cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вьетнам
Вьeтнамдын аймагы кууш тилке түрүндө (жазылыгы түндүгүндө 600 км, борбордук бөлүгүндө 50 км, түштүгүндө 375 км) жарым аралдын чыгышын жээктей меридиан багытында 1750 км аралыкта созулуп жатат.
Экинчи ооздуулар
Экинчи ооздуулар (deuterastomia) - эки жак симметриялуу жаныбарлар тобу. Алгачкы ооздуулардан айырмасы, алардын түйүлдүгүндө алгачкы оозу арткы тешикке айланып, анын карама-каршы жагынан 2-ооз пайда болгон, ошондой эле экинчи көңдөй - целому бар, скелети мезодермалуу, нерв системасы тери алдыңда жайгашкан. Экинчи ооздууларга чала хордалуулар, ийне терилүүлөр, хордалуулар, кылкан жаактуулар ж. б. кирет.
Вьетнам
Аянты 329,3 миң км2. Калкы 90,5 млн (2011).
Борбору Ханой шаары.
Административдик-аймактык жактан 59 провинцияга, өзгөчө округка жана борборго баш ийген 5 шаарга; алар 8 экономикалык районго биригет (к. таблица). Тарыхый-географиялык жактан үч аймакка бөлүнөт: Түндүк (Бакбо), Борбордук (Чунгбо) жана Түштүк (Намбо).
Вьeтнам Бириккен Улуттар Уюмунун (БУУ) (1977), Эл аралык валюта фондунун (1956), Эл аралык реконструкция жана өнүгүү банкынын (1956), Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун (2007), Түштүк-Чыгыш Азия өлкөлөрү ассоциациясынын (1975) мүчөсү. Акча бирдиги донг.
Башкаруучу партия
Вьeтнам коммунисттик партиясы өлкөдөгү жалгыз саясий партия болуп саналат.
Канализация
Канализация – ыпылас (заң-заара аралашкан) сууларды чогултуп, аны тазалоочу жайларга берүүчү инженердик курулмалардын, жабдуулардын жана санитардык иш-чаралардын комплекси; иштелип чыккан жана булганган катуу же суюк калдыктарды жана жаан сууларын чогултуп, калк жашаган пункттардан жана өнөр-жай ишканаларынан сыртка агызып чыгаруучу жер астындагы суу жүрүүчү түтүктөр системасы канализация тармагы деп аталат. Жер асты менен кир сууну алып чыгып, кайра иштетүүдө же атайын казылган көлмөлөргө куюуда санитардык талап сакталышы керек. Шаарларда курулат жана шаар чарбасындагы негизги элемент болуп эсептелет. Канализациянын элементтери – санитардык приборлор, агызуучу түтүктөр. Максатына жана жайгашышына жараша негизги 2 түргө бөлүнөт: ички канализация – имараттын жана өнөр-жай ишканаларынын булганч жана жаан-чачын сууларын сырткы канализация түйүндөрүнө жеткирет; сырткы канализация – агым чогулмаларын кайра иштетүүчү жайга же көлмөгө жеткирет; суу агызуучу түтүктөр, насос станциясы жана тазалоочу курулмалардан турат.
Вьетнам
Табияты
Жээктери негизинен жапыз, кумдуу, начар тилмеленген. Жээк сызыгынын узундугу 2500 кмден ашык. Түндүгүндө Бакбо (Тонкин) булуңу жана андагы Файтсилонг архипелагы, түштүгүндө зор Камау жарым аралында жайгашкан. Кеме токтоого ыңгайлуу бухталар жана булуңдар аз. Эң ыңгайлуу табигый гаваны Камрань булуңу. Жеринин бетинин басымдуу бөлүгүн, негизинен түндүгүн, түндүк-батышын жана ички аймактарын тоолор (негизинен орто бийик жана жапыз) ээлейт. Алар өрөөндөр менен терең тилмеленген. Өлкөнүн түндүк бөлүгүндө бири-бирине жарыш жаткан кыркатоолор жана түштүк-чыгыш багытта созулган тоо массивдеринин тизмеги басымдуулук кылат. Алардын капталдары көбүнчө жантайыңкы. Эң бийик кырка тоосу Хоангльеншон (Фанши чокусу, бийикт. 3143 м), эң узуну Чыонгшон (узундугу 300 кмдей). Түштүк бөлүгүндө тоолору кыры жайпак жазы массивдерден, бөксө тоолордон жана платолордон туруп, узатасынан созулган тилкени түзөт. Алардын басымдуу бийиктиги 500-1500 м, эң бийик жери 3280 м. Эң ирилери Контум, Дарлак, Мнонг бөксөтоолору жана платолору. Жээктеринде түздүктөрдүн эң ирилери, түндүк бөлүгүндө [Хонгха (Кызыл) ж. б. дарыялардын төмөнкү агымдары жана дельталары] жана түштүгүндө (Меконг дарыясынын дельтасы) жайгашкан. Түндүк Вьeтнамдын түндүк-чыгыш бөлүгү тектоникалык жактан Түштүк Кытай платформасына, түштүк-батышы мезозоид бүктөлүү системасына кирет. Вьeтнамдын түндүк бөлүгү кен байлыкка бай жана ар түрдүү; алардын негизгилери: ташкөмүр, темир кен-ташы, коргошун жана цинк, боксит, калай, сейрек жер элементтери. Түштүгүндө таш көмүрдүн, алтындын, молибдендин кендери бар.
Климаты
Муссондук, субэкватордук, түштүгү ысык, түндүгү кышында муздак; нымдуу муссон соккон мезгилде жаан-чачын эң көп жаайт. Өлкөнүн басымдуу бөлүгү үчүн эң нымдуу жайкы түштүк-батыш же түштүк-чыгыш муссону, эң кургакчыл кышкы түндүк-чыгыш муссону болуп саналат. Жапыз жайгашкан аймактарында эң суук айынын орточо температурасы түндүгүндө 15°Сден (январь), түштүгүндө 25,8°Сге чейин (декабрь), эң жылуу айыныкы (түндүгүндө июнь, июль, түштүгүндө апрель) 28-29°С. Кышында түндүгүндө 1500 м бийиктиктен жогору үшүк жүрөт. Жаан-чачындын жылдык өлчөмү 1500-2000 мм, айрым жерлеринде (негизинен тоолордо) 3000 ммден ашык. Өлкөнүн бүт аймагында (чыгыш жээк тилкесинин Зинь тумшугунан Бакбо булуңуна чейинки аралыгынан тышкары) жылдык жаан-чачындын 80%ке жакыны май октябрь, чыгыш жээк тилкесинде август-январь айларына туура келет. Жайдын 2-жарымында жана күзүндө Вьeтнамдын түндүгүндө тайфун болуп турат. Дарыя тармагы жыш, алардын бардыгы Түштүк Кытай деңизинин алабына кирет. Босоголуу. Муссондук жамгырдын сезонунда дарыяларынын деңгээли кескин (10 мге, кээде анданда бийик) көтөрүлүп, чыгымы он эсеге чейин көбөйөт. Түндүктүн жана түштүктүн дарыялары бүт, өлкөнүн борбордук бөлүгүндөгү тоолордун батыш капталдарынан башталган дарыялары июнь октябрь, өлкөнүн борбордук бөлүгүнүн чыгыш тоо капталдарынын дарыялары сентябрь-декабрь айларында ташкындайт. Дарыяларынын сугатта жана жергиликтүү жүктү ташууда мааниси зор. Негизги дарыялары: түндүгүндө Хонгха (Кызыл; Вьeтнамдын чегиндеги узундугу 475 км) жана анын ири куймасы Да (Кара); түштүгүндө Меконг (В-га төмөнкү агымы, 220 кмдей бөлүгү гана тиешелүү).
Тоонун латерит топурактары үстөмдүк кылат; жээк тилкесине жана жапыз тоолоруна кызылсары латерит, дарыя дельталарына аллювий, Меконг дарыясынын дельтасынын сырткы чет-жакаларына жана жээктин башка жерлерине саздашкан шор топурактары мүнөздүү. Жеринин бетинин 1/3ине жакынын тропиктик жана субтропиктик токойлор ээлейт. Токоюнун басымдуу бөлүгү экинчи жолу өсүп чыккандар. Тоо этектеринде жана төмөнкү алкактарында дайыма жашыл тропик токою басымдуу. Түндүгүндө 600700 мден жогору, түштүгүндө 1000-2000 м бийиктикте тропиктиктеринде токоюна субтропик жана мелүүн климаттуу алкактарга мүнөздүү дарактар (эмен, бук, каштан, кызылкарагайдын түрлөрү) аралаш өсөт. Түштүгүндө жалаң кызылкарагайлуу токойлор кездешет. Бамбук кеңири таралган. Түштүк-батыштын бөксөтоолоруна жана платолоруна сейрек саванна токою жана саванна мүнөздүү. Жээк түздүктөрүндө маданий өсүмдүктөр басымдуу, пальма, бамбук өсөт. Түздүктөрдүн кыйла бөлүгүн, айрыкча түштүгүн саз өсүмдүктөрү, деңиз суусу киргенде суу астында калган тилкени мангр токою ээлейт.
Калкы
2009-жылдагы эл каттоо боюнча негизинен вьеттер (85,7%), тайлар (1.9), тхайлар (1,8), мыонгдор (1.5), кхмерлер (1,5), ж. б. улут өкүлдөрү жашашат. Орточо жыштыгы 1 км2 жерге 273 киши. Калкынын жашынын орточо узактыгы: эркектериники 69,7, жаш, аялдарыныкы 74,9. 1999-жылдагы каттоо боюнча элинин 9,3% будда, 6,7% католик, хоа-хоа 1,5%, протемстанттар 0,5%, атеисттер жана жергиликтүү анимистикалык ишенимди туткандар 80,8% түзгөн. Шаар калкы 30%. Ири шаарлары: Хошимин, Хайфон, Ханой, Дананг, Хюэ ж. б.
Экономикасы
Вьeтнам өнөр-жайы өнүккөн агрардык өлкө. Ички дүң продукциясынын көлөмү 251,8 млрд доллар (АКШ); аны киши башына бөлүштүргөндө 3 миң доллардай туура келет (2005). Ички дүң продукциясында айыл жана токой чарбасыны үлүшү 36,6%, өнөр-жайыныкы 20,9%. Нефть, ташкөмүр, апатит, хромит, темир кен-ташы, калай, вольфрам казылып алынат. 2004-ж. 46 млрд кВт.с электрэнергиясы өндүрүлгөн. Кара жана түстүү металлургия, металл иштетүү жана машина куруу, химия өнөр-жайлары өнүккөн. Курулуш материалдарын чыгарат. Жыгач иштетүүчү жана целлюлоза-кагаз, каучук иштетүү ишканалары, жеңил жана тамак-аш (күрүч актоо, кант, чай, кофе ж. б.) өнөр-жайлары бар.
Айыл чарбасында жердин 26% иштетилет, кээ бир райондордо жылына 2-3 жолу түшүм алынат. Шалы (негизги азык-түлүк продуктусу), батат, жүгөрү, пахта, жут, кант тростниги, чай ж. б. өстүрүлөт. Каучук плантациясы бар. Жашылча-жемиш өстүрүлөт. Бодо мал, чочко багылат. Балык кармалат. Темир жолунун узундугу 2,6 миң км; (анын ичинде 2169 км кууш колеялуу) авто жолунуку 126 миң км; ички суу жолунун узундугу 17,7 миң км. Деңиз соода флотунун тоннажы 1170,6 миң бр.-рег. о, 2005). Жалпы куур транспортунда узундугу 851 км (анын ичинде 3 кми нефть кууру, 642 кми газдыкы). Ири порттору: Хошимин, Хайфон, Дананг, Хонгтай, Камфа. Нефть, ташкөмүр, күрүч, каучук, балык жана деңиз продуктуларын экспорттойт. Негизги соода шериктештери: Япония, Сингапур, Корея Республикасы, Австралия, Германия, АКШ, Улуу Британия, Кытай, Гонконг, Таиланд.
Маданияты
Вьeтнамдын байыркы искусствосунун гүлдөшү Тямпа мамлекетинин түзүлүшүнө байланыштуу (б. з. 1-миң жылдыгы; Мишон жана Донгзыонг шаарындагы кыштан (кирпичтен) салынган будда, брахми храмдары, жасалга скульптуралар). 11-13-кылымда Түндүк Вьeтнамда жыгач имараттарды куруу кеңири таралган (Ханойдогу Дьен-Бо пагодасы, 1049 ж. б.). 18-19-кылымда сарайлар кооз оюм-чийими менен өзгөчөлөнгөн (Хюэдеги «Төрт жагы төп келишкен сарай», 1805-33, ж. б.). Орто кылымда кооз храм, пейзаж, живопись, скульптура портрети, пил сөөгүнөн, жыгачтан, металлдан кооз буюм жасоо басымдуу болгон. Франция колониялап турган мезгилде Вьeтнам өнөрүндө электизм жана европалык салон өнөрүнүн принциптери таралган. Каршылык көрсөтүү согушу жылдарында (1945-54) сүрөтчүлөр (То Нгок Ван, Фан Ке Ан ж. б.) үгүт баракча, плакат, турмуштук жана саясий темадагы эстамптарды жаратышкан. Түндүк Вьeтнамда жибекке суу боёк менен тартуу живописи (Нгуен Фан Тян, Чан Донг Лыонг ж.б.), лак живописи биринчи жолу сүрөт тартуунун каражатына айланган (Хоанг Тик Тю, Нгуен Ким Донг ж. б.), май боёк менен сүрөт тартуу жана скульптура, графика өнүгөт. Элдик жасалга-колдонмо өнөр өркүндөгөн: пил сөөгүнөн, жыгачтан жасалган, камыштан согулган буюмдар, түстүү жазуулар жана алтын сымал лактар менен кооздолгон буюмдар, сайма, темир куймалар колдонулган. 1957-ж. Ханойдо Жогорку сүрөт окуу жайы ачылган. 1958-ж. ВДРдин Сүрөтчүлөр союзу уюштурулган. Америкалыктар менен согушта баатырдыкты көрсөткөн вьетнам эли эми талкаланган шаарлар менен кыштактарды калыбына келтиришкен. Фам Ван Дон, Май Ван Хиен, Куанг Фонг ж. б. сүрөтчүлөрдүн чыгармаларында элдин баатырдык күрөшү жана туруктуулугу чагылдырылган.
Салттуу жанрлары тео жана туонг муундан муунга оозеки өткөн. Вьeтнамдын классикалык театры Туонг. Ал элдик оюн катары 11-13-кылымда өлкөнүн түндүгүндө пайда болгон (ага кытай театрынын таасири тийген). Сарай труппалары жана демократиялык багыттагы кыдырма труппалар иштеген. Оюн музыка, бий жана көркөм окуу менен айкалышта көрсөтүлөт. Белгилүү театр ишмерлеринен тарыхый, курч комедиялуу, сатиралык пьесалардын автору Нгуен Динь Нги, аткаруучуларынан Нгуен Ван Тхинь ж. б. өзгөчөлөнгөн. 20-кылымдын башында Ханойдо Нгуен Хыу Тиендин «Донг А феникстери», Хоанг Танг Бинин «Күйөөсү үчүн өч алуу жана мекен алдындагы милдет» аттуу тарыхый пьесалары белгилүү болгон. Кай-лыонг театрында пьеса актыларга бөлүнүп, мурда колдонулбаган көшөгө, жасалга пайдаланылган. «Сүйлөмө» же драма театры кить-ной пайда болгон. Мольердин комедиялары, Ву Динь Лонгдун «Дос жана аял» пьесасы жана Хо Ши Миндин «Бамбук ажыдаар» комедиясы коюлган. ВДР түзүлгөндөн кийин театр жаңы драматургия менен байып, кить-ной жана кай-лыонг салттуу театр формалары кеңири тарала баштаган. 1954-ж. өздүк көркөм чыгармачыл коллективдердин фестивалы (4 жылда бир жолу) өткөрүлө баштайт. Театр өнөрү коомдун турмушунда маанилүү орунду ээлеп, китьной жаңы заман үчүн күрөшүп жаткан заманбап адамдын образын түзгөн. Кай-лыонг тышкы кооздуктан баш тартып, турмушту чыныгы реалисттик жол менен чагылдырууга өткөн. Туонг салттуу театры кризиске учурап, жоюлуп калган. Бирок 1958-ж. Улуттук музыка театр мектебинде туонг бөлүмү ачылган. Тео театры да кайра түзүлгөн. 1963-жылдын аягында 35 профессионал труппа менен көркөм коллективдин ичинен 19у тео спектаклдерин коюуга адистешкен. Элдик куурчак театр өнөрү да эзелтен өнүккөн. 1957-ж. Ханойдо профессионал куурчак театры ачылган. 1957-ж. Ханойдо Вьeтнам театр актёрлорунун ассоциациясы түзүлүп, 1961-ж. Жогорку драма мектеби ачылган.
Микориза
Микориза (грекче mekēs – козу карын жана riźa – тамыр) – козу карындын мицелийи менен татаал түзүлүштүү өсүмдүктөрдүн тамырынын өз ара пайдалуу симбиозу. Айрым аскомицеттер жана базидимицеттер микориза пайда кылат. Микориза эктотрофтуу жана эндотрофтуу болуп бөлүнөт. Эктотрофтуу микоризада козу карын тамырдын учтарын каптайт. Бул микориза көбүнчө базидиомицеттер менен токой дарактарынын (эмен, кайың, мырза карагай ж. б.) тамырында кездешет. Бул өсүмдүктөрдүн тамыр түктөрү куурап, анын милдетин козу карын аткарат. Эндотрофтуу микоризада козу карын тамыр кабыгынын клеткаларында жана клетка арасында да жайгашат. Микоризада козу карындын мицелийинин өрчүшүнөн улам татаал түзүлүштүү өсүмдүк тамырынын соруу бети чоңоёт да, топурактан сууну, азык заттарды көбүрөөк алат. Козу карындар мындан тышкары витамин сымал жана өсүүнү тездетүүчү заттарды да бөлүп чыгарып, өзү өсүмдүктөн органикалык заттарды алат. Айрым өсүмдүктөрдүн уругу (мисалы, орхидеялар) козу карындар болгондо гана өсүп жетилет.
Канал
Канал (латынча canalis – түтүк, ноо) гидротехникада – суу агуучу жасалма нук. Айыл чарба өсүмдүктөрүн сугаруу үчүн айдоо аянтына суу жеткирет. Канал – сугат тармагынын негизги бөлүгү. Канал пайдаланышына жараша кеме жүрүүчү (жасалма суу жолу, мисалы, Суэц, Панама Каналдары), энергиялык (суу сактагычтарга, гидроэлектр станцияларына суу жеткирүүчү), сугат Каналы (ирригациялык), жер кургатуучу, суу өткөрүүчү Канал (Иртыш – Караганда Каналы), карагай агызуучу, балык өстүрүлүүчү жана комплекстүү Каналдар (Волга – Дон Каналы) болуп айырмаланат. Сугат Каналы магистралдуу (башкы) же суу жеткирүүчү (дарыя, суу сактагыч ж. б. сугат жерге суу жеткирет) Каналга, район аралык же чарба аралык суу бөлүштүрүүчү (башкы Каналдан суу алып районго же чарбага берет), чарбалык (район же чарба аралык Каналдан суу алып, чарбанын сугат жерине берет), сугаруу алдында салынуучу убактылуу Каналдарга бөлүнөт. Дарыя, суу сактагыч ж. б. Каналга суу алынуучу жерге суу топтогуч курулат. Суу Каналга суу топтоочу курулма аркылуу өзү агып келет же насос станциясынын жардамы менен берилет. Каналдын туурасынан кесилиши трапеция, тик бурчтуу, парабола түрүндө болуп, бетине жана таманына бетон же темирбетон, бурама темирбетон төшөлөт. Бир Каналдан экинчисине суу алынуучу жерге суу бөлүштүргүч курулуп, суу ченегич, жөнгө салгыч жана башка менен жабдылат. Канал өтчү жер, Каналдын өлчөмү, анда курулуучу гидротехникалык курулмалар техникалык-экономикалык, гидравликалык эсептөөлөрдүн негизинде аныкталат. Каналды пайдалануудагы негизги көрсөткүчтөр: суу өткөрүмдүүлүгү (Каналдагы суунун эң чоң чыгымы – Каналдын туура кесилишинен агып өткөн суунун өлчөмү, м3/сек) Кдын аяк жагындагы суу чыгымынын анын башталышындагы чыгымына болгон катышы. Каналдагы технологиялык процесстер автоматтык башкаруу системасынын жардамы менен жөнгө салынат. Керектөөчүлөргө суу тийиштүү өлчөмдө бөлүштүрүлүп, бөөдө чыгымга учуратылбайт. Кыргызстандагы ири сугат каналдары – Батыш Чоң Чүй каналы, Чыгыш Чоң Чүй каналы, Чоң Нарын каналы, Чоң Талас каналы жана башка.
Николай Костер-Валдау
Николай Костер- Валдау (Nikolaj Coster-Waldau; 27-июль 1970, Рудкөбиң, Түштүк Дания, Дания) — даниялык актер, продюсер жана сценарист. 1993-жылы ал Копенгагендеги Дания Улуттук Театр Мектебин бүтүргөн. Костер-Валдау Данияда "Түнкү кароол" (анг. Nightwatch, 1994) тасмасы менен атактуулукка жеткен. Андан бери ал өз мекени Скандинавияда жана Европа өлкөлөрүндө "Баштарга аң улоо" (анг. Headhunters, 2011) жана "Миң жолу түнүң бейпил болсун, 2013" (анг. A Thousand Times Good Night, 2013) сыяктуу бир нече тасмаларда тартылган.
Ал эми Кошмо Штаттарда дебюттук түрдө "Кара шумкардын кулоосү" (анг. Black Hawk Down, 2001) тасмасында Ардак медалына татыган Гэри Гордондун ролун аткарган. Ошондой эле кыска сериялуу Фокстагы "Жаңы Амстердам" (анг. New Amsterdam, 2008) телесериалында детектив Жон Амстердамдын ролун жана "Виртуалдуулук" (анг. Virtuality, 2009) аттуу Фокс телеберүүсүндөгү тасмада учкуч Фрэнк Пайктын ролун аткарган. Ал эми учурда ал "Тактылар оюну" (анг. Game of Thrones) аттуу HBO телесериалында Сер Жэйми Ланнистердин ролу менен кеңири таанымал. 2017-жылы Костер-Валдау "Тактылар оюну" телесериалынын ар бир эпизоду үчүн 2 миллион фунт тапкандыгы үчүн эң көп төлөнгөн актерлордун катарын толуктаган.
Чыгыш Кара-Cуу өрөөнү
Фергана тоо тизмегинин түштүкбатыш капталында, чыгыштан батышты карай догоо сымал ийилип жатат. Исфан жайлоо, Кеңкол, Такталык жана Кочкордөбө тоолору менен чектешет. Узундугу 75-80 км, таманынын эң жазы жери 6-7 км, кууш жери 500-1000 м. Өрөөндүн башы (деңиз деңгээлинен 2000-2400 м бийиктикте) мөңгүнүн аракетинен пайда болуп, морена ж. б. шиленди тектерден турат.
Ортоңку бөлүгү (таманынын орточо бийиктиги 1300-1600 м) суу эрозиясы менен аккумуляциясынан пайда болуп, ортоңку палеозойдун кумдук, акиташ теги, сланец ж. б. тектеринен түзүлгөн; өрөөн V сымал түзүлүштө.
Төмөнкү бөлүгү кенен жана жазы келип, төртүнчүлүк мезгилдин борпоң чөкмө тектерине толгон. Таманында анда-санда бадалшалбаалуу токойлор кездешип, ландшафтында талаа, шалбаалуу талаа алкактары басымдуу. Өрөөн менен Карасуу (Нарындын сол куймасы) агат. Карасуу жана Капкаташ көлдөрү бар. Баш жагы негизинен жайкы жайыт. Өрөөн аркылуу Бишкек - Ош автомобиль жолу өтөт.
Колдонулган адабияттар
Токтогул району: Энциклопедия/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2005. 292 б., ил. ISBN 9967-14-030-5
Сергуяз (Благовещен району, Башкыртстан)
Сергуяз — Башкыртстандын Благовещен районундагы айыл, Жаңы надеждин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 0 киши. Почта индекси — 453444, ОКАТО коду — 80215831010.
Шерникау
Шерникау (Schernikau) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Штендаль районуна кирет.
Калкы - 450 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 13,19 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 90 475. Муниципалитеттин башчысы — Маргитта Рост.
Питсбург (Нү-Гэмпшир)
Питсбург (Нү-Гэмпшир) (Pittsburg) — Нү-Гэмпшир штатынын Кус округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 869 киши. Болжолдуу аянты - 754.1 км². FIPS коду — 33-61780.
Кананга
Кананга – Конго Демократиялык Респ-нын түштүгүндөгү шаар. Лулуа провинциясынын административдик борбору. Калкы 509,9 миң (2008). Жолдор тоому. Темир жол бекети. 1884-жылы Лулуабург деген ат менен негизделген. 1962-жылдан Батыш Касаи провинциясынын борбору. 1966-жылдан азыркыдай аталат. Суфи-Тижания мечити, улуттук музей, педагогикалык институт бар. Канага алмаз казып алуунун жана айыл чарба аймагынын борбору. Тамак-аш өнөр-жай, фармацевтика заводу, ж. б. иштейт.
Чотоев Коён
Чотоев Коён (1939-ж. т., Тытты айылы) - Кыргыз ССР Жогорку Советинин 3 жолку депутаты (1975-90).
1957-90-ж. Токтогул атындагы совхоздо тракторчу, баш чабан болуп иштеген. Ал 100 тубар койдон 130-140тан төл, 3,55,5-кг жүн алган. Эки Ленин, Октябрь Революциясы, Эмгек Кызыл Туу ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Токтогул району: Энциклопедия/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2005. 292 б., ил. ISBN 9967-14-030-5
Йеттенбах (Пфальц)
Йеттенбах (Пфальц) (Jettenbach (Pfalz)) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Кузель районуна кирет.
Калкы - 848 киши(2013-ж.). . Аянты - 10,24 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 36 048. Муниципалитеттин башчысы — Бернд Гинкель.
Рид (Меринг)
Рид (Меринг) (Ried (bei Mering)) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Швабия административдик округуна карайт. Айхах-Фридберг районуна кирет.
Калкы - 2904 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 29,21 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 7 71 160. Муниципалитеттин башчысы — Антон Дрексль.
Софи Төрнер
Софи Төрнер (Sophie Turner; 1996-жылы, 21-февралда туулган) англиялык актриса. Төрнер алгачкы профессионалдык актердук кесибин HBO телеканалындагы "Тактылар оюну" (анг. Game of Thrones, 2011–азыркыга чейин) аттуу фэнтези телесериалында Санса Старктын ролун аткаруу менен эл аралык атактуулукка жетип, көптөгөн мактоолорго арзыган. Ал драма сериалдарында ролун эң мыкты аткаргандыгы үчүн "Киноактерлордун Гилдия Сыйлыгынын" төрт наамына көрсөтүлгөн. Ошондой эле "Жаш актерлордун Сыйлыгы" аземинде телесериалдардагы "Экинчи пландагы эң мыкты актриса" наамына көрсөтүлгөн.
Төрнер "Он үчүнчү окуя" (анг. The Thirteenth Tale, 2013) теле тасмасында, жана дебюттук түрдө "Башка мен" (анг. Another me, 2013) тасмасында тартылган. Ал "Абдан кооптуу" (анг. Barely Lethal, 2015) аттуу комедиялуу экшн тасмада тартылып, "Х-Адамдар" (анг. X-Men) тасмасында Жон Грей/ Феникстин ролун аткарган.
Нордхаузен
Нордхаузен (Nordhausen) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан Шаар. Нордхаузен районуна кирет.
Калкы - 44296 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 105,27 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 62 041. Мэр — Барбара Ринке.
Экинчилик шартта пайда болгон минералдар
Экинчилик шартта пайда болгон минералдар - башталкы минералдын химиялык убөлөнуусүнөн же анын орун алмашуусунан пайда болгон минералдар. Алар гипергенез процессинде пайда болгондуктан, жер кыртышынын үстүнкү зонасында кеңири таралган. Көбүнчө бир минералдын экинчи минералга айланышын чөйрө менен зат алмашуу жана бөлүнүп чыгуу процесстери коштойт. Мис., халькопириттин (CuFeS2) ковеллинге (Cu2SCuS), малахитке (Си2(С03)(0Н)2) жана атакамитке (CuCl2-3Cu(OH)2), талаа шпатынын каолинге айланышы ж. б. Кээде минералдын заттык курамы өзгөрбөстөн, ички кристаллдык структурасы гана өзгөрөт. Мис., куб системасындагы халькозин ромб системасына өтөт ж. б.
Лугуру
Лугуру (валугуру, гуру, лугулу) — Танзанияданын чыгышында жашаган банту эли. Лугуру элинин жери —Улугуру тегиз жана тоолуу бөлүктөргө бөлүнөт. Саны 404 миң адам (2009).
Тил
Лугуру тили банту уясына кирет. Жаштардын арасында англис тили кеңири таралган.
Дин
Көпчүлүк мусулмандар (сүннөттөр). Тоолордо жашагандардын арасында христиандар бар.
Чарбалык иштер
Түздүктө жашагандардын негизги салттуу кесиби — кол менен иштетилген жер чарбасы (таро, маниок).
Коом, салттар
Салт боюнча лугуру матрилинейлик эл. Каада-салттар негизинен тоолуктардын арасында сакталып калган. Буга чейин салттуу коом жана тарбиялоо ыкмалары (айрыкча инициациялар) чоң роль ойногон. Улгайган адамдар элдик чогулуштарга, майрамдарга жана салттуу аземдерге катышат. Лугуру октябрь айынан январга чейин салттуу бийлери менен белгилүү. Лугуру элинин улуттук ашканасы да өзгөчө.
Булактар
Лугуру тили
Акцелерация
Акцелерация — балдар менен өспүрүмдөрдүн боюнун, акыл-эсинин жана денесинин тез өсүшү.
Азыркы балдар менен өспүрүмдөр мурдагы өз жашташтарына караганда ар бири жаш өзгөчөлүгү боюнча бою жана салмагы артууда. 1970-ж. москвалык 6 жашар бала 1906-жылдагы өз курбалдашынан бою 7 смге бийик, салмагы 2,4 кгга оор болгон. Сүт тиштери эрте чыгат, ал туруктуу тиштер менен эрте алмашат, скелет эрте сөөктөнөт (катыйт). Натыйжада өсүү өткөн бир нече 10 жылдарга караганда 2 — 3 жылга эрте токтойт.
Акцелерацияда дене көлөмү гана өспөй, жыныстык жактан да эрте жетилет. Мисалы, 1932-ж. москвалык кыздын этек кири 15 жаш 2 айда болсо, 1970-ж. 12 жаш 7 айда келген. Өсүү жана өөрчүүдөгү Акцелерация бардык жерде байкалганы менен анын темпи ар кандай. Ири шаарларда тез, майда шаарлар менен кыштактарда жай жүрөт. Дененин тез өсүүсү менен бирге организмдин кээ бир функцияларынын күчөшү байкалууда: мисалы, жүрөктүн кагуусу жана артерия басымы чоң кишилердин көрсөткүчүнө эрте жетип, тил эрте чыгып, булчуң күчү эрте жетилүүдө. Бирок балдардын психикалык өнүгүүсү да бир мезгилде жүрүүдө деп далилдөөгө болбойт. Бул фактылар өспүрүмдөр эрте бойго жетет деп айтууга жетишсиз. Акцелерациянын себептери жөнүндө ар кандай гипотезалар бар: бир катар илимпоздор күн нурунун ургаалдуу таасири, тамактануунун жакшырышы, электр магниттик жана иондоштуруучу нурлануунун таасири деп далилдесе, экинчилери жашоо шарттын жакшырышы, тамак-аштын витаминдүүлүгү жана арбын болушу, балдар ооруларынын азайышы, радио, телекөрсөтүүлөр, басма сөз аркылуу көп жаңылыктарды билүү балдардын ар тараптан тез өсүшүнө шарт түзөт дешет. Бирок, бул гипотезанын бири да туура деп далилдене элек. Акцелерацияда тигил же бул факторлор негизги ролду ойношу мүмкүн. Экинчи дүйнөлүк согуш мезгилинде балдардын жана өспүрүмдөрдүн боюнун өсүшү жана өөрчүшү токтоп, бою кичирейип, салмагы азайып, жыныстык жактан жетилүүсү жайлап кеткен. Согуш бүткөндөн кийин, А. процесси жаңыланып, бат эле дене жагынан өсүү деңгээли эки эсе жогорулаган. Бул дагы Акцелерациянын социалдык шартынын бир далили болуп эсептелет. Балдардын жана өспүрүмдөрдүн ден соолугуна Акцелерациянын оң жана тескери таасирин ырастоочу жетишерлик далилдер азырынча жок.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Чоңмурунов Сасыке
Чоңмурунов Сасыке (1898, Өзгөрүш айылы - 1968, Ошол эле жер) - Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты (1947-51).
Анастас Микоян
Микоян Анастас Иванович [13 (25). 11. 1895, Тифлис губерниясы, Борчалинск уезди, Санаин кыштагы (азыркы Армения, Алаверди шаарынын чегинде) – 21. 10. 1978, Москва] – советтик мамлекеттик жана партиялык ишмер, Социалисттик Эмгеги Баатыры (1943). Тбилисидеги Армян диний семинариясын бүтүргөн. 1915-жылы РСДРПге кирген. 1-дүйнөлүк согушта Кавказ армиясынын курамында согушкан. Февраль революциясынан кийин Бакуда, Тифлисте партиялык үгүт иштерин жүргүзгөн. 1917-жылы Кавказ крайлык большевиктик уюмунун 1-съездине делегат болгон. 1917-жылы ноябрдан РКП(б)нин Баку комитетинин президиумунун мүчөсү, «Социал-демократ», «Баку советинин кабарлары» гезиттеринин редактору. 1918-жылы марттан мусаватчылардын контрреволюциялык козголоңун басууга катышкан. Баку коммунасы кулаган (31. 7. 1918) соң, РКП(б)нин жашыруун обкомунун төрагасы, 1919–20-жылдары Бакуда, Нижний Новгороддо партиялык жетекчи кызматтарда. 1922–24-жылдары Ростов-на Донуда РКП(б) БКнын түштүк-Чыгыш бюросунун, 1924–26-жылдары РКП(б)нин [ВКП(б)] Түндүк Кавказ крайкомунун секретары, Түндүк Кавказ аскер округунун Революциялык аскер советинин мүчөсү, 1926–30-жылдары СССРдин ички жана тышкы соода, 1930–34-жылдары жабдуу, 1934–38-жылдары азык-түлүк өнөр жай, 1938–49-жылдары тышкы соода эл комиссары, 1953-жылдары март–август айларында СССРдин ички жана тышкы соода, 1953–55-жылдары соода министри. Ошол эле мезгилде СССР ЭКСтин төрагасынын орун басары (1937-, 1953-жылдары март; 1954–55), 1955– 64-жылдары СССР Министрлер Советинин төрагасынын 1-орун басары, 1964–65-жылдары СССР Жогорку Советинин Президиумунун төрагасы жана 1965-жылдан 1974-жылга чейин мүчөсү. Кызыл Туу, 6 Ленин орден менен сыйлаган.
Чоңмурунов Сасыке
1929-жылдан колхоздо чабан болуп иштеген. Ленин, Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган.
Бад-Аббах
Бад-Аббах (Bad Abbach) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Төмөнкү Бавария административдик округуна карайт. Кельхайм районуна кирет.
Калкы - 11 240 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 55,33 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 2 73 116. Муниципалитеттин башчысы — Лудвиг Вакс.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 6 шаардык районго бөлүнөт.
Кичи Светлая (Светлая куймасы)
Кичи Светлая — Орусиядагы дарыя. Ненец АО, Архангельск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Светлая дарыясынын оң жээгинен 3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — АО деңиз бассейнинин дарыяларыВоронов тумшугунан (Мезень дарыясын кошпогондо) Канин Нос тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Мезень.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тупело (Миссисипи)
Тупело (Миссисипи) (Tupelo) — Миссисипи штатынын Ли округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 39 033 киши. Болжолдуу аянты - 133.2 км². FIPS коду — 28-74840.
Биринчи мугалим
“Биринчи мугалим” (1962-жылы) ― кыргыз жазуучусу Чыңгыз Айтматовдун Кыргызстандын айылдарында билим берүү системасын орнотуу жана патриархалдык салттар менен күрөшүү жөнүндөгү повести.
Кыскача баяндамасы
Повестти сүрөтчү баяндап баштайт - ал өзү туулуп өскөн Күркүрөө айылына жаңы мектептин ачылышына жайда чакырылат. Чакырылгандардын арасында көптөгөн жердештери жана академик Сулайманова болот.
Монрой
Монрой (Monroe) — Мичиган штатынын Monroe округуна караган АКШ шаары.
Биринчи мугалим
Кыскача баяндамасы
Бир нече убакыт өткөндөн кийин, жазуучуга Сулайманованын атынан Москвадан кат келет. Катты жазуучу Алтынайдын атынан баяндап, аны жарыялайт.
Монрой
Калкы - 20733 киши. Болжолдуу аянты - 26.1 км². FIPS коду — 26-55020.
Биринчи мугалим
Кыскача баяндамасы
Дүйшөн айылга келип, эски аткананы окуу бөлмөгө ылайыктап, балдарды окута баштайт. Анын окуучуларынын бири, Алтынай, жетим болгондуктан, аталаш туугандарынын үй-бүлөсүндө жашайт. Туугандары Алтынай менен, мектепте жарым күнүн өткөрүп, ал эми үй-тиричилигине жардам бербейт деп, суук мамиледе болушат. Бир нече убакыт өткөндөн кийин, алар Алтынайды макулдугун сурабай эле кошуна айылга турмушка беришет. Жаңы күйөөсү мектепке барып, мугалимди сабап, Алтынайды уурдап качат. Бирок Дүйшөн милиция кызматкерлери менен кызды куткарып, балдар үйүнө жайгаштырат. Алтынай билим алуусун улантып, жашоодогу ийгиликтерге кадам шилтеп баштайт.
"Биринчи мугалим" повестинен үзүндүлөр
1. Дүйшөндүн кош тереги
Биздин айыл АкЖар тоо этегинде, суулар шаркырап аккан чоң тектирде орношкон, анын ылдыйтуурасынан суналган КараТоого чейин — түзөң өзөн, темир жол кеткен казактын сары талаасы.
Бирок бул теректердин бир укмуштуу касиети — алар бөтөнчө үндүү, тил бүткөндөй жандуу теректер. Түнүкүнү тынбай, качан болбосун жалбырактар дирилдеп, чайпалган чокулары айкалыша, теректер ар кандай үнгө салып шуулдайт. Бирде — жээкке урунган эрке толкундай угулар-угулбас шапшынып, бирде — тым-тырс ойлоно калып, сагынычтуу санаага толгондой, алда эмнеге муңдана үшкүрүп, жулкунган шамал булут айдап, жаан айдап, бутактарын кайрып киргенде, теректер бой тиреше чыңалып, "бизди жыгалбайсың" — дегендей, өжөрлөнө күүлөнүшөт.
Кийин эс тартып чоңойгондо, мен бул теректердин сырын түшүндүм. Бийикте, туштарабы ачык дөбөдө тургандыктан, булар дайым шамалдын огуна туура келип, абанын ар бир кыймылына жооп кайтарып, жанагыдай тынымсыз шуулдап, бөтөнчө үндүү болгон себеби да ошол. Анткени менен менин бул байкап тапканым балалык кыялымдын алгачкы таасирин суута албады. Ошол кездеги сонуркаганым азыр да тарабай, мен үчүн бул теректер ушул күнгө чейин кандайдыр тегин эместей, сырдуу, жандуу сыяктанат. Бул теректердин түбүндө менин өмүрүмдүн эң бир сыйкырдуу чагы калгандай, эстеген сайын кайра баштап эскергим келет.
Окуудан таркаган жайкы маалда биз бир топ балдар болуп, балапан алабыз деп ушул жерге келчүбүз. Биздин чуркурашкан үнүбүзгө ыраазы болгондой, дөбөдө кериле чайпалган алп теректер дайымкысындай жалбырактарын леплеп желпилдетип, бизди күндөн көлөкөлөп тосуп ала турган.
Ошондо биз, чор таман, чор алакан тентектер, теректерге мышыкча асылып чыга баштаганда, чуу көтөргөн таранчылар жаны калбай чырылдашар эле. Анысына болобузбу! Улам бутактан бутакка өйдөлөп, бир убакытта куштар учкан бийиктиктен дүйнөнүн аймагынын ачыла калган көрүнүшүнө таң калып, баарыбыз тең үн катпай, бутакбутакка жармашып, алабыз деген чымчыктын балапандарын да унутуп коёр элек. Биз эң чоң имарат деп эсептеген колхоздун ат сарайы теректин башынан тепкедей эле көрүнүп, ал эми айылдан төмөн, алда кайда мунарыктаган мейкиндиктин ушунчалык зор экенине, бизден нары дагы нечен кыйыр жерлер, биздин суулардан башка дагы нечен күмүштөлгөн суулар бар экенине суктана карап, ааламдын чети ошолбу, же андан нары да ушундай асман, ушундай булут, ушундай жер барбы деп ойлоно турганбыз. Ошол учурда көкөлөгөн жел күүсү кулакка угулуп, ага удаа бир дабыштан шапырттаган жалбырактар, көз көрбөгөн көгүлтүр алыстыкта нечен сонундар, нечен кызыктар бар дегендей тымызын күү чалып, беттен эркелете сылар эле. Жүрөгүм жары
лып кетчүдөй дикилдеп, кош теректин шуулдаганын кыялга батып тыңшар элем. Көз алдыма жомоктогудай ар түркүн нерселерди келтирип, ошондо бир гана нерсени ойлобоптурмун. Бул теректерди ким тикти, кандай тилек, кандай үмүт менен өстүрдү экен деп оюма алып койбоптурмун.
2. Алтынай Сулайманованын каты
Аман турсак, мен али Дүйшөн мугалимиме барып, кечирим суранып өтүнөм. Менимче, ал киши экөөбүз бирибиризди түшүнө турган жалпы тил табарбыз. Кеп азыр башкада болуп жатат. Биз кээде унутпас нерселерди унутуп, эскирбес жоо жарагын эскирди деп, аны пайдаланбай жүрөбүз. Ушуну менен өзүбүздүн тарыхты жардылантып, жаштарды тарбиялоо ишинде көп кемчилик кетирип келе жатабыз.
Болбосо, мага окшогон менин замандаштарым, Дүйшөн сыяктуу биздин жаңы доорду орнотууда өмүрүн кыйып, жаштыгын берип, жүрөгүн жүрөк кабы менен кошо элге сууруп берген эбегейсиз эмгек, эрдик көрсөткөн, мен мындай элем, деп төшүн какпаган карапайым, акыл жүрөктүү бир канча адамдар жөнүндө биз мурунтан элге жеткирип айтып жүргөн болсок, анда алар унутулуп, көз жаздымында калып, анан калса, тамашага айланып кетпес эле го! Биз буларды сыйлабасак, өзүбүздү сыйлабаганыбыз, революциянын деми менен кылымдар аттап басып өткөн жолубузду сыйлабаганыбыз. Азыркы кезде кээ бир жаштар совет өкмөтүнүн алгачкы тарыхы жөнүндө кеп болсо, ой коюңузчу качаңкы немелерди, анын баары айтылып бүтпөдүбү эми деп, манчыркашат. Жок, качаңкы эмес, азыр атом менен космостун доору болсо да, революция жараткан Дүйшөндөр дале биздин катарыбызда. Азыркы жаштар үчүн Дүйшөн сыяктуу адам мисал болуп, үлгү боло албайбы? Эгерде биз баарыбыз ошол Дүйшөндөй эле болсок аңсезимибиздеги жаңыруу эбак болмок.
Дүйшөн мугалим болуп жүрүп билимим аз деп өкүнөр эле. Анысы ырас. Бирок кээ бир азыркы жогорку билимдүү маданияттуу мугалимдер Дүйшөн сыяктуу өз кесибин сүйүп жүрөк жалыны менен ошого берилсе болор эле. Анткени, мугалим деген кайсы доордо болбосун дайым — талыкпас тарбиячы, антпесе анын коомго берген пайдасы кем болот...
Кымбаттуу иним, сизге кат жазышымдын дагы бир максаты: айылга барып жаңы ачылган мектептин атын "Дүйшөндүн мектеби" деп атоону элге сунуш эткени жүрөм. Ооба, так ушул катардагы колхозчу, азыркы убакытта почточу болуп жүргөн кишинин атынан. Сиз дагы менин ушул сунушумду жолдосоңуз экен деп суранам.
Повесть боюнча кинотасма
Повесть боюнча Андрей Кончаловский 1965-жылы өзүнүн алгачкы “Биринчи мугалим” көркөм тасмасын жараткан.
Жасалма интеллект деген эмне?
Жасалма интеллект термини алгоритмдердин айкалышы аркылуу адамдын мээсинин мүмкүнчүлүктөрүн көбөйтүү үчүн иштелип чыккан машиналар тарабынан жүргүзүлүүчү чалгындоо операцияларын билдирет.
Тагыраак айтканда, жасалма интеллект - бул белгилүү бир машиналардын айлана-чөйрөнү кабыл алуусуна жана ага адамдын мээсине окшоп жооп берүүсүнө жол ачат. Бул ой жүгүртүү, кабыл алуу, үйрөнүү жана көйгөйлөрдү чечүү сыяктуу функцияларды аткара билүүнү камтыйт.
Компьютер илими, логика,техника жасалма интеллект моделин колдонуп маселелерди чечүүгө жөндөмдүү машиналардын жаралышына жана жасалгаланышына салым кошту.
Жон МакКарти, Марвин Минский жана Клод Шеннон алгач 1956-жылы жасалма интеллект деген терминди киргизишкен. Алар аны "акылдуу машиналарды, айрыкча интеллектуалдык компьютердик программаларды жасоонун илим жана тапкычтыгы" деп аныктама беришкен.
Жасалма интеллекттин жок
КТ азыркы технологиянын көпчүлүгүндө, айрыкча, бар смартфондор, планшеттер, компьютерлер жана интегралдык электрондук тутумдары бар ар кандай шаймандар.
Эмне жасалма интеллекттин мисалы күнүмдүк жашоодо биз төмөнкүлөрдү айта алабыз:
Жасалма интеллекттин түрлөрү
Теориялык көз караштан алганда, изилдөөчү Аренд Хинтзенин айтымында, бүгүнкү күндө жасалма интеллекттин төрт түрү бар. Көрөлү.
Реактивдүү машиналар
Бул курчап турган чөйрөдөгү маалыматты баалоо жана ошол маалыматтын негизинде тез арада көйгөйдү чечүү үчүн иштелип чыккан машиналарды билдирет. КТнын бул түрү сактабайт же жаттабайт, ошондуктан үйрөнбөйт. Сиздин милдетиңиз - белгилүү бир учурдагы маалыматты талдоо, мүмкүн болгон чечимдерди түзүү жана натыйжалуусун тандоо.
1990-жылы IBM чемпиону шахмат оюнчусу Гарри Каспаров менен болгон беттеште жеңишке жетүү үчүн Deep Blue деп аталган системаны жараткан. Бүгүнкү күндө реактивдүү КТ автономдуу автоунааларда колдонулат, үчүн мисал.
Эстутум чектелген машиналар
Бул маалымат базасынан алынган маалыматты колдонуучу жана андан тышкары айлана-чөйрө жөнүндө негизги маалыматтарды жазып, андан сабак ала турган технологияны билдирет. Андай, анткени мисал, GPS технологиясынын.
Акыл теориясы бар машиналар
Бул дагы деле болсо өнүгүп келе жаткан КТнын бир түрү. Келечекте белгилүү бир машиналар адамдын ой-пикирин да, сезимин да түшүнүп, ошонун негизинде чечим кабыл алат деп күтүлүүдө. Демек, ал социалдык өз ара аракеттенүүнү камтыйт. A мисал КТнын бул түрүн иликтөөнү 2016-жылы түзүлгөн София роботу түзөт.
Өзүн-өзү билип турган машиналар
Өзүн-өзү билүүгө жөндөмдүү машиналар өзүн-өзү билип кабылдоолорду, ойлорду жана көз-караштарды, башкача айтканда, адамдардай сезип, себептерин сезип, адамдар сыяктуу иш алып бара турган машиналар болот.
Экинчи ипотека
Экинчи ипотека - экинчи ипотекалык кредитке коюлган күрөө (залог), б. а. кредит мурун күрөөгө коюлган кыймылсыз мүлк объектисине берилет. Бирок анда эки кредиттин жалпы суммасы күрөөгө коюлган обьектинин сатыла турган баасынын 80%нен ашпоо керек.
Боулинг Грин (Кентукки)
Боулинг Грин (Кентукки) (Bowling Green) — Кентукки штатынын Уаррен (Бarren) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 49 296 киши. Болжолдуу аянты - 92.2 км². FIPS коду — 21-08902.
Канария агымы
Канария агымы – Атлантика океанынын Түндүк бөлүгүнүн чыгышындагы муздак агым. Түндүк Атлантика агымынын батыш тармагы. Туурасы 400–600 км. Пиреней жарым аралын жана Африканын түндүк-батышын жээктей түндүктөн түштүктү карай агат. Суусунун температурасы февралда 12–23оС, август 19–20оС. Агымдын ылдамдыгы 0,9 – 1,82 км/саат. Суусунун чыгымы 16 млн м3/секдай; туздуулугу 36,0–36,8%о. Түштүктө Түндүк Пассат агымына өтөт (Гвинея булуңун карай бир аз багытталат).
Чоңмурунов Момуш
Чоңмурунов Момуш (1942, Толук айылы) - айыл чарба өндүрүшүнүн ишмери.
Хемзен
Хемзен (Heemsen) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан айыл. Везердеги Ниэнбург районуна кирет.
Чоңмурунов Момуш
1961-жылдан механизаторлук курсту аяктап, Толук совхозунда тракторист болуп иштеген. Эмгек Кызыл Туу, “Ардак Белгиси” ордендери, медалдар менен сыйланган.
Хемзен
Калкы - 1711 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 39,37 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 56 012. Айылдын башчысы — Хенри Кох.
Чоңмурунов Момуш
Колдонулган адабияттар
Токтогул району: Энциклопедия/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2005. 292 б., ил. ISBN 9967-14-030-5
Хемзен
Айыл административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт.
Ольховка (Благовещен району, Башкыртстан)
Ольховка — Башкыртстандын Благовещен районундагы айыл, Жаңы надеждин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 3 киши. Почта индекси — 453444, ОКАТО коду — 80215831004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
1964
Өлгөндор
1951 – 2000
Стронг (Мэн)
Стронг (Мэн) (Strong) — Мэн штатынын Фрэнклин округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1259 киши. Болжолдуу аянты - 75.8 км². FIPS коду — 23-74825.
Грос-Мольцан
Калкы - 404 киши(2013-ж.). . Аянты - 6,37 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 58 038.
Микро...
Микро... (грекче mikrjs – кичи, кичине) –1) татаал сөздөрдүн башкы бөлүгү; нерсенин көлөмү кичине экенин же кичине чоңдукту (макро... дегенге карама-каршы) туюнтат (мисалы, микрометр, микробиология, микроклимат, микрорайон, микроорганизмдер); 2) баштапкы бирдиктин миллиондон бир үлүшүн түзүүчү сөз алды мүчө (приставка). Белгилениши: орусчасы мк, эл аралыгы – м. Мисалы: 1 мксек (микросекунда) =10–6 сек, 1 мкм (микрометр) = 10–6 м. ж. б.
Лугуру тили
Лугуру (килугуру, чилугуру) — банту тилдеринин бири, бул тилде Танзаниядагы бирдей аталыштагы элдин өкүлдөрү сүйлөшөт. Гого жана зарамо менен тыгыз байланышта, бирок башка тектеш тилдерде сүйлөгөндөр менен өз ара түшүнүшүү мүмкүн эмес.
Лугуру тилинин социолингвистикалык абалы жагымдуу деп эсептелет, аны бардык курактагы топтордун өкүлдөрү сүйлөшөт.
Булактар
https://www.ethnologue.com/language/ruf
Микоян Артём Иванович
Микоян Артём Иванович [23.7(5. 8). 1905, Тифлис губерниясы, Борчалинск уезди, Санаин кыштагы (азыркы Армения, Алаверди шаарынын чегинде) – 12. 1970, Москва] – советтик авиаконструкциялык, СССРде биринчи реактивдүү самолётторду түзүүчүлөрдүн бири, СССР Илимдер академиясынын академиги (1968; корреспондент мүчө, 1953), инженер-техникалык кызматтын генерал-полковниги, эки жолку Социалисттик Эмгеги Баатыры (1956, 1957). Н. Е. Жуковский атындагы Аскер-аба инженердик академиясын бүтүргөн (1936). Авиациялык заводдо аскер өкүлү, конструктордук бюронун жетекчисинин орун басары. 1940-жылдан самолёт куруу боюнча тажрыйба конструктордук бюронун башкы конструктору. 1956-жылдан генералдык конструкциялык 1940-жылдарда Микояндын жетекчилигинде (орус инженери М. И. Гуревич менен бирге) МиГ-1 истребители түзүлгөн. Ошол эле жылы ал истребитель өркүндөтүлүп (МиГ-3), Улуу Ата Мекендик согушта (1941–45) пайдаланылган. Микояндын жетекчилигинде үндөн ылдам учуучу реактивдүү самолёттор – МиГ-9, МиГ-15, МиГ-17, МиГ-19, МиГ-21 (канаты үч бурч, үндөн эки эсе ылдам учат), МиГ-23 (учуп баратып канатын өзгөртөт), МиГ-25 (үндөн үч эсе ылдам учат) истребителдерин түзүлгөн. Анын самолётторунда 55 дүйнөлүк рекорд коюлган. СССР Жогорку Советинин (3–8-шайланышы) депутаты, Лениндик сыйлыктын (1962), СССР мамлекеттик сыйыктын. (1941, 1947, 1948, 1949, 1952, 1953) лауреаты. Алты Ленин ордени, башка 4 орден жана медалдар менен сыйланган.
Плэйнфилд (Нү-Гэмпшир)
Плэйнфилд (Нү-Гэмпшир) (Plainfield) — Нү-Гэмпшир штатынын Салливан округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2364 киши. Болжолдуу аянты - 137.0 км². FIPS коду — 33-62340.
Ридбах
Ридбах (Riedbach) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Хасберге районуна кирет.
Калкы - 1685 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 31,67 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 6 74 153. Муниципалитеттин башчысы — Биргит Байер.
Алта Виста (Айова)
Алта Виста (Айова) (Alta Vista) — Айова штатынын Чикасо округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 2.0 км². FIPS коду — 19-01540.
Калкы
2010-жылы калкы 286 киши болгон.
Экибастуз
Экибастуз – Казакстандагы шаар (1957-жылдан). Павлодар областында. Калкы 138,2 мин (2013). Т. ж. бекети. Аэропорту бар. Көмүр казып алынат. Электрэнергетика, машина куруу, металл иштетүү, курулуш материал, тамак-аш ж. б. өнөр жай ишканалары иштейт. Шаарга жакын ГРЭС курулган. ЖОЖдор (а. и. университет), музей ж. б. бар. 1898-ж. негизделген.
Кемелизм
Кемелизм (Kemalizm), же Ататүркчүлүк (Atatürkçülük) — Мустафа Кемел Ататүрк тарабынан коюлган түрк улутчулдук идеологиясы. Ушул убакка чейин Түркия Республикасынын расмий идеологиясы катары каралып келет. Бирок кемализмдин заманбап жактоочулары алардын идеологиясы Үчүнчү Дүйнө өлкөлөрүнүн өнүгүүсү үчүн эффективдүү үлгү деп эсептешет. Америкалык саясат таануучу Сэмюэл Хантингтон да ушундай эле идеяны карманып, кемализмде радикалдуу (төңкөрүшчүл) батышташтыруу учурун жана мурдагы маданий салттарды бузуу учурун баса белгилеген. Кемализм 6 пунктка негизделген («алты жебе» — Altı Ok). Биринчи төрт жебе 1927-жылы түзүлгөн, андан кийин дагы эки жебе 1931-жылы кошулган. Алты жебе жөнүндөгү доктрина акыры 1937-жылдагы конституцияда бекитилген.
Жумуриятчылык
Республикачылык же Жумуриятчылык (Cumhuriyetçilik) — Осмон империясынын абсолүттүк падышабийлигине альтернатива катары мыйзамтизмелик калкбийликтик жумурият идеалы. Жогорку бийликтин (президенттин жана парламенттин) шайлануу принциби жана анын элинин алдында отчеттуулук. Түркия 1923-жылы республика болуп жарыяланган.
Улутчулдук
Улутчулдук (Milliyetçilik) — жарандарын титулдук улутка берилгендик духунда патриоттук тарбиялоочу улуттук мамлекеттин идеалы. Этникалык жана жарандык аныктоо. Улутчулдукка ардактуу орун берилген, ал режимдин негизи катары көрүлгөн. Ататүрктүн улутчулдугу жаш түрктөрдүн улутчулдугуна салыштырмалуу белгилүү бир өзгөчөлүккө ээ болгон. Ататүрктүн улутчулдугу, ал үчүн мурдагы «түркчүлүк» («түркизм») ордуна «миллетчилик» («миллет» деген сөздөн — «улут») термини артыкчылыкка ээ болгон, расалык улутчулдуктан жана пантүркизмден алыстап, аны түшүнгөн. Ататүрк француз модели боюнча – Түрк Республикасынын чегиндеги саясий улуттун идеологиясы катары (айрыкча пантүркисттерде болгондой түрк тектүү улут эмес). Мындан тышкары, жаш түрктөргө мүнөздүү исламчыл жана панисламисттик компонент четке кагылды, Исламды улуттун жашоосу үчүн эң жогорку санкция катары – эл жана “улуттук” менен алмаштыруу менен. Улут Ататүрк тарабынан этникалык түрктөрдү гана эмес, бардык жарандарды камтыган деп ойлогон, бирок түрк этникалык өзгөчөлүгүнүн негизинде; түрк эместер ушундай, б.а. ассимиляция жанда тарбияланган. Бирок акыркы тарыхта күрт сепаратизми түрк улутчулдугуна олуттуу чакырык болуп калды.
Улут критерийи: жалпы жарандык, жалпы тил, жалпы аймак, жалпы теги, жалпы тарых жана менталитет.
Элчилик
Элчилик же Калкчылык (Halkçılık) — таптык тецсиздикке жана мулктук артыкчылыктарга каршы курешуу. «Улуттуулук» принциби улутчулдук менен байланышкан, түрк коомунун биримдигин жана анын ичиндеги класстар аралык тилектештикти, ошондой эле элдин суверенитетин (жогорку бийликти) жана анын өкүлү катары ТУУКту жар салган.
Лайыкчылык
Лайыкчылык же секүлерчилик (Laiklik) — мамлекеттин лайыктык мүнөзү жана мамлекеттин исламдан бөлүнүшү. Мустафа Кемал Ататүрктүн алгачкы ыслаттарынын бири шарият мыйзамдарын жокко чыгаруу болгон. Андан кийин диний билим берүүгө тыюу салынып, бардык мектептер Билим берүү министрлигине баш ийди. Азыркы Түркияда бул принцип башка нерселер менен катар исламчыл партияларды куугунтуктоодо да көрүнүп турат.
Мамлекетчилик
Мамлекетчилик же дөөлөтчүлүк (Devletçilik — Devlet — "мамлекет" сөздөн) — мамлекеттин жетекчи ролу менен аралаш экономиканы куруу. Бул иш жүзүндө чакан жеке секторду сактап калуу менен экономиканы улутташтырууга алып келди.
Төңкөрүшчүлүк
Төңкөрүшчүлүк же ынкылапчылык (İnkılapçılık) - батышташтыруу курсу жана өнүгүү менен агартуучулукка таянуу менен салттуу коомдун калдыктары менен күрөшүү. . Мустафа Кемел Ататүрк француз журналисти Морис Перно менен болгон маегинде мындай деген:
Батышташуу саясатынын жаркын мисалдары: түрк тилинин латын жазууга которулушу, аялдарга шайлоо укугун берүү.
Чоңмурун Кадыр уулу
Чоңмурун Кадыр уулу (1870, Шопок айылы - 1946, Ошол эле жер) - комузчу, уста, Токтогулдун шакирти.
Ал аймакта «Сологой комузчу Чоңмурун» деген ат менен белгилүү болгон. Токтогулдун «Камбаркан», «Сары Барпы», «Армандуу чымчык», Айдараалынын «Көйрөң көө», «Айкүмүштүн такыл эт», Атайдын «Саадак какты», «Ак тамак, Көк тамак» ж.б. күүлөрүн бирде оң, бирде сол колу менен черткен куудул комузчу да болгон.
Колдонулган адабияттар
Токтогул району: Энциклопедия/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2005. 292 б., ил. ISBN 9967-14-030-5