cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Витебск
Витебск – Беларуссиянын түндүк-чыгышындагы шаар, Витебск облусунун борбору. Калкы 374 600 миң (2015). Батыш Двина дарыясынын боюнда. Жолдор тоому. Деңиз порту. Аэропорту бар. Шаар 11-кылымда негизделген. 1101-жылдан Витебск княздыгынын борбору. 14-кылымдан Литва менен Польшанын, 1772-жылдан Россия империясынын, 191924-ж. РСФСРдин, 1924-жылдан БССРдин курамында. Благовещенск (12-кылым), барокко жана классицизм стилиндеги Казан чиркөөлөрү (1760), Ыйык Троица Марк (14-15-кылым) жана монастырлар ансамбли (14-15-кылым), Успенье собору (15-кылым), иезуит коллегиуму (18-кылым), губернатор сарайы (18-кылым), ратуша (учурда край таануу музейи), турак-жай үйлөрү, Ыйык Варвара костёлу ж. б. бар. 1988-ж. «Амфитеатр» маданий-спорт комплекси, 20-кылымдын аягында Жеңиш аянты мемориалдык комплекси менен ачылган. Университеттер, ветеринария медицинасы академиясы (1924), артборбор (1992) жана М. Шагалдын үй-музейи, менчик коллекция музейи, театрлар иштейт. 1987жылдан эларалык заманбап хореография, 1992жылдан эл аралык «Славян базары» искусство фестивалдары өткөрүлөт. Станок куруунун жана жеңил өнөр-жайдын ири борбору. Металл кесүүчү, жыгаччылык станоктору, трикотаж буюмдар, радио деталдары, телевизорлор («Витязь»), ченөөчү приборлор, эмерек, буткийим («Белвест») ж. б. чыгарылып, килем токулат. Витебскге жакын чептердин калдыктары, И. Е. Репиндин парк чарбагы жайгашкан.
Жон, Базар-Коргон району
Жон, Базар-Коргон району - Жалал-Абад облусунун Базар-Коргон районундагы кыштак. Бешик-Жон айыл округуна караштуу. Деңиз деңгээлинен 785 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Базар-Коргон кыштагынан 8 км чыгыш тарапта. Жалал-Абад темир жол бекетинен 25 км. Кыштак 1917-жылы негизделген. Калкы 1394 (2007); негизинен дыйкан чарбаларында эмгектенет. Орто мектеп, китепкана, ФАП, мончо бар.
Колжазма
Колжазма – криминалчылыкта текстти жазууда колдун кыймылы калтыруучу из; бул изди (ойдогудай шарттарда) өзүнүн өзгөчөлүгүнөн улам башкалар менен алмаштыруу мүмкүн эмес жана салыштырмалуутуруктуу болот, ошондуктан белгилүү бир К. үлгүлөрүнүн дайындуу бир адамга таандык экенин айкындоого болот. Цифралардан куралган жазуу материалдары да «К.» түшүнүгү менен камтылат.
Витерит
Витерит – карбонаттар классындагы минерал. Химиялык формуласы ВаСО3. Ромб сингониясында кристаллданат. Өңү түссүз же бозомтук. Айнектей жалтырак. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 3,5-3,8. С. салмагы 4,3. Гидротерм жолу менен пайда болот.
Тука (Кигин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Планер
Планер (фр. planeur - калкуу) - абадан оор, моторсуз учуучу аппарат. Планердун кыймылы да самолёттун учуу мыйзамдарына негизделген. Азыркы Планер орундарынын саны боюнча бир, эки жана көп орундуу, арналышы боюнча үйрөнүү, машыгуу жана рекорддук (сдорттук) болуи айырмаланат. Биринчи Планерду француз матросу Ж. Ле Бри 1866-ж. куруп сынаган. Азыркы Планердун негизги конструкциялык материалы катары дюралюминий жана айнек-пластик колдонулат. Планер түрдүү жолдор менен учурулат.
Манастын Кан ордосу
Манастын Кан ордосу — Нарын жана Ат-Башы өрөөндөрүнүн ортосунда созулуп жаткан Кошойдун кара тоосунун эң бийик жери Кошойдун чокусундагы кенен, тегиз аянтча. Бул жерде Манас баатыр кырк чоросу менен Кошой аксакалга келгенде ар дайым ордо ойноп кетүүчү экен. Эл оозунда ушул ордодон Манас баатыр черткен чүкө Турпан жактан өтүп бара жаткан кербендердин төөлөрүнүн шыйрагын талкалап кеткен экен деп айтылат
Пыхэнто-Се
Пыхэнто-Сё — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Морды-Яха дарыясынын сол жээгинен 133 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 31 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Лагерквист
Лагерквист (Lagerkvist) Пер Фабиан (23. 5.1891, Векшё – 11. 7. 1974, Стокгольм ) – швед жазуучусу. Символист. Ырлары, автобиографиялык «Турмуштагы конок» (1925), антифашисттик «Желдет» (1933), «Эргежээл» (1944) повесттери, «Варавва» (1950), «Сивилла» (1956), «Агасфердин өлүмү» (1960) филос. романдары, экспрессионисттик романдары бар. «Коркунуч» (1916), «Жүрөк ырлары» (1926) жана башка ыр жыйнактарынын автору. Нобель сыйлыгынын лауреаты (1951).
Колкоюу
Колкоюу – 1) келишим түзүүнүн бир баскычы; 2) эларалык келишим андан ары ратификациялоого же бекитүүгө жатпаган учурда да КРдин ушул келишимдер ал үчүн милдеттүү экенине макулдугун билдирүү ыкмасы.
Чебал-Су дарыясы (Мрас-Су куймасы)
Чебал-Су — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Мрас-Су дарыясынын оң жээгинен 56 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Уктатуучу дарылар
Уктатуучу дарылар — табигый уйкуга жакын абалды пайда кылып, терең, узак уктатуучу дары каражаттар.
Алар аз өлчөмдө сеп алдырат. Уктатуучу дарылар борбордук нерв системасынын ар кайсы бөлүктөрүнө таасир этет. Уйкуну сеп алдырма дарылар да жакшыртат. Уктатуучу дарылар уйку келтирүү ылдамдыгы жана уктатуу узактыгы боюнча узакка (6—8— 10 с) жана орточо мөөнөткө (4—6 с) таасир этүүчү болуп бөлүнөт. Уйкунун ар кандай бузулууларында уктатуучу дарылардын касиетине жараша кайсы дарыны ичүүнү врач гана белгилейт. Дары ичкенден кийин бир аз убакыт таза абага чыгып сейилдөө уйкуну тез келтирет. Аларды күндө кабыл алганда, ал организмде чогулуп (кумуляция), дайыма уйку келип, кыймыл-аракет бузулат. Уктатуучу дарыларды узак кабыл алганда организм ага көнүп, анын мурдагы өлчөмүнө уктабай калат. Укташ үчүн дарынын өлчөмүн көбөйтүүгө мажбур болот. Кээде киши уктатуучу дарыларды кабыл алмайынча тура албай, аны эптеп таап кабыл алууга умтулат (Баңгилик).
Наркотик
Көпчүлүк уктатуучу дарылар — күчтүү наркотик. Алар врачтын сунушу боюнча гана колдонулат. Уктатуучу дарыларды абайлап пайдалануу зарыл, өз алдынча өлчөмүн көбөйтүүдөн уулануу мүмкүн. Дарылоо өлчөмүңөн ашык ичсе баш ооруп, ал кетет, дем кыстыгып, эстен тануу мүмкүн. Анда тезинен врач чакыруу керек (Уулануу). Уктатуучу дарылар аптекадан рецепт менен гана берилет.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Комсомол мөңгүсү
Комсомол мөңгүсү - Борбордук Теңир-Тоодо. Эңилчек мөңгүсүнүн ири тармагы. Боз-Кыр кырка тоосунун түндүк капталынан башталат. Узундугу 16,0 км, жалпы аянты 70,2 км2. Башы деңиз деңгээлинен 6090 м, этеги 3800 м бийикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4200 м. Дендрит тибиндеги бутактап кеткен тоо аралык өрөөн мөңгүлөрүнүн тобуна кирет. Абляциясынын аянты 3,5 км2. Мөңгү Эңилчектин негизги «тилинин» түштүк четине ичке тилке болуп кошулуп, батышты карай агат.
Селена Гомес
Селена Мари Гомес (Selena Marie Gomez; 1992-жылы 22-июлда ) — АКШлык заманбап поп-ырчы, өнөрпоз.
Өмүр баяны
Селена Мари Гомес (Selena Marie Gomez) 1992-жылы 22-июлда АКШнын Техас штатында туулган.
Поп-ырчы, актриса, сыналгы берүүлөрүндө, көркөм тасмаларда рол аткарган өнөрпоз.
Ал поп-музыка тобун (Selena Gomez & the Scene) да негиздеген.
Атасы Ricardo Joel Gomez мырзанын түпкү теги испан тилдүү өлкө - Мексикадан болот.
Энеси, мурдагы театр өнөрпозу Amanda Dawn "Mandy" Teefey айым болсо, түпкү теги Италиядан чыккан айым.
2008-жылы бул ырчы кыз ЮНИСЕФтин (UNICEF) жакшы тилек элчиси болуп калган.
Жеке жашоосу
АКШда тараган салтка жараша Селена 12 жашында «Күнөөсүздүк шакегин» тагынган. Бул - турмушка чыкканча кыздык намысын сактоого сөз бергендик. Бирок 2011-жылдын жаз айларында, Гомес; шакегин чечип салганын билдирген.
2008-жылыдан тарта Ник Жонас менен жолугушуп жүрүшкөн, бирок 2010-жылдын башында, алар мамлелерин үзүшкөн. 2009-жылы актёр Тэйлор Лотнер менен жолугушуп, бирок түгөйлөр ажырашып кетишкен жана алар жакшы дос боюнча калууну чечишкен.
Алгачкы дыйканчылык
Алгачкы дыйканчылык - алгачкы коомдун мезолит доорунда калыптана баштаган өндүрүштүк тармактын бир түрү. Ал жыйноочулуктан бөлүнүп чыгып, алгач аялдар эмгектенген. Алар адегенде өздөрү жашаган туракжайдын айланасындагы жерлерди гана айдашып, таш, жыгач, сөөктөн жасалган жөнөкөй эмгек куралдарын колдонушкан. Себилүүчү өсүмдүктөрдүн түрү да аз болгон. Эмгек куралдарынын өтө жөнөкөйлүгүнөн улам, адамдар алгач саздак ж-а борпоң топурактуу жерлерди гана иштете алышкан. Бара-бара алар ири жер аянттарын токой-бадалдардан арылтып, мурда сугарууга ыңгайсыз кургак жерлерге арык казып, суу алып баруу м-н жерлерди өздөштүрө башташкан. Археол. табылгаларга караганда, Азия, Түндүк Африка, Европа аймактарын мекендеген алгачкы дыйкандар буудай, сулу, арпа, шалы эгишкен. Кийинчерээк алгачкы дыйканчылыкта которуштуруп айдоо ыкмалары колдонула баштаган.
Акиев Салморбек Калыкович
Акиев Салморбек Калыкович (5.5.1924- ж. т., Жумгал району, Кайырма айылы) — Кыргыз ССР Жогорку Советинин 3 жолку депутаты (1971—85). Ленинграддагы мамлекеттик хореографиялык окуу жайында окуган. 1953-ж. Республика партиялык мектепти бүткөн. Улуу Ата Мекендик согушка катышкан. 1946—47-ж. Опера жана балет театрында солист, 1947—69-ж. комсомолдук, партиялык жооптуу кызматтарда, 1969—80-ж. Кыргызстан КП Биринчи Май райкомунун 1-катчысы, 1980—86-ж. Кыргыз ССР Министрлер Советинин СССР Министрлер Совети алдындагы туруктуу өкүлү болуп иштеген.
Витилиго
Витилиго (латынча vitiligo чакалай), ала – териде пигментсиз ак тактарды пайда кылуучу оору. Нерв-эндокриндик бузулуунун белгиси болушу мүмкүндүк Көбүнчө жаш аялдар ооруйт. Тактар бири бирине кошулуп, көлөмү чоңоё берет, ал жердеги чачтар да агарат. Дарылоо дарыгердин көрсөтмөсү менен жүргүзүлөт.
Селма Лагерлөф
Сельма Оттилия Ловиза Лагерлөф (Selma Ottilia Lovisa Lagerlöf; 20. 11. 1858, Вермланд лени, Морбакка чарбагы – 16. 3. 1940, ошол эле жер) – швециялык жазуучу. «Йеста Берлинг жөнүндө сага» (1891) неоромантикалык романы, «Нильс Хольгерссондун Швецияга ажайып саякаты» (1906–07), дворян Левеншельддин үй-бүлөсү жөнүндөгү тарыхый үчилтиги (1825–28), «Иерусалим» (1–2-т., 1901–02), «Португалиянын императору» (1914) романдары, новеллалары бар. Нобель сыйлыгынын лауреаты (1909).
Жогорку Щельяэс-Ю
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Коллегия (акылдаштар)
Коллегия (акылдаштар) (лат. collegium  ) – 1) жетекчилик, кеңешчилик же тескөө органдарын түзө турган адамдар тобу (м.: министрлик, сот К-сы) (кара:Коллегиялуулук); 2) бирдей кесиптеш адамдардын ыктыярдуу бирикмеси (адвокаттар К-сы); 3) Орусиянын XVIII кылымдагы жогорку өкмөт мекемесинин аталышы.
Каргала дарыясы (Сережа куймасы)
Каргала — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сереж дарыясынын сол жээгинен 71 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Брумид (Оклахома)
Брумид (Оклахома) (Bromide) — Оклахома штатынын Johnston округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 163 киши. Болжолдуу аянты - 1.7 км². FIPS коду — 40-09150.
Арап, Араван району
Арап (Арап) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Араван районундагы айыл. Тепе-Коргон айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 988 киши.
Саясий ишмердүүлүк
Саясий ишмердүүлүк – саясий активдүүлүктүн негизги түрү. Ишмердүүлүк саясий турмуш чөйрөсүндө объект менен субъектти каршы коёт жана ошол эле убакта аларды бириктирип турат. Ишмердүүлүк структурасында өзүнө ишмердүүлүктүн максатын, каражатын, процессин, алдын-ала айтылган жана реалдуу натыйжаларын камтыйт. Ишмердүүлүктүн негизи болуп, акылга салып кабыл алынган максат чыгат. Максат менен каражаттын ортосунда дал келүү болушу зарыл. Эгерде ишмердүүлүктүн максаты тоталитаризмди жеңил, демократияны орнотуу жана бекемдөө болсо, каражаттар демократтык эмес болушу мүмкүн эмес. Ишмердүүлүктүн эффективдүүлүгү анын нравалык багыт алуусунун даражасы баалуулуктарды жана саясий кызыкчылыктарды чагылдыруунун толуктугу менен аныкталат. Ишмердүүлүк саясаттын субъекттерин (коом, топ, инсан, биримдик, уюмдар) классификациялоого ылайык өзүнүн спецификасына ээ. Ишмердүүлүк милдеттүү түрдө өзүнө максатка умтулуу жөндөмдүүлүгүн, жалпы эрктин, башка субъекттерден айырмаланган субъекттин ички руханий дүйнөсүнүн биримдигин уюштуруу жана чагылдыруу механизмин жана ошондой эле белгилүү физикалык түр эмес, уюштуруу структурасын камтыйт. Бул кандайдыр-бир кызыкчылыктарга жараша уюшулган кыймыл (экологиялык, согушка каршы ж. б.) саясий партия, клуб болушу мүмкүн. Татаал саясий субъект тарыхый болуп саналат. Түрдүү саясий мезгилдин чегинде ал өзүнүн субъектүүлүгүнүн сапаттарынын бөлүгүн жоготушу мүмкүн. Алар башка саясий мезгилдин чегинде кандайдыр-бир бөлүгү же толугу менен калыбына келет. Ишмердүүлүк өзүндө эки негизги багытты камтыйт. Биринчисинде саясий, курсту иштеп чыгуу, экинчисине саясий чечимдерин иш жүзөгө ашыруу тийиштүү. Ишмердүүлүк бир катар деңгээлдерде жүзөгө ашырылат. Англиялык саясат таануучу Дж. Понтон жана П. Джил төрт деңгээлди бөлүп карашат. Алар: 1. жергиликтүү маселелерди чечүү маселеси (турак жай шарттары, мектептер, коомдук транспорт ж. б.). 2. Региондун чегинде уюштуруу план топтору жана ассоцияциялар субъектиси катары чыккан локалдык деңгээл. 3. Ишмердүүлүктө жайылтуунун башкы сферасы болуп улуттук деңгээл чыгат. Ишмердүүлүктүн субъектилеринин арасында–ресурстарды бөлүштүрүүнүн негизги институту катары улуттук мамлекет. 4. Улуттук мамлекеттер жана түрдүү транснационалдык уюмдар Ишмердүүлүктүн субъектиси болгон эл аралык деңгээл. Ишмердүүлүк теориялык жана практикалык болуп бөлүнөт. Анын биринчи түрү социалдык-саясий өнүгүүнүн концепциясын иштеп чыгуу, саясий платформаларды жана программаларды түзүү менен байланышкан. Ал илимий-аналитикалык мүнөздө болжолдойт. Практикалык ишмердүүлүк мамлекет, саясий структура, жарандар тарабынан саясий курстун иш жүзөгө ашырылышынан турат. Ишмердүүлүктүн эки түрү тең айрым өлкөлөрдүн жана эл аралык улуттук тажрыйбаны пайдаланууга негизделген.
Рельефтин жалпы мүнөздөрү
Рельефтин жалпы мүнөздөрү — Кыргызстандын аймагы негизинен бийик тоолор менен тоо арасындагы өрөөндөрдүн татаал жайгашкан катарларынан турат. Жалпысынан, азыркы түзүлгөн рельеф байыркы эпигерциндик структуралардын олигоцен-миоценден баштап, плейстоцендин аягына чейин карама-каршы багыттагы интенсивдүү тектоникалык кыймылга дуушар болушунан калыптанган. Бир жагынан тектоникалык көтөрүлүү басымдуулук кылып, денудация жана эрозиялык тилмеленүү күчөп турса, экинчи жагынан тоо арасындагы тектоникалык ийилген ойдуңдар чөкмөлөргө толуп турган шартка азыркы рельефтин келбети түзүлгөн.
Эң бийик көтөрүлүүлөр чыгыш жакта, Кан-Теңир тоо томунун аймагында жүргөн. Чет жакалардагы Чүй, Фергана өрөөндөрү төмөн ийилген ойдуңдар болгон, алар тоодон келген шиленди кум-шагылга толгон. Бийиктиктин ылдыйлай башташы чыгыштан батышты карай кетет. Чыгыштагы Жеңиш чокусунун бийиктиги 7439 м, ал эми Лейлек районунун аймагындагы түздүктүн бийиктиги 401 м. Демек, Кыргызстандын аймагынын бийиктик амплитудасы — 7038 м. Тянь-Шань тоолору батышты карай жайылып, өрөөндөр кеңейип, кырка тоолордун, тоо арасындагы өрөөндөрдүн жалпы багыты кеңдик боюнча таралып кетет. Меридиан кырка тоосу менен Фергана тоо системасы ал багытты албайт. Кырка тоолордун тутумдашкан жерлеринде тоо түйүндөрү, татаал массивдер жайгашкан. Алар Кан-Теңир тоо тоому, Ак-Шыйрак, Талгар, Талас-Чаткал, Матча тоо түйүндөрү.
Негизги рельеф түзүүчү факторлорго эндогендик жана экзогендик факторлор кирет. Эндогендик факторлор рельефтин ири формаларын түзөт. Экзогендик факторлор болсо ар кандай тышкы күчтөрдүн аракети менен домпок жерлерди талкалап, тилмелеп түзөтүү, ал эми ийилген ойдуңдарды шиленди, талкалануунун продукциясы менен толтуруп, тегиздөө багытында иш жүргүзөт. Натыйжада тектоникалык кыймылдан пайда болгон жер бетиндеги ар кандай рельефтин формалары тынымсыз өзгөрүүгө дуушар болуп турат.
Жер бетинде пайда болгон рельефтин домпок формаларынын талкалануусу, тоо тектеринин үбөлөнүүсү климаттын ар түрлүү элементтеринин убакыт боюнча өзгөрүүлөрүнө жараша болот. Температуранын суткалык, сезондук өзгөрүүлөрү, жаан-чачын суусунун агымды пайда кылышы, тоңуп, кайра суюктукка айлануу процесси, аяздык жана механикалык талкалануу ж.б. процесстер тоо тектерин үзгүлтүксүз талкаланууга дуушар кылып, капталдык тилмеленишке, рельефтин ар кандай формаларынын түзүлүшүнө алып келет.
Атмосфералык жаан-чачындан, кар менен муздун эришинен пайда болгон суу агымы эң күчтүү экзогендик күчтөрдүн бири. Агымдын, ириде жер бети, өзгөчө эңкейиш капталдар боюнча беттик агымы бийик жерлерден минералдык бөлүкчөлөрдү үзгүлтүксүз төмөн айдап, дөбөлөрдү жылмалоого аракет кылса, кийин нукка чогулган суу анын тереңдешине, улам кеңейишине түрткү болуп, акыры өрөөндөрдү, терең капчыгайларды пайда кылат.
Тянь-Шандын бийик тоолорундагы рельефтин ар түрдүү формаларынын түзүлүшүнө байыркы жана азыркы мөңгүлөрдүн ролу эң зор. Көпчүлүк аймактарда тепши сымал өрөөндөр, жылмаланган аскалар, кой маңдайлар, тармалдашкан аскалар, кресло сымал кар, цирк формасындагы түзүлүштөр кеңири таралган. Мөңгүлөрдүн аракети менен тоо тектеринин талкаланып, төмөн карай сүрүлүп келип чогулган борпоң тектери — мореналар көп өрөөндөргө мүнөздүү.
Саясий чечим
Саясий чечим – саясат чөйрөсүндө белгилүү натыйжага жетишүү максатында саясий иш-чараларды өткөрүүнү көздөгөн токтом. Саясий аракеттин субъектиси тарабынан кабыл алынат. Саясий чечимдин жогорку сапаты илимий негизделгендикти, реализмди, анын өз убагында кабыл алынышын болжолдойт. Ушундай ыкманын актуалдуулулугун жана маанилүүлүгүн субъективдүү, авантюристтик мүнөздөгү Саясий чечим коом үчүн оор кесепеттерди алып келет. Өзүнчө бир белгилүү процесс катары Саясий чечим удаалаш баскычтар менен чагылдырышы мүмкүн: даярдоо, иштеп чыгуу, тандоо жана кабыл алынган чечимди ишке ашыруу, натыйжаларды анализдөө. Даярдоо стадиясында проблемалык кырдаал баяндалат, Саясий чечим кабыл алууга зарыл убакыт, ресурстар аныкталат. Саясий чечимди иштеп чыгуу стадиясында башкы көңүл проблеманы анализдөөгө бурулат. Анын пайда болуу мезгили, орду, себептери такталат, проблеманын шашылыштыгы жана жаңылыгы, болгон шарттарды эске алуу менен аны чечүү мүмкүнчүлүгү бааланат. Саясий чечимди тандоо стадиясы мурда алынган маалыматты кайра иштеп чыгууга, аны тандоону негиздөө үчүн пайдаланууга ыйгарылат. Бир нече варианттын тандалышынын жүрүшүндө бирөө аныкталып, саясий документ түрүнө келтирилет. Саясий чечимди жүзөгө ашыруу стадиясы ал көрсөткөн иш-чаралардын турмушка ашырылышында жатат. Мында кабыл алынган чечимди түшүндүрүү, тоскоолдуктарды жоюу талап кылынат. Аяктоочу стадия болуп жетишкендиктерди баалоо, алынган натыйжаларды анализдөө эсептелинет. Саясий чечимди кабыл алуунун бул ыкмасы анын эффективдүүлүгүн жогорулатат.
Прапимпорн Карнчанда
Прапимпорн Карнчанда (ประพิมพ์พร กาญจันดา) - тай каскадёри, таеквондочусу жана актрисасы.
Рельефтин жалпы мүнөздөрү
Бардык эле бийик тоолорго мүнөздүү болгон гравитациялык процесстердин интенсивдүү жүрүшү Тянь-Шань тоолоруна да тийиштүү. Капчыгайлардын капталдарын ээлеген куюлма шагылдар, жер көчкүлөр, аскалардын урап, бөгөттөрдү пайда кылуулары сыяктуу рельефтин формалары Кыргызстанда кеңири тараган түзүлүштөр.
Саясий чечим
Колдонулган адабият
Саясат таануу. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек ''Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору ''Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу рекдактор: А. Акунов'' ''Ред. кеңеш: Б. Солтонбеков (төрага), А. Акунов, Т. Ожукеева, К. Байболов, ж.б''
Рельефтин жалпы мүнөздөрү
Тоо капталдарында, этектеринде жана эңкейиш түздүктөрдө жер алдындагы суулардын аракетинен түзүлөн рельефтин формалары да кездешет. Аларга ар кандай жер көчкүлөр, суффозия жана карст формалары кирет.
Прапимпорн Карнчанда
Өмүр баяны
Прапимпорн Карнчанда Синакхаринтхра атындагы Бангкок Педагогикалык Университетинде (มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ) окуган. Азыркы убакта Jaika Stunts уюмунда көркөм жетекчиси болуп иштейт.
Рельефтин жалпы мүнөздөрү
Тянь-Шань жана Памир-Алай тоо системаларында эң зор рельеф түзүүчү факторлорго агын суулар менең дарыялар кирет. Агын суулар бийикте катуу тоо тектерин тилмелеп өзүнө нук түзөт, тоо капталдарынан жана өрөөндөрдүн таманынан эбегейсиз зор көлөмдөгү талкалануунун продукциясын агызып келип, тоо этектерин шилендилерге болөйт, ойдуңдарды борпоң тектер менен толтурат. Кээ бир дарыялар кырка тоолорду кесип, антецеденттик капчыгайларды пайда кылышат. Мисалы Сары-Жаз суусу Эңгилчек-Тоо, Какшаал-Тоону кесип, терең капчыгайларды түзөт. Чүй суусу Боом капчыгайы боюнча Күңгөй Ала-Тоону кесип өтөт.
Прапимпорн Карнчанда
Жеке жашоосу
2012-жылы мугалим Акарадач Боонпенг (Akaradach Boonpeng)-га турмушка чыгып, балалуу болушкан. Бир уулу тарбиялайт.
Рельефтин жалпы мүнөздөрү
Рельеф түзүүчү факторлорго кар көчкүлөр, селдер да кирет. Кээде бир гана жолу жүргөн сел, ошол өрөөндөгү агын суулардын миңдеген жылкы аракетине тете шиленди, агындыларды алып чыгышы мүмкүн.
Кыргызстандын аймагындагы азыркы рельефтин келбети неоген төртүнчүлүк мезгилинде байыркы эпигерциндик платформанын негизинде түзүлүп, кийинки көтөрүлүүлөр менен кошо улам күчөп жүргөн эрозия денудациялык процесстердин натыйжасында калыптанган.
Рельефтин ар түрдүү формалары жана типтери жалпысынан: тектоника-денудациялык, тектоника-денудация-аккумулятивдик жана тектоника-аккумулятивдик деген үч генетикалык топторго бөлүнөт. Бул топтордун негизинде Кыргызстандын аймагында рельефтин 12 тиби бөлүнгөн (Кыргызстандын Атласы).
Тектоника-денудациялык топко кирген рельефтин типтери бийик жана орто бийиктиктеги тоолорго мүнөздүү. Тектоникалык көтөрүлүү бул жерде денудациялык талкалануу менен кошо жүргөн. Эрозиялык тилмеленүү талкалануунун материалын алып чыгып кетип турган. Тереңге кеткен тилмеленүүнүн өлчөмү 1000—2000 м ден ашкан. Бул жердин рельефи негизинен палеозой жана ага чейинки тектерден түзүлгөн. Рельефтин типтери тоо тектеринин пайда болгон заманына жана бийиктигине жараша бөлүнөт. Рельефтин негизги формалары — аска-зоолор. Фергана тоо кыркасынын түштүк-чыгыш жагында жана Чоң-Алай тоолорунда тектоника-денудациялык рельеф мезозой жана палеоген чөкмөлөрүнөн турат.
Геологиялык түзүлүшү жана рельефинин калыптануу мезгилине жараша рельефтин типтерин геоморфологиялык комплекстерге бириктирүүгө болот. Геоморфологдордун көз караштары боюнча Кыргызстандын аймагы тоо этегин бойлогон түздүктөр, жапыз тоолор жана адырлар, бийик жана бөксө тоолордун комплекстери болуп болунот.
Коллегиялуулук (акылдаштык)
Коллегиялуулук (акылдаштык) – арбири белгилүү бир ишкердүүлүк чөйрөсү үчүн жеке жоопкерчилик тартуучу, ыйгарым укуктуу адамдардын тобу (коллегия) аркылуу жетекчилик жүргүзүлүүчү башкаруу принциби.
Жаңы мухамет (Кигин району, Башкыртстан)
Жаңы мухамет — Башкыртстандын Чишмин районундагы айыл, Ибраев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 2 киши. Почта индекси — 452515, ОКАТО коду — 80236830002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Улуттар аралык конфликт
Улуттар аралык конфликт - социалдык-этностук жана этносоциалдык факторлор жана карама-каршылыктардын чырмалышуу өзгөчөлүгү мүнөздүү болгон социалдык конфликттин түрү.
Этностук конфликттин тереңиндеги булагын ачууга аракет кылуу менен бир катар батыш саясат таануучулары аны этниканын саясатташынын формасы деп санашат. Бул ой каршылыктарды көп учураткан жок, себеби, өзүнөн-өзү этнос конфликттүү кырдаалдарды пайда кылбайт. Улуттар аралык конфликттин келип чыгуусунун түздөн-түз себеби, улуттар аралык мамилелердин субъекттеринин (улуттук-мамлекеттик биримдиктер, улуттар, элдер, улуттук топтор) кызыкчылыктарынын келишпөөсү жана кагылышуусу сыяктуу карама-каршылыкта жатат. Конфликт ушундай карама-каршылыктардын иретсиз жана өз убагында чечилбегендигинен улам пайда болот.
Мурдагы СССРдин аймагындагы Улуттар аралык конфликттин негизинде төмөндөгүдөй улуттук-аймактык маселелердин негизги типтери жатат: 1) суверендүү мамлекеттер - мурдагы союздук республикалардын ортосундагы мамилелердеги чечилбеген маселелер, кээ бирлеринин ортосундагы карама-каршьшыктар Азербайжан менен Армениянын ортосундагыдай куралдуу кагылышууга өсүп жеткен. Мезгил-мезгили менен орус-украина мамилелери курчууда. Башка мамлекеттер - КМШнын мүчөлөрүнүн ортосунда да чечилбеген суроолор өзүлөрүнүн таасирин көрсөтүүдө. 2) Республикалардын ичиндеги маселелер. Суверенитеттин абсолютташтырылышы республикалар ортосундагы мамилелердин татаалдашына гана алып келбестен, суверендик мамлекеттердин ичиндеги улуттук азчылыктын сепараттык умтулууларын пайда кылат. Ушул себептен улам Молдовадагы «гагауз», Грузиядагы «абхаз» жана «түштүк осетин» ж.б. көп курмандыктар менен коштолгон конфликттер келип чыккан. Ушуга окшош процесстер дүйнөнүн башка бөлүктөрүндө да жаш мамлекеттер чектелбеген өз алдынчалыкка умтулган жерлерде байкалууда. Африка өлкөлөрү өзүнүн эркиндиги үчүн согушка Караганда этнос аралык согуштарда көп курмандыктарга учурашкан; 3) бөлүнүп калган элдердин маселеси. Эки түрдүү бөлүнүүлөр болгон: мурдагы СССРден мамлекеттик чек арасы менен (мис., Тажикстан менен Афганстандагы тажиктер, Азербайжан менен Ирандагы азербайжандар) жана Закавказье, Орто Азия суверендик мамлекеттериндеги, Орусия Федерациясында - айрыкча түндүк Кавказ жана Урал - Волга бою райондорундагы - республиканын ичиндеги чек аралар менен.
Улуттук-мамлекеттик бирикмелердин ортосундагы чек ара, саясий-администрациялык чектер тарыхый окуяларга байланыштуу бир канча жолу жылдырып турган. Ушунун натыйжасында Орусия Федерациясынын аймагында: Башкырстанда - башкырлар менен татарлардын, Татарстанда - татарлар менен чуваштардын, Дагестанда - аварлар, кумыктар, даргиндер жана лезгиндер, чечен-аккиндер менен лакуамдардын; Түндүк Осетияда - осетиндер менен ингуштардын; Кабардин - Балкарияда - кабардиндер менен балкарлардын ортосундагы улуттук келишпестиктер болгон; 4) бир катар элдерди туруктуу жашоо орундарынан күч менен көчүрүүнүн - депортациянын натыйжалары менен байланышкан маселелер. Аларды мамлекеттик-укуюук реабилитациялоо абдан оор жана татаал процесс болду. Бул жерде акыйкаттыкты орнотуу принциби тарыхый өзгөруүлөрдүн кайра кайрылбастык принциби менен кагылышты. Акталган элдердин (немецтер, Крым татарлары, месхетин түрктөру ж.б.) кызыкчылыктары менен карама-каршы болуп калды. Потенциалдык жана реалдык конфликттердин генезисин жана өзгөчөлүктөрүн, улуттар аралык карама-каршылыктардын шартын жана өнүгүүсүн, конфликтүү катары улуттук мамилелердин абалын (прото, -пред жана пост - конфликтик) изилдөөчү билимдердин атайын тармагы - конфликтология илиминин болуу зарылдыгы келип чыкты.
Улуттук саясаттын илимий негизи Улуттар аралык конфликтти алдын-алуу маселелерин өзүнө камтыйт. Конфликтеги жактардын кызыкчылыктарын жана талаптарын зеке алуу жана оптималдуу айкалыштыруу, улуттар аралык мамилелерде социалдык акыйкаттык принцибин жүзөгө ашыруунун негизинде аларды чечүү мүмкүн.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Лаго-Мажоре
Лаго-Мажоре (итал. Lago Maggiore – чоң көл), Вербано – Италия менен Швейцариядагы көл. Альп тоолорунун түштүк тармактарында. Аянты 212 км2, узундугу 62,5 км, тереңдиги 372 мге чейин. Тоо аралык ойдуңда деңиз деңгээлинен 194 м бийикте жайгашкан. Жээги бийик, жардуу. Лаго-Мажоре аркылуу Тичино дарыясы (По дарыясынын сол куймасы) агып өтөт. Кеме жүрөт. Балык кармалат. Туризм өнүккөн; климаттык курорттору: Аскона, Локарно (Швейцария), Интра, Каннобио, Лавено, Палланца, Стреза (Италия) жана башка.
Кипчак (Ильяска куймасы)
Кипчак — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ильяска дарыясынын сол жээгинен 18 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 30 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Гедонизм
Гедонизм - (гр. hēdonē ыракат, жыргал) ыракатты адамдын жүрүм-турумунун жогорку максаты жана негизги жүйөөсү катары көрсөтүүчү этикалык багыт. Ыракатка умтулууну гедонизм адамдардын жүрүм-турумдарындагы негизги кыймылдаткыч күч деп эсептейт. Анткени андай аракеттер адамдарга жаратылыш тарабынан берилгендиктен, бардык кыймылдардын, иштердин баары күн мурунтан, алдын ала белгилеген болуп чыгат. Жакшылыкка умтулуунун себеби адам ар кандай азап чегүүдөн кутулуп, ыракат алууга далалаттанат, ал эми жамандыкта жапа чегип, мээнет тартып азаптанат. Гедонизмди байыркы Грекияда киреналык Аристипп негиздеген (ошол себептен аны «киреналыктардын философиясы» деп аташкан). Гедонизмдин эң өнүккөн формасы Эпикурдун окуусунда чагылдырылган. Гедонисттердин айтуусу боюнча изгилик, кайрымдуулук бул ыракаттанууга жөндөмдүүлүк. Бирок билимдүү, көрөгөч-көсөм, асыл ойлуу акылман адам гана туура ыракаттана алат. Байыркы гедонисттер шайыр мүнөздүү адамдар менен баарлашууну, же болбосо, нааразылык менен кеселден тышкары болууну жогорку ыракат деп санашкан. Гельвеций, Ламетри гедонист болушкан.
Ген
Ген — тукум куума фактор, тукум куугучтуктун бирдиги. Ал кандайдыр бир эң жөнөкөй белгинин калыптанышында башкы милдетти аткарып, татаал түзүлүштөгү организмдерде хромосомалардын курамына кирет. Жыныстык көбөйүүдө тубаса белгилердин кийинки бир нече муундарга өзгөрбөй берилишинин тукум куугучтук мыйзам ченемин 1865-ж. чех окумуштуусу Г. Мендель ачкан. 1909-ж. дания илимпозу В. Иогансен аны ген деп атаган. 1910— 13-ж. америкалык биолог Т. Морган жана анын окуучулары тукум куугучтуктун хромосомалык теориясын иштеп чыккан. Ошондон кийин гендердин хромосомада бир-бири менен чырмалышып жайгашып, чогуу бойдон укумдантукумга бериле тургандыгы, ошондой эле гендин химиялык түзүлүшүндөгү өзгөрүүлөр өзгөрүчтүккө алып келери да аныкталган. 1944-ж. америкалык илимпоздор жана 1953-ж. Ф. Крик менен Ж. Уотсон ДНКнын түзүлүшү менен касиеттерин изилдегенден кийин гана укумдан-тукумга берилүүчү тукум куума зат белок эмес, ДНК — дезоксирибонуклеин кычкылтыгы болуп, анын молекуласынын бөлүгүндө ген болору толук аныкталган.
ДНКнын молекуласы бир-бири менен дал келишип, спиралдай буралышкан эки тизмек нуклеотиддерден — айрым бөлүктөрдөн турат. ДНКнын молекуласынын бөлүктөрү — нуклеотиддер чечмеленет. ДНКдагы ар аминокычкылдыкка ырааттуу жайгашкан үч нуклеотид (триплет же кодон деп аталган) туур келет. Ар бир ген башкалардан нуклеотиддердин ошол генге гана тиешелү ырааттуу жайгашуусу менен айырма ланат. Бул тукум куума касиеттерди өзгөрүшүнүн молекулалык негизи түшүнүүгө жардам берди. Мындай өзгөрүүлөр табигый шартта өтө сейрек жүрсө, организмдин нурга чалдыгышынан же химиялык бирикмелердин таасиринен ондогон же жүздөгөн эсе көбөйөт. Тукум куума белгилер укумдан-тукумга сакталышы үчүн гендеги нуклеотиддердин ырааттуулугу өзгөрүлбөөгө тийиш. Нуклеотиддердин бирөөнү эле алмаштыруу (өзгөртүү) тукум куума оорунун пайда болушуна шарт түзөт (Тукум куума оорулар).
1969-ж. окумуштуулар тобу ичеги таякчасынан таза ген бөлүп алып, сүрөткө тартып алышкан. 1967—70 жылдары Г. Корана 1-жолу генди химиялык синтез жолу менен алган. Буга окшогон изилдөөлөр келечекте жеке генди бөлүп чыгаруу жана аны тукум куума ооруларды жоготуу максатында колдонууга мүмкүн экендигин айгинелейт. Генди көп алып жүрүүчү ДНКнын молекулаларын жасалма жол менен көбөйтүү да изилденүүдө. Жасалма гендер ген инженериясындагы тажрыйбаларда колдонулушу мүмкүн.
Мурда генетиктер ар бир ген өзүнчө белгилүү касиетти башкарат. Гендин касиети тышкы таасирлерге, хромосоманын кайсы жеринде орун алгандыгына көз каранды эмес дешкен. Азыркы кездеги генетика бардык тирүү организмдерде ген болуп, ал организмдин морфологиялык касиеттерин, физиологиялык жана биохимиялык реакцияларды башкарары далилденди. Тукум куума маалыматты чечмелөө ачылгандан кийин жеке генди бөлүү жана жасалма алуу боюнча изилдөө жүргүзүүгө мүмкүнчүлүк түзүлдү. Организмдин өөрчүшүндө гендердин ишин бузуучу тышкы чөйрөнүн, анын ичинде көп дарылардын (антибиотиктер, гормондор, сульфаниламиддер жана башка) таасири изилденген. Ал көп ооруларды дарылоодо эффективдүү ыкмаларды иштеп чыгууга түрткү болуп, өз алдынча дарыланууга жол бербөөчү негизги фактор.
План (архитектурада)
План (архитектурада) – 1) белгилүү масштабда аткарылган имараттын (же бир этаждын, же бир үй ичинин), имараттар комплексинин, бүтүндөй элдүү пункттун же анын бир бөлүгүнүн горизонталь проекциясынын графикалык сүрөтү. Планда кызматына жараша дубалдын жана түркүктөрдүн конструкциялары, интерьерде эмеректердин коюлушу, курал-жабдыктардын жайгаштырылышы, өндүрүш имаратындагы техникалык процесстердин жана аймакты жашылдандыруунун схемасы, шаардык транспорт тоомунун схемасы ж. б. көргөзүлөт. План адатта курулуштун формасын жана конфигурациясын мүнөздөйт 2) Имараттын негизги бөлүктөрүнүн же ансамблдин жер дергээлинде (ар кыл дергээлдеги татаал рельефте жайгашкан кеп кабаттуу имараттарда, комолекетерде) жайгашкан мүнөздөмөсү.
Кыргызстандагы бийик жана бөксө тоолордун рельефи
Кыргызстандагы бийик жана бөксө тоолордун рельефи — Бийик жана бөксө тоолордун комплекси Кыргызстандын аймагынын көпчүлүк бөлүгүн ээлейт (66% жакын). Ал негизинен протерозой жана палеозой замандарында түзүлгөн катуу кристаллдык тоо тектеринен түзүлгөн. Мезозой-кайнозой заманындагы тектер да кээде рельеф түзүүгө катышып калат. Рельефтин типтери негизинен тектоника-денудациялык жана эрозиялык типте, терең тилмеленүүлөр (500 м ден 1000—1500 м ге чейин, кээде 2000 м ге жетет) мүнөздүү, тилмеленүүнүн жыштыгы да эң жогору. Суу бөлгүч кырларында, ага жакын бийиктеринде урчук-урчук аскалар, жалама зоолор, тепши сымал өрөөндөр, кресло сыяктуу цирктер, мөнгүлөр жана түбөлүк эрибеген карлар таралган. Тоо капталдары түбүндө күркүрөгөн суулар аккан тар капчыгайлар менен туурасынан кесилген. Капчыгайлардын капталдарынын үстү жагын борчук-борчук аскалар, этегин куюлма шагылдар, иргелбеген жана жылмаланбаган корум таштар ээлеген. Кээ бир бийик кырка тоолордун капталдарында жана кырларында байыркы герциндик платформада талкаланып түзүлгөн денудациялык түздүктөрдүн (пенеплендин) калдыктары сакталып калган. Кээ бир калдыктардын бийиктиги кар сызыгынан жогору болгондуктан алардын үстүн жалпак мөңгүлөр ээлеп жатат. Тоолуу геоморфологиялык комплекстин калыптанышы неогендин аягы төртүнчүлүк мезгилине туура келет.
Бийик тоолордун комплекси литологиялык составы менен айырмаланган эки типке бөлүнөт. Биринчиси — протерозой жана палеозой замандарындагы тоо тектерден турган бийик тоолор, экинчиси мезозой заманындагы тектерден турган бийик тоолор. Протерозой жана палеозой замандарынын тектеринен турган бийик тоолуу рельеф Кыргызстандын дээрлик бардык жерине мүнөздүү. Борбордук, Түндүк, Ички жана Батыш Тянь-Шанда жалан гана аталган рельефтин типтери тараган. Мезозой заманынын тектеринен турган бийик тоолуу рельеф Фергана тоо системасынын түштүк-чыгыш жагынын түштүк-батыш капталында жана Чоң-Алай кырка тоолорунуй түндүк капталында орун алган. Бөксө тоолордун комплекси ар бир эле бийик тоолордун айрыктарын жана аларга жарыш адырлар менен бийик тоолордун ортосундагы түзүлүштөрдү ээлейт.
Протерозой жана палеозой замандарындагы тоо тектеринен пайда болгон жапыз тоолор да тоолуу геоморфологиялык комплекстерге кирет (Чил-Майран, Сулайман тоолору).
Жуман Акималиев
Акималиев Жуман (1938-ж.т., Ак-Талаа району, Үгүт айылы) — Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген врачы (1995). КММИни бүткөн. 1961-72-ж. Нарын облустук ооруканасында бөлүм башчы, медицина окуу жайынын директору, Ак-Талаа райондук оорукананын башкы врачы, облустук саламаттык сактоо бөлүмүнүн башчысы, 1972—80-ж. Нарын облустук Советинин аткаруу комитетинин төрагасынын орун басары, 1980—85-ж. Кыргызстан КП Нарын шааркомунун 1-катчысы, 1985-жылдан элдик контролдун Ысык-Көл облустук комитетинин, жаратылышты коргоо комитетинин төрагасы, 1966—71-ж. жана 1992-жылдан "Көгүлтүр Ысык-Көл" санаторийинин башкы врачы. Медалдар менен сыйланган.
Комсомольск-на-Амуре
Комсомольск-на-Амуре – Россия Федерациясындагы шаар (1932-жылдан). Хабаров крайынын түндүгүндө жайгашкан. Комсомольск районунун административдик борбору. Амур дарыясындагы порт. Калкы 272,3 миң (2008). Жол тоому. Темир жол бекети. Аэропорту бар.
Бешик-Жон
Бешик-Жон — Кыргыз Республикасынын  Жалал-Абад облусунун Базар-коргон районундагы айыл аймак. Бешик-Жон айыл аймагынын курамына 4 айыл кирет. Алар : Бешик-Жон, Баймундуз, Карача жана Жон айылдары.
Калкы
Калкы - 15500 киши.
Догдурлук көзөмөл
Догдурлук көзөмөл, Врачтык көзөмөл - физкультура жана спортто - физкультура жана спорт менен машыгууларды медициналык тейлөө боюнча чаралар системасы.
Догдурлук көзөмөлдү жогорку окуу жайларындагы ыктыярдуу спорт кодедору менен балдардын жана өспүрүмдөрдүн спорт мектептериндеги догдурлук көзөмөл кабинети жана райондук поликлиника, айылдык амбулатория, мекеме жана ишканалардын медпункттарында иштеген врачтар жүргүзөт. Мектепке чейинки балдарга болгон Догдурлук көзөмөл иши балдар поликлиникасы менен консультациясындагы, мектеп жашындагы балдардыкы мектептеги врачтарга жүктөлгөн. Догдурлук көзөмөл боюнча уюштуруу методикалык иштерди догдурлук - физкультуралык диспансерлер жетектейт. Догдурлук көзөмөл ишиндеги медициналык текшерүү машыгуучулардын спорттук квалификациясына, курагына, жынысына, спорттун мүнөзүнө жараша жүргүзүлөт. Орто мектептин, кесипчилик техникалык окуу жайынын окуучулары, техникум, жогорку окуу жайлардын студенттери окуу жылынын башталышында медициналык кароодон өтүшөт да, ден соолугуна, күчүнө жана дене тарбиялык даярдыгына жараша 3 топко (негизги, даярдоочу, атайын) бөлүнүп, дене тарбия менен машыгат. Догдурлук көзөмөлдө негизинен адамдын өсүшү, нерв системасы, дем алуу жана кан айлануу органдарына медициналык текшерүү жүргүзүлөт. Аялдар гинекологиялык кароодон өтүшөт. Медициналык кароо жыл сайын жүргүзүлөт. Ал өткөрүлгөн сабактын, машыгуунун организмге тийгизген таасирин аныктап, анын маалыматы боюнча кийинки көнүгүүлөргө керектүү өзгөртүүлөр киргизилиши мүмкүн. Медициналык кароодон өтүүдө адам ден соолугунун абалын көзөмөлдөп, өзүн өзү контролдоо керек. Жеке дене тарбия көнүгүүлөрү же спорт менен машыгууда догдур менен кеңешүү зарыл.
Комуз күүлөрүнүн антологиясы
Комуз күүлөрүнүн антологиясы – комуз күүлөрүнүн топтому (альбому); ар бири 90 мүнөт убакытты камтыган 5 аудиокассетадан турат. Антология 1998-ж. жарык көргөн. Аны Б. Алагушов, А. Кайбылдаев, Сабыр уулу Буудайбек, Д. Сарыгулов, А. Акматалиев түзгөн. Альбомго 120 күү кирип, алар «Камбаркандар», «Кербездер», «Шыңгырамалар», «Толгоолор», «Кайрыктар», «Бекарстан-тайчылар», «Дастан күүлөр», «Обон күүлөр», «Залкар күүлөр», «Арман, жоктоо күүлөрү», «Кушаваз күүлөр», «Бий күүлөр» сыяктуу түрлөргө, жанрларга бөлүнүп берилген. Альбомго кирген Кет Бука, Күрөңкөй, Муратаалы, Токтогул, Карамолдо, Атай, Ыбырай ж. б. комуз музыкасынын баштоочуларынын айрым күүлөрүнүн тарыхы таржымалданып берилген. Антология кыргыз музыкасынын тарыхындагы алгачкы баалуу саамалык болуп саналат.
Коллекция
Коллекция (лат. collectio  – чогултуу) – жалпы социалдык, маданий, эстетикалык же башка максаттарда бириктирилген жана бир бүтүндүктү түзгөн нерселердин (сүрөт чыгармаларынын, тыйындардын, маркалардын ж. б.) жыйындысы. Демейки жарандык урунтта К. көптөгөн нерселерден түзүлсө да, бирдиктүү, бөлүнгүс буюм катары каралат. Ошондуктан, К-га карата бир канча адамдын менчиктөө укугу пайда болгондо (м.: мурастоодо), ал эгер өзүнүн наркын жана маанисин жогото турган болсо, натуралай бөлүштүрүүгө жатпайт; бөлүнүп кетүүчү менчик ээсине анын акчалай наркы берилет.
Плазма ылдамдаткычтары
Плазма ылдамдаткычтары - магнит талаасынын таасири аркылуу же башка жолдор менен плазманы ылдамдатуучу установка. Биринчи Плазма ылдамдаткычтары космосто учуучу ракеталык аппараттарга плазмалык кыймылдаткычтарды колдонуу үчүн ойлонуп табылган. Анткени 107 см/сек ылдамдык берген Плазма ылдамдаткычтары башка реактивдик кыймылдаткычтарга Караганда затты 100 эсе аз сары кылат. Эгер плазма магнит талаасына жайгаштырылса, магнит талаасынын ток өткөрүүчү плазмага жасаган таасиринен плазма төмөнкү ылдамдыкты алат.
Эгилме жалбыз
Эгилме жалбыз — көп жылдык дары өсүмдүк. Жалбырагынын составында ментол бар. Андан алынган препараттар көңүл айныганда, куску келгенде, жылма булчуңдардын спазмасында, ошондой эле өт айдама, оору басаңдатуучу зат катары, ментол майы муун ооруларында, миозитте, невритте майлоо, сүйкөө үчүн колдонулат. Жалбыз майы сергитүүчү жана антисептикалык зат катары, тиш чайкоочу жана жуугуч күкүмдөргө, пасталарга кошулат, айрым дарылардын даамын жакшыртуу үчүн да пайдаланылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8 ‎
Зараң
Зараң (Acer) — дарактардын жана бадалдардын бир түркүмү. Зараңдардын 100-200 түрү бар. Көпчүлүк түрлөрү Азияда, бир азы Европа, Түндүк Африка жана Түндүк Америкада кездешет.
Пыякоя-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чебал-Су дарыясы (Том куймасы)
Чебал-Су — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Томь дарыясынын оң жээгинен 650 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Биометрикалык паспорт
Биометрикалык паспорт деген эмне?
Биометрикалык паспорт сырткы көрүнүшү боюнча кадимки эле паспортко окшош. Бир гана айырмачылык, биометрикалык паспортко документтин ээсинин сүрөтү, жеке маалыматтары: аты-жөнү, туулган датасы, паспортту алган жана мөөнөтү бүтө турган даталар, паспорттун номери жана башка ар кандай кошумча маалыматтар камтылган атайын микросхема орнотулат. Дүйнөлүк стандарт боюнча микросхемада көздүн кубулмалуу челинин сүрөтү же бармак издери сыяктуу атайын биометрикалык маалыматтар камтылышы керек. Артыкчылыгы – паспорт менен жумуш бүтүрүү процесстеринде кезек күтүү узакка созулбайт. Себеби андагы маалыматтарды атайын аппараттын жардамы менен автоматтык түрдө көчүрүп алууга болот. Ошондой эле өздүк маалыматтарды (мисалы, бойдоктор турмуш кургандыгы же жарандын жер которгондугу тууралуу жана башка маалыматтарды) киргизип же өзгөртүүгө мүмкүн. Терс жагы катары эксперттердин пикирин эске алууга болот. Эксперттер «биометрикалык технологияларды колдонуу адамдын эркиндигин чектөөгө алып келип, тагыраагы, алардын үстүнөн көзөмөлдөө механизми жаралат» дешет. Маалыматтарга ылайык, Кыргызстан биометрикалык маалымат үчүн көздүн кубулмалуу челинин сүрөтү, 10 манжанын изи жана санариптик сүрөттү киргизүү керектигин тандашкан. Бирок бул азырынча акыркы чечим эмес.
Шилетемелер
Ширин Турдакунова, "Супер-Инфо" гезити [ADiLET SYDYKOV]
Пиязчы чымындар
Пиязчы чымындар - кадимки жана ызылдак чымындар тукумунун бир нече туру; пияздын коркунучтуу зыянкечи. Европа, Азия, Түндүк Америкада пияз эгилүүчү бардык райондордо тараган. Пиязчы чымындардын курту пияздын жумшак сулпун жеп, чиритет. Сабагы саргайып, солуйт. Алар пияз, сарымсак, мандалак, нарцисс, кээде картошка, сабиз, кызылчаны зыянга учуратат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Улут маселеси
Улут маселеси — улуттар, элдер ортосунда, мамлекет ичинде жана мамлекеттер аралык байланышуу процессинде келип чыккан саясий, экономикалык, укуктук, идеологиялык ж.б. маселелердин жыйындысы.
Улут маселесинин тарыхый келип чыгышы жана эволюциясы улуттук тецсиздик мамилелерин улуттарды артыкчьшыктуу жана толук укуксуз үстөмдүк кылуучу жана эзилүүчү кылып бөлүнүүнү чагылдырган. Түрдүү улуттардын экономикалык жана маданий өнүгүүсүнүн тең эместиги өнүккөн, ири улуттардын жаш алсыз улуттарды жана элдерди эзүүгө карата умтулуусу улуттук келишпестик, шектенүүчүлүк, кастык атмосферасынын пайда болушуна алып келген.
Улут маселесинин ар бир элемента татаалданышынын, курчушунун түрдүү даражасына, келип чыгуунун түрдүү масштабына ээ. Кээде биринчи планда саясий улуттук маселелер болсо, башка учурларда - экономика боюнча суроолор биринчиликке чыгат. Улут маселеси ар дайым татал же бул өлкөнүн өнүгүүсүндөгу берилген этаптагы улуттук проблематиканын өзгөчөлүгү менен шартталган конкреттүү - тарыхый мазмунга ээ.
Бир маселенин чечилиши менен улуттардын өнүгүүсүндөгү жогорулаган деңгээл, жаңы шарттар менен аныкталган, кээде андан да татаал маселелер келип чыгат. Ошондуктан Улут маселеси менен анын бардык аспектилеринде жана ченемдеринде толук жана биротоло чечүү мүмкүн эмес.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Кыргызстандагы жапыз тоолор жана адырлардын рельефи
Кыргызстандагы жапыз тоолор жана адырлардын рельефи — Жапыз тоолор жана адырлар комплекси негизги кырка тоолор менен аккумулятивцик түздүктөрдүн ортосунда жайгашкан дөңсөөлүү адырларды ээлейт. Бул крмплекске Фергана өрөөнүн курчаган адырлар менен жапыз тоолор, Тескей, Кыргыз жана Талас Ала-Тоолорунун түндүк капталдарындагы төртүнчүлүк мезгилинде түзүлгөн калың чөкмөлөрдүн катмарлары кирет. Фергананын адырлары менен Чоң-Алай кырка тоосунун түндүк капталындагы деңсөөлүү түзүлүштөрдүн рельефи мезозой-кайнозой чөкмөлөрүнөн түзүлгөн, ал эми башка жерлерде дөңсөөлүү адырларды түзгөн тоо тектери негизинен кайнозойлук чөкмөлөрдөн турат.
Лагос
Лагос шаары – Нигериядагы порт шаар. Гвинея булуңунун жээгинде. Лагос штатынын административдик борбору. Калкы 10,0 млн (2009). Эл аралык аэропорту бар. Өлкөнүн саясий, экономикалык жана маданий ири борбору жана эң ири шаарларынын бири.