cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Токтош Абдиева
1985-жылы Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун, Кыргыз ССР Министрлер Советинин, Кыргызсовпрофтун жана Кыргызстан ЛКЖС БКнын токтому менен иштеги чоң ийгиликтерге жетишкендиги үчүн «Эмгек даңкы» китебине жазылган.
Кыргыз ССР Жогорку Советинин Грамотасы (1985) жана «Эмгек ардагери» (1989) медалы менен сыйланган.
Кыргыз тилинде
Мен да сагындым: Аңгемелер. - Ф.: Мектеп, 1977. - 144 б.
Кырчын курак: Аңгемелер. - Ф.: Мектеп,1984. - 92 б.
Жээк: Повесть жана аңгеме. - Ф.: Мектеп,1988. - 96 б.
Үчүнчү муун: Повесттер. - Ф.: Адабият, 1990. - 128 б.
Кыргыз элинин улуу комиссары: Даректүү баян. - Ф.: Кыргызстан, 2002. - 105 б.
Эне жана жер: Повесттер, аңгемелер. - Б.: Бийиктик, 2006. - 418 б.
Мээнет: Даректүү баян. - Б.: Бийиктик, 2006. - 108 б.
Интернеттеги шилтемелер
"Ажарлуу студент кыздардын эң сулуулары аныкталды" http://kyrgyzinfo.ru/category/zhazuuchular http://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%83%D1%87%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B
Кванттык механика
Кванттык механика, толкун механикасы – микробөлүкчөлөрдүн (мисалы, атом, молекула, кристалл электрондору) кыймыл закондорун жана түшүндүрүү ыкмаларын аныктоочу физикалык теория; кванттык теориянын негизги бөлүмдөрүнүн бири. Кванттык механика атом структурасын, спектрин жана элементтердин мезгилдүү системасын биринчи жолу түшүндүрүүгө, химиялык байланыштын табиятын аныктоого мүмкүндүк берди.
20-кылымдын башында Ньютон классикалык механикасы менен электр-магниттик талаанын классикалык теориясынын жоболору жарыктын зат менен өз ара аракеттенишине жана атомдо болуучу процесстерге колдонулбай тургандыгын аныктаган. Бул процесстерди жаңы теориянын негизинде түшүндүрүү үчүн жүргүзгөн аракеттердин натыйжасы кванттык механиканын закондорун ачууга алып келди. Квант түшүнүгүн физикага биринчи жолу М. Планк жылуулук чыгаруу теориясына арналган илимий эмгегинде киргизген (1900). Макроскопиялык нерселердин касиеттери аларды түзгөн бөлүкчөлөрдүн кыймылы жана өз ара аракеттери менен аныкталат. Кванттык механиканын закондору ядро энергетикасын, кванттык электрониканын жана башкаларды түшүндүрүүнүн негизи болуп эсептелет. Классикалык механиканын теориясынан айырмаланып, кванттык механикада бардык бөлүкчөлөр корпускулалык жана толкундук (дуализм) касиетке ээ деп эсептелет. Кванттык механика каралуучу микробөлүкчөлөрдүн (мисалы, атом электрондорунун) энергиясы дискреттүү (үзгүлтүксүз) деп далилденет. Кванттык системанын абалы толкундук функция менен чечмеленет, ал функциянын модулунун квадраты системанын берилген абалынын ыктымалдуулугун жана ал маанинин чоңдугун аныктайт. Кванттык механикада бардык эле физикалык чоңдуктар бир убакта так мааниге ээ болбойт деген натыйжа келип чыгат. Толкун функциясы бөлүкчөлөрдүн дифракциясын түшүндүрүүчү суперпозиция принцибине баш иет. Кванттык теориянын өзгөчөлүгү – көпчүлүк физикалык чоңдуктардын мүмкүн болуучу маанилеринин дискреттүүлүгү, мисалы, атом электрондорунун энергиясы, кыймыл санынын моменти жана анын ар кандай багытка проекциясы жана башка кванттык механикада Планк туруктуулугу (h) негизги мааниге ээ, ал – кубулуштарды туура түшүндүрүү үчүн классикалык физика же кванттык теорияны колдонуларын аныктоочу негизги табият масштабынын (ченинин) бири. Эгер физикалык кубулуш классикалык физика менен түшүндүрүлсө, анда h=0. Бөлүкчөлөрдүн ылдамдыгын жарык ылдамдыгынан аз учурду караштыруучу релятивдик эмес кванттык механика карама-каршылыксыз толук теория болуп эсептелет. Кванттык механиканын закондору көптөгөн макроскопиялык кубулуштарды түшүндүрүүнүн негизи болуп эсептелет. Мисалы, катуу нерселердин көптөгөн касиеттерин түшүнүүгө, өтө өткөрүмдүүлүк кубулушун, ферромагнетизмди, өтө агуучулукту жана башка түшүндүрүүгө мүмкүндүк берди. Кванттык механиканын закондорунун негизинде ядро энергиясы, кванттык электроника түшүндүрүлөт.
Jagged Little Pill
Jagged Little Pill - канадалык ырчы Аланис Мориссеттин үчүнчү студиялык, биринчи эл аралык альбому. Мориссеттин бул альбому буга чейин Канадада чыккан Alanis жана Now Is the Time деп аталган эки альбомунан кескин айырмаланат. Дисктин аты - "You Learn" деп аталган ырдын бир сабы. Морриссеттин чыгармачылыгындагы бурулуш болуп эсептелген бул альбом 1996-жылы эң көп сатылган диск, музыка тарыхындагы эң сатымдуу дисктердин бири болгон. Дисктеги "You Oughta Know", "Ironic", "You Learn", "Hand in My Pocket", "Head over Feet" жана "All I Really Want" сыяктуу бир нече сингл иштелип чыккан.
Альбом чоң ийгилик жаратып, Billboard 200 чартынын башында 12 апта турган. 2009-жылдын акырындагы маалыматка ылайык, дүйнө боюнча 33 миллион нуска сатылган. Анын ичинен 14.668.000 нуска АКШда сатылган. Rolling Stone журналы 2003-жылы аталган альбомду "Бардык мезгилдердин мыкты 500 альбому" тизмесине кошкон. Billboard журналы Jagged Little Pill'ди "Он жылдыктын альбому" (1990-жылдардын) деп атаган. Entertainment Weekly журналы Jagged Little Pill'ди акыркы 25 жылдагы 100 мыкты альбомдун бири деп атаган. Альбомго ырчылардын ичинен АКШнын Billboard 200 чартынын топ-10унда турган апталар боюнча рекорд таандык (72).
Мукаш Базаркулов
Базаркулов Мукаш - (5. 6. 1935, Нарын облусунун, Ак-Талаа району, Саз айылы) педагог, КРдин эл мугалими (2005). Мугалимдердин эки жылдык институтун (1955), КМУнун филология факультетин бүтүргөн (1962). 1955-57-жылдары Ак-Талаа районундагы «Жаңы-Тилек», «Саз» жети жылдык мектептеринде мугалим болуп иштеген. 1965-жылы чейин Тогузторо районундагы орто мектепте мугалим, Ак-Талаа райондук билим берүү бөлүмүнүн башчысы, Кыргызстан Компартиясынын Ак-Талаа райкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы (1965-68), 1970-жылы КП БКнын инспектору, 1971-79-жылы партиянын Талас райкомунун экинчи жана бириичи секретары, 1979-91-жылдары Билим берүү министри болгон. 1991-жылдан Чүй облусунун билим берүү башкармалыгынын башчысы болуп эмгектенет. Кыргыз ССР Жогорку Советине депутат болуп шайланган. Эмгек Кызыл Туу ордени (1973) жана медалдар менен сыйланган.
Тоолуу облус түзүү, долбоор
«Тоолуу облус түзүү » долбоору – улуттук-мамлекеттик бөлүштүрүү жөнүндөгү иш-чара. 1920-жылдан Жетисуу, Сырдарыя облустарында жашаган кыргыздардын өз алдынча мамлекеттүүлүгүн орнотуу үчүн аракеттер күчөйт. Рахманкул Кудайкулов башында турган айрым адамдар бул облустарда жашаган кыргыздардын Казакстандын курамындагы автономияга биригүүсүн жактап чыгышкан. Абдыкерим Сыдыков, Жусуп Абдракманов башында турган кыргыздын алдыңкы интеллигенттери Кыргыз мамлекетин, башка автономиялык түзүлүштөрдөн бөлүнүп, өз алдынча автономиялык негизде калыбына келтирүү үчүн күрөшкө чыгышкан. 1922-ж. жазында алар Тоолуу Кыргыз облусун түзүү, РСФСРдин курамына түз кошулуу демилгелери менен чыгышкан. Алгач анын борбору катары Кочкор кыштагын тандоо сунуштары да айтылган. Мындай демилгелери менен алар көбүнесе европалыктар ээлеп калган Бишкектен обочо болууну жана автономиянын борбору кыргыздар жашаган жердин чордонунан орун алыш керек деген ойлорун билдиришкен. Алгачкы маалда РКП(б) БК демилгени колдоого алып, уруксат берген. Тоолуу Кыргыз облусун түзүү боюнча уюштуруу курултайы 1922-ж. 1-июнда башталып, 3-июнда Тоолуу Кыргыз облусу мыйзамдуу түрдө түзүлгөн. Бул күн Кыргыз мамлекеттүүлүгүнүн Совет доорунда калыбына келтирилген алгачкы иш-чарасынын күнү катары тарыхтан орун алган. Бирок, Р. Кудайкулов ж. б. И.Сталинге кат жазышып, анда Тоолуу Кыргыз облусу буржуазиячыл-улутчул түзүлүш катары көрсөтүлөт. Жетисуу облусу боюнча большевиктик өкүл Забировдун 1922-ж. 1-июнда Борборго жиберген кабарында: «Экономикалык жаңы саясаттын шарттарында манаптын уулу болгон жана падышанын маалында алтын погон тагынып жүргөн Абдыкерим Сыдыков деген неме Ташкенде өзү түзүп алган Кара Кыргыздардын өзүнчө Тоолуу облусу дегендин долбоорун алып келди. Бул долбоордун айынан калайыктын ышкысы кайнап, бейкут турмуш бузулду…» деген айгак сөздөр болгон. Оппозициячыл тараптын саясий каралоолорунун негизинде расмий Москва чукул чараларды көрүүгө ашыккан. Натыйжада өз алдынчалыгы автономиялык деңгээлде калыбына келтирилген алгачкы кыргыз совет мамлекеттүүлүгү – Тоолуу Кыргыз облусу И.Сталиндин жиберген шашылыш телеграммасынын негизинде кайра жоюлган. Анын жетекчилери жана демилгечилери А. Сыдыков, К.Тыныстанов, И. Арабаев, И. Айдарбеков ж. б. адамдар «улутчулдар», «панисламисттер » деп айыпталган.
Песчано-Лоб (Иглин району, Башкыртстан)
Песчано-Лоб — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Чуваш-Куб айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 48 киши. Почта индекси — 452429, ОКАТО коду — 80228880004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Базаров Ыймаш
Базаров Ыймаш - (1917, Ысык-Көл облусунун, Тоң району, Кольцовка (азыркы Бөкөмбаев) кыштагы 1977-жылы ошол эле жерде) кой ферма башчысы, Социалдык Эмгек Баатыры (1958), 1934-жылдан Тоң районундагы Ленин атындагы колхоздо колхозчу, кой ферма башчысы. Ал жетектеген ферма кой чарбасын өнүктүрүүдө мыкты ийгиликтерге жетишип, 1957-жылы 15700 ириктин ар биринен 3,191 кг жүн кыркып алган. Мамлекетке тапшырылган 2200 ириктин ар биринин тирүүлөй орточо салмагы. 67 кгга жеткен. 1958-жылы 17559 ириктин ар биринен 3,420 кг жүн кыркылган. Ленин ордени менен сыйланган.
Курск кум-шагыл кени
Курск кум-шагыл кени Ысык-Көл районунда, Чолпоната шаарынан 10 км батышта, Чоңкойсуу өзөнүнүн жээгинде, деңиз деңгээлинен 1640–1740 м бийиктикте. 1971-ж. геол. чалгындоо жүргүзүлүп, запасы эсептелген. Кен аймагын антропоген мезгилинде пайда болгон борпоң чөкмө тектер түзөт. Пайдалуу кум-шагыл катмары аллювий–пролювий чөгүндүсүнөн пайда болгон. Чоң Койсуу өзөнүн бойлой линза сымал жайгашкан. Калыңдыгы 100 мге чейин, изилденген калыңдыгы 7,6–10,7 м. Шагыл гранит, гранит-сиенит, эффузия, диорит жана метаморфизмделген тоотектердин сыныктарынан турат. Шагыл (20 ммден кесеги) 65%, кум (5 ммден майдасы) 29%. Кум орточо жана ири бүртүкчөлүү келип, кварц жана талаа шпатынан турат, кесектик модулу 2,56, арасында чаң 9%. Мындагы шагыл майдаланып, иргелген соң, кум жуулгандан кийин "300" маркасындагы бетон даярдоого жарактуу. Запасы А+В категориясы боюнча 1911 миң м2, С1– 3879 млн м3. Ачык карьерден казып алууга болот.
Лабиозалар
Лабиозалар (лат. Colisa labiosa) — аквариумда багылуучу майда балыктардын бир уруусу.
Александр Блок
Жалпы маалыматтар
Александр Александровичтин атасы — Александр Львович Блок (1852—1909), юрист, Варшава университетинин профессору.
Энеси — Александра Андреевна, кыз кезиндеги фамилиясы Бекетова, (1860—1923) — Санкт-Петербургск университетинин ректору А. Н. Бекетовтун кызы. Александра 18 жашында турмушка чыгып, үй-бүлө бакыты көпкө созулбайт. Баласы Александр төрөлгөндөн кийин күйөөсү менен болгон мамилесин үзөт. 1889-жылы Синодтон күйөөсү менен болгон никени бузганы тууралуу указды алып,  гвардия офицери Ф. Ф. Кублицкий-Пиоттухка турмушка чыгат. Бирок баласын биринчи күйөөсүнүн фамилиясы менен калтырат. Александр тогуз жашында өгөй атасы жана энеси менен бирге Петербург шаарынын лейб-гренадерск полкунун казармасындагы батирлердин бирине жайгашышат. Ошол эле жылы Введенск гимназиясына окууга берилет. 1897-жылы энеси менен бирге Германиянын Бад-Наугейм шаарында жүргөн кезинде Блок Ксения Садовскаяга болгон жаштык сүйүүсүн башынан өткөрөт. Ал бийкеч Блоктун чыгармачылыгына чоң из калдырган. 1897-жылы Петербургта Вл. Соловьевьев менен жолугушат. .
1898-жылы гиназияны бүтүп, Петербург университетинин юридикалык факультетине тапшырат. Ал жакта үч жыл окуган соң,  Петербург университетинин тарыхый-фиологиялык факультетинин славян-орус бөлүмүнө  которулуп, 1906-жылы аня аяктайт. Университетте окуп жүргөн кезген Блок Сергей Городецкий жана Алексей Ремизов менен таанышат.
Ошол учурда поэттин алыскы туугандарынан болгон байкеси, кийинчереек поп Сергей Михайлович Соловьёв (кичи), Блоктун жакын досторунун бирине айланат.
Блок биринчи ырларын 5 жашында жараткан. 10 жашында Александр Блок «Корабль» журналынын эки номерин жазган. 1894-жылдан 1897-жылга чейин байкелери менен бирге колдо жазылган «Вестник» журналын чыгарат. Александр Блок кичине кезинен ар бир жайды Москвага жакын жайгашкан чоң атасынын ээлиги Шахматоводо эс алган. 8 км алыстыкта Бекетовтун досу, орустун улуу химиги Дмитрий Менделеевтин ээлиги Боблово жайгашкан болчу. Блокто 16 жашында театрга болгон кызуугусу жаралат. Александр Блок Петербургта тетралдык ийримге жазылат. Бирок биринчи ийгилигинен соң ага башка роль беришкен эмес.
Эндартериит
Эндартериит (грек. ἔνδον —  ичине жана лат. arteria — артерия) — четки артериянын өнөкөт сезгениши.
Мында артерия кан тамырлардын ички капталдары калыңдап, кан өткөргүчтүгү азайып, ткандарды кан менен жабдуу бузулат. Андан ары артериянын ички көңдөйүнүн бүтөлүшү кандын агуусун бөгөп, денеге (көбүнчө бутка) кычкылтек жана башкалар керектүү азыктарды жеткирбей, ткань өлө баштайт. Эндартерииттин пайда болушуна кан тамырларды туруктуу спазмга дуушар кылган факторлор — муздоо, айрыкча үшүк алуу, өнөкөт уулануу (мисалы, коргошун менен), тамеки чегүү жана башкалар түрткү болот. Эндартериит менен көбүнчө 50 жашка чейинки эркектер ооруйт.
Белгилери
Адегенде бир буттун кан тамырлары жапа чегип, кийинчерээк экинчи бутка өтүшү мүмкүн. Эндартериитте балтыр, басканда бут кетмени, кийинчерээк жатканда да күчөп ооруйт. Булчуң эттери уюп, тарамышы түйүлөт. Бут тез эле үшүйт. Ооруган бут шишимик тартып, какшап, бозорот, кээде көгүш тартат. Бут кетмениндеги артерия кан тамырынын кагышы басаңдап, акырындап жоголот. Мезгили менен жакшы болуп, узакка созулат. Ал өтүшүп кеткенде бармактын, кээде бут кетменинин гангренасына айланат.
Дарылоо
Эндартериитти врач дарылайт. Дарылоодо кан тамырларды кеңейтүүчү дары, гангренага айланса хирургиялык жол колдонулат. Мындан тышкары физиотерапиялык жана санаторий-курорттордо дарылоо жүргүзүлөт. Эндартериит узак жана талыкпай дарылоону талап кылат. Анын алгачкы белгилери билинери менен врачка кайрылуу зарыл. Дарылоо канчалык эрте башталса, ошончо натыйжалуу болот.
Алдын алуу
Эндартерииттин алдын алууда кан тамырлардын спазмына түрткү болгон үшүк алуудан сак болуу, тамеки тартуудан баш тартуу, тар бут кийим кийбөө, бутту таза кармоо сунуш кылынат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Торкен, көрүстөн
Торкен көрүстөнү – б. з. 1-кылымына таандык мүрзөлөр. Кетментөбө өрөөнүндөгү Миңдөбө деген жерде. 900дөн ашык дөбө мүрзөдөн турат. Казанактуу көргө арча табытка бир же эки адамдын сөөгү салынып коюлган. Мүрзөлөрдөн бет кептер, акак таштар чөгөрүлгөн алтын шакектер, сөйкөлөр, темир кылычтар ж. б. табылган.
Ак-Суу (Москва району)
Ак-Суу (Ак-Суу) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Москва районундагы айыл. Биринчимай айыл округу курамына кирет.
Калкы
Калкы - 8 281 киши.
Алымбаев Абдрахман Мырзагул уулу
Алымбаев Абдрахман (адабий псевдоними Байас Турал). 1956-жылы Аксынын Авлетим айылында туулган. Тарыхчы, публицист, акын. Белгилүү коомдук-маданий ишмер.
Ийне сайма
Бул — сайманын бир түрү. Ийне сайма — жөрмөп саюу. Ичке ийне менен сайма сайса, сайым элпек кетет да, түшкөн көркөм көчөт ошончолук сыйда көрүнөт. Мыкты саймачылар учуктук жипти кыска сапташат. Бул ийнени сайып, учукту тартууда анча чубалжып чачышпайт. Адатта, жипти оң кол менен уч жагынан кармап, учуктун учун чыйратып, ийнени сол колдо учунан тутуп, өйдө маңдайга көтөрүп, ийне көзүнөн өткөрөт. Бул — учукту саптоо. Сайма саюуда оң колдо учуктуу ийне болот. Сол колго жердикти кармоо зарыл. Ийнени оң колдун үч манжасы (башбармак, сөөмөй, ортон) менен эптүү кармайт. Ал эми сайманын жердиги энине карата тизеге басып, сөөмөйгө ороп, атайын «алкакка» керип туруп да саюуга болот. Мына ушундай жолдор «сайма саюу» деп аталат.
Алымбаев Абдрахман Мырзагул уулу
Кыргыз мамлекеттик университетинин тарых бөлүмүн аяктаган. Алматы шаарынан партиялык институтта окуп билимин уланткан. Андан соң, Кыргыз ИАсынын илимий кызматкери болуп эмгектенген. Өкмөттүк кызматтарда ишин улантып, Кыргызстан Жазуучулар бирикмесинин катчысы, вице-президенти катары чыгармачыл чөйрөгө таанылган.
Ийне сайма
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Алымбаев Абдрахман Мырзагул уулу
Өзбекстандагы, Каракалпакстандагы жашаган кыргыздар, алардын уруулук курамы, каада-салттары, жашаган аймактары, жер-суу аталыштары жана башкалар боюнча этнографиялык маанидеги маалыматтарды басма сөз беттерине жарыялап келет. Тажикстандагы жашаган лакай, барлас, коңурат, катаган, дүрмөндөр жана алардын чыгыш тектери, кыргыздар менен этногенетикалык, этномаданий алакалары боюнча жүйөлүү илимий пикирлердин автору катары маалым. Аталган этнографиялык топтор жашаган аймактарды кыдырып, бир кыйла маалыматтарды илимге киргизген. Кыргыз элинин теги, уруулук курамы, философиялык-диний коз караштары боюнча бир катар эмгектерди жазган. Публицистика багытында кыргыз тили, каада-салт жөрөлгөлөрү, мекенди сүйүп, урматтоо, илим-билим жана башка багытында жазылган коптөгөн макала, эмгектерди эл назарына сунуш эткен. Кыргыздардын элдик календары, майрамдары, эл, уруу-урук, жер-суу аталыштары жана алардын түпкү маанилери боюнча жүйөлүү илимий пикирлердин ээси. "Улустун улуу күнү", "Түрк" этноними жана анын мааниси", "Түркстандын түпкү аталышы", "Огуздар жана алардын теги" жана башка эмгектердин автору.
Колдонулган адабият
Каратаев О.К., Эралиев С.Н. Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк. Б.,2005-жыл.
Кара-Суу району
Кара-Суу району — Кыргызстандын Ош облусунун курамындагы район. Административдик борбору ― Кара-Суу шаары.
Калктын саны ― 448 608 (2021-жылы), 2009-жылы — 348 645 адам.
Административдик-аймактык түзүлүш
Райондун курамына райондук маанидеги шаар — Кара-Суу жана 137 айылды камтыган 16 айыл аймагы кирет :
Эрлан Жумагазиев
Акын Эрлан Жумагазиев Кочкор районунун Кара-Мойнок айылында 1983-жылы 20-октябрда туулган.
2007-жылы И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин алдындагы Мамлекеттик тил жана маданият институтун аяктап,
Ысык-Көл районундагы Х.Жээнбаев атындагы Бостери орто мектебине кыргыз тили жана адабияты-тарых сабактарынан мугалим
болуп иштеген жана ошол эле жылдын ноябрь айында Ысык-Көл облустук билим берүү башкармалыгынын чечими менен Жети-Өгүз районундагы
Чоң-Жаргылчак орто мектебине кыргыз тили жана адабияты сабагынын мугалими болуп которулган.
Үй-бүлөлүк шартка байланыштуу 2008-жылдын сентябрь айынан Кочкор районундагы И.Абылгазы уулу атындагы орто мектебине которулган.
Учурда Бишкек шаарындагы № 5 мектеп-гимназиясында кыргыз тили жана адабияты мугалими болуп иштейт.
Анын алгачкы ырлары Кочкор райондук «Эмгек туусу» гезитине жарыяланган.
Ырлары мезгилдүү басма сөз беттеринде, «Саамалык», «Алманын мөмөлөрү» өңдүү бир катар альманахтарда жарыяланган.
2010-жылдан Кыргыз Республикасынын Улуттук жазуучулар союзунун мүчөсү.
Жарык көргөн китеби
Кванттык саат
Кванттык саат, атом сааты – убакытты эсептөөчү түзүлүш; анда жыштыгы кванттык стандарт менен башкарылуучу кварц генератору бар. Мында маятниктин милдетин атом аткарат. Анын жүрүшүн атомдордун бир энергиялык абалдан экинчи абалга өтүүдөгү нурлануу жыштыгы жөнгө салат. Бул жыштык өтө турактуу (каталыгы 10–11–10–13) болгондуктан, кванттык саат убакытты астрономиялык ыкмадан да так өлчөөгө мүмкүндүк берет. Кванттык саат жыштыктын кванттык стандарттардын жардамы менен текшерилет. Биринчи кванттык саат 1955-жылы АКШда жасалган. Азыркы кванттык саатта кээде цезийлүү репер колдонулат. Кийинки мезгилде рубидийлүү кванттык саат кеңири тараган. Ал кварц саатына салыштырганда өтө так болгондуктан, радионавигация системаларында, астрономиялык обсерваторияларда, илимий изилдөөлөрдө, текшерүү, ченөө лабораторияларында жана башкаларда колдонулат.
Европа аралы
Европа аралы - Франциянын ээлиги (1897-жылдан). Инди океанындагы Мозамбик кысыгында жайгашкан. Аянты 28 км2. Туруктуу жашаган калкы жок. Аралда анча чоң эмес аскер гарнизону жана метеостанция бар. Кийинчерээк станция автоматташтырылып, анда иштеген кызматкерлер өз мекенине кайтышкан. Убактылуу жай мезгилинде гана иштеген (уз. 1 км) аэропорту бар. Табигый ландшафты өзгөрбөй сакталган арал. Ал мангр токою менен капталган. Кокос пальмасы көп өсөт. Улуттук корук. Жапайы эчки кездешет. Океандан аралга миңдеген жашыл таш бакалар чыгып, жумурткалайт.
Байдуков Георгий Филиппович
Байдуков Георгий Филиппович (13(26). 5. 1907-ж. т. ) - авиациянын ген. -полковниги (1961), Советтик Союздун Баатыры (1936). 1936-жылдан КПССтин мүчөсү. Т. ж. жумушчусунун үй-бүлөсүнөн.
2 Ленин ордени, 4 Кызыл Туу ордени, 2-да-раж. Суворов, 1, 2-дараж. Кутузов, 2-дараж. Ата Мекендик Согуш, 4 Кызыл Жылдыз ордени жана медалдар менен сыйланган. "Америкага биздин учушубуз" (1937), "Учкучтун запискалары" (1938), "Чкалов жөнүндө" (1939) китептердин автору.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Еврокөрүнүү Азия ыр сынагы 2019
Еврокөрүнүү Азия ыр сынагы 2019» (Eurovision Asia Song Contest 2019)  — «Еврокөрүнүү Азия ыр сынагынын» 1-чи ыр сынагы, ал 2019-жылы 7-декабрда Австралияда өтөт.
Базар-Турук кыштагы
Базар-Турук кыштагы - Нарын облусунун Жумгал районундагы кыштак. Жаңарык айыл өкмөтүнө караштуу. Базартурук суусунун боюнда, деңиз деңг. 2470 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Чаек кышаарынан 45 км чыгыш тарапта. Балыкчы темиржол бекетинен 135 км. Калкы 1477 (2005); негизинен мал чарбасында жана дыйканчылыкта эмгектенет. Орто мектеп бар.
Любляна
Любляна шаары (Ljubljana,, Laibach) – Словения Республикасынын борбору. Словениянын борбордук бөлүгүндөгү Любляна ойдуңунда жайгашкан. Крайна тарыхый облусунун административдик борбору. Калкы 257,7 миң (2010; калкынын көпчүлүк бөлүгү орус тилин жакшы билишет). Жолдор тоому. Эл аралык аэропорту бар.
Славяндардын тургун жайы катары 1144-жылдан белгилүү. 13-кылымдын 2-жарымынан шаар. 1335– 1918-ж. (1809–13-ж. мезгил-мезгили менен Иллирий провинциясынын административдик борбору) габсбургдардын бийлиги астында болгон. 1918-ж. Сербдердин, хорваттардын жана словендердин королдугу (1929–92-ж. Югославия) түзүлгөндөн Любляна – Словениянын, 1992-жылдан көз каранды эмес Словения Республикасынын борбору. Машина куруу, химия, фармацевтика, текстиль, тамак-аш, булгаары– бут кийим, жыгаччылык, кагаз, полиграфия өнөр жай ишканалары иштейт. Град сепили (9–19-к.), епископтордун барокко стилиндеги ак сарайы (16–18-к.), Ыйык Якоб (17-к.), урсулинкалардын Ыйык Троица (18-к.) чиркөөлөрү, Ыйык Николай собору (18–19-к.), ратуша (18-к.), Антика Эмон шаарынын калдыктары (5-к.), 16–19- кылымдагы архитектуралык эстеликтер сакталган. Архитектор Й. Плечниктин улуттук колориттеги курулуштары, Революция аянтында ансамбль (1963–75), Словениянын Илимдер жана искусство академиясы, университет (1595), улуттук этнографиялык музей, улуттук галерея жана башкалар бар. Эл аралык ярмаркалар, фестивалдар өткөрүлүп турат. Туризм өнүккөн.
Куртка флюорит кени
Куртка флюорит кени Нарын облусунун Ак-Талаа районунда, Молдо-Тоонун түштүк капталында, Сулу-Куртка суусунун оң жээгинде, деңиз деңгээлинен 2100 м бийиктикте. 1949-, 1958- жана 1964-ж. изилденген. Кен аймагын карбондун башталышында пайда болгон акиташ, сланец катмарлары түзөт. Алардын арасында флюорит тулкусу линза түрүндө кезигет. Узундугу 40 м, туурасы 10 м, жалпы аянты 410 м2. Флюорит майда кристаллдуу, тыгыз. Өңү кочкул көк, сыякөк, ачык көк. Запасы С1 жана С2 категориясы боюнча 30,8 миң т. Флюорит кара металлургия өнөр жайында флюс катары пайдаланууга жарактуу.
Торуайгыр, көрүстөн
Торуайгыр көрүстөнү – усун жана байыркы түрк урууларына таандык мүрзөлөр. Ысык-Көлдүн күңгөйүндөгү Торуайгыр кыштагынан 1,7 км түндүк тарапта. 200дөй дөбө мүрзөдөн турат. Алардын көпчүлүгүнө тегерете таш тизилген. Көрүстөндүн аймагынан балбалдар жана эчки, бугу, жылкы ж. б. айбандардын сүрөттөрү чегилген таштар кездешет.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Жанболот Абдраимов
Абдраимов, Жанболот (1933–1982) - адабият сынчысы. Кемин районунун Кичи-Кемин айылында 1933-жылы 17-мартта туулган. 1958-жылы Кыргыз Мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүргөн.
Эмгек жолун 1952-жылы туулган айылында клубдун башчысы болуп иштөөдөн баштаган.
1958 - 1962-жж. «Кыргызстан» басмасында кенже редактор, редактор, 1962 - 1970-жж. «Ала-Тоо» журналынын сын бөлүмүнүн башчысы, 1973 - 1979-жж. «Кыргызстан маданияты» гезитинин кабарчысы болуп иштеген. Чыгармалары басма беттеринде 1958-жылдан тартып жарыялана баштаган. 1962-жылы басмадан чыккан «Жылдыздуу ырлар» аттуу алгачкы китеби Кыргыз Эл акыны А.Токтомушевдин чыгармачылыгына арналган.
1971-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү болгон.
Кыргыз тилинде
Жылдыздуу ырлар. - Ф.: Кыргызмамбас, 1962. - 28 б.
Чыгармаларга ойлор: Макалалар жыйнагы. - Ф.: Кыргызстан, 1967. – 164 б.
Чындык жана мүнөз: Макалалар жыйнагы. - Ф.: Кыргызстан, 1971. - 92 б.
Турмуш күүлөрү: Адабий макалалар жыйнагы. - Ф.: Кыргызстан, 1978. - 238 б.
Чыгармадагы турмуш: Адабийсын макалалар, рецензиялар. - Ф.: Мектеп, 1981. - 118 б.
Замандаштардын образы: Адабийсын макалалар. - Ф.: Кыргызстан, 1984. - 208 б.
Кер (Юга куймасы)
Кер — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Түштүк дарыясынын сол жээгинен 382 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Асман денгээлинен 3 метр бийиктикте
Асман денгээлинен 3 метр бийиктикте (исп. Tres metros sobre el cielo) — 2010-жылдагы Фернандо Гонсалес Молин режиссерунун испан кинотасмасы. «Асман деңгээлинен үч метр» деген Федерико Моччианын романы боюнча ушундай эле аттагы Италияда тартылган кинотасманын ремейки. Башкы ролдордо Мария Вальверде жана Марио Касас. Испанияда киреге берилгенде, 2,5 миллион доллардан ашкан. 2012-жылынын кулжа айынын 22де бул кинотасманын экинчи бөлүгү чыккан «Мен сени каалп жатам» (Россияда жана Кырыгызстанда 2012-жылы теке айынын 5).
Сюжети
Хьюго Оливерага же Ачеге, өзүн өзү атагандай, түрмө камагына түшүү коркунучу бар, себеби ал кишиге кол салуу жана ырайымсыздык менен сабаганы үчүн шартту соттолгон. Анын жашоосу бүтүндөй тура эмес багытта кетүүдө, бирок кокустан тыгылышта Баби аттуу кызды көрөт жана аны тамашалап, "түрү суук" (fea) деп чакырат («солдат» орусча официалдык чектөөдө). Өзүнө кылынган мындай "назарды" Баби баалабайт-ошону менен жаңжал бүтөт.
Аче өзүнүн мотоциклдер, жарыштар, кыздар, ичимдиктер жана жаштык козголоңчулук менен толгон жашоосуна кайтат. Аче достору менен кечки зооко чакыруусуз келет, ал жерден ал кайра Бабини көрөт. Ошо жерден сөз менен уруш чыгат, натыйжада ызы-чуу болуп, кожоюндардын үйү талкаланат. Бабинин мурунку жигити аны үйүнө жеткизип баратканда, байкерлер тобу-Аченин достору, аларга кол салышат. Аягы мурунку жигити качып кетет, Баби болсо, жагымсыз Аче менен үйүнө кайтышка аргасыз болот. Бабинин дос кызы-Катина Аченин эң жакын Поло аттуу досу менен суйлошуп калат. Ошондон улам Баби өзүнүн башынан өткөрбөгөн кырдаалдарда так Аче менен бирге болот-көчө жарыштары, полиция кызматкерлеринен качуу. Бара-бара Бабини багындыруу Аче үчүн кызыктуу оюн болуп, өзүн сүйдүргөнгө аракет жазап атып, ал өзү да ага сүйүү сезимдерин сезе баштайт.
Кечирээк анын каршылыгынын жана козголоңчулугунун себеби-Аченин апасынын бейопалыгы жана анын үй-бүлөдөн кетүүсү, анын ойношун сабагандыгы үчүн ал соттолгондугу билинет.
Бабини апасы ар түрдүү жол менен өзүнүн кызын оңбогон баладан коруйт, бирок жаштардын сезимдери күн сайын өсөт. Баби так Ачени өзүнүн биринчи жигити кылаарын чечет, алар чогу романтикалык түн өткөрүшөт. Так ошондон кийин Аче көксөгөн сөздөрдү, ал бактылуу экенин "А мен андан бетер бактылуумун...асман деңгээлинен да үч метрге бийигирээк" деп айтат. Бирок мунун баары Аченин достору Бабинин үйүнө дуулдап кирпи барышканда, мурунку сүйлөшкөн кызы үй-бүлөлүк жасалганы уурдап алганда, дагы Баби Аче анын мугалимин коркутканын билгенде кыйрайт. Баби алар убактылуу кезикпей турушаарын чечет.
Бабинин 18-жаштыгына, Аче бүт шектерин четке кагып, анын туулган күнүнө ресторанга келет. Бул жомок да Бабинин кошунасы анын көйнөгүнө вино төгүп алганда, Аче аны менен согуша кеткенде, Катинанын чалуусу бузат.
Поло, ошол эле убакта болуп аткан жарышта каза болот. Аченин жашоосу ачуулукка, сыздоого, канга толгон, анын баарын Баби көргүсү келбей калгандыктан, Баби Аче менен мамилесин үзүүнү чечет.
Баби апасынын сунушу боюнча кошунасы менен жолуга баштайт. Аче досунун жоктугуна кайгырып, сүйүктүүсү менен мамилесин кайра калыбына келтирүү аракетин көрөт, бирок аны бөлөк менен көрүп, ал эми эчнерсени кайтара албайт экенин түшүнөт. Аче өзүнүн Алекс аттуу байкесине чет өлкөгө барып иштээрин айтат. Баби экөө бактылуу болгон кумжээкте, Аче бала кездеринде экөө ушу эле кумжээкте жолуккандарын эстейт. Аягында биз Аченин үнүн угабыз :«Сен эч качан өткөндү кайтара албайсың, өкүнүчтүү, кээбир нерселер өмүрүңдө бир эле жолу болот экен. Сен канча аркет кылбасан да, сен ошо сезимдерди кайра сезе албайсың, сен эч качан кайра асман деңгээлинен үч метрге бийигирээк көтөрүлө албайсың... »
Озерковка (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Озерковка — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Наум айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 14 киши. Почта индекси — 453167, ОКАТО коду — 80249848007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кыргызстан чымкөң кендери
Кендери майда: запасы 5 млн м3ге чейин жеткен чым көң чыгуучу жер Чүй өрөөнүндө (Токмок). 3 млн м3ге чейинкиси Ысык-Көлдө (Коңурөлөң) жайгашкан. Чым көң төмөндөгү сапаттык көрсөткүчтөрү менен айырмаланат (орточо маалымат менен): 30 — 40% нымдуулуктагы салыштырма салмагы 1,4 —1,6; көлөмдүк салмагы 1,12 — 1,41; күлдүүлүгү 33 — 40%; 10 —13% нымдуулукта күйүүдөгү жылуулук берүү жөндөмдүүлүгү 2000 — 3500 ккал/кг. Республикада чым көң отун катары аз пайдаланылат. Негизинен айыл чарбада жер семирткич катары колдонулат. Айрым чым көң жаткан саздуу жерлерден дары баткак кендери табылган (Камышановка, Жыргалаң, Үгүт ж. б.)
Чоң Речка (Мунгата куймасы)
Чоң Речка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Мунгат дарыясынын оң жээгинен 16 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ураан
Ураан – биримдикти билгизүүчү сүрөөн. Урушка киргенде пир туткан ата-бабаларынын, баатырлардын аттарын кыйкырып айтып, душманга айбат көрсөтүшкөн. Мурунку өткөн баатырлардын сүрү душманга тирүүсүндөй айбат кылат, колдойт деп ишенишкен. Ураан уруу, уруулар ичинде жалпы элдик мүнөзгө ээ болгон.
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
Термечиков, Шаршен
Шаршен Термечик уулу (Шаршен Термечиков) (1896-1942) - кыргыз ырчы, комузчу, элдик куудул, Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти (1941). 1896-жылы Чүй боорундагы Сокулук районундагы Көнөк (Токбай?) айылында дүйнөгө келген. Бай-манапка малай болуп жүргөн. 1931-1939-ж. Кыргыз драма театрында, кийин өмүрүнүн акырына чейин Кыргыз мамлекеттик филармониясында иштеген. Турмуштагы, айрыкча кыргыздын эски каада-салтындагы кемчиликтер, жакыр турмуш, кишилердин терс жоорук-жосундарын, аткаминерлердин алдым-жуттумдугун, жалкоо, жатып ичерлерди өз башынан өткөргөн окуя, өз кемчилиги катары элге тартуулаган куудул болгон. Ш. тууроочулук (имитатор) өнөрү м-н да таанымал куудул. Куудулук таланты теңдешсиз бул адам Кыргызстанда туңгуч ирет «Жалгыз актер театрын» жараткан. Юморлору өзүнчө китеп болуп чыккан. Көптөгөн сыйлыктардын ээси. Ш-дин “Сыртына кайырма”, “Ичине кайырма”, “Кантың бар” сыяктуу элге белгилүү ырлары да бар.
= Колдонулган адабияттар =
= Шилтемелер = Талант тагдыры: Эл куудулу Шаршен Термечиков
Баирики
Баирики — Кирибати мамлекетинин борбор шаары (1979). Баирики аймагында, Тарава атоллунун (Гилберт аралдар тобуна кирет) түштүк бөлүгүндө жайгашкан. Калкы 44,4 миң (2005). Британия протекторатынын административдик борбору катары 1895-ж. Гилберт жана Эллис аймагында негизделген. 1979-жылдан көз каранды эмес мамлекеттин борбору. Университет (Түштук Тынч океан университетинин филиалы, 1973), улуттук китепкана (1979), шаардан 8 км түндук-батышта ири деңиз порту жана кеме ремонттоочу жайлар (Бетио аймагында) бар. Кокос жаңгагын жана балык соода борбору. Япон согуш базасынын калдыктары (согуш техникасы, мемориал багы, синтоизм храмы жана көрүстөндөр) сакталган. Баирикиден 16 км чыгышта өлкөнүн маданий борбору (анын ичинде акуланын тиши менен кооздолгон кылычтар, кокос жаңгагынан жасалган буюмдар сатылат) жайгашкан.
Межница (Тура куймасы)
Межница — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тура дарыясынын сол жээгинен 27 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тура дарыясы Тагил дарыясынын куюлушунан Тагил дарыясы, Ница дарыясы жана Пышма дарыясы дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Лабрисомустар
Лабрисомустар (лат. Labrisomus) — кандекбалыктардын бир уруусу.
Динара Акулова
Динара Акулова — 1964-жылы 10-сентябрда Жети-Өгүз районунун, Светлая Поляна айылында туулган.
Кыргыз Республикасынын эл артисти (2021). Кыргыз эстрада ырчысы жана киноактриса. Эгемендүүлүтөн кийинки кыргыз эстрадасынын баштоочуларынын бири.
Өмүр баяны
1964-жылы 10-сентябрда Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районундагы, Светлая Поляна айылында туулган. Ал таенеси Асылдын колунда өскөнү менен өз ата энесинен кол үзгөн эмес. Атасы Догдурбек комуз чертип, жары Гулай экөө  кошулуп  алып   майрамдарда эл алдына чыгып ырдап жүрүшкөн. Динара кичинесинен комуз черткенди, гармошка, аккордеон тартканды үйрөнүп ырдай баштаган.
Ал Караколдогу Ы. Туманов атындагы мамлекеттик музыкалык окуу жайын, Бишкекктеги искусство инсититун  бүтүргөн. К.Орозов атындагы эл аспаптар аркестиринде альт комузда ойногон. Комуздун коштоосунда элдик ырларды  ырдаган.
Кийин эстрада ырларына өтөт. Марат Алыбаевдин “Эй, жазгүлүм” “менсени сүйөм”, “Аккордеон” деген ырларын  аткарып,бүт Кыргызстанга белгилүү болот. Тараз Асанакуновдун “Аккуу белең Айперим”, кийин Ибирагим Жунусовдун “Эламанын” аткаруу менен  Динаранын  атак-даңкы  ого бетер артты. Кийин өзү “Динара” эстрадалык тобун түзүп, чыгармачылык ийгиликтери жогорку бийиктикке жетишет.
БУУ Өнөр-жайды Өнүктүрүү боюнча Уюму
БУУ Өнөр-жайды Өнүктүрүү боюнча Уюму (U.N.I.D.O.-ЮНИДО) — 1974-жылы түзүлгөн. Борбору Венада. Максаты - өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн өнөр жай тармагынын өсүү ыргагын арттыруу жана БУУнун тегерегиндеги өнөр жайга тиешелүү иш-аракеттерди координациялоо. Негизги органы үч жылга шайланган 45 мүчөлүү Өнөр-Жайды Өнүктүрүү Кеңеши болуп саналат жана ал жыл сайын жыйынын өткөрөт. ЮНИДО өнүгүп келе жаткан өлкөлөргө түздөн-түз жардам көрсөтөт, техникалык жардам берет, баяндама жасайт жана изилдөө жүргүзөт, адистик топтордун жыйындарын жана семинарларды өткөрөт. Билим берүү иштерин жүргүзөт. Өнүккөн өлкөлөргө да жардам бериши мүмкүн. 1975-жылы март айында 114 мүчө өлкөнүн катышуусунда Лимада өткөрүлгөн ЮНИДОнун Жалпы Конференциясында 84 аймакты камтыган документ (Лима декларациясы) кабыл алынган жана өнөр жай тармагында өнүктүрүү жана кызматташууну максат кылган дагы бир Операция Программасын түзүү пландаштырылган. Айрыкча дүйнөлүк өнөр жай өндүрүшүндө 7 %дык үлүшкө ээ болгон өнүгүп келе жаткан өлкөлөргө жогорудагы документтердеги белгиленген чаралар колдонулуп, бул үлүштү 2000-жылы 25 %ке чыгаруу максат кылынган (бүгүнкү күнү алардын өндүрүштөгү үлүшү 9 %га жакын).
Кванттык теория
Кванттык теория – илимде микродүйнө объектилеринин түзүлүшүн, кыймылын жана өз ара аракеттешүүсүн окутуп-үйрөтүүчү физикалык теория. Ал кванттык механика, кванттык статистика жана кванттык электрдинамика бөлүмдөрүн камтыйт. Электрондордун жана жарык кванттарынын касиеттеринин дал келишин изилдөө кванттык теорияны түзүүгө алып келген. Кванттык теориянын өнүгүүсүнүн алгачкы этаптары: А. Эйнштейндин фотоэлектр эффектисин түшүндүрүүсү, фотондордун таралуусу боюнча А. Комптондун нурлануунун кванттык мүнөзүн ачып көрсөтүүсү. Ал эми Н. Бордун теориясы, Ж. Франк менен Г. Герцтин тажрыйбалары атомдун нурлануусунун кванттык мүнөздөмөсүн далилдеген. Теориянын өнүгүшүнүн кийинки этабы микробөлүкчөлөрдүн толкундук касиетин байкоо менен иш жүзүнө ашат. 1924-жылы франциялык физик Луи де Бройль бөлүкчөлөрдүн корпускулалык абалынан тышкары дагы толкундук касиети тууралуу айткан. Дүйнөлүк окумуштуулар M. Лауэ, У. Томсон, К. Девиссон жана Л. Жермердин тажрыйбалары бөлүкчөлөрдүн толкундук касиетин далилдөөчү дифракция кубулушуна арналган. Кванттык теорияда материянын туруктуулугу жана өзгөрмөлүүлүгү, дискреттүүлүгү жана үзгүлтүксүздүгү анын негизги касиеттери болуп эсептелет. Кванттык теорияда микробөлүкчөлөрдүн кыймылы координаталардын жана убакыттын бир катар функциялары [х, y, z, t] аркылуу жазылат). Эркин микробөлүкчөлөрдүн негизги мүнөздөөчүлөрү энергия (Е) жана импульс (р). Кванттык теорияда закондордун негизги айырмачылыктары – символдордун сандар менен эмес, абстракттуу математикалык түшүнүктөр – операторлор менен белгилениши. Классикалык теориядан айырмаланган жаңы түшүнүктөр, башкача айтканда материянын корпускулалык (дискреттүү) жана толкундук (үзгүлтүксүз) касиеттери келип чыгат. Бул атомдук процесстерди жазуудагы жаңы ыкма болуп эсептелет.
Анаксимен
Анаксимен (Х.Т.ч. 588 — 525-ж.ченде) — байыркы грек философу, Милет мектебинин өкүлү.
Милет мектебинин башка эки өкүлү Фалестен жана Анаксимандрдан айырмаланып, Анаксимен бизди курчап турган дүйнөнүн түпнегизи катары абаны алат. Бул көз карашты Симпликий мындайча жазат: «Анаксимандрдын досу болгон Анаксимен аны менен макул болуп, бардык нерсенин негизинде жаткан жаратылыш бирдиктүү жана чексиз дейт, бирок ага каршы чыгып, ал белгисиз эмес, ал сапат жагынан белгилүү нерсе деп табат жана аны аба деп атайт. Аба заттарга жараша суюлуу жана коюлануу даражасы боюнча ар түрдүү болот. Атап айтканда ал суюлуп барып отко айланат, коюуланып барып шамалга, андан кийин булутка, андан кийин жерге, анан ташка айланат, калган бардык нерселер ушулардан пайда болот. Анаксимен да өзгөрүүлөрдүн себепчиси болгон чексиз кыймылды тааныйт [Маковельский А.О., Досократиктер]. Анаксимендин «абасы» жөнөкөй абага дегеле окшобойт. Бул түпкү зат бууга же демге көбүрөөк окшошот. Анаксимендин көз карашы бул жерде бардык тирүү нерселерде өтмө катар болуп куюлушуп турган кандайдыр негиз катарында каралган жан жөнүндөгү мифологиялык түшүнүктөр менен айкалышып кетет. «Аба боло туруп бизди кармап, бекемдеп турган жан сыяктуу дем жана аба да бүткүл дүйнөнү камтып турат» — дейт ал. Бул айтылгандардан пантеизм идеясы көрүнүп турат, бул идея боюнча Кудай жаратылыш менен бирдей, б.а. бардык нерселердин түпнегизи болгон аба менен бирдей. Анаксимендин космологиялык көз карашы боюнча Жер жалпак жана Күн жана башка бардык планеталардай эле абада калкып турат. Жер кыймылдабайт, ал эми Күн жана планеталар болсо космостук шамалдын таасир-күчү менен жылып жүрөт. Анаксимен жаан, мөндүр, кар жана д.у.с. метеорологиялык кубулуштарга көп көңүл буруп, бул кубулуштарды абанын аракет-күчүнө негизденип ар түрдүү себептер менен түшүндүрүүгө умтулат. Анаксимен а түгүл кудайлар да абадан жаралды деп түшүндүрөт.
Пырь-Яха дарыясы
Пырь-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пырья-Тысынян-То көлү орун алган. Дарыянын узундугу - 61 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эндемия
Эндемия — белгилүү аймакта табигый жана социалдык шартка байланыштуу айрым оорунун узак убакыт бою сакталышы.
Айрым жугуштуу оорулардын эндемиясы белгилүү аймактын биологиялык шартына, табигый очоктуулукка байланыштуу (Табигый очоктуу оорулар). Кээ бир жугушсуз оорулардын эндемиясы ошол жердин топурак, суу, абасынын химиялык составына байланыштуу болот. Мисалы, сууда йод жетишпесе эндемиялык богок; топуракта, сууда фтор көп болгондо флюороз (Тиш) пайда болот.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Торуайгыр шаар чалдыбары
Торуайгыр шаар чалдыбары – орто кылымдарга таандык шаардын калдыгы. Ысык-Көлдүн күңгөйүндөгү Торуайгыр кыштагынын жанында жайгашкан; дубал менен курчалган. Аянты 60 га. Шаарда турак жай жана өндүрүш курулуштары болгон. Ар кандай чоңдуктагы дөбөлөргө айланган. Торуайгыр шаар чалдыбарынын түндүк тарабынан орто кылымдарда кыш бышырылуучу өнөркананын калдыгы табылган. Андан имараттын астына төшөлүүчү жана дубалга капталуучу кооз такталар да чыгарылган.
Эски куб (Иглин району, Башкыртстан)
Эски куб — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Чуваш-Куб айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 545 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band
Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (кырг. Сержант Пеппердин элкин жүрөктөр клубунун оркестри) (альбомдун жумушчу аты - One Down, Six to Go) - The Beatles британ рок-тобунун сегизинчи студиялык альбому. Көптөгөн сынчылар Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band'ди бардык мезгилдердин эң таасирдүү рок-альбомдорунун бири экенин белгилешет. Атап айтканда, альбом Rolling Stone (2003) журналынын версиясына ылайык, эзелден берки жана бүткүл элдердин мыкты альбому болуп саналат. 2006-жылы британ чарттарынын элүү жылдыгына карата Би-Би-Си радиостанциясы тарабынан угармандардын арасында жүргүзүлгөн сурамжылоого ылайык, аталган альбом Улуу Британияда популярдуулук боюнча биринчи орунду ээлейт. Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band сатылган 30 миллиондон ашык нуска менен дүйнөлүк альбом сатык лидерлеринин тизмесинде тогузунчу орунда турат.
Альбом 1966-жылы 6-декабрда башталган 129 күндүк мөөнөт ичинде жазылып, 1967-жылы 1-июнда Улуу Британияда чыккан (Ошол эле жылдын 2-июнунда альбом АКШда сатыла баштаган).
Ратон (Нү-Мексико)
Ратон (Нү-Мексико) (Raton) — Нү-Мексико штатынын Colfax округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 7282 киши. Болжолдуу аянты - 19.0 км². FIPS коду — 35-62060.
Ийлөө
Бул — терини колдо иштетүү. Тебелеп, ушалап, жумшартып, талкууга коюп, бодонун, жандыктын терилерин ийине келтирүү.
Азап чегүү
Азап чегүү – чыдамкайлык, ишмердүүлүктүн каршылыктыгы, чочулоо, сары санаа, коркунуч, капа, кайгы, ооруу абалы. Кайрадан жаралууга (сансара) байланган чексиздик тирүү жандыктардын азап чегүү идеясы. Индия салтынын негизинде жаткан теориялык ойлоо негизинде иштелген корутунду ошондой эле буддизмде Будданын перт асыл чындыгы.
Колдонулган адабияттар
വേദന
Ийлөө
Ийлөөнүн эки түрү бар. Майда жандыктардын (кой эчки) жана кайберендердин терилери кол учунда эле ийленет. Бодонун, бугу-маралдын терилери атайын талкууга түшөт. Терини ийлөө жолу менен кол булгаары (көн), кайыш (ак кайыш), чанач жасап, ат жабдыктарынын бөлүктөрүнө узанышып, каада-салттуу буюмдарды жана элдик кийим-кечектерди тигишкен.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Байбиче (желаргы) гранит-сиенит кени
Байбиче (желаргы) гранит-сиенит кени  - Чүй облусунун Кемин районунда, Кемин шаарчасынын 10 км туштук-чыгыштарапта Байбиченин Соорусу тоосунда. 1961-ж. геологиялык чалгындоо жумуштары жургузулуп, запасы эсептелген. Кен пермь мезгилинде жерип чыккан гранит-сиенит орто интрузиясынан турат. Ал ири массивди тузуп, Чуй суусун бойлой жайгашкан. Арасында порфирит дайкалары, көптөгөн кварц-турмалиндуу тарамча тулкулары бар. Гранит-сиенит орто кристалдуу, катуу, тыгыз, кысууга чыдамдуулугу 2183-2711 кгс/см². Көлөмдүк массасы 2, 6-3,05 г/см³; блоктуулугу 50%. Жук көтөрүмдүүлүгү жогору болгондуктан, майдаланып темир жолдорго төшөлөт. Баланстык запасы А+В категориясы боюнча 5577 миң м³, С-3991 миң м³.
Лаврак
Лаврак (лат. Morone labrax, L. 1758) — деңиз алабугапарынын бир түрү.
Кызыл-Туу (Москва району)
Кызыл-Туу (Кызыл-Туу) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Москва районундагы айыл. Петровка айыл округу составына кирет.
Эрнст Акрамов
Эрнст Хашимович Акрамов - хирург, медицина илиминин доктору, профессор.
Өмүр жолу
1936-жылы Бишкек шаарында туулган. Кыргыз Мамилекеттик медисиналык институтуну бүтүргөн. Эмгек жолун Бишкектеги №2-килиникалык ооруканада хирург болуу менен иштөөнү баштаган. 1967-жыл кандидаттык, 1990-жылы докторлук дисертациясын жактаган. КММИде асистент, доцент, респубикалык клиникалык ооруканада жалпы хирургия бөлүмүнүн  башчысы болуп иштеген. 1992-жылдан тартып Чүй облустук ооруканасынын хириргуясынын  башчысы. 130дан ашык илимий эмгектин, 4 монографиянын жана 2 ойлоп табуунун  автору. Республикага эмгеги сиңген дарыгер. Жаратылыш жана коом туурасындагы эл аралык академиянын  академиги. 1989-92-жылдары СССРдин Эл депутаты Спортук гимнастика боюунча СССР спортунун чебери. 1996-жлдан баштап жыл сайын республиканын белгилүү артистери катышкан кайрымдуулук  музыкалык кечелерди өткөрөт. 4-чакырылыштагы Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши депутаты, Кыргыз Республикасынын Баатыры.
Колдонулган адабият
Абдышев К."Кылым инсандары" Бишкек 2003-ж.
Лавров, Петр Лаврович
Негизги эмгектери
Негизги эмгектери төмөнкүлөр: «Гегелизм» (1858), «Гегелдин практикалык философиясы» (1859), «Антропология дегенибиз эмне?» (1860), «Практикалык философиянын (Инсан) маселелеринин очерктери» (1861), «Философиянын азыркы мааниси жөнүндө үч субхат» (1861). Өзүнүн философиясын Лавров «антропологиялык көз караш» катарында аныктайт.
Философиясынын антропологизми
Лавров өзүнүн философиялык системасын түзүүгө аракеттенген, анын системасы үч бөлүктөн турат, алар: билимдеги философия (жаратылыш философиясы), чыгармачылыктагы философия (рух философиясы), турмуштагы философия (тарых философиясы). Билимдеги философия эмпирикалык чындыкка негизденет, ал айрым конкреттүү фактыларды өз өзүнчө топтоштурат, жаратылыштагы байланыштарды жана кайталануучулукту ачат.