cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сооронбаева Сонунбүбү
Сооронбаева Сонунбүбү Зергер. 1923-ж. Талас районундагы Козучак айылында төрөлгөн. Улуу Ата Мекендик согуш учурунда колхоздо механизатор, кийин чарбанын түрдүү жумуштарында эмгектенген. Устачылык менен узчулукту тең тизгинде алып келет. Андай касиеттүү өнөргө чеберчиликти ардактуу кесип тутушкан чоң атасы Мамырат, өз атасы Султанаалы өрнөктүү жол көрсөтүшкөн. Зергер уста  калуусу үчүн ал өзүнө талаптагыдай мүмкүнчүлүктөрдү түздү. Буюмду асемдеп кармоодо чебер чыгармачылык ышкысын, өзүнүн ички оңтоюн дааналап алды. Сонунбүбүнүн жасаган уук учтугу күмүштөн турат. Күбөктөлө жасалганы аркылуу көргөндүнкөз отун чачыратат. Конус түспөлүндөгү бир нече күбөктөр (күмүш буюмдарынын бир түрү, өзүнчө мындай көркөмдүктөр менен сөйкө, чач учтук өңдүүлөр кармалат) бири бирине илиштирилип, алардын араларынан кызыл, ак, көк, жашыл топ чачыктар төгүлүп турат. Күмүш күбөк беттерине чийим шибегеси менен түр көчөт түшүрөт. Ал «мүйүз оюму», «бармак боочу оюму», «ит куйрук оюму» өңдүүлөрдүн төп келишкен көркөм элементтерин өзүнчө «кыялдантып» берет. Ал «уук учтукка» жагымдуу жылаажын үн берүүчү коңгуроо жасап таккан. Аны курч темирден жасаган. Анын ичине тил салып, төбөсүнө бүлдүргө таккан. Коңгуроонун түбү ачык. Ал эми тай-кулунга тага турган коңгуроонун түбүн зергер туюк жасайт да, кичине тешигинен жел кирип, ал ойдогудай үн алып турат. Зергер уз катары боз үй көтөргөн. Анын ички жасалгалары Сонунбүбүнүн чыныгы чеберчилигин айгинелейт. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык кароо-сынагы». Зер буюму үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Ардак грамотасы, Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Грамотасы.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Ишенбай Кадырбеков
Ишенбай Дүйшөнбаевич Кадырбеков - Кыргыз Республикасынын өкмөтүнүн биринчи вице-премьери (2005), Жогорку Кеңештин экинчи чакырлышынын депутаты (2000-2005), Жогорку Кеңештин экинчи чакырылышында астыңкы палатасынын спикери(24-25 март 2005)
Кызыктуу факты
2005-жылдын 24-мартындагы Элдик революциядан кийин КР ЖКнын Мыйзам чыгаруу жыйынына спикер болуп (3 эле күн иштеген) шайланган Ишенбай Кадырбеков автоматтык түрдө КР Президентинин милдетин аткаруучу болгон, бирок бир нече саат гана иштеген.
Чумачка (дарыя)
Чумачка — Орусиядагы дарыя. Татарстан Республикасы, Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шешма дарыясынын оң жээгинен 151 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Шешма дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Көчө кылмыштуулугу
Көчө кылмыштуулугу – коомдук жерлерде жасалган баардык укук бузууларды өз ичине камтый турган криминалистика ишинде колдонулуучу түшүнүк.
Альтдорф (Бёблинген)
Альтдорф (Бёблинген) (Altdorf (bei Böblingen)) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Бёблинген районуна карайт. Штутгарт административдик округуна тиешелүү. Калкы – 4575 (2013-ж.). Аянты – 17,47 км². .
Клео Спрингс (Оклахома)
Клео Спрингс (Оклахома) (Cleo Springs) — Оклахома штатынын Major округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 326 киши. Болжолдуу аянты - 1.5 км². FIPS коду — 40-15300.
Хальмер-Ю (Саа-Яга куймасы)
Хальмер-Ю — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Саа-Яга дарыясынын сол жээгинен 28 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 46 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Солтонкулова Шамши
Солтонкулова Шамши Саймачы. 1941-ж. Жумгал районундагы Кызыл-Ой айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. Мектепте лаборант, турмуш-тиричилик үйүндө бычмачы-тикмечи болуп иштеген. Анын уздук шыгы эрте ойгонгон. Ага таекеси Сулаймандын бүктөп жараткан кагаз оймолору зор таасир берген. Куурчак оюндары да, ага бычып-тиккен кийимдери, үлгү боюнча сайган сайма көчөттөрү, апасы Айшанын аруу буюм тайымдары Шамшинин уздук чыгармачылыгына шык берген. Шамши айыл ичине оюм-көчөттүн үлгүсүн таратат. Туш кийизине кара жердикти тандайт. Саргыч күрөң түс көркөм көчөттөрдү өзөк катары бери алып чыгып турат. Ортолук түрдү эндүү (60-65 см) алып, көчөттөрүн анча майдалабай жүрөкчөлөнтүп оюмдан оюм, чийимден чийим чыгарып, алардын сыртынан жээк көчөттөрдү «жарым кыялданта» чыгарат. Ар бир табакчада «жагалмай канат оюмун» «колтук көчөт» катарында түшүрүп, ал «четтик көчөттүн» «куш оюмунун» ичинен атайын ак түстө берилген «кочкор мүйүз оюму» бар «куш оюмуна» үндөшөт. Көчөт араларындагы «суусу» эндүү көрүнгөн көчөт табакчаларына шайкештенет. Туш кийиздери жалаң илме сайма (шибеге сайма) аркылуу түшкөндүктөн улам эскирген сайын чыйратылганы дааналанып кумай чөптөрүндөй көрүнөт. Кош капкалдырыктуу туш кийиздеринин ортолуктары ойдогудай тандалат. Кайын сиңдиси Жанбүбүгө анын саймачылык шыгы оогон.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Иса Өмүркулов
Иса Шейшенкулович Өмүркулов - (12-март 1957 жыл) Кыргыз мамлекеттик жана саясий ишкер. 2010 жылдан баштап Бишкек шаарынын мэри.
Кубик Рубик
Рубик Кубик (bűvös kocka — Алгачкы жолу «Сыйкырдуу Кубик» аталышы менен белгилүү болгон) — Логикалык баш-атыруучу оюнчук.1974-жылы Венгриялык профессор Эрнё Рубик тарабынан иштелип чыккан
Рубик Кубиктин алты жагында тогуз кичинекей кубиктер өз-ара байланыштырылып орнолгон.Ар бир кичине кубик бир түстө болот. Оюндун максаты — Рубик Кубинин ар бир бетин окшош бир түскө келтирүү зарыл.
Тарыхы
Дүйнөгө эң кеңири таралган баш катырма оюнчук 1974-жылы венгриялык профессор Эрнё Рубик тарабынан иштелип чыккан. Рубик Будапешт академиясынын интерьер дизайны факультетинде студенттерге сабак берген. Ал бул оюнчукту студенттерге теманы түшүндүрүү үчүн гана жасап, алгач аны окуу куралы катары пайдаланган. Бул окуу куралын жасоо менен бир айдай баш катырган автор үчүн баарынан оору ортосундагы башталгыч механизмди жасап чыгуу болгон. Ошентсе да талыкпас эмгектин натыйжасында бардыгын өздөштүрүп, бир жыл өтпөй расмий түрдө өзүнө каттатып патент алууга жетишкен. 1980-жылы автор бул табылгасынын арты менен миллионерлердин катарына кошулган. Анткени лицензиясын Ideal Toy Corporation компаниясы көп суммадагы акчага сатып алган да, “Рубиктин кубиги” деген атты дал ушул компания ыйгарган. Ошондон кийин Батыштын бардык өлкөлөрүнө тарап, 100 миллиондон ашык кубик расмий түрдө сатылган. Бирок көп өтпөй эле бул баш катырманын популярдуулугу төмөндөп, сатыкка аз чыга баштаганда Seven Towns фирмасы сатып алып кайра жандандырууга жетишкен. Кубик Рубик баш болгон баш катырмалар аталган компаниянын карамагында расмий түрдө бүгүнкү күндө да чыгарылып жатат. Ал эми Эрнё Рубик алгачкы сыйлыгын 1980-жылы «Эң мыкты ойлоп табуучулук» деген аталышта АКШ, Улуу Британия, Германия, Францияда өткөн сынактардын жыйынтыгы менен алган. Учурда Эрнё жубайы жана төрт баласы менен Будапешттин четиндеги райондордун биринде жашайт.
Кубик Рубик тууралуу
Кубик Рубикти чогултуу менен алектенген, аны мыкты өздөштүргөн адамдарды [спидкуберлер деп аташат. Ал эми өтө тездик менен чогултуу өнөрү спидкубинг деп аталат. Ар ким ар кандай ыкма менен чогултса да бүгүнкү күндө Жессика Фридрихтин ыкмасы өтө тез деп эсептелет. Кубикти чогултуу мелдеши расмий түрдө жыл сайын Бүткүл дүйнөлүк кубик ассоциациясы тарабынан уюштурулуп, дүйнө жүзүндөгү акылдуу, шамдагай адамдардын башын бириктирип келет. Мелдештин алдында атайын эрежелерге ылайык, катышуучуларга кубиктер бирдей чаржайыт абалда берилет. Ким баарынан тез чогултса, ошол жеңишке жетишет. Сынактын жүрүшүндө көзүн таңып алып чогулткандар да бар.
Кубиктин пайдалары
Кубик Рубик жөн гана оюнчук эмес, баш катырма экенин билебиз. Ал эми баш катырмалар ар дайым мээ жана башка органдар үчүн пайдалуу деп эсептелинет. Кээ бирлери Кубик Рубик атайын формула менен чогултулгандыктан анын эч кандай пайдасы жок деп эсептешет. Бирок ал:
1. Логиканы, акыл-эсти өстүрүүчү күчкө ээ. Бул баш катырма менен кичинесинен бери алектенген, ага кызыккан адамдардын эс тутуму, ой жүгүртүүсү башкалардыкына караганда кыйла күчтүү болору практика жүзүндө далилденген.
2. Кубикти көп чогулткан адам ойлонуу, эстөө, кыймыл-аракет сыяктуу бир нече функцияны бир эле убакытта аткара алат. Мындан сырткары кубиктин көп түрүн чогулткан адамдар адам аттарын, телефон номерлерин жаттоодо, белгилүү даталарды эстөөдө кыйналышпайт.
3. Мээни эс алдырып, ойду бир жерге топтоого жардам берет. Байкоочулукту күчөтөт, адам майда-барат нерселерге да маани берип, өтө байкагыч боло баштайт.
4. Кубик Рубикти ылдамдык менен чогултууда кийинки формуланы эстөө, кайсы алгоритмди колдонуу керек деген сыяктуу ойлор пайда болуп, аларды тез арада пайдалануу керек болот. Мындан улам бала чоңойгондо ар кандай кыйын кырдаалдарда керектүү чечимди тез кабыл ала билүүгө калыптанат.
Лек-Ю (Уса куймасы)
Лёк-Ю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уса дарыясынын сол жээгинен 238 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 43 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сооронкулова Фатима
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Сокубаш Уулу Сейитказы
Сокубаш Уулу Сейитказы — зергер. 1903-ж. Аламүдүн районундагы Бек-Тоо айылында төрөлгөн. Жаштайынан жетимдиктин зардарын тарткан, дудук болгон. Ал Акир Тентимиш уулунан (Кант району, Сары-Жон айылы) жөнөкөй өрүмдөрдү үйрөнүп, ага түстүү металлдардан жаралган шөкөттөрүн чапкан жана устанын «жылан боор өрүм», «терме өрүм», «каз тандай өрүм», «нокору өрүм» өңдүү татаал өрүмдөрүнүн шөкөттөрүн чаап, өнөктөш узанган. Сейитказы мурун кыз-келиндердин зер буюмдарын күйгүзүү менен кармаган. Кийин ортолук устакана уюштуруп «кара уста» аталган. Көбүнчө ат жабдыктарынын шөкөттөрүн кармаган, ээр да чабат. Ал жука жезди же колону, мисти чабылуучу өрүмдүн, кайыктын энине жараша өлчөп, кайчылап кесип алат да, аны кыпчытып, өгөөлөө аркылуу өзүнүн түспөлүнө келтирүү менен «купасын», «тоголок төгөнөгүн», «чагармагын», «сүзмөсүн» (жүзмөсүн), «кошундусун», «солоңдорун» сүйрүрөөк, өзүнчө устанын жекече чеберчилик табын тааный билдиргендей өзгөчөлөп жасайт. Сейитказы устанын чакчасы алыстан таанылат.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Маданият (Кара-Суу району, Жоош айыл аймагы)
Маданият (Маданият) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Жоош айыл өкмөтү составына кирет.
Калкы
Калкы - 2376 киши.
Жаңыбай Кожек уулу
Жаңыбай Кожек уулу (1869, Жумгал — 1942, Токтогул району, Өзгөрүш айылы) —  манасчы. Ж-дын эскерүүсүндө анын жети атасы тең (Айдарбек, Сүйүнбай, Сакөчүк, Теңирбай Сары, Жаманкары, Кожек) “Манас” айтып, манасчылык атадан балага өтүп, мурас катары сакталып жана айтылып келген. Ж-дын атасы Кожек эл арасында көбүнчө үчилтиктин экинчи бөлүмү “Семетейди” айтып жүргөндүктөн аны эл семетейчи деп билишчү. Ж. “Манасты” атасы Кожектен үйрөнүп, 16 жашынан айта баштаган. “Манастан” “Көкөтөйдүн ашы”, “Чоң казат” эпизодун жана “Семетей”, “Сейтек” эпосторун толук айткан. Ж-дан жазылып алынган эпостун жалпы көлөмү 19445 сап ыр. Ал “Эр Төштүк”, “Эр Табылды” эпосторун, элдик поэма “Ак Мөөрдү” жана салт ырларын да билген. К. Мифтаковдун жазып калтырган маалыматына караганда Кожектин баласы Матай да атасынан “Семетейди” үйрөнгөн жана айрым эпизоддорун атасынан жакшы билген. Анын айтып берүүсүндө К. Мифтаков 1941-ж. “Семетей менен Чынкожонун жоолашкан себеби” деген эпизодду жазып алган да, окуяны үзбөс үчүн бул үзүндүнү атасы жаздырган эпизодго кошуп 34-номерлүү дептерге киргизген. Бирок, Матай өзү билген эпизодду ыр формасында эмес, кара сөз түрүндө жаздырган. Анткени, айтуучулук өнөрдү өнүктүрүп жүрбөгөндүктөн, эпизоддун мазмунун гана эстеп калып, аны кара сөзгө айлантып айтып калган. Демек, бул көрүнүштүн өзү башка элдердегидей эле эпикалык чыгармаларды мурас катары бир бүлө мүчөлөрүнүн бардыгы айтып калышын эскертип жатат. Бул кесипчиликтин тукум куучулук салты. Кыргыздарда жомокчулукту түпкү тегинен бери сактап келген манасчы ларды сейрек учуратабыз. Ошондуктан, Жаңыбай Кожек уулунун жети атасынан бери “Манас” айтуу салты — сейрек көрүнүштөрдөн болуу менен кыргыздардын өз эпосун кастарлагандыгынын далили.
Кара чаар жолборстун,
Өтү менен бооруна,
Ажыдаардын заарына,
Апакеси Чыйырды
Үч ай талгагы канбас жери бар (Жаңыбай Кожековдун варианты, Кол жазмалар фондусу, 36-инв., 6-б.)— деп айтылып талгак болуу мотиви кыскача сүрөттөлөт да, Манастын төрөлүшү: “Кан менен жин чеңгелдеп Кабылан Манас башында Как ушундай түштү эле” (Жаңыбай Кожековдун варианты, Кол жазмалар фондусу, 36-инв., 6-б.),— деп айтылат. Манастын төрөлүшү кеңири пландагы сүрөттөөлөр аркылуу берилбесе да, жогоркудай белгилерине караганда бул манасчы нын ата-бабасынан бери айтып келе жаткан үлгү сакталып, өзүнчөлүк мааниге ээ экендигин көрсөтүп турат. Окуяларды куруудагы мотивдердин талкууланышы жана берилиши, ошондой эле сюжетти өөрчүтүү манерасы аталган кичинекей үзүндү боюнча алганда башка варианттардан өзгөчөлөнөт. Буга караганда аталган вариант манасчы  тарабынан алымча-кошумчаларга учурабастан, өзүнүн алгачкы айтылышын сактап калгандай. Эпостун “Семетей” бөлүмү Манастын Бээжинден жарадар болуп келе жаткан жеринен башталат. Семетейчинин айтуусунда Манас жарадар болгондон кийин Бээжинден Таласка аны Кыз Сайкал  жеткирип келет. Мында Бээжинге аттанганда Манастын кошуну менен кошо Кыз Сайкал дын да баргандыгы эскерилип жатат. Кыз Сайкал Манас менен кошо келет да, Манастын көзү тирүү кезинде Каныкей экөө биригип күмбөз салдырышат. Күмбөз салдыруу жана аны көркөмдөө, жазуу түшүрүү жагы башка семетейчилердикинен өзгөчө баяндалган. Күмбөз салынгандан кийин ичи кооздолуп, кимге таандык экендигин жаздырууда Манастын аты жазылбастан, кыздын аты жазылгандыгы Каныкей Семетейге айтып берген жомогунда эскерилет.
Семетейдин жарык дүйнөгө келиши башка варианттарда Манас Бээжинге аттанып жатканда төрөлгөн бала болсо, Ж-дын айтуусу боюнча Манас жарадар болуп келе жатканда астынан дубана тосуп чыгып, эркек балалуу болгондугун сүйүнчүлөйт. Ошондой эле бардык семетейчилерге мүнөздүү көрүнүш Каныкейдин Букарга качканы, Семетейдин Букардагы таякесинин колунда чоңоюшу, Семетейдин Таласка келиши, Семетейдин Бээжинге жасаган казаты, Семетейдин атасы Манастан калган элди башкарганы, Айчүрөк жөнүндө баян, Семетей менен Чынкожонун жоолашканы, Семетейдин Чынкожо, Толтой менен болгон урушу деген салттык эпизоддорду ичине камтыйт. Буга караганда Ждын “Семетейи” деле башка варианттардан мазмундук жагынан анча айырмаланабастан, бирдей сюжеттик нукта айтылгандыгын баамдоого болот. Эскерилип жаткан окуялар “Семетей” эпосунда эл арасында кеңири тарап, ооздон оозго, атадан балага өтүп келе жаткан салттык туруктуу эпизоддордон экени белгилүү. Башка варианттарда Жакыптын тапшыруусу боюнча Каныкейди Абыкеге тийсин деп арачы болуп Кыргыл барса, Ж-дын-айтуусунда бул милдетти Серек менен Сыргак аткарат. Мында да окуянын жыйынтыгы катуу кагылыш кырдаалдардын негизинде чечилет. Семетей Букарда жүргөндө бир гана Сарытазга эмес үч тазга жолугуп, атасы Манас, жери Талас жөнүндө кабардар болот. Акыры Таласка келип, атасы Манастын алты мүлкүн алат. Бирок, бардык вариаттарында кездешүүчү жана кеңири баяндоого алынган Жакыптын Семетейге уу бергени Ж-да эскерилбейт.
Чынкожого байланыштуу окуяларда анын түбү душман экени эскерилсе да, Манас тууган иретинде Чынкожого өзүнчө айыл бөлүп берет. Бирок, түбүнөн бери келе жаткан көрө албастык сакталып, куйтулугун койбойт. Кийин Манас билип калат да Чынкожону алым төлөтүп кысып коёт. Манас дүйнөдөн кайткандан кийин Чынкожо өзүнчө бийлик жүргүзүп, Каныкейге запкы көрсөтүп, алымын төлөбөйт. Бул жөнүндө Бакай Семетейге эскерткенде аны чакыртышат. Чынкожо келбей коёт. Семетей Бакайды жиберет да, Чынкожонун 12 жылдан бери төлөбөй жүргөн алымын алдырат. Ошентип, эки туугандын ортосундагы мамиле курчуп, бири-бирине болгон араздашуусу, күчөп, жоо болуп калышат. Ал эми Чынкожо менен Толтойдун ортосундагы жакындык мамилени эки баатырдын достошуу мотивин түшүндүрүү жана окуяны куруу жолу бир аз башкачараак нукта өткөн. Анткени, Толтойдун элине кошулуу үчүн Чынкожонун жүргүзгөн жигердүү аракетин башка варианттардан көрө албайбыз. Салт боюнча Айчүрөк менен Семетейге, Күлчоро менен Канчорого байланыштуу окуяларга да кеңири орун берилип, турмуштук жөрөлгөлөрдүн жагдайында эпикалык планда сүрөттөлгөн.
Семетейдин Коңурбайдан өч алуусуна байланыштуу эпизоддо салттык үлгүдөгү окуялар камтылат. Бул эпизоддон айырмачылыктар байкалат. Эпосто көбүнчө каармандардын аткарган милдеттери алмашылып айтылышы Коңурбайды жеңгенден кийин Бакайдын жети жыл кан болушу, аттардын аталышы, окуянын мотивдештирилиши жана башкалар көрсөтүүгө болот. Ж-дын аткаруусундагы “Семетей” эпосундагы салттык каармандардын алмашылып калгандыгын айтпай кетүүгө болбойт. Мисалы, Сейтек Семетейдин баласы эмес Көкчөнүн баласы делет. Салттык түрдө айтылып келген Үмөтөйдүн ордуна Сейтектин айтылышы башка семетейчилерде кездешпейт. Ж. жашаган региондо андан башка семетейчилерден жазылып алынган материал жоктугунан, сөзсүз ушул тараптын мектебинин салттык багыты ушундай деген жыйынтыкка келүү кыйын.
Семетей Тайбуурулду Көкчөнүн уулуна бербейт. Тескерисинче, Канчоро Тайбуурулду кызыл май кылып, кандуу кармашта жүрбөй калат. Мына ушул мотив Семетейдин өлүмүнө, Канчоронун абалдан пайдалануусуна алып келет.
Ж-дын “Семетейинде” окуя түзүү жагынан алганда анын композициясында согуштук сценалар анча кеңири орун албастан, элдин жай турмушу, сезим күрөштөрү, көргөн оор кыйынчылыгы сыяктуу турмуш көрүнүштөрүнө өзгөчө көңүл бурулган. Балким, Ж-дын таалим алган нускоочусу атасынын чыгармачылыгы ушул багытта, өздөрүнүн бүлөлүк салтында ушундайча айтылып келген болуу керек. Ушундай көрүнүштөргө карабастан “Семетей” эпосунун жалпы сюжеттик нугу өзгөрүлбөстөн сакталган.
Степачиха дарыясы
Степачиха — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Кулунда дарыясынын сол жээгинен 391 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 25 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кулундинск көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Обь жана Иртыш дарыяларынын аралыктарындагы агынсыз аймак.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Көчмө иш усулу
Көчмө иш усулу – жумушчулардын туруктуу жашаган жерине күнүгө кайтып келүүнү камсыз кылуу мүмкүн болбогондо, туруктуу жашаган жеринен тышкары эмгектенүүсүн ишке ашыруунун өзгөчө таризи. К. и. у. иш берүүчүнүн жайгашкан жеринен иштөөчү жер алыс болгондо, жумушту кадимки усул менен аткарууга мүмкүнчүлүк болбогондо, ошондой эле ээн жерде, алыс жайгашкан же өзгөчө табигый шарттуу аймактардагы өндүрүштүк, социалдык ж. б. багыттагы объекттерди куруу, оңдоо, кайра куруу жана пайдалануу мөөнөттөрүн кыскартуу максатында колдонулат.
Мария Шарапова
Мария Юрьевна Шарапова (1987-жылы 19-апрелде туулган) — Орусиялык теннисчи, дүйнөнүн экс-биринчи ракеткасы, жеңүүчү 2004-2014-жылдардагы беш чоң шлем, тарыхтагы "карьера шлеми" деп аталган он аялдын бири (Чоң шлемдин бардык турнирлеринде жеңишке жетишкен, бирок ар кайсы жылдары), дүйнөдөгү спортчулардын арасында жарнамалык кирешелердин лидерлеринин бири. Орусиянын эмгек сиңирген спорт чебери.
Акылдуу ашкана
Акылдуу ашкана
''Заманбап технологиялар ашкана ааламын да ээлеп келатат. Андан улам көптөгөн жаңы буюмдар чындыгында эле тамак-аш жасоо процессин кыскартып жана жөнөкөйлөштүрүп койду. Төмөндөгү мисалдар дүйнөдө акыркы чыккан ашкана буюмдарынын айрымдары гана.''
Ноутбук-меш
«Electrolux» компаниясы тарабынан ашкана үчүн ноутбук иштелип чыкты. Тактап айтканда, клавиатуранын ордуна электр плитасы орнотулган. Мешти ойлоп тапкан дизайнер Драган Тренчевскийдин айтуусунда, кожойкелер ноутбуктун плитасына тамак жасап, интернет аркылуу сенсордук экранынан каалаган тамагынын рецепттерин, тамак жасоо процессинин видеолорун көрө алышат. Бул техниканын дагы бир мүмкүнчүлүгү - меш менен экранды чыгарып өзүнчө колдонууга болот.
Телефон менен башкарылуучу казан
Бул өзгөчө электр казаны да интернеттин жардамы менен иштейт. Болгону керектүү азыктарды казанга салып коюшуңуз керек, а өчүргөндү, күйгүзгөндү, ошондой эле тамак жасоо процессин смартфонуңуз аркылуу эле ишке ашырасыз. Ал үчүн үйдө, казандын жанында болуу да шарт эмес, жумуштабы, көчөдөбү, кайсы жерде болбоңуз, жогорудагы иштерди аткара аласыз.
Тараза-планшет
Өзүнүн кымбат баалуу телефонун же планшетин эч ким ашканада тактай катары колдоно албайт. А мына бул заманбап ашкана буюму дал ошол үчүн чыгарылган. Эки тараптуу бул планшеттин биринчи тарабына азыктарды туурап ашкана тактасы катары пайдалансаңыз, экинчи тарабы таразанын милдетин аткарат. Планшетти оодарасыз да, кайсы азык канча салмакта керек болсо тартып аласыз. Мындан тышкары бул планшет чала жуулуп калган жерлерин сизге өзү айтып турат.
Жумуртка үчүн контейнер
Сыртынан караганда 14 жумурткага ылайыкталган кадимки эле пластик контейнер. Бирок бул контейнердин ар бир жумуртканын качан туулганын, алардын пайдалануу мөөнөтү качан бүтөрүн аныктоочу өзгөчөлүгү бар. WiFi аркылуу иштеген бул буюм Wink тиркемесинин жардамы менен жумурткалар тууралуу жогорудагы маалыматтарды смартфонуңуздун экранына чыгарып турат.
Азыктын сапатын аныктоочу сканер
Британиялык дизайнерлер ар кандай азыктардын сапатын жана курамын аныктоочу сканер ойлоп табышты. Кызынын тамак-ашка болгон аллергиясынан азап тарткан Изабель Гофмана бул буюмдун түзүлүшүн ойлоп таап, Стивен Уотсон менен биргеликте идеясын иш жүзүнө ашырган.
Көмөч казан-тактай
Тамак жасоо процесси баарыбызга белгилүү: алгач керектүү азыктарды туурап алабыз, андан кийин казанга салабыз. Бирок дүйнөлүк ойлоп табуучулар тактай менен көмөч казанды бир буюмга айлантышты. Жаңы ойлонуп табылган бул буюмдун өзгөчөлүгү жасалган материалында. Ал материал ысыганда ийилип, чуңкур формага келет да, көмөч казандын ролун аткарат. А муздаганда тегиз калыбына келип калат, бул учурда бетине азыктарды туурап аны тактай катары пайдалансаңыз болот. Чекесинде болсо температуранын деңгээлин аныктоочу кошумча функциясы бар.
Шамшиев, Төлөн
(1913–2001)
Акын Төлөн Шамшиев Өзгөн районундагы Куршаб айылында 1913-жылы 14-октябрда туулган. 1927-жылы Өзгөн шаарындагы интернатта, 1932-жылга чейин Жалал-Абад педагогикалык окуу жайында окуган. 1932-жылы «Ленинчил жаш» гезитинде редактор болгон. 1942–1946-жж. Т.Шамшиев Советтик Армиянын катарында кызмат өтөп, Улуу Атамекендик согушта Берлинге чейин барган. 1946-жылы аскерден келип 1949-жылга чейин Кыргыз ССР Министрлер Советинин алдындагы радиокомитеттин председателинин орунбасары, «Кызыл Кыргызстан» гезитинин бөлүм башчысы, Жазуучулар союзунун консультанты, Кыргызстан мамлекеттик басмасында, Кыргызстан мамлекеттик окуу педагогика басмасында редактор болуп кызмат аткарган. Т.Шамшиев 1936-жылдан СССР Жазуучулар союзуна мүчө болгон. 1938–1948-жж. Кыргыз ССР Жогорку Советинин биринчи чакырылышынын депутаты болуп шайланган. Т.Шамшиевдин чыгармачылык иши 1930-жылдан башталып, «Кызыл пахтачы», «Кызыл Кыргызстан», «Ленинчил жаш» гезиттерине жарыяланып турган. 1934-жылы «Отуз адыр» аттуу поэмасы өзүнчө китеп болуп чыккан жана анын чыгармалары орус, украин, латвия, армян, япон тилдерине которулган. китептери орус тилине, Т.Шамшиев В.В.Маяковскийдин «Ким болсом?», С.Айнинин «Бухара» романын ж. б. которгон. Т.Шамшиев «Эмгектеги артыкчылыгы үчүн», Берлинди алгандыгы үчүн» жана «1941–1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согуштун жеңиштүү аяктаганына XX жыл», «СССРдин Куралдуу күчтөрүнө 50 жыл», «1941–1945-жылдардагы согуштун жеңишине 25 жыл», «1941–1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согуштагы жеңиштин отуз жылдыгы» медалдары менен сыйланган.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Отуз-Адыр. Поэма жана ырлар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1934. – 48 б.
Жаңы заман жаштары. Ырлар жыйнагы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1935. – 58 б.
Жеткинчектерге. Мектеп балдары үчүн. Альманах. – Ф. – Казань, Кыргызмамбас, 1935. – 40 б.
Көз жаштары: 10 сүрөттүү, төрт көшөгөлүү музыкалуу драма – Ф.: Кыргызмамбас, 1935. – 44 б.
Толкундар арасында: Ырлар жыйнагы.–Ф.: Кыргызмамбас, 1938. – 99 б.
Көз жаштары. Он сүрөттүү, төрт көшөгөлүү драма. – Ф.: Кыргызмамбас, 1939. – 75 б.
Жеңиш ыры. – Ф.: Кыргызмамбас, 1937.– 66 б.
Баатыр жөнүндө ыр. – Ф.: – Казань: Кыргызмамбас, 1940. – 88 б.
Балдар үчүн. Ырлар. – Ф.: – Казань: Кыргызмамбас, 1940. – 57 б.
Фронттук ырлар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1942. – 28 б.
Солдаттык күндөр: Ырлар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1947. – 55 б.
Тынчтык жана эмгек. Ырлар. – Ф. Кыргызмамбас, 1952. – 104 б.
Үч дөбө: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1954. – 80 б.
Күжүрмөн жылдар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1955. – 128 б.
Ырдасам. Ырлар жыйнагы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1960. – 120 б.
Белек. Аңгемелер. – Ф.: Кыргызмамбас, 1960. – 102 б.
Турмуш таасирлери. Тандалмалуу чыгармалар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1963. – 202 б.
Ак булуттар: Ырлар жана поэма. – Ф.: Кыргызстан, 1973. – 86 б.
Турмуш таасирлери: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1983. – 176 б.
Орус тилинде
Стихотворения. – М.: Сов. писатель, 1957.– 83 с.
Возрожденная земля: Сборник стихов. – Ф.: Киргизгосиздат, 1958. – 150 с.
В огне: Поэма для молодежи. – Ф.: Киргизучпедгиз, 1960. – 84 с.
В гостях и дома: Рассказы и очерки. – Ф.: Киргизгосиздат, 1961. – 320 с.
Сын шахтера: Очерки и рассказы. – Ф.: Кыргызстан, 1966. – 116 с.
Слово о панфиловцах: Стихотворения, поэмы. – Ф.: Мектеп, 1981. – 96 с.
КОТОРМОЛОРУ
'''Квитко Л. М.''' Ворошиловго кат. Мектепке чейинки балдар үчүн. – М.: Детск. изд., 1938. – 12 б.
'''Маяковский В. В.''' Ким болсоң? – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1954. – 24 б. '''Айни С. Бухара:''' Эстеликтер. – Ф.: Кыргызмамбас, 1954. – 348 б. Турсун Парда. Окутуучу: Роман. – Ф.: Кыргызмамбас, 1955. – 556 б. '''Тихонов Н. С.''' Эр жүрөк партизан. – Ф.: Кыргызмамбас, 1956. – 38 б.
Муса Жалил. Тандалма чыгармалар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1957. – 319 б. (К. Жунусов менен бирге).
Сынтимбряну Мирча. Менин досторум: Аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1967. – 87 б.
Чупаевка (дарыя)
Чупаевка — Орусиядагы дарыя. Татарстан Республикасы, Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичуй дарыясынын сол жээгинен 89 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Шешма дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ардегель дарыясы
Ардегель — Орусиядагы дарыя. Башкырт Республикасы, Челябинск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Сим дарыясынын сол жээгинен 107 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кама бассейндер округу жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сим дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Белая, дарыя бассейни — Кама.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Төлөмүш Океев
Төлөмүш Океев (1935 - 2001) - кыргыздын чыгаан кинорежиссеру.
Төлөмүш Океев 1935-жылы 11-сентябрда Кыргызстандын Ысык-Көл облусуна караштуу чакан айылда (азыркы Тоң районундагы Бөкөнбаев кыштагынын аймагында) туулган.
1958-жылы Ленинграддагы кино жана көркөм өнөр институтунун (ЛИКИ) электр техникасы факультетинде үн оператор бөлүмүн аяктаган.
Оболу Кыргызфилм студиясында үн оператор болуп иштеген. "Аптап" сыяктуу тасмалардын үн оператору болгон.
1966-жылы жогорку режиссердук курсту аяктаган.
Бир катар көркөм тасмалары үчүн аны ХХ кылымдагы кыргыз кино өнөрүнүн туу чокусун түзгөн чыгаан кинорежиссерлордун төл башы катары баалашат. Анын чыгаан шериктеринин арасында Болот Шамшиев, Дооронбек Садырбаев жана башка кыргыз режиссерлору бар.
1985-жылы СССРдин эл артисти наамын алган.
Даңазалуу кыргыз парламентинин депутаты (1990-1994) болгон.
1993-1998-жылдары Кыргызстандын Түркиядагы элчиси болуп иштеген, кийинчерээк ТүркСОЙдогу кыргыз өкүлү болуп иштеди.
2001-жылы 18-декабрда Анкара шаарында оорудан каза болду.
Сыйлыктары
Кыргызстан Ленин Комсомолунун сыйлыгынын ээси (1967).
Кыргызстан Мамлекеттик сыйлыгынын ээси (1972).
Эмгектери
Режиссердук эмгектери
Кино сценарист катары катышкан эмгектери
Китептери:
Жаңы николаев (Кугарчин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Рэй Курцвейл
Кыскача өмүр таржымакалы
Рэймонд (Рэй) Курцвейл 1948-жылдын, 12-февралында АКШнын Нью-Йорк шаарынын Куинс (Queens) атуу бөлүгүндө төрөлгөн. Анын ата-энеси – динди анча терең тутпаган (б.а. секулярдык жашоо таризин туткан) жөөттөрдөн болгон. Алар экинчи дүйнөлүк согуштун алдыңкы учурунда Европадагы Австрия мамлекетинен качып чыгып, АКШга келип байырлашкан.
Анын атасы – музыкант жана композитор болгон, энеси – визуалдык ыкманы колдонгон көркөм өнөрчү, сүрөтчү болгон. Таякеси болсо «Белл лабораториялары» (Bell Labs) компаниясында иштеп жүрүп, жээни Рэйди компүтер илимине тарткан.
Диний тааным жаатында Рэй ээн-эркин өскөн, анткени аны ата-энеси «Унитардык универсализм» деп аталган динге тартышкан. Оболу христиандык реформачыл бутак болгон бул дин кийинчерээк христиандардан толук бөлүнүп, плюралисттик турумду тутуп калган. Бул диндин азыркы тарапкерлери өзүн атеист деп, же болбосо көп кудайга, кош кудайга, бир кудайга ишенген киши деп санашы да кабыл алынат. Дал ушул диний көз карашта бала чагын өткөргөн Рэй ар кыл диний агымдарга сабырдуу мамиле кылган.
1965-жылы Рэй Курцвейл Си-Би-Эс (CBS) сыналгы каналынын “Менин бир жашыруун сырым бар” деп аталган бир берүүсүнө чакырылат. Анда ал өзү ойлоп тапкан компүтердин (эсептегичтин) жардамы менен пианино күүсүн аткарат.
Анын эмгеги “Уэстингхауз Талант Издөө” (Westinghouse Talent Search) сынагы тарабынан да жогору бааланат. Рэй Ак Үйгө сынак жеңүүчүлөрүнүн салтанатына чакырылып, аны АКШ президенти Линдон Б.Жонсон (Lyndon B. Johnson) өзү илимий ийгилиги менен куттуктаган.
Жаш кезиндеги ойлоп табуулары жана ишмердиги
1968-жылы, Массачусетс технологиялык институтунда экинчи курста окуп жаткан чагында, Рэй атайын компүтердик программа иштеп чыгат. Бул программа орто мектептин жогорку класстарында окуган окуучуларды ар кыл коллеждерге багыттоо ишин аткарат. Рэй, ал кездеги 20 жаштагы студент, өзү иштеп чыккан “Коллеж тандоодо кеңеш берүү программасы” (Select College Consulting Program) деп аталган бул программаны “Харкорт, Брэйс энд Уорлд” (Harcourt, Brace & World) компаниясына 100 миң долларга (2006-жылкы эсеп менен 500 миң АКШ долларына) жана автордук укук үлүшүнө сатат.
1970-жылы Массачусетс технологиялык институтун аяктап, “Маалымат таануу илими жана адабияты” тармагында “Илим жаатындагы бакалавр” (Bachelor of Science) даражасын алат.
Жетилген курактагы ишмердиги
Рэймонд Курцвейл 1974-жылы “Курцвейл Компүтер Продактс, Инк.” (Kurzweil Computer Products, Inc.) деп аталган жеке компаниясын негиздейт. Бул компания ар кандай арип түрү менен жазылган текстти тааный ала турган эсептегичтин (компүтердин) программасын түзүү менен алектенет.
Рэй Курцвейлдин компаниясы иштеп чыккан жаңы программа – символдорду (тамгаларды, сандарды жана башка тийешелүү белгилерди) кайсы арипте жазылганына карабастан оптикалык усул менен тааный ала турган алгачкы компүтердик программалык система болуп калды. Буга чейин эски сканерлер анча-мынча арипти гана тааный алчу.
Дагы бир айырмалуу жагы – Курцвейлдин компаниясынын программасы сканер аркылуу таанылган символдорду үн чыгарып окуп чагылдыруучу “окуу машинесин” негиздөөгө жол ачкан. Анын көмөгү менен азиз (сокур) кишилер кадыресе текстти сканерден өткөртүп, машина аркылуу анын текстинин мазмунун үн чыгарып окутуп угууга жетишти.
Бул жогорку тепкичке жетүү үчүн эки жаңы ачылышты жүзөгө ашырууга туура келди: оболу бети тайпак сканердин технологиясы иштелип чыкты, андан соң текстти үнгө (доошко) айлантууга мүмкүндүк кылган технологиялык каражат өндүрүлдү.
Бул технологиялык табылгаларды өндүрүү үчүн башка да компаниялардын кызматы талап кылынды. Маселен, Bell Labs компаниясынын үлүшү чоң болду.
1976-жылы 13-январда Рэй Курцвейл маалымат жыйынын өткөрүп, “Курцвейл окуу машинеси” (Kurzweil Reading Machine) деп аталган жаңы керемет аспап тууралуу жар салды. Маалымат жыйынына АКШдагы Азиздердин Улуттук Федерациясынын жетекчилери да катышты.
Бул аспап Курцвейлдин атын бүт дүйнөгө таанытты.
“Си-Би-Эс” сыналгы каналынын кечки жаңылыктарын окуган америкалык даңазалуу сыналгы журналисти Уолтер Леланд Кронкайт (Walter Leland Cronkite, Jr., 1916 – 2009) мырза ошол күнкү жаңылыкты окуп жаткан маалда “Курцвейл окуу машинесин” колдонуп, ал жазган текстти машине үн чыгарып окуп берди: “Иштин жайы дал ушундай. 1976-жылдын Бирдин айынын 13ү” ("And that's the way it is, January 13, 1976").
Курцвейл 1980-жылдары электрондук музыка технологиясы жаатында иликтөөлөрүн тереңдетти.
Курцвейл ошондон кийин жаңы максатты жүзөгө ашырууга бел байлады. Ал саллтык музыкалык аспаптардын доошун кылдат кайталай ала турган электрондук музыкалык синтезаторлордун жаңы муунун өндүрүү менен алпурушмак болду.
Ошол эле 1982-жылы ал “Курцвейл музыкалык системалары” (Kurzweil Music Systems) компаниясын негиздеп, ал эми 1984-жылы “Курцвейл К250” (Kurzweil K250) аспабын өндүрүп чыгарды. Аны сынагандар бул аспап чыгарган пианино доошу менен чыныгы пианино доошун ажырата албай коюшту.
Бул аспап доошту жазуу жана чабыштыруу мүмкүнчүлүгүнөн тышкары, ар кыл музыкалык аспаптардын доошун туурай алган касиетке да ээ. Анын аркасында бир гана өнөрпоз киши бүтүндөй бир оркестрдин ишин аткарып, музыкалык чыгарма жазуу жана аткаруу өзгөчөлүгүнө ээ болду.
“Курцвейл музыкалык системалары” компаниясы 1990-жылы музыкалык аспаптарды өндүрүүчү кореялык “Йоңг Чэңг” (Young Chang) деген компанияга сатылды.
Курцвейл өзү “Ксерокс” (Xerox) компаниясында бир нече жыл бою кеңешчи болуп иштеди.
2006-жылы кореялык “Хандэй” (Hyundai) компаниясы “Йоңг Чэңг” компаниясын сатып алды да, Рэй Курцвейл 2007-жылдын январында бул компаниядагы “Курцвейл музыкалык системалары” ишканасынын стратегиялык багытты иштеп чыгуу жаатындагы башкы жетекчиси (Chief Strategy Officer) кызматына дайындалды.
Заманбап ойлоп табуучу, ойчул жана ишкер
Рэймонд Курцвейл 1990-жылы футурология жаатындагы өзүнүн «Ой жүгүртө алчу машинелер доору» атуу туңгуч китебин жарыялады.
1998-жылы “Руханий машинелер доору” китеби жарык көрдү.
2005-жылы “Сингулярдык (Бирдиктүү тектик) доору жакындоодо” («Singularity is Near») китеби окурмандарга сунушталды.
2009-жылы Курцвейл менен медицина илимдеринин доктору Терри Гроссман биргелешип жазган «Сереге көтөрүлүү: (Түбөлүк жашоого карай тогуз кадам)» китеби жарык көрүп, бат эле бестселлерге айланды.
2009-жылы «Гугл» (Google) компаниясы менен америкалык космос иликтөө агенттиги НАСА (NASA) биргелешип «Сингулярдык университети» («Бирдиктүү тектик университети») аттуу жогорку окуу жайын негиздеп жаткандыгы жана бул университетти Рэй Курцвейл жетектей тургандыгы тууралуу жарыя кылынды.
Бул университет жалпы адамзат кабылып жаткан жана болочокто кабылышы ыктымал болгон дүйнөлүк көйгөйлөрдү чечүү жаатында ар кыл адистерди даярдоо максатын көздөйт.
Негизги алдын-ала айткан жоромолдору
Кийимге төөнөлгөн уйукфондор (мобилдик телефондор) аркылуу кулакка үн жеткирилет (Bluetooth).
Виртуалдык жардамчылар кишилерге күндөлүк турмушта ар кыл көмөгүн берип турат. Маселен, алар чет тилдеги текстти көз ачып жумгуча которуп беришет.
Интернетке байланган чакан компүтерлер турмушка тыгыз аралашууга көмөк кылышат.
Нанороботтор кишинин мээсин так сканерден өткөрүп, анын иш-аракетинин чоо-жайын тактоого жетишет.
2020-жылдардын этегинде өнөр жайда нанотехнология табылгалары кеңири колдонула баштайт. Анын аркасында көптөгөн өнүмдөр арзан наркта чыгарыла баштайт.
2029-жылга карата компүтер айтылуу «Түринг тестинен» ийгиликтүү өтөт да, кубаттуу компүтердин акыл-эси дээрлик кишиникиндей деңгээлде болуп калат. Бул үчүн компүтер кишинин мээсинин иш-аракетин туурай ала турган деңгээлге жеткирилет.
Мунун натыйжасында виртуалдуу турмуш чындыгы калыптанат. Анын камсыз кылынышы эч кандай кошумча жабдууну жасоону талап кылбайт.
Кишинин денесинин ички мүчөлөрү алардан алда канча натыйжалуу иштей ала турган кибернетикалык аспаптар жана жабдуулар менен алмаштырылат.
Бул технологиялык жүрүм акырындап Ааламдын башка бөлүктөрүнө да көчүрүлө баштайт.
Сингулярдык доордун 2045-жылдан кийинки өнүгүү баскычы тууралуу конкреттүү илимий жоромол жасоого азырынча эртелик кылат.
Динге жана кудайга мамилеси
Курцвейл балалык чагын бир гана динге байланбастан, ар кыл диний агымдарга сабырдуу мамиле кылган чөйрөдө өткөргөндүктөн, ал кийинчерээк да түркүн агымдарга ачык бойдон калган.
2000-жылы январда, “Руханий машинелер доору” китебинин жарыяланышына байланыштуу, Курцвейл мырза Сан-Диего шаарында Биринчи унитардык универсалисттер чиркөөсүндөгү (First Unitarian Universalist Church of San Diego) сыйынууга катышкан.
2007-жылы ал АКШнын Коннектикут штатындагы Хартфорд шаарында Ыйсанын Бирдиктүү Чиркөөсү (United Church of Christ) деген христиандык агымдын чиркөөсүндө чыгып сүйлөгөн. Бул жыйынга ошол кезде президентикке талапкер Барак Обама (Barack Obama) да катышкан.
Өзүнүн -“Сингулярдык (Бирдиктүү тектик) доору жакындоодо” китебинде Курцвейл адамзат үчүн жаңы дин калыптанышы зарыл деген ойду айткан.
Анын оюнча, бул болочокку дин жашоонун аң-сезимге негизделген ар кыл түрлөрүнүн өз ара сый-урмат кылуу принцибине жана илимди кадырлоо принцибине таянууга тийиш. Бул болочокку дин эч кандай көсөмдү талап кылбайт жана бул динге табынгандар сыйынууну өздөрүнүн жеке пенделик иши катары гана карайт.
2009-жылы чыккан “Трансцендент киши” (Transcendent Man) даректүү тасмасынын этегинде Рэймонд Курцвейл мырза мындай дейт: “Деги кудай деген барбы? Кандай десем, мен “азырынча, жок” деп айтаар элем” ("Does god exist? Well, I would say not yet").
Курцвейлдин сынчылары
Рэй Курцвейлдин жактоочуларынан тышкары, сынчылары да арбын. “Машине кантип эле киши сыяктуу ой жүгүртө алсын” деп аны сындагандар көп.
“Виртуалдык турмуштук чындык” (VR) терминин арбын колдонгон компүтер адистеринин бири, нью-йорктук Жарон Ланиер (Jaron Zepel Lanier) мырза болсо Курцвейлдин идеяларын “кибернетикалык тоталдаштыруу” азгырыгына алдырган ойлор катары сыпаттады.
Пулитцер сыйлыгынын ээси, “Гөдел, Эшер, Бах” китебинин автору Дуглас Роберт Хофштадтер (Douglas Hofstadter) мырза болсо Курцвейлдин китебин”эчтекеге арзыбаган жана дурус идеялардын жыйындысы, бул эки топту бири-биринен ажыратуу да кыйын”, - деп сынга алды.
“Технологиялык бирдиктүү тек” идеясы илимий фантастика жанрында кыйла популярдуу болуп жатканы менен, Нил Стивенсон жана Брюс Стерлинг  сыяктуу айрым авторлор мындай идеялардын турмушта орун алышынын ыктымалдыгына өздөрүнүн шегин билдиришти.
Ал эми “Сан Майкросистемз” (Sun Microsystems) компаниясынын негиздөөчүлөрүнүн бири Билл Жой (Bill Joy) мырза болсо болочокку илимий-техникалык прогресс тууралуу Курцвейлдин мезгилдик жадыбал тизимине өзүнүн макулдугун билдирди, бирок жасалма интеллект (акыл-эс), нанотехнология жана мыкты өнүккөн биотехнология түбү барып антиутопиялык (англисче dystopia) коомду, тактап айтканда, авторитардык режим орногон коомду жаратат ко деген өз санааркоосун да кошумчалады.
Колберт (Оклахома)
Колберт (Оклахома) (Colbert) — Оклахома штатынын Bryan округуна караган АКШ шаары.
Хальмер-Ю (Сибирчата-Яха куймасы)
Хальмер-Ю — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сибирчата-Яха дарыясынын сол жээгинен 104 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кызмат абалынан кыянат пайдалануу
Кызмат абалынан кыянат пайдалануу – кызмат адамынын өз кызмат абалынан кызмат кызыкчылыгына кайчы келген пайдалануусунан көрүнгөн, эгер ал жосун жарандар менен юридикалык жактардын укугу менен мыйзамдуу кызыкчылыктарын бузулуусун алып келсе, КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган кызматтык кылмыш.
Альтдорф (Нюртинген)
Альтдорф (Нюртинген) (Altdorf (bei Nürtingen)) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Эсслинген районуна карайт. Штутгарт административдик округуна тиешелүү. Калкы – 1484 (2010-ж.). Аянты – 3,25 км². .
Лек-Ямбо-Ты-Вис
Лёк-Ямбо-Ты-Вис — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Хора-Хома-Ты көлү - Хора-Хома-Ты-Вис дарыясы орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Девиация
Девиация (лат. deviation - четтөө) – кандайдыр бир органдын өөрчүшүндөгү четтөө. Эволюцияда Д. жардамы менен онтогенездин баскычтарында өзгөрүүлөр жүрөт. Мисалы, сүт эмүүчүлөрдүн азуу тиштери морфогенезинин мүнөзү боюнча Д-нын жардамы менен пайда болгон. Д. терминин 1864-ж. Ф. Мюллер сунуш кылган.
Дарвинизм
Дарвинизм - органикалык дүйнөнүн эволюциясынын Ч. Дарвиндин көз карашынын негизинде түптөлгөн материалистик теориясы. Эволюциянын реалдуулугун далилдөө менен эволюция процессинин жолун ишенимдүү түшүндүрөт. Ч. Дарвиндин эмгегинин пайда болушуна трансформисттик көз караш чоң түрткү берген. Ч. Дарвин бул теориянын үстүндө 1837-ж-дан баштап эмгектене баштаган. 1842-ж. биринчи очеркин жазган. Ушул эмгегинен кийин, ал жаңы далилдерди чогултуу менен талдоо жүргүзгөн. Ал палеонтол-нын, салыштырма анатомиянын, эмбриол-нын, систематиканын жана геол-нын маалыматтарына таянуу менен, алардын жетишкендиктерин иш жүзүндө колдонгон. Дарвиндин эволюциялык көзкарашынын түзүлүшүнө Дж. Геттон жана Ч. Лайел сунуш кылган Жердин геологиялык эволюциясы жөнүндөгү окуу түрткү берген. Дарвиндин негизги жоболору 1859-ж. чыккан «Табигый тандалуу жолу менен түрлөрдүн келип чыгышы» же «Жашоо үчүн күрөштө ыңгайлашкан породалардын сакталышы», 1868-ж. чыккан «Маданиятташтыруунун негизинде өсүмдүктөр менен жаныбарлардын өзгөрүшү», 1871-ж. чыккан «Адамдын келип чыгышы жана жыныстык тандалуу» - деген эмгектеринде басылып чыккан. Д. терминин 1860-ж. биринчи жолу Т. Гексли сунуш кылган. Дарвин менен байланышы жок туруп эле, ушул сыяктуу материалисттик көзкарашка А. Уоллес да (1858) келген. Д. боюнча эволюциянын кыймылдаткыч күчү болуп тукум куугучтук, өзгөргүчтүк жана табигый тандалуу эсептелет. Көңүлдүн борборун особдорго эмес, түрлөргө жана түр ичиндеги топторго буруу керектигин далилдеди.