Хадис,_Амалдар_ниетке_жараша
Хадистин маанилүүлүгү:
Бул хадис Ислам динин негизи жана диний өкүмдөрүн өзүнө камтыган хадистердин бири катары кабыл алынган. Абу Давуд мындай айткан: “Ниет хадиси, Исламдын жарымы. Анткени дин же захир (амал) же батын (ниет)” Имам Ахмад жана Имам Шафи: “Илимдин үчтөн бири ниет хадисинде орун алган. Себеби, пенденин ырыскысы дил, тил жана органдары менен тыгыз байланышкан. Имам Байхаки : “Инсандын бардык амалдары жүрөк, тил жана башка органдары менен ишке ашат. Ниет жүрөктүн амалы” деген экен. Ошол себептен уламалар өз китептеринин башында бул хадис менен баштоону туура көрүшкөн. Бухари Сахих деген эмгегинде бул хадис менен баштаган. Ан-Навави “Риядус-салихин”, “ал-Азкар” жана “Ал-Арбауна Хадисан ан-Навави” аттуу эмгектеринде бул хадис менен баштоону туура көргөн. Имам Шафи мындай деген: “Ниет хадисинде фыкыхка тиешелүү жетмиш маселе каралган. Жаман ниети менен башкаларга зыян келтирүүнү каалаган кишиге Алла кыямат күнүнө чейин эч бир далил калтырбаган. ”  Абдуррахман бин Махди:  “Бир китеп жазыла турган болсо бул хадис менен баштасын.” Сөздөр менен кыймыл-аракеттер көбүнчө ниетке жараша боло тургандыгы үчүн, жакшы ниет кээде өзүнчө бир ибадат. Бул хадис көбүнчө дене мүчөлөрүбүз менен кылган иштерде камтыйт. Жолдогу ташты, ыргытуу сооп. Уурулук кылуу оюна келип андан Алла ыраазылыгы үчүн баш тартса бул дагы ибадат. Тил менен ниет кылып жүрөктөн кылбасаң, анда ал чыныгы ниет болуп эсептелбейт. Бир хадисте айтылгандай Аллах биздин бой турпатыбызга, өңүбүзгө эмес, жүрөгүбүзгө карайт, ниеттерибизди баалайт. Абдуллах ибни Умардын аалым жана такыбаа уулу Мадинанын кембагалынын бири болгон Саалим, халифа Умар ибни Абдулазизге жазган катында мындай дейт: “Эсиңде болсун, Алланын кулуна жардамы, кулдун ниетине жараша. Кимдин ниети толук болсо, Алланын жардамы да толук болот. Аз болсо аз болот.” Ар кимдин кылган ишинин үзүрү бул чындыкка таянат. Кылынган иш кызмат жагынан кемтиксиз болушу мүмкүн, бирок ал ишти түз ниет менен кылуу керек. Алла ыраазылыгы үчүн кылынган иштин эч кандай баркы жок. Иштерибизди барктуу кылган ыкылас. Мисалы инсандар көрсүн үчүн кылынган ибадаттар ширк кошуу даражасында жана эң чоң күнөө. Бирок риа максатында эмес, башка кишилердин ал ибадатты кылуусуна өрнөк болуу ниетинде ибадат кылса бул пазилетүү иш. Мындай кылган момун милдетин аткарып айрыкча бир иш кылгандыгы үчүн өзүнчө сооп алат. Мактануу үчүн кылынган ибадаттын эч кандай кадыр-баркы жок экендигин пайгамбарыбыз айткан. Бул хадиске таяна турган болсок кыяматта алгач бир шейит үчүн өкүм чыгарылат. Ага эмне иш кылгандыгы суралганда: “Сен үчүн согуштум, шейит болдум” дейт. Бирпок ага: “Жалган айтасың. Баатыр деп аташсын деп согуштуң,” деп ал адамды сүйрөтүп барып тозокко ыргыттырат. Кийин илимдүү Куран окуган адамды да ошол эле абалда тозокко салат. Кийин бай адамды да ошондой эле суроолордун, жана риакарлыгынын негизиниди тозокко ыргытат. (Муслим, Имара 152) Негизи ибадат болбогон кээ бирки иштер, түз ниет менен кылынганда ибадат болот. Мисалы тамак ичкен адам түз ниет менен ибадат кылам деп ичсе жеп жатканда да сооп жазылат. Хадистеги көчүү жөнүндөгү сооп да айтылат.хижрет (көчүү) бир нерсени таштоо маанисинде. Кудайдын тыйган нерселерин кылбоо да хижрат эсептелет. Пайгамбарыбыз (с.а.в.): “Хижрат кылган адам Алланын тыйган нерселерин таштаган адам” дейт. Хадисте айтылган хижраттан максат, каапырлардын колунда болгон мекенин таштап Исламий бир мекенге көчүү. Аз. Пайгамбар менен жоро-жолдоштору, Меккеден Мединага бул макасат менен көчүшкөн. Пайгамбарыбыздын айткысы келген төөмөнкүлөр: Бир мусулман көчкөндө байлыкты ойлобосо, бир гана Алланын ыраазычылыгын макасат кылса, хижраты кабыл алынат, соопко калат. Кээ бирлери байлык, мансап үчүн хижрат кылышкан. Муну Куранда Аллах мындайча айткан: «Ким акыреттин үрөнүнө умтулса, ага Биз анын үрөнүн көбөйтөбүз. А ким бул дүйнөнүн үрөнүн кааласа, Биз ага аны беребиз, бирок ага акырет жашоосунда үлүш жок.» (Шуура, 42/ 20)