cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Игнашкино (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Игнашкино — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Михайл айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 76 киши. Почта индекси — 452043, ОКАТО коду — 80212842002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Өч алгычтар
"Марвелдин өч алгычтары" (The Avengers, Мстители) же жөн гана "Өч алгычтар" (Улуу Британия жана Ирландияда "Marvel Avengers Assemble" деген аталышта чогултулган)- 2012-жылы "Marvel Comics"тин ошол эле аталыштагы супер баатыр тобуна негизделип тартылган америкалык супер баатыр тасма. Тасманын сценаристи жана режиссеру Жосс Ведон. Ал эми катышкандар: Роберт Дауни Жр., Крис Эванс, Марк Руффало, Крис Хэмсворт, Скарлетт Йохансон, Жереми Реннер, Том Хиддлестон, Кларк Грегг, Коби Смолдер, Стеллан Скарсгерд жана Сэмүел Л. Жэксон. Тасмада "Калкан" аттуу тынчтыкты сактоо боюнча уюмдун жетекчиси-Ник Фөри, Жер планетасын Тордун агасы Локиден сактоо үчүн Темир адам, Капитан Америка, Халк жана Тордон турган супер баатырлардын тобун түзөт.
Тасманын премьерасы 2012-жылы, 11-апрелде Голливуддагы "Эл Капитан Кинотеарында" болуп, Кошмо Штаттардагы кинотеатрларда 2012-жылы, 4-майда жайылтылган. Тасма негизинен киносынчылардын жакшы сын-пикирлерине арзып, визуалдык эффектилери үчүн "Оскар" жана "BAFTA" сыйлыгы сыяктуу бир нече сыйлыкка көрсөтүлгөн. "Өч алгычтар" дүйнө жүзү боюнча 1.5 миллиард АКШ долларын табуу менен, кинотеатрларда көрсөтүү учурунда эң көп кирешелүү тасмалардын арасында үчүнчү орунду ээлеген. Ал эми анын уландысы Өч алгычтар: Алтрон доору 2015-жылы, 1-майда чыккан.
Шпонка
Шпонка (нем. Spon - чамынды, шынаа) - 1) машинанын же механизмдин валына кийгизилген тиштүү дөңгөлөк, шкив, муфта ж. б-ны кыймылсыз бириктирүүчү тетик. Ал призма, шынаа, сегмент ж. б. формада болоттун ар кыл эритиндилеринен даярдалат; 2) жыгач конструкциясынын элементтерин бириктирип, жылдырылма күчтү кабылдоочу тетик. 3) Шпонка - техникалык курулманын ноочолорунун жиктерин бүтөөчү суу өткөрбөс материал.
Блумфилд Хиллс
Блумфилд Хиллс (Bloomfield Hills) — Мичиган штатынын Oakland округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3869 киши. Болжолдуу аянты - 12.9 км². FIPS коду — 26-09180.
Карьяла (тарыхый аймак)
Карьяла (финче жана карелче Karjala. жана фин. Карджала, KarelenКарелен, также среди русскоязычных жителей региона употребима калька с карельского карел тилинен калька  - Каржала ) - Европанын түндүк-чыгышындагы тарыхый аймак, карелдердин жери. Аймактын басымдуу бөлүгү Россияга, азыраак бөлүгү Финляндияга тиешелүү. Карелиянын калкы орустар, финдер, карелдер жана вепсиялардан турат. Райондун жалпы аянты болжол менен 200 000 км².
Дүйшөнкул уулу Нуркамил
Дүйшөнкул уулу Нуркамил ( 8.8.1992-ж.т., Жаңы-Базар айылы ) - спортчу (эркин күрөш, каратэ-до).
2010-11-жылдары Түркия мамлекетинин Болу шаардык эркин күрөш федерациясынын курамынын мүчөсү. 2013-жылы Түркия Республикасынын Алашехир шаарында түрк тилдүү мамлекеттердин ортосунда өткөн ачык чемпионаттын (2013, коло медаль), Косово мамлекетинин Приштина шаарында өткөн карате-до WSKU дүйнөлүк чемпионатынын (2014, 3-орун), Ош шаарында өткөн Кыргызстандын ачык чемпионатынын (2015, 1-орун) катышуучусу.
Көптөгөн эл аралык мелдештерде байгелүү орундарды ээлеген. Эркин күрөш боюнча облустук мелдештердин жеңүүчүсү. 2013-14-жылдары жылдары Ош мамлекеттик университетинин теология факультетинин жаштар комитетинин төрөгасы, 2014-жылдан баштап ушул эле факультеттин Жаштар акыйкатчысы.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Рур
Рур (Ruhr) – Германиядагы дарыя, Рейндин оң куймасы. Узундугу 235 км, алабынын аянты 4,5 мин км2дей. Зауэрланд тоосунан башталып, төмөнкү агымы Түндүк Германия ойдуңунун түштүк чети боюнча агып өтөт. Орточо чыгымы 70 м3/сек. Рурга 6 суу сактагыч, ГЭС курулган. Виттен шаарына чейин кеме жүрөт. Эмс дарыясы менен канал аркылуу туташкан Рур дарыясын бойлото Рур көмүр бассейни жатат. Боюнда Винтерберг, Дортмунд Эссен шаары, чатында Дуйсбург-Рурорт порту жайгашкан.
Nurol Ejder
Эждер - Түркияда жасалган соотташыгыч.
Паракорлук
Паракорлук – мамлекеттик бийликке, мамлекеттик кызматтын кызыкчылыгына жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарынын кызматына каршы 2 башка кызматтык кылмыш курамын – пара алууну жана пара берүүнү өзүнө камтыган аталгы.
Nurol Ejder
Өнүгүү
Бул соотташыгыч — түрк армиясынын буйругу менен Нурол Макина компаниясынын тарабынан иштелип чыккан. Биринчи прототиби 1995- жылы Румынияда жасалган. Прототибин түзүүдө TAB-70 соотташыгычын (БТР-70 румындык модификациясы), ошондой эле БТР-80 тетиктери жана монтаждары кеңири колдонулган. Кийинчерээк, буга чейин Түркияда, беш прототиби 1999- жылы аяктаган талаа сыноо үчүн курулган. Бирок, сыноолор аяктагандан кийин, ал армия тарабынан коюлган бардык милдеттердин аткарылышын камсыз кыла алган эмес. Ошондуктан Нурол Макинанын жетекчилиги таптакыр жаңы станокту иштеп чыгууну чечти. Ошентип, Эждер негизделген.
Түрлөрү
Ejder модулдук дизайнга ээ, анын негизинде бир нече ар кандай модификацияларды иштеп чыгууга мүмкүндүк берди:
Украина
Украина (Україна ) — Чыгыш Европада жайгашкан мамлекет. Борбору — Киев. Мамлекеттик тил — украин тили.
Украина — унитардык мамлекет жана парламенттик-президенттик республика. 2019-жылдын 20-маянан тарта президенттин кызмат ордун Владимир Зеленский ээлейт. Украинанын премьер-министри — Денис Шмигаль. Өлкө 27 административдик-аймактык бирдикке бөлүнөт, алардын ичинен 24 облус, 1 автономдук республика жана 2 шаар мамлекеттин карамагындагы шаарлар болуп эсептелет (Киев, Севастополь).
Тарыхы
...
Экономикасы
...
Массалык маалымат каражаттары
...
Гезиттер
...
Журналдар
...
Филлипс (Небраска)
Филлипс (Небраска) (Phillips) — Небраска штатынын Hamilton округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 336 киши. Болжолдуу аянты - 0.6 км². FIPS коду — 31-39030.
Эбсдорфергрунд
Эбсдорфергрунд (Ebsdorfergrund) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Гиссен административдик округуна карайт. Марбург-Биденкопф районуна кирет.
Калкы - 8886 киши(2013-ж.). . Аянты - 72,89 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 5 34 008. Муниципалитеттин башчысы — Андреас Шульц.
Оберланген
Оберланген (Oberlangen) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Эмсланд районуна кирет.
Калкы - 954 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 22,12 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 54 040. Муниципалитеттин башчысы — Гөрг Раминг-Фрезен.
Шпирт Михаил Борисович
Шпирт Михаил Борисович (1933-ж. т., Россия, Москва обл., Наро-Фоминск району) - медицина илимдин доктору (1985), проф. (1987). Харьков медициналык институтун бүтүргөн (1956). Кыргыз эпидемиология, микробиология жана гигиена ИИИде илимий кызматкер, лабор. башчысы (1960-82), 1982жылдан КММАда кафедра башчысы болуп иштейт. Токсикология боюнча адис. 200дөн ашык эмгеги, а. и. 2 монографиясы, 6 окуу китеби бар.
Азербайжан Демократиялык Республикасы
Азербайжан Демократиялык Республикасы (АДР) (Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (AXC), آذربایجان جومهوریتی) ), советтик чечмелөөдө Азербайжан Буржуазиялык Республикасы (Азербайжан Республикасы) - Кауказдагы Мусулмандарынын Убактылуу Улуттук Кеңеши (Улуттук) тарабынан жарыяланган эгемендүү Азербайжан мамлекети. Азербайджан Кеңеши) 1918-жылы май Тифлисте Закавказье Федерациясынын жашоосунун аякташында.
Коштошуу ырлары
Коштошуу ырлары – элдик оозеки чыграмачылыктагы каада-салт ырларынын түрү. Тематикасы жагынан Коштошуу ырлары ар түрдүү: белгилүү бир шартка ылайык өз жеринен мажбурлап көчүрүлгөндө, өкүмү күчтүү жоодон туулуп-өскөн жерин таштап качканда, элин, жерин коргоо үчүн казатка аттанган жоокерлер, ак жеринен сүргүнгө айдалган акын Т. Сатылгановго («Кош элим», «Кош, апаке») окшогон ырчылар Коштошуу ырларын жаратышкан. Ошондой эле Улуу Ата мекендик согуш учурунда жоого аттанган кыргыз жоокерлери да Коштошуу ырларын жараткан (мисалы, Ж. Бөкөнбаевдин «Кош, Ала-Тоо, уулуң кетти майданга» деген ыры ж. б.).
Досматов Муратбек Багышбекович
Досматов Муратбек Багышбекович (24.9.1961-ж.т., Жаңы-Базар айылы) - коомдук ишмер.
Ош мамлекеттик педагогика институтун (1985), Кыргыз мамлекеттик университетин (юриспруденция, 1995) бүткөн.
«Ош-ЗООО», «Кыргыз Рес публикасып ын 10 жылдыгы» юбилейлик медалдары, Жалал-Абад облустук администрациясынын, Кеңешинин «Ардак грамотасы» менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Тальхайм (Вольфен)
Тальхайм (Вольфен) (Thalheim (bei Wolfen)) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан айыл. Биттерфельд районуна кирет.
Калкы - 1548 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 6,57 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 1 54 041. Айылдын башчысы — 2007: Манфред Кресcин (ХДС).
Перл-Харбор
Пёрл-Харбор – АКШнын Оаху аралынын түштүк жээгиндеги булуңда жана Гонолулудан (Гавай аралы) батыш тарапты көздөй 10 км аралыкта жайгашкан аскер-деңиз базасы.
20-кылымдын башында түзүлгөн. 1941-ж. 7-декабрда Япония ага күтүлбөгөн жерден кол салып, Тынч океанда согуш баштаган. 1941-жылдын 7-декабрына чейин Пёрл-Харбордо АКШнын Тынч океандагы флотунун негизги күчтөрү жайгашкан, анын ичинде 8 линкор, 8 крейсер, 29 эсминец, 5 суу астында жүргөн кеме, 9 минага каршы тосмо, 10 тралыцик, 24 кошумча кеме, аскер аба күчтөрүндө 394 самолёт болгон. 7-декабрда адмирал Ямамото Усирокунун командачылыгында япон аскер күчтөрү Пёрл-Харбор аскер базасына күтүлбөгөн жерден кол салган. Япон авианосецтеринен көтөрүлгөн самолёттор эки эшелон менен ар кайсы тараптан 2 саат бою (жергиликтүү убакыт боюнча) америкалык кемелерди, аэродромдорду жана жээкте жайгашкан аскер күчтөрүн бомбалаган. Натыйжада 4 линкор, 2 эсминец, 1 минага каршы тосмо чөктүрүлүп, 4 линкор, 3 крейеер, 1 эсминец жарактан чыгып, 188 самолёт жок кылынып, 3 миңден ашык адам өлгөн. Япониянын флотунан 29 самолёт жана 5 суу астында сүзүүчү кеме жок кылынган.
Вильгартсвизен
Вильгартсвизен (Wilgartswiesen) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Түштүк-Батыш Пфальц районуна кирет.
Калкы - 1072 киши(2013-ж.). . Аянты -  58,34 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 40 057. Муниципалитеттин башчысы — Үрген Брөдель.
Кызылагын тоосу
Кызылагын тоосу – Академик Адышев кырка тоосунун бир тармагы.
Түштүгүнөн Көк-Суу тоосу, түндүгүнөн Акбогус өрөөнү, чыгышынан Чоңказык, батышынан Андакул – Чыңылдак өрөөндөрү м-н чектешет. Кызылагын өз алдынча төрт тоого (Зордобука, Кызылагын, Андакул –Чыңылдак, Аюутапан) бөлүнөт. Жалпы уз. 20 кмдей. Орт бийикт. 3500–4000 м, эң бийик жери 4697 м. Түндүктөн түштүктү карай бийиктеп, Музтаг (4697м), Көксуу, Алайкуу тоолору м-н биригип кетет. Палеозойдун сланец, алевролит, акиташ теги ж-а конгломерат тектеринен турат. Капталдарына корум, кум-шагылдуу беттер, байыркы ж-а азыркы мореналар («төөкарын»), тектирчелер, чуңкурчактар ж-а тепши сымалөрөөндөр мүнөздүү. Түн. Капталдарында байыркы тайпаң жондор ж-а сырттар кездешет. Мөңгүлүү. Негизинен арчалуу токой (2500–3300 м), субальп (3300–3600 м), шалбаалуу альп (3600–3900 м) ж-а гляциалдык-нивалдык ландшафттары кездешет. Жайыт.
Канарейка (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Канарейка — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Михайл айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 5 киши. Почта индекси — 452043, ОКАТО коду — 80212842003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Армения
Армения (Հայաստան, Айастан), расмий аталышы — Армения Республикасы (Հայաստանի Հանրապետություն, Айастаны Анрапетутюн) — Азиянын түштүк-батышындагы мамлекет. Закавказьенинтүштүгүндө жайгашкан. Түндүгүнөн Грузия, чыгышынан Азербайжан, түштүк-батышынан Иран жана Нахичеван Автономия Республикасы, батышынан Түркия менен чектешет. Аянты 29,74 миң км2. Калкы 2,98 млн (2005). Административдик-аймактык жактан 11 облуска (марз), 27 шаарга, 31 шаарчага бөлүнөт. Ереван шаары өзүнчө марз статусуна ээ. Борбору - Ереван шаары. Акча бирдиги драм.
Армения - БУУнун (1992), КМШ өлкөлөрүнүн (1991), ЕККУнун (1992), Эл аралык валюта фондунун (1992), Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун (2003) мүчөсү. Армения Конституциясы 1995-ж. кабыл алынган.
Мамлекеттик түзүлүшү
Apмения - унитардык мамлекет, 11 облустан турат. Конституциясы 1995-жылы 5-июлда кабыл алынган. Башкаруу формасы аралаш (президенттик-парламенттик) республика. Мамлекет башчысы - президент (5 жылга бир гана жолу шайланат). Мыйзам чыгаруучу бийлигинин жогорку органы - Улуттук жыйналыш. Аткаруу бийлигинин органы - Министрлер Кеңеши. Саясий партиялары: Армян жалпы улуттук кыймылы, Улуттук биримдик, Армян революциялык Дашнакцутюн федерациясы, Армения коммунисттик партиясы, Армения жалпы элдик кыймылы.
Табияты
Apмения - тоолуу өлкө. Армян тайпак тоосунун Кичи Кавказдын кырка тоолору менен чектешкен түндүк-чыгыш бөлүгүн ээлейт. Аймагынын 90%дан ашыгы деңиз деңгээлинен 1000 м бийиктикте жайгашкан, орточо бийиктиги 1800 м, эң бийик жери Арагац чокусу 4090 м. Түштүк-батышында Арарат түздүгү жайгашкан. Субтропиктик клпматтык алкакта жайгашкан. Климаты негизинен контпненттик, кургакчыл, бирок өлкө тоолуу болгонуна байланыштуу климаттын ар түрдүү тиби кездешет. Түздүктөрдө январдын орточо температурасы -5°С, июлдуку 24-26°С, жылдык жаан-чачыны 200-400 мм; тоолуу аймагында январдыкы -4°Сден -6°Сге чейин, июлдуку 18-20°С, жылдык жаан-чачыны 500 ммге чейин. Дарыялары Каспий деңизинин алабына кпрет. Ири дарыялары: Аракс (чегара аркылуу агат), Кура. Дарыялары шар агып, босоголуу болгондуктан, кеме жүрүүгө ыңгайсыз, бирок гидроэнергия ресурсуна бай. Жермук, Арзни, Дилижан, Бжни, Анкаван минералдык суулары бар. Apменияда 100дөн ашык көл бар, алардын эң ириси - Севан көлү. Тоо капталдарында 2000 м бийиктикке чейин талаа өсүмдүктөрү үстөмдүк кылат. Аймагынын 1/5 бөлүгүнө жакынын жазы жалбырактуу токой (бук, эмен, граб) жана бадалдар ээлейт; ксерофиттик сейрек токой да кеңири таралган. Андан жогору субальп жана альп өсүмдүктөрү мүнөздүү. Дилижан, Хосров жана башка коруктары, Севан улуттук паркы бар. Тоолуу талаа, шалбаалуу субальп жана альп алкактары жайкы жайыт.
Калкы
Негизинен армяндар (93%), ошондой эле азербайжан, орус, курд, украин, грек, ассириялыктар (айсорлор) жана башка улут өкүлдөрү да жашайт. Калкынын жашынын орточо узактыгы: эркектердики - 69,9, аялдардыкы - 75,8 жаш. Орточо жыштыгы: 1 км2 жерге 98,7 киши (2005); Арарат өрөөнүндө калк жыш (1 км2 200) отурукташкан. Христиан динин тутат. Шаар калкы 64,2%. Ири шаарлары: Ереван, Гюмри, Ванадзор.
Маданияты
1998-жылдан билим берүү тармагында реформа жүргүзүлө баштаган. 1999-жылы «Билим берүү» мыйзамы, 2001-жылы «2001-2005-жылга билим берүүнү өнүктүрүүнүн мамлекеттик планы» кабыл алынган. Билим берүү тармагы - мектепке чейинки тарбия, жалпы билим берүү [башталгыч (1-3-класс), негизги орто билим (4-8-класс), толук орто билим (9-11класс)]; кесиптик билим берүү [башталгыч кесиптик-техникалык, атайын орто билим берүү, жогорку кесиптик (бакалавриат, магистратура)], квалификацияны жогорулатуу жана адистерди кайра даярдоо бөлүмдөрүн камтыйт. Учурда 692 мектепке чейинки мекеме (анын ичинен 681 мамлекеттик), 1481 жалпы билим берүүчү мектеп, 58 гимназия, 1 лицей, 12 колледж, 77 орто кесиптик окуу жайы жана менчик жалпы (31), атайын орто билим берүү мекемелери (23) бар. Республикада 54 коомдук пансион, 163 мектептен тышкаркы билим берүү мекемелери иштейт. Мамлекеттик 20, мамлекеттик эмес 72 ЖОЖ бар. Ереван университети (1920-жылы негизделген), Инженердик университети (1930), Ереван эл чарбачылыгы институту (1933), Армян айыл чарба академиясы (1930), Ереван сүрөт академиясы (1944), Ереван консерваториясы (1923), Америка университети (Ереван, 1991), Россия-Армян (Славян, 1999) унти, Франция университети (2000), ошондой эле Армениянын ИА жана бир нече илимий-изилдөө институттары бар. Ири музейлери: Тарых (1957), Матенадаран - байыркы кол жазмалар, Улуттук галерея (1921), Ереван тарыхы (1968), этнография жана фольклор, диний искусство, Геноцид институт-музейи (1995) жана башка. Арменияда гезит (840), журнал (193) армян жана орус тилинде чыгат. Кабарлоо агентчилиги (32), улуттук гезиттердин басмалары (20, анын ичинен «Азг», «Айастани Анрапетутюн», «Айоц ашхар» «Аравот», «Иравунк» армян), ал эми «Армян үнү», «Жаңы учур», «Армян Республикасы» орус жана улуттук тилдерде иштейт. Республиканын аймагынын 95% телекөрсөтүү менен камсыз болгон. Мамлекеттик жана менчик радиостанциялар бар.
Музыкасы
Армениянын улуттук музыкасы байыркы замандан бери эле өнүгүп келүүдө. Музыкалык маданияттын байыркы эстеликтери Урарту мамлекетине (Тейшебани, коло идиофон, биздин заманга чейинки 7-кылым) жана Улуу Арменияга (көп стволдуу таш флейта, биздин заманга чейинки 5-кылым) таандык. Армян элдик музыкасы менен поэзиясы пандира (кылдуу чертме аспап) менен коштолгон. 4-5-кылымда христиан чиркөө музыкасы, адегенде псалма (көркөм окуу) түрүндө, андан соң шаракан деген ат менен армян тилинде өнүккөн. 12-кылымда Нерсес Шнорали алгачкы көлөмдүү ырын (шаракан) чыгарган. 10-кылымдан таги, орто кылымда диний (монодия) ырлары өнүккөн. Элдик музыканын негизинде диний музыка келип чыккан. Элдик профессионал музыканын өкүлдөрү адегенде гусандар, кийин ашугдар аталган. Ашугдар ырларын сазе жана кеманче аспаптары менен коштогон. Монодия вокалы жана аспаптык музыка азыркы күнгө чейин сакталып келүүдө. 19-кылымдын орто ченинен Армения музыкасы Батыш Европанын музыкасынан жана орус классикасынан таасирленген. Анын негизинде жаңы улуттук стиль түзүлгөн. Композиторлор Х. Кара Мурза (1853-1902) менен Н. Тигранян (1856-1951), классикалык музыканттар Т. Чухаджян армян музыка коомун, «Кнар» («Лира») журналын негиздеп, туңгуч армян операсын («Аршак II») жазган. Фольклорист, музыкалык-коомдук ишмер Комитас жаңы армян музыкасынын калыптанышына чоң салым кошуп, композициялык мектебин ачкан. А. Спендиаров (1871-1928) - армян симфониялык музыкасына негиз салса, 1-классикалык романстар Р. Меликянга таандык. «Алмаст» тарыхый операсы улуттук театр классикасынын башаты (А. Спендиаров, 1930-жылы Москвада коюлган). Көрүнүктүү композиторлорунун бири А. Хачатурян армян музыкасына зор салым кошкон. Опера, балет, оперетта, симфония, камералык хор жана эстрадага белгилүү композиторлор К. Закарян (1895-1967), В. Тальян (18961947), А. Степанян (1897-1966), А. Айвазян (1902-жылы туулган), А. Долуханян (1910-1968), А. Бабаджанян (1921-жылы туулган), Ж. Тер-Татевосян (1926-жылы туулган) жана башка бир топ чыгармаларды жаратышты. 20-кылымдын чыгаан музыканттары: А. Тертерян, Г. Читчян, Г. Овунц, А. Зограбян, Э. Айрапетян, Т. Мансурян. Дүйнөгө белгилүү ырчылары - П. Лисициан, З. Долуханова, Г. Гаспарян, Т. Сазандарян. Көрүнүктүү музыка изилдөөчүлөр - Х. Кушнарев, А. Адамян, Г. Тигранов, А. Шавердян, Р. Атаян, М. Арутюнян, М. Брутян, Г. Геодакян, Н. Тагмизян. Армяндардын бий искусствосу көп кылымдык салтты камтыйт. Ушул кезге чейин бийге ылайык ыр, бий күүлөрү (парэр же хагэр) көп түрдүү формада сакталган. Армян ыр-бий ансамбли 1938-жылы уюштурулган. 1920-жылдан профессионалдык балет искусствосу өнүккөн. Хореография (1923), ритропластика студиялар ачылган (1924). 1939-жылы А. Хачатуряндын 1-улуттук «Бакыт» балети коюлат. Спектаклде элдик обондор, күүлөр колдонулуп, классикалык хореографияны армян бийинин элементтери менен айкалыштырган. А. Хачатуряндын «Гаэне» (1947, 1971, 1974, 2003), «Спартак» (1988), Э. Оганесяндын «Мармар» (1957), Г. Егизоряндын «Ара сулуу жана Шамирам» (1982) балеттери сахналаштырылган. Алар озгочо МОРГЕНШТЕРНдин "YUNG HEFNER" аттуу ырын жактырышат.
Театр искусствосу
Армян театрынын тарыхы биздин заманга чейинки 69-жылы падыша Тигран II Тигранакертте Сириянын эллинистика тибиндеги театр имаратын салгандан башталат. Анын уулу Артавазд II жетекчилиги менен Арташатта театр уюшулуп, Еврипиддин «Вакханкалар» трагедиясын койгон (53-жылы биздин заманга чейинки). Биздин замандын 4-кылымда оюн-зооктор Аршакт II сарайында коюлган. Пантомима өнөрү жана сатира, көчө театры болгон. Цахрацу элдик театры кеңири таралган. Литургиялык драманын негизинде христиандык диний театр түзүлгөн. 1719-кылымда армян «колонияларында» Львовдо, Москва, Венеция, Вена, Марас, Калькутта жана башка армян театры, 1668-жылдан 19-кылымдын орто ченинен армян мектеп театры өнүгөт. 1810-жылы Константинополдо М. Бжишкяндын жетектөөсү менен 1-армян спектаклдери коюлган. 1846-66-жылдарда ОШОНДОЙ Гаспаряндын жетекчилиги менен «Арамян татрон» профессионалдык театры иштеген. 1836-жылы Г. Шермазанян Тифлисде «Ш ермазанян дарбас» театрын ачкан. 1860-жылы армяндардын маданий борбору Константинополдо жана Тифлисде түзүлгөн. 1860-70-жылдарда алгачкы театрлар Ереванда, Нахичевани-на-Дону жана башка жерлерде ачылган. 20-кылымдын башында улуттук армян театры (Ереванда, Шушада, Бакуда, Тифлисде жана башка) кеңири таралган. 1921-жылы Ереванда алгачкы мамлекеттик Армян драма театры (учурда Улуттук академия театр) түзүлгөн. 1920-жылы армян театры, 1928-жылы көчмө, 1929-жылы балдар, 1935-жылы куурчак театрлары, 1937-жылы орус, 1969-жылы Ереван драма театрлары, 1981-жылы Ереван камералык театры уюшулган. 1940-жылы Армян театралдык коому түзүлгөн. 1940-50-жылдарда «Маскарад» (Ю. Лермонтов, 1945), «Тирүү өлүк» ( Л. Н. Толстой, 1951), «Алча багы» (А. П. Чехов, 1951), «Багдасар аке» (А. Паронян, 1954), «Намус» (Ширванза, 1955), «Бүлүнгөн коломто» (А. Абарян, 1947.) жана башка спектаклдери коюлган. 1960-70-жылдарда Армениянын көрүнүктүү театр актёрлору - М. Мкртчян, В. Вардересян, Х. Абрамян, М. Симонян, А. Хостикян жана режиссёрлору: Г. Капланян, 3. Татинцян, А. Мкртчян, М. Мариносян жана башкалар. Арменияда 20га жакын драма театр (2004) бар, анын ичинен облустук Ванадзор, Гюмри, Кафан, Горис, Арташат, Камо жана башкалар.
Кинематографиясы
1907-жылы алгачкы кино тартылган. 1923-жылы «Госкино» (кийин «Госфотокино») уюшулуп, анда кинолаборатория базасында (1928-жылы) кинофабрика «Арменкино» (1938-жылы Ереван киностудиясы, 1957-жылы «Арменфильм», 1966-жылы А. Бек-Назаров атындагы киностудиясы) түзүлгөн. Көрүнүктүү режиссеру Бек-Назаров тарабынан тартылган туңгуч армян документалдуу фильми «Советтик Армения» (1924), 1926-жылы «Намус» көркөм, 1935-жылы алгачкы «Пэпо» үндүү фильми жаралган, 1940-50-жылдардагы кыйынчылыктардан кийин, 1950-жылдардын 2-жарымында Армения киносу кайрадан жандана баштаган. Э. Мелик-Карамяндын (С. Кеворковдор менен биргелешкен) «Ээн калган чоку» (1955), «Добулдун жолу менен» (1956), «Өзүм гана билем» (1958), «Өзгөчө тапшырма» (1965) кинофильмдери тартылган. Армения кинорежиссёрлор Ф. Довлатяндын «Саламатсыңбы, бул мен» (1966), Г. Маляндын «Үч бурчтук» (1967), С. Параджановдун «Чоктой кызыл» (1970), А. Пелешяндын «Биз» (1969), «Жердөөчүлөр» (1970), «Жыл мезгили» (1975) жана башка кинофильмдери зор ийгиликтерди алып келген. 1938-жылы алгачкы анимация кинофильми (Л. К. Атаманов, «Дөбөт менен мышык») тартылган. «Арменфильм» киностудиясында белгилүү кино чеберлери А. Айартян, А. Мартиросян, кийинчээрек Л. Вагаршян, Г. Мелик-Авакян, Ю. Ерзинкян, А. Манарян жана башкалар иштешкен. 1970-80-жылдарда маанилүү кинофильмдерди жараткандар Э. Кеосаян («Эркектер», 1973; «Жомоктор калтырган капчыгай», 1974), К. Геворкян («Кайчылаш жолдо», 1974), Л. Григорян («Байчечекейлер жана Эдельвейстер», 1981), Н. Оганесян («Бакыттын механикасы», 1982), Б. Оганесян («Кожоюн», 1983), А. Мкртчян («Биздин балалыктын тангосу», 1984) жана башкалар кирет. 1980-90-жылдарда кино өнөрүнө режиссерлор С. Бабаян («13-апостол», 1987), А. Хачатурян («Конд», 1987; «Унуткарчу шамал», 1989; «Эңсеген жерге кайтып келүү», 1991), В. Чалдранян («Куру сөз», 1991; «Кудайым ырайым кыл», 1997; «Жымжыртык симфониясы», 2002), М. Довлатян (Лабиринт, 1995) жана башкалар зор салым кошушкан. Ал эми Арменияда цирк искусствосу [актер гусандар, маскарапоздор (хехкатаки) жана куудул-сатириктери (цахрацу) жана башкалар] орто кылымдарда эле өнүккөн. 1928-жылы Ереванда 1-цирк курулган, 1956-жылы цирк коллективи түзүлгөн жана 1961-жылы «Ереван» деген ат менен чыккан. 1991-жылдан Ереванда мамлекеттик цирк иштейт.
Ип Ман (тасма)
"Ип Ман" (Yip Man) - 2008-жылы Виң Чун урушунун чебери жана Брүс Линин мугалими- Ип Мандын жашоосуна негизделип тартылган гонконгдук биографиялык уруш тасма. Тасма син-жапон согушу убагындагы Фошан шаарында орун алып, Ип Мандын жашоосун баяндайт. Тасманын режиссёру Вилсон Ип, ал эми тасмада тартылгандар Донни Йен (Ип Ман) жана уруш чебери боюнча хореограф Саммо Хаң. Экинчи пландагы ролдорду Саймон Ям, Линн Хаң, Лам Ка-туң, Кси Ю жана Хироюку Икеучи аткарышкан.
Тасма алгач жолу 2008-жылы, 10-декабрда Пекинде көрсөтүлүп, 2008-жылы, 19-декабрда Гонк-Конгдогу кинотеатрларга жайылтылган. Тасманын экинчи чыгарылышы "Ип Ман-2" 2010-жылы апрелде жана үчүнчү чыгарылышы "Ип Ман-3" 2015-жылы чыккан. "Ип Ман" Түндүк Америка жана Европанын көп өлкөлөрүндө көрсөтүлбөгөндүгүнө карабастан дүйнө жүзү боюнча 21 миллиондон ашуун АКШ долларын тапкан. Тасма ийгиликтерди багынткандан кийин "Гонк-Конг Кино Сыйлыгы" аземинде 12 наамга көрсөтүлүп, "Эң мыкты тасма" жана "Эң мыкты экшн хореография" сыйлыктарын утуп алган.
Щугар Сити (Колорадо)
Щугар Сити (Колорадо) (Sugar City) — Колорадо штатынын Кроули (Crowley) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 279 киши. Болжолдуу аянты - 1 км². FIPS коду — 08-74815.
Сэйнт Пол Парк (Миннесота)
Сэйнт Пол Парк (Миннесота) (St. Paul Park) — Миннесота штатынын Вашингтон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 5279 киши. Болжолдуу аянты - 6.5 км². FIPS коду — 27-58018.
Кохассэт (Массачусетс)
Кохассэт (Массачусетс) (Cohasset) — Массачусетс штатынын Норфолк (Norfolk) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 7 542 киши. Болжолдуу аянты - 81.5 км². FIPS коду — 25-14640.
Кошулбоо кыймылы
Кошулбоо кыймылы – жарыша куралданууга, «кансыз согушка» каршы пайда болгон бейтараптык кыймыл. 1955-ж. 24-апрелде Индонезиянын Бандунг шаарында өткөн конференцияда (Азиянын 23, Африканын 6 мамлекетинен 340 делегат катышкан) Кошулбоо кыймылы түзүлгөн. Ага кирген мамлекеттер өздөрүнүн бейтараптуулугун жана ар кандай саясий уюм, блокторго кошулбай тургандыктарын жарыялап, согуштук-саясий блокторго кирбөө жана антиколониялык, эл аралык куралсыздандыруу жана Түндүк Африка мамлекеттерине эгемендүүлүк берүү талаптарын койгон. 2006-ж. 116 өлкө Кошулбоо кыймылына мүчө болгон. Конференцияларын өткөрүп турат.
Шпиончулук
Шпиончулук (шпионаж, тыңчылык (фр. espionage)) - мамлекеттик кылмыштын бир түрү. КР кылмыш-жаза мыйзамы боюнча: а) мамлекеттин коопсуздугуна каршы жасалган кылмыш. Мис., мамлекеттик жашыруун сыр деп белгиленген маалыматтарды чет өлкөгө, чет өлкөлүк уюмга же анын өкүлдөрүнө берүү максатында жыйноо, уурдоо же сактоо, ошондой эле, эгер андай жосун чет өлкө жараны же жарандыгы жок адам тарабынан жасала турган болсо, КРдин тышкы коопеуздугуна зыян келтирүү үчүн чет өлкөлүк чалгындын тапшырмасы боюнча дагы башка маалыматтарды берүү же жыйноо Шпиончулукка кирет; б) КРдин жараны тарабынан жасалган, ошондой эле мамлекетке каршы иш-аракеттер мамлекеттик чыккынчылыктын бир түрү болуп эсептелет.
Рур көмүр бассейни
Рур көмүр бассейни, Төмөнкү Рейн-Вестфалия көмүр бассейни – Батыш Европадагы ири таш көмүр бассейни. Аянты 6200 км2. Рейндин оң куймасы Рур дарыясынын алабында (Германия). Көмүр карбондун катмарларында жайгашкан. Өнөр-жайлык көмүрдүн 2000 м тереңдикке чейинки жалпы запасы 214 млрд т, 1500 м тереңдикке чейинкиси 20,3 млрд т. Көмүр коксталат (65% ке чейин). Күйгөндө 36,2 мДж/кг жылуулук энергиясын берет. 13-кылымдан белгилүү, 19-кылымдын орто ченинен баштап ургаалдуу казыла баштаган. 1900–84-жылдары бассейнден 8 млрд гдай көмүр казылып алынган. Жер астынан казылат. Бассейнде кокс заводдору жана брикет фабрикалары иштейт.
Кошумча билим берүү
Кошумча билим берүү – окуу планынан тышкары билим берүүнүн бир түрү. Кошумча билим алган адам экинчи бир адистикке ээ болот. Кошумча билим өзгөчө адистер жетишпеген учурда өтө зарыл (мисалы, башталгыч класстын мугалими кошумча психолог кесибине да ээ болушу мүмкүн).
Пермь
Пермь (1940-1957-жылдары Молотов) – Россия Федерациясындагы шаар (1781-жылдан). Пермь облусунун административдик борбору. Кама дарыясындагы порт. Калкы 1,0 млн (2012). Транссибирь магистралындагы жол тоому. Темир жол түйүнү. Машина куруу («Авиа кыймылдаткыч», «Инкар» Пермь агрегат бирикмеси, «Мотовилиха заводдору» артиллерия куралдарын жана ар түрдүү өнөр-жай жабдууларын, автокрандар, экскаваторлорду чыгарат) өнүккөн. Электр энергия, отун (ири ишканасы - «Лукойл-Пермь» ЖАК), химиялык [«Уралкалий», «Сильвинит» жана «Метафракс» ААКтары (метанол, уротропин, полиамид чыгарат)], түстүү жана кара металлургия, нефть ажыратуу, токой (целлюлоза-кагаз), жыгаччылык (үй куруу жана жыгач комбинаттары), полиграфиялык өнөр-жай ишканалары жана Кама ГЭСи иштейт. Россия Илимдер Академиясынын Урал бөлүмүнүн Пермь илимий борбору, 7 Жогорку окуу жайлары (анын ичинде университет), хореография орто окуу жайы, кадет мектеби, 4 театр (анын ичиндеопера жана балет), көркөм галерея, музей жана планетарий диорамалар, край таануу музейи бар. Пермь 1723-ж. жез эритүүчү тургун-жай (Егошиха) катары негизделген. Архитектура эстеликтеринен Петропавловский (18-кылым) жана Спас-Преображенье (18–19-кылымдар) соборлору сакталган. Жыл сайын фестивалдар (даректүү фильм, заманбап искусство, эл аралык ж. б.) өткөрүлүп турат.
Калаис (Мэн)
Калаис (Мэн) (Calais) — Мэн штатынын Вашингтон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3 123 киши. Болжолдуу аянты - 103.7 км². FIPS коду — 23-09585.
Парламент фракциясы (жааты) (депутаттык)
Парламент фракциясы (жааты) (депутаттык) – мыйзам чыгаруу жыйынында шайлоо бирикмелеринин негизинде түзүлүп, бир мандаттуу шайлоо аймагы боюнча КР ЖКга шайланган жана ал депутаттык бирикменин ишине катышууну каалаган депутаттар курамынан турган КРдеги депутаттык бирикме.
Кылак-булак тоосу
Кылак-булак тоосу – Талас Ала-Тоосунун түн. тармагы. Шилбилисай ж-а Карабуура (Таластын сол куймалары) сууларынын ортосунда, түштүктөн түндүккө карай 32 кмге дого сымал созулуп жатат.
Туурасы 7 км, орт. бийикт. 3000 м, эң бийик жери 3966 м. Кыры тайпак, тик чокулар ж-а аскалар жокко эсе, батыш капталы жазы, Карабулак, Сагызган, Кайыңды (Шилбилисайдын куймалары) сууларынын капчыгайлары м-н терең тилмеленген, чыгыш капталы кыска, Карабуура суусуна тик түшүп, кокту-колоттуу. Негизинен рифейдин филлит, кумдук, алевролит, сланец, акиташ тектеринен түзүлгөн. Кургак талаа (2400 мге чейин), арча ж-а бадал аралашкан шалбаалуу талаа (2400–3000 м), субальп ж-а альп шалбаасы, шалбаалуу талаасы (3000–3500 м), андан жогору нивалдык-гляциалдык ландшафт зоналары мүнөздүү.
Досматов Багышбек
Досматов Багышбек (1924, Жаңы-Базар айылы - 2001, ошол эле жер) - коомдук ишмер.
Райондук, айылдык кеңештеринин бир нече жолку депутаты болуп шайланган. I даражадагы “Ата Мекендик Согуш” ордени, «Каармандыгы үчүн» медалы, Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун «Ардак грамотасы» менен сыйланган. Ысмы Жаңы-Базар айылынын борбордук көчөсүнө берилген.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Кнау
Кнау (Knau) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Заале-Орла районуна кирет.
Калкы - 654 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 12,71 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 75 049. Муниципалитеттин башчысы — Клаус Лим.
Тынар Шаршенбеков
Шаршенбеков Тынар Назарбекович — (14 декабрь 1995 жылы туулган) Кыргызстандан чыккан грек-рим күрөшү боюнча спортчул, 2022 жылы Польшанын Варшава шаарында болгон «Poland Open-2022» турниринде Ирандыкты утуп, алтын алган.
Вайденштеттен
Вайденштеттен (Weidenstetten) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Тюбинген административдик округуна карайт. Альб-Дунай районуна кирет.
Калкы - 1268 киши(2013-ж.). . Аянты - 17,21 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 4 25 130. Мэр — Георг Энглер.
Ютан (Небраска)
Ютан (Небраска) (Yutan) — Небраска штатынын Saunders округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1216 киши. Болжолдуу аянты - 1.2 км². FIPS коду — 31-54115.
Шпинель
Шпинель - сейрек кездешүүчү минерал, магний жана алюминийдин оксиди (MgAl2O4). Курамынын 28,2% и MgO, 71,8% и Аl2O3 турат. Куб системасында кристаллдашат. Таза шпинель түссүз, бирок ал жаратылышта сейрек кездешет. Көпчүлүк учурда кошундуларына жараша: хромдун ионунан кызыл (рубин-балэ), темирден - саргыч (рубицелл), марганецтен кызгылт ж. б. түстө таралган. Айнектей жылтырайт. Катуулугу 8, с. салм. 3,5-4,1. Асыл Шпинельдин (кооз түстүү тунуктарынын) Мьянма, Шри-Ланка, Таиланд, Афганстан, Бразилия, ИнДия жана Тажикстанда (Памирде) белгилүү кендери бар. Шпинель асыл жана кооз таш катары пайдаланылат.
«Русская душа»
«Русская душа» - элдик хор коллективи. В. И. Ленин атындагы өнөр-жай шаймандарын чыгаруучу заводдун алдында 1953-ж. уюшулган. Биринчи жетекчиси – С. Р. Файнштейн. Совет доорунан кийин В. Г. Карижский менен концертмейстер В. М. Денисенко хор коллективин сактап калышкан. Көптөгөн республикалык конкурстардын жана фестивалдардын лауреаты. Хордун репертуарында орус, кыргыз эл ырлары жана Улуу Ата Мекендик согуш жөнүндөгү ырлар, ошондой эле кыргыз жана орус композиторлорунун чыгармалары бар. 1995-ж. элдик капелла, 2002-ж. элдик хор наамы ыйгарылган. 2005-жылдан В. Карижскийдин ысмын алып жүрөт.
Аялдардын репродуктивдик системасы
Аялдын репродуктивдик системасы ― жаңы тукумдун көбөйүшүн камсыз кылуучу ички жана тышкы жыныс органдарынан турат. Адамдарда аялдардын репродуктивдик системасы төрөлгөндө жетиле элек жана жыныстык клеткаларды иштеп чыгуу жана түйүлдүктү толук мөөнөткө чейин алып жүрүү үчүн жыныстык жетилүүгө чейин өнүгөт. Ички жыныс органдарына кын, жатын, жатын түтүктөрү жана энелик бездер кирет. Кын жыныстык катнашка жана төрөткө мүмкүндүк берет жана жатын моюнчасында жатын менен байланышат. Жатын же жатын түйүлдүккө айланган түйүлдүккө ылайыкташкан. Жатын да сперматозоиддердин фаллопиялык түтүктөргө өтүшүнө жардам берүүчү секрецияларды чыгарат, ал жерде сперматозоид энелик бездер тарабынан өндүрүлгөн энелик клеткаларды (жумуртка клеткалары) уруктандырат. Тышкы жыныс органдары гениталиялар деп да аталат, алар вульва, анын ичинде жыныс эриндери, клитор жана кындын ачылышы.
Бойн Сити
Бойн Сити (Boyne City) — Мичиган штатынын Charlevoix округуна караган АКШ шаары.
Аялдардын репродуктивдик системасы
Белгилүү аралыктарда энелик клеткалар жатын түтүгү аркылуу жатынга өтөт. Эгерде бул транзитте ал сперматозоид менен жолукса, бир сперматозоид (1-клетка) кирип, жумуртка менен биригип, аны уруктандырып, зиготага (1-клетка) айланат.
Бойн Сити
Калкы - 3503 киши. Болжолдуу аянты - 13.5 км². FIPS коду — 26-09820.
Аялдардын репродуктивдик системасы
Уруктануу көбүнчө фаллопиялык түтүктөрдө болот жана эмбриогенездин башталышын белгилейт. Зигота андан кийин жатындын дубалына имплантацияланган бластоцистти пайда кылуу үчүн клеткалардын жетиштүү муундарына бөлүнөт. Бул кош бойлуулук мезгили башталат жана эмбрион толук мөөнөткө чейин өнүктүрүүнү улантат. Түйүлдүк жатындын сыртында жашаш үчүн жетиштүү өнүккөндө, жатын моюнчасы кеңейип, жатындын жыйрылышы жаңы төрөлгөн баланы төрөт каналы (кындын кынынын) аркылуу түртөт.
Эркектер арасында тиешелүү эквивалент эркектин репродуктивдүү системасы болуп саналат.
Тышкы органдар
Аялдын тышкы репродуктивдүү органдары сырттан көрүнүп турган экинчи даражадагы органдар болуп саналат.
Вульва
Вульва сырткы бөлүктөрдөн жана ткандардан турат жана ага чурай, жыныс жырыгы, чоң жыныс эриндери, кичи эриндер, Бартолин бездери, Скене бези, клитор, уретра жана кындын тешиги кирет.
Ички органдар
Аялдын ички репродуктивдүү органдарына кын, жатын, жатын түтүгү жана энелик бездер кирет.
Ак-Дөбө
Кыргызстандагы айылдар:
Аялдардын репродуктивдик системасы
Жатын моюнчасы
Жатын моюнчасы — жатындын моюну, кындын үстүнкү бөлүгү менен кошулган төмөнкү, кууш бөлүгү. Ал цилиндр же конус формасында жана кындын жогорку алдыңкы дубалы аркылуу чыгып турат. Анын узундугунун болжол менен жарымы көрүнүп турат, калганы көрүнбөйт, кындын үстүндө жатат. Кындын сыртында калың катмар бар жана ал төрөт учурунда түйүлдүк чыга турган тешик.
Жатын
Жатында жатындын абалын турукташтырууга жардам берген жана анын кыймыл диапазонун чектеген үч асма байламча бар. Жатын-сакралдык байламталар денени ылдый жана алдыга жылдыруусунан сактайт. Тегерек байламталар жатындын арткы кыймылын чектейт. Кардиналдык байламталар да жатындын төмөнкү кыймылына тоскоол болот.
Жатын алмурут сымал булчуңдуу орган. Анын негизги милдети - эндометрияга имплантацияланган уруктанган жумуртка клеткасын кабыл алуу жана ушул максатта гана өнүгүп жаткан кан тамырлардан азыктануу. Уруктанган жумуртка клеткасы эмбрионго айланат, түйүлдүккө айланат жана төрөткө чейин кош бойлуу болот. Эгерде жумуртка жатындын дубалына кирбесе, аялда айыз башталат.
Фаллопиялык түтүк
Жатын түтүкчөлөрү энелик бездерден жатынга кирүүчү эки түтүк. Жумуртка клеткасы жетилгенде фолликул жана жумурткалыктын дубалы жарылып, жумуртка клеткасы сыртка чыгып, жатын түтүгүнө кирет. Ал жерде ал жатынды көздөй жылып, түтүкчөлөрдүн ички катмарындагы кирпиктердин кыймылы менен түртүлөт. Бул сапар саат же күн талап кылынат. Эгерде энелик клетка жатын түтүкчөсүндө уруктанса, анда ал жатынга жеткенде, адатта, эндометрияга имплантацияланат, бул кош бойлуулуктун башталышын билдирет.
Жумурткалык бездер
Жумурткалык бездер жамбаш көңдөйүнүн каптал дубалдарына жакын жайгашкан жупташкан кичинекей органдар. Бул органдар жумуртка клеткаларынын (жумуртка) өндүрүшүнө жана гормондордун бөлүнүп чыгышына жооптуу. Жумуртка клеткасынын (жумуртка клеткасынын) чыгыш процесси овуляция деп аталат. Овуляциянын ылдамдыгы мезгилдүү жана этек кир циклинин узактыгына түздөн-түз таасир этет.
Овуляциядан кийин жумуртка клеткасы жатын түтүгү аркылуу жатын түтүгү аркылуу кармалып, кээде келип жаткан сперматозоид менен уруктанышат. Уруктануу учурунда жумуртка клеткасы роль ойнойт; ал сперматозоидди жетектөө үчүн маанилүү болгон кээ бир молекулаларды бөлүп чыгарат жана жумуртка бетинин сперматозоиддун бетине жабышып калышына шарт түзөт. Андан кийин жумуртка сперматозоиддерди сиңирип алат жана уруктануу андан кийин башталат.
Физиология
Репродуктивдүү тракт (же жыныстык тракт) – кын аркылуу бир жол катары башталып, жатында экиге бөлүнүүчү, экөө тең фаллопиялык түтүкчөлөр аркылуу уланып, курсак көңдөйүнө ачылат.
Репродуктивдүү тракт ар кандай транслюминалдык процедуралар үчүн колдонулушу мүмкүн, мисалы, ферроскопия, жатын ичине уруктандыруу жана транслюминалдык стерилизация.
Өнүгүү
Хромосоманын өзгөчөлүктөрү түйүлдүктүн генетикалык жынысын кош бойлуулук учурунда аныктайт. Бул өзгөчө тукум кууп өткөн хромосомалардын 23-жубуна негизделген. Эненин жумурткасында X хромосомасы, ал эми атасынын сперматозоидинде X же У хромосома болгондуктан, түйүлдүктүн жынысын эркек аныктайт. Эгерде түйүлдүк атасынан X хромосоманы алса, түйүлдүк ургаачы болот. Бул учурда тестостерон түзүлбөйт жана Вольф каналы бузулуп, Мюллер каналы аялдын жыныстык органдарына айланат. Клитор - Вольф каналынын калдыктары. Ал эми, эгер түйүлдүк атасынан Y хромосомасын алса, түйүлдүк эркек болот. Тестостерондун болушу Вольф каналын стимулдайт, бул эркек жыныстык органдардын өнүгүшүнө алып келет жана Мюллер каналы начарлайт.
Бактериялык вагиноз
Бул кындын инфекциясы. Анын вагиниттен эч кандай сезгенүүсү жок экендиги менен айырмаланат. Бактериялык вагиноз полимикробдук, ал көп бактериялардан турат. Бактериялык вагиноз диагнозу төмөнкү төрт критерийдин үчөө бар болсо коюлат: (1) гомогендүү, ичке агындылар, (2) кындын рН 4,5, (3) кындын эпителий клеткалары бактериялар менен капталган, (4) балык жыты. Бул эндометрит сыяктуу башка жыныс органдарынын жугуштуу оорулары менен байланышкан.
Ачыткы инфекциясы
Бул кындын кыжырданышынын жалпы себеби болуп саналат жана Ооруларды көзөмөлдөө жана алдын алуу борборлорунун маалыматы боюнча, бойго жеткен аялдардын кеминде 75% өмүрүндө жок дегенде бир жолу башынан өткөргөн. Ачыткы инфекциялары кандидоз деп аталган кындын кычыткысынын ашыкча өсүшүнөн келип чыгат. Ачыткы инфекциялары көбүнчө кычкыл кындын рН балансынын бузулушунан келип чыгат. Кош бойлуулук, кант диабети, иммундук системанын начарлашы, тар кийим же жуунуу сыяктуу башка факторлор да себеп болушу мүмкүн. Ачыткы инфекцияларынын симптомдору кычыштыруу, күйүү, кыжырдануу жана кындын ичинен ак быштак сымал агындыларды камтыйт. Аялдар ошондой эле жыныстык катнашка жана заара чыгарууга да дуушар болоорун билдиришкен. Кындын секрециясынын үлгүсүн алуу жана ачыткы бар экендигин аныктоо үчүн аларды микроскоптун астына коюу ачыткы инфекциясын аныктай алат. Дарылоо кындын тегерегине же анын тегерегине колдонула турган кремдерден баштап грибоктун өсүшүн токтотуучу таблеткаларга чейин өзгөрөт.
Жыныс органдарына операция
Генитопластика - бул, айрыкча рак жана аны дарылоодон кийин жабыркаган жыныс органдарын калыбына келтирүү үчүн жасалган операция. Тышкы жыныс органдарынын көрүнүшүн өзгөртүүчү хирургиялык процедуралар да бар.
Төрөттү көзөмөлдөө
Аялдар үчүн төрөттү көзөмөлдөөнүн көптөгөн түрлөрү бар. Төрөттү көзөмөлдөө гормоналдык же физикалык мүнөздө болушу мүмкүн. Оралдык контрацепция меноррагия сыяктуу ар кандай медициналык шарттарды башкарууга жардам берет. Бирок, оозеки контрацептивдер ар кандай терс таасирлерге, анын ичинде депрессияга алып келиши мүмкүн.
Репродуктивдүү укуктар
Эл аралык гинекология жана акушердик федерациясы 1954-жылы аялдардын бакубаттуулугун жогорулатуу үчүн, өзгөчө гинекологиялык практиканын жана кам көрүүнүн стандарттарын жогорулатуу максатында түзүлгөн. 2010-жылга карата 124 өлкө катышкан.
Репродуктивдик укуктар – репродуктивдүү жана репродуктивдүү ден соолук менен байланышкан мыйзамдуу укуктар. Аялдар өздөрүнүн сексуалдык жана репродуктивдүү ден соолугуна, анын ичинде сексуалдык жашоого байланышкан маселелерди көзөмөлдөөгө укуктуу. Бул укуктардын бузулушуна мажбурлап кош бойлуулук, мажбурлап стерилизация, мажбурлап бойдон алдыруу жана жыныстык органдарды кесүү кирет. Аялдын жыныстык органдарын жараксыз кылуу – аялдын сырткы жыныстык органдарын толук же жарым-жартылай алып салуу.
Тарых
Гиппократтын жазмаларында эркек да, ургаачы да уруктарын бойго бүтүрүүгө салым кошот деп айтылат; антпесе, балдар эки ата-энесине тең окшошпойт болчу. Төрт жүз жыл өткөндөн кийин Гален аялдардын репродуктивдүү органдарындагы энелик бездер деп «аял уругунун» булагын «аныктаган».
Булактар
<references group="" responsive="1">
Кыштут тоосу
Аксуу ж-а Сох сууларынын аралыгында түш.-батыштан түндүккө карай ийилип жатат. Уз. 20–22 км, туурасы 5–6 км. Орт. бийикт. 2500–3000 м, эң бийик жери 3259 м. Кыры тайпак, аска зоолор жокко эсе, капталдары тик, кыска капчыгайлуу. Карбон, девон ж-а силур мезгилдин ринин катмарлуу доломит, доломиттүү акиташ теги, чополуу ж-а көмүрлүү сланец, кумдук, диабаз тектеринен турат. Талаа (1700–1800 м бийиктикке чейин), шалбаалуу талаа ж-а сейрек арча токойлуу шалбаа (1800–2900 м), субальп ж-а альп, шалбаалуу талаа ж-а талаа (2900–3200 м), андан жогору нивалдык корум таштуу ландшафттар мүнөздүү. Жайыт.
Парламенттен тышкаркы референдум
Парламенттен тышкаркы референдум – шайлоочулардын бир маселе же мыйзам долбоору боюнча парламенттик жолжобонун ордуна, андан сырткары добуш берүүсү. П. т. р-га чечим же мыйзам алдынала парламентте кароосуз коюлат жана референдумда колдоого алынгандыктан, парламенттик бекитүүсүз эле күчүнө кирет.
Оберндорф (Осте)
Калкы - 1444 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 32,71 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 52 042. Муниципалитеттин башчысы — Детлеф Хорайс.
Вильзеккер
Калкы - 191 киши(2013-ж.). . Аянты - 4,53 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 32 135. Муниципалитеттин башчысы — Эдельтруд Хильден.
Биринчи Абкодняута
Биринчи Абкодняута — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Баренц деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кистенли-Ивановка (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Кистенли-Ивановка — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Михайл айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 318 киши. Почта индекси — 452046, ОКАТО коду — 80212842004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Эванс (Колорадо)
Эванс (Колорадо) (Evans) — Колорадо штатынын Уэлд (Weld) округуна караган АКШ шаары.
Досбаев Ыманберди Райымбердиевич
Досбаев Ыманберди Райымбердиевич (25.7.1962-ж.т., Ак-Таш айылы) - мамлекеттик жана коомдук ишмер.
Эванс (Колорадо)
Калкы - 18 842 киши. Болжолдуу аянты - 27.2 км². FIPS коду — 08-25280.
Досбаев Ыманберди Райымбердиевич
Кыргыз мамлекеттик универеитетин бүткөн (1991). “Манас - 1000”, “Ош - 3000” медалдары менен сыйланган. Мамлекеттик кызматтын 3-класстагы кеңешчиси.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Тангельн
Тангельн (Tangeln) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Зальцведель районуна кирет.
Пайыздык своп
Пайыздык своп (англ. interest rate swap, IRS) — ал белгилүү бир датада бир тарап экинчи тарапка белгилүү суммада бекитилген пайызды төлөп берет жана экинчи тараптан өзгөрүлмө чен боюнча (мисалы, LIBOR) пайыздын суммасында төлөм ала тургандыгы жөнүндөгү эки тараптын ортосундагы макулдашуу формасындагы туундуу финансылык аспап. Келечектеги пайыздык чен жөнүндө макулдашуу (англ. Forward Rate Agreement) — стандартташтырылган пайыздык своп. Пайыздык свопторду, бекитилген чендерди өзгөрүлмөлөргө жана тескерисинче өз ара которуу үчүн активдер жана пассивдер менен операцияларды камсыздандырууда пайдаланышат. Пайыздык своп боюнча позиция келишимдин тараптары үчүн, пайыздык жана насыялык тобокелдиктерди камтыйт.
Тангельн
Калкы - 387 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 19,01 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 81 515. Муниципалитеттин башчысы — Герхард Дреслер.
Пайыздык своп
Колдонуу
Пайыздык своптор ар кандай инвестициялык стратегияларда колдонулат. Алар хеджирлөө жана финансылык спекуляция үчүн белгилүү аспап болуп саналат.
Хеджирлөө
Свопторду макулдашуу боюнча пайыздык чендерди бекитүү, пайыздык чендердин түшүүсүнөн камсыздандырууга мүмкүндүк берет. Башка жагынан алганда, пайыздык чендерди төмөндөткөндө контрагент утушта болот.
Спекуляциялар
Пайыздык своп боюнча позицияга кирүүнүн төмөнкү босогосунан улам, алар пайыздык чендердин кыймылынан спекуляция кылуучу трейдерлер арасында белгилүү. Ошентип, баанын төмөндөшү күтүлүп жаткан негизги актив боюнча толук кандуу кыска позицияны ачуунун ордуна, трейдер ошол эле мезгилге пайыздык ченди белгилеген своп келишимин түзүү жетиштүү болот.