cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Анри Бергсон
Өнүгүү жана эволюция
Бергсон үчүн өнүгүү жана эволюция дегенибиз — бул жашоо, ал эми жашоо болсо ушул жашоону түзгөн жандуу системалардан көрүнөт. Жандуу системалар кайталангыс, ошондуктан аны интеллект аркылуу таанып-билүүгө болбойт. Бул системалар кайра жангыс системалар жана ал алдын ала көрө билүүгө жол бербейт, б.а. жашоону таанымдын илимий усулдары аркылуу аңдап-түшүнүүгө мүмкүн эмес.
Бергсон жашоону биологиялык кубулуш катарында түшүнбөй психикалык процесстин терминдеринде (в терминах психического процесса) түшүнөт. Ал мындай деп жазат: «Эң аз дегенде бир гана реалдуулук бар, аны биз жөнөкөй талдоо жолу менен эмес, интуиция жолу менен ички жагына үңүлө барып кармай алабыз... Бул биздин Мен, ал улана берет» [Ошонун өзүндө. 7-6.].
Бергсон — философиядагы иррационализмдин өкүлү, ал өз алдынча мектеп түзбөсө да, өзүнүн оригинал көз караштары бар философ катарында таанылып калган.
Байланыш-катыш түйүнү (Network)
Байланыш-катыш түйүнү (Network) - берилиштерди, маалыматтарды, аппараттык жана программалык жабдыктарды байланыш каналдары аркылуу бириктирген компьютерлер жана башка жабдуулар системасы. Байланыш-катыш түйүнү компьютерлердин аралыгына жараша жергиликтүү (локалдык) жана дүйнөлүк (глобалдык) болуп экиге бөлүнөт.
Психогигиена
Психогигиена — медицинанын киши психикасына айлана-чөйрөнүн тийгизген таасирин изилдөөчү, психиканы сактоо жана чындоо, психикалык оорулардын алдын алуу чараларын иштеп чыгаруучу бөлүмү.
Милдеттери
Психогигиенанын негизги милдети — адамдын нерв системасынын иштешине зарыл шарттарды түзүү, турмуш жана эмгек шарттарын жакшыртуу, ошондой эле айлана-чөйрөнүн адамдын аң-сезимине терс таасир этүүчү факторлоруна туруктуулукту жогорулатуу менен адамдын психикалык саламаттыгын сактоо жана алдын алуу. Ал психиканы чыңдоонун шартын изилдейт, психиканы сактоочу жүрүм-турум эрежелерин иштеп чыгат. Психиканын чың болушу — маанайды бир калыпта сактоо менен өзүн кармай билүү, түрдүү кыйын абалга туруштук берип, аны жеңип чыгуу, көңүлдөгү кыжаалаттыкты тез арада жөнгө салуу. Психиканын бузулушун психикалык оорулар менен чаташтырууга болбойт. Мындай бузулуулар адатта убактылуу болуп, өтүп кетет жана дени сак адамдарда байкалат.
Адамдын жашоо түрүнүн таасири
Турмуш шартынын дайыма өзгөрүп турушу, айрыкча 20-кылымдагы техникалык революция адамга өтө чоң таасир тийгизүүдө. Адам катуу ызы-чуудан туталанып, уйкусу бузулушу мүмкүн. Ошондуктан мамлекет жана коомчулук көчөдөгү, иштеги, үйдөгү ызы-чууга каршы күрөшүүгө тийиш. Телекөрсөтүүлөрдү узак карап отуруу, чоң ылдамдык менен жол жүрүү да адамды чарчатат. Мындай чарчап-чаалыгуудан арылуу үчүн кызматтан тышкары убакытты мүмкүн болушунча тынчтыкта өткөрүүгө аракеттенүү зарыл: кечкисин паркта сейилдеп, телекөрсөтүү, радио берүүлөрдү угуп-көрүүнү азайтуу, дем алыш күндөрдө табиятта эс алуу (Эс алуу) максатка ылайык.
Психикалык функцияны тарбиялоо
Психикалык функцияны тарбиялоо, инсандын ар тараптан өнүгүшү бала кезинен башталат. Боорукердик, сезимталдык, адамгерчилик, оорулууга жана алсыз адамга жардам берүүгө умтулуу, бирөөлөрдүн жакшылыгын унутпоо, жөнөкөйлүк — бул эмоциялык да, адептик да тарбиянын натыйжасы. Чыдамкайлык, сабырдуулук, тартиптүүлүк, өз жүрүм-турумуна баа бере билүү, алдыга койгон максатына умтулуу — бул эрктүүлүккө жана адепке тарбиялоодон келип чыгат. Акыл-эсин өстүрүүдө, аны машыктырууга да жогорку интеллект жана эрктүүлүк зарыл. Бала чоңойгон сайын ага айланасын- дагы чоңдор азыраак көңүл буруп, түздөн-түз буйрук берүү азаят. Бул кезде адам өзүн-өзү тарбиялоого өтөт, анын ийгилиги адамдын мүнөзүнүн негизи болуп калат. Туура тарбия алган адам терс эмоцияларын жашырууга аракет кылат. Өзүмчүлдүк, ач көздүк, дүнүйө кордук, мансапкордук ага жат, алар камкор, боорукер келишет. Өз мүмкүнчүлүгүн жана жүрүм-турумун туура баалай билген адам негизсиз, майда кайгы- кападан, кыжаалаттыктан алыс болот. Эмгекти сүйүү, ак ниеттүүлүк жана тырышчаактыктан адам өз максатына же- тип, канааттануу табат. Кайраттуулук, сабырдуулук, өзүн-өзү кармай билүү адамга жашоодо кездешүүчү ар кандай кыйынчылыкты жеңүүгө көмөктөшөт. Өзүн-өзү сыйлаган ар бир адам чыр- чатактан алыс болуп, алыс басууга аракет кылат. Бул сапаттардын бардыгы адамдын ажарын ачып, коомго керектүү, эл арасында кадыр-барктуу даражага жеткирет.
Никенин гигиенасы жана жыныстык тарбия
Психогигиена никенин гигиенасына жана жыныстык тарбияга да түздөн-түз байланышат. Бактылуу нике, бири-бирин жактырып баш кошуу, сыйлашуу психогигиенанын негизги бөлүктөрүнөн болуп саналат.
Баш сөздүн тексти
Психогигиена нормаларын сактай билүү — психикалык гана эмес, адамдын бүтүндөй саламаттыгын сактоого зарыл шарт. Ал психиканын бузулушунан (невроздор), чарчап-чаалыгуудан, эрте картаюудан сактайт. Эгер адамдын мээси күч келтирүүчү жана уулантуучу таасирлерге дуушар болсо психогигиена жөнүндө сөз кылуунун да кереги жок. Алкоголго берилүү, психиканы жөнгө салуучу каражаттарды баш аламан ичүү уйкуну бузуп, иштөө жөндөмдүүлүгүн төмөндөтөт.
Акыл эмгеги
Психогигиенада акыл эмгегинин психогигиенасы маанилүү орунда; ал акыл эмгегинин гигиенасы жана окутуу психогигиенасы болуп бөлүнөт. Окутуу психогигиенасы психикалык жана кара күч эмгегинин гармониялык айкалышынын үлгүсү болуп саналат. Окутуу процессиндеги ашкере кыйынчылык психикага терс таасир этет, андан адамдын интеллектине, эркине, эмоциясына, ошондой эле көрүү жана угуу органдарына күч келет. Дайыма олтуруп иштөөдөн айрым булчуңдар гана кыймылдап, башка органдар тынч абалда болот. Мында денеде кычкылтектин жетишсиздиги келип чыгат. Ошондуктан окутуу акырындап көнүктүрүү жолу менен жүргүзүлүүгө тийиш. Бала канчалык жаш болсо анын көңүл буруусу ошончолук начар болот. Бала көп кыймылдайт, дайыма бир нерсеге алагды болуп турат. Мугалим менен ата- эне баланын бул өзгөчөлүгүн эске алып, ага мезгили менен ойноп алууга мүмкүн- дүк берүүсү зарыл.
Мажбурлап иштөө
Өзүн мажбурлап иштөөдөн адам чарчап, психикасы бузулат. Эгер адам өз мүмкүнчүлүгүнөн ашык иш аткарса, эгер бала ата-эненин оор талаптарына дуушар болсо, ал жакшы натыйжа бербейт. Анда адамда өз күчүнө ишенбөөчүлүк, үрөйү учуу, сабырсыздык пайда болот, кежирлик, ичи тардык, ачуулуу мүнөз калыптанат. Мындай адамдар өз максатына жетүү үчүн ар кандай жүзү каралыкка барышат. Эгер адамдын психикалык нормасын сактоо менен окутса же иштетсе, ал ден соолугу чың, ак ниет, чынчыл бойдон калмак.
Эс алуу
Адам эс алуу мезгилинде күнүмдүк иштерден бошоп, күчүн калыбына келтириш керек. Албетте ар кимдин иши ар түрдүү болгондуктан эс алуу адамдын өз кызыкчылыгын гана эмес, врачтын кеңешин да эске алуу менен уюштурулууга тийиш. Ошентсе да айрым жалпы сунуштарды берүүгө болот. Шаардыктар шаардын сыртына чыгып, мүмкүн болушунча тынчтыкта эс алганы пайдалуу, бирок кыймыл сөзсүз керек. Айрым адамдар «эркин» эс алууну ашыкча көңүл ачуу деп түшүнүшөт. Мындай көңүл ачуу ичкилик менен коштолуп, андан ден соолук албетте бузулат. Ошондуктан өмүр бою, зарыл учурларда врачтын кеңешин эске алып психогигиена эрежелерин дайыма, акыл-эстүүлүк менен так сактоо адамдын психикасынын жакшы сакталышына шарт түзөт.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Лэми (Нү-Мексико)
Лэми (Нү-Мексико) (Lamy) — Нү-Мексико штатынын Santa Fe округуна караган АКШ шаары.
Египет таануу
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан” Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Пульмонология
Пульмонология — медицинанын ички оорулар бөлүмү; өпкө, дем алуу органдарынын ооруларын изилдейт жана аларга диагноз коюу, дарылоо, алдын алуу методдорун иштеп чыгат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Шаршеналы Абдылдаев
АБДЫЛДАЕВ Шаршеналы - жазуучу жана котормочу.
Кыргыз эл жазуучусу, Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер, Саха (Якутия) Республикасынын Ойунский атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (12. 5. 1937-жыл, Чүй облусу, Кемин району, Бейшеке айылы).
1969-жылдан 2010-жылга чейин ар кандай кызматтарда – республикалык «Кыргызстан» басмасынын көркөм адабият редакциясында улук редактор, кийин бөлүм башчы; Мамлекеттик басма комитетинде (Госкомиздатта) бөлүмдүн начальниги, андан соң Басма жана китеп-соода Башкармасынын начальниги; СССР Жазуучулар союзунун адабият фондусунун Кыргызстандагы бөлүмүнүн директору; «Ала-Тоо» журналынын бөлүм башчысы; Кыргызстан Кинематографисттер союзунун уюштуруу-катчысы; «Кыргызкитепсоода» бирикмесинин генералдык директору; ардактуу эс алууга чыккандан кийин 1998-жылдан 2010-жылга чейин Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин редакциялык-басма бөлүмүндө улук консультант болуп иштеген.
Шаршеналы Абдылдаев чыгармачыл үч – Жазуучулар, Журналисттер жана Кинематографисттер союздарынын мүчөсү.
Ал көп кырдуу жазуучу-прозаик, акын, котормочу. 1970-жылы жарык көргөн «Бийиктеги жылдыздар» аттуу аңгеме-повесттерден турган алгачкы жыйнагынан кийин «Жетимишинчи жаз», «Миң кыял», «Тогуз кайрык», «Алтын казына», «Чагылган» аттуу жыйнактардын автору болду. Үч томдон турган «Күн желеси» жыйнагы Ш.Абдылдаевдин жазуучулук жүзүн даана чагылдырды.
Ал ой баккан жазуучу. Анын прозалык чыгармалары окурмандарды кайдыгер калтырбайт – турмуш, жашоо, дүйнө түбөлүктүүлүктүн үлгүсү катары ойдун кенен чабыты болсо, поэзиясы назиктиктин, сулуулуктун, мээрбандыктын үлгүсү катары идеалдаштырылып толкундантат, кубантат, кайгыртат.
Элдик мурас болгон уламыштар калк арасында оозеки формасында жашап келсе алар өз кезегинде Ш. Абдылдаевдин ыр түрүндө жазылган уламыштарынын жазылышына рухий-эстетикалык өбөлгө болуп берди. Ал уламыштар азыр адабият майданында өзүнүн татыктуу өмүрүн сүрүүдө.
Ш. Абдылдаевдин бийиктик беттеп бараткан чыгармачылык өмүрүнүн бир өңүтү – котормочулук. Ушул багытта алганда ал котормо өнөрүнүн көч башында келаткан чебер котормочулардын сабын толуктап турат. Ага далил – Саха (Якутия) элинин «Ньургун баатыр» эпосу менен улуу Фирдоусинин фарсы поэзиясынын туу чокусу «Шах наме» эпосун которуп чыгаргандыгы. Ал ошондой эле У. Шекспирдин «Антоний жана Клеопатра», Островскийдин «Бөрүлөр жана койлор», Гарсиа Лорканын «Бернарда Альбанын үйү», «Өтүкчүнүн өктөм аялы», «Кандуу той», Т.Ахтановдун «Күч күйөө», Ш. Тёректин «Ат жана терезе» пьесаларын которуп, алар республикалык, областтык театрлардын сахналарында коюлган. Жазуучу булардан башка А. Упиттин «Кыялкеч», Ян Козактын «Ыйык Михаил», Г. Марковдун «Сибирь», «Ата-бала», «Болочок кылымга», С. Баруздиндин «Семёновкалык кыз» жана башка авторлордун ондогон роман, повесттерин которуп чыгарган. Котормочу ошондой эле А. Пушкиндин, М.Лермонтовдун, О. Мандельштамдын, А. Ахматованын, Р. Гамзатовдун ырларын, учурдагы орус, украин, өзбек, якут акындарынын ырларын которгон. Бул котормолор Ш. Абдылдаевди кыргыз адабиятындагы көркөм котормо жанрынын көрүнүктүү өкүлү катары жалпы окурмандарга таанымал кылды. Ал «Ньургун баатыр» эпосун которуп чыгаргандыгы үчүн Саха (Якутия) Республикасынын Ойунский атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты наамына жана дүйнө элдеринин эпикалык мурастарын сактоо, жайылтуу боюнча Саха (Якутия) Республикасынын Мамлекеттик Жыйынынын (Ил Тумэн) Ардак грамотасына, ошондой эле түрк тилдүү мамлекеттердин эл аралык «Түрксой» уюмунун Жусуп Баласагын медалына татыды.
Шаршеналы Абдылдаев кыргыз кинематографиясынын өсүп-өнүгүшүнө зор салымын кошкон алгачкы котормочулардын бири. Ал ондогон көркөм кинотасманын текстин кыргызчалаткан.
Ш. Абдылдаев таланттуу журналист катары да окуучуларга кеңири белгилүү. Анын калеминен жаралган ондогон очерктер республикалык газета-журналдарга жарыяланган жана радио аркылуу уктурулган. Повесттери орус, якут тилдерине которулган.
«Ар бир адамдын жетсем деп көздөгөн космосу болот. Көбү ага жетсе, көбү көр турмуштан көтөрүлө албай ара жолдо акырындап кала берет», – дейт Шаршеналы Абдылдаев.
Шаршеналы Абдылдаев учурда эс тарткандан эңсеген өзүнүн бийик космосунда – адабият айдыңында сапарын байсалдуу улантууда.
Кыргыз тилинде
Жалын: Ырлар. - Ф.: Кыргызмамбас, 1958. – 407 б. (жамаат.).
Бийиктеги жылдыздар: Повесть жана аңгемелер. – Ф.: Кыргызстан, 1970. – 118 б.
Жетимишинчи жаз: Повесттер, драмалар, ырлар жана котормолор. – Б.: Бийиктик, 2007. – 658 б.
Орус тилинде
Восход: Повесть. – Ф.: Кыргызстан, 1978. – 403 б. (жамаат.)
Котормолору
Упит А. Кыялкеч: Повесть жана аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1972. – 184 б.
В.Большак. Гүлстан: Очерк. – Ф.: Кыргызстан, 1972. – 129 б.
Г.Марков. Сибирь: Роман 1-китеп. – Ф.: Кыргызстан, 1975. – 400 б.
Г.Марков. Сибирь: Роман II-китеп. – Ф.: Кыргызстан, 1976. – 260 б.
Козак Я. Касиеттүү Михаил: Роман. – Ф.: Мектеп, 1980. – 220.
Марков Г. Ата-бала: Роман. – Ф.: Кыргызстан, 1984. – 359 б.
Баруздин С. Семеновкалык кыз: Чакан повесттер жана агемелер. – Ф.: Мектеп, 1985. – 218 б.
Марков Г. Болочок кылымга: Роман. – Ф.: Кыргызстан, 1986. – 319 б.
Лорка Г. Бернарда Альбанын үйү: Пьеса. – Т.Абдумомунов атындагы Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театры, 1979. – 70 б.
Медведкина Р. Сыйкырдуу жомок: Пьеса. – Т.Абдумомунов атындагы Кыргыз мамлекеттик Академиялык драма театры, 1979. – 40 б.
Терек Ш. Ат жана терезе: Пьеса – Республикалык куурчак театры, 1980. – 30 б.
Ахтанов Т. Күч күйөө: Пьеса. – М.Рыскулов атындагы Нарын облустук драма театры, 1981. – 40 б.
Тосор кербен, сарай
Тосор кербен сарайы Ысык-Көл облусунун Тосор айылынын түндүк-батыш тарабында, анча бийик эмес дөңсөөдө жайгашкан. Сырткы түзүлүшү төрт чарчы формада болуп, каптал жактары түштүк-түндүк, чыгыш-батыш багытына дал келген. Дубал урандыларынын бийиктиги 2,5х3,5 м, пайдубалынын жазылыгы 14–18 м. Дубалдын бурчтарына кароол мунаралары тургузулган. Сарайга дубалдын ортосундагы дарбаза аркылуу киришкен, анын эки тарабына кошумча мунаралар орнотулган. Ал жерде колго одоно жасалган идиш-аяк сыныктары көп санда табылган. Дубалдарга айланта курулуш имараттарынын бөлмөлөрү жайгашылган. Ортодо кең аянтты ээлеген чарбак болгон. Мындай кербен-сарай б.з. 4–7-к-да Улуу Жибек жолунда кербенчилерди тейлеген жай катары пайдаланылган. А.Н. Бернштам жана Д.Ф. Винник тарабынан изилденген.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Кызыл-Кечит опал кени
Кызыл-Кечит опал кени — Жалал-Абад облусунун Ала-Бука районунда, Сумсар шаарчасынан 5 км аралыкта, деңиз деңгээлинен 1140–1170 м бийиктикте. 1985-ж. геол. cъемка ишин жүргүзүүдө табылган. Кесилишинде 10–15 см өлчөмдө болгон опал желвактары бухара жана сузак кызыл түстөгү терриген катмарларынын мергель кабатында учурайт. Опалдын өңү түтүн сымал, көгүш-боз, кызгылт-боз. Опал декаративдүүлүгү боюнча зергердик кооз таш катары колдонууга жарамдуу. Болжол ресурсу 2250 м3.
Виктория, Сейшелдер
Виктория - Сейшель Аралдары мамлекетпнин борбору. Калкы 22,6 миң (2006). Маэ аралынын Түндүк-чыгышында жайгашкан. Инди океанынын жээгиндеги порт (копра, кокос жана эфир майлары, ванил, корица, балык экспорттолот). Эл аралык аэропорту бар. 1778-ж. Порт-Руаяль деген ат менен негизделип, 1841-ж. королева Викториянын урматына аталган. 1903-76-ж. англиялык колониянын административдик борбору, 1976-жылдан көз каранды эмес Сейшель Аралдары Республикасынын борбору. Саат мунарасы (1903; Лондондогу Биг-Бен сааты менен Ыйык Стефан мунарасынын көчүрмөсү), собор, политехникалык институт (1983), улуттук китепкана (1910) жана музей (1964) бар. Ботаникалык бак (1901), орхидея гүлдөрү бакчасы уюшулган. Шаардын экономикасынын негизин чет элдик туризм жана балыкчылык түзөт. Тамак-аш (анын ичинде балык беленделет, пиво кайнатылат), тамеки, эмерек өнөр жай ишканалары иштейт. Кустардык кол өнөрчүлүк өнүккөн. Викторияга жакын улуттук Ыйык Анна деңиз паркы жайгашкан.
Бонитировкалоо
Бонитировкалоо малды тукуму жана кунардуулугу боюнча баалоо. Бонитировкалоону зоотехник-бонитёр жүргүзүп, ага ветврач же фельдшер, фермер жана башка кызматкерлер катышат. Чоң мал теги, экстерьери, кунардуулугу, тирүүлөй салмагы, тукумунун сапаты, ал эми жаш мал теги, экстерьери жана тирүүлөй салмагы боюнча бааланат. Мисалы, уйдун кунардуулугу сүтүнүн майлуулугу жана белоктун саны, уяң жүндүү койдуку жүнүнүн сапаты, чыбаштуулугу менен аныкталат. Бонитировкалоодо мал жана бакма канаттуулар продукттулуулугуна карата класстарга бөлүнүп, ошол боюнча бааланат. Ошого жараша алардын пайдалануу багыты жана өндүрүштүк топторго бөлүнүшү такталып, алардын продукттулуулугун жогорулатуу, тукумдук сапатын жакшыртуу чаралары иштелип чыгат.
Акыл-эси жайында эместик
Шилтемелер
責任能力
Майпыктар
Майпыктар (лат. Heliornithidae) — турнага окшош, тропикте жашоочу куштардын бир түркүмү, буларга төмөнкү уруулар жана түрлөр кирет: Африка майпыгы (лат. Podica senegalensis), Азия майпыктары (уруу) (Heliopais), Америка майпыктары (уруу) (Heliornis).
Кекилик
Кекилик (Alectoris) – кыргоолдор тукумундагы илбээсин куш. Дене узундугу 35 смге, салмагы 400–700 граммга чейин жетет. Жону боз, боор жагы саргыч боз, капталдарында туурасынан кеткен кара сызыктары бар. Тумшугу, буттары кызыл. Кекилик бөксө тоо, адырлардын сейрек бадалдуу таштак беттеринде жашайт. Евразия, Кавказ, Борбордук Азия, Түндүк Казакстан, Алтай жана башка жерде кездешет. Кыргызстанда 2 түрү бар. Көмүскө жерге уялап, 24кө чейин жумуртка тууйт. 23–25 күн басып, балапан чыгарат. Өсүмдүк уругу, жалбырагы, бүчүрү жана майда курт-кумурскалар менен азыктанат. комитетин эти даамдуу, ага аңчылык кылынат.
Ак - Бейит, эстелик
Ак - Бейит эстелиги Ат-Башы өрөөнүнөн Арпа өрөөнүнө өтүүчү Акбейит ашуусунда деңиз деңгээлинен 3286 метр бийиктикте жайгашкан байыркы, орто кылымдарга таандык көрүстөндөрдөн, 17–18-кылымга тиешелүү күмбөз жана мүрзөлөрдөн турат. Көрүстөндөрдүн бир бөлүгү жол куруу учурунда бузулган. 13–14-кылымга таандык күмбөз тегерек формада, жан - жактарына эшик сыяктуу анча баамдалбаган кырлар жасалган. Күмбөздүн төбөсү түшкөн. 17–18-кылымдарда курулган күмбөз архитектуранын кайталангыс үлгүсү катары эсептелет.
Адабият
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети”
“Башкы ред. Ү.А. Асанов, жооптуу ред. А. А Асанканов”
Ред. кеңеш: Ө.Ж Осмонов (төрага), Т.Н Өмүрбеков (жооптуу катчысы), А.Жуманалиев ж.б.”
Нюрнберг метросу
Нюрнберг метросу – Нюрнберг шаарынын метросу. Метросу 1-март 1972-жылы ачылат.
Левкипп
Левкипп (б.з.ч. 500—440-ж.ченде) — байыркы грек философу, Элейден чыккан. Өмүр баяны жөнүндө маалыматтар сакталган эмес. Философиянын көптөгөн тарыхчылары Левкипптин тарыхый инсан катарында жашагандыгынан күмөн санашат жана жаш Демокриттин колдонуп жүргөн экинчи автордук лакап ысмы болсо керек деп эсептешет. Бирок башка кадыр-барктуу изилдөөчүлөр тарыхта ушундай философтун жашап өткөндүгүн ырасташат. Бизге анын эч кандай эмгеги жеткен жок. Ага төмөнкү эки эмгекти таандык кылышат: «Улуу диакосмос» жана «Акыл жөнүндө».
Левкипп атомдук философияны негиздөөчү деп эсептелет. Ал материянын бөлүнбөс бөлүкчөлөрү — атом түшүнүгүн киргизет, бул атомдор боштукта кыймылдашат. Бул жагынан ал Парменидден айырмаланат. Парменид нерселерди майда бөлүкчөлөргө бөлө турган боштукту, башкача айтканда(небытие) жок нерсе дегенди тааныган эмес. Атомдор бири-биринен формалары жана көлөмү боюнча гана айырмаланышат. Алар бөлүнбөйт, өзгөрүлбөйт жана белгилүү бир сапатка да ээ эмес. Алар бири-бири менен кагылышып, жармашканда ар түрдүү заттар пайда болот. Боштукта кыймылдоо менен атомдор дүйнөлөрдүн себеби болгон куюндарды пайда кылат. Бул куюнда атомдор окшоштуктары боюнча бөлүнүшөт. Атомдордун айрым топтору кыймылдын таасири менен ысып, кеңейип, мунун натыйжасында асман телолору жаралат. Бардык жаратылыш процесстери зарылдыкка баш иет жана мыйзамченемдүү.
Левкипптин көз караштары негизинен Демокриттин көз караштары менен дал келет. Ошондуктан аларды көп учурда чогуу алып карашат жана «Левкипп менен Демокрит мындай деп эсептешет» деп айтышат.
Колдонулган адабияттар
[http://www.bizdin.kg/elib/kitepter/pdf/philosophy_blinnikov.pdf Л. В. Блинников.Философтордун кыскача сөздүгү. - Б.: 1997, ISBN 5-900162-16-8]
Каныбек Ажимудинов
Ажимудинов, Каныбек - жазуучу, драматург. Жумгал районунун Кызарт айылында 1953-жылы 8-октябрда туулган. 1971 - 1976-жж. Кыргыз Мамлекеттик университетинин филология факультетинде окуган.
1976 - 1983-жж. «Кыргызстан пионери» гезитинде кабарчы, 1984 - 1989-жж. «Кыргызстан маданияты» гезитинде кабарчы, бөлүм башчы, 1989 - 1991-жж. Кыргыз телекөрсөтүүсүнүн сатира жана юмор бөлүмүндө редактор, 1991 - 1992-жж. Токтогул атындагы мамлекеттик филармониясынын адабий бөлүмүнүн башчысы, 1992 - 1996-жж. Кыргыз Республикасынын Маданият министрлигинин драматургия искусствосу боюнча редактору, 1996-жылдан Кыргыз Мамлекеттик балдар жана өспүрүмдөр театрында адабият бөлүмүнүн башчысы, «Кыргыз Караван» гезитинин башкы редакторунун орунбасары, 2004-жылдан Кыргыз Улуттук филармониясынын адабий бөлүмүнүн башчысы болуп эмгектенип келет.
К.Ажимудинов чыгармачылык жолун 1976-жылы баштаган. Балдар үчүн «Мойнуңа ал Бекболот», «Айжан» аттуу бир актылуу пьесалары биринчи чыгармаларынан болуп эсептелет. 1985-жылы «Тамаша» аттуу сатиралык жыйнагы жарык көргөн. Ал «Тажрыйба», «Анонимка», «Тирүү өлүктөр», «Айланайын партия, кагылайын демократия», «Сагызган сагынан өлбөйт» көп актылуу комедиялардын, «Сараң бий», «Кырсык», «Чокчолой баатыр» аттуу драмалардын, бир топ сатиралык аңгемелердин жана интермедиялардын автору, пьесалары профессионал жана элдик театрларда коюлган. Кыргыз Республикасынын Театр ишмерлери (1984) жана Жазуучулар союздарынын (1990) мүчөсү. Эл агартуунун отличниги.
Билим берүү министрлигинин, ЛКЖС БКнын, Журналисттер союзунун Ардак грамоталары менен сыйланган.
Кыргыз тилинде
Тамаша: Сатиралар жана интермедиялар. - Ф.: Мектеп, 1985. - 36 б.
Бөрү заман: Сатиралык аңгемелер. - Б.: БГУнун басмаканасы, 2003. - 150 б.
Арпатектир, тоо
Арпатектир, тоо – Талас Ала-Тоосунун түндүк тармагы. Түзашуу жана Желдисуу (Үчкошой суусунун сол куймалары) сууларынын аралыгында. Узундугу 25 кмдей. Орточо бийиктиги 2800 м, эң бийик жери 3564 м, тоонун түштүк-чыгыш бийик бөлүгү кырдуу-аскалуу, түндүк-батыш жапыз бөлүгү тайпак; байыркы денудациялык түздүктөрдүн калдыктары кездешет. түштүк-чыгыш капталы Үчкошой суусунун өрөөнүнө жантайыңкы түшөт, түндүк-батыш капталы тик жана кыска.
Тоо соңку рифейдин метаморфизмделген порфирлүү гранит, гранит-диорит, кварцтуу диорит интрузия тектеринен, Талас өрөөнүнө жантайган жапыз бөлүгү төртүнчүлүк мезгилинин (кум, чопо жана башкалар) тектеринен турат. Шалбаалуу талаа (2500 м бийиктикке чейин), бадалдуу шалбаа (2800 мге чейин), субальп жана альп шалбаасы (2800–3400 м), андан жогору нивалдык-гляциалдык ландшафт алкактары мүнөздүү. Жайыт; чабынды жерлери бар.
Мем
Мем (англ. meme) -- бир маданияттын ичиндеги адамдан адамга тараган бир идея, жүрүм-турум же стил. Мем маданий идеяларды, белгилерди, же практикаларды камтыган бир бөлүк катары кызмат кылат. Ал адамдын оюнан башкасына жазуу, сүйлөө, жаңсоо, ритуалдар, мимикалык тема менен туураган кубулуш аркылуу өткөрүлөт. Бул түшүнүктү жактоочулар мемдерди -- алар өзүнөн-өзү көбөйүп, аргындашып, тандоо басымына жооп бергени үчүн -- гендердин маданий аналогу деп эсептешет.
Бул сөз неологизм болуп саналат жана Ричард Докинз тарабынан чыгарылган (1976-жылы).
Жактоочулардын теориясына ылайык, мемдер биологиялык эволициянын аналогу сыяктуу эле табигый тандалма аркылуу өрчүгөн вирустук феномендер болуп саналат. Мем буларды түркүмдөө, мутация, атаандаштык жана мурас аркылуу ишке ашырып, алардын ар бири мемдин репродуктивдүүлүк ийгилигине таасир этет. Мемдер өздөрү жашаган алып жүрүүчүлөрдүн жүрүм-туруму аркылуу тарайт. Азыраак жайылган мемдер жоголууга дуушар болушу мүмкүн, ал эми башкалары жашап кетиши, жайылышы, (жакшы же жаман) мутация болушу ыктымал. Эфективдүү көбөйгөн мемдер көбүрөөк ийгиликке жетип, айрымдары өзүн алып жүргөндөргө зыяндуу болсо дагы эфективдүү көбөйө берет.
Иран кинематоргафиясы
Иран кинематографиясы
Иран киносу (Персия)
Иран киносу, Иранга таандык кинематографтардын тарткан көркөм тасмаларынын түшүнмөсү (фарсы фильмдери менен алмаштырбаңыздар) Ирандагы революциядан кийин Ирандык режиссерлорунун кээ бирлери Ирандын башка өлкөлөргө чыгып кетишкен жана чет мамлекеттерде кинотасмаларды жаратышкан. Ошону менен бирге Ирандын белгилүү тасмаларына колдонулуп “Фарсы кинотасмасы” же “Фильмфарси” деген ат менен белгилүү болгон.
Кинематография тармагындагы эң алгачкы аппарат
Киематография Музаффараддин шахтын заманында иранга эң алгачкы видеокамеранын келиши менен башталат. Иранда эң алгачкы үндүү көркөм тасма 1933-жылы Ардашир Ирани тарабынан тартылган “Лор кызы” аттуу көркөм тасма болгон. Ошентип 1900-жылы Музаффараддин шах аркылуу алгачкы кино тартуучу аспап Иранга келип Иранда тасма тартуунун башталышы деп эсептелген. Ирандагы эң алгачкы кинотеатр 1900-жылы ачылып (Люмер агайындардын дүйнөлүк ачылышынан 5 жыл өтүп) “Синема Сули” деген ат менен Тебриз шаарында католиктер тарабынан ачылып, иштеп баштаган, бирок тилекке каршы жаңы кинотасмаларды алуу мүмкүндүгү жок болгондугуна байланыштуу,  1916-жылы ал кинотеатр жабылган. Ошентип 1930-жылга чейин Иранда эч бир кинотасма тартылган эмес жана анча мынча батыш тасмаларынын астына фарсы тилинде котормосу жазылган кинотасмалар гана чыгып турган. 1930-жылы Аби жана Раби деген алгачкы толук метраждуу иран кинотасмасы Ованес Оганиян тарабынан тартылган.
Алгачкы үн тасмасы
1942-жылы ирандын Ардашир Ирани тарабынан Бомбейде тартылган “Лор кызы” аттуу эң алгачкы үндүү кинотасмасы жарык көргөн. 1936-1946-жылда мамлекеттеги саясий өзгөрүш жана экинчи дүйнөлүк согуш менен кошо иран кинематографиясы да репрессияга дуушар болгон. Биринчиден буга чейин Иранда кинотасмалар чыгарылган эмес жана кинотеатрлар Тегеран шаарында жана башка чоң шаарлада гана, болгону ак сөөктөр менен коомчулуктун кээ бирлер бөлүгү үчүн гана болгон. Экинчиден, өзүнүн маданий өзгөчөлүктөрү менен чыгармаларында байыркы иран адабиятын чагылдырган Абду Хусейин Сепантадан башка   кинрежиссерлордун ортосунда кандайдыр бир ынтымактуу жана биримдик  ойлор болгон эмес, ал эми калган учурларда чет элдик кинотасмалардан  үлгү алынып тартылган.
Алгачкы коомдук кинотеатр
Иранда эң алгачкы коомдук кинотасма Мирза Ибрахим Хан тарабынан 1904-жылы тартылган. Бирок Ирандагы эң алгачкы расмий түрдө ачылган кинотеатр 1926-жылы Тегеран шаарында “Иран киносу” деген ат менен ачылган.
Жыйырма үчүнчү он жылдык
1943-жылдардан кийин бир нече киностудия ачылгандан кийин, инвесторлордун жардамы менен жана да кинотеартрлар коомдогу эл үчүн жеткиликтүүрөөк  болгон соң кинотасмаларды тартуу өнүгүп өсө баштаган. Бирок, тилекке каршы биринчиден мындай өнүгүүдө инвестициядан түшкөн киреше жана натыйжа аркылуу, экинчиден коомдогу саясий абал, 18-августтагы төңкөрүш жана азаттыкты чектоо сыяктуу маселелер, башкача айтканда Ирандын маданият, кино тармагынын эң негизги өзөгү өнүгө баштаган. Исмаил Кушан, Самуель Хачикиян, Хушанк Кавуси, Фарх Гафари бул доордун мыкты кинематографисттери деп эсептелген жана алардын арасынан Исмаил Кушан “Фарсы фильмдери” аттуу ийримин ачып иран кинематографиялык фильмдерин жөнгө салып анын өнүгүшүнө чоң салым кошкон.
Ирандагы кинемаография билими
Иран жаштарынын киносу коому Ирандагы кинотасма тартуучу эң чоң коом, ал жерде 8 айлык кинотартуу ыкмасы курсу, ошондой эле кыска мөөнөттүк курстар өтүп турат, андан тышкары эл аралык кыска метраждуу кинотасмалар фестивалы да байма бай уюштурулуп турат.
Иран тасмаларындагы аялдардын орду
Ирандагы ислам революциясынан кийинки жылдарда Рахшан Бани Эттемад, Пуран Дарахшанде, Тахмине Милани, Маниже Хокмат, жана Самира Махмалбаф сыяктуу аял режиссерлер дээрлик активдүү иштешкен.
Ирандагы кинематографтар союзу
Кинотасма үйү Ирандагы эң чоң кинематографиялык союз болуп эсептелет жана ал жерде көптөгөн иран кинотасмалары тартылган.
Иран кинематографиясына болгон кысымдар
Иран киносу өзүнүн жүз жылдык тарыхында, өзгөчө 1978-жылдагы революциядан кийин  диний фанаттар тарбынан көптөгөн коркунучтарга жана кысымдарга кабылган жана бир кыйла зыян тарткан. Бирок, мындай кысымдар менен коркунучтарга карабастан иран кинематографисттери менен актерлеру эл аралык конгресстерде жана башка жерлерде өзүлөрүнүн активдүүлүгүн көрсөтүп, ийгиликтерге жетише алышкан.
Иран кинематографиясынын азыркы абалы
2013-жылы Ирандын 60 шаарында 247 кинотеатр иштеп, Ирандын шаарларынын 1081 аймагында кинтеатрлар жок болгон. Тегеран шаары Тегеран областы эң көп кинотеатр жайгашкан шаар жана аймак болуп эсептелет жана ошол эле убакта Түндүк Хорасанда жана Кохгилуйе жана Бойер Ахмад аймактарында кинотеатр жоко эсе. 2012-жылы болжол менен 8,5 миллион адам Ирандын кинотеатрларына барышкан, ошентип ар бир ирандык ар бир 9 жылда бир жолудан кинотеатрга бараары маалым болду.
Эң көп кирешелүү иран кинотасмалары
2015-жылга чейин эң көп кирешелүү кинотеатрлар жана эң көп сатылган иран фильмдер деп “Мухаммад Расулуллах”, “Чычкандар шаары 2” жана “Азгындар” (сериал) кинотасмаларын айтууга болот. Азыркы тапта режиссер Саман Могадамдын “Янтар кити 2” фильми эң көп киреше алып келген кинотасма болуп эсептелет.
Булактар
•«بهترینهای عمر ما: بهترین فیلم‌ها و فیلمسازان تاریخ سینما از نگاه ۵۵ منتقد سینمایی». نقد سینما، ش. ۳۳ (۱۳۸۱): ۷۲–۸۷. •سازمان سینمایی و امور سمعی و بصری | تاریخچه سینمای ایران
Талип Ибраимов
Жазуучу, драматург, прозаик Талип Ибраимов Калинин районундагы Сары-Булак айылында 1940-жылы 27-декабрда туулган.
Мектепти бүтүргөндөн кийин курулушта жумушчу, заводдо токарь, айылдык мектепте мугалим болуп иштеген. 1968-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүрүп,
1970–1973-жж. Кыргыз ССРинин Илимдер академиясынын философия жана укук институтунда кенже илимий кызматкер,
Кыргызстан Кинематографисттер союзунун консультанты болуп иштеген.
1976-жылы Москва шаарындагы Жогорку сценариялык курсун бүтүрүп «Кыргызфильм» киностудиясынын коллегиясынын мүчөсү,
1996–2006-жж. башкы редактору болгон.
Азыркы учурда Кыргыз-Түрк «Манас» университетинин окутуучусу.
Ал «Эл арасында» (реж. Б.Шамшиев жана А. Сүйүндүков 1977-ж., 1979-жылы Ашхабад шаарындагы
«Верить и знать» (реж. У.Ибрагимов, 1986-ж.), «Пейзаж глазами спринтера» (реж. Ш.Жапаров, 1987-ж.),
«Я не хочу так больше жить» (реж. О.Байжигитов, 1991-ж.), «Кошокчу», (реж. А.Сүйүндүков, 1991-ж. Ташкент шаарында өткөн Эл аралык фестивалдын лауреаты) толук метраждуу көркөм фильмдердин сценарийлерин жазган
жана көптөгөн даректүү фильмдердин автору.
Алматы шаарында өткөн киносценарийлердин сынагында «Человек на обочине» (1981),
«И прилетит ангел» (1988) аттуу фильмдери сыйлыктарга татыктуу болгон.
Бишкекте өткөн пьесалардын сынагында «Выстрел» (1987) аттуу чыгармасы сыйлык алган. 2009-жылы Актан Арым Кубат тарткан «Свет» аттуу фильмдин авторлошу. Көркөм чыгармалары жана макалалары республикалык гезиттерде жана журналдарда жарыяланып келген.
1991-жылы «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер» ардактуу наамына татыктуу болгон.
1991-жылдан Кыргызстан Кинематографисттер союзунун, 2001-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Дабак
Дабак — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери. Калмак каны Акунбешим кан Манастан жеңилгенден кийин Олуя-Атага качып барып, андагы жергиликтүү чантууларды кырып өлтүрүү жөнүндөгү кеңешке катышкандардын бири (Сагымбай Орозбаков, 2. 145).
Араб шериктештиги
Араб шериктештиги - Саясий жана экономикалык тармактар боюнча иш алып барган араптардын ортосундагы уюм. Борбору алгач Каирде болуп, кийин Туниске көчүрүлгөн. 1945-жылы курулган бул уюмга алгач Египет, Иран, Иордания, Сирия, Ливан, Сауд Аравиясы жана Йемен мүчө болгон болсо, кийинчерээк Ливия, Судан, Марокко, Тунис, Кувейт жана Алжир мамлекеттери кошулган. Учурда уюмда 22 мүчө мамлекет бар. Туруктуу катчылыгынын башында баш катчы болот жана ал уюмдун бардык иштерин башкарат. Мезгил-мезгили менен министрлер аралык жыйналыштар, же болбосо жогорку деңгээлдеги саммиттер уюштурулуп, анда арап өлкөлөрүнө тийиштүү, ошондой эле дүйнөдөгү кырдаалга байланыштуу саясий жана экономикалык тармактарда талкуулар болот, мүчө мамлекеттердин тышкы саясатынын тартипке салынышы жөнүндөгү пикир келишпестиктер жөнгө салынат, мындан башка экономикалык, финансылык жана аскердик кызматташууга байланыштуу чечимдер чыгарылат.
Байланыш спутниги
Байланыш спутниги - Жердин жасалма жандоочусу. Электр-магнит талаасынын таралышы аркылуу телефондук байланышты, теле берүүлөрдү жана ар кандай маалыматтарды бүткүл дүйнөгө таратууну камсыз кылат. Электр-магнит талаасынын микротолкундар арымында (диапазонунда) аябагандай көп маалыматтарды берүүгө болот. Тилекке каршы, микротолкундарды катуу нерселер сиңирип алгандыктан, толкун бергич менен толкун кабылдагыч бири бирине түз радиобайланышта болуу мүмкүнчүлүгүн байланыш спутниги түзөт. Бир нече спутниктин (үчтөн кем эмес) жардамы менен байланышты глобалдык масштабда камсыз кылууга болот. Алгачкы байланыш спутниги 1952-ж. сигналдарды күчөтүү үчүн күн энергиясын колдонуу менен Америкадан Европага телекөрсөтүүнү жүргүзгөн. Спутник Жерди бир айланып чыкканда жердеги станциялардын антеннасы 20 мин гана «көргөндүктөн», телеберүүнүн убактысы да ошончо болгон. 1963-жылдан баштап кубаттуу ракеталар курулгандан кийин байланыш спутниги геостационардуу орбиталарга чыгарыла баштайт. Азыркы учурда жер үстүндө он миңдеген телефон байланыштарын камсыз кылуучу, радио жана телеберүүлөрдү трансляциялоочу «Молния1, -2, -3», «Интелсат-3, -4» (АКШ) сыяктуу көптөгөн байланыш спутниктери учуп жүрөт.
Дааруу
Дааруу — боло турган иш, окуя жөнүндө жогорку күчтөр тарабынан алдын ала аян берилген белги. Манасчылар — укмуштуудай поэтикалык шыктын ээлери. Алар айтып атканын тарыхый болуп өткөн окуялар катарында, эпикалык каармандарды, айрыкча Манас жана анын чоролорун чыныгы жашап кеткен касиеттүү адамдар катарында санашып, угуучуларды ушуга ишендирүүгө аракеттенишет. Бул адат, ишеним салтка айланып манасчылардын да, угуучулардын да сезимин ээлеп алган. Анткени, ар бир ынтызар адам өз каалоосу менен эпосту аткара албайт. Ал үчүн Манастын же анын чоролорунун даарышы талап кылынат. Залкар чыгарманы үйрөнүп айтуу мүмкүн эмес деген ишеним манасчылардын арасына кеңири тарап, муундан-муунга салт катары өтүп кете берген. Бизге аты белгисиз же кийинки доорлордо жашаган манасчылар мындай турсун, замандаш манасчыларыбыздын бири Саякбай Карала уулу да бул салттан аттап кете албаган. Түш көргөнгө чейин эпосту айтышпаганын, түш көргөндөн кийин гана шык да, эпостун бүткүл мазмуну да көңүлдө дароо эле пайда боло калгандыгын эскеришет. Алар эпосту айтардан мурда белгилүү даярдыктан өтүп, башка айтуучунун көркөм ыктарын, чыгарманын мазмунун өздөштүрүшкөнүн адатта айтышпайт. Тескерисинче, Манастын арбагынын даарышы менен түшүндүрүп, кереметтүү түш көргөндөн кийин манасчы болгондугун айтышат. Бул абал манасчылардын профессионалдык кадыр-баркын көтөрмөлөп көрсөтүү аракети менен байланышкан. Чынында ар бир манасчынын чыгармачылык жолунда Д-га ишенүү өтө күчтүү. Ошондуктан, Манас   жана анын негизги чоролорунун бири болочокто манасчы болуучу адамдын түшүнө кирип, даарып аян бериши жөнүндөгү салттык ишеним эл арасында кеңири белгилүү.
Ранний Рассвет (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Ранний Рассвет — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Октябрь айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 112 киши. Почта индекси — 453147, ОКАТО коду — 80249860006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кишка (Кипшенга куймасы)
Кишка — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кипшенга дарыясынын сол жээгинен 52 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кызыл-Күнгөй гранит-диорит кени
Кызыл-Күнгөй гранит-диорит кени  Ош облусунун Ноокат районунда, Эски Ноокат кыштагынан 4 км түндүк тарапта, Араван суусунун сол жээгинде. 1973–75-ж. ачылып, изилденген. Мында гранит-диорит массиви кеңдик багытында узатасынан кеткен шток түрүндө жатат. Анын узундугу 2,4 км, туурасы 1,2 км, аянты 2,9 ''км2. ''Гранит-диорит түсү боюнча 2 түргө бөлүнөт: ачык жашыл, ачык күрөң. Структурасы орто-ири кристаллдуу, текстурасы массивдүү. Таш өтө кооз, жакшы сайкалданып, жалтырак, ачык жашыл жана күрөң түстөгү бетти пайда кылат. Суукка чыдамдуу, жүк көтөрүмдүүлүгү жогору. Блокторго жакшы ажырайт; 1 м3 блоктон 17–18 такта алууга болот. Запасы мол.
Вот Менеуз (Илишев району, Башкыртстан)
Вот Менеуз — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Андреев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 6 киши. Почта индекси — 452271, ОКАТО коду — 80230808003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Египеттиктер
Мисирдиктер – 1) Мисир калкы; 2) улут, Мисирдин негизги калкы (мисирдик арабдар). Араб өлкөлөрүндө, Ирак, Судан, Ливия, Сауд Арабиясы, Бириккен Араб Эмирликтери, Германия, Австралия, АКШда да жашашат. Саны 62 млн киши, анын ичинде Мисирде 58,5 млндой (2007). Араб тилинде сүйлөшөт. Негизинен мусулман-сунниттер. Этностук өзөгүн копттор түзгөн. 7-кылымда Мисирди арабдар басып алып, жергиликтүү копт, берберлер жана нубиялыктар менен аралашкан. Мисир элинин түзүлүшүнө мамлюктар жана осмон түрктөрү да катышкан. Негизги кесиби – дыйканчылык, мал чарбачылык. Карапа, темир, жыгач, тери (крокодил териси) иштетүү, зергерчилик өнүккөн. Мисирдиктер маданияты боюнча арабдарга жакын. Шаардыктар кыштан жана таштан салынган жер ортолук деңиз тибиндеги эки кабат, кедейлери дубалы топурактан согулган үйлөрдө жашашкан. Эркектер кенен ыштан, жеңдүү ак көйнөк, кышкысын судейри (жамынуучу жеңсиз сырт кийим), куфтан (жеңдүү узун чапан), башына топу кийип же селде оронушат. Аялдар кенен ыштан, кофта же жеңдүү кенен кара көйнөк кийип, белине кездеме белбоо курчанып, шалы жоолук жамынышат.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан” Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Кекилик-Учар
Кекилик-Учар – Базар-Коргон районундагы суу, Кара-Үңкүрдүн сол куймасы. Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш капталындагы булактардан башталат. Узундугу 39 км (Шаркыратманы кошкондо). Алабынын аянты 198 км2, деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 1200 м. Жогорку агымында Шаркыратма деп аталат. Жапыз тоо жана адырларды аралап агат. Суу тартылган мезгилде кээде соолуп да калат. Жылдык Орточо чыгымы 0,67 м3/сек. Негизинен кар, жаан-чачын жана булак сууларынан куралат. Сугатка пайдалангандыктан, Тентек-Сайга (Кара-Үңкүргө) жетпейт. Жээгинде Кара-Жыгач кыштагы жайгашкан.
Бал камыш
Бал камыш (Saccharum) - дандуулар тукумундагы көп жылдык өсүмдүк. Анын 13 түрү белгилүү. Айдама Б. к. бийиктиги 2-6 м, жалбырагы узун, жазы, сабагында 16- 18% кант бар, жоондугу (диаметри) 4-5 см, шыпыргы гүлдүү. Тропик жана субтропик өлкөлөрүндө мындан кант чыгарылат. Ал Индия, Кытай, Вест-Индия (Куба, Пуэрто-Рико), Бразилияда миңдеген га жерге өстүрүлөт. Канттан тышкары андан ром, спирт, чөбөгө алынат. Жалбырагын жана канты алынган сабагын мал сонуркап жейт. Таж. ССРинде андан шире алуу үчүн айдалып, ром жана спирт жасоодо колдонулат. Аму-Дарыянын жээгинде жапайы түрү өсөт. Америкада ж. б. өлкөлөрдө анын бир нече гибриди чыгарылган. Гектарынан 30-40 т, айрым жерде 90 т га чейин тех. сабак жыйналат.
Нерпъя (дарыя)
Нерпъя — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Пелым дарыясынын сол жээгинен 336 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 95 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кесмебалык
Кесмебалык (лат. Salangichthys microdon) — корюшка түспөлдүү балыктардын бир түрү.
Акбешим шаар чалдыбары
Акбешим шаар чалдыбары – 6–12-кылымдардагы шаар калдыгы. Токмок шаарынан 6 км. түштүк-батыш тарапта. Түзүлүшү жагынан алгачкы орто кылымдагы Түндүк Кыргызстан үчүн мүнөздүү шаар. Шаардын борборуна туташ жайгашкан аймакта кол өнөрчүлүк, соода, акбешим чалдыбары менен кесипчилик кылган шаардыктардын үйлөрү болгон. Негизинен турак-жай имараттарынын калдыктары, тиричилик шаймандары, тыйындар, көркөмдөлгөн буюмдар, ошондой эле шахристандын түштүк тарабында жайгашкан 6–8-кылымдарга таандык эки будда храмынан архитектура, скульптура, живопись, курулуш техникасына тиешелүү бай материалдар табылган. Бул шаарды Батыш Түрк жана Түргөш кагандыктарынын байтактысы – Суйаб деп эсептешет.
Адабият
Кыргыз тарыхы.Энциклопедия. Бишкек, 2003
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети”
“Башкы ред. Ү.А. Асанов, жооптуу ред. А. А Асанканов”
Ред. кеңеш: Ө.Ж Осмонов (төрага), Т.Н Өмүрбеков (жооптуу катчысы), А.Жуманалиев ж.б.”
Бонн
Бонн — Германиянын батышындагы шаар. Түндүк Рейн-Вестфалия жеринде жайгашкан. Германия бундестагынын жана өкмөтүнүн (2000-ж. чейин) турган жери. Рейн дарыясындагы порт. Калкы 315,1 миң (2006). Эл аралык аэропорт. Керек-жарак товарлар чыгаруучу өнөржай тармактары басымдуу. Машина куруу (анын ичинде электр-техника), фармацевтика, полиграфия, тамак-аш, эмерек өнөржайы иштейт. Метрополитен, университет, Людвиг ван Бетховендин музей-үйү жана концерттик залы бар.
1-кылымдан белгилүү. 1273-1794-ж. Кёльн курфюрсттеринин резиденциясы. 1949-90-ж. Германия Федерация Республикасынын борбору болгон. Роман стилиндеги собор (11-13-кылым) сакталган.
Азиль маданияты
Азиль маданияты – таш доорундагы алгачкы мезалитке (б. з. ч. 8-к.) тиешелүү археологиялык маданият.
1887–89-жылы француз архехологу Э. Пьет илимге киргизген. Түштүк Франциядагы Мас-д Азиль үңкүрүнүн аты менен аталган. Негизинен Франциянын, о. эле ГФРдин аймагында таркаган. Азиль менена сөөктөн, мүйүздөн жасалган куралдар мүнөздүү, ал куралдар оттук таштын жука калкандары менен мизделген. Бугунун мүйүзүнөн жалпак гарпундарды жасашкан.
Дабаш
Дабаш — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери. Акунбешим паашанын улуктарынын бири. Чүйдү калмактардан бошотуу үчүн кол курап келе жаткан Манаска каршы аттанууга Акунбешим Д., Тулуш жана башкалар улуктарын чакыртат (Сагымбай Орозбаков, 2. 129).
Адамзат
Адам деп айтуу адат болуп калган, бирок минтип айтуу орто кылымдардан мураска калган жөнөкөй, мажес антропоцентризм экендиги орто мектепте эле түшүндүрүлөт. Ооба, адам техниканы ойлоп чыгарды, аны мезозой заманында жашаган динозавр да, кайназой заманында жашаган махайродус да ойлоп чыгара алган эмес. А бирок XX кылымдын бардык жетишкендиктерин пайдаланып жашап жаткан ар бир адам да түр катары жашоонун маңызын түзгөн(Жаратылыш )өзүндө камтып турат. Адамдардын бир да бири кандай шарттарда болбосун абадан дем алып, тамактануудан, өлүмдөн сактануу- дан жана өз тукумун сактап калуудан эч качан баш тартпайт. Адам түрдүн чегинде Жер планетасынын бир катмары болгон биочөйрөнүн чегинде жашап кала берет. Адам өзүнө тиешелүү жашоо мыйзамын техниканын жана маданияттын спецификалык көрүнүштөрү менен айкалыштыра пайдаланууда, алар адамды байытты, бирок аны анын өзүн жараткан табияттан ажыратып жибере алган жок.
Биологиялык түзүлүш катары адамзат
Бул бүтүндөй жер шарынын бетине муз доорунан кийин тараган, көптөгөн өзгөчөлүктөрү бар, биологиялык бирдиктүү бир түр. Түндүк-түштүк уюлдардагы муздарды албаганда, адамзат ар кандай жыштыкта бүтүндөй жер бетин өзүнүн жашоо мейкинине айлантты. Кайсы бир аймакта адам баласы баспаган жер болушу мүмкүн деп ойлобосо да болот. Азыркы чөлдөр менен түнт токойлордо көптөгөн палеолит тургун жайларынын изи бар; байыркы адамдардын дыйканчылыгынан улам кыртышы бузулуп, узакка пайдаланылбай калган жерлерде Амазонканын чытырман токою шуулдайт; а түгүл Анд менен Гималай тоолорунун зоокаларында да бизге белгисиз курулуштардын изи табылып отурат. Башкача айтканда, Ноmо Sapiens түрү жашап турган мезгилдерде өзүнүн Жер бетине таралышынын түрүн көп жолу жана дайыма өзгөртүп отурган. Башка биологиялык түрлөр сымал эле адамзат да мүмкүнчүлүгү болушунча кеңирээк мейкиндиктерди өздөштүрүүгө, көбүрөөк жыштыкта жашоого умтулду. Бирок ага кандайдыр бир нерсе жолтоо болуп, анын мүмкүнчүлүктөрүн чектеп турду. Ал эмне эле?
Сүт эмүүчүлөрдүн көпчүлүгүнөн айырмаланып
Адамзаттын социалдык өнүгүшү жакшы эле изилденип, анын мыйзам ченемдүүлүктөрү тарыхый материализм аркылуу аныкталган. Социалдык формалардын коомдук-экономикалык формация аркылуу ичтен өнүгүүсү жамаатташып жашаган адамга гана тиешелүү жана ал анын биологиялык түзүлүшү менен байланыштуу эмес. Бул маселе ачык түшүнүктүү болгондуктан ага токтолуп отуруунун кажети да жок. Анткен менен биз төмөндө терминдик чаташуулардан сак болуу үчүн этнос деп атаган эл жөнүндөгү маселе өтө чатышып калган жана сандырак ой жорууларга жык толгон. Жер жүзүндө этностон сыртта калган бир да адамдын жок экени шексиз нерсе. Ар бир адам "Сен кимсиң?" деген суроого ойлонбостон туруп, "орусмун", "французмун", "персмин", "кыргызмын" деп жана деген ушул сыяктуу жооп берет. Демек, өзүнүн кайсы этноско таандык экенин аң-сезимдүү түрдө билүү жалпы көрүнүш десек болот. Бирок бул ушуну менен эле чектелбейт.
Егоров Александр Иванович
Егоров Александр Иванович [1930-ж. туулган, Казакстан, Жамбул облусу Кордой району, Георгиевка (азыркы Кордой) айылы] – физика-математика илимдеринин доктору (1971), профессор (1972). КМУну бүтүргөндөн (1952) кийин КМУнун улук окутуучусу, доценти, кафедра башчысы, Кыргыз ССР ИАнын Автоматика институтунун лаборатория башчысы, Днепропетровск транспорт инженерлери институтунда кафедра башчысы, 1998-жылдан баштап Москва физика-техникалык институтунда профессор Бөлүштүрүлгөн параметрлүү системалар түрүндө туюнтулган процесстерди оптималдаштыруу боюнча адис. 200дөн ашык илимий иштери жарык көргөн, анын ичинде 3 монография жана 1 ойлоп табуусу бар.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан” Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Арчалы, тоо
Арчалы, тоо – Балгарт өрөөнүнүн түштүгүндөгү тоо, Кичи Нарын суусунун алабында. Узундугу 28–30 км. Орточо бийиктиги 4000– 4200 м,  эң бийик жери 4412  м. Тоо бети аскалуу, чыгыш жагы (Айкөл, Жаманечки) бийик, батышы жапыз, структурасы боюнча Капкаташ кырка тоосу менен кошулат. Түзүлүшү боюнча горст-антиклиналь. Негизинен гранит жана кумдук, акиташ тектеринен турат. түндүк бети мөңгүлүү. Тоо капталындарынын этегинде талаа өсүмдүктөрү басымдуу.
Жогорку Камзас
Жогорку Камзас — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Томь дарыясынын сол жээгинен 478 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.