cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети
Тарыхы
1930 –жылы 31- майында РСФСРдин элдик комиссарлар кеңеши "Кыргыз автономиялык республикасынын өнүгүү перспективалары жана партиялык, маданий курулуштар жөнүндө" маселесин карап чыгып, 3 пункттан турган чечим кабыл алган. Анын бири ”Жергиликтүү калктын чөйрөсүнөн квалификациялык кадрларды даярдоо максатында, Кыргыз автономиялык республикасында педагогикалык жогорку окуу жайын уюштуруу жөнүндө маселени иштеп чыгуу” болгон.
1932-жылы 13-январда РСФСРдин Элдик комиссариатынын кеңешинин токтомунун негизинде республиканын жетекчилиги Борбордук пед.техникумдун базасында Фрунзе  педагогикалык институту ачылган. Анда 4 факультет  түзүлгөн. Алар: биология, физика-математикалык, адабият жана коомдук илимдер.Институт алгачкы окуу жылын 1932-жылдын 30-октябрында баштаган, ал эми 1932- жылдын 5- ноябрында пед институттун расмий ачылышы болгон.
1951-жылдын 24-майында СССР министрлер совети “Фрунзе шаарында Кыргыз педагогикалык институтунун базасында Кыргыз Мамлекеттик Университет аталып,  геология жана геодезиялык, тарых, филология, физмат, биология  факультеттеринен турган курамда  түзүлүп,1 – категориядагы Жогорку Окуу Жайы статусу берүү” жөнүндө токтом кабыл алган.
Кыргызстан КПБКнын жана Кыргыз ССРнин Совет Министрлигинин 1972-ж.
1-декабрынан №505 - токтому менен университетке “СССРдин 50 жылдыгы атындагы КМУ ” наамы ыйгарылган.
1982-жылдын 24-сентябрынан СССР Жогорку Совет президиумунун указы менен университет “Жогорку квалификациядагы адистерди даярдоо жана илимий-изилдөөлөрү өнүктүрүүдө кошкон салымдары үчүн” Эмгек Кызыл Туу орлени менен сыйланат.
1993-жылдын 11- августунда Кыргыз Республикасынын Президентинин указы менен КМУ Кыргыз Мамлекеттик Улуттук Университети болуп аталат. Ал эми 2002-жылдын 11- майында Кыргыз Республикасынын Президентинин указы менен Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети болуп аталган.
Желеги
Желек – тик бурчтуу, кызыл өндүү тасма.
Тик бурчтун ортосунда КУУнун аббревиатурасы: улуттук орнамент менен берилген тамгалар улуттук символду белгилейт, ортодогу “У” тамгасы – “V” Викторияга тиешелүү, жеңиш символунун белгиси.
Негизги түстөр: кызыл жана сары – мамлекеттик желектин түсү. Алтын түс – баалуулуктун жана өнүгүүнүн символу.
Герби
Кыргыз Республикасынын желегинин өңүндөй – кызыл түстөгү тегерек формадагы тасма.
Кызыл тасма ак айлампаны курчап турат жана эки чети алтын түстө чийилген. Кызыл тасмада: “Жусуп Баласагын атындагы  Кыргыз улуттук университети” аталышы жазылган.
Кызыл тасманын ичиндеги ак айлампада: КУУнун башкы имаратынын бир нече символдон турган бирдик композициясы чагылдырылган.
б) ортодо КУУнун аббревиатурасы: орнамент менен берилген тамгалар улуттук символду белгилейт, “У” тамгасы - “V” Викторияга тиешелүү, жеңиш символунун белгиси.
в) 1932 – окуу жайдын түзүлгөн жылы.
г) окуу жайдын имаратынын чатырынын сүрөтү: коопсуздуктун, комфорттуулуктун, туруктуулуктун кепилдиги.
Негизги түстөр: кызыл жана сары - мамлекеттик желектин түсү.
Ак түс – тазалыктын, ачыктыктын жана чексиздиктин белгиси.
Алтын түс – баалуулуктун жана өнүгүүнүн символу.
Гимни
Сөзү: Жалил Садыковдуку
Музыкасы: Сардарбек Жумалиевдики
Келгиле деп сен эшигин ачканы,
Билим алды миңдеп кыргыз жаштары.
Окуу жайдын ордосу деп биринчи.
Ойлорунда жүрөт дайым сакталуу.
Кайырма:
Улуттук университет,
Билимдин сенсиң булагы.
Жаштыктын жанган чырагы.
Таалайдын өчпөс күнүсүң.
Сен түшүнүп илим-билим  сырларын,
Ким унутсун студенттик жылдарын.
Анда достор тууну бийик  көтөрүп,
Ата журттун арттыралы жыргалын.
Кайырма
Ж. Баласагын атындагы КУУнун белгилүү бүтүрүүчүлөрү
·      Байжиев Мар (1935) – Кыргызстандын эл жазуучусу.
·      Брудный Арон (1932 - 2011) – кыргыз окумуштуусу, психолог жана философ, КРдин Улуттук илимдер академиясынын мүчө-корреспонденти.
·      Жоробеков Жолборс (1948) – кыргыз мамлекеттик жана коомдук ишмер, педагог, тарыхчы, саясий илимдердин доктору.
·      Жолдубаева И.Р. – КРдин Президентинин аппаратындагы сот реформасы жана мыйзамдуулук бөлүмүнүн башчысы.
·      Жайнаков Аманбек – КРдин Улуттук илимдер академиясынын академиги, физ.-мат. ил. док., профессор, КРдин эл мугалими.
·      Жумакадыров Темир – КРдин Коргоо Кеңешинин катчысы.
·      Иманалиев М.И. – КРдин УИАсынын академиги, РИАнын мүчө-корреспонденти, илимдин доктору, профессор.
·      Мамазаирова Меңди (1943) – кыргыз акыны, жазуучусу, драматерг, СССР жана Кыргызстан жазуучулар союзунун мүчөсү, Кыргызстандын маданиятына эмгек сиңирген ишмери.
·      Кененбаев А.М. – Бишкек шаардык кеңешинин төрагасы.
·      Касымбеков Төлөгөн – КРдин эл жазуучусу, КРдин баатыры.
·      Плоских В.М. (1937) – кыргыз окумуштуусу, тарыхчы, археолог, тарых илимдеринин доктору, профессор, КРдин УИКсынын академиги, вице-президенти.
·      Садыбакасов Шатман (1932 - 1983) жазуучу, драматург, акын, журналист.
·      Саранов Улан – КРдин Уулуттук банкынын экс-төрагасы.
·      Сулайманкулов К.С. – хим. ил. док., профессор.
·      Усубалиев Т.У. – КРдин КПсынын биринчи катчысы.
Садовый (Миякин району, Башкыртстан)
Садовый — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Биккул айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 686 киши. Почта индекси — 452085, ОКАТО коду — 80244805005.
Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети
Ж. Баласагын атындагы КУУнун белгилүү бүтүрүүчүлөрү
·      Шаповалов В.И. (1947) – Кыргыз эл акыны, кыргыз филолог- окумуштуусу, ф.и.д., профессор, КРдин маданиятына эмгек сиңирген ишмер.
Садовый (Миякин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети
Ж. Баласагын атындагы КУУнун белгилүү бүтүрүүчүлөрү
·      Шаршекеев Өзгөрүш (1935 - 2017)– кыргыз окумуштуусу, физик, физ.ил.док., профессор, КРдин УИАсынын мүчө-корреспонденти.
Ж.Баласагын атындагы КУУнун азыркы кездеги белгилүү окумуштуулары
·      Шаршекеев Ө.Ш. - кыргыз окумуштуусу, физик, физ.ил.док., профессор, КРдин УИАсынын мүчө-корреспонденти.
·      Жайнаков Аманбек – КРдин Улуттук илимдер академиясынын академиги, физ.-мат. ил. док., профессор, КРдин эл мугалими.
·      Мамбетакунов Э.М. - КРдин УИАсынын мүчө-корреспонденти, пед. ил. док., профессор.
·      Садыков А. - КРдин УИАсынын мүчө-корреспонденти, фил. ил. док., проф.
·      Даутов К. – Кыргыз эл жазуучусу, фил. ил. кан.
·      Токтосунов А.Т. - КРдин УИАсынын мүчө-корреспонденти, биол. ил. док., профессор.
·      Оторбаев К.О. - КРдин УИАсынын академиги, г.и.д., проф.
·      Артыкбаев М.Т. – филос. ил. доктору, саяс. ил. док., профессор.
·      Печенов В.А. – биол. ил. док., профессор.
·      Чекеев А.А. – физ-мат. ил. док., профессор.
·      Омуров Т.Д. – физ-мат. ил. док., профессор.
·      Карашев Т.К. – физ-мат. ил. кан., профессор.
·      Темиров Б.К. – физ-мат. ил. док., профессор.
·      Байбосунов И.Б. – физ-мат. ил. док.
·      Каракеев Т.Т. – физ-мат. ил. док.
·       Арзыматова А.А. – тар. Ил. док., профессор.
·      Өмүрбеков Т.Н. – тар. ил. док., профессор.
·      Каратаев О.К. – тар. ил. док., профессор.
·      Галиева З.И. – тар. ил. док., профессор.
·      Батырбаева Ш.Д. – тар. ил. док., профессор.
·      Ишекеев Н. – пед. ил. док., профессор.
·      Тиллебаев С.А. – фил. ил. док., профессор.
·      Чыманов Ж.А. – пед. ил. док., профессор.
·      Маразыков Т.С. – фил. или. Док., профессор.
·      Култаева Ү.Б. – фил.ил. доктору.
·      Тагаев Б.Т. – фил. ил. док., профессор.
·      Айтбаев А.А. – филос. ил. док., профессор.
·      Бектурганов К. – соц. ил. док., профессор.
·      Ахметова Н.А. – фил. ил. док.
·      Асипова Н.А. – пед. ил. док., профессор.
·      Акиева Г.С. – пед. ил. док., профессор.
·      Баячорова Б.Ж. – физ.-мат. ил. кан., КРдин билим берүүсүнө эмгек сиңирген ишмер, илим жана техника жаатындагы мамлекеттик сыйлыктын лауреаты.
·      Искаков И.И. – экон. ил. док., профессор.
·      Идинов К.И. – экон. ил. джок., профессор.
·      Алиев К.А. – экон. ил. док., профессор.
·      Кулова Э.У. – экон. ил. док., профессор.
·      Асанова А.А. – экон. ил. док., профессор.
·      Тургунбаев Ж. – экон. ил. док., профессор.
·      Сарыбаев А.С. – экон. ил. док., профессор.
·      Мусаева Ж.А. – экон. ил. док., профессор.
·      Сманалиев К.М. – юр. ил. док., профессор.
·      Сарымзакова Р.К. – хим. ил. док.
·      Карабаев С.Ө. – хим. ил. док., профессор.
·      Касымбеков Э.Ш. – биол. ил. док.
·      Кулматов Т.Н. – геог. ил. кан., профессор.
·      Ниязов Т.З. – геог. ил. кан., профессор.
·      Жуманалиев Т.Д. – тар. ил. док.
·      Батырбаева Ш.Ж. – тар. ил. док.
·      Арзыматова А.А. – тар. ил. док.
·      Күчүков М.М. – тар. ил. док.
Кичи Бича (дарыя)
Кичи Бича — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Бича дарыясынын сол жээгинен 57 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 150 км.
Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети
Ж.Баласагын атындагы КУУнун азыркы кездеги белгилүү окумуштуулары
·      Панкова Г.Д. – пед. ил. док.
·      Кадырбекова П.К. – фил. ил. кан., профессор.
Кичи Бича (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Ишим дарыясынын куюлушунан Тобыл дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимден Тобылга чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети
“Ж. Баласагын атын. Кыргыз улуттук университетинин Жарчысы” журналы
Журнал 1997-жылдан тарта чыгарылып келе жатат. КУУнун илимий-билим берүүчү, маалыматтык басылмасы. Журнал Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлиги тарабынан каттоого алынган (Каттоо күбөлүгүнүн № 1530, 2009-ж. 15-май).
Журнал Кыргыз Республикасынын Жогорку аттестациялык комиссиясы сунуштаган алдынкы рецензиялоочу илимий журнал жана басылмалардын тизмесине кирген.
Кичи Бича (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети
“Ж. Баласагын атын. Кыргыз улуттук университетинин Жарчысы” журналы
Квартал сайын чыгарылуучу илимий- билим берүүчү жана маалыматтык журнал илимдин бардык тармактарындагы илимдин кандидаты, доктору окумуштуулук даражаларын изденип алууга жазылган диссертациялардын негизги жыйынтыктарын жарыялоо үчүн түзүлгөн. Журналда ата мекендик жана чет өлкөлүк жогорку билим берүүнү модернизациялоонун теориясы менен практикасынын маселелери чагылдырылат. Журналды Россиялык илимий цитата алуу индексинин системасына киргизүү жөнүндөгү лицензиялык келишимине 2016-жылдын 1-мартында кол коюлган, № 03-01\2016.
2016-жыл ичинде жалпысынан 5 чыгарылыш басылып чыккан. Алардын ичинен 4 номери – пландоо, 1номери – атайын чыгарылыш. 2016-жылдагы чыгарылыштардагы бардык макалалар РИНЦке кирди, алар РИНЦтин сайтында тастыкталган.
Журналдын башкы редактору жана бөлүм башчысы – Чотонов У., тар.ил. док., профессор.
Редакциялык-басма кеңешинин чет өлкөлүк мүчөлөрү:
Ж.Баласагын атындагы КУУнун окуу процесси
КУУда окуу процесси төмөнкү багыттар боюнча жүргүзүлөт: Окуу процесси Болон процесси боюнча жүргүзүлөт.
Пальник-Шор (Хоседа-Ю куймасы)
Пальник-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Хоседа-Ю дарыясынын сол жээгинен 64 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чыбыйтурумтай
Чыбыйтурумтай — кичинекей турумтай.
Аваз (Иран музыкасы)
Аваз — иран музыкасынын чеги жок вокалдын толкундарын камтыган музыканын өзгөчө түрү 1965-66 жылдары Мухмуд Карими музыкант Аваз музыкасы менен фарсы тили мугалими Авазинин тартибин жаздырып, аткарган жана андан соң ал Мухаммад таги Маасуди кайрадан нота түрүндө жазып чыккан. Бул тартип иран музыкасындагы ырларды окуу жана ырдоо лексикасындагы эң мыкты үлгүлөрдүн бири болуп эсептелет. Бул нуска 1996-жылы Тегеран шаарында басылып чыккан. =Иран аваздарынын түрлөрү= Ар бир музыкалык аспаптарынын ордун алмаштыргандын натыйжасында, кандайдыр бир башка кубулуш же көрүнүш пайда болот. Ал кубулуштардын биригүүсүнөн жаңы вокалдык үн пайда болот жана ала аваз деп аталат. Бул аваздардын ар бири өзгөчө тартиптен турат жана үндүн чыгыш тартибине жараша андан чыккан үн  чексиз (көз карандысыз) чыгат. Абута (араб дастаны), Бийат турк (Бийат зенд), дашти, Афшари жөнөкөй аспаптарга кирет. =Окшош издөөлөр= Радиф (музыка) =Шилтемелер= =Булактар= =Фарсы тилиндеги булактар= =Англис тилиндеги булактар=
Турумтай
Турумтай (лат. Falco columbarius) — шумкарлар тукумуна кирүүчү кичинекей күндүзгү алгыр куштардын бир түрү.
Турумтай деген сөз эски түрк тилинде кичине жырткыч кушу аталган. Бирок, бул сөз кыргыз жана алтай тилинде кана сакталып калган.
Логикалык принтер
Логикалык принтер (Logic printer) – иштетүү системасы менен принтер ортосундагы Windowsтун программалык интерфейси. Принтер – бул басып чыгаруучу физикалык түзүлүш, ал эми логикалык принтер – басып чыгаруучу сервердеги принтердин программалык интерфейси. Бул программалык интерфейс тапшырманын иштетүү тартибин жана маршрутун аныктайт (жергиликтүү же тармактык принтерге, файл же басып чыгаруунун алыстагы ресурсуна). Басып чыгарылуучу документ принтерге жөнөтүү алдында Логикалык принтердин кезегинде жайгашат.
Шах Фазил күмбөзү
Шах-Фазил күмбөзү - архитектуралык күмбөз. Жалал-Абад облусунун Ала-Бука районундагы Сафедбулан айылына жакын жайгашкан. Ислам дининин айрым өкүлдөрү экинчи Мекке аташкан Шах-Фазилдин тарыхы 11-12-кылымдарга барып такалат. Эң кызыгы, Сафедбулан айылынын тарыхы да күмбөз менен байланыштуу.
Алгач ичи кооз таштардан кыналган;12-кылымдарда ганч (алебастр катырмасындагы материал) менен оймо- чиймеленип кооздолгон, башкы фасадынын 2 жеринен оюк оюлган. Кийинки кайра куруулардын натыйжасында алгачкы көрүнүшүн жоготкон. Дубал жактарынын узундугу сыртынан 11м, бийиктиги 15,37м. Дубалдын бурчтары чыгыш жана батыш багытында жайланышып, төрт чарчы формада болгон. Дубалы төмөндөн жогору карай жантайыңкы курулуп, үстүнө 6 кырдуу бурчтары тепкич сымал конфигөрациядангы кошумча дөбалдар менен кооздолуп, конус сымал кумпа менен жабылган. Дубалдары жана кумпа бышкан кыштан тургузулуп, түштүк – батышында каалга орнотулуп, терезе жасалган. Терезенин эки жагынан каалга болгон. Күмбөздүн ички дубалдары шыбалып, ганч менен жогорку чеберчиликте оймо-чиймелер менен кооздолгон. Ичинде элегиялык жана диний маанидеги куфи жазуулары, геометриялык татаал фигуралар оюп түшүрүлгөн.Диний тексттер араб тилинде, элегиялык тексттер фарсы тилинде жазылган. Ушул жагынан Шах Фазил күмбөзү башка архитектөралык эстеликтерден өзгөчөлөнүп турат. Күмбөзгө Караханилер мамлекетинин башкаруучуларынын биринин сөөгү коюлган. Эстелик архитектөра жана көркөмдөлүшү жагынан – орто кылымдагы жетишкендиктин жогорку чеги.Эстелик ЮНЕСКОнун каттоосуна алынган.
Шах-Жарир
11-12-кылымдарда Мухаммед пайгамбардын небереси Шах-Жарир чоң атасынын тапшырмасы боюнча 12 миң аскери менен Фергана өрөөнүнүн  элине исламды жайылтуу үчүн келет. Жеринин кооздугуна карап Алабуканы жердеп калышат. Ислам дини тууралуу түшүнүгү жок, өздөрүнчө топ-топ болуп ар башка динге баш ийген карапайым калк алгач Шах-Жарирдин үгүтүнө моюн суна беришпеди. Кадам сайын каршылыктарга учураса да, Шах-Жарир Алла Таала тарабынан чоң атасына дайындалып түшүрүлгөн ыйык Куран китеби, Мухаммед пайгамбардын насааттары жөнүндө айтып, жыйындарды өткөрүүдөн жазбайт.
Жергиликтүү элдин ишеними менен урматына дагы тереңирээк ээ болуу үчүн Жарир айылдын жергиликтүү башкаруучусунан өзүнө Буайда аттуу кызын берүүсүн сурайт. Кыздын атасы уруксат берген соң үйлөнүү той өтөт.
Ортодон бир нече мезгил өткөндөн кийин аймактын башкаруучусу Ихшид менен Буайданын атасы динди жайылтууга келген арабдарга кол салууну пландашат. Кол салуу жума күнкү намаз убактысына белгиленет. Жума күнү арабдар жума намазга мечитке чогулушат. Буайда кол салуу боюнча кабар угат да, бул тууралуу Жарирге айтат. Намазды бузууга болбойт эле, антсе да арабдар намазды кыска окуп, салгылашууга даяр турууну чечишет. Бирок, бир себептерден улам, мүмкүн жаңылыппы, айтор, кыска эмес, узун намазга жыгылууга өтүшөт. Козголоңчулар мечитке кирип келишип, сыйынып жаткан арабдардын башын чекеден кылычтап киришет. Ошондо Алланын кудуреттүү күчү менен дубалда оюк пайда болот да, Жарир ал жер аркылуу өтүп, өзүн жана жакын адамдарын куткарып калууга жетишет. Окуяны уккан калган арабдар кандуу окуя болгон жерге келишип, Алладан жүз бургандардан мечиттин ичине кирип, жарадар болгондор менен дүйнө салгандардын денелерин чогултуп кетүү үчүн бир күн сурашат. Жергиликтүү жаштар буга макул болушканы менен карылары баш тартып: “Эгер биз ичкериге арабдарды киргизгенибизди укса, шах бизди аман калтырбайт”,- деп болбой коюшат. Ошентип, Жарир кош бойлуу жубайы Буайда жана башка арабдар менен мекенине кайтат.
Ошол убакта кандуу окуя болгон жерде арабдардын биринин кара терилүү жаш кызматчы күңү башы кесилген арабдардын ичинен өзүнүн кожоюнунун башын издейт. Күңдүн аты Боболон болот. Ал кожоюнунун өлгөнү анык болсо, башы азат болмок. Боболон кесилген 2700 баштын баарын чогултуп, аккан сууга жууй баштайт. Бирок, кожоюнунун башын таппай коёт. Кыз баштарды жууп бүтүп бир жерге чогултуп, таш менен корумдайт. Баштардын баарын жууп бүткөнчө Кудайга жагаарлык иши үчүн Алланын кудуретинин артында ал капкара кыздан аппак кызга айланат. Бир нече убакыттын ичинде аппак кызга айланган кызды эч ким тааныбай калат. Аны көргөн тажиктер Сафед-Булан (Аппак-Боболон) деп аташат.
Шах-Фазил
Өз мекенине кайтып баргандан бир нече мезгилден кийин Жарирди кутумдар уулантып өлтүрүшөт. Анын жубайы Буайда эркек балалуу болуп, атын Фазил коёт. Фазил 40 жашка чыккыча атасынын тагдыры тууралуу эч нерсе билбей чоңоёт. 40 жашка келгенинде апасы болгондордун баарын айтып берет. Фазил аскер чогултуп Ферганага келет да, акыры анда ислам дининин бийлигин орнотот. 40 жыл мурун кандуу окуя болуп өткөн мечиттеги баштары кесилген денелер кандайдыр бир сыйкырдуу күчтүн артында бузулбай, куду ошондой болуп турган болот. Фазил ал денелерди диний жөрөлгө менен жерге бердирет. Фазил 16 жыл бийлик жүргүзөт. Эркек балалуу болуп, ал 16га чыкканда чоң той берет. Жергиликтүү аймактын башкаруучусу Фазилди конокко чакырып, уулантып өлтүрөт. Фазилге күмбөз тургузулат.
Ошол замандан тартып Сафед-Булан (Аппак-Боболон) жашаган кыштак анын атынан Сафедбулан деп аталып калат. Кийин Сафед-Буландын көзү өткөн соң мүрзөсү мазарга айланат. Арабдар менен кандуу салгылаш болуп өткөн жерде азыркыга чейин «исламды тутунган күнөөсүз пенделерге асмандан исламдын жашыл туусу көрүнөт»
Стронций
Стронций (лат. Strontium, Sr) — Д. И. Менделеев мезгилдик системасы IIА группа элементи; к.н. 38; ат. м. 87,62; ...
Колдонулган адабияттар
...
‎
Шертпул
Шертпул – милдеттенмени камсыз кылуунун бир ыкмасы. Өзара макулдашып жаткан тараптардын бири келишим түзүлүп, анын аткарыла башташынын далили катары төлөм келишими боюнча эсептен башка бир тарапка алдынала берген акча өлчөмү. Ал милдеттенме аткарылганга чейин эле тараптардын макулдугу боюнча же мүмкүнчүлүктүн жоктугунан улам токтотулуп калса, мурда берилген Ш. кайра кайтарылууга тийиш. Эгерде келишимдин аткарылбай калышына Ш. берген тарап жоопкер болсо, Ш. ошол бойдон экинчи тарапта кала берет. Эгер келишимдин аткарылбай калышына Ш. алган тарап күнөлүү болсо, ал берилген Ш-ду эки эсе өлчөмүндө кайрып берүүгө милдеттүү. Мындан сырткары, келишимде андан башка шарт каралбагандыктан, келишимдин аткарылбай калышына жоопкерчилик тарткан тарап Ш. менен кошо баардык чыгымдардын ордун толтуруп берүүгө милдеттүү.
Узун куйрук чымынчы
Узун куйрук чымынчы (Terpsiphone) – чымынчы куштар уруусу. Эң кооз куш. Башка канаттуулардан өзүнүн тулку боюнун түзүлүшү жана узун куйругу, кооздугу менен ачык айырмаланып турат. Тянь-Шань тоолорунун батыш кыркаларында өскөн мөмөлүү дарактар жаңгак, ак кайың жана терек токойлорун мекендейт. Бир жылда бир жолу, 4-5 жумуртка тууйт. У. ч. абада учуп жүргөн кош канаттуулар жана канаты кабырчыктуу курт-кумурскалар менен азыктанат. Бул түр саны азайгандыктан, коргоого алынып, Кыргызстандын Кызыл китебинине катталган.
Дипсомания
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Дизентерия
Дизентерия — жоон ичегини жабыркатып, ичти өткөрүүчү жана жалпы денени ууландыруучу (алы кетип, шалдырап, баш ооруп, дене ысыйт, жүрөгү айланып, кээде кусат), катуу кармама жугуштуу оору.
Козгогучу
Ооруну ичеги бактериясы козгойт. Дизентериянын козгогучу сырткы чөйрөнүн ар кандай шартына өтө туруктуу. Айрыкча сүт, каймак, май, быштак, кам каймак, бышкан эттен жана жашылчадан даярдалган тамак азыктарында бир нече күнгө чейин сакталат. Жылуу жерде өзгөчө жай күндөрүндө мындай азыктарда дизентериянын таякчалары жакшы көбөйөт. Козгогучтар оорулуунун заңы менен булганган сууда, жер кыртышында 3 — 5 айча жана ыпылас таштоочу чуңкурларда, көлмөлөрдө 50 күнчө сакталат. Дизентерия таякчалары оорулуудан же бактерия алып жүрүүчүдөн (к. Бактерия алып жүрүүчүлүк) анын заңы менен сыртка бөлүнүп, жер кыртышын булгайт.
Себептери
Дизентерия кишиге булганган сууну ичкенде, тамак-ашты жегенде, кир колдон, булганган тиричилик буюмдарын колдонгондо жугат. Дизентерия калк арасында негизинен үч жол менен (суу, тамак-аш жана үй тиричилик буюмдары аркылуу) тарайт. Дизентерия арык, көлмө, көлчүк жана башка дагы булганган сууларды ичкенде же ал сууга түшкөндө жугат. Жылуу мезгилде (жай, күздө) дизентериянын козгогучун чымын да таратышы мүмкүн. Чымын канатына, бутуна дизентериянын таякчаларын жабыштырып алып, даяр тамакка конуп, аларды булгайт. Оору тамак-аш аркылуу таралышы мүмкүн. Айрыкча бала бакчада, коомдук тамактануу жайында, сүт өнөр жайында жана башка иштеген оорулуу же бактерия алып жүрүүчүлөр гигиенаны одоно бузганда, бул оору абдан көбөйүп кетүү коркунучу туулат. Дизентерия оорулуу же бактерия алып жүрүүчүнүн кир колу жана ал колдонгон буюмдар (идиш-аяк, сүлгү, оюнчук, ич кийим, шейшеп жана башка) аркылуу таралышы мүмкүн. Оорунун мындай жол менен жугушу көпчүлүк учурда оорулууну баккан жана чогуу жашаган кишилер, айрыкча жаш балдар гигиенаны сактабаганда болот. Бактерия ооз аркылуу ичегиге түшүп ал жерде өсүп, көбөйүп ооруну пайда кылат. Карынга түшкөн бактериянын бир катары өлүп, уу зат — эндоксин (Токсиндер) бөлүп чыгарат. Ал ичегиден канга өтүп жалпы организмди ууландырат. Бир катар микроб жоон ичегиге келип, көбөйүп ичегини жара кылып жиберет. Оорунун жашыруун мезгили 2 — 7 күнгө, өтө оор учуру бир нече саатка чейин гана созулушу мүмкүн. Д. өтө катуу башталат. Ооруган кишинин алы кетет, чыйрыгат, денеси ысыйт. Суткасына 10—25 жолу ичи өтөт. Ичи бурап, толгоо сыяктуу ооруп, кан, ириң, көбүк аралаш өтөт, ошондой эле оорулуу заңдагысы келгенсип, ыйынат. Ооруган адамды врач келгенче өзүнчө бөлмөгө жаткызып, буюмдарын (идиш-аяк, сүлгү, жууркан, төшөгүн жана башка) бөлүп коюу зарыл. Оорулууну ооруканага жаткыруу же үйдө дарылоону врач чечет, анын көрсөтмөсү жана көзөмөлүндө дарыланат. Өз алдынча дарыланууга болбойт. Сүт, куурулган, ышталган, майлуу же ачуу азыктарды жегенге, ичкилик ичүүгө дээрлик болбойт. Тамак диетасы врачтын көрсөтмөсү менен белгиленет.
Алдын алуу
Ооруну алдын алууда оорулуу колдонгон буюмдарды өз убагында тазалоо, жугушсуздандыруу ишин жүргүзүү керек, оорулуу колун тамак ичээрде жана даарат ушаткандан кийин самындап жууп туруусу зарыл. Колдонулган күлтүк хлордуу акиташтын 1%түү (10 л сууга 7 аш кашык) эритмесинде чыланат. Идиш-аяк, сүлгү, оюнчуктар, ич кийим жана шейшептер 2%түү самын-сода (1 л сууга 1,5 аш кашык ичилүүчү сода) эритмеси менен кайнатылып, жугушсуздандырылат. Коомдук ашканаларда, балдар бакчасында, соода түйүндөрүндө тамак даярдоонун технологиялык эрежесинин туура сакталышы, чымынды өз убагында жоготуу, айрыкча, өздүк гигиенанын туура сакталышы, жашылча-жемишти ысык суу менен жууп колдонуу, идиш-аякты таза сактоо, сүттү жана сүттөн даярдалган азыкты жана арык суусун кайнатып ичүүнүн дизентерияны алдын алууда мааниси чоң.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Семилетка (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Семилетка — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Семилет айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 4500 киши. Почта индекси — 452314, ОКАТО коду — 80224830001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Чоң Тотыдэотта-Яха
Чоң Тотыдэотта-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тытыль-Кы куймасынын сол жээгинен 27 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 239 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Моңолдоров Шейшенбек Кебек уулу
Моңолдоров Шейшенбек Кебек уулу Уста. 1954-ж. Тоң районундагы Бөкөнбаев айылында төрөлгөн. Тоң МСОсунда уста, айылдык № 84 кесипчилик-техникалык окуу жайында уста-сүрөтчү болуп иштеген. 1984-ж. Бишкектеги көркөм кол өнөрчүлүк кесипчилик-техникалык окуу жайын бүтүп, Тоң районундагы Бөкөнбаев атындагы орто мектепте сүрөт, кол эмгеги сабагынан мугалим, Бишкектеги «Ак-Тилек» Бирикмесинде сүрөтчү-жасалгалоочу, 1987-жылдан көркөм кол өнөрчүлүк кесипчилик-техникапык окуу жайында териден көркөм буюм жасоо бөлүмүндө чебер-окутуучу болуп эмгектенүүдө. Чебер пшри идиштерин кармоодо уйдун туздала элек терисинин жүнүн кырып, жумшак кезинде (мисалы, көөкөр үчүн) бычат. Аны беттеп кармап, ички бетин сыртын көздөй каратып, эки беттин орто жерине кебез чүпүрөктү бүктөп бастыра темене менен тигет. Ал идишке суюктук куйганда аыы сыртка өткөрбөйт. Тигиш жиби үчүн аттын туу кылын колдонот. Бышык жибек жип менен да тигет. Ага нымдуу кум аралаш топуракты аябай шыкап, идиштин түспөлүн берет. Көөкөрдүн ийиндерин ийри шиш менен чыгарат. Тери тоборсуганда чийин шибегеси аркылуу «кыял оюмун», «мүйүз оюмун» түшүрөт. Анын үстүнөн кайра-кайра катуу басуу аркылуу түбөлүктүү «чийме сынпос» калтырат. Шейшенбек шири идиштеринде эски салттуу буюмдардын түспөлүн өзүндөй сактай алган. Алардын сыйымдуулугу да ар кандай. Анын кепкегин жыгачтан кырып, ага кайыштан боо тагат. Шири идиштерин ыштыкка коюп, өңүнө чыгарат. Шири идиштеринин, мисалы, көөкөрдүн ийинин, моюнун, кепкегин түстүү металлдар менен шөкөттөйт. Чебер кур, мергенчинин өздүк буюмдарына, чыны капка, кутучаларга наар түшүрүүнүн жаңы ыкмаларын мыкты билет. Эмгеги баттамада. Эигектерк. А. Акматалиевдин «Ат жабдыктары жана тери буюмдары» аттуу китебинин сүрөттөрүн графика ыкмасы аркылуу көркөмдөгөн; Эгнограф-искусство таануучу M. В. Рындиндин «Кыргыздын элдик оюндары» деген альбомунун баш сөзүн кыргызчалап, оюм-чийим сүрөттөрүн тарткан. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана апгав сыйлыктары 1989-ж. Мамлекеттик сүрөт музейиндеги «Кыргыздын элдик көркөм кол өнөрчүлөрүнүн сатуу көргөзмөсү». Көөкөр, мергенчинин өздүк буюмдары жана калкан, булгаарыдан жасалган дубал жасалгалары менен катышкан. Көркөм үлгүлөрү Сахалинде уюштурулган Бүткүл союздук көргөзмөгө жөнөтүлгөн.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Сүймөнкул Чокморов (айыл)
Сүймөнкул Чокморов (2000-жылга чейин — Чоң-Таш ) — Кыргызстандын Чүй облусунун Аламүдүн районундагы айыл. Таш-Дөбө айыл аймагынын курамына кирет. Айыл СССРдин эл артисти Сүймөнкул Чокморовдун урматына, аталышын өзгөрткөн.
ААББТ коду — 41708 203 864 04 0.
Логикалык ыкма
Логикалык ыкма – салыштыруу, ажыратуу, бириктирүү аркылуу терең билимге ээ болууга мүмкүндүк берүүчү ой жүгүртүү жөндөмдүүлүгү. Логикалык ыкмаларга эң алгач анализ, синтез, абстракциялоо, салыштыруу, жалпылоо, түшүнүккө аныктама берүү, көрсөтмө берүү, түшүндүрүү, сүрөттөп жазуу, айырмалоо жана башкалар кирет.
Түштүк океан
Түштүк океан, Антарктика океаны - Дүйнөлүк океандын шарттуу бөлүнгөн бир бөлүгү.
Океандын түштүк чеги Антарктида материгинин жээгинен, түндүгү 60° түштүк кеңдиктен (Батыш шамал агымынын түндүк чеги) өтөт. Орт. тереңдиги - 3500 м, эң терең жери - 8428 м (Түштүк Сандвич кобулу). Т. о-дын Антарктиданын жээктеринде жайгашкан 13 деңизи бар. Алар: Уэделла, Скоша, Беллинсгаузен, Росс, Амундсен, Дейвис, Лазарев, Рисер-Ларсен, Космонавттар, Ынтымакташтык, Моусон, Д’Юрвил, Comob. Ири аралдары: Фолкленд (Мальвин), Кергелен, Түштүк Георгий, Түштүк Шетланд, Түштүк Оркней, Түштүк Сандвич. Океандын түштүк бөлүгү тереңдиги 200 м, айрым жерлеринде 500 мте жеткен материктик шельфте жайгашкан.
Түштүк океан акваториясынын бардык аймагында циклондор өнүккөн. Көпчүлүк циклондор батыштан чыгышка багытталган. Ызгаардуу катуу шамалдар согуп турат. Антарктиданын жээгинде абанын температурасы январда 0°С (Уэделла жана Росс деңиздеринде -6°С), 50° түштүк кеңдиктеги Инди жана Атлантика океандар аймагында 7°С, Тынч океан жагында 12°С чейин жогорулайт. Кышында жээк бөлүгүндө орт. температура -20°Сга (Уэдделла жана Росс деңиздеринде -30°С жетет) чейин төмөндөп, 65° (Тынч океан жак аймагында) жана 55° (Атлантика океаны жагында) түштүк кеңдиктерге чейин тоңот. Түштүк океандын негизги өзгөчөлүгү Батыш шамал агымында. Антарктиданы бойлой аккан бул агым, дээрлик бүт суу катмарын батыштан чыгышка багыттап, жалпы Жер шарынын климатына таасирин тийгизип турат. Батыш шамал агымы - дүйнөдөгү эн чоң агым (чыгымы көп жерлеринде 130 млн м3/сек). Анын түндүк чеги субтропиктик конвергенция аймагына (үстүнкү муздак жана тыгыз суу субтропиктен келген, тыгыздыгы азыраак суунун алдына чөккөн зона) дал келет. Батыш шамал агымынан төмөн Батыш жээк агымы калыптанат. Антарктиданын жээгинде муздак жана тыгыздыгы жогору суу массалары пайда болот. Алар океандын тереңиндеги агымдар менен алыскы түндүккө чейин таралат. Түштүк океан дын муз каптоосу Батыш жарым шарда көбүрөөк катталып, негизинен өзгөрүлмөлүү; сентябрь - октябрда анын аянты 18-19 млн км2' ди, ал эми январь - февралда 2-3 млн км2дя түзөт. Калкыма муздардын орт. кендиги 30° батыш узундукта 2000 гсмдеи, 90-150° батыш узундукта 250-550 кмге жетет. Антарктикалык муз калканынан ажыраган муздар айсбергдерди пайда кылат.
Түштүк океанда алардын саны 200 миңден ашык. Айсбергдердин орт. уз. 500 м болот, бирок уз. 180 км жана туурасы ондогон кмге жеткендери да кездешет. Айсбергдер океанда орт. 6 жыл, айрымдары 12-15 жыл бою калкып жүрүшү мүмкүн. Климаттык шартынын катаалдыгына карабастан, Түштүк океан түрдүү жандыктарга бай. Анда фито жана зоопланктондун ири массасы, криль, былпылдактар, ийне терилүүлөр, балыктардын бир нече түрлөрү бар. Канаттуулардан бороончу, каракчылар жана пингвиндер мүнөздүү. Океанда киттер (көк, финвал, сейвал, горбач ж. б.) жана түлөндөр (Уэдделл түлөнү, деңиз жолборсу, деңиз мышыгы) көп кездешет. Кит уулоого тыюу салынган. Криль, майда деңиз рактары жана балык кармалат. Түштүк океанды алгач 1650-ж. голл. географ Б. Варениус бөлүп көрсөткөн. Океан 20-кылымдын 1-чейрегине чейин көпчүлүк карталарга жана атластарга түшүрүлүп, бирок Антарктида материгинин аймагы катары каралып келген. Эл аралык гидрогр. уюм тарабынан Атлантика, Инди жана Тынч океандарынын түштүк бөлүктөрүнүн суу жана атм. циркуляцияларынын өзгөчөлүгү, таманынын рельефинин мүнөзү, жаныбарлар дүйнөсүнүн уникалдуулугу эске алынып, расмий түрдө 2000-ж. «Түштүк океан» деген аталыш кабыл алынган. Түштүк океан учурда, Жер шарындагы эң аз изилденген жана илимий жактан көп кызыгууларды жараткан объект болуп саналат.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Момушев Аскар
Момушев Аскар Ат жабдыктарынын чебери. 1937-ж. Жети-Өгүз районундагы Ак-Терек айылында төрөлгөн. Айыл чарба окуу жайын бүтүргөн. Кыйла жылдары чарбада башкаруучу болуп иштеген. Айтылуу усталар: Дыйкан уулу Абдыгалый, тосордук Токсон уулу Касым, айылдашы Борсук уулу Абдылда, кичи-жаргылчактык Жаманак, барскоондук агаинилер Турдумамбет, Мукамбеттердин нускаларын алган. Аскар ээр чабууну көк теректи бүрдөй электе кыйып келүүдөн баштайт. Көлөмүн болжолдоп чаап, сомдоп, эки айча көлөкөгө кургатат. Жарылып кетпеси үчүн жыгач желим сүйкөйт. Бүткөн ээрди уйдун же топоздун териси менен каптайт. Ээрди чабууда адегенде ат өркөчүн баспагандай кылып үстүн чаап алат. Эң аягында кашын чыгарат. Ээр чарасы үчүн чүпүрөктөн бычып алган үлгүсү бар. Ал өлчөм катары колдонулат да, эки түрдүү ээрдин чабылышына чакталат. Ээр чарасынын кездеме үлгүсү эки бүктөлгөндө тепетен болуп, көптүктү жана тактыкты сактап турат. Ээрдин бир актасы 45 см, арткы актасынын куюшкан бекитээр жери 11 см, өркөч үстү 16 см, мунун арты 21 см, жалпы алганда 36 см, асты 30 см, анын асты 19 см, чарасы 38 см, анын айланасы 32 смге барабар. Ээрдин кашынын моюну 16 см, каш башынан алдыңкы актанын учуна чейин 31 см болууга тийиш. Анын калыңдыгы 1,5 см, чарасынын калыңдыгы 1 смдей болот. Ээр кашы эки кулактан турат да, айланасы 15 смди түзөт. Аскар чапкан ээрдин ички бети 17 смден башталат да, бели (отуруучу ортосу) 15 смге барабар болот. Ээр бөлүктөрү так өлчөнөт. Чебер алардын өзүнчө схемаларын түзүп чыгат. Ээр көкүрөгүнүн калыңдыгы 4 см, кашынын моюнунун айланасы 17 смге өлчөнөт. Эр ээринин үч түрү боюнча узанат. Ал ат жабдыктарынын калган бөлүктөрүн кайып кармайт. Аларга: жүгөн, көмөлдүрүк, куюшкан, басмайыл жана камчы өңдүүлөр кирет да, буларды жүзөгө ашырууда өз өзүнчө ыкмаларды колдонот. Тердик, желдик, көрпөчө жана өрүмдү жубайы Момушева Аралкан кармайт. Натыйжада булар ат жабдыктарын түгөл кармап, атка токугудай даражага жеткиришет. Уста булгаарыга чабылуучу шөкөттөрдүн түспөлдөрүн өзгөртүүгө аракеттенүүдө. Ал сынпостун топчуларынын жердигин жезден тандап, ага өгөөлөө аркылуу көркөмдүк түшүрөт. Эски үлгүлөрдү негиз тутуп, ага чыгармачылыкта өзгөртүү киргизет. Эмгеги баттамада.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Түштүк Кытай деңизи
Түштүк Кытай деңизи - Тынч океандын батышындагы жартылай туюк деңиз.
Түштүк-Чыгыш Азиянын жээктеринде, Индикытай ж. а. менен Калимантан, Палаван, Лусон жана Тайвань а-нын ортосунда жайгашкан. Аянты 3537 мин км2. Эң терең жери 5560 м. Ири булундары - Бакбо (Тонкин), Сиам. Чоң аралы - Хайнань.
Борбордук бөлүгү терең ойдуң, түндүк-батышы жана түштүгү рифтерден турган материктик тайыздык менен курчалган. Суунун температурасы үстүнкү бөлүгүндө февралда 20°Сден (түндүгүндө) 27°Сге (түштүгүндө) чейин, августта 28-29°С. Туздуулугу 32-34%о. Жайында, күзүндө тайфундар болуп турат. Суткада 1 жолу беймаал, эки жолу маалы менен ташкындайт, алардын бийикт. 4 -мге жетет. Балык кармалат.
Башкы порттору: Бангкок (Тайланд), Хошимин, Хайфон (Вьетнам), Сянган, Гуанчжоу (Кытай), Манила (Филиппин).
Фахраддин Гургани
Фахраддин Гургани — перс акыны, XI-кылымда Иран жергесинин Борбордук Бакхш аймагында жашап өткөн өзүнөн кийин бир гана «Вис менен Рамин» поэмасын калтырып кеткен. Анын поэзиясы жөнүндө башка маалыматтар калган эмес. Поэма XII-к. Грузияда кеңири тараган жана Саргис Тмогвели тарабынан грузин тилине так өзүндөй которулган. Н.Маррдын айтымында бул грузин тилиндеги котормо менен Шота Руставелинин тааныштыгы болгон. Ушул грузин тилиндеги котормосунан поэма убагында англис жана орус тилдерине которулган. «Вис менен Рамин» поэмасынын биринчи кол жазмасы 1850-ж. Индиянын Калңкутта шаарында табылган. Буга караганда Эмир Хосров Дехлевинин мисалындай эле фарсы тилиндеги орто кылымдык чыгарманын кол жазмасынын Индиядан табылышы маданият менен адабияттын борбордук жана түштүк азиялык интеграциялык мүнөзүнүн өтө ийкемдүүлүгүн дагы бир ирет ырастайт. 1872-ж. Белгилүү даанышман бул поэманын орто кылымдык батыш европалык Тристан менен Изолада жөнүндөгү романдын сюжеттериндеги окшоштуктарына көңүлүн бурат. 1910-ж. Р.Ценкер атайын «Тристан жана перс эпосу Вис менен Рамин жөнүндө» деген эмгегин арнайт. Анын пикири боюнча поэмалардын батыштык да, чыгыштык да версиялары шарттуу түрдө «Байыркы Тристан» деген башаттан турат. Хаджи Халифанын библиографиялык маалыматнаамасы боюнча Гургани селжукид Тогрул-бек шахтын сарайында кызмат өтөгөн.
Мирак Наггаш
=Өмүр баяны= Мирак Наггаш (Рухаллах Мирак) 15-кылымдагы мыкты сүрөтчү миниатюрис болгон. Анын белгилүү болуусунун себеби ал Кемаль аддин Бехзаддын устаты болгон. Ал Мирали Ширнавинин Султан менен Хосейин Байкара кол алдында иштеп, шахтын киептканасын жетектеген. Ал миниатюра живопсинини көөнөрбөс таланттуу устаты болгон. Анын “Герефт о Гир” миниатюра сүрөт тартуу ыкмасы иран живописинде көптөгөн жетишкендиктерди багынткан. =Анын кээ бир эмгектери= =шилтемелер= =булактар= =сырткы шилтемелер= Маданият, өнөрчүлүк, живопись, миниатюра
Локсиас калдырканы
Локсиас калдырканы (Parnassius (Kailasius) loxias Pңngeler, 1901 ssp. Tashkorensis), (Kreuzberg, 1984) - Монофагдуулук, анда-санда кездешүүсү жана популяциянын санынын аздыгы, жалпы саны төмөндөбөсө да коркунуч туудуруп турат. Kail asius түркүмчөсүнүн өтө сейрек кездешкен 3 түрдүн бири (Кыргызстанда 2 түрү кездешет). Көпөлөктөрдүн арасында өтө кооз жана баалуу түр.