cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Киров суу сактагычы
Киров суу сактагычы — Талас обл-ндагы Киров р-нунун аймагында. 1965-ж. курула баштап, 1975-ж. ишке киргизилген.
Суу сактагыч Талас суусунуннугунда курулган. Негизинен сугатчылыкта пайдаланып, о. ж. ишканаларын суу менен камсыз кылат. Суу агымын сезон боюнча жонго салып турат. Уз. 14 км, эң жазы жери 3 км, эн терен жери 72 м, суу толгондогу аянты 28,6 км2. Сыйымд. 550 млн м3. Талас обл-нын 142 миң га жерин, Каз-ндын айрым р-ндо- рунун 60 мин га жери сугарылат. Плотинасынын уз 258,5 м, эң бийик жери 83,7 м. Гидротех. курулушу татаал. Олкодогу контрфорс тибиндеги курулган тунгуч плотина.
Бири-бирине тутумдашкан 10 болуктон турат (ар биринин туурасы 22 м). Суу сактагыч V формасында. Жаңы ыкмаларды колдонуп, суу сактагычты курууга катышкандарга 1982-ж. СССР мамл. сыйлыгы ыйгарылган.
Квагга
Квагга (лат. Equus quagga) - зебрелердин байыры кырылган бир түрү.
Кара-Бейит көрүстөнү
Кара-Бейит көрүстөнү – 6–8-кылымдарда жашаган түрк урууларына таандык мүрзөлөр. Алай районундагы Сары-Таш айылынын чыгыш тарабында жайгашып, 100дөй дөбө-мүрзөлөрдөн турат. Адамдардын сөөгү топурак көрлөргө коюлуп, таш такталар менен жабылып, баш жагына төрт кырлуу таш түркүк орнотулган. Анда бир нече рун тамгасына окшош белгилер чегилген. 1961-жылы Ю. Д. Баруздин бир нече мүрзө-дөбөнү казып, изилдеген.
Нахимовский проспект (метро бекети)
Нахимовский проспект — Москва метросунун Серпуховско-Тимирязевская сызыксындагы станция. 1983-жылы 8-ноябрьда ачылган.
Он алтылык эсептөө тутуму
Он алтылык септөө тутуму — сандарды көрсөтүү үчүн 16 сан колдонулат.
Буларга 0 дөн 9 га чейинки сандар жана A дан F ке чейинки тамгалар кирет, алардын эквиваленттери: A=10, B=11, C=12, D=13, E=14, F=15. Он алтылык эсептөө тутумун компьютерде колдонуунун негизги себеби, анын сандарынын экилик тутумдун сандары менен жеңил туюнтулушунда. Атап айтсак, он алтылык тутумдагы сандардын тиешелүү эквиваленттери менен алмаштырылып, экилик тутумга жеңил которулат. Мисалы, 5F он алтылык системдеги сан 0101 1111 экилик санына которулат. Ошондой эле экиликтен он алтылык системге которуу дагы жеңил аткарылат, ал үчүн, экилик санды оңдон солду көздөй төрттөн топко ажыратып, ар бир топту он алтылык эквиваленти менен алмаштырып коюу жетиштүү. Мисалы, 100 1101 төрттөн эки топко ажыратабыз, сол тобуна төртүнчү саны кылып 0дү кошуп коөбуз. Биринчиси 0100 = 4, экинчиси 1101=D, демек 0100 1101=4D
Ажыраткыч (электрдик)
Ажыраткыч (электрдик) - обочолоткучка (изоляторго) бекитилип, кыймылдуу жана кыймылсыз тиймектерден турган электр техникалык түзүлмө. Анын негизги кызматы электр тизмегинин кээ бир бөлүктөрүн агын (ток) жок кезде ажыратуу жана алмаштырып бириктирүү. Ажыраткыч электр тизмегинде көрүнүүчү ажырымды түзөт жана жогорку чыңалуудагы бөлүштүрүүчү түзүлмөлөрдүн өчүрүлгөн бөлүгүндө негизинен утурумдук жана оңдоо ишин жүргүзүүдө коопсуздукту камсыз кылат. Ажыраткычтын чабылуучу (6 - 10кВтук чыңалууда, бычагы кыймылдуу тиймектик тегиздикте чабылат), айлануучу (35 кВтон 500 кВко чейинки чыңалууда, бычагы жерге жарыш тегиздикте айланат), пантографтык (чыңалуусу 500-750 кВтук, бычагы пантограф түрүндө жыйналып-жазыла турган), асылма жана башка түрлөрү болот.
Маданий өсүмдүк
Маданий өсүмдүктөр (агромаданияты) — айыл чарбада тамак-аш, даары-дармек, малга тойут даярдоодо же башка бир максатта адам өстүргөн өсүмдүктөр айтылат.
Өстүрүлүп Жаткан Өсүмдүктөрдүн Номенклатуралык Эл аралык Кодуна таянсак азыркы учурда маданий өсүмдүктөр үч категорияга бөлүнөт. Алар: түр, грекс (бир гана орхидея сымалдарга тийиштүү), жана топ. .
Маданий өсүмдүктөр аргындоо (гибридтөө), ылгоо (селекциялоо), ген инженерия жолдору менен алынган. Жапайы өсүмдүктөрдү маданий өсүмдүкө айлантуу максатында изделип жатып, маданий өсүмдүктөрдү изилдөө, пайдалануу борборлору пайда болгон. Вавилов Н. И 1926—1939 жылдары чогулган билиминде жети маданий өсүмдүктөрдүн пайда болгон борборлорун тактап кеткен. Кооздук өсүмдүктөр түрүнөн айырмаланып, маданий өсүмдүктөрдүн табигый аймагы жок.
Дан өсүмдүктөрү
Талаа эгиндеринин эң маанилүүсү дан өсүмдүктөрү. Дүйнөнүн айдалган жерлердин 4/3 бөлүгүнө кара буудай, буудай, күрүч, жүгөрү, сулу, сорго жана таруу эгилген. Дээрлик бүтүндөй жер шарында буудайды эгишет, анткени ал күнүмдүк эң негизги азыгыбыз. Түшүмдүн бир азы, малга тойут болот. Күрүч да негизги дан азыгы, себиби көптөгөн Азия мамлекетеринин күнүмдүк тамак-ашында көп пайдаланылат. .
Түшүм жыйноо
Комбаин буудайды автоматтык түрдө кесип, элеп, сапырып сатыка даяр кылып берет. Атайын учтар аркылуу түрдүү өсүмдүктөрдү чогултса да болот анын ичинде соя, жүгөрү. Бирок, бир топ өнүкпөй калган жана өнүгүп келе жаткан мамлекетерде баарын же жарым ишти кол күчү менен ишке ашырат.
Өсүмдүктөрдүн жапайы теги
Бүтүндөй маданий өсүмдүктөрдүн түпкү теги жапайы өсүмдүктөр. Аргындаштыруу (селекция), атайын жер дайындоо, жер алмашыруу, башка климатка которуу жолдорунун натыйжасында өзгөчө мол түшүм бере башташкан. Кээ бир өсүмдүктөр абдан эле өзгөрүп, азыркы учурда түпкү тегин аныктоо өтө эле кыйынчылыкты жаратат. Айдоо аянтардын көбөйүүсү менен түшүмдү көбөйтүү максатында, жер семирткичтер пайдаланылып, инсектицид жана фунгицидтерди зыян курт-кумурска, чөптөр менен күрөшүүгө колдону башталган. Жапайы өсүмдүктөрдү колго асыроо бир убакта, Эски жана Жаңы жерде бирдей биздин заманга чейин 7 — 8 миң жылдыкта башталган. Колго көндүрүү процесси беш континетте тең бирдей, бири-бирине байланышы жок өнүкөн. Албетте, бөтөнү жок, жергиликтүү өсүмдүктөрдөн башталган.
Тамыр азыктуулар
Негизги маданий өсүмдүктүрдүн ичинен тамыр азыктуулар да чоң ролду ойнойт. Европада картөшкө көп эгилсе, Африкада - ямс жана маниока.
Степанян, Цолак Александрович
Цолак Александрович Степанян (1910-ж.) – СССР ИАнын корр. мүчөсү (1964). К. Либкнехт атн.
Москва педагогикалык институтун бүтүргөн. 1933-жылдан Москвада жогорку окуу жайларына философиядан сабак берет. 1946-жылдан СССР ИАнын Философия институтунда сектор, бөлүм башчысы. Негизги эмгектери тарыхый материализм жана илимий коммунизм чөйрөсүндө
Актерек 2 кум-шагыл кени
Актерек 2 кум-шагыл кени  Ош облусунун Кара-Суу р-нуда, Ош шаарынан 10 км түштүк-батышта, деңиз деңгээлинен 1170–1350 м бийиктикте. 1984-ж. чалгындалган. Кен неоген-төмөнкү төртүнчүлүк мезгилинде пайда болгон борпоң кум-шагыл чөгүндүлөрүнөн турат. Кум-шагылдын калыңдыгы 68 мден 90 мге чейин өзгөрөт. Кесек кошумча 18% койташтан, 50% жумуруланган таштан, 26,5% кум, 0,14 ммден майдасы 5,14%. Кум-шагылды бетон даярдоого жана жол курулушунда пайдаланууга болот. Запасы В-6236 миң м3, С1-6559 миң м3,В+С1-12795 миң м3.
Apкaк
Apкaк — кездеме токууда эриш жибине туурасынан айкалыштырылган жип. Кездеме токуучу тесте (станокто) аpкaк жиби иреттүү эки топко бөлүнгөн эриш жиптеринин ортосуна оң-солго өткөрүлөт. Эриш жипке караганда аркак жиби бышык болбосо деле жарай бергендиктен сапаты начар буладан жасалып, ийиргенде да аз чыйратылат.
Бюджеттен тышкаркы максаттуу фонддор
Бюджеттен тышкаркы максаттуу фонддор – КР каржы тутумундагы тарамдардын бири; акча каражаттарынын максаттуу мамлекеттик жана жергиликтүү фонддорунун түрү. Социалдык жана экономикалык болуп бөлүнөт. Социалдыкка – бааракыларды, жөлөкпулдарды, материалдык жардамдарды, медициналык тейлөөнү ж. б. каржылоо максатында түзүлгөн Бааракы фонду, Социалдык камсыздандыруу фонду, Ишке орноштурууга көмөктөшүү фонду, Милдеттүү медициналык камсыздандыруу фонду кирет. Экономикалыкка – жол фонддору, уулуу зат калдыктары көмүлгөн жайларды жана тоо кендери иштетилген жараксыз жерлерди сактоо фонддору ж. б. кирет. Андан сырткары, мамлекеттик бийлик органдарынын алдындагы, ошондой эле комплекстүү жана максаттуу илимий-техникалык программаларды, илимий-изилдөөчүлүк жана тажрыйба-конструктордук жумуштарды иштеп чыгуучу, каржылоочу жана жүзөгө ашыруучу чарбалык субъекттердин тармактык жана тармактар аралык бюджеттен тышкаркы фонддор бар.
Маша Кыдыр уулу
Маша Кыдыр уулу (1900, Куршаб өрөөнү, Жалпак-Таш айылы – өлгөн жылы белгисиз) – семетейчи. Адигинеден тараган таздар уруусунан. 14 жашынан «Семетей» айта баштаган. «Семетейди» Кыдыраалы деген жомокчудан үйрөнгөн. Андан ыр түрүндө «Семетейден» чакан эпизод жазылып алынган. Бул эпизоддо Айчүрөктүн ак куу кебин кийип учуп, баатырларды сынаганы, Чачыкейге жолукканы, шумкарын качырып жиберген Семетейдин Айчүрөктү издеп чыгып, ага кошулганы баяндалат. Эпизод кара сөз менен башталат. Эпизоддо Айчүрөк менен Семетейге байланыштуу айтылган салттык окуя негизинен сакталган.
Юсъель
Юсъёль — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Косью дарыясынын оң жээгинен 145 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 28 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Алюминий сульфаты
Алюминий сульфаты, Al2(SO4)3 – күкүрт к-тасынын алюминий тузу. Түссүз, орторомб кристалл; тыгызд. 2,7 г/см3. 580оС жогорку темп-рада g- Аl2О3 жана SO3 чейин ажырайт. Сууда жакшы (100 г сууда 38,5 г Al2(SO4)3, спиртте начар эрийт. Гигроскопиялык каисетке ээ. Кадимки шартта Al2(SO4)18Н2О кристаллогидраты туруктуу, түссүз, моноклиндик торчолуу, эрүү темп-расы 86,5оС (ажырайт), тыгызд. 1,690 г/см3. 1500Сде 4Н2Осун, 160оСде 8Н2О, 250оСде 15Н2О, 420оС толугу менен суусун жоготот. Көбүнчө бир аз суусун жоготкон, башкача айтканда курамында 14,0-14,5 мол. суу кармаган А. с. колдонулат. А. с. абадагы нымды өзүнө жакшы тартат, кадимки темп-рада щелочтуу металлдар сульфаттары, аммоний сульфаты менен квасцтарды берет. А. с. чопону, бокситти же алунитти күкүрт к-тасы менен 100-250оС иштетүүдөн алынат. Сууну тазалоодо чөктүргүч зат катары, кагаз, тери иштетүүдө, кагаз чаптоодо, квасц жана күкүрт к-тасын алууда пайдаланылат.
Кичи Чадый-Кы дарыясы
Кичи Чадый-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чадый-Кы дарыясынын сол жээгинен 18 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Колбаса азыктары
Колбаса азыктары колбаса заводдорунда тууралган эттен жасалат. Айрым колбасаларга май, сүт, жумуртка, майлуу эт, татымалдар кошулат. Туурам ичегиге же жасалма кабыкка салынып, андан ары иштетилет (кайнатылат, куурулат, ышталат, кургатылат). Даярдалышына жараша кайнап бышкан, чала ышталган, ышталган, кандан жасалган болуп бөлүнөт. Килкилдектер жана ышталган эттер да К. а-на кирет. Мүнөз тамакка кирүүчү диета колбасалары - доктордук, диабеттик жана башка өзгөчө топту түзөт. Колбаса азыктарында белок (10-20 г%), май (бышкан колбасада 19 г%, чала ышталган колбасада 35г%, ышталган колбаса менен этте 50 г%ке чейин) көп болот. Колбасанын азыктык сапаты, даамдуулугу, пайдаланууга ыңгайлуулугу (көпчүлүгүн кайнатпай эле жешке болот) аны тамак-ашка көп колдонууга мүмкүндүк берет. Чала ышталган, ышталган колбасада май, татымал жана башка көп болгондуктан боор, уйку безинин, ичеги, бөйрөк, заара чыгаруу жолдорунун, жүрөк-кан тамыр системасынын ооруларында аны көп жегенге болбойт. Кайнатып бышырылган колбаса кеңири таралган, бирок ал тез бузулат: муздаткычта 72 саат, муздаткычсыз 6 саат сактоого болот. Ичеги-карындан, кандан жасалган колбаса, килкилдек тез бузулат, аны муздаткычта 12 сааттан ашык сактоого болбойт, ал эми муздаткычсыз сакталбайт. Айрыкча килкилдекти даярдоодо жана сактоодо этият болуу керек. Аларды ачык жерде (балкон, веранда) коюуга, таза эмес идиште сактоого болбойт. Себеби ал бактерияларга көбөйүү үчүн жакшы азык чөйрө болуп, көп учурда гигиеналык жактан туура эмес даярдалган килкилдектен ууланып калуу мүмкүн (к. Тамак-аштан уулануу). Чала ышталган, ышталган колбаса жакшы сакталат; чала ышталган колбаса муздак жерде (0-4° температурада) 10 күн, ышталган колбаса 30 күн, 8°ка чейинки жылуулукта 15 күнгө чейин сакталат. Колбаса азыктарынын жарамдуулугун анын көрүнүшүнөн эле аныктоого болот. Бузулган колбаса нымдашып, көгөрүп былжырап турат. Бузулган же эски колбаса катуу ууланууга дуушарлантуусу мүмкүн.
Ак-Булуң айылы
Ак-Булуң
Ак-Булуң жарым аралы. Ысык Келдүн түштүк жээгинде.
Болот Бектемишов
Болот Бектемишов (1959, Нарын — 2018, Нарын) — кыргызстандык спорт ишмери, футбол жана хоккей боюнча машыктыруучу (тренер) жана кесипкөй калыс. Ал хоккей боюнча Кыргызстандын курамасынын машыктыруучусу, Нарын облустук спорт комитетинин төрагасы да болгон.
Кыскача өмүр таржымакалы
Болот Бектемишов 1959-жылы Кыргызстандын Нарын облусунун борбору Нарын шаарында жарык дүйнөгө келген.
1966—1976-жылдары Нарын шаарындагы №1 Токтогул атындагы мектепте «В» классында окуган. Жаштайынан эле футбол боюнча машыгып, дарбазачы жана чабуулчу катары шаардык, облустук, жумурияттык мелдештерге катышып жүргөн. 1976—1980-жылдары Бишкек шаарындагы спорт жана дене тарбия институтунда (азыркы Спорт жана дене тарбия академиясында) таалим алып, футбол жана хоккей боюнча тренердик кесипке ээ болгон.
Ал өмүр бою бийик тоолуу Нарын шаарында спорт тармагында тренер жана калыс кызматтарын аркалап келди. Нарын облустук спорт комитетинин төрагасы да болду. Нарын шаардык спорт мектебин да жетектеген учурлары болду.
Спорт таануу жаатындагы маалымат
Болот Бектемишов Кыргызстандын тоолуу Нарын облусунун спорт тармагын өнүктүрүүгө көрүнүктүү салым кошкон.
Нарын облустук спорт мектебинин жетекчиси кезинде Болот Бектемишов өлкөнүн шайба хоккей курамасынын катарында ойноп, Астана шаарында 7-кышкы Азия оюндарында биринчи лиганын жеңүүчүсү аталып, алтын медал тагынып кайткан.
2011-жылы 16-февралда Болот Бектемишов “Азаттык” үналгысынын кабарчысынын суроолоруна жооп берип жатып, хоккей оюну Кыргызстанда совет доорунда эле сүйүктүү оюнга айланганын мындайча эскерген:
“Биз бала кезде кийиз чокойго кайыш менен коньки байлап, таяктан клюшка жасап хоккей ойночубуз... Хоккейди биздин эл Каракол, Нарын, Балыкчы жана Бишкек шаарларында совет доорунда эле ойноп келген... Эгемендүүлүк алганы 7-кышкы Азия оюндарындай бул спортко кызыгуу болгон эмес. Эми ишкерлер, өкмөт колдоого алса, хоккей жанданып, чеберчилик өсөт”.
2018-жылы январда Казакстандын Алматы шаарында болгон хоккей боюнча эл аралык мелдеште Нарындан барган ардагер хоккейчилер 3-орунду ээлешти. Алардын машыктыруучусу — Болот Бектемишов эле. Мелдеште Алматы шаарынын 2 командасы, Семей жана Нарын шаарынан бирден курама командалар күч сынашкан. Жыйынтыгында Нарын шаарынан барган «Ала-Тоо» командасына 3-даражадагы диплом, коло медаль жана баалуу белектер тапшырылган.
Болот Бектемишов хоккей боюнча Кыргызстандын улуттук курамасынын машыктыруучусу да болгон.
Акыркы мезгилде Болот Бектемишов Кыргызстан Хоккей федерациясынын ардагерлер кеңешин жана калыстар коллегиясын башкарган.
Үй-бүлөсү
Жубайы — Шолпан Бектемишова, теги тараздык казак. Алар 1981-ж. үйлөнгөн. Уулдары - Элзар жана Эрлан.
Түнчү кытан
Түнчү кытан (лат. Nycticorax nycticorax, L. 1758) — сазда жашоочу, кытандар түркүмүндөгү бир түр.
Ажыратуу жөндөмдүүлүгү
Ажыратуу жөндөмдүүлүгү - оптикалык приборлордун нерселердеги жакын жайланышкан эки чекиттин сүрөттөлүштөрүн даана көрсөтүүчү чоңдук. Сүрөттөлүштөрдүн кошулуп кетерине туура келүүчү эки чекиттин ортосундагы минималдуу аралык прибордун ажыратуу чеги деп аталат. Бул чоңдукка тескери чоңдук прибордун оптикалык күчүн туюнтуп, оптикалык системадагы ар түрдүү абберацияларга жана жарык толкунунун дифракцпя кубулушуна көз каранды. Ар кандай оптикалык прибор жарык нуру кирүүчү жана чыгуучу эки тешиктен турат. Эгерде абберациясыз, өтө так жасалган оптикалык системаны алсак, тешиктерден өткөн жарык толкундар дифракциялык кубулушка чалдыгып, ар бир чекиттин сүрөттөлүшү чекитти курчаган жарык жана караңгы шакекчелердпн системасы түрүндө көрүнөт. Эгерде ар бир дифракциялык тактын борбордук экинчи кара тегеректин чети менен тийишсе, дифракция теориясынын негизинде жанаша жаткан эки чекит өз алдынча так көрүнөт. Бул шарт Рэлей критерийи деп аталат. Мындан келип чыккан ажыратуу жөндөмдүүлүгүнүн чегин аныктоочу формула оптикалык системанын параметрлери ƒ жана Dга көз каранды δ = 1,21 ƛ ƒ/D, мында ƛ - жарык толкунунун узундугу, ƒ - оптикалык системанын фокус аралыгы, D - кирүүчү тешигинин дпаметрп. Абберациясыз оптпкалык спстема болбойт. Ошондуктан, реалдуу оптпкалык системалардын ажыратуу жөндөмдүүлүгү бул формула боюнча эсептелген сандан башкача болот.
Тагдыр
Тагдыр – мифологияда жана иррационалисттик философиялык системада адамдын кылган иши жана окуясы, акылга сыйбаган жана акыл жеткис бийиктик аң сезимден алдын ала аныкталгандыгы. Идеясы эркиндик аспектиси бир гана аспект детерминация кубулушунда –(дүйнөнүн түпкү негизинен өзгөрүүсү), илимий эле эмес казуалдык детерминация (себеп), ошондой эле теологиялык - (динди анын ырым-жырымдарын негиздөөчү окуу) детерминациядан туура айырмалай билиш керек. Мунун себеби адам акыл эси менен гана таанылышы, натыйжада себеп менен гана шартталышында.
Севастопольская (метро бекети)
Севастопольская — Москва метросунун Серпуховско-Тимирязевская сызыксындагы станция. 1983-жылы 8-ноябрьда ачылган.
Талиха (Зилайыр району, Башкыртстан)
Талиха — Башкыртстандын Зилайыр районундагы кыштак, Зилайыр айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 5 киши. Почта индекси — 453680, ОКАТО коду — 80227816003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Карабеков Кадырбек Чолпонбаевич
Карабеков Кадырбек Чолпонбаевич (5. 9. 1942-жылы туулган, Ош облусу Кара-Кулжа району, Ак-Кыя айылы) – философия илимдеринин доктору (1991), профессор (1992). 1965-жылы Кыргыз Мамлекеттик университетин бүткөн. 1965–66-жылдары Хайдаркен жатак-мектебинде мугалим, 1966–67-жылдары Ош Мамлекеттик педагогикалык институтунда окутуучу, 1970–74-жылдары улук окутуучу, 1974–91-жылдары Анжиян медициналык институтунда улук окутуучу, доцент, 1991–93-жылдары Кыргыз кыз-келиндер педагогикалык институтунда,1993–2003-жылдары Жалал-Абад коммерциялык институтунда, кафедра башчысы, 2003–04-жылдары Ош Мамлекеттик педагогикалык институтунда профессор, 2004–07-жылдары Кыргыз Мамлекеттик Юридика академиясынын Ош филиалында, 2007-жылдан Россия мамлекеттик социалдык университетинин Ош филиалында профессор. 30дан ашуун илимий эмгектин (анын ичинде 3 монография) автору. Эмгектери: Принцип обусловленности, его основные компоненты и функции. Таш., 1988; Категории непосредственного и опосредственного. Жалал-Абад, 1997.
Хай Бридж (Нү-Жерси)
Хай Бридж (Нү-Жерси) (High Bridge) — Нү-Жерси штатынын Хантердон округуна караган АКШ шаары.
Бюджеттик демилге
Бюджеттик демилге – парламент мүчөлөрүнүн өкмөт тарабынан сунуш кылынган бюджет долбооруна өзгөртүү киргизүү укугу. Бир катар өлкөлөрдүн парламенттеринде бул укук жок.
Холера
Холера (байыркы грек тилинен χολή «желчь» и ῥέω «теку») — адамдын ичеги-карынын жабыркатып, организмди суусуздандыруучу катуу кармаган жугуштуу оору.
Себеби
Өтө коркунучтуу (карантин) ооруларга кирет. Бул оорунун булагы болуп оорулуу киши же анын козгогучун алып жүрүүчүлөр эсептелет. Холераны үтүргө окшогон микроб — вибриондор козгойт. Оорулуулар жана козгогучту алып жүрүүчүлөр вибриондорду өзүнүн заңы, кусундусу менен тышка бөлүп чыгарып, айланасындагы тамак-аш, идиш-аяк, кийим-кече, төшөнчү-орундарды, агын сууларды булгашат. Соо киши болсо мындай булганган сууну кайнатпай ичкенде, дааратканадан кийин колун жуубай, тамак-аш жегенде, оорулуулар колдонгон идиш-аяктарды, жуулбаган буюмдарын кармаганда холераны жугузуп алышат. Вибриондорду таратууда чымындардын да ролу чоң. Оорунун козгогучтары жалаң гана ооз аркылуу кирет. Айрыкча холеранын суу менен таралышы коркунучтуу. Агын сууларга түшкөн вибриондор тез көбөйүп топтолот. Аларды ичкен, сууга түшкөн, кир чайкаган жана башкалар керек-жаракка жумшаган учурда далай кишиге жугуп, оору массалык түрдө тарап, эпидемияга айланат. Холера жуккандан тартып алгачкы белгилер пайда болгончо көбүнчө 2—3 күн өтөт (инкубациялык мезгил).
Эль-Тор холерасы
Эль-Тор холерасында оорулуунун ичи тез-тез өтпөйт, көп куспайт, суюктукту анча жоготпогондуктан анын жалпы абалы анча деле начарлабайт. Бирок алар узакка чейин вибриондорду тышка бөлүп чыгарып, оорунун булагы болуп калат. Холераны соо адамдардын арасына таратат. Демек Эль-Тор холерасынын белгилери башка жугуштуу ичеги-карын ооруларынан (дизентерия, сальмонеллёз, энтерит, гастроэнтероколит жана башкалар) көп айырмаланбайт. Ошондуктан оорунун негизги белгилери (капысынан ич өтүү, кусуу жана башкалар) пайда болсо, аны жөнөкөй эле тамактан уулануу же күптүү болгондуктан деп көңүл бурбай коюу абдан жаңылыштык. Ичеги-карын оорулардын кандай гана түрү болбосун, алардын белгилери байкалары менен врачка кайрылуу зарыл. Холеранын алдын алуу үчүн оорулуу менен бирге болгондорду 5 суткага чейин изолятордо кармап лабораториялык текшерүүдөн өткөрүшөт. Чет өлкөлөрдөн оорунун киришине жол бербөө, калкты таза суу менен камсыз кылуу, тамак-ашты сактоонун эрежелерин билүү, өздүк гигиенага көңүл буруу, чымындарды кырып жок кылуу зарыл.
Apкак түpгүч aвтoмaт
Apкак түpгүч aвтoмaт - аркак жиби түрүлгөн чыгырыкты бош чыгырык менен өзү алмаштыруучу машине. Анда түрмөктөн чыккан жип кергич жабдыктан, чыгырыктан, жип үзүлгөндө чыгырыкты токтотуучу жабдыктын көзүнөн, жылдыргычтын илмегинен өтүп, чыгырыкка түрүлөт. Чыгырык бекиткич кыскычтардын бирөө жетелөөчү, экинчиси жетеленме болот. Чыгырыкка жип түрүлүп бүткөндө, жетелөөчү кыскыч токтоп, жетеленме кыскыч чыгырыкты кыспай бошотуп, чыгырык ящикке түшөт. Анын ордуна жаңы чыгырык автоматтык түрдө берилип, аркак түрүлө берет. Ал эмгек өндүрүмдүүлүгүн аркак тургуч машинеге караганда 3—4 эсе жогорулатат.
Страта (социология)
Страта (лат. stratum – кат, катмар) – термин социалдык бөлүнүүнү батыш социологияда белгилейт. Коомдук структуранын акыркы жана башкы элементи катары батыш социологдор эсептейт.
Жүрүм-турумунун стили, дин ишеними психологиялык белгилери, билими, тиричилик шарты, киреше, камсыз болуусу белгилер жана критерийлер менен страта деп белгилейт.
Алюминий фториди
Алюминий фториди AlF3 - туз, түссүз кристалл, кадимки шартта кристаллдык торчосу тригоналдык түрүндөгү, тыгызд. 1,882 г/см3 a- формасы, 710-7200С туруктуу, b-формасы белгилүү. 1279оС бууланат. Сууда начар (250С 100 г сууда 0,559 г) эрийт, ысытылган күкүрт к-тасынан башка к-та, щелочтор менен аракеттенишпейт. Алюминий фториди 1,3,9 мол. суусу бар кристаллогидраттарды пайда кылат. Көп сандагы комплекстик бирикмелери бар, мис., Na3AlF6 криолит деп аталат. Аl2O3 же Al(OH)3 HF менен Н2SiF6 эритмелери менен өз ара аракеттенүүсүнөн алынган чөкмөнү жогорку темп-рада ысытуудан, Аl2O3 HF (газ) менен аракеттенүүсүнөн жана (NH4)3 [AlF 6] жогорку темп-рада ажыроосунан алынат. Алюминий, эмаль, керамика алууда колдонулат.
Х-кишилер
Х-кишилер (англ. The X-Men) – Marvel Comics компаниясы басып чыгарган америкалык комикс китебинин чындыкта болбогон супер каармандардын тобу. Жазуучу Стэн Ли жана сүрөтчү/кош-жазуучу Жек Керби жараткан каармандары биринчи жолу 1963-жылы сентябрда "Х-кишилер №1" (англ. The X-Men"1) сериясында пайда болгон. Х-кишилер Marvel Comics компаниясынын эң белгилүү жана ийгиликтүү интеллектуалдык менчиги болуп саналат, алар көптөгөн китептерде, телевизиондук шоуларда жана видео оюндарда пайда болгон.
Х-кишилер – адамдын мүмкүнчүлүгүнөн жогору касиеттерге ээ болгон адамдар түркүмүнө кирген мутанттар. Х-кишилер тынчтык жана мутанттарга каршы чыдабоочулукту көрсөткөн дүйнөдөгү кадимки кишелер менен мутанттар ортосундагы теңчилик үчүн күрөшүшөт. Х-кишилерди ойлорду окуп контролдой алган күчтүү мутант-телепат профессор Х катары таанымал Чарльз Ксавье башкарат. Тартуучу талааларды жаратып контролдой алган күчтүү мутант Магнето Х-кишилердин ашынган душманы катары таанымал. Профессор Х менен Магнето мутанттар жана кадимки кишилер арасындагы мамилелер жөнүндө карама-каршы көз карашта. Профессор Х мутанттар жана кишилер ортосунда тынчтык жана түшүнүү курууга тырышса Магнето тескерисинче, адамдарды коркунуч булагы катары көрүп аларга каршы кастык мамиле кылуу керектигине ишенет бирок кээ бир учурларда өзүн Х-кишилер менен бирге кызматташтыктарда табат.
Профессор Х жөндөмдүү жаш адамдарга арналган Ксавьер мектебинин негиздөөчүсү, ал мектеп X-Mansion өзгөчөлөнгөн үйдө жайгашып бүткүл дүйнө жүзүндөгү мутанттарды өзүнө тартат. Уэстчестер чөлкөмүндө (Нү-Йорк) жайгашкан X-Mansion Х-кишилердин үйү жана машыктыруучу жайы болуп табылат. "Х-кишилер №1" серияда кезиккен беш Х-кишилер каармандары: Ангел (Архангел), Жырткыч, Циклоп, Айсберг жана Жин Грей, ошондой эле Профессор Х жана Магнето. Ошол замандан тартып ар кайсы өлкөдөн жана коомдук катмарлардан келген ондогон мутанттар Х-кишилер мүчөлүгүнө кирген.
Актурпак кооз таш-селенит кени
Актурпак кооз таш-селенит кени – Баткен облусунун Кадамжай районунда, Ак-Турпак кыштагынан 3 км түштүктө, Сох өрөөнүндө. Кен аймагын палеоген мезгилинде пайда болгон кызыл түстүү карбонаттуу чөгүндүлөр түзөт. Кен чопо, аргиллит тектеринде “карст” процессинен пайда болгон Актурпак үңкүрүндө жайгашкан. Аргиллит жана селенит катмарлары тик жайгашып, үңкүрдү бойлой батыштан чыгышка карай келет. Селенит катмарлары кызыл (үңкүрдүн түштүк бөлүгүндө) жана боз (үңкүрдүн түндүк бөлүгүндө) аргиллиттер менен кезектишип жатат. Селенит 5-20 см калыңдыктагы кабатча жана линза түрүндө кездешет. Өңү кызгылт, агыш, тунук ак селенит нык, жибектей жалтырайт. Андан кооз буюмдарды жасоого болот.
Нарын облусу
Нарын облусу ― Кыргызстандын эң чоң облусу. СССРдин Жогорку Советинин Президиумунун 1939 жылдын Жетинин айынын 21деги буйругу менен Тянь-Шань облусу катары негизделген. 1988-жылы Тянь-Шань жана Ысык-Көл облустары бириктирилген. 1990-жылдын Бештин айынын 14үндө кайра Нарын жана Ысык-Көл облусу болуп бөлүнгөн.
Административдик-аймактык бөлүнүш
Нарын облусунда 5 район, 1 шаар, 135 айыл бар.
Калкы
2002-жылы облустун аймагында республиканын калкынын 5,2% и (257,9 миң) жашаган. Алардын 98,8% кыргыздар, калгандары орус (0,2%), өзбек (0,3%) ж. б. улуттар. Республикада калкы эң сейрек отурукташкан облус, анын калкынын орточо жыштыгы: 1 км2 жерге 5,8 адам туура келет. Жумгал, Кочкор жана Нарын өрөөндөрүндө калк салыштырмалуу жышыраак отурукташкан. Негизинен автомобиль жолдорду жана сууларды бойлой жайгашкан. Шаар калкы облустун калкынын 18,1%ин түзөт (46,8 миң адам), алар Нарын ш-нда (41,4 миң), Достук (0,8 миң), Миңкуш (4,6 миң) шаарчаларында жашайт. Облустун ири кыштактары  – Атбашы (11,9 миң), Кочкор (8,5 миң), Баетов (9,4 миң), Чаек (12,6 миң), Байзак (4,9 миң), Карасуу (4,1 миң), Кошдөбө (3,3 миң адам) ж.б. Облустун калкынын 42,7%ин эмгек курагына жете элек жаштар, 50,5%ин эмгек курагындагы адамдар, 8,8%ин улуу муундагы карылар түзөт. 2002-ж. атайын катталган жумушсуздардын саны 8,4 миң адамды түзгөн. Калктын миграциясы: облуска келгендер 2001-ж. 1388 адам, кеткендер 2575, миграциялык азаюу 1187 адамды түздү.
Баңбаң (Манас эпосу)
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Чертановская (метро бекети)
Чертановская — Москва метросунун Серпуховско-Тимирязевская сызыксындагы станция. 1983-жылы 8-ноябрьда ачылган.
Квезал
Квезал (лат. Pharomachrus mocinno) — Америка куштарынын бир түрү.
Баштапкы коомдук сунуш
Баштапкы коомдук сунуш (БКС; Initial public offering, IPO) — коомдук сунуштун бир түрү. Анда компаниянын үлүштөрү көбүнесе институттук инвесторлорго сатылып, алар болсо өз кезегинде үлүштөрдү фонддук биржа аркылуу биринчи жолу жалпы элге сатышат. Ушундай жол менен жеке менчик компания коомдук ишканага айланат. Баштапкы коомдук сунуш көбүнчө капиталды көбөйтүү, мүмкүн алгачкы жеке инвесторлордун салымдарын пулдоо жана ачык соода жүргүзгөн ишканага айлануу үчүн пайдаланылат. Үлүшүн саткан компания коомдук инвесторлорго капиталын төлөп берүүгө милдеттүү эмес. БКСтан кийин, үлүштөр ачык базарда эркин жүгүртүлө баштаганда, акча коомдук инвесторлордун ортосунда өтүп турат. БКС көптөгөн артыкчылыктарга ээ болсо да олуттуу кемчиликтери дагы бар. Алардын эң башкысы — атаандаштарга пайдалуу болушу мүмкүн болгон белгилүү бир маалыматты ачыкка чыгаруу талабы жана жараянына байланышкан чыгымдар. БКС жараяны күнүмдүк тилде коомго ачык чыгуу дегенди билдирет.
Ак-Бешим (айыл)
Ак-Бешим (Ак-Бешим) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Чүй районундагы айыл. Ак-Бешим айыл округу составына кирет.
Таеквондо
Таеквондо (корейче: 태권도; таэ – бут менен сокку жасоо, квон – муштум, до – искусство) - Түштүк Кореянын улуттук спорту болуп эсептелет. Таек (태) - бут, вон (권) - тебуу, до (도) - күч менен, - дегенди түшүндүрөт. Таеквондо Кореянын улуттук спорту болуп эсептелет.Таек-бут, вон-күч менен, до-тебүү дегенди билдирет.Бул спорт олимпиадалык спорттун түрүнө кирет. Таеквондо эки түргө бөлүнөт. Биринчиси таевондо wtf, экинчиси таеквондо itf. Таеквондо wtf Түштүк Кореянын, ал эми таеквондо itf Түндүк Кореянын улуттук спорту болуп эсептелет. Бул спортко катышкандар үчүн белгилүү бир убакыт аралыгында экзамен болуп турат, экзаменден кулабагандар жогорку темпке көтөрүлөт. Ак, сары,жашыл,көк,боз,кызыл,кара куруларды алышып, бул спроттун жогорку чегине жетишет. Кореяда улуттук спорт болуп эсептелингени менен, дүйнөнүн көптөгөн мамлекеттеринде бул спорт жылдан-жылга өсүп-өнүгүүдө.Анын ичинде, Кыргызстанда да жогорку денгээлге көтөрүлүп жатат. Алсак, Бишкек шаарында ондогон, мындан сырткары Ош, Баткен , Чүй, Ысыккөл ж.б.аймактарында жакшы жолго коюлган бул спорт. Жыл сайын эл аралык, республикалык мелдештер өткөрүлүп турат. Бул спорт олимпиадалык спорттордун катарына кирет.
Ак-Бешим (айыл)
Калкы
Калкы - 2 209 киши.
Елва (Лобва куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Гүлнур Сатылганова
Гулнур Сатылганова — (1968 жылы 1-ноябрда Токтогул шаарчасында төрөлгөн.) Белгилүү элдик ырчы жана актрисасы. Көптөгөн республикалык жана эл аралык сыйлыктардын лауреаты.
Өмүр баяны
Гулнур Сатылганова — 1968 жылы 1-ноябрда Токтогул шаарчасында төрөлгөн.
Атасы Абдыразак Сатылганов зоотехник, апасы Анаркан Мамбеталиева ашпозчу болуп иштешкен. Гульнур Сатылганова 10 бир туугандын жетинчиси.
Гүлнара Сатылганованын ата-энесинин музыкалык билими жок болгонуна карабастан, атасы комузда мыкты черткен, апасынын үнү күчтүү, тембри сонун болгон.
1995-жылы атасы Абдыразак Сатылганов каза болгон андан соң 2005-жылы апасы Анаркан Мамбеталиева каза болгон.
Чыгармачылык жолу
Гульнур Сатылганова бала кезинен бери ырчы болууну кыялданчу, гитараны абдан жакшы ойночу.
1974-1985-жылдары «Жоомарт Бөкөнбаев» атындагы орто мектепте окуган, мектепти аяктаган кийин 1985-1986-жылдары кондитердик боюнча бир жылдык окууну окууган.
Экинчи билимин 1987-1991-жылдары «Бүбүсара Бейшеналиева» атындагы искусство университетинин, хор дирижерлук бөлүмүн аяктаган. 1986-1988-жылдары Токтогул райондук "Миң кыял" ансамблинде эмгектенген. Студент курагында "Жетиген" ансамблинде да ырдаган жана Аламүдүн райондук маданият үйүнүн алдында уюшулган "Арашан" фольклордук тобунда 1991 ж эмгектенген. Турмушка чыккандан кийин 1992-1995-жылдары Арсен Өмүралиев атындагы Жаштар театрында актриса, "Каркыранын канаты" спектаклинде башкы ролду ойногон. Театрдын алдындагы Нурлан Нышанов жетектеген "Саамал" фольклордук тобунда эмгектенген;
1996-2004-жылдары Улуттук консерваториянын эстрадалык студиясында солист. 1999, 2004, 2006, 2007, 2008, 2014-жылдары жеке концертин берген.
Жеке жашоосу
Жолдошу Даниел Токтобаев Ленинграддагы Луначарский атындагы окуу жайдын актёрлук бөлүмүн аяктаган. Даниел Токобаев менен Гүлнур Сатылганова жапон драматургу Киноситанын “Турналардын жүнү” спектаклинде чогуу ойношкон, Гульнур Сатылганова сыйкырдуу куш кыз Цуну, ал эми Жубайы Цунун сүйүктүүсү Йохионун ролун ойногон. Даниел Токобаев тилеке каршы баласынын беш айлык кезинде дуйнодон кайткан.
Аркак түргүч машине
Аркак түргүч машине - аркак жибин чыгырыкка түрүүчү машине. Токуучу машиненин ийигине чыгырык кийгизилет да, эки кыскыч менен кысылат. Ийик айланганда чыгырык кошо айланып, аркак жибин түрөт. Аркактын чыгырыкка текши түрүлүшү атайын механизм менен жөнгө салынат. Жип чыгырыкка түрүлүп бүткөндө же үзүлгөндө, чыгырык өзүнөн өзү токтойт. Жиптин жоондугу атайы орнотулган прибор менен текшерилип турат.
Гүлнур Сатылганова
Жеке жашоосу
Гульнур Сатылганованын жалгыз уулунун аты Арназ Даниель уулу, ал 1996 жылы туулган.
Азыкова Эмилия Кулиевна
Азыкова Эмилия Кулиевна (29. 10. 1935, Фрунзе - 29. 12. 2003, Бишкек) - география илимдеринин доктору (1994). 1958-ж. М. В. Ломоносов атындагы Москва мамлекеттик университетинин география факультетин бүтүргөндөн кийин, Кыргыз ССР ИАнын Тянь-Шань бийик тоолуу физикалык география станциясында лаборант, жетектөөчү илимий кызматкер болуп иштеген. 1989-жылдан Кыргыз ССР ИАнын Геология институтунда лаборатория башчысы. Палеогеография, физикалык география, ландшафт таануу боюнча 90дон ашык илимий эмгектин, анын ичинде 5 монографиянын авторлошу. Анын эмгектери Москва, Санкт-Петербург ж. б. шаарлардан жарык көргөн. «Кыргызстандын аймагынын ландшафты» жана «Жаратылышты коргоо» карталарынын автору. Эмгектери: Особенности формирования современных споровопыльцевых спектров Иссык-Кульской котловины. В кн. Физическая география Прииссыккулья. Ф., 1970 (соав.); Озеро Иссык-Куль (очерки по физической географии). Ф., 1978 (соав.); Атлас Кыргызской ССР. Т. 1., Раздел «Ландшафты». М., 1987; ККИПР (космос). Ландшафтная карта. Масштаб: 1:500 000. М., 1989.
Октябрьское
Октябрьское (Октябрьское) ― Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районундагы кыштак. Октябрь айыл аймагына караштуу. Ысык-Көл өрөөнүнүн чыгышында, Ак-Суу менен Каракол суусунун ортосундагы түздүктө, деңиз деңгээлинен 1693 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Теплоключенка кыштагынан 6 км түндүк-батыш тарапта. Балыкчы темир жол бекетинен 225 км. Орто мектеп, 2 китепкана, медпункт, маданият үйү бар.
Калкы
Калкы - 1857 киши (2021), негизинен мал багат.
Алюминий хлориди
Алюминий хлориди, АlCl3 – сууда жакшы эрүүчү (250С 100 г – сууда 44 г А. х. эрийт), түссүз кристалл, моноклиндик торчону пайда кылат, тыгызд. 2,44 г/см3. Нымдуу абада НСl бөлүнүп, түтөйт. Суудагы эритмесинен саргыч ак түстөгү кристаллдар - АlCl36Н3О гидраты бөлүнөт, 180оС бууланат, балкып эрүү темп-расы 192,5оС. Көп орг. эриткичтерде жакшы эрийт. Суусуз А. х. көпчүлүк орг. эмес (NH3, H2S, SO2) жана орг. (к-танын хлорангидриддери, эфирлер ж. б.) заттар менен бирикмелерди пайда кылат. Кургатылган каолинди же бокситти калыбына келтиргичтер (СО, көмүр) катышуусунда хлорлоодон алынат:
Алюминий хлориди нефтини кайра иштетүүдө, орг. синтездерде катализатор катарында кеңири колдонулат.
Түзүм
Теорияда изилдөөнүн максатына байланыштуу биринчи планга тигил же бул түзүмдүн компоненти келип чыгууда. Тутумдун түзүлүшүнүн спецификалык өзгөчөлүктөрүн окуп үйрөнүүдө, алардын функционалдык мамилелеринин жалпы мйзамы катарында, ушундай бир компонентин бөлүп чыгарат, аны изилдөө кибернетиканын негизги маселелеринин курамдык бөлүгүн түзөт.
Южная (метро бекети, Москва)
Южная — Москва метросунун Серпуховско-Тимирязевская сызыксындагы станция. 1983-жылы 8-ноябрьда ачылган.
Түзүм
Мамилелер жана касиетин жаратылышы. Түзүмдүн материалдуу мазмуну биринчи планга чыгууда, өз ара байланыштардын элементтери тутумду түзүүчү биримдик.
Булактар
Strukturo
Бюджеттик жазуу
Бюджеттик жазуу – бюджеттин киреше менен чыгашасын жана анын таңсыгын жабуучу каржы булактарынан келип түшкөн каражатты чейрек боюнча бөлүштүрүү жөнүндөгү документ; бөлүнгөн бюджет каражаттарын бюджет каражаттарын алуучулардын ортосунда бөлүштүрөт жана аны бюджеттик жиктештирүүгө ылайык түзөт. == Колдонулган адабияттар ==
Квокка
Квокка (лат. Setonix brachyurus) – бөрсөлөрдүн бир түрү, Австралияда жашоочу баштыкчан айбандарынын бир түрү.
Карабекова Жамиля Үсөнгазиевна
Карабекова Жамиля Үсөнгазиевна (4. 12. 1951-жылы туулган, Ысык-Көл району, Бостери айылы) – биология илимдеринин доктору (2010). В. В. Маяковский атындагы Кыргыз кызкелиндер педагогикалык интун бүтүргөн (1973). 1973жылдан Кыргыз Республикасынын Улуттук Илимдер Академиясынын Биология жана топурак таануу институтунда ага лаборант, кенже илимий кызматкер, илимий кызматкер, ага илимий кызматкер, 2003-жылдан Омурткасыз жаныбарлардын зоологиясы лабораториясын жетектейт. Кыргыз-Түрк Манас университетинин доценти (2010). 1979–80-жылдары СССР Илимдер Академиясынын Ленинграддагы Зоология институтунда, 1983–85-жылдары СССР Илимдер Академиясынын Москвадагы Гельминтология институтунда балыктардын мителери боюнча илимий изилдөө жүргүзгөн. Кыргызстан жана Орто Азиянын жаныбарлар дүйнөсүн изилдөөдө белгилүү салым кошкон. Моногенеялар классы боюнча Орто Азиядагы жалгыз адис. «Кыргызстандын генетикалык фондунун кадастрынын» жана «Биология энцклопедиясынын» түзүүчүсү жана жооптуу катчысы. 50дөн ашык илимий иштери, анын ичинде 2 монографиясы жарык көргөн. Эмгектери: Моногенеи рыб Казакстана и Средней Азии. А.-А., 2001; Моногенеи естественных водоемов Средней Азии. Б., 2009.
Комсомол (Салауат району, Башкыртстан)
Комсомол — Башкыртстандын Салауат районундагы айыл, Янгантау айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 199 киши. Почта индекси — 452492, ОКАТО коду — 80247875003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Актүз сейрек металлдар кени
Актүз сейрек металлдар кени Чүй облусунун Кемин районунда, Актүз кыштагынын жанында, Кемин т. ж. бекетинен 48 км түндүк-чыгышта, Кичи Кемин суусунун сол жээгинде, деңиз деңгээлинен 2260-2600 м бийиктикте. 1942-51-жылдары чалгындалып, запасы эсептелген. Кен аймагы пермдин гранофирлери менен жирелген, рифей мезгилинин жашыл түстөгү амфибол сланецтеринен, парагнейстерден түзүлгөн. Руда тулкулары контакт-метасоматикалык-гидротермалдык өзгөрүүгө дуушарланган амфибол сланецтеринде жайгашкан. Сейрек учуроочу металлдардын жана торийдин минералдашуусу кварцталган, хлориттелген, серициттелген роговик жана гранофирлер менен байланышкан. Негизги минералдары: галенит, сфалерит, пирит, сейрек учуроочу минералдары-вюртцит, марматит, халькозин, ковелин, борнит. Пайдалуу компоненттердин орточо өлчөмү: ниобий – 0,012%, тантал–0,002%. Сейрек учуроочу металлдардын болжолдуу ресурсу – 12800 т. Кен казып алынып бүткөн.
Кара-Бий сурьма кенчеси
Кара-Бий сурьма кенчеси – Баткен облусунун Кадамжай районунда, Кара-Бий кырка тоосунун Түндүк капталында, Кара-Жантак кыштагынан 7 км түштүктө, деңиз деңгээлинен 1200–1500 м бийикте. 1961–92-жылдары мезгил-мезгили менен кен издөө иштери жүргүзүлгөн. Кен аймагы силур жана карбон мезгилдеринин карбонаттерриген комплекстеринен түзүлгөн. Кен гидротерм таасирине дуушарланып, брекчияланган жана кеңдик багытта созулуп жаткан роговикжаспероид зонасына топтолгон. Негизги минералдары: антимонит, валентинит. Сурьманын Орточо өлчөмү 2,38%. Кен таштын болжолдуу ресурсу 29,9 миң т; сурьманыкы – 711 т.
Ягъель (Уса куймасы)
Ягъёль (Яг-Йоль) — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уса дарыясынын оң жээгинен 191 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эс баскычтары
Эс баскычтары (Memory button - Кнопочная память) чөнтөк батареи сыяктуу тыйын өлчөмүндөгү кичинекей сактагыч түзүлүш.
Эс баскычтары азыркы учурда 8 000 тамгадан турган маалымат сактаганга жөндөмдүү, бирок күн өткөн сайын анын өлчөмү тездик менен өсүүдө. Эс баскычындагы берилиштерди окуу же оңдоо үчүн чөнтөк терминалга бириктирилген кичине баскычка колду тийгизүү менен аткарылат. Эс баскычтары колдонмо програмдарда пайдаланылат жана кыймылда жүргөн иштерде, атап айтканда талдоо лабораторияларында, жүк контейнеринде ж.б. колдонулат.
Кол
Кол ийин, каруу, билек жана чеңгелден (кырк муун, алакан, манжалар) түзүлөт. Колдун скелети күң жилик, кар жилик жана чеңгелден турат. Кар жилик эки сөөктөн турат, чеңгел менен 8 сөөктөн турган кырк муун аркылуу биригет. Алакан скелети 5 көңдөй сөөктөн туруп, ал 5 манжа сөөктөрү менен кошулат. Баш бармак эки бейбелчектен, калган 4 манжа үчтөн бейбелчек сөөгүнөн турат. Ийин мууну шар сымал формада болуп, байламталары дээрлик жок, ошондуктан өтө татаал кыймыл жасоого жөндөмдүү. Байламтасы жок болгондуктан бул муун көп чыгат. Бул муундагы кыймылды кабырга жана көөдөн башталган булчуңдар (кичине жана чоң көкүрөк булчуңдары) камсыз кылат; андан сырткары трапеция сымал (төрт бурч) булчуң колду жогору көтөрөт. Чыканак муундан билек бүгүлүп, сунулуп турат. Билек сөөктөрү өз ара жогорку жана төмөнкү цилиндр сымал муун аркылуу биригип, ал билектин ичке жана сыртка карай айланышын камсыз кылат. Билек сөөгү менен кырк муун сөөктөрү ашташып, чеңгелди түрдүү жакка кыймылдатуучу муунду түзөт. Чыканак кыймылын эки топтогу ийин булчуңдары камсыз кылып, эки баштуу ийин булчуңдары чыканак муунун бүгөт, арт жагында жайгашкан үч баштуу булчуң билекти жазат. Билекте Кол чеңгелин кыймылга келтирүүчү булчуңдар жайгашкан. Манжаларды кыймылдатуучу булчуңдар алакандан ичке узун тарамыш аркылуу өтүп, манжаларга жетет.
Колдун бардык ткандарын кан менен акырек алдындагы артерия жабдыйт. Ал ийинге жеткенде ийин артериясы деп аталып, чыканак тушта экиге бөлүнөт. Чеңгелде артерия догосун пайда кылып, андан манжа артериялары тарайт. Каруу жана билектин тери астында эки вена жатат. Алар чыканактын ички бетинде биригип, ортолук венаны түзөт. Ошол венага дары, кан куюлат. Колдун лимфа тамырлары вена менен катар жайгашат. Анын булчуңдарын, муундарын жана терисин ийин чатышмасынын төрт нерви нервдештирет.
Эсти башкаруу
Эсти башкаруу(Memory control - Управление памятью). Иштетүү учурунда эстин айрым бөлүгү иштетүү сис-теминин резиденттик бөлүгү, колдонмо програмдардын көрсөтмөлөрү жана иштетилүүчү берилиштерди сактоо үчүн пайдаланылат. Эстин башка бөлүгү эсептөө, сорттоо жана арада алынган жыйынтыктарды убактылуу сактоо үчүн колдонулат. Эсти бөлүштүрүү же эстин бөлүктөрүнө тиешелүү берилишти бекитүү иштетүү системинин иши болуп саналат. Жаңы эле киргизилген жана чыгаргыч түзүлүшкө жиберүүнү күтүп турган берилиштер буфер деп аталган эстин бөлүгүндө сакталат. Иштетүү системи эстин конкреттүү бөлүгүн буферге бекитип коет жана анда сакталган маалыматтарды башкарат.
Иштетүү системи эсти, ошондой эле, эстин айрым үлүшүн бөлүштүрүү деп аталган бөлүктөргө бөлөт. Айрым иштетүү системдери эстин баарын бөлүштүрө алса, башкалары эстин айрым гана бө-лүгүн бөлүштүрө алат. Айрым бөлүктү бөлүштүргөн иштетүү системдери эстин ал аймагын резиденттик бөлүккө жана буферге ыйгарат.
Эсти бөлүштүрүүнүн дагы бир жолу виртуалдык эс же виртуалдык эсти башкаруу деп аталат. Виртуалдык эс тез эстин көлөмүн чоңойтот, себеби, иштетүү системи дисктин белгилүү өлчөмдөгү көлөмүн колдоно алат. Тез эс катары колдонуу үчүн бөлүштүрүлгөн дисктин бөлүгү свопингтик файл деп аталат.
Виртуалдык эс көп маселелүү иштетүү системдеринде бир учурда тез эсти колдонуучу програмдар санын максималдаштыруу үчүн колдонулат. Виртуалдык эс жок болсо иштетүү систем програмды аткарылып жаткан учурда толугу менен тез эске жүктөп коймок. Иштетүү системи учурда, аткарылып жаткан програмдын үлүшүн гана виртуалдык эске жүктөй алат. Иштетүү системдеринин виртуалдык эсти башкаруу жолу барактоо деп атат. Белгилүү сандагы байттар барак деп аталат жана барактоо учурунда дисктен эске зарыл болгон учурда берилиштер же програмдын көрсөтмөлөрү барактарга бириктирилип, жиберилип турат. Барак өлчөмү 512 ден 4 000 байтка чейин аныкталат, барактын так өлчөмүн иштетүү системи аныктайт. Эгерде кошумча барак талап кылынса, анда иштетүү системи кошумча орун даярдайт, ал үчүн бир же бир нече баракты эстен диске кайтарат. Иштетүү системи биринчи кезекте демейде акыркы пайдаланган баракты кайтарат.
Дэнни-фантом
"Дэнни-фантом" (англ. Danny Phantom) – Бутч Хартмандын Nickelodeon каналына арналган америкалык мультсериалы. Billionfold Studios аркылуу экранга чыккан, мультсериалдын Канадада жайылтуусуна Nelvana канадалык мультфильм компаниясы жоопту. Бул мультсериал тирүү адамдар жана "Арбактар аймагы" арасында күтүлбөстөн пайда болгон порталга кокустан түшүп арбак-адамга айланып, алдында күтүп жаткан арбактардын чабуулдарынан укмуштуу күчү менен өз жашаган шаарынын (жана дүйнөнү) куткаруу максатын алган өспүрүм баланын окуясы баяндалат. Дэнниге анын эки жакын досу жардам берет кийинчирээк, алардын иретине бир канча сериялар бою инисинин эки дүйнөдө жашаганын билбеген Дэннинин улуу эжеси да кошулат.
Мультсериалдын бетачары 2004-жылы 3-апрелде өткөн, анын биринчи эпизоду 2004-жылкы Kids' Choice Awards сыйлыгынын аземинден кийин биринчи жолу экрандарга чыгып 2007-жылы 24-августта аяктаган, жалпысынан мультсериалдын 53 эпизоду үч сезон ичинде чыккан. "Дэнни-фантом" сынчылар жана көрүүчүлөр тарабынан жогору бааланган, мультсериалдын каармандары, комикс китебине таасир кылган темалары жана окуянын сюжеттери өзгөчө мактоого татыктуу болгон. Хартман "Дэнни-фантом" The Fairly Odd Parents мультсериалына салыштырмалуу кыска мөөнөткө созулса дагы бул мультсериалды өзүнүн эң популярдуу жана белгилүү эмгеги болгонун белгилеген. "Дэнни-фантом" артынан көптөгөн видео оюндар, үй видеолору, оюнчуктар жана башка буюмдардын өндүрүүсү башталган.
Пражская (метро бекети)
Пражская — Москва метросунун Серпуховско-Тимирязевская сызыксындагы станция. 1985-жылы 6-ноябрьда ачылган.
Аркалуу бекиткич
Аркалуу бекиткич - казмада айрым бекиткич аркалардан турган, бири биринен бир аз аралыкта орнотулган алкак бекиткич. Казманын төбөсү менен капталы чабактар менен бекитилет. Узунунан кеткен жылыштан тирөөчтөр менен сакталат. Аркалардын аралыгы казманы сактоо шарттарына (казманын аянтына, капталдагы тектердин таасирине жана башка факторлорго) байланыштуу жана 0,6-1,2 м чегинде өзгөрүлүп турат.
Тамеки
МАРК жазган Жакшы Кабар Winston бул даярдоочулардын Compact версия да жок эмес, ар дайым даамдуу, анын сапатын жана ар кандай белгилүү болуп калды. Көпчүлүк болот тамеки Уинстон ийгиликтүү Чыгарылган кыска плюс, жайкы номенклатурасына жана ойлонбой кыска. өпкө tobaccos обочолонгон болушу мүмкүн: Serbetli, изделия, Adalya. Premium сегмент: Fumari, Starbuzz. Бул tobaccos аялдар үчүн же мурда тамеки эч качан адамдарга кемчиликсиз. Бул тамак, таза даамы жана эч кандай сокку эмес. никотинге мазмуну өтө аз.
Бюджеттик жиктештирүү
Бюджеттик жиктештирүү – бюджеттик киреше менен чыгашаларды бир түрдүү белгилери боюнча топ-топко тутумдаштыруу. Ал атайын юридикалык акты аркылуу жол-жоболоштурулат.
Манон-Яха дарыясы
Манон-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Таз дарыясынын оң жээгинен 4 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 52 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Студентчилик
Студентчилик (орус. студенчество) – жогорку окуу жайлардын окуучулары.