cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Адам укугунун эл аралык укугу
Адам укугунун эл аралык укугу – 1990-жылдарга карата калыптанган эл аралык укуктун жаңы тармагы. Улуттук укук үчүн эл аралык стандарт болгон жана жеке адамдын негизги эркиндиктери менен укуктарын эл аралык коргоону жөнгө салуучу ченемдердин жана принциптердин тармагы. Ушул эле тармакта элдердин укугу каралат.
Оулд Бридж Тауншип (Нү-Жерси)
Оулд Бридж Тауншип (Нү-Жерси) (Old Bridge Township) — Нү-Жерси штатынын Мидлсекс округуна караган АКШ шаары.
Гимнур сымалдуулар
Гимнур сымалдуулар (лат. Echinosoricidae) —  каскактар менен тамактануучу айбандардын бир тукуму, булардын төмөнкү түрлөрү белгилүү: кытай гимнуру (лат. Neotetracus sinensis), кадимки гимнур (Echinosorex gimnura).
Учурдагы чечмелөө
Учурдагы чечмелөө – укук ченемин ырасмий эмес чечмелөөнүн түрү; күндөлүк иш тажрыйбада укук колдонуучу орган (сот, мамлекеттик башкаруу органы ж. б.) тарабынан берилүүчү түшүндүрүүнү билдирет. Дайындуу учур үчүн гана маанилүү болот.
Тынинница (дарыя)
Тынинница — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Вига дарыясынын оң жээгинен 41 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Масыракунов Рашид
Масыракунов Рашид – жазуучу. Тогуз-Торо районунун Атай айылында 1949-жылы 20-августта туулган. 1966-жылы Казарман орто мектебин бүтүргөн.
1967-1969-жж. Жалал-Абад шаарында сүрөтчү, «Орто Азия адистештирилген энергия куроо» башкармалыгынын Караганды, Темиртау участкаларында бийиктикте иштөөчү монтажчы болуп эмгектенген.
1975-жылы СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз Улуттук университетинин тарых факультетин бүтүргөн.
1975-1976-жж. Москва районундагы Беловодское айылындагы мектепте тарбиячы-педагог, комсомол уюмунун катчысы, 1976-1995-жж. «Советтик Кыргызстан» (азыркы «Кыргыз Туусу») гезитинде корректор, кабарчы, адабий котормочу, 1997-1998-жж. Жогорку Кеңештин Мыйзам чыгаруу жыйынында улук кеңешчи, 1998-2001-жж. «Манас Урпактары» гезитинин башкы редактору, 2001-2007-жж. «Гүл-чынар» басмаканасында башкы редактордун орун басары, 2007-жылдан Кыргыз Республикасынын Финансы министрлигинин Мамлекеттик тил жана котормо бөлүмүнүн башкы адиси болуп эмгектенүүдө.
1981-жылдан Кыргызстан Журналисттер союзунун, 1996-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Кыргыз тилинде
Кыбыла: Аңгемелер, санжыра, уламыштар. - Б.: Кыргызстан, 1992. - 77 б.
Санжыра санаты. - Б.: Кыргызстан, 1994. - 77 б.
Тогуз ак. - Б.: Гүлчынар, 2006. - 112 б.
Булчуң иши
Булчуң иши — булчуңдарды түзүүчү, дүүлүгүү жана жыйрылуу касиетине ээ болчу талчаларынын иш-аракети.
Булчуңдардын иш-аракети денени мейкиндикте жана дене бөлүктөрүн бири бирине салыштырмалуу кыймылга келтирүүчү — динамикалык, дене бөлүктөрүн белгилүү абалда кармап туруучу статикалык болуп экиге бөлүнөт. Демейде булчуңдардын динамикалык иши бири бирин толуктап, статикалык иш-аракетинин негизинде динамикалык иш аткарылат. Булчуңдар скелет сөөгүнө бекиген жерине жана түзүлүшүнө карата ар кандай кыймыл аткарат. Булчуң муунду бүгүүчү жана жазуучу, ичке жана сыртка буруучу болуп айырмаланат.
Скелет булчуңдары кыймыл функциясын гана аткарбастан, өзгөчө сезүү органы болуп да эсептелет. Анда жайгашкан рецепторлор жыйрылуу жана жазылууда козголуп, өзүнүн сигналдарын борбордук нерв системасына берет. 0шондой эле скелет булчуңдары жылуулук пайда кылуучу орган болуп, анда пайда болгон жылуулук дене температурасынын туруктуулугун сактайт.
Булчуңдун узун булчуң талчалары (миофибриллдер) негизги жыйрылтуучу механизми болуп, алар жыйрылтуучу белоктор — миозин жана актинден турат. Актин менен миозин талчалары бардык миофибриллдерде биринен сала бири узунунан жайгашат. Миофибриллдердин (булчуңдардын) жыйрылуусунан актин менен миозин талчаларынын ортосунда молекулалык байланыш (көпүрөчө) түзүлүп, актин талчасы миозинге тартылат, натыйжада миофибрилл талчасы кыскарып, булчуң жыйрылат. Ал эми миофибриллдер бошоңдош үчүн актин менен миозиндин ортосундагы байланыш үзүлүп, талчалар өз ордуна келет да миофриллдер узарат (булчуңдар бошоңдойт). Булчуңдардын күчү булчуң талчаларындагы миофибриллдердин санына жараша болуп, жакшы өөрчүгөн булчуңдарда көп, начар өөрчүгөндөрдө аз болот. Дайыма машыгуу, кара жумуш иштөөдөн булчуң талчаларында миофибриллдер көбөйүп, булчуң күчү артат. Булчуңдар дайыма жумуш иштеп турса кишинин жүрөгүнүн иши, кан айлануусу жана газ алмашуусу жакшырат. Булчуңдун ишине аденозин үч фосфат (АТФ), креатинфосфат, кычкылтек керектелет. Көнүгүүнүн натыйжасында жогоруда айтылган заттар үнөмдүү колдонулат. Ошондой эле организмдин кычкылтектин азайышына чыдамдуулугу анын жалпы туруктуулугун айгинелейт. Көнүгүүлөрдүн натыйжасында булчуң жакшы жетилип, күчү көбөйөт, аз чарчайт. Булчуңдар жумуш аткарганда кычкылтекти көп керектейт, ошондуктан аны канааттандыруу үчүн кан тез айланып, жүрөктүн согуусу 200гө (нормада 75), кандын минуталык көлөмү 20—25 литрге (нормада 5 л) чейин жетет; демигүү пайда болуп, газ алмашуу (диффузия) жогорулайт.
Жылма булчуңдар ички рефлекстердин таасиринен автоматтык түрдө жыйрылып турат. Мисалы, карын жана ичегиге тамак барганда алардын жылма булчуңдары перистальтикалык кыймылга келет.
Жүрөк булчуңдары башка булчуңдардан айырмаланып өзгөчө ритм жана күч менен автоматтык жыйрылуу касиетине ээ. Жүрөктүн булчуңдары өмүр бою өз ишин токтотпойт. Жүрөктүн жыйрылышын, согуу күчүн, ритмин нерв системасы жөнгө салып турат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8 ]
Куугун
Куугун («Манас» эпосу) — «Чоң казатка» таандык согуштук эпизоддордун башталышы, окуялардын тереңдеп, татаалданышы.
Арттан куугун келгенче Манас менен Чубакка аман жетип алсак болот эле — деп эки баатыр көп жылкыны айдап катуу жөнөштү. Үстүндө ээси жок Торуайгыр Коңурбай жаткан чатырдын тушуна барып окуранып, жер чапчыйт. Сыртка чыгып чамбыл ала чаң болгон, ээси жок айгырды көрүп, Коңурбай жоо малды алганын билди. Кентке келип коңгуроо уруп, колуна кабар берип, токсон миң кол алып, калганың арттан келе бергиле деп, Коңурбай аламандап куугунга жөнөдү.
Базаң тоонун оюндагы Маралды-Суунун боюнда калган Манас менен Чубак Бээжинге кирмек болгон эки баатырды эки күн, эки түн күтүп зарыгышты. Сен тетиги көрүнгөн жончого барып жолду кара, жоо көрүнсө кабар бер, мен биртке чырм этип алайын деп Чубакты жөнөтүп жиберип, Манас кырчынды кыйрай жазданып уйкуга кирет.
Көп колу менен жылкынын сүрдөөнүнө салып катуу келаткан Коңурбайдын карааны көрүнгөндө Сыргакты алдыга жиберип өзү камыштын арасына кирип аңдып калган Алмамбет Коңурбай так тушуна келгенде качырып чыгып найза салганда, тиги кайра качат. Аны жарадар кылып, кууп бараткан Алмамбетке Мурадыл бет келип, Коңурбайды коё берген Алмамбет Мурадылды аттан сайып түшүрдү. Көп колдун жакын кирип келгенин көргөн Алмамбет ит урушун салып, жылкынын артынан жөнөдү. Алмамбетти кууп бараткан Ушаңды жол карап жүргөн Чубак туурасынан качырып чыгып көмө коюп кетти. Улам бири качымыш болуп, экинчиси буйгат жерден тосуп туруп тушуна келген душманды көмө коюп отуруп баатырлар Боз-Сеңирге чейин барышты. Алмамбет менен Сыргак Боз-Сеңирдин кыясынан тосуп келген жоону мылтыктын огуна алып, куугунду бууп токтотуп калышты. Манаска кабар бермек болуп Чубак ашып-шашып келип, уктап жаткан Манасты ойготсо, ал такыр ойгонбойт, тикесинен тургузуп туруп, коё берсе шалак этип жыгылат, өлүп калган го десе коңуругу баш жарып уктап жатат. Айласы кеткен Чубак Аколпоктун этегин түрүп коюп, атына минип качырып келип Манасты найза менен жоон санга сайды. Найза кирген жерин чапчып алып, ошондо араң ойгонгон Манас кулжуңдаган чунак, бул эмнең? — дейт Чубакка. Шашкан Чубак эсепсиз көп жоо каптап келе жатканын айтса, «...Жоо болсо нетербиз, Жолуң болгур, ыйлаба, Уруша-уруша чыгып кетербиз», — урушпай жүргөн жоо барбы, ага эмне мынчалык алаптайсың! — деп Манас кебелбейт. Манастын эрдигине чексиз ыраазы болгон Чубак өзү да кайраттанат. Манас согушка кирип, каптаган калың жоонун алдын кайра жапырды. Алмамбет тез жетип колго кабар бер деп Сыргакты жөнөттү.
Манастар жылкы тийгенде артынан келип, согушта Коңурбай менен Жолойдун өлгөнү Валиханов жазып алган эпизоддогу жазылган текстте кыска эскерилет. Радлов жазып алган вариантта жылкысын тийгенде артынан кууп келген Жолойду тосуп туруп, Манас менен Алмамбет өлтүрөт.
Саякбай Каралаевдин вариантында Карагулдан кабар уккан Коңурбай көп кол менен куугунга келет. Тосуп турган Алмамбет Коңурбайга кол салып, эми жетип жайлаарда ал кумга сала качып, шайы кеткен Сарала жетпей калат. Сыргак менен Алмамбет ит урушун салып, жылкыны айдап жүрүп олтурушат. Уктап жаткан Манас чочуп ойгонуп, баатырлар кыйын абалда калган окшойт, жардам берели деп Чубак экөө шашылыш жөнөйт. Көп жылкыны баштап келе жаткан Карткүрөң мени минсең Алгарага үч жолу жетип берейин деп Манаска барат. Манас болбойт, таарынган Карткүрөң Ажыбайга качып кетет. Төрт баатыр кошулушуп, көп жоону кыйратып, кайра сүрүшөт. Манас келди, жеңилмек болдук, көп кол берсин! — деп Коңурбай Карыканга кабар жиберет. Карыкан көп кол жиберип, күчтөнүп кытайлар төрт баатырды кайра каптайт. Согуш катуулап, Айбанбоз баспай жөө калган Манас Тал-Чокуну пааналайт, үч баатыр аны коргоп, курчап алган жоо менен кармашып турушат. Манас Сыргакка колго кабар бер деп тапшырат. Кууган жоодон качып кутулуп, Сыргак колго жөнөйт.
Жылкынын артынан куугун келип, төрт баатырдын кытайлар менен согушу белгилүү манасчылардын баарында бар, бирок, алар бири биринен да, ошондой эле Сагымбай Орозбаковдун вариантында да, Саякбай Каралаевдин  вариантында да айырмаланган өзгөчөлүктөрү менен айтылат. Айырмачылыктар майда деталдык көрүнүштөр боюнча эле эмес, окуянын жүрүшү, мазмун жактан да бар.
Ак-Татыр (Жумгал району)
Ак-Татыр — Кыргызстандын Нарын облусунун Жумгал районундагы айыл. Чаек айыл аймагына кирет.
«Чаек» к-зунун аймагында, Жумгал суусунун он өйүзүндө. Райондун борб. Чаек кыштагына туташ (чыгы- шынан) жайгашкан. Рыбачье т. ж. станциясынан 180 км туш.-батыш тарапта.
1925-жылы негизделген. Калкы 928 (1986-жылы); негизинен мал чарбасында эмгектенишет. А. ч.-тех. бирикмеси, мунай база иштейт. Кесиптик тех. окуу жайы, китепкана бар.
Калкы
Калкы ― 1888 киши (2009-жылы).
Гиперистер
Гиперистер (лат. Hyperiidea) — капталдап сүзүүчү рактардын бир түркүмчөсү.
Аманалиев Баатырбек
Аманалиев Баатырбек (1929, Чүй облусу., Акбешим айылы – 1996, Бишкек) – философия илимдеринин доктору (1966), профессор (1968).
1950-ж. Кыргыз мамллекетинин педагогиялык институтун бүтүргөн. Мугалимдер институтунда, КМУда доцент, Ош мамлекеттик институтунда кафедра башчысы, Кыргыз ССР ИА философия жана укук институтунда директордун орун басары, Бишкек мамл. университетинде профессор. Философия тарыхы жана социалдык филос. тармагында белгилүү адис. 40тан ашык илимий эмгектин, анын ичинде 4 монографиянын автору. Илимпоздук кудуретин кыргыздардын байыркы мезгилден 20-к-дын башына чейинки коомдук-философиялык ойлорунун өнүгүшүнө, кыргыз философиясына арнаган. А. и. Асан Кайгы, Толубай сынчы, Санчы сынчы, Калыгул, Арстанбек, Молдо Кылыч, Токтогул, Тоголок Молдо сыяктуу акын ойчулдардын философиялык көз караштарын талдаган. А. Б. 19–20-к-дардагы кемтикти ар кандай социалдык багыттагы кыргыздын философиялык ойлорун изилдөөгө өзгөчө көңүл буруу менен толуктаган. А. Б. изилдөөлөрүндө кыргыздын философиялык кызыкчылыгын 5-к-дан баштаганы менен 15–18-к-дарда гана белгилеген. А. Б. этикалык ойлорду заманачылар ачык-айкын чагылдырганын өз изилдөөлөрүндө баса көрсөтөт. А. Б. заманачылар деп аталган ойчулдардын социологиялык жана философиялык идеяларына илимий талдоо жүргүзүү көбүрөөк орунду ээлейт.
Өмүрзак уулу Мажит
Өмүрзак уулу Мажит (1904-1981) Ат жабдыктарынын чебери. Кемин районундагы Кара-Ой айылында төрөлгөн. Атасы да, чоң атасы Эркинбай да чоң усталар болгон. Мажит он үч жашынан чеберчиликти колго ала баштаган. Колхоз кыймылына жан дили менен катышып, ортолук устакана уюштурган. Өзү кара уста аталган. Улуу Ата Мекендик согушка катышкан. Колхоз башкармасынын төрагасынын орун басары, ферма башчысы болуп иштеген. Кийинчерээк устачылыкты биротоло кесип туткан. Анын көмүркөйүндөгү аспап куралдарынын арбыны чоң аталарынан бери сакталып, колдонулууда. Мажиттин ээр чабышы башка усталардан айырмаланат. Ал адегенде жапайы талды кыйып, үч жылга кол тийгизбей кургатат. Тал мүйүздөй болуп катат. Ага тарамышты кошуп ширетет да, аларды жыгач желими менен бириктирет. Ал арыктап өлгөн койдун этин, талпакты, бугунун, эликтин мүйүзүн казанга аралаштыра абдан кайнатып, андан илээшме желим чыгарат. Мажит жалаң жыгачтын чамындыларынан желимдеп жасаган ээринин араларына атайын кооздук үчүн мүйүз, сөөк, акак таш коёт. Мындай ыкма чанда гана усталарга таандык. Анын куранды ээри тарамыш, желим аркылуу арчындалып, урунууда ийрейбейт, өзүнүн баштапкы түрүн дайыма сактайт. Уста кыргыздын «ак каңкы» деген ээрин да куранды кылып жасайт. Анын кашын, каптыргасын, чарасын түрдүүчө кооздойт. Ат жабдыктарынын бөлүктөрүн уста кайыкчылык аркылуу жүзөгө ашырат. Жүгөндүн, көмөлдүрүктүн, басмайылдын, куюшкандын шөкөттөрүн жезден сомдойт. Элдик өрүмчүлүк өнөрүнө байбичеси Зарылкандын да зор салымы бар. Алар камчы өрүмү үчүн тайдын терисин колдонгон. Абалы тайдын терисин жыдытып, челдүү эти менен жүнүн алат да, аны керип таштайт. Калдайып катып калганда суу бүркүп туруп, тилет. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1967-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Ат жабдыктары үчүн Кыргыз ССР Маданият министрлигинин Ардак грамотасы; 1976-ж. «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Кайык ат жабдыктары үчүн Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жай министрлигинин Ардак грамотасы; 1978-ж. Фрунзе шаарынын 100 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Ат жабдыктары үчүн Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жай министрлигинин Ардак грамотасы.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Кыргызстан профсоюздар федерациясы
Кыргызстан профсоюздар федерациясы (1990-жылга чейин Кыргызстан профсоюздарынын совети) — өлкөдөгү эмгекти коргоо боюнча иш алпаруучу коомдук уюм; Кыргыз Республикасынын профсоюздарынын аткаруучу органы. Негизги милдеттери: мүчө болуп кирген уюмдардын ишмердүүлүгүн камсыздоо, координациялоо; эмгекчилер жана эмгекти коргоо ж. б. маселелер боюнча мыйзам долбоорлорун, нормативдик актыларды иштеп чыгып, мамлекеттик бийлик органдарына сунуштоо; эмгек, жашоо-тиричилик, социалдык камсыздоолорго (иш күнү, эс алуу, дарылануу, пенсия ж. б.) байланыштуу кабыл алынган мыйзамдардын аткарылышын контролдоо; профсоюздук уюмдарга укуктук, методикалык ж. б. жардам көрсөтүү; чет өлкөдөгү профсоюз уюмдары менен тыгыз байланыш түзүү; профсоюз мүчөлөрүнүн жана алардын үй-бүлөсүнүн ден соолугун чыңдоо боюнча мүмкүнчүлүктөрдү пайдалануу ж. б. Профсоюздардын советин түзүү жөнүндө 1924-жылы 11-декабрда Кара-Кыргыз АОнун революциялык комитети чечим кабыл алган. 1925-жылы 31-марттан 3-апрелге чейин Кыргызстан профсоюздарынын 1-уюштуруу съезди болуп, профсоюздардын областтык совети түзүлгөн. 2-дүйнөлүк согуштун алдындагы саясий абалга байланыштуу Кыргызстан профсоюздарынын совети 1937-жылы жоюлуп, 1948-жылы кайрадан калыбына келген. 1990-жылы октябрь айында Кыргызстан профсоюздарынын 16-съездинин чечимине ылайык жаңы Устав кабыл алынып, Кыргызстан профсоюздар федерациясы болуп түзүлгөн. 2007-жылы 1-январга карата Кыргызстан профсоюздар федерациясынын 23 борбордук жана республикалык профсоюз комитети иштеген, 6 областтык профсоюз уюмдарынын 660 000 мүчөсү болгон. Кыргызстан профсоюздар федерациясынын жогорку органы — съезд (5 жылда бир чакырылат). К. п. ф-нын төрагалары: Г. Н. Петров (1925—26), М. Токобаев (1926—37), М. Дөгдүров (1948—58), С. Сыдыгалиев (1958—62), Т. Балтагулов (1962— 66), Э. Абакиров (1966—73), Б. Салиева (1973— 95), С. Саспеков (1995—2000), С. Бозгунбаев (2000—08), Т. Т. Иманалиев (2008—09), И. З. Рысалиев (2009—10), К. Осмонов (2010-жылдан).
Түктүү тыйынчык
Түктүү тыйынчык (Chesneya villosa (Boriss.) R. Каm. et R. Vinogradova), (Chesniella villosa (Boriss.), Kostyczewia villosa Korsh. (Boriss.)) - Жыш узун сапсайган-түктүү көп жылдык чөп өсүмдүк. Өзөк тамырлуу, жалпы тамыры жоон, сабактары жерге төшөлүп өсөт. Жан жалбырактуу, жалбырактары үчтөн жуп, түгөйсүз канаттуу, тескери жумурткадай же жазы үч бурчтуктай. Гүлү жалгыздан, саптуу. Желекчеси кызыл. Чанагы сүйрү.
Биологиялык өзгөчөлүктөрү
Июлда гүлдөп, августта мөмөлөйт. Уругу менен көбөйөт.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Ысыккөл өрөөнүнүн батыш жагы.
Өсүү шарттары
Таштак чөл жана жарым чөлдөрдүн тоо этектери.
Саны
Өтө аз, жоголуп кетүү коркунучунда турат. Өзүнүн ареалында жалгыздан сейрек кездешет.
Чектөөчү факторлор
Антропогендик таасирлер. Эрте жаздагы майда малдын оттоосу. Кургакчылыктан уругунун көпчүлүгү куурап калат.
Өстүрүү
Маалымат жок.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Кыргыз ССРинин Кызыл китебине (1985) катталган.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Популяциясынын эсебин алуу, Кыргыз Республикасынын УИАнын Ботаникалык багында атайлап өстүрүү.
Статусу
EN. Кыргызстанда кездешкен тукумдун үч түрүнүн ичинен эң сейрек учураган түрү.
Айыптоо (укук)
Айыптоо (күнөлөө) – жасалган кылмыштын мүнөзү менен оордугуна жараша сотто жекече, жекече-жарыя жана жарыя тартибинде жүргүзүлөт. Жабырлануучу өлүп калган учурда же жаш курагына байланыштуу жарамсыз болсо, же ден-соолугуна байланыштуу кылмыш-жаза сот өндүрүшүндө өз эркин билдире албаса, анын эрезеге жеткен жакын туугандарынын биринин КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган тартипте кылмыш-жаза иши боюнча күнөөлөнүүчүнүн артынан түшүүгө, ал эми жекече айыптоо иши боюнча тийешелүү жакка каршы айыптоо талабын сунуштоого жана аны колдоого акысы бар. Айыптоо жабырлануучунун даттануусу боюнча гана козголуп, тараптардын өз ара элдешүүсүнөн кийин токтотулат. Элдешүү өкүм мыйзамдуу күчүнө киргенге чейин болууга тийиш. Жабырлануучу же анын мураскору сот өндүрүшүнүн кайсы маалында болбосун өз Айыптоосунан баш тарта алат. КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган учурларда, жабырлануучунун тутунган көз карашына карабастан, прокурор жекече-жарыя А. иши боюнча кылмыш-жаза ишин козгой берүүгө акылуу. Прокурордун айыптоодон баш тартышы жабырлануучунун колдоо укугунан ажыратпайт.
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Сыргактын кошунга кабар бергени
Сыргактын кошунга кабар бергени — сюжеттин өнүгүшүндөгү маанилүү бутактардын бири, окуялардын татаалданышындагы орчундуу түйүн.
Чалгынга кеткен баатырлардан кабар кечиккенге кабатыр болуп, кароол карап жүргөн Бакай катуу келаткан Сыргакты алыстан эле көрүп, алдынан тосуп турса байкабай өтүп баратат. Кыйкырса укпайт. «Бул мынча эмнени көргөн» деп ачууланган Бакай Бозжоргого камчы уруп, Сыргакты кууп жетип найзанын түпөгүнөн кармап, түбү менен капталга коюп калат. Аттан учуп кете жаздаган Сыргак ат жалдап араң токтолуп, кайдан жеткен жоо болуп кетти деген ой менен найзаны улай кылчайып караса, абасы Бакай. Шашкан Сыргактын оозуна «аба, аба!» — дегенден башка сөз кирбей алактайт. Ачуусу ого бетер келген Бакай эс-акылың кайда, сенин?! Абадан башка сөзүң жокпу? — деп оройдон ары камчы менен салып калды. Экөө ал жерге токтоп, эсине келген Сыргактан үч баатырдын кызыл өрттүн ичинде калганын уккан Бакай: Баатырлар жоонун курчоосунда калды деп алаңдап жетип барсаң, араң турган алты кан көңтөрүлө кайра жөнөбөйбү? Андан көрө кытайдын көп жылкысын тийип алдык, куугун келбеди, келип олжосун бөлүп алсын деп силерге кабарга келдим — деп айтып бар деп үйрөтүп, Сыргактын үстү-башын күбүнтүп, жуунтуп-тазалантып алып, шашпаган болуп, жай бастырып кошунга келишти. Олжо алсын дегенди уккан кол жапырт аттанып, жөнөп калышат.
Эпизод Радлов жазып алган вариантта айтылбайт. Саякбай Каралаевдин вариантында: Бакай уйкудан чочуп ойгонуп, Манастын аты баспай калды го деп бушайман жеп, Чөл-Өлүүнүн белинен туш тарапты карап туруп алыстан келе жаткан караанды көрөт, утурлап барып Сыргакка жолугат. Ал мени тоспо, коё бер, жарадармын, шайым жок — деп наалыш кылат. Ачуусу келген Бакай камчы менен Сыргакты аттан түшүрө чаап, тилдеп, жоону алдык, олжону бөлүшкөнгө чакырып келдим деп айтып баргын деп, кат жазып колуна берип, ээрчитип барат. Ажыбай Аккуланы жетелеп шаша жөнөйт.
Эпизод Шапак Рысмендеевдин варианты,Молдобасан Мусулманкуловдун варианты,Багыш Сазановдун варианты, ТМВда негизинен Сагымбай Орозбаковдун вариантына, Саякбай Каралаевдин  вариантына жакын айтылат.
Учурдагы эсеп
Учурдагы эсеп – 1) банк эсептеринин бир түрү; акча каражаттарын сактоо жана эсептешүүлөрдү жүргүзүү үчүн пайдаланылат. У. э. бюджеттик уюмдарга бюджеттен тышкаркы эсептерди жүргүзүү жана эсепке алуу, коммерциялык уюмдардын бөлүмдөрүнө, юридикалык жактардын филиалдарына алардын жайгашкан жерлеринен сырткары, ошондой эле аргандай коммерциялык эмес уюмдарга ачылып берилет. У. э. боюнча жүргүзүлүүчү аткарымдарга карата пайыздарды төлөө жана банк комиссияларынын өлчөмдөрү төлөө эсептерди ачуу жана жүргүзүү келишимдеринде аныкталат; 2) жеке адамдар үчүн банктарда ачылган эсептер. У. э-тин ээси (аманатчы) У. э-тин шарттарына ылайык андагы каражаттарды ала жана үстүнө кошо алат.
Ушак
Ушак – КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган кылмыш; бирөөнүн ар-намысына же адамдык абийирине шек келтирүүчү жалган маалыматтарды атайлап таратуусу боюнча мүнөздөлөт.
Портал:Россия
<div style="position:relative; height:100px; overflow:hidden; border:1px solid #6688AA; padding:0; background:#DBF3FF">
[Өзгөртүү]
Гипероглифтер
Гипероглифтер (лат. Hyperoglyphe) — алабуга түспөлдүү балыктардын бир уруусу.
Айыптоо корутундусу
Айыптоо (күнөлөө) корутундусу – аныкталган кылмыш жагдайы баяндалып, чогултулган далилдер талдануучу жана алардын негизинде айыпталып жаткан жакты сотко өткөрүп берүүгө далилдердин жетиштүүлүгү жөнүндөгү тергөөчүнүн (алгачкы тергөө органы) жыйынтыгы чыгарыла турган алдын ала тергөөнүн аягында жүргүзүлүүчү процесстик документ.
Васильевка (Аламүдүн району)
Васильевка - Аламүдүн районундагы Васильевка айыл советине караштуу кыштак. Ленин атн. көздун аймагында, Чуй суусунун сол жээгинде жайгашкан. Райондун борбору Лебединовка кыштагынан 32 км түндүк-батыш тарапта, Пишпек темир жол станциясынан 40 км. 1903—05-ж. негизделген. Калкы 2972 (1986); негизинен мал чарбасында эмгектенишет. Кесиптик-техникум окуу жай, орто мектеп, балдар бакчасы, оорукана, аптека, клуб, китепкана, универмаг, турмуш- тиричилик комбинатынын бөлүмдөрү бар. Улуу Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган. Кыштакта Советтик Союзунун Баатыры И. А. Гришин туулган.
Калкы - 3 661 киши.
Гипертония оорусу
Гипертония оорусу – жүрөк-кан тамыр системасынын артерия кан басымынын туруктуу жогорулашы менен мүнөздөлгөн оорусу. Гипертония оорусу кан басымын жөнгө салуунун бузулушунан болуп, жүрөк-кан тамыр системасынын өтө көп таралган ооруларынын бири. Анын өөрчүшүнө нерв эмоциялык таасирлер, туздуу тамак-ашты көп ичүү, семирүү, аз кыймылдоо, тамеки тартуу, ичкилик ж. б. себеп болот. Бул оору менен жумушчуларга караганда акыл эмгегинин адамдары, ошондой эле айылда жашагандардан шаардыктар (3 эсе көп) көбүрөөк оорушат. Гипертония оорусун орус окумуштуусу Г. Ф. Ланг 1922-ж. алгачкы жолу сыпаттап жазган. Кыргызстандын илимпоздору М. М. Миррахимов, М. А. Алиев ж. б. бийик тоодо гипертония оорусу азыраак болорун байкашкан. Бул ооруда тескери эмоциянын таасири менен борбордук нерв системасы өтө чыңалып, солгун иштей баштайт. Мээ кыртышына дүүлүгүү жана тормоздоо процесстеринин өз ара катнашы бузулат, кан тамырды кыймылдатуучу борбордун иши начарлайт. Гипертония оорусунун өнүгүшү 3 стадияга бөлүнөт. 1-стадиясында артерия басымы кез-кезде жогорулап, жүрөк тез-тез кагат, жүрөк туш ооруп, начар уктап, акыл эмгегине жөндөмдүүлүк азаят. 2стадиясында артерия басымы көп учурда жогорулап, баш айланат, кол, буттун манжалары уюп, уйку качат, көз чыбырчыктап, тез чарчайт. 3-стадияда артерия басымы дайыма өтө жогору болуп, дарылоодон нормага чейин төмөндөбөйт, инсульт, кан куюлуу, жүрөк ишинин начарлашы байкалат. Бул оорунун белгилери негизинен жүрөк-кан тамыр, борбордук нерв системаларынын жана бөйрөк ишине байланыштуу болот. Анын белгилери: баш (каракуш, чыкый) ооруйт, кулак чуулдап, көз начар көрөт, жүрөктүн сол карынчасы чоңоёт (гипертрофия). Гипертония оорусунун алдын алуу үчүн коомдук жерлерде, үй-бүлөдө, иштеген мекемеде ар кандай тескери эмоцияларга жол бербөө, эмгек менен эс алууну туура уюштуруу зарыл. Мындай оорулууга аз кыймылдоо өтө зыян, дарылоочу физкультура, таза абада сейилдөө, сууга сүзүү ж. б. пайдалуу. Ичкилик ичүүдөн, тамеки тартуудан, семирүүдөн сактануу зарыл. Гипертония оорусу табияты боюнча өнөкөт оору болгондуктан, аны узак убакыт врач дарылайт. Диетаны туура сактоонун да мааниси чоң. Врачтын көрсөтмөсүсүз башаламан дарылануу гипертониялык кризге дуушар кылат. Гипертониялык криз мээге жана анын кабыкчаларына же башка органдарга кандын жетишсиз же кечигип келүүсүнөн, оорунун күчөшүнөн, кан басымынын (диастолалык) жогорулашынан болот.
Шалтырь (дарыя)
Шалтырь — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - КАР/ОБЬ/2542/376/351/75 орун алган. Дарыянын узундугу - 41 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эски шарип (Давлекан району, Башкыртстан)
Эски шарип — Башкыртстандын Давлекан районундагы айыл, Сокол айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 119 киши. Почта индекси — 453401, ОКАТО коду — 80222844003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ушул укук мамилелери тыгыз байланышкан мыйзам
Ушул укук мамилелери тыгыз байланышкан мыйзам (англ. Law of the Contract же Proper Law of the Contract ) – адатта сатуучу өлкөнүн мыйзамы колдонулганда пайдаланылуучу бекитүү формуласы. Бирок, кээде аны четөлкөлүк элементтер менен болгон жарандык-укуктук мамилелерди теске салуу үчүн жалпы эреже катары да колдонушат. Мазмунунун аныкталбагандыгына жана иш жүзүнө ашыруудагы олуттуу кыйынчылыктарга карабастан, (укук тартиби келишимди жана ага байланыштуу баардык жагдайларды түшүндүрмөлөө менен орнотулат, ал укукту колдонуучу органдардын субъективизимине алып келет), бул формула эларалык жеке укукта сакталып гана келе жатпастан, өзүнүн тутумдарын дагы кеңейтүүдө.
Кыргызстан эл аралык университети
Кыргызстан эл аралык университети — эл аралык жогорку окуу жайы. 1993-жылы Кыргыз Республикасынын Президентинин жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн жарлыгы менен уюшулган. Университет европалык-америкалык жаңы структуранын негизинде иштейт. Социалдык-гуманитардык факультеттери, Укук жана бизнес, Эл аралык медицина жогорку мектептери, Чет тилдер, Мультимедиа, Менежмент, Бизнес, Туризм, Аралыктан билим берүүдөгү Кыргыз-Россия, Кыргыз-Индия (Индиядагы И. Ганди университети менен бирдикте) институттары, Эл аралык билим берүү академиясы, Эл аралык билим берүү борбору, 5 Илим изилдөө институту, ошондой эле юриспруденция, экономика, информатика, системалык анализ жана башкаруу, менеджмент боюнча 2 жылдык магистратура жана 2 колледжи бар. Укук, бизнес жана компьютердик технология боюнча Каракол, Ош, Жалал-Абад шаарында филиалдары ачылган. Окуу бюджеттик жана контракттык негизде күндүзгү жана сырттан окуу бөлүмдөрү аркылуу жүргүзүлөт. Кадрларды даярдоодогу окууметодикалык иштери ыңгайлуу шартта бөлүштүрүлүп, адис профессор-окутуучулар, белгилүү окумуштуулар эмгектенишет. Ректору — А. Айдаралиев (1993-жылдан).
Гиперосцелистер
Гиперосцелистер (лат. Hyperoscelididae) — чиркейлердин бир тукуму.
Абийирдин үстөмдүгү
"Абийирдин үстөмдүгү" (Hacksaw Ridge; По соображениям совести) - 2016-ж.чыккан, Экинчи Дүйнөлүк Согуш учурундагы Десмон Дос тууралуу баяндалган өмүр баяндык, согуш драмасы. Тасма америкалык пасифист, жетинчи күндүн квентинин коолдоочусу, кандай гана курал болбосун колуна алуудан баш тарткан дарыгер жоокер тууралуу. Дос абийирдин үстөмдүгүнөн улам жоокердик кызматты толугу менен аткаруудан баш тарткан АКШдагы алгачкы киши болгон жана Окинавада болуп өткөн согуштагы эрдиги үчүн Ардак медалына татыган.
Тасманын режиссеру Мэл Гибсон. Дос тууралу жазылган, белгилүү болгон документалдык изилдөөлөрдүн негизинде тасманын сценарийин Эндрю Кнайт жана Роберт Шенкан жазышкан. Башкы ролдорду Эндрү Гарфилд (Достун ролунда), Сэм Уортиңтон, Лүк Брейси, Тереза Палмер, Хүго Вейвинг, Рейчел Гриффис, экинчи планда Винс Вон ойношкон.
201-ж. 4-ноябрда АКШда алгачкы көрсөтүү болуп өтүп, көптөгөн жакшы пикрилерди алып, дүйнө жүзү боюнча 175,3 млн АКШ долларын таба алган. Абийирдин өстөмдүгү Америка кино институту тарабынан жылдын эң мыкты он тасмасынын бири деп таанылган жана башка көптөгөн номинацияларга жана сыйлыктарга ээ болгон. 89-"Оскар" сыйлыгынын алты номинациясында жеңишке жеткен: "Эң мыкты тасма", "Эң мыкты режиссер","Эң мыкты актер (Гарфилд)", "Эң мыкты үн жасалмалары", "Эң мыкты үндөрдүн аралашуусу" жана "Эң мыкты монтаж". Ал эми "Алтын глобус" сыйлыгынын "Эң мыкты тасма", "Эң мыкты режиссер,""Эң мыкты актер" сыйлыктарына татыган. Австралиялык Киноматаграфия Акадамиясы тарабынан 12 номинацияда көрсөтүлүп, негизгилеринде жеңишке жетишкен: "Эң мыкты тасма", "Эң мыкты режиссер","Эң мыкты режиссер", "Эң оригиналдуу сценарий", "Эң мыкты актер (Гарфилд)", "Эң мыкты экинчи пландагы актер (Вивинг)".
Чаек
Чаек — Кыргызстандын Нарын облусунун Жумгал районундагы айыл. Чаек айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 7009 киши.
Жапаров Калачы
Жапаров Калачы (1948–1986) - жазуучу, сатирик.
Кыргыз тилинде
Сөзүм бар, уруксатпы?: Аңгемелер.– Ф.: Кыргызстан, 1981. – 144 б.
Кадырыңыз жан болсун: Сатиралык аңгемелер.– Ф.: Кыргызстан, 1984. – 172 б.
Келген сөздү келин айтат: Сатиралар.– Ф.: Кыргызстан, 1987. – 200 б.
Табалдиев, Асанбек
Кыскача өмүр таржымакалы
Асанбек Табалдиев 1935-жылы Кыргызстандын азыркы Нарын облусуна караштуу Нарын районундагы (мурдагы Тянь-Шань районундагы) Жерге-Тал кыштагында туулган.
Аталган университетте аспирантураны бүтүргөн.
КУУда окутуучу, кафедра башчы болуп иштеген.
1971-жылы философия илимдери боюнча доктордук ишин жактаган.
1974-жылы Кыргыз ССР ИАсынын мүчө-кабарчысы болуп шайланган.
Өмүрүнүн соңку жылдары Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясынын Баш редакторунун орун басары, Баш редактору болуп иштеген. улуу философ
Үй-бүлөсү
Артында жубайы жана уулу, эки кызы калды. Уулу Жайлобек философия окумуштуу, бир кызы Гүлнара географ окумуштуу, экинчи кызы Жылдыз социология окумуштуу. география илимдеринин доктору, профессор Темирбек Чодураевдин Гульнаранын жубайы. Неберелери жана чөбөрөлөрү бар.
Философ катары салымы
А.Табалдиев совет доорундагы Кыргызстандагы философия илиминин бараандуу өкүлү болгон.
Ал СССРдеги улуттук мамилелерди социологиялык жактан иликтөө боюнча адис, чыгаан кыргыз философу жана агартуучусу катары кеңири маалым.
Өз мезгилинин чыгаан философу Асанбек Табалдиевдин калтырып кеткен мурастары кыргыз социалдык профессионалдык философиясынын теориялык жана практикалык казынасын өзгөчө байыткан.
Ал 9 китеп, 100дөн ашуун илимий эмгек, жүздөгөн ар кыл макалалар жазган.
Анын илимий жетекчилиги астында 8 кандидаттык диссертация корголгон.
Кыргыз энциклопедиясына салымы
А.Табалдиев Кыргыз Совет Энциклопедиясын түптөө ишин жетектеген, анын алгачкы Башкы редактору болгон.
Атуулдук ой-мурасы
А.Табалдиев айтылуу Чолпонбай Түлөбердиевдин орус жоокери Александр Матросовдон мурда фашисттик дзотко боюн уруп, каармандык кылганын, демек, ал Матросовдун эрдигин кайталабастан, тескерисинче, А.Матросов анын эрдигин кайталаганын даректүү материал менен далилдеген.
Ал философия илиминин доктору окумуштуу даражасын алуу үчүн «Советтик коомдогу улуттардын жана улуттук мамилелердин өнүгүүсүндөгү эки тенденциянын диалектикасы» (1971) деген темада жазган диссертациясында В.И. Ленин ачкан улуттардын жана улуттук мамилелердин өнүгүүсүнүн эки тенденциясы жөнүндөгү законду уланткан А.Табалдиевдин негизги илимий багыты экен. Анын окуусу боюнча граждандык коомдо улуттар өз алдынча объективдүү табигый түрдө өнүгүшөт, өрчүп гүлдөшөт, өз ара жакындашат, биригишет жана бара-бара келечекте бири-бирине кошулушуп «куюлушуп» кетишет.
Бул түпкүлүктүү теориянын алкагында кыргыз улутунун, кыргыз элинин жашоо-турмушу да кеңири изилдөөгө алынган эле. «Лениндик улут теориясы жана азыркы учур» (1971), «Доорубуздун достугу» (1974), «Улутум бар, уруум жок» (1970), «Дагы бир жолу Андрейчиктин улуту жөнүндө» (1973) жана башка көп эмгектеринде улут илими, улут маселеси, улут саясаты, улут мамилелери кеңири изилденип, айкын түшүнүктөр иштелип чыгып, практикалык маанилүү сунуштар берилген.
Улуу ойчул өзүнүн сезгич, көрөгөч, билгич, баамчыл жөндөмдүүлүгүн «Гомер жана Гомерлер» (1970) деген изилдөөсүндө да ырастаган.
«Салт жөнүндө ой» (1965), «Жаңы адам жана бош убакыт» (1962), «Айыл маданияты жөнүндө сөз» (1966), «Сүйүүдөн турмуш жаралат» (1970) жана башка илимий, публицистикалык чыгармаларында жарандык коомдун, турмуштун өзгөрүп өнүгүүсүндөгү жаңылыктарга, кубулуштарга, терс көрүнүштөргө токтолуп, анын ичинде эскирип бараткан каада-салттардан, ырым-жырымдардан да арылып, жаңыланууга элибизди чакырган үгүттөр, оригиналдуу өтүнүчтөр, сунуштар менен кайрылат: айыл-кыштак маданиятын көтөрүү, анын ичинде үйлөрдү жасалгалоо, салттарды жашоого жарашыктуу өзгөртүү, тойлорду ылайыктуу өткөрүү, тарыхый көрүнүктүү күндөрдү белгилөө, улгайган адамды эсалууга узатуу ж.б. лар менен бирге үй-бүлө темасына да көп көңүл бөлөт.
Алсак, үйлөнүү салтында кездешкен кыз ала качуу, калың берүү, кыз жигиттин таанышуусундагы теңсиздик сыяктуу терс көрүнүштөрдү кандайча жоюу маселелери көтөрүлөт. Ал эми кыздардын жигиттерден мурда сүйүүсүн билдирүүсү, баш кошкон жубайлардын жаштарынын айырмачылыктары, коомдук жана үй турмушундагы ролдору, ичи тарлык, үй ээси тууралуу козголгон ой жүгүртүүлөр да эң маанилүү.
А.Табалдиев: «Үй ээси ким?» деп суроо коёт да, ага «Үй ээси-сүйүү!» деп жооп берет, себеби «эки жарды тең сүйүү башкарат». Бул тарбиялык-нравалык корутунду-жаш жубайлар жана жалпы эле жубайлар үчүн бекем туткан сабак, нуска.
Эс-тутум
Философ Асанбек Табалдиевдин ысымы ал туулуп-өскөн айылдагы орто мектепке жана көчөгө ыйгарылган.
Асанбек Табалдиев атындагы сыйлык 1990-жылдары бир катар интеллектуалдарга (жазуучуларга жана арыхчыларга) ыйгарылган. Алардын арасында жазуучу Кеңеш Жусупов, тарыхчы Юлий Худяков жана башкалар бар.
Анын өмүр жолу тууралуу жазуучу Кеңеш Жусупов жана башка калемгерлер иликтөөлөрүн жүргүзгөн.
Айкөл
Айкөл — "Манас" баатырдын жеке өзүнө гана колдонулган туруктуу эпитетинин бири: «Алмамбетке көп айтып, Айкөл Манас бек айтып» (Сагымбай Орозбаков, 3. 149), «Дууга кирди Манас шер, Аты кызыр кырк чилтен, Айкөл эрдин жолдошу» (Саякбай Каралаев, 1. 95), «Карааны Семетей турат аманат, Ашылбас аскар бел элең, Айкөлүм Манас ала жат!» (Саякбай Каралаев, «Семетей», 1. 40). А. Манастын адилет, ак көңүл, кең пейил, баарын көтөргөн, баарына чыдаган сапаттарын чагылдырып, арыстан, көк жал, төрө, канкор сыяктуу эпитеттер менен бирге "Манас" эпосунда абдан арбын жолугат.
Медералиев Жумабек
Медералиев Жумабек - жазуучу, котормочу. Жумгал районунун Доскулу айылында 1957-жылы 24-январда туулган. 1974-жылы Жумгал орто мектебин, 1979-жылы СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетинин журналистика бөлүмүн бүтүргөн.
Айкөл
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Медералиев Жумабек
Эмгек жолун 1978-жылы «Ленинчил жаш» гезитинде корректор болуп иштөө менен баштаган. 1979–1985-жж. «Ленинчил жашта» кабарчы, бөлүм башчы, 1985–1987-жж. Кыргыз ССРинин Мамлекеттик басма комитетинде улук редактор, 1987–1988-жж. «Мектеп» басмасында Өспүрүмдөр жана жаштар көркөм адабияты редакциясынын улук редактору, бөлүм башчысы болгон. 1988–1992-жж. «Адабият» басмасында Балдар жана жаштар көркөм адабияты редакциясынын бөлүм башчысы, 1992–1998-жж. «Акыл» Мамконцернинде башкы редактор, Басмалар жана китеп соода башкармалыгынын начальниги, тармактын «Нуска» гезитинин башкы редактору, 1998–2000-жж. «Акыл» АКнын «Ала-Тоо» басмасынын башкы редактору, 2000-жылдан Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Эл Өкүлдөр жыйынынын Басма сөз кызматынын улук консультанты, 2001–2002-жж. «Асаба» гезитинин башкы редактору, 2002–2005-жж. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Эл Өкүлдөр жыйынынын Редакциялык-басма иштер бөлүмүнүн башчысы, 2005-жылдан Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин аталган бөлүмүнүн эксперти болуп эмгектенип келет.
1970-жылдан ырлары, аңгемелери республикалык гезит-журналдарда жарыяланып келет.
Ал орус, белорус, кытай, жапан, фин жазуучуларынын аңгемелерин, орус эл жомокторун которуп жарыкка чыгарган. Түстүү сүрөттүү «Кыргыз оймолору» («Акыл», 2000-ж.), «Эл өкүлү» («Учкун», 2004-ж.), «Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү» (USAID – «Учкун», 2006-ж) китептеринин авторлорунун бири.
Кыргыз Республикасынын Ардак Грамотасы, «Манас – 1000» эстелик медалы менен сыйланган.
1990-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Кыргыз тилинде
Боор толгоо. Аңгемелер: – Ф.: Адабият, 1989. – 120 б.
Бышмана. Повесттер, аңгемелер жана новеллалар: – Б.: Акыл, 1998. – 284 б.
Котормолору
Лехтонен Й. Табышмактуу сепил. – Ф.: Адабият, 1990. – 120 б.
Силердин укугуңар: Аңгемелер. – Б.: «Сорос – Кыргызстан» фонду, 1995. – 64 б.
Блаватская. Е.П. Чыгыш берметтери. – Б.: Кыргызстан, 2004. – 400 б.
Милитонян Э. Арег балакай менен Чипонун укмуштуу жоруктары: Аңгемелер. – Б.: Учкун, 2007. – 66 б.
Айкожо
Мисалы, Саякбай Каралаевдин вариантында Манастын кылычы укмуштуу жол менен асмандан түшүп, аны Сагымбай Орозбаковдун вариантындагыдай А. эмес, дүйнө кезип жүргөн аксакал думана берет. Узак жашаган (250—500 жыл) акылман, көзү ачык карыянын баатырларды, кол башчыларды жандай жүрүп насаатчы болушу да түрк элдеринин эпикалык чыгармаларында байыртан келе жаткан салттык көрүнүш. Огуз кандарынын бир нече муунунун жеке турмушундагы жана мамлекеттик саясий иштериндеги акылчы-насаатчы 500 жыл жашаган Коркут-ата жөнүндөгү аңыз сөздөрдүн үлгүсүндө муну даана көрүүгө болот. Саякбай Каралаевдин вариантында «Ала чапан Айкожо» анжыяндык кожо катары айтылат. Кытайларга колго түшүп калганда Кошой куткарып чыккан Билерик А-нун баласы делет (Сагымбай Орозбаковдун вариантында ал Жаангер кожонун баласы). Манас Таласка көчүп келгенден кийин Алоокеден кордук көрүп жаткан элдин камын ойлоп, А. Манаска келип:
Атышаарың Алооке, Арбын кыргын салыңыз, Ордолуу шайык, көк жөкөр. Орчун Кокон, Маргалаң, Эр экениң чын болсо, Алоокенин колунан Ажыратып алыңыз (Саякбай Каралаев, 1. 198),— дейт. Саякбай Каралаевдин вариантында кожолорго, анын ичинде А-го ашкере баа берүүчүлүк жокко эсе, тескерисинче, эпостун башкы каармандары ачуусуна тийгенде кожо-молдолорду сабаган учурлары да эскерилет. «Чоң казаттагы» бир тыныгууда элди эсепке алганда Чубак менен Төштүк жок болуп чыгат. Нескараны баш кылып кытайдын кырк баатырын колго түшүрүп кечиккен Чубак, А. азан чакырып, эл намазга жыгылып жатканда келет. Чубактын келе жатканын көргөн Манас:
Аппак кожо, Айкожо, Кереленип каласың, Кечке окуу саласың, Бейишиңди өзүң ал, Береним Чубак келатат (Саякбай Каралаев, 2. 155),— деп тура жөнөйт.
Гипертрихоз
Гипертрихоз (лат. hypertrichosis байыркы грек. ὑπερ- — өтө эле + θρίξ, τριχός — түк + -osis; түктүүлүк) — дененин айрым жерлеринде жумшак түктүн ордуна узун, катуу түктүн ашыкча өсүшү.
Түктөр айрым жерге же жайылып өсөт. Жайылган гипертрихоз тукум куума мүнөздө болушу мүмкүн (айрым чыгыш элдеринин эркектеринин көбү түктүү келет). Айрым жердеги түктөр түрдүү таасирден (түктү дайыма искек менен жулуу, кыруу же пемза менен сүрүү), ички секреция бездеринин иши бузулгандан (аялдарда сакалмуруттун өсүшү) болот. Түк өтө көбөйүп кетсе врачка кайрылып, анын себебин табуу зарыл. Түктү убактылуу түшүрүүчү каражатты өз алдынча колдонууга болбойт. Анда түк күчөп өсөт, дерматит пайда болушу мүмкүн. Гипертрихозду дарылоо врачтык-косметикалык кабинетте гана жүргүзүлөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Уюм
Уюм – укук субъектиси болуп эсептелишкен 2 же андан көп адамдын бирикмеси. Юридикалык жак мыйзамда белгиленген тартипте каттоодон өткөн учурда У. укугуна ээ боло алат. Эгер мында У. мүчөлөрү мыйзам бузушпаса юридикалык жактык укуктун жогунун өзү У-дун ишине тоскоол болбойт, КР жарандык мыйзамдарында «У» аталгысы көп учурда «юридикалык жак» түшүнүгүнүн түгөйлөшү катары колдонулат. Салык мыйзамдарында У. дегенде КР мыйзамдарына ылайык түзүлгөн юридикалык жак, ошондой эле четөлкөлүк юридикалык жак жана башка жарандык укук жөндөмдүүлүктөрүнө ээ болгон жана чет мамлекеттердин мыйзамдарына ылайык түзүлгөн уюмдар, эларалык уюмдар, алардын филиалдары жана алардын КР аймагында түзүлгөн өкүлчүлүктөрү түшүнүлөт.
Гиппопустар
Гиппопустар (лат. Hippopus) — жүрөксымак кош капкалуу моллюскалардын бир уруусу.
Медербеков Сыпарбек
1962–1965-жж. Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн.
Эмгек жолун 1967-жылы Кыргыз камволдук-нооту комбинатында иштөө менен баштаган.
1976-жылы анын биринчи ыры «Кыргызстан маданияты» гезитине басылып чыккан. Кийин ырлары гезит-журналдарда, альманахтарда, «Учкун», «Жалын» жый-нактарында жарык көргөн.
1979-жылы анын балдар үчүн жазылган «Соң-Көл гүлдөрү» аттуу китеби «Мектеп» басмасынан басылып чыккан. Ошол эле китеби көп тилдерге которулуп Советтер Союзунун бардык аймагына тараган.
1995-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү болгон.
Кыргыз тилинде
Соң-Көл гүлдөрү: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1979. – 15 б.
Өмүр саябаны. Жыйнак. – Б., 1997.
Орус тилинде
Цветы Сон-Куля: Стихи. – Ф.: Мектеп, 1979, 1981. – 14 с.
Гиппорион
Гиппорион (лат. Hipparion) — байыркы жылкы сымалдуулардын бир уруусу.
Уюмдардын валюта фондусу
Уюмдардын валюта фондусу – өкмөт тарабынан бекитилген ченемдер боюнча тышкы базарларда товар сатуунун (кызмат көрсөтүүнүн) натыйжасында келип түшкөн каражаттан чегерүүлөрдүн эсебинен пайда болгон чет өлкөлүк валютадагы акча каражаттары. У. в. ф. алардын валюта эсебинде сакталып, экспорттук-импорттук аткарымдарды жүргүзүү, өндүрүш менен жамаат керектөөлөрү үчүн пайдаланылат.
Жаңы Осуят
Инжилде 27 китеп ар түрдүү убактарда жана жерлерде ар кандай жазуучуларынын жазылган. Байыркы Келишимдеги сыяктуу, жаңы осуят убакыттын салыштырмалуу тар аралыгында жазылган, сыягы, 50-жылдан 125 доордун бир кылымда, аз ашуун. жаңы осуят Ыйсанын окууларын жана адамды, ошондой эле биринчи кылымдагы жолдоочулары окуялар талкууланат. Ыйсанын жолдоочулары ыйык китептик аяттын катары бирге жаны жана Байыркы Келишимди да эсептешет. Жаңы осуяттын мазмуну:
төмөнкүлөр мурдагыдай эле бул китеп менен байланыштуу жазуучунун кийин жаңы осуят китептердин тизмеси болуп саналат.
Удмурт республикасы
Удмурт республикасы, Удмуртия РФтеги субъект. Ортонку Уралдын батыш бөлүгүндө, Кама менен Вятка дарыянын ортосунда жайгашкан.
Аянты 42,1 миң км2. Калкы 1,6 млн (2010). Орт. жыштыгы 1 км2 жерге 38,2 киши.
Борбору - Ижевск ш. (калкы 631,6 миң). Элинин негизин орустар (% менен; 58,9) менен удмурттар (32) тузөт. Ошондой эле татар, бурят ж. б. улут өкүлдөрү да жашайт. Динге ишенгендери православныйлар (114 диний уюмдары бар), протестанттар (68) жана мусулмандар. Ошондой эле салт болуп калган жергиликтүү динди да тутат. Адм.айм. жактан 25 районго, 6 шаарга, 5 шаарчага бөлүнөт.
Шаар калкы 69,7%. Ири шаарлары: Глазов, Сарапул, Воткинск. 1920-ж. 4-ноябрда Вот (падышалык Россиянын тушунда вотяки аталган) АОсу болуп түзүлгөн. 1932-жылдын 1-январынан Удмурт АОсу, 1934-жылдын 28-декабрынан Удмурт АССРи, 1991-жылдын 11-октябрынан азыркыдай аталат. Волга бою федерация округунун курамына кирет. Мамлекеттик бийликтин органдар системасы 1994-ж. кабыл алынган Удмурт республикасынын конституциясы тарабынан аныкталат. Удмуртиянын аймагы тузөңдуү, түндүгүндөгү Жогорку Кама дөңсөөсү Кама жана Вятка дарыянын өрөөндөрү менен тилмеленген. Табигый шарты элдин жашоосу үчүн жагымдуу.
Жалпы билим берүүчү 873 окуу жайы, 108 башталгыч жана атайын орто, 15 ЖОЖ (алардын ичинен 13 мамлекеттик, филиалдар да бар), РИАнын Урал бөлүмүнүн Удмурт илимий борбору, 7 театр (алардын ичинен мызкалык, куурчак), музейлер, Воткинскиде П. И. Чайковскийдин музейчарбагы, китепкана (алардын ичинен азиздер үчүн) бар. Варзи-Ятчи курорту иштейт.
Айыптоо өкүмү
Шилтемелер
Urteil (Recht) Sentence (law) Verdikto Sentencia judicial Sentenza (diritto italiano) Үкім Nuosprendis Vonnis Wyrok Sentença Вирок 刑罚
Арабаев, Чолпонкул Исаевич
АРАБАЕВ Чолпонкул Исаевич (17. 9. 1957-ж. т., Нарын обл., Ат Башы району р-ну, Ак-Муз айылы) - юрид. илимд. доктору (2005), проф. (2004). КРнын эмгек сиңирген юристи.
Кыскача өмүр таржымакалы
1983-96-ж. КМУнун юрид. ф-тинде окутуучу, улук окутуучу, доцент, кафедра башчысы, деканы, даярдоо борборунун директору,
1996-99-ж. КРнын юстиция минист-ринин орун басары, КРнын Премьер-Министри-нин аппаратынын адм.-укук (юрид. ж-а кор-гонуу, укук коргоо бѳлүмү) департаментинин ке-ңешчиси,
1999-2001-ж. КРньш Ѳкмѳтүнѳ караш-туу миграция ж-а демография агентствосунун деректири,
2001-2002-ж. КРнын Юстиция ми-нистринин биринчи орун басары,
2002-2003-ж. КРнын Президентинин, КРнын ЖКнин Мый-зам чыгаруу жыйынындагы ыйгарым укуктуу ѳкүлү,
Уюмдашкан кылмыштуулук
Уюмдашкан кылмыштуулук – кылмыштаануудагы кылмыштуулуктун өзгөчө коркунучтуу түрлөүнүн бири; ал төмөнкүдөй белгилер менен мүнөздөлөт: а) материалдык-каржылык негизинин болушу; б) кылмыштуу уюмдун иерархиялык түзүмү; в) мамлекеттик органдар менен коррупциялык байланышынын болушу; г) кылмыштуу иштеринин туруктуу түрү; д) кылмыштуу топтордун (уюмдардын) конгломератына биригүү тенденциясы; е) таасир этүү чөйрөлөрүнүн так бөлүнгөндүгү.