cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Резина
Резина (лат. resina – чайыр) – табигый жана синтездлеген каучуктарды вулканизациялоодон алынган зат. Вулканизациялана турган резина аралашмасынын негизги компоненттерине синтездик жана табигый каучук, вулканизациялоочу зат, вулканизацияны ылдамдаткычтар, активаторлор, толтургучтар, диспергаторлор, жумшарткычтар, эскиртпөөчүлөр, чарчатпоочу заттар, антиозонаттар, боёктор ж. б. кирет. Кандай резина алынарына жараша ингредиенттердин түрү жана саны ар кандай болот. Татаал рецепт боюнча алынган резинада (шина, транспортёр тасмасын алуучу) 15–20 ингредиент болот. Резина пайдалануу шартына жараша төмөнкүдөй топторго бөлүнөт: жалпы керектелүүчү буюм алынуучу (-50°Сден +150°Сге чейин температурага чыдамдуу); жылуулукка чыдамдуу (150°Сден жогорку температурада колдонулуучу резина), суукка чыдамдуу – (50°Сден төмөнкү температурада колдонула турган), майларга, бензинге туруктуу, агрессивдүү чөйрөгө туруктуу, радиацияга туруктуу (рентген аппаратынын тетиктери, радиоактивдүү изотоптор менен иштөөчүлөрдүн кийимдери), диэлектрдик (кабелдерди изоляциялоо) резина болуп айырмаланат. Резинанын касиетин аныктоочу негизги материал каучук болуп саналат. Каучукту вулканизациялоо үчүн кукурт, органикалык өтө окистер (мисалы, бензоилдин өтө окиси), эпоксид жана алкилфенолформальдегид чайырлары, диазобирикмелер, диаминдер ж. б. бифункциялуу бирикмелер колдонулат.
Остербург (Альтмарк)
Остербург (Альтмарк) (Osterburg (Altmark)) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан Шаар. Штендаль районуна кирет.
Калкы - 11016 киши (32-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 39,97 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 90 415. Мэр — Хартмут Раден.
Шаар административдик курамы боюнча 3 шаардык районго бөлүнөт.
Жаңы-Арттын башы мөңгүлөрү
Жаңы-Арттын башы мөңгүлөрү – Борбордук Теңир-Тоодогу өрөөн тибиндеги эки мөңгү (Батыш жана Чыгыш Жаңы-Арт баш мөңгүлөрү). Какшаал кырка тоосунун Түндүк капталында, Ак-Шыйрак суусунун алабында жайгашкан. Батыш мөңгүсүнүн узундугу 9,5 км, аянты 10,9 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 5335 м, этеги 3530 м бийикте жатат. Эски морена мөңгүяүн азыркы этегинен 1,6 кмге ылдый жатат. Этегинде тоо тектердин сыныктары үйүлгөн. Мында мөңгүяүн бетинен бир нече метр бийик жаткан эки ортоңку морена аяктайт. Морена менен мөңгүнүн ортосу аркылуу мөңгүнүн эриген суусу пайда кылган терең жыраңдуу нук жатат. Оң жактагы ортоңку морена мөңгүнүн этегинен төмөн карай уланып кетет. 1943–62-жылдары мөңгү 400 мге тартылган. Чыгыш тарабында, мурда анын бир тармагы болгон Чыгыш мөңгүсү жатат. Узундугу 8,2 км, аянты 10,9 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4940 м, этеги 3630 м бийикте жатат. Ал негизги өрөөнгө карата асылма мөңгү болот (200–250 м бийиктикте жатат). Калыңдыгы этегинде 70 м. Капталдардагы мореналардын калыңдыгы 30–40 мге жетет. 1943–62-жылдары 190 м тартылган. Мөңгүлөрдөн агып чыккан суулар Жаңы-Артка оң жактан куят.
Заксенхаузен
Заксенхаузен (Sachsenhausen (Thüringen)) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Веймар районуна кирет.
Калкы - 363 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 4,85 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 71 082. Муниципалитеттин башчысы — Георг Шайде.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 8 шаардык районго бөлүнөт.
ВКП(б)нин Кыргыз Областтык алтынчы конференциясы
ВКП(б)нин Кыргыз Областтык алтынчы конференциясы - 1930- жылы 8—10-июнда Фрунзеде өткөн.
Ага партиянын 3578 мүчөсүнөн жана 3391 мүчөлүгүнө кандидатынан чечүүчү добуш менен 139 ж-a кеңеш берүүчү добуш менен 66 делегат катышкан.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Үгенхайм-ин-Рейнхессен
Үгенхайм-ин-Рейнхессен (Jugenheim in Rheinhessen) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Майнц-Бинген районуна кирет.
Калкы - 1598 киши(2013-ж.). . Аянты - 6,17 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 39 031. Муниципалитеттин башчысы — Херберт Петри.
Ромео (Колорадо)
Калкы - 375 киши. Болжолдуу аянты - 0.6 км². FIPS коду — 08-65740.
Бальтманнсвайлер
Бальтманнсвайлер (Baltmannsweiler) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Штутгарт административдик округуна карайт. Эслинген районуна кирет.
Калкы - 5554 киши(2013-ж.). . Аянты - 18,54 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 1 16 007. Мэр — Мартин Кёниг.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 Шаардык районго бөлүнөт.
Маврина Виска
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
ВКП(б)нин бүткүл союздук он сегизинчи конференциясы
ВКП(б)нин бүткүл союздук он сегизинчи конференциясы - 1941-жылы 15—20-февралда Москвада болгон.
Чечүүчү добуш менен 456, кеңеш берүүчү добуш менен 138 делегат катышкан. Анда партия уюмдарынын өнөр жай жанa транспорт жагындагы милдеттери, 1940-жылдын чарб. жыйынтыктары жанa 1941-жылга СССР эл чарбасын өнүктүрүү планы жанa уюштуруу маселелери талкууланган. Конференция 2-дүйн. согуштун башталышына байланыштуу татаал эл аралык кырдаалда өткөндүктөн Совет мамлекетинин коргонуу мүмкүнчүлүгүн ж-a согуштук күч-кубатын чыңдоого айрыкча көңүл бурун, бул тармактагы кемчиликтерди жоюу жагынан конкреттүү чаралар белгилеген, ошондой эле СССРдин эл чарбасын 1941-жылда өнүктүрүүнүн планын жактырган; партиянын Борб. Комитети жанa Борб. текшерүү комиссиясынын составын толуктаган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Линдерн (Ольденбург)
Линдерн (Ольденбург) (Lindern (Oldenburg)) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Клоппенбург районуна кирет.
Резонанс
Резонанс (латынча resono – үн чыгарып жооп берем) – аргасыз термелүүчү системанын (осциллятордун) амплитудасынын кескин чоңоюу кубулушу. Механикалык жана акустикалык резонансты Г. Галилей, электр-магнит системасындагы резонансты Ж. Максвелл ачкан. Жөнөкөй учурда резонанс тышкы күчтүн жыштыгы (ώ) менен системанын өздүк жыштыгы (ώ0) барабар болгондо (ώо)=( ώ0) пайда болот. Мисалы, жипке же пружинага асылган т массалуу жүк. Осциллятордун күүлөнүшүнөн, анын ылдамдыгы и күчтүн F багыттарына дал келип, ал мезгилдин ичинде кошумча энергия алуу менен термелүүнүн амплитудасы чоңоёт. Мезгилдүү F=F0cosώt күчүнүн негизинде осциллятордун термелиши дифференциалдык теңдеме менен жазылат: х+ах+ со„ x=f0<at. Мындан, маятник үчүн (о20 =g/l, <х=у/т, f0=F0/m, ал эми электр контуру үчүн =1 /LC, a=R/L, f0=e0/L болот. Термелүү амплитудасынын тышкы күчтүн жыштыгына болгон көз карандылыгы резонанс ийри сызыгы деп аталат. Термелүүлөрдүн чоң амплитудаларында осциллятор сызыктуу эмес болуп калат, анын өздүк термелиши синусоида болбойт. Сызыктуу эмес термелүү системасынын өзгөчө тобунда энергиянын жоголушун толуктоо менен өчпөөчү термелүүлөр, автотермелүүлөр алынат. Резонанс радиотехникада радио кабылдагычты керектүү толкунда иштетүү үчүн пайдаланылат. Ал эми айрым механизмдерде пайда болгон резонанс зыяндуу. Аны болтурбоо чаралары көрүлөт.
Одэлл (Небраска)
Одэлл (Небраска) (Odell) — Небраска штатынын Gage округуна караган АКШ шаары.
Бруклайн (Массачусетс)
Бруклайн (Массачусетс) (Brookline) — Массачусетс штатынын Норфолк (Norfolk) округуна караган АКШ шаары.
Одэлл (Небраска)
Калкы - 345 киши. Болжолдуу аянты - 0.7 км². FIPS коду — 31-35735.
Бруклайн (Массачусетс)
Калкы - 58 732 киши. Болжолдуу аянты - 17.7 км². FIPS коду — 25-09175.
Чоң мендерес
Чоң мендерес (Biiyiik Menderes) - Түркиянын түштүк-батышындагы дарыя. Уз. 380 км, алабынын аянты 23,9 миң км2. Анатолия бөксө тоосунан башталып, Эгей деңизине куярда дельтаны пайда кылат. Орточо чыгымы 90 ж3/секдай, кышында суусу мол болот. Сугатка пайдаланылат. Төмөнкү агымында ийри-муйру агып, меандрды пайда кылат. Дарыялардын ийри-муйру аккан бөлүгү меандр деп ушул дарыянын атынан аталат.
Бриш (Белорет району, Башкыртстан)
Бриш — Башкыртстандын Белорет районундагы айыл, Ассин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 279 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Вайлер (Майен)
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Жаңы-Жер
Жаңы-Жер (аралдар тобу) – Түндүк Муз океанындагы архипелаг (аралдар тобу). Баренц жана Кара (Карск) деңиздеринин аралыгында. Аянты 83 миң км2. Маточкин Шар жана көптөгөн майда аралдар менен бөлүнгөн эки ири Түндүк (48,9 миң км2) жана Түштүк (33,3 миң км2) аралынан турат. Бийиктиги 1547 мге чейин (Түндүк аралында). Аймагынын 1/4ге жакын бөлүгүн муз каптап жатат, анын көбү Түндүк аралында. Көп бөлүгү арктикалык чөл зонасына, Түштүк аралынын бир аз бөлүгү арктикалык тундра зонасына кирет. Ак түлкү, деңиз айбанаттары (түлөн, суу арстаны) промысели бар. Куш «базары». Уюлдук станциялар (Кичи Кармакула, Орус Гаваны, Үмүт тумшугу жана башка) жайгашкан.
Меморандум
Меморандум (лат. memorandum – эмнени эстөө керек) – 1) эларалык маселенин фактылык маңызы кеңири баяндалган, тигил же бул жагдайдарга талдоо берилген, мамлекеттин позициясынын негизи чагылдырылган дипломаттык документ (эларалык келишимдин түрү); 2) бир нерсени эскерткен кат (соодада); 3) билдирүү каты, кызмат маалыматы; 4) камсыздандыруу жүргүзүлбөгөн, камсыздандыруу полистеринде (өзгөчө деңизде) саналган коркунучтар.
Роккенберг
Роккенберг (Rockenberg) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Дармштадт административдик округуна карайт. Веттерау районуна кирет.
Калкы - 4123 киши(2013-ж.). . Аянты - 16,14 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 4 40 022. Муниципалитеттин башчысы — Манфред Вец.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Результант
Результант – каалаган даражадагы алгебралык теңдемелер системасын чыгарууда колдонулуучу алгебралык туюнтма.
Резонатор
Резонатор (латынча resono – жооп берем, үн чыгарам) – резонанс кубулушун пайда кылуучу система (же нерсе). Резонатор акустикалык (керилген кыл, камертон, мембрана, аба мамычасы ж. б.), электрдик (термелме контур, көлөмдүк резонатор). кварц резонатору болуп бөлүнөт. Көпчүлүк учурда резонатор өзүнүн термелүү жыштыгына жакын гармониялык таасирге жооп берет. Серпилгич термелүүлөрдүн резонатору – музыкалык аспаптардын кылдары, стержендер, камертондун буттары, мембраналар ж. б. Ал эми электр-магниттик термелүүлөрдүн резонатору – өткөргүч тосмо менен чектелген көңдөйчө (көлөмдүк резонатор), күзгүлөр системасы (оптикалык резонатор).
Роялтон (Миннесота)
Роялтон (Миннесота) (Royalton) — Миннесота штатынын Моррисon округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1242 киши. Болжолдуу аянты - 4.5 км². FIPS коду — 27-56176.
Остервик
Остервик (Остервик) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан Шаар. Хальберштадт районуна кирет.
Калкы - 12032 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 22,05 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 85 230. Мэр — Ульрих Зимонс.
Осбурн (Айдахо)
Осбурн (Айдахо) (Osburn) — Айдахо штатынын Шошон округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 3.5 км². FIPS коду — 16-59590.
Чоң Кызыл-Суу минералдуу суусу
Чоң Кызыл-Суу минералдуу суусу - Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районундагы жылуу суу булагы. Кызыл-Суу кыштагынан 20 км түштүктө, Тескей Ала-Тоонун түндүк бетинде, Чоң Кызыл-Суу капчыгайында. Жергиликтүү элге эзелтен белгилүү. Алгачкы геологиялык маалымат 1909-ж. берилген. Жылуу суу түндүк-чыгышка карай созулуп, түндүк-батышка тик жантайган жаракалардан булак түрүндө үч жерден чыгат. Суунун температурасы 25°, 37°, 41°Сге чейин.
Осбурн (Айдахо)
Калкы
2010-жылы калкы 1555 киши болгон.
Чоң Кызыл-Суу минералдуу суусу
Өңү түссүз, тунук, даамсыз, аздан күкүрттүү суутек жыттанат. Хим. курамы боюнча сульфат-хлор-натрийлүү. Сууда азот 95%, кычкылтек 4,5%, көмүр к-тасы 0,2%. Жалпы чыгымы (дебити) 1,21 л/сек. Дарылык касиети боюнча Казакстандагы Каплан-Арасан, Грузиядагы Абастуман жылуу сууларына окшош. Жергиликтүү эл пайдаланат.
Оушендин он бир досу
"Оушендин он бир досу" (Ocean's Eleven, Одиннадцать друзей Оушена) - 2001-жылы тартылган америкалык криминал комедиясы жана 1960-жылдары "Rat Pack film"дин ушул эле аталыштагы тасмасынын римейки болуп эсептелет. Тасманы Стивен Содерберг тарткан жана Жорж Клуни, Брэд Питт, Мэт Дэймон, Энди Гарсиа, Жулия Робертс, Дон Чидл катышышкан. Тасма кассада эң көп сатылуу боюнча ийгилик жараткан жана 2001-жылы эң көп көрүлгөн беш тасманын ичине кирген.
Содерберг 2004-жылы "Оушендин он эки досу" жана 2007-жылы "Оушендин он үч досу" деген аталышта эки уланды тасма тарткан жана үчөө биригип Оушен үчилтигин түзөт. Бул долбоор азыркы учурда жалаң аялдар менен иштеп жаткан учуру жана 2018-жылдын 8-июнунда жаңы тасма жарыкка чыгып калат.
Чаткал өрөөнүндө жашаган кыргыздардын уруулук курамы
Чаткал өрөөнүндө жашаган кыргыздардын уруулук курамы - элдик санжыраларда кыргыз уруулары жалпысынан оң канат, сол канат жана ичкилик деп аталган үч ири уруулук топко ажырайт.
Мындай бөлүнүүнү байыркы мезгилдерден бери келе жаткан көчмөндөрдүн салттуу традициясына негизделген, туугандык-аймактык тектештиктерди камтыган коомдук-социалдык уюмдашуу десек болот. Кыргыз эли тарыхый даректерде белгилүү болгондой, XV кылымдын экинчи жарымынан тарта азыркы ата-мекени Кыргызстандын аймагына жайгаша баштаган. Жаңы жерлерден орун алуу көчмөндөргө мүнөздүү болгон уруулук-аймактык принциптер менен жүргөндүгү түшүнүктүү. Ошол себептен кыргыздын үч этно-саясий бирикмесине кирген уруулары ар бири өзүлөрүнүн тобу менен бири-бирине аймакташ болуп, компактуу аймактарга ээлик кылышкан.
Оң канат уруулары ичара адигине жана тагай деп аталган уруулук бирикмелерге ажырайт. Адигине муңгуш уруулук бирикмеси менен бирге “адигине-муңгуш” деп аталса, көпчүлүк мезгилде кыскача “адигине” (муңгуш) болуп айтыла берет. Тагай бирикмесине “наалы-эже” уруулар тобу кошулат, бирок жалпыланып “тагай” (наалы-эже) деп эле айтылат.Адигине бөрү, баргы, жору, сарттар, карабагыш, муңгуш жагалмай-тамга, кош-тамга урууларынан турат.
Тагайга сарыбагыш, бугу, солто, жедигер, багыш, саяк, азык, наалы-эже уруулук тобуна черик, моңолдор, коңурат, баарын уруулары кирет. Оң канат уруулары негизинен Кыргызстандын тең жарым аймагын ээлеп, анын түндүк-чыгыш бөлүгүн мекендешет. Бул чөлкөмгө Кытай мамлекетинин курамына кирген кыргыздардын басымдуу көпчүлүк аймагы кирет. Сол канаттысаруу, кушчу, кытай, басыз, муңдуз, жетиген, төбөй, чоңбагыш уруулары түзөт. Алар Кыргызстандын түндүк батыш аймагынан орун алган (чоңбагыш уруусунан башкасы).
Ичкилик уруулары тейит, бостон, жоокесек кесек, нойгут, канды, кыпчак, найман, дөөлөс, кыдырша, ават, оргудеп аталат. Ичкилик уруулары Кытайдагы Памир (Сарыкол) тоосунун түндүгүнөн тартып, батышка карай Кыргызстандагы Чоң-Алай, Таджикстандагы Бадакшан, Каратегин өрөөндөрү аркалуу Өзбекстандын Жизак аймагына чейинки территорияда жашап, алар Кыргызстандын жалаң түштүк чөлкөмдөрүнө тараган. Чаткал өрөөнүндө жогорудагы жалпы кыргыз урууларынын оң канат, сол канат жана ичкилик топторуна кирген кыргыздар жашашат. Чаткалдык кыргыздардын уруулук курамы кытай, кушчу, кыпчак, саруу, багыш, мундуз, моңол (түндүк кыргыздары моңолдор дешет), черик урууларынан турат. Алардан саруу, кытай, ьсушчу, мундуз уруулары сол канатка, багыш,моңол, черик оң канатка, кыпчак ичкиликке киришет. Чаткалдын АкТаш айылынын адамдарынын жарымынан көбүрөөгүн моңол, азыраагын кытай, мундуз, саруу урууларынын өкүлдөрү түзөт. Курулуш, Тегирмен-Сай жана ЖаңыБазар кыштактарында кытай, саруу, Айгыр-Жалда кытай, кыпчак, азыраак багыш уруулары турушат. Каныш-Кыяда кушчу, кытай, саруу, багыш жана кыпчак, Коргон-Сай, Башкы-Терек, Чакмак-Суу, Жер-Капчыгай айылдарында кытай, кыпчак, багыш уруусунун адамдары жашашат.
Терек-Сайда кушчу, кытай, черик, Сумсарда моңол, кытай, кушчу, черик, Шакафтарда кытай, саруу,моңол, Кызыл-Токойдо моңол, кытай жана кушчу урууларынын өкүлдөрү бар.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
ВКП(б)нин Кыргыз Областтык бешинчи конференциясы
Ага партиянын 3141 мүчөсүнөн жана 2819 мүчөлүгүнө кандидаты­нан чечүүчү добуш менен 100 жана кеңеш берүүчү добуш менен 38 делегат катышкан. Конференцияда ВКП(б) БКнын Орто Азия Бюросунун, ВКП(б) обл. ко­митетинин, текшерүү комиссиясынын, обл. контроль комлссиясынын отчёттору, кооперациялык курулуштун милдеттери, кедейдер менен иш жүргүзүү, аялдарды азаттыкка чыгаруу жөнүндөгү маселелер талкууланып, обл. комитеттин жаңы составы шапланган. Отчёттук доклад боюнча резолюцияда обком­дун саясий жолу туура, иши канааттандырарлык деп табылган; парт, ку­рулуш боюнча 1930-жылдын акырьша чейин парт, уюмда жумушчулар м-н батрактардын санын 50%ке чейин жеткирүү, парт, уюмдарды тап душмандарынан жана бюрократташкан элементтерден тазалоо жагы каралган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Чаткал машиналаштырылган мал чарба станциясы
Чаткал машиналаштырылган мал чарба станциясы - 1971-жылы Чаткал өрөөнүнүн кылымдар бою айдалбай жаткан дың жерлерин өздөштүрүү, элдин социалдык-экономикалык абалын жакшыртуу, мал чарба продукциясын көбөйтүү максатында МЖС уюштурулуп алгачкы тракторлор жеткирилген.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Исмаилбек Таранчиев
Таранчиев Исмаилбек (6. 4. 1923, азыркы Кыргызстандын Чүй облусуна караштуу Аламүдүн району, Беш-Күнгөй кыштагы – 18. 3. 1944, Эстония, болжол менен Синимяэ, Ластиколония району) – Советтер Союзунун Баатыры (1991, өлгөндөн кийин), кенже лейтенант.
Кыскача өмүр таржымакалы
Кызыл Армиянын катарына 1941-жылы чакырылып, Чкалов атындагы аскердик авиациялык мектепти бүтүргөн (1943).
Согушка 1944-жылдан кирип, 566-чабуул коюучу авиация полкунда (Ленинград фронту, 13-аба армиясы, 277-чабуул коюучу авиация дивизиясы) кызмат кылган.
Таранчиев согушта 36 жолу учуп, 1944-жылы 26-февралда Тарту (Эстония) аэродромуна чабуул коюу учурунда душмандын 3 самолётун жок кылган.
18-мартта күйүп жаткан Ил-2 самолётун душмандын топтолгон танктарын көздөй багыттап, катуу жоготууларга учуратып, баатырларча курман болгон.
Сыйлыктары. Наамдары
Ленин, Кызыл Жылдыз, 1-даражадагы Ата Мекендик согуш ордендери менен сыйланган.
Ал 1991-жылы 5-майда "Советтер Союзунун Баатыры" наамына (өлгөндөн кийин) ээ болгон.
Колдонулган адабияттар
Анын ишмердигин тарыхчылар Назарбек Түнтеев, Нарынбек Алымкулов ж.б. чагылдырышкан.
Бириштамак (Белорет району, Башкыртстан)
Бириштамак — Башкыртстандын Белорет районундагы айыл, Ассин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 317 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Охиова (Небраска)
Калкы - 115 киши. Болжолдуу аянты - 0.6 км². FIPS коду — 31-36015.
Нойфраунхофен
Нойфраунхофен (Neufraunhofen) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Төмөнкү Бавария административдик округуна карайт. Ландсхут районуна кирет.
Калкы - 1073 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 17,94 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 2 74 154. Муниципалитеттин башчысы — Бернхард Герауэр.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Үккен
Үккен (Jucken) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Айфель-Битбург-Прүм районуна кирет.
Калкы - 172 киши(2013-ж.). . Аянты - 6,18 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 32 246. Муниципалитеттин башчысы — Роберт Энгельберти.
Чаткал кени
Чаткал кени - Чаткал районунун аймагында талаа шпатынын кени жаткан жер.
Беш-Арал кыштагынан 7 км батыш тарапта, деңиз деңгээлинен 2300 м бийиктикте жайгашкан.
Талаа шпатынын түзсүз, күнүрт кристаллдары карбон мезгилинде пайда болгон кремнийлүү акиташ тектериндеги кальцит тарамчаларында жана карсттык көдөйлөрдө топтолгон. Запасы аныктала элек (2001).
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Рэдландс (Колорадо)
Рэдландс (Колорадо) (Redlands) — Колорадо штатынын Меса (Mesa) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 8 043 киши. Болжолдуу аянты - 40.3 км². FIPS коду — 08-63375.
Амхар тили
Амхар тили (өз атоосу: አማርኛ ) — амхара элинин тили; Эфиопиянын расмий тили (конституцияга ылайык өкмөттүн жумушчу тили статусуна ээ ). Эфиопиядагы амхар тилинде сүйлөгөндөрдүн саны болжол менен. 25 миллион адам (болжол менен 2003 ). Ал ошондой эле коңшу өлкөлөрдүн айрым улуттарынын арасында ( Эритреяда, Сомалиде жана Судандын чыгыш аймактарында) таралган.
Классификация
Амхар тили семит тобуна кирген этио-семит тилдеринин (түштүк подгруппасынын) бири болуп саналат, бирок ал бир катар айырмачылыктарга ээ жана дагы кушитизациядан өткөн.
Оушендин он эки досу
"Оушендин он эки досу" (Ocean's 12, Двенадцать друзей Оушена) - 2004-жылы тартылган америкалык криминал комедиясы. Мындан мурунку тасмадагыдай эле бул тасма да 1960-жылдардагы ушул эле аталыштагы тасманын римейки болуп эсептелет. Режиссеру Стивен Содерберг. 2004-жылы 10-декабрда Америкада жарыкка чыккан. "Оушендин он үч досу" деген үчүнчү тасма Оушен үчилтигин түзүү менен 2007-жылы 8-июнда Америкада көргөзүлгөн. Катышкандар: Жорж Клуни, Брэд Питт, Мэт Дэймон, Кэтрин Зета-Жонс, Энди Гарсиа, Жулия Робертс, Дон Чидл, Берни Мак. 2004-жылы эң көп көрүлгөн он тасманын ичине кирген.
Зара (Гера)
Зара (Гера) (Saara (bei Gera)) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Грайц районуна кирет.
Калкы - 590 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 8,52 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 76 064. Муниципалитеттин башчысы — Урзула Шмидт.
ВКП(б)нин Кыргыз Областтык жетинчи конференциясы
ВКП(б)нин Кыргыз Областтык жетинчи конференциясы 1934-ж. 10—15-январда Фрунзе шаарында өткөн.
Ага партиянын 6559 мүчөсүнөн жана 7467 мүчөлүгүнө кандидаты­нан чечүүчү добуш менен 185, кеңеш берүүчү добуш менен 94 делегат катыш­кан. Конференция ВКП(б) Кыргыз обкомунун, обл. текшерүү комиссиясынын, обл. контроль комиссиясынын — Жумушчу-Дыйкан Инспекдиясынын от­чётторун, республикада мал чарбасын өнүктүрүү боюнча доклад угуп, обл. парт, уюмдун жетекчи органдарын шайлаган; экинчи беш жылдык план жөнүндө ВКП(б) БКнын партиянын 17- съездине тезистерин жана уюштуруу маселелери боюнча тезистерин, Кыргызстан парт, уюму жөнүндө ВКП(б) БКнын токтомун жактырган; анда лениндик улут саясатын ишке ашыруу негпзинде республикада бир кыйла ийгиликтер болгону, республиканын парт, уюмдары өсүп-өөрчүгөнү белгиленген; би­рок партиянын обкомунун жетекчилери өз пштеринде партиянын баш­кы багытын бекем тутуп, БКнын ж-а Орто Азия Бюросунун дпрективаларын большевикче чечкиндүү ишке ашырып турса, ийгиликтер мындан да орчундуу болору көрсөтүлгөн. Обком­дун бюросу жана парт, уюмдардын айрым звенолору өз ишинде чыныгы парт, приндиптүүлүктү бекем кар­ман, сын жана өзүн өзү сыноону да ойдогудай өөрчүтө алган эмес.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
«Жаңыл Мырза»
«Жаңыл Мырза» – кыргыз элинин баатырдык дастаны. Айрым божомолдор боюнча анын пайда болушу 15–16-кылымдарга таандык. Дастанда калмак баскынчылыгына каршы кыргыздардын күрөшү, кыргыз урууларынын турмушу сүрөттөлөт. Башкы каарман Жаңыл баатыр кыз, нойгут уруусунун билерманы. Анын баатырдыгы душман менен кармашта да, жекече сыноолордо да көрүнөт. Дастандын пайда болушуна тарыхый факт негиз болуп, элдин рухий муктаждыгы Жаңыл сыяктуу жаркын образдардын жаралышына шарт түзгөн. Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Кол жазмалар фондусунда дастандын төрт варианты (Тоголок Молдо, А. Чоробаев, Ы. Абдырахманов жана М. Мусулманкуловдун айтуусунда) бар. 1957-жылы өзүнчө китеп болуп чыккан. Ы. Абдрахмановдун варианты «Илим» басмасынан жарык көргөн. «Жаңыл Мырза» дастанынын айрым айтуучулары аны тарыхый болгон окуялар менен байланыштырып, ал образдардын прототиби жөнүндө да эскеришет. Тоголок Молдонун эскерүүсүндө Жаңыл 16-кылымда жашаган деген маалымат бар. Жаңылдын жашаган доорунда «кара багыштарда Калматай баатыр, иниси Төлөк, Шырдакбек хан, Үчүкө, Түлкү, Тейиш, анын балдары Аккочкор, Үлбүрчөк, Бургуйлар жашаган» деп айтылат. Бул маалыматтарга караганда дастандагы каармандардын бир тобу тарыхый адамдар. Ы. Абдрахманов Жаңылды 17кылымда жашаган тарыхый инсан деп белгилейт. Дастандын сюжетинин негизинде драма (К. Маликов, А. Куттубаев), поэма (С. Эралиев) жазылган.
Линдхорст
Линдхорст (Lindhorst) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Шаумбург районуна кирет.
Калкы - 4400 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 7,88 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 57 020. Муниципалитеттин башчысы — Ханс-Отто Блуме.
Брэдфорд (Мэн)
Брэдфорд (Мэн) (Bradford) — Мэн штатынын Пенобскот округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1186 киши. Болжолдуу аянты - 107.0 км². FIPS коду — 23-06575.
Бальцхайм
Бальцхайм (Balzheim) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Тюбинген административдик округуна карайт. Альб-Дунай районуна кирет.
Калкы - 1993 киши(2013-ж.). . Аянты - 17,58 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 4 25 140. Мэр — Гюнтер Херрман.
Менчик укугу
Менчик укугу – КР мыйзам актыларында таанылган жана коргоого алынган, менчик ээсинин өзүнө тийешелүү мүлккө каалагандай ээлик кылуу, пайдалануу жана тескөө укугу. М. у. жарандык укуктун негизги институттарынын бири болуп саналат жана өзүнүн мазмуну боюнча баардык буюм укуктарынан кеңири болуп эсептелет: менчик ээсине өз мүлкүнө ээлик кылуу, пайдалануу жана башкаруу укугу берилет. Менчик ээси өзүнө таандык мүлккө карата мыйзамдарга каршы келбеген жана башка жактардын укуктарын жана мыйзам тарабынан корголгон таламдарын бузбаган аргандай аракеттерди жасоого, а. и. өзүнүн мүлкүн башка жактын менчигине ээликтен ажыратып берүүгө, менчик ээси болуп туруп мүлккө ээлик кылуу, пайдалануу жана тескөө боюнча өзүнүн укугун аларга өткөрүп берүүгө, мүлкүн күрөөгө коюуга жана аны башка ыкмалар менен убара кылууга, мүлкүн дагы башкача жол менен пайдаланууга укуктуу. КР мыйзамдары жеке, мамлекеттик, муниципалдык жана башка менчик түрлөрүн тааныйт. Мыйзамда мүлктөрдүн мамлекеттик жана муниципалдык менчикте гана болуучу түрлөрү аныкталат. Баардык менчик ээлеринин укуктары бирдей корголот.
Брукфилд (Массачусетс)
Калкы - 3 390 киши. Болжолдуу аянты - 42.9 км². FIPS коду — 25-09105.
Таранчы
Таранчылар (Passer) – өрмөкчүлөр тукумундагы куштар уруусу. Бардык жерде таралган. Кыргызстанда 3 түрү (үй же сарай таранчылары, талаа жана испан же кара төш таранчылар) кездешет. Үй же сарай таранчыларынын (P. domesticus) дене узундугу 15–17 см. салмагы 30–35 г. Эркегинин жону күрөң; кара тактары бар; төбөсү көк, алкымы кара, боор жагы агыш; ургаачысынын өңү – күрөн. Айыл кыштакта, шаарда туруктуу жашайт. Жылына 2–3 жолу уялап, 5–6 жумуртка тууйт. Балапандарын ар кандай зыяндуу курт-кумурскалар менен азыктандырып, көп пайда келтирет. Талаа таранчылары (Passer montanus) үй таранчыларынан кичирээк, башы күрөң, эркек-ургаачысынын өңү бирдей. Ал көбүнчө талаада, айрыкча жол, суу жээгиндеги жарга, бак-даракка уялайт. Ар кандай зыяндуу курт-кумурскалар менен азыктанат. Бирок айрым жерлерде буудай, арпа, таруу данын жеп зыянга учуратат. Кара төш таранчылар (P. hispaniolensis) Орто Азияда таралган, келгин чымчык. Көбүнчө эгин талааларына жакын бак-дарактарга топтошуп уялашат да, эгинди жеп, көп зыян келтирет. Мындай жерлерде аларга ууландырылган дан чачып, жок кылуу иштери жүргүзүлөт.
Рональд Рейган
Рональд Уилсон Рейган (6. 2. 1911, Иллинойс штаты, Тампико -5.6. 2004, Калифорния штаты, Лос-Анжелес) – АКШнын мамлекеттик жана саясий ишмери, 40-президенти (1981–89). Калифорния штатынын 33-губернатору (1967–75). 1937–60-жылдары радиодо алпаруучу, Голливуд актёру, Америка киноактёрлор гильдиясынын президенти (1947–52-, 1959-жылы). 1960-жылдан саясий ишмер. Рейган алгач мамлекеттик чыгымдарды кыскартуу, салыктарды азайтуу, инфляцияны көзөмөлдөө саясатын жүргүзүп, кийинчерээк мындай экономикалык саясат «рейганомика» деп аталып калган. Өзүнүн доктринасына ылайык куралсыздануу саясатынан баш тартып, «Бекемдөө аркылуу тынчтыкка» («Мир через укрепление») саясатына багыт алып, бүткүл дүйнөдөгү коммунизмге каршы кыймылды колдогон. Мындай саясат АКШ менен СССРдин ортосунда карама-каршылыкты жаратып, «кансыз согуштун» пайда болушуна жана курал-жаракты көбөйтүүгө түрткү болгон. 1987-жылы КПСС БКнын генералдык секретары М. Горбачев менен Рейгандын ортосунда «ядролук арсеналды кыскартуу» тууралуу сүйлөшүүлөр жүргүзүлүп, «кансыз согуштун» аякташына кадам ташталган.
Жаңы Ноокат мазары
Жаңы Ноокат мазары, сахаба – орто кылымга таандык тарыхый эстелик. Сахабанын тегерегине 100дөн ашуун ар. эпитафиялык жазуусу бар бейит эстелик таштар коюлган. Жазуулар 2–7 саптан турат. Алардын хронологиясы так көрсөтүлгөн эмес.
Вайлер (Ульмен)
Вайлер (Ульмен) (Weiler (bei Ulmen)) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Кохем-Целль районуна кирет.
Калкы - 309 киши(2013-ж.). . Аянты - 7,32 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 35 089. Муниципалитеттин башчысы — Отто Шнайдерс.
Менчик ээси же пайдалануучу (титулкармоочу)
Менчик ээси же пайдалануучу (титулкармоочу) – ысымы же аталышы кыймылсыз мүлк бирдигинин менчик ээси же пайдалануучусу катары катталган жеке же юридикалык жак.
Мадаха (дарыя)
Мадаха (Москвина) — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Баренц деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 48 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Оулдтаун (Айдахо)
Оулдтаун (Айдахо) (Oldtown) — Айдахо штатынын Боннер округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 0.6 км². FIPS коду — 16-58600.
Калкы
2010-жылы калкы 184 киши болгон.
Тарап-тытуучу машина
Тарап-тытуучу машина – текстиль өндүрүшүндө була материалдарын (пахта, жүн, кендир ж. б.) тарап-тытуучу механизм. Анын жумушчу органы – тарак. Тарап-тытуучу машина иштетилүүчү буланын тегине жана өндүрүштүн түрүнө жараша арналат. Ал чатышкан буланы тароодо, узун жүндөн ичке ийрилген жиптерди, кыска жүндөн нооту жасоочу жиптерди алууда колдонулат. Буланы тарап-тытуу – текстиль өндүрүшүндөгү негизги процесс. Ал адегенде буланы тарап, ар кандай кошундулардан, начар булалардан тазалайт. Тазаланган була тасмага бекитилген ийнелүү же тиштүү негизги барабанга берилип, тытылып, эки барабандын арасынан өткөндө кыска булалар жана булганч кошундулар, жабышкан пырлар жана калдыктар иргелип чыгарылат. Тарап-тытуучу машинадан таралып, тытылып чыккан була – сырткы көрүнүшү, бир жактуулугу жана тазалыгы боюнча талапка жооп берген продукция. Тарап-тытуучу машина үзгүлтүксүз кыймылдоочу жана мезгилдүү кыймылдоочу (эн көп таралганы) болуп айырмаланат.
Искушта (Белорет району, Башкыртстан)
Искушта — Башкыртстандын Белорет районундагы айыл, Ассин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 291 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Онг (Небраска)
Онг (Небраска) (Ong) — Небраска штатынын Clay округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 67 киши. Болжолдуу аянты - 0.7 км². FIPS коду — 31-37140.
Менчикке каршы кылмыштар
Менчикке каршы кылмыштар – КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган, менчик ээсинин же мүлктүн мыйзамдуу ээлик кылуучусунун укуктарына кол салуучу жана аларга материалдык зыян келтирүүчү кылмыштар. Аларга: уруулук, алдамчылык ж. б. кирет.
Русвэлт (Миннесота)
Русвэлт (Миннесота) (Roosevelt) — Миннесота штатынын Roseau округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 151 киши. Болжолдуу аянты - 2.7 км². FIPS коду — 27-55438.
Остерволе
Остерволе (Osterwohle) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Зальцведель районуна кирет.
Калкы - 496 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 26,87 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 81 395. Муниципалитеттин башчысы — Юрген Бангеман.
Чаткал геологиялык экспедициясы
Чаткал геологиялык экспедициясы 1980-жылы Түндүк Кыргызстан жана Түштүк Кыргызстан геологиялык экспедицияларынын бир нече геологиялык чалгындоо жана кен издөө партияларынын базасында түзүлгөн.
Негизги милдети - Терек-Сай сурьма ишканасың руда менен камсыз кылуу үчүн кен издөө жана чалгындоо болгон. Экспедиция түндүгүнөн Талас Ала-Тоосу, чыгышынан Нарын дарыясы, батышы менен түштүгүнөн Кыргызстандын чек арасына чейинки аймактарды, атап айтканда Чаткал, Чандалаш кырка тоолорун, Терек-Сай, Чаткал өрөөндөрүн изилдеген. Ак-Терек кыштагы ж.б.жерлерде базасы болгон.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Чаткал заказниги
Чаткал заказниги - Чаткал районунун аймагындагы ботаникалык заказник. Чандалаш капчыгайынын батыш капталында.
ВКП(б)нин Кыргыз Областтык үчүнчү конференциясы
ВКП(б)нин Кыргыз Областтык үчүнчү конференциясы - 1927-ж. 1—7-мартта Фрунзе шаарында өткөн.
Ага партиянын 2494 мүчөсүнөн жана 2168 мүчөлүгүнө кандидатынан чечүүчү добуш менен 134 делегат, кеңеш берүүчү добуш менен 20 делегат катышкан.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Улуу Сомали
Улуу Сомали (Soomaaliweyn) —Италиялык Колония Сомали (учурда Сомали), Француз Сомалиси (учурда Жибути), Эфиопиядагы Сомали Аймагы же Батыш Сомали (Огаден), ошондой эле Кениянын түндүк-чыгыш провинциясын кошкондо, бардык түпкү Сомалиликтердин бириккен мамлекетине карата колдонулган саясий термин. Бир жолу (айрыкча, Огадендин активдүү сепаратизмине байланыштуу) Сомалинин ыдырашына байланыштуу Чоң Сомалини түзүү перспективалары азыр жоголгон.
Долбоордун негизи Сомали урууларынын жашаган зонасы Сомали мамлекетинин чектеринен алда канча ашып кетет жана Сомали Африкадагы чек аралардын кол тийбестигин эч качан расмий түрдө тааныган эмес, 1963-жылы Африка Биримдиги Уюмуна киргенде да, ошондой эле 2001-жылы Африка Биримдигинен кайра түзүлгөн ОАУга кошулуу жөнүндө конституциялык актыны ратификациялоодо.
Түндүк Македониядагы Албандар
Түндүк Македониядагы жашаган Албандар ( макед. Македониялык Албанчи, alb. Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut ) — Түндүк Македониядагы тарыхый эң чоң этникалык, тилдик жана диний азчылыктуу Албандар. 2002-жылдагы акыркы эл каттоого ылайык, Македония Республикасынын 2 022 547 жаранынын ичинен 509 083 (25,2%) этникалык албандар.
Жайгашуусу
Албан азчылыгы өлкөнүн түндүк-батышында, батышында, ошондой эле кээ бир борбордук райондорунда айыл жерлеринде тыгыз жашайт, ошондой эле өлкөнүн эки шаарында абсолюттук басымдуулук кылат. Салыштырмалуу түрдө, албан жамааттары Тетово (жалпы калктын 70,3%), Гостивар (66,7%), Дебар (58,1%), Струга (56,8%), Кичево (54,5%), Куманово (25,8) муниципалитеттеринде эң маанилүү. %) жана Скопье (20,5%).
Тарыхы
1467-1468-жылдардагы Осмон калкынын каттоосунда бүт Македония вилайяттында 84 гана албан кожолугу болгону жазылган. 18-кылымдын аягына чейин азыркы Түндүк Македониянын аймагында этникалык албандардын болушу негизинен маргиналдуу болгон. Бирок албандарды исламдаштыруу саясатын ийгиликтүү жүргүзгөн Осмон бийлиги табигый түрдө Босфордон Адриатикага чейин үзгүлтүксүз мусулман аймагын түзүү үчүн аймактагы этно-диний тең салмактуулукту мусулмандардын пайдасына өзгөртүүгө аракет кылган. Албан тектүү Осмон губернатору Абдурахман Паша албан тилдүү мусулмандардын андан ары жана чыгышка көчүрүлүшүнүн демилгечиси болгон. Калкты азыркы конуштардан «тазалоонун» агрессивдуу ыкмалары славян калкынын уламдан-улам чыгышка агылып кетишине алып келди. Албан тилдүү чөйрөдө калган славяндардын чакан топтору албанизацияга дуушар болгон. Натыйжада 1931- жылы Түндүк Македониядагы албан калкы 70 миңден ашкан. Албания менен мамлекеттик чек ара белгиленгенден кийин албандардын миграциясы токтоп, бирок төрөттүн жогору болушунун натыйжасында албан калкынын тез өсүшү уланган: албан аялдарынын төрөттүүлүгү славяндарга караганда бир топ кечирээк төмөндөй баштаган, бирок экинчи жагынан, Түндүк Македониянын албандар арасында төрөттүн төмөндөшү тезирээк болгон. Мисалы, 2001-жылы жаңы төрөлгөн балдардын арасындагы албандардын үлүшү 40 пайызга жакын болгон. Бирок 2004- жылы эле албан аялдарынын төрөттөгү үлүшү быйыл бала төрөгөн аялдардын жалпы санынын 31,6 пайызына чейин кыскарган. Бирок эки көрсөткүч тең республиканын калкындагы албандардын үлүшүнөн алда канча жогору бойдон калууда, бул алардын үлүшү келечекте жогорудагы көрсөткүчтөргө чейин көтөрүлөт дегенди билдирет.
2019-жылдын 15-январында Түндүк Македонияда мыйзам күчүнө кирди, ага ылайык албан тили өлкөдөгү экинчи мамлекеттик тил болуп калды.
Ромрод
Калкы - 2881 киши(2013-ж.). . Аянты - 54,43 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 5 35 014. Мэр — др. Биргит Рихтберг.
Шаар административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
ВКП(б)нин Кыргыз Областтык төртүнчү конференциясы
ВКП(б)нин Кыргыз Областтык төртүнчү конференциясы 1927-ж. 18—21-ноябрда Фрунзе шаарында өткөн.
Ага партиянын 2294 мүчөсүнөн жана 2168 мүчөлүгүнө кандидатынан чечүүчү добуш менен 118 делегат жанa кеңеш берүүчү добуш менен 28 де­легат катышкан. Конференция ВКП(б) БК менен ВКП(б) БКнын О. Азия Бюрос нун иши жөнүндө отчётту, ВКП(б) обл. комитетинин отчётун, обл. контроль комиссиясынын шнин, парт, курулуш маселелерин талкуулап, партиянын обл. комитетин шайлаган; троцкийчил-зиновьевчил оппозициянын меньшевикче ырк бузарлык аракеттерине карты ВКП(б) БКнын чечкиндүү чараларын толук кубаттаган; ВКП(б) БКнын ж-a анын 6. Азия Бюросунун ишип, БКнын саясий ж-a уюштуруу жолун туура деп тапкан; троцкийчил оппозицияга карты күрөштө республиканын парт, уюму партиянын башкы жолунан тайбай баратканын белги- леген: «Оппозициялык топ Кыргыз- стандын партиялык уюмуна. анын жаштыгына карабастан, кандайдыр бир таасир тийгизе алган жок» (Кыр­гызстан Компартиясынын тарыхынын очерктери, Фр., 1967, 204-6.). Конференция отчёттук мезгилдин ичинде шайлоо Советтерин түзүү, «Кошчу» союзун кайра уюштуруу, респ-канын Түштүгүндө жер-суу реформасын жүргүзүүнү даярдоо, ири манаптар м-п байларды Кырг-ндан башка жерге айдап жиберүү ж. б. чаралар ишке ашырылганын, бай-манаптардын кедейлерге карата экон. жанa саясий таасири солгундаганын жарыя кылган; маданий курулуш жагынан да республикада зор ийгиликтер болгонун белгилеген. Конференция обл. комитетти, контроль комиссиясын жанa текшерүү комиссиясын шайлаган. Жаңы шай­лаган обкомдун составы обкомдун Аткаруу бюросун, Секретариатын шайлап, бөлүм башчыларын бекиткен.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Үнкерат
Үнкерат (Jünkerath) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Вульканайфель районуна кирет.
Калкы - 1549 киши(2013-ж.). . Аянты - 10,10 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 33 035. Муниципалитеттин башчысы — Райнер Хельфен.
Жалайыр
Согласно исторической летописи Джами ат-таварих (XIV век), составленной Рашид ад-Дином, джалаиры принадлежали к монголам-дарлекин («монголам вообще») в отличие от монголов-нирун (собственно монголов); они стали причисляться к монголам уже после создания Монгольского государства. «Их внешний облик и язык похожи на внешность и язык монголов». Джалаиры подразделялись на десять ветвей — джат, тукараун, кунксаут, кумсаут, уят, нилкан, куркин, тулангит (дуланкит), тури, шанкут — численностью около 70 тысяч семей.
Согласно исторической летописи Джами ат-таварих (XIV век), составленной Рашид ад-Дином, джалаиры принадлежали к монголам-дарлекин («монголам вообще») в отличие от монголов-нирун (собственно монголов); они стали причисляться к монголам уже после создания Монгольского государства. «Их внешний облик и язык похожи на внешность и язык монголов». Джалаиры подразделялись на десять ветвей — джат, тукараун, кунксаут, кумсаут, уят, нилкан, куркин, тулангит (дуланкит), тури, шанкут — численностью около 70 тысяч семей. Жалайыр, Жалайты ( монг. Zhalayr, Zhalayd) турат монгол же Түрк монгол уруусунун банктардын жашаган Онон ( Транс-Байкал аймагында XII кылымда) жана бир бөлүгү болуп монгол, Бурятия, казак, каракалпак, өзбек жана Хазар элдери.
Келип чыгуусу
Адабиятта Жалайырды «Жалаир», азыраак «Жалаир» деп атаса болот. В. В. Бартольд Жалайыр этнониминде « түпкү монгол тектүү аттары айтылган. Мен катары. NS. Петрушевский, жогорку ыктымалдуулук менен XIII кылымдагы Жалайыр деп айтууга болот. монгол тилдүү уруулардын арасында болушкан.
Монгол тарыхчысы Санан-Сесендин айтымында, «жалайырлар эке-монголдор (улуу монголдор) деп аталган монголдордун чоң жана күчтүү тобунан чыккан». Улуу Монголдор (Плано Карпинидеги Ека-монгалдар) деген термин (Онон, Керулен жана Тола булактары) урууларына карата колдонулган, мында Дарлекино- Нирун жамааты, башында Боржигинс.
Зара (Шмөльн)
Зара (Шмөльн) (Saara (bei Schmölln)) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Альтенбург районуна кирет.
Жалайыр
Келип чыгуусу
Тарыхчы Ю. А. Зуева Тарабынан жазылган Jalair, уламышты талдоого ким Рашид ад-дин, алгач Jalair Каракорумга жогорку агымында жайгашкан тоолуу аймакта жашаган уруулардын этногенези агып, Селенга VIII-IX кылымдарда жерде. Яглакар-уйгурлардын жерлери жайгашкан, ал эми жалайырдын келип чыгышы уйгурлардын тарыхы менен байланышкан. XII кылымдын аягында. жалайырга он уруу кирген. Ал алгачкы Жалайырдын этникалык номенклатурасы алардын курамынын бир тектүү эместигин көрсөтүп турат деген тыянакка келет: андагы ачык түрк бирдиктери менен бирге XII к. башка тектүү уруулардын фрагменттери да болгон. А. NS. Кадырбаев, кыязы монгол.
Зара (Шмөльн)
Калкы - 2999 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 42,73 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 77 056. Муниципалитеттин башчысы — Штефан Этцольд.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 25 шаардык районго бөлүнөт.
Жалайыр
Келип чыгуусу
Орус чыгыш таануучусу жана этнографы Н. А. Аристов уруунун жалпы аталыштарын талдоонун негизинде Жалайыр анын түрк-моңгол аралаш теги жөнүндө тыянакка келген. Ал жалайырларды абдан байыркы уруу деп эсептеген, анын курамына уруулар жана уруулар кирет, алардын көбү өтө эзелтеден белгилүү.
Жаратылыш чөйрөсү
Жаратылыш чөйрөсү – жаратылыштын адам баласын курчаган бөлүгү, айлана-чөйрө.
Жалайыр
Келип чыгуусу
Анын айтымында, С. А. Аманжолова Жалайырлардын арасында Чынгызханга чейин эле белгилүү болгон көп сандаган байыркы түрк урууларынын уруктарынын болушу жана алардын курамынын Улуу Ордонун башка уруулары менен айкалышуусу жалайырлар чындап эле монголдор чабуулуна чейин түрк тилдүү болгондугун көрсөтүп турат.
Чаткал айыл аймагы
Чаткал айыл аймагы - Чаткал районундагы администрациялык-аймактык бирдик. Айыл аймагынын борбору-жаңы-Базар айылы.
Жалайыр
Келип чыгуусу
Согласно исторической летописи Джами ат-таварих (XIV век), составленной Рашид ад-Дином, джалаиры принадлежали к монголам-дарлекин («монголам вообще») в отличие от монголов-нирун (собственно монголов); они стали причисляться к монголам уже после создания Монгольского государства. «Их внешний облик и язык похожи на внешность и язык монголов». Джалаиры подразделялись на десять ветвей — джат, тукараун, кунксаут, кумсаут, уят, нилкан, куркин, тулангит (дуланкит), тури, шанкут — численностью около 70 тысяч семей.
Чаткал айыл аймагы
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Жапайы тоок
Жапайы тоок, банкив тоогу (Gallus gallus, L. 1758) – кыргоолдор тукумундагы канаттуу; жапайы тооктордун 4 түрүнүн бири. Дене узундугу эркегиники 75 смге, салмагы 1,5 кгга жетет; ургаачысы кичирээк. Корозунун канаты, башы, көкүрөгү жана төшү жалтырак саргыч, куйругу кочкул жашыл түстө. Башында калың терилүү кызыл таажысы жана «сөйкөсү», бутунда текөөрү болот. Ургаачысынын жүнү жөнөкөй боз-күрөң түстө. Түштүк-Чыгыш Азияда жана Индияда, Кытайдын түштүгүндө, Суматра, Ява, Бали аралында кеңири таралган. Бир нече түрү бар. Токойдо, калың бадал арасында, түздүктө же тоо капталында, кээде 2000 м бийиктикке чейинки тоодо жолугат. Жакшы чуркайт, түз багытка уча алат; жапыз бакка конуп түнөйт. Түрдүү урук, мөмө, өсүмдүк бүчүрү, курт-кумурскалар менен азыктанат. Бир корозу бир нече мекиян менен топтошуп жашайт. Уясын жерге чөп-чар төшөп салып, 5–6 жумуртка тууп, 18–20 күн ургаачысы басып чыгарат. Корозу жөжөлөрүнө кам көрөт. Жапайы тоок Индияда бакмалаштырылып, Европага алып келинип, тооктордун көп пародалары алынган.
Линсбург
Линсбург (Linsburg) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Везердеги Ниэнбург районуна кирет.
Калкы - 938 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 23,5 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 56 020.
Менчиктештирүү
Менчиктештирүү – мамлекеттик же муниципалдык мүлктү акы төлөө менен же болбосо жеке жана юридикалык жактардын менчигине акысыз өткөрүү. « Мамлекеттен ажыратуу » деген түшүнүккө дал келет. Мамлекеттик мүлктү М. төмөндөгүдөй усулдар менен ишке ашырылат: аукциондордо сатуу; конкурс менен сатуу; андан ары сатып алуу менен башкарууга өткөрүп берүү; чарбакер шериктештиктердин жана коомдордун уставдык капиталына салым катары кошуу. Өзгөчө учурларда, суроо-талаптардын жоктугунан М. объекти көрсөтүлгөн ыкмалар менен сатууга болбогон шарттарда түздөнтүз сатуу ыкмасы колдонулушу мүмкүн.
Чаткал “телеком” акционердик коому
Чаткал “телеком” акционердик коому 1994-жылы райондук байланыш тармагынан бөлүнүп чыккан.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6