cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кабарда-Балкария
Табияты
Республика Россияда өнүккөн тамак-аш жана тоо-кен казуу өнөр-жай ишканалары менен өзгөчөлөнөт. РФте жемиш мөмөлөрүн жыйноо боюнча 8-орунда (жалпы РФте жыйналгандын 3,2% и), жүн өндүрүү боюнча 11-орунда (2,2%). Кабарда-Балкария тоолыжа спорту, бийик тоо туризми жана альпинизм боюнча негизги аймактардын бири. Региондун дүң продукциясынын көлөмү 21389,9 млн рубль. Андагы айыл-чарбасынын үлүшү 32,9%, ө. ж-дыкы 17% (2001). Чарбасы дан эгиндерин жана техникалык өсүмдүктөрдү өстүрүүгө, сүт, сүт-эт багытындагы мал асыроого багытталган. Айыл чарбага жарактуу жери 665,0 миң га (жалпы жер фондусунун 53,2%и), анын ичиндеайдоо аянты 310,8 миң га (47,7%). Дан эгиндери (66,2%, буудай, жүгөрү, арпа), тоют өсүмдүктөрү (20,7%) өстүрүлөт. Жүзүмчүлүк, жемиш өстүрүү жана асыл-тукум жылкы (кабарда тукуму) асыроо, аарычылык өнүккөн. Өнөр-жайынын негизги багыттары: тамак-аш (40,4%, жашылча-жемиш, ликёр-арак, кондитер, спирт, минералдуу суулар жана алкоголсуз ичимдиктер), машина куруу жана металл иштетүү (26,8%; ири ишканалары «Машина куруу заводу» ААК, «Кавказкабель» ЖАК, «Терекалмаз» ААК), түстүү металлургия (5,8%; «Гидрометаллург» ААК), курулуш материалдары (3,7%).
Темир жолунун узундугу 133,3 км, автомобилдики 3101,6 км (анын ичинде1968,5 кми асфальтталган). Республиканын аймагы аркылуу Түндүк-Кавказ темир жол тармагы, «Кавказ» федерациялык автомагистралы өтөт. Эл аралык аэропорту бар. Республикада 301 жалпы билим берүүчү, 28 башталгыч жана орто окуу жайы, 7 Жогорку окуу жайлары (анын ичиндеуниверситет; филиалдар менен), 5 театр (анын ичиндемузыкалык, куурчак), филармония, 2 бий жана ыр-бий ансамбли, 11 музей (анын ичиндеКайсын Кулиевдин үй-музейи ж. б.), 3 китепкана (анын ичиндеазиздер үчүн) бар.
Улутчулдук
Улутчулдук - улут мамилелеринде ички жана тышкы экстремисттик күчтөрдүн таасири астында пайда болгон бөлүнүп-жарылууну үгүттөгөн идеология жана саясат, ошондой эле калган улуттарды теңсинбөөгө негизделген психология. Улутчулдук улут арасында ишенбөөчүлүктү, касташууну пайда кылат. Улутчулдук улуттардын калыптануу процессинде жаралган жана учурдагы рыноктун теңтайлашуу процессинин өзгөчүлүктөрү менен шартталган.
Дүйнөлүк масштабда эки түрдө байкалат:
Зенст
Калкы - 239 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 12,45 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 91 320. Муниципалитеттин башчысы — Бернд Фрош.
Мотороллер
Мотороллер (нем. Motorroller, сөзмө-сөз мотордун жардамы менен жүрүүчү же скутер, англис тилинде to scoot – качып кетүү) – жеңил мотоциклдин бир түрү. Кыймылдаткычы арткы отургучтун алдында жайгашкан. Бир цилиндрлүү, эки тактылуу ичинен күймө кыймылдаткычынын кубаттуулугу 8,2 кВтка, ылдамдыгы 95 км/ска жетет, 100 кмге 2 л май чыгымдайт. Мотороллердун шаар үчүн (компакттуу), туристтик (көлөмдүү, комфортабелдүү), спорттук (жарышуучу), айыл жерине (чоң дөңгөлөктүү), жол тандабаган (атайын шиналуу) түрлөрү бар.
Elektrosamokaty
Электр кыймылдаткычын менен бут кийим пайдаларынын ал прогресстин запасы экендигин баса белгилеп кетүү зарыл, алар чыгып кетип калса, 40 км жете алышат, ал жөнөкөй мотороллеринен болуп барууга болот.
Чукалы (Балтачев району, Башкыртстан)
Чукалы — Башкыртстандын Балтачев районундагы айыл, Эски Янбаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 145 киши. Почта индекси — 452991, ОКАТО коду — 80208834007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Зөревальд (ауыл)
Зөревальд (ауыл) (Söhrewald (Gemeinde)) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Кассель административдик округуна карайт. Кассель районуна кирет.
Калкы - 4987 киши(2013-ж.). . Аянты - 58,9 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 6 33 024. Муниципалитеттин башчысы — Михель Штайзель.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 3 шаардык районго бөлүнөт.
Көк-Жар айыл аймагы (Кочкор району)
Көк-Жар айыл аймагы ― Кыргызстандын Кочкор районундагы административдик-аймактык бирдик. Көк-Жар айылынан гана турат.
Глендэйл (Колорадо)
Калкы - 4 547 киши. Болжолдуу аянты - 1.4 км². FIPS коду — 08-30340.
Маркт-Айнерсхайм
Маркт-Айнерсхайм (Markt Einersheim) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Төмөнкү Франкония административдик округуна карайт. Китцинген районуна кирет.
Калкы - 1165 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 7,74 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 6 75 148. Муниципалитеттин башчысы — Бруно Гам.
Москва эл банкы
Москва эл банкы — Лондондогу акционердик коммерция банкы.
1919-ж. түзүлгөн. Анын акционери тышкы соода боюнча эсеп-кысап жүргүзгөн сов. кооперация коомдору болгон. Банк акционери катары мамл. уюмдар (СССР мамл. банкы, СССР тышкы соода банкы ж. б.) катышат.
Москва эл банкы соц. өлкөлөрдүн чет өлкөлөрдөгү банктары, Улуу Британиянын ж. б. капит. мамлекеттердин банктары менен иш жүргүзөт. Алардын ортосундагы соода ишинде кредиттөөнү жана эсептешүүнү, ошондой эле соодадан тышкары апрым операцияны аткарат. Ал өнүгүп жаткан бир катар өлкөлөрдүн банктары менен активдүү иштөөдө. Бей­рут менен Сингапур шаарларында бөлүмү бар.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Отор баатыр
Отор баатыр, Козучак уулу Отор – (1889–1975, Жумгал району, Кызарт айылы), балбан, белгилүү найзакер. Бойлуу, далылуу зор адам болгон. 12 жаш курагында Соң-Көлдөгү тулпар ташты эки колдоп ээрдин кашына чейин 12 жолу көтөрүп койгон экен. 6 жашынан эр сайышка түшкөн. Жумгал, Кочкор өрөөнүнөн чыккан Сабыр, Аксакал, Торсо сыяктуу белгилүү найзакерлер менен көп ирет беттешип келген.
Соң-Көл айыл аймагы
Соң-Көл айыл аймагы ― Кыргызстандын Кочкор районундагы административдик-аймактык бирдик. Төлөк айылынан гана турат.
Хара-Яга
Хара-Яга — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Югорский Шар кысыгы орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Печора дарыясы бассейнинин Чыгыш чек арасынан Чоң Ою дарыясы бассейнинин Чыгыш чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
Вэйверли (Небраска)
Вэйверли (Небраска) (Waverly) — Небраска штатынын Lancaster округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2448 киши. Болжолдуу аянты - 2.4 км². FIPS коду — 31-51770.
Улуттук эсеп
Улуттук эсеп - бир жылда коомдук жалпы продукту менен улуттук кирешенин алынышын, бөлүштүрүлүшүн жана пайдаланылышын көрсөтүүчү таблицалар системасы; экономиканын ар кандай секторундагы өндүрүш, кирешелердин булагы, баалар, товарлардын ар кандай түрлөрүн сатып алууга жумшалган чыгымдар жөнүндө иреттүү маалымат берүүнүн белгиленген жолу. Улуттук эсеп маалыматынын негизинде өлкөнүн экономикалык иш-аракетинин акыркы жыйынтыгынын абалы аныкталып, улуттук дүң продукция менен улуттук кирешенин көлөмү эсептелинет. Улуттук эсеп өз ара байланышкан эсептерден жана баланстык таблицалардан турат. Ар бир эсеп бир тарабында булактары, ал эми экинчи тарабында анын пайдаланылышы боюнча жайгашат. Көптөгөн өлкөлөрдө Улуттук эсептин 1968-ж. БУУ кабыл алган стандарт системасы колдонулат.
Каба-Сай
Каба-Сай – Базар-Коргон районундагы суу, Кара-Үңкүрдүн оң куймасы. Узундугу 26 км, алабынын аянты 137 км2, алабынын деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 1800 м. Бабаш-Ата тоосунун түштүк-батыш капталынан агып түшөт. Тоолуу капчыгайдан өткөн жери Шарап деп аталат; ортоңку бөлүгүндө токойлуу өрөөн аркылуу агып, Кара-Үңкүргө куя берген жери куушураак келет. Эки куймасы бар. Жылдык орточо чыгымы 0,95 м3/сек, эң көбү апрель-майда, эң азы январь-февралда байкалат. Сугатка пайдаланылат. Жээгинде Каба, Сөгөт, Сасык-Булак, Кыргыз-Каба ж. б. кыштактары жайгашкан.
Бонефельд
Бонефельд (Bonefeld) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Нойвид районуна кирет.
Калкы - 955 киши(2013-ж.). . Аянты - 5,21 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 38 005. Муниципалитеттин башчысы — Клаус Гөрдес.
Мотоцикл
Мотоцикл (мото... жана гр. keklos – дөңгөлөк) – жумуш аткаруучу көлөмү 49,8 см3дан ашык болгон ичинен күймө кыймылдаткыч менен жабдылган эки же үч дөңгөлөктүү транспорттук каражат (адатта карбюратордуу, эки же төрт тактылуу, кубаттуулугу 75 кВтка чейин). Ылдамдыгы 215 км/ска жетет. 100 кмге 5,8 л май чыгымдайт. Арналышына жараша транспорттук, спорттук жана атайын болуп бөлүнөт. Транспорттук мотоциклдер өлчөмү жана массасы кичине, манёвр жасоого ылайыктуу, тейлөө оңой болот. Спорттук мотоцикл менен чоң ылдамдыкта жана өтө татаал жолдордо жүрөт. Атайын мотоциклдерге патрулдук, эскорттук, соода жана башка мотоциклдер кирет. Ошондой эле көлөмү жана конструкциясы боюнча да айырмаланат, мисалы, мопеддер, мокики (кичине өлчөмдүү кыймылдаткычтуу), мотороллер. Мотоциклдердин классикалык, круизер, турер, кросс үчүн, эндуро, чоппер жана башка түрлөрү бар.
Отоо чөп
Отоо чөп – дыйканчылыкка зыяндуу чөп өсүмдүктөр. Алар эгилме өсүмдүккө, ошондой эле малга түрдүүчө зыян келтирет: топурактагы жана өсүмдүктөгү азык заттарды сорот, айрымдары топуракка уу зат бөлүп (тамыры аркылуу) чыгарат, чырмоок эгинди ороп жапырайтып, түшүмдү азайтат, мите отоо чөп (сары чырмоок ж. б.) өсүмдүккө жабышып, андагы азык заттарды сорот, уулуу отоо чөп (чытыр, көк базин ж. б.) малды ууктурат, жайыт, айдоодогу отоо чөп тоют чөбүнүн сиңимдүүлүгүн төмөндөтүп, сүт, эт, жүндүн сапатын начарлатат. Отоо чөп өскөн жерлерде зыянкеч кемирүүчүлөр (чычкандар), илдет таратуучулар (кызылча канталасы, картөшкө нематоду) топтолот. КМШ өлкөлөрүндө отоо чөптүн 1500дөй түрү (анын ичинде Кыргызстанда 500дөн ашуун түрү) өсөт. Отоо чөп уругу, мөмөсү жана урук түйүлдүгү аркылуу көбөйөт, таралат жана кайрадан өсүп чыгып, бир гана жолу уруктанат да куурап калат. Буларга бир жана эки жылдык отоо чөп кирет. Бир жылдык отоо чөп 4 майда топко бөлүнөт: эрте жаздык отоо чөп (кара сулу, алабата ж. б.), жаздык отоо чөп (чирче, кыл баш ж. б.), күздүк отоо чөп (бир жылдык жалын баш), кыштык отоо чөп (койчу баштык, кызылдак ж. б.). Эки жылдык отоо чөптүн биринчи жылы уругунан вегетация органдары, экинчи жылы урук байлоочу сабагы өсүп чыгат. Мите отоо чөп өсүмдүктүн сабагы (сары чырмоок), тамырына (шумгуя) жабышып ширесин сорот. Ошондой эле түймөк тамырлуу (чымылдык, кара баш), пияз түптүү (ала гүл, саргалдак) жана тамыр чырпыктуу (өзгөрмө заргын, ала гүл) отоо чөпкө бөлүнөт. Көп жылдык отоо чөптүн тамыры көпкө сакталып, сабагы 1–2 жыл өсөт да урук байлагандан кийин куурайт. Отоо чөп өзөк тамырлуу (ат кулак, эрмен), дүңгөлүү (өлөң чөп, дан өсүмдүк уруусунун айрым өкүлдөрү), чырмалма тамырлуу (сүт тикен, чырмоок, төө тикен), сабак тамырлуу (кызыл мыя, кырк муун) болуп айырмаланат. Өскөн жерлерине жараша сегеталдык (айдоодо өсүүчү), табигый чабынды жана жайыттарда өсүүчү, рудералдык (таштандыларга, аңызга өсүүчү) отоо чөпкө бөлүнөт. Отоо чөпкө каршы күрөшүү чаралары: агротехникалык ыкмаларды эгилме өсүмдүктөрдүн өзгөчөлүгүнө жараша туура колдонуу, өсүмдүктү туура которуштуруп эгүү, отоо чөптү химиялык жол менен жок кылуу, карантин чектөө ж.б.
Буттельштедт
Буттельштедт (Buttelstedt) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан Шаар. Веймар районуна кирет.
Калкы - 1342 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 18,82 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 71 011. Мэр — Йоахим Ульрих.
Хокстеттен
Хокстеттен (Hochstätten) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Бад-Кройцнах районуна кирет.
Калкы - 627 киши(2013-ж.). . Аянты - 5,46 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 33 045. Муниципалитеттин башчысы — Херман Шпис.
Мосс конвенциясы
Мосс конвенциясы (1814) — Нор­вегия менен Швециянын ортосунда түзүлгөн макулдашуу; Швеция-Норвегия согушун (1814) аяктап, Швеция- Норвегия униясын (1814—1905) түзүүгө жол ачкан.
Мосс шаарында (Нор­вегия) түзүлгөн. Мосс конвенциясында данн мураскери К. Фредериктин норвег тактысынан баш тартышы жанa швед монархынын норвег королу болуп шайланышына (б. а. униянын түзүлүшүнө) Норвегиянын макул болушу, ошондой эле униянын түзүлүшүнө байланыштуу Эйдсволл констнтуциясы (1814) оңдоолору менен күчүндө калары белгиленген.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Тошкур (Балтачев району, Башкыртстан)
Тошкур — Башкыртстандын Балтачев районундагы айыл, Тошкур айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 530 киши. Почта индекси — 452986, ОКАТО коду — 80208837001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Эмерзаккер
Эмерзаккер (Emersacker) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Швабия административдик округуна карайт. Аугсбург районуна кирет.
Калкы - 1395 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 11,77 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 7 72 137. Муниципалитеттин башчысы — Михель Мюллер.
Каба-Сай офикальцит кени
Каба-Сай офикальцит кени– Жалал-Абад облусунун Ала-Бука районунда, Каба кыштагынан 12 км чыгышта, Курама кырка тоосунун түштүк-чыгыш тармагында, Каба-Сай суусунун сол өйүзүндө. Кен аймагын карбондун акиташ теги менен мрамору түзөт. Кооз таштар офит, офикальцит, людвигит жука катмарча, линза (3x10 м) түрүндө акиташ менен мрамордун арасында жатат. Офикальциттин сайкалданган бети күзгүдөй жалтырап тунук, саргыч түскө бөлөнүп, өтө кооз көрүнөт. Людвигит өңү кара, сары темгилдүү. Асыл жана кооз таштар катары пайдаланууга болот. Болжолдуу запасы 0,5 миң м3.
Глинвуд Спрингс (Колорадо)
Глинвуд Спрингс (Колорадо) (Glenwood Springs) — Колорадо штатынын Гарфилд (Garfield) округуна караган АКШ шаары.
Хардин (Миссури)
Калкы
2010-жылы калкы 569 киши болгон.
Оттиск
Оттиск – тексттин же графикалык сүрөттөрдүн кагаз, картон же башка материалдагы тагы; ал полиграфиялык ыкма менен алынат, башкача айтканда боёкту басуу формасына басым астында берет, к. Басылма.
Дипенау
Дипенау (Diepenau) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Везердеги Ниэнбург районуна кирет.
Калкы - 3973 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 70,05 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 56 004. Муниципалитеттин башчысы — Аннегрет Трампе.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Ак-Кыя айыл аймагы
Ак-Кыя айыл аймагы ― Кыргызстандын Кочкор районундагы административдик-аймактык бирдик. Кара-Суу, Жаңы-Жол айылдарынан турат. Административдик борбору ― Кара-Суу айылы.
Бэтмен баштайт
"Бэтмен баштайт" (Batman Begins, Бэтмен: Начало) - 2005-жылы Кристофер Нолан тарткан жана биргелешип жазган "ДС Комикс" каарманы Бэтменге негизделген британия-америкалык супер баатыр тасмасы. Тасмага тартылгандар: Кристиан Бейл, Майкл Кэйн, Лиам Нисон, Кэти Холмс, Гэри Олдман, Киллиан Мөрфи, Том Уилкинсон, Рутгер Хауэр, Кен Ватанабе жана Морган Фримен. Тасма баш каарман Бэтмен болгонго чейин Брүс Уейн кезиндеги жарганаттан коркуусу, ата-энесинин көзү өтүп кетиши, Бэтменге айлануу жолу жана Готэм шаарын хаоско айлантууну көздөгөн Каракчы (Мөрфи) жана Ра'с ал Гул менен күрөшүүсү тууралуу окуяны баяндоо менен Бэтмен сериясын ачып берет. "Бэтмен: Алгачкы жыл" жана "Бэтмен: Узак Хеллоуин" комикс китептери тасманын өзөгүн түзөт.
Тасма 2005-жылы 15-июнда АКШ жана Канадада 3858 кинотеатрда көргөзүлгөн. Тасма Түндүк Америкада ачылган апта $48 млн, кийинчерээк дүйнөлүк аренадан $374 млн киреше тапкан. Тасма алкышка татыган жана 2000-жылдардагы эң мыкты супер баатыр тасмасы деп табылган. Тасма Оскардын "Эң мыкты оператор" жана 3 "BAFTA" сыйлыгынын наамына көрсөтүлгөн. Тасма "Кара рыцарь" (2008) жана "Кара рыцардын көтөрүлүшү" (2012) тасмалары менен "Кара рыцарь" үчилтигин түзүү менен уланат.
Мотлэй (Миннесота)
Мотлэй (Миннесота) (Motley) — Миннесота штатынын Моррисon округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 671 киши. Болжолдуу аянты - 3.6 км². FIPS коду — 27-44422.
Мох Григорий Иванович
Мох Григорий Иванович (8.03.1909, Ысык-Көл облусу, Түп району, Түп айылы – 1989, ошол эле жер) – дыйкан, Социалисттик Эмгектин Баатыры (1951). Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. 1947-жылдан Түп районундагы СССРдин 50 жылдыгы атындагы колхоздун талаачылык боюнча бригадасын жетектеген. Ал башкарган бригада 1950-жылы 131 га жердеги буудайдын ар гектарынан 30 цден түшүм жыйнап алган. Ленин, «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган.
Хинтон
Хинтон
Улуу Кытай дубалы
Улуу Кытай дубалы (長城) — Түндүк Кытайдагы чеп-дубал, байыркы Кытайдагы курулуш өнөрүнүн залкар эстелиги.
Улуу Кытай дубалынын 1-бөлүгү б. з. ч. 4-3-кылымда курулган. Кытай бириккенден кийин император Цинь Шихуанди өлкөнүн түндүк-батыш чек арасын көчмөн элдердин тынымсыз кол салышынан коргоо үчүн туташ дубал курууга буйрук берген. Улуу Кытай дубалы бир нече ирет оңдолуп, узак убакыт курулган. Ал чыгыштан батышка карай Ляодун булуңундагы Шань-хайгуань шаарынан Цзяюйгуань (Ганьсу провинциясы) кыштагына чейин созулат, бийиктиги 6,8 м, айрым жерлери 16 м ге чейин, жазылыгы төмөнкү бөлүгүндө 7 м, жогорку жагында 5,6 м, түп жагыныкы 6,5 м. Дубалдын көп жеринде сакчылар үчүн мунаралар, казематтар, тоолордогу мерчемдүү белдерге чептер курулган. Улуу Кытай дубалынын көп бөлүгү сакталып калган. Жалпы узундугу 6250 кмди түзөт, анын бир жагы Пекиндин жанынан өтөт. Бул курулма Хань династиясынын мезгилинде (б. з. ч. 220-206) кеңейтилип, бекемделген. 1984-ж. Дэн Сяопиндин демилгеси менен Улуу Кытай дубалын оңдоо программасы кабыл алынган Улуу Кытай дубалы кытайлык улуу тарыхый эстелик катары 1987-ж. Бүткүл дүйнөлүк журастын тизмесине киргизилген. Жыл сайын бул жерге 40 млндой турист келет.
Жер жүзүндөгү сегиз кереметтин бири катары эсептелген бул дубал Түндүк Кытайда жайгашкан. Улуу дубалды кытайлар «Ван ли чан чен» же бизче «Он миң лиден ашкан дубал» деп аташкан. Кытайлардын бир “лиси” бизче 576 метрге барабар. Ал эми соңку эсептөөлөр боюнча анын жалпы узундугу орто эсеп менен 6350 чакырым. Бийиктиги орточо эсеп менен 6,6 метр, айрым жерлерде 10 метрге чейин жетет. Туурасы түп жагынан 6,5 метр кенендикте башталып, үстү 5,5 метрге чейин кууш тартып кетет. Үстүндө эки ат араба катар жүрө алат десек болот. Адамзат колу менен курулган дубалдардан бир гана ушул дубал космостон даана көрүнөт.
Тарыхы
Бул архитектуралык эстеликтин курулушу б.з.ч. 3-кылымда же император Цинь Шихуанди (Цинь династиясы) башкарып турган мезгилде башталган. Бул мезгилди тарыхчылар «Согушчул мамлекеттер доору» (б.з.ч. 475-221-жж.) деп да аташат. Уламыштарга караганда, кытай ордосунун көзү ачыгы: «Чыгыштагы көчмөндөр империяны жок кылат» деген кабар айтыптыр. Муну уккан император Цинь чыгыштан кол салып турган көчмөндөрдөн коргонуш үчүн жана көчмөн жашоо образын Ортолук империяга киргизбөө максатында тез арада чеп курууга буйрук берет.
Бирок, дубал да, каардуу башкаруу да Цинь династиясын коргоп кала албаган. Анткени, биринчи кытай императору Цинь көз жумган соң көп өтпөй империясы да кошо кулаган.
Кийинчерээк Цинь династиясынын ордунда Хань династиясы түптөлүп, анын тушунда (б.з.ч. 206-жылдан б.з. 220-жылына чейин) дубалды батышка карай Дуньхуан аймагына чейин кеңейтишкен. Мындан сырткары, көчмөндөр­дүн кол салуусунан соода кербендерин коргоо максатында Күзөт мунараларын орнотушкан. Мына ушул Хань доорунда гана кытайлар толук кандуу бир бүтүн эл катары калыптана башташкан жана азыр да өздөрүн Хань династиясынын тукумдарыбыз деп аташат.
Ал эми дубалдын бизге жеткен бөлүгү негизинен Мин династиясынын (1368-1644 жж.) тушунда курулган. Бул доордо курулуш каражаты катары бышкан кирпичти колдонгондуктан, дубал бүгүнкү күнгө жеткен дешет. Акыркы Цин императордук династиясы да (1644-1911 жж.) дубалга өтө аярлык менен мамиле кылган. Антсе да үч кылым аралыгында мезгилдин жана табияттын таасири дубалды бүлүндүрүп, бир гана Пекинге жакын жердеги анча чоң эмес бөлүгү толук аман калган. Бул бөлүк Кытайдын борборун коргогон дарбаза катары кызмат аткарып келген.
Бүгүнкү күндө
Бүгүн Улуу Кытай дубалы – бүтүндөй жер шаарындагы туристтерди өзүнө тарткан өзгөчө жай. «Дубалдын тарыхы – бул Кытай тарыхынын жарымы, андыктан, дубалды көрбөй туруп Кытайды түшүнүүгө мүмкүн эмес» дешет жергиликтүү элдер. Окумуштуулардын айтымы боюнча, эгер Цинь, Хань, Мин доорлорундагы жана андан берки курулушка кеткен каражаттарды топтоп, Улуу Кытай дубалын улантсак анда жер шаарын он жолу тегерете курчаган дубал пайда болмок экен.
Айта кете турган нерсе, дал ушул Кытай дубалы түрдүү окуяларга бай. Мисалы, кээ бирөөлөр дубалда никелешүүнү кааласа, айрымдар сүйүүсүн ошол жерден билдиргилери келет. Ошондой эле маданий иш-чаралар да өткөрүлөт. Мисалы, жакында эле 4-мартта Кытай дубалынын Бадалин деген жердеги бөлү­мүндө Кытай барабан музыкаларынын фестивалы өткөрүлдү. Мындай маданий иш-чара Кытайдын барабан музыкасын жайылтуу максатында уюштурулган.Бирок, ушундай шаан-шөкөт, иш-чаралар дубалга терс таасирин тийгизет. Ушундан улам өткөн жылы Кытай өкмөтү ушул эле дубалга байланыштуу жаңы иш-чараларды кабыл алган. Ага ылайык, 2007-жылдын 1-декабрынан баштап туристтерге дубалдын дубалынан сувенир алганга, оюп жазганга, тамга түшүргөнгө тыюу салынат. Мындан сырткары, дубалдын үстүндө унаа колдонгонго жана шаан-шөкөт өткөзгөнгө да болбойт.
Мотивдер
Мотивдер (психологияда) — адамдын кайсы бир мүдөөсүн канааттандырууга түрткөн нерселер.
Азыркы пспхологияда «Мотивдер» термини адамдын активдүүлүгүн козгогон ар түрдүү абалды туюнтуу үчүн айтылат. Мотивдерге мүдөө, талап, инстинкт (сокур сезим), кызыгуу, эмоция, установка, идеал кирет. Психологияда Мотивдер адамдын иш аракетин жанa аң-сезимин изилдөөгө байланыштуу каралат. Мотивдердин предметтик жанa социалдык табиятын ырастоо алар инстинктке же эмоцияга көз каранды деген теорияларга каршы турат. Мотивдердин туңгуч түрү — материалдык мүдөөлөрдү канааттандыруучу нерселер, буюмдар. Кийин идеалдуу нерселер да (тигил же бул түрдөгү аң-сезимдүү максат ж. б.) Мотивдерге айланат.
Демейде адамдын иш- аракетин бир нече Мотивдер шарттайт: бири — башкы. калгандары көмөкчү мааниге ээ болот (мис., эмгектин накта Мотиви жанa аны материалдык жактан стимулдоо). Мотивдер өз ара жанa курчаган жагдайлар менен ар кандай мамиледе болот: бири бирин күчөтөт, же пастатат же жагдай, шартка каршы келет. Ошондуктан адамды тигил же бул ишке түрткөн Мотивдерди аныктоо оңойго турбайт. Мотивдердин өнүгүшү алардын байышынан гана эмес, белгилүү бир иерархия түзүшүнөн да көрүнөт. Демейки мүдөөлөрдү канааттандыруучу Мотивдердер социалдык жанa рухий Мотивдерге баш иет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Вэйн (Небраска)
Вэйн (Небраска) (Wayne) — Небраска штатынын Wayne округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 5660 киши. Болжолдуу аянты - 5.7 км². FIPS коду — 31-51840.
Чарльз Сити (Айова)
Чарльз Сити (Айова) (Charles City) — Айова штатынын Флойд округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 16.2 км². FIPS коду — 19-12765.
Улуттук хирургия борбору
Улуттук хирургия борбору, (УХБ) - КРдин Саламаттык сактоо министрлигине караштуу илимий, дарылоочу, мамлекеттик медициналык мекеме. Анын гаетроэнтерол, ириңдүү оорулар, торокалдык, эндоскопиялык жана кечиктиргис хирургия бөлүмдөрү бар. 1977-ж. № 2 ШКОнун базасында түзүлгөн. УХБнин негизги максаты - хирург. илимди жана билим берүүнү максагтуу түрдө өнүктүрүү; хирург. ооруларды аныктоонун жана дарылоонун жаңы, натыйжалуу ыкмаларын иштеп чыгуу; хирург. жардамдын натыйжалуулугун жана сапатын жогорулатуу максаттарында дарылоонун жаңы жолдорун, ыкмаларын иштеп чыгуу жана ишке киргизүү; хирургду тарбиялоодо жана калыптандырууда окумуштуу хирургдардын интеллектуалдык потенциалын жана жетишкендиктерин колдонуу ж. б. УХБнын директору 1997-жылдан акад. М. Матакеев.
Халил
Халил
Зелигенштадт
Зелигенштадт (Seligenstadt) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан Шаар. Дармштадт административдик округуна карайт. Оффенбах районуна кирет.
Кабат (геологияда)
Кабат (геологияда) – чөкмө, жанартоо, кээде метаморфизмделген тектердин иреттүү катмарланышы. Бир нече кмге созулуп, калыңдыгы ондогон мге жетет. Катмарды түзүүчү ар бир кабат бир түрдүү тектен туруп, өзүнчө петрогр., гранулометриялык, литол. өзгөчөлүктөргө ээ. Бири-бирине акырындык менен же кескин өтөт. Үстүндөгү Каба жабуусу, астындагысы таманы деп аталат. Талаа шартында геологиялык кесиндилерди түзүүдө зор жардам берет.
Зелигенштадт
Калкы - 20243 киши(2013-ж.). . Аянты - 30,85 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 4 38 013. Мэр — Дагмар Б. Нон-Адамс.
Мөмө багын бутоо
Мөмө багын бутоо - бутагын, бүчүрүн же тубун жарым-жартылай же толук алып таштоо; өсүмдүктү багуунун маанилуу ыкмасы.
Мохаве
Мохаве – АКШнын түштүк-батышындагы чөл; Чоң Бассейндин бир бөлүгү. Калифорния штатынын түштүгүндө (Ажал өрөөнү менен кошо). Кырдуу кырка тоолору (Бийиктиги 3366 мдей) кумдуу жайык өрөөндөр менен кезектешип жатат. Климаты кескин континенттик, жайы ысык. Жылдык жаанчачыны 45–150 мм, кээде жыл бою жамгыр жаабайт. Түндүк Америка материгинин эң кургакчыл жери. Туздуу чакан көлдөрү бар. Креозот бадалдары, суккуленттер (юкка, кактус) өсөт. Түштүк бөлүгүндөгү Жошуа-Три коругунда чөл өсүмдүктөрү жана фаунасы корголот.
Харючей-Яга (Вась-Яга куймасы)
Харючей-Яга — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Вась-Яга дарыясынын сол жээгинен 12 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 71 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Печора дарыясы бассейнинин Чыгыш чек арасынан Чоң Ою дарыясы бассейнинин Чыгыш чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кара-Суу айыл аймагы (Кочкор району)
Кара-Суу айыл аймагы ― Кыргызстандын Кочкор районундагы административдик-аймактык бирдик. Мантыш, Ак-Талаа, Кара-Мойнок, Кызыл-Дөбө, Орток айылдарынан турат. Административдик борбору ― Мантыш айылы.
Зерно (шаар)
Зерно (шаар) (Serno) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Анхальт-Цербст районуна кирет.
Калкы - 443 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 33,86 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 91 325. Муниципалитеттин башчысы — Петер Нөслер.
Оттава
Оттава, Байтаун (1827–54) – Канаданын борбор шаары. Өлкөнүн Түштүк-чыгышында Оттава дарыясынын боюнда, Ридо каналынын жээгинде (шаарды Онтарио көлү менен байланыштырат) жайгашкан. Климаты мелүүн континенттик. Январдын орточо температурасы –11°С, июлдуку 20,3°С. Жылдык жаан-чачыны 873 мм. Калкы 1,1 млн (2010). Аянты 4662 км2 (өлкөдө аянты боюнча Торонто, Монреал жана Ванкуверден кийинки 4орунда). Башка шаарлардан өзгөчөлүгү, эки провинцияда – Квебек жана Онтариодо жайгашкандыгы. Эл аралык аэропорту бар. Метрополитен иштейт. 20-кылымдын акыркы 10 жылында архитектуралык ири комплекстер курулуп, Оттава Канададагы, ошондой эле Түндүк Америкадагы эң кооз шаарлардын бирине айланды. Гүл өстүрүүчүлүк (жоогазын) өнүккөн. Оттавада өлкөдөгү алдынкы 3 саясий партиялардын штаб-квартиралары, өкмөттүк жана мамлекеттик уюмдар, ири банктар жана алардын филиалдары ж. б. жайгашкан. Целлюлоза-кагаз, полиграфия, радиоэлектроника, прибор куруу өнөр жай ишканалары иштейт. Оттаваны «Түндүк силикон өрөөнү» деп аташат, анткени шаарда гигант электрон индустриясы (Nortel, Corel, JDS) түзүлгөн. Үч университет, Канада королдук илимий коому, Атом энергетикасы илимий институту, коллеждер, Калк китепканасы, улуттук галерея, улуттук музей, неоготика стилиндеги парламент комплекси (1916), айыл чарба тажрыйба станциясы ж. б. бар. «Дүйнө мунарасы» (бийиктиги 96 м; курмандык алтары жана эстелик китеби менен), анда Оттава карильону (татаал музыкалык композициялар менен П. Чайковскийдин чыгармаларынан үзүндүлөр уктурулуп турат) орнотулган. 1858–67-ж. англиялык ээликтин (провинция), 1867-жылдан Канаданын борбору.
Маркт-Берольцхайм
Маркт-Берольцхайм (Markt Berolzheim) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Ортоңку Франкония административдик округуна карайт. Вайсенбург-Гунценхаузен районуна кирет.
Калкы - 1335 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 14,52 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 5 77 149. Муниципалитеттин башчысы — Фриц Хөрнер.
Улуттук фтизиатрия борбору
Улуттук фтизиатрия борбору, УФБ - КРдин Саламаттык сактоо министрлигине караштуу респ-да туберкулёзду дарылоо, алдын алуу чараларын уюштуруу боюнча илимий изилдөө жүргүзүүчү медициналык мекеме. 1958-ж. уюшулган. Борбордун илимий из-лөрү негизинен туберкулёзго каршы чараларды көрүүгө, туберкулёз эпидемиясына жана дарылоонун натыйжалуулугун жогорулатууга багытталган. Туберкулёздун иммундук маселелерине жана клиникалык-иммундук изилдөөлөргө чоң маани берилген. Борбор иштеп чыккан технология боюнча кургак азык чөйрө өндүрүшкө киргизилип, ал туберкулёзго каршы бактериол. лабор-ларда колдонулган. Бул эмгек үчүн институттун окумуштуулар тобу КРдин илим жана техника боюнча мамлекеттик сыйлыгына ээ болгон. УФБ 2004-жылдан туберкулёзго каршы программаны жетектейт жана координациялайт. Азыр DOTS PLUS стратегияларын ишке ашырууда УФБ туберкулёзду алдын алуу, аныктоо, дарылоо, ошондой эле туберкулёздун дарыга туруктуу түрүн изилдөө ишин жүргүзөт. Директорлору - К. Н. Нишанов, Ю. А. Волох, У. Б. Абаков (1966-79), В. А. Петросьянц (1979-86), Г. А. Комаров, А. Ш. Алишеров (1991-2012).
Голден (Колорадо)
Голден (Колорадо) (Golden) — Колорадо штатынын Джефферсон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 18 867 киши. Болжолдуу аянты - 23.3 км². FIPS коду — 08-30835.
Асавка (Балтачев району, Башкыртстан)
Асавка — Башкыртстандын Балтачев районундагы айыл, Тошкур айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 470 киши. Почта индекси — 452986, ОКАТО коду — 80208837002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Хартвилл (Миссури)
Калкы
2010-жылы калкы 607 киши болгон.
Оттон I
Оттон I - Улуу (23. 11. 912, Валлхаузен – 7. 5. 973, Мемлебен), Саксония герцогу (936–961), Германия королу (936-жылдан), Ыйык Рим империясынын императору (962-жылдан). Саксон династиясынан чыккан. Германия королу Генрих Iнин уулу. Уруу герцогдору менен күрөштө епископторго жана аббаттарга таянган. Славян жеринде христиан динин таратуу үчүн 968-ж. Магдебург архиепископтугун курган. 955-ж. Лех дарыясынын боюнда венгрлерди талкалаган. 951-ж. Ломбардияны каратып, Италия королу деген титул алган. 962-ж. Пападан императордук таажы алып, «Ыйык Рим империясын» негиздеген. Оттон Iнин укум-тукуму [Оттон II (955–983), Оттон III (980–1002), Оттон IV (1175 же 1182–1218)] «Ыйык Рим империясынын» королдору жана императорлору болушкан.
Кочкор айыл аймагы
Кочкор айыл аймагы ― Кыргызстандын Кочкор районундагы административдик-аймактык бирдик. Кочкор, Большевик, Теңдик айылдарынан турат. Административдик борбору ― Кочкор айылы.
Дипхольц
Дипхольц (Diepholz) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан Шаар. Дипхольц районуна кирет.
Калкы - 16 614 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 104,45 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 51 012. Мэр — Томас Шульце.
Хокстеттен-Даун
Хокстеттен-Даун (Hochstetten-Dhaun) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Бад-Кройцнах районуна кирет.
Калкы - 1603 киши(2013-ж.). . Аянты - 12,61 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 33 046. Муниципалитеттин башчысы — Томас Барройс.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Зейнолла Кабдолов
Кабдолов Зейнолла (12. 12. 1927, Казак АССРи, Урал облусу, Гурьев уезди, Доссоркыштагы – 2. 08. 2006, Казакстан Республикасы, Алматы шаары) – жазуучу, адабият таануучу, филология илимдеринин доктору (1970), профессор (1972), Казак Илимдер Академиясы академиги (1989), Казак эл жазуучусу (1994), Казакстан Республикасынын (1984) жана КРеспубликасынын (1995) илимине эмгектин сиң. ишмер. 1950-ж. Казак мамлекеттикуниверситетин бүтүрүп, 1950-62-ж. аталган окуу жайда ассистент, улук окутуучу, 1962-жылдан доцент, 1975-2001-ж. кафедра башчысы болуп иштеген. «Жылдыз» адабий журналынын редактору (1954-57), Казак КП БКда сектор башчысы (1957-59), «Казак адабияты» гезитинин башкы редактору, Казакстан жазуучулар союзунун секретары (1959-61) болгон. Ал «Жалын» (1970) романынын, «Менин Ауэзовум» аттуу роман-эссенин (Казак мамлекеттик сыйл., 1998), ошондой эле «Чеберчилик мектеби» (1964), «Сөз өнөрү» (1970, 2002) аттуу илимий эмгектердин автору.
Мотор орундарынын детонациясы
Өтө кычкылдын пайда болушу айрым кризистик концентрациясы жетсе, детонацияны пайда кылат. Ал согуу толкундарынын пайда болушу жанa жалындын таралыш ылдамдыгынын өсүшү менен мүнөздөлөт. Кыймылдаткычтар туура иштеген учурда жалын 10—20 м/сек, детонация учурунда 1500—2500 м/сек ылдамдыкта тарайт. Мотор орундарынын детонациясы мотордон сыртка кете турган түтүктөн тарсылдаган үн чыгарып, кыймылдаткычтарды ысытып, мотордун күчүн начарлатат.
Өндүрүштө Мотор орундарынын детонациясы болбос үчүн аларга тетраэтил коргошун кошулат.
Каталитикалык гидрокрекинг - тазалануу технологиялар жана синтетикалык сапаты аны болжолдоо, базалык май техникалык касиеттерин жакшыртуу. Бул жогорку илешкектүүлүккө ээ, кычкылдануу жана жылышуу кепили туруктуу.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Випинг Уатэ (Небраска)
Випинг Уатэ (Небраска) (Weeping Water) — Небраска штатынын Cass округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1 103 киши. Болжолдуу аянты - 2.3 км². FIPS коду — 31-52015.
Оттук таш
Оттук таш, чакмак таш — кварц менен халцедондон турган минералдык түзүлүш. Жаратылышта конкреция, желвак, кабатча түрүндө акиташ тегинин арасында кеңири тараган. Катуулугу 7. Өңү боз, жашыл, ак ж. б. Пайда болушу боюнча оттук таш седиментациялык (биогендүү жа хемогендүү), катмар арасында, седиментациялык эмес түрлөргө бөлүнүп, чөгүндүлөрдүн диагенез, тоо тектердин катагенез жана үбөлөнүү учурунда пайда болот. Оттук таш сындырганда курч миздүү кыр калтыргандыктан, байыртан эле адамдар андан ар түрдүү курал жасашкан да, оттук катары пайдаланышкан. Учурда кислоталарга туруштук берген идиштерди жасоодо, курулушта (таштарды майдалоо, жасалгалоо) ж. б. тармактарда колдонулат.
Харючей-Яга (Море-Ю куймасы)
Харючей-Яга — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Море-Ю дарыясынын оң жээгинен 54 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Печора дарыясы бассейнинин Чыгыш чек арасынан Чоң Ою дарыясы бассейнинин Чыгыш чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Боппард
Боппард (Boppard) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан Шаар. Рейн-Хунсрүк районуна кирет.
Калкы - 15 745 киши(2013-ж.). . Аянты - 75,13 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 40 501. Мэр — Вальтер Берш.
Шаар административдик курамы боюнча 10 шаардык районго бөлүнөт.
Мөмө багын коргоочу тилке
Мөмө багын коргоочу тилке - мөмө-жемиш багынын айланасына катарлата тигилүүчу дарак, токой. Ал мөмө багын шамалдан тосот.
Мохач салгылашы
Мохач салгылашы – түрк султаны Сулейман I Кануни менен венгр королу Лайош IIнин аскерлеринин ортосунда болгон салгылашуу. Мохач салгылашы 1526-жылы 29-августта Мохач шаарынын (Венгрия) жанында Дунайдын оң жээгинде болгон. Cалгылашууда Лайош IIнин аскерлери жеңилип, өзү артка чегинүү учурунда каза болгон. Түрктөрдүн жеңиши менен Венгр королдугунун көпчүлүк бөлүгү Осмон империясынын бийлигине өтүп, Чехияда Габсбургдардын бийлиги орногон.
Зельтерс (Таунус)
Зельтерс (Таунус) (Selters (Taunus)) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Гиссен административдик округуна карайт. Лимбург-Вайльбург районуна кирет.
Калкы - 8027 киши(2013-ж.). . Аянты - 40,47 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 5 33 014. Муниципалитеттин башчысы — др. Норберт Цабель.
Мрайн он Сэйнт Кроикс (Миннесота)
Мрайн он Сэйнт Кроикс (Миннесота) (Marine on St. Croix) — Миннесота штатынын Вашингтон округуна караган АКШ шаары.
Кум-Дөбө айыл аймагы
Кум-Дөбө айыл аймагы ― Кыргызстандын Кочкор районундагы административдик-аймактык бирдик. Кум-Дөбө, Ак-Жар, Бугучу, Шамшы айылдарынан турат. Административдик борбору ― Кум-Дөбө айылы.
Мөмө багынын сөңгөгүн тазалоо
Бул иш кабык нымдуу кезинде, күзүндө же жазында аткарылат. Эски Мөмө багынын сөңгөгүн тазалоо үчүн темир кыргыч же тарак колдонулат. Сөңгөктүн алдына бойро же таар жайылат. Ага түшкөн кырынды ж. б. булганыч нерселер чогултулуп, өрттөлөт. Тазаланган сөңгөк аки таш менен акталат. Аки таш зыянкечти жок кылып, өсүмдүк күнгө көп ысыбайт.
Мохаммед Реза Пехлеви
Мохаммед Реза Пехлеви (26. 10. 1919, Иран, Тегеран – 27. 6. 1980, Египет, Каир) – Ирандын акыркы шахы (1941–79). 1925–30-жылы Персия кадет корпусунда, кийин Швейцариядагы Institut Le Rosey мектеп-пансионунда, 1936– 38-жылы Тегерандагы офицердик окуу жайында окуган. 1941-жылы англис тилинде жана советтик аскер күчтөрү Иранды оккупациялап, Мохаммед Реза Пехлевинин атасы Реза Пехлеви тактан кетип, сүргүнгө айдалганда, Мохаммед Реза Пехлеви Ирандын шахиншахы деп жарыяланган. Өзүнүн өкмөтү менен бирге Улуу Британия жана СССР менен достук мамиле түзөрүн билдирип, 1942-жылы алар менен союздук келишимге кол койгон. 1943-жылы 9-сентябрда шах өзүнүн жарлыгы менен Германияга согуш жарыялаган. 1953-жылы шах премьер-министр Мосаддыкты кетирип, бийликти толугу менен өз колуна алган. 1955-жылы Ирандын Багдад пактысына (СЕНТО) кошулгандыгы жөнүндөгү мыйзамга кол койгон. Шах Перс булуңундагы монархияларды колдоп турган. Йемендеги жарандык согуштун учурунда (1962–70) монархисттерге, 1973-жылы Оман өлкөсүнө жардам көрсөткөн. СССР менен достук мамиледе болгон. 1956-, 1965жана 1972-жылдары Мохаммед Реза Пехлеви СССРге келип кеткен. 1963-, 1966жана 1972-жылы Иран менен СССРдин ортосунда экономикалыкжана техникалык чөйрөдө кызматташуулар боюнча келишимдер түзүлгөн. 1973-жылы шахтын буйругу менен Иранда авторитардык бир партиялуу режим киргизилген. 1979-жылы Ислам Иран революциясынан (1979) кийин Ирандан куулган.
Grenfell Tower имараттындагы өрт
Grenfell Tower имараттындагы өрт — 2017-жылдын 14-июнунда  болжол менен  00:54тө  Улуу Британиянын, Лондон шаарында, тагыраагы батыш жагындагы 27 кабаттуу үй өрттөнүп кеткен. Анын ичиндеги айрым жашоочулар сыртка чыга албай калышкан, өрт имаратты толугу менен каптап калып, 12 адам каза болгон, жана ошондой эле 64 төн ашык адам ар кандай жаракаттарды алышкан.
Кабелдик телекөрсөтүү
Кабелдик телекөрсөтүү – сүрөттүү жана үндүү сигналды кабель аркылуу тиешелүү булактардан кабыл алгыч аппаратка чейин жеткирүүчү жана керектөөчү спутниктик байланыш системасына кошуу мүмкүнчүлүгүн кеңейтүүчү канал. Коммуналдык антеннанын пайдаланышына жараша кабелдик телекөрсөтүү коллективдик антенналуу телекөрсөтүү деп да аталат. Биринчи жолу АКШнын бир катар шаарларында колдонулган. Азыр Кабелдик телекөрсөтүү дүйнөнүн бирканча мамлекеттеринде, ошондой эле Кыргызстанда (Ала ТВ, «Долон ТВ») иштейт. Кабелдик телекөрсөтүүборбордук антенна аркылуу берилген сигналдарды кабыл алып, күчөтүп, коаксиалдык кабелъ аркылуу үйлөргө бөлүштүрөт. Алгач бул система телекөрсөтүү станциясы жок жана сигналдарды начар кабыл алуучу аймактарда колдонулган. Негизинен көп кабаттуу үйлөрдө жалгыз антеннанын жардамы менен бардык кабыл алгычтарды тейлөөгө болот. Бир кабель 40тан ашык телекөрсөтүү каналдары аркылуу берүүнү камсыз кылат.
Отуз-Адыр каналы
Отуз-Адыр каналы - Ош облусунун, Кара-Суу районунда. Канал Куршап суусунан башталат. 1941-ж. курула баштап (кол менен казылган), 1948–52-ж. суу жыйноочу бөгөт, тоннель, суу бөлүштүргүч, сугат тармактарын куруу иштери жүргүзүлгөн. 1952-ж. Кара-Суу районундагы жаңы уюштурулган совхоздордун пахта талааларына алгачкы ирет суу жеткирилген. Каналдын жалпы узундугу 43,5 км, сексына 13,0 м3 суу өткөрөт. 7 миң га жер сугарылат.
Лола Каримова
Лола Исламовна Каримова-Тилляева  (Lola Islom qizi Karimova-Tellyayeva/Лола Ислом қизи Каримова-Телляева) — өзбек дипломаты. Ислам Каримовдун кызы, Гүлнара Каримованын синдиси. 1978-жылы Ташкенде туулган. Ташкен Мамлекеттик Университетинде психология илимдеринин кандидаты окумуштуулук даражасын алган.
Улуттук Онкология Борбору
Улуттук Онкология Борбору (УОБ) - КРдин Саламаттык сактоо министрлигине караштуу респ-да шишик ооруларын дарылоо, алдын алуу чараларын уюштуруу боюнча илимий изилдөө жана практикалык чара жүргүзүүчү медициналык мекеме. 1959-ж. Фрунзе шаарында Кыргыз ССР Саламаттык сактоо министрлигине караштуу онкология жана радиология ИИИ болуп ачылган. Институтун базасында 1996-ж. УОБ болуп уюшулган. Борбордо оорукана, жаңы аппараттар менен жабдылган лабор-лары, клиникалык, методикалык уюштуруу, лабораториялык-диагностика бөлүмдөрү бар. Клиникалык бөлүмдө шишик ооруларга хирург. химиотерапия, нур менен дарылоо жүргүзүлөт. Илимий бөлүмүндөгү иш-аракеттер Кыргызстанда рак оорусунун таралыш өзгөчөлүгү, аны башталгыч стадиясында аныктоо, ооруп калгандарды айыктыруу жолдорун изилдөө, ошондой эле жаны дарылоо ыкмаларын табууга багытталган. Алгачкы директору А. И. Саенко, кийин С. Иманбаев, Р. Абдылдаев, Н. Касиев ж. б. директор болуп иштеген.
Тайвань
Тайвань, (Кытай Республикасы) ( — Кытайдын аймагына кирген, бирок өз алдынча башкарууга ээ провинция. Кытайдын чыгышында, Тынч океандагы аралда жайгашкан. Борбору – Тайбэй шаары. Аянты – 35 834 чарчы чакырым (Кыргызстандан 5 жарым эсе кичине). Калкынын саны – 23 299 716 (2013-жылга карата). 98 пайызын этникалык кытайлар, 2 пайызын гаошань аборигендери түзөт.
Тарыхы
Бул аралдар тууралуу Кытайдын тарых барактарында 200-жылдардан тарта жазылган. VII кылымдан тарта материк менен аралдын ортосундагы байланыш түптөлүп баштап, XII кылымдан тарта Тайвань расмий түрдө Кытайдын карамагына киргизилет. Анда деңиз аймактарын коргоо максатында кытайлар бул аралга аскер жеткирип, аралдын түпкү жашоочулары – гаошань уруусун тоолуу аймактарга сүрүп салышкан. XVII кылымдан тарта Тайванды басып алуу максатында Япония, Португалия, Испания жана Нидерланды өлкөлөрүнүн аскерлери ар жылдары кол салып турушкан. Жыйынтыгында бул аралга Нидерланды 20 жылдай ээлик кылганы менен, 1683-жылы Цинь империясы кайрадан Тайванды тартып алат. Тынч океанындагы тынч эмес аралды талашуу маселеси 1895-жылы жаралып, 50 жылдай арал Япониянын карамагында да болот. II дүйнөлүк согуштан соң Тайвань Кытайдын карамагына өтөт. 1949-жылы жарандык согушта Коммунисттик партиядан жеңилген Улуттук партиянын ("Гоминьдан") кол башчысы Чан Кайши Тайванда жашынууга мажбур болгон. Аны менен чогуу "Гоминьдан" партиясынын мүчөлөрү, администрация менен парламенти аралга качышкан. Кытайдан качкандардын жалпы саны 2 миллионго чукул болгон. Аралга Чан Кайши жетектеген "Гоминьдан" партиясынын диктатурасы орногон.
Өнүгүү жолу
Ошондой эле америкалык экономист Вольф Ладежинскийдин жардамы менен агрардык реформа жүргөн. 1953-жылы "Талаа – дыйканга" деген ураандын негизинде бийлик ири жер ээлеринен мажбурлоо менен сатып алып, аны дыйкандарга узак мөөнөткө ижарага берген. Түшүмдү дыйкан каалагандай пайдалана алса, жерин саткандар инвесторго айланышкан. "Гоминьдан" партиясынын бийлиги жергиликтүү эл үчүн мүмкүнчүлүк түзүү менен аралдын социалдык-экономикалык абалын көтөрө аларына көзү жеткен. 1965-жылдан тарта эле Тайванга эч кандай субсидия кереги жок болуп калган. Өлкөдөгү экономикалык өсүү 1953-жылдан тарта жылына 8 пайыздан өсүп турган.
Сингапурдун премьер-министри Ли Куан Ю Тайвандын өнүгүшүн минтип эскерет: "1973-жылдан 1990-жылга чейин Тайванга жылына 1-2 жолу каттап турчумун. Бул аралдын кыска аралыкта өнүгүүсү мени бир четинен таң калтырса, бир четинен дем берип турчу. Арзан жумушчулардын эсебинен айыл чарба, текстиль өндүрүшүн, кийим-кече жана спорттук бут кийимдерди чыгаруу менен айырмаланып жатты. Тайванда кымбат баалуу медицина китептерин пираттык негизде басып чыгарып, аны кайра текейден арзан баада сатышчу. Кийинчерээк ушул эле китептер лицензиясы менен, сапаттуу кагаздарда чыгып, башка өлкөлөргө сатылып баштады. Андан соң микросхема, компьютердин тетиктерин жана башка технологиялык продуктыларды чыгарып баштады. Гонконг менен Тайвань ушунчалык бат өнүгүп кете алса, эмне үчүн мындай иш сингапурлуктардын колунан келбейт деп ойлочумун".
Экономиканын өнүгүүсү менен ички саясий абал да турукташып, Тайвань "Азиядагы 4 жолборстун бири" атала баштаган.
Учурдагы Тайвань
Кытай жана япондордун каны аралашкандыктан тайвандыктар иштерман болушат. Батыштын модернизациялык таасири да жөн калган эмес. Тайвань коомчулугунда бай жана орто класстагы элдин айырмасы дээрлик байкалбайт. Себеби тайвандыктардын көпчүлүгү дыйкандар жана жумушчулар. Элдин жашоо деңгээли жогору, ар бир жаранга ылайыкталган ички дүң продукциясынын көлөмү 39 767 доллар, кытайдыкынан 4 эсе жогору.
Тайвань Түштүк-Чыгыш Азияга көптөгөн товар экспорттойт, аралда 6 атомдук станциянын блоктору курулган. Жогорку технологиянын дээрлик көпчүлүк тетиктери чыгарылат жана спорттук яхталарды куруу боюнча дүйнөдө алдыңкы орунда. Ошондой эле спорттук кийим жана шаймандарын чыгаруу боюнча лидерлик сапта. Чийки зат, азык-түлүк жана ар кандай жабдуулар Тайванга импорттолуп, кайра даяр заманбап өнөр жай продукциялары экспорттолуп турат.
Мохоровичич чеги
Мохоровичич чеги – Жердин мантиясы менен анын кыртышын бөлүп турган чек. 1909-жылы хорват сейсмологу А. Мохоровичич (1857–1936) аныктаган, к. Жер.
Манагаз (Татышлин району, Башкыртстан)
Манагаз — Башкыртстандын Татышлин районундагы айыл, Кальмияр айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 41 киши. Почта индекси — 452837, ОКАТО коду — 80250830003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Чартэр Оак (Айова)
Чартэр Оак (Айова) (Charter Oak) — Айова штатынын Кроуфорд округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 1.3 км². FIPS коду — 19-12900.
Гранада (Колорадо)
Гранада (Колорадо) (Granada) — Колорадо штатынын Проуерс (Prowers) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 640 киши. Болжолдуу аянты - 1.9 км². FIPS коду — 08-31550.
Буттштедт
Буттштедт (Buttstädt) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Зөмерда районуна кирет.
Калкы - 2511 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 18,31 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 68 006. Муниципалитеттин башчысы — Йенс Крумсдорф.
Хоксхайд
Калкы - 251 киши(2013-ж.). . Аянты - 15,39 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 31 056. Муниципалитеттин башчысы — Эрхард Вольф.
Виснэр (Небраска)
Виснэр (Небраска) (Wisner) — Небраска штатынын Cuming округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1270 киши. Болжолдуу аянты - 2.7 км². FIPS коду — 31-53450.
Диссен-ам-Тойтобургер-Вальд
Диссен-ам-Тойтобургер-Вальд (Dissen am Teutoburger Wald) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан Шаар. Оснабрюк районуна кирет.
Калкы - 9271 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 31,9 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 59 015. Мэр — Евгений Герлиц.
Сары-Булак айыл аймагы
Кыргызстандагы административдик-аймактык бирдиктер:
Сары-Булак айыл аймагы ― Жайыл районундагы административдик-аймактык бирдик;