cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Алай көтөрүлүшү
Курманжан датка
Ошол күндѳн баштап, Курманжан ѳз чѳлкѳмүндѳ гана эмес, күчтүү мамлекет болуп эсептелген Кокон бийликтеринен иш- аракеттерине күйѳѳсу Алымбек датка менен  катар аралаша баштайт. Курманжан күйѳѳсу Алымбек датка менен катар аралаша баштайт. Курмажан күйѳѳсү Алымбек датка Кокондо мамлекеттик бийлик кызмат аткарып жүргѳндѳ анын ордунда билгилик менен элин башкарган. Ал эми Алымбектин мамлекеттик иштеринде акылман кенешчи катары тынбай ѳз ойлорун ортого салып турган.
Үшүү
Үшүү — суукта көпкө болуудан жалпы организмдин өтө муздашы.
Алай көтөрүлүшү
Курманжан датка
Алымбек менен Курманжан 29 жыл бирге ѳмүр сүрүшүп, ошол кездеги аз сандуу жоокери болгон кайраты мол кыргыз элинин бир канатына кам кѳрүп отурушту. 1862- жылы Алымбекти кас душмандары Кокондо ѳлтүрүп кетишкенде, тагдырдын соккусуна мүңкүрѳп отуруп калган эмес. Тескерисинче, күйѳѳсунун, ѳзүнун кѳсѳмдүгү жана дипломатиялык жѳндѳмдүүлүгү менен Алайдын гана кыргыздарына эмес, Фергана ѳрѳѳнүнѳ данктуу башкаруучу катары таанылган. 1862- жылы Кудаярды экинчи жолу такка отургузуу маалында, ага таяныч табуу ишенимде Ошко Бухара эмири Музаффар келет. Ал ошол мүдѳѳсүн ишке ашыруу менен бирге Алымбек датканын ордуна бирѳѳнү дайындап ага «датка» деген наамды ыйгарып кетүү вазипасын да аткарып кетүү керек эле. Бул орунга Музаффар Алымбек датканын уулу Жаркынбайды сунуштайт. Бул даражаны алуудан Жаркынбай караманча баш тартып, ѳз туугандары учсуз ойлордун түйүнун тынбай чечүүгѳ аракет жасап отурушуп, бул орунга Курманжан гана ылайыктуу экениндигин сѳз салышып, Музаффар улукка кеп айтышат. Музаффар эмир бирде Курманжанга ишенген элге, бирде анын иш билгилигине таң калып, кийинки сунушту макул кѳруп ,муну Кудаяр ханга билдирет. Кудаяр хан Курманжанга «датка» деген наамды ыйгарууга аргасыз болот. Буга чейин Орто Азия жана түрк элдеринде датка даражасын алып жургѳн аял тарыхта болгон эмес экен. Ал кабар элге тез таркайт. Курманжан датка ошол учурдагы орус тѳбѳлдѳрүнѳ да коомдук жана мамлекеттик ишмер, акылман жана билгиликтүү башкаруучу, элине камкоор эне катары кадыр баркка ээ катары ээкендиги менен да белгилүү болгон. Бекеринен аны Кауфман баш болгон орус генералдары «Алайханышасы» деп атаган эмес. Курманжан датка ѳз мезгилинде Россия падышачылыгынын Фергана ѳрѳѳнүндѳгү ишенимдүү акимдери  Скобелев, Ионов, Черняев, Фон Кауфман, Духовский сыяктуу генералдар, атүгүл согуш министри А.Н. Куропаткиндердин урмат- сыйына арзыган. Анын акылман саясаты, билгичтиги, орус-кыргыз элдеринин ортосундагы куралдуу кагылышууларды токтотуп, тынчтыкта жашоого жол ачкан.
Үшүү
Абанын температурасы канчалык төмөн болсо, ошончолук адам тез үшүйт. Ага ачка болуу, өтө чарчоо, мас болуу да түрткү болот. Адам сууда тез үшүйт. Үшүгөн адам алгач калтырайт, дем алуусу тездеп, тамыры тез-тез кагат, териси бозорот. Андан соң дене температурасы төмөндөйт, денесинин калтыраганы басылып, уйкусу келет. Теридеги кан тамырдын кеңейишинен дене бир аз жылыгандай сезилет, бирок жылуулук организмден көбүрөөк бөлүнүп үшүү күчөйт. Мында жүрөктүн кагышы жайлап, кан басымы төмөндөйт, үстүртөн, сейрек дем алат, эсинен танат. Ушу мезгилде адам өлүп калышы мүмкүн.
Көргөзүлүүчү чаралар
Жабыркаган адамды тезинен жылытып (жылыткыч коюу, жылуулап жабуу), бир аз ичимдик берсе болот. Ал бир аз жылыгандан кийин ооруканага жеткирилет. Анткени көпкө үшүүдөн жүрөк-кан тамыр, заара бөлүп чыгаруу системаларынын иши бузулушу, мээ жана өпкө күпшөгү болушу мүмкүн. Бул учурда денесин кар менен сүрүүгө болбойт, себеби оорулуунун ал-абалын оордотот. Суукта сыртта иштегендер, кышында жүрүшкө чыккандар үшүп калбоо үчүн жылуу кийим кийип, өзү менен ысык чай, тамак алуу керек.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Лупан Андрей Павлович
Лупан Андрей Павлович (2(15). 2. 1912, азыркы Резин району, Мигулен кыштагы – 24. 8. 1992, ошол эле жер) – молдаван жазуучусу, коомдук ишмер. Молдаван ССР ИАнын академиги (1961). Чыгармалары 1932-жылдан жарыялана баштаган. Алгачкы «Ырлар» жыйнагы 1947-ж. жарык көргөн. Жыйнакка анын согуш жылдарындагы (1941–45) ырлары кирген. Лупан – «Балдарга киришме» (1954), «Чебер уста» (1958), «Тууган жер» (1959), «Меймандостук жосун» (1966) жана башка китептердин, адабий-сын макалалардын автору. «Менин жүгүм» аттуу ыр китеби үчүн СССР мамлекеттик сыйлыгын алган (1975). А. С. Пушкин, Н. А. Некрасов, Т. Шевченко, М. Горький, В. Маяковский жана башка акын-жазуучулардын чыгармаларын молдаван тилине которгон. Ленин ордени менен сыйланган.
Түндүк Ирландия
Түндүк Ирландия (Northern Ireland) _— Уулубританиянын бириккен таажылыгынын акимий-саясий бөлүгү.
Негизги маалымат
Ирландия а-нын түндүк-чыгыш бөлүгүн ээлейт. Аянты 14,1 миң км2. Калкы 1,8 млн (2011). Орт. жыштыгы 1 км2ге 122 киши. Адм. борбору - Белфаст ш. Ольстер Ирландиянын - этногр. тарыхый провинциясы. Адм. аймак жактан 15 графтыктан (алардын ичинен бсы Түндүк Ирландияныкы, 9у Ольстердики) турат. Расмий тили - англис тили. Акча бирдиги - фунт стерлинг. Мамлекеттик башчысы - королева. Башкаруунун формасы - конститутциялык монархия. Мыйзам чыгаруучу органы - Түндүк Ирландия ассамблеясы. Аткаруучу органы - аткаруу комитети. 20-к. чейинки Түндүк И-нын тарыхы Ирландиянын бүткүл тарыхы менен тыгыз байланыштуу. 1921-жылкы англия-ирландия келишими боюнча Түндүк Ирландия (басылмаларда көпчүлүк учурда Ольстер деп аталат) Улуу Британиянын курамында калган. Борбордук бөлүгүндө Лох-Ней көлу (388 км2), Түндүк Ирландиянын түштүк-батышында Жогорку жана Төмөнкү Лох-Эрн көлдөр системасы жайгашкан. Эки көлдүн ортосун түздүк ээлесе, түндүк-чыгышы, түштүк-чыгышы жана батышы тоолуу.
Эң бийик жери - Морн тоосундагы Слив Донард чокусу (бийикт. 848 м). Ошондой эле Түндүк Ирландиянын аймагында Буткул дуйнөлук мурастын тизмесинин киргизилген «Гиганттар жолу» аталган табигый эстеликтер бар. Алар базальт мамыларынан туруп, бийикт. 25 -мге, диаметри 30-50 сжге жетет. Ал мындан 50-60 млн жыл мурда жанартоонун атылуусунан пайда болгон. Аянты 3800 км2. Түндүк Ирландиянын калкынын 91% и ирландиялыктар, 3,7% и англичандар, 1% и шотланддар түзөт. Динге ишенгендердин 53%и протестанттар, 44% и католиктер, 3%и атеисттер, ошондой эле ж. б. динди да тутат. Түндүк Ирландия эң жакыр өлкөлөрдүн катарына кирет. Экономикасынын негизин айыл чарба түзөт. Негизги азыгы - картөшкө. Ошондой эле сулу, арпа айдалат. Сүт, эт багытындагы мал асыралат. Түндүк Ирландияда тоо-кен өнөр жай начар өнүккөн. Аймагында күрөң көмүр, темир кенташы, боксит, коргошун жана жез кендери бар, бирок аларды өндүрүп алуу пайдасыз. Өнөр жай тармактарынан машина жана кеме куруу, жеңил өнөр жай өнүккөн. Ири порту - Белфаст. 1987-ж. «Базальт мамысы» улуттук коругу уюштурулган.
Встречная дарыясы (Тоголь-Кы куймасы)
Встречная — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тоголь-Кы дарыясынын оң жээгинен 11 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Экономикалык жөнгө салуу чаралары
Экономикалык жөнгө салуу чаралары – өз ичине квота берүүнү, лицензиялоону, жогорку жана төмөнкү бааны белгилөөнү камтуусу мүмкүн болгон мамлекеттин экономикалык саясатынан улам белгиленүүчү товарларды жана унаа каражаттарын ташып кирүүнү жана ташып чыгууну чектөө, ошондой эле мамлекеттин экономикасынын дүйнөлүк чарба менен болгон алакаларын жөнгө салуунун башка чаралары.
Калканбези
Калканбези - моюндун ортосундагы калкан сымал чемирчекте жайгашкан.
Ал кубик түрүндөгү эпителий клеткалардын фолликулаларынан турат. Ушул фолликулалар тироксин м-н трииодтиронин гормондорун иштеп чыгарат. Бул гормондор организмдеги зат алмашууну жөнгө салат. Калканбезинин ишинде йоддун мааниси чоң. Организмде йод жетишсиз болсо Калканбезинин көлөмү кичирейип, без ээктин астында куштун жемсөөсүнө окшоп калат (зоб). К-нин иши начарлаганда мал жакшы басалбай, теңселет. Дененинин жылуулугу нормадан төмөндөп, салмагы түшөт. Негизинен бүт зат алмашуу процессин начарлатат. Кишилерде Калкан бези жакшы иштебей калса, суу организмден жакшы бөлүнбөй микседема (ак шишик) оорусу пайда болот. Калканбезинин иши нормадан жогору учурда, тескерисинче организмде зат алмашуу тездеп, Базедов оорусуна алып келет. Бул кезде гипергликемия (канда канттын көбөйүшү), глюкозурия (сийдик м-н кошо канттын бөлүнүшү), креатинурия (сийдик м-н белок заттарынын бөлүнүшү) ж-а тескери азоттуу баланс байкалат, көз тостоюп, чанагынан чыгып, кескин арыктайт.
Токой эчкимаарагы
Токой эчкимаарагы (лат. Gallinago megala) — чулдуктардын бир түрү.
Жогорку Мысовая (дарыя)
Жогорку Мысовая — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Быгат дарыясынын оң жээгинен 6 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Түндүк жер
Kapa (Карск) жана Лаптевдер деңиздеринин чек арасында. Материктен Вилкицкий кысыгы аркылуу бөлүнөт. Төрт ири - Октябрь Революциясы, Большевик, Комсомолец, Пионер жана көп майда аралдардан турат. Жалпы аянты 37,6 миң км2. Жээктери айрым жерлеринде аскалуу жана жардуу; терең фьорддор менен тилмеленген. Аймагынын жарымы муз калкандары жана кумпалары (бийикт. 965 -мге чейин) менен капталган. Арктика тундрасы басымдуу. Деңиз айбанаттарынын (нерпа, гренландия түлөнү, суу жолборс, түндүк дельфин) жатагы. Канаттуулар базары бар. Аралдарды 1913-ж. орус гидрографы Б. Вилькицкий жетектеген экспедиция ачкан.
Түндүк жер (1926-ж. чейин Император Николай Пнин Жери) - Түндүк Муз океанындагы архипелаг.
Лeпина (Дубинская) Мария Фёдоровна
Лeпина (Дубинская) Мария Фёдоровна (15. 5. 1926, Казакстан, Костанай облусу, Мендыгорынок району, Долбушинка айылы – 1998, Чүй облусу, Сокулук району) – кызылчачы, Социалистик Эмгектин Баатыры (1948). 1936- жылдан Сокулук районундагы «Дружба» колхозунун кызылчачысы, 1959–79-ж. кызылча өстүрүүчү бригаданын звено башчысы, 1970-жылдан кийин сүт-товар фермасында иштеген. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты (1963–67). Ленин ордени менен сыйланган.
Чечек
Чечек — өтө коркунучтуу катуу кармаган жугуштуу оору.
Түшүндүрмөсү
Аны айлана-чөйрөгө эң чыдамдуу вирус козгойт. Инфекция булагы — оорулуу киши, ал оору башталгандан таза айыкканча (Чечектин карты түшкөнгө чейин) жугуштуу. Вирустар организмге аба, чаң менен, көбүнчө жогорку дем алуу органдары, кээде тери аркылуу кирет. Кан аркылуу бүт организмге тарап, теринин эпителий клеткаларына топтолуп көбөйө баштайт. Айрыкча алар теринин ачык жериндеги (баш, бет, кол, моюн, бут) клеткаларды жабыркатат.
Белгилери
Чечектин билинбеген мезгили орточо 2 жумача созулат. Оору катуу, капысынан башталат. Температурасы 39—40° жана андан да жогору көтөрүлөт, адам чыйрыгып, окшуйт, кусуп, деми кыстыгат, бети, көздөрү кызарып, шишимик тартып, бүткөн бою ооруйт, 4-күндөн баштап бир аз температура төмөндөйт, бүт денеге, ооздун ичине мала кызыл бүдүр чыгат. Алардын өңү кочкул кызыл тартып, домпоюп турат. 2—3 күн өткөндөн кийин анын төбөсүнө ыйлаакча пайда болот. Оорунун 7—8-күндөрүндө ал ыйлаакчаларга ириң толуп, оорулуунун жалпы абалы начарлайт, температурасы кайра көтөрүлүп, жөөлүйт, улам эсин жоготот; деми кыстыгып, ооздон ириңдин сасык жыты чыгат, беттеги ыйлаакчалар жарылып, жарага айланат, абдан ооруйт. Чечектин толуп турганында оорулуунун бети, көздөрү шишип, ырайы бузулат. 10—12 күндөн кийин ириңдеген ыйлаакчалар кургай баштайт. Андан кийин карттанат, карты түшкөндөн кийин өмүр бою жоголбос так (чаар) калат. Бул убакта денедеги шишик жана анын ооруганы азая баштайт, бирок чыдатпай кычышат. Чечек жеңил, орточо жана оор түрдө өтүүсү мүмкүн. Жеңил түрү ага каршы эмделген кишилерде жолугат.
Дарылоо
Ооруну ооруканада гана дарылайт. Чечек өтө коркунучтуу карантин ооруларына киргендиктен аны менен күрөшүү, дарылоо, сактануу, алдын алуу жана башкалар чаралары өзүнчө инструкциялардын, эрежелердин негизинде жүргүзүлөт. Ал ооруну алдын алууда эффективдүү вакцина колдонулат. Кара Чечекке каршы вакцинаны дүйнөдө биринчи болуп, 18-кылымда англиялык дарыгерЭ. Женнер тапкан.
Четки нерв системасы
Четки нерв системасы — борбордук нерв системасынын (мээ менен жүлүндүн) сыртында жайгашкан нерв системасынын бөлүгү.
Борбордук нерв системасы Четки нерв системасынын жардамы менен организмдеги бардык системалардын, органдардын жана ткандардын иштешин жөнгө салып, бири-бирине ылайыкташтырып турат. Четки нерв системасынын составына мээ, жүлүн нервдери, алардын сезгич түйүндөрү, вегетатив нерв системасынын нервдери жана түйүндөрү кирет. Борбордук нерв системасын тери, булчуң, тарамыш, байламталар менен байланыштырып туруучу Четки нерв системасы— сома (дене) нерв системасы, ал эми ички органдар, кан тамырлар, бездер менен байланыштырган нерв талчалар вегетатив нерв системасы деп аталат. Органдардагы сырткы жана ички сезүү нерв учтары — рецепторлор, бөлүп чыгаруучу жана кыймылдатуучу нерв учтары — эффекторлор да Четки нерв системасына кирет.
Кишинин четки нерв системасынын жайгашуусу: 1—алдынан көрүнүшү; II—артынан көрүнүшү. Дененин териси, тери алдындагы клетчаткасы, кээ бир булчуңдар алынып ташталган. 1 — бут кетменинин үстүңкү нервдери; 2— шыйрак нервдери; 3— тизенин тери алдындагы нервдери; 4— алакан нервдери; 5— ортоңку нерв; 6— билек нервдери; 7— сан нервдери; 8— симпат сөңгөгү; 9— куймулчактын нерв чиелениши; 10— белдин нерв чиелениши; 11— тери-булчуң нервдери; 12— боор эт нервдери; 13— кабырга арасындагы нерв; 14— ийин нерв чиелениши; 15— адашма нерв; 16— моюн нерв чиелениши; 17— бет нервдери; 18— кежиге нервдери; 19— кулак-чыкый нервдери (үч ача нервдин бутактары); 20—көз үстүндөгү нерв (үч ача нервдин бутактары); 21— акырек нерви; 22— ийиндин тери алдындагы нервдери; 23— кабырга арасындагы нервдердин териге жана ич булчуңдарына кеткен бутактары; 24— билектин тери алдындагы нервдери; 25— сандын тери алдындагы нервдери; 26— балтыр нерви; 27— соор булчуң нервдери; 28— кол чеңгелинин сырткы нервдери; 29— жүлүндүн бел бутактары; 30— жүлүндүн көкүрөк нервдери; 31— жүлүндүн моюн нервдери; 32—далы нервдери; 33— кол нерви; 34— чычаң нерви; 35— таман нервдери.
Мээ, жүлүндө жана нерв түйүндөрүндө жайгашкан нерв клеткаларынын талчаларынан турган нервдер организмде болгон өз ара байланышты ишке ашырып турат. Четки нервдер же нерв сөңгөктөрү көп сандаган нерв талчаларынан туруп, борборго умтулуучу жана борбордон четтөөчү талчаларга бөлүнөт. Борборго умтулуучу нерв талчаларында нерв импульсу рецепторлордон борбордук нерв системасына багытталат. Ал эми борбордон четтөөчү нерв талчаларында нерв импульсу борбордук нерв системасынан четке багытталып, кыймылдаткыч талчалар — булчуңга, вегетатив нерв талчалары бездерге, ички органдарга, кан тамырларга келет.
Борбордук нерв системасынын кайсы бөлүгүнөн чыгышына жараша Четки нерв системасынын нервдери жүлүн нервдери жана баш мээ нервдери болуп бөлүнөт. Жүлүн нервдери жүлүндөн чыккан алдыңкы кыймылдаткыч жана арткы сезгич дүмүрчөктүн кошулушунан пайда болуп, омуртка аралык каптал тешиктеринен чыгат. Эки тамырдын кошулган жеринде арткы сезгич дүмүрчөктүн ичинде жүлүн түйүнү жайгашкан. Жүлүндөн бардыгы 31 жуп (8 моюн, 12 көөдөн, 5 бел, 5 куймулчак жана 1 чычаң) жүлүн нерви чыгып, жүлүндүн 31 сегментине туура келет да, дененин белгилүү бир бөлүгүн камсыз кылып турат. Омурткалардын арасындагы тешиктен чыккандан кийин ар бир жүлүн нерви бутактарга бөлүнөт. Алдыңкы бутагы дененин алды жагына, колго, санга тарайт; арткы бутагы дененин арт жагындагы булчуңдарга жана териге кетет; ошондой эле жүлүн кабыктарына кетүүчү; симпат сөңгөгүнүн түйүнү менен кошулуп туруучу бутактар бар. Баш мээ нервдери (12 жуп) мээнин ичиндеги ядролорунан башталып, баш сөөгүнүн негизиндеги тешиктерден сыртка чыгып, башта жана моюнда жайгашкан органдарга, териге, ал эми адашма нерв баш менен моюндан тышкары көкүрөк жана курсак көңдөйлөрүндөгү органдарга тарайт. Адамдардын ири нервдери нерв-кан тамыр боолорунун составына кирип, сыртынан тутумдаштыргыч ткандан турган кутуча менен курчалып турат. Нерв-кан тамыр боочосу артерия, вена, нерв жана лимфа тамырларын камтып турат. Нервдер тери жана булчуң нервдери болуп бөлүнөт. Тери нервдери теринин астында жайгашып, анын составындагы сезүүчү нерв талчалары терини жабдыса, ал эми вегетатив нерв талчалары тери бездерин, чачтарды көтөрүүчү булчуңдар менен кан тамырларды нервдештирет. Булчуң нервдери ар дайым нерв-кан тамыр боочолоруна кирип, кыймылдаткыч, сезүүчү жана вегетатив нерв талчаларынан туруп, булчуңдарды, муундарды, сөөктөрдү жана кан тамырларды жабдыйт.
Нервдер кыймылдаткыч, сезгич жана аралаш нервдерге да бөлүнөт. Адамдын денесиндеги нервдердин көпчүлүгү аралаш нервдер. Ал нервдин составында сезгич, кыймылдаткыч, вегетатив нерв талчалары бар.
Жалган эчкимаарак
Жалган эчкимаарак (лат. Gallinago media, Latham 1787) — чулдуктардын бир түрү.
WhatsApp
WhatsApp — смартфондр үчүн проприетардык мессенджер. Тексттик, аудио жана видео каттарды жөнөтө алат.клент Android, BlackBerry OS, BlackBerry 10, iOS, Series 40, Symbian (S60) жана Windows Phone платформаларында иштей алат.
Ватсапп деген эмне?
Ватсапп (WhatsApp) – билдирүүлөрдү алмашуу үчүн түзүлгөн программа. Android, BlackBerry OS, iOS, Series 40, Symbian (S60) жана Windows Phone платформасында иштеген акылдуу телефондорго жүктөп алууга болот. Ал эми жөнөкөй телефондор менен компьютерлерде бул программа иштебейт. Ватсапп аркылуу текст түрүндөгү билдирүүлөрдү, сүрөттөрдү, видео жана аудио жөнөтүүгө жана алууга мүмкүн. Чатты колдонууда атайын топ ачып, анда 50 адам бир учурда баарлаша алат. Ошондой эле билдирүү жазып, көп убакыт коротуунун ордуна добушуңузду жаздырып жөнөтүү менен убакытты үнөмдөөгө да шарт түзөт. Программанын аталышы англисче What's Up? (Иштер кандай?) деген сөздөрдүн айкалышынан алынган.
Жүктөп алуу оңой
Ватсапптын кызматын пайдалануу үчүн жөнөтүүчүнүн жана алуучунун телефонунда орнотуу зарыл. Аны телефондогу интернет дүкөндөрдөн бекер жүктөп алууга болот. Бирок «Apple» компаниясынын операциондук системинде иштеген телефон ээлери интернет дүкөндөн сатып алуулары зарыл.
Кызмат шарттары
Программаны көчүрүп алуу акысыз жана кызматты колдонуу 1 жылга чейин бекер. Ал эми андан кийинки жылдары гана жылына бир ирет 99 цент же болбосо 50 сомдун тегерегиндеги акча төлөп туруусу керек. Бирок бул программа интернет аркылуу иштегендиктен, уюлдук операторлор койгон интернет-тарифке ылайык тыйындарын алып турушат.
Программанын түзүүчүлөрү тууралуу
Аталган программаны 2009 жылы америкалык Брайан Эктон жана АКШга көчүп кеткен украиналык Ян Кум түзгөн. Алар өз алдынча компания түзгөнгө чейин «Yahoo!» интернет корпорациясында 20 жыл эмгектенишкен.
Статистикасы
Ватсапптын жардамы менен 2012-жылы апрелде күнүнө 2 миллиард билдирүү жөнөтүлгөн болсо, жаңырган жылы 32 миллиардга жеткен. Ал эми колдонуучулардын саны 2012-жылы айына 100 миллионду түзсө, үстүбүздөгү жылдын февралында 450 миллион кишиге чейин өскөн. Серепчилердин айтымында, программа кулачын кенен жайган сайын, дүйнөдөгү уюлдук операторлордун СМСтен түшкөн пайдасынын суммасы жылына 10 миллиарддаган долларга чейин кыскарууда.
Ватсапп эми көз каранды
Кечээ жакында дүйнөгө белгилүү Facebook социалдык түйүнүнүн жетекчилиги ватсаппты жалпысынан 19 миллиард долларга сатып алганын билдирди. Бул эбегейсиз каражат Кыргызстандын учурдагы бир жылдык бюджетинен (2 миллиард доллардын тегереги) 10 эсеге көптүк кылат. Фейсбуктун негиздөөчүсү Марк Цукерберг мессенджерди сатып алуунун негизги себебин «социалдык түйүндүн мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү жана пайдалуулугун арттырууга болгон максат» деп түшүндүргөн. Жогорудагы каражаттын 4 миллиард доллары накталай акча түрүндө берилсе, ал эми 15 миллиарды баалуу кагаздар түрүндө сатылары айтылган.
Кызыктуу маалыматтар
жана 2013-жылы 50 миллион доллар).
Санам Шарифи
Шарипова Салима (Санам Шарифи) - акын, жазуучу. Базар-Коргон районунун Кызыл-Суу айылында 1950-жылы 25-августта туулган. Атасынын кызматына байланыштуу Ош, Гүлчө, Куршабдагы мектептерде окуп, 10-классты Өзгөн шаарындагы орус мектебин күмүш медалы менен бүтүргөн.
1967-жылы Москвадагы эт жана сүт өнөр жай технология институтуна кирип, студент кезинде коомдук иштерге активдүү катышып, Эл аралык конференцияда 1-даражадагы дипломго ээ болгон.
1973-жылы технологиялык институтту бүтүрүп, Москва облустук сүт өнөр жай бирикмесинде инженер-технолог, 1974-жылы Ош шаарына келип, комсомолдук кызматта, облустук Аткаруу комитетинде иштеген. 1976–1990-жж. Жалал-Абад шаарында өндүрүш башчысы, директордун орун басары, 1991–1998-жж. Түштүк Кыргызстан окуу-илимий борборунда «Экономикалык социология» лабораториясында илимий кызматкер болуп иштеп, сынактын негизинде, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн алдындагы маалымат борборунун Түштүк бөлүмүнүн башчысы, кийин Кыргыз Республикасынын Аялдар конгрессинде иштеген. 1999-жылы «Өмүр баян-биография», «Таазим» аттуу коомдук фонд жана ассоциациясын уюштуруп, «Ош» альманахынын башкы редактору болгон жана «Умай эне» республикалык руханий жаңылануу саясий партиясын жетектеген.
Анын адабий чыгармачылык жолу 1983-жылы «Как быть» аттуу алгачкы аңгемеси «Комсомолец Киргизии» гезитине жарыялангандан улам башталган. Кийин аңгемелери, публицистикалык макалалары облустук, республикалык гезиттерде жана мур-дагы СССРдин башка гезиттеринде жарыяланып келген. Ал кыргыз, орус жана өзбек тилдеринде жазат.
1984-жылы ВЦСПСтин Ардак грамотасы менен сыйланып, 1999-жылы 24-мартта Тажик Республикасынын «Тең укуктуулук үчүн» эл аралык сыйлыгына татыктуу болгон жана Жазуучулар союзуна кабыл алынган.
2003-жылдан Москвадагы Жазуучулар союздарынын эл аралык кеңешмесинин мүчөсү болгон.
2008-жылы 19-майда “На том берегу Пянджа” аттуу китеби үчүн Россиянын жана Тажикстан МЧСинин “За мужество” медалын алган.
1996-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Кыргыз тилинде
Жаңы толкун: Ырлар. – Ош, 1992. – 32 б.
Жесир: Аңгемелер. – Ош, 1993. – 32 б.
Жаандан кийин: Ырлар. – Б., 1996. – 54 б.
Аялдардын сырдашуусу: Повесть. – Ош., 2004. - 75 б.
Орус тилинде
Жертва: Повесть, рассказы, стихи. – Жалал-Абад, 1993. – 136 с.
А женщины любят рыцарей...: Монолог. – Б., 1996. – 32 с.
Ностальгия по любви: Стихи, рассказы, очерки. – Б., 1996. – 224 с.
Белые лебеди в черный день: Художественно-публицистическое эссе. – Б., 1996. – 176 с.
Долгий путь к любви: – Душанбе, 1999. – 144 с.
На том берегу Пюнджа...: Повести. – Ош, 2007. - 185 б.
Башка тилдерде
Ок тонглар, опок тонглар...: Аңгемелер жана ырлар. – Худжанд, 1999. – 88 б. – өзб.
Ренарддын боздоң чаар жыланы
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Түрчөнүн ареалы Буг жана Кавказ дарыяларынан тартып Алтай менен Кытай Жунгариясына чейин жетет, Орто Азияда бөлүнгөн (Жунгар Ала тоосунан тартып Түндүк жана Чыгыш Кызыл Кумга чейин). Европа, Турция, Түндүк Иран жана Кавказда башка (бөлөк) түрчөлөр. Кыргызстанда – Кыргыз Алатоосунун этектери, Талас жана Чүй (батышка карай Шамшы суусуна чейин) өрөөндөрү; Мурун болсо дагы Түштүк Кыргызстанда, Атойнок кыркалардын түштүк беттери, Кетмен – Төбө ойдуңу жана Орто – Нарын чуңкуру. Каратал – Жапырык коругунда табылганы жөнүндө маалыматтар далилденгенге муктаж.
Саны
Кыргызстанда бардык жерлерде саны аз (төмөн) : учетко алынган узуну 20км, туурасы 4м транссектада 3 особдон ашпайт. Акыркы учурда, айдалган жерлерде, же тоо иштери өткөзүлгөн, же жол салынган, ошондой эле обочолонгон локалитеттерде ж. б. катоо жүргүзүлгөн эмес.
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Чээнден марттан (Чүй өрөөнү) тартып апрелдин ортосуна (Кыргыз Алатоосунун этектери жана Талас өрөөнү) чейин. Жыныстануусу апрелң-майда. Тирүү туучу түр, балдарын (5-6) июлдун аягынан тартып сентябрга чейин тууйт. Курт-кумурскалар (түз канаттуулар), майда сойлоочулар (сцинктер, кескектер) жана сүт эмүүчүлөр, чанда гана балапандар менен азыктанат. Кемирүүчүлөр жана саранчаларды кырып жоготуушусу менен пайдалуу. Адатта түнкүсүн активдүү, ийиндерге, таштардын арасына жашынышат. Жалгыздап, же анча чоң эмес топторду түзүп кышташат. Уулуу, бирок киши үчүн зыянсыз.
Көк-Дөбө (Ысык-Көл району)
Көк-Дөбө (Көк-Дөбө) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Ысык-Көл районундагы айыл. Ананьев айыл округу составына кирет.
Ренарддын боздоң чаар жыланы
Көбөйтүү (колдо багуу)
Учурда, Кыргызстанда көбөйтүүсү жүргүзүлбөйт. Мурун серпентарияда кармалчы. Стресстерге өтө сездиргич болгондуктан террариумдарга сейрек (чанда гана) кармалат. Ташкенттин ж. б. зоопарктарда бир нече жолу тукуму алынган.
Көк-Дөбө (Ысык-Көл району)
Калкы
Калкы - 639 киши.
Ренарддын боздоң чаар жыланы
Уюштурулган коргоо аракеттери
Учурада, Кыргызстанда коргоого алынган эмес. Анча чоң эмес популяциялары Каратал – Жапырык коругунда жана Токмок комплекстүү заказникте мүмкүн дагы эле болсо сакталып калган.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Кыштоочу жана көбөйүүчү жерлерине кичи коруктарды уюштуруу. Талаа зыянкечтерин кырып жоготуу катарында түрдү коргоону пропагандалоо, элдик медицинада түрдүн жараксыз жөнүндө жергиликтүү элдердин арасына түшүндүрүү иштерин жүргүзүү, ар кандай максат үчүн кармоого толук тыюу салуу.
Статусу
VU A4bc категория. Түштүктүн батыш – палеарктикалык түрүнүн кара деңиз-түндүк турандык мозаика түрүндө таралуучу түрчө. Кыргызстанда – саны кыскарып бараткан бирин- сериндик болуп кездешүүчү түр. Серпентарияларда уу – фармацевтикалык сырңөну, алыш үчүн багылат. I U CNRLTS EN Al c+2c категориясы менен Өзбекстандын Кызыл китебине, ал эми Европа популяциялары - CITESтин I Тиркемесине киргизилген.
Байерсдорф
Байерсдорф - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Эрланген-Хёхштадт (район)|Эрланген-Хёхштадт районуна карайт. Орто Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 7208киши (2010-ж.). Аянты – 11,79 км2.
Тышкы шилтемелер
</
Понтъю
Понтъю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уса дарыясынын оң жээгинен 141 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Экономикалык ишкердүүлүк
Экономикалык ишкердүүлүк – максаты менен түрүнө карабастан, юридикалык жана жеке жактар тарабынан жасалган баардык иш-аракеттердин түрлөрүн камтып турат. Э. и. ошондой эле субъектин аткарымдык, инвестициялык жана каржылык иштерин да өзүнө камтыйт.
Эгей-шыгай
Эгей-шыгай — баатырдык күч жагынан бири-биринен кем калбаган, төп келген, баары бирдей, орой көз-чарай, жалпы, бардык деген маанилерди туюндуруучу сөз. "Манас" эпосто да ушул мааниде жолугат. «Эл жыйылып калганы, Эгей-шыгай көй төрө Манасты ортого алганы» (Сагымбай Орозбаков, 3. 155). «Эгей-шыгай кандарга Кагазын сунду булайтып (Сагымбай Орозбаков, 4. 35), «Эгей-шыгай көй баатыр Эр Көкчө жыйып алган го» (Сагымбай Орозбаков, 2. 256).
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Шейшенбаев Эркинбек
Шейшенбаев Эркинбек – акын. Нарын облусунун Кочкор районундагы Шамшы айылында 1980-жылы 21-сентябрда туулган. 1997-жылы Шамшы орто мектебин аяктап, 1997-2002-жж. Ж.Баласагын атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин кыргыз филология факультетинде окуп, 2003-2006-жж. ошол эле окуу жайдын аспирантура бөлүмүндө Адабият теориясы адистиги боюнча аспирант болгон.
2003-2005-жж. Кыргыз Улуттук университетинин мамлекеттик тилдин теориясы жана практикасы кафедрасында, 2008-жылдан К.Карасаев атындагы БГУнун Кыргыз филологиясы факультетинин Кыргыз адабияты кафедрасында окутуучу болуп эмгектенип келет.
Э.Шейшенбаевдин чыгармачылыгы орто мектепте окуп жүргөндө башталып, чыгармалары басма сөз беттерине, «Топ жылдыздар», «Саамалык-2» ыр китептерине жарыяланган.
1998-жылдан Чыгармачыл жаштардын «Нурборбор» коомдук бирикмеси менен кызматташып, алгачкы «Башат» аттуу китеби, ушул бирикменин сунушу менен Кыргыз Республикасынын Интеллектуалдык менчик мамлекеттик кызматы тарабынан жарык көргөн.
Э.Шейшенбаевдин чыгармалары 2009-жылы Жоомарт Бөкөнбаев атындагы республикалык адабий сыйлыгына татыган. Ушул эле жылы ага «Айкөл Манас» - жылдын адамы» фестивалынын «Кыргызстандын канаттуу келечеги» атайын сыйлыгы ыйгарылган.
Сергеевка (Миякин району, Башкыртстан)
Сергеевка — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Ильчигул айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 73 киши. Почта индекси — 452089, ОКАТО коду — 80244828004.
Шейшенбаев Эркинбек
2009-жылдан Кыргыз Республикасынын Улуттук жазуучулар союзунун мүчөсү.
Сергеевка (Миякин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Шейшенбаев Эркинбек
Кыргыз тилинде
Башат: Ырлар. - Б.: Кыргызпатент, 2009. - 60 б.
Варваринская (дарыя)
Варваринская — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тобыл дарыясынын оң жээгинен 190 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 45 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы Есет дарыясынын куюлушунан Тура дарыясы, Тавда дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дурукулилер
Дурукулилер (лат. Aotus) —  кадимки түнчүл маймылдардын бир уруусу, булардын өкүлү катары үч түшкүндүү түнчүл маймыл (лат. А. trivirgatus) кирет.
Черный Мисс (дарыя)
Черный Мисс — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Мисс дарыясынын оң жээгинен 96 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Муунак
Муунак - муун топтору,стопа, ритмикалык бөлүк – ыр жолдорунун муундарга карап саптын майда бөлүктөргө бөлүнүшү. Силлабикалык, муунчул ыр түзүлүшүндө бул көрүнүш ыр түзүүнүн негизги ички мыйзамы болот. Төмөндө бир топ ырды муунактарга ажыратабыз.
Жети муундан, эки Муунактан турган ыр: Жазыптырмын// жарыма
(Т. Үмөталиев)
Юкаликуль (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Юкаликуль — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Такарлик айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 115 киши. Почта индекси — 452308, ОКАТО коду — 80224843008.
Муунак
2. Он бир муундан, үч муунактан турган ыр:
Паашага// ат да бердик//,тон да бердик,
Юкаликуль (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Муунак
Аргамжы //, байпак, мээлей /, чом да бердик.
(А. Токомбаев)
3. Он төрт муундан, төрт муунактан турган ыр:
Ээгин кагып // акырын // эшик жакты // ымдады,
(С. Шатманов)
4. Он үч муундан, беш муунактан турган ыр:
Сайылып // саргыч // кирпиги // күндүн // тоолорго,
Карачы // нардай // көлөкө // чөгүп // коолорго.
Кыргыз поэзиясында бир муунактан турган ыр болбойт, муунактардын саны экиден тартып жетиге чейин түзүлөт, айрым окумуштуулар түрк элдеринин ырларында муунак сегизге чейин болот дешет. Муунактарда муун сандары бирдей да, бирдей эмес да болушу мүмкүн. Муун сандары бирдей муунактардын вертикалдуу багыттагы тартиптүү кайталанышын сактоо кыргыздын муунчул ырындагы ыргак (ритм) түзүүнүн башкы каражаты болуп саналат. Эркин жана ак ырларда мындай мыйзамдар так сакталбайт.
Лупинская Зинаида Абрамовна
Лупинская Зинаида Абрамовна (5. 10. 1924-ж. Украина, Житомир облусу Ружин шаары) – медицина илимдеринин доктору (1977), профессор (1979). КММИни (1946), ошол эле жерде аспирантураны (1950) бүтүргөн. КМИИде окутуучу, доцент, профессор 1993- жылдан КРСУда профессор болуп иштейт. КРдин эмгек сиңирген дарыгери жана мугалими. Адам физиологиясы боюнча адис. 120дан ашык илимий эмгеги, анын ичинен 2 монографиясы, 7 окуу китеби, 8 окуу куралы бар. Эмгектери: Физиологические и морфологические аспекты адаптации к высокогорью. Ф., 1985; Очерки по пищеварению (в соавторстве), Б., 1997; Гомеостаз, регуляция, адаптация (в соавторстве). Б., 2000.
Экономикалык коопсуздук
Экономикалык коопсуздук – КРдин социалдык, саясий жана коргонуу жактан жетиштүү деңгээлин жана өсүп-өнүгүүсүн, тышкы жана ички коркунучтар менен ар кандай таасирлерден экономикалык кызыкчылыгын бузулгустугу менен көзкарандысыздыгын камсыз кыла турган экономиканын абалы.
Герман Мелвилл
Герман Мелвилл (англ. Herman Melville; 1819-жыл 1-август — 1891-жыл 28-сентябрь) — америкалык роман жана аңгеме жазуучу, Америка Кайра жаралуу мезгилинин акыны болгон. Анын мыкты чыгармаларынынын арасында Полинезияда баштан өткөргөн романтикалык жашоосу туурасында жазылган "Тайпи" (анг. Typee, 1846) жана кит туурасындагы "Моби-Дик" (анг. Moby-Dick, 1851) бар. Анын эмгектери өмүрүнүн акыркы отуз жылында дээрлик унутулуп калган. Ал катардагы деңизчи катары деңизде баштан өткөргөн окуясы, адабият жана философия темаларын изилдөө жана тездик менен өзгөргөн америка коомундагы карама-каршылыктар тууралуу жазган. Ал татаал, барокко стилин иштеп чыккан: лексикасы бай жана оригиналдуу болуп, татаал сүйлөмдөрдү күчтүү ыргактар жаап кеткен; сүрөттөө көбүнесе сырдуу жана тамашалуу болуп, шилтемелердин молдугу Ыйык жазмага, мифке, философияга, адабиятка жана көркөм-өнөр эмгектерине чейин барат.
Өмүр таржымалы
Мелвилл Нью-Йорк шаарында кургак өндүрүштөрдү саткан француз соодагердин үчүнчү баласы болуп дүйнөгө келген. Анын расмий билим алуусу атасы кокустан 1832-жылы каза таап, үй-бүлөсү каржылык жактан кыйынчылыкка кептелгенден кийин токтоп калган. Мелвилл аз бир убакытча мектепте мугалим болуп иштеп калган, андан кийин 1839-жылы ал соодагерлердин кемесинде жалпы деңизчи болуп жолго чыккан. 1840-жылы ал өзүнүн алгачкы кит аңчылыгына чыккан саякатында кит улоочу Acushnet кемеси менен келишимге кол коюп, бирок Маркиз аралдарына жеткенде кемеден секирип кеткен. Андан кийинки окуяларды баштан өткөргөн соң ал 1844-жылы Бостонго кайтып келген. Анын полинезиялыктардын арасындагы аябай романтикалуу жашоосу жөнүндөгү биринчи китеби "Тайпи" ушунчалык бестселлер болуп кеткенден кийин ал анын уландысы болгон "Омуну" (анг. Omoo, 1847) жазган. Бул ийгиликтер аны белгилүү Бостон үй-бүлөсүндөгү Элизабет Шоу менен баш кошууга үндөгөнү менен, бирок ал аны кармап калууда кыйналган. Анын өзүнүн тажрыйбасына негизделбеген биринчи романы "Марди" (анг. Mardi, 1849) — бул философиялык аллегорияга айланган деңиз баяндоосу, бирок ал жакшы кабыл алынган эмес. Соодагер кемесиндеги жашоо тууралуу "Кызыл чок" (анг. Redburn, 1849) аңгемеси менен 1850-жылдагы согуш кишисинин кемедеги катаал жашоосун "Ак жекетте" (анг. White-Jacket) ачып бергени жылуу сын-пикирлерди пайда кылганы менен каржылык коопсуздугун бекемдей алган эмес.
1850-жылы августта Мелвилл өз үй-бүлөсүн Питсфилдге (Массачусетс) жакын жайгашкан Эрроухед фермасына алып барган. Ал жерде Натаниэл Хауторн менен аз болсо да саз достук курууга үлгүрүп, ага өзүнүн "Моби-Дик" чыгармасын арнаган. "Моби-Дик" да коммерциялык жактан ийгилик жарата албай, жарык көргөндөн кийин бир беткей сын-пикирге ээ боло алган эмес. Мелвиллдин популярдуу жазуучу катары карьерасы Пиерр (анг. Pierre, 1852) чыгармасынын жылуу кабыл алынышы менен аяктаган. Чыгармасында ал адабий сахнанын жарым-жартылай сатиралык портретин берген. Анын "Израил Поттер" (анг. Israel Potter) революциялык согуш романы 1855-жылы пайда болгон. 1853-жылдан 1856-чейин Мелвилл журналдарда кыскача көркөм аңгемелерди жарыкка чыгарып турган. Алардын ичинен эң белгилүүлөрү "Катчы Бэртлби" (анг. Bartleby, the Scrivener, 1853), "Энкантадас" (анг. The Encantadas, 1854) жана "Бенито Серено" (анг. Benito Cereno, 1855) болуп саналат. Ушул жана дагы башка үч аңгемеси 1856-жылдагы "Пиацца жомокторуна" жыйнак болуп чыккан. Ал 1857-жылы Англияга саякат кылып, Хауторн менен 1852-жылдан бери биринчи жолу жолуккан. Андан кийин ал Жакынкы Чыгышка жөнөп кеткен. "Ишеничтүү киши" (анг. The Confidence-Man, 1857) анын көзү тирүү кезинде жарык көргөн акыркы проза эмгеги болуп калган. Ал Бажы кызматкери болуп иштеш үчүн Нью-Йоркко көчүп барган жана ошол жерде акындыкка ооп кеткен. "Салгылаш бөлүктөрү" (анг. Battle-Pieces) жана "Согуштун аспекттери" (анг. Aspects of the War, 1866) чыгармалары анын Жарандык согуштагы адеп-ахлак маселелерине карата мамилесин чагылдырган. 1867-жылы анын тун баласы, Малколм, үйүндө өзүнө-өзү ок чыгарып көз жумган. "Кларел: Ыйык жерлерге ыр жана ажылык" (анг. Clarel: A Poem and Pilgrimage in the Holy Land) аттуу метафизикалык эпикалык чыгармасы 1876-жылы пайда болгон. 1886-жылы экинчи уулу, Станвикс, көз жумуп, Мелвилл ардактуу эс алууга чыккан. Өмүрүнүн акыркы жылдарында ал өз алдынча эки томдук поэзия жазып чыгарган, бир томун басып чыгарбай калтырып, деңиз прозасына кайтып барган: "Билли Бадд" (анг. Billy Budd) новелласы көзү өтүп кеткенче басылбай, 1924-жылы басылып чыгарылган.
1891-жылы жүрөк-кан тамыр оорусунан Мелвиллдин кайтыш болушу анын эмгектерине болгон кызыгууну кайрадан жараткан. 1919-жылы анын туулганына жүз жыл толуп, бул "Мелвиллдин кайра жаралышынын" баштапкы чекити болуп калган. Сынчылар анын эмгектерин ачып чыгып, окумуштуулар анын өмүрүн изилдешип, анын негизги романдары менен аңгемелери дүйнөлүк классикага айланып, анын поэзиясы акырындык менен өзүнө урмат-сыйды тарта алган.
Пэннсвилл Тауншип (Нү-Жерси)
Пэннсвилл Тауншип (Нү-Жерси) (Pennsville Township) — Нү-Жерси штатынын Сэйлем округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 13333 киши. Болжолдуу аянты - 64.3 км². FIPS коду — 34-57870.
Жон-Арык (Жайыл району)
Жон-Арык (Жон-Арык) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Жайыл районундагы айыл. Сары-Коо айыл округу курамына кирет.
Калкы
Калкы - 713 киши.
Дуссумиерия
Дуссумиерия (лат. Dussumieria) — айнакөз балыктардын бир уруусу.
Поливанов Дмитрий Евгеневич
Поливанов Евгений Дмитриевич (1891–1938 ж.ж. Россия Смоленский шаарында төрөлгөн) – көрүнүктүү лингвист, тил илиминин белгилүү теоретиги. Кыргыз тилин, Кыргызстандагы дунган элинин тилин изилдөөгө жана кыргыз элинин улуу эпосу “Манасты” иликтеп, орус тилине которууга да зор салым кошкон. Кыргызстанга келгенден кийин улуу “Манас” эпосуна кызыгып, илимий көз караштарын айтып, аны орус тилине которууга белсене киришкен, “Алмамбеттин Манаска айтканы”, “Чоң казаттын башталышы” жана башка котормо-саптарын көзү тирүүсүндө жарыялаган. Азыр Кыргыз Улуттук академиясынын Колжазмалар фондунда “Элчилердин кайтышы”, “Алты хандын элчилеринин Манаска келиши”, “Жети хандын чатагы”, “Чоң казат” деген “Манастан” үзүндү котормолору, “Кыргыздын “Манас” эпосу”,Д. Поливанов кыргыздын “Манас” эпосу жөнүндө” деген илимий эмгектери сакталууда.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Поливанов Евгений Дмитриевич
Маймулов Сулайман
Маймулов Сулайман (1932–2008) - акын.
Сулайман Маймулов Кемин районундагы Уч-Урук айылында 1932-жылы 8-мартта туулган. 1953-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүргөн. 1954-жылдан «Жаш Ленинчи» журналында алгач адабий кызматкер, бөлүм башчы, 1955–1956-жж. ВЛКСМдин Борбордук Комитетинин Москвадагы комсомолдук мектебиде окуган. 1957–1958-жж. «Ленинчил жаш» гезитинин адабият жана искусство бөлүмүнүн башчысы, 1962-жылы Кыргызстан Мамлекеттик Басмасынын адабият жана искусство бөлүмүн жетектейт. 1962-жылдан «Кыргызстан» басмасында улук редактор, көркөм адабият бөлүмүнүн башчысы. Узак жылдар бою «Кыргызстан маданияты» гезитинде кабарчы, бөлүм башчы болуп иштеген.
С.Маймуловдун чыгармалары 1950-жылдан баштап жарыяланып, 1955-жылы биринчи ырлар жыйнагы «Бөбөктөргө» деген ат менен чыккан. Анын чыгармалары союздук масштабдагы бардык республикалардын тилдеринде жана немис, болгар тилинде да жарыяланган. Акындын калемине Пушкиндин, Лермонтовдун, Шекспирдин, Саадинин, Хафиздин, Омар Хайямдын, Абайдын, Шевченконун, Есениндин, Маршактын, Гамзатовдун, Кулиевдин, Муса Жалилдин, С.Нерустун, Винокуровдун, Абдилде Тажибаевдин ж.б. көп акындардын котормолору таандык. Көптөгөн жамааттык котормо басылмаларынын катышуучусу. Ал Кыргызстан комсомолунун, Бүткүл союздук Ленин комсомолунун жана Кыргызстан Басма, полиграфия комитетинин Грамота, Ардак грамота, дипломдору менен бир нече жолу сыйланган. Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун грамотасы менен сыйланган. Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер. 1958-жылдан СССР Журналисттер, 1963-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Бөбөктөргө: – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1955. – 36 б.
Менин үй-бүлөм: Ырлар. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1959. – 88 б.
Мөмө: Аңгемелер. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1960. – 31 б.
Айылдык балдар: Ырлар жана поэма. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1961. – 76 б.
Мен жана менин карындашым: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1964. – 31 б.
Айнур: Аңгемелер жыйнагы. – Ф.: Мектеп, 1966. – 32 б.
Розалар гүл ачты: – Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1967. – 149 б.
Көл ыргактары: Ырлар жана поэма. – Ф.: Кыргызстан, 1968. – 126 б.
Бойтогой: – Ф.: Мектеп, 1970. – 14 б.
Алмончок: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1972. – 112 б.
Адамдын жүзү: Ырлар, дастандар. – Ф.: Кыргызстан, 1975. – 111 б.
Айыл мейкини: Ырлар жана дастан. – Ф.: Мектеп, 1978. – 76 б.
Куттуу ата конуш: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1980. – 110 б.
Перзент: Ырлар. – Мектеп, 1981. – 76 б.
Менин досторум: Ырлар. – Мектеп, 1984. – 16 б.
Көңүлдүү балдар: Аңгемелер, уламыштар. – Ф.: Адабият,1989. – 32 б.
Тянь-Шандын кызы: Повесть. Өзүмдүк басмакана.
Өзүңө айткан сыр: Ырлар.- Б.: Учкун, 2008. – 142 б.
Орус тилинде
Ключ сердца. – Ф.: Кыргызстан 1965. (коллектив).
Ты в моем сердце: Стихи. – Ф.: Кыргызстан, 1969. – 144 б.
Полдень: Стихи. – Ф.: Мектеп, 1974. – 46 б.
Сердце поет: Стихотворения. – Ф.: Кыргызстан, 1983. – 91 б.
Цветы счастья: Стихи. – Ф.: Кыргызстан. 1985. – 95 б.
Весенний ветер. – Киев: Радяньскый пысьмэннык, 1971. – 142 с. – укр.
Таубтеке: Стихи и поэма. – Алма-Ата: Жазушы, 1973. – 35 с. - каз.
'''Ауен. – Алма-Aтa:''' Жалын, 1981. – каз.
Медикалык Изолятор
Медикалык Изолятор — жугуштуу оору (холера, чума, чечек жана башка) менен ооруган же ага күнөм саналган кишилерди убактылуу бөлүп (ооруканага жеткиргенге чейин) коюучу жай.
Изолятор оорукана, бейтапкана, санаторий, бала бакча, жатакана жана башкаларда болот. Анда оорулууларды тейлөөдө эпидемияга каршы эрежелерди (идиш-аякты бөлүү, бөлмөнү, шейшептерди, идиштерди дезинфекциялоо) сактоого чоң көңүл бурулат. Кээ бир жугуштуу ооруларда (грипп, көк жөтөл, кызылча) үйдөгү шартта деле оорулууну өзүнчө бөлмөгө же бөлмөнүн бир бурчун көшөгөлөп бөлүп койсо болот (к. Жугуштуу оорулууну бөлүү); шейшеп, сүлгү жана башка буюмдарын бөлүп коюу керек. Оорулуу менен бирге болгон кишилер эмделет. Алар дарыгердин сунуштарын так аткаруусу зарыл.
Идиш-аяк
Идиш-аяк чарбалык — тамак-аш бышыруу, даярдоо, сактоо жана куюп ичүүгө ылайыкталган үй-тиричилик буюмдары.
Ал темирден (болот, алюминий, чоюн, мельхиор, сары жезден), карападан (фарфор, фаянстан), айнектен, пластмассадан, жыгачтан жасалат. Аны жасоодо бир топ гигиеналык талаптар коюлат: ичи жылмакай. тамак жабышпай, жууганга оңой, коррозияга чыдамдуу, тамактын өңүн, даамын, жытын бузбагандай болууга тийиш. Алюминийден жасалган идиштер көп пайдаланылат.
Анда тамактын бардык түрүн бышырса болот, бирок тамакты 2 суткадан ашык жана туздалган капуста, бадыраңды сактоого болбойт, анткени жегич менен кислотанын таасиринен ал бузулат.
Оорулардын таралышын алдын алууда Идиш-аякты таза кармоо зарыл. Ошондуктан кир кетиргич каражаттарды колдонуп ысык суу менен жууш керек. Синтетикалык пасталар (1 л сууга 1г паста); «Посудомой» күкүмү (1л сууга 1 аш кашык күкүм, суунун температурасы 40—50°); «Прогресс», «Дезмол» кир кетиргич дезинфекциялоочу каражаттарды, сода, горчица, тринатрийфосфат колдонсо болот. Идишти паста жана күкүмдөр менен жууш үчүн нымдалган чүпүрөккө же щёткага кичине салып, аны менен идишти сүрүп, анан ысык суу менен жууп салуу керек, алюминий идиштин карарган жерин ашкана уксусу менен кетирсе болот. Коомдук тамактануу жайларында идиштерди таза жуу өтө зарыл, анткени аз убакытта бир эле идиш менен бир топ адам тамак ичет. Идиш жуулчу ванналар дат баспас болоттон жасалып, эмаль капталып, цинктелет. Адегенде идиштер 40—50°тагы сууга кир кетиргич каражат кошулуп жуулат, анан ошондой эле температурадагы сууга кайтадан жууп, 15—20 мин. кармап, 200— 250 мл 10% хлор акиташы (10 л сууга) кошуп жуулат, акыркы жолу 70°тагы ысык суу менен чайкап, атайын жасалган текчелерге же шкафтарга салынат. Коомдук тамактануу ишканаларында и.-а-ты сүлгү менен аарчууга болбойт.
Идиш-аяк машина - ӨҮлөрдүн жуугуч машина конструктивдүү алуунун өзгөчөлүгү-жогорку натыйжалуу тазалоо үчүн суунун оптималдуу санын пайдалануу. Чынында, бул фактор, Ашкана идиштеринин тазалоо деңгээли анын температурасына жана чачуунун технологиясына жараша эмес, суунун көлөмүнө жараша болот.
Компьютердик корпус
Компьютердик корпус (computer case) — компьютердин көп компонеттерин (адатта монитор, баскыч топ, чычкандан башкасы) камтыган тик бурчтуу куту.
Корпустар адатта болоттон же алюминийден жасалат.
Компьютердик корпуска кирген башка электрондук схемалар киргизгич, чыгаргыч жана сактагыч түзүлүштөр менен иштөөчү компоненттерди камтыйт. Сактоочу түзүлүштөр жана байланыштыруучу приборлор көп учурда компьютердик корпустун ичине орнотулат.
Түндүк-батыш өткөөлү
Түндүк-батыш өткөөлү (Northwest Passage) - Түндүк деңиз жолу.
Канадалык Арктика архипелагынын деңиздери менен кысыктарын аралап өтүп, Атлантика океанын Тынч океан менен туташтырат. Кысык аркылуу алгачкы жолу 1903-06-ж. чыгыштан батышка карай Р. Амундсен жетектеген экспедиция 3 жолу кыштап, сүзүп өткөн. 2007-ж. Европа космостук уюму арктиканын муз катмары минималдык деңгээлге чейин азайганын билдирген соң, Түндүк-батыш өткөөлү жүк ташуучу кеме жүрүүгө ыңгайлуу деп табылган. Учурда ал жолдун кайсы өлкөгө тийиштүү болору талаш бойдон калууда.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Фагоцитоз
Фагоцитоз (байыркы грек тилинен φαγεῖν — сугунуу жана κύτος — клетка) — көп клеткалуу организмдердин өзгөчө клеткалары (фагоциттер) же бир клеткалуу организмдер микроорганизмдерди, бүлүнгөн клеткаларды жана бөтөн нерселерди активдүү түрдө өзүнө тартып, сиңирүү процесси. Фагоцитозду И. И. Мечников ачып, ал анын эволюциясын изилдеп, татаал түзүлүштөгү жаныбарлар менен киши организминин коргонуу реакциясында, негизинен сезгенүү процессинде жана иммунитетте анын мааниси чоң экенин аныктаган. Жарааттын айыгышында фагоцитоз чоң роль ойнойт.
Бөлүкчөлөрдү кармоо жана сиңирүү жөнөкөй организмдердин тамактануусу болуп саналат. Эволюция процессинде бул жөндөмдүүлүк акырындык менен өзүнчө адистештирилген клеткаларга, эң алгач — тамак сиңирүү клеткаларына, кийин туташтырма ткандын өзгөчө клеткаларына өткөн. Киши менен сүт эмүүчүлөрдө активдүү фагоциттерге кан нейтрофилдери жана макрофагга айлануучу ретикул - эндотелий системасынын клеткалары кирет.