cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мамлекеттердин телефон коду боюнча тизмеси
Өлкөлөрдүн телефон коддору ITU-T, E.123 жана E.164 коддору сунуштамалар менен такталган. Кээде бул а IDD (International Direct Dialling) же ISD (International Subscriber Dialling) коддору деп да атап коюшат.
Эл аралык чалууну аткаруу үчүн, кайсы өлкөгө чалсаңыз, ошол өлкөнүн кодун атайын эл аралык чалууларга өтүүчү префикс менен терүү зарыл.
Мобилдик телефон менен чалуу аткарууда атайын префикс талап кылынбайт, телефон "+" белгиси менен терилет.
Жыйынтыкталган маалымат
Таблицанын саптары аймактардын номерлери, "+" белгисинен кийинки биринчи цифра. Мамычалар өлкө кодунун экинчи цифрасын көрсөтүп турат.
Хмельницкий (шаар)
Хмельницкий - Украинадагы шаар.
Канют (Оклахома)
Калкы - 541 киши. Болжолдуу аянты - 1.6 км². FIPS коду — 40-11650.
Тасыбайсай (дарыя)
Тасыбайсай — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Жарлы дарыясынын оң жээгинен 93 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Потаскуй дарыясы
Потаскуй — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Сунгай дарыясынын сол жээгинен 19 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 33 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Абдырахман Кучак уулу
Абдырахман Кучак (Күчүк) уулу - элчи, Атаке баатырдын орус императору Екатерина IIге жиберген элчилериин башчысы.
Абдыракман Күчүк уулунун түпкү теги, уруусу тууралуу так маалымат жок. Чоң атасы жуңгар (калмак) хандарына кызмат кылып жүргөн кыргыздардан болгон.
Жуңгар хандыгы талкалагандан кийин, Цинь бийлигинен баш тарткан калмактар менен бирге Эдил жээгине качып барып, орус бийлигин кабыл алган. Абдырахман орус тилин жакшы өздөшүрүп, кийин соода кылып, кербендер менен Ташкентке каттай баштаган.
Бул учурда Орус империясы Цинь империясы менен соода жүгүртүүгө кызыкдар болгон. Пётр Iден баштап коопсуз, кыска жолдор аркылуу каттонун амалы каралып турган. Абдырахман бул мындай маселени жакшы түшүнүп, Ташкент тараптан Атаке бийдин кабарын угуп, байланыш түзгөн жана аны Орус империясы менен мамиле түзүүгө көндүргөн.
Элчилер 1785-жылы аттанып, Омск – Петропавловск – Челябинск – Екатеринбург – Москва – Петербург жолу менен жеткен. Алар Екатерина IIге Атаке бийдин атынан үч илбирс, беш сүлөөсүн терисин, эки аргымак, бир кул жана мөөр басылган катын жеткирген. Атаке бий катында Кытайга кошуна кыргыз деген эл жашаарын, орус кербендеринин коопсуздугун камсыз кылууга жардам көрсөтө турганын билдирген. Екатерина II элчилерди бир жылдан кийин, 1786-жылы март айында кабыл алган.
Кабыл алуу аяктагандан кийин Абдырахман Кучаков ооруп калгандыктан, Сибирь корпусунун командири Н. Г. Огарёв 1787-ж. октябрда, башында М. Агаферов турган казандык көпөс А. Нурмаматовдун кербени аркылуу орус падышасынын белеги жана жооп катын жөнөткөн.
Падышанын жообу жеткенде, Атаке баатыр 1788-ж. жайында Абдырахмандын уулу Сатынбай башында турган экинчи элчилигин аттандырган.
Абдырахман кайтып келе жатып, жолдон, 1789-жылы 20-июнда Орусиянын Батыш Сибирдеги Омбу шаарында сый туткун катары кармалып, дүйнөдөн кайткан.
Маалымат булактары
[http://bizdin.kg/books/item/24-short_hist_enscl Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедиясы. Бишкек. 2003] http://www.kyrgyzstantravel.info/glossary/a-r.htm
Серицит
Серицит (лат. sericus - жибек сымал) - минерал, ак слюдалардын бир түрү.
Гидрослюдаларга окшош келип, курамында калий аз, Si02, MgO,. Н20 арбын. Түссүз же жашыл, жибек сымал жылтырак.
Негизинен гидротермдик өзгөрүүлөргө учураган интрузия жана метаморфизмделген тоо тектерде, серицит сланецинде, руда тулкуларынын чет-жакаларында кезигет.
Ак-Тайлак
Ак-Тайлак (Ак-Тайлак) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Ала-Бука районундагы айыл. Көк-Серек айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 435 киши.
Коюлган кол
Коюлган кол – өз колу менен жазылган фамилия, кызматтык документтердин (иликтөө актысы, корутунду) жана укуктук актылардын (мыйзам, башкаруу актысы, сот чечими, келишим) милдеттүү реквизит (белги). Тийиштүү адамдардын К. к-у башка баардык реквизиттер болгон учурда, документтерди жана укуктук актыларды юридикалык күчкө ээ кылат. Эгер адам дене-күч жагынан майыптыгынан, оорусунан же сабатсыздыгынан улам өз колу менен кол коё албаса, анын өтүнүчү боюнча муну башка бир жеке жак (кол берүүчү) жасашы мүмкүн. Анын К. к-у нотариус тарабынан күбөлөндүрүлүшү зарыл. Мында бүтүм түзүүчү (же керээз жазуучу) жак өзү кол коё албаганынын себеби көрсөтүлүүсү керек. Техниканын өнүгүшү менен учурда факсимилдик жана электрондук К. к. түшүнүгү пайда болду.
Николаев (Николаев облусу)
Николаев - Украинадагы шаар.
Кыйык атуу
Шарты
Оюнчулардын саны 2—5 киши.
Оюнда жаа, жаанын октору, жип колдонулат.
Оюндун эрежеси
Бир бирине тоскоолдук кылууга, кыйыкка жакын турууга болбойт.
Оюнга методикалык көрсөтмө
Оюн эл жок жерде өткөрүлүшү керек.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч тарбияланат, жаа атууну, кол менен кыймылдарды так аткарууга, мергенчиликке үйрөтөт.
Кургак Сабула дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Мурасаки Шикибу
Мурасаки Шикибу (973, Киото - 1014, Киото, Жапония) - жапон жазуучу жана акыны.
Бачайы, кездеме
Бачайы – жибек кездеме. Ал Ташкен, Анжиян, Фергана, Ош жана башка кол өнөрчүлүгү өнүккөн шаарларда токулган. Бачайыдан жууркан, алтыгат капташып, туш кийизге ортолук жасашкан; кыз-келиндер көйнөк, күрмө; улгайган аялдар, балдар чапан кийишкен.
Интернеттик шилтемелер
...
Коюу келишими
Коюу келишими – мурда жарыяланбаган чыгарманы калкка жарыя кылуу максатында өткөрүп берүү тууралуу автордук келишимдин бир түрү. К. к-не ылайык бир тарап (коюучу) экинчи тарап (автор) түзгөн чыгарманы сахналаштырууга же экрандаштырууга милдеттенет. К. к. аркылуу (эреже катары акысына) автордун өз чыгармасын калкка жарыя көрсөтүүгө (аткарууга) мүлктүк укугу өткөрүлүп берилет. Автордук келишимдер жөнүндөгү жалпы жоболорго баш ийет. Жаңы чыгармага тапшырык кылуу шарттарын камтышы мүмкүн.
Шаршеева Сакин
Шаршеева Сакин Чырмакчы, шырдахчы. 1941-ж. Кочкор районундагы Кум-Дөбө айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. Кара-Кулжа кыштоосундагы турмуш-тиричилик комбинатында узданат. Уздук таасирди Tana кызы Сагынбүбүдөн алган. Сакиндин чеберчилиги ак өргөө көтөрүүдөн билинет. Ал канат чий, чыгдан чий, эшик чий чырмактарында эки жагыва «тап бердирме», «чыбыктоо» аркылуу чийден түрдүү түс түшүрүп, анын ортолугуна «омуртка көчөтү» менен «мүйүз көчөттөрүн» айкалыштырып, ал негизинен кызылды көк, жашылды кызыл, сарыны ак өңдө ачат. Ошондо ак «аламончок» көчөт араларына берилип, көркөм кооздук ачык көрүнөт. Карадан «ийрек» түшүрүп, ал кызыл көктөн турган «жээк көчөттөрү» ортолук көчөттөргө үндөшөт. Уздун кийиз буюмдары негизинен түр шырдакка түшүп, түрдүү түс берген оюм айкалыштарынан кийин «аламыч» ак-карадан көрүнүп, анда «мүйүз оюмдары» («кочкор мүйүз оюму», «кош мүйүз оюму», «сыңар мүйүз оюму») алды-үстүнөн «карга тырмак оюму», «бармак боочу оюму», «ачкыч оюму» менен эркин жупташат. Жабык баштын, шырдактардын жээги үчүн оюмдары «аламычтан» кийин «куш канат оюмун» бергенде алдынан «кочкор мүйүз оюму» чыгып, ортосунан «карга тырмак оюму» пайда болуп, жалпысынан «жарым кыял оюмундай» туюлат. Уз кызыл, көк, ак түстөрдү бери алып чыгат. Кызы Нурбүбү анын жардамчысы. Эмгеги баттамада.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Серексия
Серексия - молдаван жүзүм сорту. Тез өсөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Тальве-Яха
Тальве-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - 2-Ярро-То көлү орун алган. Дарыянын узундугу - 48 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кнорринг бүтөөсү
Кнорринг бүтөөсү (Delphinium knorringianum, B. Fedtsch.) - Сабагынын бийиктиги 35-45 см келип, түбү оркойгон булалуу. Жалбырактары негизинен түбүнө жакын жайгашып, узун, аздыр-көптүр түктүү жалбырак саптуу. Жалбырак пластинкасы манжадай 5 тескери жумурткадай бөлүктүү, бөлүктөрүнүн учтары 3 айчыктан турат. Сабагы жогору жагынан бир-эки айрыдай бутактанган, 2-4 гүл сабы бар. Гүл жалбырактары сызгычтай, гүл сабынан бир нече эсе кыска, учу тегерек, түктүү. Гүл коргонун желекчелери жазы эллипс-жумуртка сымал, сыртынан бир аз түктүү. Текөөрчөсү ичке, узун, цилиндрдей, аздыр-көптүр булалуу, учу ачаланган. Нектарниктери жана стаминодиялары сыя-көк.
Биологиялык өзгөчөлүктөрү
Июнда гүлдөйт. Уругу аркылуу көбөйөт.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Атойнок тоо кыркасынын түндүк беттери, Түркстан тоо кыркасынын түндүк чокулары, Алай тоо кыркасынын түндүк беттери.
Өсүү шарттары
Төмөнкү жана ортоңку алкактардын таштуу жана аскалуу тоо беттери.
Саны
Өтө аз санда учурайт.
Чектөөчү факторлор
Жайыттарда мал жайып, ченемсиз оорчулук келтирүү.
Өстүрүү
Маалымат жок.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Иштелип чыккан эмес.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Ареалынын чегинде популяциясынын абалын тактоо зарыл.
Статусу
V U. Сейрек кездешкен, реликт, үзгүлтүктүү ареалдуу, Кыргызстандын декративдүү эндем түрү.
Кечь-Пель
Кёчь-Пель — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уса дарыясынын сол жээгинен 452 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 44 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ажо
Ажо — Кыргыз каганатынын үчүнчү каганы, 820 жылы Уйгур каганатына согуш тыштап жыйырма жылдан кийин жеңген кыргыз каганы. Анын каза болгон күнөөсү, анын ишенген кишиси аны уулап өлтүргөн.
Өмүр баяны
Буга чейин жана андан кийинки мезгилди баяндаган кытай жазма булактарында «ажо» аталышы кездешпейт. Кыязы, ушул кыска аралыкта Кыргыз мамлекетинин тышкы саясий даражасын даңазалатып, жакынкы коңшу өлкөлөр аны менен эсептешкидей абалга жеткирген өкүмдарды калк кадырлап, «ажо» деп атаса керек. Ажо кышында суусар бөрк, жайында төбөсү бийик шуштугуй, кырбусу кайрылып, жээги алтын менен кыргакталган баш кийим кийген. Ал Кыргыз мамлекетин ийкем жетектеп, бирден-бир душманы болгон Уйгур кагандыгынын бийлигинен куткарган. Уйгурлардын алсырап баратканын сезген ажо өзүн каган, түргөш тектүү жесир энесин — ханыша, насили карлук аялын — ханайым деп жарыялаган. Буга каарданган уйгур каганы кыргыздарга каршы ийгиликсиз аяктаган жортуул уюштурган жана бул эки мамлекеттин ортосундагы согуш 20 жылга жакын созулган. 840-ж. Ажо 100 миңдей аскерин баштап, Уйгур кагандыгын басып алган. Ошол мезгилде Кыргыз мамлекетинин күч-кубаты артып, анын аскерлери чыгыш Маньчжурия, батыш Теңир-Тоого чейин жеткен. Кыргыз калкынын бир бөлүгү батышка оогон жана алар кийин азыркы кыргыз этносун түптөөгө негиз болушкан. «Ай деген ажо жок, кой деген кожо жок» деген ылакап кеп ошол замандан калган болсо керек.
Гавриловка (Кугарчин району, Башкыртстан)
Гавриловка — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Иртюбяк айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 96 киши. Почта индекси — 453337, ОКАТО коду — 80238825002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Батыш түрк кагандыгы
Батыш түрк кагандыгы – 581–704-жылдары азыркы Кыргызстан, Казакстан жана Чыгыш Түркстандын аймагын ээлеген мамлекет. Түрк кагандыгы 581-жылы жиктеле баштап, 603-жылы биротоло Батыш жана Чыгыш Түрк кагандыктарына бөлүнгөн. Батыш түрк кагандыгынын борбору Чүй өрөөнүндөгү Суйаб шаары болгон.
VII к. башында Батыш Түрк кагандыгы «Он ок эли» мамлекетинин аты менен аталган. Ашина династиясынын мамлекет башчыларынын расми титулдары болуп түрктүн »жабгу каганы» же «он ок элинин каганы» эсептелинген. Мамлекеттин аты да, кагандардын официалдуу титулдары да жетекчи абалды «он ок бодун» («он ок эли») ээлеп турганын далилдеп турат. Себеби бул эл Борбордук Азиядан келген түрк урууларынан эмес, Теңир-Тоонун жергиликтүү эли эле. Эң чон эки бирикмеден: беш уруу бирнгип «нушиби» конфедерациясын түзүп, Сыр-Дарыядан Чүй суусуна чейинки жерди ээлеп турган, экинчи беш ууру эл «дулу» деген жалпы ат мекен Чүй дарыясынан тартып Алтай менен Жуңгария аймактарына жайгашкан. Батыш Түрк кагандыгынын курамына Чыгыш Түркстан, Орто Азия чөлкөмдөрүнүн дыйканчылыкка ыңгайлуу жерлери, Арал боюндагы, Түндүк Кавказдагы талаалар кирген. Анын административдик-саясий борбору болуп алды менен Талас өрөөнүндөгү Миң-Булак, 618-ж. баштап Суяб шаары (Токмок шаарына жакын жаткан Ак-Бешим шаар урандылары) эсептелинген.
Батыш түрктөрү өз ич ара салгылашуунун кесепетинен Тон жабгу кагандын бийлигинин тушунда гана (618-630-жж.) кутулушту. Замандаштары ага саясий жактан да, аскердик жактан да жогорку баа беришкен. «Ал эч нерседен тартынбаган жана баарын алдын ала билген көрөгөч адам болгон. Кандай кармашуу болсо да жеңиш менен аяктаган» деп жазышат кытай жылнаамачылары. Тон жабгу-каган антиирандык саясатты активдүү жүргүзгөн. Ийгиликтүү чабуул коюунун натыйжасында ал Ирандан Тохарстанды тартып алып, Афганстанды бүт бойдон жана Индиянын түндүгүн ээлеген. Византиянын императору Ираклий менен келишим түзүп, Ирандын Закавказьедеги ээлеп турган жерине кол салып, Дербент, Тбилиси жана Партав шаарларын каратып алган.
Тон жабгу каган маанилүү саясий-административдик реформа жүргүзүп, көчмөн эл менен Орто Азиянын оазистеринде жана Чыгыш Түркстанда жашаган даражалуу адамдардын укуктарын теңеген.
VII к. аягында Кытайда Тан династиясы (618-907-жж.) күч алган. Кытайдын императору Тайцзун башкарган феодалдык төбөлдөрү басып алуучулук согуш жолуна түшүшкөн. Тан башкарган Кытайдын маанилүү тышкы саясатынын бири Улуу Жибек жолун ээлөө болуп эсептелинген. 630-ж. кытай аскерлери көчмөн тогуз өгүз уруусу менен бирдикте Чыгыш Түрк кагандыгын талкалаган. Ар кандай түрк отряддарынын күчү менен 640-ж. Тайцзун Гаочан мамлекетин (Турпан оазисинде) басып алып, өз бийлигин орноткон. Бул жер ал үчүн Батыш Түрк кагандыгына чабуул коюунун базасы болуп калган. Көп жылдар бою батыш түрктөрү Чыгыш Түркстандын элдери менен бирдикте душмандардын мизин кайтарып келишкен. Согушта ийгилик бирде бул тарапта, бирде тигил тарапка өтүп турган. Акырында Иле дарыясында (565-ж.) болгон салгылашууда Кытай полководеци Су Динфан Ышбара кагандын аскерлерин талкалаган. Ышбара каган болсо өз аскерлери менен Чүй өрөөнүнө чегинет. Ал ушул жерден биротоло талкаланып, өзү колго түшүп, эки жылдан кийин өлтүрүлөт.
Шаршембаев Жылкычы
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Көп балалуу эне
Көп балалуу эне – 5 жана андан көп бала төрөгөн жана тарбиялаган эне.
Аза
Маалымат булактары
[http://bizdin.kg/books/item/24-short_hist_enscl Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003]
Кардин (Оклахома)
Кардин (Оклахома) (Cardin) — Оклахома штатынын Ottawa округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3 киши. Болжолдуу аянты - 0.2 км². FIPS коду — 40-11900.
Сердолик
Өңү ачык кызгылт сары, кызыл. Агаттын ачык кызыл же кызгылт сары түстөрүнун кезектешип жайгашкан түрү да Сердолик оникси деп аталат.
Русянка дарыясы
Русянка — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Тогул дарыясынын сол жээгинен 22 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Сердолик
Сердолик менен Сердолик оникси - кооз жана кымбат баалуу асыл таш. Алар мончок, кутуча, кооз төөнөгүч жасоого жана шакектин,иймектердин көзүнө коюучу таш катары пайдаланылат. Кыргызстанда кеңири таралган. Республиканын булуң бурчтарынан кездештирүүгө болот. 2016-жылы Түп районуну Талды-Суу айылдынын тургуну Уланбеков Бакдөөлөт суудан таап алган. Өңү кызгыл сары формасы тамчыга окшош, салмагы 74гр минерал экени аныкталган.
Русянка дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Сердолик
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.Оңдоп түзөгөн Уланбеков Бакдөөлөт Уланбекович
Русянка дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Полиморфизм
Полиморфизм (гр. polymorphos - көп түрдүү) - бир эле түрдүн ичинде сырткы кебетеси боюнча бири-биринен кескин айырмаланышкан, өтмө формаларына ээ эмес особдордун болушу. Эгерде мындай формалар экөө болсо диморфизм деп аталат, көбүнчө жыныстык диморфизм кубулушу кездешет. Генет. бир өңчөй популяциянын чегинде П. гидроиддердин колонияларында белгилүү. Булардын бир сталонесинде түрдүү түзүлүштөгү гидранттар өнүгүшү мүмкүн. Муун алмашуу менен байланышкан П-ге бир түрдүн кандай кебетедеги полиптери (кыймылдабас деңиз жаныбары) жана медузалары (килкилдеген тунук денелүү деңиз жаныбары) - мисал болот. Мындай П., дигенетикалык соргучтарда бир эле түрдүн личинкаларынын формаларынын көп түрдүүлүгү сыяктуу эле, плейоморфоз деп да аталат.
Мангел менен уруу
Шарты
Оюн талаада өткөрүлөт.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар бирден чыбыктарды тикесинен коюшуп андан 10—15 м. аралыкка барышып бир катар болуп турушуп, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден мангелдерин ыргытышып, чыбыкты жыга коюуга аракеттенишет. Оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат. Мангелди ыргытып, чыбыкты жыккан оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун эрежеси
Бир бирине жакын турууга, тоскоолдук кылууга, чыбыктардын жанында турууга болбойт.
Акбалта
Акбалта же Балта кыргыз урууларынын бири болгон нойгут уруусунун башчысы, Манастын чоросу болгон Чубак баатырдын атасы.
С. Каралевдин айтышында Алтайга айдалып барган кыргыздардын башына туруп буудай өстүрүү демилгесин көтөрүп чыгып, ал жердеги кыргыздардын байышына жол ачкан. Манастын атасы бай Жакып калмактардан коркуп, багына берели деген учурларда, ага акыл айтып, жөлөк болуп, кыргыздын башын бир тууга бириктрип турган кутман карыларынын бири. Жаш Манастын калмака согуш салмак болгон демилгесин колдоп берет. Кийин Манас Таласка көчүп келгенде, Ошпурдун уулу Кутубийди жанына алып кайра Алтайга көчүп кетет.
Акбалтанын малы толуп бай болуп, бирок карыганча эркек уулдуу боло албайт. Алтымыш аял алат. Бирок максатына жете албайт. Бала көрөм деп түмөндөгөн малынын теңин жетим-жесирге ырым кылып таратып жиберет. Көп өтпөй кайыптан болуп талаадан бала таап алат. Алып келип байбичеси Маркатайга бактырат. Маркатай - Кайып кандын кызы. Акбалта Чубакты тапканда 84 жашта болгондугу айтылат.
Теңги
Теңги — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Ала-Бука районундагы айыл. Көк-Серек айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 2 833 киши.
Башкаруу
Башкаруу – салттуу коомдук мамилелер мезгилинде элдин жашоо-тиричилигин иретке келтирүү. Кыргыздардын тарыхый өнүгүшүндө башкаруунун ар кандай түрү өкүм сүргөн. Патриархалдык мамилелер мезгилинде урууну, урукту, патриархалдык чоң үй-бүлөнү жашы улуу, нускалуу, көптү көргөн аксакал башкарган.
Согуштук демократия күч ала баштаганда башкаруу элдин катмарынан чыккан баатырларга өтүп, бара-бара алардын арасынан хан жана аны менен кошо хандык бийлик өкүм сүрө баштаган. Көчмөн шартта мамлекеттүүлүктүн белгилери ушул системада түзүлүп, уюшкан аскердик көчмөн аристократиясынын келип чыгышына өбөлгө түзгөн. Кыргыздардагы башкаруу көчмөн жана жарым көчмөн жашоо шартына толук ылайыкташтырылган.
Башкаруу системасына бийлер, манаптар, баатырлар киришкен. Кыргыз коомунда бийлердин ролу күчтүү болгон. 18-кылымдын аягынан тартып Кыргызстандын түндүгүндө бийлердин бийлиги манаптарга өтө баштаган, натыйжада башкаруу системасы – манапчылык пайда болгон. Бийлер сот бийлигин жүргүзүп калган. Манаптар бир нече социалдык катмарларга бөлүнгөн.
Бир атанын балдарынан түзүлгөн туугандык топту эркек киши башкарган. Кыргыздардын башкаруу системасында аялдар да көрүнүктүү орунду ээлеген. Тарыхтын тигил же бул кырдаалында алар бүтүндөй элдин башында турган, жортуулдарга башчылык кылган.
Портал:Түштүк Америка/Декада иштери
Сизди Парагвай, Суринам, Уругвай, Эквадор, Фолкленд (Мальвин) аралдары, Француз Гвианасы, Түштүк Георгия жана Түштүк Сандвичевдер аралдары, Түштүк Америка тарыхы, Түштүк Америка географиясы, Түштүк Америка тилдери жана Түштүк Америка флорасы макалаларынын үстүндө иштөөгө чакырабыз.
Көп валюталык эскертме
Көп валюталык эскертме – эларалык макулдашуудагы (соода-сатык, кредиттик) бүтүм түзүү менен аткаруунун ортосунда белгилүү валюталык себеттеги орточо салмакталган курска жараша төлөм эсебин кайра эсептөө эскертилген шарт.
Карабулак (Түштүк Казакстан облусу)
Карабулак ― Түштүк Казакстан облусу Сайрам районунун эң чоң айылдарынан бири. Калкы 45 миң киши (2012) жалпы аянты – 11 134 га. Облустун борбору Чымкент шаарынан 45 км алыстыкта жана райондун борбору Аксукент айылынан 18 км алыстыкта жайгашкан. Айылда 11 мектеп, 1 коллеж жана 3 базар бар. Ошондой эле Карабулакта 19 мечит, 2 бейтапкана, балдар бакчасы, Алишер Наваий атындагы маданият үйү жана Сайрам районундагы эң чоң 10 миң киши бата турган мечит бар. Калктын негизги бөлүгүн өзбектер 94 % түзөт ,Казактар 5%
Тарых
Карабулак конушунун тарыхы Улуу Жибек жолунун гүлдөп турган дооруна барып такалат. Карабулак түпкү Карабулак айылынын башындагы булактардан башталган Карасу жана Кайнарбулак сууларынын айланасында жайгашкан. Кытайдан батышка жана кайра артка бараткан соодагерлер менен кербендер булак сууларынын жанында убактылуу токтошкон. Мурдагы көпөстөрдүн байланыштары өткөн кербендер менен соода алмашуунун өнүгүшүнө өбөлгө түзгөн. Ошентип, ошол кездерде Карабулакта ири кийим-кече жана мал базарынын пайдубалы түптөлүп, ал жерге жакынкы жана алыскы бардык айылдардан, айылдардан соодагерлер, сатып алуучулар чогулуп, чогулган.
1598-жылга чейин Карабулак Бухара хандыгынын курамында болгон. 1598-1784-жылдары Казак хандыгынын курамында болгон. 1809-жылга чейин Ташкент мамлекетинин курамында болгон[6]. 1809-жылдан 1876-жылга чейин Карабулак Кокон хандыгынын курамында болгон[7]. 1876-1917-жылдары Карабулак Россия империясынын курамында болгон. 1917-1924-жылдары Түркстан АССРинин курамында болгон. Большевиктер Орто Азияда улуттук-территориялык делимитацияны жүргүзгөндөн кийин Карабулак Кыргыз АССРинин курамына (1920-1925-ж.), кийин Казак ССРи (1925-1936-ж.) деп аталган. 1936-жылдагы административдик реформанын жыйынтыгы боюнча Казак ССРи Казак ССРи деп аталды. СССР тарагандан кийин Казакстан Республикасы Казак ССРинин укук мураскери болуп калды.
Учсуз анемона
Учсуз анемона (Anemone obtusiloba, D. Don.) - Бийиктиги 15 см ге чейин жеткен, көп жылдык, түкчөлүү өсүмдүк. Тамыр сабагынын үстүңкү бөлүгүн жалбырак сабынын түктүү калдыктары жаап турат. Жан тамыр жалбырактары түрпөчөдөй келбетте келип, тыкыс, түп жагына чейин үч ирет тилкелүү, жазы тескери- жумурткадай сегменттүү жана бүтүн кырдуу же 3 ири бодуракай жалбырак тишчелүү. Гүлдөрүнүн диаметри 1,5 см ге чейин жетет, ичинен агыш, сыртынан киргилт-сыя-көк, мөмөчөсү түксүз өсүндүлүү.
Биологиялык өзгөчөлүктөрү
Июлң айында гүлдөйт.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Орто Азия, Кытай, Индия. Кыргызстанда Борбодук Тянңшанң, Тескей Алатоо, Сарыжаз дарыясынын бассейни.
Өсүү шарттары
Таштуу, аска-зоолуу бийик тоолордун беттеринде кездешет.
Саны
Жаратылыштагы саны аныкталган эмес.
Чектөөчү факторлор
Адамдын чарбачылык иш-аракеттери, чексиз мал жаюу.
Өстүрүү
Маалымат жок.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Кыргыз ССРинин Кызыл китебинде (1985) катталган.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Ареалын жана жаратылыштагы сан өлчөмүн аныктап, түр кеңири тараган аймактарда ботаникалык заказник уюштуруу. Ботаникалык бактарда атайлап өстүрүү аракеттерин жасоо зарыл.
Статусу
VU. Эң четки батыш ареалы Кыргызстандын Борбордук Тянңшанында жайгашкан.
Кожим-Вож
Кожим-Вож — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кожим дарыясынын сол жээгинен 193 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Баатыр
Кайрак баатырУлуу Ата Мекендик согушта немецтик-фашисттик баскынчылардан коргонууда шаардыктардын массалык түрдө көрсөткөн баатырдыгы жана эрдиги үчүн айрым шаарларга ыйгарылган ардактуу наам. 1965-жылы 8-майда СССР Жогорку Советинин Президиумунун Указы менен Москва, Ленинград, Киев, Одесса, Севастополь, Сталинград, Тула, Мурманск, Смоленск шаарлары Баатыр шаары, Брест чеби баатыр-чеп аталып, Алтын Жылдыз медалы жана Ленин ордени ыйгарылган. Жоокерлердин жана шаар тургундарынын зор эрдигин белгилөө урматына 1942-жылы 22-декабрда «Ленинградды коргогондугу үчүн», «Одессаны коргогондугу үчүн», «Севастополду коргогондугу үчүн», «Сталинградды коргогондугу үчүн», «Москваны коргогондугу үчүн», 1961-жылы«Киевди коргогондугу үчүн» медалдары чыгарылган. 1973-жылы Беларусиянын, Крымдын, Кавказдын немец фашисттеринен бошотулгандыгынын 30 жылдыгы белгиленип, ошол эле жылы СССР Жогорку Советинин Президиумунун Указы менен Новороссийск, Керчь шаарына жана 1974-жылы Минскиге Баатыр шаары деген ардактуу наам берилген. Баатыр шаары да Ленин орденинин, Алтын Жылдыз медалынын сүрөтү жана СССР Жогорку Советинин Указынын тексти жазылган обелиск коюлган.
ВЛКСМ, Кара-Суу району
ВЛКСМ (ВЛКСМ) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Нариман айыл округу составына кирет.
Тюлеба (Кугарчин району, Башкыртстан)
Тюлеба — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Иртюбяк айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 192 киши. Почта индекси — 453335, ОКАТО коду — 80238805006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Сергеев Константин Михайлович
Сергеев Константин Михайлович (1910-1992) - советтик балет артисти жана балетмейстер, СССР эл артисти
(1957). 1930-ж. Ленинград хореогр. окуу жайын бүтүрүп, Ленинграддагы Киров атындагы опера жана балет театрында иштейт.
Башкы партиялары: Зигфрид жана Дезире (П. Чайковский, «Ак куу көлү», «Уйкудагы сулуу»), Вацлав (Б. Асафьев, «Бахчисарай фонтаны»), Ромео (С. Прокофьев, «Ромео жана Шульетта») ж. б. С. «Раймонда», «Ак куу көлү», «Уйкудагы сулуу» балеттеринин жаны редакциясын жана Прокофьевдин «Золушка» (1946), Червинскийдин «Гамлет» (1970) ж. б. балеттерди койгон.
Ал - 1938-40-ж. жана 1973-жылдан Ленинград хореогр. окуу жайында көркөм жетекчи. СССР мамлекеттик сыйлыгы (1946, 1947, 1949, 1951) лауреаты. Ленин ордени, башка 2 орден жана медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Ташлама (дарыя)
Ташлама — Орусиядагы дарыя. Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сургут дарыясынын оң жээгинен 79 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сок дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Исак Бекбоев
Бала чагы. Жаштык курагы
Ал Чүй облусунун Кемин районуна караштуу Жаңы-Алыш орто мектебинде окуп, аны 1948-жылы күмүш медалы менен аяктаган.
Ошол эле жылы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык институтунун физика-математикалык факультетине экзаменсиз кабыл алынып, ал факультетте Сталиндик стипендия менен окуп, аны (азыркы Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетин) 1952-жылы бүтүргөн.
Эмгек чыйыры
1952-1959-жылдары И.Бекбоев Нарын облусунун Ат-Башы айылындагы В.И.Ленин атындагы №1 жана Фрунзе шаарынын А.С.Пушкин атындагы №5 орто мектептерде жогорку класстардын математика мугалими болуп иштеген.
1955-жылы Бишкекте №5 мектепте мугалимдик кызматта иштеп турганда аны мугалимдик кызматын таштабастан Кыргызстан педагогикалык илим-изилдөө институтунда да кошо иштөөгө чакырышкан.
Бул институтта И.Бекбоев адегенде кенже илимий кызматкерлик кызматтан баштап андан соң улук илимий кызматкер, сектор башчысы, директордун илимий иштер боюнча орун басары болуп 1975-жылга чейин он жыл чамасында эмгектенген. Бул жылдары ал окутуунун методикасы тармагындагы илим-изилдөө иштери менен алектенген.
Андан кийинки 1975-жылдан 1984-жылга чейинки он жылдыкта И.Бекбоев СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргызстан мамлекеттик университетинде (азыркы Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинде) адегенде орто мектептердин директорлорунун квалификациясын жогорулатуу факультетинин деканы, андан соң университеттин биринчи проректору болуп иштеген.
1984-жылы И.Бекбоев кайрадан Кыргызстан педагогикалык илим- изилдөө институтунун жана 1992-жылы анын «Кыргыз билим берүү институту» аталган институттун директору болуп 2003-жылдары иштеген.
2003-жылдан бүгүнкү күнгө чейин Кыргыз билим берүү академиясынын (КАО) билим берүү жана илим Борборунун директору болуп иштеп жатат.
Илимий-педагогдук жана агартуучулук ишмердиги
И.Бекбоев - Кыргызстандагы көрүнүктүү педагог окумуштуулардын бири. Анын ысымы биздин республикабыздын бардык булуң бурчтарында гана эмес башка өлкөлөрдө да таанымал.
Ал көптөгөн окуу китептердин жана методикалык колдонмолордун, атайын илимий эмгектердин автору: анын калеминен 200дөн ашык басылмалар, алардын ичинде 12 монография, 44 окуу китеби, 34 окуу- методикалык колдонмолор жарык көргөн.
Алардын жалпы көлөмү 400дөн ашуун басма табакты түзөт.
Алардын айрымдары:
2006-2009-жылдары проф. И.Бекбоевдин башкы авторлугу астында Казакстан Республикасынын окумуштуу-методистери менен биргеликте Казакстандын мектептери үчүн 8 окуу китеби жана мугалимдер үчүн 6 методикалык колдонмолор түзүлүп алардын ар бири: казак, орус, өзбек жана уйгур тилдеринде басылып чыгарылып колдонулуп жатат.
Билим берүүнүн өсүшүнүн ар түрлүү этаптарында педагогдордун астына келип чыгуучу окуу-таанып билүүчүлүк жана практикалык кечиктирилгис маселелерди чечүүгө байланыштуу болгон алардын муктаждыктарын оптималдуу жана оперативдүү камсыздоонун илимий-методикалык жолдорун изденүүгө И.Бекбоев өтө көп күч жумшаган.
Мисалы өткөн кылымдын 50-60-жылдарында мектептин турмуш менен байланышын чыңдоо жана өлкөдөгү билим берүүнү андан ары өнүктүрүү деген жалпыга белгилүү программаларды иш жүзүнө ашыруу планына ылайык И.Бекбоев мугалимдерге практикалык жардам көрсөтүүгө арналган китептердин төмөнкүдөй сериясын жазып чыгарган: «Өндүрүштүк мазмундагы арифметикалык маселелер» (1959-ж.), «Өндүрүштүк мазмундагы алгебралык маселелер» (1961-ж.), «Практикалык мазмундагы геометриялык маселелер» (1962-ж.).
Бул китептер И.Бекбоевдин 1966-жылы ийгиликтүү жактаган «Практикалык мазмундагы маселелер сегиз жылдык мектептеги математиканын прикладдык мазмунун ачып көрсөтүүнүн каражаты катарында» деген кандидаттык диссертациясына карата жасалган чоң даярдык болгон.
Бул изилдөөдө баяндалып берилген теориялык корутундулар жана практикалык сунуштар изилдөөчүнүн бир катар төмөнкүдөй монографияларында жана окуу-методикалык колдонмолорунда андан ары өнүктүрүлүп тереңдетилген, алар: «Математиканы турмушка байланыштырып окутуу» (1964-ж.), «Практикалык мазмундагы маселелер» (1967-ж.), «Элементардык математика боюнча маселелерди чыгаруунун ыкмалары» (1988-ж.), «Программалаштырып окутуунун принциптерин математика сабактарында пайдалануу» (1970-ж.), «Окуучулардын математикалык билимин тереңдетүү маселелери» (1974-ж.).
И.Бекбоевдин жетекчилиги астында өзүнүн окуучулары менен жазган бир топ китептердин сериясы республикабыздын ЖОЖларынын окутуучуларына жана студенттерине арналган. Алардын арасында: «Алгебранын мектептик курсу боюнча маселелердин чыгарылыштарын системалаштыруу» (1976-ж.), «Планиметриянын мектептик курсу боюнча маселелердин чыгарылыштарын системалаштыруу» (1978-ж.), «Стереометриянын мектептик курсу боюнча маселелердин чыгарылыштарын системалаштыруу» (1982-ж.), «Физика-математикалык эмес адистиктер үчүн жогорку математиканын жалпы курсу» (1984-ж.) ж.б.
Бирок, профессор И.Бекбоев окумуштуу катарында да жана педагог- практик катарында да жалаң эле окутуу методикасынын проблемалары менен чектелип калган жок. Ал жалпы педагогиканын жана дидактиканын принципиалдуу маселелерин изилдөөнү да көңүлүнөн чыгарган эмес.
И.Бекбоев билим берүүнү башкарууунун илимий негиздерин иштеп чыгуу, окуучулардын окуу-таанып билүү ишмердүүлүгүн активдештирүүнүн оптималдуу методдорун: проблемалык окутууну, программалаштырылган окутууну, дифференциялап окутууларды ишке ашыруу маселелерин конкреттештирип өркүндөттү. Анын ушул изилдөөлөрүнүн жыйынтыктары массалык басылмаларда ошондой эле өзүнчө китептерде дайыма жарыяланып турду.
Анын «Азыркы сабакка коюлуучу дидактикалык талаптар жөнүндө» (1975-ж.), «Окуучулардын сабакты өздөштүрбөй калууларын жана класстан көчпөй экинчи жылы ордунда калууларын алдын ала эскертүүнүн жолдору» (1975-ж.), «Инсандын профессионалдуулугун калыптандыруунун илимий негиздери» (1989-ж.), «Окуучуларды эмгекке тарбиялоонун теориялык- методологиялык негиздери» (1992-ж.) ж.б. эмгектери педагогдор тарабынан мыкты бааланып такай пайдаланууда.
Өткөн кылымдын 80-жылдарынын аягында жана 90-жылдарынын башталышында И.Бекбоевдин изилдөөлөрүнүн башкы багыты мектеп окуучуларынын математикалык үзгүлтүксүз даярдыгынын деңгээлин билим берүүнүн мамлекеттик стандартына ылайык жогорулатуу проблемаларын комплекстүү чечүүнүн жолдорун изденүү болуп калды.
Бул проблеманы И.Бекбоев үзгүлтүксүз билим берүүнүн жалпы системасынын контектинде билим алуучуларды курчап турган спецификалык шарттарга (этникалык, регионалдык, социалдык, профессионалдык) таянуу менен окуучулардын жаш өзгөчөлүктөрүн жана алардын реалдуу окуп-таанып билүүчүлүк мүмкүнчүлүктөрүн эске алып ар тараптан карап иликтеп чыккан.
Изилдөөсүнүн жыйынтыгы боюнча И.Бекбоев «Үзгүлтүксүз математикалык билим берүү системасында маселелерди иштеп чыгуунун жана аларды чыгарууга көнүктүрүүнүн илимий негиздери» - деген темадагы докторлук диссертация даярдап аны 1994-жылы ийгиликтүү жактаган.
И.Бекбоев аспирантурада да, докторантурада да күндүзү, өзүнүн милдеттүү кызматын иштеп жүрүп эле, илимий жетекчисиз, эч кимден илимий консультация албай кандидаттык жана докторлук диссертацияларын өз алдынча эмгектенип коргогон.
Профессор И.Бекбоевди биздин өлкөнүн билим берүү мекемелеринде математиканы окутуунун методикасын изилдөөчү окумуштуулардын кыргыз мектебинин таанымал негиздөөчүсү деп эсептешет.
Профессор И.Бекбоев көрүнүктүү окумуштуу, билим берүү облусундагы жогорку квалификациялуу адист катары педагогика боюнча илимий кадрларды даярдоодо да иштиктүү кам көрүп эмгектенди.
Анын жетекчилиги менен педагогикалык илимдердин 9 доктору жана 25 кандидаттар даярдалган.
Кыргызстанда гана эмес алыскы жана жакынкы чет өлкөлөрдө И.Бекбоевдин жасаган докладдары, педагогиканын актуалдуу проблемалары боюнча анын мугалимдердин мектеп жетекчилеринин, билим берүү бөлүмдөрүнүн башкармаларынын, ата-энелер коомчулуктарынын алдында окуган лекциялары, берген сунуштары аларга өтө жагымдуулугу менен ошондой эле угуучулардын муктаждыктарын канаатандыруусу менен кызыктуу.
Мында ал радикалдуу реформа жасады, анын негизинде республикадагы мурунку Кыргызстан педагогикалык илим-изилдөө институтунун (КирНИИП) базасында оригиналдуу илимий-билим берүүчү мекеме - Кыргыз билим берүү институту (КИО) түзүлүп анын составына мурдагы үч структуралык компоненттер: изилдөөчү, квалификацияны жогорулатуу жана педагогикалык кадрларды кайра даярдоо, педагогикалык уюштуруучулук структуралар интеграцияланып камтылды.
Сербтер
Сербтер - Югославиядагы улут.
Исак Бекбоев
Илимий-педагогдук жана агартуучулук ишмердиги
Ушундай интеграциялаштыруунун натыйжасында илимий изилдөөлөр менен алардын жыйынтыктарын апробациялоо жана пайдаланууга киргизүүлөрдүн арасында ырааттуу органикалык байланыш түзүлдү.
Сербтер
Серб-хорват тилинде сүйлөшөт. Динге ишенгендеринин көпчүлүгү - православныйлар. Католиктер, протестанттар, мусулмандар да бар.
Шаршеев Элчибек
Шаршеев Элчибек Карапачы. 1955-ж. Жумгал районундагы Кайырма (азыр Байзак) айылында төрөлгөн. Бишкек сүрөтчүлөр окуу жайынын колдонмо-жасалга бөлүмүн, КМУнун тарых этнография факультетин бүткөн. 1978-ж. Бишкектеги элдик көркөм кол өнөрчүлүк кесиптик техникалык окуу жайын уюштурууга жигердүү катышып, сөөк, мүйүз, карапа бөлүмдөрү боюнча мугалим-чебер, директордун орун басары болуп иштеген. Кыргыз Республикасынын кесиптик-техникалык билим берүү отличниги. Элчибек карапачылык өнөрдү колго алып, 1973-жылдан кароо-сынактарга, көркөм көргөзмөлөргө катышууда. Ал карапа буюм-тайым жасоодо, чыгарма түзүүдө жердикке абалы Жумгалдагы Кара-Кеченин ак топурагын арбын пайдаланса (ал топурак азыр Сокулуктагы фарфор заводунда иштетилет), кийин Ивановканын топурагын, Таластын сары топурагын, Көлдүн Кажы-Сайынын көгүш топурагын да пайдаланууда. Чебер адегенде жасалуучу буюмунун үлгүсүн (эскизин) кагазга түшүрөт. Анан топуракты жууруп, ийлеп, калыпка түшүрүү, дүкөнүнө коюп иштетүү, чаптоо (тоголоктоп чаптоо), кургатып боёо, топуракты бышыруу, сыртын суу өтпөгүдөй жылтыратуу (глазурлоо) сыяктуу жолдорунан өткөрөт. Мындан колдонмо-жасалга вазалары, идиштер (челек, табак, көөкөр, аяк, кесе, чай чыны), дубалга илинүүчү кооздук буюмдар жаралат. Ал сөөк, жыгач, мүйүзчүлүктү да мыкты өздөштүргөн. Элчибектин устакерчилик таасирин алган Сатыбеков Таалайбек (мүйүз, сөөк чебери), Кылычбеков Эрмек (өзү менен бирге узанат), Кулуев Канат (айнек заводунун карапа цехиңде уста), Бейшебаев Садык, Адылов Марат (жыгаччы, окуу жайынын директорунун орун басары) өңдүү шекиттери бар. Катышкан кароо-сынактары, көркөм көргөзмөлөрү жана алган сыйлыктары 1985-ж. Эл чыгармачылыгынын Дүйшөнбүдө өткөн Бүткүл союздук I фестивалы. Карапа жасалгалары үчүн II орун, диплом. 1987-ж. Эл чыгармачылыгынын Москва шаарында өткөн II фестивалы. Сөөк шахматы, вазалары, фигуралары, идиштери үчүн II орун, күмүш медаль, диплом. 1989-ж. Эл чыгармачылыгынын Бишкекте өткөн көркөм көргөзмөсү (кесиптик-техникалык билим берүү системасынын). Көркөм карапа буюмдары үчүн 1 орун, диплом.
Исак Бекбоев
Коомдук ишмердиги
И.Бекбоев жогорку класстагы профессионал гана эмес, ал ошондой эле республиканын коомдук иштеринин да активдүү катышуучусу:
Сербтер
Сербтердин ата- бабалары - түштүк-славян уруулары. 6-7-кылымда Балкан ж. а-нын борбордук бөлүгүнүн көбүн ээлеген.
9-14-кылымда серб эли, 18-19-кылымда серб улуту калыптанган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Исак Бекбоев
Коомдук ишмердиги
15 жыл бою ал элдик контролдун республикалык комитетинде штаттан тышкаркы кызматчы болуп иштеген; 1982-жылдан 1985-жылга чейин Фрунзе шаардык советинин депутаты; 1960-1994-жылдары илим жана окуу жайлар кызматкерлеринин республикалык профсоюзунун Президиумунун мүчөсү; 1984-жылдан баштап 12 жыл бою Кыргыз Республикасынын билим берүү, илим жана маданият министрлигинин коллегия мүчөсү, кыргыз энциклопедиясынын редакциялык советинин мүчөсү (педагогика боюнча ред.советтин торагасы, КРнын педагогикалык энциклопедиясынын жооптуу редактору. И.Бекбоев 700 терминден турган биринчи «Кыргыз педагогикасынын энциклопедиясын» түзүү боюнча жумушту уюштуруп башкарып, анын кириш сөзүн (5 б.т.) жана 80 макаласын (5 б.т.) жазган. Ал энциклопедия 2004-жылы басылып чыккан. Коомдук башталышта И.Бекбоев көп жылдар бою КРнын жогорку аттестациялык комиссиясынын педагогикалык адистиктер боюнча докторлук (кандидаттык) диссертациялык кеңештин жана эксперттик советтеринин төрагасы болуп иштеп келүүдө.
Мына ошентип, окумуштуу-изилдөөчү катары да, педагог- практик катары да, педагогикалык илимди уюштуруучу катарында да, билим берүүнү башкаруучу адист-окумуштуу катарында да жана коомдук ишмер катарында да Исак Бекбоев Кыргыз Республикасынын, барынан мурда анын Эл агартуусун өнүктүрүүгө орчундуу салым кошкон жана ал азыр да аны улантып келүүдө.
Иштеген кызматтарынын тизмеси
1.	1952-жылдын август айынан 1953-жылдын август айына чейин Атбашыдагы В.И.Ленин атындагы орто мектептин математика мугалими; 2.	1953-жылдын август айынан 1959-жылдын сентябрь айына чейин Фрунзе шаарынын А.С.Пушкин атындагы орто мектептин математика мугалими; 3.	1955-жылдын мартынан 1975-жылдын январына чейин Кыргыз педагогикалык илим-изилдөө институтунда: кенже илимий кызматкер, улук илимий кызматкер, физика-математика секторунун башчысы, илимий иштер боюнча директордун орун басары; 4.	1975-жылдын январынан 1984-жылдын августуна чейин СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинде: орто мектептердин директорлорунун квалификациясын жогорулатуу факультетинин (ФПК) деканы, окуу иштери боюнча проректору; 5.	1984-жылдын сентябрынан 1992-жылга чейин Кыргыз педагогикалык илим-изилдөө институтунун директору; 6.	1992-жылдан 2003-жылга чейин Кыргыз билим берүү институтунун (КИО) директору; 7.	2003-жылдан азыркы учурга чейин Кыргыз билим берүү академиясынын (КАО) мектепке чейинки жана мектептик билим берүү борборунун директору.
Жарыяланган эмгектери
Бардыгы 450 басма табакка жакын көлөмдөгү 200дөн ашык  илимий жана илимий-методикалык эмгектердин автору, алардын ичинде 12  монография, 44 окуу китептери, 34 окуу-методикалык колдонмолор. I. Монографиялар
1. К вопросу осуществлении связи обучения математике с жизнью. – Фрунзе: Мектеп, 1964. – 6, 72 п.л. 2. Задачи с практическим содержанием как средство раскрытия содержательно-прикладного значения математики в восьмилетней школе.-Фрунзе: Мектеп, 1967. – 7, 99 п.л. 3. Применение принципов программированного обучения на уроках математики (на кыргызском языке).-Фрунзе: Мектеп, 1970.-6 п.л. 4. Рациональные приемы изучения геометрии в старших классах (на киргизском языке). - Фрунзе: Мектеп, 1970. – 9, 75 п.л. 5. Вопросы углубления математических знаний учащихся (на киргизском языке). -Фрунзе: Мектеп, 1974.- 7, 43 п.л. 6. Методика подготовки и проведения оптимального варианта урока (на киргизском языке). - Фрунзе: Мектеп, 1988. – 12 п.л. – Соавт. – А.Т. Тимофеев. 7. Научные основы профессионального формирования личности. - Фрунзе: Мектеп, 1989. – 6,5 п.л. – Соавт. – А.П. Сейтешев, Ж.З. Зарнаев. 8. Теоретико-методологические основы трудового воспитания учащихся. – Бишкек: Мектеп, 1992. – 6,0 п.л.- Соавт. – А.П. Сейтешев 9. Ориентация на личность. – Бишкек: Педагогика, 2000.- 13 п.л. 10. Теоретические и практические вопросы технологии личностно=ориентированного обучения (на кыргызском языке).- Бишкек: Педагогика, 2003.- 19 п.л. 11. Теоретические и практические вопросы технологии личностно=ориентированного обучения (на кыргызском языке), (дополненное 2-ое издание).- Бишкек: Бийиктик, 2004.- 24 п.л. 12. Педагогический процесс: старые привычки и новые взгляды (на кыргызском языке). – Бишкек, 2005.- 10 п.л.
III. Окуу-методикалык колдонмолор