cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Катар
Борбор шаары Доха
Доха шаарындагы аэропортко келип түшкөндө эле бул мамлекетте көп жумуштарды чет элдиктер жасаарын түшүнүүгө болот. Аэропортто паспорт көзөмөлүндө отурганы да, сатуучусу да, пол жууганы да,Аэропорт алдында Тойота Камри унаасын айдаган таксисттери да чет элдиктер. Бул жакка дүйнөнүн бардык жагынан келип иштешет. Эӊ көп мигрант жиберген өлкөлөр Пакистан, Индия, Филиппин, Непал. Ошондой эле Европадан, Америкадан атайын чакырылган жогорку билимдүү адистер катарлыктардын керегине жарап келет. Катарды «бренд» катары таанытууда, шаарларды заманбап стилде куруп чыгууда чет элдик долбоорчулардын, инженерлердин жана күрөк кармаган кара жумушчулардын эмгеги чоӊ. Жерге жана байлыкка ээ арабдар болсо селдесин оронуп, теспесин кармап алып үстүртөн текшерүү менен гана алек. Алар мээни жана акчасын иштетип, чет элдиктердин колу менен чоӊ жумуш аткарышат.
Таӊ калтырганы Доха шаарында эл ташыган метронун, автобустун жокжоктугу. Андыктан туристтер аэропорттон түшкөн соӊ такси кызматын пайдаланууга туура келет. 1 долларга 3-4 литр бензин куюп алганга мүмкүн болгон өлкөдө такси кызматы арзан эмес. Таксист 25 риал сураса, демек, соодалашып 15-20 риал менен керектүү жерге жетүүгө мүмкүн. Ал эми соодалашуунун эӊ жогорку чегин базарда көрүүгө болот. Туристтерге бааны асмандатып, 20 риал турган буюмду 40 риалга сата алышат. Жемин жедирбөөгө аракет кылган туристтер, албетте, аларга жага бербейт. Кызыгы, базарда кайыр сурагандарды көрө албайсыӊ. Бирок ырдап, жанына бош идиш коюп койгондор жолугуп турат.
Кечки Доха өтө кооз көрүнөт. Кечке жуук сууну жээктеп чуркагандарды, балдарын ойнотконго чыккан үй-бүлөлөрдү, сейилдеген жаштарды көрүүгө болот. Араб улутундагылар дароо байкалат, алардын эркектери да, аялдары да толук бойдон жамынып жүрүшөт. Суу жээгиндеги аллеяда уюлдук телефонду кубаттай турган жайлар, машыга турган жайлар жана отургучтар жайгашкан. Шаар ичинде күндүзү да, түнкүсүн да жалгыз жүрүү кооптуу эмес. Себеби мыйзам катуу иштеген өлкөдө камерасы жок эле жарандардын коопсуздугу сакталат.
Өнүгүү жолу
Арабия жарым аралынын түндүк-чыгышындагы Катар жарым аралында жайгашкан бул өлкө түштүгүнөн Сауд Арабиясы менен чектешет. Нефть иштеткенге чейин бермет чогулткан жарды мамлекет менен азыркы Катардын айырмасы чоӊ. Учурда бул мамлекет табигый газдын запасы боюнча дүйнөдө 3-орунду ээлейт. Табигый газ менен нефть экспорттоодо да алдыӊкы мамлекеттердин катарында турат. Өлкөнү башкарып, өнүгүү жолуна салгандар кезинде Европанын беделдүү жогорку окуу жайларын бүткөн муундун өкүлдөрү. Алар элди эгемендүүлүгүнө 50 жыл толо электе таанылгыс кылып өзгөрттү. Эми эгемендүүлүгүнө 100 жыл толсо жери таанылгыс болуп өзгөрчүдөй. Себеби катарлыктар башка араб өлкөлөрүндөй эле көк тиреген мунараларды тургузууга өтүштү.
Спорт
Катар мамлекетинде көп сандагы стадиондор курулуп, оӊдолуп жатат. Эл аралык футбол федерациясынын талабы боюнча катарлыктар 7 шаарда 12 стадионду даярдап, эл аралык стандартка тууралашы керек. Мунун шылтоосу менен Катар шаарларды байланыштырган унаа жолдорун куруп, шаарлардын ичинде коомдук транспорт жүрүп калат.
Негизи эле Катар акырындык менен спорттук өлкөгө айланууну максат кылат. Бул жакта теннис, бокс, крикет сыяктуу спорт түрлөрүнөн ири мелдештер уюштурулат. Мамлекет Олимпиада оюндарына 1984-жылдан бери катышып келет жана бүгүнкү күндө эсебинде 4 коло медаль бар. 12 кабат келген Олимпиада комитетинин имаратында кызматкерлер көбөйүп, кийинки оюндарда алтын менен күмүш медалдарды алуу аракети жүрүп жатат.
Кенжебай Ахматов
Ахматов Кенжебай - (15. 8. 1932, Ысык-Көл облусу, Жети-Өгүз району, Чырак айылы - 1995, Бишкек), ботаник, биология илимдеринин доктору (1980). КМУну (1954), Кыргызстан ССР УИАнын асппрантурасын (1957) бүтүргөн. 1971-жылдан Кыргыз ССР ИАнын Ботаника багынын директорунун орун басары, 1975-жылдан директору, 1984-жылдан лабораториянын башчысы болуп иштеген. Ал дарак өсүмдүктөрүнүн экологиясын жана өсүмдүк физиологиясын изилдеген. 60тан ашуун илимий эмгектин, анын ичинен 3 монографиянын, 5 методикалык көрсөтмөнүн автору. Илимий эмгектери: Адаптацпя древесных растений к засухе. Ф., 1978; Зимостойкость деревьев и кустарников интродуцированных в поясе еловых лесов Терской Ала-Тоо. Ф., 1960; Методы определения зимостойкости древесных растений. Ф., 1968; Кыргызстандын токойлоруна саякат. Ф., 1978; Устойчивость цветочно-декоративных растений в высокогорных условиях Кыргызской Республики. Б., 1995.
Келин жарыш оюну
Келин жарыш, кыз жарыш. Кыргыз эли байыртадан эле мал жандуу эл. Айрыкча жылкы өстүрүүнү жакшы көрүшөт. Анткени, жылкы кыш күндөрү көбүнчө талаадан кар тээп оттойт, колго анчалык карабайт. Минсе каалаган жерине өз убагында жеткирет, ишеничтүү унаасы болот. Ошондуктан, кыргыз эли бүгүнкү күндө да “ат адамдын канаты” дешип жорго, таскактуу аттарды жогору баалашат. Аны өстүрүүгө көп көңүл бөлүшөт. Дүйнөгө кеңири белгилүү болгон кымыз да жылкынын сүтүнөн ачытылат. Ошону менен эле катар байыртадан эле кыргыздардын жашы да, карысы да, уулу да, кызы да аттын кулагы менен тең ойноп, ойноктото бастырып, ат үстүүндө ар түрдүү оюндарды ойношкон, көңүл ачышкан. “Келин жарыш, кыз жарыш” оюну да ат үстүндө ойнолуучу оюндардын бири. Ал азыр да элдик майрамдарда, ар кандай салтанат тарда өткөрүлүүдө. Оюн тегиз жерде, ташы жок кенен талаада ойнолот. Оюнга 13 жаштан 21 жашка чейинки 5 – 6 кыз – келин жасалгаланган ат жабдык токулуп, үртүктөлгөн күлүк аттарга алчыланта минип катышат. Улуттук кийимдерин кийишет. Алардан тышкары оюнду уюштуруучу, ат айдоочу кишилер бул оюндун өтүшүнө көмөктөшүшөт. Оюнду уюштуруучу күлүктөрдү, оюнга катышуучу кыз – келиндердин кийимдеринин ат үстүндө кийүүгө жарактуу экендигин, ат жабдыктарынын ылайыктуулугун кароодон өткөрөт. Кыздар тебетей киет, келиндер жоолук салынат. Күлүк аттарды жарыштырууну баштоочу жерди, мараны белгилейт. Ат айдоочу болсо күлүк аттарды чабууну баштоочу жерге шаан – шөкөт менен шаракташкан кыз – келиндерди баштап барып, катарга тизет да чабууга белги берет. Оюнду уюштуруучу марада күлүктөрдүн келишин күтуп турат. Ат чабууну баштоочу жер менен маранын аралыгы 1 километрден ашык болот. Оюнга катышкан келин – кыздар күлүк аттарды чаап, жарышып марага келишет. Оюнду уюштуруучу күлүктөрдүн кайсынысы марага канчанчы болуп келгендигин кагазга жазып турат. Жарыштын жыйынтыгын чыгарат. Жарышта озуп келген күлүктөрдү чапкан кыз – келиндерге байге ыйгарат. Маалымат булагы: Токторбаев С. “ Өспүрүмдөр оюндары ”.
Натрий хлориди
Натрий хлориди, туз, NaCl — түссүз кристалл, тыгызд. 2,16 г/см3, балкып эрүү t 801оС, кайноо t 141оС; пайда болуу жылуулугу DН0298 = - 98,20 ккал/моль. Сууда жакшы эрийт. Суу курамында башка туздар болсо; эригичтиги төмөндөйт. Суудагы каныккан эритмеси 108,8оС кайнайт. Төмөнкү температурада кристалл-гидрат NaCl·2Н2 О түрүндө болот. Көпчүлүк органикалык суюктуктарда эрибейт. Жаратылышта галит (таш тузу) түрүндө кеңири таралган жана калың катмарларды түзөт. Көпчүлүк убакта калий, магний ж.б. металлдар туздары менен бирге кездешет. Көп өлчөмдө океан, деңиз, көл суусунун курамында болот. Таза түрүндөгү Н. х. анын суудагы эритмелерин буулантуудан алынат. Тамак-ашка негизги татымал, ошондой эле эт жана балык консервалоодо кеңири колдонулат. Кошумча азыктандыруучу зат катарында мал чарбасында керектелет. Көптөгөн туздарды алууда, башка химимялык өндүрүштө сырьё катары пайдаланылат.
Аңчылык
Аңчылык — кыргыздардын салттуу чарбачылыгынын бир багыты. Аңчылык жапайы жаныбарлардын этин, терисин, баалуу мүйүзүн жана башкаларын алуу максатында уюштурулган. Атайы кесипчиликтин түрү болуп, мал чарбачылыкка, дыйканчылыкка кошумча мүнөзгө ээ болгон. Кыргыздарда аңчылыктын капкан, тузак салуу, мүлүшкөрлүк, мергенчилик, тайган агытуу, бүркүт салуу деген түрлөрү болгон. Аңчылык объектилерине жапайы эчки, теке (жалпы жонунан кийиктер) илбээсин, түлкү, карышкыр, майда жандыктар, канаттуулар (улар, тоодак, кекилик, кыргоол жана башка) кирген. Жаныбардын түрүнө карата аңчылыктын тосуу, өңүү, айдоо, из куу, сонорлоо сыяктуу ыкмалары болгон. Кыргыздарда аңчылыкты жүргүзүүнүн 2 түрү болгон: топ менен жүргүзүү жана жалгыз чыгуу. Топ менен аңчылыкты кийиктерге, жырткыч айбанаттарга жүргүзүшкөн. Аңчылыкка тиешелүү куралдар болгон. Ыңгайына жараша жаа, мылтык, тутма кылтак, капкан, тор, тузак жана башка колдонушкан. Мылтыктар сайсыз болуп, милте менен атылган. Бүркүт, куштар менен аңчылык кылуу кеңири тараган.
Колдонулган адабият
Кыргыз тарыхы.Энциклопедия. Бишкек, 2003 “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А. Асанов, жооптуу ред. А. А Асанканов” Ред. кеңеш: Ө.Ж Осмонов (төрага), Т.Н Өмүрбеков (жооптуу катчысы), А.Жуманалиев ж.б.”
Окутуу процесси
Окутуу жараяны(процесси) – максатка жетүү багытындагы мугалим менен окуучунун биргелешкен аракеттери. Анын жүрүшүндө билим берүүнүн, тарбиялоонун жана өнүктүрүүнүн негизги маселелери чечилет. Окутуу бул эки жактуу процесс. Мугалим окутат, окуучу окуйт. Мугалим менен окуучу окутуу процессинин материалдык негизи болуп эсептелет. Эгер окутуу процессин дидактикалык система катары карасак, анын элементтери төмөнкү суроолорго жооп берүүсү керек: ким окуйт жана ким окутат (окуучу жана окутуучу); эмне үчүн окутуу керек (окутуунун мазмуну жана көлөмү); окутуу эмнеге негизделет (окутуу принциптери); кантип окутуу керек (окутуу технологиясы) ж. б. Окутуу процесси аркандай баскычтагы окуу жайларында ишке ашырылат.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Чалапинов Деңизбек
Чалапинов, Деңизбек– театр жана кино артисти.
Өмүр баяны
Чалапинов Деңизбек орто билимди Фрунзедеги №5-мектептен алган. Орто мектеп аяктаган соң 1952-жылы Москвадагы мамлекеттик А.В.Луначарский атындагы театр өнөрү институтунун актердук факультетине тапшырып, окуган. Үй-бүлөөлүк шартына байланыштуу, актердук кесип боюнча адистикти 1956-жылы Ташкенттеги мамлекеттик А.Н.Островский атындагы театр жана сүрөт өнөрү институтунан алып чыккан. Алгачкы эмгек жолун 1956-жылы Жалал-Абад театрынан баштаган. 1962-1983-жылдары азыркы Нарын (мурдагы Тянь-Шань) облустук музыкалуу-драма театрында эмгектенген. 1983-1993-жылдары Ысык-Көл облустук К.Жантөшев атындагы драма театрында иштеген.
Чыгармачылыгы
1956-жылдан тартып, дээрлик 60 жылга чукулдаган талыкпаган чыгармачылык жолунун ичинде, Д.Чалапинов элибиздин эсинен кеткис жүзгө жакын театр жана кинообраздарды жаратып, калкыбыздын рухий казынасынын байышына көөнөргүс салымын кошкон. Д.Чалапинов бир кездерде “Нарын жылдыздары” деп бүт Кыргызстанга дүң болгон А.Жангорозова, К.Медетбеков, Б.Алиев, С.Чечейбаева, С.Андабеков, К.Карасартова, Т.Жумакаева, З.Эсеналиева, Г.Мамашева, К.Тагаев сыяктуу ж.б. ондогон орошон таланттардын тобуна кирет. Тобуна эле кирбестен, ушул аталган инсандардын катарында, өзүнүн кайталангыс чыгармачылык жүзү, ташкындаган жөндөмү менен көбүнөн айырмаланып да турат. В.Шекспирдин “Виндзордук ойсокелериндеги” мистер Пейдж, А.Н.Островскийдин “Добулундагы” Борис, “Күнөөсүз күнөөлүүлөрүндөгү” Шмага, Ч.Айтматовдун “Жамийласындагы” Садык, Ж.Садыковдун “Чакмак таштын сыныгында” Классовский, Т.Абдумомуновдун “Жарыктык карыларымындагы” Мантай өңдүү ондогон образдарын айтпаганда да, Д.Чалапинов Нарын облустук музыкалуу-драма театрынын  сахнасында жараткан В.Шекспирдин “Отеллосундагы” Яго, В.Вишневскийдин “Оптимисттик трагедиясындагы” Алексей, сыяктуу образдары, жеке гана тоолук театрдын тарыхындагы көркөм бийиктик эмес, дегеле бүтүндөй улуттук сахна  өнөрүндөгү этаптуу көрүнүштөр болуп саналат. Төрт жүз жылдык тарыхы бар “Отелло” трагедиясынын таржымалында Д.Чалапиновдун Ягосундай индивидуалдуу жана философиялык жалпылоосу терең образдык чечилиштер өтө сейрек болуш керек. Анткени, актер салтташып калган караниет офицер Ягонун образына эстен кетпей турган элестүү демондук мүнөз берүүгө жетишкен. Ошол эле учурда, Д.Чалапиновдун Ягосу өзүнүн интеллектуалдык циник экени менен өтө коркунучтуу болчу. Ушундай эле ташкындаган темпераменти менен сахнаны жарып жиберчүдөй болгон Алексейдин образы да, Д.Чалапиновдун чыгармачылык кудуретинин бийик экенинин айгинеси. Булардан сырткаары, 20-кылымдын 80-жылдарында Ысык-Көл драма театрынын сахнасында залкар артист “Курманбектеги” Тейитбек-хандын элестүү образын жаратып, кыргыз сахна өнөрүнүн төбөсүн дагы бир ирээт бийиктете алган. Ал эми Д.Чалапиновдун кинообраздары кыргыздын кино өнөрүнүн алтын казынасына эчек кирген. Залкар таланттын чыгармачылыгы жогору бааланып, ага 1973-жылы Кыргыз ССРинин Ардак грамотасы, 1993-жылы “Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти”, 2010-жылы “Кыргыз Республикасынын эл артисти” деген ардактуу наамдар берилген. Акыркы учурда Деңизбек Чалапиновдун чыгармачылык активинде азыркы көрүүчүлөрдүн эсинен кеткис, устаттык менен жаралган кинокарыяларынын жаркын образдарынын бүтүндөй бир галереясы пайда болду.
Жер мамилелери
Жер мамилелери – мамлекеттик бийлик жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарынын, юридикалык жактардын, жарандардын ортосундагы, ошондой эле жер ресурстарын мамлекеттик башкаруу боюнча коомдук мамилелер. КР жер мыйзамдарына ылайык мамлекет, жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдары, КР юридикалык жактары жана жарандары Ж. м-нин катышуучулары болуп саналышат. Чет өлкөлүк жарандар, жарандыгы жок адамдар жана четөлкөлүк юридикалык жактар КР мыйзамдарында каралган шарттарда гана Ж. м-нин катышуучулары боло алышат. Ж. м-дин объектиси жер участкалары жана аларга болгон укуктар болуп эсептелет.
Оаквуд (Огайо)
Оаквуд (Огайо) (Oakwood) — Огайо штатынын Montgomery округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 9202 киши. Болжолдуу аянты - 5.7 км². FIPS коду — 39-57764.
Амин (Карайыдель району, Башкыртстан)
Амин — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Байкибашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 105 киши. Почта индекси — 452382, ОКАТО коду — 80234812002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Натрий цианиди
Натрий цианиди, NaCN – балкып эрүү t 563оС, кайноо t 1497оС, сууда эрийт (36,8 % 20оС), спиртте начар эрийт. Натрий көмүр жана NH3 менен аракеттенишинен; СаСN2 көмүр жана NaCl(Na2СО3) менен аралашмасын ысытуудан, НСN щелочь менен нейтралдаштыруудан алынат. Гальван-техникада, алтын менен күмүштүү кенден циандоо ыкмасы менен бөлүүдө, нитрилдер өндүрүүдө колдонулат. к. Цианиддер.
Кыргыздардын жана тувалардын этномаданий байланыштары.
Кыргыздардын жана тувалардын этномаданий байланыштары. Адамзаттын байыркы доордон бүгүнкү мезгилге чейинки узак өнүгүү тарыхында түрдүү этностук жалпылыктардын калыптануу процесси, өнүгүүсү, кулашы, бир этностук жалпылыкты экинчи бир этностук жалпылыктын алмаштырышы тынымсыз жүрүп келет. Тарыхый аренада б.з.ч. 3-к. белгилүү болгон кыргыздар атал- ган аймактардын этностук тарыхына, этногенезине, маданиятына узак мезгилдин аралыгында таасир тийгизгендиги, өз кезегинде жергиликтүү этнокомпоненттерди курамына сиңиргендиги далил боло алаары шексиз. В.И.Козлов мындай деп жазат: «Этностук жалпылыктын биринчи тиби болгон алгачкы коомдогу урууларда - аймак (территория) «ата мекен», «ата-журт» маанисинде эмес, жашоонун негизги өбөлгөсү болгон табигат менен байланышкан жашоо шартын аныктаган. Уруунун (уруктун) мүчөлөрүн негизинен аймак же тил эмес, жалпы бир тектен тарагандык байланыштырган». Алгачкы коомдогу уруулардын жер которуусу алардын этностук бир бүтүндүгүнө зыян келтирген эмес. Уруулук түзүлүштүн жана уруулук идеологиянын (ата-бабалар культу) өнүгүүсү, жарым отурукташууга өтүү менен бирге, ошол территория (аймак) уруулук культтар жайгашкан «ата-бабалардын жерине айлана баштайт». Кызыктуусу, кыргыздардын түшүнүгүндө Саян-Алтай жана Теңиртоо бир эле учурда «ата-бабалардын» жери деп аталары маалым. Саян-Алтай түрктөрүнүн фольклорунда, тарыхый лексика- сында, этнонимиясында, топонимиясында, антропонимдеринде кыргыздар менен өтө тыгыз жалпылыктар бар. Кыргыз-тува тарыхый-этностук, маданий байланыштары тууралуу айрым гана иликтөөлөр белгилүү. Эки элдин алакалары боюнча С.М.Абрамзон, С.В.Вайнштейн, Л.И.Иотапов, В.И.Дулов, В.П.Сердобов. И.В.Молдобаев жана башка өз эмгектеринде учкай кайрылып кетишет. Тувалардын тарыхындагы «Кыргыз каганатынын» мезгили «История Тувы» деген китепте да чагылдырылат.
Ошондуктан идиш-аяктар өзүнүн көлөмүнө карата бөлүнгөн. Мисалы пиче аяк ишти, аяк ишти, улуг аяк ишти, тавак ишти, чылапча баш жана башкалар. Пиче көгержик - көлөмү 3 литр идиш, көгөр (кырг. көөкөр) - көлөмү 20-25 литрлик идиш. Ал эми эгин (буудай, таруу жана башка) салмагы менен эмес, көлөмү (чейрек, кодак) менен өлчөнүлгөн. Дарыядагы жана башка жерлердеги суунун тереңдиги токулган аттын, адамдын боюнун деңгээлине карата аныкталган. Мисалы, туюк каразы частыр - кырг. туякка жетчү суу, эзенги чедип турар - кырг. үзөңгүгө жеткен суу жана башка ушундай сыяктуу 20 ашуун термин жолугат. Адамдын суудагы боюна карата 20 термин айтылат. Бул параллелдүү жалпылыктар кыргыздардын жана тувалардын ортосуң. дагы этногенетикалык терең алакаларды чагылдырат. Үстүбүздөгү жылы уюштурулган илимий экспедиция учурунда Тува аймагынан табылган эн тамга белгилери, элдик оозеки чыгармалардын үлгүлөрү, музейлерге коюлган кыргыздарга таандык жазуу эстеликтери бул аймактын кыргыздардын этностук тарыхын изилдөөдө мааниси зор экендиги дагы бир ирет тактады.
Ипхофен
Ипхофен - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Китцинген (район)|Китцинген районуна карайт. Төмөнкү Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 4403 киши (2006-ж.). Аянты – 78.01 км2.
Чадый-Кы
Чадый-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кондый-Кы дарыясынын сол жээгинен 15 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 51 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сиябуш
Сиябуш, Сияпуш, Сиявуш эпониминин мааниси, изилдөөлөргө караганда "кара аттуу чавандес" дегенди билдирет.
Ышкырык чоор
Ышкырык чоор – кыргыздын эринге такап үйлөөчү (ышкырыкка ылайыкталган) жылчыктуу үйлөмө музыкалык аспабы. Ышкырык чоор адатта чатыр гүлдүүлөр түркүмүнө кирген балтыр-кан, элик балтыркан, аюу балтыркан сыяктуу өсүмдүктөрдүн сабагынан жасалат. Орточо уз. 300-350 мм. Добуш өзгөртүүчү көзөнөктөрүнүн саны 2-3. Ышкырык чоор репертуарын добуш катарына кирген добуштардын айкалышынан жаралган «кайрыктар»түзөт.
Антонио Вивальди
Вивальди Антонио - (4.3.1678, Венеция 27 же 28.7.1741, Вена) италиялык композитор, скрипач, дирижёр жана педагог. Жаштайынан скрипкада мыкты ойноп таанылган. 1703-жылдан педагог, кийин оркестр дирижёру жана концерттердин директору, 1713-жылдан «Пиета» аялдар консерваториясынын директору болгон. Вивальди өз операларын коюу аркылуу Венеция театр турмушунун гүлдөп-өсүүсүнө көп күч-кубатын сарптаган. 1718-22-ж. Мантуядагы ак сарайда кызмат өтөгөн, калган өмүрүн Италияда, башка Европа өлкөлөрүндө концерт берүү менен өткөргөн. Вивальдинин чыгармачылык мурасы бай: 465 аспаптык концерт, ораторияларды, кантаталарды, 40тан ашуун опера жазган. Ал И. C. Бахтын чыгармачылыгына да таасирин тийгизген. Скрипкада ойноо техникасын болуп көрбөгөндөй өнүктүргөн. Аны программалуу симфониянын атасы деп аташкан: белгилүү «Жыл мезгилдери» циклдеринен тышкары «Эңсөө», «Деңиздеги бороон», «Түн», «Фаворит» ж. б. концерттерди жазган. Италиянын Сиена шаарында Антонио Вивальди институту иштейт.
Эмпедокл
Эмпедокл (Х.Т.ч. 490—430) — байыркы грек философу. Ал саясый ишмер жана акын да болгон. Дарыгерлик, жрецтик иштер менен алектенген. Анын ишмердиги Сицилияда Агригент шаарында өткөн.
Уламыш
Ал жөнүндө адаттан тышкары керемет күчү бар адам катарында уламыш тараган, ал бир ай бою дем албай жаткан аялды тирилткен экен. Ал көптөгөн талантка жана касиеттерге ээ болгон. Чечендик искусствону жакшы билген жана Сицилияда чечендик искусствосунун мектебин негиздеген. Анын өлүмү да уламыштар менен чулганган. Өзүн Кудай сыяктуу урматташсын деп, ал Этна жанар тоосунун оозуна боюн таштап өлгөн деп айтышат.
Ага «Жаратылыш жөнүндөгү» поэма (мындан 340 ыр сакталып калган), ошондой эле «Тазалануу» деген поэма таандык (бизге жүзгө жакын ыры жеткен).
Төрт стихия
Эмпедоклдун окуусунун негизин төрт стихия жөнүндөгү концепция түзөт, алар нерселердин «тамырын» жаратат. Бул тамырлар — от, аба, суу жана топурак. Алар бүткүл мейкиндикти толтуруп турат жана орун алмашып, аралашып жана бири-биринен ажырап, дайыма кыймылда болуп турат. Алар өзгөрүлбөйт жана түбөлүктүү. «Дубал кирпич менен таштардан тургузгандай» бардык нерселер ошол стихиялардан куралып пайда болот. Эмпедокл нерселердин туулушу жана өлүшү жөнүндөгү ойду четке кагат. Нерселер стихиялардын белгилүү бир барабардыкта аралашып, биригишинен пайда болот. Алсак, сөөктүн эки бөлүгү суудан, эки бөлүгү топурактан жана төрт бөлүгү оттон турат.
Жаратылыштагы кыймылдын булагы — «тамырлардын» өзү эмес, анткени алар өзгөрүлбөйт, анын булагы карама-каршы күчтөр болгон — Сүйүү жана Кастык. Бул эки күч толук түрдөгү белгилүү бир физикалык сапаттарга ээ. Алсак, «жабышкак Сүйүү» нымдын бардык касиеттерине ээ, ал эми «бүлдүрүүчү Кастык» — оттун касиеттерине ээ. Ошентип, дүйнө бүт бойдон аралашуу жана аралашкандардын кайра бөлүнүү процессинен турат. Эгерде Сүйүү үстөмдүк кыла баштаса, анда Сфайрос — шар пайда болот, бул учурда Кастык периферияда турат. Ал эми Кастык Сфайростун ичине киргенде стихиялардын кыймылы башталып, алар бөлүнүп кетишет. Андан кийин тескери процесс жүрөт да, ал процесс Сфайростун — шар түрүндөгү бир тектүү кыймылсыз массанын түзүлүшү менен аяктайт.
Философиясы
Өзүнүн философиясында Эмпедокл көптөгөн гениалдуу ойлорду айткан, бирок алар Эмпедокл жашап турган мезгилде эмпирикалык жол менен далилдениши мүмкүн эмес эле. Алсак, ал жарыктын таралышы үчүн белгилүү бир убакыт зарыл деп жазган. А түгүл Аристотель да биздин эрага чейинки IV кылымда бул пикирди жаңылыш пикир деп эсептеген. Ошондой эле, Эмпедоклдун максатка ылайыктуу жаралган биологиялык түрлөрдүн курубай жашоого туруктуу болуу идеясы да эң сонун идея болгон. Бул идеяда өтө мажес түрдө болсо да, табийгый тандалуу теориясынын түйүлдүгүн байкоого болот. Медицина жагындагы бир катар сонун ойлор да Эмпедоклга тийиштүү. Алсак, ал адамды билбей, изилдеп көрбөй туруп, аны дарылоо мүмкүн эмес деп эсептеген.
Теориясы
Эмпедокл өзүнүн сезимдик кабылдоо теориясында сезимдик кабылдоо процесси дене органдарынын түзүлүшүнө багыныңкы деген терең ойду айткан. Окшош нерсе окшош нерсе аркылуу кабылданат дейт ал, ошондуктан сезим органдары сезиле турган нерсеге ылайыкташат, эгерде сезим органдары кабылдана турган нерсеге ылайыкташа албаса, анда ал предмет кабылданбайт. Сезим органдары өзгөчө майда тешикчелерге ээ, алар аркылуу кабылданып жаткан предметтен чыккан «шоола» өтүп турат. Эгерде тешикчелер кичине болсо «шоола» өтпөйт да, кабылдоо болбойт. Эмпедоклдун туюм теориясы андан кийинки байыркы грек ойчулдары Платонго, Аристотелге, атомчуларга чоң таасир көрсөткөн.
Окутуу ыкмалары
Окутуу ыкмасы – окуучуларга билим, билгичтик, көндүмдөрдү берүүгө, аларды тарбиялоого жана өстүрүп өнүктүрүп чыгармачыл инсандыкка даярдоого багытталган мугалим менен окуучулардын арасындагы өз ара максаттуу биргелешип аракеттенүүлөрүнүн ыкмасы. Демек, окутуу методу үч нерседен: окутуунун максатынан, окуучунун окуп үйрөнүү ыкмаларынан жана окутуучунун (мугалимдин) окутуу ыкмаларынан турат. Эгерде бул үчөөнүн ар бирин өз-өзүнчө айрым алып карай турган болсок, анда биз Окутуу методдору жөнүндөгү суроого даана жооп ала албайбыз.
Мисалы, окуп үйрөнүүнүн ыкмаларын эсепке албай туруп Окутуу ыкмаларынын анын жалаң максаттары боюнча гана аныктагыбыз келсе, анда ал максаттарга жетишүү үчүн жасалуучу аракеттерге туура келүүчү метод кандай боло турганын аныктоо мүмкүн эмес. Эгерде биз окуп үйрөнүүнүн мыйзам ченемдүүлүктөрү менен гана чектеле турган болсок, анда өздөштүрүп кабылдоо кандай максаттарга багытталгандыгы жана эмнени өздөштүрүп кабыл алуу зарыл экендиги түшүнүксүз болуп калат. Ал эми окуп үйрөнүүнүн максаттарын жана мыйзам ченемдүүлүгүн билбей туруп, мугалимдин окутуунун максаттарына жетишүүнү камсыз кылуучу иш аракеттеринин натыйжалуу ыкмаларын табууга болбойт. Ошондуктан окутуу ыкмаларын жана окуп үйрөнүү ыкмаларын өз ара бир-бирине жана окутуунун максаттарына туура келтирбей айрым-айрым аныктоо мүмкүн эмес. Окутуунун максаттары билим берүүнүн мазмуну менен аныкталат, ал эми билим берүүнүн мазмуну болсо төмөнкү төрт элементтен турат:
1) Жаратылыш, техника, коом, адам жөнүндөгү жана ишмердүүлүктүн (эмгектенүүчүлүктүн) ыкмалары жөнүндөгү билимдердин чыгуусунан;
2) Ишмердүүлүктүн буга чейин белгилүү болгон ыкмаларын ишке ашыруунун тажрыйбалары (билгичтиктер жана көндүмдөр);
3) Чыгармачылык ишмердүүлүктүн (эмгектенүүнүн) тажрыйбасы (чыгармачылык менен эмгектенүү атайын интеллектуалдуу иштерде кездешет, аны күн мурунтан алдын ала жөнгө салынуучу аракеттердин системасы катарында көрсөтүү мүмкүн эмес);
Жер мониторинги
Жер мониторинги – терс таасирлердин кесепетин өз маалында таап, ага баа берүү, эскертүү жана жоюу үчүн жер фондуларынын абалына такай көзөмөлдүк кылуу тутуму. Ж. м. мамлекеттик бюджеттин эсебинен, жер корлорун пайдалануу жана айлана-чөйрөнү коргоо боюнча мамлекеттик органдар тарабынан жүргүзүлөт. Ж. м-н жүргүзүү түзүмдөрү, мазмуну, тартиби КР Өкмөтү тарабынан белгиленет.
Окутуу ыкмалары
4) Айлана-чөйрөдөгү реалдуу чындыкка, анын ар кандай көрүнүштөрүнө жана сфераларына, башка адамдарга эмоциялуулук менен мамиле кылуунун тажрыйбасы.
Окутуунун максатын, демек, үйрөнүлүүчү мазмундун жогоруда көрсөтүлгөн элементтерин (түрлөрүн), ошондой эле аларды өздөштүрүүнүн ыкмаларын билүү менен биз окутуунун ар кандай методундагы мугалимдин да жана окуучунун да эмгектенүүсүнүн спецификалык бөтөнчөлүгүн аныктай алабыз. Билим берүүнүн мазмунунун жогорку элементтеринин ар бири өз өзүнчө ыкма боюнча өздөштүрүлөт. Мисалы, дүйнө жөнүндөгү билимди өздөштүрүү адегендеги сезип (угуу, көрүү, даамын, жытын сезүү, тери сезүү жана башкалар) кабыл алуудан башталат. Окуучу предметтерди же окуяларды сезет, сезилгендердин бардыгы анын сезиминде белгиленет. Сезүү тажрыйбасы өнүккөн сайын ал жаңы сезилгендерди мурункулар менен салыштырат да аларды белгилүү системага келтирет, алардын арасындагы байланышты баамдап билет, бул билимдердин бардыгы акырындык менен окуучунун эсинде бекемделип калат. Мына ошентип, билимдер адам тарабынан ар түрдүү кабыл алуулар аркылуу өздөштүрүлөт: дүйнө жөнүндөгү билимдерди баамдап, сезимдүү түшүнүү жана бул билимдерди эстеп калуу аркылуу калыптандырылат. Эстеп калуусуз бир нерсени (айлана-чөйрөдөгү объектилердин арасындагы байланыштарды) түшүнүп билүү мүмкүн эмес. Демек, билим берүүнүн биринчи элементи – жаратылыш, коом, техника, адам жөнүндөгү жана эмгектенүүнүн буга чейин белгилүү болгон ыкмалары жөнүндөгү маалыматтарды окуучулар даяр түрдө (мугалим түшүндүрүп баяндашынан, окуу куралдардан жана китептерден) кабыл алышат.
Чыгармачылык эмгектенүү жөнүндөгү, аны ишке ашыруунун оңтойлуу шарттары жана ага үйрөнүүнүн ыкмалары жөнүндөгү түшүндүрүп айтуулар, албетте, чыг-лык эмгектенүүнүн тажрыйбасын үйрөнүүнү жеңилдетет, бирок анын өзүн толук өздөштүрүүнү камсыз кыла албайт. Мис., окуучуларга далилдөөнү кандайча түзүү керектигин, ал кандай элементтерден турганын түшүндүрүп айтууга болот, бирок, далилдөөнүн өзүнүн жолун табуу милдети баары бир далилдөөнү издөөчүнүн мойнунда калат.Ошондуктан чыгармачылык эмгектенүүнүн сапаттарын жана аларды көрсөтө билүүнү өздөштүрүүнүн бирден бир жолу окуучу үчүн жаңылыктуу проблемаларды окуучунун өз бетинче изденип чыгарышы болуп эсептелет Мындай проблемаларды чыгаруу процессинде окуучу чыгармачылык эмгектенүүнүн жогоруда көрсөтүлгөн сапаттарын көрсөтө алат, демек, анда чыгармачылык эмгектенүүнүн негизин түзүүчү психикалык касиеттер калыптанып өркүндөйт. Мына ошентип, билимдерден жана билгичтиктерден айырмалуу чыгармачылык эмгектенүүнүн тажрыйбасын окуучу өзү үчүн жаңылык болгон проблемаларды чечүү жолу менен гана өздөштүрө алат. Муну уюштуруп ишке ашыруу үчүн мугалим окуучуларга жеткиликтүү, бирок, аларды жетишерлик даражада тырышып ойлонтуучу проблемаларды түзүп алып, аларды үйрөнүлүүчү билимдердин контекстине киргизип, кыйын маселелерди майда маселелерге ажыратып, алардын чыгарылышына жалпы жетекчилик кылып багыттап турат.
Билим берүүнүн эң акыркы, төртүнчү, элементинде биз – окуучунун дүйнөгө – анын ар кандай област-тарында, эмгектенүүгө, башка адамдарга, жеке өзүнө болгон мамилесин калыптандырууну түшүнөбүз. Мындай мамилени калыптандыруунун эң маанилүү шарты адамдын сезимине таасир этүү болуп эсептелет Мындай эмоциялык сезим кандайча калыптандырылат? Эмне үчүн айрым балдар эрте жашынан эле эч айныбай, мис., окууга, билим алууга өтө кызыгат, башкаларында болсо, мындай кызыгуучулукту тарбиялоонун конкреттүү жолдору түрдүүчө болушу ыктымал. Билим берүүнүн мазмунун - өздөштүрүү деңгээлдери. Билим берүүнүн мазмунунун биринчи үч элементинин ар бири ар башка деңгээлде өздөштүрүлүшү мүмкүн. Биринчи элементи, б. а. дүйнө жана ишмердүүлүктүн ыкмалары жөнүндөгү билимдер төмөнкү деңгээлдерде өздөштүрүлөт:
а) Билимдерди кабыл алуу, аларды түшүнүп баамдоо жана эстеп калуу; б) Билимдерди тааныш ситуацияда колдонуу;
(б), өздөштүрүлүшү экинчи элементтин биринчи
(а) деңгээлде өздөштүрүлүшүн камсыз кыла турганын көрөбүз.
Жыйынтыктап айтканда, биз окутуу ыкмасын мүнөздөөчү негизги үч компоненттин биринчисин (окутуунун максатын) толук карап өттүк. Окутуунун кандай методунан пайдалануу керек экендиги анын максатына ылайык аныкталат. Сабакта мугалим окутуунун кандай максатын ишке ашыргысы келсе, ал өзүнүн бүткүл күч аракетин окуучулардын да дал ошол максатка жетишкендей багытта эмгектенүүлөрүн камсыз кылууга жумшайт. Окутуу ыкмаларынын классификациясы окумуштуу педагогдордун көбү акыркы жылдарга чейин окутуу методдорун анын мына ушул үч компоненти боюнча класстарга бөлүштүрүшпөстөн аларды классификациялоонун негизи катары ар кандай башка компоненттерди алышкан. Мисалы, алардын кээ бирөөлөрү окутуу ыкмаларын классификациялоонун негизи катары билимдердин булактарын эсептешет, башкалары болсо окутуу методдорун дидактикалык максаттар боюнча, үчүнчүлөрү – окуучулардын ойлоолорунун логикалык формалары боюнчача ж. б. классификациялашкан. Мис., билимдердин булактары б-ча окутуу методдорун төмөнкү үч класска бөлүштүрүшкөн: сүйлөмө метод (айтып берүү, түшүндүрүү, лекция, аңгеме ж. б.) көрсөтмөлүү метод (демонстрация, байкоолор ж. б.); практикалык метод (лабораториялык иштер, практикалык жумуштар, китеп менен иштөө, тажрыйбаларды жүргүзүү, маселелерди чыгаруу, көнүгүүлөр, графикалык иштер ж. б.). Албетте, окутуу ыкмаларын мындайча классификациялоо окуучунун же мугалимдин иш аракеттеринин сырткы белгилери б-ча жүргүзүлгөндүгү көрүнүп турат. Экинчиден, мындай классификациялоодо окутуунун бир методун анын экинчи методунан ачык айкын ажыратып көрсөтүү кыйын, мис, маселелерди чыгарууну алсак, мында сөзсүз сөз да, практикалык иш да, көрсөтмөлүүлүк да орун алат. Ошондуктан окутуунун методдорун классификациялоону окуучулардын туюнуп билүү ишмердүүлүктөрүнүн мүнөзү б-ча жүргүзүү максатка ылайыктуураак, анткени, мында конкреттүү максатка жетишүү үчүн мугалимдин уюштуруу иш–аракеттеринин натыйжасында окуучулардын ойлонуп эмгектенүүлөрү, демек, алардын ички психикасы кандайча болууга тийиш экендиги ачык көрүнөт. Ошентип, окуучулардын туюнуп билүү ишмердүүлүктөрүнүн мүнөзү боюнча окутуу методдору төмөнкүдөй беш түрдүү классификациялана тургандыгы белгилүү:
а) иллюстрациялап түшүндүрүү методу – бул метод билимдерди окуучуларга даяр түрдө түшүндүрүп берүүдө колдонулат;
б) репродуктивдүү метод – биринчи иретте жаңы өздөштүрүлгөн билимдерди колдоно билүүнүн практикалык ыкмаларын, көндүмдөрүн калыптандырууда колдонулат;
г) изденүү аңгемеси – бүтүн проблеманы толук чыгаруунун айрым этаптарына окуучуларды активдүү катыштырууда колдонулат;
д) изилдөө методу – окуучулардан бүтүн проблеманы баштан аяк толук чыгаруунун бардык этаптарын өз алдынча аткаруу талап кылынган учурда колдонулат.
Бул ыкмалардын ар биринде окутуу методунун негизги үч компоненти эмнеден тура тургандыгын оңой эле аныктоого болот. Мис., репродуктивдүү ыкмада: окутуунун максаты – окуучуларда алынган билимдерди колдоно билүүнүн практикалык ыкмаларын, көндүмдөрүн калыптандырууну камсыз кылуудан турат; мында мугалимдин ишмердүүлүгү – окуучуларды көндүмдөргө, ыкмаларга машыктырууга керектүү көнүгүүлөрдү, тапшырмаларды улам татаалдашкан тартипте тандап алып, ал тапшырмалардын окуучулар тарабынан сөзсүз аткарылышын камсыз кылууда турат; Окуучулардын ишмердүүлүгү – мугалимдин үлгү катары аткарып көрсөткөн тапшырмасынын негизинде сунуш кылынуучу тапшырмалардын системасын белгилүү санда кайталап (репродуцирлеп) аткаруу аркылуу зарыл болгон көндүмдөргө, ыкмаларга, машыгууларга ээ болуудан турат.
Эдилова
Эдилова Мариям Миталиповна [1951-жылы туулган, Ленинполь району, Ленинполь (азыркы Бакайата) айылы] – философия илимдеринин доктору (2002). Жалал-Абад педагогикалык окуу жайын (1969), КМУнун(Кыргыз Мамлекеттик Университети) тарых факультетин (1974) бүтүргөн. 1975–1982-жылдары Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясында илимий, улук илимий редактор, редакция башчысы, 1982–1985-жылдары. КМУУнун философия кафедрасынын социология лабораториясында инженер, улук инженер, 1985–2000-жылдары Кыргыз Агрардык Академиясында окутуучу, доцент, кафедра башчысы, тарбия иштери боюнча проректор, 2001-жылдан Жусуп Баласагын атындагы КУУнун философия кафедрасында профессордун милдетин аткаруучу. Социалдык философия тармагында адис. 100гө жакын илимий макалалардын, 4 монография, бир нече брошюралардын автору. Негизги эмгектери: Жакырчылык-социалдык көрүнүш (өткөөл мезгилдеги Кыргызстандын мисалында). Бишкек, 2000; Транзиттик коомдогу элет жакырчылыгы жана өспүрүм балдар. Бишкек, 1998; Демократия, гендер жана аялдар укугу (авторлош). Бишкек, 2001 ж. б.
Баалоо
Баалоо – алдыга коюлган максатка, баалоо жол-жоболоруна, баалоочунун адептик талаптарын ылайык мүлктүн баасын бычуу. Аткаруу өндүрүшү боюнча, карызкордун мүлкүн баалоо сот аткаруучусу тарабынан аткарылып жаткан күндөгү базар баасынын куну боюнча бааланат. Эгер кандайдыр бир буюмдун баасын бычуу кыйынчылык туудурса же төлөмөр же аласа адам сот аткаруучусунун баа бычуусуна каршылыгын билдирсе, сот аткаруучусу атайын адисти же экспертти тартуу аркылуу баалоо жүргүзөт.
Ван Дейк Антонис
Ван Дейк Антонис (22.3.1599, Антверпен 9.12.1641, Лондон) фламанд живописчиси. 1615-16-жылы менчик өнөрканага ээ болуп, жаш сүрөтчүлөр менен бирге Апостолдордун баштары» аттуу серияны жараткан. 1618-20-жылы П. П. Рубенске жардамчы болуп, андан чеберчиликти үйрөнгөн. Ван Дейк диний-мифологиялык темада «Ыйык Пётрдун жаза тартышы» (1615-17-жылы чен, Брюссель, Эски искусство музейи), «Юпитер менен Антиопа» (1617-18-жылы чен, Гент, көркөм искусство музейи) деген сүрөттөрдү тарткан. 1621-жылдан Италияда жашап, Рим, Венеция, Генуянын сүрөт өнөрү менен таанышкан. Анын чыглыгында Генуяда тарткан портреттери маанилүү орун ээлейт. Рубенс мектебинин тажрыйбасы менен Венеция сүрөт өнөрүнүн алдыңкы салттарын чебер айкалыштыра алган. Буга «Мадонна дель Розарио» (1624, Палермо), «Египетке барчу жолдогу эс алуу» (1620, Мюнхен) жана башка сүрөттөрү мисал. 1632-жылы Карл Iнин чакыруусу менен Англияга келип, аксарай сүрөтчүсү болгон. Королдун көп сандаган портреттерин («Карл I мергенчиликте», 1635, Лувр, Париж), анын үйбүлөсүнүн сүрөттөрүн («Карл Iнин балдары», 1637, Виндзор замогу) тарткан. Ван Дейктин чыгармачылыгы портрет живописинин улуттук англия мектебинин калыптанышына жана 17-19-кылымдагы европа портрет искусствосуна чоң таасир эткен.
Василенко Роман Викторович
Роман Василенко  (Roman Vasilenko) – орусиялык коомдук ишмер, Орусиянын бизнесмени. Экономика илимдеринин кандидаты (кээде илимдер доктору катары аталат), бизнес-машыктыруучусу, практик, бир нече экономикалык программалардын жаратуучусу, " Ишкердин кыялы, максаты, ийгилиги" китептин автору. Интернет активдүү колдонуучусу. Филантроп жана меценат катары позициялындырылат
Өмүр баяны
1969-жылы 5-апрелде Ленинград шаарында туулган. Ал ар дайым бир жерден экинчи жерге көчүп, аскердик-бүлөдө анын балалыгы өткөн. 1990-жылы ал Ярославль Жогорку Аскердик Каржылык окуу жайын аяктаган, аскердик билим жана офицер наамын алган, "экономист" кесибине ээ болгон. Окууну аяктагандан кийин Ленинград аскер базанын негизинде, 17-флот экипажында согуш-дениз флотунда кызмат өтөт. Ал жерде 1998-жылга чейин кызмат кылган. 1996-жылдан 2012-жылга чейин Роман Василенко катышып, Индия, Аргентина, Албания, Кипр, Мозамбик, Конго, АКШ MBA курсуна катышып, ийгиликтүү аяктаган. 2014-жылдан бери «Life is good» ltd. эл аралык компаниясынын негиздөөчүсү жана президенти болуп саналат 2014-жылдын августунан баштап ЖК "Best Way" төрагасы. "IBA" бизнес эл аралык академиясынын негиздөөчүсү.
Айланасы
Бизнес жана достук айланасынын арасына бир топ белгилүү адамдар кирет: Боб Дойл ( «Сыр» тасмасынын автору), Даг Вид (америкалык президенттеринин тарыхчысы), Аллан Пиз (австралиялык жазуучу), Александр Друзь, Андреас Винс.
Жетишекендиктер
Консалтинг боюнча бир канча жылдык тажрыйбасын колдонуп, Орусия жана чет өлкөдө калктын актуалдуу көйгөйлөрүн изилдеп -  тармак системасын кезектердин активдүү  жылдыруу аркылуу жана  жигердүү катышуучусуга мүлтү кийинки тез алууга артыкчылыктанган акрылуу турак жай кооперативти жандатты. Бул курал ипотекалык банк үчүн альтернатива болуп саналат. Ушуга байланыштуу бул ишке жакшы баа берилип мамлекет тарабынан сыйлык берилди, ошондой эле, Орусия үчүн коомдук маанилүү тарап катары таанылат.
Кальхройт
Кальхройт - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Эрланген-Хёхштадт (район)|Эрланген-Хёхштадт районуна карайт. Төмөнкү Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 3037 киши (2006-ж.). Аянты – 10.84 км2.
Ырсалиев Арстанбек
Ырсалиев Арстанбек (26. 2. 1950- ж. т., Бер-Булак айылы, Аламүдүн району, Чүй облусу) - балет артисти. Кыргыз Республикасынын эл артисти (1979). 1969-ж. А. Я. Ваганова атындагы хореографиялык окуу жайын бүткөн. 1969-жылдан А. Малдыбаев атындагы кыргыз опера жана балет театрынын солисти.
Аткарган ролдору: Куйручук(К. Молдобасанов, Т. Окунев, «Куй-ручук»), Касым (К. Молдобасанов,«Саманчы жолу»), Спартак (А. Хачатурян, «Спартак»), Чолпонбай (Ч.Нурымов, «Өлбөстүк»), Базил (Л.Минкус, «Дон Кихот», 1971), Принц (П. Чайковский, «Ак куу көлү»),Альберт (А. Адан, «Жизель») ж. б.1962-ж. режиссёрлор М. Рошалдын «Космонавттар көчөсү» (1962), Б.Шамшиевдин «Ысыккөлдүн кызгалдактары». аттуу көркөм фильмдердеги Сардардын, Атайдын ролдорун аткарган. Ырсалиев классикалык бийдин техникасын өздөштүрүү менен ар кыл мүнөздөгү образдарды психологиялык жактан терең ачып берет. Ал көптөгөн чет өлкөлөрдө гастролдо болгон.
Жер оодаруу
Жер оодаруу – чет өлкө жарандары менен жарандыгы жок адамдардын КР аймагына туруктуу жашоо үчүн көчүп келүүсү.
Павлов, Павел Никонорович
ПАВЛОВ Павел Никонорович (1896–1947) – Жетисууда, анын ичинде Түндүк Кыргызстанда Совет бийлигин орнотууга ж-а чыңдоого активдүү катышуучу. 1918-ж. 12-марттан Жетисуу облусунда аскер иштери боюнча өзгөчө укуктуу комиссар. Токмок ш-нда 1918-ж. Кызыл Гвардия кошуунун, кийин Кызыл Армия кошуундарын түзүшкөн. Пишпек жана Караколдо Советтерди контрреволюциячыл күчтөрдөн тазалоого, 1918–1920-ж. Жетисуу майданында ак казак орус бандаларын талкалоого катышкан. Түркстан 25-аткычтар полкунун, Жетисуу 1-аткычтар полкунун командири, Түркстан 39-аткычтар дивизиясында бригада командири.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы Б,2003
Дем алдыруучу аппарат
Дем алдыруучу аппарат – өпкөгө газдын (аба, кычкылтек, азот жана башка) берилишин камсыз кылуучу түзүлүш. Ал өпкөнүн канын кычкылтекке каныктырып, андан көмүр кычкыл газын бөлүп чыгарат. Дем алдыруучу аппарат оорунун бетине жабылган беткеп же дем алуу жолуна киргизилген түтүк аркылуу дем алуу органына бириктирилет. Аларга АМБУ жана РО-5 аппараттары кирет. АМБУ аппараты эки жагы клапандуу резина же пластмассадан жасалган баштыкча түрүндө болот. Бир клапаны сырттагы абаны (кычкылтекти) баштыкчанын ичине өткөрүп, ал оорулуунун дем алуу жолун карай газды кысат, экинчи клапан ачылып, жай дем чыгаруу пайда болот.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Урал тилдери
Урал тилдери - финн-угор жана самодий элдери сүйлөгөн тектеш тилдер уясы. Түндүгүнөн Таймыр жарым аралдары менен Норвегиянын түндүтүнө, түштүгүнөн Обь дарыясынын ортоңку өндүрүү менен Словакиянын түндүгүнө чейинки аймактарга таралган. Топонимика менен гидронимиканын маалыматтарына караганда, урал тилдери мындан да кең аймакка таралганы байкалат. Кээ бир урал тилдери дээрлик жоюлуп кеткен. Урал тилдери өз ара финн-угор тшдери жана самодий тилдери деп эки чоң тармакка ажырайт. Бул тилдердин тектеш экени мына бул белгилери менен ырасталат: лексикасы негизинен бирдей катмардан турат; сөз жасоочу жана сөз өзгөртүүчү формалары окшош; баарында тең кыймыларакеттин көп кайталанышып же ыкчам болуп өтүшүн туюнтчу мүчөлөр арбын ж. б. Ошондой болсо да азыркы урал тилдеринин кээ биринин өз ара айырмалуу жактары көп. Маселен, урал тилдерине кирген пермь, мари тилдери мүчөлөмө (агглютинациялама) тилдер болсо, саам, балтика бою финн тилдери - флексиялама тилдер, ханты тили 3 эле жөндөмөлүү болсо, венгр тили 23 жөндөмөлүү. Урал тилдерин изилдөөчү мекемелер Россия, Венгрия, Финляндия, Германия, АКШ, Швеция, Норвегия, Франция, Япония да бар.
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Арап сандары
Арап сандары (цифралары) – санак жүргүзүү үчүн берилген система; 0,1,2,3,4,5.6,7,8,9 түрүндө жазылуучу математикалык белгилер. Бул белгилердин жардамы менен эң кичине жана чоң сандарды жазуу мүмкүн. Цифралар алгач 5-кылымда Индияда пайда болгон. Арабдар тарабынан өздөштүрүлүп, кийин Европа өлкөлөрүнө тараган. Кыргызстандын аймагында 10-кылымда эле белгилүү болгон.
Адабият
Кыргыз тарыхы.Энциклопедия. Бишкек, 2003 “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А. Асанов, жооптуу ред. А. А Асанканов” Ред. кеңеш: Ө.Ж Осмонов (төрага), Т.Н Өмүрбеков (жооптуу катчысы), А.Жуманалиев ж.б.”
Зайцев Сергей Иванович
Зайцев Сергей Иванович - Кыргызстандын КомПартиясынын Тянь-Шань обкомунун 1-катчысы (1940-1941-жж.).
1902-жылы 25-сентябрда Тверь губерниясынын Осташевск уездинин Тухачевский волостунда, Горовастице кыштагында туулган.
1928-жылы КПССтин мүчөсү болгон. 1926-жылы Ленинград шаарындагы чек арачылар мектебин, 1929-жылы партиялык агартуу курсун, 1932-жылы Техникалык академиянын алдындагы Кызыл директорлор курсун бүткөн.
1975-жылы Украинада каза болгон.
Ишмердүүлүгү
Ленинградда партиялык жооптуу кызматтарда иштеген.
1938-ж. Кыргызстан КомПартиясынын Борбордук Комитетинин уюштуруу -партиялык бөлүмүнүн инструктору болуп эмгектенген.
Жер нарккаттамы (кадастры)
Жер нарккаттамы (кадастры) – жерлердин укуктук жана табигый чарбалык абалдары тууралуу так маалыматтардын теске салынган тутумдашкан жыйындысы. Ж. н-нын маалыматтары жер пайдалануучуларга салык салууда, жер участоктору боюнча келишимдерди каттоодо ж. б. колдонулат. Ж. н. аэросүрөттопографиялык, сүрөтграмметриялык, кадастрдык долбоорлоо-изилдөөчүлүк сүрөттөрдү тартуу, картографиялык жана баалоо иштерин, кыртыштык, геоботаникалык жана башка изилдөөлөрдү жана иликтөөлөрдү, жер мониторингин, жердин санын жана сапатын эсепке алуу жана мамлекеттик жер кадастрын киргизүүгө байланыштуу башка жумуштарды жүргүзүү менен ишке ашырылат.
Зайцев Сергей Иванович
Ишмердүүлүгү
1938-40-жж. Тянь-Шань обкомунун катчысы, ал эми 1941-42-жж. Кыргызстан КомПартиясынын Борбордук Комитетинин курулуш жана курулуш материалдар боюнча катчысы болуп иштеген.
1943-44-ж. Ош обкомунун жана шааркомунун 1-катчысы болгон.
1944-66-ж. Украинада партиялык кызматта иштеген.
1938-1947-жж. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты болгон.
Сыйлыктары
Эмгек Кызыл Туу, «Ардак белгиси» ордени жана медалдар м-н сыйланган.
Колдонулган адабият
Нарын облусуна 70 жыл. Энциклопедия. - Бишкек,2009
Жийделик, үңкүр
Жийделик үңкүрү– Баткен облусунун Кадамжай районундагы карст үңкүрү, табият эстелиги. Шаймерден суусунун оң жээгинде, Кадамжай шаарчасына жакын жайгашкан. Жалпы узундугу 180 м. Түрдүү кристаллдык жана минерал заттардын тамчылап агышынан пайда болгон формалар мүнөздүү. Бир нече залы бар. Төмөнкү залында жылуу көлдөр жайгашкан. Үңкүрдү кидик такатумшук жарганаттар мекендейт. 1975-жылдан геологиялык заказник.
Адабият
[http://www.bizdin.kg/books/item/97-kg_geo *Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. - Б.: 2004.] ISBN 9967-14-006-2
"Манас" эпосу боюнча союздук симпозиум
"Манас" эпосу боюнча союздук симпозиум — 1989 ж. Бүткүл союздук V түркология конференциясынын чегинде "Манас" эпосуна арналып өткөрүлгөн атайын илимий жыйын. 1988-жылдын 9-сентябрында Фрунзе шаарында өткөн. Жетекчилери: Кыргыз ССР Илимдер академиясынын академиги И. Т. Айтматов (төрага), СССР Илимдер академиясынын корреспондент-мүчөсү Э. Р. Тенишев, Кыргыз ССР Илимдер академиясынын вицепрезиденти Т. Койчуев, Кыргыз ССР ТАИнин директору А. Эркебаев жана филология илимдеринин кандидаты С. Кайыпов — катчы. Сга "Манас" эпосуна тиешелүү илимий докладдар жана билдирүүлөр менен 44 окумуштуу катышкан. С-дун ачылышында республиканын булуң-бурчтарынан келген манасчылар улуу эпостон үзүндүлөр айтышып, Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театрынын артисттери кыргыздын кошок кошуу расмисин инсценировкалашкан. Пленардык кеңешмеде филологиялык илимдеринин кандидаты С. Мусаев ("Манас" эпосун үйрөнүүнүн абалы жана келечеги), Р. 3. Кыдырбаева ("Манас" эпосунун түзүлүш-курулуш маселесине карата), тарых илимдеринин доктору Ө. Караев ("Манас" эпосу жаралган доор), С. Кайыпов ("Манаска" текстологиялык изилдөө жүргүзүү маселелери); Ж. Бөкөшев ("Манас" эпосундагы аалам модели), тарых илимдеринин кандидаты И. Б. Молдобаевдердин ("Манас" эпосун ар тараптуу изилдөө маселелери) докладдары угулуп, калган 38 доклад, билдирүүлөр тематикалык секцияларда угулган. Биринчи секция "Манас" эпосунун историзмы, поэтикалык жана "Манас" айтуу салты маселелери" деп аталып, анда филология илимдеринин докторлору Р. 3. Кыдырбаева, М. Борбугулов, тарых илимдеринин доктору Ю. С. Худяков, илим кандидаттары, окумуштуулар Т. Абдыра кунов, Э. Абдылдаев, М. Ч. Мамыров, Б. Кебекова, К. Кырбашев, А. Жайнакова, Р. Сарыпбеков, К. Ботояров, Д. М. Айдаровалар чыгып сүйлөгөн. Экинчи секция "Манас" эпосу тарыхый-этнографиялык жана лингвистикалык булак" деп аталып, анда илимдин кандидаттары, окумуштуулар И. Б. Молдобаев, Ш. Б. Акмолдоева, М. Койгелдиев, Ш. Жапаров, К. Конкобаев, Р. Эгембердиев, И. Абдувалиев, Г. Жумакунова, А. Шериев, Р. А. Байбутова, Р. Көчөров, Г. Кушбековалар доклад, билдирүүлөр менен чыгышкан. Үчүнчү секция "Манас" эпосу менен башка элдер эпосторунун байланышы" деп аталып, анда филология илимдеринин докторлору Р. Бердибаев, М. Мурадов, К. Максетов, илимдин кандидаттары, окумуштуулар Ф. В. Ахметова, К. Айдаркулов, А. Боронов, К. Садыковдор доклад, билдирүүлөр менен чыгып сүйлөшкөн. Төртүнчү секция "Манас" эпосу жана азыркы маданият" аталып, анда илимдин кандидаттары, окумуштуулар С. Мусаев, Б. А. Бакиева, Ө. Козубаев, А. П. Ярков, А. Керимбаева, А. Асанканов, К. Ибраимовдор чыгып сүйлөшкөн. С-га Казан, Москва, Новосибирск, Алматы, Нукус, Ош, Ташкен шаарларынан окумуштуулар катышкан. С-дун материалдары бүткүл союздук конференциянын материалдары менен бирге "Түркология —88" аттуу китепке чыгарылган, к. Бүткүл союздук V түркология конференциясы; "Түркология —88".