cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кайра жаралуу доорундагы гуманизм
Гуманизм жана кайра жаралуунун чыгышынын тарыхый себеби адепки буржуазиялык доордун убагында шаарлардын, экономикалык жана социалдык өнүгүп-өсүшү, жаңы адамдын пайда болушу, өзүн-өзү аң-сезимдүү бекемдөөгө, тарбияга муктаждык болгон. Италиялык гуманисттер өздөрүн «даанышман же оратор» деп эсептешип, адамды өнүктүргөн жана көркүнө чыгарган багыттагы сабактарды өткөрүшкөн. Кайра жаралуу гуманизм түшүнүгүн талдоо илим жаатында башталган. Социалдык топтор, белгилүү бир коомдун чегинде жалпы кызыкчылыгы, жүрүм-турум нормасы боюнча түзүлгөн адамдардын туруктуу жыйындысы. Ар бир топтордо адамдардын өз ара жана коом менен өзүнчөлүк карым-катышы болот.
Гоббс өзүнүн «Левиан» деген китебинде топтор түшүнүгүнө так аныктама берген. Бул термин бара-бара экономикалык жана саясий мүнөздөмөлөр үчүн да колдонула баштаган. Социалдык топтор чоң, орточо жана кичине болуп бөлүнөт.
Чоң социалдык топторго: таптар, социалдык катмарлар, кесиптик топтор, этностук жалпылык (улут, эл, уруу), жаш курагы боюнча топтор (жаштар, пенсионерлер) ж. б.
Кичине топторго ар түрлүү топтор: үй-бүлө, өндүрүш ячейкалары, коңшулук бирикмелер, достор компаниясы, мектептик класстар ж. б. кирет. Ар түрдүү социалдык топтор бекем иерархияны түзбөйт, бирок бир-бирине таасир берет.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Талчалар
Талчалар. Сездиргич талчалар (лат. afferens - алып келүүчү) - органга алып келүүчү С. т. Нервдерге, тамырларга карата колдонот. Мисалы, афференттик же сездиргич нерв - сырттан, четтен мээге карай импульстарды өткөрүүчү нерв.
Кыймылдаткыч талчалар (лат. efferens - алып кетүүчү, чыгычуу) - алып кетүүчү, алып чыгычуу талчалар. Нервдерге, тамырларга карата колдонот. Мисалы, эфференттик, же К. т. – мээден сыртты карай импульстарды өткөрүүчү нерв.
Нурумбетова Касиет
Нурумбетова Касиет 1940-жылы 7-майда Сузак районуна караштуу Көк-Арт айылында туулган.
Эмитент банк
Эмитент банк – жүгүртүүгө (эмиттелүүчү) акча белгилерин же (адатта, коммерциялык банк ) баалуу кагаздарды же эсептешүү-төлөм документтерин чыгаруучу банк, адатта, борбордук банк (кара:Инкассо).
Каргыш албай алкыш ал же сөздүн күчү
Др. Кадиян БООБЕКОВА Кыргыз- Түрк «Манас» Университети
Сөздө жана сандардын көптүгүндө энергия бар. Киши канчалык көп болсо жана алар бир ооздон бирдей тилек тилесе, (мисалы айт намаздарында же улуттук жарыштарда) анын чындыкка айлануу ыктымалы дагы көбүрөөк. Айт намаздарында, жума намаздарында ал жердеги бүт мекендештерибиз өлкөнүн оңолуусуна байланыштуу дуба кылып, тилек тилөөсү абдан кубандырат. Болбосо, футбол командаларыбыздын оюнунда же башка бир оюн, олимпиада сыяктуу эл аралык таймаштарда «О Кудай, жардам бер!» деген комментатордун сөзүнө анын бүтүндөй улуттун тилеги катары кабыл алынганын, ага бүт өлкөнүн эли «оомийн» деп бата кылып кошулганын ойлоп көрсөк, албетте, бул элдин биригишине да өбөлгө болот. Батанын күчү сыяктуу эле каргыштын да күчү бар. Биз билбей же билип туруп, туура эмес сөздөрдү колдонуу аркылуу маңдайыбыздагы кишиге оң же терс энергия жолдоп жатабыз. Муну билүү зарыл. Каргоо жана сөгүнүү эч качан жакшы натыйжа бербегени ыйык Куран китебинде да (Енам сүрөөсү 6:32, Араф сүрөөсү ж.б.) берилет. Жаман сөз айтуу, көңүл калтыруу, каргоо, сөгүнүү булардын катарына кирет. Себеби, жаман сөз аркылуу бери болгондо кишинин көңүлү чөгүп, ишке болгон мамилеси солгундап начарлайт. Албетте, ал киши ишин жакшы, өзү каалаган натыйжага жеткире албай калышы мүмкүн. Бул көрүнүш адатка айланып, оозубуз көнүп калган үчүн каргыш айтуу аркылуу негативдүү энергияны жиберип, башканын иштешине тоскоол болуп жатканыбызды билбейбиз. Ачуулануу жана кечиримдүүлүк тууралуу түрк ойчулу тасавуф –суфизм агымынын маанилүү куруучуларынын /фигураларынан бири Мевлана да өз убагында кечиримдүү болуу, жакшы сөз сүйлөө тууралуу маселелерге токтолгон. Бул тууралуу француз ойчулу Жак Деррид проблемалар болгондо кечирүүнү жана кечирүүгө өтө оор болгон учурда да кечире билүүнүн космополитизмде маанисин мисалдар аркылуу түшүндүрүүгө аракеттенет. Бул ойго байланыштуу жекече өнүгүү боюнча психологиялык же адабий китептерде көптөгөн мисалдар берилет. Ошондой эле кечиримдүүлүк эр кишинин иши экенин түшүндүргөн же башкаларын кечирүү аркылуу оор оорудан кутулганын чагылдырган кинофильмдер ар бир элде тартылган. Аларда дайыма жакшы ойлоо, пейилин оңдоо, ал гана эмес өзү жаман көргөн кишилер тууралуу да жакшы ойлогондо иштеринин жеңилдегенин көрүүгө боло турганын түшүндүрөт.
Эгер «бир ой чындыкка айланса» анын туура болуп болбой турганы да белгисиз. Андыктан орустарда да бир нерсеге чечим чыгаруудан, бир нерсеге ишенүүдөн мурда ойлон дешет. (думай прежде чем думать). Түрктөрдө да динге көбүрөөк ишенгенинен болуш керек, абдан ачуусу келип турса да «Аллах билет», «Аллахынан тапсын», «ниетинен тапсын»- деп коюшат. Өнүккөн өлкөлөрдө же динге көбүрөөк ишенген элдерде каргоодон мурда анын таасири тууралуу ойлонушабы, көп колдонушпайт. Каргоо тууралуу элибизде мындай ишенич бар: «куру каргыш куу бөрүгө жетпейт».. андай болсо, каргыш багытталган киши каргыш ала турганчалык күнөө жасабаса, ал каргыш же абада калат, же кайра өзүнө кайрылып келет деген ишеним бар. Байкалгандай бири- бирибизди каргаган, бири- бирибизге жумшалган терс энергиялар абада калкып калып жатса, анда ал жерде жашагандардын баарына терс таасирин тийгизиши мүмкүн да. Калктын жашоо турмушунун оңолбогону, кыйналыштар, көрө албастыктар, кыйчалыштыктар, кысканчтыктар, агрессивдүүлүктөр, оройлуктар жана ушул сыяктуу терс көрүнүштөр терс энергиянын таасири болуп жүрбөсүн? Эмнеге магниттик бороонго ишенебиз да, энергетикалык бороонго ишенбейбиз? Сөгүнүү, сөгүнүп жатып орозо кармоо бири-бирине терс түшкөн көрүнүш. Бир жагынан Аллага шүгүр кылам, сабырдуу болуп сооп табам деп ойлоп жатып эле, экинчи жагынан сөгүнүү, каргоо канчалык сооп болот? Тил жана мээ бир иштеп, ойду чагылдырганы баарыга маалым. Тил инсан акылынын күзгүсү. Албетте, ар кандай психологиялык абалда болушубуз талашсыз. Ичибиздеги бугубузду, ачуубузду, энергияны чыгаруу керек. Бирок ызага жеңдирип, каргыш сөз колдонуу эч жакшылык алып келбегендей эле, өлкөбүздүн экономикалык, социалдык, маданий, саясий жактан өнүгүшүнө терс таасирин тийгизет. Бири- бирине карата айтылган оор каргыштар экономикасы артта калган өлкөлөрдөгү элдин тилинде көбүрөөк кездешет экен. Бул тууралуу өз убагында түрк экономисти жана окумуштуусу Сабри Фаик Улгенер «түрк элинин тилин туура эмес колдонуусу, жаман сөздү көп сүйлөөсүнүн экономикага тийгизген терс таасирин «Экономикалык кризистердин адептик (ахлак) жана ой (акыл) дүйнөсү» деген эмгегинде мисалдар менен далилдеген.
Сунуш: Бул абалдан чыгуу үчүн баарыбыз биргелешип иштөөбүз зарыл. Өзгөчө дин иштери башкармалыгы, социологдор, мугалимдер бул маселе боюнча дайыма көзөмөл жүргүзүп туруусу керек. -  Дин иштери боюнча жоопту киши мекендештерге бул каргоо жана сөгүнүү адаттарынын зыянын түшүндүрүү иштерин жүргүзүүсү маанилүү. -	Мектептерде адеп сабагында да бул темага атайын саат бөлүнүшү маанилүү. -	Психологиялык маанайдагы семинарлардын эл арасында көбүрөөк өткөрүлүшү калктын аң сезиминин жогорулашына таасир берет. -	Ар түрдүү спорттук, маданий, адабий ж.б. эл аралык жарыштарда элибизди биздин командага, группага добуш берүүсүнө үндөө аркылуу элдик бирдик сезими калыптанат жана тараптар бирдей болсо, эч болбосо биздикилердин ийгилиги үчүн тилек тилегенди үйрөтүү аркылуу да каргыштан качууга болот. -	Окуучуларыбыздын, студенттерибиздин көбү учурда чет өлкөлөргө ар кандай олимпиадаларга, жарыштарга катышып жүрөт. Аларга жакындары жана билгендер гана көңүл буруп, ийгилик каалабаса, көбүбүздүн кабарыбыз болбойт. Массалык маалымат каражаттары аркылуу мүмкүнчүлүккө жараша мындай ийгиликтерди элге билдирип туруу да элдик бирдикти чыңдайт. -	Намаздарда каргыштын кесепеттери тууралуу айтылышы элибиздин бул темада маалымат алуусуна жана бара бара бул адаттарын унутушуна себеп болот. -	Намаздарда элибизди, экономикабыздын өнүгүүсү үчүн тилек тилеп, бата берүү салтына үйрөтүү зарыл. Балким ар кандай тойлордо, салтанаттарда эң жакшы бата үчүн жарыш уюштуруу да жакшы натыйжа берет. -	Биздин эл салтка бай, салты, үрп адаттары али бузулбаган, каада-салт менен жашаган эл. Андыктан бата берүү салтын бат эле кабыл алат деген ойдомун. Албете мурда да токтолгондой ар дайым маанайы жакшы болуп жүргөн инсандардын иштеринен да ийгилик күтсө болот. Ал өз учурунда өлкө экономикасынын өнүгүшүнө өз таасирин тийгизет деп ишенебиз. Адабияттар:
ADDİNGTON, J. E., “%100 Düşünce Gücü”, Akaşa yayınları, İstanbul, 2001 БЕРН, Э., «Исцеление Души» (трансакционный анализ в психотерапии), «Литр», Екатеринбург, 2004. BOZDAĞ: M., “Düşün ve Başar”, Nesil yayınları: 48.baskı., İstanbul,, 2004 BOZDAG, M., “Ruhsal Zeka (SQ): Nesil yayınları, 62.baskı, İstanbul, 2004. СARNEGİE, D., “Dost Kazanma Sanatı”, yay yayınları, İstanbul, 2001 КАРНЕГИ, Д., «Как перестать беспокоиться и начать жить», «Лабиринт-пресс», Москва, 2000, НОРБЕКОВ, M., А. «Опыт Дурака или ключ к прозрению», Москва, 2002 РИЧАРДСОН, Ч., «Ваша жизнь в ваших руках», «Попурри», Минск, 2003. ROBİNS, A., (çev. M. Değirmenci), “Sınırsız Güç”, İnkilap Kitabevi, 12. baskı, İstanbul, 2001. SHVARTS, H., “Büyük Düşünmenin Büyüsü”, Sistem yayınları, İstanbul, 1997 ULGENER, S. F., “İktisadi Çözümlerin Ahlak ve Zihniyet Dünyası”, www.yenıturkebıyetıçcom/ındex. 2007: 10.10. tarihinde indirilmiştir.
Стоун Харбор (Нү-Жерси)
Стоун Харбор (Нү-Жерси) (Stone Harbor) — Нү-Жерси штатынын Кейп-Мэй округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1039 киши. Болжолдуу аянты - 5.1 км². FIPS коду — 34-71010.
17-июль
17-июль — Григорий календары боюнча жылдын 198-күнү (толук жылда 199). Жылдын аягына чейин 167 күн бар.
Акниеттүүлүк, акылкөйлүк жана адилеттүүлүк
Акниеттүүлүк, акылкөйлүк жана адилеттүүлүк – субъектерге өздөрүнө тийешелүү жарандык укуктарын ишке ашыруунун чектерин аныктоого көмөктөшүүчү жана ошондой эле мыйзамдагы боштуктарды толуктоочу жалпы принциптер. Сот органдарынын жарандык укуктарды колдонууларынын жүрүшүндө такташтырылат. Тараптардын мамилелери түздөнтүз мыйзамда, тараптардын макулдашууларында, мыйзам жана укуктарды окшоштугуна карай (кара: Мыйзам анологиясы  , Укук анологиясы  ) пайдалануу мүмкүн болбогондо, ишкер жүгүртүмдүн салттарында жөндөлбөсө, тараптардын укук жана милдеттеринин мазмунун аныктоого мүмкүндүк берет. == Колдонулган адабияттар ==
Айдарбек чокусу
Айдарбек чокусу — Алай кырка тоосундагы Текелик тоосунун эң бийик жери. Көк-Суу жана Текелик (Кызыл-Суунун оң куймалары) сууларынын башынан орун алган. Бийиктиги 5125 м. Чоку девон менен карбондун калың катмарлуу доломит, кумдук, мрамор тектеринен туруп, конус сымал түзүлүштө. Түндүк тарабы тик, жалама беттүү. Альпинизмге ыңгайлуу.
Солтобай Токтоболот уулу
Акын поэзиясынын ири өкүлү. Ал 1834-жылы Ысык-Көлдүн тескейинде туулган. Бугу уруусунун желдең уругунан. Арстанбек менен замандаш, аны устатым деп, пир туткан. Устатынын чыгармаларын эл арасында ырдап жүрчү экен, мисалы, Арстанбек менен казак ырчысы Сүйүмбайдын айтышы Солтобай аркылуу бизге жетти. Эл оозунда калган кепке караганда Солтобай кошок, жоктоо ж.б. жанрдагы салттуу ырларды көп жараткан. Солтобай совет доорунда эскичил, уруу ырчысы эсептелип, анын чыгармачылыгы иликтөө, изилдөө алкагынан четте турган. Солтобай 1918-жылы Каракол уездинин Жууку өрөөнүндө каза болгон.
Колдонулган адабияттар
[http://www.bizdin.kg/elib/kitepter/html/kpa1/6bap/section22.html#title106 Кыргыз поэзиясынын антологиясы. 1 том.]
Айрым шилтемелер
Боромбайдын керээзи, Шабданды кордогону, Шабданды мактаганы
Нативизм
Нативизм, акыйкатка рационалдуу логикалык дискурсивдүү жол менен эмес, капыстан эле эч кандай даярдыксыз, бир гана аяндын б. а. ойдун адамга кудайдын кудурети берген аяндын күчү менен акыйкатка жетүүгө болот деген мистикалык динчил идеалисттик окуу.
Эмиттөө
Эмиттөө (лат. emittere – чыгаруу) – акчаны, баалуу кагазды (акцияны, облигацияны ж. б.) жүгүртүүгө чыгаруу, эмиссия жүргүзүү.
Илиша
Илиша (лат. Ilisha) — айнакөз балыктарынын бир уруусу, буга чыгыш илишасы (лат. Ilisha elongata) кирет.
«Орус окумуштуулары «Манас» эпосу жөнүндө»
«Орус окумуштуулары «Манас» эпосу жөнүндө» — манас-таануучу Муңдук Мамыровдун эмгеги (Фр., 1964). 42 бет. Китеп «Манас» эпосун биринчи жыйноочулар жана изилдөөчүлөр, «Манас» эпосунун советтик мезгилде изилдениши деген эки бөлүмдөн турат. Биринчи бөлүм эпосту эң алгач изилдеген окумуштуулар Ч. Валиханов, В. В. Радловдун «Манас» жөнүндөгү жазгандарына арналган.
«Манас» эпосунун советтик мезгилде изилдениши деген экинчи бөлүм түрколог П. А. Фалевдин 1922-ж. «Наука и просвещение» журналына жарыяланган «Кара кыргыздардын жомоктору кандай түзүлөт» деген макаласы жөнүндө учкай сөз кылуу менен башталат да, бул бөлүмдүн басымдуу бөлүгү М. О. Ауэзовдун «Манас» жөнүндөгү изилдөөлөрүнө арналган.
Китептин соңунда С. М. Абрамзон, В. М. Жирмунский, А. Бернштам, Б. М. Юнусалиев, П. Н. Берковдун «Манас» эпосун окуп үйрөнүүгө арналган эмгектерине аннотациялык маанайдагы мүнөздөмөлөр берилет.
Стивен Хокинг
Стивен Уильям Хокинг (англ. Stephen William Hawking, айтылышы: /ˈstiːvən ˈhɔːkɪŋ/; Эмгек сиңирген медалы; 1942-жылы 8-январь — 2018-жылы) – англиялык физик-теоретик, космолог, жазуучу жана Кембридж университетинин Теориялык космология борборунун изилдөө бөлүмүнүн башкаруучусу. Хокингдин илимий эмгектерине Рожер Пенроуз менен салыштырмалуулуктун жалпы теориясы жаатындагы гравитациялык өзгөчөлүктүн теоремасы боюнча биргелешкен иши жана кара туңгуюктарын Хокинг радиациясы деп аталган нурданууларды чыгаруусунун теориялык жактан далилденген алдын ала чыгаруулары кирет. Хокинг биринчилерден болуп салыштырмалуулуктун жалпы теориясы менен кванта механиканын биригүүсү аркылуу түшүндүрүлгөн космология теориясы жөнүндө сөз кылган. Хокинг кванта механиканын Эвереттин чечмелөөсүнүн колдоочусу.
Сыйлыктары
Хокинг Вячеслав Муханов менен бирге баштапкы ааламдагы галактикалар кванта термелөөлөрдөн түзүлгөнүн ачкандары үчүн, 2015-жылы негизги илимдер жаатындагы BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award сыйлыгына ээ болгон. 2016-жылы "Улуу Британиянын сыймыгы" сыйлык берүү аземинде Хокинг жашоодогу жетишкендиктери жана "британиялык маданиятына жана илимине салым кошкону үчүн" сыйлыкка ээ болгон.
Фурт-им-Вальд
Фурт-им-Вальд ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Кам районуна карайт. Жогорку Пфальц административдик округуна тиешелүү. Калкы – 9046 киши (2010-ж.). Аянты – 67.00 км2.
Аксакалдар соту
Аксакалдар соту – аракеттеги КР мыйзамдарына ылайык, белгиленген тартипте сот, прокурор, ички иштер органдары ж. б. мамлекеттик органдар менен кызмат адамдары тарабынан жиберилген материалдарды кароого чакырылган ыктыярдуу башталышта түзүлүп, шайлоого жана өзалдынча башкарууга негизделген коомдук органдар. Аксакалдар соту урмат-сый менен абыройго ээ аксакалдардын арасынан жарандардын чогулушу, жергиликтүү кеңештер же дагы башка жарандардын ичинен айыл, кыштак, шаар аймагындагы жергиликтүү өзалдынча башкаруунун өкүлчүлүк органдары тарабынан уюштурулушу мүмкүн. Аксакалдар соту юридикалык жак болуп саналбайт жана акыйкат органдарында каттоого алынбайт. == Колдонулган адабияттар ==
Диван
Диван (фарсыча – жазма, китеп) – бир же бир нече автордун белгилүү бир эреже-норма боюнча түзүлгөн китеби, же кол жазмасы. Адегенде Чыгыш элдеринде китептин баары эле, прозабы, поэзиябы, ага карабай, диван деп аталган. Бара-бара бул терминдин мааниси конкреттештирилген. Диванда төмөнкүдөй ырааттуулук (жанрлар) катуу сакталган: касыйда, газел, марсийа, кита (фрагменттер), рубаи ж.б. Ал эми жогорудагы жанрлардын ичинде болсо, ырлар арип тартиби (алфавит) боюнча катарлаштырылган. Фарсы, түрк элдеринин поэзиясында көрүнүктүү акындардын баары өздөрүнүн диванын (бир же бир нече) жазууга, чыгарууга аракеттенишкен. Алишер Навои “Чар диван” (“чар” - төрт) түрмөгүн жазган да, ошол төрт дивандын ар бирине өзүнчө ат берип, бүтүндөй чыгармачылыгын, өмүрүн ушул дивандарда чагылдырган. Чыгыш поэзиясынын таасири менен немец акыны Гете “Батыш-Чыгыш диванын” жазган.
Paralon материалдык, булактар менен бирге, сырокопченые менен көпчүлүк салттуу толтуруу болуп эсептелет. Бул төмөнкү баасын бар.
Эксперттер күн сайын иштөө үчүн түзүлгөн төмөнкү ишенимдүү жана жеңил өзгөртүп механизмдерин сунуш:
Кургак учукка каршы
Ал эритүүчүлөр булаларда камтылган булганууларды жулуп жана аларды эритүү мүмкүнчүлүгүн колдонот. Бүгүнкү күндө колдонулган химиялык тазалоо машиналар бардык орбиталарында иш.
Адабият
Шериев Ж., Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
Абдымаликов Кыдыр
Абдымаликов Кыдыр (1938-ж. туулган, Ысык-Көл облусу, Түп району, Күрмөнтү айылы) экономист, экономика илимдеринин доктору (1990), профессор (1992). Кыргыз Айыл чарба институтун (1965), Кыргыз ССРинин ИАнын ЭИ аспирантурасын (1970) бүтүргөн. КРнын Айыл чарба министрлигинде зоотехник, Башкы башкармасынын начальниги, КРнын УИАнын ЭИде илимий кызматкер, жайыттар жана тоюттандыруу боюнча Кыргыз ИИИде бөлүм башчы, Кыргыз МИИИде бөлүм башчы, Кыргыз айыл чарба университетинде кафедра башчысы, 1997-жылдан И. Раззаков атындагы КТУда кафедра башчысы. Агрардык экономика (мал чарбачылык) боюнча адис. 110дон ашуун илимий иштери жарык көргөн. Негизги эмгектери Кыргыз Республикасында рынок мамилелерин жана өндүрүштү калыптандырууга, республикадагы экономикалык реформаны турукташтыруу маселелерине жана анын макроэкономикалык көрсөткүчтөрүнө арналган. Эмгектери: Концепция формирования рыночных отношений и производства Республики Кыргызстан. Б., 1993. Абдымомунов Айбек (20. 12. 1950-ж. туулган, Ысык-Көл облусу, Каракол шаары) белгилүү спортчу. Кыргыз Республикасынын бокс боюнча эл аралык класстагы спорт чебери. Дүйнөнүн жаштар арасындагы чемпиону (2004); Азия оюндарынын күмүш медалынын ээси; ХХУШ Олимпия оюндарынын катышуучусу (Грекия, 2004).
Публицистикалуулук
Публицистикалуулук – бул публицистика сыяктуу атайын жанр эмес, жөн гана көркөм чыгарманын ичинде учурдун көйгөйлүү маселелеринин, коомдук турмуштун мезгилде өктөм болчу көйгөйлөрүнүн чагылдырылышы. Мисалы, Ч. Айтматовдун “Ак кеме” повестинде жаратылыш маселелери, “Кыямат” романында жаратылыш менен адамдын мамилеси, бюрократиялык-аппараттык башкаруунун кесепети, баңгилик сыяктуу публицистикалык маселелер көтөрүлөт
Колдонулган адабияттар
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Анадромдук түрлөр
Анадромдук түрлөр - өтмө балыктардын бир түрү. Деңизде жашаган балыктар көбөйү мезгилде тузсуз көлмөлөргө, дарыяларга уругун чачууга өтүшөт, мисалы, лосостор, же болбосо, тузсуз сууда жашап көбөйүүгө деңизге өткөн балыктар – катадромдук түрлөр деп аташат, мисалы, дарыя угору (дарыя жылан балыгы).
Жумашева Ибадат
Жумашева Ибадат 1940-жылы 25-августта Өзгөн районуна караштуу Ийри-Суу савхозунда туулган.
Строфика
Строфика - ырдын строфалык түзүлүшүн изилдеген илим.
Ыр таануунун бир бөлүгү; ыр айкашы жөнүндөгу окуу. Строфика строфикалык топко ыктаган ыр өлчөмдорун, ыр жазуудагы тенденцияларды (строфанын жана жарым строфанын аягындагы ыргак, строфалардын көлөмү, тузулушу, болунушу, алардын интонациялык-синтаксистик бир бүтүндүгү), арбын пайдаланылчу салттуу строфаларды (төрт сап, алты сап, октава, Онегин строфа ж. б.) жана толук ырлардын «туруктуу формаларын» (рондо, триолет, сонет ж. б.) изилдейт.
Адабият:
Шериев Ж., Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
Коршей-Кикя дарыясы
Коршей-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Ширта дарыясынын сол жээгинен 151 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 52 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ири суусар
Ири суусар (лат. Martes pennanti) — илька; Америка суусары.
Эн салуу
Эн салуу – тийиштүү асыл тукум малды таанууга мүмкүндүк түзгүдөй кылып асыл тукум малга тамга басуу, тилүү, бүчүлүк бекитүү менен номер тагуу, ал тийешелүү асыл тукум малды так бирдейлөөгө мүмкүндүк берет.
18-июль
18-июль — Григорий календары боюнча жылдын 199-күнү (толук жылда 200). Жылдын аягына чейин 166 күн бар.
Орчун
Кыргын салып жапырып,
Ойду көздөй түрүптүр,
Үмөтаалы Эсенаман уулу
Төкмө акын. Ал 1876-жылы Талас өрөөнүндө туулган. Уруусу кушчу, кыржы уругунан. Замандаштары Токтогул, Эшмамбет, Калык менен кезигип, аш-тойлордо жарчылык укугун алуу үчүн айтышкан. Эл арасында мындай айтыштарда көбүнчө Үмөтаалы жеңгендиги эскерилет. Үмөтаалы ак таңдай Эсенамандын уулу, Алымкулдун устаты болгон. Өтө бийик жана уккулуктуу үнү, адамдык касиети карапайым калк ичинде анын аброюн абдан көтөргөн. Чыгармалары жазылып алынбай, башка айтуучулар тарабынан айтылбай да калган.
Айрым шилтемелер
Үмөөталы менен Эшмамбеттин айтышы
Каркыра (айыл)
Каркыра (Каркыра) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Түп районундагы айыл. Сан-Таш айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 205 киши.
Чишмы (Миякин району, Башкыртстан)
Чишмы — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Уршакбашкарамалин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 37 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ак кaнaттуу тоңкулдaк
Aк кaнaттуу тоңкулдaк (Dendrocopos leucopterus), (Salvadori, 1870):
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Ички Азиянын Орто жана Батыш бөлүгү. Батыш Узбойдон, Арал деңизинин түштүк жана чыгыш жээктеринен чыгышты карай Богдошанң тоо кыркасына жана Лобнор көлүнө чейин. Түндүктөн Сырдарыянын чатына, Чунун ылдый жагына, Балхаштын түштүк жээгине, Борохоро тоо кыркаларына чейин. Түштүктү көздөй Копетдагдын этегине, Паропамиздин этегине, Гиндикуштун түндүк тоо этегине, Алтынтаг тоо кыркаларынын түндүк этегине чейин. Кыргызстанда кээде Нарын жана Атбашы дарыяларынын жайылма токойлорунда, Кыргызстандын түштүгүндөгү жаңгак токойлорунда көбүрөөк кездешет. Алай жана Фергана тоо кыркаларында, Бишкекте кездешкен.
Жашаган аймактары
Жалбырактуу токойлордо жашайт. Бийик тоолорго деңиз деңгээлинен 2800 м бийиктикке чейин көтөрүлөт.
Саны
Системдүү маалымат жок. Жаңгак токойлорунда жана Фергана тоо кыркаларынын жана өрөөнүнүн бактарында адатта кездешүүчү канаттуу (1-3 особ/кв.км). Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары).Отурукташкан түр. Уялоо биологиясы боюнча маалымат үзгүлтүктүү. Жалбырактуу бактардын көңдөйлөрүндө уялайт, жупташуу апрелдин ортосунда жүрүшү мүмкүн. Жумуртка туу мезгили белгисиз. Чоңдорунан айырмаланбаган жаш канаттуулар токойдо июлдун ортосунда кездешет. Өзгөчө зыяндуу курт-кумурскалар менен, жаңгактын данеги жана жапайы данектүү өсүмдүктөрдүн мөмөсү менен азыктанат.
Чектөөчү факторлор
Уялоого ылайыктуу көңдөйлүү эски бактарды контролсуз браконңердик кыюуу.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Кыргызстанда бул түрдү коргоо боюнча атайын чаралар колдонулган эмес.
Статусу
VII, Least Concern, LC. Монотиптүү түр.
Куталиева, Махабат Жумабековна
Махабат Жумабековна Куталиева – кыргыздын жаш журналист айымы.
Кыскача өмүр таржымакалы
Махабат Жумабековна Куталиева 1989-жылы 9-июнда Кыргызстандын Ысык-Көл облусунун Каракол шаарында туулган. Улуту кыргыз. Атасы Жумабек Куталиев 1960-жылы Нарын районундагы Миң-Булак айылында туулган. Энеси Айгүл Икремова 1965-жылы Чүй облусунун Панфилов районундагы Кум-Арык айылында туулган. Экөөнүн тең кесиби – физика мугалими. Махабат Куталиева 1995-2006-жылдары Нарын облусунун Нарын районуна караштуу Оттук орто мектебинде окуган. 2006-2011-жылдары Бишкек Гуманитардык университетинин кыргыз филологиясы факультетин аяктаган. 2010-жылдын ноябрь айынан тарта “Миң кыял ФМ” радиосунда жаңылыктар кызматында кабарчы болуп эмгектенип келет. Кыргыз (мыкты), орус (мыкты), англис тилдерин билет.
Журналисттик жана илимий ишмердиги
Махабат Куталиева “Кыргыз адабиятындагы детектив жанрынын өнүгүшү” аттуу темада өз алдынча илимий изилдөө жүргүзүүдө. Андан тышкары кыргыз улуттук оюулары жана узчулук жаатында этнографиялык материалдар чогултууда. Махабат Куталиеванын кыргыздардын байыркы таш кордо ыкмасы менен эт бышыруу ыкмасы тууралуу чакан макаласы 2011-жылы “Bish Brand” журналынын 2-санында жарык көрдү.
Актив
Актив (лат. activus  – ишкердүү) – 1) уюмдун кандай гана болбосун менчиги: машиналар менен шаймандар, туракжайлар, корлор, банк салымдары, баалуу кагаздарга инвестициялар, патенттер; 2) бухгалтердик баланстагы ишкананын материалдык жана материалдык эмес ( гудвилл  ) баалуулуктарын чагылдырган бөлүгү; кайта өндүрүүдө жолжобосуна карай топтоштурулган каражаттардын курамын, жайгаштырылышын жана пайдаланылышын мүнөздөйт; 3) баланстын айрым түрлөрүндө (төлөм балансы ж. б. у. с.) кирешелердин чыгашалардан ашып кетүүсү. == Колдонулган адабияттар ==
Экстаз
Булак: И. Пайзилда Ырчылар чыгармачылыгы  Б.2004
Асанаалы Абдыраимов
Абдыраимов Асанаалы (1906, Нарын облусу, Ак-Талаа району, Аккыя кыштагы 1983, ошол эле жерде) малчы, Социалистик Эмгектин Баатыры (1948). СССРдин айыл чарбасынын отличниги (1951).
Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. Эмгек жолун батрак, койчу болуп иштөөдөн баштаган. 1930-жылдан Нарын облусунун Ак-Талаа районундагы Карл Маркс атындагы колхоздо койчу, баш чабан, 1946-жылдан жылкычы. Жылкы чарбасын өнүктүрүүдө жана анын кунардуулугун жогорулатууда чоң ийгиликке жетишкен. 1947-ж. 59 бээден 59 кулун алып, чыгашасыз асыраган. Ленин, Эмгек Кызыл Туу ордендери менен сыйланган.
Эң төмөнкү айлык киреше
Эң төмөнкү айлык киреше – КРде ушул айда колдонулган эң төмөнкү айлык акыга тете киреше.
Активдерди сатуу
Активдерди сатуу – активдерди сатуу, алмашуу, өткөрүп берүү же башкача ажыратууну билдирет. == Колдонулган адабияттар ==
Миңбаев Абдали
Миңбаев Абдали 1940-жылы 1-майда Сузак районунун Октябрь кыштагында туулган.
Чечендик өнөр
Чечендик өнөр – орто кылымдарда  коомдук өнүгүшкө байланыштуу ырчылык өнөрдө түрдүү типтер пайда болгон. Маселен, ырчы,сынчы, чечен ж. б. Чечендер улуулар ортосундагы  чыр-чатактарды  жалгаштыруу, күнөөлүүлөрдү  уяткаруу  жагынан чебер инсандар болуп, чыгармачылыгында макал-лакаптарды, айтым сөздөрдү, учкул ыр саптарын кеңири колдонушкан. Уруулар ортосунда чечендик айтыштар болуп турган. Сөз тапкычтыгы, ойчулдугу жагынан айырмаланышкан талантуу инсандар болушкан.
Маалымат булагы: И. Пайзилда  Ырчылар чыгармачылыгы      Б. 2004
Пилорикалык өсүндүүлөр
Пилорикалык өсүндүүлөр - көпчүлүк каңылтыр балыктар жана айрым курт-кумурскалардын тамак сиңирүү аянтын чоңойткон ичегинин бетинен кеткен туюк келген өсүндүүлөр. Балыктарда (акула, мекире балыктар, кош дем алуучулар жана башка жок) П. ө. адатта ортоңку ичегинин башталышынан тартып өсөт.
Кастора (дарыя)
Кастора — Орусиядагы дарыя. Орлов облусу, Липецк облусу, Курск облусу, Воронеж облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Олым дарыясынын оң жээгинен 116 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Дон бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сосна дарыясы. Дарыянын айрыгы — Хоперге кошулган куймасына чейинки Дон куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Дон (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Муратаалы Күрөңкеев
Өмүр баяны
Кыргыз элинин аспаптык музыкасынын баштоочуларынын бири жана пири Муратаалы Күрөңкөй уулу 1860-жылы Ысык-Көлдүн күңгөйүндөгү Талды-Булак деген айылда туулган. Ал комузчулукту, чоорчулукту, сурнайчылыкты, кернейчиликти кесип кылган үй-бүлөдөн чыккан. Чоң атасы Белек кернейчи, өз атасы Күрөңкөй залкар комузчу болгон. Атасынын черткен күүсү зээндүү балага таасир берип, комузга болгон ышкылуулугун күчөтөт. Ал 15-16 жашка чыкканда Чынгышбай менен күү чертишип, комузчу катары элине таанылат. Анын кыл кыякчы болушуна Байчын, Олжобай деген белгилүү кыл кыякчылар таасир берген. 18-19 жаштарында кыл кыякта кадимкидей ойноп, чоорду да тарткан. 1916-жылы үркүндө эли менен Кытай жергесине качып барып, Турпанда туруп калат. Алгачкы күүсү “Арман күү” деп аталган, күү өзүнүн керт башынан өткөн оор турмушун сүрөттөгөн. 1917-жылы өз жерине кайтып келип “Жеңиш” деген күүсүн чыгарган. Муратаалы – элдик музыкант. Нукура элдик көркөм өнөрдүн эң кайталангыс устаты, күүнүн атасы болгон. Колуна кармап ойнобогон кыргыздын музыкалык аспабы калган эмес. Ошондой эле комуз, кыл кыяк, чоор, сурнай, кернейлерди да өзү жасай билген. Эл музыкасынын устаты 1949-жылы 2-январда дүйнөдөн кайткан.
Жаңы Сулли (Ермекеев району, Башкыртстан)
Жаңы Сулли — Башкыртстандын Ермекеев районундагы айыл, Эски суллин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 310 киши. Почта индекси — 452197, ОКАТО коду — 80225828002.
Баткакчыл
Баткакчыл (лат. Tubifera pendula) — шылдырчымындардын бир түрү.
Жаңы Сулли (Ермекеев району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Эң төмөнкү жылдык киреше
Эң төмөнкү жылдык киреше – салык жылы ичиндеги 12 эң төмөнкү айлык акынын өлчөмүнүн кошундусу.
Локтинка (дарыя)
Локтинка — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу, Курган облусу, Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Мергень көлү орун алган. Дарыянын узундугу - 25 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — РФ менен Казакстан Республикасы чек арасынын аягына чейин Чоң Уват көлүн кошпогондо Чоң Уват Суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Ишим (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү), дарыя бассейни — Иртыш.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Көз темгил курп
Көз темгил курп (лат. Agriocharis ocellata) —  жапайы күрптөрдүн бир түрү.
Акты
Акты (лат. actus  – аракет,  actum  – документ) – 1) жосун, иш-аракет; 2) ырасмий документ, ал өз милдеттеринин чегинде, мамлекеттик орган, кызмат адамы тарабынын мыйзамда белгиленген таризде (мыйзам, жарлык, токтом ж. б.) чыгарылат жана милдеттүү аткарылуучу күчкө ээ болот. == Колдонулган адабияттар ==
Сармерден айтышы
Сармерден айтышы – элдик жана ырчылар айтышынын бир түрү. Мында чогуу отургандар кезектешип,негизинен, сүйүү темасында ырдашкан. Ырдай албагандарды << уйча мөөрө>> ж.б. деп шылдыңдашкан.
Булак: П. Ирисов Ырчылар  чыгармачылыгы  Б.2004
Алдаш Молдо
Алдаш Молдо 1930-жылы Ысык-Көл кылаасында дүйнөдөн кайткан.
Гастрозооиддер
Гастрозооиддер – сальптар классында кездешет. Сальптардын - бадыраң сымалдууларында үч муунду басып өткөн көптөгөн бүчүрлөр пайда болушат. Жон (арка) столондун капталдарында биринчи муундагы бүчүрлөр пайда болуп, алар өсүп-өөрчүп чоң ооз сифону жана тамак эритүүчү аппараты бар Г-ге айланышат. Алар азык заттарды чогултуп, сууну чыпкалап бүт колонияны азык заттар менен камсыз кылышат.
Рыскулов Акбар (Токтомамбетов Акбар)
Рыскулов Акбар (Токтомамбетов Акбар) - акын.
Акбар Рыскулов Кемин районундагы Чымкоргон айылында 1953-жылдын 4-апрелинде туулган. 1975-жылы КМУнун филология факультетин бүтүргөн. Эмгек жолун «Ленинчил жаш» гезитинин редакция-сында корректор болуп иштөө менен баштаган. Кийин котормочу, кабарчы, бөлүм башчы, жооптуу катчы, редактордун орунбасары, 1986-жылы гезиттин редактору, 1983–1986-жж. Кыргызстан Жазуучулар союзунун башкармалыгынын аппаратында чыгармачыл жаштар менен иштөө боюнча адабий кеңешчи, «Ала-Тоо» журналында бөлүм башчы, 1987-жылы Кыргызстан Жазуучулар союзунун башкармалыгында катчы, 1991-жылдан Кыргыз Республикасынын Президентинин басма сөз кызматынын жетекчиси, 1993-жылдан «Кыргызкабар» Мамлекеттик маалымат aгенттигинин директору, 1995-жылдан Кыргыз Республикасынын Казак-стан Республикасындагы Элчилигинин Ишенимдүү Өкүлү, 1996-жылдан Атайын жана Толук ыйгарымдуу Элчиси болуп, 2001-жылдын августуна чейин иштеген. Андан кийин Кыргыз Республикасынын Президентинин жардамчысы, 2004-жылдын мартынан Кыргыз Республикасынын Малайзиядагы Толук ыйгарымдуу Элчиси болуп дайындалган.
«Көгүчкөндөр бийик учушат» аттуу биринчи поэтикалык жыйнагы 1975-жылы чыккан. Акын И.Мазниндин Л.Левчевдин, Хо Ши Миндин, И.Гетенин ж.б. чыгармаларын кыргыз тилине которгон. «Мезгил жебеси» поэтикалык жыйнагы жана «Күрөө тамыр» поэмасы 1983-жылы республиканын Ленин комсомолу сыйлыгына татыктуу болгон. Кыргыз Республикасынын жана Казакстан Республикасынын Ардак грамоталары менен сыйланган. А. Рыскулов – “Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер” жана Казакстандын “Маданият кызматкери” наамдарынын ээси. А.Рыскуловдун чыгармалары орус, казак, англис, француз, немис, хинди тилдерине которулган. 1978-жылдан СССР Жазуучулар союзунун, 1979-жылдан СССР Журналисттер союзунун мүчөсү. 1982-жылы Фрунзеде өткөн Азия жана Африка өлкөлөрүнүн жаш жазуучуларынын IV Эл аралык жолугушуусунун катышуучусу.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Көгүчкөндөр бийик учушат: Ырлар. - Ф.: Мектеп. 1975. - 40 б.
Мезгил жебеси: Ырлар жана поэма. - Ф.: Кыргызстан, 1979. - 80 б.
Көч: Ырлар жана поэма. - Ф.: Мектеп, 1987. - 120. б.
Найм-найм боорсок: Ырлар. - Б., 1991. - 12 б.
Кудурет: Тандалма ырлар жана поэмалардын жыйнагы. - Б.: Бийиктик, 2003. - 482 б.
Орус тилинде
Колеса и кони: Стихи и поэмы. - Ф.: Адабият, 1989. - 118 с.
Казак тилинде
КОТОРМОЛОРУ
Хо Ши Мин Чань.Тандалган ырлар /Котор.:А.Рыскулов. Т. Разаков. - Ф.: Kыргызстан, 1982. - 159 б.
Севрейшор
Севрейшор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Вомлесъю дарыясынын сол жээгинен 23 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Осмон, Тайлак уулу
Осмон Тайлак уулу –19-кылымдын 2-жарымында саяк уруусун бийлеген манап. Ал 1867-жылы манаптардын укуктарын Россия өкмөтүнүн «Түркстан аймагын башкаруу боюнча жобосуна», башкача айтканда падышалыктын букаралыгына өтүүгө каршы чыккан. 1868-жылы 27-майда Осмондун жигиттери Тогузторо аймагында жашаган көчмөндөрдү орус падышалыгынын болуштук бирдиги кылып уюштуруу үчүн барган майор Загряжскийдин чакан отрядына кол салган. Загряжскийди Шабдандын отряды гана колго түшүүдөн сактап калган. Осмон олжологон буюм-теримин жана бир аз туткунду алып, Анжиян тарапка кире качкан. Кокон хандыгы Россияга көзкаранды абалда калганына байланыштуу Осмон кайра Кашкарга (Йакуб бектин карамагына) өткөн. Бирок цин-манжур үстөмдүгүнө каршы күрөшүп жаткан Йакуб бек Россия менен мамилесин бузуудан жалтайлап, Осмондун туткундарын орус бийликтерине кайтарып берген. Он чакты жыл Осмон Йакуб бек бийлеген аймакта жашагандан кийин Ала-Тоого кайтып, тынч жашаган.
От май
От май — башка бирөөнүн жайытына малын оттотуп, бакканы үчүн акы төлөө. «Манаста» Алтайга сүрүлүп барып кен казып, эгин эгип, ченде жок байыган Жакып малын калмактарга таандык жерге жайганы үчүн отуз байтал, беш аттан О. м. төлөп турганы айтылат, Манас эң алгачкы эрдигин ушул О. м-га шылтоолоп, Жакыптын жылкысына тийип, өзүнө кол салган калмактын жер корукчуларына каршы чыгып көрсөтөт. Багыш Сазан уулунун вариантында Алтайдан Ала-Тоого көчүп келген Жакыптан Алооке О. м. талап кылат. Жакып «Токсон шумкар жагоолоп, токсон тулпар жабуулап» — андан кутулмак болот. Муну билип калган Манас атасын жолдон кайра кайтарып, өзү Алоокеге каршы аттанып, жеңип чыгат.
Сведэсборо (Нү-Жерси)
Сведэсборо (Нү-Жерси) (Swedesboro) — Нү-Жерси штатынын Глостер округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2043 киши. Болжолдуу аянты - 2.0 км². FIPS коду — 34-71850.
Жусубалиева Зуура
Жусубалиева Зуура Оймочу. 1926-ж. Ат-Башы районундагы Баш-Кайынды айылында төрөлгөн. Нарын шаарындагы мугалимдерди даярдоочу курсту бүтүп, Ат-Башы районундагы «Кара-Булуң», «Талды-Суу», Куланак районундагы «Пионер» жети жылдык мектептеринде мугалим, Нарын, Ат-Башы балдар үйлөрүндө улуу тарбиячы болуп иштеген. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Узчулукту 1950-жылдардан баштаган. Ал саймачылыктын бардык түрлөрүн («басма сайма», «жөрмөмө сайма», «илме сайма», «чыраш сайма», «таңдай сайма», «көптүрмө сайма») пайдаланып, керебеттин аягын жапкыч, кийим жапкыч, туш кийиз, терезе тарткыч, комсомолдун, пионердин төш белгилерин, жеңиш орденин сайган. Андан сырткары топу, чыптама, кемсел, чапан өңдүүлөргө көркөм көчөттөрдү чыгармачылык жүздө түшүрүп келген. Анын кийиз буюмдарында «Салбай оюм», «мүйүз оюм», «бадам оюм», «табак оюм», «такта оюм», «гүл оюм» сыяктуулар арбын кездешет да, аларга кызыл, жашыл, көк, сары, сары кызыл сыяктуу боёкторду пайдаланып, түстөрдү бири бирине кылдат айкалыштырат. Шырдактарын жалпы оюмда алат да, табакча-табакча кылып берет. Анын өөн-бучкактарынан тушка тартылууга шартташкан килем шырдак жасоо ыкмаларын өздөштүргөн. Ал буюмдун «аламычы» үчүн көбүнчө калпактын өөнүнөн кийиз бетине майдалай төрт чарчы түр берип, оюм четине төрт элидей кара кийиз жээгинен тоо өркөчтөнгөн ак кийизден ичке «араа тиш» түшүрүп, алардын бурчтарына ортосунда өзөгү бар кызыл, сары, көк өңдөгү байчечекей гүлү сымал түрлөрүн түшүрөт. Мындай көркөмдүктөрдү уз шырдак оюмдарынын арасында да пайдаланат. Алар төрт «жүрөкчө оюм», төрт «гүл оюм», төрт «мүйүз оюм» бир табакчаны түзүп, ал эми кийиз буюмдарынын четине (жээк оюму) жарымы «колтук оюм» катары түшөт. Буюмдарынын четине кызыл-сарыдан гана милте (жээк, ыскыт) коюну уз адатка айланткан. Ал эл чыгармачылыгынын Бүткүл союздук II фестивалынын лауреаты.
Матыев, Эркинбек Сагыналиевич
Матыев Эркинбек Сагыналиевич (18. 8. 1959-ж. т., Жумгал району, Чаек айылы - 2000) — фармацевт (провизор), биология илимдеринин доктору (1991), профессор (1992). 1981-ж. Алматы мамлекеттик медицина институтун, 1984-ж. И. А. Сеченов атындагы Москва медицина институтунун аспирантурасын бүткөн. 1984—89-ж. КММИнин улук окутуучусу, кафедра башчысы, 1990—92-ж. П. Лумумба атындагы эл достугу университетинде улук илимий кызматкер, 1992—93-ж. "Гален препараттары" ишкер долбоорунун генералдык директору, "Кыргызфарминдустрия" мамлекеттик концернинин төрагасы, 1993-жылдан «Кыргызфармация» мамлекеттик фармацевтикалык компаниясынын генералдык директору, ал 1996-ж. "Фармация" акционердик коомуна айланганда анын президенти. Фармация жана биология боюнча адис. 120дан ашык илимий эмгектин (анын ичинде 2 монография) автору. 1986-жылдан Кыргыз Республикасынын фармацевтеринин илимий коомунун төрагасы. Эл аралык хронобиология коомунун мүчөсү (1992), Кыргыз Республикасынын Коомдук илимдер академиясынын академиги (1992). Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты (1995-жылдан).
Токтогүл Абдышева
А. 1946-жылдан Фрунзедеги трикотаж фабрикасында тигүүчү-мотористка болуп иштеген. Ал норма боюнча күнүнө 2600 топчулуктун ордуна 4000ди жасаган, «Коммунисттик эмгектин эпкиндүүсү» деген наамга татыктуу болгон (1955). Эки жылдык планды бир жылда аткарган (1970-71). Эки Ленин ордени жана медалдар менен сыйланган.
Жусубалиева Зуура
Сүрөтү түстүү баттамада. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин түзүлгөндүгүнүн 60 жылдыгына карата «Элдик кол өнөрчүлөрдүн республикалык I кароо-сынагы». Шырдак түрлөрү үчүн Кыргызстан КП БК менен Кыргыз ССР Министрлер Советинин III даражадагы диплому; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын түзүлгөндүгүнүн 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Кийиз жана сайма үлгүлөрү үчүн Кыргызстан КП БК менен Кыргыз ССР Министрлер Советинин IV даражадагы диплому; 1988 ж. «Элдик көркөм кол өнөрчүлөрдүн областтык кароо-сынагы». Шырдак буюмдары үчүн Кыргызстан КП Нарын обкомунун жана облаткомунуы I даражадагы диплому, Ардак грамотасы; 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Түр шырдактары менен катышкан.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Акты жасоо ордунун мыйзамы
Акты жасоо ордунун мыйзамы ( lex loci actus ) – эларалык жеке укуктагы жарандык-укуктук акт жасалган (м.: керээзкат түзүлгөн, ишенимкат жазылган, келишимге кол коюлган) аймактагы мамлекеттин укугу колдонулушун билдирген бекитүү формуласы. Ал жалпыланган формула болгондуктан, мына ушундай түрүндө такай эле колдонула бербейт, анткени «жарандык-укук акт» – көп жактуу жарандык-укуктук иш-аракетти камтып турган өтө кеңири түшүнүк. Ошондуктан, кандай ишчара тууралуу сөз жүргөндүгүнө жараша керектүү басым коюлат. Келишим түзүлүүчү жердин мыйзамы, келишимди аткаруучу жердин мыйзамы, зыян келтирген жердин мыйзамы – анын эң кеңири тараган түрү болуп саналат. == Колдонулган адабияттар ==
Жумашев Акынбек
Жумашев Акынбек 1941-жылы 20-июлда Сузак районундагы Багыш айылында туулган.
Чүкө бекитмей
Чүкө бекитмей - кыргыз эл оюну.
Оюн тегиз жерде 14 – 17 жаштагы 40 – 50 оюнчунун катышуусу менен ойнолот. Оюнга калыс шайланат. Калыс оюнчуларды эки жаатка бөлөт. Оюнга 1 чүкө колдонулат. Чүкө таштоочу жер белгиленет. Калыс оюнчулардын ортосуна колундагы бир чүкөнү көкөлөтүп ыргытат. Чүкөнү кайсы жааттын оюнчусу тосуп алса, ошол жааттын оюнчулары чүкөнү бири – бирине берип, чүкө таштоо үчүн белгиленген жерге таштоого аракеттенишет. Атаандаш жааттын оюнчулары болсо чүкөнү алган оюнчунун колунан чүкөнү тартып алып, чүкө таштоочу жерге өздөрү таштоого аракет кылышат. Кайсы жааттын оюнчусу белгиленген жерге чүкөнү таштаса ошол жааттын оюнчулары 1 упайга ээ болот. Оюн ушул тартипте улантыла берет. Оюндун акырында кайсы жааттын упайлары көп болсо ошол жаат утат. Маалымат булагы: Токторбаев Саты  " Өспүрүмдөр оюндары ".
Эшмамбет
1867-жылы Таластын Колпоч айылында туулган. Эр жетип ээрге мингени улуу Токтогул акындын даңкын угуп, Кетмен-Төбөгө келип, акындан көп таалим-тарбия алат. Эшмамбет кыргыздын элдик поэзиясына, анын ичинде айтыш өнөрүнө өзгөчө чоң салым кошкон. Кыргыз жергесиндеги көрүнүктүү акындардын дээрлик бардыгы менен айтышкан. Эл арасында «ырчынын кара тулгасы» деген ардактуу атка татыган. 1926-жылы Кетмен-Төбөнүн Чечекти жайлоосундагы Капка деген жерде каза болгон.
Айрым шилтемелер
Санат
Байгилде (Нуриман району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Коршой-Кикя дарыясы
Коршой-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сугульда-Чор дарыясынын сол жээгинен 14 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 26 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Мендебаиров, Кенжекул
Мендебаиров Кенжекул (7.11.1946-ж. т., Жумгал району, Кайырма айылы) — артист, обончу, Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1986). 1970—78-ж. Жумгал районндук маданият үйүнүн артисти, «Бекбекей» ыр-бий ансамблинин солист-бийчиси, 1978—93-ж. Нарын облустук М. Рыскулов атындагы музыкалык драма театрынын, 1993-жылдан Кыргыз мамлекеттик жаштар театрынын артисти. Аткарган ролдору: Тихон («Добул», А. Островский), Эдгар («Король Лир», У. Шекспир), Свидригайлов («Кылмыш жана жаза», Ф. М. Достоевский), Акоп («Ханума», Цагарели), Пазилахун («Бир каттын сыры», Ш. Эсенгулов) жана башка 50дөн ашык образдарды жараткан. 80ден ашык обону бар. Белгилүүлөрү: «Сыргажан», «Бир кызга», «Туулган жерди сагынуу», «Карап турдум караан үзгөн жолуңду» жана башка. Бир нече спектаклдердин музыкасын жазган.
Акты китептери
Акты китептери – жарандык абалды мамлекеттик каттоого алуучу актылар китеби. А. к-нин тариздери, ошондой эле, аларды сактоонун мөөнөтү жана тартиби мыйзам менен аныкталат. == Колдонулган адабияттар ==
Народничество
Народничество, Орусиядагы разночиндик интеллигенциянын 19-кылымн 2-жарымындагы идеологиясы жана кыймылы.
Алар крепостнойлукка жана Орусиянын капиталисттик жол менен өнүгүүсүнө каршы турушкан жана дыйкандар көңтөрүшү аркылуу (падышалык жеке бийликти) самодержавиени кулатууну жакташкан. негиз салуучулары – А. И. Герцен, Н. Г. Чернывшевский, идеологдору – М. А. Бакунин, П. Л. Лавров, П. И. Ткачёвдор болушкан. 1860–80-ж. негизи народниктер уюмдары – ишутинчилер, “чайковчулар”, “москвичтер”, “Жер жана эркиндик”, “Чёрный передел”, “Эл эрки” түзүлүп, аракеттенген. 1880-ж. экинчи жарымы 90-ж. биринчи жарымында “Эл эрки” уюмумун талкалашы менен Народничество кризиси башталган. 1880–90-жылдары Народничество либералдык агымы күч алган.
Алардын программасы мамлекеттик жана коомдун түзүлүштүн негизин сактоо менен реформистик багытты жакташкан. Народниктер революциячыл күрөштөн баш тартышып, легалдуу басмалар аркылуу Орусиянын капиталистик эмес өнүгүү жолун пропагандалаган. 1902-ж. народниктердин ар кошкон калдыктарынан эсерлер партиясы куралган.
20-июль
20-июль — Григорий календары боюнча жылдын 201-күнү (толук жылда 202). Жылдын аягына чейин 164 күн бар.
Антропоморфтук образ
Антропоморфтук образ (гр. anthropos — адам жана morphe — түр, форма, кейип) — адам кейиптүү, жансыз нерселерге, табият кубулуштарына, ай-жылдыз, жан-жаныбарларга, мифтик жандыктарга кишинин касиетин (сүйлөө, ойлоо, туюм, сезим жана башкалар) киргизүү. А. о. элдик оозеки чыгармачылыкта көп кездешип, айрыкча жөө жомок, эпостордо жан-жаныбарлар (айбанат, канаттуу) жана жансыз нерселер (тооташ, суу, өсүмдүктөр) адамча сүйлөп, ойлоп кишидеги касиетке да ээ болушат. А. о. оң же терс каарман катары да кезигет. Бирок, алардагы оң же терс сапаттар так кесе айтылбайт. Чыгыш элдеринин мифологиясында дөө, перилер бирде оң, бирде терс сапатка ээ. Элдин ишениминде айрым булак, тоо, суу, мазар ээлери да А. о-га жатат. Дөө, албарсты, жиндерден өзгөчөлөнүп, мифологиялык образ катары пери адам баласына кас эмес, тескерисинче аны колдойт. «Манас» эпосунда да А. о-ды көп кезиктирүүгө болот. Ч. Валиханов 1856-ж. Ысык-Көлдөн жазып алган «Көкөтөйдүн ашында» Манас Жолойду кууп баратканда минген атына тил бүтүп мындай дейт: Айланайын атыңдан, ээм, Мен көргөндү көрдүңбү, ээм? Мен билгенди билдиңби Ошо Сары-Белдин жонунда. Кырчактын кызыл түлкү кубулуп. Кечээги каапыр Жолойдун Өткөн сулуу кызы экен. Ошондо бизди көрүп калыптыр Адамдын жиберген эриби? Кудайдын жиберген кулубу? Жерден чыккан жек бекен? Жебирейил шум бекен? Андан чыккан сук бекен? Шумурайыл шум бекен? Каапыр Жолой капырдын Бар кароолу ал экен (Валиханов жазып алган эпизод, «Ала-Тоо», 1979, № 7, 85-б.). Манас Жолойду колго түшүргөндө, Ачбуудан Манастан ээсинин жанын сурайт: Карчыга болгон Ачбуудан Айланып жүрүп үн салды: Хан, ээмдин карга чокуур канын кой соңчу Түлкү шимшүүр жыттык дагы койсоңчу Атаңдын кеги бар беле Эми, баштагыдай жакшы боло албайм (Валиханов жазып алган эпизод, «Ала-Тоо», 1979, № 7, 87-б.),— деп алоолонгон отко түшүп кайып болуп кетет. Ошондой эле эпосто мындай образдар көп кездешет. Мисалы, Нескаранын Чабдар аты (Сагымбай Орозбаковдун варианты), Кыястын Төөторусу (Саякбай Каралаевдин варианты) да адамча сүйлөйт.
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4