cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тернополь облусу
Облустун аймагында узундугу 260 километрге жеткен дүйнөдөгү эң узун карст үңкүрү, ошондой эле "Украинанын жети жаратылыш кереметинин" бири - Днестр каньоны бар. Ошондой эле, Тернополь аймагы Почаев Лаврасы, Зарваницадагы Кудай Эненин кереметтүү иконасы жана Зарванициянын руханий борбору менен белгилүү. Сепилдердин саны боюнча (34) Тернополь облусу Украинада биринчи орунда турат.
Аянты - 13 824 км² (Украина аймагынын 2,29%), калкы 1038923 (1-декабрь, 2020-жыл), анын ичинде 474992 шаардык (44,18%) жана 599931 айылдык (55,82%). Облуста 18 шаар, 17 шаардык, 1022 айылдык калктуу конуш, 3 район (2020-жылдын 17-июлуна чейин - 17 район), 580 айылдык кеңештер бар. Калктын улуттук курамы, 1970-жылдагы эл каттоо боюнча: украиндер — 96,1%, орустар — 2,3%, поляктар — 1%, жөөттөр — 0,5%.
Географиясы
Тернополь облусу Украинанын батышында жайгашкан. Түндүгүндө Ровно, чыгышында Хмельницкий, түштүгүндө Черновцы, түштүк-батышта Ивано-Франковск жана түндүк-батышта Украинанын Львов облустары менен чектешет. Аянты - 13 823 км² (Украина аймагынын 2,29%).
Облустун эң түндүктөгү калктуу пункту Кременец районундагы Переморовка айылы. Бул жерде эки эң батыш бар - булар Тернополь облусунун Шайбовка жана Дулябы айылдары. Ошол эле учурда эң түштүк жана чыгыш калктуу конуш Чортков районунун Окопы (Тернополь облусу) айылы болуп саналат.
Тарыхы
Тернополь облусунун аймагындагы адамдын жашоосунун издери палеолитке таандык. Орто палеолиттин Великий Глыбочек 1 участогундагы III катмардын термолюминесценттик датасы 175 ± 13 жыл мурун болгон. Буглов жери орто палеолитке кирет. Кременец шаарынын чет жакасында, Куличивка тоосунун боорунда, Иква дарыясынын оң жээгинде кеч палеолит дооруна таандык Куличивка археологиялык эстелик бар.
Петриков кыштагынын жанынан биздин заманга чейинки 1100-600-жылдарга таандык Высоцкий маданиятына таандык коло дооруна таандык жуп көрүстөн табылган.
Палеолит дооруна таандык Билче-Золотое конушу Вертеба үңкүрүндө трипиллия маданиятынын эки конушу, алгачкы скифтердин (б. з. ч. VI-V к.) көрүстөндөрү табылган.
Украинанын азыркы аймагын мекендеген чыгыш славяндар 4-кылымда кумурска деп аталган уруулардын чоң бирикмесин түзүшкөн.
9-13-кылымда Збруч культ борбору Медоборыда Збруч дарыясынын жээгинде жайгашкан, ал татаал түзүлүшкө ээ болгон жана Збручтун оң жээгиндеги үч ыйык шаарчадан (Бохит, Звенигород, Говда) жана, мүмкүн, Збручтун сол жээгинде бир ыйык жай (Иванковцы, Замчище трактаты).
Тернополь облусунун аймагынын көпчүлүк бөлүгү Львов жана Ивано-Франковск менен бирге Галициянын тарыхый аймагына кирет. Бул аймак Киев Рус, Волынь, Теребовль, Галисия жана Галисия-Волынский княздыктарынын курамына кирген, ал эми XIV кылымдан баштап Польшанын, Шериктештиктин (1349-1772), Австриянын (Галиция жана Лодомерия королдугу, 1772-1918) курамында болгон.), Орусия (1809-1815), Польша (1918-1939), СССР (1939-1941), Германиянын баскынчылыгында (1941-1944), CCCP (1944-1991).
Кременец райондун көпчүлүк бөлүгү (анын аймагында Почаев Лаврасы жайгашкан) толугу менен же жарым-жартылай Уолындын тарыхый аймагына кирет. Бул жерлер 1795-жылдан бери Россия империясынын Волынск губерниясынын курамында болуп, 1921-жылы Рига келишиминин негизинде Польшага берилген.
Тернополь областы дайыма агрардык район болгон жана болуп кала берет. Бирок 19-кылымдын экинчи жарымында индустриализациянын башталышы менен азыркы Тернополь облусунун аймагында 8 буу жана 680 майда суу тегирмендери, 170 спирт жана пиво заводдору иштеген, алардын саны 1910-жылы 390го жеткен.1939-жылы Тернополь облусунда 1700ге жакын ишкана болгон, аларда 8800ге жакын гана жумушчу иштеген.
1944-жылдын 9-августуна чейин Тарнополь облусу (борбору — Тарнополь шаары) деп аталган.
Улуу Ата Мекендик согуштун кыйрашы-нан аман калган Тернополь областы согуштан ки-йинки жылдарда езунун агроенер жай потенциалын енук-турду. Өнөр жайдын жаңы тармактары: машина куруу, химиялык өнөр жай, прибор жасоо, курулуш материалдар өнөр жайы жана башкалар пайда болгон. Тернополь Украинанын енер жай жана маданий борборлорунун бири болуп калды.
Калкы
Тернополь облусунун калкынын максималдуу саны Улуу Ата Мекендик согуштун алдында жетишилген. Калкынын саны боюнча 2003-жылдын 1-январына карата Тернополь облусу Украинанын аймактарынын ичинен акыркы орунду ээлеген.
1980-жылдардын аягынан баштап калктын табигый өсүү темпи бир кыйла төмөндөдү. Эгерде 1960-жылы 1000 калкка 21,7 төрөлүп, 7,9 адам өлгөн болсо, 1992-жылы тиешелүүлүгүнө жараша 13,8 жана 13,9 адам болсо, 2002-жылы 9,2 жана 14,4 адамды түзгөн. Калктын табигый өсүшү тынымсыз төмөндөп жатат:
2013-жылы 1000 жашоочуга 10,3 төрөлгөн жана 14,4 өлгөн. Табигый өсүш -4.1.
1992-жылдан бери Тернополь облусунда калктын азайышы байкалган. 2002-2003-жылдары бул жерде 7000ге аз тургун болгон. Айыл жериндеги калктын жаш курагы боюнча структурасы өзгөчө жагымсыз: балдар 20,5%, карылар - 29,8%, эмгекке жарамдуулар - 49,7%. Бул өлүмдүн жана демографиялык жүктүн дагы өсүшүнө алып келет. Облуста айыл калкы басымдуулук кылат – 55,81%.
Мамлекеттик статистика кызматынын маалыматы боюнча 2013-жылдын 1-октябрына карата облустун калкынын саны 1 074 923 адамды түздү (бул 1-сентябрга салыштырмалуу 492 адамга аз), анын ичинде шаар калкы – 474 992 адам (44,19%), айыл калкы – 599 931 адам. (55,81%). Туруктуу калк - 1 071 672 адам, анын ичинде шаар калкы - 470 307 адам (43,88%), айылдыктар - 601 365 адам (56,12%).
Улуттук курамы
Калкынын этникалык курамы боюнча Тернополь облусу Украинадагы эң моноэтникалык аймак болуп саналат. Ошол эле учурда, 2001-жылдагы Бүткүл украиналык калкты каттоонун маалыматтары боюнча, Тернополь облусунун аймагында 85 улуттун жана улуттун өкүлдөрү жашайт, алардын ичинен төмөнкүлөр эң көп :
Административдик-аймактык бөлүнүшү
Тернополь облусунун административдик борбору — Тернополь шаары.
Райондору
2020-жылдын 17-июлунда облустун жаңы 3 районго бөлүнүшү кабыл алынган : Райондор өз кезегинде шаардык, поселкалык жана айылдык бириккен аймактык жамааттарга бөлүнөт (об'єднана територіальна громада).
Спринг Гроув (Миннесота)
Спринг Гроув (Миннесота) (Spring Grove) — Миннесота штатынын Houston округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1330 киши. Болжолдуу аянты - 2.3 км². FIPS коду — 27-61852.
Терминатор 3: Машиналардын көтөрүлүшү
"Терминатор 3: Машиналардын көтөрүлүшү" (Terminator 3: Rise of the Machines, Терминатор 3: Восстание машин) (Терминатор 3 жана Т3 деп да аталат) 2003-жылы жарык көргөн америкалык илимий фантастикалык тасма. Режиссеру Жонатан Мостоу. Башкы каармандын ролун ойногондор Арнолд Шварцнеггер, Ник Стал, Клэр Дэйнс жана Кристианна Локен. Бул Терминатор сериясындагы "Терминатор 2: Акыр заман" кийин тартылган 3-тасма. Жэймс Кэмерон Терминатор сериясындагы алгачкы эки тасманын сценарийин жазып, өзү режиссер да болгон. Тасманын мазмуну экинчи сериядагы окуялар менен уланат. Скайнет Сара Коннорду уулу төрөлгөнгө чейин жок кыла албай жана Жонду кичинекей кезинде өлтүрө албай калганда башка Терминатор T-Xти "Туруштук берүү уюмунун" мүмкүн болушунча көп аскерин жок кылыш үчүн жөнөтөт. Тасмада Жондун келечектеги жубайы тууралуу баяндалат, бирок Жондун өзү жана анын турган дареги Скайнетке белгисиз бойдон калат. T-X Жонду таап алгандан кийин анын жашоосу коркунучка кептелет.
Нидернвөрен
Нидернвөрен (Niedernwöhren) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Шаумбург районуна кирет.
Калкы - 1985 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 11,06 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 57 025. Муниципалитеттин башчысы — Клаус Зеехаузен.
Мамбетов Момбек
Мамбетов Момбек (1937-ж.т., Каныш-Кыя айылы) - ээрчи. Ээр чабуу боюнча белгилүү уста.
Ээрдин кашын бүркүттүн томогосундай кылып чыгарып, ээрди кайыңдан чапкан. Ээрди чабаары менен казанга бир сааттай кайнатып, ошондо кайыңдын сары суусу чыгып, жыгач бышык болуп, жарылбаган. СССРдин 60-жылдыгына карата “Көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык кароо-сынагынын (1982)”, Кыргыз ССринин жана Кыргызстан Компартиясынын 60-жылдыгына карата “Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагынын (1984) катышуучусу. Ат жабдыктары үчүн Обкомдун жана облаткомдун Ардак грамотасы менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Диа Айсл (Мэн)
Диа Айсл (Мэн) (Deer Isle) — Мэн штатынын Хэнкок округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1876 киши. Болжолдуу аянты - 320.4 км². FIPS коду — 23-17145.
Далтон (Массачусетс)
Далтон (Массачусетс) (Dalton) — Массачусетс штатынын Беркшир округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6 892 киши. Болжолдуу аянты - 56.6 км². FIPS коду — 25-16180.
Жыгач кескич аспап
Жыгач кескич аспап — механикалык жол менен сом жыгачтын өлчөмүн же түрүн өзгөртүүчү аспап. Ал формасы жана мизи менен мүнөздөлөт. Мындан тышкары станокко бекитилген тетиктери болот да, алар аспаптын иштелүүчү жыгачка карата абалын жөнгө салууга мүмкүндүк берет. Жыгач кескич аспапка төмөндөгүлөр кирет: араалар (кол менен, электр бензин кыймылдаткыч менен иштетилүүчү); бет иштетүүчү аспаптар кол менен (балта, кескич, тепкич, рубанок, фуганок жана башка), механикалаштырылган (электр рубанок, электр жылмалагыч), машиналуу жыгач иштетүүчү станоктун бир бөлүгү болгон бычак, фрезалар; көзөнөк жасоочу аспаптар бургулар, кол, машина жана электр менен көзөгүчтөр, оюктарды ургулоочу чынжырлуу түзүлүштөр жана башка. Алар легирленген жана көмүр тектүү болоттон, катуу куймалардан, абразивдүү материалдардан жасалат.
Квайенфельд
Квайенфельд (Queienfeld) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан айыл. Шмалькальден-Майнинген районуна кирет.
Калкы - 545 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 9,67 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 66 054. Айылдын башчысы — Кармен Родек.
Сонгай тилдери
Сонгай тилдери — сонгай элинин тилдери. Мурда бир тил катары эсептелген. Сонгай тилдери Сонгай (же Сонгай-зарма) тил уясын түзөт. Нигердин орто агымында, Мали, Нигер жана Бенин мамлекеттеринин аймагында таралган.
Сонгай тилдерин кандайдыр бир макросемьянын курамына киргизгенге кыйынчылык жаратат, бирок эң кеңири таралган пикир боюнча бул тилдер гипотезалык Нил-сахар макро-үйбүлөсүнө таандык.
Оберхаузен (Нойбург-Донау)
Оберхаузен (Нойбург-Донау) (Oberhausen (bei Neuburg/Donau)) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Нойбург-Шробенхаузен районуна кирет.
Калкы - 2639 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 31,94 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 85 150. Муниципалитеттин башчысы — Фридолин Гөсль.
Сонгай тилдери
Француз лингвисти Р.Николаи айтымында, сонгай тилдери эки диалект топторунан турат: Түштүк Сонгай жана Түндүк Сонгай. Бул топтордун өкүлдөрүнүн ортосунда өз ара түшүнүшүү кыйын. Кеңири таралган диалектилер: Гао (Мали) жана Зарма (Нигер).
Лексикасы араб, манде жана француз тилдеринен кирген сөздөр менен байытылган.
Жазуусу
Сонгай империясынын тушунда, Сонгай диалектилеринин бири мамлекеттин расмий тили болуп турганда, андагы тексттерди жазуу үчүн араб графикасы колдонулган. Азыркы жазуусу латын алфавиттин негизинде.
Бройнлинген
Бройнлинген (Bräunlingen) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан Шаар. Фрайбург административдик округуна карайт. Шварцвальд-Бар районуна кирет.
Шаар административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Сентрал Сити (Небраска)
Сентрал Сити (Небраска) (Central City) — Небраска штатынын Merrick округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2998 киши. Болжолдуу аянты - 5.2 км². FIPS коду — 31-08535.
Швальмталь (Гессен)
Швальмталь (Гессен) (Schwalmtal (Hessen)) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Гиссен административдик округуна карайт. Фогельсберг районуна кирет.
Хаусэр (Айдахо)
Хаусэр (Айдахо) (Hauser) — Айдахо штатынын Кутеней округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 2.3 км². FIPS коду — 16-35830.
Калкы
2010-жылы калкы 668 киши болгон.
Романс
Романс (испанча romanse – романдык) – аспаптын коштоосу аркылуу жеке үн менен аткарылуучу камералык музыкалык-поэтикалык чыгарма. «Романс» термини орто кылымда Испанияда пайда болуп, испан («роман») тилинде жазылган ырды билдирген. Романс Испаниядан адабий жанр катары башка чет өлкөлөрдүн поэзиясына тараган. Романс образ, ыргак, интонацияны баса көргөзөт, бирок обонго жардыраак. 18-кылымдын 2-жарымында Германия, Франция, Россияда синтездүү музыкалык-поэтикалык жанр катары таралган. Романстын өнүгүшүнө И. Гёте, Г. Гейне, А. Пушкин, М. Лермонтов, А. Фет ж. б. акындардын; М. Глинка, А. Даргомыжский, М. Балакирев, П. Чайковский, С. Рахманинов ж. б орус композиторлорунун; Л. Бетховен, Ф. Шуберт, Р. Шуман ж. б. чет элдик композиторлордун чыгармачылыгы таасир эткен. Орус совет композиторлору А. Александров, Н. Мясковский, Д. Шостакович ж. б. Романстын классикалык үлгүлөрүн жаратышкан. Романстын элегия, баллада, драмалык монолог, баркарола ж. б. түрлөрү бар. Азыр вокалдык түрмөктөгү, бир нече ырчы үчүн же жеке үн жана аспаптык ансамбль үчүн Романстар бар. Кээде лирикалык мүнөздөгү аспаптык (скрипка, виолончель үчүн) чыгармалар да романс. деп аталат. А. Малдыбаев («Зарема»), М. Абдраев («Жалынамын» вокалдык түрмөгү) ж. б. кыргыз композиторлорунун чыгармачылыгында Романс кеңири орун алган.
Булгар тили
Булгар тили - байыркы булгарлардын эне тили. Түрк тилдеринин тобуна кирет, Чуваш тилине жакын эле деп эсептелет.
Шор тили
Шор тили - Орусиянын Кемеров облусунда жашаган шорлордун эне тили. Түркий тилдер тобунун түндүк-чыгыш топчосунун хакас бөлүкчөсүнө кирет. Бул тилде сүйлөөчүлөрдүн жалпы саны алты миңден ашык.
Кыргыз Республикасынын Улуттук Банкы
Кыргыз Республикасынын Улуттук Банкы - Кыргыз Республикасынын борбордук банкынын ырасмий аталышы. Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынын статусу, милдеттери, функциялары, ыйгарым укуктары жана ишин уюштуруу принциптери Кыргыз Республикасынын Конституциясы жана Кыргыз Республикасынын 1997-жылдын 29-июлунда кабыл алынган "Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы жөнүндөгү" мыйзамы тарабынан аныкталган.
Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынын ишинин башкы максаты болуп тиешелүү акча-кредит саясатын жүргүзүү аркылуу улуттук акча бирдигинин (сомдун) туруктуулугуна жетишүү жана аны колдоп туруу саналат.
Банктын ишинин максаттарына жетишүүгө өбөлгө түзгөн негизги милдет - улуттук валютанын сатып алуу жөндөмдүүлүгүн колдоо, республиканын банк жана төлөө системаларынын коопсуздугун жана ишенимдүү ишин камсыз кылуу. (Кыргыз Республикасынын "Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы жөнүндөгү" мыйзамынын 3-статьясы).
Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы алдына койгон милдеттерди аткаруу үчүн өз ишин мамлекеттик бийлик жана башкаруу органдарынан көз карандысыз, өз алдынча уюштурат жана жүзөгө ашырат.
Банктын функциялары
1. Кыргыз Республикасында акча-кредит саясатын иштеп чыгат, аныктайт жана жүргүзөт;
2. Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынан лицензия алган банктардын жана финансы-кредиттик мекемелердин ишин жөнгө салат жана ага көзөмөлдүктү жүзөгө ашырат;
3. бирдиктүү валюта саясатын иштеп чыгат жана жүзөгө ашырат;
4. акча белгилеринин эмиссиясын жүзөгө ашыруучу өзгөчө укукка ээ;
5. төлөө системаларынын натыйжалуу иштөөсүнө көмөктөшөт;
6. банк системасы үчүн банк операцияларын жүргүзүунүн жана бухгалтердик эсепке алуу жана отчеттуулуктун эрежесин бекитет.
Пекарская (Благовещен району, Башкыртстан)
Пекарская — Башкыртстандын Благовещен районундагы айыл, Ильино-Полян айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 0 киши. Почта индекси — 453448, ОКАТО коду — 80215825013.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Вахенхайм (Пфрим)
Вахенхайм (Пфрим) (Wachenheim (Pfrimm)) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Альцай-Вормс районуна кирет.
Калкы - 636 киши(2013-ж.). . Аянты - 3,55 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 31 066. Муниципалитеттин башчысы — Дитер Хайнц.
Мамбеткулов Сулайманкул
Мамбеткулов Сулайманкул (10.2.1939-ж.т., Айгыр-Жал айылы)-райондун жана Терек-Сай айыл аймагынын ардактуу атуулу (2011).
Жалал-Абад зооветеринардык техникумун (1960), Кыргыз айыл чарба институтунун ветеринардык факультетин (1975) бүткөн. 1960-70-жылдары Ала-Бука, Чаткал райондорунун чарбаларында ветеринардык фельдшер, 1975-84-жылдары «Чаткал» совхозунда ветеринардык врач, ветеринардык пунктун башчысы, 1984 90-жылдары Каныш-Кыя, Ак-Таш, Чаткал совхоздорунда, “Кызыл-Токой” колхозунда башкы ветеринардык врач болуп иштеген. «Эмгектеги каармандыгы үчүн» медалы менен сыйл анган( 1970).
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Жыгач-Коргон, Сузак району
Жыгач-Коргон, Сузак району - Сымкат, Фрунзе Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы кыштак. Ленин атындагы айыл округуна караштуу. Көгарт суусунун оң жээгинде, деңиз деңгээлинен 980 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Сузак кыштагынан 42 км түндүктө. Багыш темир жол бекетинен 27 км. Кыштак 1915-20-жылы негизделген. Калкы 2638 (2007); негизинен жүзүмчүлүктө, дыйкан чарбасында жана багбанчылыкта эмгектенет. Орто мектеп, клуб, ФАП бар.
Пастереллёз
Пастереллёз (Pasteurellosis) – малдын былжыр челинде жана өпкөсүндө шүүшүндүү сезгенүүлөрдү пайда кылуучу жугуштуу ылаң. 1878-ж. Л. Пастер бул ылаңга каршы биринчи вакцина даярдаган. Ошондуктан кийинчерээк Пастердин урматына бул ылан «пастереллёз» деп аталган. Пастереллёз дүйнөдө кенири таралган ылан. Кыргызстанда да кездешет. Ыландаткычы грам-терс, спора пайда кылбаган, майда, узундугу 0,3–1,25 мкм, туурасы 0,25–0,5 мкм аэробдуу бактерия. Пастереллёз менен үй жана жапайы жаныбарлардын бардык түрлөрү, куштар ыландайт. Адамга да жугат. Тоок жана коёндордо ылаң эпизоотия түрүндө өтүп, бир кыйла кыргынга учуратат. Башка малга караганда жылкы сейрек, бодо мал жана кой ылаңдайт. Жашыруун (букма) мезгили бир нече сааттан 2–3 күнгө чейин созулат. Бардык малда Пастереллёз өтө тез, курч жетилип жана уларып өтөт. Бодо малда ылан өтө курч кармаганда температурасы 41–42°Сге чейин көтөрүлөт жана сепсис пайда болот. Кээде мал клиникалык белгилери билинбестен эле өлүмгө учурайт. Ылаң катуу кармаганда, өзгөчө, жүрөк ишинин бузулушу, септицемия, диарея, конъюнктивит сыяктуу клиникалык белгилер айкын байкалат. Ылаңдаган мал көп учурда 1–2 суткада өлөт. Ылаң өнөкөткө өткөндө малдын өпкөсү жана плеврасы (көөдөндүн ички чели) сезгенет, кырылдайт, тез-тез жөтөлөт. Тамак сиңирүү органдарынын да дартка чалдыкканы байкалат. Ылаң 3 жумага же андан көпкө созулуп, мал тез арыктап, өлүмгө дуушар болот. Кой-козуларда бодо малга караганда оор өтөт. Лабораторияда текшерилип, диагноз коюлат. Ылаңдаган малды өзүнчө бөлүп дарылайт. Ылаңдаган малдын булчуңуна күнүнө эки маал антибиотиктер (сульфаниламид дары-дармектери) сайылат. Пастереллёзго каршы сыворотка, антибиотиктер, сульфаниламид дары-дармектери менен айкалыштырып колдонсо, натыйжалуу болот. Пастереллёз менен ылаңдаган куштарды дарылабайт. Пастереллёзго каршы бир нече вакцина сунушталган. Алдын алуу жана күрөшүүдө ылаң чыккан чарбага (бодо, чочко, кой ж. б.) карантин коюлат.
Edward Said
Эдвард Вади Саид ( /s ɑː ˈ iː d / ; إدوارد وديع سعيد  [wædiːʕ sæʕiːd], Idwārd Wadīʿ Saʿīd ; 1935-жылдын 1-ноябрында – 2003-жылдын 24-сентябрында) Колумбия университетинин адабият профессору, коомдук интеллектуал жана постколониялык изилдөөлөрдүн академиялык тармагынын негиздөөчүсү болгон. Mandatory Palestine төрөлгөн палестиналык америкалык, ал атасы аркылуу Америка Кошмо Штаттарынын жараны болгон, АКШ армиясынын ардагери.
Ридер
Калкы - 1924 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 21,41 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 85 255. Муниципалитеттин башчысы — Юрген Рөслинг.
Edward Said
Британ жана Америка мектептеринде батыш канонунда билим алган Саид өзүнүн билимин жана би-маданий көз карашын Батыш дүйнөсү менен Чыгыш дүйнөсүнүн ортосундагы маданий жана саясий түшүнүүдөгү ажырымдарды, айрыкча Орто Чыгыштагы Израил-Палестина конфликти жөнүндө; негизинен ага таасирлерин тийгизгендер төмөндөгүлөр болгон: Антонио Грамши, Франц Фанон, Эйме Сезер, Мишель Фуко жана Теодор Адорно.
Маданият сынчысы катары Саид « Ориентализм » (1978) китеби менен белгилүү, ал ориентализмдин негизи болгон маданий өкүлчүлүктөрдү - Батыш дүйнөсү Чыгышты кандай кабыл алат деген сын. Саиддин тексттик талдоо модели адабият теориясы, адабий сын жана Орто Чыгыш таануу боюнча изилдөөчүлөрдүн академиялык дискурсун өзгөрттү — академиктер изилденип жаткан маданияттарды кантип изилдеп, сүрөттөп жана аныктайт. Негизги текст катары чыгыш таануу, философия жана адабият илимпоздорунун арасында талаш-тартыштуу болгон.
Саид коомдук интеллигент катары Израилди жана араб өлкөлөрүн, айрыкча, өз элдеринин улуттук кызыкчылыктарына каршы аракеттенген мусулман режимдердин саясий жана маданий саясатын ачык сындаганы үчүн Палестинанын Улуттук кеңешинин талаштуу мүчөсү болгон. Саид Израилдеги палестиналыктардын тең саясий жана адам укуктарын, анын ичинде мекенине кайтып келүү укугун камсыз кылуу үчүн Палестина мамлекетинин түзүлүшүн жактады. Ал статус- кво менен оппозициялык мамилесин “элденип, соттоп, сындап, тандап алышы керек, ошондуктан тандоо жана ыйгарым укук инсанга кайтып келүүчү” коомдук интеллигенциянын ыйгарым укуктары катары аныктаган.
1999-жылы дирижер Даниел Баренбойм менен Саид Севильяда жайгашкан Батыш-Чыгыш Диван оркестрин негиздеген. Саид ошондой эле мыкты пианист болгон жана Баренбойм менен бирге Нью-Йорктогу Карнеги Холлдо өткөн музыка тууралуу баарлашууларынын жана коомдук талкууларынын жыйындысы болгон Параллельдер жана парадокстар: Музыка жана коомдогу изилдөөлөр (2002) китебин жазган.
Балалыгы
Эдвард Вади Саид 1935-жылы 1-ноябрда Хилда Саид менен Вади Саид, Иерусалимдеги ишкердин үй-бүлөсүндө туулган, ал кезде Палестина британ мандатына кирген (1920–1948). Вади Саид 1-дүйнөлүк согушта Американын экспедициялык күчтөрүнө кошулган палестиналык болгон. Согуш мезгилиндеги бул аскердик кызматтан улам Саиддин атасы жана анын үй-бүлөсү Америка жарандыгын алган. Эдварддын апасы Хилда Саиддин теги палестиналык жана ливандык болгон, Осмон империясынын Назарет шаарында туулуп-өскөн.
1919-жылы, Вади Саид тууганы менен өнөктөштүктө Каирде кеңсе бизнесин негиздеген. Күйөөсү сыяктуу эле, Хилда Саид араб христиан болгон жана Саиддин үй-бүлөсү протестантизмди карманышкан.
Эдвард жана анын карындашы Розмари Саид Захлан (1937–2006) экөө тең академиялык карьераны улантышкан. Ал кийинки жылдары агностик болгон.
Билим
Саид бала чагын Каир менен Иерусалимдин ортосунда өткөрдү; 1947-жылы ал Ыйык Жорж мектебинде, Иерусалимде, британиялык типтеги мектепте окуган, анын мугалимдер жамааты катаал англикандардан турган. Ал жерде болгондугу тууралуу Саид мындай деди:
1951-жылы Виктория колледжи окуудагы ийгиликтерине карабастан, түйшүктүү бала экенин далилдеген Саидди окуудан чыгарышат. Андан кийин ал Массачусетс штатындагы Нортфилд Маунт Хермон мектебинде окуган, ал социалдык элита, колледжге даярдоо мектеп-интернатында социалдык жактан обочолонуунун оор жыл өткөргөн. Ошого карабастан, ал академиялык жактан мыкты болуп, жүз алтымыш окуучудан турган класста биринчи (валедиктор) же экинчи (саламдоочу) даражасына жетишкен.
Ал Орто Чыгыштан алыс жакка жөнөтүлгөнүн ата-энесинин чечими катары карады, "биз палестиналыктар сыяктуу деракинацияланган адамдардын келечеги ушунчалык бүдөмүк болгондуктан, мени мүмкүн болушунча алыс жакка жөнөтүү жакшы болмок". Перипатетикалык турмуштун чындыгы — чырмалышкан маданияттар, өз ордун жок сезүү жана үйдү сагынуу — мектеп окуучусу Эдвардга ушунчалык таасир эткендиктен, диссонанс темалары академик Саиддин чыгармачылыгында жана дүйнө таанымында орун алган. Мектепти аяктаганда ал Эдвард В. Саид — полиглот интеллектуалы (англис, француз жана араб тилдеринде эркин сүйлөгөн) болуп таанылган. Ал 1957-жылы "The Moral Vision: André Gide and Graham Greene" аттуу жогорку диссертациясын аяктагандан кийин Принстон университетинде англис тили боюнча бакалавр даражасын бүтүргөн. Кийинчерээк Гарвард университетинде англис адабияты боюнча искусство магистри (1960) жана философия доктору (1964) даражасын алган.
Пастернак
Пастернак (Pastinasa) – өсүмдүктөрдүн чатыр гүлдүүлөр тукумундагы эки же көп жылдык чөп. Жалбырагы канат сымал, туташ катарлашып жайгашат. Сары же кызгылт саргыч гүлү татаал чатырча топ гүлгө чогулган. Мөмөсү эки уруктуу. Жер жүзүндө 15 түрү белгилүү. КМШ өлкөлөрүндө 5 жапайы, бир эгилме түрү өсөт. Жапайы Пастернак (Р. sylvestris) жол жээгинде, огороддо, жайытта отоо чөп катары өсөт. Эгилме Пастернак (Р. sativa) – эки жылдык өсүмдүк. Жалбырагы канат сымал, жылмакай. Гүлү майда, кош жыныстуу. Көбүнчө күрдүү жана саздак жерде өсөт. Мөмө-тамырында 17,5–18,7% кургак зат, 8,6–10,5% кант, 40% С витамини болот. Тамак-ашка татымал катары пайдаланылат.
Нерута (дарыя)
Нерута — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Баренц деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 148 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча : 03040000112103000056572
Фоулер (Колорадо)
Фоулер (Колорадо) (Fowler) — Колорадо штатынын Отеро (Otero) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 106 киши. Болжолдуу аянты - 1.3 км². FIPS коду — 08-27975.
Эгилме жайыт
Эгилме жайыт - мал жаюуга пайдаланылуучу оттуу тоюттук жер; табигый тоюттук жерди же чөп жакшы өспөгөн жерди үстүртөн жакшыртуу, ошондой эле жаңы өздөштүрүлүп жаткан жерге чөп аралашмасын эгүү жолу менен түзүлөт. Кыска (5-6 жыл), узак (7-10 жыл) мөөнөттүү Эгилме жайытка бөлүнөт. Эгилме жайытты түзүүнүн арзан жолу (айрыкча нымы жетиштүү жерлерде) - табигый тоюттук жерди үстүртөн жакшыртуу: ташын терүү, бадал ж. б-ларды жок кылуу, суу режимин жөнгө салуу, жерди тегиздөө ж. б. Чөбү суйдаң өскөн жерлерге кошумча чанактуу дан өсүмдүктөрү эгилет. Чөп эгээрден мурда оор дискалуу мала менен малманып, чөп эгилгенден кийин, таптап, жер семирткич чачылат. Бул иштер аткарылгандан кийин 3-5 жылдын ичинде жер оттуу жайытка айланат. Чөп аралашмасын эгүү жолу менен кыска мөөнөткө пайдаланылуучу Эгилме жайытты саздак жана чым-карбонаттуу топурактуу жерге, узак мөөнөткө пайдаланылуучу Эгилме жайытты топурагы күрдүү жерде түзүү максатка ылайыктуу. Ашыкча нымдуу жер кургатылып, таш, бадалдан тазаланып, 25-40 см тереңдикте айдап, андан кийин малалап, тапталган сон чөп аралашмасы эгилет. Чымдуу (калыңдыгы 18 смге чейин) жер кадимки соко менен айдалып, андан кийин дискалуу мала тартылат. Органикалык жер семирткич айдалардан мурда, минерал жер семирткич айдалгандан кийин чачылат. Чөп аралашмасы жер тегизделгенден кийин дароо же 2-3 жыл эгин, техникалык өсүмдүк, жашылча эгилгенден кийин эгилет. Кыска мөөнөттүү Эгилме жайыттын ар бир гектарына 25-35 кг, узак мөөнөттүү Эгилме жайыттыкына 30 - 40 кг чөп аралашмасынын (чанактуу-дан өсүмдүгү) уругу себилет.
Мамадинова Гүлайым
Мамадинова Гүлайым (1953-ж.т.Шакафтар айылы) - саламаттыкты сактоо тармагынын көрүнүктүү ишмери, Кыргыз Республикасынын саламаттыкты сактоо отличниги.
Кыргыз мамлекеттик медициналык институтун бүткөн (1976). 1976-77-жылдары Ош облустук ооруканасында хирург-врач, 78-жылдары Кызыл-Кыя медициналык окуу жайында мугалим, шаардагы ооруканада хирург, 1978-2004-жылдары Ош облустук ооруканасынын көз боюнча микрохирургия бөлүмүндө башчы болуп иштеген. «Ардак белгиси» ордени, Кыргыз Республикасынын Президентинин “Ардак грамотасы” менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Гагауз тили
Гагауз тили - Молдовада жашаган гагауздардын эне тили. Молдавияда жашаган гагауздардын тилинин жазуусу 1957-95-ж. орус алфавитине, 1996-жылдан латын графикасына негизделген. Гагауз деген Көк-уруу / Гөк-Огуз дегенди билдирет. Түрк тилдерине кирет жана Түркия тилине өтө окшош. Гагауздар Түрк Элдеринин саны аз бир талы. Азыр Гагауз Йери деген аймакта 200 минден көп гагауз бар.
Рандольф (Небраска)
Калкы - 944 киши. Болжолдуу аянты - 2.4 км². FIPS коду — 31-40675.
Жыгач материалдар
Жыгач материалдар - жыгачтын табигый физикалык түзүлүшүн жана химикалык касиеттерин сактаган материалдар. Алар иштетилүүчү жана иштетилбөөчү болуп бөлүнөт. Иштетилбеген жыгач материалдарга бутактары кыркылып, керектүү узундукта кесилип алынган устундар кирет. Бул устундардын кабыгы аарчылгандан кийин, өнөр жайда, турак үй курууда, байланыш жана электр зымдарына түркүк же мамы, жер астындагы кен байлыктарды иштетүүдө бекитүүчү материал катары пайдаланылат. Иштетилген жыгач материалдарга тилинген материалдар (тактай, шпал, брус, паркет тактайы жана башка), таарылган жана сүрүлгөн тактайчалар кирет. Жыгач материалдардын сапаты стандартташтырылган, анда жыгачтын сорту, түрү, иштетилүүдөгү кемчиликтери көрсөтүлөт.
Эгей деңизи
Эгей деңизи - жартылай туюк деңиз, Жер Ортолук деңиздин бир бөлүгү. Балкан, Кичи Азия ж. а-ын жана Крит а-нын ортосунда жайгашкан, жээгинде Греция менен Түркия мамлекеттери жайгашкан. Дарданелл кысыгы аркылуу Мрамор денизи менен туташат. Аянты 191 миң км2.
Тереңдиги 200-1000 м. Эң терең жери 2561 м. Ири аралдары: Түндүк жана Түштүк Спорада, Кикладдор, Эвбея, Крит, Лесбос, Самос, Иония ж. б. Суунун үстүнкү бетинин тем-расы кышында 11-16°С, жайында 22-25°С. Кара деңизге салыштырмалуу туздуу 37-40%о. Суткасына эки жолу ташкындайт (бийиктиги 1 мте чейин). Балык (сардина, скумбрия, ж. б.) кармалат.
Ири порттору: Пирей, Салоники (Греция), Измир (Түркия).
2-я Александровская (Благовещен району, Башкыртстан)
2-я Александровская — Башкыртстандын Благовещен районундагы айыл, Ильино-Полян айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 22 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ниметаль
Ниметаль (Niemetal) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Гөттинген районуна кирет.
Калкы - 1631 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 28,5 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 1 52 017. Муниципалитеттин башчысы — Герольд Шефер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт.
Роман тилдери
Роман тилдери (romanus — римдик) - латын тилинен чыккан тектеш тилдердин тобу. Индевропа тилдерине кирет. Роман тилдери – бир нече топчого бөлүнөт: ибер-роман (испан, португал, каталон тилдери), галл-роман (француз, провансал тилдери), италия-роман тилдери (италян, сардиния тилдери), ретороман (Швейцария, Түндүк Италия аймагында жашаган романш, ладин, фриул элдеринин тилдери), балкан-роман (румын, молдован, аромун, мегленорумын ж. б. тилдер) жана 19-кылымда жок болуп кеткен далматин тили. Азыркы Роман тилине зат атооч менен сын атоочто эки роддун болушу, жөндөмөлөрдүн жоктугу (балкан-роман топчосунан башкасында), артикль ж. б. мүнөздүү.
Мамадалиев Абдырайым
Мамадалиев Абдырайым (Абиш) (1936-ж.т., Талас облусу, Кара-Буура району, Будённый айылы - 2013, Айгыр-Жал айылы) - Чаткал районунун гимнинин сөзүнүн авторлорунун бири, жамакчы акын.
Наманган шаарындагы айдоочулардын окуу жайын бүтүп, узак жылдар бою айдоочулук кесипти аркалаган. Тубаса акындык таланты менен облустук, республикалык көптөгөн кароосынактарда байгелүү орундарды ээлеген. “Ырларым калат ордума” ыр жыйнагынын автору (2014).
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Алишер Навои
Алишер Навои (1441, февраль — 1501, январь) - орто кылымдардагы түрк элинин жазуучусу, акыны, ойчулу, мамлекеттик ишмери. Чыгарманын түркий жана фарсы тилдеринде жазган. Түндүк Ооганстандын аймагындагы Герат шаарында жашаган. Султан Хусейин Байкаранын вазири болгон. Анын «Сопулардын дүрбөлөңү», «Лайли менен Мажнун», «Фархад менен Ширин», «Жети саякатчы» (б. а. «Планета»), «Искендер тосмосу» сыяктуу поэмаларынан турган «Хамса» («Бешилтик») чыгармасы бар. Наваинин чыгармаларында түрк элдерине тиешелүү бир катар тарыхый маалыматтар берилген.
Оберхаузен (Пайссенберг)
Оберхаузен (Пайссенберг) (Oberhausen (bei Peißenberg)) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Вайльхайм-Шонгау районуна кирет.
Калкы - 2103 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 14,91 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 90 135. Муниципалитеттин башчысы — Георг Штерцер.
Терминатор: Генезис
"Терминатор: Генезис" (Terminator Genisys) Америкада 2015-жылы чыккан илимий-фантастикалык жана экшн жанрындагы тасма. Режиссеру Алан Тейлор, сценарийин жазгандар Лаэта Калогридис менен Патрик Люсcе. Тасма Терминатор франшизасынын 5-сериясы. Кинофильмде өз ролун жараткан Арнолд Шварценеггерден тышкары жаңы актёрдук топту жана алгачкы эки сериядагы каармандардын кайтып келгенин көрүүгө болот. Тасмада Шварценеггер, Жейсон Кларк, Эмилия Кларк жана Жай Кортни тартылышкан. Фильмде аскер Кайл Риз Скайнетке каршы согушуп жаткан болот: Кайл 2029-жылдан 1984-жылга жиберилет. Аны "Адамзаттын туруштук бериши" уюмунун башчысы Жон Коннор өз энеси Сараны Скайнеттин андроид агентинен куткарыш үчүн жөнөтөт. Качан гана Кайл өтмүшкө барганда убакыт түрмөгү алмаштырылып калганын билип калат. Сара болсо кайрадан программаланып калган болот. Скайнеттин жаңы өнөктөштөрү менен бирге ишке киргизе турган коркунучтуу схемасын токтотуш үчүн Кайл 2017-жылга барышы керек болот.
Меган Эллисон менен анын Annapurna Pictures өндүрүш компаниясы франшизанын бардык укуктарын 2011-жылдын май айында өзүнө алган. Кийинки эле жылы бул сериядагы дагы бир тасма (Эллисондун агасы Дэвид ээлик кылган) Skydance Productions менен биргеликте тартылган. Эллисондор Терминатордун жаратуучусу Жеймс Кэмеронго түп нуска Терминатор тасмасын жана анын сиквели "Терминатор 2: Акыр заман" кылып тартуу ниетинде кеңеш сурап кайрылышкан. Негизги тасма тартуу иштери Нью Орлеанста болгон. Айрым кадрлар Сан Францискодон тартылып алынган. Тасманын визуалдык эффекттерин алты компания колго алган: протез жасоо жана аниматроникалары Legacy Effects алектенген, ал эми студия "Терминатор" ардагери Стан Уинстон тарабынан негизделген.
Квашвиц
Квашвиц (Quaschwitz) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Заале-Орла районуна кирет.
Калкы - 67 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 2,3 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 75 087. Муниципалитеттин башчысы — Зибиле Зеельман.
Спринг Лэйк Парк (Миннесота)
Спринг Лэйк Парк (Миннесота) (Spring Lake Park) — Миннесота штатынын Anoka округуна караган АКШ шаары.
Хейден (Айдахо)
Хейден (Айдахо) (Hayden) — Айдахо штатынын Кутеней округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 20.3 км². FIPS коду — 16-36370.
Калкы
2010-жылы калкы 9159 киши болгон.
Аубурн
Калкы - 2011 киши. Болжолдуу аянты - 2.6 км². FIPS коду — 26-04080.
Данвэрс (Массачусетс)
Данвэрс (Массачусетс) (Danvers) — Массачусетс штатынын Эссекс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 26 493 киши. Болжолдуу аянты - 36.5 км². FIPS коду — 25-16250.
Денмарк (Мэн)
Денмарк (Мэн) (Denmark) — Мэн штатынын Оксфорд округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1004 киши. Болжолдуу аянты - 125.9 км². FIPS коду — 23-17250.
Брухзаль
Брухзаль (Bruchsal) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан Шаар. Карлсруэ районуна кирет.
Калкы - 43224 киши(2013-ж.). . Аянты - 93,02 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 2 15 009. Мэр — Бернд Долль.
Шаар административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Эвритермдик организмдер
Эвритермдик организмдер (эври... жана therme - жылуулук) - чөйрө температурасынын өтө кескин өзгөрүүсүндө жашоого жөндөмдүү организмдер. Алар географиялык жактан кеңири таралып, мезгилдүү жана суткалык температура кескин өзгөргөн аймактарда да жашайт. Мындай ыңгайлануу жөндөмдүүлүк толеранттуулук принцибине же жылуулукту жөнгө салуучу активдүү физиологиялык механизмге негизделген. Көпчүлүк курт-кумурскаларда (дарактын сөңгөгүндө жашаган) клетка протоплазмасында, көңдөй суюктугунда сууда эрүүчү заттардын концент. көбөйүп, алардын дене суюктугунун тоңуусу төмөндөйт. Ткандарда суунун азайышы организмдин төмөнкү жана жогорку температурага чыдамдуулугун арттырат. Кургаган урук, спора жана цисталар узак убакыт экстрем. температурага чыдайт.
«Эврика»
«Эврика» - илимий изилдөөлөрдү кординациялоо боюнча европалык агенттик, көпчүлүк батыш европалык өлкөлөр катышып биргелешип иштеген илимий изилдөө программаларын ишке ашырат. Бул программанын максаты - АКШ менен Япониядан техникалык жактан артта калууларды жоюу үчүн жаңы технология тармагы боюнча кооперацияларды түзүү жана илимий байланыштар менен тажрыйба алмашууну жөнгө салат.
Романютин Александр Иванович
Романютин Александр Иванович (3. 8. 1924, азыркы Казакстан, Жамбыл облусу, Курдай району, Георгиевка кыштагы – 4. 2. 2006, Киев) – Советтер Союзунун Баатыры (1944 ). Капитан (1948). Харьков шаарындагы артиллериялык окуу жайын (1943), Ленинград мамлекеттик университетин (1953) бүтүргөн. 1942-ж. Советтер Армияга Кант райондук аскер комиссариатынан чакырылган. Улуу Ата Мекендик согушта 2-, 1-Украин фронтторунда 136-аткычтар дивизиясынын 342-полкунун 45 ммлүү замбиректер взводунун командири. Воронеж фронтунда салгылашкан. Романютин Днепрдин оң жээгиндеги (Киевден түндүк тарапта) салгылашта өз батареясы менен өтө чебер манёвр жасап, душманды катуу сокку урган. Романютин өзү жалгыз душмандын 3 замбирегин жана 25 фашистти жок кылган. Согуштан кийин Алматыда ар кыл Илимий изилдөө институттарында иштеген. Ленин, Александр Невский, 1- жана 2-даражадагы Ата Мекендик согуш, Кызыл Жылдыз ордендери менен сыйланган.
Эври...
Эври... (гр. eurys - кенен) - татаал сөздөрдүн алдынкы тутумдаш бөлүгү; кенен, кеңири, кеңири таралган, ар жактуу, көп кырдуу деген маанилерди туюнтат (мис., эврифагия, эврибионттор ж. б.).
Жыгач устачылык иштери
Жыгач устачылык иштери - жыгач буюмдары менен тетиктерин жасап жана орнотуу үчүн курулуш жумуштары. Жыгач устачылык иштери төмөнкүлөрдөн турат: жыгач буюмдарын жасоо, алардын бөлүктөрүн бири-бири менен туташтыруу, бекитүү (аштоо), жыгачты механикалык жол менен иштетүү, желимдөө, фанерлөө, сүргүлөө, куроо, жасалгалоо, жылмалоо жумуштары, ошондой эле инженер. курулуштардын жыгач конструкцияларын (көпүрө, тосмо, эстакадалар, шахта бекиткичтер, электр зым түркүктөрү), стандарттык жыгач үйлөрдү чогултуу жана башка. Жыгач устачылык иштери сызгыч, циркуль, кол араа, балта, бургу, сүргүч, тешкич жана башка аспаптар колдонулат. Ири курулуштарда, ишканаларда, заводдордо жыгач устачылык иштеринин өндүрүмдүүлүгүн жогорулатып, жумушчулардын эмгегин жеңилдетүү үчүн жыгачты даярдоо жана иштетүү жогорку өндүрүмдүү механпкалаштырылган түзүлүштөрдүн жардамы менен аткарылат. Көлөмү чакан иштер электр куралдары же кол менен жүргүзүлөт. Жыгач устачылык иштеринин материалы катары устун, тактай, дөңгөч, такта жыгачтар, фанера, жыгач булалуу жана жыгач таарындылуу такталар жана башка колдонулат.
Максымбеков Саматкул
Максымбеков Саматкул (1942-ж.т., Шакафтар айылы) - Кыргыз Республикасынын айыл чарбасына эмгек сиңирген кызматкери (1999), райондун ардактуу атуулу.
Токмок айыл чарба техникумун (1968) жана Ан-жиян шаарындагы пахтачылык боюнча институтун (1978) бүткөн. 1960-71-жылдары Ала-Бука районунун «1-Май» колхозунун жумушчусу, механиги, башкы инженери, 1971-80-жылдары Чаткал райондук мал чарба станциясынын директору, 1980-83-жылдары Эл депутаттарынын Чаткал райондук аткаруу комитетинин төрагасы, 1983-91-жылдары «1Май» колхозунун башкармалыгынын төрагасы, 1991-2000-жылдары Ала-Бука райондук жер инспекциясынын начальниги, райондук дыйкандар союзунун төрагасы, нефтебазанын директору, «1-Май» айыл өкмөтүнүн башчысы, 2001-04-жылдары “Кыргыз айыл техсервис” лизинг компаниясынын Ала-Бука рйондук бөлүмүнүн начальниги болуп иштеген. 70-жылдары Чаткал районунун алыскы дың жерлерин өздөштүрүүгө зор салым кошкон. Талас облустук, Чаткал райондук кеңештеринин депутаты. «Ардак белгиси» ордени менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Жыл-Алды, Өзгөн району
Жыл-Алды, Өзгөн району - Ош облусунун Өзгөн районундагы кыштак. Жыл-Алды айыл округуна караштуу. Жыл-Алды суусунун боюнда, деңиз деңгээлинен 990 метр бийикте жайгашкан. Райондун борбору Өзгөн шаарынан 10 км Түндүк тарапта. Кара-Суу темир жол бекетинен 59 км. Кыштак 1908-10-жылы негизделген. Калкы 2950 (2009); негизинен дыйкан чарбасында эмгектенет. Орто мектеп, китепкана, клуб, ФАП, дарыкана бар. Турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү, үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу, соода түйүндөрү, май жуваз цехи, мончо иштейт.
Ризиг
Ризиг (Riesigk) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Анхальт-Цербст районуна кирет.
Скрибнэр (Небраска)
Скрибнэр (Небраска) (Scribner) — Небраска штатынын Dodge округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 971 киши. Болжолдуу аянты - 1.7 км². FIPS коду — 31-44280.
Пастоздуулук
Пастоздуулук (италиянча pastoso – камыр сымал) – 1) живопись техникасындагы боёк катмарынын сапаты, ал коюу паста-боёкту материалга алгач тегиз эмес салган учурда пайда болот. Мында үстүнкү катмардын рельефтик сүртүмү кандай тартылса, ошондой формада сакталат. Пастоздуулукду колдонуу чыгарманын эмоциялуулугун күчөтүп, боёктун ийкемдүү мүмкүнчүлүгүн ачып, анын материалдык мазмунун ишенимдүү көрсөтүүгө мүмкүнчүлүк түзөт; 2) сүрөтчү кыл калем менен кандай тартса, так ошол форманы суюлтулбаган майлуу боёочу материалдын ийкемдүүлүгү да Пастоздуулук деп аталат; 3) теринин пальпацияда аныкталуучу анча байкалбаган шишиги.
Максымбеков Ибрагим Нуркулович
Максымбеков Ибрагим Нуркулович (1937-ж.т, Мончокдөбө айылы) - Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген врачы (1995).
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Везельберг
Везельберг (Weselberg) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Түштүк-Батыш Пфальц районуна кирет.
Нерцета (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ромб
Ромб (грекче rhomboc) – жактары барабар болгон параллелограмм. Диагоналдары өз ара перпендикуляр жана алардын кесилишинде тең экиге бөлүнүшөт. Тик бурчтуу Ромб квадрат деп аталат. Ромбдун аянты: S = d^dj2 же S = a2sina, мында a – жагы, dt ,d2 - диагоналдары, a – бурчтарынын бири.
Пасха
Пасха (грекче pascha – өтүү) – иудей жана христиандардын майрамы. Көчмөн семит уруулары Пасханы алгач жазгы төлгө байланыштуу майрамдашкан, кийин алар отурукташканда Пасха дыйканчылык майрамына айланган. 325-ж. христиан чиркөөлөрүнүн дүйнөлүк собору Пасханы Иудей Пасхасынан бир жума өткөн сон, 1-жекшембиде майрамдоо жөнүндө чечим кабыл алган. Бул 4-апрель менен 8-майдын аралыгына туура келет.
Фоунтэйн (Колорадо)
Фоунтэйн (Колорадо) (Fountain) — Колорадо штатынын Эль Пасо округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 15 197 киши. Болжолдуу аянты - 36.3  км². FIPS коду — 08-27865.
Эвклаз
Эвклаз - силикаттар классындагы минерал, алюминийдин жана бериллийдин силикаты, А1Ве(БЮ4)(ОН). Курамы (% менен); ВеО - 17,28; А1203 - 35,18; Si02 - 41,34; Н20 - 6,20. Кошундулары: Ge, Мп, Си, Сг, Pb, Sn, Zn, Ti, Ү, Yb, В. Өңү түссүз, ачык көгүш. Айнек сымал жылтырайт. Тунук, морт, катуулугу 7,5, тыгыздыгы 3,10 г/см3. К-тада эрибейт. Пегматиттерде жана кен чачындыларында кездешет. Ири кендери Бразилия, Заир, Зимбабве ж. б. өлкөлөрдө табылган. Зергерчиликте пайдаланылат.
Нинбург (Везер)
Нинбург (Везер) (Nienburg/Weser) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан Шаар. Нинбург районуна кирет.
Калкы - 31 924 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 64,45 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 56 022. Мэр — Хеннинг Онкес .
Шаар административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт.
Николаевка (Благовещен району, Башкыртстан)
Николаевка — Башкыртстандын Благовещен районундагы айыл, Николаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 666 киши. Почта индекси — 453441, ОКАТО коду — 80215828001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Максымбек Казы Ажыбай уулу
Максымбек Казы Ажыбай уулу (1868, Мончокдөбө айылы - 1922) - аймакка таанымал казы.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Христофор Колумб
Христофор Колумб (латынча Columbus, италиянча Colombo, испанча Colon) (1451, Генуя шаары, Италия — 20.5.1506, Испания Вальядолид шаары) — генуялык деңиз саякатчы.
1476-84 -ж. Португалияда жашаган. Жердин шар формасында экендиги жөнүндөгү байыркы түшүнүктөргө жана 15-кылымдагы ката божомолдорго таянып, Европадан Индияга баруучу эң кыска батыш деңиз жолунун долбоорун түзгөн. Долбоорду Португалия колдобогон соң, Испания королу Фердинандды жана королева Изабелланы Ост-Индияга жасай турган экспедициясын каржылоого көндүрүп, 1492-ж. үч кичинекей кеме менен («Санта-Мария», «Пинта», «Нинья») жолго чыгып, Атлантика океанын алгачкы ирет кесип өтүп, Багама аралына, Куба жана Гаитиге жетип, Азиядан анча алыс эмес жердебиз деп, ал жерди Вест-Индия атаган. Анын алгачкы отчёту Жаңы Дүйнөнүн бар экенине күбө болгон. Бир жылдан кийин (1493-96) экинчи экспедициясына 17 кеме менен чыгып, алтын таап келүүнү максат кылган. Үч жыл бою Кариб архипелагын изилдеп, бирок максатына жетпей кайткан. Кичи Антил аралдар тобундагы айрым аралдарда, Пуэрто-Рикодо, Ямайка жана Кубанын түштүк жээгинде (83°батыш узундукка чейин) болот. Үчүнчү экспедициясына (1498-1500) өтө кыйынчылык менен каражат таап жолго чыгып, Тринидад аралын жана Түштүк Американын жээктерин көрөт. Төртүнчү экспедициясына (1502-04) начар жабдылган 4 кеме менен чыгып, Борбордук Американын жак жээгин(Гандурас булуңуна чейин) изилдейт. Колумбдун Америка жөнүндөгү жыйнаган географиялык маалыматтарынын дүйнөлүк тарыхый мааниси зор. Анын аты менен Түштүк Америкадагы мамлекет, Канададагы провинция, АКШдагы федерация округу, плато, дарыя, Аляска жарым аралындагы мөңгү, Багама аралындагы тайыздык(банка), Кариб деңизиндеги суу астындагы чуңкурдук, Шри-Ланканын борбору, көптөгөн дарыялыр, көлдөр, тоолор, шаркыратмалар жана тумшуктар(көпчүлүгү АКШда) аталган.
Квирла
Квирла (Quirla) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Заале-Хольцланд районуна кирет.