cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Көкчө-Тоо
1999-жылдан Акмоло облусунун (1944— 97-жылдары Көкчө-Тоо облусунун) борбору. Копа көлүнүн жээгинде жайгашкан. Республиканын борбору Астана шаарынан 276 км түндүк-батыш тарапта. Калкы 133,1 миң (2003). Тама-каш (эт комбинаты, сүт жана балык з-ддору) жеңил, машина куруу, металл иштетүү, химиялык, картон-кагаз ж. б. өнөр-жай ишканалары иштейт. Университеттер (мамлекеттик, техникалык), институттар (экономика, менежмент), мамлекеттик коллеждер, 2 театр, филармония, стадион, 6 спорт мектеби бар.
Александр Вучич
Александр Вучич (Александар Вучић 1970 жылдын 5 мартында Белград, (Югославия) шаарында туулган) — сербиялык мамлекеттик жана саясий ишмер. 2017-жылдын 1-июнунан бери Сербия Республикасынын Президенти.
Улуттук коопсуздук кеңешинин башкы катчысы, Сербиянын маалымат жана коргоо министри, Сербиянын премьер-министри (2014-жылдын 27-апрелинен – 2017-жылдын 31-майына чейин). Сербиянын прогрессивдүү партиясынын төрагасы. Он төрт жыл бою ал Сербиянын радикалдык партиясынын башкы катчысы болгон.
Оттерндорф
Оттерндорф (Otterndor) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан Шаар. Куксхафен районуна кирет.
Сай сагызган
Сай сагызган (Garrulus glandarius) - каргалар тукумундагы кушаары Дене узундугу 35 см жүнү калың, көпшөк, канаты карала, бүктөөсү көгүш, куйругу кара, жон жагы боз, боору кызгылт, башында жазы үрпөгү бар. Евразияда, Түн.-Бат. Африкада, КМШ өлкөлөрүндө Крым жана Кавказ токойлорунда жашайт. Кышында жана күзүндө оошуп жүрөт. Уясын дарактарга салат, кышка азыгын камдайт. Айрым учурда майда канаттуулардын уясын бузат.
Оттерндорф
Калкы - 7093 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 33,54 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 52 046. Мэр — Херман Геркен.
Көлбаев Абдыжалый
Көлбаев Абдыжалый (2. 10. 1895, Россия империясы, Жети-Суу облусу, Пржевальск уезди, азыркы Тоң району, Төрткүл айылы – 23. 11. 1976, ошол эле жер) – педагог. 1907-ж. азыркы Каракол шаарында, кийин Ташкент шаарындагы партиялык советтик мектепте окуган (1921). Жети-Өгүз районуна караштуу Тосор айылындагы мектептин директору (1936– 38), 1938жылдан Тоң рнундагы мурдагы Ворошилов атындагы Кызыл-Дөбө сегиз жылдык мектебинде окуу бөлүмүнүн башчысы, 56 жыл мугалим болуп эмгектенген. Ленин ордени (1949) жана медалдар менен сыйланган. 1991-ж. Тоң районундагы Жер-Үй мектебине, айылдын бир көчөсүнө анын ысмы коюлган.
Шахтадагы гидравликалык транспорт
Шахтадагы гидравликалык транспорт - материалдарды суу агымы менен ташуучу технологиялык процесс. Сууну гидравликалык транспорт жана алтындуу кумду чайкоо үчүн б. з. ч. XI-VI кылымдарда эле Тахо, Дуэро, Миньо жана Гуадьяро д-нын өрөөндөрүндө (Испания) колдонулганы белгилүү. Шахтадагы гидравликалык транспорттун түрлөрү: Шахтадагы гидравликалык транспорттун артыкчылыктары: өндүрүмдүүлүгүнүн жогорулугу, толук автоматташтырылса бир кыйла аралыкка материал ташуу, ташуу учурунда материалдын коромжуга учурабашы, мындай ташуу чыгымынын төмөндүгү, башка технологиялык процесстерге жалгаштыруу мүмкүнчүлүгү, түтүктү жер астында орнотуу ж. б. Кемчиликтери: энергиянын жана суунун чыгымынын салыштырмалуу жогорулугу, түтүктөрдүн жана жабдуулардын керектен чыгышы, гидротранспорт менен ташылуучу материалдардын түрлөрүнүн чектелүүлүгү, ташылуучу материалды алдын-ала майдалап, сууга аралаштыруу машакаттары ж. б.
Винтерсхайм
Винтерсхайм (Wintersheim) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Майнц-Бинген районуна кирет.
Калкы - 308 киши(2013-ж.). . Аянты - 3,83 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 39 066. Муниципалитеттин башчысы — Маркус Келлер.
Аликеев Шайлибай
Аликеев Шайлибай (24.12.1939-ж.т., Айгыр-Жал айылы) - Кыргыз Республикасынын айыл чарбасына эмгек сиңирген кызматкери (1995).
Кызыл-Коргон
Кыргызстандагы айылдар:
Аликеев Шайлибай
Жалал-Абад зооветеринария техникумун (1960), Самарканддагы Куйбышев атындагы айыл чарба институтун (1974) бүткөн. Райондук, айылдык кеңештердин бир нече жолу депутаты. Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун “Ардак грамотасы”, медалдар менен сыйланган. Чаткал районунун ардактуу атуулу.
Амори (Миссисипи)
Амори (Миссисипи) (Amory) — Миссисипи штатынын Монро округуна караган АКШ шаары.
Янгитау (Бир району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Амори (Миссисипи)
Калкы - 6956 киши. Болжолдуу аянты - 20.8 км². FIPS коду — 28-01260.
Мансфилд (Массачусетс)
Мансфилд (Массачусетс) (Mansfield) — Массачусетс штатынын Бристоль (Bristol) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 23 184 киши. Болжолдуу аянты - 53.7 км². FIPS коду — 25-38225.
Бештөр чокусу
Бештөр чокусу - Пскем кырка тоосунда. Бештөр (Чандалаштын оң куймасы) суусунун башынан орун алган.
Бийикт. 4299 м. Чоку протерезойдун, башталышында пайда болгон гранит, граниттешкен гнейс ж-а гранит-пегматит интрузия тектеринен турат. Тик жалама беттүү, түн. капталы мөңгүлүү.
Ла Грэйндж (Мэн)
Ла Грэйндж (Мэн) (LaGrange) — Мэн штатынын Пенобскот округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 747 киши. Болжолдуу аянты - 128.2 км². FIPS коду — 23-37760.
Преюдициалдуулук
Преюдициалдуулук (лат. praejudicio  – алдынала чечилген) – процесстик укукта иш кароочу баардык соттор үчүн мурдагы соттун чечими же өкүмү менен аныкталган жана мыйзамдуу күчүнө кирген фактыларды текшерүүсүз жана далилдерсиз кабыл алуу милдеттүүлүгү. Алсак, эгер келтирилген зыян үчүн ашыкча коркунучтуулук булагынын ээсинин жоопкерчилиги сотто аныкталган болсо, анда түздөнтүз сот чечими менен биринчи процессте аныкталган залал келтирүүчүгө регресстик доо коюлган учурда П. болот жана талашууга жатпайт.
Тевтон ордени
Тевтон ордени, Кресттүүлөр (германдык, немецтик) ордени – католиктик диний-рыцардык орден. 12-кылымдын аягында Кресттүүлөр жортуулунун мезгилинде Палестинада негизделген. 13-кылымдын аягында Висла менен Неман дарыяларынын аралыгындагы аймакты, Чыгыш Поморьени (Гданьскини кошо, 1309), Жемайтияны (1382-98), Эстляндияны (1346), Готланд аралын (1398), Жаңы марканы (1402) басып алып, Тевтон ордени мамлекетин түзүп, Польша, Литва, Орус мамлекеттеринин Балтика деңизине чыкчу жолдорун бууган. Орто кылымда Тевтон ордени күчтүү жана бай рыцардык ордендердин бири болгон. Грюнвальд салгылашында (1410) поляк, литва жана орус бириккен аскерлеринен жеңилген. Торун тынчтыгы (1466) боюнча Тевтон ордени Польшага күнкор болуп, анын Балтика деңизине чыгышына көнгөн (1525). Орден 1809-ж. жабылган. 1834-ж. Австрияда калыбына келтирилип, формалдуу түрдө азыр да бар.
Прогрессивдик салык салуу
Прогрессивдик салык салуу – салык базасынын өсүшү менен салыктын ставкасы өсүүчү салык алуу тартиби. Көптөгөн өлкөлөрдө, анын ичинде КРде, негизинен жеке жактардын кирешелерине карата колдонулат.
Трезебург
Калкы - 92 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 8,91 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 85 340. Муниципалитеттин башчысы — Йөрг-Петер Хартман.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Сайрам
Сайрам - о. кылымдагы түрк урууларына тиешелүү шаарлардын бири. Азыркы Чымкент шаарынан (Казакстан) он километр чыгышта орун алган. Алгач Сюанъ-Цзяндын (7-к.), кийин Кудама, ибн Хаукал, ибн Хордадбек ж. б-дын эмгектеринде С. жөнүндө эскерилсе, Махмуд Кашгариде (к. Дивану лугат-ит-түрк) сайрам - «ак шаар» (Мадинат ал-Байда) же «сайрам сув» — «кичине, тайыз суу» деген түшүндүрмө берген. Мухаммед Хайдар Тарих-и Рашиди аттуу эмгегинде Мухаммед Кыргыздын сайрам менен Түркстан шаарын чаап алганы айтылат. Ошондой эле Кыргыз санжырасында сайрам тууралуу маалыматтар кенен кезигет.
Пионт Денис Ефремович
Пионт Денис Ефремович (1903, Ош облусу, Сузак району, Спасовка айлы – 1999, ошол эле жер) – айыл-чарба өндүрүшүн уюштуруучу, Социалисттик Эмгектин Баатыры (1957). 1927-жылдан «Красный Октябрь» айыл-чарба артелинин дыйканчылык бригадаеынын бригадири. 1931-жылдан Жалал-Абад МТСинде жумушчу болуп иштеген, 1945- жылдан Сузак МТСинин директору. 1956-ж. МТС тейлеген колхоздор 4685 га аянттын ар гектарынан 28,1 ц пахта жыйнап алган. 1955-ж. МТС мамлекеттик каражаттан 105 миң, 1956-ж. 133 миң сомду үнөмдөгөн. 1959–63-жылдары СССР Жогорку Советинин депутаты. Ленин, «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Рассоха Прищатиницы
Рассоха Прищатиницы — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Прищатиница дарыясынын сол жээгинен 12 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 37 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Шахсей-вахсей
Шахсей-вахсей (шах Хусейн, вах Хусейн дегенден) - шииттердин (к. Шиизм) Хусейн имамды эскерип, аза күтүү каадасы. Бул катышуучулардын өзүн-өзү сабашы, кылыч, канжар менен өзүн кескилеши менен коштолот. Шахсей-вахсейди 16-кылымдан шииттер расмий белгилешет.
Алиев Сүйүнкул
Алиев Сүйүнкул (10.8.1952-ж.т., Коргон-Төбө айылы) - Чаткал районунун гимнинин музыкасынын автору, эл агартуу отличниги (2000).
Ош мамлекетгик педагогика институтунун музыкалык факультетин бүткөн (1973).
Эл ичинде кеңири белгилүү 50дөй («Чаткалым» сөзү, обону өзүнүкү, «Селкиге» обону Тынчтыкбек Нурманбетовдуку, «Жеңеме» сөзү, обону өзүнүкү, «Күттүрбөчү» сөзү, обону өзүнүкү, «Автобуста» сөзү Табылды Тыналиевдики, «Периштем» сөзү Надырбек Алымбековдуку, «Жол алыс болсо кантейин» сөзү Надырбек Алымбековдуку, «Чаткал баяны» сөзү Чотбай Нармырзаевдики, «Кете албадым» сөзү, обону өзүнүкү) ырлардын жана обондордун автору. Ардак грамоталар менен сыйланган.
Троммалд (Миннесота)
Троммалд (Миннесота) (Trommald) — Миннесота штатынын Crow Wing округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 98 киши. Болжолдуу аянты - 10.2 км². FIPS коду — 27-65506.
Сөөк ашуусу
Сөөк ашуу - Ички Теңир-Тоодо. Арабел ж-а Жогорку Нарын өрөөндөрүнүн аралыгындагы, Сөөк тоосундагы ашуу. Бийикт. 4021 м. Арабелден 350 м, Жогорку Нарындан 700 м бийик. Айланасындагы чокулардан 470 м төмөн жатат. Ашуу палеозойдун составында кум ж-а алевролит катмары кездешкен филлит тектеринен түзүлгөн. Кумтөр алтын кенин казып алууда иштегендерди ж-а малчыларды тейлөөдө ашуунун мааниси зор.
Кюндорф
Кюндорф (Kühndorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Шмалькальден-Майнинген районуна кирет.
Калкы - 1042 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 25,82 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 66 038. Муниципалитеттин башчысы — Томас Көниг.
Тегерек
Тегерек – айлана менен чектелген тегиздиктин бөлүгү; бул айлананын борбору менен радиусу Тегеректин да борбору жана радиусу болот. Радиусу г болгон Тегеректин аянты S = R2.
Пөтмес
Пөтмес (Пөтмес) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Швабия административдик округуна карайт. Айхах-Фридберг районуна кирет.
Калкы - 6282 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 82,58 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 7 71 156. Муниципалитеттин башчысы — Франц Шинделе.
Бэллевю
Бэллевю (Bellevue) — Мичиган штатынын Eaton округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1365 киши. Болжолдуу аянты - 2.7 км². FIPS коду — 26-07060.
Сайтама
Сайтама - Япониядагы шаар. Сайтама префектурасынын адм. борбору. Хонсю а-нда жай-Сайтаманын курамындагы Урава шаарынын бөлүмү. гашкан. Токио агломерациясынын курамына кирет. Калкы 1,2 млн (2010). Машина куруу, металл иштетүү (транспорт каражаттары, станок, прибор, электроника, аскер техникалары), хим., фармацевтика, жеңил, тамак-аш өнөр жай ишканалары иштейт. Биотехнология ИИИлери бар. 2001-жылы Урава, Омия жана Йоно шаарынын биригишинен түзүлгөн.
Көлбаев Кусеин
Көлбаев Кусеин (25. 11. 1908, Россия империясы, Пишпек уезди, азыркы Чүй облусу, Аламүдүн району, Көк-Жар айылы – 18. 02. 1981, СССР, Кыргыз ССРи Фрунзе шаары) – көрүнүктүү мамлекеттик жана коомдук ишмер. Кыргыз ССРинин эл чарбасынын автожол тармагын түзүүчүлөрдүн бири. Калинин (Тверь шаары) педагогикалык (1930) жана Ленинград жол жана катнаш (1935) институттарын бүтүргөн. 1935–38-жылдары «Памиркурулушта» инженер-прораб, жол курулуш участкасынын башчысы, Фрунзе – Ош автожол куруу башкармасынын өндүрүш-техникалык бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген. 1938-ж. Кыргызстан КП БКнын 2-секретары, 1939–43-жылдары Автомобиль транспорт эл комиссары. Кыргыз ССР Эл Комиссарлар Советинин төрагасы (1943–47), Кыргыз ССР Айыл чарба министринин 1-орун басары (1947–48), Коммуналдык чарба министри (1948–53), Автомобиль транспорт жана шоссе жол министри (1953–71) болуп эмгектенген. К. Көлбаев жетектеген мезгилде Фрунзе – Ош, Фрунзе – Каракол ж. б. көптөгөн автомобиль жолдору, Бишкектеги чыгыш автобекети, Кыргыз жол транспорт долбоорлоо институту, Кыргыз жол-транспорт жана шоссе жолдор министрлигинин имараты ж. б. ири курулуштар бүткөрүлгөн. 1971-жылдан өмүрүнүн акырына чейин республиканын Автожол министрлиги тармагында иштеген. Ал Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты (1959, 1963, 1967) болуп шайланган. Бишкек автожол окуу жайына, Бишкек шаарынын бир көчөсүнө, Бишкек – Ош жолундагы Төө-Ашуудагы тешкен тоого (тоннелге) К. Көлбаев дин ысмы ыйгарылган. 4 Эмгек Кызыл Туу, 2 «Ардак белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Пирамида (геометрияда)
Пирамида (геометрияда) - негизи көп бурчтук, калган грандары жалпы чокусушйе бар үч бурчтуктуу көп грандык. Каптал грандарынын санына жараша Пирамида үч бурчтуу, төрт бурчтуу ж. б. болуп бөлүнөт. Пирамиданын чокусунан негизине түшүрүлгөн перпендикуляр Пирамиданын бийиктиги деп аталат. Пирамиданын көлөмү төмөнкүдөй формула менен чыгарылат: мында S – негизинин аянты, h – бийиктиги. Негизи туура көп бурчтук болуп, бийиктиги негизинин борбору аркылуу өткөн Пирамида туура Пирамида деп аталат. Туура Пирамиданын каптал грандары – бири бирине барабар болгон тен капталдуу үч бурчтуктар; ар бир үч бурчтуктун бийиктиги туура Пирамиданын апофемасы деп аталат. Пирамиданы негизине параллель тегиздик менен кессек, анда берилген пирамидага окшош жана кесилген Пирамидалар алынат.
Шахта
Шахта — кен байлыкты жер астынан казып алуучу жана аны керектөөчүлөргө же кен ылгоочу фабрикага жөнөтүүчү тоо-кен ишканасы. Адатта, жер астынан таш көмүр же күйүүчү сланец казуучу ишканалар — шахта, ал эми кен таш казуучу ишканалар — рудник деп аталат.
Шахта түшүнүгүнө жер үстүндөгү имараттар (копер, эстакада, көтөрүү машиналарынын имараттары, желдеткич, колорифердик орнотмо, майдалапылгоочу фабрика, кампалар) жана тоо-кен казмалары (шахта стволу, квершлаг, штольня, штрек ж.б.) кирет.
Шахтаны мүнөздөөчү эн негизги факторлор — анын кубаттуулугу жана иштөө мөөнөтү. Шахтанын кубаттуулугу анын тоо-кен техникалык мүмкүнчүлүктөрү менен аныкталат. Иштөө мөөнөтү тоо-кен геологиялык шартына жана кендин запасына байланыштуу. Ири шахталар 50-70 жыл иштейт. Эң байыркы шахта Нгвеня рудниги (Свазиленд). Алтын жана алмаз казылуучу айрым шахталардын тереңдиги 4 кмге жетет. Мындай тереңдикте температура 60 °С жетип, жарылуу жана суунун жырып кирүү коркунучу бар шартта шахтёрлор эмгектенишет. Түздүктөрдө кендин үстүн ачуу тик, кээде жантык шахта стволдору, алардан кенди көздөй ар кабатта квершлагдар аркылуу жүргүзүлөт. Тоолуу аймактарда кенди ачуучу негизги тоо-кен казмасы штольня деп аталат; 2) жер астындагы, көбүнчө тик, кээде жантайынкы тоо-кен казылмасы, к. шахтпа стволу.
Оттерсберг
Оттерсберг (Ottersberg) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Ottersberg районуна кирет.
Дивергент
"Дивергент" (The Divergent) - 2014-жылы Нэйл Бургер тарткан америкалык илимий-фантастикалык тасма. Кино Вероника Роз жазган ошол эле аталыштагы романга негизделген. Бул тасма "Дивергент" тасмаларынын биринчи бөлүмү жана анын продюсерлери: Люси Фишер, Поя Шабазиян жана Дуглас Вик. Ал эми сценарийин жазгандар: Ивен Догерти жана Ванесса Тейлор. Тасмада роль жараткандар: Шейлин Вудли, Тео Жеймс, Эшли Жюд, Рэй Стивенсон, Зои Кравиц, Милес Теллер, Тони Голдвин, Ансел Элгорт, Мэгги Кю жана Кэйт Уинслет. Окуя адамзатына таандык белгилүү күчтөргө жараша топ-топ болуп жашаган адамдардын жашоосун көрсөтүп, Чикагодо антиутопия жана акыры замандан кийинки убакытты баяндаган.
Оттерсберг
Калкы - 12 055 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 99,03 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 61 008. Муниципалитеттин башчысы — Хорст Хофман.
Дивергент
"Дивергент" 2014-жылы, 21-мартта Кошмо Штаттарда көрсөтүүгө чыккан. Тасма киносынчыларынын ар-тараптуу сындарына кабыл болсо да анын концептине жана уруштарга баа берилип, аткаруусу сынга алынган. Тасма чыккандан кийин 228 миллион АКШ долларын табуу менен, 85 миллион АКШ доллардык бюджетинен ашкан. Дивергенттин уландысы: "Инсургент" 2015-жылы, 20-мартта Кошмо Штаттарда көрсөтүүгө чыккан.
Алиев Жамгырчы
Алиев Жамгырчы (1951-ж.т., Коргон-Сай айылы) - билим берүү тармагынын көрүнүктүү ишмери, билим берүүнүн отличниги.
Ош мамлекеттик педагогика институтун бүткөн (1973). Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министирлигинин, Жалал-Абад облустук, райондук билим берүү бөлүмүнүн «Ардак грамотасы» менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Манчэстер-бай-зэ-Си (Массачусетс)
Манчэстер-бай-зэ-Си (Массачусетс) (Manchester-by-the-Sea) — Массачусетс штатынын Эссекс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 5 228 киши. Болжолдуу аянты - 47.3 км². FIPS коду — 25-37995.
Халсэй (Небраска)
Халсэй (Небраска) (Halsey) — Небраска штатынын Thomas округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 59 киши. Болжолдуу аянты - 0.5 км². FIPS коду — 31-20680.
Көл бука
Көл бука (Botaurus) кунас сымалдар түркүмүнүн кытандар тукумундагы куштардын 2 уруусу (чоң жана кидик Көл. бука). Алар суу жээгиндеги өлөң чөп, камыш, бадалдуу жерде жашырын, бириндеп жашайт. Коркунучту сезгенде, өсүмдүк арасына денесин тик керип, душманынан жашынат. Жубу менен жашап, жерге, бадал түптөрүнө уялап, 4-9 жумуртка тууйт, 28-30 күн басат. Балык, бака жана омурткасыздар менен азыктанат. Бардык континентте таралган 14 түрүнүн төртөө Көз Карандысыз мамлекеттер шериктештиги өлкөлөрүндө, Кыргызстанда эки түрү бар. Жазында эркеги катуу үн чыгаргандыктан, Көл бука деп аталган.
Тегеран конференциясы (1943)
Тегеран конференциясы (1943) – Экинчи дүйнөлүк согуш жылдарында союздаш үч өлкөнүн (СССР, АКШ, Улуу Британия) лидерлеринин биринчи конференциясы. 1943-ж. 28-ноябрдан 1-декабрга чейин Тегеранда өткөн. Конференцияга СССР Эл Комиссарлар Советинин (ЭКС) төрагасы И. В. Сталин, АКШнын президенти Ф. Д. Рузвельт, Улуу Британиянын премьер-министри У. Черчилл катышкан. Конференцияда негизги маселе катары экинчи фронтту ачуунун мезгили жана орду белгиленип, 1944-ж. майда Франциянын түндүгүндө десанттык операцияларды баштоо тууралуу чечим кабыл алынган. Иранга көз карандысыздыкты берүү жөнүндө маселе талкууланган. Польшага өз жерин кайтарып берүү жана анын батыш чек арасын белгилөө жөнүндөгү чечимдер ырасталган. Япониянын советтик чек араны бир нече жолу бузгандыгы эске алынып, фашисттик Германия толук талкаланган соң, СССР Японияга согуш ачарын билдирген. Конференцияда фашисттик Германияга каршы биргелешип согушуу, үч державанын согуштан кийинки кызматташтыгы жөнүндө Декларация кабыл алынып, тынчтыкты чындоо жана эл аралык коопсуздук маселелери боюнча алар бирдей көз карашка жетишишкен.
Тегерек стол
Тегерек стол – талаш маселе боюнча ой-пикирлерди ортого салуу максатында бардык катышуучулар тең укукта катышкан талкуу. Көбүнчө өкмөттүк жана ММК жыйындарында өткөрүлөт.
Сыйдам ашуусу
Сыйдам ашуусу - Алайкуу тоосунда, Сыйдам (Алайкуунун сол куймасы) суусунун башталышында.
Каракулжа районунун аймагында. Бийикт. 3865 м. Бели түзөң, эки капталы жантайыңкы. Девон м-н карбондун акиташ, доломит, мрамор тектеринен турат. Ашуу м-н мал ашырылат.
Продукцияны бөлүү жөнүндө макулдашуу
Продукцияны бөлүү жөнүндө макулдашуу – келишим, ага ылайык акысын алуу менен, КР ишкердик иш-аракеттин субъектисине (инвесторго) макулдашууда көрсөтүлгөн жерлерде пайдалуу кендерди издөөгө, чалгындоого, иштетип көрүүгө жана буга байланышкан жумуштарды жүргүзүүгө өзгөчө укуктарды белгилүү бир мөөнөткө берет, ал эми инвестор бул иштерди өз эсебинен жана өз тобокелчилигине салып жүзөгө ашырууга милдеттенет. П. б. ж. м. жердин ички байлыктарын пайдаланууга байланышкан баардык зарыл шарттар, анын ичинде чыгарылып алынган минералдык заттарды кайра иштетүүнүн шарттары, өндүрүлгөн продукцияны тараптардын ортосунда тийиштүү мыйзамдарга ылайык бөлүштүрүүнүн шарттары жана тартиби аныкталат.
Винтершайд
Винтершайд (Winterscheid) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Айфель-Битбург-Прүм районуна кирет.
Калкы - 139 киши(2013-ж.). . Аянты - 8,5 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 32 328. Муниципалитеттин башчысы — Антон Кнауф.
Лабиринтте чуркоочу
"Лабиринтте чуркоочу" (The Maze Runner, Бегущий в лабиринте) - 2014-жылы Вес Болл тарткан америкалык антиутопиялык илимий фантастикалуу экшн триллер. Бул Вес Боллдун дебюттук иши жана ал 2009-жылы Жеймс Дешнер жазган ошол эле аталыштагы романга негизделип тартылган. Тасма "Лабиринтте чуркоочу" тасмаларынын биринчи чыгарылышы болуп саналат жана анын сценарийин Ноа Оппенхайм, Грант Пирс Майерс жана Т.С Ноулин жазышкан. Тасмада Дилан О'Брайан, Кайа Скоделарио, Эмл Амин, Томас Броди-Сангстер, Ки Хоң Ли, Уилл Полтер жана Патрисия Кларксон тартылышкан. Тасма 16 жаштагы Томас (О'Брайан) өзүнүн ким болгондугун унутуп, эч эси жок лифтте ойгонот. Ал жана ал жерде бир нече балдардын болгондугун жана алардын баары ар дайым өзгөрүп турган лабиринтте камалып калгандыгын үйрөнүп жана ал балдар менен Глейд деген коомчулукту түзүп, лабиринттен чыгуу жолдорун издешет.
Тасманын уландысы "Лабиринтте чуркоочу: Жалындуу сыноо" 2015-жылы, 18-сентябрда Кошмо Штаттарда чыккан.
Османи Вьоса
Вьоса Османи-Садриу (Vjosa Osmani-Sadriu туулган 17-май 1982 -жыл, Косовска Митровица ) - Косоволук саясий ишмер, юрист жана мугалим. 2021-жылдын 4-апрелинен бери Косово Республикасынын Президенти, 2020-жылдын 5-ноябрынан бери Президенттин милдетин аткаруучусу.
Мурда ал Косово парламентинин спикери (2020-2021), бул кызматта биринчи аял болгон, Косово парламентинин депутаты (2010-2021). Юридикалык илимдердин доктору (JSD). Дүйнөлүк Банктын жана Эл аралык Валюта Фондунун (ЭВФ) Парламентской сети Кеңешинин мүчөсү. 2020-жылга чейин Косово Демократиялык лигасынын төрагасынын орун басары, 2020-жылдын 5-ноябрынан 2021-жылдын 4-апрелине чейин - «Дерзай» төрагасы
Сайф Ад-Дин Аксыкенти
Сайф Ад-Дин Аксыкенти, Сайпидин Молдо Аксыкенди, Сайфаддин ибн дамулло Шах Аббас Акеыьсенти [15-к., Аксыкент (азыркы Жалал-Абад облусу, Аксы аймагы) — ө. жана башкалар] — кыргыз ойчулу, эң алгачкы тарыхчысы. «Мажму ат-таварих» («Тарыхтардын жыйнагы») кол жазмасынын автору. С. а.-д. А. жөнүндө так маалыматтар жокко эсе. Анын кат тааныган молдо болгону жана кол жазмасын бүтө электе дүйнөдөн өтүп, аны уулу Нур-Мухаммед бүтүргөнү (1494-95) белгилүү. Ал эмгек 1996-жылы «Тарыхтардын жыйнагы» («Мажму-ат-таварих») деген ат менен өзүнчө китеп болуп чыккан (фарсы тилинен которгондор: М. Досболов менен О. Сооронов). Кол жазмада Орто Азиядагы түрк жана ага тектеш уруулар жөнүндө тарыхый этногр., топонимикалык, фольклордук материалдар камтылган. С. ад-д. А-нин кол жазмасы соңку мезгилдерде топтолгон кыргыз урууларынын келип чыгышы тууралуу айрым маалыматтарды тактоодо маанилүү орунда турат.
Пиранометр
Пиранометр (грекче πῦρ + άνω + μέτρον – от+ үстүндө+чен) – горизонталь бетке түшкөн жалпы (суммалык) жана чачкын күн радиациясын өлчөөчү термоэлектрдик прибор. Чачкын радиацияны өлчөөдө приборду тике түшкөн күн нурунан калкалап туруучу экран пайдаланылат. КМШда Ю. Д. Янишевский Пиранометри колдонулат. Мында күн радиациясын кабыл алгыч катары удаалаш жалгаштырылган манганин жана константан тилкелеринен туруучу термоэлектр батареясы иштейт. Термобатереянын жуп жалгашкан жерине көө, так жалгашканына ак магнезия сүйкөлөт. Көө жабылган бетте күн радиациясы көбүрөөк сиңгендиктен, алардын арасында темпралык айырмачылык чыгып, термоэлектр тогун пайда кылат. Ток гальванометр менен өлчөнүп, радиация аныкталат.
Продукцияны тастыкташтыруу
Продукцияны тастыкташтыруу – продукциянын белгиленген талаптарга жооп бере тургандыгын бекемдөө боюнча иш-аракеттер. П. т. төмөндөгү максаттарда жүргүзүлөт: КР бирдиктүү товар базарында уюмдардын иштөөсү, ошондой эле эларалык экономикалык, илимий-техникалык кызматташтыкка жана эларалык соодага катышуу үчүн шарт түзүү; керектөөчүлөрдүн продукция тандоосуна көмөктөшүү; керектөөчүлөрдү даярдоочулардын (сатуучунун, аткаруучунун) уятсыздыгынан коргоо; продукциянын коопсуздугун көзөмөлдөө; даярдоочу тарабынан көрсөтүлгөн сапат көрсөткүчтөрүн бекемдөө. П. т. милдеттүү жана ыктыярдуу мүнөз күтүшү мүмкүн.
Шаховит
Шаховит (орус геологу Ф. Н. Шаховдун ысмынан аталган) - гидроксиддерге таандык минерал, Hg+Sb5+03(0H)3. Ачык жашыл түстү, алмаздай жылтырайт, тунук. Катуулугу 3-3,5, тыгыздыгы 8,38 г/см3. Биринчи жолу Кыргызстандагы Айдаркен сымап кенинде 1982-ж. табылып, изилденген. Ал каломель, эглестонит, терлингуаит, монтроидит, кузнецовит, тубаса нак сымап ж. б. менен чогуу кездешет.
Ангуилла (Миссисипи)
Ангуилла (Миссисипи) (Anguilla) — Миссисипи штатынын Sharkey округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 907 киши. Болжолдуу аянты - 2.7 км². FIPS коду — 28-01500.
Көлмөлөрдүн экологиялык зоналуулугу
Көлмөлөрдүн экологиялык зоналуулугу — суу көлмөлөрүндө ар кандай организмдердин жана алардын коомдоштуктарынын таралуусунун түрдүү тилкелеринин болушу. Ал организмдердин жашоо шартынын көлмөнүн үстүнкү бетинен тереңдикке жана жээктен ортосуна карай алмашуусунан келип чыгат. Мында сырткы чөйрөнүн ар кандай факторлорунун (темпретура, жарык, гидростатикалык басым, көл таманынын рельефи, жээктен алыстыгы, трофикалык шарттар ж. б.) өзгөрүшү негизги мааниге ээ.
Николаевка (Бир району, Башкыртстан)
Николаевка — Башкыртстандын Бир районундагы айыл, Бурн айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 520 киши. Почта индекси — 452469, ОКАТО коду — 80213808006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Шахнаме
«Шахнаме» («Падышалар жөнүндөгү китеп»)иран элинин мифтерин, эпикалык дастандарын жана тарых баяндарын (хроникаларын) камтыган проза же ыр түрүндөгү жыйнактардын аталышы. Эң көрүнүктүүсү - Фирдоусинин поэтикалык эпопеясы. Калган жыйнактардан үзүндүлөр гана сакталып калган. Жыйнактар алгач «Худай-наме» делип, кийин «Шахнаме» атала баштаган. Мындай жыйнактардын алгачкылары Сасаниддердин тушунда (3-6-кылымда) орто фарс тилинде түзүлүп, 8-9-кылымда араб тилине которулган. 10-кылымда алардын негизинде фарси тилинде (дари) «Шахнаменин» жыйнактары түзүлгөн. «Шахнаме» жыйнактарына таасирленип, жеке авторлор да аты уйкаш чыгармаларды жаратышкан (мис., акындар Дакики, Фирдоуси, Масуди Марвазинин ыр түрүндөгү «Шахнамелери», Абу-ль-Муаййад Балхинин прозалык «Шахнамеси»).
Продюсер
Продюсер (англ. producer ,  produce  – өндүрүү) – өзүнө фильмдерди, драмалык, сценардык чыгармаларды, музыкалык ж. б. чыгармаларды өндүрүү, каржылоо, жана көрсөтүү жоопкерчилигин жана демилгесин алган жеке же юридикалык жак.
Айксен
Айксен (Eixen) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Түндүк Төмөнкү Померания районуна кирет.
Калкы - 797 киши(2013-ж.). . Аянты - 55,98 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 57 026. Муниципалитеттин башчысы — Андреас Шерингер.
«Ак-таш» совхозу
«Ак-таш» совхозу - райондогу ири чарбалардын бири.
1974-жылы өрөөндүн бардык аймагын камтыган мурдагы “Чаткал” совхозу “Чаткал” (борбордук участкасы Каныш-Кыя айылы) жана “Ак-Таш” (борбордук участкасы Жаңы-Базар айылы) совхоздоруна бөлүнгөн.1980-жылы Кыргызстан КП БКнын жана Министрлер Советинин №352 токтомуна ылайык Кыргыз ССР айыл чарба министрлигинин 21.8.1980-жылдагы №357 буйругу менен “АкТаш” совхозунун №2 бөлүмүнүн базасында “Ак-Таш” совхозу (борбордук участкасы Ак-Таш айылы) түзүлгөн.
Чарба ишин көтөрүүдө чабандар: Ашырбаев Турсумат (2 Эмгек Кызыл Туу орденинин ээси), Козубаев Адираим, Стамбеков Каримберди, тракторист-механизаторлор Козубаев Карим, Ажибеков Арзымат, Ибраим Козубаев, жумушчулар Аширбеков Өскөн, Артыгалы кызы Өмүржан, Абдырахманова Карачачтардын эмгеги чоң.
Совхоздун жетектегендер: Абдыкаар Жумабеков, Амантай Кубатбеков, Тургунбай Козубаев, Б.Айтиев, 1992-жылдан совхоз таркатылып, “Ак-Таш” айыл чарба бирикмеси түзүлүп, аны Р.Жүнүсбеков жетектеген.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Лэйквилл (Мэн)
Лэйквилл (Мэн) (Lakeville) — Мэн штатынын Пенобскот округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 63 киши. Болжолдуу аянты - 169.1 км². FIPS коду — 23-38005.
Рашева Виска
Рашева Виска — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пеша дарыясынын сол жээгинен 223 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Барбулак - Жөкөтөй өрөөнү
Барбулак - Жөкөтөй өрөөнү - Ысык-Көл өрөөнүнүн түш.-батышында. Тегерек, Кызылмойнок, Чоломо, Жылгындуукоо ж-а Каракоо тоолору м-н курчалып, кеңдик багытта 38 кмге созулуп жатат.
Туурасы 10 км. Таманынын орт. бийикт. 1700–2000 м. Курчаган тоолор өрөөндүн таманынан 700–1500 м бийиктикке көтөрүлгөн. Климаты мелүүн континенттик, кургакчыл. Июлдун орт. температурасы 17°С, январдыкы –4°С; аязсыз мезгилдин узактыгы 160–170 күн; жылдык жаан-чачыны 170 мм. Өрөөнгө жарым чөл ж-а талаа ландшафты мүнөздүү. Дан ж-а тоют өсүмдүктөрү айдалат; жайыт. Өрөөндө Барбулак, Шорбулак ж. б. кыш. бар.
Тринум
Тринум (Trinum) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Көтен районуна кирет.
Калкы - 412 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 4,34 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 82 395. Муниципалитеттин башчысы — Вольфганг Кунце.
Пайнтен
Пайнтен (Painten) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Төмөнкү Бавария административдик округуна карайт. Кельхайм районуна кирет.
Калкы - 2198 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 13,77 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 2 73 159. Муниципалитеттин башчысы — Вилли Дюр.
Пиргелиометр
Пиргелиометр (байыркы грекче πῦρ (pýr) – от, ἥλιος (hélios) жана ...метр) – жер бетине тике (перпендикуляр) түшкөн күн радиациясын өлчөөчү прибор. Негизинен салыштырмалуу приборлордун - актинометр, пиранометрлердин маалыматтарын текшерүү үчүн колдонулат. 1896-ж. швед геофизиги Кнут Ангстрем абсолюттук компенсация Пиргелиометрин түзгөн. Бул прибор 1905-ж. Эл аралык метеорологиялык конференцияда эталон катары кабыл алынып, көптөгөн өлкөлөрдө бүгүнкү күнгө чейин колдонулуп келет. Прибордун кабыл алгыч бөлүгү – үстүнкү бети карартылган эки бирдей өтө жука манганин пластинкасынан турат. Анын бири күн нуру, экинчиси электр тогу менен жылытылат. Пластинкалардын температурасы бирдей болгондо, аларга бекитилген термопара электр тогун бербей калат, анткени мында толук компенсация (бири бирин жоюу) жүрөт. Толук конпенсация учурунда ток аркылуу 2-пластинка бөлүп чыгарган жылуулук саны 1-пластинканын күн радиациясынан алган жылуулугуна барабар. Демек, 2-пластинканын бөлүп чыгарган жылуулук санын өлчөө менен 1-пластинканын бетине түшкөн күн радиациясынын өлчөмү аныкталат. Заманбап Пиргелиометрде сенсор катары термобатареялар – ырааттуу жайгаштырылган термоэлементтер колдонулат.
Вайсах
Вайсах (Weissach) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Штутгарт административдик округуна карайт. Бёблинген районуна кирет.
Калкы - 7398 киши(2013-ж.). . Аянты - 22,14 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 1 15 052. Мэр — Урзула Кройтель.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 айылдык округуна бөлүнөт.
Шах (титул)
Шах (титул) -  Жакынкы жана Ортоңку Чыгыштын айрым өлкөлөрүндө, Дели султандыгында жана Улуу Могол мамлекетинде тараган монарх титулу (падишах формасында). Шах титулу падишах жана шахиншах титулунан келип чыккан. Падишах - Азиянын айрым өлкөлөрүндө колдонулган ирандык монарх титулу. Персиддин «шах-ан-шах» («падышанын падышасы») титулунан пайда болгон. Осмон (XV-1922), Дуррани (1747-1823), УлууМоголдор (1526-1858) империялары жана Афганстандын (1926июль 1973), ошондой эле Евразия мамлекеттеринин айрым монархтары «падишах» титулун колдонушкан. Афганстанда акыркы шах Мухаммед Закир-шах 1973-ж. бийликтен кеткен. Шахиншах - Иран башкаруучуларынын Сасаниддер убагынан бери келаткан титулу. Шах Ахемениддердин «хшайатия хшайатиянам» (падышанын падышасы) деген титулунан улам келип чыккан болуу керек. Ошондуктан ахемениддер падышасы Кир II Улуу Иранда алгачкы шахиншах аталган. Бул титул үзгүлтүк менен 2500 жыл колдонулган. Ирандын акыркы шахы Мохаммед Реза Пехлеви өлкөдөгү Ислам революциясынын убагында 1979-ж. бийликтен кулаган.
Лөбершюц
Калкы - 139 киши (31-декабрь, 2010). Болжолдуу аянты - 3,07 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 74 054. Муниципалитеттин башчысы — Хайдрун Ротер.
Тегеректин квадратурасы
Тегеректин квадратурасы – берилген тегерек менен тең чоңдуктагы квадратты түзүү маселеси. Байыркы замандын математиктери циркуль жана сызгыч менен кээ бир ийри сызыктуу фигураны сынык сызыктуу фигурага өзгөртүп түзө алышкан. Ушуга байланыштуу Тегеректин квадратурасын графикалык жол менен так чечүүгө аракеттенишкен, бирок бул аракеттер натыйжасыз болгон. Анын себептери төмөнкүчө: эгерде тегеректин радиусу г болсо, анда бул тегерек менен тен чондуктагы квадраттын жагы x=r-Jn болот. Демек маселе төмөнкүдөй коюлат: берилген кесинди (г) берилген Jn санга пропорциялаш түзүүлөрдү жүргүзүү керек. Бирок кесиндини радионалдык санга график методу менен көбөйтүү маселеси циркуль жана сызгыч менен аткарылыш үчүн көбөйтүүчү -Jn саны квадрат радикалдан так чыгарылуучу бүтүн коэффицентери бар алг. теңдеменин тамыры болушу керек. Ал эми n(-Jn) трансценденттик сан экендигин, б. а. коэффицентери бүтүн сан болгон алг. эч бир теңдемени канааттандырбай тургандыгын 1882-ж. немец математиги Ф. Линдеман далилдеген. Грек геометрлери Тегеректин квадратурасын трасценденттик ийри сызыктарды колдонуп түзүшкөн. Тегеректин квадратурасын алгачкылардан болуп Динострат (б. з. ч. 4-кылым) атайын ийри сызык – квадратрисанын жардамы менен түзгөн.
Шатун
Шатун, тээк - кривошип-жылгычтуу механизмдердин тетиги; ал поршендин алга-артка жылуу кыймылын муунактуу валдын айлануу кыймылына айландырат. Шатунтун муунактуу валга туташтырылган бөлүгү - жылгычтуу бөрк, ал эми ага карама каршы бөлүгү поршендүү бөрк деп аталат.
Сак маданияты
Сак маданияты - биздин заманга чейин 1-миң жылдыкта - б. з. 1-к-нда Борбор Азияжана Түштүк Россиянын талааларын мекендеген сак урууларынын (к. Сактар) археологиялык эстелиги. Биздин заманга чейин 8-7-кылымда Андрон маданиятынын негизинде жаралган. Диний ишениминде согуш иши басымдуулук кылган түшүнүк көп кезигет. Курал-жарактары көбүнчө колодон жасалып, кош миздүү канжар жана жебенин учуна тагышкан. Ошондой эле темирден жасалган бычактар жана эмгек куралдары колдонулган. Куюу өнөрү өнүгүп, атайын калыпка куюп, чебер жасалган кооздуктар пайда болгон. Алардын түшүнүгү боюнча кудайлар жан-жаныбарларга айланып турган. Мисалы, жылкы күн менен оттун, каман чагылгандын кудайы болгон. Көчмөн сактар негизинен от, күн, ал эми отурукташкан уруулар жерге сыйынган. Көркөм исквосунда жаныбарларды тири укмуш, коркунучтуу түрүндө көрсөтүү басымдуулук кылгандыктан, ал археологияда «айбанаттар стили» деп аталып калган. Биздин заманга чейин 3-2-кылымда мындай стилдер мурунку чыныгы маанисин жоготуп, оймо-чиймелер аркылуу чагылдырылат жана б. з. 1-миң жылдыктын башында акырындап жоголо баштайт. С. менена таандык эстеликтер негизинен Ысык-Көл, Чүй (Кызыл-Суу, Сокулук жана башкалар), Талас, Кетмен-Төбө (к. Сары-Жон көрустөну) өрөөндөрүнөн, Түштүк Кыргызстанда Куршаб кышаарына жакын жерден табылган.
Марблхид (Массачусетс)
Марблхид (Массачусетс) (Marblehead) — Массачусетс штатынын Эссекс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 19 808 киши. Болжолдуу аянты - 50.8 км². FIPS коду — 25-38400.
Прокат келишими
Прокат келишими – мүлктү туруктуу ишкерлик кылуу катарында тапшырган жалдоого берүүчү акысы үчүн кыймылдуу мүлктү убактылуу ээлик кылууга жана пайдаланууга жалдоочуга берүүгө милдеттенген келишим. Эгерде келишимде башкача каралбаса же милдеттенменин маңызынан башкасы келип чыкпаса, П. к. боюнча берилген мүлк керектөө максатында пайдаланылат. П. к. жазуу жүзүндө түзүлөт да, ачык келишим болуп саналат.
Троски (Миннесота)
Троски (Миннесота) (Trosky) — Миннесота штатынын Pipestone округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 86 киши. Болжолдуу аянты - 4.3 км². FIPS коду — 27-65542.
Тегеренме араалуу станок
Тегеренме араалуу станок, стадионардык циркулярдуу араа – жыгач, металл ж. б. материалдарды узунунан, туурасынан жана бурч боюнча аралоочу станок. Анын кесүүчү аспабы – тегерек араа (циркулярдуу араа). Тегеренме араалуу станоктун негизги элементтери: станина, араа валы, ток берүүчү механизм, араа валын иштеткич. Ал бир дисктүү же көп дисктүү болот. Араалануучу материал кол менен же автоматтык түрдө берилет. Тегеренме араалуу станокто көбүнчө жука (ичке) сырьёлор арааланып, даярдалат. Башка станокторго караганда конструкциясысы жөнөкөй, өндүрүмдүү жана энергия аз сарпталат.
Акназаров Корчубек атындагы орто мектеби
Акназаров Корчубек атындагы орто мектеби Коргон-Сай айылында жайгашкан. Чаткал райондук билим берүү бөлүмүнө карайт.
Алгач К.Маркс атындагы сегиз жылдык, 1987-жылдан Коргон-Сай сегиз жылдык мектеби, 1998-жылдан Коргон-Сай орто, 2004-жылдан К.Акназаров атындагы орто мектеп аталган.16 мугалим эмгектенип, 96 окуучу билим алат (2014 - 2015). Ашкана, спорт зал бар.
Мектепти 1976-77-жылдары Дозонов Сатылган, 1977-80-жылдары Кудаяров Төлөгөн, 1980-82-жылдары Баймырзаев Каныбек, 1982-84-жылдары Карашев Казак, 1984-86-жылдары Миңбаев Шабданбек, 1986-87-жылдары Станбеков Самидин, 1987-95-жылдары Өтөмбаев Жакибай, 1995-2002-жылдары Бекмуратов Тажибай, 2002-04-жылдары Кыштообаев Сыдык, 2004-06-жылдары Атабаев Амангелди, 2006-07-жылдары Жолдошбаев Эркебек, 2007-09-жылдары Асанов Мирлан, 2010-13-жылдары Сыдыков Мухудин, 2013-жылдан Рустемов Акылбек жетектеп келүүдө.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Прокатка (жалдоого) берүү
Прокатка (жалдоого) берүү – автордук укук жана аралаш укук тууралуу КР мыйзамдары боюнча, түз жана кыйыр пайда табуу максатында чыгарманын же үнкоштомдун бир нускасын убактылуу пайдаланууга берүү.
Офельгөнне
Офельгөнне (Ovelgönne) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Везермарш районуна кирет.
Калкы - 5552 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 123,81 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 61 008. Муниципалитеттин башчысы — Томас Брюкман.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт.
Көлөм
Туура айтып жатат
Пиргеометр
Пиргеометр (грекче πῦρ (pýr) – от, гео... жана ...метр) – жер бетинин эффективдүү нурлануусунун ургаалдуулугун, б. а. жер бетинин өз нурлануусу менен атм-ранын ага карай (карама-каршы) нурлануусунун ортосундагы айырманы өлчөөчү термоэлектрдик аспап. Эффективдүү нурланууну өлчөөдө, прибордун кабыл алуучу бетин бирде жерге, бирде асманга каратып турат. Алынган чондуктардын айырмасы жер бетинин эффективдүү нурлануусуна туура келет. КМШда С. И. Савинов ойлоп таап, Ю. Д. Янишевский өркүндөткөн термоэлектр Пиргеометри колдонулат. Анын кабыл алгыч бети кара түстүү (бадырлуу) жана никелденген (жалтырак) тилкечелерден турат. Алардын нурду чагылдыруу жана сиңирип алуу жөндөмдүүлүктөрүнүн ар кандай болушунан температуралык айырмачылык келип чыгат, ал термотокту пайда кылат. Термоток гальванометр менен өлчөнөт.
Фоллс Сити (Небраска)
Фоллс Сити (Небраска) (Falls City) — Небраска штатынын Richardson округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4671 киши. Болжолдуу аянты - 6.8 км². FIPS коду — 31-16655.
Шри-Ланкадагы нааразычылык көтөрүлүш (2022)
Шри-Ланкада нааразылык протесттери (синг. ශ්‍රී ලාංකික විරෝධතා, там. இலங்கையின் மக்கள் போராட்டம் ) 2022-жылы Шри-Ланкада болгон нааразылык акциялары жана массалык нааразылык протесттери болуп саналат.
Нааразылык протесттер 2022-жылдын март айында өлкөнүн эгемендүүлүгү таанылгандан берки эң ири экономикалык кризистин тушунда башталган. Митингчилер өкмөттүн отставкасын талап кылышты. Нааразылык акциялары баш аламандыкка айланды. 9-июлда демонстранттар өкмөттүк имараттарга, анын ичинде өлкөнүн президенти Готабай Ражапакса резиденциясына кирип барышкан. Президенттин отставкага кеткени жарыяланды. Премьер-министр Ранил Викрамасингхе президенттин милдетин аткаруучу болуп калды. 2022-жылдын 20-июлунда Викрмесингхе парламент тарабынан президенттикке шайланган
Акматов Кубанычбек
Акматов Кубанычбек (10.11.1940-30.12.2016 ж., Коргон-Төбө айылы) - коомдук ишмер, биология илимдеринин кандидаты (1973).
Жалал-Абад зоотехникумун (1961), Кыргыз айыл чарба институтун бүткөн (1969). Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн (1962-65). Райондук, облустук кеңештин 2 жолку депутаты болгон.
Көлөмдүк бурч
Көлөмдүк бурч, нерселик бурч – багыттоочу сызыгы айланага геоморфтуу болгон конустук беттин (конустун) бир көңдөйү менен чектелген мейкиндиктин бөлүгү. Көлөмдүк бурчтун жеке учуру үч грандуу жана көп грандуу бурчтар. 2-сүрөт. Көлөмдүк бурчтун чен бирдиги стерадиан (грекче stereos мейкиндиктик, нерселик жана радиан), белгилениши: Стерадиан бурчтун чокусуна сырттан сызылган, аянты сферанын радиусунун квадратына барабар болгон бетти чектөөчү Көлөмдүк бурч Толук сферанын көлөмдүк бурчу 4р стерадианга барабар.
Шатманов Сүйналы Токтоназарович
Шатманов Сүйналы Токтоназарович (6. 9. 1960, Жалал-Абад обл., Таш-Көмүр ш.) - медицина илимдин доктору (2004), проф. (2006). КММИни бүтүргөн (1982). 1982-85-ж. Москва шаарында аспирантурада окуган. ОшМУнун медицина институтунда окутуучу врач-стоматолог (19852005). 2006-жьшдан гистология жана патанатомия кафедрасында проф. Гистология, цитология жана эмбриология боюнча адис. 65тей илимий эмгеги, а. и. 1 монография, 2 методикалык колдонмосу бар.
Рокъяга
Рокъяга — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ярбияга дарыясынын оң жээгинен 27 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Винтрих
Винтрих (Wintrich) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Бернкастель-Витлих районуна кирет.
Калкы - 939 киши(2013-ж.). . Аянты - 17,59 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 31 133. Муниципалитеттин башчысы — Дирк Кеслер.
Брижит Жонс: Акылдын чеги
Бул 2001-жылы чыккан "Брижит Жонстун күндөлүгү" аттуу тасманын уландысы болуп саналат. Ал 2004-жылы, 12-ноябрда Улуу Британияда жана бир жумадан кийин 19-ноябрда Кошмо Штаттарда көрүүчүлөргө сунушталган. Тасма жалпысынан киносынчылардын сынына кабылган. Бирок ага карабастан, тасма дүйнө жүзү боюнча 260 миллион доллар табуу менен ийгилик жарата алган.
Тасманын кабыл алынышы
Тасма киносынчылар тарабынан терс сын-пикирлерге ээ болсо да, 2004-жылдын "Evening Standard Reader's Film" тасмасы катары добушка ээ болгон. 2005-жылдын "BAFTA" сыйлык тапшыруу аземинде, "Orange" тасмасы сыйлыгын жеңип алган. Ошондой эле, Брижиттин ролун экинчи жолу аткаргандыгы үчүн Зелвегер "Алтын Глобус" жана "Элдердин Тандоосу" сыйлык тапшыруу аземинде 2005-жылдын "Сүйүктүү баш каарман айымы" наамдарына көрсөтүлгөн.
Тасма "Rotten Tomatoes" ой-пикир агрегаторунда 27 пайызга ээ болгон. "Акылдын чеги" - абдан көп жөнү жок тамашаларга толгон жана Брижит Жонстун окуясынын уландысы баары күткөндөй деген жалпы ой-пикирге ээ.
Бэлэвилл
Бэлэвилл (Belleville) — Мичиган штатынын Wayne округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3991 киши. Болжолдуу аянты - 3.1 км². FIPS коду — 26-07020.
Доңуз-кудук - Орто-токой ойдуңу
Доңуз-кудук - Орто-токой ойдуңу - Тескей Алатоо м-н Кыргыз Ала-тоо тутумдашкан жерде.
Кызыломпол, Оттук, Алабел, Чоломо, Тегерек, Каракоо тоолору курчап жатат. Кочкор ж-а Т оң р-нун аймагында. Уз. 40 км, туурасы 7 км. Деңиз деңг. бийикт. 1700–2000 м. Тегерегиндеги тоолордун капталдары жантайыңкы. Таманы антропогендин кум, шагыл, чопо ж. б. тектеринен турат. Климаты континенттик; кургак, июлдун орт. темп-расы 17°С, январдыкы—4...—8°С. Жылдык жаан-чачыны 150–200 мм. Ландшафтында таштак чөл, жарым чөл, кургак талаа алкактары басымдуу. Кышкы жайыт: айдоо аянттары да бар. Ортотокойдун таманын суу сактагыч ээлейт. Ойдуң аркылуу Бишкек — Торугарт авт. жолу өтөт.
Прокаттоо фонддору
Прокаттоо фонддору – коммерциялык эмес уюмдар, бакчачылар, огородчулар жана дачачылар тарабынан уюштуруучуларды турак үйлөрдү, чарба курулуштарын жана жайларын курууда жана оңдоодо, бакча, огород жана дача жер участокторун көрктөндүрүү-дө жана иштетүүдө колдонулуучу заманбап өндүрүш каражаттары менен камсыз кылуу максаттарында түзүлөт. П. ф. өз ишмердиктерин уставдын негизинде ишке ашырышат.
Трипена
Трипена (Tryppehna) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Йерихов районуна кирет.
Көл таануу
Көл таануу, лимнология — кургактыктагы көлмөлөрдү (көл, суу сактагыч ж. б.) изилдөөчү илим. Көл чанактарын изилдөөдө гидрология, гидробиология, гидрохимия, гидрофизика, геоморфология ж. б. илимдердин ыкмалары колдонулат. Көл таануу. илими көл чанактарынын түзүлүшүн жана өнүгүшүн, формасын, өлчөмүн, пайда болушун, көл түпкүрүндөгү чөгүндүлөрдү, суунун физикалык жана химиялык касиеттерин, алардын курамын жана өнүгүшүн, гидрол. режимин (суу балансы, термелүү деңгээли, толкундоосу, агымы, чайпалышы), муз кубулуштарын, гидрохимиялык өзгөчөлүктөрүн, өсүмдүк жана жаныбарлар дүйнөсүн изилдейт.
Аркола (Миссисипи)
Аркола (Миссисипи) (Arcola) — Миссисипи штатынын Вашингтон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 563 киши. Болжолдуу аянты - 0.6 км². FIPS коду — 28-01820.
Тегиздик
Тегиздик – жөнөкөй бет; геометриянын аксиомалары аркылуу кыйыр түрдө гана берилген геометриялык негизги түшүнүктөрдүн бири. Тегиздиктин мүнөздүү негизги касиеттери: 1) Тегиздик – өзүнүн каалагандай чекиттерин туташтырган түз сызыктардан гана турган бет; 2) Тегиздик – мейкиндиктин берилген эки чекитинен бирдей аралыкта жайгашкан чекиттердин көптүгү. Тегиздик – 1-тартиптеги алгебралык бет. Декарт координата системасында Тегиздиктин жалпы (толук) теңдемеси Ax+By+Cz+D=0, мында A, В, С - бир мезгилде нөлгө барабар эмес туруктуулар, D – каалагандай туруктуу сан. Эгерде М(х, у, z) чекитинин радиус-вектору г, ал эми N(A, В, С) тегиздикке перпендикулярдуу (нормаль) вектор болсо, анда бул векторлордун (г, N) скалярдык көбөйтүндүсү катышкан (r, N)+D=0 барабардыгы Тегиздиктин теңдемесинин вектордук формасын аныктайт. ЭгердеА, В, С коэффицентеринин бири нөлгө барабар болсо, анда Тегиздиктин толук эмес тендемеси алынат. Тегиздиктин теңдемеси алгач француз математиги А. Клеронун (1731) эмгектеринде жолугат.