cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Арап жазмасы
Кыскача таржымакалы
28 тамгадан турат, алардын ичинен 3 тамга үндүү, калганы үнсүз. Тамгалары өз алдынча турушуна, сөз башында, сөз ортосунда же сөз аягында келишине жараша эки же төрт түрдүү болуп, оңдон солго карай жазылат жана окулат.
Арап жазуусу СССРдеги түрк элдеринде латын алфавитине өткөнгө чейин (1926-28-жж чейин) колдонулган. Мындан сырткары, Индонезия, Иран, Ооганстан, Түркия, Малайзия өңдүү өлкөлөрдүн калктары да арап жазмасын пайдаланышат.
Кыргызстанда медицина илимдери
50-жылдарда жүрөк-кан тамыр системасынын физиология жана патологиясы боюнча изилдөөлөр башталган. Окумуштуулардын күч-аракети бийик тоолуу райондордо жашагандардын жүрөк-кан тамыр системасынын иштөө өзгөчөлүгүн аныктоого, дарылоо жана алдын алуу методдорун табууга багытталган. Деңиз деңгээлинен 2000— 2500 мден ашык бийиктикте узакка жашагандарда өлкөнүн артерия басымынын жогорулашы, жүрөктүн оң жагынын гипертрофиясы, айланган кандын массасынын көбөйүшү аныкталган (М. М. Миррахимов, А. Жайлообаев, Б. Я. Гринштейн, Р. И. Руденко, Н. Нарбеков, Т. Мураталиев, Р. Хамзамулин жана башкалар). Жүрөктүн сол жана оң карынчаларынын түз жердегиге караганда башкача режимде иштей тургандыгы түшүндүрүлгөн (3. М. Кудайбердиев, Т. Мураталиев); тоодо жашагандардын калкан сымал бездеринин функциясы көп учурда төмөн боло тургандыгы (И. Т. Калюжный), жүрөктүн ишемия оорусу жана гипертония оорусу тоодо жашагандарда аз жолугары (Т. С. Мейманалиев) аныкталган. Эксперименттик жана клиникалык байкоолордон гипертония оорусунун башталыш стадиясында орто бийиктиктеги климат менен дарылоо натыйжалуу болору белгилүү болду. Окумуштуулардын изилдөөлөрү миокарддын катуу кармаган инфаркты менен ооругандарды этап менен дарылоонун илимий негизделген системасын түзүүгө өбөлгө болуп, бул оорудан өлүмгө учуроону 3 эседей төмөндөттү. Адамдын организмине тоонун климаттык шарттары оң таасир берүү менен бирге жүрөк-кан тамыр системасына тескери таасир тийгизери аныкталган. 1971-ж. адамдын бир катар адаптация оорулары сыпатталып жазылып, системага салынган жана аларды дарылоо, алдын алуу жолдору сунуш кылынган (М. М. Миррахимов). 1977-ж. Кыргызстан кардиология илим изилдөө институту ачылып, анын илимий иши негизинен жүрөк кан тамыр ооруларын дарылоо жана алдын алууга багытталган. Кыргызстандын климаттык-географиялык өзгөчөлүгүн эске алуу менен бул багытка адамдын бийик тоолуу шартка көнүгүүсүнүн физиологиялык механизмдерин изилдөө, калкты жүрөк оорудан айыктыруу жана алдын алуунун натыйжалуу ыкмаларын иштеп чыгуу, жапыз тоолуу климатты дарылоо-алдын алуу максатта пайдалануу мүмкүнчүлүктөрүн изилдөө, республиканын илимий изилдөөлөрүн жана кардиологиялык иш жүргүзүүнү башкаруунун автоматташтырылган системасын түзүү иштерин жүргүзгөн.
Республикада ревматизмдин клиникасынын жана таралышынын өзгөчөлүктөрүн түшүндүрүү ревматологиянын калыптанышына өбөлгө болду (М. П. Редлих, И. М. Фунт, Н. Я. Юсупова). Гастроэнтерологиялык профилдеги бир катар бөлүмдөр иштейт. Аларды түзүүдө М. Е. Вольский, Б. И. Ахунбаева, А. У. Айткулова, И. М. Фунт, И. Т. Калюжныйдын изилдөөлөрү маанилүү ролду ойноду. Гематологиянын өнүгүшүнө тоо-климаттык шарттар кызыл кандын пайда болушун күчөтөрүн далилдеген изилдөөлөр өбөлгө түздү. Тоолуктардын канында кызыл кандын пайда болушун күчөтүүчү атайын заттар — эритропоэтиндер көп болору белгилүү болду. Ошондуктан аз кандуулукту дарылоо максатында тоодо жашагандардын канын куюу сунуш кылынган. Тоо гипоксиясынын кызыл канды көбөйтүүчү таасирин, бийик тоо адаптациясын, аз кандуулуктун айрым оор формаларын дарылоо үчүн пайдаланууга сунуш кылынган (А. Ю. Тилис, А. Райымжанов, А. Алмерекова).
Арап жазмасы
Кыргыздардын арап жазмасы
Энесайдагы Кыргыз каганаты болсо 7-12-кылымдарда руна сымал орхон-энесай жазмасынын кыргыз түрүн колдонгон.
Кыргызстанда медицина илимдери
Эндокринологиянын проблемаларын И. К. Ахунбаев, Ү. Байзаков, И. Т. Калюжный, В. Г. Бажанов жана башкалар изилдешкен. Республикада эндемиялык богоктун таралышы йоддук профилактиканы пландуу киргизүүнүн натыйжасында олуттуу түрдө төмөндөдү. Б. Ф. Малышев калкан сымал бездин жашка жараша өзгөрүүсүнө мүнөздөмө берип, анын чоңоюшу организмдин жашоо шарттарына, асыресе, йоддун жетишсиздигине ыңгайлануунун натыйжасы экендигин аныктаган. Пульмонология проблемалары болгон өпкөнүн эхинококкозун (Н. И. Ахунбаева), өнөкөт сезгенишин (Д. Н. Истамбекова, Ж. С. Дубинина, А. Д. Рафибеков) изилдөө жолго коюлган. Тоолуктарда өпкөнүн өнөкөт оорусунун өзгөчөлүктөрү болору, башкача айтканда кандын газ алмашуу жана коагуляциялык касиеттери өзгөрүлөрү аныкталган. Бийиктикке көтөрүлгөн жана дайыма тоодо жашаган адамдарда дем алууну жөнгө салуу өзгөрүлө тургандыгы байкалган.
Арап жазмасы
Кыргыздардын арап жазмасы
Кыргыздар арап жазмасында ар кыл чыгармаларын жарыялагандыгы белгилүү (Эшеенаалы Арабаевдин, Молдо Кылыч Шамыркан уулунун, Осмонаалы Сыдыковдун, ж.б. калеминен жаралган китептер падышалык Орусияда 1917-жылкы Феврал ыңкылабына чейин эле жарык көрүшкөн.
Кыргызстанда медицина илимдери
Педиатриянын өнүгүшү ири клиницист жана окумуштуу проф. Б. Ф. Шагандын ысмы менен байланыштуу. Ымыркайлардын оорулары, бронх-өпкө оорулары (Н. М. Красногор, Д. А. Нарбекова жана башкалар), ревматизм (Р. Ю. Ташматова), геморрагиялык васкулит (А. А. Ильин) боюнча изилдөөлөр кеңири жүргүзүлүүдө. Балдардын организминин өсүшү (П. П. Афанасенко, К. Кожоназаров, Б. Асанбаев, М. Жунусов), кан системасынын патологиясы жана аны дарылоо (Н. Ф. Алексеенко, Д. К. Кудаяров), аллергиялык оорулар (Т. И. Покровская, Г. А. Комаров, В. П. Станкова) изилденген. Педиатрия боюнча илимий изилдөөлөрдү өөрчүтүү жана тереңдетүүдө Энени жана баланы коргоо илим изилдөө институтунун (азыр Акушердик жана педиатрия илим изилдөө институту) ачылышы (1961) чоң көмөк болду. Төрөткө жардам берүү проблемалары иштелип чыкты (С. Л. Кейлин, Л Е. Гуртовой, М. Н. Лехтман, Н. И. Булатова жана башкалар). Кош бойлуулуктун акырында жана төрөт учурунда эненин кан жоготуусу түйүлдүктүн, ымыркай баланын абалына, толгоо жана төрөт аномалиясынын пайда болушуна тийгизген таасирин, кош бойлууларда токсикоздун өнүгүшүнө аутоиммундук процесстердин ролун аныктоо эне менен баланын өлүмүн азайтуучу дарылоо-алдын алуунун айрым иш-чараларын иштеп чыгууга мүмкүңдүк берилген.
Арап жазмасы
Кыргыздардын арап жазмасы
1924-жылы 7-ноябрда кыргыздын “Эркин Тоо” аттуу туңгуч гезитинин алгачкы саны да араб жазмасында кыргызча жарык көргөн, бул алфавитте 1924-1928-жж. жарыяланып турган.
Кытайлык кыргыздар азыркыга чейин араб жазмасын колдонуп келишет.
Кыргызстанда медицина илимдери
Хирургия боюнча Кыргызстанда иштелип жаткан илимий багыттардын арасынан богок бездерин (И. К, Ахунбаев жана башкалар), өт жолдорунун таш оорусун (М. Е. Фридман, М. Мамакеев, 3. Игембердиев), карын жана он эки эли ичегинин жарасын (К. Р. Рыскулова, Л. М. Зубехина), заара жолдорунун таш оорусун (М. Тыналиев), өпкөнү (Н. И. Ахунбаева) хирургиялык жол менен дарылоо кеңири белгилүү. Жүрөк-кан тамыр хирургиясын өнүктүрүүдө И. К. Ахунбаевдин жана анын шакирттеринин (С. Жошубаев, А. Н. Маралов, Ү. Байзаков, М. Намазбеков жана башкалар) сиңирген эмгектери зор. Балдардын сөөк кулгунасы жакшы изилденип, аны дарылоонун комплекстүү методу иштелген (В. С. Кононов). Рак оорусунун ар түрдүү формаларынын таралышы, лейкоздор, алардын пайда болушунда канцерогендик заттардын ролу изилденген.
Карындын рак оорусун изилдөө (А. Н. Круглов жана башкалар) жана аны дарылоонун хирургиялык методдору өркүндөтүлдү (АНЫН ИЧИНДЕ Саенко). Айрыкча Кыргызстан онкология жана радиология илим изилдөө институту ачылгандан (1959) кийин онкологиянын көп кырдуу проблемалары иштеле баштаган.
Суворовская (метро бекети)
Суворовская — Москва метросунун Кольцевая сызыксындагы станция. 15-август 2019-жыл бекетинин курулушу калыбына келтирилди. Бекети 2025-жылдан эрте эмес ачылган.
Кыргызстанда медицина илимдери
Психиатрлардын изилдөөлөрүндө психика ооруларынын айрым формаларын дарылоодо тоо климатынын жагымдуу таасири аныкталган (Н. В. Канторович, Б. Н. Дегтярёв, В. В. Соложенкин жана башкалар). Баңгиликтин организмге тийгизген терс таасири, аны алдын алуу жана дарылоо изилденди (АНЫН ИЧИНДЕ Дурандина). Неврология багытында мээ шишигинде жүлүн суюктугунун өзгөрүшү жана аны дарылоо, алдын алуу жана башкалар изилдөөлөр жүргүзүлгөн (А. Мурзалиев), ошондой эле токсоплазмоз жана анын нерв системасына тийгизген залалы аныкталган (А. Ф. Усманова).
Оториноларингологдор дүлөйлүктүн пайда болушунун себептерин жана дарылоону терең изилдешкен, башкача айтканда угуу нервдеринин невриттеринде витамин алмашуунун бузулушунун мааниси изилденип, начар уккандарды никотин кислотасын венага куюу менен дарылоо сунуш кылынган (А. Л. Брудный). Кулак, мурун ооруларын, дарылоо жана илимий жактан өркүндөтүү иштерин Н. А. Фейгин, В. А. Насыров жүргүзүшкөн.
Окулисттердин изилдөөлөрү трахоманы пландуу дарылоону уюштурууга мүмкүндүк берди, натыйжада ал оору бир топ азайды (Ошондой А. Дудинов). Көзгө кылдат операция жасоо боюнча профессор анын ичинде Медведев жана М. К. Дыйканбаева, Усенконун эмгектери кыйла. Жугуштуу оорулардын таралышы, аларды алдын алуу, дарылоо чаралары иштелип чыкты (П. А. Алексеев, Ф. Р. Карась, Т. А. Тыналиева жана башкалар). Туберкулёздо ауто иммунологиялык   өзгөрүүлөр аныкталды (В. Л. Морозов, Е. А. Финкель жана башкалар). Туберкулёздун таралышына мүмкүндүк берүүчү факторлор изилденип (Л. А. Франк, П. М. Фукс, А. А. Асамбаев) дарылоонун комплекстүү методдорунун иштелип чыгышы, алдын алуу жана уюштуруу чаралары туберкулёз оорусун жана андан өлүмгө учуроону кескин түрдө азайтты. Буга Кыргызстан туберкулёз илим изилдөө институтунун ачылышы (1957) олуттуу көмөк көрсөттү. Балдардын туберкулёз менингити жана анын кабылдоосу изилденди СГ. И. Покровская). Силикозду жана силикотуберкулёзду эксперименттик үйрөнүүдө андагы аллергиянын жана аутоиммундук процесстердин мааниси аныкталды (М. И. Китаев). Физиологиялык изилдөөлөр климаттык-географиялык чөйрө эсепке алынып жүргүзүлгөн. Кыргызстандын окумуштуулары электропатологияда, күйүк травмасында, канды көп жоготууда өнүгүүчү «коркунучтуу кырдаал» проблемасына көп баалуу салымдарды кошушту. Шашылыш диагностика методдору такталып, сунуш кылынган, аларды дарылоо үчүн айрым жаңы ыкмалар иштелип чыкты (Г. Л. Френкель, М. Алиев, К. Ажыбаев, Э. Саалиев). Бийик тоо шартында кан системасындагы өзгөрүүлөр жана анын патофизиологиясы жана дарылоонун айрым жолдору иштелген (А. Ю. Тилис).
Организмдин бийик тоо шартына көнүгүү (адаптация) механизмдерин аныктаган, кан айлануу, өпкөнүн кан жана лимфа системаларынын, ошондой эле вегетатив нерв системаларынын бийик тоо шартына көнүгүү жана бул шартта иондук радиациянын таасирин изилдөө жүргүзүлүүдө (С. Б. Данияров, 3. А. Лупинская, А. X. Карасаева жана башкалар). Бийик тоо шартында айрым оорулардын (кансыроо, жүрөк кемтиги жана башкалар) өпкө-жүрөккө, кан тамырларга тийгизген таасири, анын өзгөчөлүктөрү изилденген (А. Кадыралиев). Түрдүү бийиктикте жашоочулар тоодо аз убакыт болгондордун гемокоагуляция системасы жана башкалар изилденип, тоодо жана эксперименттик гипоксия шартында адаптациянын физиологиялык негизин түшүндүрүүгө мүмкүндүк түзгөн (В. А. Исабаева). Фармакология тармагы боюнча Кыргызстанда өсүүчү өсүмдүктөрдөн жасалган 20дан ашык дарылар изилденди (А. Алтымышев, М. И. Ольшанекий, Е. А. Стегайло, И. Ш. Забиров, Н. К. Нигматуллина, П. И. Лукиенко) Дары өсүмдүктөрдөн биологиялык активдүү заттардын кошундусунда адаптоген, ликорин жана башкалар дарылар сунуш кылынган (А. Алтымышев). Жүрөктүн иштөөсүн жакшыртуучу дарылардын бийик тоо шартында таасиринин өзгөчөлүгү изилденген (М. Т. Нанаева, А. 3. Зурдинов, Э. Ажыкулов жана башкалар). Адамдын морфологиясы боюнча практикалык олуттуу мааниси бар иштер жүргүзүлүп, анын бийик тоо шартында өзгөчөлүктөрү изилденген (И. Г. Мардерштейн, Б. В. Парин, анын ичинде Шеров, Н. Н. Лавров). Алар организмдин бир катар органдары менен системаларынын морфологиясын, алардын иннервациясын жана кан менен жабдылышын кошо аныкташты.
Оригиналдуу ыкмалар менен кан айлануу изилденген (А. Л. Лейтес, т. К. Зайсанова, А. Ашырбаев, А. Абдыкеримов, К. Кененбаев жана башкалар). Органдардын регенерациясы жана трансплантациясы атайын изилденген (А. А. Браун, М. И. Ефимов, М. Айманбетов, К. М. Акылбеков жана башкалар). Алар бийик тоо гипоксия шартында терилерди жамаштырганда биригип өсүүсү мүмкүн экендигин, регенерациянын өзгөчөлүктөрүн көрсөтүшкөн. Жогорку квалификациялуу кадрлардын өсүп чыгышы илимий изилдөөлөрдүн натыйжалуу болушуна жардам берди. Санитария жана гигиена боюнча туура шарт түзүү жана аны туура пайдалануу, өндүрүштө жумушчуларды ар кандай оорудан сактоо чаралары иштелип чыккан (М. Б. Шпирит, Б. С. Мамбеталиев, Н. Я. Юсупова).
Харбей-Ты-Вис
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Шынаа сымал жазманын келип чыгышы
Болжол менен б.з.ч. 3000-жылы шумерлер пиктографиялык жазмадан шынаа сымал жазмага отушкон.Эмне учун бул жазма шынаа сымал болуп калды? Анын башкы себеби –жазма учун тандалган материалда. Шумерлер кагазды, ага сыя менен жазууну билген эмес. Алар жазуу учун чопо таякчаларды колдонушкан. Чопонун анча кургатыла элек такталарына жыгачтын учу менен из тушургондо, булл издер шынаа  сымал болуп калчу. Бул тактаны кунго кургатып алса, анын жазуусу оной менен очкон эмес. Ал эми чолдо кум эч тугонбос болгондой эле, Эки Дарыя аралыгында  чоподон мол эч нерсе жок эле. Демек ,чопону эч кимден сатып алып олтурбайсын,ал эми шынаа тушурчу жыгачтын учу менен шарттуу белгилерди чопо тактага жазуу эн оной болчу. Себеби,уйдун же огуздун башын ар ким эле окшоштуруп тарта албайт, бирок алардын шынаа сымал символун бары тен эле жаза алышы мумкун эмеспи. Оболу бул жазма менен чарбалык эсептер жургузулгон. Канча тилке жер айдалды,андан канча салык мамлекетке толонду, кимдин канча карызы бар сыяктуу маалыматтар  жазылган арбын чопо такталары биздин кундорго сакталып жетти. Андан тышкары, булл жазма аркылуу шумерлердин татынакай  дастандары,  тарыхый инсандар чагылдырылган жазма эстеликтери сакталып калган. Шумердикшынаа сымал жазманы Батыш Азиядагы  башка  элдер да оздоштуруп ,андан ары  оорчуткон.Бугунку  алфавиттин  келип  чыгышына шынаа сымал  жазма  баштапкы  турткулордон болгон.
Колдонулган адабият
1.Дуйно тарыхы
Арал (Сокулук району, Крупская айыл өкмөтү)
Арал (Сокулук району, Крупская айыл өкмөтү) - Чүй облусунун Сокулук районундагы эки кыштак. Крупская айыл өкмөтүнө караштуу. Четки Арал райондун борбору Сокулук кышнан 7 км түндүк-батыш тарапта. Шопоков темир жол бекетинен 9 км. Деңиз деңгээлинен 700 м бийиктикте жайгашкан. Калкы 402 (2004); негизинен дыйканчылыкта эмгектенет. Жакынкы Aрал райондун борбору Сокулук кыштагынан 4 км түндүк тарапта, Шопоков темир жол бекетинен 6 км. Калкы 1001 (2004); негизинен дыйканчылыкта эмгектенет. Негизги мектеп бар.
Ананъя (дарыя)
Ананъя — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Пелым дарыясынын сол жээгинен 458 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 66 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
NSYNC
NSYNC (кээ бир учурда *NSYNC же 'N Sync катары стилдештирилет) - 1995-жылы Орландодо (Флорида) түзүлгөн америкалык эркектер тобу Германияда BMG Ariola Munich аркылуу киргизилген. Топтун курамы: Жастин Тимберлейк, Жейси Чейзес, Крис Киркпатрик, Жоуи Фэттоун жана Лэнс Басс. Топтун мурунку менеджери Лу Пирлман менен мурунку Bertelsmann Music Group үндү жаздыруучу фирма белгиси менен эл алдында болгон орчундуу соттук тартыштардан кийин топтун No Strings Attached аталышындагы экинчи альбому бир күн ичинде 1 миллиондон ашык альмому сатылып, бир апта ичинде 2,42 миллион альбому сатылып он беш жылдык рекордту жараткан. Топтун "Bye Bye Bye" (кырг. "Кош бол"), "This I Promise You" (кырг. "Сага сөз берем"), "Girlfriend" (кырг. "Сүйлөшкөн кыз") жана "It's Gonna Be Me" (кырг. "Мен болом") синглдери бир канча улуттук чарттардын эң мыкты 10 синглдерине кирип, акыркысы АКШнын Billboard Hot 100 чартында биринчи орунду ээлеген. "Грэмми" сыйлыгынын аземин алпаруудан тышкары NSYNC Дүйнөлүк сериялар, Супербоул жана Олимп оюндарында ырдап, Элтон Жон, Стиви Уандер, Майкл Жексон, Фил Коллинз, Селин Дион, Aerosmith, Nelly, Лиза Лопес, Мэри Ж. Блайж, кантри музыканын супер тобу Alabama жана Глория Эстафан сыяктуу ырчылар жана топтор менен чогу ырдап, кээ бирөөлөрү менен ыр жаздырган.
2002-жылы NSYNC тобу убактылуу тыныгууга чыкканынан бери эч кандай бир жаңы материал жаздырган жок. Жастин Тимберлейк бир канча мульти ак алтын альбомдорго ээ болуп ийгиликтүү соло артисти болгон. 2007-жылы Лэнс Басс топтун так кесе ажыроосун ырастаган. Чыгармачылык иши бою топ 70 миллиондон ашык альбом сатып тарыхтагы эң көп сатуулары болгон сегизинчи эркек тобу болгон. Rolling Stone журналы топтун өтө тез ийгиликке жетүүсү үчүн аларды "Эң мыкты 25 өспүрүмдөрдүн кумир топторунун күтүлбөс ажыроосу" тизмесине киргизген.
Витализм
Витализм (лат. vitalis – тирүү, тирүүлүк күчү) – дин жана идеалисттик философия менен тыгыз байланышта болгон биологиядагы агым.
Витализм организмде материалдык касиетке ээ болгон өзгөчө тиричилик күчтөрү бар деп санаган көз караштардын жыйындысы. Витализм материяны пассивдүү, шалаакы, демилгесиз деп эсептеп, дүйнөдө, материядан тышкары, аны башкарган жана шарттаган активдүү күч бар деп болжолдойт. Ал анимизмден, азыркы мезгилдеги антидарвинисттик ар кандай окууларга чейин түрдүү формада өнүгүп келген. Витализмдин биология менен психологиянын айрым тармактарына күчтүү таасир тийгизип, биологиялык себептерге болгон механикалык көз караштарды сынга алышы анын алгылыктуу жагы болгон.
Манас эпосундагы астрологиялык түшүнүктөр
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Динлиндер
Динли́ндер [Dingling (丁零), Чилэ (敕勒), Телэ (鐵勒)] — Борбордук Азиядагы байыркы көчмөн уруулардын бири. Этнонимдин чечмелениши тууралуу бир нече пикир (мисалы, гаочэ – "бийик арабачандар" же тэлэ, чилэ, чжилэ ж. б.) айтылса да, тарыхый эмгектерде негизинен динлин деген аталуу колдонулат. Динлиндер жөнүндө алгачкы кабар Кытай тарыхында болжол менен б. з. ч. 186-ж. чейин жазылган «Ши-цзида» («Тарыхый жазмалар») жана б. з. ч. 49-ж. жазылган «Хань тарыхында» кезигет. Булардан тышкары үзүндүлөр түрүндө «Вэй-лио», «Хоу Вэйшу» династиялар тарыхынан да динлиндер тууралуу кыскача маалымат алууга болот. Бир нече маалымат булагы алардын тили хунндардыкына (сюнн) окшош экенин, ана-мынча гана айырма болгонун белгилейт. Мындай маалыматтардын негизинде, көпчүлүк окумуштуулар (мисалы, В. В. Бартольд, Л. Н. Гумилев, С. В. Киселёв, К. Г. Менгес ж. б.) европеоид («ак түстүү») расасындагы динлиндер Ортоңку Енисейди (Минусинск крайы) жердеп турган жана б. з. ч. II–I-кылымда азыркы Батыш Моңголия – Тыва аймагында жайгашкан монголоид тибиндеги кыргыздар (гяньгундар) хунндардын (гунн) кысымына байланыштуу түндүккө жылып, ассимиляцияланууга учурап, кыргыздар динлиндердин келбетин, ал эми динлиндер кыргыздардын аты менен тилин кабыл алып, натыйжада енисей кыргыздары жаралган деген пикирди колдошот. Бирок, ар кайсы мезгилде жазылган кытай хроникаларын бир-бирине салыштыруу аркылуу динлиндер тууралуу азырынча бир беткей, так жыйынтык чыгаруу мүмкүн эмес. Мисалы, «Вэй-лио» же «Саньго чжи» («Үч хандыктын тарыхы») тарыхында усундардын (Тянь-Шань) батышы, Кангюйдун (Сыр – Аму-Дарыянын ортоңку агымы) түндүгүндө дагы бир динлиндер жайгашканын, алар Түндүк деңизинин (Байкал) түштүгүндө жашаган динлиндер эмес экени баса белгиленген. Мындай маалыматтар азыркы Чыгыш жана Борбордук Казакстандын батыш жагында дагы бир динлиндер жашаганын көрсөтөт. Б. з. 487-жылдары 12 уруудан турган динлиндердин конфедерациясы түзүлүп, анын башында бир туугандар Афучжило жана Цюнци турган. Динлиндер тууралуу акыркы кабар моңголдордун Саян-Алтайды басып алышы (12-к.) менен аяктайт.
Урманчино (Салауат району, Башкыртстан)
Урманчино — Башкыртстандын Салауат районундагы айыл, Лаклин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 499 киши. Почта индекси — 452498, ОКАТО коду — 80247830002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Бир тараптуу келишим
Бир тараптуу келишим – ишке ашыруу үчүн мыйзамга, башка укуктук актыларга же тараптардын келишимдерине ылайык бир гана тараптын эркин билдирүүсү зарыл жана жетиштүү болгон келишим. Б. т. к. башка адамдар үчүн мыйзамда, болбосо ал адамдар менен түзүлгөн келишимдерде белгиленген учурларда гана алар үчүн милдеттенме түзө алат. Б. т. к. ардайым бекер болуп саналат. Ошого ылайык Б. т. к. карата алар мыйзамга, келишимдин бир тараптуу мүнөзүнө жана маңызына карама–каршы келбегендиктен милдеттенмелер жана келишимдер жөнүндөгү жалпы жоболор колдонулат. Керээз Б. т. к. мүнөздүү мисалы болуп саналат.
Дудук каздар (уруу)
Дудук каздар (лат. Branta) - канаттуулардын өрдөк сымалдар тукумундагы уруусу. Башы кичине, кыска тумшугу жана таманы кара. Анын 4 түрүнүн экөө КМШ өлкөлөрүндө кездешет. Кара дудук каздардын салмагы 2 кгга жакын. Алар Сибирде (Ямалдан Чукоткага чейин), Түндүк Америкада (Аляскадан Гренландияга чейин) уялайт. Ак жаак дудук каздар Жаңы Жердин түштүк аралдарын, Шпицбергенди, Гренландиянын чыгыш бөлүгүн мекендейт. Канада дудук каздарынын салмагы 1,5-8 кг, Түндүк-Батыш Америкада жашайт. Кызыл төш дудук каздары Обь дарыясынан Хатангага чейин таралган. Көбүнчө суу өсүмдүктөрү менен азыктанат. Алардын 1 түрү жана 1 түрчөсү ТКЭСтин кызыл китебине катталган.
Ага-Хан IV
Ага-Хан IV - Улуу Даражалуу Ага Хан принц Каримшах (13. 12. 1936-ж. т., Швейцария, Женева ш.) шиит-исмаилит мусулмандарынын 49-мураскер имамы (1957жылдан). Ага Хан IV Мухаммед пайгамбардын бир тууганынын уулу, күйөө баласы Али ибн Абу Талиб жана кызы Фатима аркылуу пайгамбардын тике мурасчысы катары саналат. Ал чоң атасы Ага Хан III Султан Мухаммад Шахтын ишин улантып, коомдук жана саясий иштерге жигердүү катышууда.
Ага Хан IV калктын жашоо шартын жакшыртуу, жакырчылыктан чыгууга көмөк көрсөтүү, коомдук уюмдарды уюштуруу, саламаттыкты сактоо, билим берүү жана маданият тармактарында, ошондой эле алыскы аймактардын экономикасын өнүктүрүү маселелерин ишке ашыруу боюнча тогуз агентстводон турган «Ага Хан өнүктүрүү уюмунун» негиздөөчүсү жана төрагасы. Бул агенттиктер программаларын эл арасында улутуна ж-а динине карабастан ишке ашырышат.
Капитал
Капитал (англисче capital – башкы) – 1) өндүрүштүн капиталисттик ыкмасына таандык экономикалык мамилелердин жыйындысы; 2) ишкердик – коммерциялык жана ишмердиктин башка түрүнүн натыйжасында кошумча нарк пайда кылуучу нарк; 3) бизнесте пайдаланылуучу жалпы ресурстар; 4) жеке адамдын же юридикалык жактын активдеринин милдеттенмелердеги сумманы алып салгандан кийинки накта наркы; 5) компаниянын мүчөлөрү (пайщиктери) тарабынан чарбалык ишмердикке пайдалануу үчүн берилген сумма; 6) ассоциация ждө меморандумда (компания түзүү тууралуу макулдашуу) белгиленүүчү жана уставдык – номиналдык же катталган капиталды түшүндүрүүчү сумма.
Окситоцин
Окситоцин (Oxytocin) — гипоталамуста түзүлгөн ак зат-пептид гормону. Гипофиздин артыңкы бөлүгүндө чогулат жана канга чыгарылат.
Окситоцин жыныстык төлдөөдө өзүн ролу менен белгилүү, жекече, төрөө жана андан кийинки убагында. Ал жатындын моюну жана жатындын өзү чоюлуп калганда, чоң өлчөмдө чыгарылып, төрөгөндү жеңилдетет, жана, желин эргигенден кийин, эмизгеңге жардам берет.
Жакында окситоциндин түрдүү жүрүмдүү реакцияларда ролун изилдеп башташты. Анын ичинде оргазм, коомдук таануу, сүйүү мамиле, чочулоо жана энелик жүрүмү. Ошол себептен аны кээде “сүйүү гормоны” деп атап коюшат. Окситоцинди чыгара албагандык жана эмпатия сезалбагандык социопатия, психопатия, нарциссизм менен байланыштуу.
Сөз окситоцин грек тилинен (ὼκυτοκίνη, ōkytokínē) алынган, “тез төрөт” дегенди белгилейт. Фармакологчу сэр |Генри Дейл Халлетт 1906 жылы  жатындын жылмакай булчуңдардын жыйрылышын стимулдаштыруу окситоциндин касиетин ачкан. 1910 жылы  Отто жана Скотт, алар менен бирге 1911  жылы  Шафер жана Маккензи окситоциндин сүт чыгаруу касиетин баяндап жазышкан. Окситоцинде тогуз аминокычкылдын ырааттуулугун |Винсент дю Виньо ж.б. 1953 жылы аныкташкан. Ошол эле жылда тез арада дю Виньо ж.б. биохимиялык ыкма аркылуу окситоцинди синтездешкен. Окситоцин эң биринчи синтездешкен полипептиддүү гормон болчу.
Сол Хутты-Яха дарыясы
Cол Хутты-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Хутты-Яха дарыясынын сол жээгинен 67 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 44 км.
Окситоцин
Түзүлүшү жана вазопрессинге тектештиги
Окситоцинди тогуз аминокычкыл түзөт (нонапептид). Анын системалык аты — цистеин-тирозин-изолейцин-глутамин-аспарагин-цистеин-пролин-лейцин-глицин-NH2 (cys – tyr – ile – gln – asn – cys – pro – leu – gly - NH2, же CYIQNCPLG-NH2). Цистеиндин калдыгы дисульфид байланыштарды жаратат. Окситоциндин молекулардык салмагы 1007 дальтон. Окситоциндин бир эл аралык бирдиги (IU) нукура полипептиддин 2 микрограммына эквиваленттүү.
Сол Хутты-Яха дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Окситоцин
Түзүлүшү жана вазопрессинге тектештиги
Окситоциндин түзүлүшү ошондой эле вазопрессиндигине окшош (cys – tyr – phe – gln – asn – cys – pro – arg – gly - NH2), нонапептид сера көпүрөлөрү менен, окситоцинден 2  аминокычкылы  менен айырмаланат. Окситоцинди жана вазопрессинди |Винсент дю Виньо 1953 жылы чыгарып бөлгөн жана синтездеген. Ошол кызматы үчүн 1955 жылы ага химиядан Нобел сыйлыгы ыйгарылган.
Сол Хутты-Яха дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Окситоцин
Түзүлүшү жана вазопрессинге тектештиги
Адамдын артыңкы питуитардык без аркылуу чыккан окситоцин жана вазопрессин, аралыкка таасирин тийгизген жалгыз гормондор. Буга карабастан, окситоцинди чыгарган нейрондор башка дагы полипептиддерди синтездейт, анын ичинде кортикотропин-рилизинг гормону (КРГ) жана динорфин, мисалы, локалдуу таасирин тийгизет. Окситоцинди чыгарган магноклеткалуу нейрондор, вазопрессинди чыгарган магноклеткалуу нейрондорго жакын, жана көп касиеттери менен окшош.
Таасири
Окситоцин перифериялык (гормоналдуу) таасирин, жана да мээде таасирин тийгизет. Окситоцин таасирин спицификалык жогоруаффин окситоциндин рецепторлору аркылуу тийгизет. Окситоциндин рецептору бул G-протеин рецептор, Mg2+ жана холестеролго муктаж болуп турган. Бул рецептор родопсин-типке (I класс) G-протеин рецептордун тобуна таандык.
Тирякле (Зианчурин району, Башкыртстан)
Тирякле — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Сакмар айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 118 киши. Почта индекси — 453395, ОКАТО коду — 80226831003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Биргелешкен бюджет
Биргелешкен бюджет – тийешелүү аймактын баардык деңгээлиндеги бюджеттердин жыйындысы. == Колдонулган адабияттар ==
Баабек датка
Колдонулган адабият
Мадаминов Г. "Лейлек тарыхы" Бишкек 2004-жыл.
Агглютинативдик тилдер
Агглютинативдик тилдер - жалганмалуу же мүчөлөнмө тилдер. Алар негизден же уңгу сөздөн кийин түрдүү мүчөлөр жалгануу аркылуу сөз жасоо жана сөз өзгөртүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болот. Агглютинативдик тилдерде уңгу сөзгө ар түрдүү мүчөлөр жалгануу аркылуу аркылуу грамматикалык формалар пайда болот. Азиядагы, Африкадагы, Океаниядагы көпчүлүк тилдер (мисалы, түрк, монгол, венгр, полинезий, банту ж. б.) агглютинативдик тилдерге жатат.
Таш-Башат (Ысык-Ата району)
Таш-Башат (Таш-Башат) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Ысык-Ата районундагы айыл. Ысык-Ата айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 269 киши.
Харвэй Кэдарс (Нү-Жерси)
Калкы - 337 киши. Болжолдуу аянты - 3.1 км². FIPS коду — 34-30390.
Медициналык генетика
Медициналык генетика — адам генетикасынын тармагы. Тукум куума ооруларды, аларды алдын алуу, диагноз коюу жана дарылоо жолдорун, ошондой эле жакын туугандар ортосундагы никеден пайда болгон тукум куума ооруларды изилдейт. Бардык кишилер, бир жумурткадан өөрчүгөн эгиздерден башкасы (алардын тукум куума касиеттери негизинен окшош) бири-биринен айырмаланат. Бул тукум куума өзгөчөлүктөр он миңдеген генде коддолгон. Аны менен бирге гендерде мутациялар пайда болгондо дайыма тукум куума өзгөргүчтүк болуп турат. Организмдин өөрчүшүнө тышкы чөйрөнүн ар кайсы факторлору дайыма түрдүү тукум куума касиеттердин калыптанышына таасир эткендиктен Медициналык генетиканын максаты тигил же бул оорунун тукум куума келип чыгышын изилдөө, ооруну эрте табуу жана дарылоо ыкмаларын иштеп чыгуу болуп эсептелет. Анын учурдагы өнүгүшү клиникалык медицина, биохимия, физиология, морфология, жалпы патология, иммунология жана башкалар медицина жана саламаттык сактоо тармактары менен тыгыз байланышта. Медициналык генетиканын өнүгүнгү үч этапка бөлүнөт. 1-этапта (20-кылымдын башы) тукум куума патологиялык белгилер чогулган. Ушул этапка англиялык врач Гаррод чоң салым кошкон. Ал өзүнүн эмгегинде 1908-ж. зат алмашуу ооруларынын келип чыгыш гипотезасын сунуш кылган. Экинчи этабында (20-кылымдын 20 — 30-жылдары) негизинен тукум куума оорулардын себебин, ага түрткү болуучу ооруларды жана мутацияларды изилдөө жүргүзүлгөн. Үчүнчү этап 20-кылымдын 50-жылдарында башталган. Адамдын хромосомаларынын саны жана түзүлүшү аныкталгандан кийин хромосома оорулары ачылган. Медициналык генетикада генеалогиялык, молекулалык — генетикалык анализ жана башкалар жаңы ыкмалар колдонулат. Организмде жүрүүчү биохимиялык реакциялардын бузулушу көп учурда гендеги өзгөрүүлөргө байланыштуу болот. Гендеги өзгөрүүлөр ошол замат байкалбайт. Демек, тукум куума оорулар оорулуу генди алып жүргөндөрдө улгая баштаганда байкалат. Азыр 2000ден ашуун тукум куума оорулар белгилүү, анын ичинде 1000ден көбү зат алмашуунун бузулушунан келип чыккан оорулар. Алардын көпчүлүгүнүн бала төрөлөрү менен же түйүлдүк убагында диагноз коюп табуу мүмкүнчүлүгү бар. Тукум куума оорулар менен күрөшүү эки багытта жүргүзүлөт: биринчиси жаңы мутациялардын пайда болушуна каршы күрөшүү жана эгер мутация пайда болсо анын таралышына тоскоол кылуу. Мурунку тукумдардан келе жаткан патологиялык мутациялардын алдын алууда медицина-генетикалык консультациянын мааниси чоң. Мындан башка тукум куума ооруларды түйүлдүк кезинде диагноз коюу кеңири колдонулууда, эгер тукум куума оору түйүлдүк өөрчүп жатканда табылса, анда түйүлдүктүн өөрчүшүн токтотууга мүмкүнчүлүк бар. Медициналык генетика боюнча изилдөөлөр биздин өлкөдө 80ден ашык илим-изилдөө мекемелеринде жүргүзүлөт.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Алимжанова Дамира
1987-жылы Куршаб айылындагы Ленин атындагы орто мектепти аяктап, Куршаб совхозунда комсомолдук кызматта иштеген. Бир жылдан кийин Ош педагогикалык институтунун музыкалык факультетине тапшырып, ушул эле жылы Токтогул районундагы Гагарин атындагы орто мектепте музыка мугалими болуп ишин баштаган. 1992-жылы мына ушул окуу жайды артыкчылык диплому менен аяктаган.
1998-жылы Токтогул шаарчасындагы Н. Биримкулова атындагы орто мектепте мугалим, кийин директордун тарбия иштери боюнча орун басары болуп, андан кийин директорлук кызматта эмгек жолун уланткан. 2000-жылы Токтогул райондук мамлекеттик администрациясынын жаштар комитетинин торайымы болуп иштеген. Ал эми 2004-жылдын февраль айынан баштап, Жалал-Абад облустук мамлекеттик администрациясынын социалдык маданий онугуу болумундо социалдык мобилизациялоо секторунда жетектоочу адис болуп иштеген.
Бугунку кундо Жалал- Абад шаардык элге билим беруу болумунун башчысы.
Университеттердин дүйнөлүк QS рейтинги
Университеттердин дүйнөлүк QS рейтинги (англ. QS World University Rankings) - Quacquarelli Symonds компаниянын университеттер ретингинин жылдык жарыялоосу. Университеттердин дүйнөлүк QS рейтинги мурун Times Higher Education катары таанымал болчу, ал жеке ишин баштоодон мурун, Times Higher Education журналы менен биргелешип, 2004-2009-жылдар арасы эл аралык тизмектерин чыгарган. Андан кийин, QS эски методология боюнча иштегенди улантып, Times Higher Education жаңы методологиясын кабыл алган. Учурда QS системи дүйнөлүк жана дисциплиналык рейтингтерди (беш курамдык факультеттер жана 46 ар кайсы дисциплиналар боюнча эң мыкты дүйнөлүк университеттерин атоо) жана беш көз карандысыз аймактык тизмектерди (Азия, Латын Америка, Европа (өнүгүп келе жаткан өлкөлөрү) жана Борбордук Азия, Араб аймагы жана БОИКТ өлкөлөрү) камтыйт. QS рейтинги Эл аралык рейтингтин серипчилер тобу тарабынан макул табылган жалгыз рейтинг жана Дүйнөлүк университеттердин академиялык рейтинги (англ. Academic Ranking of World Universities) менен Times Higher Education рейтингтердин катарына кирип, эң көп окулган Дүйнөлүк университеттердин рейтинги болуп саналат. Кандай болбосо дагы субъективдик көрсөтүүлөргө негизсиз критерийлерди алдына чыгаруусу жана өтө туруксуз натыжалары сынга алынат.
Биргелешкен ишкана (би)
Биргелешкен ишкана (би) – чет өлкөлүк инвестициялар салынган ишкана. == Колдонулган адабияттар ==
Билли Айдол
Уильям Майкл Алберт Броуд (англ. William Michael Albert Broad; 1955-жылы 30-ноябрь) - Билли Айдол (англ. Billy Idol) сахналык аты менен таанымал болгон англиялык музыкант, ырчы, ыр жазуучу жана актер. Ал Generation X панк-рок тобунун мүчөсү катары биринчилерден болуп 1970-жылдары белгилүүлүккө жеткен. Кийинчирээк жеке чыгармачылык ишин баштаганы менен соң эл аралык белгилүүлүккө жетип "Second British Invasion" (кырг. "Британиянын экинчи басып кирүүсү") кыймылы учурдагы артисти болгон.
Айдол өзүнүн чыгармачылык ишин 1975-жылдын аягында Chelsea панк-рок тобунун курамында баштаган. Кандай болбосу, Айдол бир канча убакыттан соң топтон чыгып жолдошу Тони Жеймс менен бирге Generation X тобун негиздеп топтун башкы вокалисти болот. Улуу Британияда ийгиликке жеткен топ ажыроосунан мурун Chrysalis Records үндү жаздыруучу фирма белгиси аркылуу үч альбом жаздырган. 1981-жылы Айдол гитарчы Стив Стивенс менен бирге жеке чыгармачылык ишин уланттыруу максаты менен Нү-Йоркко көчкөн. Billy Idol ''' (кырг. Билли Айдол; 1982) алгачкы студиялык альбому финансылык жактан ийгиликтүү болуп жана "Dancing with Myself" (кырг. "Өзүм менен бийлөө") жана "White Wedding" (кырг. "Ак үйлөнү тою") синглдеринин музыкалык видеолору менен Айдол жаңыдан пайда болгон MTV каналынын негизги жылдызы болгон.
Rebel Yell (кырг. "Козголоңчулардын өкүрүгү"; 1983) аталышындагы экинчи студиялык альбому "Rebel Yell" жана "Eyes Without a Face" (кырг. "Жүзү жок көздөр") синглдери менен ири финансылык ийгиликке жеткен альбому болуп саналат. RIAA альбомго АКШга эки миллиондон ашык альмом жиберилгени үчүн эки ак алтын тастыктамасын ыйгарган. Whiplash Smile (кырг. Камчынын кайышы сымал күлүмсүрөөсү; 1986), Charmed Life (кырг. Сыйкырдуу жашоо; 1990) жана Cyberpunk (кырг. Киберпанк; 1993) сыяктуу бир канча ийгиликтүү альбомдорду жаздырган. Айдол 1990-жылдын экинчи жарым жылдыгын жеке турмушуна кунт коюп жашырын өмүр сүргөн. Айдол Devil's Playground (кырг. Шайтандын оюн аянты; 2005) менен Kings & Queens of the Underground (кырг. Жашырын дүйнөнүн башкаруучулары; 2014) альмдорун жаздырып чыгармачылык ишине кайткан.
Медициналык география
Медициналык география — адамдын ден соолугуна географиялык чөйрөнүн тийгизген таасирин, оорулардын географиялык таралышын, таралуу себептерин жана кишинин патологиялык абалын изилдөөчү илим. Медициналык география түрдүү аймакта жашаган калк арасындагы кээ бир оорулардын көп таралышын, өтүү өзгөчөлүгүн шарттаган табигый жана социалдык факторлорду изилдейт. Оорулардын географиялык таралышына климат жана суу, топурак; тамак-ашта айрым химиялык элементтердин жана башкалар болушу же жоктугу, жашоонун материалдык шарты, маданий деңгээли, көнүмүш тамактануу жана башкалар шарт түзөт. Медициналык география эпидемиология, микробиология, гигиена, патология, физикалык жана экономикалык география, айрыкча ландшафт таануу менен тыгыз байланыштуу. Медициналык география боюнча изилдөөлөр 18-кылымда эле башталган.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Москва борбордук шакек
Москва борбордук шакек
Саптагы жүргүнчүлөрдү ташуусу 10-сентябр 2016-жыл Орусиянын президенти Владимир Путин жана Мөскөө мэри Сергей Собянин алдында.
Баткен шаарындагы В.И.Ленин атындагы орто мектеби.
Азыркы учурда бул мектеп Баткен областындагы эн чоң мектеп болуп саналат. Бул мектеп 1923-жылы биринчи комсомолец,революционер Имаров Айтпай тарабынан негизделген. Мектептин биринчи мугалими да өзү болгон. Кийинчерээк Кара-Бак кыштагында "Комсомол жаштардын мектеби" деп аталып, башталгыч мектеп ачылган. Андан кийин Баткен кыштагында, сай боюндагы мектепке көчүрүлүп келинген. 30-жылдары азыркы(2011-жыл) райондук кеңештин имаратынын жанына 7 жылдык мектеп болуп ачылып, ага В.И.Лениндин ысымы берилген. 1977-жылга чейин мектептин имараты курулуп,ага көчүрүлгөн. 1982-жылдын март айынан баштап ошол мектеп иштейт. 1947-48-жылы окуу жылында метепти 14 окуучу бүтүргөн. Ошондон баштап бул мектеп чоңоюп атат.
В.И.Ленин орто мектебин бүтүргөн белгилүү инсандар: Болот Шерниязов, Улукбек Кочкоров, Саламат Садыкова, Аппаз Жайнаков жана Арзыбек Бурканов.
Агентчилик
Агентчилик - (англисче адепсу) мамлекеттин, ошондой эле жеке адамдардын коммерциялык тапшырмаларын ишке ашыруучу уюм. Соода өнөр жай ишканаларынын, банктардын маркетинг кызматын көрсөтүүчү агентчилиги да болот. Агентчилик өз ишмердигин ишканалардын, мекемелердин жана уюмдардын, жеке адамдардын статусуна жана багыттарына жараша жүргүзөт. Продукция өндүрүүчү менен кардарлардын ортосунда да ортомчулук милдетти аткарат. Агентчилик төлөмакысы анын иш тапшыруучу менен түзүлгөн келишимде көрсөтүлгөн принциптерге жана тарифтерге ылайык төлөнөт.
Анеп (дарыя)
Анеп — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тавда дарыясынын оң жээгинен 535 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 108 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кытай, Жети-Өгүз району
Кытай, Жети-Өгүз району, Комсомол — Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районундагы кыштак. Ырдык айыл округуна караштуу. Ысык-Көл өрөөнүнүн түндүк-чыгышында, Жети-Өгүз жана Ырдык сууларынын ортосундагы түздүктө, Бишкек — Каракол автомобиль жолунун боюнда, деңиз деңгээлинен 718 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Кызыл-Суу кыштагынан 24 км чыгыш тарапта. Балыкчы темир жол станциясынан 211 км. Калкы 719 киши (2020) ; негизинен мал менен алектенет. Негизги мектеп, китепкана, клуб, медпункт бар.
Улуттук компьютердик гимназия
Профессор А.Молдокулов атындагы Улуттук компьютердик гимназия Бишкек шаары боюнча жалгыз улуттук мектеп.
Көптөгөн окуучулар Кыргызстандын булуӊ-бурчунан келип билим алып жатышат, андан сырткары мектепте көптөгөн уюмдар түзүлгөн. Алардын бири “Келечек” уюму, “Манас”, “Семетей”, “Сейтек”. Бул уюмдардагы окуучулар мугалимдерге, окуучуларга жардам берип, өздөрүнүн ишин жакшы аткарууда. Андан тышкары мектепте “Тамашоу” долбооруна катышуучу: “УКГ №5”, “Шоктор”, “Хакер”, “Windows №5” жана жаӊы чыгып келе жаткан “Жылдыздар” аттуу командалар мектептин намысын коргоп келе жатышат.
Бэмэ Якоб
Бэмэ Якоб (1575–1624) – немис философу. Кесиби өтүкчү. Негизги чыгармалары: «Аврора же жоготулган таң», «Маңыздын келип чыгышы жана аны актоо», «Улуу сыр же Моисейдин биринчи китебин талкулоо» жана башкалар. Бэмэ өзүнүн чыгармаларында Библиянын тексттеринин негизинде карама-каршы турган проблемаларды талдайт (натурфилософия, тилдин жана белгинин теориясы, антропология, этика), немис мистикасынын традицияларын жыйынтыктайт, Бэмэнин диалектикалык ой жүгүртүүсү образдарда өнүккөн (ааламдын, кыймылдын жана карама-каршылыктын биримдиги, кудай-ааламдын негиздөөчү). Гердер, Бадер, Ф. Шлегель, Гегель, Фейербах сыяктуу философтор Бэмэнин философиясын кабыл алышкан.
Сулайманов Исраил
Исраил Сулайманов Кара-суу районунун Талдык айылында 1919-жылы туулган. 1934-жылы Жалал-Абаддагы педтехникумга тапшырып, аны бүтүргөн соң, Кара-Суу районунун Алга-Бас айылында мугалим болуп иштеп баштаган. 1940–1946-жж. Советтик Армиянын катарында, Улуу Ата Мекендик согушка катышып, Украина, Белоруссия, Польшада болгон. 1946–1951-жж. Талдык айылындагы Киров атындагы толук эмес орто мектепте мугалим болуп иштеп, 1951–1955-жж. «Отуз-Адыр» орто мектебинде окуу бөлүмүнүн башчысы, Кара-Суу райондук элге билим берүү бөлүмүндө инспектор, 1958–1964жж. Кара-Суу райондук «Эмгек майданы», Ош облустук «Ленин жолу» гезиттеринде кабарчы, бөлүм башчы, кийин кыргыз радиосунун Ош облусу боюнча кабарчысы, 1967–1971-жж. Кыргызстан Жазуучулар союзунун Ош облустук бөлүмүндө адабий кеңешчи, 1971–1976-жж. жооптуу катчы болуп иштеген.
И. Сулаймановдун биринчи ырлар жыйнагы «Ак була» деген ат менен 1963-жылы жарык көргөн. Чыгармалары орус тилине которулуп, өзү да котормо үстүндө иштеген. 1967-жылдан СССР Жазуучулар Союзунун мүчөсү болгон. И.Сулайманов «Согуштагы каармандыгы үчүн», «Берлинди алгандыгы үчүн», «Улуу Ата Мекендик согуш мезгилинде Германияны жеңгендеги салымы үчүн», «Артыкчылыгы үчүн» ж.б. медалдар менен сыйланган. И.Сулайманов 1976-жылдан ооруп, анын айынан каза болгон.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Ак була: Ырлар. – Ф., 1963. – 41 б.
Токой күнгүрөнөт: Повесть, аңгемелер. – Ф., 1969. – 151 б.
Ал кайра келет: Аңгемелер. – Ф., 1971. – 164 б.
Балдардын кенжеси: Повесть. – Ф., 1976. – 104 б.
Өжөр кишилер: Повесттер жана аңгеме. – Ф., 1980. – 280 б.
Повесттер. – Ф., 1982. – 232 б.
Алыс сапар: Роман. Ф., 1988. – 270 б.
Өмүр ыргактары: Лирикалык жана сатиралык ырлар. – Ф., 1990. – 86 б.
Иосиф Кобзон
Иосиф Кабзон (тж 11-сентябрь 1937 Часов Яр, Сталин облусу, Украин ССРи, СССР — 30-август 2018, Москва) — Советтик жана Орусиялык ырчы. Коомдук ишмер жана мамлекеттик ишмер. Мамлекеттик Думанын II-VII чакырылыштарындагы депутаты.
Өмүр баяны
Иосиф Кабзон 1937-жылы 11-сентябрында Украинанын Донецк облусуна караштуу Часов Яр шаарында төрөлгөн. 1959-1962-жылдары Бүткүл союздук радио түйүнүндө эмгектенген. Андан кийин мамлекеттик концерттик уюмда ырчы болуп иштеген. Иосиф Кобзонго Бүткүл союздук атактуулукту "А у нас во дворе" деген ыры алып келген. Дал ушул жылы орусиялык эстрада артисттеринин сынагынын, Польшадагы эл аралык сынактын лауреаты болгон. 1963-жылы Мамлекеттик музыкалык-педагогикалык институтта вокал боюнча билимин алса, 1974-жылы Марксизм-ленинизм университетин бүтүргөн. 1984-жылы Мамлекеттик музыкалык-педагогикалык институтта эстрадалык вокал боюнча сабак бере баштаган. 1993-жылы профессор болгон. Ал эми 1973-жылы Советтер Союзунун Коммунисттик партиясынын мүчөсү, 1989-жылдын май айынан 1991-жылдын сентябрына чейин СССРдин Эл депутаты жана "Союз" депутаттык тобунун мүчөсү болгон. 1997-жылы Мамлекеттик Думанын депутаты болгон. 1999-жылдан тартып депутаттык топтун, партиянын мүчөсү катары Мамлекеттик Думанын II-VII чакырылыштарындагы депутаты. 2015-жылы Донецк Эл Республикасынын Эмгектин Баатыры, 2016-жылы Орусия Федерациясынын Эмгектин Баатыры деген жогорку сыйлыктарга ээ болгон.
Турдукан Бакиева
Бакиева Турдукан - 1942-жылы 15-апрелде Жалал-абад облусунун Сузак районунун Тейит айылында туулган. Мектепте окуган жылдары 8-классты Домор айылындагы мектепти бүтүрүп, ал эми орто мектепти Барпы айылындагы Крупская атындагы орто мектебинен аяктаган.1966-жылы Фрунзедеги медициналык институтту бүтүрүп, балдар дарыгери адистигине ээ болду. Ошол жылы биринчи эмгек чыйыры Оштогу балдар ооруканасында дарыгер болуп иштөө менен башталды.
1967—1969-жылдары Өзгөн районунда эмканада дарыгер, участкалык дарыгер жана райондук ооруканада дарыгер болуп иштеши менен эмгек чыйырын улантты. 1969—1980-жылдары Жалал-абад шаарында балдар ооруканасында, андан соң эмканасында башкы дарыгердин орун басары кызматтарында эмгектенди. 1980-жылы Турдукан Бакиеваны Жалал-Абад шаарындагы балдардын санаториясына башкы дарыгерликке которушту. Дал ушул кызматта бүгүнкү күнгө чейин жигердүү иштеп келет.
Балдардын ден соолугун калыбына келтирүүчү бул санатория тууралуу учкай сөз. Бул мекеме 1964-жылы азыркы Жалал-Абад мамлекеттик университетинин ордунда чакан жайда бар болгону 50 койка менен 1964-жылы негизделген. 1977-жылы азыркы жайына көчүрүлгөн. Анда да бар болгону 50 койка орундуу болучу. Турдукан Бакиева башкы дарыгер болуп иштей баштагандан тартып, жаңы имарат куруунун аракетин көрдү. Натыйжада 1982-жылы 3 кабаттуу 120 орундуу санаториянын курулушу башталып, бир жылдан соң дарылоо бөлмөлөрү, бассейни жана башка ынгайлуу шарттары бар жаны жай пайдаланууга тапшырылды. 200 орундуу жаны ашкана курулду. Мындан тышкары мончо, жашылча-жемиштерди сактоочу, кир жуучу жана жылытуу жайлары курулду. Ал иштеген мезгилдин аралыгында санаторийдин материалдык-техникалык базасы да жакшырды.
Турдукан Бакиеванын үзүрдүү эмгеги бааланып, СССРдин саламаттыкты сактоосунун отличниктигине жетишти. Кыргыз Республикасынын Президентинин Ардак грамотасына жана республикабыздын «Саламаттыкты сактоосуна эмгек сиңирген дарыгер» наамына татыктуу болду. Жүрөк, бут оорулары боюнча балдардын жогорку категориядагы дарыгери.
Кудайлар тууралуу мифтер
колдонулган адабият
1.Дуйно тарыхы
Атай (кырк чоро)
Атай (кырк чоро) — кырк чоронун бири. Бирде Ардалыктын (Сагымбай Орозбаков, 3.49), бирде Шагыл бийдин (Сагымбай Орозбаков,3.175), бирде Сабай бийдин (Сагымбай Орозбаков,4.43) уулу деп айтылат. Манас Каныкейге күйөөлөп барганда ат чаап, жар тандаган учурда аты он үчүнчү келип, А. тагдыр буюрган Маарамбүбүгө үйлөнөт (Сагымбай Орозбаков, 2. 419, 424).
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Аралбаева Жеңилдик
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Биргелешкен ишмердик
Биргелешкен ишмердик – 1) эки же андан көп адамдардын (шериктештердин) жөнөкөй шериктештик келишими боюнча юридикалык жак түзбөстөн жана пайда алуу үчүн же мыйзамга каршы келбеген башка максаттарда өздөрүнүн салымдарын бириктирүүгө жана биргелешип ишмердик жүргүзүүгө милдеттенишет. Ишкерлик ишин жүргүзүү үчүн түзүлгөн жөнөкөй шериктештик келишиминин тараптары катары жекече ишкерлер жана/же коммерциялык уюмдар гана чыга алышат. Жөнөкөй шериктештик келишими жазуу жүзүндө түзүлүшү керек; 2) кооператив мүчөлөрүнүн анын түзүү документтерине негизденген жана өздөрүнүн материалдык ж. б. керектөөлөрүн канааттандырууга багытталган ишмердиктери.
Харь-Яга
Харь-Яга — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - БАР/ПЕЧОРА/754/21/212 орун алган. Дарыянын узундугу - 162 км.