cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Спондилоартрит
Деформациялоочу спондилоартрит
Деформациялоочу спондилоартрит улгайган адамдарда байкалат. Мында моюн, бел, куймулчак омурткалары жабыркайт. Оорунун диагнозу рентгендик текшерүүдөн кийин коюлат. Ооруну дарылоону врач жүргүзөт. Массаж, айыктыруучу гимнастика, санаторий-курорттордо дарылануу, катуу ооруганда корсет жана башкалар сунуш кылынат. Деформациялоочу спондилоартритте жылуулук менен дарылоо, кээде түзөтүүчү операция жасалат. Деформация болуунун алдын алуу үчүн катуу, түз төшөккө жатуу, чойдуруу, гимнастика жана башкалар чоң мааниге ээ.
Бириккен Улуттар Уюмунун качкындар боюнча Жогорку комиссары
Бириккен Улуттар уюмунун качкындар боюнча Жогорку комиссарынын Бөлүмү (БУУ КЖКБ), ошондой эле БУУ нун качкындар иши боюнча Агенттиги катары белгилүү болуп, өкмөттөрдүн же БУУ нун өзүнүн өтүнүчү боюнча качкындарды коргоо жана колдоону караштырган БУУ нун программасы болуп саналат жана качкындардын ыктыярдуу түрдө мекенине кайтып келүүсүнө, жергиликтүү жерде жуурулушуна же үчүнчү өлкөгө көчүп кетүүсүнө көмөк көрсөтөт. Анын штаб-квартирасы Швейцарияда, Женева шаарында жайгашкан жана ал БУУ нун Өнүктүрүү Тобунун мүчөсү болуп эсептелет. БУУ КЖКБ биринчи жолу 1954-жылы жана кайрадан 1981-жылы эки Нобел Тынчтык сыйлыгын утуп алган.
Тинтүүр
Тинтүүр ("тинт" деген этиш сөздөн) — элдик медицинада колдонулган аспап. "Манас" эпосунда чагылдырылган Т. көбүнчө уруш-салгылаштардан кийинки эпизоддорду сүрөттөгөндө учурайт. Мисалы, Сагымбай Орозбаковдун вариантында Т. тууралуу төмөнкүдөй маалымат айтылат: "Сом жеринде ок бар деп Тинтүүр менен копшутуп" (Сагымбай Орозбаков, 2. 91). Жараатка салып, адамдын денесине туруп калган жаанын огун, башка куралдардын сыныгын таап, канча тереңдикте жатканын билүү, ордунан копшуу үчүн пайдаланылган. Т. алтын, күмүш, темир зымдан жана эң айла кеткенде табылгыдан да жасалчу деген маалымат бар. "Манас" эпосунда Т-дүн коргошундан жасалганы эскерилет: "Сөөккө жакын ок бар деп коргошун тинтүүр салыптыр (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 572-инв., 516-б.).
Т. тууралуу эпостогу маалыматтарды археологиялык табылгалар аркылуу бышыктоого болот. Мындай "сырдуу" аспапты 1971-ж. Тувада Хеличин суусунун Эне-Сай дарыясына куйган жеринде археологиялык казуулардын негизинде А. Д. Грач тапкан. Бирок, 1979-жылга чейин бул буюмдун функциясы так аныкталган эмес. Муну аныктоодо "Манастын " жана башкалар кыргыз эпосторунун материалдары зор жардамын тийгизген.
Штадтберген
Штадтберген - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Аугсбург (район)|Аугсбург районуна карайт. Швабия административдик округуна тиешелүү. Калкы – 14.561 (2013-ж.). Аянты – 11.50 км2.
[[Категория:Аугсбург (район)]
Төлөбай уулу Чыныбай
ЧЫНЫКЕ Төлөбай уулу, Ч ы н ы к е б и л г и р (1788, Талас өрөөнү, Арал айылы – 1874, ошол эле жерде) – мамлекеттик ишмер, бий. 19-к-дын 2-жарымында кыргыз коомунун саясий түзүлүшүнүн демократиялык мүнөздөгү «уруу бийлеринин конфедерациясынын» доорунда жашаган. Ал Таластын элине зиректиги, чечендиги, билгирлиги ж-а чечкиндүүлүгү м-н таанылып, «Чыныке билгир» деген атка конгон. Ал бий болуп турган учурунда казак-кыргыздын ортосундагы доолорду, уруулар арасындагы жер талаш чатактарда, башка социалдык мү-нөздөгү маселелерди калыстык м-н чечип турган. Түркстан генерал-губернаторлугуна караштуу жергиликтүү элдин өкүлдөрүнөн түзүлгөн орус сенатынын, Олуяата уездинин эл аралык мамилелер б-ча жыйынынын мүчөсү болгон. Урпактары Карасуу айылында Ч-ге арнап күмбөз тургузушкан (1993).
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы Б,2003
Өзүмбилем курулуш
Өзүмбилем курулуш – КР жарандык мыйзамдары боюнча, мыйзамда ж. б. укуктук актыларда белгиленген тартиптеги максаттар үчүн бөлүнбөгөн жер участогунда салынган, болбосо керектүү улуксаты жок же шаар куруу жана курулуш ченемдери менен эрежелерди одоно бузуу аркылуу салынган турак үй, курулуштар же дагы башка кыймылсыз мүлк. Мындай участокто Ө. к. курган жак ага карата менчик укугуна ээ болбойт, аны тейлеп-тескей (сатуу, тартуулоо, ижарага берүү, дагы башка бүтүмдөрдү жүргүзө) албайт. Ө. к. өз бетинче курган жактын эсебинен бузулат. Бирок, ал участок белгиленген тартипте курулуш куруу үчүн бөлүнүп берилсе, Ө. к-унун ээси катары таанылышы мүмкүн (сот боюнча). Курулуш курулган жер участогу пайдалануусунда турган жак дагы Ө. к. ээси катары таанылышы мүмкүн. Мындай учурда ал жер участогунун ээсине сот тарабынан аныкталган зыян өлчөмүн кайтарып берүүгө тийиш. Эгер мындай курулушту сактап калуу башка жактардын укугу менен мыйзам тарабынан корголуучу кызыкчылыктарын бузса, болбосо жарандардын өмүрү менен денсоолугуна коркунуч келе турган болсо, жогоруда аталган жактар Ө. к. ээси катары таанылышы мүмкүн эмес.
Габиделин Анатолий Константинович
Габиделин Анатолий Константинович (25. 1. 1927, Кемеров облусу, Аджеро-Судженск шаары) генерал-майор. ЛКЖС БКнын Бүткүл союздук мектебин (1953), КПСС БКнын партиялык жогорку мектебин (1961), КМУнун экономика факультетин (1968) бүткөн. 1943-44-ж.(жылдары)Ташкөмүр кен башкармалыгында автогараж автослесары, 1944-48-жылдары Ташкөмүр шаардык аскер комиссариатында бөлүктүн башчысы, 1948-51-ж. комсомолдун Ташкөмүр шааркомунда бөлүм башчы, 1-секретарь, 1953-54-ж. Кыргызстан ЛКЖС БКда бөлүм башчы, 1954-55-ж. комсомолдун Көк-Жаңгак шааркомунда 1-секретарь, 1955-57-ж.Кыргызстан КП Октябрь райкомунда (Жалал-Абад облусу) секретарь, 1957-61-ж. Жалал-Абад шааркомунда инструктор, 1961-62-ж. Ош обкомунда бөлүм башчынын орунбасары, 1962-63-ж. Ленин райкомунда (Ош облусу) 2-секретарь, 1963-69-ж.Ош обкомунда бөлүм башчы, 1969-71-ж. Кыргызстан КП БКда бөлүм башчынын 1-орунбасары, 1971-73-ж. Калинин райкомунда 1-секретарь, 1973-74-ж. Кыргызстан КП БКда бөлүм башчы, 1974-82-ж. Кыргыз ССР Ички иштер министри болуп иштеген. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты (1980-85). Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Серкебаев Ермек Бекмухамедович
Серкебаев Ермек Бекмухамедович (1926-ж. т., Петропавловск) – казак ырчысы (лирикалык баритон), СССРэл артисти (1959).
Негизги ролдорду: Абай (А. Жубанов жана Хами-ди, «Абай»), Кожогул, Амангелди (М. Түлөбаев, «Биржан менен Сара»,«Амангелди»), Евгений Онегин, Мазепа (П. Чайковский, «Евгений Онегин», «Мазепа») ж. б. Камералык жана эстрадалык ырчы катары да таанымал. Чет өлкөлөрдө гастролдо болгон.
СССР Жогорку Советине (7-шайл.), Казак ССР Жогорку Советине (8-шайл.) депутат. К. Байсеитова атындагы Казак ССР мамлекеттик сыйл. (1977)лауреаты. Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Афанасьевка (Козыльюн куймасы)
Афанасьевка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Козыльюн (Казыльон) дарыясынын сол жээгинен 16 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Синсинатти (Огайо)
Калкы - 296 943 киши. Болжолдуу аянты - 206.1 км². FIPS коду — 39-15000.
Аккелте
Аккелте (ир. «калта» - кыска, «мил» - мылтык) - «Манас» эпосундагы башкы каарман Манастын мылтыгы. Эпосто касиеттүү, ыйык куралдын бири катары сүрөттөлөт. Мисалы, согуш болор алдында керегеде илинген жеринде өзүнөн өзү атылып, оозунан кан тамышы же Манас өлгөндөн кийин он эки жыл Абыкенин колунда атылбай калышы ж. б. Ошондой эле тунгус, маньчжур элдеринде да «гэлтэ» добуштуу мылтык деген аталыш менен белгилүү.
Чжэнчжоу метросу
Чжэнчжоу метросу – Чжэнчжоу шаарынын метросу. Метросу 28-декабрь 2013-жылы ачылат.
Көөнө сөздөр
Көөнө сөздөр — күндөлүк речте колдонулбаган, көркөм тексттерде стилдик ыкма, көркөм каражат катары кызмат аткарган сөздөр, сөз айкаштары. К. с-дүн элдик оозеки эпосто колдонушу анын мазмуну, жанрдык-стадиялык өзгөчөлүгү, поэтикасы менен тыкыс байланыштуу. Көөнө мотив, көөнө сюжет, көөнө образдарды көркөм чагылдырууда айрыкча жыш колдонулат. «Манаста» К. с-дүн бардык түрлөрү кездешет. Белгилүү бир тарыхый учурда жашап, кийин колдонуудан чыгып калган историзмдер (зубун, тарса, ылама, мубакил, бичик жана башкалар) элдин мифологиялык аң-сезимине жана көөнө тарыхына байланыштуу түшүнүктөрдү билдирген сөздөр (жетимурук, адамноо, албын, кайып, зерчи жана башкалар) көп жолугат. Эпостогу К. с-дү келип чыгышы боюнча эки төпко бөлүүгө болот: уңгусу түрк сөзүнөн турган жана араб, иран, кытай, моңгол жана башкалар тилдерден кабыл алынган сөздөр. X. Карасаев «Манас» эпосундагы түшүнүүгө кыйынчылык келтире турган сөздөрдүн (Сагымбай Орозбаков варианты боюнча) сөздүгүн түзгөн (к. «Камус наама»). К. с. эпостун стилине көтөрүңкү эпикалык мүнөз берип, көөнө түшүнүктөрдү көркөм чагылдырууга кызмат кылат.
Өзүмбилемдик
Өзүмбилемдик – КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган башкаруу тартибине каршы жасалган кылмыш. Мыйзамдарда (ченемдик актыларда) белгиленген тартипке карабастан жасалып, анын натыйжасында урунттуу зыянга кириптер кылуу менен, анын укукченемдүүлүгү жарандар же уюмдар тарабынан талаш-тартыш туудурган кандайдыр бир иш-аракет. Ө. административдик тартипти бузуу катары, анчалык зыян алып келбеген ошондой эле иш-аракетти камтып турат.
Начапкино (Уфим району, Башкыртстан)
Начапкино — Башкыртстандын Уфим районундагы айыл, Мил айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 28 киши. Почта индекси — 450519, ОКАТО коду — 80252835005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Туман
Туман – жерге жана суу бетине жакын белгилүү бир шарттарда пайда болгон абадагы суунун өтө майда тамчыларынан (же муздун майда кристаллдарынан) турган масса. Туман жер бетинен башталат да, бийиктиги 10 метрден бир нече ондогон метрге чейин көтөрүлөт, ал эми горизонталдык көрүү аймагын бир метрден бир нече метрге чейин чектеп коёт. Ушул эле кубулуштун атмосферанын жогорку катмарында ишке ашканы «булут» деп аталат. Туман ар кайсы убакта пайда болушу мүмкүн: эртең менен, түштө же кечинде.
Көбүнчө саздак жерлерде же нымдуу жерлерде пайда болуп, ойдуң жерлерде ал көпкө кармалат. Негизинен, тумандын пайда болушу, бардык эле табигат кубулуштарындай, өтө татаал кубулуш болуп эсептелет.
Айлана шамал сокпой тынч турганда суу бети да мемиреп тынч болот. Бирок, бул – көзгө көрүнгөн гана жагы. Себеби, дал ошол учурда суу бетинен миллиондогон суу молекулалары абага көтөрүлүп, буулануу процесси жүрүп жаткан болот. Табигый буулануу кубулушу – бардык температурада жүрө берүүчү кубулуш. Тумандын пайда болушу буулануудан башталат. Суудагы айрым молекулалар башка молекулалардын тартылуу күчүн, башкача айтканда, молекулалардын өз ара тартылуу системасын «жеңип», жогору карай умтулат да, абага учуп чыгат. Ошентип, буулануу процесси тынымсыз жүрүп турат. Суу буусу газ абалында болгондуктан, мындай буулануу кубулушу нөлдөн жогорку температурада көзгө көрүнбөйт. Алар чогулуп туманды пайда кылганда гана, андагы майда тамчылар жарыкты чагылдырып, ошондон улам ал агарып, көзгө көрүнөт.
Биринчиден, ал молекулалар абага чыгып, аба молекулалары менен же башка суу молекулалары менен кагылышып, бириге башташат. Температуранын белгилүү бир деңгээлде муздашынан улам молекулалардын мындай биригиши суунун абдан майда тамчыларын пайда кылат. Майда тамчылардын радиусу, болжолу, 1 микрометрден 60 микрометрге (микрометр = 10-6) чейин болот. Алардын көпчүлүгү жылуу абада 5-15 микрометр, муздак абада 2-5 микрометр көлөмгө ээ болот. Абадагы суу буусунун өтө майда тамчыларга айланышы температуранын улам төмөндөшү менен тездейт. Бул конденсация кубулушу деп аталат.
Экинчиден, өтө майда тамчылардын пайда болушу үчүн конденсация ядролору болушу керек. Башкача айтканда, суу буусунун молекулаларынын топтолушун ишке ашыра турган нерсе болушу керек. Негизинен, анын кызматын иондор, абадагы түтүн, ыш же чаңдын майда бөлүкчөлөрү аткарат. Суу буусунун молекулалары алар менен биригип отуруп, өтө майда тамчыларга айланат. Ошондуктан, эл көп отурукташкан шаар жергесинде же айыл четтеринде, өндүрүш борборлоруна жакын жерлерде абанын булганышы тумандын пайда болушун шарттайт. Ачык талаа же түздүктөргө караганда мындай жерде туман коюу жана туруктуу абалда болот. Илимпоздордун айтымында, күйүүчү заттардын калдыктары көп чыккан жерде конденсация ядролору 100 эсе көп болот. Тумандын пайда болушу конденсация ядролорунун жыштыгына гана эмес, суу буусунун тыгыздыгына да көз каранды. Бул эки нерсе аймакка жана убакытка карай өзгөрүлүп тургандыктан, тумандын «жүрүшү» да бирде коюу, бирде сейрек болот.
Тумандагы суунун көлөмү
Эсептөөлөргө караганда, тумандагы суунун көлөмү, болжолу, 0,3 г/м3 болот. А өтө коюу туманда бул көрсөткүч 1 г/м3 га чейин жетет. Албетте, бул көрсөткүч арзыбагандай көрүнөт. Бирок, аянты 5 км2 болгон жердеги бийиктиги 10 метр келген туманды алып карасак, эсептөөлөрдөн олуттуу сан чыгат. Мында тумандын жалпы аянты 5х107 м3болуп калат. Андагы суунун тыгыздыгы 0,1 г/м3 болгондо, абада 5х103 литр суу учуп жүргөн болот. Бул көлөмдөгү суу аталган жерди сугарууга жетет.
Тумандын пайда болуу шарттары
Негизинен, тумандын пайда болушуна карата экиге бөлүп карашат: буулануудан пайда болгон туман жана абадагы суу буусу муздаганынан улам пайда болгон туман. Биринчиси, жылуу температурадагы суудан же нымдуу беттерден бууланып, муздак аба менен аралашуудан улам конденсацияланып, натыйжада туманды пайда кылат. Экинчиси, ошол эле абада болгон суу буусунун муздак бетке (суунун бети, жердин, кардын бети) тийүүсүнөн улам муздап, суу тамчыларына айланып, туманды жаратат. Бирок, шарттуу түрдө ушул эки жол менен пайда болот дегенибиз менен, натыйжасы бирдей эле: эки учурда тең абадагы суу буусу конденсация кубулушунан улам өтө майда тамчыларга айланат.
Тумандын түсү
Туман өтө айырмаланган өзгөчө түскө ээ эмес. Чынында, боз, агыш-көк, ак-саргыч түстө болот. Табигый таза жерлерде, мисалы, токойлордо, ачык талааларда, көлдөрдө, деңиздерде тумандын түсү агыш-көк түстө болот. Мындай туманды түзгөн өтө майда тамчылардын негизин суу бууларынын молекулалары түзгөндүктөн, көлөмү боюнча майдараак болот да, кыска толкундуу түстөрдү көбүрөөк чагылдырат. Ошондуктан, сейрек туман агыш-көк түстө болот. Ал эми шаарда конденсациялык ядросунда абадагы түтүн, ыш же чаң бөлүкчөлөрү басымдуулук кылган, салыштырмалуу чоңураак көлөмгө ээ болгон өтө майда тамчылар көзүбүз кабыл алган түстөрдү толук, текши чагылдырат да, агыш же боз түстө болот. Атүгүл, кээде киргилт болуп, саргыч түстө болот.
Тумандын түрлөрү
Туманды окумуштуулар ар кандай өзгөчөлүктөрүнө жараша бир нече топко бөлүп карашат. Мисалы, сейрек туман, фронталдык туман, кургак туман. Сейрек туман абадагы суу тамчыларынын бири-биринен салыштырмалуу алыс жайгашкан, башкача айтканда, сейрек таралган, көрүү аралыгын аз гана чектеген туман болуп эсептелет. Сейрек туман көбүнчө таңга маал, эртең менен байкалат.
Фронталдык туман болсо атмосферадагы аба катмарларынын чектешкен жерлеринде (муздак аба менен жылуу аба агымдарынын кездешкен жерлеринде) пайда болот.
Кургак туман болсо кадимки эле тумандай, бирде жогору жактан байкалса, бирде жерди «кучактап» жатып алган окшоштугуна карата шарттуу түрдө аталган кубулуш. Башкача айтканда, туманды суу буусунун тамчылары эмес, абадагы түтүн, ыш жана чаңдардан турган масса пайда кылат. Тумандын мындай түрү, жогоруда айтылгандай, көбүнчө шаарга жакын жерлерде же айыл сыртында кечкурун пайда болуп калат. Бул тумандын түсү да киргилт-саргыч же киргилт-боз болот.
Тоготой терек
Тоготой терек — элдик уламыштарга караганда Манас Баатыр Шоорук канга каршы жортуулга келе жатып, Өзгөнгө, анын Чыгыш тарабындагы Тар жана Кара-Кулжа суулары кошулган жерге келип, ат чалдырып, суу боюндагы чынар теректин бир бутагын жерге сайып, ага аты Аккуланы байлаган экен. Аккулага казык болгон ошол чынардын бутагы өсүп, жоондугу беш адамдын кулачы жетпеген, узундугу отуз метрден ашкан чоң чынар терекке айланган. Ал жерде жашаган кыргыздар Т. т-ти Манас баатыр Аккуланы байлаган чынар терек деп эсептешип, мазар катары сыйынышат.
Серенада
Серенада (итал. al serena – ачык маанай) - вокалдык жана камералык аспаптар жанрынын аныктамасы.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Мультипарадигмалык программалоо тили
Мультипарадигмалык программалоо тили - эреже катары, программалоо тили, атайын мультипарадигмалык программалоо үчүн аспап болуп жасалган, себеп катары сүрөттөө мүмкүнчүлүгүн, бир нече, бирок көбүнчө тууганэмес тилдерден мурастап калууда эле.
Мультипарадигмалык тилдер
Мультипарадигмалык программалоо тилдеринин мисалдары, колдонулган парадигмалары аркылуу бөлүнгөн:
Габитов Валерий Хасанович
Габитов Валерий Хасанович - (1948, Өзбекстан, Самарканд) медицина илимдер доктору (1989), профессор (1991). КРдин илимге эмгексиңирген ишмери. КММИни (1973) жана анын аспирантурасын (1975), РМИАнын докторантурасын (1989) бүтүргөн. КММИде ассистент, доцент, 1990-жылдан кафедра башчы болуп иштеген. Морфология жана эксперименттик хирургия боюнча адис. 200дөн ашык илимий эмгеги, андан ичкери 14 монографиясы, 6 ойлоп табуусу, 4 патенти бар. Эмгектери: Сорбционно-лимфатический дренаж в гнойносептической хирургии лёгких. Б., 1998.
Выя-Шор
Выя-Шор — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара дарыясынын сол жээгинен 116 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Поляриметрия
Поляриметрия – оптикалык активдүү заттар аркылуу өткөн жарык уюлдануу тегиздигинин айлануу бурчун өлчөөгө негизделген метод, ал эми өлчөөчү аспап уюлдануу деп аталат. Жарык булагынан чыккан нур (натрий же сымап лампасы) призма аркылуу өткөндө тегиздикте уюлданат. Уюлданган жарык изилденүүчү зат куюлган кювета аркылуу өтүп анализаторго туш келет. Эгерде эки призманын уюлдануу тегиздиги бири бирине салыштырмалуу тик бурчтукта жайгашса, анда изилденүүчү зат жок кезде, уюлданган жарык анализатор аркылуу өтпөйт. Оптикалык активдүү затты аспапка жайгаштыргандан кийин уюлданган жарык анализатор аркылуу өтпөш үчүн анализаторду оңго же солго бир аз б бурчка жылдыруу керек. Бул бурч байкалуучу оптикалык айлануу болуп саналат. Аны формула боюнча салыштырмалуу айланууга эсептейт. Мында, б – уюлдануу тегиздигинин айлануу бурчу; l – кюветтин (оптикалык активүү заттын калыңдыгы) узундугу; с - заттын % менен алынган концентрациясы; t - өлчөөлөр жүргүзүлүүчү темп-ра; l-пайдаланган жарыктын толкун уз. Көпчүлүк учурда, төмөнкү формула боюнча аныкталуучу: мол-лык айлануу колдонулат, М- зат мол. массасы.
Uber (компания)
Uber Technologies Inc. – америкалык технологиялык компания, анын штаб-квартирасы АКШнын Калифорния штатындагы Сан-Франциско шаарында жайгашкан, бүт дүйнө жүзү боюнча 633 шаарда иштейт. Ал автомобилдерди жеткирүү жана азык-түлүк ташуу үчүн мобилдик колдонмолорду иштеп чыгарат, сатат жана башкарат. Uber айдоочулары өздөрүнүн автомобилдерин колдонушат, бирок алар Uber менен жүрүү үчүн машинаны ижарага да алышса болот.
Uber аталышы бул жалпысынан (бир аз жаргондук) "uber" сөзүнө шилтеме берет, б.а. "эң жогорку" же "супер" дегенди билгизет жана über деген немис сөзүнөн келип чыгат, ал "жогорку" дегенди билдирет.
Тарыхы
2009-жылы негиздел.
Петропавловка (дарыя)
Петропавловка — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Золотой Китат дарыясынын оң жээгинен 135 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское ([[Томск облусу)|Зырянское]] айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кыргызстандын тышкы саясаты
Кыргызстандын тышкы саясаты — 1991-жылы 31-августта Кыргызстан эгемендүү өлкө деп жарыялангандан кийин гана аны дүйнө жүзүндөгү башка мамлекеттер таанып биле башташкан. Бирок расмий түрдө үч славян республиканын (Россия Федерациясы, Украина, Белоруссия) жетекчилеринин 1991-жылы 8-декабрдагы СССР таркаганы жөнүндө келишиминен, андан соң СССРдин Президенти М. С.Горбачев бийликтен биротоло кеткенден (1991-жылы 25-декабрь) кийин Кыргызстан эгемендикке ээ болгон. Ошондон көп өтпөй АКШ, Түркия баштаган бир катар мамлекеттер Кыргызстанды өз алдынча мамлекет катары таанышарын жарыялашкан. 1992-жылы 1-февралда Бишкек шаарында 1-болуп АКШнын элчилиги ачылды 28-мартта Түркиянын, көп узабай Кытайдын, Россиянын, Германиянын элчиликтери ачылды. Соңку 9 жыл аралыгында Кыргызстандын көз карандысыздыгын 135 мамлекет тааныган. Алардын 96сы менен дипломатиялык байланыштар түзүлгөн. Бишкекте 20га жакын чет өлкөнүн элчиликтери менен өкүлчүлүктөрү ачылды. Дүйнөдөгү 20 өлкөдө Кыргызстандын элчиликтери, өкүлчүлүктөрү иштеп жатат. 1992-жылы 2-мартта Кыргызстан Бириккен Улуттар Уюмуна мүчөлүккө Башкы Ассамблеясынын 46-сессиясында бир добуштан кабыл алынды. БУУнун башкы Ассамблеясынын 52-сессиясында 2002-жылды эл аралык Тоо жылы деп жарыялоо тууралуу Кыргызстандын сунушу кабыл алынды. 1992-жылы Кыргызстан Юнеского мүчө болду. Дүйнөлүк маданий мурастардын өнүгүшү үчүн кам көргөн бул уюм Кыргызстандын маданий, илим билим жагындагы өнүгүшүнө зор колдоо көрсөтүп жатат. 1995-жылы «Манас» эпосунун 1000 жылдык мааракеси ушул уюмдун колдоосу алдында өттү. 2000-жылы Ош шаарынын 3000 жылдык салтанатына да ар тараптан жардам берди. Учурда Кыргызстан 40тан ашуун дүйнөлүк жана эл аралык уюмдардын мүчөсү. Бишкекте Эл аралык Валюта Фонду, Дүйнөлүк Банк, Азия Өнүктүрүү банкы жана башка эл аралык каржы уюмдарынын мекемелери бар.
1998-жылы күзүндө КМШ өлкөлөрүнүн ичинен 1-болуп Кыргызстан Дүйнөлүк Соода Уюмунун мүчөлүгүнө кабыл алынды. 1991-жылы 21-декабрда мурдагы советтик республикалардын он бири Көз карандысыз Мамлекеттер Шериктештигин (КМШны) түзүштү. Ага Кыргызстан да кирди. КМШга кирген мамлекеттердин чегаралары бөлүнгүс жана кол тийгис экени жарыяланды. Ошондой эле алар бири-бири менен тең укуктуу кызматташтыкты өнүктүрүүгө макулдашышты. Кавказдагы Азербайжан менен Армениянын ортосундагы тирешүүлөргө чек коюу маселесинде Кыргыз Парламентинин жетекчилиги демилгечилерден болуп чыкты. Кыргызстандын ортомчулугу менен, анын ичинде Кыргыз Рыспубликасынын Президенти А.Акаевдин түздөн түз элдештирүүчү зор аракети, кадыр баркы менен Тажикстанда тирешкен эки тарап элдешип, жарандык согуш жөнгө салынды. Кыргызстандык чегарачылар батальону Тажикстандын Тоолуу Бадахшан аймагында ооган тажик чегарасын кайтаруу боюнча 1994–98-жылдары өз милдетин өтөдү.
1996–98-жылы Кыргызстан бир нече ирет Бишкекте Ооганстандагы жаңжалдашкан тараптардын өкүлдөрүнүн тынчтык сүйлөшүүлөрүн өткөрүү демилгеси менен чыкты. Улуу Жибек жолунун 21-кылымдагы эл аралык карым катнаштагы таасирин арттыруу үчүн Кыргызстан дүйнө коомчулугуна өз сунушу менен чыкты. Чегара маселелери боюнча Кытай менен ырааттуу сүйлөшүүлөр жүргүзүлүп, 1996-жылы 4-июньда ал өз ара түшүнүшүү денгээлинде чечилди. Казакстан менен Кыргызстан 1998-жылы чегара маселелеринде эч кандай өз ара тартышы жок экендиктерин расмий тастыкташты. Кыргызстан менен Өзбекстан ортодогу чегараларын аныктоо үчүн өз ара сүйлөшүүлөрдү башташты. 1999-жылы россиялык чегара аскерлери толугу менен Кыргызстандан чыгарылды. Кыргызстан «Тынчтык үчүн шериктештик» Программасынын алкагында НАТО менен да кызматташууда. Россия, Казакстан, Өзбекстан, Кытай, Түркия сыяктуу өлкөлөр менен да аскердик кызматташтыктын жана өз ара консультациялардын ар кыл усулдарын жүргүзүп келет. Борбордук азия чөлкөмүндө стабилдүүлүктү сактоо жана эл аралык терроризмге каршы күрөшүү үчүн 1996-жылы Шанхай шаарында Казакстан, Кытай, Кыргызстан, Россия, Тажикстан мамлекетинин башчылары биргелешип түзгөн «Шанхай бешилтиги» жемиштүү иштеп келе жатат. 2001-жылы 14–15-июньда Шанхайда өткөн юбилейлик жыйында Өзбекстан кабыл алынып, ал дагы тең укуктуу мүчө болуп калды. Ушул жыйындан кийин «Шанхай бешилтиги» Шанхай кызматташуу уюму деп аталды. Кыргызстан тынчтыкты сүйгөн, демократиялык, укуктук мамлекет болууну көздөгөн өлкө. Тышкы саясатында өлкөнүн чегарасынын бузулгустугун, КМШ жана дүйнө мамлекеттери менен ар тараптуу байланыштарды чыңдоону, улуттар аралык араздашууларга жол бербөөнү, согуштук блокторго жана союздарга катышпоону бекем карманган бейтарап өлкө. Коңшу жана алыскы өлкөлөр менен достукта жашоону максат кылып, Түркия, Казакстан, Өзбекстан, Россия менен түбөлүк достук келишими түзүлдү.
Өзүнө өзү жардам берүүгө түрткүлөө
Өзүнө өзү жардам берүүгө түрткүлөө – социалдык кызматтардын кардарда кыйынчылыктуу турмуш жагдайынан чыгып кетүүгө өзалдынча жол издөөгө умтулууну калыптандыруу боюнча иш-аракети.
Муллака (Карайыдель району, Башкыртстан)
Муллака — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Жаңы муллакаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 110 киши. Почта индекси — 452378, ОКАТО коду — 80234856002.
Диксон
Диксон – Карск деңизиндеги арал. Енисей булуңунда. Материктен 1,5 км обочо жайгашкан, Краснояр крайында. Аянты 25 км2дей. Бийиктиги 50 мге чейин. Гидрометеорологиялык станция 1916-жылдан иштейт; анын базасында 1930-жылдарда арктикалык радиометеорологиялык борбор жана геофизикалык обсерватория курулган. Аралдагы Диксон шаарчасы (теңи материкте жайгашкан) – Түндүк деңиз жолундагы маанилүү порттордун бири. Аэропорт бар.
Тогуз жолдун тоому
Тогуз жолдун тоому — жолдордун ар тараптан келип кошулган түйүнү. "Манас" эпосунда Толтойдун Ооганга баратып, жол чалганы төмөнкүчө сүрөттөлөт: "Тогуз жолдун тоому Анжыян кеткен ара жол, Анын жолун чалды эми" Саякбай Каралаев, "Семетей", 2. 94). Мындан жөө жомокторго мүнөздүү болгон ("тогуз тоомдун тоому", "үч айрылыш жол") мифологиялык элементти баамдоого болот.
Диксон
Орус поморлору 17-кылымдын башында ачкан. 1878-ж. саякатчы А. Норденшельд өзүнүн экспедициясын каражаттаган швед көпөсү Диксондун ысмынан атаган.
Септет
Септет (лат. septet - жети) –
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Көөнө сюжет
Көөнө сюжет — баатырдык - көөнө эпосторго мүнөздүү көөнө образдар катышып, көөнө мотивдердин тутумунан турган эпикалык сюжет. «Манаста» мындай сюжеттер арбын, алардын эң мүнөздүүлөрү Эр Төштүк, Алмамбет, Дөө-пери жомогу, Макел дөө, Итаалы жөнүндөгү сюжеттер болуп саналат, к. Көөнө эпос.
Аккозиев Имиль Акунович
Аккозиев Имиль Акунович (1945-ж. туулган, Чүй облусу, Кант шаары) - электроника жаатында адис, техника илимдеринин доктору (1999), профессор (1993), КРнын билим берүүсүнө эмгек сиңирген кызматкер (1995). ФПИни (1968), Москвадан МТЖОЖдун аспирантурасын бүтүргөн (1977). Окутуучу, кафедра башчысы, ФПИ, КМКТАУ, КРСУнун проректору, КРнын премьер-министрлиги аппаратында социалдык-маданий жактан өнүктүрүү башкармалыгынын начальниги, КРнын Президентинин кеңешчиси (2001-2005). 50дөн ашык илимий эмгеги, анын ичинде 2 монографиясы жарык көргөн. Алар оптикалык эске тутуучу түзүлүштөрдү иштеп чыгууга арналган. Даңк медалы менен сыйланган (1999). Эмгектери: Оптические накопители цифровой информации (в соавторстве). Б., 1993; Акустооптика и голография: совместное применение для хранения и обработки информации. Б., 2001.
Полярографиялык анализ
Поляграфиялык толкун бийиктиги (h) зат концентрациясына пропорциялаш болот. Полярографиялык толкун ортосуна (id/2) туура келген потенциал жарым толкун потенциалы (j1/2 )деп аталат. П. а. полярографта жүргүзүлөт. Полярографиялык метод жардамы менен реактивде, куймаларда, кендерде металл кошундулары (жез, цинк, кадмий, коргошун жана башка) аныкталат.
Мойдунов Жумакадыр
Кыскача өмүрү
Мойдунов Жумакадыр (1938-жылы Өзгөн району, Кызыл-Кыштак кыштагы.)-жүгөрү өстүрүү, Социялистик Эмгектин Баатыры (1988). 1966-жылдан КПСС мүчөсү. Эмгек жолун Өзгөндогү курулуш-монтаждоо башкармасында жумушчу болуп иштөөдөн баштаган. Кийинчерээк, 1971-жылы чейин Өзгөн районундагы «Яссы» совхозунда ар кандай жумуштарда жигердүү иштеген. 1976-жылдан жүгөрү өстүрүүчү бригадада топ башы. Анын тобу 1987-жылы 56 га жүгөрүнүн ар гектарынан 158.3 цден түшүм жыйнап алган.
Сыйлыгы
Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган.
Колдонулган адабият
Борбугулов М. "Ош областы энциклопедия" Фрунзе 1989ж.
Кыргызстан элинин ассамблеясы
Кыргыз элинин ассамблеясы – Кыргызстандын элин түзгөн этностордун улуттук кызыкчылыгын көздөгөн коомдук уюм. 1994-жылы 21–22-январда Бишкек шаарында, Кыргызстан элинин 1-курултайында уюшулган. Кыргыз элинин ассамблеясынын курамында 2003-жылы 1-январына 29 улуттук маданий борбор жана коомдук бирикмелер бар. Ассамблеяда ОБСЕнин жана башка эл аралык уюмдардын, жана улуттук маданий борборлордун (УМБ) катышуусу менен эл аралык семинарлар өткөрүлөт кыргыз элинин ассамблеясы тил жана улуттук маданиятты өнүктүрүү боюнча иш чараларды жүргүзөт.
Ар бир УМБда өздүк көркөм чыгармачыл жамааттар уюштурулган. Кыргызстанда улуттар аралык ынтымакташтыкты сактап, аны өркүндөтүүдө УМБ өзгөчө маанилүү роль ойноодошондой Алардын иш аракеттери мамлекет тарабынан ар тараптан колдоого алынган. УМБ үчүн 1994-жылы 26-сентябрда Бишкек Достук үйү ачылган.
Сопулук
Сопулук, суфизм – 8-кылымдын ортосунда – 9-кылымдын баш чендеринде түптөлө баштаган ислам дининдеги мистикалык агым. 9-кылымда оплуктун ири өкүлдөрү агымдын теориясын жана практикасын иштеп чыгышкан. Диний устаттардын (шайых, муршид, пирлердин) жетеги менен шакирттер даярдалган. Терең билим, жакшы жүрүм-турум, өзгөчө тазалыгы менен кадыр-баркка жеткен пирлерди олуя аташып, аларды шакирттери ыйык туткан. Бул агымдын жактоочулары – мураттар жана карапайым эл; сопулардын олуячылыгына терең ишенишип, аларды курандагы аяттардын сырын чече билген, кудай менен түздөн түз байланышы бар керемети күч кудуреттүү адамдар катары көрүп өзгөчө сыйлашкан. 9–11-кылым сопулуктун жол-жоболору жазылган эмгектер жазалган; аларда сопулктун түшүнүктөрү чечмеленген. Сопулук дүйнөнүн мусулман элдеринин бардыгына белгилүү. Бирок, ар кайсы мамлекеттерде өлкөнүн тарыхый, социалдык, маданий, турмуш шарттарына жараша өзгөчөлүктөргө ээ болгон. Түрк элдеринин, анын ичинде кыргыздардын көз караштарына сопулук агым өзүнө мүнөздүү из салып өткөн. Ислам динин жайылтууда сопулар өзгөчө кызмат аткарышкан. Алар ислам диний жол-жоболорун, тартибин эл арасына жайылтуу, түшүндүрүү менен үгүт иштерин жүргүзүшкөн. Кыргыздарда сопулук ислам динине чейинки ишенимдер менен коштолуп, анын идеясы жана практикасы татаал синкреттүү мүнөзгө өткөн. Элдик салттарда, ырым-жырымдарда, өзгөчө оозеки чыгармачылыкта сопулукка тиешелүү символдук образдар жана мотивдер көп кездешет. Кыргыз элинин саясий тарыхында (Россия империясына каршы күрөштө Совет бийлигинин алгачкы жылдарында басмачылык кыймылдары) сопулук агымын туу кылып жаңычылыкка каршы күрөшүү идеясы күч алган. Кыргызстандын аймагында негизинен сопулуктун ысхакийе, ышкиййа тарикаттары (жолдору) тараган.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Азамат Алтай
Азамат Алтай (Кудайберген Кожомбердиев) (1920-2006) - кыргыздын чыгаан журналисти, публицисти жана диссидент коомдук ишмери.
Өмүрүнүн башатынын урунттуу учурлары
1920-жылы 15-сентябрда Кыргызстандагы Ысык-Көл облусуна караштуу Тоң районунда Корумду (кийинчерээк - Кызылчек, андан соң - Бөкөнбаев) айылында туулган. 15 жашында Түп районундагы зооветтехникумда окуп келгенден кийин комсомолдун Тоң райондук комитетинде жаш муундарды тарбиялоо бөлүмүндө иштеп жүрүп, 1940-жылы аскерге кеткен. Улуу Ата мекендик согуш маалында, 1941-жылы Литвада туткунга түшүп, уруш аяктаганга чейин фашисттик концлагерде болгон. 1945-жылы Батыш ынтымагынын аскерлери тарабынан боштондукка чыгарылып, Батыш Европада туруп калган.
Тактап кетүү зарыл болгон жагдай – Кудайберген Кожомбердиев эч качан «Түркстан легионунда» кызмат кылган эмес. Айрым мезгилдүү басма сөздөгү аны алиги легион менен байланыштырган маалыматтар дареккке негизденбеген, чындыкка таптакыр коошпогон жоромол болуп саналат.
Кудайберген Кожомбердиев 1940-жылдардын аягында Батыш Европада жашап калган Борбор Азиялык бозгундардын «Түрк эли» уюмунун ишмердигине активдүү катышкан. «Түрк эли» уюму Борбор Азиядагы советтик жумурияттардын көз карандысыздыгы, өз келечегин өзү аныктоо укугу, демократиялык болочогу үчүн күрөшүү максатын көздөгөн.
Ошол жылдары ал Мюнхенде кыргыз, казак, орус, өзбек, түркмөн тилинде чыккан «Түрк эли» журналына кыргыздардын тарыхы, маданияты, советтик бийликтен запкы жеген кыргыз жазуучу, илимпоздору жөнүндө макалалар жазып турган. Батышта бозгунчулукта өмүр сүрүүгө аргасыз болгон белгилүү орусиялык диссидент Александр Керенский, окумуштуу Александр Беннигсен, полиглот чыгыш таануучу Ханс (Йоханнес) Бензинг жана башка интеллектуалдар менен тыгыз байланышып турган.
Кудайберген Кожомбердиев 1950-жылдардан тартып Франция, Германия, Америкада кыргыздардын тарыхын, маданият-салтын изилдеген окумуштууларга жардам көрсөтүп, кыргызча булактарды англисчеге которуп, жалпы Батыштагы Борбордук Азиялык элдерге тийиштүү адабиятты жалпылап, чоң каталог түзүүгө катышкан.
Азамат Алтай жана "Азаттык"
1953-жылы ал башкеңсеси Мүнхенде жайгашкан «Азаттык» үналгысына (азыркы «Эркин Европа-Азаттык» үналгысынын Кыргыз кызматына) ишке кирип, 18-мартта туңгуч кыргызча берүүнү обого чыгарган.
Ошондон тарта 40 жылга чамалаш өмүрү «Азаттыкка» арналды. Кыргыз кызматынын үзгүлтүксүз иштеп турушуна, чет өлкөлөрдө жашап калган кыргыз жаштарын бул кызматка тартууга чоң салым кошту.
АКШдагы турмушу
1961-жылы ал АКШнын паспортун алып жатканда "Азамат Алтай" деген ысымды алган. «Алтай» сөзү аркылуу кыргыздын тарыхый тамырын Ала-Тоо менен чектебестен, Алтай, Энесай менен да байланыштыргысы келсе, «Азамат» сөзү аркылуу эл-жерине карата атуулдук сезимин чагылдырган.
Азамат Алтайдын тарых менен адабиятка болгон кызыгуусу өтө зор болгондуктан, ал тээ 1920-жылдардан бери Кыргызстанда чыккан гезит-журналдарды почта аркылуу АКШга алдырып, илимий китепканага чогултуп келген.
Кыргыз адабиятына кызыккан Батыштык изилдөөчүлөр окусун деп, Касым Тыныстановдун китебин кириллицадан латын арибине которуп жазып чыккан. Бул китепти азыр АКШдагы Колумбия университетинен таап окуса болот.
Париждеги басылманын өтүнүчү боюнча 1970-жылдары Библияны алгачкылардан болуп «Ыйык инжил китеби» деген аталышта кыргызчага которгон, бул ишке 10 жылдан ашуун эмгеги кеткен.
Кайрадан Мүнхенде
Совет доорунда "Азаттык үналгысы" (Эркин Европа-Азаттык үналгысынын Кыргыз кызматы) өз берүүлөрү бүт дүйнө жүзүнө тараган кыргыз тилиндеги көзгө басар объективдүү маалымат каражаты болгонун эске алсак, Азамат Алтайдын Кыргыз кызматынын кабарчысы жана деректири катары кошкон салымы залкар баага арзыйт.
Ал 1970-жылдардын соңунда ал кездеги "Азаттыктын" деректири Төлөмүш Жакып уулунун чакыруусу менен Нью-Йорктон Мүнхенге кайра кайтып келип, оболу кызматкер, андан соң Төлөмүш Жакып уулу оорусуна байланыштуу ардактуу эс алууга чыкканда, "Азаттыктын" деректири кызматын (1984-1988) аркалаган.
1989-жылы өзү да ардактуу эс алууга кетип, ордуна өзү телчиктирген шакирти Аким Өзгөн деректир болуп калган. Андан кийин профессор Чарлз Карлсон, профессор Тынчтыкбек Чоротегин "Азаттык" үналгысын жетектеп келишти. 2010-жылдын 1-октябрынан бери бул кызматты Венера Сагындык кызы Жуматаева жетектеп келет.
Азамат Алтай 1989-жылдан өмүрүнүн соңуна чейин АКШнын Нью-Йорк шаарында байырлады.
Кыргызстанга сапары жана атуулдук иш-чарасы
Азамат Алтай оболу 1994-жылы Кыргызстанга чакырык алды. Ошол жылдын 1-сентябрында Кыргызстандын Жогорку Соту аны толук актады. Совет доорунда ага карата сыртынан коюлган айыптардын баары негизсиз экени, ошентип, сот тарабынан тастыкталды.
Ал өзү 1950-жылдардан бери кыргыздын тарыхы, маданияты, адабияты боюнча чогулткан архивинин бир бөлүгүн 1995-жылы Кыргызстандагы Жалал-Абад университетине тартуулады. Кийинчерээк Жалал-Абад университетинде Азамат Алтайдын бурчу ачылды. Ушул тапта андагы студенттер чет өлкөдө жашаган мекендешинин өз эли үчүн жандилинен жасаган эмгегине күбө боло алышат.
Азамат Алтай Кыргызстандын АКШ менен Канададагы туңгуч элчиси Роза Отунбаеванын кеңеши менен 1995-жылдан тартып өмүрүнүн акырына чейин Жалал-Абад менен Караколдогу университеттердин мыкты окуган студенттерине жеке өзүнүн атынан жыл сайын 500 доллардан сыйлык берип келди.
Ал Кыргызстандагы саясий жараянга дайыма калыс баасын берип келген публицист катары тарыхта калмакчы.
Акыркы сапар
"Азаттык үналгысынын" негиздөөчүсү, Кыргызстандагы демократиялык жараянга бараандуу салым кошкон коомдук ишмер Азамат Алтай рак оорусунун айынан 2006-жылы 23-майда Нью-Йорк убактысы боюнча таңкы саат 06:25те дүйнөдөн кайткан. Анын сөөгү, өзүнүн керээзине ылайык, маркум жубайы Сания (Saniye Altay; 19.12.1921 - 19.11.2005) апанын кабырынын жанына коюлган. Маркумду акыркы сапарга узатуу расмысы Нью-Йоркто өткөрүлгөн.
АКШдагы кыргыз диаспорасынын өкүлдөрү Нью-Йоркко чогулуп, Азамат Алтайдын туугандарынын азасын бөлүштү.
Сопу
Сопу – дин эрежелерин бек кармаган адам. Сопуларлар момундукту даңазалап, сопулуктун тарыкатына калкты үгүттөшкөн.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Интерпретатор
Интерпретатор – ар бир операторду ирети менен удаалаш которгуч, башкача айтканда интерпретатор оператордун кодун окуп, аны бир нече машина буйругуна которуучу жана кийинки буйрукка өтүүдөн мурда которулган машина буйруктарын аткаруучу программа. Компилер программасы болсо программаны толугу менен бир учурда которот. Интерпретаторлоо процессинде объекттүү модуль (программа) түзүлбөйт. Интерпретатордун артыкчылыгы ката табылар замат кабарлайт жана кийинки операторго өтүүдөн мурда катаны оңдоого программачыга мүмкүндүк берет. Интерпретатордун ыңгайсыздыгы, анын которгон программасы компилер түзгөн программага караганда жай аткарылат, себеби аткаруудан мурда программа машина тилине которулат. Көпчүлүк программа тилинин которгучтары интерпретаторду да, компилерди да камтыйт.
Суслова Светлана Георгиевна
Суслова Светлана Георгиевна (1949-жылдын 13-мартында төрөлгөн) - Кыргызстандын эл акыны, котормочу, СССР Жазуучулар союзунун (1978), Кыргызстан Жазуучулар союзунун мүчөсү (1992).
Өмүр баяны
Светлана Георгиевна 1949-жылы 13-мартта РСФСРдин Чита облусунун Чита шаарында аскер дарыгери Георгий Алексеевич Сусловдун үй-бүлөсүндө туулган. 1952-жылдан бери Бишкек шаарында (мурдагы Фрунзе) жашайт. 1966-жылы Фрунзе шаарындагы №51 мектепте окуган. 1971-жылы Кыргыз Мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүргөн. Мектепте окуп жүргөн кезинде 1965-жылы Кант райондук радио берүүсүндө диктор болуп иштеп, «Знамя победы», «Комсомолец Киргизии» гезиттери менен кызматташып, акындын алгачкы ырлары ошол гезит беттеринде жарык көрө баштаган. 1971-жылдан Кыргыз ССРинин Мамлекеттик телерадиосунда редактор, «Мугалимдер газетасында» кабарчы, «Комсомолец Киргизии» гезитинде жооптуу катчынын жардамчысы, 1975-жылдан «Литературный Киргизстан» журналыңда адабий кызматкер, поэзия бөлүмүнүн башчысы.
Биринчи поэтикалык жыйнагы «Менин Азияма» 1978-жылы басылып чыккан. Ал А. Токомбаевдин, А. Осмоновдун, М. Абылкасымованын, Р. Шүкүрбековдун ж. б. чыгармаларын которгон. Уйгур тилинен Д. Ясеновдун китебин, арабчадан Султан бен Али аль Увейстин, тажик тилинен Г.Сафиеванын чыгармаларын которгон.
1982-жылы «Менин Азияма» жана «Бешинчи жыл мезгили» аттуу поэтикалык жыйнактары Бүткүл Союздук Ленин комсомолу сыйлыгына татыктуу болгон. 1979-жылдан СССР жазуучулар союзунун мүчөсү.
Азыр «Литературный Кыргызстан» журналынын башкы редакторунун орун басары, КРСУнун орус тил институтунун жетектөөчү адиси.
Чыгармачылык ишмердиги
Он беш оригиналдуу жыйнактын (биринчи китептери Светлана Токомбаева деген каймана ат менен жарык көргөн) автору, анын кыргыз тилинен котормолору Кыргыз Республикасынын алдыңкы акындарынын жыйырмадан ашык жыйнагын түзгөн. Светлана Суслованын ырлары дүйнөнүн бир катар тилдерине которулган. Ал акыркы жылдары Омар Хайямдын рубаилеринин жана “Манас” эпосунун жаңы котормочусу катары таанылды.
ӨЗҮНЧӨ БАСЫЛМАЛАР
Орус тилинде
Менин Азияма: Поэма ырлары.- Ф .: Мектеп, 1978. -155 б.
Жылдын бешинчи мезгили: Ырлар жана поэмалар.- Ф.: Кыргызстан, 1980.- 216 б.
Балалыгымдын багы: Ырлар.- М.: Жаш Гвардия, 1983.- 79 б.
Скрипка жана оркестр үчүн концерт: Сентименталдуу роман.- Ф.: Кыргызстан, 1984.- 150 б.
Кепке келбеген булбул: Лирикалык аңгеме.- Ф.: Кыргызстан, 1987.- 136 б.
“Жаңырыкка аңчылык” (1990), “Аз-бука” (1992), “Өзүнө кайтуу” (1995), “Тандалмалар” (2000), “Жылдардын шатысы” (2002).
“Аз-бука”.– Бишкек: Литературный Кыргызстан, 1992.
“Өзүнө кайтуу”. – Бишкек: Литературный Кыргызстан, 1997.
“Тандалмалар”. - Фрунзе, 2000.
“Жылдардын шатысы”. - Алматы: Жибек Жолу, ​​2002 (Ш.Токомбаев менен бирге).
“Күзгү асмандын акварельдери”. – Бишкек, 2009.
“Ийнеликтин таң алдындагы сапары” – Бишкек, 2010-ж.
“Көк көздүү Азия” - Бишкек, 2014-ж.
“Бийлеген ирис” - Бишкек, 2021-жыл.
КОТОРМОЛОРУ
А. Осмонов. Түлкү менен каздар.- Ф.: Мектеп, 1974.- 20 б.
А. Токомбаев А. Жылдын төрт мезгили: Ырлар.- Ф.: Мектеп, 1979.- 16 б.
А. Токомбаев. Жетим жана сыйкырчы: Жомок.- Ф .: Мектеп, 1982. - 32 б.
М. Абылкасымова. Үмүт: Ырлар. - Ф.: Кыргызстан, 1985.- 126 б.
Р. Шүкүрбеков. Эки теке: Тамсил-жомок. -Ф.: Мектеп, 1985-24 б.
Үй-бүлөлүк абалы:
Кинорежиссер Улан Токомбаев (акын Аалы Токомбаевдин уулу) менен турмуш курган. Үч уулу бар.
Экинчи жолдошу - “Литературный Кыргызстан” журналынын башкы редактору Александр Иванов
Баалар
2016-жылдын 18-ноябрында Светлана Суслованын автордук кечесинде Кыргызстандын экс-президенти Роза Отунбаева буларды белгилеген: “Светлана Георгиевна өзү орус тилдүү окурманды кыргыз жазуучуларынын жана акындарынын чыгармалары менен жигердүү тааныштырып келгендей эле, анын чет элдик кесиптештери да анын чыгармачылыгы менен окурмандарын жана поэзия сүйүүчүлөрүн чоң дилгирлик менен тааныштырып турушат”. Светлана Суслованын ырлары түрдүү тилдерге: кыргыз, казак, тажик, кытай, англис, француз жана дүйнөнүн башка тилдерине которулган.
Кыргыз Республикасынын эл акыны, филология илимдеринин доктору В.И. Шаповалов мындай деп жазат: “...Биринчи томдун сөзмө-сөз котормосун даярдоо демилгесин айрыкча белгилегим келип турат. Андан кийин бул ишмердик КОСУнун “Котормо” Илимий-билим берүү борборунун долбоорлорунун биринде ишке ашырылып, борбордун демилгеси жана Билим берүүдөгү жана илимдеги инновациялар бөлүмүнүн колдоосу менен “Манастын” орусча котормосу басылып чыкты. Ал эми бул жерде котормочунун – Кыргызстандын эл акыны Светлана Суслованын жаратман эмгегин баса белгилей кетүү зарыл. Суслованын акындык таланты, чыгармачылык тажрыйбасы, жоопкерчилиги жана кубаты, этномаданий тактысы, кыргыз эпосунун ыралырын өзгөчө поэтикасына көңүл бурушу, кыргыз жеринин тарыхына болгон сүйүүсү таасирдүү чыгармачылык жыйынтыкка жетишүүгө олуттуу салым кошту. Жомокчу Жусуп Мамайдын оозунан чыккан “Манас” орус тилинде элдин оозунан жаралгандай угулат. Муну менен улуу “Манас” эпосуна дагы бир өмүр берилгендей болду”.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Шилтемелер
Светлана Суслова - полномочный представитель культуры Кыргызстана //https://roza.kg/press-center/photos/379
СВЕТЛАНА СУСЛОВА // http://tysyacha.narod.ru/domslov/suslova/index.html
Светлана Суслова - 312 // https://stihi.ru/avtor/georgievna1
Суслова (Токомбаева) Светлана Георгиевна // http://book.megacom.kg/?q=info/info_author/550
Светлана Георгиевна СУСЛОВА // http://www.literatura.kg/persons/?aid=3
Манас // http://www.literatura.kg/articles/?aid=2687
Препроцессор
Препроцессор — бул компьютердик программа, кирүүдөгү маалыматтардык кабыл алуучу жана маалыматтарды чыгаруучу, башка программанын кирүүсү үчүн (мисалы, компиляторго).
Чанша метросу
Чанша метросу – Чанша шаарынын метросу. Метросу 29-апрель 2014-жылы ачылат.
Көөнө-турпан
Көөнө-турпан, Турпан — топоним. Кыргыз уруулары эзелтен мекендеп келе жаткан жерлердин бири катары эпосто көп эскерилет. Иранча кухене — көөнө-эски жана моңголчо Турпан — ордо, борбор шаар, кан сарайы деген сөздөрдүн айкалышынан жасалган аталыш. Географиялык реалияда Чыгыш Тянь-Шань тоолорунун этегиндеги ойдуң жана андагы шаар.
Габрилович Евгений Иосифович
Габрилович Евгений Иосифович - [17(29). 9.1899, Воронеж 5.12.1993, Москва] кинодраматург, жазуучу, РСФСРдин искусствосуна эмгек сиңирген ишмер (1969), СоциалЭмгек Баатыры (1979). Москва университининюридикалык факультетинде окуган. Адабий ишмердиги 1921-жылдан башталган. 1937-ж. «Акыркы түн» фильмине (өзүнүн «Жоош Бровкин» повести боюнча) сценарий жазган. Гавриловичтин көңүлүнүн борборунда жөнөкөй, эл үчүн өмүрүн аябаган адамдар болгон. «Акыркы түн» фильминен тартып режиссёр Ю. Я. Райзман менен чыгармачылык достугу башталган. «Машенька» (1942, СССР мамлекеттик сыйлыгы, 1943), «Турмуш сабагы» (1955), «Данте көчөсүндөгү өлтүрүү» (1956), «Кыял» (1943), «Коммунист» (1958), «Акыркы күз» («Ленин тууралуу аңгеме» фильм-новелласы, 1958), «Сенин замандашың» (1968), «Ашыктыгын айтуу» (1978), «Монолог» (1973), «Кечиккен жолугушуу» (1980) жана башка фильмдердин сценарийин жазган. СССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1943, 1967, 1983). Кино теоретиги катары да таанымал. 1948-жылдан ВГИКте педагог (1962-жылдан профессор). Ленин ордени менен сыйланган.