cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Радиолокациялык астрономия
Радиолокациялык астрономия- астрономиянын бир бөлүмү; мында күн системасындагы телолор радио бергич аркылуу телого жиберилген жана андан чагылган радио толкундун жардамы менен изилденет. Радиолокациялык астрономиянын методдору астрометрия менен астрофизиканын маселелерин чечүү үчүн колдонулат. Радиолокацияны колдонуу асман объектилерине жиберилген радиосигнал асман телолоруна жетип жана андан кайра келген убакыт боюнча ошол асман объектисине чейинки аралыкты өлчөөгө мүмкүндүк түздү. Планетаны жана Айды радиолокациялоодо алардын катуу бетинен чагылган радио толкундар изилденет, ал эми Күндү изилдөөдө күн таажысындагы иондошкон газдан чагылган жаңырык- сигнал кабылданат. Метеорлор менен Айга жүргүзүлгөн радиолокациялык байкоолор 20-кылымдын 40-жылдарында башталган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Яцник
Калкы - 1875 киши(2010). Аянты - 33,34 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 62 025. Муниципалитеттин башчысы — Петер Фишер.
Милфорд (Миссури)
Милфорд (Миссури) (Milford) — Миссури штатынын Barton округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 52 киши. Болжолдуу аянты - 0.1 км². FIPS коду — 29-48098.
Пиониа (Айова)
Пиониа (Айова) (Pioneer) — Айова штатынын Гумбольдт округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 0.2 км². FIPS коду — 19-62985.
Калкы
2010-жылы калкы 21 киши болгон.
Кургак Бугундырь
Кургак Бугундырь — Орусиядагы дарыя. Краснодар крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Бугундырь дарыясынын сол жээгинен 12 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 6 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кубань бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Варнавинск көлмөсү бассейнинин суу объектилери. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Кубань.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Галилейдин салыштырмалуулук принциби
Галилейдин салыштырмалуулук принциби – классикалык механикада бардык эсептөөнүн инерциялык системаларынын физикалык жактан тең укукта экендигин жана аларда механикалык закондору бирдей боло турганын далилдөөчү принцип. Мындан: ар кандай механикалык тажрыйбалар менен эсептөөнүн инерциялык системаларынын тынч турганын же түз сызыктуу багытта бир калыпта кыймылдаганын аныктоо мүмкүн эмести-ги келип чыгат.
Бир инерциялуу системадан экин-чисине өткөндө Ньютондун 2-законунун математикалык туюнтмасы өзгөрбөйт. Чоңдуктардын жана теңдемелердин ар кандай өзгөртүүгө байланыштуу өзгөр-бөстүгү инварианттуулук деп аталат. Галилейдин өзгөртүп түзүүлөрүнө салыштырмалуу Ньютондун 2-закону инварианттуу. Эсептөө-нүн инерциялык системалары бирөө-нөн экинчисине өткөндө, механиканын бардык закондорунун математикалык формулалары өзгөрбөйт. Бирок нерсенин кыймылынын ылдамдыгы жарыктын ылдамдыгына жакындаганда бул принцип жарабайт жана Лоренцтин өзгөртүп түзүүлөрү колдонулат.
Металлдагы газдар
Металлдагы газдар, металлдарды электролиз жолу менен алганда же эриткенде, металл буюмдар атмосфера менен өз ара аракеттенгенде суюк же катуу металлдын ичине газ туруп калат.
Мисалы, мартен меши же кон­вертор менен чоюндан болотту эритип алууда эриген металлга меш атмосферасынан кычкылтек жанa азот аралашат; электролиз жолу менен никелди алууда катуу металл катоддон бөлүнгөн суутек менен каныгат. Металл менен газдын өз ара аракеттенүүлөрү үч түргө: ад­сорбция, сиңүү жанa химиялык бирикме түзүү процессине бөлүнөт. Адсорбцияда газ металлдын бетине гана аракет этет да, бетинде калыцдыгы бир же бир нече молекуланын диаметринчелик чел кабык (плёнка) пайда кылат. Газдар катуу металлга Кара­ганда эриген металлга жакшы сиңет. Ал газдар металл куймаларынын сапатын төмөндөтөт. Газдар металлдар менен химиялык бирикмелерди — кычкылдарды, сульфидди, нитридди пайда кы­лат. Бул бирикмелер металлдарга сиңбейт да, өзүнчө фаза катары бөлүнүп, металлдын физикалык-механикалык касиеттерин начарлатат. Ошондуктан металлдардын же куймалардын ичинде газ калбас үчүн алар өзгөчө болот-вакуум мештеринде алынат же ме­таллдын эритмеси инерттүү газ менен үйлөтүлөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Гальваномагниттүү кубулуштар
Гальваномагниттүү кубулуштарга Холл эффектиси, магнит-резистүү эффект кирет. Өткөргүчтүн каршылыгынын магнит талаасындагы өзгөрүшү магнит-резистүү эффект делет. Магнит талаасы токко жарыш болсо, бул эффект кичине болот. Ферромагнетиктер тышкы талаа жокто деле өзүнөн өзү магниттелүүчү Гальваномагниттүү кубулуштарга ээ. Гальваномагниттүү кубулуштардын негизги себеби – магнит талаасында заряддарды алып жүрүүчү электрондор менен көңдөйчөлөрдүн траекторияларынын өзгөрүшү (к. Лоренц күчү). Түрдүү өткөргүчтөрдө зарядды алып жүрүүчүлөрдүн траекториялары көп түрдүү болушуна байланыштуу Гальваномагниттүү кубулуштар да көп түрдүү болот. Магнит талаасынын алып жүрүүчүлөргө жасаган таасиринин чени – эркин жүрүү жолунун магнит талаадагы траекториянын радиусуна болгон катышы эсептелет. Төмөнкү температураларда магнит талаасы-нын өзгөрүшү менен Холл турактуулугу жана каршылыктын кванттык осцилляциясы байкалат.
Радиология
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Родальбен
Родальбен (Rodalben) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан Шаар. Түштүк-Батыш Пфальц районуна кирет.
Калкы - 7204 киши(2013-ж.). . Аянты - 15,69 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 40 038. Мэр — Вильхельм Матайс.
Ассист
Ассист инокопь – байыркы орус живописинде – кургатылган боёк катмар үстүндө алтын жалбыракчаларды пайдалануу менен аткарылган орнаменттик мотивдер, линиялар, бир сүртүмдөр, нур берүүлөр. А. менен тартылган сүрөт, боёк катмардын үстүнө алтын жалбырактарын бекем жабыштыруучу чаптама заттар менен аткарылган. А. байыркы орус живописинин эң алгачкы эстеликтеринде жана дээрлик анын бардык өнүгүү этаптарында кездешет.
Барби (Эльба)
Барби (Эльба) (Barby (Elbe)) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан Шаар. Зальцланд районуна кирет.
Мило (Миссури)
Мило (Миссури) (Milo) — Миссури штатынын Vernon округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 84 киши. Болжолдуу аянты - 0.2 км². FIPS коду — 29-48476.
Викинг (Миннесота)
Калкы - 104 киши. Болжолдуу аянты - 1.3 км². FIPS коду — 27-67090.
Асранкулов Аман Бөрүбаевич
Асранкулов Аман Бөрүбаевич (1939, Фрунзе – 1998) – живописчи. Кыргыз Республикасынын эл сүрөтчүсү. Фрунзедеги көркөм сүрөт окуу жайын (1964), Москвадагы В. И. Суриков атындагы көркөм сүрөт институтун (1969) бүтүргөн. 1970-жылдан республикалык, бүткүл союздук жана эл аралык көргөзмөлөрдүн катышуучусу. 1971-жылдан СССР сүрөтчүлөр союзунун мүчөсү болгон. 1976-ж. Кыргызстан сүрөтчүлөр союзунун Ош облусу бөлүмүнүн председатели болуп шайланган. Асранкуловдун чыгармачылыгын көбүнчө сюжеттик-тематикалык жана портрет жанры түзгөн. Асранкуловдун полотнолорунун каармандары (Социалдык Эмгектин Баатыры С. Тешеев, милициянын ага сержанты К. Мырзаев ж. б.) курч мүнөздүү жана турмушта активдүү позицияны ээлейт. Асранкулов өзүнүн алдына койгон тематикалык маселелерди эмоционалдуу чечмелейт (мис., “Тамекичилер”, “Теңтуштар”, 1973; “Тамеки пресстөөчүлөр”, 1980). Асранкуловдун эмгектери Г. Айтиев атындагы кыргыз улуттук көркөм сүрөт искусство музейинде жана КМШ өлкөлөрүнүн музейлеринде сакталууда. Асранкулов Кыргызстан Ленин комсомолу сыйлыгынын лауреаты.
Гамма нурлануунун резонанстык жутулушу
Гамма нурлануунун резонанстык жутулушу – ядролордун дүүлүгүүсүндө алардын бир энергиялык деңгээлден экинчисине өтүү менен γ-кванттарын жутушу.
Резонанстык жутулуштун зарыл шарты: ядрону дүүлүктүрүүгө сарпталган квант энер-гиясы кванттык өтүштүн энергиясына, б. а. ядронун дүүлүккөн жана негизги абалдарындагы ички энергиясынын айырмасына барабар болууга тийиш. γ-нурунун резонанстык жутулушу 1958-ж. Мёссбауэр тарабынан ачылып, ал Мёссбауэр эффектиси деп аталат. Кандайдыр ядро γ-квантты бөлүп чыгарса, анда о. эле экинчи ядро аны жутуп алышы чоң ыктымалдуулукта болот.
Уршады (Аскин району, Башкыртстан)
Уршады — Башкыртстандын Аскин районундагы айыл, Урмияз айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 361 киши. Почта индекси — 452891, ОКАТО коду — 80204846005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Радиокомпас
Радиокомпас, автоматтык радиокомпас - жердеги радио станцияларды автоматтык пеленгдөөчү самолёт радио пеленгатору. Ал ээрчиме система менен байланыштуу жана 2 антеннасы бар кабыл алгыч индикатордук .түзүлүштөн туруп, бергич радиостанция менен бирдикте иштейт.
Ауэталь
Ауэталь (Auetal) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Шаумбург районуна кирет.
Радиокомпас
Радиокомпас самолёттордун аэропорттун аймагына бет алышын, туура конушун, самолётту башкаруунун башка навигациялык маселелерин чечүүнү камсыз кылат.
Ауэталь
Калкы - 6274 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 62,15 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 57 003. Муниципалитеттин башчысы — Томас Пример.
Радиокомпас
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Ауэталь
Муниципалитет административдик курамы боюнча 16 шаардык районго бөлүнөт.
Хаузах
Хаузах (Hausach) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан Шаар. Фрайбург административдик округуна карайт. Ортенау районуна кирет.
Калкы - 5870 киши(2013-ж.). . Аянты - 36,07 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 3 17 041. Мэр — Манфред Вёрле.
Ойскирхен
Ойскирхен (Euskirchen) — Германия Федеративдик Республикасынын Түндүк Рейн-Вестфалия жеринде жайгашкан Шаар. Көльн административдик округуна карайт. Ойскирхен районуна кирет.
Калкы - 55 620 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 139,63 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 05 3 66 016. Мэр — др. Уве Фридль.
Металлдарды кесүү
Металлдарды кесүү - металл кесүүчү станокто металл кесүүчү аспап менен иштетип, металлдардан керектүү формадагы, өлчөмдөгү, сапаттагы тетикти алуудагы технологиялык про­цесс.
Металлдарды кесүүнүн негизги түрлөрү: жонуу, сүрүү, тешүү, чоюу, фрезерлөө, жылмалоо ж. б. Металлдарды кесүүнүн негизги за­кон ченеми — станок — жабдык — те­тик системасынын өз ара аракеттениши.
Металлдарды кесүүнүн ар бир түрү кесүү режимдери — кесүү ылдамдыгы V, кесүү тереңдиги t, берүү элементтери S менен мүнөздөлөт. Жонууда, кесүү ыл­дамдыгы деп иштелип жаткан тетиктин кескич мизине карата ыл­дамдыгы (м/мин), кесүү тереңдиги (мм) ден кескич жүргөндө алынуучу катмардын калыңдыгы айтылат; берүү (.«.и/айлапуу)—кескичтин мизинин тетикти бир айлангандагы жылышы. Кесүүнүн шартына жараша таарындылар чачырапды, чубалган тасма түрүндө түшөт. Таа- рындынын пайда болушу пластикалык деформация менен байланыштуу. Бул процессте металл жогорку (1000°Сге) температурага чейин ысыйт. Жогорку температура аспаптын тез жешилшине алып келет да, анын өндүрүмдүүлүгүн төмөндөтөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Овэрли (Мэриленд)
Овэрли (Мэриленд) (Overlea) — Мэриленд штатынын Baltimore округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 12148 киши. Болжолдуу аянты - 8.0 км². FIPS коду — 24-59325.
Металлдардын динамикалык бекемдиги
Металлдардын динамикалык бекемдиги - талкалануу абалына жете элек металлдын динамикалык күчтүн аракеттенүүсүнө каршылык көрсөтүү жөндөмдүүлүгү.
Металлдардын динамикалык бекемдиги сан жагынан металлдардын чыдамдуулугунун же чарчашынын чеги деп аталган күчкө жараша өзгөрүүчү мех. чыңалуунун эң чоң мааниси менен аныкталат. Бул бекемдикти жогорулатуунун негизги жолдору: термиялык иштетүү (чыңоо, сугаруу), муздак түрдө механикалык иштетүү (прокаттоо, созуу, чоюу), химия-термиялык иштетүү (азоттоо, хромдоо, кычкылтектөө) ж. б.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Гамма-спектрометрлер
Гамма-спектрометрлер – γ-нурларынын энергиялык спектрлерин изилдөө үчүн арналган приборлор.
Даксбах
Даксбах (Dachsbach) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Ортоңку Франкония административдик округуна карайт. Нойштадт (Айш) — Бад-Виндсхайм районуна кирет.
Калкы - 1787 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 20,58 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 5 75 117. Муниципалитеттин башчысы — Вальтер Нойдеккер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Абентойер
Абентойер (Abentheuer) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Биркенфельд районуна кирет.
Калкы - 442 киши(2013-ж.). . Аянты - 6,12 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 34 001. Муниципалитеттин башчысы — Клаус Гольдт.
Остерби (Шлезвиг-Фленсбург)
Остерби (Шлезвиг-Фленсбург) (Osterby (Kreis Schleswig-Flensburg)) — Германия Федеративдик Республикасынын Шлезвиг-Гольштейн жеринде жайгашкан муниципалитет. Шлезвиг-Фленсбург районуна кирет.
Калкы - 341 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 12,35 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 01 0 59 151. Муниципалитеттин башчысы — Арнольд Номмензен.
Писгах (Айова)
Писгах (Айова) (Pisgah) — Айова штатынын Харрисон округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 2.6 км². FIPS коду — 19-63075.
Калкы
2010-жылы калкы 316 киши болгон.
Дульцевка (Аскин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ганн эффектиси
Ганн эффектиси – бир тектүү таза жарым өткөргүчтөрдү күчтүү жана турактуу электр талаасына жайгаштырганда белгилүү шартта заряддарды алып жүрүүчүлөрдүн өрөөн аралык чачыроосунда жыштыгы 1010 Гц ке чейин жеткен өзгөрмөлүү токтун пайда болушу. Г. э. 1963-ж. ачылып, жогорку жыштыктагы генераторлорду жана күчөткүчтөрдү түзүүдө пайдаланылат.
Викториа (Миннесота)
Викториа (Миннесота) (Victoria) — Миннесота штатынын Carver округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 7345 киши. Болжолдуу аянты - 22.1 км². FIPS коду — 27-67036.
Радиацияны сезгичтик
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Гаусс (өлчөө бирдиги)
Гаусс – магниттик индукциянын абсолюттук (СГС Гаусстук) жана электр-магниттик (СГСМ) системаларындагы бирдиги. СИдеги бирдиги 1Г= 10-4  Тл.
Роддер
Роддер (Rodder) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Арвайлер районуна кирет.
Калкы - 254 киши(2013-ж.). . Аянты - 6,38 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 31 072. Муниципалитеттин башчысы — Петер Мейер.
Минерал Парк (Миссури)
Минерал Парк (Миссури) (Mineral Point) — Миссури штатынын Вашингтон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 385 киши. Болжолдуу аянты - 0.7 км². FIPS коду — 29-48710.
Отун жаргычтар
Денесинин уз. 3— 180 ммтв жетет. Көпчүлүгүнүн муруту ото узун. Личинкасынын көпчүлүгүнүн буту өсүп жетилбеген. Ал даракта, кээде чөп өсүмдүктөрүнүн сабактарында, чаңда топуракта жашайт. Личинканын өөрчүшү 1 жылга, чанда андан ашык моонотко созулат. Жер шарынын бардык бөлүктөрүндө 20 миңдей түрү таралган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Радиация коопсуздугу
Радиация коопсуздугу - радиоактивдүү заттар жана иондоштуруучу нурлар менен иштөөдө алардын организмге тийгизген биологиялык таасиринен коргонуу чараларынын комплекси.
Ал бардык иондоштуруучу нурлардын суммалык дозасын белгиленген ченге чейин азайтууну камсыз кылат. Рентген түтүгү, тездеткичтер радиоактивдүү заттарды сыртка чыгарбайт. Мында организмге сырткы нурлануу гана таасир этиши мүмкүн. Радиоактивдүү заттар дем алуу, тамак сиңирүү органдары, тери аркылуу организмге өтсө, ички нурланууга коркунуч туудурат. Ага каршы желдетүү системасында чыпка орнотуу, технологиялык жабдууларды жана иштеген орунду герметизация ж. б. чаралар жүргүзүлөт. Радиация коопсуздугунун милдетине радиоактивдүү заттар менен булгануунун өлчөмүн тактоо, радиоактивдүү таштандыларды жыйноо, жоготуу ж. б. чаралар кирет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Барлебен
Барлебен (Barleben) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Оре районуна кирет.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Георг Отс
Отс Георг Карлович (21. 3. 1920, Пет­роград — 5. 9. 1975, Таллин) — эстон совет ырчысы (баритон), СССР эл арт. (1960).
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Жандуу зат
Жандуу заттар – биосфераны ээлеген продуценттердин, консументтердин жана редуценттердин жыйындысы.
Жандуу организмдердин биомассасы
Жердин жалпы биомассасы орточо эсеп менен 2,4 ∙ 1012 т түзөт (бул жалпы биосферанын массасынын 0,01 %). Бул сандын 97 % өсүмдүктөр, 3 % – жаныбарлар ээлейт. Азыркы учурда Жер планетасында бир нече миллион жандуу организмдердин түрү белгилүү.
Овингс Миллс (Мэриленд)
Овингс Миллс (Мэриленд) (Owings Mills) — Мэриленд штатынын Baltimore округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 20193 киши. Болжолдуу аянты - 24.9 км². FIPS коду — 24-59425.
Балыкты көл (Аургазин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Дамбах
Дамбах (Dammbach) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Төмөнкү Франкония административдик округуна карайт. Ашаффенбург районуна кирет.
Хаузен (Визенталь)
Калкы - 2359 киши(2013-ж.). . Аянты - 5,13 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 3 36 036. Мэр — Мартин Бюлер.
Дамбах
Калкы - 1828 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 18,48 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 6 71 160. Муниципалитеттин башчысы — Роланд Бауэр.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Аффингхаузен
Аффингхаузен (Affinghausen) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Дипхольц районуна кирет.
Калкы - 835 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 12,26 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 51 001. Муниципалитеттин башчысы — Фридрих Шөне.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт.
Шибик (Второй куймасы)
Шибик (Кургак Шибик) — Орусиядагы дарыя. Краснодар крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Вторая дарыясынын оң жээгинен 3,9 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Абтвайлер
Калкы - 211 киши(2013-ж.). . Аянты - 5,76 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 33 001. Муниципалитеттин башчысы — Петер Михель.
Радиатор
1) жылуулук техникада - жылыткыч системаларында колдонулуучу жылыткыч прибор. Радиатор жылуулук ташыгыч (суу же буу) айланып ага турган көңдөйү бар айрым секциядан же топ секциядан туруп, бир жана көп каналдуу болуп айырмаланат. Көбүнчө чоюн же болоттон даярдалат.
3) Радио электроникада - жылуулук бөлүп чыгаргыч (резистор, жарым өткөргүч приборлор ж. б.) элементтерди муздаткыч түзүлүш. Радиатор андай элементтердин иштөө учурунда туруктуу температураны сактайт, айрыкча жарым өткөргүчтөрдүн иштөөсүнүн ишенимдүүлүгүн жана узактыгын жогорулатат. Конструкциясы боюнча кырлуу, ийнелүү ж. б. болуп айырмаланат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Плаймаус (Айова)
Плаймаус (Айова) (Plymouth) — Айова штатынын Серро-Гордо округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 1.1 км². FIPS коду — 19-63885.
Калкы
2010-жылы калкы 420 киши болгон.
Островитянов Константин Василь­евич
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Оулд Апплтон (Миссури)
Оулд Апплтон (Миссури) (Old Appleton) — Миссури штатынын Cape Girardeau округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 82 киши. Болжолдуу аянты - 0.3 км². FIPS коду — 29-54200.
Гаусс принциби
Гаусс принциби (эң аз мажбурлоо принциби) – механиканын вариациялык принциптеринин бири; идеалдуу байланыштары бар (к. Механикалык байланыш) механикалык системанын белгилүү абалдан белгилүү алгачкы ылдамдык менен башталуучу жана байланыштары мүмкүн болтуруучу кыймылы үчүн ар бир учурдагы Z «мажбурлоосу» эң аз кыймыл чыныгы кыймыл болот.
Принципти К. Ф. Гаусс (1829) аныктаган. m массалуу материалдык эркин чекитке F күчү аракет этсе F/m ылдамдануусуна ээ болот; эгерде чекитке байланыш коюлса, ага ошол эле күч аракет этсе, анын ылдамдануусу w болот. Мында байланыштын таасиринен чекиттин эркин кыймылынан четтөөсү ылдамдыктардын айырмасына, б. а. F/m – w көзкаранды.
Топурак
Топурак – асылдуулукка ээ болгон, физикалык, химиялык жана биологиялык факторлордун таасири астында пайда болгон жер кыртышынын үстүнкү катмары. Топурактын калыңдыгы бир нече сантиметрден 2,5 м ге чейин термелет. 1м тереңдикте топурактын минералдык бөлүгү жаңыланыш үчүн 10 000 жыл керек. Топурактын токсикозу - бул санитардык нормалар менен белгиленген жол берилген концентрациянын чегинен ашкан чектердеги зыяндуу заттардын курамы. Бул өсүмдүктөрдүн, ошондой эле кыртыштын микрофлорасынын өнүгүшүнө тоскоол болот.
Топурак түрлөрү
Топурак
Топурак таануу
Б
Боз күрөң топурак
Боз топурак
К
Кара топурак
Коңур топурак
Кум топурак
Кумдак топурак
Күл топурак
Күрөң топурак
Т
Таштак топурак
Тоо топурактары
Ч
Чиринди
Шор топурактар
Шорлонгон топурак
Ольпе
Ольпе (Olpe) — Германия Федеративдик Республикасынын Түндүк Рейн-Вестфалия жеринде жайгашкан Шаар. Арнсберг административдик округуна карайт. Ольпе районуна кирет.
Калкы - 25409 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 85,6 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 05 9 66 024. Мэр — Хорст Мюллер.
Шаар административдик курамы боюнча 22 шаардык районго бөлүнөт.
Пунук
Пунук - байыркы эскимос маданияты (600-1100-ж.). Беринг деңизинин жээги менен аралдарына, Беринг кысыгына жана Колыма дарыясынан Барроу тумшугуна чейинки жээктерге тараган. Аны 1928-ж. Пунук жана Ыйык Лаврентий аралдарында Г. Б. Коллинз ачкан. Пунук өзүнөн мурдагы байыркы беринг деңизи маданиятынын өнүккөнү, сөөк, сланец куралдар колдонуп, үй курууда кит сөөгүн пайдаланганы менен айырмаланган. Анда скульптура менен гравюра жөнөкөйлөнүп, ийри сызыктуу оймо-чийме геометриялык сызык менен алма- шылган. Тулон, морж менен катар китке аң уулоо жана кургактагы ацчылык да өнүккөн. Согуш курал-жарагы жасала баштаган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Барнеберг
Барнеберг (Barneberg) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Бөрде районуна кирет.
Вилбэр (Миннесота)
Вилбэр (Миннесота) (Wilder) — Миннесота штатынын Jackson округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 60 киши. Болжолдуу аянты - 2.1 км². FIPS коду — 27-70258.
Барнеберг
Калкы - 759 киши (31-декабрь, 2006). Болжолдуу аянты - 8,80 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 83 045. Муниципалитеттин башчысы — Зебастиан Фрикке.
Роденбах (Пфальц)
Роденбах (Пфальц) (Rodenbach (Pfalz)) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Кайзерслаутерн районуна кирет.
Калкы - 3223 киши(2013-ж.). . Аянты - 13,74 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 35 040. Муниципалитеттин башчысы — Георг Ройс.
Пилюгин Николай Алексеевич
Пилюгин Николай Алексеевич (5 (18). 5. 1908-ж. т. - 2 август 1982, Москва ) — автоматика жанa телемеханика боюнча сов. илимпоз.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Пуниликтер
Пуниликтер - байыркы римдиктердин финикиялыктарга берген аты. Алар Түндүк Африкага кочүп келишип, ал жерде б. з. ч. 12-7-кылымда Утика, Карфаген, Лептис-Магна ж. б. колонияларды негиздешкен. Тили - финикий тилинин диалектиси. Рим менен Карфагендин ортосундагы Пуни согуштары «Пуниликтер» деген сөздөн аталган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Остеррөнфельд
Остеррөнфельд (Osterrönfeld) — Германия Федеративдик Республикасынын Шлезвиг-Гольштейн жеринде жайгашкан муниципалитет. Рендсбург-Экернфөрде районуна кирет.
Байкал (Аургазин району, Башкыртстан)
Байкал — Башкыртстандын Аургазин районундагы айыл, Балыкты көл айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 63 киши. Почта индекси — 453473, ОКАТО коду — 80205802003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Гейгер санагычы
Гейгер санагычы – Гейгер санагычы көбүнчө Гейгер-Мюллер санагычы деп аталган ат менен белгилүү.
Гейгер санагычынын көбүрөөк таралган түрү: ичинен абасы сордурулган узун айнек баллонунан турат. Баллондун ички бети металл менен капталып, катоддун милдетин аткарат. Баллондун узундугу боюнча тартылган ичке зым аноддун милдетин аткарат: Баллон басымы 100–150 сым. мам. мм аргон же неон газы менен толтурулуп коюлат. Катод менен аноддун ортосуна жетишээрлик чоң чыңалуу берилгенден кийин баллонго кирген бөлүкчө өзүнүн зарядына, массасына жана ылдамдыгына жараша газды иондоштуруп, чынжырда токтун импульсун пайда кылат. Ал импульс күчөтүү менен атайын санагычка берилет. Пайда болгон токтун импульсуна жараша бөлүкчөнүн бир катар мүнөздөмөлөрүн да аныктоого болот.
Атрибут
Атрибут (лат. attributum – бир нерсеге таандык касиет) – көркөм искусство тарыхында – көркөм чыгарманын тигил же бул кейипкерине таандык айырмалоо белгиси жана ушул гана нерсеге таандык, аны менен байланыштуу буюм, касиет, кыймыл. А. мифологиялык жана диний темаларда жазылган чыгармаларда көбүрөөк кездешет (мис., Нептун дайыма үч тиштүү найза м-н, Ыйык Цецилия орган менен сүрөттөлөт). Мындай чыгармалардын сюжетин аныктоодо А. көп учурда негизги каражаттардын бири болгон.
Атрибуция
Атрибуция (лат. attributum – касиет, таандыктык) – колу коюлбаган, белгисиз көркөм чыгарманын кайсы мектепке, мезгилге, өлкөгө, кимдин калемине таандык экенин аныктоо.
Хаузен-ам-Буссен
Хаузен-ам-Буссен (Hausen am Bussen) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Тюбинген административдик округуна карайт. Альб-дунай районуна кирет.
Калкы - 275 киши(2013-ж.). . Аянты - 3,52 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 4 25 055. Мэр — Карл Трауб.
Экосистема
Экосистема экологиянын негизги функционалдык бирдиги болуп саналат.
Терминди 1935-ж. англиялык окумуштуу А.Тенсли сунуштаган. Бул термин менен белгилүү биотопто жашаган организмдер топтомун белгилеген.
Экосистема – организмдердин жана чөйрө шарттарынын өз ара аракеттенүүсүнүн жыйындысы.
Экосистеманын жандуу организмдери бир бири менен зат жана энергия алмашуу менен өз ара аракеттенишип турушат. Тамактануу жана энергияны топтоо жолу боюнча организмдер автотрофтор, гетеротрофтор жана миксотрофтор деп ажыратылышат.
Ар бир экосистеманын жандуу компонентинин ичинен азыктануу түрү боюнча организмдердин 3 тобун ажыратса болот: продуценттер, консументтер, редуценттер.
Таза суу экосистемасындагы организмдердин формалары
Таза суу экосистемасында жашоочу организмдер 5 формада берилген:
Виллард (Миннесота)
Калкы - 254 киши. Болжолдуу аянты - 2.1 км². FIPS коду — 27-67144.
Плисант Плэйн (Айова)
Плисант Плэйн (Айова) (Pleasant Plain) — Айова штатынын Джефферсон округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 2.6 км². FIPS коду — 19-63615.
Калкы
2010-жылы калкы 131 киши болгон.
Аденау
Аденау (Adenau) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Арвайлер районуна кирет.
Калкы - 2776 киши(2013-ж.). . Аянты - 18,56 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 31 001. Муниципалитеттин башчысы — Арнольд Йозеф Хоффманн.
Геометриялык акустика
Геометриялык акустика – үн нурлары үн энергиясын бойлото таралган сызыктар деген көзкараштын негизинде үндүн таралуу закондорун үйрөтүүчү акустиканын бөлүмү.
Геометриялык акустика чексиз кичине толкун узундугуна өтүүдөгү толкун акустикасынын чектик учуру. Ошондуктан Геометриялык акустиканын ыкмалары жакындаштырылган болот жана канчалык толкун узундугу кичине болсо, ошончолук чындыкты тагыраак чагылдырат. Геометриялык акустиканын негизги милдети үн нурунун траекториясын аныктоо. Чөйрө бир тектүү болгондо анда таралган үн нурларынын түрү жөнөкөй жана түз сызыктар болот. Негизинен Геометриялык акустикада геометриялык оптиканын эле закондору (мис., толкундардын чагылуу жана сынуу закону) жана теңдемелери орун алат.
Геометриялык акустиканын ыкмалары акустиканын ар түрдүү аймактарында, мис., архитектуралык акустикада, үндү фокустоочу системаларды эсептегенде колдонулат. Геометриялык акустиканын закондорунун негизинде үндүн бир тектүү эмес чөйрөлөрдө (мис., деңизде, атмосферада) таралуусунун жакындаштырылган теориясын түзүүгө болот.
Ноб Ностэр (Миссури)
Ноб Ностэр (Миссури) (Knob Noster) — Миссури штатынын Джонсон округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 4.5 км². FIPS коду — 29-39188.
Калкы
2010-жылы калкы 2462 киши болгон.
Миксотрофтор
Миксотрофтор — мындай организмдердин азыктануу түрү аралаш, б.а. Күндүн энергиясын органикалык затты синтездөө үчүн пайдалана алышат жана ошону менен бирге эле даяр органикалык зат менен азыктанышат.
Колдонулган адабияттар
EKOLOJİ ÇEV-150. 3. Hafta: Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Dr. Nurzat Totubayeva
Миң-Өрүк (Баткен району)
Миң-Өрүк — Кыргызстандын Баткен облусунун Баткен районундагы айыл. Самаркандек айыл аймагына кирет.
Барнштедт (Саксония-Анхальт)
Барнштедт (Саксония-Анхальт) (Barnstädt) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Мерзебург-Кверфурт районуна кирет.
Калкы - 1114 киши (31-декабрь, 2010). Болжолдуу аянты - 18,21 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 88 030. Муниципалитеттин башчысы — Отто Вебер.
Овингс (Мэриленд)
Овингс (Мэриленд) (Owings) — Мэриленд штатынын Calvert округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1325 киши. Болжолдуу аянты - 10.2 км². FIPS коду — 24-59375.
Психрометр
Психрометр (гр. psychros - муздак, суук жана ...метр) - абанын нымдуулугун жана температурасын аныктоочу прибор. Психрометр кургак жана нымдалган эки термометрден турат. Алардын көрсөтүүлөрү боюнча Психрометрлик таблица жана график менен абанын абсолюттук жана салышлык жана аралыктык түрлөрү бар. Станциялык Психрометрде термометрлер метеоролиялык жайда атайын штативге бекитилет. Аспирациялык Психрометрде термометрлер бузулуудан жана күн нурунан коргоочу атайын алкакка орнотулат. Аралыктык Психрометрде каршылык термометри, термистор жана термопара колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Остеохондропатия
Остеохондропатия (остео жана гр. chondros — кемирчек, pathos -- дарт), остеохондрит, остеохондролиз — кыска сөөктүн кемирчегин, жиликтердин башын өзгөрүүлөргө дуушар кылган оорулардын бир тобу.
Бул оору негизинен кичинекей жанa жаш өспүрүм балдарда кездешет. Остеохондропатия рентген аркылуу табылат. Дарылоодо түрүнө жараша дары же хирургиялык операция колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Чишма (Аургазин району, Башкыртстан)
Чишма — Башкыртстандын Аургазин районундагы айыл, Султанмурат айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 99 киши. Почта индекси — 453480, ОКАТО коду — 80205802005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Савинов Дмитрий Глебович
Савинов Дмитрий Глебович, тарых илимдеринин доктору, профессор, Санкт-Петербург университетинин тарых факультетинин Археология кафедрасынын профессору, таанымал археолог. Борбордук Азиянын жана Түштүк Сибирдин коло доорунан моңгол жеңип алууларына чейинки мезгили боюнча ири адис.Енисей кыргыздары жана алардын мамлекети, анын курулушу, өнүгүшү, Кыргыз каганатынын ээлеген чектери, орто кылымдардагы кыргыздардын Минусин ойдуңу, Тува жана Монголия аймактарына таралуу арелын изилдеген ири окумуштуу. Б.з. 3-к. Цигулардын (Кыргыздардын) жайгашкан жери тууралу жазган. Эмгектеринин басымдуу бөлүгүн Окунев, Көкель ж.б. маданияттарга багышталган. Борбордук Азиянын жана Түштүк Сибирь элдеринин этномаданий жана маданийгенезиинин ар кыл аспектилери боюнча 300дөн ашуун эмгектин, анын ичинен 12 ири монографиянын автору. Илимий усулу жагынан профессор Д.Г.Савинов археологиялык, этнографиялык жана жазма булактардын, көркөм искусствонун эстеликтеринин интеграциясына өзгөчө көңүл бөлөт. Д.Г.Савинов 1941-ж. 20-мартта Ленинградда туулган. 1958-ж. орто мектепти аяктагандан соң, СССР Көркөм Академиясынын искусствонун теориясы жана тарыхы факультетине келип кирет. Андан 1961-ж. Ленинград Мамлекеттик университетинин тарых факультетинин археология кафедрасына которулат. 1964-ж. окууну аяктагандан соң, 1964-ж. СССР ИАсынын Археология институтунун Саян-Тува экспедициясына катталат. Аскерден кайткандан соң, 1968-ж. 1989 ж. чейин ЛГУнун Археология жана этнография кафедрасында ассистент, 1974-ж. доцент, 1984-1989 жж. СССР ИАсынын Ленинград бөлүмүнүн жетектөөчү илимий кызматкери болуп иштейт. 1990-ж. Кунсткамеранын жетектөөчү илимий кызматкери, ошол эле жылдан Санкт-Петербург университетинин Археология жана этнография кафедрасынын профессору, кафедра жетекчиси болуп эмгектенип келет. Д.Г.Савинов 1974-ж. «Культура населения Южной Сибири предмонгольского времени (X–XII вв.)» (Ленинград ш.) илимдин кандидаттык диссертациясын, 1987-ж. «Формирование и развитие раннесредневековых археологических культур Южной Сибири» (Новосибирск ш.) деген темада докторлук ишин коргогон. Анын өзгөчө енисей кыргыздары, алардын маданияты, жайгашуу ареалы, мамлекеттик түзүлүшү, башкаруу системасы, материалдык маданияты ж.б. боюнча изилдөөлөрү кыргызтаануу үчүн мааниси өтө зор.
Деггендорф
Деггендорф (Deggendorf) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан Шаар. Төмөнкү Бавария административдик округуна карайт. Деггендорф районуна кирет.
Калкы - 31 661 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 77,21 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 2 71 119. Мэр — Анна Эдер.
Шаар административдик курамы боюнча 7 шаардык районго бөлүнөт.
Консументтер
Консументтер - продуценттер синтездеген даяр органикалык затты пайдалануучу гетеротрофтор. 3 тартиптеги консументтер ажыратылат.
Колдонулган адабияттар
EKOLOJİ ÇEV-150. 3. Hafta: Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Dr. Nurzat Totubayeva
Йога гимнастикасы
Йога гимнастикасы - Индиядагы байыркы жана орто кылымдарда түзүлгөн диний-филос. окуу системасынын атайын гимнастикалык көнүгүүлөрдү камтыган түрү. Мында адам ар түрдүү позалардын, гимнастикалык көнүгүүлөрдүн негизинде өзүнүн техникасын жана физиологиялык процесстерин толугу менен башкарууга умтулат. Йогалар өздөрүнүн дем алуу системасын, жүрөгүнүн иштешин башкара алат. «Йога» деген сөз жалдырап тиктөө, терең ойлонуу дегенди түшүндүрөт. Йога гимнастикасы беш бөлүктөн турат: философиялык; дем алуунун ыкмаларын колдонуу; тазалыкты сактоо жана тамак ичпей, ички организмди тазалоо; отуруп терең ойлонуп, бир жерди тиктөө (медиатация); дененин кыймылы менен аткарылган гимнастикалык көнүгүүлөр жана позалар. Дене тарбияга тиешелүү бөлүгү хатха-йога деп аталат, андан ар түрдүү позалар (лотос, шамчырак, маймыл, арстан ж. у. с.), ошондой эле көнүгүүлөр аркылуу денени чыңдап, кишинин дене-күч сапаттарын (күчтүүлүктү, шамдагайлыкты) өнүктүрүүгө болот. Йога менен машыккандар ооруга көп чалдыгышпайт, тез сакайышат жана көп жашайт.
Асыл таштар
Асыл жана кооз таштар - жаратылышта сейрек ж-а аз өлчөмдө кездешүүчү кымбат баалуу минералдар м-н тоотектер. Алардын баалуулугу жаратылышта сейрек учуроосу, издөө ж-а казып алуу үчүн көп жумуштун сарп кылынышы, кырдап жылмалоонун кымбаттыгы, ошондой эле ар бир таштын өзүнө тиешелүү сапаты, өлчөмү, бир түрдүүлүгү, өңүнүн кооздугу д. у. с. белгилери м-н аныкталат.
Асыл таштарга түссүз же өңү кооз, тунук, жалтырак, катуу ж. б. касиеттерге ээ минералдар, көбүнчө алардын кристаллдары кирет. Баалуулугуна жараша 3 класска бөлүнөт: алмаз, сапфир, рубин, изумруд, александрит, хризоберилл, асыл шпинель, эвклаз ж-а бермет (1-класс); топаз, берилл (аквамарин, воробьевит, гелиодор), кызгылт турмалин (рубеллит), фенакит, демантоид (урал хризолити), аметист, альмандин, пироп, уваровит, хромдиопсид, циркон (гиацинт, сары ж-а жашыл циркон), асыл опал (2-класс); бирюза, жашыл турмалин, кордиерит, сподумен (кунцит), диоптаз, тоо хрусталы, күңүрт кварц (раухтопаз), ачык аметист, акакташ (сердолик), гелиотроп, хризопраз, чала опал, агат, талаа шпаттары (күнташ, айташ), содалит, пренит, андалузит, диопсид, гематит (кровавик), пирит, рутил, янтарь, агат (3-класс). Акыркы класстагылардын чандасы гана жогору бааланып, көпчүлүгү чала асылташ деп да аталат.
Кооз таштарга ири көркөм кооздук (ваза, столешница, тамбоорунун панносу, мозаика ж. б.) оюу-чийүү орнаменттөө ж-а архитектуралык көркөмдөө иштеринде, ошондой эле технологияда пайдалануучу чала жалтырак (яшма, нефрит, малахит ж. б.) кооз оймо-чиймелери бар, көбүнчө тунук эмес минералдар м-н тоотектер кирет. Алар 3 класска бөлүнөт: нефрит, жадеит, лазурит, содалит, главколит, амазонит, лабрадор, орлец (родонит), малахит, авантюрин, кварцит (белоречит), күңүрт ж-а кызгылт кварц, халцедон (перелифт, празем), агат, яшма, везувиан (калифорнит), жазуу гранити (1-класс); серпентин (змеевик), агальматолит, стеатит, селенит, ангидрит, обсидиан, мрамор оникси (чыгыш оникси), флюорит, таштуз (2-класс); гипс, алебастр, мрамор, порфир, брекчиялар, кварцит ж. б. (3-класс).
Кээ бир асылташтар жасалма ж-а синтетикалык жол м-н алынат. Мисалы, алмаз, изумруд, корунд (сапфир, рубин), шпинель, түссүз рутил. Асыл жана кооз таштардын кендери темир м-н магнийге бай магмалык тоотектерде (алмаз, циркон, пироп ж. б.), минералдуу суунун чөгүндүсүндө (опал, тоо хрусталы, аметист, агат ж. б.), метаморфизмделген тоотектерде (рубин, сапфир, лазурит, гранат ж. б.) кездешет. Айрым асыл таштар органикалык жол м-н пайда болот (бермет, акак, янтарь). Асыл жана кооз таштардын кендери КМШ өлкөлөрүндө Урал (алмаз, яшма, малахит, мрамор,изумруд, топаз, аметист, бирюза, александрит ж. б.), Алтай (яшма), Байкал (лазурит), Чыгыш Саян (нефрит), Сибирь (мрамор, агат, халцедон, тоо хрусталы, аквамарин), Кавказда (мрамор, халцедон), Калининград облусунда (янтарь), 0рто Азия (мрамор, тоо хрусталы) ж. б. жерлерде жайгашкан. Кыргызстанда роговик (Сулууташ), аквамарин, изумруд (Күмүштаг), яшма (Арчалуу), мрамор оникси (Дөрө), мрамор (Арым) сыяктуу кооз таштардын кендери бар. Асылташтар негизинен ювелирдик, кооздук-көркөмдөө иштеринде ж-а техникада колдонулат (к. Алмаз). Рубин м-н сапфир саат жасоодо ж-а так механизмдерде, тунук кварц, турмалин атайын оптикалык приборлордо, радио өнөржайларында пайдаланылат. Агат, халцедон так таразалар м-н өлчөө куралдарынын айрым тетиктерин жасоого керектелет. Асыл жана кооз таштар илгертен эле үлүлдүн кабыгы, сөөк, мүйүз өңдүүлөр м-н бирге мончок, тумар, шакек, билерик ж. б. үчүн кеңири пайдаланылган. Азыр да алар майда пластика искусствосунда (глиптика, көркөм оюу, скульптура), мебелдерди инкрустациялоодо, вазалар м-н кутучалардын, шкатулкалардын бетин, бычак, айры, кашык ж. б-дын саптарын кооздоп жасоодо кеңири пайдаланылат.
Психофизиология
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Ольсберг
Калкы - 15102 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 117,97 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 05 9 58 036. Мэр — Эльмар Ройтер.
Шаар административдик курамы боюнча 12 шаардык районго бөлүнөт.
Ахаузен
Ахаузен (Ahausen) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Вюммдагы Ротенбург районуна кирет.
Калкы - 1865 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 34,41 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 57 001. Муниципалитеттин башчысы — Бернхард Хассельхоф.
Виллиамс (Миннесота)
Виллиамс (Миннесота) (Williams) — Миннесота штатынын Lake of the Woods округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 191 киши. Болжолдуу аянты - 2.5 км². FIPS коду — 27-70402.
Кыргызстан менен Тажикстандын чек арасындагы куралдуу кагылыш (2021)
Кыргызстан менен Тажикстандын чек арасындагы куралдуу кагылыш — 2021-жылдын 28-апрелинен — 1-майга чейин чек аралаш аймактарда катталган, Кыргыз Республикасынын Чек ара кызматынын маалыматына ылайык, алгач Тажик жарандары эки өлкөнүн кесилишкен жеринен шагыл жүктөөгө аракет кылышса, кийинчерээк Головной суу алуучу жайына тажик чек арачылары көзөмөл камераларын орнотушкан. Буга нааразы болгон Кыргыз жарандары камераларды алып салууну талап кылган, ортодо эки тараптан 100-150 тургун чогулуп, чыр чыккан. Маалыматтарга ылайык, ок атышуунун натыйжасынан Кыргыз Республикасынан 189 адам жабыркап, 36 адам каза болгон. Тажикстан Республикасынан 88 адам жабыркап 20 адам каза болгон.
Тарыхка чейинки
Тажикстан менен Кыргызстанды 900 чакырымдан ашык мамлекеттик чек ара бөлүп турат. Ошол эле учурда тилкенин жарымына жакыны тактала элек, ошол себептен эки мамлекеттин чек ара тургундары сууга, жайыттарга жана жолдорго байланыштуу көйгөйлөргө туш болушууда. Талаштуу аймактар ​​эки өлкөнүн чек арасынын болжол менен 30% түзөт.
Окуянын жүрүшү
Жаңжал Исфара дарыясынын жогорку агымындагы Көк-Таш айылына жакын жерде жайгашкан «Головной» суу бөлүштүрүүчү пункту боюнча башталды. Эки өлкөнүн бийликтери аны алардын аймагында деп эсептешет. Жазында жана жайында, айыл чарба жумуштары башталганда, сууну керектөө он эсеге көбөйүп, кыргыз жана тажик жарандарынын ортосунда чыр-чатактар ​​күчөйт.
2021-жылы апрелде тажик тараптын өкүлдөрү суу алуучу жайдын жанына электр өткөргүчүнүн устунга видеокөзөмөлдөөчү камераларды орнотуп, суунун бөлүштүрүлүшүн көзөмөлдөөгө мүмкүнчүлүк алышкан. Буга кыргыз тараптын өкүлдөрү ачууланып, 28-апрелде кыргыз чек арачылары жана полиция кызматкерлери постту кыйып башташты. Андан кийин тажик жана кыргыз тургундары бири-бирине таш ыргыта башташты.
29-апрелде таң эрте Тажикстандын Майский айылынын тургундары Ош — Исфана жолунун боюна өтүп бара жаткан унааларга таш ыргыта башташты. Тажик жарандарынан өтүп бара жаткан кыргыз жарандарынын унаалары мергенчилик мылтыктарынан аткыланды. Көк-Таш айылындагы аскер бөлүгү Тажикстан тараптан окко учту.
Тажикстандын жарандары Кыргызстандын эки районун бириктирген жолду, ал эми кыргыз тарап тажик Ворух анклавына барчу жолду жаап салышты.
Кыргыз бийлигинин маалыматына ылайык, 29-апрелде болжол менен кечки саат бештерде тажик аскерлери «Капчыгай», «Миң-Булак», «Достук» чек ара бекеттерине, ошондой эле Кожогар жана Булак-Башы чек ара бекеттерине ок чыгарышкан. Минометтон аткылоонун натыйжасында «Достук» чек ара тозотунун имараты күйүп кетти.
Жаңжал Кыргызстандын Баткен облусунун Лейлек районуна да жайылып, эки өлкөнүн чек арачылары чек арадагы Арка жана Максат кыргыз айылдарында катуу атышууларды башташкан.
Кыргыз бийлигинин маалыматы боюнча, чыр-чатактын натыйжасында 33 кыргыз жараны каза болуп, 120дан ашуун адам жаракат алган (негизинен карапайым адамдар).
Көк-Терек айылындагы 17 үй өрттөнүп кетти, башка айылдар дагы жабыркады, май куюучу жайлар өрттөлдү, дүкөндөр тонолду. 13 миңден ашуун кыргыз жарандары жаңжал чыккан аймактан эвакуацияланып, алар Баткен шаарындагы мектептердин имараттарына жайгаштырылды.
Тажик маалымат каражаттары тажик тараптан 90го жакын жаракат алып, 10го жакын адам өлгөнүн кабарлашты.
29-апрелдин кечинде Кыргызстан менен Тажикстандын Тышкы иштер министрликтеринин башчылары чек ара аймагындагы ок атышууну токтотуу, чек ара аймагындагы кырдаалды биргелешип кайтаруу жана көзөмөлдөө боюнча макулдашууга жетишишти.
Бирок, 30-апрелде өз ара аткылоо улантылды.
1-майда кыргыз бийлиги Тажикстандан мамлекеттердин ортосундагы чек ара аймагына аскердик техниканын өтүшүн жарыялап, алардын аймагын аткылаганын жарыялаган. Тажик бийлиги муну четке какты.
Кыргызстандын президенти Садыр Жапаров 1-2-май күндөрү жаңжал учурунда курман болгондорго байланыштуу аза күтүү жарыялады, өлкөдө мамлекеттик желектер түшүрүлдү. Бишкекте митинг болуп, анын катышуучулары Кыргызстандын чек арасын коргоо үчүн аларга курал-жарак берүүнү талап кылышты.
1-майда Тажикстан менен Кыргызстандын улуттук коопсуздук мамлекеттик комитеттеринин төрагалары Саймумин Ятимов жана Камчыбек Ташиев баштаган делегациялар тажик-кыргыз чек арасын делимитациялоо жана демаркациялоо маселеси боюнча пикир алышты. Топографиялык жумушчу топторго жакынкы аралыкта калган участоктордо мамлекеттик чек араны сүрөттөп баштоо тапшырмасы берилди. Аскердик техниканы тез арада алардын туруктуу жайгаштырыла турган жерлерине кайтарып берүү жөнүндө келишим түзүлдү.
Роденбах-Пудербах
Роденбах-Пудербах (Rodenbach bei Puderbach) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Нойвид районуна кирет.
Калкы - 679 киши(2013-ж.). . Аянты - 6,62 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 38 064. Муниципалитеттин башчысы — Лотар Циммерман.