f(x.+h/2, y.+hkj 2), k=f(x+h y.+ hk„). Бул методду 1885-ж. немец математиктери К. Рунге сунуш кылып, В. Кутт өркүндөткөн.
Тальвинкель
Тальвинкель (Thalwinkel) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Бургенланд районуна кирет.
Калкы - 189 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 5,97 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 84 495. Муниципалитеттин башчысы — др. Хартмут Шпенглер.
Шеридан Лэйк (Колорадо)
Шеридан Лэйк (Колорадо) (Sheridan Lake) — Колорадо штатынын Киова округуна караган АКШ шаары.
Тажикстан улуттук олимпиада комитети
Тажикстан Республикасынын Улуттук олимпиадалык комитетти (Кумитаи миллии Олимпии Тоҷикистон) — Эл аралык олимпиада комитетининне. 1992 жылы Тажикстан уюму сунушталган.1993 жылы каттоодон өткөн.
Штаб-квартирасы Душанбеде жайгашкан. Эл аралык Олимпиада комитетинин мүчөлөсү болуп саналат.
Жоэл Кожо
Жоэл Кожо (Joel Kojo) — Ганалык футболчу, Кыргызстандын "Дордой" клубунун чабуулчусу.
Өмүр баяны
Жоэл өз мекенинде KK Адонтенг командасында ойногон.
2018-жылы Кыргызстандын « Алай » (Ош) клубуна өтүп, анын курамында сезондун жыйынтыгында 26 гол менен Кыргызстан чемпиондунунун бомбардири, ошондой эле вице-чемпион болгон. Ошондой эле Кыргызстандын кубогунун финалисти. Ал АФК кубогунун оюндарына катышкан.
Командалык
"Дордой"
Орусия империясынын гимни
Боже, Царя храни — Орусиянын гимни 1833-1917.
Виндсор (Мэн)
Виндсор (Мэн) (Windsor) — Мэн штатынын Кеннебек округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2204 киши. Болжолдуу аянты - 92.1 км². FIPS коду — 23-86165.
Кош-Таш
Кош-таш – Жалал-Абад облусунун Токтогул районундагы кыштак. Кызыл-Өзгөрүш айыл округуна караштуу. Токтогул — Өзгөрүш автомобиль жолунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1720 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Токтогул шаарчасынан 69 км түштүк-чыгыш тарапта. Таш-Көмүр темир жол бекетинен 146 км. Калкы 1 106 (2002); негизинен дыйкан чарбаларында эмгектенет.
Диёр Имамхожаев
Имамхожаев Диёр Аброрович (1989-жылы 22-сентябрда Ташкентте туулган) - футбол боюнча адис, футбол баяндамачысы, Өзбекстандын Профессионалдык футбол лигасынын башкы директору (2020-жылдын 1-июнунан азыркы учурга чейин). Белгилүү спорт баяндамачысы жана футбол калысы Акбор Имамходжаевдин небереси.
Өмүр баяны
1996-2005-жылдары Диёр Имамхожаев Ташкент шаарындагы No320 мектепте окуган. 2007-2011-жылдары Өзбекстан мамлекеттик дүйнөлүк тилдер университетинин эл аралык журналистика факультетинде бакалавр даражасын алган. 2018-жылы Өзбекстандын Профессионалдык футбол лигасында башкы директордун кеңешчиси болуп иштеп баштаган, ошол эле жылы Өзбекстан мамлекеттик дене тарбия жана спорт университетинин футбол факультетине экинчи адистикке тапшырган. 2021-жылы бул окуу жайды футбол адиси катары аяктаган.
Кесиптик ишмердүүлүк
Диер 2007-жылы "Навруз" радиосунда үн инженери болуп 2008-жылдан бери обого чыгып келет. Ахбор Имамхожаев небересине өзүнүн "Футбол кайчылашы" программасын түз алып берди. Ар жекшембиде бир сааттык футбол чагылдыруусунан тышкары, кийинчерээк күнүнө эки жолу спорт жаңылыктарын берип турган. Буга катар эле эл аралык журналистика факультетинде окуусун уланткан. 2011-жылы Диёр Имамхожаев популярдуу kun.uz басылмасын түзүүгө түздөн-түз катышкан. Дүйнөлүк тилдер университетинин беш студенти Мухрим Азамходжаевдин («Дарё» гезитинин башкы редактору) жетекчилиги менен «Күн» басылмасын негиздешкен. Ошол эле жылы Өзбекстандын футбол ассоциациясынын басма сөз катчысы Санжар Ризаев (Азия футбол конфедерациясынын эксперти) Өзбекстандын Профессионалдык футбол лигасынын басма сөз кызматына Мухрим Азамхожаев менен Диёр Имамхожаевди чакырган. Бирок жарым жылдан кийин, 2012-жылдын сентябрында Диёр Жакарта Улуттук университетинен бир жылдык грант алып, Индонезияга кеткен. 2013-жылы "Спорт" телерадиоканалында иштей баштаган. Ал Зафар Имамхожаевдин "Футболго сереп салуу" аттуу автордук шоусунда иштеген. 2015-жылы ал өзүнүн "Soccer Club" программасын чыгарган. Бул долбоор Улуттук телерадиокомпания менен коштошууга себеп болду. 2015-жылы "Локомотив" футболдук клубунун басма сөз кызматы жумуш сунуштаган. Диёр Имамходжаев 2 айлык ишмердигинен кийин Мухрим Азамходжаевдин сунушу менен “Дарё” интернет басылмасына өткөн. 2016-жылдан бери чемпионат.asia менен да параллелдүү кызматташып келет. Ал ошондой эле 2016-2020-жылдар аралыгында UzReport TV жана Futbol TV каналдарында Англия Премьер-Лигасын, Испания Ла Лигасын, Италиянын А Сериясын, Европа Чемпиондор Лигасын жана Европа Лигасын чагылдырган. 2018-жылы Өзбекстандын футбол ассоциациясынын биринчи вице-президенти Умид Ахмаджанов Диёр Имамхожаевди Өзбекстандын Профессионалдык футбол лигасынын башкы директорунун кеңешчиси кылып чакырган. 2019-жылдан тарта Өзбекстан ПФЛнын башкы директорунун орун басары болуп иштеп баштаган. 2020-жылдын 1-июнунда Өзбекстандын футбол ассоциациясынын президенти Абдусалом Азизовдун сунушу менен Өзбекстандын Профессионалдык футбол лигасынын башкы директору болуп дайындалды. Диёр Имамхожаевдин өзүнүн Telegram каналы бар, анда ал футболдо да, профессионалдык ишмердүүлүктө да мазмун бөлүшөт. Азырынча бул канал жарыктын биринчи булагы болуп саналат.
Пара же коммерциялык сатып алуу чагымы
Пара же коммерциялык сатып алуу чагымы – кылмышты же коркутуп-үркүтүүнү далилдөө максатында, мүлктүк мүнөздөгү кызмат көрсөтүү менен, кызмат адамына же коммерциялык уюмдарда башкаруу милдетин аткарган адамга акча, баалуу кагаз ж. б. мүлктү берүү аркылуу кылмыш бетин ачуу.
Кызарт тоосу
Кызарт тоосу - Ички Теңир-Тоодо. Чыгышындагы Каракокту тоосунан батыштагы Кызарт суусунун өрөөнүнө чейин 30 кмге созулуп жатат.
Туурасы 16 км, орт. Бийикт. 3800 м, эң бийик жери 4400 м. Түн. Капталы жазы келип, Кызарт суусунун өрөөнүнө түшөт. Түш. капталы кыска, андан Төлөк ж-а Килемче суулары башталат. Ал суулардын аралыгындагы мойнок аркылуу Соңкөл тоосу м-н туташат. К. т. неоген-төртүнчүлүк доордо көтөрүлгөн горстмегантиклиналь. Негизинен сланец, алевролит, туф ж. б. тектерден түзүлгөн. Кырында ж-а тармактарында 4000–3200 м бийиктикте байыркы тайпак жондор кездешет. Тепши сымал өрөөндөр да бар. Азыркы мөңгүлөр 4400–3640 м бийиктикте жайгашкан (аянты 13,2 км2), алардын этегинде мореналар жатат. Айрым жеринде мореналар тоонун этегине чейин жетет. Бийик тоолуу талаа (2300–2800 м), субальп (2800–3100 м), альп (3100–3400 м) шалбаа, нивалдык-гляциалдык ландшафт зоналары мүнөздүү.
Клостер-Фесра
Клостер-Фесра (Kloster Veßra) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Хильдбургхаузен районуна кирет.
Калкы - 338 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 19,75 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 69 025. Муниципалитеттин башчысы — Вольфганг Мөллер.
Кош-тектир корукчасы
Кош-тектир корукчасы — Ала-Бука районунун аймагындагы ботаникалык корукча (заказник). Аянты 30 га. Кыргызстандагы сары гүлдүү мандалактардын эң коозу өскөн аймакты коргоо максатында 1975-ж. уюшулган.