cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Абдыкадыров, Жалил
Өмүр таржымалы
Ал жазуучу жана драматург катары бир кыйла оригиналдуу пьесалардын, 3 китептин, интермедиядардын, аңгемелердин, макал-лакаптардын, ырлардын автору, көптөгөн котормолордун ээси.
Медалдар менен сыйланган.
Лауф-ан-дер-Пегниц
Лауф-ан-дер-Пегниц ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Нюрнберг жери районуна карайт. Орто Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 26 127  (2010-ж.). Аянты – 59.80 км2.
Леукоспиддер
Леукоспиддер (лат. Leucospidae) — жоон бут чабандестер; чабандес каскак жандыктардын бир тукуму.
Узөн гүкууш суусу
Узөңгү кууш - Чоң Үзөңгүкууш суусунун негизги курамы. Узундугу 23 км, алабынын аянты 334 км2. Суу куралуу обулусуна кирет. Алабынын деңиз деңгээлинин орточо бийиктиги 3900 м, эң бийик жери 5407 м, эң жапыз жери(чатында) 3220 м. Какшаал тоо тизмегинин түндүк капталындагы мөңгүдөн башталып, аскалуу кууш өрөөн аркылуу агат. Алабында жалпы аянты 137,1 км2 келген 35 мөңгү бар, ири куймалары: Котур, Айталаа, Сарычат. Жылдык орточо чыгымы 3–4 м3/сек, эң көбү июнь-июлда,эң азы февраль–мартта байкалат. Негизинен кар, мөңгү жана булак сууларынан куралат. Өрөөнү Атбашы районунун жайлоосу.
Тегиз тармак
Тегиз тармак (Peer-to-peer network- Одноранговая сеть) деп аталган жергиликтүү тармакта өзүнчө сервер компьютери пайдаланылбайт. Тегиз тармакта тармак компьютерлерине жабдуулар (принтер сыяктуу), програмдык жабдыктар же берилиштер ар бирине бөлүп берилет. Тегиз тармакта колдонуучулар биринчи кезекте өздөрүнүн компьютеринде иштешет жана керек болгон учурда гана башка компьютерлердин ресурстарын пайдаланат.
Колдонулган адабияттар
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. Башкы редактор Ү. Асанов; Бишкек 2004. ISBN 9967-14-014-3
Нарын кум-шагыл кени
Нарын кум-шагыл кени  Нарын районунда, Нарын шаарынан 30  км түштүк-батышта, Достук кыштагынан 1 км батышта, деңиз деңгээлинен 1999–2003 м бийиктикте. 1984-ж. чалгындаган. Кен аймагы соңку төртүнчүлүк мезгилде пайда болгон койташ - шагыл-кум аллювий катмарынан түзүлүп, Ат-Башы суусунун Нарын дарыясына куйган жердеги тектирчесинде созулуп жатат. Пайдалуу катмардын калыңдыгы 4,0 мден 6,5 мге чейин өзгөрүп, калыңдыгы 0,5–2,5 м болгон кумайлуу чопо менен жабылып турат. Орточо гранулометриялык курамы: 700 –70 мм – 29%, 70–5 мм – 53%, 5 мм майдасы – 18%. Шагылдарды талкалагандан, кумду жуугандан кийин кум-шагыл кошулмасы "300" маркадагы бетонду, асфальт бетонун, жол курууга пайдаланууга жарамдуу. Запасы В категориясы боюнча – 87 миң м3, С1– 301 миң м3, В+С1– 388 миң м3. 1997-жылга карата баланстагы запасы: В – 7 миң м3, С1 – 301 миң м3, В+С1 – 308 миң м3.
Ак-Дөбө ІІ шаар калдыгы
Ак-Дөбө ІІ шаар калдыгы - орто кылымга (6-14-к.) таандык археологиялык эстелик. Талас шаарынын чыгыш тарабындагы Көгой айылынын түштүк чыгышында жайгашкан. Талас суусу шаарды экиге бөлүп турат. Жалпы аянты 15 км2 келген кол өнөрчүлүк, соода, дыйканчылык өнүккөн шаар болгон. Жазма булактарга караганда орто кылымдарда ал Текабкат деп аталган. Шаар калдыгын П. Н. Кожемяко 1956-60-жылдары казып изилдеген. Сепилинин (цитаделинин) түбүнүн аянты 50x55 м, бийиктиги 9 метр Шаардын борбордук бөлүгү (түндүк тарабындагы Куланкорук деп аталган чептен) чоподон бышырылып жасалган түтүктөр аркылуу суу менен камсыз болуп турган. Археологиялык казууда сапаттуу жасалган чопо идиштер табылган. Айрымдары минералдык боёктор, айнек сымал сыр (глазурь) менен сырдалган. Шаар ичиндеги чептерди казууда архитектуралык курулуштун мыкты үлгүлөрү ачылган. Айрыкча үйдүн ички дубалындагы шыптагы оюу археологдордун көңүлүн бурган. 13-14-кылымдарда шаардын жашоосу уланган. Бүгүнкү күндө сепил (цитадель) ордунда азыркы мүрзө жайгашкандыктан археологиялык эстеликтин бузулуу коркунучу бар.
Ака, аке
Ака, аке — түштүк кыргыздарда «ага», «ава» аталыштарына синоним катары колдонулат. Бир тууган агаларына жана өзүнөн улуу эркек туугандарына кайрылууда колдонулат. Айрым райондордо келиндер кайнагаларына атын айтпастан «аке» деп кайрылышат. Бул туугандык термин тува, хакастарда да колдонулары белгилүү.
Эркектер үйлөрү
Эркектер үйлөрү - алгачкы общиналык (жамааттык) коомдо уруктун же общинанын бойдок (кээде уруудагы бардык эркектер) эркектерине коллективдүү үй, ошондой эле эркектердин жыйналышы, жөрөлгөлөрдү өткөрүү, конок күтүү үчүн кызмат кылган коомдук имарат. Эркектер үйү же алардын калдыктары дүйнөнүн бардык элдеринде белгилүү. Сейрек таралган кыздар (аялдар) үйлөрү сыяктуу эле, алар алгачкы общиналык коомдогу аял-эркек жана жаш курактык бөлүнүүлөргө байланыштуу келип чыккан. Айрым илимий тыянактар боюнча, эрте уруктук общинасындагы эркек-аялдардын үйү өз алдынча бөлүнүп жашоосунан башталат. Эркектер үйлөрү энелик уруктан аталык урукка өтүүдө эркектер союздарынын ишмердүүлүгүнүн борборлору катары өзгөчө чоң мааниге ээ болгон.
Илька (Тайдон куймасы)
Илька — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тайдон дарыясынын оң жээгинен 62 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Доломит
Доломит – минерал, кальций жана магний кош карбонаты CaCO3×MgCO3, фр. геологу жана минералогу Д. Доломье (1750-1801) ысмынан коюлган. Металлургияда өтө чыдамдуу материал жана флюс катарында, курулуш иштеринде, силикат жана хим. ө. ж-да сырье катарында пайдаланылат. Д. уну менен топуракты акиташташат.
Эң ири маалыматтык технологиялар компанияларынын тизмеси
Бул тапкан кирешеси боюнча Fortune Global 500 журналынын эң ири технологиялык компанияларынын тизмеси. Тизмеде технологиялык өнөр жай менен байланыштуу ишмердүүлүк жүргүзгөн компаниялар камтылган. Аларга компүтер жабдыктарын, программалык камсыздоону, электроникаларды, жарым өткөргүчтөрдү, интернет, телеком шаймандарын, электрондук соода-сатыкты жана компүтер кызматтарын иштеп чыгарган компаниялар кирет. Эскертүү: Бул тизме бир жылдык кирешеси 50 млрд АКШ долларынан ашкан компаниялар менен гана чектелген.
Телекөрсөтүү
Телекөрсөтүү — радиоэлектрондук каражаттар аркылуу кыймылдуу сүрөттүрдү аралыкка берүүчү тармагы; көрмө маалымат берүү ыкмасы.
Телеканалды аралыкка берүү үчүн анын сүрөтү жана үнү электрдик сигналга айландырылат. Бул сигналды акыркы колдонуучуга жеткирүүнүн эки салттуу ыкмасы болуп саналат радио эфир жана кабель аркылуу (электрдик термелүүнүн жардамы менен; бул кабелдик телекөрсөтүү деп аталат).
Кыргыз ССРинин герби
Герб 1994-жылы 14-январында Жогорку Кенеште кабыл алынган.
Авторлору: А. Абдраев, С. Дубанаев.
Кыргызстандын гербинде ак шумкар-марттыкты жана кыраакылыкты Ысык-Кол-жаратылыштын сулуулугун, жашоонун, энергиянын булагын, бийик тоолор-кыргызтандыктардын таза, бийик,оой-тилектерин, нийетин билгизет.
Диэтил эфири
СН2 =СН 2 –® СН3СН2+ ——®
СН3СН2О+Н2 —® СН3СН2ОН
¯Н2SO4®H3CH2OSO2OH® (CH3CH2O)2SO2 Д. э. негизги бөлүгү этилсульфаттар гидролизинин стадиясында (95-100оС, 0,2 МПа) пайда болот.
2СН3СН2OSO2OH + H2O ® (C2H5)2O + 2H2SO4 (CH3CH2O)2SO2 + H2O ® (C2H5)2O + H2SO4
Эфир максималдуу чыгышы бир аз суюлтулса жана этиленден өткөрсө 7 % чейин жетет. Д. э. практикада целлюлоза нитратына, жаратылыш жана синтетикалык чайырларга, алкалоидге эриткич, айрым бир заттарга экстрагент, мед-да анестезиялоочу каражат катары колдонулат.
Турен Ален
Турен Ален (Францияда 3-августта 1925-ж. төрөлгөн,) – француз социологу, депутат, Нантер университетинин профессору. Социалдык кыймылдын изилдөө борборунун жетектөөчүсү. Ал капитализмдин саясий институттары менен социализмдин ортосундагы айырмага, сапаттарга каршы чыккан. Өзү врачтын уулу,тарых жана философияны окуган университет Эколь Нормальды бүтүргөн. 1952-жылы окуусун Америкада улантып ,Т.Парсонстун "Социологиянын функционалдык түзүлүшү" деген китеби менен таанышат. Турендин негизги кызыкчылыктары 60-70-жылдардагы социологиялык кыймылдары,согушка каршы күрөш, жаштар, аялзат, өлкө, 3-дүйнө ж.б.
Американын көркөм билим академиясынын ардактуу мүчөсү, Польшанын илимдер академиясынын мүчөсү, Франциянын чет элдик университетинин ардактуу доктору ж.б.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Амур лефуасы
Амур лефуасы — (лат. Lefua costata) сегиз муруттуу итчабактардын бир түрү.
Белок алмашуу
Белок алмашуу - организмдеги белоктордун жана алардын ажыроо продуктуларынын (аминокислоталар) айлануусу. Белок алмашуу - заттардын алмашуусунун олуттуу бөлүгү. Ами-нокисжоталарынын алмашуусу башка азот бирикмелери бар алмашуу менен тыгыз байланышкандыктан, Белок алмашуу көбүнчө азот алмашуунун жалпы түшүнүгүнө кошулат. Автотрофтук организмдерде - өсүмдүктөрдө (козу карындардан башка) жана хемосинтездөөчү бактерияларда Белок алмашуу органикалык эмес азотту сиңирип, аминокислоталарын жана амиддерди институт издөөдөн башталат. Адам менен жаныбарлардын организминде аминокислоталардын айрым бөлүгү гана жөнөкөй органикалык бирикмелердөн синтезделип, башка бөлүгү тамактан алынат. Тамак-аш продуктуларындагы белоктор ичеги-карындагы ферменттердин" таасири менен аминокислоталарга ажырап, канга сиңип, орган жана ткандарга жеткирилет да, организмде белок түзүүчү эркин аминокислоталар фондусун түзөт. Эркин аминокислоталардын ар түрдүү ички процесстерге, негизинен биологиялык жол менен органга ылайыктуу белокторду, ферменттерди синтездөөгө ж. б. катышат. Ашык аминокислоталар ферменттердин таасири менен ажырайт. Аминокислоталар-дын реакциясы кычкылданып деза-минденүү менен башталып, андан ары аминокислоталардын молекулалары-нын азотсуз калдыктары СОг, НгО жана NH3 түрүндөгү азотко чейин бөлүнөт. Жаныбарларда аммиактан мочевина синтезделип жана аммоний туздары түрүндө бөлүнүп чыгуу жолу менен зыянсыздалат. Өсүмдүктөрдөгү органикалык эмес аммоний азоту, аминокислоталардын, амиддердин жана белоктордун кайрадан синтезделипшне катышат.
Белок алмашуу жаныбарлардын жана адамдын организминде нерв системасы жана гормондордун катышуусу менен жөнгө салынып турат. Белок алмашуунун медицина жана айыл чарбасы үчүн практикалык мааниси чоң.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Рентген-терапия
Рентген-терапия — дарылоо максатта рентген нурларын колдонуунун теория менен практикасын камтыган нур менен дарылоонун бир бөлүгү.
Рентген нурлары менен анча терең эмес жайгашкан шишиктерди жана кээ бир ооруларды дарылайт. Ал дозасына жараша ооруну басаңдатуучу, сезгенүүгө каршы, ооруну (шишикти) таратуучу, бузуучу таасир берет. Башты рентген нуруна кактаганда чач убактылуу түшкөндүктөн козу карын (грибок) ооруларын дарылоодо, ошондой эле колтук бези сезгенгенде (гидраденит), сыздоок, чыйкан, лимфаденитте жана башкалар жакшы натыйжа берет. Рентген-терапия демейде башка дарылоо чаралары менен кошо жүргүзүлөт (Нур менен дарылоо).
Жазы тасма курт
Жазы тасма курт (Diphyllobothrium latum) – тасма мите курт. Жыныстык жетилген курттун (стробила) узундугу 7–10 м, кээ бирөөлөрү 20 мге чейин жетет, 3–4 миң муунактан турат. Баш бөлүгү ичке келип, эки жагында жылгачалары (ботриялар) бар. Ар бир муунагында бирден гермофродиттүү жыныс комплекси болот. Жырткыч сүт эмүүчүлөр (мышык сымалдар, түлкүлөр, ит сымалдар жана башка) менен кишинин митеси. Акыркы ээси – киши, 2 аралык ээси – циклоп жана жырткыч балыктар. Акыркы ээсинин заңы менен жумурткага толгон жетилген муунакчалар тышкы чөйрөгө түшөт. Жумуртка суу чөйрөдө кирпикчелүү корацидийге – алгачкы личинкага айланат. Кийинки этап эки аралык эсин алмаштыруу менен өтөт. Биринчи аралык ээси – циклоп же калак буттуу ракчалар корацидийди жутуп алат. Анын денесинде процеркоиддер өөрчүйт. Кийинки аралык ээси жырткыч балыктар (чортон балык, налим, алабуга жана башка) биринчи аралык ээсин жегенден кийин, алардын булчуңдарында жана ички органдарында узундугу 5–10 мм – плероцеркоиддер өөрчүйт. Киши чала бышырылган, чала куурулган, чала туздалган, кээ бир учурда чийки, тоңдурулган балык жегенде жугат, плероцеркоидден жыныстык жактан жетилген жазы тасма курт пайда болот. Кишиде дифиллоботриоз оорусун пайда кылат, аны дарылабаса өлүмгө алып келүүсү мүмкүн.
Рентген-терапия
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Венчурдук аткарымдар
Венчурдук аткарымдар – негизинен инновациялык банктар менен жүргүзүлүүчү, илимий-техникалык иштеп чыгууларды жана ойлоп табууларды кредиттөө жана каржылоо менен байланышкан аткарымдар. Өзгөчө тобокелчиликтүүлүгү менен мүнөздөлөт.
Идентификатор
Орусча аталышы
Идентификатор
Түшүндүрмө
Идентификатор өзгөрмөлөрдү, файлдарды ж.б.у.с. обьектерди аташ үчүн колдонулат. Ал тамгалар жана башка символдордон түзүлөт. Термин БББСда дагы колдонулат. Жадыбал жазылыштарында камтылган жана берилиштердин уникалдуу маанилерин белгилөө үчүн колдонулган кандайдыр бир символдордун удаалаштыгы. Мисалы, фильмдер жөнүндө маалыматтарды камтыган берилиштер базасында Норвегия мамлекетине тийиштүү болуп аны бир мааниде мүнөздөгөн Norway (Норвегия) дескриптору пайда болушу мүмкүн.
Колдонулган адабияттар
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. Башкы редактор Ү. Асанов;У.Н.Бримкулов ж.б. Бишкек 2004. ISBN 9967-14-014-3
Акедил дарыясы
Акедил дарыясы, Агизель, Белая (Ағиҙел) - негизинен Башкырт Республикасынын аймагы аркылуу аккан дарыя. Каманын сол куймасы.
Узундугу 1430 км, алабынын аянты 142 миң км². Түштүк Урал тоолору-нан башталып, жогорку агымында - тез, ортоңку жана төмөнкү агымдарында кеңири өрөөндө жай, көп имерилип, салаа-салаа болуп агат. Суусунун орточо чыгымы 970 м³/сек. Дарыя кар (55%), жамгыр жана булактардан куралат. Ноябрдын 2-декадасынан апрелдин жарымына чейин муз каптап жатат. Жээгинде Белорецк, Салават, Ишимбай, Стерлитамак, Уфа, Бирск шаары жайгашкан. Уфадан кеме жүрөт.
Ири куйма-лары: Нугуш, Чоң Инзер, Уфа (Өфө), Танып, Уршан, Дема, Чермасан, Сюнь.
Ким, Валерий Леодинович
Ким, Валерий Леодинович (1951-жылы Ош шаарыда туулган) – педагогика илиминин доктору (2000), профессор (2002), 1973-ж. КМУнун прикладдык математика факультетин бүтүргөн. Кыргызстан ИАнын физика жана математика институтунда ага илимий кызматкер. И.Арабаев атындагы униветситетте проректор, 2002-жылдан Кыргыз Респупликаысын Президентинин атайын өкүлчүлүк секретариатындагы инвестициялык маркетинг боюнча эксперт. Ал 50-дөн ашык илимий жана илимий-методикалык эмгектин, 2 монографиянын автору, алар Жогорку окуу жайларын реформалоого арналган.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Кылмыш жана Жаза
"Кылмыш жана жаза" Родион Расколниковдун психикалык азап чегишине жана адеп-ахлактык дилеммаларына токтолот. Санкт-Петербургдун мурдагы жакыр студенти болгон Расколников абийирсиз сүткордун кырсыктан каза болушун пландап, аны ишке ашырат. Ал өзүнүн иш-аракеттерин коргоо аракетинде бир сүткордун акчасы менен жакшы иштерди жасап, келемиштер дүйнөсүн тазалоо менен кылмыштын тең салмактуулугун сактаарын айтат. Ошондой эле ал өзүнүн кээ бир адамдар мындай иш-аракеттерге табигый жөндөмдүүлүгү бар, керек болсо аларды ишке ашырууга укуктуу деген теориясын сынаш үчүн киши өлтүрөт. Романдын аягына чейин бир нече жолу Расколников өзүн Наполеон Бонапарт менен салыштырып, жогорку максаттарга жетиш үчүн киши өлтүргөнгө болот деген ишенимин билдирет.
Temple Run
Temple Run — Imangi Studios тарабынан 2011-жылы иштелип чыккан жана жарык көргөн 3D чексиз чуркоо видео оюну. Ал жубайлар тобунан турган Кейт Шеферд жана Наталя Лукянова тарабынан өндүрүлүп жасалган жана программаланган. Сүрөтчүсү Кирил Чангов. Оюн башында iOS түзмөктөр үчүн чыгарылып, кийинчерээк Android системдери менен Windows Phone 8 үчүн колдонууга берилген.
Түп нуска оюндун уландысы 2013-жылы 17-январда iOS үчүн жарык көрүп, 24-январда Android түзмөктөрү үчүн чыгарылган. 2014-жылдын июнуна карата, Temple Run менен анын уландысы 1 миллиарддан да көп жолу жүктөп алынган.
Бааракы активдери
Бааракы активдери – пенсиялык салымдардан жана бааракы эсебинде эске алынуу менен жайгаштырылган киреше бөлүктөрүнөн түзүлүүчү кордун акча активдеринин (акча каражаттарынын) таризи.
Лауфен
Лауфен - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Берхтесгаден (район)|Берхтесгаден районуна карайт. Жогорку Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы –  6600 (2010-ж.). Аянты – 35.31 км2.
Вербалдык келишимдер (бүтүмдөр)
Вербалдык келишимдер (бүтүмдөр) – оозеки түзүлгөн келишимдер. Рим укугунда В. к. стипуляциянын маанилүү түрү болуп саналат. == Колдонулган адабияттар ==
Исанба (Илишев району, Башкыртстан)
Исанба — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Исанбаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 675 киши. Почта индекси — 452276, ОКАТО коду — 80230832001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Нарын чопо кени
Нарын чопо кени Нарын районунда, Нарын шаарынан 1,5  км түндүк тарапта, Нарын дарыясынын оң өйүзүндөгү 2-тектирде. 1939-ж. табылган. 1950-ж. геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлгөн. Кен аймагын антропогендин аллювий борпоң чөкмө тектери түзөт. Пайдалуу катмар чаң сымал, саргыч, боз, күрөң түстөгү чоподон турат. Катмардын орточо калыңдыгы 4,5–10 м, чет-жакасы 0,14–4,90 мге чейин жукарат. Арасында калыңдыгы 0,05–0,3 м келген кум жана шагыл кабатчалары кездешет. Жакшы нымдалат, ийилгичтиги жогору. Чопо химиялык-технологиялык касиети боюнча «100», «125» маркасындагы курулуш кирпичин даярдоого жарактуу. Запасы А+В категориясы боюнча 638 миң м3. Кенди карьерден казып алуу менен Нарын кирпич заводу пайдаланууда.
Жеки Чан
Жеки Чан  (Jackie Chan; 成龍, Чең Луң; 陳港生, Чен Гаңшең («Гоңконгдо туулган Чен»)); кээде Чан Коңсаң жана Фан Шилуң деп айтылат. 7-апрель 1954 жылы Гонконг шаарында туулган) — гонконг жана америка актёру, каскадёр, кинорежиссёр, продюсер, сценарист, трюктарды жана мушташуу оюдарын коюуучу, ырчы, БУУнун өз эркинче элчиси. Тасмаларда актер акробатикалык күрөш ыкмалары, күлкүлүү кыймыл-аракети, жана ар түрдүү куралдарды мушташта колдоно билгени жана өзү аткарган каскадерлук трюктары менен белгилүү. Ал кунг-фу жана хапкидо менен машыккан. Актер 1960-жылдардан тарта тасмаларда катышып, жүз элүүдөн ашуун тасмада тартылган.
Актер “Гонконг жылдыздар аллеясынын” жана "Голливуд атак-даңк аллеясынын" жылдызы болгон. Анын аты ар кандай ырларда, карикатураларда, мультфильмдерде жана видео оюндарда колдонулуп келет. Жеки Чан кесипкөй ырчы жана кытай тилинин кантон жана мандарин диалектилеринде ырдай алат, көптөгөн ыр альбомдорун жарыкка чыгарган. Роль жараткан тасмалардын көбүндө тематикалык ырларды ырдаган. Ал ошондой эле кайрымдуулук иштери аркылуу дагы белгилүү. 2015-жылы Forbes журналынын эсептөөсү боюнча Жеки Чандын кирешеси $350 миллионго (АКШ доллары) бааланган.
Өмүр баяны
Жеки кытайдын кедей үй-бүлөсүндө туулган. Анын ата-энеси Чарльз Чан (1914—2008) жана Лили Чан (1916—2002) граждандык согуш учурунда Гонконго качышып, ал эми 1960 жылы Австралияга көчүп барышкан. Көчкөнгө чейин алар Гонконгдо Франциянын элчилигинде үй жыйноочу жана короо кароочу болуп иштешкен.
Жеки 8-10 жашында эле "Түбөлүк сүйүү", "Чоң жана кичине Вонг Тин Бар", "Цинь Сянлянь тарыхы" аттуу кинотасмалардын эпизоддорунда роль жарата баштайт. Кийинчерээк, трюктарга аралаша баштаган, тагыраак айтканда "Жин муштуму" (Кулак ярости) жана "Дракондун чыгышы" аттуу Брюс Линин катышуусундагы тасмаларда трюк жараткан көпчүлүктүн ичинде болгон.
1976-жылы Жеки Канберрага ата-энесинин колуна келет. Ал жерден бир азга «Dickson College» де окуп, куруучу болуп да иштеп калат.
Карьерасы
Тасмадагы карьерасын каскадёр катары баштаган. Кээ бир учурда аны эпизоддорго жана кичинекей роль жаратууга чакырып турушкан. Кунг-фу, акробатиканы ишеничтүү билип, жакшы пластика жана сценалык өнөрдү мыкты билген Чан 1970 жылдардын аягында чоңураак ролдорду жаратып, кийинчерээк өзү тасма тарта байштайт. Ал комедия менен уруш искусствосун, кадимки көчө согушун аралаштырып, көңүл ачуучу тасмаларды жасап, акырындан жаңы киножанр түптөп баштаган.
Жеки Чанды таанымал кылган алгачкы «Змея в тени орла» аттуу тасма болгон. Тасманын режиссёру Юань Хэпин Жеки Чанга трюктарды өзү ойлоп таап, тасмага коюууга уруксат берет. Бул тасма уруш искусствосу колдонулган комедия жанрында жаралат. Ушул эле жылы Чан «Кызуу чебер» тасмасына тартылат. Ушул тасма Жекинин таанымалдуулугун арттырып, ийгиликтүү карьеранын башталышына түрткү болгон. Тасмада Чан — Вон Фэй Хун деп аталган ичкич, кыйратпаган, өзүнө анча окшошпогон адамдын ролун жаратат. Бул жагынан тасма новатордук болуп чыга келген. Ошондой эле Чан менен карган актёр Юэн Сю Тьендин (Саймон Юэн деген ат менен да белгилүү) комедиялык дуэти да ийгиликтүү болот.
1980 жылдары ал, башкы каарманды Саммо Хунг аттуу актёр ойногон «Бактылуу жылдыздар» тасмасында экинчи пландагы роль жаратып, мындан тышкары бир топ тасмаларда ойнойт.
1983 жылы “«А» Проектиси” (Project «A») тасмасында тартылып жүргөн кезинде официалдуу түрдө өзүнүн каскадёрлук тайпасын түзөт. Кийинки калган тасмаларында “Жеки Чандын каскадёрлук тайпасынын” жардамы менен иштешет.
Чан 1980 жылдары “Чоң уруш” ("Большая драка"), "Замбирек маңызы" жарышы"(“Гонки „Пушечное ядро“”), "Коргоочу" (“Покровитель”) аттуу тасмалары менен америка киноиндустриясына чыгууга бир нече аракет кылат.
1990 жылдары Чанга 2 жолу терс каармандын ролун сунушташкан. Бирок, экөөндө тең Чан, терс каарман ойноочулардын стереотибине кирип калуудан коркуп, андан баш тарткан. Биринчисин Голливуд жылдызы Сильвестр Сталлоне Саймон Феникс деп аталган каракчынын ролун сунуштаса (аны Уэсли Снайпс ойногон), ал эми экинчисинде "Өлтүрүүчү курал 4" (“Смертельное оружие 4”) тасмасында да каракчынын ролун сунушташкан (бул ролду Джет Ли ойногон).
1994 жылы MTV телеканалы Жеки Чанга кинематографиядагы жалпы жетишкендиги үчүн сыйлык тапшырган.
Жеки Чанга чыныгы ийгилик 1995 жылы «Бронкстогу талаш» («Разборка в Бронксе») тасмасынан кийин келген. Ал киреше табуу жагынан Чоу Юнь-Фат жана Мишель Ё атту актёрлордон кем калган эмес. Көрүүчүлөргө Чандын башка иштери да жаккан. Мисалы, «Биринчи сокку», «Громобой », «Шанхай түш маалы» («Шанхайский полдень»). «Жеки Чандын окуялары» мультсериалы да ийгилик жагынан артта калган эмес. Ар бир бул сериал бүткөн соң Жеки күйөрмандардын суроолоруна жооп берип турган.
2011 жылдын сентябрь айында Жеки Чандын жүзүнчү тасмасы — «1911» жарыкка чыгат.
2012 жылдын июль айында San Diego Comic-Con International фестивалында Жеки Чан «Неудержимые 3» тасмасына тартылууга кызыктар экенин билдирди.
Чан ийгиликтүү поп-аткаруучу катары да белгилүү; 1984 жылдан тартып 100дөн ашык ыр жазып 20 альбом чыгарган. Ал кытай, жапон, англис тилдеринде ырдайт. Ошондой эле өзүнүн тасмаларынын башкы ырларын дагы өзү ырдайт, бирок ал тасмалар Европа жана АКШга чыгаарда башка ырларга алмашылат.
Чан өзүнүн кайрымдуулук иши менен да кеңири белгилүү жана ар-түрдүү долбоорлорго катышып турат. “Жаныбарларга ырайымсыз мамиле кылууга каршы”, 2004 жылы Инди океанында цунамиден, Кытайдагы суу ташкынында жабыр тарткандарга жардам ж. б. акцияларда өз каалоосу мнен элчи катары иш алып барган. 2006 жылдын июнь айында өзүнүн байлыгынын жарымын кайрымдуулук максатта жумшоорун билдирген. 2003 жылы катышуучулары жер жүзүндөгү тынчтык үчүн чыгышкан «United Buddy Bears» аттуу көргөзмөнүн Гонгконгго келишин чакырган. Бул көргөзмөнүн ачылышында Чан ЮНИСЕФ жана башка эки балдар уюмуна 4,14 млн гонконг  долларын барабар болгон чек тапшырган. Гонкогдо “Жылдыздар авенюсунда” (“Авеню Звёзд”), Голливудда “Жылдыздар аллеясында”, ошондой эле Москвада Эски Арбатта Чандын жылдызчалары бар.
Чан жөнүндө жазылган китептер аз эмес. Акыркысы Василий Москаленконун «Хроники Джеки Чана» аттуу фантастикалык китеп. Жазуучу бул китепти жазууга Жекинин өзүнөн уруксат алган.
Тасмалардагы образы
Чан, Брюс Ли жана ага окшогондордун образын туурабай, тескерисинче аларга карама-каршы образ жаратканын ырастайт. Брюс Ли кайраттуу, чыдамкай баатырдын образын жаратса, ал эми Жеки тескерисинче, жөнөкөй, жалкоорок, үй-бүлө, достору, сүйгөн кызы менен начарыраак мамиледе болгон, бирок боорукер, кубаттуу адамдын образдарын жараткан. Акырында бирок, Жекинин образдары кыйынчылыктарга карабастан жеңишке жетип турат.
2000 жылдары Чан жанр, сюжет, тасмадагы баатырлар жагынан кеңири байкоо жүргүзөт. Интервьюлордун биринде, тасмада ойной ала турган аскер эмес, согуша ала турган актёр экенин далилдегиси келгенин билдирген.
Трюктары
Чан трюктардын көпчүлүгүн өзү кылаарын, ошондой эле, кээде башка актёрлордун трюктарын дагы жасап бергенин айтат. Бирок трюктарды 100 пайыз аткарат деп айтуу туура эмес, анткени “Смокинг” («The Tuxedo») тасмасында, Жекинин ордуна 7 дублёр тартылган. Трюктарды аткаруу убагында көптөгөн жараатарды алган. Ушу себептен Жеки дүйнө боюнча бардык кепилдик берүүчү компаниялардын кара тизмесине кирет.
(Көбүнчө тасмаларынын акырында анын окшошпой калган трюктары, кээде жараат алган көрүнүштөрү көрсөтүлөт). Эң кайгылуу натыйжа 1986 жылы “Кудайдын жабдыктары” (“Доспехи бога“) тасмасында, бактан кулагандыктан мээсинен оор жараат алып, өмүрүнөн айрылып кала жаздаганда болгон. Азыркы учурда абдан оор трюктарды жасоодон качат.
Көп убакыттын бери Чан бир канча жолу жанбашынын чыгып кетишин, колу-буттарынын манжаларынын сынышын, бет сөөгүнүн, мурдунун, моюн сөөгүнүн, кабырга жана далыларынын сынышын башынан өткөргөн.
Ысымдары
Жеки деген ат менен белгилүү болгонго чейин көптөгөн ысымдарды колдонгон. 5,5 кг болуп төрөлгөндүктөн апасы Пао Пао (“замбиректин маңызы” (“пушечное ядро”) деген ат берген. Кийин опералык мектепте Чанды мугалиминин урматына Юэнь Ло деп аташкан.
1976 жылга чейин Чен Юэн Лун (Yuen-Lung Chan) деген ысым менен белгилүү болот. Андан кийин Австралияда куруучу болуп иштеп жүргөн убакта досторунан Жеки деген атка конгон. Аны ошондой эле Син Лун (Sing Lung; «кичинекей ажыдаар») деп да аташчу.
Yuan Lung Chan, Lung Chen, Long Cheng, Wellson Chin, Baseball Bat (коркунучтуу, учуу менен байланышкан трюктарды өзү аткаргандыгы үчүн) деген ысымдар менен да тасмага тартылган.
Жеке жашоосу
Тайвань актрисасы Линь Фэнцзяого үйлөнгөн. Өмүр баянында үйлөнгөн жылы 1983 деп келет, бирок көптөгөн булактар 1 декабрь 1982 жылды айтышат. 1982 жылдын 3 декабрында Чан Цзоминг (Джейси Чан) аттуу баласы төрөлгөн.
Ошондой эле Жекинин Элейн У Цили  аттуу никесиз аялынан Этта У Чжолинь (Нг Чхёклам, 1999 жылдын 19 ноябрында төрөлгөн) аттуу кызы бар. Бирок Жеки аны официалдуу түрдө кызы катары тааныбайт.
Жеки буддист болуп саналат.
2009 жылы Чан Камбожда университетинин ардактуу доктору наамын алган.
Тасмаграфиясы
1962 жылдан тартып Жеки Чан 100 ашык тасмаларда тартылган.
Терс каармандарды ойноо
Жеки Чан терс каарманды ойногон бир канча тасмалар бар: Кийинчерээк батыш студияларынын сунушуна карабай, терс каармандарды ойногон эмес.
Интернеттеги шилтемелер
Жеки Чандын өмүр таржымалы Жеки Чан Жеки Чандын Орусиядагы официалдуу эмес сайты
Соловьевка (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Соловьевка — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Подлеснен айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 6 киши. Почта индекси — 453152, ОКАТО коду — 80249868007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Аксакалдар
Аксакалдар - алгачкы общиналык коомдо (көпчүлүк учурда эрте таптык коомдо да) коллективдик жамааттын, уруктук, уруунун ичиндеги жашы боюнча башкаларга салыштырмалуу улуу мүчөлөрү, коллективдин бийлик жана башкаруу органы. Акса- калдардын (эреже катары, эркектер) орду алардын каада-салттарды сактап алып жүргөн кадыр-баркы менен аныкталат. Алгачкы жамааттык (общиналык) коомдун өсүп-өнүгүшү менен бирге, ак- сакалдар менен катар башка да бийлик жүргүзүүчүлөр, мисалы, жол башчылар (жол башчы деп көбүнчө бийликти мурастоочуларды түшүнүшөт) пайда боло баштайт. Аксакалдар менен жол башчылардын реалдуу бийлигинин салмагы өзгөрүп турган; бара- бара жол башчылардын бийлигинин таасири жогорулай баштайт, аксакалдар кеңеш берүүчүлөргө айланышат. Ага карабастан, алгачкы жамааттык (общиналык) коом урай баштаганда аксакалдар коллективдин жаш мүчөлөрүнөн айырмаланып салыштырмалуу көбүрөөк артыкчылыктарды алууга мүмкүндүк алышкан. Аксакалдар мындай артыкчылыктарды өз туугандарына бекемдеп берүүгө умтулушкан.
Александр Невский
Александр Невский - (1221-1263-ж. ч.) - орустун мамлекеттик ишмери, кол башчы, Новгород князы (1236-51), 1252-жылдан Владимирдин улуу князы. Орустун түндүк-батыш жерлерин швед жана немец баскынчылардан коргогон орус аскерлерине башчылык кылган. 1240-ж. 15-июлда Невада ладогалыктар менен бирге швед баскынчыларын талкалап «Невский» деп аталган. 1241-ж. Новгородду басып кирген ливондук рыцарларды жеңет. 1242-ж. 5-апрелде немец атчан аскерлери менен кнехтердин жөө отряддарын Чуд көлүндө кыйратуу Александр Невскийди өз доорундагы эң көрүнүктүү кол башчылардын катарына кошкон. Немец рыцарларынын орустарга каршы агрессиясы токтотулган. Александр Невский орус жеринин түндүк-батыш чек арасын бекемдөөнү улантып, Норвегия менен тынчтык келишимин түзгөн (1251). Алтын Ордо менен Рустун ортосунда болуучу тополоңду алдынала сезип, Татар хандыгын ынтымакка чакырган. Александр Невский тарыхта кылдат жана көрөгөч саясатчы, Ата Мекенин коргогон князь - жоокер катары бааланган. 1725-ж. 21-майда жана 1942-ж. 29-июлда анын урматына Александр Невский ордени чыгарылган.
Абдыкалыков Жолдошбай
Жетишкендиктери
Биринчи ырлар жыйнагы «Жылдызстан» 1961-ж. жарык көргөн. Абдыкалыков — «Бакыт гүлдөрү» (1963), «Кош жылдыз» (1967), «Ак толкундар» (1968), «Таштагым менин, Таштагым» (1970), «Теребел» (1971), «Дүйүм дарак» (1973) ырлар жыйнактарынын автору. Ал классикалык кыргыз поэзиясынын салты менен жазат. Күндөлүк турмуш чындыгын нукура реалисттик боёктор менен туюнтууга умтулат, анын ыр, поэмаларында гражданчыл пафос, патриотчул чакырыктар, тунук лиризм жыш учурайт. Чет тилдерге ырлары которулган. Кыргыз тилине А. С. Пушкин, М. Ю. Лермонтов, Т. Г. Шевченко, В. В. Маяковскийдин чыгармаларын, Бангладеш, латын америкалык акындардын ырларын которгон. Кыргыз Республикасынын Ленин комсомолу сыйлыгынын лауреаты (1970).
Айрым шилтемелер
Жолдошбай Абдыкалыков, ЫНАКТАРЫМ, ДОСТОРУМ
Белопольский Аристарх Аполлонович
1895-ж. Сатурндун шакегинин түзүлүшүн изилдөөдө жарык ылдамдыгын өлчөө ыкмасын колдонуп, ал шакек планетаны айланган көп сандаган майда телолордон турганын аныктаган. Белопольский жылдыз спектрографынын жардамы менен Күндүн айлануу ылдамдыгынын бир аз азайганын байкаган (1925-33), аны башка астрономдор да ырастады.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Домна процесси
Домна процесси - курамында темири бар материалдан домна мештеринде чоюнду алуу. Кокс күйгөндө фурм зонасында пайда болгон көмүртек (II) оксиди менен темир оксиддери калыбына келишет:
C+O2 =CO 2+Q
алынган темир кокс, көмүртек (II) оксиди менен өз ара аракеттенишип, темир карбидин пайда кылат:
3Fe+C=Fe3C
3Fe+2CO=Fe3C+CO2
Муну менен бирге темир көмүртекти эритет. Натыйжада темир көмүртек менен байып, чоюнду (көп компоненттүү куйманы) пайда кылат, ал балкып эриген абалда домна мешинин горнуда топтолот. Шлак пайда болуу 10000С башталат. Акиташ ташы (флюс) ажыраганда пайда болгон кальций оксиди бош тоо-тектериндеги калыбына келбеген кремний, мрганец, алюминий оксиддери жана кокс күлү менен кошулуп ар түрдүү силикаттар, алюминаттар жана кальций алюмосиликаттарынан турган шлакты пайда кылат. Шлак тыгыздыгы чоюндукуна караганда аз болгондуктан ал чоюн үстүнө калкып чыгат. Чоюн менен шлакты домна мешинен атайын тешиктер аркылуу бөлөк-бөлөк чыгарышат. Д. п. жакшыртууну мешке үйлөтүлгөн абаны кычкылтек менен байытуу, коксту үнөмдөө үчүн суюк, газ түрүндөгү отундарды пайдалануу, басымды көбөйтүү менен мештин күл түшүргүчү аркылуу кирген газдардын агымын жөнгө салуу менен ишке ашырат.
Ветеринардык тастыктама
Ветеринардык тастыктама – ташылып кетип жаткан (ташылып келип жаткан) малдын (тирүүлөй жана союлган), канаттуулардын (тирүүлөй жана союлган), аларды кайра иштетүүдөн алынган азыктардын тазалыгын, таза аймактардан алынып келингенин күбөлөгөн санитардык документ. == Колдонулган адабияттар ==
Кыргыз радио уктуруу
Кыргыз радио уктуруу (латын тилинен radio - нур чыгарам, radius - нур) – калкка сүйлөгөн сөздү, музыканы жана башка үн маалыматтарын радио аркылуу берүү, оперативдүү кабарларын, массалык үгүттөөнүн, калкка билим берүү ишин жүргүзүүнүн негизги каражаттарынын бири.
Кыргызстан:
Талас
Жаилов Жумабек
Жаилов Жумабек - (26. 8. 1955-ж. туулган, Чүй облусу, Москва району, Предтеченка айылы) – экономика илимдеринин доктору (2002), профессор (2007). Айыл чарбасын пландаштыруу боюнча адис. КМУну бүткөн (1977). Кыргыз ССР ИА ЭИде илимий кызматкер (1977–89), Кыргызстан КП БКда кеңешчи (1989–91), «Кыргызагробизнес» борборунун гендиректору (1991–95), КР Экономика министрлигинде бөлүм башчы (1996), КР Өкмөтүнө караштуу Тышкы экономикалык байланыштар агентчилигинде эксперт (1996–97), 1997-жылдан КР Өкмөтүнө караштуу Экономикалык стратегиялар борборунун директорунун орун басары. «Реформа» аттуу эл аралык илим-экономикалык журналдын башкы редакторунун орун басары. 47 илимий эмгеги, анын ичинде 4 монографиясы жарык көргөн.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Нагизи (Нү-Мексико)
Нагизи (Нү-Мексико) (Nageezi) — Нү-Мексико штатынын San Juan округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 296 киши. Болжолдуу аянты - 37.1 км². FIPS коду — 35-50790.
Хэролд Розен
'''Хэролд А. Розен''' (англ. Harold A. Rosen; 1926-жыл 20-март — 2017-жыл 30-январь) — "геостационардык спутниктин атасы" жана "байланыш спутниктин атасы" деген ат менен белгилүү америкалык инженер-электрик болгон. Ал Hughes учак компаниясы үчүн Syncom аттуу биринчи геосинхрондук байланыш спутнигин жасап курган топту түзүп жетектеген.
Донор
Донор – акцептор менен хим. байланышты пайда кылуу үчүн жуп электронду берген атом же атомдор тобу. Азот, кычкылтек, күкүрт, фосфор атомдору ж.б. Д. боло алышат (к. Донордук-акцептордук байланыш).
Акенеев Жумакадыр
Акенеев Жумакадыр - (22.1.1954-жылы туулган, Ысык-Көл облусу, Тоң району, Улахол совхозу) - экономист, экономика илимдеринин доктору (1998), КРнын эмгек сиңирген экономисти (1996). Фрунзедеги политехникалык институтун бүтүргөн (1976). Ошол эле институтта окутуучу, айыл чарба экономикасынын ИИИнда сектор башчы, КРнын Улуттук статкомитетинин председатели, КРнын Айыл жана суу чарба министри, 2002-жылдан КМУУнун профессору. Айыл чарба экономикасын изилдөө боюнча адис. 70тен ашуун илимий иштери жарыяланган. Негизги эмгектери сугат жерлерди үнөмдүү, натыйжалуу пайдалануу жана рынок экономикасынын маселелерине арналган. Эмгектери: Проблемы рационального использования орошаемых земель. Б., 1997.
Песчеш (дарыя)
Песчеш — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Икса дарыясынын оң жээгинен 99 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бикиртик тоосу
Бикиртик тоосу – борбордук Теңир-Тоодо бийик (3100–4800 м)  тоолуу аймак. Какшаал тоо тизмегинин түндүк-чыгышында. Анын өтө бийик Акзоо (батышта), Айрытөр (чыгышта), Бикиртик (түштүктө) жана башкалар тоолорун кар мөңгү баскан. Бул аймакка аркайган асказоокалуу жылаңач тоолор, куюлган корум таштуу рельеф мүнөздүү. Айрым жерлерде (түштүк, түндүк-чыгышта) тайпак пенеплендүү тоолор кезигет. Негизги морфоструктуралар ортоңку палеозойдун түрдүү түстөгү кристаллдашкан чөкмө тектеринен турат.
Түндүктөгү жапыз (Чолоккапчыгайга жакын) жагы миоцен-плиоцендин конгломерат, кумдук, алевролит, мергель, өтө бийик түштүк бөлүгү девондун калыңдыгы 2300 мге жеткен кумдук, сланец, алевролит тектеринен түзүлгөн. Какшаалдын кырында Бикиртик бели (бийиктиги 4358 м) жайгашкан. Бикиртик суусу (Узундугу 29 км) Чолоккапчыгайдын (Акшыйрактын алабы) оң куймасы; өтө кууш терең капчыгай менен агат. Ага кар, мөңгүдөн башталган суусу мол бир катар суулар (чыгыштан Айрытөр, Майтөр, Ичкетөр, батыштан Карабел) куят. Тоолордун күнгөйүнө бийик тоолуу талаа, тескейине шалбаа, түндүктөгү жапыз жагына кургак талаа ландшафттары мүнөздүү. Топоним адабиятта, топогр. карталарда Бакирти, Бекертык, Бекирти, Бикиртти, Пикертык, Пиккертык деген аттар менен башаламан берилип жүрөт. Үчтурпандыктар Бикиртик ашуусун – Күкүртүк  деп аташат.
Ильмень (Том куймасы)
Ильмень — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Томь дарыясынын оң жээгинен 408 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тырансымактар
Тырансымактар — каңылтыр балыктардын бир тобу, буларга кыйла уруу жана түр кирет: Атлантика тыраны (лат. Brama brama), ак тыран (Parabramis pekinensis), деңиздин тикендүү тыраны (Taractes asper), күмүштөй тыран (Pterycombus brama), Америка тырандары (уруу) (Notemigonus), Европа тырандары (уруу) (Abramis), деңиз тырандары (тукум) (Bramidae), кадимки деңиз тырандарды (уруу) (Brama).
Санькина дарыясы
Санькина — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ратта дарыясынын оң жээгинен 155 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Монополия
Монополия (Monopoly) — бул кандайдыр бир ишкананын же жеке адамдын өндүргөн товарынын базар экономикасында жалгыз үстөмдүк кылышы. Монополист өндүргөн товарга өз алдынча баа коё алат жана өзү башкарат.
Ак жаан
Ак жаан - майдалап узакка жааган жамгыр. Тамчыларынын диаметри 0,5 ммден ашпайт, адатта катмарланган булуттан же тумандан түшөт. Ак жаан узакка созулгандыктан жерге жакшы сиңип, эгиндин, өсүмдүктөрдүн өсүүсүнө ыңгайлуу шарт түзөт.
Лауинген
Лауинген - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Диллинген (район)|Диллинген районуна карайт. Швабия административдик округуна тиешелүү. Калкы –  10 645  (2010-ж.). Аянты – 44.39 км2.
Аксакалдар бийлиги
Аксакалдар бийлиги - алгачкы жамааттык (общиналык) коомдо уруктагы, уруудагы, уруу союздарынын башында турган жол башчылардын, көсөмдөрдүн бийлиги. Бул доордо коомдогу башкаруу бийлигин аксакалдар же алардын кеңеши башкарган. Бул этнология илиминде «геронтократия» деп аталат жана ал англиялык этнограф У.Риверс тарабынан киргизилген. Аксакалдар бийлиги кыргыз коомунда өзгөчө ролго ээ болушкан. Бул бийлик өзгөчө «аскердик демократия» деп аталган өткөөл доордо, мамлекеттүүлүктүн алгачкы белгиси болгон уруулук бирикмелер түзүлүп жаткан мезгилде (доордо) өзгөчө мааниге ээ боло баштаган. Ички, тышкы алакалар, коомдогу маанилүү маселелер аксакалдар бийлиги тарабынан чечилген. Кыргыз каганынан Кытайдын Тан династиясынын императорунун кабылдоосунда аксакал, журт башчысы, элтебер Шибокюй Ачжан болгондугун жазма булактар баяндайт. Кыргыз коомунун андан соңку өнүгүүсүндө да аксакалдардын ээлеген орду маанилүү бойдон кала берген.
Ничке кум кени
Ничке кум кени Жалал-Абад облусунун Токтогул районунда, Токтогул шаарчасынан 9  км батышта, Ничке суусунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1020 м бийиктикте. 1971-ж. Түштүк Кыргыз геологиялык экспедициясы тарабынан геол. чалгындоо жүргүзүлүп, запасы эсептелген. Кен аймагында неоген–төртүнчүлүк мезгилинин борпоң чөкмө тектери жатат. Кум узундугу 1,5 км, калыңдыгы 10 мге чейинки катмарды түзөт. Ири бүртүкчөлүү (0,6 ммден кесек бөлүкчөлөрү басымдуу), негизинен кварц, талаа шпатынан турат. Арасында 10%ке чейин майда шагыл кездешет. Чаң 6%, слюда 2,6%ке чейин, органикалык кошунду жок. Көлөмдүк массасы 1,53–1,59 г/м3. Технологиялык касиети боюнча кумду "200" маркадагы бетонго жана курулуш ылайына пайдаланса болот. Бирок, адегенде кумду жууп, иргеп алуу сунуш кылынат. Запасы А+В категориясы боюнча 1093 миң м3, С1– 1484 миң м3.
Анжиян көтөрүлүшү
Анжиян Көтөрүлүшү – Фергана өрөөнүндө кыргыз, өзбек калкынын Орусия падышачылыгынын Орто Азиядагы отор саясатына жана феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынан кунардуу жерлерин тартып алышы ж.б. себеп болгон. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү Чыйбыл болуш баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-жылы алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанылган, 1887-жылы Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-ж. бугу айынын (май) 17 күнү кечинде Миңдөбөгө (Араван району менен Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек жана кыпчактан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали жана дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги менен 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык менен басылган. Көтөрүлүштүн жетекчилери Зиябидин Максым Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон, Мадали эшен бугу айынын (май) 19 колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун улуттук курамы: кыргыздар – 257, өзбектер – 112, түрктөр – 20, уйгурлар – 17, кыпчактар – 3, тажиктер – 5, каракалпак – 1) соттолуп, Сибирге айдалган, Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болуш алгач өлүм жазасына өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо менен алмаштырылган. Миңдөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыштактарынын калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миңдөбө кыштагы ошол эле Тажик, Дөңкыштак айылдары жер менен жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандарын көчүрүп келип отурукташтырып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтобостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болушундагы Кетментөбө өрөөнүндө да А. к-нө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун жиберилип, алар Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышллкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы менен кармалган Токтогул Сатылганов да болгон. А. к-нүн ырайымсыз басылышы Кыргызстандын түштүгүндө жана Орто Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчө-шүнө түрткү берген.
Шилтемелер
Булак 1: Кыргыз Инфо Булак 2: Биздин
Радио
Радио, же үналгы (кыргызча неологизми) деген:
Кузюг Гаревой
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Амортизация
1) өндүрүш каражаттарынын наркын (табигый жана моралдык жактан эскерүүсүнө жараша) анын жардамы менен өндүрүлгөн өндүрүмгө акырындык менен которуунун жүрүшү; негизги фондорду жөнөкөй жана кеңейтип өндүрүү үчүн өндүрүш чыгымдары менен жүгүртүүгө багытталган атайын акча каражаттарын – нарк чегеримдерин колдонуу; Нарк чегеримдери камсыздандыруу түшүнүгүнө камсыздандырылган нерсенин табигый жана моралдык жактан эскирүүсү менен анын натыйжасында наркынын төмөндөшү кирет;
2) жоголгон баалуу кагаз ээсинин укугун калыбына келтирүү жана алардын жок кылынгандыгын ордердик жол менен таануу.
Жай мезгили
Жай мезгили – абанын температурасы эң жогору болуп турган жыл мезгили; климаттык сезон. Түндүк жарым шарда жайкы күн токтолуудан (21–22-июндан) же жайкы чилдеден күзгү күн-түн теңелүүгө (23-сентябрга) чейинки мезгилимий Түндүк жарым шарда – июнь, июль, август, Түштүк жарым шарда – декабрь, январь, февраль айлары жай мезгили болот. Жай мезгилинин узактыгы климаттык жана фенолдук сезон катары төмөнкү кеңдиктерден жогорку кеңдиктерди карай кыскарат. Экватордук алкакта жыл бою жай өкүм сүрөт. Субтропикте 5 ай, мелүүн алкакта 3 ай, уюлдук кеңдиктерде 1–2 айдан ашпайт. Кыргызстан аймагында жайында күн ысып, үшүк жүрбөйт, өсүмдүк вегетациясы токтобойт; кургакчылык да болот. Кыргызстанда бул түшүнүккө байланыштуу Жай-Терек (Базар-Коргон районундагы жердин аты) топоними бар. Кыргыздар жай мезгилин табыстан, жайдын толгон кезин ак жай деп да атайт.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Оскар 2019
91-чи «Оскар» сыйлыгын тапшыруу аземи - 2019-жылдын 28-февралында өткөрүлөт.
Телеке (Илишев району, Башкыртстан)
Телеке — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Исанбаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 411 киши. Почта индекси — 452276, ОКАТО коду — 80230832002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жалган дөө вампир
Жалган дөө вампир, Лжевампир гигантский (лат. Vampyrum spectrum, L. 1758) – жарганаттардын эн ири бир түрү.
«Ак Жалга», ААК
«Ак Жалга», ААК - ачык акционердик коом. 1994-жылы Жети-Өгүз районунун Кызыл-Суу айылындагы сыр заводунун (Караколдогу эт комбинатынын филиалы) базасында уюшулган. Сыр өндүрүү боюнча завод Кыргызстанда алдыңкы орунда. Анын өндүрүмү республикадан сырткары да Казакстанга, Россияга жөнөтүлөт. Материалдык-техникалык базасынын өнүгүшүнүн натыйжасында 1998-жылдан тартып сыр өндүрүү көбөйдү, 2003-жылы карата сыр чыгаруу 780 миң тга жеткен. Андан тышкары сүт продуктылары, балмуздактар чыгарылат.
Белоусов Владимир Владимирович
Белоусов Владимир Владимирович (1907-ж. т. ) - советтик геолог, СССР ИАнын мучө-корр. (1953). СССР ИАнын Жердин физикасы институтунун геодинамика бөлүмүнө башчы (1944). Москвадагы геологиялык чалгындоо институтунун (1943) жана МГУнун (1953) профессор Негизги эмгектери тектоника, тектоно-физика жана геофизиканын жалпы маселелерине арналган. Жер кыртышынын термелүү кыймылынын тарыхын изилдөөчү жаңы ыкма таап, аны Кавказ менен Орус платформасынын геологиялык тарыхын үйрөнүүдө колдонгон. Бул аймактардын өсүп-өнүгүү өзгөчөлүктөрүн, шартын аныктап, аны бүт Жер жүзүнүн өнүгүшүн изилдөөгө пайдаланган.
Бүктөлүүлөрдү бир нече типке бөлгөн. Жер катмарынын тик багыт боюнча кыймылын Жердин өсүп-өнүгүшүндө биринчи орунга койгон. "Үстүңкү мантиянын проектиси" деген эл аралык уюмду түзүүгө демилгечи жана анын комитетинин председатели (1960). З орден жана бир нече медаль менен сыйланган.