cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кашка-Суу вольфрам кени
Кашка-Суу вольфрам кени Нарын районунда, Нура тоосунун түндүк капталында, Оттук кыштагынан 58 км чыгышта, деңиз деңгээлинен 3250–3650 м бийиктикте жайгашкан. 1943–45-ж. чалгындалып, запасы эсептелген. Кен аймагы карбон мезгилинин турне ярусунун акиташ катмары жана аны жиреп чыккан гранит, гранодиорит интрузиясынан турат. Кен интрузиянын акиташ катмары менен болгон түндүк контактысындагы скарн тулкусу менен байланышкан. Башкы скарн тулкусу Кашка-Суу суусунун сол жээги боюнча 840 мге чейин созулат. Негизги руда минералдары: шеелит, молибденит, антимонит, арсенопирит, пирит, халькопирит. Вольфрам триоксидинин орточо өлчөмү 0,3–0,37%. Руданын С2 категориясы боюнча запасы 218,3 миң т. Болжол ресурсу 3410,2 миң т. Вольфрам триоксидинин С2 – категориясы б–ча запасы 814 т, болжол ресурсу 10201 т.
Атомизм
Атомизм, атомистика - философиядагы жана табият таануудагы материянын атомдон ж. б. майда бөлүкчөлөрдөн тургандыгы жөнүндөгү философиялык окуу. Атомизмдин өкүлдөрү дүйнөгө материалдык, көз карашты жакташып, мистикага жана динге активдүү каршы чыгышкан, дүйнөнү кудай же дух жараткан деген түшүнүктү төгүндөшкөн. Атомисттик идея байыркы индиялык материалисттердин - чарвактардын (б. з. ч. 4-2-к.) философиялык окуусунда орун алган. Кийинчерээк Атомизм байыркы грек материалисттери Левкипп, Демокрит, Эпикурлардын жана алардын жолун жолдогон рим философу Лукреций Кардын эмгектеринде толугураак өнүккөн. Атомисттер дүйнөнү кудай да, адам да жараткан эмес, ал түбөлүктүү, чеги жок бөлүнбөс материалдык чексиз майда бөлүкчөлөрдөн - атомдордон турат дешкен. Дин кызматкерлери материализмге каршы күрөш жүргүзүп, атомисттерди куугунтукка алышкан. Атомизм, К. Галилейбин, Бойлдун, Ньютондун, Ломоносовдун, Дальтондун, Буглеровдун, Менделеевдин эмгектеринде иштелип, материянын физикалык-хим. түзүлүшү жөнүндөгү теорияга айланган. Алгачкы атомисттер атом-материянын эң майда бөлүгүнүн акыркы чеги деген ойдо болушкан. Илимде радиоактивдүү нурдун (1895-96) жана электрондун (1897) ачылышы атомдун бөлүнбөстүгү жана физикадагы кризис жөнүндөгү эски көз карашты төгүнгө чыгарды. Азыр Атомизм материянын түзүлүшүндө молекулалардын, атомдордун, "элементардык" бөлүкчөлөрдүн бар экендигин, алардын түгөнбөс татаалдыгын, дайыма кыймылда болуп, бир формадан экинчи бир формага тынымсыз өтүп туруу мүмкүнчүлүгүн моюнга алат жана материянын акыркы бөлүкчөлөрү бар деген ойду четке кагып, аны сандык жана сапаттык жагынан чексиз деп эсептейт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Касымов Омор Тилегенович
Касымов Омор Тилегенович (1955-жылы туулган, Фрунзе) – медицина илимдеринин доктору (1996), профессор (1998). КММИни бүтүргөн (1978). Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сыйлыктын лауреаты (1996). Кыргыз ССР Илимдер академиясынын Физиология жана эксперименттик патология ИИИде, КММИде гигиена кафедрасында улук лаборант (1978–81), 1981–89-жылдары ассистент, доцент, 1989– 93-жылдары сектор башчысы. 1997–2000 -жылдары кафедра башчы, проректор. 2000-жылдан «Профилактикалык медицина» илимий өндүрүштүк бирикмесинин директору. Кыргыз коомдук кесиптик саламаттык сактоо ассоциациясынын президенти. Физиология, гигиена боюнча адис. 120дан ашык илимий эмгектин, анын ичинде 10 монография, 25тен ашуун колдонмонун автору. Эмгектери: Климат и здоровье детей (в соавторстве) Б., 1989; Актуальные проблемы медицины труда в Кыргызкой Республике (в соавторстве). Б., 1988; Очерки о здоровье человека на высокогорной вахте (в соавторстве). Б., 1993; Питание и здоровье (в соавторстве ). Б., 2000.
Сарыжон көрүстөнү
САРЫЖОН КӨРҮСТӨНҮ – б. з. ч. 6–5-кылым жашаган сак урууларына таандык мүрзөлөр. Кетментөбө өрөөнүндөгү Балачычкан суусунун сол өйүзүндөгү бийик тектирчеде. Жети чоң дөбөдөн турат; ар биринин диаметри 23–25 метр, бийиктиги 3–7 метр. Бул мүрзөлөрдөн карапа идиштер, шуру-мончоктор, алтын жалатылган буюмдар табылган. Акак таш чөгөрүлүп, айбанат стилинде жасалган эки шумкардын бедизи сак урууларынын сүрөт өнөрүнөн кабар берет.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Европа Мейкиндик Агенттиги
Европа Мейкиндик Агенттиги (ЕМА; фран. Agence spatiale européenne, ASE; нем. Europäische Weltraumorganisation) - мейкиндикти изилдөөгө багытталган 22 өлкө арасындагы өкмөттөр аралык уюм болуп саналат. Ал 1975-жылы түзүлгөн жана анын баш кеңсеси Франциянын борбору Парижде жайгашкан. ЕМАнын дүйнө жүзү боюнча 2000 кызматкери бар жана анын жылдык бюджети 5.25 миллиар евро же 5.77 миллиар АКШ долларын түзөт (2016).
Пётр I
Улуу Пётр I (Пётр Алексе́евич Рома́нов; 9 июньы — 8 февральы) — Романовтор династиясынан чыккан Бүткүл Русьтун акыркы падышасы (1682-жылдан) жана биринчи Бүткүл Орусия Императору    (1721-жылдан).
Европа Мейкиндик Агенттиги
ЕМАнын мейкиндик программасына адамдын мейкиндикке учуусу (негизинен Эл аралык Мейкиндик Станциясынын катышуусунун негизинде);башка планеталарды жана айды изилдөө иштери; Жерди изилдөө, илим жана телекоммуникация, ракеталарды куруу, жана Франциялык Гвианадагы, Куру аймагындагы Гвиана Мейкиндик борборун башкаруу. Негизги Европалык Ариана 5 аттуу ракетаны ЕМА Ариана мейкиндиги аркылуу көзөмөлдөйт. Алар учуруу каржамдарын жана мындай ракетаны өнүктүрүү иштерин чогуу аткарып келишет.
Пётр I
1682-жылы 10 жашар Пётр падыша жарыяланган. Бирок 1689-жылы гана бийликти өзү башкара баштайт. Жаш кезинен илимге жана чет өлкөлүктөрдүн жашоосуна кызыгуусу болгон.
Европа Мейкиндик Агенттиги
Агенттиктин негизги күчтөрү төмөнкү борборлорго бөлүштүрүлгөн:
Пётр I
Пётр орус падышаларнын ичинен биринчи болуп (1697—1698-жылдары) узак убакытка Батыш Европага саякаттайт. 1698-жылы Пётр Европадан кайтып келип, Орусияда чоң ийгиликтүү реформаларды жүргүзөт. Пётрдун негизги жетишкендиктеринин бири XVI кылымда коюлган негизги маселени: Улуу түндүк согушту жеңип Орусиянын аймагын Прибалтика региондоруна чейин кеңейткени болгон. Улуу түндүк согушту жеңип алуусу менен Пётр 1721-жылы Бүткүл Орусия императору наамын тагынууга мүмкүнчүлүк алган.
XVIII кылымдын аягынан азыркы күнгө чейин Пётр Iдин личностунун жана анын Орусиянын тарыхындагы ролуна тарыхый илимде жана коомдо терс баа берилип келет. Орусиянын расмий историографиясында Пётрду XVIII кылымда Орусиянын өнүгүү жолун таңдаган, чыгаан мамлекеттик ишмер катары көрсөтүлөт. Бирок Н. М. Карамзин жана башка көптөгөн тарыхчылар критикага алышкан.
Пётрдун 1672 - 1689 жылдары
Пётр 1672 жылы 31 майга караган түнү (9 июнь) төрөлгөн. Пётр төрөлгөн жери туралуу так маалыматтар жок. Кээ бир тарыхчылар Пётр Кремлдин Түрмө сарайында (Тюремный дворец) төрөлгөн деп айтышкан, ал эми элдин байыркы аңгемелери боюнча Пётрдун төрөлгөн жери катары  Коломенск айылы, ошондой эле  Измайлово болуп эсептелет. .
Падыша атасы Алексей Михайловичтин көптөгөн балдары болгон. Пётр I 14-чү баласы, бирок экинчи аялы, царица Наталья Нарышкинадан биринчиси болгон. 29 июньда ыйык апостолдор Петр менен Павл күнүндө царевич Чудовом монастырында (башка маалыматтарда Дербицидеги Григорий Неокесарийский храмында) протопоп Андрей Савинов чокундуруп, Пётр деп жарыялаган. «Пётр» аталышынын себеби белгисиз. Балким байкеси Фёдордун аты менен эвфониялуу болуш үчүн коюлгандыр, анткени ал Фёдор менен бир күндө төрөлгөн. Пётр аты Романовторда да, Нарышкиндерде да кездешкен эмес. Бул ат менен белгилүү акыркы адам Москва династиясы Рюриковичтердин 1428 жылы каза болгон Пётр Дмитриевич алып жүргөн.
Энеси менен бир жыл гана жашап, анан бала багуучу аялдарга берилген. 1676-жылы Пётр 4 жашында падыша Алексей Михайлович каза болот. Пётрду камкордукка анын аталаш байкеси, чокундуруп ат койгон атасы жана жаңы падыша Фёдор Алексеевич алат. Пётр аз сабаттуу болгондугунан өмүрүнүн аягына чейин каталар менен жазып өткөн. Буга себеб москва патриархы Иоаким «латиндештирүү» жана башка өлкөнүн тассирлери менен күрөшүү максатында, Пётрдун байкелерин окуткан Симеон Полоцкийдин окуучуларын окуудан четтетип, Пётрдун сабаттуулугу менен аз сабаттуу дьяктар Н. М. Зотов жана А. Нестеров алектенишсин деген. Бул гана эмес, Пётр университеттин же мектептин бүтүрүүчүлөрүнөн да сабак ала алган эмес, анткени ал кезде Орусия падышалыгында университет же мектеп жок болчу. Дьяктар Пётрду грамотага 1676-1680 жылдары окутушкан. Бирок аз билимдүүлүгүн Пётр убакыттын өтүшү менен практикада жүрүп толуктап алган.
Падыша Алесей Михайловичтин каза болушу жана улуу баласы Фёдордун (падыша аялы Мария Ильичнадан, кыз кезиндеги фамилиясы Милославская) бийликке келиши, падыша аялы Наталья Кириловнанын жана анын туугандары Нарышкиндердин экинчи планга чыгышынын себеби болгон. Наталья Москва шаарына жакын жайгашкан Преображенск айылына көчүүгө мажбур болгон.
1682-жылдагы Стрелецк тополоңу, Софья Алексеевнанын бийликке келиши
1682 жылы 27 апрельде (7 майда) 6 жыл башкарган оорулуу падыша Фёдор Алексеевич каза болот. Такка ким отурары: салтка жараша оорукчан Иванбы же кичинекей Пётрбу деген суроо жаралат. Патриарх Иоакимдин макулдугу менен Нарышкиндер жана алардын жактоочулары 1682 жылы 27 апрельде (7 майда) Пётрду такка отургузушат. Чындыгында бийликке Нарышкиндер жана сүргүндөн кайтарылган «улуу камкорчу» Артамон Матвеев келген. Оорунун айынан падышалыкты башкара албагандыгынан, Иван Алексеевичтин жактоочулары талапкерини колдой алышкан эмес. Бийликке келгендер, падыша асасын (скипетр) өлүм алдында турган падыша Фёдор Алексеевич иниси Пётрго өзү тапшыргандыгын айтып чыгышкан. Бул окуяга далил бере алышкан эмес.
Царевич Иван жана царевна Софьянын энелеш туугандары Милославскийлер, Пётрдун бийликке келиши менен алардын кызыкчылыктары тебелеңди деп ойлошкон. Москвада 20 миңден ашык болгон стрелецтер көптөн бери наразычылыгын айтып келишкен. Балким Милославскийлердин азгыруусу менен 1682-жылы 15 (25 майда) «Нарышкиндер царевич Иванды бууп өлтүрдү»  деген кыйкырыктар менен Кремлге барышат. Козголоңчуларды тынчтантуу үчүн Наталья Нарышкина, патриарх жана боярлар Петрду байкеси менен стрелецтерге алып чыгышат. Бирок козголоң токтогон жок. Бир нече саат ичинде стрелецтер Артамон Матвеев жана Михаил Долгорукийди, ананыраак царица Натальнын башка жактоочуларын жана Нарышкинанын эки байкесин өлтүрүшкөн.
26-майда стрелецк полкунан таңдалгандар падыша сарайга келип, Иванды биринчи, ал эми Пётрду экинчи падыша болуусун талап кылышкан. Козголоңдун кайталануусунан корккон боярлар макул болушат. Ошол заматта патриарх Иоаким Успенск соборунда эки падышанын дең-соолугун тилеп ырым-жырым өткөзөт. Ал эми 25-июньда аларды падышалыкка отургузат.
29-майда стрелецтер, падышалар кичинекей болгондуктан царевна Софья Алексеевна бийликти өзүнө алышына талап кылышкан. Царица Наталья Алексеевна Кирилловна экинчи падыша, баласы Пётр менен падыша сарайдан Преображенск айылына чыгып кетүүгө мажбур болушкан.
Өзбек Советтик Социалисттик Республикасы
Өзбек ССР (Советтик Социалистик Республикасы) — КСРБнын курамында болгон мамлекет. Башкалаасы жана ири экономикалык маданий борбору - Ташкент шаары.
Була-Кыр
Була-Кыр — топоним. Кыргыздар Ала-Тоону душмандан бошоткондо «Орток тоонун оюнда Була-Кыр суунун боюнда Тарлан уруш салыптыр» (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 576-инв., 590-б.),— деп Б.-кылымдын боюнда калмак башчысы Тарлан кыргыз колун баштап барган Мунаркан, Үрбү менен чабышып жеңилгени айтылат.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Польморгаль-Кы
Польморгаль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Часелька дарыясынын оң жээгинен 119 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 80 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Жалпы биология
Жалпы биология - Х–Х1 класста окутулат.
Бул предметте тиричиликтин негизги мыйзамченемдүүлүктөрү, организмдин жекече жана тарыхый өрчүшү, биологиялык процесстердин механизми жөнүндөгү окуу молекулалык жана клеткалык деңгээлде берилет. Ошондой эле тукум куучулуктун, белоктун биосинтезинин мыйзамдарынын чарбада колдонулушу окутулууда. Бул предмет мектептерде 1963-жылдан баштап окутулат. Ал 1939-жылдан тартып окутулуп келе жаткан дарвинизмдин ордуна киргизилген.
Жалпы биология курсу 6, 7, 8, 9-класстарда окутулган биология боюнчача илим факттарга теориялык негиз берип, алардагы жалпы мыйзамченемдүүлүктөрдү корутундайт.
Киреевский, Иван Васильевич
Киреевский, Иван Васильевич (1806—1856) — орус философу, лавянофильчиликтин өкүлү. Москвада, помещик-дворяниндин үй-бүлөсүндө туулган, Петербургда холерадан каза болгон.
Чыгармалары
Өзүнүн чыгармаларында, орус маданиятынын өзгөчөлүгүн, атап айтканда, анын бир бүтүндүгүн жана жөндөмдүүлүгүн баса белгилөө менен, Киреевский батыш билим жаатын сынга алып, ал жактагы рухтун, илимдин, мамлекеттин, таптардын жана үй-бүлө байланыштарынын эки анжылык абалды башынан өткөрүп жатканына токтолот. Россияда болсо тышкы жана ички руханий дүйнөнүн бүтүндүккө умтулуу, бардык күнүмдүк нерселердин түбөлүктүүлүккө жана адамзаттык нерсенин теңирликке карата мамилеси жөнүндө дайыма унутпай эсте тутуу сыяктуу эски Россиянын жашоо-турмуш белгилери сакталып калды. «Батыш адамы, — деп жазат Киреевский, — өзүнүн адеп-ахлактык маанайына дайыма дээрлик ыраазы: дээрлик ар бир европалык адам сыймыктануу менен колун жүрөгүнө басып, өзүнө жана башкаларга менин кадыр-көңүлүм тынч, Кудайдын алдында да жана адамдардын алдында да... таптакыр акмын деп айтууга дайым даяр. Орус адамы болсо, мунун тескерисинче, өзүнүн кемчиликтерин ачык сезип турат, ал адеп-ахлактын шатысы менен канчалык жогору көтөрүлсө өзүнөн ошончолук көптү талап кылат жана өзүнө өзү толук ыраазы болбойт» [Чыгарм. толук жыйн. 2-т. 216-6.].
Европа тууралуу
Ошол эле убакта Киреевский батыш европалык цивилизацияны этибарга албай койгон эмес. Ал мындай деп жазат: «европалык билимдүүлүккө болгон сүйүү, биздеги билимдүүлүккө болгон сүйүү экөө бирдей, экөө тең бүткүл өнүгүүнүн акыркы нокотунда жандуу, толук, бүткүл адамзаттык жана чыныгы христиандык агартуучулукка болгон бирдиктүү умтулууга, бир сүйүүгө келип кошулат» [Ошонун өзүндө. 162-6.].
Киреевский жамааттан социалдык түзүлүштүн идеалын көргөн жана ар кандай түзүлүш-тартипке орус көз карашынын айырмалуу тиби «жеке өз алдынчалыктын жалпы тартиптин бир бүтүндүгү менен айкалышканында турат» деп эсептеген [Ошонун өзүндө. 76-6.].
Идеясы
Киреевский, философиянын багыты биринчи башталышында «Ыйык үчилтик жөнүндөгү түшүнүккө багыныңкы» деп жазат [74-6.]. Муну менен Киреевский христиандык көз караштын өнүгүү жолун көрсөтүп берген. Ал бирдиктүүлүк жана жалпылык жөнүндөгү идеяны айтып, коомдун бир бүтүндүгү адамдын жеке керт башынын эркиндиги менен анын индивидуалдык өзгөчөлүктөрүнүн айкалышынан турарын көрсөткөн. Бул болсо жеке инсандардын жалпы адамзат баалуулуктарына өз ыктыяры менен баш ийген шартта гана мүмкүн.
Пекин
Пекин, Бээжиң [пиньинь – Běijīng, палладий – Бэйцзин – түз мааниде «Түндүктөгү борбор» 1928-49-жылдары Бэйпин (Beiping), түз мааниде : «Түндүктөгү тынчтык»] – Кытай Эл Республикасынын (КЭР) борбору. Өлкөнүн чыгышында, Улуу Кытай түздүгүндө, Сишан тоолорунун этегинде, Юндинхэ дарыясынын алабында жайгашкан. Айланасындагы райондор менен биригип, борборго баш ийген өзүнчө административдик бирдикти түзөт. Климаты мелүүндүк Мезгил-мезгили менен муссон шамалы болуп турат. Январдын орточо температурасы –4,6°С, июлдуку 26°С. Жылдык жаан-чачыны 650 мм. Табигый шартынын өзгөчөлүгү – катуу жер титирөө болуу мүмкүн экенинде. Аянты 17,8 миң км2. Калкы 21,1 млн (2013); шаар айланасы менен). Шоуду эл аралык аэропорту бар. Метрополитен иштейт. Сары деңиздин Бохайвань булунунан 160 км, Улуу каналдын башталышындагы ири жол тоому. Шаардын айланасында металлургия, нефть-химиялык, машина куруу, текстиль, химя, аскер, радиоэлектроника, полиграфиялык, тамак-аш, курулуш материалдар өнөр-жай ишканалары иштейт. КЭР Илимдер Академиясы, университет, театрлар, музейлер (анын ичиндеКытай тарыхы, Гугун ж. б.) сүрөт галереясы, Сней Бейхун мемориалдык музейи ж. б. бар. Пекин – Кытайдагы байыркы шаарлардын бири. Шаардын тарыхый борбору эки бөлүктөн – Татар шаардан [түндүк бөлүгү, 100дөн ашык ганы ээлейт; «Жабык шаар» (Пекиндин ядросу), Император ак сарай комплекси менен; 15-кылымдын 1-жарымы; учурда Гугун музейи], Кытай шаардан (түштүк бөлүгү, бул шаарча айланта чеп дубалдар менен курчалып, кийинчерээк алынып салынган) турат. Аты окшош аянтта Мао Цзэдундун мавзолейи жайгашкан. Дүйнөдөгү эң чоң Тяньаньмынь аянты (44 га; 1 млн киши батат); - Пекиндин заманбап борбору. Асман алтары, Хуанцюнъюй (көмкөрүлүп турган асман сыяктуу) зал, Циняньдянь (чокунуу) залы, Тяньтань храм ансамбли, Ихэюань (Жайкы) ак сарайы (12-кылым; бул жерде Мин династиясынын 13 башкаруучусунун күмбөзү бар) сакталган. Пекинде Кытай Илимдер Академиясы (анын ичинде медициналык, айыл-чарба), илим изилдөө иституттары, 50дөн ашык Жогорку окуу жайлары [анын ичинде университеттер (Пекин, Цинхуа, Кытай элдик, авиация жана космонавтика, политехникалык, өнөр-жай, химиялык, айыл-чарба ж. б.)], бир нече ири китепканалар (бай фонддору менен), обсерватория, 30дан ашык музей, цирк (бүткүл дүйнөгө белгилүү), кино, театр академиялары, консерватория бар. Ботан. бак уюштурулган. Пекин экономикасынын тездик менен өнүгүүсүнүн натыйжасында шоп-туризм борборуна да айланууда. Пекинде Жибек (кийим-кечек, аксессуарлар), Бермет (аты эле айтып турат), Яболу (дүң жана чекене соода) жана Орус (тилмечтин эч кереги жок) базарлары иштейт. 1970–90-жылдарда көп кабаттуу турак жай кварталдары жана коомдук жайлар салынды. 2008-ж. олимпиада жана 1990-ж. Азия оюндары өткөрүлгөн.
Кыртымья (дарыя)
Кыртымья — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тавда дарыясынын оң жээгинен 470 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 69 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Диен синтези
Диен синтези (Дильс-Альдер реакциясы) - 1,3 - диендер диенофилдер деп аталган чексиз углеводородду жана алардын туундуларын кошуп алып, алты мүчөлүү циклдүү бирикмелер пайда кылуу реакциясы. Реакциянын натыйжасында диендер мол-сындагы эки p - байланыштын ордуна жаңы эки s - байланыш жана бир s - байланыш ордуна жаңы бир p - байланыш пайда болот. Д. с. 1,3 -диендер менен этилен катарындагы углеводороддун ортосундагы реакциялар жай жүрөт жана продуктынун чыгышы анчейин көп болбойт. Эгерде этилен углеводороддору терс индукциялык эффектиге ээ болгон атом топтору менен активделген болсо, реакция алда канча тез жүрөт жана реагенттер бардыгы калдыксыз реакцияга кирет. Мында диенофилдерге, акролеин, кротон альдегиди, 1-нитропропен, акрилонитрил, малеин ангидрид ж. б. тиешелүү. Мис., дивинил малеин ангидриди менен калдыксыз реакцияга кирип, тетрагидрофталат к-тасы ангидридин пайда кылат:
Кыдыров, Абзий
Кыдыров, Абзий – акын. Түп районундагы Көөчү айылында 1931-жылы 11-августта туулган.
Диен синтези
Д. с. жумшак шартта жүрөт, бирок алардын көпчүлүгү жогорку темп-рада кайталанма болот.
Кыдыров, Абзий
1954-жылдан баштап «Кыргызстан пионери» гезитинин редакция-сында кызматкер, бөлүм башчысы болуп иштейт. 1959-жылдын апрелинен 1-августуна чейин ВЛКСМ Борбордук Комитетинин алдындагы Борбордук комсомолдук мектептин төрт айлык журналистикалык курсун бүтүрөт. Ошол эле жылы М.Горький атындагы адабият институнда окууну улантат. 1965-жылы «Жаш Ленинчи» журналына бөлүм башчы болуп, бөбөктөр үчүн «Балаты» деген журнал чыгара баштайт. Кийин ошол журнал «Байчечекей» деген ат менен өзүнчө бөлүнүп чыкканда жооптуу катчы болуп ишин улантат.
А.Кыдыровдун биринчи жыйнагы 1956-жылы «Мекен энем» деген ат менен басылып чыккан.
А.Кыдыров дүйнөлүк белгилүү акындардан тартып советтик акындар Р.Гамзатов, К.Кулиев, М.Турсун-заде жана башкалардын ырларын которгон.
1960-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер.
Кыргыз тилинде
Мекен энем. – Ф.: Кыргызмамбас, 1956. – 72 б.
Калдыбай менен Адыбай. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1962. – 40 б.
Баатырдын шапкеси. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1964. – 26 б.
Дөбөдөгү толгонуу. – Ф.: Кыргызстан, 1965. – 75 б.
Турмуш күүсү. – Ф.: Мектеп, 1967. – 114 б.
Шоңур. Тестиер балдар үчүн. – Ф.: Мектеп, 1967. – 186 б.
Менин өмүр баяным. – Ф.: Кыргызстан, 1968. – 90 б.
Ала-Тоом. – Ф.: Мектеп басмасы, 1969. – 136 б.
Таянган тоом – мекеним. – Ф.: Кыргызстан, 1971. – 80 б.
Ишеним. – Ф.: Мектеп, 1972. – 72 б.
Эки дос. – Ф.: Мектеп, 1975. – 130 6
Чактүш: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1980. – 123 б.
Мээрим: Тандалган ырлар, поэмалар, жомоктор. – Ф.: Мектеп, 1981. – 240 б.
Туулган күн: Ырлар, табышмактар, жаңылмачтар, жомок, поэма. Ф.: Мектеп, 1985. – 128 б.
Күндөр: Ырлар, поэма. – Ф.: Адабият, 1989. – 112 6.
Окуганды үйрөнөм: Окуу китеп. – Б.: Айбек фирмасы, 1996. – 130 б.
Орус тилинде
Все – наоборот: Стихи. – Ф.: Мектеп, 1971. – 14 с.
Лирика. – Ф.: Кыргызстан, 1976. – 75 с.
Все - наоборот: Стихи. – Ф.: Мектеп, 1982. – 14 с.
Колокол: Стихотворения, сказки. – Ф.: Мектеп, 1983. – 83 с.
Веселая азбука: Стихи. – Ф.: Мектеп, 1984. – 20 с.
Доверие: Стихи. – М.: Дет. лит., 1987. – 31 с.Башка элдердин тилдеринде
Последнее яблоко: Стихи. – Минск: Мастацкая литература, 1978. 17 с. – белорус.
Котормолору
Кононов А. В Смольном: Сб. рассказов о Ленине. – Ф.: Мектеп, 1980. – 15 с.
Мумин: П. Шестьдесят шесть золотых рук: Стихи. – Ф.: Мектеп, 1982. – 64 с.
Кононов А. В Смольном: Рассказы о Ленине. – Ф.: Мектеп, 1987. – 24 с.
Тордомолор
Тордомолор (лат. Tingidae) — даракчыл канталалардын бир тукуму, буларга өкүл катары алмурутчул тордомо (лат. Stephanites pyri) кирет.
Елькина
Елькина — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лунданка дарыясынын оң жээгинен 22 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сары-Иймек эстеликтери
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Житомирська
Житомирська — Киев метросунун Святошинско-Броварская сызыксындагы станция. 2003-жылы 24-майда ачылган.
Атом-молекулалык теория
Атом-молекулалык теория- заттардын атомдук жана молекулярдык түзүлүшүнүн теориясы. Теориянын алгачкы негиздөөчүлөрү: Ломоносов, Бойль, Далмон, Канниццаро, Авогадро, ГейЛюссак, Жеррар ж. б. Бул теория боюнча бардык заттар атомдордон жана молекулалардан турат. 18-кылымда пайда болгон бул теория физикалык жана химия илимдеринин жаңы табылгалары менен толукталып, жаратылыштын көп кубулуштарын түшүнүүгө мүмкүндүк берет. Атомдук жана молекулярдык салмак чоңдуктары илимге Атом-молекулалык теориянын негизинде киргизилген.
Теориянын өнүгүшүнө мезгилдик системанын, электрондун, рентген нурларынын жана радиоактивдүүлүктүн ачылышы чоң түрткү берди. Мурда бөлүнбөс деп эсептелген атом, жаңы ачуулардын негизинде, электрондон жана ядродон турган татаал бөлүкчө экендиги далилденди.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Мажбурлап дарылоо
Мажбурлап дарылоо – сот чечиминин негизинде дарылоо; өз кылган иштерине жооп бергиз абалда кылмыш ишин жасаган баңгилерге, аракечтерге, жана башка өз ыктыяры менен дарылануудан качкандарга колдонулат. М. д. сот-психиатриялык эксперттик комиссиялардын, мажбурлап дарылоону жүргүзүүчү мекемелердин дарыгердик комиссияларынын сунуштарын эске алуу менен, соттун аныктамасы аркылуу белгиленет, өзгөртүлөт жана алынып салынат.
Беш-Терек (Москва району)
Беш-Терек (Беш-Терек) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Москва районундагы айыл. Беш-Терек айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 998 киши.
Кашка-суу көмүр кени
Кашка-суу көмүр кени  — Миңкуш – 2 кени Нарын облусунун Жумгал районунда, Миңкуш шаарчасынан 11 км түндүк-батыш тарапта, Көк-Мойнок өрөөнүнүн түндүк капталында, Кашка-Суу жана Кара-Күңгөй сууларынын аралыгында. Уран рудасын издөө убагында (1952-ж.) көмүр кабаттары изилденген жана биринчи жолу көмүрдүн запасы 1952-ж. эсептелген. Көмүр төмөнкү юранын тууракабак свитасы менен байланышкан. Бардыгы 8 кабат бөлүнүп, негизинен 3 кабат (5,6,7) жакшыраак изилденген. Кабаттардын калыңдыгы 0,17 мден 17,50 мге чейин өзгөрөт. Көмүрдүн сапаты начар изилдеңген. Болжол менен ал үчүнчү күрөң көмүр (3Б) маркасына кирет. Көмүрдүн орточо күлдүүлүгү 5,38%тен 11,99%ке чейин өзгөрөт. Күйүү жылуулугу аныкталган эмес. Кайрадан бааланган (1992-ж.) запасы С1+С2 категориясы боюнча 4955 миң т, болжол ресурсу 8252 миң т.
Кыргызстан улуттук жаштар футбол курамасы
Кыргызстан улуттук жаштар футбол курамасы 1991-жылы түзүлгөн. Башкы машыктыруучусу — Мирлан Эшенов.
Шериктештик Кубокторундагы катышуусу
2012-жылы Кыргызстан жаштар курамасы биринчи жолу Шериктештик Кубогуна катышып, Латвия (2:3), Украина (0:4) жана Молдова жаштар курамаларынан утулуп, өз тайпасында  акыркы, төртүнчү орунду ээлеген. 9-12-орундар үчүн болгон турнирде кыргыз командасы Түркмөнстан (3:1), Тажикстан (3:1) жана Эстония (2:0) курамаларын жеңген жана тогузунчу орунга ээ болгон. Ошол курамдын маанилүү оюнчулары болуп  Мирлан Мурзаев жана Турсунали Рустамов табылган.
Шериктештик Кубогу 2013тө Кыргызстан жаштар курамасы Казакстандан утулуп (1:3), Орусия (0:0) жана Өзбекстан (2:2) менен ийгиликтүү ойноп тең чыгып, кайрадан эле өз тайпасынан чыга албай калган. Ошентип Кыргызстандын командасы өз тайпасынан чыкпай калды. 9-12-орундар үчүн болгон оюндарда Кыргызстан жаштар курамасы Латвияны матчтан кийинки пенальтилер сериясынан жеңген  (6:4), андан соң тогузунчу орун үчүн болгон оюнда Эстонияны да пенальтиден жеңген (4:3).
2014-жылы турнирде Кыргызстандын командасы тогузунчу орунду ээлеген.
Зуни Пуэбло (Нү-Мексико)
Зуни Пуэбло (Нү-Мексико) (Zuni Pueblo) — Нү-Мексико штатынын McKinley округуна караган АКШ шаары.
Кыргызстан улуттук жаштар футбол курамасы
Шериктештик Кубокторундагы катышуусу
Кыргызстан курамасы эң ири ийгиликке 2015-жылы өткөн мелдеште жетишкен. Тайпалык мелдеште Орусия жаштар курамасын жеңип (2:1), чейрек финалга өтүп Финляндиядан жеңилип калган (0:1). 5-6-орунда үчүн болгон оюндарда  кайрадан Орусияга атаандаш чыгып, бирок бул жолкусунда утулуп калган. Жыйынтыгында Кыргызстан алтынчы орунду ээлеген.
Зуни Пуэбло (Нү-Мексико)
Калкы - 6367 киши. Болжолдуу аянты - 22.9 км². FIPS коду — 35-86595.
Булгур
Булгур — топоним. Айдаркан менен Көкчө Илебин канды жеңгенде:
Булгур суунун боюнда Шамың шаанын калаасын Сандыргалуу баласың Тартып Манас алыптыр (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 576инв., 521-б.),— деп кыргыздар Ала-Тоону душмандан бошоткондо салгылаш болгон жерлердин бири катары эскерилет.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Лимонкөпөлөк
Лимонкөпөлөк — көпөлөктөрдун бир сары түрү.
Касымова Валентина Махмудовна
Касымова Валентина Махмудовна (30. 4. 1944-жылы туулган, Нарын облусу, Ак-Талаа району, Дөрбөлжүн айылы) – экономика илимдеринин доктору (2005), Кыргыз Республикасынын илимине эмгек сиңирген ишмери (1995). ФПИнин энергетика факультетин (1966), Кыргыз CCP Илимдер академиясынын аспирантурасын (1979), CCCP Мамлекеттик пландоо комитетинин Бүткүл союздук отун-энергетика проблемалары институтунун докторантурасын (1991) бүткөн. CCCP Илимдер академиясынын Космостук изилдөө институтунда инженер-конструктор, улук инженер (1967–70), ФПИде окутуучу (1970–75), Кыргыз Республикасынын Экономика министрлигинин Экономика институтунда бөлүм башчы (1975–92), Бишкек шаардык мамлекеттик администрациясында өнөр жай жана энергетика департаментинин директорунун орун басары (1993–94), Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Стратегиялык изилдөө-институтунда экономика бөлүмүнүн башчысы (1996–97), Борбордук Азия экономикалык шериктештигинин мамлекеттер аралык кеңешинин аткаруу комитетинин эксперти (1999–2002), 2001-жылдан КPCУнун профессор 70тен ашуун илимий эмгеги жарык көргөн. Эмгектери: Топливно-энергетический баланс Кыргызской Республики на период до 2005 года. Б.,1990; Вода, энергия, экология. Б., 2000; Энергетическая программа Кыргызской Республики на период 2005–10 годы. Б., 2000; Об устойчивом природопользовании в бассейне Аральского моря. Б., 2002.
Жальгирис (футбол клубу)
«Жальгирис», Вильнюс футбол клубу (Futbolo klubas Žalgiris) — Чоң Вильнюс графтыгына (феодалдык ээлик) кирген.
Стадиону
«Жальгирис» үй стадиону — «ЛФФ» — 2004-жылы ачылган.
Трофейлери
<...>
Өпкөнүн сезгениши
Өпкөнүн сезгениши (пневмония) — өз алдынча же башка оорулардын кабылдоосу катары инфекция пайда кылуучу өпкөнүн оорусу.
Пайда болгон себептери
Өпкөнүн сезгениши жукпайт, бирок аны бактериялар (пневмококк, стрептококк, стафилококк) жана вирустар (грипп, аденовирустар) козгойт. Козгогучтар адатта бронхтор аркылуу кирет. Суукка урунуу (айрыкча нымдуу жерде), кара күч жана акыл эмгегинен ашыкча чарчап чаалыгуу, өпкө оорулары, жетишсиз тамактануу, тамеки тартуу сыяктуу факторлор дем алуу жолундагы микрофлораны активдештирип, өпкөнүн сезгенишинин пайда болушуна түрткү болот.
Бөлүнүшү
Өпкөнүн сезгениши катуу кармаган жана өнөкөт болуп бөлүнөт.
Өзөктүү өпкөнүн сезгениши
Өзөктүү өпкөнүн сезгениши (бронхпневмония) көп учурда башка оорулардын кабылдоосунан болот. Жөтөлөт (кургак же какырыктуу), дем алганда жана кыймылдаганда капталы оорушу мүмкүн. Дененин температурасы 38°Сге чейин көтөрүлүп (кээде андан да жогору), 3—5, кээде 10 күнгө чейин төмөндөбөйт. Оорулуунун алы кетип, көп тердейт, айрыкча түнкүсүн демигет. Өпкөнүн сезгениши демейде вирустар пайда кылат. Оору акырындап күчөп, организмди начарлатат. Өпкөнүн сезгенишин өз убагында туура дарылаганда 3—4 жумада оорулуу толук айыгат. Антибиотиктерди туура эмес пайдаланып, өзүн өзү дарылоодон оору улаарып, өнөкөт түрүнө өтөт.
Алдын алуу
Өпкөнүн сезгенишин алдын алуу чараларына жалпы организмди чыңдоо, аракечтик, тамеки тартууга каршы күрөшүү, инфекция очогун жоготуу, бронхитти өз убагында дарылоо, тиричилик жана жумуш шартын жакшыртуу кирет.
Мунай экспорттогон өлкөлөрдүн уюму
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Өпкөнүн сезгениши
Кичинекей балдардын өпкөсүнүн сезгениши тууралуу
Бир жашка чейинки балдардын өпкөнүн сезгенишинин айрым өзгөчөлүктөрү бар. Айрыкча начар, ара төрөлгөн, итий, аз кандуулук менен ооруган, гипотрофия болгон балдар көп ооруйт. Балдарда өпкөнүн сезгениши өтө оор өтөт, убагында медициналык жардам көрсөтүлбөсө өлүмгө дуушар болушу мүмкүн. Балдарда Өпкөнүн сезгениши көбүнчө грипп, сасык тумоонун кабылдоосунан болот. Өпкөнүн сезгенишинин алгачкы белгилери: бала демигет, мезгил-мезгили менен бети, айрыкча эрди менен мурдунун тегереги көгөрүп, ичи өтүшү мүмкүн (Диспепсия), уйкусу качып, тамакка табити тартпай, эмчек эмбей кулгуйт, кусат, эмчек эмгенде бети көгөрөт, арыктайт. Кээде кыркырап, онтоп дем алып, ууртунан көбүктүү шилекей чыгып, мурдунан суу агат, жөтөлөт. Кичинекей балдардын, айрыкча ымыркайлардын өпкөнүн сезгениши опурталдуу. Дене температурасы 37,1—37,3° С, кээде денеси ысыбай эле баланын абалы өтө оор болот. Оорунун белгиси билинер замат врачка кайрылуу керек. Мындай оорулуу баланы туура багуу жана дарылоо оорукана шартында гана камсыз болот. Эгерде баланы үй шартында дарылоого туура келсе, аны тынч бөлмөгө жаткызып, жакшылап көз салуу зарыл. Ал жаткан бөлмөнүн чаңын суу чүпүрөк менен күнүнө сүртүп, тез-тез желдетип, аба өтө кургак болсо ным сүлгүнү үй жылыткычка жаап коюу керек. Балага денесин кыспаган кийим кийгизип, улам бир капталына жаткырып, колго алып туруу балага жеңилдик берет. Баланы суук мезгилде форточкасын ачып, жылуу мезгилде терезени ачып уктатуу керек. Врачтын уруксатынан кийин гана сыртка сейилдетүүгө болот. Оору 2ден 8 жумага чейин созулат. Өпкөнүн сезгениши көбүнчө ортоңку кулактын сезгениши (к. Отит) жана плеврит сыяктуу кабылдоолорго алып келиши мүмкүн. Балдардын өпкөнүн сезгенишинин тез жана так сакайышы врачтын көрсөтмөсүн ата-эненин так аткарышына жараша болот (Дем алуу системасы макаласын караңыз).
Букар (шаар)
Букар (Бухара) – Өзбекстан Республикасындагы шаар. Заравшан дарыясынын өрөөнүндө жайгашкан. Букар вилайетинин администрациялык борбору. Калкы 248,4 миң (2006). Темир жол бекети. Жолдор тоому. Археологиялык маалыматтар боюнча биздин замандын 1-кылымынан мурда негизделген. Жазуу эстеликтеринде 5-кылымдан эскерилет. 709-ж. аны араптар басып алган. Букар байыртадан эле Орто Азиядагы соода, кол өнөрчүлүк, маданияты өнүккөн шаар болгон. Анын калкы Иран, Индия, Кытай жана башка өлкөлөр менен соода кылган. 9–10-кылымда Букарды Саманиддер каратып, өздөрүнүн зор мамлекетинин борборуна айландырган. Шаарды 1220-ж. Чыңгызхан, 1370-ж. Тимур басып алган. 16-кылымдын башында Букар көчмөн өзбек урууларынын ээлигине өтүп, Шейбаниддер мамлекетинин баш калаасы болгон. 16-кылымдын ортосунан 1920-жылга чейин Букар хандыгынын, Букар эмирлигинин, 1920–24-ж. Букар Республиканын борбору. 17–18-кылымда Букарга парс шахтары бир нече жолу басып кирген.
Каракөл терисин иштетүү, пахта тазалоо заводдору, кебез-кездеме, текстиль комбинаты, шарап, тамак-аш жана башка ишканалары иштейт. Илгертен көркөм промысели (алтын жип менен тигүү, жибек токуу, металлга чегелөө жана башка) өнүккөн. Эки жогорку окуу жайы, бир катар атайын орто окуу жайлары, мамлекеттик архитектура, көркөм сүрөт музей-коругу, театр, тарых, край таануу музейи бар. Анда 140ка жакын архитектура эстеликтери сакталып калган. Орто Азия зодчийлигинин шедеврлери борбордук чамгарактуу Саманиддердин күмбөздөрү (Исмаил Саманинин күмбөзү, 9-кылымдын аягы – 10-кылымдын башы) салынып, ичи-сырты бышкан кыштан оймо-чиймеленген. Пои-Калян ансамблине кирген Калян мунарасы (1127) тегерете кыш менен оймолонгон. Ортоңку Чыгыштын көрүнүктүү архитектуралык эстелиги Калян мечити (12-кылым, 15–16-кылымдар) жана 2 чамгарактуу Сейфад-Дин Бохарзи күмбөзү (13-кылым, 14–15-кылым кайра курулган). БуянКулихандын чакан күмбөзүнүн (14-кылым) сырты бышырылган сары, кызыл чопо менен кооздолгон; Улугбектин медресесинин (1417) жанында кооздолуп курулган Абдулазис хандын медресеси (1652) орун алган. 16-кылымдын архитектуралык курулуштарына жасалгаланган Балянд мечити жана Кожо Зайнуддиндин ханагы, Орто Азияда эң чоң Кукельташ медресеси, чамгарактуу соода курулуштары Заргаран, Тельпак-Фурушан жана Саррафан, үстү жабык (тим), Абдулла-хандын базары, ЧарБакр мемориалдык ансамбли (1560–63), Файзабад ханагы (1598–99); 18–19-кылымдагы курулушка Арк (цитадель), 4 мунаралуу эшиги бар ЧарМинар медресеси (1807) кирет. Сов. мезгилде шаар көрктөндүрүлүп, көптөгөн жаңы курулуштар салынган. 1964-ж. кайра куруу планы бекитилип (архитектор В. П. Чунихин, В. Н. Слонимский, Т. Н. Калиновская), байланыш үйү (1966, архитектор М. Чернов), облусу менчик китепкана (1969, типтүү долбоор менен) жана башка көптөгөн имараттар курулган. 1993-ж. Б-нын тарыхый бөлүгү Бүткүл дүйнөлүк мураска киргизилген. 13–18-кылымда Б. Орто Азиядагы музыка маданиятынын көрүнүктүү борбору болгон. Өзгөчө оозеки чыгармачылык өнүккөн. Белгилүү музыка теоретиктери Нажмиддин Кавлаби Бухари (16-кылым.), Дервеш Али Чанги (16–17-кылымдарда) жашашкан. С. Айни атындагы музыкалык драма жана комедия, куурчак театрлары бар.
Муравей (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Муравей — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Казадаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 218 киши. Почта индекси — 453151, ОКАТО коду — 80249836007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Улуттук Илимий-Изилдөө Фонду
Улуттук Илимий-Изилдөө Фонду (УИИФ)- медициналык эмес илим жана инженерия тармагындагы изилдөө жана билим берүү тармагын колдогон Кошмо Штаттардын өкмөттүк агенттиги болуп саналат. Ал эми Улуттук Саламаттыкты Сактоо Институту анын аналогу болуп саналат. Анын жылдык бюджети дээрлик 7.0 миллиард АКШ долларын түзөт (2012- каржы жылы) жана ал Кошмо Штаттардагы коллеждер менен университеттер жүргүзгөн изилдөөлөргө орточо эсеп менен 24 пайыздык көрсөткүчтө каржылык колдоо көрсөтөт. Ошондой эле Улуттук Илимий-Изилдөө Фонду математика, компүтер таануу, экономика жана социалдык илимдер тармактарына да колдоо көрсөтөт.
УИИФтин жетекчисин жана жетекчисинин орун басарын АКШнын президенти тандайт жана ал АКШ Сенаты тарабынан ырасталат. Ал эми президент тарабынан тандалган Улуттук Илимий-Изилдөө Бөлүмүнүн калган 24 кызматкерине Сенаттын ырастоосунун кереги жок. УИИФнун жетекчиси жана анын орун басары административдик иштерге, пландоо, бюджет иштери жана фонддун күнүмдүк иш аракеттерине жоопкерчиликтүү. Ал эми УИИБ кызматкердери пландарын ишке ашыруу үчүн жылына алты жолу жолугушат. Астроном жана Пурду Университетинин мурунку президенти, Франс А. Кордова ,УИИФнун учурдагы жетекчиси болуп саналат. Ал 2014-жылы. март айында жетекчи катары ырасталган.
Кашка-Суу (Каракол) көмүр кени
Кашка-Суу (Каракол) көмүр кени Ош облусунун Алай районунда, Кашка-Суу жана Каракол сууларынын башатында, Сарташ кыштагынан 30 км түндүктө, Гүлчө кыштагынан 40 км түштүк-батышта. Кенче жөнүндө 1943-ж. жана 1966-ж. 1:100 000 жана 1:200 000 масштабындагы геол. съемканы жүргүзүү убагында кыскача маалымат берилген. Д. П. Резвойдун маалыматы боюнча калыңдыгы 1,0 м болгон көмүр кабаты төмөнкү юра катмары менен байланышкан. Башка маалымат (Григорьев А. В., 1966-ж.) боюнча көмүр кабатынын калыңдыгы 3–4 м. Кен изилденген эмес, көмүрдүн сапаты белгисиз. Болжол ресурсу 45 млн т.
Көп маанилүү логика
Көп маанилүү логика – тутумуна экиден ашык элементтен турган чын маанилердин көптүгүн (эки гана маани – «чын» жана «жалган» орун алган учур эки маанилүү классикалык логика) жалпысынан ар кандай чектүү жана чексиз маанилердин көптүгүн туюндуруучу логикалык система.
Алгачкы мындай система – сүйлөмдөрдүн үч маанилүү логикасы жана сүйлөмдүн маанилүү логикасы Лукасович (1920 ж.) жана Э. Пост тарабынан түзүлгөн. Азыркы учурда бир катар көп маанилүү логикалык система түзүлгөн менен алардын философиялык жана структуралык жактары изилденүүдө.
Көп маанилүү логика мейкиндигинде ар түрдүү жалпы логикалык жана атайын илимий маселелерди чечүүнү көздөгөн иштер бар.
Мисалы: Лукасевичтин үч, төрт маанилүү логикалык сүйлөмдөрү – модалдык логика түзүү максатында, Д. А. Бочардын үч маанилүү эсептөөсү – классикалык, математикалык логиканын парадокстарын чечүү максатында түзүлгөн. Көп маанилүү логика тиркемеси квант механикасын (Г. Биркгофтун, Ж. Неймандын, Рейхенбахтын эмгектери), жана релейлүү схеманын теориясын (А. И. Шестаковдун, Г. Моисилдин ж. б. иштери) негиздөөгө багытталган.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Сары-Ирмек неолит өнөрканасы
САРЫ-ИРМЕК НЕОЛИТ ӨНӨРКАНАСЫ – неолит дооруна таандык археологиялык эстелик. Нарын облусунун Атбашы районундагы Аксай бийик тоо сырттарында, Терек суусунун төмөнкү агымында, Кароолдөбө айылынан 4 км төмөнүрөөк, Сары-Ирмек сайынын сол капталындагы эң төмөнкү тектирде жайгашкан. Деңиз деңгелинен 3475 метр бийиктикте турат. Таштын майда бөлүк-төрү, бычак сымал жалпак таштын сыныгы табылган. 1968-жылы Кыргыз археологиялык экспедициясы (жетекчиси В. А. Ранов) тарабынан ачылган.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Матвей Блантер
Блантер Матвей Исаакович – (28.1(10.2). 1903, Чернигов губерниясы, Мглин уезди, Почеп, азыркы Брянск облусу 24. 9. 1990, Москва) орус композитору, РСФСР искуствосуна эмгек сиңирген ишмер (1947), СССР эл артисти (1975), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1983). 1917-19-ж. Москва филармония коомунун музыкалык драма окуу жайында (скрипка классында) окуган. 1920-ж. Москвадагы «Мастфор» театр эстрадасы студиясында, түрдүү эстрада жана драма театрларында иштеген. Жеңил ыр-бий жанрында анын фокстроттору («Джон Грей», «Фудзияма», «Багдад») кеңири белгилүү. 1930-ж. Блантердин чыгармачылыгынын мүнөзү кескин өзгөрүлгөн. «Партизан Железняк» жана «Щорс жөнүндө ыр» аттуу чыгармалары менен ал ыр жанрынын баштоочусу болуп калды. 1936-жылдан СССР мамлекеттик жаз оркестринин көркөм жетекчиси; коллектив анын М. В. Исаковскийдин сөзүнө жазылган «Катюша» (1939) аттуу ыры менен белгилүү болгон. Улуу Ата Мекендик согуш мезгилинде «Кош болгула шаарлар жана үйлөр» (1941), «Менин сүйүктүүм» (1942), «Оттор» (1943) жана башка мыкты чыгармаларын жараткан. «Душмандар үйүмдү өрттөштү» (1945), «Келгин куштар» (1949) жана башка көптөгөн ырлары эл арасына кеңири тараган. СССР мамлекеттик сыйлыктын лауреаты (1946).
Түркмөн Советтик Социалисттик Республикасы
Туркмөн ССР (Советтик Социалистик Республикасы) — КСРБнын курамында болгон мамлекет. Башкалаасы жана ири экономикалык маданий борбору - Ашхабад шаары.
Эски Кудеевка (Иглин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Хмельницкая
Хмельницкая — Москва метросунун Арбатско-Покровская сызыксындагы станция.
Бекети тарыхы
Бекети "Маросейка" (алгач "Ильинские ворота") жана андан кийинки, "Покровские ворота" (ошондой эле жүзөгө ашырылбаган) участкаларында "Площадь Революции" жана "Курская" оригиналдуу дизайны линия ортосундагы участок боюнча берилген, ал эми Москва 1935-жылдын башкы планын кабыл алуу жыл объектилеринин саны экономиканы эске алуу менен кыска мөөнөттүү кирген эмес жана курууну тездетүү.
2018-жылга участкасында куруу мүмкүнчүлүктөрү тууралуу эч кандай так расмий маалымат жок, жол деп участкасында акыркы сөз 2008-жылы Орусиянын транспорт жана байланыш департаменти тарабынан ишке ашырылган.
Бланширлөө
Бланширлөө - (фр. blanchir агартуу, кайнак сууну жаба куюу) 1) тамак-аш өнөр жайында мөмө жана жашылчаны ысык сууга чайып алуу. Бланширлөө аларды карарып кетүүдөн сактайт, мөмө клеткасына канттын молекулаларынын сиңиши менен кыям кайнатууну тездетет. Бланширлөө мейиз даярдоодо, вино жасоодо бышкан жүзүмдү солутуу үчүн колдонулат. Бланширлөөдө солутуу процесси 2-3 эсе кыскарат; 2) тери өндүрүшүндө теринин ички бетин тери астындагы клетчаткадан (май, чел) тазартуу. Бланширлөөдөн кийин теринин ички бети (бахтарма) абдан тегизделет. Теринин калыңдыгын тегиздөөдөн, жылмалоодон кийинки кемчиликтери бланширлөө менен жок кылынат.
Сенокоска
Сенокоска — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Томск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Томь дарыясынын сол жээгинен 205 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Кемерово шаарынын аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
«Жүз жигит» күүсүнүн баяны
Булак: Серия:«Окуучунун китеп текчесине»
АЛА-ТОО УЛАМЫШТАРЫ Түзгөн: Сулайман Рысбаев, Батыркулова Айгул
Интертентеги шилтемелер
http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%83%D0%B7
Булдурсун
Булдурсун — эпосто баатырлардын (Манас, Семетей) камчысы. Көкөтөйдүн ашындагы балбан күрөштө Жолой менен күрөшүп жатып уктап кеткен Кошойду Манас «Чапса кулак тундурган Кара жаак булдурсун» (Саякбай Каралаев, 2. 47) менен куйрукка чапканда, көзү умачтай ачылып Жолойду жыгып жеңишке жетет.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Сары-Камыш шаар чалдыбары
САРЫ-КАМЫШ ШААР ЧАЛДЫБАРЫ – 13–14-кылымдагы кербен сарайдын калдыгы. Ысык-Көл районундагы Сарыкамыш кыштагынын аймагында. Жалпы түзүлүшү чарчы келип, аянты 32х40 метр; дубалы бышырылган кыштан тургузулган. Кербен сарайдын кире бериши кооздолуп, ортосунда эшиги, бурчтарында тирөөчтөрү болгон. Тирөөчтөр оймо-чиймелүү кыштар менен кооздолгон. Казууда карап идиштер жана малдын сөөктөрү табылган.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Троице-Лыково (метро бекети)
Троице-Лыково — Москва метросунун Арбатско-Покровская сызыксындагы станция.
Бекети гана кызмат катары колдонулат - ал ар дайым поезддердин расписаниеси, алардын ташылса, жөнөгөн жана учууда үчүн кызматкерлерди иштеп, зарыл болгон учурда, токтото берилген (кириш жана чыгыш айдоочунун кыгынын аркылуу жүзөгө ашырылат) турат.
Касым хандыгы
Касым хандыгы – Москва княздары түзгөн уделдик княздык. Ал орустарга кызмат кылууга өткөн татар хандары үчүн атайы түзүлгөн. 15-кылымдын ортосунда Москва улуу князы Василий II Тёмный Алтын Ордо ханы Улук-Мухаммеддин уулу, Казан ханзаадасы Касымхандын урматына Городец-Мещерскийди (Хан-Керман) Касым шаары деп атаган. Касым хандыгы мещера, мордва, татарлар жана башка жашаган Ока дарыясынын аймагын (азыркы Рязань облусунун түндүк-чыгыш бөлүгү) ээлеген. Касым хандыгынын падышасына орус жарандыгына өткөн, орус падышаларынын жактыруусуна ээ болгон гана татар ак сөөктөрү дайындалган. Касым хандыгынын жеке династиясы болгон эмес. Көп учурда алар ханзаада деген эле наам менен башкарышкан. Касым хандыгы хандык наам 1570-жылдан баштап бериле баштаган жана ар кайсы мезгилде аны Чоң Ордо, Крым, Сибирь хандыктарына тийиштүү династиялардын өкүлдөрү башкарып, ага мусулман Чыңгыз тукуму гана укуктуу болгон. Казан хандыгынын Орус мамлекетине кошулушу (1552) менен Касым хандыгынын бедели төмөндөп, иш жүзүндө Москва воеводалары башкарып, падыша менен ханзаадалар аскер кызматындагы жер ээлөөчүлөргө айланган. Иван IVнүн тушунда Касым хандыгы өзүнүн саясий маанисин жоготуп, 1681-жылы өкүмдары Фатами-Султан өлгөндөн кийин биротоло жоюлган.