cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бешкент-Тагап-Ташрабат мунай кени
Бешкент-Тагап-Ташрабат мунай кени ― Баткен облусунун Лейлек районунда, Бешкент, Тагап кыштагынан 2–5 км түндүктө, Сүлүктү шаарынан 20 км түндүк-чыгышта. Кен 1976–78-жылдары Жалал-Абад мунай чалгындоо экспедициясынын структуралык-издөө жана бургулоо иштерин жүргүзүүдө ачылган. Мунай палеоген мезгилинин III-IV кабаттары менен байланышкан. Кумдук тоотегинен турган 3-4 кабаттары 1200 – 1800 м тереңдикте жайгашкан. Кен үч участкага бөлүнөт: Бешкент, Тагап жана Ташрабат. Бешкент участкасындагы III кабаттын калыңдыгы 3,06 м, мунай сакталган аянты 12,458 км2, баштапкы иштеп чыгаруу запасы В – 743,8 миң т, 1997-жылга карата запасы В –476 миң т. Мунайдын сапатык көрсөткүчтөрү: тыгыздыгы – 0,868 г/см3, парафиндүүлүгү – 10,8, күкүрттүүлүгү – 0,37%, курамында чайыр жана асфальтен – 57%. Кабаттын температурасы 50°С. Тагап участкасында III кабаттын калыңдыгы 2,45 м, мунай сакталган аянты – 6,495 км2, баштапкы иштеп чыгаруу запасы В-292 миң т, 1997-жылга карата запасы В – 118 миң т. Мунайдын тыгыздыгы – 0,867 г/см3. Курамында парафин – 25%, күкүрт – 0,21%, чайыр жана асфальтен – 62%. Кабаттын температурасы 35°С. Ташрабат участкасында IV кабаттын калыңдыгы 2,04 м, мунай сакталган аянты – 9,806 км2, баштапкы иштеп чыгаруу запасы С1–195,9 миң т, 1997-жылга карата калган запасы С1–191 миң т. Мунайдын тыгыздыгы 0,870 г/см3. Курамында парафин – 21,4%, күкүрт – 0,31%, чайыр жана асфальтен – 73%. Кабаттын температурасы 42°С.
Куганакбаш (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Куганакбаш — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Куганакбашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 844 киши. Почта индекси — 453172, ОКАТО коду — 80248825001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кара-Кулжа суусу, Кара-Кулжа району
Кара-Кулжа суусу, Кара-Кулжа району – Кара-Дарыянын оң куймасы, Ош Облусунун Кара-Кулжа районунун аймагы аркылуу аккан суу. Узундугу 104 км, алабынын аянты 1200 км2.
Фергана тоо тизмеги менен Үч-Сейит тоосунун кошулушунан башталып, Фергана жана Тасырак-Сай тоолорунун аралыгы менен агат. Ири куймалары: Шоорук-Жылга, Үч-Сейит, Сурташ, Токсон-Кемпир, Көк-Жаңгак (оң), Качуркөл, Кашка-Суу, Талды-Суу, Беш-Мойнок (сол) жана башка Жылдык орточо чыгымы 21,3 м3/сек. Ар бир чарчы км аянтынан агып чыккан суунун модулу Кыргызстандын аймагы боюнча эң көп (22 л/сек.км2). Аталышы суу киргенде тоо беттеринен ар түрдүү тектерди агызып, каралжын тартып, ылайланып агышынан пайда болгон. Боюнда (төмөнкү агымында) Кара-Кулжа кыштагы жайгашкан.
Бурамамүйүз теке
Бурамамүйүз теке (лат. Capra falconeri) — тоо кийиктеринин бир түрү.
«Айтыш» республикалык коомдук фонду
«Айтыш» республикалык коомдук фонду - төкмө акындардын чыгармачылыгын колдоо максатында түзүлгөн мекеме. Ишкер Садык Шер Нияз - тарабынан негизделген (2001). 2004жылдан фондду төкмө акын Э. Иманалиев жетектейт. Фонд КРнын эл артисттери, акындар А. Айталиевдин жана Т. Абдиевдин айтыш мектебинин түптөлүшүнө, төкмө акындар республикалык эл аралык айтыштарга активдүү катышуусуна өбөлгө түзүүдө. Фонддун колдоосу менен «Ак таңдайлар» аттуу китеп жарык көрдү (2003), республикалык айтыштардын видео, аудио кассета, компакт-дискеттери чыгарылды, үч тилде (кыргызча, орусча, англисче) өз алдынча Интернет сайт (www/aitysh/kg) ачылды (2004). «Калемгер» адабий клубу негизделип, УТРКнын «Айтыш», «Чечен айтыш», «Бетме-бет» телекөрсөтүүлөрүндө акындардын айтышы эл сыноосуна коюлуп турат.
Кызыл жылдыз
Акыркы тоголуу 1988-ж 28-сентябрда байкалган, кезектегиси 2003-ж. Болмокчу.
Чоң-Жар (Чүй району)
Чоң-Жар (Чоң-Жар) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Чүй районундагы айыл. Шамшы айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 465 киши.
Урманбетов Кыялбек
Акын Кыялбек Урманбетов Фрунзе шаарында 1959-жылы туулган. 1981-жылы КМУУнун журналистика факультетин бүтүргөн. 1981–1986-жж. Кыргыз Мамлекеттик телерадио комитетинин жаштар редакциясы бөлүмүндө редактор, 1986–1987-жж. «Кыргызфильм» киностудиясында мультфильмдер боюнча топтун редактору, 1990–1993-жж. «Кыргызстан маданияты» гезитинде кабарчы, 1993–1999-жж. музыкалык гезитте жана «Кербез» журналында редактор, ошондой эле «Аргумент» гезитинде редактор болгон жана «Жетиген» адабий журналында, «Алас» республикалык гезитинде иштеген. Эң алгачкы ыры «Мышыгым» деген ат менен республикалык «Кыргызстан пионери» гезитине 1969-жылы жарыяланган. Кыргыз өнөр дүйнөсүндө эң биринчи мюзиклди – «Махабат жылды-зын» жараткан. Жүздөн ашык обондуу ырлардын автору. 1988-жылдан СССР Жазуучулар союзуна мүчө. 1997-жылы ЮНЕСКО тарабынан Вена шаарында уюштурулган балдар адабиятынын эл аралык семинарына катышкан. Республикалык чыгармачыл жаштар фестивалдарынын бир нече жолку лауреаты. 2000-жылы Кыргызстан Жаштар сыйлыгынын лауреаты, 2005-жылы «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмери» ардактуу наам ыйгарылган.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Балапан: Балдар үчүн ырлар жыйнагы. – Ф.: Мектеп, 1981. – 15 б.
Көл-эне: Ырлар жыйнагы. – Ф.: Кыргызстан, 1988. – 80 б. Айдагы кыз: Ырлар жыйнагы. – Ф.: Адабият, 1989. – 16 б.
Чоң Каюг
Чоң Каюг — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шелюг дарыясынын оң жээгинен 55 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Симила Абдрахманова
Кыргыз Республикасынын «Эл мугалими» (2001).
1967 ж. Кыргыз кыз-келиндер педагогикалык институтунун музыка бөлүмүн бүтүргөн.
1976 ж. Калинин районундагы Эркинсай орто мектебинде музыка мугалими болуп иштеген.
1976 ж. ошол эле мектепте башталгыч класстын мугалими.
1991 ж. тартып «Эл агартуунун отличниги».
1995 ж. бери Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген мугалими.
Невропатология
Невропатология — медицинанын нерв системасынын ооруларынын өөрчүү себептерин изилдеп, аларды диагноздоо, дарылоо жана алдын алуу жолдорун иштеп чыгуучу тармагы. Бул оорулардын хирургиялык жол менен дарылоо методдору — нейрохирургия; психикалык ооруларды психиатрия изилдейт. Невропатологиянын терапиялык негизин нерв системасынын түзүлүшүн, функциясын изилдөөчү неврология түзөт. Азыркы невропатологиянын максаты — мээ менен жүлүндөгү кан айлануу системасынын начарлашынын негизги себептерин терең изилдөө, алдын ала чара көрүү.
Невропатолог — нерв системасынын ооруларына диагноз коюу, аны дарылоо, алдын алуу боюнча атайын даярдалган адис-врач.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Linux Mint
Linux Mint (англ. mint - жалбыз) - Linux операциондук системинин дистрибутиви. Башында, Linux Mint Ubuntu'га негизделген. Мунун натыйжасында түрлөрү улам көбөйүп отуруп, адепки (англ. default) testing тарамындагы репозиторийлүү Debian'га негизделген дистрибутив тарамы пайда болгон. Ар бир курамада Mate, Cinnamon (GNOME Shell код базасынан тарамдалган GNOME иш үстөлү чөйрөсүнүн чели болуп саналат), KDE, Xfce жана башка популярдуу графикалык чөйрөлөрдүн бири колдонулат. Linux Mint'тин курумалары Ubuntu'дан жалпысынан дистрибутивге киргизилген пакеттердин курамы менен гана айрымалангандыктан, Ubuntu менен айкалышы турган иш. Муну иштеп чыккандар да моюндарына алышат. Дистрибутивдин максаты - колдонуучуга орноткондон кийин дароо ишке даяр болгон, популярдуураак иштетүү системдерин, ошондой эле популярдуу мултимедия форматтарынын кодектерин жүктөөнү талап кылбаган болушунча жөнөкөй систем берүү болуп эсептелет. Жалпысынан алганда Linux Mint Ubuntu менен дээрлик бирдей. Айырмалап турган - жашыл түскө басым кылынган жаңы оригиналдуу интерфейси жана Linux менен жаңы гана шугуулдана баштагандардын ишин жеңилдетүүнү көздөгөн аз сандагы өзүнүн тиркемелери (mintInstall, mintUpdate, mintMenu ж.б.). Дистрибутивдин урааны - "эркиндик кооздукка жеткирет" (англ. "from freedom came elegance").
Иоанн Дунс Скот
Иоанн Дунс Скот (1266-1308-ж.чен) - орто кылым схоластикасынын эң ири өкүлү, анын ишмердиги XIII жана XIV кылымдардын чегинде өткөн.
Кыскача өмүрү
Ата теги боюнча ирландиялык. 1282-жылы францискандык орденге мүчө болуп кирген. Оксфорддо, Париж университетинде билим алат. Оксфорд жана Париж университеттеринде философия менен теологиядан сабак берет. Кельнде 42 жашында дүйнөдөн кайтат. Скоттун эң маанилүү эмгеги — «Оксфорддук чыгарма» болуп эсептелет, бул китеп Петр Ломбардскийдин «Сентеций» деген эмгегинин төрт китебине берилген комментарийлерден турат.
Чыгармалары тууралуу
Дунс Скот чыгармалары түшүнүүгө да, ошондой эле кабылдоого да оор болгон жазуучу жана ойчул. Анын чыгармачылыгынын бул сапаты софист, схоласт дегенди билдирген «дунс» деген ат менен белгиленген. Ал «кылдат доктор» деген ардактуу титул алган, бул анын аргументтеринин кылдаттыгын жана анын ойлорун кабылдоонун татаалдыгын билдирген. Ошол эле убакта америкалык философ Ч.Пирс аны «мурда болуп көрбөгөн эң терең метафизик катарында баалаган. Айрым изилдөөчүлөр Дунс Скоттун философиялык чыгармаларынын спецификалык мүнөзүн — анын так логикалык-гносеологиялык терминологияга умтулганын белгилеп көрсөтүшөт. Мисалы ал абстрактуу жана конкреттүү түшүнүктөрдү айырмалаган. Скот «интеция» түшүнүгүн иштеп чыгат, бул аң-сезимдин таанылып-билине турган обьектиге же таанымдын өзүнө багытталгандыгын билдирүүчү түшүнүк. Ошондой эле ар түрдүү терминдердин маанилерин алмаштыруунун мүмкүнчүлүгүн билдирүүчү суппозиция да «интенция» түшүнүгүнүн предмети болгон.
Дунс Скоттун көз карашы томизмге карама-каршы көз караш катарында мүнөздөлөт. Ал теология менен философияны так айырмалайт: Философия, Скоттун пикири боюнча, билимдердин теориялык тармагын түзөт, ал эми теология — теориялык билим, башкача айткандаадамдын ишмердигин диний жоболорду аткарууга багыттоочу билим болуп саналат. Философияны, же метафизиканы, Дунс Скот жогорку билим катарында карайт. Философия болмушту — бардык бар болуп жашап турган нерселерди, алардын ичинде Кудайды да кучагына алып турган абсолютту изилдеп-үйрөнөт.
Томисттик метафизикага болгон мамилеси
Дунс Скот томисттик метафизикага каршы чыгып, жашоо (существование) менен маңыздын (сущностью) ортосундагы айырмачылыкты танган. Маңыз жашоонун актысы болуп саналат, ошондуктан жеке нерселерди жаратуу үчүн Кудайдын өзгөчө кийлигишүүсү талап кылынбайт деп эсептейт.
Материя менен форманын өз ара катыш проблемасы Дунс Скотто татаал түрдө баяндалат. Ал материяны актуалдаштыруучу маңызга ээ болгон жана үч ар түрдүүлүктө көрүнө турган нерсе катарында карайт. Форма Скот үчүн чечүүчү мааниге ээ болгон эмес, Фома Аквинский формага ал нерселерди актуалдаштырган нерсе катарында чечүүчү маани берген; бул боюнча нерселерди индивидуалдаштыруу материяга көз каранды болуп турат. Анын тескерисинче, Скот форманын дал өзү нерселерге индивидуалдуулук берет деп эсептейт. Дунс Скоттун ой-жүгүртүүсүнүн «кылдаттыгы» мурда эле Аристотель тарабынан көтөрүлгөн форма проблемасын чечүү ыгынын дал өзүнөн ачык көрүнөт. Аристотель бир нерсенин формасы интеллект тарабынан таанылып-билиниши мүмкүн деген көз карашта болгон. Бирок проблема универсалдуу форманын айрым индивидуалдык учурларын кантип таанып-билүү керектигинде турат. Аристотель, кийин аны колдогон Аквинат мындай өзгөчөлүктөр материянын ар түрдүү бөлүктөрүнүн жашап бар болуп турушу аркылуу индивидуалдаштырылат, бирок бул таанымды мүмкүн кыла албайт, анткени таанып-билинүүчүлүк спецификалык индивиддеги материяны билүү аркылуу эмес, аныктоо аркылуу ачылуучу форманын маанисине көз каранды болот деп эсептешкен. Дунс Скот бул проблеманы «это- вость» түшүнүгүнө кайрылуу аркылуу чечет. Эгерде «этовосту» материяга эмес, формага таандык нерсе катарында түшүнүүгө болсо, анда аны иш жүзүндө болбосо да принцибинде интеллектуалдык таанылып- билине турган нерсе катарында кароо керек. Мына ошентип, Скот үчүн универсалдуу форма жана индивидуалдык «этовость» Кудай жараткан маңызга таандык жана индивидуалдуулук форманын биротоло толук бүткөн актуалдуулугу болуп саналат.
Дунстун позициясы
Дунс Скоттун индивидуалдуулукка умтулганы аны номиналисттерге таандык кылууга мүмкүндүк берет, бирок универсалийлер жөнүндөгү маселеде Дунс Скоттун позициясы бир беткей эмес. Скоттун баштапкы позициясы августиандык мүнөздөгү, болгондо да платонизмге ооп турган позиция, бул аны номиналист деп атоого мүмкүндүк бербейт. Бирок, экинчи жагынан, Скот билимдин пайда болушунда сезимдик интуицияга чоң маани берген. Интуиция, Скоттун пикири боюнча, нерсенин индивидуалдуу конкреттүүлүгү чагылган образ аркылуу таанып-биле отуруп, индивидуалдуу нерсенин бар болуп жашап турушун аныктоого мүмкүндүк берет. Интуиция Скотто сезимдик кабылдоо катарында көрүнөт, бул жерде ал августианизмден четтеп кетет. Скоттун пикирине ылайык, абстракциялоо нерселердин сезимдик интуициянын жардамы менен жетишиле турган индивидуалдуу өзгөчөлүктөрүнөн жалпы түшүнүктөрдү бөлүп алуу аркылуу ишке ашат.
Скоттун адам жөнүндөгү концепциясы өзгөчө кызыгууну туудурат. Адамды тышкы дүйнөнүн бир бөлүгү деп таануу менен, Дунс Скот ошол эле убакта адам эркинин өз алдынча жашап турарына негизденет, адам эрки ар кыл түрдөгү акылга сыярлык аныктамаларга көз каранды эмес жана өзүнүн маңызы боюнча эркин. Ошондой эле Кудай да эркин, ал эч нерсе менен аныкталбаган эркке таянуу аркылуу өзүнүн кудуреттүүлүгүн көрсөтө алат. Бул жерде Скот теңирлик ишмердиктин волюнтаризми жөнүндөгү өзүнүн концепциясын бул ишмердикти интеллектуалдуу ишмердик катарында караган томисттик түшүнүккө карама-каршы коёт.
Скоттун идеясы
Скоттун идеясы боюнча, дүйнө кандай түрдө жашап турса ошондой түрдө жаратылган, анткени Кудайдын эрки ушундай болгон. Дүйнөдө жакшылык катарында жашап турган нерселер Кудайдын жакшылыкты көздөгөн эрки менен жаратылган. Бул адамдын жүрүм-турумуна да таандык. Адам өзүнүн жакшы иштерин Кудайдын буйругу менен жасайт. Кудайдын эркине толук баш ийүү менен гана адамдын пейили жакшырат.
Невроздор
Невроз оорулары
Ал өтө көп кезигүүчү оору. Азыр невроздордун ар кандай түрлөрү белгилүү, мисалы, неврастения, истерия жана жадатма абал.
Себептери
Булар жогорку нерв ишине психикалык травманын таасиринен болот. Ага үй-бүлөдөгү чыр-чатак, кемсинтүү, жумуштагы келишпестик, өтө чарчоо жана башкалар себеп болот, ошондой эле көбүнчө нерв системасы начар, денеси чың эмес, ар кандай оору менен ооругандар, тамактануу, эмгек, эс алуу режимин бузгандар невроздорго тез чалдыгат. Баланы туура эмес тарбиялоо, анын кызыкчылыгын эске албай, жөндөн-жөн жемелөө анын өзүнө ишенчилигин кетирет. Же тескерисинче аны өтө эркелетип, ою менен болуп, өтө мактап, анын бардык талабын орундатып, көкөлөтүү да баланын психикасын бузат. Мындай балдар чоңойгондо турмуштун кыйынчылыгына чыдамсыз келишет. Баланы өтө катуу кармоо же өтө камкордук көрүү да мүнөзүнүн калыптанышына терс таасирин тийгизет. Айрым кишилер ар кандай кырдаалда невроздорго окшош абалда болушат, мисалы, маанилүү бир окуя алдында тынчы кетип, жүрөгү тез согуп, тердеп, денеси чымырайт жана өңү кубарат. Бул белгилер дени соо кишиде окуя болгондон кийин өтүп кетет. Ал эми невроздор менен ооруган кишиде мындай белгилер узакка чейин байкалат.
Жүрүшү
Невроздор менен ооругандар психикалык оорулардан айырмаланып, өзүнүн кылык жоругун башкара алат жана айланасындагы окуяларды туура баамдайт. Невроздордо оорулуунун алы кетип, урушчаак болуп, уйкусу бузулуп, башы ооруйт жана көңүлү чөгөт. Невроздордо көбүнчө органдарды жөнгө салуунун бузулушунан анын функциясы начарлайт, мисалы, жүрөктүн тез согушу жана оорушу миокарддын инфарктынын белгисине, карындын спазмы жана оорушу рак оорусунун белгилерине окшоп сезилет. Ошондуктан мындай оорулуулар абдан коркуп, улам бир врачка кайрылат. Оорулуу психотерапевт, психиатр жана невропатологго кайрылып, убагында дарыланышы керек. Невроздордун кээ бир түрүндө оорулуунун тынчы кетип, курулай шектенип, ыргылжың тартып, тарынчаак жана эмоциялык туруксуз болуп кетет. Мындай өзгөрүүлөрдү калыбына келтирүү көп убакыт, аракет, чыдамкайлыкты талап кылат. Невроздорду психотерапиялык жол менен дарылайт. Айыктыруучу физкультура, массаж, ар кандай тынчтандыруучу ванна, курортто дарылануу сунуш кылынат. Невроздорду алдын алууда баарынан мурда психиканы жабыркатуучу таасирди токтотуу, үйдө жана жумушта жагымдуу психикалык шарт түзүү, аракечтик жана тамеки чегүү сыяктуу жаман адатты таштоо, эмгек жана эс алуу режимин туура сактоо керек. Организмди чыңдоонун, туура тарбия берүүнүр мааниси чоң.
Буэнос-Айрес метросу
Буэнос-Айрес метросу – Буэнос-Айрес шаарынын метросу. Метросу 1-декабрь 1913-жылы ачылат.
Ай фазалары
Ай фазалары - Айдын бир ай ичинде көзгө көрүнгөн формаларынын ырааттуу өзгөрүшү, Ай бетинин Күн нурунан жарыктангандагы көрүнгөн бөлүгү. Күн нурунун тийишине жараша өзгөрүп, ай фазалары алмашылып турат. Айдын жаңырышы, биринчи чейрек, толгон ай жана акыркы чейрек деген төрт бөлүктөн туруп, акырындык менен бири бирине өтөт: Ай жаңырганда, Күн менен Жердин ортосунда болгондуктан, анын жарык түшпөгөн жери бизге көрүнөт. Эгер Ай жаңырганда, ал Жер менен Күндү туташтыруучу түз сызыкта жатса, Күндүн тутулушу байкалат. Ай Күндөн чыгышты карай акырындап жылып, орок кейиптенип, 7күнү жарым тегерек түрүндө көрүнөт. Мында томпок жагы оң тарапта болот. Айдын бул фазасы 1-чейрек деп аталат. Ай жаңыргандан 14-15 күн өткөндө, толук тегерек формада көрүнүп, толгон ай деп аталат. Жер Ай менен Күндү туташтыруучу түз сызыкта жатса, Ай тутулат. Ай толгондон 7 күндөн кийин акыркы чейрек башталат. Айдын жарымы гана көрүнөт да, томпок жагы сол тарапта болот. Ай орто эсеп менен 29,5306 сутка өткөндө кайра жаңырат.
Беш-Көл туз кени
Беш-Көл туз кени Жалал-Абад облусунун Тогузторо районунда, Нарын дарыясынын сол жээгинде, Тунуктуз кенинен 25 км чыгыш тарапта, деңиз деңгээлинен 2200 м бийиктикте. Геол. изилдөөлөр 1927-,1941-,1977-ж. жүргүзүлгөн. Неоген мезгилинин туздуу-гипстүү катмарларынын арасында галиттин 8 кабаты кездешет. Неоген катмарынын калыңдыгы 200 м жетип, 500 м созулуп жатат. Туз кабаттарын туздуу чопо, чополуу галит катмарчалары бөлүп турат. Таза галит кабатынын калыңдыгы 1,5–3,5, чополуу галиттин калыңдыгы 2 м. Туз мал жегенге жарайт. Туздун болжол ресурсу 315 миң т.
Альпы тоотекеси
Альпы тоотекеси (лат. Capra ibex) — кийиктердин бир түрү.
Нара-Яха дарыясы
Нара-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Тотыдэотта-Яха дарыясынын оң жээгинен 16 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 32 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чэстер (Нү-Жерси)
Чэстер (Нү-Жерси) (Chester) — Нү-Жерси штатынын Моррис округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 7838 киши. Болжолдуу аянты - 76.0 км². FIPS коду — 34-12610.
Ширетүүчү
Ширетүүчү — Ширетүүчү өндүрүштө эмгектенген адис, жумушчу.
Касан-Сай кени
Касан-Сай кени — Ош обл-нын Ала-Бука р-нундагы сурьма рудасы чыккан жер. Касан-Сай кыш-нын туш.-чыгышын¬да, Чаткал кырка тоосунун түш.-чыгыш капталындагы Касан-Сай суусунун сол өйүзүндө.
1935-ж. табылып, 1940—60-ж. геол. чалгындоо жүргүзүлгөн. Кен айма-гын протерозой заманынын аягында пайда болгон аки таш теги менен сланеңтер тузот. Руда негизинен алардын кошул¬ган жеринде, кээде аки таш тегинин ара- сындагы брекчия кабаттарында кезигет. Руда кабатча түрүндө барит, кварң, кальңит, антимонит, сфалерит ж. б. сейрек кездешүүчү минералдардан турат. Брекчия кремнийлешкен тоо тек сынык- тарынан түзүлүп, алар кварң жана антимонит, кээде барит, кальңит менен ңементтелген. Руда тулкуларынын уз. 50—100 жге созулуп, калыңд. 1,6—2,8 жге жетет.
Кен герңин металлогениялык доордо гидротермден пайда болгон.
Кыр
Кыр - тоонун кырка тартып, жондонуп чыгып турган бөлүгү; тоонун эки капталын бириктирип, узатасынан созулуп жаткан жону. Кыр ийри-буйру келип, чокулардан, белдерден турат. Адатта кыр суу бөлгүч болот. Топоним катары геогр. аттарды пайда кылууга да катышат, мис., Кыржол ашуусу, Кыржол кыштагы, Бозкыр кырка тоосу, Кыртабылгы кени ж. б. Кырдын синоними катары жон, жал, кыраң түшүнүктөрү да колдонулат.
Ахират
Ахират — (акырет) тиги дүйнө, а дүйнө — диний түшүнүк боюнча өлгөн адам баруучу башка чыныгы дүйнө, адам өлгөндөн кийин жашоочү дуйнө. Башкача айтканда мусулмандар бул сөз менен бул дүйнөнүн аягын, акыр заманды аташат.
Кара-Кулжа суусу, Токтогул району
Кара-Кулжа суусу, Токтогул району – Узун-Акмат суусунун оң куймасы. Токтогул районунун аймагы аркылуу агат. Узундугу б0 км, алабынын аянты 651 км2.
Панфилов району
Панфилов району түндүк Кыргызстандын Чүй облусундагы район. Борбору Кайыңды.
Кыргызстандын Чүй облусуна караштуу райондордун бири болгон бул аймактын аянты 4861км²ды түзөт.
2009-жылдагы эл каттоо боюнча райондун калкынын саны - 41754 кишини түзөт.
Калктын дээрлик 69 пайызын кыргыздар түзөт. Орус (17 пайыз), казак (3 пайыз) жана башка этностордун өкүлдөрү да байырлашат.
Кайыңды шаары - райондун борбору.
Курамы
Райондук маанидеги шаарлар:
Райондо 6 айыл аймагы бар :
Барий
Барий (лат. Baryum; гр. barys - оор, Ba) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы 6-мезгилинин IIА группа элементи, к.н. 56, ат. м. 137,34, щелочтуу жер металлдарына кирет. Жаратылышта Б. ат. м. 130Ва, 132Ва, 134Ва, 137Ва жана 138Ва болгон туруктуу жети изотобу бар. Б.К. Шееле биринчи жолу (1774) барий оксиди (ВаО) түрүндө тапкан. Металл түрүндөгү Б. Х. Дэви Ва(ОН)2 электролиздөөдөн алган (1808). Б. – күмүш түстүү ак, жумшак металл; эрүү темп-расы 710оС; кайноо темп-расы 1640оС. Бирикмелеринде II валенттүүлүктү көрсөтөт. Щелочтуу жер металлдарына кирет. Хим. касиети б-ча кальций, стронцийге окшош. Ва - активдүү металл, абада тез окистенет да, жука кабыкчаны пайда кылат. Суу менен реакцияга кирип Ва(ОН)2 айланат. Б. галогендер менен реакцияга кирип галогениддер, күкүрт менен сульфид (ВаS), суутек менен гидрид (ВаН2) пайда кылат. Өнөр жайларда металл түрүндөгү Б. ВаОну алюминий күкүмү менен калыбына келтирүүдөн алынат:
4ВаО + 2Аl = 3Ba + BaOAl2O3
же 6BaO + 4Al = 6Ba + 2Al2O3
Ва жана анын Мg, Al менен болгон куймалары вакуум техникасы, металлургия, коргошун менен болгон куймасы басмаканада ариптер даярдоодо колдонулат. Б. пероксиди – BaO2 суутек переоксидин алуу, өсүмдүк булаларын агартуу, сульфиди – BaS тери жыдытуу үчүн, ВаО – айнек, BaF2 – оптикалык айнек жана башка көптөгөн бирикмелери, цемент, түрдүү эмалдарды алууда жана медицинада да колдонулат.
Оберон (планета жандоочусу)
Оберон (Oberon) – Урандын көлөмү жана массасы боюнча экинчи чоң табигый жандоочусу. Күн системасында тогузунчу эң чоң планета жандоочусу.
1787-ж. Уильям Гершель ачкан. Уранга чейинки аралыгы 587 миң км, айлануунун синодикалык мезгили 13 сутка 11 с 16 мин, диаметри 1500 кмдей, тыгыздыгы 1500 кг/м3, башкача айтканда Оберон муздун жана аска породаларынын аралашмаларынан турат. Оберондун орбита тегиздигине дээрлик перпендикуляр.
Катта-Талдык
Катта-Талдык — Ош обл-нын Кара-Суу р-нундагы Катта-Талдык айыл советине караштуу кыштак. «Катта-Талдык» с-зунун аймагында. Талдык суусунун оң жээгинде жайгашкан. Райондун борб.
Кара-Суу ш-нан 86 км түш.-чыгыш тарапта, Ош т. ж. станңиясынан 46 км. Калкы 985 (1986); негизинен мал чарбасында (уяң жүндүү кой) эмгектенишет. Орто мектеп, клуб, китепкана, фельдшер- акушердик пункт бар.
Нубия тоотекеси
Нубия тоотекеси (лат. Capra nubiana) - ...
Барий гидроксиди
Барий гидроксиди щелочь, Ва(ОН)2 – кадимки абалда эрийт. Ва(ОН)2 ·8Н2О түрүндө болот. Түссүз кристалл. Тыгызд. 2,18 г/см3. 78оС ысык сууда жакшы, муздак сууда начар эрийт. Суудагы эритмеси күчтүү щелочтук реакцияны көрсөтөт. Суудагы эритмеси абадан СО2 газын сиңирип алып ылайланат, анткени эрибей турган барий карбонаты пайда болот. 100оС жогорку темп-рада ал Ва(ОН)2·3Н2О өтөт да, кургак абада 2 мол. суусун жоготуп Ва(ОН)2·Н2О пайда кылат. Бул гидроксид кызартып ысытканда гана суусун жоготот, ал эми Ва(ОН)2 780оС жогору темп-рада ВаО өтөт. Б. г. ВаСО3 ысытуудан алына турган барий окисин ВаО өчүрүүдөн алынат. Суудагы каныккан эритмеси барий суусу деп аталып, хим. анилиздерде SO4-2 жана СО-23 иондорун табууда кеңири колдонулат. Полимерлешүү процессинин инициатору катары, кантты анын эритмесинен бөлүп алууда колдонулат.
Боз үйдүн жасалгалары
БОЗ ҮЙДҮН ЖАСАЛГАЛАРЫ
Боз үйдүн кооз жасалгаларынын бири — жабык баш. Анын этегине тегирич улай тигилет.
Тегирич менен түймөсү бар жабык баш: төркү (арткы), алдыңкы (маңдайкы) болуп экиге бөлүнөт. Көркөм көчөт түшкөн эшик чий, канат чий, чыгдан (ашкана) үйдүн жасалгасына кирет. Боз үйдүн ички көркү өрмөкчүлүк аркылуу жүзөгө ашат. «Кажары» (букары), «беш кеште», «сызма» деген түрлөрү бар. Кереге таңгыч, саканак чалгыч, кереге чалгыч, үзүк боо, туурдук боо, жел боо (түндүк боо) өңдүүлөр кирет. Мунун ичинен «эки жүздүү терме» жана «бир жүздүү терме» деп бөлүнөт.
Боз үйгө туш кийиз (туштук) тартуу — эзелтен берки салт. Анын боолору ууктун билегине тагылат. Боз үйдүн кире беришиндеги оң ыптада аяк кап кереге көзүнө илинет. Андан ары чыгдан тартылат. Керегеге, же аш ала баканга көөкөр, көнөчөк, көнөк, чыны кап улай илинсе, жакшы жарашат. Күзгү кап-текченин илиниши үйдү ого бетер көрктөндүрүп жиберет. Азыр коломто болбогондуктан, үйгө шырдак менен ала кийиз салынат. Көрпө, көлдөлөң, курак, сайма төшөктөр төшөлөт.
Суфизм
Суфизм (араб. саф – таза, аль-саффа – кайыр, садага жыйноо, суф-жүн, монахтын, дербиштин орой түктүү кийими) – Исламда 8–9-ккылымдард келип чыгып, Араб халифатынын өлкөлөрүнө тараган диндик-мистикалык (кереметке, сыйкырга ишенүү) окуу, багыт.
Боз үйдүн жасалгалары
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Суфизм
Алгачкы Суфизмге айрым материалисттик элементтери бар панитеизм мүнөздүү. Бара-бара неоплатонизмдин, индиялык философиянын христианчылыктын айрым идеяларынын таасири астында С. аскетизм жана барып турган мистицизм С. борбордук орун ээлеп калышат. Суфизм жактоочулар кудай гана бар, ал эми айлана-чөйрө жана кубулуштар анын чыгармачылык энергиясы (эманациясы) дешет да, жашоонун эң жогорку максаты-адам жанын Кудай менен мистикалык кошуу деп жарыялашат жана Жер жүзүнө тиешелүүнүн барынан кечип кетүүнү талап кылышат.
Суфизм окуусу боюнча Кудай менен кошулуу экстаз (элирип, өзүн өзү унутуу даражасына жеткен абал) абалында өтөт. Мына ушунда гана Адам чыныгы болмушка (хасикатка) жетмекчи.
Айхал алмаз кени
Айхал алмаз кени - Якутиядагы алмаздын ири кени; Айхал шаарына жакын. 1960-ж. ачылып, 1961-жылдан карьерден, 1997-жылдан жер астынан (680 м тереңдикке чейин) казылып алынат. Алгачкы запасы боюнча Орусиядагы эң ири 5 кендин бири. Калган запасы 40-50 млн карат. Якутия алмаздуу провинциясындагы Далдын-Алакит кимберлит талаасында жайгашкан. Ордовик, силурдун терриген-карбонаттуу тоотектерин жиреп чыккан, татаал конфигурациядагы, дээрлик вертикаль багытындагы кимберлит түтүгү. Кратьер бөлүгүн чөкмө-жанар тоотектери, кимберлит туфтары (калыңдыгы 120 м), колкосун кимберлит брекчиялары түзөт. Курамында алмаз өтө көп (орточо өлчөмү 5,5 карат/д), сапаты төмөн майда таштар басымдуу (ромбододекаэдр 60%), зергелик калдыгы 25%ке чейин (1997-жылга карата массасы 50 караттан ашкан 7 алмаз өндүрүлүп алынган).
Айчык
Айчык - жарым ай түспөлүндөгү сайма, оймо-чийме. Айчык көбүнчө түрдүү (ак, көк, кара ж. б.) түстөгү туунун кездемесине түшүрүлгөн. Манас эпосунда: «Асаба желек калкылдап, айчыктуу туулар жаркылдап» деген саптары кездешет.
Маргулан Алкей Хасанович
1957–67-жылдары Ч. Валихановдун адабияттагы илимий мурастарын, анын ичинен “Манаска” тиешелүү эмгектерин да иреттеп, 6 томдук чыгармалар жыйнагын чыгарууга башчылык кылган. А. Маргуландын “Манас” эпосун изилдөөгө айрыкча сиңирген эмгеги катары Ч. Валиханов жаздырып алган “Көкөтөй хандын жомогун” СССР ИАнын Азия элдеринин институтунун архивинен таап, 1965-ж. жарыялап, “Шокан жана Манас” аттуу монографиясын жазган. Ал “Манас” эпосу жөнүндө илимий иликтөөдөн жана Ч. Валиханов жаздырып алган ”Көкөтөй хандын эртеңкиси” деген фото көчүрмөсүнөн турат. Маргуландын бул эмгеги Манастаануу илимине чоң салым кошкон. Эмгек көп архивдик материалдардын, тарыхый фактылардын негизинде келип чыккан. Автордун башкы концепциясы боюнча алганда “Манас” эпосу көп кылымдын чыгармачылык көркөм туундусу. Анын түпкү идеясы чапкынчылык эмес. Тескерисинче тышкы жоонун чапкынчылыгынан эли жерин сактоо, ал үчүн өмүрүн арноо, керек болсо өлүмгө баруу мына ушунун өзү эпостун негизги сюжети. “Манастын” эзелки мазмуну Орхон-Енисей жазуулары менен тыгыз байланыштуу. Анын эң алгачкы калыптанышына түрк каганаты кезиндеги кытай башчыларынын баскынчылыгына каршы жүргүзүлгөн баатырдык күрөштөр, Бээжиндин тегерегиндеги нечен ирет кайталанган кандуу согуштар зор өбөлгө болгон. Маргулан “Манастын” жаңыдан калыптануусуна ногойлу-кыпчак заманы чоң роль ойногон деген Ч. Валихановдун пикирине кошулат. Ошентип, Маргуландын пикири боюнча “Манас” эпосу байыркы мифтен орто кылымдан баштап, (13-15-к.) ногойлу-кыпчак мезгилинин уламыштарын, баатырдык ырларын, жунгар чабуулунун даректерин, 19-кылымдагы Кокон хандыгы менен байланыштуу карым-катнашты Кашкардын Жангир кожосун Россиянын ак падышасы баарын ичине сиңирип келген көп катмарлуу көркөм чыгарма болуп жетилет.
Кичи Палькина (дарыя)
Кичи Палькина — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Палькина дарыясынын оң жээгинен 5,6 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жороев Мажит
Өмүрү жана эмгек жолу
1947-жылы Кара-Булак айылында колхозчунун үй-бүлөөсүндө туулган. Атасы Саттаров Жоро Кара-Булактан чыккан биринчи тракторчу, энеси Кадыр кызы Зарбүбү биринчилерден болуп комсомолдук ячецканын секретары болгон. Мажит 1965-жылдан баштап республикабыздын аймагында көп жерлерде ички иштердин кызматын өтөгөн. 1992-жылы пенсияга чыккан. Тактап вйтканда 1965-жылы Сүлүктүдө 11 жылдык мектепти бүтүрүп, 1966-1969-жылдары Советтик Армияда ички иштер войскасында кызмат кылган. 1969-жылы Фурунзедеги ички ииштер башкармасынын атайын түзүлгөн взводуна Милциянын кызматына алынып, 1969-жылдын октябырында милициянын атайын юридикалык мектебин аяктаган. 1971-1977-жылдары Ысык-Көл районунда апийим эгилүүчү кезде наркотикалык заттарды законсуз даярдаганды, сактагандарды иликтөөчү кызматтын началниги болуп иштеп жүрүп 1977-жылы Кадамжай районуна которулат. 1980-жылы Жалал-Абад шаарында уголовный розыстын начальниги, 1984-1988-жылдары Кызыл-Кыя шаарында шаардык ички иштер бөлүмүнүн начальнигинин орун басары болуп иштеп ардактуу эс алууга чыккан. 1993-1994-жылдары Тогуз-Булак айылдык Кенешинин төрагасынын орун басары, Баткен областтык ички иштер башкармалыгынын ветерандар Кенешинин төрагасынын орун басары  болуп эсептелет. Райондук үй-бүлөлүк дарыгерлер борборунда граждандык коргонуу бөлүмүндө начальник жана юрист консул кызматында да иштейт. Милиция подполковниги наамы менен эс алууга чыккан. Коомдук иштерин тынымсыз улантып турат. Жороев Мажит аткарган комдук иштер: Райондук ички ичтер бөлүмүнүн насаатчысы, ардагерлеринин төрагасы, райондук ардагерлер Кенешининин төрагасынын  орун басары, областтык ардагерлер Кеңешинин  төрагасынын орун басары, чек арачылар кызматынын насаатчысы, элдик кошундарынын  командири, райондук, областтык, республикалык газеталардын сырткы  кабарчысы. Жороев Мажит- комузду колуна алса кол ойнотуп комуз черткен комузчу, комуз менен ырды куюлуштуруп ырдаган төкмө акын, колуна калем алып тизмектеп ыр, аңгеме, очерк ж.б. жаза билген акын-жазуучу, шымаланып ортого түшкөн  чыгыш жеке таймашынын устаты, сыркоолордун алкышын алган элдик дарыгер, отургандардын көнүлүн ачып күлдүргөн  куудул, юморист, кемчиликтерди сындаган сатирик жана тамсилчи, чарчабастан тоого чыккан альпинист. Туристтердин райондогу тоолорго түзүлгөн маршруттарын биринчи түзүүчүсү. Көзгө атар атактуу мергенчи. Райондогу тоолордун Мажит барбаган күнгөй, тескейи жок. Жороев Мажит 2 уул, 2 кыздын атасы, 6 неберенин чон атасы, таятасы. Кара –Булактын эли Мажиттей өнөрлүү жигит менен сыймыктанышат.
Беш-Күңгөй кум-шагыл кени
Беш-Күңгөй кум-шагыл кени ― Кыргызстандын Аламүдүн районунда, Бишкек шаарынан 15 км түштүк тарапта, деңиз деңгээлинен 1181–1485 м бийиктиктеги кумшагыл кени. 1987-жылы Түндүк Кыргыз геологиялык экспедициясы чалгындаган. Кен аймагы жогорку плиоцен-төмөнкү төртүнчүлүк жана антропоген мезгилинде пайда болгон борпоң чөгүндү катмарлардан түзүлгөн. Кум-шагыл калың катмарынын туурасы 250–1200 м болуп, түндүк-чыгыш тарапка 1800 мге созулуп жатат. Кум-шагыл кошулмасынын калыңдыгы 2 мден 174 мге чейин өзгөрөт. Кум-шагылдын 20–500 ммге чейинкиси 19%, 0–5 мм – 26%. Кум-шагыл курулуш ишине, жол курулушуна жана бетонго кошууга жарамдуу. Запасы В категориясы боюнча - 43025 миң м3, С1–65751 миң м3, В+ С1–108776 миң м3.
Барий карбонаты
Барий карбонаты BaCО3 – түссүз кристаллдар, тыгызд. 4,3-4,4 г/см3, балкып эрүү t 1740оС. Жаратылышта витерит минералы түрүндө кездешет. Сууда кыйындык менен эрийт.
BaS+H2O+CO2 =BaCO 3+H2S реакциясы аркылуу алынат. Ал көп санда айнек ө.ж-да жана эмалдар, боектор (глазурларды) алууда колдонулат.
Кадырша (Зилайыр району, Башкыртстан)
Кадырша — Башкыртстандын Зилайыр районундагы айыл, Сабыр айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 117 киши. Почта индекси — 453691, ОКАТО коду — 80227832003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Александра Элбакян
Александра Асановна Элбакян (1988-жылы 6-ноябрда Алматыда туулган) - казакстандык-орусиялык нейрофизиолог, биолог. Sci-Hub сайтынын түзүүчүсү катары белгилүү.
Sci-Hub
Александра Элбакян Sci-Hub долбоорунун максаты - билимдин коомго жайылышындагы тоскоолдорду жоюу жана санариптик теңсиздикти азайтуу экенин белгилейт. Анын айтымында, Sci-Hub'тын болушунун өзү илимий басмаларды ачык жеткилик моделине өтүүгө шыктандырышы керек.
Илим-билимге ачык жеткиликтин маанисин түшүндүрүү үчүн Элбакян илим социологу Роберт Мертонго шилтеме кылат. Мертон илимдин прогресси жана илимий коомчулуктун нормалдуу ишмердиги үчүн ачылыштарга менчик укугу болбошу керектигин белгилеген.
Орусияда жашап, АКШнын мыйзамдарынан буйтаганы үчүн The New York Times Элбакянды Эдвард Сноуден менен салыштырган. Ars Technica аны Аарон Шварцка теңеген.
2016-жылдын акырындагы абал боюнча, Александра өзүнүн жүргөн жерин жашырып келет. Мисалы Nature'дүн кабарчылары менен болгон маеги жашырылган электрондук почта аркылуу жүргөн. Александра сайтты ага муктаждар үчүн колдоону өзүнүн моралдык милдети деп эсептейт.
Модалдуулук
Модалдуулук (логикада) (лат. modus – чен, жол) – ой-жүгүртүүнү андагы айтылган бекемдөөнүн «күчү» боюнча ой жүгүртүүнүн мүнөзү; ой жүгүртүү зарыл, мүмкүн, кокустук, мүмкүн эмес жана башка болушу мүмкүн. Салттуу логикада зарылчылыкты туюндурган (аподиктикалык), мүмкүнчүлүктү (проблемалуулукту) жана чындыкты (ассерторические) туюндурган ой жүгүртүүнү айырмалашат.
Азыркы учурдагы логика ой жүгүртүүнүн, ой айтуунун белгилүү «методологиялык» баасы сыяктуу карап, модалдуулуктун касиеттерин талдоого мүмкүнчүлүк берет. Ошону менен бирге эле логикалык жана сүрөттөөчү модалдуулукту айырмалайт. Айтылгандын логикалык модалдуулугу таптаза логикалык түшүнүүдөн келип аныкталат. Мисалы, айтылган ой Р эгер ал таза логикалык негизден чыккан гана чындык болсо башкача айтканда эгер Р болбосо эле логикалык каршылыкка алып келчүү болсо, логикалык зарылчылык болот. Сүрөттөөчү модалдуулукка ири алдыда физикалык (себептүү) модалдуулук кирет. Ал айтылган ой кандайдыр бир физикалык мыйзамдагы сыяктуу зарылчылыкты, мүмкүнчүлүктү жана кокустукту туюндурабы ошого көз каранды. Айталы, «Бардык планеталар эллипс боюнча кыймылдайт» физикалык зарылчылык, а «Планеталардын саны – 9» – физикалык кокустук.
Катта-Үңкүр
Катта-Үңкүр — Катыраң тоосунун тун.-чыгыш капталында жайгашкан карст үңкүрү. Фрунзе р-нунун аймагын да.
Кадамжай п-нан 7 км батыш тарап та. Үңкүрдүн уз. 30 ж, көлөмү 1410 ж3 бийикт. 8 жге чейин, туурасы 12 ждей Аки таш тектүү катмарда пайда болгон Үңкүрдүн боорунда аска сүрөттөрү бар алардын тартылган мезгили азырынча белгисиз. Үнкүрдү мурда жерг. эл ыйык тутуп, сыйынышкан.
Ахль аль-Китаб
Ахль аль-Китаб — (араб. Китеп ээлери) «Китеп ээлери» же «китеп берилгендер» деп мусулмандар иудаизм жана христиан динин туткандарды аташат. Мындай атоонун негизги себеби, алар иудаизм жана христиан дининин негизин түзгөн, Аллах тарабынан пайгамбарлар жана ыйык китептер аркылуу жөнөтүлгөн динди тутунгандыгы болгон. Ыйык ки¬тептер үчүн алар ушинтип аталышкандыгы айтылат. Бул термин менен жогоруда аталган диндердин жактоочуларын бутпарастардан айырмалашат. «Китеп ээлери» өз динин ис¬лам мамлекеттеринде эркин тутуу укугуна ээ болушкан. Мусулмандарга алар менен тууганчылык мамиле түзүүгө (негизинен, Мухамеддин пайгамбардыгына чейин өз динин туткан (китеп ээлеринин» аялдарын алууга уруксаат берилген) жана иш боюнча мамиле түзүүгө уруксат берилген. Өтө радикалдуу түшүнүктөгү топтордун күнүбүздөгү түшүндүрүүсү бо¬юнча (жихад-такфириттер кээ бир радикалдуу салафиттер- вахабиттер) бүгүнкү күндөгү иудейлер жана христиандар «китеп ээлеринин» катарына киришпейт. Ушуга байланыштуу кол тийбестик укугуна ээ эмес жана мушрикун (кеп кудайга ишенгендер) жана кяфирун (динсиз) деп жарыяланышат.
Эмчек сүтү
Эмчек сүтү — бала эмизген аялдын эмчеги иштеп чыгаруучу суюктук.
Артыкчылыктар
Ымыркайлар үчүн эмчек эмизүүнүн артыкчылыктары бар, анын ичинде кокустан ымыркайлардын өлүм синдрому жана интеллектти жогорулатуу, кулак инфекцияларынын орточо азаюу тобокелдиги, суук тийүү жана сасык тумоо балдар лейкемиясынын, диабеттин, астманын жана экземанын, тиштер менен болгон көйгөйлөрдүн бир аз төмөндөшү же чоңдордун семирүү тобокелдиги Ар бир тамактандыруу 30–45 мүнөт созулушу мүмкүн, сүт көбөйгөнчө бала “соруу-жутуу-дем алуу” схемасына үйрөнөт. Бир айга жакын курактагы балдарга бир тамактанууга 90дон 120 мл чейин талап кылынат. Бирок, сүт көбөйгөн сайын, ымыркайдын тамактануусу натыйжалуу боло баштайт, тамактандыруунун узактыгы кыскарышы мүмкүн. Балага канчалык сүт көп берилсе же башка балдарга саалып берилсе, ошончолук сүт көп чыгат. Айрым энелер сүттүн чыгуусун көбөйтүүгө аракет кылышат, адатта, пажитник деген өсүмдүктү колдонушат. Эненин сүтүндө күчтүү антителолор жана антитоксиндер бар, бирок антисептикалык касиетке ээ эмес жана тукумсуздукка өбөлгө түзбөйт, СПИД сыяктуу ооруларга жана В тобундагы стрептококк сыяктуу ар кандай бактерияларга дуушар болушу мүмкүн.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Талды-Булак (Чүй району)
Талды-Булак — Кыргызстандын Чүй облусунун Чүй районундагы айыл. Ибраимов айыл аймагына кирет.
Калк
Калкы — 538 киши (2009-жылы).
Урмамбетов Совет
(1934–1990)
Акын Совет Урмамбетов Ысык-Көл районундагы Тору-Айгыр айлында 1934-жылы туулган. С.Урмамбетов 1957-жылы Кыргызстан Мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүргөн. 1965-жылга чейин Кыргызстан мамлекеттик басмасында көркөм адаби-ят редакциясынын редактору, 1965–1966-жж. республикалык актерлор үйүнүн директору, 1967–1974-жж. чейин жана 1987-жылдан «Кыргызстан маданияты» гезитинин поэзия бөлүмүндө кабарчы, 1975–1980-жж. Токто-гул Сатылганов атындагы Кыргыз мамлекеттик филармониясында адабият боюнча бөлүм башчы болуп иштеген. С.Урмамбетовдун 1949-жылы «Колхозчу авама» деген биринчи ыры облустук «Ысык-Көл правдасы» гезитине жарыяланат. Ошондон тарта рес-публикалык басмаларга анын ырлары үзгүлтүксүз чыга баштаган. 1958-жылы С.Урмамбетовдун «Жел кеме» аттуу биринчи ырлар жыйна-гы жарыкка чыгат. Анын бир канча ырлар, поэмалар жыйнактары кыргыз, орус тилинде жарык көргөн. Орус тилине которулган ырлары жергиликтүү жана борбор-дук басма сөздөрдө жарыяланып турган. Ал Генрих Гейненин, Алишер Навоинин, Роберт Бернстин, Расул Гамзатовдун, Кайсын Кулиевдин ырларын кыргызчага которгон. С.Урмамбетов 1958-жылдан СССР Жазуучулар союзуна мүчө болгон.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Жел кеме. Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1959. – 190 б.
Көлдүн таңы. Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1960. – 145 б.
Жаңы ырлар. Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1963. – 181 б.
Too бүркүтү. Поэма. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1965. – 77 б.
Адам жана табият. Ырлар жана поэма. – Ф.: Кыргызстан, 1967. – 176 б.
Акын жана кыз. Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1970. – 169 б.
Жаңырык. Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1974. – 173 б.
Жаңырык: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1975. – 99 б.
Менин дүйнөм: Ырлар жана поэма. – Ф.: Кыргызстан, 1979. – 80 б.
Жер сүйлөйт: Ырлар, поэмалар, либретто. – Ф.: Кыргызстан, 1982. – 120 б.
Ашуу: Ырлар, поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1984. – 240 б.
Ойчул бала: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1986. – 24 б.
Жарык дүйнө: Ырлар, поэма, либретто. – Ф.: Кыргызстан, 1988. – 128 б.
Орус тилинде
Светотень. Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1970. – 183 б.
Озеро и горы: Стихи и легенды. – Ф.: Мектеп, 1978. – 83 с.
Умбриэль (планета жандоочусу)
Умбриэль (Umbriel) – Урандын табигый жандоочусу.
Аны англиялык астроном У. Лассел 1851-жылы ачкан. Уранга чейинки аралыгы 267 миң км, диаметри 1200 кмдей, тыгыздыгы 1400 кг/м³.
Айлануунун синодикалык мезгили 4 сутка 3 с 29 мин. Урандын Умбриэльден башка 4 жандоочусу бар. Булардын орбита бонча айлануу тегиздиги өз ара бири бирине дал келет. Уран бүт жандоочулары менен башка планеталардан өзгөчөлөнүп жантайыңкы – анын тегиздиги бүткүл планеталардын орточо тегиздигине перпендикуляр абалда турат.
Жаңы ивановка (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Жаңы ивановка — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Куганакбашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 5 киши. Почта индекси — 453172, ОКАТО коду — 80248825002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кара-Кулжа ойдуңу
Кара-Кулжа ойдуңу - Тасырак-Сай менен Фергана тоолорунун аралыгында кеңдик багытта жайгашкан мегасинклиналдык ойдуң. Кара-Кулжа районунун аймагында. Узундугу 104 км, туурасы 24 км. Басымдуу бийиктиги 3200–3400 м. Ойдуңдун эң жапыз жери 780 м, бийик жери Үч-Сейит массивинде (4900 м). Кара-Кулжа ойдуңу мезозой жана кайнозой замандарында пайда болгон кумдук, конгломерат, чопо, мергель жана сланец, Тар дарыясына жакын неоген жана антропогендин конгломераттары менен борпоң тоо тектеринен турат. Климаты континенттик; июлдун орточо температурасы 15,3°C, январдыкы –14,8°С. Жылдык жаан-чачыны 571 мм. Мөңгү өрөөндүн 4,3%ин түзөт, жалпы саны 31, алардын 16сы Үч-Сейит массивинде; эң ириси – Каракол, узундугу 5,6 км, туурасы 0,9 км, аянты 4,6 км2. Кар чеги 4160 м бийиктикте жатат. Ири суусу – Кара-Кулжа. Күңүрт боз топурактуу талаа (1000–2000 м бийиктикте), каралжын тоо топурактуу бийик чөптүү шалбаалуу талаа жана токойлуу шалбаалуу талаа (2500–3000 м) ландшафттары мүнөздүү. Түздүктөрдөгү бетеге, шыбак, ит мурун, шыраалжын, улам жогорулаган сайын табылгы, кайың, жаңгак, андан ары карагай, арча менен алмашат. Нивалдык зонада альп өсүмдүктөрү басымдуу. Ессентуки тибиндеги минералдуу булактар бар. Ойдуңда Кара-Кулжа кыштагы жайгашкан. Негизинен жайыт катары пайдаланылат.
Набиев Нуркамал Бурханович
Набиев Нуркамал Бурханович (19 декабрь 1970) — Кыргыз Республикасынын Башкы прокурорунун орун басары, Кыргыз Республикасынын Аскер прокурору.
Өмүр жолу
1970-жылы 19-декабрында Лейлек районунун Маргун айылында туулган. 1988-жылы Лейлек районунун Ю. А. Гагарин атындагы орто мектебин бүтүргөн. 1993-жылы Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик университетинин юридикалык факультетин артыкчылык менен бүтүргөн.
Эмгек жолу
Эмгек жолун 1993-жылы Ош областына караштуу Баткен районунун прокуратурасында тергөөчүлүк кызматынан баштаган. 1998-2007-жылдары Ош, Баткен областарынын жана Ош шаарынын прокуратураларында чоң даражадагы жетектөөчү кызматтарда иштеген. 2007-2008-жылдары Кыргыз Республикасынын Башкы прокуратурасынын коррупцияга каршы күрөшүү башкармалыгынын башчысынын орун басары. 2008-2010 жана 2015-2017-жылдары Кыргыз Республикасынын Башкы прокуратурасынын тергөө жана ыкчам издөө иштерине көзөмөл жүргүзүү башкармалыгынын башчысы. 2010-2015-жылдары Кыргыз Республикасынын Аскер прокурорунун орун басары. 2017-жылдын октябрынан тартып Кыргыз Республикасынын Президентинин буйругунун негизинде Кыргыз Республикасынын Башкы прокурорунун орун басары – Кыргыз Республикасынын Аскер прокурору болуп иштеп келет.
Сыйлыктары
2013-жылы Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасы менен сыйланган. Кыргыз Республикасынын Башкы прокуратурасынын эң жогорку даражадагы сыйлыктарынын - “Мыйзамдуулукту чыңдоого кошкон салымы үчүн” жана “Прокуратуранын ардактуу кызматкери” медалдарынын ээси. Мамлекеттин коопсуздугун жана корголуусун чыңдоого кошкон салымы үчүн Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын жана Куралдуу Күчтөрүнүн көптөгөн медалдары жана өздүк куралдары менен сыйланган.
Үй-бүлөсү
Үй-бүлөлүү, бир кыз жана эки уулдун атасы.
Кадимки тоотеке
Кадимки тоотеке (лат. Capra sibirica) — Тянь-Шань тоолорундагы кийиктердин бир түрү.
Барий оксиди
Барий оксиди, ВаО – барий менен кычкылтек бирикмеси. Балкып эрүү t 2020С, сууда эрип, Ва(ОН)2 берет. Абада СО2 менен аракеттенишип ВаСО3 пайда кылат. 500оС чейин ысытып. Ва(NO3)2 ажыратуудан; ВаСО3 көмүртек же ВаС2 аралашмасында 1000оС жогорку темп-рада ысытуудан алынат. ВаО2 алууда, суусуздандыруучу зат катарында колдонулат.
Муз агымы
Муз агымы - дарыяларда (негизинен мелүүн алкакта жана жогорку кеңдиктерде) шамалдын, агымдын, суунун температурасынын таасиринен муздун кыймылга келип агышы. Көбүнчө жазында жана күзүндө (Батыш Европада кышында) болот. Жазгысын муз катмары жарылып кыймылга келет, күзүндө калкыган муз, шыргалаң, топтошкон кар жана жээктен бөлүнгөн муз агат. Тоо дарыяларындагы муз агымы үйөр деп да аталат.
Аруба
Аруба - Нидерланддын өзүн-өзү башкаруучу аймагы. Кариб деңизинин түштүк бөлүгүндөгү арал Вест-Индияда. Кичи Антил аралынын архипелагынын түштүк-батышында жайгашкан. Ылымта аралдар тобуна кирет. Ичке кысык аркылуу (туурасы 29 км) Венесуэладан бөлүнөт. Аянты 193 км2. Калкы 69,9 миң (2004; калк батыш жээгинде жыш отурукташкан); калкынын 75%ке жакыны европалыктар менен кариб индейлеринин аралашуусунан пайда болгон метистер. Ошондой эле папьяменто (креол тилинде сүйлөйт), голланддар (5%), вест-индиялык креолдор (Латын Америкасынан чыккандар), кытай, еврейлер да жашайт. Негизинен католик (82%), калгандары протестант (9%), мусулман жана башка диндерин тутат. Административдик борбору - Ораньестад шаары. Расмий тили - нидерланд тили. Акча бирдиги - аруба гульдени. Арал жанар тоодон пайда болуп, шуру (коралл) рифтери менен курчалган. Жеринин бети негизинен тегиз, аскалуу дөңсөөлөр да кездешет. Бийиктиги 188 мге чейин (Яманота тоосу). Тайыз булуңдары бар. Климаты субэкватордук. Айлык орточо температурасы 27°С. Жылдык жаан-чачыны 600 мм. Дарыялары жок. Кактус, ксерофиль дарагынын бир нече түрү, бадалдар өсөт.