cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чолпонкулов, Орозбек
Чолпонкулов Орозбек [1932-к. т., Балыкчы (азыркы Тоң) району, Оттук айылы] — режиссёр, жазуучу, Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1993). 1957-ж. Москвада Мамлекеттик театралдык искусство институтун бүтүргөн. 1950—52-ж. Балыкчы (Тоң) районунда мугалим, 1957—60-ж. Кыргыз улуттук драма театрынын радиотелекомитетинин режиссёру, 1983— 85-ж. башкы режиссёру, 1985—93-ж. улуттук мамлекеттик телерадиокомпанияда режиссёр, 1993-жылдан редактор. Чолпонкулов профессионалдуу режиссёр катары көптөгөн радио, телепостановкалардын сценарийлерин, пьесаларды жазган жана койгон. «Чымчыктардын сагынычы» (1971), «Токойдо баары бар» (1975), «Атам менен тең терек» (1977), «Карынын кебин капка сал» (1980) аттуу китептердин автору. 1941—1945-жылдардагы Ата Мекендик согушта эмгектеги каармандыгы үчүн медаль жана башка медалдар менен сыйланган.
Чыны
Чыны — жарым сфера түрүндөгү сабы жок идиш, көпчүлүк маданияттарда тамак ашты жасоодо же болбосо тамак аш ичүү, сактоодо колдонулуп келген. Биздин доорго чейинки 1-миң жылдын экинчи жарымынан баштап белгилүү. Биринчи чынылар чоподон жасалган. Заманбап чынылар атайын фабрикаларда атайын методика менен жасалат (фаянстан, фарфордон). Чынынын формасынын мындай болушу көчмөн элдердин жашоо өзгөчөлүктөрүнө байланыштуу болгон. Жарым тегерек формадагы сабы жок чыныларды бирине бирин кийгизип, көчүүгө даярданышкан, бул ыкма көчмөндөрдүн шартына байланыштуу болчу. Кээ бир элдерде баалуу чыныларды (кытай фарфору) атайын жасалган кутучаларга салып жүрүшчү; Мындай капты «чыны-кап» деп аташчу. Бул идиш Борбордук Азия өлкөлөрүндө жана ага туташ аймактарда кеңири колдонулчу.
"Чыны" термини фарсыча Чын (Чин), башкача айтканда, Кытай мамлекети жана арапча "ий" (-лык) уланды сөздөн турат, мааниси - Кытайдан ташылып келген товар (чинни).
Заманбап чынылар керамикадан, фарфордон, металлдардан, жыгачтан, пластиктен жана башка материалдардан жасалат. Учурда алардын формалары да ар түрдүү, кээсинде сүрөттөр болсо кээ бирлеринде жок болот.
Чыны (жапончо «тяван») Жапондо кеңири колдонулуп жүрөт, аны жапондор чай берүү маданиятында жана күрүч жээшкенде колдонушат.
Антантa
Aнтантa (фра. Entente cordiale - «ыкластуу макулдук») — Орусия империясы, Улуу Британия, Франция жана Герман империясы башында турган Үчтүк союзуна (Герман империясы, Италия, Австрия-Венгрия) каршы багытталган аскердик-саясий союзу; 1891-1893-жылы француз-орус, 1904-жылы англис-француз, 1907-жылы англис-орус макулдашууларынын негизинде бекемделген. Союзду бекемдөө үчүн Орусия империясы, Улуу Британия, Франция 1914-жылы сентябрда Лондондо сепараттык тынчтык түзбөө жөнүндөгү келишимге кол коюшкан, 1915-жылы ага Япония кошулган. Aнтантa союзу 1914-18-жылдагы 1-дүйнөлүк согуш учурунда германиялык коалицияга каршы 20дан ашуун АКШ, Англия, Бельгия, Франция, Бразилия, Япония, Гватемала, Гондурас, Грекия, Италия жана башка мамлекеттерди бириктирген. Aнтантaга жана Үчтүк союзга кирген негизги мамлекеттер дүйнөнү кайра бөлүштүрүүнүн империалисттик программасын иштеп чыгышкан. Орусияда Улуу Октябрь революциясы жеңген соң, Совет бийлиги Тынчтык жөнүндөгү декретти кабыл алуу жана сепараттык Брест тынчтык келишимине кол коюу менен согуштан чыгып кеткен.
Резвой, Дмитрий Петрович
Резвой, Дмитрий Петрович (1912, Санкт-Петербург ш. – 1993, Львов ш.) – геолог, геология-минералогия ил. доктору Ленинград тоо ин-тун (1935), Москва геол. чалгындоо ин-тунун аспирантурасын (1943) бүткөн. СССР ИАнын Тажик-Памир экспедициясында, Кыргыз ССР геол. башкармасында геол. партиянын начальниги, Львов ун-тинде кафедра башчысы болуп иштеген. Илимий иштеринин негизги багыты: Түштүк Кыргызстандагы жалпы ж-а аймактык геологиясы. «Ардак Белгиси» ордени ж-а медалдар менен сыйланган. Украинанын илимге эмгек сиңирген ишмери.
Йоханнесбург
Йоха́ннесбург (Johannesburg ) — ТАРдын калкынын саны боюнча эң чоң шаар. Жергиликтүү калк «Йобург», «Йози» жана «Еголи» деп аташат. Йоханнесбург — Гаутенг провинциясынын борбору, ТАРдын эң бай провинциясы. 2010 жылы Йоханнесбургда Футбол боюнча Дүйнөлүк Чемпионатынын матчтары өткөн.
2000 жылы Йоханнесбург шаарынан жана аны курчаган аймактардан жаңы Йоханнесбург шаардык округу административдик бирдиги түзүлгөн.
Йоханнесбургда ТАРдын Конституциялык Соту жайгашкан.
Спорт
2010 жылы Йоханнесбург Футбол боюнча Дүйнөлүк Чемпионатына катышкан. Матчтар Йоханнесбургдун эки «Соккер Сити» жана «Эллис Парк» стадионундорундаа өттү.
Дос-шаарлар
Йоханнесбург төмөнкү шаарлардын дос-шаары болуп эсептелинет:
Антарктида антициклону
Антарктида антициклону - Антарктидадагы атмосферанын жогорку басымдуу аймагы. Жыл бою өкүм сүрөт. Негизинен материктин муз калканынын төмөнкү температурасынан жаралат.
Кызыл-Ай
Кызыл-Ай (Кызыл-Ай) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Базар-коргон районундагы айыл. Сайдыкум айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 4 591 киши.
Булактар
Категорич:Айылдар
Компьютердик вирус
Компьютердик вирус – ЭЭМди программалык камсыздоонун ишке жарамдуулугун бузуу, аны пайдалануучунун уруксаты жок эле, анын эркине каршы өзүнөн өзү көбөйүүчү жана таркалууга жөндөмдүү ЭЭМ программасы (ушундан улам анын аталышы оору козгоочу вируска окшош). Биринчи жолу 1980-жылдардын башында АКШда пайда болгон. К. в. менен күрөшүү үчүн вируска каршы программалар иштелип чыгууда. КР кылмыш-жаза мыйзамында биринчи ирет атамекендик иш тажрыйбада ЭЭМ үчүн зыяндуу программаларды түзгөндүгү, пайдалангандыгы жана тараткандыгы үчүн кылмыш-жаза жоопкерчилиги белгиленген. «ЭЭМ үчүн программаларды түзүү же билип туруп ЭЭМдин, ЭЭМ тутумунун же алардын тармагынын иштөөсүн бузуучу, колдонуудагы программалардын санкцияланбаган жок болуп кетүүсүнө, маалыматтарды көчүрмөлөөдө тоскоолдуктарга алып келүүчү өзгөртүүлөрдү киргизүү, ага тете эле ошондой программаларды же ошондой программалуу машиналык алып жүрүүчүлөрдү пайдалануу же таратуу» жазалануучу жосундар болуп саналат.
Комьпютердик вирустарга каршы антивирустук программалар ойлоп табылган.
Редькино (Краснокам району, Башкыртстан)
Редькино — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Куян айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 993 киши. Почта индекси — 452944, ОКАТО коду — 80237812004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Курумоч (Сока куймасы)
Курумоч — Орусиядагы дарыя. Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сок дарыясынын оң жээгинен 0,2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сок дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Йажуж жана мажуж
Кыскача тарыхы
Иудейлердин, христиандардын жана мусулмандардын түшүнүгү боюнча йажуж менен мажуждар (иудейлерде גּוֹג וּמָגוֹג Гог жана Магог; арапча يَأْجُوج وَمَأْجُوج “йажуж ва мажуж'') жапайы чалыш, канкор эл катары сүрөттөлөт. Йажуж жана мажуждарды Искендер Зулкарнайн (Александр Македондук) темир тоодон чеп куруп, бөлүп салгандыгы тууралуу уламыш бар.
Анжы-манжы
Йажуж жана мажуждар кыргыздын “Манас” эпосунда күн чыгыштагы анжы ж-а манжы деген жапайы чалыш каардуу эл катары сүрөттөлгөн. Алардан кыргыздардын чыгыштагы душмандары калмак, кытайлар да сестенгендиги эпосто айтылат.
Камчыбек Шераалы уулу
Камчыбек Шераалы уулу – орус падышачылыгына элчиликке барган алгачкы өкүлдөрдүн бири. Бугу уруусунан чыккан Шераалы манаптын уулу. 1813-ж. ноябрда Жакыпбек бай менен кошо Россиянын Сибирь аймагын башкаруучу Г. И. Глазенапка жазылган катты жеткирүү үчүн А. Л. Бубновго кошулуп, Ысыккөлдөн аттанышкан. 1814-ж. 5-январда алар Семейге жетишкен. Бирок каражаттын жоктугунан улам, Глазенап элчилерди Санкт-Петербургга жиберүүдөн баш тарткан. Камчыбек Шераалы уулу кызыл тасмага тагылуучу алтын медаль менен сыйланган. 1815-ж. жайында элчилер кайра элине кайтышкан. 1855-ж. 17-январда бугу уруусунун Россиянын букаралыгына өтүү жөнүндөгү катын орус падышалыгына Камчыбек Шераалы уулу жеткирип барган.
Соленоид
Соленоид (гр. solen - түтүк жана eidos-тур) - цилиндр түрүндөгү бетке изоляцияланган электр тогун өткөргүч зым оролуп жасалган индуктивдүү түрмөк.
Узуну диаметринен кыйла чоң болгон Соленоиддин ички көңдөйүнүн ортоңку бөлүгүндөгү магнит талаасы Соленоиддин огуна параллель багытталган жана бир тектүү; анын чыңалышы токтун күчүнө жана ором санына пропорциялаш.
Ички көңдөйүнө темир өзөк орнотулган Соленоид электр-магнит деп аталат. Ал жүк көтөргүч түзүлүштө, электр кыймылдаткычында, генератордо жана ар кандай электр магнит приборлорунда кеңири колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Волгоград
Волгоград – Россия Федерациясындагы шаар, Волгоград облусунун административдик борбору. Алгач 1589-ж. Царицын шаар-чеби катары эскерилет (айрым пикирлер боюнча «Царица» деген сөздүн баштапкы варианты байыркы түрк тилиндеги «сарыг-сув» же «сарыг-чин» (сары арал) болгон. А. Брокгауз, И. А. Ефрон.; Энциклопедия Брокгауза и Ефрона. Статья "Царицын".;1911). Калкы 1;017;451 миң (2015). Волга бою дөңсөөсүнүн капталында жайгашып, Волга дарыясынын оң жээгин бойлой 100 кмден ашык созулуп жатат. Дарыя порту, эл аралык аэропорту бар. 18-кылымда Царицын аркылуу Астрахань жолу өткөн. Ал жол Россиянын борбордук райондорун Каспий, Азов бою, Орто Азия менен байланыштырып, эл аралык соода борборуна айланууга түрткү болгон. Улуу Ата Мекендик согушта шаар дээрлик талкаланган. 1950-ж. шаар жана анын өнөр-жай ишканалары толугу менен (90%) кайра курулган. 1925-ж. шаар Сталинград, 1961-жылдан Волгоград деп аталган. 1965-ж. ага «Баатыр шаар» деген ардактуу наам ыйгарылган. Архитехтура эстеликтерден чиркөөлөр, собор, мурдагы синагога, аялдар гимназиясы, 20-кылымдын курулуштары сакталган. 1963-67-жылдары Мамаев дөңсөөсүндө Сталинград салгылашынын баатырларына эстелик-ансамбль тургузулган. Планетарий, эстеликтер, илимий-изилдөө институттар, 26 Жогорку окуу жайлары (филиалдары менен; анын ичинде университеттер), китепканалар (анын ичинде азиздер үчүн атайын), музейлер (анын ичинде «Сталинград салгылашы» музей-понорама), театрлар, филармония ж. б. бар. Ошондой эле академиялык симфониялык оркестр, ыр-бий ансамблдери иштейт. Волгоград облустун ири өнөр-жай борбору. Металлургия, машина куруу, нефть ажыратуу, химиялык, тамак-аш өнөр-жайлары, ГРЭС, ЖЭС, ГЭСтер бар. Шаардын түштүгүнөн Волга-Дон каналы өтөт.
Воргаю
Воргаю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Макариха дарыясынын оң жээгинен 57 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Таш үстүндө басуу
Шарттары
Оюнчулардын саны 3—5 киши.
Өткөрүлүүчү жер: аянтча, таштуу жер.
Оюнга даярдануу
Адегенде оюн өтчү жерге таштарды 30 см. 1 м. аралыкта тизип алып оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алынат. Ар ким өз кезеги келгенде бир бутун тизеден бүгүп, жерге тийгизбестен, тизилген таштардын үстүндө тең салмагын жоготпой басуу керек. Оюнчулардын аракети 3—5 жолу кайталанышы мүмкүн. Тең салмагын жоготпой бир буту менен таштарды басып өткөн оюнчу жеңип чыгат.
Оюндун эрежеси
Бир бирине тоскоолдук кылууга, жардам берүүгө, таштарды ордунан жылдырууга, тең салмакты жоготкондой кийин таш үстүндө басууну улантууга болбойт.
Оюндун тарбиялык мааниси — тең салмакты сактоого, чыдамкайлыкка, аралыкты туура аныктоого үйрөтөт.
Новосибирск
Новосибирск (1903–26-жылы Новониколаевск) – Россиядагы шаар (1903-жылдан). Новосибирск облусунун административдик жана Сибирь федерация округунун борбору. Обь дарыясындагы орточо Калкы 1,4 миллион(2010). Темир жол түйүнү. Метрополитен иштейт (1985; РФте жүргүнчү ташуу боюнча 3-орунда). Машина куруу (заводдору: ЭЛСИБ, «Станкосиб», «Сибсельмаш» жана башка), кара жанатүстүү металлургия («Новосибирск химконцентрат заводу»), химиялык жана химиялык-фармацевтика, жеңил, тамак-аш, курулуш материалдар өнөр жай ишканалары, ГЭС иштейт. Россия ИАнын Сибирь бөлүмү, Академиктер шаарчасы (25ге жакын ИИИ), «Вектор» вирусология жана биотехнология мамлекеттик илимий борбору (Кольцоводо), конструктор-технология жана долбоорлоо институттары, 13 ЖОЖ (анын ичинен 2 университет, консерватория), 6 театр (анын ичинен опера жана балет, «Глобус» жаштар, «Красный факел» жана башка), филармония, сүрөт галереясы, музей (край таануу, геологиялык, зоологиялык, Сибирь элинин тарыхы жана мадабияты), китепканалар (анын ичинен азиздер үчүн атайын) жана башка бар. 1893-жылы курулушчулар посёлкасы катары негизделген. 1903-жылдан шаар Новосибирскиге жакын жерде илимий шаар Кольцово жайгашкан.
Клака
Клака (фр. claque); саясий иш-чарага атайын колдоо үчүн чакырылган катышуучулардын тобу; окуяны кол чабуу же чаппоо аркылуу көтөрмөлөп турушат.
Компьютердик кылмыш
Компьютердик кылмыш – компьютердик информатика чөйрөсүндөгү кылмыш. К. к-тарга компьютердик маалыматтарга укук чектерине сыйбаган уруксатсыз кирип алуулар, ЭЭМ үчүн зыяндуу программаларды түзүү, пайдалануу жана таркатуу, ЭЭМ, ЭЭМ тутумун же алардын тармагын пайдалануу эрежелерин бузуулар кирет.
Нурматов Байыш Нурматович
Нурматов Байыш Нурматович — залкар кыргыз байланыш чөйрөсүнүн ыйык адиси жана окумуштуу. Техника илимдеринин кандидаты, адистиги: "Байланыш каналдары аркылуу маалымат берүү системасы, аппараты жана теориясы." Учүнчү класстагы Кыргыз Республикасынын мамлекеттик кенешчиси класстык чени бар. И.Раззаков атындагы Кыргыз мамлекеттик техникалык университетинин алдындагы электроника жана телекоммуникация институтунун профессору.
Өмүр таржымалы
Нурматов Байыш Нурматович, 1947-жылы 18-февралда Өзгөн шаарында туулган. Мектеп чагынан радиотехникага кызыгуусу бар болчу. Мектепти бүткөндөн кийин Москвадагы электротехникалык институттунан радио инженердик адистиги боюнча билим алган. Кыргыз ССРинин Байланыш министрлигиндеги спутникалык жана радио релейлик байланыш станциясынын инженери, кийин ага инженери болуп иштеген. Москвадагы электротехникалык институттун аспирантурасында илимин тереңдетип, техника илимдеринин кандидаты илимий даражасын алган.
Эмгеги
1965-1970-жылдары Москвадагы электротехникалык институттан радио инженердик адистиги боюнча билим алган.
1970-1975-жылдары Кыргыз ССРинин Байланыш министрлигиндеги спутникалык жана радио релелик байланыш станциясынын инженери, ага инженери болуп иштеп,
1975-1978-жылдары Москвадагы электротехникалык институттун аспирантурасында илимин тереңдетип, техника илимдеринин кандидаты илимий даражасын алган.
1979-1995-жылдары Политехникалык институттун окутуучусу, ага окутуучусу, доценти, энергетикалык факультеттин кечки-сырттан окуу боюнча деканы,
1995-1997-жылдары КР Байланыш министрлигинин электробайланыш боюнча мамлекеттик инспекциясынын директору,
2011-жылдан 2016-жылдын июль айына чейин И. Раззаков атындагы мамлекеттик техникалык университетинин алдындагы электроника жана телекоммуникация институтунун директору,
2016-жылдын сентябрь айынан бери И. Раззаков атындагы мамлекеттик техникалык университетинин алдындагы электроника жана телекоммуникация институтунун ИКТ жана маалымат коопсуздугу боюнча аналитикалык-изилдөө борборунун жетекчиси болуп иштеп келүүдө.
Сыйлыгы
Ишинин жыйынтыгы боюнча Эл аралык электр байланыш союзунун сунуштарына бир катар бир нече жаңы токтомдор, сунуштар жана толуктоолор кабыл алынган (ITU) - байланыш жана маалыматтык технологиялар тармагында Бириккен Улуттар Уюмунун адистештирилген уюм. Кыргызстандын кызыкчылыгын коргоо үчүн Б.Нурматов 5-беренесине ондон ашык шилтемелерде оңдоо киргизген. Анын жетекчилиги астында эл аралык жыштык каттоосуна миңден ашык жазуулар калган. Кыргызстанда, анын ичинде ар кандай максаттары үчүн Кыргыз радио эл аралык-укуктук коргоо (теле жана үн берүү, багыттоо, ж.б.), спутник орбитасында эки орун бекитилген. Кыргызстандын атынан Б.Нурматов расмий делегациясы 19-ЭЭС жыйындарына катышып, алардын ичинен 12чи жыйынында Кыргыз өкүлчүлүгүнүн башчысы болгон. Төрт жыйында башкаруу командасына шайланган. Ал ЭЭС комитетинин нускаманынын мүчөсү болгон жана радио жыштыктарды пайдалануу жаатында эл аралык арбитраждык ролун аткарган.
The Weakest Link
The Weakest Link — Улуу Британиянын телекөрсөтүү викторинасы оюнунун жүрүшү. Оюнду Финтен Койл жана Кэти Даннинг жазган, BBC көңүл ачуу бөлүмүндө иштеген. Шоуну Энн Робинсон алып барды, оюн үчүн үн — Джон Бриггс. Формат дүйнө жүзү боюнча лицензияланган, көптөгөн өлкөлөр өзүлөрүнүн программаларын өзүлөрү өндүрүшөт жана эң популярдуу эл аралык экинчи франчайзинг болуп саналат, анын ичинен Who Wants to Be a Millionaire? Франчайзингинен кийин, ал дагы Улуу Британияда пайда болгон.
Ландшафт
Ландшафт (нем. Land – жер, schaft – өз ара байланыш), географиялык ландшафт – географиянын фундаменталдуу түшүнүктүрүнүн бири: бирдей шартта пайда болуп, географиялык компоненттери (рельеф, климат, топурак-өсүмдүктөрү жана башка) окшош болгон Жер бетинин бөлүгү; аны түзгөн морфологиялык бирдиктердин (фация, урочище) мыйзам ченемдүү айкалышы. Бул терминдин 1-илимий аныктамасы Л. С. Бергге тиешелүү (1913). Андан соң 20- кылымдын 30–40-ж. Л. Г. Раменский, В. Б. Сочава жана башка орус окумуштуулары өөрчүткөн. Термин илимге киргенден көп түрдүү өзгөрүп, негизинен, табигый аймактык комплекстин синоними, морфологиялык жана функциялык өзгөчөлүктөрү окшош табигый участкалардын (тайга ландшафты, талаа ландшафты, шаар ландшафты жана башка) жалпылыгы же пейзаж катары кеңири колдонулуп келет. Табигый ландшафттардын терең өзгөрүүсү маданий жана антропогендик ландшафттын калыптануусуна алып келген.
Жамбаш чарасы
Бул учурда кош бойлуу аялды төрөткө 2 жума калганда ооруканага жаткыруу керек.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Владимир Волжанский
Волжанский Владимир Александрович (30. 5. 1917, Россия империясы, Иваново-Вознесенск шаары – 3. 10. 1983, СССР, Москва шаары) – цирк артисти, режиссёр, СССР эл артисти (1979). Дарчылар династиясынын негиз салуучусу. Цирк аппараттарынын конструктору. 1933-ж. Цирк искусствосу техникумун бүтүргөн. 1933-ж. бир тууганы Николай Александрович Волжанский (1913–90) менен бирге Союзмамциркте «Акробаттар-вольтижёрлор» номери менен иштей баштаган. 1944-ж. цирк искусствосунун 2-Бүткүл союздук конкурсуна В. А. Волжинский өзүнүн жасаган аппараттары менен эквилибристика соло номерин даярдаган. 1950-жылдарда цирк жанрынын реформатору катары аркан аркылуу басып чыккан. В. А. Волжинский «Жантык канат» (1950), «Жылдыздар дүйнөсү» (1959), «Жылдыздуу дарчылар» (1967) аттуу жаңы номерлер менен трюктардын жаратуучусу. В. А. Волжинский аткаруучу, режиссёр жана аттракцион аппараттарынын түзүүчүсү. 1977-ж. Москвадагы Вернадск проспектиндеги Циркте «Прометей» пантомимасынын премьерасы болгон. 1997-ж. Иваново шаарындагы циркке В. А. Волжинскийдин ысмы берилген.
Антарктика алкагы
Антарктика алкагы – Жер шарынын эң түштүгүндөгү географиялык аймак. Антарктиданы жана аны курчаган океан сууларын, аралдарды ээлейт. Алкактын чеги адатта эң жылуу айдын (январь же февраль) 5°С изотермасы аркылуу жүргүзүлөт. Антарктика алкагы ызгаардуу суук климаты, эң төмөнкү радиациялык балансы (жай айларынын орточо температурасы нөлдөн төмөн болот), уюл түндөрүнүн узактыгы, антарктидада аба массаларынын үстөмдүк кылышы менен өзгөчөлөнөт. Биологиялык жана геохимиялык процесстер өтө жай жүрөт. Мында Жер шарындагы бардык мөңгүлөрдүн 85,3% топтолгон. Муздан бошогон ачык жерлеринде гана суйдаң өскөн мамык чөп (мох), эңилчектер учурайт.
Кургусуль дарыясы
Кургусуль — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Урюп дарыясынын оң жээгинен 145 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 36 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Веб Сити (Оклахома)
Веб Сити (Оклахома) (Webb City) — Оклахома штатынын Osage округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 62 киши. Болжолдуу аянты - 0.6 км². FIPS коду — 40-79600.
Соболев Владимир Степанович
Соболев Владимир Степанович (17 (30). 5. 1908-ж. т., Луганск, азыркы Ворошиловград) - советтик геолог, СССР ИАнын акад. (1958).
Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Рогальский, Виктор Петрович
Рогальский, Виктор Петрович (1934-ж.т., Оренбург облусу) – бургулоо инженери, техника илиминин кандидаты (1975). Свердлов тоо институнун геологиялык чалгындоо факультетин бүтүргөн (1957). Түштүк Кыргызстан геологиялык экспедициясынын геологиялык чалгындоо партияларында улук бургулоо мастери, бургулоо ишинин прорабы, техникалык жетекчиси, партиялардын башкы инженери, начальниги (1957–66), Экспедициясынын башкы инженери (1966–94). 1994-жылдан «Мамгеолагентствосунун» өндүрүштүк-техникалык бөлүмүнүн начальниги болуп иштейт. Кыргыз Республикасынын ЖК депутаты (1990-95) болуп шайланган. Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган. Кыргыз Республикасынын геология кызматына эмгек сиңирген кызматкери (1994).
Компьютердик маалыматтар чөйрөсүндөгү кылмыштар
Компьютердик маалыматтар чөйрөсүндөгү кылмыштар – мыйзам тарабынан корголуучу компьютердик маалыматтарга, б. а. ЭЭМдеги, ЭЭМ тутумундагы же алардын тармагындагы машиналык сактагычтагы маалыматтарга укуксуз кирүү, эгерде бул жосун маалыматтарды жок кылууга, чыгарбоого, модификациялоого алып келсе же болбосо көчүрүп алынса, ЭЭМдин, ЭЭМ тутумунун же алардын тармагынын бузулуусуна алып келген кылмыш.
Санго-Шор
Санго-Шор — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Нярма-Яха дарыясынын оң жээгинен 7 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чоң Сулага дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Саясий төңкөрүш
Саясий төңкөрүш - коомдук саясий турмуштун түп тамырынан бери өзгөрүшү, бийлик системасынын бузулушу же саясий лидерди, мамлекет башчысын алмаштыруу. Төңкөрүштүн себептери түрдүүчө болушу мүмкүн, бирок ар дайым баарына бирдей жалпы шарт - белгилүү социалдык катмарлардын же топтордун нааразычылыгы, коомдо биримдиктин жоктугу сөзсүз болот.
Жакшы уюшулган аскерлерден турган же куралдуу күчтөргө таянган топко саясий бийликти тартып алууга мүмкүндүк берген саясий системанын алсыздыгы - Саясий төңкөрүштүн маанилүү себептеринин бири болуп эсегггелет. Төңкөрүштөрдүн негизинде бийликтин легитимдүүлүгүн, б.а. адамдардын режим дин мыйзамдуулугуна ишенүүсүнүн жана ага баш ийүү каалоосунун бузулушу жатат. Легитимдүүл үктүн деңгээли жогору, жарандардын көпчүлүгү социалдык стабилдүүлүктү каалаган жерлерде, эреже катары төңкөрүштөр орун албайт. Өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдөгү дайыма болуп туруучу төцкөрүштөр - экономикалык жана саясий туруксуздук шарттарында бийликтегилер өздөрүнө карата жарандардын ишенимин тез жоготушат да, өзүлөрүнүн саясий атаандаштарына оңой эле уттуруп жиберишинин көрсөткүчү.
Бирок алардын саясий максаттары бийликтен кеткендердин максаттарынан аз гана айырмаланышат. Төңкөрүштү уюштургандар эл массасын, алардын каалоолоруна жана үмүттөрүнө жооп бере турган ураандар менен өздөрүнө тартышат. Бирок бул ураандарды кандай каражаттар менен иш жүзүнө ашыруу мүмкүн, андай каражаттар барбы? - деген суроо- лорго жооп берүү тууралуу ойлоп коюшпайт. Алар адамдардын өсүп жаткан инфляцияга, ачык коррупцияга, массалык жумушсуздукка, социалдык саясаттын эффективдүү эместигине нааразычылыгын пайдаланышат.
Узак убакытка созулган жана кыйраткыч согуш, айрыкча ал ийгиликке жетишпесе жана элдик согушка айланбаса төңкөрүшкө орчундуу түрткү берет. Мындай учурда Саясий төңкөрүш революциянын курамынын бөлүгү болуп калат. Ал эч качан экономикалык кырдаалды жакшыртпайт, бирок массаларды жаңы төнкөрүшкө психологиялык жактан даярдайт. Тарыхта мындай учурлар көп орун алган: акырында Наполеондун бийлигине алып келген Улуу Француз революциясынын мезгилиндеги төңкөрүштөрдүн чынжыры, Латын Америкасынын өлкөлөрүндөгү жаңы жана соңку жаңы тарыхтагы жүздөгөн
Саясий төңкөрүштөр да белгилүү. Күч менен акыры колониалдык империяны кармап калууга аракет кылган Португалиядагы авторитардык режим 1974-ж. прогрессивдүү аскерлер тарабынан кулатылган. Кийин алар бийликти демократтык жол менен шайланган жарандык өкмөткө беришкен. Көптөгөн төңкөрүштөр, же алгачкы этабында, көп зордук-зомбулуксуз ишке ашкан. Бирок, кийин калк бийликке келгендерге ишеним көрсөтпөй калгандан баштап кандуу натыйжалар пайда болот. Ошондо алар террор жүргүзүшкөн, ал көп убакта жарандык согушка өсүп жетилген. Кыргыз элинин тарыхында ар кандай деңгээлдеги Саясий төңкөрүш көп эле болгондугун билебиз. Кыргыздар активдүү катьппкан Кокон хандыгындагы бир катар Саясий төңкөрүштөр да буга мисап боло алат. «Манас», «Семетей» ж.б. эпостордо да көптөгөн Саясий төңкөрүш жөнүндө, таасирдүү адамдардын чыккынчылыгы жөнүндө көркөм сүрөттөөлөр көп кездешет. 1991-ж. августтагы төңкөрүштү да буга кошсок болот. Кыргыз Республикасындагы аскер кызматчыларына жана ички иштер органдарында иштегендерге саясий уюмдарда мүчөлүккө турууга мыйзам түрүндө тыюу салынган. Бирок эл аралык тажрыйба көрсөткөндөй, эч кандай мыйзам Саясий төңкөрүштү бол- турбай коюунун кепили боло албайт. Анткени окуянын жүрүшү Саясий төңкөрүш канчалык жакындаган сайын мыйзамдар аткарылбай, мыйзам менен эл эсептешпей калышат. Экономикалык жана саясий турмушту турукташтыруу, төңкөрүшкө карата болгон аракеттерди тез арада токтотуучу, мамлекеттик түзүлүштү коргоонун демократтык практикада текшерилген механизмдеринин болушу - ар кандай төңкөрүштөргө каршы ишенимдүү каражат болуп эсептелет.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Садыбакасов, Ильяс
Садыбакасов Ильяс (1934-жылы туулган, азыркы Чүй облусу, Ысык-Ата району, Сынташ айылы) - геолог, геол.-минералогия илимдеринин доктору (1990). ФПИни бүткөн (1956). 1956-62-жылдары Кыргызстан геол. башкармасында геолог, 1962-75-жылдары КР ИАнын Геология институтунда кенже, улук илимий кызматкер, 1975—91-жылы Сейсмология институтундаулук жана жетектөөчү илимий кызматкер (1992), Геология институтунда лабор. башчысы. Садыбакасов - геология илиминин бир тармагы - неотектоника боюнча ири адис. Садыбакасовдун илимий эмгектери негизинен Бийик Азиянын неотектон. структураларынын пайда болуу механизминин теор. аспектилерин иштеп чыгууга, шаарларды, шаарчаларды жана башка ири конуштарда микрорайондоштурууга, гидротехникалык курулмалар жайгаштырылчу жерлерди оптималдуу тандоого жана башка эл чарбасынын практикалык маселелерине арналган. Садыбакасовдун 70тен ашуун илимий эмгеги (анын ичинде 6 монография) бар.
Сүйүнбек
Аты жөнүм: Алымкулов Сүйүнбек Осмонович. 1961 жылы 6 Сентябрда Нарын областы, Ак Талаа району, Кызыл эмгек (Датканын тамында, башка аты "Кызыл Там")- төрөлгөн жерим.
Камбартеп
Камбартеп – бул дене менен жанды бапестеп барктап, жогорку чыңалуудагы биримдикке жеткирүүнүн уникалдуу жоокер жолу; улуттун түпкүр идеясы менен көмө уюп, Ааламдын ирмемге токтобой агыбаткан улуу Жолунан тайбай, чегинбей, калбай Түбөлүккө кошулуп, шайтан дүйнөнүн азгырык оюндарынан кутулуунун жолу. Камбартеп – кайталангыс Манасчылык өнөр менен Кыргыз атадан келаткан байыркы көчмөндөрдүн эр өнөрү Оодарыштан ширетилген нукура улуттук туунду. Камбартеп – кыргыз баласынын үрөйлүү ыйык касиеттерин калыбына келтирүүчү система, адам денеси менен рухунун мүмкүндүктөрүнүн дагы бир ыйык жолу.Биз бабалардын көөнөрбөс мушташ өнөрү жөнүндө кенен маалымат, түшүнүк берүү максатында Камбартеп мектебинин негиздөөчүсү К.Назаровдун төмөндөгү эмгегин сунуштап отурабыз.
Сүйүнбек
Атам-Осмон Алымкулов (15 Октябрь 1934 - 24 Август 1983 ), Апам Какиш Садыкова, (7 Ноябрь 1936- 31 декабрь 2007).
Камбартеп
Камбартеп кармаш өнөрүнүн жаралыш тарыхы Азыркы дүйнөлүк тарых илими кыргыздар Борбор Азиядагы эң эски элдердин бири экенин акыры келип таанып отурат.
Сүйүнбек
Осмондон төрт бала, Чолпон, Сүйүнбек, Таалайбек, Нуркамал (азыр Нур Осмон).
Камбартеп
Тарыхтын кыйма жолу кыргыздын көп кылымдык тарыхын кылым Кытай менен чиелентип байлап таштаган. Бекеринен кыргыздар тууралуу алгачкы маалыматтар кытай жылнаамаларында б.з.ч. 201-жыл менен белгиленбесе керек.
Сүйүнбек
-Чолпон- кызы Эльвира, небереси - Азиз.
Камбартеп
Улуу Жибек жолунун Кыргыз жери аркылуу өтүшү байыркы кыргыздардын үлкөн кошунасынын материалдык жана руханий байлыктарынан майнап таап, алып жана берип, карым-катнаш жасоого мүм­күндүк түзгөн. Байыркы Энесай каганатынын жетекчиси алп каган Барсбектин тушунда Тан империясы, Тибет Бороон империялары менен алыш-бериш алака, соода жакшы жолго коюлуп, дипломатиялык жана маданий байланыштар көктөп гүлдөгөн эле. Теңир-Тоо (Тяньшань) кыргыздары эки миң жылдан ашуун мезгил бою үлкөн маданий жаратуучулук процесстин айлампасында өмүр кечиришкен. Улуу соода жолунун өзөгүндө жайланышкан Кыргыз жери байыртадан зор кызыкчылыктардын, кан төгүлгөн тынымсыз кармаштардын майданы боло келген. Саны аз, бирок акылы, эрдиги, үрөйү саз кыргыз эл үлү­шүнө туш болгон ошондой сандаган баскын-чапкындардан түгөнгөн сайын түтөп, өчтү дегенде өрттөй жалбырттап кайра жанып, аман-эсен кутулуп, курчуп чыгып турган. Жашынан карысына чейин тегиз жоокер болгондуктан, бүтүндөй эл көчүп-конуунун, кол салып коргонуунун ыктарын мыкты билген көчмөндөр армиясы болгон десек жаңылышпайбыз. Өз мезгили үчүн өздөрү жасаган курч болот менен жабдылган, узунду-кыскалы көй­гөйлүү көчмөн жашоонун бардык сыноолоруна туруштук бере алган тоолук журт эркиндик-теңдигин дайыма «кан-көөкөрдө, баш-канжыгада», деп ар-намыс менен коргоп келген. Асман тиреген Ала-Тоо кыркалары кыргыздар үчүн эч ким бузуп кире алгыс чеп болгон. Коркунуч башка түшүп, эл тагдыры алаканга салынганда кыргыздар аска-зоолордун ак илбирсиндей каргып кол салышты, күч жетпесе кайкып чегинип, тоолорго житип кетишти мыкты билишкен. Миң жыгылып, миң жеңилип, бирок кайра миң биринчи жолу бутуна туруп, эл – улустугун сактап, эришин буздурбай кыргыз деген сыймыктуу атын кылымдар сактай келген. Ошон үчүн кыргыздар өздөрүн ак илбирске, атактуу баатырларын Кабылан шерге теңешкен. Улуу жайык Евразиянын кыйма жолдорунда, адамзат тарыхынын чордонунда өсүп-өнгөн кыргыз эли дүйнө тарыхында таасын из калтырган.
Сүйүнбек
-Суйунбек - аялым Чынара (Сарыбагыш-Тынай-Сокур уулу) - Быстровкадан, азыр Кемин,
Камбартеп
Байыркы бабалардын салттуу жолун улаган кыргыз адамы табият сырларын аңдап үйрөнүп, канаттуу куштардын, айбанат-жаныбарлардын кылык-жоруктарын да мыкты билген. Кыргыздын айрыкча аялуу малы жылкы болгон. «Ат – адамдын канатына» айланган, албетте, кыргыз баласы жылкы жаныбарды багып-кагып, үйрөнүп-үйрөтүүнүн миңдеген жылдарын өткөргөн. Бул үчүн кыргыздар жылкынын кү­нүмдүк турмуш-тиричиликтен баштап, аманат жанга күч келген коогалаң учурларда аткарган бардык кызматын, жүрүш-турушун, асыл сапаттарын мыктап үйрөнгөн, укумдан-тукумга өткөрүп берген.
Сүйүнбек
кызым Салтанат Осмонова 7 Ноябрь 1986 - төрөлгөн.,
Камбартеп
Кыргыздын бүт өмүрү ат үстүндө өткөн десе болот. Баланы 3-4 жашынан айырмач ээрге отургузушкан, ал эми он төрт-он бешке чыккан өспүрүм мыкты чабандес жана көчмөн жоокерге айланган. Аны ат үстүнөн кол салып жана коргонуу жолдоруна үйрөтүшкөн. Ал үчүн адегенде каршы атчанды ээрден тартып түшүрүүгө, анан барып каршылаштын колдорун толгоп, ээрдин кашына басып кыймылдатпай коюуга жана муундарга салган түр­дүү оорутма ыкмалар аркылуу аз гана күч менен ат үстүнөн сүйрөп кетүүгө, алып ыргытууга үйрөтүш­көн. Ушул эле ыкмаларды кылыч, найза, чоюнбаш менен кол салгандарга каршы колдонууга мүмкүн болгон. Орто кылымдарда кыргыз каганаттары түзүлүп, жеңип да, жеңилип да келишкен. Согуш өнөрү өөрчүп, атактуу баатырлардын, хандардын, бектердин тегерегине кырк жигит, кырк чоро бирикмелери тү­зүлүп, кырчылдашкан Кытайдын Канжаркол жоокерлерине каршы турушкан. Жалаң колу менен куралдуу душманга каршы чыккан кытайлык жанкечтилерди кыргыздар канжарколдор деп атаган. Булар тууралуу «Манаста» кеңири баяндалат. Бири миңге татыган канжарколдордун кыргыз менен кармашы мыйзамченемдүү нерсе. Себеби кыргыздар өздөрү да ат үстүндө бири миңге татыган, «чагылган, бороон, ташкындай» жоокер журт болгон.
«Беш айбандын оюну»
Кытай даанышмандары Лаоцзы, Конфуцийдин дене жана рух жөнүндөгү, өмүрдү узартуу, дене менен жандын мүмкүнчүлүктөрүн чексизге чейин чыңап өстүрүү жөнүндөгү доктриналары ар бир кытайдын көкүрөгүнө кыт болуп куюлуп, атадан балага аздек менен берилип келгени да жашыруун эмес. Ошол доордо «Беш айбандын оюну» – У-цзинь-шу деп аталган ден соолук – дем алуу гимнастикасы ойлонуп табылып, ал жолборс, аюу, маймыл, турна жана бугунун кыймыл-аракеттерин туурап үйрөнүүдөн турган. Бара-бара ушул гимнастиканын базасында кармашуу – колдонмо көнүгүүлөрү түзү­лүп, алар акырындап азыркы даңазалуу кытай ушусунун түрдүү стилдерине айланган. Кытай ушунусунун уникалдуу мектеби 496-жылы түзүлгөн болчу.
Сүйүнбек
-Таалайбек - аялы Илимгүл, кызы-Асылгул, кызы-Айганыш, уулу-Дастан, уулу Ырыскелди.
Камбартеп
«Беш айбандын оюну»
Кармаш учурунда жылкынын кыймылдарын туураган жөөтаймаштын бул түрүндө «жара тебиш» – аттын арткы кош аягы менен кескин тебиши; алдыңкы буттарынын айланма кыймылдары менен чапчып алуучу «чапчыма» жана баш менен, омуроо менен согуу өңдөн­гөн кыймылдардан турган кармаштын жылкы стилин байыркы кыргыздар «Камбартебиш» деп атаган.
Чоро же Камбар деген наам бу жерде Манас жоокери дегенди тү­шүндүрөт. Камбар-Ата жылкы жаныбардын колдоочу пири экени да белгилүү. Манастын кырк чоросунун негизги ыйык парзы Ата-Мекен, атпай журтту коргоо болгондуктан, Камбартебиш менен машыккан Манастын жоокери эл түшүнүгүндө Ат үстүндөгү журт сакчысы катары пайда болгон касиеттүү түшүнүк. Демек, Камбартебиш – өзүн кор- гоодо жылкы стилин пайдаланган Манастын кырк чоросунун эр таймаш өнөрү. Камбартебиштин чыгышы менен кыргыз жоокери ат үстүндө да, жерде да өзүн коргоонун күжүр­мөн системасына ээ болуп, ал өзүнө Көкөтеңирдин рухун сиңирет, б.а., кармаш системасы жана ыкмалардын алмашуусу пайда болот. Ошентип байыркы бабалардын атчан жана кээде жөө пайдаланган эртаймаш өнөрү Алмамбет баш болгон Манастын кырк чоросунун тапканы деп айтууга толук негиз бар. Жана ал кытайдын канжарколдоруна каршы мүнөздө өсүп өнүккөн.
Сүйүнбек
Өйдөчекти-менин уругум. белгиси-Y.
Камбартеп
Эрэңиштин (оодарыш) өзгөчөлүктөрү
Эрэңиш (эңиш же оодарыш) байыркы кыргыз көчмөндөр-дүн ат үстүндө кармашуу өнөр системи. Миңдеген жылдардын ичинде ат үстүн-дө кармашкан «темир атчандардын» турушу (стойка, позиция) келип чыгат.
Сүйүнбек
1. Осмон-Атам.
Камбартеп
Эрэңиштин (оодарыш) өзгөчөлүктөрү
Тоо арасында өткөн ат үстүндөгү көчмөн турмуш байыркы кыргызды эч кимге багынбас эр кылып бапестеген, ал эми тунук таза табият анын эс-акылын, ойлоосун кирсиз кылып чыңаган. Бул касиеттер ат жалында өмүр өткөргөн жоокер элдин «Эрсайыш», «Жамбы атмай», «Жаа тартуу», «Акинек чабышуу» (фехтование), «Көкбөрү» («Улак тартыш»), «Тыйын эңмей», «Ат чабыш» («Аламан байге») ж.б. көптөгөн ат үстүндө өткөрүлчү оюндарында уюган. Ал эми ушул жоокерлик оюндардын ичинен Эрэңиш ат үстүндө коргонуунун жана атоюн-каскадёрдук өнөрдүн туучокусу болуп эсептелет.
Канжаркол
Кытай менен байланышкан тарыхый окуялардын 2-3 миң жылдык күбөсү болгон кыргыз эли өзүнүн энциклопедиялык тарыхнаамасы «Манас» дастанында Канжаркол өнөрү жөнүндө маалымат менен кошо жалпы эле салттуу кытай философиясы жана анын эртаймаштагы туундусу Ушу тууралуу баян этет.
Сүйүнбек
2. Сыдык-Чоң Атам. (Беш бала:- Мария, Өмөр, Осмон, Каарман, Шайлоо)
Камбартеп
Канжаркол
Канжаркол болчу жоокер эрте балалыгынан каражанды (физхикалык дене) жана жанды бириктирип чыңоочу түрдүү машыктардан өтөт. Дене менен жанды бир калыпта акырындап чыңоонун натыйжасында укмуштай чыдамкай жана ийкемдүү денеге ээ болуп чыгышат. Анан барып түрдүү системадагы демалуу машыктарынан өтүшөт; анын негизинде өмүркубатты (Ки же Ци) организмдин керектүү бөлүктөрүнө же чекиттерине (кол, бут, баш, чыканак, тизе, алакан, манжалар) жыйнап уюта билүүгө (концентрация) ээ болушат. Ылай, кийиз, жыгачтан жасалган ар түрдүү жабдууларды колдонуп, согуунун күчүн жогорулатып, техника менен демалууну үздүксүз байланыштырышып, тулкубой менен жылып жүрүүнүн бириктүү­лүгүнө жетишкен. Бара-бара тарамыш булчуңдардын чоюлчаактыгына жетишип, манжа, алакан, колдордун шакшагын, чыканак, таман, согончок, тизе жана баш мүчөлөрдү чыңап бышыкташкан. Окутуунун кийинки этаптарында канжаркол жоокер организмдин көрүнбөгөн ички резервдерин пайдаланып, биоэнергетикалык демалуу-гимнастикалык көнүгүүлөрдүн жана коюлган максатты аткарууда ички аракетти бир жерге жууруп уютуунун (концентрация) негизинде дененин белгилүү бөлүктөрү менен кыйраткыч энергетикалык сокку урууга жетишип жана ошол эле учурда ошол эле жолдор менен өз денесин кылыч кеспес, найза тешпес «соот» – темир денеге айланта алышкан. Мындай керемет күчкө ээ болгон канжаркол жоокер жалаң колдору же буттары менен жолборстун, арстандын, буканын белин үзө чаап же тээп, манжаларын душмандын мойнуна, ичине матырып ала билишкен. Рух менен денени аңсезимдүү жана бирмаксатка багыттап чыңап машыктыруунун бул жолу байыртадан келаткан эртаймаш – ушу же анын азыркы эквиваленти кунфу өнө­рүнүн негизин түзгөн. Ошентип ушу же кунфу өнөрү – бир эле максатты көздөгөн, бир эле түрдүү кыймыл-аракет менен жан жана денемашыгын узак жылдар үздүксүз аткаруу дегендикке жатат. Ошол иш-аракетти улам жогорку чектерге жылдырып отуруп, ушу устаты адам таңкаларлык натыйжаларга жетет. Демек, кунфу – ташты тешкен суунун тамчысы. Өзүн кемелге жеткирүүнүн жолун басып өтүү – өзүңүздү толугу менен кайра жаратуу деген сөз. Канжаркол чебер же кунфунун устаты болуш үчүн шакирт – адамды бүтүндүктөн ажыратып, майдаланткан бу дүйнөлүктөн кечип таштап, жандүйнө эркиндигинин кол жеткис бийиктерине кошулуп кетет. Бул окуунун негизинде жаткан Дао-Көкөтеңир – жеке инсанды бүт аалам менен чырмап жууруп салган универсал принцип жана ал өз кезегинде өзөгү ааламдык карама-каршылыктардын биримдигинен же Инь-Яндан турган ай-ааламды (макрокосм) өзүндөгү кичүү Ааламдан (микровосм) сезүүгө мүмкүн­дүк берет. Турмуш – чырмалышкан карама-каршылыктардын түбөлүк ашуусу; аларсыз өсүп-өнүгүү жок. Мисалы, канжарколсуз Кырк Чоро түзүлмөк эмес, кыргызды канжарколдор келип кырбаса Камбартебиш – улуу ушу дарагынын бир бутагы көктөп чыкмак эмес.
Сүйүнбек
3. Ыманбай-Атамдын Чоң атасы. (Төрт бала:- Сыдык, Абдыш, Калича, Рапия).
Камбартеп
Канжаркол
Канжаркол өнөрүнүн калыптанышына көз салсак, табият жана космос менен үздүксүз байланышкан жеке адам организминдеги тышкы көздөн жашыруун ички мүмкүндүктөрдүн ачылышына күбө болобуз. Космос менен табият үздүксүз биримдикте туруп, өз кезегинде Ааламдын бир бөлүгү болуп эсептелет. Табият менен Космосто өтүп жаткан бардык кубулуштар кишинин ден соолугуна таасирин тийгизет. Бирок, киши табигый таасирлерге көнүгүп жана эсептешсе, Космос таасирлерине дээрлик көңүл бурбай, ага маани бербеген учурлар арбын. Киши туулар замат эне менен болгон байланышын жоготот, биринчи дем аркылуу Космостун биоэнергетикалык демкубат системасына кошулат. Бул энергия Ки же Ци – демкубат деп аталат. Байыртан калыптанган биоэнергетик демалуу гимнастикасы – дем аркылуу кубат топтоо аракети болот.Байыркы тибеттиктер, индиялыктар, эгипеттиктер адамдын өмүрү жана ден соолугу ушул дем аркылуу кубат топтоого тыгыз байланыштуу экенин билишкен. Киши организми дайыма өзүн жаңыртып жана кемелге толтуруп туруучу система. Бирок шектенүү жана коркуу аргандай аракетти жокко чыгарат. Ой – бардык кыймылдаткыч күчтөрдүн башаты. Жаман ойлор туура ойду матап, сенейтип таштайт. Ошондуктан жан менен тенди (денени) аңсезимдүү жана бир багыттуу чыңап чыйралтуу – узун жана бактылуу жашоонун өбөлгөсү.
Камбартептин кайра жаралышы
Айкөл Манастын айдыңдуу ак жолунун изи менен «эскини жаңыртып, өлгөндү тирилтип» дегендей, Камбартеп өнөрүн кайрадан калың кыргызга кайтарып берүүгө аракет кылган эр азаматтар кемелге толуунун жана өзүн таануунун улуу жолунан өтүшүп, Эр Манастын Кырк Чоросунун жанүрөйүн таанып билип турган учуру.
Сүйүнбек
4. Жанболот.
Камбартеп
Камбартептин кайра жаралышы
Кылым Кытай улуу журттун Дао өнөрүн, жанкечти самырай рухунун чулуташ биримдигин, Теңирге момун уюган бороон рух империясы Тибеттин уникалдуу сакрал маданиятын тейлеп таанып үйрөнүү – байыркы кыргызды Чоң Кыргыз, улуу Кыргыз кылган улуу Тажрыйбаны – жанды, тенди Теңир-Тоонун жолунда кармап, аалам-табийгатка аркалаш сүйөнө өсүп, Космостун күнмайрам кооздугунан көңүл-көкүрөккө нап алып өскөн көөнө кыргыздын рухий жанаюу өнөрүн тикелеп, ал өзүн аңдап билип, кемелге толтуруунун биз унуткан дагы бир уникалдуу Жолу болгондугун, ошол Жолдун аян-белгилери азыркы кыргызды ат үстүнөн кармашуунун эрен жолу Эрэңиште, өчкөн отту күйгүзүп, өлгөн жанды тирилткен үрөйлүү сыйкыр өнөр Манасчылыкта сакталганын көрө­бүз.
Сүйүнбек
5. Качыке.
6. Кармыш.
Камбартеп
Камбартептин кайра жаралышы
Камбартеп мектебинин алгачкы көрсөтмө оюндары 1994-жылы Түркиянын президенти Тургут Өзалдын келишинин урматына Бишкек ипподромунда уюштурулган эле. Анын натыйжасында Камбартеп мектебинин кайра жаралуу демилгеси КР Өкмөтү тарабынан жактырылып, анын көрсөтмөлүү программасы «Манас» дастанынын 1000 жылдыгын майрамдоо боюнча иш-чаралардын тизмесине киргизилген. 1995-жылы Ош шаардык стадионунда өткөрүлгөн Камбартеп көрсөтмөлүү программасы жетишилген ийгиликтерди дагы бекемдей түшкөн болчу.
Сүйүнбек
7. Төрөбек.
Камбартеп
Камбартептин кайра жаралышы
Манастын кырк чоросунун кайра жаралуусунун руху демилгечилерди Күнчыгыш өл­көсүнө (Жапон), кишинин руханий жана денелик аруулануусунун эң эски булактарынын бири болгон айкидо өнөрү өсүп-өнгөн жерлерге зыярат кылууга түрткү болду. Самурай үрөйүнүн жаңырып аруулануу системасы болгон Будо мектебинин негиздөөчүлөрүнө таазим кылып, таалимине кулак төшөп келишибиз бекеринен эмес чыгар, анткени байыркы кыргыздын атчан кармашы Эр эңиш менен Айкидонун түбүндө жаткан биримдик, эки системадагы ажырым-айырмачылыктарга карабастан түбүндө кыймылдын түбөлүк гармониясын камсыздаган Куюн принцибине баш иет. Кармаш өнөрлөрүнүн Башыйыгы О Сенсей Кисшомару Уесиба менен болгон рухий жакындык жана ал кишинин акбатасы Камбартептин филосо-фиялык-эстетикалык тарабын бекемдөөдө маанилүү кадам болгонун айтып коюшубуз парз. Камбартеп өнөрү айкидо сыяктуу эле катаалдыкка каршы, душманды биротоло кырып-жоюуну көз­дөбөйт; шакирт-чоролордо айлана-чөйрөгө Манастын чыныгы айкөлдүгү менен аяр, этият, сүйүп мамиле жасоону көздөйт. Камбартеп – Манас жоо­керинин өзүн коргоп алуу жана руханий кемелтесин толтуруу өнөрү. Манасчылык сырдуу өнөрдөгү абсолюттук акыйкат учурларын тааный билүү, Эр эңиштин атчан кармаштын эң жетилген түрү экенин ажыратып кароо – Камбартеп өнөрүнүн заманбап концепциясын жаратууга мүмкүндүк берди. Мекенди сүйөр атуулдук бул кыймылдын башатында системанын жаратуучусу Назаров Кубанычбек менен катар белгилүү ойчулдар Болот Мамат, Өмүралиев Чоюн, ушунун «Ак Каркыра» мектебинин негиздөөчүсү Исаков Макетай, ушул эле мектептин кармаш устаттары Орозалиев Аскар, Маатов Жапарали, Орозов Байыш, маркум Юнусов Байыш, Сатыбалдиев Дүйүмбек жана аты аңызга айланган атоюнчу (каскадёр) Үсөн Кудайбергенов, улуттун баатыры Сүй­мөнкул Чокморовдор турганын айта кетсек ашык болбос. Улутту бириктирип ойготуучу бул улуу идеянын логикалык жыйынтыгы – Манастын кырк чоро ыйык орденинин түзүлүшү болуп калды.
Сүйүнбек
"Кыргыздар"-китеп, 2-чи том, Автор Кенеш Жусупов. 22 бет.
Камбартеп
Камбартептин кайра жаралышы
Бүгүнкү күндө эркин жана эгемен кыргыз эли жашоосунда жаңы көч барагын ачты. Акыл калчап көч баштаган бул жолдун башатында касиеттүү Айкөл Манастын ыйык кырк чоро орденинин устаканасы Камбартеп мектебинин турушу огобетер жүрөктү жарытып, дилди марыткан иш. Бул жакшылык иш ошокездеги Ош облусунун аксакалдары жана жетекчилери Баатыралы Сыдыков, Стамакун Асаналиев, Санабар Бахапова, Рустам Анарботоевдердин тилектештиги жана ак баталары менен башталгандыгы ого бетер кубанычтуу. Алардын ысымдары Камбартеп өнөрүнүн кайра жаралуу тарыхында түбөлүк калат. Элибиз айткандай, таза жүрөктөн таза ойлор, таза ойдон таза иштер жаралат.
Камбартептин ахлактык жана эстетикалык мааниси
Кыргыз элинин байыркы цивилизациясынын башатында адеп-ахлак, боорукерлик, жоокерчилик жана даанышмандык турган. Кытай жазмалары кыргыздарды бактылуу жана өмүр сүйгөн шатман эл катары сүрөттөшөт. Улут мүнөзүндөгү бул өзгөчөлүктөр – жаратылышында курчап турган айлана-чөйрөгө, адамзатына жана жаныбарларга карата болгон мээрим менен боорукердиктен башат алган маданият, рухий дөөлөт­төрдөн түптөлөт. Кыргыз адамына таандык ички момундук жана кубаныч сезимдери бабалардын миңдеген жылдардагы бейпил жашоосунан келип чыккан. Көңүл күүсүнүн бул деңгээли кыргыз ба­ласына ар­ган­дай тышкы сыноолордо ачуу­га жеңдирбей, ички жыргал туюмдан ажырабай туруп, акыл-эстүүлүк жана сабырдуулук менен чечүүгө мүмкүндүк берген. Бул – өтө маанилүү касиет. Мындай ички жыргал жана бейпил туюмдарсыз ал – өмүр тарыхындагы миңдеген сыноолордо таруудай чачырап, «Манас» сыяктуу алп дастанды жаратмак түгүл, түшүндө да көрбөй калмак. «Манас» – бүгүн кыргыз улутунун биримдигинин жана руханий жаңылануусунун, ошондой эле улуттун маданияты, наркы, өзүн аңдоосунун символу жана жаркыраган туу чокусу. Кыргыз жүрөгү Манас деп согуп турганда – ал өлбөс, ал түбөлүк! Айкөл Манастын Аалам руху – кыргыз элин улуу келечекке баштоочу түгөнбөс күч!
Сүйүнбек
Кабадан: Кайдуулат, Байболот.
"Булар кунан чабыш тамасашында чыр чыгып, Молойдун кунаны чыгып келсе, Асаке байгесин бербей койсо калыстыкка Кайдуулатка барышат. Кайдуулат: барыңдын тамгаңар бир - сайак тамга белгиси менен келдиңер, чыры жок оокат кылгыла десе, Асаке барып тамгасын жогор жагынан чегип, мен тамгалаш болбоймун деп тамгасын бөлөк белгилегени үчүн Асакенин тукуму "өйдө чекти" болуп калды. Асаке өзу Анжияндын чыгыш жагында туруктап жүрүп өлдү. Ошон үчүн айылдын аты "Асаке" болуп калды".
Камбартеп
Камбартептин ахлактык жана эстетикалык мааниси
Рухандын жаңырып-көкөлөшү миң жылдар унутулган уңгулуу башатыбызга кайрып, келечек багытыбызга туура жол ачат: өткөнкү менен болочоктун ортосундагы бузулган тең салмакты тикелеп, тышкы экономика, саясат, глобалдаштыруу менен өнүгүүнүн ички ас­пект­териндеги бузулган гармонияны калыбына келтирет.
Сүйүнбек
Менин Э-почтам: <kgtrident@gmail.com>, <kgtrident@jet.kg> Меники:20609196100319; Чынара:10702196400212; Салтанат:10711198601993; Санжар:21301198800266.