Марокко
Тарыхы
Марокко аймагын байыртан эле азыркы берберлердин ата-бабалары мекендеген. Биздин заманга чейинки 2-миң жылдыктын аягында Марокконун азыркы аймагына финикиялык колониячылар келип, өз колонияларын негиздеген. Биздин заманга чейинки 5-кылымда финикий колониялары Карфагендин бийлигине өткөн. Карфаген кулаган соң, Түндүк Мароккону биздин заманга чейинки 27-жылы Рим караткан. Жергиликтүү калкы (маврлар же маврусилер) уруу союзуна биригип, уруу башчылары – агеллиддер башкарган. Колонияга айланган Марокконун айрым бөлүгүндө алгачкы жамааттык мамилелер бузулуп, таптык мамилелер орной баштаган. 5-кылымда Марокконун Түндүк бөлүгүн вандалдар, 6-кылымда византиялыктар караткан. 8-кылымдын башында Мароккону арабдар басып алып, исламды жана араб тилин тараткан. Анын түндүк-батышында 788-жылдары идрисилер мамлекети (азыркы Марокко аймагындагы 1-мамлекет) негизделген. 10-кылымда Марокко фатимилер халифатына кирген. Альморавиддер династияларынын тушунда (11–13-кылым) Марокко күчтүү мамлекетке айланып, маданияты гүлдөп (архитектура өнүгүп, мечит, мунара жана медреселер курулуп, дин мектептери ачылган ж. б.), Европа, Батыш Африка менен экономикалык байланыш түзгөн. Бирок 14-кылымдын 60-жылдарынан Мариниддер мамлекети начарлап, майда княздыктарга бөлүнгөн. 15-кылымда Мароккого европалыктар кире баштап, өлкөнүн көп бөлүгүн португалдар менен испандар караткан. 16-кылымдын аягында жергиликтүү уруулар европалык колониячыларга каршы күрөшүп, жээктеги шаарлардын бир тобун бошоткон. Исмаил (1672–1727-жылдары бийлеген) жана Сиди Мухаммед бен Абдаллах (1757–90-жылдары бийлеген) султандарынын тушунда Марокконун Атлантика жээги бошотулуп, өлкөнү бириктирүү башталган. 19-кылымдын 40-жылдарынан Марокко жеринин көбүн француздар менен испандар басып алган. 20-кылымдын башында Германия менен Улуу Британия да Марокко үчүн күрөшкөн. Натыйжада 1912-жылдагы келишим боюнча Мароккодо Франция протектораты орноп, анын бир аз бөлүгү Испания бийлигине өткөн. 1936-жылы европалык колониячылар Марокконун 837 миң га жерин өз ара бөлүштүрүп алган. Францияга тиешелүү аймагы фрранцуз капиталдын эсебинен өнүгүп, француз тили киргизилген. Марокконун эл массасы колониячыларга катуу каршылык көрсөткөн. Россиядагы революциядан кийин (1917) Мароккодо улуттук-боштондук кыймыл жандатып, 1921-жылы Мухаммед Абд аль-Керим аль Хабаби баштаган риф уруулары көз карандысыз Риф республикасын түзгөн, бирок аны 1926-жылы Франция менен Испаниянын бириккен күчтөрү кулаткан. 1930-жылы Мароккодо жаштардын жана студенттердин алгачкы кыр көрсөтүүлөрү башталып, саясий уюмдар (Марокко элдик аракет блогу, МЭАБ ж. б.) негизделген. Экинчи дүйнөлүк согуш убагында улуттук-боштондук кыймыл күчөп, Мароккого толук көз карандысыздыкты берүүнү француз бийлигинен талап кылган. 1953-жылы 20-августта француздардын кысымы менен Мухаммед тактан кетип, Мадагаскар аралына куулган. 1955-жылы Мухаммеддин кайра келиши менен улуттук-боштондук кыймыл күчөп, 1956-жылы 3-мартта Франциянын, 7-июнда Испаниянын протектораттары жоюлуп, Марокконун көз карандысыздыгы таанылган. 1963-жылы өлкөдө алгачкы парламенттик шайлоо өткөн. 1973-жылдан чет элдик ишканалар мамлекеттештирилген. 2000-жылдан өлкө демократиялаштырууга багыт алган. Марокко 1956-жылдан БУУга мүчө. Ал Африка өлкөлөрүнүн Касабланка конференциясын (1961) чакыруунун демилгечиси жана Африка биримдиги уюмун негиздөөчүлөрдүн бири.