cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Момо (тамак)
Тибет тилиндеги mómo (馍馍) сөзү кытай тилинен өздөштүрүлүп алынган.
Жасалышы
Момонун камыры ун жана суунун аралашмасынан жасалат. Айрым учурларда ачыткылар жана сода кошулат. Камырдын ичине курамы ар түрдүү азыктар салып бышырылуусу мүмкүн:
Түрлөрү
Момонун С-момо (C-momo), кати-момо (Kothey momo), момо шорпосу жана куурулган момо сыяктуу түрлөрү бар. С-момо пияз жана кызыл калемпир кошулуп даярдалып, чоң кеседе ысык түрүндө ичилет. Момо шорпосу эттин шорподо бышырылган түрү. Куурулган момо момо бышырылгандан кийин дагы бир жолу куурулуп салынат.
Агатанманак, өрөөн
Агатанманак өрөөнү Алай кырка тоосунун чыгышында субмеридиан багытында созулуп жатат. Аянты 40км 2ден ашык. Узундугу 70 кмдей. Жеринин бети түштүк-чыгыштан түндүк-батышты карай жантайыңкы; дөңсөөлүү. Негизиненпалеозойдункарбонаттуу тоо тектеринен түзүлгөн. Кышы суук, жайы мелүүн. Жылдык жаан-чачыны 450–500 мм. Өрөөн аркылуу Агатанманак суусу (Мурдаштын бир курамы) агат. Токой (2300–2500 м), субальп (2500–3000 м) жана альп шалбаалуу талаа (3000–3600м) ландшафты басымдуу.
Азтэг (Нү-Мексико)
Азтэг (Нү-Мексико) (Aztec) — Нү-Мексико штатынын San Juan округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6378 киши. Болжолдуу аянты - 25.4 км². FIPS коду — 35-05780.
Үн чыгаргыч
Үн чыгаргыч (speaker) — кичине стерео үн чыгаргычтар мултимедиа персоналдык компьютерлеринде аудиону ойнотуучу жөнөкөй жана кымбат эмес түзүлүш. Ал үн картасы аркылуу компьютер менен туташтырылат.
Киндейка (дарыя)
Киндейка — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Турузбаевка дарыясынын оң жээгинен 58 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тура дарыясы Тагил дарыясынын куюлушунан Тагил дарыясы, Ница дарыясы жана Пышма дарыясы дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Акчишма (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Акчишма — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Халикеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 54 киши. Почта индекси — 453187, ОКАТО коду — 80248860002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жийдели-Сай чополуу сланец кени
Жийдели-Сай чополуу сланец кени Баткен облусунун Кадамжай районунда, Кадамжай шаарчасынан 2 км түштүк-чыгыш тарапта, деңиз деңгээлинен 1100–1370 м бийиктикте. 1969–70-ж. Түштүк Кыргыз геол. экспедициясы чалгындаган. Кен аймагында силурдун кум–чополуу тектери, кварцит жана девондун чополуу сланецтери жатат. Пайдалуу катмар девондун чополуу сланецтеринин арасындагы бир өңчөй, өңү каралжын, боз сланец тоотегинен турат. Курамында серицит менен хлорит 60–70%, талаа шпаты 20–25%, кварц 5%. Сланецтин көөп чыгуу коэффициенти 3–7, орточо тыгыздыгы 0,470–0,730 г/см. Сланецтен “Б” классындагы “500”, “600” жана “700” маркасындагы керамзиттик шагыл алууга болот. Запасы В категориясы боюнча 2399 миң м3, С1–5379 миң м3, В+С1–7778 миң м3, С2–5067 миң м3; 1997-жылга карата баланстагы запасы: В–2328 миң м3, С1–5379 миң м3, В+С1–7707 миң м3, С2–5067 миң м3. Кен казып алынууда.
Айрыкуйруктар
Айрыкуйруктар — жырткыч куштардын бир систематикалык тобу, буларга төмөнкү түрлөр кирет: Индистан айрыкуйругу (лат. Haliastur indus), узун айрыкуйрук (Elanoides forficatus), араатумшук айрыкуйрук (Harpagus bedentatus), кызыл айрыкуйрук (Milvus milvus), үлүлчү айрыкуйрук (Rosthramus sociabilis), Америка айрыкуйруктарынын бир түрү, чоң ооз айрыкуйрук (Machaeramphus alcinus), кадимки айрыкуйрук (Milvus korschun).
Ракитников Андрей Николаевич
Ракитников Андрей Николаевич (1903, Орусия, Саратов губерниясы - 1994, Москва) - геогр. илиминин доктору, (1963), Москва мамлекеттик университетинин профессору. 1924-ж. Саратов шаарындагы айыл чарба институтун бүтүргөн, кийин 1924-жылдан СССР ИАнын экспедициясынын курамында, Казакстан жана Орто Азия аймагынын жаратылыш ресурстарын изилдөөгө катышкан. 1936-ж. «Борбордук Тяньшань жана Ысык-Көл ойдуңу» монографиясы, 1939-ж. «Чыгыш Фергананын айыл чарба зоналары» китеби жарык көргөн. Монографиясы үчүн геогр. илиминин кандидаты болгон. Ошол мезгилден Москва университетинин геогр. факультетинде профессор, айыл чарба географиясы боюнча илимий топтун уюштуруучусу болгон.
Ал жетектеген редакциялык комиссия «СССРдин айыл чарбасын райондоштуруу» боюнча карталарды жарыкка чыгарган (1989). Р. о. эле «Каспий бою ойдуңунун батыш бөлүгүнүн экономикалык географиясы» (1957), «Айыл чарбасынын географиясы» (1970) ж. б. эмгектерди жараткан.
12 Январь (Үчтүн айы)
12-январь — Григорий жылсанагы боюнча жылдын 12-күнү, жылдын аягына чейин 353 (толук жылда 365) күн бар.
Бешик-Боз
Бешик-Боз — топоним. Эпоско байланыштуу уламыш боюнча Өзбек ССРинин Анжыян облусуна караштуу Бостон чөлкөмүндөгү адыр. Перинин кызы Айсалкын Эр-Төштүктү сүйүп калып, андан эркек бала төрөйт. Баласын куржунга салып барып ээн чөлдөгү Кызылнардын өркөчүнө арта салып коюп өзү кайып болот. Баласыз Көкөтөй кан ал баланы таап алат да, атын эркелетип Бокмурун коёт. Кайып кыз болсо ичтен чыккан баласынан айрылып, күйүтүнө чыдабай Б.-Б. адырына келип ушул күнгө чейин бош бешикти терметип «Алдей-алдей ак бөпөм, Ак бешикке жат бөпөм» — деп ыйлай-ыйлай терметип жүрөт имиш. Бул жерден ак ниет, бирөөгө жамандыгы жок таза адамдар тыңшаса анын ырдаганы Б.-Б-до кадимкидей угулат дешет.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Чым-Коргон
Чым-Коргон (Чым-Коргон) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Кемин районундагы айыл. Чым-Коргон айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 3 177 киши.
Абрахам Пайс
Абрахам Пайс (англ. Abraham Pais; 1918, 19-май, Амстердам - 2000, 28-июль, Копенгаген) - теги голландиялык америкалык теоретик-физик жана илим тарыхчысы. Илимий эмгектери өзөктүк физика, элементардык бөлүкчөлөрдүн физикасы, кванттык талаа теориясынын маселелерине арналган; анын негизги жетишкиндиктерине жат бөлүкчөлөрдүн ассоциативдик туулушу тууралуу идея, бөлүкчөлөрдүн аралаш абалы жана алардын осцилляциясы жөнүндө теория кирет; ал "лептон" жана "барион" терминдерин киргизген. Пайс Эйнштейн, Бор жана Оппенгеймердин популярдуу өмүр баяндарын жана физика тарыхы боюнча бир катар эмгектерди жазган.
"Манас" энциклопедиясы 2-том
Бул томго "Манастын" сюжетинен тартып - Ярупага чейинки макалалар камтылган.
Дези Баутерсе
Дези Баутерсе (, төр. 13-октябрь 1945) — Суринамдын президенти.
Концентрация
Концентрация (лат. concentratio – чогулуу, топтолуу, бир орунга жыйылуу) – психологияда белгилүү элеске, мазмунга назар салуу. Концентрациянын карама-каршы түшүнүктөрү дисперсия диссипация.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Парамарибо
Парамарибо – Суринам Республикасынын борбору. Өлкөдөгү эң ири шаар. Суринам дарыясынын Атлантика океанына куя беришинен 20 км өйдөрөөк жайгашкан. Климаты субэкватордук, ысык жана нымдуу. Орточо температурасы жылдын бардык мезгилинде 23°Стан 31°Ске чейин. Жылдык жаан-чачыны 2300-3000 мм. Калкы 241,3 миң (2010). Жолдор тоому. Эл аралык аэропорту бар. Өлкөнүн башкы порту (боксит, жыгач, ром ташылат). Шаарды француздар 1640-ж. негиздеген. Тамак-аш (кокос майы сыгылат), тактай тилүүчү ишканалар иштейт. Дүйнөдөгү эң артта калган өлкө болгондуктан, маданий мекемелери өнүккөн эмес. Университет, музей, парк бар. Зеландия форту, цитадель (17-кылым) сакталган. Шаардын кууш көчөлөрүн мангр өсүмдүктөрү каптап, өзгөчө көрүнүшкө ээ. Туристтерди Парамарибонун чет жакасында жайгашкан Браунсберг улуттук паркы (дүйнөдөгү эң ири дайыма жашыл жапайы токой массиви) кызыктырат. Шаар Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген.
Билим берүү мекемелеринин уставы
Билим берүү мекемелеринин уставы - окутуу, билим берүү иштерин жүргүзүүчү мекемелердин, окуу жайлардын юридикалык статусу, билим берүүчүлүк максаты, милдети, иштөө эрежелери, структурасы, сырткы байланышы, ал мекемеде иштеген кызматкерлердин абалына жараша аткарган милдети ж. б. жол-жоболору аныкталган расмий документ. Устав билим берүү мекемесинин жалпы чогулушунда бекитилет жана анын талаптарын аткаруу мекеменин ар бир мүчөсү үчүн милдеттүү болот.
Баранц (Иглин району, Башкыртстан)
Баранц — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Калтыман айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 84 киши. Почта индекси — 452401, ОКАТО коду — 80228820003.
Тубаса идеялар
Тубаса идеялар – сезим дүйнөсүнө эч катышы жок адамдын акыл-эсине башынан, төрөлгөнгө чейин эле тиешелүү, тажрыйбадан көз каранды эмес түшүнүктөр, билүүлөр элестер.
Тубаса идеялардын катарына математика менен логиканын аксиомаларын жана философиянын баштапкы принциптерин, моралдык баалуулуктарды кошушат.
Тубаса идеялар жөнүндө окууну Платон негиздеген. Кээ бир философтордун пикири боюнча, тубаса идеялар Кудай тарабынан берилет (Декарт), же тубаса идеялардын өнүгүүсүнө сезим тажрыйбасы шарт түзгөн акылдын шыгы же жөндөмдүүлүгү (Лейбниц).
Интеллектуалдык интуициянын рационалисттик теорияларында, кээ бир абалдар, түшүнүктөр акылга башынан тиешелүү эмес, алар эс-акылда аныктыкты байкоонун негизинде аңдалат, деп айтылат. Кант тажрыйбадан көз каранды эмес, тажрыйбага чейинки тубаса идеяларды четке какканы менен тубаса идеялар концепциясына окшош априордук форма жөнүндө окуусун жараткан. Тубаса идеялар теориясы гносеологиянын сезимдик жана рационалдык тааным концепциясына каршы турат. Тубаса идеялар концепциясын жаңы формада кайра жаратуу аракети тилдик универсалийлердин бар болгондугун абсолютташтырган жана тил менен сүйлөө эрежелеринин, аң-сезим менен тилдин тыгыз байланышын танган америкалык лингвист Н. Хомский тарабынан жүргүзүлгөн.
Гадолиний
Гадолиний (Gadolinium, Gd) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы 6-мезгилинин III В группа элементи. К.н. 64, ат. м. 157,25. Г. массалык сандары 143Gd - 162Gd болгон 20 изотобу белгилүү, алардын ичинен жаратылышта массалык сандары 151Gd, 154Gd, 155Gd, 156Gd, 157Gd, 158Gd, 160Gd болгон жети изотобу табылган. Г. жер кыртышында 110-3 % массалык санда кездешет. Г. 1880-ж. швейц. химик Жан Шарль Галиссар де Мариньяк 1-жолу оксиди (Gd2O3) түрүндө бөлүп алган. Г. күмүш түстөгү ак металл; балкып эрүү темп-расы 1312оС; к. темп-расы 3280оС; бирикмелеринде +3 окистенүү даражасын көрсөтөт; анын окистенүү-калыбына келүү потенциалы -2,40 га барабар. Г. бирикмелери (Gd2O3, Gd2S3 жана башкалар) жарым өткөргүчтүк касиетке ээ болгондуктан оптоэлектроникада колдонулат.
Жогорку Дубок
Жогорку Дубок — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Седка дарыясынын сол жээгинен 59 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 26 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ассимиляция (биологияда)
Ассимиляция (биологияда) анаболизм - тирүү организмдеги химиялык процесстер; зат алмашуунун бир түрү. Ассимиляцияда организм сырткы чөйрөдөн өзүнө керек ар кандай органикалык же органикалык эмес заттарды алуу менен жашоосун, өсүп-өнүгүшүн камсыз кылат. Бардык тирүү организмдер үчүн энергиянын биринчи булагы - Күн нуру. Автотрофтуу организмдер (жашыл өсүмдүктөр жана кээ бир бактериялар) Күн нурун пайдалануу менен органикалык эмес заттардан (CO, H O ж.б.) органикалык заттарды (углеводдор, белоктор, аминкислоталар жана башка) пайда кылат. Гетеротрофтуу организмдер органикалык заттарды синтездегенде катаболизм процесстеринен пайда болгон энергияны пайдаланат. Бактериялар органикалык эмес заттар кычкылданганда бөлүнүп чыккан энергияны керектейт. Ассимиляция көбүнчө жаш жаныбарларда жана өсүмдүктө вегетация мезгилинде күчтүү жүрөт.
Беш-Мойнок
Беш-Мойнок — топоним. Сейтек Таласка көчүп келаткан жолдо «Беш-Куюм-Суу, Беш-Мойнокту» (Курама варианты, «Сейтек», 135) басып өтөт. Географиялык реалия катары Кыргызстандын топонимдеринде кезигет.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Жоо-Жүрөк мрамор кени
Жоо-Жүрөк мрамор кени Нарын облусунун Жумгал районунда, Жумгал тоо тизмегинин түштүк айрыгында, Борбодой жана Ак-Таш сууларынын алабында. Кен аймагында протерозойдо пайда болгон чөкмө жана жанартоотектери жатат. Алардын арасындагы мрамор катмарларынын калыңдыгы 5 мден 100 мге жетип, узундугу 800–900 мге созулат. Мрамордун өңү ак, боз болуп, көгүш, каралжын түстөр менен кошумчаланат. Таштан кооз көркөм буюмдарды жасоого болот.
Сөксөөл
Сөксөөл - чөлдөрдө жана жарымчөлдөрдө өскөн дарак. Бийиктиги 1,5-12 метрди түзгөн.
Тамыры бекем, 10-11 м тереңдикке кетет. Дарак түз өспөйт, бекем болот.
Өнү ак, кара жана күрөң түздөрдө келет.
Чормонов Бакас Шаршембиевич
Чормонов Бакас Шаршембиевич (1921, Ысык-Көл району, Темир кыш., - 1989, Бишкек) - экономикалык геогр. багыты боюнча көрүнүктүү илимпоз жана педагог, агартуучу. Кыргыз Респ-нын эл агартуусунун отличниги (1946), СССР жогорку окуу жайларынын отличниги (1981), география илиминин кандидаты, доцент, профессор. Орто мектепти Херсон облусунун (Украина) Чельбасы айылынан бүткөн. 1941-46-ж. Ысык-Көл районун Темир айылындагы орто мектептин окуу бөлүмүнүн башчысы, директору, ошол эле райондун жана 1946-51-ж. - Жалал-Абад облустук элге билим берүү бөлүмүнүн башчысы. 1951-54-ж. Кыргыз мамлекеттик университетинин студенти, 1954-89-ж. КМУнун геогр. факультетинде ага окутуучу, доцент, профессор. Кыргызстандын өнөр жайынын, шаарларынын географиясы, географияны окутуунун методикасы боюнча 90дон ашык илимий-методикалык эмгек жазган.
Монографиялары: «Промышленный прогресс Кыргызской ССР», «Өнөр жайы өнүккөн Өрөөн», «Өз крайыңды үйрөн» ж. б. Кыргызстандын телекөрсөтүүсүндө «Кино - саякатчылар клубун» уюштуруп, өмүрүнүн акырына чейин аны алып баруучу болгон.
Анестетиктер
Ооруну басаңдатуучу дарылар — оору сезимин жоготуучу же басаңдатуучу заттар.
Алардын химиялык түзүлүшү жана тийгизген таасири ар түрдүү болот. Ооруну басаңдатуучу дарылар көбүнчө нерв системасына таасир эткендиктен ооруну сездирбейт (аналгетиктер).
Наркотиктүү аналгетиктер
Наркотиктүү аналгетиктерге апийимден алынган дарылар жана алардын ордуна колдонулуучу синтезделген дарылар кирет. Булар оору оезүүгө тандалмалуу таасир берип, эстен тандырбайт. Наркотиктүү аналгетиктер негизинен күйүктө, травмада, зыяндуу шишиктерде, миокарддын инфарктында катуу ооруну басуу үчүн колдонулат. Ооруну басуу менен бирге психикага таасир этип, эйфория абалын түзөт. Анда кишинин көңүлү чөкпөйт, өзүн өзү контролдобой, айлана-чөйрөгө сын көз менен карабайт, эч нерседен коркпой, тынчтанып калат. Бул дарыларды кайталап кабыл алуудан организм ага көнүп, дарынын өлчөмүн көбөйтмөйүнчө таасир этпей калат. Натыйжада бангилик пайда болот. Ошондуктан ал дарылар атайын так каттоого алынып, аларды врачтын уруксатысыз кабыл алуу кылмыш катары эсептелет.
Наркотиксиз аналгетиктер
Наркотиксиз аналгетиктерге ацетилсалицил кислотасы, амидопирин, анальгин, бутадион жана башкалар кирет. Булар түрдүү орган менен ткандардын сезгенүүдөн келип чыккан оорусун басат (к. Сезгенүүгө каршы дарылар). Ошондой эле дененин температурасын төмөндөтөт (караңыз. Дененин ысышын төмөндөтүүчү дарылар). Бул дарыларды врачтын сунушу боюнча гана колдонуу керек. Анальгин, амидопирин, фенацетил дарыларын өз алдынча узакка кабыл алуудан кан пайда болуу процессинин бузулушу, аспиринди врачтын контролусуз такай ичүүдөн карындын былжыр чели бузулуп, канашы, кулак чуулдап, укпай калуу мүмкүн.
Спазмы
Ички органдардын спазмы болгондо да оору катуу сезилет. Аны спазмды жазма дарылар, кан тамырды кеңейтүүчү дарылар басат.
Кариб деңизи
Кариб деңизи, Караиб деңизи – Атлантика океанындагы жартылай туюк деңиз. Батышынан жана түштүгүнөн Борбордук жана Түштүк Америка, Түндүк жана чыгышынан Чоң жана Кичи Антил аралы менен чектешет. Юкатан кысыгы аркылуу Мексика булуңу, Кичи жана Чоң Антил аралындагы көптөгөн кысыктар аркылуу Атлантика океаны, Панама аркылуу Тынч океан менен туташат. Аянты 2777 миң км2, көлөмү 6745 км3. Эң терең жери 7090 м (Кайман кобулу). Жээктери тоо, ойдуңдуу; батышы жана Антил арал тарабы коралл рифтери менен курчалган. Булуңдары: Гондурас, Дарьен, Венесуэла. Ири аралдары: Куба, Гаити, Ямайка, Пуэрто-Рико. Суунун температурасы кышында 25°C, жайында 29°С. Туздуулугу 36‰. Суткасына 2 жолу ташкындайт (бийиктиги 1 мге чейин). Балык кармалат. Бермет чогултулат. Кариб деңизи – Панама аркылуу Атлантика океанынын түндүк бөлүгүндөгү портторду Тынч океандын порттору менен байланыштырган кыска деңиз жолу. Негизги порттору: Маракайбо, Ла-Гуайра (Венесуэла), Барранкилья жана Картахена (Колумбия), Лимон (Коста-Рика), Колон (Панама), Санто-Доминго (Доминика Республикасы), Сантьяго-де-Куба (Куба). Деңиз жээктери – негизги рекреациялык зона, курорттору көп, пляждары жакшы.
Корюшка түспөлдүүлөр
Корюшка түспөлдүүлөр (Osmeroidei) — сом балыктарынын бир түркүмчөсү, буларга корюшка сымалдуулар тукуму (лат. Osmeridae) жана бир нече уруу, түр кирет: корюшка (Osmerus eperlanus), Азия корюшкасы (Osmerus eperlanus dentex), Европа корюшкасы (O. eperlanus eperlanus), Камчат корюшкасы, кидик корюшка, корюшкалар (уруу) (Osmerus), кичине ооз корюшкапар (уруу) (Hypomesus) жана ушундай сыяктуулар.
Ассимиляция (тил илиминде)
Ассимиляция (тил илиминде) - жанаша турган үнсүз тыбыштардын артикуляциялык жана акустикалык жактан жасалуу таасири астында бири бирине окшошуу процесси. Мисалы, сөздөгү баштапкы уяң же жумшак үнсүздөрдүн таасиринде кийинки каткалаң үнсүздүн жумшарышы же тескерисинче, каткалаңдатуусу. Окшошуу процессинин негизинде толук жана толук эмес ассимиляция байкалат. Толук ассимиляция - жанаша турган үнсүз тыбыштардын бири-бирине толук айкалып айтылышы (мисалы, «казса» деген сөз «касса» болуп айкашып айтылат). Толук эмес ассимиляция - айрым тыбыштардын ар түрдүүчө айтылып, башкача жазылышы (мисалы, «канга» деген сөз «каңга» болуп айтылат).
Тулмин, Стивен Эделстон
Стивен Эделстон Тулмин (англ. Stephen Edelston Toulmin; 25 март 1922) – америкалык философ; антипозитивдик агымдын өкүлү. 50-жылдардын башында Тулмин позитивдик эмес абалды сындап чыккан. Тулминдин пикири боюнча, эволюциянын негизги мүнөзү Дарвиндик биологиялык схема менен дал келет.
Суринам доллары
Суринам доллары ― Суринамдын улуттук акча бирдиги.
Панча
Панча — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - 21 дарыясынын оң жээгинен км алыстыкта Панчаткы орун алган. Дарыянын узундугу - 82 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Темперамент
Темперамент (латын сөзүнөн tempera-mentum – бөлүктөрдүн тиешелүү катышы) – Адамдын психикасын мүнөздөгөн жеке өзгөчөлүктөрдүн жыйындысы. Темперамент сезимдин күчүнө жараша терең же үстүртөн, анын өтүү ылдамдыгына, туруктуулугуна же тез алмашуусуна карата билинип-көрүнөт; ошондой эле мүнөздө темпераменттин индивиддин кыймыл-аракетинин өзгөчөлүгүнө жараша да болуп өтөт. Темпераменттин негизинде жогорку нерв иш-аракетинин типтери жатат.Темпераменттин 4 түрү бар:
Темперамент тубаса касиети бар нерв системасы менен эле эмес, турмуш жана иш-аракет шарттары менен да шартташкан. Темперамент индивиддин өмүр жолунда өзгөрүлбөс болуп калбайт. Түрдүү темпераменттер инсандын бардык коомдук зарыл сапаттарынын, касиеттеринин өнүгүүсүнө тоскоол болбойт, бирок, ар бир темперамент өзүнүн калыптануусунда өзгөчө жолду жана ыкма, арганы талап кылат. Темперамент адам мүнөзүнүн өзгөчөлүктөрүнүн бир өбөлгөсүн түзөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
.sr
.sr - Суринамдын жогорку баскычтагы домени.
Доңуз-Суу
Доңуз – Өзгөн районундагы суу, Жазынын оң куймасы.
Узундугу - 44 км, алабынын аянты - 192 км2. Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш капталынан башталат. Жогорку агымы Саз деп аталат. Алабынын деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 2000 м. Терең капчыгай аркылуу агат. Алабы дээрлик суу куралуу облусуна кирет. 0дайчакан куймасы бар. Доңуз капчыгайдан өрөөнгө чыкканда Доңуз-Тоо кыштагы аркылуу агып, Жазы суусуна оң жактан куят. Жылдык орточо чыгымы 2,74 м3/сек, эң көбү майда, эң азы февралда байкалат. Сугатка пайдаланылат.
Навигаттоо сайттары
Навигаттоо сайттары (Navigation sites-Навигационные сайты). Алардын арасына издөө системдер, каталогдор жана порталдар кирет. Бул сайттардын максаттары керектөөчүлөрдү соңку сайттарга кайра багыттоо.
Колдонулган булактар
ISBN 9967-14-014-3
Чупахин Виктор Михайлович
Чупахин Виктор Михайлович (1930-ж. т.) - география илиминин доктору (1964), профессор Кыргыз мамлекеттик пед. институттун геогр. факультетин бүтүргөн (1953). 1953-62-ж. ошол эле институтта иштеп, «Ички Тяньшань» аттуу эмгегин чыгарып (1959), ал иши боюнча кандидаттык диссертациясын, «Тяньшандын физикалык географиясы» деген монографиясынын негизинде докторлук диссертациясын коргогон (1964).
Ал Кыргызстандын, Казакстандын, Кавказдын ж. б. КМШ өлкөлөрүнүн ландшафттарын изилдеп, анын негизинде 15тей монографияны жараткан. Кыргызстандын ландшафттарын изилдөөгө, о. эле жогорку квалификациялуу адистерди даярдоого салым кошкон.
Колондор
Колондор (лат. Orcinus) — эт жечү делфиндердин бир уруусу.
Газ анализи
Газ анализи – газ аралашмалары курамын сапат жана сан жагынан аныктоо. Хроматография, спектрдик жана массспектрометрдик анализ татаал аралашмалар түзгөн компонентти түздөн-түз аныктоодо колдонулат. Бул методдор агрессивдүү жана инерттүү орг. эмес жана орг. заттар аныктоого мүмкүнчүлүк берет. Алар экспресстүүлүгү, тактыгы, жогорку сезгичтүүлүгү менен мүнөздөлөт. Алынган жыйынтыктар тууралыгын таза газдан даярдалган стандарттык аралашмалар анализи аркылуу текшерүүгө болот. Анализденүүчү газ аралашмасын алдын ала бөлүп алууда ректификация, сорбция, масса алмашуу, центрифугирлөө жана хим. реакциялар колдонулат. Бөлүнүп алынгандан кийинки компоненттер титрометрялык, фотометриялык жана башка методдор менен аныкталат. Көпчүлүк учурда анализденүүчү газдар эритмеге сиңирилип алынып кулонометриялык, потенциометрдик жана вольтамперметриялык методдор менен аныкталат. Кээ бир учурда, Г. а. компоненттер физ.-хим. касиеттеринин (тыгызд., жылуулук өткөргүчтүүлүгү) айырмасына негизделет. Г. а.-газоанализатордо жүргүзүлүп, атмосферанын курамын аныктоодо, газ түрүндөгү заттар сапатын жана технологиялык процесстер жүрүшүн көздөмөлдөөдө колдонулат.
Беш-Таш
Беш-Таш — топоним. Манастын эгин айдап Аккуланы сатып алышы окуясында:
Бек жайлоону ашты эле,
Ары жагы Анжыян
Анжыянды басты эле (Саякбай Каралаев, 1. 173),— деп айтылат.
Эпостун башкы каармандары мекендеген жерлердин бири катары көп эскерилет. Географиялык реалия катары Б.-Т.— Ала-Тоонун түштүк чыгышындагы капчыгай, Кетмен-Төбөгө ашып түшүүчү анын башындагы ашуу. Ашуудан Талас дарыясынын сол куймасы Б.-Т. суусу башталат.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Ассимиляциялык потенциал
Ассимиляциялык потенциал (assimilatio - кошулуу, жуурулушуп кетүү; potentia күч, өзүнөн өзү тазалануу; чирүү потенциалы) тирүү организмдер жамааты ээлеген табигый аймактын же акваториянын туруктуулугун жоготпой, табигый жана антропогендик заттарды (таштандылар жана калдыктар) чиритүү жана алардын зыяндуу таасирлеринен арылтуу жөндөмдүүлүгү. Ал заттар табияттын биохимиялык айлануусуна кошулгандан кийин көмүлөт. Мындай көмүүгө казылып алынуучу отундун бардык түрү кирет. Ассимиляциялык потенциал заттардын биохимиялык айлануусунун ургаалдуулугуна, продуктуулугуна байланыштуу жогорку жана төмөнкү ассимиляциялык потенциал болуп бөлүнөт. Натыйжада органикалык тиричилик өнүгөт. Эң жогорку ассимиляциялык потенциал токойго, айрыкча тропик токоюна таандык, анын продуктуулугу башка экосистеманыкына караганда алдаканча жогору. Жогорку ассимиляциялык потенциал мелүүн кеңдиктердин токойлоруна, нымдуу-саздак жерлерге, дельта экосистемасына, төмөнкү ассимиляциялык потенциал чөлгө, жарымчөлгө, тундрага, ошондой эле салыштырмалуу олиготрофтук көлмөлөргө (мисалы, Байкал көлү) мүнөздүү.
Алдашева, Айгуль Абдулхаевна
Алдашева Айгуль Абдулхаевна (1957-ж. Фрунзе шаарында төрөлгөн) – 1996 ж. психология илимдеринин доктору. Ленинград мамлекеттик университетин бүтүргөн. Кыргыз Республикасынын Улуттук Илимдер Академиясында илимий кызматкер болуп иштеген. Социалдуу психология, башкаруу психологиясы боюнча адис. Алдашева 40тан ашык илимий иштерди, анын ичинде 2 монография жазган.
Билимди өздөштүрүүнүн деңгээли
Билимди өздөштүрүүнүн деңгээли - айланадагы чындыктын сезимдүү кабыл алынган жана эсте сакталып калган тигил же бул объекттери жөнүндөгү маалымат. Ал билимди кыскача чыгармачылык менен пайдаланылуучу деңгээлде өздөштүрүлгөн маалымат деп да аныкталат. Билимдин окутуу процессинде сөзсүз эске алынуучу эң баалуу төмөнкүдөй түрлөрү бар: термин, түшүнүк, факт, мыйзам, теория, методол. билим жана баа берүү билимдери. Терминдер жана түшүнүктөр үйрөнүлүүчү объекттердин кандайдыр бир түрүн же билимдердин жыйындысын белгилөө үчүн колдонулат. Терминдердин жана түшүнүктөрдүн жардамы менен ой жасалат, адамдын ой-пикири туюнтулуп айтылат. Фактылар жөнүндөгү билим бардык башка билимдердин базасын түзөт, анткени, алар түздөн-түз реалдуу чындыкты чагылдырышат. Фактыларды билмейинче мыйзамдарды, теорияларды сезимдүү кабыл алуу мүмкүн эмес, башкача айтканга чыныгы фактылар арасындагы мүмкүн болгон байланышты чагылдырууга болбойт. Мыйзамдар белгилүү гана сандагы фактылардын байланыштарын чагылтат. Теория болсо көп сандагы фактылардын чогуусун жана аларды байланыштыруучу мыйзамдарды өз ичине камтыйт, конкреттүү кубулуштарды жалпы мыйзамдардын негизинде түшүнүүгө жардам берет, адамдын түшүнүктөрүн системага келтирет. Методологиялык билимдерге методдор жөнүндөгү, таанып-билүүнүн тарыхы, чыглыктын жана эмгектенүүнүн ар кандай ыкмалары жөнүндөгү билимдер кирет. Ал өздөштүрүлгөн билимдерди анын улам жаңы үлүштөрүнө ээ болууда кандайча колдонуу керектигине туура багыт берет.
Түбөлүктүүлүк
Түбөлүктүүлүк (Вечность) – дүйнөнүн материалдык бирдиктүүлүгү, материянын жана анын атрибуттарынын кимдир бирөө тарабынан жаратылбаганы жана жок болуп кете албаганы менен шартталган, материалдык дүйнөнүн жашаш мөөнөтүнүн чексиздиги, учу-кыйыры жоктугу.
Түбөлүктүүлүк негизинен материяга гана мүнөздүү жана таандык: конкреттүү ар бир материалдык система убакытта өзүнүн башатын жана акыркы чекке ээ болуп, өтмө мүнөздө болот. Материалдык дүйнөнүн Түбөлүктүүлүктүүлүгүн моюнга алуу – материалисттик философиянын башкы принциби. Ал эми теология менен объективдүү идеализм Түбөлүктүүлүктү кудай же абсолюттук рухтун атрибуту, б. а. ажырагыс касиети катарында эсептешет. Мындай көз караштар тажрыйба менен илим тарабынан четке кагылат.
Верный (Иглин району, Башкыртстан)
Верный — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Калтыман айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 78 киши. Почта индекси — 452419, ОКАТО коду — 80228820004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
11 Январь (Үчтүн айы)
11-январь — Григорий жылсанагы боюнча 11-күнү, жылдын аягына чейин 354 (толук жылда 365) күн бар.
Оторбаев Кайып
Кайып Оторбаев (Кайып Оторбаевич Оторбаев; Kaiyp Otorbaev; 1922-жылы 22-апрелде Кемин районундагы Тегирменчи айылында же Алмата шаарында туулган – 2015-жылы 22-февралда Бишкекте каза болду) – кыргыз элинин көрүнүктүү окумуштусу жана коомдук ишкери. Кыргызстандын Улуттук илимдер академиясынын академиги, Кыргыз СССР илимдерине эмгек сиңирген ишмер, география илимдеринин доктору, профессор, СССР географиялык коомунун ардактуу мүчөсү, Кыргызстан спортунун ардагери.
Кыскача өмүр таржымакалы
Кайыптын биринчи ийгиликтүү чабуулу - анын жарык дүйнөдө жашап калуусу. Андан мурда төрөлгөн алты баласы катары менен чарчап, жүрөктөрү үшүп калган Оторбай менен жубайы Данапия наристенин атын да Кайып-Мухаммед коюшуп, беш жашка чейин ырымдап чоңойтушкан экен.
Бул тууралуу Кайып Оторбаев журналист Александр Иванов менен биргеликте орусча жазган "На разломе эпохи" - "Доорлор тогошкондо" деген көлөмдүү китебинде кеңири айтылган.
Кайып беш жашында атасынан ажырап, жетим өскөн.
1929-жылы Фрунзе (азыркы Бишкек) шаарындагы № 1-орто мектептин биринчи классына барат.
7-классты аяктап, Фрунзедеги коммуналдык-курулуш техникумуна тапшырат. Окууну аяктап, техник-куруучу болуп эмгек жолун баштайт.
1941-жылы Кыргыз мамлекеттик медициналык институтуна өтөт, бирок Улуу Ата Мекендик согуштун башталгандыгына байланыштуу окуусун уланта албай калат. 1941-жылдын декабрь айында Кайып Оторбаев Кызыл армиянын катарына чакырылат. Катардагы жоокер, взводдун командири катары кызмат өтөйт.
Немецтик-фашисттик баскынчыларга каршы согуштарда көрсөткөн эрдиги жана каармандыгы үчүн Кайып Оторбаев Кызыл Жылдыз, II даражадагы Ата мекендик согуш ордени, «Каармандык үчүн», «1941-1945-жылдары Улуу Ата Мекендик согушта фашисттик Германияны жеңгендиги үчүн» медалдары менен сыйланган.
Согуштан кийин Кайып Оторбаев Кыргыз мамлекеттик педагогикалык институтка тапшырып, артыкчылык диплом менен аяктаган.
1950-жылы СССР Илимдер академиясынын география институтунун аспирантурасына кабыл алынган. Аспирантурадагы окуусун спорт менен айкалыштырып, футбол боюнча Москванын «Спартак» командасында ойногон.
1954-жылы Кайып Оторбаев диссертациясын ийгиликтүү жактап, география илимдеринин кандидаты деген даража ыйгарылат. Анын илимий ишмердиги Кыргызстандын экономикалык географиясын изилдөөгө багытталган.
1971-жылы Кайып Оторбаевге география илимдеринин доктору деген илимий даража ыйгарылган.
1979-жылы Кыргыз ССР Илимдер академиясынын академиги болуп шайланган. Академиктин экономикалык жана социалдык географиянын маселелерин изилдөө боюнча зор салымы көптөгөн сыйлыктарга татыган.
1979-жылдан тартып, 1980-жылдын ортосуна чейин Бишкек шаарындагы Кыргыз мамлекеттик универститетин (азыркы Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетин) ректор катары жетектеген.
1985-жылы Кыргыз ССР Жогорку Кеңешине депутат болуп шайланган.
1990-жылы Кыргызстан ИАсынын Президиумуна караштуу Өндүргүч күчтөрдү жана табигый ресурстарды изилдөө комиссиясынын төрагасы болуп дайындалган.
Илимий ишмердиги
Окумуштуу Кайып Оторбаев 400дөн ашуун илимий-изилдөө эмгектерин жарыялаган.
Эмгектери англис, француз, немис, жана испан тилдерине которулган.
Кайып Оторбаев СССР географиялык коомунун ардактуу мүчөсү жана Кыргызстан географиялык коомунун ардактуу мүчөсү болгон.
Кайып Оторбаев советтик экономика илимдерин чет мамлекеттерде көп ирет тааныткан. Илимий делегациялардын курамында кыргыз окумуштууларынын атынан Улуу Британия, Франция, Болгария, Румыния, Чехословакия жана Куба сыяктуу өлкөлөрдө болуп, илимий баяндамаларды жасаган.
Кайып Оторбаев эл чарбасына адистерди жана илимий, педагогикалык кадрларды даярдоого активдүү катышкан.
Академик көп жылдардын аралыгында илимдин 5 докторун жана илимдин 18 кандидатын тарбиялаган.
Коомдук жана педагогдук ишмердиги
Академик Кайып Оторбаев илимий-педагогикалык ишмердигин коомдук ишмердик менен ийгиликтүү айкалыштырган.
Ал эки ирет Кыргыз ССР Жогорку Советине депутат болуп шайланган.
Көп жылдар бою Тынчтыкты коргоонун республикалык комитетин жетектеген.
Спорт жана футбол
Ал 1950-жылдары Москванын атактуу "Спартак" командасынын чабуулчусу катары даңазаланган.
Ошол жылдары "Спартак" командасы Советтер Биримдигиндеги эң мыкты команда эле.
Үй-бүлөсү. Бейнеси
Кайып Оторбаев өз Мекенинин татыктуу уулу эле.
Бүт өмүрүн илимге, спортко арнаган.
Жубайы – илимпоз, агартуучу, медик Мария Нанаева. Мария Токтогуловна Нанаева экөө тең илимде өз издери бар окумуштуулар. Мария Токтогуловна Нанаева - медицина илимдеринин доктору, профессор.
Алар уулдарына татыктуу тарбия берген. Бир уулу – Жоомарт Оторбаев азыркы тапта Кыргыз Өкмөт башчысы. Кичүү уулу Чагатай Оторбаев - дарыгер адис.
Кайып Оторбаев чынчыл, таза жана так киши катары бааланчу.
Эстутум
Маркум Кайып Оторбаевдин сөөгүн коюу жөрөлгөсү 2015-жылдын 24-февралында Бишкекте өттү.
Оболу таңкы саат 08:30-11:15те Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинде коштошуу зыйнаты өттү. Ага Кыргыз Өкмөтүнүн, Жогорку Кеңештин өкүлдөрү, окумуштуулар, мугалимдер, айдыңдар, саясатчылар, карапайым шаардыктар катышты.
Андан соң маркумдун сөөгү Бишкек шаарындагы "Ала-Арча" көрүстөнүндө түбөлүк жайына берилди.
Жөрөлгөгө катышкандар "Дасмия" тойканасында куран окутушту.
Сыйлыктары. Наамдары
Кайып Оторбаевдин экономикалык жана социалдык география илимин өнүктүрүүгө кошкон салымы советтик доордо да, эгемендүү Кыргызстандын өкмөтү тарабынан дагы татыктуу бааланган.
Бир катар орден, медалдар менен сыйланган. Арасында:
1997-жылдан бери академик Кайып Оторбаевдин ысмындагы байге үчүн мини-футбол боюнча эл аралык мелдештер өткөрүлүүдө.
Роберт Оппенгеймер
Роберт Жулиус Оппенгеймер (англ. Julius Robert Oppenheimer, 1904-жыл 22-апрель - 1967-жыл 18-февраль) - америкалык теоретик-физик, Берклидеги Калифорния университетинин физика профессору, АКШ Улуттук илимдер академиясынын мүчөсү (1941-ж. баштап). Экинчи дүйнөлүк согуш жылдарында өзөктүк куралдын биринчи үлгүлөрү иштелип чыккан Манхэттен долбоорунун илимий жетекчиси катары кеңири белгилүү; ушул себептен аны көбүнчө "атомдук бомбанын атасы" деп аташат.
Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин Принстондогу Алдыңкы изилдөөлөр институтунун жетекчиси болуп дайындалган. Ошондой эле жаңы уюшулган АКШнын Атомдук энергия боюнча комиссиясынын башкы кеңешчиси болгон. Бул ордунан пайдаланып, атомдук куралдын жайылышын жана өзөктүк жарыштын алдын алуу үчүн өзөктүк энергияга эл аралык көзөмөл кылуу керектигин колдоп чыккан. Анын аскердикке каршы бул туруму "Кызыл коркунучтун" экинчи толкуну учурунда бир катар саясий ишмерлердин кыжырын келтирген. Натыйжада, 1954-жылкы айтылуу саясатташкан угуудан кийин ага жашыруун иштерге кирүүгө тыюу салынган. Ошондон кийин түздөн-түз саясий таасирге ээ болбостон, физика боюнча дарс окуп, эмгек жазып, иштей берген. Он жыл өткөндөн кийин президент Жон Кеннеди саясий реабилитация иретинде окумуштууну Энрико Ферми сыйлыгы менен сыйлаган; сыйлык Кеннеди өлгөндөй кийин Линдон Жонсон тарабынан ыйгарылган.
Оппенгеймердин физикадагы эң маанилүү жетишкендиктери деп төмөнкүлөрдү аташат: молекулярдык толкун функциялары үчүн Борн-Оппенгеймер жакындоосу, электрондор жана позитрондор теориясы боюнча эмгектер, өзөктүк синтездеги Оппенгеймер-Филлипс жараяны жана кванттык туннелдөөнү мурдатан айтышы. Ал окуучулары менен бирге заманбап нейтрон жылдыздар теориясына жана кара тешиктер теориясына, ошондой эле, кванттык механиканын, кванттык талаа теориясынын жана космикалык шоолалардын физикасынын айрым көйгөйлөрүн чечүүгө олуттуу салым кошкон. Оппенгеймер устат жана илим жайылтуучу, XX кылымдын 30-жж. дүйнөлүк атак-даңкка ээ болгон Америка теориялык физикасынын негиздөөчүсү болгон.
Концепция
Концепция (лат. conceptio – жалпы ой пикир, түшүнүү) – кандайдыр бир заттын, кубулуштун аныктамасынын түшүнүү ыкмасы.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Акомита Лэйк (Нү-Мексико)
Акомита Лэйк (Нү-Мексико) (Acomita Lake) — Нү-Мексико штатынын Cibola округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 312 киши. Болжолдуу аянты - 9.2 км². FIPS коду — 35-00765.
Газдарды бөлүү
Газдарды бөлүү, бир нече ыкмалар менен жүргүзүлөт: фракциялык конденсациялоо (муздатуу аркылуу конденсаттык системаларды алуу), ректификация, соруп алуу, көңдөй заттар аркылуу диффузиялоо. Өнөр жайларда кеңири таралган бөлүү процесстерине төмөнкү темп-рада конденсациялоо, соруу жана ректификация процесстери кирет. Фракциялык конденсациялоо менен гелийди жаратылыш газынан, калдыктан азотту бөлүп алууга болот. Соруп алуу процесстеринин негизинде NH3 синтездөөгө керек болгон кокс газдары алынат.
Егиналиев, Санжы (Керимбеков С.)
Егиналиев, Санжы (Керимбеков С.) - акын, жазуучу. 1925-жылы 9-декабрда Сокулук районунун Шалта айылында туулган. 1949-ж. Фрунзе шаарындагы А.С.Пушкин атындагы № 5 кыргыз орто мектебин, 1953-ж. КМУнун филология факультетин бүтүргөн. 1943-ж. Советтик Армиянын катарына чакырылган, Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу.
1953-жылы Кыргыз ССРинин ИАнын Тил, адабият жана тарых институтунда кенже илимий кызматкер, 1954-жылы «Ленинчил жаш» гезитинин редакциясында адабий кызматкер, 1955-жылдан «Советтик Кыргызстан» гезитинин адабият жана искусство редакциясында адабий кызматкер, бөлүм башчы, 1963–1965-жж. Кыргызстан КП БКнын аппаратында идеология бөлүмүнүн инструктору, 1965–1975-жж. «Чалкан» журналынын башкы редактору, 1975–1979-жж. республикалык Китеп сүйүүчүлөр коомунун төрагасынын орунбасары, 1979-жылдан «Мектеп» басмасынын балдар жана өспүрүмдөр редакциясында башчы, 1986-жылдан ушул басманын башкы редактору болуп иштеген.
1965–1975-жж. бир нече жолу Фрунзе шаардык эмгекчи депутаттар Советинин депутаты болуп шайланган.
Улуу Ата Мекендик согуштун II даражадагы ордени, «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согушта Германияны жеңгендиги үчүн», «Улуу Ата Мекендик согуштагы жеңишке 20 жыл», «Улуу Ата Мекендик согуштагы жеңишке 30 жыл», В.И.Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына «Каарман эмгеги үчүн», «Эмгектин ардагери» медалдары, Кыргыз ССРинин Жогорку Советинин Ардак грамоталары менен сыйланган.
Кыргыз тилинде
Ак кайың: Ырлар. – Ф., 1963. – 41 б.
Пионердик салют: Поэма жана ырлар. – Ф.: Мектеп, 1965. – 38 б.
Марыйка: Очерктер, аңгемелер, фельетондор. – Ф.: Кыргызстан, 1967. – 86 б.
Ала-Арча: Поэма жана ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1970. – 63 б.
Райкан Шүкүрбеков: Монография. – Ф.: Мектеп, 1971. – 181 б.
Солдаттын сапары: Публицистика, аңгеме, очерктер. – Ф.: Мектеп, 1977. – 111 б.
Кызыл калем: Повесттер, поэмалар. – Ф.: Мектеп, 1983. – 224 б.
Эл согушту жек көрөт: Ырлар жана поэма. – Ф.: Мектеп, 1985. – 136 б.
Эненин үмүтү: Ырлар, поэмалар. – Кыргызстан, 1976. – 78 б.
Табам, чагам!: Сатиралар жыйнагы (74 автордун чыгармалары) /түзгөн С.Егиналиев/. – Б., 1975.
Орус тилинде
От Ганга до Кремля: Стихи и поэмы. – Ф.: Мектеп, 1973. – 105 с.
Котормолору
Петрусь Бровка. Күндөр өтүп баратат: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Кыргызстан. – 1966. – 155 б.
Ван Мин. Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1981.
Эмрах менен Селви, Лейли менен Мажнун, Тахир жана Зухра: Түрк эл повесттери. – Ф., 1988. – 1037 б.
Э.Сетон-Томпсон. Жаныбарлар жөнүндө аңгемелер. – Ф.: Адабият, 1991. – 242 б.
Мектеп окуучулары үчүн толеранттуулукту тарбиялоого арналган китептер. «Толеранттуулук үчүн» эл аралык фондусу. 1997–2003-жж. – Б.
Тар-Суу
Тар-Суу (Тар-Суу) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Кемин районундагы айыл. Чоң-Кемин айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 574 киши.
Жоон-Арык минералдуу арашан суусу
Жоон-Арык минералдуу арашан суусу Нарын облусунун Кочкор районундагы жер астынан бургуланып чыгарылган, дарылык касиеттери бар минералдуу жылуу суу. Теңдик кыштагынын жанында, Жоонарык суусунун шилендисинин аймагында жайгашкан. 1981-ж. чалгындалып, 1990-ж. запасы бекитилген. Термоминералдык суу неоген мезгилинин оробашы жана шабыркөл свиталарынын катмарлары менен байланышып, 1500 м тереңдиктен бургулоо көзөнөгү аркылуу агып чыгат. Пьезометрлик деңгээли 56–59 м. Суунун температурасы 43°Сден 61,3°Сге чейин. Бургулоо көзөнөгүнөн (№ 1254) чыккан суунун салыштырмалуу дебити 0,054–0,055 л/с. Химиялык курамы боюнча суу хлорлуу, натрий-кальцийлүү, кургак калдыгы 37,24 г/дм3ден 40 г/дм3ге чейин. Суу муун, сөөк, жарат, нерв, гинекология ооруларын түшүү жолу менен дарылоого жарамдуу. Запасы В категориясы боюнча 242 м3/сутка, С1–147 м3/сутка, бардыгы 389 м3/сутка.
Кидик колондор
Кидик колондор (лат. Feresa) — эт жечү делфиндердин бир уруусу, булардын бир түрү бар: кидик колон (лат. F. attenuata).
Талап
Талап (Query- Запрос). Берилиштер базасын башкаруу системдеринде пайдаланылган термин. Ал атайын SQL талаптар тилинде жазылат жана берилиштер базасына суроо түрүндө түзүлөт. Мындай талаптын жыйынтыгы коюлган талаптын шарттарына туура келген берилиштердин кандайдыр бир жыйындысы болуп саналат.
Колдонулган булактар
ISBN 9967-14-014-3
Шүкүров Эмил Жапарович
Шүкүров Эмил Жапарович (1938, Фрунзе ш.) - география илиминин доктору (1992), Кыргыз Республикасынын илимине эмгек сиңирген ишмер, Нью-Йорк ИАнын академиги, Кыргыз мамлекеттик университетин (1960), Москва мамлекеттик университетинин аспирантурасын (1962) бүткөн. УИАнын Философия жана укук институтунда кенже, ага ил. кызматкер, директордун орун басары, КММИде окутуучу жана УИАнын Биология жана топурак таануу институтунда лаборатория башчысы, директордун орун басары, директор, Кыргызстан Эл аралык университетинде декан болуп эмгектенген. 2000-жылдан Борбордук Азиядагы биол. ар түрдүүлүктү сактоо боюнча транс чегаралык аймактын долбоорунун ил. кеңешчиси. Зоология, философия, зоогеография, экология боюнча 250дөн ашык ил. эмгектин, а. и. 10 монографиянын, 17 картанын автору. Негизги эмгектери: «Концепция дополнительности и проблема общения» (1972), «Птицы еловых лесов Тянь-Шаня» (1986), «Зоогеографическая карта Кыргызстана» (1990), «Природная и антропогенная среда Кыргызстана» (1991), «Комлпексная интегральная оценка территории в целях экологически обоснованного устойчивого развития» (1997).
Амир (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Амир — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Халикеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 552 киши. Почта индекси — 453187, ОКАТО коду — 80248860003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Алмазбек Мирзалиев
Алмазбек Мирзалиев Проффесионалдуу Кыргыз футболчу.
Дордойдын жана Кыргызстан улуттук футбол курамасынын чабуулчусу.
Кариб кризиси (1962)
Кариб кризиси (1962) – эл аралык кризис, СССР менен АКШ ортосундагы мамиленин өтө курчушунан улам ядролук согуш коркунучунун келип чыгышы. Куба революциясынын жеңиши (1959) өкмөттүн АКШга көз каранды болбогон саясаты, ошондой эле Куба СССР менен тыгыз мамиле түзүшү АКШ менен Кубанын ортосундагы мамилени курчуткан. АКШ 1959-жылдын башынан эле Кубага саясий жана экономикалык кысым жасап, диверсанттарды жиберип, Кубанын шаарларын бомбалап, Түркия менен Италияга ракеталарын жайгаштырган. 1961-жылы апрелде америкалык аскерлер Плая-Хиронго кол салып, Кубанын куралдуу күчтөрүнөн талкаланган. Бирок АКШнын башкаруучулары Кубага кастыгын токтотпогон соң, Куба өкмөтү СССРден жардам сураган. 1962-жылы 24-майда КПСС БКнын Президиумунун чечими менен СССР Куба революциясын коргоо үчүн АКШга жооп катары Куба аймагына ракеталарын жайгаштыра баштаган. Эки мамлекеттин тирешүүсү согуш коркунучун туудуруп, Кариб кризисине алып келген. Кариб кризисин саясий жана дипломатиялык жолдор менен жөнгө салууну БУУнун Коопсуздук комитетинин мүчөлөрү сунуштаган. 1962-жылы октябрь–ноябрь айларында Куба өкүлдөрү жана БУУнун Генералдык секретары катышкан АКШ жана СССРдин ортосунда сүйлөшүүлөрдө кризисти жөнгө салуу маселеси каралып, АКШ өкмөтү Кубага каршы экономикалык кысымдарды токтотуп, кол салбоого убада берген. Натыйжада, СССР Кубадан, АКШ Түркиядан өз ракеталарын жана аскер техникаларын чыгарган. 1963-жылы 7-январда эки тараптык сүйлөшүүлөрдөн кийин СССРдин тышкы иштер министринин 1-орун басары – В. В. Кузнецов жана АКШнын өкүлү Э. Стивенсон Кариб кризиси толугу менен жөнгө салынгандыгы жөнүндө БУУнун секретары У. Танга билдиришкен.
Эсенкожоев Кусейин
Кусеин Эсенкожоев (1920-жыл, 20-май –1944-жыл, 15-март) - биринчи кыргыз фантаст жазуучусу, акын, котормочу жана балдар жазуучусу. 1939-жылдан тартып СССР жазуучулар союзунун мүчөсү.
Өмүр таржымалы
Кусеин Эсенкожоев - 1920-жылы 20-майда Ичке-Булуң айылында (азыркы Жети-Өгүз району) туулган. Молдо баласы. Эрте жашынан жетим калып, байкесинин колунда өскөн.
Орто мектепти 17 жашында бүтүрүп, ошол эле жылы күзүндө Кыргызстан Мамлекеттик педагогикалык институтка келип кирет. Кусейин Эсенкожоев институттун акыркы курсунда окуп жатканда Алма-Атадагы офицерлерди даярдоочу согуш мектебине жиберилип мектепти кыска мөөнөттө бүтүрүп чыгып, офицердик наам менен фронтко аттанып, Москва алдындагы катуу салгылашта жыйырмадан жаңы ашкан кезинде курман болот.
К.Эсенкожоев өзүнүн чыгармачылык өмүрүндө «Саякатчы бала», «Үчүнчү шар», «Родинанын уулу» ж.б. балдарга арналган илимий-фантастикалык кызыктуу чыгармаларды жазган.
Ал көп ырларды, поэмаларды, очерктерди, фельетондорду жазган, көбү бүтпөй калган. К.Эсенкожоевдин котормосу менен Пушкиндин, Лермонтовдун, Маяковскийдин бир нече ырлары кыргыз тилинде чыккан.
Кыргыз адабиятынын тарыхында К.Эсенкожоев кыргыз балдар адабиятынын негиз салуучуларынын бири.
Киня (дарыя)
Киня — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лупта дарыясынын оң жээгинен 3,8 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 55 км.
Эсенкожоев Кусейин
Чыгармачылыгы
Кусеин Эсенкожоев — балдарга арналган бир катар фантастикалык чыгармалардын жана котормолордун автору.
Киня (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Эсенкожоев Кусейин
Чыгармачылыгы
Эң биринчи аңгемелерин Казанда жарыялаган. 1937-жылы өзүнүн чыгармаларында, шар формасындагы аппарата адам менен ит космоско учкандыгы жөнүндө айтылат.
Киня (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :