cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Күкүрт жер семирткич
Күкүрт жер семирткич - курамында бир аз күкүртү бар порода, күкүрт кислотасынын тузу жана күкүрттүн башка бирикмеси. Күкүрт жер семирткич кайчы гүлдүү, чанактуу ж. б. өсүмдүк үчүн натыйжалуу. Алар өздөрү күкүрттүү келет, күкүрттү да фосфордой эле сиңирет. Күкүрт жер семирткичтин мааниси -  күкүрттүн белок курамына киргендигинде. Күкүрт жетишпесе, өсүмдүк жай өсөт жана жалбырагынын көк түсү өзгөрөт. Ал кыйыр семирткич катары да таасир тийгизет. Топурактын жегичтигин азайтып, оңой эрибөөчү фосфаттын сиңишин жана кээ бир заттардын эришин күчөтөт. Бирок Күкүрт жер семирткичти көп өлчөмдө колдонуу топурактын кычкылдуулугун жогорулатып, органикалык заттын минералга айланышын токтотот. Күкүрт жер семирткич Кыргызстандын шартында күкүртү аз же жокко эсе аянтта кызылча, жүгөрү ж. б. өсүмдүктөрдү өстүрүү үчүн кошумча азык катары пайдаланылат.
Бэйшань
Бэйшань – Борбордук Азиядагы тайпак тоо, Кытайда. Батышындагы Лобнор көлүнүн ойдуңу менен чыгышындагы Жошуй (Эдзин-Бол) дарыясынын аралыгында жайгашкан. Узундугу 700 км, жазылыгы 250 кмдей. Эң бийик жери 2583 м (Мацзуншань чокусу). Негизинен жапыз тоолордон, келки массивдерден жана кырка тоолордон турат. Алар тоо аралык ойдуңдар менен бөлүнгөн. Рельефтин эолдук формалары таралган. Климаты кескин континенттик, өтө кургакчыл (жаан-чачындын жылдык өлчөмү 40–80 мм). Кумдуу шамал тез-тез болуп турат. Агын суулары жокко эсе. Айрым оёң жерлеринде суусу негизинен мала туздуу кудуктар кездешет. Таштуу чөл ландшафты басымдуу; кыртыш суулары жер бетине жакын жаткан жерлерде шалбаалуу шортоң өсүмдүктөр, айрым жерлеринде тугай токойчолору өсөт.
Кичи Инзер дарыясы
Кичи Инзер — Орусиядагы дарыя. Башкырт Республикасы, Челябинск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - КАС/ЕДИЛ/1804/177/561/6/137 орун алган. Дарыянын узундугу - 96 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кама бассейндер округу жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сим дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Белая, дарыя бассейни — Кама.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Куюн сымал кыймыл
Куюн сымал кыймыл -  суюктуктун же газдын кичине бөлүкчөлөрунун алга жылуу жана кандайдыр заматтык окту тегеренип айлануу менен которулуу кыймылы. Жаратылышта же техникада болуучу суюктуктун же газдын агымында Куюн сымал кыймыл көп кездешет. Мисалы, тутук боюнча аккан суу кыймылы ламинардык же турбуленттик болушуна карабастан дайыма Куюн сымал кыймылда болот, себеби илээшкектиктин натыйжасында түтүктүн бетине жабышкан суюктуктун (чектик катмар) бөлүкчөлөрунүн ылдамдыгы нөлгө чейин азаят, ал эми беттен алыстаган катмарлардын ылдамдыгы чоңоёт. Түтүк менен суюктуктун чегине жакын катмарда пайда болгон ылдамдыктын градиенти бул катмардагы суюктуктун бөлүкчөлөрүн айлануу кыймылына келтирет. Атмосферада пайда болуучу өтө күчтүү куюн жана циклондор да Куюн сымал кыймылда болот. Нерсе кыймылда болгон кезде пайда болгон куюн ал нерсеге аракет кылган көтөрүү күчүнүн жана маңдайкы каршылыктын белгилүү бөлүгүн түзөт. Ошондуктан Куюн сымал кыймылды үйрөнүү самолёттордун канатын, аба винтин, гидравликалык турбинаны, насосторду ж. б. түзүүдө жана эсептөөдө зор мааниге ээ.
Улутуп (Кугарчин району, Башкыртстан)
Улутуп — Башкыртстандын Кугарчин районундагы кыштак, Юмагузин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 36 киши. Почта индекси — 453331, ОКАТО коду — 80238887004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Конъюгация
Конъюгация (лат. conjugatio - биригүү).
2)Бактериялардын конъюгациясы - бактериялардын тукум куума материалдарын алмашуу жолу, башкача атйканда генетикалык материалды бир бактериядан экинчи бактерияга өткөрүү жолу. К. бактериялардын тукум куума материалдарынын байышына, жаңыча куралышына (рекомбинацияланышына) шарт түзөт. Ошондуктан, К. бактериялардын тукум куума өзгөргүчтүгүн жогорулашын камсыз кылуучу процесс.
Шпиндлер (дарыя)
Шпиндлер — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Хупт-Яга дарыясынын оң жээгинен 0,3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Standing Still
Standing Still - немис ырчысы Roman Lobдун ыры. Германия мамлекетин Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагында көрсөтүү үчүн тандалып алынган.
Бээ
Бээ – төл берүүчү жана саала турган ургаачы жылкы.
Кулпу
Кулпу -  ачылбас кылып бекитүү үчүн салынуучу түзүлүш. Ал үй, склад, сейф, мебель ж. б-дын каалгаларын бекитүү үчүн колдонулат. Кулпу алгачкы жолу Ассирия, Вавилония жана Египетте болжол менен б. з. ч. 2миң жылдыкта пайда болгон. Азыркы Кулпулар механизмдеринин түзүлүшүнө жана иштешине карата пластинкасыз, пластинкалуу, цилиндр түрүндө жана жашырын болуп айырмаланат. Алар ачып, чыгарылып алына тургандай болуп салынат же оюп орнотулат. Пластинкасыз Кулпуда ачкычты айландырганда Кулпунун тили пружинанын астындагы тээкке такалып, жылбай бекип калат. Мындай Кулпунун жашырындыгы ачкыч кирүүчү тешиктин ар кандай түспөлдө (оюктуу) жасалгандыгында болот. Пластинкалуу Кулпунун тили ар түрдүүчө жасалган кыймылдуу пластинкалар менен жылдырылат. Мында ачкычтын тилинин урчуктары белгилүү бир пластинканын гранындагы оюктарга туура келип тийишкенде гана ачкыч айланат. Бул үчүн Кулпунун тешигине өз ачкычын салып ачуу керек. Цилиндр түрүндөгү Кулпунун иштөө принциби пластинкалуу Кулпунукуна окшош, бирок мында пластинкалардын ордуна штифт жасалат. Ал штифттер цилиндр формасындагы езөкчөнүн оюктарына бүтүндөй киргенде гана ал өзөкчө өз огунда айланат да, Кулпунун тилин кошо жылдырат. Ачкычтын тилиндеги оюкча штифтти 0,1 мм ге эле туура эмес жылдырса, анда ачкыч жылбай калат. Жашырын Кулпуда кадимки механизмдер менен кошо ошол Кулпуга таандык болгон тамгалык же цифралык шифр аркылуу тутканы же шакекчелерди белгилүү абалга келтирип, анан ачкыч менен же ачкычсыз ачыла турган кошумча түзүлүш болот. Каалгалык, мебелдик ж. б. Кулпулардан башка да атайын Кулпулар (мисалы, ювелир буюмдары үчүн) жасалат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Караган дарыясы (Чебдари куймасы)
Караган — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чебдар дарыясынын сол жээгинен 4 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Селкинчек тебип жатып жерден таш алмай
Шарты
Оюнчулардын саны 2—4 киши.
Оюн дарактуу жерде, аянтчада өткөрөт.
Оюнда аркан колдонулат.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар аркандын учтарын дарактарга бекем кылып байлашып, жерге таш коюшуп, оюндун шарты жана кезеги жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден селкинчек тебишип жатышып, жердеги ташты алууга аракеттенишет. Оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат. Селкинчек тебип жатып, жердеги ташты бат алган оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун башка түрү
Селкинчек тебип жатып суу ичмей.
Оюндун эрежеси
Бир бирине жакындоого, турууга, тоскоолдук кылууга жардам берүүгө тербелүүнүн күчүн азайтууга болбойт.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда шамдагайлыкка тарбияланат, чечкиндүүлүккө, тербелүүнүн күчүн эсептөөгө, болжолдоого үйрөтөт.
Бэр мыйзамы
Бэр закону – меридиан багытында аккан дарыя Түндүк жарым шарда оң жээгин, түштүк жарым шарда сол жээгин жемирип агат деген так жыйынтык. Бул процесс Жердин суткалык айлануусунун дарыя суусунун кыймылына тийгизген таасиринен пайда болот деп далилденет. Аны 1857-ж. орус академиги К. М. Бэр иштеп чыккан. Анткени айлануу кыймылындагы системада ар бир зат Кориолис ылдамдануусуна ээ болот. Ошол себептен суюктук менен аба массалары жердин кыймылына карама-каршы багыт алат да, Түндүк жарым шарда оң, түштүктө сол жакка карай аракеттенет. Бэр законуна Днепр, Дон, Волга, Обь, Иртыш, Лена дарыясынын жээктери далил боло алат. Дунай менен Нил дарыясынын оң жээктери бийик, жарлуу келип, сол жагы жапыз, жайык.
Бээ байлоо
Бээ байлоо – кулун отукканда (25–30 күн) желеге байлап, бээни саанга алуу. Күндүз ар 2 саатта бир саалып, түнкүсүн кулундары менен оттоого агытылат. Азыр кыргыз жылкысы 4–5 айда орто эсеп менен 500–600, сүттүүсү 1500–2000 л сүт берет.
Quédate Conmigo
Quédate Conmigo - испан ырчысы Pastora Solerдин ыры. Испания мамлекетин Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагында көрсөтүү үчүн тандалып алынган.
Лэмонт (Оклахома)
Лэмонт (Оклахома) (Lamont) — Оклахома штатынын Grant округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 465 киши. Болжолдуу аянты - 0.9 км². FIPS коду — 40-41350.
Таякты кол жана бут менен кармап туруу
Шарты
Оюнчулардын саны 2—5 киши.
Оюн аянтчада өткөрүлөт.
Оюнда таяктар колдонулат.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар тегерек болуп турушуп, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирде таякты тикесинен коюшуп, колдору жана буттары менен кармашып, жерге тийбестен, тең салмактарын сакташып, көпкө чейин турууга аракеттенишет. Оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат, Таякты колдору жана буттары менен кармашып, тең салмагын жоготпой көпкө чейин турган оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун эрежеси
Бир бирине жакын турууга, тоскоолдук кылууга, жардам берүүгө, жерге таянууга, тең калмагын жоготкондон кййин, кайрадан оюнду кезексиз улантууга болбойт.
Оюндун педагогикалык мааниси
Огунда күч, ийилчектикке тарбияланат, тең салмакты сактоого үйрөтөт.
Бюджет жылы
Бюджет жылы – түзүү, бекитүү жана аткарылышы мыйзам менен белгиленген бир жылдык мөөнөт. Көп өлкөлөрдө календардык жылга (РФ, Италия, Франция, Германия), айрым өлкөлөрдө 1-апрелден 31-мартка (Улуу Британия, Япония), 1-июлдан 30-июнга (Канада), 1-октябрдан 30-сентябрга (АКШ), 1-марттан 28-февралга (Түркия) туура келет. Кыргызстанда 1-январдан 31-декабрга чейин бюджет жылы деп эсептелет.
Кирова (Кугарчин району, Башкыртстан)
Кирова — Башкыртстандын Кугарчин районундагы кыштак, Ялчин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 4 киши. Почта индекси — 453331, ОКАТО коду — 80238895002.
Кичи Юнко-Шор
Кичи Юнко-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Пятомбой-Ю дарыясынын оң жээгинен 18 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Карагем дарыясы (Чульч куймасы)
Карагем — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чульча дарыясынын сол жээгинен 60 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 28 км.
Кичи Юнко-Шор
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Карагем дарыясы (Чульч куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бюджет индекси
Бюджет индекси (жашоо наркынын индекси) – материалдык жашоо деңгээлин аныктоочу көрсөткүч. Ал калктын белгилүү бир тобунун керектөө көлөмүн, структурасын мүнөздөөчү товарлардын жана тейлөө кызматынын тиешелүү тобунун наркы жагынан өзгөрүшүн көрсөтөт. Бюджет индексинин тууралыгы индексти эсептөө методуна, типтүүлүгүнө, баа өзгөрүшүн тизмектөөнүн туура жүргүзүлүшүнө байланыштуу болот.
L'Amore È Femmina
L'Amore È Femmina - италян ырчысы Nina Zilliнин ыры. Италия мамлекетин Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагында көрсөтүү үчүн тандалып алынган.
Кулдардын сицилиядагы көтөрүлүшү
Кулдардын сицилиядагы көтөрүлүшү (б. з. ч. 2-кылымдын 2жарымында) латифундия чарбаларында кулдарды жана сицилиялык дыйкандарды катуу эзүүдөн, ошондой эле провинцияны башкаруунун бөтөнчөлүгүнөн улам чыккан. Биринчи көтөрүлүш сириялык кул Евндин (аны кулдар Антиох падыша деп жарыялашкан) жетекчилиги менен 136-ж. Эннада; киликиялык кул Клеон башкарган көтөрүлүш Аргинтте башталып, Евндин армиясы Тавромений, Катан ж. б. шаарларды басып алган. Бирок 132-ж. консул П. Рупилио көтөрүлүштү ырайымсыз баскан. Экинчи көтөрүлүш 104-ж. аралдын элет жерлеринде башталган. Аралдын түштүк-батышы менен борборунда италиялык кул Сальвийдин (аны кулдар Трифон падыша деп жарыялашкан), батышында киликиялык кул Афиниондун башчылыгы менен башталып, Триокала шаарына жакын эки аскер Трифондун жетекчилиги (ал өлгөндөн кийин аскер башчы -  Афинион) менен бириккен. Көтөрүлүшчүлөр Маргантина, Лилибей шаарларынан башка да жерлерди ээлеген. 99-ж. консулдун Маний Аквилий баштаган армиясынан аёосуз талкаланган. Биринчи көтөрүлүш негизинен тыштан алынып келинген (бөтөнчө сириялык) кулдарды камтын, көбүнчө шаарларда болгон. Экинчисин кулдар менен сицилиялык кедейлер элет жерлерде чыгарган. Кулдардын сицилиядагы көтөрүлүшү [[Италия|Италиядагы]], Делос аралындагы ж. б. жерлердеги кулдар кыймылына таасир эткен.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Эбета
Эбета — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Талота-Яга дарыясынын оң жээгинен 57 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 38 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Кичи Сим дарыясы
Кичи Сим — Орусиядагы дарыя. Башкырт Республикасы, Челябинск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Сим дарыясынын оң жээгинен 225 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кама бассейндер округу жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сим дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Белая, дарыя бассейни — Кама.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ташка коюлган жыгачта(тактайда) турмай
Шарты
Оюнчулардын саны 2—5 киши.
Оюн аянтчада, спорттук бөлмөдө, сахнада өткөрүлөт,
Оюнда колдонуучу аспап. Узундугу 50 см. келген коло жыгач.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар ташка када жыгачты ортосу менен коюшуп, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден ташка коюлган када жыгачтын эки учтарына буттары коюшуп, жерге тийишбестен, тең салмактарын жоготушпастан көпкө чейин турууга аракеттенишет. Оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланышы мүмкүн. Тең салмагын жоготпой, буттары менен жерге таянбай жыгачта көпкө чейин турган оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун эрежеси
Колдор менен кармоого, буттар менен таянууга, бир бирине жакын турууга, тоскоолдук кылууга, жардам берүүгө болбойт.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюн туруктуулукка, салмакты сактоого, кыймылдарды башкарууга үйрөтөт.
Бюджет системасы
Бюджет системасы (англисче budget systems) – өлкөнүн бардык бюджеттеринин жыйындысы. Коомдун саясий түзүлүшүнө жана мамлекеттин экономикалык системасына, анын администрациялык-аймактык бөлүнүшүнө негизделет. Бюджет системасынын түзүлүшүнүн социалдык-экономикалык жана уюштуруу принциптери, анын структурасы, ага бириктирилүүчү бюджеттердин өз ара байланышы өлкөнүн бюджеттик түзүлүшүн мүнөздөйт. Бюджет системасы эки же үч звенодон турушу мүмкүн. Бирдиктүү (бириккен) мамлекеттерде борбордук жана жергиликтүү бюджеттер, федеративдүүдө орто звено федерация мүчөлөрүнүн бюджети болот.
Абдрахман Акбагышев
Абдрахман Акбагышев- Нарын районунун Кыз-Мазар (азыркы Эмгекчил) айылынын кулуну. Ал өз заманынын белгилүү инсаны Чыңгыш-ажынын уулу Алсейиттин тун уулу. Бирок Алсейиттин улуу агасы Акбагыш бала көрбөгөндүктөн Абдрахманды агасынын атына катталып калган. Бул-улууну урматтоо, сыйлоонун белгиси эле. Абдрахман Нарын шаарындагы Чкалов орус мектебин бүтүргөн. Учурунда орус тилин жана грамматикасын жакшы өздөштүрө билген зээндүү жигит. 1942-жылы эмгек жолун Нарын районунун сот аткаруучусу болуп баштап, нотариус, юрист-консультант, областтык юстиция башкармалыгынын башчысынын орун басары кызматына чейин көтөрүлгөн. Төрт жылдан ашык аскердик милдет өтөп келет. 1951-1953-жылдары областтык аткаруу комитетинин төрагасынын жардамчысы, жооптуу катчысы болуп иштейт. 1953-1973-жылдары Нарын областтык, шаардык соода тармагында Нарын Универмагдын директорлук кызматына чейин эмгектенген. Ушул жылдардын ичинде Фрунзедеги юридикалык мектепти, кийин Айыл-чарба техникумун сырттан окуп бүтүрөт. 1973-1977-жылдары Тянь-Шань райондук пландоо комиссиясынын төрагасы, андансоң Нарын атайын ПМКсында инженер диспетчер болуп, 1982-жылы ардактуу эс алууга чыккан. Ал "Эмгектеги күжүрмөндүгү үчүн", "Эмгектин ардагери", "Улуу Ата Мекендик согуштун жецишинин 30, 40, 50 жылдыгы" медалдары, "Согуштун ардагери" Ардак белгиси менен сыйланган. Ал саякатты абдан сүйгөн адам эле. Бир аз бош убактысы болсо союздук өлкөлөргө саякатка чыгып, ошол эле учурда Ата Мекенинин табиятына суктанып, жери, эли менен сыймыктанган. Абдрахман мансаптууга жалпактабаган, жөнөкөй, ак-көңүл, туугандарына, жолдошторуна, тааныгандарына барктуу, нарктуу, боорукер адам болгон. Алган жары Абдылда кызы Зина экөө элүү жыл бирге өмүр сүрүп, беш уул, эки кызды татыктуу тарбиялашты.
Тергала (дарыя)
Тергала — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу, Самара облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Савруша дарыясынын оң жээгинен 7,8 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 34 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чоң Кинель башатынан аягына чейин, Кутулук дарыясын кошпогондо башатынан Кутулук суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы жок, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Канды (Коргондөбө району)
Канды (Qondi) — Өзбекстандын Анжиян облусунун Коргондөбө районундагы айыл. 1978-жылы негизделген.
Калкы — 2000 (2021-жылы).
Географиясы
Айыл Коргондөбө районунун түндүк тарабында, Фергана өрөөнүндө жайгашкан. Райондун борбору Коргондөбө шаарынан 40 км түндүктө, Анжиян шаарынан 60 км батыш тарапта.
Айылдык конуштун аянты 27 км2. Аянттын 90%к га жакыны айыл чарба жерлерине жана жайыттарга туура келет. Чыгышынан Ахунбабаев жана түштүк-чыгышынан Манас айылдарынын жерлери менен чектешет.
Калктуу конуш республиканын тоо этектеринен тоолуу бөлүккө өтүүчү аймагында жайгашкан. Орточо бийиктиги деңиз деңгээлинен 678 метр.
Климаты мелүүн. Орточо температура июлдуку +38°Сден январда -10°Сге чейин өзгөрөт. Жылдык жаан-чачындын орточо өлчөмү 600 мм. Эрте жазда температуранын кескин өзгөрүшү менен тоодон катуу кургак шамал согот.
Тикесинен коюлган жыгачта турмай
Шарты
Оюнчулардын саны 2—5 киши.
16-январь
16-январь (Үчтүн айынын он алтысы) — Григорий жылсанагы боюнча жылдын 16-чы күнү, жылдын аягына чейин 349 күн (толук жылда 350) күн бар.
Тикесинен коюлган жыгачта турмай
Шарты
Оюн аянтчада, спорттук бөлмөдө, сахнада өткөрүлөт.
Оюнда колдонуучу аспап. Узундугу 30—40 см. келген коло жыгач.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар коло жыгачты тикесинен коюшуп, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден тикесинен коюлган коло жыгачта буттары жана колдору менен жерге таянбай, тең салмактарын жоготпой көпкө чейин отурууга аракеттенишет. Оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат. Тең салмагын жоготпой көпкө чейин коло жыгачта отурган оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Кризис кубулуштар
Кризис кубулуштар -  заттардын бир фазадан экинчи фазага (мисалы, суюктуктан бууга) өтүү чекитинин айланасындагы абалын мүнөздөөчү кубулуштар. Кризис кубулуштардын типтүү мисалдары төмөнкүлөр: суюктук жана газ абалындагы заттардын кризис чекитке жакындаган сайын кысылуусунун жогорулашы, ферромагнетик жана сегнетоэлектрик заттардын температурасы Кюри чекитине жакындаганда магниттик кабылдагычтыгынын жана диэлектриктик өткөрүмдүүлүгүнүн өсүшү ж. б. Кризис кубулуштарды жөнөкөйлөштүрүп түшүнгөнүбүздө, ал -  заттардын бир фазадан экинчи фазага өтүү чекитинин тегерегиндеги термодинамикалык чоңдуктардын флуктуациясынын жогорулоо кубулушу. Демек, флуктуациялануу кубулушунун жогорулашы кризис абалдагы суюктук жана буунун тыгыздыгынын бир чекиттен экинчи чекитке өткөндө даана өзгөрүп турушуна алып келет
Валит (Кугарчин району, Башкыртстан)
Валит — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Ялчин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 82 киши. Почта индекси — 453331, ОКАТО коду — 80238895003.
Кризис кубулуштар
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Тикесинен коюлган жыгачта турмай
Оюндун башка түрлөрү
Тоголок ташта отурмай, тоголок ташта турмай, тикесинен коюлган коло жыгачта отурмай.
Валит (Кугарчин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Тикесинен коюлган жыгачта турмай
Оюндун эрежеси
Бир бирине жакын турууга, жардам берүүгө, таянууга, тоскоолдук кылууга, тең салмагын жоготкондон кийин, кайрадан кезексиз оюнду улантууга болбойт.
Оюнга методикалык көрсөтмө
Оюн өткөрүлүүчү жер коркунучтуусуз болушу керек.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюн туруктуулукка, тең салмакты сактоого үйрөтөт.
Лэнгстон (Оклахома)
Лэнгстон (Оклахома) (Langston) — Оклахома штатынын Logan округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1670 киши. Болжолдуу аянты - 4.8 км². FIPS коду — 40-41550.
Бюджет статистикасы
Бюджет статистикасы – статистиканын калктын турмуш деңгээлин изилдөөчү бөлүгү. Элдин материалдык жана рухий жактан камсыз болуу деңгээли мамлекеттик отчёттордун, түрдүү каттоонун, статистикалык байкоонун негизинде талданат. Бюджет статистикасы жумушчулардын, кызматчылардын үй-бүлөсүнүн кирешесин, чыгашасын жана керектөө өлчөмүн, алардын структуралык өзгөрүүсүн изилдейт. Улуттук кирешенин түзүлүшүн жана аны бөлүштүрүүнү тактоодо, жумушчулардын накта кирешесин эсептөөдө, баланстын кээ бир түрүн түзүүдө бюджеттин статистикасынын маалыматтары кеңири пайдаланылат.
Караева дарыясы
Караева (Караеза) — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Башкаус дарыясынын сол жээгинен 18 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Echo (You and I)
Echo (You and I) - франциянын ырчысы Anggunдун ыры. Франция мамлекетин Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагында көрсөтүү үчүн тандалып алынган.
Кристаллдарды өстүрүү
Кристаллдарды өстүрүү -  суюк жана газ абалындагы заттардын температурасын анча-мынча төмөндөтүү аркылуу шасалма кристаллдарды алуу методдору. Кристаллдар суюк абалдан, б. а. эритмеден же көлкүлдөк эритиндиден өстүрүлөт. Газ же катуу абалдагы заттардын фазалык өтүштөрүнөн да кристалл алынышы мүмкүн. Кристаллды эритмелерден өстүрүү -  алгачкы жана кеңири тараган метод. Эритмеден Кристаллдарды өстүрүүнүн эки жолу бар: биринчиси -  каныккан эритменин температурасын туруктуу карман, эриткичтин көлөмүн жай буулантуу; экинчиси  -  каныккан эритмени жай муздатуу. Бул эки учурда каныккан эритме өтө каныккан эритмеге айланат да, эритилген зат кристалл түрүндө пайда боло баштайт. Эритме, аралаштырылып же кристалл өзү эритменин ичинде айланып турганда кристаллдын өсүш ылдамдыгы көбөйөт. Кристалл өстүрүлүүчү установка термостаттан жана анын ичине коюлган кристаллизатордон, б. а. ичинде эритмеси жана учуна уютку (кичине кристалл) бекитилген аралаштыргычы бар идиштен турат. Аралаштыргыч эритмени аралаштырган кезде анын учундагы монокристалл түрүндөгү уютку даты кыймылга келет. Бул учурда кристаллдын ар бир граны өз ылдамдыгы менен өсөт. Кристаллдарды эритмеден өстүрүүнүн башка методдорго Караганда артыкчылыгы -  кристаллдын табигый формада алынышы. Өсүү температурада көлкүлдөк эритиндиден кристалл өстүрүү үчүн колдонгон аппаратура ысыткыч мештен, анын ичине жайгаштырылган эрүүчү зат (шихта) менен толтурулган платина тигелден жана суу жүргүч түтүктүү муздаткычтан турат. Муздаткыч менен жабдылган кристалл карматкычтын төмөнкү учуна монокристаллдан даярдалган уютку бекитилет. Уютку тигелдин ичиндеги көлкүлдөп эриген заттын бетине акырындык менен түшүрүлүп тийишкенде кристаллдын өсүү процесси башталат. Бул учурда уюткунун температурасы заттын эрүү температурасынан төмөн кармалып турууга тийиш. Ошентип өсүп жаткан кристалл аркылуу көлкүлдөк эритиндиден шылуулук бөлүнүп чыгат да, анын температурасы төмөндөйт. Натыйжада кристаллдын өсүшү улантыла берет. Бул ыкманы С. Киропулос сунуш (1925) кылган. Көлкүлдөк эритиндиден Кристаллдарды өстүрүүнүн артыкчылыгы -  кристаллдардын тез өстүрүлүп алынышы.
Адылбай Абдылдаев
Адылбай Абдылдаев (1928-2005) - кыргыз элинин ишмерлеринин бири.
Өмүрү таржымалы
Ал 1928-жылы Ысык-Көл дубанынын Түп районуна караштуу Сары-Дөбө айылында жарык дүйнөгө келген. Атасы Абдылда Улуу Ата Мекендик согушка аттанганда үйдүн улуусу болгондуктан, эки кичи инисин жетелеп, бирөөнүн малын багып, эмгекке эрте бышты. Согушка кеткен бойдон Атасы Абдылда кайрылып келген жок. "Жетим өз киндигин өзү кесет",- дегендей, бардык кыйынчылык, оор жумуш ата-энеден жаш калган Адылбайдын мойнунда болуп аймагы жайкысын жаанчыл, кышкысын кар калың түшөт. Жери кара топурактуу келип, айдаган эгин чыкка канып, түшүмдү мол берет. Таман акысын жумшап, маңдай терин төксө, киши эмгегин жер жебейт. Беш айылдан турган Миң-Булак колхозу кийин совхоз болуп, дан жагынан да, мал жагынан да көрсөткүчү жакшы болду. Сары-Дөбө ошол беш айылдын бири, мал киндиктүү жер. Адылбай Сары-Дөбөдө кой да бакты, уй да бакты, жылкы да бакты, өгүздөрдү да бакты. Адылбай жайкысын Каркыранын, Сары-Жаздын сырттарында жайлап, анан күздөөгө түшүп, кышкысын малдарын айдап жакага келчү. Ата-бабалары Белек, Ногой, Боронбай, Мураталы, Карач, Солтонкул, Балбай, өмүр баатырлар жайлаган Каркыра менен Сары-Жаз Жибек жолунун мизиндеги тогуз жолдун тоому. Илгертен эле ата-бабалары ошол жерде кийимге, буюмга, эмгек куралдарына мал айырбаштап, мал багып, мал менен өткөн. Адылбай да ошол бабалардын кесибин мурастап, көзү өткөнчө мал менен жүрдү. Коом малый ондон жүзгө, жүздөн санга курады. Өзү да "май кармаган бармагын жалайт" болуп, мал туягынан куру кол болгон жок. Малдын аркасы менен үйлөндү, турмуш курду, балдарын окутту. Адылбай Абдылдаев 2005-жылдын 15-февралында дүйнөдөн өткөн.
Үй-бүлөсү
Жубайы Бүкөн Айылчиева 1932-жылы Ысык-Көл районунун Таштак (азыркы Жаркынбаев) айылында төрөлгөн. Атасы Айылчы, энеси Дарийка колхоз уюшулгандан баштап, коомдук ишке активдүү аралашкан, айылдын алдыңкы адамдарынан болгон. Түптүн Шаты айылында жашаган туугандарынын үйүнөн көрүп калып, Адылбай дароо жактырып, Бүкөнгө сөз айттырат. Алар 1950-жылы баш кошушат, он балалуу болушат. Балдарынын бешөө жерде, бешөө эр жетип, эл кызматын аркалоодо. Ата-энеси Таалайбек, Алтынай, Асылкан, Бактыбек, Асанжан деген уул-кыздарын эрезеге жеткиришти. Таалайбек Кыргыз улуттук университетинин экономика факультетин бүтүргөн. Москвадагы Плеханов атындагы айылчарба академиясынын аспиранты болуп, экономика илиминин кандидаты деген наамга ээ болгон. Кийин соода министрлигинде уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, Ысык-Көл областтык керек-жарак союзунун төрагасы болуп турган. 1994-жылдан Москвадагы ишкердүүлүк жана укук институтунун Кыргызстандагы филиалынын ректору, профессор, экинчи рангдагы мамлекеттик кеңешчи, Кыргыз республикасынын Жогорку Кеңешине депутат болуп шайланган. Бактыбек менен Асанжан орган тармагында иштеп, азыр өз алдынча фермер, ишкер адамдар. Кыздары турмушта. Камкор, кең пейил, карапайым, мээнеткеч, асыл адам, дүйнөдө балдарын баарынан артык көргөн бактылуу ата болгон. Артында атанын уулдары, кыздары, он сегиз небереси, он тогуз чөбөрөсү мурас болуп калды. Алар улуу көчтүн жолун улап, мекен үчүн кызмат өтөп келишет.
Ал тууралуу пикирлер
Бир кызы мындай дейт: " Бала үчүн ата бирден-бир бийик, эң билги, акылдуу, абройлуу, анан албетте, биринчи кезекте үлгү тута турган сыймыктуу адам. Ата балага таяна турган аскалуу тоо, арка-жөлөк. Дүйнөдөн көзү өткөндө атанын кадыр-баркын артыкча туюп, бир капталың эңшерилгендей,жөлөнүп турган улуу зоокаң урагандай, өзүңдү кем сезесиң. Көз алдыңа элестетип, бул дүйнөгө кайрылып келбесин эстесең, кайрадан жоготкондой көздөрүң жаш алып, көңүлдүн түпкүрүндө бир бошоп, сыздап аласың". Тун уулу Таалайбектин айтымында:" Адылбай ата эң жоош, кой оозунан чөп албаган момун киши болгон. Адамга жакшылык гана каалаган ак көңүл адам эле. Эч кимден эч нерсесин алчу эмес. Ачуусу келгенде саал катаалдыгы бар эле. Ал эми жакшы көргөн досу Ниеталы, Алакай: "Адылбай достукка бекем, айтканын аткарган, сөзүн эки кылбаган, дос дегенде жанын берген, айыл арасында өтө кадыр-барктуу адам эле",-деп эскерет. Бир гана өкүнүчүбүз, атабыз арабыздан эртерээк кетип калды". Дүйнөнү кармап турган мамлекет башчылары эмес, так ошол жердей кенен, көлдөй терең, тоодой бийик, аккан суу, чыккан чөптөн башкага зыяны жок мээнеткеч, карапайым адамдар болгондуктан, эл куту, жер байлыгы, мамлекет казынасы жаралып жатат. Аны даңазалабай, биз кимди даңазалайбыз.
Бюллетень
Бюллетень (французча bulletin, италянча bulletino – жазылган кат, баракча) – 1) расмий актылардын, буйруктардын жана башка жыйнагы; 2) расмий кыскача билдирүү (аскердик аракеттердин жүрүшү, ден соолуктун абалы, аба ырайы жана башка жөнүндө); 3) өзүнүн иш-аракеттери жөнүндө жаңы маалыматтарды билдирип туруучу кайсы бир мекеме, уюм, органдын мезгилдүү же уланып чыгуучу басылмасы («Өкмөттүн бюллетени», «Жогорку Соттун бюллетени»); 4) шайлоо бюллетени талапкердин аты-жөнү жазылган документи; 5) медицина бюллетени, башкача айтканда жумушка жараксыздыгы жөнүндөгү баракча.
Юде-Сяд-Яга
Юде-Сяд-Яга — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Базарбаева Айнагүл
Базарбаева Айнагүл – акын. Лейлек районунун Булак-Башы айылында 1972-жылы 24-майда туулган.
1989-жылы Булак-Башы айылынан орто мектепти, 1994-жылы Бишкектеги И.Арабаев атындагы педагогикалык университетинин, Филология факультетинин кыргыз тили жана адабияты бөлүмүн аяктаган.
Андан кийин республикалык гезит-журналдарда журналист, Ош шаарында жана Кара-Суу, Лейлек райондорунда мугалим, Лейлек райондук «Ата журт» гезитинде бөлүм башчы, Лейлек райондук теле көрсөтүү жана радиосунда редактор, 2003-2005-жж. Баткен облустук мамлекеттик администрациясынын басма-сөз катчысы, 2005-жылдын март айынан тартып Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Аппаратынын кызматкери, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутатынын жардамчысы болуп эмгектенген.
Ал 1998-жылы Курбаналы Сабыров атындагы адабий сыйлыктын лауреаты болгон.
2005-жылы республикалык жаш акындардын арасында уюштурулган «Алыкулдун ак боз аты» фестивалынын лауреаты болгон.
2005-жылдан Кыргыз Республикасынын Улуттук жазуучулар союзунун мүчөсү.
Кыргыз тилинде
Үмүт: Ырлар. – Б.: Полиграфресурс, 2006. – 60 б.
Төмөнкү сапаш (Кугарчин району, Башкыртстан)
Төмөнкү сапаш — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Ялчин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 313 киши. Почта индекси — 453331, ОКАТО коду — 80238895005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Эгиздик метод
Эгиздик метод - адамдын генет-сын изилдөөчү эң алгачкы методдордун бири, бирок өзүнүн маанисин, ал азыркы мезгилде да жоготкон жок. Эгиздик усул илимге алгач Ф. Гальтон киргизген. Ал эгиздерди эки топко: бир жумурткалык (монозиготтук) жана эки жумурткалык (дизиготтук) эгиздерге бөлгөн. Бир жумурткалык эгиздер бир уруктанган жумурткадан бөлүнгөн бөлүкчөлөрдөн өөрчүп чыгышат, ошондуктан алардын генотиби 100 % бирдей болушат. Бир жумурткалык эгиздер куюп койгондой окшош болушат. Алар бирдей жыныста болушат.
Эки жумурткалык эгиздер бир мезгилде уруктанган эки жумурткадан өсүп чыгышат, ошондуктан алардын генотибинин бирдейлиги 50 %. Мындай эгиздер бирдей жыныстуу же ар башка жыныстуу болуусу мүмкүн, алардын окшоштугу бир туугандардай болушат.
Эгиздик усул адамдын генет-сында, тигил же бул белгилердин өөрчүшүнө, тукум куугучтуктун жана чөйрөнүн тийгизген таасиринин деңгээлин, билүү үчүн колдонулат. Мында бир жумурткалык жана эки жумурткалык эгиз түгөйлөрдүн белгилеринин окшоштуктары жана айырмачылыктары изилденет.
Эгерде тигил же бул белги, оору бир жумурткалык жана эки жумурткалык эгиз түгөйлөрдө, бирдей байкалса, окшош болсо (конкорданттуулук болсо), анда бул белгинин өөрчүшүнө чөйрө таасир этет деп эсептелет; анткени мында бир жумурткалык жана эки жумурткалык эгиздердин генотиби ар түрдүү.
Эгерде тигил же бул белги (оору) эки жумурткалык эгиз түгөйлөрдө бирдей, окшош болбосо (дисконкорданттуулук), ал эми бир жумурткалык эгиз түгөйлөрдө окшош болсо (конкорданттуулук), анда бул белгинин өөрчүшү генотипке көзкаранды деп эсептелет; анткени бир жумурткалык эгиз түгөйлөрдүн генотиби бирдей болушат.
Жаңы-Талаа
Жаңы-Талаа — Ош облусунун Кара-Кулжа районундагы кыштак. Карагуз айыл округуна караштуу. Тар суусунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1220 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Кара-Кулжа кыштагынан 20 км түштүк-батыш тарапта. Кара-Суу темир жол бекетинен 114 км. Кыштак 1961-жылы отурукташкан. Калкы 1 431 (2007); негизинен мал чарбасы менен алектенет. Орто мектеп, китепкана, оорукана, үй-бүлөлүк врачтар тобу бар. Тегирмен, май жуаз, пилорама, мончо иштейт. Улуу Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган.
Калкы - 1 431 киши.
Бюль-бюль
Бюль-бюль (өз аты-жөнү Мамедов Муртуза Мешади Рза оглы; 22.6. 1897, Тоолуу Карабах, Шуша 26. 9.1961, Баку) – азербайжан ырчысы (лирика-драмалык тенор), Азербайжан музыкалык театрынын түзүүчүсү, музыка изилдөөчү-фольклорист, СССР эл арт. (1938), СССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1950), Баку консерваториясынын профессор (1940). Жаш кезинен булбулдун үнүн туурап жүрүп, Булбул (азербайжанча Бүлбүл) атка конгон. Чыгармалык жолун ырчы катары баштаган. Азербайжан мугамын жана элдик ырларды аткарган. 1920-жылдан Азербайжан мамлекеттик театрында (кийин М. Ф. Ахундов атындагы опера жана балет театры) солист. 1927-ж. Баку консерваториясын Н. И. Сперанскийдин классы боюнча бүтүрүп (1921–27), Миланга (Италия) ырчылык өнөрүн өркүндөтүүгө жиберилген. Аткарган партиялары: Көр уулу (У. Гажибеков, «Көр уулу»), Саро (Тигранян, «Ануш»), Ашык-Гариб (Глпэр, «Шахсенем»), классикалык опералардан аткаргандары: Герцог (Верди, «Риголетто»), Каварадосси (Пуччини, «Тоска») жана башка Бир нече орден жана медаль менен сыйланган.
Өзгөргүчтүк
Өзгөргүчтүк - тектеш организмдердин белгилеринин жана касиеттеринин ар түрдүүлүгү. Ө-кө байланыштуу особдор популяция жана түр ичинде бири биринен айырмаланат. Табиятта бир бирине бардык касиеттери жана белгилери окшош организмдер кездешпейт. Бир түргө кирген особдордун арасындагы айырмачылыктар, организмдин тукум куугучтук материалдарынын өзгөрүшүнө байланыштуу болушу мүмкүн. Ошону менен бирге ал сырткы шарттар менен да аныкталат. Ошондуктан Ө-тү 1) Фенотиптик жана 2) Генотиптик түрлөрүнө бөлүшөт. Андан
Креолин
Креолин (лат. creolinum - эт жана лат. oleum  -  май)  -  ветеринардык практикада залалсыздандыруу максатында, дары катары жана курт-кумурскага каршы кеңири пайдаланылуучу препарат.
Өзгөргүчтүк
1) Комбинативдик
2) Мутациялык
Креолин
Ала кара күрөң түстүү майланышкан суюктук. Ацетондо, эфирде, хлороформдо жакшы эрийт. Сууда сүт сыяктуу агыш-кызгылт, бозомук түстөгү эмульсияларды пайда кылат. Анын 3 - 5% эмульсиями малканаларды дезинфекциялоого, 2,3% түүсү ириңдүү жараларды, 0,5 - 1 % эмульсиясы жатынды чайкоого колдонулат. Ич көпмө жана ичеги-карындын жугуштуу ылаңдарына каршы бардык малга дары катары ичирилет. Таш көмүр тектүү фенолсуз Креолин малдын котуру менен күрөшүүдөгү негизги дары болуп эсептелет. Бул Креолиндин 2%түү суудагы эмульсиясы атайын ванналарга толтурулуп, кой эчкини, уйду жапырт дарылоого жана котурду алдын алууга колдонулат. Фенолсуз Креолин 65% таш көмүр майы, 24 - 25% канифоль, калганына суу кошулуп жасалат.
Өзгөргүчтүк
Андан
1) Геномдук
Креолин
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Өзгөргүчтүк
2) Хромосомдук
3) Гендик
Фенотиптик (модификациялык) өзгөргүчтүк - сырткы чөйрөнүн шартарынын таасири астында фенотиптин өзгөрүшү. Мында генотип өзгөрбөйт. Белгинин модификациялык өзгөрүшү тукум куубайт. Белгинин модификациялык өзгөргүч чеги "реакциянын нормасы" деп аталат. Ал генотип менен аныкталат. М. ө-түн негизинде жаткан реакциянын нормасы табигый тандоонун натыйжасында пайда болгон. Ал жашоо шартка байланыштуу болуп, ага ыңгайланышат.
Фр. ботаниги Боннье өсүмдүктөргө бир катар тажырыйба жүргүзгөн. Ал каакумду экиге тең бөлүп, бир бөлүгүн жылуу жумшак климатта Парижде, экинчи бөлүгүн бийик тоодо өстүргөн (16-сүрөт). Париждеги өсүмдүктүн сабагы бийик, ал эми тоодогунун сабагы абдан кыска болуп, жалбырагы жайылып жерге жакын өскөн. Жашоо үчүн тоонун татаал шартына аргасыз ыңгайлангандыктан, өсүмдүк өзгөрүүгө дуушар болгон. Эгерде бул эки өсүмдүктүн уруктарын бирдей шарттарда өстүрсө, белгилери бирдей болгон өсүмдүктөр өсүп чыгат. Демек, сырткы чөйрөнүн таасири астында фенотиптин өзгөрүшү жүрөт, генотип болсо өзгөрбөйт.
К. ө. 3 кубулуштун негизинде пайда болот:
Бирок бул учурда жаңы ген пайда болбойт. К. ө. ошол эле гендердин орун алмашууларынын же жаңыча айкалышууларынын негизинде жүрөт (17-сүрөт).
К. ө-кө гетерозис кубулушун киргизсе болот. Гетерозис же гибриддик күч ар кандай түрлөрдүн, же сорттордун, породалардын өкүлдөрүн аргныдаштырганда, биринчи муунда байкалышы мүмкүн. Ал особдордун тиричилик жөндөмдүүлүгүн жогорулашы, боюнун бийик, мөмөсүнүн чоң болушу, түшүмдүүүлүгүнүн өсүшү, сырткы чөйрөнүн шартына чыдамдуу болушу менен мүнөздөлөт.
Мутациялык өзгөргүчүтүк - генетикалык аппаратта, чөйрөнүн сырткы же ички факторлорунун таасири менен болуучу өзгөрүүлөр. Мутациялар күтүлбөгөн жерден пайда болуп, бул организмдер баштапкылардан кескин айырмаланып турат. Эволюция процессинде М. ө. жаңы түрдүн, сорттун, породанын пайда болушуна алып келет. Генет. аппараттын өзгөрүшүнө байланыштуу мутациянын 3 түрүн ажыратышат:
Кара-Изюк дарыясы
Кара-Изюк — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чакрым дарыясынын сол жээгинен 11 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 26 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кичи Сюрюнзяк дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кама бассейндер округу жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сим дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Белая, дарыя бассейни — Кама.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кремний органикалык суюктуктар
Кремний органикалык суюктуктар, силикон майлары -  молекулярдык массалары анча чоң эмес органо-силикондордун олигомерлери же полимерлери. Кремний органикалык суюктуктарга түз сызыктуу же тармакташкан полидиметилсилоксандар, полидиэтилсилоксандар жана полиметилфенилсилоксандар тиешелүү. Алардын молекулярдык массасы бир нече жүздөн 30 миңге жетет. Кремний органикалык суюктуктар тышкы көрүнүшү боюнча нефть майларына окшош. Алар гидрофобдуу жана жогорку температурада кычкылдандыргычтарга туруктуу болуп, температуранын өзгөрүшү менен алардын илээшкектиги өтө аз өзгөрөт. Полидиметилсилоксан суюктуктары абадагы кычкылтекке 175°С ге чейин туруктуу, 200°Сде кычкылданат. Кээ бир элементтер (Си, Pb, Se, Те) силоксан чынжырчаларынын ажырашына катализатор болот. Полидиметилсилоксандар инерттүү чөйрөдө 250°Сге чейин туруктуу. Полиметилфенилсилоксандар абанын катышуусунда 250°Сде, ал эми инерттүү чөйрөдө 300°Сде гана ажырай баштайт. Көпчүлүк Кремний органикалык суюктуктар майлоочу май катары өз алдынча, же нефть, же синтетикалык май менен кошулуп колдонулат. Алар көп учурларда трансформаторлорго, конденсаторлорго, радио электрондук жабдуулардын кээ бир бөлүктөрүнө суюк диэлектриктер катарында колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Кичи Яр-Вож
Кичи Яр-Вож — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Яр-Вож дарыясынын сол жээгинен 5 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Бюракан Астрофизикалык Обсерваториясы
Бюракан Астрофизикалык Обсерваториясы – Армения Илимдер академиясында 1946-ж. Арагац тоосунда негизделген. Аспаптары: 100 см жана 53 смлүү Шмидт телескоптору, 2,6 м рефлектор жана башка. Радиоастрономиялык станция бар. Галактиканын түзүлүшүн, туруксуз объектилерди, галактикадан тышкаркы астрономияны жана башка изилдейт. Ленин ордендүү (1967).
Лаурэнс Крик (Оклахома)
Лаурэнс Крик (Оклахома) (Lawrence Creek) — Оклахома штатынын Creek округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 119 киши. Болжолдуу аянты - 1.7 км². FIPS коду — 40-41760.
Емашла (дарыя)
Емашла — Орусиядагы дарыя. Башкыртстан Республикасы, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - №522 Зилаир дарыясынын оң жээгинен 78 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сакмара башатынан Чоң Ик дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы жок, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Швед тили
Швед тили (өз аталышы - svenska) - шведдердин тили; Швециянын мамлекеттик тили жана Финляндиянын экинчи мамлекеттик тили. Швеция (9 400 000), Финляндия (290 000), АКШ (70 000), Испания (40 000), Улуу Британия (30 000) жана Канадада (20 000) таралган. Швед тилинде сүйлөгөндөрдүн саны 10 000 000-дой (2006). Герман тилдеринин скандинавия тобуна кирет. Өз алдынча тил катары 9-11-кылымдарда жалпы скандинавия тилинен бөлүнүп чыккан. Швед тилинин 6 диалектилик тобу бар. Адабий тилинин калыптануу жүрүшү 16-17-кылымдарда башталган. Швед тилиндеги алгачкы жазма эстеликтер - ташка жазылган рун жазуулары (9-к. - 12-кылымдын башы). Швед тилинин графикасы латын арибинин негизинде түзүлгөн.
Түштүк Парова-Яха
Түштүк Парова-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тулгомы-Яха дарыясынын оң жээгинен 20 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 37 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Симеон Бекбулатович
Симеóн Бекбулáтович (чокундургуча Саин-Булат хан, тат. ساین بولاط, монахчылыкта Стефан; 1616-жылы 5 январьда Москва шаарында каза болгон) — 1567-1573 жылдары Касыйм ханы, султан Бек-Булаттын баласы, Улуу Ордону башкарган Ахмат хандын чебереси. Атасы менен бирге Иван IV Васильевич Грозныйга кызматка өткөн. 1570жылдары Ливон чабуулдарына катышып жүргөн. Опричнина жылдары Иван Грозный Симеонду Бүткүл Русь Улуу князы (1675-1676) кылган. Чыңгыз-Хандын урпагы саясатта Ивандын адамы болуп, эч кандай салмакка ээ болгон эмес.1576 жылдан тарта Улуу Тверь князы.
Өмүр баяны
1573-жылдын июль айында Иван IV айтуусу менен Саин-Булат Симеон ат менен чокундурулган. Ошол эле жайда аялдыкка мурунку земщиктин башчысы, князь Иван Фёдорович Мстиславскийдин жесир калган кызы    Анастасия Черкасскийди алат. Ал падышалык фамилиянын София Палеологтун тууганы болгон. Алардын никесинде 6 бала: 3 уул — Федор, Дмитрий, Иоанн жана 3 кыз Евдокия, Мария, Анастасия болгон. Жазылган маалыматтарга караганда бул балдар  Иван III жана София Палеологтун акыркы урпактары болгон. Симеон Бекбулатович өзүнүн балдарынын жана аялынын өлүмүн баштан өткөргөн.
1575-жылы падыша Иван Васильевич тактан баш тартып, Симеон Бекбулатовичти такка отургузуп койгон.Симеон Бекбулатович 11 ай Бүткүл Русь Улуу князы болгон. Анын аынан жазылган грамоталар да белгилүү. 1576-жылы Иван Васильевич Симеон Бекбулатовичти Улуу Тверь князы кылып, өзү кайра такка отурган.
1575-жылдын күзүндө Кремльдин Успенск соборунда Симеон Бекбулатович такка отургузулган: