cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Печенкино (Бир району, Башкыртстан)
Печенкино — Башкыртстандын Бир районундагы айыл, Берез айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 457 киши. Почта индекси — 452472, ОКАТО коду — 80213809001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Айымбетов Шадыкан Аликеевич
Айымбетов Шадыкан Аликеевич (29.5.1957-ж.т., Айгыр-Жал айылы) - коомдук итнмер, билим берүүнүн отличниги.
Кыргыз мамлекеттик университетинин тарых факультетин бүткөн (1988). Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн (1976-78).
Мамлекеттик кызматтын 1-класстагы кеңешчиси.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Саксофон
Саксофон (ойлоп табуучу А. Сакс жана гр. phonos - добуш) - үйлөмө музундугу аспап. Бельгиялык уста А. Сакс ойлоп тапкандыктан, анын ысмы менен аталган. Жезден жасалат. С-дун 7 түрү бар. С. үйлөмө аспаптарда, эстрада жана симф. оркестрлерде колдонулат, ошондой эле жеке (соло) да ойнолот. С. өзгөчө поп-музыкада, эстрада жана жаз музыкаларын аткарууда пайдаланылат.
Тегирмен-Сай көрүстөнү
Тегирмен-Сай көрүстөнү – Андрон маданиятына таандык археологиялык эстелик. 1961-ж. Чүй өрөөнүнүн Жыламыш капчыгайынын чыга беришиндеги Тегирмен-Сай деген жерден табылган. Сүйрүсүнөн келген көрүстөндөн өрттөлүп, 1,40 м терендикте көмүлгөн адамдын сөөгү, колодон жасалган шурулар, сөйкө, эки чопо идиш табылган. Тегирмен-Сай көрүстөнүнүн археолог A. К. Абетеков изилдеген.
Прокуратура
Прокуратура (лат. procurare  – кам көрүү) – өзалдынча башкаруу органдары, министрликтер, мамлекеттик комитеттер, башкаруу мекемелери ж. б. КР Өкмөтүнүн алдында түзүлгөн органдар, жергиликтүү мамлекеттик администрациялардын, коомдук уюмдардын, кызмат адамдарынын, аргандай менчиктеги чарбачылык уюмдардын, жарандардын тарабынан мыйзам актыларынын бирдиктүү жана так аткарылуусун көзөмөлгө ала турган мамлекеттик орган. КР П. кылмыш-жаза куугунтугун жүргүзөт, мыйзамда белгиленген учурларда жана тартипте иштерди соттук териштирүүгө катышат.
Анадолу Түркчөсү
Сүйлөм
Diğer yaygın olarak konuşulan dillerle karşılaştırıldığında, daha az sayıda sözcük ve harf ile daha çok bilgi aktarmak olanaklıdır. Diğer pek çok dilde olmayan bir özelliğe göre, bir sözcük köküne ekler ekleyerek, tek sözcüklü tümceler oluşturulabilir.
Түркчө Сүйлөшмө Кылавузу
Merhaba! / Salamatsızbı! (Саламатсызбы!)
Evet /Ooba (Ооба)
Yok /cok (Жок)
İyi günler!/ Kutmanduu tañıñız menen! (Кутмандуу таныныз менен!)
İyi akşamlar! / Kutmanduu keçiñiz menen! (Кутмандуу кечиниз менен!)
Ne var ne yok? / Emne boldu? (Эмне болду?)
Nasılsın?/ Kandaysiz? (Кандайсыз?)
İyi, teşekkürler, ya sen? /Cakşı, rahmat, özüñüz? (Жакшы, рахмат, өзүнүз?)
Güle güle! /Koş kalıñ! (Кош калын!)
Sonra görüşürüz!/ Körüşkönçö! (Көрүшкөнчө!)
Üzgünüm! /Keçirip koyuñuz! (Кечирип коюнуз!)
Açık/Kapalı / Açık/cabık (Ачык/жабык)
Küçük/ Büyük / Kiçine/çoñ (Кичине/чоң)
Kırgız Türkçesi konuşabiliyor musunuz? / Siz Kırgız Türkçösü süylöy alasızbı? (Сиз Кыргыз Түркчөсү сүйлөй аласызбы?)
Kırgızca konuşamıyorum./ Men Kırgızça süylöy albaym. (Мен Кыргызча сүйлөй албайм.)
Biraz Kırgızca konuşabiliyorum. / Men bir az Kırgızça süylöy alam. (Мен бир аз Кыргызсча сүйлөй алам.)
Anlıyorum. / Men tüşünöm. (Мен түшүнөм.)
Anlamıyorum. / Men tushunboym. (Мен түшүнбөйм.)
Teşekkürler! /Rahmat! (Рахмат!)
Çok teşekkürler! / Çoñ rahmat! (Чоң рахмат!)
Çok iyi, teşekkürler! /Ötö cakşı, rahmat! (өтө жакшы, рахмат!)
İyi. / Cakşı (Жакшы)
Lütfen /Suranıç (Сураныч)
Lütfen / Ötünüç (өтүнүч)
Bir şey değil! Eçteke emes! (Эчтеке эмес)
Özür dilerim! / Keçiresiz! (Кечиресиз!)
Bir az/ Bir az (Бир аз)
Bir az yavaş söyleyiniz lütfen? / Bir az cayıraak süylöñüzçü! (Бир аз жайыраак сүйлүнүзчү!)
Yazabilir misiniz? / Cazıp beresizbi? (Жазып бересизби?)
Ben çantamı/cüzdanımı/pasaportumu kaybettim. Men sumkamdı/kapçıgımdı/pasportumdu uurdatıp ciberdim (Мен сумкамды/капчыгымды/паспортумду уурдатып жибердим)
Bana doktoru çağırınız!/ Maga dogdurdu çakırgıla! (Мага догдурду чакыргыла!)
Polisi çağırınız!/ Militsiyaga konguroo kılıñızçı! (Милицияга конгуроо кылынызчы!)
Марион (Массачусетс)
Марион (Массачусетс) (Marion) — Массачусетс штатынын Плимаус (Plymouth) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 5 123 киши. Болжолдуу аянты - 69.1 км². FIPS коду — 25-38540.
Пайссенберг
Пайссенберг (Peißenberg) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Вайльхайм-Шонгау районуна кирет.
Чыныгы сүйүү
"Чыныгы сүйүү" (Love Actually, Реальная любовь) - 2003-жылы Ричард Куртис режиссёрлук кылган жана сценарийин жазган Жаңы-Жылдык романтикалуу комедия. Тасмага негизинен Куртистин мурунку тасмаларында тартылган же телеберүү долбоорлорунда катышкан актёр жана актрисалар ролдорду жаратышкан. Тасманын сценарийи ар түрдүү адамдардын катышуусунун негизинде сүйүүнүн ар тараптуулугунун он окуя аркылуу чагылдырат. Жана окуянын өнүгүшү менен каармандар бирин-бири тааныгандыгы анык болот. Тасманын көпчүлүк бөлүгү Лондон шаарында тартылган. Окуя жаңы жылга үч жума калган убакыттан башталып, майрамга чейинки убакытты баяндайт. Ошондай эле жаңы жылдан бир ай өткөндөн кийинки эпилогду камтыйт.
Тасма 2003-жылы, 14-ноябрда Америка Кошмо Штаттарында жана бир жумадан кийин Улуу Британияда көрсөтүүгө берилип, Улуу Британияда жакшы сын-пикирлерге арзыган. Бирок Кошмо Штаттарда ар тараптуу сынга ээ болгон. Тасма баштапкы бюджети 45 миллион АКШ долларын түзүп, дүйнө жүзү боюнча 247 миллион АКШ долларын табуу менен кирешелүү тасмалардын катарын толуктаган.
Сакоо
Сакоо (Adenitis equorum), мыт - жылкынын дем алуу органдарынын жана кулкунунун былжыр челин, лимфа бездерин ириңдетүүчү жугуштуу ылаң. Сакоо дүйнөнүн бардык жеринде, кездешет. Ылаңдаткычы - стрептококк (Streptococcus equi). Ал сырткы чөйрөдө туруктуу. Дезинфекциялоочу заттар ылаңдаткычты 15-20 минутада жугушсуздандырат. Ылаңдаткыч булагы — ылаңдуу жылкы. Ылаңдаткыч абсцесстен жана мурундан чыккан илээшкек суюктук менен бөлүнүп, тоют, төшөлгө жана сарайды булгайт. Соо малга аэрогендик, алиментардык жана контакт жолдору менен өтөт. С-нун букма (жашыруун) мезгили 1-15 күн. Сакоодо дене ысыйт (40-41°Сга чейин), мурундан ириң аралаш илээшкек суюктук куюлат. Ылаңдаган мал суу ичпей жана тоют жебей калат. Мал суу ичсе таноосунан ириң аралаш суу куюлат. Кол менен басканда кулкундун тушу катуу ооруйт, кол тийгизбейт. Дем алуусу тездеп, бырылдайт, жөткүрөт. Көпчүлүк учурларда денеси ысыйт, жаак алдындагы без чоңоёт, тери чыңалып чыгат, башын өйдө көтөрүүгө аргасыз болот, бездер ириңдеп көлкүлдөйт. Бир нече күндөн кийин лимфа бездери жарылып, саргыч ириң агат. Ылаң 15-25 күнгө созулуп, көпчүлүк учурларда мал айыгат. Эпизоотол., клиникалык жана лабор. изилдөөлөрдүн негизинде диагноз коюлат. Ылаңдаган мал өзүнчө, өтмө шамалы жок, кургак, жылуу бөлмөгө жайгаштырылып, сиңимдүү тоют менен азыктандырылат. Ылаңдын алдын алуу максатында жаш малды толук рациондуу, сапаттуу тоют менен камсыз кылып, кургак, жакшы шартта багуу зарыл. Ылаң чыккан чарбага карантин жарыяланат. Д. Раимбеков.
Херсон
Херсон (Херсон) — Украинанын түштүгүндөгү шаар, Херсон облусунун административдик борбору, Херсон районунун жана Херсон шаардык жамаатынын. 2020-жылдын 17-июлуна чейин областтык баш ийүүдөгү шаар болгон. 2014-жылдан 2022-жылга чейин - Кырым Муктар Республикасындагы Украина президентинин өкүлчүлүгүнүн убактылуу жайгашкан жери. Днепрдин оң (бийик) жээгинде, Кара деңиздин Днепр куймасы менен кошулган жерине жакын жайгашкан. Днепр дарыясындагы эң ири деңиз жана дарыя порту. Украинанын баатыр шаары.
Шаардын калкынын саны 2019-жылдын 1-январына карата 289 миң туруктуу жашоочу, ал эми шаардык кеңештин чектеринде – шаардын райондук кеңештерине баш ийген калктуу конуштарды кошкондо – 330 жана 334,5 миң адам.
Темир жол менен Киевге чейинки аралык 648 км (Знаменка, Николаев аркылуу). Ири темир жол түйүнү (Николаев, Снигиревка, Жанкөйгө баруучу линиялар), Херсон деңиз соода порту жана дарыя порту, аэропорт, ошондой эле темир жол, дарыя жана автовокзалдар бар. Украинанын түштүгүнүн маанилүү экономикалык, өнөр жай жана маданий борбору.
2022-жылдын 3-мартынан 11-ноябрына чейин орустар Украинага басып киргенде шаар орустардын баскынчылыгында болгон.
Этимологиясы
Шаар Кырымдагы байыркы грек колониясы - Херсоненин атынан аталган. Шаардын бул аталышы орус императрица Екатерина IIнин “грек” саясатына ылайык келген, ал псевдо-грек аттарынын модасына таазим болгон жана чыныгы географиялык мааниге ээ болгон эмес, анткени байыркы грекче Херсонес “жарым арал” дегенди билдирет, ал эми шаардын ордунда жарым арал болгон эмес
Калкы
Агломерациядагы калктын саны 450 миңге жакын адамды түзөт.
Херсон шаар агломерациясынын борбору болуп саналат, ага Херсондун өзүнөн тышкары Алёшки, Подстепное, Антоновка, Молодёжное, Степановка, Висунцы, Камышанский, Зеленовка, Надднепрянское, Октябрьское, Чернобаевка, Белозерка кирет.
Херсон орус тилдүү чөлмөккө кирет. Шаарда тиричилик деңгээлинде негизинен орус тили колдонулат. 2012-жылдын август айында шаарда орус тили аймактык тил статусун алган, ал эми Херсон шаарынын мэри Владимир Салдо шаарда 110 улуттун өкүлдөрү жашай турганын, алардын 53,4% украин тилин эне тили катары эсептей турганын билдирген, ал эми 45,3% - орус.
Лөбихау
Лөбихау (Löbichau) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Альтенбург районуна кирет.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 8 шаардык районго бөлүнөт.
Ли (Мэн)
Калкы - 845 киши. Болжолдуу аянты - 102.9 км². FIPS коду — 23-38530.
Айымбетов Алике
Айымбетов Алике (1915, Айгыр-Жал айылы - 1958, ошол эле жер) - айыл-чарба тармагынын көрүнүктүү ишмери.
Эмгек жолун Кара-Суу ТОЗунда өндүрүштүк иштерде, кийинчерээк колхоздо табелчи болуп иштеген. 1935-ж.Чаткал району уюшулганда Эл депутаттарынын райондук кеңешинин аткаруу комитетинин кадрлар бөлүмүндө башчы, 1952-58-жылдары Ленин атындагы колхоздун башкармалыгынын төрагасы болуп иштеген.
Анын төрага болуп иштеген мезгилинде колхозчулардын эмгек күндөрүнө жылдык отчеттордо мал, акча, эгин бөлүп берүү 1,5-2 эсеге көбөйгөн. 1956-ж.«Эмгек Даңкы» ордени жана Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун мактоо грамотасы менен сыйланган. Ысмы Кара-Суу айылындагы башталгыч мектебине ыйгарылган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Охтерзум
Охтерзум (Ochtersum) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Виттмунд районуна кирет.
Калкы - 919 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 10,82 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 62 012. Муниципалитеттин башчысы — Франц Пфаф.
Трумэн (Миннесота)
Трумэн (Миннесота) (Truman) — Миннесота штатынын Martin округуна караган АКШ шаары.
Шатенов, Алтынбек Касымбекович
Шатенов Алтынбек Касымбекович (8.2.1960 ж. т., азыркы Ысык-Көл обл., Ысык-Көл району, Григорьевка айылы - 4.10.2015, Каракол) - драма артисти, Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1993)., Кыргыз Республикасынын эл артисти (2010). 1986-ж. Т. Абдымомунов атындагы Кыргыз акад. драма театрынын алдындагы студияны бүтүргөн. 1980-93-ж. Кыргыз акад. драма театрында, 1983жылдан К. Жантөшев атындагы Ысык-Көл обл. драма театрында эмгектенет. Аткарган ролдору: Бекзат (М. Касенов, «Алда жаш жубайлар ай»), Желдеңбай, Зөөкүр (Ж. Садыков, «Манастын уулу Семетей»), Хулиган (Ж. Садыков, «Өлүп тирилгендер»), Жевакин (Н. Гоголь, «Үйлөнүү»), Аккан (К. Жантөшев, «Курманбек»), Машырбек (Т. Абдумомунов, «Машырбек үйлөнөт»), Самаган (В. Калчабаева, «Мен сүйгөн обон»), Хлестаков (Н. Гоголь, «Текшерүүчү»), Петруха(Ч. Айтматов, «Кыямат»), Карабай(3. Сооронбаева, «Сынганмазар»), Искен(М. Мамазаирова, «Кымгуут түшкөн бир кечте»), Манас (Ж. Кулманбетов, «Манас, Манас болгону...»), Арстанбеков (Э. Турсунов, «Баш мээси менен»), Корол Лир (У. Шекспир, «Король Лир»), К. Тыныстанов (А. Чекиров, «Кызыл профессор»), Макбет (Э. Ионеско, «Макбет»), Петров (Д. Сариев, «Кайран эл»), Базиль (П. Бомарше, «Фигаронун үйлөнүшү) ж. б. С. Жумадылов, М. Рыскулов атындагы еыйлыктардын ээси. Медалдар менен сыйланган.
2015-жылдын 4-октябрянда Каракол шаарында кайтыш болгон.;
Көл-Төр
Көл-Төр – Нарын кырка тоосунун түштүк капталындагы көл. Ат-Башы районунун аймагында. Аянты 5 км2. Деңиз деңгээлинен 3820 м бийикте жайгашкан. Ат-Башы өрөөнүнүн чыгыш бөлүгүндөгү (Жаңы-Жер-Уландын чатына жакын) Көл-Төр суусунун өрөөнүнөн орун алган. Түштүк-чыгыш тарабынан зор морена катмары менен тосулган. Көлдүн чанагы байыркы мөңгүнүн аракетинен пайда болгон. Кар жана жамгыр сууларынан толукталат. Чыгыш жак жээги аскалуу, батышынан жалгыз аяк жол өтөт. Айланасында жапалак арча, ошондой эле төө куйрук, ит мурун ж. б. бадал өсүмдүктөрү өсөт. Көлдүн бөгөтүнөн сарыгып агып чыккан суу Ат-Башыга оң тараптан куят.
Эльба (Небраска)
Эльба (Небраска) (Elba) — Небраска штатынын Howard округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 243 киши. Болжолдуу аянты - 0.9 км². FIPS коду — 31-14555.
Прокурор
Прокурор (тактоочу) – КР мыйзамдары боюнча, юридикалык жогорку билими бар, прокуратура органдарында иштөөдө зарыл болуучу кесиптик жана адеп-актык сапаттарга ээ, денсоолугунун абалы боюнча жарактуу адам. КР Башкы П., обулустун, шаардын, райондун П., аскер П., транспорт П. айырмаланышат. Башкы П. кызматына 40тан жаш эмес, 65 жаштан улуу эмес, 15 жылдык иш тажырыйбасы бар адам дайындалат. Башкы П-дун орун басарларынын, облусттардын П-лорунун, Бишкек шаарынын П-унун, ошондой эле аскер П-унун кызматына 35 жаштан жаш эмес, 60 жаштан улуу эмес, 10 жылдан кем эмес иш тажырыйбасы бар, ал эми шаарлардын, райондордун жана аларга теңештирилген П-лордун кызматына 30 жаштан жаш эмес, 5 жылдан кем эмес иш тажырыйбасы бар адамдар дайындалат. П-дун ыйгарым укуктары жазык-процесстик, жарандык-процесстик жана башка мыйзамдарда белгиленген.
Пиреней жарым аралы
Пиреней жарым аралы — Иберия жарым аралы Европанын түштүк-батышында. Атлантика океаны, Бискайя булуну жана Жер Ортолук деңизи менен чулганат. Түштүгүндө Гибралтар кысыгы Африкадан бөлүп турат. Аянты 582 миң км2. Түзүлүшү өтө жөнөкөй, массивдүү, жээктеринде булуң-буйткалар аз; түндүк- батышы гана риас (узун кууш булуңдар) тибинде. Бөксө тоолор (Месета, Галисия) жана узунунан созулуп жаткан кырка тоолор (Пиреней, Кантабрия, Каталония, Иберия, Андалусия, Сьерра-Морена, Борбордук Кордильера ж. б.) басымдуу. Эң бийик жери Сьерра-Невададагы Муласен чокусу (3473 м). Жээк бойлой чакан ойдундар (Португалия, Андалуеия ж. б.) созулуп жатат. Климаты жер ортолук деңиздик, ички аймактарында кургакчыл; батышында нымдуу океандык.
Ири дарыялары: Тахо, Дуэро, Гвадиана, Гвадалквивир, Эбро. Табигый өсүмдүктөрүнөн бадалдар (маквис, гарига), талаа өсүмдүктөрү басымдуу; токой менен бадалдар жарым аралдын аймагынын 40%тен ашыгын ээлейт. Пиреней жарым аралында Испания, Португалия, Андорра, Гибралтар мамлекеттери жайгашкан.
Рубиха (Ом куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
Тегусигальпа
Тегусигальпа (Tegucigalpa) – Гондурас Республикасынын борбору. Гондурастын борбордук бөлүгүндө, Чолутека дарыясынын өрөөнүндө, деңиз деңгээлинен 1000 м бийиктикте жайгашкан. Климаты тропиктик пассаттык. Январдын орт температурасы 19,6°С, июлдуку 22,6°Ска жакын. Жылдык жаан-чачыны 1047 мм. Калкы 1,1 млн (2010; агломерациясы менен 2,3 млндон ашык). Эл аралык аэропорту бар. Өлкөнүн башкы экономикалык борбору. Тамак-аш, текстиль, тигүү, булгаары-бут кийим, жыгаччылык, эмерек, химиялык өнөр-жай ишканалары иштейт. География жана тарых академиялары, университет, улуттук музей бар. 1978-ж. негизделген.
Чамба (эл)
Чамба (цамба, джамба, самабу, сама, динга, леко) — эл. Нигерияда (Гонгола штатында) жана Камерунда (Бенуэ дарыянын жогорку агымында) жашайт. Чамба-лекон, кунгана, сунтан, донга и такум субэтникалык топтордон камтыйт. Жалпы саны 640 миң адам. Анын ичинде Нигерияда 340 миң, Камерунда 300 миң.
Тил
Чамба-леко же сунтаи тилдеринде сүйлөшөт. Ал тилдер Нигер-конго макро-үйбүлөсүнүн адамава-убанги уясына кирет. Ошондой эле калктын арасында англис (Нигеридяда) жана француз (Камерунда) тилдери кеңири таралган.
Коом
Социум
Коомдук түзүлүштүн негизин чоң үй-бүлөлүк жамааттар жана патрилатералдык экзогамиялык топтор түзөт. Нике отурукташуу вирилокалдык. Левират, сорорат, сатып алган нике системаларды колдонушат.
Дин
Көпчүлүк жергиликтүү салттуу ишенимдерди карманат. Ата-бабалардын арбагына жана жаратылыш күчтөрүнө сыйынуу, магия, төлгө. Чамба арасында мусулмандар да бар.
Чарбалык иштер
Малчылык (ири мүйүздүү мал) менен алектенишет.
Кол өнөрчүлүк
Кол өнөрчүлүк (карападан идиш жасоо, себет токуу) өнүккөн.
Турак жай
Турак жай тегерек, дубалдары кирпич жана конус түрүндөгү саман менен жабылган. Дубалдар көбүнчө сүрөттөр жана оймо-чиймелер менен кооздолгон.
Кийим
Аялдардын салттуу кийими — буладан же мончоктон жасалган алжапкыч, эркектердин — белдемчи. Азыркы учурда салттуу кийимден алыстап, заманбап кийинишет.
Тамак-аш
Сүт жана сүт азыктары.
Маданият
Этникалык фольклору (жомоктор, мифтер, ырлар, макал-лакаптар) бай.
Винхеринген
Винхеринген (Wincheringen) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Трир-Саарбург районуна кирет.
Калкы - 1691 киши(2013-ж.). . Аянты - 18,72 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 35 149. Муниципалитеттин башчысы — Лео Хольбах.
Жошолу өрөөнү
Жошолу өрөөнү — Түштүк Теңир-Тоодогу тепши сымал өрөөн. Алай районунун аймагында.
Гүлчө кыш-нын түн. Тарабында. Уз. 38 км, туурасы 3 км. Өрөөн терең ж-а капталдары кыска кокту-колоттуу; кургак сайлар көп кездешет. Жошолу суусунун чатынан Каратокту өрөөнүнө чейин Ак-башат тоосу (2808 м) созулуп жатат. Өрөөндүн таманы тегиз келип, оң капталында чакан аскалар, айрым жерлеринде ири үңкүрлөр кездешет. Ошондуктан бул жерди «Үңкүрбашы» деп аташат. Үңкүрлөрдүн эң ириси Жалкамышта (анын уз. 28 м, бийикт. 8-12 м, оозунун эң жазы жери 35 м). Климаты континенттик. Июлдун орт. темп-расы 19,2°С, январдыкы –7°С. Өрөөн аркылуу Жошолу суусу (куймалары: Талдыбулак, Каракокту, Кызыл- булак ж. б.) агат. Өндүрлөрүнө талаа, тоо беттерине бадалдуу арча токою, жогору бөлүгүнө субальп ж-а альп шалбаалуу талаа ландшафттары мүнөздүү. Акбашат ж-а Гүлчө тоолорунун аймагында жарым чөл ж-а талаа өсүмдүктөрү басымдуу. Тоо этектеринде бадалдардан четин, карагат, ыргай, шилби, итмурун, табылгы ж. б. Чөп өсүмдүктөрүнөн шыбак, сарындыз, арча чөп, буудайык, бетеге, чекенде ж. б., өрөөндүн таманындагы суу жайылмаларда тал, терек, чычырканак, долоно, шилби ж. б. өсөт. Түзөң жерлери айдалат. Өрөөндө Жошолу кыш. орун алган. Жайыт.
Прокурор каршылыгы
Прокурор каршылыгы (лат. protestor  – билдирем, күбөлөндүрөм, жарыя айтам) – мыйзамдын бузулгандыгына каршы өз пикирин билдирүүнүн өтө маанилүү каражаттарынын бири. Жарыя мүнөзүндөгү П. к. мыйзамдарда белгиленгендей тариздеги кат жүзүндө берилет. П. к. мыйзамга кайчы келе турган акты чыгарган органга же жогорку кызмат адамына же органга тапшырылат.
Вайсах-им-Таль
Калкы - 7029 киши(2013-ж.). . Аянты - 14,13 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 1 19 083. Мэр — Иан Шёльцель.
Шарьяж
Шарьяж (франц. charrier - тоголоктоо, жетелөө, сүйрөө), тектоникалык жабынды - тектоникалык жараканын жантайынкы бети менен жылышып, орун которгон тоо тек кабаты. Анын калыңдыгы жүздөгөн метрден бир нече километрге чейин жетет. Тоо тек катмарларынын бүктөлүүсүнөн же тектоникалык өйдө жылышуунун өөрчүүсүнөн пайда болот. Жылышып келүү тегиз же бүдүрлүү бет менен, бир кыйла аралыкка (ондогон кмге, айрым учурда жүздөгөн кмден ашык) жетиши, ири аянтты калың (жүздөгөн лгден бир нече кмге чейин) каптап калышы жана татаал түзүлүшү менен айырмаланып турат. Негизинен чөкмө жана жанартоо, кээ жерлери магма жана метаморф тектеринен турат. Шарьяж астында жаткан тоо тектери менен чогуу же өзүн гана түзгөн тоо тек катмарлары күчтүү бүктөлүүлөргө кабылган. Шарьяж көбүнчө геосинклиналь системаларында кездешет. Шарьяжды түзгөн тоо тектер аллохтон, анын астында жаткан тоо тектер автохтон деп аталат. Көпчүлүк учурда аллохтон автохтонго салыштырмалуу байыркы тектерден түзүлүп, бири-биринен курамы, пайда болуу шарты жана ар түрдүү палеогеографиялык зонага тиешелүүлүгү менен айырмаланып турат. Айрым жерлердин оёңдорунда автохтон жер бетине чыгып, тектоникалык терезени пайда кылса, дөңсөөлөрдө аллохтон эрозиялык калдык түрүндө сакталып калган.
Айтиев Баймырза
Айтиев Баймырза (10.8.1948-ж.т., Жаңы-Базар айылы) - айыл чарба тармагынын көрүнүктүү ишмери, райондун ардактуу атуулу.
Кыргыз айыл чарба институтунун ветеринария факультетин бүткөн (1976). Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн (1971-73). Ардак грамоталар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Шаршенбиев Жолдошбек Асангазиевич
Шаршенбиев Жолдошбек Асангазиевич (1959ж. т., Ысык-Көл обл., Ысык-Көл району, Чон-Сары-Ой айылы) - медицина илимдин доктору (2004). КММИни бүтүргөн (1982). КММАда аспирант, мугалим (1985-91), 2000-2003-ж. Москвадагы адамдын морфологиясы ИИИде докторантурада окуган. 2005-жылдан КММАда гистология кафедрасынын башчысы.
Көл-Төр мөңгүсү
Көл-Төр мөңгүсү, Анастасия мөңгүсү – Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк капталындагы өрөөн тибиндеги мөңгү. Узундугу 4,9 км, аянты 6.8 км2. Кегети суусунун (Чүй дарыясынын алабы) оң куймасы – Көл-Төрдүн төрүнөн орун алган. Башы 4330 м, этеги 3420 м бийикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 3980 м, абляциясынын аянты 3.8км2. К.-Т. м. Кыргыз Ала-Тоосундагы моренанын («төө карындын») астында кыймылсыз жаткан ири мөңгүлөрдөн. Анын «тилин» 3 кмге чейин морена каптап калган.
Айхгорст (Мекленбург)
Айхгорст (Мекленбург) (Eichhorst (Mecklenburg)) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Мекленбург-Штрелиц районуна кирет.
Калкы - 507 киши(2013-ж.). . Аянты - 28,31 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 55 085. Муниципалитеттин башчысы — др. Брунхильде Хинрикс.
Тромсдорф
Тромсдорф (Tromsdorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Бургенланд районуна кирет.
Калкы - 392 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 9,14 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 84 510. Муниципалитеттин башчысы — Ортруд Сциманек.
Айтбаев Чаткалбай
Айтбаев Чаткалбай (15.9.1953-ж.т., Сумсар айылы) - акын, билим берүү тармагынын көрүнүктүү ишмери.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Сакталуу закондору
энергиянын сакталуу закону закондору - айрым физ. чоңдуктардын ар кандай процессте убакыт бирдиги ичинде маанисинин өзгөрбөстүгү. Берилген физ. системаны толук сүрөттөө динамикалык закондордун негизинде гана жүргүзүлөт. Бирок көп учурда системалардын динамикалык закондору белгисиз же өтө татаал болуп калат. Мындай учурда сакталуу закон системанын мүнөзү жөнүндө айрым корутундуларды чыгарууга мүмкүндүк берет. Анын негизин энергиянын, импульстун, кыймыл санынын, электр зарядынын сакталуу закондорудору түзөт. Сакталуу идеясы алгач философияда пайда болгон. Байыркы заманда эле философтор дайыма өзгөрүүчү бул дүйнөдө кандайдыр бир өзгөрбөөчү туруктуу нерсе - материя бар деген ойго келишкен. Механиканын матем. аныкталышынын негизинде массанын (А. Лавуазье) жана мех. энергиянын (Г. Лейбниц) С. з. пайда болгон. Кийин физиктер Ю. А. Майер, Ж. Жоуль жана Г. Гельмгольц эксперименттерде мех. эмес кубулуштардагы энергиянын С. з-н ачышкан. Ошентип, 19- кылымдын ортосуна чейин материя менен кыймылдын сакталуу закон белгилүү болгон. 20-кылымдын башында А. Эйн штейн түзгөн салыштырмалуулуктун атайын теориясынын негизинде сакталуу закондору түп-тамырынан өзгөрүүгө дуушар болгон. Жарык ылдамдыгына салыштырмалуу ылдамдыктар үчүн релятивдүү механика пайда болуп, нерсенин массасынын ылдамдыгына көз карандылыгы аныкталат. Толук энергиянын массага пропорциялаш экени ачылган: Е=тс2. Натыйжада абстракттуу болгон энергиянын сакталуу закондору сандуу формулага айланат. Сакталуу закондору кванттык теорияда, анын ичинде элементардык бөлүкчөлөрдүн теориясында чоң роль ойнойт. Тартылуу теориясынын өнүгүшү мейкиндик-убакыт симметриясын жана фундаменттик сакталуу закон кайрадан карап чыгуу маселесин жаратууда.
Марлборо (Массачусетс)
Марлборо (Массачусетс) (Marlborough) — Массачусетс штатынын Миддлсекс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 38 499 киши. Болжолдуу аянты - 57.4 км². FIPS коду — 25-38715.
Яворов району
Яворов району (Я́ворівський райóн) — Украинанын Львов облусунун административдик бирдиги. Административдик борбору — Яворов шаары.
Тарыхы
Яворов району 1939-жылы 4-декабрда түзүлгөн. Анын чек аралары 1964-жылы турукташкан жана 2020-жылга чейин өзгөргөн эмес.
2020-жылдын 17-июлунда жүргүзүлгөн административдик-аймактык реформанын натыйжасында район чоңойтулуп, анын курамына төмөнкү аймактар ​​кирди:
Калкы
Райондун калкы — 179 219
Райондун калкынын саны 2020-жылдын 17-июлуна чейин чек аралардагы 2020-жылдын 1-январына карата 126 115 адам, анын ичинен шаар калкы 59 763 адам, айыл калкы 66 352 адам.
2001-жылдагы бүткүл украиналык эл каттоонун жыйынтыгы боюнча облуста 123,3 миң адам жашаган (1989-жылдагы эл каттоого карата 101,6%), анын ичинен 121,6 миң адам (98,6%) украиндер, 1,3 миңи орустар болгон. жалпы калктын 1,1%и) жана поляктар – 0,1 миң адам (0,1%).
Административдик түзүлүшү
2020-жылдын 17-июлунан тартып чоңойтулган чек аралардагы район 6 аймактык жамаатка (коомчулукка), анын ичинде 4 шаардык, 1 поселкалык жана 1 айылдык жамаатка (каша ичинде - алардын административдик борборлору) бөлүнгөн:
2020-жылдын 17-июлуна чейин районго 2 шаар (Яворов жана Новояворивск), шаар тибиндеги 4 поселка (Немиров, Краковец, Шкло жана Ивано-Франково) жана 132 айылдык калктуу пункттар (31 айылдык кеңеш) кирген.
Прокурордук көзөмөлгө алуу
Прокурордук көзөмөлгө алуу – жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдары, КР Өкмөтүнө баш ийген баардык аткаруу бийлигинин органдары, юридикалык жактар, коомдук уюмдар, кызмат адамдары чыгарган актылардын мыйзамдарга туура келишине жана мыйзам актыларын сактоосуна прокуратура органдарынын көзөмөлгө алуусу; ыкчам издөө, алгачкы текшерүү, алдынала тергөө иштерин жүргүзгөн органдардын ишине көзөмөлдүк кылуу; кармалгандарды кармоо, алдынала камоо жайларында, сот тарабынан белгиленген жазаны аткаруу жана башка мажбурлоо мүнөзүндөгү чараларды көрүүдө мыйзамдуулуктун сакталышына көзөмөлдүк кылуу; аскердик башкаруу органдары, аскердик бөлүктөр менен мекемелер тарабынан мыйзамдын сакталуусуна көзөмөлдүк кылуу.
Жуукучак өрөөнү
Жуукучак өрөөнү - Тескей Алатоонун түн. капталында. Жети-Өгүз р-нунда. Уз. 24 км, туурасы 1,5–2 км.
Басымдуу бийикт. 4000 м. Таманынын эң бийик жери 3800 м, жапыз жери 1995 м бийиктикте. Өрөөн негизинен эрозиялык процесстерден пайда болгон. Морфологиялык жактан экиге бөлүнөт: жогору жагы (12,8 км аралыкта) тепши сымал өрөөн; төртүнчүлүк мезгилинин аралыгында өрөөндүн таманынын 19,7 км2 аянтын мөңгү ээлеген; азыркы мөңгүлөрдүн жалпы аянты 3,5 км2. Кар чеги азыр 3878 м бийиктиктен өтөт; төмөнкү бөлүгү 11,2 кмге чейин V сымал түзүлүштө; капталдары тектирлүү. Негизинен ортоңку протерозойдун мраморлошкон, доломиттешкен акиташ теги, филлит,сланец тектеринен туруп, үстүнкү протерозойдун гранит-диорит, гранит интрузия тектери жиреп чыккан. Климаты мелүүн континенттик; январдын орт. Темп-расы –5,1°С, июлдуку 14,1°С. Жылдык жаан-чачыны 500–600 мм. Суусу Жуукучак (Жуукунун эң чоң куймасы). Кургак талаа, бадал аралашкан шалбаалуу талаа, токой, субальп ж-а альп шалбаасы, нивалдык-гляциалдык ландшафттары мүнөздүү. Кооз ландшафты туризмге, эмгекчилердин эс алуусуна ылайыктуу. Өрөөн аркылуу Арабел сырттарына жол (төрүндөгү ашуунун бийикт. 4042 м) өтөт.
Бэрриен Спрингс
Бэрриен Спрингс (Berrien Springs) — Мичиган штатынын Berrien округуна караган АКШ шаары.
Артесиа (Миссисипи)
Артесиа (Миссисипи) (Artesia) — Миссисипи штатынын Lowndes округуна караган АКШ шаары.
Бэрриен Спрингс
Калкы - 1862 киши. Болжолдуу аянты - 2.5 км². FIPS коду — 26-07860.
Артесиа (Миссисипи)
Калкы - 498 киши. Болжолдуу аянты - 1.9 км². FIPS коду — 28-02100.
Вильнюс
Вильнюс (Vilnius, Wilno) – Литванын борбор шаары.
Лөдла
Лөдла (Lödla) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Альтенбург районуна кирет.
Калкы - 715 киши (31-декабрь, 2010). Болжолдуу аянты - 4,30 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 77 027. Муниципалитеттин башчысы — Забине Франке.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт.
Көл-Төр мрамор кени
Көл-Төр мрамор кени – Чүй облусунун Ысык-Ата районундагы Ивановка кыштагынан 50-60 км түштүк тарапта, Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк капталындагы Көл-Төр суусунун оң жак өйүзүндө жайгашкан. 1962-ж. табылган. Кен аймагын протерозой менен девон мезгилиндеги метаморфизмделген тектер түзөт. Пайдалуу катмар мрамордон туруп, протерозойдун бүктөлүп талкаланган тектеринин арасында жатат. Катмардын узундугу 80 м, калыңдыгы 6-8 м. Мрамор майда кристаллдуу, массивдүү. Өңү агыш боз, арасында оливиндин жашыл темгилдери, сейрек тактары, айрым жерлерде каралжын боз, кара тактары учурайт. Жакшы сайкалданат. Орточо блоктуулугу 20x20x10 см. Имараттардын дубалдарын каптап кооздоого жарамдуу такталарды алууга болот. Запасы мол.
Айбаш (Бир району, Башкыртстан)
Айбаш — Башкыртстандын Бир районундагы айыл, Берез айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 24 киши. Почта индекси — 452472, ОКАТО коду — 80213809002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Пири жери
Пири жери (Peary Land) – Гренландиянын түндүк четиндеги жарым арал, Түндүк муз океандын суусу менен чулганат. Узундугу 300 кмден ашык. Бийиктиги 1920 жге чейин. Мөңгүлүү. Пири жеринде Гренландиянын эң түндүк чети – Моррис-Жесип тумшугу жайгашкан. Жарым арал 1900-ж. алгачкылардан болуп барган, изилдеген америкалык саякатчы Р. Э. Пиринин урматына аталган.
Брижит Жонстун күндөлүгү
"Брижит Жонстун күндөлүгү" (Bridget Jones's Diary, Дневник Бриджит Джонс) 2001-жылы Британия, Америка жана Франция биргеликте тарткан романтикалык комедия. Тасманы тарткан Шерон Магуайр жана сценарийин жазгандар: Ричард Куртис, Эндрю Девис, Элен Филдиң. Тасма, Жейн Остиндин "Намыс жана сокур ишеним" чыгармасынын кайрадан интерпретациясы болгон Филдиңдин ошондой аталыштагы романына негизделген. Адаптациянын башкы жылдыздары: Брижит (Рене Зельвегер), орой Дэниел Клевер (Хью Грант) жана Брижиттин "чыныгы сүйүүсү" Марк Дарси (Колин Ферт). Тасманы тартуу 2000-жылдын май айында башталып, негизинен Лондондо жана жергиликтүү аймактарда тартылган. Тасма алгач 2001-жылы, 4-апрелде Улуу Британияда көрсөтүлгөн. 2001-жылы, 13-апрелде Улуу Британиянын жана Американын кинотеатрларында көрсөтүүгө берилген.
Брижит Жонстун күндөлүгү жакшы сын-пикирлерге арзып, дүйнө жүзү боюнча 280 миллион АКШ долларын табуу менен кирешелүү тасмалардын бири болду. Зельвегер тасмадагы ролу үчүн Оскар сыйлыгынын "Эң мыкты актриса" наамына талапкерлиги көрсөтүлгөн Тасманын кийинки бөлүмдөрү "Брижит Жонстун акыланан адашуусу" 2004-жылы жана "Брижит Жонстун ымыркайы" 2016 жылы чыккан.
Тежен
Тежен, Герируд – Ооганстан жана Түркмөнстандагы дарыя; айрым жерлеринде бул өлкөлөрдүн Иран менен табигый чек арасы болуп эсептелет. Узундугу 1150 км, алабынын аянты 70,6 миң км2. Афганстандын аймагында Герируд, Иран менен Түркмөнстанда Тежен деп аталат. Ал Афганстандагы Кохи-Баба тоосунун 3000 м бийиктиктигинен башталып, кууш, түздүктөрдө кеңири өрөөн менен агып, Тежен оазисинде соолот. Сугатка кеңири пайдаланылат. Негизинен кар сууларынан куралат. Орточо чыгымы 30 м?/сект& жакын. Ылайлуулугу эң жогору. Март-май айларында кирип, августноябрда тартылат. Дарыяда 4 суу сактагыч курулган. Негизги куймасы Жам-Руд. Жээгинде Герат, Сарахс, Тежен шаарлары жайгашкан.
Сактоочу жабуу
Сактоочу жабуу - металлды агрессивдүү чөйрөдөн бөлүп, коррозияга (дат басууга) каршы колдонулуучу жабуу. Коррозиядан коргоо үчүн сактоочу жабуу туташ, металл менен жакшы адгезияланып (бекем чапташып), агрессиялык чөйрө өтпөгүдөй кылып, бетке текши жабылып, эскирүүгө, ысыкка чыдамдуу жана катуу болот. Ал металл жана металл эмес болуп бөлүнөт. Металл Сактоочу жабуу коррозиядан коргоо, катуулук, электр өткөрүүчүлүк, эскирүүгө туруктуулук берүү үчүн бетке (металл, айнек, карапа, пластмасса жана башкалар) сүйкөлөт, ошондой эле кооздук максатында да колдонулат. Коргоо ыкмасы боюнча металл Сактоочу жабуу катоддук жана аноддук болуп айырмаланат. Металл эмес Сактоочу жабуу металл буюмдарды бөлүү, аларды сырткы чөйрөнүн таасиринен (нымдан) коргоо, кооздоо үчүн колдонулат. Металл эмес Сактоочу жабуу лак-сыр, резина (желим), май, силикат эмалдар, паста менен жабуу болуп бөлүнөт. Лак-сыр Сактоочу жабуу кеңири тараган жана көп колдонулат. Анын курамына плёнка (кабыкча) түзүүчү зат, толтургуч, пигмент, пластификатор, эриткич, катализаторлор кирет. Бул учурда жабуу буюмду атмосферанын түрдүү гана таасирлеринен жакшы сактабастан, сырткы көрүнүшүн да жакшыртат. Лак-сыр сактоочу жабууга лак, сыр, эмаль, түптөгүч, олифа жана шпаклевка кирет. Коррозиядан коргоочу полимерлер: кеңири тараган полистирол, полиэтилен, полипропилен, полиизобутилен, фторопласттар, эпоксид чайыры жана башка Эмалдуу сактоочу жабууну түзүү үчүн кургак (күкүм сыйпалат) же нымдуу (паста) ыкмалар аркылуу жүргүзүлөт. Паста жана май негизинен металл буюмдарды узак сактоодо жана ташууда колдонулат.
Русенька
Русенька — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Снопа дарыясынын оң жээгинен 17 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Пиреней тоолору
Пиреней тоолору (Pirineos, Pyrénées) – Европанын түштүк-батышындагы тоо системасы. Испания, Франция, Андорранын аймагында, Бискайя булуңунан Жер Ортолук деңизге чейин 450 кмге созулат. Пиреней жарым аралын Ортонку Европадан бөлүп турат. Эң бийик жери 3404 м (Ането чокусу). Пиреней тоолору монолитүү кыр зоналуу альп бүктөлүш системасына кирет; альп рельефтүү кырка тоолор, жалпак чокулуу орто бийик тоо массивдери басымдуу. Чыгышында кырка тоолор жапыздайт, тоо аралык ойдундар бар. Ашууларынын бийиктиги 1500–2000 м. Батышы негизинен акиташ тегинен, борбордук жана чыгыш бөлүктөрү кристаллдык тоо тектерден турат. Карст процесси өөрчүгөн. Темир, марганец, боксит, күрөң көмүр кендери бар. Пиреней тоолору – түндүгүндөгү мелүүн климаттан түштүгүндөгү жер ортолук деңиздик субтропикти бөлүп туруучу маанилүү табигый чек. Жылдык жаан-чачыны батыш жана түндүк капталдарында 1500–2400 мм, түштүгүндө 500–700 мм. жалпы аянты 40 км2ге жеткен 70тей мөңгүсү бар. Пиреней тоолорунан Гаронна, Адур дарыялары, Эбро дарыясынын сол куймалары башталат. Түндүк капталдарында эмен жана ийне жалбырактуу токойлор, түштүгүндө жер ортолук деңиздик типтеги дарак-бадал өсүмдүктөрү (маквис, гарига, томилляра) өсөт. Улуттук парктары: Ордеса (Испания), Пиреней (Франция). Тоо туризми, алыганизм, кышкы спорт жана эс алуу борборлору өнүккөн. Пиреней Variscan (Hercynian) ичинде туруп, гиргештиктер, анан иш жүзүндө Мезозой жоголуп, жана бир топ тоо-гималай эсе курдун бөлүгү катары Кайнозой доорунда кайра тирилген.
Прокурордун көрсөтмөсү
Прокурордун көрсөтмөсү – 1) прокурордук көзөмөлгө алуу актысы, ал прокурор тарабынан мыйзамдын бузулушун четтетүү тууралуу мамлекеттик органга, жергиликтүү өзалдынча башкаруу органына, уюмдарга же кызмат адамына киргизилет. П. к. токтоосуз каралууга тийиш. Мыйзамдын бузулушун, анын себептерин жоюу боюнча бир айдан кечиктирилбеген мөөнөттө тиешелүү чаралар кабыл алынуусу жана анын жыйынтыгы тууралуу прокурорго кат түрүндө билдирилүүгө тийиш. П. к. жамаатык орган тарабынан караларда прокурорго жыйын өтүүчү күн жөнүндө билдирилет, ал ага катышууга укуктуу. 2) прокурордун сот чечимине каршылыгы (даттануусу).
Падингбюттель
Падингбюттель (Padingbüttel) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Куксхафен районуна кирет.
Калкы - 479 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 9,42 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 52 047. Муниципалитеттин башчысы — Хельвиг Тепке.
Сактык мекемелери
Сактык мекемелери, банктар, кассалар - калктын жеке жыйган акча каражатын сактап, ага тийиштүү процент төлөп туруучу финансы кредиттик мекемелери. Сактык банктар менен кассалар сактык эсеп жүргүзүп, акча сактагандарга чек китепчесин берип, жеке ссуда сунушташы мүмкүн. С. м-лер сактык касса, сактык-ссуда ассоциациясы, кредит союздары жана башка аркылуу өз милдеттерин аткарат.
Пайтинг
Пайтинг (Peiting) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Вайльхайм-Шонгау районуна кирет.
Калкы - 11 611 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 75,14 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 90 140. Муниципалитеттин башчысы — Михель Азам.
Орусиянын Украинага басып кирүүсү (2022)
Орусиянын Украинага басып кирүүсү (Російське вторгнення в Україну; Орусиядагы расмий аталышы — Атайын аскердик операция) — Орусия куралдуу күчтөрүнүн Украинанын аймагына басып кириши. Орусия Украинага каршы аскердик операцияларын 23-февралдан 24-февралга караган түнү баштаган.
Баскынчылыкка даярдык
2022-жылдын 21-февралында ДЭР жана ЛЭР башчылары Денис Пушилин менен Леонид Пасечник Орусиянын президенти Владимир Путинге республикалардын көз карандысыздыгын таануу өтүнүчү менен кайрылышкан. Ошол эле күнү кечинде Владимир Путин ДЭР жана ЛЭР көз карандысыздыгын таануу жөнүндө жарлыктарга, ошондой эле республикалар менен аларды коргоону жана алардын аймагында орус аскерий базаларын жайгаштыруу мүмкүнчүлүгүн караган келишимдерге кол койду. Жарлыкка кол коюу Владимир Путиндин Украинанын тарыхы тууралуу жалган билдирүүлөрдү камтыган сөзү менен коштолду.
Орусиянын президентинин кайрылуусу
2022-жылдын 24-февралында Москва убактысы боюнча саат 05:30-да Орусиянын мамлекеттик телеканалдары Орусия Федерациясынын Президенти Владимир Путиндин кайрылуусун көрсөтө баштады. Ал өз кайрылуусунда Бириккен Улуттар Уюмунун 51-Уставына ылайык Украинанын аймагында “атайын аскердик операция” башталганын билдирди. Анын айтымында, операциянын максаты "Киев режими тарабынан геноцидге дуушар болгон жана коркутууга дуушар болгон адамдарды коргоо", ал эми Орусия "Украинаны демилитаризациялоо жана нацификациялоону" көздөйт. Путин ошондой эле башка өлкөлөрдү жаңжалга аралашпоону эскертип, "Орусиянын жообу дароо болот жана тарыхыңызда көрбөгөн кесепеттерге алып келет" деди. Көптөгөн массалык маалымат каражаттары жана эксперттер бул сөздөрдү ядролук курал колдонуу коркунучу катары баалашты.
24-февраль
Согуш жарыялангандан бир нече мүнөт өткөндөн кийин Киев, Харьков, Одесса жана Донбасста жардыруулар болду. Орусия Киев, Харьков жана Днепрдеги аэродромдорго, аскердик штабдарга жана аскер базаларына канаттуу жана баллистикалык ракеталарды учурду.
Саат 06:30-дан кийин (UTC+2) орус аскерлери Харьков шаарына жакын жерде кургактыктан басып кирди. Саат 07:40-та Би-Би-Си башка булактарга таянып, орус аскерлери Украинага Беларустан киргенин кабарлады. Украин чек ара күчтөрү Луганск, Сумы, Харьков, Чернигов жана Житомир шаарларындагы бутага кол салууларды, ошондой эле Крымдан кол салууларды билдирди.
Болжол менен саат 07:00 (UTC+2) Украинын президенти Владимир Зеленский Украинада аскердик абал киргизилгенин жарыялады. Украинанын аба мейкиндиги жарандык авиация үчүн толугу менен жабылды жана Евробиримдиктин авиациялык коопсуздук агенттиги бүт аймакты активдүү жаңжал аймагы деп жарыялады. Зеленский Орусия менен бардык дипломатиялык мамилесин үзөөрүн билдирди.
25-февраль
Орусия карапайым элге кол салбай турганын айтканы менен Киев жана башка бир катар шаарлардагы турак жайларга снаряддар тийди. Эл Украинадан чыгып, Европага чыга баштады.
27-февраль
Орусиянын президенти Владимир Путин өлкөнүн өзөктүк куралын даяр болууга буйрук берди.
28-февраль
Беларуста Украина менен Орусиянын сүйлөшүүлөрү башталды. Украина Орусиядан согушту токтотууну жана анын аймактык бүтүндүгүн бузбоону талап кылды. Ал эми орус тарап “Кырымдын, Донецк Эл Республикасын, Луганск Эл Республикасын көз карандысыздыгын таануу”, “деназиялаштыруу жана демилитаризациялоо” талаптарын койгон. Сүйлөшүүлөр дагы эле уланууда, азырынча конкреттүү чечим жок.
1-март
Орусия Украинанын шаарларын аткылоосун улантты. Харьковдогу облустук акимчиликтин имаратына жана борбордук аянтка ракета атылган. Украина "Орусия согуштун бир нече күнүндө миңдеген жоокерин жоготту" деп кабарлай баштады.
2-март
Орус аскерлери Херсон шаарын курчоого алып, басып кирген. Орусиянын Коргоо министрлиги Украинадагы согушта 498 жоокер каза болгонун жарыялады. Москва 2-марттагы билдирүүсүндө 2870 украин аскери каза таап, 3700ү жарадар болгонун билдирди.
3-март
Саат 13:00 чамасында баскынчылар Черниговдун борборундагы көп кабаттуу үйдү ракета менен аткылашты, граждандар курман болгон.
Салгылашуу Бровары (Киев областы) багытында улантылып, ал жерде украиналык жоокерлер душмандын 4 жөө аскерлеринин согуштук машинасын жана 2 танкын жок кылышкан.
4-март
Түнкү саат экилер чамасында орус аскерлеринин Запорожье АЭСинин энергоблокторуна ок атуусунун натыйжасында өрт чыкты. Өрт саат 6дан кийин өчүрүлгөн Сағат 6-дан кейін өрт сөндірілді. .
Саат 17:30-га карата Николайевде украин аскерлери шаарды, анын ичинде «Кулбакине» аэропортун баскынчылардан кайтарып алышты.
Саат 18:00-гө карата орус аскерлеринин негизги күчү Киевди курчоого жана басып алынган конуштарда каршылык көрсөтүүнү басууга багытталган.
5-март
4-марттан 5-мартка караган түнү көпчүлүк аймактарда салыштырмалуу тынч болду, чыгыш багытында орус аскерлери шаарлардын турак жайларын аткылоону улантты, бир нече инфраструктуралык объектилер талкаланды. Баскынчылар негизги кучтерун Киев жана Харьков шаарларын курчоого алууга багытташкан Мариуполдон карапайым калкты эвакуациялоо башталды.
6-март
Украин аскерлери душмандын чабуулунун бардык багыттарында коргонуу операцияларын улантышты. Башкы штаб: "Душман чабуул потенциалын жоготпоого аракет кылууда, бирок азыркы кырдаалда душмандын курал-жарак, техника жана өздүк курамында чоң жоготуулар бар. "Бүткүл украин элинин каршылыгынын аркасында душмандын духу төмөндөдү" . Беларусь Украинага каршы активдүү аскерий аракеттерди көрө элек.
8-март
McDonald's Орусиядагы 850 ресторанды убактылуу жабууну чечти. Сумы шаарынан жарандарды гуманитардык коридор аркылуу эвакуациялоо башталды.
9-март
Орусиянын Коргоо министрлиги Украинада согушуп жаткандардын арасында "жеке аскерлер бар" деп биринчи жолу мойнуна алды. Ага чейин Кремль Украинага тажрыйбалуу контракттык аскер кызматкерлери гана барарын айтып келген. Мариуполдогу төрөт үйүнө кол салуу болуп, бир нече адам набыт болду. Алардын арасында кош бойлуу аял жана бала бар.
10-март
Украинанын тышкы иштер министри Дмитрий Кулеба менен Орусиянын тышкы иштер министри Сергей Лавров Антальяда жолугушту. Жолугушуудан олуттуу жыйынтык чыккан жок.
11-март
Владимир Путин сириялык ыктыярчыларды Украинадагы согушка жөнөтүүгө уруксат берди. Орус аскерлери Мелитополь шаарынын мэрин барымтага алышкан. Кийинчерээк Украина Мелитополдун лидеринин ордуна орус армиясынын катарында согушкан 2002-2003-жылкы жаштар келгенин билдирген.
13-март
Зеленский НАТОдон Украинанын аба мейкиндигин жабууну суранганы менен, НАТО менен АКШ “Украинанын аба мейкиндигин жапсак, НАТОнун аскерлери Украинага кирсе, үчүнчү дүйнөлүк согуш башталат” дешти.
15-март
Чехия, Словения жана Польшанын премьер-министрлери Киевге келип, Зеленский менен жолугушту. НАТО, АКШ жана Европа өлкөлөрү Украинаны курал менен камсыздоону улантты.
17-март
Украинанын куралдуу күчтөрү орус армиясынын чабуулу басаңдаганын жарыялады. Пентагон, аскердик эксперттер жана Улуу Британия орус армиясы туңгуюкка кептелип, чоң жоготууларга учурап жатканын айта башташты. Батыш тыңчылары “Орусия Киевди үч күндөн кийин алат деген ой ишке ашкан жок” деп айтышкан.
18-март
Орус аскерлери Львов аэропортунун айланасын аткылашты. Львов - Украинанын батышындагы эң чоң шаар. Орус бийликтери Москвада “Крымдын Орусияга кошулушунун сегиз жылдыгын” белгиледи. Москва полициясынын маалыматы боюнча, Лужники стадионунда өткөн иш-чарага 203 миңдей адам катышты. Иш-чарага Орусиянын президенти Владимир Путин келип сөз сүйлөдү. Орусия Крымды 2014-жылы аннексиялап алган. Ошондон кийин Батыш өлкөлөрү менен Москванын мамилеси салкындап, Орусияга каршы санкциялар киргизилген.
22-март
Орус армиясы Киевдеги ири соода борборуна чабуул жасап, бир нече киши набыт болду. Украинадагы согушта орус армиясына кошулган кыргыздар менен тажиктер курман болгону айтылды. Украина Киев облусундагы Макаров шаарын Орусиянын куралдуу күчтөрүнөн кайтарып алганын жарыялады.
23-март
Мариуполь шаары дагы эле курчоодо. Шаар жетекчилиги согуш башталгандан бери шаарда 2 миңден ашуун адам каза болгонун билдирди. Владимир Зеленский шаарда дагы эле жүз миң адам калганын билдирди.