cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жимми Уэйлс
Өмүр баяны
Уэйлс өзүнүн берген бир маегинде, менин туулган күнүм апамдын айтуусунда 7-август 1966-жыл деп айткан, ал эми так маалымат боюнча 8-август деп жарыяланган. Анын Жимми Уэйлс  атасы азык-түлүк дүкөнүндө менеджер болуп иштеген. Апасы Дорис жана чон энеси Эрма Марри Монтессоринин методикасы боюнча окутуунун системасын практикалаган кичинекей House of Learning, менчик мектептин ээси болгон. House of Learning ден кийин Уэйлс Randolph School даярдоо колледжине, кийинчерээк болсо Обурнский университетине кирди. Андан кийин ал Алабама университетинде окуду. Университеттен окууну бүтүп Уэйлс финансы тармагында философия доктору илимий даражасын алуу үчүн диссертация жазууну чечти. Ошондуктан ал Алабама жана Индиана университеттерине курстарга кирди жана  эки жакта тең сабак бере баштады. Бирок диссертациясын жаза алган жок. 1994-жылы Уэйлс Чикагога көчүп барды, ал жерде 2000-жылга чейин  Chicago Options Associates компаниясында иштеди.
1996-жылы Уэйлс Тимом Шеллом менен биргеликте Бомис компаниясын түзгөн. Bomis компаниясы  “Эркектерди алдыга жылдыруу” максатында түзүлгөн. Андан кийин бул premium.bomis.com компаниясы порнографиялык контенттери үчүн Уэйлске пайда табуу булагы болуп эсептелген. 2012-жылы Уэйлс берген интервьюлардын биринде bomis.com сайты көп убакыттан бери иштебей жаткандыгы жөнүндө айткан. Бул сайтты Yahoo сыяктуу эле иштетип, пайдалануучулар бири-бири менен шилтемелер аркылуу байланышкан. Ошондой эле Уэйлс бул сайтты “Википедиянын эң алгачкы баскычы” катары айткан.
Викимедия фонду
2003-жылдын ортосунда Джимми Викиледия фондун тузуп, Фонд Флорида штатындагы Тамп  шаарында коммерциялык эмес уюм катарында иштеген.Фонд Википедияны жана окшош долбоорлорду каржылаган. Джимми Фонддун директорлор кеңешинин президенти.
Кээде Википедияда Уэйлсти “Улуу диктатор” деп аташат.Бирок ал титулга каршы босо дагы, кээде Википедиядагы маалыматтарга көрсөтмө берет.Wireg журналынын Википедияга арналган чыгарылышында  "Король – кудай "Феррари" машинасы бар болгондугуна карабастан "Хёнде" машинасында бараткандыгы  тастыкталды" деп жазган. Публицист Александр Геннистин ою боюнча "Уэйлс- электрондук кылымдын акылманы" деп аталды. Уэйлс - компьютердин генийи, акылманы.
Жаңы долбоор
Уэйлс 2004 - жылы  Анджела Бизли менен  википедянын ийгилигинен кийин жаны коммерциялык долбоор ачкан. Долбоор ар түрдүү википедия технологиясы менен иштеген сайттарга  хостинг берген.
2012- жылдын март айындан баштап — Улуу Британия өкмөтүнүн алдындагы ачык саясат иштери боюнча кеңешчиси. 2012- жылынын мартында Уэйлс төлөнбөй турган  Улуу Британия өкмөтүнүн алдында коомдук масеселер боюнча кеңешчи болуп иштеген.
Өздүк турмушу
Жимми Уэйлс биринчи жубайы менен студенттик практикада жүргөн мезгилинде таанышкан. 1994-жылы аны менен Чикагого барган. Жимми Уэйлс экинчи жубайы Кристина менен 1997-жылдан баштап жашай баштаган. Жимми Уэйлстин экинчи жубайы Криситина Роан Mitsubishi де трейдер болуп иштеген. Ал менен да ажырашкан. Бирок бул никесинен бир кызы болгон. 2011-жылдан баштап Улуу Британияда жашай баштаган. Келини Кейт Гарви Тони Блэрдин мурунку кеңешчиси болгон.
Еврокөрүнүү ыр сынагы 2015
Еврокөрүнүү ыр сынагы 2015 (Eurovision Song Contest 2015; Concours Eurovision de la chanson 2015; Liederwettbewerb der Eurovision 2015) — «Еврокөрүнүүнүн» 60-сынагы, ал Копенгагенде өткөн «Еврокөрүнүү 2014» сынагынын жеңүүчү өлкөсүндө, 2015-жылдын 19-майынан 23-майына чейин Австрияда өтөт. Австрияга жеңишти «Rise Like A Phoenix» деген ыры менен Кончита Вурст аттуу ырчы алып келген, добуштардын жыйынтыгынан соң 290 упай менен 1-орунду ээлеген. Австрия сынакты экинчи жолу өткөрмөкчү, бул өлкөгө 1966-жылкы ийгиликти кайталоого туура 48 жыл керек болду.
Биринчи жарымфинал
Жарымфиналдын төмөнкү катышуучу – өлкөлөрү, жана, , , добуш беришет.
Экинчи жарымфинал
Жарымфиналдын төмөнкү катышуучу – өлкөлөрү, жана, , , добуш беришет.
Бериллий
2 KOH + Be  K2BeO2 + H2­
Үмөталиев, Шаршенбек
(1925–2001)
Бериллий
Суутек менен түздөн туз кошулбайт. Жогорку темп-рада Б. көпчүлүк металлдар менен кошулуп бериллиддер, азот менен нитриддер – Be3N2, көмүртек менен карбиддер пайда кылат. - Be2C. Ве - берилл минералынан алынат. Б. фторидин магний менен калыбына келтирүү же Б. хлориди менен натрий хлориди аралашмасын электролиздөө аркылуу алынат:
Үмөталиев, Шаршенбек
Сынчы, адабиятчы, жазуучу Шаршенбек Үмөталиев Сокулук районунун Түз деген айылда 1925-жылы туулган. Орто мектепти бүтүрүп, Улуу Ата Мекендик согушка өз ыктыяры менен кетет. 1951-жылы Кыргызстан мамлекеттик педагогика институтунун тил жана адабият факультетин артыкчылык диплому менен аяктап, 1952–1955-жж. Москва шаарындагы СССР Илимдер академиясынын М.Горький атындагы дүйнөлүк адабият институтунун аспирантурасында окуп, «Аалы Токомбаевдин поэзиясы» деген темада диссертация жактап, филология илимдеринин кандидаты болот. 1955–1960-жж. СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргызстан мамлекеттик университетинин филология факультетинде улук окутуучу, 1961–1965-жж. В.Маяковский атындагы Кыргызстан мамлекеттик кыз келиндер институтунда адабият боюнча улук окутуучу, кайрадан университетте улук окутуучу, 1968–1977-жж. Кыргыз ССР Илимдер академиясынын тил жана адабият институтунда улук илимий кызматкер, Кыргыз совет энциклопедиясында илимий редактор, редакциянын башчысы болуп иштейт. Ш.Үмөталиевдин адабий сындагы ишмердиги 1950-жылдан башталып, кыргыз адабиятынын ар түрдүү маселелери боюнча макалаларды жазып, Ш.Үмөталиев орто мектептердин 10-классына арналган «Кыргыз совет адабияты» деген китепке 1953-жылдан бери авторлош болуп келген. «Калыгул Бай уулу» (1992), «Калыгул, Казыбек» (1992), «Аалы Токомбаев», «Алыкул Осмонов» жыйнактарынын түзүүчүсү. В.Г.Белинскийдин «Александр Пушкиндин чыгармалары» деген макаласын кыргыз тилине которгон. 1953-жылдан СССР Жазуучулар союзуна мүчө болгон. Ш.Үмөталиев 1958-жылы Москвада өткөн кыргыз адабияты менен искусствосунун катышуучусу, «Литературный Кыргызстан» журналынын редколлегиясынын, 1969-жылдан «Ала-Too» журналынын редколлегиясынын мүчөсү болгон. 1993-жылы «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер» деген наам берилген. Ш.Үмөталиев «1941–1945-жылдар да Улуу Ата Мекендик согушка катышкандыгы үчүн», «1941–1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согуштагы күжүрмөн эмгеги үчүн», «1941–1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согуштагы жеңишке 30 жыл» деген медалдар менен сыйланган.
Бериллий
Na2BeF4 + 2Mg = Be + 2Na + 2MgF2
Үмөталиев, Шаршенбек
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Бериллий
Б. ар түрдүү куймаларды алууда, атом реакторлорунда, авиацияда, ракета жана космос техникасында колдонулат.
Үмөталиев, Шаршенбек
Кыргыз тилинде
Кыргыз совет адабияты. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1955. – 256 б. (Б.Керимжанова менен бирге).
Аалы Токомбаев. (Сын – библиографиялык очерк). Ф.: Кыргызмамбас, 1958. – 106 б.
Кыргыз совет адабиятынын тарыхынын очерки. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, I960. – 510 б. (Коллектив).
Аалы Токомбаев. (Чыгармачылык жолу). – Ф.: Мектеп басмасы, 1964. – 104 б.
Чындык жана чыгарма. – Ф.: Кыргызстан басмасы, 1964. – 244 б.
Кыргыз совет адабияты. 10-класс үчүн окуу китеби. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1968. – 264 б. (Б.Керимжанова, К.Иманалиев менен бирге).
Өркөнү өскөн адабият. – Ф.: Кыргызстан, 1968.-114 б.
Кыргыз совет адабияты: Орто мектептин 10-классы үчүн окуу китеби. – Ф.: Мектеп, 1972. – 384 б. (Б.Керимжанова, К.Иманалиев менен бирге).
Кыргыз совет адабияты: Орто мектептин 10-классы үчүн окуу китеби. Үчүнчү басылышы. – Ф.: Мектеп, 1973.-382 б. Советтик кыргыз адабиятында социалисттик реализм методунун түзүлүшү. – Ф.: Мектеп, 1973, – 114 б.
Реализм дүйнөсүндө. – Ф.: Кыргызстан, 1976. – 230 б. Токтогул. – Ф.: Мектеп, 1975. – 96 б.
Реализм дүйнөсүндө: Адабий-сын макалалар. – Ф.: Кыргызстан 1976. – 280 б. Ленин жана Октябрь кыргыздын элдик поэзиясында. – Ф.: Кыргызстан, 1977. – 83 б.
Турмуш тузагы: Повесттер жана новелла. – Ф.: Кыргызстан, 1979. – 248 б.
Тааныш, бейтааныш: Макалалар. – Ф.: Мектеп, 1981. – 136 б.
Кыргыз адабиятынын өнүгүү жолу. – Ф.: Кыргызстан, 1985. – 161 б.
Аалы Токомбаев. (Критико – библиографический очерк). – Ф.: Киргизгосиздат, 1958. – 106 б.
Бактыбек Калмаматов
Бактыбек Орозалиевич Калмаматов (20-январь, 1984, Совет айылы, Кара-Кулжа району, Ош облусу, Кыргыз ССР) — Кыргызстандык саясатчы жана коомдук ишмер, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты (2010-2015)
Өмүр баяны
1984-жылдын Ош облусундагы Кара-Кулжа районунун Совет айылында туулган.
Билими
1990-2001 жж. – Кадамжай райондук мектеп-лицейи
2001-2006 жж. – Ош Мамлекеттик Университетинин Чет тилдер факультети
Ишмердүүлүгү
2005-2006-жж. Жаштар Комитетинин төрагасы
2010-ж. октябрь айында «Ата Мекен» социалисттик саясий партиясынын тизмеси боюнча V чакырылыштагы Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттыгына шайланган.
2010-2012-жж. Жогорку Кеңештин Жаштар саясаты, дене тарбия жана спортту өнүктүрүү боюнча комитетинин төрайымынын орун басары.
2012-2015-жж. Укук тартиби, кылмыштуулук менен күрөшүү жана коррупцияга каршы аракеттенүү боюнча комитетинин төрагасынын орун басары.
Кошумча маалымат
“Жогорку Саясий Мектеп – ЖСМ” окуу борборунун түптөөчүсү
“Биз Барбыз” кайрымдуулук фондунун негиздөөчүсү
Шилтеме
Кыргыз Республикасынын Жогорку кеңешинин расмий сайтынын архиви
Арыков Курман Жороевич
Арыков Курман Жороевич (1949-жылы туулган, Жалал-Абад облусу, Аксы району, Кызыл-Туу айылы) - жумушчу, Кыргыз Республикасынын баатыры (2002). 1970-жылдан бери Токтогул, Күрпсай, Таш-Көмүр, Шамалды-Сай ГЭСтеринде ширетүүчү, бетон куючу, монтаждоочу, бригадир болуп иштеген. Учурда «Нарын гидрокурулуш» акционердик коомунун болот жана темир-бетон конструкцияларын монтаждоочулар бригадири. СССР энергетика жана электрлештирүүнүн отличниги (1990), КРнын эмгек сиңирген куруучусу (1995).
Сел
Сел - тоо сууларынын нугунда капысынан пайда болгон баткактуу же таштуу суу ташкыны. Сел нөшөрлөгөн жамгырдан, мөңгү же кардын тез эришинен жана көпшөк кесек материалдардын жантайыңкы жерлерде нукка топтолуусунан пайда болот. Кыргызстанда сел көп болот. Мис., тоодогу көлдөрдүн табигый байламтаны жырып кетишинен Кыргыз Алатоосунун Ысыката (1952), Ала-Арча (1953) капчыгайларында, Кичи Алай кырка тоосунда (Исфайрамсай, 1966) сел жүргөн. Кичи Алай кырка тоосундагы Жал өрөөнүндө (Кызылкыя шаарына жакын жерде) нөшөрлөгөн катуу жамгырдан кийин сел пайда болуп, андагы суунун чыгымы 300- 350 м3/сек, ылдамдыгы 5 м/сек жеткен. О. эле селдер Аларча, Көгарт өрөөндөрүндө да катуу болгон. Сел жолдорду, курулуштарды, айдоо жерлерди ж. б. зыянга учуратат.
Карамерген уулу Кыдык
Карамерген уулу Кыдык (19-кылымдын 2-жарымында жашаган, Чүй өрөөнүндө каза болуп, сөөгү Суусамырга коюлган) – балбан. 11–12 жашында 9 балбан биригип көтөрө албаган ташты көтөргөн. Ал таш «Кыдыктын ташы» аталып, Көнөк айылында турган. Кара жыгачты житире кактырып, түбүнө кыштата суу куюп, казандай тоңу менен сууруп алган. 24–25 жашында баспай калган жүктүү төөнү көтөрүп айлына келген. Казактын Ак балбаны менен беттешкен. Кийин 9 ач карышкырга туш болуп, сегизин жайлап, акыркысынан набыт болгон.
Воскресен (Зилайыр району, Башкыртстан)
Воскресен — Башкыртстандын Зилайыр районундагы айыл, Юлдыбаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 194 киши. Почта индекси — 453684, ОКАТО коду — 80227836004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кичи Таборинка (дарыя)
Кичи Таборинка — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таборинка дарыясынын оң жээгинен 5,8 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 27 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тура дарыясы Тагил дарыясынын куюлушунан Тагил дарыясы, Ница дарыясы жана Пышма дарыясы дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Баргана
Баргана, (Фергана) — "Манас" эпосундагы топоним. Эпосто кыргыздар байыртадан мекендеп келе жаткан жер катары көп кездешет. Баргана өрөөнү "Манас" эпосунда кыргыздар жана ага жамаатташ злдер эзелтен мекендеген аймак. Калмак-кытайлар ногой өлгөндө кыргыздарды туш-тушка таратып, жерин ээлегенде Алооке бийлик жүргүзөт. Манас аны кубалап чыгат. Баргана бардык жагынан бийик тоо кыркалары менен курчалган Орто Азиядагы өтө кеңири өрөөн, терең чуңкурдук. Тарыхы, маданияты бай өлкө. Эпос боюнча ал Нааман жергеси атыгып, Манастын бабаларынын мекени деп эсептелген.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Илимий техникалык оптимизм
Илимий-техникалык оптимизм Техникалык оптимизм– философия, социология, футрология илимдериндеги агым; илим менен техника өнүккөн азыркы шартта адамзат туш болгон глобалдуу проблемаларды илимий техникалык прогресстин жардамы менен чечип, карама каршылыктуу экологиялык кырдаалдан чыгууга болот деп үмүттөнүү.
Илимий-техникалык оптимизм 20-кылымдын 1960-ж-дын аягында 1970-жылдардын башында түптөлүп, модерндешкен технологиялык теориянын позициясынан туруп, «экологиялык пессимизмге» карама-каршы турган технологиялык теория. Көрүнүктүү өкүлдөрү – Д. Белл, Г. Кан, А. Тофлер (АКШ), Б. де Жувенель, Ж. Фурастье (Франция), О. Флехтхейм (Германия), К. Фримен, Д. Габор (Англия), И. Кайя (Япония), ж. б. Адам коомунун өнүгүшүндө социалдык-экономикалык факторлорду баалабай адамзаттын тарыхый тагдырын аныктоодо илимий техникалык прогресстин маанисин ашыра баалайт.
Норымтэли-Няргель-Кы дарыясы
Норымтэли-Няргель-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кыпа-Няргель-Кы дарыясынын сол жээгинен 1 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Боролдой акиташ теги жана кампарит кени
Боролдой акиташ теги жана кампарит кени Чүй облусунун Кемин районунда, Боролдой кыштагынан 15 км түндүк тарапта, Кастек тоосунун түштүк-чыгыш капталында, деңиз деңгээлинен 1900–2000 м бийиктикте. Кен 1939-ж. белгилүү, 1950–54-ж. “Средазгеолнеруд” трести геол. чалгындоо жумуштарын жүргүзгөн. Кен Таш-Көмүр мезгилинин ортосунда пайда болгон агыш жана боз түстүү мраморлошкон акиташ тегинен түзүлгөн. Ал гранит интрузиясынын арасында жатат. Пайдалуу катмарлардын калыңдыгы 95 мге жетип, анын тилкеси 350 м. Химиялык курамы боюнча акиташ теги бардык жерде бирдей: СаСО3–94–99%, чополуу кошундулар – 0,12–4,38%. 1 кг акиден 2,5 л эринди чыгат. Акиташтын чылануу ылдамдыгы 13 минута, температурасы 54°С. Акиташ тегинен 1-сорттогу аки алууга болот. Кенди 1959-жылдан Желаргы акиташ з-ду карьер түрүндө казып алууда. 1996-жылга карата калган запасы 652 миң т.
Debian
Debian ([ˈdɛbiən]) - коду ачык болгон эркин программалык камсыздоодон турган операциондук систем. Учурда Debian GNU/Linux - GNU/Linux дистрибутивдеринин эң таанымал жана маанилүүлөрүнүн бири. Мунун баштапкы формасы бул типтеги жалпы операциондук системдеринин өнүгүшүнө чоң таасир тийгизген. Башка ядролордун негизинде дагы долбоорлор бар: Debian GNU/Hurd, Debian GNU/kFreeBSD жана Debian GNU/kNetBSD. Debian серверлердин да, иш станцияларынын да операциондук системи катары колдонула берет.
Debian бардык дистрибутивдердин арасынан эң көп программаларды жана библиотекаларды колдонууга даяр болгон пакет сактагычына ээ. Булардын саны боюнча эмес болсо да, колдоого алынган архитектуралардын саны боюнча алдыда: орнотмолуу түзмөктөрдө колдонулган ARM, эң таанымал x86 жана PowerPC, 64-разряддык AMD-лерден баштап, мейнфреймдерде колдонулган IBM S/390-го чейин. Сактагыч менен иштөөгө түрдүү каражаттар иштелип чыккан. Булардын ичинен эң көрүнүктүүсү - Advanced Packaging Tool (APT).
Debian бир топ дистрибутивдердин негизин түзөт. Булардын ичинен эң белгилүүлөрү (алфавиттик тартипте) - Knoppix, Linux Mint, Maemo, MEPIS, SteamOS, TAILS, Ubuntu.
"Debian" аталышы долбоордун негиздөөчүсү Ян Мүрдок (Ian Murdock) жана курбу кызы (кийинчерээк үйлөнүшүп, азыр ажырашышкан) Дебра Линндин (Debra Lynn) аттарынан куралган.
Шотландия
Шотланд (Scotland, шот. Scotland) — өз алдынча башкаруу жана саясий бөлүгү өлкө.
Негизги маалымат
Ал Улуу Британия аралынын түндүк бөлүгүн ээлейт жана Англия менен жер менен чектешет. Атлантика океаны суулар тарабынан башка тарапта: Түндүк-чыгыш менен Sea, Түндүк Channel батыш жана түштүк-Irish Sea. Британиянын Шотландия негизги аралында аймакта тышкары, ошондой эле өздөштүрүлө элек алардын көбү, бул болжол менен 790 чакан арал бар. Эдинбург — Шотландиянын борбору жана Глазго кийин, өлкөнүн экинчи ири шаары. XVIII кылымда Эдинбург Шотландия Europe абдан маанилүү соода, илимий жана өнөр жай аймактарынын бири болуп жол Шотландиялык Агартуу доорунун борбору болуп калды. Глазго -. Жолу дүйнөдөгү ири өнөр жай шаарлардын бири болчу өлкөдөгү ири шаар [8] Шотландия ири мунай кендери бар Атлантика океаны жана Түндүк көлүнүн, бир бөлүгү таандык. үчүнчү ири өлкөнүн шаар, Абердин, Europe мунай жана энергетикалык борбору деп аталган.
Чоң Лоха
Чоң Лоха (Лока) — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Түштүк дарыясынын оң жээгинен 335 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 59 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ташым Байжиев
Байжиев, Ташым Искакович (1909–1952) - адабиятчы, сынчы, драматург.
Кыскача өмүр таржымакалы
Ташым Искак (Ыскак) уулу Байжиев 1909-жылы падышалык Орусиянын Жети-Суу үйөзүнүн Теңизбай айылында (Кыргызстандын азыркы Ысык-Көл облусуна караштуу Ак-Суу районундагы Тепке айылында) туулган. 1925-жылы Байжиев айылдашы К.Жантөшев менен Фрунзеге келип педтехникумга кирип, аны 1930-жылы бүтүрүп чыгат. 1930–1931-жж. Гүлчөдөгү балдар үйүнүн директору, Жалал-Абаддагы педтехникумдун окуу бөлүмүндө башчы болуп иштеп, тил жана адабияттан, тарыхтан сабак берет. 1940-жылы Фрунзедеги пединституттун орус тил жана адабият факультетин бүтүрүп чыгып, тарых жана адабият институтунун «Манас» бөлүмүн башкарат. 1942-жылы өз ыктыяры менен согушка кетип, 1944-жылы жарадар болуп тылга кайтат.
1944–1949-жж. Т.Байжиев Кыргыз илимдер академиясына (ал кездеги СССР ИАсынын Кыргыз филиалына)  караштуу «Манас» секторунун башчысы, 1949–1950-жж. Кыргыз мамлекеттик пединститутунда мугалим болуп иштейт.
1927-жылы ал «Кызыл Кыргызстан» гезитинин алдында курулган «Кызыл учкун» адабий уюмунун алгачкы мүчөлөрүнүн бири болуп, кийин Кыргыз Жазуучулар союзу уюштурулганда М.Элебаев, Ж.Жамгырчиев, Ж.Бөкөнбаев, К.Жантөшев, С.Сасыкбаев ж. б. менен бирге СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү болот.
1950-жылы Т. Байжиев айыпсыз куугунтукка алынып репрессияланган жана 10 жылга эркинен ажыратылган. 1952-жылы 17-февралда Караганда лагеринде каза болгон. 1955-жылы толугу менен күнөөсү акталган.
Чыгармачыл ишмердиги
1930–1940-жж. Т.Байжиев өзүнүн чыгармачылыгын сынга, адабият таануу жана тил илимине жумшайт. Адабиятчы Зияш Бектенов менен бирдикте Кыргыз грамматикасы жана адабияты боюнча биринчи окуу китептеринин автору болот.
Т.Байжиев театр ишине да бир топ эмгек сиңирген. 1944-жылы анын Улуу Ата Мекендик согуш жөнүндө жазган «Жигиттер» аттуу пьесасы «Советтик Кыргызстан» журналына басылып чыккан. Кыргыз драма театрында анын котормосу боюнча А.Треневдин «Любовь Яроваясы», А.Островскийдин «Сепсиз кызы» коюлган. Т.Байжиев И.Тургеневдин, Л.Толстойдун, Д.Фурмановдун, А.Фадеевдин ж.б. чыгармаларын кыргыз тилине которгон.
1936-жылы СССР Жазуучулар союзуна мүчө болгон.
Сталиндик репрессия
Өздөрүн актаган мезгилге жетсе да, Тазабек Саманчин менен Зыяш Бектенов кийинчерээк деле кодулоого учурашкан. Ал эми Т.Байжиев өлгөндөн кийин гана 1956-жылы акталган.
Эстутум
1989-жылы Кыргыз драмтеатрында жазуучунун 80 жылдыгына арналган «Кыргыз жигиттер» пьесасы коюлган.
Арыктоо
Арыктоо - организмде зат алмашуунун бузулушунан пайда болгон патологиялык абал. Арыктоо организмдин ашыкча иштешинен, сапатсыз же жетишсиз тамактануусунан жана ар кандай оорунун кесепетинен болот. Адамдын организминде зат алмашуунун натыйжасында көп энергия пайда болуп, анын бир бөлүгү тиричилик үчүн пайдаланылса, калган бөлүгү запаска сакталат. Бул запас энергия АТФ (аденозинтрифосфат) түрүндө болот. Организмде АТФнын запасы өз убагында толукталбай, азайып кетишинен органдардын кызматы начарлап, адам арыктайт. Дарылоо анын себебине жараша жүргүзүлөт.
Сеңир
Сеңир - 1) тоонун урчуктанган бийик кыры. Топонимдин бир компоненти түрүндө да кездешет, мис., Кызылсеңир (Сузак, Өзгөн районундагы кыштактардын аттары); 2) негизги тоо тизмегинен мойнок аркылуу бөлүнөт, бөтөнчө формасы менен айырмаланган тоо тармагы. Тик капталдуу келип, кокту-колоттору жокко эсе. Мис., Ысык-Көлдүн түндүк жээгиндеги Кессеңир; ал Күңгөй Ала-Тоонун түштүк этегинде Ысык-Көлгө эңкейиш сеңир, Ысык-Көлгө кирип турган тумшук. Көл жээгиндеги жолду тороп, жүргүнчүлөргө тоскоол болгондуктан, сеңирдин жапыз жерин оюп, кесип жол салынгандыктан бул кыр илгери эле Кессеңир, Кескенбел аталган.
Коллирия
Коллирия (лат. Collyria coxator) — чабандес каскактардын бир түрү.
Абдыкеримов Дооран Абдыкеримович
Абдыкеримов Дооран Абдыкеримович
Өмүр жолу
1938-жылы 18-март айында Лейлек районунун Голбо айылында колхозчунун үй-бүлөсүндө туулган. Башталгыч билимди Голбо айылындагы мектебинде, андан кийин Исфана айылындагы Токтогул атындагы орто мектебин бүтүргөн.
Сыйлыктары
Абдыкеримов Дооран Абдыкеримовичтин талыкпаган үзүрлүү эмгегин Кыргыз Өкмөтү жана Коммунисттик партия тарабынан жогору бааланган. Ташкент шаарындагы жогорку саясий мектебин кызыл диплом менен аяктап Ардак тактасына жазылган. Лениндин 100 жылдыгына карата "Күжүрмөндүү эмгеги үчүн" медалы берилген. -2000-жылы ага Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген мугалими наамы ыйгарылган. -2005-жылы “Даңк” медалы менен сыйланган. Исфана шаарынын "Ардактуу атуулу".
Bluetooth
Bluetooth («Blеtand») – Дания элинин тилинен которгондо «көк тиштүү» деген түшүнүктү берет. Даниянын мындан бир канча кылым илгерки падышасы Харальд Блетанн (Harald Blеtann) Дания менен Норвегияны бир королдукка бирик­тирген. «Blе» Cкандинавия өлкө­лө­рүнүн азыркы тилинде «көк» деген маанини билдирет. Бирок ошол мезгилде «кара» деген маани бергендиги айтылат. Ошондон улам падыша «Harald Blacktooth» деген ысым алып жүрүш керек дегендер да болуп, туура мааниси Harald Bluetooth дегенге токтолушкан. Блютуз термини телекоммуникацияда 1994-жылдан баштап колдонула баштаган. Ал азыркы күндө бири-биринен 100 метрден алыс эмес жайгашкан компьютер, телефон, принтер, фотоаппарат жана башка аппараттардан маалымат алмашуу үчүн колдонулат.
Берклий
Берклий (лат. Berkelium, Bk) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы 7-мезгилинин III В группа элементи. К. н. 97, ат. м. 247. Б. массалык сандары 240Bk, 242Bk – 251Bk болгон 11 изотобу белгилүү, алардын ичинен бир кыйла туруктуусу болуп 247Bk. Б. 1949-ж. амер. физиктер Г.Сиборг, А.Гиорсо жана С.Томпсон жана башка окумуштуулар тарабынан америций элементин a-бөлүкчөлөрү менен бомбалоодон алынган:
95241Am + 24Не = 97243Bk+ 201n 18р00оС 56,2 г. Аны орг. заттар менен аралаштырып сүрүүдө күйөт жана жарылат. Медицинада Б.т. чайкоо үчүн, (1 ч. кашык Б.т. 1 стакан ысык сууга эритет), сифилис оорусун, сымап менен дарылоодон пайда болуучу сымап стоматитин, тиш кариес оорусун алдын алуу үчүн колдонуучу зат. Б.т. канды ажыратуучу өтө уулуу зат болуп эсептелет. Ал кандагы гемоглобинди метагемоглобинге өткөрүү менен кызыл кан денелери ажыроосунан пайда болгон заттар тромбду пайда кылат. Аны менен ууланганда дем алуу органдары иштебей калат. Б.т. менен ууланганда төмөнкү концентрациядагы щелочтор эритмеси колдонулат, (о. эле ашказанды тазалоо, организмден суюктукту бөлүп чыгаруу үчүн суюктукту көп өлчөмдө ичиш керек).
Нерв
Нервдер (nervus) — мээ менен нерв түйүндөрүн, денени орган жана ткандар менен байланыштыруучу (иннервацияланган) нерв тканынан турган талчалар.
Бөлүнүүсү
Ал кыймылдаткыч (борбордон качуучу) жана сезгич (борборго умтулуучу) нервдерге бөлүнөт. Айрым нервдер борборго умтулуучу жана борбордон качуучу нейрондордун учтарынан турат. Булар аралаш нервдер деп аталат.
Организмдеги бүт нервдердин жалпы тобу четки нерв системасын түзөт. Булчуңдар, муундар жана тери менен борбордук нерв системасын байланыштырып турган нервдер — четки, ал эми жүрөктүн булчуңдарын, дем алуу жана дем чыгарууну, бездердин ишин башкаруучу нервдер вегетатив нервдери деп аталат.
Түзүлүшү
Ар бир нерв талчалары жука туташтырма ткань кабыкча — эндоневрит менен курчалган. Ал талчалардын тобу нерв боочосун түзүп, ал боочолор периневрит менен капталган. Кишинин мээсинен 12 жуп, жүлүндөн 31 жуп нервдер чыгат. Алардын ар бир жубу дененин белгилүү бөлүгүн нервдештирет (Баш мээ нервдери, Жүлүн нервдери).
Дарылоо жана алдын алуу
Дарылоо оорунун себебине жана жабыркоонун мүнөзүнө жараша жүргүзүлөт. Нерв ооруларын алдын алууда организмге инфекциянын киришинен, уулануудан (өзгөчө наркотик менен алкоголдон), кырсыктан сак болуу, баланы кичинесинен туура тарбиялоо, организмди чыңдоо, спорт менен такай машыгуу, туура тамактанып, эмгек менен эс алууну айкалыштыруу мааниге ээ.
Кара металлургия
Кара металлургия – чоюн, болот, прокат, феррокуйма, чоюн менен болоттон даярдалуучу түтүктөрдү, темир буюмдарын өндүрүүчү оор өнөр жай тармагы. Машина курууда, курулуш материалдарын чыгарууда, эл чарбасын техника менен жабдууда зор роль ойнойт. Мында Кара металлургиянын негизги сырьёсу болуп, темир кен таштары менен кокстуу көмүр эсептелет. Кенташты эритүүдө жана эришин тездетүүдө марганец кен ташы колдонулат. Өндүрүлгөн металлга өзгөчө сапат берүү үчүн ар кандай кошулмалар керектелет. Темир кен таштары Россия (Урал, Сибирь), Украина (Кузбасс, Кривой Рог), Казакстан, АКШ, Германия, Англия, Францияда көп кездешет.
Издөө индекси
Издөө индекси - документтер жөнүндө маалыматтарды камтыган жана издөө системалары колдонгон маалымат түзүмү. Издөө каражаты менен жасалган индекстөө [⇨] маалыматты так жана ылдам издөөнү камсыздоо максатында берилмелерди (data) чогултуу, бөлүштүрүү жана сактоо жараяны болуп эсептелет. Индекс түзүү тил илими, конгитивдик психология, математика, информатика жана физикадан алынган дициплиналар аралык түшүнүктөрдү камтыйт. Веб-индекстөө деп, интернеттен веб-баракчаларды издөө үчун иштелип чыккан издөө каражаттарынын контекстиндеги индекстөө жараянын аташат.
Популярдуу издөө каражаттары документтердин толук текстин индекстөөгө басым жасашат [⇨]. Видео, аудио жана графика сыяктуу мультимедия документтери да издөөгө катышат.
Метаиздөө каражаттары башка издөө кызматтарынын индекстерин пайдаланышат жана жергиликтүү индексти сакташпайт. Ал эми, кэштелген баракчаларга негизделген издөө каражаттары индексти дагы, тексттик корпусту дагы көпкө сактап турушат. Толук тексттүү индекстен айырмаланып, жарым-жартылай тексттик кызматтар индекстин өлчөмүн азайтыш үчүн индекстөөнүн тереңдигин чектешет. Чоң кызматтар адатта керектүү мөөнөт жана кайра иштетүүгө кеткен чыгымдар себебинен индекстөөнү көрсөтүлгөн убакыт аралыгында аткарышат. Ал эми, агенттерге негизделген издөө каражаттары индексти реалдуу убакыт режиминде түзүшөт.
Бар-Көл
Бар-Көл Баркөл—топоним. Кыргыздар Алтайды мекендеп тургандагы бала Манас жолдоштору менен ар жагы Уркун суусу, аягы Б.-К., түндүгү Аңгир белине чейин салбырынга барат. Ошол жерден балдар Манасты кан көтөрүп кайтышат, Үрбү баштаган кыпчактар Алтайдан Ала-Тоого көчкөндө Б.-К. аркылуу өтөт (Сагымбай Орозбаков, 1. 233; 2. 160, 176, 207). Бул чоң көл Чыгыш Тянь-Шанда кытай аймаганда жайгашкан.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Дуоденит
Дуоденит—(duodenitis; анат. duodenum он эки эли ичеги + -itis) он эки эли ичегинин былжыр челинин жана анын бүт катмарынын сезгениши. Көпчүлүк учурда жара оорусун, гастрит, панкреатит, холецистит ооруларын коштойт. Дуоденитти сезгенүү очогунан келген микробдор, токсиндер, ичегидеги ар кандай мителер пайда кылат. Анын өнүгүшүнө убагында тамактанбоо, өткүр тамак ашты, ичкиликти көп ичүү, тамеки тартуу түрткү берет.
Дуодениттин катуу кармама (чанда) жана өнөкөт түрү бар. Катуу кармама дуоденит күйүк оорусунда, катуу ууланганда болот. Өнөкөт дуоденит көпкө созулуп, мезгили менен айыгып жана кабылдап турат. Дуоденитте ичтин жогору жагы ооруйт, ачка болгондо же тамак ичкенден 2 — 3 сааттан кийин ооруганы күчөйт.
Дарылоону себебине жараша врач жүргүзөт. Кээде хирургиялык жол колдонулат. Алдын алууда тамактануу режимин сактоо, инфекция очогун, ичегидеги мителерди жоготуу, тамеки тартпоо чоң мааниге ээ.
Берүү жана алуу технологиялык процесстери
Берүү жана алуу технологиялык процесстери – импульс, жылуулук, масса берүү жана алуу процесстери, башкача айтканда кинетикалык процесстер. Молекулярдык диффузия, конвекция жана нурлануу механизмдери негизинде ишке ашат.
Шюсбюри Тауншип (Нү-Жерси)
Шюсбюри Тауншип (Нү-Жерси) (Shrewsbury Township) — Нү-Жерси штатынын Монмут округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1141 киши. Болжолдуу аянты - 0.2 км². FIPS коду — 34-67365.
Елимбет (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Елимбет — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Сарайсин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 416 киши. Почта индекси — 453185, ОКАТО коду — 80248835001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Казакстан Түрквизион ыр сынагында
Казакстан — Түрквизион ыр сынагына 2013-жылдан бери катышып келет .Сынакка мамлекеттин атынан алгачыкы жолу Ринго тобу катышкан.Ал эми Казакстанга биринчи жеңишти Жанар Дугалова 2014-жылы ,Turkvizyon 2014 сынагында "Изин көрөм" аттуу ыры менен алып келген. Turkvizyon 2015 ыр сынагында "Орда" тобу экинчи орунду алган.
Катышуусу
{{legend|gold|Жеңиш}} {{legend|silver|Экинчи орун}} {{legend|#cc9966|Үчүнчү орун}} {{legend|#FE8080|Акыркы орун}}
Бөйрөк-Туз туз кени
Бөйрөк-Туз туз кени Жалал-Абад облусунун Тогузторо районунда, Алабуга суусунун куйган жеринен 4–4,5 км түштүк-батышта, Көк-Мойнок кыштагынан 10 км аралыкта, деңиз деңгээлинен 1950–2000 м бийиктикте. Туз-гипстүү свитасынын катмарларында калыңдыгы 10–22 м, узундугу 1 км созулган, галит-глауберит туздарынын аралашмасынан турган горизонт аныкталган. Аралашманын калыңдыгы 0,5–3,6 м. Галиттин орточо өлчөмү – 74,55%. Туз мал жегенге жарайт. Запасы С2 категориясы боюнча 140,6 миң т.
Өз ара аракет
Өз ара аракет – адамдардын аң сезиминде объективдүү чындыктын предметтери менен кубулуштарынын, ошондой эле ошол предметтер менен кубулуштарды чагылдырган ой пикирдин жалпы, текши байланышын туюнткан философиялык түшүнүк.
Өз ара аракет – түз же кыйыр, ички же сырткы байланышынын, мамилесинин бир түрүн билдирет. Дайыма кыймыл аракетте болгон материяны караганыбызда – деп белгилейт Ф. Энгельс, өзүнүн «жаратылыштын диалектикасы» аттуу эмгегинде, биринчиден болуп Өз ара аракетти байкайбыз. (К. Маркс, Ф. Энгельс. соч. т. 20. 546-бет.). Өз ара аракет объективдүү жана универсалдык мүнөзгө ээ болуп себеп менен натыйжанын ортосундагы мамилени аныктайт. Өз ара аракеттин негизинде пайда болгон карама-каршылык объектилердин пайда болушунун, өнүгүшүнүн эң терең булагы, эң негизги жолунун акыркы себепкери болуп саналат.
Колдонулган адабияттар
Interaction (sciences sociales)
Акматбек Сүйүмбаев
Акматбек Сүттүбаевич Сүйүмбаев (1920--1993) — Советтик, мамлекеттик, партиялык ишмер. “Кыргыз Республикасынын Баатыры” эң жогорку артыкчылык даражасынын ээси (2021).
Өмүрү таржымалы
А.Сүйүмбаев 1920-жылы 20-ноябрда Аламүдүн районунун Байтик айылында дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган.
Эмгек жолу
1938-жылы Фрунзедеги финансы-экономикалык техникумун бүтүрүп, эмгек жолун Нарын шаардык финансы бөлүмдө башкы бухгалтердик кызматтан баштайт. 1939-жылы ал Советтик Армиянын катарына чакырылат да, согуш башталганга чейин эле ротанын старшинасы деген чинге жетип калган, ал эми согуш жылдарында (1942) Советтер Союзунун Баатыры Н.В.Шатилов башкарган дивизиянын курамындагы батальондо командир болуп, нечен айыгышкан кармаштарды башынан өткөргөн. Сүйүмбаевдин согуштагы эрдиктери жөнүндө Шатилов өзүнүн “Рейстаг үстүндө сайылган туу” аттуу китебине чагылдырылган.
Кызматы
Акматбек Сүйүмбаев Түндүк, Батыш, Калинин, 2-Прибалтика жана 1-Белорус фронтундагы салгылашууларга катышып, 1945-жылы май айында Берлиндеги Рейхстагды чабуулга алууга түздөн-түз батальон командири, ага лейтенант катары катышкан. Бул тууралуу орусиялык генерал-полковник Василий Шатилов өз китебинде жазган.
Нацисттик душманды жеңгенден кийин ал дагы эки жыл бою Германияда советтик аскерлердин катарында кызмат өтөгөн.
А.Сүйүмбаев аскерлен элине кайткан соң, 1947-жылы Кызыл-Аскер райондук аткаруу комитетинин жооптуу катчысы болуп иштеген.
Ал кийин Фрунзе шаардык, Ысык-Көл областтык финансы бөлүмдөрдүн башчысы болуп иштеп жүрүп, 1954-жылы Бүткүл союздук сырттан окутуучу финансы-экономика институтун бүткөн.
Табиятынан сергек, ишке жөндөмдүү А.Сүйүмбаев Кыргыз республикасынын финансы министри (1955-60), Эл депутаттарынын Ош областтык Советинин аткаруу комитетинин төрагасы, Кыргызстан КП Ош обкомунун биринчи катчысы (1962-68) болуп иштеген.
Ал юи р катар жылдар бою Кыргыз өкмөтүнүн - Кыргыз ССР Министрлер Советинин төрагасы (1968-1978) болуп иштеген.
Бул кызматтан кеткен соң, ал Кыргыз ССР коммуналдык чарба министри болуп иштеге.
Бийликтеги жылдардын ичинде ал кыргыз элинин рухий байлыгын көтөрүүгө, социалдык-экономикасынын өнүгүшүнө, маданиятын арттырууга, өзгөчө спортту өстүрүүгө зор салымын кошкон.
Анын учурунда бир канча өнөр жай ишканалары, стадиондор, бассейндер, спорт аянчалары ж.б. курулган.
Ишмердүүлүгү
Ош областында иштеген мезгилдерде анын колдоосу менен Кызыл-Жар, кургап жаткан Кулунду өрөөнүнүн өздөштүрүлүшү, Төрт-Көл, Базар-Коргон, Токтогул жана башка көп суу сактагычтар, каналдар, Токтогул ГЭСтери жана Оштогу бир топ өнөр жай ишканалары негизделип, чоң күч-кубат жумшоо менен бүтүргөндүгү элдин эсинде тарыхка калды.
Үй-бүлөсү
Уулдарынын бири Сталбек Акматбек уулу 1981-жылы КМУнун (азыркы КУУнун) тарых факультетин аяктаган. кийин кесипкөй фотограф болуп иштеп жүрдү.
Сыйлыктары жана наамдары
Мамлекеттин жана Кыргызстан элинин алдында сиңирген өзгөчө эмгеги, Мекенге жан аябас кызмат кылгандыгы үчүн советтик мамлекеттик жана партиялык ишмер Сүйүмбаев Акматбек Сүттүбаевичке “Ак Шумкар” өзгөчө белгисин тапшыруу менен “Кыргыз Республикасынын Баатыры” эң жогорку артыкчылык даражасы (каза болгондон кийин) ыйгарылды. Тийиштүү Жарлыкка Кыргыз Республикасынын Президенти Садыр Жапаров 2021-жылы 31-августта кол койду. Эл үчүн бүткүл өмүрүн арнаган А.Сүйүмбаевдин эмгеги кийинки муундар үчүн өрнөк болмокчу.
Дренаж (ден-соолук)
Дренаж — жараатардын кан-сөлүн, дене көңдөйлөрүндөгү суюктук же ириңди сыртка чыгаруу. Ал үчүн тешиги бар айнек, резина же пластмасса түтүкчөлөрү, же даки колдонулат. Дренаждын сырткы учу териге пластырь менен бекитилет же көңдөйдүн ичине кирип кетпес үчүн аны даки же жип менен бир нерсеге байлоо керек. Даки өзүнө нымды жакшы тартат. Урологияда Дренаж бөйрөк менен табарсыктын функциясын кайра калыбына келтирүүгө жана алардагы сезгенүү процессин жоготуу үчүн жасалат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Ведомости
"Ведомости" - 1999-жылдан бери чыккан Орусиянын күндөлүк иш гезити. Гезитте экономикалык, каржылык, корпоративдик жана саясий окуялар жөнүндө маалыматтар берилет, кырдаалдардын өнүгүшү талданат жана божомолдор кылынат.
Сугат тармагы
Сугат тармагы - сугат жерге суу берүүчү туруктуу жана убактылуу каналдар, куурлар. Сугат тармагы жердин рельефин, геол. шартын, кабыл алынган сугаруу ыкмасын жана сугат талаасын сарамжалдуу пайдалануу талабын эске алуу менен курулат. Сугат тармактары ачык (жөнөкөй арык, темир-бетон ноолору ж. б.) жана жабык (темир бетон, бетон, асбест-цемент, полимер ж. б. курулган куурлар) болуп бөлүнөт. Куур тармактарында суу сиңип кетүүгө жана бууланууга көп чыгаша болбойт.
Ведомости
Гезит аптанын иш күндөрү 12-16 гезит тилкесине чыгат. Аптанын акыркы саны "Жума" тиркемесин камтыйт, айрым сандар башка тиркемелерди да камтышы мүмкүн - мисалы, кыймылсыз мүлк же экологиялык долбоорлор жөнүндө тиркемелер.
Басманын маалыматтарына караганда 2016-жылдын ноябрь айында гезиттин 20 миңге жакын акы төлөөчү абоненти болгон.
Тарыхы
Гезиттин негиздөөчүсү жана идеологу - бастыруучу Дарк Сауэр.
"Ведомости"-нин биринчи башкы редактору (1999-2002) Леонид Бершидский болгон. Ал INSEAD ишкердик мектебине өтүп, кызматын тапшыргандан кийин басылманы Татьяна Лысова жетектеген. 2007-жылы мартта Лысованы "Ведомости"-нин редакциялык директору кылып дайындашкан. Жаңы башкы редактор болуп, Елизаветта Осетинская шайланган. 2010-жылы мартта Лысова бул кызматка кайтып келип, басылманы 2017-жылдын майына чейин жетектеген. Андан кийин башкы редакторлукка Илья Булавинов дайындалган.
Догмасы
"Ведомостинин" догмасы 2001-жылдын 1-январынан тарта ишке аша баштаган редакциялык эрежелерден турат. 20 беттен турган бул документ гезиттин бардык кабарчыларына жана редакторлоруна бирдей тиешелүү болуп саналат. Догманын негизги принциптери: көз карандысыздык, чынчылдык, калыстык
Ээсинин алмашканы
2015-жылга чейин гезитти Sanoma Independent Media басма үйү англиялык Financial Times жана америкалык The Wall Street Journal (медиа-магнат Руперт Мөрдок көзөмөлдөгөн News Corporation) менен бирге чыгарып келген. Ар бир компания гезиттин 33%ына ээлик кылган.
2014-жылы күзүндө "Массалык маалымат каражаттары жөнүндө" мыйзамга өзгөртүүлөр киргизилген. ЛДПРдин өкүлү Вадим Деньгин баш болгон бир катар депутаттар демилгелеген бул өзгөртүүгө ылайык, 2016-жылдын 1-январынан тарта чет өлкөлүктөр Орусия медиасынын 20%ынан көбүнө ээлик кыла алышпайт. ММК бул өзгөртүүлөрдү ""Ведомости" жана Forbes" атындагы мыйзам деп аташкан. Эмнеге дегенде, "чет өлкөлүктөрдүн" ичинен ушулар гана коомдук-саясий жана экономика темалары тууралуу жазышат.
Кээ бир ММКнын маалымдашынча "Ведомости"-ни сатып алууга "Путиндин достору" аталган бир тууган Ковальчуктар жана "Газпром-медиа" кызыккан. 2015-жылдын 6-февралында Sanoma өз үлүшүн "Комерсанть" басма үйүнүн мурдагы генералдык директору Демьян Кудрявцевге жана анын шериктерине сатууга ниеттенгенин "Ведомости" гезитинин башка ээлерине билдирген. Муну менен катар, FT менен News Corp үлүштөрүн сатууга ниеттери жокутугун билдиришкен. Бирок, 2015-жылдын 20-ноябрында "Ведомостинин" ээлери гезиттеги үлүштөрүнүн 100%ын Демьян Кудрявцевге сатышканын жарыя кылышкан.
Аймактык чыгарылыштар
Жайылган шаар жана аймактар:
Сайты
Басылманын сайты 1999-жылы гезиттин басма версиясы менен бир учурда иштей баштаган. Сайтта 1999-жылдагы биринчи чыгарылыштан бери жарыяланган материалдардын архиви бар (2010-жылдагы абалы 230 миң жарялоо).
www.vedomosti.ru сайтына ай сайын 2,5 миллиондон ашуун киши баш багат.
Баркызыл
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
SMS
SMS («Short Message Service» кыскартылып айтылышы SMS, «Кыска кабар берүү кызматы» жөнөкөй айтылышы (Кат / Кабар) деп айтылат) Ооз менен айта албай жаткан сөздөрүбүздү Телефондон СМС аркылуу жиберип, «ох» деп алабыз. Бирок баарыбыз эле СМС деген түшүнүктү ким, качан, эмне себептен ойлоп тапканы тууралуу биле бербейбиз же кызыкпайбыз. СМСти чечмелей келгенде англис тилинен «Short Message Service», бизче «кыска кабар берүү кызматы» деген түшүнүктү берет. Аталган кызматты 1984-жылдан тарта иштеп чыгууну бир топ компаниянын инженерлери ойлой башташкан. Ал ой 1992-жылы декабрда жүзөгө ашып, «Vodafone» компаниясынын инженери Нейл Пэпуорс өзүнүн телефонунан кесиптешине алгачкы «Рождество майрамыӊ менен!» деген СМС жиберген. Бүгүнкү күндө бул кызмат кеӊири жайылып, 2014-жылга карата алынган статистика боюнча бир күндө дүйнө жүзүндө 200 000, жылына 7 триллион СМС жазылары аныкталган. Бул кызматты колдонууну мыкты өздөштүргөн америкалык Остин Виршке 149 символду 39 секундда жазган­га жетишип, 50 000 доллар өлчөмүндөгү сыйлыкты бөк­төрүп кетсе, 2011-жылы Юта штатында мектеп окуучусу бир убакта 667 адамга «жолдо жүргөндө этият болгула» деген кат жиберип рекорд койгон. Бул ийгилиги үчүн ал «Гиннесс рекорддор китебине» кирген. Ал эми 97 жаштагы америкалык жазуучу Герман Вук 2012-жылы 20 жылдан бери чогулган СМСтеринен «Конгрессмен» аттуу китеп чыгарган.
Бурамалар
Бурамалар — (лат. Eurotatoria) жумуру курттар тибиндеги омурткасыз жандыктардын сууда жашоочу бир классы, буларга жалгыз энеликтүү бурамалар (түркүм) (лат. Monogononta), сүлүксымак бурамалар (түркүм) (Bdelloidea) жана ушундай сыяктуулар кирет.
Зенон Китиондук
Китиондук Зенон (333—262-жылдары биздин заманга чейин) — Байыркы Грециядагы стоицизмдин өкүлү. Ал философия тарыхында ушул философиялык багытты негиздөөчү.
Стоикалык философия
Стоицизм өзүнүн аталышын ушул мектеп орун алган жердин атынан — Оймо-чиймелүү стоиктин (тирөөч) — фрескалар менен кооздолгон портиканын атынан алган. Ушул жердин атынан улам Зенонду жана анын шакирттерин стоиктер деп атап калышкан.
Китиондук Зенон узак жашап өткөн. Кээ бир маалыматтар боюнча ал тамак-аштан баш тартып, ачкадан өлгөн. Көптөгөн чыгармаларды жазган, бирок алардын көпчүлүгүнөн үзүндүлөр же аттары гана калган. Ошондой эле стоицизмдин башка өкүлдөрүнүн чыгармаларынан да: мектепти ортодоксалдык духта катуу башкарып, жүз жылга жакын жашап, өзүн өзү өлтүргөн (атайылап тамактан баш тартып, ачка болуу менен) Клеанфанын (234—142); (281/277— 208/205-жылдары ченде) жашап, уламышка караганда өтө ачыган вино ичкенденби, же боору эзилгенче күлгөндөнбү, өз ажалынан өлгөн Хрисипптин чыгармаларынан да аз калган.
Стоикалык философиянын үч бөлүгү
Диоген Лаэртский стоикалык философиянын көз караштарын бүтүнү менен жана бардык стоиктерди бирге алып баяндайт.
Стоикалык философиянын системасы үч бөлүктөн: логикадан, физикадан жана этикадан түзүлөт. Зенон жана башка стоиктер философияны же организм менен, же бак менен, же жумуртка менен салыштырышат. Философияны жумуртка менен салыштырып, алар жумуртканын сарысы — этика, агы — физика, кабыгы — логика дешкен. Ал эми аны организм менен салыштырышып, тарамыштар менен сөөктөр — логикага, эт — этикага, жан — физикага туура келет деп эсептешкен. Стоиктердин пикири боюнча, философиянын үч бөлүгү тең талдап карап чыгууга татыктуу, анткени логика системаны бекемдөөгө, физика — жаратылыш жөнүндө билимдерди берүүгө, этика болсо «жаратылышка ылайык» жашоого мүмкүндүк берүүгө тийиш.
Логиканын маселелерин иштеп чыгуу аристотелдик логиканын таасири тарап жаткан мезгилге туура келген. Өзүнүн логикасында Зенон баарынан мурда ой-пикирди билдире турган форма катарында тилге, сөзгө (речи) кайрылат. Логика аңгемелешүү баш ийе турган эрежелерди иштеп чыгуучу риторикага жана байланыштырып ырааттуу баяндоо эрежелерин иштеп чыгуучу диалектикага бөлүнөт. Диалектика өз учурунда «белгилене» тургандарды иликтей турган логикага жана сөздөрдү же «белгилөөчүлөрдү» иликтей турган грамматикага бөлүнүп кетет.
Белгилер жөнүндөгү окуу
Стоиктер сөз менен берилүүчү («лектон») белгилер жөнүндөгү окууга эң көбүрөөк салым кошушкан. «Лектон» аркылуу стоиктер ойломдун сөз менен билдирилген, аныкталган белгилүү бир мазмунун белгилешкен. Стоиктердин туткан негизги ой-пикири «лектон» айтылган сөздүн тутумунда гана (же жалпы эле тамгалардын тутумунда гана) жашап турат дегенди билдирет. Ошол эле убакта тамганын, сөздүн өзү лектонсуз жашай албайт. Лектон теориясы сөздөрдүн мааниси жөнүндөгү теория, анын бул проблемага карата таштаган биринчи кадамы, бул болсо философиянын кийинки тарыхында, айрыкча азыркы аналитикалык философияда өзүнүн ар тараптуу чагылышын тапкан.
Лектон теориясы
Лектон теориясы стоицизмдин гносеологиясында өзгөчө орунду ээлейт жана бардык билимдер туюмдардан жаралат деп эсептөөчү сенсуалисттик теория болуп саналат. Туюмдар жана кабылдоолор эске тутулат да, элестөөнү пайда кылат. Бул элестөөлөр кайра иштелип чыгып, кайталана тургандары бөлүнүп көрүнөт да, ошентип түшүнүктөр калыптанат. Түшүнүк — бул предметтин «көчүрмөсү», предметтин жан дүйнөгө түшкөн изи. Стоиктер өзүлөрүнүн гносеологиясында «каталепсис» түшүнүгүн киргизишкен, бул бат түшүнүү, аңдоо деген маанини билдирет. Стоиктер тааным процессине субьектинин «макулдук» моментин киргизишет, бул тааным актысында катышып туруучу өзүнчө бир эрк актысы. Ошентип, стоиктердин оюна ылайык, тааным бар болуп турган предметти туюмдардын, кабылдоолордун пайда болушу түрүндө, бул предметтин жан дүйнөдө тартылган сүрөтү жана субьектинин макулдугунун пайда болушу түрүндө ишке ашат. Бүткүл ушул процессти «каталептикалык фантасия» деп аташат. Субьектинин макулдугу — бул логикалык аңдап билүү, бат түшүнө коюу дегендик, бул акыл-эстүү ишмерлик болуп саналат.
Түшүнүктөрдүн пайда болушунун бул айтылып өткөн процесси стоиктерде сезимдик кабылдоо жана акылдын аң-сезимдүү ишмердиги аркылуу ишке ашат. Бирок бул процесстен башка да стоиктер өзүнөн өзү келип пайда боло турган түшүнүктөрдү да таанышат. Буларды алар биринчи (калыптанган) түшүнүктөрдөн мурда жүрө турган алдын ала боолголонмо түшүнүктөр, биринчилердин антиципациялары деп аташкан. Буларга ар түрдүү жалпы эскерилүүчү түшүнүктөрдү, кадыресе аң-сезим түшүнүктөрүн таандык кылышкан. Ошол эле убакта стоиктер — өздөштүрүү үчүн билим жана тарбия талап кылына турган илимий түшүнүктөрдүн да бар экендигин таанышкан. Стоиктер эң жалпы илимий түшүнүктөрдү категориялар менен аташкан, алардын ичинен, стоиктер үчүн эң жогорку категория «маңыз» болгон.
Маңыз категориясы
Алар субстратка (субстанцияга) ээ болгон телолор гана бар деп эсептешкен. Телолордун сапаты да телолордон турат жана алар материалдык нерсе. Дүйнөдөгү бардык нерселер төрт стихиядан турат, алар: от, аба, суу, топурак. Гераклиттей эле алар да дүйнөнүн түпнегизи — от деп эсептешкен. Бирок алар дүйнөдө эки түпнегизди: пассивдүү материяны жана кыймылдагы түпнегиз — логос, же Кудайды бөлүп айырмалашат. Диоген Лаэртскийдин сөзү боюнча, «алар баардык нерселерде эки түпнегизди: активдүү жана жапакечтик түпнегиздерди таанышат. Жапакечтик түпнегиз — сапатсыз маңыз, башкача айткандазаттар, ал эми активдүү түпнегиз — ошол активдүүлүктө камтылып турган акыл-эс, башкача айткандаКудай. Ал түбөлүктүү жана Ал — бардык нерселерди Жараткандын өзү».