cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кадоо, тоо
Негизинен бор мезгилинин кызыл түстүү кумдук, конгломерат, гравелит, алевролит, чопо жана акиташ тектеринен турат. Ландшафты негизинен кургакчыл келип, мисте  бадалдуу кургак талаа жана талаа  алкактары басымдуу. Кайрак эгин айдоодо, чабынды, жайыт катары пайдаланылат.
Үч-Булак (Кара-Буура району)
Үч-Булак — Кыргызстандын Талас облусунун Кара-Буура районундагы айыл. Кара-Буура айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 1479 киши (2009-жылы).
Банги
Банги ― Борбордук Африка Республикасынын борбор шаары. Өзүнчө административдик бирдикти түзөт. Калкы 542,4 миң (2005); Борбордук Африка Республикасынын шаар калкынын 40% жашайт. Өлкөнүн түштүгүндө, Убанги дарыясынын оң жээгинде жайгашкан. Жолдор тоому. Эларалык аэропорту бар. Дарыя порту (Борбордук Африка Республикасынын сырткы соодасын жана бир аз Чад Республикасын тейлейт). 1989-ж. Франция форту катары негизделген. 1914-58-ж. Франциянын колониясы Убанги Шаринин административдик борбору. 1958-жылдан Автономиялык Республика (Франция коомунун курамында), 1960-жылдан көз каранды эмес мамлекеттин борбору. Борбордук бөлүгүндө өкмөттүн жана администрация, соода мекемелери, батышында соода кварталдары, түштүгүндө өнөр жай аймактары жайгашкан. Мурдагы Франция фортунун калдыктары, Кудай Эне собору (19-кылымдын аягы 20-кылымдын башы) сакталган. Улуттук край таануу (1964), өлкөнүн өткөндөгү тарыхы, эстелиги, турмуш-тиричилик буюмдары, музыкалык аспаптар музейлери, Улуттук искусство жана кол өнөрчүлүк борбору (1975), университет (1969), 6 институт (анын ичинде политехникалык, айыл чарба), илим-изилдөө борборлору (пастер атн, 1961, ж. б.) иштейт. Тамак-аш, жыгаччылык, жеңил (анын ичинде кебез-кездеме комбинаты), металл иштетүү, тамеки, самын кайнатуу өнөржайлары бар. Мотоцикл жана велосипед чогултулат.
Чарлз Дарвин
Чарлз Роберт Дарвин - Англиялык улуу окумуштуу - биолог, жаныбарлардын жана өсүмдүктөрдүн түрлөрүнүн келип чыгышы жөнүндөгү эволюциялык окуунун негиздөөчүсү.
Өмүрү таржымалы
Ал 1809-жылы 12-февралда Шрусбери шаарында врачтын үй-бүлөсүндө туулган. Бала кезинен эле минералдардын,өсүмдүктөрдүн жана курт-кумурскалардын коллекцияларын жыйнап,балык кармап,аң уулоого кызыккан. Мектепте окуп жүргөндө өзүнүн сүйгөн кесибин таштабастан,табияттын сырларын ачууга,канаттуулар менен өсүмдүктөрдүн жашоо тиричилигин байкап үйрөнүүгө,билим алууга умтулган. Агасы экөө химия боюнча тажрыйбаларды жасашкан.
Билими
1825-жылы Дарвин Эдинбург университетинин медициналык бөлүмүнө кирген,бирок окуусун уланта алган эмес. Дин кызматчысын даярдай турган Кембург университетине кирип,аны 1831-жылы ийгиликтүү аяктагандан кийин саякатка жөнөп бара жаткан "Бигл" кемесине натуралист болуп орношкон.
Экспедициясы
Жер шарын айланып чыккан бул экспедиция 5 жылга созулган. Жашоо шарттарына жараша өсүмдүктөр жана жаныбарлар дүйнөсүнүн алмашуусун байкоо менен геологиялык түзүлүштү,флораны жана фаунаны изилдеген ар түрдүү коллекцияларды Англияга жөнөткөн. Түштүк Америкадагы кырылып жоголгон жаныбарлардын калдыктарын изилдеп,азыркы убактагы жашаган жаныбарларга жакындыгын,түрлөргө окшоштугун болжолдогон. Антропология жана этнография боюнча эң көп байкоолорду жүргүзгөн.
Эмгектери
Экспедициядан кайтып келгенден кийин Чарлз Дарвин жыйнаган коллекцияларын бир топ окумуштуулардын жардамы менен иштеп чыккан жана саякаттын жыйынтыктары жөнүндө бир нече китептерди жазган. Изилдөөлөр күндөлүгү (1839), Коралл рифтеринин түзүлушү жана бөлүнүшү (1842), Жанар тоолуу аралдарга геологиялык байкоо жүргүзүү (1844), Түштүк Америкага геологиялык байкоо жүргүзүү (1846), Табигый тандоо жолу менен түрлөрдүн келип чыгышы, же тиричилик үчүн күрөшүүдө тукумдардын сакталышы жөнүндө (1859) деген гениалдуу эмгектеринде ал өсүмдүктөрдүн жана жаныбарлардын түрлөрү туруктуу болбостон, дайыма өзгөрүп турарын, азыркы түрлөр табигый тандалуунун негизинде мурдагы жашаган түрлөрдөн келип чыккандыгын аныктаган. Колдо өстүрүлгөн жаныбарлар менен өсүмдүктөрдүн өзгөрүшү (1868), Кишинин келип чыгышы жана жыныстык тандоо (1871), Бигл кемеси менен дүйнө жүзүн дүйнө жүзүн кыдырып саякат кылуу деген эмгектеринде окумуштуу саякаттаган өлкөлөрдүн жаратылышына,калкына жаныбарлары менен өсүмдүктөрүнө болгон байкоолорун өтө кызыктуу сүрөттөп жазган. Чарлз Дарвин ботаникадан "Өсүмдүктөр дүйнөсүндөгү кайчылашып чыңдашуу жана өзү менен өзү чаңдашуу", зоологиядан "сөөлжандар" жөнүндө да эмгектерди жазган.
Өмүрүнүн акыркы мезгили
Ал 1882-жылы 19-апрелде дүйнөдөн кайткан.
Колдонулган адабияттар
Дарвин Чарлз Роберт // Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Т.2.-Ф.,1977.-Б.288; Дарвин азыркы кездеги эволюциялык окуунун негиз салуучусу // Веселов Е.А. Дарвинизм негиздери.-Ф.,Кыргызокуупедмамбас.-1962.-Б.40-44;Мелышков М.И.; Шибанов А.А.;Корсунская В.М. Дарвинизм негиздери.-Ф.:Кыргызмамбас,-1952.-Б.31-35.
Мьянма
Мамлекеттик түзүлүшү
Мьянма – федерациялык мамлекет. Конституциясы 2008-жылы кабыл алынган. Башкаруу формасы – республика. Мамлекет жана өкмөт башчысы – президент. Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы – эки палаталуу парламент (Эл өкүлдөр чогулушу, улуттук чогулуш). Аткаруу бийлигинин жогорку органы – Бүткүл союздук өкмөт. Мьянмада көп партиялуу саясий система орун алган. Негизги саясий партиялары: Улуттук биримдик партиясы, Демократия үчүн улуттук партия.
Табияты
Өлкөнүн аймагынын көп бөлүгүн тоо ээлейт. Батышын Ракхайн тоолору (бийиктиги 1500–3000 м) жана анын түндүкуландысы – Паткай, Кумун кырка тоолору (эң бийик жери – Кхакаборази чокусу, Бийиктиги 5881 м), чыгышын Шан бөксө тоосу, Борбордук бөлүгүн жана түштүгүн Иравади түздүгү ээлейт. Климаты тропиктик муссондук. Март – апрелдин (эң ысык айы) орт. температурасы 30–32˚С, январдыкы түндүгүндө 13˚С, түштүгүндө 20–25˚С. Жылдык жаан-чачыны 500 ммден (түздүктө) 3500 ммге (тоолордо) жетет. Ири дарыясы – Иривади. Тоолуу жерлеринин топурагы кунарсыз сары күрөң, түздүктөрүнүкү кызыл күрөң жана күрөң. Тропиктик жана муссондук токойлор өсөт (жеринин 60%и). мененын аймагында Пидуан, Шуэдаун жана башкалар. резерваттары бар.
Скарлатина
Скарлатина — тамак ооруп (ангина), эт ысуу, денеге кызыл бүдүрлөрдүн чыгуусу менен мүнөздөлгөн катуу кармама жугуштуу оору. Козгогучу — кызыл кан денечелерин эриткич уу бөлүп чыгаруучу стрептококк. Көбүнчө 2—7 жаштагы балдар ооруйт.
Оорунун пайда болушу
Ал оорулуудан жана сакайгандан кийин да белгилүү убакытка чейин, ошондой эле козгогучту алып жүрүүчүдөн жугат. Кээде Скарлатина менен чоң кишилер да ооруйт, бирок аларда оору ангина түрүндө өтөт. Киши чүчкүргөндө, жөтөлгөндө, сүйлөгөндө шилекей чачырандылары менен козгогуч абага бөлүнүп, аны менен дем алган соо адамга жугат. Козгогуч сырткы чөйрөдө жакшы сакталгандыктан аны менен булганган буюм да оору булагы болуп эсептелет. Көбүнчө стрептококктор организмге көмөкөй, чанда жабыркаган тери, өпкө аркылуу кирет. Организмге кирген стрептококк көбөйүп, өзүнөн ууну (токсинди) бөлүп чыгарат. Бөлүнгөн уу канга өтүп абалды начарлатат, бүдүрлөр чыгып, нерв, жүрөк-кан тамыр системасын жабыркатат. Оорулуунун стрептококко туруктуулугу төмөн болсо бүткүл организм жабыркап, сепсиске алып келет. Оорунун мындай түрү жаш балдарда (1—3 жаштагы) кезигет.
Оорунун жашырын мезгили 2— 7 күнгө созулат. Оору капысынан башталат, температурасы 39 — 40°ка жетип, шалдырайт, жутканда тамагы ооруп, жүрөгү айланып, кускусу келет, бир нече ирет кусушу мүмкүн.
Оорунун башталышы
Оорунун башталышында териси ысып кургап турат. Көмөкөй кызарып, таңдай менен кичине тилде майда кызыл так (ангинага окшош) пайда болот. 1 — 2-күнү денеге майда кызыл бүдүрлөр чыгып, кычышат. Бүдүр алгач моюнга, дененин жогорку бөлүгүнө, анан тез эле бүт денеге тарайт. Ээги жана эрининин үстү агарат (С-га мүнөздүү үч бурчтук пайда болот). Тил саргыч кебер менен капталат. Биринчи жуманын аягында бүдүр жоголуп, тери түлөй баштайт.
Скарлатинанын жеңил түрүндө
Скарлатинанын жеңил түрүндө эти бир аз ысыйт (37,1° —37,3°), кээде ысыбайт. Көмөкөйдүн былжыр чели кызарып, майда бүдүрлөр чыгып, бир нече сааттан кийин жоголот. Тери түлөбөйт. Бала өзүн кадимкидей эле сезет. Бирок анын эң жеңил түрү болсо да, кабылдоолору коркунучтуу. Кийинки жылдарда дарылоо жакшыргандыктан кабылдоолор азаюуда.
Эң коркунучтуу жугуштуу оору
Бирок скарлатина эң коркунучтуу жугуштуу оору экендигин унутпоо керек. Анын көп жолугуучу кабылдоолору: жаак алдындагы жана моюн лимфа түйүндөрүнүн сезгенүүсү — лимфаденит, ортоңку кулактын, өпкөнүн, бөйрөктүн сезгенүүсү, жүрөктүн жабыркашы — миокардит жана башкалар Скарлатина менен ооругандарда иммунитет пайда болот, кээде ооруп айыккандарда анын белгилери кайталанышы мүмкүн. Ага ооруну кабыл албоочулук али пайда боло электе кайта жуктуруп алуу себеп болот.
Ооруну дарылоо
Дарылоо ооруканада жана жеңил түрүндө врачтын көзөмөлүндө үйдө жүргүзүлөт. Бирок оорулуу баланы сөзсүз төшөккө жактыруу зарыл. Эгер температурасы төмөн болуп, өзүн сергек сезсе туруп тамак ичүүгө, жуунууга уруксат берилет. Врачтын уруксаты менен ойноого болот. Температурасы түшүп, абалы жакшырганы менен жүрөк-кан тамыр системасында өзгөрүү болушу мүмкүн. Оорулуу баланы өзүнчө бөлмөгө бөлүп же жаткан кроватын көшөгөлөп коюу керек. Айрыкча алгачкы күндөрү суюк же коюу буламык, сорпо, айран жана башкалар майдаланган жеңил сиңимдүү тамак берилет. Оорулууну белгилүү убакта 5—6 жолу тамактандыруу зарыл. Лимон менен чай, жашылча-жемиш маңыздарын көп берүү сунуш кылынат. Оорулуунун бөлмөсүн таза кармап, күнүнө 2 жолу хлораминдин эритмесине чыланган таза чүпүрөк менен бөлмөдөгү буюмдарды, терезе, эшикти, полду сүрүп чыгуу, бөлмөнү убагы менен желдетүү талапка ылайык. Анын урунган идишин, оюнчуктарын, шейшеп, ич-кийимдерин, сүлгүсүн, жүз аарчысын өзүнчө жууп, кайнатуу керек.
Оорулууну баккан адам халат же атайын көйнөк кийип, оозуна катталган даки маска тагынып, оорулууга кирип чыккандан кийин сөзсүз колун самындап жууп, халатын чечип ысык үтүк менен үтүктөп турууга тийиш. Температурасы түшкөндөн кийин душка жуунууга уруксат берилет. Жаш балдар күнүнө же күн алыс, тестиер балдар 3—5 күндө жуунса болот. Күнүгө сода эритмеси (1 стакан кайнаган сууга 1 чай кашык сода салынган) менен бир нече жолу баланын оозун чайкатуу зарыл. Дарылоону врач белгилейт. Дарыны убагы менен врач белгилегендей туура берүү чоң мааниге ээ. Баланын абалы жакшырып, температурасы түшкөндө эле дарыны токтотууга такыр болбойт. Аны врачтын кеңеши менен чечүү керек.
Ооруну алдын алууда
Ооруну алдын алууда оорулууну сөзсүз ооруканага жаткырып же үйдө озүнчө бөлүп дарылоо жүргүзүлөт. Мектепке чейинки жана мектеп жашындагы балдар ооруканадан чыккандан кийин 12 күнгө чейин оорубаган балдар менен бирге болууга тыюу салынат. Оорулууга жолуккан балдарды оорулууну бөлгөндөн баштап 7 күнгө чейин балдар мекемелерине жиберүүгө болбойт. Анда иштегендер жана 8 жаштан жогорку балдар 7 күн медициналык көзөмөлдө болот (к. Балдардын жугуштуу оорулары, Эпидемияга каршы чаралар). Ангина менен ооруган кишилер кичине балдарга жакындоого болбойт, ал балдарда скарлатинанын пайда болушуна себеп болушу мүмкүн.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Дооарызды таануу
Дооарызды таануу – адатта дооарызды аткаруу менен коштоло турган, жоопкер тараптын доогердин койгон талаптарына макулдук берүүсү. Жоопкер материалдык талаш-тартышты токтотуу менен, доогердин сот жүрүмүн утуп алышын камсыз кылат. Д. т. таризи боюнча – бул жоопкердин сот ишине тиркелүүчү өзалдынча арызы же жоопкердин колтамгасы аркылуу бекемделген сот отурум протоколундагы жазуу. Д. т. мазмуну боюнча толук же жарым-жартылай, жөнөкөй же жиктештирилген түрүндө болушу мүмкүн. Жарым-жартылай Д. т-да доогер койгон талаптардын жоопкер тарап жокко чыгарган бөлүгү сакталып кала берет. Жөнөкөй таануу – эчкандай эскертмесиз эле коюлган доо-арыз менен макул болуу. Жиктештирилген дооарыз доогердин койгон талаптарынын талашсыздыгына мүмкүндүк бербей турган эскертүүлөр аркылуу жүргүзүлөт.
Дели метросу
Дели метросу – Дели шаарынын метросу. Метросу 24-декабрь 2002-жылы ачылат.
Ибра (Ишимбай району, Башкыртстан)
Ибра — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Макар айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 87 киши. Почта индекси — 453232, ОКАТО коду — 80231850003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Байыркы тоо кен-металл өндүрүшү
Байыркы тоо кен-металл өндүрүшү - Кыргызстандагы кен казып алуу, металл эритүү жана тиричиликке керектүү буюмдарды жасоону өзүнө камтыган металл өндүрүшү байыркы мезгилден эле чарбанын негизги тармагынын бирине айланган. Металл өндүрүшү коомдук мамилеге да таасирин тийгизет. Металл өндүрүшүнүн калыптанышы жана өнүгүшү ар кайсы аймакта жашаган уруулардын байланышын кеңейтип, товар алмашууга кеңири мүмкүнчүлүктөрдү түзгөн. Окумуштуулардын пикири боюнча Кыргызстанда тоо кен өндүрүшү мустье доорунан башталган. Байыркы адамдар таштын сапаттуу тектерин атайын издеп таап, курал жасашкан. Керектүү таш теги жайгашкан жерде байыркы адамдардын таш курал жасай турган жайы устаканалары орун алган. Мындай устаканалар Түштук Кыргызстандын Капчыгай, Юртат-Сай деген жерлеринен табылган. Бир тектүү, курч миздүү, курал жасаганга ылайыктуу таш теги байыркы адамдар тарабынан миндеген жылдар бою пайдаланылган. Таш куралдарынан соң адамдар алгач жезди пайдаланышкан. Кенден жезди бөлүп алуу б. з. ч. 8-6-миң, күмүш жана коргошунду колдонуу 7-6-миң, алтынды пайдалануу б. з. ч. 5-миң, колону колдонуу б. з. ч.4-миң жылдыктарга туура келет. Байыркы адамдар жез менен калайдын куймасынан колону алышкан. Коло доорунда металл өндүрүп, андан калыпка куюу жолу менен сапаттуу эмгек куралдарын жасашкан. Коло буюмдар чарбачылыкта, үй-тиричилигинде, согуш ишинде кеңири колдонулган. Чүй өрөөнүндө, Ысык Көлдүн чыгышында, Кочкор өрөөнүндө табылган коло буюмдарынын кенчтери коло доорунда металл иштетүүнүн өзгөчө ыкмалары болгондугун далилдеген. Мындай археологиялык өзгөчөлүк «Жетисуу металл иштетүү очогу» деп аталган. Чуст маданиятында коло күзгү, орок куя турган таш калыптар жана курамына калай, мышьяк кошулган жез, коло буюмдары табылган. Кыргызстанда байыркы мезгилден эле калай өндүрүү болгондугун Сарыжаздагы Атжайлоо, Жыланды деген жерлерден табылган эстеликтер ырастайт. Байыркы мезгилден кен байлыкты кеңири иштеткен жерлер Талас өрөөнүндө да көп ачылган. Коло доорунда коргошун өндүрүлгөн. Таштөбө көрүстөнүнөн табылган алтын жергиликтуу алтынга окшош болгон. Эрте темир доорунда Кыргызстандагы тоокен байлыктарын казуу кыйла өздөштүрүлгөн. Археологиялык маалыматтар темир, күмүш, алтын, коргошун, калай, сымап, цинк, туз кендери иштетилгендиги жөнундө даректүү кабарларды берет. 9-10-кылымдагы кытай жазма булактарында кыргыздарда алтын, темир, калай болгондугу баяндалган. Алардан сапаттуу куралдар жасалып, түрктөргө сатышкан. 10-12-кылымга таандык темир иштеткен көлөмдүү комплекс Балыкчы шаарына жакын жердеги Сарыбулуң жергесинде жайгашкан. Темирдин көп өлчөмдө иштетилиши Жумгал жергесиндеги орто кылымдарга таандык Түгөлсай шаарчасынан баамдоого болот. Талас өрөөнүндөгү Киров суусактагычы турган жердеги Садыркоргон шаар калдыгынан 9-12-кылымга тиешелүү 70тен ашуун кен казган жерлердин орду табылган. Бул жерде биринчи кезекте күмүш казылып алынган. Кыргызстанда металл өндүрүшүнө байланыштуу жер-суу аталыштары арбын кездешет.
Кальций хлориди
Кальций хлориди, CaCl2 – суу буусун жакшы сиңирет да, суюктукка айланат. Эрүү t 7721оС, 100 г сууда 49,6 г (0оС) эрийт. Суудагы эритмелери төмөнкү темп-рада тоңот. Суусуз CaCl2 сууда жылуулук бөлүп чыгаруу менен эрийт. CaCl2 спирттер кичине мол-лык массалуу өкүлдөрүндө, суюк аммиакта сольваттар пайда кылуу менен жана ацетондо эрийт. Кальций жана анын куймаларын алууда, газдар, суюктуктар кургатууда, суудагы эритмеси муздатуучу зат – антифриз катарында, медицинада дары катарында пайдаланылат.
Макротремалар
Макротремалар (лат. Macrotrema) — чыгыштагы жылуу деңиздерде жашоочу балыктардын бир уруусу. Түр: Macrotrema caligans.
Бука
Бука - түрк-монгол элдеринде, анын ичинде кыргыздарда байыртадан тотем-жаныбар катары маалым. Эки Дарыя аралыгындагы Вавилон, Ассирия падышаларынын жана алардын мамлекеттеринин сактоочулары адам баштуу букалар болгондугун археологиялык казуулар ырастайт. Ал эми хуннулардын шаньюйлөр (падышалар) чыккан уругунун тотеми да бука болгондугу ырас. Огуз каган жөнүндөгү байыркы уламыштарда анын мифологиялык букадан (уйгур варианты) туулгандыгы баяндалат. Бул уламыш кийинки монгол доорунда да (Жувейни жана Юань-шинин маалыматтары) эволюциялык айрым өзгөрүүлөргө учураган. Түштүк Сибирдеги ж.б. түрк тилдүү элдерде бугу жана бука мааниси жагынан мифологиялык бир жаныбарды аныктаганын бир катар соңку иликтөөлөр тастыктайт. Бурят мифологиясында ушул эле элдин курамына кирген булагат жана хурхуттардын түпкү мифологиялык атасы катары касиеттүү бука эсептелери маалым. Ал эми буряттардын айрым уруулары (хонгодорлор, хубсугул буряттары) Буха нойонду ири мүйүздүү малдын сактоочусу (покровитель) катары билишкен. Тотемдик жаныбар шаман дининин эволюциялык өнүгүшү менен бирге, шамандар сыйынган культтук объектиге айлана баштаган. Мисалы, бука тува шамандарынын дубасы абдан күчтүү, абройлуу жана билимдүүлөрүнүн колдоочусу болгон. Бука- шаман наамындагылар айрым башка шамандарга салыштырмалуу өтө кадыр-барктуу, сыйлуу болушуп, устат болууга, өз окуучуларын (шакирттерин) тарбиялоого кадыресе укук алышканы маалым. Бука - каңды уруусунун курамындагы урук катары белгилүү.
Спазм
Спазм (байыркы грек тилинен σπασμός, σπάω сөзүнөн — созуу) — булчуңдардын тонусу күчөшүнүн натыйжасында алардын жыйрылышы.
Кол-буттун булчуңдарында, кан тамырларда (стенокардия), Кызыл өңгөчтө (кардиоспазм), бронхтордо (бронх астмасы), ичегинин жылма булчуңдарында көп кездешет. Скелет булчуңдарынын спазмсы кыймылды начарлатат, ал эми жылма булчуңдардыкы органдардын түрдүү функциясын бузат.
Спазмды жазма дарылар
Спазмды жазма дарылар — ички органдардын (кан тамырлар, бронхтор, ичеги-карын, өт жолдору, табарсык жана башкалар) жылма булчуңдарынын спазмын жазуучу каражаттар.
Аскер кемеси
Аскер кемеси – «кайсы бир мамлекеттин куралдуу күчтөрүнө тийешелүү, андай кемелердин улуттук тийешелүүлүгүн айырмалоочу сырткы белгилери бар, ошол мамлекеттин өкмөтүнүн кызматында турган, аты-жөнү аскер кызматкерлеринин тизмесине же ошондой документке киргизилген, офицердин жетекчилиги астындагы, туруктуу аскердик тартипке баш ийген экипажы бар кеме» (БУУнун 1982-жылкы деңиз укугу боюнча Конвенциясынын 29-ст.). Аскер кемеси ачык деңизде өз мамлекетинин желегинен башка кайсы гана мамлекеттин болбосун юрисдикциясынан эркин иммунитетинен пайдаланат (95-ст.).
Бойко Иван Никифорович
Бойко Иван Никифорович - полковник (1944), эки жолу Советтик Союз; Баатыры (10. 1. жана 26. 4. 1944). 1940-жылдан КПССтин мүчөсү. 1930-жылдан Советтик Армияда. Бойко броаетанкалык окуу жайын (1935), бро-петанкалык курсту (1939) бүтүргөн. Халхин-Гол дарыядагы согушка катышкан.
Улуу Ата Мекендик согушта (1941- 45) батальондун командиринин орун бабарынан танкалык бригаданын кбмандирине чейин жеткен. Бойко согуштан кийин бронетанкалык аскерлердин Аскердик академиясынын алдындагы академиялык курсту (1948) бүтүргөн. 2 Ленин ордени, 3 Кызыл Туу, 2-дараж. Суворов, 2-дараж. Ата-Мекендик Согуш, Кызыл Жылдыз ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Программалоо тили
Программалоо тили (Program language) - маселени чечүү алгоритмин компьютерге кабарлай турган жана белгилүү бир эрежелердин негизинде жазылган буйруктардын, сөздөрдүн, символдордун же коддордун жыйындысы.
Программалоо тилдери адам баласынын тилине жакындыгына карай төмөнкүчө бөлүнүшөт:
Програм тилдери негизинен беш категорияга бөлүнөт алар:
Машине жана ассемблер тилдери төмөнкү муундагы, ал эми үчүнчү, төртүнчү жана табигый тилдер жогорку муундагы тилдерге кирет. Төмөнкү муундагы тилдер машинеге көз каранды, б.а. ал тилдерде жазылган програмдар ошол тилди түшүнгөн компьютерлерде гана аткарылат. Жогорку муундагы тилдер машинеге көз каранды болбойт, анын коддору ар башка компьютерлерде аткарылууга жөндөмдүү.
Адамдар, ар башка тилдерди (англис, түрк, кыргыз ж.б.) түшүнгөн сымал, компьютерлер дагы ар башка програм тилдерин кабыл алат. Програмчы програм тилдеринин ичинен бирин тандап алат жана маселенин алгоритмин ошол тилде жазат.
Төмөнкү Карангыс
'''Ниж. Карангыс''' — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Жогорку Терсь дарыясынын оң жээгинен 39 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Байыркы түрк тилдери
Байыркы түрк тилдери — Азиядагы көптөгөн түрк элдеринин тили. Байыркы тупк тилдерин мүнөздөгөн жазма эстеликтер Орхон, Енисей дарыясынын боюнда, Кыргызстанда Кочкор, Талас өрөөндөрүндө сакталып калган. Бул тилдердин өзгөчөлүктөрү катары сөз башында: б-м, м-б, э-и, ш-с, с-ш, болуп, сөз ортосунда же аягында: р-й, й-з, р-т, з-с тыбыштарынын шайкеш келүүсү мүнөздүү болгон. Мисалы, бен-мен, биң-миң, баңа-мага, бешбис беш, таб-тап, ыд-ыт жибер, бедиз-бедис - кооз, көркөм жана башка ушу сыяктуу Грамматикасында да азыркы тилдерге салыштырмалуу жөндөмө мүчөлөрдө айырмачылыктар болгон. Мисалы, сиз-сизге, бар+мыш-барган, күмүш+игкүмүштү, кызым+ын кызымды ж. б. у. с. Байыркы турк тилдерине 6-9-кылымга тиешелүү байыркы уйгур жазма эстеликтери, 10-13-кылымдагы манихей-уйгур, будда-уйгур жана Караханиддер доорундагы араб тамгасындагы түрк жазма эстеликтери кирет. Фонетикалык, грамматикалык жана лексикалык өзгөчөлүктөр негизинен азыркы түрк тилдеринде сакталган. Азыркы түрк тилдеринин Байыркы турк тилдеринен обочолоно башташы узак мезгилдин натыйжасы катары кабыл алынат. Аларда окшош жана жакындык белгилердин сакталышы азыркы түрк тилдеринде дабирдей эмес. Мисалы, Байыркы турк тилдеринде үндүүлөрдүн ээрчишүүсү кыргыз, алтай, хакас, тыва тилдериндегидей болсо, огуз тобундагы түрк тилдеринде атоочтуктун -мыш, -миш формалары башка түрк тилдеринде -ган, -ген формалары менен берилген.
Чилили (Нү-Мексико)
Чилили (Нү-Мексико) (Chilili) — Нү-Мексико штатынын Bernalillo округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 113 киши. Болжолдуу аянты - 2.6 км². FIPS коду — 35-14880.
Дүйнөлүк дин
Дүйнөлүк дин - ар кандай өлкөлөрдөгү жана континенттердеги элдердин арасында жайылган дин. Учурда бул сөз белгилүү үч гана динди түшүндүрөт (бул диндер пайда болуш ирээти менен келтирилди).
Доогер
Доогер – жарандык процессте өзүнүн бузулган же талашка түшүп жаткан жеке укугун жана мыйзамдуу кызыкчылыктарын коргоо үчүн сотко же бейтарап сотко кайрылган жаран же юридикалык жак. Бул процессте доо арызы боюнча кызыкчылыгы коргоого алынган тарап доогер болуп эсептелет. Доогердин мыйзамга ылайык укуктары бар. Алар иштин материалдары менен таанышуу, далилдерди келтирүү, процесстин катышуучуларына суроо берүү өтүнүчү менен кайрылуу, соттун чечимине даттануу укуктары жана башка.
Байыркы уйгур жазуусу
Байыркы уйгур жазуусу - байыркы орхон-енисей жазуусунун негизинде түзүлгөн ташка чегип жазууга ылайыктуу рун жазуусу (Селенга дарыясынын боюнан табылган байыркы эстеликтер). Байыркы уйгур жазуусу арамей жазуусунун негизинде өнүккөн согда жазуу системасын өздөштүрүү аркылуу түзүлгөн. Жазуу жогортон төмөн карай жазылган. Байыркы уйгур жазуусунда манихей жана будда диний адабияттарынын котормолору, чарбалык, укуктук документтеринин үлгүлөрү сакталып калган.
Варшава метросу
Варшава метросу – Варшава шаарынын метросу. Метросу 7-апрель 1995-жылы ачылат.
Кен таш
Кен таш же Руда – курамында составында казып жана бөлүп алууга жарактуу металлдар же алардын бирикмелери бар минералдардын табигый чогундусу. Өз ичинен металл жана металл эмес болуп экиге бөлүнөт. Металл жэмес Кен таш болуп эки түргө бөлүнөт. Металл эмеске Кен таш ларга асбест, барий, күкүрт, графит, корунд, пьезокварц ж. б. кирет. Текстурасына (руданы түзүүчү минералдардын жайгашуусуна) карата массивдүү, жол-жол, алабула, тарамча, темгил, чачыранды, чыбыр чаар Кен таш болуп бөлүнөт. Структурасы боюнча бир өңчөй, текши эмес, оолит, порфир, бүртүкчөлүү Руда деп аталат. Үбөлөнбөгөн тоо тектерде кездешсе - чуду; суу, көл, деңиз үбөлөгөн борпоң чөкмөлөрдө болсо чачынды Руда делет. Катуу, бек тектерде тулку, борпоң чөкмөлөрдө чачыранды деп аталат. Бир эле минералдан турганы – мономинералдуу, көптөгөн минералдардан турса полиминералдуу деп аталат. Курамындагы кымбат баалуу компоненттер боюнча бай, орто, жарды Кен таш делет. Пайда болуу шартына жараша эндогендүү, экзогендүү жана метаморфогендүү түрлөрдөн турат. Кен таштын пайдазыяны технологиялык сыноолор жана салыштыруу жолу жана аныкталат. Курамындагы эң негизги компоненттердин запасы, өлчөмү, саны, кошулмаларынын зыян келтирбей турган максималдуу саны ө. ж-лык кондиция деп аталат. Ал Кен ташты казып алуу мүмкүнчүлүгүн аныктайт.
Руда бир минералдан турса - мономинералдуу, баалуу бир нече минералдан турса полиминералдуу Руда деп аталат. Составындагы баалуу компоненттерге карай бай, орт., жарды Руда болуп айырмаланат. Жаратылышта пайда болуу шартына карай негизинен экзоген, эндоген жана метаморфоген Рудаларына ажыратылат. Руданын иштетүүгө жарактуулугу технол. сыноолордон өткөрүү же салыштыруу жолу менен аныкталат. Андагы баалуу компоненттердин минералдык запасы, саны, зыяндуу кошундулардын зыян келтирбөөчү максималдык саны өнөр жайлык кондиция деп атаып, Руданы иштетип чыгаруунун ырааттуулугун аныктайт.
Макрофиотрикстер
Макрофиотрикстер (лат. Macrophiotrix) — жылан куйруктуулардын бир уруусу.
Аскер комиссариаты
Аскер комиссариаты – КР Коргоо министрлигинин облустардагы, райондордогу жана шаарлардагы аймактык органы. Аскер комиссариаты КР Кыргыз Республикасынын аткаруу бийлигинин жана Кыргыз Республикасынын жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары менен бирдикте КР Куралдуу Күчтөрүнө жана аскер бөлүктөрүнө чакыруу жана жөнөтүү үчүн адам жана унаа ресурстарын даярдоо аркылуу түздөн түз КР коргоо тармагындагы маселелерди чечет.
Кальций гидроксиди
Кальций гидроксиди, өчүрүлгөн акиташ, Са(ОН)2, – күчтүү негиз, ак түстөгү кристалл. Тыгызд. 2,24 г/см3. Ысытканда суу бөлүп чыгарып, кальций оксидине айланат. Кальций оксидине сууну таасир этүүдөн алынат: СаО+H2O= Са (ОН)2. Каныккан эритмеси акиташ суусу деп аталат. Абадан СО2 сиңирип да, кальций карбонатын пайда кылат. Ал к-талар, туздар жана к-талык оксиддер менен реакцияга кирет.
Са (ОН)2 + 2 HCl = СаCl2+ 2 H2 O
Са (ОН)2 + СО2 = Са СО3+ H2 O жана башка
Акиташ суусунун кум менен аралашмасы акиташ эритмеси деп аталып курулуш ишинде колдонулат.
Жапаров Бакас
Жапаров Бакас -  (11. 5. 1923, Ысык-Көл облусу, Жети-Өгүз району, Чырак айылы – 26.10. 2004, ошол эле жер) – педагог, тарыхчы, тарых илимдеринин кандидаты (1966), доцент (1969), К. Тыныстанов атындагы Ысык-Көл мамлекеттик университетинин профессору (1993), Кыргыз ССР эл агартуусунун отличниги (1965), СССРдин жогорку мектебинин отличниги (1980). Каракол мугалимдер институтун (1948), Бишкек педагогика институтун бүтүргөн (1951). Улуу Ата Мекендик согуштун катышып (1942–46) келгенден кийин мугалим, мектеп директору (1948–55), 1961-жылга чейин билим берүү тармагында жана партиялык жооптуу кызматтарда эмгектенген. Каракол педагогика институтунун илим жана окуу иштери боюнча проректору (1961–64), Караколдогу Т. Сатылганов атындагы мектеп-интернаттын директору (1964–68), Каракол педагогика институтунда окутуучу, кафедра башчысы (1968–80), көркөм графика факультетинин деканы (1980–86). КПССтин жана Кыргызстан Компартиясынын тарыхы боюнча илимий эмгектердин автору. Ленин, 1-даражадагы Ата Мекендик согуш, Кызыл Жылдыз ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Букары - (кажары)
Букары - (кажары) - колго терип согулган оймо-чиймелүү жука, жумшак таар. Бул термин аты туюнтуп тургандай, кыргыздарга кошуна отурукташкан элдер болгон фарси тилдүү тажик- өзбектерден келип кирүүсү ыктымал. Букары - Бухара, Кажары - Ирандагы 18-20-кк. баш чендерине чейин башкарган династияны аныктайт. Кажарлар Ирандын (Персиянын) тарыхындагы түрк тилдүү династия болушкан. Кыргызда кол менен согулган килемдин бир түрүн «кажары килем» деп коюшары маалым. Букарыда бир калыпта жайгашкан терүүлөр кайталануу менен кооздолот. Таардын өзгөчөлүгү арткы бетинде оймо-чиймени түзүүгө катышпаган, аркакка 3-4 жолу бастырылбай калган бош жиптери болот. Алар андан кийинки оймо-чиймени салууга гана оң тарабына чыгарылат. Таардын түсү көбүнчө кызыл, көк, сары, кээде ак болуп, жөнөкөй кууш өрмөктө токулат, эни 5-30 см. болот. Букары сызмалардан боз үйдүн үзүк-туурдугуна, жыгачтарына боо кылынат. Букарыдан ат жабуу, такта жабуу, куржун, тегирич, шалча, ж. б. жасалат.
Маялга
Маялга (Маевга) — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Түштүк дарыясынын сол жээгинен 171 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Банжул
Банжул, Банджул Гамбия Респудликасынын борбор шаары. Банжул округунун администрация борбору. Калкы 34,6 миң (2005). Сент-Мэри аймагынын чыгышындагы порт. Гамбия дарыясынын чатында жайгашкан. Эларалык аэропорту бар. Деңиз кемелерин куруучу, жеңил, жыгаччылык, эмерек, полигр. өнөржайлары, май (пальма) заводу бар. Жержаңгакты иргеп, белендейт жана сыртка чыгарат. Жашылча, балык консервалоо ишканалары иштейт. 1816-ж. англичандарm тарабынан Батерст (англ. граф Батерсттин ысмынан) деген ат менен негизделип, 1973-жылдан азыркы атында аталат. Шаардын борбордук бөлүгүндө европалык, чет жакасында африкалык типтердеги курулуштар курулган. Улуттук китепкана (1985), Улуттук музей (1962), Орнитология коому (1974) иштейт.
Сараштыбаш (Татышлин району, Башкыртстан)
Сараштыбаш — Башкыртстандын Татышлин районундагы айыл, Курдым айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 185 киши. Почта индекси — 452842, ОКАТО коду — 80250845006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Казык тоолор, тоо
Казык тоолор – Алайкуу кырка тоосунун тармактары; бири бирине жарыш жаткан үч тоодон (Чоңказык, Ортоказык жана Кичиказык) турат. Көксуу жана Терек тоо тоолорунан башталып меридиан багытында созулуп жатат. Жалпы Узундугу 30 кмдей. Орточо бийиктиги 3500 м, эң бийик жери 4800 м (Манастын ээри). Капталдары негизинен жантайыңкы. Ойтал чуңкурдугунда тик, аскалуу. Түндүктөн түштүктү карай бийиктейт. Айрым жерлерде аскалуу жана муз доорунда талкаланган моноклиналдуу жарыш жаткан кырлар, тектирлүү беттер мүнөздүү. Ортоңку бөлүгүндө байыркы мөңгүлөрдүн издери байкалат. Көксуу жана Терек тоолорунун кошулган бөлүгүндө мөңгүлөр (Манастын ээри, Аюу тапан, Музтаг жана башкалар) бар. Негизинен субальп жана альп шалбаалары (2800–3900 м бийиктикте), кар мөңгүлүү ландшафт алкактары мүнөздүү. Токой да кездешет. Жайыт.
Бут кийим калыбы
Бут кийим калыбы - түрдүү формадагы бут кийимдерди жасоо үчүн колдонулуучу калып. Бут кийим калыбы тегизинен бычылып тигилген материалга керектүү форма берүүдө, тамандоо жана бут кийимдин сыртын кооздоо үчүн колдонулат. Бут кийим калыбын мурда усталар жыгачтан жасашчу. Азыр темир, пластмассадан да жасалат.
Кен таш зоналары
Кен таш зоналары – курамында кен ташка мүнөздүү минералдар кездешкен тарам, уюк, линза – бир нече тилкеден турган тоо тектердин узатасынан созулуп жатышы. Ар бир зона өзүнө ылайыктуу турпатка, түзүлүшкө ээ болуп, өз алдынча минералдар комплексинен турат.
Токмок кум-шагыл кени,
Токмок кум-шагыл кени, Шамшы кум-шагыл кени Чүй районунда, Токмок т. ж. бекетинен 3–4 км түштүк-чыгышта, деңиз деңгээлинен 893–970 м бийиктикте. 1985–86-ж. чалгындалган. Кен аймагы Шамшы суусунун агызып келген шилендисинен, антропоген мезгилинде пайда болгон чопо-кум менен камдашкан койташтардан жана шагылдан түзүлгөн. Кум-шагылдын изилденген калыңдыгы 10 м, жалпы калыңдыгы 100 мге жетет. Кум-шагыл кошундусу 32% койташтан, 48% шагылдан, 20% кумдан турат. Талкалап-жуугандан кийин кум-шагыл «200», «300» маркадагы бетонду даярдоого жана курулуш иштерине жарамдуу. Запасы В категориясы боюнча – 6202 миң м3, С1 – 3120 миң м3, В+С1 – 9322 миң м3, С2 – 18298 миң м3. 1997-жылга карата баланстагы запасы: В – 2531 миң м3, С1 – 3120 миң м3, В+С1 – 5651 миң м3, С2 – 18298 миң м3. Кен казып алынууда.
Доого укук
Доого укук – кызыкдар жактын өзүнүн бузулган же талашка түшкөн субъективдүү укугун мажбурлап коргоп берүүнү соттон талап кылуу мүмкүнчүлүгү, б. а. коргоп берүү өтүнүчү менен сотко кайрылууга жана ага жетишүүгө мүмкүнчүлүгү (материалдык маанидеги Д. у.). Мындай мүмкүнчүлүк мамлекет тарабынан камсыз кылынат жана мыйзам аркылуу бекемделет. Процесстик мааниде Д. у. сотко кайрылууга укукту гана билдирет. Биринчи маанисинен айырмаланып экинчи маанисинде Д. у. доо мөөнөтү бүткөндөн кийин жокко чыгарылбайт. Д. у-ка КРдин баардык жарандары жана юридикалык жактары ээ. Мыйзамда чет өлкөлүк жарандарга, жарандыгы жок адамдарга, чет өлкөлүк ишканалар менен уюмдарга да сотко доо менен кайрылууга мүмкүндүк берилген. Бирок, КР жеке жана юридикалык жактарынын Д. у-к чектеген мамлекеттерге жооп катары алардын жарандарынын жана жеке жактарынын да Д. у-гу чектелет.
Тавда (Тобыл куймасы)
Тавда — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тобыл дарыясынын сол жээгинен 116 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 719 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Жапаров Бапы
Жапаров Бапы -  (23.04. 1937-ж. туулган, Ош облусу, Өзгөн району, Жалпак-Таш айылы) – медицина илимдеринин доктору (1987). КММИни (1960), СССР МИАнын Адам морфологиясы ИИИнин аспирантурасын (1971) бүтүргөн. Жалал-Абад шаарында сот-медэксперт, КММИде клиникалык ординатор, бөлүм башчы болуп иштеген (1971–93). 1993-жылдан ОшМУда кафедра башчысы. Гистология, цитология, эмбриология жана электрондук микроскопия боюнча адис. 50дөн ашык илимий эмгеги бар.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Байыркы уйгур тили
Байыркы уйгур тили — орхон түрктөрүнүн, башкача айтканда байыркы огуздардын тилине жакын тил; байыркы жазуу эстеликтери бар жазма тилдердин бири. Бул тилде орхон тамгасы менен ташка чегилген байыркы эстелик (Селенга боюнан табылган), 5-8-кылымдагы байыркы уйгур тамгасы менен жазылган манихей-уйгур, будца-уйгур сыяктуу диний маанидеги чыгармалардын котормолору (мавускрипти), 10-15-кылымдагы араб тамгасы менен жазьшкан мусулман-уйгур эстеликтери бар. Байыркы уйгур тилдеринин фонетикалык түзүлүшү үчүн и-е, д-т, с-ш тыбыштарынын алмашуулары мүнөздүү. Анда катар муундардын чегинде лт, рт, нт тыбыш айкаштары келет (болтумуз болдук, билтимиз билдик). Байыркы уйгур тилдеринин грамматикалык түзүлүшүндө атоочтуктун байыркы (-ма: йор-ыг-ма бараткан) жана тангыч формасы (-матын, -метин, -мэтин: билмэтин билбестен) учурайт. Лексикасында байыркы иран, араб тилдеринин элементтери бар.
Сямбота-Яха дарыясы
Сямбота-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таз дарыясынын сол жээгинен 51 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 72 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Спирохетоздор
Спирохетоздор — адам жана жаныбарлардын спирохеталар пайда кылган жугуштуу оорулары. Спирохеталар узун же кыска спираль түрүндө болот. 60° ысытуудан, дезинфекциялоодон айрым дарылардан тез өлөт. Спирохетоздор бардык жерде кеңири таралган. Ичеги Спирохетоздорун (лептоспироздор), кене жана бит менен таралуучу кан Спирохетоздорун (кайталанма келте), жыныс жолу менен таралган Спирохетоздорду (котон жара) дарылоодо химия терапиялык каражаттар жана антибиотиктер колдонулат. Дарылоо жана алдын алуу оорунун түрүнө жараша жүргүзүлөт. Кенелерди жоготуу талапка ылайык.
Кальций гипохлорити
Кальций гипохлорити, Ca(ClO)2 – түссүз кристаллдык зат. Ажыроо темп-расы 180оС, сууда эрийт: 27,9 г (0оС); 33,3 (25оС). 99,2 % активдүү Cl2 камтыйт (туз к-тасынын таасиринде бөлүнүп чыккан хлор). Суудагы суюлтулган эритмесинде DН0п. б. – 763,2 кДж/моль, DG0п.б.– 626,0 кДж/моль. Курамында бир-, эки-, жана үч моль суусу бар гидраттар пайда кылат. Орг. заттар катышуусунда жарылууга жөндөмдүү. Акиташ сүтү менен хлор өз ара аракеттешүүсүнүн натыйжасында пайда болот. Кагаз, кездеме агартууда, дезинфекциялоо иштеринде колдонулат.
Бухарест метросу
Бухарест метросу – Бухарест шаарынын метросу. Метросу 19-ноябрь 1979-жылы ачылат.
Макрохламистер
Макрохламистер (лат. Macrochlamys) — тоо үлүлдөрүнүн бир уруусу.
Буура
Буура – бычылбаган эркек төө.
Болометр
Болометр (гр. bole-нур жана. . метр) - нур энергиясын ченөөчү прибор. Анын иштеши нур ченелүүчү сезгич элементке жутулганда, элемент ысып, электр каршылыгын өзгөртүшүнө негизделген. Сезгич элемент түрдүү металлдардын жука (0, 1-1 мкм) катмарларынан жасалат да, анын бети нурду жакшы жутсун үчүн каратылган күмүш катмары менен капталат. Сезгич элементтердин каршылыгы электрдик көпүрөчө схемасы боюнча ченелет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Бокий Глеб Иванович
1917-18-ж. РСДРП(б)нин Петроград комитетинин секретары. Петроградда Октябрь куралдуу көтөрүлүшүнүн катышуучусу; 1918-ж. февр. - март айларында Петроградды Коргоонун революциялык комитетинин мүчөсү, кийин Петроградда Атайын комиссиянын председатели. РКП (б) нин 8-съездинин делегаты (1918); "Солчул" коммунисттерге кошулган. 1919-жылдан Чыгыш, кийин Түркстан фронтторунун бөтөнчө бөлүмүнүн начальниги, Бүткүл росс. БАКтын жана РСФСР ЭКС-тин Түркстан Комиссиясынын мүчөсү.
1921-жылдан ВЧКнын мүчөсү, кийин ОГПУ (Бириккен Мамлекеттик Саясий Башкарма), НКВД (Ички иштер эл комиссариаты) коллегия мүчөсү, ВКП (б) нин 15-17-съезддерине делегат. Кызыл Туу ордени менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Эстебес Турсуналиевдин жаркын саптарынан
1. Жыл келет жылдын артынан, Жылдыздай жайнап чалкыган. Жергеге, элге бакыт орноп, Жемиштүү болуп арты улам. 2. Жаш карыга карабай, Жалмайт экен шум өлүм. Жалдыраса тилиңди, Албайт экен шум өлүм. Жабышып калса жаныңдан, Калбайт экен шум өлүм. 3. Элүүгө жашым толгондо, Эр ортону болгондо, Эчендер кирет ойлорго. Элестетсем өткөндү, Эрбейген бала кезимде, Ээрчип калдым чоңдорго. Сакалдуу, салттуу аталар, Сай күлүк берип үйрөтүп, Салдырып жүргөн чоң жолго. 4.Устатты шакирт жолдомок, Улантып жүрдүм жорголоп. Улуудан уккан ыр- күүнү, Узартып түрдүү бормолоп. Өзңдөн данек чыкпаса, Акындык чымын болбосо, Өнөрдү кыйын колдомок. Алты сөз кураш-чоң жомок, Ышкысы талант болбосо, Ыр бербейт эч ким дорболоп. Таланттын түрдүү жагы бар, Табышмак сырлуу жол болот. Талпынып кээ бир таланттар, Тай кезде чыгат ойдолоп. Кай бир талант көз ачып, Жайыраак туруп ойгонот. Ардактап багып өстүрсө, Арымы кеңип чоң болот. Ак таңдай акын, төкмө деп, Атагы, даңкы зор болот. Жетпесе кадыр баркына, Жемиши соолуп, кор болот. Ырчы да дыйкан сыяктуу, Жайнаса ыр деп ойлонот. 5. Башымды ийем, ийилем, Элүүгө жашым барганга, Эч болбойм эми арманда. Эмгекти иштээр ушул кез, Эми мен кирдим дарманга. Көңүлүн элдин ачканга, Көмөкөй тилди чапканга. Комузум чертип үн салып, Кумарын калктын жазганга. Кутмандуу өскөн эл- жерди, Кубанам шаңдап айтканга.
Булак:    П. Ирисов  Ырчылар чыгармачылгы   Б. 2004
Кальций карбиди
Кальций карбиди, CaC2 – кальций менен көмүртек бирикмеси. Таза К.к. түссүз, тыгызд. 2,2 г/см3, эрүү t 2300оС. Суу менен реакцияга кирип, ацетиленди пайда кылат (Кучеров реакциясы): CaC2+2H2O=C2H2+Ca (OH)2 Темп-ранын таасиринде азот менен аракеттенишкенде кальций цианиди алынат: CaC2+N2 =Ca (CN) 2 К. к-н алуудагы негизги сырье акиташ жана антрацит же кокс. Aл 1900-1950оС электр мешинде ысытуу менен төмөнкү реакция боюнча алынат: СаО+3С= СаС2+СО К.к. ацетилен, кальций цианидин алууда, щелочтуу металлдар калыбына келтирүүдө колдонулат.
Байыр приборлору
Байыр приборлору, базистик приборлор — жер бетиндеги бир багыт боюнча белгиленген аралыктын же базистин узундугун өтө тактык менен ченей турган геодезиялык прибор.1880-ж. швед геодезисти Едерин ойлоп чыгарган. Байыр пприборлору 1-жолу Россияда колдонулган. Алгачкы учурда темир сызгычтар колдонулса, азыр: 1:1 000 ОООдон ашпаган тактыкты камсыз кылуучу инвар зымы пайдаланылат. Зымдын уз. 24 м. Эки учундагы 8 сжлик аралыктар мм шкалаларга бөлүнгөн. Аралыктын узундугу, зымдын эки учуна 10 кгдык жүктөр илинип, зым керилгенден кийин гана ченелет.
Чоң-Кара-Буура
Чоң-Кара-Буура — Кыргызстандын Талас облусунун Кара-Буура районундагы айыл. Кара-Буура айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 2 822 киши (2009-жылы).
Чёрч Рок (Нү-Мексико)
Чёрч Рок (Нү-Мексико) (Church Rock) — Нү-Мексико штатынын McKinley округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1077 киши. Болжолдуу аянты - 6.2 км². FIPS коду — 35-15370.
Исака (Ишимбай району, Башкыртстан)
Исака — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Макар айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 265 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жапаров Шералы
Жапаров Шералы -  (23. 9. 1936-ж. туулган, Баткен облусу, Лейлек району, Шор-Булак айылы) – тилчи, филология илимдеринин доктору (1990), профессор (1991). Кыргыз тилинин диалектологиясы, лексикологиясы, лексикографиясы, ономастикасы жана биобиблиографиясы боюнча адис. КМУнун филоло­гия ф-тин бүтүргөн (1965), Сүлүктү ш-нын, Лейлек районунун мектептеринде мугалим (1966), КМУда окутуучу, доцент (1970–77), Кыргыз Совет энциклопедиясынын Башкы редакциясында улук редактор, редакция башчысы (1977–79), КР УИАда илимий кызматкер (1979–89), И. Арабаев атындагы КМПУда кафедра башчысы, профессор (1989–2002), Нарын мамлекеттик университетинде кафедра башчысы (2002–05) болуп иштеген. Жапаров кыргыз тилинин түштүк-батыш диалектиси боюнча жыйнаган материалдарынын негизинде бир нече окуу куралын жазган. Антропонимдерди изилдөөнүн натыйжасында «Кыргыз адам аттарынын сөздүгү» (1979), «Кыргыз тилинин диалектологиясы» (1976, 1982, 2001), «Кыргыз адам аттары» (1989), «Кыргыз тилинин омонимдер сөздүгү» (1986), «Сенин ысмың ким?» (1990), «Кыргыз тилинин фонетикасы» (2001) сыяктуу эмгектерин жараткан. Кыргыз тилинин синонимдер, омонимдер, антонимдер жана фразеологизмдер сөздүктөрүн түзүүгө катышкан. Библиограф катары кыргыз лингвисттеринин чыгармачылыгын изилдеп, «Кыргыз тилчилери» аттуу эмгегин жазган (2004). Эмгектери ГДРде, Кытайда, Түркияда жана башка өлкөлөрдө жарык көргөн.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Кен таш калдыгын сактоо жайы
Кен таш калдыгын сактоо жайы, хвостохранилище - радиоактивдүү, уулуу ж. б. заттардын калдыктарын сактоого ылайыкталган жайлар комплекси. Ал ишканалардан (тоо-кен, кендерди байытуу, атом станция- Майлы-Суудагы радиоактивдүү таштандыларды сактоо жайы. лары ж. б.) бир нече км аралыкта курулуп, ойдуңдарда ж. б. жерлерде жайгашат. Түрлөрү: түздүктү, карьердик (Кум-Төр), шахталык ж. б. Кен таш калдыгын сактоо жайында өтө уулуу заттар металл капсулаларында (челектерде), ал эми радиоактивдүүлөрү айнектелип же цементтелип, жер алдындагы жайларга көмүлөт. Мындай жайлар жер астындагы суулардан ж. б. чектелүү болуш керек. Эски Кен таш калдыгын сактоо жайлары курчаган чөйрөгө экологиялык кооптуулукту жаратышы мүмкүндүк Анткени андагы радиоактивдүү, уулуу ж. б. заттар чөйрөгө кандайдыр бир себептерден (табигый кырсык ж. б.) чыгышы мүмкүндүк Айрым учурда Кен таш калдыгын сактоо жайынын технологиялык таштандылары ири тоннаждуу сырьё да болот. Кыргызстанда Кен таш калдыгын сактоо жайлары Ак-Түз, Орловка, Майлы-Суу ж. б. жерлерде бар.
Байыр тармагы
Байыр тармагы, базистик тармак - геодезиялык ченөөлөрдө колдонулуучу үчун бурчтуктардын системасы. Ал жер бетинде тикедентике өлчөнгөн геодезиялык кыска базистен, триангуляциянын курамына кирүүчү үч бурчтуктардын биринин узунураак жагына талап кылынган тактыкта өтүүнү камсыз кылат. Байыр тармагы триангуляциянын баштапкы жактарын түздөн-түз өлчөө мүмкүн болбогон учурларда түзүлөт.
Макруроиддер
Макруроиддер (лат. Macruroides) — субагай куйрук балыктардын бир уруусу.
Доодон баштартуу
Доодон баштартуу – башталып калган сот жүрүмүн токтото турган доогердин тескеме аракети. Мында доогер жоопкер менен болгон өзүнүн материалдык-укуктук талашынын жана өзүнүн жеке укугунун же мыйзамдуу кызыкчылыгынын сот тарабынан корголушун кароо жөнүндөгү өтүнүчүнөн баштартат. Жоопкер тараптын доогер алдындагы милдеттенмесин өз эрки менен аткаруусу, доонун ачык-так негизделбегендиги, ошондон улам доогердин сот жүрүмүн уттуруп ийбөө каалоосу буга жүйө болушу мүмкүн. Доогер өзү койгон доодон толук же жарым-жартылай баштартуусу мүмкүн. Сот жарым-жартылай баштартууну кабыл алуу менен, сот ишинин калган бөлүгүн мааниси боюнча гана чечет.
Кайыңды (тоо кыркасы)
Кайыңды тоо кыркасы - Борбордук Теңир-Тоодогу Кайыңды жана Көйкап сууларынын аралыгында. Меридиан кырка тоосунан бөлүнүп, Сарыжаз капчыгайына чейин созулат. Узундугу 66 км. Эң жазы жери 14 км. Орточо бийиктиги 4900 м, эң бийик жери 5721 м. Рельефи альп тибинде, капталдары капчыгайлуу, кокту-колоттуу. Чыгыш тарабы бийик, мөңгүлүү; батышка карай басаңдап, Карарча ашуусунун жанында 3000  мге чейин жапыздайт. Андан батышка кайра бийиктеп, 5000 кмге жеткен Үччат-Кумар тоосу менен бүтөт. Негизинен палеозой заманында пайда болгон  чөкмө жана магма тоо тектерден турат. Этегинде неогендин конгломераттары, кырларында герциндин гранит диорит интрузиялары бар. Азыркы мезгилдин да тез көтөрүлүп жаткан горст-антиклиналдык түзүлүш. түндүк капталына шалбаалуу талаа, шалбаалуу токой, субальп, альп шалбаасы жана субнивалдык нивалдык ландшафт алкактары мүнөздүү, түштүгүндө шалбаалуу токой жана субальп ландшафттары кездешпейт.
Кальций карбонаты
Кальций карбонаты, СаСО3 – көмүр к-тасынын кальций тузу, кристалдык зат, кристаллогидратты пайда кылат. Жаратылышта кальцит жана арагонит, ватезгит ж.б. минералдар түрүндө кездешет. 900оС жогорку темп-рада ажырай баштайт: СаСО3 ®СаО+СО2 1240оС балкып эрийт (ажыроо м-н). Сууда СО2 катышуусунда эрип, Са (НСО3)2 пайда кылат: СаСО3 +СО2 +Н2 О= Са (НСО3)2 К. оңой эрийт. CaCl2 менен Na2CO3 эритмелери аракеттешүүсүнөн алынат. К.к. курулуш материалы (акиташ теги, мрамор) катары, (бор) кагаз, линолеум, тиш жуугуч күкүм ж.б. алууда колдонулат.
Альгамбра
Альгамбра (ар. аль-хамра - кызыл) - Испаниядагы Гранада шаарына жакын Сьерра-Невада тоосунун боорундагы аксарай комплекси. Арабдардын Гранада эмиратынын башкаруучулары үчүн (13-кылымдын ортосу - 14-кылымдын аягында) курулган. Альгамбра - мавритан архитектурасынын эң көрүнүктүү үлгүсү. Мирттер аянтчасы менен Арстандар аянтчасынын айланасына жайгашкан кооз жасалгалуу залдардан турат. Ошондой эле Карл Унин чала курулган сарайы бар (1526). Альгамбранын архитектурасынын көркөмдүгү, кереметтүү түзүлүшү, жасалгасы жөнүндө уламыш кабарлар орто кылымда эле дүйнөгө тараган. Альгамбра Бүткүл дүйнөлүк мурастардын тизмесине киргизилген.
Салоники метросу
Салоники метросу – Салоники шаарынын метросу. Метросу апрель 2023-жылы ачылат (курулуп).