cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чеч-Дөбө
Чыгыш тилдеринде жазылган китептерде Караханий, моңгол, Моголистан жана калмак доорунда Ат-Башы өрөөнүндө болгон көп тарыхый окуялар баяндалат. Чечен — "Манас" эпосунда чагылдырылган социалдык термин:
Бир оокумда козголуп,
Кеп баштады жайма жай
Кой оозунан чөп албас
Коңур чечен Ажыбай (Курама вариант, 1. 228). Бул саптарда Ч. деген термин сөзмөр дегенди туюндуруп турат.
Ч-дин функциясы (аткарган милдети) кенен, алар — бийлик башындагыларга акыл, кеңеш бере ала турган адамдар. Ч. тууралуу маалыматтар 13-кылымдагы тарыхый булактардан кездешет. "Чечен" сөзү түрк тилине (ошондой эле кыргыздарга да) моңголдордон кирген. Моңгол тилинен "сечен" же "цецен" акылман деп которулат. Ал эми моңголдорго бул сөз убагында кытай тилинен кириши ыктымал. Анткени, кытай тилинде акылман деген сөз "сиэнжэнь" деп айтылат.
Ч. акылман, кеңешчи (советник), мамлекеттик адам катары моңгол империясынын убагында кеңири белгилүү болгон. Мисалы, моңголдордун тарыхында Дай-сечен, Жамуха-сечен жана башкалар Ч-дердин ысымдары белгилүү. Моңгол мамлекетинде Ч-дер уруу башчылар болушкан. Б. Я. Владимирцов алардын уруу башчылыкка аксакалдыгы менен эмес, күчтүүлүгү, байлыгы жана башкалар артыкчылык сапаттарга ээ болгондугу үчүн шайланышканын белгилеген. Кыргыздар моңголдор менен карым-катнашта болуп тургандыктан, бара-бара Ч. деген түшүнүк аларга да өткөн. Ошондуктан кыргыз феодалдык коомунда (о. кылымдарда) Ч. деп жөн эле сөзмөр адамды эмес, кандардын, бектердин акылман, колунан көп иш келе турган кеңешчисин айтышкан.
Ч. түшүнүгү моңголдордон кыргыздарга гана эмес, жалпы эле Орто Азия чөйрөсүнө кеңири тараган. Алгачкы мезгилдерде Ч-дин функциясы кенен болгон. Кийинчерек 18-кылымдан баштап Ч. сөзмөр адам маанисине өтүп баратканын Хива каны жана тарыхчысы Абулгази (1643—63) так белгилеп кеткен: "Ойрот элинде Чамуха — чечен деген бир кезде жашап өткөн. Чечен деген эстүүлүк, арабдар чеченди акыл, ал эми тажиктер ба-хиред дешет. Моңголдор менен өзбектерде азыркы убакытта да чечен деп сөзгө бай кишини айтат. Чечен деген сөз ушу күндөргө чейин казак, кыргыз, өзбек, уйгур жана башкалар тилдерде сакталып келе жатат".
Тарыхчы Рашид ад-Дин Ч. адамдын атына кошулган компонент сөз деп эсептеген. Ошентип, Ч. "Манас" эпосу боюнча, жалпы эле кыргыз фольклорунун материалдары боюнча. Орто кылымдарда даанышман, сөзгө чечен, согуш ишин билген акылдуу адамдын маанисин берет.
Алмалы
Алмалы — Кант районундагы Ысык-Ата айыл советине караштуу кыштак. «Ысык-Ата» союзунун аймагында. Райондун борбордук жана т. ж. станциясы Кант шаарынан 35 км түш. тарапта.
Аллен (Оклахома)
Аллен (Оклахома) (Allen) — Оклахома штатынын Hughes округуна караган АКШ шаары.
Монтаж
Монтаж (кинодо)– фильм жаратуудагы чыгармачылык жана техникалыкпроцесс; тартылган кино кадрларын тандоо жолу менен композициялык иретке салуу. Монтажда кадрлардын ортосундагы маанилик, көркөмдүк, масштабдык-мейкиндик, кыймыл жана үн катыштары кылдат айкалыштырылып, бүтүн кино чыгарманы түзөт. М. формаларын өнүктүрүүгө А. Смит (Улуу Британия), Э. Портер, Т. Инс, Д. У. Гриффит (АКШ), А. Ганс (Франция), З. М. Эйзенштейн, Л. В. Кулешов, В. И. Пудовкин, Д. Вертовдор (СССР) зор салым кошкон. Кыргызстанда Р. Шершенова баштаган монтажчылар үзүрлүү эмгектенүүдө.
Аллен (Оклахома)
Калкы - 951 киши. Болжолдуу аянты - 2.4 км². FIPS коду — 40-01400.
Алмалы
1931-ж. негизделген. Калкы 1128 (1986); негизинен мал чарбасында эмгектенишет. Орто мектеп, поликлиника, кесиптик-техникалык окуу жайы, балдар бакчасы, 2 ашкана бар.
Анаконда
Анаконда (лат. Eunectes murinus) — Түштүк Американын дарыяларында жашоочу чоң жылан.
Дромос
Дромос – 1–5-кылымда Евразия чөлкөмүндө жашаган көчмөн уруулардын көрлөрүндөгү катакомба жана подбой казанактарына алып баруучу айдөш казылган жабык коридор. Дромостордун узундугу 4–6 мге чейин жетип, жер алдындагы эңкейиш жасалган узун коридорлор аркылуу сөөктү казанакка (катакомбага) алпарып коюу үчүн ылайыкташтырылган. Байыркы дромостор Грекиянын Эгей жана Этрус маданиятынын табыт коюлуучу жайларынан кездешкен. КМШда Кара деңиздин Түндүк жээктеринде, Ташкент жана Бухара оазистеринде жана Казакстандын Түндүк райондорунда көп кездешет. Кыргызстанда дромостуу көрүстөндөр Чаткал, Талас, Кетмен-Төбө, Баткен жана Алай өрөөндөрүндө кеңири тараган. Дромос хунн урууларына таандык деп эсептелинет.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Камера
Камера – 1) атайын кармоо жайы (м.: сактоо К-сы, түрмө К-сы); 2) палата деген түшүнүктүн түгөйү (парламенттин, соттун). М.: Эларалык трибуналдын К-сы.
Топуракты санитариялык коргоо
Топуракты санитариялык коргоо — топурактын булгануусун алдын алуу максатында жүргүзүлүүчү укуктук, уюштуруу, санитария-гигиеналык жана санитария-техникалык чаралар системасы.
Таштанды, кык, ыплас суулар туура эмес зыянсыздандырылса (Ассенизация, Таштандыларды зыянсыздандыруу), алар чирип, суу менен камсыз кылуучу булактарга түшүп, ичеги-карын ооруларынын, гельминтоздордун козгогучтарына, оору таратуучу курткумурскалардын өсүп-оөрчүшүно шарт түзүлүшү мүмкүн. Минералдык жер семирткичтерди, пестициддерди (Айыл чарба уу химикаттары) туура эмес пайдалануу жана сактоо да топуракка чоң коркунуч туудурат. Топуракты коргоо айлана-чөйрөнү санитариялык коргоо, суу менен камсыз кылуу, канализация жана калк отурукташкан жерлерди тазалоону жакшыртуу боюнча комплекстүү пландардын ажырагыс бөлүгү. Айрыкча курорттор, ичүүчү суу менен камсыз кылуучу булактар, калк массалык эс алуучу жайлар, балдар мекемелери, санаторий жана башкалар дарылоо мекемелери жайгашкан аймакта түзүлгөн санитариялык коргоо зоналарында топуракты коргоого катуу талап коюлат. Топурактын булгануу деңгээлин санитария-эпидемиологиялык станциянын кызматкерлери химиялык, бактериологиялык жана гельминтологиялык изилдөөлөрдүн натыйжасында аныктайт.
Жездүү кумдук жана сланецтер
Жездүү кумдук жана сланецтер, жездин стратиформдук кендери - арасында жез минералдары бар, негизинен кумдук менен сланецтен түзулгөн чөкмө тоо тек кабаттары, жез рудасы.
Алар кабат түрүндө чоңураак аянттарга таралып, калыңдыгынын дайыма бирдей болушу жана байыркы деңиз чөкмөлөрүнүн белгилүү бир стратиграфиялык горизонтуна топтолушу менен айырмаланат. Мында жез негизинен халькопирит, борнит, халькозин жана ковеллин минералдарынан турат. Алар темир, цинк, коргошун, никель, кобальт, молибден, рений, висмут, сурьма, мышьяк ж. б-лардын минералдары менен бирге бүртүкчөлүү руданы түзүп, бардык жерде бир кальшта таралат.
Кен минералдык составы боюнча зоналарга бөлүнүп, алардын бара-бара бири бири менен алмашышы байкалат. Жездин стратиформдук кендери бардык геологиялык доорлордо кездешет. Бирок алардын протерозойдо, палеозойдун ортосунда жана аягында пайда болгондорунун мааниси чоң.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Чогоол мылтык
Чогоол мылтык — согуштук мылтык. "Манас" эпосунда казатта колдонулган мылтык катары айтылат: "Чогол мылтык чорт этсе, Чочуп кетпес беренден" (Саякбай Каралаев, "Семетей", 1. 257), "Чогол мылтык чорт этсе, Чочубастын өзү экен" (Саякбай Каралаев, "Семетей, 1. 343), к. Мылтык.
Жергиликтүү коомдоштуктар
Жергиликтүү коомдоштуктар - айылдык (кыштактык), посёлкалык жана шаардык кеңештердин аймактарында туруктуу жашаган калктын, жергиликтүү маанидеги маселелерди өздөрүнүн өкүлчүлүктүү, аткаруучу-тескөөчү жана башка органдары аркылуу чечүү үчүн жалпы таламдарда бирикмеси.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Битятка
Битятка — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чулым дарыясынын оң жээгинен 1211 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым бастауынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Анаплогнатус
Анаплогнатус (лат. Anaplognathus analis) — тропиктеги коңуздардын бир түрү.
Быковка (Липовка куймасы)
Быковка — Орусиядагы дарыя. Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Липовка дарыясынын сол жээгинен 18 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мотив (адабият)
Мотив (motif — куу, обон) — сюжетте каармандардын кандайдыр бир иш-аракеттерди аткарышынын себептери, ошол ишти аткарууга түрткү берген психологиялык жагдайлар. Мисалы, каармандын аңчылыкка чыгышынын мотиви, кайып болуп кетишинин мотиви жана башка. Мотивдерди туура изилдөө чыгарманын идеялык-тематикалык бүтүндүгүн туура түшүнүүгө жардам берет.
Адабий чыгармалардагы негизги идеяны жана теманы толуктоочу кошумча идея л ар жана тем ал ар да мотив деп аталат.
Китакюшю
Китакюсю — Япониядагы шаар. Фукуока префектурасынын административдик борбору. Кюшю аралынын түндүгүндө, Мурасаки дарыясынын чатында жайгашкан. 1963-жылы Вакамацу, Кокура, Можи, Тобата жана Явата шаарынын биригишинен пайда болгон. Калкы 1,0 млн (2009). Маанилүү жолдор тоому. Китакюшю аркылуу «Шинкасен» жогорку ылдамдык темир жолунун «Токайдо — Санъё» линиясы өтөт. «Кюсю» автострадасы аркылуу Кагошима шаары жана дүйнөдөгү алгачкы суу астындагы темир (1941) жана эки ярустуу автомобиль тоннели (1958) аркылуу (асылма көпүрөсү менен; 1973) Шимоносеки шаары менен байланышат. Япониядагы эң ири порттордун бири (жылына 109,7 млн тонна жүк ташылат). Шимоносеки, Мацуяма, Токушима, Кобе, Осака, Токио шаары жана Ульсан, Пусан (Түштүк Корея) порттору менен паром аркылуу катташат. Эл аралык аэропорту бар. Кара жана түстүү металлургия, кокс-химиялык, машина куруу (2000-жылдын 2-жарымынан өтө жогорку деңгээлде өнүгүүдө; заводдору: «Тоуоtа», «Nissan», «Daihatsu», «Mazda»; 2007-жылы 1 млн автомобиль чыгарылган), аскер, жеңил жана тамак-аш өнөр жай ишканалары иштейт. Шаардын аймагынан көмүр казылып алынат. Кокура сепили (1602; 1990-жылы толугу менен реставрацияланган), Мёкен синтоисттик, Фукусю будда храмдары сакталган. Китакюсю илимий-изилдөө паркы (1996; 9 ИИИ), университеттер, институттар, музейлер бар. Жыл сайын Кокура Гион майрамы өткөрүлүп турат. Шаарга жакын Хираодай квази улуттук паркы (акиташтуу үңкүрлөрү менен), ысык булактар бар.
Жез доору
Жез доору (же халколит деп аталат (гр. chalkos - жез жана lithos - таш) же энеолит (лат. aeneus-жез жана гр. lithos - таш))-пеолиттен коло дооруна өткөн мезгил.
Таш куралдары али басымдуулук кылса да, жезден жасалган алгачкы металл буюмдары пайда боло баштайт. Чыгышта (Түштүк Иранда, Турцияда, Месопотамияда) жез, андан соң коло буюмдары б. з. ч. 4-миң жылдыкта, Европада б. з. ч. 3-2-миң жылдыктарда пайда болгон.
Ачык-Суу
Ачык-Суу (Ачык-Суу) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Чоң-Алай районундагы айыл. Кашка-Суу айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 2 014 киши.
LibreOffice
LibreOffice - кеңселик ишинде текст, жадыбал, сунуш, берилиштер кампасы, формула жана чиймелер менен иштөөгө арналган мүмкүнчүлүктөрү өөрчүгөн программалардын таңгагы; MSOffice таңгагынын бирден бир атаандашы жана андан айрымаланып толугу менен акысыз; «ашар» ыкмасы менен өнүктүрүлөт.
The Document Foundation тарабынан иштелип чыккан. Ал алгач StarOffice (тин) ачык-код версиясы - OpenOffice.org - долбоорунан 2010 (до) бутак болуп чыккан. LibreOffice пакети текст, жадыбал, слайд шоу ошондой эле диаграммалар жана чиймелер менен иштегенге, берилиштер кампаларын башкарууга жана математикалык формулаларды куроого арналган программаларды өз ичине камтыйт.
"Студио 54 Нетворк" радиосу
"Студио 54 Нетворк" радиосу Италияда 1985 жылдын сонунда обого чыга баштаган жаңы радиостанция.
Анапсиддер
Анапсиддер (лат. Anapsida) — сойлоктордун бир классчасы.
Калкамандын кара аты
Калкамандын кара аты — Калкамандын аты. Алмамбеттин келишине арналган тойдогу ат чабышта "Жакын жерден чабылып, Жазылбай калып канаты" (Сагымбай Орозбаков, 2. 341) он биринчи болуп келет. Каныкейге күйөөлөп баргандагы ат чаап жар тандоо расмисинде К. а. онунчу келип, Калкаман тагдырына буюрган Ташбүбүгө үйлөнөт (Сагымбай Орозбаков, 2. 423). Көкөтөйдүн ашында Аккуланы байгеге кошуп жиберген Манас Коңурбай менен сайышка К. а-ты минип, Алмамбеттин Сараласын жайдак коштоп чыгат. Сайыш көпкө созулуп, К. а. алсырап калгганда Манас Саралага жайдак ыргып минип, Коңурбайды сайып түшүрөт (Саякбай Каралаев, 2. 60—63). Бул окуя К. а-тын эпостук башкы каарманга тете келбеген чамалуу эле тулпар экенинен кабар берет. Сагымбай Орозбаковдун вариантында да сайышка түшөрдө К. а-ты Кошой тандаганы айтылат, бирок Манас Алымсарыктын Жармаңдайын жактырып минип чыгат (Сагымбай Орозбаков, 3. 242 — 252).
Балтино (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Балтино — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Кабак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 8 киши. Почта индекси — 453029, ОКАТО коду — 80235823007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Киза дарыясы
Киза — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Таяс дарыясынын сол жээгинен 10 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган Орусия территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кара-Инген
Кара-Инген (Кара-Инген) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Сузак районундагы айыл. Кызыл-Туу айыл округу составына кирет.
Мүнөздөмө
Мүнөздөмө — каармандарга, ар кандай көрүнүштөргө, буюм-теримдерге берилген баа, алардын башкы белгилерин мүнөздөп берүү. Эгерде бул нерсе автор тарабынан берилсе, автордук мүнөздөмө, каармандар өз сөздөрү менен өздөрүн мүнөздөсө, речтик -мүнөздөмө, каармандар бири экинчисинин сапат белгилерин көрсөтсө, каармандар аркылуу берилген мүнөздөмө, ал эми автор тышкы портрет менен ички белгилерди бирдей ачып көрсөтсө, жалпы мүнөздөмө деп аталат.
Дрeженков Георгий Иванович
Дрeженков Георгий Иванович (1918, Киров облусу, Перескоки айылы – 1981, Фрунзе) – айыл чарба ишмери, айыл чарба илимдеринин кандидаты (1966), Кыргыз ССР Мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1974). 1962-ж. К. И. Скрябин атындагы КАЧИни бүткөн. 1946–50-ж. Чыгыш Казакстан облусунда зоотехник, 1950-ж. Кыргыз ССРинин совхоздор министрлигинде, Кыргызстан КП БКнын аппаратында, Кочкор райондук комитетинде секретарь болуп иштеген. 1963–81-ж. мал чарбасы боюнча Кыргызстан ИИИде улук илимий кызматкер, бөлүм башчысы. Тянь-Шань коюн чыгаргандардын бири. Эмгек Кызыл Туу, Кызыл Жылдыз, 1–2-дараж. Ата Мекендик согуш ордендери менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Китарова Гүлжан Сапаровна
Китарова Гүлжан Сапаровна (20. 8. 1961-жылы туулган, Казак ССРи, Ак-Төбө областы, Журун айылы) — медицина илимдеринин доктору (2006). Ташкент шаарындагы Орто Азия педиатрия медициналык институтун (1984), СССР Медицина ИАнын Педиатрия ИИИде ординатураны (1990) бүтүргөн. Кыргызстан медициналык экология жана алдын алуу ИИИде жетектөөчү илимий кызматкер, аллергология бөлүмүнүн башчысы (1992—96), Кыргызстан акушерлик жана педиатрия ИИИде улук илимий кызматкер, консультациялык поликлиниканын башчысы (1998—2001), башкы врачы (2001—04), Бишкек ден соолукту чыңдоо борборунун директору (2004), Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигинин педиатрия боюнча башкы адиси (2005—08). 2008-жылдан Республикалык саламаттык сактоону өнүктүрүү жана маалыматтар технологиялар борборунун директору. Педиатрия, аллергология жана иммунология боюнча адис. 44төн ашык илимий эмгеги, анын ичинде монография, методикалык көрсөтмөлөрү бар. Саламаттык сактоонун отличниги. Эмгектери: Изолированные и сочетанные аллергические заболевание у детей. Б., 2006.
Жез аммиактуу була
Жез аммиактуу була - целлюлозаны жез аммиак эритмесинде эритүүдөн алынган жасалма була.
Бул алынуучу эритме илешчээк келип, составында 10% целлюлоза, 4% жез, 7% аммиак болот. Илешчээк эритме өтө майда торчодон өткөрүлүп, суу, жегич жана кислота менен иштетилет.
Жибек жана Түстүү революциялар
Анын көз карашы боюнча мындай революциянын эң негизги белгиси коомдун базисин (системасын) эмес, анын саясий мамилелерге, идеологияга, аң-сезимге тиешелүү болгон надстройкасын «жумшак, кансыз жана жарандык согушсуз» өзгөртүү менен бир катар маанилүү реформалар аркылуу тигил же бул өлкөдө системалык өнүгүүгө жетишүү. А.Грамшинин теориясынын өзөгү бийлик менен жарандык коомдун өз ара келишүүсүнө негизделген «маданияттын гегемондуулугу» деп аталат да, бул келишүү жумшак «жибек революциясы» аркылуу ишке ашырылат. А.Грамшинин окуусу көптогон саясат таануучулар тарабынан улантылып, анын негизгилеринин бири Дж.Шарптын 1993-ж. жарык көрүп, бир нече жолу кайра басылган «От диктатуры к демократии. Концептуальные основы освобождения» деген китеби болуп саналат. XX к. 2-жарымында «үчүнчү дүйнө» деп аталган өлкөлөрдүн басымдуу көпчүлүгү орто кылымдык мамилелерден заманбап рынокко багыт алган системаларга өтүүгө багыт алышты. Постсоветтик республикалар болсо советтик-тоталитардык алкактан бошонуп, эгемендүүлүк алуу менен демократиялуу өнүгүү жолуна түшүштү. Бул процесстер соңку жаңы тарыхта «жибек жана түстүү революциялар» деп аталып келе жатат.
«Жибек революциясынын» түпкү мааниси - өлкөнүн өтө активдүү чакан азчылыгынын коллективдүү аракети менен мурунку тоталитардык режимдердин, анын ичинде коммунисттик режимдин революция жасагандардын пайдасына «жумшак», «жеңил» (бул түшүнүк «жибек сымал» деген түшүнүктү берет) өткөрүп берүүсүнө байланышкан.
СССРдин ыдырашы болжол менен XX к. 70-ж. башталып, ал жараян СССРдин кулашы менен 90-ж. башында аяктаган. Бул доор жалпысынан «жибек революциялары» деп аталган процесстин алкагында жүргөн.
1980-ж. акырында жана 1990-ж. башында постсоветтик республикалар «жибек революциясынын» принциптери менен советтик-тоталитардык системадан бошонуп, эгемендүүлүк алуу менен заманбап рынок шарттарына негизделген коомго багыт алышса, алардын кай бирлери, мис., Грузия, Украина жана Кыргызстан сыяктуу республикалар «түстүү революциялардын» негизинде авторитаризмден кутулуп, толук кандуу эркин мамлекеттик системаны курууга аракет кыла баштаган. «Жибек революциялары» менен «түстүү революциялардын» айырмачылыгы. Саясат таануучулардын бир катары булар эки башка революция деп санашат. Басымдуу көпчүлүгү бул экөө тең «жибек революциялардын» алкагында турат деп эсептешет. Болгону «түстүү революция» азыркы кай бир заманбап өлкөлөрдө бир топ айырмачылыктары менен ишке ашкан «жибек революцияларынын» сапаттык жаңы баскычы катары кабыл алынган.
«Жибек революциялары»
Жыйынтыгы - коомдук жана социалдыкэкономикалык жактан еистемалык өзгөрүүгө багытталып, жаңы, заманбап коомдук жашоону баштоо. (Башкача айтканда жогору жакта айтылгандай «үчүнчү дүйнө» деп аталган өлкөлөрдүн орто кылымдык мамилелерден, ал эми социалисттик деп аталган өлкөлөрдүн советтик-тоталитардык алкактан бошонуп заманбап рынокко, демократиялык коомго багыт алышы, жацы коомдук системага өтүшү.)
Соңку доордун тарыхында Евразия континентинде болуп өткөн саясий окуялар, мис., 1981-83-жж. Полыпадагы «Солидарность» уюму тарабынан уюштурулган окуялар, 1989- ж. болуп өткөн Чыгыш Европадагы бир катар социалисттик мамлекеттердеги (Румыния, Венгрия, Болгария ж.б.) «революциялар», 2000-ж. Сербияда Милошевичтин режиминин кулашы, ж.б. окуялар, ошондой эле мурунку совет өлкөсүнүн ыдыроосунун негизинде ар түрдүү ыкма жана жолдор аркылуу постсоветтик эгемендүү республикалардын түзүлүшү, анын ичинде Кыргыз Республикасынын уюштурулушу «жибек революцияларынын» мисалы боло алат.
«Түстүү революциялар» болсо
Жыйынтыгы - бийликтин жөн гана алмашуусу эмес, мамлекеттик системанын легитимдүүлүгүн жана анын геосаясаттык багыттарьш принципиалдуу өзгөртө алгандыгы. Мис., 2003-ж. Грузиядагы «роза революциясы», 2004-ж. Украинадагы «апельсин же малакай түстүү революциясы», 2005-ж. Кыргызстандагы «жоогазын революциясы» эсептелишет.
Бул жерде кыргыз «түстүү революцияларынын (2005, 2010)» Грузия жана Украинага Караганда бир катар өзгөчөлүктөрү да бар.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Түстүүлүк теориясы
Түстүүлүк теориясы – орг. бирикмелер боёлуу себебин түшүндүрүүчү көз караштар. Жарык, курамындагы спектр бир бөлүгүн тандап жутуп алуунун натыйжасында заттар ар кандай түскө ээ болушат. Кирхгоф законуна ылайык нерсе өзүнө кандай жарык спектринин бөлүгүн жутуп алса, ошондой эле жарык нурун чыгарат. Жарыкты тандап жуткандыктан заттар өткөн жарыктын түсү, ал зат жутуп алган жарыктын түсүнө кошумча түс (ак-кара түстүү фотография) болуп эсептелет. Сарыдан кызылга, андан көккө, көктөн жашылга өтүү багыты түстүн терендеши же батохромдук кубулуш деп аталат. Ал эми ага тескеринче багыт түстүн жогорулашы же гипсохром кубулушу деп аталат да, жутуу толкун узундугунун кыска тарабын көздөй жылышын пайда кылат. Кошумча жана жутулган түстөр ортосундагы катыштар таблицада көрсөтулгөн.
Жарык спектринин ультракызгылт–көк жана көрүнүүчү аймактарындагы жутуусу жарык бөлүкчөсү болгон фотон менен көрүнүүчү зат атомундагы электрондун өз ара аракети менен шартталат. Ал эми инфракызыл аймактагы жутуу мол-нын атомунун термелиши жана айланышы менен байланышкан. Мол. жарыктын квант энергиясын жутуп алып, Е1 энергиясына ээ болгон негизги абалдан Е2 энергиясына ээ дүүлүккөн абалга өтөт. Атом электрону фотонду жутуп алып, негизги орбитадан жогорку орбитага өтөт. Фотон энергиясы Е=hv, мында
h = 6,57·10-34Дж•с
h-Планк турактуулугу, v - жарык жыштыгы. Атом дүүлүккөн абалдан негизги абалга өткөндө Е2-Е1 =hv болгон энергия кайра (фотон) чыгарылат. Орг. заттар түсү алардын молекулалары түзүлүшү менен шартталат. Мис, изатин (1) жана фталим (2) курамдары бирдей болгону менен ар түрдүү түскө ээ.
Т.т. негиздөөчүлөр нем. химиктери К. Либерман жана К. Гребе (1969) орг. боёгуч заттар менен алардын түзүлүш ортосунда байланыш бар экенин көрсөтүшкөн. 1876-ж. нем. химиги О. Витт хромофордук теорияны тапкан. Бул теория боюнча түссүз заттарга хромофорлор деп аталуучу атом топторун азо (-N=N-), винилен (-CH=CH-), азометин. (-CH=N-), нитро (-NO) жана карбонилди (>CO) кошкондо алар тускө ээ болушат. Мындай хромофорлор кошулган заттар хромогендер деп аталат. Кийин хромегенге дагы башка атом топторун кошкондо зат түсү терендеген, бул топтор ауксохромдор деп аталган, алар: амин (-NH2) жана фенолго мүнөздүү окситоптор (-ОН). Г.Армстронг ж.б (1888) хиноид хромофорлору маанисин көрсөтүшкөн В.А.Измаильский (1915) боечу заттар классикалык стуктуралык формула менен эмес, мезомердик деп аталган кандайдыр орточо абал менен түшүндүрүлөт деген жыйынтыкка келген. Мындай абал мол-дагы атомдун байланыштары жана зарядынын которулушу менен мунөздөлөт. Тутумдаш байланышка ээ болгон учтарында электрон-донордук жана электрон-акцептордук топтору жайгашкан системалуу мол-ларда которулуу айрыкча оңой жүрөт. Мындай айкалыш бардык типтеги боёочу заттар үчүн мүнөздүү, анткени мол. дүүлүккөн абалга өтүү менен оной уюлдашат. Мол-лар тутумдаштык чынжыры канчалык узун болсо, зат түсү ошончолук терең болот. Мисалы, көмүртек катары С6Н5 – (СН=СН)n – С6Н5 үчүн түстүн максимум толкун уз. (l махс) n=1 болгондо 306 нм - n=5 болгондо 403 нм чейин өсөт. Тутумдаштык чынжыры электрон донордук жана электрон – акцептордук топтор менен бүткөн молекулалар түсү терең болот. Мол-лар бир бөлүгүн экинчи бөлүгүнө салыштырмалуу бурганда да түс өзгөрөт.
Кара ат
Кара ат (энчилүү ат) (кош Кара ат, Эгизкара) — Үрбүнүн күлүгү. Көкөтөйдүн ашында байгеге чабылат (Сагымбай Орозбаков, 3. 155).
2. Кара ат — Чынкожонун укмуштуу канаттуу аты. Саякбай Каралаевдин варианты нда төмөнкүчө сүрөттөлөт:
Чынкожонун Кара аты
Капталында канаты.
Ажайыптан дуба окуп,
Уча жүргөн адаты.
Кыйын зээрчи жадыгөй,
Кылганы ушул Кожонун —
Астында бедөө
Кара аты Кара жанга күч келсе,
Кармашкан жоону көргөндө
Калкылдап учаар адаты (Саякбай Каралаев,"Семетей", 1. 134).
Канаттуу К. а. минип, асмандап учуп урушкан Чынкожо Семетейлерге үстөмдүк кылат. Качан гана Күлчоро канатка атканда К. а. жерге түшүп өлүп, Чынкожо жеңилет, к. Канаттуу аттар.
Нганораха-Яха (Тарка-Яра-Яха куймасы)
Нганораха-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тарка-Яра-Яха дарыясынын сол жээгинен 5 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 26 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тормоздолуу (физиология)
Тормоздолуу — козголууну алдын алуучу же басаңдатуучу нерв процесси.
Бөлүнүшү
Тормоздолуу нерв учтарында пайда болгон медиаторлордун жардамы менен синапстарда ишке ашат.
Себеби
Тормоздолуунун пайда болушуна козголууга учураган ткандардагы бир нече өзгөрүүлөр түздөн-түз себеп болот. Ар бир козголуучу клетка сыртынан жарым өткөргүч мембрана менен капталган. Клеткага дүүлүктүргүчтөр таасир эткенде анын мембраналык потенциалы өзгөрүүгө учурайт. Анда мембрананын козголгучтугу төмөндөп, козголуу толкуну анча тарабайт. Козголуу же тормоздолуу медиаторлордун рецепторлор менен өз ара катышуусунда иондук өткөргүчтүктүн өзгөрүүсү менен белгиленет. Ошондуктан кээ бир медиаторлор козголууну да, тормоздолууну да өткөрүүгө жөндөмдүү. Мисалы, ацетилхолин миокард талчаларынын тормоздолуусуна жана скелет булчуңдарынын козголуусуна алып келет. Тормоздолуу тиешелүү тормоздоо нейтрондорунун козголуусунан келип чыгат. Түздөн-түз тормоздолуу физиологиялык функциясы боюнча карама-каршы болгон элементтердин козголуусун басаңдатып, алардын өз ара макулдашып аракеттенүүсүнө түрткү берет. Мисалы, киши басып жүргөндө бүктүрүүчү булчуңдарга келүүчү нервдер козголгондо, ошол эле учурда сундуруучу булчуңдардын нервдери тормоздолот.
И. П. Павлов тормоздолуу процесси тууралуу
Улуу физиолог И. П. Павлов тормоздолууну тышкы (шартсыз) жана ички (шарттуу) деп да бөлгөн. И. П. Павлов нерв системанын өтө дүүлүктүргүчтөрдүн таасиринен, ошондой эле өтө чарчоодон сактоону камсыз кылуучу тормоздолууну бөлгөн. Тормоздолуунун коргонуу-ыңгайлануу функциясынын мааниси чоң. Мисалы, кээ бир невроздорду, травма шогун жана башкалар дарылоодо уктатуучу дарылардын, сеп алдырма дарылардын колдонулушу аныкталган.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Дрeженкова Евгения Степановна
Дрeженкова Евгения Степановна (1917-ж. туулган, Харьков облусу, Вольчанский району, Рубежный кыштагы) – айыл чарба ишмери, айыл чарба илимдеринин кандидаты (1965), Кыргыз ССР Мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1974). Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген зоотехниги (1947). 1938-ж. Харьков зоотехникалык институтун бүткөн. 1938–49-ж. Ысык-Көл, Ош облусунун чарбаларында зоотехник, 1949-жылдан Кыргызстан мал чарба ИИИде улук илимий кызматкер, лаборатория башчысы. Тян-Шань коюн чыгаргандардын бири. Ленин, «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Камкордук
Камкордук – сот тарабынан жөндөмсүз (жөндөмдүүлүгү чектелген) деп таанылган жашы жетелек балдардын жана адамдардын укуктары менен кызыкчылыктарын коргоонун укуктук тариздеринин бири. К. жарандык жана нике-үйбүлөлүк мыйзамдар менен жөнгө салынат. Жашы жете электерди К-ка алуу алардын ата-энелери, багар-көрөрү жок болгон учурларда, ата-энелери сот тарабынан ата-энелик укуктарынан ажыратылганда, ошондой эле андай жарандар башка себептер менен ата-эненин көзөмөлүсүз калганда, алып айтсак, ата-энелер аларды тарбыялоодон, болбосо алардын укуктарын жана кызыкчылыктарын коргоодон баш тарткан учурларда белгиленет. К. жаш балдардын ошондой эле сот тарабынан акыл-эстен айнуунун натыйжасында жөндөмсүз деп табылган адамдардын үстүнөн белгиленет. Камкорчу мыйзам күчүнө ылайык, алардын жакын өкүлү болуп саналат, жана алардын атынан, алардын кызыкчылыктары үчүн зарыл бүтүмдөрдү ишке ашырат. Жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдары К. жана багып алуу органдары болуп саналат.
Муун (филология)
Муун — бир жолку чыгаруудан пайда болгон сөздөгү тыбыш же тыбыштардын бирикмеси. Ыр түзүлүшүндө муундар узун жана кыска, басымсыз жана басымдуу болот. Кыргыз ырларында төрт муундан тартып он алты муунга чейинки ыр саптары мүнөздүү. Кыргыз ырлары көбүнчө 7—8, 11 муундан турат.
Анатандар
Анатандар (лат. Anathana) — тупайя сымалдуулардын бир уруусу.
Чок-Табылгы
Чок-Табылгы — "Манас" эпосундагы топоним. Эпосто:
Каспаңдын кара тоосунда,
Капкалуу Бээжин оозунда,
Чок-Табылгы жайлаган
Чоң кара атын байлаган
Алтымыш жайсаң иниси
Алоокенин кенжеси, — деп сүрөттөлүп, Чок-Табылгы Коңурбайдын мекендеген жери катары туруктуу айтылат. Иле өзөнүнүн баш жагындагы жердин аты.
Китепкана аралык абонемент (КАА)
Китепкана аралык абонемент (КАА) — калкты китеп менен тейлөөнүн түрү. Бардык эле китепканалар өзүндө жок китептерди окурмандардын суроолору боюнча башка китепканалардан убактылуу мөөнөткө сурап алууга акылуу. «СССРдин китепкана аралык абонементинин мамлекеттик бирдиктүү курамы жөнүндөгү жобого» (1969) ылайык аймактык жана тармактык КАА уюштурулган. Кыргызстанда КААнын мамлекеттик бирдиктүү кызматын В. И. Ленин атындагы республикалык мамлекеттик китепкана жетектеген. 2002-жылы Кыргыз Республикасынын жарандарды китепканалык-информатикалык тармактар боюнча тейлөөнү укуктук жактан камсыз кылуу жөнүндөгү жобо кабыл алынып, бул ишти Кыргыз улуттук китепканасы жана жалпы элдик китепканалар аткарат. Учурда интернет аркылуу атайын электрондук каталогдор ачылган. Окурман каалаган китебин оңой таап ала алат.
Версаль
Версаль, Версай (Фр. Versailles) - Франциядагы шаар, Париждин Түштүк-батыш тарабынан орун алган. Ивелин департаментинин административдик борбору. Калкы 85 миңден ашуун (2006). Темир жол бекети.
Апараксия
Апараксия идеялык, мотордук, конструктивдик болуп бөлүнөт.
Идеялык апараксияда оорулуу өзүнчө кыймыл жасай албайт, бирөө көрсөткөн кыймылды туурайт.
Мотордук апарпкксияда татаал кыймыл-аракетти аткаруу үчүн зарыл кыймылдарды ырааттуу аткара албайт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Басма сөз агентчилиги
Басма сөз агентчилиги - гезит-журналдарды, телекөрсөтүүнү, радиоберүүнү, китеп басмаларын, өкмөттүк мекеме, саясий партияларды, коомдук уюмдарды жана жеке керектөөчүлөрдү маалыматтар менен камсыз кылып туруучу уюм. Басмасөз агентчилиги мезгилдүү басмасөздүн өнүгүшүнө байланыштуу 17-кылымда пайда болгон. 19-кылымдын 1-жарымында басмасөз агентчилигинин бир бөлүгү «Телеграф агентчилиги» деген наам алган. 1935-ж. Ш. Гавас Францияда гезиттерди маалымат менен камсыз кылуучу атайын бюро уюштуруп, ал «Гавас агентчилиги» деген ат менен жүз жыл бою иштеп турган. Анын кызматкерлери басмасөз Вольф Берлинде «Вольфтун телеграф бюросун» (1849), П. Рейтер Лондондо бүгүнкү күнгө чейин иштеп келаткан «Рейтер» агентчилигин (1851) негиздеген. Россияда алгачкы Орус телеграф агентчилиги (РТА) 1866-ж. түзүлгөн. 1918-ж. Россия телеграф агентчилиги (РОСТА) уюштурулуп, кийин 1925-ж. Советтер Союзунун телеграф агентчилигине (ТАСС) айланган. Мындай уюмдар мурдагы бардык союздук республикаларда иштеп турган. Кыргызстанда ал КырТАГ (1937), «Кыргызкабар» (1992) деп аталган. Учурда «Кабар» (1995), «АКИПресс», «Интерньюс» ж. б. маалымат агентчиликтери иштеп жатат. Алар басмасөз органдарын маалымат жана алдын ала даярдалган макала, очерк, баяндама, репортаж, фотоматериалдар менен камсыз кылат.
Жаяндар
Денеси жылаңач, түрпүлөрү жок, уз. 5 м ге, салм. 300 кг га жетет. Бир нече жуп муруту, жаагында тиши бар. Жаяндар тузсуз сууда, кээ бир түрлөрү деңизде жашоого ыңгайланган. Жаяндардын көпчүлүгү жырткыч болгондуктан, башка балыктарга, ал тургай адамга кол салган учуру болот. Алар омурткасыз жаныбарлар, планктон менен азыктанат. Бардык Жаяндар урук (икра) таштайт.
Ангариялар
Ангариялар (лат. Angaria) — үлүлдөрдүн бир уруусу.
Басма сөз күнү
Басма сөз күнү - журналисттердин кесиптик майрамы. 1912-ж. 5-майда «Правда» гезитинин 1-саны чыккан күндүн урматына СССРде дайыма белгиленген. Кийин эгемендикке жетишкен ар бир өлкө (КМШда) өз басмасөзүнүн пайда болуш тарыхына, мезгилине ылайык, ар башка күндө белгилөөгө өтүшкөн. Кыргыз Респудликасында басмасөз күнү жыл сайын 7-ноябрда, б. а. алгачкы улуттук «Эркин-Тоо» гезитинин биринчи саны чыккан (1924) күнү майрамдалат.
Гусева
Гусева (Гусева) — Свердлов облусунун Белоярск шаардык бирдигинде жайгашкан айыл. Малобрусянск айылдык кеңеши тарабынан башкарылат.
Географиясы
Калктуу конуш, негизинен, Брусянка дарыясынын сол жээгинде, Белоярск кыштагынан 16 чакырым түштүк-батышта жайгашкан.
Структурасы
Айыл 24 көчөгө бөлүнөт (Вишневая, Восточная, Майн, Гоголь, Мушная, Есенин, Ленин, Лесная, Мрамор, Жээк, Надежда, Огородная, Окружная, Полевая, Пушкин, Рассветная, Садовая, Солнечная, Чокмор, Ийгиликтуу, Гүлдүү, Южная, Яблоневая, Ясная), бир тилке (орточо), бир үзүндү (Лисий) жана бир багбанчылык коммерциялык эмес өнөктөштүк (Гусево).
Мөнгү Нарын, капчыгайы
Мөнгү Нарын, капчыгайы Нарын дарыясын бойлото Кетмен Төбө  өрөөнүнөн Таш-Көмүр шаарына чейин созулуп жатат. Узундугу 80 кмдей. Капчыгай девон-карбондун жана юранын акиташ, кумдук, конгломерат, чопо жана метаморфизмделген сланец тектеринен турат. Дарыя Кочкордөбө, Исфан-жайлоо, Чокет, Чак (сол жээк) жана Атойнок, Суук, Жалгызкыр (оң  жээк)  тоолорун  кесип  өтөт. Дарыя жээгинин  айрым бөлүгүндө байыркы төртүнчүлүк мезгилдин тектеринин калдыктары бар. Капчыгайдын таманынын  деңиз деңгээлинен орточо  бийиктиги 670 м. Сол жээгиндеги тоолордун орточо бийиктиги 2060м, оң жээгиндегиники 1970 м (суунун нугунан 1300–1400м бийик жайгашкан). Капчыгайдын кууш келген бөлүгү Токтогул ГЭСинин тосмосунан батышты көздөй 20 кмге созулат. Тосмодон чыгышты көздөй капчыгай 600– 800м кеңейет. Капчыгайдын капталдары тик жана аскалуу келип, майда терең өрөөндөр менен тилмеленген; сел жүрөт. Түштүк капталы шагылдуу келип, каксоо, жарым чөл ландшафты  басымдуу. Түн. капталында бадал,  арча  кездешет. Нуктун оң  жана сол жээктери менен Бишкек–Ош жолу өтөт. Капчыгайдын төмөнкү  бөлүгүндө  Күрпсай, Шамалдысай, Ташкөмүр ГЭСтери  курулган.
Неорационализм
Неорационализм– 20-кылымдын 1-жарымында Францияда жана Швейцарияда пайда болгон илимдин методологиясындагы жана философиясындагы негизги агым.
Негизги өкүлдөрү
Негизги өкүлдөрү – Башиар, Гонсет, Мейерсон. Айрым учурларда Неорационализмге Пиажени, Ж. Ульмону, англо-америкалык илимдин философиясы менен методологиясынын сын рационализминин, француздук структурализмдин өкүлдөрүн киргизишет.
Алва (Оклахома)
Алва (Оклахома) (Alva) — Оклахома штатынын Woods округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4945 киши. Болжолдуу аянты - 6.187795 км². FIPS коду — 40-01800.
Неорационализм
Неорационализм окуулары
Неорационализм окуулары боюнча физика канчалык деңгээлде метафизикалык жана иррационалисттик көмүскө сезимдерден арылса, ал ошончолук башка илимдердин, анын ичинде философиянын өнүгүшүнө көмөк бере алат. Неорационализм биринчи дүйнөлүк согуштан кийинки илимий көз караш кризиске батып, скептикалык жана мистикалык пикирлер үстөмдүк кылып жаткан заманда калыптанган. Дал ушул заманда Неорационализм Агартуу доорунда калыптанган илимий билимдер менен бүгүнкү күндүн улануучулугун орнотууга, илимди прогрессивдүү социалдык күч катары даңазалоого, жаңы илимий рухтун адам турмушунун ар кандай чөйрөлөрүнө жайылтууга аракет кылган. Мындай милдеттердин актуалдуулугу бүгүнкү күнгө чейин курч бойдон сакталууда.
Билимдерди априордуу схеманын жардамы аркасында негиздөөгө аракет кылган классикалык рационализмден айырмаланып, Неорационализм туюунун тарыхый өзгөрүп туруучулугун эске алат жана тарыхый-илимий изилдөөлөр чөйрөсүндө диалектикалык идеяларды колдонот.
Илимий туюунун позитивисттер тарабынан сунуш кылынган тар маанидеги эмпирикалык концепциясын четке кагуу менен Неорационализм акыл-эс менен тажрыйбанын субстанционалдуу мүнөздөгү традициалуу метафизикадан жана мистикадан сырткары жаңыча түрдөгү диалогун түзүүгө аракет кылат.
Неорационализм негизги жоболору төмөнкүлөр:
Неорационализм негизги жоболору төмөнкүлөр:
1) онтологиялык жобо: реалдуулуктун жалпы детерминациясы, башкача айтканда акыл мене туюлуп, баамдалып жаткан реалдуулук чегиндеги себептердин аракетин таанып билүү;
2) гносеологиялык жобо: «рационалаштырылган» реалдуулукту же «экинчи тартиптеги реалдуулукту» акыл менен таанып билүүнүн мүмкүнчүлүгү;
3) методологиялык жобо: кеңири мааниде түшүнүдүргөн эксперименттик методдун универсалдуу маани-маңызы;
4) тарыхый жобо: туюудагы прогрессти жана рационалдуу ойдун коомдун турмушу менен өнүгүшүндөгү эбегейсиз зор маанисин моюнга алуу.
Түтүн пайда кылуучу заттар
Түтүн пайда кылуучу заттар – аба чөйрөсүнө чыгарганда туруктуу түтүн же туман пайда кылуучу заттар. Т.п.к.з. түтүн пайда кылуу боюнча бир нече топко бөлүнөт. 1. Кадимки шартта буулануу менен түтүндү пайда кылуу. Мисалы, кургак алюминий хлориди абада бууланат. Буу түрүндөгү АLCl абадагы суу буусун синирип алуу менен түтүндү пайда кылат. Түтөө учурунда суутек хлориди жана алюминий оксиди пайда болот. 2. Абадагы суу буусу менен биригип, түтүндү пайда кылуу. Мисалы, күкүрт ангидриди абадагы нымдуулукту сиңирип алып буу түрүндөгү күкүрт к-тасына айланат. Буу түрүндөгү к-та абада муздап, туман түрүндөгү к-тага айланат. 3. Заттар түздөн түз же абадагы оксид менен кошулушунан түтүн пайда болот. Мисалы, ак фосфор абада тез эле буулануу менен окистенип, муздаганда түтүн пайда болот. Мисалы, катуу түрүндөгү ак фосфорду аба чөйрөсүнө чыгарганда тез эле буулануу менен окистенип, муздаган учурунда түтүн пайда болот. 4. Кээ бир затты ысытып бууга айлантканда же ажыратканда түтүн пайда болот ( аммоний хлориди, гекасахлорэтан, нафталин ж.б.). 5. Отундар толук же чала күйүүсүнөн түтүндүн ар кандай түрү пайда болот. Түтүн, туман пайда кылуучу заттар согуш учурунда душмандан жашырынууда же сигнал берүүдө колдонулган.
Тайменка дарыясы (Кемчуга куймасы)
Тайменка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кемчуг (Чоң Кемчуг) дарыясынын сол жээгинен 231 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Кашка-Суу (Чоң-Алай району)
Кашка-Суу (Кашка-Суу) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Чоң-Алай районундагы айыл. Кашка-Суу айыл округу составына кирет.
Бюйды
Бюйды — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Курган облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кидыш дарыясынын сол жээгинен 42 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Кашка-Суу (Чоң-Алай району)
Калкы
Калкы - 3 005 гиши.
Бюйды
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы башатынан Увелька дарыясын кошпогондо, Уй дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жогорку тимкино (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Жогорку тимкино — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Кабак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 164 киши. Почта индекси — 453029, ОКАТО коду — 80235823008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Китепкана каталогу
Китепкана каталогу — китептердин китепканалардагы тизмеси. Китепкана каталогу китеп казынасында кандай китептер бар экенин тактап билүүгө, аларды тандап окууга көмөк берет. Китепкана каталогу китеп окуучу жана жумушчу деп экиге бөлүнөт: окурман өзү издеген китеп кайсы жерде жайгашканын сурап алат жана китепканадагы бардык китептердин тизмеси кирет. Материалдардын бөлүнүшүнө жараша каталогдор системалык жана предметтик, алфавиттик, номерлүү ж. б. болуп ажыратылат. Системалык жана предметтик каталогдо китептерге жазылган карточкалар илимдин тармактары боюнча бөлүнүп, алфавит тартибинде жайгашат. Алфавиттик каталогдогу карточкалар китеп авторлорунун аты-жөнү жана китептин өзүнүн аталышы алфавит тартибинде берилет, номерлүү каталогдо карточкалар китепке берилген номерлер боюнча орун ээлейт. Кыргызстандын республикалык, областтык, шаардык жана райондук китепканаларында алфавиттик жана системалык китепкана каталогу уюштурулган.
Басма табак
Басма табак - басылыштын (мисалы, китеп, гезит-журнал) анык көлөмүн эсептөө бирдиги; 60x90 см форматтагы кагаз барагынын бир бетиндеги көлөм. Басылмалардагы көлөмдүк өлчөм автордук, эсептик (карасөз м-н жазылган 40 000 басма белги, ырдын 700 сабы, графикалык материалдардын 3000 см2 көлөмү автордук же эсептик басма табак болот), шарттуу (басылманы пландоо жана эсептөөдө 60x90 см формат боюнча эсептелет) басма табак болуп бөлүнөт.
Китепканалык-библиографиялык классификация
Китепканалык-библиографиялык классификация — китеп, журналдардын (же айрым документтердин) мазмуну, басылуу формасы, окурмандарга багытталышы ж. б. касиетине карай класска бөлүнүп иреттелиши. Мазмунуна карата китепканалык-библиографиялык классификация универсал жана тармактык деп бөлүнөт. Китепканалык-библиографиялык классификация системалык каталогдун жана библиогр. карточкалардын түзүлүшүнө жараша болот.
Жашырын жазуу
Жашырын жазуу (криптография) - тар чөйрөгө гана түшүнүктүү жазуунун өзгөчө системасы.
15-кылымдан бул максатта грек тамгалары, 17-18-кылымдан латын алфавитинин тамгалары да колдонула баштаган.
Жашырын жазуу үчүн 14-кылымда Стефан Пермский алиппе ойлоп чыгарган (Пермь алиппеси деген ат ошондон калган).
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Куртбалык түспөлдүүлөр
Куртбалык түспөлдүүлөр (лат. Anguilliformes) — куртбалыксымалдуу балыктардын чоң түркүмү.
Гондурас
Гондурас (Honduras) - Латин Америкадагы мамлекет. борбор — Тегусигальпа.
Колдонулган адабият
...
Кара аш
Кара аш — өлгөн адамды жайына коюп келгенден кийин чогулган элге берилүүчү тамак. Адатта К. а-ка бодо мал, жылкы жана майда жандыктар да союлат:
Токсонго чыгып мен өлбөй,
Тоодоюм Манас сен көмбөй,
Алдыңкы жолду чаңдатып
Кылым журтту айдатып
Кара ашыма тойбодуң (Саякбай Каралаев, 2. 246).
Сагымбай Орозбаковдун вариантында да Көкөтөйдүн К. а-ы берилгендиги баяндалат, к. Аш.
Камкорчу (багуучу)
Камкорчу (багуучу) – мыйзамда белгиленген тартипте камкордук көрүү жана багуу милдеттерин аткаруу үчүн дайындалган адам. К. камкордукка жана багууга муктаж адамдын жашап турган жери боюнча, жаранды камкордукка жана багууга алуунун зарылдыгы белгилүү болгондон тартып бир айдын ичинде камкордук жана багып алуу органы тарабынан дайындалат. К-ка жашы жеткен, жөндөмдүү, ата-энелик укуктан ажыратылбаган жарандар гана дайындалат. К-ну кызыкдар адамдар тарабынын сот аркылуу бузулуусу мүмкүн.
Борсук
Борсук — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чулым дарыясынын оң жээгинен 1508 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым бастауынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кизас дарыясы (Мрас-Су куймасы)
Кизас — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Мрас-Су дарыясынын оң жээгинен 252 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сарбанов, Кытайбек
Сарбанов Кытайбек (1939-ж. т., Тоң району, Бөкөнбаев айлы) — архитектор. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген архитектору (1980). 1964-ж. Москвадагы архитектура институтун бүтүргөн. 1964-жылдан Кыргыз Республикасынын мамлекеттик курулуш институтунун улук архитектору, долбоорлоонун башкы архитектору, 1971-жылдан Ысык-Көл облусунда башкы архитектор, 1973—76-ж. Мамлекеттик курулуш институтунда башкы архитектор, 1976-жылдан «Фрунзе шаардык долбоорлоо» институтунда башкы архитектор. 1984-жылдан Бишкек политехника институтунда доцент, 1985—87-ж. архитектура факультетинин деканы. 1992-жылдан Кыргыз архитектура-курулуш институтундагы өнөр жай жана граждандык имараттардын архитектурасы кафедрасында доцент. Сарбанов шаар куруу жана айыл жеринин архитектурасы боюнча көптөгөн эмгектердйн автору.
Сааданбеков, Жумагул Сааданбекович
Өмүр таржымалы
1961-ж. Каракол мамлекеттик педагогикалык институтун физика-математика факультетин бүткөн. Адегенде Жети-Өгүз районундагы мектепте мугалим, 1964—67-ж. Барскон орто мектебинде окуу-тарбия инггери боюнча директордун орун басары. 1967—69-ж. Кыргызстан КПнын Жети-Өгүз райкомунун агитация жана пропаганда бөлүмүндө инструктор. 1969—74-ж. Кыргызстан ИАнын Философия жанаукук таануу институтунда кенже, улук илимий кыз¬маткер.