cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
«Кет-бука»
«Кет-бука» — эл арасына кеңири тараган классикалык күү. Анын чыгышы жөнүндө ар кандай (биринде Кет-Бука кан, экинчисинде Чыңгыз-хандын кол башчыларынын бири же жөн эле комузчу болгон деп айтылат) уламыштар бар. Көпчүлүк учурда Кет-Бука комузчу Айкан канга жалгыз уулу аң уулап жүрүп, кокусунан жолборстон мерт болгонун күү аркылуу угузган деп айтылат. Күүдө терең кайгы баяндалат. Күү залкар комузчу Карамолдонун аткаруусунда жазылып алынган. Мындан башка да варианттары бар. Бул күү казактарда «Аксак кулан» деген ат менен домбрада чертилет.
Бурчтук өлчөөлөр
Бурчтук өлчөөлөр – машина тетиктеринин, курулуштардын жана башканын бурч өлчөмүн ченөө. Бурчтар тикеден-тике же кыйыр ыкма аркылуу жаа чени менен өлчөнөт. Байланышы бар бурчтарды ченөө аркылуу изилденүүчү бурчту эсептеп чыгууда кыйыр ыкма колдонулат. Мис, үч бурчтуктун эки бурчун ченөө аркылуу үчүнчүсүн аныктоо. Машина тетиктеринин бурчтары бурч ченегич (угломер) менен ченелет (тикеден-тике ченөө). Геодезияда, астрономияда бурчтар атайын аспаптардын (теодолит, универсал аспап, меридиан тегереги ж. б. ) жардамы менен ченелет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Бруквилл (Огайо)
Бруквилл (Огайо) (Brookville) — Огайо штатынын Montgomery округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 5289 киши. Болжолдуу аянты - 8.7 км². FIPS коду — 39-09358.
Жазма далил
Жазма далил – иш жагдайы тууралуу маалымат камтылган, иш үчүн кандайдыр бир мааниге ээ болгон, анын ичинде анын тууралыгын аныктоого мүмкүндүк берчү факсимилдик же электрондук же дагы башка байланыш каражаттары аркылуу алынган актылар, документтер, келишимдер, маалымдамалар, иш каттары, жеке мүнөздөгү каттар жазма далил болуп саналат.
Четинди бериллий кени
Четинди бериллий кени Талас облусунун Бакай-Ата районунда, Бакай-Ата кыштагынан 50  км түштүк- чыгышта, Талас Ала-Тоосунун орто бөлүгүнүн түндүк капталында, Ташты, Сарымсак жана Четин сууларынын аралыгындагы тоо кыркаларында, деңиз деңгээлинен 2200–2450 м бийиктикте. 1956–59-ж. издөө-чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Кен аймагын Узунташ гранит массивинин төбөсүндө жаткан жогорку протерозойдун терриген тектеринин аянты 0,5 км2 болгон блогу түзөт. Тунук ачык-жашыл түстөгү берилл минералынын пайда болушу терриген тектеринин жатышына дал келген жана кесип өткөн, кварц-талаа шпаттуу, талаа шпаттуу, кварц-турмалиндүү жана флюорит тарамдары менен байланышкан. Тарамдар түзгөн штокверктин аянты 58 миң м2. Бериллий кычкылынын орточо өлчөмү 0,04%тен, 0,07%ке чейин. Руданын запасы С1 категориясы боюнча 6729 миң т, С2 –7791 миң т, С1+С2–14520 миң т. Бериллий кычкылынын запасы: С1–2557 т, С2–3557 т, С1+С2 – 6114 т.
Ак-Жол (Аксы району)
Бишкек шаарынан алыстыгы - 530 км. Жакынкы аэропортко чейинки аралык - 78км. Деңиз деңгээлинен бийиктиги - 2000 м.
Мамиле категориясы
Мамиле категориясы - этишке мүнөздүү категория. Кыймыл-аракеттин субъектиси менен объектисинин ортосундагы мамиле, б.а. сүйлөмдө ээлик милдет аткарган сөздүн же кыймыл-аракеттин чыныгы аткаруучусунун субъект же объект экендигин аныктоочу мамиле. Ал катнаш атайын морфемалар менен берилет жана алар этиштин этиштин составында колдонуп, ал билдирген (туюндурган) кыймыл-аракетке канчалык катнашы бар экендигин көрсөтөт. Кыргыз тилинде этиштин беш мамиле формасы бар: негизги мамиле этиштик уңгу менен бирдей болот да, кыймыл-аракетти грамматикалык ээ аткарат.
Өздүк мамиленин формасы н, -ын; туюк мамиленин формасы -л, - ыл; айрым учурларда -н, -ын; кош мамиленин формасы -ыш, - ш; аркылуу мамиле көп мүчө аркылуу берилет. Анын семантикасы – баяндооч билдирген кыймыл-аракет грамматикалык ээ тарабынан аткарылбастан, анын демилгеси менен башкалар аркылуу аткарылат: Алым балдарга сочинение жаздырды.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Мизидалар
Мизидалар (лат. Mysidacea) — майда рактардын бир түркүмү, буларга көзсымак мизида, калдык мизида жана ушундай сыяктуулар кирет.
Чорас
Чорас – 14–16-кылым Моголстанды мекендеген жана түрктөшүп кеткен уруу. Ойрот-калмак (Жуңгар) мифологиясында Чорас деген ат менен дербет жана жуңгар княздарынын байыркы ата-бабалары айтылат. Чоро деген аталыш «Манас» эпосунда салттуу түрдө туруктуу айтылат. Чоро – энчилүү ат катары кыргыздарда байыртадан белгилүү. Чоролор өз алдынча уруу катары 13-кылымдан эскерилет. Чорас бүгүнкү булгаачы (уруулук бирикме), тагай (геноним), кушчу, дуулат, баргы уруулары менен бирге эскерилет. Жуңгар хандыгы коомдук-саясий түзүлүшү жагынан башында хан турган негизги төрт ойрот уруусунун союзу болгон. Ар бир уруунун башчысы тайджи (да-тобцзи) деп аталчу. Чорас уруусунун чоң тайджиси уруулук бирикменин жетекчиси болуп, бир эле учурда хан деп да аталган. 14-кылымдын аягында (1399–1445) кыргыздар Угечи Кашка (Гүйлүжү, Мөңкө Темир) жетекчилиги астында ойрот-моңгол урууларына үстөмдүк кылган.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Герберт Аптекер
Герберт Аптекер (англ. Herbert Aptheker, 31 июль 1915 — 17 март 2003) – дүйнөгө таанымал америкалык тарыхчы-марксист, АКШнын коммунистик партиясынын мүчөсү, америкалык марксисттик изилдөө институтунун директору.
Аптекер Герберт буржуазиялык идеологияны, антикоммунизмди, расизмди сындоого, эркиндик жана демократия, негр элдеринин тарыхы көйгөйлөрүнө өзгөчө көңүл бурган. Буржуазиялык тарыхчылардын, философтордун, социологдордун көз караштарын сынга алуу менен Аптекер коомдун, тап күрөшүнүн өнүгүшүнүн мыйзам ченемдүүлүктөрүн, илимий изилдөөнүн методологиясынын ар түрдүү жактарын иликтеген. Ал эл аралык коопсуздук, тынчтык, демократия жана социалдык прогресс үчүн күрөшкөн.
Mуксирун
Муксирун
Сөздүк мааниси: көбөйткөндөр, көп жасасагандар. Терминологиялык мааниси: Аз. Пайгамбардан 1000 ашык хадис риваят кылган сахабалар. Алар: 1.	[| Абу Хурайра] 5374 хадис 2.	[| Абдуллах б. Умар] 2630 хадис 3.	[| Анас б. Малик] 2286 хадис 4.	[| Айша бинти Абу Бакир] 2210 хадис 5.	[| Абдуллах б. Аббас]1660 хадис 6.	[| Жабир б. Абдиллах] 1540 хадис 7.	[| Абу Саид ал-Худри] 1170 хадис
Радыш
Радыш — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичменьга дарыясынын оң жээгинен 55 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Mуксирун
Колдонулган адабияттар
"Кикаяту Сахаба"
Интернеттеги шилтемелер
1.	http://hadis.ihya.org/hadis-sozlugu/muksirun.html 2.	Hatîbu’l-Bağdadî Şerefu Ashâbi’l-Hadis 13,15 3.	http://www.hikmetevi.net/hadis-ve-sunneti-serifleri/muksirun-cok-hadis-rivayet-eden-sahabiler-t3959.0.html 4.	http://www.sorularlaislamiyet.com/article/1545/muksirun.html 5.	http://www.darulkitap.com/forum/index.php?topic=1185.0 6.     http://old.islam.kg/?i=sahabalar
Радыш
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Жомок башы
Жомок башы — элдик оозеки чыгармалардын башталышында айтылуучу кириш бөлүм. Жана башкалар көбүнчө жөө жомоктордо, эпостук чыгармаларда колдонулат. Жомокто: "Бар экен, жок экен, ач экен, ток экен", же "Илгери-илгери өткөн заманда" өңдүү туруктуу сүйлөмдөр болот. Жана башкалар "Манас" эпосунда өзүнчө кайырма түрдө айтылат:
Радыш
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жомок башы
Ээ-эй, байыркынын жомогу,
Баштаса келер оролу.
Эзелкинин жомогу
Эстесе келер оролу.
Жарымы төгүн, жарымы чын,
Жарандардын көөнү үчүн.
Көбү жалган, көбү чын
Көпчүлүктүн көөнү үчүн.
Күпүлдөтүп айтабыз
Көк жал Манас көөнү үчүн (Курама варианты, 1. 3).
Жана башкалар манасчы  тарабынан эл алдында эпосту айта баштаганда окуяга, чыгармага, угуучулардын көңүлүн бурдуруучу киришүүнүн милдетин аткарган. Эпосто ал ушундай озуйпасы менен толук турпатында зор манасчы лардын гана репертуарларында айтылат. Бирок айрым элге кеңири тараган "Көкөтөйдүн ашы", "Чоң казат" өңдүү окуяларда жана башкалар өзүнчө кайырма сыңары чакан-чакан көлөмдө көпчүлүк манасчылардын репертуарына мүнөздүү.
Зымырык куш
«Зымырык куш» - (ир. «симург») алп кара куш, баатырлардын колдоочусу, кереметгүү-фантастикалык жөө жомоктордогу укмуштуу куш. Абулкасым Фирдоусинин «Шахнаамасында», «Манаста», «Эр Төштүктө» зымырык куш (алп кара куш) жөнүндө кенен айтылары маалым. Адамдар айбанаттарды аң-сезимдүү деп түшүнгөн байыркы мифтик ишенимдерге байланыштуу келип чыккан мифологиялык түшүнүк. «Зымырык кушту» ар дайым адамга дос, оң образ катарында мүнөздөшкөн. Зымырык куш адам сыяктуу сүйлөө, сезүү касиеттерине ээ болору айтылат. Зарыл учурда адамга жардамга келет, аны көтөрүп учуп, каалаган жерине жеткирет жана башка Мындай фантастикалык куштар чыгыш элдеринин жомокторунда кеңири таралган. Бул уламыш аркылуу адамдар турмуштагы түрдүү кыйынчылыктарды жеңип, алыс, татаал жолду кыскартуу жөнүндөгү учкул кыялын билдиришкен. Атактуу фарси жазуучусу Аттардын «Мантыкут тайир» аттуу аңгемесинде да куштар Зымырык (Симург) кушту өздөрүнө башчы кылабыз деп издешет, бирок аны таба алышпайт. Тоголок Молдонун «Суу куштары», «Боз куштары» чыгармаларын маанилеш катары караганга болот.
Талзас (Тайдон куймасы)
Талзас — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тайдон дарыясынын сол жээгинен 21 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чопкут
Чопкут, чопкуттон – жоокер кийими. Чопкут бышык кийизден кабатталып, арасына бор, кум шыкалып тигилген. Чопкутту согушка катышкан жоокерлер, эр сайышка түшкөн баатырлар ок, найзадан сактаныш үчүн кийишкен. «Манаста» Каныкей кырк чорого жоо кийимдерин даярдаганы баяндалат. Ал кийимдер ок өтпөс, «сайса найза тешпеген, чапса кылыч кеспеген» кийимдер.
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Бальзамдар
Бальзамдар - (гр. balsamon жыттуу чайыр) өсүмдүктөн алынган органикалык бирикмелердин аралашмасы. Негизинен монотерпендүү учма бирикмелерден (эфир майларынан), чайыр жана анда эрүүчү жыпар жыттуу бирикмелерден (ванилин, бензой кислотасы жана алардын татаал эфирлери, альдегиддер, кетондор, спирттер) турат. Сууда иш жүзүндө эрибейт, органикалык эриткичте эрийт. Бальзамдар өзгөчө жыттуу, өткүр, даамы ачуу, илээшме суюктук; абада эфир майларынын бууланышына жана окистенишине жараша катууланат. Тропик жана субтропикте, чанда түндүк же мелүүн алкакта өсүүчү жыгач өсүмдүктөрдө пайда болот. Ал кадимки зат алмашуу продуктусу катары же сөңгөк жабыркаганда бөлүнүп чыгат. Негизинен кабыктын клетка аралык боштугунда, кээде жалбыракта жана жаш жыгачта чогулат. Бальзамдар канифолду, лак ж. б. даярдоо үчүн сырье; парфюмерияда, косметикада жана дары заттарды алууда колдонулат. Ийне жалбырактуу дарактардан алынат. Жасалма бальзамдар эфир майларынын спирттеги эритмеси, чөптөрдүн тундурмасы болуп эсептелет. Табигый бальзамдардын аналогу синтезделип алынган, мисалы, поливинилбутил эфири (винилин) же Шостаковский бальзамы жараатты дарылоодо пайдаланылат.
Суу Чечек
Суу Чечек — вирус козгоочу катуу кармаган оору. Көбүнчө 10 жашка чейинки балдар ооруйт; чоң кишилерде сейрек кездешет. Ооругандарда туруктуу иммунитет пайда болот. Оорулуу жөтөлгөндө, сүйлөгөндө, дем алганда козгогучту бөлүп чыгарып, жугузат. Инкубация мезгили 11ден 21 күнгө чейин (көбүнчө 14 күн). Оору башталганда эт ысыйт, денеге кызыл бүдүрлөр чыгып, алар тунук суюктукка толуп ыйлаакчага айланат, кычышат. 3—5 күндөн кийин жаңы ыйлаакча чыкпай калат, андан кийин ыйлаакчалар кургап, карттанып, 1—3 жумада түшөт. Кээде оорулуунун эти ысыбайт. Оорулуу инкубация мезгилинин акыркы күнүнөн ыйлаакча пайда болгондон 9-күнүнө чейин ооруну жугузат. Анын кабылдоосу сейрек кездешет. Ыйлаакча көздүн тунук кабыгына чыкса кератит, колкого чыкса ларингит болуусу мүмкүн. С. ч. демейде өзгөчө начар балдарда кабылдоолор (теринин ириңдүү оорулары, кулактын, ооз көңдөйүнүн былжыр челинин сезгениши, лимфаденит, өпкөнүн сезгениши жана башкалар) пайда кылат. Оорунун биринчи белгилери билинери менен врачка кайрылуу керек. Дарылоону врач жүргүзөт. Кабылдоолору болсо ооруканага жаткырып дарылоону сунуш кылат. Оорулуу баланы жакшылап багуу керек. Ыйлаакчалардын пайда болушу эт ысуу менен коштолсо, аны төшөккө жаткырып, ич кийимин бат-бат алмаштыруу, ыйлаакча болсо да баланын бетин кайнак суу же марганцовканын мала эритмесине малынган кебез менен тазалап, колун самындап жууп туруу зарыл. Кичине балдар кычышканда терини тырмап (тытып) ырбатпас үчүн тырмактарын алып, дакиден кол кап кийгизип койсо болот. Кычышууну басаңдатуу үчүн ыйлаакчаларга марганцовканын 1%түү (кочкул кызыл) же бриллиант жашылынын 1—2%түү эритмесин сыйпоо керек. Эриндерин сары май же күн караманын кайнатылган майы менен майлап, суюктукту ичирүү сунуш кылынат. Кичине балдардын оозун муздатылган чай же кайнак суу менен улам-улам суулап, мурдун таза кармоо сунуш кылынат. Оорулуу баланы абага күнүгө алып чыгып, таза, шамал тийбеген жерге жана ызы-чуудан, балдардан оолак кармоо зарыл. Баланын эти ысыбай, жаңы ыйлаакчалар пайда болбой, эскиси карттангандан кийин эшикке чыгарууга болот. Баланы туура тамактандыруу өтө маанилүү. Ал эти ысыганда тамак ичпейт, оору күчөгөндө, өзгөчө кичинекей балдар кусуп, ичи өтөт. Бул учурда ага зордоп тамак бербей, 6—12 саат тыным алдырып бат-бат суюктук берүү керек. Ал оозунун ичи ооругандан тамак иче албай кыйналса ага тамакты жылуу бойдон, суюк кылып же эзип берген оң (мисалы, жашылчадан жасалган сорпо, ботко, жашылча маңызы, кисель); кычкыл жана ачуу тамак берүүгө болбойт. Ичеги-карындын иштешин байкап, ич катса тазалоочу клизма жасоо, ичи өтсө врач келгенче тамак бербей, кайнаган суу же муздатылган чайды көп ичирүү зарыл. Оорулуу бала турган бөлмөнү желдетип, жууп, таза кармоо керек. С. ч. өтө тез жуккандыктан аны алгачкы белгилери билинер замат башка балдар менен жолук-' турбай бөлүү зарыл. Оорулуу менен жолуккан 7 жашка чейинки бала 11 күндөн 21 күнгө чейин карантинде болот.
Орозов Карамолдо
Карамолдо Орозов — 1883 жылы Ысык-Көлдүн күңгөйүндөгү Корумду деген кыштакта туулган. Интернеттеги маалымат булактары боюнча Карамолдо Орозовдун туулган күнү 17 ноябрь.
Карамолдонун өзунун ата-энесинин койгон аты Токтомамбет болгон. Атасы ошол кездеги өтө түшүнктүү прогрессчил адам болгондуктан, Токтомамбетти айылдык медресеге киргизип окутат, анда бала беш жылдай билим алып арабча жазганды үйрөнөт. Кат тааныгандыктан, арабча окуп, жаза билгендиктен ага айылдаштары Карамолдо деп жасалма ат коюп алышкан. Өмүрүнүн акырына чейин ушул ат менен таанымал болгон.
Комузду черткенди атасы Ороздон үйрөнгөн. Карамолдонун кесипкөй комузчу болуп өнүгүшүнө ошол кезде Ысык-Көлдө, Нарында аты чыгып жүргөн Чынгышбай, Бурулча, Байгабыл, Абак, Боккөтөн, Майлыбай, Кудайберген деген музыканттар менен жолугушуп, алардын комузчулук өнөрүнөн таалим алышы өбөлгө болгон. Карамолдо Орозов Октябрь революциясына чейинки турмушунда мыкты комузчулардын мелдешүүсүнө эки жолу катышкандыгы тууралуу маалымат бар. Анын биринчиси Байгабыл деген комузчу менен, экинчиси Муратаалы Күрөңкөев менен беттешүүдө өткөн. Карамолдонун жеңиши менен бүткөн бул эки музыкалык ат салышуу жаш комузчунун чыгармачылык өсүшү үчүн эң маанилүү жана чечүүчү ролду ойногон. Анысынан да жеңиштен кийин ага Муратаалы залкардын берген жолдомо сөзү менен бирге батасы чоң таалим, таасир эткен.
Карамолдо Орозов жаш кезинде эле чебер комузчу болуп таанылган. 1928 жылы кыргыз эл музыкасын нотага түшүрүү үчүн Касым Тыныстанов баш болгон Эл агартуу комиссариаттын кызматкерлери тарабынан А. Затаевич чакыртылып келгенде Карамолдо Ысык-Көлдөн атайын алынып келинген. Затаевич Карамолдонун аткаруусундагы 29 комуз күүсүн жазган.
Мизомения
Мизомения (лат. Myzomenia) — жылаңач үлүлдөрдүн бир уруусу.
Орозов Карамолдо
Аткаруучулук стиль жагына келгенде, Карамолдо башка, өзүндөй залкар комузчулардан таасын айырмаланып турган, деп Затаевич белгилеген. “Дайыма жана бардык жерде токтоолукту, сабырдуулукту өзгөртүүсүз сактайт, кээде гана анын аткаруусунда ичте катылып жаткан чоң темперамент жана арбаң-тарбаң кол шилтөөнүн илеби сезилип турат, алар анын эң мыкты техникасы кандай гана ойноо кыйынчылыктары болбосун оңой эле жеңүүгө мүмкүндүк берет” – деп жазган фольклор таануучу А.Затаевич.
Карамолдо комуздун регистрдик жана тембрдик каражаттарын кеңдик, эффектүүлүк менен колдонгондуктан чакан камералык аспаптан, өзүнүн көркөмдүк– техникалык мүмкүнчүлүгүнүн чегинде универсалдык динамикалык аспаптын деңгээлине чейин көтөрүлгөн. Анткени комуз чертүүнүн аткаруучулук мүмкүнчүлүктөрү даана кеңейген. Орозовдун аспабы тембринин кооздугу жагынан теңдеши жок, добушунун жаңырышы жагынан айрыкча дааналыгы менен айырмаланган. Ал өзүнүн комузунда зор жигердүүлүк менен “Сынган бугу”, “Ибарат”, “Терме Камбаркан” ж.б. классикалык залкар күүлөрдү ойноп тасмага жаздырган. Улуу комузчунун замандаштары ал абдан таза, так жана тышкы дене кыймыл каражаттарын колдонбой терең ой токтотуучулук менен чертчү деп эскеришет.
Кыргызстан композиторлор уюмунда сакталып турган өздүк ишинде жазылып тургандай, 23 комуз күүсүнүн автору болгон. 1977 жылы чыккан Б.Алагушов менен Т.Медетовдун “Карамолдонун күүлөрү” деген китебинде 23 күүсү ноталары жана түшүндүрмөлөрү менен жарыяланган. Улуу комузчунун репертуары өзүнүн аткаруусунда өз учурунда Москванын жана Кыргызстандын радиофондусуна жазылган. К-нун көп күүлөрү бир нече симфониялык жана опералык чыгармаларга, ошондой эле Кыргыз мамлекеттик филармониясынын эл аспаптар оркестринин репертуарына негиз болуп кирди. Асанкан Жумакматов “Ибарат”, “Сынган бугу”, “Көкөй кести” сыяктуу күүлөрүн эл аспаптар оркестри үчүн иштеп чыкты. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты. Эмгек Кызыл Туу, эки “Ардак Белгиси” ордени жана медалдар менен сыйланган. 1961-ж. 25 февралда Кыргыз ССР Министрлер Советинин токтому боюнча Кыргыз мамлекеттик Токтогул Сатылганов атындагы Эмгек Кызыл Туу ордендүү филармониясынын эл аспаптар оркестрине жана Нарын шаарындагы музыкалык мектепке К-нун ысмы берилген.
Карамолдого таандык деп эскерилген күүлөрдүн тизмеси: “Айда ботой” “Ал сабак” (1917) “Анжиян калкы” “Арман күү” “Атчандар шыңгырамасы” “Бешик күү” “Декада” “Дүнүйө” “Ибарат” (1905-1909) “Жаа толгоо” (1909-1911) “Жаңы доор” (1945-1949) “Жаш кербез” (1914-1915) “Жетекчибиз Ленин” (1921-1924) “Жөө калды” “Жумалык ботой” “Кайра чап” / “Кайра качпа” (1912-1922) “Каныкейдин арманы” “Кара өзгөй” “Карылык” “Келиндердин кер толгоо” “Койчулардын коңур күү” “Колхоз багы” (1939-1942) “Колхоз камбарканы” (1930-1931) “Колхоз куралы” “Коммунизм таңы” (1949-1953) “Көкөй кести” (1915-1916) “Кубаныч” “Кызыл чок” (1918-1919) “Мас күйөө” “Насыйкат” / “Кеңеш же Насыйкат” (1901-1903) “Ой, селки” “Сал моюн” / “Сал моюнга” (1929) “Сыздат” “Сынгын бугу” (1916-1917) “Такмаза” (1903-1905) “Терим күү” / “Терим күүсү” (1942-1945) “Терме камбаркан” “Үч коо” “Чар жайыт ботой” / “Чар жайыт” (1924-1927) “Чоң камбаркан” (1901) “Чоң кербез” (1911-1914) “Шайыр камбаркан” “Эл тилеги тынчтык” / “Эл жыргалы тынчтык” Адабият: Затаевич А. Киргизские инструментальные пьесы и напевы. М., 1971. Алагушов Б. Карамолдо. Фрунзе, 1964. Алагушов Б. Комузчулар өнөрү. Фрунзе, 1976. Маалымат булактары: Кыргыз Совет энциклопедиясы. Фрунзе, 1978. Т.3. Б.162. Союз композиторов Киргизской ССР. Фрунзе, 1989. Стр.155-158. Б.У. Урстанбеков, Т.К. Чороев. Кыргыз тарыхы. Кыскача энциклопедиялык сөздүк. Фрунзе, 1990. Дүйшалиев К. Кыргыз эл музыкасы. Бишкек, 2007. Б.253-257.
Бурчтун трисекциясы
еки туз сызыктын кесилишинен пайда болгон буручтардын бири 70 калгандардын жапкыла
- бурчту барабар 3 бөлүккө бөлүү маселеси; Байыркы Грецияда түзүүгө берилген классикалык 3 негизги маселенин бири. Жакынкы Чыгыш өлкөлөрүнүн математиктери Бурчтун трисекциясы маселесин кубдун тең-демени чыгарууга келтиришкен. Тамырларынын бири рационалдуу сан болгондо гана кубдун теңдеме квадраттык радикалдарда чыгарылышы мүмкүн экендиги кийинчерээк далилденген. Кандайдыр бир кесинди берилген кесинди аркылуу квадраттык радикалдарда туюнтулган учурда гана ал кесиндини циркулдун жана сызгычтын жардамы менен берилген кесинди боюнча түзүүгө болот; Ар кандай бурч үчүн жогорудагы теңдеменин рационалдык тамыры болбой калышы мүмкүн.
Ошентип, Бурчтун трисекциясы маселеси циркуль, сызгычтын жардамы менен чыгарылбастыгы 19-кылымда далилденген. Бирок бул маселени циркуль, 2 жеринде белгиси бар сызгыч жана Никомеддия конхоидасы деп аталган атайын ийри сызыктын жардамы- менен чыгарууга болот.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Жерге-тал суусу
Жерге-тал суусу – Нарын районундагы суу, Нарын дарыясынын сол куймасы. Узундугу 59 км, алабынын аянты 372 км2. Байдулу тоосунун түштүк капталынан башталып, кууш, карагайлуу терең капчыгай менен агып, төмөнкү агымында өрөөнү кеңийт. Ири куймалары: Күчүк, Сары-Жел, Темир-Саз жана башка Жылдык орточо чыгымы 0,98 м3/сек; эң көбү 65,4 м3/сек, эң азы 0,16 м3/сек. Апрелдин аягында кире баштап, сентябрдын башында тартылат. Сугатка пайдаланылат. Жээгинде Жерге-Тал кыш. жайгашкан.
Туль-Чор
Туль-Чор — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Ширта дарыясынын оң жээгинен 102 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чапа (Туймазин району, Башкыртстан)
Чапа — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Жогорку троит айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 60 киши. Почта индекси — 452784, ОКАТО коду — 80251815006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Зыярат
Зыярат - мусулмандардын түшүнүгүндө, кыялында бирдеме тилөө, күнөөдөн арылуу, сыйынуу, жооп табуу максатында пайгамбарлардын, машайыктардын, кожо-шайыктардын ысмына байланышкан жергиликтүү мазарларга, тоо-таштарга атайылап баруу, зыярат жасоо. Мындан сырткары, Меккеге барып мусулмандык парзды аткарып келүү - ажылык, ажы болуп келүү дегенди туюнтат. Ислам дүйнөсүндө Ахмед Яссавинин (Түркстан, Казак- стан), Бахауддин Накшбанди жана башка күмбөз бейиттерине зыярат кылуу өзгөчө салтка айланган. Кыргызстандагы зыярат кылуучу андай жайларга Ош шаарындагы Сулайман (Соломон) пайгамбардын ысымына байланыштырылган тоо кирет. Мындан сырткары, зыярат кылуучулар Абшырата, Арстанбап, Жалалабат (Азирети-Айып), Аксы, Алабука сыяктуу жерлерге барып сыйынышат. Эл арасында ыйык деп аталган жерлерге оорудан, ар түрдүү илдеттен арылуу үчүн, баласыздар болсо Жараткандан перзент тилегени, ооруга шыпаа издегени барышат.
Нааман
Нааман — Топоним, эпос боюнча Түркстандагы эпикалык өлкө, кыргыз жана башка түрк урууларынын көөнө ата журту, Манастын ата-бабаларынын мекени. СОВдо ата-журтун душмандан бошотууга келген Манас колунан коркуп, Анжияндан кытайга көчүүгө камынган Алооке кан:
Буруттун жери Нааманды, Мурунку атаң алганы Бул сөздүн жок жалганы. Атамдын жерин бергин деп, Алтайлык келип калганы. (СО, 2.226-227) Аргасыздан кетем деп жемелеген уулу Коңурбайдын алдында актанат. «Наамандын жери Түркстан, Айныдым мында жүрүштөн» (СО, 2.193,227). Анжыянды, Нааманды» дегенге караганда, эпикалык Нааман кеңири да (Тоолуу Орто Азия – Ала-Тоо, Памир-Алай), чакан да (Фергана чөлкөмү) аймак деп кароого болот.
Парето, Вильфредо
Парето Вильфредо(15. 7. 1848, Париж – 20. 8. 1923, Селиньи шаары, Швейцария) – италиялык инженер, экономист, социолог; элиталар теориясына негиз салуучулардын бири. Паретонун ата-энеси саясий көз карашына байланыштуу Парижде туруп, 1858-ж. Турин шаарына (Италия) кайтып келген. Бул жерден Вильфредо бир эле учурда гумантардык жана техникалык билим алууга жетишип, математиканы тереңдете өздөштүргөн. 1869-ж. «Катуу заттардын ичиндеги тең салмактуулуктун фундаменталдык принциптери» деген темада диссертациясын коргоп, экономикалык ж. б. илимий теориялык чөйрөдө кабыл алынган статистикалык «Парето-бөлүштүрүү» жана «Парето-оптимум» теориясынын автору болуп саналат. 1893-жылдан өмүрүнүн акырына чейин Лозанна университетинде саясий экономика боюнча профессорлук кызматта иштеп, Муссолининин колунан 1923-ж. Италиянын сенатору деген наам алган. Парето коом пирамида түрүндө жайгашканын жана эң башында аны башкарып, багыттап турган социалдык катмар – элитанын болушу, орто эле алдыга ылдам өнүгүү үчүн өз убагында элитаны аламаштырып туруу зарылдыгын эскерткен.
Жомокчу
Жомокчу — "Манас" айтуучу. Бул наам, адатта эпостун үч бөлүмүн толук же бирөөнү айткан адамдарга карата колдонулган. 20-кылымдын 30-жылдарына чейин "Манас" айткан адамдар эл ичинде "ырчы", "жомокчу" деген термин менен аталып келген. Мисалы, 1925-ж. араб ариби менен кыргыз тилинде Москвадан чыккан "Манас" эпосунун титулдук бетинде ал вариант Тыныбек жомокчуга таандык экендиги белгиленет жана китепченин кириш сөзүндө да Тыныбек "жомокчу" деген наам менен эле аталат. Эпостун өзүнүн текстинде да:
Жомокчулар койбосо,
Уйкаштырып ырды айтып,
Мизопода
Мизопода (лат. Myzopoda aurita) — жарганаттардын бир түрү.
Калтасы (Калтасин району, Башкыртстан)
Калтасы — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Калтасин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 4599  киши. Почта индекси — 452860, ОКАТО коду — 80233825001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Буссоль
Буссоль - магниттик меридиан менен кандайдыр бир нерсеге жиберилген багыттын (ааимуттун) арасындагы горизонттук бурчту өлчөөчү геодезиялык аспап. Ал - айнектелген тегерек кутуча, анын ортосунда бекитилген айланма магнит жебеси болот. Кутучада градустарга бөлүнгөн тегерекче (лимб) жана бир нерсеге багытталуучу оптикалык дүрбү бар. Буссоль топогеод. жумуштарды жүргүзүүдө, артиллерияда ж. б. колдонулат да, анын артиллериялык асма, күзгүлүү, автоколлимациондук түрлөрү болот.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Жазуу жүзүндөгү бүтүм
Жазуу жүзүндөгү бүтүм – жазуу жүзүндө жасалуучу (жөнөкөй же нотариалдык) бүтүмдөр. КР жарандык мыйзамдары боюнча бүтүмдүн мааниси камтылуу менен, бүтүм жасаган жактын же жактардын же алар белгилүү деңгээлде ыйгарым укук берген жактардын өздөрү кол коюу аркылуу түзүлгөн документтер жөнөкөй жазуу жүзүндөгү бүтүм катары эсептелет. Эки тараптуу (көп тараптуу) бүтүмдөр баардык чыккан тараптардын колу коюлган документтерди алмашуу жолу менен түзүлөт. Мыйзам чыгаруу аркылуу жана тараптардын макулдашуусу менен, бүтүм таризине шайкеш келе тургандай (белгилүү бир тариздеги бланкага жазылып, мөөр менен бекитилген) кошумча талаптар белгилениши мүмкүн, жана да ал талаптарды аткарбай коюу кандай кесепеттерге алып келе тургандыгы каралат. Эгер мындай кесепеттер каралбаса, жөнөкөй жазуу жүзүндөгү бүтүмдөрдүн талаптарды аткарбоо кесепети колдонулат. Бүтүм жасоодо механикалык каражаттардын жардамы менен кол коюуну түгөйлөштүрүүгө же дагы башка көчүрмө, электрондук-сандык кол коюуга же жекече кол коюунун дагы башка түрлөрүнө мыйзамдарда каралган учурларда жана тараптардын макулдугу менен гана жол берилет. Эгер жаран мүчө кемчилдигине, оорусуна же сабатсыздыгына байланыштуу жеке өзү кол койо албаса, анын өтүнүчү менен башка бирөө кол коюшу мүмкүн. Ошол адамдын койгон колу нотариалдык иш-аракет жасоого укугу бар нотариус тарабынан бүтүм жасоого катышып жаткан жактын эмне үчүн жеке өзү кол койо албагандыгынын себебин көрсөтүү менен, күбөлөндүрүлүүгө тийиш.
Парламентаризм
Парламентаризм - парламент артыкчылык кылган абалда мамлекеттин саясий уюмунун системасы болгон закон чыгаруу жана аткаруу бутагындагы бийлик функциясынын так чектелиши. Парламентаризмдин маанилүү өзгөчөлүгү туруктуу негизде иштей турган жалпы улуттук өкүлчүлүктү түзүү болуп эсептелет жана өкмөттү дайындоо укугу парламентте көпчүлүк мандатка ээ болгон партияга берилет. Мындан тышкары бир нече партия биригип, коалиция түзүп, парламентте көпчүлүк добушка ээ болуу мүмкүнчүлүгү колдонулат. Башкаруу системасынын бири катары парламентаризм башка бийликтен сессия, пленардык жыйын, парламенттик кароо (угуу), парламенттик териштирүү жана башкалар сыяктуу атайын формалар менен айырмаланат. Азыркы шартта Парламентаризм парламенттик республика жана парламенттик монархияны таңдап алган өлкөлөрдө бирдей роль аткарып, негизинен туруктуу эки партиялык система саясий артыкчылыкка ээ болот деп мүнөздөлөт. 2010-жылдан КР Парламентаризм системасын тандап алган.
Кийиз
Бул — элдик көркөм кол өнөрчүлүктө жүндөн уютулган жердик. Боз үйдүн жабуусунун, шырдактын, жабык баштын, ала кийиздин, кементайдын, калпактын, өрө кийиз, ала кийиз, шырдак (шырдамал, оймо теке) жана башка буюм-тайымдардын кийизи болуп бөлүнөт.
Брансвик (Огайо)
Брансвик (Огайо) (Brunswick) — Огайо штатынын Medina округуна караган АКШ шаары.
Кийиз
Кийиз уютуу үчүн чеберлер кылчыктуу күзгү жүндү тандашат. Уютулуучу жүн кыска болушу зарыл. Узунун кырчып-кырчып кыскартат. Талпакта аябай сабалган жүндү токулган чийдин үстүнө белгилүү өлчөмдөгү калыңдыкта тарамдап жаят. Кайнак сууну текши сээп таптап, чий менен орой түрөт. Дагы кайнак суу сээп, аркан-жип менен аябай чырмап таңат да, бир топ адам тепкилейт. Чийдин арасынан күрсүйүп жүн чыга баштаган чакта гана кийизди тепкилөөнү токтотот. Кирген кийизди чийден алып, ага кайрадан ысык суу сээп, үч-төрт адам катар чөгөлөй отуруп, кайта-кайта имере тоголоктоп билектейт.
Билектөө — кийизди колдо ийлеп, ийине келтирүү. Айрым элдер муну «талдырма» деп аташат. Мында уюткулуу жүндү кичине киргизип, аны боеп туруп, оюм берип, анан кайра алдына жүндөн коюп, алиги оюм берген кийизди анын үстүнө жаткызып, кийизди кайрадан киргизе басышат. Ошентип, уздар мындай караганда буга шырдак оюмдарына окшош кооздук беришкени байкалат.
Кийиз уютуу бир эле адамдын колунан келбейт. Ал эми шырдактык кийизди уютуу үчүн да күзгү жүн пайдаланылат. Мында да жүндү өтө майдалап тытып, анан сабоолойт. Жүндү чийдин үстүнө көп калың кылбай тегиздеп жайгаштырат да, кылчык жүнгө ысык сууну чени менен себелейт. Эгерде жүн уяңдуу болсо, анда көп ысытылбаган жылуу суу гана керектелет. Себеби, ысык суу мындай жүндү эзип, жараксыз кылып коюшу же билектеп баскан чакта ал жакшы кирбей, көпшөк кийиз болуп калышы мүмкүн.
Жабыкбаш, шырдак болуучу кийиз даяр болгон соң аны ыраңдуу кылып боёйбуз зарыл. Адатта, шырдак жасалуучу кийиз ачык кызыл, көк, сары, жашыл түстөргө гана боелот. Аны муздак суу менен эрикпей жууй билиш зарыл. Качан кийиздин ысыгы толук катып, колду күйгүзүп албагыдай болгондо жана боек эч жукпай калган учурда гана бир топко чейин билектеп басып, кайра дагы жылуу суудан сээп, акырында он-он беш минута гана басуу сунуш кылынат. Мында кийиз мурдагыдан да бышык чыгат да, кийин соң көпшөктөлбөй, чыйрак сезилип калат. Кийиз оюм — түшө турган буюмдардын түбөлүктүү жердиги. Анын жасалуу ыкмасын башынан аягына дейре билгичтик жана кылдаттык менен иштөө ар бир уздан талап кылынат. Муну жасаарда абалы ага ылайыктуу жүндү тандап алган жакшы. Азыр ага күзгү жарым уяң жүндү уздар арбын пайдаланууда.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Жазуу жүзүндөгү кат-кабар
Жазуу жүзүндөгү кат-кабар – жөнөкөй жана каттоо аркылуу жөнөтүлүүчү кат, почта карточкасы, оромкат, майда баштыкча, секограмм (сокурлар үчүн атайын басылмалар) түрүндөгү почта жөнөтүмдөрү.
Чилустун мрамор оникси кени
Чилустун мрамор оникси кени Ош облусунун Араван кыштагынан 3,5  км түндүк-чыгышта. Чилустун тоосундагы Чилустун, Ашкана үңкүрлөрүндө. Кен жергиликтүү элге илгертен белгилүү. 1986-ж. изилденген. Үңкүрлөр палеозойдун акиташ тектериндеги карст процессинен пайда болгон. Ал негизинен кальциттен турат. Мрамор оникси 3 түрдө жайгашкан: 1) Тамчы каптандысы үңкүрдүн таманын, капталынын басымдуу бөлүгүн ээлейт. Оникс ар кандай түстөгү толкун сымал ийриленген кат-каттардын кезектешип жайгашуусунан түзүлгөн. Эки түргө бөлүнөт. Биринчиси тыгыз оникс, бозомтук саргыч (7–10 см), кызгылтым күрөң кара түстөгү (5 см) катмардан турат. Кемтиксиз блоктордун көлөмү 303015 смге жетет. Экинчиси кара күрөң, саргыч күрөң жана ак түстөгү жука жарыш катмарлардан турат. Кемтиксиз блоктордун көлөмү 202020 см. Эң жакшы сайкалданып, күзгүдөй жалтырап калат. 2) Сталактит-сталагмит шишчелери өтө кооздугу менен айырмаланат. Ак, тунук, саргыч күрөң, күрөң түстөгү тегерек шакекчелер кайталангыс кооз оюуларды берип турат. 3) Кораллит–кристаллит кабыкчасы сайкалданган бетте желпүүр сымал жана туюк шакектердин кооз чиймелери көрүнөт. Кемтиксиз блоктордун көлөмү 54З смге жетет. Кендеги ониксти асыл таш катары жана майда кооз буюмдарды жасоого пайдаланса болот. Болжол ресурсу: Чилустун үңкүрүнүкү – 2300 м3, Ашкана үңкүрүнүкү – 30 м3.
Бальзамдоо
Бальзамдоо - түрдүү чиритпөөчү заттарды куюу менен өлүктү бузулуудан сактоо. Бальзамдоо үчүн дене ткандарына антисептик жана консервалоочу эритмелер, көбүнчө формалин (байыркы заманда бальзамдар, аталышы ошондон) сиңирилет. Алар чиритүүчү микробдордун тиричилигине тоскоол кьшат. Бальзамдоо окутуу, илими, соттук-медициналык, ошондой эле көрүнүктүү адамдардын денесин сактоо максатында жүргүзүлөт. Бальзамдоо байыркы замандан бери белгилүү. Айрыкча Байыркы Египетте кеңири таралган. Орус окумуштуулары В. П. Воробьев, Б. И. Збарский иштеп чыккан ыкма боюнча 1924-ж. В. И. Лениндин денеси бальзамдалган.
Жерге-тал көрүстөнү
Жерге-тал көрүстөнү – 1–8-кылымга таандык археологиялык эстелик. Чаткал өрөөнүндөгү Жерге-Тал капчыгайынын батышында. 75 дөбө мүрзөдөн турат. Адамдын сөөгү катакомба, жапма көрлөрдө жана таш табыттарда (бир, экиден жана чогуу) коюлган мүрзөлөр кездешет. Карапа идиштер (айрымдарынан 6–7 кумура), темир тогоо, темир бычактар, коло күзгү, асем буюмдар табылган. 1950-ж. археолог А. Кибиров, 1955-ж. Ю. А. Заднепровский, 1981-ж. Ы. Кожомбердиев изилдеген.
Утья (Таборинка куймасы)
Утья — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таборинка дарыясынын оң жээгинен 35 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 54 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Мизостома сымалдуулар
Мизостома сымалдуулар (лат. Myzostomidae) — мите курттардын бир тукуму.
Кийит
Эки куда катташкан убактарда кийилүүчү кийим. Илгертен келе жаткан сый. Кызын берип жаткан кишилерге ыраазылык билдирүү, алардын көңүлүн алуу, жөн эле жарашпаган бир майда-чүйдө кийим-кече менен эмес, алардын бойлоруна чак, купулуна толорлук кийим тигилген.
Сүт ашканасы
Сүт ашканасы — эмчектеги балдарды атайын даярдалган азыктар менен камсыз кылууга кызмат көрсөтүүчү медициналык мекеме. Балдардын тамагы бала организминин физиологиялык талабын, ден соолугун, өсүү өзгөчөлүгү эске алынып түзүлгөн дарыгер-педиатрдын рецепти боюнча даярдалат. Эгер энеден сүт чыкпаса же тойгузбаса, анын сүтү балага жакпаса, ошондой эле бала атайын мүнөздөп тамактанууну талап кылса сүт ашканасынын тамагы берилет. Сүт ашканасынын чоңдугу ал жайгашкан аймакка жана тейленүүчү балдардын санына жараша болот. Кыштакта калктын аздыгына байланыштуу суткасына 200—500 үлүш тамак даярдоочу чакан сүт ашканасын куруу максатка ылайык. Калк жыш жайгашкан шаарларда борбордоштурулган ири сүт ашканасын куруу зарыл; тамакты калкка тез таратуу максатында шаардын түрдүү райондорунда, балдардын дарыгерлик аймактарында сүт таратма пункттар уюштурулат.
Кийит
Ырас, кыздын ата-энеси да жооп ирээтинде уулдун ата-энесине кийим кылышат.
Кийит даярдоо — узчулукту билдирет. Кийитке ичик, чепкен, чапан, кемсел, бешмант, тебетей, калпак, кош этек өңдүү элдик кийимдер кирген да, алар куда-сөөктөрдүн жаш өзгөчөлүктөрүнө жараша атайын арналып тигилген. Кымбат баалуу кийим «баш кийит» делген. Ал кан куда-кудагыйларга, аксакалдарга кийгизилген. Кийит үчүн эндей кездемелерди да коюшкан. Азыр даяр кийим-кечектерди сатып алууга бөтөнчө көңүл бөлүнүүдө.
Наркескен
Наркескен
Кылычтын энчилүү аты. Наркескен СКВда Манастын кылычы экени төмөнкүчө айтылат: Мына ошондо зор Манас, Жоо жарагын шайланып, Кыргын салчу наркескен Кылычын ичине байланып, Арстандай чамынып, Айкөл Манас артык шер Казатка чыкты камынып (СК, 1.88)
Колдонулган адабият
Манас энциклопедия II., Манастын сюжети – ярупа. Бишкек, 1995
Көп капталдуулар
Көп капталдуулар (многогранники) - түзүүчү түз сызыкты багыттоочу туйук сынык түз сызык аркылуу айландыруудан алынган геометриялык фигуралар. Негизгилери: призма жана пирамида.
Пирамидалар
Бусбагин Александр Харитонович
Бусбагин Александр Харитонович (28. 5 (10. 6). 1907-ж. т. ) - Горький автозаводунун устасы, стахановчул кыймылдын алгачкы демилгечиси, Социалисттик Эмгектин Баатыры (1975). 1938-жылдан КПССтин мүчөсү. 1935-ж. бир сметада нормада белгиленген 675 муунактуу валдын ордуна 966, кийинчерээк 1946 вал даярдап, эмгек өндүрүмдүүлүгү жагынан рекорд койгон. Персоналдык пенсионер.
Бусбагин 2 Ленин ордени, башка 2 орден менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Чек (Баткен району)
Чек — Кыргызстандын Баткен облусунун Баткен районундагы айыл. Дарыя айыл аймагына кирет.
Калкы — 5059 киши (2009-жылы).
Лингвистикалык энциклопедиялар
Лингвистикалык энциклопедиялар - тил жана аны иликтеп-үйрөнүү методдору жөнүндөгү түшүнүктөрдү системага салып, алар туурасында маалымат берүүчү басылма. Жалпы жана жеке лингвистикалык проблематикага, айрыкча, кайсы бир тилди мүнөздөөгө басым жасалышы мүмкүн. Материал алфавиттик тартипте же тематикалык принципте жайгаштырылат, көптөгөн Лингвистикалык энциклопедияларда эки принцип тең сакталат. Лингвистикалык энциклопедияларды түзүү принциптери жана структурасы азыркы тарыхый доордогу тилдик илимий маалыматтардын жана айрым мектептердин, улуттук лингвистикалык традициялардын теориялык эрежелеринин структурасын чагылдырат. Ар кайсы доорлордогу Лингвистикалык энциклопедияларды салыштыруу тил жөнүндөгү илимдердин өсүү процессине, тил табияты жөнүндөгү түшүнүктөрдүн өзгөрүшүнө жана аларды изилдөө методдоруна, тил илиминин башка илимдер менен байланышына байкоо жүргүзүүгө мүмкүнчүлүк берет. Тил илими жөнүндөгү алгачкы энциклопедиялык справочниктер Францияда иштелип чыккан. Тил жөнүндөгү азыркы илимди, информатика жана башкаруу каражаттарын лингвистикалык позицияда түшүндүрүүгө аракет жасаган "Еncyclopaedia of linguisties, information and control» (охf - [а.о.]. 1969), о.э. тилдин структурасы, аны изилдөөнүн маселелери, тилдин ойлоо жана адамдын психикасы менен байланышы, тилдин коомдогу ролу ж.б. проблемаларды камтыган 1989 - ж. Н.Э.Коллиндждин редакциясы астында чыккан "Аn еncyclopaedia of language" ("Тилдик энциклопедия" же "Лингвистикалык энциклопедия") басылмалары жарык көрдү. Россияда "тил илиминин жана адабияттын тарыхы" камтылган "Илимий жана прикладдык билимдердин элдик энциклопедиясынын" (М.,1911) 7-тому чыгат. Азыркы орус тили жөнүндөгү негизги маалыматтарды берүүчү, анын тарыхын жана абалын, орус тилинин дүйнө тилдеринин арасындагы ээлеген ордун көрсөтүүчү "Орус тили" Л.Э. (М., 1979) түзүлгөн. Ар кандай көлөмдөгү лингвистикалык проблемалар "Советтик чоң энциклопедия", "Советтик энциклопедиялык сөздүк универсалдуу жана багыттык энциклопедияларга камтылат. Кыргыз тил илиминде Лингвистикалык энциклопедиялар алгач жолу 2004-жылы Мамлекеттик тил жана Энциклопедия борбору тарабынан проф. С.Ж.Мусаевдин жооптуу редакторлугу менен жарык көрөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Жообузар
Жообузар — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери, Каныкейдин кызматчы кара күңүнүн баласы. Семетей менен тең төрөлөт, экөө жолдош болуп жүрсүн деп, Манас атын Ж. коёт. Көбөш баш болгон "алты арам", аларга кошулган кырк чоро Манастын бүлөсүн чапканы келатканда уулунун коопсуздугунан чочулаган Каныкей Семетей менен Чыйырдыны качырып жиберип, Семетейдин ордуна Ж-ды бөлөп коёт да, Букарга Семетейге кошуп ала кетмекчи болот. Кундактагы Ж-ды Семетей деп кылыч менен бөлө чапкан Көбөштүн канкордугу эпосто:
Наркескенди аркырап,
Алып сууруп колуна
Дүмөктү иттер баштады,
Кундактагы баланы
Алтыга гана бөлүп таштады ( Саякбай Каралаев, "Семетей", 1. 19—21),— деп сүрөттөлөт.
Иероглиф
Иероглиф - б.з.ч. 4-к. колдонулган Египет жазуусунун образдуу сүрөт белгилери. Бардыгы болуп 5 миңге жакын ар түрдүү иероглиф белгилүү. Бирок ар бир доордо андай иероглифтердин 700-800дөйү гана колдонулган. «Иероглиф» термини башка системадагы жазмаларга карата да колдонулат. Иероглиф деп адатта байыркы жана азыркы кытай жазмасы, сүрөт түрүндөгү хетт жазмаларынын бири сыяктуу жазмалар аталат.
2017-жыл музыкада
Сыйлыктар
Кыргыз Республикасынын Эмгек сиңирген артисти
Нааразылыктар жана ой-пикирлер
2017-жылы жаш ырчылар сыйлыктарды биринин артынан бири алышты. Нурайым Азыкбаева, Самара Каримова, Гүлжигит Сатыбеков, Кайрат Примбердиев, Гүлзинат Суранчиева “Кыргыз Республикасынын Эмгек сиңирген артисти” наамын алышкан. Бирок коомчулук кечээ чыккан ырчыларды эмес, чыгармалары менен бир нече муунду тарбиялап келе жаткан маданият кызматкерлерине сыйлык берилбегенин айтып нааразы болушту. Алардын катарында ырчылар Мерген Турган, Гүлнара Кахарова, Токтобүбү Черикчиева, Малик Аликеев, актёрлор Марат Жанталиев, Назым Мендебаиров, Азиз Мурадиллаев, Аскат Сулайманов өңдүү таланттар бар. Мерген Турган “менин Маданияттын мыкты кызматкери эмес, жаман кызматкери деген да төш белгим жок” деп нааразы болгону элдин эсинде калган. Айрыкча эл арасында Самара Каримова менен Гүлжигит Сатыбековдун наам алганы катуу сындалды. Ушундай окуяларга байланыштуу талкуулар маданият министри Түгөлбай Казаковдун кызматтан кетишине себепчи болду.
эл аралык сынактар
Өлкөбүздү бий жагынан дүйнөгө таанытып жүргөн Атай Өмүрзаков бул жылы да ишмердүүлүгүн улантты. Бийчинин шакирттеринен түзүлгөн “Адэм” бий тобу Малайзияда өткөн "Asia’s Got Talent" сынагында мыкты өнөр тартуулаганы үчүн калыстар аларды автоматтык түрдө жарым финалга өткөрүшкөн. Мекендештеринин колдоосу менен Атай Өмүрзаковдун шакирттери 5-орунга ээ болуп катышкан. Кыргызстанды чет өлкөдө татыктуу көрсөтүү жаш таланттар да бар. Алар орусиялык куудул Максим Галкин алпарган “Баарынан мыкты” (“Лучше всех”) балдар берүүсүнө катышып келген. Интернетте өзгөчө бийи менен популярдуу Нурпери Тургуналиева. Ошондой эле ырчы Омар Казакстанда өткөн Эл аралык “Silk Way Star” музыкалык сынагында баш байгени жеңип алган.
Иерусалим
Иерусалим (יְרוּשָׁלַיִם‎ Yerushalayim) же Кудус (القُدس‎ al-Quds)- Израилдеги шаар. Административдик жактан аты окшош округду түзөт. Жер Ортолук деңизден 60 км чыгышта, Өлүк деңизден 30 км батышта, бөксө тоолуу чөлдө, деңиз деңгээлинен 740 м бийиктикте жайгашкан. Иудейлердин, христиандардын, мусулмандардын диний («ыйык») борбору. Калкы 743,5 миң (2007); калкынын саны боюнча өлкөдөгү ири шаар. Темир жана автомобиль жолдор тоому. Аэропорту бар. Шаар эки (эски жана жаңы) бөлүктөн турат. Шаардын экономикасынын негизин тейлөө чөйрөсү (эмгекке жарамдуу калктын 87% и) түзөт. Иерусалим заманбап жогорку техника өндүрүшүнүн борборлорунун бири. Эл аралык жана израилдик ири концерндер (анын ичинде «Intel» жана «Motorola» (компьютерлер үчүн электрондук схемаларды чыгарат), «AVK Izrael» (мобилдик байланыштар үчүн микросхема)), тиричилик электр-техникалары, фармацевтика, текстиль, булгаары бут кийим, жыгаччылык (анын ичинде эмерек), курулуш материалдар, ишканалары жана салттуу полигр., тамак-аш өнөр жай иштейт. Зер буюмдарды жасоо (алмаз иштетилет, кырдалат) өнүккөн. Алгач б. з. ч. 2-кылымдын ортосунан эскерилет. Кийинчерээк Иудей падышалыгы, Александр Македонский державасы, Байыркы Рим, Византия, Селевки мамлекети, Араб халифаты, Айюбилер жана мамлюктардын башкаруусунда болгон. 16-кылымдын башынан Осмон империясынын башкаруусуна өткөн. 1917-ж. декабрда англиялык аскерлер басып алган. 1920-48-ж. Англиянын мандаты менен башкарылуучу Палестинанын административдик борбору. Палестинада Англиянын бийлиги жоюлган соң БУУнун Генералдык Ассамблеясынын чечими боюнча 1947-жылдын 29-ноябрынан БУУнун башкаруусу менен өз алдынча административдик бирдик болууга тийиш эле, бирок 194849-ж-дагы араб-израил согушунан кийин Иерусалимдин чыгышы Иорданияга, батышы Израилге тийген. 1950-ж. январда Израил өкмөтү БУУнун Генералдык Ассамблеясынын чечимин тоготпой Иерусалимди Израилдин борбору деп жарыялаган. Улуу Британия, СССР, АКШ, Франция ж. б. мамлекеттер Израилдин бул чечимин тааныган эмес. 1967-ж. июлдун башында Израиль Иерусалимдин чыгыш бөлүгүн басып алып, 1980-ж. Иерусалимди бүт Израилдин «түбөлүктүү жана бөлүнгүс борбору» деп жарыялаган. Эски шаар азыркы Иерусалимдин тарыхый борбору. Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. Анда Кудайдын табыты ротондасы, Ый (Плач) дубалы (Экинчи Храм талкаланганда бүлүнбөй калган), Куббат ас-Сахра (687-691), Эл-Акса (Мухаммедге пайгамбарлык берилген жер) мечиттери, 11-12-кылымдын чиркөөлөрү, цитадель (14-16-к.), Ыйык Иаков монастыры (12-к.; байыркы баалуу китептер сакталууда), падыша Давиддин табыты (4-к.; Сион тоосунун чокусунда) ж. б. көптөгөн эстеликтер сакталган. Батыш бөлүгү 19-кылымдын ортосунан курулууда. Университет комплекси, китепканалар, Улуттук «Бецалель» (сүрөт), Улуттук Израиль (искусство жана археологиялык эстеликтери) ж. б. музейлери, «Хадасса» медициналык борбору (1960) бар. Жыл сайын эл аралык Израиль (1982), кино (1982), куурчак театрлардын жана камералык музыка (1997) фестивалдары, Л. Беристайн атындагы музыка конкурсу өткөрүлүп турат. Туризм өнүккөн.
Жазылуу
Жазылуу – 1) келишим, ал боюнча бир тарап (жазылуучу) белгилүү бир акчалай сумманы төлөйт же бөлөк мүлктүк эквивалентти (м.: кагаз калдыктарын, экинчилик чийки заттарды ж. б.) берет, ал эми экинчи тарап (адатта – басма, соода уюму же байланыш уюму) жазылуучуга тийиштүү мезгилдүү же көп томдуу басылманы жарыкка чыгышына жараша берип турууга милдеттенет; 2) келишим, ал боюнча бир тарап (жазылуучу) экинчи тараптан (эмитенттен) ал чыгарган баалуу кагаздарды белгилүү бир баада жана белгилүү бир санда сатып алууга милдеттенет; 3) сатып алуу-сатуу, алмашуу келишимдери же башка ушундай келишимдер боюнча баалуу кагаздарды жайгаштыруу, мында баалуу кагаздар үчүн кандайдыр бир эквивалентти берүү каралат (баалуу кагаздарды конвертирлөө жолу менен жайгаштыруунун карама-каршысы).
Талзас (дарыя)
Талзас — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Төмөнкү Терсь дарыясынын оң жээгинен 15 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :