cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Матча кварц кени
Матча кварц кени Баткен облусунун Лейлек районунда, Карабулак кыштагынан 4  км аралыкта. 1992-ж. геол. cъемка жүргүзүүдө табылган. Түтүндөй боз, каралжын-боз, кара жана ак кварцтын тарамчалары силур катмарынын арасында будинаж түрүндө байкалган. Кварц будиндеринин калыңдыгы 0,1–0,5 м, узундугу 2–5 м. Кварцты калыңдыгы 2–4 мм болгон кабатинкаларга тилгенде жарык көрүнүп, анын тилкечелери кооз көрүнүп турат. Кварцты зергерлик кооз таш катары пайдаланууга болот. Болжол ресурсу 32 т.
Норс Валлэй (Нү-Мексико)
Норс Валлэй (Нү-Мексико) (North Valley) — Нү-Мексико штатынын Bernalillo округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 11923 киши. Болжолдуу аянты - 18.8 км². FIPS коду — 35-52750.
Жаачы
Жаачы - батачы (Mantodea же Mantopte­ra) – жырткыч курт-кумурскалар түркүмү. Узундугу 11 смге жетет. Алдыңкы бир жуп бутунда жем кармоочу тикенекчелери болот. Башы өтө кыймылдуу, көзү чоң, мурутунун түбүндө 3 жөнөкөй көзү жайгашкан. Канаттары жакшы өрчүгөн, бирок кээ бир түрүнүкү начар же жокко эсе. Көпчүлүгүнүн түсү чөйрөгө жараша өзгөрүп турат. 2000ден ашуун түрү белгилүү. Тропик жана субтропик өлкөлөрдө көп. КМШ өлкөлөрүнүн түштүгүндө 20га жакын, Кыргызстанда 6–7 түрү жашайт. Жырткыч, негизинен курт-кумурскалар менен азыктанат. Жемин астыңкы бутун сунуп күтүп отурат (батачы аталышы ошондон). Денесинин түзүлүшүнө карата көпчүлүк жерлерде «келин жүгүн» деп да аташат. Зыяндуу курт-кумурска менен азыктанып пайда, аары менен чабармандарды жеп зыян келтирет.
Бандар-Сери-Бегаван
Ба́ндар-Сери́-Бега́ван (بندر سري بڬاوان, Bandar Seri Begawan) — Бруней султанатынын борбор калаасы. Бруней-Муара аймагынын административдик борбору.
Шаймерден (колдоочу)
Шаймерден (иранча шахи — шаа, колдоочу, пир; мардан — жигит) — баатырлардын колдоочусу, жигиттин пири. Арабдардын төртүнчү калыйпасы Аалынын сыпаты. Ал бара-бара эпостук баатырлар кайрылуучу жана жардам суроочу «жогорку күч» деген мааниге өтүп кеткен. Эпосто Шай, Шаймерден, «шай колдогон» деп айтыла берет. Көкөтөйдүн ашындагы «Манас менен Коңурбайдын сайышы» деген окуяда Манас «Жарагын белге чалынып, Шаймерденге жалынып» (Сагымбай Орозбаков, 3. 247) сайышка чыгат. Каныкей Кошойго арнап тиккен суп чепкенди:
Колдоп жүргөн Кожосан,
Колтугунан жөлөсүн Кожо,
Кыдыр, Шаймерден,
Капталынан көздөсүн (Саякбай Каралаев, 2. 81) деген тилек менен кийгизет. Эпосто ошондой эле «Колдой көр деп Шаймерден» (Сагымбай Орозбаков, 2. 104), «Шай колдогон бадырек» (Сагымбай Орозбаков, 2. 209) деген сыяктуу саптар өтө көп жолугат,
Лептобоциялар
Лептобоциялар (лат. Leptobotia) — бурмакебалыктарынын бир уруусу.
Бороон
Бороон, бороон чапкын кар аралаш соккон муздак, катуу шамал. Бул түшүнүк илим жактан эчак калыптанып, интернационалдык терминге айланган. Илимий эмгектерде, казак, түркмөнчө боран, якутча бурхан, татар, башкырт тилдеринде буран деп аталат. Орус тилине түрк тилинен кирген, анда бороон «буран», «пурга», «снежная вьюга» деп аталат. «Бороон» термининин уңгусу орус тили аркылуу поляк, чех, словак тилдерине «буран», румын тилинде «бурана» айтылышына өткөн. Азыркы халка-моңгол тилинде «бороо(н)» «жамгыр» деген маанини билдирет. Кыргыздар карсыз бороонду кара бороон же кызыл бороон, кар аралаш бороонду ак бороон, бороон-чапкын деп да аташат. Бороон болгон учурда шамалдын ылдамдыгы Бофорт шкаласы боюнча 7-9 баллга жетет. Бороон циклондорго байланыштуу пайда болот. Кээде заматта пайда болуп, бат токтосо, айрым мезгилде бир нече күнгө созулат. Топоним катары Кыргызстандын аймагында кеңири таралган: Боронду аталган Ойкайың кыркатоосунда 2 ашуу, Жумгал, Көкөмерен, Ойкайың сууларынын алабына кирген суулар бар.
Тюлиган (Илишев району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Иманалы Айдарбеков
Иманалы Айдарбеков (1894-жыл, Арчалы, Жетисуу облусу, Орусия империясы — 5-ноябрь 1938-жыл, Фрунзе, Кыргыз ССР, КСРБ) — Кеңеш доорундагы кыргыз мамлекеттик жана коомдук ишмери, саясатчы. Кара-Кыргыз революциялык комитетинин төрагасы (1924-1925), Кыргыз АССРинин Башкы сотунун төрагасы (1927-1929).
Өмүр баяны
Айдарбеков Иманалы 1894-жылы, азыркы Сокулук ооданынын Жап айылында, Солто элинин Күнтуу уруусундагы Сарбан тукумунда туулган. Атасы Айдарбек Турдин Күнтуу болуштугунда манап болгон. Иманалы Айдарбеков - өз заманынын билимдүү, жаңычыл көз караштагы, демилгелүү мамлекеттик жана коомдук ишмерлеринин бири болгон. Анын өмүр жолу улут маңдайына улуу бурулуш тагдыры жазылган кезге туш келди. Ал бүлүнгөн журтту жыйноо, арыган калкты асыроо, талаш аймактарды кайтарып алуу милдеттери жүктөлгөн татаал учурда жан аябай эмгек кылган. Иманалы Айдарбеков кыргыз элинин өз алдынча мамлекетке ээ болушуна, анын юридикалык жактан таанылышы жаатындагы иштердин башында турган. Өзүңүздөр жакшы билесиздер, Октябрь революциясы жеңген учурда кыргыз жергеси бытыранды, калкыбыз чачыранды болуп, анын түндүк аймагы Түркстандын Жети-Суу облусуна, түштүгү Сыр-Дарыя облусуна карап калган. Ошондон улам, жаңыдан калыптана баштаган улуттук интеллигенциянын алдыңкы тобу кыргыз кыйырын бириктирип, өз алдынча мамлекет түптөө демилгесин көтөрүп чыккан. Иманалы Айдарбеков ошолордун алдыңкы сабында болгон. Советтик Кыргызстандын тунгуч мамлекет башчысы Иманалы Айбарбековдун тагдыры бактылуу да, трагедиялуу да болду. Бактысы ушунда: анын ысмы улуттук улуу тарыхта жазылып калды. Ал эми трагедиясы ушу: заман каары андан кайып өткөн жок, 37-жылкы репрессия чалгысына кабылып, тагдыры тайкы мезгилдин курмандыгы болду. Иманалы Айдарбековго жалган жеринен «эл душманы» катары айып тагылып, 1938-жылы атууга өкүм кылынды. Азыр анын сөөгү Абдыкерим Сыдыков, Касым Тыныстанов, Төрөкул Айтматов өңдүү замандаштары жана максатташтары менен бирге өзү туулуп-өскөн Жал айылынан анчалык алыс эмес жердеги «Ата-Бейитке» коюлган.
Билими
Ал алгач айылдык молдодон кат тааныган. 1909-ж. Бишкектеги айыл чарба техникумун бүтүргөн. Андан кийин Ташкендеги гидротехника мектебинен билим алган.
Ишмердүүлүгү
1918–1920 жылдары Бишкек уезддик-шаардык кеңеш аткомунун, 1920–1921 жылдары Каракол уезддик ревкомунун мүчөсү. 1921–1923 жылдары Бишкек уезддик аткомунун төрагасы. 1924-жылы Кара-Кыргыз автономия облусунун ревкомунун төрагасы. 1925–1926 жылдары Ташкенде «Орто Азия» кеңсесинде башкармалыктын мүчөсү болгон. 1927–29-ж. Кыргыз АКСРнин жеңил өнөр жай жана соода эл комиссары, 1930–31-ж. Кыргыз айыл чарба банкынын башкармалыгынын мүчөсү, Кыргыз АКСР Юстиция эл комиссары, Кыргыз АКСРнин башкы сотунун төрагасы. Аксуу козголоңун, Нарындагы контрреволюциячыл көтөрүлүштү басууга катышкан. Жалган жалаа менен атылган. 1991-жылы сөөгү Атабейит көрүстөнүнө кайра коюлган. Иманалы Айдарбековду
Еврокөрүнүү балдар ыр сынагы 2012
Еврокөрүнүү балдар ыр сынагы 2012 — Нидерланддардын борбор калаасы Амстердамда 2012-жылдын 1-декабрында болуп өткөн онунчу, мааракелүү балдар ыр сынагы. Сынак Heineken Music Hall аренасында өткөрүлгөн. Бул жылы Украиналык сынакчы, 10 жаштагы Анастасия Петрик "Небо" деген ыры менен 138 упай топтоп жеңүүчү аталды.
Уюштуруучуну тандоо жана өткөрүлүүчү жай
2012-жылы 27-февралда Европа телерадио бирикмеси жана уюштуруучу-телеканал AVRO, уюштуруучу топтун отурумунда, сынак 2012-жылдын 1-декабрында Нидерланддардын борбор шаары Амстердамдагы Heineken Music Hall аренасында өтө тургандыгын далилдешкен.
Сынактын концепциясы, логотиби жана шөкөтү даяр экендиги Бакыдагы Еврожумалыкта жарыяланган.
Эрежелердеги өзгөрүүлөр
Мурда катышкан жаш аткаруучулардын кайрадан катышуусуна тыюу салган эреже жокко чыгарылды. Аны менен бирге эле добуш берүү системасына кесиптүү калыстар тобунан жана телекөрүүчүлөрдүн добуш берүүсүнөн сырткары, ар бир өлкөдөн бир өкүлдөн турган, 10 жаштан 15 жашка чейинки курактагы балдардан түзүлгөн балдар калыстыгы да кошулган. Бул калыстар стандарттуу 1-12 упайларды ыйгарат.
Сынактын алып баруучулары
2012-жылы 27-февралда Европа телерадио бирикмеси жана уюштуруучу-телеканал AVRO, уюштуруучу топтун отурумунун убагында, 2012-жылкы сынактын алып баруучуларынын ысымдарын ырасмый түрдө аташкан, алып баруучулар болуп Эвоут Генеманс менен Ким-Лиан Ван Дер Мей дайындалышкан.
Ким-Лиан Ван Дер Мей Нидерланддардагы музыкалдуу актриса, 2007-жылы Сипке Ван Бусема менен биргеликте Роттердамда өткөн Еврокөрүнүү балдар ыр сынагынын алып баруучусу болгон.
Улуттук тандоолор
Сынакка катышуу үчүн табыштама берген өлкөлөр, октябрь айыында болп туруучу уюштуруучу топтун отурумуна чейин ачык же ички тандоолорду өткөрүүгө милдеттүү. Бул жылы ачык улуттук тандоолорду Орусия, Швеция, Украина, Беларусь, Армения, Албания, Молдова, Бельгия жана Нидерланддар өткөргөн.
Катышуучулар
Европа телерадиоберүү бирикмеси катышуу үчүн табыштамаларды кабыл алууну 2012-жылдын 2-июлунда ырасмый токтоткон, бирок катышуучу өлкөлөрдүн саны төмөн болгондуктан EBU табыштамаларды кабыл алуу мөөнөтүн октябрдын ортосуна чейин узарткан. 2011-жылы ЕТРБ жана ARMTV Балдар үчүн Еврокөрүнүү 2011 сынагына кошумча табыштамаларды кабыл алуусун чечишкен, бирок жыйынтыгында сынакка бир кана Болгария кошулган. 2012-жылы сынакка катышуу макулдугун 12 өлкө тактады.
Добуш берүү жадыбалы
Жыйынтыктарды жарыялоодон мурда ар бир катышуучу Европа телерадиоберүү бирикмесинен жана AVRO телеканалынан 12 упайдан алышкан.
Кайтып келген аткаруучулар
Бул жылы бир кана төмөнкү аткаруучу кайтып келген. Эскерте кетсек, мурдагы жылдары сынакка бир жолу катышкан жаш ырчы кайра катыша алчы эмес, бул эрежени быйыл алып салышкан.
Кирхенламиц
Кирхенламиц - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Вунзидель-Фихтель (район)|Вунзидель-Фихтель районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 3817 (2006-ж.). Аянты – 48.51 км2.
Сагас-Кы дарыясы (Пякаль-Кы куймасы)
Сагас-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пякаль-Кы дарыясынын сол жээгинен 72 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 60 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Диметиламин
Диметиламин, (СН3)2NH – экинчилик алифаттык амин, түссүз, жагымсыз кескин жыттуу газ, эрүү t 960С; кайноо t 7,40С. Д. дары-дармектер, ракеталык отун компоненттерин (диметилгидразин), вулканизацияны ылдамдаткычтар алууда жана башка максаттарга колдонулат. Д. селедканын туз эритмесинде (рассолунда) болот жана ал балыктардын чирүүсүнөн пайда болот.
Добулбас
Добулбас, доолбас (арабча-иранча дабылнуваз — барабанчы, барабан согуучу) — астыңкы, үстүңкү бетине төөнүн, пилдин териси менен тартылган цилиндр түспөлүндөгү негизинен согуштарда, мергенчиликте пайдаланылуучу барабан түрүндөгү урма музыкалык аспап. Казактын даулпазына окшош. Согушта белги берүү, душмандын үрөйүн учуруу үчүн Д-ты колго же ээрдин кашына илип коюп тоголок баш таяк менен ургулап кагышкан. Кыргыздын байыркы музыкалык бул аспабы "Манаста" да кеңири колдонулган.
Маселен, Манастын эшигинин алдында кырк балбан сакчысы менен кошо:
Ал эшиктин оозунда,
Пил терисин каптаган,
Догон
Догон — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери. Кыз Сайкал жекеме-жекеде Манасты аттан оодарарда  Чубак жетип аны жөлөп кеткен кезде, "Эсердин бирөө экенсиң, Экөөлөп неге кетесиң?" (Сагымбай Орозбаков, 2. 59),— деп ортого түшкөн казак бектеринин бири.
Добулбас
Кабар салчу добулбас,
Добушун уксаң оолак бас.
Жоо-жобуркай барганда
Ошондо качат балбаны,
Обдулуп турат зардалы,
Добулбас үнүн укканда
Баатыр Манас баш болуп
Басилей
Басилей, басилес -Микен доорундагы Байыркы Грецияда азыраак калк жашаган жердин башкаруучусу. Гомердик мезгилде согуштук, жрец-тик жана соттук укукка ээ болгон Уруунун же уруулар союзунун башчысы; адегенде бийликке шайлануу жолу менен келишкен, кийинчерээк бийлик атадан балага мурас болуп калган. Афиныда падышалык бийлик жоюлгандан кийин (б. з. ч. 11-кылымдагы салт боюнча) "Басилей" деген термин экинчи архонтту белгилөө үчүн, Спартада - падышалардын титулдарынын бири катарында, эллиндик мамлекеттерде монархтардын аты катарында колдонулган. Байыркы грек адабиятында Рим императорлору Басилей деп аталган. Орто кылымда Басилей Византия императорлорунун атайын титулу болгон.
Добулбас
Кырк чоро тегиз чыкканда
Жакын барган адамдын
Басилей
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Добулбас
Чыга жаздайт далдалы (Сагымбай Орозбаков, 2. 41),— деп дайым даяр турган. Эпосто Д. көп түрдүү милдетти аткарган.
Күлөөчүгү күлдүргөн, Добулбасты бир салып, Жоо келерин билдирген Добулбас колго алганы, Жез чокморду көтөрүп Ортого чапты балбаны. Кулак тунуп кыйкырып Жоо келгенсип калганы (Сагымбай Орозбаков, 2. 45),— деп душмандын келерин кабар салса, бирде жоокерлерди чогултууга, бирде жоого жүрүшкө аттанганда, бирде жеңишти салтанаттаганда кагылган, бирде "Добулбас кагылып, тууга байрак тагылган". Ошентип, Д. согуштук музыкалык аспап болгон. "Манас" варианттарында чагылдырылган Д-тын добул, доол деген түрлөрү болгонун, алар бири-биринен көлөмү, жасалышы жагынан айырмаланарын жана Д-тай эле милдетти аткарарын музыка изилдөөчү Б. Алагушов белгилейт (Б. Алагушов, Ырдагы өмүрлөр. — Фр., 1988, 188-б.).
29 Октябрь (Тогуздун айы)
29 октябрь — жылдын 302-чү күнү (толук жылда 275-чи күн), Григорий календары боюнча жылдын аягына чейин 63 күн бар.
Долоно-Булак
Долоно-Булак — топоним. Эпосто калмак каны Жолойдун жылкыларына жоо тийген жер. " Долоно-Булак башынан Тогуз сан жылкы алдырдык" (Радлов жазып алган вариант, 372),— деп айтылат.
Академиялык кайыкта сүзүү
Академиялык кайыкта сүзүү - кайык спортунун бир түрү; спорттук атайын кайыкта жарышуу. Жарышуу үчүн - скиф, үйрөнүү үчүн клинкер тибинде жасалган кайыктар колдонулат. Академиялык кайык эки калак менен айдалуучу, 1, 2, 4 кишилик жана бир калак менен айдалуучу 2, 4, 8 кишилик болуп бөлүнөт. Кайыктардын түзүлүшү, формасы жана көлөмү ар кандай болушу мүмкүн, бирок ар бир кайыктын учу (мурду) 4 см ак түстөгү резина шары менен жабдылат. Академиялык кайыкта сүзүү спорту 19-кылымдын 1-жарымында Улуу Британияда пайда болгон. Эл аралык федерациясы 1892-жылы уюшулган. 1900-жылы олимпиадалык оюндардын, 1962-жылы дүйнөлүк чемпионаттын программасына кирген. Кыргнда академиялык кайыкта сүзүү боюнча А. Водоватов дүйнөнүн 2 жолку чемпиону. Мелдештер Чүй каналында жана Ысык-Көлдө өткөрүлөт.
Сергей Есенин
Серге́й Алекса́ндрович Есе́нин (3 октябрь,  айылы, Рязан губерниясы — 28-декабрь 1925, Ленинград ) — орус поэти,  новокрестьянск поэзиясынын жана лириканын, чыгармачылыгынын кийинки убакыттарында —  имажинизмдин да өкүлү. 20-кылымдын орус поэттеринин арасындагы эң белгилүүлөрүнүн катарына кирген.
Биография
3 октябрь Рязан губерниясынын Константиново айылында крестьяндардын үй-бүлөсүндө жарыкка дүйнөгө келген. Атасы - Александр Никитич Есенин (1873—1931), энеси — Татьяна Фёдоровна Титова (1875—1955). Балалыгынын көпчүлүгү, аны чоңойткон чоң атасы жана чоң энеси менен бирге өткөн. Сергей тогуз жашында ыр жазып баштайт. 1904-жылы Есенин Константиновтук земдик окуу-жайына окууга кирет. 1909-жылы Константиновтук земдик окуу-жайын аяктап, Спас-Клепиктердеги церковдук-приходтук эки класстуу мугалимдик окуу-жайга тапшырат. 1912-жылы Москва шаарына көчүп келип, И. Д. Сытиндин типографиясында эмгектене баштайт. Бир жыл өткөн соң А.Л. Шанявскиий атындагы Москва шаардык элдик университетине окууга өтөт.
Жаачы (топ жылдыз)
Жаачы (лат. Sagittarius) – зодиак топ жылдызы. Байыркы гректер белгилеген 48 топ жылдыздын бири. Жаачы Саманчы жолу галактикасынын жылдыздарга бай алкагында, башкача айтканда Галактиканын борбордук багытында жайгашкан. Башка топ жылдыздарга караганда жаачыда 15тен ашык объект жайгашкан. Алардын ичинде Лагуна, Омега (Ак куу), RY Ж., жаачы жылдызы Галактиканын борбордук багыты А жаачы жылдызы менен дал келет. Ал эми W жана X Ж. цефеиддер деп аталат. М 22 (NGC 6656) – шар түрүндөгү жылдыздардын жыйындысы жана дүрбү менен жакшы байкалат. Күн жаачы аркылуу декабрдын орто ченинен январдын орто ченине чейин өтөт.
Лобнорлуктар
Лобнорлуктар, лоптуктар – Кытайдын түндүк батышындагы Лобнор көлүн бойлой мекендеген эл. Тили кыргыздарга тектеш. Н.М.Пржевальский алгачкылардан болуп, алардын жашоо турмушу, каада-салтын, айрым өзгөчөлүктөрү жөнүндө жазып калтырган. Лобнорлуктар 14–15-кылымдарда көчүп келген кыргыз-алтай урууларынын негизинде калыптанган этнос.
Колдонулган адабият
“Кыргыз тарыхы” Бишкек  2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик тил Педагогикалык университети”
Академиялык caaт
Академиялык caaт, окуу сааты - 1) окуу жайларындагы сабак үчүн бөлүнгөн 45-50 минутага созулган убакыт аралыгы; 2) окуу саатында окутууга арналган материалдын көлөмү. Окуу жайларынын пландары жана программалары окуу сааттары менен эсептелет.
Айыл
Айыл – көчмөн турмушка ылайыкташтырылган социалдык, аймактык бирикменин түрү. Айыл туугандыгы жакын, бир урукка кирген 10–40 түтүндөн турган. Айылга бир же бир нече атанын балдары кирип, түпкү 8 аталарынын аты менен аталган. Айылдын жайыты, кыштоосу, мүрзөсү бир болуп, конуп-көчкөндө айылдагылар чогуу болушкан. Мындай жайгашуу согуштук-саясий кырдаалга жараша болгон. Кооптуу мезгилдерде айылдар жакын-жакын жайгашып, капыстан боло турган кол салуучуларга тез жыйылып, сокку бергенге ылайыкташтырылган.
Тынчтык мезгилде айылдар бир нече чакырым суу бойлой жайгашкан. Айылдын башкаруу бийлиги бир нече баскычты басып өткөн. Адегенде айыл бир гана уруктун түтүндөрүнөн тургандыктан жогорку бийлик айыл аксакалынын колунда болуп, айыл ичиндеги бардык маселелерди чечкен. Кийинчерээк айылга чоочун, башка уруктун мүчөлөрү кошула баштагандан кийин бийликти бай, оокаттуу бүлөлөр ээлей баштаган. Манаптардын катмары пайда боло баштаганда айылда өзгөрүүлөр күч алып көчмөн шартта жаралган салттар көз көрүнө бузула баштаган. Көчмөн айылдар 20-кылым 40-жылдарынын башында толугу менен отурукташкан.
Кыскартуу орунун которуу
Кыскартуу орунун которуу (Moving the insertion pointer- Перенос позиции вставки). Кыстаруу оруну же жылгыч (курсор) деп экранда жанып өчүп турган вертикаль сызык түрүндөгү символ аталат, ал экранда символ чыгарыла турган орунду көрсөтүп турат. Кыстаруу орунун жылдыруу чычкан же баскычтоп баскычтары менен аткарылат. Баскычтоп тактасындагы жебе баскычтары кыстаруу орунун (жылгычты) бир символго же бир сапка жылдырат. Эгерде жебе баскычы басылып тура берсе, анда аракет кайталанып жылгычты жылдыруу ошол багыт боюнча бир нече орун же сапка аткарылат. PAGE UP (бир барак жогору) жана PAGE DOWN ( бир барак төмөн) баскычтары кыстаруу орунун бир терезеге (экранга) жылдырууда колдонулат. HOME жана END баскычтары кыстаруу орунду саптын башына жана саптын аягына жылдырат. Ошондой эле, Ctrl жана Alt баскычтары менен бирдикте алардын комбинациясын (бир учурда басуу менен) колдонуп, сөздүн, абзацтын башына же аягына, документтин башына же аягына жылгыч жылдырылат. Баскычтардын бул комбинацияларына SHIFT баскычы кошулса, анда жылгычтын жылуусу маркерлөө менен аткарылат.
Колдонулган булактар
ISBN 9967-14-014-3
Долгополиха
Долгополиха (Б.Пр) — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - КАР/ОБЬ/2677/285 орун алган. Дарыянын узундугу - 84 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Алдын ала айтуу
Алдын ала айтуу теориясы (орус. Предсказание) – келечекте боло турган окуялар тууралуу керемет билимдер; алдын ала айтып жаткан адам келечекке таасир бере албайт, анын пикири боюнча алдын ала айтылып жаткан кубулуштар алдын ала аныкталып коюлган.
Телепатия жана көзү ачыктык сыяктуу эле Алдын ала айтуу сезим органдарынын катышуусуз жүрөт жана экстрасенсордук кабыл алуунун бир формасы болуп саналат. Түш көрүү, канаттуулардын учушуна байкоо жүргүзүү же курмандыкка чалынган жаныбарлардын ички органдарына төлгө салуунун (Мисалы: кыргыздарда койдун далысына карап жоромол кылуунун) негизинде келечекти Алдын ала айтуу тууралуу жомокторго, уламыштарга таянган эски салт бүгүнкү күнгө чейин сакталып калган. Алдын ала айтууга болгон жөндөмдүүлүк Алдын ала айттып жаткан адам тарабынан аралаштырылган картанын тартибин же ыргытылган сөөктүн (чүкө) комбинацияларын баалоо жолу менен аныкталган. Бирок, алынган статистикалык маалыматтар телепатия же көзү ачыктык кылуу чөйрөлөрүндөгү эксперименттерге караганда анча ынанымдуу болгон эмес.
Алдын ала айтуу илимий таанымдын тигил же бул кубулуштар менен процесстерди божомолдоочу формасы болуп эсептелген алдын ала көрүүдөн (орус. предвидение) айырмаланат. Алдын ала көрүү Алдын ала айтууга караганда теориялык жана эксперименттик маалыматтарды жалпылоого, мыйзам ченемдүүлүктөр менен кубулуштардын байланышын эске алууга негизделет. Алдын ала көрүү билгич тыянактарын азырынча таанылып билине элек чөйрөгө таратат.
Колдонулган адабияттар
Prognóza Prognose Aurresan Предсказание
Лептобрамалар
Лептобрамалар (лат. Leptobrama muelleri) — деңиз балыктарынын бир түрү.
Меликсуу вольфрам кени
Меликсуу вольфрам кени Баткен облусунун Кадамжай районунда, Алай кырка тоосунун түндүк капталында, Сүрмөташ суусунун баш жагында, деңиз деңгээлинен 2700  м бийиктикте. 1942–44-ж. чалгындалган. Кен аймагы палеозой мезгилинин акиташ-сланец калың катмары жана аны жиреп чыккан гранодиорит интрузиясынан түзүлгөн. Рудалуу скарн теги гранит менен чөкмө катмардын контактасында жатат. Бардыгы 7 руда тулкусу аныкталган. Алар узундугу 1,2–9,2 м, калыңдыгы 0,25–1,2 м болгон жана терендикке кеткен мамы сымал. Руда минералдары: пирротин, шеелит, галенит, халькопирит, пирит. Вольфрам триоксидинин орточо өлчөмү – 0,29%. Руданын баланстан тышкары запасы С2 категориясы боюнча 451 миң т, вольфрамдын триоксидиники – 1318 т.
Котельная (Енанга куймасы)
Котельная — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Енанга дарыясынын сол жээгинен 16 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бороончулар
Бороончулар (лат. Procellariiformes) — деңиз канаттууларынын тукуму. Дене узундугу 15-105 см, акчардакка окшош, үстүңкү тумшугунун учу төмөн карай ийилген, буту жаргакчалуу, жүнү жыш, тыгыз, канаттары субагай, узун. Бороончулар топтошуп аска-жарга уялашат. Алар океандын, деңиздин үстүндө талыкпай жакшы учуучу, сууда жакшы сүзүүчү, катуу бороон болорун алдынала сезүүчү канаттуулар. Бороончулар бирден жумуртка тууйт, 60 күнчө эркек-ургаачысы кезектешип басып, балапан чыгарат. Алар 4 айынан өзүнчө жем таап жегенге жарайт. Бороончулардын 24 уруусу жана 94 түрү белгилүү. Көбүнчө түштүк жарым шарда кеңири таралган. КМШ өлкөлөрүндө 13 түрү жашайт. Майда балыктар, моллюскалар, рак сыяктуулар жана башка суу жаныбарлары менен азыктанат
Иоганн Готлиб Фихте
Фихте, Иоганн Готлиб (1762–1814-ж.) – немис философу. Фихте өзүнүн философиялык системасын Канттын духунда түзүүгө умтулган. Анын «ар кандай аянды сынга алуунун тажрыйбасы» деп аталган биринчи эмгеги Канттын жардамы аркылуу жашыруун ат менен жарыяланган. Фихтенын философиясындагы өз вариантын илим окуусу деп атаган. «Илим окуусунда» ал үгүттөгөн практикалык философиядагы башкы милдет адамдын эркиндиги мүмкүн боло турган шарттарды аныктап билүү деп эсептеген.
Философия болсо – бул «илим жөнүндөгү илим», ал бардык илимдер үчүн бирдей болгон түп негиз жоболорду карайт. «Сыный философиянын» башталмасы катарында «Фихте боюча» ойлоочу мен чыгат, бул менден ойломдун бардык мазмунун жана туюм сезимдерди чыгарууга болот. Бүткүл жалпы мен Фихтедей адамдардан тышкы дүйнөлүк дух катарында каралат.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-020-8
Этностор аралык интеграция
Этностор аралык интеграция - (лат. integratio – калыбына келтирүү, толуктоо) - маданий байланыштардын натыйжасында этностук жалпылыктардын маданий, рухий, социалдык экономикалык чөйрөлөрүндө жалпы белгилердин пайда болуп жакындашуусунан көрүнгөн этностук процесстердин түрү. Бул процесс этностор аралык же метаэтностук жалпылыктардын калыптанышына алып келет, алар бир кыйла убакыттын өтүшү менен бир этноско биригүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болушат. Мындай процесс азыр АКШда, Канадада, Швейцарияда, бир катар азиялык, африкалык өлкөлөрдө жүрүп жатат.
Баскилер
Баскилер (өздөрүн эускалдунак деп аташат) - Испания менен Франциядагы жашаган эл. Испанияда 800 миңге (1970), Францияда 130 миңге жакын, 250 миңге жакыны Латын Америкасындагы эмигранттар. Баск тилинде сүйлөшөт. Дини боюнча католиктер. Кесиби - мал чарбасы, дыйканчылык. Металлургия өнөр жайда, кенде иштешет. Баскилер васкондордун иберий урууларынын тукумдары. Баскилер жашаган территориянын түндүгү Франциянын (16-к. ), түштүк райондору бирдиктүү Испания мамлекетинин (15-к. аягы - 16-к. ) составына кошулган. Улуттук райондорду борборлоштуруу жана күч менен испандаштыруу саясатына Баскилер дайыма каршы күрөшкөн.
1931-39-жылдагы испан революциясы улуттук жаңы кыймылдын күчөшүнө алып келген. 1936-ж. октябрда автономия район түзүлүп, ал Баск өлкөсү болуп аталган. Өлкөнү Франконун фаш. аскерлери басып алгандан тартып (1937-ж. июнь) Баскилер автономиясы жоюлган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Артыкбаев Качкынбай
Артыкбаев Качкынбай - сынчы, илимпоз, адабиятчы, акын, публицист, котормочу, устат педагог. 1934-жылы 15-декабрда Москва районунун Кепер-Арык айылында туулган. 1956-жылы Кыргыз Мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүргөн. 1966-жылы филология илимдеринин кандидаты деген окумуштуулук даражага ээ болуп, 1983-жылы докторлук диссертациясын жактаган.
Эмгек жолун 1956-жылы «Ленинчил жаш» гезитинде бөлүм башчы болуп иштөөдөн баштаган. 1959–1961-жж. «Ала-Тоо» журналынын сын бөлүмүнүн башчысы. 1961–1967-жж. Кыргызстан мамлекеттик басмасында көркөм адабият редакциясынын башчысы, 1967-жылдан Кыргыз Мамлекеттик университетинде: улук окутуучу, доцент, профессор болуп эмгектенүүдө. 1976–2007-жж. отуз жыл бою кыргыз адабияты кафедрасын башкарган, 1970–1974-жж., 1989–1991-жж. Кыргыз филологиясы факультетинин деканы болгон.
Мамлекеттик мекемелерде, уюмдарда коомдук башталыштагы ондогон кызматтарды аткарган: Кыргыз Республикасынын Президентинин алдындагы Улуттук Аттестациялоо Комиссиясынын президиум мүчөсү (1992–2002), КР Президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиянын мүчөсү (1989–1999), «Кыргызстан маданияты» гезитинин редколлегия мүчөсү (1968–1992), Кыргыз ССР жогорку окуу жайлар министрлигинин илимий-методикалык советинин, Кыргыз ССР агартуу министрлигинин илимий-методикалык советинин кыргыз филологиясы секциясынын төрагасынын орунбасары, Кыргыз тили коомунун президиум, «Кыргызстан», «Мектеп», «Адабият» басмаларынын редакциялык советтеринин, Кыргыз Республикасынын илим жана техника жаатында мамлекеттик сыйлыктарды ыйгаруу комитетинин мүчөсү катары эмгектенди.
К.Артыкбаевдин жетекчилиги менен филология илиминин 13 кандидаты өсүп чыкты. К.Артыкбаевдин адабий сынчылык ишмердиги жөнүндө кандидаттык диссертация белгилүү адабиятчы, сынчы С.Карымшаков тарабынан корголду.
К.Артыкбаев 600дөй илимий, публицистикалык макалаларды жарыялаган. Алардын тизмеси КР улуттук китепканасы 2004-жылы жарыялаган «Качкынбай Артыкбаев» деген библиографиялык көрсөткүчтө (130 б.) берилген.
Адабий сын макалаларын, ырларын студент кезден эле жарыялай баштаган. «Чалгын» аттуу алгачкы китеби 1962-жылы жарык көргөн.
Автор Р.Гамзатовдун, М.Миршакардын ырларын, поэмаларын, чыгыш классиктери Ж.Баласагындын, Мырза Шафинин ж.б. поэзиясын кыргыз тилине которгон.
1958-жылдан СССР Журналисттер, 1962-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. Кыргыз Эл жазуучусу, Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер, «Ардак белгиси» ордени, «Эмгек ветераны» медалы, «Даңк» медалы, «Эмгек мелдешинин жеңүүчүсү», мамлекеттик тилди өнүктүрүүгө сиңирген эмгеги үчүн «Кыргыз тили» төш белгиси, КПСС БКнын, СССР Министрлер Советинин, ВЦСПСтин, ВЛКСМ БКнын жана Кыргызстан ЛКЖС БКнын, Маданият министрлигинин, редакциялардын Ардак грамоталары менен сыйланган.
Кыргыз Республикасынын Коомдук илимдер академиясынын академиги (1992), Эл аралык Айтматов атындагы академиясынын ардактуу академиги (1999) болуп шайланган. СССРдин эл агартуусунун, Кыргыз Республикасынын эл агартуусунун отличниги.
«Кыргыз Совет адабиятынын тарыхы» китеби, «Аалы Токомбаевдин акындык чеберчилиги», «Кубанычбек Маликовдун чыгармачылыгы» монографиялары үчүн, Кыргыз Республикасындагы илим жана техника тармагындагы Мамлекеттик сыйлыкка ээ болуп, КМУнун Ж.Баласагын атындагы сыйлыгы ыйгарылган.
Кыргыз тилинде
Чалгын: Адабий-сын макалалар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1962. – 275 б.
Байчечекей: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1964. – 168 б.
Баатырлар сымбаты: Тарыхый-публицистикалык очерктер (А.Табалдиев менен). – Ф.: Мектеп, 1965. – 140 б.
Изденүүлөр жана табылгалар: Аалы Токомбаевдин акындык устаттыгы жөнүндө. – Ф.: Кыргызстан, 1966. – 308 б.
Ар түрдүү издер: Адабий-сын макалалар. – Ф.: Мектеп, 1968. – 159 б.
Тоолор менен сырдашуу: Ырлар менен поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1968. – 140 б.
Сын сапары: –Ф.: Кыргызстан, 1970. – 254 б.
Чыгармалар жана ойлор: Адабий-сын макалалар. – Ф.: Кыргызстан, 1974. – 245 б.
Жаркын өмүр: Ырлар, поэмалар, котормолор. – Ф.: Кыргызстан, 1975. – 206 б.
Мезгил элестери: Адабий-сын макалалар. – Ф.: Кыргызстан, 1979. – 196 б.
Жолдор жана тагдырлар: Ырлар, поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1981. – 179 б.
Кыргыз совет адабиятынын тарыхы: – Ф.: Мектеп, 1982. – 518 б.
Таазим: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Мектеп, 1987. – 200 б.
Адабият таанууга киришүү курсунун программасы (Ж.Шериев менен бирге). – Ф.: КМУ, 1982 – 20 б.
Биздин адабият. IV класс үчүн окуу китеби (Б. Исаков менен бирге). – Ф.: Мектеп, 1988. – 352 б.
«Кыргыз адабиятынын тарыхы (байыркы мезгилден XX кылымга чейин)» курсу боюнча программа. (А.Абдыразаков менен бирге). – Ф.: КМУ, 1990. – 36 б.
Аалы Токомбаевдин акындык чеберчилиги: Окуу куралы. – Ф.: КМУ, 1990. – 143 б.
Биздин адабият. V класс үчүн окуу китеби (Б. Исаков менен бирге). – Ф.: Мектеп, 1990. – 288 б.
Кыргыз акындарынын чыгармачылыгы: Окуу куралы. III бөлүк. (Авторлош). – Бишкек: КМУ, 1992 – 99 б.
Кубанычбек Маликовдун чыгармачылыгы: Окуу куралы. – Б.: КМУ, 1992. – 118 б.
XX кылымдагы кыргыз адабиятынын тарыхы: Окуу программасы. – Б.: КМУ, 1995. – 86 б.
Талант сыры: Адабий изилдөөлөр, адабий портреттер. – Б.: КЭнин башкы ред. – 1994 –334 б.
Замана: Ырлар жана дастандар. – Б.: Учкун, 1994. – 208 б.
Биздин адабият: V класс үчүн окуу китеби (Б. Исаков менен бирге). – Б.: Кыргызстан, 1998. – 445 б.
Мамлекеттик тилдин маселелери: Окуу куралы. – Б.: 1999 – 131 б.
Адабият таанууга киришүү: Окуу куралы. – Б.: 1999. – 73 б.
Кыргыз адабияты: ХI класс үчүн окуу китеби (авторлош). – Б.: Педагогика, 2000. –288 б.
Байыркы мезгилден ХХ кылымга чейинки кыргыз адабиятынын тарыхы. Кыргыз акындар чыгармачылыгынын тарыхы: Окуу программалары (А.Абдыразаков менен бирге). – Б., 2003. – 60 б.
ХХ кылымдагы кыргыз адабиятынын тарыхы: Окуу программасы. – Б., 2003. – 106 б.
Кытайдагы кыргыздардын эл оозеки чыгармачылыгы жана адабияты: Окуу программасы (Н.Турдубаева менен бирге). – Б., 2003. – 42 б.
Адабият таанууга киришүү: Окуу программасы (Ж.Шериев, С.Карымшаковдор менен бирге). – Б., 2003. – 26 б.
ХХ кылымдагы кыргыз адабиятынын тарыхы: Жогорку окуу жайларынын студенттери үчүн. – Б., 2004. – 656 б.
Кыргыз адабияты: Орто мектептин ХI классы үчүн окуу китеби (К.Асаналиев, С.Байгазиев ж.б. менен авторлош). 2-басылышы. – Б.: Бийиктик, 2004. – 336 б.
Жусуп Баласагын тууралуу баян (китептин түзүүчүсү жана авторлордун бири К.Артыкбаев). – Б., 2004 – 344 б.
Дил сыры: Ырлар, поэмалар, котормолор. – Б., 2004. –680 б.
Анвар Байтур: Кыргыз тарыхы лекциялары (Араб арибинен которгон К.Артыкбаев, Т.Абдылдабеков). – Б., 2005. – 243 б.
Бүтпөгөн күрөш баяны (Өмүр элестери, адабий изилдөө, макалалар, рецензиялар, публицистикалар). – Б.: Бийиктик, 2006. – 646 б.
Кыргыз адабияты: Орто мектептин ХI классы үчүн окуу китеби (К.Асаналиев, С.Байгазиев ж.б. менен авторлош). Оңдолуп, толукталып 3-басылышы. – Б.: Билим-компьютер, 2007. – 335 б.
Орус тилинде
Мой день. В кн.: Ключ сердца. Стихи. – Ф.: 1965. – 18-48 с.
Котормолору
Мирсаид Миршакар. Федя. Поэма/Памирские звезды. – Ф.: 1962. – 285 – 291 б.
Мырза Шафи. Ырлар // К. Артыкбаев. Жаркын өмүр. – Ф.: 1975, 189 – 203 б.
Жусуп Баласагын. Кутадгу билиг: Дастандан главалар//К.Артыкбаев. Тоолор менен сырдашуу: Ырлар, поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1968, 118–138-бб.
Fandom
Fandom (мурунку Wikicities, вебсайт өзү Wikia тарабынан колдоого алынган FANDOM катары белгилүү) -- уики хостиң кызматы. Сайт акысыз, пайда алыш үчүн, жарнама жана сатылган мазмун аркылуу киреше алган, копилефт лицензиялары менен көбүнесе колдонуучу түзгөн тексттерди чыгарат. Wikia ачык булак уики MediaWiki программалык камсыздоосун колдонуу менен бир нече жүз миңдеген уикилерди өзүнө камтыйт. Анын оператору Wikia, Inc. -- 2004-жылы Жимми Уэлс жана Ангела Бисли Старлиң тарабынан негизделген коммерциялык Delaware компаниясы. Алар тиешелүүлүгүнө жараша Wikimedia Foundation'дин ардактуу төрагасы жана башкаруу кеңешинин мүчөсү болушкан. Ал эми башчысы Крейг Палмер болгон.
Домабил
Домабил — "Манас" эпосунун кейипкери, алтайлык калмак жайсаңы. Кортукту Манас өлтүргөндө кун алмакчы болуп келген Д. баш болгон алтайлык сегиз жүз калмак Жакыптын жылкысын түгөл тийип алып, ошол жерде кыргыздар менен канатташ жашаган манжулук калмактарды да талоон кылып жиберишет. Дөгөн аттуу карыя кунга малды ченеп албайсыңарбы, эртең кыргызга биз эмне дейбиз десе, Д. аны айбалта менен бир салып өлтүрүп, алтайлык менен манжулук өз ара согушуп калат. Мына ошондо кыргыз, казак менен манжулуктар биригип, Д-ди баш кылып бир топ алтайлык калмакты өлтүрөт, калгандары качып кетет (Сагымбай Орозбаков, 1. 154, 166).
Китцинген
Китцинген - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Китцинген (район)|Китцинген районуна карайт. Төмөнкү Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 20 705  (2006-ж.). Аянты – 46.99 км2.  Kitzingen BW 6.jpg Kitzingen Falterturm.JPG Kitzingen, Bavaria 50 Pfennig 1921 Porcelain Notgeld.jpg
Портал:Спорт/Кириш сөз
Спорт - ар кандай дене тарбиялык көнүгүүлөр боюнча окуу-машыгууну жана мелдештерди уюштуруу жана өткөрүү системасы. Спорт - адамдын ден соолугун чыңдоо, мелдеште жогорку көрсөткүчкө жана жеңишке жетүү максатын көздөйт; дене тарбиянын негизги бөлүгү болуп саналат.
Байланыш
Байланыш – мейкиндикте жана мезгилде бөлүнүп жашаган көрүнүштөрдүн өз ара шарттуулугу.
19–20-кылымда коомдук, табигый илимдердин өнүгүшү менен катар Байланыш түшүнүгү бир кыйла кеңейди.
TTL - бул онлайн бара жөндөмүнө ээ болгон ар бир түзмөк бар көрсөткүчү болуп саналат. TTL- кыскартылган түзмө-түз өмүр которуп жашап, дегенди билдирет. Маалымат тескерисинче пайдалануучу жана басары борбордук жүрүш өткөрүлөт пайда болгон түзүлгөн маалыматтар топтому, - ушул учурда ал IP-пакетин өмүр жөнүндө болуп жатат.
Байланыш
– эл чарба тармагы. Ал материалдык өндүрүштүн бардык тармагын жана калкты тейлөө жагынан ар түрдүү каражаттар (почта, телеграф, телефон, радио, телекөрсөтүү, электрондук почта, Интернет ж.б.) аркылуу кабар берүүнү камсыз кылат.
Диметиланилин
Диметиланилин, үчүнчүлүк майлуу ароматтык амин; түссүз, өзүнө мүнөздүү жыты бар, май сыяктуу суюктук; кайноо t 193,5оС;
Байланыш
Байланыш лицензиясы
Акы төлөтүп байланыш кызматын көрсөтүү боюнча юридикалык жактардын жана жеке ишкерлердин иши байланыш кызматын көрсөтүү жагында ишти жүзөгө ашырган лицензиянын (мындан ары – лицензия) негизинде гана жүргүзүлөт. Лицензияга киргизилүүчү байланыш кызматтарынын аталыштарынын тизмеси жана лицензиялык шарттардын тиешелүү тизмеси Россия Федерациясынын Өкмөтү тарабынан белгиленет жана жыл сайын такталат.
Диметиланилин
Д. анилин күкүрт кислотасы менен метил спирти аралашмасын автоклавда ысытуудан:
Байланыш
Колдонулган адабияттар
Сувязь Çыхăну Forbindelse Anschluss Connection Connexion Kapcsolat (egyértelműsítő lap) Connessione 連結 Байланыс ltg:Saitys Aansluiting Связь Connectivity 传播
Диметиланилин
C6H5NH2×H2SO4 + 2CH3OH ® C6H5N(CH3)2× × H2SO4 +2H2O
же анилин менен метанол бууларынын аралашмасын катализатор үстүнөн өткөрүү менен алынат. Башка майлуу ароматтык аминдер сыяктуу, экинчилик жана үчүнчүлүк таза ароматтык аминдерге караганда, өтө күчтүү негиздик касиетке ээ. Д. мол-сындагы -N(СН3)2 тобуна карата п-абалында жайгашкан суутек атому кыймылдуу келип, орун алмашуу реакцияларына кирет. Мис., Д. менен азоттуу к-танын ортосундагы реакцияда п-абалдагы суутек нитрозотобу менен орун алмашып п-нитрозодиметиланилиндин мол-сын пайда кылат.
(СH3)2N-C6H4-H+HONO ® (CH3)2N-C6H4-NO+H2O Ал эми эки мол-а Д. фосген менен болгон реакциясында фосген мол-сындагы эки хлор атомунун п-абалындагы суутек атомдору менен орун алмашуусунан Михлер кетону пайда болот:
Михлер кетону түссүз кристаллдык зат, кээ бир боёкторду синтездөөдө колдонулат. Д. жарылгыч заттарды (тетрил), сүрөт ишинде колдонулуучу өңүнө чыгаргыч заттарды өндүрүүдө колдонулат.
Жабгу
Жабгу - (кыт. шеху), байыркы Түрк кагандыгындагы жогорку наам жана кызматтык абал. Кээ бир окумуштуулардын пикирине караганда иран этимологиясына байланышып, юэчжи (кушан), эфталиттерге тийиштүү болгон. Баштапкы маанисинде yavuga (yam – жетектөө, башкаруу), ошондуктан жабгу деген сөз адегенде сак-кушандарда ат атооч катары колдонулган, кийин наамды билдирип калган. Жабгу наамын Бумын кагандын мезгилинде Батыш Түрк кагандыгынын башчысы Истеми алып жүргөн. Жабгу Түрк кагандыгында бийлик даражасы боюнча биринчи орунду ээлеген. Бийликтин жогорку баскычында кагандын эң жакын жардамчылары катары кагандын балдарынан же туугандарынан жабгу жана шадылар дайындалып, эреже боюнча алар аскердин сол же оң канатына башчылык кылышкан.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Масанчи Магазы
Масанчи Магазы (1885, Пишпек уезди, Каракоңуз айылы, азыркы Чүй району, Масанчи айылы – 1938) – Орто Азия жана Казакстанда Совет бийлигин орнотууга жигердүү катышкан. 1910–17-жылдары падыша аскеринде кызмат өтөгөн. Граждандык согуш мезгилинде Кызыл Армиянын улуттук бөлүктөрүн түзүүгө (1919–20), Ташкенде, Кара-Колдо, Верныйда совет бийлигине каршы козголоңдорду басууга катышкан. Масанчи 1919-жылдан дуңган атчан полкун жетектеген, Жетисууда алгачкы дуңган мектебин ачууга чоң салым кошкон. 1921-жылы Коминтерндин 3-курултайында В.И.Ленин менен жолугушкан. «Кошчу» союзунун обкомуна мүчө. 1932-жылдан Өзбекстанда юстиция эл комиссарынын орун басары болгон. Репрессияланып атылган.
Колдонулган адабият
“Кыргыз тарыхы” Бишкек  2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик тил Педагогикалык университети”
Дюме (Илишев району, Башкыртстан)
Дюме — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Дюмеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 878 киши. Почта индекси — 452264, ОКАТО коду — 80230824001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Каллиграфия
Каллиграфия, кушкат кыргызча (грек. καλλιγραφία - сулуу жазуу) – тамгаларды туура жана сулуу жазуу чеберчилиги, б. а. «Каллиграфия» деген термин «кол жазма», «жазуу» деген сөздөргө жакын маанини берет. Баланын сабатын ачууда окутуу менен бирге эле жазууга да үйрөтө баштайбыз.
«Жазуу» деген термин «графика» деген мааниде колдонулат, б. а. сөздөгү тыбыштар менен жазуудагы тамгалардын байланышы, ошондой эле аларды жазуудагы процесстин өзү.
«Каллиграфия» менен «графика» мааниси жактан жакын түшүнүктөр. Бири – тамгалардын сүрөтүн тартуу, экинчиси ошол тамгаларды туура, так, сулуу жазуу. Тамгаларды жазууда туурасын, узунун, жантаюсун, аралыктарын бузуп жазса каллиграфиялык ката болуп эсептелет. Тамганы бузуп жазуу манжалардын туура эмес кыймылынан, калем сапты, туура эмес кармагандан, дептердин туура эмес жатышынан жана отургучта туура эмес олтургандан болот. Ошондуктан жаздырганда тамгаларды жана анын элементтерин так жазууга биринчи күндөн тарта көндүрүш керек.
Бала тамгаларды элементи менен жазуудан мурда, ал тамганын элесин көз алдында чагылдырыш керек. Тамганын элеси баланын башында сакталганда гана жакшы натыйжа берет. Жазып жатканда бала бир эле тамганы жазып койбостон, аны экинчи бир тамга менен туташтырып, сөз, андан сүйлөмдү жазганга үйрөнөт. Алиппе мезгилинин аягында баланын каллиграфиялык кол жазмасы калыптана баштайт.
Окуучуларды сулуу жана таза жазууга үйрөтүүнүн педагогикалык жана коомдук зор мааниси бар. Бул жумуш – мугалимдин чымырканып иштөөсүн жана графикалык көнүгүүлөрдү системалуу түрдө жүргүзүп туруусун талап кылат. Жакшы жазууга көнүккөн окуучу катаны да аз жиберет. Мугалим баланы сулуу жана таза жазууга үйрөтүү менен бирге, окуучуларды өз эмгегин баалай билүүгө, аткарып жаткан жумушуна жоопкерчилик менен мамиле кылууга тарбиялай алат.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Акбейит эстелиги
Акбейит эстелиги Ат-Башы өрөөнүнөн Арпа өрөөнүнө өтүүчү Акбейит ашуусунда деңиз деңгээлинен 3286 м бийиктик-те жайгашкан байыркы, орто кылымдарга таандык көрүстөндөрдөн, 17–18-кылымга тиешелүү күмбөз жана мүрзөлөрдөн турат. Көрүстөн-дөрдүн бир бөлүгү жол куруу учурунда бузулган. 13–14-кылымга таандык күмбөз тегерек формада, жан-жактарына эшик сыяктуу анча баамдалбаган кырлар жасалган. Күмбөздүн төбөсү түшкөн. 17–18-кылымда курулган күмбөз архитектуранын кайталангыс үлгүсү катары эсептелет.
Малага (футболдук клуб)
Малага — Испания лигасында ойноочу футболдук клуб.
Гумандуу педагогика
Гумандуу педагогика – ХХ кылымдын 60-жылдары АКШ гуманисттик психологиянын идеяларын иш жүзүнө ашыруу багытында АКШда пайда болгон окутуу тарбиялоо системасынын бир тармагы. Гумандуу педагогика педоцентризми прогрессивизмдин педагогика асыл нарктары менен шайкеш. Ал жаш муундарга билим жана коомдук нормаларды таңуулоо менен алпурушкан салттуу педагогикадан кескин айырмаланып, өзүнүн мүмкүнчүлүктөрүн толук ачуу, жөндөм шыгын тынымсыз өркүндөтүү, түрдүү турмуштук кырдаалдарда туура жана чечкиндүү аракет жасоого жөндөмдүү инсандарды тарбиялоону көзөмөл тутат. Учурда гумандуу педагогика идеялары тамырын кеңири жайып, бардык мамлекеттердин, анын ичинде Кыргызстандын таалим-тарбия ишинин өсүп-өнүгүшүн аныктоочу бирден бир көрсөткүчкө айланды.
Лептогоргия
Лептогоргия (лат. Leptogorgia) — катуу шурулардын бир уруусу.
Адашбаев Турсунбай Шакирович
Турсунбай Шакирович Адашбаев (Tursunboy Adashboyev) (1931-ж.т.) - белгилүү өзбек акыны жана котормочусу. Өзбекчеден кыргызчага жана кыргызчадан өзбекчеге арбын китеп которгон.
Кыскача өмүр таржымакалы
Турсунбай Шакирович Адашбаев 1939-жылы 1-январда Кыргызстандын Ала-Бука районундагы Мазар (Гүлстан) кыштагында колхозчунун бүлөсүндө туулган.
1957-жылы айылындагы "Кызыл" орто мектебин аяктаган.
1980-82-жылдары Маскөөдө СССР Жазууучулар Биримдигинин Жогорку адабий курсунун угуучусу болгон.
1963-73-жылдары жана 1977-79-жылдары Ош шаарындагы "Ленин йули" гехитинид адабий кызматкер болуп иштеген.
1973-77-жылдары Ош облусунун сыналгы-үналкы комитетинин редактору болгон.
1987-жылдан Ташкен шаарында иштейт. Мында ал "Йулдузча" басмасынын редактору болуп да далай жылдар иштеди.
Адабий чыгармачылыгы
1957-жылдан бери чыгармалары жарык көрүп келет.
Кыргыз жана өзбек тилдеринде эркин жазат.
Анын туңгуч ырлар китеби ("Камалдын алмасы") 1964-жылы өзбек тилинде чыккан.
1972-жылы «Ала-Тоолук боломун» деген китеби кыргызча жарык көргөн.
Котормочулук
Ал ошондой эле котормо жанрында да белсенип иштеп келе жатат. К.Чуковскийдин, С.Маршактын, Токтогулдун, Тоголок Молдонун, С.Эралиевдин, С.Жусуевдин, Т.Касымбековдун, Ж.Мавляновдун чыгармаларын өзбек тилине которгон.
Турсунбай Адашбаев далай кыргыз акын-жазуучуларынын 40ка жакын чыгармасын өзбекчеге которуп жарыялаган.
Алардын арасында "Манас" дастанынын кара сөз баяны, Төлөгөн Касымбековдун "Сынган кылыч" романы да бар.
Коомдук иши
Турсунбай Адашбаев кыргыз жана өзбек элдеринин боордоштугун чыңдоодо данакерлик кызматты ырааттуу аркалап келет.
1965-жылы КПССтин мүчөсү болгон.
1966-жылы СССР Жазуучулар Биримдигине мүчө болгон.
Сыйлыктары. Наамдары
1999-жылы Кыргызстандын маданиятына эмгек сиңирген ишмер наамын алды.
1999-жылы Өзбекстандын "Достук" орденин алды.
1995-жылы Кыргызстандын "Манас" ордени менен сыйланды.
Батисфера
Батисфера (гр. bathys -терең жана sphaira - шар) - суу астында байкоо жүргүзүү үчүн ылайыкталган шар түрүндөгү камера. Ал телефон, өлчөө аспаптары, бир нече иллюминатор жана аба тазалоо системасы менен жабдылат. Көбүнчө болоттон жасалат да, кемеден зым аркан менен түшүрүлөт. Батисфераны 1-жолу 1892-ж. италиялык илимпоз Зальзамелло 165 м тереңдикке түшүргөн. Гидростаттардын чыгарылышына байланыштуу 20-кылымдын 50-жылдарынан тартып Батисфера сейрек колдонулат.