Катаган
ЖАНКУШЧУДАН ТАРАГАН ЧАЛИКЕ УРУУСУНУН САНЖЫРАСЫ
Ошентип, Аздар менен Чаалар биригип түзгөн алгачкы мамлекеттик түзүлүш, байыркы Ассрия империясы болгон экен. Андан Сол Чаа, андан Чаян журтунан келген каныша - Канчаайым апа – Малике, апабыз түптөгөн Чалуяр б.а. Чалихи - Чалике хандыгы болгон. Андан кийин чыккан Сокку уруучу бий Тагай - Цилихи (Чалике) – Ортонку Индияны каратып, андан кийин төрт Индияны бириктирип, өзү падишах болгон. Андан кийин Жайыл тайпасынан  Миңдуулат бөлүнүп чыкканда - анын курамында болгон. Андан кийин  бул тектен  Чабол Чалике падыша  чыккан экен. Алп Солдон – “Чалике” үйүнүн “Башкы кол башчысы” чыккан. Андан беш кылым  өткөндө,  Туулга  тайпасына караштуу 16 уруудан, Акуул –динлин тайпасы жб уруулардан кол курап, ага кошумча - Рюрик тайпасын, Чубан тайпасын, Булгары тайпасын, Карадайралык  Мохе жана башка ак гундардан аскер жыйнап, кол баштаган ата – бабабыздын доору өткөн. Чоң атабыз Улуу Арстан наамын алып жүргөн. Бек Арстан күүсүнүн жаралган мезгили болгон. Туулга б-а Миңдуулаттын падыша тукуму болгон чаликелерден чыккан, Булакеш -1, Улуу Арстан наамын алып жүргөн. Бул тукум мурда ажыдаарды тотем тутуп келсе, кийин Булакештин алып жүргөн -Улуу Арстан наамын өздөрүнө алып, арстан тукуму- атанып кетишкен. Чалуке империясын түптөгөн Булакеш болгон. Булакеш-2 андан кийин Толуман (Туулгаман)  Бакшы уулу,  чоң аталарыбыз, түштүк тарапка жортуулга аттанган экен. Толуман адегенде Ооган жерин каратып, анан Пакистан жерине кол салып, жеңишке ээ болгон. Согуштар өтө катуу, айоосуз түрдө болуп, адамдар чоң кыргынга учураган экен. Толуман 502 жылы дүйнөдөн кайткан. Анын уулу 502 – 530 жылдары Кабулдан, кушчулардын б-а эфталиттердин мамлекетин башкарган. Византиялыктар кушчуларды - Эфталиттер деп атаган. Персиялыктар Хайтал дешкен. Ал мезгилде кушчулардын урааны Каратал болчу. Падышалыкты Күн падышалыгы деп атаптыр. Борбор шаары Сакал болгон. Төрөман хиониттердин, кидариттердин ээликтерине өз бийлигин орноткон. Ал Инди жерине барып Түндүк жагын каратып алган экен. Чалыке падышалыгын түптөгөн 16 уруу элдин борбору -  Калжан аталыптыр. Облустун аты Калбар  экен. Азыркы учурда Давлат-абад экен. Миң-дуулат деген сөз өзгөрүп, Давлат түрүнө келген. Төрөмандын Михракул деген эрке баласы болуптур. Ал өзүндөй болгон жаш балдар менен пил минип алышып, бийик жерге барып, пилдерди жардан ары тоголотуп жиберип, ойночу экен. Ошонун кесепетинен падышалыкка нааразылыктар көбөйгөн экен. Толамандар өлгөндөн кийин бийликке Катпар падыша келген. Ал Истеми кагаандын элчилерин,  Иранга  эфталиттердин жери менен өтүп бара жатканда  өлтүртүп койгон экен. Ошондон согуш чыгып кете жаздаган. Истеми, түрк каганатын, Таластын Миңбулагынан башкарчу экен. Түбү тууган эл, кудалашуу менен ынтымакка келиптир. Туулга тукумунан Хазар дегенге Истеми кызын берген. Хазар миң тукумунун өкүлү экен. Хазар деген сөз, миң деген маанини түшүндүрүп турчу экен. Ал кесир сүйлөп, катуу мактанып кеткени үчүн эли талкаланган болчу. Истемиден чоочуп калган Түркиялыктар, Истеминин  элчилери барганда, аларды кайра артка аскер менен коштоп келген экен. Түркиядан келгендер көрсүн деп, чатырдын жанына арабага толтура алтын жүктөтүп койгон экен. Чатырдын ичине алтын бочке койдуруп, алтын чөмүчтөн, келген элчилерине суу сузуп берип, - “мына өлбөгөн адам алтын аяктан суу ичет деген  ушул” – дептир.