Эшмамбет_Кендирбаев
Өмүр жолу
Эшмамбет кичине чагынан өтө эрке өскөн, кызылдай тентек чоноёт. Айрым маалыматтарга таянсак Эшмамбет күндөрдүн биринде келе турган конокко салынган эттеги казанга жылкынын тезегин салып жиберет. Ачууланган атасы Кендирбай уулун малайлыкка Кызыл-Суулук Лемякин деген көпөс-дыйкандын колуна берет. Анда малайлыкта жүргөндө, Эшмамбет бир айга жетип жетпей эле жандай чабышып, орус көпөсү Лемякиндин оорун колдон, жеңилин жерден алышкан жардамчы болуп чыга келет. Табиятынан тиликарак Эшмамбет аз убакыт ичинде эле орус тилинде эркин сүйлөп кетет. Көп өтпөй ал, Лемякиндин үйүнөн орус бала Ваня менен бирге Караколду көздөй качып жөнөшөт. Ал жерде тери иштетүүчү заводго жалданып иштеп калышат. Бул жерде алар бир жылга чейин оор жумушта иштешип, ар ким менен алакалашып жүрүп, айрыкча Эшмамбет орус маданиятына жакындап, үйрөнүп кетет. Ошол эле жылы аны атасы Кендирбай, аталаш агасы Атакан болуш Караколго издеп келишип, аны шаардан таап алышат да, кайра кайтууга ынанбай койгон Эшмамбетти биротоло жергиликтүү орус-тузем мектебине өткөрүшүп, санаалары тынчып кайра Барскоонго бет алышат. Эшмамбет орус-тузем мектебин ийгиликтүү бүтүрүп, казак-кыргыз Жети-Суу губерниясынын сотунда тилмеч, бир эле убакта адвокаттык кызматты аркалайт. Кийинчерээк губернатордун карамагында иштеп калып, Жети-Өгүздүк Гречко, Елистаров, Лебедев өңдүү уезддеги орус революционерлери менен тыгыз байланышып, марксистик-лениндик саясий ийримге кошулуп, РСДРПнын мүчөлүгүнө кабыл алынат. Жаңыдан таанышкан орус улутундагы достору жана жан жолдошу Иван Тернонун жардамы менен дүйнөлүк адабияттарды таап окууга, декабристтер менен орус дворяндарынын кулк-мүнөзүн үйрөнүүгө, революциялык иштерге дит багып аралашууга, ички рухун, ички дүйнөсүн тазартууга, эзүүчү таптын үстөмдүгүнөн биротоло кол үзүүгө, негизги басымды каа таман калайык калктын мүдөө-талаптарын аткарууга, алардын көйгөйлөрүн жогорку баскычка көтөрүүгө аракет жасап, ал эми жалгыз жарым болбой, артынан өзү курактуу бир катар жумушчу табын коштогон улуу журтту ээрчитип калат. Бул жылдары соттун тилмечи, 1917-жылдан тартып ал революциялык комитетинин жооптуу кызматкери жана бюро мүчөсү болуп иштеп турат. Түркүстандагы Борбордук Аткаруу комитети менен байланышып, 1916-жылдагы Улуу Үркүндө туулуп-өскөн аймагын таштай качышкан кыргыздарды Кытай жергесинен кайра артка алып келүү комиссиясына төрагалык кылып, Жети-Суу облусунун өкүлү Рудольф Павлович Маречек менен бирдикте Какшаал, Кулжа, Үрүмчү, Текес, Үч-Турпан, Ак-Суу аймактарындагы кыргыз, казак, уйгур, дунган улутундагы качкындар үчүн материялдык жактан ири жардам сурап кайрылып, Түркүстан Борбордук Аткаруу комитети качкындарга атайын фонд ачып, Кытайдан арып-ачып артка келе жаткандарга эгин, чай, кант, кездеме, алардын ар бирине акчалай жардам көрсөтөт. Эшмамбет, Маречек менен бирге ат менен Үрүмчү, Кулжа, Текес, Үч-Турпан жана Какшаалга чейин жер калтырбай кыдырып барып, качкындардын оор жашоосун өз көзү менен көрүп, зээни кейип, аларга өтө чоң жардам көрсөтө албаса дагы Ысык-Көлгө кайтып келгенге чейин жетишерлик өлчөмдөгү жардамдарын берип, ири сандагы качкындарды өздөрү менен бирге көчүрүп кайтышат. Анын мындай эмгеги Түркүстан Борбордук Аткаруу комитети тарабынан өтө жогору бааланып, "алкыш баракчасы" жарыяланып, акчалай сыйлыкка ээ болот.