cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Люксембург
Чарбасы
Аралаш типтеги (мал чарбачылык-өсүмдүк өстүрүүчүлүк) чарбачылык басымдуу. Айыл чарбага жарактуу жери 130,76 миң га (2009), анын ичинде шалбаа 45,3%, жайыт 6,7%, дан эгиндери 21,8%, тоют чөптөрү 17,7%, башка эгиндер, жүзүмзар 1%. Айыл чарба өндүрүшүнүн негизин мал чарбасы түзөт (айыл чарба продукциясынын ¾ бөлүгүнөн ашыгын берет). Башкы тармагы – сүт багытындагы уй асыроо (агрардык продукция наркынын 45%дайы); ошондой эле эт багытындагы мал жана чочко чарбалары да өнүккөн. Сүт, сыр жана май даярдалат. Өсүмдүк өстүрүүчүлүк айыл чарба продукция наркынын 20%ын түзүп, мал чарбасы үчүн дан жана тоют өсүмдүктөрүн өстүрүүгө багытталган. Картөшкө, буудай, сулу, арпа, кара буудай, жүгөрү жана үрөн үчүн уй беде өстүрүлөт. Мозель дарыясынын өрөөнүндө эзелтен жүзүмчүлүк өнүккөн. Сапаттуу ак шараптын жарымы экспортко кетет. Токой 89,8 миң га жерин ээлейт.
Тейлөө чөйрөсү
Тейлөө чөйрөсү – өлкөнүн экономикасынын негизги сектору. Негизги тармактары: банк-финансы ишмердиктери, байланыш жана телекоммуникация, транспорт жана логистика тейлөөсү, соода жана туристтик бизнес. Финансылык тейлөөнүн өнүгүүсүнө холдинг кампанияларына, инвестициялык фонддорго карата салык мыйзамынын жана саясатынын ыңгайлуулугу, банк салымынын сырын сактоо кепилдиги жана башка шарт түзөт. Өлкөнүн банк системасынын негизги артыкчылыктары – финансылык тейлөөнүн ар түрдүүлүгү, дасыккан финансисттери жана юристтери, кардарлар жөнүндөгү маалыматтарды жашыруун сактай алгандыгы. Люксембург банк активдеринин жалпы көлөмү боюнча дүйнөнүн ири финансы борборлорунун бири болуп саналат. Люксембургда 2009-ж. 149 банк катталган, алардын көбү чет өлкөлүк кардарлар менен иштеп, эл аралык рыноктордо активдүү операцияларды жүргүзөт. Жыл сайын Люксембургга 200 миңдей турист келет; алардан түшкөн киреше 2,9 млрд еврону түзөт (2009). Люксембург – Европанын маанилүү транспорт тоому. Жүктүн көбү автотранспорт менен ташылат. Автомобиль жолунун жалпы узундугу 2,9 миң км (анын ичинде тез ылдамдыктагы шоссеники 152 км; 2010). Темир жолунун узундугу 275 км (2009); 2007-ж. Франциянын тез жүрүүчү темир жолуна кошулган. Мозель дарыясында кеме жүрөт; негизги порту – Мертерт. Финдель эл аралык аэропорту иштейт. Экспортко негизинен металл жана андан жасалган буюмдар, машина, пластмасса, транспорт каражаттары жана текстиль буюмдарын чыгарып, транспорт каражаттарын, металл жана химия продуктуларын, азык-түлүк, жыгачтан жасалган буюмдарды, кагаз импорттойт. Негизги соода шериктери: Германия, Бельгия, Франция, Нидерланд, Италия, Улуу Британия.
Жеке жоопкерсиз металл эсеби
Жеке жоопкерсиз металл эсеби – баалуу металлдарды тартуу жана жайгаштыруу боюнча жекече белгилери менен аткарым жасагандынын көрсөтпөстөн туруп, баалуу металлдардын эсеби үчүн банк тарабынан ачыла турган эсеп. Эреже катары, Ж. ж. м. э. боюнча банк кардарларга сыйакы төлөйт.
Вальядолид
Вальядолид - Испаниянын Түштүк бөлүгүндөгү шаар. Эски Кастилия тарыхый аймагынын негизги шаары жана Вальядолид провинциясынын административдик борбору. Калкы 332,9 миң (2006). 1074-жылдан эскерилет. Машина куруу жана трактор кураштыруу, металлургия (болот, алюминий эритилет), тамак-аш (негизинен ун), химиялык (азот жерсемирткичи), жүн, булгаары өнөр жайы, Университет, король сүрөт академиясы, калк китепканасы, музейлер бар; темир жол жабдуулары чыгарылатынча Зергерчилик өнүккөн. Санта-Мария ла Антигуа (11-14-кылым), Сан-Пабло (15-кылым; платереско стилинде), Сантьяго жана башка чиркөөлөр, галерея менен тегерете курчалган Пласа Майор аянты (16-кылым) жана башка сакталган. X. Колумбга эстелик тургузулган (ал ушул шаарда каза болгон).
Соловьёв, Владимир Сергеевич
Соловьёв, Владимир Сергеевич (1853—1900) — бардыгын кучагына алган философиялык системаны түзгөн, диний маанайдагы биринчи ири орус философу. Ал 29 томдон турган Россия Тарыхын жазган белгилүү тарыхчы Сергей Михайлович Соловьёвдун уулу болгон. Москва университетинин физико-математика факультетинде окуган. 1874-жылы «Батыш философиясынын кризиси (позитивисттерге каршы)» деп аталган магистрлик диссертациясын коргойт. Москва университетин бүткөндөн кийин бир жылга жакын убакыт Соловьёв Москвалык Диний Академияда окуйт.
Индиялык гностикалык жана орто кылым философия жагында, ошондой эле София проблемасын илимий изилдөөлөрдү жүргүзүү үчүн Соловьёв Лондонго жөнөйт да, ал жерде Британ музейинде иштейт. Лондондон Египетке барат, бул анын көзүнө көрүнгөн мистикалык жышана менен байланыштырылат.
Ушундай мистикалык жышананы ал бала чагында башынан өткөрүп, ал окуя анын андан кийинки бүткүл өмүрүнө таасирин тийгизген. Бул окуя анын он жаш курагында чиркөөдө сыйынып жаткан учурда көзүнө көрүнөт, бул анын эң биринчи жоопсуз калган сүйүүсүнө байланыштуу болгон. Экинчи жолу ага Лондондо жүргөндө аян берилет, бул аян ага Египетке барууга белги берет. Соловьёвдун Египетке эмне себептен барганы эч кимге ачык белгилүү эмес, муну анын өзүнүн жеке максаттары менен гана түшүндүрүүгө болот. Каирге келип, бир нече күндөн кийин эле Каирден 200 километр аралыкта турган Фиваидага жөнөйт. Фиваида — египеттик жана христиан маданияттарынын эстеликтери сакталып калган байыркы жай. Фиваиданын мистикалык жашыруун сырлары ошол кезде каббалистика мотивдерине кызыгып жүргөн Соловьёвду өзүнө тартышы толук ыктымал.
Ал Фиваидага жалгыз, европалыкча, башына цилиндр жана пальто кийип, жөө жөнөйт. Каирден алыс эмес жерде, 20 километр аралыкта ага бедуиндер кезигип, аны карактап алышып, көздөн кайым болушат. Чөлдө жападан жалгыз жерде жатканда анын көзүнө сулуу аялдын бейнеси көрүнөт, муну ал «үч жолугушуу» деген ырында сүрөттөп жазат: ''Бүткүл аалам көрүнөт,
Аялзаттын жаркын элеси катарында.
Чексиз дүйнө турат батып кучагында,
Турасың жалгыз өзүң жан дүйнөмдө, көз алдымда.''
София түшүнүгү
Кудайлык Акылмандыктын Софиясынын образы — аялдык назиктиктин образы Соловьёвду бүткүл өмүр бою толкундатып жана кызыктырып келген. София түшүнүгүн Соловьёв каббалалык адабияттан алган. Бул образ менен байланыштуу болгон булактарды ал Британ музейинде окуп-үйрөнөт. Теософия адабиятын окуп-үйрөнүүнүн таасири астында ал Египетке жөнөгөн. Соловьёв ошол мезгилде мистикалык эмоционалдык-кыялкечтик абалда болуп, Софиянын образы ага аял бейнелүү космостук көгүлтүр нур түрүндө көрүнгөн. Муну Соловьёв 1875-жылы өзүнүн ырында төмөнкүчө чагылдырат:
Келди алдыма — ханышам, —
Зырп этти жүрөк термелип.
Жандүйнөмө тийди жылуу жарыгы
Тээ алыста өчтү түтүн булаган
Жер отунун заардуу жалыны. '' Соловьёвдун чыгармачылыгында «София» түшүнүгү олуттуу орунду ээлейт. Бул түшүнүк бүткүл дүйнө үчүн бардыгын камтуучу мааниге ээ, бирок бул жөнүндө ар түрдүү аныктамалар бар. Соловьёвдо София пассивдүү башталыш, түбөлүктүү аялдык назиктик катарында чыгат. «Кудай үчүн Анын башкасы (башкача айткандааалам) (Его другое) кылымдардан төп келген аялдык назиктик образга ээ, бирок Ал бул образ үчүн гана образ болуп калбастан, ал ушул образ менен кошулууга жөндөмдүү болгон ар бир индивидуалдуу жанда ишке ашып, көрүнүшүн каалайт. Ушундай эле ишке ашып, көрүнүүгө түбөлүктүү Аялдык назиктиктин өзү да умтулат, ал Кудайдын акылындагы аракетсиз гана турган образ эмес. Тескерисинче, толук күч — аракетке ээ болгон жандуу рухий жан. Бүткүл дүйнөлүк жана тарыхый процесс анын сансыз көп түрдөгү формада жана даражада реализацияланып, ишке ашырылышы болуп саналат» [Чыгарм. жыйн. III том].
София дүйнөнүн жаны катарында көрүнөт, анткени ал дүйнөнүн теңирлик идеясы ишке ашкан бирден бир борбор. София Логоско карата алганда Христостун денеси. Ошол эле убакта чиркөө — Христостун денеси. Демек, София дегенибиз — бул чиркөө, Теңирлик Логостун колуктусу. Ыйык кыз Мариянын образы анын ишке ашырылышы.
Александр IIIгө кайрылуусу
Египеттен кайтып келгенден кийин Соловьёв Петербургга келип жашап, Эл агартуу министрлигинин окумуштуулар кеңешине кызматка орношот. 1880-жылы «Абстрактуу негиздерди сынга алуу» деген темада докторлук диссертациясын коргойт. 1881-жылы 28-мартта көпчүлүктүн алдында лекция окуп, ал лекциясында Александр IIни өлтүргөндөргө кечирим берүү жөнүндө падыша Александр IIIгө кайрылат. Соловьёвдун пикири боюнча 1881-жылы 1-мартта Александр IIни өлтүргөн, эл эркчилерди өлүм жазасына тартуу адеп-ахлак жөнүндө христиан түшүнүгүнө карама-каршы келген. Бул Россиянын расмий чөйрөсү тарабынан Соловьёвге карата терс мамилени пайда кылган. Ал Эл агартуу министрлигинен отставкага кетет да, 1888-жылы профессордук ишмердикти биротоло таштайт.
80-жылдардагы Соловьёв тууралуу пикирлер
80-жылдарда Соловьёв эпископ Штроссмейердин чакыруусу боюнча Хорватиядагы Загребге келет да, ал жерде «Теократиянын тарыхы жана келечеги» деген китебин жарыялайт. Бул китебинде, ошондой эле француз тилинде, Парижде чыккан «Россия жана аалам чиркөөсү» деген китебинде Соловьёв рим-католик чиркөөсү жөнүндө оң пикир айтат. Мына ушулардын баары Соловьёв православиеден четтеп, католик болуп кетти деген пикирди пайда кылган.
Бирок бул чындык эмес болучу. Бул мезгилде ал жөн гана чиркөөлөрдү кошуунун проблемасына кызыгып жүргөн эле жана батыш, чыгыш чиркөөлөрүнүн сыртынан бөлүнүп турганына карабастан ички мистикалык байланыштарынын бузулбастыгына ишенген. Ал православие чиркөөсүнө берилген бойдон калат жана муну ал 1888-жылы Загребден кайтып келгенден кийин өзү ырастайт. Ал бир динден экинчи бир динге өтүүнү дайыма жактырган эмес жана досторунун чөйрөсүндө өзүнүн православиеден католикчиликке өткөнүн чекиндүү түрдө танган.
Өзүнүн сырткы келбети боюнча Соловьёв «аскет» (кечил) болбосо да... жабыр тарткан, тирүү скелет сыяктуу көрүнгөн. Ийнине түшүп турган коюу чачтары аны иконага окшоштурган... Анын сырткы аскет сыяктуу келбети шыңкылдап, катуу чыккан үнү менен шайкеш келбей турар эле, ал өзүнүн кайдан келгени белгисиз мистикалык күчү жана тереңдиги менен адамдарды таң калтырчу» [Трубецкой Е. Соловьёвдин дүйнө көз карашы, 2-т. 3, 18-6].
Жеке турмушу
«Өзүнүн руханий бейнеси аркылуу ыйык Иерусалимди издеген, ошондуктан жердеги көз жеткис мейкиндиктерде жер кесип кыдырып өмүр өткөргөн, бардык ыйык жайларды урматтап, ага барып турган, бирок бул жайлардын эч биринде көпкө жашап турбаган селсаяк Рус жараткан жолоочуну элестеткен» [Ошонун өзүндө. ЗЗ-б].
Дүнүйө жана акча маселесине ал өтө кайдыгерлик менен караган, ага кызыккан эмес, акча сурагандардын баарына бере берип, өзү бир тыйынсыз отуруп калчу экен. Акчасы жок болсо, буюмдарын да кармата берип, өзү буюмсуз калчу экен. Акылына, көптү билгендигине, эрудициясына, сөзмөрлүгүнө, адамдарга үйүрлүгү жана башка нагыз адамдык сапаттарына байланыштуу отурган жерде үлпөттүн көркүн чыгарган адам болгон, коомдун ар кайсы катмарларында көптөгөн досторду күткөн. Достору менен чогуу отуруп шарап ичкенди жактырган, өзү кызыл шарапты жакшы көргөн. Ал Трубецкойго мындай деген экен: «Шарап — эң сонун реактив. Адамдын ким экендигин шарап ичкенде билесиң: ким айбан болсо ал шарап ичкенде нагыз айбан болуп калат, ким адам болсо шарап анын адамдыгын дагы жогору көтөрөт» [Трубецкой Е. Соловьёвдун дүйнө көз карашы» 1-т. 17-6].
Эмгектери
Владимир Соловьёвдун негизги философиялык эмгектери төмөнкүлөр: «Батыш философиясынын кризиси (позитивисттерге каршы)» (1874), «Бир бүтүн билимдин философиялык негизи» (1877), «Абстрактуу негиздерди сынга алуу» (1877—1880), «Кудайадамзат жөнүндө» (1877—1881), «Теократиянын тарыхы жана келечеги» (1885—1887), «Россия жана аалам чиркөөсү» (1889), «Махабат маңызы» (1892—1894), «Жакшылыкты актоо» (1895), «Теориялык философиянын биринчи негизи» (1897—1899), саясый-философиялык эмгектеринин ичинен анын «Россиядагы улут маселеси» (1883—1891), «Кытай жана Европа» (1890) деген чыгармаларын белгилөөгө болот.
Мындан башка да, Соловьёв тарабынан көп сандаган ырлар жазылган, алар айрым учурда анын философиялык ойлорун чагылдырып турат.
Соловьёв өзүнүн бүткүл өмүрү бою руханий эволюцияны башынан өткөрөт. Бала чагынан эле ал диний маанайда тарбияланат. Бирок 13 жаш курагында диний кризисти башынан өткөрүп, бул 1866- жылдан 1871-жылга чейин уланат. Бул мезгилде анын динден көңүлү калып, атеист болуп, икондорду бакка ыргытып салат, Бюхнердин вульгардык материализминин тарабында турат. Бирок акырындык менен, ар түрдүү философтордун чыгармаларын окуунун таасири астында атеисттик көз караштан четтеп, диний ырым-жырымды ырааттуу аткарбаса да, терең динчил адам болуп калат жана өзүнүн диний философиялык системасын түзөт.
Христоско болгон ишеними
Соловьёв Христоско ишенүү аркылуу гана адамзат кайра жаралууга жөндөмдүү боло алат деген бекем ишенимге келет. Илимдеги жана философиядагы прогресс, Соловьёвдун пикири боюнча, христианчылыкты ылайыксыз түргө алып келди. Чыныгы христианчылыкты калыбына келтирүү керек: «Христианчылыктын түбөлүк мазмунун өзүнө ылайык, жаңы, башкача айткандасөзсүз түрдө акыл-эстүүлүккө негизделген түргө келтирүү керек... Бирок христианчылыкты иш жүзүндө турмушка ашыруу азырынча алыс. Азырынча теория жагында, дин илими жагында дагы күчтүрөөк иш жүргүзүү керек. Бул менин негизги ишим». Мына ошондуктан христиандык православиелик философияны түзүү Соловьёвдун негизги иши болуп калат, бул философия табият илимдеринин философиялык негизи үчүн да жана адамдын адептик актык жашоо-турмушу үчүн да зор мааниси бар болгон христианчылыктын негизги догматтарын камтыйт. Соловьёвдун бардык ушул теориялык изилдөөлөрү практикалык милдеттерди чечүүгө: дүйнөнү өркүндөтүүгө, өзүмчүлдүк сезимге каршы, сүйүүнүн христиандык идеалын турмушка ашырууга, абсолюттук баалуулуктарга ээ болууга багытталган.
Чыгармачылыгынын бөлүнүшү
Соловьёвду ар тараптан изилдөөчүлөр бул ойчулдун чыгармачылыгын үч мезгилге бөлөт: 1) теософия, башкача айткандахристиан окуусу боюнча иштеген мезгил; 2) теократия боюнча иштеген мезгил; 3) теургия, эсхатология боюнча иштеген мезгил.
Соловьёвдун системасы — илимдин, философиянын жана диндин синтези болгон диний философияны түзүүгө жасалган аракет.
Соловьёв бизди курчап турган айлана-чөйрөдөгү дүйнөнү таанып-билүү тажрыйбанын, эмпириянын маалыматтарына таяна албайт дегенден келип чыгат, анткени ар бир кубулуш башкалар менен көп сандаган байланышта болуп турат, ал эми бул мамилелер рационалдык ойломдун жардамы аркылуу гана, башкача айткандадал ушул кубулуштун бир бүтүндүк менен болгон байланышын аңдап-билүүнүн жардамы аркылуу гана таанылып-билине алат. Ал мындай деп жазат: «таанылып- билине тургандын аң-сезимдүүлүгү тажрыйба аркылуу берилбейт, анткени биз тажрыйбада дайыма жеке жана көптөгөн чындыктар менен ишибиз болот, анткени тажрыйбада «бардыгы» да, «бүтүндүк» да жок. Таанылып-билине турган нерселердин жана кубулуштардын акыл-эс маңызы таанып-билүүчү субьектинин акыл-эси же маңызы аркылуу гана таанылып-билинет, белгилүү бир предметтин калган бардык предметтерге мамилеси биз үчүн биздин өзүбүздө жалпы бирбүтүндүк, башкача айтканда акыл-эс принциби бар экендигинен улам гана жашай алат».
Рационализм жана акыйкат
Соловьёв үчүн акыйкат бүткүл бир бүтүндүктүн өзүнө таандык, ошондуктан акыйкатты таанып-билүү үчүн өз ойломубуздун чегинен чыгып, абсолюттун чегине киришибиз керек. Бул өтүү мүмкүн, анткени «бүткүл бирбүтүндүк» таанып-биле турган субьектиге карата алганда бүтүнү менен тышкы нерсе болуп саналбайт: алардын ортосунда ички байланыш болууга тийиш, бул байланыштын жардамы аркылуу субьект абсолюттукту таанып-биле алат жана абсолютта камтылып тургандардын бардыгы менен ичтен бириге алат жана ошол бардык деген нерсени чындыгында да таанып-биле алат. Акыйкаттын сөзсүз түрдө жалпылык катарында жашап тургандыгына байланыштуу гана биздин тажрыйбабыздын фактылары чыныгы реалдуулукка ээ болот, ал эми ойломубуздун түшүнүктөрү — чыныгы оң мүнөздөгү жалпылыкка ээ болот. Биздин билимдерибиздин абстрактуу алынган эки фактору тең өз өзүнчө алганда акыйкатка карата таптакыр индифференттүү келет. Алар үчүнчү фактордун — диний принциптин негизинде гана мааниге ээ». Ошентип, эмпирикалык, рационалдык жана диний аң-сезимдин синтези гана чыныгы билимдерди бере алат.
Философиянын милдети илимди, философияны жана динди универсалдуу түрдө кошууда турат. Мында реалдуулук жөнүндөгү чыныгы билим диний көз карашка, тагыраак айтканда — христиан көз карашына алып келет.
Абсолют түшүнүгү
Соловьёв үчүн абсолют түшүнүгү чоң мааниге ээ, бул бардык бар болуп жашап тургандардын биримдигин билдирет. Абсолют дегенибиз мазмун менен форманы шарттайт, алардын ички байланышын жөнгө салат. Ошол эле убакта абсолют өзү ар кандай аныктамадан жана бар болуп жашап туруудан эркин. Абсолюттук түпнегиз (первоначало) ар кандай бытиеден жогору турат, ошондой болсо да ал бар болуп жашап турат деп айтууга болот. «Ошентип абсолют дегенибиз жок нерсе жана бардык нерсе да; жок нерсе дейбиз, анткени ал бир нерсе эмес, бардыгы дейбиз, анткени абсолюттун бир нерсеси кем боло албайт» [1-том, 320-6.].
Абсолюттук уюлдар
Абсолюттук эки уюлду камтып турат: 1) абсолюттук бирбүтүндүк, бул ар кандай бар болуп жашап тургандардан жогору турат жана жашоонун оң потенциалы болуп саналат; 2) жашоонун башталышы, жашоого умтулуу — бул абсолюттун терс потенциалы, бул жашоонун жоктугун билдирет. Экинчи уюл — бул биринчи материя, терс башталыш (начало), бул оң башталыш менен аныкталат. Бытие дүйнөсү, көп сандаган жандардын дүйнөсү биринчи материянын абсолюттук менен өз ара байланышы болуп саналат. Ар бир жан өзүндө белгилүү бир күчтү ишке ашырып камтып турат жана ошону менен эле бирге өзүңдө теңирлик бирбүтүндүктүн кайсы бир тарабын камтып алып жүрөт. Бытиенин оң потенциясы Кудайга гана таандык. Адам жамандыктын бардык көрүнүштөрүн жана төп келишпестикти жеңип чыгууга умтулууга тийиш. Адам дайыма өркүндөп турат, бирок ал Кудайды сүйгөндүгүн билгизип, өз башын курмандыкка байлабаса бул иште ал ийгиликке жетише албайт.
Кудай тууралуу
Кудай дегенибиз — оң мүнөздөгү жок нерсе, ал ар кандай мазмун менен формадан сыртта турат. Кудай — адамзаттан тышкаркы бир неме. Кудай жашоодон эркин болгону менен, Ал үч бытиеден турат да, үчөө биригип төп болгон бирбүтүндүктү түзөт. Ыйык үчилтиктин үч ипостасы үч абсолюттук баалуулуктун: жыргалчылыктын, акыйкаттын жана сулуулуктун көрүнүшү болуп саналат. Бул үч ипостас үч баалуулукту алып жүрүүчүлөр деп түшүнүлөт жана сүйүүнүн ар түрдүү формалары болуп саналат, сүйүү дегенди Соловьёв «ар кандай ички бирбүтүндүктү, көп нерселердин ичкери тараптан келүүчү ар кандай биригүүсү» катарында түшүнөт. Анын айтканы боюнча, «жыргалчылык бардык нерсенин же баарынын бирбүтүндүгү, башкача айткандакаалаган сүйүү («маңыздуу бирбүтүндүк») болуп саналат». «Акыйкат дегенибиз ошол эле сүйүүнүн өзү, башкача айткандабаардыктын бирбүтүндүгү (единство всего), бирок: бул идеалдуу бирбүтүндүк деп атала турган обьективдүү көрүнүш катарындагы акыйкат». «Акыры келип, сулуулук дегенибиз ошол эле сүйүүнүн өзү (башкача айткандабардык нерселердин бирбүтүндүгү), бирок: бул реалдуу бирбүтүндүк катарында көрүнүүчү же туюлуп-сезилүүчү сулуулук» [III том, 102-6.].
«Абсолют жыргалчылыкты сулуулуктагы акыйкат аркылуу ишке ашырат» [Ошонун өзүндө]. Мунун баары Кудайда ишке ашат, Кудай болсо Ыйык үчилтикте да, бүткүл дүйнөгө карата болгон мамиледе көрүнүүчү сүйүүнүн өзү. Теңирлик сүйүү космостук жашоонун көп сандаган көрүнүштөрү менен тыкыс байланышкан. Жаратылган көп нерселерден турган бытиенин толуктугу - универсалдуу механизм, универсалдуу жашоо болуп саналган бирбүтүндүккө келип куюлушу аркылуу гана ишке ашырылышы мүмкүн. Мына ушул универсалдуу жашоо дүйнөлүк жан деп аталышы мүмкүн. Космостук организмдин руханий борбору Логос. Теңирлик түп-негиз менен дүйнөлүк жан биргелешип аракет кылганда жандуу София-Теңирлик акылмандык келип жаралат.
Адам тууралуу
Соловьёв үчүн адам дегенибиз — бул жаратылгандын туу чокусу. Төп келген идеал адам — Иисус Христос, Кудайадам, бул Логос менен Софиянын биригиши катарында чыгат. Соловьев мындай деп жазат: «Эгерде теңирлик жан болгон Христосто алгачкы же жаратуучу бирбүтүндүк — Теңирликтин өзү аракет кылып турган күч катарында Кудай же Логос болсо, эгерде, ошентип, биз ушул алгачкы бирбүтүндүктө Теңирлик жан катарында Христоско ээ болсок, анда экинчи, биз София деп мистикалык ат менен атаган жаратылган бирбүтүндүк адамзаттын башталышы, идеал же кадыресе адамдын өзү болот. Христос Адамдык башталышка тиешеси бар Христос бул бирбүтүндүктө адам же Ыйык жазууда айтылгандай экинчи Адам-ата болуп саналат» [Кудай-адамзат жөнүндө окуулар. VIII, бап].
Кудай адамзат жөнүндө окуу
Соловьёв, ошондой эле, Кудай адамзат жөнүндөгү окууну да иштеп чыгат, бул анын диний системасында маанилүү орунду ээлейт. Бул окуу адамзат тарыхын жана коомдук турмушту талдап-түшүндүрүүгө багытталган. Соловьёв үчүн Кудайадам дегенибиз — бул бир эле убакта индивидум да, Кудай аркылуу бүткүл адамзатты кучагына камтыган универсалдуу жан да. Кудайадамда жыргалчылыктын, акыйкаттын жана сулуулуктун биримдиги көрүнөт. Адамды төп келтирип өркүндөтөм деген максатты көздөп Кудай жердеги тарыхый процессте Кудайадам — Иисус Христос түрүндө көрүндү. «Өзүнүн сөзү жана өз өмүрүндөгү көрсөткөн эрдиги адеп-актык жолундагы жамандыктардын бардык азгырыктарын жеңип чыгуудан тартып, кайра тирилгенге чейин, башкача айткандаденедеги жамандыкты — өлүм менен чирүүнүн мыйзамын жеңип чыкканга чейинки мезгилде — чыныгы Кудайадам адамдарга Кудай дүйнөсүн ачып берди» [209-6.].
Кудай адам дегенибиз — бул Кудай Дүйнөсүнүн индивидуалдык көрүнүшү. Бирок адамзат да жалпысынан Кудай Дүйнөсүнүн универсалдуу көрүнүшүнө умтулат, бул адамзаттын өзү үчүн сыноо болуп саналат. Дүйнөдө бардыгы биримдикке умтулат, бул — абсолюттук өркүндөөнүн сөзсүз түрдөгү шарты. Мунун баары - жаратылыш эволюциясынын натыйжасы.
Соловьёв үчүн абсолют — бул жалпы бирбүтүндүк, ал дүйнөдө жашап бар болуп турат, ал эми дүйнө дегенибиз — бул калыптануу абалында турган жалпы бирбүтүндүк. Дүйнө дегенибиз — бул потенциялык жалпы бир бүтүндүк, башкача айткандаал жалпы бир бүтүндүктү идея катарында, теңирлик элемент катарында өзүндө камтып гана турат. Бирок дүйнө да өзүндө материалдык элементти камтып турат, ал жалпы бирбүтүндүк эмес, теңирлик элемент эмес. Бул элемент жалпыбирбүтүндүккө умтулат да, Кудай менен өзүн бириктиргенде жалпыбирбүтүн нерсе болуп калат. Жалпыбирбүтүндүктүн ишке ашышы дүйнөнүн өнүгүшү болуп саналат. Жалпыбирбүтүндүктүн теңирлик принциби дегенибиз — бул, адамдын ар бир аң-сезимдүү же аңдоосуз умтулуусунда потенциалдуу түрдө жашап турган идея.
Дүйнө өнүгүшүнүн эки этабы
Соловьёвго ылайык, дүйнө өз өнүгүшүнүн эки этабын: жаратылыш жана тарых этабын башынан өткөрөт. Өнүгүүнүн бул процессинин акыркы натыйжасы Кудай Дүйнөсүнүн салтанат курушу, «бул сөзсүз түрдөгү адеп-актык тартип-ырааттын чындыгынын эле өзү, же жалпы кайра тирилүү жана бардыгынын кайра калыбына келтирилишинин эле өзү» [VII том. 205-6.].
Жаратылыш эволюциясынын этабында дүйнөнүн бирбүтүндүгүнүн алгачкы баскычтары калыптанат, алар бешөө: минералдык, өсүмдүктөр, жаныбарлар, адамзат, кудайлык баскычтар. Жаратылыштын акырындык менен жүргөн эволюциясы — бул дүйнөлүк бир бүтүндүктүн өнүгүшү. Дүйнөлүк бирбүтүндүктүн эң жогорку даражасы адамзат тарыхында жетишилген.
Христиан дини тууралуу
Соловьёв элдердин ар бири жана ар бир раса Кудай адамзаттын организминдеги органдар болуп саналат деп билген. Христиан дининин милдети, Соловьёвдун ою боюнча, бүткүл дүйнөнү бир жандуу денеге, Кудайадамзаттын төп келишкен организмине бириктирүү болуп саналат, ал эми ар бир эл өз алдынча бул милдетке кызмат кылат. Христиан саясатын ишке ашыруу менен ар бир эл экономикалык кулчулукту жана адамды адам эксплуатациялоону жок кылууга жетишүүгө, эмгектин жана бөлүштүрүүнүн адилеттүү уюштурулушуна жетишүүгө тийиш.
Батыш менен Чыгыштын рухий маданияттарынын жакшы сапаттарын бириктирип, айкалыштыруу гана, Соловьевдун пикири боюнча, христиан маданиятынын жана эркин теократиянын түзүлүшүнө алып келет. Адамзат коомунун өнүгүшүн үч түпкү күч башкарат: биринчиси — борборго умтулуучу күч, бул бүткүл адамзатты башкы башталышка алып келип баш ийдирүү, экинчиси — борбордон качуучу күч — бул жалпы түпнегизди тануу. Үчүнчү күч өзүндө биринчи эки күчтү жаңы мазмун менен байытуу жана аларды биримдикке баш коштуруу мүмкүнчүлүгүн камтып, муну менен ал «жалпы адамзат организминин бирбүтүндүгүн» түзөт, ошондой эле ага ички бейкут турмушту камсыз кылат» [I том, 214-6.].
Соловьёв мындай дейт: «бул күч ачыкка чыгып көрүнө ала турган ошол нерселер, ошол эл — адамзат менен ошол дүйнөнүн ортосундагы ортомчу болууга жана ошол дүйнөнүн эркин, аң-сезимдүү куралы болууга тийиш. Мындай эл атайын чектелген милдетке ээ болууга тийиш эмес, ал адамзаттын жашоосунун формалары менен элементтеринин үстүндө иштөөгө чакырылган эмес, барчаланган жана өлүк сымал болуп калган адамзатка аны түбөлүктүү теңирлик түпнегиз менен бириктирүү аркылуу жан киргизип, өмүр жана бирбүтүндүктү берүүгө гана чакырылган» [Ошонун өзүндө. 224-6.].
Дал ушундай эл болууга мүмкүндүк бере турган касиеттер «Славянчылыктын уруулук мүнөзүнө, айрыкча орус элинин улуттук мүнөзүнө таандык экени талашсыз» [222-6.] — деп болжогон Соловьёв. Ал мындай деп жазат: «Биздин элибизге мүнөздүү көрүнгөнсүгөн сырткы кулдук кешпир, Россиянын экономикалык жана башка жагындагы аянычтуу абалы аны таанууга каршы себеп боло албайт, тескерисинче аны таанууну ырастоочу себеп боло алат. Анткени орус эли адамзатка алып келип ишке ашыра турган ошол бийик күч бул дүйнөлүк күч эмес, жана сырткы байлык жана тартип-ырааттуулук ал күчкө карата алганда эч кандай мааниге ээ боло албайт да. Россиянын улуу тарыхый парзы жана мындан келип чыгуучу анын жакынкы милдети сөздүн эң жогорку маанисинде алганда диний парз болуп саналат» [I том, 225-6.].
Соловьёв түзгөн диндин философиялык концепциясы конкреттүү дин, атап айтканда: православие, католицизм, протестантизм дини болгон эмес, ал универсал динди — христианчылыкты, православие жана католик диндеринин бирлигин жактаган. Бул бирдикти ал «ар бир дин өзүнүн баштапкы негизин жана өзгөчөлүгүн сактап, кастыкты жана артыкчылыкты сүрүп сала турган айкалыш катарында» түшүнгөн [Жакшылыкты актоо. 344-6.].
Ал мындай деп жазат: «Мен туткан Ыйык Рух дини кеңири жана ошону менен бирге бардык башка диндерге караганда мазмундуу келет: адам өзүнүн айрым мүчөлөрүнүн суммасы да, экстракты да болбогондой эле, ал дин айрым диндердин суммасы да, экстракты да эмес» [Чыгарм. жыйн. V том, 67-6.].
Анекдот
Анекдот көбүнчө белгилүү бир көрүнүшкө, адам мүнөзү менен кыял-жоругуна байланыштуу айтылат, социалдык-нравалык маани таамай, күчтүү болот. Адабиятта да кеңири кездешет.
Шайыр Супатаева
Супатаева, Шайырбүбү – театр жана кино артисти.
Өмүр баяны
Шайырбүбү Супатаева орто мектепти аяктагандан кийин 1967-1972-жылдары Москвадагы А.В.Луначарский атындагы мамлекеттик театр искусствосу институтунда окуйт. Эмгек жолун 1972-жылы, курсташтары – Ш.Дүйшөнкулов, Д.Байдөбөтов, Г.Каниметова, М.Токтобаев, Н.Мамбетова, Ж.Сыдыкбаева ж.б. менен чогуу, жаңы ачылган Ош кыргыз драма теарында баштайт.
Бул театрда он жылдан ашуун эмгектенгенден кийин, Шайырбүбү 1985-жылы кайрадан ачылып иштеп аткан Пржевальск шаарындагы Ысык-Көл областтык К.Жантөшев атындагы драма театрына артист болуп кызматтыкка алынат. Ошондон тартып ушул сахна коллективинде чыгармачылык жактан ийгиликтүү эмгектенип келе жатат. Театрда эмгектенген кырк жылдан ашуун жигердүү чыгармачылык жолунун ичинде Шайырбүбү Супатаева драма, трагедиядан тартып комедияга чейинки ар кыл диапозондогу ондогон ролдорду ийгиликтүү ойноп, кыргыз көрүүчүлөрүнө кеңири таанылып, жалпы улуттук масштабдагы чыгармачылык инсандардын бирине айланды. Театрдан тышкаары Шайырбү Супатаева кыргыз киносунда да бир нече мыкты образдарды жаратты. Айрыкча “Токолдор тополоңундагы” башкы каарман – “маршал кемпир”  Алымкандын ролу менен Шайырбүбү Супатаева азыркы кыргыз актердук өнөрүнүн көрүнүктүү өкүлдөрүнүн катарында турган  орошон талант экенин  айгинеледи.
Молярдык масса
Молярдык масса – зат массасынын анын санына болгон катышын көрсөтүүчү чоңдук: М= кг/моль же г/моль аркылуу туюнтулат. Кг/моль аркылуу туюнтулган М.м. 1000 бөлүнгөн салыштырмалуу мол-лык масса Mr барабар мисалы, М (КОН)= 56 г/моль же 0,056 кг/моль.
Солт-Лейк-Сити
Солт-Лейк-Сити — АКШнын шаар. 2002-жылы шаар XIX Кышкы Олимпиада оюндары болуп өттү.
Баралбас өрөөнү
Баралбас, өрөөнү - Борбордук Теңир-Тоодо, Ак-Шыйрак суусунун алабында. Батышынан жана түндүгүнөн Борколдой, түштүгүнөн Боз-Жалпак, Ак-Зоо тоолору менен чектешет. Узундугу (Кайчы суусунун чатына чейин) 63 км, жазы жери 2 км. Деңиз деңгээлинин бийиктиги - 2900–3700 м, курчап жаткан тоолордун салыштырмалуу бийиктиги: 300–900 м.
Өрөөндүн башы эки айрыкка бөлүнөт: сол айрыгы Ыштык өрөөнү деп аталат, анын башында Ыштык ашуусу бар (3689 м бийиктикте). Өрөөндө байыркы мөңгүнүн таасиринен пайда болгон рельефтин формалары басымдуу. Баш жагында узундугу - 20 км келген тепши сымал өрөөн, андан төмөн өрөөн кеңейип, 6 тектирден турат. Бикиртик жана Кайчы сууларынын чаттарынын аралыгында (12 кмге) өрөөн кууштап терең (800–1000 м) капчыгай аркылуу Ак-Шыйрак өрөөнүнө чыгат.
Тоо негизинен девон менен карбондун татаал бүктөлүүгө дуушарланган акиташ теги, сланец, кумдук, жанар тоо тектеринен турат. Оюнда палеоген-неогендин жана антропогендин борпоң чөгүндүлөрү майда адырларды түзүп жатат.
Климаты континенттик, суук. Январдын орточо температурасы –20...–21°С, июлдуку 4–5°С. Жылдык жаан-чачыны 300–350 мм. өрөөнгө субальп, альп шалбаасы жана шалбаалуу талаасы (3400 м бийиктикке чейин), андан жогору субнивалдык ландшафттары мүнөздүү.
Моль
Моль — берилген зат массасын грамм менен туюнтканда, сан жагынан анын салыштырмалуу мол. с. барабар болгон сан. Мис., Н2SО4 сапыштырмалуу мол. с. 98,082, ал эми г. молу 98,082 г болот. Ар бир зат бир г. молу бирдей сандагы мол-ны кармап турат. Ал Авогадро саны 6,0232 1023. Ар түрдүү газдын 1 г молу бирдей темп-рада жана басымда бирдей көлөмдү ээлейт.
Стандартту шартта (273 К, 101,325 кПа) ар түрдүү газдын бир грамм молу 22,415 литрге барабар болгон келөмдү ээлешет. Абанын грамм молу 23 г. Техикада эсептөөлердө кг-моль. жана т-моль. чоңдуктары колдонулат.
Норс Олмстэд (Огайо)
Норс Олмстэд (Огайо) (North Olmsted) — Огайо штатынын Cuyahoga округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 32718 киши. Болжолдуу аянты - 30.1 км². FIPS коду — 39-56882.
Коңорчо
Коңорчо Ак-Талаа районундагы суу, Алабуганын оң куймасы. Узундугу 39 км, алабынын аянты 89 км2, суу чогултуучу аянтынын деңиз деңгели ортчо бийиктиги 3150 м. Негизинен кар жана мөңгү сууларынан куралат. Жай айларында кирип, күзүндө тартылган Теңир-Тоо тибиндеги дарыялардын тобуна кирет. Июль айында кирип, жайында соолуп калат. Жылдык ортчо чыгымы 0,7 м3/сек. Боюнан Коңорчок кыштагы орун алган.
Хаммельбург
Хаммельбург - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Бад-Киссинген (район)|Бад-Киссинген районуна карайт. Төмөнкү Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 11 521  киши (2010-ж.). Аянты – 128.89 км2.
Семетей менен Үмөтөйдүн чатагы
Семетей менен Үмөтөйдүн чатагы Сары-Арканы жердеген Көкчөнүн уулу Үмөтөй Семетей Манастын кунун кууп келгенин угуп, аны эс алып каны толгуча, төбөсүнөн басууга элин чогултат. Атамды атасы Бээжинге зордоп алып барып өлтүргөн, ошонун өчүн алам дейт. Эл анын айтканын туура көрүшпөй, Семетейден кытайча кирип кантип кун доолайбыз. Манас Көкчөнү өлтүргүлө деп кармап бериптирби? Кабарчы өлгөн, кан өлгөн, кармашкан жандын баары өлгөн. Өнбөс жерден доо доолап өлүп калар бекенбиз? — дешет. Көкчөнүн зайыбы Акеркеч Каныкей менен эже-сиңди экен. Ал Үмөтөйдүн ээликкенин көрүп, карын бөлөңө каршы чыкпай, кайра ынтымакта болсо тышкы жоо батынып, кире алгыс бел болорун айтты. Үмөтөй эл-журтунун, энесинин тилин укпай аттанып чыгат. Кароолчулар жоо келгенин сарайында жаткан Семетейге, Күлчорого кабарлайт. Жамгырчынын уулу Шайымбет Коңурбайдан кун кууп келди деп Күлчорого карындашы Акбаланы берип, эл жыргап жаткан кез эле. Акбаланын койнунда жаткан Күлчоро жоо келди деген кабарды угуп шашып-бушуп жарагын алып: "Бузулуп кетти көргөн түш, бир күнү тыным болбогон, аңдышып душман койбогон, о, ботом ушундай экен биздин иш" — деп, келген жоонун алдына барат. Алардын кимдигин сурап билип" Ак тулпардай сүрөөндөш, ак буудайдай үрөөндөш — бөлөсүң, туугандыкты бузбайлы", — дейт. Үмөтөй жай айткан акылга көнбөй Манас Чөң казатка алып барып өлтүрткөн атам Көкчөнүн кунуна Тайбуурулга алтынзар жүктөп жана "кара көзүң сатуу кыл, мага кан Бакай башын тартуу кыл", — дейт. Күлчоро элдешели деп канча айтса да ала көөдөн Үмөтөй көнбөдү. Опурулган немеге каарым келип окус кылып койсом Каныкей, Семетей нааразы болот, аларга кеңешейин деп Күлчоро кайра кайтты. Каныкей: "Акеркечтин каргышы жаман катуу, кан төгүшпөй элдешкиле", — деди. Семетей: "Сөзгө келсе келсин, келбесе жайлап сал", — дейт. Күлчоро Үмөтөйгө кайра келип элдешели деп асылганына болбой ага кол салып кирди. Күлчоро казактардын сезин алып беш-алтоосун жыга сайды, алар бизде күнөө жок деп кечирим сурашат. Аларга кечирим кылып Үмөтөйдү туткундап Семетейге алып барат. Бакай, Каныкей арачалап калгыча Семетей Үмөтөйдүн башын желдеттерге алдырат. Семетей жакындары менен кеңешип:
Кең Сары-Арка, Ала-Тоо
Цыган тили
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Семетей менен Үмөтөйдүн чатагы
Этектеш жаткан жер эле.
Жусупов Эшенкул
Жусупов Эшенкул (1915-жылы азыркы Ленин району, Кыла кыштагында.)— колхоз өндүрүшүнүн ишмери Социалисттик Эмгектин Баатыры (1957). Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. Эмгек жолун 1937- жылдан колхоздо иштөөдөн баштаган. 1945-61-жылы Ленин районундагы Калинин атындагы («Хиля») колхоздун председатели. Ал башкарган колхоз 1955—56-жылдары пахта аянтынын ар гектарынан 30,3—33,3 ц.ден түшүм жыйнап алып, мамлекетке сүт, эт, жумуртка жана башка айыл чарба продуктуларын тапшыруу боюнча пландарын ашыгы менен аткарган. 1955—59-жылдары Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты.
Семетей менен Үмөтөйдүн чатагы
Казак-кыргыз кайран журт,
Жусупов Эшенкул
Сыйлыктары
Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.
Семетей менен Үмөтөйдүн чатагы
Койлору бирге короолош,
Айылдаш жаткан эл эле.
Чатакташпай, чырлашпай
Үмөтөй кунун берели (Саякбай Каралаев, Семетей, 2.278), — дешип Тайбуурулга Үмөтөй сөөгүн жүктөп, көп дүйнө тартуу менен казак колун узатат. Күлчоро Тайбуурулдун тартууга кеткенине катуу өкүнөт. Радлов жазып алган вариантта Семетей Көкчөнүн уулу Үмөтөйдүн колуктусу Айчүрөктү аял кылып алгандан кийин жылкыда жүргөн Күлчоро Канчорого: "Мен калмакка барып согумга кой алып келейин, сен жылкыны көздө" деди. Жылкыда калган Канчоро уктап калганда Көкчөнүн уулу Үмөтөй желпилдеген туу менен, жер майышкан кол менен келип, такалуудан тай койбой, тамгалуудан ат койбой тийип кетти. Калмактан кайткан Күлчоро жылкы тийген жоонун артынан барып, карагай найза жапырып, Манастап ураан чакырып, качырып топту жарып кирип, Тайбуурулду коштоп алган кишини ыргыта сайып, чылбырын колунан жулуп алып кайра качып кутулду. Канчорого келип Тайбуурулду Семетейге жеткиргин деп тапшырып, өзү жоону токтотуп туруш үчүн кетти. Канчоро жеткирген Тайбуурулду минген Семетей майдан талаасына келгенде жоо менен жети күн кармашып нечен кыргын кылган Күлчоронун аты Көкчебич чөп чалып, суу жутпаганга чарчап баспай калыптыр, ал атын эс алдырганы кетти, Семетей жоого кирди. Ал эңкейиште эр сайып экини катар бир сайып жоону кубалады. Астындагы Тайбуурулдун боору толо казы, мойну толо жал экен кара тер басып баса албай калды. Үмөтөй качырганда айласы кетти. Күлчоро Көкчебичке чөп чалдырып, суу ичирип тыныктырып алыптыр, аны жайдак минип, найза менен Үмөтөйдү ыргыта сайып колго түшүрдү. Семетей, Канчоро, Күлчоро үчөө бириккенде жоо туруштук бере албай сүрүлдү. Үйгө келишип тынчышкандан кийин Семетей туткундагы Үмөтөйгө Күлчорону жиберди. "Ал таяке мен жээн элем, мен алып келген колуктусун кайра алам десе алсын, жок антпесе атым менен тонум алсын, — деди. Үмөтөй ал алган катынды мен албайм. Аты-тонун берсин, таяке, жээн бололу", — деди. Семетей Тайбуурулду атасы Манастан калган жакасы алтын, жеңи жез, чын бадана торгой көз тонун берди. ТМВ, Молдобасан Мусулманкуловдун вариантында Чачыкей Үмөтөйдүн колуктусу болот. Семетей аткан эки аркарды, Үмөтөйдүн жигиттери ала качканда анын айыбы үчүн Семетей Чачыкейди алат. Бирок бул варианттарда Тайбуурулдун тартууга кеткени айтылбайт. Жакшылык Сарыковдун варианты Үмөтөй Семетей менен дос болуп өз колуктусу Чачыкейди алып берип, анын ордуна Тайбуурул, Аколпокту сурайт. Семетей аларды бербей чатак чыгып, Үмөтөй өлгөндөн кийин кунуна берет. Багыш Сазановдун вариантында Семетей биринчи жолу Үмөтөй менен анын колуктусу Чачыкейди талашып чатакташат. (Бул окуя Семетей Букардан Таласка көчүп келердин астында болуп, Тайбуурулдун кунга кетиши менен байланышы жок), экинчи жолу Коңурбайдан кун кууганга катышкан Үмөтөй төрт миң жылкы олжо алып, казатта өлгөн казактардын куну да төлөнгөн жок деп нааразы болуп чыр чыгарып, каза болот. Семетей жакын адамдарынын каршы болгонуна карабай Тайбуурул менен Аколпокту анын кунуна казактарга берет.
Какофония
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Молярдык үлүш
Молярдык үлүш – эриген зат молунун же аралашманын компонентинин, эриген зат жана эриткич жалпы молунун санына болгон катышын көрсөтүүчү чоңдук. Эгерде бул катышты 100 көбөйтсөк ал молярдык проценттеги концентрацияны берет. Мисалы, 0,8 моль Cu жана 1,6 моль Zn кармап турган жез менен цинктин куймасы үчүн м.ү. барабар =0,67 же 67%.
Азыркы кыргыз адабий тили
Азыркы кыргыз адабий тили – кыргыз тилинин өркүндөтүлгөн эң жогорку формасы. Ал адамдардын ишмердүүлүгүнүн түрдүү тармактарын тейлеген, функционалдык стилдери өнүккөн, коомдогу кызматы өскөн, жалпы улуттун кызыкчылыгын көздөгөн адабий тилдин нормаларына салынган тил. Азыркы күндө тил илиминде анын ар кайсы тармактары изилденип, такталып жатат.
Кыргыз тил илими төмөнкү негизги бөлүмдөрдөн турат:
Чупановка
Чупановка — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шалаевка дарыясынын оң жээгинен 2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жеке изкубар
Жеке изкубар – мыйзамда белгиленген тартипте жеке аңдуу ишмердигин жүргүзүүгө лицензия алган жана төмөндөгүдөй кызматтарды көрсөтүп жаткан КР жараны: иштин катышуучулары менен келишимдик негизде жарандык иштер боюнча маалыматтарды жыйноо; базарды иликтөө, ишкер сүйлөшүүлөр үчүн маалыматтарды жыйноо, кредиттөөгө жарамсыз же ишеничсиз өнөктөрдү ачып көрсөтүү; жеке ишкердикте фирмалык белгилерди жана аталыштарды мыйзамсыз пайдаланууларды, абийирсиз атаандаштыктарды, ошондой эле коммерциялык сыр болгон маалыматтарды жайылтуу жагдайларын аныктоо жана башка мыйзамда белгиленген иш-аракеттерди көрсөтпөө. Аңдуу иши Ж. и-дын ишмердигинин негизги түрү болуусу тийиш, аны мамлекеттик кызмат, болбосо коомдук бирикмелердеги акы төлөнүүчү шайланган кызматтар менен айкалыштырууга улуксат берилбейт. Жеке иликтөө ишмердигине лицензия тийиштүү ички иштер органдары тарабынан берилет.
Верхние Челы
Жогорку Челы — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Яя дарыясынын сол жээгинен 228 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Актуган (Калтасин району, Башкыртстан)
Актуган — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Эски яшев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 400  киши. Почта индекси — 452870, ОКАТО коду — 80233852002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Хетт тили
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Окутуу
Окутуу – окуучуларды билим алууга, аны өздөштүрүүгө үйрөтүүнүн, жашоого жана эмгекке даярдоонун негизги жолу. Окутуу процессинде билим берүү жана тарбиялоо ишке ашырылат. Билим алуу окуу жайларда гана эмес, үй-бүлөдө, үй-тиричиликте, өндүрүштө ж. б. жерлерде да жүргүзүлөт. Билимди өз алдынча алууга да болот. Окутуунун мазмуну жана мүнөзү коомдун материалдык жана маданий өнүгүшүнүн деңгээлине жараша аныкталат. Коомдун өнүгүшүнүн ар кандай этаптарында окутуунун максаты менен методдору коомдук мамиленин өнүгүшүнө жараша өзгөрүп турат. Окутуу методу негизинен мугалимдин жана окуучулардын аракеттерине – лекция, адабий чыгарма, окуу китеби боюнча иштөө, тажрыйба жүргүзүү, көрсөтмө курал колдонуу, көнүгүү жасоо ж. б. заманбап техникалык каражаттарга жараша мүнөздөлөт. Окутуу – жекече, класстык, курстук, семинардык, лекциялык ж. б. багыттарда жүргүзүлөт, к. Окутуу методикасы.
Жапышев Рысбай
Жапышев Рысбай (1933-жылы Алай району, Будалык кыштагы) — малчы, Социлистик Эмгектин Баатыры (1986). Кыргыз ССРинин мал чарбасына эмгек сицирген устаты (1976). 1966-жылдан КПСС мүчөсү. 1948-жылдан Гүлчө районундагы «Октябрь» колхозунда (азыркы Алай районундагы В. И. Ленин атындагы колхоз) жардамчы чабан болуп иштеп, 1960-жылдан баш чабан. Кой чарбасын өнүктүрүүдө мыкты натыйжаларга жетишип, 1985-жылы ар 100 тубар токтудан 127ден козу, 5,2 кгдан жүн кыркып алган.
Сыйлыктары
Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу, Октябрь Революциясы ордендери менен сыйланган.
Колдонулган адабият
Борбугулов М. "Ош тарыхы энциклопедия" Фрунзе 1989-ж.
Тарыхый фонетика
Тарыхый фонетика – мезгилдин өтүшү менен тилдин тыбыштык түзүлүшүндө болгон өзгөрүүлөрдү, алардын пайда болуу себептерин иликтейт.
Кызыл-Буляк (Туймазин району, Башкыртстан)
кызыл-Буляк — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Эски туймазин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 79 киши. Почта индекси — 452775, ОКАТО коду — 80251855004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кайруу
Кайруу, кайрык - күүнүн сюжеттик өнүгүшүндөгү улам кайталануучу туруктуу мотив. Кыргыз эл күүлөрүнүн бир түрү. Комузда, кыл кыякта, ооз комузда аткарылат. Алардын жалпы түзүлүшү (курулушу) жагынан ачык-айкын, кайруулары чакан, профессионал музыкадагы аспаптык вариацияларга окшош. Күүнүн ички өнүгүшүнө негиз болуучу бөлүмдүн улам кайталанып чертилишине, аткаруу ыктарына мазмунуна жараша «Кош кайрык», «Салтанаттуу кайрык» өңдүү түрлөргө бөлүнөт. Кайруунун айрымдары нотага түшүрүлүп, аспаптар үчүн иштелип чыккан. Кээ бир Кайруу кыргыз музыкасынын жана күүлөрүнүн антологиясына кирген.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Көкбулак, тоо
Көкбулак тоосу – Алай кырка тоосунун түндүк тармагы. Кичи Бүлөлү жана Эркеч сууларынын (Куршабдын оң куймалары) аралыгында түштүк-чыгыштан түндүк-батышка 22 кмге созулуп жатат. Туурасы 7 км. Орточо бийиктиги 3500–3700 м, эң бийик жери 4039 м. Кыры аска-зоокалуу, батышты карай жапыздайт; капталдары кыска жана тик, терең капчыгайлары бар. Тоо силур-девондун базальттуу порфирит, диабаз, туф, кумдук жана сланец тектеринен турат. Шалбаалуу субальп жана альп талаа (3100–3700 м бийиктикке чейин) ландшафты басымдуу. Бийик бөлүгүндө гляциалдык-нивалдык ландшафт кездешет. Жайкы жайыт.
Хасфурт
Хасфурт ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Хасберге районуна карайт. Төмөнкү Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 13 349 киши (2010-ж.). Аянты – 52.77 км2.
Молярдык көлөм
Кимйада жана ага байланыштуу тармактарда, заттын молар көлөмү, Vm же V белгиси, берилген бир температурада жана басымда заттын санына бөлүнгөн көлөм. Молардык массанын (M) массалык тыгыздыгына (ρ) бөлүнгөсүнө барабар: Vm=M/ρ.
Мол башына метркуб (m3/mol) Си бирдигине ээ, бирок адатта газдар үчүн мол башына десиметр куб (dm3/mol) жана суйуктуктар жана катыктар үчүн мол башына сантиметр куб (cm3/mol) колдонуу кыйла практикалык.
Идеал газдар
Идеалдык газ нормалдуу шарттардагы молардык көлөмү 22,414·10-3 м3/мол же 22,414 л/мол барабар.
Валюта алмашымдуулугу (конверсиялоо)
Валюта алмашымдуулугу (конверсиялоо) (англисче convertibity of currency) - бир өлкөнүн валютасын башка өлкөнүн валютасына бардык эле формада жана операциянын бардык түрүндө чектөөсүз алмаштыруу мүмкүнчүлүгү. Валюта алмашымдуулугу улуттук валюта дүйнөлүк акчанын функциясын аткарат дегендикти билдирет. Алтын стандарттын мезгилинде тигил же бул ыкма менен алтынга эркин алмашылуучу валюта алмашымдуу деп эсептелген. Алтынга эркин валюта алмашымдуулугу 1-дүйнөлүк согушка чейин колдонулган. Согуштан кийин куйма алтынга алмашуу формасында калыбына келтирилген. АКШда өз валютасын алмаштыруу мүмкүнчүлүгү узакка сакталган. 1971-жылы АКШ алтынды монетасыздандыруу (демонетизация) боюнча иш жүргүзгөн. 1970-жылдардын ортосунда алтын стандарт биротоло жоюлуп, дүйнөнүн бардык валюталары «кагазга» айланган. Улуттук валютанын алтынга эмес, ошол учурдагы курс боюнча башка өлкөлөрдүн валюталарына эркин алмашуусу валюта алмашымдуулугу деп аталган. Валюта алмашымдуулугу өлкөнүн эмгекти эл аралык бөлүштүрүүгө, дүйнөлүк соодага жана эсептешүүгө натыйжалуу катышуусунда маанилүү фактор болуп саналатынча АКШ доллары бар жеке адам же юридикалык жак экспорт-импорт операциялары боюнча тоскоолдуксуз эсептешүүгө, америкалык, ошондой эле чет өлкөлүк банктарда аны депонирлөөгө, долларды башка бардык эле валютага сатууга, америкалык мамлекеттик жана менчик баалуу кагаздарды сатып алууга акылуу. Азыркы учурда онго жакын өлкөнүн (АКШ, Канада, Япония, Батыш Европанын алдыңкы өлкөлөрү) валютасы толук алмашымдуу деп эсептелет. Валюта алмашымдуулугунун артыкчылыгы ошол өлкө башка өлкөлөр (өнөктөштөр) менен улуттук валютада эсеп жүргүзө алат, демек процентсиз чет өлкөлүк кредит алып, өз товарларын чет өлкөлүк рынокто ийгиликтүү соодалайт дегенди түшүндүрөт.
Хэндыль-Кикя дарыясы
Хэндыль-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Толька дарыясынын оң жээгинен 350 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :