cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Осмонов Курманбек Эргешович
Эмгек жолу
Эмгек жолун 1970-жылы Совет райондук элге билим берүү бөлүмүнүн статис-иш жүргүзүүчү болуу менен баштаган, андан кийин Кара-Кулжа жумушчу жаштар мектебине улук пионер вожатый, орус тили жана адабияты мугалими кызматына өткөн. 1971-жылы аскердик кызматка чакырылган. 1973-жылы запаска бошотулуп, кыргыз мамлекеттик университетинин юридикалык факультетине “укук таануу” адистиги боюнча тапшырган. ЖОЖду аятагандан кийин Ош областында облобкомдо улук юрист болуп иштеген. 1981-1983-жылдары областтагы мамлекеттик арбитражда башкы арбитр, кийинки төрт жылда Кыргызстан Компартиясынын Ош обкомунун административдик органдары бөлүмүндө инструктор. 1987-1991-жылдары Ош шаардык сотунун төрагасы, Кыргызстан Компариясынын ПКСнын мамлекеттик органдар жана мыйзам чыгаруу демилгелери байланыштары боюнча топтун жетекчиси. 1991-1994-жылдары Кыргыз Республикасынын юстиция министрлигинин сот органдары башкармасынын начальниги. 1992-1994 –жылдары Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлигинин орун басары, биринчи орун басары. 2002-жылы Кыргыз Республикасынын биринчи вице-премьер-министри болуп дайындалган. 2003-жылы айкалыштырып иштөөгө Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлиги тарабынан бекитилген. 2004-жылы Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун төрагасы болуп дайындалган. Ушул посто төрт жыл иштеген. 2009-2010-жылдары Кыргыз Республикасынын өзгөчө тапшырмалар боюнча элчиси – Тышкы иштер министринин кеңешчиси. 2010-жылдын октябрынан Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин V чакырылышына “Ата-Журт” идеалисттик демократиялык саясий партиясынан тизме боюнча депутат болгон. Кыргыз Республикасынын Эмгек сиңирген юристи жогорку квалификациялык класстагы судья, юстициянын 2-класстагы мамлекеттик кеңешчиси, мамлекеттик кызматтын 2-класстагы мамлекет кеңешчиси, Коопсуздук коргоо жана укук тартиби проблемалары боюнча Россия Академиясынын академиги. Кыргыз Республикасынын Ардак Грамотасы, “Даңк” медалы, Россиянын биринчи баскычтагы улуу Петр ордени менен сыйланган. 2006-жылы коомчулук укуктук проблемалар жана сот системасынын абалы боюнча кызуу талкуулап жаткан мезгилде “Кыргыз Республикасынын сот реформасынын маселелери жана өнүктүрүү жолдору” деген китебин тапшырган.
Шилтеме
http://www.kenesh.kg/Articles/488-OSMONOV_Kurmanbek_Ergeshovich__AtaZHurt_deputattyk_frakciyasy.aspx Cotegory: Персоналия
Каллихрой
Каллихрой (лат. Callichrous bimaculatus) жаян балыктардын бир түрү.
Алгачкы ооздуулар
Алгачкы ооздуулар - эмбриондук өөрчүү учурунда оозу бластопордон, б. а. дене көндөйүн сырткы чөйрө менен бириктирип турган биринчи тешиктен пайда болгон (тикен терилүүлөрдөн, хордалуулардан башка) бардык үч катмардуу жаныбарлардын систематикалык тобу.
Илимий божомол боюча алгачкы ооздуулар жана кийинки ооздуулар радиалдык симметриялуу (нур сымал симметриялуу) жаныбарлардын көп клеткалууларына көзкаранды эмес эле өз бетинче келип чыккан, башка илимий божомолдболор боюнча төмөнкү тузулуштуу курттардын ичинен жал им тектери болгон. Омурткасыз жаныбарлардын көпчүлүк типтери алгачкы ооздууларга кирет. Экинчилик ооздуулардан айырмаланып, алгачкы ооздуулар бастопордун (алгачкы ооздун) же анын бир бөлүгүнүн ооз тешигине айланып, жумуртканын спиралдык (эшилме) бөлчөктөнүүсү жана мезодерманын телобласттык пайда болуусу менен мүнөздөлөт.
Колдонулган адабият
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Биология (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-002-4
Лимп-Питыль-Кикя дарыясы (Толька куймасы)
Лимп-Питыль-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Толька дарыясынын оң жээгинен 207 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Portable Document Format
Ташылма документ калыбы (ТДК) (Portable Document Format (PDF)) - Ташылма документ калыбы, Adobe Systems компаниясы тарабынан иштелип чыккан платформалар аралык электрондук документ форматы.
Мында PostScript тилинин бир катар мүмкүнчүлүктөрү колдонулган. Биринчи кезекте полиграфиялык продукцияны электрондук түрдө сунуштоого арналган. Көрүү үчүн көптөгөн программалар бар, алардын ичинде Adobe Reader акысыз программасы да бар. Көбүнчө заманбап кесиптик басма жабдуулардын PDF форматы үчүн аппараттык колдоосу бар. Мунун аркасында, аталган форматты атайын программалык камсыздоонун жардамысыз басып чыгарууга болот. PDF документтерди түзүүнүн салттуу жолу виртуалдуу принтер болуп саналат. Тактап айтканда, документ графикалык, тексттик, АПРС ж.б. атайын программаларда даярдалып бүтүп, электрондук түрдө таркатуу же басмаканага берүү үчүн PDF форматка экспорттолот.
2008-жылдын 1-июлунан тартып PDF ачык ISO 32000 стандартына ээ.
PDF форматы керектүү тамга (сап текст), багыттык жана растер сүрөт, форма жана коймо мультимедия киргизүү мүмкүндүгүн берет. RGB, CMYK, Grayscale, Lab, Duotone, Bitmap жана растер маалыматты кысуунун бир нече түрүн колдойт. Басып чыгаруу үчүн өзүнүн PDF/X-1a, PDF/X-3 деп аталган техникалык форматтары бар. Документтердин коопсуздугу жана аныктыгы үчүн электрондук кол тамга механизмин бар. Кошо жиберилген бир далай документация ушул форматта тарайт.
Кюнер Николай Васильевич
Кюнер Николай Васильевич (14. 9. 1877, Тбилиси — 5. 4. 1955, Ленинград) — чыгыш таануучу, тарыхчы, этнолог, профессор. Негизинен Кытай, Япония, Кореянын тарыхын изилдеген. 1900-жылы Петербург университетинин чыгыш таануу факультетин бүтүргөн. 1902—25-жылдары Владивосток шаарындагы чыгыш таануу университетинде, 1925-жылдан Ленинград мамлекеттик университетинде иштеп, библиография, тарыхый булактарды таануу боюнча изилдеп, тарыхый жазмаларды которгон. 1950—53-жылдары Н. Я. Бичуриндин эмгегине («Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена») кошумча түшүндүрмө берип, кайра бастырып чыгарган. Анын кытай тарыхый даректери боюнча жазган түштүк Сибирь, Борбордук Азия, Ыраакы Чыгыш элдери жөнүндө эмгеги («Китайские известия о народах Южной Сибири, Центральной Азии и Дальнего Востока») бул элдердин байыркы тарыхы жана бул жерде жашаган уруулардын этногенези жөнүндө маанилүү эмгектин бири болуп эсептелет.
Ахимка (дарыя)
Ахимка — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Черная дарыясынын оң жээгинен 32 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 26 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бирөөнүн авторлугун энчилеп алуу
Бирөөнүн авторлугун энчилеп алуу – авторлордун укугуна кол салуунун бир ыкмасы. Өз атынан башка бирөөнүн илимий, адабий, музыкалык же көркөм чыгармасын, ошондой эле башка бирөөнүн ЭЭМ үчүн прогараммасын же маалымат корун чыгарып жиберүү же дагы башка жолдор менен авторлукту ээлеп алуу көрүнүштөрү Б. а. э. а. дегенге жатат. КР кылмыш-жаза мыйзамдары боюнча, автордук укукту, аралаш укукту жана патент ээсинин укугун бузган жактар кылмыш жоопкерчилигине тартылат.
Айдар кызы Суксур
Айдар кызы Суксур Килемчи, өрмөкчү, чачыкчы. 1886-ж. Ноокат районундагы Кызыл-Тейит айылында төрөлгөн. Ал Улуу Ата Мекендик согушка чейин килем токууга, өрмөк согууга кызуу узанган. Небере-чөбөрөлөрүнө таркатылган. Карылыкка байланыштуу кийин узданбай, көп мыкты үлгүлөрү сакталбаган. Бир эле аянттуу килемдин ортолук көчөтүнүн табакчаларына «Кыңыр моюн», «Кытайшак көчөтү», «Пашайы көчөтү», «Тогуз дөбө», «Тайлак раман көчөтү», «Кош мүйүз көчөтү» өңдүү кооздуктарды так салып, андай көркөм каражаттары ич ара таар термелерине да өткөнү анын эски үлгүлөрүнөн баамдалат. Суксур байбиченин ошондой килем, таар сыяктуу көркөм буюмдарына үндөшкөн эски үлгүлөр Каратейит, баргы уруулары тарапта жашаган элдерде көп сакталган. Экспедиция учурунда алар сүрөткө тартылып, кайрадан үлгү кылып жаратуу үчүн Борбордук көркөм эксперимент лабораториясына экспонатталган. Эмгеги баттамада.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Баяман Эркинбаев
Эркинбаев Баяман Гаусович (17 март 1967 — 27 сентябрь 2005) — КРнын Жогорку Кеңешинин үч чакырылышынын депутаты, көрүнүктүү коомдук ишмер, "Алыш" эл арлык күрөш федарациясынын негиздөөчүсү,"Палван" кайрымдуулук фондунун Президенти, белгилүү спорт чебери (1967-2006).
КРнын Жогорку Кеңешинин үч чакырылышынын депутаты,көрүнүктүү коомдук ишмер, "Алыш" эл арлык күрөш федарациясынын негиздөөчүсү,"Палван" кайрымдуулук фондунун Президенти, белгилүү спорт чебери Баяман Эркинбаев 1967-жылы Сузак районунун Кара-Дарыя айылында туулган. Айылдык орто мектепте окуп жүргөн мезгилден тартып Фергана күрөшүнүн түрү боюнча Кырызстандын жана Орто-Азиянын 15 жолку чемпиону,СССР спортунун мастери, Эл аралык денгээлдеги машыктыруучу, ырааматылык Ибрагим Узаковдун (Тапанча балбан) колунда машыгып Кыргызстандын, Фергана өрөөнүнүн чемпиондугун багындырган. Мектепти аяктагандан кийин Ташкен шаарында токой-чарба институтуна тапшырып, аяктаган соң мамлекеттик жана жеке менчик ишканаларда жөнөкөй камсыздоочудан башкы директордук кызматтарга чейин эмгектенген. Бир нече менчик ишканаларды ачып, миңдеген адамдарды иш менен камсыздап жана кайрымдуулук иш аракеттерин жүргүзүп ишкердик менен ийгиликтүү шугулданган. Кыргыздын алыш күрөшүн дүйнөлүк деңгээлге көтөрүү үчүн бир нече жолу Азия өлкөлөрүнүн ортосунда мелдештерди уюштуруп, спортчуларыбызга тынымсыз демөөрчүлүк кылып келген.КРнын Жогорку Кеңешинин 1995,2000, 2005-жылдардагы чакырылышынын депутаты болуп шайланып, шайлоочуларынын ишенимин артыруу менен турмуш-тиричилик маселерин жакшыруусу үчүн чон иштерди аткарган. Депуттардын тобу менен Эгемендуулуктун калыптануу мезгилинде көптөгөн маанилүү мийзамдарды кабыл алынуусуна демилгечи болгон.
Колдонулган адабият:
Талас козголоңу
Талас козголоңу – 1918-ж. августта Талас өрөөнүндөгү Дмитриевка кыштагында (азыркы Талас шаары) жергиликтүү кулактардын Совет өкмөтүнө каршы чыгуулары. Талас козголоңунун чыгышына 1918-ж. 20-майдагы азык-түлүк салыгы (Талас өрөөнү Кызыл Армия үчүн 300 ат, 3 млн. сом акча жыйнамак) шылтоо болгон. Козголоңчуларды Талас шаарына жакын жайгашкан аймактардагы кулактар, бийлер, качкын ак офицерлер колдогон. Козголоңду басуу үчүн 100 кишиден турган Чымкен жана Пишпек кошуундары жиберилген. Олуяата (Тараз) советинен да жардамга келишкен. 30-августта Талас кознолоңу басылган.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Арам
Арам, харам («тыюу салынган»; синоними мазхур) - 1) Ислам дининде күнөө деп саналган жана тыюу салынган иш, кылык-жорук. Харам маселеси фикх ахрамда (мусулмандардын жүрүм-туруму, укугу) берилген. Анда арамдын үч негизги түрү белгиленген: а) батил - мыйзамдын жана диний көрсөтмөлөрдүн, келишимдер жана соода шарттарынын бузулушу, башка бирөөнүн мүлкүн тартып алуу, кысымга алуу жана башка; б) фасид - кандайдыр бир тартип бузуулар болуп, бирок аны жоюуга мүмкүн боло турган иштер. Мисалы, кыз уруксатсыз күйөөгө берилсе, анын ата-энеси же баккан адамдар менен өз ара макулдашууга жетпшсе, анда нике сакталып калышы ыктымал; в) сахих - бир караганда туура, бирок адеп-ахлакка сыйбаган кылмыштуу иштер (мисалы, убактылуу никеге туруу, козголоңчуларга куралдарды сатуу жана башка). 2) Үй-бүлөлүк нике мамилелеринде никеге турууга тыюу салынган адам. Бир туугандар, өгөй уул, өгөй кыз бири-бирине карата, бала багып алгандардын балдары жана туугандары, ошондой эле эмчектеш туугандардын ортосундагы нике да харам катары саналат. 3) Тыюу салынган тамак-аш. Чочко эти, арам өлгөн же жырткыч тийген мал эти, ошондой эле Алла-Таала аты аталбай мууздалган, курмандыкка чалынып, бпрок ошол мезгилде желип бүтпөй калган жана башка диндеги адамдын колу тийген малдын этин жешке тыюу салынган. Ал эми жылкы, эшек, пил, ошондой эле крокодил, ташбака жана башка жапайы жаныбарлардын этин тамак-аш катары пайдалануу тууралуу бир беткей айтылган пикирлер жок. Мас кыла турган ичимдиктерди ичүүгө тыюу салынган. Бирок айрым мазхабдар (ханафиттер жана шафиттер) тарабынан мас боло турган абалга жеткирбестен аз өлчөмдө же дары катары пайдаланууга боло тургандыгын айтышат. Адам өз эрки менен тыюу салынган тамак-ашты пайдаланса күнөө катары саналат. Эгерде аны күч менен же ачкачылыкка дуушар болуп, айласыз кабыл алса, анда анын күнөөсү кечирилет деп айтылат. 4) Оюн-зоокторго тыюу салуу. Исламдын мыйзамдары боюнча, кумар оюндарына толугу менен, ыр-бийге, асем буюмдарды ыксыз пайдаланууга тыюу салынган. 5) Ажылыкка (хадж) барган учурунда, курал-жарак алып жүрүүгө, сакал-мурут, чач алууга жана башка, ошондой эле сыйынуу мезгилинде чыр-чатактарга, согушка, өч алууга жана башка тартип бузууларга жол берилбейт.
Азобирикмелер
ArN2CI + HC6H4OHgAr-N=N-C6H4OH + +HCI;
Негиздер чөйрөсүндө нитробирикмени металлдар (Zn, Fe) менен калыбына келтирүү:
2RNO2 + 4H2gR-N = N-R + 4H2O ;
Биринчилик аминди гипохлорит же перманганат менен окистендирүү:
O2gR–N = N–R + 2H2O ;
ж. б. Ароматтык А. түстүү катуу заттар. Түс азо тобунун хромофордук касиетине, радикалдын түрлөрүнө жана орун алмашуучулардын мүнөзүнө жана санына байланыштуу. Карбоксил жана сульфо-тобун кармаган А. сууда, спиртте, эфирде, бензолдо эрийт. А. негизинен булаларды (өсүмдүк жана жаныбар булаларын) боёодо колдонулат.
Арамей жазуусу
Арамей жазуусу - биздин заманга чейинки 9-кылымда семит урууларынын бири - арамейлер чыгарган алфавиттик жазуу. Финикия жазуусунун негизинде пайда болуп, үнсүз тыбыштар гана берилген. Арамей жазуусу 8-кылымдын аяк ченинен баштап Ассирияда кеңири колдонулган, 6-4-кылымда Кичи Азиядан Индияга чейин тараган. Байыркы эстеликтери биздин заманга чейинки 9-8кылымга таандык. Арамей жазуусунан сирия, несториан, еврей, араб, пехлеви, байыркы уйгур, байыркы монгол жана башка жазуулары келип чыккан.
Утягүл (Зианчурин району, Башкыртстан)
Утягүл — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Утягул айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 560 киши. Почта индекси — 453394, ОКАТО коду — 80226840001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Агрофитоценоз
Агрофитоценоз - (агро..., гр. phyton өсүмдүк koinos - жалпы) айыл чарба (маданий) өсүмдүктөрүнүн ээлеген аймактарда (айдоо талаасында, огороддо, жемиш-мөмө багында ж. б.) бирге өскөн түрлөрүнүн тобу. Алар азык-түлүк, тоют жана кайра иштетүүчү өнөржай үчүн чийки зат болуп эсептелет. Агрофитоценозду аймактар боюнча жайгаштырууда топурак-климаттык шарттар, өзгөчө аба температурасы, вегетация мезгилинин узактыгы чоң роль ойнойт жана рынок мыйзамына ылайык өзгөрүүлөр болуп турат. Кыргызстандын Агрофитоценозун дан өсүмдүктөрү (буудай, арпа, сулу, жүгөрү), акшак жана белоктуу дан өсүмдүктөрү (таруу, каракүрүч, буурчак, соя, фасоль ж. б.), тех. өсүмдүктөр (пахта, тамеки, кант кызылчасы), май өсүмдүктөрү (сафлор, күнкарама, рапс, жүгөрү), жашылчалар (томат, бадыраң, калемпир, сабиз, пияз ж. б.), тоют өсүмдүктөрү (беде, эспарцет, силостук жүгөрү ж. б.) жана бахча өсүмдүктөрү (дарбыз, коон ж. б.) түзөт. Бул өсүмдүктөр жыш же жөөктө себилет. Ар бир агрофитоценоздун өзүнө гана тиешелүү топурак иштетүү, сугаруу, жерсемирткич чачуу, илдет жана отоо чөптөн коргоо системасы иштелип чыккан. Өлкөбүздүн сугат жана кайрак айдоолорунда жогоруда аталган Агрофитоценоздун катышуусу менен которуштуруп эгүү түзүлөт. Баалуу көп фитомассаны топуракка калтырып, жерди семиртүү менен кийинки өсүмдүктүн түшүмүн жогорулатуучу Агрофитоценозго беде, эспарцет сыяктуу көп жылдык чанактуу чөп өсүмдүктөрү кирет. Алынган түшүм менен көп фитомасса кошо кетип, талаада аз гана аңыз калдыктары калып, жерди арыктатуучу агрофитоценозго кант жана тоют кызылчасы, пияз, сарымсак, турп, шалгам, сабиз кирет. Калган өсүмдүктөр топурактын күрдүүлүгүнө анча таасир этпейт.
Каллихт сымалдуулар
Каллихт сымалдуулар (лат. Callichthyidae) — аквариумда багылуучу майда жаян балыктардын бир тукуму, буларга төмөнкү уруу жана түрлөр кирет: каллихт обыкновенный (лат. Callichthys callichthys) кадимки каллихт, чаар каллихт (С. punctatus), каллихтер (уруу) (Callichthys).
Алгы
Алгы (Korolkovia severtzovi) — лилия гүлдүүлөр тукумундагы, көп жылдык өсүмдүк.
Пиязтүбү тоголок, эни 5 ст. Сабагы жоон, уз. 20-60 cм, жогору жагы жалбырактуу, жалбырактары учсуз, жыланач, калын, сабагына оролуп, кезектешип жайгашат. Гүлдөрү анча көп эмес, кызгылтым күрөң түстө. Мөмөсү кутуча, туурасы 3—5 cм, апрель-май айларында гүлдөйт. Чополуу бөксө тоолордун беттеринде өсөт. Кыргыз Алатоосунун түштүк тармактарында, Талас, Алай, Чаткал кырка тоолорунда кездешет.
Синапс
Синапс (грек. synapsis – байланыш, биригүү) – кыймылдуу абалдагы клеткалардын ортосундагы сигналды өзгөртүү жана бири-бирине өткөрүү кызматын аткаруучу атайын байланыштын түрү.
Аткарган кызматы боюнча Синапс козголтуучу (клетканын иштешин күчөтүүчү) жана басаңдатуучу болуп экиге бөлүнөт. Синапс бул синапс жылчыгы менен бөлүнгөн синапстын учунан жана анын тушундагы мембранадан турат. Алардан байланышы химиялык, электрдик же электр-химиялык жол менен жүрөт. Синапстын учуна медиаторлорго толгон ыйлаакчалар жайгашкан. Нерв импульсу Синапстын учуна жетип, андагы мембрананын электр кубатын өзгөртөт анан кальций иондорунун өткөргүчтүгүн көбөйтөт да, ыйлаакчалардан жылчыкты көздөй медиаторлор бошоп чыгып, алар Синапстын учуна тушташ жайгашкан мембранага таасир этет. Электр механизмдүү синапстарда синапс абдан тар, жылчыгы жок болгондуктан, ток синапстын учунан анын тушундагы клеткага түз таасир этет.
Мындай Синапстарда кичине молекулалуу бирикмелерди клетканын цитоплазмасынын биринен экинчисине өткөрүүчү каналдар болот.
Массалык коом
Массалык коом – азыркы учурдагы коомдун бир катар өз алдынча өзгөчөлүктөрүн белгилөө үчүн массалык маданиятты социология жана философия колдонуучу түшүнүк. «Массалык коом» социалдык-экономикалык тармакта өндүрүштү индустриялаштыруу жана урбандаштыруу, стандартташтыруу жана массалык пайдалануу, коомдук турмушту бюрократташтыруу, массалык коммуникация каражаттарын массалык маалыматты жана массалык маданиятты жайылтуу менен байланыштырылат.
Хасброук Хэйтс (Нү-Жерси)
Хасброук Хэйтс (Нү-Жерси) (Hasbrouck Heights) — Нү-Жерси штатынын Берген округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 11842 киши. Болжолдуу аянты - 3.9 км². FIPS коду — 34-30420.
Агрохимия картограммасы
Агрохимия картограммасы – агрохимиялык карта. Айыл чарбага жарактуу жерлердин топурагын агрохимиялык изилдөө натыйжаларын чагылдыруучу схемалык карта. Ар бир аймак үчүн атайын түзүлгөн картограмма топурак картасын толуктап, чарбада агротехникалык ыкмаларын иштеп чыгуу үчүн колдонулат. Ири, орто жана кичине масштабдуу болуп бөлүнөт. Ири масштабдуу картограмманын негизинде айрым талаа үчүн жерсемирткичтин түрү жана өлчөмү аныкталып, топуракты акилештирүү же гипстештирүү планы түзүлөт. Агрохимия картограммасын топурактын агрохимиялык касиети 10 га же андан чоң аянттан алынган топурак сынамыгын анализдөө менен аныкталат. Айдоо жер үчүн ирирээк, жайыт, дың, айдалбаган бош жер үчүн кичине масштабда агрохимиялык карта түзүлүшү мүмкүн. Кыргызстанда агрохимиялык карта мезгил мезгили менен жаңыртылып турат жана агрохимиялык лаборатория аркылуу ишке ашырылат.
Аяз кучагы (саундтрек)
Аяз кучагы - Анимацияланган тасманын оригиналдуу саундтреги (Frozen: Original Motion Picture Soundtrack) - 2013-жылы экранга чыккан Disney компанияга таандык болгон "Аяз кучагы" (англ. Frozen) анимацияланган тасмасынын саундтреги. Саундтректердин ичине Кристен Андерсон-Лопез менен Роберт Лопез жазган 10 ыр жана Кристоф Бек жазган 22 композиция кирет. Саундтректердин тизмесине ошондой эле сынчылардын тарабынан жогору бааланган жана тасмадагы версиясын Идина Мензел аткарган, сингл версиясын Деми Ловато аткарган "Кое бер" (англ. "Let It Go") ыры да кирет, бул ыр Оскар сыйлыгынын "Эң мыкты түп нуска ыр" номинациясынын жеңүүчүсү болгон, ошондой эле ал "Грэмми" сыйлыгынын "Мультфильмге жаздырылган эң мыкты ыр" номинациясына жана Critics' Choice Award сыйлыгынын "Эң мыкты ыр" номинациясына ээ болгон, ал эми "Алтын глобус" сыйлыгынын "Эң мыкты түп нуска ыр" номинациясынын талапкери болгон.
Саундтректин эки чыгарылышы 2013-жылдын 25-ноябрында Walt Disney Records аркылуу чыккан: бир дискти камтыган кадимки чыгарылыш жана ырдын оригиналдуу көрсөтмөлүү үндү жаздыруу версияларын жана бир канча копозицияларды, алар менен кошо чыгарылбаган үн жаздырууларды жана музыкалык аспатар версияларын камтыган эки дисктен турган атайын чыгарылыш. 2013-жылдын 21-октябрында саундтректердин негизги ыры - Деми Ловато аткарган "Кое бер" кавер-версиясы жаздырылып чыккан. Кийин чыккан жаздыруулар "Кое бер" ырдын башка тилдерге которулган версиялары болгон.
Альбом Billboard 200 чартында 18-орунду ээлеген. Саундтрек Billboard албомдор чартында 13 апта бою эң жогорку орундарда жайгашкан, ал эми 2015-жылдын апрель айынын статистикасы боюнча АКШда саундтректин 4 миллион копиясы сатылган. Recording Industry Association of America ассоциациясы альбомго үч ак алтын тастыктамасын ыйгарганы менен ал ушундай жетишкендиктерге жеткен төртүнчү саундтрек альбому болуп Billboard чартында биринчи орунга ээ болгон.
Жар-Башы (Ысык-Ата району)
Жар-Башы (Жар-Башы) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Ысык-Ата районундагы айыл. Интернациональный айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 502 киши.
Жалгыз-Өрүк (Жети-Өгүз району)
Жалгыз-Өрүк (Жалгыз-Өрүк) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Жети-Өгүз районундагы айыл. Кызыл-Суу айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 249 киши.
Office Open XML
Башында Microsoft Office колонмолору Office 2003'кө чейин урунуп келген документтердин экилик форматынын ордуна түзүлгөн. 2006-жылы Office Open XML форматы эркин жана ачык Ecma International форматы болуп жарыяланган. Бул формат Microsoft Office 2007 жана андан кийинки колдонмолор үчүн айласыз формат болуп саналат.
OOXML'дин эки башка версиясы ECMA-376 жана ISO 29500: 2008'ге бөлүштүрүлгөн. ISO 29500 форматынын толук колдоосу Microsoft Office 2010'до болот деп күтүлгөнү менен, болгон эмес.
Клапрот Генрих-Юлий
Клапрот Генрих-Юлий (11. 10. 1783, Берлин —27. 8. 1835, Париж) — ориенталист, лингвист, синолог, академик (1807). Кытай тилине кызыгууну гимназиядан баштаган. 1801—02-жылдары Галле университетинен классикалык филология боюнча билим алгандан кийин Веймар шаарында немец тилиндеги «Азия дүкөнү» («Asiatisehes Magazin», 1802) журналынын 1-санын чыгара баштаган. Көп өтпөй Россия Илимдер академиясынын аскер аспирантурасына (адъюнктантура) чакырылып (1804), Кытайга элчиликти коштоп барууга мүмкүнчүлүк алган (1805). Иркутск, Кяхта шаарында кыргыз, башкырт, тунгус, якуттардын тили, үрп-адаты менен таанышып, анын негизинде сөздүктөрдү түзгөн жана ал тилдерди классификациялап, моңгол, манжур тили боюнча лингвистикалык маалымат жыйнаган. Петербургга кайтып келгенде (1807) экстраординар академик деген наам ыйгарылып, Александр I 300 сомдук пенсия чектеген. Россия Илимдер академиясынын тапшырмасы менен Кавказда этнографиялык изилдөөлөрдү жүргүзүп (1808), анын негизинде жазган «Азия адабияты, тарыхы жана сөздүгү боюнча архив» («Archiv fur asiatische Litteratur, Geschichte und Sprachkunde») деген эмгегин француз, немис тилдеринде жарыялаган. 1818-жылдан Парижде иштеп, кытай тилинен которууга кошумча түшүндүрмөлөр киргизген. Манжур хрестоматиясын түзгөндүгү үчүн азия тили жана адабияты боюнча профессор наамын алган. Кытай тилинин кээ бир өзгөчөлүктөрү тууралуу Н. Я. Бичурин (Иакинф) менен талаш-тартыш жүргүзгөн. Клапорттун эмгегинде кыргыздар жөнүндө да кеңири маалымат кезигет.
Бирөөнүн мүлкүн энчилеп алуу же төлөмөр болуу
Бирөөнүн мүлкүн энчилеп алуу же төлөмөр болуу – башка бирөөнүн күнөөлүүгө ишенип берилген мүлкүн уурдап алуу. КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган менчикке каршы кылмыштардын бири. Бир жагынан алганда, ал күнөөкөр адам тарабынан бирөөнүн менчигин мыйзамсыз түрдө өзүнө энчилеп алуу же кызматы боюнча, келишим боюнча ишенип берилген же милдетин аткаруу же сактоо үчүн тапшырылган мүлктү ээлеп алуу катары мүнөздөлөт. Ал эми төлөмөр болуу ишенип берилген же анын кол алдында турган мүлктү жеке кызыкчылыгы үчүн пайдалануу максатында сатып жиберүү, өзүнө керектөө, башка бирөөгө тартуулап жиберүү аркылуу мүнөздөлөт.
Азаматов Төлөгөн (Калдыбек)
Азаматов Төлөгөн (Калдыбек) - Жыгаччы. 1947-ж. Талас районундагы Арал айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин үйдөн уздануучу чебери. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Ага мектептеги мугалими (кол эмгек боюнча) немец уулу Давиддин таасири тийген. Уста жыгач буюмдарына жердик үчүн карагайды, теректи, кайынды пайдаланат. Аларды араалоо, тилүү, кургатуу өңдүү даярдыктарды кеч күздө же эрте жазда жүргүзөт. Аспап куралдарын буюм-үлгүлөрдүн ыңгайына жараша өзү жасап алат. Төлөгөндүн бешиктери ар дайым сатуу көргөзмөсүнө чыгат. Анын бешиги беш бөлүктөн (тууру, таманы, жаасы, эки жаны, аягы) турат да, бир эле бешик үчүн карагайды, теректи, кайыңды бирдей пайдаланат. Ал кырма идиштерине да узанат. Т. Азаматовдун нускоочусу Р. Апышов. Жергиликтүү жыгачтарды табы менен кургатуу, салттуу буюм чабууда мурунку усталардын ыкмаларын өркүндөтүп, өзүнө таандык үлгүлөрдү жаратууда. Эмгеги баттамада. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Бешик үлгүлөрү менен катышкан.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Еланыш (Салауат району, Башкыртстан)
Еланыш — Башкыртстандын Салауат районундагы айыл, Мещегар айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 348 киши. Почта индекси — 452495, ОКАТО коду — 80247845002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Пьер Кюри
Кюри Пьер (Pierre Curie, 15. 5. 1859, Париж — 19. 4. 1906, ошол эле жер) — франциялык физик. Франция Илимдер академиясынын мүчөсү (1905), Нобель сыйлыгынын (1903) лауреаты. Париж университетин бүтүрүп (1877), анда ассистент болуп иштеген. 1882—1904-жылдары Парижде физика, химия мугалими, Париж университетинде профессор (1904). Негизги эмгектери кристаллдын физикасы, магнетизм жана радиоактивдүүлүккө арналган. Бир тууганы Поль Жан Кюри менен бирге пьезоэлектр кубулушун ачкан жана изилдеген (1880). Кристаллдардын симметриясын (Кюри принциби) жана жалпы эле физикадагы симметрия маселелерин (1894) изилдеген. Магниттик кубулуштарды изилдөө П. Кюриге парамагниттик заттардын магниттик кабылдоосунун абсолюттук температурага көз карандылыгын (Кюри закону) аныктаган жана ферромагниттик материалдар парамагниттикке айлануучу (Кюри чекити) өзгөчө температураны аныктоого мүмкүндүк түздү. 1898-жылдан аялы М. Склодовская-Кюри менен бирге радиоактивдүүлүктү изилдей баштаган. Алар полоний, радийди ачып, радийдин нурлануусунун татаал курамын жана бул нурдун таасиринен айнек менен фарфордун боёло тургандыгын аныктаган. 1903-жылы П. Кюри радий тузу өзүнөн өзү жылуулук чыгара турганын ачып, радиоактивдүүлүктүн биологиялык таасирин да изилдеген.
Каллоринх сымалдуулар
Каллоринх сымалдуулар (лат. Callorhinchidae) – баш сөөгү туташ балыктардын бир тукуму, буларга каллоринхтер уруусу (лат. Callorhinchus) кирет.
Медетбеков, Раимкан
Медетбеков Раимкан (1917-ж. т., Талас району, Балбал айылы) — партиялык жана мамлекеттик ишмер, 1940-жылдан КПСС мүчөсү.
.
1938-ж. Кыргызстан ЛКЖС БКнын алдындагы пропагандисттердин курсун, 1946-ж. ВКП(б) БКнын алдындагы Лениндик курсту, 1952-ж. КПСС БКнын алдындагы Жогорку партиялык мектепти бүтүргөн. 1931—33-ж. Талас районунун 8-март колхозунда чабан, колхозчу, 1933—36-ж. Талас МТСинин тракторчусу, 1936—38-ж. Кырк-Казык айыл кеңешинин катчысы, колхоздун эсепчиси, 1938—40-ж. Кыргызстан ЛКЖСнын Талас райондук комитетинии бөлүм башчысы, 1940-ж. 1-катчысы, 1940—44-ж. Кыргызстан компартиясынын Талас райондук комитетинде инструктор, Киров райондук комитетинде бөлүм башчы, Фрунзе обкомунда бөлүм башчынын орун басары, 1944—45-ж. Кыргызстан компартиясынын Кызыл-Аскер райондук комитетинин, 1946—49-ж. Иванов райондук комитетинин 1-катчысы, 1949-ж. Кыргызстан компартиясынын Фрунзе обкомунун катчысы. 1952—55-ж. Талас облустук, 1955—58-ж. Ош облустук эл депутаттар кеңешинин аткаруу комитетинин төрагасы. 1958—62-ж. Кыргызстан компартиясынын БКсынын административдик-соода-финансы органдар бөлүмүнүн башчысы, 1962—65-ж. Кыргыз керек-жарак союзунун төрагасы, 1965—84-ж. Республиканын «Кыргыз эт-балык соода» («Кыргыз эт-сүт соода») конторасынын башчысы, директору. 1984-жылдан ардактуу эс алууга чыгып, 1984—88-ж. дүкөндүн директору болуп иштеген. СССР Жогорку Советинин (1954—58), Кыргыз ССР Жогорку Советинин (1946—50; 1958—62; 1962—66) депутаты. Советтик сооданын отличниги. Ленин, «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Бирөңчөй товарлар
Бирөңчөй товарлар – баары боюнча бирдей болуп эсептелбеген, бирок окшош мүнөздөмөлөргө ээ жана окшош нерселерден турган товарлар. == Колдонулган адабияттар ==
Ала бакан
(ача бакан) — «Баканды жакшы көрсөткөн, Башында майлуу сүр болот» (Осмонкул). Бул — салттуу үй буюму. Анын эки түрү бар. Төр ала бакандын түп жагы төрт бурчтуу келет да, андан өйдө төрт-беш жерден муунакталып, илгич кадалган жерлери гана муунакталышы шарттуу көрүнөт. Бул бакандын аяк-башы ичкерээк, ортосу муунакталып, ага күмүш шөкөктөр салынат. Ал жоон көрүнүшү да ыктымал. Буга чабылган көркөмдүк «сыя төгүү», «көрчөгөлөп чабуу» сыяктуу ыкмалар аркылуу бөтөнчөлөнөт. Мында «кочкор мүйүз», «ит куйрук», «куш тырмак» өңдүү элдик оюм-чийимдин элементтерин берүүгө зергерлер көбүрөөк көңүл бөлүшкөн. Мындан сырткары ар бир муунакка экиден илгич тагып, анын тушуна тегерек томпок көрчөгөлөр чөгөрүлүп, анын ортосуна зергерчиликтин саймасы «зооткор» түшүрүлөт. Ала бакандын аягынан башына дейре жука темир бет бурулуп урулуп, адатта, ага күмүш жалатылат. Мында мык ордуна кагылып, көрчөгөлөр атайын эле көркөмдүк үчүн чабылгандай элес берет. Кээде буга түшкөн шөкөттөр «мүйүз», «жарым ай», «тегерек», «байчечек», «жарым бадам» оюмдарынын жарым жартылай элементтеринен турат. Ала бакандын мындан бөлөкчө шөкөттөлгөн түрлөрү да бар. Ага төрт кыр жыгач тандалат да, мунун маңдай бетине гана жыш көркөмдүк түшүрүлөт. Ала бакан көбүнчө иймек темирден алты бутактуу болот. Ага берилген кооздук абалы жукартылган жазы темирге жалатылып, даана күмүш көрүнгөн тактаны кайчылап, кудум шырдак оюмдары түшүрүлөт. Анын ортолоруна айырмалана берилген тегерек көркөмдүктөр буюмдун көркүн ачат. Ала бакан башы уукка найза учу кейиптенип барып, ачакейлене тандалат.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996]
Калужская (метро бекети)
Калужская — Москва метросунун Калужско-Рижская сызыксындагы станция. 1974-жылы 12-августда ачылган.
Хажимурат Коркмазов
Коркмазов Хаджимурат Зулкарнаевич-коомдук ишмер,КР V чакырылышынын депутаты.
Өмүр баяны
1953-жылы 26-октябрда Чүй облусунун Аламүдүн районунун Васильев шарапсовхозунда туулган.
Жогорку билимдүү.
1985-жылы СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз мамлекеттик университетин «юрист-укук таануучу» адистиги боюнча бүтүргөн.
1971-1972-жылдары Кант районунун Киршелк к. Фрунзе айыл чарба техникумунда окуган.
1972-1974-жылдары Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн.
1974-1975-жылдары Фрунзе айыл чарба техникумун аяктаган.
Ишмердүүлүгү
Эмгек жолун 1975-жылы Москва районунун «Заветы Ильича» колхозунун зоотехниги, СТФнын бөлүм башчысы болуп иштөөдөн баштаган. 1979-1981-жылдары Москва районунун «Заветы Ильича» колхозунун комсомол уюмунун катчысы болгон.
1981-1994-жылдары Кыргыз Республикасынын Ички иштер министрлигинин Сокулук районунун ИИБнын оперкызматчысы, бөлүмдүн начальниги болуп иштеген.
1994-жылдын мартында Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Аппаратынын Президиумунун Мыйзамдуулук жана укук тартиби маселелери боюнча улук консультанты болгон.
1994-жылдын апрелинен 1995-жылга чейин Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Аппаратынын Президиумунун Укук бөлүмүнүн улук консультанты болгон. 1995-2000-жылдары Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Мыйзам чыгаруу жыйынынын I чакырылышынын депутаты болуп шайланган. 1998-2000-жылдары [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Мыйзам чыгаруу жыйынынын Сот-укук реформасы боюнча комитеттин төрагасы болгон.
2000-2005-жылдары Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Мыйзам чыгаруу жыйынынын II чакырылышынын депутаты.
2005-2007-жылдары Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Мыйзам чыгаруу жыйынынын Ш чакырылышынын депутаты. 2006-2007-жылдары Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Мыйзам чыгаруу жыйынынын Укук тартиби жана коррупцияга каршы күрөш боюнча комитетинин төрагасы.
2007-2010-жылдары Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин IV чакырылышынын депутаты. 2007-2009-жылдары Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Коргоо, коопсуздук, укук тартиби жана сот-укук реформасы боюнча комитетинин төрагасынын орун басары. 2009-2010-жылдары Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Коргоо, коопсуздук, укук тартиби жана сот-укук реформасы боюнча комитетинин төрагасынын орун басары.
2011-жылдын 8-сентябрында «Ата-Журт» идеалисттик демократиялык саясий партиясынын тизмеси боюнча Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин V чакырылышынын депутаты болуп шайланган.
Наамдары
2001-жылы «Күжүрмөн кызмат өтөгөндүгү үчүн» I даражадагы медалы менен сыйланган.
2 Класстагы мамлекеттик кеңешчи.
Милициянын генерал-майору атайын наамы бар.
Таластык, Чаткалдык, Суусамырлык кыргыздарды Россияга каратуу
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Ашай
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Don't Speak (ыр)
Don't Speak (кырг. "Унчукпа") – No Doubt аталышындагы америкалык рок-тобунун ыры. Бул ыр топтун "Трагедиялуу королдук" (англ. Tragic Kingdom, 1995) аталышындагы үчүнчү студиялык альбомунун үчүнчү сингли катары 1996-жылы жаздырылып чыккан. Ырдын сөзүн топтун вокалисти Гвен Стефани, кесиптеши жана мурунку сүйгөнү Тони Канэл менен жети жыл созулган сүйүүсү аягына чыккан соң, Эрик Стефани агасы менен бирге жазган.
Ырдын популярдуулугуна карабастан, "Don't Speak" Billboard Hot 100 чартына (анткени бул ыр убакыттын эрежелери боюнча финансылык жактан чартка ылайык келбей) кирген жок бирок ыр Billboard Hot 100 Airplay чартында 16 апта бою биринчи орунду ээлеген. АКШдан тышкары "Don't Speak" Австралия, Канада, Нидерланды, Жаңы Зеландия жана Улуу Британия сыяктуу ири мамлекеттердин чарттарынын биринчи орундарына ээ болуп эң ийгиликтүү эл аралык сингл болгон. "Don't Speak" 1998-жылы "Грэмми" сыйлыгынын "Жылдын эң мыкты ыры" жана "Дуэттин/топтун эң мыкты поп-аткаруусу" номинацияларынын талапкери болгон.
Бул ыр Blender журналынын "Туулганыңдан бери эң мыкты болгон 500 ыр" тизмесинде 495-орунда жайгашкан."Don't Speak" 2009-жылдын Band Hero видео оюнунун музыкалык треки болгон жана 2008-жылы чыккан Rock Band 2 музыкалык видео оюндун жүктөөлүчү ырларына кошулган.
Хата-Арка-Вож
Хата-Арка-Вож — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Хата-Арка-Яга дарыясынын сол жээгинен 2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Азобоёктор
Азобоёктор – эки же андан көп радикалдар менен байланышкан бир же бир нече азо топтору -N=N- бар орг. бирикмелер. Мол-дагы азотоптор санына жараша: моно – R-N=N-R1 ; ди - R-N=N-R 1-N=N-R11 ( R,R1,R11-ароматтык, гетероциклдик алифаттык радикалдар) жана полиазобоёктор деп айырмаланат. А. биринчилик ароматтык аминдер диазоттошуу реакциясынан алынган диазоний туздары (диазокомпонент) курамында электрондонор тобу бар ароматтык же гетероароматтык бирикмелер (азокомпонент) менен азоайкалышуу реакциясынан алынат. А. түсү мол-дагы ароматтык, гетероароматтык ядронун жаратылышына, о.эле электрон-донордук, электрон-акцептордук топтордун санына, абалына жана реакциянын чөйрөсүнө жараша болот. А. курамына -SO3H (сульфо) же -COOH (карбоксил) топторун киргизүүдөн алардын к-талык касиети күчөйт, сууда эригичтүүлүгү жакшырат жана белоктук булаларды (жүн, чыныгы жибек, полиамид булаларын) боёдо колдонулат. ОН _ тобун алып жүрүүчү А-дун к-талык касиети-NO2 тобунун касиетинен күчөйт жана к-талык боёк катары колдонулат. Ал эми _ ОН же _ NH2 группасы бар, бирок сууда эрибеген А. дисперстик боёк деп аталып, жасалма жана синтездик булаларды боёодо колдонулат. А-дун ассортименти өтө көп, синтездөө ыкмасы жеңил жана башка боёкторго салыштырмалуу арзан. Ошондуктан кеңири таралган. Өндүрүлгөн бардык боёктордун 50 % А. болуп эсептелет. А. сары түстөн көк, кара түскө чейинки бардык түстөрдү берет да, булалардын бардык түрүн - жүн, пластмасса, кагаз, тери, булгаары боёодо жана полиграфияда кеңири колдонулат.
Тамырчы
Тамырчы – тамыр кармаган табып. Ал элдик медицинада тамыр кармап, сыркоо адамдын ысык-суугун, илдетин билген. Тамырдын кагышына жараша оорууну аныктаган.
Кайырма (соно)
Кайырма (соно) Anas platyrhynchos - өрдөктөр тукумундагы куш. Дене узундугу 60 см, салмагы 0,8-1,4 кгга жакын. Жазында кайырманын эркеги кооз, башы, мйну кочкул жашыл, канатында кызгылт көк сызыгы бар, жайында соносуна(ургаачысына) окшош. Европа, Азия жана Түштүк Америкада кеңири таралган. Кышында жылуу өлкөлөргө учуп кетет. Суу боюна уялайт, соносу 8-14жумуртка тууп, 26-28 күн басып чыгарат. Жеми - суу өсүмдүгү, уруктар жана майда омурткасыздар. Кайырмадан бакма өрдөк келип чыккан. Аңчылык кылынат.
Ак калпак
Бул — Ала-Тообузга символдоштурган элдик баш кийим. Аны жасоодо, абал жүндү кылдап, саксагыраагын майдалап кыркып сабайт. Уютулган жүндү басып кургатып, кайра бышырган соң борду улам сээп, улам басып, кайра үбөлүктөп, кийизди катуу кылат. Башка чакталып, калпактын төрт талаасы бычылат да, алардын ортолоруна «милте» коюлат. Калпактын «Айры калпак» деген түрү бар. Анын төрт талаасынын кошулган жерлери жана жээги «кыюуланып», төрт жеринен кичине шара тилик калтырылат. Ал эми «Тилик калпакта» төрт талаасы «кыюуланбайт» да, ак жип аркылуу бириктирилип, эки жеринен чоңураак тилик калтырылат... «Туюк калпакта» жүн калпак түрүндө уютулат да, муну улам катуу басып, анан өбүлүктөп, кайра бышырып, төбөсү топ-тоголок, этеги тегерек түргө келтирилет.
Кыздарга ак жүндөн жука кылып, этегин эркектердикинен тайкы, тегерете жээгин үстүн көздөй имерилте бычып, ага үкү таккан. Аларга түрдүү ийне сайма аркылуу, көркөм көчөттөрдү келтирет. Калпактын кол саймасы «секиртме», «тап бердирме» деп аталат. Мында тигүүчүлөр эки ыкманы жүзөгө ашырат. Биринчи калпактын төрт талаасын бири-бирине «милтелеп» (жээктеп) кошот. Экинчи «кыюусу» (алкагы) тигилет. Андан кийин учук аркылуу ичи жөрмөлүп, топ чачыгы («чогун») чыгат. Анан тигүү машинасында анын кырын жүргүзөт. Андай калпак барктуу болот. Бөрксүз калпак телпек сыяктанып калат. Мындан «калпакпы же телпекпи» деген сөз чыгат. Анда башка токтому жок болуп калат. Кийизи өтө жука келсе, бир жайдан чыкпайт. «Сайма калпактын» бөтөнчөлүктөрү уяң жүндөн уютулат. Ал кийизге берилген көркөм көчөттөр ого бетер назиктелип, уландар эле эмес, кыз-келиндерибиз да кийип жүрүүгө шартташат. Буга түшкөн сайма көчөттөр «кыялданат». Мындагы көркөм көчөт оюмдун элементтерин уздар чөптөрдүн сабагынан, мөмө жемиштеринин шагынан, ийилген бутактарынан алышат. Ал сөзсүз бир нерсеге окшошуп, бул сайма көчөттөрдөн «бармак боочу», «ит куйрук», «ийрек», «бычак учу» өңдүү көркөм оюмдар элестейт. Элдик оюмдун элементтери экинчи бир кооз оюм-көчөттүн туулушу үчүн көркөм каражат болот. Оюмдан-оюм, көчөттөн-көчөт чыгат. Ошондуктан, көркөм оюм — ойдун кумары болуп көрүнөт. Бул ар бир уздун изденүүлөрүнө жана жаңыча узданууларына негиз түзөт, «Бабабыз кийген ак калпак, Баркына жетип жүрөлү» — деген саптар баш кийимдин баркын арттырат. Кыргыз калпагы мурдагы эл чарбачылыгынын Бүткүл союздук көргөзмөсүнө коюлуп, «күмүш медалына» татыктуу болгон.
Азыр кыз калпагын тигүүнүн үлгүсү кайрадан жанданууда. Ак, кызыл, көк, жашыл өңдөгү жасалуучу бул баш кийимге берилген көркөм көчөттөр кемселге, чыптамага, белдемчиге окшошот.
Калпак чети чырашталат. «Чыраш» — сайманын бир ыкмасы. Мында төрт талаасы «кайчы кулак» же «кереге көз» аркылуу биригип турат. Бул — «илме достун» бир түрү. Калпак чекелери да так ошондой сайма аркылуу кештеленет. «Кештелөө» — чыраштоонун бир түрү. «Кештелүү калпак — кыймалуу калпак — саймалуу өңүр кештелүү өңүр — булар тигиш ордуна берилүүчү кооздуктар. «Кыймалуу калпак кара шым, Кие турсам не болмок» (Жеңижок). Демек, уздар буюмдун өмүрүн өткөн керезден, мурастан жана табариктерден алышат. Калпактын алдыңкы эки талаасына маңдайлаштырылып, бири-бирине төп келген эки жөнөкөй көчөт элементтен турган саймалар орун алат. Андагы оюм-чийимдер өсүмдүктөрдүн жалбырактарын элестетет да, уз көркөм көчөттү чөптүн сабактарынан алат. Сайма калың жыш болот, көчөттүн элементтерин коюулата саюу убакытты талап кылат. Сайма көчөттөрүн суйдан алуу уздуктун табиятында назиктикти тартуулайт.
Шайырлар кийүүгө, шартташкан калпакта «кайык сайма» мүнөздүү келет. Ак жердикке кара жип кара аттын кашкасындай ачыктыкты, тактыкты көрсөтүп, мындай өң көбүн эсе улгайгандарга арналат. Ал эми жиби кызылы улан-кыздарга мүнөздүү келет.
Калпак — назик баш кийим. Анда шаң да, нарктуулук болгондуктан муну жасоодой эле кийүүдө да ардактай билүү талап кылынат. Баш кийим назиктикти, жеңилдикти, сыйдалыкты өзүнө ич ара ширетип турат. Бул калпактын бычылышы — башка калпактан бир аз айырмаланат. Мында эки алдыңкы талаасы жазыраак, эки арткы талаасы Ичкерээк болот. Анткени, кийимди артынан караганда анын үч талаасынын тигиштери бирдей көрүнөт.
Көп басуу — кийизди катуу уютуунун шарты. Ал аракет жазгы, күзгү жүнгө карата болот. Кийизди эми бордоо үчүн тоодогу борду алып келип, корго көмөт. Бордун чекелерин кырып, бышканын баамдайт. Сыртын кырып таштап, тоскоктой майдалап, аны ысык сууга чылайт. Мына ошонун тунмасын кийизге сүртүп, дагы оң, сол эки жолу басып, ачык күнгө жайып, кийизди кургатып алат. Мисалы, 59 өлчөмүндөгү (25 см) калпактын бир талаасы 28 см. болсо, 12,5 см. кыюусу келет. Мында төрт талаанын ичин кыйып, ал 2 см. кыйык тигилип бүткөндө бир см. болот.
Калпактын чогу (чачык) 6,5 см ге, боосу 8 см ге өлчөнөт.
Айрым чеберлер калпактын төрт талаасында 8 секиртме (тап бердирме) саймаларын берет. Анын аралары 1,5 см ден 25—27 курдай элементтери бар.
Мында уздар буюмду кармоодо абалы анын эскизин кагазга түшүрөт. Мисалы, катуу салфетканы кагаз эскиздин үстүнө жаткырат да, ошол түшкөн оюм-көчөт боюнча чегип алып, кийизге түрдү түшүрүүдө тигүүчү машинанын майына малып, кийиздин алкындысы менен эзип, ага ошол чегилген из боюнча кайрадан чегип алат.
Айрымдар адаттан тышкары ат, айгырдын туу куйругун тартып алып, аны муздак сууга чылап, калпактын төрт талаасын бири-бири менен жип аркылуу ичинен бириктирип, берки төрт тал кылды ийнеге саптап алып, ичине эчтеке койбой кадимкидей чыраштайт.
Кээ уздар кийизди уютууда козунун күзгү ак жүнүнөн алат. Ал өтө арсайбай үлпүлдөк, назик келет. Аны жууп, бор кошуп (бор таш кат-кат болуп көрүнөт. Ошону алып келип, корго салып бышырып, сыртын кырып, ички тазасын сокуга жанчат) казанга кичине кайнатат. Үстүнө муздак суу куюп, жүндү чылап коет. Эки-үч күндөй жаткан аны «кирип» кетпесин үчүн көз-көз ийне менен илип-тартып араларын ачып, борго аралаштырып турат. Суу боюнча араларын ача жүндү таза ачык күнү кермеге илип коет. Мында сабап, майдалап тытып, чийдин үстүнө таза кездемени же клеёнканы жайып (ансыз чийдин кабыгы, уютулган жүндү жулат, кийизди бузат), ошого жүндү тарамдайт. Ага кайнак сууну чөмүч менен текши сээп, бир четинен чийди тоголоктоп, тепкилебей, кол менен басып ийлейт. Ошондо кийиз кирет да, чийдин үстүнө коюп билектеп таза суу менен тазалайт, жууйт, бүткөн кийиз бүктөлүп кирделет. Зарыккан кийизди күн ачыкта жайып кургатат. Ак калпакты кыйыктоодо манатты пайдаланып, төрт талаасына «мүйүз оюмун», «көөкөр оюмун» түшүрүп, төбөсүнө папик менен чачылагандар бар. Өспүрүмдөрдүн калпагынын папигине илгери бирөөлөрдүн көзү тийбөө үчүн көз мончок менен шуру өткөргөн.
Арамейлер
Арамейлер – батыш семит тилдеринде сүйлөгөн Алдыңкы Азиядагы байыркы семит эли. Биздин заманга чейинки 2-миң жылдыктын ортосунда Аравия жарым аралынын түндүк-чыгышын мекендешкен. Болжол менен биздин заманга чейинки 1360-жылы ассириялык-вавилондук жазма булактарды Дильмундун (Бахрейндин) коңшулары катарында эскерилет. 1350-жылдары Арамейлер түндүк-батышка журт которуп, жаңы ээлеген аймактарды эки жамаатты негиздешет. Алардын ахламейлер деп аталган бир бөлүгү Евфраттын ортоңку бөлүгүндө отурукташкан. Биздин заманга чейинки 14-кылымдын экинчи жарымы - 11-кылымдын башында ахламейлер бир нече жолу ассириялыктар менен согушушкан. «Арамейлер» деп аталган экинчи бөлүгү ахламейлердин түштүк бөлүгүнө жайгашып, Сирия, Палестинанын чегине чейин, биздин заманга чейинки 3-кылымдын аягында, египеттик булактарда «Арамейлер өлкөсү» деп аталган Дамаск оазисин жана ага чектеш Түштүк Сириянын аймактарын жердеп калышкан. Биздин заманга чейинки 11-кылымда мында Түштүк Сириялык: Арам-Дамаск, Арам-Цоба, Бет-Рехов жана башка арамей падышалыктары түзүлгөн. Биздин заманга чейинки 11-10-кылымдын чегинде Арамейлер тектеш ахламейлерди ассимиляциялоо менен бүткүл Чыгыш Месопатамияны ээлешкен. Биздин заманга чейинки 10-кылымдын башында Түндүк Сирияда Самаль жана Арпад аталган жаңы арамей падышачылыктары жана Жогорку Месопотамияда арамей бирикмеси түзүлгөн. Биздин заманга чейинки 920-855-жылы ассириялык падышалар Жогорку Месопатамиялык бардык арамейлерди багындырышкан, ал эми 732-жылы Арам-Дамаск падышалыгынын кулашы менен сириялык арамейлер Ассирия державасынын курамына кирген. 7-кылымдагы араб басып алууларынын башталышына чейин арамейлер алдыңкы Азиядагы маанилүү роль ойногон этностордун бири болуп, арамей тили Жакынкы Чыгыштагы эл аралык жана маданий карым-катнаштардын тили катары пайдаланылган. Азыркы ассириялыктар өзүлөрүнүн түпкү тегин арамейлерден келип чыккан деп эсептешет.
Эсенаманов Эркинбек
Эсенаманов Эркинбек советтик жана партиялык ишмер Эсенаманов Эркинбек