cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
"Манас" эпосу боюнча союздук симпозиум
Симпозиум (1990)
Кыргыз ССР Илимдер академиясынын Тил жана адабият институту уюштурган. Пленардык жыйынды Кыргыз ССР Илимдер академиясынын вице-президенти, академик, Т. Койчуев ачып, кириш сөз сүйлөгөн. Анда негизги докладдар менен Кыргыз ССР Илимдер академиясынын корреспондент мүчөсү Р. 3. Кыдырбаева ("Манас" эпосунун архаикалык поэтикасы), СССР Илимдер академиясынын корреспондент-мүчөсү, түркологдордун советтик комитетинин төрагасы Э. Р. Тенишев ("Манастын " болжолдуу хронологиясы жөнүндө), Кыргыз ССР Илимдер академиясынын корреспондент мүчөсү А. А. Брудный ("Манас" эпосун психологиялык талдоо жөнүндө), тарых илимдери нин доктору Ө. Караев ("Манас" эпосунун жаралуу доору) чыгып сүйлөшкөн. Симпозиум тематикалык 4 секцияга бөлүнүп иштеп, 50 доклад угулган.
Биринчи секция — ""Манас" эпосун изилдөөнүн фольклористикалык аспектилери" деп аталып (жетекчиси Кыргыз ССР Илимдер академиясынын корреспондент-мүчөсү Р. 3. Кыдырбаева), анда окумуштуулар Э. Абдылдаев ("Манас" эпосунун байыркы тарыхый негиздери жөнүндө), А. Рахманов (Байыркы түрк руникалык эстеликтери жана "Манас"), Т. Абдыракунов ("Манас" эпосунун келип чыгуусу жөнүндөгү маселеге карата), Ш. Ибраев (этикалык мотивдерди системалаштыруу маселеси (кыргыз жана казак фольклорунун материалдарында), К. Омуркулов ("Манас" эпосунда гиперболанын образ түзүүдөгү ролу), К. Осмонбетов ("Манастагы" геологиялык кен байлыктар жөнүндө), С. Кайыпов ("Манастын " илимий жарыялоо маселелери). Ш. Халмукамедов (Кыргыз жана түркмөн элдеринин эпикалык салттарындагы жомоктун элементтердин жалпылыгы), Р. Сарыпбеков ("Манас" эпосунун эпикалык борбору жөнүндө) жана башкалар доклад менен чыгып сүйлөшкөн.
Экинчи секция — "Манас"" эпосун изилдөөнүн лингвистикалык жана этнографиялык аспектилери" деп аталган (жетекчиси Кыргыз ССР Илимдер академиясынын анык мүчөсү Б. Ө. Орузбаева). Анда окумуштуулар жана изилдөөчүлөр М. Мусаев, И. Кязимов, И. Молдобаев, К. Дыйканов, Ш. Жапаров, А. Шаршеналиева, Б. Алымбаева, К. Коңкобаев, А. Боронов, К. Сейдакматов, Ж. Орозобекова жана башкалар доклад жасашкан.
Үчүнчү секция — "Манас" эпосун изилдөөнүн философиялык жана эстетикалык аспектилери" деп аталып (жетекчиси философия илимдеринин доктору, Кыргыз ССР Илимдер академиясынын корреспондент-мүчөсү А. И. Нарынбаев), анда окумуштуулар Ш. Акмолдоева, Т. Танаев, Т. Аскаров, К. Матиев, А. Бекбоев, Д. Айдарова жана башкалар доклад менен чыгышкан.
Төртүнчү секция — "Манас" эпосун изилдөөнүн педагогикалык жана маданият таануучулук аспектилери" деп аталып (жетекчиси философия илимдеринин доктору, профессор А. Исмаилов), анда окумуштуулар жана изилдөөчүлөр К. Асаналиев, А. Исмаилов, Б. Алагушов, Ж. Шериев, О. Шайымкулов, К. Дүйшалиев, А. Акматалиев, Р. Кармышакова жана башкалар чыгып сүйлөшкөн. С-га Москва, Фрунзе, Ашхабад, Ташкен, Алматы, Бакы, Ош шаарларынын окумуштуулары катышкан. С-га манасчылар Каба Атабек уулу (Тоң району), семетейчи Сейдене эне (Токтогул району), Уркаш Мамбеталы уулу (Фрунзе), Мейман Исраилов (Жумгал) да чакырылып, өнөрлөрүн тартуулашкан. Кинорежиссёр М. Убукеевдин "Улуу манасчы" деген илимий популярдуу кино тасмасы көрсөтүлгөн. Кыргызстан Жазуучулар союзунда симпозиумдун катышуучулары жазуучулар менен жолугушуп, ай тегерек маек уюштурулган. Корутунду пленардык жыйында филология илимдеринин доктору, профессор М. Борбугулов "Манас" энциклопедиясын түзүүнүн принциптери", М. Убукеев ""Манас" эпосун маданий таануу жагдайында шөкөттөө" деген докладдар менен чыгып сүйлөп секциялардын жетекчилеринин билдирүүлөрү угулган. Кыргыз ССР Илимдер академиясынын Тил жана адабият институтунун директору А. Эркебаев корутунду сөз сүйлөгөн. С. "Манас" эпосунун 1000 жылдыгын белгилөөнү, Кыргыз ССР Илимдер академиясында "Манас" институтун ачуу жөнүндөгү сунуштарды киргизген.
Нафталин
Нафталин (гр. naphtha — нефть) — мүнөздүү жыты бар, түссүз жалпак кристалл, ароматтык касиетке ээ. Балкып эрүү t 80,3°С, кайноо t 218°С. Бат бууланат. 50°С катуу абалдан бууга өтөт (кургак буулануу), тыгызд. 1,1517 г/см3 (15°С). Сууда начар, көпчүлүк органикалык; эриткичтерде жакшы эрийт. Н. 1, 4, 5, 8 абалдары 2, 3, 6, 7 абалдарына караганда электрофилдик орун алмашуу реакциясына активдүү. Н. галогендөө, нитрлөө, сульфирлөө жана гидрирлөө реакциясына оңой кирет. Окистенүү реакциясы циклдин биринин ачылышы менен жүрөт. Н. таш көмүр чайырынан жана нефтини пиролиздөөдөн алынган продуктудан бөлүнүп алынат. Фталь ангидрид, тетралин, декалин, нафтол, нитронафталин, азобоёкторду өндүрүүдө колдонулат.
Ван-дер-Ваальс күчтөрү
Ван-дер-Ваальс күчтөрү - молекулалар ортосунда таасир эткен начар тартылуу күчтөрү. Бул күчтүн сан мааниси турактуу молекуланы түзгөн күчтөргө караганда көп эсе аз болгондуктан, «начар» деп аталатынча Биринчи жолу бул күчтү идеалдык газ теңдемесине реалдык газдын баш ийбестигин түшүндүрүш үчүн Ваальс киргизген. Ван-дер-Ваальс күчтөрүнүн жакшы касиеттеринин бири анын электр зарядына жана электр моментине ээ болбогон молекулалардын (системалардын, атомдордун) ортосунда пайда болушу. Ван-дер-Ваальс күчтөрү инерттүү газдардын өзара аракеттешүүсүндө аларды катуу жана суюк абалга алып келүүчү жалгыз күч. Ван-дер-Ваальстык тартылуу күчтөрү электр-магниттүү жана молекулалардын өзгөчөлүктөрүнө жараша багыттоочу, таасирлөөчү (индукциялоочу) жана дисперсиялык болуп бөлүнөт. Ван-дер-Ваальс күчтөрү валенттик күчтөргө (иондук, металлдык жана коваленттик) караганда көп эсе кичине болгондугуна карабастан, беттик кубулуштарда, орг. кошулмаларда, мол. биологияда, катализде, суюк чөйрөдөгү химиялык реакцияларда жана башка чоң мааниге ээ Ван-дер-Ваальс күчтөрүмолекулалардын өзара аракеттешүү күчтөрү деп да аталат.
Ахматов Токтосун Керимбаевич
Ахматов Токтосун Керимбаевич - (21. 12. 1929-жылы туулган, Ысык-Көл облусу, Ысык-Көл району, Тору-Айгыр айылы), тилчи, филология илимдеринин доктору (1969), профессор (1971), КРнын УИАсынын корреспондент мүчөсү (1984). КРнын илимге эмгек сиңирген ишмери (1982). Кыргыз тилинин фонетикасы (өзгөчө эксперименталдык фонетика), лексикологиясы, стилистикасы боюнча көрүнүктүү адис. Каракол шаарындагы педагогика окуу жайын (1947), Кыргыз мамлекеттик педагогика институтун бүтүргөн. КМУнун кыргыз тили кафедрасында доцент, улук илимий кызматкер-докторант, профессор, кафедра башчысы (1957-1990), 1990-жылдан КРнын УИАсынын Тил илими институтунда сектор башчы, 1998-2005-жылдары директор. 250дөн ашуун илимий эмгектери, анын ичинен мектеп жана ЖОЖдор үчүн окуу китептери бар. «Кыргыз тилинин Талас говору» (1959), «Азыркы кыргыз тили» (1978), «Кыргыз адабий айтымынын негиздери» (2000), «Кыргыз адабий тилинин нормалары» (2003) жана башка эмгектеринде кыргыз тилинин фонетикасы, тыбыштарды эксперимент жолу менен изилдөө, диалектология, орфоэпия, адабий тилдин нормалары, адабий айтым, стилистика боюнча маселелер иликтөөгө алынган. Медаль менен сыйланган.
Көрүшүү ырлары
Көрүшүү ырлары – элдик оозеки чыгармачылыктагы каада-салт ырларынын түрү. Мындай ырларды күйөөгө бараткан кыздын апасы, жеңелери, эжесиңдилери ырдашкан. Анда кызга бакыт тилеп, бала-чакалуу, ырыс-кешиктүү жар болушун каалаган ойлор, ошондой эле куда-кудагыйларга кыздын аманат өмүрү, кийинки тарбиясы табышталган, аларга адамдын тагдыры өткөрүлүп берилгени билдирилген.
Жогорку Сардык (Туймазин району, Башкыртстан)
Жогорку Сардык — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Татар-Улкан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 383 киши. Почта индекси — 452767, ОКАТО коду — 80251865004.
"Кыз Сайкал" эпосу
«Кыз Сайкал» — баатырдык эпос. Айткан Орузбай Урмамбет уулу. Айтуучу 1978-ж. өз колу менен жазып келип, Кыргыз Республикасынын Илимдер Академиясынын Кол жазмалар фондусуна тапшырган (Кол жазмалар фондусу, 686/5324-инв., 1-311-б.). Чыгарманын мазмунун негизинен «Манас» эпосундагы Сайкал менен Манастын сайышы жөнүндөгү эпизод, башкача айтканда баатырдык үйлөнүү мотиви түзөт (к. Баатырдык үйлөнүү).
Жогорку Сардык (Туймазин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
"Кыз Сайкал" эпосу
«К. С.» эпосунун окуялары нойгут уруусунан чыккан Карача кан өз элине сырттан душман кол салуусунан коргоп турган бейпил турмушун сүрөттөөдөн башталат. Эпикалык салт мыйзам боюнча кандын жападан жалгыз кемчилиги — баласыздыгы. Баласыздык мотивин көркөм өздөштүрүү үчүн сырткы душмандардын тынч жаткан элге бүлүк салышы, жашы улгайган кандын кудайдан бала тилеши, түш көрүшү сыяктуу кырдаалдык мотивдер колдонулат. Зарыгып көргөн перзенти тентек чыгып, өзү курактуулардан кара күч, акыл, баатырдык жагынан айырмаланып турушу да — түрк-моңгол элдеринин баатырдык эпосторуна мүнөздүү көрүнүш. Сайкалдын куш салып салбырынга чыгышы, он беш жаш курагында жолборсту мерт кылышы, менсинген эки жигитти байлап келиши, атасы Карачанын кытайга салык төлөп тургандыгын Шерик аттуу балбандан угуп, жер чалышы, кытайдын Кежир балбанын сайышы, салык жыйнаганы келген кытайды жолотпой, өзү кытайларга барып алардын төрөсүн булдурсун менен жыга чабышы сыяктуу эпизоддордо Сайкал кадимки эпикалык баатыр катары сүрөттөлөт. Элин, жерин душмандан бошотуп, атасы Карачанын ордуна кандык кылып калат. Ушул окуялардан кийин гана эпостун «Манас» эпосуна түздөн-түз тиешеси бар негизги бөлүгү башталат. Көкөтөйдүн ашына Сайкал келген эмес экен. Кошой Жолой менен күрөшөр балбан таппай калганда Сайкалдын келбегенине өкүнүшөт. Ошондон улам Сайкалдын баатырдыгын билген Манас аш бүтөр менен Алмамбет, Чубак, Сыргак Бакайды жанына алып, Сайкалды издеп жөнөйт. Карачанын ордосуна барып, Сайкалдын эрдигин сыноо үчүн жылкы тиет. Сайкал эртең барып көрөрмүн деп камырабай жатып алат. Түшүндө жылкы тийген Манас экенин билип, анан аттанат. Сайкалдын Манас менен жүз көрүшүп, күч сынашып, жеңилген соң, акыреттик жар болууга ант бериши менен окуя аяктайт. Кийин Манастын өлгөнүн угуп, Таласка барып, зыйнатына туруп кайтат жана көп узабай кайып болуп кетет. Бул эпизоддор түгөлү менен «Манаста» бар.
Ырдоо
Ырдоо, вокалдык өнөр - музыкалык чыгарманы киши үнүнүн жардамы менен аткаруу; чыгарманын кейиптик, мазмундук маңызын ырдоо өнөрү менен ачып берүү. Ырдоо сөздүн жардамы менен же жөн гана үн салуу менен жеке ырдоодо же хордо ишке ашырылышы мүмкүн. Адатта Ырдоо аспап менен коштолот. Ырдоо коштоосуз болушу да (а капелла) мүмкүн.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Оррвилл (Огайо)
Оррвилл (Огайо) (Orrville) — Огайо штатынын Wayne округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 8551 киши. Болжолдуу аянты - 13.9 км². FIPS коду — 39-58828.
Базис жана кондурма
Базис жана кондурма - тарыхый материализмдин категориялары; коомдун, экономиканын структураларынын, негизги элементтерин талдоодо пайдаланылат.
Бул түшүнүктөр коомдун түзүлүшүн талдоодо, философиянын негизги маселесин, материалисттик маанайда чечмелөөгө мүмкүндүк берет.
Базис (гр. basis – негиз, байдумал) коомго таандык өндүрүштүк мамилелердин системасы иретинде өндүрүштүк күчтөрдүн өнүгүү этабына байланыштуу түзүлөт.
Лениндин айтуусу боюнча, Базис – коомдук формациянын «экономикалык скелети». Кондурма-коомдук кубулуштардын биримдиги, экономикалык базистен келип чыгат.
Кондурма – төмөндөгүдөй структурага ээ:
Үйрөнүү
Үйрөнүү (орус. Учение) – максатка багытталган, окуучунун, студенттин билимдерди өздөштүрүү, билгичтиктерге жана көндүмдөргө ээ болуу, айлана–чөйрөгө карата өзүнүн баалуулук мамилелерин калыптандыруу жараяны. Окуу ишмердигин ишке ашыруу коюлган максатка ылайык адамдын өз аракеттерин башкара билүү жөндөмдүүлүгү менен шартталат.
Ынтызарлык инсандын оң да, терс да эмоциялык абалына (окуп үйрөнүүчү материалдык жаңылыгы жана кызыктуулугу, мугалимдин жагымдуу иш-аракети, мактоого татыктуу болгусу келүү, терс баа, жаза алып калуудан кооптонуу, мугалимден коркуу, класста келеке болгусу келбөө ж. у. с.), билим алуунун манилүүлүгүнө түшүнүүсүнө (бул же тигил билимдин, билгичтиктин жана көндүмдүн дүйнө таанымдык, социалдык, практикалык маанисин аңдап-билүү, окуу сабактын болочок турмушу менен байланыштыруу, өзүнүн парзын, жоопкерчилигин сезүү ж. у. с.), таанып билүү процесинин өзүнөн канааттануу алуу (билимге болгон кызыгуусу, ышкылуулук, өзүнүн маданий деңгээлин көтөрүүгө умтулуу, окуу-таанымдык тапшырмаларды аткаруу жараянын өзүнө кызыккандык ж. у. с.) байланыштуу.
Натыйжаларды талдап баалоо, б. а. иш-аракеттин натыйжаларын анализдөө, баалоо инсанга өзүнүн күчтүү жана чабал жактарын аныктоого жана тиешелүү чечим кабыл алууга мүмкүндүк берет.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Жер оодаруу чеги
Жер оодаруу чеги – КР аймагына жер оодаруу жүрүшүн жөнгө салуу максатында, КР Өкмөтүнүн токтому менен жыл сайын белгилене турган келгиндер санынын чеги.
Сок
Сок — "Манас" эпосунда топоним. Алооке Манасты конокко чакырып, ажайыпканасында багылган арстан, ажыдаар жана башкалар жырткыч жаныбарларына кийирип жок кылууну ойлойт. Барган адамды оп тартып коюучу Алоокенин ажыдаарын Манас баатыр желкеден алып сыртка сүйрөп чыгарат. Ажыдаардын сойлоп барып токтогон жери эпосто мындайча чечмеленет:
Сойлогон жери коо болду,
Барганы Соктун тоо болду,
Тоого барып жоголду,
Ажыдаар сокту деп
Сок атагы шо болду (Сагымбай Орозбаков, 2. 192).
Ажыдаар сойлогон жерин коо кылып С. тоосуна барып жашынат (Сагымбай Орозбаков, 2. 192). Географиялык реалияда Алай кырка тоосунун бөлүгүнөн орун алып Сок атыккан тоо, өрөөн, өзөн.
Жаңы-Жер (Кадамжай району)
Калкы
Калкы - 3 028 киши.
Шеньга (Юга куймасы)
Шеньга (Шонга) — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Түштүк дарыясынын сол жээгинен 162 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 35 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Түндүк хальмахера тилдери
Род категориялуу. Молукка аралдарындагы башка тилдерден австронез тил уясына кирбегендиги менен айырмаланат. Түндүк хальмера тилдеринин теги тактала элек. Папуас тилдеринин батыш тобу менен алыс тектеш тилдерден болушу мүмкүн. Түндүк хальмера тилдерин азыр жазмасыз. Бирок 17-19-кылымдарда тернатан тилинде араб алфавити менен жазылган адабияты болгон.
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Калльмюнц
Калльмюнц ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Регенсбург районуна карайт. Төмөнкү Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 2829 киши (2006-ж.). Аянты – 43.19 км2.
<br style="clear: left" />
Ван-дер-ваальс теңдемеси
Ван-дер-ваальс теңдемеси - реалдык газдын биринчи абал теңдемелеринин бири. 1873-жылы Ваальс сунуш кылган. V-көлөмгө жанар басымга ээ, Т температурадагы бир моль реалдык газдын абал тендемеси төмөнкүдөй: (р+а/Ү2)(Үb)=RT, мында R универсалдык газ турактуулугу, а жана b турактуу чоңдуктар, b өлчөмдөгү газдын молекулаларынын ээлеген көлөмдөрүнүн суммасына барабар чоңдук. а/V2 молекулалардын өзара тартышуулары менен шартталган газдын ички басымы. Бул басым когезиялык (байланышкан, чиркелишкен) деп да аталатынча Ички молекулярдык басымдын (а/V2) сан мааниси заттын агрегаттык абалына көз каранды Ван-дер-ваальс теңдемеси жогорку температурада жана төмөнкү басымда реалдык газдын касиеттерин сандык жактан болжолдуу, ал эми жогорку басымдагы газды, газдын суюктукка өтүшүн жана кризис абалды сапаттык жактан мүнөздөйт. Температуранын жогорулашы жана басымдын азайышы менен Ван-дер-ваальс теңдемеси пдеалдык газ абал теңдемесине өтөт.
Жер пайдалануучу
Жер пайдалануучу – жер участогун пайдалануу укугу мөөнөтсүз (мөөнөтү көрсөтүлбөстөн) же мөөнөттүү (убактылуу) берилген, өткөрүлүп берилген адам.
Санжыра радиосу
Санжыра радиосу – Кыргыз Pеспубликасынын баардык аймагын камтыгыган, маалыматтык- музыкалык радио. Кыргыз элинин нарк-насилин, тарых таржымалын, салт-санаасын, эң башкысы - мекенчилдик сезимдерди ойготкон радио 2011-жылдын 31-августунда обого биринчи жолу чыккан. Негизинен Улуу "Манас" эпосу баштаган кичи эпосторго, салттуу музыка, жаңылыктарга басым жасалат.
Санжыра радиосунун жыштыктары
Баткен 105.3 Нарын 96.9 Талас 104.4 Кара-Буура 105.3 Ысык-Көлдун тескейи 98.00 Ысык-Көлдун кунгөйу 107.9 Ош 105.6 Жалал-Абад 99.7 '''Бишкек 103.3
Шилтемелер
https://www.facebook.com/SanjyraRadiosu
Баалоо уюму
Баалоо уюму – белгиленген тартипте каттоодон өтүп, карамагында белгиленген тартиптеги атайын сынактан өткөн 1 баалоочудан кем эмес кызматкери бар юридикалык жак. Ошол эле учурда, баалоочу сыяктуу эле баалоо уюму да бычылган баанын аныктыгы менен негиздүүлүгүнө толук жоопкерчилик тартат.
Базилев (Карайыдель району, Башкыртстан)
Базилев — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Байкибашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 52 киши. Почта индекси — 452382, ОКАТО коду — 80234812003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ыргактык бөлүнүүлөр
Ыргактык бөлүнүүлөр - ноталык бирдиктердин тең үлүштөргө бөлүнүшү. Алар эки жарымдык нотага барабар бүтүндөн, эки чейректик нотага барабар жарымдан жана эки сегиздикке барабар чейректиктен ж. б. турушу мүмкүн. Нотанын жанындагы чекит анын өз өлчөмүнүн жарымына дагы созулуусун көрсөтөт Кээде андагы ыргактык бөлүнүүлөр эркин бөлүнүүлөр менен алмаштырылышы мүмкүн. Мис., триоль – эки үлүшкө бөлүнүүнүн ордуна үчкө, квартоль - үч же алты үлүштүн ордуна төрткө, октоль - алгы үлүштүн ордуна сегизге бөлүнөт ж. б.
Алфавит
Алфавит - тилдин жазуу системасында колдонулган бардык тамгалардын белгилүү орун тартипте берилген тизмеси.
Терминдик мааниси
Грек алфавитинин эң башкы эки тамгасынын: «альфа» (а) жана «бета (вита)» (б) аталышынан алынган.
Тарыхы
Алфавит адам баласынын эң улуу жетишкендиги болуп саналат. Ал дароо пайда боло калган жок, бир нече кылымдарды басып өтүп, бизге ушул азыркы такталган, толукталган абалында келип жетти.
Алфавит пайда болгонго чейин жазуунун ар кандай түрлөрү пайдаланылып келди. Аларга пиктографиялык (лат. pictus – сүрөттүү жана грек. grapho – жазуу), идеографиялык (грек. idea – ой, түшүнүк, grapho – жазуу), фонографиялык (грек. phone – тыбыш, grapho – жазуу) жазууларды көрсөтүүгө болот. Кыргыздар алфавиттин ар кандай түрлөрүнөн, мисалы, араб (1923–1927), латын (1927–1940), орус (1941–жылдан бери) пайдаланып келишкен.
Жаңы кыргыз алфавити
Жаңы кыргыз алфавитине орус алфавитиндеги 33 тамга толук кабыл алынган жана кошумча кыргыз тилинин тыбыштык өзгөчөлүгүнө ылайык ө, ү, ң тамгалары киргизилген.
Азыркы кыргыз алфавити 36 тамгадан турат: а, б, в, г, д, е, ё, ж, з, и, й, к, л, м, н, ң, о, ө, п, р, с, т, у, ү, ф, х, ц, ч, ш, щ, ь, ы, ъ, э, ю, я.
Булак:
Итатка (дарыя)
Итатка — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Красная Курья дарыясынын сол жээгинен 14 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 64 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское ([[Томск облусу)|Зырянское]] айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Солон
Солон, солоон — "Манас" эпосундагы этноним. "Манас" эпосунун көпчүлүк варианттарында кытайга караштуу эл катары берилет жана кыргыздын эпикалык душманы катарында сүрөттөлөт. С. этноними тарыхта тунгус элинин тутумунда "жогору жактын жашоочусу" катары түшүндүрүлөт. 13-кылымдагы кытай маалыматтары боюнча С. тобу түндүк Манжурияда жашаган, "Мажму ат-таварихте" мындайча маалымат айтылат: "Жолой жеңилгенден кийин Манасты ууландырууну чечти жана ушул максатта чыккынчы Тувайды Манаска жиберет, ага кызын берип, калмактын солон-шивесинин башчылыгына шайлайт", Солон, шибээ уруулары кара кытайлардын курамында болуп, бир бөлүгү 11-кылымда эле Орто Азияга келишкен. 18-кылымдын 2-жарымында Цин империясы тарабынан айрым бөлүктөрү кулжа аймагына согуштук күч катары көчүрүлүп келинген.
Нарын чөлкөмүнүн түндүк бөлүгүндөгү көл, тоо, өрөөн.
Вандом колоннасы
Вандом колоннасы ― Парижде Вандом аянтында (бийиктиги 43,5 м) Наполеон Iнин жеңиштерининин урматына 1806-10-жылы тургузулган (архитекторлор Ж. Гондуэн жана Ж. Б. Лепер) колонна. Барельефтер менен кооздолуп (француздар 1805-жылы Аустерлпц салгылашуусунда колго түшүргөн 1250 замбпректпн колосунан куюлган), Наполеондук армиянын кармашуудагы эрдиктерин чагылдырган сүрөттөр түшүрүлгөн. Вандом колоннасынын үстүнө коюлган Наполеондун статуясы 1814-жылы рестраврация учурунда алынган жана 1863-жылы экинчи империянын тушунда кайрадан коюлган. Вандом колоннасы милитаризмдин символу катары каралып, Париж коммунасынын декрети боюнча 1871-жылы кыйратылган. 1875-жылы калыбына келтирилген.
Байкоо
Байкоо жөнөкөй жана татаал, түздөн-түз жана эксперимент менен улашып, кайсы бир каражаттар аркылуу болушу мүмкүн. Бирок эксперименттен айырмаланып, Байкоо процессинде субъект объектиге өктөм таасир этпейт. Мунун өзү айрым учурда (психологиялык, социалдык, ж. б.). Байкоонун кемчилиги эмес артыкчылыгы катары бааланат.
Байкоодо адамдын сезип туюу органдарынын табигый мүмкүндүгү чабалдык кылган учурларда аспаптар менен приборлорду пайдалануу мүмкүнчүлүгү бар. Бирок мындай болгондо айрым учурларда (Мисалы: микродүйнөнүн кубулуштарын кароодо) байкалуучу объектиге прибордун «козгогуч» таасирин эске алуу зарылчылыгы келип чыгат.
Нафталин сульфокислоталары
Нафталин сульфокислоталары, сульфонафталиндер — нафталинден алынган бирикмелер. Сульфотоптун (-SO3Н) нафталин циклинин кайсы көмүртек атомунда жайгашкандыгына жа-раша a ; b ал эми циклдеги сульфотоптун санына жараша моно- жана дисульфок-талар деп бөлүнүшөт. a ж-а b-Н, балкып эрүү t 124-125 жана 90°С сууда, спиртте, эфирде минералдык к-таларда жакшы эришет. Нафталинди Н2SО4 менен сульфирлөө реакциясынан алынат. a абалына сульфирлөө реакциясынын ылдамдыгы b-абалына сульфирлөөдөн жогору. 40-60°С Н. аралашмасында, 160°С-165°С b-формасына тез изомерленүүчү a- формасы көбүрөөк болот. Нафтолду жана анын бирикмелерйн, 1-нафтиламин -5- жана 1-нафтил-амин -8-сульфок-таны өндүрүүдө колдо-нулат. Нафталин моносульфок-талар техникалык мааниси жогору. 1,5-, 2,6- жана 2,7-нафталиндисульфок-талар практикалык мааниси бар. 1,5-Н. балкып эрүү t 240-245°С, сууда эрийт 65% олеум менен 40°С нафталинди сульфирлөөдөн кийин NаС1 таасир этип, Nа тузу түрүндө бөлүп алы-нат. 2,6 жана 2,7-Н. — 160-180°С 100% Н2SО4 менен сульфирлөөдөн кийин К тузуна айландырылат да, алардын ар кандай эригичтүүлүгүнүн (2,6 - изомери NaСl эритмесинде эрибейт) негизинде бири-биринен чыпкалоо менен бөлүнөт. 1,5-Н. \-нафтол-5-, ал эми 2,6 жана -2,7-Н. — тиешелүү окси бирикмелерди алууда колдонулат.
Демаркация
Демаркация (фр. dtmarcation – чек коюу, ажыратуу) – чектеш мамлекеттердин ортосундагы келишимдин негизинде мамлекеттик чек араларды аныктоо жана өзгөчө чек ара белгилери менен белгилөө. Демаркация иштерин жүргүзүүдө 1:50 000 же ири масштабдагы, калк сейрек жайгашкан бөлүктөрүндө орто масштабдагы карталар колдонулат. Демаркациялык карталарда чек ара сызыгынын орду тагыраак берилип, чек ара чекити менен бирге чек ара белгилери, мамылардын орду, ошондой эле алардын геодезиялык ыкмалар аркылуу байланыштырылып койгон жер бетиндеги туруктуу объектилеринин орду да көрсөтүлөт. Туруктуу объектилер катары тоо чокулары, геодезиялык белгилер, координаталары так аныкталган жерлер кабыл алынат. Кийинки мезгилдерде демаркациялык документтерге карталар менен бирге чек ара тилкесинин аэрокосмостук сүрөтү да тиркелүүдө.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Мифологиялык багыт
Мифологиялык багыт (школа) – 19-кылымда Батыш Европа менен Россия адабият таануусунда, фольклористикасында пайда болуп, элдик чыгармачылыктын келип чыгышын мифтерге жана динге байланыштырып караган агым. Элдик эпостор кудайлар жөнүндөгү мифтерден келип чыккан дешет. Аны негиздешкендер германиялык бир туугандар Вильгельм жана Якоб Гриммдер. Россияда бул багыттын тарапкерлери Ф. И. Буслаев, А. И. Афанасьев, А. А. Потебиялар болушкан, алардын далилдери, көз караштары бтр жактуу болгон.
Адабият:
Шериев Ж., Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
Жер ресурстары
Жер ресурстары – чарбада туруктуу пайдаланылган же пайдаланууга жарактуу, табигый- тарыхый түптөлүшү боюнча өзгөчөлөнгөн жерлер; кийинки аныктамасы: эл чарба тармактарында пайдаланылуудагы же пайдаланууга боло турган жерлер. Жер ресурстарынын төмөнкү түрлөрү бар: айдоо аянттары; айыл чарбага жарактуу жерлердин бүт ресурстары (айдоо, жайыт, чабынды жана башка); аймактык ресурстар.
Баалоочу
Баалоочу – баалоо ишмердүүлүгүн жүргүзүү үчүн зарыл болгон адистикке ээ, даярдыгы, тажрыйбасы жетиштүү, укугу бар юридикалык же жеке жак.
Чангыль-Кы дарыясы (Ватылька куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Топонимика
Колдонулган адабияттар
Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Ыргактык
Ыргактык (грек. rhythmikos -ыргактуу, кезектүү) – 1. Ыргак теориясы. 2. Ыргак өзгөчөлүктөрүнүн белгилүү бир багыты. Ал улутка мүнөздүү чыгармачыл багыт ж. б. менен шартталат. 3. Ыргак сезимин арттырууга, өнүктүрүүгө багытталган атайын көнүгүүлөр.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Эрбендорф
Эрбендорф - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Тиршенройт (район)|Тиршенройт районуна карайт. Жогорку Пфальц административдик округуна тиешелүү. Калкы –  5257  киши (2010-ж.). Аянты – 67.55 км2.
Демаркация чеги
Демаркация чеги – 1) согуш ишинде – согушкан мамлекеттер тынчтык келишим же макулдашуу жолу менен туруктуу чек ара коюуну чечкенге чейинки убактылуу элдешүү учурундагы алардын аскерлерин бөлүп туруучу чек; 2) жеңилген мамлекеттин аймагындагы басып алынган жерге салынган чек; 3) коңшу мамлекеттер талашкан аймакка убактылуу коюлган чек. Демаркация чеги согушкандардын ортосунда өзгөчө макулдашуу менен аныкталып, чектеш мамлекеттердин аралаш комиссиясы белгилейт. 4) медицинада – денедеги же организмдеги кабылдап кеткен жерди таза ткандан бөлүп турган, гранулдашкан ткань тилкеси.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Керимжанова Бүбү
Керимжанова Бүбү (1920, Ак-Суу району, Бөрү-Баш айылы) — кыргыз совет адабиятчысы. сынчы.
Кыргыз ССР Илимдер акдемиясынын корреспондент-мүчөсү (1954), 1941-ж. КМПИнин тил жана адабият факультетин бүткөн. 1947— 50-ж. Кыргыз республикасынын Илимдер акдемиясынын Тил жана адабият институтунда илимий кызматкер, 1950жылдан «Манас» секторунун башчысы. К. кыргыз жазуучуларынын чыгармачылыгы, кыргыз адабиятынын өсүш тарыхы, көркөм табияты боюнча көптөгөн макалалардын, эмгектердин автору. «Манас» эпосун басмага даярдоодо жана изилдөөдө да эмгек сиңирген. «Семетей жана Сейтек» (1961) деген эмгеги кыргыз жана орус тилдеринде жарык көргөн. «Семетей» эпосунун курама варианттарына кириш сөз жазган. К. Эмгек Кызыл Туу, «Ардак, Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Казнаковка (Туймазин району, Башкыртстан)
Казнаковка — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Татар-Улкан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 58 киши. Почта индекси — 452767, ОКАТО коду — 80251865005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Фатеев, Сергей Валентинович
Фатеев, Сергей Валентинович (1963, Бишкек ш. 2003) – психология илиминин доктору (1998), и. о. профессор (1999). Новосибирск мамлекеттик пединститутунун физика-математика факультетин (1985) бүтүргөн.
Фатеев мектепте мугалим, институтта ага окутуучу, унниверситете кафедра башчысы ж. б. жооптуу кызматтарда иштеген. Фатеев элестин психологиялык табияты жана анын иш-аракетинин жыйынтыгын камсыз кылуудагы ролун изилдеп, максатка карай багытталып уюштурулган элес, окуу иш-аракеттин субъектисинин энергия сарптоосун үнөмдөй тургандыгын экспериментте далилдеген. Ошондой эле активдүү, пассивдүү элестин адамдын иш-аракеттеги мотивдерди, мотивацияларды аңдоосундагы ролун аныктаган.
Фатеевтин изилдөөсүнүн практикалык мааниси – окууда жана чыгармачылык иш-аракеттерде алардын жыйынтыгын туура баалай билүүгө жол тапкандыгында. Фатеев 60тан ашык илимий эмгек жазган. Алардын ичинде 3 монография, 1 окуу куралы бар. Фатеевтин жетекчилиги менен 3 кандидаттык диссертация корголгон.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Ахмед Йүгнеки
Ахмед Йүгнеки, Йүгнеки Адиб Ахмед ибн Махмуд (12-кылымдын аягы, Түркстандын чет жакасында - 13-кылымдын башы, ошол эле жерде) акын, ойчул. Йүгнаки шаарында туулуп (Самарканга жакын) өскөн. Тубаса көзү азиз бала жаштайынан илим-билимге умтулуп, түрк тилдери менен араб тилин жакшы өздөштүргөн, ошондуктан ал «Адиб Ахмед» деген атка ээ болгон. Шарият эрежелерин изилдеп-таанып, билимин тереңдеткен. Ахмед Йүгнекинин өмүр жолу жөнүндө так маалымат жок. Ислам баалуулуктарына негизделген майда ырлары «Акыйкат сыйы» аттуу дидактикалык ырлар жыйнагына топтолгон. «Акыйкат сыйы» мазмуну жагынан Абу Наср ал-Фараби, Махмуд Кашгари, Ж. Баласагуни, Кожо Ахмет Яссавинин эмгектери менен катар 913-кылымдын аралыгындагы түрк дүйнөсүнүн рухий казынасына айланган. Бул поэманын 14-15-кылымда жазылган үч түрдүү көчүрмөсүнөн үч түрдүү үзүндүлөр азыр Стамбулдагы Айя-София (ЫйыкСофия) китепканасында, Берлин китепканасында сакталып турат. Стамбулдагы араб жазуусу менен көчүрүлгөн нускасы прозалык, поэтикалык котормосу менен казак тилинде 1985-жылы Алматыда «Илим» басмасында жарык көргөн. Поэмада адамдарды терс сапаттардан алыс болууга үндөө, өмүрдүн кыскалыгы, кайталанбай тургандыгы баса белгиленет.
Соорондук
Соорондук (ылакап аты Азизкан) — "Манас" эпосунун кейипкери. Кытай аскер башчы каны, Алмамбеттин атасы (Сагымбай Орозбаковдун варианты). Көпкө балалуу болбой жүргөн С. элүү төрт жашка чыкканда аялы Экзер Алмамбетти төрөйт. Мусулман бололу деген баласы Алмамбеттин тилин албай аны өлтүрмөк болот. Алмамбет качып чыгып, ал чогулткан кытай колу менен салгылашта аны артынан тааныбай өлтүрүп коё жаздайт (Сагымбай Орозбаков, 2. 231 — 232). Саякбай Каралаевдин варианты варианты боюнча "Кырк кан эли кытайда Соорондук деген кан экен" (Саякбай Каралаев, 2. 103—105). Бирок, бул вариантта С. Алмамбеттин таятасы, Алтынайдын атасы катарында сүрөттөлөт. Ошондой эле нурдан төрөлгөн Алмамбетти үч ай жашырып баккан кейипкер катары да эпосто эскерилет.
Кереметтүү түш жана аны жоруу
Кереметтүү түш жана аны жоруу — дүйнөлүк эпостордо салттык мүнөзгө ээ болгон жомоктук-фантастикалык мотив. Башка элдердин баатырдык эпосторунда К. т. ж. а. ж. мотивдери кыска, схема түрүндө баяндалса, «Манаста» ага кеңири орун берилет. Чоң кубанычты же трагедиялык окуянын болорун билдириши мүмкүн. Мисалы, Манас баатыр төрөлөрдө көргөн кереметтүү түш өзүнчө баян болуп берилет. Саякбай Каралаевдин вариантында Манастын атасы Жакып Алтайга барып эгин айдап, мал багып, кен казып ашкан бай болот. Бир чоң кайгысы баласы жоктугу. Күндөрдүн биринде ал түш көрүп, аны жорутууга элин жыйнайт, баяндайт. Түш жөн гана күнүмдүк окуя эмес, ага көп эл чогулуп кадимкидей той өткөрүлөт. «Ала-Тоо башын жайладым, Мен бир бала барчын бүркүт кармадым» (Саякбай Каралаев, 1. 45),— деп Жакып көргөн түшүн кеңири баяндайт:
Ушул түшүң чын болсо,
Ачылган көт жабылат.
Кара калмак — манжудан
Ажыратып алууга
Бизге бир арстан бала табылат! (Саякбай Каралаев, 1. 45—46).
Сагымбай Орозбаковдун вариантында кереметтүү түш жомоктук-фантастикалык мотивдер менен кеңири, көркөм сүрөттөлөт. Баласы жок Жакып зарланып, мазар кыдырып жүрөт. Жакып, анын байбичелери Чыйырды, Бакдөөлөт түш көрүшөт. Чыйырдынын түшүнө «алтымыш кулач ажыдаар», Жакыптын түшүнө бөтөнчө куш кирет:
Жерде жүргөн аяктуу
Желип чыгып кача албай (Сагымбай Орозбаков, 1. 47).
Бакдөөлөттүн түшүнө туйгун кирет. Бай Жакып көп мал союп, чоң той берип, элге түшүн баян этет. Түштү эл жоруй албай кыйналат. Акырында Байжигит жоруп, Чыйырды «Ажыдаардай айбаттуу, арыстандай кайраттуу» уул төрөрүн билдирет. Жакып жана анын байбичесинин түшү келечекте элин жоодон коргой турган ашкан баатыр баланын жарык дүйнөгө келерин символдойт. "Манас" эпосунда Манас өзү да кереметтүү түш көрөт. Түшүнө кылыч, жолборс, куш кирет. Бул кереметтүү түштү өткүр чечен Ажыбай: «Билинди айткан түшүңүз, оңолгон экен ишиңиз, оолуккан экен сизди издеп ойдогу азиз кишиңиз. Кытайдын кыйыны Соорондүктүн уулу Алмамбет кылымдан ашкан эр чыгып, өз элинен кетип, Көкчөгө келип турду деп уктум эле. Жолборс жолдош болгону ошол Алмамбет келип сага кошулат экен» — деп жоруйт. Бул эпизоддон баатырдыгы жана акылы жагынан өзүнө теңдеш эр жүрөктүү, акылман дос издеп, өзүнө барабар жолдош күтүүнү мурдатан эле самап жүргөн Манастын кубанычын көрөбүз. Ошентип, К. т. ж. а. ж. эпосто көркөм поэтикалык ыкма катары милдет аткарат. Эл тыштан басып кирген душмандардан элди-жерди коргой турган ашкан баатырдын төрөлүшүн күтөт. Манас баатыр төрөлө электе эле анын идеялдуу образын эл өзүнүн фантазиясында жараткан.
Жер салыгы
Жер салыгы – КР жер участогун пайдалануу укугу үчүн төлөнүүчү максаттуу салыктардын бири. Салык салуунун негизги объекттери (мейли айыл чарбачылык, мейли айыл чарбачылык эмес) жер участоктору болуп саналат. Менчигинин түрүнө карабастан, жерди пайдалануу укуктары атайын белгиленген үлгүдөгү документ– мамлекеттик акты, убактылуу күбөлүк жана тастыктама менен аныкталган жер пайдалануучулар Ж. с. негизги төлөөчүлөрү болуп эсептелишет. Аталган төлөөчүлөр үчүн салык салуу бирдиги гектар (1 га) айдоо жери алынган.
Мустезад
Мустезад (арабча-аралаш) – Чыгыш поэзиясындагы классикалык ыр формасы. Мустезадда көп муундуу саптар (14 жана андан ашык муундан турган) аз муундуу саптар (6 муундуу менен алмашат). Мында муун сандары 6дан 14-16га чейин болот.
Адабият:
Шериев Ж., Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
«Шырылдаң»
«Шырылдаң» - кыргыз оозеки поэзиясындагы эмгек ырларынын бири. Көчмөн мал чарбачылыгына байланыштуу келип чыккан. Анда жылкычылардын оор турмушу баяндалып, «Шырылдаң» жылкычылар ыры экендиги айтылат. Жылкычылар «Шырылдаңды» ырдап, элден азык-түлүк да жыйналышкан Ырдын бир нече варианты атчан жүрүп, үндү бийик созуп ырдоого ылайыкталган кыска кайрыктуу өзүнчө обону бар. «Шырылдаң» А. Аман-баев менен Ç. Германовдун «Айдар менен Айша» операсында пайдаланылган. Композитор Ж. Малдыбаева фортепьяно үчүн «Шырылдаң темасына пьеса» жазган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Ванкель кыймылдаткычы
Ванкель кыймылдаткычы - ротор поршендүү ичинен күйүүчү кыймылдаткыч (ИКК). Ф. Ванкель (Германия) тарабынан 1957-жылы иштелип чыккан. Ванкель кыймылдаткычынын өзгөчөлүгү бети атайын ийри (эпитрохоиде түрүндө) жасалып, цилиндрдин ичине орнотулган айлануучу үч кырдуу ротор (поршень) болот. Ротордун валы кыймылсыз шестерняга илинишкен тиштүү дөңгөлөккө бекем бириктирилген. Ротордун кырлары цилиндрдин бети боюнча сыйгаланып жылып, камерада өзүнчө өзгөрүлмөлүү көлөмдү түзөт. Натыйжада соруу, кысуу, кеңейүү жана чыгаруу сыяктуу 4 тактылуу цикл пайда болот. Күйүүчү аралашманы даярдоо, от алдыруу (шам менен), майлоо, муздатуу поршендүү ИККка окшош. Мындай конструкция 4 тактылуу циклди атайын газ бөлүштүргүч механизми жок аткарууга мүмкүндүк берет. Практпка 3 кырдуу роторлуу Ванкель кыймылдаткычы колдонулууда. Ванкель кыймылдаткычынын массасы жана өлчөмү о. эле кубаттуулуктагы кадпмкп ИККга караганда 2—3 эсе аз болот. Кемчилиги — камераны жылчыксыз кылуу татаал жана пштөө мөөнөтү аз. Мындай кыймылдаткычтар Германия, Япония жана АКШ сыяктуу мамлекеттерде сериялык түрдө чыгарылат.
Баалуу кагаз
Баалуу кагаз – мүлктүк укуктун милдеттүү реквизиттерин жана белгиленген тариздеринин сакталуусун күбөлөөчү документ, же мыйзамда аныкталган укукту бышыктоонун башка ыкмасы. Баалуу кагазды өткөрүп берүү менен ал күбөлөндүргөн баардык укуктардын жыйындысы да өткөрүлүп берилет.
Керме-Өтөк
Керме-Өтөк — топоним. Манастын бала чагында алтайлык калмактар менен болгон согушунда эскерилет:
Керме-Өтөктү кан кылып,
Өлтүргөнүн сан кылып.
Керменин Кара-Белине
Кирип кетип баратыр,
Сазайларын калмактын
Берип кетип баратыр (Сагымбай Орозбаков, 1. 165).
Хабиб Нурмагомедов
Хаби́б Абдулмана́пович Нурмагоме́дов (ХIабиб Нурмухlамадов) — 1988-жылы 20-сентябрда Орусия Федерациясындагы Дагестан Республикасынын Сильди айылында туулган. Орусиянын "ММА" балбаны, UFCге жеңил салмак боюнча катышат.2017-жылдын декабрь айына карата, UFC рейтингинде расмий түрдө экинчи сызыкты ээлейт. Улуту-"Авар"
Өмүр баяны
Хабиб 1988-жылы 20-сентябрда Орусия Федерациясындагы Дагестан Республикасынын Сильди айылында туулган. Улуту — авар. Атасы Абдулманап Нурмагомедов эркин күрөш жана самбо боюнча Украинанын чемпиону. Атасынын агасы күжүрмөн самбо боюнча дүйнө чемпиону. Таякеси эркин күрөш боюнча спорт чебери. Хабиб иниси менен беш жашынан тарта атасынын колунда машыга баштаган. 2013-жылы үйлөнгөн.
UFCге келүү баяны
2001-жылы Хабибдин үй-бүлөсү Махачкалага көчүп келет. Атасы ал кезде күжүрмөн самбо боюнча да машыктыруучу болуп калган. Ошол кезде Хабибдин балбан катары килем үстөндө гана жүрө бербестен, ММАге да кызыгуусу арта баштайт. 2005-жылы спорттун самбо жана дзюдо түрлөрү менен машыккан.
2012-жылы дүйнөдөгү беделдүү делген америкалык UFC уюмунда тушоосун кесип, биринчи беттешинде эле атаандашын жеңип алган.
2014-жылы UFC уюмунун турниринде америкалык мушкер Тони Фергюсон менен беттеш пландаштырылып, бирок Хабиб тизесинен жаракат алганына байланыштуу мушкерлер октаганондо жолукпай калган. Кийинки жылы да спортто жолу болбой, кабыргасынан жаракат алып, тыным алуусу созулуп кеткен.
2016-жылы кайрадан Тони Фергюсон менен беттеш пландаштырылып, бирок бул жолу атаандашынын жаракатына байланыштуу ой ишке ашпай калган
2017-жылы дагы бир жолу Тони Фергюсон менен беттеш пландаштырылып, бирок кайрадан Хабибдин ден соолугуна байланыштуу октагонго чыкпай калышкан. Орусиянын командасы мушкер салмак кууйм деп машыгууну ашыкча өткөргөндүгү үчүн саламаттыгы начарлады деп билдирген. Хабиб жылдын аягында UFC уюмунун алкагында бразилиялык Эдсон Барбозаны калыстардын чечими менен жеңип алган.
2018-жылы 7-апрелде кайрадан UFC уюмунун учурдагы чемпиону Тони Фергюсон менен беттеш пландаштырылган.
Титулдары жана жетишкендиктери
2005-2008 жылдары уруш түрүндөгү самбо боюнча Россиянын жана дүйнөнүн эки жолку чемпиону, панкратион боюнча Атриум Кубогунун жеңүүчүсү аталып, ММА боюнча алгачкы жолу профессионалдар арасында CSFU: Champions League турниринде утушка ээ болгон. NAGA Grappling боюнча дүйнө чемпиону аталып, M-1 Global уюмунда бир нече беттеш өткөргөн.
Дүйнөлүк Sherdogg порталынын маалыматы боюнча 25 жолу профессоналдуу беттеште утуп, бир дагы ирет утулуп же тең чыгып көргөн эмес. 25 беттештин тогузун атактуу делген UFC уюмунда өткөргөн.
2016 — "EAGLES MMA" спорттук клубун негиздеген. Анын спорттогу каймана аты да Eagle (Бүркүт)
Жеке жашоосу
Хабиб ислам динин бекем кармангандыктан, жеке жашоосу тууралуу кеп кыла бербейт. Үлпөт тою болгондо жубайынын бетин ак паранжа менен жаап көрсөткөн эмес. Азыр да жубайы, бала-чакасы коомчулуктан оолак. 2015-жылы кыздуу, 2017-жылы уулдуу болгон. Хабиб Америкада машыгат, бирок үй-бүлөсү дайыма Россияда болот. Бул тууралуу "жубайым менен бир жактарга эс алууга чыгышым мүмкүн. Бирок ал мага машыгуу учурунда тоскоол болот. Негизи эле беттешке даярданууда аял ашыктык кылат… Ийгиликке жетем десең, оюңдун баары бир гана спортто болушу керек. А жубайым мен үчүн дуба кылып үйдө отурат" деп айтканы бар.
Социалдык тармактарда
Анын Instagram баракчасына жазылгандардын саны 3 миллиондон ашат. Күйөрмандарынынын басымдуу бөлүгү спортко ышкыбоз балдар жана алардын ата-энелери. Баракчасына спортко байланыштуу жаңылыктары, машыгуулары менен бөлүшүп турат.
Абдыкерим Беки уулу
Абдыкерим Беки уулу (1880, Жалал-Абад облусу, Базар-Коргон району, Сейдикум айылы өлгөн жылы белгисиз) манасчы. «Манас» айтууну атасынан үйрөнгөн. Жаш кезинде аш-тойлордо, кыз оюндарында жамактатып ыр чыгарып, элдик жөө жомокторду да айта коюп жүргөн. Абдыкеримдин айтуусунда «Манастын Кыз Сайкалды алышы» эпизоду жазып алынган. Окуяда Манас кырк чоросу менен аттанып, Кыз Сайкалды алууга жөнөйт. Манастын келгенин сыйкырында билген Сайкал жөн коёт да, кези келсе кырк чоросунан ажыратып, өзүн экинчи бастырып келгис кыламын деп камынып калат. Манасчынын айтуусунда Кыз Сайкал кайыптан жаралган деп эскерилет. Ал Манастын айтканына көнбөйт жана жеңилбейт. Манас кайрылып элине кетет. Экинчи жолу барганда Кыз Сайкал сайышка чыкпастан, Манастын алдына Тайбуурул тулпарын тартуулап, бир түнөтөт да, мен тиги дүйнөлүк жарың болом, бул дүйнөлүк жарың Каныкей деп узатат. Абдыкеримден жазып алынган бул эпизод КРнын УИАнын Колжазмалар фондунда сакталып турат.
Арбак
Арбак – адам өлгөндө анын жаны денесинен бөлүнүп, тигил дүйнөдө жашоосун улантат деген анимисттик идеянын исламда өзгөртүлүп алынышы. Кыргыздар өлгөн ата-бабаларынын арбактарынан колдоо жана жардам алууга умтулушуп, алардын арбактары артында калган укум-тукумдарынын бейкут жашоосуна жардам бере алат деп ишенишкен. Арбактардын көңүлүн алууга, аларды таарынтпоого аракеттенишкен. Арбакка арнап адам өлгөндө кара ашын, үчүлүгүн, жетилигин, кыркын, ашын өткөрүшкөн, убагында жыт чыгарып, куран окушкан. Кээде өлгөн киши менен кошо курал-жарактарын, күндө колдонуп жүрүүчү буюмдарын коюшкан, бейит башына барганда тамак-аш калтырышкан. Кыргыздарда арбакка сыйынуу ислам динине чейин орун алып, уруулук-патриархалдык мамилелер күч алып турганда айрыкча таасирдүү болгон.
Адабият
Кыргыз тарыхы.Энциклопедия. Бишкек, 2003 “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А. Асанов, жооптуу ред. А. А Асанканов” Ред. кеңеш: Ө.Ж Осмонов (төрага), Т.Н Өмүрбеков (жооптуу катчысы), А.Жуманалиев ж.б.”
Парма Хэйтс (Огайо)
Парма Хэйтс (Огайо) (Parma Heights) — Огайо штатынын Cuyahoga округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 20718 киши. Болжолдуу аянты - 10.9 км². FIPS коду — 39-61028.
Каримова
Каримова — Түрк элдеринин фамилиясындагы аялдарга айтылган формасы. Белгилүү инсандар:
Жер укугу
Жер укугу – жер байлыктарын башкаруу жана пайдалануу, ээлик кылуу боюнча мамилелерди теске салуучу, ошондой эле аларды коргоо жана туура пайдалануу боюнча топтолгу укуктар тармагы. Жарандык укук ченемдери Ж. у-нун негизин түзөт; анда ошондой эле административдик жана экологиялык укуктардын ченемдери маанилүү роль ойнойт.
Орфография
Булактар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Шэн
Шэн, шен - кытайдын орган түспөл үйлөмө музыкалык аспабы. Кесе сымал дишке түрдүү узундуктагы 17 бамбук түтүкчөлөр орнотулат. Добуш алуу үчүн идиштин каптал жагына мүштөк орнотулат. Шэнден бөлөк-бөлөк добуштардан тышкары кварта, квинталык үндөштүктөрдү да алууга болот. Өлчөмдөрү түрдүү (400-800тт). Аспаптар тобунда гана жекече ойнолуучу Шэн биздин эрага чейинки11-12-кылымдан бери белгилүү.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Нускалуу ырлар
Нускалуу ырлар – негизинен ыйманга, адеп-ахлакка чакырган чыгармалар. Мисалы,санат-насыят, терме, философиялык маани-мазмундагы ырлар.
Тайгаккечүү
Тайгаккечүү – Чүй дарыясынын ортоңку агымындагы белгилүү кечүү. Кемин районунун аймагындагы, Тайгакташтан төмөн, Желаргы өрөөнүнүн тушундагы суунун жайылып аккан тайыз жери. Тайгаккөпүрө салынганга чейин Чүйдүн бир өйүзүнөн экинчи өйүзүнө өтүү үчүн ыңгайлуу өткөөл болгон. 1856-жылы П. П. Семёнов баштаган орус отряды дарыяны ушул жерден кечип өткөндүгү божомолдонот.
Абылгазы Жумабай уулу
Абылгазы Жумабай уулу (Кочкор району, Кочкор айылы, туулган, өлгөн жылдары белгисиз) - манасчы. А-дан «Манас» эпосунан үзүндү жазып алынган. Анда Манастын алгачкы эрдиктери ыр түрүндө баяндалат.
Керме-Саз
Ая-Көздүн Керме-Саз,
Капталың Кара-Кум болсун,
Кабардашып жоо келсе
Жердээр жериң бу болсун (Сагымбай Орозбаков, 1. 229),— деп башка жер-суу аттары менен кошо эскерилет.
Нафтолдор
Нафтолдор, оксинафталиндер — нафталинден алынган бирикмелер, жалпы формуласы: С10Н8-n(ОН)n. ОН-тобунун нафталин циклинде кайсы көмүртек атомунда жайгашкандыгына жараша a-, b-Н. деп бөлүнөт жана бири-биринен физ. касиеттери менен айырмаланышат. a-нафтол — саргыч түстөгү кристалл. Балкып эрүү 196, ГС, кайноо 1288°С. Спирт, эфир, бензол, хлороформ, ацетон, щелочтуу эритмесинде жакшы, ал эми сууда начар эрийт. a-нафтиламин-ди гидролиздөө реакциясынан, тетралинди тетралонго чейин окистендирип, андан ары дегидрирлөө реакциясынан алынат. Нафтолсульфок-таны, галогендүү жана нитронафтолду, азобоёктор синтездөөдө колдонулат. b-нафтол балкып эрүү 1122°С, кайноо 1295°С болгон кристаллдык зат. Спирт, эфир, бензол, хлороформ, ацетондо жакшы эрийт, сууда эрибейт. р-нафталинсульфок-таны щелоч менен кошуп ысытуудан алынат. Ө. ж-да, нафтолсульфок-талар, антиоксиданттар өндүрүүдө колдонулат. Терини, дем алуу органдарынын былжыр-луу чел кабыктарын, көздү дүүлүктүрөт. Ошондуктан, имараттагы конц. 0,1 мг/м3 ашпоо керек.
Агглютинация
Агглютинация (медицина) — бактериялардын, кан клетка элементтеринин (эритроцит ж. б.) бири бирине жабышып чөгүшү. Агглютинация жугуштуу оору менен ооругандардын, иммундалган адамдын жана жаныбарлардын канында болуучу антителонун өзгөчө заты — агглюТининдин таасири астында жүрөт. Агглюцинация реакциясы электролиттердин (хлордуу натрий ж. б. туздар) катышуусунда гана өтөт. Агглюцинация кан топторун, микробдордун түрүн жана тибин аныктоодо, жугуштуу оорулардын серодиагностикасында кеңири колдонулат.