cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кыргыз Республикасынын Коомдук Телерадиоберүү Корпорациясы
“Замана” таңкы студиясы
1995-жылы түзүлүп дээрлик 10 жылдан бери үзгүлтүксүз эфирге чыгып келген “Замана” студиясынын аталышын 2005-жылдын 24-мартынан кийин келген жетекчилер өзгөртүп көрүшкөнү менен, мезгил жана көрүүчүлөр ар дайым “Замана” катары таанып келгендиктен, 2008-жылдын 11-февралынан кийин кыска тыныгуудан соң, алгачкы аталышы кайра ыйгарылган.
Эртең менен көрүүчүгө жеңил, жарык маанай керек, ошондуктан таңкы программаны көңүл ачуу жаңылыктары, таанып билүү максатында даярдалган рубрикалар, анан көрүүчүлөрдүн калың катмары ар дайым күткөн музыкалар менен коштолуп турат.
«Таңкы мейман» рубрикасы жеңил маанай тартуулап, акындар, жазуучулар,композиторлор, сүрөтчүлөр, ырчылар чакырылып, чыгармачылыктары туурасында кенен ой-бөлүшөт.
СЭИП
Социалдык-экономикалык жана инновациалык программалардын редакциясы (СЭИП) - КРнын Коомдук телерадиокомпаниясындагы маанилүү бөлүмдөрдүн бири. Аталган бөлүмдө негизинен социалдык жана экономикалык багыттагы телекөрсөтүүлөр, долбоорлор даярдалып,эфирге чыгып келет. СЭИП редакциясында коомдун заманбап өнүгүшүнө салым кошкон фундаменталдуу темалар болуп экономика, саясат, билим берүү, айыл-чарбасын өнүктүрүү жана башка ушул сыяктуу программалар саналат. КТРК дагы бул редакцияда маанилүү делген автордук долбоорлор, түз эфирлер, мамлекеттин ичиндеги актуалдуу жана масштабдуу делген жаңылыктарды түз алып көрсөтүү, онлайн режиминин негизинде жакынкы жана алыскы чет өлкөлөр менен (Турция, АКШ, Азербайжан ж.б. телекөпүрөлөр (Телемост)  көрсөтүлүп келет.
СЭИП редакциясы 1962-жылы негизделип, саясий жана экономикалык программалардын Башкы редакциясы деп аталган.
Социалдык-экономикалык жана инновациялык программалардын башкы редакциясы түзүлгөндөн баштап эле телевидениедеги эң бир орчундуу жана маанилүү редакциялардын бири болуп, калкты ар түрдүү форматтагы, жаңыча жанрдагы анын ичинен түз эфир жана башка актуалдуу делген маалыматтар менен камсыздап, коомдук аң-сезимдин өнүгүшүндө чоң роль ойноп келет.
Редакциянын көрсөтүүлөрү катышуучуларга эркин ой-пикирин билдирүүсүнө мүмкүнчүлүк берет.
Мисал катары “Ой ордо” берүүсүн келтирсек болот. Түз эфирде өтүүчү көрсөтүүгө катышкан коноктор ачык оюн билдирип, аз убакытта аталган берүү коомчулуктун ишенимине кирип Кыргызстандагы популярдуу теледолбоордун бирине айланды. Ар кыл багыттагы социалдык, экономикалык, темадагы суроолор көтөрүлүп ачык талкууга алынат.
“Кайдасың?”, – “Кайдасың?..” дайынсыз жоголгон жарандарыбызды издеп иликтеген, замандаштарыбызды боорукердикке, ыйманга жана ынтымакка үндөгөн, түрдүү жагдайда бири биринен кол үзгөн үй-бүлө мүчөлөрүн бириктирүүгө багытталган, социалдык теледолбоор. Программа алгачкы жолу 2007-жылдын 5-апрель күнү эфирге чыгып, бир айда эки жолу үзгүлтүксүз көрсөтүлүп келет. 9 жыл ичинде 5000ден ашык адам кайрылып, алардын 2000ге жакыны максат-тилектери орундалгандар. Ар жолку чыгарылыштын жыйынтыктоочу бөлүгү: күн менен түн алмашкан сыяктуу кайгынын артында кубаныч бар экенине ынандыруу, күтүүнүн аягы кучак жая көрүшүү же өмүрдөгү эң жакын адамы менен баарлашуу, кубанычтан аккан көз жаштар...
“Ийгилик сырлары”- Ар кандай багытта иш алып барып кантип ийгиликке жетүүгө болот, ийгиликти кантип багындырууга болот? Теледолбоордо, спорт, маданият, саясат, бизнес ж.б. чөйрөсүндө жаш курагында бир канча ийгиликтерди жаратууга жетишкен каармандар ийгилик сырлары менен бөлүшөт. “Ийгилик сырлары”- теледолбоору аркылуу сиздер жаңы жүздөрдү, жаңы идеяларды көрүп, жашооңузга баалуу кеп-кеңештерди топтой аласыз.
“КТРК Кербени”– Кыргызстанда жашаган уникалдуу адамдардын турмушун чагылдырган таанып билүү-көнүл ачуучу көрсөтүү. Алып баруучулар жети дубанды түрө кыдырып, карапайым калктын арасында көмүскөдө көрүнбөй жаткан демилгелүү, ойлоп тапкыч,эмгекчил жана таланттуу адамдарды таап, алар менен бир күн бою бирге жашап, турмушун баяндап беришет. Ошондой эле, өлкөбүздүн кооз жаратылышы даңазаланат. Көрсүтүүнүн негизги максаты – эмгекчил адамдардын турмушун чагылдыруу менен телекөрүүчүлөрдүн жана каармандардын демилгелерин көтөрүү жана жаңы идеялардын жаралышына түрткү берүү.
Котормо студиясы
Коомдук телеканалдын «Дөөлөт» котормо студиясы Кыргыз Республикасында телеканалдын алдында биринчилерден болуп 2005-жылы башкы редактор Мусакеев Орозбек Молдевичтин жеке демилгеси менен уюштурулган. Негизги максаты чет тилдердеги мультипликациялык, көркөм, илимий таанып-билүүчүлүк, даректүү жана расмий тасмаларды кыргыз тилине которуп жана үндөрүн толук коштоп, көрүүчүлөргө тартуулайт. Булардан сырткары «Дүйнө таануу”,«Укмуштар сыры «, «Жаныбарлар дүйнөсүндө» ,»Бул кантип жасалат?» жана «Сырдуу дүйнө» деген илимий материалдардан алынып даярдалган көрсөтүүлөрү бар. 2010- жылдын декабрь айынан бери интернет жабдууларына арналган «Матрица» эфирге берип келет. «Ажайып ата мекеним» «Дин маданияты», жана «Ар намыс алды аракет» да долбоорлору болгон.
Ачылгандан кийин, 5 жылдын ичинде 900-дөн ашуун мультипликациялык, 1300 дөн ашуун илимий таанып билүүчүлүк жана 100гө жакын көркөм тасмаларды которуп, элге жеткиришкен.
Коомдук биринчи каналдын жаңылыктар топтому
Коомдук биринчи каналдын негизги максаттарынын бири,  көрөрмандарына оперативдүү жана объективдүү жаңылыктарды тааныштыруу.
Замандын талабына ылайык, алдыга карай умтулуп, улам жаңылануунун багытында иш алып келет. Коомчулуктун пикирине терең көңүл буруу менен, ар бир жасалган материалдар ачык жана 2 тараптуу чагылдырылат. Корпорациянын чет элдик басма сөз кызматынын чет жердеги өкүлдөрүнүн тыгыз алакасында, журналисттердин квалификацияларын көтөрүп, тажрыйба алмашуу курстары каралган.
“Ала-Тоо” программасынын күнүгө кыргыз жана орус тилинде эфирден чыгып, өлкө аймагындагы, чет жерлердеги маанилүү жаңылыктары менен тааныштырат.
Саясат жана экономика, социалдык көйгөйлөр, коом, экология, дин, коопсуздук, маданий жана спорт темаларына арналган жаңылыктар топтому күн сайын көрөрмандарга тааныштырылат. Ал эми апта ичинде болуп өткөн маанилүү  окуяларды “Жумакайрык” жана “Итоги недели” чыгарылыштары тааныштырат.
Музыка телеканалы
Музыка телеканалы – 2012 жылдын 1-октябрынан тарта иштеп келе жаткан Кыргызстандын эң негизги музыкалык телеканалы болуп саналат. Музыканын эфиринен Кыргызстан жана чет элдик ырчыларынын эң саркеч клиптерин, ошондой эле Хит-Парад жана башка кызыктуу көрсөтүүлөрдү көрө аласыздар.
МУЗЫКА –бул музыкалык каналдар арасынан санарипке кирген жалгыз телеканал болгондуктан Кыргызстандын ар-бир жашоочусуна жеткиликтүү телеканал. Бул жагдай аркылуу, телеканалдын аудиториясы Кыргызстандын 98% көрүүчүлөрүн камтыйт. Ошондой эле Музыка спутник жана кабелдик түйүндөр аркылуу да тартууланып келет.
Бүгүнкү күндө Музыка-бул жалаң кыргыз аткаруучуларынын хит ырларын, эң мыкты клиптерин жана концерттерин, ошондой эле музыкалык Хит-Парад жана кызыктуу көрсөтүүлөрдү сунуштайт.
Музыка телеканалы- 24 саат бою сапаттуу музыка тартуулайт- бул эң жогорку сапатты талап кылган жаштардын телеканалы. Жаштарды оңой менен таң калдыра албайсың, алар дайыма жаңы тенденцияларга көңүл буруп келишет.
Баластан телеканалы
“Баластан” мектеп жашына чейинки жана мектептин башталгыч ошондой эле ортоңку класстарында окуган балдарга арналган Кыргызстандагы эң алгачкы балдар каналы. Аталган канал 2013-жылы 1-октябрда ачылып, программалардын контенти 6 саатка түзүлгөн. Таңкы саат 7:00дөн түнкү 12:00гө чейинки убакытар алыгында 3 жолу кайталанып сунушталат.
Күн сайын кыргыз жана орус тилдериндеги (70% кыргыз, 30% орустилинде) таалим-тарбиялык мааниси бар, билим алуу жана таанып-билүү багытындагы программалар, ошондой эле кино, мультфильмдер көрсөтүлөт. “Баластан” каналы бир гана балдар үчүн эмес, ата-энелер үчүн да маанилүү маалымат булагы болуп саналат.
Маданият Тарых  Тил
Маданият телеканалы Кыргыз Республикасынын Коомдук телерадиоберүү корпорациясынын курамындагы маданий багытындагы телекөрсөтүүлөрдү даярдаган жана көрсөткөн канал болуп эсептелинет.
2016-жылдын 1-мартында Кыргыз Республикасынын санариптик социалдык пакетиндеги КТРКнын “Маданият-Тарых-Тил” жаңы телеканалынын расмий ишке кирүүсү жана салтанаттуу ачылышы болгон.
Жаңыдан ачылган “Маданият-Тарых-Тил” телеканалы буга чейинки Коомдук телерадиоберүү корпорациясынын “Маданият” каналынын базасында түзүлгөн.
“Маданият” телеканалы 2013-жылдын  22-апрелинде ишке кирип, өлкө аймагындагы калктын жана кыргыз элинин көөнөрбөс  маданий мурастардын бийик үлгүлөрүн чагылдырууга арналган. Бирок аталган канал  тесттик режимде, эч кандай каржылоосуз, студиясы, аппаратурасы жана башка теле жабдуулары  жок ишин жүргүзүп келген.
Ал эми “Маданият-Тарых-Тил” жаңы телканалынын концепциясы  КР Президентинин 2014-жылдын 13-декабрындагы Жарлыгынын алкагында иштелип чыккан.
“Маданият-Тарых-Тил” телеканалы HD форматында эфирге жайгаштыра турган аппараттык студия, заманбап санариптик техникалар менен камсыздалган. Мындай аракеттер, Санариптик телеканалдардын арасынан маанилүү статусту бере алат.
КТРК Спорт телеканалы
КТРК Спорт телеканалы -  Коомдук телерадиоберүү корпорациясынын курамындагы Кыргызстандагы биринчи спорт көрсөтүүлөрүн чагылдырган телеканал. Телеканалдын максаты   адамдарды дени сак жашоого үндөгөн спорт берүүлөрүн жайылтуу болуп саналат.
Ала-Тоо 24 телеканалы
Коомдук биринчи каналдын буга чейин көрүүчүлөрдү жаңылыктар менен камсыздап келген "Ала-Тоо" студиясы эми өз алдынча канал болуп, өлкө ичинде жана дүйнө жүзүндө болуп жаткан саясий, маданий, спорт жаңылыктарын кыргыз жана орус тилинде 24 саат бою ыкчам көрсөтүп турат.
Канал жайгашкан КТРКнын мурдагы “Замана” студиясынын имараты толук оңдоодон өтүп, жаңы, заманбап техникалар менен камсыздалды. “Ала-Тоо 24” каналын ачуу үчүн КТРК каражатты үнөмдүү колдонуп, ички булактын эсебинен ачылды.
Каналдын толук кандуу иштеп кетиши үчүн Коомдук каналдын ресурсу, техникасы, жана кадрлары жетиштүү.
Кыргыз радиосу
Мезгил өтүү менен бирге радио кызматкерлеринин тажрыйбасы улам артып олтурган. Жергиликтүү кызматкерлерди ал кезде СССРдин курамындагы башка шаарларга кыска мөөнөттөгү окууларга жөнөтүп, алардын билим деңгээлин, тажрыйбасын өнүктүрүп турушкан.
Ошентип 80 жылдын ичинде Кыргыз Радиосунун техникалык жана чыгармачылык мүмкүнчүлүктөрү кеңейип, улам жаңы бийиктиктерди багынтып олтуруп, бүгүнкү күндөгү деңгээлине келип жетти.
Кыргыз Радиосунда 80 жылдын ичинде радиодо кандай гана чыгармачыл адамдар иштеген жок. Алардын көбү азыр ардагер кызматкерлер. Угарман журтуна аты-жөнү белгилүү болуп, кадыр-сыйга ээ болгон кесиптештерибиз кыйла көп. Алсак, Турсун Уралиев, Тенти Орокчиев, Курманбек Өгөбаев, Эркин Тазабеков, Аман Нааматов, Жумакадыр Эгембердиев, Жакып Медетов, Сатыбалды Абдымомунов, Мамыр Иминжанов, Бекболот Абдраимов, Саткын Абдрахманова, Диляра Пиваварова, Бегайым Жайчиева жана башкалар. Бул инсандар өздөрүнөн кийинки муундарга устат катары көп тажрыйбаларын бөлүшкөн.
Бул радио 2009-жылы июнь айында эки каналга бөлүнүп, анын бири адабий-музыкалык канал катары багыт алып, “Кыргыз радиосу” деген ат менен өзүнчө чыккан.
Кыргыз радиосунун негизги концепциясы - көркөм өнөрдүн таасири аркылуу жалпы угармандардын жан дүйнөсүн байытуу, эстетикалык тарбия берүү. Элдик рухий дөөлөттөрдү элге чагылдыруу.
Кыргыз элинин улуттук касиеттерин ар убак жар салып, жаш муундарга жеткирип туруу.
Радионун – негизги урааны - “Кыргыз радиосу – жан дүйнөнүн азыгы”. “Кыргыз радиосу – көөнөрбөс мурастар казынасы”.
Ырасында эле “Адабият – элдин сезими, элдин рухий турмушунун жемиши” (В.Белинский) же болбосо “Музыканын тили – которулбай турган тил. Ал жандын тили” (А. Ауэрбах) деп таамай айтылгандай, адабият менен музыка бүтүндөй элди тазалыкка, адамкерчиликке тарбиялай турган курал.
Кыргыз радиосу бүгүнкү күндө ушул улуу максатты аркалап келет.
Кыргыз радиосунун негизги байлыгы – 80 жыл бою топтолуп келаткан алтын казынадагы баалуу уктуруулар. (Атактуу инсандар м-н маектер, көркөм окуулар, спектаклдер, постановкалар, музыкалык чыгармалар ж.б.). Редакция андагы уктурууларды ылайыгына жараша эфирге жайгаштырат. Ошол эле учурда баалуу, актуалдуулугун жоготпой турган, мазмундук жана көркөмдүк жактан мыкты даярдалган программалар Көркөм Кеңешке сунушталып турат. Көркөм кеңештин мүчөлөрү тарабынан талкуудан өтүп, мыкты деп табылган программалар жобого ылайык протокол түзүлүп алтын казынага кабыл алынат. Андагы кабыл алынган уктуруулар өз эрежесине ылайык көздүн карегиндей аяр сакталат. Башта уктуруулар атайын лентага (тасмага) сакталса, кийин техникалык мүмкүнчүлүктөр кеңейгенде компакт-дисктерге көчүрүлдү. Учурда программаларды эфирге даярдоо процесси жалаң компьютердик техника аркылуу ишке ашырылып келет. Мындай көрүнүш кызматкерлердин ишин бир кыйлага жеңилдетти.
Программалардын сапатын жакшыртып, угармандардын катарын көбөйтүү максатында редакция жамааты ар убак талкууларды, талдоолорду өткөрүп, өз кызматын өтөп бүткөн уктурууларды жаап, жаңы долбоорлордун үстүндө изденип, эфирге даярдап келишет. Ошол эле учурда Радионун жүзүн чагылдырып турган роликтер учурга, мезгилге ылайык маал-маалы менен жаңыланып турат.
Бүгүнкүдөй саясатташкан, күнүмдүк көйгөйлөр адамдын акыл-эсин чарчатып турган кымгуут заманда угармандардын жан дүйнөсүнө азык берип, эс алууга багыттап, жакшылыкка үндөп келаткан Кыргыз Радиосунун келечеги алдыда!
Биринчи радио
2011 жылдын 1 январынан “Кабарлар” радиосу “Биринчи радио” болуп калды. «Биринчи» Радио– 80 жылдык тарыхы бар өлкөдөгү алгачкы радиостанциянын көчүн улантууда. Радиостанциянын чакырыгы алгач 1931-жылы декабрь айынан зым аркылуу берилүүчү эфирдин баскычы аркылуу обого таркай баштаган.
Бүгүн «Биринчи Радио» бүтүндөй Республиканын аймагына маалымат таркатууда зор мүмкүнчүлүгү бар бирден бир радио. FM толкундарынан тышкары, УКВ ультра кыска толкуну жана интернет жана спутник байланышы аркылуу real -audio режиминде техникалык мүмкүнчүлүктү пайдалануу менен Кыргызстанда, жакынкы жана алыскы чет өлкөлөрдө жашаган 5 миллиондон ашык адам бул толкунду кармай алышат. Кыргыз Республикасынын Коомдук телерадио корпорациясына караштуу, FM диапазонундагы «Биринчи Радио» маалыматтык радиоберүү катары, өлкөнүн маалыматкоопсуздугун камсыз кылуу багытында саясатты ишке ашырууда.«Биринчи Радио» All Talk Radio «Баардыгы жөнүндө», тактап айтканда саясый, экономикалык жана маданий, спорт жаңылыктарын суткасына 18 саат бою, ал эми жакынкы мезгилден тартып 24 саат бою обого чыгып, бүтүндөй өлкөнүн аймагына, өз учурунда, так жана толук жеткирүүчү жалгыз гана радио. Бул биздин программалык саясатыбызда угармандар күткөн маалыматтардын оперативдүүлүгү жана жеткиликтүүлүгүн камсыздоо.
Станциянын негизги мүдөөсү зарыл маалыматтарды таркатуучу ишенимдүү маалымат таркатуу булагы катары, угарман журттун ишенимин камсыз кылып, “бийликтеги чакан топтун кол баласына айланган канал” –деген түшүнүктөн арылуу. Анан да “Биринчи” радионун башкы мүдөөсү улуттук азчылыктар ортосунда, муундар арасында жана бардык конфессиядагы адамдарды жакындаштыруу үчүн көп кырдуу багыттагы, эң бир түйүндүү маселелерди козгогон: жакырчылык көйгөйлөрүнөн тартып, саламаттыкты сактоо, билим берүү, атактуу жана карапайым адамдардын бейнеси тууралуу түрдүү тармакты камтыган уктурууларды даярдоо менен турмушка жакын болуу башкы милдет. «Биринчи Радиодо» эфирди тарыхый, эксклюзивдүү репортаждар жана кыргыз радиосунун “алтын казынасындагы” уникалдуу материалдар менен байытуу мүмкүнчүлүгү бар. Биздин радионун эфиринде чет элдик жана орусиялык атактуу саясатчылар, экономисттер, ишкерлер, коомдук ишмерлер, артисттер жазуучулар жана спортчу жана башка атактуулардын үнү жаңыра бермекчи.
«Биринчи Радионун» жаңылыктар кызматы ар бир сааттын башталышы жана ортосунда обого чыгып турат. Ар бир чыгарылышында окуя жүрүп жаткан жерден кабарчыларды байланышка чыга алат. Маалымат алуу булактары: министрликтер, ишкана мекемелердин басма сөз кызматтары, маалымат агенттиктери жана башкалар. Бул күнүмдүк турмуштун күрөө тамырын кармаган маалымат радиосу. «Биринчи Радионун» уктурууларынын негизги форматы: - ар бир 30 минутта жаңылыктар; - «Күндүн темасы » - Ар бир жаңы күндүн олуттуу маселелерин эксперт – адистердин катышуусунда түз эфирде талкууга алган маалымат талдоо уктуруусу.
«Биринчи радионун» жыштыктары:
1. Бишкек FM 104.1  2. Ысык-Көл FM 102.4 3. Нарын FM 100.5 4. Ош FM 100.7 5. Баткен FM 104.2 6. Жалал-Абад FM 104.7 7. Талас FM 102.0 8. Чүй FM 104.1
Миң кыял FM
Музыкалык саясаты боюнча Кыргызстандык гана аткаруучулардын кыргыз жана орус тилдүү чыгармаларын угармандар арасында жайылта турган алгачкы радиостанция. Ошондой эле рекламалык кызмат дагы эки тилде жүргүзүлөт. Маалымат таратууда “Миң кыял FM” радиосу “Би-Би-Си” Бүткүл дүйнөлүк маалымат кызматы менен өнөктөш экендиги менен өзгөчөлүү.
“Миң кыял FM” Бишкек шаары жана Чүй облусу боюнча FM 103.7 МГ ц жыштыгында, “стерео” режиминде, жалпы көлөмү 24 саат бою иш алып барат.
Мындан сырткары, радиостанция учурда: Баткенде FM 102.2 МГ ц, Ош жана Жалал Абад облустары боюнча FM 106.3 МГ ц, Нарын облусунда FM 107.7 МГ ц, Талас облусунда FM 105.7 МГ ц, Ысык Көл облусунда FM 100.6 МГ ц жыштыктарында уктурулат.
Негизинен "МИҢ КЫЯЛ" сөз айкашын чечмелеп келсек “миң” көп же чексиз деген маанини берет. Ал эми “кыял” – адамдын жан-дүйнөсүндө жашаган эң бир жарык, эң бир сонун, адамды алдыга сүрөп, турмушунда не бир жаркын үмүттөрдү пайда кылган жакшы нерсе. “Кыргыз” деген түпкүлүктүү элдин кулундары болгонубуздан кийин, албетте улуттук колоритке да ылайыктуу келет. Эң негизгиси кыргыз музыкасынын корифейи Токтогул Сатылгановдун толуп-ташып турган жаштыктын символу болгон“Миң-кыял” аттуу күүсүнүн көп кырдуу маанисине таасирленип тандалып алынган.
Балдар Fm
Кыргыз радиосу элге керектүү маалыматтарды, кабарларды жеткирип, жагымдуу маанай тартуулап келе жаткандыгына быйыл 80 жыл болду. Мына ушул аралыкта нечен деген окуяларга, тоскоолдуктарга, өзгөрүүлөргө дуушар болуп, ошол эле учурда бир топ ийгиликтерге жетишти десек жаңылбайбыз. Мисалы башында бир гана радио болуп, анда дагы саналуу саат гана эфирге чыгып турган болсо, учурда 3 жыштыкта 5 радио күнү-түнү угармандарга кызмат кылат. Мына ушул радиолордун ичинде балдарга таалим-тарбия, билим берүү багытта иш алып бараткан Кыргызстандагы жападан жалгыз «Балдар Fm» радиосу бар экендигин сыймыктануу менен айтсак болот.
«Балдар Fm» радиосунун тарыхына кыскача токтоло кетсек: Мындан 50 жыл мурда Кыргыз радиосунун адабий редакциясынын алдында “Балдар редакциясы” негизделген. Ошол мезгилде балдарга арналган ырлар, постановкалар, жомоктор даярдалып эфирге кетип турчу. Бара-бара бул редакция кеңейип, жаштарга арналаган программаларды даярдоо менен “Жаш толкун” чыгармачыл өндүрүштүк бирикмеси болуп өзгөрөт. Андан бери анын көлөмү да, форматы да, мазмуну да өзгөрүп, мезгил талабына ылайык жаныланып, жаңы уктуруулар менен толукталып келген. Ал эми бирикме өзүнүн бардык уктурууларын бир топко бириктирип, алгачкы ирет түз эфирге 1992- жылы “Жаштык” радиоканалы деген ат менен чыга баштаган. Ошол күндөн баштап 2009-жылга чейин угармандар “Жаш толкун” чыгармачыл өндүрүштүк бирикмесинин берүүлөрүн “Жаштык”радиоканалы деген аталышта кабыл алып келишкен. “Жаш толкун” бирикмесинин уктурууларынын 65 % жаштарга, ал эми 35% балдарга арналган.
«Балдар Fm» радиосунун максаты: Ар бир бала тактыктуу билим алууга жана татыктуу жашоого тийиш. Алардын көңүлүн чөгөрбөй, максатына жетүүсүнө өбөлгө түзүшүбүз керек. Ошондуктан биз «Бала жылмайса - аалам жылмаят! » деген ураан менен иш алып барабыз.
«Балдар Fm» радиосунда уктуруулардын 70% балдар өздөрү алып барышат. Мында биз балдарды алып баруучулукка эле үйрөтпөстөн, актердук чеберчилигин дагы өстүрөбүз. Эфир алып барып жаткан балдардын кичинекей угармандар алдында жоопкерчиликти сезүү керек экендигин айтып, аларды чыгармачылык изденүүгө чакырабыз. Жөнөкөй эле мисал: кийинки уктурууларга кызыктуу маалыматтарды даярдап келүүнү талап кылабыз. Алар кызыктуу маалыматтарды топтоо менен биргеликте өздөрү дагы окуп билимин тереңдетишет.
Достук радиосу
Радио адегенде интернет аркылуу чыга баштаган, ал эми 2015-жылдан тарта аны санариптик пакеттен табууга болот. «Радионун негизги максаты - өлкөбүздө жашаган этностор аралык достук мамилелердин өнүгүшүнө жана бекемделишине көмөк көрсөтүү эсептелет».
Радио суткасына online жана ишемби жекшемби күндөрү “Биринчи” радионун толкунунан обого чыгып турат.
Радионун редакциясы диаспоралар жана Кыргызстан элдеринин ассамблеясы менен кызматташат, алар таанып-билүүчү жана окутуучу берүүлөрдүн авторлору, бул баарлашуу үчүн аянт даярдоого, аймактар ортосунда байланыштарды түзүүгө шарт түзөт жана маданий баалуулуктар менен алмашуу мүмкүндүгүн берет.
Радионун тутунганы: «Биримдигибиз – ынтымакта!».
Кыргызстан-көп улуттуу мамлекет, мында бир жерде кайталангыс көп этностук гамма түзүлгөн. Ал кыргыздарды, өзбектерди, орустарды, украиндерди, татарларды, дунгандарды, уйгурларды, казактарды азербаджандарды жана башкаларды камтыйт.
Эл достугуна доо кетирбей ыр менен достукка көпүрө болууга ниет кылган радио азырынча бирөө эле. Ал “Достук” радиосу.
КТРКнын Байкоочу кеңеши
Жылдыз Бакашова – КТРКнын Байкоочу кеңешинин төрайымы
Президент тарабынан көрсөтүлгөн мүчөлөр: Жогорку Кеңеш көрсөткөн мүчөлөр: Коомчулук көрсөткөн мүчөлөр:
Ловингтон (Нү-Мексико)
Ловингтон (Нү-Мексико) (Lovington) — Нү-Мексико штатынын Lea округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 9471 киши. Болжолдуу аянты - 12.4 км². FIPS коду — 35-44490.
Найзабаштар
Найзабаштар (лат. Trimeresurus) — найзабаш жыландардын бир уруусу, булардын бир нече түрү бар: бамбукчул найзабаш (лат. T. gramineus), жээкчил найзабаш (Trimeresurus purpureomaculatus), тоо найзабашы (T. monticola), буткана найзабашы (T. wagleri) жана ушундай сыяктуулар.
Кантюковка (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Oh, Pretty Woman
"Oh, Pretty Woman" (кырг. О, сулуу) - Рой Орбисонго дүйнөлүк атак-даңк алып келген белгилүү ыр. Ырды Рой Орбисон Билл Деес менен биргеликте жазган, Теннеси штатындагы Нешвиллде "Monument Records" студиясында жаздырылган. Oh, Pretty Woman Billboard Hot 100 музыкалык хит-парадында үч апта бою 1-орундагы позициясын сактаган.
Евровалюта рыногу
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан” Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Байбулатов Бегалы Байбулатович
Байбулатов Бегалы Байбулатович (1905-ж. т., Каракол у., Чиркей ай-лы) - советтик тарыхчы, тарых илимдин доктору (1966), 1926-жылдан КПССтин мүчөсү.
Кыргызстан Компартиясынын 8, 9-съезддеринде Кыргызстан КПнын Текшерүү комиссиясынын председателдикине шайланган. Кызыл Жылдыз, эки "Ардак Белгиси" ордени, медалдар, грамота-лар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Апта
Апта, жума - жети суткага барабар убакыт мезгили. Ар бир күндүн өз аты бар. Жети күндүк апта биринчи жолу Байыркы Чыгышта колдонулган. Ал эми б.з.ч. 1 кылымда Римде киргизилип, андан кийин Батыш Европага жайылган. Аптанын күндөрү 7 асман нерсесине (телосуна) байланышып аталган. Мисалы, дүйшөмбү - Айга, (Французча: Lundi; испанча: Lunes; англисче: Monday, Moon) шейшемби - Марска, (Французча: Mardi; испанча: Martes) шаршемби - Меркурийге, (Французча: Le Mercredi; испанча: El Miércoles) бейшемби - Юпитерге, (Французча: Jeudi; испанча: Jueves) жума - Чолпонго (Венера), (Французча: Vendredi; испанча: Viernes) ишемби - Сатурнга, (англисче: Saturday, Saturn) жекшемби - Күнгө (англисче: Sunday, Sun) (арналган) таандык күндөр. Кээ бир элде убакытты беш күндүк жана он күндүк аптага бөлүү кабыл алынган. Мисалы, Байыркы Египетте он күндүк (декада) апта болгон, мындай апта Франция революциясынын календарында да кезигет. Апта күндөрү Маалымат булактары: Кыргызстан. Улуттук энциклопедия. Бишкек, 2006. 453-б.
Парламент
Парла́мент (,, от parler — cүйлөө) — демократиялык мамлекеттердеги өкүлчүлүк кылуучу ж-а мыйзам чыгаруу жогорку органынын жалпы аталышы.
Болид
Болид (fireball), куйруктуу жылдыз — эң чоң жана өтө жаркырак метеор («оттуу шар»). Жылына он миңдей Болид учуп, жер атмосферасына түшүп турат. Ал атмосферада майдаланат жана толук бууланып кетет, кээде жер бетине метеорит түрүндө түшөт. Кыйла жарык Болидти күндүз да байкоого болот. Түнкүсүн болсо кабыкчасы жана куйругу көрүнөт. Болид учканда иондошкон газдан жана чаңдан турган из калтырат. Бул из стратосферадагы шамалдын таасиринен ийри-буйру формага ээ болуп, бир нече минута көрүнөт. Болид учканда кээде күркүрөгөн үн чыгарат. 1908-ж. Сибирде өтө чоң Болид көрүнгөн.
Бото-Мойнок тоосу
Бото-Мойнок тоосу – Какшаал тоо тизмегине кирген, Аксай өрөөнүнүн түштүк-чыгышта, Көккыя менен Корумду сууларынын баш жагында жайгашкан кырка тоо, ашуу, суу. Ортоңку палеозойдун (девондун аягы, таш көмүр мезгилинин башы) кумдук, конгломерат, сланец, мергель, акиташ теги жана башкалар турган бийик тоолуу аймак. Рельефине тайпак, пенеплендешкен формалар мүнөздүү. Айрым чокулары 4200–4300 мге чейин көтөрүлөт. Талаа, шалбаалуу талаа ландшафты басымдуу. Жайытка, аңчылыкка ылайык. Б-тун белинен (4020 м) илгери кербен жол өткөн.
Ийик ийрүү
Ийик менен көзгө илээшпей чимирилтип, жүндү ичке-жоон бурап толгоо. Көркөм кол өнөрчүлүктө шырдак шыруу, милте (жээк, ыскыт) чалуу, өрмөк согуу, килем токуу жана түймө түйүү өнөрү жалаң ийрилген жүн аркылуу гана жүзөгө аша алат. Оң-тетири ийрилген жалаңкат жипти кайра каттай ийирсе, мында бирдемелерди жамоо үчүн жип чыйрак түшөт.
Евродоллар
Евродоллар (англ. Eurodollars) – 1) евровалютанын бир түрү; 2) АКШнын чегинен тышкары чет өлкөлүк банктарда жана америка банктарынын филиалдарында ар түрдүү өлкөлөрдүн уюмдары жана жеке адамдар тарабынан депонирленген АКШ долларындагы убактылуу бош акча каражаты; 3) Евродоллар – бул жаңы накта акча эмес‚ америка долларындагы банк эсептери; 4) Евродоллар рыногу эл аралык валюта системасынын курамдык элементи. евродоллар рыногу 1950-жылдардын башында пайда болгон‚ азыркы учурда Европадан алыс тараган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан” Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Кедра (Кичменьга куймасы)
Кедра — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичменьга дарыясынын сол жээгинен 127 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Асан Кайбылда уулу
Өмүр жолу
1929-жылы Ак-суу району, Бозучук айылында туулган. КМУнун филология факультетин  бүтүргөн. Эмгек жолу Тогуз-Торо району, Казарман  орто мектебинде  окуу бөлүмүнүн башчысы  болуу менен башталган. 1951-53-жылдары Советтик Армиянын катарында  кызмат өтөгөн. Мектептерде жетекчилик  кызматтар да  жүрүп,   кийин Кыргыз педагогикалык  илим изилдөо  институтунда  ага кызматкер болуп иштеген. Илимий бир-нече китепчелери бар. 1989-жылы ардактуу эсалууга чыккандан кийин  Кыргыз телерадио  комитеттеринде реставарация бөлүмүндө редактор болуп иштеп,  жумасайын  радио толкунунда “Күү баяны”  атту  берүү уюштурулуп турган. Көлөмү 35 басма табактан турган “Күү баяны ” аттууу китеби  2001-жылы  басмадан жарык көрдү. Бул китепте 90дон ашык  комуз  күүлөрүнүн баяны берилет. Азыр ушундай китептердин 2-3-томдорунун үстүндө  эмгектенүүдө.
Колдонулган адабият
Абдышев К. "Кылым инсандары" Бишкек 2003-ж.
Кучия сымалдуулар
Кучия сымалдуулар (лат. Amphipnoidae) — аба менен дем алган балыктардын бир тукуму, буларга төмөнкү уруу жана түрлөр да кирет: кучиялар (уруу) (лат. Amphipnous), тиштүү кучия (лат. A. indicus), кадимки кучия (A. cuchia).
Айдаркулов, Кадыркул
Айдаркулов Кадыркул (1946-жылы туулган). Тарыхчы-этнограф жана дастан изилдөөчү. КМУнун тарых бөлумүн аяктаган. Тарых илимдеринин кандидаты (1992), доцент (1994). Эмгек жолун Кыргыз ИАсынын Тарых институтундаилимий кызматкер катары баштаган. "Семетей" эпосунун араб арибиндеги нускасын иликтеп, ага айрым текстологиялык иликтөөлөр жүргүзгөн. Ордо, тогуз коргоол сыяктуу кыргыздын улуттук оюндарынын келип чыгышын, алардын ойлонуу тартибин, ыкмаларын, оюн жүрүү процессиндеги жоокердик турмуштун айрым корүнүштөрү сыпатталган. "Манас" үчилтигинин башка маселелери боюнча да бир катар эмгектери илим чөйрөсүнө маалым. Учурда Жалал-Аббад мамлекеттик университетинде эмгектенүүдө.
Атлантика океаны
Атлантика океаны - (байыркы грек мифологиясында асманды желкесине көтөрүп турган титан-алп - Атлантка карата коюлган) - чоңдугу жагынан жер жүзүндөгү (Тынч океандан кийин) 2-океан. Чыгышынан Европа ж-а Африка, батышынан Түндүк ж-а Түштүк Америка, Түштүгүнөн Антарктика м-н чектешет. Аянты деңиздери м-н кошо (аралдарды кошпогондо) 91,6 млн км2, орточо тереңдиги 3600 м, эң терең жери 8742 м (Пуэрто-Рико кобулу), суусунун көлөмү 329,7 млн км3.
Жээктери
Түндүк жарым шарда жээктери өтө булуң-буйткалуу. Мында Атлантика океанынын бардык деңиздери (Балтика, Түндүк, Жер Ортолук, Кара, Кариб ж. б.) ж-а ири булуңдары (Бискайя, Гвинея ж. б.) жайгашкан. Атлантика океанынын маанилүү өзгөчөлүгү - Жер Ортолук деңиздердин (батышында Мексика булуңу м-н Кариб деңизи, чыгышында Жер-Ортолук деңиз) кургактыкка миңдеген км кирип турушунда. Түштүк жарым шардагы жээктеринде булуң-буйтка (деңиздери: Уэдделл, Скотия, Лазарев) аз.
Аралдары
Негизинен материктен бөлүнүп калган аралдар басымдуу: Британ, Ньюфаундленд, Чоң ж-а Кичи Антил, Канар, Жашыл тумшук, Фолкленд (Мальвин) аралдары. Жанар тоо аралдары (Азор, Тристан-да-Кунья, Ыйык Елена ж. б.) м-н коралл (шуру) аралдары. (Багама ж. б.) чектелүү гана аянтты ээлейт. Аралдарынын жалпы аянты 1070 миң км2.
Океан түбүнүн рельефи
Атлантика океанынын жээктерин бойлой кууш тилкени түзүп (Аргентина м-н Түндүк Американын жээгин ондогон км, Түндүк деңиздин жээгинде жүздөгөн кмге чейин) материктик тайыздык (шельф) созулуп жатат. Анын сырткы чети негизинен 100 мден 500 мге чейинки тереңдикте жайгашкан. Материктик капталдары тик, суу астындагы каньондор м-н тилмеленген. Атлантика океанын түндүктөн түштүктү карай жээкке жарыш суу астындагы Атлантика Ортолук кырка тоосу кесип өтөт. Океан бетинен кырка тоонун чокусуна чейинки тереңдик 3000 мдей. Атлантика Ортолук кыркатоонун батыш ж-а чыгыш тараптарында суу астындагы платолор (Бермуда, Риу-Гранди), кырка тоолор (Түштүк Антил ж. б.) ж-а дөңсөөлөр Лабрадор, Түндүк Африка, Гвиана, Бразилия, Кап, Африка-Антарктика ж. б. ири чуңкурдуктарды (орточо тереңдиги 3000 мден 7300 мге чейин) бөлүп турат.
Океан түбүндөгү чөкмөлөр
Терриген чөкмөлөрү (шагыл таштан эң майда чопо же пелит бүртүрчөлөрүнө чейинки) шельф, материктик каптал ж-а материк этегинде таралып, АКШ, Түндүк Бразилия, Аргентина, Антарктиданын жээктерин кеңири тилке түрүндө курчап турат. Атлантика океанында акиташ тектүү органоген чөкмөлөрү (негизинен фораминифер же глобигерин баткактары) көп таралып, Исландиядан (түндүктө) 57-58° түштүк кеңдикке чейин океан түбүнүн 67,5%ин ээлейт. Бардык чуңкурдуктардын таманын кызыл чопо жаап жатат. Кен байлыктары: нефть, газ, темир-марганец конкрециясы ж. б.
Климаты
Атлантика океаны бардык климаттык алкактарда - экватордук климаттан субарктикалык (түндүктө) ж-а антарктикалык климатка (түштүктө) чейинки алкактарда жайгашкан. Атлантика океанынын үстүндө атмосфералык басымдын төрт борбору жайгашкан: Исландия ж-а Антарктика минимумдары, Түндүк Атлантика ж-а Түштүк Атлантика максимумдары. Алар башка жактагы атмосфералык басым м-н өз ара аракетке келип, мелүүн алкакта батыштан соккон катуу шамалды, субтропик ж-а тропик алкактарында түндүк-чыгыш ж-а түштүк-чыгыштан соккон шамалдарды (пассатты) пайда кылат. Түштүк жарым шардын мелүүн алкагына өтө катуу шамал, түндүк тропиктик кеңдиктерге вест-индия ураганы деп аталган тропик шамалы мүнөздүү.
Гидрологиялык режими
Атмосфералык циркуляциясынын таасиринен Атлантика океанындагы үстүңкү агымы субтропик ж-а тропик кеңдиктеринде антициклондук, түндүк мелүүн ж-а түштүк жогорку кеңдиктерде циклон айлампаларын пайда кылат. Атлантика океанынын түндүк бөлүгүнүн мүнөздүү белгилери - Гольфстрим деп аталган жылуу агымдар системасы. Түндүк антициклондук айлампанын батыш ж-а түндүк чет жакаларын Гольфстрим ж-а анын уландысы - Түндүк Атлантика агымы, чыгыш четин Канар муздак агымы, түштүк четин Түндүк Пассат жылуу агымы түзөт. Түндүк циклондук айлампа Түндүк Атлантика ж-а Ирмингер жылуу, Лабрадор муздак агымдарынын таасиринен болот. Атлантика океанынын түштүк бөлүгүндө антициклондук айлампа Түштүк Пассат ж-а Бразилия жылуу, Батыш Шамал ж-а Бенгал муздак агымдарынан пайда болот. Океан суусунун бетиндеги температура кышкысын февралда (Атлантика океанынын түштүк бөлүгүндөгү температура августта): 28°Сден (экватордо) 6°Сге (60° түндүк кеңдикте) ж-а -1°Сге (60° түштүк кеңдикте) чейин; жайкысын августта (түштүк бөлүгүндө февралда): 26°Сден (экватордо) 10°Сге (60° түндүк кеңдикте) ж-а 0°Сге (60° түштүк кеңдикте) чейин. Туздуулугу 34,0-37,3%о. Суунун эң тыгыздыгы түндүк-чыгышында ж-а түштүгүндө 1027 кг/м3; экваторго карай суунун тыгыздыгы 1022,5 кг/м3ге чейин азаят. Көбүнчө суткасына 2 жолу ташкындайт (бийиктиги 18 мге чейин, Фанди булуңунда); айрым жеринде 0,5-2,2 м.
Муздары
Атлантика океанынын түндүк бөлүгүндө муз мелүүн алкактагы ички деңиздерде гана (Балтика, Түн. ж-а Азов, Ыйык Лаврентий булуңу) тоңот. Океандын кургактыктан алыс бөлүгүнө муз ж-а айсбергдер Түндүк Муз океанынан (Гренландия жана Баффин деңиздеринен) келет. Атлантика океанынын түштүк бөлүгүндө муз жана айсберг Антарктиданын жээгинде жана Уэдделл деңизинде пайда болгон.
Өсүмдүктөрү жана жаныбарлары
Атлантика океанында өсүмдүк жана жаныбарлардын 200 миң түрү бар. Планктондун кыйла массасын рак сымалдар - амфипод жана эуфаузинддер түзөт. Эуфаузинддердин ичинен криль - муруттуу киттин (Антарктиданын жээктеринде көп кездешет) негизги азыгы. Балыктын 15 миңден ашуун, кит менен калак буттуулардын 100дөй түрү бар. Атлантика океанынын тропиктик бөлүгүнүн өсүмдүк жана жаныбарлар дүйнөсү ар түрдүү, бирок сан жагынан (бир түрдөгү өсүмдүк жана жаныбарлардын саны) мелүүн жана суук зоналардагыдан аз. Тропик алкагында океан түбүндөгү өсүмдүктөр негизинен жашыл ж-а кызыл балырлардан турат. Тропиктен тышкаркы түндүк бөлүгүндө күрөң балырлар басымдуу, океан түбүнүн жумшак жерлеринде гүлдүү өсүмдүк - зостера өсөт. Тропиктен тышкары түштүк бөлүгүнүн литоралында кызыл, сублиторалында күрөң балырлар басымдуу. Атлантика океанына өтө мүнөздүү жаныбарлар: тропик алкагында - радиолярия, сифонофор, медуза, краб, учуучу балык, акула, деңиз ташбакасы, кашалот; мелүүн ж-а суук алкактарда - калак буттуу рак сымалдар ж-а канат буттуу моллюска, сельдь, треска ж-а камбала балыктары, кит, жаргак буттуулар ж. б. Деңиз канаттуулары сейрек кездешет. Антарктикада фрегат, альбатрос, пингвиндер ж. б.
Деңиз промысели
Дүйнөдө кармалган балыктын 2/5си Атлантика океанына туура келет. Промыселдик мааниси бар балыктын негизги түрлөрү: сельдь, деңиз окуну, мерлуза, тунец, треска. Балык кармалчу негизги аймактары - Түндүк деңиздеги Доггер-банкасы, Ньюфаундленд аралынын жээгиндеги Чоң Ньюфаундленд банкасы. Жалпы балык кармоодо омурткасыздар (устрица, мидия, кальмар) м-н рак сымалдар (омар, краб) да кыйла мааниге ээ. Мексика булуңу м-н Кариб деңизинин, Түндүк деңизи м-н Бискайя булуңунун, Жер -Оортолук деңиздин шельфтеринен нефть, Мексика булуңунан күкүрт, Консепшен булуңунун ж-а Ньюфаундленд аралынын чыгыш жээктеринен темир рудасы (Уобана темир кени дүйнөдөгү эң ири кен), марганец (АКШ, Канада, Финляндия), Бразилия, АКШ жээктеринен илменит, циркон, рутил, Африканын түштүк-батышынан алмаз казылып алынат.
Матля (дарыя)
Матля — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Маньтолум дарыясынын оң жээгинен 14 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Базар-Коргон суу сактагычы
Базар-Коргон суу сактагычы – Кыргызстандын түштүгүндөгү ири суу сактагычтардын бири. Жалал-Абад облусунун Базар-Коргон районундагы Кайырма кыштагына жакын жерде 1961-жылы курулган. Кара-Үңкүр суусу куят. Плотинанын бийиктиги. 25 м, уз. 2400 м. Суу чыгымы орто эсеп м-н 7 м3/сек.
Суу сактагыч Карүңкүрдөн (Тентексай) суу алат. Сыйымдуулугу 22,5млн м3, анын 20,8 млн м3 сугатка сарп кылынат; Жалал-Абад облусунун жана Өзбекстандын айрым районун 18 000 га жерин суу менен камсыз кылат. Узундугу 2,4 км туурасы 2 кмге чейин, эң терең  жери  23м, суу толгондогу аянты 2,67км. Суу сактагыч Карүңкүр суусунун агымын сезон боюнча жөнгө салып турат. Суу сактагычка суу куйган каналдын узундугу 11,1 км (суу чыгымы 0,8 м3/сек) жана суусактагычтан суу агып чыккан каналдын узундугу 6,9 кмдей (суу чыгымы 6,9 м3/сек) бар. Сууну жерге сиңип кетүүдөн сактоо максатында 1967- жылы суу сактагычтын таманына полиэтилен пленкасы төшөлгөн. Балык чарбасы да өнүгүп келе жатат.
Пырга-Тэт-Кикя дарыясы
Пырга-Тэт-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кыка-Кыталь-Кы дарыясынын сол жээгинен 90 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Портал:Кытай
{| border=0 cellspacing=0 cellpadding=0 style="width:100%; border:1px solid #696969;"
<p align="right" class="plainlinks" style="font-size:8pt; color:#8E5543;">Архив • Оңдоо >>
<p align="right" class="plainlinks" style="font-size:8pt; color:#8E5543;"> Архив • Оңдоо >>
<p align="right" class="plainlinks" style="font-size:8pt; color:#8E5543;">Оңдоо >>
<p align="right" class="plainlinks" style="font-size:8pt; color:#8E5543;">Оңдоо >> <p align="right" class="plainlinks" style="font-size:8pt; color:#8E5543;">
{| width=90% align=center style="background:none; margin-bottom:2em; margin-top:1em;" >  Түрмөктөр
Байда Григорий Иванович
Байда Григорий Иванович (16.12.1902 – 25.1.1981) - комбайнёр, эки жолу Социалисттик Эмгектин Баатыры (1951, 1958), УССРдин айыл чарбага эмгеги сиңирген механизатору. 1959-жылдан КПССтин мүчөсү. 1929-32-ж. заводдо иштеген. Криничан районундагы Криничан МТСинин тракториста (1932-38), Новомосковск МТСинин (1938-41, 1945-59) жана Днепропетровск областынын Новомосковск районундагы "Выдвиженец" колхозунун комбайнёру (1959).
С-6 комбайны менен 25 жумуш күнүндө 8197 ц дан жана май өсүмдүгун бастырган (1950), УССР Жогорку Советинин 5-шайл. депутаты. Эки Ленин ордени, башка 2 орден жана медалдар менен сыйланган.
Лабео
Лабео (лат. Labeo) — көлчүктөрдө, байлоолордо өстүрүлүүчү каңылтыр балыктардын бир уруусу.
Европа жандоочусу
Европа жандоочусу – Юпитердин табигый жандоочусу. Аны 1610-ж. италян окумуштуу Г. Галилей ачкан. Юпитерге чейинки аралыгы 671 миң км, диаметри 3140 км, сидерикалык айлануу мезгили 3 сут 13 с 18 мин, орбитасынын эксцентриситети е=0,000, жантаюусу i=0,01°, орт. тыгыздыгы 3,07 г/см3. Атмосферасы бар.
Этнопсихология
Этнопсихология – социалдык психологиянын жана этнологиянын бир тармагы. Улуттар, расалар жана башка этностук биримдиктердин салттуу психикалык өзгөчөлүктөрүн жана азыркы мезгилдеги айырмачылыктарын изилдейт.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Жолболду Алибаев
Алыбаев Жолболду - ырчы, аткаруучу, акын.
Өмүр жолу
Чыгармачылыгын аккордеондун коштоосунда башка авторлордун ыр-обондорун аткаруу менен баштаган. Өзү да бир нече обондорду жаратты. Анын чыгармачылыгындагы орчундуу бурулуш 1990 -1991-жылдарга туш келет. Ушундан баштап комуздун коштосунда ырдай баштады.Ырын өзү жазган “Чолпонум” атуу суйүү дастанын ырдап, башкы мөрөйдү жеңип алды. Жеңижоктун. Барпынын, Нурмолдонун, Калыгулдун, Арыстанбектин, санат-насыят ырларын өз алдынча ыкма менен бийик деңгээлде аткарып, элдин сүймөнчүгү болуп калды.
Жаңы николаев (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Жаңы николаев — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Наум айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 58 киши. Почта индекси — 453167, ОКАТО коду — 80249848006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Чоң Осипова
Чоң Осипова (Чёрная Осипова) — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Томь дарыясынын оң жээгинен 386 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 39 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кванттык оптика
Кванттык оптика – статистикалык оптиканын бөлүмү; ал жарык талаасынын микро түзүлүшүн жана жарыктын кванттык табияты көрүнгөн оптикалык кубулуштарды изилдейт. Нурлануунун кванттык түзүлүшү жөнүндөгү көз карашты 1900-жылы немец физиги М. Планк киргизген. Кванттык оптика жарыктын турактуу касиетин жана жарык нерселер аркылуу таралган учурда алар менен болгон аракетин, жарык талаасынын абалын изилдейт. 1960-жылдары түрдүү физикалык объектилерде лазерлер пайда болгон. Лазерге чейинки жарык булактары чуулуу генераторго окшош болгондуктан, жарыктын турактуу касиетин изилдөөгө мүмкүн эмес эле. Ал эми заттар же нерселер аркылуу таралганда, алардын бөлүкчөлөрү кошумча фотондорду пайда кылат, фотондор жарык талаасынын физикалык чоңдугун өзгөртөт, жарык ошондой эле кабылдагыч эсептегичтер үзгүлтүктүү түрдө жана кокусунан кабылдагыч процесстерге ээ. Кванттык оптиканын негизги маселелерин аныктоо үчүн талаанын кванттык теориясы колдонулат.
Токтош Абдиева
Абдиева, Токтош – жазуучу. 1941-жылы 8-мартта Жети-Өгүз районуна караштуу Дархан айылында туулган. 1964-жылы Фрунзедеги Кыз-келиндер педагогикалык институтунун кыргыз тил, адабияты жана музыка факультетин бүтүргөн.
Эмгек жолун Ош облусунун Чоң-Алай районуна караштуу Коммунист орто мектебинде кыргыз тил, адабияты жана музыка мугалими болуп иштөө менен баштаган. 1967 - 1969-жж. «Кыргызстан» басмасында кызматкер, 1969 - 1972-жж. «Ленинчил жаш», 1972 - 1977-жж. «Мугалимдер газетасында» адабий кызматкер, 1977 - 1993-жж. «Кыргызстан аялдары» журналынын коомдук-саясий бөлүмүнүн редактору, 1993 - 1998-жж. башкы редактордун орунбасары болуп эмгектенген.
1959-жылы «Ала-Тоо» деген биринчи ыры Жети-Өгүз райондук гезитине басылып, ырлары республикалык гезит-журналдарда жарык көрө баштаган.
1987-жылдан Кыргызстан Жазуучулар жана Журналисттер союздарынын мүчөсү.
Кыргыз Республикасынын Журналисттер союзу тарабынан өткөрүлгөн мыкты журналисттик эмгектер боюнча конкурстарга катышып, Ардак грамоталарга жана акчалай сыйлыктарга ээ болгон.