cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дисперсиялуулук
Дисперсиялуулук(лат. dispersus – чагылган) – дисперсиялык системадагы бөлүкчөлөрдүн өлчөмүнүн мүнөздөмөсү (майдалануу даражасы). Заттар канчалык майдаланган болсо, алардын дисперсиялуулуктy ошончолук жогору, башкача айтканда дисперсиялык бөлүкчөлөрдүн диаметрлерине тескери пропорциялуу. Дисперсиялуулук бөлүкчөлөрдүн беттик аянтын көлөмүнө бөлүү менен аныкталат. Бөлүкчөлөрү бирдей өлчөмдөгү заттар – монодисперстүү, ар түрдүү өлчөмдөгүлөр полидисперстүү деп аталат. Ал – дисперсиялык системалардын эң негизги мүнөздөмөсү. Ага жараша заттардын физикалык, химиялык касиеттери өзгөрүлөт. Кесек дисперсиялык системаларга суспензия, эмульсия, түтүн, туман, тоо-кен бөлүкчөлөрү жана куймалар, ал эми микрогетерогендүү системаларга коллоиддик эритмелер кирет. Дисперсиялуулук пигменттерди, жер семирткичтерди, пестициддерди, дарыларды жана башка күкүм же бүртүк заттарды жасоодо жана пайдаланууда техникалык көрсөткүч катары чоң мааниге ээ болот.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Кылыч
Кылыч — 1. жоокерчиликте душманды кыя чабуучу жана саюучу курал. Болоттон төш жары узундукта, бир жагы өтө курч, экинчи жагы жалкындуу, учу учтуу, сабы колго токтомдуу жасалат. Белге асынчу узун кынга салынат; 2. өрмөк согууда керектелчү аспаптардын бири. Ал катуу жыгачтан кылыч түрүндө бир жагы жука миздүү, сырт жагы жоон элиден калың, сабы кармаганга ылайык жумуру, үч жагы ичке же жука жасалат.
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
Туткундоо
Туткундоо — колго түшүрүү, туткун кылуу, жоо тараптын кишисин көз каранды абалга салуу. Саякбай Каралаевдин варианты вариантында калмактар Манасты колго түшүрүүгө аракеттенсе, ТМВда Жакыптын туткундалышы "Мажму ат-таварихте " да эскерилет. Саякбай Каралаевдин варианты вариантында кытайлар Билерик менен Жарманасты туткундап алышат. Мындай мотивдер эпостун бардык варианттарында бар. Мындан эпостогу окуялардын тарыхый турмуш менен байланышын, кытай-калмактардын басып алуусуна каршы жүргүзгөн кыргыздардын күрөшүн көрүүгө болот.
Галац
Галац - Румыниядагы порт шаар. Галац жудецинин (административдик-аймактык бирдик) административдик борбору. Дунай дарыянын жээгинде. Калкы 292,3 миң (2006). Металлургия комбинаты, кеме куруу жана жабдуулар өндүрүшү, Химиялык, текстиль, эмерек өнөр жай ишканалары иштейт. Университет, тарых, искусство музейлери, чиркөөлөр (17-к.) бар.
Эрк
Эрк – ички жана сырткы каршылыктарды жеңүү үчүн адам өзүнүн иш-аракетин, кылык-жоруктарын аң-сезимдүү түрдө башкаруусу.
Ар кандай эле аң-сезимдүү, тоскоолдуктарды жеңип, максатка жетүүгө умтулган иш-аракет эркти мүнөздөбөйт. Эркте максаттын баасын айкын түшүнүү, анын адамдын умтулуусуна, принциптерине ылайык елиши мааниге ээ.
Эрктин психологиялык теорияларын 2 топко ажыратууга болот:
Эрктик аракеттерди жөнөкөй, татаал деп ажыратуу кабыл алынган. Жөнөкөй эркик аракет – максат коюу жана аткаруудан, ал эми татаал эрктик аракет – максатты түшүнүү, пландаштыруу жана аткаруудан турат. Чынында турмушта коюлган максатты түшүнбөстөн аткаруу көп жаңылыштыктарды пайда кылып жаткандыгы белгилүү. Бүгүнкү билим берүү жараянын алдындагы маселе жаштарды татаал эрктик аракеттерге үйрөтүү болуп саналат.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Воля Vůle Will Will Will Will fa:اراده Will Will (homonymie) Will ウィル Will Воля Will Vôľa Воля (значення)
Галапагос
Галапагос, Ташбакалууаралдар, Колон архипелагы Тынч океандагы 13 ири жана көптөгөн майда аралдар тобу. Түштүк Американын жээгинен 1000 кмдей аралыкта, Эквадордун провинциясы.
Ландшафт
Ири аралдары: Исабела, Фернандина, Сан-Сальвадор, Санта-Крус жана Сан Кристобаль. Аянты 7,8 миң км2. Калкы 18,55 миң (2006). Административдик борбору Бакерисо-Морено. Аралдар жанартоонун аракетинен пайда болгон. Өчкөн жана аракеттеги жанартоолорбар. Бийиктиги 1707 мге чейин. Мында тропик жана уюл аймактарындагы фауна менен флоранын айрым түрлөрү кездешет. Реликт жана эндемик жаныбарлар (опунция; алп ташбака, игуана кескелдириги, пингвин, фригат, фламинго, биргазан жана башка) өтө көп. 1964-ж. Санта-Крус аралында Ч. Дарвин атындагы Эл-аралык илимий - изилдөө станция,1936-ж. Галапагос улуттук паркы (аянты 691 миң га; кайталангыс фаунасы менен флорасын коргоо үчүн) уюшулган. Галапагос аралдары Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген. Архипелагды 1935-ж. испаниялык Томас де Берланга ачкан. Галапагоско 1835-ж. Ч. Дарвин келип, өзү байкоо жүргүзгөн материалдарды эволюция теориясын негиздөө үчүн пайдаланган.
Женнифер Лоуренс
Женнифер Шрейдер Лоуренс (англ. Jennifer Shrader Lawrence; 1990-жылы 15-август) – америкалык актриса. 2015-жылдан тартып Лоуренс дүйнө жүзүндө иш акыны көп ала турган актриса болгон, ал тартылган тасмалар дүйнө жүзү боюнча 5,5 миллиард доллардан ашык киреше жыйнаган. Актриса 2013-жылы Time журналынын "Дүйнөдөгү эң таасирдүү 100 инсан" тизмесинде пайда болуп, 2014чү жана 2016-жылы Forbes журналынын Celebrity 100 тизмесинде жайгашкан.
Бала кезинде Лоуренс чиркөө пьесаларда жана мектеп мюзиклдарында роль аткарчу. Нү-Йоркто, 14 жаштагы Лоуренсти таланттарды табуучу агент байкап калат. Ошондо Лоуренс Лос-Анжелеске көчүп телевизиондук шоуларда мейман ролдорду аткаруусу менен чыгармачылык ишин баштаган. Актриса алгачкы чоң ролун "Билли Ингвал" (англ. The Bill Engvall Show, 2007–2009) аталышындагы ситкомдо аткарган. Лоуренстин тасмада аткарган биринчи ролу "Бакчадагы зоок кечеси" (англ. Garden Party, 2008) тасмадагы жардамчы ролу болгон, ал эми "Кыш сөөгү" (англ. Winter's Bone, 2010) драмада аткарган жакыр өспүрүм кыздын ролу актрисанын ири ачылыш ролу болуп эсептелет. "Х-кишилер: Биринчи класс" (англ. X-Men: First Class, 2011) тасмада жана анын уландыларында Мистик аттуу мутанттын ролун аткарганы менен кеңири таанымал болгон.
"Ачкачылык оюндары" (англ. Hunger Games, 2012-2015) тасма серияларында роль аткаруусу менен Лоуренс атактуулукка жетип, "эч бир заманда аткарылбаган эң мыкты каармандын ролу" наамына жеткен. Дэвид О. Рассел менен кызматташтыгы Лоуренске бир канча сыйлыктарды алып келген. "Үмүт шооласы" (англ. Silver Linings Playbook, 2012) тасмада жесир калган аялдын ролу Лоуренске "Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты актриса" номинациясын алып келген, ошону менен актриса ушул номинацияга татыган экинчи жаш актрисасы болгон. Кийин актриса "Айлакер" (англ. American Hustle, 2013) тасмада маселе жараткан аялдын ролун аткарып BAFTA сыйлыгынын "Эң мыкты жардамчы актриса" номинациясына татыган. Актриса ушул эки тасмада аткарган ролдору жана "Жой" (англ. Joy, 2015) тасмада ойлоп табуучунун ролун аткарганы үчүн "Алтын глобус " сыйлыгына татыган.
ММКда Лоуренс феминизм жана жыныстык теңдик кыймылдардын жактоочусу катары таанымал, ошондой эле актриса ар кандай соопчулук уюмдарга жардам берүүчү Женнифер Лоуренс фондунун негиздөөчүсү.
Жеребкер Михаил Львович
Жеребкер Михаил Львович (1912, Украина, Кременчуг ш. - 1986, Фрунзе ш.) - скрипкачы.
Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти, П. И. Чайковский атындагы Москва консерваториясынын алдындагы музыкалык Окуу жайын бүтүргөн. 1939-ж. Москвада өтүүчү кыргыз искусствосунун он күндүгүн даярдоо үчүн Кыргыз өкмөтүнүн чакыруусу боюнча 1937-ж. Кыргызстанга келген. Азыркы А, Малдыбаев атындагы опера жана балет театрынын оркестринин концертмейстери катары он күндүккө катышкан.
1940-жылдан М. Күрөңкеев атындагы музыкалык окуу жайында, П. Шубин атындагы балдар музыкалык мектебинде педагогдук кесипте эмгектенген. Көптөгөн адис музыканттарды (алардын ичинде СССР эл артисти К. Молдобасанов да бар) тарбиялаган.
Концерттик ишмердиги да айтууга арзырлык, ал кыргыз композиторлорунун скрипка үчүн жазылган көптөгөн чыгармаларынын тунгуч аткаруучусу. Анын алмашпас концертмейстери өмүрлүк жубайы Р. М. Малева болгон. Бул музыкант үй-бүлөнүн кызы Генриетта Михайловна Жеребкер В. В. Маяковский атындагы кыз-келиндер институтунун (азыркы И. Арабаев атындагы университет) музыкалык факультетинде 41 жыл иштеп, республиканын музыка сабаганын мугалимдерин даярдоого чоң салым кошкон. Ж. Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ардак грамоталары жана медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Инкассо бөлүмү
Инкассо бөлүмү – аманатчылардан алынуучу банктын чектер, векселдер, купондор жана башка төлөм документтери менен алардын эсебине тийиштүү сумманы кошуп коюу жөнүндөгү буйуртмаларын аткаруучу бөлүмү.
«Дружба народов»
«Дружба народов» - көркөм-адабий жана коомдук-саясий журнал. СССР жазуучулар союзунун органы, СССР элдер адабиятынын ийгиликтерин жаю дүйнө элдеринин достугун даңазалоо максаты менен М. Горький негиздеген. 1939-жылдан Москвада орус тилинде чыккан (1955-жылга чейин альманах катары). «Дружба народов» журналына бардык союздаш республикалардын адабий, маданий ишмерлери, котормочулары катышкан. Көркөм проза, поэзия, сын, публистикалар, республикалык журналдарга обзорлор, адабият, маданият жана искусство жөнүндө макалалар жарыяланат.
«Дружба народов» журналында улут адабияттарынын (анын ичинде кыргыз акын-жазуучуларынын да) чыгармалары жана эл достугун, интернационализм идеясын чагылдырган чет элдик көркөм сөз чеберлеринин прогрессчил чыгармалары да басылып турган.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Актөбө
Актөбө шаары - Казакстан Республикасынын түндүк батышындагы шаар. Актөбө облусунун административдик борбору. Илек дарыясынын боюнда жайгашкан. Темир жол бекети. Калкы 500 миң (2020). Автомобиль жолдор түйүнү. Эл аралык аэропорту, Феррокуйма, хром бирикмелери, айыл чарба машиналарын куруу, рентген аппаратура ж. б. заводдору, «Актюбинскхимпластмасс» өндүрүш бирикмеси, жеңил, тамак-аш өнөржайы, 9 Ж0Ж (а. и. авиация окуу жайы), театр, 2 музей бар. 1967-ж. Казакстандагы биринчи планетарий ачылган. 1869-ж. аскерий чеп катары негизделген. Шаарда Сов. Союз. Баатыры, көзгө атар мерген А. Молдокулова туулган.
Горное (Карайыдель району, Башкыртстан)
Горное — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Ургушев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 44 киши. Почта индекси — 452366, ОКАТО коду — 80234880003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Вассербург-ам-Инн
Вассербург-ам-Инн ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Вунзидель районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 12.348 (2013-ж.). Аянты – 18.80 км2.
Балыксу
Балыксу дарыясы — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Томь дарыясынын сол жээгинен 762 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 41 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Демократиялык эркиндик
Демократиялык эркиндик - граждандардын сөз, басма сөз эркиндиги, чогулуш, митинг өткөрүү, демонстрацияга чыгуу, союздарга биригүү, динге ишенүү же ишенбөө эркиндиги. Демократиялык эркиндикке адамдын керт башына, турак-жайына эч кимдин тийбестиги ж. б. Демократиялык укуктар таандык.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Борбордук азиядагы энеолиттик эстеликтери
Борбордук Азиянын энеолиттик эстеликтери - эң байыркы доордогу Кыргызстандын жана кыргыздардын тарыхын үйрөнүүдө мурдагы СССРдин айрым региондорунун, өзгөчө Борбордук Азиянын аймагындагы археологиялык маданияттарды билиишбиз зарыл. Анткени алар ушул чөлкөмдөрдө жашаган бардык элдердин, анын ичинде кыргыздардын ата-бабалары үчүн орток маданият болуп эсептелет. Түркмөнстандын түштүк-батыш тарабында дыйканчылыкка негизделген Жейтун маданияты өнүгүп, анын чеги кеңейген. V-IV миң жылдыктарда бул маданиятты дыйканчылыкка ылайыктуу Копет-Даг (Түркмөнстандагы) менен Каракумдун ортолугундагы жер толук өздөштүрүлүп, Борбордук Азиядагы байыркы урууларды кийинки тарыхына зор таасирин тийгизген. Борбордук Азиянын калган аймактарындагы уруулар, ал мезгилде аңчылык жана балыкчылык менен кесиптенишкен. Түштүк райондордогу уруулар менен болгон байланыш алдын ала жакшылыктуу натыйжа бербесе да, кийинчерээк коло доорунун өкүм сүрүшү туруктуу мүнөзгө өтөт. Түркмөнстандагы Анау жана Намазга-Тепе эстеликтеринин изилдениши жогорудагы айтылгандарды далилдөө менен бирге тарыхый чоң мааниге ээ.
Колдонулган адабияттар
Асанканов А.А., Осмонов Ө.Ж., Кыргызстан тарыхы. - Б., 2010
Черемушка (Черная куймасы)
Черёмушка — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Черная дарыясынын сол жээгинен 8 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Инкассо документи
Инкассо документи – төлөмдөрдү алуу жана аларды аманатчынын эсебине кошуу үчүн инкассого коюлган документ.
Черемушка (Черная куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Лондон метросу
Лондон метросу – Лондон шаарынын метросу. Метросу 10-январь 1863-жылы ачылат.
Толмэйдж (Огайо)
Толмэйдж (Огайо) (Tallmadge) — Огайо штатынын Summit округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 17537 киши. Болжолдуу аянты - 36.2 км². FIPS коду — 39-76106.
Туушаң
Туушаң — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Кытай кандарынын бири. Бай иниси Жакыпка келип жолукканда аларды Т. пааша туш-тушка бөлүп айдап жибергенин аңгемелеп айтып берет (Сагымбай Орозбаков, 1. 203).
Туушаң — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Манас туулгандагы тойго келген ойрот төрөсү (Сагымбай Орозбаков, 1. 78).
Галенит
Галенит - (лат. galena коргошун кенташы), коргошун жалтырагы коргошун сульфиди, минерал. Химиялык формуласы – PbS. Куб сингониясында кристаллданат.Өңү боз, металлдай жаркырак. Катуулугу Моос шкаласыбоюнча 2-3; тыгыздыгы 7,4-7,6 г/см3. Гидротерм жана метасоматоз жолу менен пайда болот. Галениткоргошун алынуучу негизги кенташ.
Мазар-Суу, Токтогул району
Мазар-Суу (Мазар-Суу) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Токтогул районундагы айыл. Чолпон-Ата айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 562 киши.
Сиборгий
Сиборгий (Seaborgium, Sg) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы 7-мезгилинин VIВ группа элементи; к.н. 106; ат. м. 263; туруктуу изотоптору жок. Терс электрдүүлүгү аныкталган эмес. Жер, метеорит, космос нурларынан табылган эмес. химимялык касиеттери боюнча вольфрамга окшош деп болгондуктан ага +6 окистенүү даражасы туура келиши керек, бирок төмөнкү окистенүү даражасын көрсөткөн бирикмелери да болушу мүмкүн. 259Sg жана 263Sg массалык сандарга ээ болгон 2 изотобу белгилүү. 259Sg (Т1/2 =7 м/сек.) 1-жолу Ю.Ц.Оганесян, Г.Н.Флеров жана алардын кесиптештери тарабынан 1974-ж. 207Pb жана 208Pbду 54Cr ядросу менен бомбалоодон алынган. 263Sg (Т1/2 =0,9 сек.) изотобу А.Гиорсо жана анын кесиптештери тарабынан 1974-ж. 249Cf кычкылтек 18О ядросу менен бомбалоодон алынган. ИЮПАП жана ИЮПАК жумушчу тобунун бүтүмү боюнча (1993-ж.) 1974-ж. №106-элементти синтездөө боюнча ЯИБИ жана Беркли-Ливермор окумуштуулары тарабынан жүргүзүлгөн иштин жыйынтыктары ж-дө жазылып, жарыкка чыккан макалаларга ылайык синтездөө иштери бир эле мезгилде жана бири бирине байланышпастан жүргүзүлдү деп белгиленген. Эч жерде колдонулбайт. С. химимялык бирикмелери алынган эмес.
Куима-Шор
Куима-Шор — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кыка-Ты көлү - №9068 аталышы жок дарыясы орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Демократиялык блок
Демократиялык блок (Румыниядагы) - румын эмгекчилеринин массалык антифашисттик уюму (1935-жылы май - 1937-жылдын күзү). Подпольедеги Румыния компартиясынын жетекчилиги менен иштеген. Демократиялык блоктун программасында демократиялык эркиндикти сактоо жана кеңейтүү, антифашисттик Элдик фронтту түзүү белгиленген. 1936-жылдын башында демократиялык блок өз ишин массалык демократиялык башка уюмдар менен бирге жүргүзгөн. Алардан түзүлгөн демократиялык фронт шайлоолордо (1936, 1937) жеңип чыккан.
1936-жылдын башында демократиялык блоктун жетекчилери камакка алынып, 1937-жылы күзүңдө демократиялык блок таркатылып, ишин демократиялык союз уланткан (1937-38).
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Жапай мөңгүсү
Жапай мөңгүсү
Дисперсиялык анализ
Дисперсиялык анализ – дисперсиялык системадагы заттардын майда бөлүкчөлөрүнүн өлчөмдөрүн, дисперстик даражасын аныктоо методдору. Дисперсиялык анализ седиментациялык, оптикалык жана электрондук микроскопия, кондуктометрия, нефелометрия, диффузиялоо жана башка жолдор менен жүргүзүлөт. Тоотек, топурак, курулуш материалдары, куйма жана башка заттар көп касиеттерин дисперстүүлүгүнө жараша өзгөртөт. Дисперсиялык анализ илимдин жана өндүрүштүн түрдүү тармактарында системалардын (суспензия, эмульсия, золдор, адсорбенттер жана башка) дисперстүүлүгүн аныктоодо жана топурактын асылдуулугун көтөрүүдө, цементтердин, түрдүү эмульсиялардын сапатын жакшыртууда, жогорку сорттогу куймаларды, синтездик материалдарды даярдоодо жана башка тармактарда колдонулат.
Инкассо тапшырмасы
Инкассо тапшырмасы – аларга каражаттарды талашсыз эсептен чыгаруу укугу берилген учурларда уюмдар тарабынан түзүлүүчү эсептешүү документи. И. т. менен бирге банкка каражаттарды эсептен чыгарууга документтердин түп нускасы же көчүрмөсү берилет.
Мукамбетов, Мухтар
Мукамбетов Мухтар (1937-ж. т., Түп району, Түп айылы) — сүрөтчү, живописчи-графикачы. Кыргыз Республикасынын маданиятка эмгек сиңирген ишмери (1992). 1960-ж. Бишкектеги сүрөтчүлөр окуу жайын, 1968-ж. Ленинграддагы И. Е. Репин атындагы сүрөтчүлөр институтун бүткөн. 1968- жылдан Бишкектеги С. А. Чуйков атындагы сүрөтчүлөр окуу жайында окутуучу. Мукамбетов кыргыз искусствосунда тарыхый жана ар кандай жанрдагы картиналардын, портреттердин автору катары белгилүү. Анын белгилүү картиналары: «Чоң Чүй каналынын курулушунда, энтузиасттар», «Кыйын жылдар», «Иваницинанын жетекчилиги менен түзүлгөн Бишкектеги аялдар бөлүмү», «Ачык күн», «Кечинде», «Куруучулар бригадири», «Жүзүм менен натюрморт», «Түштүктүк кыз» жана башка. Ал көптөгөн көргөзмөлөргө катышкан. Сүрөтчүлөр союзунун мүчөсү.
Инкассого коюлган вексель
Инкассого коюлган вексель – ал боюнча эсептешүү жолжобосу – инкассолук аткарым алдынала каралган вексель.
Манифест
Манифест (латынча manifestum – чакыруу) – 1) мамлекет башчысынын же мамлекеттик бийликтин жогорку органынын калкка багытталган өзгөчө актысы. Кандайдыр бир маанилүү саясий окуяларга, салтанаттуу датага байланыштуу кабыл алынат; 2) бажы органдарына кеме жетекчилиги көрсөтүүчү документ. Анда кемедеги жүк жөнүндө маалымат болот; 3) саясий пар­тиялардын, агымдардын, бийлик органдарынын кайрылуусу, декларациясы; 4) кандайдыр бир багыттын же топтун адабий же көркөм принциптеринин жазуу жүзүндө баяндалышы.
Шады
Шады — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Исхак-Полотхан айыл аймагына кирет.
Калк
Калкы — 322 киши (2009-жылы).
Түктаман
Түктаман — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, кытай балбаны. Коңурбай тосмо курдуруп, Таластын суусун бурганда Т-ды Бээжинден атайы алдырып келип, аны Алтымыш балбанга башчы коюп, тосмону кайтартып коёт. Сынчы жана балбан Т. тосмого келген Күлчорону сынап көрүп, баатырлыгын купулуна толтуруп, ким экенин сурайт. Каңгурлуктун канымын, бурут менен согушканы келгем дегенине ишенип, Күлчоронун колунан өлүм болгон (Саякбай Каралаев, "Семетей", 2. 238—240).
Силандар
Силандар, кремний гидриди, (латын тилинен   Silicium — кремний) — кремний менен суутек бирикмелери, жалпы формуласы Si nН2п+2. к. Кремний гидриддери.
Арсенальна
Арсенальна — Киев метросунун Святошинско-Броварская сызыксындагы станция. 1960-жылы 6-ноябрьда ачылган.
Тендовагинит
Тендовагинит — тарамыш кынынын (тарамышты курчап туруучу туташтырма ткандуу кабык) сезгениши.
Жекшенов Калыбек Шейшенович
Жекшенов Калыбек Шейшенович (1952-ж. т., Жайыл району) - комузчу. Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер (2004). Ансамбль көптөгөн республикалык конкурстардын, фестивалдардын лауреаты болгон. Университетте кыргыз эл аспаптарынан фольклордук ансамбль уюштурган. Ансамбль республикада өтүүчү ар кандай өкмөттүк салтанаттарга, КМШ өлкөлөрүндө өткөн Кыргыз искусствосунун күндөрүнө, жумалыктарына, концерттерге жандуу катышат. Күүлөрдү нотага түшүрүп, концерттик - аткаруучулук репертуарды байытуунун үстүндө такай эмгектенет. Түркмөн, Тажик Республикаларынын Ардак грамоталары менен сыйланган.
Тендовагинит
Себептери
Тендовагинит көбүнчө чеңгел жана кырк муунда, чанда тизеде жана чыканакта болот. Тендовагинит жараатта, тарамыштын тегерегиндеги ткандын ириңдүү ооруларында, тарамыш кынына ириңдетүүчү микроб киргенде болот. Кээде инфекциясыз эле кесипке байланыштуу тарамышка такай катуу күч келгенде (скрипкачынын, машинка баскандардын чеңгелинин жана манжаларынын тендовагинити) же туура эмес олдоксон кыймылдаганда (мисалы, мурда кир жуубаган киши кир жууп, сыкканда) болушу мүмкүн.
Жекшенов Калыбек Шейшенович
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Тендовагинит
Себептери
Катуу кармаган ириңдүү тендовагинит менен көбүнчө кол манжалары жабыркайт. Бул тарамыш көбүргөнү деп аталат. Бул учурда ириң алакан жана билек тарамыштарына тез тарап, өтө оор кабылдап кетсе — сепсиске, жеңил өткөндө манжанын тырык контрактурасына алып келет. Ириңдүү тендовагинитте тарамыштын тушу катуу ооруйт, бир аз кыймылдатканда эле оору күчөйт, чыйрыгат. Күч келүүдөн болгон тендовагинитте анча оорубай, кыймылдаганда гана ооруйт, кырсылдайт, оорулуунун жалпы абалы начарлайт. Туура эмес дарылоодон өнөкөт формасына өтөт да, кыймыл бузулат.
Гали Бутрос
Гали Бутрос - (1922) египеттик дипломат, саясий жана мамлекеттик ишмер. БУУнун Генералдык секретары (1992-96). 1977-90-ж. Египеттин тышкы иштер министри, 1991-жылдан премьер министрдин эл-аралык маселелер боюнча орун басары.Президент А. Садаттын кеңешчиси катары Египет-Израиль жаңжалын жөнгө салуунун демилгечиси катары чыккан. Россия ИАнын четөлкөлүк мүчөсү (1994).
Тендовагинит
Дарылоо
Дарылоону врач жүргүзөт. Ага канчалык эрте кайрылса дарылоо ошончолук натыйжалуу болот. Ириңдүү тендовагинитте хирургиялык операция жасалат. Инфекциялуу тендовагинитти алдын алуу үчүн колду ар кандай тытылуу, сыйрылуудан сактоо, өздүк гигиенаны туура кармоо керек. Кесипке байланыштуу болгон тендовагинитти алдын алууда жумуштан кийин колго жылуу ванна жана массаж жасоонун мааниси чоң.
Вассертрюдинген
Вассертрюдинген ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Ансбах районуна карайт. Орто Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 5901 (2013-ж.). Аянты – 53.58 км2.
Гран-При
Гран-При (фр. Grand Prix - чоң сыйлык, баш байге) - фестиваль, конкурс ж. б-дагы жогорку сыйлык. «Ак кеме» фильми (реж. СССР эл арт. Б. Шамшиев) 9-бүткүл союздук китофестивалдын гран-присин жеңип алган. 2006-жылы Бишкекте өткөрүлгөн «Нооруз» театр фестивалынын гран-при сыйлыгын «Учур» телетеатрынын «Жаабарс» спектаклине (реж. КРдин эл артисти А. Сарлыкбеков) ыйгарылган. «Кыргызстан» улуттук энциклопедиясынын 1-тому республикалык китеп конкурсунда (2007) гран-приге татыктуу болгон.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Түкүбай
Түкүбай — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, кытай балбаны. Көкөтөйдүн ашындагы балбан күрөшкө:
Кытайлардын Түкүбай
Балбанга чыгып калганы.
Каканчындын шаарынан,
Бир кереги тиер деп,
Жонни Депп
Жон Кристофер "Жонни" Депп II (англ. John Christopher "Johnny" Depp II; 1963-жылы 9-июнь) – америкалык актер, продюсер жана музыкант. Депп "Алтын глобус " жана АКШ киноактерлор гильдиясынын сыйлыгынын "Эң мыкты актер" номинацияларынын жеңүүчүсү болгон. Актер 1980-жылдары чыккан "Жамп-стрит, 21" (англ. 21 Jump Street) телесериалында роль аткарып атактуулукка жетип жаш өспүрүмдөрдүн жылдызы болгон.
Сигма s- жана Пи (p)- байланыштар
Сигма s- жана Пи (p)- байланыштар – атомдор ядросун бириктирүүчү сызыктарга карата, өз ара аракеттенишүүчү атомдор электрондук булуттар өз ара жабылуусу жана электрондук булуттардын бөлүнүү симметриясынын мүнөзү боюнча айырмалануучу байланыштар. Сигма- байланыш-электрондук тыгыздыктын максимум мааниси, атомдор ядросун бирииктирүүчү окко карата багытталган коваленттик байланыш. Мисалы, суутек мол-сында Н2 s-байланыш 1s-электрондук орбиталынын өз ара жабылуусунан, F2 мол-сында 2p орбиталдын өз ара жабылуусунан пайда болот. Орг. мол-ларда s-байланыш көмүртек атому гибриддик орбиталдары катышуусунда пайда болот. Мисалы, метан мол-сында төрт s-байланыш, төрт sp3 гибриддешкен орбиталдын суутек атомдор төрт s-орбиталдары менен аракеттенишүүсүнөн пайда болот. Метан мол-сы борборунда көмүртек атому жайгашкан тетраэдрдик формага ээ болот. Байланыштар ортосундагы бурчтун мааниси 109,50. p-байланыш s-байланыштан сапаты боюнча айырмаланат. Ал электрондун октору өз ара жарыш жайгашкан, спиндери карама-каршы p-орбиталдар өз ара жабылуусунан пайда болот. p-электрондор ядродон алыс жайгашкандыктан жана ядро менен начар байланышкандыктан s-байланыш уюлдуулугу, p-байланышка караганда жогору болот да, уюлдаштыруучу реагенттер таасиринде тез жылышат. Натыйжада реакцияга жөндөмдүү келет.
Жонни Депп
Актер "жашоодон тышкары" ролдору аткаруу максатты алдына коюп, 1986-жылы Оливер Стоундун Вьетнам согушу жөнүндөгү "Взвод" (англ. Platoon) тасмасында жардамчы ролун аткарган, кийин, актер "Кайчы колдуу Эдвард" (англ. Edward Scissorhands, 1990) романтикалык муңдуу фантазияда башкы ролду аткарган. Кийин актер "Уйкулуу колот" (англ. Sleepy Hollow, 1999), "Кариб деңизинин каракчылары: Кара берметтин каргышы" (англ. Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl, 2003) укмуштуу окуялуу фантазия тасмасында жана анын уландыларында, "Чарли жана шоколад фабрикасы" (англ. Charlie and the Chocolate Factory, 2005), "Алиса керемет дүйнөдө" (англ. Alice in Wonderland, 2010) сыяктуу финансылык жактан ийгиликтүү тасмаларда тартылган жана "Ранго" (англ. Rango, 2011) күлкүлүү вестерн жанрындагы мультфильминде башкы каармандын үнүн коштогон. Актер режиссер, продюсер жана досу Тим Бөртондун тогуз тасмасында тартылган.
Депп дүйнөнүн эң мыкты актеру болуп саналат. Депп "Эд Вуд" (англ. Ed Wood), "Донни Браско" (англ. Donnie Brasco), "Лас-Вегаста коркуу жана жек көрүүчүлүк" (англ. Fear and Loathing in Las Vegas), "Сокку" (англ. Blow), "Түштөр өлкөсү" (англ. Finding Neverland), Майкл Манндын "Эл душмандары" (англ. Public Enemies) тасмаларда тартылып жана "Кара масса" (англ. Black Mass) тасмада Бостон гангстери Уайти Блажердин ролун аткарганы менен дүйнөлүк атактуулукка жеткен. Депп тартылган тасмалардын кассалык кирешеси АКШда 3,2 миллиардтан ашык долларга жана дүйнө жүзү боюнча 8 миллиардтан ашык долларга тете. Актер роль аткарган финансылык жактан ийгиликтүү тасмалары: "Кариб деңизинин каракчылары", "Алиса керемет дүйнөдө", "Чарли жана шоколад фабрикасы" жана "Саякатчы" (англ. The Tourist).
Депп көптөгөн ири сыйлыктардын номинацияларынын талапкери болгон, алардын ичинде "Оскар" сыйлыгынын үч "Эң мыкты актер" номинациясы да кирет. Депп "Суини Тод: Флит-Стрит көчөсүнүн шайтан чач-тараччысы" (англ. Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street) тасмада роль аткарганы үчүн "Глтын глобус" сыйлыгына татыган, ал эми "Кариб деңизинин каракчылары: Кара берметтин каргышы" үчүн актер Киноактерлор гильдиясынын сыйлыгынын "Башкы актердун көрүнүктүү аткаруусу" номинациясына татыган. 2012-жылы Депп 75 миллион доллардык кирешеси менен Гиннес китебине "Иш акыны көп ала турган актер" катары жазылган. 2015-жылы актер Disney жылдызы наамына ээ болгон.
Перемога
Перемога — Харьков метросунун Алексеевская сызыксындагы станция. 2016-жылы 19-августда ачылган.
Галибмирза Асадуллахан
Галибмирза Асадуллахан - (27. 12. 1797, Агра 15. 2. 1869, Дели) инди акыны. Фарс жана урду тилинде жазган. Алгач касыйдажана казалдары фарсиче жарыяланган. Туңгуч чыгармаларында диний мотивдер басымдуулук кылган. Кийин классикалык поэзияга таасирленип, гуманисттик багыттагы патриоттук ырларды жазган. Ал «Беш бөлүм» трактатынын, «Түш мезгил» тарыхый чыгармасынын автору.
Дисперсиялык система
Дисперсиялык система– бир заттын чөйрөсүндө экинчи бир заттын майда бөлүкчөлөрү тегиз таралып жүргөн эки же андан көп компоненттерден турган система. Алар дисперсиялык фазалардан жана дисперсиялык чөйрөдөн турат. Мисалы, чаңдуу аба менен ылай сууда топурактын майда бөлүкчөлөрү – дисперсиялык фаза, ал эми аба менен суу – дисперсиялык чөйрө. Дисперсиялык фазаны пайда кылган бөлүкчөлөрдүн өлчөмүнө жараша кесек дисперсиялык система – (дисперсиялык фазаны түзгөн бөлүкчөлөрдүн өлчөмү 100 нмден чоң), жогорку дисперсиялык же колоиддик системалар (бөлүкчөлөрдүн өлчөмү 1 нм кичине болот) болуп бөлүнөт. Дисперсиялык фазаны түзгөн бөлүкчөлөрдүн өлчөмү а = 10–1–10–7 см же 1–100 нмге чейин өзгөрөт. Дисперсиялык чөйрөнүн агрегаттык абалы боюнча газ (аэрозолдор), суюк (золдор, суспензия, эмульсия, көбүк) жана катуу дисперсиялык системага бөлүнөт. Коллоиддик системаны алыш үчүн дисперсиялык фаза дисперсиялык чөйрөдө эрибеши, дисперсиялык фазанын өлчөмү тигил же бул дисперсиялык системага туура келүүсү, дисперсиялык фаза менен дисперсиялык чөйрөнү бири-бирине эритүү үчүн стабилизаторлорду кошуу керек. Дисперсиялык күкүм өтө майда болсо, дисперсиялык анализ менен аныкталат. Дисперсиялык системаны коллоиддик химия окутат. Бул системалар жаратылышта, техникада жана үй тиричилигинде кеңири таралган. Аларга курулуш материалдары, сырлар, тамак-аш азыктары, дары жана косметика заттары кирет.
Еловик (Тонгула куймасы)
Еловик — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тонгул дарыясынын сол жээгинен 51 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Мансур хан
Мансур хан – могол хандарынын бири, Ахмед хандын тун уулу, Жетисуу аймагын бийлеп турган. Атасынан мураска калган хан тактысына отурган. 1508-жылдан такты талашып, бир туугандарына каршы күрөшкөн. 1514-жылы бир тууганы Султан-Саид кыргыздарга таянып, бийликти тартып алган.
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
2006
2006 (эки миң алтынчы) жыл — толук эмес жыл, Григорий календары боюнча жекшемби күнү башталат. Бул биздин замандын 2006, 3-миңжылдыктын 6, XXI кылымдын 6-жылы.
Тениидоздор
Түрлөрү жана таасири
Адамда тениаринхоз (уй тасма курту пайда кылуучу) жана тениоз (чочко тасма курту пайда кылуучу) кездешет. Уй тасма куртунун узундугу 4 —10 м, чочко тасма курту 2—3 мге жетет. Митенин денеси муунактанган, башында 4 соргучу бар. Соргучу менен ичке ичегиге жабышып мителик кылат. Өсүп жетилген, жумурткага толгон муунактар денеден сыртка бөлүнөт. Жерге түшкөн жумуртка чөп, жем менен аралык ээсинин (уй, чочко) организимине кирет. Жумуртка аралык ээсинде чел кабыгынан бошонуп, кан менен булчуңдарга өтүп, личинкага (финна) айланат. Адам эт азыктарын чала бышырып жегенде эт менен кирген финна ичегиде андан ары өсүп чоңоёт. Чоңойгон гельминт адамдын организминде бир нече жыл жашайт. Алар ичегинин нерв түйүндөрүн дүүлүктүрүп, тамак затты соруп мителик кылат. Оорулуунун тамакка табити тартпай, кускусу келет, алы кетип, башы ооруйт. Гельминт муунактарынын сыртка бөлүнүүсү оорунун негизги белгиси болот. Адатта оорулуу сакайып кетет. Бирок убагында дарылабаса оору көпкө созулат. Чочко тасма курту жетилген учурда гана эмес, личинка кезинде да адамдын денесинде мителик кылып, цистицеркоз оорусун пайда кылат. Мите көбүнчө мээни, көздү, ошондой эле булчуң жана башкалар орган жана ткандарды жабыркатат.
Дарылоо
Тениидоздорду дарылоо ооруканада жүргүзүлөт. Оорунун булагы киши гана болгондуктан, аны алдын алуу максатында оорулууларды таап, убагында дарылоо керек. Оорулуу киши бөлүп чыгарган гельминт муунагы менен булганган суу, чөп жана башкалар азыкты жегенде малга жуккандыктан, аны алдын алууда жер сууну, чөп-чарды заң менен булгануудан коргоо, малды багуу жана союуда санитария-ветеринариялык эрежелерди сактоо зор мааниге ээ. Мындан сырткары өздүк гигиенага көңүл буруу, эт азыктарын жакшы бышырып пайдалануу талапка ылайык.
Силикагeль
Силикагeль — поликремний к-тасы чөкмөсүнүн көпчүлүк суусу буула-нып кеткенден кийин калган гелдери, катуу гидрофилдүү сорбент. химимялык курамы боюнча кремний кош оксиди SiО 2. Ал кремний кош оксидинин эң майда бүртүкчөлөрүнөн бириккен көп капиллярдуу түзүлүштө болот да, майда жана кесек тешикчелүү болуп бөлүнөт. Аны натрий же калий силикатына туз же күкүрт кислотасын таасир этүү менен алууга болот:
Na2SiO3 + НСl ® 2NаСl + Н2SiO3
H2SiO3 = ¯SiO2Н2О
Алынган килкилдекти майдалап, суу менен жууп, кургатат. Ал суу, спирт, ацетон, бензин жана башка органикалык  эриткичтер буусун сордуруу үчүн жана хроматографияда колдонулат.
Чоң Викторьевка
Чоң Викторьевка дарыясы — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чоң Унзас дарыясынын сол жээгинен 74 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сулейман (Карайыдель району, Башкыртстан)
Сулейман — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Ургушев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 152 киши. Почта индекси — 452366, ОКАТО коду — 80234880004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Синьцзян кыргыздары
Синьцзяндын боордош кытай, уйгур, казак, дунган жана башка калктары менен бирге кыргыздар жаңы, жаркыраган турмушту курууга киришти. Алар үчүн социалисттик келечекке алып баруучу жолду жарык кылып турган маяк катарында кубаттуу Советтер Союзу кызмат кылат, ал эми жашоонун жаңы түрүн куруудагы практикалык тажрыйбаны Синьцзяндык кыргыздар бүткүл кытай эли менен бирдикте, улуу орус эли менен, коңшу советтик республикалар — Кыргызстан, Казакстан, Тажикстан жана Өзбекстандын элдери менен тыгыз бирлештикте жана достукта болуу аркылуу алат. Ырайымсыз эксплуатациялоодон жана эзүүдөн, улуттук чыр-чатактардын отун жаккан аракеттеринен көрүнгөн гоминдандык өкмөттүн реакциячыл саясаты кыргыз калкынын экономикалык жана маданий жактан терең артта калуусун күчөткөн.
Элдик бийликтин Синьцзяндын кыргыз калкы жашаган уезддериндеги маанилүү милдеттеринин бири кыргыз чарбасынын негизги тармагы болгон мал чарбачылыгын өнүктүрүүгө берген жардамы болду. Кыргыз малчылар эпизоотияларга каршы күрөштө натыйжалуу жардамдарды алууда. Жыл сайын аларга эпидемияларга каршы эмдөөлөрдү жүргүзүү үчүн ветеринардык отряддар барып турушат. Алар мал сатып алуу үчүн өкмөттөн карыз акча (ссуда) алышат. Элдик өкмөт көчмөн мал чарбачылыктан акырындык менен малды алыскы жайыттарда багууга өтүүнү тездете турган бир катар чараларды жүргүзүүдө. Ушуга байланыштуу кыргыз калкы да көчмөн жашоодон отурукташып жашоого өтүүдө. Уезддик эл өкмөттөрү малчылардын кеңешмелерин чакырып, анда малды багып-өстүрүүнүн алдыңкы тажрыйбалары жыйынтыкталууда. Кышкы мал сарайларын куруу, малды кышында тоют менен камсыз кылуу сыяктуу иштер практикага киргизилүүдө. Жогорку азык-түлүктүү мал чарбасын өнүктүрүүдө маанилүү орун Советтер Союзунун жардамы менен түзүлүп жаткан мамлекеттик мал чарбаларына таандык.
Жүргүзүлүп жаткан иш-чаралардын натыйжасында кийинки жылдарда малдын башын кескин көбөйгөнү белгиленүүдө. Алсак, Улуучат уездинде боштондукка чыккандан кийинки 9 жылдын ичинде малдын башы үч эседен көбүрөөк өсүп, дээрлик 100 миң башка жеткен. Кеңири, тоютка мол жайыттардын бар болушу кыргыз мал чарбачылыгынын өнүгүшү үчүн кеңири перспективаларды камсыз кылууда. Дыйканчылык менен кесиптенишкен кыргыз калкы үчүн 1953-жылы аяктаган жер реформасынын жүргүзүлүшү зор окуя болду. Байлар менен жарым- феодалдарга оор көз карандылыктан кутулган эмгекчи дыйкандар өзүлөрүнө тийген жер аянттарын дилгирлик менен иштетишип, эккен өсүмдүктөрдүн түшүмдүүлүгүн жогорулатууда. 1958-жылы дыйкан жана малчы кыргыздардын көпчүлүгү бул жерде түзүлгөн элдик коммуналарга киришти. Синьцзяндын эмгекчи кыргыз калкынын турмуш жыргалчылыгын көтөрүүдө бул аймакта кеңири жайылтылган мамлекеттик соода тармактары чоң роль ойноду, бул соода иштери ири айыл-кыштактардагы магазиндер жана мамлекеттик соода компанияларынын көчмө соода алачыктары аркылуу ишке ашырылган.
Алар кыргыздарды керектүү өнөр жай товарлары жана тамак-аш азык түлүктөрү, алардын ичинде мурда кыргыздардын көпчүлүгүнүн колу жетпеген товарлар (ун, кант, чай, пахтадан токулган кездемелер ж.б. ) менен камсыз кылып жабдып, алардан мал чарба азык-түлүктөрүн адилеттүү баада сатып алып турушат. Кыргыздар жашап турган уезддерде өнөр жай ишканалары курулууда. Улуучат уездинде пайдалуу кендерди казып алуу боюнча кен өнөр жайы өнүгүүдө. Советтер Союзунун жардамы менен бул жерде тургузулган кен ишканалары менен заводдордо көптөгөн кыргыз жумушчулар эмгектенишүүдө. Кытайдын кыргыздарынын тарыхында биринчи жолу жумушчу табы пайда болуп жатат. Бардык жерде кыргыз эмгекчилердин кирешелери өсүп, алардын турмуш деңгээли, маданияты жана билими жогорулоодо. Улуттук азчылыктар, алардын ичинде кыргыздар жашаган райондордо элдик саламаттык сактоо иштерине бир кыйла чоң көңүл бурулууда. Бул жерлерде азыртан эле көптөгөн ооруканалар, амбулаториялар жана уезддик медициналык пункттар ачылган. Мындан башка да көчмө медициналык отряддар иштейт. Синьцзяндын кыргыздары азыркы медициналык жардамдардан пайдаланууга биринчи жолу мүмкүнчүлүк алышты. Кедейлерди акысыз медициналык тейлөө уюштурулган. Мурда кыргыз үй-бүлөлөрүнүн чоң кырсыгы болуп саналган балдар өлүмүнө каршы күрөштө бир кыйла жакшы натыйжаларга жетишип, балдардын төрөлүшү өстү.
Кыргыздардын маданий артта калгандыгы да жоюлууда Ондогон баштапкы мектептер ачылып, аларда кыргыз балдары өз эне тилинде окуп жатышат. Азыр орто даражадагы бир нече кыргыз мектептери да бар. Кызыл-Суу автономдуу округунда гана 1958-жылы бул мектептерде 400 гө жакын окуучулар окуган. Окуучулар патриотизмдин жана интернационализмдин духунда тарбияланууда. Кыргыз жаштарынын өкүлдөрү Пекин, Тяньцзин, Ланьчжоу, Үрүмчү шаарларынын ар түрдүү окуу жайларында (улуттук азчылыктардын институттарында, техникумдарында ж.б. ) да окушат. Агартуу иштеринин өнүгүшү кыргыздардын жазуусун түзүү менен тыгыз байланыштуу. Азыркы учурда кыргыз тилинде окуу китептери, саясий, көркөм жана илимий адабияттар, «Кызыл-Суу» округдук газета басылып чыгууда. Азыр араб алфавити убактылуу колдонулууда, кийинчерээк ал латын тамгасы менен алмаштырылат. Ушул тапта кыргыз тилин жана жазуусун окуп-үйрөнүү боюнча комитет сыяктуу илимий борбор иштеп жатат. Кыргыз автономдуу округунда үч маданият үйү, ар бир уездде бирден клуб бар. Беш көчмө кино дыйкандарды, малчыларды жайыттарга барып тейлеп турат. 1957-жылы адабий-көркөм ансамбль түзүлүп, ал Синьцзян-Уйгур автономдуу районунда өткөн биринчи адабият жана искусство фестивалында 2- сыйлыкты жеңип алган. Оозеки элдик чыгармачылык жана өздүк көркөм чыгармачылык ырларда Кытайдын Коммунисттик партиясы, төрага Мао Цзэдун жана социализмди куруп жаткан кыргыз элинин бактылуу турмушу макталат. Синьцзян бошотулганга чейин кыргыздардын мамлекетти башкаруу ишине катышууга укугу жок болгон.
1954-жылы Синьцзяндын жогорку бийлик органына — эл өкүлдөр жыйынына кыргыз калкынан тогуз өкүл шайланып43, ал эми кыргыздардан бир өкүл Бүткүл кытайлык эл өкүлдөр жыйынына шайланган. Синьцзян-Уйгур автономдуу районунда жашаган кыргыздардын саясий, экономикалык жана маданий жагынан ар тараптан өнүгүшү үчүн 1954-жылы июлда бул жерде бир нече автоноллдуу административдик бирдиктер түзүлгөн, алар: Ак-Чий (Ахеци), Улуучат (У-хэ), Артуш (Атуаньши) жана Ак-Тоо уезддеринен турган Кызыл-Суу кыргыз автономдуу району; бул районго Үч- Турпан (Уши), Жаңы-Гиссар (Иньцзиши), Таш-Коргон (Пули) жана Кашкар (Шуфу) уезддеринин кыргыз калкы жайгашкан бөлүктөрү да кирген; Иле (казак) автоноллдуу округунун курамындагы Кызыл-куре (Текес) уездиндеги Көк-Терек улуттук кыргыз району жана Моңгол-Куре (Чжаосу) уездиндеги улуттук кыргыз болуштугу кирген.
Колдонулган адабият
http://bizdin.kg/elib/kitepter/pdf/abramzon_best.pdf
Түкүрүк
Түкүрүк — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Алооке кандын кол башчы баатырларынан. Манас Алоокеге келгенде Т. бурут өзү келиптир, кармап алалы дейт. Алооке Т-кө адегенде Манасты көр, алың келсе байлап кел деп ага кызмат кылып жаткандарга кошуп жиберет. Манасты көргөн Т. коркконунан жүрөгү түшүп өлүп калат (Курама вариант, 1. 143—145).
Типп Сити (Огайо)
Типп Сити (Огайо) (Tipp City) — Огайо штатынын Miami округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 9689 киши. Болжолдуу аянты - 16.1 км². FIPS коду — 39-76876.
Кунжа-Шор
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Олмазор
Олмазор — Ташкен метросунун Чиланзарская сызыксындагы станция. 1977-жылы 6-ноябрьда ачылган.
Кутубий
Кутубий, Кутунай — кырк чоронун бири. Бул образ ар түрдүү варианттарда ар башкача берилет. Сагымбай Орозбаков вариантында Ошпурдун айылдашы кыргыз Кадообайдын баласы, өз ысымы Чегебай. «Кутман болор сага деп, Дартыңа болор даба деп» (Сагымбай Орозбаков, 1. 115) кырк чилтен атын К. коюп беришет. Манастын чоролорунун ичинде бирде К., бирде Кутунай деген ысым менен айтылат. Мисалы, Манас Каныкейге күйөөлөп баргандагы ат чаап жар тандоодо:
Кутубийдин Акбакай,
Улаан күлүк бир далай,
Бешинчи болуп барыптыр,
Бери кызындай Кыяпат
Берген кудай муну деп
Бекке ылайык кутунай
Бетине келип калыптыр (Сагымбай Орозбаков, 2. 422 — 423).
Ушул окуядан нары кырк чоронун бири катары «Кыргыздан кыраан Кутунай» делип, эрдиги, ар ишке жүйөкөрлүгү көсөтүлөт. Ошочдуктан жөн билгиликти, баатырлыкты талап кылуучу ишке Манас бекеринен К-ды кошо жибербейт. Мисалы, Алмамбетти алгач тосуп чыккан Чубак, Сыргак баштаган беш баатырдын бири К. болот (Сагымбай Орозбаков, 2. 303), Манастын Санирабигага күйөөлөп келатканын Атемирге Ажыбай, Чалыбай, К. үчөө кабарлайт (Сагымбай Орозбаков, 2. 392 — 393).
Ал эми Саякбай Каралаевдин вариантында Манас менен козу кайтарып жүргөн кара калмак Ошпурдун баласы Чегени Кызыр Алейкисалам К. атайт: «Кутубий дедим бул бала, Кутман болот өзүңө. Астыңа салса ак жолуң. Сенин артыңда жүрсө сан колуң...» (Саякбай Каралаев, 1. 106). Манас Кошойго жолукканы кеткенде Акбалта менен бирге каптап келген жоонун жолун тосот. Манас келгенден кийин Кошой жардамга келгенче Манаска караан болуп, сандаган кол менен жан аябай согушат. Ошол согушта Манас Оргону минген качырынан түшүрө сайганда азыр болгон К. Оргонун башын кесип кетет. Алтайдан Ала-Тоого келгенден кийин элине, Сары-Колго кетмекчи болгон Акбалта: «Кутмандуу бийиң кулунум, Курган нойгут элиме Кан көтөрүп салайын! Манаска тете уулум, деп, Баана кылып алайын» (Саякбай Каралаев, 1. 126 — 142, 151 — 154, 170),— деп К-ди кадырын салып Манастан сурап элине алып келет. К. Манаска, кыргыз элине, ак кызмат өтөсө, кийин К-дин уулу Карадөө Манастын урпактары Семетей менен Сейтекке да ошондой эле адал кызматын арнайт.
Алымбектин санжырасы
Алымбектин санжырасы, кыргыз санжырасынын бир бөлүмү. Белгилүү манап Акылбеков Алымбек тарабынан айтылып, аны уулу Тургунбек (Тургунбай) кагаз бетине түшүрүп, 1949-ж. Кыргыз Улуттук академиясынын Кол жазмалар фондуна тапшырган. Санжырада XVIII кылымда Маматкул, Кошой, Каработо ж.б. кыргыз бийлеринин калмакты сүрүп, ата-журт, конуштарынан кайрадан орун алуу тууралуу демилге көтөрүшү, Эсенкул баатырдын Капкада жыйын кылып, түңкатар саяк, саруулар Таластын аягынан Кара-Балта чейин, солтолор Кара-Балта - Сокулук, чекир саяктар Ысык-Атадан Кегети, сарыбагыш уруулары Кеминден Үч-Алматы - Илеге чейинки жерлерден орун алуу тууралуу чечим кабыл алышы айтылат.
Библиографиялык журналдар
Библиографиялык журналдар - басма сөз ж.б. материалдарды сындоочу, библиографиянын тажрыйбаларына берүүчү мезгилдүү басма сөз. 1. Жаңы чыккан китептерге баа берүүчү сын библиографиялык журналдар: «В мире книг» (1961) ж.б. 2. Маалыматтык библиографиялык, б.а. басма сөздү ж. б. материалдарды мамлекеттик каттоого алуучу библиографиялык журналдар Бүткүл союздук китеп палатасы чыгаруучу журнал - «Книжная летопись» (1907) ж. б. Кыргыз ССР мамлекеттик китеп палатасы кыргыз жана орус тилинде чыгаруучу бюллетендер - «Китеп летописи» (1949), «Газета макалаларынын летописи», «Журнал макалаларынын летописи (1956) ж. б. Библиографиянын теориясын, тарыхын, методикасын чагылдыруучу журналдар: «Советская библиография» (1933) ж.б.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Диспут
Диспут(лат. disputāre – ой жүгүртүү, талашуу) – 1) oкуучулардын логикалык ой жүгүртүүсүн өстүрүүчү жана адептик тарбия берүү иштеринин (класстан тышкаркы) өзүнчө түрү. Окуучулар абдан кызыккан жана аларды толкундатуучу орчундуу маселелер диспут темасы катары тандалып алынат. Диспут окуучулардын дүйнөнү таанып-билүүдөгү жеке түшүнүгүн кеңейтип, талкуулаган илим тармагын туура түшүнүүгө мүмкүнчүлүк түзөт; 2) түрдүү көз караштагы окумуштуулар, жазуучулар жана башка адамдардын ортосундагы талаштар; 3) илимий даража алуу үчүн диссертация коргоодогу талаш-тартыштар.