cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гендердик теңчилик
Аялдарды күчтөндүрүү
Аялдардын мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү өнүгүү жана экономика тармагында талкуунун маанилүү темасы болуп калды. Экономикалык мүмкүнчүлүктөрдү кеңейтүү аялдарга ресурстарды, активдерди жана кирешелерди көзөмөлдөөгө жана пайда көрүүгө мүмкүндүк берет. Ал ошондой эле коркунучтарды башкарууга жана аялдардын жашоосун жакшыртууга жардам берет. Мындан тышкары аялдардын мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү аялдардын мурда четке кагылган стратегиялык тандоо жасоо жөндөмдүүлүгүн билдирет.
Гендердик теңчиликти илгерилетүү экономикалык өнүгүүгө дем берүү катары каралат. Аялдардын экономикалык активдүүлүгү экономикадагы гендердик теңчиликтин жалпы көрсөткүчү болуп саналат. Аялдардын мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү түшүнүгүн кабыл алган программаларды жана саясаттарды ишке ашыруудан улуттар, ишканалар, жамааттар жана топтор пайда көрүшү мүмкүн. Аялдардын мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү өнүгүү үчүн жеткиликтүү адам ресурстарынын санын жана сапатын жогорулатат. Мүмкүнчүлүктөрдү кеңейтүү адам укуктары жана өнүгүү маселелерин чечүүдө негизги процедуралык көйгөйлөрдүн бири болуп саналат. UN Women мындай дейт: "Аялдардын экономикалык мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүүгө инвестиция салуу - гендердик теңчиликке, жакырчылыкты жоюуга жана инклюзивдик экономикалык өсүшкө түз жол ачат."
Гендердик дискриминация көбүнчө аялдардын аз айлык акы төлөнүүчү жумушка орношуусуна жана жакырчылыктын, дискриминациянын жана эксплуатациянын пропорционалдуу түрдө жабыркашына алып келет. Аялдардын экономикалык жактан мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү үчүн эмне иштээрин тастыктайт, формалдуу финансылык кызматтарга жетүүдөн баштап айыл чарба жана бизнести башкаруу практикасы боюнча окутууга чейин, бирок бул кийлигишүүлөрдүн натыйжалуулугун тастыктоо үчүн ар кандай контексттерде көбүрөөк изилдөө талап кылынат.
Күчтөндүрүүнүн эки негизги формасы бар: политикалык жана экономикалык.
Экономикалык жактан мүмкүнчүлүктөрдү кеңейтүүдө аялдарга  билим берүү, профессионалдык окутуу мүмкүнчүлүктөрүн камсыз кылуу, аялдардын мүлктүк мураска жана жер укуктарына жеткиликтүүлүгүн күчөтүү, кредиттерге же микрокредиттерге жеткиликтүүлүк. Микрокредиттердин эффективдүүлүгү талаштуу жана дайыма талкууланып келет.
Кыздарга билим берүүдөгү гендердик теңчилик
Студенттердин эркектерге жана аялдарга карата гендердик стереотиптердин негизинде өз мүмкүнчүлүктөрүн ашыкча баалоосу да кадимки көрүнүш. Мисалы, көпчүлүк балдар математика жана табигый илимдер боюнча жөндөмдүүлүктөрүн ашыкча баалап, өз адистигин болжолдуу түрдө тандашат. Кыздар да тилдер жана гуманитардык илимдер боюнча жөндөмдүүлүктөрүн ашыкча баалашат жана балдар сыяктуу эле, ушуга негизделген адистик предметин тандашат. Демек, көптөгөн студенттер актуалдуу предметти тандабай, тескерисинче, гендердик стереотиптердин негизинде башка окуу курсун тандоого өздөрүн ынандырышат.
Кыргызстанда эркек балдар кесиптик окуу жайларда окуусун улантууну каалашат же киреше алып келүүчү иш-чараларга кошулууга аргасыз болушат. Белгилей кетчү нерсе, бир катар региондордо башкача көрүнүш байкалууда: кыздардын окуу жайга кабыл алынуусу балдарды кабыл алууга караганда көп. Бул эки түндүк облустар үчүн – Нарын жана Ысык-Көл, ошондой эле өлкөнүн бардык түштүк облустары үчүн мүнөздүү (Баткен, бир азыраак Жалал-Абад жана Ош облустары). Дээрлик бардык облустар (Ысык-Көлдөн башкасы) негизги билим берүү менен камтуунун деңгээли төмөн облустар, бирок ошол эле учурда алардын бардыгы дотацияда.
Нарын облусунда бир эле учурда эки тенденция байкалат. Биринчиси, балдардын негизги мектепке тартылышынын жалпы төмөндөөсү, экинчиси, кыздарды кабыл алуунун тездик менен жүрүп жаткандыгы. Экономикалык себептерден улам балдар мектепти көбүрөөк таштап кетишет, кээ бир салттардан улам кыздар мектепти таштап кетишет. Алардын бири – эрте турмушка чыгуу: Кыргызстанда кыздардын 12,2%ы бойго жете электе турмушка чыгышат. 18 жашка чейинки никеге туруу шаарга караганда айыл жеринде бир жарым эсе көп болот.
Улуттук статистика комитетинин 2021-жылдагы маалыматы боюнча, аялдар менен эркектердин ишмердиктин түрлөрү жана кесиптик топтору боюнча бөлүнүшү иштеген аялдардын билим деңгээли кыйла жогору экендигин аныктаган. 2020-жылы иштегендердин жалпы санындагы жогорку кесиптик билими бар аялдардын үлүшү 28%дан ашуун, эркектер – 19%, кесиптик орто билими барларына жараша 17%ды жана 8%ды түздү.
Дүйнөнүн көп жерлеринде кыздардын билим алуу мүмкүнчүлүгү өтө чектелген. Дүйнөнүн өнүгүп келе жаткан бөлүктөрүндө аялдар көп учурда билим алуу мүмкүнчүлүгүнөн ажыратылат, анткени кыздар менен аялдар көптөгөн тоскоолдуктарга туш болушат. Аларга төмөнкүлөр кирет: эрте жана мажбурлап никеге туруу; эрте бойго бүтүү; үйдө, мектепте жана коомчулукта гендердик стереотиптерге негизделген бейкалыстык; мектепке бара жаткан жолдо же мектептерде жана анын айланасында зордук-зомбулук; мектепке чейинки аралыктар; ВИЧ эпидемиясына алсыздык; ата-энелердин балдарын гана мектепке жиберишине алып келген мектеп төлөмдөрү; класстарда гендердик сезимтал ыкмалардын жана материалдардын жоктугу. OHCHR`дин айтымында, 2009-2014-жылдар аралыгында дүйнө жүзү боюнча мектептерге бир нече кол салуулар болгон, алар "бул кол салуулардын бир тобу атайын кыздарга, ата-энелерге жана билим берүүдөгү гендердик теңчиликти жактаган мугалимдерге багытталган". Бириккен Улуттар Уюмунун Калк фонду мындай дейт:
Гендердик мейнстриминг
Гендердик мейнстриминг 90-жылдарда пайда болгон стратегиялык программа. Гендердик мейнстриминг аялдар менен эркектердин кызыкчылыктарын жана турмуш шарттарын эске алуу менен алардын коомдо ар кандай социалдык жана маданий гендердик ролду аткаруусунун стратегиялык программасы. Ар кандай жыныстагы адамдардын ортосундагы өз ара мамиленин терс жактарын жоюу жана алардын теңчилигин камсыздоо – гендердик мейнстримингдин негизги максаты болуп саналат.
Медиа жана гендер
Жарнамадагы ролду чагылдыруу боюнча эң алгачкы изилдөөлөрдүн бири 1971-жылы Кортни жана Локерец тарабынан жасалган. Бул изилдөөчүлөр аялдардын стереотиптеринин негизги төрт темасы аялдын орду үйдө экенин, экинчиси аялдар маанилүү чечимдерди кабыл албашын, үчүнчүсү аялдардын эркек кесиптештеринен көз каранды экенин жана акыркысы аялдар сексуалдык объект катары кабыл алынарын аныкташкан. Акыркы эки пункт аялдардын сексуалдуулугуна жана денесине карата кандай бурчка ээ экенин баса белгилейт. Кылымдар бою аялдар сүрөткө же скульптурага сүрөткө түшүп турган мезгилден бери аялдын табияты баш ийүү жана баш ийүүнүн негизинде жатат деген стереотиптик түшүнүк медиа тарабынан бекемделип келген.
Феминист кино сынчысы өзүнүн 1973-жылы чыккан "Визуалдык ырахат жана баяндоочу кино" деген макаласында кинодогу аялдардын эркек фантазияларынын проекциясы катары кызмат кылганын сүрөттөө үчүн эркектин көз карашы деген терминди киргизген.
Алынган маалыматтарга караганда, жарнамалык роликтерде ырахаттын объектиси катары аялдын образы басымдуулук кылат (жарнамалык роликтердин 24,7%ы). Экинчи орунда «очок сактоочунун» образы (17,3%) турат. Жарнамалык роликтердин 16%ын моделдин, 12,9%ын  аялдын, 10,4%ы эненин, 4,3%ы гана бизнес айымдын образын камтыйт. Үй-бүлөлүк чөйрөдө, ошондой эле ырахат алуу объектиси жана камкордуктун объектиси катары эркектерди чагылдырган видеолордун үлүшү дээрлик бирдей (тиешелүүлүгүнө жараша 13,6%ы, 12,3%ы жана 12,3%). Жарнамалык роликтердин 9,3%ында "ишкер" жана "спортсмендин" сүрөттөрү камтылган, жарнактардын 8,6%ында эркек жубайы, 7,4%ында ата катары көрсөтүлгөн.
Азыркы учурда коомдо массалык маалымат каражаттары жаш муундарды жана чоңдорду социалдаштыруу системасынын бир бөлүгү болуп калды. Алар коомдук пикирди калыптандырууда, адамдарга жана окуяларга баа берүүдө чечүүчү роль ойношот.
Феминизм
Гендердик теңдик маселесин алгачкылардан болуп активдүү талдоого алган негизги кыймылдардын бири – феминисттик кыймыл.
Феминизм – коомдун бардык чөйрөлөрүндөгү аялдардын укуктарын коргоо кыймылын түшүндүрүүчү термин, анын максаты – аялдарга карата басмырлоону жок кылуу. Бул кыймыл 18-кылымда классикалык либерализмден кийин пайда болгон, бирок 1960-жылдардын аягынан баштап күчөгөн.
Биринчи америкалык феминист деп эсептелген (1744–1818) Америка кошмо штаттарында аялдардын укуктарын коргоодо биринчилерден болуп үнүн көтөргөн. Ал феминизмдин тарыхына белгилүү сөз айкашы менен кирген: «Биз кабыл алынышына катышпаган мыйзамдарга жана биздин кызыкчылыктарды билдирбеген бийликтерге баш ийбейбиз» (1776). 1789-жылы бардык адамдардын эркиндиги, тең укуктуулугу жана бир туугандык урааны жарыяланган Улуу Француз революциясынын негизги документи, ошентсе да аялдардын талаптары эске алынбастан кабыл алынган жана эркектерди гана эркин жана бирдей деп жарыялаган. Революцияга аялдар дагы активдүү катшыканына карабастан аялдарга шайлоого жана шайланууга укук берилген эмес жана алар коомдун "пассивдүү мүчөлөрү" катары классификациялаган. Мындан улам француз аялдардын жарандык жана саясий укуктарын коргоо кыймылы – феминизмдин пайда болушуна алып келген. Бул өлкөдөгү аялдар кыймылынын демилгеси жана биринчи француз феминистинин даңкы 1791-жылы Аялдын жана жарандын укуктарынын декларациясын түзгөн Олимпия де Гужеге таандык. Декларацияда аялдарга саясий, анын ичинде шайлоо укугун берүү, мамлекеттик кызматтарды ээлөө мүмкүнчүлүгүн берүү талаптары камтылган.
Колдонулган маалымат булактары
Sociální nerovnost Joja Uguaglianza sociale சமத்துவம் Bất bình đẳng xã hội גלייכרעכטיקייט
Бөрүбай уулу Жаманкул
Өмүр баяны
Жаманкул Бөрүбай уулу (1886, Кант району, Чоңдалы айылы – 1917, ошол эле жер) – төкмө акын. Солто уруусунан. Бала кезинен ырга кызыгып, кийин Осмонкул менен катарлаш, айылдаш ырчы болуп ырдап чыккан. Кыргыз-казакка ырчы катары 1912-ж. Шабдандын ашында жар чакырганда алгач таанылган. Ондогон мыкты акындар чогулган бул ашта атаандаштарын жеңип жарчы болушу – акындык чеберчилигинин өзгөчө-лүгүнөн жана атчан ырдаганда үнүнүн күчтүүлүгүнөн жана тембринин кооздугунан улам болгон. Анын адабий мурасы бизге өтө аз санда жеткен, эл оозунда калган анча-мынча ырларынан эле, ал доордун көй-гөйлөрүн, эл мүдөөсүн көрө билген чоң ырчы экени байкалат. Буга анын 1916-жылкы көтөрүлүш учурундагы ыры айкын мисал. Ал өз мезгилинде көп акындар менен айтышкан. Алардын ичинен Найманбай ырчы менен айтышканы гана чакан көлөмдө сакталган. Жаманкул мындан тышкары «Манас», «Семетей» эпосторунун да мыкты аткаруучусу болгон экен. Совет мезгилинде Жаманкулдун чыгармачылыгы изилденген эмес. Себеби, Шабданды мактап ырдаган ырлары аны «эскичил, байларды мактаган акын» деп баалоого негиз болгон. Жаманкулдун качан каза болгондугу жөнүндө да адабияттарда так маалымат жок. «Бизден мурда өткөндөр» деген ырында Осмонкул төкмө: «Жыйырма сегиз жашында, жерге сөөгү камалып», – деп эскертет. Кээ бир изилдөөчүлөр ал 1917-ж. каза тапкан деп белгилешет. Анын чыгармалары 1946-ж. Бишкекте басылып чыккан «Кыргыздын эл акындары» аттуу китепке киргизилген. Жаманкул – кыргыз оозеки поэзиясында салттык мактоо, кордоо жана айтыш ырларын жараткан акын.
Колдонулган адабият
Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы Б., 2003
Киргизгич
Киргизгич (англисче Input device) информатикада — берилиштерди компьютерге киргизүүчү түзүлүш. Кеңири таралган киргизгичке баскыч топ (клавиатура) тактасы (keyboard) жана «чычкан» (mouse) кирет. Клавиатура аркылуу киргизилген берилиштер убактылуу компьютер эсинде сакталат жана монитордо көрсөтүлөт. «Чычкан» экранга чагылдырылган «чычкан» көрсөткүчү же курсор (жылгыч — pointer) деп аталган кичине символду жылдыруу үчүн колдонулат. Жылгыч түрдүү көрүнүштөргө ээ, көп учурда жебе түрүндө көрүнөт. Мисалы, кол жазманы киргизгич — баскыч топ тактасы аркылуу эмес кол менен жазылган текстти киргизүүчү түзүлүш. Планшеттен сырткары жазуу үчүн үч өлчөмдүү графиктерди түзүү же автоматташтырылган долбоорлоодо колдонулган графиктик планшеттерди пайдалануу каралган. Мындан сырткары кол жазма үчүн «чычканды» колдонуу мүмкүнчүлүгү да бар.
Чамбыл-Бел
Чамбыл-Бел — "Манас" эпосундагы топоним. "Манас" эпосунун негизги варианттарында айтылат. Саякбай Каралаевдин варианты вариантында "Чамбыл-Бел деген жер келет, Чамбыл-Белди жердеген Жанаалы, Карач эр деген" (Саякбай Каралаев, 2. 15), — деп Көкөтөйдүн ашына кабар бергенде башка элдер менен катар кабар айтылат. Багыш Сазановдун вариантында Чубак Манаска тарынып ачууланган учурда төмөнкүчө сүйлөнөт:
Казам жетсе өлсөм деп,
Жон-Оюлда жошулдум,
Чамбыл-Белдин чатында,
Он үчүмдө кошулдум (БС, 1080-инв., 258-б.).
Сагымбай Орозбаковдун вариантында элдин Көкөтөйдүн ашына келип түшкөн учурунда Музбурчактын жери катарында эскерилет:
Кандардын чатагы
Кандардын чатагы — "Манас" эпосунда айтылган алты кан кеңешип, кол курап Манасты чаап алмак болуп Таласка баргандагы окуя менен байланышкан. Чоң казат бөлүмүнүн киришүүсү катарында милдет аткарган салттык бул окуя эпостун көпчүлүк варианттарында бар жана туруктуу айтылат.
Чамбыл-Бел
Жарагы белде бир кучак,
Будайык уулу Музбурчак (Сагымбай Орозбаков, 3. 107).
Чамбыл-Бел "Көруулу" дастанындагы Көруулунун жери. Эпоско дастандын таасири аркылуу кийин 19-кылымдын 2-жарымында кирген.
Кыргызстандын 50 жылдыгы
Кыргызстандын 50 жылдыгы — Кыргызстандын Баткен облусунун Лейлек районундагы айыл. Тогуз-Булак айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 1 658 киши.
Кайгыза дарыясы
Кайгыза — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Кабырза дарыясынын оң жээгинен 56 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Андорра-Ла-Вилья
Андорра-Ла-Вилья - Андорра мамлекетинин борбор шаары. Валира дарыясынын боюнда, деңиз деңгээлинен 1070 м бийиктикте (Европадагы эң бийик жайгашкан шаар) жайгашкан. Калкы 20,4 миң (2004). Шаардын агломерациясы Андорра-Лес-Эскальдесте өлкөнүн калкынын ½ бөлүгү жашайт. Тамеки фабрикасы; сувенир, сыр жасоочу, жүн жип ийрүү ишканалары, музыкалык академия, театр жана башкалар бар. Кустардык кол өнөрчүлүк (жыгачка жана ташка оймо-чийме түшүрүү) өнүккөн. 9-кылымдын башында негизделген. Ыйык Арменголь чиркөөсү (11-12-кылым), өкмөттүн резиденциясы «Дом долин» (16-кылым ; азыр сүрөт ж ана тарых музейи) сакталган.
Кандагай (шым)
Кандагай (шым) (моңголчо "кандага" — багыш) — тоо текенин, багыштын жана башкалар терисинен жасалып, баатырлар, балбандар жоого, балбан күрөшкө, эр сайышка, оодарышка кийиш үчүн тигилген чалбар шым. Калың териден, булгаарыдан жасалып, кылыч, жебе өтпөй турган согуштук ат жабуу да К. деп аталат. К. кенен, согончокко жете узун, кашатынан карышча жери эки катталып, шырылып, тигиштерине башка түскө боёлгон жаргактан милте коюлуп, кош тарамыш менен тигилген. Кашатына тигилген бүгүшкө кайыштан ычкыр өткөрүлгөн. "Манас" эпосунда да жоого кийчү кийим катары К-га кеңири көңүл бурулат.
Жылаңач амебалар
Жылаңач амебалар (лат. Amoebidae) — тамыр буттуулар классындагы жалгыз клеткалуу жандыктардын бир түркүмү, мунун кыйла түрү бар: (лат. Amoeba silvestris) — саз амебасы, (лат. А. tuberose) — бүдүрлүү амеба, бутактуу амеба, кош чыбырткычан амеба, (лат. Entamoeba histolitica) — ич өткөк амебасы, дизентерия амебасы, — чыбырткычан амеба, (лат. Amoeba aurata) — алтын түстүү амеба, тамчыдай амеба, тармактуу амеба, кадимки амеба, кубулган амеба, топурактагы амеба, үлүлкабыктуу амеба, кристаллдуу амеба, тунук амеба, таракандын амебасы, картанын амебасы, үлүлсымак амеба.
Сценарий
Сценарий (сцена деген сөздөн) — радиоберүүдөгү, телекөрсотүүдөгү же башка ар кандай эле театрлашкан оюндардагы, кинодогу көрүнүштөр үчүн алдын ала жазылган адабий көркөм текст.
Вендетта
Вендетта — ( — өч алуу) Сардиния жана Корсика аралындагы жергиликтүү элге мүнөздүү өч алуу («канга кан») адаты. 20-кылыдын башына чейин сакталып келген.
Кайтарылма бажы алымы
Кайтарылма бажы алымы – мурда ташылып келинген товарларды иштетүүнүн жана кайра иштетүүнүн натыйжасында алынган даяр өнүмдү кайра ташып чыгууда анын ээсине кайра кайтарылып бериле турган импорттук бажы алымынын өлчөмү. К. б. а. экспорттук товарлардын баасына атаандаштыкты жогорулатуу каражаттарынын бири болуп эсептелет.
Неомарксизм
Неомарксизм 20-кылымдын 30–70-ж. марксизмди майда буржуазиячыл революциячыл позицияда туруп текшеричүү (орус. Ревизия), бир тектүү эмес, карама-каршылыктуу агым. Ага марксизм менен жаңы гегелчиликтин, ницщечиликтин ж. б. турмуштун философиясынын варианттарынын (көпчүлүгү Франкфурт мектебинин өкүлдөрү) элементтеринин, «солчул» экзистенциализмдин (Сартр), либерал-гуманисттик чечмелөө иретинде (Фромм) сыяктуу неофрейдизм менен ошондой эле анархо-радикалдык духтагы социалдык саясий революция менен тоталдык «сексуалдык-маданий» революциянын айкашуусунун (Г. Маркузе, В. Райх), структурализмдин (Л. Гольдман), философиялык герменевтиканын (Хабермас) ж. б. аралашмасы мүнөздүү. АКШ менен Улуу Британияда 60-ж. неомарксизм официалдуу социологияга ( Ч. Р. Милле, Н. Бирнбаум, А. Гоулднер ж. б.) каршы турган, сынчыл өзгөчө социологиялык тенденция иретинде чыкты.
Неомарксизм адатта «философиялык антрополог» жаш К. Маркс менен жетилген Марксты, «Капиталдын» авторун карама-каршы коюп, анын илимий билимге «романтикалуу эмес» багытын сындашат. Неомарксизмдин философиялык оолактоо жана затташтыруу (материалдаштыруу) категориясына ашкере кумарлангандар апокалиптикалык бүткүл жалпылык деп билишет.
Неомарксизм теоретиктери марксисттик диалектиканын барыга таандыктыгын танышат, анын маанисин коомго гана ыйгарышат. Вульгардык социологизмге жакындардын позициясынан жалпы методологиялык категориялар жана логика алсызданып (орус. редуцируются), тарыхый жана социалдык-экономикалык кубулуштар менен кызыкчылыктар таптык шартташкан бүткүл азыркы илим эксплуатациянын эң кылдат куралы, үстөмдүк кылуучу таптын колунда адамды басуунун эң терең булагы катары бааланат. Франфуркт мектебинин неомарксизм концепциясына ылайык илимдин рационалдулугун аспаптай ашкере колдонулушунун натыйжасы, баарына алы жеткен адамдын табиятка, социалдык, маданий чөйрөсүнө үстөмдүгүн жүргүзүүсүнүн таламы ушундай. Натыйжада илимий аң-сезимдин алгачкы боштондукка чыгаргыч күчү баарынан өтө алган идеологияга адамдын адамга үстөмдүк жүргүзүү идеологиясына алып келди.
Адата неомарксизм, марксизмди сциентисттик-позитивисттик ревизионизми үчүн айыптайт. Неомарксизм марксисттик коомдук илимдерди практикалык революциячыл багытын билимдердин мазмунун таптык кызыкчылыгынан көз карандысыздыгын, бүткүл объективдүүлүктү танууга жөндөмдүү деп бурмалашат. Либералдык позитивисттик объективизмге жана неокантианчыл «баалуулуктан эркин болууга» неомарксизм волюнтаристтик «активизмди» – социалдык объектини таанып билбей, бирок социалдык өзгөртүүнүн каршы коет. Социалдык философиядагы ашкере тарыхый релятивизм жана субъективизм неомарксизмди мыйзам ченемдүү түрдө волюнтаристтик жана утопиялык саясий корутундуларга жеткирет.
Неомарксизм «соңку капитализмдеги» жана «мамлекеттик социализмдеги» бардык жерде адамды басмырлаган жатыркоолордун, ар кандай жалган жана оомал-төкмөлүү аң-сезимдин бетин ачуучу универсалдуу сынчыл «аң-сезимдин» ролуна умтулат. Иш жүзүндө өз ичинен бөлүнүп-жарынган менен да реалдуу социализмге маданий нигилизмдин, саясий экстремизмдин жана анархизмдин (ошону менен «жаңы солчулдардын» кыймылындагы) каршы чыгуусунун теориялык негиздөөсү болгон. Неомарксизмдин саясий идеологиясы социалисттик өлкөлөрдүн жана жумушчу табынын революциячыл ролунун туура эместигин чагылдырган.
Неомакрсизм саясий күрөштө жана жаңы шартта коомду өзгөртүүнүн жаңы кыймылдаткыч күчү деп «сынчыл интеллигенцияны» козголоңчул жаштарды, студенттерди, «үчүнчү дүйнөдө» болсо боштондук күрөшүн эсептейт. Неомарксизм дегенде чет элдик адабияттарда марксисттик фразаларды колдонгон бардык философиялык агымдарды түшүнүшөт.
Сирия
Сүриянын азыркы мамлекеттүүлүгүнө 70 жылдан бир аз ашты, бирок өркөният биздин заманга чейинки 4-миң жылдыкта эле пайда болгон. д. Борбору – Дамаск, дүйнөдөгү эң байыркы тынымсыз эл жашаган шаарлардын бири. Кошумчалай кетсек, Дамаск да дүйнөдөгү бардык заманбап борборлордун эң эскиси. .
Сириянын калкы 18,5 миллион (2015-ж.). Сириялыктардын дээрлик 93% мусулмандар, өлкөнүн 6% тургундары машаякчылыктын ар кандай багыттарын карманышат. Расмий тили - араб тили.
1963-жылдан азыркы учурга чейин республика Сүриянын Баас партиясынын жана анын кеңештештеринин башкаруусу астында. 2011-жылдан бери Сүрияда расмий өкмөттүн жактоочулары («Баас» жана Башар Асад), куралдуу оппозиция, күрттөр жана 2014-жылдан бери ИШИМ террорчулары жана башка көптөгөн исламчыл топтордун ортосунда жарандык согуш жүрүп жатат.
Сөзчыны
"Сирия" аталышы семиттин "Сирион" деген сөзүнөн түзүлгөн Ассирия колонияларынын байыркы грек аталышынан келип чыккан. Киликиянын түштүгүндөгү Ак деңизинин чыгыш жээгиндеги аймак, Мисир менен Месопотамиянын ортосундагы, анын ичинде армян аймактары Коммаген, Софена жана Ассириянын Адиабене аймагы, Плиний Элдер тарабынан «мурдагы Ассирия» деп сүрөттөлгөн. Плиний «Табигый тарых» деген негизги эмгегин аяктаганга чейин, бул аймак Рим империясы тарабынан бир нече провинцияларга бөлүнгөн: Иудея (кийинки Палестина, азыркы Израил, ПНА жана Үрдүндүн бир бөлүгү), Финикия (азыркы Ливан), Месопотамия жана Коеле- Сирия (б.а. "Бок Сирия").
Черемшанка (Кумырка куймасы)
Черемшанка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - 27 дарыясынын оң жээгинен км алыстыкта Кумырка орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Мор-Се
Мор-Сё — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лакер-Яга дарыясынын сол жээгинен 11 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Янгстаун (Огайо)
Калкы - 66 982 киши. Болжолдуу аянты - 89 км². FIPS коду — 39-88000.
Андраши Дьюла
Андраши Дьюла (3. 3. 1823, Кашау - 18. 2. 1890, Волоска) - венгриялык мамлекеттик жана саясий ишмер; граф. Венгриядагы 1848-49-жылы революциянын жетекчилеринин бири, венгриялык революциялык өкмөттүн Константинополдогу дипломатиялык өкүлү. Революция жеңилгенден кийин Францияга эмиграцияга кетип, сырттан эле өлүм жазасына тартылган. 1857-жылы амнистия боюнча Венгрияга кайтып келип, император Франц Иосифке берилгендигин далилдеп, ант берген. Австрия-Венгрия монархиясынын түзүлүшүнө алып келген 1867-жылдагы сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүгө катышкан. 1867-71-жылы Венгриянын Министрлер Советинин алгачкы төрагасы, 1871-79-жылы Австрия-Венгрия империясынын тышкы иштер министри.
Киргизгич калем
Киргизгич калем информатикада (англисче pen input — киргизүү калеми) — компьютерде калемдин жылышын аныктаган атайын программалык жабдуу. Компьютер киргизгич калем тийген чекиттин координатын жана экрандын караңгылаган ордун аныктайт. Кол жазма атайын программалык жабдык менен компьютер түшүнгөн текстке которулат. Киргизгич калемди объектини (сөлөкөт) башкаруучу түзүлүш катары колдонуу ыңгайлуу. Киргизгич калем «чычканга» окшоп иштейт, киргизгич калем менен экран бети бир же эки ирет басылат. Жесттер (жука болот барак) киргизгич калем менен атайын символ түрүндө түзүлөт жана тиешелүү буйруктарды билгизет. Берилишти киргизгич калем менен киргизүү көбөйүүдө, өзгөчө даяр формаларды толтуруу маселелери, ошондой эле жумуш орундарынан же кеңсеси алыста көп убакыт кыймылда жүргөн кызматчылардын суроо-талабы сыяктуу иште колдонулат.
Жер электр талаасы
Жер электр талаасы - Жердин анчалык терең эмес кыртышында ар кандай физикалык жана химикалык процесстерден пайда болгон табигый электр токтору.
Алар бүт жер бетинде таралган. Жер катмарындагы электр токторунун талаасында, дайыма кичирээк аянттарды ээлеп, белгилүү жерлерде гана өз-өзүнчө кездешет. Ошондуктан алардын пайда болуу себептерин так аныктоого болот.
Андреев Владимир Михайлович
Андреев Владимир Михайлович (1947-жылы туулган, Фрунзе шаары) — спортчу, СССР спортуна эмгек сиңирген чебер (1973). Стенддик атуу боюнча СССР спортунун чебери (1966). Дүйнөнүн (1973, 1974), Европанын (1972, 1973, 1976, 1977), СССРдин (1971) чемпиону.
Жер электр талаасы
Жер электр талаасынын электр химиялык, фильтрациялык, диффузиялык ж. б. түрү бар. Жердин табигый электр токтору өздөрүнүн ургаалдуулугу, мезгил боюнча өзгөрүшү жана тоо тек катмарларына болгон байланыштарына карата ар бири жекече мүнөздөлөт. Жер электр талаасы белгилүү даражада геологиялык шарттар менен байланыштуу болгондуктан кен рудаларын чалгындоо иштеринде колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Киреше
Киреше — кандайдыр бир ишмердиктин натыйжасында конкреттүү мезгил ичинде алынган акча суммасы же башка баалуулуктар. Киреше эмгек акы— маяна— пайда— рента— процент— пенсия— жумушсуздук боюнча жөлөк пул ж. б. түрүндө кирет.
Ники Минаж
Ники Минаж (Nicki Minaj) аты-жөнү Оника Таня Мараж (Onika Tanya Maraj) - бул америка ырчысы. АКШлык. Ал учурда жаш болсо да дүйнө жүзүндө атактуу. Ал көптөгөн сыйлыктардын ээси.
Ники Минаж 1982-жылы Жалган куран айынын (декабрь) 8 Тринидад жана Тобаго-да туулган. Ал АКШ-нын популярду ырчысы.
Чампаң
Мында Цин империясынын мезгилиндеги Чыгыш Түркстандын Орто Азияга чектеш жерине көчүрүлүп келген эл жөнүндөгү түшүнүк айтылган. Эпостон ошол коңшу турган кытайдан жылкы тийүү жана олжого курал-жарактарды алып келүү менен алардын жалпы кытайча аталышы боюнча Ч. деп атап жатат.Ч. Валихановда жер оодарып чек арага айдалган кылмышкерлер менен аскерлер Ч. деп аталганын белгилейт.
Канжа
Канжа (кыт. ганцзы) — тамеки салып тарта турган түтүк."Манас" эпосунда көбүнчө кытай-калмак баатырларынын (мисалы, Макел дөө, Коңурбай) түрү сууктугун, алптыгын көрсөтүү үчүн алардын өздөрүнө таандык опсуз зор буюм катары сүрөттөлөт.
Капчыгынан бу доңуз
Канжасын сууруп алганы,
Канжасына салганы
Алтымыш чейрек тамеки,
Аз бөксө болуп калганы (Сагымбай Орозбаков, 4. 233).
Дөдөмөл-Ак-Шыйрак капчыгайы
Дөдөмөл-ак-шыйрак капчыгайы Ички Теңир-Тоодогу Дөдөмөл жана Ак-Шыйрак тоолорун Нарын дарыясын кесип өткөн жерде. Тогуз-Торо жана Ак -Талаа райондорунун аймагында. Узундугу Ала-Буканын чатынан (Нарындын сол куймасы) Кара-Кайыңдын чатына (оң куймасы) чейин 50 км. Деңиз деңгээлинен бийиктиги 1800–2200 м, капчыгайды чектеген тоолордун абсолюттук бийиктиги 3600–4000 м. Ак-Шыйрак кырка тоосунун Түндүк капталынан Кызыл-Жар тоосун көздөй созулган тектоникалык жарака тоонун түзүлүшүн экиге бөлөт. Жараканын Түндүк бөлүгү капчыгайдын сол капталын түзөт. Ала-Букадан төмөн 20 км аралыкта туурасы 1 кмден 20–25 мге чейин кууш тартат. Төртүнчүлүк мезгилдеги тектирлердин калдыктары суунун нугунан 300–400 м көтөрүңкү жатат. Кайыңды суусу кошулгандан кийин капчыгайдын туурасы кескин кууштайт (5–10 м). Дарыянын нугу салыштырмалуу 1600 мден 1300 м ге төмөндөп, суунун кескин жемиришинен 1 км аралыкта 7 мге тик капталдуу, кууш жалама капчыгай түзүлүүдө. Дөдөмөл тоосу суунун нугунан 1400 м өйдө жатат. Негизинен акиташ теги, доломит, кум, шагыл, сланец тектеринен түзүлгөн. Капчыгайдын кооз рельефи корукка айландырылган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Венеддер
Венеддер, венеттер, венддер (лат. Venedi, Veneti) 1) байыркы мезгилдерде Адриатика деңизинин түндүк жээктерин мекендеген уруулар, алар По дарыясынан түндүк-чыгышка карай отурукташкан. Аталган уруулардын келип чыгышы тууралуу маселе илимде так чечилген эмес. 2) Рим императору Цезардын Галлияга жасалган жүрүштөрүнүн (б. з. ч. 58 51-ж.) учурунда каратылган кельт уруусу. 3) В. славян урууларынын батыш канаты. Венеддер аталышы б. з. 1-кылымынан тарта кездешет. Алар Висла дарыясынын боюнда, Балтика жээктеринде жана Дунайдын төмөнкү агымында отурукташкан. Плиний менен Тацит венеддерди сарматтарга, готт тарыхчысы Иордан (6-к.) славяндарга таандык деп эсептеген. 7-8-кылымда венеддердин бир бөлүгү чыгыш славяндарга аралашкан деген божомол айтылат. Орто кылымдарда немистер славяндарды Wenden, Winden деп аташкан.
Безымянка (Суундука куймасы)
Безымянка — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Суундук дарыясынын сол жээгинен 141 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Дөң
Дөң – жапыз дөбө; мөңгүнүн, шамалдын аракеттеринен, эрозиядан пайда болушу мүмкүн. Кыргызстан да топонимдин бир бөлүгү катары кеңири таралган, мисалы, Дөң-Алыш, Дөң-Арык, Дөң-Булак, Дөң-Талаа кыш.
Безымянка (Суундука куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Кирешелер тууралуу декларация
Кирешелер тууралуу декларация — жеке адамдардын белгилүү бир мезгил ичиндеги (адатта бир жыл үчүн) кирешеси жана ал кирешелерден төлөнгөн салыктар тууралуу мамлекеттик органдарга берген билдирүүсү. Толтурулган декларацияны берген адам декларант деп аталат. Ар жылы декларация толтуруу Кыргызстанда да жүргүзүлөт.
Бентам, Иеремия
Иеремия Бентам (англ. Jeremy Bentham; 15 февраль 1748, Лондон — 6 июнь 1832, Лондон) – англия философу, социлог, юрист, утилитаризмдин негиздөөчүсү.
Бентамдын этикасы «Деонтология, же адеп-ахлак жөнүндө илим» чыгармасында чагылдырылган. Ал адептүүлүк, жүрүм-турум принциптерин башкарып турган пайдалуулук жобосу деп эсептеген. Бентамдын пикири боюнча, жеке кызыкчылык – бул жападан-жалгыз чындык, ошондуктан, коомдук кызыкчылыкка жеке кызыкчылык көз каранды.
Толуол
Толуол (исп. tolu- толуан бальзамы), метилбензол, С7Н8 – түссүз, күйүүчү суюктук, мол. масс. 92,13 жыты бензолдукуна окшош, кайноо t 110,6°С, эрүү t- 94,9°С, тыгыз. 0,68 г/см3. Т.углеводород, галогеналкил, эфир ацетон, этанол менен каалаган катышта аралашат. Т. нефть, пиролиз продуктулары, таш көмүр чайыры жана кокс газы, сланец майында кездешет. Өнөр жайда толуолду таш көмүр чайырын жана нефтини фракциялоо, газдарды пиролиздөө менен алынат. Ал ысыкка чыдамдуу. Аны катаал шартта пиролиздегенде углеводороддор аралашмасы (бензол, нафталин, антрацен) алынат. Т. катализатор катышуусунда (Ni, Pt жана башка) 100-300 атм. жана 100-120°С суюк фазада, же 100-180°С газ фазасында гидрлөөдөн метилциклогексан алынат. Ө. ж. 400-500°С басым астында (40-60 атм. басым) Т. деметилдештирүү менен бензолду алууга болот. Т. катализдик ыкма менен окистендиргенде бензил спирти, бензальдегид, бензой к-тасы, малеин ангидриди алынат. Т. жогорку tо жарыктын таасири астында Cl2 таасир этсе, метил тобундагы суутек атомдору радикалдык механизм менен орун алмашып бензилхлорид С6Н5СН2Cl, бензилиденхлорид С6Н5СНСI2 жана бензотрихлорид C6H5CCl3 пайда кылат. Ал эми катализатор катышуусунда (FeCl3, AlCl3 жана башка) бөлмө темп-расында Т. ядросундагы суутек атомдору галогендер менен орун алмашат. Бул учурда негизинен Т. п-изомери, аз санда о-изомери, бир аз санда м-изомери пайда болот. Сульфирлөө р-на жеңил кирип, 75 % п-толуолсульфок-таны пайда кылат. Бензолго салыштырмалуу оңой нитрленип, моно, ди- жана 2,4,6 тринитротолуол (тротил) алынат. Өтмө металлдар (Cr, Мо жана башка) менен p- комплекстерди берет. Техникада Т. капролактам, анилин боёкторун, дары-дармек алууда химиялык сырьё катары пайдаланылат. Бензиндин о. с. жогоруулатууда негизги компонент болуп саналат. Пластмасса, лак, типография боёкторун өндүрүүдө эриткич катары пайдаланылат. Т.начар наркотикалык касиетке ээ.
Георгиевка (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Георгиевка — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Ефремкин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 6 киши. Почта индекси — 453023, ОКАТО коду — 80235820005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Оптикалык нурланууну күчөтүү
Оптикалык нурланууну күчөтүү – атайын түзүлүштөр жана кубулуштар менен оптикалык нурлануунун кубаттуулугун же жаркырактыгын чоңойтуу. Күчөтүү когеренттүү эмес түрдө ишке ашырылат. Оптикалык нурланууну күчөтүүдө аргасыздан нурлануу эффектиси колдонулат. Оптикалык квант күчөткүчтөрү (ОКК) шыкоо, активдештирүү чөйрөсү, иштетүү режимдери боюнча айырмаланышат. ОКК активдүү чөйрөнүн күчөтүү диапазонуна туура келүүчү оптикалык нурлануунун ичке тилкелүү спектрин гана күчөтө алат. Күчөтүү коэффициентинин чоң маанилерине жетишүү үчүн бир канча Оптикалык квант күчөткүчтөрү удаалаш туташтырылат. Кубаттуу лазердик система түзүү үчүн Оптикалык квант күчөткүчтөрү квант электроникасында колдонулат. Оптикалык нурлануунун параметрдик күчөткүчтөрүндө сызыктуу эмес оптика кубулушу колдонулат. Күчөтүүнүн жыштык боюнча чектери кең пределде өзгөртүлөт.
Поперечка дарыясы (Тяжин куймасы)
Поперечка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тяжин дарыясынын оң жээгинен 146 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Чанак
Чанак — "Манас" эпосундагы топоним. Көкөтөйдүн ашындагы байгени Коңурбай баштаган кытай-калмактар тартып алып келе жатканда, Жолой эми калмак жерине жеттик деп Жумабекти Ч-тагы айлымды тоодон түшүрүп, Коңурбайды конок кылып тосууга камынсын деп аялына кабарга жиберет (Сагымбай Орозбаков, 3. 280).
Маданият (Лейлек району)
Маданият, айрым булактарда Айбике катары берилүүдө — Кыргызстандын Баткен облусунун Лейлек районундагы айыл. Тогуз-Булак айыл аймагына кирет.
Актайлак тоосунун этегинде, деңиз деңгээлинен 140 м бийиктикте, Лейлек—Баткен унаа жолунун боюнда жайгашкан. Райондун административдик борбору — Раззаков шаарынан 27 км чыгыш тарапта.
Калк
Калкы — 2445 киши (2009-жылы), 2002-жылы — 2082 киши.
Инфратүзүм
Орто мектеп, китепкана, клуб, ФАП бар.
Баткен (абамайдан)
Баткен Эларалык Абамайданы — Кыргыз Республикасындагы Баткен облусунун борбору Баткен шаарына караштуу абамайдан. Абажай 1984-жылы пайдаланууга берилген. Аэродромдо бир асфальт бетондолгон учуп-конуу тилкеси бар. Аэродромдук классы: «ЗС» ( ИКАОнун нормалары) жана «Д» (ЭАКнын нормалары). Эларалык макам абамайданга 2014-жылдын 22-апрелинде ыйгарылган.
Абамайдандын бекетинде жүргүнчүлөр үчүн бардык ыңгайлуу шарттар түзүлгөн, алар – каттоочу орундар, жүргүнчүлөрдүн коопсуздугу үчүн текшерүүчү аппараттар, жүк лентасы, эне-бала бөлмөсү жана башкалар. Аэробекет комплекси күндүзү ички жана сырткы каттамдарды тейлөө үчүн ылайыкташтырылып 2017-жылы курулган.
Кайтарылуучу алым
Кайтарылуучу алым – 1) мурда алынып келген товарларды иштетүүнүн натыйжасында алынган, даяр продукцияны ташып чыгууда төлөөчүгө кайтарылып берилүүгө жаткан импорттук алымдардын кошундусу; улуттук мыйзамдар менен жөнгө салынат жана м.: атамекендик чийки затты, материалдарды чет өлкөлүк окшош нерселерге алмашуунун негиздүүлүгүнө жараша өзгөрүп турат; 2) тарифтик жеңилдиктердин, преференциялардын түрү; КР бажы аймактарына ташылып келген жана/же андан КР мыйзамдарында белгиленген тийешелүү тартиптердин алкагында бажы көзөмөлү астында убактылуу ташылып чыккан товарларга карата; КР бажы аймагына чет өлкөлүк инвестициялары бар жана чет өлкөлүк ишканалары бар уюмдарына уставдык капиталына салым катары киргизилген, ошондой эле ошол ишканалар тарабынан өздүк өндүрүшүнүн товарларынын айрым түрлөрү катары продукцияларды бөлүү жөнүндө эларалык макулдашууларда каралган учурларда же чет элдик инвестицияларды өздөштүрүү мезгилинде чыгарылган; катышуучусу КР болуп эсептелген өкмөттөр аралык макулдашууларга ылайык чет өлкөлөрдө инвестициялык кызматташтык объектерин куруу үчүн комплекстүү берүүлөрдүн курамында чыгарылуучу; КР мыйзам актыларына ылайык аныкталуучу мамлекеттик муктаждыктар үчүн экспортко берүү көлөмүнүн чегинде КР бажы аймагынан чыгарылуучу товарларга карата берилет.
Каландас дарыясы
Каландас — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Томь дарыясынын сол жээгинен 615 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Топурак анализи
Топурак анализи – топурак курамын, касиетин жана сапатын аныктоо. Мында механикалык, химиялык, минералдык жана микробиологиялык анализ жүргүзүлөт. Механикалык анализде топуракта түрдүү чоңдуктагы ар башка зат болушу аныкталат, көзөнөкчөлөрү ар турдуу болгон калбыр, электер колдонулат. Химиялык анализде топурак химиялык, курамы, микро- жана макро элементтер (C, N, Si, Fl, Fe, Cu, Mg, P, S, K, Na жана башка)саны, элементтер топуракка сиңимдүүлүгү, топуракта оңой эрип, өсүмдүктөргө жеңил сиңүүчү бирикмелери такталат. Минералдык анализде химиялык элементтер кандай минерал түрүндө бириккендиги аныкталат. Микрофлоралык курамы микробиологиялык анализ аркылуу аныкталат.Курамы жана касиети боюнча топурак ар түрдүү болгондуктан талаадан алынып анализденүүчү топурак орточо курамга туура келиш керек.
Инсандын культу
Инсандын культу - тоталитардык түрдөгү бөтөнчөлүү жеке бийликтин мүнөздөмөсү, СССРде кеңири жайылган жана И.В. Сталиндин керт башына сыйынууну ашкерелөө менен байланышкан тарыхый-социалдык жана саясий түшүнүк.
Анын гносеологиялык тамырларын культтук, диний чөйрөлөрдөн издөөгө туура келет. Байыркы ишенимдердин жана жетишээрлик кеңири жайылган азыркы диний формалардын бири өлгөндөрдү пир тутуу экендиги белгилүү. Мис., байыркы Кытайда, Индияда, Грецияда жана Римде көзү өткөндөргө Кудайга сыйынгандай сыйынышкан, өзгөчө жөрөлгөлөрдү жасашкан жана ата-бабалардын культун издеп табышкан. Будда, Христ жана Мухаммеддин жеке таасирлеринин жана окууларынын алдында замандаштарынын кулдук урушу көзү өткөндөн кийин аларды кудай тутууга чейин өсүп жеткен, ал эми алардын инсандарынын культу өз кезегинде дүйнөлүк үч чоң динге ылайык келген диний культтарды пайда кылууну жана өнүктүрүүнү жөндөмдөштүрдү.
Бирок тарыхта динден тышкаркы чөйрөдө деле айрым инсандарды ашыкча көкөлөтүп ийген мисалдар көп учурайт. Бул баарыдан мурда бийлик чөйрөсүнө, андан башкаларга деле тиешелүү. Падышалардын, кол башчылардын, атактуу коомду к ишмерлердин алдында тизе бүгүү да белгилүү. Байыркы Римдеги «өкүмдар» сөзү кулдун өз ээсине кайрылганындагыдай мамилени көрсөтөт. Император Августтун учурунда жыл сайын башкаруучу эмне кылса жана эмне кыла турган болсо анын баарына моюн толгобоо үчүн ант беришкен. Бардык римдик цезарлар чексиз бийликке ээ болушкан. Тигил же бул деңгээлде «цезаризм» идеялары кээде ал тургай революциялык кыймылга чейин кирип, демократиялык коомду начарлатуу менен бийликтин жогорку эшелондорунда тамырлаган.
Мурдагы СССР элдерине «Сталиндин инсандык культунда» жашоого туура келген, ал өзү башкарган тоталитардык диктатуранын маанилүү атрибуту болгон, андан ары сталиндик да, жаңы сталиндик дагы «культтардын» катары үчүн бул атрибут үлгү болгон. ВКП(б)нын болочок жетекчилеринин бири катары, ал эми 1924-53-жж. советгик мамлекеттин иш жүзүндөгү башчысы катары Сталин (1879 - 1953) «мамлекеттик социализмдин» идеологиясы менен практикасынын өнүгүшүнө бөтөнчө инсандык таасир эткен. Сталиндин учурунда социализмди куруу социалдыкка Караганда көбүнесе административдик милдет катары каралган. Партиялык-мамлекеттик аппарат бөлүнгүс бир бийликти камсыздоонун, өз алдынча нео- цезаризмди ырастоонун каражаты болду. Социалисттик фразеология Чыңгызхандын, Темирландын, Гитлердин ж.б. тирандар менен диктаторлордун рухундагы орто кылымдык тоталитардык режимдин калканчы катары гана кызмат кьшды. Бул жагдайда анын «элдердин атасы» катары өмүрдөгү даңазасы артып, анын революциялык процесстерге, тарыхты фальсификациялоого кошкон салымы кеңейтилип созго алынган. Бул бийлик бир эле учурда катаал, атууга чейин жеткен, Сталиндин субъективдүү көз караштарын өзүнүкү деп билген партиянын «генералдык линиясынан» кичине четтеген ой же кыймыл болсо дароо басылып жок кылынган. Инсандын культтун «социализмдин табияты» менен шайкеш келбестиги жөнүндөгү акыркы мезгилдеги партиялык сөздөргө карабастан, инсандын культтук көрүнүшү Н.С. Хрущевдун, Л.И. Брежневдин, мурдагы Советтер Союзунун союздук республикаларынын ж.б. «чыныгы социализм» өлкөлөрүнүн бир катар жетекчилеринин ишмердигинде орун алган. Постсоветтик аймактагы эгемендүү мамлекеттерде бул советтик «салт» өнүгүүгө ээ болуп, Беларусь, Түркменстан, Өзбекстан, Казакстан, Азербайжан сыяктуу өлкөлөрдөгү саясий мамилелер буга мисал боло алат десек туура болот.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Жер семирткичтер
Жер семирткичтер - топурактын жүрдүүлүгүн жана өсүмдүктүн түшүмдүүлүгүн жогорулатуу үчүн колдонулуучу орг. минералдык заттар.
Жер семирткичтер - өсүмдүктүн түшүмүн арттырууда тез таасир берүүчү натыйжалуу азык зат.
Орг. Жер семирткичтерге кык, чыла, чым көң, компост, о. эле бактериялуу жана кек жер семирткичтер кирет. Алар негизинен жерг. болуп саналат да, чарбада топтолуп, даярдалат.
Минералдык Жер семирткичтерге азот, фосфор, калий, аки таш, гипс, күл жана микро жер семирткичтер кирет. Булар негизинен химиялык заводдо чыгарылгандыктан өнөр жай Жер семирткичтери деп аталат.
Көп Жер семирткичтер өсүмдүктөргө түз (суперфосфат, фосфорит уну ж. б.) жана кыйыр (аки таш) таасир тийгизет. Жер семирткичтерди колдонуу менен топурактагы микробиологиялык процесстер ылдамдап, отоо чөптөр жана зыяндуу микроорганизмдер жоголот; топуракта азык заттар топтолот.
Вируска каршы дарылар
Вируска каршы дарылар - вирустар пайда кылган оорулардын алдын алуу жана дарылоо үчүн колдонулган табигый жана синтетикалык кошулмалар. Алар микробго каршы дары-дармектердин бир классы, ал антибиотиктерди (антибактериалдык дарыларды), грибокко жана паразитке каршы дарыларды же моноклоналдык антителонун негизинде вируска каршы дарыларды камтыган чоң топ.
Анын тарыхы
Биринчи вируска каршы дары 1950-жылдардын ортосунда ракка каршы кошундуларды скринингдегенде кокустан жаралган, алардын айрымдары вирустук ДНКнын синтезин басууга жөндөмдүү болгон. Клиникалык практикага биринчи кирген вируска каршы каражаттар 5-йодоэксюридин жана трифлуоротимидин болгон, бирок алардын спецификасынын төмөндүгү системалуу колдонуу мүмкүнчүлүгүн жокко чыгарган. Ошондон бери изилдөөлөр кыйла тандалма жана уулуулугу азыраак каражаттарды табууга багытталган. Вируска каршы каражаттардын саны 1970-ж.ж ортосунан тартып көбөйө баштады, бирок вируска каршы химиотерапияны интенсивдүү өнүктүрүүгө КИВ инфекциясынын пайда болушуна байланыштуу, антиретровирустук дары-дармектерге болгон муктаждык эң күчтүү түрткү берген. Заманбап вируска каршы каражаттар элүүдөн ашуун кошулмаларды камтыйт жана тынымсыз кеңейип турат.
Вирустун жашоо түрмөгүнүн этаптары
Вирустар геномдон жана белоктон турган капсулада (капсид деп аталат) сакталган же кээде липиддик катмар менен капталган (кээде "кабыкча" деп аталат) бир нече ферменттерден турат. Вирион (вирустук бөлүкчө) белоктун кабыгына (капсидге) камтылган нукленин кислотасынын молекуласынан турат. Вирустар өз алдынча көбөйө алышпайт, анын ордуна кожоюндун клеткасын багындырып, өздөрүнүн көчүрмөсүн алып, кийинки муундарды жаратышат.
Вирустардын жашоо түрмөгү вирустун түрүнө жараша кылдат айырмаланат, бирок алардын жалпы мыйзамченемдүүлүгү бар:
Классификациясы
Антибиотиктерге салыштырмалуу клиникалык жактан далилденген эффективдүү вируска каршы каражаттар аз. Алар төмөндөгүдөй бөлүнөт:
Гриппке каршы каражаттар:
Респиратордук синцитиалдык инфекцияга каршы колдонулуучу каражаттар: рибавирин; паливизумаб.
Антигерпетикалык жана антицитомегаловирустук каражаттар:
Ар кандай максаттарга багытталган вируска каршы каражаттар:
Таасир этүү принциби
Вируска каршы дарылар ушул циклдин ар кандай стадияларына таасир этиши мүмкүн. Кээ бирлери вирустун соо клеткаларга өтүшүнө жол бербейт, башкалары вирустун бөлүкчөлөрүн өздөрү жок кылышат же алардын иштешине бөгөт коёт.
Мындан тышкары, биздин организмде өзүнүн вируска каршы коргонуу системасы бар, анын "согушкерлери" белок молекулалары - интерферондор. Бул коргоону күчөтүү үчүн интерферондун препараттары же интерферондун индуктору деп аталат. Кийинкиси адамдын иммунитетин көтөрүп, интерферондордун өндүрүлүшүн жогорулатат, ошону менен вирус менен күрөшүүгө жардам берет.
Гамма-глобулин — кан сары суусундагы белок фракцияларынын бири: гамма-глобулин препараттарында микроорганизмдерди — оору козгогучтарды жок кылуучу антитело болот. Гамма-глобулин препараттары грипп, Боткин оорусу, кызылча, энцефалит, кутурма жана башка вирустук ооруларды, ошондой эле бактериялар козгогон стафилококк инфекциясы, көк жөтөл жана башка ооруларды дарылоодо жана алдын алууда колдонулат. Лейкоциттик интерферон — организмге кирген вируска жооп иретинде организм клеткалары иштеп чыгарган коргогуч белок. Ал айрым вирус ооруларын дарылоо жана алдын алуу үчүн колдонулат.