cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сааданбеков, Жумагул Сааданбекович
Өмүр таржымалы
1974—77-ж. Кыргызстан КПнын Бишкек шааркомунун агитация жана пропаганда бөлүмүнүн башчысы, 1977—81-ж. уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1981—83-ж. Кыргызстан КПнын Бишкек шааркомунун катчысы. 1983—84-ж. Кыргызстан КП БКнын партиялык иштерди уюштуруу бөлүмүнүн инспектору,1984-85-ж. пропаганда жана агитация бөлүмүнүн башчысынын орун басары, 90-ж. бөлүм башчы.
Жетишкендиктери
1990—92-ж. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин билим берүү, маданият, тил жана улуттар аралык мамиле, спорт, туризм боюнча туруктуу комиссиясына төрага, Кыргыз Республикасынын Президенттик кеңешине мүчө, ошол эле мезгилде Кыргыз Республикасынын президенттик аппаратынын алдындагы мамлекеттик инспекцияда төрага, СССР Жогорку Кеңешине шайланган Кыргыз Республикасынын депутаттарынын башчысы, СССР Жогорку Кеңешинин Республикалар палатасынын төрагасынын орун басары. 1992-жылдан Ысык-Көл облустук мамлекеттик администрациясынын башчысы. Илимий изилдөөлөрү негизинен айыл интеллигенциясынын рухий маселелерине арналган. 1990—95-ж. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин эл депутаты. «Ардак Белгиси» ордени менен сыйланган.
Айрым интернеттик шилтемелер
"Улуттар аралык мамиледеги сабырдуулук этикасына жетишели..." ЖУМАГУЛ СААДАНБЕКОВ ЭМНЕДЕН ЖАҢЫЛГАН?
Карабек
Карабек — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Манас Кортукту өлтүрүп, калмактар кун кубалап Жакыптын жылкысын тийип, элин чаап алмак болгондо Жакып казак бийи К-ке да кабар жөнөтүп, К-тин Айдаркан, Күнөс балбандар менен чогуу келгени айтылат (Сагымбай Орозбаков, 2. 146, 218).
2. Карабек — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, Каныкейдин нөкөрү Калбүбүнүн атасы экендиги гана айтылат (Сагымбай Орозбаков, 2. 418).
Чоң-Барбар
Чоң-Барбар — "Манас" эпосундагы топоним. Букардан Таласка алгач келген Семетей Көбөштөн атасы Манастан калган мүлктөрүн доолаганда, ал кара-өзгөйлүк кылып, "Чоң-Барбардын бетинде, Лоп дарыя четинде" (Саякбай Каралаев, "Семетей", 1. 282) Карачанын Сайкалын сайып, Тайбуурулду тартууга алганмын дейт. Географиялык реалия катары Ч.-Б. Синьцзяндагы Лобнор көлүнө жакын жер.
Жалпак акулалар
Жалпак акулалар (лат. Squatinidae) — акулалардын бир тукуму, мунун төмөнкү түрлөрү көп учурайт: Америка жалпак акуласы (лат. Squatina dumeril), Европа жалпак акуласы (S. squatina).
Алмалуу-Булак, Сузак району
Алмалуу-Булак (Алмалуу-Булак) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Сузак районундагы айыл. Кызыл-Туу айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 891 киши.
Дрeза
Дрeза (нем. Druse – щётка) – 1) табигый минерал агрегатынын кристаллдык формасы. Мында тоо тектердин көңдөйлөрү менен жаракаларынын беттерине минерал кристаллдары бир гана жагы менен жабышып, ачык жагын карай өсө баштайт. Натыйжада кырлары жакшы чыккан чокмороктошкон кристаллдар пайда болот. Жаратылышта кварц, аметист, кальцит, антимонит сыяктуу минералдардын дрезалары көп учурайт. 2) Көпчүлүк өсүмдүктөрдүн (Мисалы, жөкө дарактын сөңгөгүнүн, козу кулактын) клеткаларындагы кальций оксалатынын бирге бутактанып өскөн цитоплазмадан турган кристаллдары.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Китепкана фонду
Китепкана фонду — китепканадагы белгилүү санда топтолгон адабияттар; китептердин саны жана сапаты, анын уюштурулушу, сакталышы, илимдин түрдүү тармактарына бөлүнүшү, ошондой эле окурмандарга берилиши, адабияттардын колдон колго өтүшү сыяктуу иштерди аткарат. Китепкана фонду китепкананын аткарган милдетине жана китепкана фондунун мазмунуна жараша универсал жана атайын деп бөлүнөт. Универсал китепкана фонду чоң китепканаларда, ал эми атайын китепкана фонду өндүрүштүн, илимдин тигил же бул тармагынын китепканасында топтолот. Китепкана фонду мезгилдин талабына ылайык жаңы чыккан адабияттар менен дайыма толукталып, классификацияга салынып, илим тармактарына бөлүнөт, китепканалык текчеде классификациялык таблицада жайгашат. Китепкана фонду китеп сактай турган бөлүмү бар китепканаларда же (андай бөлүмү жокторунда) тейлөө бөлүмүнүн алдында болот.
Тосток көз (экзофтальм)
Тосток көз (экзофтальм)— көз алмасынын көз чарасынан алдыга тостоюп чыгып турган көз.
Себептери
Тосток көздүн пайда болушуна организмдеги жалпы оорулар (диффузиялык ууландыруучу богок, лейкемия жана башкалар), мээ шишиктери, мээ кан тамырларынын кеңейиши, травма, мурун көңдөйүнүн жана анын кошумчаларынын оорулары, көз чарасынын шишиги, сезгенүүсү, сыныгы, флегмонасы, панофтальмит, офтальмоплегия жана башкалар себеп болот. Тосток көз күчөгөндө көз алмасынын кыймылы азайып, көрүү начарлайт.
Дарылоо
Тосток көздө аны чакырган негизги ооруну дарылоо керек. Айрым учурда хирургиялык ыкма колдонулат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Балыкчы (шаар)
Балыкчы — Кыргызстандын Ысык-Көл облусундагы шаар.
Ысык-Көлдүн батыш жээгин бойлой 12 км созулат. Деңиз деңгээлинен 1620-1640 м бийиктикте жайгашкан. Республиканын борбору Бишкек шаарынан 175 км чыгыш тарапта. Калкы 42,4 миң (2009).
Климаты
Климаты континенттик, кургак. Январдын орточо температурасы -4°С...-6°С, жайы ысык, июлдун орто температурасы 20°С. Жылдык жаан чачын өтө аз (115 мм түшүп, кышында кар жатпайт. «Улан» шамалы жылына орто эсеп менен 20-60 күндөй, айрым жылдары 40-100 күнгө чейин созулуп, ылдамдыгы 40 м/сек га жетет. Калкы көп улуттуу: кыргыз, орус, украин, казак, уйгур, татар, дуңган, өзбек ж. б. улут өкүлдөрү да жашайт. Ири ишканалары: «Ысык-Көл даназык», *Алтындан», «Каухар таш», «Ынтымак», «Калемгер», «Көк ойрок» акционердик коомдору. «Ак кеме» акционердик коому Кыргызстандагы суу транспорту үчүн кемелерди куруу жана оңдоо боюнча жалгыз ишкана. Шаар автомобиль, темиржол, суу жолдор тоому. Балыкчы аркылуу Бишкек Нарын Торугарт, Бишкек Каракол (Күнгөй жана Тескей аркылуу) мамлекеттик маанидеги автомобиль жолдору өтөт. Луговой Бишкек Балыкчы темир жолунун аяккы пункту. Нефть базасы иштейт. Ал Ысык-Көл, Нарын облустарын күйүүчү-майлоочу май менен камсыз кылат. «Кумтөр Оперейтинг Компани» ишканасын күйүүчү-майлоочу май менен камсыз кылуучу жаңы нефть базасы курулган. Көл аркылуу оор жүк ташуу кыскарган. Негизинен көлгө зыян келтирбеген жүктөр ташылат. Шаарда ири кампа, базалар да иштейт. Балыкчы социалдык-экономика институту (менчик), тогуз орто, башталгыч, спорт, музыкалык мектептер, бала-бакча, үй бүлөлүк тарбиялык борбор, мектепке чейинки пилоттук мекеме, кесиптик-техникум окуу жайы, техникум, колледж, 13 китепкана, 6 клуб бар. Шаардык оорукана, үй-бүлөлүк медицина борбору, тиш поликлиникасы, санитария-эпидемиологиялык станция, 3 үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу иштейт.
Тарыхы
1992 жылга чейин Рыбачье деп аталган.
Калкы
Калкы (2009) — 42,4 миң.
Нганото-Яха
Нганото-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лата-Марето-Яха дарыясынын сол жээгинен 31 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жарандык аң-сезим
Жарандык аң-сезим - коомдук аң-сезим менен коомдук пикирдин маанилүү тутумдук бөлүгү, коом жана анын социалдык идеалы жөнүндөгү өз алдынча элестөө.
Жарандык аң-сезим тиешелүү нерсеге дагы, анык нерсеге дагы багытталган. Саясий-психологиялык позициядан алганда ал - макамга жана коомдун өнүгүү келечегине карата элестөөлөр менен өз алдынча баа берүүлөрдүн катары. Социалдык аң-сезимдин негиздеринин бири жана жарандык жүрүм-турумдун багыттоочусу болуу менен, Жарандык аң-сезим социалдык кабылдоого, социалдык окуяларга тиешелүүлүк жөнүндөгү таасирлерди калыптандырууга, социалдык ишмердиктин субъектилерин, ошондой эле белгиленген эрежелерди, стереотиптерди, ырым-жырымдарды баалоого бөтөнчө түс берет.
Жарандык аң-сезимдин маанилүү жагы - социалдык идеалды конструкциялоо, эң кеңири планда алганда, «кеңейген социалдык иретке келүүнүн» (Ф.Хайек) парадигмасы. Дал ушундай, жоопкер, иллюзиялардан арылган, өзүн-өзү сындоочу аң-сезим чыныгы жарандык болуп саналат жана жарандык коомдун мүчөсүнүн аң-сезими катары каралат, анда анын жогорку инсандык сапаттары, анын милдетти түшүнүүсү, өз укуктары менен эркиндиктерин аңдоосу, өзүнө отчёт берүү жөндөмү коомдун өзүнүн жана андагы жарандык мамилелердин кепилдиги катары кызмат кылат.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Кайчы суусу
Кайчы, суу – Жет-Өгүз районундагы суу, Ак-Шыйрактын оң куймасы. Узундугу 34 км, алабынын аянты 288 км2. Какшаал кырка тоосунун түндүк капталындагы  мөңгүлөрдөн  башталып, түндүктү  карай  кууш капчыгай  аркылуу агат. Сол тараптан негизги кура мы Айры-Төр куйгандан кийин өрөөнү жайылат. Нугунда босоголор  көп. Алабынын деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 3700 м. Ири 10 куймасы, алабында жалпы аянты 46,9 км2 келген 58 мөңгү бар. Жылдык орточо чыгымы 1,1 м3/сек. Эң көбү августта, азы январда байкалат. Өрөөнү жайыт.
Андреналар
Андреналар (лат. Andrena) — чолок тумшук балаарылардын бир уруусу, мунун кыйла түрү белгилүү: (лат. А. haemorrhoa) — кызыл куйрук андрена, (лат. A. ovina) — койандрена, (лат. А. cineraria) — кууандрена.
Камкорчулук
Камкорчулук – жарандардын жеке жана мүлктүк укуктары менен мүдөөлөрүн коргоонун укуктук тариздеринин бири. Жарандык жана үйбүлө мыйзамдары менен жөнгө салынат. КР үйбүлө жана жарандык мыйзамдарына ылайык, К. 14 жаштан 18 жашка чейинки жашы жете электерге, ошондой эле спирт ичимдиктерин жана баңгизаттарын ашкере колдонуунун натыйжасында сот тарабынан жарамдуулугу чектелген жарандарга карата белгиленет. Камкорчулар К-гунда турган жарандар өзалдынча түзүүгө укуксуз бүтүмдөрдү түзүүгө макулдук беришет, аларга укуктарын жүзөгө ашырууга жана милдеттерин аткарууга көмөк көрсөтүшөт, ошондой эле аларды башка үчүнчү адамдардын кыянат аракеттеринен коргошот. К-та турган адамдардын жашаган жериндеги камкордук жана К. органдары камкорчулардын иш-аракеттерине көзөмөл кылууну ишке ашырышат
Карабоз
Карабоз — Атайдын байгеге чапкан күлүгү. Манас Каныкейге күйөөлөп баргандагы жар тандоо ат чабышында он үчүнчү болуп келетСагымбай Орозбаков, 2. 424).
Жаңы дүйнөлүк тартип
Жаңы дүйнөлүк тартип - коомдук өнүгүүнүн концепциясы.
Ал адамзат коомунун түп тамырынан бери социалдык-экономикалык кайра түзүлүүсүн карайт, б.а. байлар менен кедейлердин, экономикалык жактан өнүккөн жана өнүгүп келе жаткан мамлекеттердин, ар кандай социалдык тутумдагы мамлекеттердин ортосундагы кризисти, конфликттүүлүктү, конфронтацияны жок кылуучу же басаңдатуучу эл аралык саясий, экономикалык жана маданий өз ара байланыштарды кайра уюштуруу.
Бул адамзатына биринчи кезекте ядролук катастрофадан кутулууга жардам бермек. Жаңы дүйнөлүк тартиптин чегинде анын негизги курамдык бөлүгүнүн бири болуп - экономикалык мамилелерди кайра уюштуруу жана жаңы дүйнөлүк экономикалык тартипти түзүү эсептелет.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Жогорку угличино (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Жогорку угличино — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Кабак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 10 киши. Почта индекси — 453029, ОКАТО коду — 80235823009.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жашылча өсүмдүктөрү
Жашылча өсүмдүктөрү - ширелүү чөп өсүмдүктөр.
Жашылча өсүмдүктөрүнүн 120дан ашык эгилме түрү маалым. Алардын эң негизгилери 10 тукумга таандык да, бир, эки жана кеп жылдык болуп бөлүнөт. Бир жылдыгы -томат, калемпир, физалис, баклажан, буурчак, маш буурчак, төө буурчак, бадыраң, дарбыз, коон, ашкабак; булар бир жыл ичинде урук байлап, куурайт. Эки жылдыгы - кыркма пияз, сарымсак, капуста (гүл жана Пекин капустасынан башкасы) ж. б.; булар 1-жылы азыктык мөмө, 2-жылы урук байлайт.
Көп жылдыгына ышкын, козу кулак, шыраалжын, пияздын айрым турү, хрен, спаржа кирет; булардын сабагы күзүндө куурайт, тамыры жазга чейин сакталып, жазында кайра өсөт.
Жашылча өсүмдүктөрү жылуулукту көп керектейт, семиз жана нымдак жерге жакшы чыгат. Кээ бир түрү суукка чыдамдуу келет да, түндуктө, мелүүн алкакта жазга маал, субтропикте кышында да эгилет. Жашылча витаминдердин негизги булагы.
Китеп таануу
Китеп таануу, библиология — китеп жөнүндөгү комплекстүү илим. Китеп таануу басма сөз басылмаларынын жаралуу жана пайдалануу процесстерин изилдейт. Китеп таануу илими китеп тарыхын, басма ишинин теориясын, методикасын жана уюштурулушун, китеп соодасын, китепкана жана библиогр. иштерди камтыйт. Китеп таануу китеп ишин өнүктүрүүгө илимий багыт берет, аны башка илимдер (адабият таануу, социология, психология, илим таануу, педагогика, информатика, статистика) аркылуу жаңы ыкма менен байытат. Китептин тарбиялык, окуу, илимий-техникалык, маданий процесстеги жана эл аралык мамиледеги ролун ар бир тарыхый мезгилге шайкештигин ырастап турат. Китеп таануу китептин коомдогу аткарган кызматын арттырууга шарт түзөт.
Жашылча өсүмдүктөрү
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Китептин архитектоникасы
Китептин архитектоникасы (грекче аrchitekonike — курулуш өнөрү) — китепти түзүп чыгуу; анын бардык элементтерин: текстин, сүрөттөрүн ж. б. кооздолушун ойлонуштуруп, аны иреттештирүү жана көркөмдөп кураштыруу жыйындысы.
Уксус ангидриди
Уксус ангидриди, уксус киcлотасынын ангидриди, (СН3СО)2О, мол. масс. 102,09, кескин жыттуу, түссүз суюктук; эфирде, бензолдо жана башка орг. эриткичтерде эрийт, кайноо t 139,5°С, тыгызд. 1,082 г/см3 (20°С). У. а. ар кандай бирикмелерди ацетилдөөдө колдонулат: аминдер менен амиддер, спирттер менен эфирлер, меркаптан м-нтиоэфирлер, натрий сульфиди менен тиоуксус к-тасын пайда кылат. Суу менен кошуп ысытууда гидролиз реакциясына кирет да, уксус к-тасын пайда кылат. Суутек хлориди же фосген менен кошуп 70-80°С ысытуудан хлордуу ацетилге айланат. Калий ацетатынын катышуусунда ароматтык альдегиддерге кошуудан b-арилакрил к-тасы алынат. (Перкин реакциясы). ВF3, катышуусунда ацетон жана башка кетондор менен ацетилдөө реакциясына кирет (дикетондор алуунун ынгайлуу ыкмасы);
Жашыл тумшук аралдары
Жашыл тумшук аралдары - Атлантика океанында жайгашкан аты уйкаш архипелагдагы өлкө.
Уксус ангидриди
BF3
Жашыл тумшук аралдары
Жашыл тумшук аралдары менен Португалия ортосунда 1974-ж. декабрь айында түзүлгөн келишим боюнча Жашыл тумшук аралдары 1975-ж.5- июлда толук көз карандысыздыкка жетишкен.
Уксус ангидриди
(СН3СО)2O + СН3-С-СН3 --®
Жашыл тумшук аралдары
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Уксус ангидриди
O
®СН3-СО-СН2-СО-СН3
У. а. карбон кислоталарынын жогорку өкүлдөрүн алардын ангидридине айландырат:
(СН3СО)2О + 2RСООН (RСО)2О + + 2СН3СООН
У. а. лабораторияда натрий ацетаты хлордуу ацетил менен аракеттенишүүсунөн же уксус к-тасына сууну бөлүп чыгаруучу реагентти таасир этүү менен алса болот. Ө. ж. уксус альдегидин кобальт жана жез ацетатынын таасири астында оксид менен окистендирүүдөн, уксус к-тасынын кетен менен аракеттенишинен ошондой эле этилен диацетатты ажыратуудан алынат. У. а. түрдүү химиялык бирикмелер синтездөөдө ошондой эле ацетилцеллюлоза, пластмасса, кино- жана сүрөтпленка, жасалма була, ароматтык бирикмелер, дары-дармек алууда кеңири колдонулат.
Аморита (Оклахома)
Калкы - 44 киши. Болжолдуу аянты - 0.7 км². FIPS коду — 40-02000.
Василга (дарыя)
Василга (Карася) — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Курган облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уй дарыясынын сол жээгинен 426 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы башатынан Увелька дарыясын кошпогондо, Уй дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Версаль-Вашингтон системасы
Версаль-Вашингтон системасы - Биринчи дүйнөлүк согуш аяктагандан кийин Париж жана Вашингтон конференцияларынын чечимдеринин негизинде калыптанган эл аралык мамилелер системасы. Версаль-Вашингтон системасына Версаль тынчтык келишими (1919) жана ага тыгыз байланыштуу болгон Сен-Жермен тынчтык келишими (1919), Нёйи тынчтык келишими (1919), Севр тынчтык келишими (1920), ошондой эле Вашингтон конференциясында (1921-22) кабыл алынган келишимдер ж. б. негиз болгон. Эл аралык мамилелердин Версаль-Вашингтон системасы биринчи жолу дүйнөдө коллективдүү коопсуздукту камсыз кылуу, элдерге өз тагдырын өзү чечүү укугун берүү, эл аралык мамилелердин бардык субъектилеринин тең укуктуулугун бекемдөө, ачык дипломатия жүргүзүү принциптерин түзүүгө аракеттенген. Аталган системада эл аралык конфликттерди жөнгө салуу боюнча өзөчө роль Улуттар Лигасына таандык болгон. Бирок аталган принциптер ишке ашырылган эмес, согуштан кийин жеңилген мамлекеттердин, алардын калкынын тагдырын чечүүдө Антантa өлкөлөрүнүн саясаты нааразылыктарды туудуруп, Европада жана Ыраакы Чыгышта мамлекеттердин ортосундагы жаңы чыр-чатактардын келип чыгышын шарттаган. АКШ, СССР (Улуттар Лигасына 1934-ж. кирип, 1939-ж. кайра чыгарылган) жана Германия (1926-жылдан 1934-ж. чейин гана мүчө болгон) сыяктуу өлкөлөр алгач Улуттар Лигасына кирбей калган. Жапония, Германия, Италия, кийинчерээк СССР сыяктуу өлкөлөр дүйнөнү кайрадан бөлүштүрүүнү талап кыла башташкан. Экинчи дүйнөлүк согуштун башталышы менен Версаль-Вашингтон системасы толук кыйраган.
Кампа документи
Кампа документи – кампада сактоо келишиминин түзүлгөнүн жана товардын кампада сактоого алынганын күбөлөндүрүүчү документ. Товар кампасы товарлар кампага сакталганын бышыктоо үчүн төмөндөгү кампа документтеринин бирин берет: экилтик кампа күбөлөндүрмөсүн; жөнөкөй кампа күбөлөндүрмөсүн; кампа дүмүрчөгүн. Экилтик кампа күбөлөндүрмөсүнүн 2 бөлүгү тең жана жөнөкөй кампа күбөлөндүрмөсү баалуу кагаз болуп саналат. Экилтик жана жөнөкөй кампа күбөлөндүрмөлөрү күрөө буюму боло алат.
Некролог
Некролог (грек. νεκρός — өлүк, өлгөн, λόγος — сөз) — маркумду эскерүү максатында жазылган чыгармалар. Мисалы, А. А. Краевскийдин А. С. Пушкин жөнүндө, И. С. Тургеневдин Н. В. Гоголь жөнүндө жазылган некрологдору бар.
Дрeцэ Ион Пантелеевич
Дрyцэ Ион Пантелеевич (13. 9. 1928-ж. туулган) – Молдаван эл жазуучусу (1988), Молдаван ССР Мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1967). СССР Жазуучулар союзунун жогорку адабий курсун бүтүргөн (1956). Чыгармалары 1950-жылдан жарыялана баштаган. «Биздин кыштакта» (1953), «Адамдарды сагынуу» (1959) аңгеме жыйнактарынын, «Кайгы жалбырактары» (1957), «Күздүн акыркы айы» (1964), «Журтуна кайтып келүү» (1972) повесттеринин, «Каса маре» (1960; 1961-ж. коюлган), «Дойна» (1971), «Жаштык ынтаасы» (1972), «Ыйыктын ыйыгы» (1976) пьесаларынын, «Мээримдүүлүгүбүз көтөргөн түйшүк» (1968) деген романдын автору. Дрyцэ чыгармаларында адамдардын рухий байлыгын, мыкты сапаттарын чагылдырган. Чыгармалары чет тилдерге которулган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Анергатестер
Анергатестер (лат. Anergates) — кумурскалардын бир уруусу.
Версаль тынчтык келишими (1783)
Версаль тынчтык келишими (1783) - Америка Кошмо Штаттары жана анын союздаштары (Франция, Испания, Нидерландар) менен Улуу Британиянын ортосунда 1783-ж. 3-сентябрда Версаль шаарында түзүлгөн. 1775-83-ж. Түндүк Америкадагы көз каранды эместик үчүн согуш АКШнын жеңиши менен аяктаган. 1) 1782-ж. 30-ноябрда Улуу Британия менен АКШ түзгөн прелиминардык, башкача айтканда алгачкы келишим боюнча Улуу Британия АКШны суверендүү, көз каранды эмес мамлекет деп таанып, чек араларын белгилеген. 2) 1783-ж. 20-январда Улуу Британия, Франция жана Испания ортосунда түзүлгөн прелиминардык келишим Улуу Британияны Вест-Индиядагы Тобаго аралын жана Африкадагы Сенегалды Францияга, ал эми Испанияга Жер ортолук деңиздеги Менорка аралын кайтарып берүүгө аргасыз кылган. Франция менен Англия согуш убагында Индиядагы басып алышкан жерлердин бири бирине кайтарып беришкен. 3) 1783-ж. 2-сентябрда Улуу Британия менен Нидерландардын ортосунда түзүлгөн прелиминардык тынчтык келишимине ылайык, Улуу Британия Индиядагы голланд факторияны Негапатамды алган.
Китеп шифры
Китеп шифры — китептин тиешелүү ордун көрсөтүүчү китепканалык шарттуу белги. Китеп шифры сан менен да, сан жана тамга менен да белгиленет. Ар бир китепке өзүнчө шифр берилет. Шифрдин жеке түрүндөгүсү китептерди инвентардуу, форматтуу ж. б. түрдө, топтор үчүн шифрлер китептерди алфавиттүү, системалык-алфавиттүү жайгаштырганда колдонулат.
Кизес дарыясы
Кизес — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Мрас-Су дарыясынын оң жээгинен 93 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Жаштар саясаты
Жаштардын социалдык мартабасы жана турмуш сапаты көп деңгээлде бардык өз ара мамилелердин уюшкандыгына байланыштуу болот. Кыргызстанда 14ттөн 35ке чейинки адамдар жаш деп саналышат жана жаштардын категориясына кирет. Расмий маалыматтар боюнча Кыргызстандын жалпы калкынын 48% жаштар түзгөн. 2013-ж. башына карата калктын орточо курагы - 27,2 жашка барабар, эркектер - 26,3, аялдар - 28,1 жаш.
Кыргыз Республикасындагы мамлекеттик Жаштар саясаты 2000-ж. 18-июнунда Кыргыз Республикасынын Президентинин указы менен бекитилген «Кыргызстанда 2010-ж. чейин жаштарды өнүктүрүү боюнча Улуттук «Жаштык» программасында аныкталган. Бул программа толугу менен ишке ашпаса да анын маанилүү жыйынтыктарынын бири - жаштардын жашоо-турмуш маселелерине тийиштүү бир катар мыйзамдардын кабыл алынышында. Мындай чен-өлчөмдүк актыларга «Мамлекеттик жаштар саясатынын негиздери жөнүндө», «Билим берүү жөнүндө», «Баштапкы кесиптик билим берүү» ж.б. кошууга болот.
Жаштарды жумуш менен камсыз кылуу боюнча зарыл шарттардын жоктугу жалаң эле эмгек миграциясынын өсүшүнө эмес, ошондой эле кылмыш жана баңгилик сыяктуу терс көрүнүштөргө да алып келүүдө. Кыргызстандын жаштары көбүрөөк криминалдуу демографиялык топ болуп эсептелет. Мис., укук бузуулардын жарымынан көбүн 30 жашка чейинкилер, ошондой эле 7% жашы жете элек балдар жасашат. Уурдап-тоноочулук, тентектик, баңгилерди мыйзамсыз жүгүртүү жаштардын арасындагы кылмыштын көбүрөөк таралган түрлөрүнөн
Акыркы 10-15 жылда баңгилик көз карандылыктан жапа чеккен адамдардын саны 6-8 эсе өсүп кеткен. 2013-ж. 10 миңден ашык жаштар наркологиялык диспансерлердин эсебинде турушкан. Ошенткен күндө да баңгилик жыл сайын жашарууда. Расмий маалыматтар боюнча, баңгини биринчи ирет 10-12 жаштарында пайдаланышат, бацгинин орточо жашы 13-14 жашты түзөт.
Бишкектеги СПИД Борборунун маалыматтары боюнча, 2009-ж. 1-январына Кыргызстанда ВИЧ-инфекция жуктуруп алган 2031 кокустук катталган, анын 550сү 2008-ж. жуктуруп алгандар. Алардын басымдуу көпчүлүгүн 25тен 35ке чейинки репроцуктивдуу курактагы жаштар түзөт. Миграция боюнча эл аралык Уюмдун маалыматтарына ылайык, жыл сайын Кыргызстандын 4000 ашуун жаш аял киши сатуу курмандыктарына айланышат. Ошол эле кезде киши сатып соода кылуу жыл санап өсүүдө. Сооданын 10% курмандыктары жашы толо элек өспүрүм балдар. 2010-ж. 7-апрелдеги кандуу саясий төңкөрүштөн жана өлкөнүн түштүгүндөгү этностор аралык кагылышуудан кийин жаштар маселесин чечүү приоритеттүү деп жарыяланып, атайын түзүлгөн жаштар иштери боюнча министрлик иш алып барууда. Азыркы мезгилде жаш муундарды өнүктүрүүгө багытталган бир катар мамлекеттик жана социалдык милдеттер Жаштар саясаты катары эсептелет. Жаштар саясатынын максаты экономикалык, саясий жагымдуу шарттарды, ошондой эле жаштардын турмуш сапатын жакшыртуу үчүн укуктук кепилдиктерди түзүүдө турат. Жаштар пайызы улам барган сайын өсүп бара жаткандыктан улам, жаштар «өлкөнүн өсүшүнүн стратегиялык байлыгы» деп айтууга болот. Ушуга байланыштуу мамлекеттин алдында жаштардын өзүн-өзү ишке ашыруусу үчүн шарттарды түзө ала турган саясатты аныктап чыгуусу керек.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Казтаман
Казтаман (лат. Anseropoda placenta) — деңиз жылдыздарынын бир түрү.
Николай Геннадиевич Басов
Николай Геннадиевич Басов (1922-жыл 14-декабрь, Тамбов губерниясынын Усмань шаары – 2001-жыл 1-июль) – совет жана орус физиги, "Нобель" сыйлыгынын лауреаты (1964), кванттык радиофизиканы негиздөөчүлөрдүн бири, СССР ИАнын академиги (1966), Социалистик Эмгектин Баатыры (1969). Москва инжердик-физика институтун бүткөн (1950). 1950-жылдан СССР ИАнын Физика институнда илимий кызматкер, ошол институттун директорунун орунбасары (1958), 1962-жылдан лаборатория башчысы. Москва инженердик-физика институтунун профессору (1963). «Природа» журналынын башкы редактору (1967). А. М. Прохоров менен бирдикте кванттык системанын жардамы менен электр-магниттик термелүүнү генерациялоочу жаңы методду иштеп чыгып, мол. 1-генератор мазерди түзгөн. Басов 1-болуп оптикалык диапазондогу (лазер) кванттык генераторго жарым өткөргүчтөрдү колдонуу идеясын сунуш кылып, ар кандай типтеги жарым өткөргүчтүү лазерлерди түзүү методун өркүндөткөн. Лениндик (1959) жана Нобель (1964) сыйлыгынын лауреаты. Ленин ордени менен сыйланган.
Карабөрк
Карабөрк — каарман,Манастынбиринчи аялы,Кайып даңдынкызы. Аскери жеңилип, атасы колго түшүп калганда жаа аткыч мерген кыз К. жанындагы кырк кызды баштап согушуп, Бакайды жарадар кылып, кыргыз колун бир топ зыянга учуратат. К-түн мүнөзүндө эл-жерине болгон сүйүү, ошондой эле, кан кызына таандык текебердик, баатырга таандык көктүк, кыз балага ылайык адептүүлүк бар. Атасын өлдү деп ойлогон К. Манас өзүн жактырарын билсе да ага жар болгусу келбейт. Атасынын тирүү экенин билгенден кийин гана Манаска тийүүгө макул болот. Кайып даң чоң той жасап, кызын Манаска берет. К. Бакайды жарадар кылганы үчүн уялып, ага көрүнбөй качат, кезигип калганда жүгүнүп таазим кылат. Айтуучу жүгүнүү салты ушундан калган деп баяндайт. Манаска чыккандан баштап К. бир жактуу аракетсиз каарманга айланат. Кийинки эпизоддордо Манастын аялы экендиги гана айтылат жана Манастын кийинки аялдарына болгон күнүлүгү көрсөтүлөт (Сагымбай Орозбаков, 2. 10—11, 342). Саякбай Каралаевдин варианты нда Кайып кан кызы делет (Саякбай Каралаев, 2. 42).
Николай Геннадиевич Басов
Илимий ишмердиги
Басовдун изилдөө иштери кванттык электроникага жана анын колдонулушуна багытталган. Ал А. М. Прохоров менен бирге электромагниттик нурлануунун кванттык системалар тарабынан күчөшүнүн жана генерациясынын принцибин аныктаган. Бул, 1954-жылы аммиак малекулаларынын тутамы менен ишке кирүүчү алгачкы кванттык генераторду (мазер) жасоого мүмкүндүк берген. Кийинки жылы деңгээлдердин инверсиялык элдүүлүгүн пайда кылуунун үч баскычтуу түзүлүшү сунушталган. Бул түзүлүш мазер жана лазерлерде байма-бай колдонула баштаган. Бул эмгектер (жана америкалык физик Ч. Таунстун изилдөөлөрү) физикадагы жаңы багыт болуп эсептелген кванттык электрониканын пайдубалы болуп калган. Радиотолкундардын күчөө жана генерациясынын жаңы принцибин иштеп чыкканы үчүн (молекулярдык генератор жана күчөткүчтөрдүн жасалышы) Н.Г. Басов менен А.М. Прохоров 1959-жылы Ленин сыйлыгы менен сыйланышкан. 1964-жылы болсо, Ч.Х. Таунс менен бирге "лазер-мазердик генераторлордун жана күчөткүчтөрдүн жасалышына негиз болгон кванттык электроника жаатындагы фундаменталдуу эмгектери үчүн" аларга физика боюнча "Нобель" сыйлыгы ыйгарылган.
Басов Станислав Александрович
Басов Станислав Александрович (25. 8. 1940-ж. т., Барнаул) — техника илимдеринин доктору (1986), профессор (1989), Кыргыз ССРинин илим жана техника боюнча мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1976), КРдин илимге эмгек сиңирген ишмери (1991). Томск политехникалык институтун (1962), Фрунзедеги политехникалык институтунун аспирантурасын (1968) бүтүргөн. Кыргыз ССР ИАнын Автоматика институтунда лаборатория башчы (1969-92) болуп иштеген. Басовдун катышуусу менен жасалган ойлоп табууларга Швеция, ФРГ, Франция, Япония ж. б. өлкөлөрдүн патенттери берилген. Илимий эмгектери негизинен тоокен өнөр жайында, курулуш тармагында колдонулуучу гидравликалык бургулоочу машинанын конструкциясын түзүүгө, алардын динамикалык процесстерин изилдөөгө арналган. 200дөн ашуун илимий эмгеги, 20га жакын монографиясы жарык көргөн.
Nokia
Nokia Corporation (окулат Но́киа) — Уюлдук, фиксирленген, кеңиритилкелик, жана IP-тармактарга жабдуулар менен камсыз кылуучу. финдик трансулуттук компания. Азыркы убакта дүйнөдөгү уюлдук телефондорду чыгаруучу эң ири компания болуп эсептелинет.
Компаниянын штаб-квартирасы Хельсинкинин шаар-спутниги, Эспоодо жайгашкан.
Аталыштын пайда болуу тарыхы
Компания өзүнүнү аталышын (Nokianvirta) даярыясынын атынан алган, качан Фредрик Идестам 1868 жылы өзүнүн экинчи кыгаз фабрикасын курганда. Компанияга Nokia Ab аталышы 1871 жылы берилген.
Башка иш, дарянын өзүнүн аталыш тарыхы, илгерки nois (көп. nokia) фин сөзүнөн чыккан деп эсептелинет, түшүндүрмөсү болуп кара киш эсептелинет, качандыр бир убакта ал жерде жүргөн экен. Качан киш жоголгондо, бул сөз баардык кара аңтериси бар жырткычтар атала баштаган, мисалга, суусар же норканы.== Аталыштын пайда болуу тарыхы == Компания өзүнүнү аталышын (Nokianvirta) даярыясынын атынан алган, качан Фредрик Идестам 1868 жылы өзүнүн экинчи кыгаз фабрикасын курганда. Компанияга Nokia Ab аталышы 1871 жылы берилген.
Тарыхы
Компаниянын тарыхынын башталышы болуп 1865 жыл эсептелинет, качан тоо инженери Фредерик Идестам (Knut Fredrik Idestam)Финляндиянын түштүк-батышындагы Тампереде чоң эмес кагаз фабрикасын курганда башталат. Ага тиешелүү компания 1871 жылы Nokia Ab болуп аты алмашылган.
1898 жылы негизделген желим буюмдарды чыгаруучу Finnish Rubber Works компаниясы, 1922 жылы Nokia Ab жана 1912 жылы негизделген Finnish Cable Works кабель чыгаруучу компанияларына контроль алат, а 1967 жылы бул үч компаниянын расмий биригүүсү болот. Бул опреация ошондогу фин мыйзамына ылайык болуш үчүн, формалдуу түрдө Finnish Rubber Works жана Finnish Cable Works Nokia Abка, алардын эң кичинекейине биригишет.
1980 жылдын башынан баштап Nokia электроника өндүрүшүн активдүү өнүктүрө баштайт, ага бир катар электрондук компанияларды сатып алуулар да себеп болгон. 1987 жылы компаиянын негизги бизнеси болуп тиричилик электроника болуп калат, ошону менен катар Nokia, Европада сыналгы чыгаруучу эң ири үчүнчү компания болуп калат.
1980 жылы Nokia кризистик учурга дуушар болот, ага себеп болуп дүйнөлүк экномиканын төмөндөшү эле. Кризис бизнестин реструктуризациясы менен жеңилет, негизгилер болуп көбүнчө ишмердүүлүктөн баш тартып, телекоммуникациялык бөлүмдүн өнүгүшү менен - жаңы технологияларга гана көңүл буруу да эле.
Өзүнчө компания болуп Nokia-дан 1988 жылы Nokian Renkaat бөлүнөт, ал 1967 жылдан бери Nokia-нын «желим» бөлүмү эле. Азыр болсо Nokian Renkaat-тын, Nokia-га эч кандай тиешеси жок.
1992 жылы компаниянын жарнамалык урааны болуп «Адамдарды байланыштыруу» (Connecting people) сөзү болуп калат.
1994 жылы Nokia президенти Йорма Оллила компанияны акыркы страгеясын чечет: эски бизнестен баш тартып, телекоммуникациялык технологияларга көңүл буруу. Бул стратегия дүйнө боюнча телефон чыгаруучу эң ири компанияга айланат: 2009 жылы Nokia-нын базардагы үлүшү 39% бааланган. .
2006 жылдын июнунда Nokia жана Siemens өзүлөрүнүн телекоммуникациялык жубдууларды чыгаруучу бөлүмдөрүн Nokia Siemens Networks болуп аталган жаңы компания кылып бириктиришет.
Салодогу (Финляндии) Nokia заводу 2012 жылдын күзүндө толук жабылат. Персоналды кыскартуу сүйлөшүүлөр ишкананын 780 кызматкерине тийет. Ушинтип компаниянын уюлдук секторунун өндүрүү күчүн, 2012 жылдан баштап Азия өлкөлүнө гана бет алдырат.
2012 жылдын декабрында Nokia жетекчилиги өзүнүн Exilion Capital штаб квартирасын €170 млн сатып жана аны кайра арендага алышып, жогорку жетекчиликтин саясий рамкасында профилсиз активдерден кутулууга.
Платформаны алмаштыруу
2009 жылдын 12 августунда Nokia жана Microsoft өнөктөштүк боюнча келишим түзүшөт. Келишимдин негизинде Nokia жана Microsoft-тун түзүүчүлөрү Microsoft Office Mobile түзүүгө киришишет жана Nokia смартфондоруна байланыш корпоративдик аспаптарын, Symbian иштетүү системинин башкаруусунда иштегендерди жасай башташат. Бул чечимдер кеңири айлампадагы түзмөктөргө мүмкүнчүлүктүү болушат, Е сериясындагы бизнес смартфондоруна кошо. Келечекте жаңы биргелешкен продуктуларды өндүрүүгө пладап атышат.
2011 жылдан 11 февралында Nokia, Microsoft менен толук кызматташып атканын жарыялайт, өзүлөрүнүн уюлдук түзмөктөрүнө Windows Phone иштетүү системин колдонууга чечишип. Бул платформа Nokia смартфондорунун страгеясиянын негизги бирикмеси болушу керек. Ушу менен катар бейрасмий маалыматтарында Microsoft компаниясы Windows Phone-го өткөнү үчүн, Nokia-га $1 млрд төлөп бериши керек. Жана дагы жарыялангандай, Nokia колдонулуп келе жаткан Symbian иштетүү системинен баш тартпайт жана бул система өзүнүн кээ бир смартфондор моделинде колдонулат. MeeGo иштетүү системи да платформанын open-source катары колдонулат жана анын негизинде да чыгаруу пландалып жатат. Bing Nokia-нын кызматтарында жана гаджеттеринде негизги издөөчү болуп калат.
Nokia-нын өзүнүн уюлдук түзмөктөрүн Windows Phone ИС өтүүсү компанияын өнөктөштөрүнүн жана финдик телефон гигантынын кызматкерлери арасында бир жагдайлуу эмес реакцаларын чакыртты. Альянс жөнүндө жарыялагандан кийин Nokia-нын акция баалары 14% төмөндөдү, бул 2009 жылдын июнунан бери эң чоң төмөндөө эле.
2011 жылы 16 майда Nokia өзүнүн блогунда, Ovi брендинен баштартуу ниетин айтты, музыкалды кызматтар, приложениялар дүкөнү жана башка фин компаниясынын кызматтарын бириктирген Nokia Services пайдасына. Команиянын сөзүнө караганда Ovi-ден баш тарткандан кийин, Nokia өзүнүн жеке брендин күчтөөгө таянууда.
2012 жылдын 26 октябрында Nokia Windows Phone 7 иштетүү системинин базасындагы Nokia Lumia 800 жана 710 смартофндорунун көргөзмөсү болду, а позднее, в начале 2012 года, — ещё два смартфона из этой серии, Nokia Lumia 900 и 610.
2012 жылдын 5 сентябрында Nokia World 2012 көргөзмөсүндө Windows Phone 8 базасындагы жаңы түзмөктөр тартууланган - Nokia Lumia 920 жана 820 смартфондору.
Кожоюндары жана жетекчилер
Компаниянын директорлор кеңешинин - Йорма Оллила. Nokia (fwb: NOA3,, nyse: NOK) - базар капитализациясынын эң ири финдик компания. Анын капитализациясы ($19,02 млрд 2012 жылдын январь айына карата ) баардык фин компаниясынын базардагы капитализациясынын олуттуу үлүшүн (2007 жылы үчкө чейин) түзөт, Хельсинки фондалык биржасына котировкаланган - өнүккөн өндүрүштүк өлкө үчүн сейрек кырдаал.
Жаталак
Жаталак (гр. kolike (nosos) - ичеги оорусу) - бир нече оорунун клиникалык жышаанасы.
Жаталак көбүнчө ич органдарынын: боор жана бөйрөктүн таш оорусунан барып пайда болот. Жаталак менен бардык мал, айрыкча жылкы көп ооруйт. Ал кадимки жана кыйыр Жаталак болуп айырмаланат. Кадимки Жаталак ичеги-карын оорусунун, кыйыры кээ бир жугуштуу ылаңдын, боор, табарсык ж. б. оорулардын кесепетинен чыгат.
Мал төрт аягын бүрүштүрүп, тынчсызданат, чабалактайт, жер чапчыйт, оонайт. Дарылоо жана профилактика: Жаталакты пайда кылган негизги оорунун себептерин жок кылуу; тынчыткыч дары-дармек колдонуу ж. б.
Талановка дарыясы
Талановка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - КАР/ОБЬ/2542/376/446 орун алган. Дарыянын узундугу - 30 км.
Жаталак
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Талановка дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Чоң Ките
Чоң Ките, Ките — "Манас" эпосунун каарманы. Саякбай Каралаевдин варианты варианты боюнча Коңурбайдын небереси. Атасы Байконур өлгөндө кырк уруу кытайга кан болуп турган Ч. К. Сейтектин кабарын угуп, ага каршы Чоң Билгичти жүз балбан менен жортуулга жөнөтөт. Жаралуу болуп жалгыз өзү кутулуп келген Чоң Билгич Сейтекке алы жетпей турганын, Китенин Чыңтемир аттуу уулдуу болорун билдирип, Инди канынын кызын алууга кеңеш берет. Баласы он бирге келгенде Ч. К. кандыгын баласына берип, дүйнөдөн өтөт.
Нгарка-Марета-Яха (Ясавэй-Яха куймасы)
Нгарка-Марета-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ясавэй-Яха дарыясынын оң жээгинен 165 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 32 км.
Кампа сатыккаты (кампа күбөлүгү)
Кампа сатыккаты (кампа күбөлүгү) – товар кампасы товарларды сактоого кабыл алгандыгын ырастап берүүчү экилтик кампа күбөлүгүнүн бир бөлүгү. Күрөө күбөлүгүнөн ажыратылган К. с-н кармоочунун товарды өзү каалагандай тескөөгө акысы бар, бирок күрөө күбөлүгү боюнча берилген кредиттен кутулганга чейин аны кампадан алып кетүүгө укугу жок. Бул тилкат бүтүм негизи катары кызмат өтөп, сатуучу тарабынан сатып алуучуга товарга менчик укугун өткөрүп берүү үчүн колдонулат.
Нгарка-Марета-Яха (Ясавэй-Яха куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Неологизм
Неологизм (гр.— жаңы сөз) — илимдин, техниканын, маданияттын өсүп-өнүгүшү менен эне тилдин лексикасына жаңыдан кирип келе жаткан сөздөр. Тилге ар бир мезгилде жаңы сөздөр кирип турат да, мезгил өтүү менен алар неологизм болуудан калат, активдүү сөздүк составга аралашып кетет. Неологизм сөздөр көркөм адабиятта каармандардын интеллектуалдуу деңгээлин, кесибин, мүнөзүн ачып берүү менен, жазуучунун тил маданиятын да көрсөтөт.
Натурализм
19-кылымдын экинчи жарымында калыптанган эстетикалык көз караштардын, ага ылайык келген көркөм медоддун системасы. Натурализмдин философиялык негизи позитивизм (Конт, Спенсер И. Тэн ж. б.). Натрализм көркөм чыгармачылыкты дүйнө процесстеринин тереңине, манызына сүңгүп отурбай эле кокустук, жеке предметтерди жана кубулуштарды түздөн-түз көчүрмөлөөгө алып барат. Эстетикалык натурализм концепциясынын карама-каршылыктуулугу көбүнчө Э. Золянын чыгармачылыгы («Эксперименталдык роман» 1880, «Театрдагы натурализм» 1881 ж. б.) менен биологиялык жана социалдык кубулуштардын теңдештиги, искусствонун мораль менен саясаттан көз карандысыздыгы туурасында теориялык айткандарына карама-каршы келгенинен көрүнөт. Натурализмге физиологизм, жөнөкөй алаксуу, мелодрамизм, сырты жылтырактык, ж. б. мүнөздүү. Натурализмдин жайылтуучулары түз же кыйыр түрдө жактаган социалдык пассивдүүлүктү, социалдык күрөштөн баш тартууну, адамдардын кайгы-кубанычына кайдыгерлик, адам турмушуна өзгөчө кызыгуусу искусствонун формалистик багытына жакындаштырат.
Этикада натурализм 20-кылымдын моралы негизделген методологиялык принциптер үчүн моралдык түшүнүктөр, айрым алганда жакшылык адам болмушунун коомдук мыйзамдарынан келип чыкпайт, анын кээ бир табигый башаттан (космостун, органикалык дүйнөнүн, биологиясынын жана адам психологиясынын мыйзамдарынан келип чыгат). Этикадагы натурализмге гедонизм, эвдомонизм, утилитаризм, эволюционизм ж. б. кирет. Азыркы күндө да көпчүлүк мектептер моралдын түшүнүктөрүн табигый билимдердин түшүнүктөрүнөн жана антропология менен психологиядан алып чыгарышат.
Мисалы: космикалык теологиянын этикасы, адеп-ахлак сезимдеринин, кызыгуунун теориялары. Натурализм биринчи жолу Мур тарабынан сынга алынган. Ал жана аны жактоочулар моралдык түшүнүктөрдү «табигыйдан» алып чыгарууга болбойт дешкен. Алар табигый дегени өтө кеңири түшүнүк, ага бүт моралдан сырттагы анын ичинде социалдык кубулуштарды да киргизет. Натыйжада мораль менен этика коом менен адам жөнүндөгү илимдерден ажырап калат. Бул бүткүл формалисттик багытка таандык. 20-кыдымдын 40–50-жылдарында формализм жана неопозитивизм менен талаш тартышка чыккан бир катар эмгектер пайда болду. Бул сын теориясында прогрессивдүү материализмдин элементтери бар болгон.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-020-8
Изыкчуль
Изыкчуль — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сереж дарыясынын оң жээгинен 182 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 27 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым бастауынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ду Фу
Ду Фу (712–770) – кытай акыны. «Улуу сепил үчүн чабуул» (750) жана башка ырларында бүлүндүрүүчү согуштарга каршы нааразылыгын билдирген. Анын «Сулуу жөнүндө ыры» падыша сарайындагылардын турмушун мыскылдайт. «Борбордон Фынсянга бараткандагы 500 сөздөн турган ой толгоолор» (755) аттуу антифеодалдык поэмасында адам теңдиги жөнүндөгү тилегин айткан. Ду Фу – бийлик башындагылардын бетин ачкан «Үч башкаруучу» сыяктуу кеңири белгилүү ыр циклдеринин, чебер жазылган пейзаждык ырлардын автору. Ал өмүрүнүн акырында жалгыз жашап, жакырчылыкта өлгөн. Анын ырлары кытай поэзиясынын өнүгүшүнө зор таасирин тийгизген. Кытайда аны «поэзиянын корифейи» деп аташат.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Кара-Булак
Кара-Булак — топоним. Кыргыздар Ала-Тоону душмандан бошоткондо К.-Б-тын белинен бейшекел, коңур эли менен беттешип жеңип чыгышат (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 576-инв., 225-б.). Аталган топоним Кичи-Кемин аймагында окшойт. Буга мындагы Бейшеке, Коңур, К-Б. өңдүү жер-суу аттарынын кезигиши далил боло алат.
Худяков, Юлий Сергеевич
Юлий Сергеевич Худяков (08.12.1947, Медвежка кыштагы, Кемерово, Орусия - 24.12.2021, Новосибирск, Орусия) - орусиялык таанымал археолог, тарыхчы, кыргыз таануучу, курал-жарак тарыхын иликтөөчү, этнолог. Орусиянын Илимдер академиясынын Сибирь бөлүмүнүн Археология жана этнография институтунун жетектөөчү илимий адиси. Учурда Новосибирск мамлекеттик университетинин Гуманитардык факультетинин Археология жана этнография кафедрасынын профессору. Юлий Сергеевич Худяков орто кылымдардагы кыргыздардын археологиясы, курал-жарак тарыхы, Ички Азия, Сибир, Борбордук Азия археологиясы боюнча адис. Кыргыз улуттук университетинин ардактуу профессору. Кыргыз улуттук илимдер академиясынын ардактуу академиги. Тарых илимдеринин доктору. Кыргызстандын Үчүнчү даражадагы "Манас" орденинин (2016) жана "Данакер" орденинин (2002) ээси.
Кыскача өмүр таржымакалы
Юлий Сергеевич Худяков 1947-жылы 8-декабрда Сибирдеги Кемерово облусунун Медвежка аттуу кыштагында жарык дүйнөгө келген.
Атасы Сергей Алексеевич Худяковдун (1919-1984) түпкү теги орус.
Энеси Ирма Юрьевна Геккер 1916-жылы туулган. 1996-жылы анын 80 жылдык мааракеси белгиленди.
Сергей Алексеевич менен Ирма Юрьевна бир кыз, эки уул көрүп, аларды мээнеткеч кылып тарбиялашты. Туну Вера 1944-жылы туулган, кесиби боюнча геолог. Юлий - ортончусу. Кенжеси Сергей Сергеевич 1950-жылы туулган, юристтик кесипке ээ болуп, прокурор кызматында иштеп жүрүп, 1994-жылы дүйнөдөн мезгилсиз өтүп кетти.
Аларды тарбиялоодо энесинин ролу өзгөчө чоң экенин Юлий Сергеевич ар дайым баса белгилейт. Ирма Юрьевна колунан көөрү төгүлгөн уз жана сүрөтчү экен.
Юлий бир ирет Улуу Жибек жолунун нугу боюнча ЮНЕСКО уюштурган эл аралык экспедицияга катышып, Кытайды аралап Чыгыш Түркстанга (Шинжаң-Уйгур автоном районунун аймагына) келгенде, музейлерге фотоаппарат менен кирүүгө тыюу салынганын эскергени бар. Арийне, экспонаттын сүрөтүн колу менен баракка чийип алууга уруксат эле. Кытайлык музейдеги кыргыздарга таандык баалуу табылганын сүрөтүн жеңил эле кагазга түшүрүп алган Юлий ошондо энесинен мурасталган өнөрүнө дагы бир ирет чындап ыраазы болгон.
Орто мектепти Юлий бурят жергесиндеги Тункин өрөөнүндөгү Кирен кыштагында кечки мектептен окуп бүтүрдү (1965-ж.).
Сариев, Дүйшө
Сариев Дүйшө (1922-ж. т., Жети-Өгүз району, Боз-Бешик айылы) — артист, драматург, акын. Кыргыз Республикасынын эл артисти (1993), Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1973). III даражадагы Манас орденинин ээси (2016)
Өмүр таржымалы
1941—43-ж. Улуу Ата Мекендик согушка катышкан. Эмгек жолун 1944-ж. Боз-Бешик айылында колхоздун бригадири болуп баштаган. 1945-ж. Кыргыз мамлекеттик академиялык опера жана балет театрында солист. 1945—62-ж. Ысык-Көл драма театрында, 1962—84-ж. М. Рыскулов атындагы Нарын музыкалык драма театрында, 1984- жылдан К. Жантөшев атындагы Ысык-Көл драма театрында эмгектенет. Орус жана улуттук спектаклдерде ар кыл пландагы образдардын ички тереңдигине актёрдук анализ жүргүзүп, башкы каармандардын ролдорун жогорку даражада аткарган актёр.
Худяков, Юлий Сергеевич
Кыскача өмүр таржымакалы
Аскердик кызматын өтөп келип, 1969-ж. Новосибирск мамлекеттик университетинин тарых факультетине тапшырды.
Кыргыз тарыхын Сибирь тарыхы менен айкалаштырып иликтөө зарылдыгын эң мыкты туйган окумуштуу, академик Алексей Павлович Окладников (1908-1981) академиянын Сибир бөлүмүнүн Тарых, филология жана философия институтун 1966-жылдан тартып кыйла убакыт бою жетектеди. Анын тушунда студенттер илимий конференцияларга катышып тим болбой, туңгуч баяндама тезистерин жана илимий макалаларын жарыялоого да жетишкен.
Сариев, Дүйшө
Сыйлыктары
1-, 2-даражадагы Ата Мекендик согуш ордендери менен сыйланган.
Худяков, Юлий Сергеевич
Кыскача өмүр таржымакалы
Дал ушундай илимдин уникалдуу чордонунда тарбияланган Юлий студент кезинен эле өз ара жуурулушкан эки тармакка кызыгып калды. Алардын бири - Борбордук (Ички) Азиядагы элдердин аскердик курал-жарактарын археологиялык материалдардын негизинде иликтөө болсо, экинчиси - дал ушул тармакка түздөн-түз байланыштуу Энесай кыргыздарынын тарыхы эле.