cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ибадан шаары
Ибадан шаары - Нигериянын түштүк-батышындагы шаар. Ойо штатынын административдик борбору. Калкы 3,8 млн (2007; шаар айланасы менен 4,7 млн); калкынын саны боюнча өлкөдөгү Лагос менен Канодон кийинки 3-шаар. Жол тоому. Лагос Кано т. ж. магистралындагы бекет. Аэропорту бар. 1829-ж. негизделген. Шаар-мамлекет катары өнүккөн. Жети дөңсөөгө жайгашып, айланта 16 дарбазалуу ылай дубалдар менен курчалган. Шаардын эски бөлүгүндө 1-2 кабаттуу ылайдан салынган үйлөр сакталган. Заманбап курулуштарынын бири Коко-хаустун имараты (Тропиктик Африкадагы эң бийик курулуш). Шаар өлкөнүн ири соода жана өнөр жай борборлорунун бири. Тамак-аш, тамеки, автомобиль кураштыруу өнөр жайлары жана жыгач, пластмасса жана резинадан буюм жасоочу ишканалар иштейт. Тери өңдөлүп, кол өнөрчүлүк (килем, кездеме токуу, боёо, карапа, металл иштетүү) өнүккөн. ИИИлер, университеттер (анын ичинде Ибадан), институттар, илимий коомдор жана ассоциациялар (анын ичинде география, экономика, микробиология), коллеждер, китепкана, музейлер (анын ичинде этногр.), улуттук архив ж. б. бар. Ботаникалык бак жана зоопарк уюштурулган.
Дексаметазон
Дексаметазон — медициналык жана ветеринардык дары-дармек, сезгенүүгө каршы жана иммуносупрессиялык таасири бар, синтетикалык глюкокортикостероид. Ал ар кандай ооруларды дарылоодо колдонулат.
Физикалык касиеттери
Дексаметазон - жытсыз ак же агыш түстөгү кристаллдык күкүм. Таза түрүндө полиэтиленгликолдо эрийт.
Сууда эригичтик 25 ° C 100 мг / л. Ацетон, этанол, хлороформдо эрийт.
Колдонмосу
Дексаметазон катуу COVID-19ту дарылоодо колдонулуп, касиети мыкты экенин көргөздү, бирок ковиддин жеӊил формасы менен ооруган бейтаптарга (деми кыстыгуу менен ооруган жана орто жана жеңил) бул дары сунушталбайт.
2020-жылдын октябрь айынан баштап, Дексаметазон COVID-19 оор формасы менен ооруган бейтаптарды дарылоодо эффективдүүлүгү далилденген жалгыз дары болуп саналат.
Тарыхы
Дексаметазон 1957-жылы илимпоздор тобу тарабынан чычкандардагы глюкокортикоиддерди, минералокортикоиддерди жана алардын сезгенүүгө каршы касиеттерин изилдегенден кийин табылган. Окумуштуулар дексаметазондун бөйрөк үстүндөгү атрофияны дарылоо, ашыкча салмакты азайтуу жана гликоген балансын өзгөртүү мүмкүнчүлүгүн ачышты. Препарат түзүлгөндөн көп өтпөй, ал ревматоиддик ооруларды дарылоодо ийгиликтүү сыналган.
1961-жылы дары колдонууга бекитилген. Андан кийин ал ДСУнун сунуштарына киргизилип, 1960-жылдары бардык өлкөлөрдө колдонула баштаган.
2020-жылы, COVID-19 пандемиясы учурунда Оксфорд университетинин окумуштуулары, дары оор дем алган, оор илдетке чалдыккан пациенттердин өлүмүн азайтарын далилдешкен.
Фармакологиялык касиеттери
Фармакокинетика
Канда ал белгилүү бир ташуучу белок - транскортин менен (60-70%) байланышат. Гистогематологиялык тоскоолдуктардан, анын ичинде гематоэнцефалдык жана плацентардык тоскоолдуктарынан оңой өтөт.
Дексаметазон боордо метаболизденет, анан бөйрөк аркылуу бөлүнүп чыгат. Лактация учурунда ал сүткө өтөт. Кан плазмасынан дексаметазондун жарым ажыроо мезгили 3-5 саатты түзөт.
Фармакодинамика
Ал сезгенүүгө, аллергияга каршы, десенсибилизациялоочу, иммуносупрессивдүү, шокко каршы жана антитоксикалык таасирлерге ээ, бета-адренергиялык рецепторлордун эндогендик катехоламиндерге сезгичтигин жогорулатат.
Кортикотропинди бөлүп чыгаруучу гормон менен, адренокортикотроптук гормондун синтезделишин жана секрециясын басат. Ошентип эндогендик глюкокортикостероиддердин синтезин азайтат.
Кыскача маалымат
1. Дексаметазон COVID-19 менен механикалык желдетилген бейтаптарга колдонгон учурларда, өлүмдүн деңгээлин төмөндөтөт деген божомолдор бар.
2. Дексаметазон профилактикалык каражат катары же орточо симптомдору бар, дем алуу органдарын дарылоо талап кылынбаган бейтаптарга сунушталбайт - бул натыйжасыз гана эмес, оорунун баштапкы баскычында иммундук жоопко тоскоол болушу да мүмкүн.
3. Дексаметазондун бир катар кооптуу терс таасирлери бар, айрыкча чоӊ өлчөмдө көпкө чейин колдонууда ушундай. өз алдынча дарыланууда колдонууга такыр болбойт!
4. Дексаметазон - рецепт боюнча бериле турган дары, ошондуктан адамдар аны коронавирустан коргойт деген үмүт менен сатып албашы керек, анткени баштапкы этапта дексаметазон оорунун курчушун күчөтүп, терс таасирин тийгизиши мүмкүн;
Гидросихлорин
Гидроксихлорохин - бул 4-аминохинолинден алынган безгекке каршы дары. Ошондой эле аутоиммундук ооруларда орточо иммуносупрессивдик, спецификалык жана спецификалык эмес сезгенүүгө каршы таасири бар.
Гидроксихлорохин Россия Федерациясынын Саламаттыкты сактоо министрлигинин VED тизмесине киргизилген.
Covid-19 пандемиясындагы гидросихлорин
2020-жылы, COVID-19 пандемиясы учурунда, бир катар өлкөлөр бул ооруну дарылоо үчүн гидроксохлорохинди колдонуунун максатка ылайыктуулугун талкуулашкан.
COVID-19ту дарылоодо АКШ гидроксихлорохинди 2020-жылдын 28-мартында шашылыш түрдө колдонууга уруксат берген. 2020-жылдын июнь айына чейин, топтолгон клиникалык тажрыйба көрсөткөндөй, гидроксихлорохиндин[1] белгилүү жана ыктымал пайдасы аларды колдонууга уруксат бергидей белгилүү жана мүмкүн болгон тобокелдиктерден ашып түшпөйт.
Фармакокинетика
Ичкенден кийин, гидроксохлорохин тез жана дээрлик толугу менен ичеги-карын жолунан сиңип кетет. I / m же s / c киргизилгенден кийин, ал тез сайылып жаткан жерден сиңип калат. Дене ткандарында бөлүштүрүлөт. Бөйрөктө, боордо, өпкөдө, көк боордо, ошондой эле көздүн жана теринин меланин камтыган клеткаларында жогорку концентрация менен топтолот. Ал боордо активдүү жана активдүү эмес метаболиттердин пайда болушу менен метаболизденет. Денеден заара менен өтө жай чыгарылат.
Фармакодинамика
Плазмодиянын бардык түрлөрүнүн эритроцит формаларынын өлүмүнө алып келет. Мындан тышкары, айрым диффузиялык тутумдаштыргыч ткандардын ооруларында гидроксохлорохин терапиялык таасир берет. Ал иммуносупрессивдүү жана сезгенүүгө каршы айрым иш-аракеттерге ээ.
Иш-аракет механизми
Гидроксохлорохиндин, башка хининге окшош дары сыяктуу таасир этүү механизми, болжол менен төмөнкүлөр:
▪ Эритроциттеги гидроксихлорохин эритроцит безгек плазмодийине киргенде, аны ичине кирип, плазмодиянын вакуолдоруна топтолуп, ал жерде эркин протондорду сиңирет (оң пайда болот).
▪ Эритроциттердин ичиндеги плазмодий гемоглобин менен азыктанат. РНдин өзгөрүшү плазмодийдеги гемоглобиндин алмашуусуна тоскоол болуп, натыйжада плазмодий үчүн уулуу гем топтолуп, плазмодий өлөт.
Ак-Чал
Акчал (Акчал) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Ноокат районундагы айыл. Кулатов айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 2 747 киши.
Ибадат
Ибадат - (ар. кудайга кызмат кылуу, сыйынуу, табынуу) өзүнүн жашоо турмушунда бардык диний догматтарга жана ырым-жырымдарга чоң маани берип, Аллага жан-дили менен берилип табынуу, жалынуу жана сыйынуу. Мусулман теологдору ибадатка берилүүнүн үч себебин көрсөтүшкөн: Алла алдында жазадан коркуу; Бейишке чыгууга татыктуу болуу үчүн жасаган аракет; Жаратканды чексиз сүйүү жана урматтоо; Алланы урматтап, татыктуу кызмат кылуу керек экендигин түшүнүү. Ибадат кылуу төмөнкүдөй парздарды өзүнө камтыйт: 1) ыйман (Алланын бар экендигине ишенүү, дили тазалануу); 2) беш убак намаз; 3) зекет берүү; 4) 30 күндүк орозо тутуу; 5) ажыга баруу.
Петропавл (Кушнаренк району, Башкыртстан)
Петропавл — Башкыртстандын Кушнаренк районундагы айыл, Эски камышлин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 61 киши. Почта индекси — 452252, ОКАТО коду — 80240875007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Марлоу (Оклахома)
Марлоу (Оклахома) (Marlow) — Оклахома штатынын Stephens округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4592 киши. Болжолдуу аянты - 18.4 км². FIPS коду — 40-46600.
Кашка-Суу (Сузак району)
Кашка-Суу — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы айыл. Кызыл-Туу айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 99 киши (2009-жылы).
Иберия
Иберия
Сасык балтыркан
Сасык балтыркан (Conium maculatum, L. 1753) – өсүмдүктүн чатырдуулар тукумундагы түру. Эки жылдык, бийикт. 200 смге жеткен, сабагы бутактуу, төмөн жагы кызгылт тактуу чөп. Жалбырактарынын уз. 30-60 см, үч ирет тилкелүү. Гүлү майда, ак, эки ирээттүү чатырча топ гүлдү түзөт. Мөмөсү жазы жумуртка сымал самсаалак кутуча. Токойдун ачык жеринде, бийик өскөн шалбаада, кыштоо мал сарайлардын тегерегинде, огороддо, айрым учурда таштандынын тегерегинде өсөт. Европа жана Азияда кеңири таралган. Уу өсүмдүк, мал ууланып өлөт; уламышка караганда философ Сократты ушул чөп менен ууландырып өлтүрүшкөн. Мөмөсүндө уу алколоид өтө көп. Жайытта отоо чөп катары булгайт. Силостун сапатын төмөндөтөт.
Козучу уулу Отор
Козучу уулу Отор, Отор баатыр (1880, Жумгал району, Кара-Чий айылы - 1973, ошол эле жер) — балбан, найзакер. "Кызарт" совхозунда иштеген. Жаш кезинде жылкы баккан. Бойлуу, далылуу зор адам болгон. 12 жашында Соң-Көлдөгү тулпар ташты эки колдоп ээрдин кашына 12 жолу көтөрүп койгон экен. 16 жашынан эр сайышка түшкөн. Тогузторолук Кизтек, Жумгал, Кочкор өрөөнүнөн чыккан Сабыр, Аксакал, Торсо, таластык Теке баатыр сыяктуу белгилүү найзакерлер менен көп ирет беттешкен.
Воровская дарыясы
Воровская (Кара-Бутак, Аще-Бутак) — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Урал дарыясынын сол жээгинен 2217 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 26 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейндер округунда жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы башатынан Жогорку Урал суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Нумгора-Ю
Нумгора-Ю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Хоседа-Ю дарыясынын сол жээгинен 159 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кожомжаров Чоро
Кожомжаров Чоро (1942. 07 ноябрь., Нарын району, Учкун айылы - 13.4.1981, Бишкек ш.) — туңгуч кыргыз эстрада ансамблин уюштуруучу, көркөм жетекчиси. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти. 1955-ж. М. Күрөңкеев атындагы музыкалык окуу жайынын эл аспаптар бөлүмүн бүткөн. 1958-жылдан К. Орозов атындагы эл аспаптар оркестринде солист-музыкант (домбра-примида). Өзү комузда классикалык күүлөрдү черткен. 1968-ж. С. Жумашев, Б. Эгембердиев (комуз), О. Усубалиев (электр-комуз), А. Тезекбаев (аккордеон), Ю. Черкасов (басгитара), К. Мамасалиевдерден (урма аспап) турган аспаптык ансамблди уюштурган. Эстрадалык ансамбль үчүн өзү "Биз Тынчтыкты сүйөбүз", "Ашыгы келер көз болсо", "Кызганамын" аттуу ырларды жазат. Кыргыздын элдик обончуларынын, композиторлорунун ырларын, залкар комузчуларынын күүлөрүн иштеп чыгат. Ансамбль Канада, Сирия, Алжир, Монголия жана башка чет өлкөлөрдө гастролдо болгон. Медалдар менен сыйланган. апасы Окен кызы Сатымбубу жубайы Зулайка 2 уулу бар.
Интернеттеги шилтемелер
Чоро Кожомжаровдун табышмактуу өлүмү ЧОРО КОЖОМЖАРОВ - КЫРГЫЗ ЭСТРАДАСЫНЫН БАШТООЧУСУ АЛТЫНБЕК САПАРАЛИЕВ: "ЧОРО КОЖОМЖАРОВГО ЖОЛУККАН ТАГДЫРЫМА ЫРАХМАТ"
Сайгоныш дарыясы
Сайгоныш — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чульча дарыясынын оң жээгинен 51 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Яра-Яха (Сэрто-Се куймасы)
Яра-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сэрто-Се дарыясынын сол жээгинен 4 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Ерла (дарыя)
Ерла — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Межа дарыясынын оң жээгинен 27 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эски курмаш (Кушнаренк району, Башкыртстан)
Эски курмаш — Башкыртстандын Кушнаренк районундагы айыл, Эски курмашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 736 киши. Почта индекси — 452238, ОКАТО коду — 80240877001.
Ибаррури Долорес
Ибаррури Долорес - (9. 12. 1895, Бискайя провинциясы, Гальярта 12.11.1989, Мадрид) испан жана эл аралык жумушчу кыймылынын көрүнүктүү ишмери. 1917-ж. Соморростро шаарындагы социалдык уюмга кирип, макалаларын Пасионария (Жалындуу) деген жашырын ысым менен жарыялаган. Кийин Испания Компартиясынын (ИКП) мүчөсү, коммунисттик гезиттердин редактору болгон. ИКПнин Бискайя обкомунун, 1930жылдан ИКП БКнын, 1932-жылдан Саясий бюросунун, 1960-жылдан Аткомунун мүчөсү жана ИКП БКнын секретары (1932-42). Коминтерндин аткомунун мүчөлүгүнө кандидат (1935). Алты жолу түрмөгө олтурган. 1936-ж. Кортеске (Испания Респ-нын Парламентине) депутат, 1937-ж. Кортестин вице-төрайымы. И. Испанияда чыккан фашисттик козголоңго, Италия-Германия интервенциясына каршы жана испан элинин Улуттук-рев-ячыл согушунда (1931-39) өзгөчө роль ойногон. 1939-77-ж. эмиграцияда болгон. 2-дүйнөлүк согуш (1939-45) убагында диктатор Франконун фашисттик Германия тарабында согушка кирүү аракетине каршы эл аралык антифашисттик кыймылга катышкан. 1942-59-ж. (X. Диас өлгөндөн кийин) ИКПнин Генералдык секретары, 1960-жылдан анын төрагасы. 1960-ж. «Испания Коммунисттик партиясынын тарыхын» түзүү боюнча ИКП БКнын комиссиясын башкарып (1960), бир нече эмгек жазган. «Элдердин ортосунда тынчтыкты чыңдаганы үчүн» эл аралык Лениндик сыйлыгы ыйгарылган. (1964). ММУнун ардактуу доктору (1961). КПССтин 17-съездине делегат, 19-25-съезддеринде ИКПнин делегация башчысы. Коммунисттик жана жумушчу партиялардын эл аралык кеңешмелеринин катышуучусу (1957, 1960, 1969, Москва). Ленин, Октябрь Революциясы ордендери жана СССРдин медалдары менен сыйланган. Уулу Рубен Руис (18.1.1920-2.9.1942) Советтик Союздун Баатыры, Сталинградды фашисттерден коргоодо курман болгон.
Көбөгөн Шыгай уулу
Көбөгөн Шыгай уулу, Көбөгөн ажы (туулган жылы белгисиз — 1917, Кара-Кужур кыштоосу) — манап, кадимки Калыгул бийдин небереси.
Мусулманча диний билим алган сабаттуу адам болгон жана ажылыкка барып келген. Үркүнге чейин Кочкорго Кара-Коо базарын салдырып, элди соодага тарткан. Осмонаалы Сыдыковдун жазганына Караганда Көбөгөн адилеттүү, ачык сөздүү жана надырбек элин билген адам болгон.
1916-жылы улуттук-боштондук көтөрүлүшкө катышып, эли менен кошо Кытайга үрккөн. Кытайдан кайтып келе жатканда жолдо каза болгон.
Мауд (Оклахома)
Мауд (Оклахома) (Maud) — Оклахома штатынын Pottawatomie округуна караган АКШ шаары.
Койчуманов, Таалайбек Жумашевич
Койчуманов Талайбек Жумашевич (9.1 1956-ж. т., Жалал-Абад ш.) — Инженер-математик-программист, Кыргыз Республикасынын экономика илимдеринин доктору, профессор. 1978-ж. КМУну бүткөн. 1978—1982-ж. КМУда кенже илимий кызматкер, аспирант, 1982—91-ж. Кыргызстан УИАнын Математика жана Экономика институттарында улук инженер, кенже жана жетектөөчү илимий кызматкер, 1991—93-ж. Кыргыз Республикасынын Президентинин аппаратында референт, консультант-эксперт, 1993-94-ж. ошол эле Аппаратта социалдык саясий прогноздоо бөлүмүнүн, анализдөөчү борбордун башчысы, Кыргыз Республикасынын Өкмөтү менен аткаруучу бийликтин жергиликтүү органдарын контролдоочу башкарманын начальниги, 1994—95-ж. Кыргыз Республикасынын экономика боюнча мамлекеттик комитетинин төрагасы, 1995—96-ж. Кыргыз Республикасынын экономика министри, ал эми 1996-1998 жылдары финансы министри болуп иштеген. Койчуманов 20дан ашуун илимий эмгекгин автору. Анын жегекчилиги менен 2005-жылга чейинки индикатив пландоо, Республиканын экономика коопсуздугунун стратегиясы, тышкы экономика алакасынын негизги багыттары иштелип чыккан. Данк Медаль менен сыйланган.
Иблис
Иблис, шайтан — адамдарды жолдон чыгарып азгырган, Алланын буйругун укпай, ага душман болуп, бейиштен куулган периштенин аты. Куранда айтылган боюнча (7-, 11-, 12-, 13-, 14-сүрөөлөрдө) Алла периштелердин адамга моюн сунуусун талап кылса, оттон жаралган иблис ылайдан жаралган адамга баш ийгенден баш тарткан. Алла иблисти түбөлүк каргышка коюп, бейиште текебердик кылуу ылайык эмес деп, аны асмандан айдап, тозоктун азабын тартууну буюрган. Иблис Алладан өз жазасын өтөөнү кыяматка чейин калтыруусун өтүнөт. Алланын ырайымын алгандан кийин иблис адамдарды, жиндерди жана динге дили олку-солкуларды азгырууга киришет. Иблис өчүн алуу үчүн Адам Ата менен Обо Энени азгыруудан баштайт. Ал жыландын кейпин кийип алып, Бейиштеги Адам Ата менен Обо Энеге келип, жакшылык менен жаманчылыкты айырмалоо үчүн Алла тыюу салган бейиш багынан алма үзүп, жеп көрүүгө көндүрөт. Алла Адам Ата менен Обо Энени бул күнөөсү үчүн жазалап, бейиштен айдап чыккан. Ошондон бери И. адамдарды азгырып, түз жолдон чыгарып келет.
Кандыбулак дарыясы
Кандыбулак — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Урал дарыясынын сол жээгинен 2343 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейндер округунда жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы башатынан Жогорку Урал суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Фрунзе (Сузак району)
Фрунзе — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы айыл. Ленин айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 2689 киши (2009-жылы).
Нэлыня-Вож (приток Чоң Нерцеты)
Нэлыня-Вож — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - 35 Чоң Нерцет дарыясынын сол жээгинен км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Олуяата рапонтикуму
Олуяата рапонтикуму (Stemmacantha aulieatensis (Jljin) М. Dittrich, syn. Rhaponticum aulieatense (Jljin)) - Көп жылдык тамыр-сабактуу өсүмдүк. Тамыр сабагы салыштырмалуу тик жайгашып, жогору жер үстүнө жакын бөлүгү көп башчалуу. Сабактары 1–3 кө чейин, узундугу 6 дан 40 см ге чейин жетет. Жалбырактарынын төмөнкү жана жогорку бөлүктөрү сейрек ичке түктүү, канаттай-бөлүктүү; бөлүктөрү текши эмес тишчелүү. Жан тамыр жана төмөнкү сабактагы жалбырактарынын узундугу 8–12 см, туурасы 2–3 см, жалбырак саптуу; сабактагылары болсо сапсыз келип, канаттай-айчыктуу, жээктери быржыктуу. Ороочунун туурасы 3,0–3,5 см, жылаңач. Корзинасынын диаметри 4-7 см. Гүлдөрү сары, кызгылтым-сыя, гүлдөп бүтөөргө жакын сыя-көк темгилдүү.Таажычалары 1,7–2,0 см узундукта. Урукчалары 5–6 (10) см узундукта, агыш-күрөң тактары бар. Көкүлү ак, үч катар, ачык кызгылт-сары кыймалары менен.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Кыргыз Алатоосунун батыш бөлүгү, Эчкилүүтоо, Акташ жана Талас тоо кыркасынын Каракоюн дарыясынын бассейни.
Өсүү шарттары
Арчалуу токой алкагынын таштак жана шагылдуу тоо беттеринде өсөт.
Саны
Жаратылышта аз санда таралган.
Чектөөчү факторлор
Адамдын чарбачылык аракеттери: жай мезгилинде жайыттарды ыксыз колдонуу.
Өстүрүү
Кыш алдында коллекциялык питомникте себилгенде, жазында текши өнөт. Биринчи жылы өсүмдүктөрү тутам жалбырак байлайт. 5 жыл өткөндөн кийин жалгыздан экземплярлары калат. Сугатты сүйбөйт. Уруктары 5 жылдан кийин деле өнүмдүүлүгүн сактайт.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Кыргыз ССРинин Кызыл китебине (1985) киргизилген.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Коргоо чаралары иштелип чыккан эмес. Популяциясынын жаратылыштагы абалын, биологиясын жана көбөйүү өзгөчөлүктөрүн изилдөө. Түрдүн эң көп топтолгон аймактарында ботаникалык заказниктерди уюштуруп, дары өсүмдүк катары Кыргыз Республикасынын УИАнын Ботаникалык багына интродукциялоо.
Статусу
EN. Өтө сейрек кездешкен түр. Жоголуп кетүү коркунучунун алдында турат.
Салжек дарыясы
Салжек (Солмек) — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Башкаус дарыясынын сол жээгинен 162 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кызыл-Тейит, Ноокат району
Кызыл-Тейит (Кызыл-Тейит) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Ноокат районундагы айыл. Жаңы-Ноокат айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 2 055 киши.
Сары чырмоок
Сары чырмоок (Cuscuta, L. 1753) – өсүмдүктөрдүн чырмооктор тукумундагы мите уруусу. Тамырсыз, жалбыраксыз, ичке жиптей сары сабагы башка өсүмдүктөргө оролуп өсүп, анын ширесин сорот. Гүлдөрү майда (2-7 мм) агыш, кызгылт, жашыл түстүү, сабактын ар кай жерине топтолуп жайгашкан. Мөмөсү кутуча: 1, 2 же 4 уруктуу. Уругу бир нече жыл өнүмдүүлүгүн жоготпойт. Мекени – тропиктик Америка жана Африка. Жер жүзүндө 100дөй түр белгилүү. Кыргызстанда 6 түрү бар. Алар отоо чөптөргө, жашылчадан, тоют чөптөргө, картошка, зыгыр, кээде бадал, дарактарга чейин чырмалып өсүп, алардын азык зат, суу алмашуусун бузат, түшүмү азайтып, сапатын төмөндөтөт. Айрым учурда өсүмдүк такыр солуйт. С. ч. вирус илдетин жаратат. Күрөшүү чарасы: карантин чектөө, туура которуштуруп эгүү, тазалоо, чөптү С. ч. гүлдөгөнгө чейин чабуу, жерди культивациялоо жана гербицид чачуу.
Ад.: Бейлин И.Г. Борьба с повиликами и заразихами. М., 1967.
Яра-Яха (Торомю-Яха куймасы)
Яра-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Торомю-Яха дарыясынын оң жээгинен 23 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 40 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Касеинова Махабат
Касеинова Махабат – акын. Ат-Башы районунун Талды-Суу айылында 1985-жылы 25-августта туулган.
2003-жылы жылы өзү туулуп өскөн айылдагы мектепти, 2008-жылы Кыргыз-Түрк Манас университетинин тарых факультетин аяктаган.
Анын бир катар чыгармалары мезгилдүү басма сөз беттеринде, “Саамалык”, “Алманын мөмөлөрү”, “Много языков один мир” альманахтарына жарыяланып келет.
2005-жылдан баштап чыгармачыл жаштардын республикалык “Нурборбор” коомдук бирикмесинин жана “Калемгер” адабий клубунун мүчөсү.
2010-жылдан Кыргыз Улуттук жазуучулар союзунун мүчөсү.
Кыргыз тилинде
Жолдо: Ырлар. – Б.: Бийиктик, 2009. – 100 б.
Каримов Рахимджан
Өмүрбаяны
Ал Оштогу Октябрдын 50 жылдыгы атындагы пахтадан кездеме токуучу өндүрүштүк бирикмесинде слесарь-оңдоочу, шыбакчы, сүрөтчү-жасалгалоочу болуп иштеген.
1986-жылы Москвадагы А.М.Горький атындагы адабий институтунун поэзия бөлүмүн аяктап, “Голос текстильщика”, “Ак-Бура” гезиттеринде кабарчы, башкы редактор, Ош шаардык “Вечерний Ош” гезитинин редакторунун орун басары, Өзбекстан Жогорку Кеңешинин “Халк сузи” гезитинин өз кабарчысы, “Ош” эл аралык адабий-көркөм альманахынын жооптуу катчысы, облустук маданият департаментинин жетектөөчү адиси, “АКИpress-Фергана” маалымат-аналитикалык бюросунда котормочу-редактор болуп иштеген.
Ырлары, аңгемелери, макалалары облустук, республикалык, эл аралык гезит-журналдарда, альманахтарда жарык көрүп, Кыргыз телерадиокорпорациясы, Би-Би-Си, “Азаттык” радиолорунан уктурулуп келет. Орус, кыргыз, өзбек тилдеринде жазат. Анын көптөгөн ырларына обондор жазылган.
1986, 1989-жылдары Ташкендеги Г.Гулям атындагы адабият жана искусство басмасынан жарык көргөн “Прозрачные ручьи” “Радуга” жамааттык жыйнактарынын авторлорунун бири.
1999-жылы “Камила” романы Молдо Ныяз атындагы республикалык сыйлыкка татыган жана 2000-жылы Кыргыз Республикасынын Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгына көрсөтүлгөн. Ошол эле жылы Кыргыз Республикасынын Улуттук китеп палатасы тарабынан “Улуттук бестселлер” сыйлыгына татыктуу болгон.
Облустук “Алтын калем–2003” журналисттик сынагынын жеңүүчүсү.
Өзбекстандын жаш жазуучуларынын семинарларынын бир нече жолку катышуучусу. «МФРП-IFRW» (Лондон-Будапешт) Орус тилдүү жазуучуларынын эл аралык федерациясынын Кыргызстандагы расмий өкүлү.
1996-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Мидвэст Сити (Оклахома)
Калкы - 54371 киши. Болжолдуу аянты - 63.7 км². FIPS коду — 40-48350.
Ерщук (дарыя)
Ерщук — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Юза дарыясынын сол жээгинен 9 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Ахта (Кушнаренк району, Башкыртстан)
Ахта — Башкыртстандын Кушнаренк районундагы айыл, Эски курмашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 85 киши. Почта индекси — 452238, ОКАТО коду — 80240877002.
Ерщук (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ахта (Кушнаренк району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Көкө уулу Жамаке
Көкө уулу Жамаке (1871, Ат-Башы өрөөнү, Орто Кайыңды деген жер — 1930, түрмөдө өлгөн) — агартуучу. Сабаттуу, калыс, билгир, кадыр-барктуу адам болгондуктан 29 жашында Чеч-Дөбө болуштугунда 20 жыл бий болгон. Орто-Кайыңдыга мечит, карагайдан там салдырган, Токмоктон молдо алдырып, балдарды окуткан. Ал мечит 30-жылдарга чейин мектеп болуп турган. 1929-ж. кулакка тартылып, 1930-ж. атылган. 1991-ж. акталган.
Каранелга дарыясы (Урал куймасы)
Каранелга — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Урал дарыясынын оң жээгинен 2316 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейндер округунда жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы башатынан Жогорку Урал суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Табылгы
Табылгы (Spiraea, L. 1753) – роза гүлдүүлөр тукумунда бадалдар уруусу. Бийикт. 1,5-2,5 мге жетет, бутактары кочкул кызыл түстө. Жалбырагы тегиз жээктүү, майда, уз. 1,5-3 см. Гүлдөрү ак, майда, шыпыргыдай, чатырчадай же калемчедей топ гүлгө чогулган. Уругу майда, жалпак канатчалуу. Түндүк жарым шарда 100гө жакын түрү белгилүү. Кыргызстанда 6 түрү кездешет. Кургак адырда, чөлдүү жерде, боздөңдө, тоонун таштак, шагылдуу беттеринде өсүп, топуракты нөшөр жаандан жууп кетишинен сактайт. Айрым түрлөрү кооздук үчүн гүлзарларда өстүрүлөт.
Т. илгертеден чарбада кеңири пайдаланылган. Анын кочкул кызыл, өтө бышык бутактарынан камчы сап, сабоо, ийик сап жана башка жасалат. Уругу жана түпкү калемчелери менен көбөйөт.
Нэлыня-Вож (Кичи Роговая куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жаңы-Жер (Сузак району)
Жаңы-Жер — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы кыштак. Сайпидин Атабеков атындагы айыл аймагына караштуу. Кара-Дарыя суусунун боюнда, деңиз деңгээлинен 720 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Сузак кыштагынан 17 км түштүк тарапта. Жалал-Абад темир жол бекетинен 25 км. Кыштак 1973-жылы негизделген. Калкы 2084 (2007); негизинен дыйканчылыкта эмгектенет. Орто мектеп, китепкана, клуб, ФАП бар.
Темир-Корук, Ноокат району
Темир-Корук (Темир-Корук) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Ноокат районундагы айыл. Жаңы-Ноокат айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 781 киши.
Салуру дарыясы
Салуру — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Уанду дарыясынын сол жээгинен 18 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Касыев Бекташ
Касыев Бекташ Кара-Кулжа районунун Сай айылында 1943-жылы 2-февралда туулган. 1960-жылы Кызыл-Жол мектебин бүтүргөн.
1960–1961-жж. Жалал-Абаддагы кооперативдик окуу жайынан билим алып, 1962-жылдан Кара-Кулжа районунда айылдык керек-жарак коомунда бухгалтер болуп иштөө менен эмгек жолун баштаган.
2011-жылдан Кыргыз Республикасынын Улуттук жазуучулар союзунун мүчөсү.
Жарык көргөн китептери
Дил кайрык. – Б., 1995. – 46 б.
Таазим. – Б., 2000. – 52 б.
Моррис (Оклахома)
Моррис (Оклахома) (Morris) — Оклахома штатынын Okmulgee округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1294 киши. Болжолдуу аянты - 3.0 км². FIPS коду — 40-49400.
Түбү бош
Түбү бош (Bromus, L. 1753) – дан өсүмдүктөр тукумунун уруусу. Бир же көп жылдык чөп. Машакча топ гүлү шыпыргыдай татаал топ гүлгө чогулган. Жалбырак кучагы туюк, сабагынын бийикт. 30-150 см. Т. б-тун 100дөн ашык түрү Жер жүзүнүн мелүүн алкагында таралган. Кыргызстанда анын 16 түрү кездешет, алар шалбаада, токойдун ачык жеринде, боздоңдо, жарым чөлдө жана отоо чөп катары айдоодо өсөт. Т. б. – баалуу тоют өсүмдүк, кылкансыз түрү жайыт жана чабынды жерде, ошондой эле кургатылган сазда жана топуракты эрозиядан сактоо үчүн өстүрүлөт. Арпакан деген түрү эрте жаздагы баалуу тоют, бирок кылкандуу уругу малдын жүнүнө жабышып, кой чарбачылыгына зыян келтирет.
Кудушлибаш (Кушнаренк району, Башкыртстан)
Кудушлибаш — Башкыртстандын Кушнаренк районундагы айыл, Эски курмашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 57 киши. Почта индекси — 452238, ОКАТО коду — 80240877004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Нажийе Ата Йылдыз (Жылдыз)
Нажийе Ата Йылдыз (Жылдыз) (Naciye Ata Yıldız; 1958-жылы Стамбул шаарында туулган) - түркиялык заманбап окумуштуу, түрколог, кыргыз таануучу, манас таануучу, профессор, доктор.
Кыскача өмүр баяны
Түркиялык белгилүү «Манас» таануучу, түрколог Нажийе Ата Йылдыз 1958-жылы Стамбул шаарында жарык дүйнөгө келген.
1979-жылы «Стамбул» атындагы университетти ийгиликтүү аяктаган. 1984-жылы Хажеттепе университетине илимий кызматкер катары орношуп, илим жолуна аттанган. 1987-жылы Гази университетинде магистрдик диссертациясын ийгиликтүү коргогон. Ушул эле университетте 1994-жылы Проф. Д-р. Умай Гүнайдын илимий жетекчилиги алдында «Радловдун «Манас» эпосу тексти. Эпостогу кыргыз маданиятына байланыштуу аныктоолор жана анализдер» деген темадагы доктордук (PhD) диссертациясын коргогон.
«Манас» эпосун изилдөө
Нажийе Ата Йылдыз тарабынан «Манас» эпосунун 1000 жылдык мааракесине жакын мезгилде корголгон бул илимий иш 1995-жылы Анкара шаарында китеп болуп басылып чыккан. Түркия делегациясы бул китептин атайын даярдалган нускасын Кыргызстанга алып барып, Кыргыз Президентине жана мааракеге келген башка конокторго белек кылган. Нажийе Йылдыз Түрк делегациясынын курамында Кыргызстанга барып, «Манас» эпосунун 1000 жылдык мааракесине катышкан жана эпос боюнча жазган эмгеги үчүн эл аралык «Манас-1000» маараке медалы менен сыйланган. Йылдыздын «Манас»  эпосу боюнча эмгеги Түркияда да жогору бааланган. Түркиянын абройлуу уюмдарынын бири болуп эсептелген «Түрк ожаклары» өзүнүн «Зыя Гѳкалп» атындагы илимий сыйлыгын 1996-жылдын 6-апрелинде Йылдызга ыйгарган. Йылдыздын аты аталган китеби 2017-жылы кайрадан басылып чыккан. Нажийе Йылдыздын илим чѳйрѳсүнѳ таанылышында «Манас» эпосунун орду чоң десек жаңылышпайбыз.
Нажийе Йылдыз «Манас» эпосу боюнча кыргыз журналисттерине берген маегинде: «Бүгүн биз көз карандысыз, эркин кыргыздар жөнүндө кеп козгосок, анда аларды маңдайыбызда көрүп жаткан болобуз. Бул сөзсүз түрдө «Манас» эпосу аркылуу ишке ашып жатат, эркин эл гана ушундай эпосту жарата алат. Мен буга чын дилимден ишенем. Ошончо кылымдардан бери тарыхый окуяларды бизге чагылдырган дүйнө жүзүндө «Манас» эпос сыяктуу башка эч бир эпос жок. «Манас» тарыхта изи калган, калбаган баардык түрктөрдүн символу. Мен Кыргызстан менен дос эмес, тууганбыз деп билем», — деген пикирин билдирген. Нажийе Йылдыз 2016-2017-жылдары Сагымбай Орозбаковдун вариантындагы «Манас» эпосун толугу менен түрк тилине которуу долбооруна жигердүү катышып, котормону редакциялоону ишке ашырган.Негизи эле Йылдыздын илимий эмгектеринин басымдуу бѳлүгүн «Манас» эпосу боюнча жазылган макалалар жана докладдар түзѳт. Ал эпостун дээрлик бардык темалары боюнча изилдѳѳлѳр жүргүзгѳн.
Нажийе Йылдыз Түркияда басылган «Түрктѳр», «Түрк дүйнѳсү адабиятчылары», «Орток түрк адабияты» сыяктуу ар кыл энциклопедияларда кыргыздарга байланыштуу 300дөн ашуун темада макала жазган. Бул макалалардын көпчүлүгү «Манас» эпосу жана манасчылар тууралуу макалалар. Бул макалалар аркылуу Йылдыз «Манас» эпосунун Түркияда таанылышына жана эпостун фольклорго жана адабиятка тиешелүү энциклопедияларда орун алышына өтө чоӊ салым кошкон.
Кыргызтаануунун башка тармактарына кошкон салымы
Йылдыз «Бостон» дастанын дагы «Түрк тил коомунун» долбоорунун алкагында түрк тилине мыкты кылып которгон. Бул котормолор Нажийе Йылдыздын кыргыз тилин абдан жогорку деңгээлде билгенин тастыктап турат.
Нажийе Йылдыз ушул күнгө чейин алты (эки доктордук, тѳрт магистрдик диссертация) кыргыздарга тиешелүү диссертацияларга илимий жетекчи болгон. Бул диссертациялар Кыргыз фразеологизмдери, жомоктору, кошоктору, эпостору жана аял жазуучулары боюнча даярдалган.
Йылдыздын кыргыздар боюнча жазган экинчи кѳлѳмдүү эмгеги «Кыргыз фольклору» аттуу монографиясы болуп саналат. Бул китеп 2007-жылы басылып чыккан. Нажийе Йылдыздын «Кыргыз фольклору» бул темада Түркияда жазылган негизги эмгектердин катарына кошулган.
Йылдыздын кыргыз эпосторунан сырткары боз үй, акындык, эмгек ырлары боюнча жазган макалалары дагы бар. Анын «Манас» эпосун түрк калктарынын башка эпостору менен салыштырып жазган макалалары түрк тектүү калктардын ортосундагы илимий мамилелердин чыңдалышына чоң салым кошкон. Мисалы, анын «Манас» эпосун «Коркут Ата», «Огуз каган» эпостору менен ар тараптан салыштырган ондон ашуун макаласы бар. Ал кыргыз-кырым, кыргыз-түрк, кыргыз-казак окшоштуктары жана мамилелери боюнча дагы макалаларды жазган.
Йылдыз кыргыз фольклорунан сырткары кыргыз тили, адабияты боюнча дагы макалалар жазып, жарыялаган. Анын Чыңгыз Айтматов, Токтогул Сатылганов боюнча макалалары бар. Ал 2018-жылдын ноябрь айында Алматыда ѳткѳрүлгѳн «Адамзаттын Айтматову» аттуу эл аралык симпозиумга катышып, белгилүү жазуучубуз боюнча доклад окуган. Илимий башка иш–чараларда Жусуп Баласагын жана анын «Кут алчу билим» чыгармасы боюнча сѳз сүйлѳгѳн.
Нажийе Йылдыз кыргыз жазуучу аялдардын эмгектериндеги фольклордук элементтер боюнча доктордук диссертацияга илимий жетекчи болуу менен чектелбестен, кыргыз аялдары боюнча ондон ашуун макала жазганга жетишкен. Анын макалалары «Манас» эпосундагы аялдар, манасчы аялдар, кыргыздарда колукту жана кыргыз аялдарынын кийим-кечелери тууралуу жазылган.
Проф. Д-р. Нажийе Йылдыз бүгүнкү күнгө чейин кыргыздарга байланыштуу 350дѳн ашуун илимий эмгек (монография, макала, доклад жана диссертация) жана котормону даярдап чыгарган. Анын кыргыздар боюнча жазган эмгектери илим чѳйрѳсү тарабынан бааланып жатканын анын кыргыз таануу жаатындагы эмгектерине жасалган шилтемелерден байкоого болот.
Эмгектеринин кыскаа тизмеси
Tespit ve Tahliller, Ankara: TDK Yay., 1995. XI+956 s. ISBN: 9751602343.
Boston, Çev. Naciye Yıldız, Ankara: TDK Yay., 2009, 515 s.
İSBN: 9789751621573.
Abdrasul İsakov, Güldana Murzakulova, Bakıt Sagınbekov, İbrahim
Türkhan, Mirlanbek Nurmatov) İstanbul: TDBB Yay., 2017,
3697 s. İSBN: 9786056586347.
Макалалар
Atayurda Türk Dünyası Manas 1000 Özel Sayı, Hagem-Türksoy, 3(9), Ağustos,
1995. s. 65-80.
Millî Folklor, 37, Bahar, 1998. s. 47-51.
Dönüşmesi: Ebu Nasır Samani’den Aykoco’ya”, Millî Folklor, 115, 2017.
s. 119-132.
Gazi Yay., 2016, s. 375-450.
Dünyası Destancılık Geleneği ve Türk Destanları, Ankara: Akçağ Yay., 2015.
s. 64-73.
s. 81.
5, Güz, 2009. s. 259-269.
s. 14-17.
1* YILDIZ, Naciye, “Manas Destanı’nda Hoşgörü”, Millî Folklor, 4(26), Yaz, 1995.
s. 47-50.
Günay Armağanı, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay., 1996. s. 151-166.
Türk Dünyası, 3(9), Ağustos, 1995. s. 65-81.
Korkut Hikayeleri İle Mukayesesi”, Bozkırdan Bağımsızlığa Manas, Ankara:
AKM Yay., 1995. s. 177-191.
Bir Değerlendirme”, Folkloristik: Prof. Dr. Dursun Yıldırım Armağanı, Ankara:
Türkiye Diyanet Vakfı Yay., 1998. s.
Kültür ve Sanat Dergisi, Kırgızistan Özel Sayısı, 38, 2012, s. 72-79.
Gazi Türkiyat Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 1 (7), 2015, s. 99-106.
Nail Tan Armağanı, Ankara: Kültür Ajans Yay., 2011, s. 393-398.
Ankara 2007, s. 7-30.
Тогуз төбөл
Тогуз төбөл (Alchemilla, L. 1753) – роза гүлдүүлөр тукумундагы өсүмдүк уруусу. Көп жылдык, бийикт. 15-25 см, жалбырактары негизинен тамыр моюнчасынан гана өсөт, сабагы 1-2 (3) жалбырактуу, формасы бөйрөктөй, жумурткадай, жээги майда тишчелүү. Гүлдөрү жашыл майда калканча же шыпыргыдай топ гүлдү түзөт.
Нажийе Ата Йылдыз (Жылдыз)
Макалалар
Kültürü, 33(384), Nisan, 1995. s. 205-223 (13-31).
Тогуз төбөл
Кыргызстанда Т. г. 4 түрү бөксө тоолордун шалбааларында, суу боюнда, токойдун ачык жерлеринде өсөт. Тоо беттериндеги чабынды шалбаалардын негизин түзүүчү тоют өсүмдүк.
Ехреньга (дарыя)
Ехреньга — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кунож дарыясынын сол жээгинен 82 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кара-Жыгач (Сузак району)
Кара-Жыгач (Кара-Жыгач) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Сузак районундагы айыл. Сейпидин-Атабеков айыл округу составына кирет.
Киряба дарыясы
Киряба — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Бирся дарыясынын сол жээгинен 18 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейндер округунда жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы башатынан Жогорку Урал суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Самыш дарыясы (Чульч куймасы)
Самыш — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чульча дарыясынын сол жээгинен 56 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Таксономия
Таксономия (гр. taxis - жайгашуу, катар, nomos - закон) – татаал түзүлүштөгү орг. дүйнөнү – жан-жаныбарларды, өсүмдүк дүйнөсүн, ошондой эле география, геология, этнография, тил илиминин жана башка объектилерин классификациялап жана системалаштырып атоо теориясы. Мисалы, тип, класс, отряд, бөлүм, уруу, түр жана башка – деген терминдердин ар бири өзүнчө таксон болуп эсептелет.
Няд-Вэр-Шор
Няд-Вэр-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Роговая дарыясынын сол жээгинен 139 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ярей-Ты-Вис (Ярей-Ю куймасы)
Ярей-Ты-Вис — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ярей-Ю дарыясынын сол жээгинен 66 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 25 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кадыракунов Керимбек
1983–1987-жж. Эл депутаттарынын Нарын шаардык советинин Аткаруу комитетинин төрагасынын орун басары болуп шайланган.