cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Манастын курал-жаракка ээ болушу, он бир дуу-дуунун жиберген балбандарынын жазаланышы
Манас он төрткө чыгат. Жанына жети жолдош алып, Манас Үч-Аралга ууга барат. Кийик карап, аң издеп жолдоштору бириндеп туш-тушка кетишет. Эсилдин башы Боз-Дөбөгө чыгып, туш тарапка көз чаптырып турган Манас төмөндөгү өзөн суунун боюнан бир топ адамды көрөт. Көрүнүшү биздин элден эмес окшойт, кайдан келген немелер болду экен деп ойлоп, карап турса алиги адамдар сууга буту-колун жуунуп, анан күн батышты карап жүгүнүп, чекесин жерге тийгизип, түшүнүксүз иштерди иштеп жатышканына таң калган Манас атайын барып ал адамдардан жөн-жай сурайт. Алардын башчысы Абунасир (Айкожо) аттуу өтө көп жашаган касиеттүү кары экен. Ал атайы Манасты издеп келгенин айтып пайгамбардын белеги деп Аккелте мылтык менен Ачалбарс кылычты берет. Мусулманчылыктын жолун айтып, Манасты динге киргин дейт. Тиги дүйнө, тозок, бейиш дегендериң эмне, эмне үчүн мен сенин тилиңди алып, мусулман болушум керек? — деген суроосуна жооп кылып Абунасир Манасты уктатып, тозок менен бейишти көргөзөт. Бир нече күн жатып ойгонгон Манас мусулман болуп, Абунасир менен коштошот. Куш салганы кетип, он бир күн дайны билинбеген баласынан санаасы тынбаган Жакып үйүнөн аттанып чыгып, жол карап бир топ жүрүп калат. Жолдон кезиккен кийгендери көпкөк темир, курал-жаракчан, көрүнүшү коркунучтуу он бир адам Жакыпты ортого алып, атың ким, бай Жакыпты анын баласы Манасты билесиңби? — деп демитет. Жакып тигилердин суроосуна түз жооп бербей, алардын аты-жөнүн, кайсыл жерден келаткандарын, Жакыпты кайдан билерин, эмне кыларын сурайт. Жакыптын суроосун этибарга албай, мырдар атыңды тез айт — деп катуулап демиткенде корккон Жакып атын жашырып, Жакып менен кас Бердике деген менмин, деги, жөнүңөрдү айткылачы? — деп дагы сурайт. Бирөө Кумулдан, экинчиси Камбыдан, дагы бири Мар шаарынан, Котон, Жеркен, Доңшу жана башкалар кытай шаарларынан экен. Ошол шаарлардын он бир дуу-дуусу аларды Манасты кармап келгенге жибериптир. Жакыптын айылы тетиги башы чыгып турган чоң тоодо, мал карап жүрдүм эле, жумушумдан калбайын — деп он бир балбанды тетири жолго салып коюп, убайым тарткан Жакып айылына келип, агасы Байды баш кылып Акбалта, Бердике жана башкалар аксакалдарды чакырып, көргөнүн баяндап, не кыларын билбей, мал алуучу адам болсо бир баланы баалап сатып алып, Манас ушу деп кармап берип тынсакпы? — деп акыл салат. Эл туура, же туура эмес дей албай отуруп калганда, Бай: баласын сага малга сатып, анан сенин балаңдын күнүн көрчү ким бар дейсиң?! Кыйратам деп камап келген жоо барбы? Алты миң колу менен келген Нескара дөөнү деле Манас жеңбеди беле. Өзүңчө эле убайым жей берет экенсиң, — деп инисин кагып коёт.
Манас жолдошторун эстеп, кайда жүрүшөт болду, — деп айланага көз салып, алардын Талды-Суудан келе жатканын көрөт. Манас турган жер Курбу-Кум деп аталып, аркар, кулжа жайнаган кайыптын кени экен. Жолдошторун утурлап бармак болуп Манас бастырайын десе Аккула артка кетенчиктеп, баспайт. Бул эмнеден үркүп жатат? — деп, ойлогон Манас алды жагына. көз салса куйругу чагарактаган, төшү жагжайган, көзү чыныдай, жүнү кызыл сур, башы чоң казандай, көкүрөк жүнү самсаалаган, көчүк жагы тарбайып жылаңач, бычактай курч азуу тиши бир карыш, мойну менен шилисинде кере кулач жалы бар, чоңдугу өгүздөй, басканы адамдай, капталында канаты бар, куйругу кылыч, башында найзадай мүйүзү бар бир укмуш жандыкты көрөт. Баягы жандык дөбөгө басып чыгып кыйкырса үнү беш күндүк жерге угулуп, үндүн ачуулугунан айланадагы жети жүз он төрт кулжа кырылып калат. Кулжалардын өлгөнүн көргөн Манас залим экен, муну атайын деп алыскы-жакын айныбас, ыраакы-жакын ылгабас, ортосу болот, оозу албарс, түтүнү туман, түбү Ыспан, кароолу дажаал, огу ажал Аккелте мылтыгын алып өпкө тушуна кармай бергенде алиги айбан асманга алты аркан бою көтөрүлүп барып, кайра жерге түшүп сулап калды. Манас басып келип Айкожо берген Ачалбарс кылыч менен белинен бөлө чаап салды. Ачуу айкырыкты, анын артынан атылган мылтыктын үнүн угушкан жолдоштору шашылып келип калышты. Кырылып калган кулжалардын этин бөлүп алышсын деп Манас элге алты жигит кабарга чаптырды. Айланадан эки миң адам келип, кулжалардын эттерин жүктөп кетишти. Ошол күндөн ошол жер Кулжа аталып калыптыр. Эл дүрбөп жүргөндө кытайлардын он бир балбаны «Манас», «Манас» деген сөздү кулактары чалып, издеп келип, Манасты таптык, эми айдап кетебиз деп көңүлү жайланган немелер: Атаң ким? Чын эле Манассыңбы? деп баатырга тийиштик кылышты. Атайын мени издеп келсеңер үйгө жүргүлө, атамды көргөзөйүн деп, Манас аларды айылына ээрчитип барат. Жакыпты көрүп, бизди алдап тескери жолго саласың, кандарга ичиң бузук экен, азыр байлап кетебиз деп, Жакыптын жалынганына карабай ортого алышты. Күнөөсү жок, кары адамга катылбагыла деген Манасты да кошо байламакчы болуп, ага жабылышты. Жаалы келген Манас жабылгандардын төртөөн катар кармап -көйнөктөй желпип жерге уруп, калгандарын бири менен бирин урунуштуруп, жеке өзү он бир балбанды байлап, кулак-мурунун, колу-бутун кесип, баарын бир-бир мүчөсүнөн айырып, аттарынын куйрук-жалын кыркып таштап, кандарыңарга барып айтып, колуңардан келген жамандыгыңарды жасап алгыла — деп коё берди. Он бир балбан асты алтымыш күндө, арты алты айда өз кандарына барып, көргөндөрүн айтып арызданышты.
Радлов жазып алган вариантта Манастын Айкожо менен жолугушканы жок, бирок Айкожо касиеттүү адам катары эскерилет. «Сейтек» бөлүмүндө Сейтектин атын асмандан түшүп келген Айкожо коёт. Буга караганда касиеттүү адам, же сырдуу күчтүн ээси, баатырларды колдоочулардын бири катары эпосто эски катмар экендиги шексиз. Саякбай Каралаевдин вариантында алты курч жана боз кисе асмандан түшөт, аларды баатырга Кызыр тапшырат. Аккелтени Бөлөкбай жасап, Манаска Бакай берет. ТМВда да Аккелте менен Ачалбарсты Манаска Айкожо берет. Молдобасанда Ачалбарсты Айкожо пайгамбардын белеги экенин айтып Мекеге барган Ажыбайдан Манаска берип жиберет. Башка манасчыларда Сагымбай Орозбаковдун вариантына жакын. Абдылданын Мекеге Айкожого барганы, ошондон тартып ажы болуп келип, Ажыбай аталышы Сагымбай Орозбаковдун вариантында да бар, бирок анда курал алып келгени эскерилбейт.
Экинчи окуя Радлов жазып алган вариантта да,  Саякбай Каралаевдин  вариантында да жок. Сагымбай Орозбаковдун вариантына жакыныраак мүнөздө ТМВда бар.Багыш Сазановдун вариантында ушуга жакын сюжет бар. Бирок Манас душмандарынын кулак-мурдун кесип жазалап коё бериши Эсенкан Манасты байлап келгенге жиберген соодагер тыңчыларына байланыштуу эскерилет.
Генетикалык структурализм
Генетикалык структурализм – Пьер Бурдье негиздеген постструктуралисттик интегративдик социологиялык концепция.
Структуралисттик методология социологиялык изилдөөлөрдүн предметтик аймагын аныктоого Бурдьеге мүмкүндүк берген. «Эпистемалогиялык мектеп» менен структурализм боюнча социалдык дүйнөдө адамдардын эркинен жана аң-сезиминен көз карандысыз объективдүү түзүлүштөр бар. Алар тажрыйбаны иш жүзүнө ашырууда мүмкүнчүлүктөрдү түзө алышат же тескерисинче токтотуп, басаңдатып, чектейт. «Эпистемалогиялык мектеп» тарыхый реалдуулуктун негизинде мамилелердин түзүлүшүнүн пайда болуусунун тарыхын окуп үйрөнүүнүн зарылчылыгын белгилейт.
Коралл деңизи
Коралл деңизи (Coral Sea) – Тынч океандагы жартылай туюк деңиз. Австралиянын, Жаңы Гвинеянын, Жаңы Коледониянын жээктерин чулгайт. Торрес кысыгы аркылуу Инди океаны менен туташат. Аянты 4068 миң км2. Эң терең жери 9174 м. Коралл (Шуру) аралдары жана рифтери (анын ичинде Чоң Тоскоол рифи) көп. Суусунун температурасы түштүктө 19°Сден (август) 24°Сге чейин (февраль), түндүгүндө 28°Сге чейин. Туздуулугу 35,5%о. Суткасына эки жолу ташкындайт (бийиктиги 7,2 м чейин). Башкы порттору: Кэрнс (Австралия), Порт-Морсби (Жаңы Гвинея аралы), Нумеа (Жаңы Коледония аралы).
Скандинавизм
Скандиванизм - Скандинавия өлкөлөрүн мамлекеттик, саясий, экон. жана маданий жактан бириктирүү идеясын таратуучу агым.
Тар мааниде19-кылымдын 40-60-жылдарындагы кыймылды, кең мааниде - капитализм доорундагы бириктирүү тенденциясын көздөгөн агымды түшүндүрөт. Скандиванизм Скандинавия өлкөлөрүндө буржуазиянын өсүшүнөн жана чындалышынан пайда болуп, идеологиянын маанилүү элементин түзгөн.
Скандиванизм алгач 19-кылымдын 20-30-жылдары Данияда пайда болуп, негизинен студенттер, адабиятчылар, окумуштуулар тарабынан таратылган. Швецияда Скандиванизм идеясын монархия буржуазиясы жайылткан. 19-кылымдын 2-жарымында Скандинавия өлкөлөрүнүн буржуазиясы Скандиванизмдин саясий максаттарынан баш тарткан. Анткени ал бири бири менен атаандаш (конкуренциялык) курөш жүргүзүүгө кедерги болгон. 1919-24-ж. Скандиванизм маданий-агартуу мүнөзгө (неоскандинавизм) өтүп, 20-кылымдын 50-жылдары Скандинавия өлкөлөрүнүн экон. жана маданий биригишин көздөгөн.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Жакып
Жакып - Манастын атасы. Сагымбай Орозбак уулунун айтымында Жакып Ногойдун уулу, Саякбай Каралаевдын айтымында Жакыптын атасы Каракан. Бакдөөлөттүн жолдошу. Манас эпосундагы татаал, карама-каршылыктуу кейипкерлердин бири.
Түштүк Калифорния
Түштүк Калифорния — АКШнын Калифорния штатындагы түштүк бөлүгүндө шаарлашкан аймак.
Ингара дарыясы
Ингара — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Аламбай дарыясынын оң жээгинен 81 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 36 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ашыралиев, Кемел Жакешевич
Ашыралиев Кемел Жакешевич (18.11.1942-ж. т., Нарын району, Миң-Булак айылы) — эл депутаттарынын Нарын облустук Кеңешинин төрагасы, облустун администрация башчысы-акими (1991—94). 1960-ж. Бишкек финансы-экономика техникумун, 1966- ж. Кыргызстан айыл чарба институтун, 1975-ж. Алматыдагы жогорку партиялык мектепти бүткөн. 1956-ж. Куйбышев атындагы колхоздо эсепчи, экономист-пландоочу, 1966-69-ж. Кыргызстан ЛКЖС БКда инструктор, сектор башчысы, бөлүм башчынын орун басары, 1969— 71-ж. комсомолдун Кант райкомунун, 1971—75-ж. Нарын обкомунун 1-катчысы, 1975—79-ж. Кыргызстан КП Ат-Башы райкомунун 2-катчысы, 1979—81-ж. Кыргызстан КП БКда бөлүм башчынын орун басары, 1981—83-ж. Кыргызстан КП Ак-Талаа райкомунун 1-катчысы, 1983—88-ж. Нарын обкомунун катчысы, 1988—91-ж. Тянь-Шань райкомунун 1-катчысы, 1994—97-ж. Панфилов районунун администрация башчысы-акими. Ат спортунун чебери, Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген машыктыргычы (1996). Боогачы, Мусанын обондорун ийине жеткире ырдаган чебер аткаруучу. Өз обондору да бар. Кыргыз Республикасынын "Жогорку Кеңешинин депутаты (1990—95). "Ардак Белгиси" ордени жана медалдар менен сыйланган.
Дарактан секирип түшүү
Шарты
Оюнчулардын саны 2—5 киши, Оюн өткөрүлүүчү жер: дарактуу жай. Оюнга даярдануу. Бутактуу дарак  тандалып алынган соң, оюндун  шарты  жана кезеги жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден дарактын белгиленген бутагына чейин чыгышып, ал жерден секирип түшүү керек. Даракка чыгып, секирип түшүш үчүн аз убакыт кетирген оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун башка түрлөрү. Дубалдан секирип түшүү, аттан секирип түшүү ж, б.
Оюндун эрежеси
Бир убакытта бирден ашык киши оюнга катышууга, бир бирине тоскоолдук кылууга, секирип түшчү жерде туруп алууга болбойт.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч, ийилчектик, шамдагайлык тарбияланат, тырышчаактык, чечкиндүүлүккө үйрөтөт.
Базаркул Матай уулу
Базаркул Матай уулу (1865, Ат-Башы району, Бороонду айылы — 1905, Терек-Суу айылы) — манап. 16 жашынан болуштукка шайланып, 23 жыл эл башкарган. Падыша өкмөтүнүн ишенимине кирип, капитан чинин алган. Россия — Кытай чек арасын тактоо курамына кирип, Ак-Сай, Арпа өрөөндөрүн кыргыз элине алып калууга чоң салым кошкон.
Антропогеография
Антропогеография - социалдык-экономикалык географиядагы агым. Ал калктын жана чарбанын жайгашуусундагы чечүүчү фактор табигый чөйрө деп караган географиялык мектептин (социологияда) идеясына таянат. 19-кылымдын аягында негизделген.
Гениалдуулук
Гениалдуулук – адамдын чыгармачылык жөндөмдүүлүгүнүн, ишмердүүлүгүнүн эң жогорку баскычы.
Жаңы Кайынлык (Краснокам району, Башкыртстан)
Жаңы Кайынлык — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Жаңы кайынлык айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 617 киши. Почта индекси — 452945, ОКАТО коду — 80237835001.
Гениалдуулук
Гениалдуулук термини адамдын чыгармачылыкка жөндөмдүүлүгүн жана ишмердүүлүгүнүн жыйынтыгын баалоодо колдонулат. Тигил же бул тармакта натыйжалуу ишмердүүлүккө тубаса жөндөмдүүлүгү бар гениалдуу адам, таланттуулуктан айырмаланып, жөн эле шыктуулуктун жогорку баскычы болбостон, жаңы сапаттагы чыгармаларды жаратуу жана чыгармачылыктын мурун болуп көрбөгөн жолдорун ачуу менен байланыштырышат.
Жаңы Кайынлык (Краснокам району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Саясий клика
Саясий клика ( — шайка, банда) - мамлекетгик же саясий ишмерлердин формалдуу эмес бирикмеси.
Максаты - мамлекеттик бийликт басып алуу же анын үстүнөн мыйзамсыз каражаттарды колдонуу жолу менен көзөмөл коюу. Ички түзүмү жана топ ичиндеги өз ара аракеттеринин мүнөзү боюнча төмөндөгүдөй типтерге бөлүнөт: партнёрдук тип («теңдердин тобу») жана авторитардык тип («лидер-иш улашуучу»), булар өз максаттарына жеткенде, тиешелүү түрдө олигархиям трансформацияланат.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Коралл деңизи аралдары
Коралл деңизи аралдары — Коралл деңизи аралдар аймагы (расмий аталышы) Австралиядан түндүк-чыгышта 1 млн км2 аянтка чачыранды жайгашкан.
18–19-кылымдарда деңиз сүзүүчүлөр үчүн өтө олуттуу коркунуч алып келип турган. Деңиздин түбү чөккөн кемелердин кенчи жаткан жер. 1921-ж. бир аралына метеорол. станция орнотулган. 1969-ж. Коралл деңизи аралдарына Австралиянын аймагы деп жарыяланган. 1982-жылдан Лихоу жана Коринга, 1987-жылдан Элизабет жана Миддлтон Сейлор рифтери – улуттук корук. Арал Австралиянын мыйзамына баш ийет (сот бийлиги Норфолк аралында). 1969-ж. аралдын курамына аралдын түбүнөн 1880 м2 жер кошулган. Уиллс Айслет аралындагы метеорол. станцияда иштеген метеорологдордон башка туруктуу жашаган калкы жок.
Мөдөн-Кыргыз
Мөдөн-Кыргыз - орто кылымдарда Борбордук жана Ички Азияга тараган кыргыз урууларынын бири. Азыр алар өз эне тилин жоготуп, Монголиянын халха монголдоруна аралашып кетишкен. Монголиянын түндүк-батыш аймагында жашашат.
Кызыл-Сарай
Кызыл-Сарай (Кызыл-Сарай) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Жоош айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 178 киши.
Ноошкен
Ноошкен (Ноошкен) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Ноокен районундагы айыл. Бүргөндү айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 3 458 киши.
Конституциянын түздөнтүз колдонулуусу
Конституциянын түздөнтүз колдонулуусу – өзгөчө юридикалык документ катары конституциянын касиеттеринин бири. Ал конституциянын тигил же бул ченеми айкын багыттоочу же бланкеттик мүнөзгө ээ болбосо да, ал конституциялык укуктун баардык субъекттери тарабынан, ал ченемди конкреттештирүүчү кандайдыр бир мыйзамдын же мыйзамдык актылардын бар же жок экендигине карабастан, колдонулууга тийиш экенин билдирет. Алып айтаканда, соттор өздөрүнүн чыгарган чечимдерин негиздөөдө конституциялык ченемдерге шилтеме бере алышат.
Коргон күкүрт кени
Коргон күкүрт кени Жалал-Абад облусунун Токтогул районунда, Коргон суусунун баш жагында, деңиз деңгээлинен 2300–2800 м бийикте. 1937-ж. табылган. Туурасы 6 мден 70 мге, узундугу 6–135 мге жетет. Мында 12 сульфиддүү кен таш бар. 1300 мге созулган кен таш аймагы акиташ теги менен аргиллиттин чегинде жайгашкан. Сульфид кен ташындагы күкүрт 15–30%ке жетет. Запасы С2 категориясы боюнча 400 миң т.
Орто топ
Оюн өткөрүлүүчү жер: аянтча, спорттук бөлмө.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар эки жаатка бөлүнүшөт. Бир тараптын оюнчулары катарга тизилип турушат, экинчи тараптагылар биринчи тараптын эки жагында, алардан 5—10 м. аралык алыстыкка тизилишкенден кийин, оюндун шарты жана кезеги жөнундө макулдашылат.
Оюндун баяны
Эки жакта турган оюнчулар, ортодогуларды топ менен уруп алууга аракеттенишет. Ортодогу оюнчулар, белгиленген аянтчадан чыкпа тан, ыргытылган топту өздөрүнө тийгизбей качууга тийиш. Эгерде ортодогулардын бирөөсүнө ыргытылган топ тийсе, ал оюнчу чыгып оюндун бүтүшүн күтөт. Ортодогулар калбай калгыча оюн улана берет. Андан кийин эки тарап ордулары менен алмашышып, оюнду кайрадан башташат. Оюн каалаган убакытка чейин уланат. Аз убакытта атаандаштарын топ менен уруп жыдыйкей кылган оюнчулардын жааты жеңет.
Оюндун эрежеси
Белгиленген аянтчадан качып чыгууга, жыдыган оюнчуга, кайрадан оюнга кирүүгө, сыртта турган оюнчуларга, белгиленген аралыкты кыскартууга болбойт.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч, шамдагайлык тарбияланат, ыргытуунун ыкмаларын үйрөтөт.
Брут Марк Юний
Брут Марк Юний (б. з. ч. 85–42-жж.) – римдик саясий ишмер. Цезарь менен Помиейдин ортосундагы күрөштө акыркысын колдогон. Помиейдин Ферсалдын алдындагы жеңилишинен (48-ж.) кийин, Цезарь аны өз тарабына тартуу максатында Цизальпы Галлиясына наместник, кийинчерээк Римге претор (46-ж.) кылып дайындайт. 44-жана башка Кассий менен бирдикте Цезарга каршы кутум уюштурат. Айрым уламыштар боюнча Брут Цезарга биринчи болуп канжар урган. Цезарь өлтүрүлгөндөн кийин Брут менен Кассий экинчи триумвиратка (Октавиан, Антоний, Лепид) каршы республикачыларды жетектейт. 42-ж. Филипп алдындагы жеңилүүдөн кийин Брут өзүн-өзү өлтүргөн.
Джет (Оклахома)
Джет (Оклахома) (Jet) — Оклахома штатынын Alfalfa округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 230 киши. Болжолдуу аянты - 0.8 км². FIPS коду — 40-38000.
Консул
Консул (лат. consul  ) – башка мамлекеттин районуна (округуна) өз өлкөсүнүн, анын юридикалык жактарынын жана жарандарынын кызыкчылыгын коргоо, өзү өкүлү болгон жана кабыл алган мамлекеттердин ортосундагы саясий, экономикалык, илимий, маданий жана башка байланыштардын өнүгүшүнө өбөлгө болуу, өзү жүргөн райондогу социалдык-саясий жана экономикалык жүрүмдөргө байкоо жүргүзүү жана кабардар болуу үчүн (анын макулдугу менен) дайындалган кызмат адамы. Айрым мамлекеттер К-га соода мамилелерин өнүктүрүү, ал турмак ага соода-сатык бүтүмдөрүн түзүү боюнча милдеттерди да тагат. КР мыйзамдары боюнча К. – консулдук мекеменин башчысы, чет мамлекетте эларалык укукта каралган чектерде КРдин, анын жеке жана юридикалык жактарынын кызыкчылыктарынкоргоо үчүн дайындалган, мамлекеттик кызмат тармагындагы кызмат адамы болуп саналат.
Дөңгө секирип чыгуу
Шарты
Оюнчулардын саны 4—8 киши. Оюн өткөрүлүүчү жер: дөңдү жер, дөбө.
Оюнга даярдануу
Оюн өткөрүлүүчү дөбөнү тандап алышып, оюн башталгыч жана мара сызылгандан кийин, оюн башталгыч сызыкта бир катар болуп турушуп, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулардын бирөөсүнүн буйругу боюнча баары дөңгө секиришип чыгууга аракеттенишет. Оюн 2—5 жолу кайталанышы мүмкүн. Марага кеп жолу биринчи болуп келген оюнчу, жеңүүчү болот.
Оюндун эрежеси
Буйруктан мурда аракеттенүүгө, бир бирине тоскоолдук кылууга, марага жетпей аракетти токтотууга болбойт,
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч, ылдамдык тарбияланат, секирүүнүн, дөңгө чыгуунун ыкмаларын үйрөтөт.
Джагал-Яптик-Шор
Джагал-Яптик-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кожим дарыясынын сол жээгинен 61 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 25 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Антропозооноздор
Антропозооноздор (антропо... жана грекче zoon — жаныбар, nosos — оору, ылаң, илдет), зооантропоноздор — адам менен малга жалпы тиешелүү жугуштуу жана инвазиялуу оору, ылаң. Буга туберкулёз, сибирь кулгунасы, бруцеллёз, шарп, кутурма, чума, туляремия, эхинококкоз, трихинеллёз жана башка кирет. Алардын кoзгoгyчy ылаңдаган же таза малда да бoлoт. Ылаң адамга көбүнчө малдын кайнатылбаган сүтүн, чала бышкан этин пайдаланганда, ылаңдуу малды бакканда, ветеринардык жардам көрсөтүүдө жана башкада жугат. Антропозооноздордон айырмаланып зооноздор малдын (бoдo мал, кoй, эчки, чoчкo жана башка) гана ылаңын козгoп, адамга жукпайт. Антропозооноздордун көбүнүн (туляремия, чума жана башка) табигый oчогу — ылаң чыккан жер. Анда ылаң кoзгoгyч жаныбарлардын (суур, чычкан, курт-кумурска жана башка) биринен экинчисине өтүп сакталат. Алдын алуу: Антропозооноздорду өз убагында аныктап, oopyнyн oчoгyн жок кылуу, илдеттүү малды бөлүп багуу, вакциналoo, кан сарысуусун куюу, карантин чектөө.
Брэила
Брэила – Румыниянын түштүк-чыгышындагы шаар. Брэила жудецинин (уезд; администрациялык-аймактык бирдик) администрациялык борбору. Калкы 212,3 миң (2006). Дунайдын сол жээгинде, чатынан 170 км аралыкта жайгашкан. Маанилүү жол тоому; өлкөнүн ири портторунун бири, Дунайдагы кеме жолунун акыркы пункту. Алгач 1368-ж. Валахия княздыгынын борбору катары эскерилет. 1462-ж. өрттөн жабыркаган. 20-кылымдын башынан ири дарыя порту (негизинен эгин ташылат); Румыниянын соода жана диний борбору. Чиркөөлөр жана башка турак жай курулуштары (19-кылым), монумент, китепкана, музейлер, жазуучу П. Истратинин үй музейи, театрлар бар. Эл аралык театр фестивалы өткөрүлөт. Болот прокат, металл иштетүү, машина куруу, химиялык, целлюлоза-кагаз (анын ичинде камышты иштетет), тигүү, курулуш материалдар өнөр жайы иштейт. Шаардан 7 км түштүк-батышта Лаку-Сэрат бальнеологиялык-баткак курорту жайгашкан.
Мостовая дарыясы (Чулым куймасы)
Мостовая — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чулым дарыясынын оң жээгинен 1500 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Муюлды (дарыя)
Муюлды — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уртабуртя дарыясынын оң жээгинен 31 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Орск шаарынан Сакмара дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Антропонимика
Антропонимика - лексикологиянын адам аттарын изилдөөчү бөлүмү (Ономастика).
Скандербег Георг Кастриоти
Скандербег Георг Кастриоти (1405-ж. чен -17. 1. 1468, Леж) - албан элинин осмон баскынчыларына каршы улуттук-боштондук кыймылынын жетекчиси, Албаниянын улуттук баатыры.
Бала кезинен түрк султаны Мурад Иге барымтага берилип, кийин анын аскеринде кызмат өтөгөн. Аскер башчылык таланты үчүн бей наамын алып, Александр Македонскийдин урматына Искендер-бей (С. бузулуп айтылганы) аталган. Султанга каршы күрөшүүгө жашырын даярданып, анын душмандары менен мамиле түзгөн. Нише жанындагы салгылашта (1443, 3-ноябрь) венгр аскерлери түрк аскерлерин жеңген соң Скандербег 300 атчан аскер менен түрк лагеринен качып. Дибрага келген.
Эркин дыйкандарга таянып, албан жеринен түрктөрдү кууп чыгуута аттанган. Бир нече күндөн кийин Круяны алып, 28-ноябрда Кастриоти княздыгынын башчысы деп жарыяланган. Петреля, Петральба ж. б. чептерден турк аскерлерин кууп чыккан. Туруктуу армия түзүп, 24 жыл бою түрк баскынчыларынын ез бийлигин кайра орнотуу аракетине каршы күрөшкөн.
Скандербег таланттуу мамлекеттик ишмер болгон. АЭРде Скандербег ордени белгиленген.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Антропологиялык типтер
Антропологиялык типтер - дене түзүлүш белгилеринин мурас бoлyшy жагынан жалпылыгы бар, теги бирге адамдардын тoптopy. Кеңири мааниде алганда антропологиялык типтер адамзат расаларынын синoними бoлyп эсептелет. Биpoк, көбүнчө антропологиялык типтер деп антpoпoлoгиялык классификациянын бир чoң расага (евpoпеoид, мoнгoлoид, негpoид жана башка) тийиштүү майда бөлүкчөлөрүн аташат.
Инюшка дарыясы (Чумыша куймасы)
Инюшка (Антониха) — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чумыш дарыясынын оң жээгинен 121 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бурнюш (Краснокам району, Башкыртстан)
Бурнюш — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Жаңы кайынлык айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 195 киши. Почта индекси — 452945, ОКАТО коду — 80237835002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Байташ
Байташ, башка ысымы Муса Сатук Буура-хан уулу - Каракагандар мамлекетинин экинчи каганы. Атасы Сатук Буура-хан өлгөндөн кийин такка отурган (955-жыл).
Анын бийлигинин тушунда, 960-жылы, Караханийлер (Каракагандар) мамлекети ислам динин расмий (мамлекеттик) дин катары жарыялаган.
Ошол кезде Кара кагандардын ордосу Кыргызстандын Чүй өрөөнүндөгү Баласагун (Баласагын) шаарында жайгашкан.
Бул шаардын чалдыбары азыркы тапта Бурана катары маалым.
1. Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк: Мектеп окуучулары үчүн. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы Редакциясы, 1990. 113 б. ISBN 5-89750-028-2 2. Кыргыз Совет Энциклопедиясы: 6 томдук/ Башкы редактор Орузбаева Б. Ө./ - Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Т.4. 155-157 бб.
Сиивто-Се
Сиивто-Сё — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Томбой-Се дарыясынын оң жээгинен 58 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Консулдук «даражалар»
Консулдук «даражалар» – консулдук кызмат адамдарынын кызмат абалдарына байланыштуу наамдары. Консулдук мекемелердин башчыларынын К. «д-ы» ал мекемелердин статусуна байланыштуу болот. Мында мамлекеттердин иш жүргүзүү ыгы бирдей: тараптардын макулдашуулары боюнча башчысынын даражасы ( башкы консул,  консул  ,  вице-консул  , консулдук агент) түздөнтүз байланыштуу консулдук мекеменин классы аныкталат. Мамлекет тарабынан эркин дайындалуучу консулдуктун (эгер келишим боюнча алардын саны чектелбеген болсо) калган кызматкерлери эларалык-укуктук катуу квалификациялоого ээ болбойт.
Дурная (Кожима куймасы)
Дурная — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кожим дарыясынын сол жээгинен 52 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 45 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Юнусалиев Болот Мураталиевич
Болот Мураталиевич Юнусалиев (Жунушалиев) (1913, азыркы Кемин району, Кичи-Кемин (Үч-Урук) айылы — 1970, Фрунзе) — кыргыз тил илимин негиздөөчүлөрдүн бири, түрколог, "Манасты" изилдөөчү, коомдук ишмер. Кыргыз Илимдер академиясынын академиги (1954), филология илиминин доктору (1954), профессор (1954), Кыргыз ССРинин илимге эмгек сиңирген ишмери (1963). 1945—51-ж. Кыргыз ССРинин элге билим берүү	министри, 1954—60-ж. Кыргыз мамлекеттик университетинин ректору. 1965—70-ж. Кыргыз Илимдер академиясынын "Манас" секторунда улук илимий кызматкер.
Кыскача өмүр таржымакалы
1945—51-жж. Кыргыз ССРинин элге билим берүү министри болуп иштеген.
1954-жылы филология илимдери боюнча доктор болуп, ошол эле жылы Кыргызстандын Илимдер академиясынын алгачкы академиктеринен болуп калган.
1954—60-ж. Кыргыз мамлекеттик университетинин (азыркы Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети) ректору болгон.
1970-жылы Бишкек шаарында дүйнөдөн кайткан. Сөөгү "Ала-Арча" көрүстөнүнө коюлган.
Манас таануудагы салымдары
"Манас" эпосунун орчундуу проблемаларын изилдөө ишине эпоско байланыштуу талаш-тартыштар кызуу жүрүп жаткан мезгилде — элүүнчү жылдардын баш чендеринде киришкен. Окумуштуу бул мезгилдеги изилдөөлөрүндө негизги көңүлдү "Манас" эпосунун келип чыгышы жана анын мазмуну чагылдырган доордун мүнөзү сыяктуу маселесине буруп, чыгармага бааны ал пайда болгон доордун мүнөзүнө карата берүү зарыл деген талапты койгон. Ушул ойду "Манаска" арналган биринчи эмгеги - "Манас" эпосунун доору жана келип чыгышы жөнүндө маселеге карата" деген макаласында ("Кызыл Кыргызстан", 1952, 12-май) чагылдырган. Ушул эле макала "К вопросу об эпохе и возникновении эпоса "Манас"" — деген ат менен "Советская Киргизия" газетасына да (1952, 23-май) жарыяланган.
Юнусалиев "Манас" эпосун изилдеп үйрөнүүгө арналып 1952-ж. Фрунзе шаарында өткөрүлгөн илимий конференцияда "Манастын" элдүүлүгүн тануу аракетин көргөн айрым докладчыларга, жарыш сөзгө чыгып сүйлөгөндөргө катуу каршы чыккан (к. Конференция), эпос боюнча өзүнүн мурда жарык көргөн макалалардагы ойлорун тактап, кеңейтип баяндаган.
"Манас" конференциясынын чечимдерине ылайык эпостун курама вариантын түзүп, басмага даярдоого жетекчилик кылып, анын башкы редактору болгон.
Ууру-Жар
Ууру-Жар (Ууру-Жар) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Ноокен районундагы айыл. Бүргөндү айыл округу составына кирет.
Юнусалиев Болот Мураталиевич
Манас таануудагы салымдары
Юнусалиевдин "Манас" эпосунун доору, келип чыгышы жөнүндөгү иликтөөлөрү кеңейтилген түрдө эпостун курама вариантынын кириш сөзүндө берилген. Кириш сөздө автор тарыхый лингвистикалык жана башкалар маалыматтарга таянып, "Манастын" чыгышына себеп болгон шарттар деп кыргыздарга каршы кара кытайлардын — кидандардын баскынчылык чабуулун 9—11-класстардын арасындагы окуяларды эсептейт.
Ууру-Жар
Калкы
Калкы - 383 киши.
Юнусалиев Болот Мураталиевич
Манас таануудагы салымдары
"Манастын" курама вариантын түзүүнүн тажрыйбасынын урунттуу учурлары Юнусалиевдин ""Манас" эпосунун кошмо вариантын түзүүнүн тажрыйбасы жөнүндө" (Об опыте создания сводного варианта эпоса "Манас") деген Кыргыздын баатырдык эпосу "Манас" ("Кыргызский героический эпос "Манас", 1961) аттуу жыйнакта жарык көргөн көлөмдүү илимий макаласында баяндалган. Юнусалиевдин орус тилинде Фрунзе шаарында 1968-ж. жарык көргөн ""Манас" кыргыз элинин баатырдык эпосу" (""Манас" героический эпос кыргызского народа", Фр., 1968) аттуу жыйнакка кирген көлөмдүү макаласы "Кыргыздын баатырдык эпосу "Манас" ("Киргизский героический эпос "Манас"") деп аталат.
Бул эмгегинде автор кыргыздардын ар түркүн оозеки чыгармачылыкка бай экендигин белгилеп, ошол бай мурастын ичинде өзгөчө орун ээлеген зор көлөмдүү "Манастын" жалаң ыр түрүндө түзүлгөндүгүнө көңүл буруп, бул көрүнүш элибиздин көркөм сөзгө, айрыкча ырга бөтөнчө көңүл бөлүп, чоң маани бергенинин далили экендигин белгилейт. "Манастын" дүйнө элдеринин бул чыгармаларынын арасында көлөм жактан теңдеши жоктугун фактылар менен көрсөтө келип, мындай абалдын сыры эмнеде экендигине кенен токтолот.
Эпостун көөнө мүнөзүн ачып, ал адегенде көлөмү чакан, кара сөз түрүндөгү чыгарма болушу ыктымал деген божомолду айтып, ошол баяндын бара-бара кеңейтилип, бутактанып, көптөгөн башка чыгармаларды ичине сиңирип, көптөгөн доор, мезгилдердин изин камтып, маалыматтары менен байып, циклдештирилип, уландылары пайда болуп отуруп бүгүнкү көлөмдүк, көркөмдүк деңгээлине жеткен жолун белгилейт. Эпостун үч бөлүмүнүн сюжеттик схемасын ирети менен баяндап, талдоо жүргүзөт, окуялардын түрдүү варианттарындагы айырмачылыктарына көңүл бурат, эпостун башкы темасы менен идеясына, каармандардын образдарына мүнөздөмө берет, чыгарманын көркөмдүк касиеттерине, тилине байланышкан ойлорун айтат.
Юнусалиев 1966-жылдан тартып "Манас" секторунда илимий консультант милдетин өтөп жаткан мезгилде "Манасты" кыргыз жана орус тилдеринде Москвадан илимий негизде бастырып чыгаруу, Сагымбайдын, Саякбайдын варианттарын жарыялоо иштерине активдүү аралашкан, сектордун бул багыттагы аракеттерине колдоо көрсөтүп, өз илимий аброю менен таяныч болгон, ал иштердин ийгиликтүү жүзөгө ашырылышын түздөн-түз Юнусалиевдин атына байланыштырууга болот. Юнусалиев "Манасты" илимий принциптерге ылайык бастыруунун негизги жоболорун иштеп чыгууда, эпостун орусча кыргызча тексттерин бастыруу үчүн түрдүү варианттардан окуяларды тандап алууда консультант гана болбостон активдүү аткаруучулардын биринен да болгон.
Ушуга ылайык сектордун чечими боюнча ал адамдын ысымы эпостун орусча-кыргызча басылыштарынын бардык китептеринде түзүүчүлөрдүн бири катары көрсөтүлүп келе жатат.
"Манастын" тексттерин басмага даярдоодо Юнусалиев мурда жарык көргөн курама вариантта кетирилген илимдик принциптерге туура келбөөчү кемчиликтерди кайталабоо боюнча көрүлгөн сектордун далалатын толук колдогон жана өзү баш болуп бул багытта активдүү аракеттенген.
Сыйлыктары. Наамдары
СССРдин Кызыл Жылдыз, Ардак белгиси ордендерин, бир нече медалдарды алган.
К.Тыныстанов атындагы сыйлыктын ээси (өлгөндөн кийин) (1996).
Эмгектеринин кыскача тизмеси
109 илимий эмгектин автору.
Гений
Гений (лат. genius) – үйдү, үй-бүлөлүк очокту, бүлөнү, шаарды, мамлекетти, коргоочу табияттан тышкары мифтик образды түшүндүргөн, римдиктерде пайда болгон түшүнүк.
Азыркы учурда дүйнөлүк адабиятта түшүнүүнүн оригиналдык жөндөмдүүлүгү катары чыккан чыгармачылык зээндүүлүктүн эң жогорку баскычы жана ушундай зээндүлүгү бар адам. 18-кылымдагы немис поэзиясы менен философиясында Гений – бул көрүнүктүү, бөтөнчө адам. Кант гениалдуу адамды «табияттын сүймөнчүгү» атап, ал эми Гений – бул рухий тубаса касиет деп айтат. Ушул тубаса касиеттин аркасынан жаратылыш жалгыз же илимге эмес, искусстволорго да эреже тапшырат.
Жаңы Мезгилде Гений менен акылдан адашууну бир катарга коюу (Моро де Тур, Ломброзо ж. б.) аракети жасалган. Чынын айтканда көптөгөн гениалдуу адамдар кээде жиндилик абалда (Тассо, Свифт, Ленау, Шуман, Галлер, Ницше) болуп турушкан. Генийдин психопатология, шизофренияга окшоп кеткен чыгармачылыкка чаңкагандыгы, жаратуунун өтө жогорку фазалары, учурдагы психиатрияда кеңири карала элек.
Колдонулган адабияттар
Гений
Жолой
Жолой — "Манас" эпосундагы терс каармандарынын бири. Калмак каны жана балбаны, жоо саяр баатыры.
Скалярдык талаа
Скалярдык талаа - ар бир Р чекити кандайдыр бир а(Р) саны (скаляр) менен байланышкан область.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Брюгге
Брюгге (фламандча Brugge, французча Bruges) – Бельгиянын Түндүк-батышындагы шаар. Францияда, Батыш Фландрия провинциясынын администрациялык борбору. Калкы 116,6 миң (2006). Деңиз порту. Зебрюгге аванпорту (2004-ж. 32 млн тонна жүк ташылган) Түндүк деңизи менен канал аркылуу байланышат. Брюгге Остенде, Брюгге Гент каналдарындагы кеме жол тоому. Алгач 7-кылымдан эскерилет.10-кылымдан шаар. 1093-жылдан Фландрия графтыгынын борбору. 12–15-кылымдарда европалык кол өнөрчүлүктүн (нооту токуу) маанилүү борбору жана 1200-жылдан Эл аралык соода ярмаркалары болот. 15-кылымда Европадагы эң ири деңиз портуна айланган. Шаарда орто кылымдын архитектуралык өзгөчөлүгү болгон энсиз үйлөр, чиркөө, мунаралар жана кооз каналдар тармагы (80ге жакын, үйлөрдүн дубалдары каналдардын жээгинен көтөрүлгөн) көпүрөлөрү менен сакталган. Шаардын эски бөлүгүнүн борборунда аянттар, ратуша, базилика, соборлор, анда «Мадонна ымыркай бала менен» скульптурасы, Микеланжело, 1503–05, Мария Бургундская менен Карл Смелыйдын коло күмбөзү, 16-кылым), Иерусалим (1428), Ыйык Вальпургия чиркөөлөрү жана башка бар. Шаардын тарыхый борбору Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. Жогорку католик мектеби (1994), музейлер, фландриялык акын Гвидо Гезелленин үй музейи, театрлар иштейт. 1964-жылдан жыл сайын жайында көөнө музыка фестивалы өткөрүлөт. Аз тонналуу кемелерди куруу жана ремонттоочу, металл иштетүүчү, машина куруу, химиялык, текстиль, тигүү, тамак-аш (анын ичинде балык консервалары) өнөр жайы бар. Европадагы алмазга кыр чыгаруунун байыркы борборлорунун бири (бриллиант музейи бар). Салт болуп калган тор токуп сатуу, туризм өнүккөн.
Коргонуу каражаттары
Коргонуу каражаттары — тышкы чөйрөнүн жагымсыз факторлорунан (чаң, газ, буу, нурлануу, радиоактивдүүлүктүн жогорулашы, уу химикаттардан ж. б.) жана душмандын жапырт кыргын куралдарынан коргоочу каражаттар. Коргонуу каражаттары жеке жана коллективдүү болуп бөлүнөт. Жеке Коргонуу каражаттарына атайын кийим (костюм, комбинезон, халат, ич кийим, алжапкыч, жең кап ж. б.), кол кап, бут жана баш кийим, көз айнек, дем алуу органдарын коргоочу аспаптар (противогаз, респиратор) ж. б., коллективдүү Коргонуу каражаттарына жашырына турган жана калкалануучу жайлар кирет. Калкты жапырт кыргындан коргоо үчүн жашына турган жайлар айрым мамлекеттерде экинчи дүйнөлүк согуштун (1939—45) алдында курула баштаган. СССРде бомбадан жана газдан коргонуу жайларын Абадан коргонуунун (ПВОнун) жергиликтүү уюмдары көзөмөлдөгөн. Коргонуу үчүн жертөлөлөр, Москвада метрополитен станциясы пайдаланылган, ошондой эле атайын имараттар курулган. Жашынуучу жайлар элди ядролук жарылуунун бузуучу факторлорунан (согуу толкуну, өтмө радиация жана жарык нурлануу), ууландыруучу заттардан жана бактериялык каражаттардан, ысыктан коргойт. Алар имараттын төмөнкү бөлүгүнө же темир-бетондон атайы жасалат. Тынчтык мезгилинде алар гараж, кампа, коомдук тамак-аш мекемеси, турмуш-тиричилик имараты катары пайдаланылат. Жер астындагы курулуштар (метрополитен, туннелдер, көчө өткөөлдөрү) зарыл учурда жашынуучу жай катары пайдаланылат. Радиацияга каршы калкалануучу жай катары имараттын жер үстүндөгү бөлүгү, жер төлөлөр, шахталар жана темир-бетон, саман, жыгач, ылайдан жасалган атайын курулуштар колдонулат. Анда санитариялык түйүн, суу запасы жана тамак-аш үчүн орундар даярдалат. Алар табигый жол менен же атайын аспаптардын жардамы менен желдетилет.
Акындар Поэзиясы
Акындар Поэзиясы Акындар поэзиясы – кыргыз элинин оозэки поэтикалык чыгармачылыгы менен тыгыз байланышта ѳнγккѳн классикалык поэзиянын бир бѳлγгγ.
Акын, ырчы-оозеки поэтикалык чыгармаларды комуз, кыяк жана башка аспаптардын коштоосу менен аткарган тѳкмѳ акындар фольклорду γйрѳнγп, андагы сюжеттерди ѳзγнчѳ чыгармачылык менен кайра иштеп чыгышат. Акындардын дээрлик кѳпчγлγгγнγн эске тутум жѳндѳмдγлγгγ ѳтѳ мыкты келет,оной эле аларга турмушту терең билγγ, сезимталдык, артисттик шык мγнѳздγγ.
Акындан шарттуу тγрдѳ тѳмѳнкγчѳ бѳлγнѳт : жамакчы, мактоо, кордоо ырларын ырдоочулар: жомокчу-эпикалык чыгармаларды аткаруучулар: нускоочу-философиялык мазмундагы насаат ырларды жаратуучулар. алардын ортосунда жок. Акындардын ишмердиги кѳп кырдуу : алар айтыштарга-атайын акындык кγчтγү сынашкан мелдештерге, элдик жыйындарга, аш-тойлорго катышкан.
Акындар поэзиясынын бирден-бир өзгөчөлүгү ал, баарынан мурда, жеке өз алдынча көрүнүш. Бирок, тилекке каршы кылымдар бою жазмасы, басмасы жок элдин арасынан чыккан не бир таланттуу акындардын чыгармалары, биздин күнгө жетпей калды. Алардын наамдары кылымдардын калың катмарында калды. Кыргыз жеринде Совет бийлиги орноп, социализм курула баштаганда биринчи иретте элдин кат-сабатына көңүл бурулду. Натыйжада улуттук жазма, басма, басылмалар пайда болду. Дал ушундай мурда болуп көрбөгөндөй өзгөрүштөрдөн кийин акындар поэзиясы өзүнүн поэтикалык тагдырын түп-тамырынан бери өзгөрттү. Оозеки түрдө өнүгүп-өөрчүп келе жаткан поэзия, эми кагаз бетине түштү. Дал ушул социалдык-коомдук, маданий-тарыхый бурулуштун натыйжасында Арстанбек менен Калыгулдун, Токтогул менен Жеңижоктун, Калмырза менен Чондунун, Эсенаман менен Үмөтаалынын, Барпы менен Корголдун, Эшманбет менен Нурмолдонун, Токтоналы менен Ысмайылдын, Калык менен Алымкулдун жана башка ысмы сакталып, алар жараткан поэзия кыргыз элинин рухий байлыгын, маанилүү бөлүгүн түзүп калды. Булардын жараткан чыгармаларын оозеки түрдө эмес китебин окугандар Токтогул менен Жеңижоктун, же Барпы менен Алымкулдун бир-бирине окшоштуруп чаташтырбайт. Аталган акындардын ар бири өз алдынча, жеке поэтикалык көрүнүш экени чыгарманын көркөмдүк түзүлүшүнөн, дүйнөгө, турмушка, адамга, жаратылышка болгон өздүк мамилесинен ачык эле көрүнүп турат. Ошондой болсо да акындар буларды бириктирип турган жалпы бир өзгөчөлүк, касиет-сапат бар, ал салттуу, кылымдардан бери муундан-муунга өтүп келе аткан эстетикалык фольклордун негизинде (индивидуалдуулук жана традициялуулук) “Акындар поэзиясы”. жаралат.
Aнтpопосфepa
Aнтpопосфepa (антропе... жана грекче spera - кабык) - адамзатты индивиддердин жалпылыгы катары камтыган социалдык сферанын составдык бөлүгү. 1) адамзат жашаган жер сферасы; 2) бүгүнкү күндө жана келечекте адамдар тарабынан түздөн-түз же кыйыр түрдө өзгөртүлгөн өзгөртүлүүчү, өздөштүрүлүүчү жер жана жакынкы космос чөйрөсү; 3) адамдар тарабынан пайдалануучу биосферанын (географиялык, ландшафттык кабыкчанын) бөлүгү. Aнтpопосфepa социалдык сфера түшүнүгүнүн синоними.
Кыз Сайкал
Кыз Сайкал, Сайкал - "Манас" эпосундагы көөнө образдардын бири. С.Каралаевдин айтуусунда нойгуттун каны Карачанын,С. Орозбаковдо калмак Карачанын (Каткалаң) кызы. Манас баатыр Сайкал менен жекеме-жеке сайышка түшүп,жеңилип кала жаздаганы жөнүндөгү эпизод негизинен бардык варианттарда кездешет.Кээ бир варианттарда Сайкал Манаска акыреттик жар болууга ант берет.С.Каралаевда Манас өлүм алдында жатканда убадасы боюнча келип,тулга отурганы,үйүнө баргандан кийин дүйнөдөн өтүп кыяматтык жары Манаска кошулганы айтылат.
Сагымбай Орозбаковдун вариантында Манас Текес канды жеңгенде Тейиш кан көтөрүлүп той берет. Тойдо эр сайышка Сайкал чыгат. Баатыр кызга эч ким даап чыга албай койгон соң Манас өзү чыгып, алдырып коё жаздайт.
Акыры жеңет (Кол жазмалар фондусу, 575 -инв., 154 —171-б.). Багыш Сазан уулунун айтуусунда Манас менен Чубак нойгут кызы Сайкалдын жылкысын тийип алып кетип бара жатканда артынан кууп жетип уруш салат. Манас  Чубактын жардамы менен араң жеңишке ээ болот. Сайкал, акыреттик жар болууга ант берет (Кол жазмалар фондусу, 1080-инв., 280-281-б.). Молдобасан Мусулманкул уулунун вариантында да Сайкал Манастын  акыреттик жары болуп калат (КФ. 72-инв., 892-б.). Саякбай Карала уулунда Манас өлүм алдында жатканда убадасы боюнча келип тулга отурганы, үйүнө баргандан кийин дүйнөдөн өтүп кыяматтык жары Манаска кошулуп кеткени айтылат (Саякбай Каралаев, 2. 241—254).
Кыз Сайкал менен Манастын  окуясы өз алдынча эпос катары да айтылат.
Кыз Сайкалдын балбаны
Ак Сайдагы Какшаал тоосунун тескейиндеги Текелик капчыгайынын оозундагы тегиз жерде казылган ор (ороо). Ордун тереңдиги 8—9 м, эни 20—30'' м. ''Элдик уламыш боюнча Кыз Сайкал бул орго жашынып алып, келүүчү жоону күзөтүп, күтчү имиш.
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Базаров, Геннадий Садырович
Базаров Геннадий Садырович (14-май 1942, Ат-Башы району, Ат-Башы айылы — 5-февраль 2023) — кинорежиссёр, сценарист. Кыргыз Республикасынын эл артисти (1991), искусствого эмгек сиңирген ишмер (1974). 1966-жылы Москвадагы Бүткүл союздук мамлекеттик кинематография институтун бүткөн. Эмгек жолун 1959-жылы "Кыргызфильм" киностудиясында баштаган. Адегенде жумушчу, оператордун ассистенти, кийинчерээк режиссердун ассистенти болгон. Окуп жүргөндө кыска метраждуу "Намаз окуу" жана "Тыныгуу" аттуу киноновелла тарткан. 1967-жылы "Саманчы жолу" (сценарийин жазгандар; Ч. Айтматов, Б. Добродеев, И. Галанкин) фильмин дипломдук иши катары тасмага түшүрөт. "Буктурма" (1966; X. Булатов, Дегальцев, А. Шаршенова), "Көчө" (1973; М. Гапаров), "Биринчи" (1984; Г. Базаров, Л. Дядюченко), "Көз кареги" (1975; Л. Дядюченко) кинотасмаларды, "Бойго жеткендер үчүн баш калкалоочу жай" (1986), "Айың" (1989), "Аномалия" (1991) көркөм фильмдерди жана "Антракт" (1994), "Түндө" (1995) кыска метраждуу новеллапарды, документ фильмдерден "Искусство жөнүндө баян" (1974). "Жазуучу" (1980), "Чыңгыз Айтматов" (1980) жана башка тарткан. Маданият жана искусствонун ишмерлери А. Токомбаева, Н. Байтемиров, А. Темирова, Г. Ажыбекова жана башка жөнүндө кинопортреттердин галереясын түзгөн. "Прикосновение к личности" (1986), "Пауза для размышления" (1985), "Гримаса" деген повесттери чыккан, Акыркы жылдарда Кыргыз телерадио компаниясында иштеп, автордук "Альтернатива" программасын алып барган. "Ардак Белгиси" ордени жана медалдар менен сыйланган.
Маданият (Кара-Суу району, Шарк айыл аймагы)
Маданият (Маданият) — Кыргыз Республикасынын Ош областынын Кара-Суу районундагы кыштак. Шарк айыл округу айыл округуна караштуу. Деңиз деңгээлинен 920 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Кара-Суу шаарынан 12 км түштүк тарапта. Ош темир жол станциясы 9 км. Калкы 4599 (2021), негизинен дыйкан чарбаларында эмгектенет. Орто мектеп, китепкана, ФАП бар.
Джонс (Оклахома)
Джонс (Оклахома) (Jones) — Оклахома штатынын Oklahoma округуна караган АКШ шаары.