cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Өт кислотасы
Өт кислотасы — холестерин алмашуусундагы эң акыркы продукт. Жаныбарлар, кишинин боорунда холестеринден пайда болуп, өт менен кошо он эки эли ичегиге куюла турган организм үчүн эң маанилүү зат.
1. 7-Холестерин -®C23H36(OH)3-COOH
Холев к-тасы
Глицин NН2-СН2-СООН
2. NH2-CH2-COOH®
C23H36(OH)3 -C-NH-CH2COOH
O
Гликохолев к-тасы
же болбосо тауринди H2N-CH2-SO3кошсо,
Южный Коксес дарыясы
Түштүк Коксес — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Коксес дарыясынын сол жээгинен 39 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 27 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Базарлык
Базарлык – базарга барган адам өзү сыйлаган, жакшы көргөн кишилерине атайылап белек катары алып келген буюм. Кыргыздар базарга, шаарга жакын болбогондуктан айда, жылда 1–2 жолу, 5–10 кишиден бирөө базарга барган. Базарлар Бишкек, Токмок, Каракол, Ош, Жалал-Абад, Анжиян, Ташкен, Кашкар, Турпан, Аксуу, Жаркен шаарларында болгон. Базарга барып келүүгө кудурети жоктор барчуларды кулактап, мал, акча жана башка беришип, керектүүлөрүн ала келүүнү өтүнгөн. Базарга баруу оңой-олтоң иш болбой, ага аттуу, малдуу, жолдуу, сооданы билген тың кишилер гана барган. Мына ушундай сыймыктуу иштен базарлык алып келүү салты пайда болгон. Базарга баруу оңойолтоң иш болбой, ага аттуу, малдуу, сооданы билген тың кишилер гана барган. Мына ушундай сыймыктуу иштен базарлык алып келүү салты пайда болгон. И. Молдобаев.
Көк-Арал
Көк-Арал — топоним. Алмамбет менен Сыргак душмандын жылкысын тийип келе жатканда артынан Коңурбай баштаган куугунчулар келип, уруш болгондо Сыргактан кабар алган кыргыздардын колу каршы аттанат. Ошондо Таздын уулу эр Үрбүнүн колу «Көпкөк темир тон менен Көк-Арал деген жол менен» (Сагымбай Орозбаков, 4. 327) жөнөйт. Географиялык реалияда Жунгариядагы жерлердин бири.
GNOME
GNOME (айтылышы /ɡnoʊm/ же /ˈnoʊm/, гноум) — Linux менен көптөгөн BSD туундуларында иштеген, эркин жана ачык булак программалык камсыздоосунан жазылган иш такта чөйрөсү.
GNOME башында GNU Network Object Model Environment (GNU тармактык объект модел чөйрөсү) акроними болгон, бирок GNOME долбоорунун алдыга койгон максаттарын чагылдырбай калгандыктан улам бул акроним колдонулбай калган.
Ал GNOME долбоору тарабынан иштелип чыккан. Долбоор ыктыярчылардан дагы, акы төлөнгөн кызматкерлерден дагы турган. Ал эми эң ири корпорациялык салым кошуучусу Red Hat болгон. Ал эл аралык долбоор. Максаты — программалык камсыздоону иштеп чыгуу боюнча программа чектерин иштеп чыгуу, акыркы керектөөчүнүн колдонмолорун программалоо, ошондой эле программалык камсыздоону интернационалдаштыруу, локалдаштыруу жана жеткиликтүү кылуу аракеттерин координациялоо.
GNOME GNU долбоорунун бир бөлүгү болуп саналат.
Чечкор
Чечкор – дыйканчылыкка байланыштуу ырым. Эгин оруп-жыйылып, кырман сузарда дыйкан майда жандыктан (кой-козу, эчки-улак) сойгон. Малды эгиндин үстүнө коюлган күрөктүн бетине мууздап, этин бышырып, элди чакырып тамак берген. Бул ырым түздөн-түз дыйканчылыкка байланышып, жаандын убагында жаашын, түшүмдүн мол болушун дыйканчылык кудайынан өтүнүүнү билгизген. Кыргыз элинин күркүрөгөн күздө эгин бышып, орулуп, темин бастырылып, кырман сузарда (эгин сапырууда) өткөрүүчү түшүм майрамы. Бул күнү таза кийинишип, тазаланган данды кырманга додолоп үйүп, саманын бөлүп, кырманды тазалашкан. Андан кийин төмөнкүдөй ырым-жырымдарды жасашкан. Кырман ээси додолонгон кызылдын үстүнө чыгып, жыгачтан жасалган чен идиш менен ортосунан сузуп алып, үйүлгөн данды тегерете сээп чыгат. Андан кийин үйүлгөн кызылдын орто ченинен жыгач күрөктүн сабы менен оӊ жагын көздөй туурасынан чиет. Бул Баба дыйкан менен Кыдыр аке келсе, кызылды айлана ушул чийин менен басып береке берсин деген тилеги. Андан соң үйүлгөн кызылдын чокусу аркылуу бел сызыгына чейин кесилишкен эки чийин түшүрөт. Анан кызылдын кыбыла тарабындагы бөлүгүнө чен идишти матырып, күрөктү, айрыны жана шыпыргыны сайып коёт. Кырман ээси дандан толтура сузуп, өзүнчө жерге төгөт, бул бей-бечераларга берилет. Андан кийин кызылдын жанына күрөктүн бетине бир жандык мууздап (кой-козу, эчки-улак), канын кырманга чачып, күрөк, айры, шыпыргыга сүйкөшөт. Этин ошол жерден бышырышып, кошуна-колоӊдор чогулуп жешет. Кырманды түнгө калтырып, эртеси ташып кетишет. Чечкор учурунда кырманга ит келсе кубалашпайт, жылан келсе ак чачып кетиришет. Ушул учурда кырманга келген киши "Чечке береке!" деп айтат. Бул майрам алынган дандын берекесин берсин, токчулук, молчулук кошо келсин деген тилектери. Майрамга катышкандар тилек ырларын ырдашат.
Деурбанизация
Деурбанизация - (фр. dts – тануу, urbanus – шаардык ), дезурбанизация, калкынын санынын кыскарышынын жана өнөр жай потенциалынын төмөндөшүнүн негизинде ири шаарлардын ээн калышы. Негизинен өнүккөн мамлекеттердин ири шаарларында табигый жана социал. чөйрөсүнүн тиричилигинин кескин начарлашынан пайда болот. Өнөр жай ишканаларынын турак жай аймагына жайгаштырылышы, курулуштарынын тыгыздыгы, бак-дарак жана башка маданий өсүмдүктөрүнүн аянттарынын кыскарышы, абанын жана суу объектилеринин булганышы, ызы-чуунун көбөйүшү ири шаарларда санитардык-гигиеналык шарттын кескин начарлашына алып келүүдө. Натыйжада калктын жетиш түү жашаган катмары шаардын өнөр жайлуу борборунан, анын тегерегиндеги ээн аймактарга, көп кабаттуу үйлөрдөн жер үйлөргө (калктын болжолдуу 86% каалашат) көчүп кетүүдө. Мисалы, Лондондун калкы (болгону 6,6 млн) 10 жылдын ичинде 10%ке гана кыскарган. Батыш Берлиндин калкы 1970–80-ж. аралыгында 2121 миң адамдан 1957 миң адамга чейин кыскарган. Шаар калкынын өтө көп оошуусу 1960–1980-жылдары байкалган. 1980-ж. ортосунда бул процесс басаңдаган. Бүгүнкү күндө Кыргызстанда социалдык-экологиялык абалга байланыштуу деурбанизация процесси айрыкча майда шаарчаларыбызда (Ак-Түз, Орловка, Майлы-Суу жана башка) жана борборубузда (өнөр жайлуу борбордук бөлүктөрдөн шаардын чет жакасына) байкалууда.
Байдарата-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Көзкамандар
Көзкамандар — Манастын жакын тууганы Үсөндүн, анын балдарынын эпосто жалпы аталышы. Көзкамандар окуясы эпостун дээрлик бардык варианттарында кезиккен салттык туруктуу окуялардын бири. Бардык варианттарда окуянын сюжеттик өзөгү окшош болгону менен окуянын өнүгүшү, каармандардын ысымдары, саны ар башкача берилет. Сагымбай Орозбаковдо Орозду, Бай, Жакып, Үсөн төртөө Ногойдун балдары делип, кытай кыргызды туш-тушка таратканда Үсөн калмактардын арасында калат. Калмактан аял алып, балдары калмакча тарбияланат. Манас ата журтун душмандан бошотконун угуп, беш баласы менен көчүп келген Үсөнгө Манас мал-мүлк, жер бөлүп берет. К. Манаска тең тууганбыз дешип, амал менен көзүн тазалап, бийликке ээ болууну самай башташат. Саякбай Каралаевдин вариантында Көзкаман менен Көкчөкөз бир тууган делип, Желтийбес, Чаңдаяк, Орозон бешөө Эсенкандын тапшырмасы менен Манасты өлтүрүүгө атайын келишет. Ал эми Радлов жазып алган вариантта кызын Манаска калыңсыз берген Темирканга нааразы болгон вазири кыргыз менен калмактын ортосунда тыңчылык кылган Көзкаман менен Көкчөкөзгө уу берип Манасты өлтүрүүгө буйрук берет. «Мажму ат-таварихте» чыккынчы Тубайды Манасты өлтүрүүгө Жолой жиберет. К-дын Манаска каршы күрөшүндө айрыкча Көкчөкөз активдүү аракеттенет. Сагымбай Орозбаковдо да, Радлов жазып алган вариантта да Көкчөкөз Манасты атып жарадар кылат, Каныкейди зордук менен алам дейт. Чалгынга барып, Айканга Манастын келатканын кабарлап коюп, Манаска келип калмак бейкапар жатат дейт. Саякбай Каралаевдин вариантындада, Радлов жазып алган вариантта да Манаска ууну Көкчөкөз берет. Сагымбай Орозбаковдо Манастын келатканын уккан К. чатакташып, бычакташып өлүшөт. «Көзкамандарча бычакташкан» деген сөз эл оозунда ушундан калган делет. Ал эми Саякбай Каралаевдин вариантында Манасты өлтүрүп салдык деп, сүйүнүп кытайга кетип бараткан жолдо К. артынан кууп жеткен Бакай баш болгон кырк чоронун колунан өлөт (к. Манастын сюжети):
Манас элдин эркиндиги үчүн күрөшкөн элдик баатыр болгондуктан ага каршы турган адамдар жеке Манаска гана эмес, элдин эркиндигине, биримдигине каршы күрөшүүчүлөр катары кабылданат. Ошондуктан Көзкаман, Көкчөкөздөрдүн ысымдары эң коркунучтуу душмандардын катарында аты аталат. Жекече кызыкчылыгы, мал-мүлк, бийлик үчүн кандаш туугандарына чыккынчылык кылуу кылмыштын эң жаман, эң жийиркеничтүүсү катары каралып, элде «өздөн чыккан жат жаман» деген макал да айтылат. К-дын өзгөчө коркунучтуулугу — алардын өз болумуш болуп, астыртадан жамандык иш жасагандыгы, чыккынчылыгы.
К. окуясынын «Манас» эпосунан орун алышынын мезгили, себептери, «Көзкаман» деген ысымдын келип чыгышы жөнүндө окумуштуулар арасында ар кандай пикирлер бар.
Трио
Трио (лат. tria - үч) –
1. Үч кишиден турган аткаруучулар тобу.
2. Үч аткаруучуга ылайыкталып жазылган аспаптык же вокалдык чыгарма. Камералык музыкалык чыгармалардын кеңири тараган жанры.
3. Менуэт, марги, скерцо сыяктуу аспаптык чыгармалардын түзүлүшүндөгү ортоңку бөлүмү. Ал ылдам мүнездөгү четки бөлүмдөрдөн айырмаланып, жай аткарылат.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Жумуш берүүчүлөрдүн өкүлдөрү
Жумуш берүүчүлөрдүн өкүлдөрү – юридикалык жактын уюштуруу документтерине ылайык уюмдардын жетекчилери же башка ыйгарым укуктуу жактар, ошондой эле ыйгарым укуктуу жактар же болбосо жумуш берүүчүлөрдүн бирикмелеринин (ассоциацияларынын) органдары.
Жумуш тилдери
Жумуш тилдери – эларалык уюмдардын күндөлүк ишинде кабыл алынган ырасмий тилдер.
Розенхайм
Розенхайм - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Розенхайм (район)|Розенхайм районунун административдик борбору. Калкы – 60464 (2013-ж.). Аянты – 37.22 км2.
Көк-Аргын
Көк-Аргын — топоним. Алмамбет Бээжинге бараткан жолдо колду тыныгууга токтотуп, өзү жалгыз чалгынга барып: «Көк жал Алма султанын Бура тартты шол жерде Көк-Аргындын кыядан» (Сагымбай Орозбаков, 4. 155) кайра келет. Географиялык реалияда Жунгариядагы жерлердин бири.
Бажы транзитинин жол-жобосу
Бажы транзитинин жол-жобосу – бажы көзөмөлү астында жүк тартылып чыккан мамлекеттин бажысынан жүк жеткириле турган мамлекеттин бажысына чейин транзит мамлекет аркылуу транзиттик жүк ташуунун белгиленген тартиби.
Вахан кырка тоосу
Вахан кырка тоосу Памирдин түштүгүндө, Тажикстан менен Ооганстандын аймагында. Шахдарыя кыркатоосунун чыгыш уландысы. Узундугу 160 км. Бийиктиги 6281 мге чейин. Жанар тоо жана метаморфизмделген тоотектерден турат. Мөңгүлүү.
Өтө каныккан эритмелер
Өтө каныккан эритмелер – турактуу температурада гомогендүү эритмеге эриген затты кошкондо кристаллдашуу процесси башталган абалдагы эритмелер; гомогендүү эки компоненттүү бир фазалуу система. Ага кошумча эриген зат кошсок андан ары эрүү процесси жүрөт. Каныккан эритмелер – гетерогендүү эки компоненттүү, эки фазалуу системага таандык. Себеби каныккан эритмеге кошумча эриген затты кошсок, ал андан ары берилген температурада эрибейт. Ошондуктан Ө. к. э. каныккан эритменин кийинки кристаллдаша баштаган абалы катары каралат. Мисалы, CaCl2 Ө. к. э-не CaCl2·4H2O же CaCl2·4H2O кошсок, анда тиешелүү кристаллогидраттар кристаллдашат.
Талгак (“Манас” эпосунда)
Талгак (“Манас” эпосунда)— аял боюна бүткөндөн бир нече жумадан кийин көңүлү айнып, бардык эле тамакты бирдей сиңире албай калган абалы. Бул абал медицинада изилденип, аны дарылоонун жолдору иштелип чыккан. Ал эми элдик турмушта болсо, Т. болууга байланыштуу көптөгөн уламыштар, кызык окуялар айтылат. Мындай окуялар эпосто көбүнесе болочок баатырлардын төрөлүшү менен байланыштуу. Адатта, кош бойлуу аял кабылан, жолборс, илбирс жана башкалар жаныбарлардын, аюунун жүрөгүнө, жыландын, куштун жана башкалар жандыктардын этине Т. болот. "Манас" эпосунда Чыйырды боюна бүткөндөн үч айдан кийин жолборстун жүрөгүнө Т. болуп калат.
Эр Манас бойго бүткөнү
Тамам үч ай жетиптир,
Байбиченин көңүлү
Башкага ооп кетиптир.
Өз тамагы эсте жок,
Же көрүнүүчү көзгө шок,
Бал, шекерге карабайт,
Жесем деп жолборс жүрөгүн,
Мындан башка санабайт.
Жетпейт жолборс жүрөгү,
Жинди болуп байбиче
Жеригинен жүдөдү (Сагымбай Орозбаков, 1. 69). Чыйырды Каңгайдын кара мергени Бадалбай жолборс атканын жылкычылардан угуп, ага кара кулак чоң жамбы берип, ошол жолборстун жүрөгүн алдырат. Аны (жылкынын жүрөгү менен кошо) чала бышырып жегенден кийин гана Чыйырдынын талгагы канат: "Байбиченин талгагы Магдырап канып калганы" (Сагымбай Орозбаков, 1. 71). Боюнда бар аялдын тигил же бул тамакка Т. б-су табигый көрүнүш. Күндөлүк турмушта кош бойлуу аялдар кадимки эле жеп жаткан тамак-аштын кээ бир түрлөрүнө Т. болушат. Ал эми кабыландын же кыйынчылык менен алынуучу башка жан-жаныбарлардын эттерине, сорпосуна Т. болуу көбүнчө эпикалык чыгармаларда жолугат (бирок, кыргыз элинин кечээ жакындагы турмушунда атагы чыккан кээ бир баатырлардын энелери кош бойлуу кезинде кабыландын жүрөгүнө Т. болгондугу тууралуу тарыхый маалыматтар жок эмес). Бул көрүнүш, сыягы, алгачкы коомдук түзүлүштүн мезгилиндеги идеологиялык көз караштар, башкача айтканда тотемизм менен байланыштуу.
Окуу иш-аракеттерин активдештирүү
Окуу иш-аракеттерин активдештирүү – окутуу процессиндеги окуучунун окуп билим алуучулук, таанып билүүчүлүк ишмердүүлүгүнүн натыйжалуулугун камсыз кылууга карата жасалган методикалык аракет болуп эсептелет. Окуучунун ар бир сабактан же сабактан тышкары кошумча өткөрүлүүчү иштерден ала турган билими, билгичтиги жана көндүмү (интеллектуалдык байлыгы, табылгасы) анын мугалим менен жана класс коллективи менен биргелешип аракеттенип эмгектенүүсүнүн натыйжасы болууга тийиш. Дал ушундай шартта гана анын билими сезимталдуу боло алат, башкача айтанда анын чыныгы өздүк интеллектуалдык байлыгына айланат. Окуучунун билиминин сезимталдуулугун камсыз кылуу үчүн аны бүткүл сабак бою активдүү эмгектенүүсүнө туура келет, ал үчүн сабактын бардык процессинде ага атайын тапшырма берип аны өз алдынча ойлонуп эмгектенүүгө муктаждап кызыктыруу зарыл. Окуучунун окуу иш аракетинин активдүүлүгүнүн эң жогорку деңгээли анын инсандык өнүгүүсүнө багытталган окутууда эң ачык көрүнөт. Анткени инсандык багыттап окутууда үчүн зарыл болгон билим берүүнүн мазмунун аныктоо үчүн ил. маалыматтарды гана эмес окуучунун субъектик тажрыйбасын да кошо пайдаланууга туура келет.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Махизм
Махизм – тар мааниде – австриялык физик жана философ Махтын философиялык көз караштарынын жыйнагы; кең мааниде 20-кылымдын башталышында Мах, Авенариустардын эмгектеринде көтөрүлгөн философиядагы жана илимдер методологиясындагы субьективдүү-идеалисттик багыт. Махтын субьективдүү-идеалисттик окуусунун негизин «ойду үнөмдөө» теориясы жана ал сунуш кылган «таза баяндалуучу» илим түзөт. Мах ойду үнөмдөөнү таанып билүүнүн негизги мүнөздөмөсү деп жарыялайт, аны фактыларга карата организмдин «көнүп кетүү» зарылчылыгын шарттоочу организмдин өзүн-өзү сактоонун алгачкы биологиялык муктаждыгынан чыгарат. Ушул эле мазмунду Авенариус күчтү эң аз чыгымдоо принцибинде туюнтат.
Колдонулган адабияттар
Ernst Mach
Бажы тутуму –
Бажы тутуму – бажы саясатын ишке ашырууну жөнгө салуучу мамлекеттик ж. б. түзүмдөрдү гана эмес, алардын ишмердиктеринин иш жүзүндөгү таризин, ошондой эле бажы мыйзамдарын да билдире турган кыйла кенен жана жалпы түшүнүк.
Долгандар
Долгандар - Россия Федерациясынын Таймыр аймагында (Дол- ган-Ненец) жашаган түрк тилдүү этнос. Өздөрүнүн долган, тыскихи, саха деп аташат. Калктын саны 6 миң чамалуу. Чоң моңгол расасынын түндүк азиялык бутагына киришет. Түрк тилдеринин генеалогиялык жиктешүүсүндө уйгур-огуз тобунун якут бутагында сүйлөшөт. Теги жагынан саха-якуттарга жакын. XIX к. баш чендеринде өз алдынча этнос катары калыптана баштаган. Долгандар саха-якуттар сыяктуу эле энесайлык кыргыздардан чыгышта жашаган, түндүккө журт которгон курыкандардын тукумдары болушат. Салттуу чарбачылыгы аңчылык, балык кармоо, бугучулук менен байланышкан.
Талмаарам
Талмаарам — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Каныкейдин нөкөрү. Манас Каныкейге күйөөлөп баргандагы ат чаап жар тандоодо аты отуз биринчи келген Дөрбөн тагдырына буюрган Т-га үйлөнөт (Сагымбай Орозбаков, 2. 419, 425).
Жумуш убактысы
Жумуш убактысы – кызматчы ички эмгек тартибинин эрежелерине же иш нөөмөтүнө, болбосо эмгек келишиминин шарттарына ылайык, өзүнүн эмгектик милдеттенмелерин аткара турган убакыт аралыгы. Ж. у. күндарек апта (жумуш аптасы) же сутка (жумуш күнү, кезмет, нөөмөт) аралыгынын узактык ченин белгилөө жолу аркылуу ченемдештирилет.
Четкелтебек археологиялык эстеликтери
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Волков (Уфим району, Башкыртстан)
Волков — Башкыртстандын Уфим районундагы айыл, Черкас айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 17 киши. Почта индекси — 450515, ОКАТО коду — 80252815002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Өчрүлбөгөн акиташ
Өчрүлбөгөн акиташ, кальций оксиди, СаО, 26300С эрий турган, отко өтө чыдамдуу ак түстөгү зат. Техникада кальций оксиди Ө. а. деп аталат. Суу жана көмүртек (IV) оксиди менен активдүү аракеттенишет. Мисалы, СаО + Н2О = Са(ОН)2
Цемент, айнек, кальций карбиди, ошондой эле өчүрүлгөн акиташты алууда колдонулат.
Дооран
Дооран — өлгөн адамды күнөөдөн арылтуу максатында сөөктү коюуга чейин мусулмандар арасында жасалуучу диний ырым-жырым. Дооран үчүн молдого акы берилет. Диний эреже боюнча дооран мусулман динине сыйынган бардык адамдарга тийиштүү деп эсептелген. Ал жаназадан мурда өткөрүлгөн.
Мегар мектеби
Мегар мектеби – биздин заманга чейинки 4-кылымда Байыркы Грециядагы болгон философиялык багыт; Сократтын досу жана шакирти мегардык Эвклид (болжол менен б. з. ч. 450–380-ж.) тарабынан негизделген. Сократ өлгөндөн кийин мегарлыктар түбөлүк жана өзгөрбөс бирдиктүүлүк (болмуш) жөнүндө Пармениддин окуусун сократтык этикадагы жогорку түшүнүк – жакшылык түшүнүгү менен синтездөөгө аракет кылышкан. Эвклид бирдиктүү гана жакшылык болот деп ырастаган, ал өзгөрбөс жана өзүнө өзү теңдеш болуу менен чындык, акыл, кудай ж. б. аталыштар менен да белгилүү. Кайрымдуулуктун ар кандай түрлөрүнүн ээ болгондугуна карабастан, анын түпкү мазмуну – жакшылыкты таанып билүүдө жатат. Буюмдардын көптүгү жана ар түрдүүлүгү бирдиктүү жакшылыкка каршы турат жана ошондуктан анык да эмес, реалдуу да эмес түрдө болот.
Колдонулган адабияттар
Көк-Арт
Көк-Арт, Көгарт — топоним. Кыргыздар мекендеген жер катары көп эскерилет. Манас Ала-Тоону душмандан бошотконго чейин К.-А. дарыясын бойлото Алооке кандын шаары жайгашканы: «Көргөндө сонун ушу бар, Көгарт суунун бою шаар» (Сагымбай Орозбаков, 2. 165) делип, көп кабаттуу үйлөрү бар кооз шаар катары айтылат. Географиялык реалияда К. -А. суусу жана өрөөнү азыркы Жалал-Абад облусунун Сузак районун аймагында, ашуусу Фергана тоо тизмегинде.
Жентек
Жентек – бала төрөлгөндөгү той. Бала төрөлүп, ат коюлуп, оозантылгандан кийин келген адамдарга тамак-аш, эт тартылып жентек берилген. Жакын туугандары (көбүнчө балдар) үймө-үй кыдырышып жаңы төрөлгөн баланы сүйүнчүлөп белек алышкан. Туугандары жана айыл ичи башка баш кошулуп жатканына сүйүнүп, баланы көргөнү келгенде наристеге, анын ата-энесине көрүндүк (буюм, кийим, жакын туугандары мал) беришкен.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Киекбаев Жалил Гиниатович
Киекбаев Жалил Гиниатович (1911-1968) - башкырт түркологу, алтай тилдерин изилдөөчү. Башкыртстан илимге эмгек сиңирген ишмер, филология илимдеринин доктору (I960).
Москвадагы Биринчи чет тилдер педагогикалык институтун бүткөн (1937). Киекбаев бир топ жыл мектепте жана жогорку окуу жайларда иштеген. Ал башкырт жана айрым алтай тилдеринин маселелери жөнүндөгү 70тей илимий эмгектин автору. Ленин жана “Ардак белгиси” ордендери менен сыйланган. Чыгармалары: Введение в урало-алтайское языкознание. Уфа, 1972.
Bаxтa
Bаxтa (немисче Wacht кароол, сакчы) 1) кемелерди согушка даярдыкта кармап туруу жана сүзүү коопсуздугун камсыз кылуу үчүн кораблдердеги, кемелердеги күзөттүн негизги түрү. Аскер кораблиндеги вахта жалпы кораблдик жана атайын болуп бөлүнөт. Ошондой эле күзөттүн нөөмөт өтөө мезгилинин ортосундагы аралык да вахта деп аталып, анын узактыгы 6 саатты түзөт. Эң татаалы болуп 0.00дөн 4.00гө чейинки 1-түнкү вахта саналат. Ошондон улам дүйнөнүн бардык флотторунда аны образдуу түрдө «ит» деп аташат. Өздүк курамды сменага бөлүштүрүү так расписание боюнча жүргүзүлөт. 2) Кораблдин (кеменин) өздүк курамынын бир бөлүгүнүн эскиче аталышы. 19-кылымга чейин кораблдин командасы экиге бөлүнүп, корпустун оң жагына биринчи, сол жагына экинчи вахта жайгашчу.
Мапл Хэйтс (Огайо)
Мапл Хэйтс (Огайо) (Maple Heights) — Огайо штатынын Cuyahoga округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 23138 киши. Болжолдуу аянты - 13.4 км². FIPS коду — 39-47306.
Дефектология
Дефектология – (лат. deаectus – кемчилик жана ...логия) майып жана кем акыл балдардын өсүшүнүн мыйзам ченемдерин жана өнүгүү өзгөчөлүктөрүн, аларды окутуу жана тарбиялоо маселелерин изилдөөчү илим тармагы. Дефектологиянын түрлөрү: сурдопедагогика – дүлөй, начар уккан балдарды тарбиялоо жана окутуу жолдорун, тифлопедагогика – сокур , көзү начар көргөн балдарды тарбиялоо жана окутуу маселелерин, олигофренопедагогика – акыл-эси кем балдарды тарбиялоо жана окутуу жолдорун, логопедия – балдардын сөзүндөгү кемчиликтерди оңдоо жолун изилдейт. Дефектология неврология, патофизиология, патопсихология, жалпы педагогикалык жана балдар психологиясы, электрфизиология, тил таануу жана башка илимдер менен байланыштуу. Кемтиктүү балдарды атайын адистер – дефектологдор окутат жана тарбиялайт. Аларды окуу жайлардын атайын факультеттери, Кыргызстанда И. Арабаев атындагы КМУнун алдындагы педагогика институту даяр дайт.
Гипербола
Эки киши конгондой.
Дефектология
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Гипербола
Эки бетин караса
Эки даңгыт тойгондой (Сагымбай Орозбаков, 1. 72).
Терс мүнөздөмө берилгенде портреттин ар бир деталына чейин Г-лаштырылып, салыштырылып айтылат: «колдору бийик теректей, балтыры өгүздөй, мурдунан чыккан илеби Ала-Тоонун желиндей». Терс каармандардагы эпсиз чоң өлчөм, ыксыз кара күч акылдын өспөгөндүгүн, чектелгендикти, олдоксондукту, ырайы сууктукту, жалпы эле одоно терс сыпатты билдирет. Оң каармандар сүрөттөлгөндө апыртуу реалдуулуктун чегинен чыкпайт жана бул учурда да Г. салыштыруу формасына ээ болгонун байкоого болот. Эл ичинен чыккан баатыр же көптүн бири болгон оң каарман сан жана кара күч жактан алда канча жогору турган душманга тайманбай каршы турушу, белгисиз жолго сапар тартып, коркунучтуу күчтөр менен кармашышы эпостордогу адаттагы көрүнүш. Бул байыркы адамдардын өз чыгармасын көркөмдөтүүдөгү өзгөчө ыгы, окуя, көрүнүштөрдүн көркүн ачып, кызыктуулугун арттыруунун каражаты, көркөмдөткүч куралы катары милдет аткарат. Ошон үчүн эпос канчалык байыркы доорлорго таандык болсо анда ашыра сүрөттөө, апыртуу ошончолук кеңири колдонулат.
Диффузионизм
Диффузионизм - 19-к. аягында эволюциялык теориянын методологиялык кризисинин натыйжасында пайда болгон этнология илиминдеги жаңы багыттардын бири. Бул багытты жактооочулар маданияттын жана анын айрым элементтеринин жаңы аймактарга таралышын, алардын пайда болгон аймагын табуу, алардын таралыш жолдорун жана ыкмаларын реконструкциялоо максатын коюшкан.
«Диффузия» (лат. Diffusio - таркалуу) түшүнүгү физикадан алынган, «агылып таралуу», «агылып кирүү» маанисинде колдонулат. Этнологияда диффузия деп маданияттын соода, көчүү, согуштук жеңип алуу аркылуу таралуусун түшүнүшкөн. Илимий багыт катары диффузионизм маданияттагы өз ара алакаларды, байланыштарды, башка элдерден алып өздөштүрүүнү жана башка элдерге таралууну тарыхый процесстин эң башкы мазмуну катары карайт. Эволюционисттердин окшош шарттарда окшош маданияттар өз алдынча пайда болуп өнүгөт деген идеясына диффузионистер маданият элементтери уникалдуу түрдө бир аймакта пайда болуп, кийин башка аймактарга тарайт деген идеяны каршы коюшат. Бир кыйла мыкты маданий ойлоп табуулар алгач бир географиялык чөйрөдө пайда болот жана бүт дүйнөгө стихиялык түрдө таралат. Бул көз караштан алганда адам маданияттын жаратуучусу эмес, ээлөөчү гана болуп калат. Маданияттын таралуусунда жеңип алуу, колониялаштыруу, миграция, ыктыярдуу тууроо, соода ж.б. чоң мааниге ээ болот.
Диффузионизмдин бир кыйла ырааттуу эмгектенген өкүлү Ф. Гребнер болгон. Ал материалдык жана рухий маданияттагы кубулуштар тарыхта бир гана жолу, бир гана жерде пайда болот жана дүйнөгө ошол борбордон тарайт деп эсептеген. Маданий ойлоп табуулар алгач пайда болгон борбордон алыстаган сайын башка элдерге өзгөргөн түрдө жетет. Ф.Гребнер «маданий чөйрөлөр» теориясын түзгөн. Маданий жаңылыктар бир чөйрөдө пайда болот жана аны менен кошо бүт дүйнөгө таралат. Ал баары болуп алты «маданий чөйрөнү» бөлүп көрсөткөн. Диффузионизм теориясында бир канча агымдар жана мектептер: тарыхый-географиялык багыт (Э.Норденшельд), маданий-тарыхый мектеп (Ф.Гребнер, В.Шмидт), антропогеографиялык мектеп (Л. Фробениус), маданий ареалдар теориясы (Э.Сепир, М.Херсковиц) болгон.
Диффузионизмдин негизги идеялары:
Ноокат
Ноокат (2003-жылга чейин — Эски-Ноокат) — Кыргызстандын Ош облусунун Ноокат районундагы шаар. Ноокат районун административдик борбору. 2003-жылы шаар макамы ыйгарылган.
Ош шаарынан 43 чакырым аралыкта жайгашкан. Ош облусунун Ноокат районунун Ноокат шаары Эски-Ноокат айылдык кенешинин ордунда уюшулуп, азыркы Гулистан, Мирмахмудов айыл аймактарынын айрым жерлери кошулуп олтуруп Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 8-сентябрындагы № 214 мыйзамынын негизинде райондук денгээлдеги шаар статусун алган. Таштак, Кара-Турпак, Бостон, Барын болуп, жалпысынан 4 кварталдан турат. Калкынын саны 15 521 адам. 12ден ашуун ар улуттун өкүлдөрү жашайт. Жалпы аянты 3,58 кв.м. Шаар башкармалыгы: Ноокат шаар мэриясы. Дареги: Лутфуллаев 5. Байланыш телефону 5-00-45. Факс 5-10-94. Почталык индекси 715330. Ноокат шаар мэриясындагы жалпы кызматкерлердин саны 33. Аппараттык курам:20. Шаардык Кенештеги депутаттардын саны: 21.
Калк
Калкы — 14 371 киши (2009-жылы).
Көк Байтал
Көк Байтал, Куубайтал — кытай мергени Кожожаштын Шыпшайдардын ) жоого минген канаттуу аты. Көпчүлүк варианттарда ушул канаттуу атты минген Кожожаш (Шыпшайдар) асмандан уруш салып кыргыз баатырларынан артыкчылык кылып, аларды окко учурат.
Жумушка калыбына келтирүү
Жумушка калыбына келтирүү – эмгек укугунда мыйзамсыз бошотулган же башка жумушка которулгандарды өз жумуш ордуна кайра коюу. Ал эмгек талаш-тартышын карай турган органдар тарабынан жүргүзүлөт. Уюм жумуш ордуна кайра жайгашкан адамдын аргасыз ишке чыкпаган күндөрү үчүн орточо эмгек акысын төлөп берет.
Көтөрмө (Кадамжай району)
Көтөрмө — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Көтөрмө айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 563 киши.
Тал-Мазар
Тал-Мазар — "Манас" эпосундагы топоним. Акбалтадан Кошой алптын кабарын уккан Манас аны издеп чыгып, Ат-Башыдагы Чеч-Дөбөдөн таап жолугат. Кошойдун кеңеши боюнча Алтайдан 40 үйлүү элин көчүрүп келмек болуп кайра кайтып бараткан жолдо Манас "Тал-Мазар жетип конду эле" (Саякбай Каралаев, 1. 121), — деп айтылат.
Кенесбаев Исмет Кенесбай уулу
Кенесбаев Исмет Кенесбай уулу (1907-1990) - казак совет тилчиси, казак совет тил илимине негиз салгандардын бири, түрколог, филология илимдеринин доктору (1945), профессор (1945).
Түркологияда фразеология маселелери боюнча да изилдөө жүргүзүп, «Казак тилинин фразеологиялык сөздүгүн» түзгөн (1977).
Түркологдордун Советтик Комитетинин башкармасына мүчө, Эл аралык Урал-Алтай коомунун ардактуу мүчөсү, «Советская тюркология» журналынын редколлегия мүчөсү. Ленин ордени, Кызыл Жылдыз, Эмгек Кызыл Туу ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Транспозициялоо
Транспозициялоо (лат. trans-positio - которуштуруу, орун алмаштыруу) - музыкалык чыгарманы же анынбөлүгүн бир тоналдуулуктан экинчи бир тоналдууЛукка которуу. Транспозициялоону ырчылар арбын колдонот. Аспаптык чыгармаларда Транспозициялоо сейрек кездешет. Андан тышкары Транспозициялоо фугада, сонаталык түзүлүштө форма жаратуучу каражат катары да колдонулат (мис., фуганын экспозициясындагы Транспозициялоо, сонаталык түзүлүштөгү жардамчы, жыйынтыктоочу партиялардын кайталоо бөлүмүндөгү Т. ж. б.). Транспозициялоодо-декафонияда, модалдык ыкмада ж. б.кеңири колдонулууда.
Парк Мин-ха
Парк Мин-ха (김우빈 / Park Min-ha) (2007-жылы 2-июлда туулган) — Түштүк Кореялык актриса. Парк өзүнүн карьерасын 2011-жылы балдар актрисасы катары баштаган жана Түштүк Кореянын " Вирус" (2013), Кореянын " Амбиция Падышасы" (2013) сериалдарынын катарында чыккан   жана K.Will'дин "Сүйүү гүлү" ("Love Blossom") (2013) ырына музыкалык видеого тартылган. Анын атасы SBS anchorman Парк Чан-мин.
Транспозициялоо
Колдонулган адабияттар
- Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Өчүрүлгөн акиташ
Өчүрүлгөн акиташ, кальций гидроксиди Са(ОН)2, өчүрүлбөгөн акиташ менен суу аракеттенишинен алынат. Күчтүү негиз, СО2 жакшы сиңирет. Сууда начар эрийт, 200С 1 л сууда 1,56 г Са(ОН)2 эрийт. Курулуш иштеринде, химимялык ө.ж-нда кант алууда ж.б. колдонулат.
Бажы укугу
Бажы укугу – 1) КР мыйзамдарынын өз алдынча тармагы; бажы органдарынын төмөнкүдөй жолдор аркылуу чек-араны экономикалык жактан коргоосу боюнча мамилелерди жөнгө салуучу ченемдик укуктук актыларынын жыйындысын билдирет: товарлардын, башка буюм-заттардын бажы чек-арасы аркылуу кирип-чыгуу тартиби, бажы төлөмдөрүн алуу өлчөмү менен тартиби, бажы тартибин бузгандыгы үчүн жоопкерчилик жана жоопкерчиликке тартуу тартиби; 2) юридика илиминин тийешелүү бөлүмү жана окуу сабагы.
Рот
Рот (мурдагы аталышы Рот-бай-Нюрнберг) — Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Рот районуна карайт. Орто Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 24.339 (2013-ж.). Аянты – 96.25 км2.
Red Hat
Red Hat, Inc. (Кызыл шляпа) — Американын эл аралык программалык камсыздоо компаниясы, булагы ачык же ачык булак программалык камсыздоо продукциялары менен ишкер коомчулугун камсыздайт. 1993-жылы негизделген Red Hat'тин корпорациялык башкы штабы Түндүк Каролинанын Рали жергесинде жайгашкан, ал эми дүйнө жүзү боюнча спутник кеңселери бар.
Red Hat өзүнүн Red Hat Enterprise Linux корпоративдик операциондук системасы менен жана ачык булак ортомчу программа сатуучу JBoss'ту сатып алуу менен ири өлчөмдө байланыштырылып келген. Ошондой эле Red Hat Red Hat Virtualization (RHV) аттуу ишкана виртуалдаштыруу продукциясын сунуш кылат. Red Hat сактоо, операциондук система платформаларды, ортомчу программаларды, колдонмолорду, башкаруу продукцияларын, колдоо, окутуу жана консалтиң кызматтарын камсыз кылат.
Red Hat көптөгөн эркин программалык долбоорлорду жаратып, жүргүзөт жана аларга салым кошот. Ал бир нече проприетардык продукциялардын код базаларын корпоративдик бириктирүүчүлөр жана сатып алуучулар аркылуу сатып алган. Мындай программалык камсыздоолорду ачык булак лицензиясынын астында жарыкка чыгарган. 2016-жылдын мартына карата, Red Hat Intel'ден кийинки эле Linux өзөгүнүн 4.5 версиясына салым кошкон экинчи ири корпорация болуп саналат.
Кутатка (Яя куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское ([[Томск облусу)|Зырянское]] айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Меритократия
Меритократия (лат. meritus – татыктуу жана грекче кratos – бийлик) – батыш социалдык философиясынын түшүнүгү, аны менен жеке сиңирген эмгектеринин жана жөндөмдүүлүктөрүнүн негизинде тандалып алынган адамдар тарабынан башкарылуучу коом белгиленет. Азыркы учурдагы бир катар социологдордун ырастоолору боюнча Меритократия постиндустриалдык коомдун же индустриалдык коомдон кийин келүүчү билим коомунун же керектөө коомунун ажырагыс компоненти. «Меритократия» терминин 1958-жылы англис социологу Меритократия Янг «Меритократиянын жогорулоосу, 1870–2033» романында киргизген. Бул концепцияга ылайык, батыш коомундагы эволюциянын жүрүшүндө, жетектөөчү постко өзгөчө таланттуу, бардык социалдык катмарлардан тандалып алынган адамдарды сунуштоо принциби бекемделет.
Колдонулган адабияттар
Жумушсузга базалык жөлөкпул
Жумушсузга базалык жөлөкпул – жумушсузга жөлөкпулдун эң төмөнкү өлчөмү КР Социалдык фондусунун келерки жылга жумшала турган каражатын бекитүү учурунда КР ЖК тарабынан белгиленет.
Доор аяны
«Доор аяны» - кыргыз улуттук телерадиокорпорациясы аркылуу аптасына бир ирет берилүүчү мекен таануу, инсаниат иликтөө, кыргыздардын тегин, урунттуу тарыхый окуялардын, материалдык жана руханий дөөлөттөрүн чагылдырган тарыхый-этнографиялык багыттагы илимий жанрдагы көрсөтүүлөрдүн автордук теле- программасы. Автордук программа аркылуу мезгил үнүнө шайкеш келген, кыргыз тарыхынын өтө урунттуу маселелерин көтөргөн, унутулуп бара жаткан ата мурастарды эл эсине кайтарып берүү үчүн жигердүү иш-аракеттер алып барылууда. Автордук программа телеэкранга чыккан күндөн тартып (1996-жыл, 5-февралда алгачкы теле берүү уюштурулган) 400дөн ашуун (2005-ж.чейин) атайын көрсөтүү калк назарына сунуш этилди. Бул көрсөтүүнүн автору белгилүү тележурналист, таанымал кыргызтаануучу Султан Абдыракманов.
Гротеск
Гротеск (французча grotesgue, италянча grotesco — укмуштуу, grotta — үңкүр; Байыркы Римдеги жер алдындагы үңкүрлөрдөн — гроттордон өсүмдүктөрдүн, айбандардын жана адамдардын сүрөттөрү бири-бирине чырмалышкан укмуштуу оймо-чиймелүү сүрөттөр табылган. Фантастикалык эркин ой жүгүртүүгө жол берген бул күлкүлүү сүрөттөр адабияттагы теориялык терминдин жаралышына негиз болгон) — фантастикага, күлкүгө, гиперболага негизделген көркөм образдуулук. Реалдуулук менен фантастиканын, трагедиялуулук менен комедиялуулуктун, асылдык менен көрксүздүктүн карама-каршылыгы көркөм чагылдырылып, турмуштук көрүнүштөрдү сатиралык ыкмада карикатуралап, апыртып, бирок типтештирип берет. Г. образдуулуктун байыркы түрү болгондуктан бардык элдердин мифологиясында жана архаикасында жолугат. Ал эми эпикалык чыгармаларда көбүнчө идеалдаштырылган портреттик сүрөттөөлөр, башкача айтканда Г-түү сүрөттөө кеңири колдонулат. Ошондой эле “Манас” эпосунда да Г-түү сүрөттөөлөрдү өтө көп жолуктурууга болот. Мисалы, Ороңгунун портрети:
Ороңгу төрдө ороңдоп, Ортосунда чачынын
Отуздай чычкан сороңдоп.
Ороңгу жайын сурасаң,
Отуз калаа улугу,
Зуң кытайдан уругу,
Эркек эмес катындан,
Далайдын шорун катырган.
Мурду тоонун сеңирдей,
Көзүн көрсөң капырай,
Көп өгөгөн темирдей.
Эриндери калбыйып,
Эки уурту балбыйып,
Көкүрөктө эмчеги
Киндигине салбайып.
Элүү менен кыркыңдын
Ортосунда жашы бар,
Анда-санда ак кирген
Аргамжыдай чачы бар (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 572инв., 440-б.).
Дефектоскопия
Дефектоскопия (лат. deаectuc – кемчилик жана ...скопия) – ар кандай материал, иштелип чыккан буюм, тетикти бүлдүрбөй (сындырбай) туруп текшерүү ыкмаларынын жалпы аты. Материалдын ички түзүлүшүндөгү кемчиликти байкоо, химиялык курамынын өзгөрүшүн аныктоо жана башка максаттар үчүн пайдаланылат. Дефектоскопияөндүрүштүн ар кайсы тармагында колдонулуп, материал, буюм , тетик даярдоо технологиясын жана алардын сапатын жакшыртууга, иштөө мөөнөтүн узартууга, кырсыкка жол бербөөгө көмөкчү болот. Дефектоскопиянын ыкмалары материалдарга таасир эткенде алардын физикалык касиеттеринин өзгөрүшүнө негизделген. Дефектоскопиянын оптикалык, радиациялык, радиотолкундук, жылуулук, магниттик, акустикалык, куюндуу токтук, электрдик, капиллярдык сыяктуу түрлөрү бар.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Бажы фактурасы
Бажы фактурасы – коммерциялык фактурага коштолуп, импортчу-өлкөнүн бажы бийлигине тапшырыла турган атайын эсеп. Ал белгиленген стандарттагы таризде толтурулат. Коммерциялык фактурага кошумча маалыматтарды камтыйт.
Көк Бөрү
Көк Бөрү, улак тартуу — кыргыздын улуттук мелдеш оюну. Атчан адамдар эки тарапка бөлүнүп, башы кесилген улакты, кээде торпокту белгилүү эрежеге ылайык тартышат. Эпосто:
Бөлүнүп ордо, чын мөрөй
Атпай турган жер бекен?
Жатпай оюн, көк бөрү
Тартпай турган жер бекен? (Курама варианты, «Семетей», 148),— деп сүрөттөлөт.
Юредей-Яха
Юредей-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Нямбой-То куймасынын сол жээгинен 61 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 227 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Анализ (математика тармагы)
Анализ (ἀνάλυσις – ажыратуу, мүчөлөргө бөлүштүрүү) – үйрөнүлүүчү предметти (кубулушту, процессти же алардын арасындагы байланыштарды) ага мүнөздүү болгон негизги элементтерге (касиеттерге, белгилерге, катнаштарга) ойдон же реалдуу түрдө ажыратуу процедурасы. Адамдын жекече өнүгүшүндө анализ адегенде анын конкреттүү практикалык ишинде аткарылат (мисалы, предметтин формасын адегенде бала ал предметти ар кандай абалда кармалап көрүү менен гана анын касиетин ажыратат). Андан кийин бул операцияны көрүүнүн жардамы менен аткарат. Мунун артыкчылыгы – кабыл алуунун тез болушунда гана эмес, мында бир мезгилде предметтин башка да көп касиетин кошо камтый тургандыгында. Туюнуп-билүү методу катарында анализ көрсөтмөлүү аракеттүүлүктөн көрсөтмөлүү элестөөчүлүккө жана андан акыры сөз формасындагы логикага өсүп-өнүгөт. Окуучунун анализдик ойлоосу предметтерди жана кубулуштарды башталгыч класстарда адегенде жөнөкөй анализдөөдөн башталып, жогорку класстарда улам кеңири, терең жана толук анализдөөгө чейин өсүп өнүгөт. Анализге тескери процедура синтез болуп эсептелет. Адамдын туюнуп-билүү ишинде бул эки процедура дайыма бири-бирине айкалыша аткарылат. Энгельс айткандай анализсиз синтез болбойт. Ошондуктан, маселени түшүнүү үчүн кошо аткаруу зарыл. Китеп окууда текст айрым фразаларга, сөздөргө, тамгаларга бөлүнүп ажыратылат, ошол эле убакта алар бири-бири менен ажырагыс болуп байланыштырылат: тамгалар сөзгө, сөздөр сүйлөмгө, сүйлөмдөр тексттин тигил же бул темасына бириктирилет. Ар кандай окуя жөнүндө оозеки айтууда окуя ойдон айрым эпизоддорго ажыратылат, ошону менен бирге алардын бири-бирине байланыштуулугу белгиленип көрсөтүлөт. Ошентип, үйрөнүлүүчү кубулуш жөнүндө толук түшүнүк алуу үчүн ал окуяны анализдөө процедурасы сөзсүз аны синтездөө процедурасы менен бирдиктүү байланышта орундалышы зарыл. Практикада анализ дайыма абстракциялоого, ал эми синтез жалпылоого байланыштуу ишке ашат. Мисалы, теореманы туура анализдөө ошол теоремадагы фигуранын кандайдыр конкреттүү бир абалына карата айтылуу менен гана аякталбайт, ал анализ фигуранын мүмкүн болгон бардык башка абалдарын сөзсүз өзүнө камтыйт. Окуучулардын ойлоосун калыптандырууда анализдин мааниси эң зор, алардын математикалык же орфографиялык каталарынын негизги себеби тиешелүү эрежелерди билбегендигинен эмес, эрежелерди алар көп учурда жакшы эле билишет, ошол эрежелерди маселе чыгарууда, сөздөрдү жазууда пайдалана билбегендигинде. Ал эми мындай эрежелерди пайдалануу аналитикалык жана синтездик бир катар татаал ойлонуп эмгектенүү процесстерине негизделет. Жаңы материалды анализдей билүү окуу ишинин эң негизги элементи болуп эсептелет. Окуунун натыйжасында өздөштүрүлгөн илимий анализдин жолдору адамдын табылгасына айланат да, ал абстракциялоо, синтездөө жана жалпылоолор менен бирге чындык дүйнөнү туюнуп-билүүнүн эң негизги ишенимдүү куралын түзөт.
Колдонулган адабияттар
"Кыргыз педагогикасы: энциклопедиялык окуу куралы". Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Башкы редактор: Ү.Асанов, жооптуу редактор: И.Бекбоев. Бишкек - 2004. УДК 37.0 ББК 74.00я2 К 97
Транскрипциялоо
Транскрипциялоо (лат. trans-criptio - көчүрүп жазуу) - музыкалык чыгарманы кайра иштеп чыгуу, башка чыгармачыл топтун аткаруусуна ылайыкташтыруу. Иштетүүгө салыштырмалуу Транскрипциялоо өз алдынча көркөмдүк мааниге ээ. Транскрипциялоонун эки негизги түрү кезигет. Биринчиси музыкалык чыгарманы бир аспаптан башка бир аспапка аткарууга ылайыкташтыруу, экинчиси ошол эле аспапка жазылган чыгарманын аткарылуусун жеңилдетүү.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Дөө
Дөө — кыргыз элинин жөө жомокторундагы терс каармандын образы. Дөө - адам кейпиндеги, адамча сүйлөгөн, аябагандай зор, көлөмү тоодой, камчысы карагайдай мифологиялык алп. Маңдайында жалгыз көзү бар, жер астында же үстүндө жүрүп, бир нече күндүн тамагын бир эле жеп коёт. Бир кулагын төшөнүп, экинчисин жамынып, ойлонбостон жумалап, айлап уйкуга кетет. Дөөлөр адамзаттын эсинде байыркы грек мифологияларынан белгилүү. Дөө дээрлик бардык сюжеттерде адамдан акылсыз болуп, жеңилет. Дөө Саян-Алтай элдеринин мифологиясында жер астындагы өлүктөр дүйнөсүнүн (Улген) жер үстүндөгү чабарманы катары белгилүү.
Подымал (Уфим району, Башкыртстан)
Подымал — Башкыртстандын Уфим районундагы айыл, Дмитриев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1454 киши. Почта индекси — 450515, ОКАТО коду — 80252815003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Чеңгел
Чеңгел – 1. кайнап жаткан этти оодаруу, чыгаруу үчүн колдонулуучу жыгач саптуу, үч же төрт ачалуу учу ичин көздөй кайрылган металл буюм; 2. беш манжа камтыган өлчөм.
Милет мектеби
Милет мектеби (ионийлик) – Фалес, Анаксимандр жана Анаксимен (б. з. ч. 6-к.) негиздеген байыркы грек философиясынын алгачкы мектеби. Мектепке Иониядагы Милет шаарынын аты берилген. Милет мектеби байыркы грек философиясынын башаты болгон: милдет философтору кубулуштардын көп түрдүүлүгүн ар кайсы жагынан кандайдыр бир алардын нерселердин маңызын байкашкан (“биринчи негиз”). Ал Фалес үчүн суу, анаксиоандр үчүн белгисиз жана чексиз зат (апейрон), Анаксимен үчүн аба түрүндө болгон.
Open Source Initiative
Open Source Initiative (OSI) — ачык булактуу программаларды колдоого арналган коммерциялык эмес уюм.
Уюм 1998-жылдын февраль айында Брүс Перенс жана Эрик С. Рэймонд тарабынан негизделген. Ал өзүнүн Netscape Communicator аттуу флагмандык өнүмү үчүн булак кодду жарыкка чыгарган Netscape Communications Corporation уюмунан эргүү алган топтун бир бөлүгү болгон. Кийинчерээк 1998-жылы августта уюмдун директорлор кеңеши кошулган.
Уюм түптөлгөндөн 2005-жылдын февралына чейин Рэймонд президент болгон. Андан кийин аз убакыт аралыгында башчылык кызматка Расс Нелсон жана Майкл Тиманн келген. 2012-жылдын май айында жаңы кеңеш Саймон Филипсти президент кылып шайлаган. Филипс өзүнүн кеңеш тарабынан шайланган мөөнөтүнүн бүтөөрүнө даярданып аткан кезде 2015-жылдын майында Эллисон Рандал президент болуп дайындалган.
Француз тили
Француз тили (, le français, la langue française) — Франциянын расмий тили. Француздар менен бирге Бельгия, Швейцария, Канада мамлекеттериндеги французча сүйлөгөн калктардын  расмий тили. Ошондой эле француз тили Африканын көп сандагы мамлекеттеринде, Кариб бассейнинде (Гаити ж.б.у.с.), Француз Гвианасында колдонулат.
Француз тили индоевропалык тил тайпасынын роман тобуна кирет. Бул тилдин башаты латын болгону м-н өнүгүп-өсүп олтуруп, роман тобуна кирген башка тилдерге салыштырмалуу абдан эле түпкү тилинен алыстап кеткен. Жазуусу латын алфавитине негизделет.
Француз тили БУУнун 6 расмий кызмат тилинин бирөөсү болуп эсептелет. 2000-жылдагы маалыматка караганда французча сүйлөгөндөрдүн саны 100 млн. адамды түзөт.
Гуманизм
Гуманизм (лат. humanus – адамгерчилик) – тарыхый жактан өзгөрүп турган көз караштардын системасы. Адам өз татыгын сактоого, эркиндикке, бакты-таалайга, өз жөндөмүн өрчүтүүгө акылуу; социалдык институттардын баасы адамдын жыргалчылыгы, теңчилик, адилеттик, адамгерчилик жаатын камсыз кылгандык менен ченелет.
Алгачкы Гуманизм идеясы элдердин эзүүчүлөргө каршы күрөшүндө келип чыгып, кыймыл катары кайра жаралуу доорунда (15–16-к.) калыпка салынган. Гуманисттер (Петрарка, Данте, Бруно, Шекспир ж. б.) адамдын жыргал турмушка болгон укугун даңазалашканы менен элдин революциялык кыймылынан жана мүдөөлөрүнөн алыс турушкан, элди эзүүдөн бошотуу маселесин күн тартибине кое алышпаган. Утопист- социалисттер (Оуэн, Сен-симон, Фурье) элдин бардык катмарынын мүдөөсүн жактоого умтулушканы менен коомдун өнүгүү мыйзам ченемин билишкен эмес.
Гуманизм марксизм-ленинизм тарабынан кайра каралып, толукталып, материалдык негизге ээ болгону менен социалисттик коом да, Гуманизмдин эң жогорку тиби экендигин ырастай албады. Адамдардын текши өнүгүшүнө бардык шарттар демократиялык коомдо түзүлөөрү улам байкалууда.
Жумушсуздар
Жумушсуздар – эмгекке жарамдуу курактарында (аялдар 58, эркектер 63 жашка чейин) КР аймагында туруктуу жашаган, жумуштары жок, жеке ишкердик менен алектенишпеген, окуу жайларынын күндүзгү бөлүмдөрүндө окушпаган, аскер кызматын өтөп жатпаган жана мамлекеттик жумуш менен камсыз кылуу кызматында каттоодон өткөн эмгекке жарамдуу жарандар жумушсуздар болуп эсептелет.
Бойро-Ненз-Яха
Бойро-Ненз-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лайндте-Яха дарыясынын оң жээгинен 21 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 36 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :