cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Алмабек Тойчубек уулу
Алмабек Тойчубек уулу (1887, Ысык-Көлдүн чыгышындагы Ой-Булак айылы — өлгөн жылы белгисиз) — манасчы Атасы Тойчубек (1853—90) да, агасы Дыйканбай (1873— 1923) да эл арасында «Манастан» үзүндү, негизинен «Семетейди» мыкты айткан адамдар катары белгилүү болушкан. А. Токтогул Сатылганов атындагы кыргыз филармониясында иштеген жылдары эл арасына чыгып, «Манастан» үзүндүлөр айтып жүргөн. 1945—47, 1962 — 63, 1968-ж. «Манас», «Семетей», «Сейтектен» үзүндүлөр (63556 сап ыр) жазылып алынган. Бул үзүндүлөрдүн көпчүлүгү «Семетейден». Алар: Манас өлгөндө, Каныкейдин Семетейди Букарга алып качканынан тартып, эрезеге жеткен Семетей Таласка келип Жакып, Көбөш, кырк чорону өлтүрүп, атасынын ордосун ээлешине чейинки жана Айчүрөккө үйлөнүшү, Коңурбайдан кун куушу сыяктуу окуялардан, ошондой эле «Сейтек» бөлүмүндөгү Семетейдин кайып болушунан тартып, Күлчоро, Сейтектер Канчоро, Кыястан өч алышып, Сейтектин Таласка көчүп келишинен турат. Бул вариант элге кеңири тараган туруктуу сюжеттүү варианттардан айрым бир деталдык жактан гана айырмачылыгы болбосо, негизинен аларга окшош. Манас өлгөндө Жакып өзүнүн балдары менен Каныкейге кордук көрсөтөт. Семетейдин балалыгы Букардагы таякеси Ысмайылдын колунда өтөт. Бул жерде Тайторунун чабылышы, Каныкейдин жомогу айтылат. Башка варианттардагыдай эле Семетей алгач Таласка келгенде Жакып жамандык менен каршы алат. Акыры бузуку туугандарын эсине келтирген Семетейге кырк чоро, Чынкожо, Толтойлор менен кармашууга туура келет. Семетей Коңурбайдан атасынын өчүн алат, бирок, өзү Канчорого алдатып коёт. Анын Канчоро, Кыяс менен болгон урушу жазылбаганы менен окуянын өнүгүшүнөн улам Семетейдин дайынсыз жоголгонуна Канчоро, Кыяс себепчи болгондугу билинип турат. Семетейди Күлчоро (Гүлчоро) издеп таппай коюп, аш берүүгө камынат. Андан ары Семетейдин үй-бүлөсүнүн Кыяска олжо болушу, Күлчоронун далысы кесилип кордолушу, Сейтектин кооптуу чөйрөдө Айчүрөктүн аркасы менен аман-эсен чоңоюп, эли-жерин таап, атасынын өчүн алышы айтылат. А. Тойчубек уулунан жазылып алынган «Манастын» үзүндүлөрү Кыргыз ССР Илимдер акдемиясынын Кол жазмалар фондусунда сакталып турат (Кол жазмалар фондусу, 191 —198а, 199, 199-инв.).
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Сибрук Фармс (Нү-Жерси)
Калкы - 1719 киши. Болжолдуу аянты - 5.6 км². FIPS коду — 34-66300.
Мантия
Мантия (грекче mantion – жапкыч, плащ)
Административдик тартип бузуу тууралуу протокол (токтом) –
Административдик тартип бузуу тууралуу протокол (токтом) – административдик жорук жасалган учурун каттоо жана административдик укук бузуу тууралуу иш козгоо үчүн негиз катары кызмат кыла турган административдик-жүрүм документи. Ал ага ыйгарым укуктуу кызмат адамы тарабынан түзүлөт.
Абдраев Кутубай
Абдраев Кутубай (1932, Нарын облусу, Кочкор району, Көкжар кыштагы) — малчы, Социалистик Эмгектин Баатыры (1978). Кыргыз ССРинин айыл чарбасына эмгек сиңирген устаты (1982). Нарын облусунун Кочкор районундагы Соң-Көл совхозунда баш чабан. Малдын кунардуулугун арттырууда чоң ийгиликтерге жетишип, 1972ж. ар жүз тубар койдон 175ден козу, 5 кгдан жүн алган. 1975-80-ж. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты. Үч Ленин ордени, Октябрь Революциясы, Монгол Эл Респсынын «Алтын годос одон» ордендери менен сыйланган.
Сана-Вож
Сана-Вож — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Балбан-Вож дарыясынын оң жээгинен 4 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Зоантариялар
Зоантариялар (лат. Zoantharia) — көңгөлдөрдүн бир уруусу.
Электрондук төлөм
Электрондук төлөм – мыйзамга жана белгиленген жолжоболорго ылайык, электрондук төлөм документинин жардамы менен жүзөгө ашырылуучу төлөм.
Разаков Талант Жаныбекович
ТАЛАНТ ЖАНЫБЕКОВИЧ РАЗАКОВ
Талант Разаков Сузак районуна караштуу Үч-Малай айылында 1955-жылы 9-сентябрда туулган. 1979-жылы Ломоносов атындагы МГУнун журналистика факультетин бүтүргөн. 1979-1981-жж. Кыргыз телекөрсөтүүсүндө редактор, 1981-жылдан аскердик кызматта полковник. Чыгармаларын мектеп жашынан жарыялай баштаган. 1987-жылы биринчи аңгемелер жана повесттер жыйнагы «Ата» деген ат менен жарыкка чыккан. Т.Разаков 1994-жылдан Кыргызстан Жазуучулар союзунун мүчөсү.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Kыргыз тилинде
Ата: Аңгемелер жана повесть.  Ф.: Кыргызстан, 1987.  106 б.
Ош коогалаңы: МККнын маалыматтары боюнча.  Б.: Ренессанс, 1993.  111 б.
Турмуш сабактары: Публицистикалык макалалар, 250 б.
Зоархия
Зоархия (лат. Zoarchias neglectus, Tanaka 1908) — балыктардын бир түрү.
Администратор (башкаруучу)
Администратор (башкаруучу) – КР мыйзамдарында каралган тартипте дайындалуу менен, убактылуу администратор, атайын администратор, консерватор, сыртынан башкаруучу, карызкордун кудуретсиздигин жүргүзүү үчүн жоопкер катарында чыгуучу кесипкөй жак.
Киров (Сокулук району)
Киров — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Сокулук районундагы айыл. Асылбаш айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 338 киши.
Абдраимов Эмил Самудинович
Абдраимов Эмил Самудинович (1970-ж.туулган, Фрунзе шаары) механик, техника илимдеринин доктору (2002). Алматыдагы Жогорку аскер окуу жайын бүтүргөн (1991). 1992-жылдан КРнын УИАнын Машинатаануу институтунда эмгектенет. Илимий эмгектери негизинен өзгөрүлмө түзүлүштөгү механизмдерди структуралык талдоо жана түзмөлөөгө арналган. 50дөн ашык илимий эмгектин, анын ичинде 2 патенттин ээси, 1 монографиянын автору.
Электрондук төлөм документи
Электрондук төлөм документи – электрондук таризде түзүлгөн, электрондук сандык кол коюу менен ырасталуучу эсептешүүлөрдү жүргүзүү үчүн зарыл болгон маалыматтар бар төлөм документинин бир түрү.
Метагенез
Метагенез - жаныбарлар тукумунун жыныстык муундары жыныссыз муундары менен кезектешип, алмашып турушунун бир формасы.
18-июнь
18-июнь — Григорий календары боюнча 169-күнү (толук жылда 170), жылдын аягына чейин 196 күн бар.
Эрдинг
Эрдинг - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Эрдинг (район)|Эрдинг районуна карайт. Жогорку Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы –   34 514  киши (2010-ж.). Аянты – 54.64 км2.  Landshuter Str. 1 Rathaus Erding-3.jpg
Пустынников Николай Алексеевич
НИКОЛАЙ АЛЕКСЕЕВИЧ ПУСТЫННИКОВ - акын, жазуучу, котормочу, журналист. Пустынников Николай Алексеевич Пермь облусундагы Прохоры айылында 1944-жылы туулган. Пермь согуштук-механикалык техникумун бүтүрүп, үч жыл Читада, Пермде, Павлодарда слесарь, технолог, мастер болуп иштеген. 1965-жылдан баштап он үч жыл ар түрдүү гезиттердин штаттагы кызматкери болгон. Биринчи ыры 1965-жылы «Звезда Прииртышья» гезитине басылып чыккан. 1968-жылдан Орто Азияда жашап, 1970-жылдан Кыргызстанда Кадамжай сурьма комбинатындагы көп нускалуу «Металлург» гезитинде редактор болуп иштеген. 1978-жылы M.Горький атындагы Адабият институтун сырттан окуп бүтүргөн. 1978-жылдан «Кыргызстан» басмасында улук редактор, «Адабият» басмасында башкы редактордун орунбасары, «Акыл» мамлекеттик концернде орус тилиндеги китептер боюнча жетектөөчү адис, «Литературная Евразияда» Кыргызстан боюнча өз кабарчы болуп иштеп келген. Н.А.Пустынниковдун ырлары «Звезда Востока», «Литературный Киргизстан» журналдарында жарыяланып турган. 1980-жылы биринчи ырлар жыйнагын басып чыгарган. Ал которгон А.Осмоновдун, Т.Байзаковдун, Р.Рыскуловдун ж.б. ырлары Фрунзеде, Москвада, Ленинградда басылып чыккан 30дан ашык китептерде жарык көргөн. 1967-жылдан СССР Журналистер союзунун, 1991-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
«Алмамбеттин арманы»
«Алмамбеттин арманы» — элдик дастан күү. Комузчулар арасына кеңири таралган бул күүнүн чыгышына «Манас» эпосундагы Алмамбет баатырга байланыштуу окуялар себепчи болгон. Коңурбай баштаган кытай кандары менен батыша албай, эли-жеринен кетүүгө аргасыз болгон Алмамбет казак баатыры Көкчөгө келип туруп калат. Анын келиши менен казак элинин туурдугу май, өзүлөрү бай болуп, Алмамбеттин айбатынан казактарга даап эч ким кол сала албайт. Эл Алмамбетти өз элинен чыккан баатырдай урматташат. Алмамбет да аларды сыйлайт. Алмамбетти көрө албаган казак билермандары, алардын тилине кирген Көкчөнүн кичи аялы Буудайбек Алмамбетти каралайт. Аларга ишенген Көкчө «Элиңе, жериңе кет тентиген кул» — дейт. Кейиштүү тагдырга туш болуп, же түз бастырып кете берээр жери жок кайгыга баткан Алмамбетке Акеркеч Манас баатырга баргын деп кеңеш берет. Ошондо Алмамбет капалана: Көкчөдөн көргөн күнүм бул, Көсөмгө кантип барамын? Өлөңдүү жерге өрт койгон, Көсөлгө кантип барамын ...Нарынан качып пилине Барган менен нетейин? Башымды алып кутулуп, Башка бир жакка кетейин,— дейт каңырыгы түтөп. «А. а.» айтым күү болгондуктан адатта комузчу адегенде күүгө өзөк болгон ушул окуяны аңгемелеп айтып келип, анан күүнү аткарат. Күү жай жүрүштөгү кайрыктарда өткөрө муңдуу чертилет.
Пустынников Николай Алексеевич
Орус тилинде
«Алмамбеттин арманы»
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Пустынников Николай Алексеевич
Ha гаревах цветы: Стихи.  Ф.: Кыргызстан, 1980.  68 с.
Перевал. Молодая поэзия Киргизстана /Сост. А.Джакшылыков и Б.Сарыгулов/  Ф.: Кыргызстан, 1980.  168 с. (Р.Горбачева, А.Зайцев, С.Луговая, А.Никитенко, Н.Пустынников и др.)
He про тебя ли это?: Рассказы.  Ф.: Мектеп, 1982.  60 с.
Отзвук: Стихотворения и поэма.  Ф.: Kыргызстан, 1988.  104 с.
От истока до устья: Повести  Б.: Адабият, 1992.  264 с.
КОТОРМОЛОРУ
Акимкожоев М. Тайна пера: Стихотворения и поэма /Пер. с кирг. В.Шленского, М.Ронкина, Н.Пустынникова.  Ф.: Кыргызстан, 1984.  45 с.
Байзаков Т. Осень и любовь: Стихи, поэма /Пер.с кирг. Ю.Смышляева, Л.Аксельруда. М.Ватанина, Н.Пустынникова, С. Золотцева. А. Бережного.  Ф.: Адабият, 1990.  123 с.
Бекниязов Ж. Зимний лес: Стихи /Пер.с кирг. Ю.Кушака, А.Никитенко, В.Семенова, Н.Пустынникова.  Ф.: Кыргызстан, 1985.  76 с.
Кольпит
Кольпит (вагинит) — жатын кынынын былжыр челинин сезгениши.
Төмөнкү улу-Елга (Ермекеев району, Башкыртстан)
Төмөнкү улу-Елга — Башкыртстандын Ермекеев районундагы айыл, Төмөнкү улу-Елгин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 353 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Кольпит
Оорудун башталышы
Кольпитте суюктук бөлүнүп, ичтин төмөн жагы салмактанып ооруйт, жатын кыны кычышат жана ачыщат. Жатын кыны трихомонададан жабыркаганда ак суюктук көп бөлүнүп, коюу, сары же боз болот. Эгерде кольпитти гонококк козгосо ак суюктук өтө көп, ириңдүү болуп, жыныс органынын терисин жана былжыр челин дүүлүктүрөт. Жатын кыны жашка жараша өзгөргөндө, энелик бездин функциясы бузулганда кан аралаш ак суюктук бөлүнөт. Мындай учурда догдурга кайрылып, ооруну өз убагында дарылап, түрдүү кабылдоодон алдын алуу керек.
Пустынников Николай Алексеевич
Курбанов М., Закирова Т., Шисыр И. Щедрая душа: Стихи /Пер.с кирг. Ю.Смышляева, Г.Золотцева, А.Никитенко, Н.Пустынникова, X.Муслимова.  Ф.: Адабият, 1990.  125 с.
Кольпит
Оорудун алдын алуу
Кольпитти алдын алууда өздүк гигиенаны сактоонун мааниси чоң. Чаңдуу жерде иштегендер чаң өтпөгөн кийим кийип иштөө сунуш кылынат. Үйдө гигиеналык буюмдарды өз алдынча пайдалануу жана таза сактоо кыздардын кольпит менен оорушун алдын алат. Жатын кынын догдурдун сунушу менен гана жууш керек (к. Жатын кынын жуу). Бойго болтурбоо үчүн химиялык каражатты догдур менен кеңешип колдонгон оң. Кольпит менен ооруган аялдар догдурдун көзөмөлүндө болушу зарыл.
Төмөнкү улу-Елга (Ермекеев району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кольпит
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Пустынников Николай Алексеевич
Осмонов А. Дети и журавли: Стихи для детей дошкол. возраста /Пер.с кирг. Н.Пустынникова.  Ф.: Мектеп, 1981.  11 с.
Урмамбетов С. К родимым берегам: Стихи, поэмы /Пер.с кирг. А.Бережного, Н.Пустынникова, М.Ронкина, В.Шаповалова.  Ф.: Адабият, 1990.  144 с.
Адъюдикация
Адъюдикация (лат. аdjudication  – соттоо, соттун чечими) – аймактык талаш-тартыштарды эларалык арбитраж, же сот аркылуу тынчтык жолу менен чечүү ыкмасы. А. талаш-тартышты арбитражда, же сотто кароодо талашкан мамлекеттердин, жалпысынан, талаш аймактарга ээлик кылууга жетиштүү укуктук негиздердин болуусун талап кылгандыктан, жыйынтыгында талаш туудурган аймактарды ээлеп алуунун укуктук жолу болуп саналат. == Колдонулган адабияттар ==
Исмаил уулу Токтосун
Исмаил уулу Токтосун Жыгаччы. 1928-ж. Тоң районундагы АкТерек айылында төрөлгөн. Устакерчиликти элүүнчү жылдары баштаган. Атасы уста болуп, барасы оң-тетири айланган кош тегирмен чуркаткан таш чеккич аталган. Токтосун жыгаччылык боюнча «Кыял» көркөм кол өнөрчүлүк бирикмесинде үйдөн уздануучу чебер болуп иштеген. Токтосун (Токон) жыгаччылыкка жергиликтүү сөгөт, турпан талды пайдаланат. Анткени, жапайы тал оролуп өсүп, керегеге бышык келет, өзөгү жок болот. Өзөгү ичкерээк актал турпан талдан өзөгү жоонураак көрүнүп, уукка жарашат, матоодо. түзөлөт. Алты канат ак өргөө көтөрүүдө уста түндүктөн 85-87 көз чыгарат. Жердиктери түгөл даярдалса, айына бир боз үйдүн сөөгүн жеке бүтүрөт. Ал болжолдо 150дөй үй жыгачын даярдаган. Ага Кочкор, Жумгал, Нарын, КараКужур, Тоң аймактарынан кардарлар көп. Чебер үй жыгачына узануу боюнча үйрөнчүктөрдү өстүргөн. Аларга Ч. Зеретбеков, М. Тыныкеев, Б. Бейшекеев өңдүүлөр кирет.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Ибраев Бообек
Ибраев Бообек – театр режиссеру.
Өмүр баяны
Б.Ибраев 1935-жылы 19-мартта, Ысык-Көл облусуна караштуу Жети-Өгүз районунун Чоң-Кызыл-Суу айылында, көп балалуу жумушчунун үй-бүлөөсүндө жарык дүйнөгө келген. Болочок режиссердун атасы Казакбай уулу Ыбырай наристеси төрөлө электе эле көз жумган, а апасы Эсенаалы кызы Зуурдан тестиер Бообек 13 жашында ажыраган.
Айылдан башталгыч мектепти аяктагандан кийин, тестиер Бообекти биртууган агасы Айылчы тааныштарынын кеңеши менен Фрунзе  шаарындагы №7-мектеп-интернатына жиберет, окуусун борбордо улантканга.
Бул мектеп-интернатта аны менен кошо кыргыздын келечектеги көрүнүктүү мамлекеттик ишмери Апас Жумагулов чогуу окуган – классташы. Экөө бирге футбол ойношуп, бокс секциясына бирге катышышкан.
Орто мектепти бүткөндөн кийин Б. Ибраев суу инженеринин кесибин алуу үчүн Москвадагы суу чарба институтуна өтөт.
Бир жылдан кийин каникулга кайтып келгенде, классташ курбусу Бекеш Абдылдаев менен Бообек Ибраев 1952-жылы кыргыздын бир нече улан- кыздары менен Ташкенттеги мамлекеттик А.Н.Островский атындагы театр өнөрү институтунун кыргыз студиясына өтүп кетишет.
Актердук бөлүмдө эки жыл окугандан кийин, 1954-жылы күзүндө Бообек Ибраев Советтик Армиянын катарына чакырылып, үч жыл кызмат өтөп, 1957-жылы күз айларында кайрадан өзү окуп кеткен институтка барат.
Ал армиядан кайтып келгенде аны менен кошо институтка тапшырышкан кыргыз курсташтары ошол жылы окууну аяктап, Кыргызстанга кайтып кетишкен. Кыргыз студиясы бүтүрүп кеткенине байланыштуу, актердук кесипти аргасыздан өзбек группасы менен улантмакчы болгон Бообекке, курстун жетекчиси, атактуу режиссер А.И. Гинзбург “сен артист болгондон көрө режиссурага өтпөйсүңбү, тилден да кыйналбайсың, мүмкүнчүлүгүң да жетет” деп сунуш берет.
Ошентип, Бообек Ибраев кайрадан А.И.Гинзубрг менен И.В.Радун жетектеген режиссердук курска өтөт. Эми окуусун экинчи курстан улантып окуй баштайт.
Бул окуу факультетте келекчектеги режиссер өзгөчө тырышчаактыгы, билим алууга талыкпаган далаалаты менен курсту жетектеген устаттарынын жана сабак берген мугалимдеринин арасында айрыкча урмат-сыйга ээ болгон. Окууун ийгиликтүү аяктаган соң, келечегинен көптү үмүттөндүргөн жаш режиссер Жалал-Абадагы облустук Т.Сатылганов атындагы кыргыздрама театрына эмгектенүү үчүн жол тартат. Ошондон бир аз өтпөй эле республикалык бийликтин чечими менен кээ бир театрлар жоюлуп, бириктирилет. Жалал-Абад театры да ошолордун катарында жоюлууга дуушар болот. Бирок, кыска мөөнөттүн ичинде өзүн билимдүү, жөндөмдүү, изденген, аракетчил режиссер катары көрсөтө алган Б.Ибраев ишсиз калган жок – аны кайрадан түзүлгөн Тянь-Шань (азыркы Нарын) музыкалуу-драма театрына, башкы режиссердун кызматына жиберишет.
Чыгармачылыгынын жетилген курагында
Тоолуу театрда башкы режиссер катары эмгектенген он жылга жетпеген мезгилдин аралыгында, Б.Ибраевдин өзүнө таандык сүрөткерлик стили дээрлик калыптанып, кыргыз режиссурасына  масштабдуу сахналык полотнолорду жаратууга умтулган, оюу терең чыгармачыл инсандын кошулганы айгине болду. Ошол учурда Б.Ибраев сахналаштырган К.Жантөшевдин “Курманбек”, Ж.Турусбековдун “Ажал ордуна”, Вс.Вишневскийдин “Оптимисттик трагедия”, Мустай Каримдин “Ай тутулган түндө” чыгармалары жеке гана тоолуу аймактын маданий окуясына айланбастан, жалпы республикалык масштабдагы олуттуу көркөм кубулуш болуп калды. Так ошол учурда, Б.Ибраевдин уюуштуруучулук жөндөмүнө жараша жана анын бийик эстетикалык талабынын натыйжасында нарындыктардын чыгармачылык бийиктигин айгинелеген “Нарын жылдыздары” деген термин жаралган. Республиканын жалпы театр журтчулугу тоолуу аймакта жаңы, кызыктуу режиссердун пайда болгонун байма-бай айта башташты.
1971-жылы республиканын жетекчилиги Б.Ибраевди Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театрына которот.
Бул театрда Б.Ибраев адегенде кезектеги режиссер болуп эмгектенет. Андан соң, 1973-жылы маданият министрлиги аны башкы режиссерлукка дайындайт.
Борбордук театрдын сахнасында режиссер өзүнүн төмөнкүдөй эң мыкты спектаклдерин коет: Т.Абдумомуновдун “Ашырбайын”, А.Макаеноктун “Өлүм жазасын”, У.Шекспирдин “Ромео менен Жульеттасын”, Мустай Каримдин “Ай тутулган түндөсүн”, Н.Байтемировдун “Уркуясын”, Б.Жакиевдин “Алтын аяк” менен “Күттүргөн жазда келээрин”, М.Байжиевдин “Байыркы жомок”, “Кыз-күйөө”, “Ар бир үйдө майрамын”, К.Мамбетакуновдун Омор Хаямдын махабатын”.
Бул сахналык чыгармалар, айрыкча монументалдуулугу, терең драматизми, ошондой эле психологиялык жактан өтө ынанымдуулугу менен айырмалангандыктан, муну биз Б.Ибраевдин ошол таптагы чыгармачылык табиятынын өзгөчөлүгү катары карасак акыйкат болот.
Аза кийими
Аза кийими – жакыны өлгөн аялардын аза күтүү мезгилинде кийип жүрө турган кийими. Аза кийими сөөктү коюп келгенден кийин кийилген.
Түндүк кыргыздарда жесир аял кара көйнөк кийип, кара кемселди желбегей жамынып алат. Башына токол элечек кийип, анын ээк алмайы түшүрүлгөн абалда болот.
Ибраев Бообек
Чыгармачылыгынын жетилген курагында
Ушуну менен бир катар режиссердун дагы бир касиетин белгилей кетүү абзел – ал борбордук театрдын сахнасында көптөгөн актерлордун чыгармачылык мүмкүнчүлүктөрүнүн кылдат баамдап, анан ошого жараша аны терең ача билген кыраакы режиссер-педагог экенин да айгинелейт. Маселен, ошол учурда А.Усупбеков (Терешко), Ж.Сыдыкбекова (Полина менен Жульеттаны баккан аял), Г.Дулатова (Тангабике), С.Жаманов (Дервиш менен Каракожо-хан), С.Жумадылов (Ашырбай, Маке чал менен Омор Хаям), Ашыр Чокубаев (Кожожаш менен Сарман), Т.Турсунбаева (Жульетта, Зулайка менен Мадина), И.Раимкулова (Жульетта), Ж.Сейдакматова (Уркуя, Гүлүсүн, Шафак, Эльпи), А.Кыдырназаров (Сыродоев, Каракожо-хан менен Азат Султанович), Б.Шалтаев (Тибальт менен Думана) жана башка көптөгөн таланттуу артисттер, Б.Ибраевдин аркасы менен, чыгармачылыктарынын жаңы кырларын ачышып, олуттуу ийгиликтерге жетишишип, кыргыз элинин көркөм дүйнөсүнүн эң адыңкы катарына суурулуп чыга келишкен. Ушул катарда Б.Ибраев койгон “Ай тутулган түндө” спектаклин  айрыкча баса көрсөтүү шарт. Анткени, бул масштабдуу трагедиялык оюн режиссер катары Б.Ибраевдин, республиканын эң күчтүү трагик артисттери катары Г.Дулатованын, С,Жамановдун, Б.Шалтаевдин нукура чыгармачылык триумфуна айланган.
Аза кийими
Күйөөсү карыган жашка жетип каза болсо жесири элечектин үстүнөн ак жоолук салынып, ак кыргак менен байлап коёт, ал эми орто жаштагы куракта каза болсо, анда элечектин үстүнөн кара жоолук салынат, кара кыргак менен байлап коюшат.
Түштүк кыргыздардын айрым топторунда аза кийими түндүк тараптын кыргыздары менен окшош. Айырмасы, кара жоолукту көк же жашыл жоолук менен алмаштырат.
Сары-Булуң (Түп району)
Сары-Булуң (Сары-Булуң) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Түп районундагы айыл. Тогуз-Булак айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 600 киши.
Ибраев Бообек
Чыгармачылыгынын жетилген курагында
Б.Ибраевдин өтүнүчү менен жазылган Ж.Садыковдун “Манастын уулу Семетей” драмасын сахналаштыруу режиссердун чыгармачылык тагдыры үчүн өтө драмалуу болгонун айта кетиш керек. Себеби, болочок спектаклди биринчи генералдык репетицияга чейин жеткирген режиссер, республиканын маданият министрлигинин чоң чиновниктеринин биринин көрсөтмөсү менен оюнду коюдан четтетилет.
Жаңы Карамалы (Миякин району, Башкыртстан)
Жаңы Карамалы — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Жаңы карамалин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 630 киши. Почта индекси — 452083, ОКАТО коду — 80244860001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Аза кийими
Ичкилик тобундагы кыргыздардын аза кийиминде көк түс үстөмдүк кылат. Маркумдун өтө жакын туугандары, ага-инилери, балдары көк көйнөк кийет.
Ибраев Бообек
Чыгармачылыгынын жетилген курагында
Өз миссиясы боюнча Б.Ибраев режиссер-жаратуучу: ал, жаш режиссер кезинде эле, жогоруда белгилегендей, нарын театрын түптөгөн; таланты оболоп турган чакта борбордогу башкы театрдын ирегесинен четтеп калып да, Б.Ибраев 1983-жылы кайрадан ачылган Ысык-Көл драма театрын ирдентүүгө жана калыптандырууга бүт күч-аракетин жумшаган.
Аза кийими
Эгер жесир аялды өз колдорунан чыгаргысы келбесе, күйөөсүнү өз туугандары аза кийимин атап кийгизиши мүмкүн болгон.
Ибраев Бообек
Чыгармачылыгынын жетилген курагында
Жаңы ачылган театрда ал өзүнүн бүтүндөй педагогикалык талантын пайдаланып, чыгармачылык чыйырын эми гана баштап жаткан жаш артисттерде бийик эстетикалык туюмду, сахна өнөрүнө болгон терең сүйүүнү калыптандырууга болгон кубатын берген. Ал эми режиссер тарабынан коюлган ал кездеги коомдун өтө актуалдуу жана типтүү көрүнүштөрүнүн бирин чагылдырган, сахна искусствосунун адам суктанаарлык туундусуна айланган Анардын “Илинчек” комедиясы, көп мезгилге чейин көл театрынын визиттик карточкасы болуп калган.
Аза кийими
Аза кийими жылдык ашынан кийин (түштүк кыргыздардын айрым топторунда исламдагы 3 айттыктан кийин) чечилет. Ал кийит мурда колунда жок аялдарга берилген же өрттөлгөн.
Ибраев Бообек
Чыгармачылыгынын жетилген курагында
Чыгармачылыгынын соңку этабында Б.Ибраев “Айкөл Манас”, “Сейтек” жана “Курманжан-датка” сыяктуу монументалдуу сахналык полотнолорду сахналаштырып, режиссер Ж.Абдыкадыров көз жумган соң, бир кезде өзү баштаган “Манастын уулу Семетей” спектаклин да кайрадан калыбына келтирген.
Албетте, Б.Ибраевдин чыгармачылыгын масштабдуу, драмалык спектаклдер менен чектеп коюу калпыстык болоор эле. Ал драма менен бир катар ошондой эле жигер менен комедияларды да кое билген. Маселен, М.Касеновдун “Алда жаш жубайлар, ай”, ошол эле М.Байжиевдин “Байыркы жомок”, Анардын “Илинчек” комедиялары бул оюбузга толук күбө. Бирок, баары бир Б.Ибраевди масштабдуу оюндардын режиссеру атасак чындыкка төп келет.
Мындан тышкаары, Б.Ибраев театр окуу жайынын ирегисинде, мугалим катары, азыркы мезгилдеги көптөгөн белгилүү театр ишмерлерин окутуп, тарбиялап чыгарган.
Б.Ибраевдин режиссердук жана бүтүндөй чыгармачылык, көркөм мурасына көз чаптырып, бүгүн биз 20-кылымдагы кыргыз театрынын тарыхында “режиссер Бообек Ибраевдин доору” да орун алганын тартынбастан айтууга тийишпиз.
Койгон спектаклдери
Курманбек (К.Жантөшев) Чокмор (К.Жантөшев) Ажал ордуна (Ж.Турусбеков) Оптимисттик трагедия (Вс.Вишневский) Таалай гүлдестеси (Т.Абдумомунов) Ашырбай (Т.Абдумомунов) Ромео менен Жульетта(У.Шекспир) Трибунал (А.Макаенок) Ай тутулган түндө (Мустай Карим) Уркуя (Н.Байтемиров) Байыркы жомок (М.Байжиев) Кыз-күйөө (М.Байжиев) Алтын аяк (Б.Жакиев) Күттүргөн жаз да келээр (Б.Жакиев) Омор Хаямдын махабаты (К.Мамбетакунов) Илинчек (Анар) Чынар манифести (А. Чхаидзе) Автобус (Ст.Стратиев) Манастын уулу Семетей (Ж.Садыков) Сейтек (Ж.Садыков) Айкөл Манас (Ж.Садыков) Курманжан датка (Т.Касымбеков, К.Сактанов)ж.б.
Айрым шилтемелер
Ат салышкан актёрлор
Исмаев Кенжебай
Исмаев Кенжебай 1934-жылы Сузак районунун Төш-Кутчу айылында туулган. 1952-жылы Жалал- Абад областтык кыргыз орто мектебин, 1959-жылы Кыргыз Медициналык институтун аяктаган.
Эмгек жолун «Жаңы-Нур» мектебинде мугалим болуп иштеп баштаган.Институтту бүткөндөн кийин, Ала- Бука районунда кулак оорулар боюнча врач, башкы врачтын орун басары, Чаткал ооруканасынын башкы врачы болуп иштеп, 8 жылдан соң, Октябрь кыштагына келип, оорукананын башкы врачы, хирургия, кан куюу бөлүмдөрүндө, акыркы жылдары үй-бүлөөлүк медицина борборунда ден соолукту чыңдоо бөлүмүндө иштеп, жалпы эмгек стажы 62 жыл, врачтык стажы 55 жыл болгондо 80 жаш курагында ардактуу эс алууга чыккан.
1964-жылдан бери Коммунисттик Партиянын мүчөсү болгон. Үзүрлүү эмгеги, коомдук иштерге жигердүү катышкандыгы үчүн мактоо грамоталар, В.И. Лениндин юбилейлик, Эмгек ардагери медалдары, Саламаттык сактоонун мыкты кызматкери төш белгиси менен сыйланган.
Жубайы Исмаева Гүлайша. 2 уул 2 кызды тарбиялап өстүрүшүп баары жогорку билимдүү медицина кызматкерлери.Уулу Исмаев Эрик.Кесиби хирург-уролог.
Жалал-Абад областтык медицина кызматкерлеринин кесиптик бирикменин областтык комитетинин төр агасы.
Исмаев Эмил Кесиби врач-травматолог. Россиянын Коми Республикасында Воркута шаарында ооруканада врач- травматолог болуп иштейт.Исмаева Айгүл Кесиби врач-терапевт.Бишкектеги Темир жол ооруканасында врач-терапевт болуп иштейт.Исмаева Гүлмира Кесиби мугалим.Жалал-Абад Мамлекеттик Университетинде мугалим болуп эмгектенет.
Ономастика
Ономастика (грекче onomastikos — атоого байланыштуу, опота — ысым) —1) тил илиминде энчилүү аттарды, алардын тарыхын, тилде колдонулушун изилдейт. 2). Ономия — ар түрдүү энчилүү аттарга (антропонимика, топонимика, этнонимика жана башкалар) бөлүнүп кетет. О. элдердин мурдагы жайгашкан жерлерин, миграциясын, тилдик жана маданий байланыштарын, тилдердин байыркы абалын билүүгө жардам берет. Элдик оозеки чыгармаларда айрыкча эпостордо калктын эңсөө-тилектери, каалоо-максаттары, кылган кесиби, айлана-чөйрөгө болгон көз карашы жанаша (кээде аралаш) жашаган элдерге жасаган мамилелери жана башкалар аракеттери кеңири чагылдырылган. Элдик оозеки чыгармаларда, анын ичинде «Манас» эпосундагы онимдер өзүнчө бир баалуу маданий-тарыхый эстелик болуп саналат.
“Манастын» эпос болуп жаралышына нечен кылым өтсө да чыгарманын алгачкы өзөгү айрым окумуштуулардын пикирине караганда элдин башынан өткөн ар кандай реалдуу окуяларга көптөгөн элдер (уруулар, уруктар, калктар) катышып, ал кеңири аймакта өткөндүктөн эпос О-га (энчилүү атоолорго) бай. Эпостун ономастиконунда байыркы жана андан кийинки мезгилдерде жаралган, ошондой эле бүгүнкү күндөрдө колдонулуп жүргөн энчилүү аттарды, алардын системасын, моделдерин жана башкалар типтерин жолуктурууга болот. Эпостун эпос болуп калыптанышында улам кийинки манасчылар элдин турмушундагы болгон соңку окуяларды эпикалык мүнөзгө айландырып иштеп чыгып, байытып, аны андан нары дагы көркөмдөткөн жана жалпылаштырган. Натыйжада, “Манастын» О-сы элдик чыгармалардын салты менен көркөм принциптерине багынып, эстетика-этикалык багыттарына баш ийип (элдик этимологиянын нугуна салынып) өзгөртүлүп, О-лык аймак жана мезгилдик жактан өзгөртүлүп, чыгарманы элге жеткирүүдө көркөм каражаттардын милдетин өтөгөн. Эпос — географиялык же тарыхый чыгарма эмес, ал эпикалык жомок. Ошондуктан, “Манастын» О-сын негизинен эпикалык (же көркөм поэтикалык) энчилүү атоолор деп кароого болот. «Манас» үчилтигинин О-сынан кыргыз энчилүү атоолорунун бардык тарамдары менен тармактарына байланыштуу маалыматтарды жолуктурууга болот. Чыгарманын энчилүү аттары жалпысынан төмөндөгүдөй топторго бөлүнөт: топонимдер (жер-суу аттары: Алты-Өзөн, Жет-Кайт, Кайнар-Кашат, Кабакарт, Оро-Төбө, Теңиз-Ноор), антропонимдер (адам аттары: Акбалта, Басаңкул, Даңдаң, Ошпур, Тоботой, Токотай, Үн-дүчак, Ушаң), этнонимдер (эл-журт аттары: алчын, катаган, ойрот, таргын, тыргоот, үйшүн, шыйту, эзет), зоонимдер (жан-жаныбар аттары: Айбанбоз, Аккула, Желтаман, Карасур, Куучабдар — тулпар менен күлүктөр), мифонимдер, айрыкча мифоантропонимдер (пир, пайгамбар, жин-пери, дөө, периштелердин дагы ушундай сыяктуу аттары: Азирейил, Умай эне, Кызыр, Кызыр Ильяс), хрематонимдер (курал-жарактардын аттары: Аккелте, Актинте, Ачалбарс, Очогор; жоо кийимдери: Аколпок, Көккүбө; космонимдер (жылдыздардын аттары: Чолпон, Жетиген, Үркөр жана башкалар).
Кыргыз эли мурда көчмөн турмушта жашап, негизинен мал чарбачылыгын кесип кылгандыктан дайыма конуш, жайыт жаңыртып тургандыгына байланыштуу «Манаста» топонимдер көп берилген, алар Борбордук, Чыгыш жана Орто Азия жер-суу аттары менен тыгыз байланышта: Алтай, Алты-Шаар, Губи-Шаму, Жаркен, Кангай, Кара-Шаар, Көкө-Ноор, Манжу, Оркун, Сары-Арка, Эдил жана башкалар «Манас» эпосундагы ар бир энчилүү ат — элдин дүйнөнү таанып кабылдоосунун, сезип-туюунун натыйжасы. Эпостогу онимдер кыргыз О-сынын баа жеткис бай казынасы, андагы ар бир энчилүү ат — элдик маданий эстеликтин өзгөчө бир баалуу түрү. “Манастын» О-сы түркологиялык багытта (контекстте) да, жалпы О-нын фонунда да бөтөнчө орунду ээлейт.
Качель-Поготыль-Кыке дарыясы
Качель-Поготыль-Кыке — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пюль-Кы дарыясынын сол жээгинен 35 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Алтынкөз
Алтынкөз (лат. Amphiodon alosoides) —  айкөз балыктардын бир түрү.
Гнилая Плота (дарыя)
Гнилая Плота — Орусиядагы дарыя. Орлов облусу, Липецк облусу, Курск облусу, Воронеж облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Дайминка дарыясынын сол жээгинен 8 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Дон бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сосна дарыясы. Дарыянын айрыгы — Хоперге кошулган куймасына чейинки Дон куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Дон (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кадимки бeзбeлдeк
Кадимки бeзбeлдeк (Tetrax tetrax, Linnaeus, 1758):
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Кыргызстанда жарым кылым мурда өтө көп санда эмес Суусамырда, Ысыккөлдө, Ош областынын айрым чөлкөмдөрүндө, Талас жана Казакстан менен чектеш Чүй өрөөнүндө уялаган. Азыркы убакта республиканын территориясында уялоосу далилделген эмес. Ысыккөлдө жана Чүй өрөөнүндө учуп өтүүдө өтө эле сейрек. Коңшу Казакстанда уялайт жана дайыма кездешет. Евразиянын чегинде анын ареалы бир топ чоң. Венгриядан тартып батышка карай Обң, Омск дарыяларына чейин. Таралышынын түштүктөгү чеги Воронеж, Саратов жана Омскийге чейин жетет. Поволжңеде дайыма болот. Шериктеш мамлекеттерден сырткары Кытай, Афганистан, Сирия жана Палестинде жашайт.
Саны
Уялоочу жерлеринде кездешпейт. Бул куштар күзгү учуп өтүшүндө бирин-серин гана байкалат. 1975-жылы 15-ноябрда С.Н. Аксенов 40 куштан турган безбелдектин тобун Чүй өрөөнүндөгү Панфилов районундагы Күрпүлдөк айылынын четинде люцерна талаасында учураган. Чүй өрөөнүндө Жаңыжер айылынын четинде люцерна талаасында 21 жыл мурун сентябрдын аягында В.Н. Катаевский 7 кушту көргөн. 1999-жылы Кыргызстандын Түндүк-Батыш жагында Казакстан менен чектешкен Маймак айылынын четинде А.Н. Ковшарң менен В.И. Тороповалар бир безбелдекти катташкан. Санынын өзгөрүлүшүнүн себептери. Безбелдектин саны мурунку жылдары жана кошуна Казакстанда азайган. Акыркы убакта анын саны Батыш, Түндүк жана Түштүк Казакстанда көбөйүүдө. Уялоого Түндүк Кыргызстанга кайрадан келиши мүмкүн. Негизги себеби – антропогендик фактордун таасир этиши.
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Талаалуу же жарым чөлдү кеңири территорияларга жайылышы мүнөздүү. Солодка, төөтикендин, мятликтин жана башка чөп өсүмдүктөрү өскөн жерлерде кездешет. Канаттуу өтө сак. Кыргызстанда безбелдектин биологиясы жөнүндө маалымат өтө аз. Апрелде учуп келишет, уясын жерге эчнерсе төшөбөй эле салат , анда негизинен 3-5 жумуртка болот. Чүй өрөөнүндө уясы майдын ортосунда эле салынат. Күзүндө безбелдектин топтолушу талаада, көбүнчө бедеде кездешет. Негизинен курт-кумурскалар менен азыктанат, кээде өсүмдүктөрдү, мисалы люцернанын жалбырактарын жейт. Күздүн аягында кыштоо үчүн түштүк өлкөлөргө учуп кетишет.
Чектөөчү факторлор
Жагымдуу территорияларды казуу, уялаган жерлерине мал жаюу жана браконңерлик.
Көбөйтүү (колдо багуу)
Шериктеш мамлекеттер боюнча маалымат жок.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Кыргызстандын фаунасынын өзгөчө коргоого алынган түрлөрдүн тизмесине киргизилген. Сейрек жана жоголуп бара жаткан куштардын тизмесинде.Биологиясын изилдөө жана жасалма шарттарда көбөйтүүгө аракет жасоо, андан кийин ылайыктуу жерлерге коө берүү.
Ажалсыз өлүм
Ажалсыз өлүм – сот өкүмүн аткаруунун, өлтүрүүнүн, өзүн өзү өлтүрүүнүн же кырсыктын натыйжасындагы өлүм. Операциядан кийинки өлүм, эгер анда атайылап кетирилген жаңылыштык же медкызматкерлердин кылмыштуу аракеттери болбосо, өз ажалы менен өлүм катары каралат. == Колдонулган адабияттар ==
Алмамбеттин жомогу
«Алмамбеттин жомогу» — «Манастын» сюжетине чертилген элдик күү. Бээжинге бараткан жолдо Манас, Алмамбет, Чубак, Сыргак төртөө Тал-Чокуда отуруп, Манас дүрбү салып кытайдын элин көрүп таң калганда Алмамбет кытайдын жайын айтат. Мурун билбейм деп койгон Алмамбетке Манас таарыныч кылганда, анан Алмамбет өзүнүн туулуп өскөнүнөн баштап, Коңурбай, Эсенкан менен каршылашып, кытайдан кеткенине чейин, Көкчөдөн кетип, Манаска кошулганына чейин таржымалап, жомоктоп айтып бергени күүнүн чыгышына себеп болгон. Күү Ыбырай Туман уулунун, Актан Тыныбек уулунун, Асанаалы Кыштообай уулунун аткаруусунда кыргыз үналгысынын музыкалык фондусуна жазылган.
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Леонид Куравлёв
Леонид Вячеславович Куравлёв (, 1936-жылы 8-октябрда Москвада туулган ― 2022-жылы 30-январьда өлгөн) — советтик жана орусиялык киноактер. РСФСРдин эмгек сиңирген артисти (1965), РСФСРдин эл артисти (1976).
Карьерасы
Леонид Куравлев туңгуч ирет киного али стедент кезинде тартылган. 1960-жылы ал Михаил Швейцердин тарыхый-революциялык "Мичман Панин" тасмасында матрос Камушкинди ойногон. Куравлев буга катар Василий Шукшиндин "Лебяжьеден билдирмекчимин" (орус. Из Лебяжьего сообщаю) дипломдук ишине тартылган. Куравлев - айкын өзгөчөлүгү бар, бир түрдүү актер. Анын эң эле таанымал ролдору булар: 1960-1992 жылдары Киноактер студиялык театрынын актеру болгон. 1990-жылдардын аягында Вахтанг Кикабидзе менен бирге циркон билериктердин рекламасында тартылган. "Ак Тоту" (орус. Белый попугай) телекөрсөтүүсүнө катышкан. 1990-жылдын акырына жаңы китептер жөнүндө айтылган "Леонид Куравлев менен китептер дүйнөсү" телепрограммасын алып барган.
Берилиштерди кысуу
Берилиштерди кысуу (тыгыздоо) (Data Compression-Сжатие данных). Дискте чоң көлөмдүү берилиштерди сактоонун бир жолу берилиштерди кысуу деп аталган сактоо. Кысууда берилиштерди сактоо талаптары кыскарат, себеби кайталануучу коддор берилиштердин моделдери менен алмаштырылат. Кысуу коэффициенти демейде берилиштердин оригиналынын көлөмүнүн кысылган берилиштердин өлчөмүнө болгон катышы менен аныкталат. Берилиштер кысылганда кайталанган коддордун моделдери жадыбалга катталат. Кысылган берилиштерди баштапкы абалына алып келүүдө ушул жадыбалдагы коддор колдонулат. Жогоруда баяндалган кысуунун бир тиби жоготуусуз кысуу деп аталат, себеби кысуу процесси эч бир маалымат жоготпой аткарылат. Жоготуусуз кысуулар тексттик жана сандык берилиштер менен жакшы иштейт. Мындай берилиштерди кысууда жоготуу болбойт. Жоготуусуз кысуу аткарылганда кысуу коэффициенти орточо алганда 2ден 1ге чейинки (берилиштердин өл-чөмү 50%ке кыскарат) мааниге барабар. Кысуунун башка методу жоготуу менен кысуу деп аталып, кысуу коэффициенти жогору болот ( 200 дөн 1ге чейин), бирок бул метод берилиштерди жоготууга алып келет. Жоготуу менен кысуу методдору демейде аудио жана видео сигналдарын кысууда колдонулат. Видео жана ау-дио сигналдарын кысуу жоготуу менен аткарылат, мында алардын сапаты начарлабайт.
Алтын балыктар
Алтын балыктар — таманбалыктардын аквариумда өстүрүүлүүчү Кызыл, сары кооз түрлөрү.
Электрондук төлөмдөрдү жүргүзүү боюнча тейлөө кызматтарын көрсөтүүчү каржылык жана башка мекемелер
Электрондук төлөмдөрдү жүргүзүү боюнча тейлөө кызматтарын көрсөтүүчү каржылык жана башка мекемелер – ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан берилген лицензиянын негизинде электрондук төлөмдөрдү ишке ашыруу боюнча каржылык кызмат көрсөтүүлөрдү ишке ашырууга адистештирилген каржы мекемелери жана башка коммерциялык банктар.
Гагаузия
Гагаузия - Молдова, Украина жа Болгариянын түндүк-чыгышында жашаган христиан динин туткан түрк тобу.
Тили славян тилдерин таасиринде калган түркчөнүн бир диалекти.
Түркияда: 40,000
Румынияда: 1,500
Казакстанда: 1,000 (2002)
Шилтеме:
Айры
Айры ─ айыл чарба шайманы. Аны кыргыздар учундагы иймек темирлердин санына жараша бешилик, төрт илик, үч илик деп да аташары белгилүү. Аш Айры- тамак жечүү шайман.
Айры чөп, саман жыйноодо, үй чарбасындагы башка жумуштарды аткарууда колдонулган негизги шаймандардын бири. Илгери жыгач айры колдонулган, темирдин кеңири таралышынан соң, темир айры колдонулуп калган.
19-июнь
19-июнь — Григорий календары боюнча 170-күнү (толук жылда 171), жылдын аягына чейин 195 күн бар.
Кыпчуур
Кыпчуурлар (Dermaptera) — каскак жандыктардын бир түркүмү.
Ооган
Үч айлык жолго мен барып,
Ооганга кетип мен калып,
Алган жаңы колуктум,
Айлыма келген кезимде
Армандуу күнгө жолуктум,
Ооганда жүрүп сенделдим,
Оо дүйнө атам кеткенде (Сагымбай Орозбаков, 3. 37).
О-дар деп азыркы Афганистандын, же кыргызча Ооган өлкөсү менен анын эли аталат. Эпостун көп окуяларында кеңири баяндалат.
Кичи Калья (дарыя)
Кичи Калья — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Калья дарыясынын оң жээгинен 2,4 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Алмамбеттин кабыры
Алмамбеттин кабыры (кабырканасы)— Ат-Башынын Чеч-Дөбө деген жериндеги эски моло дөбө. Эл оозунда мындай деп айтылат: «Манас Чоң казатта чоролорун Шыпшайдардын огуна учурганда, Алмамбет дагы мерт болот. Ошондо Алмамбеттин сөөгүн Саралага артып, ай талаада карга-кузгун, ит-кушка жем болбосун деп жөнөтүп жиберет. Адамдан эстүү Сарала аманат сөөктү Чеч-Дөбөгө алып келген. Ошентип, Алмамбет сөөгү ушул жерге коюлган.» Саякбай Карала уулунун айтуусунда бул уламыш эпостон орун алган (Саякбай Каралаев, 2. 227).
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Кома (медицина)
Кома (грек. κῶμα — терең уйку) — акыл-эс жоголуп, өмүргө коркунуч келтирүүчү абал. Мээде кан айлануу бузулуудан же ууланууда борбордук нерв системасынын клеткалары жабыркагандан болот. Анда дем алуу, кан айлануу бузулуп, өлүм коркунучу туулат. Команын пайда болушуна мээнин травмасы, сезгенүүсү (энцефалит, менингит, безгек), инсульт, организмдин ууланышы (алкоголь, барбитурат, ис уруу жана башка), кант диабети, уремия, гепатит ооруларынын кабылдашы себеп болот.
Кома жай өөрчүйт, адегенде алы кетип, угуу начарлайт, уйкусу келет. Акыл-эсин жогото электе догдур чакырып, тиешелүү жардам берүү команын алдын алып, оорулуунун өмүрүн сактап калат. Кома болгон адам терең уйкуда жаткандай сезилет, эсинен танып чөйрөгө реакция болбойт, көздүн кареги кеңейет, кыркырап тез-тез дем алат. Кээде кан басымы төмөндөп, коллапс пайда болот.
Команын бардык учурунда медициналык тез жардам чакыруу зарыл. Оорулуу эс-учу жок жаткандыктан жанындагылар кома болордун алдындагы абалын айтып бериши медициналык кызматкерге комага алып келген себепти туура табууга жардам берет. Мындай оорулуулар жанында медициналык мекеменин справкасын, оорусу жана кабыл алуучу дарылары жөнүндө маалыматты алып жүрүшү зарыл. Дарылоо канчалык эрте башталса, ошончолук натыйжалуу болот.
Исмаева Гүлайша
Исмаева Гүлайша Медициналык институтту мыкты бүткөндөн кийин, врачтык кесиптин татаалдарынын бири болгон, акушер-гинеколог болуп, 50 жылдан ашык эмгектенип келет. Мамлекет тарабынан кылган эмгеги бааланып 1973, 1974, 1977, 1979 – жылдары «Социалисттик мелдештин жеңүүчүсү» төш белгилерине, В. И. Лениндин 100 жылдык маарекесинин медалына, «Эмгектин ардагери» медалына, «Ардак белгиси» жана «Октябрь Революциясы» ордендерине татыктуу болгон.
2000-жылы Кыргыз Республикасынын Эмгек сиңирген врачы» наамын алып, ошол эле жылы өзгөчө эмгеги үчүн деген пенсия ыйгарылган. Өз убагында айылдык, райондук Кеңешке депутат болуп шайланган.
Октябрь райондук ооруканасынын алдындагы коммунисттик партиянын баштапкы уюмунун секретары, башкы врачтын орун басары милдеттерин так аткарып келген.
Абдраимов кыштагы
Абдраимов кыштагы, Арпачы, Совет Жалал-Абад облусунун Базар-Коргон районундагы кыштак. Кеңеш айыл өкмөтүнүн борбору Кар-Үңкүр суусунун оң жээгинде, Ош-Бишкек автомобиль жолунун боюнда, деңиз деңгээлинен 755 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Базар-Коргон кыштагынан 3 км түндүк-батыш тарапта. Жалал-Абад темир жол бекетинен 35 км. 1886-ж. отурукташкан. Калкы 8400 (2002); негизинен дыйканчылыкта жана мал чарбасында эмгектенет. Турмуш-тиричилик комбинатынын бөлүмдөрү, мончо, сауна, кафе, ашканалар иштейт. Эки орто жана башталгыч мектеп, маданият үйү, амбулатория, учук диспансери, дарыкана, автомобилге май куюучу 2 станция, мечит жана башкалар бар. Кыштак мурда Арпачы, Мужикайыл, Никольский, Совет аталган; 1996-ж. Социалистик Эмгектин Баатыры К. Абдраимовдун ысмы берилген.
Миомерлер
Миомерлер (мио жанагр. meros - бөлүк) - жааксыздар жана омурткалуу жаныбарлардын денесинде узунунан жаткан париеталдык булчуң сегметтеринин иреттүү жайланышы. Куйруксуз жерде-сууда жашоочулар менен амниоттордо М. бир гана түйүлдүктөрүндө болот. Балыктарда М. миосепта менен арка жана курсак бөлүктөргө бөлүнөт.
Зонитиддер
Зонитиддер (лат. Zonitidae) — кургактагы үлүлдөрдүн бир тукуму, буларга зонитоидестер уруусу (лат. Zonitoides) кирет.
Оозандыруу
Оозандыруу — кыргыз элинин салтында жаңы төрөлгөн балага аткарылуучу ырымдардын бири. Жаңыдан төрөлгөн балага төрөткөн аялдардын бири сары май менен баланы оозандырган. Мына ушул ырым О. деп аталган. Элдик түшүнүк боюнча эгерде наристени сары май менен оозандырса анда ал эс тарткандан кийин, ата-энесине, эл-журтуна кайрымдуу, оокат-жайлуу, мал жандуу адам болуп, оозунан жакшы сөз, жакшы тилектер гана чыгып турат. «Манас» эпосунда Чыйырды аман-эсен көз жарганда баланы үч карын май менен оозандырат.
Аз өнүмдүү айыл чарба жерлери
Аз өнүмдүү айыл чарба жерлери – байымсыз кыртыштуу жана аны азыктандырууга чоң чыгымдар жумшала турган бонитетинин баллы төмөн айыл чарба жерлери. == Колдонулган адабияттар ==
Бишкек шаары жана анын райондору
Бишкек шаары жана анын райондору
Жылдын суук мезгилинде жылына орто эсеп менен 30–40 күн шаарды жөө туман жана мунарык басып турат. Бишкек ш-нын негизги суу артериялары мурда Аларча жана Аламүдүн суулары болгон. Алар Бишкектин аймагында тармактанган нуктар менен түштүктөн түндүктү карай аккан.
Бишкектин ирригация системасына шаар аркылуу ар тарапка салынган арыктар менен каналдар тармагы кирет. Шаар аркылуу Батыш жана Түш. Чоң Чүй каналдары өтөт. Бишкектен түндүгүрөөктө Төмөнкү Аларча суу сактагычы жайгашкан: бир бөлүгү шаардын аймагына кирет. Кара жыгач багында жана Бишкек Эркин экон. зонасынын аймагында көлмөлөр бар.
Орусияда февраль буржуазия-демократиялык революциясы жеңгенден кийин, 1917-ж. мартта Бишкек солдат жана жумушчу депутаттар совети уюшулуп, анда чечүүчү позициянын Убактылуу өкмөттү колдогон меньшевиктер менен эсерлер ээлеп алышкан. 1918-ж. 7-январда Бишкектеги жана уездеги бийлик иш жүзүндө большевиктердин колуна өткөн.1924-ж. 14-октябрдан Бишкек — Кара Кыргыз АОсунун(1925-ж. 25-майдан Кыргыз АОсу), 1926-ж. 1-февралдан Кыргыз АССРинин борбору, 1926-ж. 12-майдан Фрунзе деп аталган. 1936-ж. 5-декабрдан Фрунзе — Кыргыз ССРинин борбору (1991-жылдан Бишкек аталып, эгемендүү Кыргыз Респ-нын борбору), 1938-ж. Бишкекте 3 адм.
Район Пролетар (азыркы Ленин), Биринчи Май, Свердлов райондору түзүлгөн. 1961-ж. шаарга Кызыласкер, Привокзальный (Попеновка), Төкөлдөш айылдары, Аламүдүн, Көкжар айылдарынын бир бөлүгү, 1984-ж. Чоңарык, Ортосай айылдары кошулган. 1974-ж. жаңы адм. р-н Октябрь р-н түзүлгөн. Кеңеш доорунда Бишкек ш-нын саясий-коомдук, социалдык-экон. жана маданий турмушунда зор өзгөрүүлөр болду.
1924-ж. алгачкы кыргыз газети «Эркинтоо» чыккан.
1926-ж. мамл. басмакана менен музей түзүлгөн. 1932-ж. педагогика, 1938-ж. зооветеринария, 1939-ж. медицина институттары ачылган. Ошол эле жылдары алгачкы ири ө. ж. ишканалары курулган. Бишкекке Улуу Ата мекендик согуш жылдарында Украинадан, Орусиядан бир катар ө. ж. ишканалары көчүрүлүп келинген. Азыркы учурда базар экон-на багыт алуунун натыйжасында шаардагы ө. ж. ишканаларынын, соода мекемелеринин ж. б-дын бир катары менчиктин түрдүү формаларына өтүүдө. Көз каранды эмес мамл-тин борбору катары Бишкекте бир катар чет өлкөлөрдүн элчиликтери жана эл аралык уюмдардын өкүлчүлүктөрү ачылып, Кыргызстандын дүйнө элдери менен байланышы кеңейүүдө.
Экономикасы
Бишкек ш. экон. жана социалдык жактан башка облустарга салыштырмалуу жогору деңгээлде өнүккөн, саясий жактан Кыргыз Респ-нын борбору катары өзгөчөлөнгөн регион. Шаарда ө. ж., транспорт, байланыш, курулуш жана элди социалдык жактан тейлеген соода, илим, билим берүү, саламаттыкты сактоо ж. б. тармактар өнүккөн.
Колдонулган адабияттар
...