cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жырткыч куштар
Жырткыч куштар (Accipiter) куштар түркүмү. Түрдүү чоңдукта. Эң чоңу жорулар. Дене узундугу. 1 м, канатын жайгандагы жазылыгы 2,75 3 м, кичинесиники (кидик шумкарлар) 1,5 смдей. Тумшугу учтуу төмөн карай ийилген. Күчтүү манжалары, курч тырмактары менен табылгасын кармап жейт. Бут, төш булчуң жана көрүү, угуу органдары жакшы өөрчүгөн. Жырткыч куштар. тиричилигин көбүнчө күндүз өткөрөт. Ал кемирүүчүлөр, майда канаттуулар, сойлоочулар, балыктар, үлүл, курт-кумурска жана таштанды, тарп менен азыктануучулар болуп, 2 түркүмчө бөлүнөт. Кээ бири ылгабай азыктанат. Булар Жер шарынын бардык жеринде (Антарктидадан башка) таралган. Айрымдары тургун, кээси келгин куштар. Ж. кылымдын ургаачылары жылына 1—7 жумуртка тууп, шумкарлар 28, жорулар 55 күн басып, балапан чыгарат. КМШ өлкөлөрүнүн аймагында Ж. кылымдын 44, Кыргызстанда 30дай түрү кезигет. Алардын ичинен зыяндуулары (кыргый, бөктөргө жана башка), ошондой эле зыяндуу кемирүүчүлөрдү, курт-кумурскаларды жеп токойжанаа. ч-на пайда келтирүүчүлөрү да бар. Жырткыч куштар. омурткалуу жаныбарлардын санын (мисалы., зыяндуу кемирүүчүлөрдү) жөнгө салып турат.
Версхофен
Версхофен (Wershofen) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Арвайлер районуна кирет.
Калкы - 890 киши(2013-ж.). . Аянты - 14,36 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 31 082. Муниципалитеттин башчысы — Торстен Ратс.
Опуза (коркутуп-үркүтүү)
Опуза (коркутуп-үркүтүү) – укукта оозеки, жазуу жүзүндө же башка жолдор менен кандайдыр бир жакка же коомдук кызыкчылыкка, адам денесине залал келтирүү менен, материалдык же башка зыян тарттыруу нийетин билдирүү; адам үстүнөн болгон психикалык зомбулуктун бир түрү. Кылмыш-жаза укугунда О. өзүн өзү өлтүрүүгө жеткирүүнү, жашы жетелек адамды кылмыш жасоого түртүүнү, банктык же коммерциялык сырга жатуучу маалыматтарды мыйзамсыз алууну жана башка кылмыштарды жасоону билдирет. Күч колдонуу менен О. дагы биркатар кылмыш курамдарынын жиктөөчү белгиси болуп саналат. Өлтүрөм деп О-лоо же саламаттыкка оор залал келтирүү менен О-лоо – өзалдынча кылмыш курамы болуп эсептелет.
Нойштадт-ам-Рюбенберге
Нойштадт-ам-Рюбенберге (Neustadt am Rübenberge) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан Шаар.
Калкы - 45 049 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 35 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 41 012. Мэр — Уве Штернбек.
Шаар административдик курамы боюнча 34 шаардык районго бөлүнөт.
Холли (Колорадо)
Холли (Колорадо) (Holly) — Колорадо штатынын Проуерс (Prowers) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1 048 киши. Болжолдуу аянты - 2 км². FIPS коду — 08-37215.
Виндхам (Мэн)
Виндхам (Мэн) (Windham) — Мэн штатынын Камберленд округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 17001 киши. Болжолдуу аянты - 130.2 км². FIPS коду — 23-86025.
Ээлигүү
Ээлигүү адамдын акыл-эсине (ой-жүгүртүүсү м-н эркине) баш ийбей пайда болуп, инсанды ага түрткөн мотивдер м-н кызыкчылыктардын түрмөгү. Ээлигүү ишке ашышынын формасы м-н багытын аныктайт. Ээлигүү кээде басаңдап, бир объективден экинчи объектиге өтүшү ыктымал. Ээлигүү айрым учурда пикир келишпегендикке алып келип, талаш-тартыш процессинде чечилиши мүмкүн. Адам Ээлигүүнүн формасы ар кыл болгондуктан, аларды формалдык түрдө болсо да бир системага келтирүү кыйынчылыкты пайда кылат.
Щербакова Анастасия Константиновна
Щербакова Анастасия Константиновна (1914-ж. т., Чүй обл., Аламүдүн району, Аламүдүн кыш. - өнөр жай б. ) -  кызылчачы, Социалисттик Эмгектин Баатыры (1948). 1930-жылдан «Гигант» колхозунда (кийинки Куйбышев атындагы колхоз, Аламүдүн району) кант кызылчасын өстүрүүчү звенонун башчысы болуп иштеген. 1947-ж. ал башкарган звено 2,6 га жердеги кант кызылчасынын ар гектарынан 808 оден түшүм жыйнап алган. Ленин ордени менен сыйланган.
Опузалап алуу
Опузалап алуу – КР кылмыш-жаза мыйзамдарындагы жекеменчикке каршы кылмыштардын бири. Жабырлануучуну күч колдонуу менен коркутуп-үркүтүү же жабырлануучунун мүлкүн талкалоо, бүлдүрүү, же болбосо, жабырлануучунун же анын жакындарынын абийирин ачуучу, анан да жабырлануучунун укугу менен мыйзамдуу кызыкчылыгына орчундуу залал келтире турган кандайдыр бир маалыматтарды таркатам деп коркутуу аркылуу башка бирөөнүн мүлкүн өткөрүп берүүнү талап кылуу же дагы башка мүлктүк белгилер менен мүнөздөлөт.
Касимовка (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Касимовка — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Кенгер-Менеуз айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 131 киши. Почта индекси — 452048, ОКАТО коду — 80212831005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Пекос
Пекос (Pecos) – АКШнын түштүк-батышындагы дарыя, Рио-Гранденин сол куймасы. Узундугу 1215 км, алабынын аянты 101 миң км2. Аскалуу тоолордон башталып, Льяно-Эстакадо платосун терең өрөөн аркылуу кесип өтөт. Сугатка кеңири пайдаланылгандыгына байланыштуу суусунун орточо чыгымы төмөнкү агымында 8 м3/секдан ашат. Суу сактагыч курулган. Боюнда Карлсбад шаары жайгашкан.
Опцион
Опцион (англ. option  – тандоо) – мүлктү тараптардын алдынала түзүлгөн келишимдеринде (макулдашууларында) сүйлөшүлгөндөй шарттарда жана баа боюнча сатып алуунун же ижаралоонун артыкчылыктуу укугу.
Трэнтон (Небраска)
Калкы - 507 киши. Болжолдуу аянты - 1.5 км². FIPS коду — 31-49145.
Крис Рок
Кристофер Жлиус «Крис» Рок III (Christopher Julius "Chris" Rock III) — 1965-жылы 7 февралда, АКШнын Түштүк Каролина штатындагы Эндрюс шаарында туулган.Америкалык киноактёр, куудул, сценарист, кинопродюсер, режиссёр
Биографиясы
Ал ар кандай клубдарда комик болуп эмгектенип жүргөн кезинде белгилүү америкалык актёр Эдди Мерфи байкап калып, актёрлук карьерасынын башталышына чоң жардам көрсөткөн. Крис Рок "Беверли-Хиллзден полиция 2", "Сержант Билко", "Беверли-Хиллзден Ниндзя", "Өлтүрүүчү курал 4", "Догма" тасмаларында роль жаратып, атактуулукка жеткен.
Ибибио
Ибибио (агбишера) – эл. Нигериянын түштүк-чыгышында (Кросс-Ривер жана Аква-Ибом штаттарында), ошондой эле Камерунда жана Экватордук Гвинеяда жашайт. Жалпы саны 10 миллиондон ашык адам. Басымдуу көпчүлүгү Нигерияда жашайт.
Тил
Дин
Көпчүлүгү христиандар, бирок салттуу ишенимдердин жактоочулары да бар. Салттуу культтар – жаратылыштын рухтары (ндем), ата-бабалар, эң жогорку жаратуучу кудай Абасси.
Чарбалык иштер
Кол менен иштетилген айыл чарбасы өнүккөн. Күрүч, ямс, маниок, жүгөрү, банан, какао, каучук, жержаңгак, кокос өстүрүлөт. Ошондой эле мал чарбасы (чочко, үй канаттуулар) жана балык уулоо да маанилүү.
Кол өнөрчүлүк
Көркөм кол өнөрчүлүк: токуу, жыгачтан оюу, шуру менен тигүү, геометриялык формадагы томпок жана "чачтуу" маскаларын чыгаруу.
Турак жай
Турак жай тик бурчтуу, өрүлгөн дубалдын сырты жана ичи чопо менен капталган.
Коом
Коомдук уюм тукумдардан жана чоң үй-бүлө жааматырынан турат. Салттуу эркектер жана аялдардын союздары сакталып калган. Эгиздөө системасы кеңири таралган. Нигериянын саясий жана бизнес элитасынын арасында ибибио элинин көптөгөн өкүлдөрү бар.
Сруктура
Ибибио уруу топторуна жана өзүнчө урууларга бөлүнөт:
Тарых
Азыркы ибибио топтору ар кандай миграциялардын жана ассимиляциялардын натыйжасында түзүлгөн. 15-кылымдан баштап деңиз жээгиндеги уруулар европалыктар менен байланышып, кул соодасында ортомчуларга айланган, анын эң маанилүү борборлорунун бири Калабар шаары болгон.
Булактар
Ибибио тили
Казакбаев Самат Сабыркулович
Казакбаев Самат Сабыркулович (1.5.1997-ж.т., Бишкек шаары) - таэквондо боюнча спорт чеберине талапкер(2013), кызыл кур ээси.
Таэквондо боюнча уландар жана өспүрүмдөр арасында Бишкек шаарынын (2007), Кыргызстандын (2008, 2013), эл аралык “Кубок Надежды” турниринин (2012) жеңүүчүсү. Жеңил атлетика боюнча “Российская газета” басылмасы уюштурган “Сочи2014” эстафетасынын, Бишкек шаарынын спартакиадасынын (2015) жеңүүчүсү.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Щербак Александр Михайлович
Щербак Александр Михайлович (18. 12. 1926, Россия, Ставрополь крайы - 28. 1. 2008, СанктПетербург) - түрколог, филология илимдин доктору (1968), проф. Ставрополдогу Педагогика институтун бүтүргөн (1948). Ленинграддагы Тил илими институтунун аспиранты (1948-50), СССР ИАсынын илимий кызматкери (1951-97) болуп эмгектенген. 80ден ашык илимий эмгектин автору.
Берклей
Калкы - 14 970 киши. Болжолдуу аянты - 6.8 км². FIPS коду — 26-07660.
Рослау (Эльба)
Рослау (Эльба) (Roßlau (Elbe)) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан Шаар. Анхальт-Цербст районуна кирет.
Калкы - 13 930 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 61,80 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 1 51 053. Мэр — Клеменс Кошиг.
Азербайжан
Мамлекеттик түзүлүшү
Aзербайжан - унитардык мамлекет. Азербайжандын Конституциясы 12. 11. 1995-ж. кабыл алынган. Башкаруунун формасы - президенттик республика. Мамлекет башчысы - бүткүл эл тарабынан 5 жылдык мөөнөткө шайланган президент. Мыйзам чыгаруучу жогорку органы - Милли межлис (бир палаталуу парламент; 5 жылдык мөөнөткө шайланып, 125 депутаттан турат). Аткаруу бийлигинин органы — премьер-министр жетектеген өкмөт (министрлер Кабинети). Премьер-министр Милли межлистин макулдугу менен президент тарабынан дайындалат. Азербайжанда көп партиялуу система орун алган. Негизги саясий партиялары: «Жаңы Азербайжан», Азербайжан элдик фронту (НФА), Неокоммунисттик партия, Азербайжан коммунисттик партиясы, Мусулман демократиялык партиясы (Мусават), Ислам союзу.
Табияты
Азербайжандын аймагы негизинен тоолуу. Түндүгүндө Чоң Кавказ, түштүгүндө Кичи Кавказ тоолору, алардын аралыгында Кура-Аракс ойдуңу, түштүк-чыгышында Талыш тоолору (бийиктиги 2477 м) жана Ленкоран ойдуңу, түштүгүндө Орто Аракс ойдуңу, Айоцдзор (Дарлагез) жана Зангезур тоо кыркалары курчап жатат. Ири жарымаралдары: Апшерон, Кура, Сара; ыңгайлуу бухталары: Кызылагач, Бакы; ири аралдары: Апшерон архипелагында - Жилой жана Артём (жээкке дамба аркылуу туташат). Бакы архипелагында майда аралдар бар. Апшерон жарым аралы, Апшерон, Бакы архипелагдары, Кура ойдуңу нефть жана газга бай; темир, алюминий (Дашкесан), полиметалл, алунит (Заглик), сымап, кобальт, коргошун, цинк, молибден, таштуз (Нахичеван), йод, бром кендери казылып алынат. Минералдуу суулар, дары баткак жана дарылык нефть (Нафталан) кендери бар. Өлкө негизинен субтропиктик алкакта жайгашып, мелүүндөн субтропикке өтмө климат өкүм сүрөт. Жылдык орточо температурасы 14,5°Сден (түздүктөрдө) 0°Сге чейин (тоолордо) өзгөрөт. Январдын орточо темпрасы түздүктөрүндө 0°...-3°С; тоолуу аймактарында -3...-6°Сге, бийик тоолорунда -10°Сге чейин. Абсолюттук минимум -30°С (Нахичеван ойдуңунда, бийик тоолордо). Июлдун орточо температурасы ойдуңдарда 25-27°С, бийик тоолордо 5°Сден төмөн. Абсолюттук максимуму 40-43°Сге чейин. Жылдык жаанчачыны ойдуңдарда 200-300 мм, тоо этектери менен жапыз тоолордо 300-900 мм, Ленкоран ойдуңунда 1200-1400 ммге (кээде 1700-1800 ммге) жетет. Эң ири дарыялары - Кура (мында Мингечаур ГЭСи жана суусактагычы бар) жана Аракс. Ири көлдөрү: Гажикабул (аянты 15,5 км2), Беюкшор (10,3 км2). Кавказдагы эң кооз көл Гөйкөл. Түзөң бөлүгүндө негизинен боз топурак үстөмдүк кылат; тоо капталдарына коңур жана күрөң тоо-токой, тоо-шалбаа, Ленкоран ойдуңуна сары топурактар мүнөздүү. Кургак талаа, жарымчөл (шыбак, бетеге, эфемер, бийик тоолуу субальп, альп), шалбаа өсүмдүктөрү, тоолорунда жазы жалбырактуу токой (эмен, бук, граб ж. б.), Талыш тоолорунун этектеринде каштан эмени, курма, катраңкы өсөт. Азербайжандын аймагында 14 корук бар; алардын ирилери: Гөйкөл (1925-жылдан иштейт), Кызылагач (Кура дарыясынын чатында, куштар кыштап өтөт), Закатал (дагстан туру мекендейт), Ширван, Гиркан (Талыш тоолорунун реликт токою) ж.б. Өлкөнүн экологиялык абалы жылдан жылга оорлошууда. Айлана-чөйрөнү булгоочу негизги булак - нефть казып алуу жана ажыратуу, металлургия, химиялык өнөр жайы, тоокен комбинаты, ошондой эле кургакчылык (талаада), токой кыюу, Каспий деңиз суусунун деңгээлинин көтөрүлүшү жана нефть, нефть продуктулары менен булганышы жаратылышка терс таасирин тийгизүүдө. Кура жана Аракс дарыясында фенол менен оор темирдин концентрациясы өтө (ККЧ 1525 эсе) жогору.
Калкы
Өлкөнүн негизги калкы азербайжандар (90%), ошондой эле дагстандыктар, орус, армян, авар, лезгин, курд, татар, грузин ж. б. улут өкүлдөрү да жашайт. Көп улуттуу өлкө болгонуна карабастан кийинки кездери азербайжанармян кагылышуусунун натыйжасында кошуна Армениядан келген азербайжан-качкындарынын эсебинен азербайжандардын саны өстү. Көп улуттун өкүлдөрү (армян, орус) өлкөдөгү түзүлгөн кырдаалга байланыштуу башка жактарга көчүп кетишүүдө. Калкынын орточо жыштыгы: 1 км2 жерге 90,7 киши. Шаар калкы - 53%. Ислам динин тутат (62% мусулман-шеиттер, 26% мусулман-сүнөттөр). Калкынын жашынын орточо узактыгы: эркектериники - 69,5, аялдарыныкы - 75,1 жаш. Ири шаарлары: Баку, Гянжа, Сумгаит, Мингечаур, АлиБайрамлы, Нахичеван. Жергиликтүү калктын (азербайжандар) көпчүлүгү Иранда (30 млн), Түркияда да (3 млн) жашайт.
Транспорт
Транспорттун негизги түрү автомобиль транспорту. Автомобиль жолунун узундугу 23 миң км (асфальтталган), темир жолунуку 2,1 миң км (анын ичинде 1,3 миң км электрлештирилген; 2003). Негизги темир жол түйүндөрү: Бакы, Балажары, Алят, Гянжа, Нахичеван. Башкы порту - Бакы (жүктүн көбү Каспий деңизи аркылуу Түркмөнстан менен Иранга жөнөтүлөт), темир жол парому аркылуу Каспий деңизинин чыгыш жээги (Түркмөнбашы, Актау, Бекдаш) менен байланышат. Кура дарыясында кеме жүрөт. Аба транспорту да жакшы өнүккөн. Эл аралык Бина (Бакудан 25 км) жана Нахичеван аэропорттору бар. Нефть куурунун узундугу 1415 км (Бакы-Батуми, Али - Байрамлы-Бакы), газ куурунуку 2896 км (Карадач - Сумгаит, Али-Байрамлы - Карадач). Курорттору: Истису, Нафталан, Апшерон курорттор тобу ж.б. Сыртка нефть жана нефть продукциясы, түстүү металл, пахта, азык-түлүк чыгарып, сырттан машина жана машина жабдууларын, өнөржай сырьёлорун ж.б. алат. Негизги сырткы соода шериктери: КМШ, Европа шериктеш өлкөлөрү, Түркия, Иран.
Опцион кармоочу
Опцион кармоочу – сатып алуу опциону учурунда алуу укугуна, ал эми сатуу опциону учурунда опциондун негизинде жаткан баалуулукту сатуу укугуна ээ адам.
Азербайжан
Маданияты
Азербайжанда алгачкы мектептер 5-кылымда пайда болгон. 7-кылымда араб мектептери, 10-11-кылымда медреселер түзүлгөн. Бүгүнкү күндө Азербайжандын билим берүү системасы 1992-жылкы билим берүү мыйзамы (1994, 95, 97, 99-ж. редакцияланган) боюнча жүзөгө ашууда. Республикада 1777 мектепке чейинки мекемелер (бала бакча), 4554 жалпы билим берүүчү мектептер, 110 кесиптик техникалык окуу жайлар жана лицейлер, 68 кесиптик орто окуу жайлар, 405 мектептен тышкары мекемелер жана 57 (анын ичинде 32 мамлекеттик, 24 министрликке караштуу) ЖОЖ бар (2004). Азербайжанда билим берүү акысыз жана контракт жолу менен жүргүзүлөт. Бардык билим берүү тармактарына бирдей мамлекеттик стандарт кабыл алынган. Өлкөнүн ири ЖОЖнун өзөгүн Бакы мамлекеттик университети (1919-ж. негизделген), Азербайжан медициналык университети (1930) ж. б., Бакы, Сумгаит, Ленкоран, Гянжа, Нахичеван шаарындагы университеттер, 10 академия түзөт. Мамлекеттик эмес ЖОЖ: «Азербайжан», «Азия», «Хазар», «Тефеккюр», «Одлар», «Юрду» жана Азербайжан эл аралык унти ж. б. М. Ф. Ахундов атындагы мамлекеттик китепкана (1923), АИАга борбордук китепканасы, АИА караштуу тарых, Р. Мустафаев атн. искусство жана Низами атындагы Азербайжан көркөм адабият музейлери бар.
Басма сөз кызматы
Азербайжанда басма сөз 19-кылымдын 30-жылдарында башталган. Азыркы учурда 600дөй коомдук-саясий гезит, журналдар азербайжан («Республика», «Халг гезити», «Ачыг Сёз», «Шарг»), орус («Бакинский рабочий», «Эхо», «Зеркало», «Содружество») жана англис тилдеринде «Каспиан бизнес ньюс», «Азери таймс», «Баку сан» чыгат (2004). Ири маалымат агентчиликтери («Туран», «Тренд», «Медпа-пресс»), мамлекеттик телекөрсөтүү («Аз-ТиВи»), мамлекеттик радиоуктуруу («Республика», «Араз») жана көз каранды эмес телерадиокомпаниялар (ириси - АНС) иштейт.
Байыркы архитектура жана сүрөт искусствосунун эстеликтери
Азербайжандын аймагында көптөгөн байыркы архитектура жана сүрөт искусствосунун эстеликтери сакталган. Өлкөнүн аймагында байыркы тарыхый эстеликтердин өзөгүн биздин заманга чейин 8-5 миң жылдыкка таандык (Кобустан) аска бетиндеги сүрөттөрү, менгирлер (мегалит курулмалардын жөнөкөй түрлөрү), дольмендер (мегалит көрүстөндөрү), кромлехилер, зооморфтуу карапа идиштер, таштан, чоподон жасалган эстеликтер жана энеолит доорунун колодон жасалган жасалгалары түзөт. Кичи Кавказдын этегинде Нахичеван Автономия Республикасынын аймагында биздин заманга чейин 1 миң жылдыктын эбегейсиз зор курулмаларынын калдыктары сакталган. Биздин заманга чейин 5-4-кылымдагы Азербайжан тарыхый эстеликтери Ахеменид мамлекетинин маданиятына түспөлдөш болуп, биздин заманга чейин 4-кылымдын аягында Атропатен маданиятына баш баккан. Буга 5-7-кылымдагы тарыхый эстеликтер (Чирах-Кала сепили; Кум, Ленит, Мингечаурдагы христиан храмдары), скульптуралар күбө. Азербайжандын орто кылымдын башындагы маданияты Албаниянын, Армениянын жана Грузиянын маданиятына байланышы бар экендигин айгинелейт. Азербайжанда 7-8-кылымда ислам динин кабыл алышы менен ар түрдүү мусулман маданиятынын курулмалары (мечит, медресе, күмбөз ж. б.) жаралган. 9-кылымдын 2-жарымында 10-кылымдын башында араб халифатынын кулашы көптөгөн майда мамлекеттердин борборлорунда ислам архитектурасынын орнаментинин жана каллиграфиясынын жеке менчик мектептеринин (12-13-к.) пайда болушуна алып келген. Буга Бакыдагы Кыздар мунарасы (Кыз калаасы, 12-к.), Жугадагы жана Нахичеван күмбөздөрү, Мардакян, Нардаран, Пирсагат суусунун боюнда, Ханегидеги сепилдер (14-16-к.), мавзолейлер, монумент кескилеринин үлгүлөрү, Байлакандын жана Гянжинин керамика жазуулары ж. б. күбө. 19-кылымдын 1-жарымында Азербайжан маданияты орус жана батыш Европа мамлекетинин маданиятынан таасирленип, архитектурада классицизм, 19-20-кылымдан эклектика жана модерн стилдери үстөмдүк кылган. 1923-ж. 1-жолу Бакы шаарынын генпланы бекитилип, эски шаардын түзүлүшү өзгөрүүгө дуушарланган. Улуу Ата Мекендик согуштан кийин улуттук стилде үйлөрдү жасалгалоодо (арх. Л. В. Руднер, В. 0. Мунц ж. б.) жергиликтүү курулуш материалдарын колдонушкан. 1960-ж. индустриалдык курулуш күч алып, жаңы типтеги коомдук курулуштар (стадион, цирк, дүрдүйнө дүкөндөрү ж. б.) пайда болгон. Азербайжандын сүрөт өнөрү (М. К. Эривани, М. М. Навваб, У. Г. Карабаги, А. А. Азимзаде, Б. Ш. Кенгерли) реалдуу багытта өнүгө баштаган. 1920-30-ж. сүрөтчүлөр (С. А. Саламзаде, К. Ханларов, Г. А. Халыков, Ш. Мангасаров) француз сүрөтчүлөрүнөн үлгү алышкан. 1930-жылдын жарымынан сүрөт искусствосу социалдык-реализм багытында (М. Абдуллаев, Н. Касумов, П. В. Сабсай, Д. М. Карягды) өнүгө баштаган. 1970-ж. аягынан сүрөтчүлөр символ менен метафораларды кеңири колдонушкан. Азыркы учурда (20-21-к.) сүрөтчүлөр жеке көргөзмөлөрүн уюштуруп, сүрөт коомдорун (Бакыдагы искусство борб.; У. Ахвердиев, Э. Алимирзоев ж. б.) түзүүдө. Азербайжандын сүрөт искусствосуна А. Жафаров, Т. Нариманбеков, С. Бахлулзаде, А. Рзакулиев көрүнүктүү салымдарын кошкон.
Музыкасы
Азербайжан элдик музыкасы эмгек, элдик салтанат, диний үрп-адат, каада-салт менен тыгыз байланыштуу. Байыркы музыкасы Кобулстандагы аска бетиндеги сүрөттөрдөн (музыканттар менен бийчилердин сүрөтүнөн) көрүнүп турат. Улуттук музыка формасы жана жанрынын ар түрдүүлүгү менен айырмаланган фольклордун негизинде өнүккөн. Музыкалык аспаптары - саз, канон, уд, кеманча, түтек, баламан, нагара, гоша-нагара, дэф ж. б. Азербайжандын оозеки профессионалдык искусствосун ашугдар негиздеген. Алар лирикалык ырларды жана дастандарды жаратышып, элге жайылтышкан. Ашугдардын (Гурбан, 16-к.; Гариб, Диварганлы Аббас, Валех, 17-18-к.; Алескер, Нажафкули, Аббас-кули, Молла-Жума, 19-к.) ырлары саз аспабы менен коштолсо, мугамдар (Г. Гуси, Саттар, Жаббар Карягды, Шекили Алескер, Сеид Шушинский, Бюль-Бюль, Зульфи Адигезалов, Хан Шушинский, А. Гасымов) вокалдык аспаптарда чеберчилик менен ойногон. 19-кылымдын аягында ансамбль түзүлүп, алгачкы концерттеринде ашуг менен мугамдардын ырчы, бийчилери өнөрлөрүн көрсөтүшкөн. Ал улуттук операнын жаралышына өбөлгө түзгөн. Физулинин чыгармасы боюнча «Межнун Лейлинин бейит башында» аттуу алгачкы опера (1908) коюлган. 20-кылымдын башында композиторлор мектеби уюшулган. Улуттук музыканын башаты У. Гажибеков («Лейли жана Межнун», 1908, алгачкы мугам операсы) менен М. Магомаевден башталып, алар музыкалык окуу жайларын (Баку консерваториясы, 1921) ачылышына зор салым кошкон. Музыка дүйнөсүнө жаңы муундар - Л. Зейналлы, Ж. Гажиев, К. Караев, А. Бадалбейли, Ф. Амиров, С. Гажибеков, Р. Гажиев, Т. Кулиев, А. Меликов, А. Ализаде, Ниязи ж. б. келип кошулду. Өзгөчө ийгиликтерге музыканттар К. Караев, Р. Бейбутов, Л. Иманов, З. Ханларова, А. Аскеров (либретто жазган); М. Р. Беннер, Г. Г. Шароев, К. Сафар-Алиева, Р. Атакишиев, Э. Назирова, В. Мустафазаде (пианисттер) ж. б. жетишкен. Азербайжандын бий өнөрү байыркы улуттук диний үрп-адаттар менен (аңчылык, от, балык улоого ж. б.) байланыштуу. Өзгөчө белгилүү бийлери «таракема», «гытгылыда», «иннаби», «жейран-бала», У. Гаджибеков. «Аршин мал алан». Азербайжан театры. «ялла». 1938-ж. бий коллективи уюшулган. 1940-ж. алгачкы улуттук балет «Кыздар мунарасы» (А. Бадалбейли) коюлган. 1923-ж. Бакуда балет студиясы уюшулуп, 1933-ж. балет мектеби, 1936-ж. Баку хореографиялык окуу жайы ачылган. 1982-жылдан Бакуда камералык балет иштөөдө. Балет өнөрүнө орчундуу салым кошкондор - Г. Алмасзаде, Л. Векилова, М. Мамедов, Р. Ахундова, Т. Ширалиева ж. б.
Театр жана искусство
Азербайжандын театр искусствосу байыркы элдик бий, оюн-зооктордон башталып, «Саячы», «Юглама», «Коса-Коса», «Гаравелли» аттуу улуттук драмалар коюлган. «Шах Селим», «Мараг юну», «Каракөз», «Кечал пехлеван» элдик оюндардын негизинде куурчак театры жаралган. Орто кылымда диний театр («Шабих») таралган. Улуттук тилде спектаклдер Тифлисте (1873), Кубеде (1875), Шекиде (1879), Эриваниде (1882), Шушта (1883) жана Нахичеванда (1883) коюла баштаган. 20-кылымдын башында Азербайжанда мусулман артисттеринин «Гамийет» труппасы менен «Нижат» жана «Сафа» агартуу коомдорунун астында театр бөлүмдөрү ишгеген. 1923-47-ж. Бакуда М. Ф. Ахундов атындагы театр мектеби иштеп, 1945-ж. анын негизинде Азербайжан театр институту (учурда мамлекеттик искусство жана маданият институту) ачылган. 21-кылымдын башынан Бакуда музыкалуу комедия (орус жана Азербайжан труппалары) куурчак жана жаштар театры, пантомима театрлары, ошондой эле «Йуг» театры иштейт. Театр искусствосунун өнүгүшүнө Г. Араблинский, «Насими» фильми. Реж. Г. Сейдбейли (Насими — Р. Балаев). 1974. Ж. Зейналов, М. Мамедов, М. Алвенди, И. Исфаганлы, М. Аббасов ж. б. көрүнүктүү салым кошкон.
Кино
Азербайжанда алгачкы көркөм фильм 1916-ж. (Г. Араблинскийдин катышуусунда «Нефть жана миллиондор дүйнөсүндө»), андан соң 1917-ж. У. Гажибековдун «Аршин мал алан» опереттасынын негизинде улуттук алгачкы кинокомедия (Бакыда) тартылган. 1923-ж. фотокино башкармасы (учурда «Азербайжанфильм») уюшулуп, анда режиссёрлор менен актёрлор (Ж. Жабарлы, А. Кулиев, С. Марданов, С. Гажиева, А. Герайбейли, А. Мамедова, Кязим Зия ж. б.) даярдалган. Алгач үндүү фильм 1936-жылдан баштап тартыла баштаган. Улуу Ата Мекендик согуш учурунда Кулиевдин «Мекендин уулу» (1941), «Бахтиар» (1942) аттуу фильмдери тартылган. 1945-54-ж. аралыгында киноөндүрүшү токтоп калган, 1947-ж. Е. Л. Жигандын «Фаталихан» фильми тартыла баштап, ал 1959-ж. бүткөн. 1950—60-жылдын 2-жарымында Азербайжан киносу жандана баштап, Г. Сеидзаде, Т. Тагизаде, Т. Сейдбейли, А. Ибрагимов ж. б. режиссёрлордун кинофильмдери тартылган. Акыркы мезгилде Г. Мехтиевдин «Бөтөн бирөөнүн убактысы» (1997), Р. Пуйинин «Кыйраган көпүрө» (1997), Я. Рзаевдин «Сары кийимчен колукту» (1999), Ожагованын «Отелдеги бөлмө» (1999), Р. Ибрагимбеков жана Р. Мирзоевдин «Үй-бүлө» аттуу фильмдери тартылды.
Ибибио тили
Ибибио тили Нигер-конго макро-үйбүлөнүн бенуэ-конго уясына кирет. Сүйлөгөндөрдүн саны 10 млн ашык адам. Көпчүлүк Нигериянын Аква-Ибом жана Кросс-Ривер штаттарында жашайт. Эфик жана аннанг тилдери ибибио тилдин диалектери болуп эсептелет.
Булактар
http://tapemark.narod.ru/les/170c.html
Нядтей
Нядтей — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Нерута дарыясынын оң жээгинен 67 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жырткычтар
Жырткычтар (лат. Carnivora) — сут эмүучүлөрдүн түркүмү. Бор мезгилиндеги эң жөнөкөй курткумурска жечүлөрдөн келип чыккан. Дене узундугу. 11 смден (арыс чычкан) 3 мге чейин (аюулар), салм. 100 гдан 700 кгга чейин. Жыныс диморфизми байкалбайт, айрым түрүнүн гана эркеги ургаачысынан чоңураак болот. Түсү, түзүлүшүжанажашоосу ар түрдүү. Көпчүлүгү тамандап басып жүрүүчүлөр, манжалары ар дайым 5, чанда гана 4, тырмактары жакшы өрчүгөн. Жырткычтардын көпчүлүгүнүн үстүнкү, алдыңкы азуу тиштеринин төртүнчүсүжанаастынкы арткы азуу тиштеринин биринчиси (жырткыч тиштери) башка азуу тиштерине караганда жакшы өөрчүгөн, табылгасын тытып жеш үчүн кызмат аткарат. Кылкыйма азууларынын кырлары дайыма курч. Көпчүлүгүнүн жүнү калың, жумшак. 12 тукуму, анын ичинен азыркы карышкырлар, аюулар, жанаттар, суусарлар, көк жалдар, виверралар жана мышык сымалдардын 235 түрү кездешет. Жырткычтарга кээде түркүмчө катары калак буттуулар да киргизилет, алар Жырткычтардын түпкү тегинен четтеген. Австралия (байырлаштырылган түрлөрү бар) менен Антарктидадан башка бардык жерде таралган. Негизинен күүгүмдөжанатүнкүсүн активдүү, моногамдар. Жалгыздап жана жупташып тиричилик өткөрөт. Балдары сокур туулат, кеч чоңоёт. Көбү (аты ошондон), кээси ылгабай азыктануучулар. Эт жечүлөр. Көпчүлүгүнүн териси баалуу, ошондуктан аларга аңчылык жасалат. Кээ бири (мисалы., карышкыр) мал чарбасына зыян келтирет. Жугуштуу ооруларды (мисалы., кутурма) таратуучулар. Көпчүлүк түрүяүн саны кескин азайып кеткен. 36 түрү, 20 түрчөсү ТКЭСтин, 8 түрү Кыргызстандын Кызыл китебине киргизилген.
Опциондук бүтүм
Опциондук бүтүм – биржалык товарды алып келип берүү келишиминен же биржалык товарга карата (болочогунда) укуктан чегинүүгө байланышкан биржалык бүтүм.
Юкон (Айдахо)
Юкон (Айдахо) (Ucon) — Айдахо штатынын Бонневилл округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 2.0 км². FIPS коду — 16-83350.
Ойрасбург (Жогорку Бавария)
Ойрасбург (Жогорку Бавария) (Eurasburg (Oberbayern)) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Бад-Төльц-Вольфратсхаузен районуна кирет.
Юкон (Айдахо)
Калкы
2010-жылы калкы 943 киши болгон.
Ойрасбург (Жогорку Бавария)
Калкы - 4318 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 40,90 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 73 123. Муниципалитеттин башчысы — Михель Бромбергер.
Жыт сезүү органдары
Жыт сезүү органдары - адам жана айбанаттардын айлана-чөйрөдөгү химиялык дүүлүктүргүчтөрдү кабылдоо мүчөсү. Көпчүлүк омурткасыздарда жалпы эле химиялык сезүү мүчөсү болот. Курт-кумурскалардын кабылдагыч кылдарында жайгашкан жыт сезгичтери бар. Көп сүт эмүүчүнүн мурдунун жыт сезүү бөлүгү мурун сөөгүнүн жардамчы кечиринин эсебинен чоңойгон. Адамдын жыт сезүү орто мурун көңдөйүнүн жогорку-арткы каңылжарында орун алган. Жыт сезүү орто балыктарда жуп мурун чуңкуру, моллюскаларда осфрадия түрүндө болот жыт сезүү органынын милдетин, аларда жайгашкан ийик сымал жыт сезгич рецептор клеткалары аткарат. Ал клеткалар коёндо 100, адамда 10 млнго жакын болот.
Пектусан
Пектусан (корейче), Байтоушань (кытайча) – Корей Элдик Демократиялык (КЭДР) менен Кытайдын чегиндеги жанар тоо. Бийиктиги 2750 м; Манчьжур-Корей тоолорунун жана Корей жарым аралынын эң бийик жери. Конусу трахиттик жана андезиттик лавадан турат. Кальдерасын Чхонжи кратер көлү ээлейт. Айланасындагы платолор кара жана ачык түстөгү күл менен капталган. Ворбордук бөлүгүндөгү магманын көтөрүлүшүнөн жылына 3 ммге өсөт. Акыркы жолу 1898-ж. атылган. Пектусан ири үч дарыянын (Сунгари, Тумыньцзян, Ялуцзян) суу бөлгүчү. Анын аймагында 1979-ж. эл аралык биосфералык корук уюштурулган. Пектусан корейлер менен кытайлардын ыйык тоосу болуп саналат.
Кадырбеков Эшенкул
Кадырбеков Эшенкул (2.3.1940-ж.т., Каныш-Кыя айылы) - айыл чарба тармагынын көрүнүктүү ишмери, райондун ардактуу атуулу.
1958-жылдан “Чаткал”, “ Каныш-Кыя” совхоздорунда башкы чабан болуп иштеген. “Ленин” (1980), “Эмгек Кызыл Туу” (1975) ордендери, «Эмгектеги каармандыгы үчүн» (1971), “Эмгек ардагери” (1988), СССР Эл чарба жетишкендиктеринин көргөзмөсүнүн 3 күмүш медалы (1977, 1978, 1980) жана Кыргыз ССР Жогорку Советинин “Ардак грамотасы” менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Клайнмөльзен
Калкы - 337 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 4,3 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 68 032. Муниципалитеттин башчысы — Моника Поппиц.
Карл Юнг
Юнг, Карл Густав (1875–1961) – швейцариялык психолог, «аналитикалык психологияны» түзүүчү.
Юнгдун оюна ылайык, инсан (личность) тиешелүү акыл-ойсуздук м-н катар «коллективдүү аң-сезимсиздиктин» алда канча терең катмарлары бар. Ал жерде болсо эң алгачкы психикалык структуралар (архетиптер) түрүндө дүйнөнү априордуу кабыл алууну ж-а аңдап түшүнүүнү камсыз кылып турган адамзаттын байыркы тажрыйбасы сакталат. Адамдын психикалык турмушунун негизги мазмуну деп, Ю. «индивидуация» процессин, же болбосо личносттун өз мүмкүнчүлүктөрүн толук ишке ашырууга умтулуусун эсептеген. «Аналитикалык психологиянын» милдети деп, Ю. пациенттерде пайда болуучу архетиптик образдардын врач тарабынан түшүндүрүлүшүн эсептеген. Анын оюнча, бардык улуу идеялар архетиптик пайдубалга негизделген. Башкы чыгармалары: «Либидонун метаморфозалары жана символдору», «Психологиялык типтер», «Кубулуунун символдору» ж. б.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Түрү сууктардын корпорациясы
"Түрү сууктардын корпорациясы" (Monsters, Inc., Корпорация монстров) -2001-жылы "Pixar Animation Studios" өндүргөн жана "Walt Disney Pictures" жайылткан компүтерде анимацияланган америкалык комедиялуу тасма. Тасма Ли Анрич жана Дэвид Силвермен менен биргелешип тарткан, Пит Доктердин дебюттук режиссёрлук иши болуп саналат. Тасмадагы негизги окулар "Түрү сууктардын корпорациясында" иштеген эң коркунучтуу Жеймс П. "Саллей" Салливан (Жон Гудмен) жана анын бир көздүү өнөктөшү жана жакын досу Майк Вазовски (Билли Кристал) тууралуу. Тасмада "түрү сүүктар" корпорациясынын кызматкерлеринин башкы максаты кичинекей балдарды кармоо жана коркутуу менен шаарынын күчүн жогорулатуу болуп саналат. Бирок алар ошол эле учурда кичинекей балдар өздөрүнө жамандык алып келет деп коркушат. Балдардын бирөө түрү сууктардын шаарына киргенде, Майк жана Салли аны үйүнө кайтарып берүүгө аракет кылышат.
Тасманын алгачкы иш-аракеттерин Доктер 1996-жылы баштап, Жил Көлтин, Жефф Пижен жана Ралф Эгглестон менен биргеликте тасманын окуясын жазган. Тасманын сценарийин "Pixar" студиясынын директору Эндрю Стентон жана сценарист Дэниел Герсон биргеликте жазышкан. Тасма киносынчылар тарабынан алкышка ээ болуп, 2001-жылы, 2-ноябрда чыккандан бери дүйнө жүзү боюнча 577 миллион АКШ долларын табуу менен кирешелүү тасмалардын катарын толуктаган. "Түрү сууктардын корпорациясы"-2012-жылы, 19-декабрда 3D форматында кайрадан чыгарылган. 2013-жылы, 21-июнда 12 жылдан кийин Дэн Скенлон тарткан "Түрү сүүктардын университети" аттуу тасманын баштапкы бөлүмү чыккан.
Пелагиаль
Пелагиаль (грекче pelagos – деңиз) – океан, деңиз жана көл сууларынын пелагиаль организмдери (планктон, нектон, плейстон) байырлаган катмары. Пелагиаль бенталга (көлдүн же океандын таманы) карама-каршы турат.
Опциондук келишим
Опциондук келишим – ошол баалуу кагазды келишимде (опциондо) белгиленген баада, белгиленген мөөнөттө сатып алуу укугу (бирок милдеттенмеси эмес).
Щепкин Михаил Семёнович
Щепкин Михаил Семёнович (6(17). 11. 1788, Обоянский губ. Красный кыш., азыркы Белгород обл. - 11(23). 8. 1863, Ялта) - орус актёру. Орус сахна өнөрүндө реализмди негиздеген. Чыгармачылыгын 1805-ж. Курскидеги бир тууган Барсовдордун театрында актёрлуктан баштаган. 1816-ж. О. И. Калиновский менен И. Ф. Штейндин (Харьков, Полтава ж. б.), 1823-ж. Москва театрынын труппасына, 1924-жылдан Кичи театрга кабыл алынган. Аткарган ролдору: Фамусов (А. Грибоедов, «Акылдан азап»), Шаар башчысы (Н. Гоголь, «Текшерүүчү»), Чупрун (И. Котляревский, «Москаль-сыйкырчы»), Мошкин (И. Тургенев, «Бойдок»), Барон (А. Пушкин «Саран рыцарь»), Брабанцио (У. Шекспир, «Отелло»), Муромский (Сухово-Кобылин, «Кречинскийдин үйлөнүшү»), Любим Торцов (А. Островский «Кедейлик кемтик эмес») ж. б. Ал карапайым адамдардын образын сахнага алып чыгып, ойногон ролдорун турмуштагыдай ачып бергендиги менен айырмаланган. Ал негиз салган сахна реализминин салты Москвадагы Кичи театрда өркүндөп, учурунда Кичи театр «Щепкиндин үйү» деген атка ээ болгон. 1938-жылдан Кичи театр окуу жайы анын ысмында.
Вудсток (Мэн)
Вудсток (Мэн) (Woodstock) — Мэн штатынын Оксфорд округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1307 киши. Болжолдуу аянты - 121.3 км². FIPS коду — 23-87355.
Жыштык
Жыштык - 1) f (x) мезгилдүү функциясынын мезгилге тескери болгон W чоңдугу,башкача айтканда W = 1/T. Мисалы, sin 3t мезгилдүү функциясынын мезгили T = 2π/3жанаW = 3/2π. 2) Кокустуктун сыноонун берилген ыраатында пайда болгон кокус окуянын m санынын жалпы n сыноо санына болгон m/n катышы. n канчалык чоң сан болсо, окуя жыштыкы анын ыктымалдыгына ошончолук жакын болот. «Жыштык» термини математикалык статистикада да колдонулат.
Руза
Руза – Москва облусундагы дарыя. Москва дарыясынын сол куймасы. Узундугу 145 км, алабынын аянты 1990 км2. Смоленск-Москва дөңсөөсү аркылуу агып өтөт. Руза шаары туштагы орточо чыгымы 13,1 м3/сек. Рузада жана анын куймасы Озернада суу сактагычтар курулган. Рузанын алабындагы Вазуза суу сактагычынан Москва шаарын суу менен камсыз кылууну жакшыртуу үчүн насос аркылуу суу алынат.
Истхамптон (Массачусетс)
Истхамптон (Массачусетс) (Easthampton) — Массачусетс штатынын Гемпшир округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 15 994 киши. Болжолдуу аянты - 35.2 км². FIPS коду — 25-19330.
Сэйнт Винсэнт (Миннесота)
Сэйнт Винсэнт (Миннесота) (St. Vincent) — Миннесота штатынын Kittson округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 64 киши. Болжолдуу аянты - 3.0 км². FIPS коду — 27-58144.
Тэкамах (Небраска)
Тэкамах (Небраска) (Tekamah) — Небраска штатынын Burt округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1892 киши. Болжолдуу аянты - 3.3 км². FIPS коду — 31-48515.
Бюль (Баден)
Бюль (Баден) (Bühl (Baden)) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан Шаар. Карлсруэ административдик округуна карайт. Раштат районуна кирет.
Калкы - 29452 киши(2013-ж.). . Аянты - 73,21 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 2 16 007. Мэр — Ханс Штрибель.
Шаар административдик курамы боюнча 10 шаардык районго бөлүнөт.
Пелагиаль чөкмөлөрү
Пелагиаль чөкмөлөрү – океан жана ачык деңиздердин түбүндө топтолгон чөкмө тоо тек. Пелагиаль чөкмөлөрү планктон организмдери менен кургактыктан шиленип келген түрдүү минералдардын күкүмчөлөрүнүн, космос чаңдарынын жана деңиз суусунда жүргөн химиялык процесстердин продуктуларынын суу түбүнө жай чөгүшүнөн пайда болот.
Норден (Чыгыш Фризия)
Норден (Чыгыш Фризия) (Norden (Ostfriesland)) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан Шаар. Аурих районуна кирет.
Калкы - 25116 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 106,33 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 52 019. Мэр — Барбара Шлаг.
Шаар административдик курамы боюнча 10 шаардык районго бөлүнөт.
Суур күнү
"Суур күнү" (Groundhog Day, День сурка) - 1993-жылы Хэролд Ремис тарткан америкалык фэнтези комедия. Тасмада Бил Мүррей, Энди Макдаувел жана Крис Эллиот тартылышкан. Тасманын сценарийи Робин жазган окуяга негизделип, Ремис жана Дэнни Рубин тарабынан жазылган.. Мүррей телеберүүдө аба-ырайы менен тааныштырган бой көтөргөн Фил Коннордун ролун аткарат. Ал Пенсилвания штатындагы, Панксутевней аймагында жылдык "Суур күнүндө" кызмат кылып жатып, ал күндүн кайра-кайра кайталанып жаткандыгын түшүнөт. Гедонизмге жол берип жана өзүн-өзү бир нече жолу өлтүргөндөн кийин, ал өз жашоосун жана башкы максаттарын анализдей баштайт.
"Суур күнү" чыккандан кийин жетиштүү ийгилик жаратып, негизинен жакшы сын-пикирлерге ээ болгон. Киносынчылар жана тарыхчылар тасмага мыкты деген баа берүү менен, тасма эң мыкты комедиялуу кинолордун тизмесин толуктаган. Кийинчерээк "Суур күнү" деген термин өкмөт жана аскерий системада ошондой эле башка көңүл ачуу тармактарында кайра-кайра кайталанган учур деген түшүнүккө ээ болгон. Тасма 2006-жылы Конгресс Китепканасы тарабынан "маданий, тарыхый, эстетикалык жактан маанилүү" деп табылып, Американын Улуттук кино реестринде сакталууга тандалып алынган.
Вестайм (Пфальц)
Вестайм (Пфальц) (Westheim (Pfalz)) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Гермерсхайм районуна кирет.
Калкы - 1728 киши(2013-ж.). . Аянты - 7,12 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 34 033. Муниципалитеттин башчысы — Инге Фольц.
Темиржан байбиче
Темиржан байбиче, Темиржан эне — XVIII кылымда жашаган кыргыздардан чыккан баатыр аял, Жайыл бийдин байбичеси, "Жайыл кыргыны" салгылашынын катышуучусу.
Үй-бүлөлүк жашоо
Темиржан бойго жеткенде, күйөөгө узатылып, бирок, жаш келин кезинде жесир калган. Ага карабастан, кийин аны солто уруусунан Коңурбай уулу Жайыл баатыр биринчи никесина алган. Ошол тушта кыргыздарда «Казак кайың саап, кыргыз Ысар-Көлөпкө кирген кез» деп, ал эми казактарда «Актабан шубырынды» деп айтылып, жуңгарлар менен мусулмандардын ортосунда кандуу согуш жүрүп турган. Солто уруусу ал кезде Аксы, Ала-Бука тарапка сүрүлүп барып, Талкан уулу Кошой бийдин (Жайылдын атасынын бир тууганынын) жетекчилигинде Кетмен-Төбө өрөөнүндө бүткүл кыргыздарды бириктирүүгө бел байлап жаткан учуру болгон.
Жайыл баатыр менен Темиржан үйлөнгөндөн кийин, алар Асан, Үсөн жана Теке деген уулдарды көрүшкөн жана уулдарын жоокердик дем менен тарбиялашкан. 1750-60-жылдары Жайыл бий жалпы солто уруусунун башчысы да, аркалык кыргыздардын чоң бийи да болгон. Ошондо Темиржан анын эң жакын кеңешчиси жана жардамчысы боло алган. Бий сапарга кеткенде, уруу-журт ичиндеги ар кандай саясий, социалдык, экономикалык көйгөйлөр боюнча эл Темиржан байбичеге кайрылып турушкан.
Кийинчерээк Жайыл баатыр Айкан деген экинчи аялына үйлөнүп, андан Итике деген уулдуу, Бегимжан жана Канымжан деген кыздуу болгон. Мындай чоң үй-бүлөнү тарбиялоо жана үй чарбасын башкаруу ишин байбиче катары Темиржан эне тейлеген.
Жайыл кыргыны жана Темиржандын эрдиги
Жайыл бийдин башкаруу доору боордош элдердин кагылышысууна туш келип, тарыхтын трагедиялуу барактарында жазылып калды. Себеп дегенде, эки кылым бою жуңгарларга каршы бирге үзөңгүлөш болуп келген кыргыздар менен казактардын достугуна доо кеткен эле. Жуңгарларды бир четинен орто азиялыктар сүрүп чыгарышса, экинчи четинен аларды Цин империясы кысымга алып, алтургай манжуулар калмактарга кыргын уюштурушкан болчу. Качып, аман калган калмактардын кээ бирлерин кайра эле кыргыздар менен казактар сактап калышып, өздөрүнө эл кылып кошуп алышкандыгы белгилүү. Бирок, калмак коркунучу жоюлгандан кийин, кыргыздар менен казактар кантип бири-бирине душман боло башташкандагын байкабай калышты. Түндүктө Орусия империясы казактарды өзүнө тартып, түштүктө Цин империясы кыргыздарды өзүнө жакындатып, империялар кичи ээликтерге дос көрүнгөндөй түр көрсөтүшкөндүктөн, боордоштордун бири-бирине болгон мутаждыгы жоголо баштаган эле. Алгач коңшу элден уурулук кылган кылмышкерлер пайда болуп, анан ууруларды өлтүрүү фактылары катталып, андан кийин өлгөн адамдардын урук-журту жортуул баштап, акырында чыр-чатак саясатташып, эки тараптын бийлери чегара тактоо маселесин козгой башташкан.
Эки тарапта тең бул маселени согуштук жол менен чечкиси келген топтун өкүлдөрү күчтүүлүк кылышкандыктан, ошентип, кыргыз-казак согушу башталып кеткен. Жайыл бий жалпы кыргыз бийлерин согушка тартууга аракет кылган, бирок, анын саясатын бардыгы эле колдой беришкен эмес. Аны колдогондордун арасынан Арзымат уулу Эр Садыр анын эң жакын тарапташы болгон. Бул убакта Жайылдын өз уулдары Асан, Үсөн, Теке жана Итике эр жетип калышкандыктан, алар да бул согушта өз күчтөрүн сынай башташкан. Тарыхчы Д.Сапаралиевдин изилдөөсүнө караганда, ошондой беттешүүлөрдүн биринде, 1771-жылы казак элинин башкаруучусу Абылай хан кыргыздарга туткунга түшүп калган, бирок кайра Жайыл бийдин айкөлдүгү менен бошотулган.
1774-жылы Абылай хан казак баатырларынын көпчүлүгүн бириктирип, көп аскер жыйнап, кыргыздарга каршы жортуулга келген. Жолдон Абылайдын кошууну экиге бөлүнүп, бирөөсү Чүй өрөөнүнө, экинчиси Талас тарапка багыт алгандыгы жөнүндө кабар келгенде, бирөөсүн Жайыл бий өзү тосуп, экинчи бөлүгүн Эр Садыр тосуп чыкмай болгон. Аңгыча, салгылаш башталып, капыстан каптан келген калың колго каршы Жайыл баштаган солто уруусунун жоокерлери туруштук бере албай калгандыктан, айрым кыргыз жоокерлери согуш майданынан качуу үчүн четтей башташкан. Бирок, андай ниети барларды орто жолдон Темиржан байбиче тосуп чыгып, өзүнүн ак жоолугун аркан менен керип байлатып, кыз-келиндерди куралдандырып, согуш майданына алып чыккан. Темиржан эне мунусу менен кыргыз эркектерине кылычтын мизинде, найзанын учунда гана өлүү жарашарын эскерткен.
Жакындардан айрылуу
Жайыл бий ошол салгылашта пайгамбар жашына жеткенине карабастан, устундай болгон найзасын чимирилтип, согушка үйрөтүлгөн тулпарын ойнотуп, жанына жологондордун далайын сулата согушкан. Анын уулу Теке баатыр аскердин бир канатын, дагы бир уулу Үсөн баатыр экинчи канатын жетектесе, Итике деген кенже уулу аларды ок жана ат менен камсыздап, мергенчилик өнөрү аркылуу атасын коргоо менен алектенген. Көптөгөн курчоо аракеттеринен кутулуп чыгып, Жайыл баатыр түз эле Абылайга жетүүгө кайра-кайра аракет жасады. Акырында алдан-күчтөн тайгандан кийин гана Абылай жекеге чыгып, Жайылды туткундай алган. Бир элдин кошуунуна каршы бир уруунун жоокерлери туруштук берген салгылашта кыргыздар аздык кылып, жеңилип, Жайыл бий өз уулдары жана жоокерлери менен кошо туткунга түшүп калышкан. Абылай хан туткундалган кыргыз жоокерлерин өлтүртмөк болгондо, Каманбай деген казак баатыры ортого түшүп, Жайылдын уулдарына жан соога сураган дешет. Бирок, Абылай ал уулдардын бирөөнү гана бошоторун айтат. Темиржан эненин тарбиясын көргөн уулдар ошондо атасынын бошотулуусун каалашат. Бирок, Жайыл бий 13 жашар Итике деген кенже уулунун азаттыгын сураган экен. Ал эми Жайылдын тууганы болгон Момокон баатырды казактардан Жоогач деген баатыр досу сурап алып, аман алып калган. Калган бардык туткун жоокерлер Жайыл бий менен кошо өлүмгө тике карап, тагдырга моюн сунушкан.
Бул окуя тарыхта "Жайыл кыргыны" деп аталып, элдин эсинде сакталып келет. Жайылдын кызы Бегимжан да сөзмөр, акылдуу болгондуктан, анын дипломатиялык аракеттеринин натыйжасында атасы Жайыл баатырдын, бир туугандары Үсөндүн жана Теке баатырлардын сөөктөрүн сурап алышып, тиешелүү жөрөлгө менен Мерке жактан жерге узатышкан дешет.
Кыргындан кийинки турмушу
«Жайыл кыргыны» Темиржан байбиче үчүн чоң жоготуу, чоң сыноо болгон, анткени ал өзүнүн эң жакын адамдарынан — жолдошу Жайыл баатырдан, уулдары Үсөн, Текеден бир заматта айрылган. Ошондон кийин эрдиги үчүн Темиржан эне эл тарабынан «баатыр» деген атакка конгон. Мындан кийин да, анын кайратына кайрат кошулуп, ал өз неберелерин да баатыр кылып тарбиялоону уланта берген. Темиржан эне менен анын уулу Асан баатырдын жаткан жерлери Чүй өрөөнүнүн Чоң-Кайыңды деген жеринде экендигин урпактары айтып, эскерип келишет.
Опциондук күбөлүк
Опциондук күбөлүк – анын ээсинин О. к-түн тастыктамасында көрсөтүлгөн мөөнөттөрдө жана шарттарда баалуу кагаздардын О. к. эмитентинен же үчүнчү жактардын (О. к. сатып алууга) сатып алуу жана сатуу (О. к. сатууга) укугун бышыктаган, аты жазылган баалуу кагаз. Туунду баалуу кагаз болуп саналат.
Хот Сульфур Спрингс (Колорадо)
Калкы - 521 киши. Болжолдуу аянты - 2 км². FIPS коду — 08-37600.
Рулдук башкаруу
Рулдук башкаруу – дөңгөлөктүү машиналардын кыймылын өзгөртүүчү механизм. Көпчүлүк машиналарда руль механизминен жана руль өткөргүчүнөн турган автомобиль тибиндеги Рулдук башкаруу колдонулат. Азыркы машиналардын червяк менен роликтүү, червяк менен сектордуу же винт менен гайкалуу кинематикалык кошмоктуу рулдук механизми бар. Автомобиль жана автобустардын көпчүлүгүндө Рулдук башкаруунун гидравликалык же пневматикалык күчөткүчтөрү колдонулат. Руль өткөргүчү бурулууда эки дөңгөлөктүн тайгаланбай айлануусун камсыздоочу руль трапециясын пайда кылуучу рычагдар системасынан турат. Рулдук башкаруунун колонкалуу конструкциялуу коопсуз руль тиби кеңири колдонулууда.
Исмаилов Нурбек Сапарбекович
Исмаилов Нурбек Сапарбекович (25.5.1980-ж.т., Жаңы-Базар айылы) - коомдук ишмер, спорттун эркин жана кыргыз күрөш түрлөрү боюнча чебери.
Жалал-Абад шаардык Кеңешинин депутаты (2012).
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Орден
Орден (лат. ordo  – катар, даража) – 1) артыкчылык белгиси, өзгөчө сиңирген эмгеги үчүн берилүүчү мамлекеттик сыйлык. КРде О. КР ЖК тарабынан белгиленет, аны менен сыйлоо КР Президентинин жарлыгы менен жүргүзүлөт. О. менен сыйланган адамдар КР мыйзамдарында каралган укуктардан жана жеңилдиктерден пайдаланышат. КРде төмөнкү О-дер белгиленген: «Манас», «Баатыр эне»; 2) айрым жашыруун коомдордун аталышы, м. : Масон О.
Жыштык өзгөрткүч
Жыштык өзгөрткүч - (преобразователь частоты) 1) электро техникасында электр чыңалуусунун (тогунун) жыштыгын өзгөртүүчү түзүлүш. Электр кыймыл бергичтеринин жана магниттик күчөткүчтөрүнүн жөнгө салуучу системаларында, экп же андан көп ар кандай жыштыктагы өзгөрүлмө токтун системасын тууралоо үчүн колдонулат. Жыштык өзгөрткүч. статикалык, электр машиналык, айкалыштырылган түрдө жасалат жана электр-магниттик, вентилдик болуп ажыратылат. Вентилдик жыштык өзгөрткүч кеңири таралган жана вентиль катары транзисторлор менен тиристорлор колдонулат. Транзистордук негизинен радиотехникада, тирпстордук өзгөрүлмө токтун өнөр жайлык кубаттуу электр кыймыл бергичтеринде, жыштыкты жана чыңалууну акырындап жөнгө салууда колдонулат. 2) радиотехникада башка толкундардын таасири менен радпо сигналдардын келишин өзгөртүүчү электрондук түзүлүш, супергетеродиндүү радио кабылдооч түйүнү. Ал аралаштыргычтан жана гетеродинден турат. Мында жогорку жыштыктуу термелүүдөн орто аралык термелүүлөр (негизинен өтө төмөн) түзүлөт.
Штайнау-ан-дер-Штрасе
Шаар административдик курамы боюнча 12 шаардык районго бөлүнөт.