cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Партизан
Партизан (фр. partisan  ) – 1) эларалык укук боюнча, өз атамекенинин эркиндиги менен көзкарандысыздыгы үчүн душман басып алган (өкүмдар бийлик көзөмөлдүк кылган) аймактагы уюшулган партизандык күчтөрдүн катарында өз эрки менен согушуп жаткан адам. Эгер алар тарабынан төмөндөгү шарттар канагаттандырыла турган болсо, П-дар комбатант болуп саналат: кол алдындагылардын жоопкерчилигин алган жак башында турса; тийиштүү деңгээлде уюштурулса; айырмалоочу белгилери болсо; курал-жарактарын ачык алып жүрүшсө; согуш мыйзамдары менен согуш каадаларын сакташса. Убактылуу басып алынган аймактагы согуштук аракеттерге катышкан Улуу Атамекендик согуштун катышуучулары да П-дардын катарына кирет.
Рыжикова Галина Ивановна
Рыжикова Галина Ивановна (3. 7. 1944, РСФСР, Амур облусу – 31. 7. 2006, Бишкек) – медицина илимдеринин доктору (1996), профессор (2001). Кыргыз Мамлекеттик Медицина институтун бүтүргөн (1968). Эне жана баланы коргоо Илимий изилдөө институтунда (ИИИ) клиникалык ординатор (1968-70), кенже, улук илимий кызматкер (1970–88), Москва шаардык аткаруу комитетинде педиатр-врач, бөлүм башчы, жетектөөчү илимий кызматкер (1990-97), Кыргызстан Акушердик жана педиатрия ИИИде бөлүм башчы (1997–2004). 2004-жылдан жетектөөчү илимий кызматкер. Педиатрия боюнча адис. 150дөй илимий эмгеги, анын ичинде 8 окуу-методикалык куралы бар. Эмг.: Методические рекомендации по использовании горно-морских климатических условий оз. Иссык-Куль в комплексном лечении рецидивирующих, хронических, воспалительных и аллергических заболеваний органов дыхания у детей (в соавторстве). Ф., 1983.
Шкап (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Шкап — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Михайл айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 4 киши. Почта индекси — 452043, ОКАТО коду — 80212842011.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Пьемонт
Пьемонт (Piemonte) — Италиянын түндүк -батышындагы аймак, өлкөнүн 20 аймагынын бири. Түштүктө Лигурия аймагы, чыгыштан Ломбардия жана Эмилия-Романья аймактары жана түндүк-батыштан Аоста өрөөнү менен чектешет; ошондой эле түндүк-чыгышта Швейцария жана батышта Франция менен чектешет. Анын аянты 25,402км2 аны Италиянын Сицилиядан кийинки экинчи чоң аймакка айланды жана 2021-жылдын 31-январына карата 4,269,714 калкы бар. Пьемонттун борбору Турин.
Иводзимадан келген каттар
"Иводзимадан келген каттар" (Letters from Iwo Jima, Письма с Иводзимы) (硫黄島 か ら の 手紙 Iōjima Kara no Tegami?) — 2006-жылы Клинт Иствуд тарткан жана продюсерлик кылган жапон-америкалык согуш тасма. Тасма жапониялык жоокерлер тарабынан баяндалган Иводзимадагы согушту чагылдырат. Ошондой эле Иствуддун ушул эле тасманын америкалыктардын көз-карашы менен тартылган "Биздин бабаларыбыздын туулары" аттуу тасмасы да бар. Бул тасмалар биринин артынан улай тартылган тасмалар.
Тасма 2006-жылы,9-декабрда Жапонияда көрсөтүүгө берилген жана 79- "Оскар" сыйлыгына катышууга укук алуу үчүн АКШда чектелүү санда 2006-жылы, 20-декабрда көрсөтүүгө чыккан. Тасманын англис тилиндеги версиясы 2008-жылы, 7-апрелде чыккан. Тасма чыккандан кийин жылуу пикирлерге ээ болуу менен, анын атаандаштарынан бир аз жогору кирешеге ээ болгон.
Көбүргөн (өсүмдүк)
Көбүргөн (өсүмдүк) (Allium atrosanguineum) — өсүмдүктөрдүн лилия гүлдүүлөр тукумунун пияздар уруусундагы түрү. Көп жылдык чөп. Жалбырагы наштардай. Гүлү чатырдай топ гүлгө чогулган. Желекчелери кызгылт, кара темгилдүү. Мөмөсү — кутуча. Майдан июлга чейин гүлдөйт жана мөмөлөйт. Кыргызстандын бардык аймактарында бийик тоонун таштак беттеринде кездешет.
Шокальский Юлий Михайлович
Шокальский Юлий Михайлович (5(17). 10. 1856, Санкт-Петербург - 26. 3. 1940, Ленинград) - орус океанографы, географы жана картографы, СССР ИАнын ардактуу мүчөсү (1939; корр. мүчө, 1923). Дениз академиясын бүткөндөн кийин Башкы геофизикалык обсерваторияда жана Башкы гидрография башкармасында иштеген. Аскер-дениз академиясынын (1910-30) жана Ленинград мамлекеттик университетинин (1925-жылдан) проф. Орус андан кийин СССР географиялык коомунун президенти (1917-31). Негизги эмгектери метеорология, гидрология жана картография боюнча. 1923-27-ж. Kapa (Кар)деңиздеги океаногр. экспедицияны жетектеп, Түндүк деңиз жолун изилдөө жана өздөштүрүү боюнча иш жүргүзгөн. Россиянын рельефинин картасын түзүү жана гипсометриялык материалдарды жыйнактоо иштерин жетектеген. A. А. Тилло менен бирдикте картометриялык иштердин методикасын иштеп чыгып, аны Россиянын түндүк азиялык бөлүгүнүн жерин жана башкы дарыялардын узундугун эсептөөдө колдонгон. Шокальский бир катар жалпы географиялык карталардын жана атластардын түзүүчүсү жана редактору болгон. Шокальскийдин атынан бир топ географиялык объект (Түндүк Жер а-дарынын аралыгындагы кысык, Обь булуңчасынын кире беришиндеги арал, Каркс кысыгындагы арал ж. б.) аталган.
Перулуктар
Перулуктар (өздөрүн перуанос деп аташат) – Латын Америкасындагы эл, Перунун көп сандуу калкы. АКШ, Испания, Германия, Латын Америкасынын айрым өлкөлөрүндө да жашашат. Испан-индейлердин аргын тукумдарынан (метистерден) куралган. Жалпы саны 14,25 млн киши, анын ичиндекалктын 48,24% и Перуда; калгандары – индейлер: кечуа 47%, аймара 3%ке жакын, сельв уруулары (кампа-ашанинка, агуаруна, шипибо-конибо, кокама-кокамилья, чаяуита, тикуна, мачигенга ж. б. 2%) (2009). Испан жана кечуа тилдеринде сүйлөшөт. Динге ишенгендери – католиктер. Перулуктардын этностук негизин инктер башында турган кечуа уруулары түзгөн. 1532–72-жылдары индейлердин өз ара согуштарынан пайдаланып, испандар инктердин мамлекетин басып алып, Перу вице-королдугун негиздеген. Өлкөнүн калкы төрт этностук-расалык топко бөлүнгөн: креолдор (Перуда төрөлгөн испандардын тукумдары), испан-индей аргындары, индейлер жана Европа өлкөлөрүнөн келген мигранттар. Перулуктар негизинен Коста жээктеринде (испандар жана креолдордун бир бөлүгү), Сьерра тоолорунда (креолдор жана кечуалар) жана Сельва тропикалык токойлорунда (индейлер) жайгашкан. 18-кылымдын аягында Перуда эркиндик үчүн күрөш күч алып, 1821-ж. көз каранды эместик жарыяланган. Перулуктар дыйканчылык, мал чарбачылык жана балык уулоочулук менен кесиптенишет. Тамак-ашы негизинен меке жүгөрү жана картошкадан, ошондой эле лама, кой жана уй этинен даярдалат. Жүгөрүдөн жасалган - ииско жана чича ичимдиктери кеңири колдонулат.
Остерцелль
Остерцелль (Osterzell) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Швабия административдик округуна карайт. Восточный Альгой районуна кирет.
Калкы - 644 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 10,82 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 7 77 157. Муниципалитеттин башчысы — Йохан Штрохаккер.
Партиялык тизмелер
Партиялык тизмелер – КР ЖК жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарына шайлоолордо саясий партиялар жана шайлоочулардын бирикмелери (жааттары) жылдырышкан талапкерлердин тизмеси.
Перехожая
Перехожая — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пеша дарыясынын оң жээгинен 132 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кравинкель
Кравинкель (Crawinkel) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Гота районуна кирет.
Калкы - 1563 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 25,27 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 67 008. Муниципалитеттин башчысы — Штефан Шамбах.
Рыльский Максим Фадеевич
Рыльский Максим Фадеевич [украинче Максим Тадейович Рильський; 7(19). 3. 1895, Россия империясы, Киев – 24. 7. 1964, СССР, ошол эле жер] – украин совет акыны, илимпоз, коомдук ишмер, СССР Илимдер Академиясынын академиги (1958). Чыгармалары 1907-жылдан жарыялана баштаган. «Салмак белгиси» (1932), «Киев» (1932, 1935), «Жүзүм жыйноо» (1940) сыяктуу ырларында советтик патриотизмди, эл достугун чагылдырат. Согуш жылдарында «Мекен-эне жөнүндө сөз», «Таңкы шоола», «Жаркын курал» (үчөө тең 1942) деген ыр жыйнактары үчүн СССР мамлекеттик сыйлыгын алган (1943, 1950). «Розалар жана жүзүм» (1957), «Алыскы горизонттор» (1959) ж. б. лирикалык ыр жыйнактары, котормолору, адабият таануу, фольклористика боюнча илимий эмгектери бар.
Кагошима (префектура)
Каго́шима (鹿児島県) — Жапониянын Кюсю жана Рюкю аралдарында жайгашкан префектура. Акимчилик борбор шаары ― Кагошима, жакын араакта — Utinoura космос борбору бар. Аянты; 9188,82 км², калкы — 1 669 472 киши, калктын жыштыгы — 181,69 киши./км².
Тамгасы
Префектуранын биринчи эмблемасы 1967-жылы март айында жарыяланган. 1994-жылы март айында ал толкун менен шамалды билдирген жаңысы менен алмаштырылган.
1954-жылы префектуранын гүлү катары рододендрон, канаттуу катары кызгылт көк (1965) тандалган. 1966-жылдан 1969-жылга чейин префектуралык дарак эритрит короз (Erythrina crista-galli), 1970 - камфора.
Одисхайм
Одисхайм (Одисге́йм)) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет.  Куксхафен районуна кирет.
Калкы - 568 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 13,50 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 52 043. Муниципалитеттин башчысы — Эрих Янсен.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 7 шаардык районго бөлүнөт.
Шляхта
Шляхта - 1569-ж.Люблин униясынан кийин Речь Посполитада  (Польша королдугунда, Литва улуу княздыгында) жана Борбордук Европанын бир катар өлкөлөрүндө өзгөчө артыкчылыкка ээ катмар. Алгач Шляхтага рыцарлар менен ак сөөктөрдүн төмөнкү тобу кирген. 16-18-кылымдарда Шляхтанын саясий ролу өсүп, салыктан бошотулган. 1795-ж. Речь Посполита жоюлган сон, мамлекеттер Орусия, Пруссия жана Австриянын ортосунда бөлүнүп, Чехия, Словакия, ошондой эле Орусия, Белоруссия жана Украинада шляхтанын даражасы дворяндарга тенештирилген.
Перфоратор
Перфоратор (латынча perforo – көзөйм) – 1) маалымат жазуу үчүн маалымат ташыгычка (мисалы, перфорация картасына, перфорация тасмасына) көзөнөк түшүрүүчү түзүлүштүк Перфоратор перфорациялоочу механизмден жана кыймылдаткычтан турат. Перфоратор кыймылдаткычтын тибине жараша мехникалык, электрдик, электр-магниттик, гидравликалык, пневматикалык; башкаруу ыкмасы боюнча кол менен иштетилме, жарым автоматтык болуп бөлүнөт; 2) көзөнөк көзөгүч машина (мисалы, кинотасманын, диаграмма кагазынын ж. б. чекесин); 3) Тоо-кен ишинде Перфоратор – бургулоочу балканын аты.
Кэнтон (Массачусетс)
Кэнтон (Массачусетс) (Canton) — Массачусетс штатынын Норфолк (Norfolk) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 21 561 киши. Болжолдуу аянты - 50.7 км². FIPS коду — 25-11315.
Эшланд (Небраска)
Эшланд (Небраска) (Ashland) — Небраска штатынын Saunders округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2453 киши. Болжолдуу аянты - 2.8 км². FIPS коду — 31-02305.
Оргочор тоосу
Оргочор тоосу (моңг. оргочор – бөлөк-бөлөк тоо, дөңсөө) Ысык-Көл ойдуңунун түш.-чыгышында.
Көл жээгиндеги адырлуу тоо. Эки бөлүктөн турат. Чоң О. т-нун уз.12 км, туурасы 7 км, бийикт. 2062 м.
Неоген мезгилинде пайда болгон жумуру таштуу тектерден турат. Чаптуу түн. капталы тик, жардуу, түштүгү жантайыңкы, кокту-колоттуу. Кичи О. т-нун уз. 5 км, туурасы 1,5 км, бийикт. 1751 м. Жапыз адырлуу. Чоң Оргочор Т-нун структуралык уландысы. Батышты көздөй жапыздайт. Оргочор тоосунда талаа ж-а кургак талаа ландшафты басымдуу; айрым жерлеринде жарым чөлдүн фрагменттери бар.
Жайыт катары пайдаланылат. Үстүндө ретрансляциялык телевизор мунарасы орнотулган.
Беккулиев Мөөлөнкул
Беккулиев Мөөлөнкул (15.5.1939, Айгыр-Жал айылы - 16.10.2005, Кызыл-Токой айылы) - билим берүү тармагынын көрүнүктүү ишмери, билим берүүнүн отличниги. Ош мамлекеттик педагогикалык институтун бүткөн (1963).
1963-65-жылдары Аксы районунун Таш-Төбө орто мектебинде мугалим, 1965-2002-жылдары Чаткал районунун Кызыл-Токой айылындагы Агартуу орто мектебинде (азыркы Б.Камчыбеков орто мектеби) директор болуп иштеген. Билим берүү министрлигинин “Ардак грамотасы” (1997) менен сыйланган. Эл арасында «Кызыл-Токойдун Макаренкосу» аталган мугалим.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Тартун
Тартун (Tarthun) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Зальцланд районуна кирет.
Браун Сити
Браун Сити (Brown City) — Мичиган штатынын Lapeer округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1334 киши. Болжолдуу аянты - 2.8 км². FIPS коду — 26-11180.
Көгарт ашуусу
Көгарт ашуусу – Фергана тоо тизмегинде. Көгарт суусунун башынан орун алган. Бийиктиги 3319 м. Ашуунун бели түзөң, түндүк-чыгыш капталы тигирээк, түштүк-батышы бир аз жантайыңкы. Негизинен силур менен девондун мрамор, сланец, акиташ тектеринен турат. Кышында калың кар жатат. Июнь—сентябрь айларында ачык. Сузак жана Тогуз-Торо райондорун байланыштырган автомобиль жолу өтөт.
Ист Мачиас (Мэн)
Ист Мачиас (Мэн) (East Machias) — Мэн штатынын Вашингтон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1298 киши. Болжолдуу аянты - 103.6 км². FIPS коду — 23-20960.
Эдерталь
Эдерталь (Edertal) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Кассель административдик округуна карайт. Вальдек-Франкенберг районуна кирет.
Калкы - 6576 киши(2013-ж.). . Аянты - 115,72 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 6 35 009. Муниципалитеттин башчысы — Вольфганг Готчальк.
Сэйнт Хилайр (Миннесота)
Сэйнт Хилайр (Миннесота) (St. Hilaire) — Миннесота штатынын Pennington округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 279 киши. Болжолдуу аянты - 2.2 км². FIPS коду — 27-57022.
Беккулиев Ибираим
Беккулиев Ибираим (12.4.1930, Айгыр-Жал айылы - 9.10.2003, ошол эле жер) - айыл чарба өндүрүшүнүн көрүнүктүү ишмери, агроном.
Кант шаарындагы айыл чарба техникумун (1955), Скрябин атындагы айыл чарба институтун (1965) бүткөн.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Вильценберг-Хусвайлер
Вильценберг-Хусвайлер (Wilzenberg-Hußweiler) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Биркенфельд районуна кирет.
Калкы - 303 киши(2013-ж.). . Аянты - 6,46 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 34 094. Муниципалитеттин башчысы — Вернер Мильденбергер.
Рыскул Жолдошов
= Кыскача өмүр баяны = Рыскул Жолдошов илимпоз-окумуштуу, тарых илимдеринин кандидаты, доцент (2000), КР УИАнын ага илимий кызматкери (2005)
Х-ХІХ-кылымдардагы кыргыздардын этникалык тарыхы;
Кыргыздын оозеки генеологиясы - санжыра.
Туулган жылы: 1960-жыл
Туулган жери: Кочкор айылы, Кочкор району, Нарын облусу
Улуту: кыргыз
Окуган жери:СССРдин 50 жылдыгы атындагы КМУнун тарых факультети (даярдоо бөлүмү 1983; 1984-1989), КМУнун тарых факультетин 1989-жылы артыкчылык диплому менен бүтүргɵн (1989), КР УИАнын изилдөөчүсү (1994-1999)
= Эмгек жолу: = Кочкор районуна караштуу М.В. Фрунзе атындагы колхоздун колхозчусу (1978), СА катарында кызмат өтөгөн (1979-1982), КР ИАньн Кол жазмалар жана жарыялоо бөлүмүнүн кенже илимий кызматкери (1990-1993), КР УИАнын Тарых институтунун илимий кызматкери (1994-2004), КР УИАнын Тарых институтунун ага илимий кызматкери (2005), КУУнун Европа жана Америка өлкөлөрүнүн тарыхы кафедрасынын доценти (2000-2016), жалпы тарых кафедрасынын доценти (2016-2021), Европа жана Америка өлкөлөрүнүн тарыхы кафедрасынын доценти (2021-азыркы күнгө чейин)
= Сыйлыктары: = Ж. Баласагын атындагы КУУнун «Мыкты лектору» (2011)
Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнча комиссиясынын Ардак грамотасы (2012)
Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлигинин Ардак грамотасы (2016)
Кыргыз Республикасынын "Билим, илим профсоюзунун отличниги (2019)
Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын эмгек сиңирген кызматкери (2020)
= Илимий изилдөөлөрү: = 100 дөн ашык илимий жана окуу-методикалык эмгектердин автору
"Генеалогиялык уламыштардын кыргыздардын этникалык тарыхын изилдөөдөгү мааниси" аттуу темада кандидаттык диссертациясын коргогон. Илимий жетекчиси белгилүү окумуштуу тарыхчы, чыгыштаануучу Өмүркул Караев болгон.
Негизги эмгектери:
1.Методологические проблемы подготовки магистрантов (Всеобщая история). – Метод пособие.- Бишкек.- 2015
2.Кыргызстандын тарыхы. Байыркы мезгилден бүгүнкү күнгө чейин. 3 томдук – I т. Байыркы мезгилден XVII к. чейин. -Б. 2016. (Киришүү, 3 параграф. I бөлүм, 3 бап, 6 параграф. II бөлүм, 6 бап, 1,2,3 параграф, жооптуу катчы)
3.“Кыргыз калкынын этностук курамы жана калыптанышы”.- Кыргыздар: жыйырма томдук.- 17 т.-Б., 2019
4.Ормон хан баяны/Кыргызстандын тарыхы боюнча методикалык көрсөтмөлөр жана программалык окуу куралы.- Б.- 1994
5.Могулстан доору кыргыз уламыштарында/Кыргызстан- наше отечество:история...-Б.-1997
6.Уруулук тузүлүш жана этногенетикалык уламыштар/Фольклордун жанрдык табиятындагы  салттуулук жана жекечилик өзгөчүлүктөру.-Б.-1998
7.Угуз-хан этногенетикалык уламышында кыргыздардын орто кылымдардагы тарыхынын чагылышы/ Изучение древнего и средневекового Кыргызстана.- Б.-1998
8.Оң канат жана сол канат этнодуалдык уруулук уюму/ Новое о древнем и средневековом Кыргызстана.-Вып.-2.-Б.-1999
9.Кыргыз элинин этникалык тарыхын изилдөөдө генеалогиялык уламыштардын мааниси- автореф. дис. ... канд-а ист. наук : 07.00.02.; 07.00.07. - Бишкек, 2000
10.Байыркы кыргыздар жөнүндөгү Гардизинин уламышындагы фольклордук мотивдер.(XIк.)/ Байыркы кыргыз тарыхынын актуалдуу проблемалары.-Б.-2001
11.“Кырк кыз” уламышы боюнча кыргыз элинин этногенетикалык байланыштары/Коомдук илимдер журналы.-Б.-2001
12.Фу-йу кыргыздарынын түпкү теги//Коомдук илимдер журналы.-Б.-2003
13.Санчы сынчы.- жыйнак.- Бишкек.-2003
14.Енисейлик жана Теңир-Тоолук кыргыздардын этникалык байланыштары жөнүндөгү гипотезалар/ Кыргызстан тарыхынын маселелери.-№1.-Б.-2006
15.XVIIIкыргыз уруулары жана алардын дуалдык этносоциалдык уюму/ Кыргызстан:история и современность.-Б.-2006
17. 18- кылымдагы кыргыздардын уруулук курамы/ Кыргызстанга 20жыл.-Бишкек,2011
18.Санжыралык уламыштардын кыргыз тарыхындагы этномаданий проблемаларды чечүүдѳгү мааниси. макала       Кыргыздар:14томдук.-т.3.-Бишкек,2011
19.Санжыралык уламыштардын кыргыз тарыхындагы этномаданий проблемаларды чечүүдѳгү мааниси// Кыргыздар:14томдук.-т.3.-Бишкек,2011
21.Балбай баатырдын туулган жылына тактоо//Кыргыздар:14томдук.-т. 7.-Бишкек,2011
22.Тѳрѳгелди баатыр//Кыргыздар:14томдук.-т.8.-Бишкек,2011
23.Мухамед-кыргыз//Кыргыздар14томдук, т.8.-Бишкек, 2011
24.Кыргыз манаптарынын 1916-жылдагы кѳтѳрүлүштѳгү ролу//1916-жыл:Азаттык көтөрүлүшү. –Бишкек, 2011
25.Осмон датка – орус оторчулугуна  каршы күрөшүүчү//Кыйын кезеңдин арстандары: Тайлак баатыр жана анын уулу Осмон датка/түз. Б.Сатыбалдиева, -Б.,-2013
26.Методологические проблемы подготовки магистрантов, Метод пособие.-Бишкек.- 2013
27.XVIII кылымдагы кыргыз урууларынын жайгашуу ареалы//Кыргызстан жана Борбордук Азия – баарлашуунун мейкиндиги: Этностор аралык мамилелерди бекемдөөнүн өтмүшү жана келечеги. – Бишкек,2015
28.1916-жылдагы көтөрүлүштүн жетекчилери жана кыргыз манаптарынын орду//Илимий эмгектер, Монографиялар, Эскерүүлөр.- Б., 2016
29.Кыргызстандын тарыхы. Байыркы мезгилден бүгүнкү күнгө чейин. 3 томдук – I т. Байыркы мезгилден XVII к. чейин. -Б. 2016. (Киришүү, 3 параграф. I бөлүм, 3 бап, 6 параграф. II бөлүм, 6 бап, 1,2,3 параграф, жооптуу катчы)
30.“Кыргыз калкынын этностук курамы жана калыптанышы”.- Кыргыздар: жыйырма томдук.- 17 т.-Б., 2019
= Интернеттеги шилтемелер = https://new.bizdin.kg/media/books/%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%BE.pdf
https://www.azattyk.org/a/leaders_of_1916_uprising_in_kyrgyzstan_article_by_ryskul_joldoshov/28017786.html
https://new.bizdin.kg/media/books/%D0%A4%D1%83-%D0%B9%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%BA%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D1%8B.pdf
Песин Яков Матвеевич
Песин Яков Матвеевич (28. 6. 1942-жылы туулган, Фрунзе шаары) – медицина илимдеринин доктору (2001), профессор (2006). Россия Федерациясынын Табигый Илимдер Академиясынын корреспондент мүчөсү (2005). Кыргыз Мамлекеттик Медицина институтун (КММИ) бүтүргөн (1973). Фрунзе шаарындагы №5 клиникалык поликлиникада врач (1973–77), РКОдо неврология бөлүмүнүн башчысы (1977– 85), балдардын туберкулёзго каршы дарылоо санаторийинде башкы врач (1985–86), Аламүдүн райондук ооруканасында башкы врачтын орун басары (1986–95). 1995-жылдан КРСУда профессор. Борбордук нерв системасынын травмасынан болуучу мээнин ак шишиги, гидроцефалия, мээде кан айлануунун бузулушунда Песиндин лимфодренаж методу дүйнөдө 1-жолу колдонулган. 175тен ашык илимий эмгеги, анын ичинде1 монография, 5 патенти бар. Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоосунун отличниги (2000). Эмг.: Мозг и жидкие среды организма. Б., 2005.
Рынок инфраструктурасы
Рынок инфраструктурасы – товар менен кызматтын рынокто эркин аракетин камсыз кылган мекемелер менен уюмдардын системасы (банктар, биржа, ярмарка, камсыздоочу компаниялар, кеңеш берүүчү жана маалымдоочу маркетинг фирмалары ж. б. у. с.).
Светловка (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Светловка — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Михайл айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 12 киши. Почта индекси — 452045, ОКАТО коду — 80212842012.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Рынок
Рынок – 1) товар сатуучулар менен алуучулардын ортосунда соода бүтүмү өткөрүлө турган орун; 2) товар жана кызмат көрсөтүү алмашууга байланышкан экономикалык мамилелердин жыйындысы. Мунун натыйжасында суроо-талап, сунуш жана баа калыптанат. Рынок структурасы көп кырдуу. Сатылуучу товардын түрүнө жараша ал – сырье, материал, баалуу зат, өндүрүштө күндөлүк керектелүүчү товар, тейлөө, маалымат жана акыл эмгек, инновация, капитал, валюта, баалуу кагаз, эмгек, жумушчу орун жана жумуш күчү боюнча Рынокторго бөлүнөт. Ээлеген аймактык масштабы боюнча: дүйнөлүк, зоналык, региондук, өлкөлөр Рынокторуна, ал эми ар бир өлкөдө – ички жана тышкы Рынокко бөлүнөт. Конкуренциянын деңгээлине жараша жогорку конкуренцияга (эркин) туруштук берүүчү монополиялык, олигархиялык монополия жабык, ошондой эле жашыруун (көмүскө) Рынокко бөлүнөт. Баалуу кагаз Рыногу биринчилик жана экинчилик деп бөлүнүп, анда баалуу кагаздар кымбаттатып сатылат.
Сан-Франциско (Калифорния)
Сан-Франциско (Калифорния) (San Francisco, кыскача: Frisco) — АКШнын Калифорния штатындагы шаар. Шаар өз атын атактуу католик Ассизи Францискинен алған.
2010-жылы шаар калкынын саны 815 358 болгон. Бул шаар АКШ-дагы калкынын саны боюнча 12-чи орунда болгон. Аянты — 600,6 км.
1776 жылы испандар форт куруп, шаардын тарыхын баштаган.
Колониалдуу кезге чейин
10 000-20 000 жыл мурун Сан-Франциско жарым аралын индейстер мекендеген. Европалыктар келгенде, сол облуста Олони (индейстер тилинде — "батыштагы калк") атты кездештирген.
Колониалдык кези
Гаспар Де Портула баштаган Испан изилдөө тобу 1769 жылы 2-ноябрда Сан-Франциско жарына келип, сол жерди Жаңа Испания аймагы деп жарыялаган.
7 жыл өткөндө ошол жерге жаңа форт куруп, аны Эулие Франциск аты менен атаган.
1821 жылы жаңа эгемендүү Мексика курамына кирген.
1846 жылы шаардык келишим боюнча АКШ-га кайтарып, американ-мексикан согушу аякталды.
Алтын чыгаруу
1848 жылы Калифорнияда алтын чыгаруу башталып, натыйжасында калкынын саны өстү. 350px|center|thumb|Сан-Франциско, [[1855 жыл
1906-жылкы жер титиреши
1906 жылы 18-апрелде жер титиреп, шаардын 80 пайызы кыйраган. Расмий маалыматтар боюнча каза тапкандардын саны 3000 адам болгон.
Хиппи
1960 жылдарынын аягында Сан Франсиско хиппи козголоңунун алдында болду.
Рынок сегменти
Рынок сегменти – рыноктун товар түрүнө, ага карата суроо-талапка ылайык бөлүнүп жайгаштырылган ички бөлүгү.
Шлих
Шлих (нем. Schlich) - борпоң же атайын майдаланган тоо тектерди сууга чайкоодон алынган оор минералдардын (платина, алтын, вольфрамит, алмаз ж. б.) чогундусу; кен изилдөөнүн илгертен бери колдонулуп келген эң жөнөкөй ыкмасы. Анын курамын физикалык жана химиялык үбөлөнүүгө туруктуу, тыгыздыгы 3000 кг/м3дея жогору келген минералдардын бүртүктөрү түзөт. Геологиялык иштердин максатына жана ыкмасына жараша: күрөн жана кара Шлих деп бөлүнөт. Күрөң Шлихте чайкоодон кийин кенташ минералдарына караганда башка тоо тек сыныктары (салыштырмалуу жеңил) басымдуулук кылса, кaрa Шлих кенташ минералдарынан турат. Чөкмөлөрдөн көптөгөн Шлих алуу менен кендин алгачкы пайда болгон тулкусун жана анын чачындысын табууга болот.
Эйвон (Колорадо)
Эйвон (Колорадо) (Avon) — Колорадо штатынын Игл (Eagle) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 5 561 киши. Болжолдуу аянты - 20.8 км². FIPS коду — 08-04110.
Фрэнд (Небраска)
Фрэнд (Небраска) (Friend) — Небраска штатынын Saline округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1027 киши. Болжолдуу аянты - 2.1 км². FIPS коду — 31-17775.
Бейшенбаев Жунусбек Акан агай
Бейшенбаев Жунусбек Акан агай (1925, Чапаев колхозу-1996, Айгыр-Жал айылы) - Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген мугалими (1985).
ЖалалАбад педагогикалык техникумун бүткөн (1944). “Эмгекке даңк”, “Эмгектеги каармандыгы үчүн” медалдары, “Эл агартуунун отличниги” төш белгиси менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Рынок системасы
Рынок системасы – 1) товар менен тейлөөчү базарлардын жыйындысы; 2) чарбалык соода карым-катыш боло турган жай (мында негизинен дүңүнөн товар алмашуу болот).
Орток тоо
Орток тоо - Ички Теңир-Тоодо. Кочкор өрөөнүнүн батышында.
Кыргыз Ала-Тоосунун түш. этегинен башталып, түн.-батыштан түш. чыгышка созулуп жатат. Сараласаз ж-а Чыгыш Каракол өрөөндөрүн бөлүп турат. Уз. 20 км, туурасы 6–9 км. Орт. бийикт. 2900–3000 м, эң бийик чокусу 3214 м (батыш бөлүгүндө). Капталдары бирдей эмес – түн., түн.-чыгыш тарабы кууш (этеги 2300–2700 м бийикте), түн. Капталы жазыраак (этеги 2100–2400 м бийикте). О- нун жону жайык. Капталдары кургак сайлуу, кокту-колоттуу. Негизинен палеозойдун гранит, гранит-диорит интрузиясы, ордовиктин кумдук, сланец, катмарлуу порфирит, туф ж. б. тоо тектеринен түзүлгөн. Каксоо келген түш. капталдарына бадалча-шыбактуу жарым чөл (2100–2500 м), төө таман, төө куйрук, чекенде аралашкан шыбак-кылканак чөптүү кургак талаа (2500–2800 м), бетеге-аккылкандуу талаа (2800мден жогору) ландшафттары мүнөздүү. Түн. капталдарында шыбак-бетегелүү талаа (2500–2600 мге чейин), түркүн чөп – бетеге-аккылкандуу шалбаалуу талаа (2600 мден жогору) таралган. Жайыт.
Колдонулган адабияттар
Кыргызстандын географиясы. Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004, s. 71–72. ISBN 9967-14-006-2
Шлюз
Шлюз (лат. excludo -  чыгарам, кармап турам, ажыратам) - 1) тоо-кенде - жантык орнотулган кууш жана узун аштоо сымал кобул; кен байытуучу түзүлүш. Ал жыгачтан жасалып, таманы түктүү кездеме же быдырлуу резина ж. б. менен капталат. Ага оор минералдар жабышып калат. Алар басым астындагы суу менен жууп чо гултулуп алынат. Кен чачындысынан минерал алууда Шлюз өз алдынча байытуучу аппарат катары иштейт, ал эми кенташтан минерал алууда Шлюз талкалоочу (майдалоочу) аппараттардан кийин орнотулат. Шлюз кыймылсыз жана тасмалуу болуп айырмаланат. 1970-жылдардан автомат кыймылдуу Ш. колдонулат. КМШ өлкөлөрүндө көп кабаттуу Шлюз пайдаланылат. 2) гидротехникада - Шлюз канал же дарыя суусунун тайыз жерине курулат. Кеме тайыз суулуу жерге келгенде анын аркасындагы тосмо жабылып, суунун деңгээли көтөрүлүп, андан ары кеменин жүрүшү үчүн шарт түзүлөт. Мындай Шлюз Батыш Европанын, АКШнын ж. б. көптөгөн дарыяларында курулган. Гидротехн. Шлюздар суу сактагычтардын бөгөттөрүндө, каналдарда, дарыяларда ж. б. суу агымын бууп токтотуу жана суу бөлүштүрүү, керектүү жактарга өз учурунда суу коё берүү максаттарында да курулат. Мындай Шлюздар Кыргызстандагы бардык суу сактагычтарда (электр энергиясын алуу жана сугатка суу бөлүштүрүүгө арналган) жана каналдарда орнотулган.
Саади
Саади (өз аты-жөнү — Муслихаддин Абу Мухаммед Абдаллах ибн Мушрифаддин; 1203-10-жылдары чен, Шираз - 9. 12. 1292, ошол эле жер) — фарсы акыны жана ойчулу. Багдаддагы «Низамия» медресесинен окуган. 20 жылдан ашуун дервиштин кийимин кийип, мусулман жерлерин кыдырган, 1230-жылдары Меккеде болгон. Ыр, казал, касыйда, санат-каттары менен икаяларында, «падышаларга насыяттарында» диндик, философия жана этикалык курч Maceлелерди көтөрүп, үлгүлүү жүрүш-туруш эрежелерин тутууга үндөгөн. Анын сүйүү лирикасы, философиялык-поэтикалык трактат мүнөзүндөгү «Бустан» (1257) поэмасы жана өз заманындагы адамдардын акылмандыгын, турмуш-тиричилигин, жашоо-шартын чагылдырган «Гүлстан» (1258) аттуу ыр жана кара сөз түрүндө жазылган икая-ангемелеринде адамгерчиликтин улуу идеялары даңазаланган. Ошондой эле анын элегия, сүйүү, моралдык лирика; «Таржибанд»; «Сахибдин китеби» жана башка рубаилери бар.
Акыркы самурай
"Акыркы самурай" (The Last Samurai, Последний самурай) - 2003-жылы Эдвард Цвик тарткан жана продюсерлик кылган америкалык тарыхый тасма. Ал ошондой эле тасманын сценарийин Жон Логан жана Маршал Херковиц менен биргеликте жазган. Тасманын баш каарманын аткаруудан тышкары, Том Круз тасмага продюсерлик да кылган. Ал эми экинчи пландагы актёрлор: Тимоти Спол, Кэн Ватанабе, Билли Конноли, Тони Голдвин, Хируоюки Санада жана Шин Коймада.
Тасмада Том Круз Кошмо Штаттардын 7-кавалериясынын пенсиядагы офицеринин ролун аткарат. Анын жеке жана эмоционалдык сапаттары 19-кылымда Япониядагы Мэжи кайрадан жаралуу доорундагы самурай жоокерлер менен бетме-бет чыгуусуна себепкер болот. Тасмадагы негизги окуя 1877-жылы Сайго Такамори жетектеген "Сатсума" көтөрүлүшүнө негизделип, Жапониянын чет өлкөлөрдүн таасири менен батышчыл болуп бара жаткандыгын баяндайт. Бирок тасмада Кошмо Штаттар батышчыл болууга түрткөн эң башкы өлкө катары көрсөтүлгөн.
"Акыркы самурай" 456 миллион АКШ доллардык кирешеге ээ болуп, көрүүчүлөр тарабынан да жакшы кабыл алынган. Ошондой эле аткаруучу топ, сценарийдин жазылышы, тартуу иштери, музыкасы, визуалдык эффектилер, костюмдар жана билдирүүлөр алкышка арзыган. Тасма төрт "Оскар" сыйлыгына, үч "Алтын Глобус" сыйлыгына жана эки "Кайрадан карап чыгуу боюнча улуттук кеңеш" сыйлыгына көрсөтүлгөн.
Ойтен
Ойтен (Oyten) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Ферден районуна кирет.
Калкы - 15 450 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 63,45 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 61 009. Муниципалитеттин башчысы — Манфред Кордес.
Ладлоу (Массачусетс)
Ладлоу (Массачусетс) (Ludlow) — Массачусетс штатынын Хэмпден округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 21 103 киши. Болжолдуу аянты - 73.1 км². FIPS коду — 25-37175.
Путоо тоосу
Путоо тоосу – Чоң-Алай кырка тоосунун түн. тармагы.
Кыргызстан менен Тажикстандын чегарасы аркылуу түндүктөн түштүккө 22 кмге созулуп жатат. Алай өрөөнүнүн батышынан орун алган. Туурасы 5 км. Орт. бийикт. 3400–3700 м, эң бийик жери 4139 м. Кыры аска-зоокалуу, мөңгүлүү, капталдары тик, кыска ж-а терең кокту-колоттуу. Юра м-н бордун алевролит, чопо, кумдук, конгломерат ж. б. тектеринен турат. Шалбаалуу талаа м-н сейрек арча токою (2900–3000 м бийиктикке чейин), субальп ж-а альп шалбаалуу талаасы (3000–3600 м), нивалдык-гляциалдык ландшафттары мүнөздүү. Жайыт.
Бейшембаева Керезкан
Бейшембаева Керезкан (1944-ж.т., Ысык-Көл облусу, Жети-Өгүз району) - Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген мугалими (2001).
Ош педагогикалык институтун бүткөн (1967). 1967-2002-жылдары Шакафтардагы В.И.Ленин атындагы мектеп-интернатта кыргыз тил жана адабияты сабагы боюнча мугалим, тарбиячы болуп эмгектенген.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Шлиф
Шлиф (нем. Schliff) - жышуу, жылмалоо
1) геологияда тоо текти же минералды жышып жасоодон алынган жука тактача. Анын калындыгы 0,03-0,02 ммди (көмүрдөн жасалганы - 0,01 мм), өлчөмү 2x4 смди түзөт. Ал өзгөчө чайыр - канада бальзамына чапталып, үстү айнек менен капталат. Негизинен, тоо тектердин минералдык курамы, түзүлүшүн петрограф. микроскоп менен аныктоо үчүн колдонулат. Шлифти изилдөө петрография илиминин негизги ыкмасы болуп саналат. Ташка айланган организм калдыктарын изилдөө үчүн палеонтологияда, ошондой эле биологияда да Шлиф колдонулат; 2) микроскоп менен изилдөө үчүн металлдан жасалган үлгү.
Пешица
Пёшица — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Баренц деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 56 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кранихфельд
Кранихфельд (Kranichfeld) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан Шаар. Веймар районуна кирет.
Калкы - 3535 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 23,08 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 71 046. Мэр — Вольф-Лудгер Шлоцхауэр.
Рыноктук тең салмак
Рыноктук тең салмак – экономикалык мыйзам чегинде суроо-талап менен сунуштардын өз ара катышы. Товар менен кызмат көрсөтүүгө карата суроо-талаптын көлөмү менен рынок структурасынын жана сунуштардын көлөмү менен структурасынын бири-бирине ылайык келүүсү.
Партиялык ченталап
Партиялык ченталап – кээбир бир партиялуу тутум өкүмсүргөн мамлекеттердеги башкаруучу партиянын мүчөлөрүнө гана солгун шайлоо укугун бере турган талап. Ал эми көп партиялуу тутуму бар (Мексика, Перу, Таиландда) же партиялардын катталган сандуу тутуму бар (Индонезияда) кээбир өлкөлөрдө П. ч-тын башка түрү да кездешет. Мында парламенттик шайлоого талапкерлерди сунуш кылууга саясий партиялардын гана укугу бар, демек иш жүзүндө партияда жоктор солгун шайлоо укугунан ажырап калган.
Кубатова Аида
= Кыскача өмүр баяны = Кубатова Айида Эсенкуловна –  окумуштуу-илимпоз, тарых илимдеринин кандидаты, КР УИАнын жетектөөчү илимий кызматкери (2007)
1966-жылы 20-январда туулган.
1989-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин тарых факультетин бүтүргөн.
А.Э. Кубатованын изилдөөлөрү  негизинен ХIХ кылымдын аягы–ХХ кылымдын баш чениндеги Кыргызстандагы агартуучулук жаатындагы реформалык иш-аракеттерди, тактап айтканда, жадидчилик кыймылын, улуттук интеллигенциянын жана маданияттын түптөлүү тарыхын изилдөөгө арналган. Бул багытта бир нече илимий эмгектери жарык көргөн.
= Эмгек жолу = 1989–1999-ж. Кемин районундагы Төрткүл айылындагы мектепте тарых сабагынан мугалим, 1999–2007-жылдары Мамлекеттик тил жана энциклопедия борборунун Тарых, философия, дин бөлүмүнүн редактору, бөлүм башчысы, Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиясынын референти болуп иштеген.
2007-жылдан КР УИАнын Тарых жана маданий мурас институтунун жетектөөчү илимий кызматкери, Кыргызстандын ХХ–ХХI кк. тарыхы бөлүмүнүн башчысы (бүгүнкү күнгө чейин), 2015-жылга чейин Тарых институтунан чыккан “Кыргызстан тарыхынын маселелери” журналынын жооптуу катчысы болуп эмгектенген.
= Сыйлыктары = –       КРнын Президентинин алдындагы мамлекеттик тил боюнча Улуттук комиссиянын Ардак грамотасы (2005, 2012).
Бегалиев Кадырбек
Бегалиев Кадырбек (1914, Чукур-Чак айылы - 1996) - айыл чарба өндүрүшүнүн ишмери.
Кубатова Аида
–       КР Улуттук илимдер академиясынын грамотасы (2009).
Бегалиев Кадырбек
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Кубатова Аида
–       КРнын Улуттук архивинин 90-жылдыгына карата Эстелик медалы (2017).
–       Казакстан Илимдер академиясынын “Алаш-Ордо” өкмөтүнүн жана партиясынын 100 жылдыгына карата Эстелик медалы (2017).
–       КРнын Улуттук илимдер академиясынын Ардак грамотасы (2017).
= Илимий изилдөөлөрү = Жалпысынан, 50дөн ашык илимий, илимий-популярдык макалалардын, котормо чыгарылыштардын, брошюралардын, анын ичинде 4 монографиянын (экөөсүнө авторлош) автору.
Негизги эмгектери:
А.Кубатова “Кыргызстандагы жадидчилик кыймылы (1900–1916)” (2012),
Абдрахманов Т., Кубатова А., Байдилдеев Ж. “Эки доор инсаны – Эшенаалы Арабаев” (2013);
“Шабдан баатырдын медресесине 100 жыл”. Түз. А.Джуманалиев, А.Кубатова (2009).
Ж.Абдрахманов. “Кыргызстан” 1928. Өлкө жана анын келечеги жөнүндөгү ой чабыттар. Түзгөн жана араб арибинен кириллицага которгон А.Кубатова (2018).
A.Kubatova “Kırgızistanda ceditçilik hareketi (1900–1916)” ( Ankara, 2018),
“Эки доор инсаны – Эшенаалы Арабаев” аталышындагы илимий эмгек кайрадан толукталып, жаңыланып, Эл аралык Түрк академиясы тарабынан кайрадан жарыкка чыгарылган (Астана, 2022).
Вимбах
Вимбах (Wimbach) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Арвайлер районуна кирет.
Калкы - 447 киши(2013-ж.). . Аянты - 6,84 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 31 084. Муниципалитеттин башчысы — Детлеф Гөбель.
Вайлен-унтер-ден-Риннен
Вайлен-унтер-ден-Риннен (Weilen unter den Rinnen) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Тюбинген административдик округуна карайт. Цоллернальб районуна кирет.
Калкы - 627 киши(2013-ж.). . Аянты - 3,08 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 4 17 071. Мэр — Рихард Эге.
Сухоречка (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Сухоречка — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Сухоречен айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 823 киши. Почта индекси — 452042, ОКАТО коду — 80212843001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Таугвиц
Таугвиц (Taugwitz) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Бургенланд районуна кирет.
Калкы - 914 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 10,00 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 84 485. Муниципалитеттин башчысы — Карл Хоэнстерн.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Шлейф (география)
Шлейф (география) — борпоң чөкмө тилке. Ал тоонун, дөнсөөнүн этегин курчай жайгашат. Тоо капталынан агын суу (туруктуу жана убактылуу) менен агып келген, тегиздик эрозиясынан шиленип же оордук күчүнүн таасиринен (гравитациялык ташылуу) кулап түшкөн тоо тек сыныктарынан турат. Шиленди конустарынын туташып кетүүсүнүн пайда болот. Өрөөндүн кире беришине тоо тек сыныктары көп топтолгондуктан жазы келет, мис. Жуңгар Ала-Тоосунун түштүк капталындагы Шлейфтин жазылыгы 25 кмге чейин жетет. Тоо тек сыныктарынын жыйналуу процессине жараша Шлейф аллювий-пролювий, делювий-пролювий, делювий, коллювий ж. б. болуп бөлүнөт.
Рынок конъюнктурасы
Рынок конъюнктурасы (латынча conjunc-tura, conjungeo – байланыштырам дегенден) – рынок системасында мезгили менен болуп туруучу экономикалык ситуация; товар рыногунда топтолгон маселелерди мүнөздөгөн, экономикалык абал. Рыноктогу абал көптөгөн факторлорго байланыштуу: керектөөчүлөрдүн акчалай кирешесине, товар ресурстарынын көлөмүнө жана структурасына, ошондой эле андагы товарлардын запасына. Деги эле товар сатуу, өткөрүү белгилүү бир убакытты жана конкреттүү орунду ж. б. шарттарды талап кылат.
Сэйнт Чарльз (Миннесота)
Сэйнт Чарльз (Миннесота) (St. Charles) — Миннесота штатынын Winona округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3735 киши. Болжолдуу аянты - 8.5 км². FIPS коду — 27-56788.
Көгарт өрөөнү
Көгарт өрөөнү — Сузак районунун аймагында. Фергана тоо тизмегинин түндүкбатыш капталынан Кара-Дарыя өрөөнүнө чейин 80 кмге созулуп жатат. Туурасы 20 км. Таманынын абс. бийиктиги 700—2000 м. Жогорку тоолуу бөлүгү Фергана тоо тизмегинин негизги суу бөлгүчү жана анын айрыктары мн чектелген бир нече өрөөн, капчыгайларга (Жошо, Орток, Кара-Алма, Үрүмбашы, Кызыл-Суу ж. б.) бөлүнүп кетет. Төмөнкү түзөң бөлүгү (узундугу 55 км) жайык (таманынын туурасы 6—8 км). Жалпы эңкейиштиги 5 Щ}1 □. Түштүк-чыгыш тарабынан Серүүн-Дөбө, Айып-Тоо (бийиктиги 1300—2400 м), түндүк-батышынан Чаңгыр-Таш (1300—1800 м) тоолору менен чектешет. Тектоникалык жактан Көгарт ө. — аллювий чөкмө тектери толгон кеңдик боюнча жаткан синклиналь. Чөкмөлөрдүн эң калың катмары Жалал-Абад шаарына жакын жатат. Адырлар негизинен неоген мезгилинин конгломерат, мергелдүү чопо, тоолуу бөлүгү юранын чополуу сланец тектеринен турат. Айрым жеринде (Серүүн-Дөбө) палеозойдун акиташ, сланец тектери кездешет. Климаты мелүүн континенттик, тоо тарабында мелүүнүрөөк. Түздүгүндө январдын орточо температурасы — 4,3 °С, июлдуку 25 °С. Абсолюттук максимум 41,1 °С; абсолюттук минимум —28 °С чейин. Жылдык жаан-чачын 468-900 мм. Сууларынын ириси — Көгарт суусу (орточо чыгымы 18,3 м3/сек). Жарым чөл жана кургак талаа (700—1000 м бийикте, боз топурактуу келип, ак шыбак, эбелек, камгак ж. б. өсүмдүктөр өсөт), талаа (1000—1400 м; бозомук күрөң топурактуу, бадалдар, буудайык, кызыл от ж. б.), жаңгак-жемиштүү токой (1400—2400 м күрөң жана кара күрөң топурактуу), шалбаалуу талаа, субальп жана альп шалбаа ландшафттары мүнөздүү. Бийик бөлүгү аска-зоокалуу, шагыл таштуу. Өрөөндө Жалал-Абад шаары, Сузак, Бек-Абад, Октябрь, Жийде ж.б. кыштагы жайгашкан.
Петергоф
Петергоф (1944-2009-жылдары Петродворец) – Россия Федерациясындагы шаар. Музей-корук. Санкт-Петербургдун Петродворец районунун аймагында, Финн булунундагы пристань. Калкы 60 миңден ашык (2010). Темир жол бекети (Жаңы Петергоф). Саат, металл фурнитура заводу, «Красные Зори» куш фабрикасы иштейт.
Петродворец саат заводу (1721-жылдан Петергар ташка кыр чыгаруу фабрикасы; 1930–54-жылдары Мамлекеттик биринчи так техникалык таш заводу) бар. Алгач 1705-жылдан эскерилет. Россия императорлорунун шаар четиндеги резиденциясы. Шаарда дүйнөлүк архитектура эстеликтери жана 18–19-кылымдарга таандык ак сарай-парк ансамбли, Чон ак сарай (18-кылым), Жогорку бак жана Төмөнкү парк (экөө тең 1714–25; 150дөн ашык фонтандан жана 4 фонтан каскаддарынан турат), Монплезир, Марли ак сарайлары, пейзаждык парк комплекстери (Англис, 1779-94; Александрия, 1826-29жылдары Александров, 1830-жылдар) сакталган. 1941–45-жылдары немец баскынчылары тарабынан катуу талкаланган. Учурда толугу менен (1945-жылкы долбоор боюнча) калыбына келтирилген. Илим шаары жана туристтик борбор. Шаар Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген.
Көгөрүү
Көгөрүү, цианоз – организмге кычкылтектин жетишсиздигинен, б. а. кандын курамындагы кычкылтек менен кошулбаган гемоглобиндин көбөйүшүнөн теринин жана былжыр челдин көгөрүшү. Өпкөнүн жабыркашында (плеврит, пневмония ж. б.), жүрөк кемтигинде, ууланууда (анилин, нитробензол ж. б. менен) жалпы көгөрүү байкалат. Кээде дененин айрым бөлүгүндө, кол бут венасында кан туруп калганда да көгөрөт.
Петербург келишими (1881)
Петербург келишими (1881) – Иле аймагынын статусу жөнүндөгү Россия менен Кытайдын ортосундагы келишим. 1881-ж. 12 (24)-февралда Петербург шаарында түзүлүп, Россия империясынын тышкы иштер министри Н. К. Гирс жана Цинь өкмөтүнүн өкүлү Цзэн Цзи-цзэнь кол койгон. Петербург келишиминин түзүлүшүнө 1871-ж. орус аскеринин Кулжа шаарына киргизилиши, Ливадия келишиминин (1879) ратификацияланбай калышы себеп болгон. Петербург келишимине ылайык Текес өрөөнү менен Музарт ашуусу Кытайга, Текестин батыш жак бир аз бөлүгү Россия империясынын карамагына өткөн (1-статья) жана орус бийлигин каалагандар көчүп кетүүгө уруксат алган (7-статья). Келтирилген чыгымдар үчүн Цинь өкмөтү Россияга 9 млн. сом акча төлөп (6-статья), орус өкмөтү кошумча түрдө Сучжоу (азыркы Цзюцюань), Турпан шаарында консулдук ачуу укугуна ээ болгон (10-статья). Мындан тышкары орус-кытай чек арасын тактап туруу тартиби аныкталган. орус бийлигин каалагандар көчүп кетүүгө уруксат алган. Келтирилген чыгымдар үчүн Цинь өкмөтү Россияга 9 млн сом төлөп, орус көпөстөрү үчүн Моңголия менен катар Тянь-Шань аркылуу бажы төлөмүсүз соода жүргүзүүгө жол ачылган(12-статья). Натыйжада 70 миңге жакын (башка маалыматтарда 107 миң) кыргыз, казак, уйгур, дунган ж. б. Россия аймагына көчүп келип, негизинен Кытай менен чектеш Жети-Суу облусуна [б. а. азыркы Алматы (Казакстан) менен Ысык-Көл облусунун чыгышы] отурукташкан. Петербург келишими 1881-ж. ратификацияланып, 1884-ж. чек араны демаркациялоо иши жүргөн. Жаңы-Маргалан чечимине ылайык Бедел ашуусунан Сары-Кол тоо кыркасындагы Уз-Бел ашуусуна (Раң-Көлдүн түндүк-батышы) чейинки Россия менен Кытайдын чек арасы такталган, бирок чек ара сызыктары так көрсөтүлбөгөндүктөн, кийин талаш-тартыш, түшүнбөстүк маселелер жаралган.
Ория тили
Ория же Одия тили (ଓଡ଼ିଆ,) — Индиянын Орисса штатында 35 миллионго жакын адам сүйлөгөн индо-европа тили. Бул Индиянын расмий таанылган 23 тилинин бири жана өзүнүн жазуусу бар.
Жаңы индия тилдеринин тобуна кирет.
Таркалышы: Индиянын Орисса штаты жана Мадрас, Мадхья-Прадеш жана Бихар штаттарынын чектеш райондору.
Одия тилинин жазуусу брахми жазуусунан келип чыккан.
Эң байыркы адабий эстеликтер б. з. XIII кылымына таандык. Алардын бири Сараладас тарабынан Махабхаратанын экспозициясы. Азыркы адабий тил Факирмохан Сенапатаку чыгармачылык доорунан башталат.
Орияда 568 мезгилдүү басылмалар чыгат, анын ичинде 56 күн сайын, 104 жума сайын, 237 ай сайын (1998-жылга карата). Бул тилде жазган жазуучулардын арасында Кайлаш Паттанайк да бар.
Фонетикасы
Ория тилинде 28 үнсүз жана 6 үндүү.
Эштон (Небраска)
Эштон (Небраска) (Ashton) — Небраска штатынын Sherman округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 237 киши. Болжолдуу аянты - 1.5 км². FIPS коду — 31-02375.