cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Орусиянын Украинага басып кирүүсү (2022)
24-март
Орусия Изюм шаарын басып алганын билдирди. Украин тарап Орусиянын "Изюм шаары үчүн салгылашуу жүрүп жатат" деген билдирүүсүн четке какты. Украина армиясы орус армиясы басып алган Бердянск шаарынын портунда орусиялык "Орск" амфибиялык чабуулчу кемесин жок кылганын жарыялады. Украинада согуш башталгандан бери Орусия 15 миңден ашуун жоокерин жоготту. БУУ Украинадан бир айдын ичинде 3,6 миллион адам качып кеткенин билдирди.
25-март
Орусиянын Коргоо министрлиги согушта 1351 аскер каза болуп, 3825 жоокер жарадар болгонун жарыялады. Москванын ырастоосунда, бир айдын ичинде 14 миң украин аскери набыт болуп, 16 миңи жарадар болгон. Киев Орусия бир айдын ичинде 16 000-ден ашуун аскерин (өлгөн жана жарадар болгон) жоготту деп ырастады. Марттын ортосунда Владимир Зеленский Украинада 1300 аскер жоготуу болгонун айткан. АКШ-нын Коргоо министрлиги Орусия бир айдын ичинде кеминде 7 миң аскерин жоготту деп эсептейт.
Кыргызстан
26-февралда Владимир Путин Кыргызстандын президенти Садыр Жапаров менен телефон аркылуу сүйлөштү. Кремлдин басма сөз кызматы билдиргендей, Жапаров "Донбасстын карапайым калкын коргоо боюнча орус тараптын чечкиндүү аракеттерин колдой турганын" билдирди.
Орусияга бойкот
Орусия 2022-жылы Украинага басып киргенден кийин, 2022-жылдын 4-мартында Netflix Орусиядан келечектеги бардык долбоорлорду жана сатып алууларды токтотконун жарыялаган. Эки күндөн кийин, 2022-жылдын 6-мартында Netflix Орусиядагы ишин токтоторун жарыялады.
Көл чөкмөлөрү
Көл чөкмөлөрү – чөкмө тектердин көл түбүнө чөккөн катмарлары. Пайда болушу боюнча механикалык (майда, орто, кесек, сай таш, кум, чопо), химиялык (бор, мирабилит, таш туз, гипс, акиташ, сода ж. б.), оргоникалык (чым көң, сапропель, диатомит, дары баткактар ж. б.) түрлөргө бөлүнөт. Туздуу жана тузсуз чөкмөлөрдөн турат. Тузсуз көлдөрдүн чет тарабынан механикалык чөкмөлөр (түрдүү чоңдуктагы таштар, кумдар), орто жеринен чопо, мергель орун алат. Булардын арасында өсүмдүктөр менен жаныбарлардын калдыктары кездешет. Көл соолуй баштаганда жээктеринде чым көң, ортосунда сапропелит ылайы пайда болот. Туздуу, шордуу көлдөрдө химиялык чөкмөлөр чөгөт. Көлдөр ар түрдүү (мөңгү, карст көлдөрү ж. б.) болгондуктан, пайда болгон чөкмөлөрү да түрдүүчө. Климаттык шарт (ариддик же гумиддик) ар түрдүү чөкмөлөрдүн пайда болушуна алып келет. Көл чөкмөлөрү талкаланган тектердин кесектиги боюнча иргелиши, анчалык калың эмес катмарланышы, кээде линза түрүндө орун алышы менен айырмаланат.
Трэйси (Миннесота)
Трэйси (Миннесота) (Tracy) — Миннесота штатынын Лайон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2163 киши. Болжолдуу аянты - 5.8 км². FIPS коду — 27-65308.
Прокурордун токтому
Прокурордун токтому – прокурордук көзөмөлгө алуу актысы; прокурор кызмат адамы же жаран тарабынан мыйзам бузуунун мүнөзүн эске алуу менен, кылмыш-жаза ишин козгоо же тартип жоопкерчилигин кароо жөнүндө жүйөлөнгөн токтом чыгарат. Прокурордун тартип жоопкерчилигин кароо жөнүндө токтому мамлекеттик орган, коомдук бирикме же кызмат адамы тарабынан КР мыйзамдарында белгиленген мөөнөттө каралууга тийиш. Кароонун жыйынтыгы тууралуу прокурорго жазуу жүзүндө билдирилет. Токтомго андан ары даттануу анын аткарылуусун токтото албайт.
Кыргызстан 2022 Дүйнөлүк оюндарында
Кыргызстан 2022-жылдын 7-июлунан 17-июлуна чейин Бирмингемде (АКШ) өткөн Дүйнөлүк оюндарга катышкан Кыргызстандын атынан барган спортчулар бир күмүш жана бир коло медаль тагынышты. Өлкө медалдык таблицада 60-орунду ээлеген.
Атаандаштар
Төмөндө Оюндардагы атаандаштардын тизмеси келтирилген.
Джу-джитсу
Джу-житсу боюнча Кыргызстан 1 күмүш медаль тагынды.
Кикбоксинг
Кыргызстан кикбоксинг боюнча бир коло медаль тагынды.
Элси (Небраска)
Элси (Небраска) (Elsie) — Небраска штатынын Perkins округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 139 киши. Болжолдуу аянты - 0.4 км². FIPS коду — 31-15500.
Айдаров Жоробек
Айдаров Жоробек (1930, Кара-Корум айылы - 2000, Жаңы-Базар айылы) - билим берүү тармагынын көрүнүктүү ишмери, эл агартуу отличниги.
Айтбаев Жумабай Чырмагул
Айтбаев Жумабай Чырмагул (1905, Каныш-Кыя айылы - 1986, ошол эле жер) - белгилүү саяпкер жана чабандес.
Тезаурус
Тезаурус (грекче thesaurus – кенч, казына) – бир тилдин семантикалык катыштарынын системасы берилген маани туюнтуучу бирдиктер тобу, б. а. тилдеги сөздөрдү жана алардын тексттеги колдонулуштарын толук камтыган сөздүк. Иш жүзүндө Тезаурус тилдин (улуттук тилдин же башкаруунун автоматтык системасы үчүн алынган формалдуу тилдин) семантикасын билдирет. Тезаурус адегенде бир тилдик сөздүк катары түзүлүп, андагы семантикалык карым-катыштагы сөздөрдү тематикалык жактан рубрикаларга топтоштурулат жана аны изилдөөгө өбөлгө түзөт. Информатикада тексттен маалыматтарды издеп, анын кыскача мазмунун туюнтуп берүүдө колдонулат. Мисалы, 1962-ж. чыккан англисче Тезаурус 240 миң сөздү бөлүштүргөн 10470 рубрикадан турат. 20-кылымдын 70-жылдары информация издегич Тезаурус тараган. Мындай Тезаурустарда атайын лексикалык бирдиктер – дескрипторлор бөлүнгөн. Алар боюнча документтик маалыматты автоматтык жол менен издесе болот. Мында Тезаурустун ар бир сөзү синонимдик дескриптор менен салыштырылып, алар үчүн ачык түрдө семантикалык карым-катыштар көрсөтүлөт. Тезаурустагы лексикалык бирдиктин (сөздүн, сөз тизмегинин) абалы анын тилдеги маанисин ачат. Тезаурус иш жүзүндө болмуш жөнүндөгү информация гана камтыбастан, метаинформацияны (информация жөнүндөгү) да өз кучагына алат.
Айтбаев Жумабай Чырмагул
8-9 жашынан чабендестикке тарбиялаган Орозумбет аттан кулап калбасын деп, ээрге чырмап, таңып койгондуктан, эл арасында Чырмагул аталып кеткен. Ал ошондой эле жылкыга мүнөздүү болгон ак баш, топчу, таңдай, шибер, тиш жаруу, азый саюу, ж.б.ооруларын элдик ыкма менен дарылоону эң жакшы билген.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Левант (Мэн)
Левант (Мэн) (Levant) — Мэн штатынын Пенобскот округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2171 киши. Болжолдуу аянты - 77.6 км². FIPS коду — 23-38705.
Пирин
Пирин, Пирин-Планина – Болгариянын түштүк-батышындагы кырка тоо (түштүк тармактары Грекияда). Узундугу 75 км. Эң бийик жери 2914 м (Вихрен чокусу). Гранит, кристаллдык сланец, мрамор тектеринен түзүлгөн. Места, Струма дарыясынын орто агымындагы өрөөндө түндүк- батыштан түштүк-чыгышка созулуп жатат. Рельефтин альп формалары мүнөздүү; мөңгүнүн таасиринен пайда болгон көлдөр, этегинде көптөгөн терм булактары бар. Жазы жана ийне жалбырактуу токой, 2000 мден жогору тоо шалбаасы, жапалак арча өсөт. Вихрен улуттук паркы уюшулган. Курорттор бар. Туризм өнүккөн.
Шаршенбаев Мелис
Шаршенбаев Мелис (30. 1. 1944-ж. т., Чүй обл., Сокулук району, Кызыл-Туу айылы) - драма жана кино артисти Кыргыз ССРинин эмгеги сиңирген артисти (1987), КРдин эл артисти (2012). 1965-69-ж. Москвадагы мамлекеттик маданият институтунда окуган. 196974-ж. Кыргыз ССРинин Маданият министрлигинде методист жана инспектор, 1974-76-ж. Респ. көркөм чыгармачылык үйүнүн директору, 1977-78-ж. Маданият министрлигинин искусство иштери боюнча башкы башкармалыгынын начальнигинин орун басары, 1978-80-ж. Бүткүл союздук маданий ишмерлердин билимин жогорулатуу институтунун угуучусу жана В. Ф. Комиссаржевская атындагы Ленинград театрында режиссёр-стажер, 1980-82-ж. Маданият министрлигинде Маданият мекемелеринин башкы башкармалыгынын начальниги, 1982-85-ж. Т. Абдумомунов атындагы Кыргыз улуттук акад. драм театрында режиссёр-коюучу, 1985-91-ж. Кыргыз ССРинин Маданият министрлигинин маданият мекемелеринин башкы башкармалыгынын начальниги, министрдин биринчи орун басары, 1991-93-ж. КРдин Өкмөт үйүнүн социалдык бөлүмүнүн башчысы, 1993-95-ж. «Манас айылы» иш долбоорунун генералдык директору, 1995-2000-ж. Б. Бейшеналиева атындагы КМИИде, 2001-13-ж. «Манас» Кыргыз-Түрк университетининде окутуучу, проф. 200513-ж. КРдин Театр ишмерлер союзунун төрагасы. Режиссёрдук чыгармачылыгы 1960-жылдардын аягында «Үмүт» (М. Жакыпов) спектаклин коюу менен башталган. Кийин «Биздин үйдүн Карлсону» (М. Гапаров), «Күч күйөө» (Т. Актанов), «Ажырашуу түнү» (К. Акматова) ж. б. Шаршенбаев борбордук аянтта өткөрүлүүчү чоң майрамдык театралдаштырылган иш-чараларды (мис., КРдин эгемендигинин 1-, 5-, 10-, 11-жылдыктарын; «Нооруз» - 1996, 1998, 1999, 2000 ж. б.) режиссёр катары өткөргөн. «Руханият» сыйл. (2006) лауреаты, «Жексон шаарынын ардактуу жараны» (АКШ) жана «Даңк» медалдары менен сыйланган.
Кажы-Саз өрөөнү
Кажы-Саз өрөөнү — Тескей Алатоонун түндүк капталында.
Кызылкүнгөй тоосунун түндүгүндө кеңдик багытында созулуп жатат. Тоң р-нун аймагында. Уз. 23 км, туурасы 5,6 км. Басымдуу бийикт. 2400–2600 м, жапыз жери 2300 м. Өрөөндүн таманына Тескей Алатоодогу ири бүктөлүүлөрдүн аралыгында тектон. жаракалардын нугунда пайда болгон чакан формадагы ойдуңдар, капталдарына орто ж-а бийик тоолуу начар тилмеленген рельеф мүнөздүү. Өрөөндүн таманы төртүнчүлүк мезгилде пайда болгон борпоң чөкмө тектерге толгон. Климаты мелүүн континенттик, кургак; июлдун орт. Темп-расы 12°—14°С, январдыкы —4–5°С; жылдык жаан-чачыны 200–250 мм. Өрөөн аркылуу чакан суулар агат. Ландшафтында талаа ж-а шалбаалуу талаа (2500 мге чейин), шалбаалуу токой (2500–2800 мге чейин), субальп ж-а альп шалбаалуу талаасы, сейрек бетегелүү талаа басымдуу. Өрөөн чарбачылыкта чабынды, жайыт катары пайдаланылат.
Турланд
Турланд (Thurland) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Биттерфельд районуна кирет.
Калкы - 434 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 6,75 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 82 380. Муниципалитеттин башчысы — Дагмар Пешек.
Сал агызуу
Сал агызуу - кыйылган токой жыгачтарын (карагайларды) дарыя суулары аркылуу агызуу. Карагайлар бириндетилип, чиркештирилип же топ-топ бойдон сал түрүндө агызылат.
Промесса
Промесса – 1) утуучу зайым облигациясынын же лотереялык билеттин ээлик кылуучусу белгилүү сыйакы үчүн утугун, эгер ал ошол облигацияны жакынкы ойнотулушка бере турган болсо, башка адамга кыюууга милдеттенген документ; утуш жок болуп чыкса сатып алуучунун баардык укуктары токтолот; 2) анын али жоюу ойнотулушу чыга элек башка облигацияга же ошондой утуштуу зайымдагы ойнотулууга чыккан учурда, сатуучунун облигацияны алмаштырап берүүгө милдеттенүүсү.
Көлчүкчүлөр
Көлчүкчүлөр (Lymnaeidae) – омурткасыз жаныбарлардын моллюскалар тибиндеги курсак буттуулар классы. Дүйнөдө 500 000ден ашык түрү бар 3 классчага; (алдыңкы бакалоордуулар, арткы бакалоордуулар, өпкөлүүлөр) бөлүнөт. Булар көлчүктө, көлдө, дарыянын жай аккан жеринде кездешет. Денеси тулку бою, баш жана буттан турат. Үлүл кабыгынын тешиги аркылуу башын, тулкусунун алдыңкы бөлүгүн жана бутун гана чыгара алат. Тулкусу сыртынан мантия менен капталган. Тулкусунун алды жагында башы, жуп тинтүүрү, көзү жайгашкан. Өпкөсү менен дем алат. Нерв түйүндөрү, сезүү органы, тамак сиңирүү, дем алуу, кан айлануу (туюк эмес), бөлүп чыгаруу, көбөйүү органдары жакшы өнүккөн. Гермафродиттер. Чоңдугу бир нече смден 65-70 смге (кадимки көлчүк үлүлү) жетет. Көлчүкчүлөр суу алдындагы бир нерсеге узун жип сымал кылып жабыштырып, жумурткасын таштайт. Өсүмдүк менен азыктанат. Көпчүлүгү мите курттардын (жалпак, тасма ж. б.) аралык ээси болуп, жаныбар жана адамга зыян келтирет.
Маршфилд (Массачусетс)
Калкы - 25 132 киши. Болжолдуу аянты - 82.2 км². FIPS коду — 25-38855.
Нотиң-Хилл
"Нотиң-Хилл" киносынчылар тарабынан жакшы кабыл алынып, ошол жылдын эң кирешелүү тасмасы деп табылган. Тасма "BAFTA" сыйлыгын утуп алган жана эки башка категорияда да наамга көрсөтүлгөн. Ошондой эле, "Британия Комедия Сыйлыгы" жана мыкты саундтрек үчүн "Брит Сыйлыгы" сыяктуу бир нече жеңишти багындырган.
Рысбек Айдаралиев
Айдаралиев Рысбек (10.5.1922-ж.т., Талас району, Көпүрө-Базар айылы-1998) - коомдук ишмер.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Шаршенбаев Жоломан
Шаршенбаев Жоломан (20. 10. 1937, Чүй обл., Кемин району, Кара-Дөбө айьшы -11.8. 2013, Бишкек) - милициянын генерал-майору (1989). СССР ИИМдин Алматы шаарындагы милициянын атайын орто мектебин (1964), Караганды жогорку мектебин (1972), СССР ИИМдин Академиясын бүтүргөн (1977). Кемин райондук ички иштер бөлүмүндө оперуполномочен, улук оперуполномочен, Ак-Түз аймактык ички иштер бөлүмүнүн начальниги, Кемин райондук ички иштер бөлүмүнүн начальнигинин орун басары (1964-73), Киров райондук ички иштер бөлүмүнүн начальниги (1973-75), КР ИИМ штабында начальниктин орун басары (1977), Бишкек шаардык Октябрь райондук ички иштер бөлүмүнүн начальниги (1977-80), Талас (198084), Ысык-Көл (1984-87) обл. ички иштер башкармалыктарынын начальниги, КР Ички иштер министринин орун басары (1987-88), ЫсыкКөл обл. ички иштер башкармалыгынын начальниги (1988-91), КР Ички иштер министринин орун басары (1991-95), КР ИИМ Академиясында улук окутуучу (1995-2000), кафедра начальниги (2000-08), профессор (2008-10), КР ИИМдин ардагерлер кенешинин төрагасы (2010-13) болуп иштеген.
Лөма
Калкы - 296 киши (31-декабрь, 2010). Болжолдуу аянты - 10,41 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 75 063. Муниципалитеттин башчысы — Гюнтер Шарх.
Пропорционалдык салык салуу
Пропорционалдык салык салуу – арбир салык төлөөчү үчүн салыктын (суммасы эмес) бычымы бирдей болгон салык салуу усулу. Базанын өсүшү менен салык катыштык тартипте көбөйөт. КРде юридикалык жактардын кирешесине салык  Т. с. с-нун мисалы болуп саналат.
Виргес
Калкы - 5047 киши(2013-ж.). . Аянты - 10,13 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 43 081. Мэр — Ренато Нолль.
Көмүрдү активдештирүү
Көмүрдү активдештирүү – таш көмүр же жыгач көмүрүн чайыр сыяктуу заттардан ажыратып, көп сандаган майда көзөнөкчөлөрдү пайда кылуу. Беттери жогорку сапатка ээ болгон көмүрлөр көптөгөн заттарды (углеводдор жана алардын туундулары эң жакшы, ал эми спирт, аммиак, суу ж. б. начар адсорбцияланат) өзүнө сиңирип алуу касиетине ээ болот. Кээ бир полимерлер көмүрдү термиялык жол менен эзип, жибитип (абасыз көмүргө айландырууда), өтө майда көзөнөкчөлөрдү пайда кылат. Өтө майда көзөнөкчөлүү көмүрлөр аз заттар болсо деле сиңирип алууга жөндөмдүү келет. Ири көзөнөктүүлөрдө капиллярдуу конденсация процесси жүрөт. Көмүрдү активдештирүү өтө керектүү органикалык заттарды алууда, суулуу эритиндилерден органикалык бирикмелерди бөлүүдө, соргучтарды жасоодо, ичеги-карындагы зыяндуу заттарды тазалоодо колдонулат
Бөнсвилл (Миссисипи)
Бөнсвилл (Миссисипи) (Burnsville) — Миссисипи штатынын Tishomingo округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1034 киши. Болжолдуу аянты - 12.4 км². FIPS коду — 28-09820.
Эскиж (Бир району, Башкыртстан)
Эскиж — Башкыртстандын Бир районундагы айыл, Берез айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 99 киши. Почта индекси — 452472, ОКАТО коду — 80213809003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Процесстик
Процесстик – сот же административдик жүрүмгө тийиштүү болгон (м.: П. ченемдер, П. укуктар, П. мөөнөттөр).
Шаршеналиева Зарыл
Шаршеналиева Зарыл (1935, Чүй обл., Дөң-Арык айылы - 2011, Бишкек) - химия илимдин доктору (1985), проф. (1992). Москва текстиль институтун бүтүргөн (1959). Кыргыз ССР ИАнын органикалык химия институтунда кенже, улук илимий кызматкер, лабор. башчысы, директор (1959-90), Илим жана жаны технология комитетинде бөлүм башчы (1990-99). 1999-жылдан КР Өкмөтүнүн алдындагы илим жана интелектуалдык менчик боюнча Кыргызпатент мамлекеттик агенттигинде бөлүм башчы, 2005-жылдан КРСУда проф. Ири молекулалуу бирикмелер химиясы боюнча адис. 170тен ашык илимий эмгеги, а. и. 4 монография, 13 автордук күбөлүгү бар.
Пироксендер
Пироксендер (грекче πῦρ (pýr) – от жана хёноз – бөтөн) – кремнийлүү кычкылтектин тетраэдр түзүлүшүндөгү тизмектешкен силикаттар классындагы метасиликаттар тобу. Моноклин (клинопироксендер), чанда ромб (ортопироксен) системасында кристаллдашат; жегичтүү Пироксендери жер Пироксендер (диопсид – геденбергит, авгит) жана жегичтүү (эгирин, жадеит, сподумен) деп бөлүнөт. Негиздүү жана ультранегиздүү, айрым жегичтүү магма тоо тектерин пайда кылган негизги минералдар. Бардык пироксендер призмача же ксеноморфтук бүртүкчө же кээде ийне сымал болот. Химиялык курамы туруксуз. Магмалык негиздүү жана ультранегиздүү тектерде, метаморфизикалык гнейс, кристаллдык сланецтерде, скарндарда тек жаратуучу минералдар. Пироксендер ири платина кен таштары менен тыгыз байланышкан, алар менен бирге алтын, никелдин сульфиди жана жез алынат. Чанда хромит, титан ванадий кен таштары, никель катмарлары жана асбест кендери кездешет.
Сареда (Чоң Горносталь куймасы)
Сарёда — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Горносталья дарыясынын оң жээгинен 32 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кайчы өрөөнү
Кайчы өрөөнү - Борбордук Теңир-Тоодо.
Пайне
Пайне (Peine) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан Шаар. Пайне районуна кирет.
Кайчы өрөөнү
Какшаал тоо тизмегинин түн. капталында, Ак-Шыйрак суусунун алабында жайгашкан. Жети-Өгүз р-нун аймагында. Уз. 32 км, туурасы 300–500 м. Кайчы м-н Айрытөр суулары кошулган жерде 1 кмге жетет. Төмөнкү бөлүгү кууш капчыгай. Өрөөндүн таманы деңиз деңг. 2840–3800 м бийиктикте жатат. Какшаалдын өрөөндү караган түн. капталы кар-мөңгүлүү. Өрөөндүн төрү Кайчы ашуусуна (4463 м) барып такалат. Төртүнчүлүк мезгилдин орто ченинде Кайчы суусунун алабынан түшкөн муздуктар 27 кмге созулуп, тепши сымал өрөөндү түзгөн. Таманына байыркы ж-а азыркы мөңгү шилендилери пайда кылган дөбө-чуңкурлуу рельеф мүнөздүү. Азыркы мөңгүнүн жалпы аянты 39,16 км2. Өрөөн девондун кумдук, сланец, алевролит, карбондун кумдук, акиташ теги, сланец, мергель тоо тектеринен түзүлгөн. Климаты континенттик. Кышы суук, январдын орт. темп-расы —15,1°С, июлдуку 11,8°С. Жылдык жаан-чачыны 195 мм. Субальп ж-а альп шалбаалуу талаасы (2800–3900 м), андан жогору субнивалдык, нивалдык-гляциалдык ландшафт алкактары мүнөздүү. Жайкы жайыт.
Пайне
Калкы - 48 743 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 119,51 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 1 57 006. Мэр — Михель Кеслер.
Тез эс
Тез эс [англисче Random Access Memory (RAM); орусчасы – оперативное запоминающее устройство (ОЗУ)] – программа менен берилиштерди убактылуу сактоочу интегралдык схема. Тез эсте төмөнкү үч түрдөгү маалыматтар сакталат: 1) иштетүү системасын жана компьютер жабдууларынын иштерин багыттаган программалык жабдыктар; 2) учурда колдонулуп жаткан колдонмо программа; 3) колдонмо программа пайдаланып жаткан берилиштер. Эстин микросхемалары (чиптери) энелик тактага же ушул сыяктуу схемалары такталарга бекитилет. Тез эс энергияга көз каранды, анда сакталган программа жана берилиштер энергия өчкөндө өчүп калат. Ошол себептен кийин пайдаланууга керек болгон берилиштерди энергия өчүрүлгөнгө чейин Тез эстен сырткы эске сактап коюу керек. Азыркы учурда жаңы типтеги Тез эс катары флэш (flash) эс колдонулууда. Анын айырмасы энергия өчсө деле сактоо жөндөмдүүлүгүн жоготпойт. Флэш эс көтөрүп жүрүүчү кичине компьютерлерде диск киргизгич түрүндөгү түзүлүш катары колдонулат. Учурда күндөрү көпчүлүк компьютерлерде Тез эс катары SIMM (бир тараптуу эс модулу) же DIMM (эки тараптуу эс модулу) колдонулат. SIMM – бул кичине схемалык такта, анда көп микросхемалар тактанын бир жагында орнотулган. SIMM тактасынын жалпы көлөмү 1, 2, 4, 8, 16 МБ түзөт жана энелик тактада жайгашат. DIMM тактасы SIMM тактасына окшош, бирок анын микросхемалары тактанын эки тарабына орнотулат. Көп компьютерлердин өндүрүмдүүлүгүн кэш эсти колдонуу менен жогорулатууга болот. Кэш эс адатта борбордук процессор менен башкы Тез эстин ортосуна орнотулуп, анда программа менен берилиштер сакталат. Процессор керектүү берилишти же программанын буйругун адегенде кэш эстен издейт, эгерде алар кэш эсте жатса, анда процессор тиешелүү аракетти башкы эсте жаткандарга караганда тез аткарат. Кийинки жаны микропроцессорлор эки деңгээлдеги кэш эске ээ. Микропроцессордун микросхемасында орнотулган эс 1-деңгээлдеги же ички кэш эс деп аталат, 2-деңгээлдеги кэш эс борбордук процессордун бөлүгү болбостон энелик тактада орнотулат.
Ажибеков Арзымат Сапарбаевич
Ажибеков Арзымат Сапарбаевич (10.3.1950-ж.т., Ак-Таш айылы) - айыл чарба тармагынын көрүнүктүү ишмери, механизатор.
Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн (1967-69). 1969-90-жылдары “Ак-Таш” совхозунда механизатор болуп иштеген. “Эмгек Кызыл Туу”, “Эмгек даңкы” ордендери менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Паллинг
Паллинг (Palling) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Траунштайн районуна кирет.
Калкы - 3376 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 53,83 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 89 134. Муниципалитеттин башчысы — Йозеф Янер.
Агыбай уулу Ильяс
Агыбай уулу Ильяс (6.3.1974-ж.т„ Каныш-Кыя айылы) - куудул-пародист, обончу-аткаруучу.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Альбек (Иккер-Рандов)
Альбек (Иккер-Рандов) (Ahlbeck (Uecker-Randow)) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Иккер-Рандов районуна кирет. Калкы - 726 киши(2009 жыл). Аянты - 18,66 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 62 001. Муниципалитеттин башчысы — Ангела Цайслер.
Тейлериоз
Тейлериоз – малдын Theileria annulata жөнөкөйлөрү пайда кылуучу катуу кармоочу же өнөкөт өтүүчү ылаңы. Ылаңдаган уйдун сүттүүлүгү 60-70% төмөндөйт, 60% и өлүмгө чалдыгышы ыктымал. Козгогучу (тейлериялар) ылаңдын башталышында лимфа түйүндөрүндө чогулат. Тейлериялар кене чакканда, анын шилекейи менен организмге кирет. Ылаңдын букма (жашыруун) мезгили 6-12 күнгө, кээде андан узак. Козгогуч жукканда нерв, кан тамыр, ретикуло-эндотелий жана кан иштеп чыгуучу системалардын функциясы өзгөрүлөт, лимфаденит пайда болот. Дартка чалдыккан малдын дене температурасы 41-42°Сге чейин көтөрүлөт. Ылаңга чалдыккан уй кепшебейт, былжыр челдери гиперемия болот, кээде кубарат же саргаят. Ылаң мал көбүнчө башын бир жагына кыйшайтып жатат, бооз уйлар музоо салышы мүмкүндүк Тез арыктайт. Ылаңдаган мал көлөкөдө кармалып, тынчтантып, аш болумдуу жеңил көк чөп, концентрацияланган (улпак, кошмо жем) сиңимдүү сапаттуу тоют берилет. Күнүгө жаңы саалган сүттөн үч маал 2-3 лден же көк сүт берген жакшы. Хиноцид, бигумаль, беренил, азидин, хлордуу натрий, сульфадимезин, аскорбин кислотасы, окситетрациклин, террамицин сыяктуу дары-дармектер атайын схема менен сунуш кылынат. Алдын алууда кышында малды сапаттуу тоют менен багуу, эгилме жайыттарды көбөйтүү, мүмкүн болушунча байлап багууну уюштуруу зарыл. Кенеге каршы атайын иш-чаралар жүргүзүлүүгө тийиш. Ылаңга каршы атайын вакцинаны малдын массасына жана жашына карабастан тери астына 1 мл күзүндө же кышында куят. Эмделген музоодо иммунитет 30-35 күндөн кийин пайда болуп, 2 жылга таасири болот.
Процесстик кепилдик
Процесстик кепилдик – сот акыйкаттуулугун сактоо, кылмыш-жаза жана жарандык процессте адам укугу менен эркиндигин коргоо, кылмыш-жаза жана жарандык иштер боюнча сот өндүрүшүн жүргүзүүнү жүзөгө ашыруу үчүн мыйзам тарабынан белгиленген укук каражаттарынын тутуму. Эң маанилүү П. к-тер: коргоо алуу укугу; акысыз юридикалык жардам алуу укугу; сот териштирүүсүнүн ачык-айкындуулугу; сот акылдаштыгы (коллегиялуулугу); сот чечимине (өкүмүнө) даттануу укугу.
Ту Харборс (Миннесота)
Калкы - 3745 киши. Болжолдуу аянты - 8.3 км². FIPS коду — 27-65956.
Маттапойсэт (Массачусетс)
Маттапойсэт (Массачусетс) (Mattapoisett) — Массачусетс штатынын Плимаус (Plymouth) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6 463 киши. Болжолдуу аянты - 60.4 км². FIPS коду — 25-39450.
Пироксенит
Пироксенит – негизинен бир же бир нече пироксенден турган толук кристаллдуу ультранегиздүү интрузия тоо теги. Курамында кээде кошунду оливин, авгит, биотит, аз санда талаа шпаттары, магнетит же титандуу магнетит кездешет. Андагы пироксендер менен кен таш минералдарынын тибине карай бир нече түргө бөлүнөт (бронзитит, гиперстенит, вебстерит ж. б.). Кычкылдуулугу Si02 45%, тыгыздыгы 3350 кг/м3. С. салм. 3,1–3,25. Өңү күнүрт, каралжын, бозомтук жашыл, күрөң. Пироксенит алкак же зоналарды түзүп, узак аралыкка созулуп жаткан гипербазиттер менен бирге жайгашат, өзүнчө силл, дайка түрүндө да кездешет. Пироксенит менен титан, сейрек жер элементтери, апатит ж. б. кен таштар байланыштуу.
Тухайм
Тухайм (Tucheim) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Йерихов районуна кирет.
Калкы - 1377 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 54,05 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 86 235. Муниципалитеттин башчысы — Йоахим Бөль.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт.
Тейлор катары
Тейлор катары – а чекитинин кандайдыр f(x) аймагында аныкталган жана анда чексиз дифференциациялануучу f функциясынын a чекитиндеги fk>(a) маанилери аркылуу түзүлгөн V f(k^a) / \А Zj—7.— \х~а) түрүндөгү чексиз катар. Бул как=0 ытардын 1-мүчөлөрүнөн түзүлгөн үзүндү сумма, f(k)(a) б. a. 2,(x-ap түрүндөгү сумма Тейлор по-k=0 h-линому (көп мүчөсү) деп аталат. Бул формуланы англис математиги Б. Тейлор 1715-ж. иштеп чыккан. Тейлор катары – функцияны изилдөөдө жана жакындатып эсептөөдө колдонулат.
Вайсбах (Хоэнлоэ)
Вайсбах (Хоэнлоэ) (Weißbach (Hohenlohe)) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Штутгарт административдик округуна карайт. Хоэнлоэ районуна кирет.
Калкы - 2112 киши(2013-ж.). . Аянты - 12,77 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 1 26 086. Мэр — Райнер Цюфле.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 айылдык округуна бөлүнөт.
Процесстик укук
Процесстик укук – кылмышты иликтөөнүн, кылмыш-жаза, жарандык жана арбитраждык, ошондой эле админстративдик укук бузуу тууралуу иштерди, конституциялык сот өндүрүшү тартибинде каралчу иштерди кароонун жүрүшүндө келип чыгуучу укук тутумунун ченем бөлүгү. Ж. у. материалдык укук менен тыгыз байланышкан, анткени ал аны ишке ашыруу жана коргоо таризин бекемдеп турат.
Линкольн (Мэн)
Линкольн (Мэн) (Lincoln) — Мэн штатынын Пенобскот округуна караган АКШ шаары.
Шаршеналиев Асанбек
Шаршеналиев Асанбек (29. 3. 1940-ж. т., Нарын обл., Жумгал району, Кызыл-Туу айылы) - юрист, юридика илимдин доктору, проф. (1999), Юстициянын 1-кл. мамлекеттик кеңешчиси (1998), КРдин эмгеги сиңирген юристи 1997). Фрунзедеги советтик соода техникумун (1958), КУУну ндук керек-жарак коомунда ССР ИАсында кенже илимий кызматкер, окумуштуу-секулук окутуучу (1977-79), Кыргызстан КП Фрунзе шааркомунда бөлүм башчы (197987), Кыргызстан КП БКнын адм. органдар жана мамлекеттик укуктук бөлүмүндө бөлүм башчынын орун басары (1987-89). Кыргыз ССРнин мамлекеттик башкы арбитри (1989-91), Конституциялык көзөмөл к-тинин төрагасы (1990), КРдин Конституциялык сотунун төрагасы (1991-93), КРдин Башкы прокурору (1993-2000), ошол эле учурда экон. кылмыштуулук, контрабанда жана коррупцияга каршы күрөш боюнча координациялык кеңештин төрагасы. КУУнун юридикалык институтунда директор (2000-01), КР Президентинин Жогорку Кеңештин Эл өкүлдөр жыйынында толук укуктуу өкүлү, ошол эле учурда КРдин Коопсуздук боюнча секретариатынын башкы инспектору (2001OS), Кыргыз мамлекеттик юридикалык академиясында проректор (2004-10), 2010-жылдан илимий-консультативдик к-ттин төрагасы. Прокуратуранын ардактуу кызматкери (2000).
Пиролюзит
Пиролюзит (грекче πῦρ (pýr) – от жана luo - жууйм), полианит – минерал, Мп02. Тетрагон системасында кристаллданат. Өңү кара, кара күрөн, анчалык жылтырабайт. Катуулугу 2-6. Салыштырма салмалмагы 4,5–4,7. Көбүнчө марганец кенинин кычкылдануу зонасында, чанда гидротерм кенинде кезигет. Пиролюзит айнек жана электр батареясын жасоодо, айнек, фарфор, химия өнөр-жайында кенири колдонулат.
Абдысаматова Роба Насыровна
Абдысаматова Роба Насыровна (1940-ж.т., Жаңы-Базар айылы) - советтик, партиялык белгилүү ишмер, Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты (1985-1990), Кыргыз Республикасынын айыл чарбасына эмгек сиңирген кызматкер (1995).
Москвадагы М.Ломоносов атындагы мамлекеттик университетти бүткөн (1964).
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Жусуп Баласагын
Жусуп Баласагын — Караханиддер мамлекетинин борборунда Баласагун шаарында атактуу жана бай үй-бүлөдө туулган.Турмушу тууралуу көп маалымат сакталган эмес. Философия, математика, дары-дармек, астрономия, астрология, көркөм өнөр, адабият, тил илими жана башка илимий тилдерде окуган, жазгандарга үлгү кылып өз китебин жазып баштаган жана дүйнөлүк адабият, маданиятка "Кутадгу билим" (Кут алчу билим, же Куттуу билим) аркылуу таанылган. Жусуп Баласагын бул поэманы хижрий жыл санагы боюнча 462-жылы, (1070-жылы) жазып бүтүргөн. Дастан «Хандардын ханы» Карахан мамлекеттин негиздѳѳчүсү (942 - 1210) Сулайман Арслан-ханга (908 - 955) тартууланган. Ошол себептен Жусуп Баласагынга "чыныгы хажиб" - же "чыныгы адис" деген наам берилип, "башкы кеӊешчи" кызматына дайындалган. Дастандын бизге жеткен үч нускасы бар. Биринчиси Герат шаарында, 1439-жылы байыркы уйгур жазуучусу менен такталган (азыр Клостернойбург ройал китепканасында сакталуу), экинчи Катарда, 14-кылымдын 1-жарымында (Египет Keдиван китепканасында) көчүрүлгөн. Ал эми үчүнчү нуска 12-кылымда Наманган шаарында араб жазуучусу менен кагазга түшүрүлгѳн. Бул кол жазма Ташкентте Чыгыш таануу институтунда сакталып турат.
Шаршембиев Жыргалбек Сабырбекович
Шаршембиев Жыргалбек Сабырбекович (24. 11. 1977-ж. т., Талас обл., Талас району, Козучак айылы) - техника илимдин доктору (2005). КАЧИни (1999), Кырг. Рееп-сынын Президентинин алдындагы мамлекеттик башкаруу академиясын (2014) бүтүргөн. Кырг. Респ-сынын УИАнын Машина тааяуу институтунда инженер (1998-2000), Н.Исанов атындагы КМКТАУнда окутуучу, доценттин милдетин аткаруучу, Транспорт жана коммуникациялар институтунун директорунун орун басары (2000-08), КАЧИде доцент, проф-дун милдетин аткаруучу (2008-10), 2010-жылдан КАЧИнин Техника-экон. колледжинин директору. Тоолуу шарттарда дөнгөлөктүү машиналардын эксплуатациялык касиеттеринин көрсөткүчтөрүн түзүүнүн теориялык жана методикалык негиздери боюнча адис. 77ден ашык илимий-методикалык эмгеги, а. и. 1 монография, 2 окуу практикуму, 16 усулдук көрсөтмө.
Бала тууралуу
"Бала тууралуу" (About a Boy, Мой мальчик) - 2002-жылы Британия, Франция жана Америка биргелешип тарткан комедиялуу драма. Тасманын продюсерлери: Жейн Росензел, Роберт Де Ниро, Бред Эпштайн, Тим Беван жана Эрик Фелнер. Сценарийин жазган жана тарткандар: Крис Вейтц, Пол Вейтц. Музыкасын жазгандар Бед Бул 1998-жылы Ник Хорнби жазган романдын адаптацияланышы болуп саналат. Тасмада Хү Грант, Николас Холт, Тони Колет жана Рейчл Вайц тартылышкан. Көрүүчүлөр Уилл жана Маркустун ойлорун угууда, тасма эки үн коштоону колдонгон.,
Тасма "Universal Pictures" тарабынан 2002-жылы, 26-апрелде кинотеатрларда жайылтылган. Ошондой эле тасма "Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты адаптацияланган сценарий " наамына көрсөтүлгөн. Тасмадагы ролдору үчүн Хү Грант жана Тони Колет "Алтын Глобус" жана "BAFTA" сыйлыктарына көрсөтүлүшкөн. Киносынчылардын жакшы сын-пикирлерине ээ болуу менен, 30 миллиондук бюджетке тартылган тасма 130.5 миллион АКШ долларын тапкан.
Эриксон (Небраска)
Эриксон (Небраска) (Ericson) — Небраска штатынын Wheeler округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 104 киши. Болжолдуу аянты - 1.0 км². FIPS коду — 31-16025.
Көмүрдүн өзүнөн-өзү күйүшү
Көмүрдүн өзүнөн-өзү күйүшү – көмүр абадагы кычкылтек менен өз ара аракетке келгенде кычкылдануу процессинен келип чыккан кубулуш. Буга талкаланган, ураган көмүргө же тазалоо жумуштарын жүргүзгөндө көмүр массаларына белгилүү санда кычкылтектин аралашып кетиши себеп болот. Бул көп сандаган геологиялык, тоо-техникалык шарттарга байланыштуу татаал химиялык процесс. Үбөлөнмө, жаракалуу көмүрлөр жеңил тутанат. Шахтадагы абанын курамын, темпретурасын алдын ала текшерип туруу иштери өзүнөн-өзү тутануудан сактайт. Тутануу төмөнкү эки себепке байланыштуу: 1) өзүнөн-өзү күйүүгө жөндөмсүз көмүрлөрдө, кычкылданган көмүр менен кычкылданбаган көмүрдүн күйүү темпретурасындагы айырмачылык 10°Сден ашпаса; 2) өзүнөн-өзү күйүүгө жөндөмдүү көмүрлөрдө айырмачылык 25-30°С жетсе. Шахтада өрт чыкпасын үчүн казылып алынган бош жерлерге тосмолор орнотулат. Тосмо суюк айнек, суюлтулган чопо, суюк аралашма толтурулуп шыбалат.
Бэссемер
Бэссемер (Bessemer) — Мичиган штатынын Gogebic округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1914 киши. Болжолдуу аянты - 14.2 км². FIPS коду — 26-07960.
Теймур Махмуд
Теймур Махмуд (16. 6. 1894, Египет, Каир – 25. 8. 1973, Швейцария) – араб жазуучусу. Каирдеги араб тили академиясынын академиги, Египет адабиятында реалисттик новелла жанрын негиздегендерден. Чыгармалары 1920-жылдан жарыялана баштаган. Алгачкы чыгармаларын А. П. Чехов, Ги де Мопассандардын таасиринде жазган. 1920–30-жылдары гумандуулук багыттагы прозалык чыгармаларында Египетте жашаган элдин коомдук турмушун сүрөттөсө, 30–40-жылдары символизм, 50-жылдары реализм идеяларын камтыган ой-толгоолорго берилет. Теймур «Шамрух» (1958), «Көк фонарлар» (1960) деген социалдык романдардын, аңгемелердин, повесттердин жана драмалык чыгармалардын автору.
Банда (этнос)
Банда — африкалык этнос. Борборбордук Африка Республикасында (Убанги менен Шари куймалардын ортосунда), Конго Демократиялык Республикасында (Убанги дарыясынын бурулушунун ички бөлүгүндө), ошондой эле Камерунда жана Түштүк Суданда жашайт. Жалпы саны — 1,3 млн адам.
Тил
Банда тилдеринде сүйлөшөт. Калктын бир бөлүгү француз тилин билет.
Дин
Көпчүлүк христиандар (католиктер). Жергиликтүү салттуу ишенимдер сакталууда. Мезгилдик оруп-жыюу үчүн ата-бабалардын арбагына курмандык чалуу ырым-жырымдары жасалат. Ислам кабыл алгандарды "рунга" деп аташат.
Чарбалык иштер
Негизги кесиби — дыйканчылык (жүгөрү, маниок, таро, пахта) жана малчылык. Аралаш эгиндер мүнөздүү. Эмгек куралдары — балта, кетмен, кесүүчү шакекче. Айрым топтор жыйноочулук жана балык уулоо менен алектенишет.
Кол өнөрчүлүк
Жыгачтан оюу жана карапачылык (идиштер геометриялык оюм-чийим менен капталган) өнүккөн.
Тарых
Азыркы мекенине банда уруулары Дарфурдан келген деп эсептелет. Орто кылымдарда мусулман кул соодагерлеринин жортуулдарынан банда эли абдан жапа чеккен. Жортуулдардын кесепеттери элдин демографиясына таасирин тийгизген. Көпчүлүгү түштүккө жана батышка Убанги дарыясын бойлоп көчүп кетишкен. Француз колонизаторлорунун келиши менен кул сатуучулардын жортуулдары токтотулган.
Маданият
Бул этникалык топ ритуалдык жана жалпы максаттар үчүн колдонулган жыгачтан жасалган буюмдары, ошондой эле чоң  барабандары менен белгилүү. Банда-Янгере сыяктуу ар кандай аталыштар берилген бул барабандар майрамдар жана билдирүүлөр үчүн колдонулган. Банда элинин кызыктуу экспонаттарынын бири —  капталдарына кыйшайтып чыгып турган үч сабагы (пычактары) менен бутак (же гүл) түрүндө жасалган ондо ыргытуучу бычак.
Коом
Банда элинин бойго өтүүнү тааныган семали ырымы бар. Тойлордо нике баасы түрүндөгү сеп салттуу түрдө үй-бүлө үчүн темир шаймандарды камтыган.
Булактар
Банда тилдери
Салам-Алик
Салам-Алик (Салам-Алик) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Өзгөн районундагы айыл. Салам-Алик айыл округу составына кирет. Деңиз деңгээлинен 1300 м бийиктикте. Райондун борбору Өзгөн шаарынан 40 км түндүк-чыгыш тарапта, Кара-Суу темир жол бекетинен 90 км.
Калкы
Калкы - 1 610 киши. Орто мектеп, китепкана бар.
Сареда (Чоң Мутной куймасы)
Сарёда — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Мутная дарыясынын оң жээгинен 29 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Папенбург
Калкы - 35 032 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 118,36 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 54 041. Мэр — Ян Петер Бехтлуфт.
Шаар административдик курамы боюнча 6 шаардык районго бөлүнөт.
Кара-Кулжа өрөөнү
Кара-Кулжа өрөөнү - Тасыраксай м-н Фергана тоолорунун аралыгында кеңдик багытта жайгашкан.
Каракулжа районунун аймагында. Уз. 104 км, туурасы 24 км. Басымдуу бийикт. 3200–3400 м. Өрөөндүн эң жапыз жери 780 м, бийик жери Үчсейит массивинде (4900 м). К. ө. мезозой ж-а кайнозой замандарында пайда болгон кумдук, конгломерат, чопо, мергель ж-а сланец, Тар д-на жакын неоген ж-а антропогендин конгломераттары м-н борпоң тоо тектерден турат. Климаты континенттик; июлдун орт. темп-расы 15,3°С, январдыкы —14,8 С. Жылдык жаан-чачыны 571 мм. Мөңгү өрөөндүн 4,3%ин түзөт, жалпы саны 31, алардын 16сы Үчсейит массивинде; эң ириси — Каракол, уз. 5,6 км, туурасы 0,9 км, аянты 4,6 км2. Кар чеги 4160 м бийикте жатат. Ири суусу—Каракулжа. Ландшафттары: күңүрт боз топурактуу талаа (1000–2000 м), каралжын тоо топурактуу бийик чөптүү шалбаалуу талаа ж-а токойлуу шалбаалуу талаа (2500–3000 м). Түздүктөрдөгү бетеге, шыбак, ит-мурун, шыраалжын, улам жогорулаган сайын табылгы, кайың, жаңгак, андан ары карагай, арча м-н алмашат. Нивалдык зонада альп өсүмдүктөрү басымдуу. Ессентуки тибиндеги минералдуу булактар бар. Өрөөндө Каракулжа кыш. жайгашкан.Негизинен жайыт катары пайдаланылат.
Березовка (Бир району, Башкыртстан)
Березовка — Башкыртстандын Бир районундагы айыл, Берез айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 571 киши. Почта индекси — 452472, ОКАТО коду — 80213809004.
Тека
...Тека (грекче theke - бир нерсе коюлуучу жай, ящик) – татаал сөздөрдүн бир нерсенин топтолушун жана аларды сактоочу жайды туюндурган бөлүгү (мисалы, картотека, фильмотека ж. б.).
Жанна д’Арк (тасма)
"Жанна д’Арк" (The Messenger: The Story of Joan of Arc) (французча:Jeanne d'Arc) 1999-жылы Люк Бессон тарткан тарыхый жана баатырдык драма. Тасмада роль жараткандар: Милла Йовович, Жон Малкович, Файе Данауэй жана Дастин Хоффман. Тасманын сценарийин Бессон жана Эндрю Биркин, музыкасын Эрик Серра жазган.
Тасма француз согушунун баатыры Жанна д’Арктын 15-кылымда кабыл болгон диний кыйноолорду баяндайт. Тасма Жанна д’Арктын үй бүлөсүнүн англиялыктардын зөөкүрчүлүгүнө кабыл болушу менен башталат. Жана ага мындай аракеттер англиялыктарга каршы согушту жетектөөгө дем күч берет. Анын англиялыктарды көздөй жетектөөсү Чарльз 7ге такты алууга жардам берет. Соңунда, Жанна кудайдан качкандыгы үчүн туткундалат.
Бессондун Йововичтин катышуусундагы буга чейинки тасмасы көптөгөн жакшы сын-пикирлерге кабыл болгон жана кирешелүү тасмалардын катарын толуктап экөөнүн тең келечегине жол ачкан. "Жанна д’Арк" ийгиликтүү тасмалардын бири болот деп күтүлгөн жана Бессон менен Йововичтин келечегине негиз болмок. Бирок, тасма сынчылар тарабынан ар кандай сын-пикирлерге кабыл болуп, 67 миллион АКШ долларын сарптаган тасма 67 миллион гана АКШ доллар киреше таба алган.
Шаршеев Каныбек
Шаршеев Каныбек (1950-ж. т., Ысык-Көл обл., Жети-Өгүз району, Боз-Бешик айылы) - физика-математика илимдин доктору (2000), проф. (2002). КМУну (1972), Кыргыз ССР ИАнын аспирантурасын (1979) бүтүргөн. Пржевальск мамлекеттик педагогика институтунда окутуучу, улук окутуучу (197276), Кыргыз ССР ИАнын ФМИде инженер, улук лаборант, улук инженер, илимий кызматкер (197985), Пржевальск мамлекеттик педагогика институтунда кафедра башчысы, доцент, декан, Илимий-өндүрүштүк борбордун директору (1986-2008), 2008-жылдан Нанотехнологиялар борборунун директору. Катуу телолор физикасы боюнча адис. 200дөн ашык илимий эмгеги, а. и. 2 монография, ЖОЖдор үчүн 13 окуу китеби, 14 окуу куралы жарык көрүп, 3 ойлоп табуучулук, 11 автордук күбөлүктүн ээси.
Лаймбах (Вартбургкрайс)
Лаймбах (Вартбургкрайс) (Leimbach (Wartburgkreis)) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Вартбург районуна кирет.
Байрам (Миссисипи)
Байрам (Миссисипи) (Byram) — Миссисипи штатынын Хиндс (Hinds) округуна караган АКШ шаары.
Лаймбах (Вартбургкрайс)
Калкы - 1794 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 8,63 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 63 051. Муниципалитеттин башчысы — Херрман Гөринг.
Байрам (Миссисипи)
Калкы - 7386 киши. Болжолдуу аянты - 47.0 км². FIPS коду — 28-10140.
Процесстик укук улантуучулук
Процесстик укук улантуучулук – жарандык процесстин тарабы болгон бир адамдын, башкага, ага талаш-тартыштагы материалдык укуктардын (милдеттердин) өтүүсү менен шартталган алмашуусу. КР жарандык-процесстик мыйзамдары боюнча сот, эгер төмөнкүдөй фактылар пайда болсо, бир тараптын анын укук улоочусу менен алмашуусуна жол берет: жарандын өлүмү, юридикалык жактын кайра уюмдаштырылуусу, талаптарды коюу, карызды кайтаруу жана башка материалдык укук мамилелериндеги жактардын алмашуулары. Укук улантуучулук процесстин каалаган баскычында болушу мүмкүн. Укук улоочу процесске аралашканга чейинки бүткөрүлгөн баардык аракеттер укук улоочу алмаштырган жак үчүн канчалык милдеттүү болсо, ошончолук милдеттүү болуп эсептелет.
Абдымомун аталык
Абдымомун аталык - 1873-74-жылдардагы Кокон хандыгына каршы чыккан көтөрүлүштөрдүн жетекчилеринин бири.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Психиатриялык жатак
Психиатриялык жатак – медициналык корутунду боюнча сот тарабынан белгиленген медициналык мүнөздөгү мажбурлап дарылоо чаралары көрүлө турган арналуу медициналык мекеме.
Көмүрдү суу менен талкалоо
Көмүрдү суу менен талкалоо, көмүр катмарын суу менен жаракалоо – көмүр кабаттарын суу менен урдуруп, талкалоо. Көмүрдү жер астынан суунун күчу менен талкалап, ташып, жер үстүнө алып чыгуу. Мында көмүр гидромонитор же механогидравликалык машина пайда кылган жогорку басымдагы (5-10 Мг/м2) суунун энергиясы менен талкаланат. Суу борбордон качуучу насос менен түтүк аркылуу үңүлмөгө забойго жиберилет. Ар кандай чоңдукта талкаланган көмүр суу менен агып, жүк ташуучу унаага жүктөлүп, андан ары сыртка чыгарылат. Кен ылгоочу фабрикада кургатылат. Гидрошахталарда техникалык-экономикалык көрсөткүч көмүрдү «кургак» казып алууга караганда 1,5-2 эсе жогору болот.
Маунт Вашингтон (Массачусетс)
Маунт Вашингтон (Массачусетс) (Mount Washington) — Массачусетс штатынын Беркшир округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 130 киши. Болжолдуу аянты - 57.9 км². FIPS коду — 25-43300.
Абдиев Жеңиш
Абдиев Жеңиш (6.1.1946-ж., Жаңы-Базар айылы - 5.7.2007, ошол эле жер) - энергетика тармагынын көрүнүктүү ишмери.
Вирсдорф (Айфель)
Вирсдорф (Айфель) (Wiersdorf (Eifel)) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Айфель-Битбург-Прүм районуна кирет.
Калкы - 247 киши(2013-ж.). . Аянты - 4,06 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 32 134. Муниципалитеттин башчысы — Лео Хүльпес.
Уйхтериц
Уйхтериц (Uichteritz) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Вайсенфельс районуна кирет.
Калкы - 1417 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 8,55 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 84 515. Муниципалитеттин башчысы — Вольфганг Курце.
Шарттуу белгилер
Шарттуу белгилер - географиялык карталардагы ж. б. картогр. эмгектердеги түрдүү объектилерди (мис., тоо, суу, кен, жол өнөр жай, калктын жыштыгын ж. б.), алардын сапаттык жана сандык мүнөздөмөлөрүн чагылдыруу үчүн түшүрүлгөн (мис., тамга, сан, сүрөт, боёктун түрлөрү ж. б.) белгилер.
Саламандралар
Саламандралар (Salamandridae) - куйруктуу жерде-сууда жашоочулар тукуму. Денесинин узундугу 10-28 см, куйругу кыска, буттары күчтүү, алдынкы кыска буттары 4, арткысы 5 манжалуу, сүзгүч жаргаксыз. Көз жапкылары жакшы өөрчүгөн. Чоңдору өпкөсү менен дем алат, бакалоору жок. Түсү жалтырак кара, ачык сары темгилдүү. 15тей уруусу, 45 түрү Евразия, Түн Америка ж-аТүн. Африкада таралган. КМШ өлкөлөрүндө 3 уруусу, 7 түрү кезигет. Алардын ичинен накта С., тритондор жана узун куйрук С. белгилүү. Узун куйрук С. уруусунун өкүлү кавказ саламандрасы - Батыш Кавказ эндемиги. С-дын кургакта жана сууда жашоочу түрлөрү бар. Нымдуу, көлөкөлүү токойдо, суу жээктеринде жашап, майда омурткасыздар менен азыктанат. Личинкалары сууда өөрчүйт. Көпчүлүгү жумуртка-тирүү жана тирүү тууйт.
Көмүр казуучу агрегат
Көмүр казуучу агрегат – көмүр шахтасындагы узундугу 100-300 м келген үңүлмөдө, бардык жумуштарды автоматташтырып иш жүргүзүү механизми. Көмүр казуу, жүктөө, ташуу, конвейерди ишке киргизүү, катмарлардын үстүн уратуу, энергия берүүчү кабелдерди, суу чачуучу шлангаларды пайдалануу, катмардын таманын тазалоо сыяктуу иштер автоматташтырылат. Көмүр казуучу агрегат ичке тилкелеп казуучу комбайндан, жылып туруучу конвейерлерден, гидравликалык бекиткичтен, кабель менен шлангадан, катмардын таманын тазалагычтан турат. Агрегатты автоматтык жол менен (электр-гидравликалык, гидравликалык) башкаруу штректерде жүргүзүлөт. Агрегат ойдогудай иштөө үчүн катмардын бир калыпта жатышы, калыңдыгы (1,2 мден кем эмес), тез желдетип туруу сыяктуу тоо-кен техникалык шарттар талап кылынат. Кыргызстанда Көмүр казуучу агрегат Таш- Көмүр кенинде колдонулат.
Пирометаллургия
Пирометаллургия (грекче πῦρ (pýr) – от жана металлургия) - эң жогорку температурада иштеле турган металлургиялык процесстердин жыйындысы. Пирометаллургия – металлургиянын негизги жана байыркы тармагы. 20-кылымдын башында жалындуу ысытуу жолу менен катар ар түрдүү электрдик (жалын, индукциялык) ысытуунун түрү пайда болду. 20-кылымдын экинчи жарымында металлдарды плазмалык, эритүү, зоналык эритүү ж. б. ыкмалары түзүлдү. Пирометаллургия азыркы кезде чоюн, болот, коргошун, жез, никель ж. б. маанилүү металлдарды алууда негизги орунду ээлейт. Технологиялык белгилерине жараша Пирометаллургиялык процесстердин башкаруу, эритүү, конвертер процесси, чакмактоо, тазалоо (рафинация) жана дистилляция түрлөрү колдонулат. Башкарууда металлдардын бөлүкчөлөрү ириленип, курамы өзгөргөнү менен катуу абалын сактайт, ал кайноочу катмар мешинде, көп түптүү меште, агломерациялык машинада бышырылат. Эритүүдө шихта эритилип, ал 2 катмарга (металл жана шлак же металл жана штейн) бөлүнөт; ал шахта мешинде, электр мешинде ж. б. аткарылат. Конвертерлөө процессинде материал (чоюн, штейн) аба же кычкылтек менен үйлөтүлүп, сапаттуу металл алынат. Бул конвертер мештеринде иштелет. Тазалоо процесси эритилген металлдагы кошундуларды кычкылдантуу менен жок кылууга негизделген. Дистилляция процессинде алына турган металл буу абалына келтирилет да, андан кийин кайра конденсацияланып алынат. Бул реторт, шахта жана кайноочу катмар мештеринде иштелет.
Тэйлорс Фолс (Миннесота)
Тэйлорс Фолс (Миннесота) (Taylors Falls) — Миннесота штатынын Chisago округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 976 киши. Болжолдуу аянты - 10.4 км². FIPS коду — 27-64318.
Карасаз өрөөнү
Карасаз өрөөнү - Ички Теңир-Тоодо. Түндүгүнөн Каражорго, Каракаман, түштүгүнөн Капкаташ тоолору м-н чектешип, Карасаз суусунун алабын ээлейт.