cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кыргызстандагы1916-жылкы көтөрүлүш
1916-жылдагы көтөрүлүш Кыргызстандагы улуттук-боштондук кыймылдардын эң маанилүү этабы болуп саналат.Ал 1916-жылдагы Орто Азия жана Казакстан элдеринин көтөрүлүшүнүн негизги бөлүгү катары эсептелет.Ырас, көтөрүлүш далай жылдар бою"тыюу салынган" темага айланып, жабылып -жашырылып
Ошону менен көтөрүлүш орус империясынын эң бир кандуу кылмыштарын бири экендиги да талашсыз 1916-жылдагы көтөрүлүш кыргыз эли үчүн чыныгы геноцид болгон. Муну биз бүгүн башкача айта албайбыз. Бул орус падышачылыгынын мамлекет башындагылар тарабынан алдынала ойлонуштуруп гана, алдын-алуу ала чалгындаштырылган, кадимкидей иштелип чыккан максат-мүдөө аркалаган маселе.Ал кыргыз эли үчүн геноцид болгон.
Калабария
Калабария (лат. Calabaria reinhardti) питон жыландарынын бир түрү жана уруусу.
Арал апааты
Арал апааты - антропогендик таасирден Арал деңизинин деңгээлинин төмөндөшүнө байланыштуу Орто Азия менен Казакстандын зор аймагындагы адамдарга, табиятка, өсүмдүктөр менен жаныбарлар дүйнөсүнө залака келтирген экологиялык жана административдик-экономикалык кырдаал. 1961-жылы Арал деңизинин көп жылдык орточо деңгээли 53 м, аянты 66,1 миң км2, ал эми көлөмү 1064 км3 болгон. Сырдарыя, Амударыя жана Каракум каналына чектеш жерлерде айдоо аянттарынын кеңейтилиши, ошондой эле Арнасай, Шардара, Сарыкамыш каналчаларынын пайда болушу бул аймакта терс процесстердин жаралышына өбөлгө түзүп, Арал деңизинин көлөмүн азайткан. Бул процесстер негизинен 1970-жылдарда башталып, аймактагы экологиялык тең салмактуулукту бузуп, деңиздин чеке-белиндеги жерлерди антропогендик мүнөздөгү чөлдөшүү процессине алып келген.
Биржа курсу
Биржа курсу – биржа жүгүртүмүндөгү баалуу кагаздардын сатык баасы. Ал дивиденддин көлөмүнө түздөнтүз жана ссудалык үстөккө тескери багыныңкы болот. Баалуу кагаздардын курсу анын номиналына туура келген кырдаал, сөзмөсөз алганда «тепетең» дегенди түшүндүргөн «альпари» деген аталгы менен белгиленет. == Колдонулган адабияттар ==
Кыртыштын чөгүп кетиши
Кыртыштын чөгүп кетиши — нымдалган кыртыштын көлөмүнүн кичирейиши, басырылышы, ныкталышы. Өз ичинен салыштырмалуу чөгүүдөн жана чөгүү башталган басымдан турат. Кыртыш нымдалганда салмагынын, оордук күчүнүн таасиринен басырылышы, ныгырылышы чөгүү башталган басым деп, ал эми нымдалган кыртыштын көлөмүнүн кичирейиши салыштырмалуу чөгүү деп аталат. Курулуш иштеринде 0,3 МПа (3,0 кг/см2) барабар болгон басым кабыл алынат. Жаратылышта кыртыштын чөгүп кетиши 2 типтен турат. 1-типте чөгүп кетүү 5 смден ашпайт. 2-типте 5 смден көп болот. 2-тип кездешкен кыртышта курулуш куруу иштери өзгөчө эреже менен жүргүзүлөт.
Малый Муйнак (Зианчурин району, Башкыртстан)
Малый Муйнак — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Сурен айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 92 киши. Почта индекси — 453383, ОКАТО коду — 80226834004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Аралаш токой зонасы
Аралаш токой зонасы - Түндүк жана Түштүк жарым шарлардын мелүүн алкактарындагы табигый аймактар. Анын табигый ландшафтында аралаш токой басымдуу болот. Көбүнчө океан жээктерине жакын аймактарга мүнөздүү.
Дүйнө философияда
Дүйнө философияда – кең маанисинде, бардык нерсени(табият, коом, адам) бүтүн, туташ камтыган түшүнүк. “Болмуш,”(“бытие”) түшүнүктөрү менен мазмундаш. Дуйнөнүн жаралышы, өзгөрүп-өнүгүшү, түзүлүшү жөнүндө кыргыздар илгертен көп кырлуу көз караш күтүп, аны мифологиясында, элдик оозеки чыгармаларында, аңыз-уламыштарында туюнтуп келишкен. Илимдин таралышы менен дүйнө жөнүндөгү ой-түшүнүк башка негизде, башка деңгээлде түзүлгөн. Дүйнө тар маанисинде – табияты, теги бир кубулуштардын курамы, мисалы, балдар дүйнөсү, искусство дүйнөсү, спорт дүйнөсү жана башка.
Илимий коммунизм
Илимий коммунизм – марксизм-ленинизмдин үч составдык бөлүгүнүн бири; пролетариаттын таптык күрөшүнүн, социалисттик революциянын, социализм менен коммунизмди куруу жолунун жана формасынын жалпы мыйзам-ченемдерин ачат. Илимий коммунизм термини кеңири мааниде бүтүндөй марксизм–ленинизм окуусун белгилөө үчүн колдонулат.
Биржа маалыматы
Биржа маалыматы – 1) фондулук биржада  катталган баалуу кагаздар боюнча бүтүмдөр тууралуу маалыматтар кабарланган документ; 2) биржада катталган бүтүмдөр кабарланган тикер тасмасы. == Колдонулган адабияттар ==
Илимий мектеп
Илимий мектеп – тигил же бул илимдеги белгилүү бир багытта изилдөөнүн комплекси. Белгилүү бир доктринанын иштелип чыгышы. Милеттик мектеп, эпикурчулар мектеби жана башкалар.
Токтогул мектеби
1924-жылы халмион айылында №1 жетим балдар мектеби ачылган.Мектепке Халмион айылына чектеш Ынтымак, Таш-Добо, Ноогардан, Алга, Джанов Бургонду айылдарынан кейинчерээк райондун аймагынан балдар жана кыздар мектепке тартылган   Ахун деген агай директор болуп дайындалган. Халмион айылында райондо биринчилерден болуп 1932-жылы жети жылдык мектеп ачылып, мектептин жаны имараты курулуп, пайдаланууга берилген. Ошол жылдары мектептин директоруу Курбан Михтиев, окуу болумунун башчысы Акбар Акбар Эшонхужаев иштеген.
Жазуусуз тилдер
Жазуусуз тилдер – эне тилинин өзгөчөлүктөрү чагылдырылып, атайын тамгалар иштелип чыкпаган же четтен алфавит кабыл алып колдонбогон жазуусу жок тилдер. Мисалы, Африкада, Океанияда, Австралия жана Амазонка токоюнда жапайы турмуш өткөргөн аз сандагы элдердин тилдеринин жазуусу жок.
Харута (Лемва куймасы)
Харута — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лемва дарыясынын оң жээгинен 49 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 84 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Жаңы Михайловка (Салауат району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Агөлөң сиенит кени
Агөлөң сиенит кени – Ысык-Көл облусунун Тоң районунда, Балыкчы шаарынан 18 км түштүктө, Агөлөң кыштагынан 4 км түшүк-батыш тарапта, Оттук тоосунун түштүк этегинде, деңиз деңгээлинен 1720-1860 м бийиктикте жайгашкан. 1974-75-ж. геологиялык чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Кен аймагы таш көмүр мезгилинин аягы-пермь мезгилинде пайда болгон сиенит тоотектеринен түзүлгөн. Кен ири кристаллдуу сиенит штогунан турат. Штоктун узуну 230 м, туурасы 100-130 м. Ири кристаллдуу сиенит боз, көгүлтүр жана бозомук кызгылт түстө болуп, анортоклаз, биотит, роговой обманка ж. б. минералдардан түзүлгөн. Алардын эң коозу жана кубулжуп көрүнгөнү анортоклаз. Ал башка кристаллдарга караганда бир нече эсе чоңураак келип, сиениттин порфир сымал негизги структурасын түзөт. Мында ири кристаллдар 15-60%. Алардын узуну 30 см, туурасы 8 смге жетип, жылмаланган таштын бетин караганда күнгө кубулжуп, кооздугу менен асылдуулугун арттырат. Блоктордун чыгышы 64,7%ти түзөт. Калыңдыгы 40 мм болгон даяр такталардын чыгышы 9,9 м2/м3. Уз. 1-2 мге жеткен бышык жана жакшы жылмаланган такталар алынат. Кендин запасы А категориясы боюнча 356,6 миң м3, Б 595,1 миң м3, С^390,9 миң м3. Алар менен имараттардын ички жана сырткы дубал беттерин каптап кооздосо болот. Ал эми кубулуп турма кооз кристаллдар майда асем буюмдарды жасоого жарактуу.
Мамбет Абдылдаев
Мамбет Абдылдаев (1929-жылы Токтогул району, Мазар-Суу кыштагы.) - малчы, Социялистик Эмгектин Баатыры (1971). Мал чарбасынын устаты (1967). 1967-жылдан КПСС мүчөсү. 1954-жылдан Токтогул районундагы Токтогул атындагы совхоздо койчу, 1960-жылдан баш чабан, 1986-жылдан ирилештирилген чабандык бригаданын башчысы. Он биринчи беш жылдыкта төл алуу планын 139%ке, жүндүкүн 148%ке аткарган. 1966-70-ж. СССР Жогорку Советинин депутаты.
Сыйлыктары
Социялистик Эмгектин Баатыры, Эки Ленин ордени, Октябрь Революциясы, Эмгек Кызыл Туу ордендери менен сыйланган.
«Кырчын»
«Кырчын» (1992-жылыга чейин «Жаш Ленинчи») — көркөм-адабий балдар журналы. 1952-жылдан баштап чыга баштаган. Биринчи башкы редактору М. Жангазиев болгон. Журналдын максаты — балдар чыгармачылыгына басым жасоо. ошондой эле балдардын ден соолугуна, эстетикалык табитине, социалдык абалына көңүл бурулат. Совет доорунда журналдын тиражы 80 миңге чейин жетип турган. Учурда 3000—5000 нускада чыгат. Башкы редактору — Т. Нурманбетов.
Каламоихтер
Каламоихтер (лат. Calamoichthys, syn. Erpetoichthys) – көп канаттуу балыктардын бир уруусу, булардын өкүлү, мисалы, каламоихт (лат. С. calabaricus).
Абдрашев, Акунжан Баказович
Акунжан Баказович Абдрашев (18.10.1955; Кыргызстандын Жалал-Абат облусунда туулган) – кыргыздын заманбап саясат таануучусу, саясат таануу илимдеринин кандидаты, профессор, Кыргызстандын Жалал-Абат Мамлекеттик Университетинин ректору.
Кыскача өмүр таржымакалы
Акунжан Баказович Абдрашев 1955-жылы 18-октябрда Кыргызстандын Жалал-Абад облусундагы Базар-Коргон районунда жарык дүйнөгө келген.
1973-жылы Кыргызстандын ордо шаары Бишкектеги Кыргыз Мамлекеттик Университетинин (азыркы Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университети) тарых факультетине тапшырган.
1978-жылы бул факультетти артыкчылык диплому менен аяктаган.
1978-86-окуу жылдары Жалал-Абад шаарындагы № 1 атайын техникалык орто окуу жайында тарых мугалими, деректирдин орун басары жана башка кызматтарда иштеген.
1986-88-жылдары Жалал-Абад шаарында компартиянын шаардык комитетинде парткабинеттин башчысы болуп иштеген.
1988-94-жылдары Жалал-Абад шаарындагы маданият техникумунун деректири болгон.
1994-2000-жылдары Жалал-Абад шаарынын Билим берүү бөлүмүн жетектеди.
2000-2001-жылдары Жалал-Абад шаарынын акиминин орун басары болуп иштеди.
2001-2005-жылдары Жалал-Абад облустук билим берүү башкармалыгын жетектеди.
2006-2011-жылдары Кыргыз Республикасынын Билим берүү министрлигинин статс-катчысы болуп иштеди.
Акунжан Баказович Абдрашев 2011-жылдын 22-сентябрынан тартып Кыргыз өкмөт башчысынын буйругуна ылайык Жалал-Абад Мамлекеттик Университетинин ректору кызматын аркалап келет.
ЖАМУ тууралуу кыска сөз
Кыргызстан эгемендикке жеткенден кийин Жалал-Абад облусунун калайыгынын көптөгөн кайрылууларынын негизинде 1993-жылдын 2-апрелинде Жалал-Абат шаарында Жалал-Абат мамлекеттик университетин ачуу жөнүндөгү Кыргыз Республикасынын Президентинин № 101 Жардыгы чыккан.
Президенттин Жардыгын иш жүзүнө ашыруу үчүн 1993-жылдын 10-майында Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн №197 токтомунун жана Билим берүү министрлигинин 15-майдагы №163/1 буйругунун негизинде Жалал-Абад мамлекеттик университети түзүлгөн.
Алардын ичинен 12 илимдин доктору, профессорлор, 95и илимдин кандидаты-доценттер.
ЖАМУда окуу-илимий-методикалык комплекс түзүлгөн, университеттин алдында 5 коллеж, 2 институт, 1 көркөм академия иштейт. ЖАМУда студенттин өзү тандап алган адистигине даярдоо менен бирге кошумча жумушчу кесип үйрөтүүгө өзгөчө маани берилет. Университеттин илимий потенциалын жогорулатуу, окуу процессин жөнгө салуу, маалыматтардын жаңы технологияларын таанытуу, чарбалык жана каржы маселелерин чечүү, чет өлкөлөр менен байланышты чыңдоо боюнча атайын бөлүмдөр бар. Аскердик даярдыктан өткөрүүчү кафедра ачылган. Мындан сырткары атаандаштыкка туруштук бере ала турган адистерди даярдоо максатында студенттердин коомдук-саясий көз караштарын, маданий таанымдарын өстүрүүчү коомдук уюмдар жана фонддор иш алып барат.
Илимий-педагогдук жана коомдук ишмердүүлүгү
Акунжан Баказович Абдрашев КМШ өлкөлөрүндөгү билим берүү саясатын изилдеген адис катары маалым.
Эки илимий монографиянын, 40тан ашуун илимий макаланын автору.
Кыргыз Тарых Коомунун мүчөсү (2012).
2012-жылдын 2-июнунда “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмесинин Жалал-Абат Форумун уюштурууну жетектеди жана ага жигердүү катышты.
Наамдары. Даражалары. Сыйлыктары.
Кыргызстандын мамлекеттик кызматынын мыктысы.
Кыргыз Республикасынын Билим берүүсүнүн мыктысы.
Жалал-Абат шаарынын ардактуу атуулу (2007); ж.б.
Өспүрүм оюндары
"Жерде дөбө, иттен пас" оюну
Кыргыз элинин байыркы оюндарынын бири. Оюн дөңсөөчөлүү түздүктө же атайын дөңсөөчө жасалган тегиз жерде ойнолот. Оюнга 7-13 жаштагы  20-26 оюнчу катышат. Калыс оюнчуларды чогултуп “жерде дөбө, иттен пас”,-деп тез айтат. Анда чогулган оюнчулар калыстын сөзүн угар замат дөңсөөчөгө чуркап чыгып туруп калышат. Оюнчулардын ичинен дөңсөөчөгө оюнчулар менен бир убакта чыга албай калгандары оюнчуларга кароол болуп четте туруп калат да ырдап, бийлеп же башка тапшырманы аткарат. Ошентип оюн улантыла берет.
"Балык, жаныбар, куш" оюну
Оюн тегиз жерде ойнолот. Оюнга 5-8 жаштагы 15-20  оюнчу жашына жараша топко бөлүнүп катышат. Оюнчулар тегиз жерге олтурушат. Калыс шайланып, ал отурган оюнчулардын алдынан “балык, жаныбар, куш...” деген сөздөрдү кайталап айтып өтөт да, күтүлбөгөн жерден бир оюнчунун алдына “куш!” -  деп үнүн бийик чыгарып токтой калат. Анда ал оюнчу бир куштун  атын тез айтышы керек. Эгер ал оюнчу буйдалып, шашкалактап,  тиешелүү атты  таба албай жаңылса  оюнчуларга ырдап же бийлеп берет. Оюн ушул тартипте улантыла берет.
"Борбор шаар" оюну
Кыргыз жаштарынын жаңы оюндарынын бири. Оюнду бардык жерди ойноого болот. Оюнга 7-14 жаштагы 10-15 оюнчу катышат. Калыс оюнду баштап мамлекеттин, республиканын, же областтын борбору болгон бир шаарды айтат. Мисалы, Москва дейт. Калган оюнчулар кезек менен айтылган шаардын акыркы тамгасын баш тамга кылып, башка шаарды атайт. Мисалы, калыстан кийинки оюнчу Алматы. Үчүнчүсү анын акыркы тамгасы менен башталган бир борбордун атын айтат. Мисалы, Анкара. Ошентип, оюн ойноло берет. Шаардын атын тез таба албай буйдалган же тууру айта албаган оюнчу оюндан чыгат. Оюндун акырында калган оюнчу калыс болот. Ошентип, оюн улантыла берет.Оюн эки тарап да болуп ойнолот.
"Таш ыргытмай" оюну
Kыргыз элинин байыркы оюндарынын бири. Оюн ар кандай жерде ойнолот. Оюнга 6–17 жаштагы оюнчулар жашына жараша топтолуп катышат. Оюнга катышуучулардын саны чектелбейт. Оюнчулар өздөрүнөн оюнга калыс шайлашат. Калыс оюнчуларды таш ыргытуу жөндөмдүулүктөрүнө жараша экиге бөлөт. Эки жааттан бирден оюнчуну ортого чыгарып таяк кармаштырат. Таяк кармоодо кайсы оюнчу жеңсе ошол жаат оюнду баштайт. Ташты ыргытуучу жана ыргыткан таш түшүүчү жер белгиленет. Таш түшүүчү жерге белгилүү таш коюп койсо да болот. Оюн башталганда оюнчулар катар тизилип туруп, таш ыргытуучу жерден таш ыргытышат. Калыс оюнчунун ыргыткан ташы белгиленген жерге же коюлган ташка тийгендигин байкап эсебин алып турат. Оюндун жүрүшүндө кайсы оюнчунун ыргыткан ташы бардык оюнчулардын ыргыткан ташынан алыс түшсө же белгиленген ташка тийсе, ага бир упай берилет. Ошентип, оюн оюнчулардын, жааттардын кезектешүүсү менен жүргүзүлөт. Оюндун акырында кайсы жааттын упайы көп болсо ошол жаат утат.
"Салмоор" оюну
Кыргыздын эң байыркы оюндарынын бири. Салмоор таш аскер куралы катары колдонулган. ”Манас” эпосундагы: Тамандан учкан таштары, Салмоор менен ургандай, - деген ыр саптары салмоордун курал болгондугун далилдейт. Оюн тегиз жерде ойнолот. Оюнга 10-17 жаштагы 25-30 оюнчу жашына жараша топтолушуп катышышат. Оюнчулар өздөрүнөн оюнга калыс шайлашат. Калыста салмоор болот. Салмоор көбүнчө тегерек таштан даярдалат. Салмоордун салмагы оюнга катышуучулардын жаштарына ылайык келип, оюнчулардын ыргытууга күчү жеткендей салмакта болууга тийиш. Салмоордун көлөмүнө ылайык булгаарыдан салмоор салгыч жасалып, анын эки жагына бир метрге чейинки узундуктагы чыйратылган жип байланат. Жиптин бир жагы илмек жасалып колго оролот. Экинчи жагын жиптин биринчи жагы менен кошо кармап, оюнчу салмоорду башынан айлантып туруп салмоор салгычтагы ташты ыргытат. Салмоор ыргытуу боюнча мелдеш уюштурулат. Калыс оюнчуларды эки топко бөлөт. Салмоорду ыргытуучу, салмоор түшүүчү, оюнчулар турчу жер белгиленет. Салмоор ыргытуучу жер менен оюнчулар туруучу жердин аралыгы 50–60 метр болот. Калыс топ башчыларына таяк кармаштырат. Жеңгени оюнду баштайт. Биринчи топ салмоорду ыргытып бүткөндөн кийин кезек экинчи топко келет. Калыс салмоор ыргыткан жер менен түшкөн жердин аралыгын ченеп жазып турат. Оюндун акырында оюндун жыйынтыгы чыгарылат. Кайсы оюнчу же топ салмоорду алыс ыргытса ошол оюнчу же топ утат. Карап турган оюнчулар өтө этият болуулары керек.
"Чурни" оюну
Кыргыз эл оюну. Оюн тегиз жерде, мектептин спорт аянтчасында ойнолот. Оюнга 5-13 жаштагы 10-15 оюнчу катышат. Калыс шайланат. Калыс оюнду баштоого белги берет. Бардык оюнчулар топтолушушуп, бир оюнчу алаканын жаят. Калган оюнчулардын бардыгы сөөмөйлөрүн жайылган алаканга тийгизишет. Алаканын жайган оюнчу “ата, апа баары бар”, - деп колун тез жумат. Колун жумганда оюнчулар сөөмөйлөрүн шак тартып алып качышат. Биринин да сөөмөйүн кармай албаса оюн кайталанат. Алаканын жайган оюнчу кайсы оюнчунун сөөмөйүн кармап алса, ал оюнчу качкан оюнчулардын бирөөнү кармап келүүгө тийиш. Оюнчу качкан оюнчулардын бирин белгилүү убакытта кармап келе албаса ырдап, бийлеп берет. Эгер качкан оюнчулардын бирин кармап келсе, ошол кармалган оюнчу ырдап, бийлейт же калыстын башка тапшырмасын аткарат. Андан кийин оюн кайрадан башталат.
Наполеон
Наполео́н I Бонапа́рт (Napoleone Buonaparte, фр. Napoléon Bonaparte, 15 август 1769, Аяччо, Корсика — 5 май 1821, Лонгвуд, Ыйык Елена аралы) — 1804-1815 жылдары француздарын императору, азыркы Франция Республикасынын негиздөөчүсү.
Ишмердүүлүгү
1789-жылы Улуу Франция революциясы башталган.Тулон шаарын бошоткондугу үчүн 24 жашында генералдык чин алган.1795-жылы ага роялисттердин козголоңун басуу тапшырылган.Картечтер менен дүрмөттөлгөн замбиректердин залпы менен Бонапарт козголоңчуларды талкалап,буржуазиянын ага болгон ишенимин чыңдаган.1799-1804-жылдары Француз республикасынын 1-консулу болуу менен ал ири буржуазияга жаккан саясатты жүргүзгөн.1804-жылы Бонапарт сенаттан "Француздардын императору" Наполеон l деп жарыялоону талап кылган.Францияда монархия калыбына келтирилген.Наполеондун тушунда өкмөт өнөр жайдын өнүгүшүндө чоң колдоо көрсөтүп,өзгөчө курал-жарактардын жана аскердик-жабдыктардын,жибек менен кебезден жасалган кездемелердин чыгарылышына кызыккан.Өлкөдө жип ийрүүчү машиналардын саны өскөнү менен ири фабрикалардын саны аз болгон.Менчик,үй-бүлөө,соода ошондой эле кылмыш кодекси жөнүндө закондордун жыйнагы(кодекстер) түзүлгөн.Өзү катышып иштелген кодекстер менен буржуазиялык чындыкты чыңдоого аракеттенген."Наполеондук" деген атты алган "граждандык кодекс" эң маанилүү болгон.Кайсы гана багытта болбосун жеке менчик укугун бекемдөө анын башкы милдети болгон.Жеке менчикке кымындай эле зыян келтиргендик үчүн аёосуз жазалоолор киргизилген.Үй-бүлөөдө аялдардын укуксуздугу бекемделген.Аял үйгө кожоюндук кыла алган эмес,баардык жерде күйөөсүнүн артынан жүрүүгө милдеттүү болгон.Никесиз жана законсуз төрөлгөндөр деп аталган балдар ата-энелеринен эч кандай укуктарды ала алышкан эмес,аларга аталарын издөөгө тыюу салынган.
Наполеондун баскынчылык саясаты
Европага үстөмдүк кылууну көздөп,ишке ашпас максатка алданган Наполеон 640 миң адамдан турган армиясы менен Россияга 1812-жылы согуш ачып,басып кирген.Анын армиясында жортуулга күч менен жөнөтүлгөн немецтик,италиялык жана башка чет өлкөлүк жоокерлер болушкан."Эгер мен Киевди алсам-деп айткан ал,адегенде Россиянын бутунан аламын,эгер мен Петербургду алсам,анда мен аны башынан аламын,Москваны алсам,анда мен аны как жүрөгүнөн жара саямын"-деген Бонапарт.Орустун даңктуу башкы командачысы М.И.Кутузов башчылык кылган армия Москванын кире беришиндеги Бородино талаасында катуу салгылашып Наполеонду аскерлери менен чегинтишкен.1814-жылы союздаштардын аскерлери Парижге киргенде ийгиликсиз бир нече салгылашуулардан кийин ал тактыдан алынып,Жер Ортолук деңиздеги Эльба аралына сүргүнгө айдалган.Бурбондорду жек көрүүсү күчтүү Наполеон кайрадан бийликти алууну көздөп чакан отряд менен өлкөнүн түштүгүнө түшкөн жана Парижди көздөй жөнөгөн.Наполеонго каршы жиберилген аскерлер ал тарапка өтүп кетишкен.Королдун сарайындагылар да качып кетишет да,Бонапарт кайрадан тактыны ээлейт.Бирок,бийликке болгону 100 күн гана турган.Ага каршы күч боюнча зор басымдуулукка ээ жаңы коалиция тезиси түзүлгөн.Ал өз аскерлерин Бельгияга жөнөткөн.1815-жылы июнда Ватерлоонун алдындагы акыркы чоң салгылашта армиясы англиялык жана пруссиялык аскерлер тарабынан биротоло талкаланып жеңилет.
Өмүрүнүн акыркы мезгили
Наполеон тактан түшүрүлүп,туткунга алынып,англиялык фрегат менен алыскы ыйык Елена аралына айдалган.1821-жылы ошол жерден каза болгон.
= Колдонулган адабияттар = Манфред А.З.Наполеон Бонапарт - М.:Мысль,1986.С.375;
Наполеон Бонапарт//Кыргыз Совет Энциклопедиясы.-Ф.,1979.-Т.4.-Б.365-366.
Ырдык (айыл)
Ырдык (Ырдык) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Жети-Өгүз районундагы айыл. Ырдык айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 2 627 киши.
Медайым
Медайым — орто медициналык билими бар адис; дарыгердин жетекчилигинде иштейт. Ооруканада иштеген медайым оорулуулардын абалына көз салат, дарыгер дайындаган дарылоо процедураларын аткарат, бөлүмдөгү жана палатадагы санитария-гигиеналык шартты текшерет. Палаталык медайым улуу медайымдын жетекчилиги менен дарыгердин көрсөтмөлөрүн аткарат, дарыларды жаздырып алат, оорулууларды кабыл алуу жана ооруканадан чыгаруу иштерин жүргүзөт, документтерин даярдайт, оорулуулардын тамак-ашын текшерет. Поликлиникада иштеген медайым оорулууларды кабыл алууда дарыгерге жардам берет, аларга белгиленген медициналык процедураларды үйүндө же поликлиникада жасайт, калк арасында санитариялык агартуу иштерин жүргүзөт. Алардын иши өтө жооптуу, медайым дарыгердин көрсөтмөсүн канчалык так, тыкан аткарса, дарылоо ошончолук натыйжалуу болот. Медайымдарды медициналык окуу жайлар даярдайт.
Колдонулган адабият
Nutrix
Мектеп курагы
Мектеп жашындагы балдар жеткинчек (7ден 12 —13 жашка чейин) жана өспүрүм (13 — 14төн 16—18 жашка чейин) болуп бөлүнөт. Бул мезгилдердин ар бири баланын өсүү өзгөчөлүктөрү менен айырмаланат. Баланын өсүшүнө жыныстык жетилүү мезгилинин, жашоо шартынын, саламаттыгынын жана алган дене тарбиясынын мааниси чоң. Туура түзүлгөн күн тартиби жана спорт менен такай машыгуу баланын дене, күч жагынан жакшы жетилүүсүн камсыз кылат.
Баланын кыймылы, эмгектенүүсү
Баланын кыймылы, эмгектенүүсү анын таяныч-кыймыл аппаратынын туура өсүшүнө байланыштуу болот. Баланын алы жетерлик жумушту дайыма жасоодо булчуңдарга кан көп келип, булчуң ткандарынын туура өсүп-өнүгүшүнө түрткү берет. Мектепке барган жеткинчектерде көп учурда омуртка тутумунун кыйшайышы байкалат, ал китеп капты дайыма бир колуна көтөрүп жүрүүдөн, кыйшайып басуудан, партада же столдо туура эмес отуруудан болот (Келбет). Баланын төшөгүнүн өтө жумшак же түз эместигинен да омурткасы кыйшайышы ыктымал.
Машыгуу
Дем алуу органдарын машыктырууда таза абада көнүгүүлөрдү, дем алуу гимнастикаларын жасоо маанилүү. Баланын жүрөк-кан тамыр системасы өтө чыдамкай жана ишкердүүлүгү менен айырмаланат.
Мектеп жашындагы балдар кан пайда болуу системасы баланын өсүшүнө жараша өзгөрүп турат. Жашы чоңойгон сайын кандагы эритроциттер жана гемоглобин азаят, лейкоциттер да ушундай өзгөрүүгө дуушар болот (Кан, Кан пайда болуу). Баланын организминин күч жана нерв-психикалык жагынан ылдам өсүүсү, маанилүү функцияларды жөнгө салуучу нерв системасынын өнүгүүсү баланын организмин чөйрө менен байланыштырат, балдарды эмгекке үйрөтүүгө мүмкүндүк ачат.
Бала жана мектеп
Баланын мектепке баруусу анын турмушундагы олуттуу өзгөрүү болуп саналат. Педагогдор менен ата-эне мүмкүн болушунча балага жардам берип, кыйынчылыкты жеңүүсүнө көмөктөшүүгө милдеттүү. Окуучунун акыл эмгегиндеги күн тартибинин бузулушу ага терс таасир тийгизет. Окуу материалдарынын ашкере көптүгү, күн тартибинин жоктугу, маалында эс албоо, күч эмгеги менен алектенбөө, аз кыймылдоо окуучунун нерв системасын бошоңдотуп, организмди чарчап-чаалыгууга жана алсызданууга дуушар кылат, ар кандай инфекцияларга чыдамсыз болушат. Окуучунун сабак даярдай турган орду ыңгайлуу болушу керек. Баланын мебели анын жашына жана боюна ылайык келиши керек. Бала сабак даярдап жатканда ага көз салуу зарыл: бүкүрөйбөй түз олтуруп, стол менен көздүн аралыгы 30 — 35 см болууга тийиш. Столго жарык сол жактан тийип, стол үстүндөгү чырактын жарыгы баланын көзүн уялтпагандай болуусу керек. Жарыктын туура эмес тийүүсү, стол менен отургучтун өтө бийик же жапыз болушу баланын келбетин, көзүн бузат.
Сабак даярдоону адегенде жазуу ишинен баштаган оң, андан кийин окуу көнүгүүлөрүн бышыктоо керек. Алгач анча оор эмес сабакты, анан оорураагын, аягында эң жеңилин даярдоо туура.
Организмди эс алдыруу
Организмдин ишке жөндөмдүүлүгүн жакшы эс алуу, айрыкча уйку гана калыбына келтирет. 7 —10 жаштагы балдар 10—10,5 саат укташы керек. Эгер алар азыраак (7—8 саат) уктаса, ишке жөндөмдүүлүгү 30%ке төмөндөйт. Кээде мектеп окуучулары үй тапшырмаларынан тышкары музыкага көнүгөт, китеп окуйт, чет тил үйрөнөт, кино, телеберүүлөрдү көрөт. Мындан алар өтө чарчап, начар уктайт, уйкусу канбайт. Дайыма уйку канбоодон, акыл эмгегинен чарчап чаалыгуудан ачуулуу, орой, унутчаак боло баштайт. Жатып алып китеп окуу көздү гана бузбастан, уйкуну да качырат. Окуучулардын таза абада ойноосун туура уюштуруу зарыл. Айрыкча мектептен келгенден кийин 1 —1,5 саат ойноп, анан сабак даярдоого киришсе болот. Өтө чарчатуучу оюндарды (коньки, лыжа тебүү, футбол ойноо) аз ойнотуу керек. Дем алыш күндөрүндө бала уйкусун кандыруусу, экскурсия, жүрүшкө чыгуу, спорт менен машыгуусу пайдалуу.
Тарбиялоо
Баланы тарбиялоодо анын айланасындагылардын таасири маанилүү. Айрыкча ата-эне балага үлгү болуулары зарыл. Баланы тарбиялоодо анын жеке өзгөчөлүгү эске алынууга тийиш.
Тамактануу
Мектеп окуучусун туура тамактандыруу анын күч жана нерв-психикалык жагынан өсүшүндө мааниси зор. Бала тамак-аштан ткандарды түзүүчү заттарды — белокторду, майларды, углеводдорду, минерал туздарды, витаминдерди алууга тийиш. Белок ар бир тирүү клетканын составына кирүүчү негизги курулуш материалы болуп саналат (Белоктор). Белок жетишпегенден бала алсызданат, арыктайт, кеч жетилет, көп ооруйт. Айрыкча сүт жана сүт азыктарынын, эт, балык, жумуртка белоктору пайдалуу. Белокту жашылча жакшы сиңирет ошондуктан эт жана балык тамактарга жашылча кошуп берүү туура. Майлар жана углеводдор энергиянын булагы болуп саналат. Май тамактын даамын жакшыртып, ток болот. Бирок өтө көп жегенден, айрыкча малдын майынан зат алмашуу бузулуп, семирип кетүү мүмкүн. Углеводду (ундан жасалган тамак-аш) көп жеген бала борпоң, өңү кубарып, алсыз, оорукчан болот. Балдар минерал тузду жетишерлик алуусу керек (Минерал заттар). Ошондой эле витамин жетишпегенден да бала чатак болуп, тез чарчайт, ишке жөндөмдүүлүгү төмөндөп, көп ооруйт (Витамин жетишсиздиги).
Дене тарбия жана денени чыңдоо
Мектеп жашындагы жеткинчек балдарга дене тарбия мамлекеттик программа боюнча жашына ылайык жүргүзүлөт. Ата-эне баланын дене тарбиясына активдүү жардамдашуулары керек.
Окуучу күн сайын эртең менен зарядка жасоого тийиш. Жеткинчек бала үчүн спорт оюндарына окшош кыймылдуу оюндар сунуш кылынат. Спорттун түрлөрү (Акробатика, Баскетбол, Волейбол, Коньки спорту, Жеңил атлетика, Лыжа спорту) менен окуучулар ар кандай куракта машыга башташат. Денени чыңдоого аба жана күн ванналары, суу процедуралары жакшы жардам берет.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
OpenAI
OpenAI - сан-франсисколук, жасалма интеллект менен алектенген коммерциялык эмес изилдөөчү компания. Компаниянын максаты - ачык, ак ниет ЖИ өнүктүрүү. Негиздөөчүлөрүнүн бири - PayPal, SpaceX, Tesla Motors долбоорлорунан таанымал ишкер Илон Маск.
Тарыхы
Илон Маск жана Сем Алтман (Y Combinator венчурдук фондунун президенти) OpenAI'ды 2015-жылдын аягында ачышкан. Максаттары, мамлекетке же корпорацияга эмес, коомдун жыргалчылыгы үчүн иштеген ачык компания түзүү болгон. Ачыктык ЖИ берген бийликти бир колдо топтоодон оолак болуу үчүн керек болгон. Компания бардык адамдар жана уюмдар менен ачык кызматташып, бардык изилдөөлөрүн жарыялап турууну көздөйт.
Компаниянын негиздөөчүлөрү Илон Маск жана Сем Алтман теңтөрага болушкан.
Максаттары жана милдеттери
Стивен Хокиң жана Стүарт Рассел сыяктуу окумуштуулар эгер алга илгерилеген ЖИ бир күнү өзүн улам жогорулаган темп менен реконструкциялоо жөндөмүнө ээ болсо, эпке келтирүүгө мүмкүн болбогон "интелект оргуштоосу" адамзатты жок кылат. Илон Маск ЖИти адамзаттын эң чоң экзистенцианалдык коркунучу катары мүнөздөйт. Негиздөөчүлөр OpenAI'ды акционерлерин изилдөө иштерин адамдарга узак мөөнөтүү оң таасир жаратууга топтошсун үчүн каржылык жоопкерчиликке байлабаган коммерциялык эмес уюм катары түзүшкөн.
OpenAI "ЖИ адамдык деңгээлде коомго канчалык пайда алып келерин түшүнүү кыйын" экенин, "ал туура эмес курулуп же туура эмес колдонулуп калса, коомго канчалык зыян алып келерин да түшүнүү кыйын" экенин билдирген. Коопсуздук изилдөөлөрүн да кечиктирүүгө болбойт, анткени, "ЖИнин кандай өнүгөрү анык эмес болгондуктан, ал адамдык деңгээлде качан жеткиргис болорун болжоо кыйын". Ошондой эле, OpenAI билдиргендей, "ЖИ кең жана тегиз бөлүштүрүүгө мүмкүн болгон адамдардын индивидуалдуу каалоолорунун уландысы болушу керек..." ". Теңтөрага Сем Алтман он жылдык долбоор адамдын интелектинен ашып түшөт деп ишенет.
Кыскыч
Кыскыч — сом темирди же тетиктерди иштетүүдө же жыйноодо тиштетилип бекитилүүчү курал. Ал тулкудан, кыймылсыз жана кыймылдуу тиштегичтен турат. Кыскыч кол менен иштетилме, слесардык (верстакка орнотулган), устачылык (өтө тактыкты талап кылбаган иштер үчүн), машиналык (станоктун столуна орнотулат) болуп айырмаланат. ошондой эле пневматикалык жана гидравликалык кыймылга келтиргичтүү болушу да мүмкүн.
Сол Тагул дарыясы
Cол Тагул — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тагул дарыясынын сол жээгинен 48 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 36 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ария (Лозьва куймасы)
Ария (Горная) — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лозьва дарыясынын сол жээгинен 173 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 40 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Жалбыз
Жалбыз (Mentha, L. 1753) – өсүмдүктөрдүн эрин гүлдүүлөр тукумундагы уруусу. Көп жылдык жыпар жыттуу чөп. Сабагы тик өсөт, 4 кырдуу, бийиктиги 100 смге чейин. Жалбырагы сүйрү же тегерек, сабакта тушташ жайгашат, топ гүлү машактай же шар сымал, гүлү кээде жалбырак колтугуна тегерек топтолот, актиноморфтуу, төрт мүчөлүү. Мөмөсү – жумуртка сымал жангакча. Жер жүзүндө Түндүк жарым шардын мелүүн алкагында жана Түштүк Африкада, Австралияда 25 түрү, Кыргызстанда арык жээктеринде, жол боюнда, саздуу жерлерде 6 түрү өсөт. Бир түрү дары-дармек жана парфюмерияда жана тамак-аш өндүрүшүндө кеңири колдонулуучу эфир майларын алуу үчүн эгилет.
Биржа наркы
Биржа наркы – биржадагы баалуу кагаздардын (акциянын, облигациянын) сатык баасы. Б. н. дивиденд көлөмү менен ссуда пайызынын өлчөмүнө түздөнтүз көзкаранды. Акция чыгарган ишканалар сатып алалбагандыктан, акциянын шарттуу баасы Б. н-на таасир этпейт. Облигациянын Б. н. шарттуу баага көзкаранды, анткени сатып алуу мөөнөтү чукулдаган сайын, баасы ошончолук көтөрүлөт. Жөнөкөй акциянын Б. н. башкаларга караганда (облигация наркы менен артыкчылык берилген акцияларга караганда) аргандай өзгөрүүлөрдүн таасири астында болот, себеби киреше деңгээлин алдынала аныктоого мүмкүн эмес. == Колдонулган адабияттар ==
Токио метросу
Токио метросу – Токио шаарынын метросу. Метросу 30-декабрь 1927-жылы ачылат.
Жаңыл Алымбекова
Алымбекова Жаңыл Шырдакчы. 1938-ж. Ат-Башы районундагы Ача-Кайыңды айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. Чарбада эмгектенет. Кийиз буюмдарын жасоого жаш чагынан кызыккан. Анын жасаган шырдагы нукура элдик ыкма менен бүткөрүлүп, кийиз килемдей сезилет. «Жарым кыялдын» элементтери мында көбүрөөк кездешет да, даана уздук жүздү ача турган түркүн боёкторду укмуштай чачырата берет. Анда көп өңдөрдү ич ара айкалыштырат. Андагы көркөм оюмдардын элементтерине карата боёкторду шайкештентет. Уздун буюмдары чакан, урунууга жыйнактуу. Төрт тарабын төп келиштирип, шырдакты узчулуктун жогорку чегинде кармаганы оюмдан баяндалып турат. Кийизди да абдан бышык уютат. Шырдактарындагы көркөм оюмдары анын кийиз үлгүлөрүнө үндөшөт. Булар бир бүтүмдү түзүп, бир аруу колдон чыкканы көрүнөт. Анын Мөөркан Өмүрзакова сыяктуу ишенимдүү шакирттери бар. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Элдик көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык I кароо-сынагы». Шырдагы үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Ардак грамотасы, Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Ардак грамотасы; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы. Төр шырдагы жана жолго төшөөчү шырдакчасы үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин I даражадагы диплому.
Салтанатхон Юсупова
Юсупова Салтанатхон (1929-жылы Араван району, Араван кыштагында төрөлгөн.) - пахтачы, колхоз өндүрүлүшүн уюштуруучу, Социялистик Эмгектин Баатыры (1966). 1952-жылдан КПСС мүчөсү. 1957-60-жылдары Кыргызстан Компартиясынын Борбору К-тиндеги сов. парт, мектепти жана Анжиян пахтачылык иниститутун (сырттан) бүтүргөн. Эмгек жолун 1943-ж. колхозчу болуп иштөөдөн баштаган. 1960-жылдан 22-партсъезд атындагы колхоздун пахта өстүрүүчү бригадасын жетектеген. 1965-ж. анын бригадасы ар гектар пахта аянтынан 38,5 цден түшүм жыйнап алган. Ушул эле жылы өзү пахта жыйноочу машина мнен 1008 т пахта терген. 1972-жылы ушул колхоздун председателинин орун басары, 1977-жылдан райондук аткаруу комитетинин председателинин орун басары, 1979-жылдан өзүнүн колхозунда бригадир болуп иштеген. 1971-80-жылдары Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты.
Сыйлыктары
Социялистик Эмгектин Баатыры, Ленин ордени, Октябрь Революциясы ордени, медалдар менен сыйланган.
Dire Straits
Dire Straits – 1977-жылы Детфорддо (Лондон) Марк Нопфлер (башкы вокал, гитара), иниси Дэвид Нопфлер (ритм-гитара, бэк-вокал), Жон Иллсли (бас-гитара, бэк-вокал) жана Пик Уизерс (доолбас, урма аспаптар) тарабынан түзүлгөн британиялык рок-тобу. Dire Straits музыкасы джаз, фолк жана блюз сыяктуу ар кандай музыкалык жанрлардын негизиде жаралып рок-н-ролл ченеминде болгон бит-музыкага жакын. Топтун баштапкы чыгармачылык ишинде үстөмдүк кылган панк-рок жанрына карабастан алардын музыкасы паб-роктон келип чыккан "баштапкы рок" жанрын чагылдырыш үчүн алардын үзгүлтүктүү музыкасы панк жанрына каршы келет. Dire Straits тобунун композициялары меланхолиялык мүнөзгө ээ.
Dire Straits тобунун 30 миллиондон ашык сатылган Brothers in Arms ''' (кырг. Куралдаш; 1985) альбому болуп ошол заманда жаңылык болгон компакт-диск (CD) форматына жаздырылып миллион үн жаздыруусу сатылган биринчи альбому болгон. Ошондой эле Dire Straits 100 миллиондон ашык сатуулары менен дүйнө жүзү боюнча финансылык жактан эң ийгиликтүү топ болгон. Dire Straits тобу көптөгөн сыйлыктарга ээ болгон, алардын ичинде: төрт "Грэмми" сыйлыгы, үч Brit Award сыйлыгы, анын ичинде эки "Эң мыкты британиялык топ" номинациясы, эки MTV Video Music Awards сыйлыгы жана башка музыкалык сыйлыктары да кирет. Топтун эң белгилүү ырлары: "Money for Nothing" (кырг. "Эч нерсеге жарабаган акча"), "Sultans of Swing" (кырг. "Кеченин султандары"), "So Far Away" (кырг. "Алыс"), "Walk of Life" (кырг. Коомдук катмар""), "Industrial Disease" (кырг. "Өнөр жайлык оору"), "Brothers in Arms" (кырг. "Куралдаш"), "Private Investigations" (кырг. "Жеке изкубар"), "Romeo and Juliet" (кырг. "Ромео менен Жульетта"), "Tunnel of Love" (кырг. "Сүйүү тоннели"), "Telegraph Road" (кырг. "Телеграфтык жол") жана "Lady Writer" (кырг. "Жазуучу айым").
Гиннестин британиялык хит альбомдору китеби боюнча Dire Straits UK Albums Chart чартында 1100 апта бою бешинчи орундан түшкөн жок. Топтун чыгармачылык иши жалпысынан 15 жылга созулган. 1988-жылы топтун биринчи ажыроосунан кийин алар 1991-жылы кайрадан түзүлүп 1995-жылы Марк Нопфлер өзүнүн жеке чыгармачылык ишин баштаганда топ кайрадан таркаган. Ошол эки убакыттын ичинде топтун курамы ичинде бир канча өзгөрүүлөр болгон, ал эми Марк Нопфлер жана Жон Иллсли топтун эки өзгөрүлбөс мүчөлөрү бойдон калган.
Ураимов.Б.
"""Ураимов Бакытбек Минбаевич" тарых илимдеринин кандидаты, Жалал-Абад мамлекеттик университетинин доценти. "Кыргыз Тарых Коому" эл аралык коомдук бирикмесинин башкармалыгынын мучосу. 1974-жылдын 8-апрелинде Ош (азыркы Жалал-Абад) областынын Сузак районунун Кара-Дарыя айылында туулган.Айылыдык орто мектепти аяктагандан кийин 1991-жылы ОшПИге тапшырып, 1996-жылы Ош мамлекеттик университетинин тарых-юридика факультетин артыкчылык диплому менен аяктаган. Ошол эле жылы ОШМУнун аспирантурасында окуп, 1997-жылдан окутуучу, ага окутуучу болуп эмгектенет. 2001-жылдан декандын орун басары, 2006-жылы ОГПИнин "Жалпы тарых жана коомдук илимдер" кафедрасынын башчысы, 2009-жылы ЖАМУнун тарых-укук таануу жана социалдык башкаруу факультетинин деканы, ЖАМУнун тарбия жана мамлекеттик тил саясаты боюнча проректору болуп иштеген. 2011-жылдан тартып ошол окуу жайда Укук таануу кафедрасынын башчысы. Б.Ураимов 2008-жылдын 29-февралында Кыргыз Улуттук Илимдер Академиясынын Тарых институтунда "1900-1916-жж. Кыргызстандын туштугундогу азаттык кыймылдар" деген темада кандидаттык ишин, тарых илимдеринин доктору, профессор Т.Кененсариевдин жетекчилиги менен коргогон. Автор тарбынан 4 окуу усулдук колдонмо,1 монография, 21 макала жарык коргон.
Колдонулган адабияттар: Кыргыз жери энцклопедиясы,
Билге каган жазма эстелиги
Могилян канга (Билге каганга) коюлган эстелик (683-735) Н. М. Ядринцев тарабынан 1889-жылы Орхон дарыясынын боюнда Эрдени Цзу  деген будда монастрынын  60 чакырым түндүк жагынан табылган. Эстеликте Могилян  ( Билге )  кагандын кандыкка  келгендиги айтылат: “ Мен бар, бай элге кан болбодум. Мен сыртында тону, ичинде ашы жок элге кандыкка келдим”. Эстелик жазмада Билге кандын ички жана тышкы саясаты, анын жортуулдары жөнүндө толук кабар берилет. Эстеликтин акырында Билге канга анын тууганы Йоллыг тегин бир ай төрт күн ичинде ташка жазуу чегип, эстелик тургузгандыгы, оймо- чийме салдыргандыгы айтылат. Ушул жерде белгилөөчү жагдай – бул үч жазма эстелик тең мазмундук жагынан үндөшүп, айрым  сап-түрмөктөр барында кайталанат   ( “ эл үчүн түн уктабадым, күндүз олтурбадым”, “Баштуусун жүгүнткөн, тизелүүсүн бүгүлткөн “), Билге каганга коюлган эстеликте дааскердик  жортуул саналат: Билге каган да!? жашынан жоого аттанып, таңгут,табгыч, түргөш, кыргыз, карлук сыяктуу уруулар менен согушуп, түрк элине эркиндик алып берет, элдүүлүгүн сактап, мамлекетин калыбына келтирет. Билге кагандын акылман өкүмү жүргүзгөн бийлиги түрк элин бейпил жашоо, өзүн-өзү башкаруу абалына жеткирет. Бул идея тексттин башынан аягына чейин улам тереңдеп, чыйралып отурат. Дал ошол эрдик, адилет өкүм үчүн Билге каганга эстелик тургузулуп, күмбөз курулат. Жазмадан Билге кагандын элдин биримдигин түзүп, чачылганын кураштыргандыгы, муң-зардан кутулгандыгы, оңолгон турмушка жеткиргендиги идеялык өзөк болуп өтүп олтурат. Мына ушунусу менен эстелик биз үчүн баалуу, кайталангыс көркөм казына.
Колдонулган адабият
Ж.. Шериев Байыркы адабият тарыхы  Бишкек – Ош 2000
Кысык
Кысык — деңиз же көлдөрдү бири-бирине туташтырып туруучу көл, деңиздердеги булуңдарды негизги суу алабынан бөлүп турган салыштырмалуу ичке суу мейкиндиги. Дүйнөдөгү эң узун кысык — Мозамбик (узундугу 1760 кмге жетет), эң жазы кысык — Дрейк (1120 км).
Худабандино (Зианчурин району, Башкыртстан)
Худабандино — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Сурен айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 117 киши. Почта индекси — 453383, ОКАТО коду — 80226834005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Каланус түспөлдүүлөр
Каланус түспөлдүүлөр (лат. Calanoida) - калак буттуу рак сымалдуу майда жандыктардын бир түркүмчөсү, буларга каланустар уруусу (лат. Calanus) кирет.
Аралаш эгүү
Аралаш эгүү — бир эле аянтка өсүмдүктүн эки же андан көп түрүн өстүрүү. Эгилүүчү өсүмдүктөр жана аларды өстүрүү ыгы туура тандалса, жөнөкөй эккенге караганда түшүм арбын алынат. Мындай эгүү көп жылдык жана бир жылдык өсүмдүктөрдө көп колдонулат, мисалы, бедени жүгөрү, сулу, арпа менен же бир жылдык өсүмдүктөрдү, мисалы, кара буудайды, жер буурчак, буурчак менен, арпаны жер буурчак, буурчак менен эгүү. Бул өсүмдүктөрдү эгүү мөөнөтү алардын өзгөчөлүгүнө жараша ар түрдүү.
Биржа ороосу
Биржа ороосу – биржа жайынын бүтүндөй залына караганда бираз төмөнүрөөк жайгашкан бөлүгү. Биржа мүчөлөрүнө биржа бүтүмдөрүн түзүүгө улуксат берилген жер.
Жар көрүү
Жар көрүү – үйлөнүү улпөтүнө чейин аткарылуучу жөрөлгө. Эки тарап кудалашкандан кийин болочок күйөө бала жолдош ээрчитип, колуктусунун айылына келип, четирээк жерге түшөт. Ошол жерге кыз тараптагылар атайын боз үй тигип, кыз оюнун өткөрүүнү күйөө бала тараптан талап кылышат. Оюн журүп жаткан маалда кыз-күйөө 1-жолу бирин-бири көрүшкөн. Салт боюнча кыздын жеңелери кыз-күйөөнү бири-бирине далыларын тийгизип, анан экөөнү бир сол, бир оң жагынан кайрылтып өбүштүргөн. Жар көрүү, токмок салуу жана башка оюндар менен коштолгон. Кыз тарап, жигит тарап болушуп, жаржар ырдашып, күйөө жолдош кыздын жеңелеринин талаптарын аткарып, камдай келген белектерин тартуулашкан.
Фордс (Нү-Жерси)
Фордс (Нү-Жерси) (Fords) — Нү-Жерси штатынын Мидлсекс округуна караган АКШ шаары.
Жасалма жүн
Жасалма жүн - нооту (сукно) жана кийиз жасоодо колдонулуучу була. Кездемени бычуудан чыккан кесиндилерди же жүндөн жасалган эски кийимдерди кайра иштетүүдөн алынат. Жасалма жүн нооту жана кийиз өндүрүшүндө штапель, кебез булалар жана накта жүн менен аралаштырылып колдонулат.
Сен-Виктор мектеби
Сен-Виктор мектеби (орус. Сен-Викторская школа) – Сен-Виктор католик монастырындагы августиндик канончулардын диний окууларынын мектеби.
Ал Парижде 1113-жылдан баштап 12-кылымдагы ортодоксалдык – католик философиясынын эл аралык борбору катары пайда болгон. Негиздөөчүсү – ашынган реализмдин өкүлү, Абелярдын каршылашы Шамполук Гиьом болгон (1068–1121). Сен-Виктор мектеби өз ишин, түпкү тамыры Августин жана бир аз түрдө Псевдо-Дионасий Ареопагиттен башталып, Бернар Клервоский тарабынан өркүндөтүлгөн орто кылымдагы мистикалык көз караш, салтка ылайык жүргүзгөн. Ушул салттын негизинде, Сен-Виктор мектебинин айрым өкүлдөрү схоластикалык рационализмге (кунарсыз акылгөйлүк) каршы чыгышкан. Бирок Сен-Виктор мектебинин көрүнүктүү өкүлдөрү Гуго Сен-Викторский (1096–1141) менен Ришар Сен-Викторский (1173 өл.) орто кылымдагы платонизмге таянуу менен өздөрүнүн мистика жана рационализмин түзмөкчү болушкан (алар, атүгүл «купуя ишенимдердин» да акыл-эстүү ишенимге баш ийдирилген «керектүү (зарыл) логикалык негиздери» жөнүндөгү маселени коюшкан).
Горная Серафимовка
Горная Серафимовка (Горная Серафимовка) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Ысык-Ата районундагы айыл. Ысык-Ата айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 418 киши.
Мамырова Бөдөш Аманбаевна
Өмүр баяны
Мамырова Бөдөш Аманбаевна - «Ар–Намыс» депутаттык фракциясынын мүчөсү. Мамырова Бөдөш Аманбаевна 1957-жылдын 14-июлунда Ош облусунун Алай районундагы Бүлөлү айылында туулган. Улуту кыргыз. Жогорку билимдүү. 1982-жылы К.И. Скрябин атындагы Кыргыз мамлекеттик айыл чарба институтун бүтүрүп, агроном адистигине ээ болгон.
Ишмердүүлүгү
Эмгек жолун 1984-жылы Дыйканчылык илим изилдөө институтунда лобаранттыктан баштаган. 1985-жылы ага лобарант кызматына көтөрүлгөн. 1986-жылы аталган институтта аграном, андан кийин ага аграном болуп иштеген. 1988-жылы илимий кызматкер кызматына которулган. 1989-жылы Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын (КР УИА) Геология институтунда эмгектенген. 1989-жылдын аягында «Социализм» совхозунда талаачылык иштери боюнча эсепчи (счетчик-полевод) болуп иштеген. 1991-жылы Кыргыз ССРинин География коомчулугунун окумуштуу катчысы болгон. 1992-жылдан 1995-жылга чейин К.И. Скрябин атындагы Кыргыз мамлекеттик айыл чарба институтунун «Плодовощеводство жана айыл чарба өнүмдөрүн кайра иштетүү» кафедрасында ассистент болуп иш алып барган. 1995-жылы КР УИАнын Ботаникалык бакчасына («Өсүмдүктөрдүн физиологиясы» лабораториясына) кенже илимий кызматкер катары чакыртылып, 1996-жылы КР УИАсынын илимий кызматкерлигине которулган. 1999-жылы «Ар-Намыс» саясый партиясына мүчөлүккө өтүп, республиканын түштүк аймагы боюнча партиянын иштерин координациялаган. Андан кийин партия төрагасынын орунбасары болуп шайланган. 2001-2005 – жылдары «Азем» бейөкмөт уюмун жетектеген. 2008-жылы «Табыят» экологиялык кыймылынын менеджери болгон. 2010-жылдын апрелинде КР Убактылуу Өкмөтүнүн Тескемеси менен Эмгек, жумушка орноштуруу жана миграция министринин милдети аткаруучу болуп дайындалган. 2004-жылы Шаардык кеңеш, 2007-жылы Жогорку Кеңеш депутаттыгына талапкерлигин койгон. 2010-жылдын октябрь айында «Ар-Намыс» саясий партиясынын тизмеси боюнча V чакырылыштагы Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттыгына шайланган. Ал эми 2010-жылдын 23-декабрынан тартып «Ар-Намыс» депутаттык фракциясынан Жогорку Кеңештин Төрагасынын орунбасары болуп шайланган.
Алымбай кызы Сейдеке
Алымбай кызы Сейдеке (1900-1968) Уз. Тескейлик саяк элинде (болжолу Тоңдун Бар-Булагы, Шор-Булагы ченде) туулган. 16 жашында миң койго калыңга Бай Кудашбай иниси Тыныбайга атайын кыз тандатып барып алып берет. Ал Ысык-Көл районундагы Корумду айылында жашап өткөн. Сейдеке энени «апакай апа» аташкан. Ал кайкач бармагы менен көп буюм кечелерди кезегинде көркүнө чыгарган. Төтөн көн (шири) буюмдарына: көөкөр, көнөк, көнөчөк, жагдан, чыны кап өңдүү үлгүлөрүнө назар таштайт. Айрым адамдар нарктуу таберик тутуп, көөнөрбөс эстелик катары сактап да жүрүшөт. Идишинин нукуралыгы мамлекеттик музейлерге экспонатталган түрлөрүнөн да көрүнөт. Уз көнөктүн түбүн жалпак, чоргосунун түбүн жоонураак, учун төмөн карай ийилтип, оозун тарыраак, бөйрөктүү кылып мелүүн көлөкөгө койгон. Ал тоборсуган соң четин, арча, шилби окшогон катуу жыгачты калем саптай мукур учтап алып, кооздук чиймелердин «ийрек», «мүйүз», «чийме сынпос» өңдүү нукура түрлөрүн түшүрүп, кайра ошол шиш менен абдан батыра басып оюп чиймелеген Аны как кургагандан кийин ыштаган. Чылгый тери шири идишке айланып, дайыма катуу абалын сактаган. Шири идиштерин жылына бир-эки жолу ыштаган. Сейдеке байбиченин көөкөрлөрү көлөмүнө карата кош ийини «кочкор мүйүздөнүп», оюм-чийимдери таза жана так, моюну койкоюп узун-кыска келип, жалпы көрүнүшү жыйнактуу болгон. Эмгеги баттамада.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Башталгыч класстарга округу коюлуучу базальт талаптар
Башталгыч класстардагы окууга коюлуучу базалык талаптар