cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Модем
Модем (Modem)  — cтандарттуу телефон линиялары аркылуу берилиштерди жиберүү үчүн алды менен сандык сигнал аналогдук сигналга өзгөртүлүш керек. Ушул өзгөртүүнү байланыш-катыш жабдуусу болгон модем түзүлүшү аткарат. Модем жеке эле сандык сигналды аналогдук сигналга өзгөртпөстөн, тескерисинче, аналогдук сиганалды сандык сигналга өзгөртө алат. Модем сөзү modulate жана demo-dulate сөздөрүнүн бөлүктөрүнүн биригүүсүнөн түзүлгөн. Берилиштерди жиберүүдө байланыш каналынын эки жагында тең (кабыл алуучу жана жиберүүчү) модем болушу зарыл. Тышкы модем автономдуу түзүлүш, ал компьютерди кабел аркылуу телефон линиясы менен туташтырат. Автономдуу түзүлүш болгондуктан тышкы модем бир компьютерден экинчисине жеңил которулат. Ички модем компьютердин ичинде схемдик тактага же кеңейтүү орунга орнотулат. Тышкы модемге караганда ички модемдер арзан болот. Айрым модемдер маалыматтарды 56000 бит/сек ылдамдыкта жиберсе, көпчүлүгү маалыматтарды 28800 жана 56000 бит/сек арасындагы ылдамдыктарда жиберет. Кысуу элементтерин пайдалануу менен модем аркылуу жиберилүүчү берилиштердин ылдамдыгын жогорулатууга мүмкүн болот.
Игнитрон
Игнитрон (лат. ignis - от жана (элек)трон)-жаалык разряд менен башкарылуучу, катоду сымап болгон бир аноддуу иондуу прибор. Игнитрон кубаттуу түзөткүч түзүлүштөрдө, электр кыймыл бергичте, электр менен ширетүүчү түзүлүштөрдө, электрлештирилген т. ж. станциясында сымаптуу вентиль катары колдонулат. Аноддо оң чыңалуу болгондо катоддун күчтүү жарыктанган бир же бир канча участкасынан (катод тагынан) бөлүнүп чыккан электрондор анод менен катоддун арасында жаалык разрядды пайда кылат. Катод тагы жардамчы жаа менен түзүлөт. Амплитудасы ондогон ампер ток импульсун бир нече м-сек узактыкта электрод аркылуу өткөргөндө, негизги жаа күйөрдөн мурда ошол жардамчы жаа пайда болот. Жардамчы жаанын күйгүзүү моментин өзгөртүп, негизги жаанын күйө башташын башкарууга болот да, ошонун аркасында түзөтүлгөн анод тогунун максимумдан нөлгө чейинки орточо мааниси жөнгө салынат. Игнитрон аноддогу чыңалуусу 5 кв ко чейин болуп, 20-70 а ток күчүнө ылайыкталып чыгарылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Идеалдуу газ
Идеалдуу газ ― газдын теориялык модели; бул моделде газ молекулаларынын арасындагы өз ара аракет эсепке алынбайт. Башкача айтканда молекулаларынын өздүк көлөмү, ээлеген идиштин көлөмүнөн көп эсе кичине болгон, молекулаларынын арасында өз ара аракет күчтөрү жокко эсе, молекулаларынын өз ара жана идиштин бети менен болгон кагылышуулары абсолюттук серпилгичтүү болгон газ.
Идеалдык газдын модели болуп нормалдуу шартта, төмөнкү басым астында жана жогорку температураларда өздөрүнүн касиети боюнча идеалдуу газга жакындаган реалдык газдар – кычкылтек, гелий ж. б. эсептелет. Идеалдуу газ классикалык жана кванттык болуп айырмаланат. Классикалык идеалдуу газдын бөлүкчөлөрү бири бирине көз карандысыз кыймылда болуп, энергиясы айрым бөлүкчөнүн энергиясынын суммасына барабар; газ молекулаларынын бирдик убакытта идиштин ички бетине урунгандагы импульстарынын суммасы. Клапейрон-Менделеев теңдемеси менен жазылат жана тажрыйбалык Бойль–Мариотт, Гей-Люссак, Шарль жана Авогадро мыйзамдарына баш ийет. Идеалдуу газдын бөлүкчөлөрү кинетикалык энергиясы боюнча Максвелл бөлүш-түрүүсүнө, ал эми потенциалдык энергиясы боюнча Больцман бөлүштүрүүсүнө баш ийет.
Бөлүкчөлөрүнүн толкундук касиети эске алынган Идеалдык газ кванттык делет. Эгерде бөлүкчөлөрү бүтүн жарым спинге ээ болсо, мындай газ Ферми–Дирак бөлүштүрүүсү, ал эми бүтүн сан спиндүү бөлүкчөлөрдөн түзүлгөн газ Бозе –Эйн-штейн бөлүштүрүүсү менен жазылат.
U=U(T)
U-ички энергия; V-көлөм; Р-басым; Т-термодинамикалык темп-ра. Төмөнкү теңдеме менен көрсөтүлүүчү Авагадро жана Бойль-Мариот мыйзамы: PV=nf(t)2 (2) n-газ молдук саны; f(t)-бардык И. г. үчүн бирдей жана бир гана темп-рага көз каранды болгон универсалдуу функция. И. г. бөлүкчөлөрү, бири бирине көз карандысыз кыймылдайт, анын энергиясы өз өзүнчө кыймылдоочу бөлүкчөлөр энергияларынын суммасына барабар. Ал эми айлана-чөйрөсүнө болгон басымы, өз өзүнчө алынган бөлүкчөлөр кыймылынын убакыт бирдигинде айлана-чөйрөсүнө жасаган импульсунун суммасына барабар. И. г. бөлүкчөлөр ылдамдык б-ча бөлүнүшү Максвелл мыйзамына баш ийет. Газ температурасынын төмөндөшү жана анын тыгыздыгынын жогорулашы менен бөлүкчөлөрдүн кванттык касиетинин мааниси жогорулайт. Бул учурда Ферми-Дирак же Бозе-Эйнштейн кванттык идеалдык газы тууралуу айтылат.
Киргизгич такта
(Input device - Устройства ввода) берилиштерди компьютерге киргизүү үчүн колдонулат. Кеңири таралган кирги-зүүчү түзүлүшкө клавиш (баскычтор) тактасы (keyboard) жана чычкан (mouse) кирет. Клавиш аркылуу киргизилген берилиштер убактылуу ком-пьютер эсинде сакталат жана монитордо көрсөтүлөт. Чычкан орунду (позицияны ) башкаруучу түзүлүш, ал сүрөттөлүш-төрдү же экранда чагылдырылган берилиштерди тандоо үчүн колдонулат. Чычкан экранга чагылдырылган чычкан көрсөткүчү же көрсөткүч (курсор-жылгыч-pointer) деп аталган кичине символду жылдыруу үчүн колдонулат жана жылгыч түрдүү көрүнүштөргө ээ, көп учурда жебе түрүндө кө-рүнүп турат.
Кичи Бадья-Шор
Кичи Бадья-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Уса дарыясынын сол жээгинен 36 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 27 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Герб
Герб (herb, ezbe – мурас) – символдук ээ эмблема, мураска таандык айырмалуу белги. Г. мамл-ке, жерге таандык (шаардык, облустук, аймактык), уруулук, корпорациялык болуп бөлүнөт. Г. монета (тыйын), о. эле өз менчиги экендигин белгилөө үчүн архитектуралык курулуштарга, үй эмеректерине, курал- жарактарга, искусство чыг-на, кол жазмаларга, китептерге түшүрүлөт. Байыркы дүйнөнүн монеталарында, медалдарында, мөөрлө-рүндө дайыма кайталанып түшүрүлүүчү эмблемалар алгачкы Г-дин жаралышын шарттаган.
Б. з. ч. 3-миң жылдыкта көпчү-лүк мамл-тердин Г. арстан баштуу бүркүт түспөлүндө болгон. Россияда 12-к-да шаарлардын көбүнүн (Москва, Новгород, Псков ж. б.) Г. болсо, дворяндардын алгачкы Г. 16–17-к-да пайда болуп, 18-к-да кеңири тарала баштаган. СССР мезгилинде Совет мамл-нин расмий эмблемасы ж- а анын курамындагы 15 союздук респ-лардын да өздөрүнө таандык расмий эмблемалык белгилери болгон. Кыргызстан эгемендүү-лүккө ээ болгондон баштап анын мамл. атрибуттары да (Г., гимни, желеги) жаңыланды. Кыргыз Респ-нын мамл. Гербин респ-нын Жогорку Кеңешинин токтому м-н 1994-ж-дын 14-январында кабыл алынган (анын авторлору – сүрөтчү А. Абдыраев м-н милициянын генералы С. Дубанаев). Г. тегерек формада болуп, чекебели пахта ж-а буудай талдары м-н курчалган, Г-дин жогорку ж-а төмөнкү бөлүгүндө «Кыргыз Республикасы» деген жазуу бар, алдыңкы планда канатын жайган тоо бүркүтү, арткы фондо көгүш түстүү чалкыган көл, жээги ак чокулуу Алатоолор м-н курчалып, тоо башында күн нурларын чачыратып чыгып келатканы чагылдырылган.
Кургак Суруш (дарыя)
Кургак Суруш — Орусиядагы дарыя. Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Суруш дарыясынын оң жээгинен 21 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сок дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жогорку Миня дарыясы
Жогорку Миня — Орусиядагы дарыя. Башкырт Республикасы, Челябинск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Миньяр дарыясынын оң жээгинен 20 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кызыл-Шарк, Кара-Суу району
Кызыл-Шарк (Кызыл-Шарк) — Кыргыз Республикасынын Ош облусунун Кара-Суу районундагы кыштак. Савай айыл округуна караштуу. Ош — Бишкек автомобиль жолунун боюнда, деңиз деңгээли 750 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору жана темир жол бекети Кара-Суу шаарынан 7 км түндүк-чыгыш тарапта. Калкы 4875 (2009) ; негизинен дыйкан жана мал чарбасында эмгектенет. Орто мектеп, 2 китепкана, мадабият үйү, оорукана, дарыкана бар. Турмуш-тиричилик кызматы, соода түйүндөрү, тамактануучу жайлар иштейт. Улуу Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик, эки жолку Социялдык Эмгектери Баатыры X. Ташировго бюст орнотулган.
Зыгыр майы
Зыгыр майы - зыгырдын данынан алынган өсүмдүк майы. Ал бат кургоочу майдын тобуна кирет, анткени абадагы кычкылтектин таасиринен полимерге бат айланат. Бул касиет анын курамында каныкпаган май кислотасынын көп болушу менен түшүндүрүлөт: линол 15-30%, линолен 44-61% жана олиен 13-29%. Каныккан кислота 9-11%. 20°Сде кинематикалык илээшкектүүлүгү 15,5 10_6 м-сек, иод саны 175-204. Зыгыр майынын техникалык мааниси зор. Андан бат кургоочу лак, олифа ж. б. даярдалат, сырга кошулат, сүрөт тартууда пайдаланылат. Тамак-ашка кошулуп, медицинада керектелет.
Аугген
Аугген (Auggen) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Брайсгау-Жогорку Шварцвальд районуна карайт. Штутгарт административдик округуна тиешелүү. Калкы – 2660 (2013-ж.). Аянты – 14,15 км².
Лаверн (Оклахома)
Лаверн (Оклахома) (Laverne) — Оклахома штатынын Harper округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1344 киши. Болжолдуу аянты - 1.9 км². FIPS коду — 40-41700.
Кылмыш-жаза ишин козгоо
Кылмыш-жаза ишин козгоо – кылмыш-жаза процессинин башталышы, анда прокурор же тергөөчү жасалган же даярдалып жаткан кылмыш тууралуу алынган маалыматтарды карап чыгып, ишти өндүрүшкө берүү боюнча негиз бар же жок экенин аныктайт. Бул аракеттер К. и. к. же андан баш тартуу, арызды (билдирүүнү) андан ары тийиштүүлүгүнө жараша өткөрүп берүү, же алынган материалдар боюнча административдик же дисциплинардык тартипте чечүүгө жөнөтүү менен аяктайт.
Чоң Чили дарыясы
Чоң Чили — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Телецкое көлү орун алган. Дарыянын узундугу - 48 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Видеокарта
Видеокарта (графикалык карта, видеоадаптер, графикалык адаптер деп да аталат) — компьютердин видеосистемасынын бөлүнбөс бөлүгү болгон кең такта. Видеосистеманын мүмкүнчүлүгү видеокартанын жана монитордун мүмкүнчүлүктөрүнө көз каранды болот. Ар видеокарта бир нече ар башка видеорежимдерди колдой алат. Негизинен тексттик жана графикалык деп аталган эки видеорежими бар. Учурдагы видеокарталар эс менен жабдылып компьютердин негизги эсин сүрөттөлүштөрдү калыптоодо колдонбойт. Мындан сырткары учурдагы видеокарталардын көбү сүрөттөлүштөрдү иштетүү үчүн зарыл болгон өздүк графикалык сопроцессорлор менен жабдылышат. Мындай видеокарталарды графикалык ылдамдаткычтар деп да атап коюшат.
Кылмыш-жаза иштерин бириктирүү
Кылмыш-жаза иштерин бириктирүү – бир же бирнече кылмыш жасоого кошо катышкандыгы үчүн бирнече адамды айыптоо боюнча иштер, ошондой эле ушул кылмыштарды күн мурдатан убада кылбастан жашырып-жапкандыгы үчүн айыптоо боюнча иштер бир өндүрүшкө бириктирилиши мүмкүн. К. ж. и. б.ушул иштердин бирин карап жаткан тергөөчүнүн, судьянын токтому, ошондой эле соттун аныктамасы менен жүзөгө ашырылат.
Харберто-Се
Харберто-Сё — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Байдарата губасы орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Абдилаат Дооров
Абдилаат Дооров - акын, журналист. Кыргызстандын Баткен облусунун Лейлек районундагы "Ата-Журт" райондук гезитинин башкы редактору, Кыргыз Республикасынын Маданиятына эмгек сиңирген ишмер.
А.Дооров 1953-жылы 1-сентябрда Лейлек районунун Кулунда айылында жарык дүйнөгө келген. Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз мамлекеттик улуттук университетинин журналистика факультетин аяктаган.
1998-жылы анын "Миң тамыр" ырлар жыйнагы жарык көрдү. 2010-жылы жаңы ырлар жыйнагы чыкканы турат.
Шилтемелер
http://doorov-abdilaat.blogspot.com/
Зыгырлар тукуму
Зыгырлар тукуму (Linaceae) - эки үлүштүү өсүмдүк тукуму. Бир же көп жылдык чөп. Сабагы топтошуп, кээде бирден осет, бийиктиги 10150 см. Жөнөкөй жалбырактары сабакка кезектешип же туташ жайгашат. Гүлү эки жыныстуу, туура түзүлүштүү, көбүнчө 5 мүчөлүү. Топ гүлү чачыдай, калканчадай. Желекчелери көк, көгүш, кызыл, кызгылт, сары, ак. Мөмөсү - кутуча. Уругу жалпак, жалтырак, күрөң. Жер жүзүндө 300гө жакын, Кыргызстанда 10 түрү белгилүү. Анын ичинен кадимки зыгыр була, жапыз зыгыр май алуу үчүн өстүрүлөт. Жапайы өскөн түрлөрүнүн ичинен чөйчөкчө жалбыракчалуу жана Ольга зыгыры кооздук үчүн өстүрүүгө ылайыктуу.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Бухгалтердик отчёттуулук
Бухгалтердик отчёттуулук — чарба каражаттары, алардын булактарынын жана ишкананын (уюм, мекеме, фирма) жумуш жыйынтыгынын ал-абалын аныктоочу көрсөткүчтөр тутуму.
Кичи Бадья-Ю
Кичи Бадья-Ю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кожим дарыясынын оң жээгинен 145 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Савай, Кара-Суу району
Савай — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Савай айыл округу составына кирет. Деңиз денг. 780 м бийиктикте. Райондун борб. жана темир жол бекети Кара-Суу шаарынан 15 км түн.-чыгыш тарапта.
Кыргызстандын спорт журналисттер федерацияcы
Кыргызстандын Спорт журналисттер федерациясы - 1995-жылы уюшулган коомдук чыгармачыл бирикме.
Биринчи президенти Аскар Салымбеков болуп, 1995-жылы Эл аралык спорт журналисттер ассоциациясына (AIPS) бул уюмду мүчө кылган.
Бул федерация спорт журналисттерин эл аралык мелдеш, дүйнө, Азия чемпионаттарына жолдомо алууга жардам берет.
Ар жыл сайын июль айынын башында спорт журналисти Евгений Марченкону эскерүү боюнча спорт журналисттери арасында футбол мелдешин уюштуруп, байгелерин берип турат.
20 журналистке AIPSтин мүчөсү деген белетти ар бири үчүн 30 доллар төлөп алып берет. Ар жыл сайын 2 журналистти кезеги менен AIPSтин чет мамлекеттерде өтө турган Конгресстерине делегат кылып жиберип, жол киресин төлөп берет. Кийинки 5 жылдан бери бул федерацияны Улугбек Салымбеков жетектейт. Мурда башкы катчысы ардагер журналист, маркум Тураш Каримбаев болчу. 2003-жылдан бери Кабыл Макеш башкы катчы.
Айрым учурда жогорку окуу жайлардын журналистика бөлүмдөрүнө барып, алардын чакыруусу боюнча спорт журналистикасынын жанрлары тууралуу бекер дарстар уюштурушат.
"Sport.kg" деген орус тилинде интернет барагы бар.
Шилтеме
Кылмыш-жаза кодекси (к-жк
Кылмыш-жаза кодекси (к-жк ) – тутумдаштырылган мыйзам актысы; коомчулукка коркунуч туудурган кандай жосундар кылмышка жатарын аныктайт, аларга карата жазаны, ошондой эле дагы башка жазык-укуктук чараларды белгилейт. Адатта, К-ЖК жалпы жана өзгөчө бөлүктөн турат. К-ЖКнын жалпы бөлүгүндө жетектөөчү принциптер менен жалпы жобо камтылат. өзгөчө бөлүгүндө – белгилүү бир кылмыш түрлөрү (жана анын жазалары) аныкталат. Аракеттеги КР К-ЖК 1997-жылдын 1-октябрынан тарта күчүнө кирген.
Бухгалтердик экспертиза
Бухгалтердик экспертиза — уюмдун абалын же чарба ишинин кээ бир элементин, ошондой эле кызматчынын аткарган жумушун изилдөө жана мамлекеттик эсеп-кысаптын тактыгын текшерүү жолу. Ал үчүн документ, эсептеги жазуу, теңдем жана отчёт пайдаланылат. Бухгалтердик экспертизага сот, тергөө органдарынын чечими керек. Бухгалтердик экспертизаны каржы, экономикалык жана эсеп-кысап иши боюнча квалификациялуу адис-эксперт аткарат. Бухгалтердик экспертиза иши колдонулуп жаткан мыйзамга, нускамага, усулдук көрсөтмөлөргө ылайык жүргүзүлөт.
Жогорку санзяп (Кугарчин району, Башкыртстан)
Жогорку санзяп — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Санзяп айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 276 киши. Почта индекси — 453343, ОКАТО коду — 80238873001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Грумм-Гржимайло, Григорий Ефимович
Грумм-Гржимайло, Григорий Ефимович (1860, Петербург–1936, Ленинград) – орус саякатчысы  жана географы, Орто жана Борбордук Азияны изилдөөчү.
Кыскача өмүр таржымакалы
1884-ж. Петербург университетин бүтүргөн. 1884–87-ж. Алайга, Памирге, Теңир-Тоого,  Кашкарга,  Каракорумга  саякат  жасаган. 1889–90-ж. Борб. Азияга жасалган экспедицияны жетектеп, 3 томдон турган «Описание путешествия в Западный Китай» (1896–1907-ж. жарык көргөн) деген эмгегин жазган. Анда изилдеген облустарга тарыхый-этнографиялык мүнөздөмө берген. Экспедициянын мезгилинде Бэйшань тоолуу аймагын тапкан жана Турпан ойдуңун изилдеген. 1903–14-ж. Батыш Моңголияда жана Тувада болуп, 1914–40-ж. «Батыш Моңголия Уранхай крайы» деген 2 том эмгегин жазган.
Бул эмгегинде Борбордук Азиянын тарыхын системалаштырган, моңголдордун түрк жана башка калктар менен тарыхый байланыштары чагылдырылган. 1934-ж. «Кыргыздар» деген макаласы жарыяланган. Грумм-Гржимайлоо енисей кыргыздары Теңир-Тоого 9-кылымдын  ортосунда  келген,  ал  эми  13-кылымда  Теңир-Тоого  Түштүк  Сибирден  буруттар  келип, кыргыздар менен жуурулушуп кеткен деп эсептейт. Грумм-Гржимайлоонун ысымы Сихотэ-Алиндеги ашууга, Памирдеги өзү ачкан мөңгүлөрдүн бирине, Богдо-Ула массивиндеги мөңгүгө берилген.
Чоң Айжерган (дарыя)
Чоң Айжерган (Чоң Ай-Джерган) — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Якши-Акжар дарыясынын сол жээгинен 12 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кылмыш-жаза мыйзамдары
Кылмыш-жаза мыйзамдары – кылмыш-жаза укугунун ченемдерин камтыган мыйзам актыларынын жыйындысы.
Эклиптика
Асман сферасы боюнча Күн кыймылда болгон эң чоң тегерек эклиптика деп аталат.
Күндүн экватордук координаталары жылдыздардан айырмаланып, тез-тез өзгөрүлүп турат. Жазгы күн-түн теңелүү абалында, б.а. 21-Мартта анын координаталары a0=0, d0=0гө барабар. Байкоонун жыйынтыктары көрсөткөндөй бир жыл ичинде алар үзгүлтүксүз өзгөрүү үстүндө болот. Алсак, 22 июнда Күн эклиптика боюнча кыймылын улантып, асман экваторунан өтө эле алыстап, дүйнөнүн түндүк уюлуна жакындайт да жайкы күн токтолуу абалында болуп, координаттары a0=6 саат, d0=23° 27' менен аныкталат. Күн андан аркы кыймылын асман сферасында улантуу м-н 23-сент. күзгү күн-түн теңелүү абалына жетип, координаталары a0=12 саат, d0=0'ны түзөт.
Эклиптикалык тегиздик менен экватордук тегиздик 23°27 бурчу менен кесилишкендиктен, 22-декабрь кышкы күн токтолуу абалы түзүлүп, координаталары a0=18саат, d0=-23°27' га барабар болот.
Жердин өз огунун айланасында айлануусунан, экватордун жана Күндүн айланасында айлануусунан эклиптикалык тегиздиктер түзүлөт. Ушул эклиптикалык тегиздик м-н экватордук тегиздиктин 23°27' бурчу менен кесилиши боюнча Күндүн көзгө көрүнгөн кыймылы түшүндүрүлөт. Күндүн эклиптика боюнча көрүнгөн кыймылы, Жердин Күн айланасында бир жыл ичиндеги айланган чыныгы кыймылынын натыйжасы болуп саналат. Жердин Күн айланасында айланышы боюнча бир нече астрон. ж-а физ. далилдер бар.
Астроном Коперник Күндүн көрүнгөн кыймылын, астрономиялык байкоолордун негизинде, Жердин Күн айланасында бир жылда айлануу кыймылынын натыйжасы деп корутунду чыгарган. Коперникке чейин эле 2000 жыл мурда Аристотель Күндүн көрүнгөн кыймылын жылдыздардын параллаксынын негизинде, Жердин Күн айланасында айланышынын натыйжасы деп түшүндүргөн.
Параллакс суткалык, жылдык болуп аныкталат. Кандайдыр жарык чыгаруучу нерсени Жердин борбору аркылуу караганда жана анын бетинде жаткан кандайдыр чекитинен карагандыгы багыттардын айырмасы суткалык параллакс деп аталат.
Кийинчерээк Коперник 1838 –1839-ж. үч жылдыздын параллакстык жылышын аныктап, анын жыйынтыгынын негизинде Жердин Күндүн айланасында айланышынын натыйжасы экенин далилдеген.
Жер мейкиндикте Күн айланасында жалпысынан айлана боюнча кыймылдагандыктан бир жыл ичинде асман сферасында кандайдыр бир эллипсти сызат. Ал паралакстык эллипс деп аталып, жылдыз эклиптикага жакын абалда болгондо көбүрөөк кысылууга ээ болуп, ал эми жылдыз эклиптикадан алыс жайгашканда өлчөмү кичирейип, кысылышы да азаят.
Качан жылдыз эклиптиканын уюлунан орун алса, эллипс кичинекей айланага айланып, ал эми жылдыз эклиптиканын так өзүндө жатса, эллипс түз сызыкка айланат. Параллакстык эллипстин чоң жарым огу, жылдыздардын жылдык параллаксына барабар. Демек, жылдыздардын жылдык параллаксы Жердин орточо орбитасынын жылдыз тараптан көрүнгөн бурчу.
Натыйжада жылдыздардын жылдык параллаксынын болушу Жер Күндүн айланасында айланышын түшүндүрүүчү негизги астрономиялык кубулуштардын бири болуп эсептелет.
Гунмо
Г у н ь м о, к ү н б а к – б. з. ч. 2–1-к-да Борб. Теңиртоо, Жетисуу аймактарын мекендеген усун уруулук бирикмесинин башчысынын бийлик наамы. Г. бийлиги атадан балага мураска өткөн. Г. бийлигин аксакалдар кеңеши чектеген.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/books/item/24-short_hist_enscl Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003]
Айрым интернет шилтемелер
[http://bizdin.kg/component/k2/item/22-usuni_aristov ''Аристов Н. А.'' Усуни и кыргызы или кара-кыргызы. - Б.: 2001, ISBN 5-8355-1132-9]
Домен компьютер
Домен (Domain -Домен).
Колдонулган адабият
Domini Doména Домен Domæne Domäne Domain Domajno Dominio Domeinu fa:دامنه Domain Domaine Dominio תחום Domena Domén (egyértelműsítő lap) Domain (disambiguasi) Dominio ドメイン 도메인 Domenas (reikšmės) Dominju (diżambigwazzjoni) Domein Domene Domene Domena Domínio (desambiguação) Домен Doména Domän โดเมน Domain Домен 域
Драйвер
Драйвер (driver) — операциялык системасын физикалык түзүлүш (мисалы, принтер, сканер, чычкан ж.б. лар) менен өз ара аракеттенүүсүн камсыз кылган программа. Операциялык системанын программалар курамына кирбеген драйвер жүктөлүүчү (резиденттик эмес драйвер) деп аталып түзүлүш менен иштөөчү программанын иштеш алдында атайын буйрук менен жүктөлөт.
Гендердин өз ара аракеттери
Гендердин өз ара аракеттери - организмдердин белгилеринин өөрчүшүн аныктайт, башкача атйканда алар иштеп чыгарган белок - ферменттердин өз ара аракеттеринен белгилер жаралат.
Г. ө. а. а. бир аллелдик жуп арасында жана ар башка аллелдик жуп арасында жүрөт.
Бир аллелдик жуп арасында Г. ө. а. а. - доминанттулук, толук эмес доминанттуулук, артык доминанттуулук жана кодоминанттуулук түрүндө болот.
Шеркулов Шекербек
Шекербек Шеркул уулу, Шеркулов (1902-1980) – Кыргызстандагы 20-кылымдагы көрүнүктүү өнөрпоз, төкмө акын, ырчы, комузчу ишмерлердин бири.
Кыскача өмүр таржымакалы
Таланттуу комузчу, жазуучу жана ырчы Ш.Шеркулов 1902-жылы июль айында Талас өрөөнүндө Талас районуна караштуу Талас-Арык айылында азыркы Көк-Токой айылынын (мурдагы Ленин атындагы колхозунун) аймагында дыйкандын, комузчунун үй-бүлөсүндө жарык дүйнөгө келген.
Ал он жашынан колуна комуз алып, он жети жашынан өзү жашаган айылга комузчу, ырчы катары таанылган. Ал мезгилде атасынын «Үч муунак», «Сен, сен дүйнө, сен дүйнө», Тойкожонун «Торгой сайрап таң атты», «Калча баатыр найза сал» күүлөрүн жана «Ак Зыйнат», «Май чач» деген ырларды, казак элинин «Кыз Жибек» чыгармасын аткарган.
Ал Т.Сатылганов менен 1926-жылы, кийин 1927–1928-жж. жолугушуп, анын ырларын, күүлөрүн өзүнүн аткаруусунда уккан жана «Миң кыял», «Чоң кербез», «Бала кербез», «Сары барпы», «Төрөнүн кызы келгенде», «Солдат күү», «Жетим кыздын арманы», «Тогуз кайрык» деген күүлөрү менен «Күлүйпа, Күлжар эки ашык», «Терме», «Туулган жерим», «Балалык» аттуу ж.б. ырларын, Ниязаалынын «Анжиян калкы – исламдын журту», «Өттү-кетти балалык», «Өткөн ишке не пайда», «Арсар күү», «Короо күзөтүү» деген күүлөрүн үйрөнгөн.
Кыргызда «эмне берсең ошону аласың», - дегендей Шекербек Шеркуловдун атасынын таланттуу комузчу болушу, Шекербектин комузчу болушуна эң алгачкы түрткүлөрдөн болгон. Ал шыктуу, зээндүү бала болног. 16 жашынан тартып, атасы Шеркулдан комуз үйрөнө баштайт, комуздун коштоосунда, ашыктык ырлырын ырдап, ырчылык өнөрүн өркүндөтөт. Алгачкы жолу «Май чач», «Ак Чабак», «Ак Зыйнат», «Күңөтай», «Ойтобо» аттуу элдик ырларды ырдап, «Кыз Жибек» дастанын жатка көркөмдөп ырдап, көпчүлүк угуучулардын урматтосуна ээ ьолгон.
Ш.Шеркулов көп убакыт өтпөй, айыл-апага «ырчы бала» деп тааныла баштайт. «Балага ата сынчы»дегендей, уулунун өнөр дүйнөсүнө шыктуулугун түшүнгөн ата баласы Шекербекке комузун тапшырып, - Комуздан бактың ачылсын деп, - батасын берип, бала күндөн жан шериги болгон комузун уулуна тапшырат.
1926-жыл, жайдын толук кези, Беш-Таштын оозундагы кичи Жергетал жайлоосу, катарлаш тигилген ак боз үйлөр.
Бул боз үйлөрдүн биринде белгилүү акын, комузчу Токтогул Сатылгановдун курбу Досу, айылдык кадырлуу, кайрымдуу адамы Жунушаалынын үйү болгон. Жайлоододогулар ар күнү өткөн кеткендерден кеп кылышып, кыялдарды терметкен күүлөрдү угуп, жашаган заманына ыраазычылыктарын билдирип, түбөлүгүн суранышкан.
Ошол жайлоогерчилик күндөрүндө биз айтып өткөн Жунушаалынын үйүнө Токтогул Сатылганов келмек.Ал аңгыча Токтогул ырчы келе жатат деп калышты.
Т.Сатылганов конок үйгө кирип, комузун жүккө сүйөп, кымыздан ичип бираз дем алгандан кийин, Шекербек Шеркулов төмөндөгүчө кеп сөзүн баштайт.
– Токтогул деп атыңызды укчумун, бирок көрө элек болчумун баргым келчи, - деп айтат.
Аңгыча айылдын бүт кары- жашы, кыз-келини дебей, Токтогулдун өңүн көрүп,өнөрүн угууга чогулушуп калышат. Жунушаалынын Током жол жүрүп келди бираз эс алып алсын деген суранычына чогулган эл үйлөрүнө тарайт. Үйдө олтургандардын бары сыртка чыгып кеткенде жанатан колго суу куюп кызмат кылып жүргөн Шекербек үйдө жалгыз калгандыктан, Токтогулдун комузун колго алып, өзүнүн атасы Шеркулдун «Үч муунак» аттуу күүсүн чертет. Комузунун үнүн уккан Токтогул Сатылганов ким чертип жатат деп үйгө эртерээк кирет. Шекербек бир чети коркуп, бир эсе уялып, бир эсе шашкалактап комузду ордуна койо койот.
Токтогул Шекербектин ким экенин, кимдин баласы экендигин сурап таанышуудан кийин:
– Шекербек балам, комузга берилип жүргөн кезиң өңдөнөт, уялба балам, кана билген күүңөн чертип, билген ырыңан ырдапа көрчү, - деген экен.
Харде-Яха
Харде-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 36 км.
Шеркулов Шекербек
Кыскача өмүр таржымакалы
Анан Шекербек таятам эптеп уялып, жараса жарайт, жарабаса жарабайт - деп «Майчач» деген ырын ырдаган.
Харде-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Шеркулов Шекербек
Кыскача өмүр таржымакалы
Талантын элге арнаган гана инсандар экинчи өмүрү аркылуу эли менен дайыма бирге жашап келет.
Ш.Шеркулов ошондой инсандардын катарына кирет.
1930-жылдын октябрь айына чейин «Талас-Арык» колхозунда тракторист, бригадир, механик болуп иштеп, 1930-жылы эл чыгармачылыгынын республикалык олимпиадасына катышкан.
1936-жылы Кыргыз мамлекеттик филармониясына артист болуп кабыл алынган. 1943–1944-жж. Улуу Ата Мекендик согуш жылдарында Украина, Белорусия Республикаларынын шаарларында жоокерлердин арасында бригада менен концерт берүүлөргө катышкан.
Ш.Шеркулов 30 жылга жакын кыргыз филармониясында эмгектенген.
Кыргыз мамлекеттик филармониясында иштеп жүргөндө оркестрдин коштоосунда А.Огомбаевдин «Эсимде», А.Малдыбаевдин «Өмүр», «Кызыл атчандар» аттуу ырларын, К.Орозов, М.Күрөңкеев, Т.Сатылганов ж.б. комуз күүлөрүн жекече аткарып, оркестрде да ойногон.
«Жүрөк толкуйт», «Тынчтык күүсү», «Эрке кыз», «Кыл чоймо ботой» өңдүү ж.б. күүлөрү жана «Мичуринге», «Пахтачы келин», «Гүлдөсүн кыштак бак менен», «Арзыкан» деген обондуу ырлары бар.
Анын эки ырлар жыйнагы китеп болуп жарык көргөн.
Кыргыз адабияты менен искусствосунун Москвада өткөн эки декадасына, 1958-жылкы Брюсселде өткөн Бүткүл дүйнөлүк көргөзмөгө катышкан.
1944-жылы «Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти» деген наам берилген.
Ал Украина жана Белорус согуш округдарынын жана бөлүктөрүнүн Ардак грамоталары менен, 1951-жылы «Эмгектеги артыкчылыгы» медалы, 1958-жылы «Ардак белгиси» ордени менен сыйланган.
Ал 1962-жылы эс алууга чыккандан кийин бир топ жыл Республикалык эл чыгармачылык үйүнүн, Кыргыз ССР илимдер академиясынын комузчулар ансамблдерине жетекчилик кылып, Талас шаарындагы жаш таланттарга комуз чертүү өнөрүн үйрөткөн.
«Шекербектин өтүнүчү»
"Мен болсом билимим жок адаммын, бирок адавбият, поэзия, жагын абдан сүйөм, себеби мен акын Токтогул Сатылганов жана Борошов Ниязаалыдан үлгү алгам, комузду Атай Огомбаевдан, Карамолдо Орозовдон, Ыбрай Тумановдон таалим алгам.
«Ар кайсы күлүк алынча» дегендей, адам баласынла арбир уста, ар бир окумуштуу, билимдүү адамдар, ар бир жазуучунун да жөнү ар башкача болот эмеспи. Ар бир талант өз ишине шыктуу. М., Мидин менен Райкан сатирага жакшы, Касымаалы Жантөшев кара сөзгө чебер.
Мен 70 жашка келдим, адамды адам барктайт, даңктайт зоболосун көтөрөт эмеспи. Ошон үчүн Ала-Тоолук кыргызымдын жаштарынан өтүнөмүн, суранамын, булл Шекербек Шеркуловдун чыгармасы экен деп окуп, кемчилигин кечирип коюңуздар!"
Сыйлыктары. Наамдары
Ш.Шеркуловдун кылган кызматы үчүн мамлекет тарабыгае берилген көптө	гөн сыйлыктары бар:
Экинчи дүйнөлүк согуш жылдарындагы ишмердиги үчүн «Эмгектеги артыкчылык» медалы,
1958–жылы Москвада өткөн кыргыз көркөмөнөрү менен адабиятынын декадасында «Ардак белгиси» ордени,
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти наамы.
Эстутум
Анын атында Талас шаарында бир көчө, өз кыштагы Көк-Токой айылында орто мектеп бар.
Куапав (Оклахома)
Куапав (Оклахома) (Quapaw) — Оклахома штатынын Ottawa округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 984 киши. Болжолдуу аянты - 1.4 км². FIPS коду — 40-61400.
Жойстик
Жойстик (joystick) — көрсөткүчтүн багытын башкарган баскычтар орнотулган вертикалдуу сөңгөк түрүндө берилет, ал көп учурда компьютер оюндарын ойноодо колдонулат. Баскычтарды басуу менен программалык жабдыктарга жараша айрым аракеттер активдештирилет.
Чоң Караколь дарыясы
Чоң Караколь (Чоң Каракуль) — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Эри-коль көлү орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Зона өсүмдүктөрү
Зона өсүмдүктөрү - жер бетиндеги ар бир зонага (мис., тундра, токой, боздод, чөл ж. б.) мүнөздүү табигый өсүмдүктөр. Айрым учурда нымдуулуктун кескин өзгөрүшүнө жана микрорельефке байланыштуу Зона өсүмдүктөрү даана байкалбайт. Ар бир зона өсүмдүктөрдүн көп сандаган формацияларын жана ассоциацияларын өзүнө камтыйт. Түндүктөн түштүккө карай климаттын өзгөрүшүнө жараша Зона өсүмдүктөрү да алмашат. Алар ээлеп турган көп жерлер жайыт катары пайдаланылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Кичи Возей
Кичи Возей — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Возей дарыясынын сол жээгинен 19 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
К.Баялинов атындагы Республикалык балдар жана жаштар китепканасы
Китепкананын негизги максаты: Китепкананын штаты - 158 кишиден турат. Китепкананын китеп фондусу – 500.000 нускадагы китептер жана мезгилдүү басылмаларды түзөт. Окурмандардын китепканага бир жылда катышуусу— 150 000 адам. Бир жылда китеп берүү - 500 000  нускага  барабар.
Китепканада 14 бөлүм жана  борборлор  бар: Китепкана жылына 700 гө жакын массалык иш-чараларды өткөрөт: алардын арасында китептердин аземдери, жазуучулар менен жолугушуулар, викториналар, маектешүүлөр, экскурсиялар жана башкалар бар. Ошондой эле китепканада ийримдер жана клубдар иштейт:
Проектилер жана программалар боюнча иштер:
«Камкор» программасы Китепканада майып балдар менен иштөө үчүн бир нече программа иштелип чыккан. Бул программалар боюнча китепти пайдалануучулар салт болуп калыптанып калган формада эмес, өзгөчө шарттар менен тейленет. Программанын алкагында китепти  керектөөчүлөр үчүн үйүнө барып китеп берүү, маалыматтык-реабилитациялык борбордогу  «Камкор-плюс» иштери, кампьютердик жана Интернеттен пайдалануу  сабатына ар бир майып баланы жекече үйрөтүү, ата-энелерине жана ал балдарга  психологдун  жана юристтин кеңештерин уюштуруу, таймаштарды жана семинарларды  өткөрүү. 2011-жылы иштер төмөнкүдөй багытта жүргүзүлөт :
« Келечек» программасы
Өспүрүмдөрдүн жана жаштардын арасында баңгиликке жана СПИДге каршы алдын ала иштерди жүргүзүү боюнча:
Этикет мектеби:
1. Үй-бүлөсү аз камсыз болгон балдар үчүн борбордо акысыз англис тилин үйрөнүүгө, Жогорку окуу жайына кирүүгө даярданууга бардык шарттар түзүлгөн, маектешип-сүйлөшүүчү клубдар, курстар, англис тилинде сүйлөшкөн АКШнын элчилигинин кызматкерлери менен жолугушууларды, майрамдарды, викториналар, мелдештери  уюштурулган. 2. 2008-жылдан бери китепканадан пайдалануучулар үчүн акысыз Интернет кызматы жана АЛА ТВ кабельдик телевидениясы уюштурулуп берилген.
К.Баялинов атындагы библиотека жылына мезгилдүү басылмалардын 266 аталыштагы санын  алат. Алардын 222 си гезит  жана 44  аталыштагы журналдар.
Кең-Сай, Кара-Суу району
Кең-Сай (Кең-Сай) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Савай айыл округу составына кирет.
Кылмыш-жаза мыйзамы
Кылмыш-жаза мыйзамы – тигил же бул жосун үчүн кылмыш жоопкерчилигин белгилөөчү мыйзам актысы. Жазык укугун толук бириктирп алган күндө да, «К.-ж. м.» деген түшүнүк «кылмыш-жаза кодекси» деген түшүнүккө караганда кенендик кылат, анткени ал КЖКга. киргизилген өзгөртүүлөр менен толуктоолорду да өзүнө камтып турат. К.-ж. м. К-ЖКда так ушул маанисинде колдонулат. Жосундун кылмыштуулугун жоюучу, жазаны жумшартуучу же дагы башка жолдор аркылуу кылмыш жасаган адамдын абалын жакшыртуучу К.-ж. м. кайтарым күчкө ээ, анткени ал мындай мыйзам күчүнө киргенге чейин ушундай жосун жасаган, анын ичинде жазасын өтөп жаткан же жазасын өтөп бүткөн, бирок соттолгондугу алына элек адамдарга карата таркатылат. Кылмыш жосунун аныктоочу, жазаны күчөтүүчү же дагы башка жолдор аркылуу адамдын абалын начарлатуучу К.-ж. м. кайтарым күчкө ээ болбойт.
Кең-Сай, Кара-Суу району
Калкы
Калкы - 5 068 киши.
Бухгалтерия экспедициясы
Бухгалтерия экспедициясы – 1714–20-ж. Казакстандын Иртыш боюна орус аскерлерине чеп куруу үчүн уюштурулган. 1714-ж. Пётр I лейбгвардия подполковниги И. Д. Бухгольц башында турган аскердик экспедицияны Чыгышка жиберүү тууралуу указга кол койгон. 70тей замбирек менен куралданган 3 миңге жакын аскерлер Тобольск шаарынан чыгып, 1716-ж. Иртыштын жээгинде Омск, Ямышев, 1717-ж. Железинск, 1718-ж. Семипалатинск, 1720-ж. Коряков (Павлодар), Усть-Каменогорскпде аскердик-инженердик курулуштарды, кийин Верблюжский, Черноморский, Осморожский, Семиярский жана башка согуштук коргонуу жайларын салышкан. Ал мезгилде жуңгарлар менен кармашып жаткан казактар Россиянын бул баскынчылык аракеттерине каршылык көрсөтө алышкан эмес. Бул чептер кийин Россияга Сарарканы, Иртыш бою менен Алтайды толугу менен басып алууга ыңгайлуу жагдай түзгөн Кузнецк, Сибирь жана башка аскер чептерин курууга мүмкүнчүлүк берген.
Кылмыш-жаза процесси
Кылмыш-жаза процесси – мамлекеттик жана коомдук уюмдардын, кызмат адамдарынын, жарандардын катышуусу менен, мазмуну кылмыш ишин козгоо, иликтөө, соттук кароо жана чечүү, ошондой эле (жарым-жартылай) өкүмдү аткаруу болуп саналган алдынала текшерүү, алдынала тергөө, прокуратура, сот органдарынын мыйзам тарабынан регламенттелип, укуктук мамиле калыбына салынган иш-аракеттери. К.-ж. п-нин баскычтары: а) кылмыш-жаза ишин козгоо; б) алдынала иликтөө; в) сотко өткөрүү; г) соттук териштирүү; д) өкүмдү аткаруу. Айрым учурларда кылмыш-жаза иши кошумча баскычтарды да басып өтөт: соттук көзөмөлгө алуу тартибинде ишти кайра кароо; жаңы ачылган жагдайлар боюнча ишти кайрадан улантуу. «К.-ж. п.» деген түшүнүк «кылмыш-жазык сот өндүрүшү» деген түшүнүккө шайкеш келет. К.-ж. п-нин милдеттери: кылмышты ыкчам жана толук ачуу, күнөөкөрдүн бетин ачуу, мыйзамды туура колдонуу.
Гамаза дарыясы
Гамаза — Орусиядагы дарыя. Башкырт Республикасы, Челябинск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Сим дарыясынын оң жээгинен 202 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кама бассейндер округу жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сим дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Белая, дарыя бассейни — Кама.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Муса Мураталиев
Муса Мураталиев - советтик, кыргыз жана орусиялык жазуучу, котормочу жана журналист. Орусия Федерациясынын маданиятына эмгек сиңирген кызматкер (1998ж.).
Кыскача өмүр таржымакалы
Жазуучу Муса Мураталиев Ат-Башы айылында 1942-жылы 15-февралда туулган. Мектепти бүтүргөндөн кийин геологиялык чалгындоодо металл ченегич, бетончу, электр оңдогуч, гезитте адабий кызматкер болуп иштеген.
1970-жылы Москвадагы М.Горький атындагы адабият институтун ийгиликтүү бүтүрүп келгенден кийин «Советская Киргизия» гезитинде кабарчы, телекөрсөтүүдө, Жаңылык Басылмалар Агенттигинин АПН Кыргыз ССРи боюнча бөлүмүндө өз кабарчы болуп иштеген. 1974-жылдан М.Мураталиев СССР Жазуучулар союзунда кыргыз адабияты боюнча кеңешчиси болгон.
Чоң Казмаш (дарыя)
Чоң Казмаш (Казмаш) — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Кизил дарыясынын оң жээгинен 131 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Муса Мураталиев
Кыскача өмүр таржымакалы
1942-жылы Кыргызстандын Нарын обулусуна караштуу Ат-Башы районундагы токой чарбасында иштеген үй-бүлөдө туулган.
1959-жылы Нарын шаарынын Токтогул атындагы орто мектепти бүтүргөндөн кийин Чүй өрөөнүндөгү геологиялык Чымбулак партиясына таандык экспедицияда металлометрист болуп иштеген.
1960-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин журналистика факультетинин кечки бөлүмүнө өтүп аны 1967-жылы бүтүргөн.
1964-жылы Кыргыз ССР Коомдук тартипти сактоо министрлигинин органы «Дзержинчи» гезитинде адабий кызматкер болгон.
1965-жылы Москвадагы М.Горький атындагы адабий институтунда окуп, 1970-жылы бүтүргөн.
1970-71-жылдары «Советская Киргизия» гезитинин Тянь-Шань обулусу боюнча өз кабарчысы болуп иштеген.
1971-72-жылдары Кыргыз ССР министрлер советинин телевидение жана радио уктуруу боюнча Мамлекеттик Комитетинде адабий берүүлөр редактору болгон.
1972-74-жылдары АПН агенттигинин Кыргыз CCРи боюнча өз кабарчысы болуп келген.
1974-92-жылдары СССР Жазуучулар Союзунун башкармасында СП СССР кыргыз адабияты боюнча кеңешчи болуп турган.
1992-97-жылдары СССР Жазуучулар Союзу таркатылгандан соң Жазуучулар Союздары уюмунда ССП түрк тилиндеги адабияттар боюнча кеңешчи болуп иштеген.
1997-2005-жылдары Москвадагы Щепкин М. С. атындагы театралдык жогорку окуу жайында сабак берген.
1993-2011-жылдары "Азаттык" радиосуна Орусиядагы (штаттан сырткары) кабарчысы болгон.
1974 жылдан СССР Жазуучулар Союзунун катарында болгон.
1997 жылдан Москва Жазуучлар Союузуна мүчө.
Гендердин чиркелүү топтору
Гендердин чиркелүү топтору - ар бир хромосомада тукумга биргелешип бериле турган көп түрдүү ген орун алган. Жеке хромосомада жайгашкан бардык гендер чиркелешип, чиркелүүнүн бир тобун түзүшөт. Ар бир түрдөгү организмдердин чиркелүү тобунун саны, хромосомалардын гаплоиддик санына барабар болот. Мисалы, жемиш чымынынын чиркелүү тобунун саны-4, буурчактыкы -7, жүгөрүнүкү -10, томаттыкы -12, адамдыкы -23 жана башка Бирок бир хромосомада орун алган гендер бири-бири менен 100 % чиркелишпеси белгилүү, башкача атйканда чиркелүүсү толук эмес. Хромосомадагы гендердин бири-бири менен чиркелүүсү жана анын кроссинговер, хромосомалардын кайчылашуу учурунда бузулуусу, амер. генетик Т. Моргандын лабораториясында, жемиш чымыны менен жүргүзүлгөн тажрыйбаларда далилденген. Адамда 23 гендин чиркелишкен тобу болот. Булардын 22, аутосомдордо орун алган, алардын ар биринде бир нече жүз гендер жайгашкан. Жүздөн ашык ген жыныс хромосомаларында орун алышкан. Сүт эмүүчүлөрдө, ошондой эле адамда, Х жана Y хромосомаларда гомол. бөлүктөр бар, анда синапсис жүрөт жана кайчылышуусу мүмкүн.
Адамдын жыныс хромосомасында орун алган бардык гендерди, алардын кайсы бөлүгүндө жайгашканына карата 3 топко бөлүүгө болот. Биринчи топ жыныс менен чиркелишкен. Буга Y хромосомада гомол. бөлүгү жок, Х хромосомада орун алган гендер киришет. Алар жыныс менен толук чиркелишкен, Х хромосома аркылуу гана, тукумга берилет. Буларга гемофилия, [[Түс тааныбоо (дальтонизм)|дальтонизм]] ооруларын жана башка маалыматтаган рецессивдик гендер кирет. Экинчи топту - Y хромосоманын окшош эмес бөлүгүндө орун алган аз сандагы гендер түзөт. Алар эркек организмде кезигет жана атасынан уулуна берилет. Буларга гипертирихозду (кулактын жүндүүлүгү), ихтиозду (териси балыктыкындай катуу кабык менен капталган) маалыматтаган гендер кирет. Үчүнчү топ - жыныс хромосомаларынын окшош бөлүктөрүндө, башкача атйканда Х жана Y хромосомалардын гомол. жеринде орун алган гендер, алар жыныс менен толук эмес чиркелишкен деп аталат. Алар Х, ошондой эле Y, хромосома менен жана бир хромосомадан, экинчи хромосомага кроссинговердин натыйжасында берилүүсү мүмкүн.
Хардны-Яха
Хардны-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.