cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кормак Маккарти
Кормак Маккарти (англ. Cormac McCarthy; туулгандагы аты: Charles McCarthy; 1933-жыл 20-июль) — америкалык жазуучу, драматург жана сценарист. Ал түштүк готика, вестерн жана пост-апокалипсистик жанрларды камтыган он роман жазган.
2005-жылы МакКартинин "Кандуу меридиан" (англ. Blood Meridian, 1985) аттуу бешинчи романын Time журналы 1923-жылдан бери жарыкка чыккан 100 мыкты англис тилиндеги китептердин тизмесине киргизген.
"Жылкылар" (англ. All the Pretty Horses, 1992) чыгармасы менен ал АКШнын Улуттук китеп сыйлыгы менен Улуттук китеп сынчыларынын сыйлыгына ээ болгон. Анын 2005-жылы чыккан "Улгайгандарга жай жок" (англ. No Country for Old Men) романы 2007-жылы окшош аталыштагы тасмага ылайыкташтырылып, "Эң мыкты тасма" сыйлыгы менен катар "Оскардын" төрт наамын жеңип алган. "Жылкылар", "Жол" (англ. The Road) жана "Кудайдын баласы" (англ. Child of God) китептери да тасмага ылайыкташтырылган.
Маккарти "Жол" (2006) көркөм чыгармасы үчүн "Пулитцер" жана Жэймс Тэйт Блэк мемориал сыйлыктарына ээ болгон. 2010-жылы The Times гезити "Жолду" акыркы 10 жылда жарык көргөн 100 мыкты көркөм жана нон-фикшн китептер тизмесинде 1-сапка жайгаштырган. Адабий сынчы Харолд Блум Маккартини Дон Делилло, Томас Пинчон жана Филип Рот менен катар Американын төрт башкы жазуучуларынын бири деп атап, "Кандуу меридиан" тууралуу Фолкнердин "Мен өлүп жатканда" (англ. As I Lay Dying) чыгармасынан берки улуу мыкты китеп деп билдирген.
Көчкөнов Орозбай
Көчкөнов Орозбай (1940-1993) - акын.
Орозбай Көчкөнов Жаңы-жол районундагы Калинин айылында 1940-жылдын 15-октябрында туулган. 1966-жылы КМУнун филология факультетинин журналистика бөлүмүн аяктаган. Эмгек жолун 1958-жылы колхозчу болуп иштөө менен баштаган. 1966-жылдан райондук «Ленинчил» гезитинде адабий кызматкер, 1968-жылдан телекерсөтүү жана радиоберүү боюнча Ош облустук комитетинде өз кабарчы, 1969-жылдан «Мугалимдер газетасында» бөлүм башчы, 1980-жылдан «Мектеп» басмасында редактор, улук редактор, редакция башчысы болгон. 1988-жылы «Адабият» басмасынын фольклор жана поэзия бөлүмүндө бөлүм башчы болгон. 1963-жылдан чыгармалары басма-сөздөрдө жарыяланып турган. Биринчи ырлар жыйнагы 1975-жылы «Бир түп дарак» деген ат менен жарык көргөн. Акындын айрым ырлары орус тилинде жарыяланган. 1978-жылы Элге билим берүүнүн отличниги. 1986-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Бир түп дарак: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1975. – 64 б. Жарык дүйнө: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Мектеп, 1977. – 78 б.
Эрөөл талаа: Дастан. – Ф.: Мектеп, 1981. – 128 б.
Көрөңгө: Ырлар жана поэма. – Ф.: Кыргызстан, 1983. – 136 б. Жай саратан: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1987.
Ак тайлак: Поэма. – Ф.: Адабият, 1989. – 24 б. Кан жол: Дастан. – Ф.: Адабият, 1991. – 272 б.
Поварница
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Гистограм
Гистограм (Bar graph-Гистограмма). Туурасы жана бийиктиги тиешелүү маанилерге туура келген горизонтал жана вертикал тилкелердин диаграмы гистограм деп аталат.
Колдонулган адабияттар
Bar graph
Воргэ-Кикя дарыясы (Норымтэли-Чатыль-Кы куймасы)
Воргэ-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Норымтэли-Чатыль-Кы дарыясынын сол жээгинен 29 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Сапониндер
Сапониндер (лат. sapo – самын) – өсүмдүктөрдө кездешкен гликозиддер тобундагы татаал орг. азотсуз бирикмелер. К-та же ферменттик гидролиздин таасиринен сапониндер моносахариддер жана агликонго ажырайт. С-дин курамына урон к-талары кирет, С. алынуучу өсүмдүктөргө самын дарагы, кызыл мыя, жана ошондой эле айрым деңиз жаныбарларынын денесинде учурайт. Ал самын сыяктуу тез көбүктөнгөн коллоид эритмелерин берет. Фенолдо, ири молекулалуу спирттерде жана башка менен туруктуу молекулалуу бирикмелерди пайда кылат да, ал ачуу даамдуу келет. С-ди кан тамырга куйганда кандагы эритроциттерди бузат. С. көбүк пайда кылгандыктан, өрт өчүрүүдө, пиво жана башка суусундуктарды даярдоодо ошондой эле медицинада кеңири пайдаланылат.
Воргэ-Кикя дарыясы (Норымтэли-Чатыль-Кы куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Муз-тоо
Муз-тоо — топоним. Урум кандан качкан ак Сайкал эри Жолой менен барган тоо. Эпосто «Жолойду жетелеп, Муз-Тоого чыга качып» (Радлов жазып алган вариант, 425) барганы айтылат. Географиялык реалияда Улуу-Тоо тоомунун (Борбордук Тянь-Шань) күн-чыгыш бөлүгү.
Заара бөлүп чыгаруу системасы
[[Файл:Заара бөлүп чыгаруу системасы.jpg|thumb|Заара бөлүп чыгаруучу система (схема):
1—бөйрөк; 2—бөйрөк күлтүгү;
3—заара агуучу түтүк; 4— табарсык.]]
Зара бөлүп чыгаруу системасы — заара пайда кылып жана аны бөлүп чыгаруучу органдар.
Бөлүнүп чыгуусу
Адам ичип жеген тамак заттар анын организминде сиңет жана ткань менен органдарда ар кандай химиялык кошулмаларга ажырап, организмди ууландыруучу түрдүү уу заттар пайда болот. Ага белоктордун алмашуусунан пайда болгон аммиак, булчуңдардын кыймыл-аракетинин негизинде келип чыккан сүт кислотасы жана башка уу заттар кирет. Айрым учурда тамак-аш менен организмге керексиз уу заттар кириши да ыктымал. Ошондуктан организм бул уу заттардын баарын тынымсыз бөлүп чыгарып турушу керек.
Алардын көпчүлүгү Заара бөлүп чыгаруу системасы аркылуу сийдик менен кошо сыртка бөлүнүп чыгат. Ошондой эле бул органдар ички чөйрөнүн, кандын жана ткань суюктугунун бир калыптагы абалын да сактайт. Себеби организмдеги эң татаал химиялык процесстер ушул суюктуктардын составына кирген заттардын туура айкалышынын негизинде гана жүрөт.
Түзүлүшү
Заара бөлүп чыгаруучу органдарга эки бөйрөк, бөйрөктөн табарсыкка сийдик агызуучу түтүк, табарсык жана заараны сыртка агызуучу канал кирет.
Булардын ичинен бөйрөк алгачкы жана акыркы сийдикти жаратуучу негизги орган. Ал эми заара агуучу түтүк, табарсык жана сийдикти сыртка агызуучу канал сийдикти бөлүп чыгаруучу органдарды түзөт. Бөйрөк жалаң гана сийдик пайда кылбастан ал ренин жана депрессин гормондорун канга бөлүп чыгарат. Бул гормондор организмдеги кан басымын иретке келтирип турат. Ал эми оң жана сол бөйрөктүн коңулунан сийдик агуучу түтүктөр башталып, табарсыкка барып куят. Сийдик агуучу түтүк узундугу 25—28 смге ич көңдөйүнүн арткы бетинде жайгашып, анын керегеси үч катмардан турат. Табарсык жамбаш чарасынын ичинде жайгашат. Табарсыктын көлөмү орто эсеп менен ымыркайдыкы 50 см, үч жашар баланыкы 180 см3, сегиз жашар баланыкы 250 см3, ал эми орто жаштагы адамдыкы 700—750 см3 ге чейин жетет. Адамдын табарсыгы түбү, денеси жана моюну болуп үч бөлүктөн турат. Табарсык сийдикти чогултуучу резервуар гана эмес, аны сыртка бөлүп чыгаруучу орган. Табарсык сийдикти чогултуп, кайра артты карай сийдик агуучу түтүктөргө жибербей кармап турат. Сийдик табарсыктан сийдикти сыртка агызуучу түтүккө өтөт. Анатомиялык түзүлүшү боюнча эркек менен аялдын сийдикти сыртка агызуучу түтүгү бири-биринен кыйла айырмаланат Алсак, эркектин сийдикти сыртка агызуучу түтүгү табарсыктан башталып, сырткы жыныс органынын башына чейин жетет. Анын уз. 16—18 смдей жогорку, ортоңку жана сырткы үч бөлүктөн турат. Эркектин сийдикти сыртка агызуучу түтүгү аркылуу жалаң гана сийдик акпастан, жыныстык катнашуу учурунда эркектин урук клеткасы (сперматозоиди) сыртка агып чыгат. Ал эми аялдын сийдикти сыртка агызуучу түтүгү болсо табарсыктан башталып, жыныс кынынын ооз жагынын үстүнө ачылат. Анын уз. 3—3,5 смдей. Аялдардын сийдикти сыртка чыгаруучу түтүгү кыска болуп, анын ички -жана сырткы кыскычтары анчейин бекем болбогондуктан, кээ бир учурда аялда сийдигин кармай албай калган учурлар болот. Заара кылуу — татаал рефлекстик акт. Ал табарсык капталынын булчуңдары жыйрылганда, заараны сыртка агызуучу каналынын сфинктери бошоңдогондо болот. Дени соо кишинин табарсыгында 250—300 мл заара толгондо заара кылгысы келет, суткасына 4— 6 жолу заара ушатат.
Оорулары
Заара бөлүп чыгаруучу системанын оорулары тубаса, анын ичинде тукум куума жана кийин пайда болушу мүмкүн. Кээ бир өөрчүү кемтигинде, мисалы, эки бөйрөктүн тең жок болушунда жашоо мүмкүн эмес, айрым кемтиктер бул системанын функциясынын бузулушу менен коштолот. Бөйрөктүн жетилбей калышында артерия басымы жогорулап, ак шишик басат, ошондой эле зат алмашуу бузулуп, кант жана кантсыз диабет (к. Кантсыз диабет, Кант диабети), подагра, кем акыл, сокур болуу ыктымал. Бөйрөк кыйла жетилбей калган учурда бөйрөк иши начарлап, уремияга алып келет. Заара агуучу түтүк менен табарсыктын өөрчүү кемтигинде зааранын агышы бузулат (к. Туттугуу), зааранын токтобой калышы мүмкүн. Заара агуучу түтүк менен табарсыктын тубаса жабыркашында бөйрөктү жана бөйрөк чөйчөкчөсүн сезгентет. Бул системанын кийин пайда болгон оорулары көбүнчө сезгенүү процессине, анын ичинде инфекция же травмага байланыштуу болот. Бөйрөктүн жана бөйрөк күлтүгүнүн сезгениши (к. Нефрит, Пиелонефрит) демейде ангина, скарлатинанын кабылдоосу катары өөрчүйт, ошондой эле геморрагиялык ысытмада, лептоспироздо байкалат, кээде ревматизм, эндокрин, аллергия ооруларын коштойт. Бөйрөктүн токсикалык катуу жабыркашы органикалык эриткичтер, сымап, мышьяк бирикмелери, өзүн өзү дарылоодо колдонулуучу кээ бир дарылар менен ууланууда, талгакта, сепсисте (ооруканадан сырткары абортто), өтө катуу күйгөндө, үшүк алууда жана башка байкалат. Тез-тез заара кылуу, ооруу, зааранын агышынын өзгөрүшү, токтобой калышы, туттугуу табарсыктын, заара агуучу түтүктүн, простата безинин, ошондой эле жанаша органдар — көтөн чучук, жатындын түрдүү оорулары менен байланыштуу болот (к. Простата безинин аденомасы, Сүзөк, Заара жолдорунун таш оорусу, Простатит, Цистит, Уретрит).
Заара жолунун катуу кармама жана өнөкөт сезгенүүсү, көбүнчө сүзөктү врачка өз убагында кайрылбай өзүн өзү дарылоодо, ошондой эле трихомоноздо, өздүк жана жыныс гигиена эрежелерин бузганда (к. Өздүк гигиена) болот. Заара бөлүп чыгаруу системасынын оорусун табууда көптөгөн ар түрдүү ыкмалар пайдаланылат. Заараны, канды изилдөө жүргүзүлөт. Бөйрөк оорусунун диагнозун тактоодо рентгендик изилдөө да колдонулат.
Дарылоо
Заара бөлүп чыгаруу системасынын ооруларын дарылоо анын себебине жараша жүргүзүлөт. Дарылоодо врач сунуш кылган режим жана диетанын мааниси чоң. Ооруну кабылдатпай же өнөкөт түрүнө өткөрбөй дарылануу керек. 3. б. ч. с-нын оор сезгенүүсүндө, бөйрөктүн иши катуу бузулуп уремия болгон учурда, «жасалма бөйрөк» аппаратын колдонуп, анын ишин калыбына келтирүүгө болот. Бөйрөктүн иши такыр бузулган учурда хирургиялык жол менен бөйрөктү донордун соо бөйрөгү менен алмаштырууга туура келет (к. Орган жана тканды көчүрүү).
Орозалиев Самаган
Орозалиев Самаган 1968-жылы Сузак районунун Октябрь кыштагында туулган. 1985-жылы А.С.Макаренко атындагы орто мектебин, 1987-жылы Нарын шаарындагы Айыл чарба техникумун кызыл диплом менен бүтүргөн. Аскердик кызматын Советтик Армиянын Чалгын Десанттар бөлүгүндө өтөп “Биринчи даражадагы чалгынчы”, “Отличник парашютист” медальдары менен сыйланган. Кыргыз Мамлекеттик Улуттук «Баласагын» атындагы университетинин «журналистика» факультетин, Казак Мамлекеттик Улуттук «Аль Фараби» .. атындагы университетинин «юридикалык» факультетин артыкчылык дипломдору менен бүтүргөн.
1994-1996ж. Айыл-чарба министиринин пресс борборунун жетекчиси,
1995-2001ж: КТРКнын «Замана» студиясынын диктору, I КР.ЖКнин парламенттик кабарчысы. «Аалам», «Акыйкат», «Бешене», «Биримдик» гезиттеринде башкы редактор болуп журналистика тармагында эмгектенип келе жатат.
“Жетим карышкыр”, “Журналист”, “Бөрү заман” “Эсендин өчү”, “Авторитеттин акыркы сапары” аттуу детективтүү романдардын, “Мезгилдин эскирген барактары”, “Умай Эне” “Мен сени кечире албайм” “Сапарлаштар”, “Дарыгер” аттуу повест, аңгемелердин автору. Ошондой эле “Желе”, “Кыргыз үчүн жаздым ушул ырымды” “Жан-Дүйнөм” ырлар жыйнактарынын ээси.
Төш-Булак (Нарын району)
Төш-Булак — Кыргызстандын Нарын облусунун Нарын районундагы айыл. Чет-Нура айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 140 киши (2009-жылы).
Лубумбаши шаары
Лубумбаши шаары (1966-ж. чейин Элизабетвиль) – Конго Демократиялык Республикасынын (Заир) түштүк- чыгышындагы шаар. Шаба облусунун административдик борбору. Калкы 1,6 млн (2010). Эл аралык аэропорту бар. Жез эритүүчү, текстиль, химиялык өнөр жай ишканалары иштейт. Университет, Борбордук Африка өнөр жай изилдөө борбору, Африка этнографиясын жана африкалыктардын тилдерин окуп-үйрөнүү борбору бар.
Эки палаталуу тутум
Эки палаталуу тутум – эреже катары, ар түрдүү жана арбашка компетенциялуу негизде уюштурулуучу, 2 палатадан турган жалпы улуттук парламенттердин түзүмү. Төмөнкү палата ар дайым түздөнтүз эл тарабынан шайланат. Ал эми жогорку палата аргандай ыкмалар менен – түз эмес шайлоо жолу менен (Франция, Германия, Австрия) же түз шайлоо тартиби аркылуу (АКШ, Италия, Япония) түзүлөт. Айрым өлкөлөрдө жогорку палата мурастоо белгилерине жараша да түзүлөт (Улуу Британия), болбосо алардын мүчөлөрү мамлекет башчысы тарабынан дайындалат (Канада). Кээде аралаш тартип да колдонулат. Жогорку палатанын депутаттыгына талапкерлерге салыштырмалуу бир кыйла катуу талаптар коюлат (бир кыйла жогорку жаш курак чеги ж. б. белгиленет). Азыркы учурдагы парламенттердин көпчүлүгүндө жогорку жыйындын укуктары төмөнкүнүкүнө салыштырмалуу биртоп чектелген. (м.: көп мамлекеттерде каржылоо маселелери боюнча мыйзам долбоорлору төмөнкү палата тарабынан гана сунуш кылынат, ал эми жогорку палата анын кабыл алынышына таасирин тийгизе албайт).
Кызыл-Кыя шаардык борбордук китепкана
Кызыл-Кыя шаардык китепкана тармагында 1 борбордук китепкана, 1 балдар китепканасы жана 3 китепкана филиалдары иштейт. Жалпысынан алганда китепканада 14 кызматкер эмгектенет.Анын ичинен 6 жогорку билимдуу,4 атайын орто жана 4 орто билимдуу кызматкерлер. Китепканалар боюнча 141045 даана китеп фондусу бар. Андан тышкары 48 даана аталыштагы гезит-журналдар тейлоо болумундо тиркелип,окурмандар пайдаланууда.
Кызыл-Кыя шаардык китепкана 1947-жылы 20-январда Рудник поселкасында Кызыл чайханада тузулгон. 1951-жылы шаардык борбордук китепкана деп аталып китеп фонду 2651 нусканы тузгон. 1974 – жылдан тартып борборлоштурулган китепкана тармагы деп эсептелет.
1963 жылы борбордук китепкана учун атайын типтештирилген имарат курулуп пайдаланууга берилген.
Борбордук китепканада 4 болум окурмандардын кызматында.
1.Усулдук-библиографиялык болум.
2. Тейлоо болуму.
3. Китепкана-Интернет маалымат борбору.
4. Адабияттарды топтоо жана иштеп чыгуу болуму.
Азыркы учурда китепкананын окуу залдарында окурмандар учун ынгайлуу шарттар тузулгон жана алар учун ар турдуу адабий кечелер, библиографиялык обзорлор,диспуттар,тематикалык кечелер,тегерек столдор откорулуп турат жана тематикалык папкалар,картотекалар,китеп коргозмолор уюштурулган.Борбордук китепкана шаардагы коптогон орто жана жогорку окуу жайлар,мектептер,ишкана уюмдар  менен тыгыз иш алып барат.Алар малекеттик тил боюнча,Кыргызстандын тарыхы,адабияты,маданияты,искусствосу, конституция, закондору боюнча,белгилуу инсандар тууралуу материалдарды алып турушат.
Заара жолдорунун таш оорусу
Заара жолдорунун таш оорусу - заара бөлүп чыгаруучу органдарда зааранын составдык бөлүгүнөн турган түрдүү туздардан жана органикалык кошундулардан пайда болгон ташы бар өнөкөт оору. [[Файл:Заара жолдорунун таш оорусу.jpg|right|200px|thumb|Заара жолунун ар кайсы жеринде пайда болгон таш (багыттама менен көрсөтүлгөн).
Оң бөйрөк чөйчөкчөсүндөгү (жогорку багыттама),сол заара агуучу түтүктөгү (ортоңку эки багыттама ), табарсыктагы таш (төмөнкү багыттама).]]
Ал жаш балдардан тартып, картайган адамдарга чейин, айрыкча 20 жаштан 50гө чейин көп кездешет. Анын себептери — бөйрөктүн сезгениши, зааранын химиялык составынын өзгөрүшү, канда фосфор, кальций туздарынын көбөйүшү, зат алмашуунун бузулушу, зааранын бөлүнүп чыкпай бөйрөктө кармалышы, А, Д, Е витаминдеринин жетишсиздиги, ички секреция бездеринин ишинин бузулушу, ичеги карын, боор, өт баштыкчасынын оорулары, климаттык шарттардын организмге тийгизген терс таасирлери жана башка Зааранын курамындагы туздар негизинен бөйрөк аркылуу толук эриген түрдө бөлүнүп чыгат. Ар түрдүү себептер зааранын химиялык курамынын өзгөрүшүнө, туздардын толук эрибей кристалл түрүнө өтүшүнө түрткү болот да таш пайда кылат. Таш көбүнчө бөйрөк каналында пайда болуп, бөйрөк көңдөйүнө (күлтүгүнө) түшүп кармалат, акырындык менен чоңоёт же бөйрөк түтүгү аркылуу табарсыкка кетет. Кээде таш табарсыкта пайда болот. Бөйрөктө таш болгондо бел туш катуу ооруйт, кээде ал жер муздап сайгылашат. Бөйрөктүн катуу оорушу денени ысытып, чыйрыктырат, окшутуп, кустурушу да ыктымал.
Зааранын түсү өзгөрүп, тез-тез заара кылат, оору бөйрөк туштан төмөн ич көңдөй жакка, жука чурайга, жоон сандын ички бетине, сырткы жыныс органдарына чейин өтөт. Айрыкча жаш балдарда, кээде улгайган адамдарда ич ооруларынын белгилерине окшошуп кетет. Ошондуктан өзүн-өзү дарылоого аракет кылбай, тезинен врачка кайрылуу керек. Оору узакка созулса ар кандай кабылдоого алып келиши мүмкүн: бөйрөк сезгенет, бөйрөктүн ич көңдөйү чоңоюп, кеңейе баштайт, бөйрөк ткандарына күч келет, ткандар ичкерет, бөйрөктүн көлөмү чоңоюп, суу капчасына айланатомиялык Бөйрөк ишинин бузулушу бөйрөк гипертониясына алып келет. Өз учурунда тийиштүү дарылоо жүргүзүлбөсө сезгенген бөйрөк оорусу ириңдүү дартка айланып, бактериялык шокко, кала берсе уросепсиске өтөт. Табарсыктагы таш анын былжыр челин сезгентип, заара кылгысын келтирет, заара кылганда ооруйт. Күч келгенде же басканда табарсыктын былжыр чели жараланып канайт да, зааранын түсү өзгөрөт (гематурия), заара чыгаруучу түтүккө таш туруп калганда заара чыкпай калат. Мындай учурда оорулуу кырынан жатып заара кылууга тийиш.
Эки бөйрөктө же заара чыгаруучу 2 түтүктө тең таш болгондо сийдик такыр чыкпайт (анурия). Мындай учурда зат алмашуунун уулуу продуктулары организмде чогулуп, уремияга алып келет. Дарылоодо таштын чоңдугу, формасы, орун алышы, бөйрөктүн иштеши эске алынат. Консервативдик жана хирургиялык жол менен дарылайт. Дарылоодо диетанын мааниси зор. Врач таштын түрүнө жараша диета сунуш кылат. Мисалы, оксалат таштары болсо — өсүмдүк майлары, балык, кайнатылган эт, кызылча, бадыраң, капуста, коон, дарбыз, алма, алча жана башка; урат таштары болсо сүттүү тамактар сунуш кылынып, куурулган, ышталган эт, кычкыл сыр, ачуу чай жана башкаларды колдонууга болбойт, фосфат ташында тескерисинче эттүү диета сунуш кылынат. Таштардын түрүнө карата Трускавец, Железноводск, Ессентуки, Березовский, Жермук жана башка курорттордо дарылануу керек.
Салпар (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Салпар — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Таймурзин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 82 киши. Почта индекси — 452319, ОКАТО коду — 80224840002.
Эки тараптуу келишим
Эки тараптуу келишим – 2 тарап ортосунда түзүлгөн келишим, же бир тарабында бирнече катышуучу, дагы бир тарабында бир же бирнече катышуучусу болгон келишим. Адатта, Э. т. к-ге эскертме берилбейт, анткени, андай учурда өзара келишимдин натыйжасында жаралбаган жаңы текст башка тараптын карап чыгуусуна сунуш кылынат.
Кичи Кутис (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Заара жыйнагыч
Заара жыйнагыч — резина, полиэтилен же нейлондон жасалган 2 жагы ачык баштыкча. Аны дайыма же түнкүсүн заара токтобой калганда киет. Жогорку тешигинен заара келип түшөт, төмөнкү тешигинен атайын крандын жардамы менен заара сыртка чыгарылат. Жогору жагына аял жана эркектин жыныс органдарынын анатомиялык өзгөчөлүгүнө ылайык даярдалган заара тоскуч бекитилет. Заара жыйнагычты денеге атайын курдун жардамы менен тагынып жүрөт.
Аны күндө жылуу суу менен самындап жууп туруу зарыл. Эгерде заарада ириң болсо дезинфекциялоочу эритме (хлорамин, фурацилин) менен чайкоо керек. Ошондой эле жыныс органдарын да таза кармап, самындап жууп туруу зарыл.
Үй-интернат (инвалиддер үйү)
Үй-интернат (инвалиддер үйү) — социалдык камсыздандыруунун жардамга жана такай багууга муктаж болгон инвалиддер, майып балдар жана улгайгандар жашоочу мекемеси.
Түрлөрү
Үй-интернаттын бир нече түрү: инвалиддер жана улгайгандар үчүн; психоневрологиялык (психика-нерв оорусу менен ооругандар үчүн), кем акыл, майып балдар үчүн, сокур, дүлөй жана дудук балдар үчүн иштейт. Улгайган жана майып болгон кишилер мамлекет эсебинен жашайт, андан башка белгиленген пенсиянын 10%ин, Улуу Ата Мекендик согуштун инвалиддери жана персоналдык пенсионерлер 25%ин алышат. Көз айнек, угуу аппараты жана башкалар акысыз берилет, жасалма тиш салуу да акысыз жүргүзүлөт. Үй-интернатка кабыл алууну социалдык камсыздандыруу органы чечет.
Арыз жашаган жери боюнча райондук социалдык камсыздандыруу бөлүмүнө берилет. Ага терапевт, офтальмолог, дермато-венерологдун медициналык корутундусу, психика-неврологиялык жана кургак учукка каршы диспансерлердин справкасы; ичеги ооруларына анализ тапшырган справка тиркелет. Үй-интернатка карылар, инвалиддер — өзүнүн, балдар ата-энесинин макулдугу боюнча гана кабыл алынат. Мында медициналык жардамдын бардык түрү көрсөтүлөт.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Жаркулова Жумакан
Жаркулова Жумакан 1966-жылы 11-ноябрда Сузак районуна караштуу Канжыга айылында туулган. Орто мектепти аяктагандан кийин чыгармачылык менен алектенет. “Жайлоолор мени чакырат” аттуу китеби жарык көргөн.
Ошондой эле “Кыздар ай 4”, “Кыздар ай 5”, “Акын аалам кыргыздар”, “Алыкул 100” китептерине ырлары чыккан. 2011-жылдан коомдук иштерге активдүү аралашып 2013-жылы “Асыл-Ай” мүмкүнчүлүгү чектелген жарандар коомун негиздеген. Майып инсандардын билим деңгээлин жогорулатууда ийгиликтерди жараткандыгы үчүн бир нече сыйлыктар менен сыйланган. 2015-жылы Улуу Ата Мекендик Жеңиштин 70 жылдыгына карата майыптар арасында коомго кошкон салымы үчүн, Сузак райондук администрация тарабынан “Матиз” жеңил автоунаасы менен сыйланган.
Кыргыз акын жазуучулар коомунун, “Кыздар ай”, “Балдар ай” чыгармачылык бирикмесинин жана башка бир нече Ардак грамоталар, дипломдордун, Сузак районунун “Ардактуу атуул” наамынын ээси.
Балдашка (Багышевка куймасы)
Балдашка — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Багышевка дарыясынын сол жээгинен 29 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тура дарыясы Тагил дарыясынын куюлушунан Тагил дарыясы, Ница дарыясы жана Пышма дарыясы дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Бад-Нойштадт
Бад-Нойштадт - Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Рён-Грабфельд районуна карайт. Рён-Грабфельд районунун борбору. Франкон Зале жана Бренд дарыяларынын боюнда жайгашкан. Калкы – 15555(2010-ж.) киши. Аянты - 36.79 км2.
1840-50-ж. саясий кырдаал жана Ысык-Көлдук кыргыздардын Россия букаралыгын таануусу
'''1840-50-ж. саясий кырдаал жана Ысык-Көлдук кыргыздардын Россия букаралыгын таануусу.'''
19-кылымдын 40-жылдары Түндүк Кыргызстанда айрым уруулар саясий жактан биригүүгө,кээ бирлери уруулук-уруктук деңгээлдеги өз алдынчалыкты камсыз кылууга аракет кыла баштаган.Тундук Кыргызстандын чегиндеги саясий биримдикти орнотууга багытталган сарыбагыш манабы Ормон Ниязбек уулунун аракеттери айрым уруу төбөлдөрүнүн сепараттык маанайдагы мудоолору  менен коштолгон. Алсак, Ысык-Көл кыргыздары Ормондун хан жарыяланышына жооп кылышып манап Боромбай Бекмурат уулунун бугу уруусунун башчылыгына көтөрүщкөн. Сарыбагыш жана бугу урууларнын бий-манаптарынын өз ара тирешүүсү алардын тышкы саясатына да терең таасирин тийгизген. Ормон хандын мамлкеттик биримдик түзүп, орустар менен мамилени так аныктоо боюнча мудөөлөрүн бугу манаптары колдогон эмес.Анын натыйжасында орус администрациясы бугу кыргыздарды менен тыгызыраак алака күтү саясатын жүргүзүп,бугуларды алгачкылардан кылып Россиянын курамына кабыл алган. 19-кылымдын экинчи жарымындагы Сарыбагыш жана бугу урууларынын бий-манаптарынын бир нече жылга созулган ич ара тирешүүсү бугу-сарыбагыш чабышына алып келген. Ормон хан бугуларга каршы согуштук аракеттерди жүргүзүү менен Ысыккөл кыргыздарын өзу курууга ниеттенген хандыкка толук моюн сундурууга умтулган, ошондой эле Ысык-Көл кыргыздарынын бейжооп Россия менен жакындашышы Ормон ханга жакан эмес.Бул чабыштардын биринде,1854-ж. Ормон хан колго түшүп, өлтүрүлгөн. Ормондун кунун кууган сарыбагыштар,Ормондун кол башчысын Төрөгелдинин жана Ормон уулу Умөтаалынын жетекчилиги менен кайра-кайра жортуул уюштуруп, бугулардын тынчын алган.Боромбай баш болгон бугунун бир топ айылы Каркыра менен Текеске чегинет. Ушундай коогаландуу шартта бугунун баш манабы Боромбай кыргындан кутулуунун бирден-бир ылаажысы –Россиянын букаралыгына өтүү деген бүтүмгө келет.Бул максат менен манап Качыбек Шераалы уулу баштаган бугунун элчилиги 1854-ж. 26-сентябрда Батыш-Сибирь генерал-губернаторлугунун борбору Омск шаарына барышкан жана 1855-ж. 17-январда Омскидеги ак сарайда өз элинин ишенимдүү өкүлү катары Качыбек Шераалы уулу Россиянын карамагына өткөндүгү жёө куран кармап ант берген.Ысык-Көл кыргыздарынын  Россияга расмий түрдө кошулушу кыргыздардын тарыхында маанилүү окуя катары бааланат.Ушул окуядан кийин  бугу менен сарыбагыш урууларынын ортосундагы жаңжал басаңдаган.Бирок,эки уруунун чыр-чатагы Түндүк Кыргызстан Россиянын карамагына толук киргизилгенге чейин (1868-ж.)тыйылган эмес.
Маалымат булактары
[http://bizdin.kg/books/item/24-short_hist_enscl Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003]
Даракчыл чычкансымактар
Даракчыл чычкансымактар (лат. Dendromurinae) — Африканын даракка жакшы чыгуучу чычкансымак айбандарынын бир тукумчасы, буларга даракчыл чычкандар уруусу (лат. Dendromus) кирет.
Мунаркан
Мунаркан — эпизоддук кейипкер. Кошойдун кайын атасы. Манас менен согушуп жеңилген эпикалык душман кандарынын бири. «Алтымыш миң кол менен, Мунаркан келди буркурап, Мурун душман, азыр эл, Жаа алдалап чуркурап» (Сагымбай Орозбаков, 2.30). Аскер башчысы катары Манас менен казаттарга катышат. Ошондой эле эпосто М. дайыма Манас кеңешке чакырган каарман катары айтылат (Сагымбай Орозбаков, 2.40, 63,143).
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Лудхиана шаары
Лудхиана шаары – Индиядагы шаар. Сатлеж дарыясынын боюнда жайгашкан. Пенжаб штатынын соода жана өнөр жай борбору. Калкы 1,7 млн (2010). Жолдор тоому. Текстиль, металл иштетүү, машина куруу өнөр жай ишканалары иштейт. Кол өнөрчүлүк (кездеме токуу) өнүккөн. Айыл чарба университети бар.
Глобал груп
Глобал груп (Global group-Глобальная группа). Бир домендин колдонуучулар жана компьютерлер тобуна кирген коопсуздук же таратуу тобу. Коопсуздуктун глобал грубуна токой курамындагы каалагандай домен ресурстарына жетүүгө уруксат жана укук берүүгө болот. Глобал груп терминине жергиликтүү (локал груп) термини карама-каршы коюлат.
Экинчилик баалуу кагаз базары
Экинчилик баалуу кагаз базары – баалуу кагаздар базарынын субъекттеринин ортосунда мурда чыгарылган баалуу кагаздар жүгүртүлө турган базар. Э. б. к. б. баштапкы баалуу кагаздар базары менен мамиле түзбөйт.
Роалд Дал
Роалд Дал (англ. Roald Dahl; 1916-жыл 13-сентябрь — 1990-жыл 23-ноябрь) — британиялык роман жана кыскача аңгеме жазуучу, акын, сценарист жана согуштук учкуч болгон. Анын чыгармалары дүйнө жүзү боюнча 250 миллиондон ашуун нуска менен сатылган.
Далдын кыскача аңгемелери күтүлбөгөн аягы, ал эми балдар китептери сезимтал эмес, түнөргөн, бөбөк каармандардын жийиркеничтүү өспүрүм душман катары көрсөтүлгөн кара тамашалуу маанайы менен белгилүү. Анын китептери боорукердикти алга сүрөп, жылуу сезимдерди чагылдырган. Далдын балдар үчүн жараткан эмгектерине "Жэймс жана алп шабдалы" (англ. James and the Giant Peach), "Чарли жана шоколад фабрикасы" (англ. Charlie and the Chocolate Factory), "Матилда" (англ. Matilda), "Жез кемпирлер" (англ. The Witches), "Укмуштуу Фокс мырза" (англ. Fantastic Mr Fox), "ЧДА" (англ. The BFG), "Келесоолор" (англ. The Twits) жана "Жорждун укмуштуу дарысы" (англ. George's Marvellous Medicine) кирет. Анын өспүрүмдөргө арналган эмгектерине "Күтүлбөгөн жомоктор" (англ. Tales of the Unexpected) кирет.
Курманкул уулу Бейшенаалы
Курманкул уулу Бейшенаалы (1896-1980) Зергер. Азыркы Манас районундагы Май-Дөбө деген жерде туулган. Киров районундагы Бейшеке айылында 82 жашында дүйнөдөн өткөн.
Кезегинде табыпчылык да кылган. Түйтө элинен чыккан Нурбек деген зергердин устачылыгына таасирленген. Уста даана күмүш менен узанган. Анын өнөрканасына кыз-келиндердин зер буюмдарын кармоонун көптөгөн ыкмалары таандык. Шакек, оймок, билерик, сөйкө, күбөк, желбирөөч өңдүү асем жасалгаларга «тогуз төбөлөп» айнек акак жана башка таш чөгөрө билген. Ар буюмунун көркөм калыбы, тоо текенин мүйүзүнөн бири бирине окшобогон жатагы болгон. Бир эле буюмга «сыя төгүү», «тогуз төбөлөө», «чапкылоо» ыкмаларын бирдей кылдаттыкта кармай алган. Бейшенаалынын «себетти» (күмүшкө төгүүчү сыя) жасоодо өзүнө гана таандык ыкмасы болгон. Тактап айтканда, өзү таасин деп жасап, кургатып алган. Ал чопо чөйчөгүнө мисти (кызыл жез), жезди (сары жез) өлчөп салып кайнаткан. Бул эки затты бириктирип эритиш үчүн белгилүү өлчөмдө коргошун кошкон. Кайнатып жатканда утуру күкүрт салып, аралаштырып отурган. Кайноосу жеткилең болгон суюктук жылтылдап чыкканда аны чыгараар замат жука темирге куйган. Ал катаары менен кийизге салып талкалап, майдалап алган. Зергердин күмүш бетиндеги жараткан оюмдары бири биринен айырмаланган. Ал жасап алган себетти (сыяны) күмүш бетиндеги оюм-чийимге берер алдында ага суу кошуп эзген. Кичинекей калакчасы аркылуу этиет куюп, кайра оттун табына кармаган. Ошондо себет агарып ысып чыгат. Аны чычырканактын көмүрүнө кошот да, кол көрүгү менен жай басат. Карайган себет төгүлгөн буюмга ыроологондо ал кашкая түшкөн. Оюмга зергер дагы «жандама чийим» түшүргөн. Уста ат жабдыктарына да кылдат узанган. Анын бөлүктөрү: жүгөн, көмөлдүрүк, басмайыл, куюшкан, камчынын кайыш-көгүнүн жердигин бүтүндөй колдон жаратып, ага чабылган, «сыя төгүлгөн» шөкөттөрү кашкая түшкөн. Айлакер уста мергенчиликке, мүнүшкөрчүлүккө, элдик оюндарга өтө жакын болгон. Бүркүтүнүн баш бармагын түлкүгө чайнатып, бармагынын мүрү гана калганда ага жезден тырмак жасап, кыраан бирдемелерди чеңгелдегенде чоюла-кериле тургандай кылып, алгырын кыйла жылдары ууга салып жүргөн. Азыр зергердин асем нускалары айыл ичинде арбын сакталган. Айрымдары тарыхый-этнографиялык музейлерге экспонатталган. Бейшенаалынын таалиминде зергер айылдашы Дооронбеков Жакшылык кызуу узанууда. Эмгектери баттамада.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Заара-жыныс системасы
Заара-жыныс системасы заара пайда кылуучу, заара бөлүп чыгаруучу жана жыныс органдарын бириктирет.
Заара-жыныс системасы өздөрүнүн өөрчүү жана айрым кызматтары менен окшош келет. Алсак, эркектин сырткы жыныс мүчөсү сийдик жана эркектик урук (сперма) да чыгарат. Ал эми аялдардыкы жыныс жолу заара түтүкчөсүнөн башка болуп, экөө тең кын босогосуна ачылат. Азыркы анатомияда Заара-жыныс системасы эки органдар системасына бөлүнөт: заара пайда кылуучу жана аны бөлүп чыгаруучу — заара бөлүп чыгаруу системасы жана көбөйүү кызматын аткаруучу — ички жана сырткы жыныс органдары.
Болушев Эрмекбай
Болушев Эрмекбай 1958-жылы 8-июнда Сузак районунун Кедей-Арык айылында туулган. 1975-жылы орто мектепти бүтүрүп, ошол эле жылы Ош Педагогикалык институтунун Музыка факультетине тапшырып, 1979-жылы ийгиликтүү аяктап, эмгек жолун Сузак районуна караштуу Кызыл-Пахтачы орто мектебинде музыка мугалими болуп иштеп баштаган.
1995-2006-жылдары Жалал-Абад областтык балдар чыгармачылык борборунда улуу методист, ошону менен катар “Мээрим” кайрымдуулук фондунда көркөм жетекчи болуп эмгектенген.
Үзүрлүү эмгегинин натыйжасында, көптөгөн Республикалык деңгээлдеги кароо сынактардын лауреаты болгон. Билим берүүдөгү жетишкендиги үчүн, райондук, областтык, Билим берүү министирлигинин Ардак грамоталары менен сыйланган. “Эл агартуунун отличниги”, “Багыш айыл өкмөтүнүн ардактуу атуулу”.
Учурда ардактуу эс алууда болсо да, фермердик дыйкан чарбаны жетектеп эмгектенип келет.
Аспирантура
Аспирантура (лат. aspiro - умтулам, аракеттенем) - илимий ж-а илимий-педагогикалык кадрларды даярдоо формасы. Аспирантура жогорку окуу жайында, илимий академияларда ж-а илимий - изилдөө институттарында уюштурулган. Аспирантуранын күндүзгү ж-а сырттан окуу бөлүмдөрү бар. Күндүзгү (35 жашка чейинкилер үчүн 3 жыл мөөнөт м-н) ж-а сырттан окуу (45 жашка чейинкилер үчүн 4 жыл мөөнөт м-н) бөлүмдөрү бар. Аспирантурага жогорку билимдүү, илимий ишке шыктуу, адистиги б-ча 2 жылдан кем эмес тажрыйбасы бар, ал эми жогорку окуу жайларын жаңы бүтүргөндөр үчүн институттун окумуштуулар кеңешинин сунушу б-ча конкурстук кирүү экзамендерин ийгиликтүү тапшыргандар кабыл алынат. Кирүүчүлөр жарык көргөн илимий эмгектерин же докладдарын (реферат) тапшырышат. Алар жактырылгандан кийин үч предметтен: адистиги б-ча, илимдин тарыхы ж-а философиясынан, чет тилинен экзамен тапшырышып, сыноодон өтүшөт. Аспирант жогорку окуу жайынын окумуштуулар кеңеши же илимий-изилдөө институту бекиткен жекече окуу планы м-н иш алып барат. Ар бир аспирантка илимий жетекчи (илимдин доктору же кандидаты) бекитилет. Өндүрүштө иштеген аспиранттарга аспирантурага киргенге чейин айлык акысынын көлөмүнө жараша стипендия (ай сайын) төлөнөт ж-а ар жылы 2 айга каникул берилет. Өндүрүштө иштеп, жекече планын аткарган аспиранттар үчүн ар жылы эмгек акысы сакталып, кошумча дагы 30 күн дем алыш, ал эми жумасына 6 күн иштегендерге болсо, кошумча дагы бир күн кошулуп берилет.
Медет (дары чөп)
Муну айтып Алмамбет
Медет деген дарыны
Беш которуп салды эле,
Диний секта
Диний секта (лат. sekta – ой-пикир мүнөзү, окуу) – диний бирикмелердин бир түрү.
Медет (дары чөп)
Сээп туруп салды эле.
Диний секта
Диний секталар таптык антогонисттик коомдогу өзүнүн абалына канааттанбаган топтордун социалдык каршылыгы катары жаралган, тигил же бул диний багытка каршы турган агым. Ага өзүлөрү туткан көз караш, ой-пикирлерди, принцип жана доктриналарды өзгөчө деп эсептеп, башкалардан жогору коюу, ошол себептүү обочолонуу, фанатизм мүнөздүү. Диний секталар диний институттардын ролун танат, жетекчилик жөндөм кудайдын кудурети менен гана тартууланат деп эсептешет. Бардык мүчөлөрүнүн тең укуктуулугун, уюмга кирүү ар кимдин каалоосу боюнча гана болушун жакташат, элге «кайрылууга» өзгөчө басым жасашат. Көрсөтүлгөн белгилер башка диний уюмдарда да болушу мүмкүн, Диний секталар өзүнө гана таандык өзгөчөлүктөрү көп.
Убакыттын өтүшү менен айрым Диний секталар жоюлуп, башка түргө өтүшү же социалдык шарттарга ылайыкташып кетишкендиктери кездешет.
Медет (дары чөп)
Дарыны мынча салган соң,
Ичинде уусун алган соң,
Көк жал Манас султандын
Ооруган жери басылды,
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Куралова Марапат
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Геоботаника
Геоботаника (гр. ge - жер жана botane – чөп, өсүмдүк) – фитоценология жер бетиндеги өсүмдүктөрдү, алардын жамаатташтыгынын жыйындысын же фитоценозду изилдөөчү илим. Өсүмдүктөрдү флористикалык изилдөөдө алардын түрүнө, законченемдүүлүгүнө көңүл бөлүнөт. Мында өсүмдүк менен чөйрөнүн (климат, топурак жана башка) байланыштуулугун аныктабай туруп, фитоценоздун пайда болушун, түзүлүшүн, таралышын, өнүгүшүн билүүгө мүмкүн эмес. Ошондуктан Г. илими географиялык жана өсүмдүк экологиясы менен тыгыз байланышта өнүгөт. Г. термининин географиялык факторлорго жараша өсүмдүктүн жаралышын жана абалын иликтөөчү бот. илим жыйындысы катары белгилөө үчүн нем. ботаниги А. Гризебах 1866-ж. сунуш кылган. Г. – өсүмдүк менен жер кыртышынын байланышын изилдөөчү илим катары эсептелет. Ал өсүмдүк топторунун түрдүк курамын, тик жана горизонталдык бөлүнүүдө түрлөр арасындагы сандык катыштарын, өсүмдүктөрдүн чөйрө менен жана өз ара байланыштарын, жана түрдүк популяциялардын жаш курагы, курамын башкача атйканда Г. фитоценоздорду класстарга ажыратуу принциптерин да иштеп чыгат. Г-нын практикалык мааниси чоң, андан токой, жайыт шалбаа, саз жана башка илимий тармактар бөлүнүп чыккан. Аянттарды эсепке алууда жана аныктоодо, табигый өсүмдүктөрдүн азыктуулугун тактап жакшыртууда Г-нын практикалык мааниси чоң. Кыргызстанда Г. изилдөөлөр КР УИАнын Биология топурак таануу институтунда жана жогорку окуу жайлардын кафедраларында жүргүзүлөт.
Пэннс Гроув (Нү-Жерси)
Пэннс Гроув (Нү-Жерси) (Penns Grove) — Нү-Жерси штатынын Сэйлем округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4704 киши. Болжолдуу аянты - 2.4 км². FIPS коду — 34-57750.
Даракчыл бакалар
Даракчыл бакалар (лат. Dendrobates) — келтек баш бакалардын бир уруусу, буларга боёктуу даракчыл бака (лат. D. auratus), кичине даракчыл бака (D. pumilio) жана башкалар кирет.
Экокыргын
Экокыргын (гр. oikos – туракжай, турган жер) – өсүмдүктөр жана айбанаттар дүйнөсүнө жалпы кыргын салуу, аба мейкиндигин же суу байлыктарын ууландыруу, ошондой эле экологиялык кыйроого алып баруучу иш-аракеттерди жасоо.
Лудчулар
Лудчулар – 18-кылымдын аягы – 19-кылымдын башында Улуу Британиядагы машинанын өндүрүшкө киргизилишине каршы чыккан жумушчу кыймылынын катышуучулары. Өзүнүн жип ийрүү станогун талкалаган Нед Луддун ысмына байланыштуу аталып калган деген жоромол бар. Лудчулар өндүрүшкө машиналарды киргизүү жумушсуздукту пайда кылып, эмгек шартын оордотот деген түшүнүк менен машиналарды, ошондой эле ф-каларды да талкалашкан. Лудчулардын алгачкы көтөрүлүшү 18-кылымдын 60-жылдарынын аягында Ноттингем жана Шеффилдде башталып, 70-жылдардын аягы – 90-жылдардын башында Ланкашир, Уилтшир жана башка графтыктарга, 1811–13-ж. өтө күчөп, Арнолд, Ноттингем, Лидс, Шеффилд, Манчестер жана башка шаарларга тараган. 1812-ж. Лудчуларга каршы өлүм жазасы киргизилген.
Үмөтов Эрмек
Үмөтов Эрмек – жазуучу. Кара-Буура районунун Бейшеке айылында 1953-жылы 29-январда туулган. 1975-жылы СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин механика-математикалык факультетин бүтүргөндөн кийин, өзүнүн эмгек жолун Фрунзедеги политехникалык институтта мугалим болуп иштөөдөн баштаган.
1976-1979-жж. Нарын облустук «Нарын правдасы» гезитинде кабарчы, бөлүм башчы, ал эми 1979-1981-жж. комсомолдун Нарын шаардык комитетинде бөлүм баш-чы, экинчи катчы, 1981-1983-жж. партиянын Манас райкомунда инструктор, 1983-1988-жж. Манас райондук «Эмгекке даңк» гезитинин редактору, 1988-1991-жж. Талас район-шаар аралык «Эмгек шаңы» гезитинде башкы редактор болуп эмгектенген.
1991-1993-жж. Ташкендеги Жогорку партиялык мектептин журналистика бөлүмүнүн угуучусу болгон.
1991-2006-жж. Талас облустук «Талас турмушу» гезитинде башкы редактор, 2006-2009-жж. Талас районундагы «Андаш» алтын кенин иштетүүнү көздөгөн Британиялык «Андаш майнинг компани» фирмасында пресс-катчы, 2009-жылдан Талас облусунун мамлекеттик телекөрсөтүү жана радио уктуруу компаниясынын төрагасы болуп иштеп келет.
Бир катар публицистикалык, тарыхый макалалардын автору. Аңгеме, повесть, сатиралары «Ала-Тоо» журналына, «Кыргызстан маданияты» жумалыгына жана «Көктөм», «Жаш калем» адабий альманахтарына, республикалык мезгилдүү басылмаларын-да жарыяланган.
2002-жылы Журналисттер союзунун Сүйүнбай Эралиев атындагы сыйлыгынын лауреаты болгон.
1993-жылдан Кыргызстан Журналисттер союзунун, 1998-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Кыргыз тилинде
Сыр: Аңгемелер жыйнагы. - Ф.: Мектеп, 1979. - 52 б.
Умтулуу: Повесть. - Ф.: Салам, 1982. - 146 б.
Таш алдындагы кат: Повесть. - Ф.: Салам, 1986. - 103 б.
Үмөт Молдо: Даректүү баян. - Б.: Салам, 2001. - 281 б.
Талас - рух ордосу: Сүрөттүү тарых баян. - Б.: Учкун, 2004. - 220 б.
Үкүбаева Лайли
Үкүбаева Лайли - адабиятчы, окумуштуу, педагог. Кочкор районунун Ак-Жар айылында 1948-жылы 23-сентябрда туулган. Ак-Жар сегиз жылдык мектебин, В.И.Ленин атындагы орто мектебин бүтүргөн. 1970-жылы СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин артыкчылык диплому менен аяктаган.
1970–1972-жж. Кыргыз телерадио комитетинде балдар редакциясында редактор болуп иштеген. 1972–1975-жж. Москвадагы М.Горький атындагы адабият институту-нун аспирантурасында окуп, 1975–1992-жж. Кыргыз мамлекеттик университетинин кыргыз адабияты кафедрасында окутуучу, улук окутуучу, доцент, 1992–1994-жж. Бишкек гуманитардык университетинде кафедра башчысы, 1994–2001-жж. Түркология факультетинин деканы, 2001–2006-жж. кыргыз адабияты кафедрасынын профессору болуп эмгектенген. 2006-жылдын сентябрь айынан Кыргыз-Түрк «Манас» университетинин Түркология бөлүмүнүн профессору, 2008-жылдын сентябрь айынан «Манас» университетинин Түркология бөлүмүнүн башчысы болуп иштеп келет.
1980-жылы Уфа университетинде «Чыңгыз Айтматовдун чыгармаларында мүнөз түзүү өзгөчөлүгү» деген темада кандидаттык, 2001-жылы «Чыңгыз Айтматов жана кыргыз элдик фольклору» деген темада докторлук диссертацияларын жактаган. 2001-жылы профессор наамы берилген.
1990–1992-жж. Кыргыз мамлекеттик университетинин алдындагы кыргыз тили жана адабияты адистиктери боюнча кандидаттык, докторлук диссертацияларды коргоо боюнча Адистештирилген советтин окумуштуу катчысы, 2002–2004-жж. Адистештирилген советтин мүчөсү болгон. 2005-жылдан бери Кыргыз Республикасынын Улуттук аттестациялоо комиссиясында филологиялык адистиктер боюнча эксперттик комиссиянын мүчөсү.
Кыргыз Республикасынын бир катар окуу жайларын лицензиялоо боюнча ар кайсы жылдары Кыргыз Республикасынын Билим берүү министрлигинин атайын комиссиясынын курамында эксперт катары Талас, Кыргыз-Түрк «Манас», «Ататүрк – Ала-Тоо», Кыргыз-Кувейт, И.Арабаев, Чүй, Кыргыз мамлекеттик улуттук университет-терин лицензиялоого катышкан. 2003-жылы Кыргыз тили жана адабияты, кыргыз филологиясы адистиктери боюнча Билим берүүнүн мамлекеттик стандарттарын түзүшкөн авторлордун бири болгон.
Кыргыз Республикасынын «Асылзат» аялдар гезитинин жана Кыргызстан Жазуучулар союзунун «Кыргыз адабияты» гезитинин редколлегия мүчөсү.
Басма сөз беттерине 300дөн ашык илимий, публицистикалык макалалары жарык көргөн, он үч илимий, окуу-методикалык, публицистикалык китептердин автору. Кыргыз улуттук илимдер академиясы тарабынан басылган «Кыргыз совет адабиятынын тарыхы» (1999), «Кыргыз адабиятынын тарыхы» (2004), «Азыркы кыргыз адабияты» (2005) илимий басылмаларынын авторлорунун бири жана Түркиядан чыккан «Түрк дүйнөсүнүн адабиятчыларынын энциклопедиясын» түзүүгө катышкан (1997–1998).
1991-жылы «Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнүн отличниги», 2006-жылы «Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнө эмгек сиңирген кызматкер» наамдарын алган. 2005-жылы Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамле-кеттик тил боюнча улуттук комиссиянын Ардак грамотасы менен сыйланган.
1994-жылы Эл аралык Айтматов академиясынын академиги, 2003-жылы Эл аралык Айтматов сыйлыгынын лауреаты болгон.
1990-жылдан Эл аралык Айтматов клубунун, 1993-жылдан Кыргыз Республика-сынын Журналисттер союзунун, 1995-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Кыргыз тилинде
Чыңгыз Айтматовдун көркөм дүйнөсү. – Ф.: Кыргызстан, 1984. – 156 б.
Адам дүйнөсү көркөм образда. – Б.: Илим, 1994. – 60 б.
Жазгыч акындардын чыгармачылыгы. – Б.: БГУ, 1994. – 98 б.
Азыркы кыргыз адабиятынын арымы. – Б.: Илим, 1995. – 95 б.
Кыргыз тили жана адабиятынан тест. – Б.: БГУ, 1998. – 67 б. (С. Өмүралиева менен авторлош).
Кыргыз адабияты боюнча окуу куралы: 8-класстар үчүн тексттер жыйнагы. – Биш-кек, БГУ, 1998. – 198 б. (С.Өмүралиева менен авторлош).
Чыңгыз Айтматовдун адабий-эстетикалык көз карашы. – Б.: БГУ, 2000. – 108 б.
Чыңгыз Айтматов жана фольклор. – Б.: БГУ, 2000. – 142 б.
Кыргыз адабияты: талдоолор жана ой жүгүртүүлөр. – Б.: Турар, 2006. – 171 б.
Чыңгыз Айтматовдун каармандарынын көркөм дүйнөсү (экинчи басылышы). Б.: 2008. – 174 б.
Көз караш: Публицистикалык макалалар жыйнагы. – Б.: Жамаат-press, 2008. – 205 б.
Орус тилинде
Художественное мастерство раннего творчества Чингиза Айтматова. – Б.: БГУ, 1999. – 114 б.
Энтони Бёржесс
Жон Энтони Бөржесс Уилсон (англ. John Anthony Burgess Wilson; 1917-жыл 25-февраль — 1993-жыл 22-ноябрь) — Энтони Бөржесс каймана аты менен эмгектерди жараткан англиялык жазуучу жана композитор болгон. Манчестердеги католик үй-бүлөдө жашоосу салыштырмалуу жупуну башталган Бөржесс жыйырманчы кылымдын экинчи жарымындагы англиялык таанымал адабий фигурага айланган.
Бөржесс басымдуу түрдө тамашалуу чыгармаларды жазса да анын "Буралма апельсин" (англ. A Clockwork Orange) аттуу дистопиялык сатирасы анын эң белгилүү романы бойдон калууда. 1971-жылы ал Стэнли Кубрик тарабынан аябай карама-каршылыктуу тасмага ылайыкташтырылып, Бөржесс бул китептин популярдуу болушунун негизги себеби болуп калганын айткан. Бөржесс "Эндерби" (англ. Enderby) төрттүгү жана "Жердин күчү" (англ. Earthly Powers) сыяктуу көптөгөн башка романдарды жазып, көпчүлүк сынчылар тарабынан анын улуу романы деп таанылган. Ал либреттолор менен сценарийлерди, анын ичинде 1977-жылдагы "Назареттик Ыйса" (англ. Jesus of Nazareth) аттуу мини телесериалга сценарий жазган. Ал The Observer жана The Guardian сыяктуу бир нече басылмаларда адабий сынчы катары эмгектенген жана классикалык жазуучулар, айрыкча Жеймс Жойс боюнча изилдөөлөрдү жазган. Ар тараптуу тилчи Бөржесс фонетика боюнча сабак берип, "Сирано де Бержерак" (англ. Cyrano de Bergerac), "Эдип падыша" (англ. Oedipus Rex) пьесаларын, "Кармен" (англ. Carmen) операсын жана башка чыгармаларды которгон.
Ошондой эле Бөржесс 250дөн ашуун музыкалык чыгармаларды жазган; ал жазган китептеринен көбүрөөк ырахат алса да кээде өзүн жазуучу болуу менен катар композитор деп да эсептээрин билдирген.