cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Баит дарыясы
Баит — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ужур дарыясынын сол жээгинен 10 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Кирпибалыктар
Кирпибалыктар (лат. Atopomycterus) — деңиз балыктарынын бир уруусу.
Бажы биримдиги жана Орусия, Беларусь жана Казакстан Бирдиктүү экономикалык мейкиндиги
Бажы биримдиги жана Орусия, Беларусь жана Казакстан Бирдиктүү экономикалык мейкиндиги - 2007-ж. 6-октябрындагы Орусия, Беларусь жана Казакстан мамлекеттеринин ортосундагы болгон Келишимге ылайык Бажы биримдиги түзүлгөн, анын негизги максаты экономикалык интеграция болуп саналат.
Бажы биримдигинин калыптанышы бирдиктүү бажы аймагынын түзүлүшүн талап кылат, ал аймакта атайын коргоочу, демпингге каршы жана компенсациялоочу чаралардан башка бажы алымдары жана экономикалык мүнөздөгү чектөөлөр колдонулбайт. Бажы биримдигинин алкагында бирдиктүү бажы тарифи (Бажы биримдиги) жана бардык үч өлкөдө товарларды сатууну жөнгө салуунун башка бирдиктүү чаралары колдонулат. Бажы биримдигинин Жогорку органы болуп мамлекет башчыларынын жана өкмөт башчыларынын деңгээлиндеги Мамлекеттер аралык Кеңештер саналат. Бажы биримдигинин Комиссиясы Бажы биримдигинин дайыма иштөөчү бирдиктүү жөнгө салуучу органы болуп эсептелет.
2009-ж. Бажы биримдигинин Жогорку органы, Бажы биримдигинин Комиссиясы жана тараптардын өкмөттөрү Бажы биримдигинин келишимдик-укуктук базасын калыптандырууну аягына чыгаруу боюнча бир топ иш-чараларды өткөрүшкөн, алардын ичинде Бирдиктүү бажы тарифи, Бажы кодекси, Бажы биримдигинин Сотунун статусу сыяктуу документтер бар. ЕврАзЭСтин мамлекеттер аралык Кеңешинин чечими менен 2010-ж. 1-январынан тартып Орусия, Беларусь жана Казакстандын ортосунда Бажы биримдиги иштей баштаган. Маалымат үчүн: 2010-ж. жазында Бажы биримдигине катышкан өлкөлөрдүн жетекчилигинин ортосунда айрым пикир келишпестиктер келип чыккан жана 2010-ж. 28-майда ОФтин Өкмөтүнүн төрагасы Бажы биримдиги Беларусь Республикасынын катышуусуз эле иштеп баштайт деп билдирген.
2010-ж. июнь айында Беларусь Республикасы ОФ менен Казакстан Республикасынын аймактарында колдонула баштаган Бажы биримдигинин Бажы кодексинин күчүнө кириши менен Бажы биримдиги үч форматта иштейт деп тастыктаган.
2010-ж. 6-июлунда Бажы кодекси Бажы биримдигинин бардык аймактарында күчүнө кирген.
2011- ж. 1-апрелинен тартып, Орусия менен Белоруссиянын ортосундагы мамлекеттик чек арада транспорттук көзөмөл жоюлган. Ошондой эле Орусия, Казакстан жана Белоруссиянын чек араларында бажы көзөмөлү жоюлган жана ушуга байланыштуу бажы жана транспорттук көзөмөлдөр Бажы биримдигинин чек араларынын тышкы сызыгына жылдырылган.
ЕАЭКнын коллегиясынын төрагалыгына ОФтин Өнөр жай жана соода министри В.Христенко дайындалган. ЕЭБнын Кеңешине Бажы биримдигине мүчө-мамлекеттердин вице-премьерлеринин деңгээлинде бирден өкүл кирген. Комиссиянын коллегиясы тогуз мүчөдөн турган (ар бир өлкөдөн үчтөн) туруктуу иштөөчү кесиптик-аткаруучу орган болуп калган. ЕАЭКнын калыптануусу ЕврАзЭСти реформалоо жолунда жана Евразия экономикалык биримдиктин түзүлүшүнүн жана 2015-ж. тартып иштей турган Евразия экономикалык биримдиктин түзүлүшүнө карай бирден бир негизги кадамы болуп калган.
2011-ж. 12-апрелинде Кыргыз Республикасынын Өкмөтү Бажы биримдигине кирүүгө даяр экендиктери тууралуу расмий түрдө жарыялаган. Бажы биримдиги ар бир мүчө-мамлекет өзүнүн тышкы соода режимин олуттуу түрдө өзгөртүүгө жана улуттук мыйзамдарды, ошондой эле Бажы биримдигинин алкагында кабыл алынган документтерди талдоого мүмкүнчүлүк берет.
2011-ж. 19-октябрында ЕврАзЭСке мүчө-мамлекеттердин башчыларынын Мамлекеттер аралык Кеңешинин кезектеги жыйынында ЕврАзЭСтин алкагында Кыргызстандын Бажы Биримдигине кошулуусу тууралуу чечим кабыл алынган. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн алдында Кыргыз Республикасынын Бажы биримдигине биригүүсү боюнча ведомстволор аралык комиссия түзүлгөн. Ал комиссия тарабынан республиканын ички рыногу үчүн таасирдүү болгон товардык позицияны жана экономиканын секторлорун, экономикалык кызыкчылыктарын сактоону эске алуу менен биригүүнүн шарттары боюнча сүйлөшүүлөр позициясы иштелип чыгууда. Мындан сырткары, 2012-ж. 25-апрелинде ЕАЭКнын Кеңешинин чечими менен Кыргыз Республикасынын Бажы биримдигине кирүү маселелери боюнча Жумушчу топ түзүлгөн, бул топ жогоруда аталган Комиссия менен бирдикте Кыргыз Республикасынын Бажы биримдигине мезгил-мезгили менен биригүүсүнүн иш-чараларга тийиштүү планын иштеп чыккан.
Планга 2012-2013-жж. аягына чейин жасалуучу иш-чаралар киргизилген. Үстүбүздөгү 2013-ж. кыргыз тарабы аталган планга ылайык ЕАЭКне Бажы биримдигинин келишимдик-укуктук базасына ылайыктоо үчүн улуттук мыйзамдардын талдануусун сунуштаган, алардын ичинде Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун алдында бажы тарифтери боюнча Кыргыз Республикасы менен Орусиянын милдеткеринин салыштырма талдоосу, ошондой эле ченемдик укуктук актылардын жана эл аралык келишимдердин пакетин сунуштаган. Аталган пландын максаты 2013-ж. аягына чейин Бажы биримдигинин келишимдик-укуктук базасына Кыргыз Республикасынын биригүү процесси боюнча Жол картасын даярдоо болуп саналат. Бажы биримдигине кирүүнүн Жол картасы Кыргызстанда чоң кызыгууну пайда кылып, биздин өлкөгө берилүүчү жеңилдиктер жөнүндө кызуу талкуу башталган. Ага кирүүдөгү оң жана терс жактары коомчулукта ар түркүн мамилелерди калыптандырган. 2013-ж. декабрында Москвада болгон бул уюмдун кезектеги жыйынында Арменияны уюмга кабыл алуу оң чечилип, ал эми Кыргызстанды катыштырбай туруп эле Москва тарабынан жактырылган шарттар менен биздин өлкөнү бул уюмга кабыл алуу сунушталган. Президент А.Атамбаев буга карты пикирин айтып, жеңилдиктерди берүүнү суранганына байланыштуу Кыргызстандын бул уюмга кирүү маселеси 2014-ж-га калтырылган. Бул уюмдун алкагында Орусия тарабынан жалаң эле бажы маселелери эмес, жалпы эле тышкы чек ара маселелерине кийлигишүү аракеттери болуп атканы Н.Назарбаев менен А.Лукашенкону тынчсыздандырып, алардын Москвадагы жыйын учурунда улуттук эгемендүүлүккө доо кетүү коркунучу жөнүндө билдирүү жасашына түрткү болгон. Орусия менен Казакстандын БДСУга кирүү алдында турганы жана Кыргызстан мурдатан эле бул соода уюмуна мүчө экендиги да Бажы биримдиги үчүн олуттуу тоскоолдук болууда. Бажы биримдигине постсоветтик республикаларды «күчтөп» кийирүү аракеттери айрым серепчилер тарабынан Орусиянын Советтер Союзун толук болбосо да, калыбына келтирүүгө багытталган жаңы шовинисттик аракеттери катары бааланууда.
Сарт-Чишма (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Сарт-Чишма — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Жаңы киешкин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 956 киши. Почта индекси — 453013, ОКАТО коду — 80235845007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Дүң cоода
Дүң cоода – товарларды жана кызмат көрсөтүүлөрдү алып сатуу же профессионалдык пайдалануу максатында сатып алуучуларга сатуу боюнча ишмердик. Ишканалардын ортосундагы байланышты ишке ашыруучу товар жүгүртүүнүн формасы, ички сооданын курамдык элементи; товар жүгүртүүнүн баштапкы стадиясы‚ башкача айтканда товардын өндүрүшчүдөн чекене соода ишканасына чейин же продукцияны керектөөчү ишканага чейин айланышы. Дүң соодага айыл чарба продуктуларын жана сырьёлорду сатып алуу жана сатуу да кирет.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Түндүк Кипр Түрк Республикасы
Түндүк Кипр Түрк Республикасы (башкача аталышы: Түндүк Кипр) - Кипр аралынын түндүгүндө жайгашкан расмий түрдө Түркиядан башка мамлекеттер тарабынан таанылбаган мамлекет. Борбор калаасы - Лефкоша шаары.
Баш тамга
Баш тамга - кичине тамгалардан жазылышы менен айырмалана турган чоң тамга. Баш тамга менен сүйлөмдөгү биринчи сөз, энчилүү аттар ж. б. сөздөр ошол тилдин орфографиялык эрежесине жараша жазылат.
Прозалык ыр
Прозалык ыр.
Прозалык ыр, ыргактуу проза – каармандын лирикалык туюмдары прозалык чыгармада берилип, күчтүү эмоцияга жана белгилүү бир ритмге ээ болгон чыгарма. М. Горькийдин атактуу “Бороон кабарчысы жөнүндө ыры” мына ушундай түрдө жазылган. Прозалык ырда сүйлөмдөрдүн синтаксистик түзүлүшү поэзиялык формага жакын келет. Мисалы, “Бул дүйнөдө жол азабы түгөнбөгөн мен түбөлүк жолоочумун. Сапарымдын түк чеги жок, арбыта албадым жолду да. Кечээ жүрдүм адашууну мен билбей, туңгуюкта чиеленген турмушумдун чыйырларын өзүм да таба албай барам үлгү-насыяттары Бүгүн болсо карылыктын айынан көздөрүмдүн нуру өчүп, адашамын даңгыр жолдо. Эртеңчи? Эртең да мен аракетти адашпоого жумшаймын. Анан? Анан кылчайып артыма, акырет деген түбөлүккө даярданам”.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
[Категория: Акын- жазуучулар]]
Бишкек мамлекеттик университети
Кусеин Карасаев атындагы Бишкек мамлекеттик университети (БМУ) — Бишкек шаарында жайгашкан жогорку окуу жай. 1992-жылы Орус тили жана адабияты педагогикалык институтунун негизинде түзүлгөн. Университетте чыгыш таануу жана эл аралык мамиле; герман филологиясы; маалыматтык, социалдык иш жана психология; кыргыз-орусиялык; түркология, экология жана менежмент; социология жана башкаруу факультеттери иштейт. Университеттин 33 кафедрасында 40 адистик боюнча кесип ээлери даярдалат. Студенттерди окутуу дүйнөнүн англис, япон, араб, иврит жана башка тилдеринде жүргүзүлөт.
Иккырашан (дарыя)
Иккырашан — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Хобда дарыясынын сол жээгинен 74 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Елек. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Каттоо жөнүндөгү күбөлүк
Каттоо жөнүндөгү күбөлүк – тийешелүү мамлекеттик органдар тарабынан юридикалык жак катары катталган уюмдарга бериле турган белгиленген үлгүдөгү документ.
Бокхито (Оклахома)
Бокхито (Оклахома) (Bokchito) — Оклахома штатынын Bryan округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 564 киши. Болжолдуу аянты - 1.0 км². FIPS коду — 40-07350.
Анкудин-Йоль
Анкудин-Йоль (Анкудин-Ёль) — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Инта дарыясынын оң жээгинен 52 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 40 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сары-Булак (Сузак району, Кыз-Көл айыл аймагы)
Сары-Булак — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы айыл. Кыз-Көл айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 780 киши.
Атриналар
Атриналар (лат. Atrina) — кош капкалуу моллюскалардын бир уруусу.
Эки-Чат
Эки-Чат — "Манас" эпосундагы топоним. Бакай баштаган кол Каканды көздөй качкан Көзкаманды кууп келе жатып Э.-Ч-ка токтойт.
Камбыл Бакай абаңыз
Эчки-Өлбөстүн Эки-Чат,
Ошого ашып кирип жатты эми (Курама вариант, 1. 283).
Географиялык реалияда Ысык-Көлдүн Тескей Ала-Тоосунун түндүк тармагында — Караколдун чыгыш тарабындагы өрөөн.
Текеев, Иманбек
Текеев Иманбек (1896, Тоң району, Дөң-Талаа айлы, — 1946, өлгөн жери белгисиз) — Кыргызстанда Кеңеш бийлигин чыңдоо үчүн күрөшкөндөрдөн. 1919-жылдан КПСС мүчөсү.
Нюнято-Се
Нюнято-Сё — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Хэ-Яха дарыясынын сол жээгинен 22 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 41 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Козу-Баглан
Козу-Баглан, Кожо-Бакырган-Сай — Баткен облусунун Лейлек району менен Тажикстандын Хожент облусундагы суу, Сыр-Дарыянын сол куймасы. узундугу 117 км, алабынын аянты 2150 км2. Түркстан кырка тоосунун түндүк капталынан башталат. Баш жагы (Өрөмдүн чатына чейин) Лайли-Мазар, ортоңку агымында (көп бөлүгү) Козу-Багландын төмөн жагы Кожо-БакырганСай аталат. Жогорку жана ортоңку агымында тоо аралап кууш өрөөндөр менен агат. Аучи-Калача кыштагы ченде өрөөнгө чыгып, өзөнү кеңийт жана суунун көбү сугат каналдарына бөлүнүп кетет. Ири куймалары: Өрөм, Жети-Көпүрө, Бөрк-Суу (оң), Кожо-Бакырган-Сай (сол). Негизинен кар, мөңгү жана жер астындагы суудан куралат. Апрелде кирип, октябрда тартыла баштайт. Жылдык орточо чыгымы Андаркан кышаарына жакын 11,0 м3/сек, эң көбү 100 м3/сек, азы 3,4 мЗ/секга жетет. Козу-Багландан Кулунду (Кыргн), Гулянандоз (Таджикстан) жана башка каналдар чыгарылган. Боюнан Лейлек, Андаркан, Тагап, Кызыл-Чарба, Өзгөрүш, Аучи-Калачи жана башка кыштактар орун алган. Кожо-Бакырган-Сайдын сол жээгинен байыркы таш доорундагы адамдардын журту табылган.
Калкалоочу конструкциялар
Калкалоочу конструкциялар - имараттын сырткы дубалын түзүүчү же бөлмөлөрдү бөлүп туруучу конструкциялар. Калкалоочу конструкциялар сырткы жана ички болуп бөлүнөт. Биринчисине сырткы дубалдар, терезелер, чатыр, чатырдын астындагы жана эң астыңкы кабаттын жабуулары кирет. Алар имаратты шамалдан, температуранын өзгөрүшүнөн, зыяндуу чуудан, жаан-чачындан ж. б. ар кандай сырткы таасирлерден сактайт. Ички Калкалоочу конструкцияларга ички дубалдар, тосмолор, кабат ортосундагы жабуулар ж. б. кирет, алар имаратты айрым бөлүктөргө же бөлмөлөргө болуп, үндү (кээде жылуулукту) өткөрбөө үчүн пайдаланылат. Калкалоочу конструкциялар негизги күч келүүчү конструкцияларга орнотулат. Көпчүлүк учурда күч келүүчү конструкциялардын өздөрү эле Калкалоочу конструкциялар катарында колдонулат. Калкалоочу конструкцияларды даярдоо үчүн кирпич, ар түрдүү жасалма жана табигый таштар, бетондон жасалган ири блоктор жана панелдер, жеңил бетондон, асбест-цементтен жасалган материалдар ж. б. Пайдаланылат.
Осоавиахим (Алай району)
Осоавиахим (Осоавиахим) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Алай районундагы айыл. Жошолу айыл округу составына кирет.
Кыргызстандын аялдары
Кыргызстандын аялдары
Осоавиахим (Алай району)
Калкы
Калкы - 1 234 киши.
Калкалоочу конструкциялар
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Кыргызстандын аялдары
Кыргыз элинде аялзаты ар дайым урматталып, үй-бүлөдө жана коомдо татыктуу орун ээлеп келген. Аларга эне, жубай катары ар дайым аяр мамиле жасалып, сый-урмат көргөзүлгөн. Кыргыз эли көчмөн эл болгондуктан, аялдары башка элдердин аялдарына караганда бир топ эркин болуп, үй иштеринен башка иштерге да өз деңгээлинде салымын кошо алган. Ошондой эле, кыргыздын каада-салттары, моралдык этикалык чен-өлчөмдөрү, жүрүм -турум эрежелери да өз убагында аялдардын коомдогу ордун так белгилеп, ар дайым аны сактап келген. Кылымдардан бери тастыкталып, такталып, калыптанып келген учкул сөздөр, макал-лакаптар да аялзатынын коомдогу ордун көзөмөлдөп турган. Ошондой эле, көчмөн кыргыз эли аялдардын коомдогу ордун кылымдардан бери ооздон оозго өтүп сакталып, элибиздин адабий, маданий мурастары катары калыптанып калган дастандарда, эпостордо, элдик чыгармаларда чагылдырылган. Ал чыгармаларда аялзатынын даанышмандыгы, кара кылды как жарган калыстыгы, тапкычтыгы, айлакерлиги даңазаланган.
Жогоруда айтылгандай, ар убак өз доорунун баатыры, каарманы болгон сыяктуу кыргыз тарыхында өз элинин эркиндиги жана амандыгы үчүн күрөшкөн Курманжан датка, У.Салиева, З.Кайназарова, К.Шопокова, Ө.Атабекова сыяктуу эмгек баатырлары, Б.Бейшеналиева, Б.Кыдыкеева, С.Кийизбаева өңдүү искусство ишмерлери ондоп саналат. Анын бүгүнкү күндөгү далили катары КМШ өлкөлөрүндө биринчи болуп мамлекет башчылыгына жетишкен, эркектер көтөргүс эл жүгүн аркалаган  Р.Отунбаеваны мисалга келтирүүгө болот.
Казы Дыйкамбаев
Дыйкамбаев Казы (1913-ж. т., Ысык-Көл облусу, Түп р-ну, Талдысуу айылы) - мамл. жана партиялык ишмер. 1958-61-ж. Кыргыз Министрлер Советинин төрагасы. Ташкендеги өзбек эл чарба ин-тун бүткөндөн (1937) кийин, Кыргыз ССР мамл. пландоо (комиссиясында ар түрдүү кызматта иштеген. 1940-58-ж. Кыргыз ССР Эл Комиссарлар Советинин төрагасына орун басар, Респ. Мамл. текшерүү эл комиссары, тышкы иштер министри, Кыргызстан КП БКнын катчысы жана анын бюросунун мүчөсү, Фрунзе (обкомунун 1-катчысы. 1961-жылдан Кыргыз ССР мамл. пландоо комитетинин төрагасына орун басар. СССР Жогорку Советинин (1947-55; 1958-63) депутаты. Эки Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу, I-даражадагы Ата Мекендик согуш ордендери ж-а медалдары менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тарыхы энциклопедия. Бишкек - 2003ж.
Химиялык теңдештик
Химиялык теңдештик – карама-каршы багытта жүргөн кайталанма реакциялар ылдамдыктары теңдешкен абалы. Масса таасир этүү законуна баш ийген гомогендик реакцияны карап көрөлү: аА + bB... = lL + mM ... түз реакция ылдамдыгы убакыт өткөн сайын азайып, карама-каршы багытта жүргөн реакция ылдамдыгы өсө баштайт. Реакцияга кирген компоненттер активдүүлүктөрүнүн ортосунда төмөндөгүдөй катыш орун алганда:
Кичи Тунзас-Су дарыясы
Кичи Тунзас-Су — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Тунзас-Су дарыясынын оң жээгинен 9 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Азия өнүгүү банкы
Азия өнүгүү банкы Азия материги жана Тынч океан бассейниндеги өлкөлөр үчүн ал өлкөлөрдүн экономикалык саясатын координациялоо, алардын регионалдык кызматташтыгын стимулдаштыруу жана социалдык-экономикалык өнүгүүсүнө өбөлгө көрсөтүү максатында БУУнун Экономикалык комиссиясынын чечими менен 1965-ж. негизделген. Бүгүнкү күндө анын 50гө жакын мүчөсү бар. Жайгашкан жери – Манила (Филиппины). Банктын ресурсу акционердик капиталдан жана кошумча тартылган каражаттардан турат. Мүчө – мамлекеттер кошкон уставдык капиталдын теңи: 50%и алтын же конверттелген валюта да 50%и – улуттук валюта менен төлөнүүгө өтөт. Банк кредитти жылына 1% менен 30–40 жылга берет. Эсеп америкалык доллар менен жүрөт. Уставдык капиталдын 70%не жакынын өнүккөн капиталисттик өлкөлөр көзөмөлдөшөт, ушундан улам банктын саясатын да алар аныкташат (биринчи кезекте Япония жана Америка). Кредиттин көпчүлүгү демократтык багытта өнүгүп келе жаткан мамлекеттерге берилет.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Саясат таануу. Энциклопедиялык окуу куралы. – Б.: 2004, ISBN 9967-14-011-9
Аулодонттор
Аулодонттор (лат.Aulodonta) — деңиз кирпилеринин бир түркүмү.
Дүң баа
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Пролог
Пролог (гр.— алгачкы сөз) — 1. Адабий чыгармалардагы киришүүнүн бир түрү, анда автордун ниети, чыгарманын кыскача мазмуну алдын-ала баяндалат, каармандар жөнүндө алгачкы түшүнүк берилет, бүткүл чыгарманын кийинки жүрүшү үчүн өзөк болуучу окуялар баяндалат. Мисалы, А. Токомбаев «Өлбөстүн үрөнү» драмасында, Ч. Айтматовдун «Кылым карытар бир күн» романында пролог бар. 2. Байыркы грек трагедияларында оюн башталар алдындагы актердун көрүүчүлөргө кайрылышы, негизги окуяларга карата даярдык көрүү үчүн атайын аткарылган сахна көрүнүшү.
Калифорния өрөөнү
Калифорния өрөөнү - АКШ түштүк-батышында (Калифорния штатында). Чыгышынан Сьерра-Невада, батышынан Жээк кырка тоолору менен чектешет. Өрөөн 20-160 м бийиктикте жайгашкан. Уз. 800 км, туурасы 80 км. Аянты 47 миң км2. Чөкмө тектердин калың катмарынан турган тектоникалык ойдуң. Бети түз, түндүктөн түштүктү көздөй бир аз эңкейиш.
Ири дарыялары: Сакраменто жана Сан-Хоакин. Климаты субтропиктик, жайы кургак. Жылдык жаан-чачыны түндүктон түштүккө 1000 мм ден 150 ммге чейин азаят. Түндүк бөлүгү субтропиктик талаа, түштүгү чөл зонасына кирет. Дыйканчылыкта мааниси чоң, жемиш багы, жүзүм өстүрүлөт, түштүгүндө мал чарбасы өнүккөн. Нефть кендери бар. Шаарлары: Сакраменто, Стоктон, Фресно.
Вильгельм I
Вильгельм I Гогенцоллерн - (22. 3. 1797, Берлин 9. 3. 1888, ошол эле жер) Пруссия королу (1861-88), 1871-жылдан Германия императору. Кемакыл король Фридрих Вильгельм ІVнүн тушунда (1858-61) регент болгон. Алгач либералдык реформаларды жактагандыгы тууралуу билдирип, кийин андан баш тарткан. 1862-ж. Отто фон Бисмаркты министр-президент кызматына чакырып, ошондон тарта анын Пруссияны күчтөндүрүү саясатын колдогон. Франция-Пруссия согушунун учурунда пруссиялык аскерлердин башкы командачысы катары Седандын алдында Наполеон ІІІнүн капитуляциясын кабыл алган. 1871-ж. Бисмарктын таасириндеги германиялык монархтардын император болуу сунушун кабыл алып, Германия империясынын түзүлүшүнө негиз салынган. Иш жүзүндө анын тушунда Пруссияны, кийин Германия империясын Бисмарк башкарган.
Кара-Кужур тоосу
Кара-Кужур тоосу – Тескей Ала-Тоонун түштүк-батыш тармагы. Белче жана Үкөк сууларынын (Кара-Кужурдун оң куймалары) ортосунда дого сымал 20кмге созулуп жатат.
Туурасы 5 км. Орточо бийиктиги 3800 м, эң бийик жери 4211 м (Корго чокусу). Тоонун кыры тик, аскалуу, түндүк-чыгышы мөңгүлүү. Түштүк капталы Кара-Кужур өрөөнүнө карай жантайыңкы жана батыш капталдары кыска, Белче суусуна тик түшөт. Жарым чөл жана кургак талаа (2500 мге чейин), бадал аралаш-кан шалбаалуу талаа (2500–3000 м), субальп жана альп шалбаалуу талаа (3000–3500 м), андан жогору нивалдык-гляциалдык ландшафттары мүнөздүү. Жайыт.
Каттоого туруу
Каттоого туруу – ички иштер органдарынын жарандарды жашаган жерлери боюнча эсепке алуу тутумунун аталышы. Туруктуу же убактылуу жашаган жери көрсөтүлүү менен, паспортко же анны алмаштыруучу документке К. т. энбаскысынын коюу менен коштолот.
Дүңгө
Дүңгө – негизинен көп жылдык дан өсүмдүктөрүнүн жана ыраңдардын жер бетиндеги өтө жыш түптөнүп өскөн катмары. Дүңгө пайда кылуучуларга ак кылкан, чий, бетеге кирет.
Баштыкчандар
Баштыкчандар (лат. Metatheria) — тирүү туучу сүт эмүүчүлөр классчасына кирген жаныбарлар. Дене узундугу 4 см ден 160 см ге чейин. Көпчүлүк түрлөрүнүн ургаачысынын боорунда баласын салып жүрүүчү баштыктары (чөнтөктөрү) болот, аларда сүт бездеринин үрптөрү ачылат. Мээси жөнөкөй түзүлүштө. Плацентасы (чөбү) болбойт, 12-42 сутка көтөрүп начар өөрчүгөн балдарын тууп, 6-8 ай баштыгында көтөрүп жүрүшөт. Атайын булчуңдар жыйрылганда сүт баласынын оозуна агат. Баштыкчандардын 1 түркүмү, 9 тукуму (опоссумдар, жырткыч баштыкчандар, баштыкчан кумурскачылар, баштыкчан көр чычкандар, кенгурулар), 220га жакын түрү белгилүү. Австралия, Тасмания, Жаңы Гвинея, Чоң Зонд аралдарында, Түштүк Борбор жана Түндүк Америкада таралган. Токойдо, талаада жашоочу түрлөрү бар. Арткы буттары жана куйругу жакшы өрчүгөндүктөн, секирип жана чуркап жүрүүгө ыңгайланышкан. Баштыкчандар түрдүү курт-кумурскалар, майда омурткалуулар, куштардын жумурткасы менен азыктанат. Кээ бири айыл чарбасына зыян келтирет, башкалары промысел объектиси. ТКЭСтин Кызыл китебине 21 түрү катталган.
Атуулдук баш ийбөөчүлүк
Атуулдук баш ийбөөчүлүк - алып жүрүүчүлөр тарабынан акыйкатсыз жана четтетүү керек деп каралган, өкүм сүргөн тартипке, айрым мыйзамдарга, бул же тигил саясий лидерлерге же бийликтер тарабынан жүргүзүлгөн расмий саясий акцияларга карата ыраазычылыкты чагылдыруу менен байланышкан жеке же массалык аракеттер.
Эреже катары Атуулдук баш ийбөөчүлүктүн жактоочуларынын аракеттери бийликтегилерге баш ийбөө жана саясий, диний же адеп-ахлактык ой-жүгүртүүлөрдөн улам мыйзамдарды аткарбоого чакыруулар менен байланышкан. Алгач Атуулдук баш ийбөөчүлүк термини америкалык ойчул жана жазуучу Г.Торо (1817-1862) тарабынан «Атуулдук баш ийбөөчүлүк» (1849) аттуу программалык эссесинде пайдаланылган. Анда ички адеп-ахлактык өңкөрүштүн тышкы көрсөтүүсү (бир адамдын революциясы) катары түшүрүлгөн зордук-зомбулуксуз революциянын моралдык негиздөөсү берилген.
XX к. Атуулдук баш ийбөөчүлүк концепциясынын жана практикасынын андан аркы өнүгүүсү англиялык колониализмге каршы күрөштүн жүрүшүндө М.К. Ганди (1869-1948) тарабынан ашырылган. Ганди тарабынан иштеп чыгарылган жана анын улантуучулары тарабынан кабыл алынган баш ийбөөчүлүк саясаты өзүнө бийликтегилер менен кызматташтыкка барбоо, өкмөттүк окуу жайларын бойкоттоо, тынчтык демонстрацияларын уюштурууну камтыган. Батышта Атуулдук баш ийбөөчүлүк акциялары Франциянын Алжирдеги колониалдык согушуна, Въетнамдагы АКШнын согушуна, ТАРдагы расалык дикриминация фактыларына каршы күрөштөрдө кеңири колдонулган. СССРде Атуулдук баш ийбөөчүлүк идеялары иш жүзүндө диссиденттик кыймылдардын көптөгөн активисттери тарабынан колдонулган.
Атуулдук баш ийбөөчүлүктүн негизинде - күч колдонбостон каршылык көрсөтүү жатат. Формасы боюнча Атуулдук баш ийбөөчүлүк төмөндөгүдөй акцияларды жүзөгө ашырууну өзүнө камтыйт: ачыкка чыгуу, демонстрацияларды, нааразычылык марштарын, пикеттерди, ачкачылык жарыялоолорду уюштуруу, аскердик кызматка чакырууга макул болбоо, мыйзам чыгаруу актыларын, шайлоолорду бойкоттоо.
Бул кыймыл-аракеттери менен Атуулдук баш ийбөөчүлүктүн демилгечилери белгиленген саясий максаттарга жетүүгө алып келе турган кыймылдын массалык социалдык базасын кеңейтүү үмүттөрү менен байланышкан. Ошондуктан саясат таануу илиминде Атуулдук баш ийбөөчүлүк өзүнүн мүнөзү боюнча легалдуу оппозициянын укуктук ишмердүүлүгү менен коомдун саясий дестабилдештирилишине алып келген; укукка каршы аракеттердин ортосундагы аралыктык абалды ээлеген саясий нааразычылыктын аракети катары каралат
Владимир Вернадский
Владимир Иванович Вернадский (1863–1945) – белгилүү орус табият изилдөөчү, минералолог, кристаллограф жана биохимия, биогеохимия, радиология жана биосфера жөнүндөгү илимдерге негиз салуучу.
Илимий – техникалык революциянын өнүгүшү Владмирдиндин биосфера жөнүндөгү окуусунун чоң маанисин бардыгын аныктоодо. Илимий жетишкендиктер менен адам эмгегинин таасиринен биосфера акырындык менен жаңы абалга – ноосферага, б. а. акыл-эс сферасына өтөт. Философиялык ири жалпылоо болгон Владимирдин ноосфера жөнүндөгү идеясы анын ишмердигинин негизги эки багытынын (биохимия жана илимдер тармагы) кошулган жерде пайда болду.
Владимирдин кыйла эмгектери табият таануунун омоктуу философиялык проблемаларына арналган. Кыйла чет элдик Илимдер Академиясынын анык мүчөсү, көптөгөн илимий даражалар менен наамдардын ээси.
Аулоп сымалдуулар
Аулоп сымалдуулар (лат. Aulopidae) — деңиз балыктарынын бир тукуму. Буга аулоптор (лат. Aulopus) уруусу ж.б. кыйла уруу, түрлөр кирет.
Орусиянын маданият министрлери
ССРС МСинин алдындагы маданият иштери боюнча комитети
1946-жылы 15-мартта ССРС ЭКСинин алдындагы маданият иштери боюнча комитетинен кайра түзүлгөн. 1953-жылы 15 мартта ССРС маданият министрлигине кирген.
ССРС маданият министрлиги
1953-жылы 15-мартта Жогорку билим берүү министрлигин, Кинематография министрлигин, Эмгек ресурстар министрлигин, ССРС МСини алдындагы маданият иштери боюнча комитетин жана ССРС МСинин алдындагы радиоберүү боюнча комитетин бириктирүү аркылуу түзүлгөн. 1991-жылы 14-нобрьда ССРС маданияты боюнча мамлекет аралык комитети болуп түзүлгөн.
ССРС маданияты боюнча мамлекет аралык совети
О1991-жылы 14-ноябрьда ССРС маданият министрлигинин базасында түзүлүп, ошол эле жылы 26-декабрьда ССРСтин жоюлгандыгына байланыштуу жоюлган. Төрагасы дайындалган эмес.
ОССФР маданият министрлиги
1953-жылы 15-мартта түзулгөн. 1992-жылы 27-мартта Маданият жана туризм министрлиги болуп кайра түзүлгөн.
Министерство культуры и туризма Российской Федерации
Образовано 27 марта 1992 года на базе Министерства культуры (Указ Президента ​РФ от 27 марта 1992 года № 311). 30 сентября 1992 года преобразовано в Министерство культуры.
Министерство культуры Российской Федерации
Образовано 30 сентября 1992 года на базе Министерства культуры и туризма (Указ Президента РФ от 30 сентября 1992 года № 1148). 9 марта преобразовано в Министерство культуры и массовых коммуникаций РФ.
Министерство культуры и массовых коммуникаций Российской Федерации
Образовано 9 марта 2004 года на базе Министерства культуры РФ и Министерства РФ по делам печати, телерадиовещания и средств массовых коммуникаций (Указ Президента РФ от 9 марта 2004 года № 314). 12 мая 2008 года преобразовано в Министерство культуры РФ. Управление массовыми коммуникациями передано в Министерство связи РФ.
Министерство культуры Российской Федерации
Образовано 12 мая 2008 года на базе Министерства культуры и массовых коммуникаций РФ (Указ Президента РФ от 12 мая 2008 года № 724).
Телтаев, Касымбай
Телтаев Касымбай (1886, Ак-Өлөң айлы, азыркы Тоң району—1973, Бишкек ш.) — Түндүк Кыргызстан менен Жети-Сууда Кеңеш бийлигин орнотууга жана чыңдоого активдүү катышкандардан. 1918—23-ж. КПСС мүчөсү.
1918—19-ж. Жети-Суу юстиция бөлүмүнүн коллегия мүчөсү, жооптуу котормочу, 1919—20-ж. Верный уезддик-шаардык революциялык комитетинин президиумунун мүчөсү, бөлүм башчысы. 1920-ж. Нарын уезддик-шаардык революциялык комитетинин катчысы. 1921-ж. Алматы уезддик-шаардык революциялык комитетинин президиумунун мүчөсү, катчысы. 1921—22-ж. Түркстан Компартиясынын Нарын уезддик-шаардык комитетинин жооптуу катчысы болуп туруп, мында биринчи жолу «Кошчу» союзун уюштурган. 1923-ж. Түптө айыл чарба мектебин, жетим балдар мектебин уюштуруп (азыркы Ысык-Көл айыл чарба техникуму), аны 1926-жылга чейин жетектеген. Ал жерде бир нече жетим баланы багып алып, үйүндө асыраган. Анын бири С. Турсуновага өз фамилиясын берген. Телтаев өтө кайрымдуу адам болуп, ал 1960- жылдарга чейин 20дан ашык жетим балдарды багып өстүргөн. 1926—27-ж. Каракол — Нарын округдук аткаруу комитетинде жооптуу котормочу. 1927— 57-ж. — чарбалык иштерде иштеген. 1957-жылдан пенсияда болгон. Телтаев 1923-ж. «Алаш-Ордонун» активдүү мүчөсү деген жалаа менен компартиянын катарынан чыгарылган, 1933-ж. түрмөгө кесилип, 1936-ж. бошонгон. Ал 1958-ж. акталган.
Чомо баатыр
Чомо баатыр Жолой уулу (1895-1922) - Биринчи Дүйнөлүк согуштун катышуучусу, орус баскынчылыгына каршы күрөш жүргүзгөн улуттук баатырлардын бири.
Өмүр баяны
Чомо баатыр тууралуу Өзгөн районунда жашаган улуу муундун эскерүүлөрүнөн угуп билүүгө болот.
Ал басыз уруусунун кылыч-тамга уругундагы түгөл уулдарынан чыккан. Чомонун туугандарынын айтууларына караганда, Чомо баатыр 20 жашында Биринчи Дүйнөлүк согушка оорукка жиберилип, бирок согуш майданында согушуп, мылтык колдонууну жана согуш өнөрлөрүн өздөштүрүп келген. Келген соң, Өзгөн аймагындагы келгин орустардын жергиликтүү кыргыздарга карата басмырлуу мамилесине жооп кылууну чечип, орустарды Ийри-Суу, Көгарт ж.б. жерлерден сүрүп чыгаруу үчүн куралдуу күрөш баштаган. Бир аз гана жигиттери менен Өзгөндүн жайлоолорундагы орустарды төмөн карай сүрүп жүрүп, акырында кызыл аскерлер тарабынан кармалган жана 1928-жылы 32-33 жаш курагында атылып кеткен. Аны менен кошо көптөгөн туугандары да өлтүрүлгөн дешет.
Сузак районунун Тотуя, Жар-Кыштак айылдарында Чомо баатырдын жашырылган уулдарынан тараган урпактары жашап келишет.
Эскерүү
1995-жылы Чомо баатырды эскерүү мааракеси уюштурулган. Ошондой эле, Ийри-Суу айыл аймагындагы Корс-Этти айылынын мектебине Чомо баатырдын ысымы ыйгарылган.
Калий туздары
Калий туздары - тунма тоо тектери. Ал сууда оңой эрүүчү калийлүү жана калий-магнийлүү минералдардан пайда болот. Майдалангандан кийин калий семирткичи катары пайдаланылат. Табигый же чийки деп аталуучу Калий туздарынын составына каинит, карналлит, лангбейнит ж. б. минерал кирет. Өзбекстан, Казакстан, Украина, Белоруссия ж. б. жерлерден табылган. Составында натрий, магний болгондуктан алар өсүмдүктөр (кызылча, капуста, сабиз, помидор ж. б.) үчүн жакшы азык болот. Алардан хлордуу калий, күкүрттүү кычкыл калий ж. б. бирикмелер алынат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Вильгельм II
Вильгельм II Гогенцоллерн - (27.1.1859, Берлин 4.6.1941, Нидерланд, Дорн) Германия императору жана Пруссия королу (1888-1918). Вильгельм Інин небереси. 1890-ж. ал Бисмаркты отставкага кетүүгө мажбурлап, өзүнүн дүйнөдө Германиянын гегемондугун бекемдөөгө багытталган «жаңы багыт» саясатын жүргүзө баштаган. Биринчи дүйнөлүк согушту чыгарууга активдүү көмөк көрсөткөн. 1918-жылдын 9-ноябрындагы революцияда тактан кулатылып, Нидерландга качып кеткен. 1918-ж. 28-ноябрда тактыдан баш тарткан.
Баязид Найзагай
Баязид Найзагай - (1360-8. 3. 1403) Осмон династиясынан чыккан түрк султаны (1389-1402). Атасы Мурат 1нин саясатын улантып, Батыш Анадолудагы Ментеше, Айдын, Сарухан жана Ирмиян бийликтерин бириктирген (1389-90). Египеттегпи ички келишпестиктерди чебер пайдалануу менен, Сивас султандыгынын жерлерпн, Жанык жана Амасье бийликтерин, мамлюктардын кол астындагы Малатья, Эльбистан, Дивриг шаарларын өз ээлигине кошкон. 1389-ж. Косово талаасында сербдердин аскерлерин талкалап, Сербияны караткан. Баязид I жетектеген түрк аскерлери 1393-96-ж. Болгарияны, Македонияны жана Фессалияны басып алып, кийин Балкан жаңы аймагына түрк үстөмдүгүн орноткон. 1394-1401-ж. Баязид I Константинополду камоого алган. 1396-ж. сентябрда Никополдун (Болгария) алдында кресттүүлөрдүн аскерлерпн талкалап, бул жеңиши үчүн ага «султан эль-Рум» (Византия жерлеринин султаны) наамы ыйгарылган. 1402-ж. Кичи Азияга басып кирген Тимурдун аскерлери менен болгон Анкаранын алдындагы салгылашууда (к. Анкара салгылашы) жеңилип, туткунда курман болгон.
Нябыянг-Яха
Нябыянг-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Нябы-Яха дарыясынын сол жээгинен 54 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 26 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Алтынбалык
Алтынбалык (лат. Sparus aurata) — деңиздин таманбалыктар тукумундагы бир түрү.
Каттоочу
Каттоочу – маалыматтарды калктын бирдиктүү мамлекеттик реестрине чогултууга жана киргизүүгө ыйгарым укуктуу жана КР жарандарынын жеке маалыматтарынын борбордук банкынын иштөөсү үчүн жооптуу мамлекеттик орган.
Орто-Суу (Алай району)
Орто-Суу (Орто-Суу) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Алай районундагы айыл. Жошолу айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 367 киши.
Борис Вознюк
Борис Вознюк (Борис Леонидович Вознюк; 14 июнь 1943, Уфа, Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу) — актер, Украина эл артисти (1999).
Темиров, Марат
Темиров Марат (кырг. Темир уулу Марат) (1943-ж. т., Түп району, Корумду айылы) — контрадмирал (1989).
1966-ж. Ленинграддагы Ленин ордендуу Ф. Э. Дзержинский атындагы инженердик-жогорку аскер-деңиз окуу жайын бүткөн. 1966-жылдан Кызыл Туулуу Түндүк аскер-деңиз флотүнда суу астында сүзүүчү ар түрдүү атом кемелерде кызмат өтөгөн. 1975—76-ж. Бишкектеги КСТУ-нун (Коргоо спорт-техникалык уюму) деңиз мектебинде начальник. 1976—80-ж. КСТУнун бириккен техникалык мектебинде (Бишкек) начальник. 1980-ж. КСТУнун Ош облустук комитетинин төрагасы болуп шайланган. 1987-жылдан Кыргыз Республикасынын КСТУсунун Борбордук Комитетинин төрагасы. Темиров 3-даражадагы «СССР Куралдуу Күчтөрүндө Ата Мекенге кызмат өтөгөндүгү үчүн» ордени жана медалдар менен сыйланган.
Баязы чепкен
Баязы чепкен - сырт кийимдин бир түрү. Төөнүн ийрилген жүнүнөн өрмөккө согулуп, жеңи узун жана тулкусу кенен бычылып, жалаңкат ичтелип тигилет. Ал көбүнчө жылдын салкын мезгилдеринде кийилет. Баязы чепкен жылуу, бышык жана жеңил болгондуктан, сый кийим катары бааланып, белекке да берилет. Аны «төө чепкен» деп да аташат.
Химиялык термодинамика
Химиялык термодинамика ― заттар термодинамикалык касиеттеринин алардын курамына, түзүлүшүнө көз карандылыгын изилдөөчү, химияга таандык кубулуштарды термодинамика мыйзамдары жана мыйзам ченемдүүлүктөр негизинде кароочу физика-химиялык бөлүгү. Мындай кубулуштарга ― химиялык реакциялар, фазалык өтүүлөр (эрүү, тоңуу, буулануу), адсорбция кирет. Химиялык термодинамика негизги тармактары: термохимиялык, химиялык жана фазалык теңдештик жөнүндөгү окуу, эритмелер теориясы, беттик кубулуштар термодинамикасы, Химиялык термодинамика мыйзамдары менен эрежелерине таянат. Термодинамиканын биринчи мыйзамы термохим. негизин түзөт. Термохим. химиялык реакциялар, физ., химиялык процесстер жылуулук эффектилерин изилдейт. Гесс закону процесстин жылуулук эффектисин эсептөө менен аныктоого мумкүндүк берет. Ар түрдүү физика-химиялык процесстер жана химиялык реакциялар жылуулук эффектилеринин температурага көз карандылыгын көрсөткөн Кирхгоф теңдемеси да термодинамиканын экинчи мыйзамына таянат. Ал теңдеме кандайдыр бир темп-радагы процесс жылуулук эффектисинин белгилүү мааниси боюнча анын экинчи температурадагы маанисин аныктоого мүмкүндүк берет. Теңдештик жөнүндөгү окуунун негизин термодинамиканын экинчи мыйзамы түзөт. Термодинамиканын экинчи мыйзамы берилген шартта, системада жүргөн процесстер багытын, өз алдынча жүрүү мүмкүнчүлүгүн, сырткы шарттын теңдештик абалга тийгизген таасирин аныктайт. Химиялык термодинамика процесси багытын, өз алдынча жүрүү мүмкүнчүлүгүн, процесс шартына жараша аныктоо термодинамикалык функциялар: энтропия S, изобара-изотермалык потенциал (Гиббс энергиясы) изохора-изотермалык потенциал I (Гельмгольц энергиясы) пайдаланат. Химиялык термодинамика химиялык потенциал, массалар аракеттешүү мыйзамынын, изотерма, изобара реакциялар теңдемесинин жана башка мааниси чоң. Заттар термодинамикалык касиеттери: энтропия, жылуулук сыйымдуулугу, энтальпия, изобаралык, изохоралык потенциалдар температурага карата өзгөрүшү статистикалык термодинамика ыкмалары боюнча аныкталат. Термодинамиканын үчүнчү мыйзамы жана Планк постулаты заттар энтропиясынын абсолюттук маанисин эсептөөгө мүмкүнчүлүк берет. Реакцияга катышкан ар бир зат энтропиясынын негизинде реакция учурундагы энтропия өзгөрүшүн аныктоого болот. Химиялык термодинамиканын мыйзамдары, термодинамика мыйзамдары жана ыкмалары химиялык, металлургиялык жана башка процесстерде, геохимия, геология, биология жана башка илимдерде кеңири колдонулат.
Аяч-Яга
Аяч-Яга (Ыж-Юр-Вож) — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Воркута дарыясынын сол жээгинен 96 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 46 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тубяк-Тазлар (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Тубяк-Тазлар — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Жаңы киешкин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 52 киши. Почта индекси — 453004, ОКАТО коду — 80235845008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Козу карындар
Козу карындар (лат. Fungi, Mycota же Мусеtalia) — тирүү организмдердин чоң тобу; жөнөкөй түзүлүштүү, хлорофиллсиз, тез өсүүчү, фотосинтези жок, даяр органикалык заттарга муктаж, осмотрофтуу гетеротроф организмдер.
Көпчүлүк Козу карындардын вегетация денеси мицелий түрүндө ичке, узунунан өсүп бутактануучу жипчелерден (гифтерден) же бүчүрлөө жолу менен көбөйүүчү тоголок, жумуру клеткалардан (ачыткы козу карын), эң жөнөкөйлөрүнүкү кабыксыз протоплазмадан турат. Козу карындар бир клеткалуу (жөнөкөй) жана көп клеткалуу (татаал) болуп бөлүнөт. Клеткасы целлюлоза, хитинден турган калың кабык менен капталган. Козу карындарда вегетация денесинен (мицелийден) башка тукумдук дене пайда болот да, андан споралар калыптанат. Көбүнчө жыныссыз жол менен көбөйөт. Жыныс жолу менен көбөйүүсү споралар аркылуу жүрөт. Споралар бир же көп клеткадан туруп, түрдүү формада жана түстө болот. Азык субстратына жараша мителер, сапрофиттер жана симбионтторго бөлүнөт. Мителери (грибоктор) адам, айбанат жана өсүмдүктөрдүн оорусун козгойт. Сапрофиттер өлгөн ткандын органикалык заттары менен азыктанат. Симбионттор гүлдүү өсүмдүктөрдүн тамыры мн микоризаны, балырлар менен бирге жашап, эңилчектерди пайда кылат. Табиятта көпчүлүк козу карындар узакка жашай албайт. Мицелийи бир нече суткада өөрчүп, спораны пайда кылат да, өзүнүн өсүшүн токтотот. Көп жылдык мицелийлүү Козу карындар да бар. Көбүнүн споралары кургакта ондогон жылдар тиричиликке жөндөмдүүлүгүн сактайт. Козу карындар царствосу 3 бөлүмдөн турат. Кадимки Козу карындардын 4 классы (фикомицеттер, аскомицеттер, базидиомицеттер жана жетилген козу карындар), 100 миңден ашык түрү бар. Кыргызстанда Козу карындардын 2100дөн ашык түрү белгилүү, андан ичкери тамак-аш катары колдонулуучу 98 түрү аныкталган. Козу карындардын көбү өсүмдүк илдетин, айрымдары адам ооруларын (таз, трихофития, кандидомикоз жана башкалар) пайда кылат. Айрымдарынан витамин, антибиотик, лимон кислотасы жана башкалар алынат. Ачыткы козу карындар нан, пиво ачытууда керектелет. Уу бөлүп чыгаруучулары да бар. Айрым түрү жыгач курулуштарын бузат, сактаган мөмөлөрдү, техникалык өсүмдүктөрдү чиритет.
Икстимер (дарыя)
Икстимер — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Кизил дарыясынын оң жээгинен 86 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Прототип
Прототип
(Грек сөзүөн– образга негиз болгон деген мааниде), прообраз – чыгарманын каарманынын жаралышы үчүн негиз болгон, турмушта жашаган адам. Кээ бир чыгармаларды жазууда авторлор чыныгы турмушта жашап өткөн реалдуу адамдардын өмүр жолун өз чыгармасына негиз кылып алат. Кээде анын атын өзгөртөт, кээде өзгөртпөйт. Ошол жеке адамдын турмушун көркөмдөштүрүүдө тил даражасына көтөрүп чыгуу керек. Бул үчүн прототиптин эң негизги белгилерин көрө билип, аны көркөм электен өткөрүү зарыл. Кыргыз адабиятында да көптөгөн прототиптер бар. Мисалы, мугалим Менкамал Жолоева Ч. Айтматовдун “Эрте келген турналар” повестиндеги Инкамал-апайдын, Сейталы Бекмамбетов "Биринчи мугалимдеги" Дүйшөндүн, Мырзабай “Бетме-беттеги” Мырзакулдун, Асия Дубанаева “Жамийладагы” Жамийланын прототиптери экендиги жазылып, айтылып жүрөт. Албетте жазуучу прототибинин өзүн гана жазып койбойт, аны чыгарманын максатына, окуянын жүрүшүнө ылайык кайра иштеп чыгат, башка бир инсандардын өмүр-таржымалдары менен, автордун өзүнүн турмуштук тажрыйбалары менен толуктайт, алымча-кошумчаларды киргизет.
Бокоше (Оклахома)
Бокоше (Оклахома) (Bokoshe) — Оклахома штатынын Le Flore округуна караган АКШ шаары.
Прототип
Колдонулган адабияттар
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.:
Бокоше (Оклахома)
Калкы - 450 киши. Болжолдуу аянты - 1.4 км². FIPS коду — 40-07450.
Улуу манасчы (даректүү тасма)
Тасманын баяны
Залкар режиссер М. Убукеевдин чоң манасчы Саякбай Каралаевдин чыгармачылыгына кайрылып "Манас" эпосун изилдөөгө киришүү иретинде тарткан тасмасы. Толук метраждуу даректүү фильм. 1988-ж. "Кыргызфильм" киностудиясында тартылган. Фильмдин сценарийин жазган жана койгон режиссёр М. Убукеев. Илимий кеңешчилери: Ч. Айтматов, Р. 3. Кыдырбаева. Фильмде "Манас" эпосунун Сагымбай Орозбак уулунун айтуусу боюнча чыккан китептерин Т. Герцен көркөмдөгөн сүрөттөр пайдаланылган. Фильмге М. Убукеев 1966-ж. тартып алган беш сааттык материал негиз болгон. Саякбайдын образын жаратууда режиссёр ал материалдар менен бирге, кино, фото, фоно даректер архивинен табылган тиешелүү материалдарды да кеңири пайдаланган. Кошумча тартылган жана даректүү материалдар чыгармачылык менен максатка ылайык монтаждалган. Тасманын башталышында Ч. Айтматов "Манас" жана манасчылар тууралуу философиялык ой жүгүртүүлөрүн, өзгөчө Саякбайдын манасчылык өнөрү жөнүндөгү пикирлерин айтат. Ошондон улам Ч. Айтматов менен байланышкан пландар фильмдин бет ачарлык кызматын аткарат. Режиссёр коюучу өзүнүн чыгармачылык максатын ишке ашырууда кино өнөрүнүн ар кыл ыкмаларын билгичтик менен туура пайдаланат. Тасманын тулкусундагы акырындатылган жана тык токтотулган кадрларды монтаждоо менен манасчынын образын, чыгармачылык турпатын көрсөтүүдө "Семетейден" үзүндү айтып жаткан Саякбайды кунт коюп, зор ынтаа менен угуп жаткан угуучулардын жалпы, орто, айрымдардын өзгөчө жакындаштырылып чоңойтулган көрүнүштөрү, айрым кошумча тартылган эпизоддор, бийик аскалуу тоолордун, Ысык-Көлдүн шарпылдаган толкундары, жана башкалар пейзаждык көрүнүштөр менен айкалыштыра берилген. Т. Герцендин динамикалуу сүрөттөрүнүн фильмде пайдаланылышы анын поэтикалык көркөмдүк маанайын көтөрөт жана кинематографиялык палитрасын байытып турат. Режиссёр М. Убукеев бул фильмде алп манасчынын ажайып образын жарата алган.
"Улуу манасчы" интернетте
2011 ж. тасма Кыргызфильм тарабынан санарипке салынып, DVD диск түрүндө чыгарылган.
Дискти бул жерде  онлайн көрсө болот.
Бишкек чеби
Бишкек чеби, Пишпек чеби – Кокон хандыгынын Чүй өрөөнүндөгү чыңдоосу. 19-кылымдын 20–30-жылдары Кокон хандыгынын күч-кубаты артып, ээлиги кыйла кеңейет. Ушул жылдарда Түндүк Кыргызстанды да каратып алышкан. Кокон хандыгы өз үстөмдүгүн бекемдөө жана кыргыздарды башкарып туруу үчүн бир катар чеп-коргондорду курган: