cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Адамзаттын келечеги
Ушуга окшогон дагы толгон-токой мүнөздөмөлөрдү келтирсек болот. Алардын баары бирдей баага арзыбайт, бирдей маани аркалабайт. Бирок, алардын арасында келечектин маани-маңызына, сырына байланышкан, адамдын жашоо-турмушу, ыйман-пейили, ой-санаасына тиешелүү түпкүлүктүү маселелерди козгогон мүнөздөмө-аныктамалар кезигет. Философия аларга назар бурбай, көңүл төшөбөй коюшу мүмкүн эмес. Адам баласы илгертен эле өз келечеги тууралуу олуттуу ой жүгүртүп, анын табиятын – сырын түшүнүшкө аргысыз болгон. «Өмүр», «мезгил», «түбөлүк» деген түшүнүктөргө жанаша «келечек» категориясы уюган. Дүйнөлүк маданияттын мейкинине көз жиберсек, философия менен адабияттын кылымдаган тарыхына кайрылсак, биз келечектин ар кыл элесин, турпатын, моделин табабыз. Анткени, келечек бир жагынан адам болмушунун айрып алгыс касиети, учуру болсо, келечек жөнүндө ойлош – бул адамдын кан-жанына сиңген адат, милдет болсо, экинчи жагынан келечек ошончолук көп кырлуу нерсе, оңою менен чечилбеген, жанбаган маселе. Келечек туурасында ой калчап, акыл тегереткенде бир парадокска1 дуушар болобуз. Бир жагынан адамнин, жеке адамдын келечеги ачык-айкындай. Албетте, ойлойт, санаа тартат, кыялданат. Бирок, «баары белгилүүдөй», «баягыдай». Үйлөнөт, бала-чакалуу болот. Билим алып, кесип үйрөнүп, ошого жараша кызмат өтөйт. Өзүнүн кайда жетээрин, эмне көрөөрүн билет. Туулгандан өлгөнгө чейинкисин болжолдоп элестете алат. Экинчи жагынан элдин, коомдун, цивилизациянын чегинен караганда келечек – «белгисиз», сырлуу, табышмактуу. 50–100 жылдан кийин кандай болорун билбейбиз. Биздин ата-энелер телевизор, компьютер деген эмне экенин билбеген убак болбоду беле. Бүгүн булар демейки турмушубуздун ажырагыс белгиси. Ал эми биздин небере-чөбөрөлөр кандай шартта жашайт? 100–200 жылдан кийин турмуш кандай кейипте болор экен? Айтор – келечек кызык, керемет. Бирок, бизге тиешеси жоктой, «алыстай». Неберебизди ойлошубуз мүмкүн. Бирок 5–10 кылымдан соң адамзат кантип жашайт, цивилизация кандай болот – мунун мага ысык-суугу канча? Демек, бул парадокс келечектин элесин эки жакка керип турган жаанын кызматында. Келечектин философиялык концепциясы белгилүү бир ой-түшүнүктөрдүн тизмегин, тутумун түзөт, теориялык маани-мазмун батырган схема, парадигмаларды жаратат. Мунун онтологиялык да, гносеологиялык да, аксиологиялык да жактары бар жана адам болмушун иликтеп-талдап түшүнүүдө өзгөчө баага арзыйт. Ошол эле учурда бул категориялар, схемалар футурологиялык изилдөөлөр үчүн да чоң мааниге ээ.
Футурология адам коомунун, цивилизациянын келечегин аңдап-талдап түшүнүүдө адатта боло жүргөн, демейде кайталана турган окуяларды тизмелеп тим болбойт. Ал коомдун турмушундагы, өнүгүшүндөгү олуттуу өзгөрүүлөр, орчундуу бурулуштар, омоктуу тенденциялар туурасында сөз кылат. Футурологиялык изилдөөлөрдү көбүнчө коомдун, цивилизациянын жаңы сапаттык белгилери, жаңы тепкичке өтүшү, социалдык трансформациялар кызыктырат. Футурологдор ири алдыда «Жаңы коомдун» элесин, келбетин сүрөттөшкө умтулушат.
Келечектин турум-турпатын түзүш көп негизге таянуунун аркасында жүзөгө ашат. Биринчиден, азыркы коомдун турмушундагы башкы багыттар, анын өнүгүп-өзгөрүшүнүн олуттуу тенденциялары, анын мүмкүнчүлүктөрү жана чектери туурасындагы тыянак-бүтүмдөр негиз болот. Экинчиден, өткөндүн орчундуу окуялары, мурункунун сабактары, башкалардын тажрыйбасы эске алынат. Үчүнчүдөн, адам баласы эмнеге кызыгат да, эмнеге умтулат, кайсы нерселерди баалап, кымбат тутат – ушул сыяктуу «түбөлүктүү категориялар» ой-пикирдин кыйырын (горизонтун), нугун аныктап турат. Эртең кандай коомдо жашайбыз? (Хронология маанисинде эмес, сапаттык мүнөздөмө иретинде). Футурология ага ар түрдүү ат коңт: «постиндустрия коому», «технотрондук коом», «информация коому». Бул өңдүү түшүнүктөрдүн мазмуну бир жагынан азыркы цивилизациянын алдыга озгон тенденцияларын, алардын ички логикасы жана темпи, ыкчамдыгы туурасындагы божомолдорду, ой-түшүнүктөрдү камтыса, экинчи жагынан азыркы коомдун кемтиги, бөксө жактары кайсылар, аларды кантип оңдоп-жакшыртса болот – ушул маселелерди да кучагына алат. Мындай коомдорго орчундуу багыттар боюнча мүнөздөмө берген, анын жалпы турум-турпатын, маанилүү белгилерин туташтырып, аздыр-көптүр толук кейпинде элестетүүгө аракет жасалган изилдөөлөр пайда болду. Футурологдордун айтымында бул качандыр бир убакта орночу коом эмес, адамзат бүгүн анын босогосунда турат, анын илебин, күүсүн сезе баштады.
Коомдун, цивилизациянын келечегин болжолдоп билүү, аңдап түшүнүү үчүн футурология ар кыл жолдорду, ыктарды, каражаттарды колдонот. Ири алдыда – көптөн бери колдонулуп келген, мезгил сынагынан өткөн прогноз (болжол) методу. Ар кандай маалымат, жагдай, кырдаал, моделдердин негизинде коомдун жакынкы, көз жеткен келечеги сыпатталат, сүрөттөлөт. Дагы бир олуттуу багыт – «сценарий» түзүү. Футурология бул жолду да кеңири пайдалана баштады. Мында коомдун өнүгүшүнүн мүмкүн деп эсептелген бир нече варианты каралат, тигил же бул фактордун күчөп кетишине жараша ар түрдүү мүмкүнчүлүктөр изилденет. Ошондой эле долбоорлоо (проект, проектирование) ыгы келечекти иликтеп-билүүгө олуттуу кызмат кылат. Коом кандай болушу абзел, өнүгүүнүн кайсы жолу жакшы, жакын арада адам өз купулуна толгон, өз мүдөө-муктаждыгына ырас келген коомду кантип курат – мунун да ар кыл «долбоорлору» түзүлүүдө. Албетте, асмандан албайт, куру кыялга батпайт, бирок «каалоо-тилек», «үмүт-максат» аныктоочу күчкө ээ болот («Жакшы тилек – жарым ырыс» дейт кыргыз).
Оскар 2012
<div style="float: right; font-size: smaller; background-color:#FAEB86; padding: 10px; margin-left: 5em; margin-bottom: 1em; width: 269px" align="center"><< 83-чү Сыйлоо аземи 85-чи >>
Адамзаттын келечеги
Футурологиялык изилдөөлөрдүн көпчүлүгү колдонгон дагы бир жол-ыкты «проблемачыл» деп койсок болот. Мына, адам баласы ХХ кылымдын экинчи жарымында экология проблемасы менен бетме-бет келип, аны алгылыктуу чече албай шаштысы кетип, шайы ооп жатат. Эми бул жагдай эртең кандай болушу ыктымал? 50–100 жылдан кийин экологиялык акыбал кандай түр күтүшү мүмкүн? Адамзат бул проблемаларды кантип чече алат, бул азап-тозоктон кантип арылат? Кайсы жолду тандап алат? Ушул сымал суроолордун тегерегинде ой жүгүртүү, илик салуу, изилдөө жүргүзүү келерки коомдун белгилүү бир сыпатын берет. Бул катарга «ядролук согуш» коркунучу кошулат. Же, демография проблемасын алалы. Дыйканчылык башталган доордо (10 миң жыл мурун) Жер жүзүндө 5 млн. адам жашаган экен. А бүгүн бир эле Кыргызстанда (биздин чакан мамлекетибизде) ушунча калк жашайт. Болбосо, техникалык-технологиялык өнүгүшкө назар бурсак. Эртең бул адамзатты кай жакка бурушу мүмкүн? Ал эми «антропологиялык апаатчы» (катастрофачы)? Адам баласынын адеп-абийири, ар-намысы, ыйман-пейили кийин кандай ал-акыбалда болор экен? Демек, «проблемачыл» метод адамзат азыр дуушар болуп жаткан кооп-мүшкүлдөрдү изилдөөнүн негизинде келерки коомдун келбетин тартууга аракет кылат, анын маанилүү белгилерин аныкташка далалат жасайт.
Арийне, футурологиянын мындан башка да жол-ыктары көп. Ошондой эле аларды «таза» түрүндө гана эмес, аралаштырып, айкаштырып урунарын эске алганыбыз жңн. Кеп, келечектин элеси ойдон чыгарылган «жомок» эмес, белгилүү бир теориялык базага таянган, сынактан өткөн, ишенимге арзыган метод, ыктардын аркасында түзүлгөн, азыркы иш-аракеттерге, чечим-бүтүмдөргө багыт бере турган кейипте болушунда.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Оффшордук компания (эларалык ишкер компаниясы)
Оффшордук компания (эларалык ишкер компаниясы) – оффшордук тилкеде каттоодон өткөн чет өлкөлүк компания. Анын маанилеши – эларалык бизнес компаниясы.
Кларксбург (Массачусетс)
Кларксбург (Массачусетс) (Clarksburg) — Массачусетс штатынын Беркшир округуна караган АКШ шаары.
Жунусбеков Нурсултан Равшанбекович
Жунусбеков Нурсултан Равшанбекович (20.10.1998-ж.т., Ак-Таш айылы) - спорттун бокс боюнча чеберчилигине талапкер.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Пеннин тоолору
Пеннин тоолору (Pennine Chain) — Улуу Британия аралында. Узундугу 250 кмдей. Эң бийик жери 893 м (Кросс-Фелл чокусу). Негизинен кумдук, акиташ тегинен турат. Кыры жайык, капталдары салыштырмалуу жантайыңкы. Карст процесси өнүккөн. Вереск бадалдары, өлөң чөп, айрым жерлерине токой өсөт. Этегинде таш көмүр кени (Йоркшир көмүр бассейни) жана Пик Дистрикт улуттук паркы бар. Туризм өнүккөн.
Утика (Небраска)
Утика (Небраска) (Utica) — Небраска штатынын Seward округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 844 киши. Болжолдуу аянты - 1.1 км². FIPS коду — 31-49915.
Кочкор-Башы
Кочңар-Баши, Кочкор Башы — Орто Азиядагы орто кылымдарга (болжол менен 10—12-кылымдар) таандык шаар. Кочңар-Баши тууралуу алгачкы маалыматтар Абу Саид Гардизинин 1050—52-жылдары фарсы тилинде жазылган «Зайн ал-ах-бар» («Кабарларды көркөм сүрөттөө») чыгармасында кезигет. Анда Мавераннахрды алгач каратып алган Караханиддер династиясынан чыккан Буура хан Харун Мусанын, Баласагундан Кашкарга кайтып баратып, 992-ж. Кочкор-Башыда өлгөндүгү айтылат. Андан кийин М. Кашгаринин «Түрк тилдеринин сөз жыйнагында» («Диван лугат ит-түрк») Сизиң-Көл Кочкор-Башынын жанында жайгашкандыгы, Кочкор-Башы өзүнчө бир шаардын аталышы экендигин жана Кочкор-Башы менен Баласагундун ортосундагы Занби-Арт ашуусун эскерет. В. Минорский «Кочкар-Баши» деп окууну сунуштап, ал шаарды Чүй өрөөнүнүн баш жагындагы токуз огуздардын областына жайгаштырган жана ал Ситиң-Көлдөн (Созуң-Көлдөн) алыс эместигин белгилеген. Борбордук Тянь-Шанда археологиялык казууларды жүргүзгөн А. Н. Бернштам «Кажангар-Баши» деп окуп, аны Нарын дарыясынын сол куймасы болгон Алабуга суусунун жээгине (Шырдакбек чеби) жайгаштырган. В. В. Бартольд Занби-Артты азыркы Шамшы ашуусу менен салыштырып, Чүй суусунун жогорку агымындагы Кочкор өрөөнүндөгү орто кылымга тиешелүү шаардын урандысы (Кум-Дөбө айылындагы Төрткүл шаарчасы) деп божомолдогон.
Түр жана Түргө
Түр жана түргө ― логикада, организмдер тутумундагы негизги структуралык бирдик: алардын эволюциясындагы сапаттык тап.
Ар бир Түр жаратылышта тарыхый жол м-н келип чыккан бир бүтүн нерсе (система) катары жашайт. Т. организмдерден (индивиддерден) туруп, алардын мыйзамченемдүү түзүлгөн жыйындысы болуп саналат. Ал эми ар бир индивид өзүнүн жеке өзгөчөлүктөрү м-н бирге Т-гө тийиштүү жалпы касиеттери м-н мүнөздөлөт. Т. татаал ички түзүлүштөргө ж-а көп түрдүү табигый өзгөчөлүктөргө ээ. Анын эң жөнөкөй структурасын популяция түзөт, демек ал популяция формасында жашайт. Т-дүн көп сандаган түрчөсү да бар. Өсүмдүк, жаныбарларын ар тараптан изилдөө биологиядагы Т. ж-а түрөчө ж-дөгү түшүнүктөрдүн түзүлүшүнө өбөлгө болду. Анын илимий негизин Ч.Дарвиндин эволюциялык теориясы түзгөнү м-н ал ар дайым өнүгүү ж-а өзгөрүү абалында турат.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Таш-Короо (Ак-Суу району)
Таш-Короо (Таш-Короо) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Ак-Суу районундагы айыл. Эңилчек айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 киши (2021-жылы).
Бингхам Фармс
Бингхам Фармс (Bingham Farms) — Мичиган штатынын Oakland округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1111 киши. Болжолдуу аянты - 3.1 км². FIPS коду — 26-08460.
Пентагон
Пентагон (грекче pentagonon – беш бурчтук) – АКШнын согуш министрлиги жайгашкан беш бурчтук формасындагы имарат. Виргиния штатында. Кеңири мааниде – АКШнын саясатын калыптандырууда зор таасир көрсөткөн АКШнын аскердик ведомствосу.
Штеффенберг
Штеффенберг (Steffenberg) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Гиссен административдик округуна карайт. Марбург-Биденкопф районуна кирет.
Калкы - 4213 киши(2013-ж.). . Аянты - 24,32 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 5 34 019. Муниципалитеттин башчысы — Петер Пфингст.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 6 шаардык районго бөлүнөт.
Централ Сити (Колорадо)
Калкы - 515 киши. Болжолдуу аянты - 4.9 км². FIPS коду — 08-12910.
Сэйнт Лео (Миннесота)
Калкы - 100 киши. Болжолдуу аянты - 0.7 км². FIPS коду — 27-57202.
Оюн автоматы
Оюн автоматы – оюн-зоок жай өкүлдөрү менен электрондук тутканын катышуусусуз акча утушу бар кумар оюндарын ойнотуу үчүн орнотулуучу жана колдонулуучу атайын механикалык, электрондук, электрдик ж. б. жабдуулар.
Оюм-чийим сызыгы (тери бети)
Оюм-чийим сызыгы (тери бети) – алакан менен таман бетиндеги оюм-чийим издери. Анын түзүлүшү эпидермис менен дерма кошулган тилкеде 2 катар жайгашкан үрп аркылуу аныкталат. О-ч. с. экөө жарыша жайгашып, ортосунда орун алган из менен чектелет. Манжа башы иймек, оролуш ж. б. тариздеги оюмдардан турушу мүмкүн. Мына ушундай жагдай дактилоскопия  чегинде жиктештирүүгө жана тутумдаштырууга негиз болуп саналат. О-ч. с-нын ийри-муйру аралыгында тер безинин башаты жолуккан жер – өтө орчундуу далдаштыруу белгилеринин бири болуп эсептелет.
Зириклытамак (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Зириклытамак — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Кош-Елгин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 75 киши. Почта индекси — 452045, ОКАТО коду — 80212840003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жуматаев Анарбек
Жуматаев Анарбек (1919, Коргон-Сай айылы - 1952, ошол эле жер) - коомдук ишмер.
Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу (1941 - 1945).
“Кызыл Жылдыз” ордени, “Каармандыгы үчүн ” медалы менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Вид (Хахенбург)
Калкы - 502 киши(2013-ж.). . Аянты - 4,69 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 43 310. Муниципалитеттин башчысы — Габриле Хахенберг.
Пентатоника
Пентатоника (грекче pente – беш жана tonos – тон) – октава интервалы аралыгындагы беш баскычтан турган добуш (лад) системасы. Пентатоника негизинен ангемитондук (жарым тонсуз) түрүндө көп тараган. Анын добуш катарынын аралыгы бүтүн тон жана бир жарым тон (чоң секунда жана кичине терция) болот. Пентатоника добуш катары ар түрдүү беш варианттан турат. Россия Федерациясынын татар, башкыр, чуваш, бурят, марий, ошондой эле кытай, вьетнам ж. б. чыгыш элдеринин музыкасы Пентатоника системасына негизделген. Пентатоника элементтери кыргыз музыкасында да кездешет.
Джэй (Мэн)
Калкы - 4985 киши. Болжолдуу аянты - 127.5 км². FIPS коду — 23-35625.
Ольштадт
Ольштадт (Ohlstadt) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Гармиш-Партенкирхен районуна кирет.
Калкы - 3210 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 41,17 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 80 127. Муниципалитеттин башчысы — Антон Фишер.
Оюн-зоок жайы
Оюн-зоок жайы – О.-з. ж-н. түзүү жана күтүү, кумар оюндарын уюштуруу улуксатынын негизинде кумар оюндарын ойнотуучу жана/же өзара мелдешке сайылган акчаларды кабыл алуучу уюм: кумаркана, тотализатор, оюн автоматтары орнотулган жай, букмекердик кеңсе, электрондук кумаркана.
Жуманазаров Мырзамамат
Жуманазаров Мырзамамат (15.10.1950-ж.т., Ала-Бука району, 1-Май айылы) - саламаттык сактоо тармагынын көрүнүктүү ишмери, саламаттык сактоо отличниги (2001).
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Кошакова Манзура Жаныбековна
Кошакова Манзура Жаныбековна (1958, Ош облусу, Араван району, Кызыл Октябрь айылы — 2002, Ош) — техника илимдеринин доктору (1999), профессор (2001). Ташкент текстиль жана жеңил өнөр-жай институтунун (ТТЖӨИ) механика факультетин (1980), аспирантурасын (1984), Ош Техникалык университетинин докторантурасын (1998) бүтүргөн. Оштогу токуу цехинде мастер, ТТЖӨИнин Анжиян филиалында кенже илимий кызматкер, ассистент, доцент, кафедра башчысы; ОшТУда доцент, декан, илимий иштер боюнча проректор. Текстиль материалынын технологиясы боюнча адис. 70тен ашык илимий эмгектин автору. Эмгектери: Автоматизированный контроль трепального процесса текстильного производства. Барнаул, 1991; Изучение структуры разнокомпонентной пряжки с разными свойствами волокон. Б., 1998; Модель динамики нити при кольцепрядении. ОшТУ, 2001; Результаты экспериментальных исследований волокнистых отходов текстильного производства. ОшТУ, 2001.
Рохау
Рохау (Rochau) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Штендаль районуна кирет.
Калкы - 1109 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 20,10 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 90 435. Муниципалитеттин башчысы — Дирк Цайдлер.
Уэхлинг (Небраска)
Калкы - 275 киши. Болжолдуу аянты - 0.6 км². FIPS коду — 31-49425.
Нордштеммен
Нордштеммен (Nordstemmen) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Хильдесхайм районуна кирет.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 9 шаардык районго бөлүнөт.
Кош аяктар
Кош аяктар (лат. Dipodidae) — сүт эмүүчүлөрдүн кемирүүчүлөр түркүмүндөгү тукуму. Дене узундугу 5 смден 26 смге, куйругунун узундугу 7—30 смге жетет. Жүнү кыска, жыш, ак, кара, күрөң, боз түстө. Эркек ургаачысы окшош. Көбүнүн арткы буттары алдынкысынан 3—4 эсе узун. Башы, көзү чоң, кулагы узун. Эки буту менен чуркап, секирип жүрүүгө (3 м аралыкка секирет) ыңгайланган. 10—15 урууга кирген 27—30 түрү Евразия, Түндүк Африка жана Түндүк Американын талаа, чөл, жарым чөлдөрүндө таралган. Көз Карандысыз мамлекеттер шериктештиги өлкөлөрүндө 9—10 уруунун 17 түрү, Кыргызстанда 4 түрү бар. К. а. жалгыздап, терең ийинде жашайт. Күүгүмдө жана түнкүсүн азыгын издейт. Жылына 1—2 жолу 2—8ди тууйт. Өсүмдүк данын, бакча өсүмдүктөрүн ж. б. жеп, зыян келтирет.
Элдик революция
Элдик революция, «төбөл-дөрдүн» революциясына ж-а ордо төңкөрүшүнө тескерисинче адамдардын кеңири катмары жүргүзгөн революция.
Элдик революция эл массасын тарыхый чыгармачылыкка өздөрүнүн бүткүл экономикалык ж-а саясий талаптары м-н активдүү катышууга көтөрөт. Элдик революция ар кандай коомдук мазмунга ээ болушу мүмкүн. Улуу француз революциясы ж-а 1905–07-ж. Россиядагы революциялар элдик боло алышат. 20-к-дын башында болуп өткөн буржуазиялык үч: Португалиядагы, Туркиядагы, Россиядагы революциялардын биринчи экөө Элдик революция боло албайт. Ал эми Россиядагы революция Элдик болгону ага тартылган эл массасынын көбүн эзүүчүлөрдөн басынган, коомдун эң төмөнкү катмары түзгөн. Алар өздөрүнчө көтөрүлүп, бүткүл революциянын жүрүшүндө өз талаптарын коюп, кыйратылуучу эски коомдун ордуна өздөрүнчө жаңы коомду түзүүнү көздөгөн аракеттери м-н из салышкан. 20-к-дын 40-жылдарында Европа м-н Азиянын бир катар өлкөлөрүндө, о. эле 50-жылдагы Кубадагы болуп өткөн улуттук боштондук ж-а улуттук демократиялык революциялар жумушчу таптарынын бардык эмгекчилер м-н союздаштыгы алдында элдин кеңири массасы катышкандыктан, элдик демократиялык социалдык революция боло алат.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Шрек (мультфильм)
"Шрек" (Shrek) - 2001-жылы Эндрю Адамсон жана Викки Женсон дебюттук түрдө тарткан америкалык компютер менен анимацияланган, фантастикалуу комедия. Анимациялык тасмада үн коштогондор: Майк Майерс, Эдди Мёрфи, Камерон Диаз жана Жон Лизгоу. Тасма 1991-жылы Уилиям Стейг жазган "Шрек" жомогуна негизделген.
Тасма жараткан ийгилик DreamWorks компаниясын, тасманын 3 уландысын тартууга түрткү берген: Шрек 2 (2004), Шрек үчүнчү (2007) жана Шрек түбөлүккө (2010), Эки майрамдык тандоо Жаңы жыл жана Шрек (2007), Шрек-Хэллоуин (2010) жана Өтүкчөн мышык (2011) Бешинчи бөлүм 2016-жылы тартылып баштап, 2019-2020-жылы чыгарууну пландап жатышат.
Пентландит
Пентландит, темир-никель колчеданы – минерал, (Fe, Ni)gSg. Куб системасында кристаллданат. Өңү ачык колодой сары; металл сымал жылтырак. Катуулугу 3-4; тыгыздыгы 4500–5185 кг/м3. Генезиси боюнча негиздүү жана ультранегиздүү тектер менен байланыштуу сульфид кен таштарында өзүнчө топ жана бүртүкчөлүү агрегат түрүндө кезигет. Пентландит – никель кен таштарынын негизги минералы. Минералды 1-тапкан англис саякатчысы Ж. Пентлендин ысымынан аталган.
Пайда табуучу
Пайда табуучу – анын пайдасына камсыздандыруу келишими түзүлгөн жак.
Оюн-зоок ишмердүүлүгү
Оюн-зоок ишмердүүлүгү – оюн-зоок жайларында оюн жабдууларын пайдалануу менен киреше табууга, ошондой эле кумар оюндарына катышуу жана өзара акча сайып мелдешүү аркылуу утуш кирешелерин алууга байланышкан ишкердүүлүк.
Клетбах
Клетбах (Klettbach) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Веймар районуна кирет.
Калкы - 1307 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 15,23 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 71 043. Муниципалитеттин башчысы — Ральф Трибель.
Клинтон (Массачусетс)
Клинтон (Массачусетс) (Clinton) — Массачусетс штатынын Уорчестер (Worcester) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 13 606 киши. Болжолдуу аянты - 18.9 км². FIPS коду — 25-14395.
Пентод
Пентод (грекче pente – беш жана электрод) – 5 электроддуу электрондук лампа. Ал катоддон, башкаруучу, экрандоочу жана сактоочу (антидинатрондук) торчолордон жана аноддон турат. Кабыл алып күчөткүч лампа же ондогон МГцке чейинки жыштыктагы генератор лампасы катары кызмат кылат.
Жума Ташибек келини
Жума Ташибек келини (1903, Куттуксейит болуштугу, Шакафтар айылы-1929, ошол эле жер) - Совет бийлигин алгачкы уюштуруучулардан.
Кызыл-Жар районунун аялдар кеңешинин төрагасы болуп иштеп, райондун батыш чөлкөмү боюнча үгүт иштерин жүргүзүп жүргөн учурда Стамбек корбашынын жигитгери тарабынан өлтүрүлгөн.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Окунева Виска
Окунёва Виска — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң көлү - №5540 аталышы жок дарыя орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чейенне Уеллс (Колорадо)
Чейенне Уеллс (Колорадо) (Cheyenne Wells) — Колорадо штатынын Чейенн (Cheyenne) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1 010 киши. Болжолдуу аянты - 2.7 км². FIPS коду — 08-14175.
Эчкили-Таш (Ак-Суу району)
Эчкили-Таш (Эчкили-Таш) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Ак-Суу районундагы айыл. Эңилчек айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 6 киши (2021-жылы).
Элементтер
Элементтер(лат. elementum – табият, эң алгачкы нерсе) – грек философиясындагы эң алгачкы нерселер, атап айтканда от, суу, аба, жер, о. эле (бешинчи элемент катары – лат. квинтэссенция) эфир же түн.
Индия философиясында: от, шамал, жер, суу, эфир: кытай философиясында – темир, жер, жыгач, суу, от деп аныкталган; орто кылымдардагы алхимияда, бир жагынан, суу – кургак, муздак – жылуу, экинчи жагынан – күкүрт, туз, күмүш деп каралган. Юнгиус Жер өзү эбегейсиз көптөгөн Э-ден турат деген жобону сунуш кылгандан кийин, Бойль элементке андан ары жөнөкөй заттарга ажыратууга болбой турган нерсе деген илимий аныктаманы берген. Азыркы учурда 100дөн ашык элемент белгилүү. Өтмө мааниде, элемент – бир нерсенин бөлүгү.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Вагхойзель
Вагхойзель (Waghäusel) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан Шаар. Карлсруэ районуна кирет.
Пергола
Пергола (италиянча pergola) – чырмоок өсүмдүктөр менен курчалган чарпая же түркүккө, аркага карматылган женил тор тосмодон курулган коридор. Парктарда Пергола аптаптан көлөкөлөө үчүн кызмат кылат.
Менеуз-Москва (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Пайдакечтик (пайдакечтик нийет)
Пайдакечтик (пайдакечтик нийет) – КР кылмыш-жаза укугунда бир нерседен материалдык же башка пайда табуу же кандайдыр бир материалдык чыгымдан качуу максатындагы аракет аркылуу мүнөздөлө турган кылмыш жүйөлөрүнүн бири. Ага милдеткердик (ымыркай баланы алмаштыруу, билип туруп жалган жарнама берүү) же кээбир кылмыш курамдарына карата жиктеле турган (м.: адам өлтүрүү, адам уурдоо) белгилер кирет.
Бирмингхам
Бирмингхам (Birmingham) — Мичиган штатынын Oakland округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 20103 киши. Болжолдуу аянты - 12.4 км². FIPS коду — 26-08640.
«Кош-булак» ЖЧК
«Кош-булак» ЖЧК — жоопкерчилиги чектелген коом (1996). Ишкана өндүрүштүк ишмердигин 1996-ж. баштаган. Ал айнек өнөр-жай үчүн негизги сырьё болгон кварц кумун казып алуучу жана иштетүүчү ишкана болуп саналат. Заманбап жабдуулар жана техника менен жабдылган материалдык техникалык базасы бар. Ишкананын продукциясын негизинен Майлуу-Суу электр лампа заводу керектейт.
Кош бийлик
Кош бийлик — Февраль буржуазиялык-демократиялык революциясынан (1917) кийин Россияда бири-бирине карама-каршы эки бийликтин өзгөчө шартта катар жашашы (1917-ж. 1—2-март — 5-июль); буржуазиялык Убактылуу өкмөт менен пролетариат жана дыйкандардын революциячыл демократиялык диктатурасы — Жумушчу, солдат жана дыйкан депутаттары советтеринин бийлиги. Революциячыл масса Петроградда жана жер-жерлерде Жумушчу жана солдат депутаттарынын советтерин уюштурган. Ошол эле убакта ири буржуазия менен помещиктер Мамлекеттик думанын убактылуу аткомун түзгөн. Советтер куралданган калкка таянып, бийликти өз колуна алууга тийиш эле. Бирок Советтерде эсерлер менен меньшевиктер көпчүлүк кылгандыктан, ал жүзөгө ашкан эмес. Петроград советинин аткомундагы эсер, меньшевик жетекчилер Мамлекеттик думанын убактылуу к-ти менен көпчүлүгү кадет, октябристтерден турган Убактылуу өкмөт түзүүгө макулдашкан. Өлкөнүн борборундагы бийлик Петроград совети менен Убактылуу өкмөттүн комиссарларынын жана коомдук уюмдардын комитеттеринде болгон. Кош бийликтеги ич ара келишпестик аны узакка жашаткан жок. Большевиктердин «Бардык бийлик Советтерге» урааны Кош бийликти жоюуга чакырып, бүткүл бийликти тынчтык жол менен эмгекчилерге берилишин талап кылган. Меньшевиктер мн эсерлер 1917-ж. июль күндөрүндө ачык эле контрреволюциячыл тарапка өтүшкөн. 9 (22)-июлда Жумушчу жана солдат депутаттар советтеринин Борбордук Аткаруу комитети жана Дыйкан депутаттар советтеринин бүткүл россиялык аткому Убактылуу өкмөттүн чексиз укуктуулугун кубатташкан. Өлкөдөгү бардык бийликке ээ болгон Убактылуу өкмөт контрреволюциячыл диктатураны орноткондо К. б. жоюлган. Жумушчулар бийликке 1917-ж. 24—25-октябрдагы (6—7-ноябрь) куралдуу көтөрүлүш менен жеткен.
Штумм Эльза Ивановна
Штумм Эльза Ивановна (29.04.1932-ж. т., азыркы Талас облусу, Бакай-Ата району, Водный кыш.) -  саанчы, Социалисттик Эмгектин Баатыры (1960), 1945-54-ж. Ленинполь (азыркы Бакай-Ата) районундагы «Миң-Булак» колхозунда музоочу, 195170-ж. саанчы, 1970-жылдан Талас районундагы «Победа» колхозунда саанчы болуп иштеген. 1958-ж. 21 саан уйдун ар биринен 6200 кгдан сүт саап алган. 1959-67-ж. Кыргыз ССР Жогорку Советинин (5-6 шайланышы) депутаты. Ленин, Эмгек Кызыл Туу ордендери менен сыйланган.
Шакен Жоробекова
Жоробекова Шакен (1944-ж.т., Коргон-Сай айылы, Чаткал району, Жалал-Абад облусу) -
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1987). Кыргыз Республикасынын эл артисти (2021).
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Сэйнт Луис Парк (Миннесота)
Калкы - 45 250 киши. Болжолдуу аянты - 28.3 км². FIPS коду — 27-57220.
Визай (Мэн)
Визай (Мэн) (Veazie) — Мэн штатынын Пенобскот округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1919 киши. Болжолдуу аянты - 8.1 км². FIPS коду — 23-78780.
Кылычбек Султанов
Султан Кылычбек Камчы (Султанов Кылычбек Камчыевич) 1975-жылы 7-декабрда (документ боюнча 1976-жыл, 4-январь) Ош облусуна караштуу Өзгөн районундагы Мырзаке айылында туулган. Үй-бүлөлүү, 3 баланын атасы - 2 уул, 1 кыз. Электрондук эсептөөчү техникалардын өндүрүшү тармагы боюнча билим алган, финансы жана кредит бөлүмүндө экономист адистигине ээ болгон.
Виземшайд
Виземшайд (Wiesemscheid) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Арвайлер районуна кирет.
Калкы - 256 киши(2013-ж.). . Аянты - 5,6 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 31 083. Муниципалитеттин башчысы — Йоханнес Вирц.
Эмпиризм
Эмпиризм (гр. empeira – тажрыйба) – таанып билүү теориясында сезүү, туюу практикасын билимдердин жападан-жалгыз булагы деп эсептөөчү багыт.
Эмпиризм сенсуализмге жакын. Бирдиктүү гносеологиялык концепция сапатында эмпиризм 17–18-к-дарда жолго коюлган. Идеалисттик эмпиризм (Мах, Юм, Беркли ж. б.) тажрыйбанын, практиканын негизинде объективдүү дүйнө жатарын танат да, тажрыйбаны туюп, сезип билүүнүн жыйындысы катары гана карайт, чектейт. Материалисттик эмпиризм болсо (Ф. Бэкон, Дж. Локк, Гоббс, 18-к-дагы француз материализми) туюу, сезүү тажрыйбасынын булагы болуп, объективдүү жашаган тышкы дүйнө саналат деп айткан. Эмпиризмдин чектелген жагына сезим таанып билүүнүн (чувственное познание) ролун ашыра баалап жибергендикти, илимий теориялардын ж-а абстракциялардын маанисин жеткилең баалабагандыкты, ой жүгүртүүнүн өз алдынчалыгын таанууну ыйгаруу керек.
Штрих код
Штрих код — техникалык каражаттар окуй ала тургандай, кандайдыр бир графикалык маалыматты камтыган геометриялык фигуралардын же кара жана ак чийиндердин тизмеги. Штрих код баардык автоматтык идентификация технологияларынын ичинен эң эле эскиси болуп эсептелет. Штрих код сызыктуу жана эки өлчөмдүк болуп бөлүнөт. Сызыктуу Штрих код деп бир багытта (горизонталдык) окулган символикалар аталат. Сызыктуу символикалар анча көп эмес өлчөмдөгү (адатта 20-30 символду) маалыматты колдоого мүмкүнчүлүк берет. Эки өлчөмдүк Штрих код чоң көлөмдөгү маалыматты коддо үчүн иштелип чыккан. Мындай кодду чечүү горизонталдык жана вертикалдык багытта жүргүзүлөт.
Жоробеков Эшимбек
Жоробеков Эшимбек (7.10.1930, Талас облусу, Кара-Буура району, Көк-Сай айылы - 1997) - К.Скрябин атындагы айыл чарба институтун (1957), Алматыдагы Жогорку партиялык мектепти (1966) бүткөн.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Нортмор
Нортмор (Nortmoor) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Лер районуна кирет.
Калкы - 1676 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 15,34 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 57 016. Муниципалитеттин башчысы — Герольд Эрнст.
Пайдалануу
Пайдалануу – менчик ээсинин негизги укуктарынын бири. Буюмду урунуудан (мүлктү пайдалануудан, ал алып келүүчү кирешелерди жана натыйжаларды ж. б. алуудан) көрүнөт. П. укугунун чектери мыйзамда, келишимде же башка укуктук негиздер боюнча (м.: керээзде) белгиленет. Мыйзамдуу П. аргандай укук каражаттары, алсак, негатордук доо (пайдаланууга жолтоо болууларды жоюу жөнүндө) коюу жолу менен корголот. Башкалардын кызыкчылыгына зыян келтирүү менен пайдаланууга (укуктан кыянат П-га) тыюу салынат. П. укугуна буюмдун (мүлктүн) ээси эле эмес, анын мыйзамдуу ээлик кылуучусу (м.: ижарачы, туракжайдын жалдоочусу), ошондой эле бул менчиктин ээси же ээлик кылуучулары болбогон адамдар (пайдасына сервитут белгиленген адамдар) да ээ болушу мүмкүн.
Пайдалануучу (иштетүүчү) уюм
Пайдалануучу (иштетүүчү) уюм – ишмердигинин жүрүшүндө калдык куйругу жана кендин иштетүүгө жарамсыз катмары калган ишкана.
Варикоз
Варикоз
“Варикоз” грек тилинен которгондо “кеңейүү” деген түшүнүктү берет. Демек, бул – веналык кан тамырлардын кеңейип кетиши. Теория боюнча, варикоз дененин ар кайсы бөлүгүндө пайда боло алат. Бирок көп учурда ал буттан кармайт. Анткени вена организмде иштетилип бүткөн кан жүрүүчү кан тамыр болуп эсептелет да, оорчулук түшкөндө иштетилип бүткөн кан жогору көтөрүлө албай, анын жарымы кайра артка кетип, мунун эсебинен буттун кан тамыры кеңейип, чоюлуп отуруп варикозго чалдыгат. Анан ийри-буйру абалга туш болгон вена өзүнүн формасын толугу менен жоготот. Варикозго дуушар болгон абалды ажыратуу кыйын эмес. Веналык кан тамырдын жана анын капиллярларынын шишип, көгөрүп чыгышы - оорунун диагнозу. Көбүнчө дарттын бул түрү менен аялдар жабыркашат. Себеби алардын организми эркектерге салыштырмалуу алсызыраак.
Алгачкы белгилери:
– Бутта ооруксунуу пайда болот;
– Кечкисин буттар шишип чыгат, талып ооруйт;
– Уктоо абалында буттун булчуңдары карышат;
– Буттун териси кара жагымсыз түскө алмашат;
Эмнеден келип чыгат?
Жашоо образы. Буга организмге физикалык күч келтирген жумуштар: оор көтөрүү, кара жумуш, ашыкча жана көп жөө жүрүү, узак убакытка бир орунда туруу кирет.
Гормоналдык өзгөрүү. Бул “кош бойлуулук” деген түшүнүктү туюнтат. Демек, эки кат кездеги организмге түшкөн оорчулуктан да варикоз жаралышы ыктымал.
Семирүү. Дененин массасынын көбөйүшү дагы бирден-бир себеп.
Тукум куучулук. Тегинде варикоз менен ооруган адам бар болгон шартта пайда болот. Ал бир нече муундан кийин жанданышы дагы мүмкүн.
Стадиялары:
Биринчи стадия. Мында варикоздун алгачкы белгилери байкалат. Кээде веналык кан тамыр шишип, анын тегерегинде майда жылдызча түрүндө тактар пайда болот. Бут бат эле чарчай жана шиший баштайт. Бул өзүнө бир жылга жетпеген мөөнөттү камтыйт.
Экинчи стадия. Ооруксунуу күчөп баштайт. Веналык кан тамырдын көөп чыкканы даана байкалып, териге кара чекиттер чыгып, өзгөрүү пайда болот.
Үчүнчү стадия. Бутту толугу менен варикоз каптайт. Дээрлик соо жер калбайт. Ооруксунуу кычыштыруу менен, тырмоо жарага айлануу менен коштолот. Бул жара өмүр бою кетпейт, ал жердеги нервдер адамдын мүнөзүн өзгөртүп жиберет.
Варикоз оорусун элдик ыкмалар менен дарылоонун ыкмалары
– Бир баш сарымсакты майдалап эзип, аны эки аш кашык зайтун майына аралаштырып бүртүкчө болуп чыгып калган веналарга жатар алдында компресс кылып түнгө калтыруу керек.
– 2 аш кашык майдаланган чалкандын жалбырагына бир стакан ысык сууну куюп 15-20 мүнөт демдеп коюу зарыл. Даяр болгон соң бир ай катары менен бир күндө бир стаканды үчкө бөлүп тамактанар алдында ичип жүрүү керек.
– 2 аш кашык зайтун майына 2 аш кашык алоэ гүлүнүн ширесин аралаштырып күнүгө эртең менен жана кечинде бутуңузга сүйкөп туруңуз. Бул ыкма кеңейип кеткен венанын териси кургап, кызыл бүртүкчөлөр пайда болгон учурда гана колдонулат.
Варикоз оорусунда төмөндөгү эрежелерди сактоо керек:
1. Денеге жабышып турган кийимдерди, муундарды кысып тура турган байпактарды кийбөө жана ошол эле учурда бутту кайчылаштырып олтурбоо керек.
2. Бир орунга узак убакыт олтуруп же туруп иштеген болсоңуз, бир күндө 2-3 саатта бир бутуңузга көнүгүү жасап туруңуз. Согончогуңузду өйдө көтөрүп бутуңуздун учу менен 5-6 секунд туруңуз да, согончокту түшүрүп эс алган соң кайра көтөрүп бутуңуздун учу менен туруңуз.
3. Колдон келсе көбүрөөк жөө басыңыз. Эгер узак убакыт олтуруп иштеген болсоңуз, анда тез-тезден бутка күч келтирбей тургандай кылып олтуруу абалыңызды алмаштырып туруңуз.
4. Мончонун буусуна кирбеңиз жана күнгө катуу күйбөңүз. Бул эки көрүнүш сиздин ооруңузду күчөтөт.
5. Бийик такалуу бут кийимдерди көп кийбегенге аракет кылыңыз. Эгер кие турган болсоңуз, анын бийиктиги 4-6 сантиметрден ашпашы керек.
6. Күндүзү 5-10 мүнөт жатууга убакыт таап бутуңузга жаздыкча коюп өйдө көтөрүп жатыңыз.
7. Майлуу тамактардын ордуна жашылча-жемиштерди жегенге аракеттениңиз.
8.Спорттун сууда сүзүү, чуркоо түрү менен машыгыңыз. Мындан тышкары ромашка сыяктуу гүлдөрдөн ванна жасап, бутту ошол сууга салып олтуруу керек. Интернеттеги шилтемелер http://lady.kg/node/1634
Файрмонт (Небраска)
Файрмонт (Небраска) (Fairmont) — Небраска штатынын Fillmore округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 560 киши. Болжолдуу аянты - 1.8 км². FIPS коду — 31-16550.
Перекоп мойногу
Перекоп мойногу — Крым жарым аралын материк менен туташтырат. Кара деңиздеги Каркинит булунун Сиваш көлүнөн бөлөт. Узундугу 30 кмдей. Бийиктиги 20 жге чейин. Чопо жана кумайлуу топурактан турат. Өтө туздуу көлдөр бар. Перекоп мойногу аркылуу Түндүк Крым каналы өтөт. Мойнокто Граждандык жана Улуу Ата Мекендик согуш мезгилинде катуу салгылашуулар болгон.
Тагевербен
Тагевербен (Tagewerben) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Вайсенфельс районуна кирет.
Коши Огюстен Луи
Коши Огюстен Луи (21. 8. 1789, Париж — 23. 5. 1857, Со) — франциялык математик, Париж Илимдер Академиясынын мүчөсү (1816). Париж политехникалык (1807) жана көпүрө жол мектебин (1810) бүтүргөн. 1810—13 -жылдары Шербурда инженер, 1816—30-жылдары Политехникалык мектепте, де Франс коллежинде, 1848-ж. Париж университетинде сабак берген. К-нин эмгектери математиканын жана математикалык физиканын түрдүү тармактарына тиешелүү. Ал комплекстик өзгөрмөлүү анализдик функциянын интеграл түрүндө туюнтулушун, функциянын катарга ажыроосун, вычеттер теориясынын системаларын өнүктүргөн. Дифференциалдык теңдемелер, серпилгичтик теориясы боюнча да изилдөө жүргүзгөн. Оптика боюнча Френель теориясы жана дисперсия теориясынын математикалык чыгарылышын тапкан. Ошондой эле Кошиге геометрия, сандар теориясы, алгебра ж.б. илимдер боюнча изилдөөлөр таандык.
Кең-Суу (Ак-Суу району)
Кең-Суу (Кең-Суу) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Ак-Суу районундагы айыл. Эңилчек айыл округу составына кирет.
Калкы
Туруктуу отурукташкан калктын саны - 0 киши (2021-жылы).
Клетштедт
Клетштедт (Klettstedt) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Унструт-Хайних районуна кирет.
Калкы - 212 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 5,69 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 64 036. Муниципалитеттин башчысы — Йөрг Фрайтаг.
Түркия менен Сириядагы жер титирөө (2023)
2023-жылдын 6-февралында Чыгыш Жер Орто-деңизинде бир катар күчтүү жер титирөөлөр жана андан кийинки жер титирөөлөр болду. Жер титирөө Түркия, Сирия, Израил, Ливан, Иордания, Ирак, Казакстан, Пакистан, Кипр, Армения - Грузия чек арасында катталды. Ири кыйроолор Латакия жана Хама (Сирия) шаарларында, Газиантеп шаарына (Түркия) жакын жерде катталган. Алдын ала маалыматтарга караганда, 58 миңден ашуун адам каза болуп, 122 миңден ашуун адам жаракат алган. Түркияда өзгөчө кырдаал жарыяланды. Түркиянын президенти Режеп Тайып Эрдоган окуяга байланыштуу жети күндүк аза күтүү жарыялады. Эрдогандын айтымында, бул Түркияда 1939-жылдан берки эң күчтүү жер титирөө.
Тарыхы
Түркия дүйнөдөгү эң активдүү жер титирөө аймактарынын биринде жайгашкан. 1970 -жылдан бери 2023-жылдын 6-февралындагы жер титирөөдөн 250 километр радиуста күчү 6 же андан жогору болгон үч жер титирөө болгон. Алардын эң чоңу, магнитудасы 6,7, 2020 -жылдын 24-январында болгон.
Окуялар
Биринчи жер титирөө Сирия менен чектеш Кахраманмараш провинциясынын Пазаржик аймагында саат 04:17де 17,9 километр тереңдикте болгон (01:17 UTC ). Анын магнитудасы 7,8 болгон. Түркияда 78 жер титирөө катталды. Алардын эң күчтүүсүнүн магнитудасы 6,7 болгон. Газиантептеги тарыхый чеби урап түшкөн. Сириянын Банияс шаарындагы эң ири мунай иштетүүчү заводу жабдуулардын бузулушуна байланыштуу ишин токтотту, мунай продуктулары агып кеткен. Кахраманмараш жана Газиантеп  аэропорттору жарандык каттамдарга жабылды.
Ошол эле күнү Түркияда күчү 7,6 баллга жеткен дагы бир күчтүү жер титирөө болду. Анын очогу Кахраманмараш провинциясынын Элбистан аймагында болгон. Кийинчерээк күчү 5,9 баллга жеткен жер титирөө болгон.
Пайдалуу кен-байлыктар
Пайдалуу кен-байлыктар – жер кыртышынынын товардык өндүрүш чөйрөсүндө колдонулуучу жана өнөржайлык технологиялардын баасынын азыркы деңгээлинде экономикалык мааниге ээ табигый минералдык түзүлүштөрү.
Пери...
Пери... (грекче peri – жанында, айланасында) - татаал сөздөрдүн нерсе жанында, тегерегинде деген маанилерди туюндуруучу биринчи бөлүгү (мисалы, перигей, перикард).
Сармандеевка (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Сармандеевка — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Кош-Елгин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 4 киши. Почта индекси — 452045, ОКАТО коду — 80212840006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Штрек
Штрек (нем. Strecke - маршрут, аралык) - кен тулкусунун узата созулуу багыты боюнча өткөөлдөнүп, жер бетине түз чыгуучу оозу жок горизонталь (жантаюусу 3°тан ашпаган) тоо-кен казылмасы. Штрек кен тулкусунда же ага жарыш тоо теги аркылуу өткөөлдөнөт. Негизги жүк (казылып алынган кен, тоо тек, материалдар) ташылган Ш. башкы деп аталат. Штрек арналышы боюнча транспорттук, шамалдатуучу ж. б. болуп айырмаланат. Штректин туурасынан кесилиш формасы тоо тектердин физикалык-механ. касиеттерине, тоо басымынын багытына жана күчүнө, капталы менен үстүн бекитич конструкцияга жараша жасалат. Көпчүлүгү трапеция же арка формасында өткөөлдөнөт. Туурасынан кесилиш өлчөмү транспорттук жабдуулардын өлчөмүнө жана коопсуздук эрежелерине жараша даярдалат.
Черау (Колорадо)
Черау (Колорадо) (Cheraw) — Колорадо штатынын Отеро (Otero) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 211 киши. Болжолдуу аянты - 0.4 км². FIPS коду — 08-13460.
Жолдошев Жүнүсбек Балбанович
Жолдошев Жүнүсбек Балбанович (19.8.1956-ж.т., Каныш-Кыя айылы ) - айыл-чарба тармагынын көрүнүктүү ишмери, райондун ардактуу атуулу.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Пайдалуу кен-байлыктарды иштетүү
Пайдалуу кен-байлыктарды иштетүү – минералдуу чийки заттардан пайдалуу кошундуларды ылгап алуу боюнча технологиялык жүрүмдөрдүн топтому.
Бирч Ран
Бирч Ран (Birch Run) — Мичиган штатынын Saginaw округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1642 киши. Болжолдуу аянты - 5.0 км². FIPS коду — 26-08540.
Виенна (Мэн)
Виенна (Мэн) (Vienna) — Мэн штатынын Кеннебек округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 527 киши. Болжолдуу аянты - 65.7 км². FIPS коду — 23-79025.
Кошице
Кошице — Словакиядагы шаар. Словак Кен-таштуу тоолорунун этегинде жайгашкан. Калкы 245,2 миң (2006); калкынын саны боюнча Словакиядагы 2-шаар. Жолдор тоому. Металлургия комбинаты, оор машина куруу, магнезит иштетүүчү, тамак-аш, жыгаччылык өнөр-жай ишканалары иштейт. Университет бар.
Готика стилиндеги собор (14—15-к.), 14—18-кылымдардагы арх-ралык эстеликтер сакталган.
Колрэйн (Массачусетс)
Колрэйн (Массачусетс) (Colrain) — Массачусетс штатынын Франклин округуна караган АКШ шаары.
Перигей
Перигей (грекче περίγειος «Жерге жакын») – Жердин жасалма жандоочусунун же Айдын орбитасынын Жерге эн жакын чекити. Перигейдин мейкиндиктеги абалы сырткы күчтөрдүн таасиринен өзгөрүп турат. Мисалы, Күндүн козголтуучу күчүнүн тааеиринен Айдын Перигейи Айдын орбитасы боюнча жылып, 8,85 жылда толук айланып чыгат. Перигейден Жердин борборуна чейинки аралык Перигей aралыгы деп аталат.
Колрэйн (Массачусетс)
Калкы - 1 813 киши. Болжолдуу аянты - 112.5 км². FIPS коду — 25-14885.
Пайдалуу кендердин техногендик түзүлүштөрү
Пайдалуу кендердин техногендик түзүлүштөрү – өнөржайлык пайдаланууга жарактуу, пайдалуу кен-байлыктарды иштетүүнүн же казып алуунун калдыктары болуп саналган жерлерде же жер алдыларында пайда болгон минералдык заттардын түзүлүштөрү.
Жерембаев Канат
Жерембаев Канат (5.2.1928, Өрүктү айылы - 1991, Сумсар айылы) - өнөр жай тармагынын корунүктүү ишмери, шахтер.
1945 57-жылдары Терек-Сай шахтасында бургулоочу, жардыруучу, 1957-78-жылдары Сумсар шахтасында иштеген. “Ленин” ордени (1975), медалдар, “Жигули” автомашинасы(1972) менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Фанк (Небраска)
Фанк (Небраска) (Funk) — Небраска штатынын Phelps округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 204 киши. Болжолдуу аянты - 0.7 км². FIPS коду — 31-17880.
Опфенбах
Опфенбах (Opfenbach) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Швабия административдик округуна карайт. Линдау-Бодензее районуна кирет.
Калкы - 2312 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 16,79 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 7 76 122. Муниципалитеттин башчысы — Маттиас Бенц.
Рейндеги Штокштадт
Рейндеги Штокштадт (Stockstadt am Rhein) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Дармштадт административдик округуна карайт. Грос-Герау районуна кирет.
Сэйнт Майкл (Миннесота)
Сэйнт Майкл (Миннесота) (St. Michael) — Миннесота штатынын Wright округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 16399 киши. Болжолдуу аянты - 94.3 км². FIPS коду — 27-57346.
Рейндеги Штокштадт
Калкы - 5687 киши(2013-ж.). . Аянты - 18,72 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 4 33 013. Муниципалитеттин башчысы — Клаус Хорст.
Бөрүбаш дөңсөөсү
Каракол м-н Ырдык сууларынын төм. агымдарынын аралыгында Ысык-Көлдүн Жыргалаң булуңунун түштүгүн жээктей 6 кмге созулуп жатат. Бийикт. 1812 м. Плиоцендин ж-а төртүнчүлүк мезгилдин мергель, чопо, кумдук, о. эле борпоң чөкмө тектеринен турат. Жону тайпак, балык жондонуп, батышты көздөй акырындык м-н жапыздайт. Асимметриялык түзүлүштөгү дөңсөө: түн. капталы кыска ж-а жапыз, түштүгү тик ж-а узун, айдөш. Капталдарында кургак сайлар ж-а аңдар көп кездешет. Жарым чөл-кургак талаа ландшафты мүнөздүү. Кыштоо; чабынды жерлери да бар. Дөңсөөгө жакын Н. М. Пржевальскийдин мемориал музейи, Х.К. Карасаевдин бейити жайгашкан.
Шрек Үчүнчү
"Шрек үчүнчү" (Shrek the Third, Шрек Третий) - 2007-жылы тартылган жана компүтерде анимацияланган америкалык фэнтези комедия. Тасма "Шрек" тасмаларынын үчүнчү чыгарылышы болуп саналат. Тасманы "DreamWorks Animation" өндүргөн.
Бул чыгарылыш Шрек менен Фионанын үйлөнгөндүгүнөн сегиз айт өткөндөн кийинки убакыттан башталат. Тасмада, "Алыскы " королдукту анча жактырбай жетектеген Шрек, такка чынында татыктуу болгон Фионанын бөлөсүн издөөгө жөнөйт. Бул учурдан пайдаланып "Келишимдүү канзаада" Шректи тактан алып, өзү падыша болууну көздөйт. "Шрек 2"ге үн коштогон Майк Майерс, Эдди Мёрфи, Камерон Диаз, Антонио Бандерас, Руперт Эверетт, Жули Эндрюс жана Жон Клиизден тышкары, үчүнчү чыгарылышта Артур Пендрагонго Жастин Тимберлейк жана Мерлинге Эрик Айдл үн коштошкон.
Тасма 799 миллион АКШ долларын табуу менен тартууга кеткен 160 миллион АКШ доллардык бюджетинен ашып, 2007-жылдын эң көп кирешелүү тасмаларынын бири болгон.
Виккенродт
Виккенродт (Wickenrodt) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Биркенфельд районуна кирет.
Калкы - 175 киши(2013-ж.). . Аянты - 5,27 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 34 093. Муниципалитеттин башчысы — Отмар Глөкнер.
Тайссен
Тайссен (Theißen) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Бургенланд районуна кирет.
Омица
Омица — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Баренц деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 88 км.
Тайссен
Калкы - 1915 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 5,36 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 84 500. Муниципалитеттин башчысы — Йохан Көстлер.
Омица
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Каракыр тоосу
Каракыр тоосу – Чаткал кырка тоосунун түш.-чыгыш тармагы. Терек ж-а Ала-Бука сууларынын алабынан орун алган. Уз. 25 км, туурасы 15 км.