cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Алтын (айыл)
Алтын (Алтын) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Жайыл районундагы айыл. Сары-Коо айыл округу курамына кирет.
Калкы
Калкы - 786 киши.
Фарингит
Фарингит — кулкундун былжыр челинин сезгениши.
Себеби
Оору көбүнчө грипп, сасык тумоо жана башка жугуштуу оорулардан кийин пайда болот. Кээде организмдин суукка урунуп муздашы же болбосо муздак аба менен ооз аркылуу дем алуу, өтө ысык же муздак тамак ичүү, түтүн, чаң, газ жана башкалар менен кулкундун былжыр кабыкчасынын дүүлүгүшү фарингиттин пайда болушуна себеп болот.
Түрлөрү
Анын 2 түрү (катуу кармаган жана өнөкөт) бар.
Кесиптик фарингит
Ошондой эле фарингитке кесиптик, түрдүү зыяндуу факторлор (абанын кургактыгы, чаң, газ, температуранын кескин өзгөрүшү) түрткү берет. Өнөкөт фарингитте алкымда былжырдын көп бөлүнүшүнөн дайыма эртең менен жөтөлүүгө, толуп калган какырыкты түкүрүп турууга мажбур болот. Кээде кулакка бир нерсе туруп калгансып, ал бир нече жолу шилекейди жуткандан кийин жок болуп калат. Ооруну убагында таап дарылабаса атрофиялык фарингитке айланат. Мында тамак кургап, жутуу кыйындап, жаман жыт пайда болот. Узакка сүйлөшүүдө оорулуу суу ууртагысы келет, былжыр чел жукарып, кургайт, мала кызыл болуп, жалтырак кабык менен капталгандай болуп турат.
Дарылоо
Дарылоону врач жүргүзөт. Ооруну дарылоо жана алдын алуу үчүн алкымдын былжыр челине таасир этүүчү түрдүү зыяндуу факторлорду жоюу чоң мааниге ээ. Андыктан чаң, шамал көп болгон ишканаларда атайын коргоочу респиратор кийип иштөө талапка ылайык. Фарингитти алдын алууда үшүп калуудан сактануу, организмди чыңдоо зарыл.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Экспедитор
Экспедитор – 1) транспорттук экспедиция келишиминин бир тарабы; 2) жүктү алуучу ишкананын аны ташып жеткирүүдө узатып жүрүүчү, товардын буюртма документтерин түзүүчү, өткөрүп берүүчү кызматкери. Э. мындан сырткары: таңгактоо, белгилөө, сактоо, бажы аткарымдарын ж. б. ишке ашырат.
Жаңы бикт (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Жаңы бикт — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Такарлик айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 557 киши. Почта индекси — 452302, ОКАТО коду — 80224843011.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Вершина (Лабута куймасы)
Вершина — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лабута дарыясынын сол жээгинен 19 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ырсалиев Керез
Ырсалиев Керез (1924–1980) - акын, котормочу. Түп районунун Долон айылында 1924-жылы 15-февралда туулган. Мектепти аяктагандан кийин Каракол шаарындагы пединститутка тапшырган. Эки жылдан кийин 1942-жылы согушка кеткен. 1945-жылы армиядан сержант наамы менен келген. Фронттук сыйлыктардын ээси. Фронттон келип, Талды-Суу айылындагы М.Элебаев атындагы орто мектепте орус тилчи математика мугалими болуп иштеген. 1947-жылы Ош облусуна иштөөгө жөнөтүлүп, Ноокат районунда алгач мугалим, андан кийин мектептин директору болуп иштеген. Кийин Нарынга көчүп келип, “Тянь-Шань правдасы” гезитинде бөлүм башчы болуп иштеген. 1953-жылы Фрунзе шаарына көчүп келип, “Кыргызстан пионери” гезитинде адабий кызматкер, андан кийин “Ысык-Көл правдасы” гезитинде кабарчы болгон.
Балдар үчүн прозаларды жазган. Бүгүнкү күнү В.Маяковскийдин “Мистерия Буф”, Кайсын Кулиевдин ырларын жана поэмаларын, М.Лермонтовдун “Демон” чыгармасын которгон.
К.Ырсалиев жөнүндө маалымат Кыргыз Совет энциклопедиясына киргизилген.
“Кенисгбергди алгандыгы үчүн” (1945), “Германияны жеңгендиги үчүн” (1945) медалдарынын ээси.
Кыргыз тилинде
Жалындуу пионер: Ырлар, поэмалар. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1957 ж.
Бүчүрлөр: Повесть жана аңгемелер. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1962. – 60 б.
Бүкөш апа: Өспүрүмдөр үчүн. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас,1962.
Жоогазын: Кенже балдар үчүн – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1963. – 40 б.
Чулдур
Чулдур — тыбыштарды туура эмес айтуудан сүйлөөнүн бузулушу (мисалы, «Р»га тили келбей чулдурап сүйлөө).
Ал түрдүү себептерден болот. Адатта ата-энелердин, бала бакчадагы тарбиячылардын балдарга кичинесинен туура сүйлөөсүнө көңүл бурбагандык, туура эмес сүйлөө, ошондой эле сүйлөө аппаратынын бузулушу (тиштердин туура эмес жайгашуусу, катуу таңдайдын ичке же жалпак болушу, жумшак таңдайдын, тилдин шалы жана башкалар) себеп болот. Мындан сырткары ага кулактын начар угуусу да түрткү берет. Айрым учурда борбордук нерв системасынын жабыркашынан (мисалы, мээге кан куюлганда) Чулдур болушу мүмкүн.
Ырсалиев Керез
Кыргыз тилинде
Сыйкырдуу чоор: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1967. – 48 б.
Чулдур
Чулдурду дарылоо оорунун себебине жараша жүргүзүлөт. Эгерде оору туура эмес тарбиялануудан пайда болсо аны логопед-дарыгер оңдойт. Сүйлөө аппаратынын бузулушунан пайда болсо хирургиялык жол же атайын протездер колдонулат. Дарылоо ишинин эрте башталышы баланын сүйлөөсүн түзөтүүдө мааниси зор. Тили чыккандан баштап баланы туура сүйлөөсүнө кам көрүү талапка ылайык.
Ырсалиев Керез
Кыргыз тилинде
Таарынчак күчүк: Аңгемелер/Бөбөктөр үчүн. – Ф.: Мектеп, 1981. – 14 б.
Көл толкуну: Ырлар, поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1982. – 72 б.
Алтын ачкыч: Жомоктор/Бөбөктөр үчүн. – Ф.: Мектеп, 1985. – 16 б.
Эмгектин күчү. – Ф.: Кыргызстан,1987. – 51 б.
Котормолору
Маяковский В. Күбө болом. – Ф.: Кырмамбас,1960. – 157 б.
Твардовский А. Мейкинден мейкинге. – Ф.: Кырмамбас, 1962. – 187 б.
Лермонтов М. Лирика. – Ф.: Мектеп, 1964. – 96 б.
Межелайтис Э. Адам. – Ф.: Кыргызстан, 1966 – 12 б.
Маяковский В. Владимир Ильич Ленин. – Ф.: Мектеп, 1970. – 123 б.
Гете И. Фауст – 1 часть. – Ф.: Кыргызстан, 1970. – 176 б.
Блок А. Ырлар жана поэма. – Ф.: Кыргызстан, 1974. – 140 б.
Жалгыз мүйүздүүлөр
Жалгыз мүйүздүүлөр (лат. Monacanthidae) — деңиз балыктарынын бир тукуму, буларга: сакалдуу жалгыз мүйүз (лат. Psylocephalus barbatus), узун тумшук жалгыз мүйүз (Oxymonacanthus longirostris), тикендүү жалгыз мүйүз (Chaetoderma peniciiligera), кооз жалгыз мүйүз (Osbeckia scipta) жана башкалар кирет.
Ырсалиев Керез
Котормолору
Маяковский В. Жакшы. – Ф.: Мектеп, 1979. – 88 б.
Гомер. Илиада. – Ф.: Адабият, 1988. – 492 б.
Түндүк Америка кордильерасы
Түндүк Америка кордильерасы - Кордильера пгоолорунун Түндүк Америка материгинин (Борбордук Америка менен кошо) батыш чети менен созулуп жаткан бөлүгү. Уз. 9 миң кмден ашык, туурасы 7300 кмден (Борбордук Америкада) 1600 кмте чейин (АКШда).
Түндүк Америка кордильерасы түрдүү геол. мезгилдерде, материктик жана океандык эки литосфералык плитанын чегинде калыптанып, структурасы да ар кыл; ал кембрийге чейинки мезгилдеги чулу массивдерди (Колорадо платосу, Аскалуу тоолордун айрым кырка тоолору), палеозой заманында пайда болгон чөкмө жана метаморфизмделген тоо тек бүктөлүштөрүн (Юкон жана Макензи тоо массивдери), мезозой батолиттерин (Жээк кырка тоосу, Сьерра-Невада), жанартоо жана вулканоген кабаттарын (Батыш кырчоосу) өзүнө камтыйт. Түстүү металлдар, сымап, алтын, нефть, таш көмүр кендери бар. Түндүк Америка кордильерасы узатасынан созулган 3 орогр. тилкени түзөт.
Чыгыш же Аскалуу тоолор тилкесине Брукс, Макензи тоолору, Аскалуу тоолор, Чыгыш Сьерра-Мадре тоосу кирет. Эн бийик жери 4399 м (Аскалуу тоолордогу Элберт чокусу). Baranı же Тынч океан тилкееи бийик аскалуу жа жанартоолуу кырка тоолордон турат; алардын ирилери: Аляска кырка тоосу (Мак-Кинли чокусу, бийикт. 6194 м, Түндүк Американын эң бийик жери), Алеут, Жээк кырка тоолору, Каскад тоолору, Сьерра-Невада, Батыш Съерра-Мадре, Тууралжын жанартоолуу Съерра, Түштүк Сьерра-Мадре тоолору. Батыш четинде тоо тизмеги тармактарга ажырап, жээктеги аралдар системасын (Ванкувер а., Александр архипелагы ж. б.) пайда кылат. Ички тилкени, бийикт. 1000-2000 мте жеткен бөксө тоолор - Юкон платосу, Колорадо, Колумбия платосу, Фрейзер, Чоң Бассейн жана Мексика тайпак тоосу түзөт. Алар тектон. терең ойдуңдар (деңиз деңг. 83 м төмөн жайгашкан Ажал өрөөну ж. б.) менен бирибиринен бөлүнүп жатат.
Борбордук Америкадагы Кордильера тоолору терең ойдуңдар менен бөлүнгөн бир нече тоо догосунан турат: түндүк догосу - Аскалуу тоолордун жана Чыгыш Сьерра-Мадренин, түштүк догосу - Түштүк Сьерра-Мадренин уландысы; 3-догосу - Жанартоолуу Сьерра-Мексика менен Гватемаланын чек арасына жакын башталып (Тахумулько жанартоосу, бийикт. 4217 м, Борбордук Американын эң бийик жери) Панаманын батышынан бүтөт; бул тилке орогр. жана структуралык жактан Түштүк Американын Анд тоолоруна өтүп кетет. T. A. К. 5 климаттык алкакта (арктикалык, субарктикалык, мелүүн, субтропиктик, тропиктик) орун алып, түндүктөн түштүккө карай абанын температурасы жана жаан-чачындын саны кескин түрдө айырмаланат. Тынч океанды караган батыш капталдарынын климаты жумшак, океандык, ички аймактарыныкы - континенттик. Мөңгүлөрү негизинен Аляскада жана Батыш Канадада жайгашкан, алардын жалпы аянты 67 миң км2. Кордильерадан Түндүк Американын ири дарыялары - Юкон, Макензи (ПисРивер), Миссури, Колумбия, Колорадо, РиоГранде башталат.
Түндүк бөлүгүндөгү кырка тоолорунун капталдарын негизинен ийне жалбырактуу токой, ички бөксө тоолорунун түштүк бөлүктөрүн кургак талаа жана чөл ээлейт. Мексика тайпак тоосун курчап жаткан тоолордун сырткы капталдарында экватор тибиндеги дайыма жашыл токой өсөт. Борбордук Американын Кордильера тоолорунун Тынч океан жак капталдарында тропиктик жалбырагы күбүлмө токой, кургакчыл аймактарында жана ички ойдуңдарында тикендүү сейрек токой, кактус, саванка басымдуу. Мелүүн алкактагы токойлорун багыш, гризли аюусу, илбирс, пума ж. б. мекендейт. Тропик токойлорунда маймылдар, тапир, ягуар кездешет.
Клетка кабыгы
Клетка кабыгы, өсүмдүктүн клетка капталы (лат. Membrana cellulae) - өсүмдүк клеткасынын плазмалык мембранасынын сыртынан орун алган калың көп катмарлуу түзүлүш. К. к. цитоплазмада синтезделген, Гольджи аппаратынын, вакуолдорунун, көбүкчөлөрүнүн жардамы менен ташылып келинген заттардан куралат.
К. к-нын структурасы бири-бирине жарыш жайгашкан фибриллдерден жана булалардан түзүлгөн каркастан турат. Фибриллдин, буланын арасындагы боштуктар аморфтук матрикс менен толтурулган. Каркастын кызматын целлюлоза, хитин сымал полисахариддер аткарат. Матрикстин курамы пектинден, гемицеллюлозадан жана кошумча сиңирилген заттардан (лигнинден, минералдык туздардан) турат. Кошумча сиңирилген заттар клеткага ар кандай касиеттерди берет. Мисалы, лигниндин жыйналышы клетканы сөңгөктөнтүп, бышыктыгын арттырат; матриксте суберин менен кутиндин болушу пробканын жана суу өткөрбөөчү катуу кабыкты пайда кылат; минералдык туздар катуулугун, морттугун арттырат. К. к. биринчилик, экинчилик жана үчүнчүлүк кабыкчадан турат. Биринчилик кабыкча клетка бөлүнгөн учурда Гольджи аппаратынан жана андагы заттардан түзүлөт. Меристемалык жана өсүп келе жаткан көп клеткалар биринчилик К. к-на ээ болушат, ал жука пектинге жана гемицеллюлозага бай; биринчилик К. к-нын матриксинде целлюлозанын фибриллдери иретсиз жайгашкан. Биринчилик К. к-нын кээ бир бөлүктөрү бир кыйла жука, каналчалары аркылуу плазмодесмалар өтөт. Экинчилик К. к. кыз клеткалардын тиричилик аракетинин натыйжасында түзүлөт. Бөлүнүүдөн пайда болгон жаңы клеткалардын плазмалык мембраналарынын үстүнө ичинде целлюлоза, гемицеллюлоза кармалган вакуолдор, көбүкчөлөр тизилип, бири-бири менен куюлушуп, экинчилик К. к-ны пайда кылат. Экинчилик к. к. клеткалык кабыкчанын негизги массасын түзүп, клеткага белгилүү форма берет. Экинчилик К. к-нда целлюлоза басымдуулук кылат, анын фибриллдери биринчиликке караганда калың жана иретсиз жайгашкан. Үчүнчүлүк К. к. экинчилик К. к-нын астында жайгашат, тиричилик жөндөмдүүлүгүн жоготкон цитоплазманын каткан катмары болуп саналат.
Жөнөкөйлөрдүн жана көп клеткалуу жаныбарлардын клеткасында К. к. дайыма эле болбойт. Ал өзүнүн ар түрдүүлүгү менен айырмаланат, клетканын сырткы скелетинин жөнөкөйлөрдүн пилликуласы муунак буттуулардын хитиндик кутикуласы коргоо кызматын аткарат (жумуртка клетканын көп катмарлуу кабыкчасы, цистанын кабыкчасы жана башка). Негизинен углеводдордон жана алардын белок менен болгон кошулмаларынан ошондой эле липиддерден жана орг. эмес заттардан турат.
К. к-нын мааниси: клетканын сырткы каркасы, клетканы тышкы чөйрө таасиринен сактайт, клетканын тургордук касиетин камсыз кылат, клеткага суунун киришин жөнгө салып, гипотондук чөйрөдө жашоочу организмдердин клеткаларын сууну ашыра соруп алуусунан сактайт.
Түктүү чымындар
Түктүү чымындар (лат. Larvaevoridae) — чымындардын бир тукуму, буларга ири түктүү чымын, жээрде түктүү чымын жана башкалар кирет.
Мамазаирова Меңди
Мамазаирова Меңди (1-май 1943-жылы, СССР, Кыргыз ССР, Коңур-Жаз айылы) — акын, жазуучу, Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер (1993), Даңк медалынын ээси (2007), Кыргыз Республикасынын эл акыны (2017).
Өмүр баяны
Кара-Суу районунун Коңур-Жаз айылында 1943-жылы 1-майда туулган.
1965-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүргөн. Эмгек жолун 1965-жылы Кыргыз Мамлекеттик телерадиокоми-тетинде иштөөдөн баштаган. 1967-1971-жж. Кара-Суу районунда орто мектепте мугалим, 1971–1974-жж. Ош облустук край таануу музейинде экскурсия башчысы, 1974-жылда «Мугалимдер газетасы» гезитинде кабарчы болуп иштейт.
1995-1996-жылдары «Азаттык» радиосунун кабарчысы, 1996-жылдын августунан баштап Кыргыз Мамлекеттик телерадиокорпорациясында кабарчы, комментатор болуп эмгектенүүдө.
«Нөшөр» деп аталган алгачкы аңгемелер жыйнагы 1975-жылы жарык көргөн.
1993-жылы «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмери» деген ардактуу наамга татыктуу болгон. 2007-жылы мамлекеттик «Даңк» медалы ыйгарылган.
Кыргыз тилинде
Нөшөр: Аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1975. – 52 б.
Саламатсыңбы, Күн!: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1979. – 52 б.
Жайдын эң, ысык күнү: Аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1980. – 144 б.
Туулуп өскөн үй: Повесттер. – Ф.: Кыргызстан, 1983. – 172 б.
Ак канаттуу чабалекей: Повесть жана аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1985. – 204 б.
Наристеге арналган хризантема: Ош драма театры,. 1987.
Турумтай: Роман, повесть, аңгеме. – Ф.: Мектеп, 1988, – 336 б.
Кымгуут түшкөн бир кечте: Драма. – К. Жантөшов атындагы Ысык-Көл обл. драма театры, 1993.
Маматова Үрүниса
Маматова Үрүниса (1951-жыл) - акын, жазуучу.
Мамазаирова Меңди
Кыргыз тилинде
Кайгыдан тургуздум сага бир эстелик: Ырлар жыйнагы, ОсОО «Са-быр», 2000.
Маматова Үрүниса
Акын Үрүниса Маматова Кара-Кулжа районундагы Октябрь айылында 1951-жылы 29-январда туулган. 1968-жылы Жалал-Абаддагы педагогикалык окуу жайын бүтүрүп, эки жыл өз айылында башталгыч класстын мугалими болуп иштеп, 1972–1977-жж. «СССРдин 50 жылдыгы» атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетинде окуган. Университетти аяктагандан кийин Кыргыз совет энциклопедиясынын физика, математика, техника редакциясында кенже редактор, 1985–1990-жж. Кыргыз Жазуучулар союзунда машинистка болуп иштеген. Андан кийин 2007-жылга чейин соода менен алектенип келген. Чыгармачылык жолу 8-классты аяктап жатканда, акыркы коңгуроо күнү Өзгөн райондук «Октябрь туусу» гезитине «Кош мектебим» деген ырынын чыгышы менен башталган. Андан кийин ырлары облустук, республикалык басмасөздө жарыяланып келди. «Ак куш» денен алгачкы ырлар жыйнагы 1982-жылы жарык көргөн. 1991-жылдан Кыргызстан Жазуучулар союзунун мүчөсү. Кыргызстан ЛКЖС БКнын Ардак грамотасы менен сыйланган.
Мамазаирова Меңди
Кыргыз тилинде
Турумтай: Роман, аңгеме. – Б., 2004.
Маматова Үрүниса
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Мамазаирова Меңди
Кыргыз тилинде
Энелер үнү: Публицистикалык поэма. – Б., 2007.
Жаңгак гүлү: Повесттер. – Б., 2007.
Маматова Үрүниса
Ак куш: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1982. – 55 б. Медер: Ырлар. – Ф.: Адабият, 1989. – 69 б.
Тоо кaзы
Тоо кaзы (Anser indicus, Latham, 1790):
Рамблвуд (Нү-Жерси)
Рамблвуд (Нү-Жерси) (Ramblewood) — Нү-Жерси штатынын Бёрлингтон округуна караган АКШ шаары.
Тоо кaзы
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Борбордук Азияда бийик тоо көлмөлөрдөгү куш. Кыргызстанда Соңкөл жана Чатыркөлдө жашайт. Мурда тоо казы Арабел жана Сарыжаз сыртында уялоочу. Кышында (1987-жана 1989-жылдын январы) 100-150 куш Акөлөң жана Торайгыр аймактарында кездешкен.
Рамблвуд (Нү-Жерси)
Калкы - 6003 киши. Болжолдуу аянты - 8.8 км². FIPS коду — 34-61650.
Тоо кaзы
Жашаган аймактары
Тоо казы көлдөрдө жана дарыялардын жээктеринде, аралчаларда же көлгө кирүүчү узун кургак тилкелерде, саздарда уялайт. Сөңкөлдө тайыз жээктүү, уялоого жагымдуу келген аралчалар талкаланган, ошондуктан азыркы убакта уялоочу жерлер аз болуп калды. Ал эми Чатыркөлдө материктүү аралчалар жок, каздар өсүмдүктөр топтошкон тайыз жерлерде уялашат. Мындай аралчалар тез эле суу каптап кеткендиктен, оңой бузулушат, ошондуктан каздар оорун алмашууга мажбур болушат.
Саны
Кыргызстанда бул каздардын жалпы саны 282-342 особдорго жеткен.
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Кыргызстанга тоо каздардын учуп келиши апрелдин ортосу жана аягынан тартып көлдөрдүн жээктериндеги муздардын эриши менен байланыштуу. Уяны ургаачысы салат, жерди чуңкур казып, ага кургак чөп төшөйт. Уяда 4-6га чейин жумуртка болот, аны ургаачысы басат, эркеги жанында болот. Балапандарын 28-29 күндө басып чыгарат. 1-2 күндөн кийин уясын таштап көлгө кетет. Жаштары 60-65 күндөн кийин канаттарын кагып уча башташат. Алар суу жана жээк өсүмдүктөрү менен азыктанышат – аларга рдест, жекен, бетеге чөптөр кирет. Каргалар, кулаалылар, түлкүлөр, суу бүркүттөр жумурткасын жана балапанын жеп коюшат. Ноябрда учуп кетишет.
Чектөөчү факторлор
Каздардын саны азайуусуна жазында алардын жумурткасын чогултуу, аңчылык кылуу. Азыркы учурда Сөңкөлдө уялоого ыңгайлуу аралчаларды талкалоо, балыкчылардын жана чабандардын болушу таасирин тийгизишет.
Уюштурулган коргоо аракеттери
1975-жылдан тартып Кыргызстандагы тоо каздары сейрек жана жоголуп бара жаткан түрлөрдүн тизмесине, ал эми 1985-жылы КК киргизилген.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Каздардын белгилүү уялоочу жерлерин коргоого алуу. Кыргызстанда азыркы учурдагы таралышын изилдөө, көчүшүүнүн мөөнөтүн жана уя салышын тактоо, колго кармап тукумдатуунун методикасын иштеп чыгуу.
Статусу
VI категория, Near Threatened: R. Кыргызстанда саны азайып бара жаткан түр. Монотиптүү түр.
Программалык жабдык
Программалык жабдык, программалык жабдуу, программалык камсыздоо, программалык жабдылыш (software, программное обеспечение) — компьютердик программалардын же алардын бир бөлүгүн, процедураларын, аларда иштөөнү жеңилдетүү максатында ар бир программада болуучу документтердин (Жардам файлы) жана аларга байланышкан берилмелердин жалпы аталышы. Б. а. программалык жабдык - деп маалымат иштетүү системасынын жумушу менен байланышкан программалардын, процедуралардын, алгоритмдердин жана аларды документтөөнүн жыйындысын айтабыз. Программалык жабдууну аппараттык жабдуулар менен алмаштырбоо зарыл, бул экөөнүн эң жөнөкөй айырмасы биринчисин кармоого болбойт. Программалык жабдуу терминин ПЖ деп шарттуу кыскартылган түрүндө да колдонушат.
Программалык жабдууларды түрлөргө бөлүү
Программалык жабдыктарды башка максаттар менен төмөнкүчө бөлүүгө болот:
ал эми таралуу жолу жана колдонуу боюнча:
1. Freeware бул класстагы ПЖлар бекер (акысыз) түрдө кенен таратылат.
2. Shareware бул класстагы ПЖлар кенен түрдө таратылат, бирок акысыз программалык жабдыктарга салыштырганда алардын акысын жактырып ала турганда сөзсүз төлөшөт.
3. Demoware бул класстагы ПЖлар кенен түрдө таратылат, бирок Freeware менен Shareware ПЖларга салыштырганда бул программалардын акысын төлөп жана автордон регистрациядан (каттоодон) өтмөйүнчө алардын кээ бир фунциялары иштебейт.
Казуо Ишигуро
Ишигуро англис тилдүү дүйнөдөгү эң атактуу заманбап көркөм чыгармаларды жараткан жазуучулардын бири болуп саналат. Ал Букер сыйлыгына төрт жолу көрсөтүлүп, 1989-жылы "Күндүн калганы" (англ. The Remains of the Day) романы менен бул сыйлыкка ээ болгон. 2008-жылы Times гезити Ишигурону "1945-жылдан берки 50 улуу британ жазуучусу" тизмесинде 32-орунга жайгаштырган. "Мени эч качан коё бербе" романы 2005-жылы "Букер" сыйлыгынын, 2006-жылы "Артур Кларк" сыйлыгынын жана 2005-жылы Улуттук китеп сынчыларынын чөйрөсүнүн сыйлыгынын кыска тизмелерине кирген. Times журналы чыгарманы 2005-жылдын эң мыкты романы деп атап, 1923-жылдан 2005-жылга чейин жарык көргөн "Англис тилиндеги эң мыкты 100 роман" тизмесине кошкон. Анын "Көмүлгөн алп" (англ. The Buried Giant) аттуу жетинчи романы 2015-жылы 3-мартта Америка Кошмо Штаттары менен Бириккен Падышалыкта басылып чыккан.
Түмөнбаев Шамши
Шамши Түмөнбаев - кырк жылга жакын сахнада эмгектенип,эстен кеткис образдарды түзүү менен кыргыз улуттук театрынын өнүгүшүнө зор салым кошкон чебер актер.
Өмүрү
Түмөнбаев Шамши 1909-жылы 21-декабрда Ысык-Көл областындагы Чок-Тал айылында туулган.Ал эми 1923-жылы дүйнөдөн кайткан.
Колдонулган адабияттар
Түмөнбаев Шамши//Кыргыз Совет Энциклопедиясы.-Ф.,1980.Т.6.-Б.79; Бектенов К.Куу алган кушта эмне сын//Кыргызстан маданияты.-1969.-26-февр..-Б.13.
Зайпекуль (Миякин району, Башкыртстан)
Зайпекуль — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Каран айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 65 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жогорку деңгээлдин домени
Жогорку деңгээлдин домени (top-level domain, TLD) — интернеттин иерархиялык домен аталыштар системасындагы (DNS) эң жогорку деңгээлдеги домендердин бири.
Пон-Ю
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ургуза (дарыя)
Ургуза — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Туй дарыясынын оң жээгинен 130 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мамбетаипова Шакен
Мамбетаипова Шакен (1936–1995) - акын, сүрөтчү.
Өмүр баяны
Шакен Мамбетаипова Тоң районундагы Туура-Там айылында 1936-жылы 20-ноябрда туулган. 1951-жылы Жети-Өгүз районундагы Покровка айылында турмуш-тиричилик комбинатына тигүүчү болуп кирген. 1960-жылы өзүнүн оюулар чийилген альбому менен Фрунзедеги Кыргыз ССРинин Сүрөтчүлөр союзуна кеңеш алуу үчүн келет жана Көркөм фонддун килем жасоочу цехине саймачы, Фрунзе шаарындагы көркөм буюмдар фабрикасынын башкы сүрөтчүсү болуп орношкон. 1965-жылы Оштогу ВЛКСМ атындагы жибек комбинатына которулуп, көчүрмөчү болуп иштейт. 1966–1970-жж. Көркөм окуу жайынын прикладдык бөлүмүндө окуган. Ошол эле мезгилде Кыргыз ССРинин Тарых музейине сүрөтчү-реставратор болуп иштейт. 1968-жылы Бүткүл дүйнөлүк студенттердин жана жаштардын IX фестивалына катышып, жергиликтүү өнөр жай министрлигинин борбордук конструктордук техникалык бюросунун көркөм ишканасында улук инженер-сүрөтчү болгон. 1971-жылдан СССР Сүрөтчүлөр союзунун мүчөсү. 1975-жылдан Кыргыз ССРинин маданиятына эмгек сиңирген ишмер. 1994-жылдан «Кыргыз Республикасынын Эл сүрөтчүсү».
Вэрг-Корыль-Кы
Вэрг-Корыль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Корыль-Кы дарыясынын оң жээгинен 87 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 81 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эгембердиева Аида (Айгүл)
Эгембердиева Аида (Айгүл) – акын, филология илимдеринин доктору.
1975-жылдын 3-апрелинде Нарын областынын Ак-Талаа районундагы Дөрбөлжүн айылында төрөлгөн. Түп районунун Токтоян айылында мектеп босогосун аттап, 1992-жылы Бишкек шаарындагы А.С.Пушкин атындагы мектеп гимназиясын (азыркы профессор А.Молдокулов атындагы улуттук инновациялык технологиялар мектеп-лицейи) аяктап, ошол жылы болуп өткөн Республикалык олимпиадада кыргыз тили жана адабияты боюнча биринчи орунду алгандыгына байланыштуу Кыргыз мамлекеттик улуттук университетине сынаксыз өткөн. Ж.Баласагын атындагы ошол КУУнун кыргыз филологиясы факультетин (1996), анын магистратурасын (1998), КР УИАнын аспирантурасын (2001) бүтүргөн. “Издеткен жарык” (1996), “Шүүдүрүм” (1998), “Белгисиз жомок” (2002), “Үнсүз кайрыктар” (2005), “Аян” (2010), “Оомат” (2019)  аттуу поэтикалык жыйнактардын жана адабият таануу, манастаануу, этнография, антропология жаатындагы бир нече изилдөө жана окуу китептеринин автору.
Ал которгон Л.Кэрроллдун “Кызыктар өлкөсүндөгү Алисанын укмуштуу окуялары” 2016-жылдын 1-сентябрында биринчи жолу Ирландиядан кыргыз тилинде, 2017-жылы Бишкектен китеп болуп чыккан. Ф.Кафка, С.Есенин, М.Цветаева, Б.Ахмадулина, С.Капутикян, Ф.Годжа, Р.Меджид, Л.Арбачакова, М.Шокан, Л.Алиева ж.б. чыгармаларын кыргызчалаган, акыркы үч акындыкы өз алдынча китеп катары жарык көргөн (“Шория кайрыктары”, 2019; “Түнкү лирика”, 2019; “Кудайдын үнүн уккум келет...”, 2020). Өзүнүн ырлары менен изилдөөлөрү орус, англис, түрк, фин, казак тилдерине которулган.
КР Улуттук Жазуучулар союзунун (1997), Борбордук Азиялык ПЕН-клубдун (2007) мүчөсү. КР Өкмөтүнүн Жаштар сыйлыгынын лауреаты (2003), КР Өкмөтүнүн Ардак грамотасынын (2018), КР Президентинин алдындагы Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиянын “Кыргыз тили” (2019), КР Маданият, маалымат жана туризм министрлигинин “Маданияттын мыкты кызматкери” (2019) төш белгилеринин  ээси. Филология илимдеринин доктору (2013). Учурда И.Арабаев атындагы КМУнун профессору, Кыргыз адабияты жана аны окутуунун технологиялары кафедрасын жетектейт. Д 10.20.616 Диссертациялык кеңешинин мүчөсү. Өзү 10.00.01 – кыргыз адабияты адистиги боюнча илимдин бир кандидатын чыгарган. Жетекчилик кылып келаткан бир нече аспиранттары бар.
Экспорт
Экспорт (лат. exportare – ташып чыгаруу) – товарларды, кызмат көрсөтүүлөрдү, акыл-эс ишмердигинин жыйынтыктарын, анын ичинде аларды пайдалануунун өзгөчө укуктарын КР бажы аймагынан кайра ташып келүү милдеттенмесисиз чет өлкөгө ташып чыгып кетүү бажы тартиби, экспроттоо фактысы товардын КР бажы чеграсын кесип өткөндөн, акыл-эс ишмердигинин жыйынтыктарына укуктар берилгенден тартып бекилет. Айрым коммерциялык аткарымдар КР бажы аймагынан чет өлкөгө ташылып чыгуусуз эле, алып айтканда, КР жагынан чет элдик жак товарды сатып алган жана аны кайра иштетүү менен андан ары иштетилген товарды чет өлкөгө ташып чыгуу үчүн КРдин башка жагына өткөрүп берүүсү экспорттоо менен бирдей каралат.
Фармакология
Фармакология — дарыларды жана алардын организмге тийгизген таасирин изилдөөчү, жаңы дары каражаттарын издеп табуучу илим.
Фармацевт — дары-дармек боюнча жогорку же орто билимдүү адис. Ал аптекада, химиялык - фармацевттик заводдордо дары даярдоо боюнча иштейт. Кыргызстанда фармацевттер медициналык институттардын фармацевттик факультетинде даярдалат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Экспорттук насыя
Экспорттук насыя — насыя берүүчү-өлкөдөн товар сатып алуусун камсыз кылуу максатында чет өлкө фирмалары менен мамлекеттерге экспортчулар (фирмалар, банктар, өкмөт) тарабынан бериле турган насыя.
Вирвитуп (дарыя)
Вирвитуп — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ушма дарыясынын сол жээгинен 11 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кирписымалдуулар
Кирписымалдуулар (лат. Erinaceidae) —  жуну тикенге айланган желиндүү айбандардын бир тукуму, булардын төмөнкү түрлөрү белгилүү: Амур кирписи (лат. Erinaceus amurensis), Даур кирписи (Е. dauricus), узун тикендүү кирпи, Кавказ кирписи ( Е. concolor), такыр кирпи (Hemiechinus hypolmelas), кадимки кирпи (Е. europaeus), кулактуу кирпи (Е.  auritus).
Эриктүү
Эриктүү (Эриктүү ) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Жайыл районундагы айыл. Сары-Коо айыл округу курамына кирет.
Калкы
Калкы - 813 киши.
Клетка капталы
Клетка капталы - химиялык курамы боюнча өзгөчө, протопластты курчап турган жана цитоплазмалык мембрана менен тыгыз байланышкан кабыкча. Бактериялардын К. к-нын калыңдыгы 10-50 нм. Клетканын кургак массасынын 10-50 % түзөт. Көпчүлүк бактериялардын жана көк-жашыл балырлардын К. к-нын курамына таяныч каркасын түзүүчү бир түрдүү полимер-пептидогликан (муреин) кирет. Бактериялардын ар кандай түрлөрүндөгү пептидогликандын курамынын жана түзүлүшүнүн өзгөчөлүгү – маанилүү таксономиялык белги. Микобактериялардын К. к-нын курамына липиддер кирет. Грамоң бактериялардын К. к-нда тейхой жана тейхурон кислоталары, полисахариддер жана белоктор кармалат.
Бактериялардын К. к-нда пептидогликандары лизоцим же автолиздик ферменттин таасири астында бузулушу мүмкүн, бул болсо сферопласттардын жана протопласттардын пайда болшуна алып келет. Протопласттар өзүнүн К. к-ын кайра иштеп чыгып жаңыртууга жөндөмдүү. Бактериялардын протопласттары бактериофагдардын, вирустардын таасирин сезишпейт. Натыйжада, бактериялардын К. к-нын компоненти бул вирустарга каршы антигендик касиетке ээ.
Гетеротрофтук бактериялардын К. к-нда клеткадан тышкары ажыроого жана орг. молекулалардын метаболизмине катышуучу ферменттер жайгашкан.
Бактериялардын К. к. коргоо, тирөөч, ошондой эле өткөргүчтүк кызматты аткарат жана клеткага белгилүү бир форманы берип турат.
Өсүмдүктөрдүн К. к. плазмалык мембрананын катышуусунда түзүлөт жана экстраклеткалык (клеткадан тышкаркы) көп катмарлуу түзүлүш жана клетканын үстүнкү бетин коргоочу өсүмдүктүн клеткасынын сырткы скелети катары кызмат аткарат. К. к. эки компоненттен - сууну кармаган коймолжун сымал матрикстен жана тирөөч кызматын аткаруучу фибриллдик системадан турат. Көп учурда К. к-нын курамына ага катуулук берүүчү кошумча полимердик заттар жана туздар кирет.
К. к-нын химиялык курамы негизинен полисахариддерден турат. Матрикстин курамына концентрацияланган жегичтерде (щелочтордо) эрүүчү полисахариддер, гемицеллюлозалар жана пектин заттары киришет.
Чабактар
Чабактар — (лат. Leuciscus) — каңылтыр балыктарынын майда бир уруусу, булардын кыйла түрү бар: Европа чабагы (лат. L. Leuciscus leuciscus), кыргыз чабагы (L. leuciscus kirgisorum), кадимки чабак (L. leuciscus), Сибирь чабагы (L. baicalensis), Талас чабагы (L. lindbergi), тоо чабактары (Oreoleuciscus) (уруу).
Үмөтаалы (акын)
Үмөтаалы (1873–1917) – төкмө акын. Үмөтаалы Өз мезгилинде төкмө акындардын белгилүү өкүлдөрүнөн, кадимки жез таңдай аталган Эсенамандын перзенти. Ал өз чыгармачылык өмүрүндө жоктоо, кордоо, мактоо, жар чакыруу, коштошуу, айтыш сыяктуу ар башка темадагы салттуу ырларды жараткан. Үйлөнүү үлпөтүндө кыз көрүү, той түшүрүү, той ээлерин куттуктоо ырларын да түзгөн. Сулайман ырчы менен ырдашууда кайым айтыштын классикалык үлгүсүн жаратып, төкмөлүк өнөрдүн ири өкүлү экендигин ачык айкындаган. Айрым маалыматтарга караганда “Кожожаш”, “Саринжи, Бөкөй” өңдүү ири чыгармаларды аткарып, калктын купулуна толгон.
Үмөтаалы канча жашынан баштап ырдаганынан так маалымат жок. Ал деле башка ырчылардай бет ачарын кыз оюнда ырдап, үлпөт сүйүү ырларын жаратуудан, жарамазан айтуудан баштайт. Ырындагы фактыларга караганда, атасы Эсенаманды мындай койгондо да өз учурунун ак таңдай акындары Чоңду, Сартбай, Өтөнүн (Жеңижоктун) ырларын угуп, Тайкожо тарткан сурнайдын, Жантакпай сыяктуу чебер комузчулардын сыйкырдуу күүсүн тыңшап, табият тартуулаган акындык шыгын, көркөм дүйнөсүн байытат. Ар түрдүү өнөрдүн ээси Сартбай менен чыгармачылык карым-катышта болот. Сартбай да анын акындыгын жогору баалап, аталык камкордук менен мамиле жасайт. Үмөтаалынын каза болгонун укканда: “ала аялсыз жаз өлдү (аялы мурун өлүп калган болот), Үмөтаалы таза өлдү (перзент көрбөй өтөт)” – деп, буркурап ыйлап кошот. Кыскасы, жогоркудай көркөм дүйнө акындын чыгармачылык өнөрканасында түбөлүк унутулгус из калтырат. Кантсе да Үмөтаалы акын катарында Саза байдын ашында, эл көп чогулган чоң жыйында жар чакырып, калктын сыноосунан өткөндөн кийин таанылат. Сазанын ашы 1899-ж. болуп, өзүнүн конок күтүү ирети, шаан-шөкөтү жагынан Талас өрөөнүндө өткөн башка аштардан айрыкча айырмаланат. Жалаң кеңешке 12 бээ союлуп, Үмөтаалы жарчылыкка дайындалат. Элди аралап, аш ээсин, жыйындын салтанатын, конок алуу жайын, өткөрүлө турган оюн-зооктун иретин, сайылган байгелерди калкка жарыялап, үнүнүн бийиктиги, кооздугу, сөз чеберчилиги менен купулуна толуп, оозго алынат. Үмөтаалынын чоң тойдо ырдаган ырларынан Сулайман ырчы экөөнүн кайым айтышы бизге келип жетти. Үмөтаалынын чыныгы акындык жүзү, талант ажары, төкмөлүк чеберчилиги кантсе да социологиялык мазмундагы кордоо ырларынын тобун түзөт. Акын өз заманынын тарыхый-социалдык шартын, коомдун адеп-ахлактык эрежелерин, журт бийлеген билермандарынын чыныгы маңызын жакшы түшүнгөн адам болгон. Ошондуктан алардын кылган иштерин, кулк-мүнөзүн реалдуу талдап, калк сезимине жеткире алган. Бирок, кантсе да акындын аң-сезими, саясий көз карашы, бул же тигил көрүнүштү баамдоосу кандайдыр бир деңгээлде уруучулук-феодалдык түзүлүштүн жол-жоболук эрежесинен чыга алган эмес. Буга анын чейне, сакалдыларды (уруктун аты) кордогон ыры ачык күбө.
Жыйынтыгында акын чыгармачылык өмүрүндө кордоо ырларын көп жаратып, анда өз чөлкөмүндөгү белгилүү болуш, байлардын тузагына илинбегени калбаган өңдүү. Алардын сараңдыгын, адамды иренжите турган кылык-жоругун чегине жеткире таамай айтат. Бизге жеткен азыноолак материалдардан эле анын өз заманындагы ири төкмөдөн болуп, ар кандай мазмунда, тематикада ырдаган ар тараптуу курч акын экендиги, салттык ырдан баштап, ири коомдук-социологиялык проблеманы козгоого чейин көтөрүлгөндүгү, айтыш өнөрүндө да күч сынагандыгы жана турмуштук жагдайда, чыгармачылык өмүрүндө болсун кыйын кезеңдерди басып өткөндүгү ачык көрүнүп турат. Акындын ден соолугунун начарлыгы, перзентсиздиги да көңүлүн чөгөрүп, кеңири чабыт алууга мүмкүндүк бербейт. Бирок, тилекке каршы чоң акындын чыгармалары советтик доордо да жыйналбай, изилденбей, кийинки жылдары гана көңүл бөлүнө баштады.
Куязбаш (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Куязбаш — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Такарлик айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 0 киши. Почта индекси — 452308, ОКАТО коду — 80224843012.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Григорьевка Пристаны
Григорьевка Пристаны — Кыргызстандын Ысык-Көл облусунун Ысык-Көл районундагы айыл. Садыр Аке айыл аймагына кирет.
ААББТ коду ― 41702 215 810 02 0.
Экспорттук (импорттук) лицензия
Экспорттук (импорттук) лицензия – мамлекеттик органдардын эркин ташып кирүү, ташып чыгуу же ташып өтүүгө жол берилбеген белгилүү сандагы товарларды ташып кирүүгө, ташып чыгууга (же транзиттик ташууга – транзиттик лицензия) атайын улуксаты.
Анна Франк
Аннелиз Мария "Анна" Франк (англ. Annelies Marie "Anne" Frank; 1929-жыл 12-июнь — 1945-жылы февраль же март) — Германияда туулган күндөлүк жазуучу болгон. Холокосттогу эң көп талкууга алынган жөөт курмандыктарынын бири болгон Франк көзү өткөндөн кийин жарыкка чыккан "Жаш кыздын күндөлүгүнөн" (англ. The Diary of a Young Girl) кийин атак-даңкка жеткен. Анда ал Экинчи дүйнөлүк согуш учурунда Германия Нидерланддарды басып алган кездеги, 1942-жылдан 1944-жылга чейинки өз жашоосун жазып калтырган. Чыгарма дүйнө жүзүндөгү кеңири таанымал болгон китептердин бири. Ал бир нече спектаклдерге жана тасмаларга негиз болуп берген.
Германиянын Франкфурт жергесинде жарык дүйнөгө келген Франк жашоосунун көпчүлүк бөлүгүн Нидерланддардагы Амстердамда өткөргөн. Ал жакка үй-бүлөсү менен төрт жарым жаш курагында Нацилер Германияга көзөмөлдү колго алганда көчүп кетишкен. Германия жараны болуп туулган Франк 1941-жылы жарандыгынан ажырап, эч кайсы мамлекетке карабай калган. 1940-жылдын майына чейин Франктар үй-бүлөсү Нидерланддарда Германия басып алышынан улам Амстердамда тузакка түшкөн. Жөөт калкын куугунтуктоо 1942-жылдын июлунда күчөп кеткенине байланыштуу үй-бүлө Аннанын атасы иштеген имараттын ичиндеги китеп текчелеринин артындагы кээ бир жашыруун бөлмөлөрдө жашынып жүргөн. Ошондон тартып 1944-жылдын августунда үй-бүлө Гестапо тарабынан камакка алынганга чейин Анна туулган күнүнө белек катары алган күндөлүктү сактап, ага ар дайым жазып жүргөн. Алар камалып, анын артынан эле концентрациялык лагерлерге которулган. 1944-жылдын октябрь же ноябрь айында Анна бир тууган эжеси Марго экөө Освенцимден Берген-Белсен концентрациялык лагерине которулуп, ошол жерде бир нече айдан кийин (келтеден болушу мүмкүн) каза табышкан. Алар алгач Кызыл чырым уюму тарабынан март айында көз жумушкан делип, ал эми нидерланд бийлиги алардын өлүмүнүн расмий күнү катары 31-мартты белгилеген. Бирок Анна Франк үй-бүлөсү 2015-жылы жүргүзгөн изилдөө эже-сиңди февраль айында набыт болгон деп эсептейт.
Франктын атасы Отто үй-бүлөдөгү аман калган жападан жалгыз киши болгон. Ал жардам колун сунгандардын бири Мип Гиз тарабынан сакталып калган кызынынын күндөлүгүн табыш үчүн согуштан кийин Амстердамга кайтып барган жана анын аракети менен китеп 1947-жылы жарыкка чыккан. Ал баштапкы жазылган нидерланд тилинен англис тилине биринчи жолу 1952-жылы которулуп, "Жаш кыздын күндөлүгү" деген аталыш менен басылып чыгарылган. Ошондон бери чыгарма 60тан ашуун тилге которулган.
Кырбашев, Кеңеш
Кырбашев, Кеңеш (1931 ж, Ысык-Көл району – 2004, Бишкек) – фольклорист. Кыргыз Республикасынын Мамлекетинин сыйлыктын лауреаты. Маданиятка эмгек сиңирген ишмер. Филология илимдеринин кандидаты (1986 ж.). КМУнун филология факультетин бүтүргөн (1956 ж.). 1969–1985 ж. жарык көргөн “Кыргыз тилинин түшүндүрмө сөздүгүн” түзүүгө катышкан. 1968 ж. “Алыкул Осмоновдун поэзиясынын тили” аттуу темада кандидаттык диссертация жактап, ал өзүнчө монография болуп жарык көргөн. Кырбашев “Манас” эпосуна арналган бир нече эмгектердин автору. Ал “Манас” эпосунун стили (1983 ж.) аттуу монографиясын жарыялап, анда С. Орозбаков менен С. Каралаевдин варианттарын салыштыруу аркылуу эпостун стилин ачып берген. Мында эпостун композициялык структурасынын өзгөчөлүгү, сюжет куруунун ыктары, образдардын жана көркөм каражаттардын өзгөчөлүгү, ошондой эле “Манас” эпосундагы эпикалык ыр түзүлүшүнүн жалпы маселелерине көңүл бурган. Булардан сырткары ал “Эл акындарынын чыгармачылыгынын тарыхынын очерки” (1988 ж.) аттуу коллективдүү эмгекте манасчылар С. Орозбаковдун, Ш. Рысмендиевдин, М. Чокморовдун, Ж. Сарыковдун, Ж. Кожековдун, А. Рысмендиевдин чыгармачылыгы боюнча портреттик макалаларды жазган. М. Чокморовдун айтуусундагы “Семетей эпосунун өзгөчөлүгү” аттуу эмгеги жарыяланган. СОВ, СКВ боюнча “Манас” эпосунун тексттерин орус жана кыргыз тилинде даярдоо, чыгаруу иштерине, “Манас” энциклопедиясынын жарыяланышына да активдүү катышкан авторлордун бири. Кызылсуулук манасчы Жусуп Мамайдын чыгармачылыгына арналган “Манасчы Жусуп Мамай” (1997 ж.) аттуу монографиясы бар. Мындан сырткары “Эл адабияты” сериясына, “Кыргыз адабиятынын тарыхы” аттуу 7 томдон турган жамаат эмгекке бир катар илим макалалары жарыяланган. Ал жарым кылымга чамалаш эмгек жолунда адабияттын ар кыл көйгөйлөрүнө арналган 200-дөн ашуун илим эмгектердин, макалалардын автору. Булардын ичинде чет өлкөлөрдө жарык көргөндөрү да бар.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Клетка мембранасы
Клетка мембранасы (цитоплазмалык мембрана, плазмалык мембрана, плазмолемма) (Cutolemma, plasmalemma) - клетканын цитоплазмасын сырткы чөйрөдөн же клетка кабыгынан (өсүмдүктө) бөлүп турган мембрана. Клетка органоиди. К. м. калыңд. 7-10 нм. К. м. химиялык курамы 40 % липидден, 60 % белоктон, 1 % углеводдон, 1 % ферменттен турат. Мембраналардын липиддери көбүнчө фосфолипиддер жана холестерин. Клетка менен сырткы чөйрөнүн ортосундагы зат алмашууда, клеткалардын кыймылында жана бири-бири менен чиркелешүүсүндө чоң мааниси бар. Жарым өткөргүч ал аркылуу суу эркин өтүп кетет. Жогорку молекулалуу заттар өтпөйт. Ар түрдүү заттардын активдүү жана пассивдүү өтүүсү белоктор аркылуу камсыз болот. К. м-сында 30га жакын ар түрдүү ферменттер табылган. Алардын ичинен АТФаза, шелочтук фосфотаза жана РНКазалар көп кездешет жана К. м-сы аркылуу иондордун өтүшүндө негизги мааниге ээ. Гликолизге жана дем алууга катышуучу ферменттер эукариоттук клеткалардын плазмалык мембранасынын курамынан табылган эмес. Мg –АТФаза плазмалык мембрана аркылуу иондордун өтүшүндө негизги мааниге ээ.
Лхаса
Лхаса – Кытайдын түштүк-батышындагы шаар. Азиядагы ламаизм дининин башкы диний борбору. Тибет автономия районунун административдик борбору. Тибет тайпак тоосунун этегинде, Жичу дарыясынын (Брахмапутра дарыясынын алабы) өрөөнүндө, деңиз деңгээлинен 3650 м бийиктикте жайгашкан. Калкы 124,8 миң (2010). Жолдор тоому. Металл иштетип, курал жасоочу өнөрканалары, тактай тилүүчү, тери иштетүүчү ишканалары, дары-дармек заводу иштейт. Шаар 7-кылымда Тибет падышасы Сронцзангамбо тарабынан негизделген деп божомолдонот. Потала ак сарай-монастыр комплекси (Далай-ламанын баштапкы резиденциясы); оймо-чиймеленип кооздолгон алтын, жыгач, таштан жасалган айкелдери бар үч ак сарай жана монастырлар сакталган жана Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген. Лхасада геофизикалык обсерватория жана метеорология станциясы бар. Шаардын чет жакасында буудай, шалы айдалат. Бакчылык (кызыл өрүк, алма, алмурут) өнүккөн.
Экспорттук баа
Экспорттук баа – териштирүү жүргүзүлүп жаткан товар үчүн иш жүзүндө төлөнгөн же төлөнүүгө жаткан баа.
Эралиева Альбина
Эралиева Альбина - жазуучу, котормочу. Татарстандын Актаныш районунда 1938-жылы 25-октябрда туулган.
Эмгек жолун 1958-жылы Калинин районундагы К.Е.Ворошилов башталгыч мектебинен баштап, жергебиздин бир катар мектептеринде орус тили жана адабияты-нан сабак берип, окуу бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген.
Көптөгөн очерктери, аңгемелери, котормолору республикалык гезит-журналдарда басылып турган.
1969–1978-жж. Кыргыз ССРинин Жазуучулар союзунда адабий катчы, «Кыргызстан маданияты» гезитинде кабарчы, каттар бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген.
1990–1994-жж. Автордук укук коргоо боюнча Бүткүл союздук агенттигинде консультант болуп иштеп, ошол жерден ардактуу эс алууга чыккан.
1987-жылдан Кыргызстан Журналисттер союзунун, 1996-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Кыргыз тилинде
Жаңырык: Өспүрүмдөр үчүн, повесть жана аңгемелер. – Ф. Адабият, 1990. – 112 б.
В.И.Даль. Уралдык казак: Аңгемелер жана повесть. – Ф.: Мектеп, 1982. – 84 б.
Ямиль Мустафин. Күн күлгөндө: Повесттер, аңгемелер. – Ф.: Кыргызстан, 1984. – 140 б.
З.В.Песков. Тайгадагы туюк: Повесть. – Ф.: Мектеп, 1987. – 86 б.
Даркан жер. Татар жазуучуларынын аңгемелер жыйнагы. – Ф.: Кыргызстан, 1973. – 309 б.
Ямиль Мустафин. Көк тулпар. – Ф.: Кыргызстан, 1975. – 126 б.
Нурек нурлары: Тажик жазуучуларынын аңгемелер жыйнагы. – Ф.: Кыргызстан, 1976. – 230 б.
Пр. Мериме. Тандалмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1989.
Орус тилинде
Оморов А. Сорок звезд: Рассказ. – Ф.: Мектеп, 1981.-5 с.
Мультфильм
Эралиева А. Карынын кебин капка сал. – Ф.: Кыргызфильм, 1980.
Субайылда Абдыкадырова
Абдыкадырова Субайылда (9-март 1935, Жайыл району, Сары-Булак айылы - 22-апрель 2010, Бишкек) — акын, Кыргыз Республикасынын маданиятка эмгек сиңирген ишмери (1991).
Өмүр таржымалы
1957-ж. Кыргыз кыз-келиндер педагогикалык институтун бүтүргөн. 1957-ж. «Ленинчил жаш» гезитинде, андан кийин «Кыргызстан аялдары» журналында, Кыргыз мамлекеттик телекөрсөтүү жана радио комитетинде, «Ала-Тоо» журналында адабий кызматкер. 1987—89-ж. «Кыргызстан маданияты» жумалыгында бөлүм башчы.
Чыгармалары
Анын чыгармалары 1953-жылдан жарыялана баштаган. 1958-ж. 1-китеби «Жаш гвардия» басмасында орус тилинде жарык көргөн. Кыргыз тилиндеги 1-китеби — «Булак» (1959). Кийинки чыккан китептери: «Кыз кыялы» (1961), «Калыйпа» (1963), «Чырак» (1966), «Чыгыш кызы» (1969), «Аппак гүлдөр» (1972), «Алтын бешик» (1976), «Мекеним» (1979), «Өмүр күүлөрү» (1989) жана башка. Медалдар менен сыйланган.
Доминанта
Доминанта (лат. dominans/dominantis – үстөмдүк кылуучу) – жетектөөчү идеяны, бир нерсени негизги белгиси менен маанилүү бөлүктөрүн туюнтуу үчүн философияда, маданияттанууда кеңири колдонулуучу термин (Мисалы: антика адабиятынын Доминанта чыгармачылыктын Доминанты).
Колдонулган адабияттар
Dominanta Dominans Dominanz Domination Dominant דומיננטי Domination ドミナント Dominanz Dominant Dominant Dominanta Доминанта Dominanta Dominant Домінанта
Чунак кошаяктар
Чунак кошаяктар (лат. Stylodipus) — кошаяктардын бир уруусу, буларга Монголдун чунак кошаягы (лат. S. andrewsi) кирет.
Жанатсымак ит
Жанатсымак ит (лат. Nyctereutes procyonoides) — иттер тукумундагы бир жапайы айбан.
Экспорттук көзөмөл
Экспорттук көзөмөл – КР ченемдик укуктук актыларында аныкталган көзөмөлдөгү продукцияга карата тышкы экономикалык ишмердикти жүзөгө ашыруу тартибин ишке ашырууну камсыз кылуучу иш-чаралардын топтому.
Жалпы жогорку деңгээлдин домени
Жалпы жогорку деңгээлдин домени (generic top-level domain, gTLD) — жогорку деңгээлдин домендеринин категорияларынын бири. IANA уюму тарабынан башкарылат жана интернеттин домен аталыштар системасында колдонулат.
Рамсэй (Нү-Жерси)
Рамсэй (Нү-Жерси) (Ramsey) — Нү-Жерси штатынын Берген округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 14473 киши. Болжолдуу аянты - 14.5 км². FIPS коду — 34-61680.
Муунчул ыр түзүлүшү
Муунчул ыр түзүлүшү, силлабикалык ыр түзүлүшү – ыргак түзүүнүн, б. а. ыр куруунун каражаты катары муун сандарынын бирдейлигине негизделген ыр системасы. Мында ыргак (ритм) ыр сабындагы муундардын бирдей өлчөмдө айкашы аркылуу түзүлөт, бул система туруктуу басымга ээ тилдерге мүнөздүү. В. Радловдун, А. Самойловичтин, А. Фалевдин, К. Рысалиевдин кыргыз ыр түзүлүшүнө арналган эмгектеринде биздин традициялуу ырыбыз ушул системага таандык экендиги көрсөтүлгөн.