cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Щёлочь металлдар
Щёлочь металлдар -  элементтердин мезгилдик системасынын I тобунун негизги топчосун түзгөн химиялык элементтер: литий (ат. н. 3) Li, натрий (11) Na, калий (19) К,рубидий (37) Rb, цезий (55) Cs, франций (87) Fr. Бул металлдардын суу оксиддери күчтүү (негиз) щелочь болгондуктан Щёлочь металлдар  деп аталат. Алардын окистенүү даражасы +1. Күмүшкө окшогон боз түстөгү, жумшак, тыгызд. төмөн, салыштырмалуу төмөнкү температурада эриген жана кайнаган, жеңил металлдар. Хим. жактан активдүү. Активдүүлүгү литийден францийди көздөй жогорулайт. Щёлочь металлдар күчтүү калыбына келтиргичтер. Н20, 02, галогендер менен өтө тез, ал эми Н2, S, Р, N2 менен ысытканда, NH3 менен баскычтуу химиялык реакцияга киришет. К-тадан Н2 оңой сүрүп чыгарышат. Щёлочь металлдар сымапта жакшы эрип амальгамаларды пайда кылат. Li химиялык касиеттери Ка ге караганда магнийге жакыныраак. Щёлочь металлдар  02 жана Н20нун буусу жок керосинде же майлуу суюктуктарда сакталат. Электролиз жана термиялык ыкма менен 700-1200°Сде вакуумда калыбына келтирүү жолу менен алынат. Щёлочь металлдар техникада, органикалык боёкторду, самынды, тетраэтил-коргошунду, жеңил куймаларды алууда, катализатор катары, фотоэлементтерди жасоодо колдонулат.
Россау (Альтмарк)
Россау (Альтмарк) (Rossau (Altmark)) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Штендаль районуна кирет.
Калкы - 429 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 17,90 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 90 440. Муниципалитеттин башчысы — Бернд Дронг.
Кунакул (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Кунакул — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Кенгер-Менеуз айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 535 киши. Почта индекси — 452048, ОКАТО коду — 80212831006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
American Broadcasting Company
American Broadcasting Company (ABC) — The Walt Disney Companyдин туунду компаниясы болгон Walt Disney Television компаниясына таандык америкалык акысыз телекөрсөтүү тармагы. Баш кеңсеси АКШнын Бербанк, Калифорния жана Нью-Йорк шаарында жайгашкан.
Клайннойхаузен
Клайннойхаузен (Kleinneuhausen) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Зөммерда районуна кирет.
Калкы - 425 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 8,46 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 68 033. Муниципалитеттин башчысы — Дитмар Көлер.
Пеллио (Пельо) Поль
Пеллио (Пельо) Поль (французча Pelliot Paul; 28. 5. 1878, Франция, Париж – 26. 10. 1945, ошол эле жер] - чыгыш таануучу. Француз коллежинин (Коллеж де Франс) профессору (1911), Кытай тарыхына арналган журналдын («Toung рао») редактору (1920-жылдан), Көркөм чыгарманы баалоо жана жазуу академиясынын мүчөсү (1921), СССР Илимдер Академиясынын чет элдик корреспондент мүчөсү (1922), Азия коомунун президенти (1935- жылдан), немецтик оккупанттарга каршы Каршылык көрсөтуу кыймылынын катышуучусу (1940-44). Чыгыш Түркстанды изилдөө үчүн жиберилген французча экспедицияны жетектеп, 1906-ж. июнь айынын аягында Анжиян шаарына, андан Ош - Алайга келип, Курманжан даткага жолуккан. Пеллио Чыгыш Түркстанда тарыхый, археологиялык, лингвистикалык изилдөөлөрдү жүргүзүп, 30 миңден ашык китеп ж. б. көркөм буюмдарды жыйнаган. Китептерди Франдия улуттук китепканасына, калгандарын (икона, живопись, статуя ж. б.) Луврга тапшырган. Борбордук Азиядагы элдердин, анын ичиндекыргыздардын, ошондой эле моңголдордун тилин жана маданиятын изилдеген окумуштуулар (Н. Аристов, В. Бартолъд ж. б.) Пеллионун эмгегин пайдаланышкан. Кытай тарыхы, анын ичинде даосизм, буддизм ж. б. диндер боюнча да адис болгон. Эмг.: Pelliot Р. Chretiens d’Asie Centrale et d’ExtrKme-Orient //Toung Pao, 15, 1914.; ошонуку эле. Notes sur le «Turkestan* de M. W. Barthold, — TP, vol. XXVII, 1930.
Няльтей-Яга
Няльтей-Яга — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Нерута дарыясынын оң жээгинен 28 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Щёлочь жер металлдары
Щёлочь жер металлдары -  элементтердин мезгилдик системасынын II тобунун негизги топчосуна кирген элементтер; бериллий (ат. н. 4) Be, магний (12) Mg, кальций (20) Са, стронций (38) Sr, барий (56) Ва, радий (88) Ra. Жаратылышта ар түрдүү минералдар түрүндө кездешет. Булардын кычкылдары -  «жер» (алхимиктер аташкан), суу эритмелеринде негиздик реакцияга ээ болгондуктан, Щ. ж. м. деп аталган. Mg, Са, Sr, Ва, Ra полиизотоптуу элементтер. Бардыгы күмүш түспөл, боз, ийилчээк, чоюлчаак, тыгызд. төмөн металлдар. Окистенүү даражасы +2. Be ден башкасы дээрлик металлдык касиеттерди көрсөтүшөт. Металлдык касиеттери Mg ден Ra-ди көздөй жогорулайт. Алар абада 02, Н20, F2 менен, 300-400°С Н2 жана галогендер менен аракеттенишет. Be кычкылтек менен 500°Сде реакцияга кирет. Элементтер суюлтулган к-таларда, суюк аммиакта, Be щелочтордо да жакшы эришет. Электролиз, алюжинотермия, металлотермия ыкмалары менен алынат. Be легирлөөчү элемент катары, рентген түтүкчөлөрүнүн айнектерин даярдоодо, нейтронду чыгарып туруучу аппараттарды жасоодо, Mg жеңил куймаларды алууда, пиротехникада, сүрөт тартууда, Са оксиддерди калыбына келтирүү үчүн колдонулат.
Румб
Румб (англисче rhumb – чыгуу; грекче rhombos – чимирик, айланып жүрүүчү кыймыл) – дүйнө жактарына салыштырмалуу көзгө көрүнгөн горизонттогу чекитти көздөй кеткен багыт же ошондой эки багыттын ортосундагы бурч. Румб негизинен навигацияда колдонулат. Анда горизонт айланасы адатта 32ге (деңиз навигациясында) жана 16га (метеорологияда) бөлүнөт. Геодезияда Румб меридиандардын ортосундагы бурч менен белгилүү багыттын ортосунан эки жакты көздөй 0°тан 90°ка чейин эсептелет. Түндүк, чыгыш, батыш, түштүк багыттары башкы Румб деп аталып, дүйнө бөлүктөрүнүн башкы тамгалары менен белгиленет.
Исмаил уулу Матиш атындагы орто мектеби
Исмаил уулу Матиш атындагы орто мектеби - Айгыр-Жал айылында жайгашкан. Чаткал райондук билим берүү бөлүмүнө карайт.
Мектепти 1963-68-жылдары Н.Исабеков, 1968-69-жылдары Ы.Аширбеков, 1969-73-жылдары Э.Исаков, 19732-жылдары С.Нурдинов, 1982-85-жылдары У.Абдыкулова, 1985-89-жылдары С.Нурдинов, 1989 - 94-жылдары Ж.Арыкбаев, 1994-95-жылдары К.Баймырзаев, 1995-99-жылдары С.Курманбаева, 1999-2001-жылдары С.Стамбеков, 2001-03-жылдары Б.Субанов, 2003-07-жылдары С.Курманбаева, 2007-12-жылдары Б.Исабеков, 2012-жылдан А.Стамбеков жетектеп келет.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Ордер
Ордер (нем. Order,  фр . ordre  – тартип, ирээт) – 1) буйрук, көрсөтмө, тескеме камтылган (м.: үй тинтүү О. ж. б.) ырасмий документ; 2) анда көрсөтүлгөн жаранга (жактардын тобуна) туракжайды жалдоо келишимин түзүү жана ага кирүү укугу берилгенин компетенттүү органдын чечимин бышыктоосу жөнүндө жана күбөлөөчү документ. Жатаканадан чыгаруу О-инен башка О. аткаруу бийлик органы тарабынан берилет; 3) акча каражаттары жана материалдык баалуулуктар менен аткарымдарды жүргүзүүгө берилүүчү документ; 4) анын ээсине токойду пайдалануу (карагай даярдоо жана ташып кетүү иштеринин айрым түрлөрүнө, токой ресурс калдыктарын даярдоого) укугун берүүчү токой кыркуу билети; 5) КР мыйзамдарына ылайык берилген юридикалык иш менен алектенген адвокаттын ыйгарым укуктарын бышыктоочу документ.
Тэкюмсех (Небраска)
Тэкюмсех (Небраска) (Tecumseh) — Небраска штатынын Johnson округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1716 киши. Болжолдуу аянты - 3.8 км². FIPS коду — 31-48480.
Беулах
Калкы - 363 киши. Болжолдуу аянты - 1.2 км². FIPS коду — 26-08100.
Ордердик индоссамент
Ордердик индоссамент – буйругу боюнча вексель төлөнүүгө жаткан белгилүү адам (индоссат) көрсөтүлгөн индоссамент.
Вудвилл (Мэн)
Вудвилл (Мэн) (Woodville) — Мэн штатынын Пенобскот округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 286 киши. Болжолдуу аянты - 111.2 км². FIPS коду — 23-87390.
Армян каршылыгы
Армян каршылыгы — биринчи дүйнөлүк согуш учурунда Осмон империясынын күчтөрүнө каршы туруу жана армяндардын геноцидин жумшартуу боюнча аскердик, саясий жана гуманитардык аракеттерди камтыган. Биринчи дүйнөлүк согуштун башында Осмон империясы армян маданиятын жок кылуу жана армяндардын жашоосун жок кылуу аракеттерин баштаган. Натыйжада Осмон империясынын гомогенизациясы жана Осмон империясындагы армяндардын 90% жок кылынган.
Бул аракеттерге армяндардын гуманитардык тармактарды түзүү аркылуу абалды жеңилдетүү аракети каршы болду. Булар тамак-аш жана жашынуучу жай сыяктуу негизги муктаждыктар үчүн камсыздалган. Депортацияга каршы турууга аракет кылган бир нече куралдуу көтөрүлүштөр, атап айтканда, Ванды коргоо (1915), Муса Даг жана Урфада каршылык согуштар болгон. Анткен менен 200 000 армянды өлүмдөн сактап калган гуманитардык тармакка салыштырмалуу зордук-зомбулук менен каршылык көрсөтүү сейрек кездешкен жана көп учурда эффективдүү эмес болчу. Жергиликтүү каршылык көрсөтүү кыймылдары өзгөчө трансулуттук жардам тармагы, атап айтканда ABCFM, АКШнын Арменияга жардам берүү комитети жана миссионерлер тарабынан колдоого алынган.
Геноцидге каршы согуштук каршылык көрсөтүү
Армян калкынын көпчүлүгү геноцидге каршы аскердик каршылык көрсөтүүгө нааразы болуп, анын ордуна берилгендик менен аман калууга үмүттөнүшкөн. Армян коомчулугунун маанилүү адамдары чиркөө катары козголоңчул аракеттерди жумшартып, анын ордуна сабырдуулукка басым жасашкан. Кээ бир учурларда аскердик каршылык ийгиликтүү болду:
Башка каршылык көрсөтүү кыймылдары талкаланып, бүтүндөй айыл-шаарларды жок кылуу таасирин тийгизди.
Ийгиликсиз каршылыктар:
Осмон аскерлерине каршы муруңку аскердик каршылык
Армяндардын Осмон империясынын күчтөрүнө каршы муруңку аскердик каршылыктары, атап айтканда:
Армения Каршы Күчтөрү
Армян каршылык көрсөтүү күчтөрү (АККК же АКК) 1890-жылы Армян федайи деп аталган армян ыктыярчыларынын жана армян улуттук боштондук кыймылынын мүчөлөрүнүн ичинен түзүлгөн. Маанилүү мүчөлөр Себастиялык Мурад жана Карекин Пастермаджиан болгон. Алардын негизги максаты Осмон күчтөрүнө каршылык көрсөтүү жана армян улутунун коргоочусу болуу болгон. АККК дүйнөлүк согуш учурунда Кавказ фронтунда чоң мааниге ээ болуп, орус армиясына кошулган. Алардын катышуусу 1916-жылдын январында Осмон армиясынын жеңилишине салым кошкон. Кавказда Россия менен согушуп жаткан негизги легиондор Армян ыктыярдуу легиондору болгон, алар Армян Улуттук бюросу (АНБ) тарабынан жана ал аркылуу кыйыр түрдө АРФ аркылуу ANBде үстөмдүк кылган. Согушкерлердин саны болжол менен 5000ге жеткен.
Вестербург
Вестербург (Westerburg) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан Шаар. Вестервальд районуна кирет.
Калкы - 5488 киши(2013-ж.). . Аянты - 18,48 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 43 308. Мэр — Ральф Зеекац.
Шаар административдик курамы боюнча 3 шаардык районго бөлүнөт.
Исаков Эргеш
Исаков Эргеш (6.3.1935, Айгыр-Жал айылы - 1.4.1995, ошол эле жер) - коомдук ишмер, эл агартуунун отличниги.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Ордердик коносамент
Ордердик коносамент – жөнөтүүчүнүн же алуучунун буйругу боюнча түзүлгөн коносамент. О. к. боюнча жүк жүктү жөнөтүүчүнүн (алуучунун), же болбосо банктын буйругу боюнча берилет. Эгер О. к-те «алуучунун буйругу» көрсөтүлбөсө, анда «жөнөтүүчүнүн буйругу» боюнча түзүлгөн болуп эсептелет.
Түргөн (айыл)
Түргөн — Кыргызстандын Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районундагы айыл. Ак-Булуң айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 31 киши (2021-жылы).
Хотскисс (Колорадо)
Хотскисс (Колорадо) (Hotchkiss) — Колорадо штатынын Дэльта округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 968 киши. Болжолдуу аянты - 1.7 км². FIPS коду — 08-37545.
Армян федайи
Федайи (бат. Ֆէտայի  Fedayi, чыг. Ֆիդայի; Фидайи), армян тартипсиз бөлүктөрү же армян милициясы деп да белгилүү, армяндардын массалык өлтүрүлүшүнө жана армян кыштактарынын кылмышкерлер, күрттөр тарабынан каракталышына реакция кылып, өз ыктыяры менен өзүн-өзү коргоо бөлүктөрүн жана тартипсиз куралдуу топторду түзүү үчүн үй-бүлөсүн таштап кеткен армян жарандары болгон. 19-кылымдын аягы жана 20-кылымдын башында Осмон султаны Абдул Хамид IIнин тушунда бандалар, түрк аскерлери жана Хамидиялык гвардиялар Хамид кыргындары деп аталган. Алардын түпкү максаты ар дайым армян автономиясына (арменакандар же көз карандысыздыкка (дашнактар, хунчактар) ээ болуу болгон.
Норденхам
Норденхам (Nordenham) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан Шаар. Везермарш районуна кирет.
Калкы - 26 826 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 87,2 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 61 007. Мэр — Ханс Франкзен.
Шаар административдик курамы боюнча 35 шаардык районго бөлүнөт.
Истхэм (Массачусетс)
Истхэм (Массачусетс) (Eastham) — Массачусетс штатынын Барнстэйбл округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 5 453 киши. Болжолдуу аянты - 70.6 км². FIPS коду — 25-19295.
Сэйнт Джозэф (Миннесота)
Сэйнт Джозэф (Миннесота) (St. Joseph) — Миннесота штатынын Stearns округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6534 киши. Болжолдуу аянты - 4.8 км². FIPS коду — 27-57130.
Пелопоннес
Пелопоннес – Грекиянын түштүгүндөгү жарым арал, Балкан жарым аралынын негизги бөлүгү менен Коринф мойногу аркылуу туташат. Аянты 21,5 миң км2. Жээктери булуң-буйткалуу. Тоолор (эң бийик жери 2404 м, Айос-Илиас чокусу) басымдуу. Пелопоннестин орто бөлүгүндө карст рельефтүү Аркада бөксө тоосу жайгашкан. Жер ортолук деңиздик бадалдар (маквис, фригана), токойлор өсөт. Пелопоннес – ошондой эле тарыхый-географиялык аймак. Анда антика доорунун архитектурасы сакталган. Патры, Коринф, Спарта шаары, Олимпия, Микены шаарынын урандылары бар.
Качканак тукуму
Качканак тукуму — саяк тобундагы каба уруусунан тараган урук, XVIII-XIX кылымдар бою Кетмен-Төбө өрөөнүн башкарган клан.
Келип чыгышы
Бул топтун тарыхы саяк уруусунан XVII кылымда жашаган Сакай уулу Качканак бий менен жедигер уруусунан чыккан Зуура экөөнүн үйлөнүүсүнөн башталат. Уламыштарда Качканак бийге караганда, Зуура энеге көбүрөөк көңүл бурулгандыгы кызыгуу туудурат. Айтууларга караганда, кыз кезинде Зуура бир түш көрүп, түшүн жорутканда, болочокто төрт баатыр төрөй тургандыгы болжолдонот. Бир күнү Сакай уулу Качканак бий өзүнүн Молдо (Сокучу) деген тун уулу үчүн Зуурага жуучу түшүп келет. Бирок, Зуура ошондо Качканак бийдин өзүнө гана турмушка чыгууну каалаганын ачык айтып, натыйжада экөө үйлөнүшкөн. Ошентип, Качканакка экинчи болуп тийген Зуура кийинд Асан, Арзымат, Көкүмбай жана Жорукту деген төрт уулду төрөгөн. Эл арасында Зуура эненин өз уулдары жөнүндө айткан төмөнкүдөй сөздөрү сакталып келет: Асанды ашка туудум,
Арзыматты башка туудум.
Көкүмбайды доого туудум,
Жоруктуну жоого туудум. Бул саптарда төрт баатырга психологиялык мүнөздөмө берилип, аларга бата айтылгандай сыяктуу. Чынында эле, Асан байлыкка, Арзымат бийликке жетсе, Көкүмбай калыс бий, ал эми Жорукту баатыр болгон.
XVIII кылым
Жуңгарлар тарабынан түштүккө сүрүлгөн кыргыздар кайра Кетмен-Төбө өрөөнүнө топтолушуп,18-кылымдын орто ченинде ата-журт үчүн согуш башташкан. Согуштан кийин ар кайсы уруулар ата-бабаларына тиешелүү өрөөндөрдү издешип, кээ бирлери жаңы конуштарга ээ болушкан. Ошондо каба-саяк уруусунун Актериден тарагандары Тогуз-Торого, Алагөз менен Шыкмаматтан тарагандары Ысык-Көлгө жана башка жерлерге чейин жетишип, ал эми качканак, кутунай, бегет ж.б. уруктары илгерки Кетмен-Төбөгө, азыркы Токтогул аймагына жайланышкан.
Качканак менен Зууранын уулу Арзымат ошондо кетментөбөлүктөрдүн башын бириктирген жана ошол себептен качканак тукуму бул өрөөндө башкаруучу үй-бүлө катары тааныла баштаган. Арзымат бий кыргыз мамлектинин тагдырына кайдыгер карабаган инсандардан болгон. Тарыхта 1760-жылы кокондук Ирдана бий Ош шаарын каратып алганда, аны менен согушкан адыгине уруусунан Ажы бийге жардамга баруу үчүн аркалыктардан Арзымат бий жалпы кыргыз элин биригүүгө үндөгөн, бирок Цин империясы тоскоол болгон.
Качканак менен Зуура эненин небереси, башкача айтканда Арзыматтын уулу Садыр баатыр жаштайынан жуңгарларга каршы согуштарга катышып, Эр Солтонойдон таалим алып, көптөгөн эрдиктерди көрсөткөн. Арзымат бийдин Садыр, Сейит жана Бекболот деген үч уулу болгон. Садыр баатыр атасынан Кетмен-Төбөдөгү бийликти мурастап калып, кийин кыргыз-казак чегарасындагы кагылышууларга да катыша баштаган. Ал кыргыз аскерлеринин кол башчысы катары Эр Садыр аталып, 1774-жылдагы "Жайыл кыргынынан" кийин чыгыш кыргыздарын башкарууну өзү колго алган. Эр Садыр биринчи иретте өзүн "хан" деп жарыялап, мамлекеттеги чачыранды бийликти борборлоштурууну каалаган жана Таласка "Садыр-Коргон" деген борбордук чепти курдура баштаган. Ошол эле убакта Хан Садыр экинчи жагынан Абылай ханга каршы согуш жүргүзүп турган. Бирок, анын бийлиги Талас, Кетмен-Төбө, Тогуз-Торого чейин гана тарап, калган аймактардын бийлерин өзүнө тартууга, алардан колдоого алууга жетишпей калгандай. Анткени, 1779-жылдагы салгылашта Хан Садыр өзүнүн Доскул деген уулу менен кошо туткунга түшүп, Аблай хандын буйругу боюнча өлтүрүлгөн. Хан Садырдын Солотонкелди, Малай, Бердикожо, Доскул деген уулдары болгондугу айтылат.
1785-жылы Атаке бийдин тушунда Кетмен-Төбө өрөөнүн Арзымат уулу Сейит баатыр башкарып тургандыгы маалым.
XIX кылым
Сейит бийден кийин Көкүмбайдын уулу Кыдырсейит «Бокбасар бий» деген аты менен таанылып, кетменбөлүктөрдү башкара баштаган. Жазуучу Аман Карымшаковдун санжырачы Кадыр Молдомусаевдин изилдөөсүнө таянуу менен берген кабарларына караганда, кетментөбөлүк Жаңгарач деген баатыр, аксылык Сатыкей баатыр жана башкалар ушул Бокбасар бий менен үзөңгүлөш, замандаш болушуп, кокондуктарга каршы күрөшүшкөн.
19-кылымдын башында Бокбасар бий ак-талаалык чоро-саяк уруусу менен жакын мамиледе болгондугун нарындык санжырачылар да айтышат. Кытай жазма булактарында болсо, ал 1825-32-жылдары Тайлак баатырдын саясатын колдоп-коштоп тургандыктан, Чыгыш Түркстандагы саясий окуяларга да катышкандыгы эскерилет.
Сейит баатырдын Нарбото, Багышбек деген уулдары болгон. Ушул Нарбото бийдин тушунда кетментөбөлүк кыргыздар Кокон хандыгына карашкан. Кокон хандыгынын тушунда деле кыргыз бийлери датка же манап катары өз өрөөнүндө өз алдынча бийлик жүргүзө беришкен. Нарботодон Ырыскулбек, Карагул, Түлөгул, Батырбек, Бектен деген уулдар чыгышкан. Ырыскулбек манаптын тушунда болсо, 1865-жылы башка кыргыз уруулары менен бирге кетмен-төбөлүк саяктар да Орусия империясынын бийлигин таанышкан. Орустар башкарган тушта да кыргыздардын автономдуулугу сакталып, бирок болуштуктарга шайлоо системасы киргизилген болчу. Ошондуктан, Ырыскулбектин уулдары: Актан, Дыйканбай, Атакан, Миңбай, Бактиярлар 20-кылымга чейин болуш катары башчылыкка шайланып турушкан. Ушул Ырыскулбектин уулдарынын Токтогул акын тарабынан «беш каман» деген атакка конушу тарыхтын табышмактарынан болуп келүүдө. Акыркы изилдөөлөргө караганда, бай-манаптарды адам катарынан чийдирген коммунисттик идеялогиянын таасириндеги советтик жазуучулар Токтогул айтпаган сөздөрдү айтты кылып жазышкандыгы, "Беш каман" темасын ойдон чыгарышкандыгы аныкталууда. Акыйкатта, Атакандын уулу Керимбай болуш өзүнүн Аалы деген бир тууганы менен Кетмен-Төбөнү басмачылардан коргосо, ошол эле Керимбай болуш менен Токтогул акын жакын мамиледе болгондугу да эл оозунда айтылып жүрөт.
XX кылым
20-кылымдын 20-жылдарында совет бийлиги кыргыз элинин бий тукумунан тараган бай-манаптарына карата саясий куугунтугун уюштурганда, буга Кетмен-Төбө өрөөнүнөн качканак тукуму да урпактары да учураган. Бул уруктан Мааткерим бий сыяктуу жана башка атту-баштуу, таасирлүү адамдары сүргүнгө айдалган. Жазуучу Арслан Койчиев качканактардан сейит тукуму ошол тушта Фергана өрөөнүнө качып жашырынышкандыгын изилдегени бар.
Ордердик чек –
Ордердик чек – белгилүү жактын пайдасына жазылып берилүүчү чек. Индоссамент, б. а. арт жагында жазуу белгиси болсо жаңы ээлик кылуучуга берилүүсү мүмкүн.
Ойрасбург (Швабия)
Ойрасбург (Швабия) (Eurasburg (Schwaben)) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Швабия административдик округуна карайт. Айхах-Фридберг районуна кирет.
Румелия
Румелия (Rumeli) – 14–16-кылымдарда осмон түрктөрү басып алган Балкан өлкөлөрүнүн жалпы аты. 16-кылымдын аягынан 19-кылымга чейин борбору София болгон түрк провинцияларынын (Болгария, Сербия, Герцеговина, Албания, Македония, Эпир, Фессалия) аталышы. Түркиянын Европа бөлүгү (Стамбулдан башка) азыр Румелия деп аталат.
Ротенбург (Заале)
Ротенбург (Заале) (Rothenburg (Saale)) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Заале районуна кирет.
Калкы - 867 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 5,40 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 88 315. Муниципалитеттин башчысы — Вилли Шрайбер.
Жээк (дарт)
Жээк (дарт), желжутма, аэрофагия - жылкынын кекиртме дарты. Кээде уй да ылаңдайт. Мал акырдын кыры, дубал, мамы жана башка нерселерди кемирип, моюнун созуп, өңгөчүн тартып жел жутуп, жел кекирет. Бул өнөкөткө айланса, мал ич көпмө дартына чалдыгат. Дарылоо жакшылыктуу натыйжа бербейт. Муну атайын рацион түзүп, кесек тоютту көп берип, жылкыны таптоо жолу менен айыктырат.
Бюрхау
Бюрхау (Bürchau) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Лёрра районуна кирет.
Калкы - 190 киши(2013-ж.). . Аянты - 6,12 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 3 36 012. Мэр — Херберт Байер.
Дэйтон (Мэн)
Дэйтон (Мэн) (Dayton) — Мэн штатынын Йорк округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1805 киши. Болжолдуу аянты - 47.7 км². FIPS коду — 23-16725.
Катаал мамилелер
"Катаал мамилелер" (Infernal Affairs, Двойная рокировка) - 2002-жылы Эдрү Лау жана Алан Мак тарткан гонкгонгдук криминалдуу триллер. Тасма кылмышкерлердин үчилтигин табып жана аларга сырдуу түрдө кызмат кылган полиция кызматкеринин окуясын баяндайт. Кытайча аталышы "Бүтпөгөн жол" же болбосо адам үзгүлтүксүз азап чеккен буддизмдеги тозок деген маанини билдирет.
Тасмада киножылдыздар Энди Лау, Тони Лүң, Энтони Воң, Эрик Цаң, Келли Чен жана Самми Чең тартылышкан. Ошондой эле, "Катаал мамилелер" тасмасынын өзгөчө мазмуну, окуянын кыска жана ырааттуу баяндалышы чоң алкыштарга ээ болгон.
Тасма 76-"Оскар" сыйлыктарын тапшыруу аземинде Гонк-Конгдун атынан "Чет тилдеги эң мыкты тасма" категориясында тандалган бирок наамга көрсөтүлгөн эмес. Кошмо Штаттарда таратуу иштерине "Miramax Films" студиясы аткарып, 2004-жылы АКШда чектелген гана санда кинотеарларга жайылткан.
"Катаал мамилелер" тасмасын Мартин Сорсес "Бөлүнгөн" деген аталышта 2006-жылы кайра тарткан жана ал "Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты тасма" наамын жеңип жана башка бир нече наамдарга да ээ болгон.
Ордун толтуруу аккредитиви
Ордун толтуруу аккредитиви – 1) сатуучу товарды кайра саткан адам тарабынан артка чакырылбас аккредитивди камсыз кылуу үчүн сатып алуучу сатуучунун пайдасына ачкан аккредитив; 2) банк же башка каржы институту тарабынан башка кредиттин эсебинен ачылган кредит. Чет өлкөлүк товар алып келүүчү көрсөткөн тийешелүү документтердин негизинде товар чыгаруучуга кредит ачылат.
Тэрритаун (Небраска)
Тэрритаун (Небраска) (Terrytown) — Небраска штатынын Scotts Bluff округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 646 киши. Болжолдуу аянты - 1.2 км². FIPS коду — 31-48585.
Ордун толтуруу реституциясы
Ордун толтуруу реституциясы – баскынчы-мамлекеттин материалдык эларалык-укуктук жоопкерчилигинин бир түрү; ал баскынчы-мамлекет тарабынан талоонго учураган же мыйзамсыз ташылып кеткен буюмдардын ошол түрүндө кайтарып берүү жолу аркылуу (же аны өз пайдасына тартып алуу жолу менен) жабыр тарткан мамлекеттин материалдык чыгымынын ордун толтуруу менен белгиленип, жөнөкөй реституция мүмкүн болбогон учурда колдонулат.
«Шырдакбек»
«Шырдакбек» - кыргыз элинин дастаны. Анда калмак баскынчылыгы тушунда кыргыз калкынын жабыр тартышы, Шырдакбектин Бозжоргосу менен аялы жөнүндөгү окуялары баяндалат. Дастанды айтуучулар баш каарман Шырдакбекти 16-кылымдар чамасында өткөн, кыпчак уруусунан чыккан Эшимкандын тукуму деп, Эшимкандан Тейитбек, андан Курманбек, Курманбектен Сейитбек, андан Шырдакбек деп санжыра үлгүсүндө айтышат. «Шырдакбек» эл оозунда ыр түрүндө да, кара сөз түрүндө да айтылат. Турмуш карама-каршылыктарын, жакшы аттын көркүн, жүрүшүн таамай көрсөткөндүктөн дастандын бир топ сүрөттөмөлөрү, асыресе Бозжоргонун шумдуктуу жорголугу, Шырдакбектин аялынын чыккынчылык иштери ылакалка айланып кеткен.
Жээк бекитүүчү курулма
Жээк бекитүүчү курулма - көлмө жээктерин суу толкуну жана агымы, муз басымы жана башка жаратылыш факторлорунун талкалоочу аракеттеринен сактагыч. Жээк бекитүүчү курулма суунун агымы менен өз ара аракеттенишүү түрү боюнча төмөндөгүдөй бөлүнөт: активдүү суу агымынан сайроондорду жана жээктеги шилендилерден сактайт (дарыяларда туурасынан кеткен жөнгө салынуучу тосмолор, агымды багыттагыч калканчтар; деңизде жана көлдө шиленди тосуучу дамбалар, толкун баскычтар) жана пассивдүү суу агымына туруштук бере турган бышык конструкциялар (деңизде толкун тоскуч дубалдар, ири блоктор жана фигуралуу массивдер; дарыяларда таш тосмолор, бетон жана темир-бетон такталар).
Көк-Жайык (Ак-Суу району)
Көк-Жайык — Кыргызстандын Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районундагы айыл. Ак-Чий айыл аймагына кирет.
Исаков Бекмурат
Исаков Бекмурат (1951-ж.т., Ала-Бука району, 1-Май айылы) - билим берүү тармагынын көрүнүктүү ишмери, журналист.
Ош педагогикалык институтун бүткөн (1974). 1974-жылдан КөкТаш, 1975-76-жылдары 1-Май орто мектептеринде, 1977-жылдан В.И.Ленин атындагы мектеп-интернатта мугалим болуп эмгектенип келет. 1997-жылдан “Чаткал оттору”, облустук “Дил” гезиттеринин кабарчысы. Кыргызстан Журналисттер Союзунун мүчөсү (2012), Чаткал районунун мыкты журналисти (2012). Кыргыз Республикасынын билим берүү отличниги.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
(2566) Кыргызстан
(2566) Кыргызстан — V спектралдык класска кирген негизги тилке тобунан астероид. Ал 1979 -жылы 29-мартта советтик астроном Николай Черных тарабынан Кырым обсерваториясында ачылган жана Борбордук Азиянын чыгышындагы Кыргызстан мамлекетинин атынан аталган.
Пелопоннес согушу (б. з. ч. 431–404)
Пелопоннес согушу (б. з. ч. 431–404) – бүт Грекияны, Түштүк Италиядагы жана Сицилиядагы грек шаарларын камтыган грек полистери – Делос союзу менен Пелопоннес союзунун ортосундагы согуштук чыр-чатак. Пелопоннес согушу шарттуу үч мезгилге бөлүнөт: 1) Архидам согушу (431-421); 2) Сицилия согушу (420-413); 3) Декелей же Иония согушу (413-404). Грек-перс согушунан кийин грек полистеринин экономикалык турмушу жакшырып, соода абдан өнүккөн кезде ири соода борборлору – Афины менен Коринф жана Мегаранын ортосунда аттандаштык күчөгөн. Ага Грекияда үстөмдүккө жетишүүгө умтулган Спарта менен Афинынын саясий атаандаштыгы, алардын ортосундагы социалдык карама-каршылык кошумча болгон. Пелопоннес согушунун чыгышына Керкира, Потидея жана Мегарага байланыштуу үч кагылышуу шылтоо болгон. Керкиранын Коринфтен азат болушуна Афины жардам берген. Спарта да союздаштарына жардам берип, Афиныга аткарылбас талаптарды койгон. Ал жоопсуз калган сон, Спарта согуштун жүрүшүндө флот түзө коюп, жөө аскерлери менен Афинынын күчтүү деңиз флотун талкалаган. Архидам согушунда алгач афинылыктардын жолу болгону менен акырында Спарта аскер башчысы Брасил бир катар женишке жетишкен. Ал өлгөн соң (421) 50 жылдык мөөнөткө Никий тынчтыгы түзүлгөн. Бирок ал да согуш себептерин жоё албай, Алкивиад баштаган согушчандар Афинынын колдоосу менен Спартага каршы согуш ачып, анда афинылыктар катуу талкаланган. Кийинки согушта (406) Спартанын флот башчысы Лисандр Афины флотун кургакта да, деңизде да катуу кысымга алып, 404-ж. биротоло талкалаган. Узакка созулган согуштун айынан Грекия начарлап, бийлик Македонияга өткөн.
Исаева Күлүйпа
Исаева Күлүйпа (19.4.1951-ж.т., Айгыр-Жал айылы) - Кыргыз Республикасынын саламаттык сактоонун эмгек сиңирген кызматкери (2005).
Жалал-Абад медициналык окуу жайын бүткөн (1970). 1970-жылдан Чаткал аймактык ооруканасында медайым, 1972-90-жылдары Каныш-Кыя фельдшер акушердик пунктунда акушерка, 1991-жылдан Чаткал райондук жалпы дарыгерлик практикалык борборунун №1 УДТда улуу медайым жана жугуштуу ооруларды алдан ала эмдөө медайымы. Саламаттык сактоонун отличниги (2000).
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Шэньян
Шэньян, мукден - Кытайдын түндүк-чыгышындагы шаар. Ляонин провинциясынын адм. борбору. Хуньхэ д-нын боюнда. Калкы 3,6 млн (2010; агломерациясы менен 6,6 млн). Жолдор тоому. Т. ж. бекети. Эл аралык аэропорту бар. Метрополитен иштейт. Өлкөнүн негизги өнөр жай, финансы борборлорунун бири. Машина куруу (автомобиль, самолёт ж. б.), түстүү металлургия, компьютердик программаларды иштеп чыгуу, химиялык, электроника, тоо-кен, тамак-аш ж. б. өнөр жай ишканалары иштейт. ЖОЖдор (а. и. университеттер), музейлер ж. б. бар. 2-кылымдан белгилүү. 1621-ж. манжурлар басып алып, Мукден аталган. 1625-44-ж. манжур мамлекетинин борбору болгон. Цин династиясы учурунда (1644-1911-ж.) Кытайдын 2-борбору катары саналган. Бутпкул дуйнөлүк мурас тизмесине кирген император ак сарайы (17-18-к.), Нурхаци (Дунлин) жана Абахай (Бэйлин) император күмбөздөру сакталган.
Разаевка (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Разаевка — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Кенгер-Менеуз айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 94 киши. Почта индекси — 452048, ОКАТО коду — 80212831007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ортоктош жоопкерчилик
Ортоктош жоопкерчилик – көп карызкор болгон милдеттенме боюнча жарандык жоопкерчиликтин бир түрү. М.: милдеттенменин предметин бөлүүгө мүмкүн болбогондо, биргелешип зыян келтиргенде келип чыгат. Келишимде бөлөкчө көрсөтүлбөгөн учурлар үчүн да каралган (айталы, кепилдик келишиминде, эгер анда башкача көрсөтүлбөсө карызкор менен кепил болуучу кредитордун алдында ортоктош карызкор катары жооп беришет.). Милдеттенме толук төлөнүп бүтмөйүнчө ортоктош карызкорлор милдеткер бойдон кала беришет.
Клайнобринген
Клайнобринген (Kleinobringen) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Веймар районуна кирет.
Калкы - 288 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 3,11 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 71 039. Муниципалитеттин башчысы — Герхард Шауэрхаммер.
Хупер (Колорадо)
Хупер (Колорадо) (Hooper) — Колорадо штатынын Аламоса округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 123 киши. Болжолдуу аянты - 0.6  км². FIPS коду — 08-37380.
Вестерноэ
Вестерноэ (Westernohe) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Вестервальд районуна кирет.
Калкы - 948 киши(2013-ж.). . Аянты - 7,5 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 43 309. Муниципалитеттин башчысы — Херберт Штеккер.
Жэксонвилл
Жэксонвилл - АКШнын түштүк-чыгышындагы шаар. Флорида жарым аралынын түндүк-чыгышында, Сент-Жонс дарыясы Атлантика океанына куя бериште жайгашкан. Флорида штатында. Калкы 882,1 миң (2007; агломерациясында 1,2 млн). Аянты боюнча(2,3 миң км2; ички 302 км2 акваториясы менен) Америкадагы чоң шаарлардын бири. Ири жолдор тоому. Эл аралык аэропорту бар. Терең деңиз порту (2006-жылы 2,3 млн т жүк ташылган). Крупз терминалы (Багама аралдары жана Ки-Уэст аралы менен байланышат).
18-кылымдын аягында испаниялык Флориданын курамында Кауфорд тургун жайы катары негизделген. 1821-жылы АКШга карап, алгачкы аскер губернатору генерал Э. Жэксондун урматына азыркыдай аталган. 1832-жылдан шаар. Кеме куруу, жыгаччылык, целлюлоза-кагаз, тамак-аш, кара металлургия, металл иштетүү өнөр жай ишканалары иштейт. Университеттер, китепкана, музейлер, зоопарк бар. Жыл сайын музыка, 1984-жылдан кино фестивалдары өткөрүлүп, көргөзмө борборунда айыл чарба ярмаркалары (жыл сайын) болуп турат. Аскер-деңиз флотунун жана деңиз авиациянын базасы. Шаарга жакын «Форт Кэролайн» улуттук мемориалы жайгашкан.
Нордерней
Нордерней (Norderney) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан Кыштак. Аурих районуна кирет.
Калкы - 5816 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 26,3 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 52 020. Кыштак башчысы — Лудвиг Зальфериус.
Кыштак административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Пельву
Пельву (Pelvoux) – Франциядагы корук, Батыш Альп тоолорунда. Аянты 8,7 миң га. 1913-ж. уюшулган. Пельву тоо массивинен (бийиктиги 4102 жге чейин) орун алган. Реликт болуп эсептелген мырза карагайлуу токой, субальп жана альп шалбаасы мүнөздүү. Мөңгүлөр, төрлөр, тепшилер бар. Зоо бөкөнү, альп сууру ж. б. айбанаттар мекендейт.
Шүкүров Жапар Шүкүрович
Шүкүров Жапар Шүкүрович (26.11.1906, азыркы Чүй обл., Ысык-Ата району, Сынташ айылы - 20. 10. 1963, Фрунзе) - тилчи, котормочу, коомдук ишмер, филология илимд. кандидаты (1947). Орто Азия мамлекеттик университетин бүтүрүп (1930), ошол эле университетте ассистент, Орто Азия мамлекеттик пландоо к-тинде илимий кызматкер (1931-34), Кыргызмамбаста башкы редактор, директору (1934-37), Кыргыз тили жана жазуу илимий-изилдөө институтунда илимий кызматкер (1938-40), Кыргыз ССР эл агартуу комиесары (1940-43), СССР ИАнын Кыргыз филиалынын президиумунун төрагасынын биринчи орун басары (1943-50), Кыргыз ССР ИАнын Тил жана адабият институтунун терминология секторунун башчысы (1950-63) болуп эмгектенген. «Орусча-кыргызча сөздүктөрдүн» (1944, 1955, 1957) авторлорунун бири. «Манас» эпосун редакдиялоого, орус алфавитине өтүү иштерине зор салым кошкон. Эмгектери кыргыз тилинин терминологиясына, фразеологиясына жана тарыхына арналган. 1948-49-ж. Молдо Кылычтын чыгармаларынын тилин изилдөөсүнө байланыштуу «улутчул» деп айыпталып, куугунтукка алынган. «Ардак Белгиси», Эмгек Кызыл Туу, Кызыл Жылдыз ордендери менен сыйланган.
Руми Жалаледдин Мохаммед
Руми Жалаледдин Мохаммед (түркчө Mevlânâ Celâleddin Mehmed Rumi; 30. 9. 1207, Хорезм мамлекети, Балх – 17. 12. 1273, Кония султанаты, Кония) – фарси тилдүү акын, суффизм агымынын өкүлү, 13-кылымдагы улуу философ, агартуучу. 1212-жылдан Нишапурада, Багдадда, Дамаскта, Алепподо жашап, медреседен билим алган. 1220-ж. Руми Коньяга келип, ал жерде лирикалык диван жана бир катар суфисттик-философиялык трактаттарды жазган. Кийин суфист, дервиш Шемс Тербиздин шакирти болгон кезде өзүнүн алгачкы бир катар казалдарын анын аты менен жарыялаган. Руминин өмүрүнүн акыркы жылдарында түзгөн суфизмдин негизги жоболорун чечмелеген «Месневи-и манави» поэмасы ага чоң атак алып келген. Руми өзүнүн теориялык жоболорун Чыгыш элдеринин фольклорундагы үгүт-насыяттар менен чагылдыргандыктан, поэма окуучуларга жеңил жеткен. Руми чыгармачылыгында диний көз карашты, сүйүүнү даңктаган. Курандын аяттарын поэзиянын тилине салган ырлары Чыгыш адабиятынын өнүгүшүнө олуттуу таасир тийгизген. 16–19- кылымдардагы Орто Азия элдеринин, анын ичинде кыргыз оозеки адабиятынын өнүгүшүнө да өз үлүшүн кошкон. ЮНЕСКОнун чечими менен 2007-ж. Руминин 800 жылдыгы дүйнөлүк деңгээлде белгиленген. Ал түрк дүйнөсүндө Мевлана («Биздин жол башчы») деген ат менен кенири белгилүү. Ал негиздеген «Дервиштердин ааламды айланткан бийи» Түркияда кеңири белгилүү. Жыл сайын 10–17-декабрда ушундай аталыштагы фестиваль Конья шаарында өтөт.
Биа Лэйк
Биа Лэйк (Bear Lake) — Мичиган штатынын Manistee округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 318 киши. Болжолдуу аянты - 0.9 км². FIPS коду — 26-06460.
Сэйнт Джэймс (Миннесота)
Сэйнт Джэймс (Миннесота) (St. James) — Миннесота штатынын Watonwan округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4605 киши. Болжолдуу аянты - 6.0 км². FIPS коду — 27-57040.
Оскар 2015
<div style="float: right; font-size: smaller; background-color:#FAEB86; padding: 10px; margin-left: 5em; margin-bottom: 1em; width: 269px" align="center"><< 86-чы Сыйлоо аземи 88-чи >>
87-чи «Оскар» сыйлыгын тапшыруу аземи - Дйнөлүк кино жана шоу-бизнес тармагындагы эӊ маанилүү окуя – бул «Оскар» киносыйлыгын тапшыруу салтанаты.2015 жылдын 23-февралында 87-Оскар киносыйлыгын тапшыруу салтанаты болуп өтүп, таланттуулар «Оскардын» статуэткасын алышты.
Номинациялар жана жеңүүчүлөр
«Оскардын» триумфатору мексикалык режиссёр Алехандро Гонсалес болду. Анын «Бёрдмэн» тасмасы «Жылдын мыкты тасмасы», «Мыкты оригиналдуу сценарий», «Мыкты операторлук иш» наамдарына татыса, режиссёр өзү «Мыкты режиссёр» наамын алды. Ал эми «Мыкты актриса» наамын «Баягы Элис» тасмасындагы ролу үчүн Жулианна Мур, «Мыкты актёр» наамын «Стивен Хокингдин ааламы» тасмасында жараткан ролу үчүн Эдди Редмэйн алышты. Орусиялыктар бул жылы да «Оскардан» кур калышты. «Мыкты чет өлкөлүк тасма» наамы польшалыктардын «Ида» тасмасына буюрду.
Исабеков Ниязбек
Исабеков Ниязбек (18.3.1929, Ак-Таш айылы - 22.11.2000, ошол эле жер) - билим берүү тармагынын көрүнүктүү ишмери, эл агартуунун отличниги.
Кыргызстан КП БКнын, Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун, Кыргыз ССР элге билим берүү министирлигинин “Ардак грамотасы” менен сыйланган. И.Кыргыз ССРинин «Эмгек Даңкы» китебине катталган (1985).
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Штайнбах (Таунус)
Штайнбах (Таунус) (Steinbach (Taunus)) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан Шаар. Дармштадт административдик округуна карайт. Жогорку Таунус районуна кирет.
Калкы - 10097 киши(2013-ж.). . Аянты - 4,4 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 4 34 010. Мэр — Штефан Нас.
Уатэрбюри (Небраска)
Уатэрбюри (Небраска) (Waterbury) — Небраска штатынын Dixon округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 89 киши. Болжолдуу аянты - 0.4 км². FIPS коду — 31-51630.
Ван коргоосу
Ван коргосу (Վանի հերոսամարտ) — 1915 - жылы армяндардын кыргынында, Осмон империясынын Ван вилаетинде армян калкын кыруу аракетине каршы Вандын армян калкынын куралдуу каршылыгы.
Бир нече замандаш байкоочулар жана кийинчерээк тарыхчылар Осмон өкмөтү шаардагы армяндардын куралдуу каршылыгын атайылап шыкактады Жана андан кийин бул козголоңду депортация жана кыргынды баштоону актоо үчүн негизги шылтоо катары колдонгон деген тыянакка келишкен. Армяндар бүт империяда. Күбөлөрдүн айтымында, Вандагы армяндардын туруму коргонуу жана кыргынга каршылык көрсөтүү аракети болгон. Өзүн-өзү коргоо аракети армяндардын геноцидди танган адабияттарында көп айтылат; ал геноцидди актоо жана армяндарды куугунтуктоолорду негиздүү деп көрсөтүү үчүн « аскердик зарылдыктын » альфасы жана омегасы болуп калды.
Ойссенхайм
Ойссенхайм (Eußenheim) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Майн-Шпессарт районуна кирет.
Калкы - 3249 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 56,84 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 6 77 127. Муниципалитеттин башчысы — Дитер Шнайдер.
Нярвойяга
Нярвойяга — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ярней-Седеяга дарыясынын оң жээгинен 17 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Шурф
Шурф (нем. Schurf) -
2) археологияда жана топурак таанууда - чакан же сынамык казма.
Билге Тонг Эркин
Билге Тоң Эркин — Кыргыз Каганатын 758 жылы Уйгур каганаты басып алгандан кийин, вассалдуу Кыргыз мамлекетине, коюлган каган.
Тарыхы
758 жылы Уйгур кагандыгы кыргыздарга кол салган себеби кыргыздардын Карлук кагандыгы — Уйгурлардын кастары менен жакшы мамиледе болгондуктан, уйгурлар кыргыздарды басып алып, Кыргыз мамлекети Уйгур кагандыгына вассалдуу болуп, кыргыздардын каганына уйгурлардан Билге Тонг Эркин деген наам берилген, жана кээ бир маалыматтар боюнча кыргыздарды салык төлөттүргөн.
Канвэй (Массачусетс)
Канвэй (Массачусетс) (Conway) — Массачусетс штатынын Франклин округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1 809 киши. Болжолдуу аянты - 98.0 км². FIPS коду — 25-15200.
Ортолук бажы
Ортолук бажы – бажы транзитинин жолжобосу боюнча унаа каражаттары менен контейнерлерди жарым-жартылай кайра түшүрүп-жүктөй турган бажы.
Жээк кызыл оту
Жээк кызыл оту - дан уруктуулар тукумуна кирүүчү көп жылдык чөп. Сабагынын бийиктиги 100-130 см, жалбырактары ичке, 30-45 см узундукта келип, сабагынын түп жагына жайгашкан. Жалбырактары сыртынан көп анча эмес түкчөлөр менен капталган. Тамыры сойлобойт, көпшөк. Жапайы түрү Кыргызстан аймагында кездешпейт. Негизги таралган аймагы Кавказ, КМШ өлкөлөрүнүн, Европанын шалбаалуу талааларынын дөңсөөлөрү. Республикада чөп аралашмасына кошу жана жайыт үчүн колдонуу максатында селекциялык жол менен «Жылдыз» деген сорту чыгарылып, 1989-жылы республиканын тоолуу аймактарына жайыт чөбү катары пайдалануу үчүн эгилген (автору Ш. Т. Токтогожоев). Тоолуу жайыттын сугат жеринде 4 жолу, кайрак жерде 2 жолу мал жайса болот. Жашыл чөбүнүн түшүмү 4 жолу пайдаланууда гектарынан 300-350 цди түзүп, 20-25% протеин кармайт. Мал жайылгандан кийин 20-25 күндө эле кайрадан мал оттоого жарап калат. Тоолуу аймакта эспарцет чөбү менен аралаш себилсе, бир убакта чаап алса болот. Уругу август айынын биринчи он күндүгүндө бышып, гектарына 22,5 ц түзөт, ал эми Чүй өрөөнүндө июнь айынын ортосуна туура келет.
Исабеков Ильяс Ниязбекович
Исабеков Ильяс Ниязбекович (12.9.1962-ж.т., Ак-Таш айылы) - филология илимдеринин кандидаты (2005), доцент (2014).
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Кызыл-Жар (Ак-Суу району)
Кызыл-Жар — Кыргызстандын Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районундагы айыл. Ак-Чий айыл аймагына кирет.
Калкы
Туруктуу отурукташкан калктын саны ― 0 киши (2021-жылы). .
Ротлебероде
Ротлебероде (Rottleberode) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Зангерхаузен районуна кирет.
Калкы - 1574 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 6,99 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 87 360. Муниципалитеттин башчысы — Ральф Реттиг.
Турсунали Рустамов
Турсунали Рустамов (31-январь, 1990) — Кыргызстандык футболчу, " Дордой" клубунун жана Кыргызстан улуттук курамасынын жарым коргоочусу.
Дэблойс (Мэн)
Дэблойс (Мэн) (Deblois) — Мэн штатынын Вашингтон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 49 киши. Болжолдуу аянты - 86.9 км². FIPS коду — 23-16865.
Турсунали Рустамов
Клубдук карьерасы
2009-жылы борбордогу « Шер-Ак-Дан » командасы менен келишим түзүп, анын курамында эки сезон ойногон. Андан кийин башка борбор калаадагы « Алга » жана « Дордой » командаларында ойногон. 2014-жылы Тажикстандын « Худжанд » клубунда 1 сезон ойноп, «Алгага» кайтып келген.
2016-жылы Рустамов Кыргызстандын эки жолку чемпиону " Алай " клубу менен келишим түзгөн.
Улуттук курамадагы карьерасы
Кыргызстанга көчүп келгенден кийин Кыргызстандын жаштар курамасынын машыктыруучуларынан сунуш түшкөн. Рустамов Тажикстандын курама командасынын чакыруусун көптөн бери күтүп жүргөн, бирок келген эмес.
Кыргызстандын олимпиадалык курамасынын курамында 2010-жылы Азия оюндарына катышып, 2 беттеш өткөргөн. Ал 2012-жылы Шериктештик кубогунда Кыргызстандын жаштар курамасында ойноп, 5 гол киргизип, өз командасынын бомбардири болуп, турнирдин бомбардирлеринин арасында үчүнчү орунду ээлеген.
Кыргызстандын курама командасынын оюнчусу катары 2012-жылы 1-июнда Казакстан менен болгон беттеште дебют жасаган. 2013-жылдын 6-сентябрында Белоруссия курама командасы менен болгон жолдоштук беттеште (1:3) биринчи голун киргизген.
Азия Кубогунун 2019 катышуучусу. Ал 3 беттеш өткөрүп, анын баарында экинчи таймда алмаштыруу менен чыгып, 1/8 финалда БАЭ курамасына каршы оюнда гол киргизген (2:3).
Жээнбеков, Жалал-Абад облусу
Жээнбеков, Жалал-Абад облусу - (мурдагы Тельман, Чолок Терек, Кыргызстан) Жалал-Абад облусундагы кыштак. Жалал-Абад шаарынын курамындагы Тайгараев атындагы айыл округуна караштуу. Жалал-Абад шаарынан жана темир жол бекетинен 9 км түндүк-чыгыш тарапта. Калкы 1210 (2007); негизинен дыйкан чарбаларында эмгектенет. Орто мектеп, китепкана, бала бакча, клуб, медпункт бар. Кыштак КР ЖКнын Мыйзам чыгаруу жыйынынын депутаты Сатыбалды Жээнбековдун урматына аталган.
Пемза
Пемза – кычкыл лаванын көөп, бат суушунан пайда болгон көзөнөкчөлүү, быдырлуу, көпшөк жеңил (сууга чөкпөгөн) айнектүү жанар тоо теги. Химиялык курамы (америкалык геолог Р. Дэли боюнча): Si02 68-75%; ТIO2; А1203 11-14; Fe20308-2; FeO 0,5-15; СаО 0,2-2,5; Na20 2,5-5; К20 1,5-3;N20+ 1,5-3. Отко чыдамдуу. Пемзанын көпшөктүгү 80% ке чейин; тыгыздыгы 2000- 2300 кг/м3; катуулугу 5–6,5. Өңү ак, күрөң, сары. 1300–1450°С температурада эрийт. Пемза абразивдүү материал катары, ошондой эле химия өнөр-жайында жана жеңил бетон даярдоодо колдонулат.
Шуру (маржан) аралдары
Шуру (маржан) аралдары -  тропик алкактарындагы океан менен дениздерде коралл рифтеринин үстүндө пайда болгон аралдар. Туташ же үзүк-үзүк шакек түрүндөгү Шуру (маржан) аралдары атом деп аталат; сейрек учурда шуру акиташтарынан (атоллдун же башка шуру курулуштарынын көтөрүлүшүнөн) түзүлөт. Шуру (маржан) аралдарынын көпчүлүгү тынч океанда жайгашкан.
Жээнчороева Розалия Жаманкуловна
Жээнчороева Розалия Жаманкуловна - (30. 5. 1935-жылы туулган, Россия, Оренбург облусу, Бугуруслан шаары) геолог, геологиялык-минералогия илимдеринин доктору (1990), профессор (2000), КР УИАнын корреспондент мүчөсү (1993), академиги (2010). Москва түстүү жана алтын институтун (1957) бүткөн. Куттуу-Сай геологиялык чалгындоо партиясында, КР УИАнын Геология институтунда улук илимий кызматкер, 1976-жылдан лаборатория башчысы болуп иштеген. 100дөн ашык илимий эмгектин, анын ичинен 2 монографиянын автору. Илимий ишинин негизги багыты петрология жана кен байлыктарды изилдөө. КРдин илимге эмгек сиңирген ишмери (1993). Эмгектери: Скарны и оледенение Гавасая. Ф., 1973; Золоторудное месторожденпе Макмал и модель его формирования //Геология рудных месторождений. М., 1999.
Орунбастыруу
Орунбастыруу – эмгек укугунда кызматкерди анын макулдугусуз эле, жүйөлүү себептер менен (ооруу, окуу ж. б.) жумушка чыкпай, бирок кызмат орду сакталып турган адамдын милдетин аткаруу үчүн бир жылдын ичинде бир айдан ашык эмес убакытка башка жумушка убактылуу которуу.