cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мыкты көзгө атар
"Мыкты көзгө атар" 1986-жылдын 16-мартында кинотеатрларга чыккан. Тасма чыгаары менен жалпы жонунан киносынчылардын бир беткей баасына татыган эмес, бирок көпчүлүгү окуялардын өнүгүшү, эффекттер, көк асманда аткарылган кыймыл-аракеттер боюнча жакшы ойлорун айтышкан. Ал эми Круз менен Макгиллистин актердук чеберчиликтери көп мактоого татыган. Киносынчылардын аралаш баасына татыганына карабастан 15 млн долларга тартылган тасма 365 млн доллар топтоо менен каржылык жактан ийгилик жараткан. Жараткан ийгиликтеринен улам тасма көп жылдар бою культтук киного айланып, 2013-жылы IMAX 3D форматында кайра көрүүчүлөргө сунушталган. Ошондой эле тасма Оскардын "Эң мыкты ыр" номинациясын жеңип алган. Ыр "Менин демимди алып кет" деп аталган Берлиндин аткаруусундагы чыгарма.
2015-жылы "Мыкты көзгө атар" АКШнын Конгресс китепканасы тарабынан "маданий, тарыхый же эстетикалык жактан маанилүү" деп табылып, Улуттук кинотасмалардын реестрине киргизилген.
Жунгли
Жунгли же жаңгел - (jungle, хинди жана маратхи тилдеринде жангал токой, чытырман токой) бийик, катуу сабактуу чөп аралаш, жыш чыккан дарак-бадал өсүмдүктөрү. Лианалар менен чырмалышкан дарактар жана чытырман бадалдуу токойлор да Жунгли. деп аталат. Жунглиге ротанг пальмасы, акациялар, чөп өсүмдүктөрүнөн бийик өсүүчү дан өсүмдүктөрү (гигант бамбук, бал камыш, эриантус жана башка) мүнөздүү. Жунгли. Индиянын тропик же субтропик ным климаттуу жана саздуу жерлеринде Ганг дарыясынын жээгинде, Гималай тоосунун этегинде, Инди-Кытайда, Зонд анда арбын учурайт.
Репабликан Сити (Небраска)
Репабликан Сити (Небраска) (Republican City) — Небраска штатынын Харлан округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 209 киши. Болжолдуу аянты - 0.9 км². FIPS коду — 31-41130.
Хүнштеттен
Калкы - 10 175 киши(2013-ж.). . Аянты - 50,56 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 4 39 007. Муниципалитеттин башчысы — Аксель Петри.
Оберостендорф
Калкы - 1311 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 21,04 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 7 77 155. Муниципалитеттин башчысы — Карл Фишер.
Жунусов Бейшенбай Мамбетөмүрович
Жунусов Бейшенбай Мамбетөмүрович - (28. 11. 1957-жылы туулган, Нарын облусу, Ат-Башы району Ат-Башы кыштагы) генерал-майор (2004). 1980-жылы ФПИни бүткөн. 1980-81-жылы ФПИнин механика-машина куруу факультетинде комсомол комитетинин секретары, 1981-84-жылы Кыргыз ССР Мамлекеттик коопсуздук комитетинде бөлүмдүн кенже, улук оперуполномочени, бөлүмдүн начальнигинин орун басары, начальниги, 1991-96-жылы КРдин Мамлекеттик коопсуздук комитетинде бөлүмдүн начальнигинин орун басары, КРдин Тышкы экономикалык байланыштар боюнча мамлекеттик комитетинин төрагасынын орун басары, КРдин Мамлекеттик коопсуздук комитетинин төрагасынын орун басары бөлүмдүн начальниги, 1996-2001-жылы КРдин улуттук коопсуздук министринин орун басары, Улуттук коопсуздук министрлигинде башкармалыктын начальниги, Башкы башкармалыктын начальниги, 2001-05-жылы КРдин Улуттук коопсуздук кызматынын Башкы башкармалыгынын начальниги, төраганын орун басары болуп иштеген. 3 даражадагы Манас ордени жана медалдар менен сыйланган.
Вальсхаузен
Вальсхаузен (Walshausen) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Түштүк-Батыш Пфальц районуна кирет.
Калкы - 351 киши(2013-ж.). . Аянты - 4,63 км². Мамлекет ичинде бекитилген желек субьектисинин идентификациялык коду|расмий коду — 07 3 40 226. Муниципалитеттин башчысы — Гунтер Файт.
Робеспьер Максимильен Мари Исидор де
Робеспьер Максимильен Мари Исидор де (французча Maximilien François Marie Isidore de Robespierre; 6. 5. 1758, Франция, Аррас – 28. 7. 1794, Париж) - Улуу Француз революциясынын ишмери, якобчулардын жетекчилеринен. Ж. Ж. Руссонун шакирти. 1783-жылдан Аррас илимдер жана искусство академиясынын мүчөсү. Робеспьер эл мүдөөсүн, демократияны жактап, депутаттар чогулушу аркылуу массаны эл бийлиги, саясий гендик үчүн күрөшкө чакырган. 1790-жылдан демократиялык чөйрөдө кеңири таанылып, Якобчулардын ж. б. саясий клубдардын колдоосуна жетишкен. Ж. П. Марат менен бирге жирондисттерге каршы активдүү күрөшүп, мурдагы королду дарга астырган. Жирондисттер бийлигин кулаткан элдик көтөрүлүштүн (1793, 31- май – 2-июнь) саясий жетекчилеринин бири болгон. Бийликке келген якобчулардын революциялык демократиялык диктатурасын негиздеп, ички жана тышкы контрреволюцияны талкалоодо зор роль ойногон. Робеспьердин көз карашынын чектелгендиги ал жетектеген якобчулардын ортосундагы карама-каршылыктын курчушуна жол берген. Контрреволюциячыл термидордук (1794, 27–28-июль) төңкөрүштө якобчулардын бийлиги кулап, Робеспьер жана анын шакирттери камакка алынып өлтүрүлгөн.
Раимбек Абдиев
Жазуучу Раимбек Абдиев Жети-Өгүз районунун Даркан айылында 1935-жылы 25-ноябрда туулган. Фрунзе шаарындагы А.С.Пушкин атындагы №5 кыргыз орто мектебин, 1961-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин Журналистика бөлүмүн бүтүрүп, райондук, облустук, республикалык массалык маалымат каражаттарында кабарчы, адабий кызматкер, бөлүм башчы, башкы редактордук кызматтарды аткарган. 19821983-жж. Кыргыз ССР Министрлер Советинде жооптуу кызматта иштеген. Ысык-Көл облустук мамлекеттик администрациясында массага маалымат каражаттары жана коомдук уюмдар боюнча иштеп, 1996-жылы ардактуу эс алууга чыккан. Макалалары, фельетондору, очерктери, аңгемелери басма сөз беттерине жарыяланган жана бир катар радио-телеберүүлөрдү уюштурган. Француз классиги А.Доденин «Балакай» романын жана орус, украин, казак жазуучуларынын чыгармаларын кыргыз тилине которгон. Кыргыз улуттук телерадио компаниясынын Алтын казынасында Р.Абдиевдин көп актылуу пьесалары сакталган. 1971-жылдан СССР Журналисттер, 2009-жылдан Кыргыз Республикасынын Улуттук жазуучулар союзунун мүчөсү.
Жарык көргөн китептери
Кыргыз тилинде
Тэтониа (Айдахо)
Тэтониа (Айдахо) (Tetonia) — Айдахо штатынын Титон округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 1.3 км². FIPS коду — 16-80470.
Калкы
2010-жылы калкы 247 киши болгон.
Сифорс (Миннесота)
Сифорс (Миннесота) (Seaforth) — Миннесота штатынын Redwood округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 86 киши. Болжолдуу аянты - 2.6 км². FIPS коду — 27-59098.
Суу аткыч
Суу замбиреги же Суу аткыч — суунун жогорку ылдамдыктагы агымын атуучу түзүлүш. Эреже катары, суу аткычы көп көлөмдөгү сууну, көбүнчө ондогон метрден ашык жеткире алат. Алар өрт өчүрүүдө, чоң унааларды жууда, баш аламандыктарды көзөмөлдөөдө жана тоо- кен казууда колдонулат. Көпчүлүк суу замбиректери өрт мониторунун категориясына кирет.
Коопсуздук
Козголоңдуу көзөмөлдөө контекстинде суу аткычтарын колдонуу жаракатка же өлүмгө алып келиши мүмкүн, Индонезияда (1996-жылы замбиректин пайдалуу жүгү аммиак болгон кезде),  Зимбабведе (2007-ж. тынч чогулган эл дүрбөлөңгө салган),  Түркия (2013-жылы пайдалуу жүккө " көздөн жаш агызуучу газ " чачылганда),  Украина (2014-жылы активист жана ишкер Богдан Калыняк каза болгондон кийин пневмонияга кабылганы кабарланган. муздак температурада суу бүркүүчү менен чачылган)  жана Түштүк Корея (2016-жылы, 68 жаштагы фермер өткөн жылы суу аткычынан алган жаракатынан кийин каза болгон). 1960-жылдары колдонулган суу аткычтар, көбүнчө өрт өчүрүүчү унаалар, демонстранттарды кулатып, кээде кийимдерин айрып салчу.
Пурлыга (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Пурлыга — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Базлык айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 81 киши. Почта индекси — 452052, ОКАТО коду — 80212807005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Параолимпиялык оюндар
Параолимпиялык оюндар – майыптар катышуучу олимпиялык оюндар. Спорттун отузга жакын түрү (футбол, оор атлетика, сууда сүзүү, лыжа ж. б.) боюнча мелдеш өткөрүлөт. Параолимпиялык оюндар 1960-жылдан спорттун жайкы, 1976-жылдан кышкы түрлөрү боюнча ар бир төрт жылда олимпия оюндарына чейин же ал бүткөндөн кийин өткөрүлөт. Кыргыз Республикасында 1992-ж. Параолимпиялык оюндар федерациясы (ИСФ) түзүлгөн. ИСФ спорттун 5 түрү (оор атлетика, теннис, сууда сүзүү, жеңил атлетика, сокурлар үчүн кол топ оюну) боюнча иш жүргүзөт. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген чебери A. В. Качалов СССРдин, КМШнын төрт чемпионун (Б. Бакчиев, Р. Өмүрбеков, Э. Гисов, С. Логачев) даярдаган. Кыргыз Республикасынын спортчулары 1996-ж. Атлантада, 2000-ж. Сиднейде, 2004-ж. Афиныда, 2008-ж. Пекинде, 2012- Лондондо өткөн Параолимпиялык оюндарга катышкан.
Ровно облусу
Ровно облусу  (Рівненська область) — Украинанын түндүк-батышындагы облусу. Батышта Волынь облусу, түндүгүндө Беларусь (Брест жана Гомель облустары), чыгышында Житомир, түштүгүндө Украинанын Львов, Тернополь жана Хмельницкий облустары менен чектешет.
Акимий борбору жана ири шаары — Ровно, башка ири шаарлары — Вараш, Дубно, Костополь, Сарный, Здолбунов, Острог, Березно, Радивилов, Дубровица.
1991-жылга чейин аймак Ровен деп аталып келген  (Ровенська ). Көптөгөн украин булактарында, анын ичинде расмий булактарда аймак Ровно деген ат менен көрсөтүлгөн.
Тарыхы
5-кылымдан баштап Ровно облусунун аймагын жана ага жакын жерлерди негизинен Прага маданиятынын алгачкы славян уруулары мекендеген. 6-7-кылымдарда уруулардын бирикмелери пайда болуп, алардын башында дулеб-волындыктар болгон.
Азыркы Ровно облусунун аймагындагы археологиялык табылгалар бул жерди акыркы палеолиттен бери эле мекендеп келгендигин көрсөтүп турат.
VI кылымда - VII кылымдын башында Волынь (Ровно облусу тарыхый Волынскийдин курамына кирет) дулеб урууларынын бирикмелери жашаган. 10-кылымдын башында Волыния Киев менен тыгыз байланышта болгон. Ошол эле кылымда Волынский жер Эски Орус мамлекетинин Владимир-Волынский княздыгынын курамына кирген.
XIV кылымда аны Литва басып алган, 1569-жылы Люблин союзунан кийин Польшанын карамагына өткөн. Ровно облусунун аймагынын калкы 1594-1596-жылдардагы Наливайко көтөрүлүшүнө жана 1648-1654-жылдардагы боштондук согушуна катышкан. 17-кылымдын ортосунда аймакты Богдан Хмельницкий жетектеген боштондук согушу каптаган. Дал ушул Ровно сепилинде 1625-жылы Речь Посполита менен казактардын ортосунда саясий келишим даярдалып жаткан.
1793-жылы Польша экинчи ирет бөлүнгөндөн кийин чыгыш Волыния, 1795-жылы үчүнчү бөлүнгөндөн кийин батыш Волыния, анын ичинде Ровно Россияга кошулгандан кийин алардын аймагында Волын губерниясы түзүлгөн. 1921-жылы Рига келишимине ылайык батыш Волынь аймагы, анын ичинде азыркы Ровно облусу Польшага өткөн.
1921-1939-жылдары Ровно облусунун аймагы Польшанын курамында болгон. Район 1939-жылга чейин Польшанын мурдагы Волынский воеводствосунун курамында болуп, Батыш Украина Украина ССРине кошулгандан кийин (4-декабрь) 1939-жылы СССР Жогорку Советинин Президиумунун Указы менен Ровно облусу түзүлгөн. Ровно борбору менен. 1991-жылдан бери аймак Ровно деп аталып, көз карандысыз Украина мамлекетинин бир бөлүгү болуп саналат.
Азыркы Ровно облусунун аймагында Инжилдер жазылган: "Дубновское" (1556-1568), "Дорогобужское" (1556-1561) жана "Пересопницкое" (1556-1561), алар жөнүндө Украинанын президенти Леонид Кравчук кабыл алган. 1991-жылы ант берген. Бул китептин урматына Пересопница айылында эстелик тургузулган.
Калкы
2020-жылдын 1-январына карата облустун калкынын иш жүзүндөгү саны 1 152 961 адамды түзөт, анын ичинен шаар калкы 548 088 адам же 47,5%, айыл калкы 604 873 адам же 52,5%.
2013-жылдын 1-сентябрына карата - 1 158 295 адам (1-августка караганда 397 адамга көп), анын ичинде шаардыктар - 551 763 адам (47,63%), айылдыктар - 606 532 адам (52,37%). Туруктуу калк - 1 157 235 адам, анын ичинде шаар калкы - 546 468 адам (47,22%), айылдыктар - 610 767 адам (52,78%). 1995-жылга чейин калктын санынын өсүшү байкалган, 1995-жылдан 2010-жылга чейин калктын саны 43,5 миң адамга гана (жылына орточо 2,9 миң) кыскарган. 2010-жылдан азыркы учурга чейин калктын саны кайрадан өсүүдө (жалпысынан 7,3 миң адамга). 2013-жылга: төрөлүү 14,8 1000 адамга, өлүм 12,5 1000 адамга, табигый өсүш 2,3 1000 адамга. Миграциянын көрсөткүчтөрү: 10 000 адамга 121,2 келген, 10 000 адамга 125,3 кеткен, 10 000 адамга миграциянын өсүшү – 4,1.
Калкынын этникалык курамы (2001): украиндер (95,9%), орустар (2,57%), белорустар (1,01%), поляктар, жөөттөр, чехтер ж.б.
Административдик-аймактык түзүлүшү
Ровно облусунун административдик борбору — Ровно шаары.
Райондору
2020-жылдын 17-июлунда облустун жаңы 4 районго бөлүнүшү кабыл алынган : Райондор өз кезегинде шаардык, поселкалык жана айылдык бириккен аймактык жамааттарга бөлүнөт (об'єднана територіальна громада).
Цирк
Цирк (лат. circus - айлана) – 1) искусствонун бир түрү; 2) цирк оюндары көрсөтүлүүчү аренасы (манежи) бар имарат. Өнөр катары эмгек процессинин, элдик оюн-зооктун, спорт жана чабандестик мелдештин негизинде калыптанган. Цирк искусствосу татаал дене тарбия көнүгүүлөрүн жасоо, ошондой эле кээде күлкүлүү ыкмаларды колдонууга негизделген. Башкы көркөм каражаты - кыймыл-аракет. Аны актёрдук чеберчиликке айкалыштырганда оюн (номер) пайда болот. Цирк. куралат. Ар бир көрсөтүү өзгөчө оюн менен айырмаланат: мис., артисттер зымда басат, бийлейт же үйрөтүлгөн жылкылар бийлейт ж. б. Цирк артисти өзгөчө жанры менен образ түзүп, ага кийимкечеси, музыка, жарык, атайын аппаратура, оюндун уюшулушу көмөк берет. Цирктин кээ бир элементтери эзелтен эле белгилүү. Анда азыркы акробатиканын айрым башталмалары болгон. Байыркы Египет, Греция, Рим, Византияда акробат, жонглёр, дрессировщик жана куудулдардын оюндары көрсөтүлгөн. 12-кылымда Европада чабандестер мектеби түзүлгөн. 1772-ж. англ. Ф. Астлей Лондондо чабандестер мектебин негиздеп, 1780-ж. Астлей амфитеатрын курган. Анда, өнөрпоздорду катыштырып, оюн көрсөтүлгөн. Ал азыркы туруктуу Цирктин баштоочуларынан болгон. 18-кылымдан Россияга ар кайсы өлкөдөн көчмө Ц. келе баштап, айрымдары Москва, Петербург шаарында амфитеатр ачышкан. 1877-ж. Г. Чинизелли Петербургда, 1880-ж. А. Саламонский Москвада, 1886 жана 1911-жылдары үч бир тууган Никитиндер Москвада, 1903-ж. П. С. Крутиков Киевде Ц. ачкан. Орус Ц-инде полицейлердин катуу көзөмөлунө карабай, клоунада айрыкча абройго ээ болгон. И. М. Заикин, И. В. Лебедев, И. М. Поддубный сыяктуу атлет, балбандардын дүйнөгө аты чыккан. Советтик көп улуттуу Цирк искусствосу эскиден калган мыкты мурастарды өздөштүрүп, жаңы мектептерди түзгөн. Циркти бирдиктүү мамлекеттик башкарма жетекчиликке алган. 1926-ж. Цирк искусствосунун мектеби ачылып, адис артисттерди даярдай баштаган. Л. Дуров, В. В. Лазаренко, Ю. В. Никулин, O. К. Попов ж. б. у. с. дүйнөгө таанымал артисттер өсүп чыккан. Кыргыз элинин улуттук оюндарында (аламан байге, эр сайыш, тыйын эңмей, оодарыш, селкинчек ж. б.) Ц. өнөрүяүн айрым элементтери эзелтен эле болгон. Кыргыз труппасы 1962-ж. уюшулуп (жетекчиси С. Жаныбеков), ага таланттуу уланкыздар тандалып алынган. Алгачкы оюн 1963-ж. 20-октябрда коюлган. 1967-ж. «Гүлдөй бер, Кыргызстаным» аттуу жаңы коллектив түзүлүп (реж. Н. Цертелев), анын репертуарына: «Шумкар» (жетекчиси М. Кочаков), «Ат үстүндөгү жонглёр», «Казанчы» жана акробаттар, гимнасттар кирген. 1969-ж. эки коллектив биригип «Жаш Кыргызстан» деген ат менен өлкөбүздүн ири шаарларында жана Финляндияда гастролдо болгон. 1976-ж. Фрунзеде 2000 орундуу Цирк имараты курулган. Труппада (1979) Кыргыз ССР эл артисти Э. Мамытбеков, Кыргыз ССРинин эмгеги сиңирген артисти С. Урмамбетов, Д. Чокубаева, Ф. М. Мукушева, А. Жумалиев, А. Абылкасымов, К. Арботоев, А. Бирюков, М. Төлөбаева, А. Хасанова ж. б. эмгектенген. Реж. коюучусу Т. Жолдошбеков болгон, к. Кыргыз цирки.
Мойсбург
Мойсбург (Moisburg) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Харбург районуна кирет.
Калкы - 1763 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 11,25 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 53 025. Муниципалитеттин башчысы — Ханс-Юрген Штеффенс.
Парапет
Парапет (французча parapet, италиянча parapetto) – чатырдын, террассанын, балкондун четин, жээк, көпүрөнү (тосмо катары) бойлото өтүүчү, ошондой эле плотина, дамбанын кырында (толкундун кыйратуусунан коргоочу), кеме жүрүүчү шлюздардагы (камералык тосуучу) анча бийик эмес туташ дубалча.
Гарднэр (Массачусетс)
Гарднэр (Массачусетс) (Gardner) — Массачусетс штатынын Уорчестер (Worcester) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 20 228 киши. Болжолдуу аянты - 59.6 км². FIPS коду — 25-25485.
Жунусов Масхуд Садыкович
Жунусов Масхуд Садыкович – (23. 5. 1920, Пржевальск (азыркы Каракол) шаары. 19. 11. 2005, Москва) философиялык илимдеринин доктору (1953), профессор (1957). 1940-жылы М. В. Фрунзе атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогика институтун бүтүргөн. 1953-61-жылы КМУда философия кафедрасынын башчысы, 1961-91-жылы СССР ИАнын Философия институтунда философия кафедрасынын башчысы, ММУнун философия факультетинде профессор болуп иштеген. Эл аралык информациялаштыруу академиясынын академиги (1994). Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. Улут жана улуттук мамилелер теориясына арналган 1000ден ашуун илимий жана илимий-популярдуу макалалардын, 61 монографиянын (анын пичинде 20дан ашыгы авторлош) автору. Кызыл Жылдыз ордени менен сыйланган. Эмгектери: Две тенденции развития социализма в нацональных отношениях. Таш., 1975; К вопросу о формировании киргизской социалистической нации. Ф., 1952; О некапиталистическом пути развития киргизского народа к социализму. Ф., 1958; Об историческом опыте строительства социализма в ранее отсталых странах. М., 1958.
Орозов Талантбек Базарбаевич
Орозов Талантбек Базарбаевич (9.5.1964-ж.т., Токтогул району, Торкен айылы) - коомдук ишмер.
Выртсъярв
Выртсъярв - Эстониядагы көл.
Аянты 270 км2. Көлгө Вяйке-Эмайыги дарыя куят Орточо тереңд. 2,8 м, эң терең жери 6 м. Көлдүн түн. бөлүгүнөн Чуд көлүнө куюучу Эмайыги дарыя башталат. Кеме жүрөт. Балыкка (чортон, лещ, судак, угорь) бай. Чыгыш жээгинде ЭССР ИАга караштуу Зоол. жанa ботан. институтунун лимнология станциясы бар.
Орозбаев Турсуналы Досукулович
Орозбаев Турсуналы Досукулович (29.4.1959-ж.т., Шакафтар айылы) - коомдук ишмер.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Уесткрик (Колорадо)
Калкы - 105 киши. Болжолдуу аянты - 9.7 км². FIPS коду — 08-83500.
Большвайль
Большвайль (Bollschweil) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Фрайбург административдик округуна карайт. Брайсгау районуна кирет.
Калкы - 2281 киши(2013-ж.). . Аянты - 16,42 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 3 15 014. Мэр — Йозеф Швайцер.
Мубара Абдилатипова
Мубара Абдилатипова - Ноокен районунун Ноокен айылында 1956-жылы 3-октябрда туулган. Жазуучу жана журналист. 1974-жылы Ош облусунун Коминтерн айылындагы он жылдык мектепти аяктаган. Эмгек жолун 1976-жылы Ноокен райондук «Ленинчил» гезитинде катчы-машинистка болуп иштөөдөн баштаган. 1984-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин кыргыз филологиясы факультетинин журналистика факультетин аяктап, «Ленинчил» гезитинде корректор, кабарчы, редактордун орун басары болуп ишин уланткан. 1988-жылдан Ош облустук тарыхый-маданий музейинде кенже, улук илимий кызматкер, 1989-жылдан Араван райондук «Достук» гезитинде бөлүм башчы, жооптуу катчы, 1991-жылдан Жалал-Абад облустук «Акыйкат жарчысы» гезиттеринде кабарчы, «Эркин эл» аймактык гезитинде бөлүм башчы, редактордун орун басары болуп иштеген. Жалал-Абад облустук мамлекеттик телерадиокомпаниясында 17 жыл бөлүм башчы, продюсердик борбордун директору, башкы редактор, коммерциялык дирекциянын директору кызматтарын аткарып, 2008-жылдын август айынан ЭлТР коомдук телерадио компаниясынын Жалал-Абад облусундагы филиалын жетектеп келет. Анын аңгемелери райондук, облустук гезиттерде, республикалык альманахтарда басылып, өз алдынча китеп болуп чыккан. Анын редакциясы астында «Тасма таржымалдары» китеби жарык көргөн. Республикалык таза суу департаменти менен айыл, суу чарба жана кайра иштетүү министрлигинин, республикалык ишкер аялдарды колдоо ассоциациясынын, ЮНИФЕМдин, Интерньюстун, Кыргызстан аялдар конгрессинин, Сорос-Кыргызстан фондусунун, “Кыргыз телерадиокорпорациясынын отличниги” болуп, диплом жана Ардак грамоталары менен сыйланган. 2001-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Робот
Робот (чехче robot, robota – барщина, милдеттүү эмгек, rob – кул) – айлана-чөйрө менен аракетинде жарым-жартылай же толугу менен адам сымал (антропоморфтуу) кыймылдоочу машина. «Робот» терминин алгачкы жолу чех жазуучусу К. Чапек чыгармасында колдонгон. Ал көбүнчө адам кейпинде жасалат. Өнөр-жайда, илим изилдөөдө, куткаруу ишинде өнөр-жайлык Робот колдонулат. Анын үч түрү бар: а) өзгөрүлбөс программалуу; б) адам-оператор башкаруучу; в) адамсыз эле максаттуу («акыл менен») иштөөчү, б. а. жасалма интеллектүү Робот Ал негизги 3 блоктон – кабыл алуу жана аткаруу механизмдеринен, башкаруу блокторунан турат. Роботту түзүүдө адамды тууроо гана эмес, кээ бир татаал жана бир өңчөй операцияларды адамдан жакшы аткарууга мүмкүнчүлүгү бар системаны түзүү максаты коюлат. Азыркы Робот – программалык-башкарылуучу манипулятор, ал өтө так, тез жана өтө кооптуу же адам бара алгыс шартта (космосто, деңиз түбүндө) иштей алат. Робот адамдан күчтүү, берилген операцияларды адамдан тез аткарышы менен экономикалык жактан пайдалуу болушу керек.
Райзинг Сити (Небраска)
Райзинг Сити (Небраска) (Rising City) — Небраска штатынын Butler округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 386 киши. Болжолдуу аянты - 1.0 км². FIPS коду — 31-41480.
Циозит
Циозит (словениялык коллекционер С. Цойсдун ысмынан аталган), зауальпит, аниолит (туура аталышы цоизит, азыркы мезгилде циозит деп жазылып жүрөт) - жалкы силикаттар классчасындагы минерал, химиялык курамы татаал Са2А13 (SİOJ (Sİ207) 0 (OH). Курамы, касиеттери жана пайда болуу шарты боюнча эпидотко окшош. Андан курамында темирдин аздыгы жана ачык түсү (боз, жашгылт боз, жашыл, сары, көк, кызгылт) менен айырмаланат. Ромб системасында кристаллдашат. Агрегаты тыгыз туташ же майда бүртүктүү. Айнектей жылтырайт. Катуулугу 6-6,5; тыгыздыгы 3,15-3,36 г/см3. Метаморфизмден, плагиоклаздын гидротермдик өзгөрүүсүнөн пайда болот. Дубалды жасалгалап каптоодо, айрымдары (тулит (курамында Мп кездешкен Циозит) - кооздук ташы, танзанит (курамында V кездешкен Циозит) - асыл таш) зергерчиликте пайдаланылат.
Кальтенленгсфельд
Калкы - 421 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 9,73 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 63 043. Муниципалитеттин башчысы — Клаус Хессе.
Радегаст (Анхальт)
Радегаст (Анхальт) (Radegast (Anhalt)) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Көтен районуна кирет.
Калкы - 1195 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 3,95 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 82 295. Муниципалитеттин башчысы — Михель Граф.
Мортъяга
Мортъяга — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Саредаяга дарыясынын оң жээгинен 18 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Орозумбет саяпкер
Орозумбет саяпкер Мырзалы уулу (т, ө.ж.белгисиз, Каныш-Кыя айылы) - 19-кылымда жашап өткөн белгилүү саяпкер.
Чаткал, Фергана, Аксы, Анжиян, Талас, Олуя-Атага чейин атагы таркаган даңазалуу саяпкер. Ар кандай төрт туягы бар жылкыны бир жолу байгеден оздурууга күчүм жетет деп айтчу экен. Тайкашка, Айкашка деген күлүктөрү аш-тойлордо көп жолу байгелүү орундарга ээ болуп, кыргыз-казакка аты дайын болгон. Орозумбет саяпкердин окуялары, күлүк таптоо өзгөчөлүгү, кесиптик чеберчилиги өз учурунда азыркы Кыргызстандын аймагынан тышкары көп элдерге Tapan, анын аты-жөнү, өнөр дарамети өзүнчө аңыз кепке айланып келген.
Орозумбет саяпкер кыргыздын кушчу уруусунун ичинде акмак уругуна таандык болот. Ал өз өмүрүндө Айдаралы бий, анын баласы Дадабай өңдүү колунда бар адамдардын күлүгүн таптап, өз өнөрү менен эл жакшыларын жандап, эшигине эки-үчтөн күлүк (Айкашка, Тайкашка) байлап, элге алымдуу, казак-кыргызга кадыры сиңген адамдардын катарында жашап өткөн. Орозумбеттин озгон акыл-парасаты, көрөгөч-көсөмдүгү менен Чаткал эли көп жерлерде чоң байгелерге ээ болуп, ар-намысы башынан тайбай келген. Орозумбет сапкердин ат таптоо өнөрү, башкалардан болгон өзгөчөлүгү жөнүндө анын жанында жүрүп, жаш кезинен баштап тарбиясын алып, «ата-бала» болуп калган шакирти Жумабай (Чырмагул) Айтбай уулу өз устаты жөнүндө айрым окуяларын айтып, төмөнкүдөй эскерчүэкен: «Орозумбет атамын Айкашка, Тайкашка деген күлүктөрү болор эле. Чоң байгелерге экөөнү тең кошкош учурларда бирөөсүнө эки кочушка кем жем берчү. Эмнеге аз бердиңиз? - десем, экөөсү тең бирдей маарага биринчи келип, бирин-бири кыйнап коет дечү. Бир жылы Таласта бир бай атасына аш берип, биз да Ай кашканы алып бардык. Бир жума мурда барып, атка өзүнчө боз үй тигип, ичине жем-чөбүн камдап бактык. Ал убакта коно байге чабылчу. Аттарды бир күн мурда айдап, түнү менен жүрүп, аттар коё берилүүчү жерге жеткирилип, эртеси таң атканда байгеге уруксат берилмек болду.
Аралыгы 35-40 км. Жолдо бара жатканда Орозумбет атам мага өзүнүн адаттагыдай эле негизги кеп-кеңешин айтуу менен менин белимее жарты нан түйүп, бир сайга келгенде суу агып өтөт, ошол жерге жеткенде ат тилин чыгара баштайт, ошондо токтоп, аттан түшүп, ооздугун чыгарып, колуң менен оозун ачып тилин суу менен эки-үч жолу жууп туруп, анан азыраак суу ичирип алып, жанагы жарты нанды атка бер да аттардын артынан келе бер. Аларга жакын жүрбө, урунуп ат жыгылат жана күчү кетет.
Ошондуктан, оолак жүрүүгө тырыш. Жол тоскондорго «Талас» деп кыйкырып келе бер.
Маарага 100-150 метр калганда гана 2-3 жолу камчы салып, анан «Чаткал» деп кыйкыргын.Эл антип-минтип эс-учун жыйганча, сен маарага жетип, көпчүлүктүн алдынан өтүп кетесиң» - деп түшүндүрдү.Айтканындай жасадым.Баягы сайга келгенде ат чын эле тилин чыгара баштады да сууга моюн сунуп, кылчактай калды. Ошол замат аттан түшүп, ооздугун чыгарып, колум менен тилин 2-3 жолу суу менен жууп туруп, анан бир-эки жутум гана суу ичирип, белимдеги жарты нанды бердим эле, жаныбар Ай кашка эки эле тиштеп жеп койду.Дароо эле аттанып, элдин артынан түштүм.Аттар 1-1,5 чакырымдай узап кеткен экен.Баарын Орозумбет атам айткандай жасадым.Баш байгеге ээ болдук.Кечинде аштын ээси өзүнчө тай союп, Орозумбет атамды баш кылып, бизди сыйлады.Ошого чейин эле Орозумбет саяпкер бизге айтты: «Ай кашканы жемдеп, жолго даярдагыла, караңгы кирери менен жөнөй бергиле, мен аркаңардан барып калам» деген эле.Тайдын эти бышып, Орозумбетке уча тартылды.
Ошондо аштын ээси: «Желе чөбүн берейин.Мал алсаң мал, кыз алсаң кыз ал. Атты таштап кет»-деди. Анда Орозумбет атам айткан экен: «Эртерээк айтсаң болмок экен. Ай кашка азыр Чаткалда, өз акурунда чөп жеп турат»-дегенде эле аштын ээси жигиттерине буйрук берип, куугун жөнөттү.
Алар Кара-Бууранын түбүнө келгенде биз белдин чокусуна чыгып, Чаткалга ашып кетгик. Ай кашканы ошентип Таластан аман-эсен алып келгенбиз» деп эскерчү. Орозумбет саяпкер учурунда ар кандай төрт аяктуу жылкыны бир жолу байгеден чыгарууга кудуретим жетет дечү экен. Бул атактуу саяпкердин өмүр тагдыры, өнөр өзгөчөлүгү жөнүндө учурунда көркөм чыгармалар (К.Бектенов.«Саяпкердин көз жашы».Фрунзе, «Адабият».1990-ж.) да жазылып, жарык көргөн.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Константин Циолковский
Циолковский Константин Эдуардович (5 (17). 9. 1857, РФ, азыркы Рязань обл, Ижевский айылы - 19.9.1935, РФ, Калуга) - аэродинамика, ракета динамикасы, самолёт жана дирижабль теориясы боюнча орус илимпозу жана ойлоп чыгаруучусу; азыркы космонавтиканын негиздөөчүсү. Бала кезинде такыр укпай калган, 14 жашынан өз алдынча окуган; 1879 - ж. мугалим болуу үчүн экстерн экзамен тапшырып, өмүр бою физика жана математикадан сабак берген. 1880 - жылдан Калуга губерниясынын Боровский унттик окуу жайында арифметика жана геометрия мугалими болгон. Циолковский 1880-81-ж.«Газдардын теориясы » деген эмгек жазган. Ал эмгегинде газдардын кинетикалык теориясынын негизи баяндалган. Анын экинчи эмгегине («Жаныбар организминин механикасы») И. М. Сеченов жакшы баа берип, Циолковский Орус физикалык-химиялык коомуна кабыл алынган. 1884-жылдан кийинки Циолковскийдин негизги эмгектери төрт проблемага: металл дирижаблди, абада учууга ыңгайлуу формадагы аэропланды, аба жаздыкчасындагы поездди жана планета аралык саякат үчүн ракетаны илимий негиздөөгө арналган. 1886-жылдан реактивдүү аппараттардын кыймыл теориясы боюнча иштеп, алыска учуучу ракета жана планеталар аралык саякат ракетасынын бир нече схемасын сунуш кылган. 1917-жылдан кийин реактивдүү самолёттордун учуу теориясын түзүп, газ турбиналуу кыймылдаткычтын схемасын ойлоп тапкан, 1927-ж. аба жаздыкчасындагы поезддин теориясын жана схемасын жарыялаган. «Дүйнөлүк мейкиндикти реактивдүү аспаптар менен изилдөө» (1903-14) аттуу эмгеги ракета жана суюк отундуу ракета кыймылдаткычы теориясынын негизин түзөт. Ал космос аппаратын атмосферасыз планета бетине кондуруу маселесин биринчи болуп чечкен.1926-29-ж. көп баскычтуу ракета теориясын, 1932-ж. реактивдүү самолёттун стратосферада учуу теориясын жана гиперүн ылдамдыктагы самолёттун түзүлүш схемасын иштеп чыккан. Циолковский - планеталар аралык катнашуулар теориясынын негиздөөчүсү. Ал биринчи болуп жердин жасалма спутниги жана Жерге жакын станция куруу (Күн энергиясын пайдаланып) идеясын айткан. Циолковский - ракета куруу боюнча оргиналдуу эмгектердин, ошондой эле лингвистика, биология, философия ж.б. боюнча да көптөгөн изилдөөнүн автору. Циолковский 1932-ж. Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган. Циолковскийдин туулган күнүнүн 100 жылдыгына байланыштуу СССР ИА К. Э. Циолковский атындагы алтын медаль белгиленген. Москва менен Калугада эстелиги тургузулган; Калуга менен Ижевскиде мемориал музей үйү түзүлгөн; Мамлекеттик космонавтиканын тарых музейи жана Калуга педагогика институту, Москва авиац. технолиялык институту анын ысмында. Айдагы кратер Циолковскийдин ысмы менен аталган. Циолковскийдин техникалык идеялары ракета космос техникасын түзүүдө колдонулууда.
Цинь Шихуанди
Цинь Шихуанди, Ин Чжэн (б. з. ч. 259, Ханьдань, КЭР - б. з. ч. 10. 9. 210, ошол эле жерде) - Цин падышалыгынын башкаруучусу (246-221), Кытайдын биринчи императору (221-жылдан). Бирдиктүү борбордошкон Цинь империясын (221-207) түзүп, катуу тартип киргизген. Улуу Кытай дубалын куруу демилгесин көтөргөн жана Кытай арх-расына салым кошкон.
Гринбаш (Мэн)
Гринбаш (Мэн) (Greenbush) — Мэн штатынын Пенобскот округуна караган АКШ шаары.
Уайт Борд (Айдахо)
Уайт Борд (Айдахо) (White Bird) — Айдахо штатынын Айдахо округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 0.2 км². FIPS коду — 16-87310.
Барш (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Барш — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Бижбуляк айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 128 киши. Почта индекси — 452040, ОКАТО коду — 80212810003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Бешинчи бийлик
"Бешинчи бийлик" (The Fifth Estate, Пятая власть) — Билл Кондон режиссерлук кылган 2013-жылдагы биографиялык триллер. Жашыруун маалыматтарды коомчулукка берип турган Викиликс вебсайты туурасында. Тасмада Бенедикт Камбербэтч вебсайттын башкы редактору жана негиздөөчүсү Жулиан Ассанждын ролун аткарат. Ал эми Даниэль Брюль Ассанждын өкүлү Даниэль Домшайт-Бергдин образын жаратат Энтони Маки, Дэвид Тюлис, Алисия Викандер, Стэнли Туччи жана Лаура Линни экинчи пландагы ролдорду ойношкон. Тасманын сценарийинин бир бөлүгү Домшайт-Бергдин "Викиликстин ичинде: Дүйнөдөгү эң кооптуу вебсайттын жанында Жулиан Ассанж менен өткөргөн убактым" (2011) китебине жана британиялык журналисттер Дэвид Лей менен Лук Хардиңдин "Викиликс: Жулиан Ассанждын купуялуулук менен күрөшүнүн ичинде" (2011) китебине негизделип жазылган, автору — Жош Сиңер. Тасманын аталышы — бул атайын термин, ЖМКга коюлган чектөөлөрдүн шартында журналисттер сыяктуу иштеген адамдар дегенди билдирет.
DreamWorks Pictures менен Participant Media компаниялары тарабынан тартылган "Бешинчи бийликтин" премьерасы Торонто кинофестивалында 2013-жылы болуп өткөн. Ал эми АКШнын кинотеатрларында Touchstone Pictures компаниясы тарабынан ошол эле жылдын 18-октябрында көрсөтүлө баштаган. Тасманын чет өлкөдө көрсөтүлүшүн Walt Disney Studios Motion Pictures, Reliance Entertainment колго алган, ошондой эле Mister Smith Entertainment менен түзүлгөн эркин келишимдин негизинде чет өлкөдөгү кинотеатрларда көрсөтүлгөн. Тасманын кассалык жыйымдары аз болуп калган жана киносынчылардын бир беткей баасына татыган эмес. Сценарийи менен режиссурасы сынга кабылган болсо, актердук чеберчилик, өзгөчө Камбербэтчтин аткарган ролу оң баага ээ болгон.
Оберотмарсхаузен
Оберотмарсхаузен (Oberottmarshausen) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Швабия административдик округуна карайт. Аугсбург районуна кирет.
Калкы - 1653 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 87,60 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 7 72 186. Муниципалитеттин башчысы — Герхард Мөснер.
Скайлайн (Миннесота)
Калкы - 289 киши. Болжолдуу аянты - 0.5 км². FIPS коду — 27-60754.
Орозбаев Асилбек Канаевич
Орозбаев Асилбек Канаевич (10.9.1961-ж.т., Ош облусу, Кара-Суу району, Мады айылы) - райондун ардактуу атуулу.
Фрунзе политехникалык институтун бүткөн. 1985-98-жылдары Жалал-Абад СМУда мастердин жардамчысы, 1 категориядагы мастер, улуу прораб, бөлүмдүн начальниги, 1998 2005-жылдары ПЛУАД-6 ишканасынын маркетинг боюнча 1 категориядагы инженери, башкы адиси,2005-07-жылдары начальниги, 2008-10-жылдары башкы инженер, 2010-жылдан начальниги. Кыргыз Республикасынын транспорт жана коммуникация министрлигинин, облустук “Ардак грамотасы” менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Роговая обманка
Роговая обманка – 1) амфиболдор тобуна кирүүчү минерал. Болжолдуу химиялык формуласы: Ca2Na[ Mg, Fe]4[Al,Fe] [Si, Al)4Ou]2 [OH,F]2. Mo- ноклин системасында кристаллданат. Өңү күңүрт жашыл, кара күрөң, кара. Катуулугу 5,5-6. Салыштырма салмагы 3,1-3,3. Too тектерди түзүүчү минерал катары интрузия (гранит, сиенит, диорит), эффузия (андезит, базальт, порфирит) жана метаморфизмделген тоо тектердин курамында кезигет; 2) кадимки Роговая обманка – эденит, чермакит, паргасит, гастингсит минералдарын бириктирген кальцийлүү алюминий оксиддүү амфиболдор топчосунун аталышы.
Адриан (Мичиган)
Адриан (Adrian) — Мичиган штатынын Lenawee округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 21574 киши. Болжолдуу аянты - 18.8 км². FIPS коду — 26-00440.
Жунушалиев Владимир Жумакадырович
Жунушалиев Владимир Жумакадырович - (5. 11. 1953-жылы туулган, Жалал-Абад шаары.) физ.-математика илимдеринин доктору (2003), профессор (2000). КМУнун физика факультетин (1975) бүтүргөн. 1975-2000-жылы КМУда окутуучу, улук окутуучу, доцент, 2001жылдан КРСУда эмгектенет. Теор. физика боюнча адис. 110дон ашык илимий эмгеги, a. п. 4 окуу китеби жарык көргөн. Илимий изилдөлөрү негизинен көп өлчөмдүү гравитация, квант теориясы жана жогорку температуралуу өтө өткөргүчтөргө арналган.Эмгектери: Nondifferentiable dynamic: Two examples. Gen. Rel. Grav. 33, 95 (2001); V. Folomeev and M. Minamitsuji. «Thick de Sitter brane solutions in higher dimensions»., Phys. Rev. D 79, 024001 (2009).
Ривэртон (Небраска)
Ривэртон (Небраска) (Riverton) — Небраска штатынын Franklin округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 145 киши. Болжолдуу аянты - 1.0 км². FIPS коду — 31-41760.
Мольберген
Мольберген (Molbergen) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Клоппенбург районуна кирет.
Калкы - 7672 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 102,52 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 53 012. Муниципалитеттин башчысы — Лудгер Мөллер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 6 шаардык районго бөлүнөт.
Вальтершен
Вальтершен (Walterschen) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Альтенкирхен-Вестервальд районуна кирет.
Калкы - 163 киши(2013-ж.). . Аянты - 2,12 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 32 112. Муниципалитеттин башчысы — Карл-Вальтер Бендер.
Вышелесский, Сергей Николаевич
Вышелесский, Сергей Николаевич (20. 10. 1874—14. 1. 1958)—сов. эпизоотолог, БССР ИАнын акад. (1928), РСФСРдин илимге эмг. сиң. ишмери (1940).
1899-ж. Варшавадагы вет. институту бүтүргөн. 1906-жылга чейин Бело­руссия менен Азербайжанда вет. кызматта иштеп, андан кийин ил.-пед. ишке өткөн. Вышелесский малдын күлапса, бугу чумасы, чочко тилмеси, туберкулёз, бруцеллёз, уй өлөтү ж. б. ылаңдары жөнүндө ил. жанa практикалык маселелерди иштеп чыккан. К. Н. Бучнев менен бирге тели ылаңынын козгогучун тапкан. Жылкынын маңка ылаңын изилдөө боюнча Вышелесскийдин жүргүзгөн иши СССРде бул ылаңды жоюу чараларына негиз болду. В. эпизоотология боюнча окуу китеп жанa колдонмо даярдаган. «Айрым эпизоотология» деген окуу китебин түзгөндүтү үчүн ага СССР мамл. сыйлыгы (1941) ыйгарылган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Хүттенберг
Хүттенберг (Hüttenberg) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Лан-Дилль районуна кирет.
Калкы - 10 635 киши(2013-ж.). . Аянты - 40,74 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 5 32 014. Муниципалитеттин башчысы — др. Манфред Шмидт.
Гилл (Массачусетс)
Гилл (Массачусетс) (Gill) — Массачусетс штатынын Франклин округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1 363 киши. Болжолдуу аянты - 38.4 км². FIPS коду — 25-25730.
TM-170
ТМ-170 — соотташыгыч биринчи жолу 1978-жылы жарыяланган жана 1979-жылы өндүрүшкө киргизилген. Ал алгач соотташыгыч же ички коопсуздук унаасы катары колдонуу үчүн иштелип чыккан, бирок башка ролдордун кеңири спектрине ылайыкташтырылышы мүмкүн. Учурдагы RMMV унааларында эквиваленттүү унаа Survivor R.
Жунушалиев Кубанычбек Кашымбекович
Жунушалиев Кубанычбек Кашымбекович - (25. 2. 1961-ж. туулган, Ысык-Көл облусу, Балыкчы шаары) медицина илимдеринин доктору (2001). КММИни (1984), Кыргыз онкология жана радиология ИИИнин аспирантурасын бүтүргөндөн (1989), ошол эле институтта врач-ординатор, улук илимий кызматкер болуп иштеген. 2001-жылдан УОБдо бөлүм башчы болуп эмгектенет. Мээ жана моюн шишиктерин диагноздоо жана дарылоо боюнча адис. 60тан ашык илимий эмгек, анын ичинен 1 монография, 2 ойлоп табуусу, 5 рационализатордук сунуштары бар. Эмгектери: Хирургическое лечение рака надгортанника. Б., 1999.
Орозалиев Нуркул
Орозалиев Нуркул (1848, азыркы Ала-Бука районунун Сары-Талаа айылы - 1944, ошол эле жер) - совет бийлигин орнотуу үчүн басмачыларга каршы күрөшкөндөрдөн.
1900-21-жылдары Ала-Бука-Касан-Сай дарыясы боюнча мураб башы, 1921-жылы басмачыларга каршы ыктыярдуу кошуун түзүп, анын команири болгон. Ала-Бука, Чаткал аймактарынан чыккан Акматбек, Жакыпбек, Баястан, Султан, Аман-палван, Алибай ала мойнок ж.б.жетектеген басмачыларга каршы күрөшүп, Жакыпбек, Аман палван (З00дөн ашык жигиттери менен), Баястан корбашылардын тобун жок кылган. СССР Реввоенсоветинин “Ардак грамотасы”, атайын ысмы жазылган тапанча, Кызыл Туу ордени, медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Роговик
Роговик – 1) интрузиянын жанаша жаткан тектерге тийгизген таасиринен пайда болгон майда бүртүкчөлүү тыгыз тоо тек. Жанаша жаткан тектердин курамында карбонаттар басымдуу болсо, Роговик контакт мраморлоруна айланат; 2) чопо менен темирдин суулуу кычкылынан турган кремнийлүү тоо тек. Too тектер Роговикке айланганда анын структурасы өзгөрүп, жаңы минералдарды пайда кылат. Карбонат чөкмө тектеринин арасында кабатча, конкреция түрүндө жайгашат.
Цинк кенташтары
Цинк кенташтары - полиметалл жана жезколчедан кендеринин курамдык бөлүгү; кээде өзүнчө кенташ түрүндө да кездешет. Негизги минералы сфалерит, андан башка каламин, смитсонит ж. б.
Парасель аралдары
Парасель аралдары – Түштүк Кытай денизиндеги шуру аралдар тобу. Кытайлар Сиша, вьетнамдыктар Xоангша деп аташат. Архипелаг 15 аралдан (ушунча сандагы рифтер суунун үстүнө убактылуу чыгат) туруп, аянты 3 км2ди (баардыгы 10 км2) түзөт.
Аралдар жөнүндө
Жээк сызыгынын узундугу 518 км (акваториясында 15 миң км). Архипелагдын узундугу батыштан чыгышка 180 кмдей, түндүктөн түштүккө 170 клгдей, Хайнань аралына (Кытай) чейин 290 км, Дананг портуна (Вьетнам) чейин 320 км. Арал экиге бөлүнөт: Амфитрит 1698-ж. француздук кеменин атынан аталган; архипелагдын эң ири аралы – Линкольн (аянты 2 км2), Буазе (Вуди-Айленд, 1,85; бир нече майда арал карайт) жана Круассан (вьетнамча Анвинь жана Лыойльем). Линкольн аралынын чыгыш жээгинен Тынч океанды Инди океаны менен туташтыруучу негизги кеме жолу өтөт. Парасель аралдары стратегиялык мааниге ээ деңиз жолдорун көзөмөлдөө үчүн Кытай, Тайвань жана Вьетнамдын ортосунда талаш болуп келүүдө. Арал кылымдар бою ээн. Франция 19-кылымдан эле доо коюп, 1932-ж. аралды аннекциялап, француздук Индикытайга кошкон. Арал 1946-ж. Кытайдын Гоминьдан бийлигине өткөн. 1950-ж. Кытайдын элдик бошотуу-армиясы бийликти кулаткан. КЭР алгач расмий түрдө 1951-ж. 15-августта Түштүк Кытай денизиндеги аралдардын көз каранды эместигин жарыялаган. 1954-ж. аралдын батыш бөлүгүн Түштүк Вьетнамдын аскерлери ээлеген. Парижде 1973-ж. 27-январда Вьетнам боюнча тынчтык келишимине кол коюлгандан, 1974-жылдын 19-январынан Кытайдын ички аскер күчтөрү архипелагдын батыш аралдарын көзөмөлгө алышкан. Учурда аралда жүздөгөн адамдар жашайт. Алар балык кармап, белендешет. Кытайдын ири аскер-аба базасын тейлейт.
Цинкография
Цинкография (цинк жана ...графия) - клише даярдоонун фотомеханикалык процесси. Алгачкы жолу Цинкографияны 1850-ж. Ф. Жилло (Франция) сунуш кылган. Ал цинк пластинкасына кол менен к-тага туруштук берүүчү сүрөт түшүрүп, бош калган элементтерди азот к-тасы менен жедирүү ыкмасын иштеп чыккан. 1862-ж. Г. Жеймс (Улуу Британия) сүрөттү кол менен түшүрүүнү жарык сезгич катмар капталган цинк пластинкасына негативден фотокөчурүү менен алмаштырган.
Уинтер Парк (Колорадо)
Уинтер Парк (Колорадо) (Winter Park) — Колорадо штатынын Гранд (Grand) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 662 киши. Болжолдуу аянты - 20.9 км². FIPS коду — 08-85705.
Ибрайкино (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Ибрайкино — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Бижбуляк айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 27 киши. Почта индекси — 452055, ОКАТО коду — 80212810012.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Оморов Сатымкул
Оморов Сатымкул (15.8.1923, Сары-Булак айылы - 30.11.1999, Жаңы-Базар айылы) - ички иштер тармагынын көрүнүктүү ишмери, милициянын майору (1962).
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Кальтеннордхайм
Кальтеннордхайм (Kaltennordheim) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан Шаар. Вартбург районуна кирет.
Калкы - 1730 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 15,61 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 63 044. Мэр — Ульрих Шрам.
БААУ инновациялык колледжи
БААУ инновациялык колледжи (Technical School of Innovation AUCA) ― Бишкекте жайгашкан Борбордук Азиядагы Америка Университетинин техникалык колледжи.
Кампус
Колледж Медеров көчөсү, 161а (Тыныстанов көчөсү менен кесилишет) дареги боюнча Кыргыз улуттук агрардык университетинин мурдагы ашканасынын имаратында жайгашкан. Аны 1973-жылы курулган, бирок акыркы 20 жыл ичинде жеке бизнеске ижарага берилген, имарат бат эле жараксыз болуп калган. Кыргызстандын бир жылга жөнөтүлүшү анын жаңы окуу жайына – Technical School of Innovation AUCA - TSI AUCA. Ошондой эле Bard College (АКШ) менен биргеликте ишке ашырылган имараттын реконструкциясы жана кайра пландоо долбоору башталган, бул долбоорго Кыргыз Өкмөтүнүн жана эл аралык өнүктүрүү боюнча АКШнын агенттигинин (USAID) колдоосу аркылуу жетишүүгө мүмкүн болду.
Академиялык программалар
TSI төмөнкү багыттар боюнча адистештирүүнү сунуш кылат:
Радемин
Радемин (Rademin) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Зальцведель районуна кирет.
Калкы - 233 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 14,12 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 81 425. Муниципалитеттин башчысы — Луц Шермер.
Жунушалиева Тамара Шаршенкуловна
Жунушалиева Тамара Шаршенкуловна - (27. 02. 1948-жылы туулган, Чүй облусу, Жайыл району Кара-Балта шаары.) химия илимдеринин доктору (2002), профессор (2003). Инженердик академиянын академиги (2004). Билим берүүнүн отличниги (2009). ФПИни (1971), ошол институтта аспирантураны (1978) бүтүрүп, ошол эле жерде лаборант, окутуучу, доцент, кафедра башчысы болуп иштеген. 2000-жылдан КТУда декан. Химиялык термодинамика, тамак-аш химиясы, экология боюнча адис. 120дан ашык илимий эмгек, анын ичинен 3 монографиясы, 1 окуу китеби, 4 окуу куралы бар. Эмгектери: Физикалык химиянын кыскача курсу. Б., 1996; Термохимия кристаллических аддуктов пентахлорида сурьмы с органическими донорами. Б. 1989; Свойства сурьмы и её соединений. Б., 2001.
Паратиф
Паратиф (пара... жана грекче typhos – селейүү), медицинада – кишинин сальмонеллалар чакыруучу катуу кармаган жугуштуу оорусу. Этиологиясы, эпидемиологиясы жана клиникалык белгилери ич келтеникине окшош. Анын А жана В, ошондой эле тамак-аштан уулангандай өтүүчү С түрү белгилүү. А жана В түрү оорулуу же бактерия алып жүрүүчү кишиден жугат. Козгогучту киши заарасы, заңы менен бөлүп чыгарат. Инфекция булганган суу, тамак-аш, чымын аркылуу жугат. Жашыруун мезгили 3 күндөн 2 жумага чейин. Паратиф ич келтеге караганда катуу башталып, салыштырмалуу женил өтөт жана кыска мөөнөт ооруйт. Негизги белгилери: чыйрыгат, куску келип кусат, башы ооруйт, дене температурасы 39°Сге чейин көтөрүлөт, кээде ичи өтөт. Диагнозу лабор. изилдөөдөн аныкталат. Алдын алуу жана дарылоосу ич келтеникиндей. Паратиф ветеринарияда – сальмонеллалар уруусундагы микроорганизмдер пайда кылуучу ичеги инфекциясы чакырган ылаңдар тобу. Бардык континенттерде кенири таралган. Төлдөөгө жакын калганда мал Паратиф менен ыландаса, кой козу, жылкы кулун, уй музоо салат. Малдын түрүнө жараша Паратифтин өзгөчөлүктөрү бар. Паратиф менен көбүнчө жазга маал торолуп калган музоо, козу, кулун, торопой, балапандар ыландайт. Уй Паратифинин букма мезгили 2–9 күн, чочконуку 4–12, жылкыныкы 2–3 жума. Ылаңдаган малдын денеси ысыйт (41–42°Сге чейин), муундары шишип, тоютка табити тартпайт, калтырайт, аксайт, чычкактайт. Дарылоодо антибиотиктер (террамицин, стрептомицин, синтомицин, левомицин), ошондой эле фуразолидон колдонулат. Күрөшүүдө ылаң малды өзүнчө бөлүү, короо-сарайларды дезинфекциялоо ж. б. сунушталат.
Уом Ривэр (Айдахо)
Уом Ривэр (Айдахо) (Warm River) — Айдахо штатынын Фримонт округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 1.9 км². FIPS коду — 16-85420.
Калкы
2010-жылы калкы 3 киши болгон.
Цинкенит
Цинкенит (немец минералогу К. Цинкендин ысмынан аталган) - минерал, коргошундун сульфоантимонити, Pb9Sb22S42. Кошундулары: Ag, Cu, Fe, As. Кристаллы жука призма түспөлдүү келип, агрегаты радиалдык-нурдан кийиз сымал, туташ массага биригет. Болоттой боз түстө, металлдай жылтырайт. Тунук эмес. Катуулугу 3-3,5. Тыгыздыгы 5,25-5,35 г/см3. Гидротерм кенташ тарамдарында антимонит, жемсонит, буланжерит, бурнонит ж. б. минералдар чогуу кездешет.