cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Айвазовcкий (Гайвазовский) Иван (Ованес) Константинович
Айвазовcкий (Гайвазовский) Иван (Ованес) Константинович - (17 (29). 7. 1817, Феодосия - 19. 4 (2.5). 1900, ошол эле жерде) орус сүрөтчүсү, деңиз пейзажынын чебери. Армян соодагеринин баласы. 1833-37-ж. Петербург сүрөт академиясында окуган. 1844-жылдан Башкы деңиз штабынын сүрөтчүсү. 1845-жылдан Феодосияда жашап, өзүнүн өнөрканасында сабак берген (1986) жана сүрөт галереясын негиздеген (1880). 1845-ж. академик, 1847-ж. профессор, 1887-ж. Сүрөт академиясынын ардактуу мүчөсү, европалык бир нече сүрөт академиясына мүчө болуп шайланган. Алгачкы иштеринде Айвазовский өзүнүн окутуучуларынын салтын улантып, «Петербургдун чет жакасындагы деңиз жээгинин көрүнүшү» (1835) деген сүрөтүн тарткан. 1840-ж. өз мезгилинин эң көрүнүктүү маринисти деген европалык атакка ээ болгон. Аны замандаштары К. П. Брюллов, В. Д. Жуковский, У. Тёрнер жогору баалашкан. Сүрөтчү 1836-ж. А. С. Пушкин менен таанышып, ага бир катар картиналарын арнаган. Айвазовскийдин бүткүл өмүрүндөгү искусствосунун негизги темасы дайым өзгөрүлмөлүү, каардуу деңиз болуп кала берген. Чыгармалары И. К. Айвазовский. «Тогузунчу вал». 1850. Орус музейи. Ленинград. талкаланган кемелердеги деңиздин толкуну менен күрөшкөн адамдарды романтикалык эффектте чагылтып, таасирлүү эргүүнү пайда кылат. «Тогузунчу вал» (1850), «Чесмен согушу», «Наваррин согушу» (1848), «Кара деңиз» (1881), «Толкундар арасында» (1898) деген шедеврлердин, ошондой эле 6 миңге жакын картина, сүрөт жана акварелдин автору.
Кара-Кой-Мазар
Кара-Кой-Мазар – Кичи Алай тоосунун түндүк капталындагы арча токойлуу табигый кооз аймак. Ноокат районунун аймагында. Кара-Кой жана Мазар (Кыргыз-Ата суусунун башы) сууларынын алабынан орун алган. Узундугу 30 кмдей, туурасы 4 км, Орточо бийиктиги 2500–2800 м, эң жапыз жери 1900 м. Аянты 200 км2дей. Өрөөндүн таманы төртүнчүлүк мезгилдин борпоң чөкмөлөрүнө, өрөөндү караган тоо капталдары төмөнкү палеозойдун акиташ, кремнийлүү жана сланец тектерине толгон. Тоо капталдары аскалуу, тик, терең кокту-колоттор көп. Кара-Кой, Мазар суулары жана алардын куймалары агып түшөт.
Климаты континенттик, июлдун орточо температурасы 18,8°C, январдыкы – 20,7 °Сге чейин. Жылдык жаан-чачыны 500–600 мм. Талаа (1900–2200 м бийиктикте; бетеге, дүйүм чөп жана бадалдар басымдуу), шалбаалуу талаа (2200–3000 м; өскүлөң шалбаа жылгыны, альп астрагалы, буудайык, каз таман, шимүүр, кой жалбырак жана башка), шалбаалуу токой (2200–3200 м; түркстан арчасы, бадалдар жылгын, каз таман, кой жалбырак, шимүүр, альп астрагалы жана башка), субальп шалбаалуу талаа (2800–3300 м; бетеге, жылгын, кымыздык, кадимки гашум, каз таман, теңир-тоо пиязы, ыраң жана башка), альп шалбаасы (3000–3200 мден жогору; бетеге, тоо сулусу, ыраң, мамыр чөп жана башка) мүнөздүү. Тоолордун Түндүк жана түндүк-чыгыш капталдарында арча токою өсөт. Мазар-Тоонун жана анын айланасынын кооз ландшафты эс алуу жайларын уюштурууга өтө ыңгайлуу. Мазарга сыйынууга келген эл анын экологиялык тазалыгын сактайт.
«Айгүл» көркөм фильм
«Айгүл» көркөм фильм — кыргыздын туңгуч толук метраждуу көркөм фильмдеринин бири. 1937-ж. борбордук «Союздетфильм» киностудиясы тарабынан тартылган. Кыргыз аялдарынын кулчулуктан жана көз карандылыктан кутулуп, эркин жашоого баш койгондугун баяндайт. Сценарийи И. Вершининдики, реж. Ю. Васильчиков, оператору - Б. Монастырский, сүрөтчүсү - В. Панталеев, композитору - К. Корчмарев. Роль аткаргандар: Айгүл - Т. Зейферт, Мустафа - П. Гладжиев, Лу Си-я - Н. Мучирин, Ороз А. Боталиев, Ярматов - Т. Хожаев, Вовсенко Б. Баратов, Саид - А. Ким.
Кларийлер
Кларийлер (лат. Clariidae) — жаян балыктардын бир тукуму, буларга төмөнкү түрлөр кирет: Нил кларийи (лат. Clarias anguillaris), Сенегал кларийи (C. senegalensis).
Жаңы жыл
Жаӊы жыл – дүйнөнүн көптөгөн элдери белгилеген майрам. Жаӊы жылды майрамдоо Месопотамияда 3-миӊ жылдыкта эле пайда болгон. 1-январдан (Үчтүн айынын биринен)  баштап жылдын башталышы деп Рим башкаруучусу  Юлий Цезарь тарабынан б.ч.з 46-жылы киргизилген. Бул күн башталган ай Байыркы Римде Янус (Тандоонун, баардык башталыштын кудайы) кудайына арналып январь деп аталган. Янус кудайынын эки бети болгон, бирөө - алдын, экинчиси – артын карап турган.
Тарыхы
Жаӊы жылды белгилөө биздин доорго чейинки (б.з.ч) IV кылымда Месопотамияда пайда болгон (азыркы Ирак, Сирия, Түркия, Иран мамлекеттерин камтыган аймак). Бирок алар аны март айында белгилешчү. Анткени бул айда талаа иштери башталат, жылдын башы деп билишчү. Кийин биздин доорго чейинки 46-жылы Рим императору Юлий Цезарь жаӊы жыл 1-январда башталат деген буйрук чыгарган. Аталган майрам Орусияга 1700-жылы жеткен. Ошол убактагы император Пётр I жаӊы жылды майрамдоо демилгесин көтөрүп чыккан.
Жаӊы жылдык атрибуттардын тарыхы
Дүйнөдө канчалаган улут, мамлекет бар. Алардын ар биринин салты, жашоо принциптери ар башкача. Бири-бирине окшобогон адамзатын бириктирүүчү нерсе – Жаӊы жыл. Бул майрамда салттуу түрдө балатыны кооздоп, шампан аттырып, оливье салатын жасап көнгөнбүз. А бирок эмнеден улам балатыны кооздойбуз? Эмне үчүн сөзсүз оливье салаты дасторконубузду толукташы керек деп ойлондуӊуз беле?Келиӊиз суроого жооп издеп көрөлү
1 - Январь бардык өлкөдө жаӊы жыл эмес
Дүйнө жүзүндөгү айрым мамлекеттер жаӊы жылды башка күндөрү белгилешет. Мисалы, кытай жана вьетнам эли 21-январдан 21-февралга чейинки аралыкта майрамдашат. Ал эми еврейлер 5-сентябрдан 5-октябрь аралыгында жаӊы жылды тосушат. Иран календары боюнча жашаган мамлекеттерде жаӊы жыл 21-22-март күндөрү келсе (Нооруз-Жаӊы күн), бангладештиктер 14-апрелди жылдын жаӊырган күнү катары белгилешет. Жер жүзүндөгү мамлекеттердин бул майрамга болгон мамилеси канчалык түрдүү болбосун, баары бир расмий түрдө 1-январдан тартып кийинки жылдын саналышы башталат.
Балатынын тарыхы
Алгачкы балаты 1513-жылы Германияда немис реформатору Мартин Лютердин үйүндө жасалгаланган. Ал рождество майрамынын алдында түн ортосунда үйүнө баратып асмандагы жайнап турган жылдыздарга суктанат. Үйүнө барып жылдыздарга окшоштуруп балатыга шамдарды илип көрөт. Алгач балатыны шам, алма, таттуу токочтор менен кооздошчу. Кийинчерээк пахта, кагаз, айнектен жасалган оюнчуктарга кезек келген. Орусияга бул салт император Пётр Iдин убагында келген. Ал жаӊы жыл астында көчөлөргө ийне жалбырактуу дарактарды кооздоп орноткула деп буйрук берет. Ошондон тарта балаты рождество майрамына карата гана эмес, жаӊы жылдын урматына да жасалгалана баштайт.Кыргызстанда алгачкы коомдук балаты 1895-жылы 28-декабрда Бишкек шаарында (Пишпек) жасалгаланган. Кийинчерээк Ленин «балаты жасалгалоо – буржуаздык өнөр» деп бул нерсеге тыюу салат. Жаӊы жылдык балатыга экинчи өмүрдү 1930-1935-жылдары Иосиф Сталин «Балдарга жомокту кайтарып берүү керек» деген ураан менен кайтарып берген. 1947-жылдан тарта 1-январь расмий түрдө календардагы кызыл күнгө айланган.
Аяз ата жана аяз кыз тарыхы
Алгач жарыкка Аяз ата келген. Айрым өлкөлөрдө аны эргежээлден келип чыккан дешсе, айрымдар оюнчук саткан чалдын образынан жаралганын айтышат. Эӊ биринчи Аяз ата тон кийген киши болсо, кийин анын колуна мор тазалоочу таякча карматып (мор аркылуу белектерин таштап кетет деген уламыштан улам), ак жакалуу кызыл тон кийгизилет. Анын бул образына америкалыктар сакал кошушса, англиялыктар колуна белек салынган мүшөктү карматышкан. Аяз кыз – орустардын ойлоп тапкан каарманы. Анын жаралышы 1935-жылга туура келет.
Анализдин химиялык методу
Анализдин химиялык методу – заттын сапаттык, сандык курамын аныктоо. Хим. анализди жүргүзүш үчүн аныктала турган зат курамын чагылдыруу аналитикалык касиетин байкап ченөө керек. Мис., аммиак жыты б-ча, карбонаттар күкүрт к-тасы менен аракеттенишкенде СО2 газын бөлүп чыгаруусу менен аныкталат. Аналитикалык реакциялар негизинде заттар аналитикалык касиеттеринин өзгөрүшү б-ча хим. анализ методу түзүлөт. Хим. анализ максатка ылайык сапаттык жана сандык, болуп бөлүнөт. Мындан тышкары хим. анализди: элементтик, мол., функционалдык, изотоптук, фазалык деп да бөлөт. Хим. анализди массалык (гравиметриялык) жана көлөмдүк (титриметриялык) методдор менен жүргүзөт. Массалык методдо аныкталуучу элементти анализденүүчү заттан эркин түрдө, чөкмө түрүндө же газ түрүндө бөлүп алып, анын массасын ченейт. Көлөмдүк анализде эритмелердеги аныкталуучу ион менен реакцияга кирүүчү заттын белгилүү концентрациядагы эритмесинин көлөмүн өлчөйт.
Жаңы жыл
Жаӊы жылдык атрибуттардын тарыхы
Шампан ачуу тарыхы
Бул ичимдикти жаӊы жыл майрамында ачуу орус ханышалары Елизавета I жана Елизавета IIнин башкаруу мезгилинде пайда болгон салт дешет. Алардын 15 миӊден ашык адамдын катышуусунда уюштурган жаӊы жылдык кечелери тууралуу көп айтылат. Мына ошондой эстен кеткис майрамдоолордун биринде шампан ичүү пайда болгон.
Фейервек
Көпчүлүк салют менен фейерверкти бир нерсе деп билишет. Бирок экөө эки башка. * Салют бул – артиллериялык куралдан куру дүрмөт менен салтанаттуу аттыруу. Фейерверктин мекени – Кытай, ал биздин доордун XII кылымында жаралган. Орустарга бул нерсе 1675-жылдары жеткен. Ошол эле учурда Пётр I эски жылдын акыркы күнү фейерверктерди аттырып майрамдоону элге таратат. Бенгаль шамы Алгачкы бенгаль шамы Индиянын Бенгалия провинциясында коопсуздукту сактоо иретинде күйгүзүлүүчү белги катары колдонулган. Аталышы дагы ошол жердин атынан.
Оливье салаты
Аталган даамды франциялык ашпозчу Люсьен Оливье ойлоп тапкан. Анын рецебинде салатка колбаса кошулган эмес. Бул орустардын кошумчасы. Чындыгында, салаттын жаӊы жылга тиешеси жок, жөн гана убакыттын өтүшү менен кенен жайылып, салтка айланып калган.
Кыргызстанда
Кыргызстанда Жаңы жылды жалган куран (март) айынын 21де күн менен түнднүн теңдешүүсүндө майрамдашат.
Ал эми 1-январда Жаңы жылды белгилөөнү кыргыздар Кыргызстанга орустар басып келгенден баштап (өзгөчө совет доорунан тартып) майрамдап калышкан.
Жаңы жылда кадимкидей эле балатыны кооздоп, улуттук тамактарды даярдап үй бүлө менен кече уюштурушат.
Кеченин башкы коногу Аяз Ата. Үчтүн айынын 1-7 чейин КМШ өлкөлөрүндөй эле эс алуу күндөрү.Ал куну бардыгы жыргашат.Бирок мусулмандар Жаны жылды майрам деп ойлобойт
Дүйнөдө
Ар кайсы өлкөнүн өзүнүн Аяз Атасы бар
Мерхы-Кы дарыясы
Мерхы-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Ширта дарыясынын оң жээгинен 249 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 35 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Механикалык ткань
Механикалык ткандар — Өсүмдүктөргө бекемдик берүүчү калың каптуу клеткалардын тобу. Механикалык ткандар жаш клеткаларда болбойт. Көп жылдык өсүмдүктөрдө көп кездешет. Сууда өскөн өсүмдүктөрдө начар өөрчүгөн. Нымдуу жерде өскөн өсүмдүктөрдө жокко эсе. Механикалык ткандар 3 - бөлүнөт:
Колленхима
Колленхиманын - 2 өзгөчөлүгү бар. Жаш өсүп жаткан органдарда болот. Клеткалары тирүү өсүп турат. Сабакта, жалбыракта, гүлдүн мүчөлөрүндө колленхиманын 3 түрү бар, клетканын калыңдашына жараша. Бурчтуу колленхима - калың кабынын бурчтары калыңдайт. Жалпак колленхима - ички, сырткы керегеси калыңдайт. Көпшөк колленхима - буларда аралык боштуктар көңдөйчөлөр, ошол көңдөйчөнү караган керегеси калыңдайт.
Склеренхима
Механикалык ткандардын ичинен эң кеңири таралган вегетативдик органдардын баарында кездешет. Сабак, гүл, жалбырак. Мисалы, мачалка склеренхимадан турат. Клеткалары узун, капталдары калың, кээде ичинде көңдөй калат. Буларды була талдар д.а. Склеренхима 2-бөлүнөт. Кабык склеренхимасы - сабактын, тамырдын кабыктарында болот. Склеренхиманын кабыгы лигнинденбейт, же начар лингинденген, ошон үчүн була алынат. Мисалы, зыгырдан кездемелер алынат, лингиндеринен кап, жиптер жасалат.
Склереиддер
Паренхима клеткаларынан турат. Керегелери өтө калың ичинде тешикчелери бар. Склереиддер ар кайсы органдарда кездешет. Көпчүлүк учурларда мөмөлөрдө кездешет. Бул таштай клеткалар. Мисалы, алмурут, булардын каптарында минералдык заттар сиңип текши калыңдагандан кийин таштай катуу тогологураак келген клеткалар. Айва, алмурут, чайдын жалбырактары, маслинкаларда, чычырканактын ашында, кара өрүктө, жаңгакта кездешет. Булардын калың кабынын курамында кремнизем, акиташ болот. Булар өлүк клеткалар.
Абылкасымова Гулиза
Шилтемелер
Kolenchym Kollenchym Ground tissue Colénquima Collenchyme Colénquima Collenchima Collenchym Kolenchyma Colênquima Kolenchým Коленхим
Кичи Ваткуль (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кан тамырды тарытуучу дарылар
Кан тамырды тарытуучу дарылар - кан тамырлардын тонусун көтөрүп, натыйжада артериялык кан басымын жогорулатуучу каражаттар. Алар борбордук нерв системасы аркылуу жана четки нерв системасынын ар кайсы структурасына, ошондой эле кан тамырдын жылма жана серпилгич элементтерине түздөн-түз таасир этүүчү болуп бөлүнөт. Биринчи тобуна - аналептик дарылар, экинчи тобуна кан тамырлардын адренорецепторлорун дүүлүктүрүүчү норадреналин, адреналин (к. Медиаторлор), аминдер (метазон, фенамин, нафтазин), ошондой эле жатынды жыйрылтуучу дарылар, кан токтотуучу дарылар, куруштурма заттар кирет. Алар негизинен коллапста, шокко каршы колдонулат.
Мырзакан Субанов
1966-ж. Ташкендеги командирлерди даярдоочу жогорку окуу жайын бүтүрүп, 1966—74-ж. Орто Азия аскер округунда кызмат өтөгөн. 1974—77-ж. М. В. Фрунзе атындагы Аскер академиясында окуган. 1977—82-ж. Чехословакиядагы борбордук аскер тобунда полктун командири, дивизиянын командиринин орун басары. 1984-ж. Генштаб академиясын бүтүргөн. 1984—87-ж. Балтика бою аскер округунда дивизиянын командири. 1987—89-ж. Ооганстан Республикасында корпустун командиринин кеңешчиси. 1989—91-ж. Ленинград аскер округунун корпусунун командири. 1991-ж. июль айынан Түркстан аскер округунун штабынын начальнигинин биринчи орун басары. 1992-жылдан Кыргыз Республикасынын Коргоо комитетинин штабынын начальниги, комитеттин төрагасынын 1-орун басары, 1993-ж. июлдан төрага. Кызыл жылдыз, Ата мекенге кызмат кылганы үчүн III даражадагы, Ооганстан Республикасынын Кызыл Жылдыз ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Арчалы яшма кени
Арчалы яшма кени - Нарын облусунунда, Кең-Саз кыштагынан 21 км чыгыш тарапта, Жетим кырка тоосунун жонунда, деңиз деңгээлинен 3226 м бийиктите. 1964-ж. табылып, 1972–73-ж. геологиялык чалгындоо жумуштары жүргүзүлгөн. Кен аймагын ордовик мезгилинин башталышында пайда болгон сланецтер түзүп, алардын арасында катмар түрүндө яшма жана кремнийлүү тоотектин катмарчалары жатат. Яшма негизинен ачык кызыл түстө болуп, арасында ак, боз жана кызгылт көк түстөгүлөрүнүн жука кабатчалары жана линзалары кезигет. Яшма кабатынын калыңдыгы 10 м, узундугу 12-15 м. Жаракалуу таш блоктордун өлчөмү 20x20x25 см ге жетет. Яшманын арасында темир-марганецтүү тоотек катмарлары бар. Алар кара, кызыл, күрөң түстөрдөгү жука тилкелерден түзүлүп, булардын айкалышында өтө кооз оймо-чийме байкалат. Айрыкча толкун сымал чийиндер өтө кооз көрүнөт. Бул катмарлардын калыңдыгы 2–7 м, узундугу 75 м. Чыккан блоктордун өлчөмү 151520 см. Жакшы сайкалданып, күзгүдөй жалтырап калат. Болжол ресурсу 2700 м3, кремнийлүү тоотектики – 15000 м3.
Улица Горчакова (метро бекети)
Улица Горчакова — Москва метросунун Бутовская сызыксындагы станция. 2003-жылы 27-декабрьда ачылган.
Баш кийим
«Баш кийим бардык элде бар, Байыртан жашап келди алар, Атадан калган балага, Андан да кымбат эмне бар»
(Байдылда).
Бул — башка кийилүүчү кийимдин жалпы наамы. Ар бир элдин, жердин шартына, салтына жана жынысына карата баш кийим да ич ара бөтөнчөлөнөт. Кыргыз элинде калпак, тебетей, малакай, топу, элечек, шөкүлө, кеп такыя өңдүүлөр болгон. Баш кийим жылдын төрт мезгилине жана аба ырайына карата кийип жүрүүгө шартташат да, малдардын, андардын терилеринен, кийизден жана кездемелерден бычылып тигилген.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Аппликата
Аппликата — үч өлчөмдүү мейкиндиктеги чекиттин декарт координаталарынын бири. Адатта ал г тамгасы менен белгиленет.
Айгыржал кыштагы
Айгыржал кыштагы - Ош облусунун Өзгөн районундагы кыштак. Башдөбө айыл өкмөтүнө караштуу. Райондун борбору Өзгөн шаарынан 8 км батыш тарапта, Кара-Суу темир жол бекетинен 64 км. Деңиз деңгээлинен 940 м бийиктикте жайгашкан. Калкы 2091 (2002); негизинен дыйканчылыкта эмгектенет. Орто мектеп, амбулатория бар. 1965-68-ж. Кемпирабат суу сактагычынын курулушуна байланыштуу мурдагы Жаңы-Жол кыштагынан башка жерге көчүрүлүп, азыркыча аталып калган.
Валюта курсу
Валюта курсу – бир өлкөнүн акча бирдигинин башка өлкөнүн акча бирдигине (же 10 эсе өлчөмүнө) карата баасы. Улуттук валютанын В. к. көбүнчө эларалык валюта бирдигине салыштырмалуу колдонулат, м.: евро, СДР (карызга алуунун атайын укуктары). == Колдонулган адабияттар ==
Клаузилийлер
Клаузилийлер (лат. Clausiliidae) — кургактагы үлүлдөрдүн бир тукуму, буларга клаузилия уруусу (лат. Clausilia) кирет.
Армян жазуусу
Армян жазуусу — армян элинин жана чет өлкөлөрдө жашаган армяндар колдонгон жазуу. Ал 405—406-жылдарда армян епископу Месроп Маштоц тарабынан түзүлгөн. 12-кылымда эки жаңы тамга менен толукталган, азыр 39 тамгадан турат. Армян жазуусунун графикасы жазууга жеңилдетилген бир топ өзгөрүүгө дуушар болгон.
Холмдэл Тауншип (Нү-Жерси)
Холмдэл Тауншип (Нү-Жерси) (Holmdel Township) — Нү-Жерси штатынын Монмут округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 16773 киши. Болжолдуу аянты - 46.8 км². FIPS коду — 34-32640.
Барпы Алыкул уулу
'''Барпы Алыкул уулу''' (1884, Жалал-Абад облусу, Сузак району, Ачы айылы 9. 11. 1949, Фрунзе) кыргыз акындар поэзиясынын классиги, көп кырдуу ойчул акын. Кедей үйбүлөдөн. Сегиз жашынан жергиликтүү байлардын малын багат, он бир жашында өзбек Мадали ажынын, он төртүндө Азирети эшендин колунда кызмат кылган. Андан Макаторпоктогу тайы-журтуна качып барып, он бешинен эл алдына ырдап чыккан. Адегенде Семетей найыпты (болуштукка талапкер болгон) жандап, анан жети жыл Кара бий менен жүргөн. Атасы дүйнөдөн өткөндөн (1904) кийин туулган жерине кайтып келген. Октябрь төңкөрүшүнөн соң Түштүк Кыргызстанда Совет бийлигин орнотууга активдүү катышкан. «Кошчу» союзунун, өз ара жардамдашуу топторунун жооптуу кызматтарында иштеген. 1920-жылдарда жарды-жалчылар комитетинин төрагасы, кийин Жалал-Абад кантонунда Чадгет айыл кеңешинин төрагасына орунбасар болот. 30-жылдардын башында катуу ооруп, эки көзү жакшы көрбөй калат. Ошондон тартып коомдук турмушка жалаң ырчылык өнөрү, нускалуу сөз күчү менен гана катышкан.
Барпынын өз оозунан жазылып алынган маалыматка караганда ырга болгон шыгы жети-сегиз жашынан эле ойгоно баштаган. 11 жашында жакабелдегилерге ырчылыгы билинет. Атасы Алыкул Шамырза уулу да жамактап ырдачу экен. Жаштайынан оор тагдырга туш келип, көзүнөн майып болуусу, жалпы эл, караламан калк тарткан азапты тартып, турмуштун социалдык конфликттерине аралаш өскөнү ак, караны эртерээк ажыратууга, реалдуу чындыкты түп нускасында көрүүгө өбөлгө болгон. Мындай жагдай анын чыглыгы табиятынаи элдүүлүк, реалисттик багытта өнүгүшүн шарттаган. Ошондуктан ал *ак күмүштөн сом албайм, ак жибектен тон албайм, ар кимди барып бир мактап, ары жок ырчы боло албайм» деген адеп-ахлактык позициясын; «булбулу болбой адамдын, бууданы болбой замандын, ырчымын деп мактанба» сымак башкы идеалды; *ырчы болсоң, төкмө бол, ак жаандай себелеп, сөздү сөзгө кынай бил, маш зергердей чегелеп» деген эстетикалык кредону бекем тутунган. Ал түрдүү этностук топтор арасында (кыргыз, өзбек, түрк, кыпчак, төөлөс, уйгур, керейит, меркит, найман, түрктөшкөн арап, парсы, тажик) жашаган. Өнөрпоз, ырчы шайырлардын кээлери Бухара, Кашмирден (Бекназар, Нурмолдо), айрымдары Мисир, Стамбул, Кашкардан билим алышкан. Анын Кокон хандыгындагы медреселерди бүткөн акын-ырчылардын чөйрөсүндө жүрүшү көчмө сюжеттүү көркөм чыгармалар менен диний китептер аркылуу тарап жаткан Чыгыш маданияты, санжыра-тарых, адабий үлгүлөрдүн эң сонун ширесин табигый түрдө эркин сиңирип алууга жол ачып, рухий дүйнөсүн асылдандырып, тил байлыгын өстүрүп, масштабын кеңейткен. Көп кырдуу алп акын катары кыргыз көркөм сөз өнөрү менен акыл кенчине терең кирип, бекем орун алганын иш жүзүндө таамай көрсөтүп, мезгил сынынан ишенимдүү өткөн. Учурунда аны Жеңижок, Токтогул, Эшмамбет, каражаак Калмырза, Калык, Коргол, Осмонкул, Ысмайылдар баалап келишсе, азыр адабият, илим, билим өскөн кезде да ал көп окулуп, көп ырдалып, ургаал изилдөөгө алынып жатат; ал тууралуу түрдүү жанрда түрдүү чыгармалар жазылып, анын чыгаарлыгына сүрөт, музыка, кино адистери да көңүл бурууда. Ал улам мезгил өткөн сайын тереңден ачылып, бийикке көтөрүлүүдө.
Ад.: Барпы. Изилдөөлөр, эскерүүлөр, арноолор. Б., 1994; Акындар чыгармачылыгынын тарыхынын очерктери. Ф., 1988; Даутов К. Алп кырдуу алп акындын дүйнөсү. Б., 2004.К. Даутов.
Колдонулган адабият
*«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. /Башкы ред. Асанов Ү. А. К 97      Б.: Мамл. тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Бунинская аллея (метро бекети)
Бунинская аллея — Москва метросунун Бутовская сызыксындагы станция. 2003-жылы 27-декабрьда ачылган.
Айдаралиев Арсен Асылбекович
Айдаралиев Арсен Асылбекович (1972-ж. туулган, Фрунзе) - медицина илимдеринин доктору (2002). КММИни (1995) бүтүргөн. 2004-жылдан Эл аралык жогорку мектептин эл аралык байланыш боюнча проректору. Коомдук саламаттык сактоо жана ден соолук боюнча адис.
Rotten Tomatoes
Rotten Tomatoes - тасма жана теле-көрсөтүүлөрдү баалоо жана сын-пикир жазуу боюнча веб-сайт. Сень Дуонг негиздеген компания 1998-жылдын августунда иштеп баштаган, 2010-жылы компанияны Flixster сатып алган, акырында компанияны 2011-жылы Warner Bros.]] сатып алган. 2016-жылдын февралында Rotten Tomatoes менен Flixster Fandango (Comcast) компаниясына сатылган. Warner Bros. компаниясы Fandango компаниясы менен бирге биригишкен компанияда өзнүн кичинекей пайыздагы үлүшүн сактап калган. 2007-2017-жылдар арасы веб-сайттын башкы редактору Мэтт Атчити болгон, ал акырында, 2017-жылдын июлунда The Young Turks ток-шоуга иштеп кеткен. "Rotten Tomatoes" (кырг. "чириген томаттар") аталышы сахнада аткарган актерлордун оюну менен нааразы болгон күйөрмандардын актерлорго чириген томаттарды ыргытуу салтынан чыгып келген.
2008-жылдын башынан 2010-жылдын сентябрына чейин Current Television телевизиондук желеси ар апта сайын веб-сайттын маалыматтарына таянып The Rotten Tomatoes шоусун тартуулачу. 2011-жылга чейин теле-көрсөтүүнүн кыска сегменти жумалык InfoMania телевизиондук программасына киргизилген. 2013-жылдын сентябрында веб-сайт телевизиондук программалардын сценарийлерин көрүү үчүн атайын "TV Zone" бөлүгүн тартуулаган.
Ярей-Ю (Чоң Роговая куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ак-Булуң (Ак-Суу району)
Ак-Булуң — Кыргызстандын Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районундагы айыл. Ак-Булуң айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 1956 киши (2009-жылы).
Кегети (айыл)
Кегети (Кегети) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Чүй районундагы айыл. Кегети айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 2 702 киши.
Арча-Суу молибден жана сурьма кени
Арча-Суу молибден жана сурьма кени Жалал-Абад облусунун Ала-Бука районунда, Ала-Бука кыштагынан чыгыш тарапта Касан дөңсөөсүнүн кырында. 1950-ж. табылган. Аймагында мраморлошкон акиташ теги, карбонатту кумдук жана соңку протерозойдун кварц слюдалуу сланецтери таралган. Алар майда жаракалар менен тилмеленген арчасуу брахиантиклиналын түзүп жатат. Руданын пайда болушу брахиантиклиналдык бүктөлүү менен байланышта болуп, акиташ теги жана сланецтин кошулган чегиндеги кварцтуу тилкеде жайгашкан. Рудалуу тилкенин калыңдыгы 10–15 м, узундугу 70–80 м. Рудада 50дөн ашык минерал бар. Негизгилери: молибденит, антимонит, пирит, сфалерит, коргошундун сульфоантимонити, өңү өчкөн руда, арсенопирит, вульфенит ж. б.
Зима, Анна Гавриловна
Өмүрү
Зима 1909-жылы 16-февралда Одесса шаарында туулган жана ал 1985-жылы каза болгон.
Ишмердүүлүгү
Кыргыз мамлекеттик пединституттун профессордук-окутуучу коллективинин составын чыңдоо максатында РСФСРдин жогорку окуу жайынын бүтүрүүчүлөрүнөн окутуучуларынан көптөгөн кадрларды Кыргызстанга жиберишкен.Алардын ичинде Москвадагы тарых-филология институтунун бүтүрүүчүсү А.Г.Зима менен жолдошу Б.М.Зима да бар эле. 1935-жылдан тартып тарыхчылар өздөрүнүн чыгармачылык илимий-педагогикалык иштерин,өмүрлөрүн Кыргызстан менен бекем,тыгыз байланыштырышкан. Анна Гавариловна 1935-1945-жылдары Кыргызстан мамлекеттик пединститутунун тарых факультетинин окутуучусу,улуу окутуучусу,деканы,СССР тарых кафедрасынын башчысы, 1935-1956-жылдары Кыргыз мамлекеттик университетинин партия жана тарых кафедрасынын доценти болгон. Анын жогорку билимдүү тарых жана башка кесиптеги мугалимдерди даярдоодо эмгеги зор.Пединституттун 1-курсуна жергиликтүү улуттардын жаштарынан көбүрөөк кабыл алуу үчүн жаңы ачылган даярдоо курсун пединститут шефке (1940)алып,рабфактын иштерин жакшыртууга көп аракетин жумшаган. Пединституттун аспирантурасынын ишин жакшыртууга,аспиранттарды Москвага жана башка шаарларга жиберип окутуп,даярдоо ишине да өз салымын кошкон. 1945-жылы кандидаттык диссертациясын коргоп,1977-жылы "Кыргызстанда Улуу Октябрь социалисттик революциянын даярдалышы жана жүрүшү" деген көлөмдүү эмгегин чыгарган. Бир нече жаш окумуштуулардын илимий иштерин жана ар кандай саясий кружокторду жетектеген;илимий конференцияларда социалдык-экономикалык темага арналган докладдарды жасаган.
Сыйлыктары,наамдары
"Кыргыз ССР тарыхын" жазгандыгы үчүн 1970-жылы Кыргыз ССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты,1972-жылы "Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген мугалими" деген наамдарга ээ болгон.Көптөгөн улуттук кадрларды даярдоодо зор салымы жана илимге сиңирген эмгеги бааланып бир нече орден,медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Зима А.Г.Революция тарыхы-түгөнгүс тема//Сов.Кыргызстан.1981.-6-ноябрь,Элдердин достугу жана бир туугандыгынын улуу булагы жөнүндөгү китеп//Пропагандисттин жана агитатордун блокноту.-1973.-№4.-Б.26-32; Сагындыкова Ж.А.Г.Зиманын педагогикалык ишмердиги// историческая чтения:Тез.докл.и сообщений науч.конф....Ф.,1989.-Б.24-25.
Викимедиа фонду
Викимедиа фонду (англ. Wikimedia Foundation, Inc., WMF, же жөн эле Wikimedia) — башкы штабы Калифорниянын Сан-Франциско жергесинде жайгашкан Американын коммерциялык эмес, кайрымдуулук уюму. Бул негизинен Викимедиа кыймылына катышканы менен белгилүү. Ал көптөгөн кыймыл долбоорлорунун интернеттеги домендик аталыштары менен Википедия сыяктуу сайттарга ээлик кылат. Фонд 2003-жылы Жимми Уэйлс тарабынан Википедия жана анын башка долбоорлорун каржылоо үчүн коммерциялык эмес максатта негизделген.
2015-жылга карата фонддо 280дөн ашык адам эмгектенип, бир жылдык кирешеси 75 млн АКШ долларынан ашкан. Кристоф Эннер башкаруучу кеңештин төрагасы болуп саналат. Кэтрин Мар 2016-жылдын март айынан бери аткаруучу мүдүрү болуп келет.
Максаты
Викимедиа фонду билдиргендей, алардын максаты ачык мазмунду, уикиге негизделген долбоорлорду иштеп чыгып көзөмөлдөө жана ошол долбоорлордун толук мазмунун коомчулукка акысыз камсыз кылуу. Фонддун дагы бир башкы максаты саясий коргоо болуп саналат.
Фонд 2005-жылы АКШнын Ички киреше кодекси тарабынан 501(с)(3) беренеси боюнча коомдук кайрымдуулук уюму катары макамга ээ болгон. Анын Улуттук салыктан бошотулган мекемелер (NTEE) коду B60 (Өспүрүм, Үзгүлтүксүз билим берүү) болуп саналат. Фонддун мыйзамдык актында билим берүүчү маалыматты топтоо жана өнүктүрүү, ошондой эле аны натыйжалуу түрдө дүйнө жүзүнө жайылтуу максаты бар экени жазылган.
Тарыхы
2001-жылы интернет ишкери Жимми Уэйлс менен онлайн коомчулук уюштуруучу, философия мугалими Ларри Сэнгер Nupedia'ны толуктоо үчүн интернет энциклопедия болгон Уикипедианы негиздешкен. Долбоор башында Уэйлстин коммерциялык бизнеси Bomis тарабынан каржыланган. Википедиянын популярдуулугу кескин түрдө өсүп кеткен соң долбоорду каржылоо үчүн киреше токтоп калган. Уикипедия Bomis'тин ресурстарын ашыкча пайдалангандыктан Уэйлс менен Сэнгер долбоорду каржылоо үчүн кайрымдуулук моделдин ойлонуштурушкан. Викимедиа фонду 2003-жылдын 20-июнунда Флоридада түптөлгөн. Ал «Wikipedia» соода белгисин катташ үчүн АКШнын Патенттер жана соода белгилери боюнча бюросунда 2004-жылы 14-сентябрда каттоодон өткөн. Белгиге 2006-жылы 10-январда каттоо макамы ыйгарылган. Соода белгисин коргоо 2004-жылы 16-декабрда Жапония, ал эми 2005-жылы 20-январда Европа биримдиги тарабынан берилген. Китептер же DVD'лер сыяктуу кээ бир продукциялар үчүн Уикипедия соода белгисин пайдалануу укугун киргизүү пландары дагы болгон.
"Wikimedia" деген аталыш wiki жана media деген сөздөрдөн куралган. Аны америкалык жазуучу Шелдон Рэмптон англиялык почта тизмесине 2003-жылы март айында пост жазганда колдонгон. Бул Уикшинэри Уэйлстин платформасында иштеген экинчи уикиге негизделген долбоордон үч ай өткөн соң болгон.
2005-жылы апрелде АКШнын Ички киреше кызматы бул фондду "Өспүрүм, Үзгүлтүксүз билим берүү" багыты боюнча ырастап, фондго түшкөн бардык салымдарды АКШнын федералдык салык жоболорунан бошоткон.
2007-жылы 25-сентябрда фонддун башкаруу кеңеши иш-аракеттер Сан-Франциско булуңуна көчүп кете турганы боюнча эскерткен. Сан-Францискону тандап алууга окшош пикирдеги уюмдардын, потенциалдык өнөктөштөрдүн, жакшыраак талант чөйрөсүнүн бар болушу жана ошондой эле Флориданын Сент-Питерсбергине караганда арзаныраак, ыңгайлуураак эл аралык саякат мүмкүнчүлүгү түрткү берген.
Лила Третиков 2014-жылдын май айында Викимедиа фондунун аткаруучу директору болуп дайындалган. Ал 2016-жылы март айында кызматтан кеткен. Мурдагы байланыш кызматкери Кэтрин Мар убактылуу аткаруучу мүдүрү болуп иштеп, туруктуу кызматка 2016-жылы июнда дайындалган.
Валюта лицензиясы
Валюта лицензиясы – товарга төлөөгө белгилүү суммадагы чет өлкө валютасын экспорттоочуга которуу үчүн тийешелүү орган тарабынан импорттоочуга улуксат берилген документ.
Токтомушев Абдрасул
Токтомушов Абдрасул (1912–1995) - акын.
Абдрасул Токтомушев Кемин районундагы Төрт-Күл айылында туулган. 1928 – 1931-жж. Ташкент шаарындагы Орто Азия суу чарба техни-кумунда окуп, 1952-жылы Фрунзедеги педагогикалык окуу жайын сырттан окуп бүтүргөн. А.Токтомушев 1932 – 1941-жж. Улуу Ата Мекендик согуш башталганга чейин Лейлек районунун «Колхоз турмушу», республикалык «Кызыл Кыргызстан», «Ленинчил жаш» гезиттеринде адабий кызматкер, жооптуу катчы, бөлүм башчы, 1953 – 1957-жж. «Ала-Тоо», «Чалкан» журналдарынын редакцияларында бөлүм башчы болгон.
Чыгармачылык жолу 1930-жылы башталып, 30-жылдары жазылган ырлары «Балбандар» деген ат менен 1936-жылы жыйнак болуп чыгып, «Какшаалдан кат» поэмасы 1958-жылы орус тилинде басылып чыккан. Акындын балдарга арналган «Хан жана Жуматай», «Тынчтык үнү», «Достук» ж.б. чыгармалары бар. А.Токтомушев ыр менен жазылган «Алтын Too» аттуу романынын биринчи бөлүгү 1965-жылы, экинчи бөлүгү 1968-жылы басылып, 1974-жылы бул чыгарма Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгына татыктуу болгон. А.Токтомушев ливан акындарынын ырларын, В.Дальдын жомокторун, Гильендин ырларын кыргыз тилине которгон. Көптөгөн жамааттык жый-нактардын котормолоруна катышкан. 1989-жылы «Үркүн» аттуу автобиографиялык романы «Ала-Тоо» жур-налына басылып, бирок чыгарма аягына чыкпай калган. 1938-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. 1972-жылдан Кыргыз эл акыны. «Эмгек Кызыл Туу», «Элдердин достугу», «Ардак белгиси» ордендери, «1941–1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согушта каарман эмгеги үчүн», В.И.Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына «Каар-ман эмгеги үчүн», «Эмгек ветераны» медалдары, Кыргыз ССР ЖКнын Ар-дак грамоталары, ЛКЖС БКнын Ардак грамоталары менен сыйланган.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Балбандар: Ырлар жыйнагы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1936. – 65 б.
Какшаалдан кат: Поэма. – Ф.: Кыргызмамбас. 1937. – 30 б.
Ырлар жыйнагы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1937. – 58 б.
Хан жана Жуматай: Эл жомогунан. – Ф.: Кыргызмамбас, 1940. – 16 б.
'''Жомоктор. – Ф.:''' Кыргызмамбас, 1941. – 16 б.
Максат: Ырлар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1941. – 87 б.
Күн: Ырлар жыйнагы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1947. – 74 б.
Жаштын тилеги: Ырлар. – Ф.: Кыргызмамбас. 1948. – 16 б.
Тартуу: Ырлар жыйнагы – Ф.: Кыргызмамбас, 1949. – 129 б.
Какшаалдан кат: Поэма. – Ф.: Кыргызмамбас 1950. – 72 б.
Эмгек жана бакыт: Ырлар жыйнагы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1952.– 115 б.
Менин өлкөм: Ырлар жыйнагы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1953. – 278 б.
Жакып уулу: Поэма. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1957. – 68 б.
Жүрөктө: Ырлар жыйнагы. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1958. – 91 б.
Өмүр жолу:Ырлар жыйнагы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1958. – 159 б.
Өмүр көктөмү: Тандалмалуу чыгармалар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1960. – 499 б.
Күндөй жарык: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1962. – 172 б.
Сүйүү жана коркунуч: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1962. – 264 б.
Байка: Аңгеме. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1963. – 15 б.
Булар кандай: Поэма. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1964. – 14 б.
Алтын тоо:Поэма. – Ф.: Кыргызстан, 1965. – 202 б.
Арстанбап: Поэма. – Ф.: Мектеп, 1965. – 16 б.
Эркин саптар: Ырлар, поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1966. – 227 б.
Алтын тоо: Поэма. – Ф.: Кыргызстан, 1968. – 130 б.
Бала Кычан: Поэма. – Ф.: Мектеп, 1969. – 131 б.
Кон, кон, көпөлөк: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1970. – 12 б.
Ак Мөөр: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1971. – 263 б.
Саяпкер: Поэма. – Ф.: Мектеп, 1971. – 23 б.
Жаш достор: Ырлар жана поэма. – Ф.: Мектеп, 1972. – 122 б.
Калем кайрыгы: Ырлар жана поэма. – Ф.: Кыргызстан, 1972. – 150 б.
Ойноок жылдыздар: Тандалган ырлар, поэмалар. – Ф.: Мектеп, 1975. – 224 б.
Акыйкат соңунан: Поэма. – Ф.: Мектеп, 1978. – 18 б.
Эркетайым: Ырлар жана дастандар. – Ф.: Мектеп, 1980. – 252 б.
Тандалмалар: Ырлар, дастандар. – Ф.: Кыргызстан, 1982. – 368 б.
Бала Кычан: Поэма. – Ф.: Мектеп, 1982. – 92 б.
Аргымак: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1983. – 12 б.
Ала-Тоо легендалары: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Мектеп, 1985. – 56 б.
'''Поэма. – Ф.:''' Мектеп, 1986. – 28 б. – (текст: кырг., орус.)
Китеп окуучуларга эстелик. – Ф., 1954. – 4 б.
Арстанбап – Арсланбоп. – Ф.: Мектеп, 1986. – 28 б.
Кутманым: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Адабият, 1989.–120 б. Он дастан: Дастандар. – Б.: Адабият, 1991. – 256 б.
Ливан акындары. – Ф.: Киргизгосиздат, 1958. – 46 б. Николае Гильен. Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1964. – 140 б.
Жайыл району
Жайыл району - Чүй облусундагы административдик-аймактык бирдик (1993-жылга чейин Калинин району). 1927-жылы уюшулган. Чыгышынан Москва, батышынан Панфилов, түштүгүнөн Суусамыр өрөөнүндөгү Суусамыр айыл округу, Нарын облусу, түштүк-батышынан бир аз бөлүгү Талас облусу, түндүгүнөн Казакстан менен чектешет. Аянты 3,2 миң км2. Калкы 90,4 миң (2009), Кара-Балта шаарынын калкын кошкондо. Райондо 1 шаар, 13 айыл округу, 36 кыштак бар. Борбору Кара-Балта шаары. Райондун аймагын негизинен Чүй өрөөнү (деңиз деңгээлинен 500-1000 м бийиктикте) жана Кыргыз Ала-Тоосунун түн. капталы (эң бийик жери 4442 м) жана Суусамыр өрөөнүнүн эл отурукташкан түштүк бөлүгү (2000-2400 м) ээлейт. Жери тоолуу, түздүктүү болуп бөлүнөт. Кен байлыктары: курулуш материалдары, минералдуу булактар. Климаты континенттик, январдын орточо температурасы Чүй өрөөнүндө -7,7°С, июлда 23,5°С, Суусамырда январдыкы -22,3°С, июлдуку 13,5°С. Жылдык жаан-чачыны өрөөндө 430 мм, тоолордо 600-800 ммге, Суусамыр өрөөнүндө 376 ммге чейин. Ири суулары: Чүй, Кара-Балта, Суусамыр, Батыш Каракол. Капчыгайларындагы суу жээктеринде бөрү карагат, чычырканак, ит мурун, тал, байтерек жана башкалардан турган бадалдуу токой, тоо капталдарында арча кездешет. Айдоо аянтына айлана элек айрым жерлеринде бетеге, шыбак өсөт. Өрөөндөрдө боз, тоо капталдарында кара күрөң жана кара, Суусамыр өрөнүндө коңур топурактар басымдуу. Райондо жашаган калктын 44,5%и шаарда (Кара-Балтада), калган 55,5%и айыл-кыштактарда жашайт. Жалпы калктын 47,4%ин эркектер, 56,2%ин аялдар түзөт. Негизинен кыргыз (48,3%), орус (38,9%), ошондой эле украин (5,6%), казак (2,2%), корей (1,9%), немис (1,9%) жана башка улуттар жашайт. Калктын орточо жыштыгы: 1 км2 жерге 29 адам (облуста 37) туура келет. Жалпы калктын 30,5%и (28,7 миң) 16 жашка чейинки жаштар, 15,5%и	(24,6 миң) эмгек жашынан өткөндөр, 54,0%и (50,8 миң) эмгек курагындагылар. Эмгек курагындагылардын 32,6%ы айыл чарбада, 20,1%ы өнөр жайда, 10,9%ы соодада, 4,3%ы транспорт жана байланышта, 3,9%ы курулушта, 11,9%ы саламаттык сактоодо жана билим берүүдө жана башка тармактарда эмгектенет.
Курамы
Райондук маанидеги шаарлар:
Райондо 12 айыл аймагы бар :
Өндүрүшү
Жайыл району республикадагы өнөр жайы өнүккөн региондун бири. Уран жана алтын концентраттарын тазалоочу, кант, ун, нан, сүт, консерва, электр-техникалык буюмдар, спирт, кийим тигүү жана башка өнөр жай продукцияларын чыгаруучу ишканалары бар. Өнөр жай ишканалары негизинен Кара-Балта шаарында жайгашкан. Алар: «Кыргызалтын» Акционердик Коомунун «Афинаж өндүрүү» филиалы (2006-жылы 9025,8 млн сомдук продукция өндүргөн), «Кара-Балта спирт заводу» мамл. ишканасы (217,0 млн сом), «Кара-Балта тоо-кен комбинаты» АК (124,8 млн сом), «Кара-Балта СЭЗ» (64,5 млн сом), «Кара-Балта арагы» (42,1 млн сом), «Кара-Балта килем» (4,5 млн сом) ЖЧКлары «Кара-Балта нан заводу» АК (2,8 млн сом) жана башкалар. Райондо 2005-жылы 10,0 млрд сомдук (облустун 55,9%) өнөр жай продукциясы өндүрүлгөн.
Айыл чарба
Айыл чарбага жарактуу 231,9 миң га жердин (облустагы айыл чарбага жарактуу жердин 17,5%ы) 80 миң гасы айдоо аянты (18,8%), анын ичинен сугат жери 38,2 миң га (13,8%), кайрак жери 41,5 миң га (28,3%), көп жылдык бак-дарак аянты 0,9 миң га (11,3%), чабынды 1,2 миң га, жайыт 149,8 миң га (облустагы жайыттардын 17,2%и). Айдоо жерлерге дан эгиндери, тех. өсүмдүктөр кант кызылча, көк чай чөп, ажгон, тоют өсүмдүктөрү, картөшкө жана бакча өсүмдүктөрү эгилет. 2005-жылы 23,0 миң уй, 55,0 миң кой-эчки, 7,0 миң жылкы, 14,9 миң чочко, 19,0 миң үй кушу болгон. Райондо 2006-ж. 10,1 миң т эт (тирүүлөй салмакта), 32,3 миң т чийки сүт, 8,9 млн даана жумуртка, 145 т жүн өндүрүлүп, 99,7 миң т дан эгиндери жана дан-буурчак, 21,6 миң т картөшкө, 24,0 миң т жашылча 24,8 миң т кант кызылча жана 2,8 миң т мөмө-жемиш жыйналган. Райондун аймагы аркылуу Чалдыбар-Бишкек-Балыкчы темир жана автомобиль жолдору, ошондой эле Бишкек-Ош (Төө-Ашуу тешкен тоосу аркылуу) автомобиль жолу өтөт. Райондо автомобиль транспорту менен 2006-жылы 1,0 млн т жүк ташылып, жүргүнчү ташуунун жүгүртүлүшү 147,4 млн жүргүнчү-километрге жеткен. Райондо калкка көрсөтүлүүчү тейлөөлөрдүн жалпы көлөмү 368,7 млн сомду түзгөн (облустукунун 14,2%ы).
Билим берүү
Райондо жалпы билим берүүчү 25 мектеп (16 орто, 5 толук эмес орто, 4 башталгыч мектеп), 32 китепкана, 25 клуб жана маданият үйлөрү иштеген. Калктын саламаттыгын сактоодо 599 орундуу 3 оорукана, 11 айылдык дарыгерлер бөлүмү (участкалар) иштеп, 248 дарыгер, 854 медициналык орто билимдүү кызматкер эмгектенет. Райондо 10 миң адамга 24,8 дарыгер, 60 койка-орун туура келет. «Жаңы мезгил» («Новое время») гезити кыргыз жана орус тилдеринде чыгат.
Битцевский парк (метро бекети)
Битцевский парк — Москва метросунун Бутовская сызыксындагы станция. 2014-жылы 27-февральда ачылган.
Кара дөң
Кара дөң – сорподон жасалган суусундук түрү. Жаш эттин нак сорпосуна чактап муздак суу кошулат. Ал жеген тамакты жакшы сиңирүү үчүн эттен кийин ичилет.
Юмагужино (Зилайыр району, Башкыртстан)
Юмагужино — Башкыртстандын Зилайыр районундагы айыл, Канзафар айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 457 киши. Почта индекси — 453693, ОКАТО коду — 80227822001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Чатышмай
Чатышмай – кыргыз эл оюну.
Free Software Foundation
Free Software Foundation (FSF) — Ричард Столлман тарабынан 1985-жылы 4-октябрда эркин программа кыймылын колдоо үчүн негизделген 501(c)(3), коммерциялык эмес уюм. Ал компүтердик программаны окуп-изилдөө, бөлүштүрүү, жаратуу жана өзгөртүү боюнча универсалдык эркиндикке үндөйт. Уюм программалык камсыздоону өзүнүн GNU General Public License'те болгон сыяктуу копилефт ("окшош бөлүшүү") шарттарынын негизинде бөлүштүрүүнү сунуштайт. FSF АКШнын Массачусетс жергесинде негизделип, мыйзамдуу түрдө катталган.
Түптөлгөндөн тарта 1990-жылдарга чейин FSF каражаттарынын көбүн GNU долбоору үчүн эркин программалык камсыздоону жазган программа иштеп чыгуучуларга жумшаган. 1990-жылдардын ортосунан баштап FSF'тин кызматкерлери менен ыктыярчылары негизинен эркин программа кыймылынын жана эркин программалык жамаатынын мыйзамдуу жана түзүмдүк маселелери боюнча иштеген.
Айдарбекова Зифаргүл Мусулманкуловна
Айдарбекова Зифаргүл Мусулманкуловна (1950-ж. туулган, Фрунзе) - терапевт, медицина илимдеринин доктору. КММИни бүтүргөн. 1998-жылдан морфология жана адаптация лабораториясынын башчысы. Морфология жана электрондук микроскопия боюнча адис. Түрдүү шартта бөйрөктүн өзгөрүүлөрүн (ооруларын) изилдеген.
Картыкпуттар
Картыкпуттар  (лат. Natalidae) – жарганаттардын бир тукуму.
Баштык
«Манаптан баштык тиктирип, Жем илейин дечү элем, Мамыркандын ашына, Бир минейин дечү элем»
(Тоголок Молдо).
Бул кийизден, таардан, териден, кездемеден жасалып, түрдүү нерселерди салуучу жана жанда алып жүрүүчү чакан буюм, идиш. Ага ар кандай кийиз оюмдары, сайма, терме, чырмак көчөттөрү да түшөт. «Кыргыздын үйүндө кырк баштык бар» дейт. Аларга: туз баштык, самын баштык, чай баштык, жем баштык, нан баштык, аш (тамак) баштык өңдүүлөр кирет. Азыр баштыктар өз формасын жана колдонмолук маанисин өзгөртүп, жалаң жанда алып жүрүүгө шартташууда.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Кан тамырды кеңейтүүчү дарылар
Кан тамырды кеңейтүүчү дарылар - кан тамырлардын тонусун төмөндөтүп, алардын жылчыгын кеңейтүүчү каражаттар. Алардын таасиринен дененин көпчүлүк кан тамырлары, ошондой эле артериялык кан тамырлары кеңейип, артериялык кан басым төмөндөйт. Эгерде дененин өзүнчө бөлүгүнүн (мисалы, орган) кан тамыры кеңейсе, кан басымы өзгөрүлбөйт. Бул дарылар нейротроптук жана миотроптук болуп бөлүнөт. Нейротроптук дарыларга уктатуучу дарылар, сеп алдыруучу каражаттар, бромиддер, магний сульфаты, ганглийди блокадалоочу каражаттар, симпат нервдердин учунан кан тамырлардын жылма булчуңдарына козголууну өткөрүүгө тоскоол кылуучу заттар (октадин, дигидроэрготоксин, фентоламин), норадреналиндин (к. Медиаторлор) пайда болушун жана чыгышын бузуучу каражаттар кирет.
Миотроптук дарылар кан тамырлардын жылма булчуңдарына түздөн-түз таасир берип, майда кан тамырларды кеңейтет. Алар спазмга каршы таасир берет. Бул топтогу заттарга жүрөктүн кан тамырларын кеңейтүүчү (нитриттер), түрдүү өсүмдүктөрдөн алынуучу заттар (папаверин, даукарин, девинкан жана башка), ошондой эле синтезделген (дипрофен, эуфиллин жана башка) дарылар кирет. Алар гипертония оорусу, эндартериит, стенокардияда кеңири колдонулат.
Родионовка (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Родионовка — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Айдаралин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 19 киши. Почта индекси — 453190, ОКАТО коду — 80248805005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Лесопарковая (метро бекети)
Лесопарковая — Москва метросунун Бутовская сызыксындагы станция. 2014-жылы 27-февральда ачылган.
"Эмми" сыйлыгы
"Эмми" сыйлыгы (англ. Emmy Award) - "Оскар" (тасма), "Тони" (театр), "Грэмми" (музыка) сыйлыктарга ылайык келип теле-көрсөтүү тармагындагы эң мыктыларга тартууланган сыйлык.
"Эмми" сыйлыгы Америка теле-көрсөтүү өнөр жайынын ар түрдүү секторлоруна берилгенинен улам ал ар кайсы жылдык сыйлык тапшыруу аземдеринде жыл бою ыйгарылат. Американын эң мыкты прайм-тайм жана күндүзгү телевизиондук зоок программаларына берилген прайм-тайм "Эмми" сыйлыгы жана күндүзгү "Эмми" сыйлыгы ММК кызматкерлери тарабынан көзөмөлгө алынат. "Эмми" сыйлыгынын башка көрүнүктүү аземдерине улуттук спорт программалар, улуттук жаңылыктар жана документалдуу теле-көрсөтүүлөр, улуттук бизнес жана каржылык отчеттуулук, технологиялык жана инженердик жетишкендиктер, ошондой эле прайм-тайм инженердик "Эмми" сыйлыгы кирет. Аймактык "Эмми" сыйлыгы мамлект боюнча жылдын ар кайсы убагында эң мыкты жергиликтүү жана штаттык теле-көрсөтүүлөргө тапшырылат. Ошондой эле эл аралык "Эмми" сыйлыгы АКШдан башка өлкөлөрдүн эң мыкты телевизиондук программаларына ыйгарылат.
"Эмми" сыйлыгын тапшырган бир-бирине байланыштуу үч айрым уюмдар: Америка телевизиондук академиясы, Телевизиондук искусство жана илимдердин улуттук академиясы жана Телевизиондук искусство жана илимдердин эл аралык академиясы. Ар бирөөсү "Эмми" сыйлыгынын өзгөчө аземдерин өткөрүүгө жооптуу.
Меттналь-Кикя дарыясы
Меттналь-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Ширта дарыясынын сол жээгинен 202 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 29 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Валюта мамилеси
Валюта мамилеси – тышкы соода жүргүзүүдөгү, экономикалык жана техникалык көмөк көрсөтүүдөгү, валюта сатуу боюнча бүтүм жасоодогу ж. б. акча байланыштары. Мамлекет, эларалык уюмдар, жеке жана юридикалык жактар В. м-нин катышуучулары болуп саналат. Эларалык келишимдер менен мамлекеттик ичара актылар В. м-нин жаралуусу, өзгөрүүсү жана токтотулуусу үчүн укуктук негиз катары кызмат кылат.
Деловой центр (метро бекети, Чоң айлампа сызыгы)
Деловой центр — Москва метросунун Чоң айлампа сызыгысындагы станция. 2018-жылы 26-февральда ачылган.
Акцепттик кредит
Акцепттик кредит – эреже катары, экспорттоочулардын банктарга койгон которум векселдерин (траттаны ) акцептөө; тышкы сооданы банк тарабынан кредиттөө таризинин бири. Мында банк акцепт аткарымына өз каражаттарын чегербейт, бирок, мөөнөтү жеткенде которум вексели боюнча төлөп берүүгө милдеттенет (экспорттоочу шарттуу түрдө кредит берет).