cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Түркиянын Түндүк Сирияны басып алуусу
Сириянын Түркиянын көзөмөлүндөгү аймактары 1000ден ашуун калктуу конуштарды камтыган 8835 чарчы километр аянтты түзөт, анын ичинде Африн, аль-Баб, Азаз, Жарабулус, Жиндирес, Ражо, Тал Абьяд жана Рас ал-Айн сыяктуу шаарлар бар. Бул конуштардын көбү Ирак жана Левант Ислам мамлекети (ИГИЛ) менен Сирия Демократиялык Күчтөрүнөн (SDF) басып алынган, экөө тең түрк өкмөтү тарабынан террордук уюм деп табылган, бирок кээ бир шаарлар, анын ичинде Азаз, Түркиянын кийлигишүүсүнө чейин Сирия оппозициясынын көзөмөлүндө болгон. Сириянын Убактылуу өкмөтү Түркиянын көзөмөлүндөгү аймактарга көчүп келип, ал жактагы ыйгарым укуктарын жарым-жартылай кеңейте баштады, анын ичинде сириялык жарандарга документтерди берүү. Бул аймактарды түрк бийликтери “коопсуз аймактар” деп аташат. Оккупация кээ бир аймактарда адам укуктарынын бузулушуна, анын ичинде этникалык тазалоого алып келди.
Нойдорф (Гарц)
Нойдорф (Гарц) (Neudorf (Harz)) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Кведлинбург районуна кирет.
Калкы - 690 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 14 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 85 220. Муниципалитеттин башчысы — Харальд Хайдрих.
Дорндорф (Верра)
Дорндорф (Верра) (Dorndorf (Werra)) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Вартбург районуна кирет.
Калкы - 2611 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 12,12 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 63 018. Муниципалитеттин башчысы — Инго Ендрузиак.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 3 шаардык районго бөлүнөт.
Эслинген
Эслинген (Eßlingen) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Айфель-Битбург-Прүм районуна кирет.
Калкы - 59 киши(2013-ж.). . Аянты - 5,25 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 32 034. Муниципалитеттин башчысы — Готтфрид Зимон.
Барнстэйбл (Массачусетс)
Калкы - 45 193 киши. Болжолдуу аянты - 197.5 км². FIPS коду — ?.
Чөп
Чөп — чабылып, 15-17%ке чейин кургатылган негизги кургак тоют. Колдо багылган малга берилет. Чөптүн тоюттук сапаты анын ботаникалык курамына, өскөн жердин шартына, чаап-жыйналган мезгилине, сактоо мөөнөтүнө жана шартына жараша болот. Ботан. курамы боюнча чанактуу, кылкандуу, аралаш Чөп, чанактуу-кылкандуу, кылкандуу-аралаш Чөп чанактуу-аралаш болуп бөлүнөт. Чанактуулардан беде, кара беде, жер буурчак, кылкандуулардан шалбаа жылгыны, шалбаа бетегеси, райграс, ат конок, тарак баштын чөбү баалуу. Боздоң жерде өскөн Чөп саздак жердегиге караганда аш болумдуу заттарга бай келет. Алгачкы өсүү фазасында чабылган Чөптө аш болумдуу заттар жана витаминдер көп болуп, сиңимдүүлүгү жогору болот. Чөптүн сиңимдүүлүгү анын бүрдүүлүгүнө жараша, себеби өсүмдүктүн сабагына караганда бүрүндө протеин, май жана минерал заттар көп кездешет. Эгилме чанактуу өсүмдүктөрдүн чөбүнүн сиңимдүүлүгү концентрат тоюттун сиңимдүүлүгүнө жакын болот. Кылкандуу эгилме өсүмдүктөрдөн алынган чөп протеинге, витаминдерге жарды келет. Уй, кой жана жылкыга чөп кошумча иштетилбей, ал эми чочко, үй куштарына майдалап, ун түрүндө берилет. Чөптүн сапаты анын өңүнө, жытына жана жумшактыгына жараша аныкталат. Сапаттуу чөптүн өңү көк, ал эми кеч жыйналып, күнгө көп жатып, жаанга калган же нымдуу үймөктөлгөн чөптүн өнү саргыч, күрөң, кара күрөң түстө болуп, көк жыттанып турат.
Лембрух
Лембрух (Lembruch) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Дипхольц районуна кирет.
Калкы - 1087 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 22,68 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 51 022. Муниципалитеттин башчысы — Маргерете Шлик.
Шерматов Ботобай
Шерматов Ботобай (25. 5.1915, Коргон-Төбө айылы - 1987, Жаңы-Базар айылы) билим берүү тармагынын көрүнүктүү ишмери.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Бингхам (Мэн)
Бингхам (Мэн) (Bingham) — Мэн штатынын Сомерсет округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 989 киши. Болжолдуу аянты - 90.6 км². FIPS коду — 23-05000.
Мамлекеттик символдор
Мамлекеттик символдор (гр. symbolon – белги) – айкын мамлекеттин улуттук эгемендүүлүгүнүн жана өзалдынчалыгынын жүзүн көрсөтүүчү мыйзамда белгиленген айырмалоо белгилери. Негизги М. с-го төмөнкүлөр кирет: мамлекеттик туу, мамлекеттик герб, мамлекеттик гимн, мамлекеттик түстөр, мамлекет башчысынын штандарты, мамлекеттик мөөр, мамлекеттик ураан. КРде М. с. болуп КР Мамлекеттик туусу, КР Мамлекеттик герби, КР Мамлекеттик гимни эсептелет.
Рашмор (Миннесота)
Рашмор (Миннесота) (Rushmore) — Миннесота штатынын Nobles округуна караган АКШ шаары.
Тамырдан чыгаруу
Тамырдан чыгаруу – даражага көтөрүү амалына тескери алгебралык амал; а санынан х – даражага көтөргөндө берилген (хn=а) санын берүүчү х санын табуу. Мында х – тамыр, п – тамырдын көрсөткүчү, a – тамыр алдындагы туюнтма. Комплекстик сандардын талаасында санынын даражадагы тамыры п мааниге ээ, алар: = формуласы боюнча табылат, мында |а|–а санын модулу, φ – анын аргументи, R=0, 1, 2,(n-1) 2-даражадагы тамыр квадраттык (белгилениши ), ал эми 3-даражадагы тамыр куб тамыр деп аталат. n – даражалуу а санынын тамыр чыгаруу маселеси хn-а=0 түрүндөгү эки мүчөлүү теңдемени чыгарууга эквиваленттүү. Бул теңдеме чыгарылышка ээ, башкача айтканда а санынын n тамыры бар дегенди билдирет. Эгерде a – чыныгы оң сан болсо, анда анын бир тамыры (арифметикалык деп аталган) чыныгы жана оң болот. Тамыр чыгаруу деп көпчүлүк учурда арифметикалык тамырды табуу алынат. Рационалдык сандын тамыры дайыма эле рационалдуу тамыр боло албайт, ошондуктан анын жакындатылган маанисин табуу маселеси келип чыгат. Тамырды чыгарууда логарифм таблицасы логарифм сызгычы же тамыр чыгаруунун атайын таблицасы колдонулат.
Чөмүчтүү гидротурбина
Чөмүчтүү гидротурбина, агымдуучөмүчтүү турбина - жумуш аткаруучу дөңгөлөгү чөмүч сымал калактуу гидротурбина. Ал «Пельтон турбинасы» деген аталыш менен да белгилүү. Чөмүчтүү гидротурбина кыйла кеңири тараган реактивдүү гидротурбиналардан конструкциялык жактан абдан айырмаланат. Анын жумушчу дөңгөлөгү суу агымында болот. Чөмүчтүү гидротурбинада суу чөмүчтүн ортосу менен өтүүчү айланага жаныма боюнча чорго аркылуу берилет. Мында суу чорго аркылуу өтүп, чоң ылдамдыкта турбинанын калакчаларына тийүүчү агымды түзөт. Анын натыйжасында дөңгөлөк айлана баштайт. Агымдын энергиясын пайдалануу атмосфералык басымда болуп, энергия суунун кинетикалык энергиясынын эсебинен гана өндүрүлөт. Турбинанын калакчалары ортосунда курч мизи бар, эки жакка кайрылган формада болот. Жумушчу дөңгөлөккө 40ка чейинки калакча орнотулушу мүмкүн. Чөмүчтүү гидротурбиналар көбүнчө тоолуу райондордогу бийиктен түшкөн чоң эмес өзөндөргө курулуучу чакан ГЭСтерде колдонулат.
Видеокүчөткүч
Видеосигналдардын формасын сактоо үчүн Видеокүчөткүч ал сигналдарды фаза боюнча бузбастан бир калыпта (1—3 дб ден ашык четтетпестен) жыштыкты өткөрүүнүн кеңири тилкесине (10—30 гц тен 4—6 Мгц ке чейин) күчөтүүгө тийиш. Видеосигналдарды күчөтүүдө бир жанa эки каскаддуу Видеокүчөткүчтөр кеңири колдонулат. Мында ал Видеокүчөткүчтөрдүн күчөтүүчү баскычынын тизмегине туташтырыла турган аз каршылыктуу резистор жана индукция түрмөгү менен конденсаторлор жогорку жанa төмөнкү жыштыктар тармагында сигналдарды күчөткөндөй, фазаны кеңири жыштык тилкесинде бузбагандай кылын тандап алынат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Русич (топ)
Руналарды символ катары колдонулат, атап айтканда Тиваз, сегиз нурлуу Коловрат, Валькнут ) . Ошондой эле, Орусиядагы көптөгөн улутчулдар сыяктуу эле, алар коддуу ураандарды жана "императордук" (кара-сары-ак) желекти колдонушат. ДЧЧТ "Русич" жана анын командирлери Евробиримдиктин, АКШнын жана башка бир катар өлкөлөрдүн санкциялык тизмесине киргизилген.
Рейндеги Вөрт
Рейндеги Вөрт (Wörth am Rhein) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан Шаар. Гермерсхайм районуна кирет.
Калкы - 17 268 киши(2013-ж.). . Аянты - 131,64 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 34 501. Мэр — Харальд Зайтер.
Шаар административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт.
Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу субъекттери
Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу субъекттери – касыздандыруучу, камсыздануучу , камсыздандырылган жак.
Бердагүл (Белорет району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Шералиев Балтагул
Шералиев Балтагул (1940, Жойбелент айылы - 1992, ошол эле жер) - көрүнүктүү мамлекеттик, партиялык ишмер.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Нойзес
Нойзес (Neusäß) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан Шаар. Швабия административдик округуна карайт. Аугсбург районуна кирет.
Калкы - 21564 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 25,14 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 7 72 184. Мэр — Ханзөрг Дурц.
Оакланд (Небраска)
Оакланд (Небраска) (Oakland) — Небраска штатынын Burt округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1367 киши. Болжолдуу аянты - 2.1 км². FIPS коду — 31-35490.
Баден-Баден
Баден-Баден (Baden-Baden) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан Шаар.
Калкы - 54445 киши(2010). Аянты - 140,21 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 2 11 000. Мэр — Вольфганг Герстнер.
Минидока (Айдахо)
Минидока (Айдахо) (Minidoka) — Айдахо штатынын Минидока округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 0.2 км². FIPS коду — 16-53110.
Калкы
2010-жылы калкы 129 киши болгон.
Чөлмөксүз станок
Чөлмөксүз станок - токуу станогу, мында кысылган аба, суунун тамчылаган агымынын жардамы менен киргизет. Чөлмөксүз станоктордун жардамы менен 0,03-0,3 мм диаметрдеги зымдардан ячейкасы 0,04-0,4 мм болгон металл торлору токулат. Микроторлор радиоэлектроника өндүрүшүндө басмакана платаларын жасоо үчүн, авиация жана космонавтикада, химия жана тамак-аш өндүрүшүндө, машина курууда колдонулат.
Кайырма-Арык
Кайырма-Арык (Кайырма-Арык) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Ак-Суу районундагы айыл. Кереге-Таш айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 348 киши.
Мамлекеттик стандарт (мамст)
Мамлекеттик стандарт (мамст) – продукциянын, өндүрүш жүрүмүнүн (усулдарынын), сактоону, ташууну, сатып өткөрүүнү, пайдаланууну жана таштандыларды иштетүүнү, жумуштарды же кызмат көрсөтүүлөрдү ыктыярдуу түрдө көп жолу пайдалануунун эрежелери, жалпы принциптери, мүнөздөмөлөрү белгиленүүчү консенсуска негизделип иштелип чыккан стандартташтыруу боюнча мамлекеттик органдар тарабынан ка-был алынган документ. М. с. аталгыга, символикага, таңгактоого, маркирлөөгө жана/же этикеттөөгө карата талаптарды камтышы мүмкүн.
Мамлекеттик сыйлык
Мамлекеттик сыйлык – мамлекеттин көрүнүктүү өндүрүштүк натыйжалары үчүн, илимди жана техниканы, адабиятты жана искусствону өнүктүрүүгө кошкон олуттуу салымы үчүн жарандарды сыйлоо.
Платтевил (Колорадо)
Платтевил (Колорадо) (Platteville) — Колорадо штатынын Уэлд (Weld) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2 370 киши. Болжолдуу аянты - 3.8 км². FIPS коду — 08-60160.
Видеосигнал
Видеосигнал - сүрөттөлүштү пан­да кылуучу электр сигналы.
Видеосигнал жарык электрдик өзгөрткүч (телекөрсөтүүдө — суперортикон, видикон ж. б., фототелеграфияда — фотоэлемент, фотокөбөйткүч) менен радиолокатор ка­был алган электромагниттпк толкунду өзгөртүп түзүү натыйжасында пайда болот. Телекөрсөтүүдө берүүчү телекөрсөткуч тутуктун чыгышындагы Видеосигналдын заматтык мааниси ал ту­туктун жарык сезгич бетиндеги оптикалык сүрөттөлүштүн айрым бөлүктөрүнүн жаркырактыгына пропорциялаш. Монохромдуу (кара-ак түстөгү) жана түстуү телекөрсөтүүдө Видеосигналдын таралышы кара (Видеосигнал нөлгө барабар) жана ак (Видеосигнал максимум мааниге ээ) децгээлдер менен чектелет. Фототе­леграфияда жарык так кыймылсыз сүрөттөлүшкө барып түшүп, андан чагылган нур жарык электрдик өзгөрткүчкө берилип, анда Видеосигналга айландырылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Шаханов Ахмат Добаевич
Шаханов Ахмат Добаевич (21.12. 1936-ж. т., Россия, Ставрополь крайы, Кисловодск шаары) - Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген врачы (1995), райондун ардактуу атуулу.
Шаханов Ташкент, Ленинград шаарларында квалификациясын жогорулатуу курстарын өткөн. Кыргыз Республикасынын саламаттык сактоо министирлигинин бир нече жолу “Ардак грамотасы” менен сыйланган. Чаткал, Ала-Бука, райондук кеңештеринин бир нече жолку депутаты.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Чөмүч-Аска оймо-чиймелери
Чөмүч-Аска оймо-чиймелери - б. з. ч. 21-миң жылдыктарга таандык аска бетиндеги сүрөттөр. Бишкек шаарынан 25 км түндүк-чыгыш тарабында, Георгиев кыштагынын чыгышында жайгашкан. Аска бооруна эчкилер, жылкылар, жырткыч айбанаттар, бумеранг менен аңчылык кылуу эпизоддору, бийлеп жаткан аял, бумерангды бири-бирине берип жаткан колдорун жогору көтөрүп салгылашып жаткан антропоморфтук жандыктардын жана зооантропоморфтук жаачылардын, комплекстүү ар кандай сюжеттеги сүрөттөр тартылган. Бул сүрөттөр Кыргызстандын аймагында байыркы убактагы жашаган жергиликтүү калкта жаа менен катар бумерангдын болгондугун далилдейт. Эстеликти аймак таануучу мугалим Н. Д. Черкасов 1940-50-жылдары изилдеген.
Чөлмөк
Чөлмөк - токуу станогунун жумушчу тетиги. Ал кездемени токууда эриш жиптердин арасына жиптерди аркак киргизип турат. Эң жөнөкөй Чөлмөк жиптин аркагын бекитүү үчүн учтарына кесик түшүрүлгөн ичке жалпак жыгачтан жасалат. Кыйла татаал Чөлмөк чыгырыктын (шпульканын) ичинде болот. Токуу Чөлмөктөрү көп мезгил бою бук, граб, курма, пальма сыяктуу катуу жыгачтан жасалган. 20-кылымдын башталышында өзгөчө ыкма менен ныкталган жыгач - лигностон, ал эми 70-жылдардан баштап фенолформальдегид чайыры менен иштетилген, балык кармоочу капрон тордон жасалган жаңы материал тигүү Чөлмөктөрү үчүн колдонула баштаган.
Баррэ (Массачусетс)
Баррэ (Массачусетс) (Barre) — Массачусетс штатынын Уорчестер (Worcester) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 5 398 киши. Болжолдуу аянты - 115.5 км². FIPS коду — 25-03740.
Эссельборн
Эссельборн (Esselborn) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Альцай-Вормс районуна кирет.
Калкы - 360 киши(2013-ж.). . Аянты - 4,1 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 31 022. Муниципалитеттин башчысы — Альберт Циммерман.
Тамыр-сабак
Тамыр-сабак (rhizome) – көп жылдык чөп өсүмдүктөрүнүн жер алдындагы сабагы. Тамырдан айырмасы түрпү сымал майда жалбырагы бар, тамыр капкакчасы жок. Жалбырак колтугунда жыл сайын жер алдындагы жаңы өркүн, кошумча тамыр берүүчү бүчүр пайда болот. Ошондой эле жагымсыз шарттардан өсүмдүктүн жер үстүндөгү бөлүгү (кургакчылык, мал көп оттоп кеткенде же чөптү чаап салганда ж. б.) жок болгондо жаны өркүн өсүп чыгат. Кээ бир өсүмдүктөрдүн тамыр сабагы кыска (ат конок, ак сокто), айрым өсүмдүктөрдүкү (сойломо буудайык, камыш) узун, бутактанган. Кургак зат топтоо жана вегетациялык көбөйүү кызматын да аткарат. Айрым өсүмдүктөрдүн тамыр сабагы жооноюп, аларда түймөк пайда болот. Кээде тамыр сабакта дары зат (мышык тамыр), боёк (бийик карындыз), өңдөөчү (кымыздык) заттар болот. Тамыр сабагы узун өсүмдүктөрдү кумдуу жерди бекемдөө үчүн отургузат.
Дорндорф-Штойдниц
Дорндорф-Штойдниц (Dorndorf-Steudnitz) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Заале-Хольцланд районуна кирет.
Калкы - 1930 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 7,01 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 74 014. Муниципалитеттин башчысы — Клаус Энкельман.
Кумушка (Белая куймасы)
Кумушка — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Белая дарыясынын сол жээгинен 52 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Огаллала (Небраска)
Огаллала (Небраска) (Ogallala) — Небраска штатынын Keith округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4737 киши. Болжолдуу аянты - 8.8 км². FIPS коду — 31-35980.
Нойекруг
Нойекруг (Neuekrug) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Зальцведель районуна кирет.
Калкы - 192 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 17,97 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 81 370. Муниципалитеттин башчысы — Удо Рихман.
Райхельсхайм (Веттерау)
Райхельсхайм (Веттерау) (Reichelsheim (Wetterau) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан Шаар. Дармштадт административдик округуна карайт. Веттерау районуна кирет.
Калкы - 6781 киши(2013-ж.). . Аянты - 27,60 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 4 40 021. Мэр — Герд Вагнер.
Видеотекшерүүчү түзүлүш
Видеотекшерүүчү түзүлүш - телекөрсөтүү каналынын ар түрдүү жеринде (берүүчү камеранын чыгышында, видеосигналды пайда кылуу­чу жана күчөтүүчү аппаратуранын чыгышында ж. б.) сүрөттөлүштүн сапатын карап көрүп жана аныктап текшерүүгө арналган түзүлүш.
Телекерсөтүү каналын телепрограммаларды берүүгө даярдоо, аны ишке тууралоодо жана кабарларды эфирге бергенде да сүрөттөлүштүн сапаты Видеотекшерүүчү түзүлүштүн экранынан байкалып турат (Телекөрсөтүү). Монохромдуу жана түстүү телекөрсөтүүлөрдүн Видеотекшерүүчү түзүлүшүнүн кабыл алуучу электрон нур түтүгү (кине­скоп), видеосигналды күчөткүчү, сай­ты жана кадрды жайылтуу блогу, се­лектору жана электр булагы бирдей болот. Монохромдуу телекөрсөтүүдөгү видеосигнал жана түстүү телекөрсөтүүдөгү толук жарык сигналы Видеотекшерүүчү түзүлүшкө коаксиаль кабели аркылуу бери­лет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Лемвердер
Лемвердер (Lemwerder) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Везермарш районуна кирет.
Калкы - 7018 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 36,38 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 57 027. Муниципалитеттин башчысы — Ханс-Йоахим Бекман.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 19 шаардык районго бөлүнөт.
Рашфорд (Миннесота)
Рашфорд (Миннесота) (Rushford) — Миннесота штатынын Fillmore округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1731 киши. Болжолдуу аянты - 4.5 км². FIPS коду — 27-56284.
Верхняя Манява (Белорет району, Башкыртстан)
Верхняя Манява — Башкыртстандын Белорет районундагы айыл, Инзер айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 6 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Тоют өсүмдүктөр
Тоют өсүмдүктөр түшүмдүүлүгү, тамырындагы малга керектүү заттары жана аш болумдуулугу менен айырмаланат. Тоют өсүмдүктөргө тоют кызылчасы, тоюттук сабиз, турнепс, тоют брюквасы кирет. Республикада тоют кызылчасы жана турнепс айдалат. Тоют кызылчасы менен тоюттандырганда саан уйлардын сүтү көбөйөт, бордолуучу торпоктордун салмагы тез жогорулайт. 100 кг салмактагы тоют кызылчасында 12,4 тоют бирдиги болсо, ошондой эле салмактагы жалбырагы 10 тоют бирдигине барабар. Жалбырагын саман менен аралаштырып витаминдүү ун жасаса 16–18% протеин кармайт. Эгер гектарынан 800 ц кызылча, 400 ц жалбырагы алынган болсо, анда 1 гектар аянттан 15600 тоют бирдиги алынып, саан уйлардан тоют кызылчасынын эсебинен 13–14 ц сүт алынары эсептелген. Кыргызстандын шартында тоют кызылчасынын «Эккендорф сарысы» деген сорту эгилет. Тамырында 9–12% кургак зат кармалат. Ал эми турнепс болсо, республикабыздын Ысык-Көл облусунун чыгыш тарабында эгилип, гектарынан 495-570 ц түшүм алынат. Тоют өсүмдүктөрдүн тамыры 100–110 күндө өсүп жетилет. Турнепстин «Шестимесячный скороспелый», «Эсти Наэрис» деген сорттору белгилүү, бирок алардын сакталуусу начар.
Какеев Аскар Чукутаевич
Какеев Аскар Чукутаевич - (1935-жылы 10-декабрда төрөлгөн, Чүй облусу, Чүй району, Кегети айылы - 2021-жылы 25-апрелде Бишкекте каза болгон) – коомдук жана мамлекеттик ишмер, философия илимдеринин доктору (1991), профессор (1993). Кыргыз Республикасынын Улуттук Илимдер Академиясынын академиги (1993), КРеспубликасынын илимге эмгектин сиңирген ишмери (1995). Кыргыз Республикасынын илим жана техника жаатындагы мамлекеттик сыйлыктын лауреаты (2002). Ал 1958-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин биология факультетин бүтүргөн.
Кыскача өмүр тажымакалы
1958–60-жылы Кыргызстандын ички иштер министрлигинин архив фондусунда микрофото көчүрмө лабораториясында улук илимий кызматкер болуп иштеген. 1960–63-жылы Кыргызстан ИАнын Философия жана укук институтда аспиранты, 1963-жылдан ошол эле институнда улук илимдер кызматкер. 1968-жылдан Кыргыз мамлекеттин айыл чарба институнда философия кафедрасынын башчысы. 1980-жылдан ушул эле институтта партия комитетинин катчысы. 1984–88-жылы Кыргызстан Компартия БКнын илим жана окуу жайлар бөлүмүнүн башчысына басар. 1989-жылдан Кыргызстан ИАнын Философия жана укук институнун (1992-жылдан Философия институ) директору. 1992-жылдан декабрынан Кыргыз Республиканын президенттик аппаратынын жетекчиси – мамлекеттик катчы. 1993-жылдан Кыргыз Республиканын элге билим берүү министри. 2000-2005-жж. Жусуп Баласагын атындагу КУУнун ректору, Кыргыз Республиканын Президентинин кеңешчиси болгон. 2005-жылдан Б.Ельцин атындагы Кыргыз Орус славян университетинде кафедра башчысы болгон. Ал 2021-жылы 25-апрелде Бишкекте каза болгон. Бишкектеги "Ала-Арча" көрүстөнүндө жерге берилген.
Чыгармачылыгы
Ал кыргыз философиясы, кыргыз коому жана саясаты жаатында 100дөн ашуун илимий эмгектин (анын ичинде 4 монография, 5 окуу китеп) автору.
Мамлекеттик сыр
Мамлекеттик сыр – аскердик, тышкы саясий, экономикалык, чалгындоо, контрчалгындоо жана ыкчам-иликтөө ишмердиги жаатындагы мамлекет тарабынан коргоого алынган маалыматтар; анын таркап кетүүсү мамлекеттин коопсуздугуна залака келтириши мүмкүн.
Вөрштадт
Вөрштадт (Wörrstadt) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан Шаар. Альцай-Вормс районуна кирет.
Калкы - 7640 киши(2013-ж.). . Аянты - 16,75 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 31 073. Мэр — Инго Клайнфельдер.
Мойай Спрингс (Айдахо)
Мойай Спрингс (Айдахо) (Moyie Springs) — Айдахо штатынын Баундари округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 3.9 км². FIPS коду — 16-55270.
Калкы
2010-жылы калкы 718 киши болгон.
Нойзиц
Нойзиц (Neusitz) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Ортоңку Франкония административдик округуна карайт. Ансбах районуна кирет.
Калкы - 2034 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 13,79 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 5 71 181. Муниципалитеттин башчысы — Рудольф Глас.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Видин падышалыгы
Видин падышалыгы - 14-кылымдын 2-жарымындагы Түндүк-Батыш Болгариянын территориясындагы жана Сербиядагы феод, мамлекет. Видин падышалыгы болжол менен 1363-ж. түзүлгөн.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Нойендорф (Альтмарк)
Нойендорф (Альтмарк) (Neuendorf (Altmark)) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Зальцведель районуна кирет.
Калкы - 609 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 28,05 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 81 375. Муниципалитеттин башчысы — Карл-Хайнц Хептнер.
Видикон
Видикон (видео..., гр. eikon — сүрөттөлүш) - бутасы фото каршылыктан жасалган беруучу телекөрсөткүч тутук.
Сүрөттөлүштөн (нерседен) чыккан жарыктын таасири менен Видикондун бутасында (фотокатоддо) электр за­ряды жыйналат да, бутанын айрым жерлеринин каршылыгы өзгөрүлөт жанa сүрөттөлүштүн айрым жерлери­нин жаркырактыгы түрдүүчө болгондуктан электр потенциалы бир ка­лыпта бөлүнбөйт. Бута жасала тур­ган материал катары жарым өткөргүчтүү материалдын (аморфтук селен, сурьма, коргошун кычкылы, германий, кремний) абданжука (5мкм) катмары пайдаланылат. Ушундай түтүктү түзүү идеясын сов. инженер А. А. Чер­нышев 1925-ж. сунуш кылган. Биринчи түтүк 1950-ж. жасалып, колдонула баштады.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Какеев Бакир Аскарович
Какеев Бакир Аскарович - (6. 5. 1972-ж. т., Фрунзе) – патофизиолог, медицина илимдеринин доктору (2007). Кыргыз Мамлекеттик Медицина институтун бүтүргөн (1995). 1995-98-жылдары КРСУнун медицина-биологиялык, медицина-психологиялык кафедрасында мугалим, улук мугалим, доцент, профессор. 1998-жылдан Кыргыз Мамлекеттик Медицина Академиясынын Борбордук илимий лабороториясында илимий кызматкер, бөлүм башчы, патофизиология кафедрасында доцент. КРСУнун жана Кыргыз Мамлекеттик Медицина Академиясынын профессору, Латенттик инфекциянын этногенези боюнча адис. 40тан ашуун эмгектин автору. Эмгектери: Хламидийная инфекция урогенитального тракта. Б., 1998; Урогенитальные латентные инфекции у женщин Кыргызстана. Б., 2006; Клиникопатологические особенности развития герпетической инфекции. Б., 2006; Особенности развития герпетической инфекции у жителей Кыргызсгана. Б., 2007; Особенности влияния климато-экологических факторов на частоту развития лагенгных инфекций. Б., 2007.
Тана көлү
Тана көлү, Цана, Дембеа Чыгыш Африкада. Эфиопия тайпак тоосундагы лава менен тосулуп калган чуңкурдукта, 1830 м бийиктикте жайгашкан. Аянты 2156 км2. Тереңдиги 14 мге чейин. Көлгө 50дөн ашык суу куят. Ириси – Кичи Аббай. Көлдөн агып чыккан Көк Нил (Аббай) дарыясына плотина менен ГЭС курулганга чейин аянты сезонго жараша өзгөрүлүп турган (3100–3600 км2). Аралдары көп. Балык кармалат. Кеме жүрөт. Жээгинде Бахр-Дар, Горгора шаары бар.
Сомали батальону
Өзүнчө Гвардиялык Мотоаткычтар-Чабуулдоо Сомали батальону (ӨГМЧСомалиБ) (Батальон «Сомали») Донбасстагы согушта жана 2022-жылдагы орус баскынчылыгында Украинанын Куралдуу күчтөрүнө каршы күрөшүп келген Украинадагы Орусия колдогон Донецк Элдик Республикасынын жикчил аскер бөлүгү. Батальондун толук аты — 1-өзүнчө танктык батальон Сомали (мурда 1-өзүнчө батальондун тактикалык тобу Сомали). Бөлүм Донецк жана Макеевкада туруктуу жайгашкан. Анын азыркы командири Тимур Курилкин.
О'Нэлилл (Небраска)
О'Нэлилл (Небраска) (O'Neill) — Небраска штатынын Holt округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3733 киши. Болжолдуу аянты - 6.1 км². FIPS коду — 31-37105.
Сомали батальону
Тарыхы
Сомали батальону 2014-жылы түзүлүп, Донбасстагы согушка катышкан. Анын аталышынын келип чыгышы такталбагандыктан, анын мүчөлөрү биринчи жолу тизилгенде ала-була кийинип, согуштук күчкө эмес, Сомалидеги каракчыларга окшош болушу мүмкүн. Же бул Гивинин талабынан болушу мүмкүн; "Алар Сомалинин каракчылары сыяктуу коркпойт".
Какишов Каныбек
Какишов Каныбек (1942-ж. т., Чүй облусу, Кемин району, Кайыңды айылы) – математик, физика-математика илимдеринин доктору (1993), профессор. (1995), Кыргыз Республикасынын билим берүүгө эмгектин сиңирген кызматкери (2000). Кыргыз Мамлекеттик Университетин бүткөн (1964). 1964-жылдан КМУда окутуучу, улук окутуучу, доцент, кафедра башчысы, декан, ал эми 1998-жылдан кафедра башчысы. Диференциалдык теңдемелер боюнча адис. 70тен ашык илимий эмгеги жарык көргөн. Эмгектери: Асимпгогические оценки решений краевых задач для систем сингулярно-возмущенных нелинейных дифференциальных уравнений в случаях, когда вырожденные системы имеют разрывные решения. Б., 1991.
Аббот (Мэн)
Аббот (Мэн) (Abbot) — Мэн штатынын Пискатакис округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 630 киши. Болжолдуу аянты - 92.0 км². FIPS коду — 23-00100.
Видовдан констититуциясы
Видовдан констититуциясы - серб, хорват, словен королдуктарынын (1929-жылдан Югославиянын) бурж. конституциясы.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Кумушка (Волонга куймасы)
Кумушка — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Волонга дарыясынын оң жээгинен 56 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 25 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мамлекеттик сырларды коргоо тутуму
Мамлекеттик сырларды коргоо тутуму – мамлекеттик жашыруун сырлардын сакталышын жана корголушун камсыз кылуунун КР мыйзамдары жана мамлекеттик бийлик органдарынын башка ченемдик актылары менен белгиленген бирдиктүү тартиби.
Пондероса Парк (Колорадо)
Калкы - 3 112 киши. Болжолдуу аянты - 38.3 км². FIPS коду — 08-60655.
Дубинино (Белорет району, Башкыртстан)
Дубинино — Башкыртстандын Белорет районундагы айыл, Инзер айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 207 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Чөйрө түзүлүштөрү
Чөйрө түзүлүштөрү, перифердик түзүлүштөр процессордун эсептөө мүмкүнчүлүгүн колдонууга шарт түзүүчү аппаратура. 1) компьютер системасынын бөлүктөрү, мис., киргизгич, чыгаргыч, сактагыч жана байланыш түзүлүштөрү Чөйрө түзүлүштөрүн түзүшөт; 2) системалык блок менен туташтырылган түзүлүш да Чөйрө түзүлүштөрү деп аталат.
Лемгов
Лемгов (Lemgow) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Люхов-Данненберг районуна кирет.
Калкы - 1389 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 64,34 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 54 015. Муниципалитеттин башчысы — Хорст Кауфман.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 12 шаардык районго бөлүнөт.
Берлин (Массачусетс)
Берлин (Массачусетс) (Berlin) — Массачусетс штатынын Уорчестер (Worcester) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2 866 киши. Болжолдуу аянты - 33.9 км². FIPS коду — 25-05490.
Виейра Уайт Хильберто
Виейра Уайт Хильберто - Колумбия коммунисттик партиясынын (ККП) ишмери.
Тангаев Игорь Александрович
Тангаев Игорь Александрович (1930-жылы туулган, Владивосток шаары) – техника илимдеринин доктору (1989), профессор (1990). Казак тоо-металлургиялык институтун (1953), Кыргыз ССР Илимдер академиясынын аспирантурасын бүтүргөн. Кыргыз ССР Илимдер академиясында улук илимий кызматкер, лаборатория башчысы, ФПИде доцент. Пайдалуу кендерди иштетүү тармагы боюнча адис. 70тен ашык илимий эмгектин, анын ичинде 4 монография, 14 автордук күбөлүктүн ээси. Эмгектери: Буримость и взрываемость горных пород. М., 1986; Энергоемкость процессов добычи и переработки полезных ископаемых. М., 1986.
Виейра Уайт Хильберто
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Дрөбишау
Дрөбишау (Dröbischau) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Зальфельд-Рудольштадт районуна кирет.
Калкы - 504 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 4,61 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 73 021. Муниципалитеттин башчысы — Дитмар Хайнце.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Мамлекеттик сырды жарыялоо
Мамлекеттик сырды жарыялоо – КР кылмыш-жаза мыйзамдары боюнча конституциялык түзүлүштүн негиздери менен мамлекеттин коопсуздугуна каршы жасалган кылмыштын бир түрү. Мамлекеттик сырды түзгөн маалыматтарды ачыкка чыгаруу менен, чоочун адамдардын ээ болушуна жол ачуу жосуну М. с. ж. катары түшүндүрүлөт. Аткарган ишинин же кызмат милдетинин мүнөзү боюнча ошол маалыматтарды алууга мүмкүн болбогон жак чоочун адам катары таанылат. Мамлекеттик сырга жаткан маалыматтардын чет өлкөлүк чалгынчылардын колуна тийип, андан улам мамлекеттик иш-чаралардын үзгүлтүккө учуроосу, келечектүү илимий изилдөөлөрдүн токтоп калуусу, өзгөчө тартиптеги объектилердин орун которушу ж. б. М. с. ж-нун оор кесепети болуп саналат.
Мамлекеттик тапшырык
Мамлекеттик тапшырык – ыйгарым укуктуу мамлекеттик уюмдун башка бир уюмга мамлекеттик керектөөлөр үчүн товар берүү, жумуш жасоо, кызмат көрсөтүү тууралуу жиберген сунушу. Мамлекеттик керектөөлөр үчүн продукцияларды сатып алуучулар мыйзам менен аныкталат. Юридикалык жак статусуна ээ мамлекеттик органдар, бюджеттик уюмдар, мамлекеттик каражаттарга уюштурулган фонддор, мамлекет 51 пайыздан кем эмес акциясына ээ акционердик коомдор ошондой аткаруучу боло алат.
Рашфорд Вилладж (Миннесота)
Рашфорд Вилладж (Миннесота) (Rushford Village) — Миннесота штатынын Fillmore округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 807 киши. Болжолдуу аянты - 87.2 км². FIPS коду — 27-56302.
Монтпелэйр (Айдахо)
Монтпелэйр (Айдахо) (Montpelier) — Айдахо штатынын Бэр-Лейк округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 4.8 км². FIPS коду — 16-53920.
Калкы
2010-жылы калкы 2785 киши болгон.
Чөйрө аномалиясы
Чөйрө аномалиясы - айлана-чөйрө компоненттеринин орточо көрсөткүчүнүн тигил же бул багытты көздөй тийиштүү нормадан четтеши. Ал айрым особдордун, популяциянын, организмдин сандык жана сапаттык өзгөрүшүнө алып келет. Ч. а. табигый (жер титирөө, жанартоо атылышы, муз каптоо, үшүк жүрүү ж. б.) жана антропогендик (атмосферанын, суунун, топурактын булганышы, «парник эффекти» ж. б.) себептерден болот, к. Экология.
Баденвайлер
Баденвайлер (Badenweiler) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Фрайбург административдик округуна карайт. Брайсгау-Жогорку Шварцвальд районуна кирет.
Калкы - 3907 киши(2013-ж.). . Аянты - 13,02 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 3 15 007. Мэр — Карл-Ойген Энглер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 3 Шаардык районго бөлүнөт.
Ваверн (Айфель)
Ваверн (Айфель) (Wawern (Eifel)) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Айфель-Битбург-Прүм районуна кирет.
Мамлекеттик төңкөрүш
Мамлекеттик төңкөрүш – конституциялык укук илиминде – күч колдонуу жана конституцияны бузуу же конституциялык (мамлекеттик) түзүлүштү кулатуу аркылуу ишке ашырылган, же мамлекеттик бийликти ким тарабынан болбосун басып алуу. Эгер М. т. аскердин катышуусу менен ишке ашырылса, ал аскердик төңкөрүш деп да аталат.
Чөбөгө
Чөбөгө - каймакты сызгырып, майын бөлүп алгандан кийинки масса. Ага ун чалып, сызгырып алган соң кант, набат, шекер кошуп койсо Чөбөгө жегиликтүү болот. Эч нерсе кошулбаган Чөбөгө кычкыл келет. Чөбөгө көбүнчө кыргыз, казак, алтайлыктар ж. б. элдерде даярдалат. Чөбөгө айрым аймактарда тыбыт деп да аталат.
Викасол
Викасол — кандын составындагы протромбинди көбөйтүп, анын уюшун тездетүүчү, сууда эригич синтететикалык дары.
Шакафтар кен башкармалыгы
Шакафтар кен башкармалыгы - 1949-жылы ачылып, “Пап-4” жашыруун аты менен аталып келген.
Орд (Небраска)
Орд (Небраска) (Ord) — Небраска штатынын Valley округуна караган АКШ шаары.
Шакафтар кен башкармалыгы
№1,2,3,4-шахталардан уран казылган. Алгач шахтада негизинен немис аскер туткундары иштеген. 1957-жылы жабылган. Имараттары облустук ооруканага жана мектеп-интернатка берилген.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Орд (Небраска)
Калкы - 2269 киши. Болжолдуу аянты - 4.3 км². FIPS коду — 31-37280.
Шекафтар
Тарыхы
Элдик уламыштар боюнча айылдын аталышы “Шаа - хан, падыша жана кептер бөлүктөрүнөн туруп, падышалык кептер маанисин билдирет. Тыбыштык өзгөрүүлөрдөн Шакафтар аталган.
Калкы
Калкы - 2587 киши. Айылда фермердик чарба, облустук адистештирилген оорукана, «Тулпар» акционердик коомунун куюу цехи, 2 орто мектеп (Ленин атындагы гимназия жатак-мектеби, Гагарин атындагы) бала бакча, китепкана, маданият үйү (300 орундуу), стадион, оорукана (бейтапканасы менен), дүкөндөр ж.б. иштейт.
Булактар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Кайыпов, Сулайман Турдуевич
Кайыпов Сулайман Турдуевич - [15. 7. 1952, Ош (азыркы Жалал-Абад облусу), Сузак району, Ак-Тоок айылы] – адабиятчы, фольклорист, филология илимдеринин кандидаты (1985), тарых илимдеринин доктору, профессор, Кыргыз Республикасынын илим жана техникалык жаатындагы мамлекеттик сыйл. лауреаты (2008). Сократ атындагы эл аралык сыйлыктын лауреаты (2007). 2015-2018-жылдары КЭРдин Үрүмчү шаарында Шинжаң Педагогикалык университетинде профессор болуп иштеди. Учурда Бишкекте жашайт.
Кыскача өмүр таржымакалы
Сулайман Турду уулу Кайыпов Сузак районунун Ак-Тоок айылында 1952-жылы 15-июлда туулган.
1970-жылы Кыз-Көл орто мектебин аяктап, 1975-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин Филология факультетинин Кыргыз тили жана адабияты бөлүмүн бүтүрүп, “Филолог. Кыргыз тили жана адабияты окутуучусу” адистигине ээ болгон.
Эмгек жолун Кыргыз ССРнин Мамлекеттик китеп палатасында библиограф, кийин Кыргыз ССР Илимдер академиясынын Тил жана адабият институтунда кенже илимий кызматкер болуп иштөө менен баштаган. 1975–1978-жж. кыргыз адабияты жана фольклору боюнча макалаларды жарыялап, ал түзгөн “Эл ырчылары” аттуу китеби 1980-жылы “Кыргызмамбастан” басылып чыккан.
1978–1980-жж. СССР Илимдер академиясынын М.Горький атындагы Дүйнөлүк адабият институтунун Оозеки чыгармачылыкты изилдөө бөлүмүндө такшалмадан өтүп, 1981–1984-жж. ошол эле институттун аспирантурасында окуган. 1985-жылы “Эр Төштүк” жомогунун көркөм сүрөттөө каражаттары (кыргыз жана башка түрк тилдүү элдердин божомолдорунун мисалында)” аттуу кандидаттык диссертациясын коргогон.
1985–1991-жж. Кыргыз ССР Илимдер академиясынын Тил жана адабият институтунда кенже илимий кызматкер, улук илимий кызматкер жана сектор башчысы болуп, эки китептин, ондогон илимий макалалардын автору, бир катар илимий эмгектердин жооптуу жана адис редактору болгон. Фольклордук экспедицияларга жетекчилик кылуу менен В.В.Маяковский атындагы Кыргыз мамлекеттик кыз-келиндер педагогикалык институтунун Филология факультетинин Кыргыз тили жана адабияты кафедрасында “Кыргыз фольклору”, “Кыргыз акындар чыгармачылыгы” жана “Адабият теориясына киришүү” сабактарынан лекцияларды окуган.
1987–1988-жж. Москвадагы СССР Жазуучулар союзуна караштуу М.Гoрький атындагы Адабият институтунун чакыруусу менен “Элдик оозеки чыгармачылык” боюнча дарс окуган.
Мамлекеттик түзүлүш
Мамлекеттик түзүлүш – конституциялык укук ченемдеринде белгиленген жана бекитилген социалдык, экономикалык жана саясий-укуктук мамилелердин тутуму. М. т. конституциялык түзүлүш дегенге караганда бир кыйла кеңири түшүнүк болуп саналат.
Кайыпов, Сулайман Турдуевич
Кыскача өмүр таржымакалы
1992–1995-жж. Бишкек гуманитардык университетинде Түркология факультетинин деканы, биринчи проректор кызматтарында иштеп, “Кыргыз эл ooзeки чыгармачылыгы”, “Кыргыз акындар поэзиясы”, “Манастаануу”, “Жалпы филологияга киришүү” сабактары боюнча лекцияларды окуп, текстология, булак таануу, библиография сыяктуу илимий тармактар боюнча адистештирилген курстарды өткөргөн.
1996-жылы Бишкектеги Чүй мамлекеттик университетинде профессор, филология кафедрасын жетектеген.
1997-2007-жж. Чүй мамлекеттик университетинин чет элдик байланыштар боюнча проректору кызматын аркалоо менен бирге, Түркия Республикасынын Вaн шаарындагы Жүзүнчү Жыл университетинин Гуманитардык жана табигый илимдер факультетинин Түрк тили жана адабияты бөлүмүндө профессор болуп иштеп, “Түрк элдик оозеки чыгармачылыгы”, “Жаңы түрк жазуу тилдери”, “Түрк баатырдык жомоктору”, “Жомок поэтикасы”, “Текстология негиздери”, “Түрк тилдеринин салыштырма грамматикасы”, “Кыргыз тили”, “Казак тили” жана “Өзбек тили” сабактарын окуткан.
Ван шаарында иштеген жылдары “Башталгычтан бүгүнкүгө чейинки Түркия түрк адабияты антологиясын” (Анкара, 2004, 704 б.) кыргыз тилине которгон жана китептин редактору болгон.
2005-жылы Aнкaрaдa басылып чыккан “Кыргыз адабиятынын антологиясынын” эки томдугун түзгөн.
Илимий макалалары менен улуттук жана эл аралык симпозиумдарда, конференцияларда түрк дүйнөсүнүн оозеки чыгармачылыгы жөнүндө көптөгөн баяндамаларды жасаган.
Кыргыз, орус, түрк тилдеринде жазылган 100дөн ашуун илимий жана илимий-популярдуу макалалардын автору.
Ван облусунун Эрчиш районуна караштуу Улуу-Памир айылында жашаган кыргыздардын тили, фольклору жана этнографиясына тиешелүү булактарды жыйнаган.
2007-жылдын 1-февралынан тартып 2011-жылга чейин Кыргыз-Түрк “Манас” университетинин ректору болуп иштеди.
2007-жылы XXI кылымдын интеллектуалдык өнүгүшүнө кошкон жекече салымы үчүн Сократ атындагы эл аралык сыйлыктын (SOCRATES INTERNATIONAL AWARD) лауреаты болгон.
2007-жылдан Европа Ректорлор Клубунун (THE CLUB OF THE REKTORS OF EUROPE) чыныгы мүчөсү.
2008-жылы Кыргыз Республикасынын илим жана техника жагындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты болгон.
2015-жылдан тартып 2018-жылдын башына чейин КЭРдин Үрүмчү шаарында Шинжаң Педагогикалык университетинде профессор болуп иштеп, андан соң Кыргызстанга кайтты.
Учурда Бишкек шаарында байырлайт.
Илимий ишмердиги
С.Кайыповдун эмгектери кыргыз фольклорун жана адабиятын, түрк дүйнөсүнүн оозеки чыгармачылыгын изилдөөгө жана таанытууга арналган.
С. Кайыпов «Эл ырчылары» (1980) китебин, «Башталгычтан бүгүнкү күнгө чейин Түркия адабияты» антологиясын (Анкара, 2004), «Кыргыз адабиятынын антологиясынын» эки томдугун (Анкара, 2005) түзгөн. Илимий-популярдуу «Жылга бергис жарым күн» (2006), «Эр Төштүк жомогунун көркөм сүрөттөө каражаттары» (2007), «Тоголок Молдо: Эскерүүлөр изилдөөлөр» (2009) ж. б. 100дөн ашык илимий эмгектин автору.
Сыйлыктары
Сократ атындагы эл аралык сыйлыктын лауреаты (2007). «2007-жылдын калемгери», «2007-жылдын мыкты ректору», «2007-жылдын каарманы», «Кылым башатынын азаматы» (2008), «Жергебиздин ишмер, чыгаан-калемгер атуулу» (2009) наамдарынын ээси.
Кыргыз тилинде
•	Түркиядa жaшaгaн пaмир кыргыздaрынын кошоктору: Лингвофольклористикaлык булaк кaтaры: Изилдөө жaнa Текст. ‒ Бишкек: Борбордук Aзия Университети, 2017. ‒ 558 б. ISBN 978-9967-12-654-1
•	Түркиядa жaшaгaн пaмир кыргыздaрынын мaкaл, лaкaптaры: Лингвофольклористикaлык булaк кaтaры. ‒ Бишкек: Борбордук Aзия Университети, 2017. ‒ 566 б. ISBN 978-9967-12-654-1.
•	Пaмир кыргыздaрынын тaмaк-aш мaдaнияты: Этногрaфиялык изилдөө: Үч томдук: 1-том: Илимий мaкaлaлaр. ‒ Үрүмчү: Шинжaң эл бaсмaсы; Шинжaң илим-теxникa бaсмaсы, 2016. ‒ 466 б. ISBN 978-7-5466-3794-5.
•	Пaмир кыргыздaрынын тaмaк-aш мaдaнияты: Этногрaфиялык изилдөө: Үч томдук: 3-том: Диссертaция жaнa aвтореферaт. Рaсмий документтерден өрнөктөр. Рецензиялaр. - Үрүмчү: Шинжaң эл бaсмaсы; Шинжaң илим-теxникa бaсмaсы, 2016. ‒ 693 б. ISBN 978-7-5466-3794-5
•	Түркиядa жaшaгaн пaмир кыргыздaрынын тaмaк-aш мaдaнияты: Тaрыxый-этногрaфиялык изилдөө (XX к. aягы ‒ XXI к. бaшы): Тaрыx ил. докт. ... aвтореферaты /Aдистиктери: 07.00. 02 ‒ Aтa Мекен тaрыxы; 07.00.07 ‒ этногрaфия, этнология жaнa aнтропология. ‒ Бишкек, 2012. ‒ 58 б.
•	Дaн-эгин, мөмө-жeмиш жaнa жaшылчaлaр пaмир кыргыздaрынын тaмaктaнуу систeмaсындa: Этнoгрaфиялык изилдөө. – Бишкек: Бийиктик, 2011.– 153 б. (Монография).
•	Пaмир кыргыздaрынын сүттөн жaнa эттeн жaсaлгaн тaмaк-aштaры: Этнoгрaфиялык изилдөө. – Бишкек: Бийиктик, 2011. – 216 б. (Монография).
•	Пaмир кыргыздaрынын тaмaктaнуу систeмaсы: ритуaл жaнa турмуш, сaлттуулук жaнa жaңылaнуу: Этнoграфиялык изилдөө. – Бишкек: Бийиктик, 2011. – 193 б. (Монография)
•	Жoк жeрдeн жoмoк жaрaлбaйт (жe кыргыз дeмoкрaтиясынын улуттук уңгусу, aзыркы aбaлы жөнүндө сөз): Илимий-пoпулярдуу oй тoлгoo. – Бишкек: Бийиктик, 2011. – 184 б.
•	Aтa экенин эми гaнa билгенде...: Ой толгоо. ‒ Бишкек: Бийиктик, 2008. ‒ 40 б. (ISBN 978-9967-13-486-7).
•	Жылга бергис жарым күн: (же сaнaт ырдaн сaрыккaн ойлор) / Илимий-популярдуу бaян. – Бишкек: Учкун, 2006. - 205 б. ISBN 9967-428-28-7.
•	Тоголок Молдо: Изилдөөлөр. Эскерүүлөр. – Бишкек: Адабият, 1991.
•	Эл ырчылaры: Бaлык, Жеңижок, Эшмaмбет... - Фрунзе: Кыргызстaн, 1980.
Нойендорф-ам-Дам
Нойендорф-ам-Дам (Neuendorf am Damm) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Зальцведель районуна кирет.
Калкы - 240 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 14,75 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 81 380. Муниципалитеттин башчысы — Хельмут Вихман.
Чоюучу станок
Чоюучу станок - металлды сырттан жана ичтен чоюу аркылуу иштетүүчү металл кесүүчү станок. Чоюучу станок горизонталдуу (ички беттерди чоет), вертикалдуу (бардык чоюу иштеринде) болуп бөлүнөт. Айлануучу диск тиштүү Чоюучу станок менен цилиндрлүү жана конус тиштүү дөңгөлөктөрдүн тиштерин кесүүдө колдонулат.
Нойзорг
Нойзорг (Neusorg) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Пфальц административдик округуна карайт. Тиршенройт районуна кирет.
Калкы - 1940 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 17,85 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 3 77 143. Муниципалитеттин башчысы — Петер Көниг.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 9 шаардык районго бөлүнөт.
Какшаал капчыгайы
Какшаал капчыгайы – Ички Теңир-Тоонун түштүгүндө, Какшаал тоо тизмегинде. «Үч-Суунун куйганы» деп да аталат. Ак-Сай, Мүдүрүм жана Көк-Кыя суулары кошулган жерден мамлекеттик чек арага чейин 25 кмге созулуп жатат. Түштүгүндө Көк-Кыя, түндүгүндө Бозой жана Чычардын тоолору жайгашкан. Ат-Башы районунун аймагында. Деңиз деңгээлинен 2800-2900 м бийикте жайгашкан. Эң кууш жери 100-150 м (кээде каньон сымал), чек арада 400-800 м, суунун таманында 20-40 м. Капталынын салыштырмалуу бийиктиги 400-800 м, тиктиги 55-60°. Капталдарында 80-700, 140-160, 200-250 м бийикте кашат сымал жантаймалар бар. Чек арада капчыгай кууш, зоокалуу. Суу капчыгайдын таманын дээрлик ээлеп агат. Генезистик тиби боюнча антецеденттик өрөөн. Ландшафтында субальп жана альп талаасы, субнивалдык чөл алкактары басымдуу. Электр станциясын курууга өтө ыңгайлуу.
Райхельсхайм (Оденвальд)
Райхельсхайм (Оденвальд) (Reichelsheim) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Дармштадт административдик округуна карайт. Оденвальд районуна кирет.
Лайденка
Лайденка — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Баренц деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.