cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кузнецов Андрей Георгиевич
Педагогдор В. Янковскийдеи, В. Кончаковдон сабак алап 1970-ж. Алматыдагы Курмангазы атындагы консерваториянын тарых-теорвд факультетин сырттан бүтүрөт. Музыканын тарыхы боюнча лекция окуйт. Атактуу ырчылардын өмүрүнө жана чыгармачылыгына арналган «Б. Миңжылкыев», «М. Махмутова», «С. Кийизбаева» аттуу очерктер жыйнагы, Р. Мадварова менен бирдикге «Темир. ооз комузда ойноо» окуу китеби жарык көргөн. Ардак грамоталар, медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
У-Ял (Калтасин району, Башкыртстан)
У-Ял — Башкыртстандын Калтасин районундагы кыштак, Тюльдин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 11  киши. Почта индекси — 452868, ОКАТО коду — 80233850005.
Кызыр, Кыдыр
Кызыр, Кыдыр (ар. хызыр - жашыл деген мааниде) - адамдарга жакшылык кылуучу олуя. Түрк, иран элдеринин жомокторунун байыркы кейипкерлеринин бири, көбүнчө жашыл тончон, акбоз ат минген аксакал түрүндө сүрөттөлөт. Бул табышмактуу пайгамбар өлбөстүн дарысын издеп, акыры мүрөктүн суусунун булагын тапкандыгы айтылат. Орто Азия элдеринин түшүнүк, ишениминде Кызыр түбөлүк жер кезүүчү, адашкан жолоочуларга, кедей-кембагалдарга жана кыйын кезеңге туш келген бардык пенделерге жардам берет. Кызыр жолоочу, дубана, майып киши, кээде тааныш кишинин кебетесинде кездешет. Кызырдын оң колун кармап, анын баш бармагынын сөөгү жок экенинен таанууга болот деп эсептешкен. Тааныган киши кое бербей туруп үч нерсе тилек кылып суранса, ал аткарылат имиш. Кызыр жөнүндө уламыштар азыр да элдин ичинде кенен таралып, айтылып келет.
Микки Маус
Микки Маус (Mickey Mouse) бул 1928-жылы Уолт Дисней компаниясынын талисманы катары кызмат кылган Уолт Дисней Анимация студиясында түзүлгөн мультфильм каарманы. Адатта кызыл шорты, чоң сары бут кийим жана ак мээлей кийген антропоморфтук чычкан Микки (Mickey) дүйнөдөгү таанымал ойдон чыгарылган каармандардын бири.
Какыр (Кадамжай району, Үч-Коргон айыл аймагы)
Какыр — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Үч-Коргон айыл аймагына кирет.
Кадамжай – Кызыл-Кыя унаа жолунун боюнда, деңиз деңгээлинен 980 м бийикте жайгашкан. Кызыл-Кыя темир жол бекетинен 15 км.
Калкы
Калкы 1633 (2007); негизинен мал менен алектенип, дыйканчылыкта эмгектенет.
Приднестров Молдова Республикасы
Приднестров Молдова Республикасы (Република Молдовеняскэ Нистрянэ,, ) — өзүн Чыгыш Европада жарыялаган өлкө, Приднестровье өлкөлөрү‎. Молдова жана Украина менен чектешет. Борбор шаары - Тирасполь.
Урмеке (Туймазин району, Башкыртстан)
Урмеке — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Сайран айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 322 киши. Почта индекси — 452765, ОКАТО коду — 80251845005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Вальднабдагы Нойштадт
Вальднабдагы Нойштадт — Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Вальднабдагы Нойштадт районуна карайт. Жогорку Пфальц административдик округуна тиешелүү. Калкы – 5862 (2010-ж.). Аянты – 9.93 км2.
Чандалаш тургун жайы
Чандалаш тургун жайы – неолит дооруна (б.з.ч. 1-миң жылдыктын 2-жарымы) таандык археолгиялык эстелик. Жалал-Абад облусунун Ала-Бука районундагы Чандалаш жана Чаткал сууларынын кошулган жеринде жайгашкан. Таштын чамындылары, бычак сымал жалпак таштын сыныгы, таштын чордону табылган. 1967-жылы Кыргыз археологиялык экспедициясынын таш доорун изилдөө боюнча отряды (жетекчиси В.А. Ранов) тарабынан ачылган.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Бойсе (шаар)
Бойсе — АКШнын шаар.
Жашы жете электерди соодалоо
Жашы жете электерди соодалоо – КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган үйбүлөгө жана жашы жете электерге каршы жасалган кылмыш. Ага ылайык ал башка бирөөнүн ээлигине өткөрүлүп берилүүчү жашы жете электерди сатуу жана сатып алуу, же болбосо башка бүтүмдөр Ж. ж. э. с. катары түшүнүлөт.
Чымынчыл сымалдуулар
Чымынчыл сымалдуулар (лат. Muscicapidae) — сайрагыч чымчыктардын бир тукуму, булардын кыйла уруусу жана түрү бар: ак моюн чымынчыл (лат. Muscicapa albicollis), узун куйрук чымынчыл (Terpsiphone paradisi), кидик чымынчыл (Muscicapa parva), ала чымынчыл (M. hypoleuca), боз чымынчыл (M. striata), көк чымынчыл (M. cyanomelana), кара чымынчыл (Rhipidura motacilloides), желпүүр куйруктуу чымынчылдар (уруу) (Rhipidura), бейиш чымынчылдары (уруу) (Terpsiphone).
Адабий байланыштар
Адабий байланыштар — бир элдин адабиятынын башка элдин адабияты менен, жеке бир жазуучу менен башка бир элдин бир жазуучусунун ортосундагы карым-катнаш, байланыш.
Кыргыз эли революцияга чейин коцшу жашаган элдер менен типологиялык байланышта болуп келсе, кийин дүйнөнүн көп элдери менен байланышты. Адабий байланыштарды изилдөөнүн чоң мааниси бар.
Адабият тарыхы
Адабият тарыхы - адабият таануу илиминин курамдык бөлүгү. Адабият тарыхы дүйнөлүк адабияттын жалпы өнүгүүсүнүн жүрүшүн, конкреттүү көркөм адабияттын жаралыш жана өнүгүш процессин, андагы стилдер менен багыттардын пайда болушун, калыптанышын, алмашып турушун, ошондой эле айрым жазуучулардын жекече чыгармачылык өсүү жолун, тарыхын изилдейт. Улуттук же дүйнөлүк адабий өнүгүүнүн процессин терең үйрөнүп, ушул өсүш процессиндеги тигил же бул конкреттүү адабий көрүнүштүн ордун салмактайт, аныктайт. Макалаларды, монографиялык эмгектерди, жазуучулардын жеке чыгармачылыктарын үйрөнүү жана тигил же бул көркөм методдун, түрдүн, жанрдын калыптанышын, өзгөчөлүгүн, тарыхый тагдырын үйрөнүү адабият тарыхынын изилдөө объектисине кирет. Адабият тарыхы боюнча изилдөөлөр айрым учурда бүтүндөй бир доорду (мисалы, «Кыргыз совет адабиятынын тарыхы», 2 томдук. Ф., 1987, 1990; «Кыргыз адабиятынын тарыхы», 7 томдук. Б., 2002), кээде белгилүү бир мезгилдик алкакты (мисалы, С. Жигитов. «20-жылдардагы кыргыз адабияты». Ф., 1983) камтыйт, кээде белгилүү бир акын-жазуучунун чыгармачылына (мисалы, Ш. Үмөталиев. «А. Осмонов. Өмүрү жана чыгармалары». Ф., 1958) арналат. Адабият тарыхы тигил же бул конкреттүү адабий процессти, изилдөөдө адабият теориясынын принциптерине негизденет жана адабий материалды кароодо адабий сындын жыйынтыктарын эске алат.
Шилбилисай
Шилбилисай - Карабуура районундагы суу, Карабууранын сол куймасы. Узундугу 38 км, алабынын аянты 450 км2, деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 3000 м. Талас Ала-Тоосунун] Муз-бел ашуусундагы мөңгүдөн Шилби деген ат менен башталып, кууш капчыгай аркылуу адегенде түндүккө, анан чыгышка бурулуп, бир канча майда куймалары кошулгандан кийин түндүктү көздөй агат. Суу куралуу облусуна кирет. Негизинен мөңгү, кар жана булак сууларынан куралат. Ири куймалары: Сагызган, Койбулак, Кайыңды (оң), Талдыбулак (сол). Жылдык орточо чыгымы 2,50 м3/сек, эң көбү июль – августта, эң азы февраль – мартта байкалат. Сугатка пайдаланылат.
Жаштар үчүн социалдык кызматтар
Жаштар үчүн социалдык кызматтар – кыйынчылыктуу турмуштук кырдаалга тушуккан жаш жарандарды социалдык колдоо, аларга социалдык-тиричиликтик, социалдык-медициналык, психологиялык-педагогикалык, социалдык-укутук кызмат көрсөтүү жана материалдык жардам берүү, алардын социалдык, психологиялык көнүгүүлөрүнө жана социалдык ишчараларды жүзөгө ашыруучу мамлекеттик органдар жана коомдук бирикмелер, ошондой эле юридикалык жакты түзөбөстөн социалдык тейлөө боюнча ишкердик иш-аракет жүргүзгөн жарандар.
Кулболдиев Бейшенаалы
Кулболдиев Бейшенаалы (1922, Кемин району - 1976, ошол эле жер) - комузчу. Атай Огонбаевдин шакирти. Кулболдиев жетектеген ансамбль таланттуу жаш комузчулар Т. Тыныбеков, Э. Турсуналиев, Э. Мукамбетов, О. Асанов ж. б. менен толукталат. Ансамбль Айдыраалынын «Көйрөң күүсүн», Атайдын «Маш ботой», «Кыз кербез», Токтогулдун «Чайкама», «Kapa өзгөй» аттуу күүлөрүн чеберчиликте аткарышкан. К. ансамблди жетектөө менен өзү да Карамолдонун «Насыйкат», «Ибарат», «Колхоз камбаркан», «Терме камбаркан», «Жаш кербез», Атайдын «Марш камбаркан», «Ак тамак, Көк тамак», «Саадак какты» ж. б. күүлөрдү черткен. Б. Феферман, Д. Борбодоев менен биргелешип «Комузда ойноо» аттуу окуу китебин жазган. «Эмгектеги артыкчылык» медалы, Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ардак грамотасы менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Валеoлогия
Валеoлогия - (латынча vale саламат бол жана ...логия) медицина менен педагогиканын адамдын жеке денсоолугун комплекстүү изилдөө максатын көздөгөн багыты. Анда адам ден соолугу социолдык-экономикалык, медициналык, экологиялык жана башка аспектте изилденет. Бул илим Россияда 1990-жылдарда калыптана баштаган.
Угуусу чектелүү балдар мектеби
Угуусу чектелүү балдар мектеби - (дүлөй жана керең балдар мектеби) – угуусунда кемчилиги бар балдар үчүн атайын окуу-тарбия мекемеси. Мектепке балдарды топтоо отоларинголог дарыгердин аудиологиялык диагнозунун жана адис сурдопедагогдун корутундусунун негизинде жүргүзүлөт.
Дүлөй балдар үчүн мектепте окуучулар 12 жыл окуп, толук эмес орто билим алышат. Керең балдар эки бөлүмчөгө бөлүштүрүлөт: окуучулар 12 жыл окуп жалпы орто билим алышат. Ушул эле мөөнөттө толук эмес орто билимге ээ болот. Окутуу жекече жана фронталдык иштин атайын ыкмалары кеңири пайдалануу менен атайын окуу планы жана программасы боюнча жүргүзүлөт. Аталган мектептердин атайын милдетине оозеки сүйлөөгө окутуу жана жатыктыруу, ошондой эле сөздү көз менен кабыл алууну өнүктүрүү (эрин менен окуу) кирет. Мектептин класстары үн күчөтүүчү аппараттар, окуучулар жекече уктуруу протездери менен жабдылат.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Жоробекова Арзыгүл Мамаюнусовна
Жоробекова Арзыгүл Мамаюнусовна - [19. 5. 1968-ж. туулган, Ош облусу, Жаңы-Жол району, Караван айылы (азыркы Жалал-Абад облусу, Аксы району, Кербен шаары)] – юрист, юридика илимдеринин доктору (2008). 1991-ж. СССР ИИМдин Рязань жогорку мектебин бүтүргөн. 2001–08-ж. КР ИИМдин Бишкек жогорку мектебинде кылмыш укугу, кримонология жана алдын алуу кызматы кафедрасынын доценти, 2008-жылдан КР ИИМдин Э. Алиев атындагы академиясында начальниктин орун басары. 100дөй илимий эмгектин (анын ичинде 3 монография, 1 окуу китеби) автору. ІІ даражадагы «Күжүрмөн кызмат өтөгөндүгү үчүн» медалы менен сыйланган.
Курт-кумурска
Курт-кумурскалар (лат. Insecta) — Омурткасыз муунак буттуулар классы (башка классификация боюнча - төмөнкү класс Чимели говно поганное
Кызыл кипепте кигени
Чарык
Чарык– бодо малдын (уй, жылкы жана башка) чылгый (ийленбеген) терисинен көктөлүп тигилген, апкытсыз жана такасыз өтө жөнөкөй бут кийим. Анын таманы жогорку бөлүгүнө ичке көк же тарамыш жана башка менен тумшугу жогору кайкалата ийилип көктөлөт. Чарыктын жогорку бөлүгүнө айланта кайыш же жип өткөрүлүп бутка байланат. Чарыкты көбүнчө колунда жок кедей койчу, жылкычылар кийген.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Шахматов Алексей Александрович
Шахматов Алексей Александрович (5. 6. 1864, Нарва - 16. 8. 1920, Петроград) - орус тилчиси, орус жыл баянын изилдөөчү, Петербург ИАнын академиги (1894). Москва университетин бүтүп (1887), ошол эле университетте приват-доцент (1890). 1910-жылдан Петербург университетинин профессору 1906-1920-жылы ИАнын Орус тил жана адабият бөлүмүнө төрага.
Шахматов - орус адабий тилин тарыхый жактан изилдөөгө негиз салган.
Биринчи жолу салыштырматарыхый метод менен байыркы орустун 11-16-кылымдардагы жыл баянын иликтеп чыгып, анын тексттерин изилдеп, муну менен текстологияны илим катары негизде ген; орус говорлорун, славян акцентологиясын, славян тилдеринин фонетикасы менен грамматикасынын маселелерин, байыркы жана азыркы инди-европа тилдерин, финн, мордва тилдерин изилдөө, орус тилиниy тарыхый морфологиясын иштеп чыккан. Анын сөздөрдүн грамматикалык формалары, сөз түркүмү, сөз айкаштары, сүйлөм типтери, морфология менен синтаксистин карым-катнашы жөнүндөгү окуусу теориялык тил илимине кошулган маанилүү салым катары бааланат.
Шахматовдун жетекчилиги менен көп жазуу эстеликтерин изилдөө, сөздүктөр түзүү, көп томдуу «Славян филологиясынын энциклопедиясын» даярдоо сыяктуу баалуу жумуштар аткарылган.
Ал ошондой эле «Орус тил сөздүгүн» (1891-1916) редакциялап, «Орус жыл баяндарынын толук жыйнагын» калыбына келтирген.
Кайнардын-Кара-Суусу
Кайнардын-Кара-Суусу — топоним. "Манас" эпосунда Манас баатырдын сөөгү коюлган жердин аталышы. Жусуп Мамайдын вариантында "Манас" эпосунун экинчи бөлүгү “Семетейдин” биринчи китебинде Каныкей Манастын сөөгүн негизги варианттардагыдай Баяндынын талаасына (Сагымбай Орозбаковдун варианты), Эчкиликтин тоосуна (Саякбай Каралаевдин варианты) эмес:
Таба албай душман тынсын деп,
Билиндирбей тир жанга
Бузулбай дени турсун деп,
Туйгузбастан бир жанга
Кайнардын-Кара-Суусуна
Сууну тетир бурдурду,
Алдында сайды ойдурду,
Кара-Суунун Кайнарга
Манастын сөөгүн койдурду (Жусуп Мамайдын варианты, “Семетей”, 1. 4—5),— деп К.-К.-С-нун нугуна (таманына) койдургандыгы айтылат.
Даосизм
Даосизм – 1) байыркы философия, диний  окуулардын бири. Ал биздин заманга чейин 6–5-кылымдарда Байыркы Кытайда пайда болгон. Даосизм окуусунун негиз салуучусу катары Конфуцийдин замандашы Лао-Цзы эсептелет. Даосизм окуусунун негизги түшүнүгү – Дао, ал даосизм окуусунун философиялык идеясынын өзөгүн түзөт. Бул терминдин сөзмө-сөз мааниси кыргыздын байыркы дүйнө таанымы Теңирчиликтин  – «Жол» нуска наамасынын мазмунуна жакын. Даосизм «дүйнөнүн түпкү себеби», «ааламдын маңызы», «жаратылыштын негизги мыйзамы» сыяктуу теориялык жоболорду камтыйт. Даосизмди ар тараптан өнүктүргөн Конфуцийдин окуусунда «дао» деп, мыкты башкаруучунун жолун, адилеттүүлүктү өркүндөтүүнүн жолун, ыйман-адеп ченемдеринин жыйындысын түшүнүшкөн. Даонун жолун жолдоо, табигый кубулуштарга жана процесстерге кийлигишпөө, табият менен таттуу мамиледе болуу гана ийгиликке алып келет дешкен. Ал эми «Дао Дэ Цзин» китебинде: бардык заттар өзүнүн «менчик» жолу – дао аркылуу жаралат жана өзгөрөт, дүйнөдө өзгөрүлбөс эч нерсе жок, бардыгы тең ошол өзгөрүүлөрдүн жүрүшүндө өзүнүн карама-каршысына айланышат деген философиялык тыянак бар. Биздин замандын 2–3-кылымында даосизм философиялык жана диний  багыттарга бөлүнүп кеткен. 2) Кытай диндеринин бири, биздин заманда 2-кылымында пайда болгон. Даосизмдин негизги канондук жоболору: теологиясы менен теориясы 5-кылымдын башталышында иштелип чыккан, Тан доорунда (10-кылымга чейин) ал мамлекеттик бийликтин өзгөчө колдоосунда болгон. Даосизм кытайдын расмий дини катары классикалык дао философиясы менен аралашып, элдик синкреттик (бирикме, бүтүн) окуу катары 20-кылымдын ортосуна чейин сакталып келген. Даосизмди жактоочулардын максаты – дүйнөдө түркүн түрдүү  ыкмаларды: атайын мүнөз тамак-аштан тартып, ар кандай дарылоочу дене тарбия көнүгүүлөрүнө чейинки ыкмаларды пайдалануу менен адам өмүрүн узартууга жетишүү болгон.
Ландау, Яаков Михелевич
Яаков Ландау (Яков Михелевич Ландау, Jacob M. Landau; 1924-жылы 20-мартта Кишинёв шаарында туулган — 2020-жылдын 12-ноябрында Израилдеги Иерусалим шаарында каза болгон) — Израиль өлкөсүндөгү таанымал тарыхчы жана чыгыш таануучу, арабист жана түрколог, саясат таануучу, филолог, социолингвист, театр таануучу жана кино таануучу, Израиль мамлекетинин сыйлыгынын ээси. Кыргызстандагы мамлекеттик тил саясатынын кырдаалын иликтеген. Иерусалимдеги Иврит университетинин саясат таануу факультетинин Жакынкы Чыгышты таануу бөлүмүнүн ардагер профессору.
Кыскача өмүр таржымакалы
Яаков Михелевич Ландау 1924-жылы 20-мартта Молдовадагы Кишинёв шаарында Румыния парламентинин Улуттук дыйкандар партиясынан депутаты болгон адвокат жана публицист Михел Ландаунун (1895—1976) үй-бүлөсүндө туулган. Энесинин ысымы Мириам эле. Михел Ландау Кишинёв шаарында «Ундзер цайт» (“Биздин доор”; 1933—1935) күндөлүк гезитинде иштеген жана өзү да идиш тилинде чыгуучу «Дер ид» (“Жөөт”) гезитин чыгарган. Чоң атасы Менахем-Мендл Ландау Хырлэу жергесинде чоң синагоганын башчысы болгон. 1935-жылы алардын үй-бүлөсү оторчулуктагы Палестина жергесине көчүп келген. 1942-жылы Яаков Ландау мында Тел-Авив шаарындагы «Герцлия» гимназиясын аяктайт. Ал Хагана жашыруун уюмунда кызмат өтөгөн, андан соң Израиль коргонуу армиясында кызмат өтөп, капитан даражасында оорукка (запаска) чыккан. Ал 1942—1946-жылдары Иерусалимдеги Жөөт университетинде жалпы тарых, жөөт тарыхы, арап тили жана адабияты адистиктеринде окуган. Ал Египет тарыхы боюнча магистрлик диссертациясын профессор Рихард Кёбнердин (Richard Michael Koebner) жетекчилиги астында даярдаган. Ал Улуу Британиядагы Лондон университетинин Чыгыш жана африка таануу мектебинде (SOAS) докторантурада окуган жана 1949-жылы профессор Бернард Льюистин (Bernard Lewis) жетекчилиги астында «Египеттеги парламент жана партиялар» деген темада докторлук диссертациясын жактаган. Бул эмгеги 1953-жылы китеп болуп чыккан. Яаков Ландау 1949-жылы Израилге кайтып келип, мында Израиль чыгыш таануучулар коомун негиздешкен жана анын алгачкы төрагасы болгон. Ал 1958—1993-жылдары Иерусалимдеги Жөөт университетинде окутуучулук кесипти аркалаган. 1993-жылы ал толугу менен аталган университеттин ардагер профессору (professor emeritus) болуп эс алууга чыккан. Ал андан тышкары Бар-Илан университетинде да дарстар окуган. Ара-чолодо, 1955––1956-жылдардын аралыгында, ал АКШдагы Гарвард университетинде (Harvard University) да докторлук иштен кийинки илимий изилдөөлөрдү жүргүзгөн. Ага профессор Гибб (H. A. R. Gibb) жетекчи болгон. Ал 1993—1998-жылдары Израиль саясат таануучулар жамаатынын президенти болгон. Профессор Ландау германдык шериги, профессор Барбара Келлнер-Хайнкеле менен бирдикте 1990-жылдары пост-советтик Борбордук Азияны да кыдырып, бул өлкөлөрдөгү эгеимендик доорнудагы тил саясаты тууралуу кеңири өлчөмдө иликтөө жүргүзүшкөн. 1997-жылы күзүндө алар Кыргызстандын борбору Бишкек шаарына да илимий сапар менен келип кетишкен. Узак жылдар профессор Ландау Израилде жашады. Ал 2020-жылдын 12-ноябрында Иерусалим шаарында (Израилде) дүйнөдөн кайтты.
Илимий ишмердиги
Профессор Яаков Ландау жалпысынан Осмон султандыгындагы жана ага коңшулаш Жакынкы Чыгыш өлкөлөрүндөгү идеологиялык жана улуттук кыймылдар жаатында иликтөө жүргүзүп келет. Андан тышкары ал панисламизм, пантүркизм, тил саясаты, Египеттин маданияты, Египеттин теар жана кино тарыхы жаатында эмгектер жазган. Ал 24 монография жарыялаган, андан тышкары 12ден ашуун илимий жыйнактарга редактор болгон. Ал АКШ, Улуу Британия, Түркия, Франция, Германия, Нидерланддар сыяктуу өлкөлөрдөгү ар кыл университеттерде чакырылган профессор катары дарстар окуган. Анын эмгектери жөөт, арап, түрк, англис, француз, немис, грек, италиялык, орус жана кытай тилдеринде жарык көргөн.
Үй-бүлөсү
Проф. Ландаунун жубайы - Ципора (Tzipora). Алардын эки баласы бар (Ронит жана Идо), төрт небереси (Смадар, Инбал, Ори жана Томер) бар.
Сыйлыктары. Наамдары
Ландау 2005-жылы Жакынкы Чыгышты изилдөөлөрү үчүн Израилдин сыйлыгына татыган. Андан тышкары ал Бен Цви институтунун изилдөө сыйлыгына ээ болгон. Ал Стамбулдагы Богазичи (Boğaziçi) университетинин сыйлыгын алган жана Түрк Тарых Комунун ардактуу мүчөсү болуп шайланган.
Милфорд (Огайо)
Калкы - 6284 киши. Болжолдуу аянты - 9.9 км². FIPS коду — 39-50176.
Жуно (Аляска)
Жуно (Аляска) — АКШнын шаар.
1916-жылдагы тарыхый трагедиянын кыргыз адамынын дүйнө таанымына, көз карашына тийгизген таасири
Түркстанды орусташтыруу колониялык-улутчул саясаттын негизи катары XX к. башында мурдагыдан да күч алган. Буга 1911-ж. 31-октябрындагы чөлкөмдүн генерал-губернаторунун областтык аскер губернаторлорго: «Жергиликтуу эл бизди келечектеги орус дыйкандарынын ишин жасай турган материал катары кызыктырат, ошондуктан аларга бүт орустарды сыйлоону канына сиңдирүу керек, эгерде кимде-ким баш ийгиси келбесе жеринен ажырап, жакырчылыктан өлөт же Россия алар менен кош айтышат», деген көрсөтмөсү күбө.
Көтөрүлүштүн негизги себептеришш бири орус дыйкандарьгаын көп санда көчүп келүүсү жана аларды отуруктапгтырууда кыргыздарга карата зомбулуктун күчөшү болгон. Орус дыйкандарын борбордук бөлүктөн көчүрүү иштерине 1896-1916 жж. эле 237 млн 310 мин 236 рубль жумшалган. 1916ж. Түркстандагы жалпы калктын 6 процентин түзгөн орустарга айдоо үчүн жарамдуу жердин 57,7 проценти берилген. Ал эми калктын 94 процентин түзгөн жергиликтүү эл айдоого жарамдуу жердин 42,4 процентине гана ээ болгон. Келгин дыйкандар кыргыздарды адам катары көрбөй, суунун башын ээлеп алышып, кыргыздарга суу бербей, аларды жерлерин таштап кетүүгө аргасыз кылышкая.
Падышачылык бийлик жергиликтүү элдин каршылыгын алдын алып Түркстандагы куралдуу күчтөрдөн тышкары келгин дыйкандарды да куралдандыра баштаган
1914-ж. башталган дүйнөлүк биринчи согуш, согушка Россиянын катышуусу, ансыз деле эзилип, кыйналып турган колониялык элдин башына түппсөн мүшкүл болгон. Кыргыздар да жалпы элге түшкөн кыйынчылыктан четте калбастан согушка акча, кийим-кече, атчан аскерлер үчүн кыргыз жылкыларын жөнөтүп турган. 1916-ж. 25-июнундагы Падышанын Түркстандын элдеринен аскердик курактагы (19дан 43кө чейинки) эркектерди согуштук коргонуу жумуштарына алуу жөнүндөгү указы, ансыз да падышачылыктын эзүүсүнө, кемсинтүүлөрүнө, жеринен ажырагандыгына аран чыдаган элди биротоло дүрбөткөн.
Мурдатан эле колониялык эзүүнүн запкысы жаньгаа баткан эл эми колго курал алып, ачыктан-ачык боштондук күрөшкө көтөрүлүүгө аргасыз болгон.
Көтөрүлүш 1916-ж. 4-июлда Самарканд областынын Кожент шаарында башталып, тез арада Сыр-Дарыя, Фергана областтарына тараган. Фергана обяастындагы июль айындагы көтөрүлүшкө кыргыздар активдүү катышкан. Анжиян уездинин калкы чечкиндүү аракеттер менен оадышанын указын аткаруудан ачык эле баш тартышып, атайын түзүлгөн тизмелерди жок кылышкан. Бийлик өкүлдөрүнө, падыша чиновниктерине кол салышкан. Көтөрүлүшкө Кокон, Наманган уезддериндеги тоолук кыргыздар да активдүү катышышкан. Наманган уездиндеги көтөрүлүшкө Таласбай Алыбаев жетекчилик кылган.
Боштондук кыймылы Кетмен-Төбөгө, Чаткалга, ТогузТоро өрөөндөрүнө тараган. Ош уездиндеги көтөрүлүш Сулайман тоосунун этегиндеги 10 мнндей адам катышкан жыйын менен июлдун башында башталган. Өзгөндөгү көтөрүлүш да курч мүнөздө өткөн. Август айына карата Кыргызстандын түштүгүнүн көпчүлүк бөлүгү көтөрүлүшкө тартылган.
Кыргызстандын түндүгүндегү кетөрүлүш Түркстандын башка чөлкөмдөрүндөгү толкундоолордон айырмаланып, өтө курч мүнөздө болгон. Бул жакта элдик кыймыл мыкты куралданган падыша аскерлери менен куралдуу кагылышуу деңгээлинде өткөн. Көтөрүлүшкө кыргыз эли менен катар бул аймакта жашаган башка элдердин көпчүлүгү казактар, уйгурлар, дунгандар ж. б. катышкан.
Жети-Суу областынын ар кыл элинин өкүлдөрү катышкан алгачкы жыйын 10-июлда Каркыра жармаңкесине жакын Каман-Карагай деген жерде өтөт. Кеңешмеде аскерге киши бербөө, керек болсо колго курал алып падыша бийлигине каршы күрөшүү жөнүндө чечим кабыл алынган.
Көтөрүлүш июль айында башталып, августта күч алган. Түндүк Кыргызстанда алгачкылардан болуп куралдуу көтөрүлүшкө кеминдик кыргыздар чыгышкан. Бул көтөрүлүштүн жетекчиси катары манап Мөкүш Шабдан уулу хан көтөрүлгөн. Жергиликтүү элдин өз жериндеги феодалдык төбөлдөрдү хан көтөрүп өздөрүнө жетекчи кылышы элдин ан-сезимине сиңгеы салты менен байланыштуу болгон. Колониялык саясаттын азабын тарткан кыргыз элинин көпчүлүк төбөлдөрү кыйын кезеңде эл менен бирге болушкан.
8-августта Токмокко жанаша жашаган айылдардын калкы көтөрүлгөн. 9-августта Ыбрайым Төлв уулу жетектеген көтөрүлүпгчүлөрдүн чакан тобу Ысык-Көлгө бара жаткан аскерлердин жолун тороп, 178 мылтык жана 30 минден ашуун ок-дары жүктөлгөн арабаны колго түшүрүп алган.
Канат хандын стратегиялык урушту так бялген, саясий жетекчилик кыла турган билимдүү адамы болгон эмес. Канаттын аскерлери Чүйгө түшүп туш келген орус кыштактарына кыргын салган. Анын аскерлери адегенде эски Токмокту каратып, чоң Токмок шаарын 13-22-августта он күндөй камоого алган.
Канат хан жетекчилик кылган көтөрүлүшчүлөр Алматы менен Ташкенден келген 1,6 миң падыша аскерлери менен беттешкен. Өтө начар куралданган кыргыз көтөрүшчүлөрү замбирек, мылтык менен куралданган регулярдуу аскер бөлүктөрү менен жан аябай салгылашып эрдиктердин үлгүлөрүн көрсөтүшкөн, алардын көпчүлүгү эркиндик үчүн баатырларча курман болушкан.
Көл кылаасындагы көтөрүлүш да өтө курч мүнөздө өткөндүгү менен айырмаланган. Бул жактагы көтөрүлүш 5августта башталып, 10-августта бүткүл Ысык-Көл ойдукун, Каркыраны кучагына алат. Каркырадагы көтөрүлуштө кыргыздар, казактар, уйгурлар жана дуңгандар ал жактагы 500дөн ашуун дүкөнчөлөрдү талкалашкан. 11-августта кыргыздар менен дунгандар биргелешип Караколго чабуул коюшкан. 13—14-августта көтөрүлүшкө Челпек, Бөрүбаш айылдарындагы сарт-калмактар да активдүү катышышкан.
Көтөрүлүш башталаары менен эле анын Түркстанга тарашынан корккон падыша өкмөтү согушуп жаткан армиядан генерал А. Н. Куропаткинди чакыртып, аны Түркстандын генерал-губернаторлугуна дайындаган. 1916-ж. 17-июлунда Түркстанда согуштук абал жарыяланып, согуш министринин буйругу менен Түркстанга 11 батальон, 3,3 миң казак-орус жөнөтүлгөн. Алар 42 замбирек, 69 пулемет менен куралданган.
Падыша өкмөтү Сыр-Дарыя, Самарканд, Фергана областтарындагы көтөрүлүштөрдү июль айынын аягында басып коюуга жетншкен. Жети-Суу областы жогорку областтардан келгин дыйкандардын көптүгү, ошого жараша жергиликтүү элдии келгиндер тарабынан көбүрөөк кордук көрүп, жер-суу маселесшшн өтө курчуп кеткендиги менен өзгөчөлөнүп турган. Жети-Сууда көтөрүлүш башка областтардагы козголоңдор басылып калганда башталгандыктан, орус төбөлдөрү Түркстандагы куралдуу күчтөрдүн баарын аталган областтагы көтөрүлүштү басууга жумшаган. Жалпысынан алганда, Жети-Суудагы көтөрүлүштү басуу үчүн Түркстан геиерал-губернаторлугунуи аймагынан күчтүү куралданган 6530 аскер келген, алардын 1105 атчан аскерлер болгон. Кийинчерээк согуш министринин буйругу менен дүйнөлүк биринчи согушта согушуп жаткан аскерлерден 2 орус-казак полку, 240 атчан чалгынчылар, 16 замбирек жана 47 пулемет кошумча жөнөтүлгөн. Мындан тышкары келгин дыйкандардын 43 проценти буга чейин эле куралдандырылганын айтканбыз.
1916 ж. 15-августунда Жети-Суу областынын аскер-губернатору М. А. Фильбаум орус дыйкандарынан көтөрүлүшчүлөрдү басуу үчүн атчан жана жөө кошуундарды түзүү жөнүндө көрсөтмө берген. Түркстандын генерал-губернатору А. Н. Куропаткин көтөрүлүшчүлөрдү жазалоону женилдетүү үчүн
1916 ж. 12-августунда убактылуу аскер талаа сотторун түзүүгө буйрук берген.
Айры, чалгы, найза, кылыч, союл, барданке, бараң, бир аз мылтык менен куралданып, чаржайыт көтөрүлгөн элди басып коюш, падыша аскерлери үчүн анчалык кыйынчылыкка турган эмес. Кыргызстандын ар кайсы чөлкөмүндө чыккан көтөрүлүштөрдү мыкты куралданып, согуш тактикасына үйрөнгөн казак-орустар өтө канкордук менен жазалап, кыйратып турган. Августтун аягында Пржевальскиден анча алыс эмес жерде көтөрүлүпгчүлөр менен жазалоочулардын ортосунда акыркы ири салгылашуу болгон. 21-августта бул жерде 4 миндей көтөрүлүшчү он, сол канат болуп душманга бир нече ирет чабуул коюшкан. Ал эми 28-августта Түптөгү салгылашууга 7 миндеи ашуун көтөрүлүшчүлөр катышкан. Сентябрь айында падыша аскерлери менен майда кагылышуулар гана болбосо, көтөрүлүш негизинен женилген.
Падыша өкмөтү көтөрүлүшчүлөрдү аёосуз басууга, жергиликтүү элди кырып-жоюп, мал-мүлкүн тоноп, айылдарын өрттөөгө көрсөтмө берген. Келгин дыйкандарга көтөрүлүштүн натыйжасындагы чыгымдарын көтөрүлүшчүлөрдүн мал-мүлкү аркылуу толуктап алууга уруксат берген. Ал эми аскер-талаа соттору көтөрүлүшкө катышкандарды атууга өкүм чыгарышып, ошо замат өкүмдү аткарып турган.
Жазалоочу отряд жана аларга жардам берген келгин дыйкандар көтөрүлүшчүлөрдү гана эмес, көтөрүлүшкө катышпаган тынч элди, кары-картан, жаш балдарды, аялдарды кыргынга учураткаи. Мисалы, Беловодскидегн 500дөн ашуун кыргыздарды көтөрүлүшкө катыштыңар деп, сарайга камашып, эртеси баарыи мыкаачылык менен өлтүрүшкөн. Ушундай эле окуя Ысык-Көлдүн башындагы Теплоключенка айылында болуп, 500дөй киши өлтүрүлүп, 100дөн ашык адамдын өлүгү Ак-Суу суусуна ыргытылган. Пржевальск шаарындагы жергиликтүү 700 дунгандан 6 гана киши тирүү калган.
Тукум курут болуп кырылып калуудан чочулаган кыргыздар сентябрдын аягынан баштап, өз жерин таштап, баш маана издеп Кытайды көздөй үркүшкөн (качышкан). Жан далбаса кылып колуна тийген буюмдарын, талануудан калган малын айдап, азьга-тозуп качкан кыргыздарды жазалоочу отряд менен келгин дыйкандардын кошуундары сая кууп жеткен жерден кырып, мал-мүлкүн талап жүрүп отурушкан. Үркүн кыш мезгилине туура келип, далай адамдар ак кар, көк муз баскан белдерден өтө албай кыргынга учураган.
Жазалоочу отряддардан Чүй жана Ысык-Көл өрөөнүнүн элдери өзгөчө көп жапа чеккен. Ушул кыйын кезенде элин кыргындан сактап калуу үчүн болгон мүмкүнчүлүктөрдү жасаган элдик азаматтар болгон. Алсак, Чүй өрөөнүнөн чыккан болуш Дүр Сооронбай уулу, Ысык-Көлдүк белгилүү инсан Кыдыр аке, Суусамыр өрөөнүнөн Түркмөн бөлуш падыша бийлигинин өкүлдөрү менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп, өздөрүнө караштуу 400-500 түтүн элдерин Кытайга качырбай кармашып, жазалоодон, азап-тозоктон куткарып калышкан.
Бирок кыргыз элинин көпчүлүгү жазалоочу аскерлеринин кыргынынан кутула алган эмес. Өлгөндөн аман калгандар Кытай жергесине баш калкалаган. Кытайлык маалыматтар боюнча Жети-Суу областынан эле Кытайга 332 миң адам качып барган. 1916-ж. көтөрүлүштө 200 миңге жакын кыргыздар өлүп, Түндүк Кыргызстандын калкы 41,4 процентке азайган. Бул аз келгенсип, падыша өкмөтү 1916-ж. октябрда Чүй өрөөнүндө жана Ысык-Көлдө калган кыргыздарды толук бойдон Тянь-Шанга көчүрүү жөнүндө чечим кабыл алган.
Хараж
Хараж – Жакынкы жана Ортоңку Чыгыш өлкөлөрүндө жерди пайдалангандыгы үчүн дыйкандардан алынуучу салык. Сугат жерден түшүмдүн 1/2, кайрак жердикинин 1/10 бөлүгү хараж үчүн берилчү. Түркстан аймагын Россия басып алган соң, хараж жер салыгы менен алмаштырылган.
Чоң Манья (дарыя)
Чоң Манья — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лозьва дарыясынын сол жээгинен 515 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 36 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жашы жеткендик
Жашы жеткендик – укукта мыйзам менен белгиленген, жаран толук бойдон аракетке жарамдуу деп саналган курак (кара:Жарандын аракетке жарамдуулугу). КРде Ж. ж. курагы 18 жаш деп белгиленген.
Финикс
Финикс — АКШнын шаар.
Конфуцийчилик
Конфуцийчилик (Куңзычылык) - байыркы Кытайда пайда болуп, анын рухий маданиятына, саясий турмушуна жана коомдук өнүгүшүнө эки миң жылдан көбүрөөк таасир тийгизген этикалык-саясий окуу.
Кошнай
Кошнай (өзбекче куш-жуп, най-түтүк, камыш) - өзбек, тажиктердин байыркы үйлөмө музыкалык аспабы. Добушу жагынан кларнет түркүмүндө кирет. Камыштан, жыгачтан ж. б. жасалат. Жалпы узундугу 250-300 мт. Добуш чыгара турган огу бар. Жети көзөнөктүү, жалгыз чымылдактуу. Добуш катары биринчи, экинчи октаваны, ээлейт, жеке, аспаптык ансамблдерде»., эл аспаптар оркестринде ойнолот.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Чычкансымактар
Чычкансымактар (лат. Dasycercus) — Австралия чычкандарына окшош баштыкчан желиндүү майда айбандардын бир тукумчасы, булардын кыйла уруусу жана түрү бар: кыргаккуйрук чычкансымактар (уруу) (Dasycercus), жалпак баш чычкансымактар (уруу) (Planigale), ичке буттуу чычкансымактар (уруу) (Sminthopsis), жазы буттуу чычкансымактар (уруу) (Antechinus) жана ушундай сыяктуулар.
Штейнер Рудольф
ШТЕЙНЕР Рудольф (1861–1925) – немис философмистиги, жазуучу. Алдын-ала окуп үйрөнүп чыккандан кийин, Гегелдин табият таануу боюнча эмгектерин басып чыгарган (1883–1897); 1902-жылы теософиялык коомду немис бөлүмүнүн генералдык катчысы; 1912-ж. Антропософиялык коомду түзгөн.
Шарипа Жоробекова
Жоробекова Шарипа - (13.01.1945-ж. туулган, Фрунзе) – химия илимдеринин доктору (1988), профессор (1990), КР УИАнын академиги (2000), КРдин илимге эмгек сиңирген ишмери (2009). КМУну (1966), ошол эле университеттин аспирантурасын (1969) бүтүрүп, ошол эле жерде окутуучу, улук окутуучу (1969–72), доцент (1972–78), декан (1992–94). КР УИАнын Химия жана химиялык технология институтунун директору (1994–2003) болуп иштеген. 2003-жылдан КР УИАнын вице-президенти. 2008-жылдан президенти. Гумин карталарынын негизинде жаңы ион алмаштыруучу материалдарды синтездөө, биоген металлдарынын катышуусу менен фермент-ингибитордук байланыштар жана башка микробиологиялык процесстерди изилдөөсү аны гумус заттарынын химиясы жана биотехнологиясы илимий багытынын негиздөөчүлөрүнүн катарына кошкон. Анын 250дөн ашык илимий эмгектери, анын ичинде 12 монографиясы, 20 патенти, 5 окуу китеби бар. «Даңк» медалы, «Ардак Белгиси» ордени, «Золотая фортуна» жана РФдин Ломоносов атындагы эл аралык ордендери менен сыйланган. Ал Кыргыз ССРинин Ленин комсомолу, Баласагын атындагы жана «Руханият» ассоциациясынын сыйлыктарынын лауреаты.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Камчыбеков Кадырбек
Камчыбеков Кадырбек (1882, Ош уезди, Алай-Гүлчө болушу, Дүйшаалы айылы — 1937, өлгөн жери белгисиз) — Совет бийлигин орнотууга активдүү катышуучу. Кыргыз канышасы Курманжан датканын небереси. 1921-жылдан Компартиянын мүчөсү. 1918—20-жылдары Кашкар-Кыштак болуш советинин председатели. 1921—23-жылдары басмачыларга каршы курөшүүчү Гүлчө ыктыярдуу милиция отрядынын командири. Гүлчө-Алай аймагында күч алган басмачыларды талкалоого катышкан.
Сыйлыгы
Басмачыларды талкалоодо отряддын күчүн билгичтик менен пайдалангандыгы жана каармандыгы үчүн Кызыл-Жылдыз ордени менен сыйланган.
Колдонулган адабият
Борбугулов М."Ош тарыхы энциклопедия" Фрунзе 1989-ж.
Хутты-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Валла Лоренцо
Валла, Лоренцо - (Lorenzo Valla) (1407, Рим - 1.8. 1457, ошол эле жер) италиялык философ жана логик. Эпикурдун философиясы менен этикасын жактоочу байыркы диний тексттерди сын көз менен илимий-изилдөөгө алгандардын көрүнүктүү өкүлү. «Константин тартуусу» делген документтин биздин замандын 8-кылымынын орто ченинде Рим папасынын канцеляриясы тарабынан чыгарылган жасалма Грамота (император ыйгаруучу бийлик укугу) экенин далилдеп чыккан. Негизги эмгектери: «Эркин эрк жөнүндө», «Кечил аялдардын чиркөөлүк убадасы тууралуу» жана башка Аларда христиан чиркөөсүнүн аскетизмин сынга алып, адам деген турмуш жыргалын жаратууга жана андан ыракат алууга жаралган деп эсептеген.
Ит-Агар суу
Ит-Агар – Токтогул районундагы суу, Чычкан суусунун оң куймасы. Узундугу 28,5 км, алабынын аянты 201 км2. Талас Ала-Тоосунун түштүк-чыгыш капталынан Узунтөр деген ат менен башталып, Кичи Музтөр суусу кошулгандан кийин Итагарды түзөт. Жылдык орточо чыгымы 3,50 м3/сек. Суу бойлой бадал жана майда жыгачтуу токой өсөт.
Ири куймалары: Туюктөр, Кичи Музтөр, Сулуутөр (оң), Туюктөр, Чырганак, Жерүй (сол).
Шайенн (Вайоминг)
Шайенн (Вайоминг) — АКШнын шаар.
Василь (Калтасин району, Башкыртстан)
Василь — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Тюльдин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 39  киши. Почта индекси — 452871, ОКАТО коду — 80233850006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жашыруун ат (псевдоним
Жашыруун ат (псевдоним ) (гр. pseudonymos  – ойдон чыгарылган ысымды алып жүрүүчү) – илимий, адабий же көркөм өнөр авторунун ойдон чыгарылган, шарттуу ысымы. Автордун мүлктүк эмес жеке укугу болуп саналат. Автордун макулдугусуз, ал өлгөндөн кийин, анын чыгармаларынын колтийгистигин крогогон жактын макулдугусуз Ж. а-ты ачыкка чыгаруу автордук укукту бузат. Ж. а-тын бир түрү – астроним (гр. astron  – жылдыз жана  onyma  – ат) – автордун атын кандайдыр бир басма белгиси менен белгилөө (м.: жылдызчалар).
Чычкансөрөйлөр
Чычкансөрөйлөр (лат. Zapodidae) — чычканга окшош майда кемиргичтердин бир тукуму, булардын кыйла уруусу жана түрү бар: чычкансөрөйлөр (уруу) (лат. Sicista), токойдун чычкансоройу (Sicista betulina), бир түстүү чычкансорой (S. concolor), боздоңдун чычкансоройу (S. subtilis).
Dolores O'Riordan
Долорес Мэри Эйлин О'Риордан (Dolores Mary Eileen O'Riordan, 6 сентябрь 1971, Лимерик - 15 март 2018, Лондон) - ирландиялык музыкант, композитор, акын жана аткаруучу. Ал The Cranberries рок-тобунун 1990- 2003-жж. тыныгууга кеткенге чейин жана 2009-жылы кайра чогулушкандан кийинки лидери болуп келген.
Долорестин жеке альбому Are You Listening? 2007-ж. чыгып, 2009-жылы No Baggage альбому менен коштолгон. Dolores O'Riordan ритмикалык мецо-сопрано үнү, йоддогон лимерик акцентинин басымдуулугу менен таанымал болгон. Ал RTÉ каналы өткөзгөн Ирландиянын Үнү сынагында 2013-2014-жылдары калыс катары катышкан. 2014-ж. апрелинде D.A.R.K. триосуна кошулуп жаңы материал жаздырып баштаган. 2018-жылдын 15-январында Лондон шаарына жаңы компоизция жаздырганы учуп келгенде күтүүсүздөн көз жумган.
The Cranberries тобунда
Топтун 1990-жылы чыккан алгачкы Everybody Else Is Doing It, So Why Can't We? (кырг. Башкалар кылса, эмнеге биздин колдон келбесин?) альбому коммерциялык ийгиликке жетиши менен The Cranberries эл аралык атак-даңкка жеткен. The Cranberries 1990-жылдардын эң ийгиликтүү рок-тобу, алар дүйнө жүзү боюнча 40 миллион альбом сатышкан. Топтун төрт альбому (Everybody Else Is Doing It, So Why Can't We?; No Need to Argue (кырг. Тартышуунун кереги жок), To the Faithful Departed (кырг. Өлгөн такыбага) жана Bury the Hatchet (кырг. Кылычты кынга катуу) Billboard 200 чартынын 20 эң мыкты альбомдордун тизмесине кирген. Ошондой эле алардын сегиз синглы ("Linger" (кырг. "Байланып калуу"), "Dreams" (кырг. "Кыялдар"), "Zombie" (кырг. "Зомби"), "Ode to My Family" (кырг. "Үй-бүлөмө арналган ода"), "Ridiculous Thoughts" (кырг. "Күлкүлүү ойлор"), "Salvation" (кырг. "Куткаруу"), "Free to Decide" (кырг. "Чечимге эркин") жана "Promises" (кырг. "Убадалар")) Modern Rock Tracks чартынын 20 эң мыкты синглдердин тизмесине кирген.
2009-жылдын башында the Cranberries алты жылдык тыныгуудан кийин кайрадан биригип түндүк Америка турун баштаган, кийин Латын Америка жана Европаны кыдырып шоу тартуулашкан. 2011-жылы алар Roses аталышындагы алтынчы альбомун жаздырышкан, ал 2012-жылдын 27-февралында жарыкка чыккан. 2017-жылдын 28-апрелинде алар ирландиялык камералык оркестри менен бирге мурунку ырларын камтыган Something Else (кырг. Дагы бир нерсе) альбомун чыгарган.
Камчыбеков Айты
Камчыбеков Айты (1915, азыркы Өзгөн районуну, Татты-Булак кышыштагы) — дыйкан, Социялистик Эмгектин Баатыры (1948). Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. Эмгек жолун 1932-жылы колхоздо иштөөдөн баштаган. 1944-жылы взген районундагы «Эркин» колхозунда дыйканчылык бригадасында звено башчысы. 1947-жылы ал башкарган звено 24 га буудай аянтынын ар гектарынан 31,6 адөн түшүм алган.
Сыйлыгы
Ленин ордени менен сыйланган.
Кыйып-өрттөө дыйканчылыгы
Кыйып-өрттөө дыйканчылыгы - токой зонасындагы дыйканчылыктын байыркы жөнөкөй системаларынын бири. Токойдо да- рактарды кыйып, кабыгын арчыйт. Бир жылдан кийин аны өрттөп, күлүнө эгин айдашкан. Мындай жер биринчи жылы жакшы түшүм берген, андан кийинки жылы бул жер куралдын жардамы менен жумшартууну талап кылган; 2-3 жылдан кийин ал жер арыктап түшүм бербей калат, ошондуктан жаңы өсүмдүктөр чыкканга чейин ал жерди дем алдырууга таштап коюшат. Айрым жерлерде бадалдарды, саздарды, чымдарды да өрттөшкөн. Кыйып-өрттөө дыйканчылыгында дыйкандар мезгил-мезгили менен курал-жабдыктары өзгөртүп турган. Кыйып-өрттөө дыйканчылыгы Евразияда жазы жалбырактуу зоналарда жаралган; мелүүн алкактык тоолордо жана түндүк тайга токойлорунда жашаган славян жана герман элдеринде 19-к. ортосуна чейин сакталган. Түштүк Европадан Арденна тоолорунда, Корсика аралында, Түндүк Америкадан Европадан көчүп келгендерге да 19-к. ортосуна чейин сакталган. Кыйып-өрттөө дыйканчылыгын тропикалык өсүмдүктөрдү өстүргөн айрым түрлөрү да Борбордук Африкада (банту элдеринде), Түштүк-Чыгыш Азияда (бирмалыктарда - «ладанг»; вьетнамдыктарда жана башкалар), Океанияда (Жаңы Гвинеядагы папуастарда), Түштүк жана Борбордук Американын индейлеринде жана башкаларда кеңири тараган.
Африкада эркектер дарактын бутактарын бычак менен кыят, ал эми аялдар аларды кургак чөп, бадал менен кошо талаага калыңдатып жыят. Өрттөгөндөн кийин болор жаандын алдында үрөн себишет. Себишкен участокту тосмо менен тосушат. «Дан өсүмдүктөрүн (таруу), буурчак, тамыры жемиш өсүмдүктөрдү аралаштырып айдоо үстөмдүк кылат. Экинчи жылы таруунун ордуна жер жаңгак эгилет, үчүнчү жылы буурчак өсүмдүктөрү үстөмдүк кылат. Жаңы Гвинеяда папуастар тоолуу тропикалык токойлордо даракты таш балта менен кыйышат. Участокту тазалоодо калак сымал жыгач куралды пайдаланышат. Эгинди тосмо менен тосушат, аралаштырып айдашат.
Нойштадт-бай-Кобург
Нойштадт-бай-Кобург ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Кобург районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы ― 15 815 (2010-жылы). Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 4 73 151. Мэр — Франк Ребхан.
Окумуштуулук наам жана даража
Окумуштуулук наам жана даража – Жогорку даражалуу окумуштууларды жана педагог адистерди аттестациялоонун формасы. Кыргыз Республикасында салттуу окумуштуулук даражалар булар: илимдин кандидаты жана доктору. Ал эми жогорку окуу жайларында – ассистент, доцент жана профессор; илим-изилдөө мекемелеринде – кенже илимий кызматкер, ага илимий кызматкер, жетектөөчү жана башкы илимий кызматкер сыяктуу окумуштуулук наамдар берилет. Илимий наамдар жогорку окуу жай кызматкерлеринин кызмат абалына жана илимий-педагогикалык ишмердигине жараша аныкталат. Илимий даража коюлган талапка канааттандырарлык жооп берген ар бир адамга ыйгарылышы мүмкүн. Окумуштуулук наам жогорку окуу жайларда жана илим-изилдөө мекемелеринин кызматкерлерине гана ыйгарылат.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Учёные степени и звания
Олимпия (Вашингтон)
Олимпия (Вашингтон) — АКШнын шаар.
Адабияттын идеялуулугу
Адабияттын идеялуулугу — сүрөттөлүп жаткан нерсеге же образга карата автордун позициясынан келип чыгуучу көрүнүш.
Идеялуулук совет адабиятынын негизги таяныч принциптеринин бири болуп, ал көп нерселерге: теманын идеялык-саясий, философиялык, адептүүлүк жактарына, көркөм форманын жана мазмундун тууралыгына байланыштуу болот. В. И. Ленин Клара Цеткин менен болгон аңгемелешүүсүндө искусствонуи идеялуулугуна чоң маани берген.
Кайнатма Кара Дары
Кайнатма Кара Дары — "Манас" эпосунда чагылдырылган дарынын энчилүү аты. К. К. Юдахиндин кыргызча-орусча сөздүгүндө К. к. д — апийим деп божомолдонот. “Манаста” көбүнчө башка дары-дармектердин катарында айтылат: “Кайнатма кара дарыдан Баягы кайран катын Каныкей Жарасына салды эми” (Саякбай Каралаев, 2. 226). Эпосто К. к. д. жарат менен сыныкка колдонулган дары катары айтылган: “Кайнатма кара дары бар, Канатын азыр бүтүрчү Канча дары баары бар” (Сагымбай Орозбаков, 2. 298). К. к. д. аты айтып тургандай кайнатылып (же эритилип) туруп жаратка же сыныкка сүйкөлгөн. Мындай сапатына караганда К. к. д. мумияга жакындап кетет.
Урняк (Туймазин району, Башкыртстан)
Урняк — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Сайран айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 10 киши. Почта индекси — 452791, ОКАТО коду — 80251845006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Чоң Мурюк
Чоң Мурюк (Суразов Мурюк, Мурюк) — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Золотой Китат дарыясынын оң жээгинен 158 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 47 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чач кеп
Чач кеп, кеп чач, баш кеп – элечектин астынан кийилген аялдардын баш кийими. Ал элечектин ички оромун терден, кирден сактаган. Чач кеп кызыл, кара манаттан жана баркыттан жасалган. Маңдайы тегиз, эки капталынан жаак (кулакчын) түшүрүлүп, желкесинен сала коймо (куйрулчук) чыгарылып, тышы колдо токулган ак бөз менен тышталып, ичи гүлдүү чыт менен астарланган. Кулакчындары эң майда илме, илме дос саймалары менен кооздолгон. Сайманын жээктерине майда седеп топчуларды, берметтерди жана башка кадашып, шуруларды тагышкан. Улгайган аялдардын чач кеби жөнөкөй болгон. Кездеменин өзүнөн төбө чыгарылып, ал тигилбестен, жип өткөрүп бүрмөлөнгөн же байланган.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.