cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бозжалпак тоосу
Асимметриялык түзүлүштө: түштүк капталы тик, кыска; түндүгү жантайыңкы. Эки капталында тең тепши сымал туюк өрөөндөр бар. Кыр бөлүгүндө байыркы түздүктөрдүн калдыктары кездешет. Төмөнкү жана ортоңку карбондун сланец, акиташ тектеринен түзүлгөн. Тоонун түштүк капталы каксоо; тик капталдуу аскалардын этегинде, эшилген шагыл кумдарда баялыш, чекенде, түндүк капталында (3200–4000  м  бийиктикте) кара-күрөң топуракта каракыяк, теңиртоо бетегеси, шыбактуу доңуз сырты, жылгын жана башкалар; андан жогору (4000–4300 м) субальп жана альп өсүмдүктөрү (бетеге, теңиртоо чыйпылдагы, таракбаш, боз терескен, кылкандуу күдүү, айгыржыгар жана башкалар) өсөт. Жайыт.
Рецепт
Рецепт — дарыгердин дарыканага жазган кайрылуусу.
Гендердик ачык басмырлоо
Гендердик ачык басмырлоо – жыныстык айырмасын көрсөтүү аркылуу түздөнтүз кодулоо.
Пихтовка (Тура куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Рецепт
Анда дарыны жасоо жана берүү, аны кандай колдонуу ыкмасы көрсөтүлөт. Рецепт белгилүү форма жана эреже боюнча жазылат. Бир дары затка жазылса — жөнөкөй, ал эми курамы бир нече заттан турган дарыга жазылса — татаал рецепт деп аталат. Ал — дарынын туура жасалышын текшерүүгө мүмкүндүк берүүчү укуктук документ.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Rezept (Medizin)
Жайылма
Жайылма – дарыя өрөөнүнүн таманынын суу кирген мезгилде гана суунун алдында калуучу бөлүгү. Суу нугу менен тектирдин аралыгында пайда болот. Төмөнкү (жыл сайын суу каптаган) жана жогорку (бир нече жылда бир, суу өтө жогорку деңгээлге жеткенде) жайылма болуп бөлүнөт. Жайылма суу нугунун каптал жылышууларынын негизинде аллювий чөгүндүлөрүнүн топтолушунан пайда болот. Жайылманын дарыя нугунан бийиктиги ондогон смден бир нече мге чейин жетет. Негизинен агын суу шилендилеринен турат. Көп учурда топурак кыртышы калыптанып, чөп, бадал, токойлор өсөт. Кээде чымдашпаган шагыл-таштардан турат. Анда нукту жээктей жаткан жалча-дөбөлөр, байыркы меандрдын издери, калдык көлдөр, саздак жерлер кездешет. Түздүк аркылуу аккан дарыянын Жайылмасынын туурасы ондогон кмге жетет. Тоо дарыяларында жайылма адатта айрым бөлүктөрүндө гана кездешет. Жайылмада көбүнчө күрдүү аллювий топурактары өрчүйт. Табигый өсүмдүктөрдөн шалбаа, дарак-бадалдар (тал, терек, жийде, чычырканак жана башка) өсөт. Жайылмага чөп жакшы чыгат, ошондуктан ал жа­йыт, чабынды, огород катары кеңири пайдаланылат. Түштүк Кыргызстанда жайылмага көбүнчө шалы эгилет.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Интерактивдүү кызмат
Интерактивдүү кызмат (Online Service - Интерактивная служба). Акыркы кабарлар, аба ырайы жана саякат сыяктуу интерактивдүү кызматтар жөнүндөгү маалыматтарга кайрылуу үчүн байланыш кызматтарынын интерактивдүү програмдык жабдыгы колдонулат. Интерактивдүү мекемелер тиешелүү акыга чоң диапазондогу маалыматтар менен интерактивдүү камсыз кылууга жөндөмдүү. Айрым тейлөө мекемелери медицина, каржы же өнөр жайдын белгилүү тармагы боюнча маалыматтар менен камсыз кылып турушат. Дүкөнгө баруу дагы өзүнчө бир кызмат болуп саналат. Интерактивдүү сатып алуучулар буюмдар жөнүндөгү маалыматты окуп, аларды өзүнүн экранынан көрө алышат. Кредиттик кардча колдонулса, анда компьютерде отуруу менен ал буюмдарга заказ берүүгө болот. Азыркы учурда банктардын көпчүлүгү интерактивдүү банк иштерин сунуш кылууда. Колдонуулар өзүнүн компьютерин пайдаланып, акыркы аткарылган каржылоо иш аракеттерин көрүп, бир эсеп беттен экинчи эсеп бетке акча которот жана эсеп-кысап кагазы (счет) боюнча төлөөнү аткарат. Бул аракеттердин баардыгы берилиштерди жиберүүнүн програмдык жабдыктары менен аткарылат. Байланыш пакеттеринин белгилүүлөрүнө Pro-comm Plus жана Crosstalk кирет. Интерактивдүү кызматтар кээде маалыматтык кызматтар деп дагы аталат, анда тиешелүү акыга абоненттер үчүн маалымат түзүп, анын негизинде кызмат көрсөтүшөт. Абоненттер байланыш-катыш жабдууларын жана програмдык жабдыктарды колдонуп, кызмат көрсөткөндөрдүн системи менен байланышып, кызматтарын алышат. Кызматтарга электрондук банк иши, дүкөн, жаңылык, аба ырайы, мейманкана, авиа белеттерди резервдөө ж.б. кирет.
Колдонулган адабияттар
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. Башкы редактор Ү. Асанов; Бишкек 2004. ISBN 9967-14-014-3
Манас (Талас району)
Манас ― Кыргызстандын Талас облусунун Талас районундагы айыл. Өмүралиев айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 4199 киши (2009-жылы).
Пэна Бланка (Нү-Мексико)
Пэна Бланка (Нү-Мексико) (Penа Blanca) — Нү-Мексико штатынын Sandoval округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 661 киши. Болжолдуу аянты - 17.6 км². FIPS коду — 35-55830.
Рефлекстер
Рефлекстер (лат. reflexus — чагылыштырылган) — рецепторлордун дүүлүгүүсүнө, башкача айтканда айлана-чөйрөнүн өзгөрүүсүнө организмдин берген жообу.
Функциясы
Рефлекстер организмдин бөлүкчөлөрүнүн, ички органдардын кызматын бири-бирине айкалаштырып, алардын кыймыл-аракеттерин биргелештирип, организмдин айлана-чөйрөдөгү өзгөрүүлөргө көнүгүүсүн жана жашоо шартын түзөт. Рефлекстер нерв системасы бар организмдерге гана таандык. Нерв системасы жок организмдердин (мисалы, жөнөкөйлөрдө жана башкалар) кыймыл-аракетинин негизин тропизм жана таксис, башкача айтканда белгилүү факторлорго (күн нуру, нымдуулук жана башкалар) карай умтулуп жылуу же өсүү түзөт. Организмдер татаалдашкан сайын ага жараша рефлекстер да өзгөрөт.
Бөлүнүшү
И. П. Павлов рефлекстерди
Тубаса рефлекс
Тубаса рефлекстер туруктуу болуп, бир өңчөй дүүлүгүүгө башка шарттарга карабастан белгилүү жооп кайтарылат, ал түрдүү жаныбарларга таандык (мисалы, тамактануу, коргонуу, жыныстык жана башкалар). Шартсыз рефлекстердин тубаса рефлекс догосу, бар, ал эң эле жөнөкөй, аз нейрондордон түзүлөт.
Шарттуу рефлекс
Шарттуу рефлекстер шартсыз рефлекстердин негизинде жаралып, бир гана организмге тийиштүү жана шартка жараша пайда болуп же жоголуп турат. Шарттуу рефлекстердин негизинде организм өзүнүн жүрүш-турушун керек учурда өзгөртүп турууга жөндөмдүү (к. Жогорку нерв иши). Рецепторлордун дүүлүгүүсүнөн баштап кыймыл-аракетке алып келүүчү жол рефлекс догосу деп аталат ага рецепторлор, борборго умтулуучу афферент нерв талчалары кирет.
Шарттуу рефлекстердин догосу дайыма өзгөрүлүп турат, ошондуктан ар бир жаңы шарттуу рефлекс пайда болгондо, борбордук нерв системасында козголууга дуушар болгон мээ кыртышындагы нейрондордун ортосунда убактылуу нерв байланышы түзүлөт, шарттуу рефлекстер жоюлган учурда бул байланыш да бат-бат үзүлүп турат.
Касиеттери
Рефлекстердин касиети (өлчөмү, узактыгы жана башкалар) рефлекс догосунун ар бир бөлүгүнүн функциялык жагдайына жана дүүлүктүргүчтөрдүн күчтөрүнө жараша өзгөрөт. Рефлекстердин борборунда пайда болгон козголуу борбордук нерв системасынын көп жерлерине тарайт. Ушунун негизинде козголуу кеңири жайылып, башка рефлекстер же тормоздолуп (карама-каршы болсо), же күчөтүлүп турат. Рефлекстердин өлчөмү, таасирдин жыйынтыгы борбордук нерв системасына дайыма кабарланып, кыймыл-аракетке баа берүүгө мүмкүнчүлүк (шарт) түзүлөт.
Аккад тили
Аккад тили (вавилон-ассирия, ассирия-вавилон тили) - семит тилдеринин бири. Месопотамиянын жана Ассирия (азыркы Ирак) элдеринин байыркы тили. Диахрондук жана аймактык жактан бир топ диалектилерге бөлүнөт. Эки адабий формага ээ: эски вавилон (биздин заманга чейинки 2-миң жылдыктын ортосунан бери) жана жаңы вавилон (биздин заманга чейинки 2-миң жылдыктын ортосуна чейин). Жазмасы - муундук клинопись. Эң байыркы жазма эстеликтери биздин заманга чейинки 25-кылымга, кийинкилери биздин заманга чейинки  1-кылымга таандык.
Чанач, ашуу
Чанач ашуусу - Чаткал кырка тоосунун орто бөлүгүндө. Бийиктиги 3408 м. Ашуудан Чанач суусу башталат. Түн бети жантайыңкы, нивалдык сейрек өсүмдүктөр кездешет, түштүгү тигирээк, жылаңач. Белинде өсүмдүк жок. Ашуу май-октябрь айларында ачык. Фергана жана Чаткал өрөөндөрүн байланыштырган автожолу өтөт.
Жайыт биоценозу
Жайыт биоценозу – жайыт биогеоценозун түзгөн организмдер тобу. Аны өсүмдүктөр жалпылыгы (фитоценоздор) менен жаныбарлар дүйнөсү (зооценоздор) түзөт. Мында афтотроф организмдердин ичинен чөп өсүмдүктөрү чоң мааниге ээ. Жайыттардагы чөп өсүмдүктөрү – гетеротроф организмдер үчүн негизги азык заттын жана энергиянын булагы. Жайыт фитоценоздорундагы чөп өсүмдүктөрүнүн жалпы саны 4 миңге жакын, алардын басымдуу бөлүгүн татаал гүлдүүлөрдүн жана кылканактуулардын өкүлдөрү түзөт. Ошондой эле чанактуулар, ыраңдар, сары байчечекейлер, эрин гүлдүүлөр, көк базиндер, кайчылаш гүлдүүлөр кездешет. Кээ бир жайыт биогеоценоздорунда шиберлерди жана балырларды да жолуктурууга болот. Ал эми кай биринде дарактар, бадалдар, бадалчалар жана эңилчектер да кездешет. Кыргызстанда 1960–70-жылдары малдын көптүгүнөн Жана башка табигый деңгээлинен четтөөгө дуушар болуп, азыркы учурда калыбына келүүдө.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Браво (топ)
"Браво" ― советтик жана орусиялык рок-топ, 1983-жылы Москвада түзүлгөн. Топтун жетекчиси, гитарист жана топтун ырларынын автору — Евгений Хавтан.
Топ көптөгөн альбомдорду жаздырган, алардын алгачкысы 1983-жылы жарык көргөн. Топтун стили 50-60-жылдардагы рок-н-роллго, битке жана рокабиллиге жакын болуп жазздын, сёрф-роктун, сканын, свинганын, жаңы толкундун ж.б. элементтери бар.
Гендердик басмырлоо
Гендердик басмырлоо – жыныстык белгиси боюнча укуктук теңчиликти чектей турган же жокко чыгаруучу баардык кодулоо, бөлүү, четтетүү же бирине артыкчылык берүү көрүнүштөрү.
Белянкин Дмитрий Степанович
Белянкин Дмитрий Степанович (11 (23). 8. 1876, Вологда губ., Ламаниха с, -20. 6. 1953, Москва) - советтик геолог. СССР ИАнын акад. (1943; мүчө-корр. 1933). Юрьев (Тарту) университетин бүтүргөн (1901). Петроград (Ленинград) политех, институтунун профессор (1920). 1930-жылдан борбордук илимий изилдөө институттарын-да иштеген. 1949-жылдан СССР ИАнын геологиялык -географиялык бөлүмүнө акад. -секретарь жана Советтик Чоң Энциклопедиянын (2-бас. ) Баш редакциясына мүчө. Негизги эмгектери петрография жана минералогияга арналган. Изилдөөлөрүн Урал, Кавказ, Ильмень ж. б. жерлерде жүргүзүп, тоо тектердин ар кандай типтерде болушу магма менен ага жанаша жаткан тектердин өз ара аракетине байланыштуу деген жыйынтыкка келген. Тоо тектерди түзүүчү жана сейрек минералдарды изилдеген. Белянкин техникалык нетрографияга негиз салган.
Анын ысымы менен минералдын (белянкинит) аты аталган. А. П. Карпинский атындагы сыйлык ыйгарылган (1949). Белянкин 2 Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу ордени жана, медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Накта лигозомалар
Накта лигозомалар (лат. Lygosoma) — бутсуз кескелдириктердин бир уруусу, буларга, мисалы, тордолуу лигозома (лат. L. reticulatum) кирет.
Жарылгыч заттар
Жарылгыч заттар — газ абалындагы затты пайда кылып, көп сандагы жылуулукту бөлүп чыгаруу менен өз ара тез тарап кетүүчү өзгөрүүлөргө жөндөмдүү болгон хим. бирикмелер же заттар аралашмалары. Ысытуу, согуу, сүрүлүү. жана башка тышкы күчтүн таасири менен пайда болгон хим. реакция энергияны катмардан катмарга өткөрүп, согуу толкуну аркылуу таралат. Реакция жылуулугунун эсебинен өтө жогорку темп-рага чейин ысытылган газдар пайда болушу басым өтө жогорулашына алып келет. Натыйжада өтө кысылган газ андан ары кеңейип алардын ички энергиясы механикалык жумушту аткарып, Ж. з. жарылат да, айланасындагыларды талкалап кетет. Ж. з. реакциялык күйүү ылдамдыгы, жылуулук чыгарышы ал заттар физ.-хим. касиеттерине жана бирикмелерине жараша болот. Ж. з. катуу (дүрмөт дары, тротил жана башка), суюк (нитроглицерин, нитрогликоль), газ абалында (суюк кычкылтек, метандын аба менен аралашмасы), катуу жана суюк заттардын бирикмеси (динамит, оксиликвит) жана газ абалындагы зат менен катуу зат бирикмеси түрүндө кездешет. Ж. з. реакциясы аябай тез өтүшү менен айырмаланат. Ж. з. компоненттери, бири-бири менен хим. байланышта же мех. бирикме түрүндө болушу мүмкүн. Ж. з. даярдоого жөнөкөй жана коопсуз, пайдаланууга ыңгайлуу, жетиштүү кубаттуулукта жана наркы азыраак болуш керек.
Интергельпо
Интергельпо (лат. inter – өз ара, чех. гельпо – жардам) – 1925–41-ж. Кыргызстанда иштеген өндүрүш кооперативи. Чехословакияда (Жилин ш.) коммунист жумушчулардын демилгеси боюнча 1923-ж. түзүлгөн. 1924-ж. 10-ноябрдагы уюмдаштыруу чогулушунда уставы кабыл алынып, башкармасы шайланган. 1925–32-ж. Кыргызстанга Чехословакиядан бардыгы 1317 адам келип, алардын 390 кишиси интергельпонун мүчөсү болгон. Кооперативдин жамааты Бишкек шаарынын эмгекчилеринин, партиялык жана советтик уюмдардын жардамы менен өлкөнү индустриялаштыруу ишине катышып, алгачкы беш жылдыктарда электр станциясын, ага чейин шаймандарын, кыш, черепица, булгаары заводдорун, мебель фабрикасын, металл иштетүүчү ж.б. маанилүү өнөр жай объектилерин курушкан. Ошондой эле алар Түрксиб, Чүй курулушу, Канттагы кант заводу сыяктуу ири курулуштарды курууга катышкан. Интергельпочулардын республикасынын экономикасын жана маданиятын өнүктүрүүдөгү каарман эмгеги жана интернационалдык жардамы жогору бааланган. Интергельпонун иш-аракети Кыргызстан менен Чехословакия эмгекчилеринин ортосундагы достук байланыштардын күбөсү болгон. Интергельпо каякта жайгашкан? "Т.и.Э"
Алай, урук
Алай уругу - баргы уруусунун курамындагы урук.
Интергельпо
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Алай, урук
Этноним
Алай - топ, аскердик бөлүкчө, салтанаттуу жүрүш ж.б. Азыркы маанисинде рота, батальон деген аскер бирдигин аныктайт. Этнонимдин келип чыгышы байыркы түрк дооруна таандык.
Алай - топонимикалык аталыш катары да маалым. Бул ат менен Ош облусунун аймактык-административдик бөлүнүүсү жана тоо кыркалары аталат. Мындан сырткары, Чоң-Алай, Алай-Куу деген жер аттары да баарыбызга маалым. Эң кызыктуусу, бүгүнкү Хакас-Минусин ойдуңунда (Хакас Республикасы) Алай-Берт аттуу жер аты кездешет.
Азирет Али
Стратегия "Кыргыз Келечеги" - КЫРГЫЗ мамлекетин кызыкчылыктарын ургонуу, элдик койгойлорду бийлике жеткируу, ар турдуу маселелер бойунча иштоо. Эл бузуучулар: жер - жерлерге, ишеним, улут, тил озгочолуктору бойунча болунуучулорду, интернет ж.б.у.с. булактардын пропагандасын козомолдоо. Кыргыз мамлекетинин тынчтыгына жана коз карандысыздыгына коркунучтуу абалдардын алдын алуу.
Коррупцияга каршы курошуу.
Бутун дуйно Кыргыздарын башын бириктируу, ынтымак, катуу карым - катнашта болуп туруусу учун.
Кыргыз элин жана жерин, келечеги, тынчтыгы, ынтымагы онугуп осушу так-туура Кыргыз элин кызыкчылыгы учун коптогон элдик активсттердин, сунушу менен тузулгон стратегиялык. Келечекте туболукко Кыргыз Таарыхында калчу, улуу иштер жасаган жана Кыргыз элин жологу, сыймыгы болушу кепилденген Партия.
Азыркы учурда Фейсбук соцтармагында иш алып барууда жана кун сайын онугуудо.
Биздин катарга Кыргыз эл жери учун куйгон таарыхта калгысы келген адамдар отто керек жана баардык Кыргыз элин колдоп туруусун суранабыз, азыркы учурда элибизге ар тараптуу колдоо корсотуу онугуу учун аракет кылган адамдар бизге суудай керек!
Аккад шаары
Аккад шаары — (Аккаде, Агаде) - Месопатамиянын түндүк бөлүгүндө, Багдаддын түндүк-батышында жайгашкан байыркы мезгилдеги шаар (Ирактагы азыркы Аббу-Хабба шаарына жакын). Анын так орун алган жери белгисиз. Биздин заманга чейинки 24-22-кылымда Аккад шаары Аккад мамлекетинин борборуна айланып, анын курамына бүткүл Төмөнкү Месопатамия жана Элам кирген. Аккад шаарын жана Аккад мамлекетин негиздеген падыша Саргон Байыркы (Аккаддык, биздин заманга чейинки 2316—2261-ж. башкарган) Саргониддер династиясына негиз салган. Саргониддер активдүү тышкы саясат жүргүзүшүп, Месопотамия (Кошөзөн) аралыгынын түндүк бөлүгүнө, Кичи Азияга, Эламга жортуулдарды уюштуруп турушкан. Саргондун бийлик жүргүзгөн мезгилинде Аккад мамлекетине Шумер каратылган. Кийинчерээк Түштүк Месопатамиянын түндүк бөлүгү Аккад деп атала баштаган. Аккад Эки-Дарыя аралыгынын эң кууш жеринде жайгашып, түндүктөн түштүккө (Армениядан Перси булуңуна) жана чыгыштан батышка (Ирандан Жер Ортолук деңизине, андан Кичи Азияга) карай кеткен дарыя жана кербен соода жолдорунун түйүнү болгон. Аккадда ирригациялык система мыкты өнүккөн. Саргондун тушунда эле армиянын саны 5400гө жеткен. Алар падышалык казынанын эсебинен кармалган. Аккаддын падышалары өзтөрүн «төгөрөктүн төрт тарабынын», атүгүл «ааламдын» падышалары деп аташкан. Бирок өлкөдөгү ичара чатактар Аккадды алсыратып, биздин заманга чейинки 2200-жыл ченде басып кирген тоолук-кутийлер тарабынан каратылган. Андан соң Аккад Ур падышалыгынын курамына кирген. Биздин заманга чейинки 3-2-миң жылдыктардын чегинде бүткүл Кошөзөн аралыгы сыяктуу эле Аккад да аморейлердин соккусуна дуушарланган. Кийин ал өз алдынча мамлекет катары жоюлуп, тарыхый аймак катары Вавилон жана Ассирия падышалыктарынын курамына кирген. Аккад шаарынын тарыхый аренадан кайсы мезгилде жок болуп кеткендиги тууралуу маалыматтар жок жана археологдор тарабынан анын калдыктары табылган эмес. Аккад шаары тууралуу Хаммураппинин мыйзамдарында (биздин заманга чейинки 18-кылым), легендаларда, поэмаларда, диний гимндерде гана айрым маалыматтар сакталган.
Атай Огонбаев
АТАЙ Огомбаев (1900, азыркы Талас р-ну, Көккашат айылы  – 1949, Талас ш.)  – ырчы, комузчу, күүчү  ж-а обончу, Кыргыз ССР эл артисти (1939). Токтогулдан таалим алган. 20-жылдары алгачкы обон-күүлөрүн чыгарып, Талас дубанына атагы дайын өнөрпоз болгон. 1935-ж. Кыргыз мамл. драма театрына кирип, 1936-ж. Кыргыз мамл. филармониясына солист катары которулат. 1939-ж. А. филармонияда комузчулар ансамблин уюштурган. Ансамбль Москвада өткөн эл аспапчыларынын Бүткүл союздук кароосуна катышып, лауреа-ты болгон. 1940-ж. СССР композиторлор союзунун уюштуруу комитети ачкан демилгелүү композиторлордун (элдик күүчүлөрдүн ж-а обончулардын) курсунда окуган; музыканын теориясы м-н таанышып, С. С. Прокофьев, В. М. Глиэр сыяктуу белгилүү композиторлордон сабак алган. 1947-ж. өз айлында жаштардан комузчулар ансамблин уюштурган.
АТАЙ элдик обондордун салттык негизинде бир канча лирикалык ырлар жараткан. Анын «Күйдүм чок», «Эсимде», «Гүл», «Ой, булбул», «Жаштар» сыяктуу лирикалык ырлары угуучуларга кеңири малым; «Ак Зыйнат», «Куралай», «Майчач» сыяктуу элдик ырларды да чеберчилик м-н аткарган. А. Токтогул, Ныязаалы, Айдараалы ж.б. күүлөрүн чеберчилик м-н аткарып, элге жайылткан. Аткаруучулук бай техникасы, таасирдүү ыкмалары, оригиналдуу музыкалык ыргактарды таба билиши өнөрүн өзгөчө түскө  ээ кылган. Композиторлор В. В. Власов, А. Малдыбаев, В. Фере А-дын «Күйдүм чогун» «Айчүрөк» операсында Айчүрөктүн лирикалык темасына пайдаланышкан, ал эми «Эсимденин» обону В.Ференин «Кыргызстан» аттуу симфониясына лейтмотив катары кызмат кылган. Композитор А.Түлеев залкар комузчунун күүлөрү м-н обондорунун негизинде «Атай» аттуу симфония (1962) жазган. А.О. Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар м-н сыйланган. А-дын ысмы айрым кыштак, мектеп ж-а шаар көчөлөрүнө берилген.
Пайдаланылган адабиятттар:
Булак 1: Кыргыз Инфо Булак 2: Биздин
Телепан (Илишев району, Башкыртстан)
Телепан — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Итеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 3292 киши. Почта индекси — 452278, ОКАТО коду — 80230836003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Сатока дарыясы
Сатока — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Дындовский Таз дарыясынын оң жээгинен 49 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Ордошах гипс кени
Ордошах гипс кени Баткен облусунун Кадамжай районунда, Үч-Коргон кыштагынан 6  км түштүк-чыгышта, деңиз деңгээлинен 1200–1300 м бийиктикте. Алай кырка тоосунун түндүк этегинде, 1953–54-ж. "Средазгеолнеруд" трести тарабынан геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлүп, запасы эсептелген. Кен аймагында мезозой жана кайнозой замандарында пайда болгон чөкмө тектер кеңири таралган. Гипс бор мезгилинин үстүнкү катмарындагы чопо тоотектеринин арасында эки горизонтту түзүп жатат. Алардын калыңдыгы 4,9 жана 6 м; 93,6% гипстен, 5%ке чейин ангидриттен турат. Гипс ак, тыгыз массивдүү, көмүскө кристаллданган. Технологиялык касиети боюнча 1-сорттогу курулуш жана калып гипсин алууга болот, ошондой эле айыл чарбасында – кыртышты гипстендирүүгө жана цемент өндүрүшүндө пайдаланса болот. Бирок, адегенде жанчып майдалоо жана ысытуу керек. Запасы А+В+С1 категориясы боюнча 1133 миң т. 1966-жылга карата калган запасы А+В+С1 категориясы боюнча 1111 миң т.
Казат Акматов
Казат Акматов (Kazat Akmatov; 23.12.1941 - 13.9.2015) — Кыргызстандын көрүнүктүү коомдук ишмери, жазуучу, драматург, публицист. Кыргыз эл жазуучусу. Кыргызстандын легендарлуу Жогорку Кеңешинин депутаты (1990-1994). Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыктын ээси. "Кыргызстан" Демократиялык Кыймылынын (КДК) теңтөрагаларынын бири (1990-1993).
Өмүр таржымалы
1941-жылы бештин айынын (декабрдын) 23үндө Кыргызстандын Ысык-Көл облусундагы Ысык-Көл районуна караштуу Бостери айылында туулган. Атасы Акмат - ошол эле аймактагы Темир айылынан болот. Акмат 1941-жылы Экинчи дүйнөлүк согушка кетип, уруштан кайтпай калган.
Казат Акматов 1966-ж. Москвадагы ВЛКСМ БКнын алдындагы Жогорку комсомол мектебин, 1967-ж. КМУнун филология факультетин бүтүргөн.
1964-жылдан комсомолдук иштерде — адегенде Кыргызстан ЛКЖС Ысык-Көл райондук комитетинде инструктор, бөлүм башчы, 1967-жылдан 1-катчы.
1972-жылдан «Кыргызстан» басмасында улук редактор, башкы редакторго орун басар,
1983—86-ж. Кыргызстан мамлекеттик телерадио комитетинин улук редактору,
1986—90-ж. Кыргызстан жазуучулар союзунун башкармасынын катчысы.
1990-жылдан Кыргыз Республикасынын Жогорку кеңешинин мамлекеттик символдор боюнча комиссиясынын төрагасы.
1990-ж. (май) айынын 25-26сында "Кыргызстан" демократиялык кыймылынын (КДК) уюштуруучусу, анын тең төрагасы (1991—93-ж.).
1994-ж. сентябрдан Кыргыз Республикасынын президентинин алдындагы басма сөз маселслери боюнча коомдук палатанын төрагасы.
Кыргыз Республикасынын президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнча комиссиянын төрага орун басары (1999-2001).
Ардагер жазуучу.
Узакка созулган оорунун айынан 2015-жылы аяк оона (сентябр) айынын 14үндө Бишкек шаарында дүйнөдөн кайтты.
Сөөгү өзүнүн керээзине ылайык 2015-жылы аяк оонанын 16сында Чүй облусундагы Аламүдүн районуна караштуу Байтик айылынын түндүгүндөгү көрүстөндө маркум кызы Мунабиянын мүрзөсүнүн жанында жерге берилди.
Чыгармачылыгы тууралуу сөз
Биринчи аңгемелер жыйнагы 1974-ж. «Боз улан» деген ат менен чыккан.
«Ыйык журт» (1978)
«Мезгил» (1979) романы үчүн Кыргызстан Компартиясынын жетекчилиги тарабынан 1980-жж. адилетсиз сынга кабылган.
«Мунабия» (1982) романы, «Күндү айланган жылдар» (1988), «Время земное» (1983) жана башка роман, повесть, аңгемелер жыйнактарынын автору.
«Ажырашуу», «Мунабия» (Ж.Кулмамбетов менен биргелешип жазылган), «Авария» пьесалары сахнага коюлган.
2013-жылы Лондондо анын "Эрика Клаустун 13 кадамы" аталган чыгармасы англис тилинде жарык көрдү. Оболу бул чыгарма орус тилинде жарыяланган болчу.
Бир катар көркөм жана документ фильмдердин сценарийлерин («Жаралуу үчүн өлүм», «Белый табун») жазган.
Адамдын мезгилге жана мезгилдин адамга болгон карым-катышы, өз ара таасирлери, шайкештиги же карама-каршылыгы, алардан келип чыккан окуялардын курчтугу, драмалык татаалдыгы, кырдаалдын себеп-натыйжалуу туундулары, адам эркиндиги Акматовдун чыгармаларынын иликтөө борборунда болгон.
Сыйлыктары. Наамдары
“Манас-1000” юбилейлик  медалы менен сыйланган (1995).
Бүткүл союздук А.Островский атындагы адабият сыйлыгынын ээси (1978).
Кыргыз эл жазуучусу.
1992-жылдан Люксембург Улуу Герцогдугунун Кыргызстандагы ардактуу консулу.
1991-ж. Кыргыз Республикасынын Президенттик Советинин мүчөсү.
Эскерүүлөрү жана эстеликтери
Казат Акматовдун ысымы Ысык-Көл облусундагы Ысык-Көл районуна караштуу Бостери айылында көл жээгиндеги көчөгө эл жазуучусунун көзүнүн тирүүсүндө ыйгарылган.
Алеуттар
Алеуттар - (өздөрүн унанган, унангас деп аташат) - Алеут аралдардын (АКШ) жергиликтүү калкы. Аляска жарым аралынын түштүк батышында, Россиянын Командор аралдарында да жашашат. Жалпы саны 3 миң адам (1990). Алеут тилинде сүйлөшөт. Алеуттардын ата-бабалары болжол менен 10-12 миң жыл илгери Аляскадагы өздөрүнө тектеш эскимостордон бөлүнүп келип, Алеут аралына отурукташкан. Алеут аралы орустар тарабынан ачылгандыгы жана андагы жергиликтүү тургундарды Алеуттар деп аташкандыгы тууралуу маалыматтар 1747-ж. документтерде кездешет. 1799-1867-ж. Алеут аралын орус-америка компаниялары биргелешип башкарып турган. 1867-ж. Россия тарабынан Алеут аралы жана Аляска жарым аралы АКШга сатылган. Европалыктар келгенге чейин (18-к.) Алеуттар деңиз жаныбарларына (деңиз мышыгы, суу жолборс ж. б.) аңчылык кылышкан, балык уулашкан, мөмө жыйнашкан. Жыгачтан, таштан, сөөктөн жасалган эмгек куралдарды колдонушкан. Алар негизинен деңиз мышыгынын терисинен жасалган парка (туюк тон), камлейка (туюк жака, капюшондуу), деңиз айбандарынын терисинен тигилген торбаса (бут кийим) кийишкен. Деңиз жаныбарларынын, канаттуулардын, балыктын эти менен тамактанышкан. 1932-ж. Россияда Камчатка облусунда Алеут улуттук району, 1970-ж. АКШда чарба иштерин жөнгө сала турган Алеут аймактык корпорациясы түзүлгөн. Азыркы мезгилде чарбачылыктын жаңы тармактары: айбанаттар (норка) чарбасы, мал чарбачылык, бакчачылык өнүгүп жатат.
Рецепторлор
Рецепторлор — организмдин ички чөйрөсүнүн же сырттан таасир этүүчү дүүлүгүүлөрдү нерв козголуусуна айлантып, аларды борбордук нерв системасына берүүчү сезгич нерв талчаларынын учтары же атайын клеткалар (Анализаторлор).
Жарым кокстоо
Жарым кокстоо — 500-550°С чейин абасыз ысытуу менен жүргүзүлүүчү термикалык ажыроо процесси. Таш кө-мүрдү Ж. к. продуктулары жарым кокс газы жана жарым кокс чайыры. Не-гизинен күрөң’көмүрдү жана күйүүчү сла-нецтерди Ж. к. кеңири таралган. Күйүүчү сланецтерди жарым кокстоодо 34 % ча-йыр, 56 % жарым кокс алынат. Чайырдан мотор отуну, эриткичтер жана башка продуктулар даярдалат. Жарым кокста 10 % көмүртек болот, калгандары минералдык заттар.
Линденберг-им-Алльгой
Линденберг-им-Алльгой ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Линдау районуна карайт. Швабия административдик округуна тиешелүү. Калкы – 11434 (2005-ж.). Аянты – 11.85 км2.
Жакерия
Жакерия -  (Jacques Bonhomme – баёо Жак дегенден, дворяндар дыйкандарды кемсинтип атаган) – 1358-ж. Франциядагы феодалдарга каршы көтөрүлүш. Жүз жылдык согуш (1337–1453) убагындагы феодалдык эзүүнүн күчөшүнөн, экон. бүлүнүүдөн келип чыккан. Анын башчыларынын бири Гийом Каль болгон. Көтөрүлүшчүлөр (дыйкандар, кол өнөрчүлөр, майда соодагерлер) дворяндардын үй-жайларын кыйратып, өрттөшүп, акысыз иштөө жөнүндө жазылган документтерди жок кылышкан. Бирок Г. Каль алданып колго түшүп, башы алынгандан кийин көтөрүлүш жеңилген. Жакерия дыйкандардын жеке көз карандылыктан бошонуусуна шарт түзүп, Франциянын тарыхында терең из калтырган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Алеут тили
Алеут тили, унанган тили - АКШнын Алеут жана РФнын Командор аралында жашаган алеуттардын тили. Эскимос-алеут тобуна кирет. Алеут тили үч диалектиге бөлүнөт: уналашкин, аткин жана аттуан. Акыркы эки диалектиде Командордогу алеуттар сүйлөшөт. Тыбыштык түзүлүшүндө 3 үндүү, 17 (20) үнсүз тыбыш бар. Сөздөрдүн морфологиялык түзүлүшү агглютинативдүү, мүчөлүү. РФнын Медино аралындагы алеуттар эне тилиндеги этиштин уңгуларын сактоо менен орус тилинин жакталыш системасын өздөштүрүшкөн.
Кедровка (Том куймасы)
Кедровка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Томь дарыясынын сол жээгинен 497 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Спас (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Спас — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Подлеснен айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 21 киши. Почта индекси — 453155, ОКАТО коду — 80249868012.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Генерал
Генерал - (лат. generalis жалпы, башкы дегенден) Куралдуу Күчтөрдүн жогорку башкаруучу курамына тиешелүү аскердик наам же чин. Генерал чини 1-жолу 16-кылымда Францияда пайда болгон. Рев-яга чейин орус армиясында Генерал-майор, Генерал-лейтенант, инфантерия (жөө аскер) Генералы, атчандар Генералы, артиллерия Генералы, инженер-генерал, Генерал фельдмаршал деген чиндер болгон. СССР Жогорку Советинин Президиумунун Указы боюнча (1940-ж. 7-май) Советтик Армияда Генерал-майор, Генерал-лейтенант, Генерал-полковник, армия Генералы деген наамдар, ошондой эле куралдуу күчтөрдүн тиешелүү түрүнө карай бул наамдарга кошулуп айтылчу кошумча аталыш (мисалы, авиациянын Генерал-майору) белгиленген. КРде Генерал-майор, Генерал-лейтенант, Генерал-полковник, армиянын Генералы деген наамдар сакталган. Бул наамдар КРдин Президентинин Указы менен ыйгарылат.
Кумбиссер
Кумбиссер — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Анданга дарыясынын оң жээгинен 12 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Орловка чопо кени
Орловка чопо кени Чүй облусунун Кемин районунда, Орловка шаарчасынан 5  км түштүктө, деңиз деңгээлинен 1500 м бийиктикте. 1991-ж. Түндүк Кыргыз геол. экспедициясы чалгындаган. Кендин аянты ортоңку-жогорку төртүнчүлүк мезгилинде пайда болгон, калыңдыгы 20–50 м болгон кумайлуу чопо катмарынан түзүлгөн. Кумайлуу чопо "100", "125" маркасындагы кирпичти өндүрүүгө жарамдуу. Запасы А категориясы боюнча 144 миң м3, В – 547 миң м3, С1–1255 миң м3, А+В+С1 1946 миң м3. Кен иштетилбейт.
Алгачкы общиналык (жамааттык) түзүлүш
Алгачкы общиналык (жамааттык) түзүлүш - марксисттик тарыхнаамада адамзат тарыхындагы алгачкы социалдык-экономикалык формация катары кабыл алынган коомдук баскыч. Өндүрүш каражаттарынын жамааттык (общиналык) менчикте болушу, социалдык топтордун, катмарлардын жоктугу жана азык-түлүк, тамак-аштын теңдештирилип бөлүштүрүлүшү бул социалдык-экономикалык формациянын негизи болот. Илимде жалпы кабыл алынган түшүнүк боюнча, киши жана адамзат коому калыптангандан соң, социалдык таптардын ортосундагы мамилелер келип чыкканга чейинки доорду өз кучагына камтыйт. Археологиялык өңүттөн алганда, негизинен палеолит (эрте таш доору), мезолит (орто таш доору), неолит (жаңы таш доору) доорлорун өз кучагына камтыйт. Алгачкы жамааттык коом өзүнөн соңку формациялардан айырмаланып, өндүргүч күчтөр өнүгүү деңгээли өтө төмөн болуп, өндүрүштө жана керектөөдө жамааттык принцип негизги мааниге ээ болгон. Биргелешип эмгектенүү, өндүрүлгөн продуктыга тең ээлик кылуу жеке адамдын табигаттын кубулуштарынын, жаратылыштын алдындагы алсыздыгынан улам келип чыккан. Бул коомдук-экономикалык формациянын тарыхы негизинен археология, антропология, этнографиялык маалыматтар аркылуу калыбына келтирилет. Илимде бул коомдук-экономикалык формация 3 мезгилге бөлүп каралат: алгачкы адамдар тобу, уруулук коомдун гүлдөп өнүгүшү жана анын ыдырап кулашы. Уруулук коом өз өнүгүшүндө 2 доорду - энелик урууну жана аталык урууну башынан өткөргөн. Энелик уруу (матриархат) мезгили төмөнкү палеолиттен башталып, неолиттин убагында өөрчүп-өнүккөн учуру менен бүтөт. Мында эмгек куралы таш, сөөк, мүйүздөн жана жыгачтан жасалган, найза, союл колдонулган, кийинчерек кескич, кыргыч сыяктуу куралдарды пайдаланыша билишкен. Чарбачылыктын негизин аңчылык, балык кармоо жана мөмө-жемиш терүү (жыйноочулук) түзгөн. Эркектер аң уулоо, балык кармоо менен, аялдар мөмө-жемиш терүү ж.б. жыйноочулук иштери менен алектенишкен. Өндүрүштө кескич, канжар, балта, керки, орок сыяктуу нерселер жана жыгач кайык колдонулган. Ошону менен катар, жамааттык коомдо айрым адамдар тобу жер айдоо кесибине өтүшсө, кээ бирөөлөрү балык, аң уулоо же мал асыроо менен тиричилик өткөрө баштаган. Аталык доор мезгилинде өндүргүч күчтөр күрдөөлдүү өнүгүп, жер айдоо куралы колдонула баштайт, мал асыроо жолго коюлуп, ар түрдүү металлдарды ысытып, эритип иштетүү менен кол өнөрчүлүк пайда болот. Мында эмгекти коомдук бөлүштүрүүнүн 3 түрү жүзөгө ашырылган: дыйканчылык, мал багуу, кол өнөрчүлүк жана андан соода өз алдынча бөлүнүп чыккан. Өндүрүштө эркектердин ролу артып, аялдын коомдогу, чарбадагы ээлеген орду төмөндөйт. Аталык уруунун соңку мезгилинде туугандык байланыш ата жагынан эсептелип, уруулар ортосундагы кагылыштардан колго түшкөндөр кулга айландырылган. Общинанын ичинде социалдык жана экономикалык теңсиздик келип чыккан. Кыргызстандын аймагындагы алгачкы жамааттык түзүлүштүн баштапкы мезгилинин издери Айдаркенде Селүңкүрдөн, Онарча суусунун боюнан жана Кожо-Бакырган-Сай капчыгайынан табылган таш куралдарынан улам байкалат. Ош областындагы Капчыгай өрөөнүнөн тиричиликтин Мустьер маданиятына тиешелүү маданияты табылган.
Генетикалык ресурс
Генетикалык ресурс – генетикалык кодго бекитилген тукум кууй турган маалымат.
Жарым коллоиддер
Жарым коллоиддер – эритмесинде мол. жана иондор менен коллоиддик бөлүкчөлөр теңдештик абалда болгон заттар. Алардын касиеттери, коллоиддик эритменин да, чыныгы эритменин да касиеттерине окшобойт. Коллоиддик эритмелер майда мицелла бөлүкчөлөрүнөн, чыныгы эритме иондон турат. Ж. к беттик активдүү заттар (самындар, орг. боёктор жана башка) кирет. Ж. к. ондогон же жүздөгөн мол-лар өз ара биригип, агрегаттарды пайда кылгандыгы менен мүнөздөлөт. Ж. к. касиеттери эриткичтер курамына жараша болот.
Бенардос Николай Николаевич
Бенардос Николай Николаевич (26 (6. 7). 1842-8(21). 9. 1905) - орус ойлоп чыгаруучусу, электр жаа ширетүүсүн түзүүчү. Киев университетинде, Москвадагы Петровск жер иштетүү жана токой чарба академиясында окуган. 1865-ж. чарбанын ар түрдүү тармактары (айыл чарба, трансп. ж. б. ) боюнча жүздөн ашуун эмгеги Россияда жана чет өлкөлөрдө патенттелген. 1882-ж. "Тикеден тике электр тогунун аракети менен металлдарды бириктирүү жана ажыратуу ыкмасы" деп аталган ойлоп табуусу 1885-ж. Германия, Франция, Россия, Италия, Англия, АКШ, Бельгия ж. б. өлкөлөрдө кабыл алынган. Ал Нева дарыядагы ГЭСтин 1-долбоорун түзгөн. Электр жаа ширетүү эмгеги үчүн Бенардос орус тех. коомунун жогорку сыйлыгы - Алтын медаль менен сыйланган (1892). Петөрбургда-гы электр тех. институту ага (1899) инженер-электрик деген ардактуу наам берген.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Погорелка (Тура куймасы)
Погорелка — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тура дарыясынын сол жээгинен 305 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тура дарыясы Тагил дарыясынын куюлушунан Тагил дарыясы, Ница дарыясы жана Пышма дарыясы дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бозкыр кырка тоосу
Бозкыр кырка тоосу – Какшаал тоо тизмегинин Сарыжаз капчыгайынан Меридиан кырка тоосуна чейинки чыгыш бөлүгү. Узундугу 85 км, туурасы чыгышында 40– 50 км,  батышында 15–20  км. Орточо бийиктиги 5000–6000 м, эң бийик жери 7439 м  (Жеңиш чокусу). Генезистик тиби боюнча горст-антиклиналь. Негизинен палеозойдун акиташ теги, сланец жана мрамор тоо тектеринен турат.
Тоонун чыгыш бөлүгү туташ жаткан кар жана мөңгүлөр менен капталган. Эң ири мөңгүлөрү: түштүк Эңилчек жана анын сол тармактары – Жылдызча, Жапайы жана башкалар; Кайыңды, Көйкап, Темирсуу (түштүк капталында). түндүк капталында гляциалдык-нивалдык ландшафт басымдуу. Альп жана субальп шалбаа алкактары батышында гана бар. түштүк капталы чөлдүн гляциалдык-нивалдыкка чейинки алкактардан турат.
Ликод сымалдуулар
Ликод сымалдуулар (лат. Lycodinae) — деңиз балыктарынын бир тукумчасы, булардын төмөнкү уруусу жана түрлөрү белгилүү: сейрек тиштүү ликод (лат. Lycodes raridens), Тернер ликоду (L. turneri), наардуу ликод (L. esmarki), ликоддор (уруу) (Lycodes).
Амортизациялык фонд
Амортизациялык фонд – негизги фондуларды жөнөкөй жана кеңейтип кайталап өндүрүүгө арналган акча каражаттары; анын эки түрдүү экономикалык табияты бар, т. а., бир эле учурда негизги фонддордун эскирүүсүн калыбына келтирүү жана кеңейтилген кайталап өндүрүү иштерине кызмат кылат.
Алеч мөңгүсү
Алеч мөңгүсү - Швейцариядагы Альп тоолорундагы мөңгүлөрдүн эң чоңу. Аянты 87 км2, узундугу 24,7 км. Тармактанган өрөөн мөңгүсү. Берн Альп тоолорунан түштүк жана түштүк-батышка карай түшүп, Рона дарыясынын өрөөнүндө мөңгүнүн этеги 1520 м бийиктикке чейин жетет. Туризм өнүккөн; темир жол 3500 м бийиктикке чейин барат; асма жол, мейманканалар бар.
ABBA
ABBA — 1972—1982-жж. таанымал болгон шведдик музыкалдык квартет. Аталашы аткаруучуларынын аттарынын биринчи тамгаларынан куралган: Агнета Фөлтског, Бйөрн Улвеус, Бенни Андерссон, Анни-Фрид Лингстад. Популардуу музыка тарыхындагы эң ийгиликтүү жана Скандинавиядан чыккан эң ийгиликтүү музыкалдык топтордун бири: топтун ырлары дүйнө боюнча 350 млн. ашык нускада сатылган.
Алгачкы коомдогу искусство
Алгачкы коомдогу искусство - адамзаттын тарыхынын байыркы дооруна таандык алгачкы искусство. Бул алгачкы жамааттык (общиналык) доорго таандык эң алгачкы акыл-эстүү адамдардын өздүк, жеке чыгармачылыгы. Изилдөөчүлөрдүн пикирлерине караганда, ал б.з.ч. 40-20 миңинчи жылдыктарда жашаган, алгачкы таш доорундагы адамдардын коомдук эмгегинин өсүп-өнүгүшүнүн натыйжасында пайда болгон искусство. Бул искусство Европанын айрым жерлериндеги (Франция ж.б.) жашаган адамдардын үңкүрлөрдүн боорундагы таштардын беттерине тарткан сүрөттөрү аркылуу илим чөйрөсүнө белгилүү. Палеолит мезгилиндеги искусстводо жаныбарлардын тулкусун сүрөткө түшүрүү кеңири орун алган. Адамдардын бул байыркы искусствосу ошол доордогу жашаган адамдардын негизги жашоосу, кесиби аңчылык менен байланышкандыгын чагылдырат.
Пэнаско (Нү-Мексико)
Калкы - 572 киши. Болжолдуу аянты - 3.1 км². FIPS коду — ?.
Глоссатторлор
Глоссатторлор (кийинки лат. glossator , гр.  glossa  , мында түшүндүрүүнү талап кылган эски же сейрек кездешүүчү сөз) – орто кылымдарда рим укугун рим кодекстеринин четтерине кыскача кабар белгилерди (глосс) жазуу менен баяндашкан жана түшүндүрүшкөн юристтер. == Колдонулган адабияттар ==
Жасалма булалар
Жасалма булалар — ар түрдүү хим. жана физ. процесстер негизинде алынган булалар. Алар табигый полимерлер-ден (целлюлоза, белоктон) алынса, вискоза жана ацетат буласы, синтет. полимерлерден алынса, синтет. була деп аталат. к. Химиялык булалар.
Ишкар (Илишев району, Башкыртстан)
Ишкар — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Ишкар айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 617 киши. Почта индекси — 452281, ОКАТО коду — 80230840001.
Бенгалдар
Бенгалдар - Индия менен Бангладештеги улут. Жалпы саны 110 млн-дон ашык (1967), анын 70 млн-го жакыны Бангладеш Эл Республикасынын негизги калкы, 40 млн-го жакыны Индияда жашайт.
Венеал тилинде сүйлөйт. Индиядагы Бенгалдардын көбү -индуист, анча-мынчасы гана мусулман, христиан, джайнизм дининде. Бангладештегилер дээрлик мусулман.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Франк, Семен Людвигович
Франк, Семен Людвигович – орус диний философу жана психологу. Саратов (1917–21) жана Москвадагы университеттердин (1921) профессору. 1922-ж. советтик Россиядан куугунтукталган. Франк. С. Л. “Легалдык марксизмден” экстенциализм жана феномономология жакындашуу менен диний идеализм багытына карай эволюцияланган. Франктын философиясынын негизги мотивирационалдык ойлом менен дини ишенимди элдештирүү. Синтездин үлгүсү апофатикалык теологиядан жана христиандык салттан, ошондей эле платонизмден издейт. Н.Кузанскийдин жана В.Соловьев окууларынын таасиринде (өзгөчө жалпы биримдик концепциясынын) өзүнүн көз карашын калыптандырган.
Кыскача өмүр баяны
Адегенде ал Москва университетинин юридикалык факультетинде окуйт, андан кийин Берлинде жана Гейдельбергде философияны жана социологияны окуп-үйрөнөт. Саратов жана Москва университеттеринде философиянын профессору болгон. 1922-жылы интеллигенциянын башка өкүлдөрү менен бирге Советтик Россиядан куулуп жиберилет. Өмүрүнүн акырына чейин Англияда жашайт.
Жаш курагында Франк кээ бир орус философторундай эле марксист болгон. Кийин марксизмден четтеп идеалист болот, андан соң христиан идеализминин позициясына өтөт.
Чыгармалары
Франктын негизги чыгармалары төмөнкүлөр: «Билимдердин предмети. Абстрактуу билимдердин негиздери жана чектери жөнүндө» (1915), «Адамдын жаны (философиялык психологияга кириш сөз тажрыйбасы)» (1917), «Коомдук илимдердин методологиясынын очерки» (1922), «Коомдун рухий негиздери» (1930), «Акыл жеткис нерсе» (1939), «Кудай биз менен» (1946, англис тилинде).
Позициясы
Франк Н.Лосский сыяктуу интуитивизм позициясында турган. «Билимдердин предмети» деген эмгегинде интуитивизмдин концепциясын иштеп чыгууга, анын айтканына караганда Лосский иштебей кеткенди иштөөгө, атап айтканда, интуициянын мүмкүндүгүнө онтологиялык шарт түзүүгө умтулат. Франк интуиция төмөнкү жагдайда мүмкүн деп эсептейт: «бүткүлбирбүтүндүктө» (всеединство) индивидуалдык бытие мурдатан эле камтылып турат, ошондуктан ар бир объект таанылып-билингенге чейин эле таанып-билүүчү менен түздөн түз байланышта болуп турат, анткени «биз аны менен аң-сезим аркылуу эмес, өзүбүздүн бытие бизде куюлушуп, биригип турабыз» [Интуитивизмди негиздөө. 177-6.].
Ошондуктан Франктын бардык философиялык концепциясын түшүнүү үчүн анын интуитивизм теориясын түшүнүү маанилүү. Таанымдын интуитивисттик теориясын түзүүдө Лосскийдин эмгегине тийиштүү баа бере келип, Франк анын олуттуу бир катасы бар экендигин баса белгилейт. Ал мындай деп жазат: «интуитивдик теория предметти таанып-билүүчү аң-сезим аркылуу реалдуу түрдө түшүнүүнү камсыз кыла алат, бирок бул кабылдоо моментинде гана болуп өтөт. Бытие түшүнүгү, анын толук трансценденттүүлүгү, башкача айткандаанын ар кандай таанымга көз каранды эместиги ушундан улам жетиштүү түшүндүрүлбөйт. Биз аң-сезимди бирден бир таяныч чекит катарында кабыл алгандыгыбыздан улам да бул түшүнүктүн маңызын түшүнүү дегеле мүмкүн эмес» [Коомдун рухий негиздери. М., 1993. 480-481-6.].
Интуитивизм теориясы
Франк биздин ой жүгүртүүбүздө бытиенин өзү таяныч чекит болууга тийиш деп жазат. Ал өзүнүн интуитивизм теориясын төмөнкүчө баяндайт: «Биз аң-сезимге ээ болгонго караганда, жалпы эле бирдеме жашап турат, ошентип бытие бар болуп жашап турат дегенибиз алда канча шексиз. Бытие бизден тышкары жашап турабы же биздин ички дүйнөбүздө, биздин аң-сезимибизде жашап турабы деген сын философиясынын суроосуна биз өзүбүз бытиенин ичинде жашап тургандыгыбыздан улам бир эле убакта тигиниси да, мунусу да ырасталат деп жооп беришибиз зарыл. Бардык тааным, бардык аң-сезим, бардык түшүнүктөр бытиени өздөштүрүүнүн экинчи, негизсиз формасы гана, бул бытиени идеал формада ишке ашырат; бытиенин ичиндеги бытие, так эле бытиенин түздөн түз көрүнүшү жана «өзүнөн өзү ачылышы» биринчи, талашсыз нерсе болуп саналат, буга биз түздөн түз баштан өткөрүү аркылуу онтологиялык түрдө ээ болобуз. Биз өзүбүздүн бытиебизде жана ал аркылуу бытиенин өзү менен байланышып турганыбызды, анын өзүндө жашап жана ага таанып-билүүчү аң-сезим аркылуу эмес, алгачкы баштан өткөрүү (первичное переживание) аркылуу ээ болуп турганыбызды түшүнүү үчүн демейки субьективизмден, адам психикасы, биздин ички бытие биз эң эле бир өзгөчө, өзүндө камтылып катылып турган жана чыныгы бытиеге карама-каршы турган субьективдүү түзүлүш (образование) болуп саналат деген көз караштан бошонуу эле жетиштүү болот.
Таанып билүү
Эгерде тышкы дүйнө жана жалпы эле обьективдүү нерселер айрым-айрым жана бизге таптакыр жат нерселерден турган болсо, анда биз бирнеменин чындыгында да бар экендигинен, ал бизге тааным моментинде гана келбей тургандыгына эч качан ишенбес элек. Бирок, ар бир айрым предмет бирбүтүн, бардыкты камтыган бытиенин, бытиенин өзүнүн, башкача айтканда биздин өзүбүздү өзүндө камтып жана бизден өзөк болуп өтүп турган бытиенин чегинде жана негизинде ойлонула тургандыктан биз анын өзүндө (ар бир тааным актысынан мурда боло турган жана анын маңызын негиздей турган бытие аң-сезиминде) биздин билимдерибиздин обьективдүүлүгүнүн абсолют гарантиясына ээ боло алабыз» [Ошонун өзүндө. 481-6]. Франктын интуитивизм концепциясы орус философиясынын өзгөчөлүгүн бир кыйла толук билдирет. Франктын өзү «Орус көз карашы» (1926) деген эмгегинде бул жөнүндө жакшы айтат. Бул эмгекте ал ойломдун орус тибинин өзгөчөлүгү анын башталышынан эле интуицияга негизделгендигинде экенин көрсөтөт. Орус философиясынын негизинде турмуш тажрыйбасы катарында түшүнүлгөн тажрыйба түшүнүгү жатат. Тажрыйба аркылуу билүү дегенибиз — бир нерсеге ички баам-байкоонун жана баштан өткөрүүнүн жардамы аркылуу жетүү, бир нерсени ички дүйнө аркылуу билип, ага анын турмуштук көрүнүшүнө бүт толук бойдон ээ болуу болуп саналат. Бул мааниде алганда тажрыйба жөнүндөгү орус түшүнүгү сезим аркылуу келген талашсыз нерсеге барабар болгон англиялык эмпиризмден айырмаланып турат. Орус философиясы үчүн тажрыйба дегенибиз предметти тышынан таанып-билүү эмес, предметтин өзүн анын жандуу бир бүтүн нерсе катарындагы толук чындыгын адам руху (духу) аркылуу өздөштүрүү дегенди билдирет.