cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тит Лукреций Кар
Жаратылыш жөнүндөгү окуу
Лукрецийдин поэмасында көбүрөөк иштелип чыккан бөлүгү кантсе да жаратылыш жөнүндөгү окуу. Лукреций эч нерсе жок нерседен бар болбойт, бар нерсе жок болбойт дегенден келип чыгат. Нерселер аларды кураштырып түзүп турган элементтерге ажырап бөлүнөт. Дүйнөдө телолор менен мейкиндиктер гана бар. Телолор алардын касиеттерин мүнөздөйт, ал касиеттерди телолордон бөлүүгө болбойт. Телолор же жөнөкөй же татаал болот. Жөнөкөй телолор — материянын андан ары бөлүнбөй турган бөлүкчөлөрү. Бөлүкчөлөрдүн чексиз бөлүнө беришине Лукреций жол койбойт. Лукреций атомдук концепцияны баяндаган болсо да ал «атом» деген сөздү пайдаланган эмес, аны «телочо», «урук» жана у.с. аталыштар менен алмаштырган.
Атомдор тууралуу
Атомдор нерселердин түпнегизи катары көзгө көрүнбөйт, туюк болот, тыкыздыкка жана салмакка ээ, фигуралары жана көлөмү, алган орду жана саны (биригип тургандыгы) боюнча айырмаланышат. Алар телолорго гана мүнөздүү болгон касиеттерге жана сапаттарга ээ эмес. Телолордун касиети атомдордун формаларына, алардын санына жана алып турган ордуна байланыштуу. Атомдордун формасы ар түрдүү болот. Эпикурдун окуусуна ылайык Лукреций атомдордун кыймылынын уч түрүн айырмалайт, алар: 1) салмагына байланыштуу түз сызык боюнча кетүүчү кыймыл: 2) өзүнөн өзү кыйшайып кетүүчү кыймыл: 3) түрткүдөн пайда болуучу кыймыл. Лукреций дүйнөнүн пайда болушун да атомдордун ички кыйшаю кыймылы менен түшүндүргөн, Лукрецийдин пикири боюнча, дүйнө кудайлардын эч кандай кийлигишүүсүз эле жаралган. Бул нерселердин табыяты, — деп жазган ал,— эч кандай теңирликтин эрки менен биз үчүн жаралган эмес» [Лукреций.» Нерселердин табыяты жөнүндө». V. 198—199].
Лукрецийдин пикири боюнча, жаратылышта чексиз өзгөрүүлөр жүрүп, дүйнөлөр пайда болуп, кайра өлүп жок болуп турат. Мейкиндик чексиз болгондой эле Аалам да чексиз. Лукреций жашоо «түпнегизден» өзүнөн өзү келип пайда болгон деп эсептейт. Организмдер белгилүү бир тартипте, атап айтканда, алгач өсүмдүктөр, жаныбарлар, андан кийин адамдар пайда болгон. Лукреций жандын көчүшү жөнүндөгү окууну танган, ал дененин, жандын, духтун ажырагыс байланышын ырастаган. Ал өлүм коркунучуна да каршы чыккан, өлүм — бул азап чегүүдөн кутулуу, ал эми өлүм коркунучу адамдардын жаратылыш мыйзамдарын билбегендиктен улам пайда болот деп эсептеген.
Тааным жөнүндөгү окуусунда Лукреций, сезим кабылдоосу таанымга чындык жөнүндө обьективдүү билимдерди бере алат дегенге таянат. Туюмдарды ал предметтерден агылып келүүчү образдар катарында түшүнөт.
Жаратылыш кубулуштары
Лукреций, Эпикурдай эле жаратылыш кубулуштарын түшүндүрүүнүн көп түрдүү болушуна жол берип гана тим болбостон, аны зарыл деп да эсептеген. Ар бир кубулуш эң эле ар түрдүүчө түшүндүрүлүшү жана берилген ар бир түшүнүк толук алгылыктуу болушу мүмкүн. Лукреций өзүнүн бул пикирин ырастоо үчүн Эпикур келтирген мисалды кайталайт. Күн сайын жаңы Күн пайда болуп турат жана асманда мурдагы эле Күн кайрадан пайда болуп турат деп айтылса эки учурда тең туура болушу мүмкүн. Ай төгөрөк жана ал Күндүн нурунан чагылышып жарык болуп турат же Ай өзүнүн нуру менен жарык болуп турат деп айтылса бул эки пикир да бирдей туура болушу мүмкүн. Лукреций дүйнөнүн таанып-билине тургандыгына ишенсе да, илимдин өз заманындагы абалынан улам белгилүү бир так жооп берүүгө болбойт деп эсептеген.
Коомдун түшүнүү маселесинде ал бардыгын табийгый жол менен түшүндүрүүгө аракеттенет. Алгачкы адамдар жарым-жарты жапайычылык абалда жашашкан жана материалдык маданияттын өнүгүшү гана коомдун пайда болушуна алып келет. Эпикурдай эле ал да коом — бул адамдардын өз ара макулдашууларынын продуктусу деп эсептейт.
Этикалык көз карашы
Лукрецийдин этикалык көз карашы Эпикурдун бактылуу жашоо-турмуш принциптерине окшош, мындай жашоо-турмушта бакыт тааным аркылуу жетишилет. Бирок Лукреций этикалык концепцияга недир бир жаңылык киргизет. Эгерде Эпикур үчүн турмуш — бул билинбей өтө бере турган жашоо болсо, Лукреций, тескерисинче, өз өмүрүндө активдүү коомдук иштерди жүргүзөт. Ал теория жүзүндө бейпилдикти бактылуу адамдын максаты катарында бааласа да, коомдогу социалдык тартиптин бузулушуна алып келе турган бардык көрүнүштөргө каршы чыккан. Мисалы ал ак сөөк рим коомунда адеп-ахлактык жактан бузулушунун көрүнүштөрүн өтө кескин түрдө айыптаган.
ДНК эсептөө
ДНК эсептөө - силиконго негизделген компүтердик технологиялардын ордуна ДНКны, биохимияны, молекулярдык биология жабдыктарын пайдаланган эсептөө илиминин бир тармагы. Бул чөйрөдөгү изилдөөлөр жана өнүгүүлөр теорияга, эксперименттерге жана ДНКны эсептөөнү колдонууга басым жасайт. "Molectronics" (молектроника) деген термин кээде колдонулуп келет, бирок бул термин мурдагы технологиялар -- кезинде алгачкы интегралдык схеманын ийгиликсиз атаандашы -- үчүн колдонулган; ошондой эле бул термин молекулалык масштабдагы электрондук технологиялар үчүн жалпы мааниде дагы колдонулуп келет.
Дифениламин
Дифениламин (С6Н5)2NH, – мол. масс. 169,23 - мүнөздүү жыты бар жарыкта карарып кетүүчү түссүз кристалл; балкып эрүү t 54-55оС; кайн. t 302оС. Диэтил эфиринде, бензолдо, ацетондо, CCl4 жакшы эрийт. Конц. минералдык к-талар менен аракеттенишип, суюлтулган к-таларда жана сууда гидролизденүүчү туздарды пайда кылат. Азот менен байланышкан Н атому щелочтуу металл атому менен орун алмашууга жөндөмдүү. Арил, алкил жана ацил топторуна орун алмашуусу анилинге караганда кыйыныраак жүрөт. Мис., Д. уксус ангидриди менен HClO4 катышуусунда 80-100оС- ацетилдештиргенде N-ацетилдифениламин пайда болот. Д. HNO2 менен аракеттенип N-нитрозодифениламинге чейин оңой өтөт бензолго караганда тринитротуундуларына чейин жакшы нитрленет, тетра-ж-а гексагалогентуундуларына чейин галогенденип, к-талык катализаторлор катышуусунда пара-абалдарына оңой алкилденет. Ө. ж-да Д. анилин эквимолярдык санын анилин гидрохлориди менен (катализатор- HCl, AlCl3 жана башка) автоклавда 300оС аракеттендирүүдөн жана Al2O3 аркылуу (400оС) анилин бууларын өткөрүү менен алынат. Д. - полимерлер үчүн антиоксиданттар алууда алгачкы продукт, целлюлоза нитраттары термо- жана атмосфера туруктуулугун жогорулатуу үчүн стабилизатор, жумшак болоттор коррозиясынын ингибитору катары, о. эле аналитикалык хим-да колдонулат.
Азербайжандар
Азербайжандар - түрк тилдүү калк. Түрк тилдеринин генеалогиялык жиктешүүсүндө батыш хунну тобунун огуз-селжук бутагына кирет. Азербайжан республикасынын түпкү калкы. Азербайжандардын жалпы саны 20 млн.дон ашуун. Алар өлкөдөн сырткары Иранда (10 млн. ашуун), Грузияда, Россияда (Дагестанда ж.б.), Түркияда, Афганистанда, Түркмөнстан, Казакстан, Кыргызстан ж.б. жерлерде да жашашат. Мындан сырткары, азербайжандардан субэтникалык топторду: айрум, афшар, баят, карадаг, карапапах, падар, шахсевен ж.б. бөлүп кароого болот. Азербайжан тили өлкөнүн аймагында 5 диалектиге бөлүнөт: Чыгыш диалектилер тобу: куба, дербент, бакы, шемаха, салиян, ленкоран; батыш диалектилер тобу: казах, баргалли, айрум; түндүк диалектилер тобу: нуха, закатал, куткаш; түштүк диалектилер тобу: ереван, нахичеван, ордубад; борбор (орто) диалектилер тобу: гянжа, карабах. Адабий тили 13-к. калыптанган. Улуттук тилдин нормалары ше- маха-бакы диалектинин негизинде түзүлгөн. Ирандык азербайжандар кашкай, кызылбаш, тэрэкеме диалектилеринде сүйлөшөт. 20-к. чейин орус адабияттарында «кавказ түрктөрү», «кавказ татарлары» деген сырттан берилген ат аркылуу (экзоэтноним) да белгилүү болушкан. Азербайжанда 13-к. чейин огуз жана кыпчак урууларынын элдик-оозеки тили колдонулган. Бул элдин калып- танышында да аталган уруулук бирикмелер негизги пайдубалды түзүшкөн. Мындан сырткары, этностук процесске жергиликтүү кавказ этнокомпоненттери да катышкан. Сак, хунну, булгар, печенег элементтеринин катышуу даражасы да илимий далилденген. Азербайжандын этностук жалпылыгынын калыптануусунда 10-13-кк. огуз-селжук урууларынын көчүп келүүсү жана отурук- ташуусу башкы орунга ээ. Огуз-селжуктардын түштүк канаты 10-11-кк. Орто Азиядан, Сырдарыянын бойлорунан батышка журт которушкан. Азербайжан тилинде байыркы огуз, кыпчак тилдеринин элементтери басымдуу сакталып калгандыгы байкалат. Бүгүнкү Азербайжандын топонимиясында байыркы булгар, печенек, огуз-селжук, кыпчак жер-суу аталыштары арбын кездешет. Алардын дээрлигинин Кыргызстандын жер-суу аталыштарында параллелдери кездешет.
Жаздоо
Жаздоо – көктөм, жазгы жайыт. Жаз алды менен тоо этеги, адыр-белес, дөңсөө-кыр сыяктуу жерлерге көк эрте чыгып, тез жетилет. Жер тоборсуп, оту 12–15 смге жеткенде мал жаздоого чыгарылат. Жазгы көк чөптө малга аш болумдуу азык заттар арбын болгондуктан, мал тез эттенип, төл бат торолот. Жайлоонун чөбү жетилгенче жаздоо кеңири пайдаланылат.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Александрия маягы
Александрия маягы - « Дүйнөнүн жети керемети » деп аталган статуялар менен курулмалардын бири; Фарос аралында, Александрия шаарына жакын жерде б. з. ч. 280ж. ч. курулган. Биринин үстүнө бири кабатталган үч бөлүктүү мунаранын бийиктиги 120 мге жеткен. Анын чокусунда туш тарабы ачык таш чарпаяда от күйүп, кемелерге жол көрсөтүп турган.
Вексель берүү
Вексель берүү – 1) адатта, индоссамент бүтүмү аркылуу менчик укугун векселге өткөрүү; 2) түзүү же бетине кандайдыр бир жазуулар толтурулган соң (өткөрүп берүү, авалдаштыруу тууралуу, акцептөөдө ж. б.), векселди буюм катары тапшыруу. == Колдонулган адабияттар ==
Кытай метросу системалары тизмеси
Бул мына тизмеси Кытайдын метросунун, алар иштейт көбүрөөк 40 шаарларынын.
Аквариум балыктары
Аквариум балыктары - кооздук жана изилдөө максатында суу толтурулган атайын айнек идиште (аквариумда) багылуучу майда балыктар. Аквариум балыктарынын дене узундугу 1,5-30 см. Көпчүлүгү майда, түркүн түстүү, кооз. Аквариум балыктары Африка, Америка, Азияда, тропик жана субтропик жылуу, шор эмес сууларда кездешет. Алардын каңылтыр, алабуга сымал урук таштоочулары жана тирүүлөй туучу түрлөрү бар. Бул балыктарды багуудагы байкоолор генетикалык, биохимиялык жана бионикалык изилдөөлөр үчүн чоң мааниге ээ.
Пияз Балыктар
Эркектер лабиринттердин субарентациясына кирет, демек, уникалдуу дем алуу органы лабиринт деп аталат. Ал балыктарга кычкылтек аз суу сактагычтарда атмосфералык абаны дем алууга жардам берет.
Зяйл (Илишев району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ландсхут
Ландсхут (Landshuad) ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Ландсберг-ам-Лех районуна карайт. Төмөнкү Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы – 62015 (2006-ж.). Аянты – 65.7 км2.
Акватория
Акватория - (латынча aqua - суу жана territorium территория), океандын, деңиздин, суу сактагычтын же порттун белгиленген чегиндеги суу бети (мейкиндиги). Акватория жүк жүктөө жана түшүрүү үчүн кемени токтотууга (порт акваториясы), кеме курулушунун акыркы жумуштарын бүтүрүүгө жана кеме ремонттоого (завод Акваториясы), техниканы сыноого (суу полигону) пайдаланылат.
Тарбиянын максаты
Ар кандай эле коомдун, элдердин эл ичиндеги топтун, уюмдун же таптын келечеги өсүп келе жаткан жеткинчектердин алган таалим тарбиясына жараша болот. Ошондуктан коом өлкө, ар бир эл, ар кандай эле өкмөт, түрдүү уюм же тап жаш муундарды окутуу жана тарбиялоо жөнүндө өзгөчө кам көрөт. Адам коому өзү жыйнаган бай турмуштук тажрыйбасын, билим кенчин, ишенимин, тиричилик үчүн зарыл материалды өндүрүү усулдарын улам жаш муундарга тарбия аркылуу гана бере алат. Жаштарды рухий жана дене жагынан жетилдирип, коомдук жүрүш-туруштун ыктарына аларды тарбиянын негизинде гана үйрөтөт Адамдын ишмердүүлүгү өтө эле көп кырдуу. Анын көп кырдуу ишмердүүлүгүнүн бири - тарбия. Тарбия - бул философиялык тил менен айтканда түбөлүктүү категория. Анткени ал адам коому айбанат дүйнөсүнөн бөлүнгөн биринчи учурунан баштап эле аны коштоп келе жатат. Коом канча жашаса, тарбия ошончо жашайт. Тарбия ишинен оолак богон бирда пенде болбойт. Ар кандай эле пенде же тарбиялануучу, же тарбиячы катарында тарбиянын таасирине дуушар болот. Адамдын баардык эле иши ан-сезимдүү. Демек тарбия деле ан-сезимдүү ишмердүүлүк. Ар бир жеткинчектин келечекте кандай адам болоору, ким болоору, кандай коомдук же жеке кызыкчылыктарды коргоп, кантип жашаары так ушул тарбиянын максатына жараша болот. Тарбиянын максаты жалпы мүнөздө да жеке мүнөздө да болот. Тарбиянын максаты даана, так, ачык аныкталып, аны жүзөгө ашыруу үчүн астейдил киришкен астейдил аракет болууга тийиш. Ансыз тарбия эч кандай натыйжа бербейт. Тарбиянын максаттуулугуна элдик педагогика бөтөнчө көнүл бөлгөн: "Жакшы ниет жарым ырыскы" деген эл макалы буга эн сонун күбө. Тарбиянын максатын ишке ашырууну эл өтө эрте башта, "Баланы - жашынан" деген тыянакка келген. Тарбиянын максаты жөнүндөгү илимди педагогика илими изилдейт.
Бектуров Абикен Бектурович
Бектуров Абикен Бектурович (2. 12. 1901-ж. т. ) -советтик химик, Казак ССР ИАнын акад. (1946), тех. илимдин доктору (1945), профессор (1946), 1944-жылдан КПССтин мүчөсү. Казак ССРинин илимге эмгеги сиңирген ишмери (1945). 1931-ж. Омск айыл чарба институтун бүтүргөн. Казак мамлекеттик университетинин жалпы химия кафедрасыныи башчысы (1937-50), Казак ССР ИАнын Химия институтунун директору (1946-68). Б-дун жетекчилиги алдында Кара-Тоо фосфоритинен минералдык жер семирткичтер алынып, өндүрүшкө киргизилген. Анын 200дөй илимий эмгеги, 2 монографиясы бар. Ленин ордени, "Ардак Белгиси" ордени жана медалдар менен сыйланган.
Тарбиянын максаты
Колдонулган адабият
"Педагогика" Бишкек - 2002 Б.Апыш.Д.Бабаев, Т.Жоробеков.
Бектуров Абикен Бектурович
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Вексель берүүчү
Вексель берүүчү – биринчи сатып алуучуга вексель толтуруп, кол коюп, тапшырган жак. Которум векселин берүүчү жак трассант (трассент) деп да аталат. Ал эми жөнөкөй В. б. – аустеллер же сускриптер. В. б. векселде каралган мөөнөт келери менен, вексель ээсине белгилүү бир сумманы төлөп берүүгө милдеттүү. == Колдонулган адабияттар ==
Саклаге-Сыры-Кикя дарыясы
Саклаге-Сыры-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Толька дарыясынын сол жээгинен 55 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 33 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дифенилхлорарсин
Дифенилхлорарсин, (С6Н5)2AsCl – мышьяктуу суутек (AsH3) к-тасынын туундусу, мол-дагы суутектин эки атому фенил радикалы, бир атому хлор менен орун алмашуусунан алынган - дифенил мышьяктуу к-тасынын хлор ангидриди болуп саналат; мол. масс. 264,58; түссүз кристалл; балкып эрүү t 38оС, кайноо t 333оС; сууда эрибейт; көпчүлүк орг. эриткичтерде жакшы эрийт. Щелочтор жана суу менен оңой реакцияга кирет, жеңил окистенет. Д. дифенилмышьяк к-тасынын конц. туз к-тасынын эритмесинде күкүрттүү ангидрид менен калыбына келтирүүдөн алынат:
(C6H5)2AsO(OH)+SO2+HCl ® C6H5)2AsCl+ H2SO4 ;
Д. биринчи дүйнөлүк согушта ууландыруучу зат катары колдонулган. Анткени майда дисперсияланган абалда ууландыргыч түтүн сыяктуу дем алуу органдарын өтө күчтүү дүүлүктүрүп, катуу жөтөлтүп, чүчкүртүп организмдин жалпы ууланышына алып келет.
Алдын ала орнотулган Гармония
Алдын ала орнотулган Гармония (орус. Предустановленная гармония) – гармониялуу себеп-натыйжалык байланыштардын, материалдуу жана рухий чөйрөлөрдөгү жалпы ырааттуулуктун Кудай тарабынан алдын ала аныкталып коюлгандыгын моюнга алуу.
Алдына ала орнотулган Гармония тууралуу окуу рухий жана материалдык субстанциялардын дуализмин четке кагууга аракет жасайт. Алдына ала орнотулганнын болушу тууралуу божомолдор Декарттын эмгектеринде кездешип, окказионалисттер (А. Гейклинкс, Мальбранш) тарабынан терең иштелип чыккан. « Алдына ала орнотулган түшүнүгү Лейбниц тарабынан бир аз башкача каралып, автор Ааламдагы бардык монадалардын Алдына ала орнотулган Гармония сы тууралуу окууну иштеп чыккан. Лейбництин пикири боюнча дүйнө жана анда жашаган ар бир жандык өзү үчүн ылайык өнүгөт. Бирок, бул күчтөр Кудай тарабынан жаратылып жана дүйнөдөгү эң мыкты тартипти орнотуу үчүн атайы тандалып алынган.
Лейбництин Алдына ала орнотулган Гармония тууралуу окуусунун айрым жактары Вольф тарабынан абсурддук маанайда өнүктүрүлгөн. Вольфтун ааламдын түбөлүктүү максаты тууралуу ойлору кийин Вольтер тарабынан анын «Кандида» (1759) деп аталган чыгармасында мазакталган.
Белкамыш, тоо
Белкамыш, Тоо – Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш тармагы. Өзгөн р-нун аймагында. Улуучат жана Карадөбө сууларынын (Жазынын оң куймалары) аралыгында түштүк-батыштан түндүк-чыгышты карай 26 кмге созулат. Туурасы 8 км. Орточо бийиктиги 2500–2800 м, эң бийик жери 3753 м. Кыры тайпак, капталдары кыска, Улуучат жана Карадөбө капчыгайларына тик (40–50°) түшүп, көптөгөн кокту-колоттордон турат.
Бийик түндүк-чыгыш бөлүгү юра мезгилинин конгломерат, гравелит, кумдук, аргиллит, жапыз түштүк-батышы девондун кумдук, сланец тектеринен түзүлгөн. Көмүр кендери бар. Шалбаалуу талаа өсүмдүктөрү, бийик чөптүү шалбаа аралаш өскөн бадалдуу токою басымдуу. Бийик тоолордо субальп жана альп шалбаа ландшафттары кездешет. Токой чарбасы бар. Жайыт.
Кузель (Поруба куймасы)
Кузель — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Поруб дарыясынын оң жээгинен 93 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Рентгенология
Рентгенология — радиологиянын рентген нурларын орган жана системалардын түзүлүшүн, функциясын, ошондой эле оорулардын алдын алуу, диагноз коюу максатында колдонууну изилдөөчү тармагы.
Медициналык рентгенология рентген-техника, рентген-профилактика, рентген-диагностика жана рентген-терапия болуп бөлүнөт.
Рентгенология рентген нурлары ачылгандан (1895) баштап өнүккөн. Азыркы рентгенологиянын проблемалары — медициналык рентген техниканы өркүндөтүү, органдардын рентгенограмма жана флюорограммаларын изилдөө үчүн автоматташтырылган жабдууларды жасоо жана башкалар.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Салем (Нү-Мексико)
Салем (Нү-Мексико) (Salem) — Нү-Мексико штатынын Don Ana округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 795 киши. Болжолдуу аянты - 3.3 км². FIPS коду — 35-65840.
Акведук
Акведук - (латынча аqua - суу жана duco - өткөрүү) кокту-колот, канал, жол, сай жана башкалардан суу алып өтүү үчүн жасалган (ноо, түтүк) гидротехникалык курулма. Көбүнчө сугат жерди кургатуу же суу менен камсыз кылууда колдонулат. Акведук темир, темир-бетон жана бетондон курулат. Мындай гидротехникалык курулмалар Кыргызстанда да көп.
Театр
Тeaтp (грекче theatron – оюн коюлчу жай; оюнтамаша) – искусствонун бир түрү, анын туюнтуу каражаты – актёрдун эл алдында оюн көрсөтүү процессинде келип чыгуучу сахна окуясы. Тeaтpдын башаты айыл чарбасына, мергенчиликке байланышкан байыркы үрп-адат, көпчүлүк катышкан элдик салтанаттардан башталат. Байыркы Грекияда өзүнчө салттары, сахнада ойноо ыкмалары бар түрлүү Тeaтpлар болгон. Байыркы Чыгыш өлкөлөрүндө, Индия, Кытай, Индонезия, Япония ж. б. өлкөлөрдө оюн-зооктордун кызыктуу жана ар кыл формалары түзүлгөн. О. кылымда Батыш европ. кыдырма актёрлор, скоморохтор элдик Тeaтp чыгармачылыгынын өкүлдөрү болушкан. Кайра жаралуу доорунда Европадагы алгачкы профессионал Тeaтp – итал. элдик бет кеп комедиясы (дель арте комедия, 16–17-кылымдар) пайда болгон. Кайра жаралуу доорунан Тeaтpдын адабий мүнөзү артып, көчмөлүктөн шаардагы маданий борборлордо турук алууга өтө баштайт. Тeaтp искусствосунун чыгармасы – спектакль драмалык же музыкалык- сахна чыгармаларынын негизинде режиссёрдун (балетте – балетмейстер менен дирижёрдун, onepa, опереттада – режиссёр менен дирижёрдун) чыгармачыл оюна ылайык жана анын жетекчилиги менен актёрлордун, ошондой эле сүрөтчүнүн биргелешкен аракетинде жаралат.
Кайра жаралуу доорунда гумандуу маданият антикалык Тeaтpдын салтын уласа (У. Шекспир, М. Сервантес ж. б.), классицизмдин таралышы менен ички жана тышкы карама-каршылыкты, кыйынчылыкты жеңе билген каармандардын образдары жаралган. Россияда реализмдин өнүгүшүнө актёрлор – М. Щепкин, А. Ленский; драматургдар – Н. Гоголь, А. Островский; сынчылар – В. Белинский, Н. Добролюбов кыйла салым кошушкан. Реализм үлгүсүн өздөштүргөн Москва академиялык көркөм театры, анын режиссёрлору – К. Станиславский, В. Немирович-Данченко оюн коюунун жаңы көркөм каражаттары менен Тeaтp искусствосун байытты. Октябрь революциясы Тeaтpдын өнүгүшүнө кенири жол ачты. Тeaтpдын классикалык салты социалисттик революциянын идеялык, агартуучулук милдети үчүн кызмат өтөөгө багындырылды. Улуттук Тeaтp искусствосунда социалисттик реализми өрүш алды.
Тeaтp имараты адегенде Байыркы Грекияда (б. з. ч. 6-кылым) пайда болгон. Алар ачык курулуп, үч бөлүктөн турган. Б. з. ч. 4-кылымга чейин жыгачтан, кийин таштан курулган (Римдеги Помпей Театры, б. з. ч. 55–52-жылдары). Туңгуч жабык Театр Римде (б. з. ч. 3–1-к.) тургузулган. Опера өрүш алган кезде (17-кылымдын 1-жарымы) Тeaтpга көрүүчүлөр залы кошулган (мисалы, Венециядагы «Сан-Кассино», 1630). Италиядагы Тeaтp имаратынын мыкты үлгүсү «Ла Скала» (1778). 18–19-кылымдарда Россияда Тeaтp имаратынын италиялык тиби [Чоң театр (Москва), Александр театры (Санкт-Петербург)] тараган, орус, италян архитектурасынын үлгүсүндө А. Малдыбаев атындагы Кыргыз улуттук опера жана балет театры да салынган.
Жаздык өсүмдүктөр
Жаздык өсүмдүктөр – себилген жылы гүлдөп, түшүм берүүчү бир жылдык айыл чарба өсүмдүктөрү. Күздүк өсүмдүктөрдөн айырмаланып, анын бир эле вегетация мезгили (жаз-жай) болот. Жаздык өсүмдүктөргө дан эгиндери (арпа, буудай, сулу, жүгөрү, шалы жана башка), чанактуу, май алынуучу (күн карама, соя жана башка), тоюттук бир жылдык чанактуу өсүмдүктөр, табигый дан өсүмдүктөрү, булалуу өсүмдүктөр (гозо, зыгыр жана башка) жана башка кирет. Айрым өсүмдүктөр жаздык жана күздүк өсүмдүктөргө шарттуу түрдө бөлүнөт, себеби алардын ортосунда эки жолу эгилме деп аталган өтмө түрлөрү бар. Алар эрте жазда эгилип, түшүм берет. Жазда эгилип, ошол эле жылы түшүм берүүчү бир жылдык (мисалы, азык тамырлуу өсүмдүктөр: сабиз, пияз, кызылча, шалгам жана башка), көп жылдык (бир жылдык өсүмдүк катары эгилүүчү, мисалы, кене дан, томат, тамеки жана башка) өсүмдүктөр да жазгы өсүмдүктөргө кирет.
Аманат салым
Аманат салым – сактоо жана акырындык менен топтоо максатында, жарандар өз акча каражаттарын жайгаштыра турган банктагы ж. б. кредиттик уюмдардагы салымдар. Аманат салым менен жүргүзүлгөн аткарымдар салым ээсине берилүүчү аманат китепчесинде чагылдырылат. Бирөөнүн дарегине жөнөтүлгөн салымдар менен күнүмдүк эсептеги салымдардын негизги иш-милдети аманат акча каражатынын жүгүртүмү эмес, кардарлардын күнүмдүк салым жүгүртүмүн тейлөө болгондуктан, алар аманат салымына жатпайт.
Клиент/Сервер
Англисче аталышы
Client/Server
Орусча аталышы
изирек
Клиент/сервер
Түшүндүрмө
Клиент/сервер методунда сервер алды менен иштетүүнүн айрым бөлүгүн аткарат жана андан кийин берилиштерди аны талап кылган компьютерге жиберет.
Колдонулган адабияттар
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы/ Башкы редактор Ү. Асанов; Ред. кеңеш У.Н.Бримкулов ж.б. – Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, – 2004. 380 б. ISBN 9967-14-014-3
Этникос
Этникос - (гр. ethnikos - кичине этнос). Бул термин илимге атактуу этнограф Ю.В.Бромлей тарабынан сунуш этилген. Термин жашаган аймагына жана таралган ареалына карабастан бир элдин (этностун) өкүлдөрүнүн этномаданий биримдигин белгилөө үчүн колдонулат. Этникоско тигил же бул элдин өнүгүүсүнүн баардык этаптарындагы этностук белгилери мүнөздүү. Этникостун жашап туруусу үчүн муундар аралык информациялык (маалыматтык) байланыш, ошондой эле тигил же бул формада ата-бабаларынын тарыхый тагдыры бир экендиги жөнүндөгү түшүнүктөрдү камтыган өзүн-өзү аңдоо сезими чоң мааниге ээ болот. Этникосту аймактык, саясий, социомаданий жалпылыгы бар этносоциалдык организм болгон этностон айырмалап кароо абзел. Этникос ар кандай шарттардагы аймактык жайгашуусуна карабастан, бир этноско кирген кишилердин тобу болуп эсептелет. Этносоциалдык организмге кирбеген этностун бөлүгү «этностук топ» болуп саналат. «Этникос» түшүнүгүн пайдалануу этнологияда этносоциалдык топтордо жашаган этностун тобун башка мамлекеттерде чогуу жашаган топтордон айырмалоого мүмкүнчүлүк берди. Этникос - этностук мааниде алганда бир түрдүү бүтүндүктү түзбөшү да мүмкүн. Өзгөчө ал тарыхый шарттардан улам ар кандай аймактарда жайгашкан топтордон турган этникостор үчүн мүнөздүү. Мындай учурда этникостун айрым топтору өздөрүн курчап турган этностук топтордун мүнөздүү этностук-маданий, тилдик, этнографиялык белгилерине өтө баштайт.
Александрия согушу
Александрия согушу - (б. з. ч. 48 - 47-ж.) Александрия шаарынын (Птолемейлер доорундагы Египеттин борбору) тургундарынын Рим императору Юлий Цезарга каршы көтөрүлүшү. Египет падышасы Клеопатра менен анын тестиер иниси Птолемей XIII Дионистин ортосундагы так талашуу үчүн жүргөн күрөшкө Цезарь кийлигишип, Клеопатранын колдоосу жана рим аскер башчысынын Птолемей ХІІнин ири өлчөмдөгү карызын шаардыктардын эсебинен кайтарып алуу аракети александриялыктардын нааразычылыгын туудурган. Цезардын 3 миңге жакын аскерине каршы шаардыктар жана падышалык армия көтөрүлгөн. Цезарь Александрияны жана ага жанаша аймактарды ийгиликтүү коргоого жетишкен. Нилдин боюндагы салгылашууда (48-ж.) Цезарга римдик легиондордун жардамга келиши менен көтөрүлүшчүлөр жеңилген, жаш падыша Птолемей XIII Дионис курман болгон, Александрия китепканасы өрттөлгөн. Клеопатра Египет тактысына отурган.
Жарганат
Жарганаттар (лат. Chiroptera) - сүт эмүүчүлөр түркүмү. Дене узундугу 3-40 см, колдору учууга ылайыктанып, канатка айланган. Ийин, манжа жана дене капталынан башталган тери жаргакча арткы буттары менен куйругуна чейин керилип турат. Тиши курч. Адамга угулган үндөн башка ультра үн чыгарып, анын начар чагылышын да кабыл алууга жөндөмдүү. Ошондуктан жарганаттар начар көрсө да, караңгыда эч нерсеге урунбай уча алат. Суук түшөрү менен чээнге кирет. Тропик өлкөлөрүндөгү жарганаттар жылына эки жолу, ал эми суук жана мелүүн климаттуу жердегилери бир жолу тукумдап, бир же экиден тууйт. Алардын эки түркүмчөсү бар; тропикте жашоочу 20дай тукумдун азыркы 650-700 түрү белгилүү. КМШ өлкөлөрүндө 3 тукумдун 41 түрү (така мурун жарганат жана башка), Кыргызстанда 16 түрү жашайт. ТКЭСтин Кызыл китебине 3 түркүмчөсүнүн 5 түрү, Кыргызстандын Кызыл Китебине 5 түрү катталган.
Байыркы орустар менен украиндер чычкандын кандайдыр бир ыйык буюм - жыпар жеген нан, эт же шамды жеп бүткөндөн кийин жарганак болуп калат деп ишенишкен.
Чыныбаев, Билал Садыкбекович
Билал Садыкбекович Чыныбаев (14.10.1963-ж. Кыргызстандын Суусамыр өрөөнүндө Кызыл-Ой айылында туулган – 24.08.2008 – “Манас” аба майданынын жанында учак кырсыгынан набыт болгон) – кыргыздын белгилүү этнограф тарыхчысы, тарых илимдеринин кандидаты, манас таануучу, Бишкек шаардык кеңешинин депутаты, коомдук ишмер.
Кыскача өмүр таржымакалы
Билал Садыкбекович Чыныбаев 1963-жылдын 14-октябрында Кыргызстандын Суусамыр өрөөнүндө Кызыл-Ой айылында туулган. Ал кезде Суусамыр өрөөнү Нарын облусуна караштуу Жумгал районунун курамында болгон.
Солтогулдун атасы - Орозалы, анын атасы - Адигине, анын атасы - Жумабай, анын атасы - Кырбаш, анын атасы - Жутакей. Кырбаш Жутакей уулунун алты уулу болгон, анын эң кичүсү - Жумабай. Негизинен Суусамыржын Кызыл-Ой, Тунук айылдарында турушат, калганы Панфилов районунун Чалдыбар ж.б. кыштактарында турат.
Солтогулдан эки уул (Шамшы, Садыкбек), бир кыз (Разия). Бирок Солтогул өз уулу Садыкбекти агасы Чыныбайга каттатып койгон. Чыныбай Садыкбекти багып чоңойткону үчүн Садыкбектин балдары бүт "Чыныбаев" деп катталып калышты.
Энеси – Жумакан Байсейит кызы (1942-жылы туулган). Ал Ысык-Көлдөгү бугунун арык-тукум уругунан болгон. Ата-энеси 1960-жылы баш кошкон, экөө тең Караколдо (Пржевальск шаарында) баш кошкон. Алар Пржевальск кооператив техникалык окуу жайында таалим алышкан. 1965-жылы май айында ажырашып кетишкен.
Садыкбектин тун уулу - Билал, кызы - Элмира (ал ата-энеси ажырашканда апасы менен кеткен).
Садыкбек Чыныбаев (Солтогул уулу) кийин Сыябүбүгө (1974-жылы үйлөнгөн. Алардын эки кызы бар (Жыргал, Мээрим). Садыкбек кийин Кыргыз мамлекеттик университетинин экономика факультетинде 1965-71-жж. окуп, экономист адистигин алган. Суусамыр совхозунда, Миң-Булак совхозунда иштеп жүрүп, 1998-жылы ардагер болду.
Билал Садыкбек уулу өз чоң атасы Солтогулдун колунда тарбияланды. Чоң апасы Жаркын Бекбоо кызы көп таасир берди. Жаркын апа фольклорду жакшы билчү, чоң атасы Солтогул айылда имам болгон, арап адабиятын окуган санжыра билген. Жаркын чоң эне (1987-жылы) 89 жашында кайтыш болду. Солтогул 100 жашында (1998-жылы) кайтыш болду. Чоң атасынын эстелигин тургузуп, ашын берип, байгеге төө сайган - Билал менен Калыя болду.
Билал өз айылында Суусамыр орто мектебин аяктаган.
1979-жылы Кыргызстандын ордо шаары Бишкектеги Кыргыз Мамлекеттик Университетинин (азыркы Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университети) тарых факультетине тапшырган.
Билал Чыныбаев студент кезинен эле дилгирлиги, уюштуруучулук жөндөмдүүлүгү менен айырмаланчу. Кыргыз мамлекеттик университетинин тарых факультетинде бир группаны жетектечү. Мыкты да окучу. Ошонун натыйжасында 3-курстан Казань мамлекеттик университетине которулуп кеткен.
1991-жылы 20-июнда Казань шаарында көрүнүктүү чыгыш таануучу окумуштуу Миркасым Усмановдун жетекчилиги менен “Манас” эпосундагы тарыхый байланыштар боюнча өзүнүн кандидаттык диссертациясын жактады.
1980жж. акырында Билал Кыргызстанга кайтып келип, оболу Кыргыз мамлекеттик университетинде (азыркы Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинде) окутуучу, доцент болуп иштеди.
Алгач Бишкек шаардык мэриясында жооптуу кызматкер, анан шаардын Свердлов районунун акиминин орунбасары, 1-Май районунун акиминин орунбасары болуп иштеди. <br
Бишкек шаардык кеңешинин депутаты болчу.
2008-жылы августта депутаттардын 1-Май райондук кеңешинин төрагасы болуп иштеп жаткан.
Тарыхчы-окумуштуу, мамлекеттик ишмер, Бишкек шаардык кеңешинин депутаты, депутаттардын Бишкек шаарына караштуу 1-Май райондук кеңешинин төрагасы Билал Чыныбаев да Бишкектен Иранга сапар алары менен кыйроого учураган "Боинг-737" учагында болгон.
Кыйраган учак “Манас” аба майданынан анча узак эмес Жаңы-Жер кыштагынын айдоо жерине түшкөн. Каргашалуу окуя 2008-жылдын 24-август күнү саат 20:30 чамасында орун алган.
Кырсыктан улам көз жумган Б.Чыныбаевдин сөөгү Бишкек шаарына коюлган.
Манас таануудагы салымдары
Билалдын “Манас” эпосундагы тарыхый параллелдүүлүк боюнча изилдөөлөрү өтө алгылыктуу.
Эпос каармандарынын айрымдарынын 9-кылымдагы тарыхый инсандар менен дал келишүүсүн чеберчилик менен ачып берген.
Ал 19-кылымдагы бизге белгисиз татар окумуштууларынын “Манас” эпосу боюнча жазып калтырган пикирлерин таап чыкты, жарыялады. Бул дагы өзүнчө чоң жаңылык болду. <br
Белгилүү этнограф, тарыхчы Имел Молдобаев оппонент катары, Тынчтыкбек Чоротегин – расмий эмес оппонент катары Казан шаарына барып, Билалдын КазанМУдагы кандидаттык диссертация коргоо каадасына катышкан.
Илимий жетекчиси – Миркасым Усманов
Миркасым Усманов (1934-2010) Татарстандагы чыгаан окумуштуу, булак таануучу, чыгыш таануучу болгон.
Ал 1968-жылы кандидаттык диссертациясын, 1981-жылы доктордук ишин коргоп, тарых илимдеринин доктору болуп калган. 400дөн ашуун илимий эмгегин жарыялап, 50дөн ашуун илимий эмгекке редактор болгон.
М.Усманов 1991-жылы Татарстан Илимдер академиясынын академиги болуп шайланган. 1997-1999-жылдары Орусия Илимдер академиясынын Чыгыш таануу коомунун президенти болгон.
2008-жылы Ислам конференциясы уюмунун Ислам тарыхын, өнөрүн жана маданиятын иликтөөдөгү салымы үчүн берилчү жогорку сыйлыгынын ээси болду.
АКШ Географиялык коомунун мүчөсү, Эл аралык жазуучулар коомунун Татарстандагы ПЕН-борборунун мүчөсү болгон.
Демөөрчүлүк ишмердиги
Билал Чыныбаев жаштар спортуна аябай кам көрчү. 2008-жылы Көлмө айылына бир спорттук зал курдуруп, ичин да спорт эмеректери менен жабдып берген.
Өзүнүн чакан бизнесине таянып, баскетбол боюнча жаштардын курама командасына көп жардам берчү. Аларга сүрөөнчүлүк кылып, Үрүмчүгө, Москвага алып барып ойнотуп келген.
Каза болоорунда да Тегеранда өтө турган баскетбол боюнча мелдешке өзү колдогон команда менен чогуу бара жаткан. Команданы ошол жакка алпарып, айрым сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп келүү үчүн Бишкек-Тегеран учак каттамына отурган.
Үй-бүлөсү
Үй-бүлөлүү болчу. Жубайы Калыя. Алар 1984-жылы баш кошкон.
Тун уулу – Чынасыл. Кызы - Айзада. Кичүү уулу – Тилектеш.
Неберелери бар.
Илимий жана коомдук ишмердүүлүгү
Кыргызстан жаш тарыхчылар жамаатынын мүчөсү болгон (1989).
Вексель бетине жазуучу
Вексель бетине жазуучу – 1) анын бетине жазганына жараша вексель боюнча милдеткер болгон баардык жактар – вексель берүүчү, акцептант, авалчы, ортомчу; 2) индоссант.
Чыныбаев, Билал Садыкбекович
Илимий жана коомдук ишмердүүлүгү
Бишкек шаардык кеңешинин депутаты (2004-2008).
Достору. Үзөңгүлөштөрү
Билалдын досторунун арасында тарыхчы окумуштуулар Кыяс Молдокасымов, Бектемир Жумабаев, Алымбек Кушубеков ж.б. болгон.
Нарын акиташ кени
Нарын акиташ кени  Нарын районунда, Нарын шаарынан 3  км чыгыш тарапта, деңиз деңгээлинен 2170–2200 м бийиктикте. 1955-ж. "Средазгеолнеруд" трести чалгындаган. Кен төмөнкү Таш-Көмүр мезгилинин визе ярусунун акиташ тегинен түзүлгөн. Кендин түндүк-чыгыш жагында жаткан нык майда бүртүкчөлүү, массивдүү, каралжын-боз акиташ теги пайдалуу катмар болуп эсептелет. Акиташ аз магнезийлүү 1-сорттогу аки алууга жарамдуу. 1 кг акиден 2,4 л эринди чыгат. Запасы А+В+С1 категориясы боюнча 623 миң т.
Көпүрө-Базар (Талас району)
Көпүрө-Базар ― Кыргызстандын Талас облусунун Талас районундагы айыл. Өзүнөн гана турган Айдаралиев айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 5472 киши (2009-жылы).
Чарлз Бэббиж
Чарлз Бэббиж (англ. Charles Babbage; 1791-жыл 26-декабрь — 1871-жыл 18-октябрь) -- англиялык полимат болгон. Математик, ойчул, ойлоп табуучу жана механикалык инженер Бэббиж санарип программалоочу компүтер түшүнүгүн пайда кылган.
Айрымдары тарабынан "компүтердин атасы" деп эсептелген Бэббиж алгачкы механикалык компүтерди ойлоп тапкан делет. Ал бара-бара татаал электроникалык калыпка кирип, заманбап компүтерлердеги бардык түпкү идеялар Бэббиждин аналитикалык кыймылдаткычында бар болгон. Анын башка тармактардагы эмгектери өзү жашап өткөн кылымдагы көптөгөн полиматтардын арасындагы "чыгаан" деп сүрөттөлүшүнө алып келген.
Диффузия
Диффузия – заттар теңдештик системадагы концентрацияларынын айырмалуулугунан чыккан кыймыл. Атом жана мол-лар жылуулук кыймылынан же фазалардагы кээ бир өзгөрүүлөр молекулярдык Д., ал эми агымдын баш аламан кыймылынан турбуленттик диффузия келип чыгат. Газ, суюктук, катуу заттар Д. өлчөмү ар түрдүү, себеби бөлүкчөлөр кыймылы берилген фазаларда айырмаланат. Д. ылдамдыгы газдарда t =20 оC, P =760 ''сым.мам. мм, 10-4 м2/с, суюктуктарда 10-9 м2/с, катуу заттарда 10-12 м2/с''. Катуу жана суюк заттарда массалар, жылуулук берилиши молекулярдык Д. менен аныкталат. Көлөмдө темп-ралык градиент болсо, термодиффузия, басым айырмасы же гравитациялык талаанын таасири менен шартталса - бародиффузия; электр талаасынын таасири менен электрдик Д. орун алат. Адсорбция, кургатуу, экстракция, мембраналык процесстерде Д. ылдамдыкты аныктоочу негизги физ-лык шарттардын бири.
АКШ метросу системалары тизмеси
Бул мына тизмеси АКШ метросунун, алар иштейт көбүрөөк 15 шаарларынын.
Садырбек Абдыбеков
Абдыбеков Садырбек (1871, Тору-Айгыр болушу, Каракол уезди — 1950, Ак-Суу району, Жол-Колот айылы) — белгилүү кыргыз натуралисти, саякатчы.
Теңир-Тоонун табиятын жакшы билген. Өткөн кылымдын ортосунда 1-жолу өз крайын ысык-көлдүк мергендер Султанбек Балбак уулу, Табылды жана Кудагелди Кылдаевдер менен кыдырып чыккан. Кийинчерээк (көп учурда караколдук мугалим А. А. Куценко менен бирге) Кочкор, Көкөмерен, Нарын, Ак-Сай, Сары-Жаз жана башка суулардын алаптарын кыдырып, табият менен жаныбарлардын өзгөрүшүнө байкоо жүргүзүлгөн.
1900—15-ж. Ички жана Борбордук Теңир-Тоону, Ысык-Көл кылаасын жана Кыргызстандын аймагынан тышкаркы бир катар жерлерди изилдеген чет элдик (Д. Алмаши, 1900; Г. Мерцбахер, 1902—03; Д. Принц, 1906 жана башка), орус (В. В. Сапожников, 1902; С. И. Абрамов, 1910; В. Н. Шнитников, 1912—14 жана башка) экспедицияларына катышкан.
Абдыбеков жол көрсөткүч, коллектор, тилмечтик милдетти аткарып, ошондой эле экспедицияны илимий маалыматтар менен (жапайы айбанаттардын жашоо шарты, туру, географиялык таралышы, уя салышы, учушу жана башка) жабдыган. Абдыбековдун фауна боюнча жыйнаган коллекциялары революцияга чейин Москва, Петроград, Томск, Лондон, Гамбург, Дрезден шаарларындагы музейлерге коюлуп, айрым окумуштуулар тарабынан изилденип, баяндалып жазылган.
Бели-сынык
Бели-сынык - Алай - Түркстан тоо системасындагы кырка тоо. Чыгышынан Жамангул тоосу, батышынан Кожо-Бакырган өрөөнү, түндүгүнөн Фергана өрөөнүнүн адырлары, түштүгүнөн Маргун, Даргун жана Мадыген өрөөндөрү менен чектешет. Уз. 60 км, туурасы 10-15 км. Орт. бийиктиги 1800-2000 м, эң бийик жери 2330 м (Даргун тоосу). Тоонун кап-талдары неоген-антропоген мезгилде-ришга конгломерат жана кум-чополуу чөкмөлөрүнөн, кыры палеозойдун аки таш жана сланец тоо тектеринен турат. Эрозиялык жана тектоникалык процесстердин натыйжасында өтө тилмеленген горст-антиклиналь. Тоонун капталдары адырлуу. Жарым чөл (700- 900 м) жана талаа (900 м ден жогору) ландшафттары басымдуулук кылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Дөөгөр
Дөөгөр — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери. Манастын жоо-жарагын жасаган устасы. Д. иранча кажырдуу уста. Саякбай Каралаевдин варианты ндагы Бөлөкбай устаннын төкөр деген эпитети ушул сөздүн бузулуп айтылышы болуу керек.
Лангенпроцельтен
Лангенпроцельтен - Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Майн-Шпессарт районуна карайт. Төмөнкү Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы – 62015 (2006-ж.). Аянты – 65.7 км2.
Изас (дарыя)
Изас — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Орташа Терсь дарыясынын сол жээгинен 51 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Зайтун
Илгертен бери өсүмдүк зайтун майын өндүрүү үчүн өстүрүлүп келген, бирок ал жапайы жаратылышта кездешпейт
Жазма эстеликтер
Жазма эстеликтер – таш, чопо, жыгач, сөөк, металл, кагаз жана башка материалдарга жазылып, ушул кезге чейин сакталып калган байыркы жана орто кылымдагы эстеликтер. Аларга Египет папирустары, Вавилон-Ассирия жазмалары, байыркы герман-скандинавия элдеринин рун жазуулары, Орхон-Енисей, ошондой эле Кыргызстандагы Талас, Кочкор жазмалары, орто кылымдардагы «Кутадгу билиг», «Дивани лугат-ит-түрк» сөздүгү, Караханиддер доорундагы диний, юридикалык жана башка ар кандай мазмундагы эстеликтер кирет.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Аманатчы
Аманатчы – 1) келишим боюнча өз милдетин аткаруу үчүн акча салган же үчүнчү бирөөдөн банктагы дарегине акча түшкөн, банктык аманат келишиминин бир жагы. Аманатчы банкта акча каражаттарынын коопсуз сакталуусун талап кылып, аманат боюнча эсептерди жүргүзүү жөнүндө тапшырма бере алат. Келишим биринчи талап кылганга чейин түзүлгөн шарттарда аманатын биринчи талабы боюнча, ошондой эле белгилүү мөөнөткө түзүлсө келишимдин мөөнөтү бүткөндө алууга укуктуу. Аманатчы аманат боюнча келишимде көрсөтүлгөн үстөк пайызды алууга, ошондой эле аманат сырын сактоону талап кылууга акылуу; 2) бааракы келишиминин негизинде алуучунун пайдасына бааракылык аманаттарын салган юридикалык же жеке жак.
Пасынок (Молва куймасы)
Пасынок — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Молва дарыясынын сол жээгинен 10 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Вексель кармоочу
Вексель кармоочу – векселде каралган мөөнөт келери менен, белгилүү бир сумма төлөнүп берилүүчү векселдин ээси. В. к-нун мыйзамдарда каралган, анын ичинде нааразылык көрсөтүү (кара:Вексель каршылыгы), доо арызын коюу ж. б. боюнча дагы башка биркатар укуктары бар.
National Information Standards Organization
National Information Standards Organization -- коммерциялык эмес стандарттар уюму. Ал библиографиялык жана китепкана өтүнмөлөрүн басып чыгарууга байланыштуу техникалык стандарттарды иштеп чыгып, көзөмөлдөп жарыкка чыгарат. Ал 1939-жылы түзүлүп, 1983-жылы коммерциялык эмес билим берүү бирикмеси катары уюм болуп катталган жана 1984-жылы азыркы аталышын алган.
Эскинин калдыктарын колдонуу методу
Эскинин калдыктарын колдонуу методу (усулу) – этнологияда калктын өткөндөн калган салттарын ар тараптан, комплекстүү түрдө иликтеп, изилденип жаткан элдин турмуш шартынын жана маданиятынын алгачкы абалын калыбына келтирүүгө багышталган изилдөө ыкмасы. Усулдун негизги идеясы боюнча ар бир элдин маданиятында эскинин калдыктары сакталып калат, ошол элементтер аркылуу тарыхый өнүгүүнүн алгачкы этаптарында кандай абалда болгондугун билүүгө болот. Бул усулдун негиз салуучуларынын бири Э.Тайлордун пикири боюнча эскинин калдыктары төмөндөгү үч маанинин бирине ээ болушу мүмкүн: Аталган методду колдонуу менен Ж.Мак-Леннан үйлөнүү салтында сакталып калган колуктуну символикалык уурдап качуу мисалында нике жана үй-бүлөнүн алгачкы тарыхын изилдеген. Ушундай эле жол менен Л.Морган байыркы никенин формаларын калыбына келтирген.
Учкуч балыктар
Учкуч балыктар (лат. Exocoetidae) — океандардын жылуу алкагында жашоочу балыктардын бир тукуму, булардын кыйла түрү бар: дөө учкуч балык (лат. Cheilopogon pinnatibarbatus), кош канат учкуч балык (Exocoetus volitans), узун тумшук учкуч балык (Fodiator acutus), төрт канаттуу учкуч балык (Cheilopogon pinnatibarbatus), жапон учкуч балыгы (Ch. doederleinii) жана башкалар.
Александрия чиркөөсү
Александрия чиркөөсү, Православиелик Александрия патриархаты - эң эски автокефалдык (баш ийбеген, өзүн-өзү башкарган), православиелик чиркөөнүн бири. Аны чиркөөнүн салттуу айтымында б. з. 1-кылымынын 30-жылда евангелист жана апостол Марк негиздеген деп ага таандык кылып жүрүшөт. 2-кылымда Александрияда епископтук кафедра иштей баштаган. Чиркөө патриархат (негиздөөчү) статусун башка байыркы чыгыш чиркөөлөрү менен катар эле (Константинополь, Антиох, Иерусалим) Халкидон соборунда (451-ж.) алган. Александрия чиркөөсү башка православиелик чиркөөлөрдүн арасында чоң кадыр-баркка ээ болуп, табынуу салтанатында дүйнөлүк патриархтан кийин экинчи аталчу. 16-кылымда осмон түрктөрү Египетти басып алгандан кийин Александрия чиркөөсүнүн жолдоочулары абдан азайган. Азыркы Александрия чиркөөсү догматика жана культ боюнча башка православиялык чиркөөлөрдөн эч айырмаланбайт. 12-кылымга чейин эле Александриялык ырым-жырымдар Византиялык жөрөлгөлөр менен алмашылган. Кудайга табынуулар грек жана араб тилдеринде жүргүзүлгөн. 1928-ж. Александрия чиркөөсү григоряндык календарды кабыл алган. Александрия чиркөөсүн патриарх башкарып, анын резиденциясы Александрияда жайгашкан. Александрия чиркөөсүнө 1 архиепископия, 14 митрополия, 4 епископия кирет, 1 млндон ашык мүчөсү бар.
Жаңы алешкино (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Жаңы алешкино — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Подлеснен айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 22 киши. Почта индекси — 453152, ОКАТО коду — 80249868005.
Индекстүү файлдарды уюштуруу
Индекстүү файлдарды уюштуруу
Индекстүү файлдарды уюштуруу(Indexed file organization). Мында индекстүү деп аталган файл колдонулат. Индекс бир же бир нече сандык талаалардын маанилерин камтыган тизмеден турат жана файлдагы ар бир жазылышка тиешелүү дисктин дареги дал келтирилет. Индекс, жазылыштын талаа ачкычы сыяктуу өзүнчө талаага негизделет жана студент файлын алфавит иретинде же башка тартипте жайгаштырууга мүмкүндүк берет. Файлга жаңы жазылыш кошулганда, жазылыштар өзгөргөндө же файлдан жазылыш алып салынган сайын индекс модификацияланып турат. Файлдын индекстештирилген жазылыштарына удаалаш же түз кайрылууга болот. Индекстештирилген файлда жазылышка түз кайрылуу үчүн компьютер индексти издейт, анын негизинде жазылыштын ачкычы табылат. Жазылыш дареги (ал дагы индекстештирилген файлда сакталат) башка жазылыштарды окубай эле файлдан түз эле жазылашты табуу үчүн пайдаланылат. Индекстештирилген файлдын артыкчылыгы – ар файл бирден көп индекске ээ боло алат жана ар бир индекс жазылыштарга тез жетүүдө колдонулат.