cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кавернометр
Кавернометр - кабелге байланып скважинанын ичине түшүрүү менен ошол бургуланган скважинанын диаметрин аныктоочу прибор. Кавернометрдин механикалык жана ультраүн негизинде иштей туган түрлөрү бар. Өлчөөчү түзүлүшү бар механикалык Кавернометр көп пайдаланылат.
Баротерапия
Колдонуу
Декомпрессиялык ооруларды дарылоодо — абанын жогорку басымындагы баротерапия, көк жөтөл, бронх астмасын дарылоодо абанын төмөнкү басымындагы баротерапия колдонулат. Гипертония оорусунун башталышында, жүрөктүн ишемия оорусун жана ичеги-карындын кээ бир ооруларын дарылоо биатрондо жүргүзүлөт. Анда атмосфера басымы абанын нымдуулугу жана андагы кычкылтектин өлчөмү тиешелүү түзүлүштө болот.
Кавернометр
Скважинанын диаметри езгөргөнде ага пропорциялаш реостаттын каршылыгы да өзгөрөт. Бул каршылык скважинанын башталышында өлчөнөт да, анын түбүнө чейинки бийиктиги боюнча диаметринин өзгөрүштүн көрсөтүүчү ийри сызык алынат. Скважина приборунун карама-каршы жагына жайгаштырылган белгилүү багыт боюнча иштөөчү эки электр акустикалык өзгөрткүчтүү гидролокациялык түзүлүш ультраүн Кавернометри деп аталат. Өзгөрткүчтүн ар бири алмак- салмак иштеп, ультраүн термелүүлөрүн чыгарып жана кабыл алат. Жер бетинде ультраүн толкундары чыгарылган убакыттан тартып алардын скважинанын капталына урунуп кайра келгендеги убакыты Кавернометр менен өлчөнөт. Мына ушул процесстин негизинде скважинанын диаметрин мүнөздөөчү ийри сызык алынат
Баротерапия
Дарылоонун убактысы
Оорулуулар биатронго узак убакытка (14—20 күн) жаткырылат, аларга атайын шлюз жана сүйлөшө турган түзүлүш аркылуу тамак берилип, байланыш жүргүзүлөт. Жергиликтүү баротерапия эндартериит, миалгия (булчуң сезгенип ооруганда), невралгия жана башка ооруларда жасалат. Жалпы баротерапиянын бир түрү жогорку басымдагы кычкылтек менен дарылоо. Басымы 2—3 атм болгон кычкылтек менен дем алганда, өпкөдө анын парциалдык басымы өтө жогорулап, кан плазмасында кычкылтектин эригичтиги күчөп, организмдин ткандары ага толук камсыз болот. Жалпы баротерапиянын ушундай ыкмасын «гипербаралык оксигенация Барокамералардын терапиялык блогунда жогорку басым астында эндартериит, жүрөктүн ишемия оорусу, карын менен он эки эли ичегинин жарасы, көздүн торчо кабыгынын ишемиясы менен жабыркагандар дарыланат. Изилдөөчү камерада жүрөк-кан тамыр жана өпкөнүн иштеши начарлаганда жана башка оорулууларга интенсивдүү терапия жана реанцмация жүргүзүлөт. Жасалма кан айландыруу менен жасалган операциядан келип чыккан мээнин аба эмболиясында жогорку басым (6—7 атм) жакшы таасир берет. Гипербаралык оксигенация газ гангренасында да жакшы натыйжа берет.
Кавернометр
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Баротерапия
Дарылоонун убактысы
Биздин өлкөдө кычкылтек толтурулган бир орундуу «ОКА» барокамерасы чыгарылат. Баротерапияны дарылоо мекемесинде атайын даярдыктан өткөн догдур жүргүзөт.
Дарылоого болбогон оорулар
Жалпы баротерапия кан агуу коркунучу бар ооруларда, гемофилия, өпкөнүн кургак учугунда жүргүзүлбөйт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Кебек бий
Кебек бий Эсиркемиш уулу (туулган жылы белгилүү эмес) — XVII-кылымдын 2-жарымында жашап өткөн.Солто уруусунун Бөлөкбай уругунан чыккан бий.
Кебек бий 1850 - жылкы кыргыз бийлеринин курултайын уюштуруучуларынын бири болгон.Эсенкул бийдин кыргыз урууларын калмактан бошой баштаган мурунку конуштарына көчүрүп келип отурукташтыруу саясатын колдоп Чүй, Талас өрөөндөрүн кыргыздардын ээлеп калышына жигердү салым кошкон 18 кылымдагы кыргыздын көрүнүктүү саясатчыларыны бири.
Көчүп келгенден кийин жер талашкан казак уруулары менен болгон согуштарга катышып турган. XVIII к. 2-чи жарымындагы кыргыз-казак мамилелерин калыптандырып турган таасирдүү бийлердин бири болгон. Жамы кыргыздын башын бириктирип сырткы душмандарга каршы туруу саясатын колдогон Эсенкулдун атынан барып Таласты жердеген Садыр, Момоконду жөнү жок казакка кол салбоого чакырып, Момокон, Жайыл баштаган солто уруусун талкан уругун өзүнө жакын көчүрүп алууга аракет кылган.Кебек бий Садырдын Эсенкулдун айттырган сөзүнө ийибей турганын көрүп мындай деп айткан:
"«Жону бузулган элден жону бүтүн эл кегин албай карап отурчу беле? Күчтүү ханга күчү жок хан [ара] конуп барчу эмес беле? Сөзгө келсе[ң], калмак болсо биздин кыргызды кууган. Кудай оңдоп, калмак бузулду. Жерибизди да алдык, кегибизди да алдык. Ал бир башка иш. Ал сен хандыка кызыгып калыптырсың. Аныңды кой!? Жаңы көтөрүлүп, өсүп-өнүп келе жатканда, эр-азаматка кесирибиз тийбесин!» "
Колдонулган адабияттар
[http://bizdin.kg/books/item/132-alymbektin_sanjyrasy Алымбектин санжырасы. Б., 2007];
[http://bizdin.kg/component/k2/item/137-kkt1 Солтоноев Б. Кызыл кыргыз тарыхы. Т. 1. Б., 1993.]
Каракол улуттук табият паркы
Каракол улуттук табият паркы - Тескей Ала-Тоонун түндүк капталында, Ысык-Көл өрөөнүнүн чыгыш бөлүгүндө жайгашкан. 1997-жылы Каракол капчыгайынын уникалдуу табигый комплексин коргоо максатында уюшулган. Жалпы аянты 38256 га. Негизги максаты: Түндүк-Чыгыш Кыргызстанга мүнөздүү болгон өсүмдүктөр менен жаныбарлар дүйнөсүн коргоо, табигый сакталышына жана калыбына келишине, ошондой эле ал жерде калктын жана чет элдик туристтердин эс алуусуна шарт түзүү.
Аносмия
Аносмия — жыт сезүүнүн жоголушу. Көбүнчө мурун бүтүү, мурун тосмолорунун кыйшаюусу, шишиги, картаңдардын мурдунун былжыр челинин атрофиясы, ошондой эле борбордук жана четки нерв системасынын жабыркашы себеп болот, Даам сезүүдө жыт сезүү өтө чоң роль ойнойт, ошондуктан aносмияда даам сезбей калат. Дарылоо аны пайда кылган себептерге жараша жүргүзүлөт.
Каракол улуттук табият паркы
Өсүмдүктөр дүйнөсү 700 түрдөн туруп, алардын ичинен 80 дарак-бадал, өсүмдүктөрү өсөт. Жаныбарлары : элик, түлкү, суусар, арыс, тоо эчки, чие жана башкалар, мындан сырткары Кыргызстандын Кызыл китебине кирген илбирс, ителги, көк жору, бүркүт кездешет. Парктын кооз түрдүү ландшафты туристтерди жана эс алуучуларды өзүнө тартат, бирок зарыл туристтик инфраструктуранын жогорку эс алуучулардын, айрыкча чет элдик туристтердин келишине тоскоолдук кылат.
Аносмия
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Кокс химиясы
Кокс химиясы — химиянын табигый отундардан химиялык заттарды, металлургияга керек болуучу коксту өндүрүү ишин изилдөөчү жа иштеп чыгуучу тармагы. Катуу отундарды иштетүүдө Кокс химиясындагы пиролиз — жогорку температурада жүргүзүлүүчү татаал гетерогендүү процесс. Көмүрдү акырындык менен 1000°Сге чейин ажырашы аркылуу көмүртек менен байыган катуу фаза (кокс), углеводороддордун буусу жана газы пайда болот. Ал процесс негизинен үч баскычтан турат: көмүр шихтасын даярдоо; кокстоо, газ-буу аралашмасын, коксту бөлүп алуу; газ-буу аралашмасын кайра иштетүү. Акыркы баскыч ирети менен жүргүзүлүүчү төмөнкү процесстерди камтыйт: а) буугаз аралашмасын муздатуу менен конденсатка айлантуу, чайырды жана чайырдуу сууну бөлүү; б) аммиакты кармап калуу; в) ароматтык углеводороддорду сиңиртүү жана аларды ажыратуу; г) ароматтык углеводороддорду өтө муздатуу менен фракцияларга бөлүү; д) таза углеводороддорду алуу үчүн чайырды кайра иштетүү. 1 т көмүрдөн орточо 700-750 кг кокс, 30-35 кг чайыр, 120—150 кг (300-320 м3) газ, 10-11 кг чийки бензол алынат. Процесстин жүрүшүнө, заттардын аз же көп алынышына баштапкы чийки заттардын курамы, көмүрдүн майдалануу деңгээли, тыгыздыгы, кокстоонун ылдамдыгы жана температура таасир этет. Өндүрүлүп жаткан көмүрдүн 25%ке чейинкиси кокс заттарын өндүрүүгө жумшалат.
Келишимдик ведомстволук тийиштүүлүк
Келишимдик ведомстволук тийиштүүлүк – тараптардын өзара келишими боюнча аныкталуучу ведомстволук тийиштүүлүк. М.: жарандар алардын ортосунда келип чыккан баардык талаштарды (мурас, үйбүлө жана башка мыйзамда көрсөтүлгөн мамилелерине байланышкан талаштардан башка) өзара макулдашуу менен бейтарап сотко берүүгө акылары бар.
Боцман
Боцман (голландча bootsman) – кеме экипажынын кенже командалык (АДФте старшиналык) курамындагы кызмат, палуба командасынын түздөн-түз начальниги. Б. жалпы иштерге жетекчилик кылуу, кеменин тетиктеринин кармалышына матросторду машыктырууга, кемедеги тартипке жана тазалыкка көз салат. Ири аскер кемелеринде башкы жана бир нече боцман болот.
Беляй-Вис
Беляй-Вис — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - №6845 аталышы жок куйманын оң жээгинен 12 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сарт-Науруз (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Сарт-Науруз — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Прибель айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 378 киши. Почта индекси — 453012, ОКАТО коду — 80235851002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Тукум куугучтук
Тукум куугучтук (англ. heritability) — бардык организмдердин дене түзүлүш, жеке өөрчүү, зат алмашуу өзгөчөлүктөрүн, ошондой эле ден соолугунун абалын жана көпчүлүк ооруларга жакындыгын укумдан-тукумга берүүчү касиети.
Укумдан-тукумга организмдин кадимки (соо) белгилери гана берилбестен, өзгөрүлгөн абалы да берилиши мүмкүн. Кишинин ден соолугу жана түрдүү ооруларга жакындыгы көп учурда тукум куугучтук менен байланыштуу.
Ген
Тукум куугучтуктун негизин организмдин өөрчүү процессинде белгилери менен касиеттерин мүнөздөөчү ген түзөт. Организмге гендер ата-энесинен жыныстык процессте же жыныссыз көбөйүүдө клетканын бөлүнүшүнүн натыйжасында өтөт. Жетилген организмдин денесинин клеткаларында ар бир ген экиден (бир жуптан) болот, аны аллель дейт. Ал эми жыныс жетилгенде (гаметаларда) гендердин аллелдери ажырап гаметаларга бирден өтөт. Ошондуктан ар бир гаметада жуптагы гендерден бирөө гана болот. Ушул закон ченемди Г. Мендель гаметалардын тазалык закону деп атаган. Уруктанууда аталык жана энелик жыныс клеткалары кошулуп, зиготаны пайда кылат, анда ар бир белгиге гендердин жуп саны (бирөө атасынан, экинчиси энесинен) калыптанат. Жаңы организмде ата-энесинен алынган жуп гендерден тукум куума белгилер келип чыгат. Бирок, баланын организминде ар бир ата-эненин белгилери бирдей болбойт. Мисалы, баланын сырткы көрүнүшү, мүнөзү ата-энесинин бирөөнө көбүрөөк окшойт. Бул организмде гендердин күчтүү (доминанттуу) жана алсыз (рецессивдүү) болушуна байланыштуу экендигин Г. Мендель аныктаган. Доминанттуу гендерге байланыштуу белгилер организмдин жеке өөрчүшүндө сөзсүз пайда болот, ал эми рецессивдүү гендерге байланыштуу белгилерди доминанттуу белгилер басаңдаткандыктан алар пайда болбойт. Г. Мендель доминанттуу факторлорду чоң тамгалар (А, В, С жана башкалар), ал эми рецессивдүү факторлорду кичине тамга (а, в, с жана башкалар) менен белгилөөнү сунуш кылган. Доминанттуу фактор А рецессивдүү фактордун а таасирине үстөмдүк кылгандыктан ушул зиготадан (аны Г. Мендель гетерозигота — Аа деп атаган) өөрчүгөн организмдердин сырткы көрүнүшүндө А факторунун белгиси гана болот. Ал эми рецессивдүү фактордун пайда болушу үчүн зиготада жуп гендердин экөө тең рецессивдүү (аа) болушу керек. Эгерде организмде жуп гендер бирдей болсо (экөө тең доминанттуу — АА же экөө тең рецессивдүү — аа) мындай организм гомозиготалуу деп аталат.
Гетерозиготалуу организм
Гетерозиготалуу организмде (Аа) рецессивдүү гендердин байкалыш закон ченемин изилдөө теориялык жана практикалык чоң мааниге ээ. Мисалы, рецессивдүү генде (а) тукум куума оору болсо гетерозиготалуу организм (Аа) бул оорунун генин алып жүрөт да, өзү оорубайт, ал эми кийинки гомозиготалуу (аа) тукумунун фенотибинде оору байкалат. Кээде гетерозиготалуу организмде рецессивдүү гендин таасири бир аз билинет. Ушундай жол менен альбинизм тукум кууйт.
Бир түрдөгү организмдер
Бир түрдөгү организмдердин хромосомаларынын жыйындысы бирдей болот. Тукум куугучтук Морган дененин ар бир клеткасынын каротибинде организмдин жынысын аныктоочу жуп хромосомалар болорун далилдеген. Алар формасы боюнча узун жана таякча түрүндө (X — хромосома) жана кичирээк илмек сымал (У — хромосома) болот. Организмдердин ургаачысында (жаныбарлар, өсүмдүктөр, көпчүлүк курт-кумурскалар жана башкалар) экиден X хромосома (XX), эркегинде бир X, бир У хромосомалар (ХУ) болот. Бул эрежелердин ачылышы организмдердин ургаачысы менен эркек жыныстарынын саны эмне үчүн болжол менен бирдей болорун түшүнүүгө мүмкүндүк берди.
Клеткалардагы хромосомалардын санынын өзгөрүшү
Клеткалардагы хромосомалардын санынын өзгөрүшү организмдин касиеттерине чоң таасир этет. Кишиде айрым хромосомалардын саны жетпесе же ашык болсо, тукум куума ооруларга алып келет. Жеке касиеттер көптөгөн гендердин өз ара аракетинин натыйжасында калыптанат. Организм өөрчүгөндө бир гендин таасирин башкасы басаңдатат же бир нече гендин биргелешип катышуусунан тукум куума белги келип чыгат.
Белгилердин укумдан тукумга берилишинин закон ченемин түшүнүүдө гендердин бир гомологиялык хромосомадан экинчисине өтүшүн табуу чоң мааниге ээ болду. Аны Т. Морган биринчи жолу изилдеп, жетилген жыныс клеткаларындагы гомологиялык хромосомалар бир-бирине абдан жакындап (конъюгация болуп) кайчылашат. Андан кийин хромосомалар ажырайт да, бөлүнүү процессинде — мейоздо ар башка клеткаларга кетет. Ошентип, ар бир хромосома конъюгация менен кайчылашуудан кийин анча-мынча жаңырып, ал өзүнө башка хромосоманын тукум куума материалынын бир бөлүгүн топтойт. Натыйжада түрдүү жетилген жыныс клеткалардын генетикалык жактан сапаты ар түрдүү болуп калат. Гендердин активдүүлүгүндө индивидуумдун жашоо шарты чоң мааниге ээ. Айлана-чөйрөнүн факторлору жеке организмдин генетикалык программасынын ишке ашуусуна чоң таасир тийгизет.
Формуласы
Тукум куугучтук деңгээлин тукум куума коэффициентинин жардамы менен сан жагынан аныкташат, h2 символу менен белгиленет. Байкоо жүргүзүлгөн жалпы өзгөргүчтүктүн кайсы бөлүгү генотиптик өзгөргүчтүк менен аныкталаарынын бирдиги % менен көрсөтүлөт о. эле төмөнкү формула менен эсептеп чыгарылат:
Тукум куугучтуктун төмөнкү коэффициентин организмдердин биологиялык ыңгайлануусун шарттоочу белгилер (төрөлгөндөгү салм. тукумдуулугу ж. б.) үчүн алышат. Бирок берилген белгилер генотип тарабынан аз даражада жөнгө салынат дегендикке жатпайт. Биол. маанилүү белгилер табигый тандоо тарабынан абдан катуу көзөмөлгө коюлган жана популяциядагы особдордун генотиптик ар түрдүүлүгүнүн азайышына алып келет. Гетерозиготалуу жана гомозиготалуу организмдердин топтору үчүн тукум кубалоо коэффициенти нөлгө барабар. Белгилердин тукум куугучтук коэффициентин аныктоо селекцияда микроорганизм жана өсүмдүктөр сортторун жаныбардын породаларын жакшыртуу үчүн тандоонун ыкмаларын ылгоодо (h2 жогорку маанилеринде массалык тандоо натыйжалуу) тандоонун потенциалдык натыйжалуулугун аныктоодо (канчалык h2 жогору болсо, тандоо ошончолук натыйжалуу) зарыл.
Негизи
Тукум куугучтуктун материалдык негизи — дезоксирибонуклеин кислотасынын (ДНК) молекуласы экендиги аныкталган. ДНКнын молекуласы хромосоманын составына кирет, ошондой эле клетканын кээ бир органоиддеринде (митохондрия, пластидалар жана башкалар) да болот.
Типтери
Тукум куугучтук типтери. Генетикалык карталарды түзүү кишинин хромосомаларында көп гендердин жайгашуусунун ырааттуулугун табууга организмде доминанттуу жана рецессивдүү гендердин белгилеринин үстөмдүүлүгүн же басымдуулугун изилдөө тукум куугучтуктун бир нече типтерин бөлүүгө жардам берди.
Х хромосомалар
Эненин X хромосомаларынын биринде жайгашкан оорулуу гендин таасирин башка X хромосоманын үстөмдүк кылуучу (доминанттуу) гени басаңдатканда оорулуу гени бар X хромосомасын алган эркек балада (көмүскөдө болсо да) тукум куума оору пайда болушу мүмкүн. Мындай жол менен көпчүлүк оорулар — гемофилия, диабеттин кээ бир түрү, түс тааныбоо жана башкалар тукум кууйт. Силер окуугула
Балыкчы булуңу
Балыкчы булуңу - Ысык-Көлдүн эң ири булуңу; анын батыш бөлүгүндө жайгашкан. Чырпыкты кыштагынан меридианы боюнча кеткен 100 м изобат сызыгы булуңдун табигый чыгыш чеги болуп саналат. Узундугу 34 кмге чейин, эң кууш жери Торайгыр жана Туура-суу жарым аралдардын аралыгында 13,5 км. Булуңдун батышынан чектеген Балыкчы түздүгү саздак келип, кумдук-чопо, шагыл таш тектеринен түзүлгөн; камыштуу. Түндүгүндөгү жана түштүгүндөгү акку- муляциялык жээктеринде чычырканак өсөт. Жарым чөлдүү жээгиндеги Бозбармак тоосунун чыгыш капталынан, 1620–1640 м бийиктен көлдүн жогорку деңгээлинин издери байкалат. Бозбармактын чыгыш уландысы кенен сайроон түрүндө суу астында жатат (10 м изобат сызыгы жээктен 3–5 кмге чейин жетет). Булуңга туруктуу суу куйбайт; мезгили менен гана Торайгыр жана Туурасуу сайларынан суу акканыба йкалат. Мурда Чүй дарыясынын ийилген жериндеги саздак нук аркылуу Ысык-Көлгө суу куюп турган деген илимий болжол бар. (к. Бууган, Көтмалды, Ысык-Көл макалаларын). Көлдүн деңгээлинин төмөндөшүнөн булуңдун аянты да кичирейүүдө; 1857-жылдан 1984-ж. чейин булуңдун суусу тартылып, кургактыкка айланган жердин аянты 10 км2ге жеткен. Булуңдун таманында суу астындагы эки өрөөн (нук) бар, алар мурда көлдүн деңгээли 110 м тереңдикте болгон мезгилде жаралгандыгы аныкталган. Өрөөндүн бири Көтмалды нугунун чатынан башталып, булуңдун чыгышында 90 м тереңдиктен бүтөт. Анын эң жазы жери 600 м, чуңкурдугу башталышында 5–6 м, орто бөлүгүндө 20 мдей. Көтмалдынын нугуна суу астындагы өрөөндүн уланып жатышына байланыштуу айрым илимпоздор аны Чүй дарыясынын мурдагы нугу деп аныкташса, башкалары ал Ысык-Көлгө куйган өзөнчө суунун нугу деген пикирге келишүүдө. Экинчи өрөөн (нук) Туурасуунун уландысы; ал 10 м тереңдиктен башталып, 120 м тереңдиктен бүтөт; туурасы 1,0–1,2 км, чуңкурлугу 40 мге чейин. Булуңдун аймагы Ысык-Көл өрөөнүндөгү эң кургакчыл жер болгондуктан мында буулануу да кескин жогору (жылына 900 ммден ашык). Август-октябрь айларында батыштан соккон «улан» шамалынан кийин саат жебеси боюнча аккан антициклондук циркуляция агымы пайда болот; шамалдын таасиринен булуңдун деңгээли 30смге чейин өзгөрүп (тартылуу, көтөрүлүү толкундары), шамал басылгандан кийин мезгил-мезгили менен сейши кубулушу байкалат. Булуңдун түбүндө (35-40 м тереңдикте) негизинен «хара» балырлары өсөт.Бул балырлар чирип, күкүрттүү суутек жыттанган автохтон кара баткагын пайда кылат. Баткактын запасы мол болгондуктан дарылоодо жана чарбада (жер семирткич катары) мааниси зор. Чабак, сазан, карп, ошондой эле маринка балыктары бар. Жээгинде Балыкчы шаары жана пристаны жайгашкан.
Тукум куугучтук
Аутосомалардагы жайгашкан ген
Аутосомалардагы жайгашкан гендердин белгилери башкача берилет. Эгерде белги доминанттуу генде болсо уруктанууда энесинин же атасынын кайсы болбосун хромосомасы түйүлдүк клеткасына өтсө, ал өөрчүп келе жаткан организмдин бүткүл клеткасында өсөт. Эгерде ал оорулуу ген болсо, аның белгиси кыз менен эркек балдарга берилет. Бул учурда оорулуу кыз жана эркек балдардын саны бирдей болот. Никелешкендердин ичинде бирөөндө оорулуу аутосомалык -доминанттуу ген болсо, алардын балдарынын 50% тукум куума ооруга дуушарланат. Аутосомалык-рецессивдүү жол менен зат алмашуунун оор бузулуулары, нерв системасынын оорулары, кан оорулары жана башкалар тукум кууйт. Тукум куугучтуктун белгилери организмдин жеке өөрчүшүнүн бардык мезгилинде пайда болот. Тукум куума оорулардын көбү бала кезде эле эмес, кийин да кезигет. Мисалы, диабеттин тукум куума түрлөрүнүн кээ бири, нерв системасынын айрым оор түрү 30—40 жашта кездешет, башкача айтканда оорулуу генди алып жүрүүчүлөр өзүнүн кемтигин билбей эле никелешип, оорулуу тукум берет. Ошондуктан оорулуу генди алып жүрүүчүнү эрте табуучу изилдөөлөрдү күчөтүү өтө маанилүү. Цитоплазманын органеллаларындагы (мисалы, митохондриялар) генетикалык материалдын таасиринен келип чыгуучу Тукум куугучтук мааниге ээ. Цитоплазмалык гендер (плазмогендер) негизинен энеден тукум кууйт, себеби сперматозоиддердин цитоплазмасы өтө аз болгондуктан анда плазмоген аз болот.
Тукум куугучтуктун хромосомалык теориясы
Америка цитологу У.Сеттон жана немецтин цитологу, эмбриологу Т.Бовери бул теорияга алгачкы негиз салуучулар эсептелет. Бул окумуштуулардын изилдөөлөрүнүн натыйжасында ген менен хромосомалардан бирдей жүрүшүн байкашкан. Мына ошол изилдөөлөр алгачкы учурда тукум куугучтуктун хромосомалык божомолун, анан бир топ жыл кийинчирээк тукум куугучтуктун аралашмалык  теориясын түзүүгө негиз болгон. XX к-дын башында 1911-ж. американын биологу Т.Морган аныктаган. Азыркы учурда бул окумуштуу киргизген тукум куугучтуктун бул  теория биринчи жолу тажырыйбалык иш жүзүндө хромосомалык теориясы, бардык биологдор аркылуу кабыл алынган. Бул теориянын кыскача маанисин төмөндөгүдөй:
2)Хромосомада ар бир гендин өзүнө тиешелүү орду бар, андагы гендер ирети менен окшош (гомологиялык) хромосомаларга жайгашкан, аллелдик гендер бири-бири менен алмашуусу (кроссинговер) мүмкүн, хромосомадагы гендердин аралыгы канчалык алысыраак болсо, анда ген  бөлүктөрүнүн алмашуусу же болбосо кроссинговер кубулушу жогору болот;
3)Хромосомада гендердин бири бири менен чиркешүүсүндө дайыма тукум куугучтуктун касиети берилет.
Няндуй-Ненз-Яха
Няндуй-Ненз-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ионда-Яха дарыясынын оң жээгинен 48 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 45 км.
Төмөнкү Комуста дарыясы
Төмөнкү Комуста — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чоң Унзас дарыясынын оң жээгинен 54 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Няндуй-Ненз-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Күңгөй (айыл)
Күнгөй (Күнгөй) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Алай районундагы айыл. Кабылан-Көл айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 628 киши.
Няндуй-Ненз-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Төмөнкү Комуста дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Кокту
Кокту, колот — эки кырдын ортосундагы узунунан кеткен ойдуң жер. Негизинен көтөрүңкү жерлерде, адырларда, тоо этектеринде, ири суу өрөөндөрүнүн капталдарында убактылуу аккан суунун тоо тектерди жууп кетишинен пайда болот. Мындай жерлер кокту-колот деп да айтылат.
Каверна
Каверна (лат. caverna - үңкүр, көңдөй) - дене органдарында ткандын бузулушунан жана чиришинен пайда болгон көңдөй. Тышкы чөйрө менен байланышпаган Каверна жабык, байланышса, ачык деп аталат. Каверна ириңдөө-чирүү процессинен жана өпкө, бөйрөк, боор ооруларынын өзгөчө түрүнөн (туберкулёз, ириңдүү оорулар, эхинококк) пайда болот
Эриме
Эриме (калмакча Эрем-Чөл) — "Манас" эпосундагы топоним. Манастын кошуну Бээжинге аттанардын алдында Алмамбеттин айткан сөздөрүндө чөл катары эскерилет:
Уркун улуу дайрадан
Кечип өтсөк таптаза,
Быткыл-быткыл көп көлгө,
Жатып алып кол кыштап (Сагымбай Орозбаков, 4. 109).
"Манас" эпосунда көл катары айтылганы да кездешет:
Ылаңүндүн чөлүнө
Лыкылдап биздер келгенде,
Эрименин көлүнө
Эндээлеп биздер келгенде (Сагымбай Орозбаков, 4. 209). Географиялык жактан мурунку Жунгариянын аймагындагы чөл.
Маймун
Маймун — топоним, «Манас» эпосунуннегизги варианттарында кыргыздарга чектеш жер жана андагы жашаган элдин аты. Мисалы, Сагымбай Орозбаковдун вариантында Шоорук кан М-дуктардан деп берилет:
Дөбөт чөлү атанып,
Жакасы кум, тоосу таш,
Алайдын түштүк жагында,
Башы Даң-Дуң тоосунда,
Маймундуктун Шоорук кан
Жаткан экен ушунда (Сагымбай Орозбаков, 2. 200).
Географиялык реалияда Оогандын түндүк-батышындагы шаар. Жергиликтүү тилде аталышы Маймене. Ооганстандагы башка жерлер менен бирге 15-кылымдын 20-жылдарында Аксак Темирдин уулу Шахрух («Манас» эпосунда Шоорук) башкарып турган.
Бакха
Бакха (лат. Baccha elongata) — шылдырчымындардын бир түрү.
Ажыдаар үңкүрү
Ажыдаар үңкүрү - Ноокат районундагы Төөмоюн тоосунун боорундагы карстык үңкүр. Жалпы узундугу 110м, туурасы 20 мге чейин, бийиктиги 3 мдей. Үңкүрдүн эки оозу бар, бир оозу кенен дого сымал келип, жар үстүндө жайгашып, жолдон көрүнүп турат, экинчиси тоо капталында. Үңкүрдө Кызыл китепке жазылган жарганаттардын (тик кулак жана кош эрин жарганаттар) колониясы бар. Ажыдаар үңкүрдө мурда эл ыйык туткан; ал жөнүндө эл арасында көптөгөн уламыштар тараган. 1975- жылдан бери геологиялык заказник.
Келишимдик тартип
Келишимдик тартип – келишим боюнча милдеттенмелерди өз убагында жана ойдогудой орундоо. К. т. бузуу мүлктүк төлөмөрлүккө – бышмана төлөөгө, чыгымдарды калыбына келтирүүгө кириптер кылат.
Кокус окуя
Кокус окуя — (кокустан болгон окуя) ыктымалдык теориясында — белгилүү шарт аткарылганда ишке ашуусу да, же ишке ашпай калуусу да мүмкүн болгон жана берилген шарттарда анын ишке ашуусунун ыктымалдыгы р ( 0\leр\le1) болуп эсептелет. Кокус окуянын ыктымалдыгы анын жыштыгы менен байланышкан: эгерде ал көрсөтүлгөн шарттарда n жолу жүзөгө ашса, ал эми анын туура жолу т болсо, пдин чоң маанилери рга (р\approx m/n жакын болот. Мисалы, байкоолор көрсөткөндөй төрөлө турган бала эркек же кыз болушун аныктоо ыктымалдыгы 0,515.
Мезолит
Мезолит (мезо... жана грекче lithjs – таш) – биздин заманга чейинки 10–7-миң жылдыктарга туура келген орто таш доору. Доордун башталышы геологиялык голоцен доорунун башталышы менен дал келет. Бул учурда муз доору тартылып, жаратылыш шартында, жаныбарлар дүйнөсүндө чоң өзгөрүүлөр жүрүп, климат азыркы абалдагыдай болуп калыптанган. Көптөгөн жаныбарлар (мамонт, жүндүү керик, бизон ж. б.) жок боло баштаган. Мергенчиликтин негизги олжосу элик, багыш, бугу өңдүү жаныбарлар болгон. Бул өзгөрүүлөр адамдарга жашап калуу үчүн жаңы шартка ыңгайлашууга түрткү берген. Мезолит доорунда майда микролиттик таш куралдары кеңири тараган. Алардын ичинен кесүүгө, саюуга ыңгайлуу болгон жалпак таштардын мааниси зор болгон. Ошондой эле кыргычтар, кескичтер, тешкичтер кеңири колдонулган. Микролиттер менен бирге мурдагы доорлорго мүнөздүү куралдар – сай таштан жасалган уруу, кесүү, чабуу үчүн колдонулуучу буюмдар да болгон. Балта сымал кылдат жасалган жаңы куралдардын пайда болушу байкалган. Сөөктөн, мүйүздөн жасалган куралдарды колдонуу жана аларды жасоо ыкмалары өнүккөн. Атайын балык кармоо үчүн кайырмак, дегээ пайда болгон. Мезолит доорундагы негизги чарба – мергенчилик жана жыйноочулук. Жаратылыш шартынын өзгөрүшү мергенчиликтин жаңы ыкмаларын жана куралдарын талап кылган. Ушул мезгилде жаа менен жебе пайда болгон. Эң алгачкы үй жаныбары катары ит колго үйрөтүлгөн. Мурдагыдай топ-тобу менен аңчылыктын ордуна жеке аңчылыкка чыгуу өндүрүмдүү болгон. Бул доордо балык уулоочулук кыйла өнүккөнүн турак жайлардагы балыктардын сөөк калдыктары жана балык уулоо куралдарынын табылышы далилдеп турат. Мезолит доору адамзат коомунун өнүгүшүнүн жаңы баскычы болуу менен келечекте жаңы чарба формаларына – дыйканчылыкка жана мал чарбачылыкка өтүүгө негиз берген. 1956-жылы В. А. Ранов Алай өрөөнүндөгү таш дооруна таандык бир канча эстеликтерди ачкан. Туз-Суу дарыясынын агымынан нуклеус табылган. Мезолит жана неолит дооруна таандык эстеликтер Ак-Сай, Арпа өрөөндөрүнүн Сары-Илик, Терек, Кочкор-Жал деген жерлеринен да кездешкен. Мезолит доорундагы эстеликтер Фергана өрөөнүнүн үңкүрлөрүнөн, тоо этектериндеги түздүктөрүнөн да учураган. Толук изилденген эстеликтер – Сох суунун жогорку жагындагы Обишир үңкүрлөрү, Таш-Көмүр үңкүрү.
Салтовская сызык
Салтовская сызык - Харьков метрополитенинин тарыхый экинчи сап. Алардын саны - 8, бир сап узундугу - 10,39 км, жол жүрүү убактысы - 18 мин. 1984-жылы 11-августда ачылган.
Эркеч-Там
Эркеч-Там — "Манас" эпосундагы топоним. Алооке Манастан качып бараткан жолун сүрөттөгөндө айтылат:
Аянбай качып калыптыр.
Эркеч-Тамды ашыптыр,
Кашкардын каны Алабек
Төбөсүнөн басыптыр (Курама вариант, 1. 146 — 147).
Географиялык реалияда Алай өрөөнүндөгү тоо жана бел. Э.-Т. тоосундагы эчки, серке, эркечтерди жайытта багып келгенден кийин короо катары пайдаланылган чоң, кең үңкүр. Ушул үңкүрдүн атынан жердин аты "Эркеч-Там" делип аталып калган.
Бактияр Токторов
Бактияр Токторов (төр. 25-март, 1970, Коммунизм, Лейлек району, Баткен облусу) — Кыргызстандык ырчы жана ырлардын автору. “Биз” тобунун жетекчиси.
Өмүр баяны
Ырчы мектепте окуп жүргөн кезинде комузду гитарага окшоштуруп чертип, Алла Пугачёва, Валерий Леонтьев, Михаил Боярский жана башкалардын чыгармаларын туурап ырдап жүрүп эле үнүнүн диапазонун кеңейтип алган. Суворов атындагы аскердик окуу жайды бүткөндөн кийин политехникалык институтка тапшырган. Ал жактан ыр дүйнөсүнө жакын балдар менен гитара чертип, ырдап жүргөн. 1990-жылы “Кыргызстан” деген топ түзүп, “Периштем”, “Айпери”, “Таң чолпон жылдызым” аттуу ырларды жараткан. Кийин "биздин ырлар" деп жүрүп, ал топтун атын "Биз" деп өзгөртүшкөн.
Жергез, суусу
Жергез суусу — Ак-Суу районундагы суу, Ысык-Көлдүн алабында. Тескей Ала-Тоонун түндүк-батыш капталынан башталат. Узундугу 30 км, алабынын аянты 187 км2, деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 3260 м. Алабында 8 майда көл бар. Мөңгүдөн башталып, ортоңку бөлүгү карагайлуу кокту аркылуу агып, өрөөнгө чыгат. 10 куймасы бар.
Жылдык орточо чыгымы 2 м3/сек, эң көбү май–июнда, эң азы январь–февралда байкалат. Өрөөнү жайыт. Сугатка пайдаланылат. Жээгинде Чоң-Жергез, Жергез жана башка кыштактар жайгашкан.
Рашид Бейбутов
Бейбутов Рашид Межид оглы - (1(14).12.1915, Тифлис 9.6.1989, Москва) азербайжан ырчысы (тенор), коомдук ишмер, СССР эл артисти (1959), Грузин ССР искусствосуна эмгек сиңирген ишмер (1986), Социалистик Эмгектин Баатыры (1980). Бейбутов Тбилисиде Д. Я. Андгуладзеден ырдоо боюнча сабак алган. Будапешгтеги Бүткүл дүйнөлүк конкурста 1-сыйлыкка ээ болгон (1948). 1944-56-ж. Баку филармониясынын, 1953-60-ж. Азербайжан опера жана балет театрынын солисти. Көрүнүктүү партиялары: Аскер (У. Гажибеков, «Аршин мал алан»), Балаш (Ф. Амиров, «Севиль»). Азербайжан мамлекеттик концерттик ансамблинин уюштуруучусу (1956) жана көркөм жетекчиси. 1966-ж. Ыр театрын уюштурган жана өмүрүнүн акырына чейин ошол театрда көркөм жетекчи жана солист болгон. Көп өлкөлөрдө азербайжан элдик ырларын, дүйнө элдеринин ырларын аткарып, гастролдордо болгон. Бейбутов киного да тартылган («Аршин мал алан», 1945; СССР мамлекеттик сыйлыгы 1946). «Алыскы Индияда» (1952) китебинин автору. Кызы Рашида Ханум Бейбутова (3.11.1958-ж.т., Баку) пианистка, ырчы (меццо-сопрано), 1985жылдан Бейбутов атындагы Азербайжан ыр театрынын солисткасы.
Чеке-Дөбө
Чеке-Дөбө — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы айыл. Барпы айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 2 149 киши.
Кавальери принциби
Кавальери принциби - эки нерсенин көлөмдөрүнүн бирдейлигин билгизүүчү принцип. Негиздери бир тегиздикте жаткан эки нерсенин негиздеринин аянттары жана негизинин тегиздигине параллель тегиздиктер менен кесилишкендеги тиешелүү туура кесилиштеринин аянттары барабар болсо, анда мындай эки нерсенин көлөмдөрү барабар. Кавальери принциби италян математиги Б. Кавальеринин (1635) ысымында аталат
Хром оксиддери
Хром оксиддери, курамы СrO, Cr2О3 жана СrO3 жооп берген хром менен кычкылтек бирикмелери. Хром (II) оксиди, СrО - кара кубдук, сингониялуу кристаллдар. Сууда эрибейт, ысык конц: НСl менен Н2SО4 эрийт. Хром карбонилин Сr(СО)4 ажыратуудан алынат. Саргыч күрөң түстөгү хром (II) гидроксиди Сr(ОН)2 негиздик касиетти көрсөтөт, ысытып суусуздандырганда Сг2О3 пайда болот. Хром (III) оксиди, Сr2О3 — сууда эрибеген жашыл ромбоэдрлик кристаллдар: тыгызд. 5,21 г/см3 балкып эрүү t 2275oС, пайда болуу жылуулугу DНo298 = 270 ''ккал/моль. ''Буга амфотердик касиетги көрсөткөн Сr(ОН)3 гидроксиди жооп берет. Чөгөрүү шартына жана кургатылышына жараша хром (III) оксидинин гидраттык формаларында айырма болот: Сr2О3.5Н2О, Сr2О3-4Н2О, Сr2О3.7Н2О. Щелочтуу металлдар бисульфаттары менен хром (III) сульфатын Сr2(SО4)3 же щелочтор менен кычкылтек катышуусунда балкып эритилсе, Хроматтар Ме2СrO4 алынат. Сr2О3 — жашыл, темир кошулса көк жана кара боёктор алынат. Булар жарык, от, абанын кычкылтеги таасирине туруктуу бо-лот. Мындан тышкары Сr2О3 катализаторлорго да кошулат. Хром ангидриди СrО3— кызыл ромбикалык торчолуу кристаллдар: тыгызд. 2,8 г/см3, пайда болуу жылуулугу DН°98 =  2138,4 ''ккал!моль. ''Ысытууда акырындык менен ажырай баштагандыктан, балкып эрүү t 170-196'С арасында жатат. Мындан жогору ысытканда хром бихроматы Сr2(Сr2О7)3, хром хроматы Сr2(СrO4)3 пайда болот да, ажыроосу 500°С Сr2О3 пайда кылуу менен токтойт. СrO3 нымды жакшы синирет, абада жайылып эрийт, катуу абалдагы гидраттар пайда кылбайт. Сууда эриткенде хром кислоталары эритмелери алынат. Эригичтиги температураны таасиринен аз өзгөрөт: 62,58% (20oС), 65,47% (80o). Na2О3 конц. күкүрт к-тасын Nа,Сr2О7 таасир кылганда алынат. Өтө уулуу, 1 м3 абада 0,1 мг ашпоо керек.
Компьютердик инженерия
Компьютер инженерлиги - компьютер тууралу илимдин бир бөлүгү. Негизинен компьютердин түзүлүшүн жана курамын изилдейт.
Кичи Кумак (дарыя)
Кичи Кумак (Баузда) — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - аталышы жок көл орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Ириклинск суу тармагынан Орск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эл аралык режимдер
Эл аралык режимдер (англ, international regimes) - эл аралык мамилелердин белгилүү бир чөйрөсүндө (мис., тарифтерде жана соодада, каржы саясатында, космосту пайдаланууда ж.б.) дүйнөлүк уюмдун мүчөлөрүнүн күткөн жыйынтыктарынын дал келишине карата болгон такталган принциптердин, нормалардын, чечим кабыл алуу эрежелеринин жана процедураларынын жыйындысы.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Макроэкономика
Макроэкономика (макро... жана экономика) –экономика илиминин өлкөнүн экономикасына таандык ири масштабдагы кубулуштарды жана процесстерди изилдеген бир бөлүгү; улуттук деңгээлде өз ара байланышта иш алып барган экономикалык процесстердин жыйындысы; улуттук чарбаны бир бүтүн нерсе катары изилдеген экономикалык теориянын бөлүгү. Термин алгач 1934-жылы Р. Фишер тарабынан сунушталган. Ал эми макроэкономикалык жаңы багыттын негиздөөчүсү англиялык экономист Ж. М. Кейнс (1936-жылы жарык көргөн «Иш менен камсыз болуу, акча жана проценттин жалпы теориясы» эмгегинен кийин) болгон. Макроэкономика өлкөнүн экономикасынын өнүгүшүнүн факторлорун жана жыйынтыктарын, чектелген ресурс шартында экономикалык өсүүнүн тенденцияларын изилдейт. Макроэкономика объектиси катары жыйынтыкталып жалпыланган экономикалык көрсөткүчтөр (улуттук жана ички дүң продукциялар, улуттук киреше, мамлекеттик жана жеке суммалык инвестициялары, жүгүртүүдөгү жалпы акча көлөмү) эсептелинет. Ошол эле учурда макроэкономика өлкөдөгү орточо экономикалык көрсөткүчтөрдү (орточо киреше, орточо эмгек акы, инфляция деңгээли, жумушсуздук, иш менен камсыз болуу, эмгектин өндүрүмдүүлүгү, экономикалык өсүүнүн темпи жана түзүлүш пропорциялары) да изилдейт.
«Эмгек» саясий партиясы
«Эмгек» саясий партиясы - Кыргызстандагы саясий партиялардын бири. Партиянын уюштуруу съезди 2011-ж. 11-апрелде болгон, мамлекеттик каттоодон 2011-ж. 20-майда өткөн. 2013-ж. 29-октябрда «Эмгек» саясий партиясынын II курултайы болуп, партиянын төрагалыгына Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин З-М-чакырылыштарынын депутаты, мамлекеттик жана коомдук ишмер, белгилүү меценат Салымбеков А.М. шайланган. Съездде партиянын Саясий Кеңеши түзүлүп, анын курамына А.К. Абдраев, К.Т. Айдаров, А.А. Акунов, А.А. Акматалиев, Д.Т. Долоталиева, Б.А. Досалиева, И.К. Жунусов, А.А. Исаев, Кадыр уулу Султанбек, К.К. Кускаков, Д.А. Муладжанов, А.М. Мураталиев, И.М., С.В. Пономарев, А.М. Салымбеков, Э.К. Сатылганов, Р.Б. Тагаев, М. Тиллебаев, А.А. Турсункулов, В.Н. Хан бекитилген.
Съезд партиянын саясатын коомго жеткирүү жана ишмердигин ырааттуу жүргүзүү максатында Саясий Кеңештин алдында аксакалдардын «Акыл Ордо», аялдардын «Айым Ордо» жана жаштардын «Акыл Тирек» кеңештерин түзгөн. Партиянын «Улут намысы» аттуу кеңири программасы кабыл алынган.
«Эмгек» саясий партиясынын негизги максаты катары - өнүккөн жана коопсуз Кыргызстанды түзүү, базар мамилелерине негизделген эффективдүү, социалдык багытталган экономиканы өнүктүрүү, саясий стабилдүүлүктү чындоо, укуктук тартипти бекемдөө, социалдык адилеттүүлүктү камсыздоо жана саясий элитанын билимдүү жана маданияттуу жаңы муунун даярдоо сыяктуу коомдук турмуштун бардык чөйрөлөрү боюнча приоритеттер көрсөтүлгөн.
2014-ж. ноябрына карата «Эмгек» партиясынын республиканын бардык облустарында, райондору менен шаарларында уюмдары түзүлүп, кеңселер ачылып, аларда атайын кызмат орундары уюштурулуп, партиянын идеяларын элдин кеңири катмарына тартуу багытында ийгиликтүү иштерди жүргүзүүдө. Партиянын баштапкы уюмдары айылдардын 80%га жакынын камтып, партиянын мүчөлүгүнө 45 минден ашык адамдар кабыл алынып, аларга бирдей үлгүдөгү катар номерлери коюлуп, мөөр басылган мүчөлүк билеттер берилген. Түзүлгөнүнө аз убакыт болгонуна карабастан бул партия 2015-ж. боло турган парламенттик шайлоодо жеңишке жетет деген серепчилердин божомолдору маалымат каражаттарында байма-бай айтыла баштаганын байкоого болот.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Келишимдин валюта шарты
Келишимдин валюта шарты – экспорттоочу менен импорттоочунун ортосунда түзүлө турган тышкы соода келишиминде макулдашылуучу шарт. К. в. ш-на төмөнкүлөр кирет: а) келишим баасындагы валюта; б) экспорттоочу менен импорттоочунун ортосунда эсеп жүргүзүлүүчү жана валюта баасына дал келүүчү, бирок андан, өзгөчө жаңыдан өнүгүп келе жаткан өлкөлөр менен эсептешүүлөрдө айырмаланышы мүмкүн болгон, ошондой эле валюталык клиринг боюнча төлөм валютасы; в) алар дал келбей калган учурда, төлөм валюта баасынын кайра саноо курсу; г) аргандай маанидеги валюталык эскертмелер.
Хроматтар
Хроматтар — хром к-тасы Н2СrO4 туздары. Кеңири алганда хроматтарга изополихром кислоталары туздары да кирет. Хромат же монохроматтар сары же саргыч-күрөң түсгө болушат да, дээрлик бардык элементтер менен туз пайда кылышат, бирок алардын ичинен көбүрөөк белгилүүлөрү щелочтуу металлдардын хроматтары. Кристаллдык торчодогу хромат ион СrО2-4 тетраэдрдик башка иондор менен изоморфтуу орун алмаша алат. Алсак: SО42-, SeО42-, МnО42-''. ''Эритмеге к-та кошуп, чөйрөнүн кычкылдуулугун көбөйтсө, дихроматтар кызыл-күрөн түстө пайда болот, чөйрөнүн кычкылдуулугу андан ары көбөйгөн сайын кызыл түстөгү трихроматтар (Сr3,O102- ) жана тетрахроматтар (Сr4О132-) алынат. Лабораториялык практикада К2СrO4 менен К2Сr2О7, ал эми техникада Nа2СrO4 менен Na2Сr2О, көп колдонулат. Натрий хроматтары эритмеден шартына жараша 19,52° Na2СrO4 .10Н2О р = 1,483, 26,6° Nа2СrО4-6Н2О, андан жогору 62,8 Nа2СrО4.4Н2О, андан жогору суусуз туз пайда болот. Суусуз Nа2CrO4 сары ромбикалык кристаллдар; тыгызд. 2,72, балкып эрүү 1700оС, Nа2SО4 менен изоморфтуу, DН°98 = 2317,6 ''ккал/моль. ''N2СrO4 пигмент даярдоодо, боёодо, окистендиргич катарында жана сүрөт ишинде, колдонулат. Натрий бихроматы кадимки шартта Nа2Сr2О7.2Н2О кызыл-күрөң моноклиндик кристаллдар: тыгызд. 2,525 г/см3, балкып эрүү 1356о. Ашаткылар, пигменттер даярдоодо колдонулат.
Леопольд фон Визе
Коомдо
Коом Визе боюнча – абстракция, андыктан коомдо белгилүү бир процесстерди чагылдырган адамдар аралык мамилелер гана жашайт.
Философия жана Социологияда
Ал эми философия менен социологияда кабыл алынган эл, улут деген түшүнүктөр. Визенин теориясы боюнча – абстрактуу топ; мамлекет, чиркөө болсо – абстрактуу коллектив. Визенин идеясы буржуазиялык социологияга белгилүү таасир тийгизген.
Алексеевская сызык
Алексеевская сызык - Харьков метрополитенинин тарыхый үчүнчү сап. Алардын саны - 9, бир сап узундугу - 10,98 км, жол жүрүү убактысы - 18 мин. 1995-жылы 6-майда ачылган.
Туратбеков, Досалы
Туратбеков Досалы (1903-ж., Каракол уезди, Сабатар айылы, азыркы Ак-Суу району, Боз-Булуң айылы) — мамлекеттик жана партиялык ишмер.
1929-жылдан КПСС мүчөсү. Орто Азия коммунисттик университетинин 2 курсун, Орто Азия пахта институтунун 1 курсун, КПСС БКнын алдындагы жетектөөчү кадрларды кайра даярдоочу курсту бүткөн. Эмгек жолун жер комитетинде иштеп баштаган. 1933—39-ж. Ат-Башы, Киров (Кара-Буура району), Ысык-Көл райондук партия комитеттеринин 1-катчысы. 1939-жылдан Кыргызстан КП(б) БКнын айыл чарба бөлүмүнүн башчысына орун басар, Ысык-Көл облустук эл депутаттар кеңешинин аткаруу комитетинин» төрагасы, 1942—44-ж. Республиканын жер боюнча эл комиссары. 1944—50-ж. Фрунзе облустук эл депутаттар кеңешинин аткаруу комитетинин төрагасы. 1950—59- ж. Республиканын совхоздор боюнча министри, айыл чарба министринин орун басары. 1960— 64-ж. Москвада иштеген (Эл чарба жетишкендиктеринин көргөзмөсүнүн «Кыргыз ССРи» повильонунун директору). 1964-жылдан пенсияда. Эки Эмгек Кызыл Туу, 1-даражадагы Ата Мекендик согуш, «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган.
Баланоглосстор
Баланоглосстор (лат. Balanoglossus) — ичегиси менен дем алуучу жандыктардын бир уруусу, булардын төмөнкү түрлөрү белгилүү: дөө баланоглосс (лат. Balanoglossus gigas), Ковалевский баланоглоссу (лат. Saccoglossus kowalevskii), Купфер баланоглоссу, Мережковский баланоглоссу (лат. Saccoglossus mereshkowskii) ж.у.с.
Эрматов Таштан
Эрматов, Таштан (1928, Сузак району, Ак-Баш айылы) — кыргыз композитору. Кыргыз Республикасынын искусствого эмгек сиңирген ишмери. 1934 жылдан Каракол шаарында балдар үйүндө тарбияланган. 1944-жылдан Кыргыз филармониясынын хордо ырдоону үйрөткөн студияда жана М. Күрөңкеев атындагы музыкалык окуу жайында контрабастан, музыкалык теориядан сабак алган. Москва консерваториясынын улуттук студиясын бүтүргөн (1953). Бир нече кинофильмдердин, анын ичинде "Улуу эпос" илимий-популярдуу фильминин да музыкасын жазган.
Елена Воробей
Воробей Елена- орустун белгилүү пародисти, юморист. БАЛАЛЫК ЖАНА БИРИНЧИ ПАРОДИЯ Елена Воробей 1968-жылы Белорусия мамлекетиндеги Брест чебинен анча алыс эмес жерде жайгашкан Брест баатыр шаарында туулуп-өскөн. Ата энесинин колунда жок болгондуктан, балалыгында жетишпестиктин даамын татып чоңоёт. Өспүрүм чагында оюнга тойбогон шок кыз болгонуна карабастан, кичинекей Лена мектепте эң жакшы окуган. Ошол учурда эле анда башка адамдарды тууроо шыгы бар экендиги байкалат. Пародиядагы биринчи каармандары окутуучу мугалимдери болуп, танапис учурунда алардын кыймыл-аракеттерин, баскандарын, сүйлөгөн сөздөрүн, үндөрүн келиштирип, атүгүл курбу-досторунун күндөлүк дептерлерине мугалимдин колу менен баа да коюп берчү. Елена кичинекей чагынан эле актриса болууну самаган. Бирок, ата-энеси улуу кызынын музыка мугалими болуусун каалап, 9-классты бүткөн соң Ленинград шаарындагы музыкалык орто окуу жайына тапшыртышкан.
БИЛИМ АЛУУ ЖОЛУНДАГЫ КҮРӨШ Ар тараптуу таланттардын ээси, белгилүү пародист Еленага ата-энеси тандаган мугалимдик кесип жакпагандыктан, ал Ленинград театралдык институтун көздөй бет алат. Тилекке каршы, эки жыл катары менен сынактан өтпөй, студент болуу мүмкүнчүлүгүнөн ажырайт. Мунун дагы бир себеби, орто билими туралуу күбөлүгү жок эле. Кийинки жылы кайрадан керектүү документтерин топтоп, үмүттүн шооласынан кол үзбөй, сынакка дагы бир катышып көрүүнү чечет. Мүмкүн башка бирөө болгондо үчүнчү жолу тапшырууга аракет да кылмак эмес, а Ленанын окууга болгон каалоосу баарынан күчтүү эле. Ошол учурда анын жашы он сегизден ашып калгандыктан, амалкөй кыз туулгандыгы тууралуу күбөлүгүн жасалма маалыматтарга өзгөртүүдөн да кайра тартпайт. Жыйынтыгында, 1988-жылы кабыл алуу комиссиясына талантын далилдеп, Исаак Штокбонттун чеберчилик курсуна өтөт. Бирок, бир жылдан кийин өзүнүн устаты Исаак Романовичке сырын ачып, документтеринин кээ бирлери жасалма экендигин мойнуна алган. Бул иш эч кандай чыр-чатаксыз аяктап, 1991-жылы Елена Ленинград мамлекеттик театр, музыка жана кинематография институтунан эстрада, театр жана киноактёр кесибинин ээси болуп чыккан.
АТАК-ДАҢККА КАРАЙ ЖОЛ-1991-жылы А.Миронов атындагы актёрдук ырлар конкурсунда Елена күлкүлүү клоундун келбетин жамынып, биринчи ирет чоң сахнага чыгат. Кийин 1993-жылы “Ялта-Москва-Транзит” жаш аткаруучулар арасындагы конкурста алгачкы жолу өзүнүн ырчылык жана аткаруучулук жөндөмдүүлүгүн бүткүл Россия алдында тартуулап, андагы баш байгелердин ээси болуп кайткан. Тилекке каршы, кийинки убактарда чоң сахнадан көп көрүнбөй калгандыктан, тез эле унутта калуу коркунучуна кабылат. Жаңы ыр жаздырып, клип тарттыруу үчүн көп суммадагы акча керек эле. 1998-жылы Россия эстрадасынын примадоннасы А.Пугачёвадан “Рождестводогу жолугушуу” тасмасына тартылуу үчүн чакыруу билетин колго алат. Тасмага тартылуу Лена үчүн олжолуу болуп, көптөн күткөн тилеги орундала баштайт. Анын дарегине пародия аткаруу сунуштары түшүп, Алсуну туураган номери элге кеңири тарайт. Бул жолугушууларга катышуусу жана 2002-жылы “Юмор кубогун” жеңип алуусу Ленанын чыгармачылыгында атагын алыска тааныткан популярдуулуктун башаты болуп калды. Ошол кезде Владимир Винокур өзүнүн театрына бардык жактан төп келишкен, эң башкысы, күлкүлүү көрүнүүдөн коркпогон таланттуу кызды издеп жүргөн эле жана бул орунга Ленаны тандап алат. Бирок, бул театрда Лена бир да күн иштеген эмес, себеби, биринчи эле “Левчик жана Вовчик” концерттик программасында чеберчилик менен аткарган пародиясын көрүп, “АРТЕС” маданият фондунун президенти А.Достман Ленанын талантына баа берип, жеке карьерасын көтөрүү үчүн келишимдин негизинде иш алып барууну сунуштайт. Мына дал ушул күндөн тартып чоң сахнадагы белгилүү жылдыздардын пародиялары, аншлагдагы тасмаларга тартылуу, репертуарындагы жаңы ырлар, киного тартылуулар... Андан көп узабай дүйнө жүзүнө гастролдук сапары башталат. Башка адамдардын кыймыл-аракетин эмес, үнүн келиштирүү эң эле татаал экендиги талашсыз. Ага карабастан, шыңгыр үн­дүү Валентина Толкунова, күчтүү вокалдык стилде ичке үнү менен ырдаган Лариса Долинадан тартып эркек кишилердин үнүн да келиштире окшоштурган Воробей ошол эле учурда күлкү жанрын да унутта калтырбай белгилүү жылдыздардын үнү менен өзүнүн сөзүнө жазылган сатираларды аткарып, популярдуулуктун тепкичинен бийикти көз­дөй бет алат.
ЕЛЕНАНЫН ВОРОБЕЙГЕ АЙЛАНЫШЫ Елена Воробей сахна жыл­дызы, пародист, актриса, ырчы жа­на куудул экен­диги баарыбызга эле маалым. Бирок, анын өз аты тууралуу билбегендер да жок эмес. Ленанын улуту еврей, ал эми өзүнүн фамилиясы Лебенбаум, бизче которгондо (leben – жашоо, baum – дарак) “жашоо дарагы” дегенди түшүндүрөт. “Эмне үчүн Воробей деген атты тандап алдыңыз?” деген журналисттердин суроосуна: “Кичинекейимде эле мени мектепте таранчы деп коюшчу, мүм­­­­күн окшош болсом керек. Кийин талантымды сыйлаган, чыгармачылыгыма колдоо көр­сөткөн адамдар “сахнага башка ат менен чыгууң керек” деген кеңешти беришкен. Өзүмдүн фамилиям узун, жаттоого кыйын болгондуктан, эске жакшы сакталчу, кесибиме жараша күлкүлүү ат тандап алууну туура чечтим. Бала чагымдан эле белгилүү француз ырчы айымы Эдит Пиафтын талантын сыйлап, ырларын ырдачумун. Ал эми Пиаф деген француз тилинен которгондо “таранчы” дегенди түшүндүрөт эмеспи. Бул өзүмө псевдоним тандап алуумдун дагы бир себеби болду. Воробей деген атка мен арданбайм, тескерисинче, сыймыктанам”,- деп жооп берген.