cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эрих Мария Ремарк
Жаш кези
Эрих Мария Ремарк 1898-жылы 22-июнда Германиянын Оснабрүк жергесиндеги жумушчулар, Питер Франц Ремарк (1867-жылы 14-июнда Кайзерсвертте туулган) менен Анна Мариянын (кийин Сталлкнехт; 1871-жылдын 21-ноябрында Катернбергде туулган) үй-бүлөсүндө жарык дүйнөгө келген.
Туба улусу
Туба — Улус бир болуп енисейлик кыргыздардын 16 - 17- кылымдар. борбору дарыяда Енисейдин оң жээгинде. Туба (хак. Упса) жетектөөчү түркүмүн Tuba (Tuba) жашаган, бери белгилүү орто кылымдардын башында (тубас же дубо уруусу).
Улус орус булактарында белгилүү төрт кыргыз башкаруучулар, бир биригүү кирген Кыргыз жерчеси чагып, төрө башкарган - Бей (хак. пiг). Белгилүү князиттер - Коян (1620-ж., бери дегенде 1640-жылдардын аягына чейин башкарган) жана Шанда Талаев (1692-жылы орус отряды менен салгылашта курман болгон Еренячка Ишеевдин шериги)
Тубинский улусунун дагы бир чоң тукуму, модар (маторлор) Саян тоосунун этектериндеги жерди ээлеген.
Кээ бир этникалык айырмачылыктарга карабастан, модарлар менен тубиндер кыргыздарды «бир эл жана бир уруу, бир уруу» деп эсептешкен. Тубинский улусу ар кандай аймактарды бириктирген: Байкот, Көл, Үштер (кырг. Үч-Төр), Хойбал (Койбал) же Каменно-Моторский (Таш-Матор), Яр (Яринский), Бохты (Бохтинский), Алы (Алицкий), Бугу (Бугусский), Хайто (Хайтонский), Кор (Корнацкий), Ала-Хем (Алахамский) жана башкалар.
Туба куймалары, Кыштымдар Чыгыш жана Батыш Саяндардын тайга жерлерин ээлеген. Анын айтымында, Н. Н. Козьмина жана Л. П. Потапова, Саян тайганынын тофалары эле эмес, алтургай бул сөз-терминди мурунку туба эли катары өздөрүнө кабыл алган Түндүк Алтайдын тубалары да туба элинин кыштымы боло алмак.
1692- жылдын февраль айында кан ясак элинин арызы боюнча Красноярскийде Василий Многогрешный менен Тит Саломатовдун жетекчилиги астында аскердик экспедиция жабдылган. Аскер кызматчылары жортуулга чыгаардын алдында Красноярскинин жанында кыдырып жүргөн кыргыз жигиттеринин баарын кырып салышкан, аскер кызматчылары жокто «шаардын үстүнөн жука иш кылбасын» (РГАДА. Ф. 214. Оп. 3. Ст. 1317). Канга келип, орустардын алдынкы отрядын жетектеп турган Тит Соломатов сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүнү каалаган, бирок тубалыктар анын отрядын аткылашкан. Согуш күн бою уланды. Өлгөндөрдүн көбүн жоготкон тубалыктар чачырай башташты жана 50 киши отурукташкан бир жерди курушту. Красноярскинин жашоочулары бул жерди катуу шамал басып алышты. Натыйжада 700 тубалык өлтүрүлүп, 600 аялы жана балдары туткунга алынган. Буга байланыштуу С. В. Бахрушин белгилегендей, бул жеңилүүдөн кийин Туба княздыгы калыбына келе албайт.
Нонненхорн
Калкы - 1663 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 1,96 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 7 76 120. Муниципалитеттин башчысы — Райнер Краус.
Палеоазия тилдери
Палеоазия тилдери, Байыркы Азия тилдери – Түндүк жана Түндүк-Чыгыш Сибирдин, Түндүк Американын аз сандагы элдери сүйлөгөн, теги ар башка тилдердин шарттуу аталышы. Орус илимпозу Л. И. Шренк бул жерде жашаган элди Түндүк Азиядагы байыркы элдердин укум-тукумдарынан экендигин божомолдогон. Палеоазия тилдерине бир тектүү 4 топ жана бир обочолонгон тил кирет:
Теги ар башка болгону менен морфологиялык түзүлүшүндө жалпылык бар, б. а. Палеоазия тилдеринин көбү – агглютинацияланма тилдер. Бирок агглютинация бул тилдердин бардыгында бирдей мүнөзгө ээ эмес. Палеоазия тилдерин изилдөөдө В. Г. Богораз, Л. Я. Штернберг, И. И. Мещанинов сыяктуу окумуштуулар салым кошкон.
Кичи Мутная (Чоң Мутной куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ремонт
Ремонт (французча remonte, remonter – оңдоо, толуктоо, кайра жыйноо), оңдоо – 1) машиналардын жана шаймандардын (жабдыктардын) иштебей калган бөлүктөрүнүн ишке жөндөмдүүлүгүн жана түгөнгөн ресурсун калыбына келтирүү процесси. Техникалык түзүлүштөрдү ремонттоо конструкциялык өзгөчөлүктөрүнө, бузулган тетиктерине, анын жешилишине жараша күндөлүк (майда), орто жана капиталдык (чоң) болуп айырмаланат. Күндөлүк ремонтто бузулган бир аз түйүндөр же тетиктер алмашылат же оңдолот, ошондой эле иретке келтирилет. Орто ремонтто тетиктер бир аз ажыратылып каралып, алардын техникалык абалы текшерилет, кээде айрым бөлүктөрү капиталдык ремонттон өткөрүлөт. Муну көчүп жүрүүчү же стационардык тейлөөчүлөр жүргүзөт. Капиталдык ремонт – оңдоонун толук жана эмгекти көп талап кылуучу түрү. Аны ремонттоочу ишканалар стационардык шартта жүргүзөт. Механизм толук бириндетилип, тетиктери текшерилет жана сынгандары алмаштырылат да кайрадан кураштырылат. Механизм иретке келтирилип, сыноодон өткөрүлөт. Орто жана күндөлүк ремонттун чыгымдары ишкана продукциясынын өз наркына киргизилет. Коомдук өндүрүштүн натыйжалуулугун жогорулатуу үчүн кымбат капиталдык ремонттун ордуна көбүнчө жаңы, жакшыртылган жабдуу, шайманды пайдалануу арзан түшөт; 2) негизги фондулардын (өндүрүш каражаттарынын) керектөө наркын жана жеке пайдаланылуучу буюмдарды бир аз же толук калыбына келтирүүгө байланыштуу техникалык-экономикалык жана уюштуруучулук чаралар жыйындысы. Негизги фондуларды ремонттоонун бардык түрү пландуу, алдын алуу иретинде жүргүзүлөт. Алдын алуучу тейлөө жана көзөмөлдөө үчүн пландаштырылган уюштуруучулук жана тез чаралар негизги фондуну мөөнөтүнөн мурда жөнөтүүгө жана аварияга учуратпоого, пайдаланууга жарактуу абалда кармоого багытталган.
Чирик
Чирик 1) өсүмдүк организминин мите козу карын жана бактериялардын таасиринде бузулуусу. Анда клетка аралык органикалык заттардын, клетка кабыгынын, клеткадагы заттардын (мис., клетчатка ж. б.) жарым жартылай минералдашуу процесси жүрөт. Ошондой эле өсүмдүк тканы менен клеткалары ажырап (мецерацияланып), клетка,ткань жана органдарынын функциясы бузулат же такыр токтойт. Өсүмдүктүн жалбырагы, гүл бүчүрү, мөмөсү, түймөгү, азык тамыры, тамыры жана сөңгөгү чирийт; 2) өсүмдүктүн чирүү процесси менен мүнөздөлүүчү илдеттеринин аталышы. Илимий-өндүрүштүк практикада этиол. Чирик (чирүү процессинин козгогучтары боюнча) жана өсүмдүк өстүрүүдөгү Чирик (жабыркаган органы) болуп бөлүнөт. Этиол. классификация боюнча мите козу карын жана бактериялар пайда кылган Чириктер чарбага өтө чоң зыян келтирет. Козу карын пайда кылуучу Чирикке ботридиоздор (картошканын, беденин, тамекинин, кене дандын, бакча өсүмдүктөрүнүн, күн караманын ж. б-дын боз Чириктери), еклеротиниоздор (жер жаңгак, күрүч ж. б-дын Чириктери), фузариоздор (картошка түймөгүнүн, күздүк буудайдын тамырынын Чириктери ж. б.), ризопиоздор (кене дандын жана гозо буласынын кара Чириги, мөмө-жемиштердин кара кебер Чириги ж. б.), питиоздор (картөшкө түймөгүнүн суулу Чириги ж. б.) - коллитотрихоздор (кызыл өрүк, айва, чие, алмуруттун ачуу Чириги), аспергилездор (пияз, сарымсак ж. б-дын кара Чириктери) ж. б. Ошондой эле бактериялар пайда кылган Чириктер да өтө зыяндуу. Аларга картөшкөнүн күрөн жана былжыр, жашылчанын былжыр Чириктери, тамеки сабагынын Чириги, түстүү капустанын Чириктери кирет. Мындай Чириктер өсүмдүктү эрте соолутуп, чоң зыян келтирет. Каршы күрөшүү чараларына өсүмдүктүн өсүүсүнө жагымдуу шарт түзүү, жабыркаган осүмдүктүн калдыгын дароо тазалоо, пестицид чачуу, түшүмдү өз учурунда жыйноо, өсүмдүктөн алынган продуктуларды туура сактоо кирет.
Гринвилл (Мэн)
Гринвилл (Мэн) (Greenville) — Мэн штатынын Пискатакис округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1623 киши. Болжолдуу аянты - 120.1 км². FIPS коду — 23-29535.
Реновация
Реновация (латынча renovatio – жаңылоо, кайра жаңыртуу) – ар тараптан эскирген (моралдык жактан ж. б.) негизги өндүрүш каражаттарын жаңысы менен же заманбап технология менен алмаштыруу. Реновацияга кеткен чыгым аммортизациялык чегерүү фондунун эсебинен жасалат.
Рейндеги Рюдесхайм
Рейндеги Рюдесхайм (Rüdesheim am Rhein) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Дармштадт административдик округуна карайт. Райнгау-Таунус районуна кирет.
Калкы - 9630 киши(2013-ж.). . Аянты - 51 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 4 39 013. Муниципалитеттин башчысы — Фолькер Мослер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Чимирик
Чимирик - айлануу мезгилинде бир гана таянуу чекитинде туруктуулугун сактаган нерсе. Тез айланган Чимирик жыгылбайт, бирок акырындык менен сүрүлүүдөн өздүк айлануусунун бурчтук ылдамдыгы азаят. Айлануу ылдамдыгы анча чоң эмес болгондо, Чимириктин огу тигинен спирал сымал четтей баштайт жана акырында Чимирик жыгылып, айлануусун токтотот. Чимирик - бул көптөгөн навигациялык приборлордун маанилүү элементи болгон гироскоптун жөнөкөй мисалы.
Пондэрай (Айдахо)
Пондэрай (Айдахо) (Ponderay) — Айдахо штатынын Боннер округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 7.2 км². FIPS коду — 16-64450.
Калкы
2010-жылы калкы 1137 киши болгон.
Жердин огу
Жердин огу, жердин айлануу огу – Жер бир суткада айланып өтүүчү сызык. Ал Жердин борбору аркылуу өтүп, жер бетин географиялык уюлдарда кесет. Жер уюлдарынын кыймылынын негизинде жердин огу өзгөрүүгө мажбур болот.
Токтогулов Кудайкул
Токтогулов Кудайкул (13.2. 1946-ж.т., Чандалаш айылы) - маданият тармагынын көрүнүктүү ишмери, эл агартуунун отличниги.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Пөммельте
Пөммельте (Pömmelte) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Зальцланд районуна кирет.
Калкы - 660 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 12,35 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 89 265. Муниципалитеттин башчысы — Томас Варнекке.
Луккау (Вендланд)
Луккау (Вендланд) (Luckau (Wendland)) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Люхов-Данненберг районуна кирет.
Калкы - 640 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 22,18 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 54 016.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 10 шаардык районго бөлүнөт.
Платсмаус (Небраска)
Платсмаус (Небраска) (Plattsmouth) — Небраска штатынын Cass округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6887 киши. Болжолдуу аянты - 7.5 км². FIPS коду — 31-39345.
Министрлик
Министрлик (лат. ministro – кызмат кылам, башкарам) – өкмөттүн түзүмүнө кирген, мамлекеттик башкаруунун өзгөчө маанилүү борбордук органдарынын аталышы. КРде М. мамлекеттик башкаруунун ишмердиктин тийиштүү чөйрөсүндө аткаруучу-бөлүштүрүүчү милдеттерди ишке ашыруучу борбордук органы болуп саналат. М. башчысы ( министр ) өкмөттүн курамына кирет.
Палеоантроп
Палеоантроп (палео... жана грекче antropos – адам) – археологиялык казуулардын натыйжасында табылган синантроп, неандертал адамынын жана ага түспөлдөш адамдардын жалпы аты. Алар Азия, Африка жана Европада 250-35 миң жыл мурда жашаган. Байыркы Палеоантропко ортонку жана соңку ашель маданияты, кийинкилерине мустье маданиятынын түрдүү варианттары мүнөздүү. Палеоантроп – азыркы адам – неантроптун келип чыгышына чейинки антропогенездин закон ченемдүү этабы. Палеоантроптор антропологиялык белгилери менен таш куралдарынын өзгөчөлүктөрүнө жараша Европанын алгачкы жана кийинки Палеоантроптору, Түштүк Африка, Түштүк Азия Палеоантропторунун типтери жана Алдынкы Азиянын Палеоантроптору деп бир нече топко бөлүнөт. Акыркы топ (байыркысы 70-60 миң жыл чамасында) азыркы типтеги адамга окшош, ошондуктан аны көпчүлүк илимпоздор неантроптун теги деп да аташат. Батыш Европанын кийинки Палеоантроптору (неандерталдар) азыркы адамдардан олуттуу айырмаланган.
Министр
Министр(Вазир) (ministre, minister – кызматчы) – өкмөттүн түзүмүнө кирген өзгөчө маанилүү мамлекеттик башкаруу органдарынын-министрликтердин жетекчилеринин тектүү аталышы. М. КР мыйзамдары боюнча өкмөт мүчөсү болуп саналат. М. аргандай аталат, м.: АКШда, Мексикада жана башка бир катар мамлекеттерде М-лердин баардыгы же бир бөлүгү мамлекеттик катчы, Улуу Британияда – канцлер ж. б. деп аталышат. М-дин парламенттик мамлекеттердеги жана президенттик республикалардагы иш жүзүндөгү ролдору, биринчи учурда М. кызматын эреже катары кесипкөй саясатчы, экинчисинде – кесипкөй администраторлор (кадрдык чиновниктер) ээлеп тургандыгына байланыштуу айырмаланат. Жарым президенттик республикаларда бул эки принцип көп учурда айкалышып кетет.
Лунатизм
Лунатизм - уктап жатып туруп жүрүп кетүүчү адамдагы оору. Бул термин медицинада сомнамбулизм деген сөз менен да айтылат. Аталган оору психикалык жабыркоонун белгисин билдирет. Лунатизм капысынан пайда болуп, 5 мүнөттөн жарым саатка чейин созулат. Кээде гана бир нече саатка созулушу мүмкүн. Лунатизм менен дүйнөнүн 2,5 пайыз калкы ооруйт жана көбүнчө 17ден 22 жашка чейинки психикалык жактан өнүкпөй калгандарда кездешет. Ошондой эле өспүрүм курактагылар да кабылышат. Анткени бул убакта адамдын организми, психикасы өзгөрүүгө дуушар болот. А 11 жашка чейинки балдардын болсо 15 пайызы лунатизм менен оорушат. Анткени бул курактагылар туйгуч келип эмоциясын башкара алышпайт. Ал эми чоңдордо миңден бири гана лунатизм менен оорубаса, көп кездешпейт. Демек, бул лунатизм жаш өткөн сайын жоголот дегенди билдирет.
“Лунатиктердин” өзгөчөлүктөрү
1. Лунатизмге чалдыккан адамдар уктап жаткан жеринен туруп басып эле кетпестен, ар кандай иштерди адашпастан, туура жасашат. Мисалы, кир жууп, идиш жууп, үй жыйнап дегендей. Кайсы бир өлкөдө мындай окуя катталган: чыгармачылыктан таптакыр алыс болгон адам лунатизмге кабылып, натыйжада түнкүсүн укмуштуудай сүрөт тарткан. Бирок кийин кайра бул таланты кайтып келген эмес.
2. Бардык эле “лунатиктер” окшош кыймылдарды жасай беришпейт. Айрымдар басып кетпестен, бир орунда туруп же керебетинде жөн гана отура беришет. Кээ бирөөлөр үйүнөн чыгып көчөдө эки жакка басып жүрө беришет. Кээси машина токтотуп бир жактарга кетип калат. Мындай учурда жакындары жанында болуп көзөмөлдөгөндөрү оң.
3. “Лунатиктердин” бул оору убагында көзү ачык да, жабык да болот. Бирок эч нерсени көрбөйт жана кабыл албайт. Суроо берсең жооп берип, кээде ырдап да жиберет.
4. “Лунатиктерди” ойготуу көп учурда натыйжасыз болот. Адистердин айтымына караганда, “лунатиктерди” далысына чаап, же кыйкырып ойготуу абалды татаалдаштырат. Алар лунатизм убагында өздөрүн өз үйүндө эмес, башка жерде сезгендиктен катуу чочутуп ойготуу аларды оор психикалык ооруга алып келиши мүмкүн, өзгөчө жаш балдар үчүн кооптуу.
5. Лунатизмге кабылган адам эртең менен өзүн түнкүсүн сонун уктагандай сезип эч нерсе эсинде калбайт.
6. Лунатизм ай толгон маалда гана башталат. Муну байыркы убакта айдын цикли адамдын психикасына таасир этет деп түшүнүшкөн. Бирок изилдөөчүлөр айдын фазаларына эмес, адамдын эмоционалдык абалына байланыштуу экендигин аныкташкан.
7. Бул оору менен көбүнчө аялдар жабыркашат. Анткени эркектерге караганда аялдар эмоционалдуу келишет.
Лунатизмдин себептери
1. Фаталдуу көрүнүштөр. Мисалы, сасык тумоо убагындагы жогорку температура. Мындай учурда адам жарым-жартылай сандырактап эмне кылып жаткандыгын көзөмөлдөй албай калат.
2. Чала уйку, күчтүү стресс. Анткени лунатизм баш мээнин иштөөсү менен байланыштуу. Бул себептерден улам лунатизмге психикалык саламаттыгына көңүл бурбаган чоңдор кабылат.
3. Кыжалат болуу, коркуу. Мисалы, бала коркунучтуу тасма көргөндө, ата-энеси урушуп жатса, же биринчи жолу мектепке баруудан толкунданып жатса анын мээси эмоция, толкундоолорду көтөрө албай, жыйынтыгында түнкүсүн жакшы уктай албай, кечке ойлонуп атып лунатизмге кабылат.
4. Тукум куучулук себеп. Илимий изилдөөлөр далилдегендей, лунатизм укумдан-тукумга өтөт. Тагыраагы, ата-эне экөө тең бала кезинде же чоңойгондо лунатизмге кабылган болсо, балдары да дуушар болот. Толук өтпөсө да жок дегенде түнкүсүн колу-буттарын кыймылдата берген адат пайда болот.
Кара кийимченчендер 2
"Кара кийимчен кишилер 2" (Men in Black II, Люди в чёрном 2) (MIIB деген ат менен белгилүү) 2002-жылы чыккан америкалык илимий-фантастикалык уруш комедиясы. Тасмага катышкандар: Томми Ли Жонс, Уилл Смит, Лара Флинн Бойл, Жонни Ноксвилл, Розарио Доусон, Тони Шалхоуб жана Рип Торн. Тасма 1997-жылы чыккан "Кара кийимчен кишилер" тасмасынын уландысы жана бул тасманын уландысы "Кара кийимчен кишилер 3" деген ат менен 2012-жылы жарык көргөн. Тасма Лоуэлл Каннингамдын "Malibu", "Marvel" басмаканалары чыгарган "Кара кийимчен кишилер" аттуу сериялуу комикс китебине негизделген. Тасмага жарым-жартылай негизделген видео оюн 2002-жылы "Кара кийимчен кишилер II: Чоочундун качышы" деген ат менен чыккан.
Лунатизм
Лунатизм эмнеси менен кооптуу?
Кара кийимченчендер 2
Дэвид Коепптин (Спайдер мэнде иштеп кеткен) демилгеси менен башталган сценарийди Роберт Гордон жазган жана Бэрри Фэнэро Гордон кошкусу келбеген поп маданиятын кошуп, сценарийди оңдоп-түзөп чыккан. Сонненфелд Уилл Смит жана Розарио Доусон аткарган каармандардын ортосундагы сүйүүнүн баса белгиленишин "Жапайы Батыш тасмаларынан көрүүчүлөрдүн Уиллди куудул киши катары көргүлөрү келбегенин билдим" деп айткан. Фэнэро тасманын биринчи бөлүгүн кыскартып, агент Кны эртерээк киргизген.
Тасманын эң орчундуу жери Дүйнөлүк соода борбору болгон эгиз мунаранын аркасында тартылган эле, бирок 11-сентябрдан кийин тасманын бул бөлүгү кайра тартылган. Тасмада эгиз мунара тартылган жерлердин баары кийин кайра тартылып оңдолуп чыккан.
Лунатизм
Лунатизм адамдын ден соолугуна коркунуч деле жаратпайт. Болгону сыртынан караган адамда коркууну жаратат. Бирок бул убактылуу эле оору болгондуктан коркуунун кажети жок. Эгер дайым эле кайталана берсе, дарыгерге кайрылуу керек. Анткени эпилепсия сыяктуу олуттуу нерв ооруларынын башталышы болушу мүмкүн. Андан сырткары лунатизм учурунда адам кандайдыр бир жагымсыздыктарга туш келиши ыктымал. Мисалы, басып баратып терезеден кулап, же сууга түшүп кетет. Бул убакта алардын сезүүсү жоголгондуктан жаракат алганын да билишпейт. Статистикалык маалыматтарга караганда, “лунатиктердин” 25 пайызы ушул оорудан улам ар кандай жаракат алышат. Өнөкөт лунатизм суицид же адам өлтүрүүгө алып келиши мүмкүн.
Эмне кылуу керек?
Миссионер
Миссионер (лат. missio – посылка, тапшырма) – жалпы диний иш чараларды уюштуруу жолу менен диндик ишеним окууларын таратуучу диний бирикменин өкүлү.
Лунатизм
“Лунатиктерге” кеңештер:
– Алкоголдук ичимдиктерден, курамында кофеин бар суусундуктардан алыс болуңуз;
– Дайым уктар алдында физикалык көнүгүүлөрдү жасап туруңуз;
– Ар дайым бир убакытта уктап, бир убакытта турганга аракет кылыңыз;
– Укалоо курсуна барып, сейилдеп стрессти азайтыңыз;
– Толук кандуу эс алыңыз.
Лунатизм тууралуу коркунучтуу окуялар
– Канадалык Кеннет Паркс деген киши 20 жашынан баштап лунатизм менен ооруй баштаган. Анын себеби жумушунан айдалгандыгы, кумар оюндарына берилип карызга баткандыгы болгон. 1987-жылы 23-майда түнкүсүн бул оорусу кармап 22 чакырым жердеги кайнене-кайнатасынын үйүнө басып барып кайненесин бычак менен сайып өлтүрүп, кайнатасын оор жарадар кылып койгон.
– Лунатизм менен ооруган австралиялык аял түнкүсүн оорусу кармаганда үйүнөн чыгып бейтааныш адам менен төшөк оюнуна барган. Бул жагымсыз окуя бир нече айга созулуп, бирок аны аял өзү да, күйөөсү да сезген эмес.
– Англияда 15 жаштагы кыз лунатизмдин кесепетинен түнкүсүн көчөгө чыгып кетип, курулуш жүрүп жаткан жерге келип 40 метр бийиктиктеги крандын үстүнө чыгып уктап калган. Куткаруучулар куткарганда кыздын жанында уюлдук телефон болгон. Көрсө, ал кыз өнөкөт лунатизм оорусу менен ооруп жүргөн жана ата-энеси аны ойготуу үчүн чөнтөгүнө атайын телефон салып коюшкан.
– Англиялык 55 жаштагы дагы бир аялда түнкүсүн туруп алып тамак жеген адаты болгон. Натыйжада аз убакытта эле семирип кеткен. Тамак жеп эле тим болбостон, газды күйгүзүп тамак жасаган. Кээде газды өчүрбөй уктап калган. Мындан да коркунучтуусу – вазелин, боёк, айна, идиш жуучу каражаттарды да жеп жүргөн. Ошондуктан ал үйүндөгү бардык эшиктерге сигнализация орнотуп койгон, мунун жардамы менен оорусу кармаган түнү үйүндөгүлөр ойгонуп аны ар кандай кырсыктардан сакташкан.
Рентабелдүүлүк
Рентабелдүүлүк (немецче rentabet – кирешелүү, пайдалуу) – ишкананын, бирикме, тармактын жана жалпы эле эл чарбасындагы өндүрүштүн натыйжалуулугунун экономикалык көрсөткүчү. Материалдык эмгек жана акча ресурстары менен жаратылыш байлыгын пайдаланууну комплекстүү чагылдырат. Негизги фонд менен нормаланган жүгүртүү каражатынын жылдык орточо суммасынын баасына жараша эсептелет. Рентабелдүүлүтүн эки түрү бар: жалпы пайдага негизделген жана таза пайдага негизделген рентабелдүүлүктүн деңгээли учурдагы сарпталган каражатка жараша аныкталат.
Кудашман (Белорет району, Башкыртстан)
Кудашман — Башкыртстандын Белорет районундагы айыл, Ишлин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 19 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Бюрлингтон (Массачусетс)
Бюрлингтон (Массачусетс) (Burlington) — Массачусетс штатынын Миддлсекс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 24 498 киши. Болжолдуу аянты - 30.8 км². FIPS коду — 25-09840.
Зильбиц
Зильбиц (Silbitz) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Заале-Хольцланд районуна кирет.
Калкы - 699 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 11,18 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 74 092. Муниципалитеттин башчысы — Лотар Шлаг.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Токпаев Жапар
Токпаев Жапар (1905, Фрунзе облусу, Кызыл-Аскер району, Орто-Алыш айылы) - коомдук ишмер.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Чилиликтер
Чилиликтер (өздөрүн чиленьос деп аташат) - Чилинин негизги калкы. Ошондой эле Аргентина, Америка, Европа, Австралия ж. б. өлкөлөрдө да жашашат. Жалпы саны 16,8 млн киши, а. и. Чилиде 11,4 млн (2008). Испан тилинде сүйлөшөт. Динге ишенгендери - негизинен католиктер, протестанттар да бар. Чилиликтер үч негизги элден турат: испан тилдүү Чилиликтер (калктын 60% ин түзөт); Европа, Азия жана Америка өлкөлөрүнүн иммигранттары жана алардын тукумдары (саны 600 миңге жетет); индейлер (калктын 4% ин түзөт). Чилиге 16-18-кылымда басктар, галисийлер, испандыктар ж. б., 19-20-кылымда Италия, Франция, Германия, Хорватия өлкөлөрүнөн жана Британ а-нан иммигранттар (негизинен испандыктар, италяндар, немецтер жана югославдар), ошондой эле араб-палестиналыктар көчүп келип отурукташкан. Мындан тышкары Чилиде еврейлер, швейцардыктар, гректер, голланддар жамааты бар. Ч. тоо-кен жана кайра иштетүү өнөр жайларында, мал чарбачылыкта, дыйканчылыкта жана токой чарбасында иштешет.
Сабин (Миннесота)
Сабин (Миннесота) (Sabin) — Миннесота штатынын Clay округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 522 киши. Болжолдуу аянты - 0.8 км². FIPS коду — 27-56554.
Жер-Үй алтын кени
Жер-Үй алтын кени – Талас районунда, Кара-Ой кыштагынан 26 км аралыкта, Талас кырка тоосунун Түндүк капталында, деңиз деңгээлинен 3205-3710 метр бийиктикте жайгашкан. 1969-жылы табылган. 1974–84-жылдары геологиялык чалгындоо иштери жүргүзүлүп, кору бекитилген. Кен аймагы кембрий-ордовик мезгилиндеги кварцтуу диориттерден, кварцтуу сиенит-диориттерден, монцодиориттерден, дайкалар менен жирелген рифейдеги мраморлордон, доломиттерден, сланецтерден, филлиттерден жана ордовиктеги аларды жаап жаткан андезиттүү порфириттердин туфтарынан турат. Кенташ линза, уя, тарам, тарамча түрүндөгү алтындуу кварц, метасоматоз жолу менен кварцташкан тектер менен байланышкан. Кенташ тулкуларынын чогулушу штокверктерди түзөт. Негизги минералдары: нак алтын, висмутин, пирит. Алтындан башка күмүш, висмут кездешет. Кен таштагы алтындын орточо өлчөмү 6,3 г/г запасы 74,684 тонна.
Рентген Вильгельм Конрад
Рентген Вильгельм Конрад (27. 3. 1845, Германия, Ремшайд, – 10. 2. 1923, Мюнхен) – He-Men, физиги. Цюрихтеги Жогорку техникалык мектепте окуган (1865–68). 1868-жылы Цюрих университетинен докторлук даража алган. Вюрцбург (1870) жана Страсбург (1872) университеттеринде ассистент, Хоэнхеймедеги жогорку айыл чарба мектебинде (1875), Страсбург (1876), Гисен (1879), Вюрцбург (1888, 1894-жылдан анын ректору), Мюнхен (1900) университеттеринде профессор. 1895-жылы Х-нуру деп аталган нурланууну ачкан жана биринчи болуп рентген түтүкчөсүн жасаган. Рентгендин негизги эмгектери кристаллдардын пьёзо-электрдик жана пироэлектрдик касиеттерин изилдөөгө, кристаллдардагы электрдик жана оптикалык кубулуштардын ортосундагы байланышты түзүүгө, магнетизм боюнча окууга арналган. Нобель сыйлыгынын лауреаты (1901). Эмгектери: Weitere Beobachtungen iiber die Eigenschaft der X-Strahlen, «Sitzungsberichte der kSniglichen Aka-demie der Wissenschaften zu Berlin», 1897, S. 576–595.
Чили архипелагы
Чили архипелагы - Чилинин түштүк-батыш жээктеринде жайгашкан Тынч океан аралдарынын жалпы аты. Ири аралдары: Чилоэ, Уеллингтон, Санта-Инес ж. б. Жер титирөөлөр (1960-ж. эң катуу) болуп турат. Жалбырагы күбүлмө жапалак түштүк бук токою, саздак шалбаа өсүмдүктөрү өсөт. Жыгаччылык өнүккөн. Балык кармалат. Башкы шаары жана порту - Анкуд (Чилоэ а-нда).
Вайтерсбург
Калкы - 2275 киши(2013-ж.). . Аянты - 6,62 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 37 229. Муниципалитеттин башчысы — Рольф Роккенбах.
Аялдардын мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү
Аялдардын укуктарын жана мүмкүнчүлүктөрүн кеӊейтүүнүн жолдорун бир нече көрсөткүчтөр менен аныктоого болот. Бул аялдардын көз карашын кабыл алуу, билим берүү аркылуу алардын сабаттуулугун, ар тараптуулугун, мартабасын жогорулатуу дегендик. Аялдардын укуктарын жана мүмкүнчүлүктөрүн кеӊейтүү аялдардын жашоосундагы маанилүү чечимдерди кабыл алуусуна, коомдогу ар кандай көйгөйлүү маселелерди чечүүсүнө өбөлгө түзөт. Ошондой эле каалаган максаттарына жетүүдөгү эркиндик жана гендердик ролдогу ордун бекемдөөгө мүмкүндүк берет.
Өнүгүү жана экономика тармагында дагы аялдардын укуктары жана мүмкүнчүлүктөрү талкууга алына турган маанилүү тема болуп келет. Экономикалык укуктары жана мүмкүнчүлүктөрү, аялдарга активдерден, ресурстардан жана кирешелерден пайда табууга жана көзөмөл кылууга мүмкүндүк берет. Ошондой эле, аялдардын коомдогу теӊ укуктуулугу өнүгүүнүн бардык түрлөрүнө оӊ таасирин тийгизет. Ал адам ресурстарынын санынын жана сапатынын жогорулашына алып келет.
Методдору
Аялдардын укуктарын жана мүмкүнчүлүктөрүн аныктоонун бир нече принциптери бар. Мисалы, толук кандуу укукка ээ болуу үчүн аялдар биринчи иретте өз мүмкүнчүлүктөрүн жана укутарын таанып-билүүсү керек. Ал укуктарды аялдар кандайдыр бир сырткы күчтөрдүн таасири аркылуу эмес, өзүлөрү кабылдашы керек. Изилдөөлөргө таянсак, укутарын аныктай алган адамдар жашоосундагы маанилүү чечимдерди кабыл алууга жана ошого жараша иш кылууга мүмкүнчүлүк алышат. Мүмкүнчүлүктөрдүн кенен болушу продукт эмес, бул – процесс.
Окумуштуулар укуктарды жана мүмкүнчүлүктөрдү кеӊейтүүнүн эки жолун аныкташкан: экономикалык мүмкүнчүлүктү кеӊейтүү жана саясий мүмкүнчүлүктү кеӊейтүү.
Экономикалык
1980-жылдардан баштап неолиберализмге болгон умтулуу атаандаштыкты жана өз күчүнө болгон ишенимди экономикалык ийгиликтин ченеми катары кабылдай баштады. Коом тарабынан жактырылган неолибералдык стандартка жооп бере албаган адамдарга жана уюмдарга өйдөдөн карап мамиле жасашат, аларды өз баасын билбеген төмөн адамдар катары көрүшөт. Мындайлардын катарына төмөнкү жумушчу класстагылар жана жумушсуздар кирет.
Негизинен неолиберализм социалдык камсыздуулук боюнча жана саясий реформалары менен аялдардын өздөрүнө болгон ишенимине терс таасирин тийгизген. Мери Коркоран жана башкалар, социалдык камсыздоонун реформаторлору, социалдык камсыздоодон көз каранды болуу кедейчиликтин себеби деп билишерин божомолдошот. Ушул себептен алар социалдык жактан камсыз болуучуларга талаптарды көбүрөөк коюп, бул каражаттарды алчулардын санынын азаюусуна алып келишкен. Бул кадамдар аялдардын эмгек рыногуна чыгуусуна түрткү берди. Аялдар аз төлөнгөн, туруксуз жумуштарда иштөө менен бирге өзүнүн үй бүлөдөгү жана энелик милдеттерин чогуу алып жүрүүгө мажбур болушту. Окумуштуулар белгилегендей, бул реформанын максаты – аялдардын укугун, эркиндигин, экономикалык жактан көз карандылыгын чектөө болуп саналган. Аялдардын мүмкүнчүлүктөрүн жана укуктарын кеӊейтүү, аларды кесипке үйрөтүү сыяктуу кадамдар, алардын неолиберализмдин социалдык кесепеттерине, ошондой эле социалдык камсыздоонун реформаларына каршы аракет кылууга шарт түзөт.
Бул саясатты аныктоочу тараптарга аялдарга кесиптик билим берүү жагын колго алуу сунушталат. Бул аялдардын жумуш менен камсыз болуусунун негизги жолу. Билим алган аялдар үйдө жана сыртта дагы орду болот. Ошондой эле, жогорку айлык маяна алуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болушат жана жумуш табууда кыйналышпайт.
Аялдардын укугун жана мүмкүнчүлүктөрүн кеӊейтүү жана коомдогу гендердик теӊ укуктуулукту камсыздоо коомго туруктуу өнүгүүнү алып келет. Көпчүлүк дүйнөлүк лидерлер жана окумуштуулар гендердик теӊ укуктуулук болмоюнча туруктуу өнүгүү болбойт деген ойлорун айтып келишет. Туруктуу өнүгүү деген бул – айлана-чөйрөнү коргоо, социалдык жана экономикалык өнүгүү, ошондой эле аялдардын укуктарын жана мүмкүнчүлүктөрүн кеӊейтүү. Акыркы контекстте айтылгандай, аялдардын өз алдынча тандоосуна жана укуктарынын кеӊейишине чоӊ мүмкүнчүлүк берилиши керек.
Седалиа (Колорадо)
Седалиа (Колорадо) (Sedalia) — Колорадо штатынын Дуглас округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 211 киши. Болжолдуу аянты - 3.6 км². FIPS коду — 08-68875.
Аялдардын мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү
Экономикалык
Адамдардын расага бөлүнүшү дагы аялдардын жумуш менен камсыз болушуна, укуктары жана мүмкүнчүлүктөрүн пайдаланууга тоскоол болот. Аялдардын укуктары тууралуу кеп кылганыбызда, алардын мындай тоскоолдуктарга кабылышына эмне себеп деген суроого көбүнчө аз камсыз болгон аялдарга расага бөлүү көбүрөөк таасир берет деп белгилешет изилдөөчүлөр. Жыныс, раса жана класс боюнча кылдат каралып чыккан түзүм болсо, мындай нерсе социалдык жактан өзгөрүүлөргө алып келиши мүмкүн. Ишке орношуу мүмкүнчүлүгү жана жумуш менен камсыз болуу аялдардын мүмкүнчүлүктөрүн кеӊейтет. Жумуш ордундагы аялдардын укугунун корголушу иштин өндүрүмдүүлүгүнө оң таасирин берет, ал эми теӊ укуктуулук болгон жерде мүмкүнчүлүктөр көп.
Эгерде аялдар туруктуу жумушка орношсо, ошол эле жерде расалык бөлүүгө дуушар болгон аялдар жумуш ордунда бирдей жеткиликтүүлүктөн өксүшөт. Алар көптөгөн ыӊгайсыздыктарга дуушар болушат. Афроамерикалык Патрисия Паркердин айтымында, аялдардын укугунун жана мүмкүнчүлүгүнүн кеӊейиши бул – коомдук нормага жана ченемдерге дал келбөөчүлүк. Бийликтегилер болсо укуктарын коргогусу келген аялдардын аракетин феминисттик көз караш катары кабылдашып, бийликтик системанын түзүмүнө шек келтирүү катары карашат. Социалдык чөйрөдөгү расалык, гендердик жана класстарга бөлүнүү саясатында афроамерикалык аялдардын жумуш ордундагы укуктарынын жана мүмкүнчүлүктөрүнүн кеӊейтилиши талапка жооп бербеген жүрүм-турум катары кабылданышы мүмкүн. Мындай жолдор менен чектөө – афроамерикалык аялдарды тымызын амалкөйлүк менен кысымга алууга жатат.
Көпчүлүк изилдөөчүлөрдүн сунушу боюнча, аялдардын укуктарын жана мүмкүнчүлүктөрүн кеӊейтүү үчүн аларга болгон күнүмдүк жашоосундагы жыныс, раса жана класстарга бөлгөн социалдык адилетсиздикти тереӊ изилдеп чыгуу керек.
Аялдардын экономикалык укуктарын жана мүмкүнчүлүктөрүн кеӊейтүүнүн дагы бир ыкмасы бул – чакан насыялар менен камсыздоо болуп саналат. Чакан каржылык мекемелер аялдардын мүмкүнчүлүктөрүн кеӊейтүү үчүн насыяларды аз пайыз менен жана күрөөсүз берүүгө умтулушат. Ошондой эле алар (чакан насыя берүү компаниялары) жеке ишкер болгусу келген аялдарды каржылоону колго алышат. Мындай чакан займдар жана насыялардын натыйжалуулугу жана ийгилиги дайыма талкуу жаратып келет. Айрым сынчылар мындай чакан насыялар аялдардын бул каражаттарды максаттуу пайдалануусуна кепилдик боло албайт деп эсептешет. Чакан каржылык мекмелер дагы мындай пикирди четке кагышпайт. Мындан тышкары калыптанып калган менталитеттик көз караштар да тоскоолдуктарды жаратат. Анткени, мурдагыдай эле үй-бүлөдө каражатты эркек башкарышы керек деген түшүнүк менен акча күйөөсүнө өтүп кетет. Чакан насыялар аялдарды үй жумуштарынын милдеттеринен бошотпойт, аялдын моюнунда насыясы бар күндө дагы ал эркектер сыяктуу эмгектенип, сыртка чыгып иштей албайт.
Саясаттык
Аялдардын саясий укуктарынын кеӊейтилиши, коомдук жана жеке чөйрөдө гендердик теӊчиликтин болушу үчүн атайын иштелмелер, жол-жоболор каралышы керек. Мындай ыкмалар тиешелүү квоталардын негизинде аялдардын саясий кызматтарда жана парламентте орун алышын шарттайт. 2017-жылдагы дүйнөлүк көрсөткүчтөр боюнча, бир мандаттуу парламентте жана ылдыйкы кызмат орундарын ээлеген аялдардын саны 23,6 пайызды түзгөн. Бул аялдардын шайлоого катышуусу, добуш берүүсү, эркектер мене теӊ укукта кызматтарга баруусу керек экендигин далилдейт. Бирок, бул саясатка аралашуу менен эле чечилбейт. Өз укугун коргоо үй шартында, мектепте өз тандоосун билдирүү менен дагы ишке ашат. Айрым теоретиктердин айтымында чоӊ саясатка киришерден мурда, аял үй тиричилигинде да өз оюн билдирип жана жашоо эркиндигин өздөштүрүүсү керек.
Санарип көндүмдөр
Аялдардын санарип көндүмдөрү жергиликтүү бийлик органдары менен болгон байланышын оӊойлотот жана өз чөйрөсүндө чечимдерди кабыл алуу өкүлчүлүгүн кеӊейтет. Мисалы, Вомен-гов долбоору Бразилиядагы жана Индиядагы аялдарга жергиликтүү бийлик өкүлдөрү менен түшүнүшүү жана маектешүү мүмкүнчүлүгүн түзүшкөн. Долбоор Бразилияда иш алып барууда лидер аялдарды, мамлекеттик саламаттык сактоо уюмдарынын даректеринин онлайн колдонулушу жана жеткиликтүүлүгү боюнча окутту. Бул лидер аялдардын өз коомунда көйгөйлөргө жана маселелерге жакшы көзөмөл кылууга жардам берет. Индияда болсо, долбоор аялдар жамааттары менен иштешти. Аялдар интернетке туташкан маалыматтык борборлор менен байланышууну үйрөнүштү. Мындан алар мамлекеттик жардамдарга (социалдык камсыздоо, пособие) онлайн кайрылууну өздөштүрүштү. Бул көрүнүш аялдар жана мамлекеттик мекемелердин жергиликтүү бийлик менен иштешүүсү оӊой болуусуна шарт түздү.
Санарип технологиялар менен иштей билген аялдар, коомго, бийликке өз үнүн жеткире алат жана тиешелүү чечимдерди кабыл алууга таасир этет. Ошондой эле саясий кыймылдарга аралашууга мүмкүндүк алышат.
Аялдардын укуктарын жана мүмкүнчүлүктөрүн каада-салт, маданият жаатында кеӊейтүү
Аялдардын укуктарын жана мүмкүнчүлүктөрүн кеӊейтүү жаатын коргоочу прогрессивдүү коом катары, биз каада-салт, үрп-адаттарды аялдардын укугун тебелеген тоскоолдук катары карабашыбыз керек. Каада-салт, үрп-адаттар аялдардын теӊ укуктуулугунун ажырагыс жана көлөмдүү бөлүгү. ) Ал заманбап болобу же ортодоксалдуубу, баары бир өз баалуулуктарына ээ. Албетте, феминисттик көз караштар күчүндө туран мезгилде, айрым укук тебелеген салттарды карманбашыбыз керек.
Каада-салттардын кайсыларын коом сыйлашы керектигин, коргоп жана кийинки муундарга өткөрүп берүүчү катары, аялдар дагы теӊ укуктуу өкүл болушу керек.
Аӊ-сезимди жогорулатуу
Аялдардын мүмкүнчүлүктөрүн жана укуктарын кеӊейтүү үчүн феминисттер көбүнчө маалыматтуулугун жогорулатууну колдонушат. Мындай көндүмдөргө ээ болгон аялдар өзүнүн эле жеке күрөшү эмес, экономикалык жана саясий маселелер менен байланыштуу экендигин билишет. Аӊ сезимдин мындай өӊүттө өсүүсү, маргинализм деӊгээлиндеги адамдарга өз ордун социалдык түзүмдө көрө билүүсүн жана эзүүчү тамырларды аныктоосуна жол ачат. Аялдардын мындай маселелерди көрө билүүсү өзүн-өзү мобилизациялоого алып келет. Мындай учурда ал сөзсүз өзүнүн укуктарын жана мүмкүнчүлүктөрүн кеӊейте алат.
Феминисттик кадамдар
Феминизм – аялдардын укуктарын жана мүмкүнчүлүктөрүн коргоодогу кыймылдын негизги максаты катары аныкталат. Феминисттер колдонгон эки ыкма – бул катышуучу-аялдар менен жана алардын сырткы эзүүчүлөр менен болгон мамилесинин деӊгээли.
Тоскоолдуктар
Изилдөөлөр көрсөткөндөй, аялдардын Интернетке болгон кеӊири жетишүүсү аялдарды эксплуатациялоонун күчөшүнө алып келди. Жеке маалыматтарын веб-сайттарга жайгаштыруусу айрым аялдардын жеке коопсуздугун коркунучка алып келген.
2010-жылы Working to Online Abuze уюму 73% аялдар мындай сайттардын курмандыгы болушкандыгын жарыялады. Мындай виктимизация өзүнө кибер аӊдуу, онлайн-порнография, куугунтуктоо, флейм, ошондой эле айрыкча иш ордундагы сексуалдык асылуу ж.б. камтыйт. Көпчүлүк учурда мындай нерселер бизнесте, соодада, финансылык жана банктык ишмердүүлүктө, мамлекеттик кызматтарда жана билим берүүдө кездешет. Эл Аралык эмгекти уюштуруу уюмунун билдиргенине ылайык, сексуалдык асылуу – бул, жыныстык-гендердик дискриминация, эркек жана аял ортосундагы теӊ укутуулуктун бузулушунун көрүнүшү. БУУнун аялдарга каршы дискриминациянын бардык формалары жөнүндөгү конвенциясы, иш учурундагы сексуалдык асылуу жана зомбулукка каршы бардык күчөтүлгөн иш-чараларды колго алууга чакырат.
Билим берүүнүн таасири
Адамдар ар кандай коомдук дебаттарга чыгышып, өкмөттөн саламаттыкты сактоо, социалдык каржылоо жана башка жааттардагы укуктарын талап кылып келишет. Анын ичинен аялдардын билим алуусу, алардын балдарынын ден соолугунун жакшырышына, жашоо-тиричилигинин оӊолушуна шарт түзүүчү көндүмдөрдүн болушун шарттайт. Билимдүү болуу ар кандай оорулардын алдын алууга жана токтотуп турууга жардам берет. Мындай билим аялдарды эрте турмушка чыгуудан, көп балалуу болуудан сактайт. Билим алуу аялдардын өз укугун билүүсүн, өз баасын-баркын бийик коюусун жогорулатат.
Бирок билим алуу баарына эле бирдей жетишерлик эмес. Бардык эле учурда гендердик теӊ салмактуулук сактала бербейт. Көпчүлүк өлкөлөрдө кыздардын мектептерге аз тартылышы маселе жаратат, ошондой эле класска бөлүнгөндөргө да билим берүүнүн жолдору ченелүү. Кыздардын так илимдер, технологиялар, математика жана инженерия тармактарына көп тартылуусуна карата иш аракеттер көрүлүүдө.
Дүйнөнүн айрым жерлеринде кыздарга мектепке баргандыгы үчүн да кол салуулар болгон учурлар болот, жана буга каршы турууга коомчулуктун аракеттери жетишсиз болуп келет.
Интернеттин таасири
Интернет, социалдык тармактарда хештег колдонуу көпчүлүк учурда аялдардын укугун жана мүмкүнчүлүктөрүн кеӊейтүүнүн негизги булагы болуп келет. 20-кылымдын соңунда Интернетти колдонуунун кеӊири жайылуусу, аялдардын мүмкүнчүлүктөрүн кеӊейтүүгө кеӊири жол ачты. Аялдар онлайн активдүүлүк үчүн Фейсбук, Твиттер сыяктуу социалдык тармактарды колдоно башташты. Мындай онлайн-активдүүлүк аркылуу алар өз укутарын жана мүмкүнчүлүктөрүн ачык айтууга мүмкүндүк алышты.
Жер астындагы суулар
Кыргызстандын аймагында жер астындагы суулардын бардык түрү кездешет. Республикада 80ден ашык минералдуу булактар бар. Айрымдарынын базасында курорттор (Жалал-Абад, Жети-Өгүз, Ысык-Ата жана башка) иштейт.
Аялдардын мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү
Интернеттин таасири
Билим алуу жаатында дагы аялдардын укуктары жана мүмкүнчүлүктөрү кеӊейди, алар ар кандай блогдордон түрдүү маалыматтарды алып башташты. Лос-Анжелестеги Калифория Университетинин жүргүзгөн изилдөөлөрүнө таянсак, өз оорусу тууралуу окуп жана жазган социалдык тармактарды колдонуучу бейтаптар, социалдык тармактарды колдонбогон бейтаптарга караганда, көӊүлдөрү ачык жана оорулары тууралуу көп нерселерди билишет экен. Бейтаптар башка бирөөлөрдүн тажрыйбаларын окуп, блогер-кесиптештери сунуш кылган стратегияларды колдонушат.
Электрондук окутуу аркылуу аялдар үйлөрүнөн чыкпастан эле ар кандай билимдерди өздөштүрө алышат. Алар карьералык жактан өсүү сыяктуу көндүмдөрдү үйрөнүшөт.
Кыргызстанда
Кыргызстанда эркектерге караганда аялдар көбүрөөк жогорку билим алышат. Бирок жогорку окуу жайдан кийин тигил же бул себептерден улам абал өзгөрүп кетет. Кыргызстанда жогорку билимдүү аялдар көп болгонуна карабастан, алар ишмердүүлүктүн бардык чөйрөлөрүндө азыраак. Эксперттер муну аялдарга жүктөлгөн милдеттери – бала төрөө, аны багуу жана үй-тиричилик милдеттеринен улам эмгек дискриминациясына дуушар болуусу менен түшүндүрүшөт. Натыйжада аялдардын жалпы санынын 43 пайызы гана иштейт. Бул абал бардык чөйрөлөрдө: мамлекеттик да, муниципалдык кызматтарда да көрүнүп турат. Мисалы, мамлекеттик кызматта эркектер басымдуулук кылып, ал эми аялдардын саны 39%ды гана түзөт. Ал эми мыйзамда мамлекеттик жана муниципалдык бийлик органдарында бирдей өнөктөштүк мамилелер - ар кандай жыныстагы адамдардын бирдей шарттарда катышуусу сакталышы керек деген ченемдер жазылган. Кыймылсыз мүлк, билим берүү, медицина жана искусство тармагында иштеген аялдардын үлүшү басымдуулук кылат. Бирок, билим берүү, медицина жана искусство тармактарында эң аз айлык төлөнөт.
Саясатта Жогорку Кеңеште жана жергиликтүү кеңештерде бир жыныстын өкүлдөрүнүн саны 70%  ашпашы керек, башкача айтканда бул 30% гендердик квота. Квота 2007-жылы киргизилгенине карабастан, аялдардын саны эч качан 30%дан ашкан эмес. Жергиликтүү кеңештерде бул норма аздыр-көптүр сакталат – жалпы Кыргызстан боюнча жергиликтүү кеңештердин депутаттарынын 37 пайызы аялдар.
Гендердик маселелер боюнча эксперттин айтымында, бул көрсөткүчтөр Кыргызстанда адам укуктары толук сакталбай жатканын көрсөтүп турат: шайлануу же дайындалуу укугу бузулууда.
Митинг
Митинг (англ. meeting ) – жарандардын коомдук-саясий турмуштагы окуяларга, кишилердин жана уюмдардын аракеттерине карата өздөрүнүн мамилелерин билдирүү үчүн жыйылган көпчүлүк чогулушу. Көп учурларда ачык жерлерде өткөрүлөт, резолюция кабыл алуу менен аяктайт.
Саткын (тасма, 2010)
"Саткын" (The Whistleblower, Стукачка) — Канада, Германия жана Америка биргелешип тарткан 2010-жылдагы биографиялык кылмыш драмасы. Режиссеру Лариса Кондраки. Башкы ролду Рэйчел Вайс аткарган. Кондраки менен Эйлис Кирван сценарийди небраскалык полиция кызматкери Кэтрин Болковачтын окуясынан эргүү алып жазышкан. Болкович Бириккен Улуттар Уюму тарабынан DynCorp International компаниясы аркылуу Босния жана Герцеговинага согуштан кийин 1999-жылы тынчтык орнотуучу катары тандалып алынат. Ал өлкөгө баргандан кийин сексуалдык кулчулукка көзү түшүп, ал иштерге болсо DynCorp компаниясынын кызматкерлеринин тиешеси бар экени тууралуу билип калат. Ага БУУнун Босния жана Герцеговинадагы абалды турукташтыруу боюнча күчтөрү да көз жумуп жүргөн болот. Болковач кулчулук орун алган жерди жабууга аракет кылгандан кийин өлкөдөн чыгарылып, жумуштан четтетилет. Ал окуяны Англиядагы "Би-Би-Сиге" айтып берип, DynCorp компаниясына каршы жумуштан айдаганы үчүн соттон жеңип алат.
Понка (Небраска)
Понка (Небраска) (Ponca) — Небраска штатынын Dixon округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 961 киши. Болжолдуу аянты - 1.8 км². FIPS коду — 31-39695.
Волхов
Волхов (1940-жылга чейин — Вол­ховстрой) — Ленинград областындагы Волхов районунун борбору.
Ленинграддан 122 км алыстыкта. Волхов дарыясындагы пристань. 1933-жылдан шаар. В. И. Ленин атн. Волхов ГЭСи, алюминий, темир-бетон, курулуш тетиктерин жасоочу, балык өстүрүүчү заводддор, алюминий жана курулуш техникумдары бар.
Мөмө, өнүм жана киреше
Мөмө, өнүм жана киреше – мүлктү (мөмөнү, өнүмдү, кирешени) пайдалануунун натыйжасында алынган түшүүлөр; эгер мыйзамдарда же ал мүлктөрдү пайдалануу жөнүндө келишимде башка жагдайлар каралбаса, ал мүлктөрдү мыйзамдуу негизде пайдаланган адамга таандык болот.
Нордендорф
Нордендорф (Nordendorf) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Швабия административдик округуна карайт. Аугсбург районуна кирет.
Калкы - 2240 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 7,51 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 7 72 185. Муниципалитеттин башчысы — Эльмар Шөнигер.
Токобаев Өскөнбай
Токобаев Өскөнбай (23.5.1951-ж.т., Каныш-Кыя айылы) - райондун ардактуу атуулу (2013), статистиканын отличниги (2010).
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Кичи Надтей
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
Елань (Белорет району, Башкыртстан)
Елань — Башкыртстандын Белорет районундагы айыл, Ишлин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 9 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Бергхюлен
Бергхюлен (Berghülen) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Тюбинген административдик округуна карайт. Альб-Дунай районуна кирет.
Калкы - 1901 киши(2013-ж.). . Аянты - 26,13 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 4 25 017. Мэр — Бернд Мангольд.
Таруу
Таруу – дан өсүмдүктөр тукумунун уруусу. Бир же көп жылдык чөп. Таруунун 500дөй түрү Азия, Америка жана Африканын тропик зоналарында (негизинен алынып келинген) 8 түрү КМШ өлкөлөрүндө өсөт. Көбүнчө кадимки таруу эгилет. Тамыры 1 мге чейин терең кирип өсүүчү жаздык эгин. Бир түбүндө бийиктиги 45–50 см, 3-7 көңдөй, түктүү сабагы өсөт. Жалбырагы ичке наштардай. Гүлү шыпыргы топ гүлгө чогулган. Даны майда, тоголок же сүйрү; ак, сары, кызыл ж. б. түрдүү түстө. Вегетация мезгили 60–120 күндүк Кургакчылыкка өтө чыдамдуу. Ал кара топурактуу, дың жерлерде, жылуу температурада жакшы өсөт. Кумай жана кумдуу семиз жерлерде мол түшүм берет таруу баалуу тамак-аш өсүмдүгү. Анын данында 81% крахмал, 12% белок, 3,5% май бар. Таруунун даны менен саманы мал үчүн мыкты тоют. Саманы жана тыпыны шалбаа чөбүнө тете болот. Орто эсеп менен 1 га жерден 30–50 ц, түшүм алынат. Кыргызстандын топурагы калийге бай болгондуктан, калий семирткичин пайдаланбаса да болот. Таруунун шыпыргы машагынын ортонку бөлүгүндөгү уруктар дүмбүл болгондо оруп жыйналат.
Пайссен (Анхальт)
Пайссен (Анхальт) (Peißen (Anhalt)) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Зальцланд районуна кирет.
Калкы - 1244 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 9,68 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 88 290. Муниципалитеттин башчысы — Ханс-Юрген Берг.
Чийне
Чийне – чөп, саман ж. б. ташууда колдонулуучу айыл чарба шайманы. Жоондугу 10-15 см, уз. 3-4 м эки жыгачтын ичке башы муунакталып, жип байланат да, токумдун үстүнө арта салынат. Анын үстүнөн аркан менен чытырата тартылып, унаанын белине эки-үч ирет оролуп бекемделет. Чийненин эки жаагына туурасынан 56 жыгач бекитилет. Чөп, саман ж. б. жүк жүктөлөт. Чийне жеңил сүйрөлүп, жүк көп батышы үчүн, анын жерге сүйрөлүүчү башын шылый чаап, жүк шыпырылбас үчүн алардын үстүнө 1 мче тикесинен таяк орнотулуп, туура жыгач менен бекитилет. Араба, трактор, машина жүрүүгө мүмкүн болбогон тоолуу аймактарда Чийне азыр да колдонулат.
Жер-Үй мөңгүсү
Жер-Үй мөңгүсү – Тескей Ала-Тоонун Түндүк капталындагы өрөөн тибиндеги мөңгү. Ак-Сай суусунун алабынан орун алган. узундугу 7,3 км, аянты 8,7 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4640 м, этеги 3430 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 3970 м. Абляциясынын аянты 3,7 км2. Мөңгүдөн Жер-Үй суусу (Тоң районундагы Ак-Сай суусунун негизги курамы) башталат.