cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Манас Шоорук канды жеңип, кызы Акылайды тартууга алганы
Алайдын түштүк жагындагы Кундуз; Талкан, Кара-Тегинди жердеген теги маймундардан чыккан калча деген элдин улугу Кезектин уулу Шоорук кан Манастын көчүп келген кабарын угуп жеримди тарытып жибермек болушту, Алтайдан качып келген кыргыздарды чаап алып, чегимен алыс кубалап жиберейин деп оолугуп кол жыят. Кызы Акылайдын жаман түш көрдүм, барба дегенине болбой аттанып, Алайга ашып түшүп, ал өрөөндөгү нойгут, окчу урууларына кол салып, айылдарын талап кирет. Жоо басып калган айылдардагы эр азаматтардын көбү кыргын таап, катын-бала, кыз-кыркын тоо-ташка качат, эл үркөт. Күлүшаа тоосунда аң уулап жүргөн Манаска Акбалта өзү барып кабар айтат. Кол келсин деп элге киши чаптырып, өзү адамдары менен шашылыш аттанган Манас калчалар Алайдагы элди талап чаап, жайыттагы малын айдап кайра тарткан кезинде жетип, куугунчу келсе токтоткула деп тосотко жиберген адамдарын кыйратып өтүп, Шооруктун өзү баштаган негизги күчүнө жетип кол салганда арттан кыргыздын кошуну келип урушка аралашат. Катуу согуш болуп, Шооруктун үч жүз миңдей колунун көбү кырылып, өзү түн ката качып жөнөйт. Манаска алы жетпесине көзү жеткен Шоорук кууй барган Манаска арачы салып, кечирим сурап, кызы Акылайды баш кылып отуз бир кыз тартуу тартат. Эки эл жарашып, өз каалоосу менен Акылай Манаска тиет. Кырк күн той берилип, эл тарап, Манас Акылайды алып Анжыянга кайтат.
Эпизод Радлов жазып алган вариантта жок, бирок Манас Каныкейге үйлөнөрдөгү атасына айткан сөзүндө талаадан кармалган Кайып кан кызы Карабөрк менен катар коргондон олжолоп алынган Шооруктун кызы Акылай да эскерилет.
Саякбай Каралаевдин вариантында: Бакайдын кеңеши боюнча мурда нойгуттарды көп жолу чаап алып кордук көргөзгөн жети талаа Жаркенди жердеген калчанын каны Шоорукка каршы Манас кырк жигити менен аттанып, анын төө минген аскерлерин талкалайт. Шоорук коркуп, кызы Акылайды баш кылып сексен кыз тартуу тартат. Шооруктан кайра келе жатканда Жанаалы, Карач менен кызы Көрпаянды Бакайга мурда бербей койгондугу үчүн урушмак болушат. Бирок, Манастарга кезигип калган Жанаалы элдешүүнү өтүнүп, Көрпаянды Бакайга бермек болот. Манас Таласка кайтат (Бакайдын Көрпаянга үйлөнүшү жөнүндөгү окуя Радлов жазып алган вариантта, ошондой эле Сагымбай Орозбаковдун вариантында да жок. Башка манасчылардын варианттарында да эскерилбейт).
Шооруктун окуясы Сагымбай Орозбаковдун вариантына жакын мүнөздө Шапак Рысмендеевдин вариантында, Молдобасан Мусулманкуловдун вариантында жана башка манасчыларда бар.
Сабанчи (Краснокам району, Башкыртстан)
Сабанчи — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Шушнур айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 20 киши. Почта индекси — 452943, ОКАТО коду — 80237865005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Климент Ворошилов
Климент Ефремович Ворошилов [23 (4) 1 (2).1881, Россия империясы, Екатеринослав губерниясы, Бахмут уезди, Верхний кыштагы (азыркы Украина, Луганск облусу Лисичанск шаары – 2. 12. 1969, СССР Москва шаары)] – советтик-мамлекеттик жана аскер ишмери. Советтер Союзунун Маршалы (1935), эки жолку Советтер Союзунун Баатыры (1956, 1968), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1960). 1918-жылдан Советтер Армиянын катарында. Граждандык согуш жылдары бир катар командалык жогорку кызматтарды аткарган. 1-Атчандар армиясын уюштургандардын бири жана анын Аскердик революциячыл кеңешинин мүчөсү.1924-25-жылдары Москва аскер округунун командачысы жана СССР аскер революциячыл кеңешинин мүчөсү. 1925-34-жылдары Аскер жана Деңиз иштери боюнча эл комиссары жана СССР аскер революциячыл кеңешинин төрагасы. 1934-40-ж. СССР коргоо эл комиссары, 1940-жылдан СССР Эл Комиссарлар советинин төрагасынын орун басары жана анын алдындагы коргоо комитетинин төрагасы. Улуу Ата Мекендик согуш жылдары Мамлекеттик коргоо комитетинин мүчөсү, Түндүк -Батыш багытындагы аскерлерге башкы командачы, Ленинград фронтунун аскерлеринин командачысы, партизан кыймылынын башкы командачысы. 1946-жылдан СССР Министрлер Советинин төрагасынын орун басары. 1953-60-жылдары СССР Жогорку Советинин Президиумунун төрагасы. Моңгол Эл Республикасынын Баатыры. 8 Ленин, 6 Кызыл Туу, 1-даражадагы Суворов ордендери, Өзбек, Тажик ССРлеринин, ЗСФСРдин Кызыл Туу ордендери, чет өлкөлүк ордендер жана медалдар менен сыйланган. Сөөгү Москвада Кызыл Аянтка коюлган. Бишкекте Ворошилов атындагы көчө бар.
Кошумча маалымат
Аскер кызматчыларына массалык репрессиялар үчүн күнөөлүү. Улуу Ата-Мекендик согуш учурунда ал кырсыкка алып келген коркунучтуу каталарды кетирген.
Кооперативдик төлөмдөр
Кооперативдик төлөмдөр – кооперативдин чарбалык ишине катышкан мүчөлөр арасында теңметең бөлүнүүчү кооператив кирешесинин бир бөлүгү.
Симуляция
Симуляция (лат. simulatio - ант- корлонуу, алдоо) - соо адамдын оорулуумун деп анткорлонушу.
Симуляция атайын жана патологиялык болот. Атайын Симуляция бир максатты көздөйт (мисалы, эмгекке жараксыздык боюнча пособие алуу, аскер кызматынан баш тартуу ж. б.). Патологиялык Симуляция адам өзүн оорумун деп ишенгенден келип чыгат (мисалы, психикалык ооруларда). Ал - кээ бир оорунун (мис,, истериянын) белгилеринин бири.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Саланга дарыясы (Кургусула куймасы)
Саланга — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кургусуль дарыясынын сол жээгинен 13 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Восток кыштагы, Мазар-Суу
Восток кыштагы, Мазар-Суу – Лебединовка айыл өкмөтүнө караштуу кыштак. Чүй облусунун Аламүдүн районунда, Чоң-Чүй каналынын түндүгүндө, деңиз деңгээлинен 700 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Лебединовка кыштагынан 5 км түндүк тарапта. Аламүдүн темир жол бекетинен 26 км. Калкы 3 335 (2009); негизинен жашылчачылыкта эмгектенет. Орто мектеп, китепкана, ж. б. жоопкерчилиги чектелген ишканалары бар.
Көөнө образ
Көөнө образ-тарыхий-филологиялык негизи боюнча элдин алгачкы мифтик түшүнүктөрү менен байланышкан,эпосто көөнө мотивдердин,сюжеттердин көркөм каражат катары кеңири колдонулушун шарттаган образдар системасы.Эпосто мындай сапаттарга ээ образдар-Алмамбет,Төштүк,Кошой,Жолой жана башкалар.
Адабият
Манас Энциклопедия. Бишкек, 2005
Симпозиум
Симпозиум (гр. symposion - той дегенден) - 1) байыркы гректер менен римдиктерде - көбүнчө музыка, оюн-зоок, маек аралаш берилчү чакан той;
2) кайсы бир илимий маселе боюнча өткөрүлчү, асыресе эл аралык кеңешме.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Регионализм
Регионализм (regionalism) — бул түшүнүк регионалдык башкаруу тажрыйбасын жана анын зарылдыгына болгон ишенимди көрсөтөт.
Регионализмди федерализмден айырмалай билүү зарыл. Федерализмдин принциптерине ылайык, жогорку бийлик кийлигише албаган төмөнкү тепкичтеги башкаруунун корголгон ишмердүүлүк чөйрөсү болуп, жогорку тепкичтеги бийлик төмөнкү бийликке өз ыйгарым укуктарын өткөрүп берет. Ошондуктан Регионализм терминин региондору бар же боло ала турган мамлекетгерге же системаларга карата гана колдонуу туура. Бирок ал региондор борбордук өкмөт тарабынан түзүлүп, ал тараптан кайрадан кандай оңой түзүлсө, ошондой эле женил жок кылынышы шарт. Мисал катары регионалдык башкаруу системасы күч алган Франция мамлекетин жана Англия, ошондой эле анын райондорунан тышкары Шотландия, Уэльс, Түндүк Ирландия мамлекетгери кирген Бириккен Падышачылыкты алсак болот.
Англия болсо статистикалык жана административдик максаттарда колдонулган, саясий өкүлчүлүгү жок стандарттык райондорго бөлүнгөн. 1993-ж. Европалык Союз жергиликтүү шайланган кызмат адамдары иштей турган региондор боюнча Комитетти түзгөн. Ал эми Бириккен Падышачылыктын өкмөтү жогорудагы Комитетке өз өкүлдөрүн сунуштаган, бирок бардык партиянын каршылыгынан иш жүзүнө ашпай калган.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Семибратская (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Шарттуулук
Шарттуулук, турмушту чагылдыруунуп бир формасы болуп, мында реалдуу көрүнүштөр эмес, шарттуу алынган көрүнүштөр аркылуу турмуш чындыгы образдуу элестетилет. Мисалы, реалдуу Жер менен адамдын сүйлөшпөөсү белгилүү, а бирок Ч.Айтматовдун «Саманчы жолу» повестинде автор бул экөөнү сүйлөштүрөт, же болбосо Ж. Бөкөнбаевдин «Ажал менен Ар-Намыс» поэмасындагы Ажал менен Намыстын чатагы, алардын согуш майданына барышы реалдуу турмушта болушу мүмкүн эмес, а бирок автордук максаттарга ылайык алар адабиятта шарттуу ыкмада чагылдырылып жатат. Ч. Айтматов, А. Токомбаев, А. Осмонов, Ж. Бөкөнбаев, М. Алыбаев, С. Эралиев, ж.б. реалдуу шарттуулукту чыгармаларында көп пайдаланышкан.
Шилтеме
http://kyrgyzinfo.ru
Изья-Шор (Чоң Уса куймасы)
Изья-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Уса дарыясынын оң жээгинен 61 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Белок структуралары
Белок структуралары белоктун биринчилик структурасын бир мейкиндикте жайланышып, пептид байланышы н амин к-талардын катары түзөт.
Мисалы, - CO – NH – CH – CO - NH – CH – CO – NH – a спираль
R1 R2
Белоктун экинчилик структурасы a – спираль түрүндө болот. Полипептид чынжырында белоктун экинчилик структурасы суутектик байланыштын негизинде түзүлөт. Бир пептид байланышындагы терс заряддуу азоттун атому, пептид чынжырындагы катары менен алганда төртүнчү карбонил торбунун кычкылтек атому менен байланышат.
Белоктун үчүнчүлүк структурасы спираль түрүндөгү полипептид чынжырынын мейкиндиктеги түрдүү тоголоктошкон формаснда болот.
Белоктун төртүнчүлүк структурасы эң татаал. Мындай структурага ээ болгон белоктун молекуласы бир нече суббирдиктен турат, анын ар биринин биринчилик, экинчилик, үчүнчүлүк структуралары бар. Белок затынын бир эле суббирдиги жетишпей калса, анын касиети толук сакталбайт. Мисалы, кандын гемоглобин белогунун 4 суббирдиги бар.
Кулжа айы
Кулжа (орус.Июнь, лат.Junius) — Григориан жылнаамасы боюнча алтынчы ай, июнь. Байыркы римдиктер боюнча - төртүнчү, анткени Цезардын реформасынан улам жыл башы жалган курандан башталчу. Юпитердин жубайы Юнонанын атынан коюлган.
Шилтемелер
Июнь
Супер-Инфо сыйлыгы (2006)
«Супер-Инфо сыйлыгы 2006» (расмий аталышы «2006-Жылдын Суперлери» ошондой эле «Жылдын жылдызы» - деген аталышы дагы колдонулган ) — Жыл сайын өткөрүлүүчү азем. Сынакты уюштуруучулар Супер-Инфо гезити жана Super.kg маалымат-маанайшат порталы. Сынакта маданиятка кошкон салымы үчүн, маданият кызматкерлерине берилет жана ошондой эле жылдын мыктыларына Супер деген наам ыйгарылат.
Жылдын жылдызы
Бул негизги сыйлыктардан тышкары төмөнкү ырчылар өздөрүнүн өзгөчөлүктөрүнө жараша ар кандай номинацияларга ээ болду:
Максариха дарыясы (Чумыша куймасы)
Максариха — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чумыш дарыясынын оң жээгинен 271 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Зинаида чырашы
Зинаида чырашы (Eremurus zenaidae Vved. ex (E. Nikit.)) - Чачы тамыр-сабактуу, кыска вегетациялуу өсүмдүк, геофит, ксеромезофит. Тамыры ийиктей-жоон, калыңдыгы 6-7 мм. Сабагы түксүз, бийиктиги 50-80 см. Жалбырактары тамыр моюнчасында, жазы сызгычтай, четкилеринин туурасы 6-30 мм, жазы шынаадай, түксүз, бозомук. Гүл жан жалбырагы ичке үч бурчтай, салыштырмалуу созулуңку-имерилген, сапсайган-тишчелүү. Гүл сабынын узундугу 10-12 мм, мөмөлүктүү, ийилген. Гүл коргонун желекчелеринин узундугу 10 мм, жонунан сыя-күрөң, кырлары ачык-кызгылтым, агыш сымал, гүлдөгөндөн кийин ичин карай ийилген. Кутучасы шар сымал, жылмакай, туурасы 7-8 мм.
Биологиялык өзгөчөлүктөрү
Июнда гүлдөп, июлда мөмөлөйт.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Фергана жана Алай тоо кыркалары.
Өсүү шарттары
Майда топурактуу, шагылдуу төмөнкү жана ортоңку тоо беттери.
Саны
Маалымат жок.
Чектөөчү факторлор
Түр өскөн аймактарда адамдын чарбачылык иш аракеттери, жазында мал жаюу, гүлүн үзүп, тамыр-сабактарын казып алуу.
Өстүрүү
Маалымат жок.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Иштелип чыкпаган.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Популяциясына иликтөө жүргүзүп, түр кеңири таралган жерлерде ботаникалык заказниктерди уюштуруу.
Статусу
VU. Фергана жана Алай кырка тоолорунун төмөнкү жана ортоңку тоо беттеринде кездешкен эндем.
Симплон
Симплон - Швейцариядагы ашуу, Пеннин жана Лепонтин Альп тоолорунун кошулушунда.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Чек (Ноокен району, Сакалды айыл аймагы)
Чек — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Ноокен районундагы айыл. Сакалды айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 1 387 киши.
Белоктун денатурациясы
Белоктун денатурациясы жогорку басым, темп-ра (50°Cден жогору), ультракызгылт-көк нурлануу жана механикалык тез аралаштыруу жана башка таасирлердин астында белоктун молекуласы өзүнүн табигый касиетин жоготот. Себеби, бул учурда белоктун үчүнчүлүк, төртүнчүлүк структуралары бузулат.
Б. д-сы процесси кайтарылгыс жана кайтарылуучу болуп 2 түрдө өтөт. Кайтарылгыс денатурация учурунда белоктун молекуласы өзүнүн биологиялык касиеттерин жоготот. Мисалы, жумуртканын белогу жогору температурада ак түстөгү эрибеген абалга келет.
Кайтарылуучу денатурация мисалы, белоктордун чөкмөсүнүн нейтралдык туздарды бөлүп алганда, белоктун молекуласынын биологиялык касиеттери калыбына келет.
«Boсток»
«Boсток» 1) – жер айланасындагы орбита боюнча учууга ылайыкталган бир орундуу космос кемелеринин аты. «Восток» кемеси менен 1961-ж. 12-апрелде космос мейкиндигине биринчи болуп Ю. А. Гагарин учуп чыккан. «Восток» кемеси сфера түрүндөгү кабинадан жана тормоздук кыймылдаткыч жасалгалардан турат. Кабинанын ичинде космонавт отуруучу кресло, бортприборлор жана радиоаппаратура болот. Конор алдында тормоз кыймылдаткычы иштеп, 7 км бийиктикте космонавт кабинадан катапульта менен ыргытылып, парашют менен жерге түшөт. Учкуч космонавттар Г. С. Титов «Восток-2» (1961-ж. 6-август) менен Жерди 17 жолу, А. Г. Николаев «Восток-З» менен (1962-ж. 11-август) 64 жолу, П. Р. Попович «Восток-4» менен (1962-ж. 12-август) 48 жолу, В. Ф. Быковский «Восток-5» менен (1963-ж. 14-июнь) 81 жолу, В. В. Терешкова «Восток-6» менен (1963-ж. 16-июнь) 48 жолу айланып чыгышкан. «Востоктун» максимум массасы 4,73 т, максимум учуу бийикт. 327 км. 2) Космос кемелерин учуруу үчүн 3 баскычтуу ракета-алып жүргүч. 3) Россиянын Түштүк уюлда (Чыгыш Антарктида) жайгашкан станциясы.
Атласи, Ади
Ади Атласи (татарча - Мухаммадхади, Хади, Гадый, Һади Атласи; орусча - Мухаммед-Хади Мифтахутдинович Атласов; 29.8.1876 — 15.2.1938) – татар тарыхчысы, агартуучусу, коомдук ишмери.
Эстутум
Татар улутунун даңазалуу тарыхчысы жана агартуучусу Ади Атласи 1958-жылы май айында СССР Жогорку сотунун Аскердик коллегиясынын чечими менен толук акталган. 1986-жылдан тартып, “Кайра куруулар” доорунда, анын ысымын актоо багытында бир катар макалалар жарыяланган. Алардын бирин айтылуу чыгыш таануучу, профессор Миркасым Усманов жазганы белгилүү. Пост-советтик доордо анын ысымын түбөлүккө калтыруунун ар кыл усулдары жүзөгө ашырылды. Маселен, Казан шаарындагы көчөлөрдүн бири — Кирпично-Заводская көчөсүнө анын ысымы ыйгарылып, эми бул көчө “Ади Атласи” (татарча Һади Атласи”) көчөсү деп аталып калды. 1996-жылы Бөгөлмө шаарында Ади Атласи атындагы коомдук кор негизделди. Бул кор негиздеген Ади Атласи сыйлыгына Р. Фахрутдинов (1996), М. Усманов (1997), Г. Даутов (1998), Ф. Иделле (1999), 3. Зайнуллин (2000), Р. Валеев (2003), Д. Сулейманов (2008), Бурханов А. (2014) сыяктуу аалымдар жана айдыңдар татыган.
Кыргыз таануу жааты
“Шибер тарыхы” китеби аркылуу Ади Атласи кыргыздардын түрк калктарынын ичинен көөнө тарыхта этностук аты чагылдырылган байыркы элдердин бири болгондугун татарлар менен башкырларга гана эмес, жалпы орток түрк арап арибиндеги адабиятты ээн-эркин окуй алган мүлдө адабий журтчулукка кеңири маалымдаган.
Коопсуздук чаралары
Коопсуздук чаралары – көптөгөн чет өлкөлөрдүн (АКШ, Англия, Германия ж. б.) кылмыш-жаза укуктарындагы жаза менен бир катардагы жаза-укуктук таасир этүү чараларынын бири. К. ч-н колдонууну кылмыш-жаза укугунун социологиялык мектеби сунуштаган. Жазадан айырмалуу К. ч. кылыгы үчүн жазалоо же коркутуу максаттарын көздөбөйт, ал эми кылмыш жасаган же болбосо коомдук коркунучтуу жосун жасоочу кишинин «коркунучтуу абалын» алып салууга багытталат. Ошондуктан алдынала камакка алуу негизги К. ч-нын бири болуп саналат. К. ч-н көздөгөн алдын алуу максаттарына жеке адамды бейтарапташтыруу, болбосо ресоциализациялоо менен жетишилет. Адатта К. ч-н колдонуу так мөөнөттү аныктоо менен чектелбейт, бул жеке адамдын «коркунучтуу абалынын» өнүгүшүнө жараша аракет кылууга мүмкүндүк берет. КР кылмыш-жаза укугунда К. ч. институту каралган эмес.
Инола (Оклахома)
Инола (Оклахома) (Inola) — Оклахома штатынын Rogers округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1788 киши. Болжолдуу аянты - 17.1 км². FIPS коду — 40-37100.
Шедевр
Шедевр — искусствонун, адабияттын эң мыкты ийгилиги болуп саналган, өтө жогорку деңгээлге жеткире иштелген эң көрүнүктүү чыгарма. Мисалы, Л. Н. Толстойдун «Согуш жана тынчтык», М. Шолоховдун «Тынч Дон» романы, Ш. Руставелинин «Жолборс терисин жамынган баатыр» поэмасы адабияттагы шедеврлерге кирет.
Булак: Ж. Шериев, А. Муратов  Кыргыз адабияты  терминдердин түшүндүрмө сөздүгү
Чабаевка (Краснокам району, Башкыртстан)
Чабаевка — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Шушнур айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 21 киши. Почта индекси — 452943, ОКАТО коду — 80237865006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Эдигеева, Айсанат
'''Эдигеева, Айсанат – киноактриса
Өмүр баяны жана чыгармачылыгы
Айсанат өтө эле жаш экенине карабастан, 2012-2013-жылдардын аралыгында 5 фильмге тартылып, анын ичинде 4 фильмде башкы ролду ийгиликтүү аткарды. Айсанаттын киного келип калганы өзүнчө бир кызык окуя. 2012-жылы жаз айларынын ичинде Туз айылында "Каргыш" фильми тартылып калат. Фильмдин тартылышына Туз айылынын жаштары айрыкча көмөк көрсөтүшөт. Фильмдин бир эпизодунда окуучу кыз керек болуп калып, режиссер Ж.Кулмамбетов айылдык жаштардан бир жөндөмдүү окуучу кызды таап келүүлөрүн өтүнөт. Айылдык жигиттер бир кыздын ордуна эки кызды таап келишет. Биринчиси эпозоддо ойномок, экиничиси жөн эле аны ээрчип келет, киного кызыгып. Режиссер экөөнү тең эле тартыла берсин деп коет. Тартыла турган кызды ээрчип келген кыз Айсанат болчу. Бирок, фильмдин режиссеру менен оператору Т. Акималиевге ошол ээрчип келген Айсанаттын ойногону өзгөчө жагып калат. Ошол учурда Ж.Кулмамбетов кийиники фильмин баштамакчы болуп, башкы ролго Айсанаттын курагындагы өспүрүм кызды издеп жүргөн болчу. Режиссер дароо эле Айсанатты кийинки фильмдин кастингине чакырат. Ошентип орто мектепи аяктай элек жатып, Айсанат эки фильмге, бирөөндө эпизодго, экинчисинде башкы ролго тартылат. Айсанат азыркы учурда студентка - Б.Бейшеналиева атындагы искусство институнун “Актердук” факультетине 2012-жылы өткөн. Кино Айсанаттын стихиясы, ал фильмге тартылып аткан учурда, образдуу салыштырганда ал өзүн суудагы балыктай эле сезет.
Интернет шилтемелер
@aisanatedigeeva
Алоокенин Анжыяндан качканы
Алоокенин Анжыяндан качканы Сагымбай Орозбаковдун варианты боюнча Алооке жөнүндөгү окуянын корутунду бөлүмү, эпостогу белгилүү сюжеттердин бири.
Манас баштаган эр бүлө Шорукка каршы казатка кеткенде Алооке өзүнө таандык кытайкалмактан неме калтырбай түп көтөрө ээрчитип, кытайга карай качып жөнөйт. Алтымыш уулунун кенжеси Бээжинде окуп жаткан Коңурбай алдынан чыгып, кыргыздан да качып болобу, мен Манас менен өлбөгөн жерде калышам десе, кексе Алооке демиңди баса тур, акыры Манас Бээжиниңе да келет, күчүңдү ошондо көрөбүз деп уулун тыйып коёт. Манас Шоорукту жеңип келгенде Анжыяндагы Алооке баш болгон кытай-калмактан эч ким калбай качып кеткен болот. Баатыр качса барсын деп кенебей артынан куугун салбай жатып калат.
Эпизод Радлов жазып алган вариантта жок, бирок Көкөтөйдүн ашында  Коңурбай менен сайышка чыгардагы сөзүндө Манас Алоокеге каршы барганын, ошондо Сары өзөн Чүйдүн башында Коңурбай менен беттешкенин айтып, анда алы жетпеген, эми алы жетмек беле дейт. Буга караганда качып бара жаткан атасына жолугуп, Манас менен кармашам деген Коңурбайдын сөздөрү балким мурда, эпосто айтылган эки чоң баатырдын беттешүүсү менен байланыштуу окуя болушу да мүмкүн.
Саякбай Каралаевдин вариантында Алоокенин Анжыяндан качуусу Сагымбай Орозбаковдун вариантында башкача планда айтылып, окуя кытайлык кандын өлүмү менен аяктайт. Коңурбай атасы Алоокени Манас өлтүргөнүн угуп, Карыкандан атамдын өчүн алам деп кол сураганы, Карыкан азыр алың жетпейт, алты жылда Манас өзү мында келет, эрдигиңди ошондо көрөбүз деп тыйып койгону окуянын андан наркы уландысы.
Башка манасчылардан Шапак Рысмендеевдин вариантында, Молдобасан Мусулманкуловдун вариантында окуя Сагымбай Орозбаковдун вариантына жакын планда айтылат.
Копирайт (энчилик, ээтамга, ээбелги)
Копирайт (энчилик, ээтамга, ээбелги) – 1) демейки орус тилине субъективдүү автордук укуктун түгөй түшүнүгү катары 1990-жылдары кирген; 2) автордук укукту коргоо белгиси (© белгиси – айланадагы «Copyright» сөзүнүн алгачкы тамгасы). Автордук укук ээсинин аты менен чыгарма алгач жарык көргөн жылды бекемдейт.
Транслитерация
Транслитерация (лат. Trans-аркылуу жана lit(t)era-тамга,арип)-белгилүү бир жазмада жазылып калган текстти башка бир жазуу системасына салып кайрадан иштеп чыгуу ыкмасы.
Транслитерация (латынча trans — аркылуу жана Lit(t)era — тамга, арип) — белгилүү бир жазмада жазылып калган текстти башка бир жазуу системасына салып кайрадан иштеп чыгуу. Ч. Валиханов 1856-ж. «Көкөтөйдүн ашы» эпизодун кадым (эски) формасында араб алфавитине салып жазып алган. Ал текстти А. Маргулан казак тилинде жарыялаган (Көкөтайдын эртегici, Алматы, 1989), Ошол эле текстте К. Ботояров менен Ш. Ибраев араб алфавитинен азыркы кыргыз алфавитине салып транслитерацилап, «Ала-Тоо» журналына (1979, № 7) толук жарыялашкан. Ал эми ошол тексттин араб алфавитинен латын алфавитине да транслитерациланган. А. Г. Хатто тарабынан ишке ашырылган. «Көкөтөйдүн ашы» деген ат менен 1977ж. Лондондо жарыяланган.
Гватемала Республикасы
Гватемала Республикасы – Борбордук Америкадагы мамлекет. Түндүгүнөн жана батышынан Мексика, түндүк-чыгышынан Белиз, түштүк-чыгышынан Сальвадор жана Гондурас менен чектешет. Чыгышын Кариб деңизи, түштүк-батышын жана түштүгүн Тынч океан чулгайт. Аянты 108,9 миң км2. Калкы 12,7 млн (2006); калкынын саны боюнча Борбордук Америкадагы ири өлкө. Мамлекеттик тили испан тили. Борбору Гватемала шаары Акча бирдиги кетсаль. административдик-аймактык жактан 22 департаментке бөлүнөт. Гватемала БУУнун, ЮНЕСКОнун, Эл-аралык атом энергиясы агентчилигинин, Эл-аралык валюта фондунун, Бүткүл дүйнөлүк саламаттыкты Администрациялык-аймактык бөлүнүшү (2002): сактоо уюмунун, Эл-аралык реконструкция жана өнүгүү банкынын, Эл-аралык олимпия комитетинин жана башка мүчөсү.
Мамлекеттик түзүлүшү
Гватемала унитардык мамлекет. Конституциясы 1985-ж. 31-майда кабыл алынган. Башкаруу формасы президенттик республика. Мамлекет жана өкмөт башчысы президент. Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы бир палаталуу Республика конгресс. Аткаруу бийлигин президент жетектеген өкмөт жүзөгө ашырат. Саясий партиялары: Улуттук прогресс партиясы, Гватемала Республикалык фронту жана башка. Гватемаланын рельефи тоолуу. Өлкөнүн түндүгүн акиташтегинен турган Петен тайпактоосу ээлесе, түштүгүндө Тынч океанды бойлой кууш ойдуңдар созулуп жатат. Эң ири тоо системасы Сьерра-Мадре, ал көптөгөн жанартоолордон (андан ичкери аракеттегилери да бар) турат; эң бийик жери Тахумулько жанартоосу (бийиктиги 4220 м). Жертитирөөлөр тез-тез болуп турат. Климаты тропиктик, пассаттык-муссондук, жумшак. Тоолуу аймактарында жылдык орто температурасы 20°С, бийик тоолорунда 8-13°С. Жылдык жаан-чачыны туюк тоо аралык ойдуңдарда 500 мм, түштүкчыгышында 2000 мм, тайпактоолордо 3500 мм. Негизги дарыялары Мотагуа, Полочик. Көлдөрү: Исабаль, Атитлан, Амантитлан жана башка Гватемала Борбордук Америкадагы өлкөлөрдөн бай флорасы менен өзгөчөлөнүп, көптөгөн эндемиктер кездешет. Кызыл-сары, кызыл ферраллит топурагы басымдуу. Аймагынын жарымынан көбүн дайыма жашыл токой каптап жатат. Түндүгүндө эмен жана кызылкарагай, түштүгүндө жалбырагы күбүлмө токой жана саванна өсөт. Кенбайлыктарынан коргошун, никель, вольфрам, хром, цинк, күмүш казылып алынат, ошондой эле нефтинин да запасы бар. Жалпы аянты 2,5 млн га болгон коргоого алынган 73 табигый аймагы бар, андан ичкери Сьерра-де-лас-Минас жана Майя биосфералык резерваттары [анын аймагында Тикаль (Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген), Рио-Дульсе, Атитлан улуттук парктары] уюшулган. Негизинен аргындар (55%), ошондой эле индейлер, европалыктар жана башка улут өкүлдөрү жашайт. Көпчүлүгү католиктер, кийинки мезгилде протестанттар көбөйүүдө. Орто жыштыгы 1 км2 жерге 117 киши. Калкынын жашынын орто узактыгы: эркектериники 67,6, аялдарыныкы 71,2 жашаары Шаар калкы 39,9%. Ири шаарлары: Гватемала, Кесальтенанго.
Тарыхы
Биздин заманга чейинки 2-миң жылдыкта Гватемала аймагында индей уруулары жашап, дыйканчылык (жүгөрү, агава, пахта) жана мергенчилик менен кесип кылган. Аларда курулуш, архитектура, астрономия, жазуу жакшы өнүккөн. Биздин замандын башында Петен-Ица көлүнүн түндүк-чыгышында жогорку деңгээлде өнүккөн майя цивилизациясынын борборлорунун бири болгон шаарлар пайда болгон. Гватемаланын аймагында майя жазуусу иштелип чыккан. 15-кылымдын аягында уруулардын өзара согушунан Гватемаланын экономикасы жана мадабияты төмөндөгөн. Америкадагы испан колонияларынын көзкаранды эместиги үчүн согушунун (1810-26) жүрүшүндө Гватемала 1821-ж. Испаниянын эзүүсүнөн бошотулган. 1823-ж. Борбордук Американын бириккен провинцияларынын федерациясынын курамына кирген. 1839-ж. федерация жөнүндөгү пакт жоюлуп, өзалдынча бир нече республика (Гватемала, Гондурас, Никарагуа, Саль вадор жана Коста-Рика) түзүлөт. Плантациялык ири чарбалардын өнүгүшү менен Гватемалада капит. мамилелер калыптана баштайт. 1898-ж. М. X. Эстрада Кабрера катаал диктатура режимин орнотот. АКШ 20-кылымдарда Гватемаланын банандуу мыкты жерлерин, темиржолдорун, портторун ээлеп, «мамлекет ичиндеги мамлекет» курат. Өлкөдө 20-жылдары улуттук-боштондук жана демократиялык кыймыл кулач жаят. 1931-ж. генерал X. Убиконун аскердин диктатурасы орнотулат. Өлкөдө репрессия күч алган. 2-дүйнөлүк согуш мезгилиндеги улуттукбоштондук кыймыл X. Убиконун кулашын шарттап, 1944-54-жылдагы революциянын жеңишине алып келди. X. Аревало (1945-51) менен Арбенс Гусмандын (195154) өкмөттөрү демократиялык конституция кабыл алып, агрардык реформа жүргүзө баштаган, демократиялык эркиндик жана башка социалдык инстититуттар калыбына келтирилген. 1954-85-жылдар аралыгында бир нече аскердик төңкөрүштөр болуп өткөн. Өкмөттүк аскерлер менен Улуттук революциялык биримдик уюмунун ортосундагы 30 жылга созулган куралдуу кагылыштар 1996-ж. токтогон. 1995-ж. ноябрда аралы Арсу Иригойен президенттикке шайланган. 2004-ж. январда президенттик постко О. X. Р. Бергер Пердомо шайланды.
Маданияты
Гватемала агрардык өлкө. ИДПнин көлөмү 62,97 млрд доллар (2005, АКШ); аны киши башына бөлүштүргөндө 5200 доллардан туура келет. ИДПде тейлөө чөйрөсүнүн үлүшү 58,1%, айыл, токой жана балык чарбаларыныкы 22,8%, өнөржайдыкы 19,1%. Негизги айыл чарба өсүмдүктөрү: кофе, банан, кардамон, гозо; өз керектөөлөрү үчүн жүгөрү, шалы, буурчак өстүрүлөт. Аймагынын 12,5%ин айдоо аянты ээлейт. Мал чарбачылыгы өнүккөн. Балык кармалат (негизинен креветка). Баалуу тропик дарактары жана чикле чайыры (сагыз өндүрүшү үчүн) даярдалат. Туз казылып алынып, иштетилет. 2003-ж. 6,9 млрд кВт\bulletс электр энергиясы өндүрүлгөн. Тамак-аш татымал, булгаары, текстиль, нефть-хим. өнөржай ишканалары, нефть ажыратуу, болот-прокат заводдору иштейт. Деңиз соода флотунун тоннажы 353 миң о дедвейт. Темиржолунун узундугу 1139 км, автомобилдики 14 миң км, ички суу жолунуку 260 км (жыл бою кеме жүрөт). Деңиз порттору: Пуэрто-Барриос, Сан-Хосе, Чамперико. Нефть куурунун узундугу 480 км (2004). Негизги соода шериктери: АКШ, Мексика, Борбордук Америка өлкөлөрү, Германия. Туризм өнүгүүдө. Майя индейлеринин байыркы мадабияты Г. аймагында 2-9-кылымдарда гүлдөп өнүккөн (Борбордук Тикаль, Каминальгую, Киригуа; пирамида же мунара түрүндөгү храмдар, аксарайлар, алтарлар, жазылган жана оймо-чиймеленген карапа идиштер; таш, сөөктөн жасалган буюмдар). Мадабиятын бул салттары индейлердин көркөм өнөр колөнөрчүлүгүндө (кара, кызыл жана ак кездемелерге геом. оюу-чийүүлөр, жоолук жана курларда адамдар менен айбандардын келбеттери; эркектердин көйнөктөрүндө жана аялдардын кофталарында саймалар, карапа идиштердеги жазуулар, агава буласынан жана пальма жалбырагынан токулган буюмдар) сакталып калган. Колониялык мезгилде жаңы шаарлар өсүп чыкты (Антигуа, Чичикастенанго). Барокко стилиндеги жазы дубалдуу, мавритан мотивинде салынган курулуштар пайда болгон (арх. Л. Диес Наварро, Х. М. Рамирес). Күмүштөн, карапа же жыгачтан жасалып, алтын, күмүш, эмал, лак менен кооздолгон ыйыктардын өзгөчөлөнгөн статуяларын жасашкан. Живопись диндик мүнөздө өнүккөн. 19-20-кылымдарда реалисттик пейзаж жана турмуштук жанр өнүккөн. Индейлердин турмушу жөнүндө сүрөтчүлөр Т. Фонсен, Р. Ласо, Х. Сисай-Сисай жана башка тартышкан.
Историчний музей
Историчний музей — Харьков метросунун Салтовская сызыгындагы бекет. 1984-жылы 11-августта ачылган.
«Bосход»
«Bосход» — Жер айланасындагы орбита боюнча учкан көп орундуу космос кемелеринин аты. «Восходдун» констр. жагынан «Восток» кемесинен айырмасы жумшак кондуруу системасы, резервдүү тормоздук кыймылдаткыч жасалгалары, иондуу билдиргич (датчик) аркылуу багыт алуу системасы, өркүндөтүлгөн телевизор жана радиотехникалык аппаратурасы бар. «Восход-1» кемесинин учкуч-космонавты В. М. Комаров (командири), илимий кызматкер К. П. Феоктистов, врач Б. Б. Егоровдордон турган экипажы 1964-ж. 12-октябрда орбитага чыгарылган. Экипажы космонавт П. И. Беляев (командири) жана учкуч-космонавт А. А. Леоновдон турган «Восход-2» кемеси 1965-ж. 18-мартта учурулган. Космонавт А. А. Леонов өз алдынча (жеке) жашоого мүмкүнчүлүк берген скафандр кийип, дүйнөдө биринчи болуп ачык космос мейкиндигине чыккан, кемеден 5 м алыстыкта 20 мин убакыт сыртта жүрүп, сүрөткө тартуу жана өлчөө иштерин аткарган. «Восходдун» максимум массасы 5,68 т, максимум учуу бийиктиги 497 км.
Революциялык кырдаал
Революциялык кырдаал — революция болоор алдындагы кыска мезгилде процессти революцияга алып келүүчү белгилерди айтабыз.
Революциялык кырдаалды методологиялык жактан эң туура иштеп чыккандар марксизм-ленинизм окуусунун өкүлдөрү. Алардын Революциялык кырдаал жөнүндөгү окуусун классикалык революцияларды, «жибек революцияларды» изилдеген тарыхчы- лар да, саясат таануучулар да кабыл алышкан. Бул окууларда Революциялык кырдаал ар түрдүү аныкталат, бирок маңызы бирдей.
Кыскача ал төмөнкү үч белгини көрсөтөт: 1.   «Төмөнкүлөрдүн» мурункудай жашай албай, ал эми «жогоркулардын» мурункудай башкара албай калышы; 2.   Эл массасынын жакырдануусунун адаттан тыш төмөндөп кетиши жана алардын бийликке болгон нааразычылыгынын укмуштуудай күчөшү; 3.   Эл арасындагы оппозициячыл күчтөрдүн активдүүлүгүнүн жогорулашы жана бийликтин аларга карата болгон репрессиясынын катаалданышы.
Аталган белгилердин суммасы Революциялык кырдаалды жаратат да, революциянын себептеринин бири ото курч деңгээлге жетип, революция чыгып кетчү жагдай түзөт. Ал революциянын шылтоосу болуп, революциялык акт башталып кетет.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Симоносеки келишими
Симоносеки келишими (1895) япон-кытай согушунан (1894-95) кийин Япония менен женилген Кытай ортосунда 17-апрелде Симоносеки шаарында түзүлгөн.
Симоносеки келишими боюнча Кытай өз бийлигиндеги түпкү көз карандысыздыгын таанып, Японияга Тайвань аралын, Пэнхуледао аралдарын жана Ляодун жарым аралын берип, 200 млн лян контрибуция төлөгөн.
Япондорго Кытайда свода үчүн бир нече порт ачып, өнөр жай ишканаларын курууга укук берген. Бул Кытайга чет элдик капиталдын киришине шарт түзгөн.
Келишим түзүлгөн соң Россия, Германия жана Франциянын нааразылыгынан улам Япония Ляодун жарым аралыннан баш тартып, бирок контрибуцияны дагы 30 млн лянга көбөйткөн.
Симоносеки келишими Кытайдын жарым колонияга айланышында негизги этап болгон.
Нуклеопротеиддер
Нуклеопротеиддер (лат. nucleus – ядро) – белоктор мененнуклеин комитеталарынан турган татаал комплекстүү заттар. Алардын молекулярдык салмагы бир нече миңден миллионго чейин болот. Н. клетка ядросунун курамына кирип, белоктордун биосинтезинде ген. информацияны сактоодо жанаберүүдө чоң мааниге ээ. Нуклеин комитетасынын түрүнө жараша рибонуклеопротеиддер жана дезоксирибонуклеопротеиддер болуп бөлүнөт. Нуклеопротеиддер – оору козгогуч эң майда вирустардын курамынын негизги компоненти.
Бөйрөк үстүндөгү без
Бөйрөк үстүндөгү без — киши жана омурткалуу жаныбарлардын ички секреция органы; бөйрөктүн жогору жагынан орун алган. Бөйрөк үстүндөгү без кыртыш (сырткы) жана мээ сымал (ички) катмардан турат. Кыртыш катмары 50дөй ар кандай гормондорду иштеп чыгарат. Анда минерал алмашууга таасир этүүчү альдестерон; углевод жана белок алмашууга катышуучу, ошондой эле организмдин коргоо реакциясын камсыз кылуучу — кортикостерон жана гидрокортизон; жыныс гормондору сыяктуу таасир берүүчү андроген, эстроген жана прогестерон гормондору пайда болот.
2018 футбол боюнча дүйнө чемпиондугу. F тайпасы
Оюн № 11. Германия — Мексика
17-июнда футбол боюнча Дүйнө чемпиондугунун "F" тайпасынын оюндарынын алкагында Орусиянын Москва шаарындагы "Лужники" стадионунда Германия менен Мексика курама командаларынын беттеши орун алып. Беттештин башкы калысы ирандык Алиреза Фагани.
Бөйрөк үстүндөгү без
Алар жалпы кортикостероиддер деп аталат. Бөйрөк үстүндөгү бездин кыртышынын шишигинде же анын көлөмү чоңоюп кеткенде гормону көп бөлүнүп Иценко-Кушинг оорусу пайда болот. Ал эми гормондор аз иштелип чыкса Аддисон оорусуна алып келет. Бөйрөк үстүндөгү бездин мээ катмары 2 гормон — адреналин жана норадреналин бөлүп чыгарат. Алар нерв учтарына, жүрөк-кан тамыр системасына, алмашуу процесстерине таасир тийгизет. Бул гормондор мээ катмардын шишигинде өтө көп бөлүнүп чыгат. Бөйрөк үстүндөгү бездин кызматы нерв системасынын көзөмөлүндө өтүп, башка ички секреция бездери менен тыгыз байланышта болот.
2018 футбол боюнча дүйнө чемпиондугу. F тайпасы
Оюн № 11. Германия — Мексика
Германия курамасынын тизмеси: Дарбазачы: Мануэль Нойер ("Бавария"); Коргоочулар: Жером Боатенг, Матс Хуммельс, Йозуа Киммих ("Бавария"), Марвин Платтенхардт ("Герта"); Жарым коргоочулар: Юлиан Дракслер ("Пари Сен-Жермен", Франция), Сами Хедира ("Ювентус", Италия), Тони Кроос ("Реал", Испания), Месут Озил ("Арсенал", Англия); Чабуулчулар: Томас Мюллер ("Бавария"), Тимо Вернер("Лейпциг"); Башкы машыктыруучу: Йоахим Лёв (Германия).
Мексика курамасынын тизмеси: Дарбазачы: Гильермо Очоа ("Стандард", Бельгия); Коргоочулар: Уго Айяла ("Тигрес"), Хесус Гальярдо ("УНАМ"), Мигель Лаюн ("Севилья", Испания), Эктор Морено ("Реал Сосьедад", Испания); Жарым коргоочулар: Андрес Гуардадо ("Бетис", Испания), Эктор Эррера ("Порту", Португалия), Хавьер Акино ("Тигрес"). Чабуулчулар: Хавьер Эрнандес ("Вест Хэм Юнайтед", Англия), Ирвин Лосано ("ПСВ", Голландия), Карлос Вела("Лос-Анжелес", АКШ). Башкы машыктыруучу: Хуан Карлос Осорио (Колумбия)
Оюн № 27. Германия — Швеция
Беттештин башкы калысы Шимон Марчиняк (Польша).
Германия курамасынын тизмеси: Дарбазачы: Мануэль Нойер ("Бавария"). Коргоочулар: Жером Боатенг, Йозуа Киммих ("Бавария"), Маттиас Гинтер ("Боруссия" Мёнхенгладбах), Йонас Хектор ("Кельн"), Антонио Рюдигер ("Челси", Англия); Жарым коргоочулар: Юлиан Дракслер ("Пари Сен-Жермен", Франция), Тони Кроос ("Реал", Испания), Себастьян Руди ("Бавария"), Марко Ройс ("Боруссия" Дортмунд). Чабуулчулар: Томас Мюллер ("Бавария"), Тимо Вернер("Лейпциг"). Башкы машыктыруучу: Йоахим Лёв (Германия).
Швеция курамасынын тизмеси: Дарбазачылар: Робин Ольсен ("Копенгаген", Дания) Коргоочулар: Микаэль Лустиг ("Селтик", Шотландия), Виктор Линделеф ("Манчестер Юнайтед", Англия), Андреас Гранквист ("Краснодар", Орусия), Людвиг Аугустинссон("Вердер", Германия), Жарым коргоочулар: Эмиль Форсберг ("Лейпциг", Германия), Виктор Классон ("Краснодар", Орусия), Албин Экдаль ("Гамбург", Германия), Себастьян Ларссон ("Халл", Англия), Чабуулчулар: Ола Тойвонен ("Тулуза", Франция), Маркус Берг ("Аль-Айн", БАЭ), Башкы машыктыруучу: Роберто Мартинес (Испания).
Бөйрөк ишинин начарлашы
Бөйрөк ишинин начарлашы — бөйрөктүн функцияларынын өтө катуу бузулушу. Мында бөйрөктө кан айлануу бузулуп, сийдикти бөлүп чыгаруу начарлайт да организмде уулуу заттар көбөйүп, кислота-жегич, суу-электролит балансы өзгөрөт.
Бөйрөк оорунун түрү
Катуу кармаган жана өнөкөт түрү бар. Катуу кармоочу түрү көбүнчө 20—40 жаш куракта көп жолугат. Бөйрөк ишинин начарлашына канды көп жоготуп, кан басымынын кескин төмөндөшү, шок, бөйрөк же аорта кан тамырларында кан уюп калуу, узак убакытка ич өтүп же тынымсыз кусуу, дененин катуу күйүшү, заара айдама дарыларды узакка ичүү алып келет. Ошондой эле ар түрдүү уу заттар менен уулануудан (бөйрөк ткандары өтө сезгич келип, чөйчөк сымал капсулалары, заара каналчалары сезгенип, шишип, жараланып, чирий баштайт), бөйрөктүн ириңдүү сезгенүү ооруларынан, бөйрөк түтүгүн таш тосуп же заара жолдорун шишик басып кокусунан бөйрөк түтүгүнүн бүтөлүп калышынан болот. Катуу кармаган түрү өтүшү боюнча төрт стадияга бөлүнөт:
Анын белгилери оорунун себебине жараша болот. Мисалы, криминалдык аборт, бөйрөктүн ириңдүү оорусу, жылан, кара курт жана башка уусу менен жапа чеккенде дененин ысышы, чыйрыгуу, кубаруу, тырмактын учтары, ээк көгөрүп, арадан бир нече убакыт өткөндөн кийин деле саргайып, кандын басымы төмөндөйт; оорулуу эс-учун жоготушу да ыктымал. Оорулуунун абалы оңоло баштаганда зааранын бөлүнүп чыгуусу акырындык менен көбөйө баштайт (бир күндө 500—600 мл), 2—3 күн өткөндөн кийин 1800—2000 лден ашык заара бөлүп чыгат.
Оорунун себептери
Бөйрөк ишинин начарлашынын өнөкөт түрүн бөйрөктүн узакка созулган (3—10 жылга чейинки) оорулары (гломерулонефрит, пиелонефрит, бөйрөктүн таш жана кургак учук оорулары, гидронефроз жана башка) дуушар кылат. Өнөкөт оорулар акырындык менен бөйрөктүн иштешин бузат. Эки бөйрөктүн тең ишинин начарлашы өнөкөт оорудан кийин акырындык менен канда уу заттар көбөйүп уремияга алып келет. Бардык органдарда: нерв, угуу, көрүү системасында, өпкө-жүрөк, ичеги-карын, боордо өтө оор өзгөрүүлөр пайда болот.
Өз учурунда диспансердик учётко алынып, дарыланып жүргөн оорулууларда бир нече жылга чейин бөйрөк иши начарласа да, ал 3—4 стадияга өтүп кетпейт. Бирок оор жумуш жасоо, диетаны сактабоо, ичкилик ичүү, ар түрдүү жугуштуу оорулар бөйрөккө күч келтирип, уремияны чакырышы мүмкүн. Оорулуу алсырап, бат чарчайт, ишке жөндөмдүүлүк жоголот, баш ооруйт, окшуп, кусат, тамак ичүү начарлайт, арыктайт, бет, көздүн алды агыш тартып тери кургап, түлөйт. Колу-буттун күчү кетип, кол калтырап, сөөк, муун сыздап ооруйт. Кан менен зааранын составы өзгөрөт. Канда шлактар — уу заттар (азот, мочевина, креатинин) 2—3 эсе көбөйүшү мүмкүн.
Дарылоо
Дарылоо оорунун түрүнө, стадиясына жараша жүргүзүлөт: диетаны сактоо, калориялуу, витаминдүү тамак сунуш кылынат. Катуу кармоочу түрүн дарылоодо, эгерде заара жолдорун таш тосуп калса жана башка учурда тезинен операция жасап, зааранын чыгышын калыбына келтирүү керек.
Кор аккредитиви
Кор аккредитиви – буйрук берүүчү (импортер) негизги келишим боюнча өз милдеттенмелерин аткарбай койгон учурда эмитент-банктын бенефициар-алуучуга белгиленген сумманын чегинде төлөмдөрдү жүргүзүү милдеттенмеси.
Зоя чырашы
Зоя чырашы (Eremurus zoae), (Vved.) - Чачы тамыр-сабактуу, кыска вегетациялуу чөп өсүмдүк, геофит, ксеромезофит. Сабагы, түксүз, бийиктиги 25-40 см. Жалбырактары сызгычтай, шуштугуй, туурасы 5-6 мм. Гүл тобу көп гүлдүү, цилиндрдей. Гүл жан жалбырактарынын түбү жазы үч бурчтуу, жогору жагы учтугуй, гүл сабынан узун, узундугу 1,5-2 см. Коңгуроодой гүл коргонунун желекчелери сары, көрүнгөн тарамыштуу, узундугу 15-16 мм. Кутучасы жылмакай, шар сымал.
Биологиялык өзгөчөлүктөрү
Апрелң-майда гүлдөп, майда мөмөлөйт.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Кыргыз тоо кыркасынын түндүк капталынын Ысыката жана Кегети капчыгайларынын аралыгында учурайт.
Өсүү шарттары
Гипстелген топурактуу тоо беттеринин төмөнкү алкактарында өсөт.
Чектөөчү факторлор
Түр өскөн аймактарда адамдын чарбачылык иш аракеттери, жазында мал жаюу, гүлүн үзүп, тамыр-сабактарын казып алуу.
Өстүрүү
Маалымат жок.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Иштелип чыкпаган.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Популяциясына иликтөө жүргүзүп, түр кеңири таралган жерлерде ботаникалык заказниктерди уюштуруу.
Статусу
VU. Кыргыз тоо кыркасынын сейрек, чукул кездешкен эндем түрү.
Сюнду
Сюнду — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сибирчата-Яха дарыясынын оң жээгинен 55 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ылакап
Ылакап - кандайдыр бир окуянын негизинде же адамдардын жүрүш-турушунун, мүнөзүнүн өзгөчөлүгүнүн жыйынтыктап, так элестүү кылып берилген, өзүнчө чечүүчү тарыхы бар, көбүнчө каймана айтылып, контекстке карата мааниси чечилүүчү кыска, образдуу сүйлөм.
Ылакаптар өзүнүн табияты боюнча макалдарга жакын келет, бирок төмөнкүдөй белгилери менен алардан айырмаланып турат: 1) Макалдарда ой аягына чейин толук чыгарыла айтылат. Мисалы, «Байлык мурат эмес, жоктук уят эмес». Ылакапта ой кыйыр түрдө айтылып, жыйыитыкты угуп жаткан адамдын өзүнүн чыгарышы талап кылынат. Мисалы, «Сүткө оозу күйгөн, айранды үйлөп ичиптир». 2) Ылакаптарга Караганда макалдарда дидактикалык маани күчтүү болот. 3) Ылакаптарда айтылып калуу ссбеби, анын чыгыш тарыхы болот, макалдарда бул нерсе болбойт. 4) Макалдарда рифма, ритм колдопулса, ылакаптарда буга анча маани бериле бербейт. 5) Ылакаптар айрым учурда белгилүү бир территориядагы адам дар үчүн гана колдонулуп, колдонулуш жагыиап чектелген болот. Мисалы, Ош аймагындагылар «Кембагал Алайга барса да тезек терет» деген ылакапты колдонушат. Ылакаптарда тарбиялоо максаты болуу менен элдин тарыхын, философиясын чагылдыруу жагынан фольклордук башка жанрлардан артыкча жактары бар.
Шилтеме:
http://kyrgyzinfo.ru
Кичи Выдриха дарыясы
Кичи Выдриха (Выдриха) — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Выдриха дарыясынын оң жээгинен 14 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кызыл-Кыштак, Кара-Суу району
Кызыл-Кыштак (Кызыл-Кыштак) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Кызыл-Кыштак айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 10 816 киши.
Колдонулган адабияттар
Кыргызстан: народная революция, 24 март 2005 / Памирбек Казыбаев. — Бишкек: Учкун, 2006. — С. 130. — 415 с. (рус.) и (кирг.)
Симонов Рубеп Николаевич
Симонов Рубеп Николаевич (20. 3(1. 4). 1899, Москва -5. 12. 1968, ошол эле жер) - советтик актёр жана режиссёр.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Төртай
Төртай - кырк чоронун бири. Кээде Дөрбөн уруусунан, кээде Дөрбөндүн уулу делет. Чоролордун катарында дайыма аты эскерилген баатыр. Манас Каныкейге күйөөлөп баргандагы ат чаап, жар тандоодо аты Салткүрөң 21-чи келип, тагдырына буюрган Сонобүбүгө үйлөнөт.
Коргонуу багытындагы жер
Коргонуу багытындагы жер – коргонуу коопсуздугу тармагындагы милдеттерди аткаруучу аскер бөлүктөрүн, аскер мекемелерин, аскердик окуужайларды ж. б. куралдуу күч уюмдарын жайгашуусу жана туруктуу иштөөсү үчүн бөлүнүп берилген жерлер.
Эр Ыбыш
Эр Ыбыш-кырк чоронун бири.С.Орозбаковдун айтуусу боюнча ар кандай окуянын мүнөзүнө ылайык дайыма кырк чоронун катарында саналат. Ыбыш кош башкарган чоро катары айтылат.
Хромопротеиддер
Хромопротеиддер (гр. Chromo - боёк), жөнөкөй белок заттарынан жана белок эмес боёлгон кошулмалардан турат. Мисалы, кан гемоглобини 96 % белок глобинден, 4 % гем тобунан пайда болот. Х-ге хлорофилл, гемоглобин кычкылдануу-калыбына келүү цитохром ферменттери кирет.
Университет (метро станциясы, Харьков)
Университет (,, 1991-жылдын 27-августда чейин — Дзержинська) — Харьков метросунун Салтовская сызыксындагы станция. 1984-жылы 11-августда ачылган.