cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Баткен облусу
Саламаттыкты сактоо
Облустун саламаттык сактоо тармагында 2001-ж. 810 койкалуу 3 борборлоштурулган оорукана, 66 койкалуу 2 шаардык оорукана, 963 койкалуу 19 участ-калык оорукана, 21 врачтык амбулатория, 72 фельдшер акушердик пункт болгон. Алар-да 616 врач, 3003 медициналык кызматкер иштеген. Мындан тышкары 43 үй-бүлөлүк врачтар тобу (Кадамжай р-нунда - 21, Лейлекте -8, Кызылкыя ш-нда - 8, Баткенде - 3 ж-а Сүлүктүдө -3) уюштурулган.
Райондору
Баткен району 1933-ж. уюшулган. Облустун борб. бөлүгүндө жайгашып, түндүгүнөн ж-а түштүгүнөн Тажикстан, батышынан Лейлек, чыгышынан Кадамжай р-ндору, түш.- чыгышынан Ош облусунун Чоң Алай р-ну м-н чектешет. Райондун чыгышында Сох (Өзбекстан), борб. бөлүгүндө Ворух (Тажикстан) анклавдары бар. Аянты 6,2 миң чарчы км (Баткен облусунун аймагынын 36,2% түзөт). Кал-кы 64,6 миң (2002). Район 9 айыл өкмөтүнө бөлүнгөн. Борбору — Баткен шаары. Ал эми Кадамжай району 1938-ж. 2-мартта уюшулган (1999-ж. чейин Фрунзе району). Облустун чыгыш бөлүгүндө жайгашып, батышынан Баткен р-ну, түштүгүнөн Ош облусунун Чоң Алай, Ноокат р-ндору, түндүгүнөн Өзбекстан м-н чектешет. Аян-ты 6,1 миң чарчы км. Калкы 151,0 миң (2002). Борбору – Пүлгөн кышталат. Лейлек району Баткен облусундагы адм. район. Район 1928-ж. уюшулган. Түн.-батышынан ж-а түштүгүнөн Тажик-стан, чыгышынан Баткен р-ну м-н чекте-шет. Аянты 4,7 миң чарчы км (Баткен облусунун аймагынын 27,4%и түзөт). Калкы 105,5 миң (2002). Райондо 2 шаар (Исфана, Сүлүктү), Восточный (Кошбулак) шаар-часы ж-а 8 айыл өкмөтү бар. Борбору - Исфана ш.
Полидактилия
Полидактилия (көп манжалуулук) - өсүү кемтиги; бутта же колдо ашыкча манжа пайда болуу. Тубаса кемтиктердин арасынан Полидактилия көп кездешет. Полидактилияга манжалардын эки ачаланып кетиши жана теринин манжага окшошуп калышы да кирет. Алты манжалуулук көп кездешет. Көбүнчө бир аякта 12 - 13 манжадан ашык кездешпейт. Кошумча манжа адатта алакандын же бут кетменинин сырткы же ички жээгинен орун алат да, көпчүлүк учурда кошумча манжа жетилбеген болот. Полидактилияны дарылоодо хирургиялык жол гана колдонулат.
Буунун адам укуктары боюнча жогорку комиссары
Буунун адам укуктары боюнча жогорку комиссары – БУУнун Башкы катчысына баш ийүүчү жана баардык адамдар тарабынан жарандык, экономикалык, социалдык, саясий жана маданий укуктардын аткарылышын колдоочу, коргоочу жана ишке ашыруучу эларалык кызмат адамы. Ж. к-дын кызматы БУУнун Башкы Ассамблеясынын 1993-жылдын 23-декабрындагы резолюциясы менен түзүлгөн. Ал БУУнун Башкы Ассамблеясы тарабынан 4 жылга дайындалат жана кызматы боюнча БУУнун Башкы Катчысынын орунбасары болуп саналат.
Аяк
(Кесе)
Түштүк Кыргызстандагы чеберлер көбүнчө жемиш бактарынан аяк жасашат. Алар аяктын көлөмүнө карата адегенде жыгачын тандашат. Жердикти сомдоп, идиштин түспөлүн берүүдө керки менен балта керек. Анан чара табактай муну да кырма дүкөндүн азуусуна бекитип, өз ийдиси менен кыра баштайт. Аяктык жыгач суу бойдон да, кургак бойдон да кырылат. Ал чебердин өзүлөрүнүн жекече чыгармачылыгына байланышат. Түндүк Кыргызстандагы кырмачылар жыгач идиштерин көбүнчө талдан тандашат. Та
лдын да өзүнчө бөтөнчөлүгү бар. Ал тарамыштай бышык келип, ийри-муйру жарылат. Аны ошол жарылган ыгы аркылуу жонуу зарыл. Араалаганга караганда колдо жарылган талдан жасалган аяктын калыбы кийинчерээк анча өзгөрбөйт. Андай жарылышы ийри-муйру жыгачтар кургаган соң кайра табигый жолуна түшөт.
Чеберлер талдан кырылган аяктын сөлөкөтү келген чакта жеткилең кайнатып, жыгачтын сары суусу менен чайырын чыгарып алышат. Мындай аяк такыр чирибейт. Бышык болуп, урунууга ойдогудай келет. Жарылбашы үчүн жасалып бүткөн идишке каймак, май сыйпап, отко «кайсап» (жалынга тосуу) да алышкан. Аяктын чаканы «татымал салгыч» болот. Мунун түзбөлү аякты элестетет. Бирок, анын түбү жазы жана көтөрүңкү келет. Аны азыр момпосуй, каймак, кант, май салгыч катары колдонууга болот.
Туз салгыч да аяктын бир түрү. Анын түрү ичкерээк, сүйрүрөөк келет да, түбү жазы, же бир аз көтөрүңкү көрүнөт. Ага да аяктыкындай кештеси көбүнчө кырбуусунда (курбусунда) болот. Чебер кол менен зерикпей отуруп, идиштердин ичин оюп жасайт. Мында үч-төртүн бир эле дароо сомдоп, сууга салып коет. Арадан күн өткөрүп, бир баштан алып, ичин оюп. кирет. Идиш биротоло бүткөндөн кийин кайрадан сууга салып кайнатат. Мында да жыгачтын сары суусу, чайыры чыгат. Андан кийин майга салып, «бышырып» алат. (Май сиңди жыгач кийин урунууга нап берет). Мына ушундай жолду аркалап, ашкана буюмдарын жүзөгө ашырууда негизги курал-аспаптарга өзүлөрү жасап алган кадимки керки, аталгы, жарым айлана түрүндөгү ийги жыгачтын ичин оюшка оңтойлошкон.
Же аяк (кесени) жасоо үчүн бутагы жок, көчкү тийбеген түз кайыңды кыйып алып да, суу бойдон сомдой коюп, сууга салып кырат. Ансыз кайың тез жарылып кетет. Анан күжүгө тосуп, жалынга «кайсап» (тосуп) алат да, кайра сууга коюп, өз чамындысы менен аарчып-жышып, жүзүнө чыгарат. Идиштерди ысык кезинде майлоо зарыл.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996]
Урмантау (Салауат району, Башкыртстан)
Урмантау — Башкыртстандын Салауат районундагы айыл, Таймеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 452 киши. Почта индекси — 452494, ОКАТО коду — 80247855004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Томирис
Томирис – Каспий жана Арал теңиздеринин бойында жасаган массагеттердин ханшасы.
Өмүр таржымакалы
Томирис - (болжол менен б.з.ч. VI кылымда жашаган) скифтердин башчысы Ишпакайдын тукумунан болгон. Ал Мадиянын чөбөрөсү, легендарлуу башчы Сыпыранын небереси же кызы болгон. Томирис беш жашында эле атка отуруп, ээн талаага чаптырып жүргөн экен. Алты жашында колуна оор акинак алып, колдонууну үйрөнгөн. Томиристи атасы жаш кезинен баарына үйрөткөн. Өз апасы эрте каза болгон. Томиристин күйөөсү Рустам, абдан күчтүү баатыр болгон. Ал массагеттердин эң күчтүүсү делген баатырларын кармаштарда жеңе билген. Экөө үйлөнгөндөн кийин атасы көз жумат. Күйөөсү Рустам көз жумгандан кийин тактыга Томирис отурат. Томирис өлгөндөн кийин сактарды бир эле маалда үч хан башкарып калган.
Томиристин эрдиктери
Ахеменилер державасынын падышасы Кир II массагеттерди баш ийдирүү үчүн Орто Азияга биздин заманга чейин 6 кылымда кол салган. Кир II өзүнүн элчисин жиберет. Ал Томиристи ага турмушка чыгууга жана эки элди согушсуз бир мамлекет кылып бириктирүүнү сунуштайт. Бул сунушка сактардын ханышасы баш тартат. Сактарды ал убакта алардын каза болгон башчысынын аялы Томирис башкарып турган. Кир II ге аял эмес, көптөгөн жерлер, байлыктар, сактардын эр жүрөк жоокерлери керек экендигин ал жакшы түшүнгөн. Томирис ойлогон, душманга бөтөн жерде согушкан кыйыныраак болот деп. Саны 200 миң болгон Кирдин аскерлерине каршылык көрсөтүү үчүн Томирис да ошончо армия топтоого аргасыз болгон. Томиристин баласы жетектеген биринчи салгылаш сактардын жеңиши менен аяктайт. Сактардын салты боюнча жеңишти жуушкан. Ушул учурдан пайдаланып фарсилер түн ичинде сактардын жоокерлерине күчтүү винону ичиришип, аларды катуу мас кылышат. Кир жоокерлеринин үчтөн бир бөлүгүн жана Томиристин баласы Спаргаписти туткунга алат. Томирис Кирге элчи жиберген, сактардын жеринен чыгып кетүүсүн жана баласынын сөөгүн талап кылган. Аягында: "эгер муну аткарбасаң, ишене бер мен сени кан ичирем", деп жиберген. Кийин 2-салгылашууда сактар фарсилерди талкалаган. Ата журтунун көз карандысыздыгы үчүн болгон күрөштү Томирис жетектеген. Ал согушта каныша Томиристин уулу курман болгон. Томирис амал менен Кирди колго түшүрүп, анын башын «канкор башың канга тойсун» деп кан толтурулган чаначка салдырган.
Сары-Жон
Сары-Жон (Сары-Жон) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Ысык-Ата районундагы айыл. Новопокровка айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 656 киши.
Бикъян (Зилайыр району, Башкыртстан)
Бикъян — Башкыртстандын Зилайыр районундагы айыл, Жогорку галеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 45 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Хазлэт (Нү-Жерси)
Хазлэт (Нү-Жерси) (Hazlet) — Нү-Жерси штатынын Монмут округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 20334 киши. Болжолдуу аянты - 14.7 км². FIPS коду — 34-30690.
Фтизиатрия
Фтизиатрия (грек тилинен фθίσις — сил кесел, арыктоо жана грек тилинен ιατρεία — дарылоо) — медицинанын кургак учук оорусунун пайда болуу себебин, өөрчүү механизмин, клиника-морфологиялык көрүнүшүн, эпидемиологиясын, дарылоо жана алдын алуу чараларын изилдөөчү тармагы. Азыркы фтизиатрияда түрдүү диагностикалык методдор (клиникалык, рентгенологиялык, эндоскопиялык, биохимиялык жана башкалар) пайдаланылат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Украиндер
Украиндер (украї́нці) —
Интерактив такта
Интерактив такта (англ. interactive whiteboard) - компүтер жана проектор да кирген чоң системдин бөлүгү катары иштеген чоң сенсордук экран. Проектордун жардамы менен компүтердин иш тактасынын сүрөттөлүшү интерактив тактанын бетине проецияланат. Бул учурда такта экран катары кызмат кылат. Тактага проецияланган сүрөттөлүш менен иштөөгө, өзгөртүүгө жана белги коюуга болот. Бардык өзгөртүүлөр компүтердеги тиешелүү файлдарга жазылып, сакталат. Илгериде оңдоп түзөп же чечилме алып жүрүүчүлөргө жаздырып алса болот. Мындайда электрондук такта маалымат киргизүү түзмөгү иретинде колдонулат.
Тактаны атайын чыбык менен же манжаны тийгизип башкарууга болот. Бул тактанын өндүрүлүшүндө кандай технологиялар колдонулганына байланыштуу.
Такта менен компүтердин байланышы эки тараптуу, интерактив тактада манжа же калем (чыбык) болсо, чычкан катары иштейт.
Интерактив такталар мектептердин окуу класстардында сабакка компүтердик көмөк иретинде, тренинг-борборлордо, сүйлөшүү бөлмөлөрүндө жигердүү колдонулат.
Интерактив такта менен иштөөдө проектор сүрөттү документ-камерадан бере алат. Бул окуу жараянын көбүрөөк өзгөчөлөнтүүгө мүмкүндүк берет.
Аргымак
Аргымак - Жакынкы жана Ортоңку Чыгыш өлкөлөрүндөгү асылтукум минги жылкынын байыркы аты. Таза тукумдуу минги, буденный, араб, ахалтеке жана англис жылкысынын сымбаттуу, чымыр күлүгүн аргымак деп аташат. Кыргыз элинин турмушунда аргымак байыртадан «чапса күлүк, сатса пул» катары асыралып келген. Алгач жапайы жылкы азык-түлүк иретинде колдонулган. Акырындап, колго үйрөтүлүп мингич, унаа катары кеңири пайдаланылган. Изилдөөчүлөр минги аттарды адегенде Борбордук Азияда өстүргөн деп эсептешет. Биздин заманга чейинки 2-1-кылымга таандык жазма булактар, маалыматтар боюнча аргымак жылкыларды өстүргөн 2 борбор: Бактрия жана Даван белгилүү. Фергана өрөөнүндөгү Даван мамлекетинин жылкылары сымбаты, сыны, турпаты жана күлүктүгү менен өзгөчө даңазаланган. Аларды «Асмандан түшкөн аргымактар» деп аташып, бүт Фергана өрөөнү сыймыктанган. Коңшулаш элдерге жана алыскы өлкөлөргө чейин Даван аргымактарынын атагы тарап, соода-сатыкта өтө жогору бааланган. Жазма маалыматтарда «баалуу жылкылар» үчүн кытайлыктар Даванга бир нече жолу кол салгандыгы жөнүндө айтылат. Даван аргымагынын алтындан жасалган айкели падышанын сарайында турган. Археологиялык изилдөөлөр учурунда Аравандагы Дулдулата мазарындагы аскада моюну «ак куудай» койкойгон, башы кичине, буттары ичке, келишимдүү аттар тартылган, ошондой эле ушул сыяктуу сүрөттөр Сулайман тоодон да табылган. Азыркы мезгилде түркмөндөрдүн дүйнө тааныган ахалтеке аргымактарын алардын тукумдары деп айтышат. Республикадагы №54, Бишкектеги ат чабылуучу жай жана башка асылтукум жылкы өстүрүүчү чарбаларда асыл тукум аргымак жылкылар: араб, ахалтеке, буденный, дон, англис, ошондой эле кыргыз жаңы жылкысы өстүрүлөт. Алар бири биринен дене түзүлүшү, өңү-түсү, күлүктүгү менен айырмаланып, кыргыз жылкысынын тукумун жакшыртуу жана ат спорту үчүн пайдаланылат. Мурда аргымак жылкылар алты жашка чейин эле күлүккө чабылса, бүгүнкү күндө жылына 3 ай эле (кышында) эс алат да, дайыма ат чабыш, аламан байге үчүн тапталып, чабыла берет. «Манас» эпосунда: «Манас жана анын кырк чоросу тулпар, нойондор - буудан, берендер - тобурчак минишкен, ал эми атчан жоокерлердин жоого минген аттары - аргымак болгон» деп айтылат.
Айдаркен сымап кени
Айдаркен сымап кени - Баткен облусунун Кадамжай районунда. Фрунзе кыштагынан түштүк-батыш тарапта, Эшме тоосунун түштүк бетинде. Кен археологиялык маалыматтар боюнча элге 10–11-кылымдан белгилүү деп божомолдонот. Кен ж-ндө алгачкы геол. маалымат 1926-ж. берилген. Геологиялык чалгындоо жумуштары 1928-жылдан үзгүлтүксүз жүргүзүлүүдө. Натыйжада Айдаркен кен талаасынан 10дон ашык участка табылган. Кен аймагын силур, девон жана карбон мезгилдеринде пайда болгон кумдук, сланец, акиташ тектери, юра, бор мезгилдеринин чопо, кумдук, конгломераттары түзөт. Алар татаал бүктөлүүлөргө дуушарланып, тектоникалык жаракалар менен тилмеленген. Бул структуралык түзүлүштөр диабаз-порфирит жана сплит дайкаларынын жиреп чыгышына шарт түзгөн. Тоотектер гидротерм эриндилеринен өзгөрүүлөргө учураган. Сланец менен акиташ тектеринин кошулган жерлеринде сымап, сурьма, флюорит, мышьяк рудалары топтолгон кабат түрүндөгү жаспероиддер пайда болгон. Кендин курамында 70тен ашык минерал кездешет. Негизгилери: киноварь, метациннобарит, сфалерит, галенит, антимонит, арсенопирит, аурипигмент, ковеллин, пирит ж. б. Кендин өнөр жайлык мааниси чоң, ал дүйнөдөгү ири кендерден. Көп жылдан бери казылып алынууда. Анын базасында Айдаркен комбинаты иштеп жатат.
Тилеке бий
Тилеке бий кыргыздын адигине уруусунун уруу башчысы.
1609-1610 жылы Чыгыш Түркстандагы Аксуу, Үч-Турпан шаарларын Ботокара бий менен биргеликте 5000 миң аскер менен талап тоногон.
Бирок, Тимур Султан баштаган могол аскерлери куугунтукка алганда, Ботокаранын аскерлерин таштап, бир жылгада, бекинип,салгылашуунун жүрүшүн байкап турган.
Ботокара баштаган 3000 аскер куугунчулар менен салгылашып, 2000 кыргыз жоокери курман болуп, Ботокара баштаган 1000 аскер колго түшкөн. Ошондон кийин, Тилеке бий курун мойнуна салып, Тимур султандан кечирим сурап, алдына келген. Тимур султан чоң атасы Мухаммед хандын өлгөнүн Тилеке бийден угуп, аларды коё берген.
Бул маалыматтар Махмуд Чорос жана Махмуд ибн Валинин эмгектеринде сакталып калган. Тилеке бий тууралуу маалымат башка эч бир тарыхый булакта кездешпейт.
=Адабияттар=
Адмиралтейство аралдары
Адмиралтейство аралдары - Тынч океандагы аралдар тобу. Жанар тоодон жана шуру (коралл) аралдарынан турат; Бисмарк архипелагында. Арал Папуа - Жаңы Гвинея мамлекетинин аймагы. Аянты 2072 км2, эң чоң аралы Манус (1600 км2). Калкы 40 миңдей. Бийиктиги 718 мге чейин (Манус аралында). Айрым аралдары токой менен капталган. Кокос, пальма плантациясы бар. Балык кармалат. Башкы шаары - Лоренгау. Аралда европалыктардан алгачкы жолу 1527-29-ж. испан деңиз саякатчысы А. Сааведра болгон.
Авиамоторная (бекети, Калининско-Солнцевская сызык)
Авиамоторная — Москва метросунун Калининско-Солнцевская сызыксындагы станция. 1979-жылы 30-декабрьда ачылган.
Каптал кырка тоосу
Каптал кырка тоосу – Чоң Кавказ тоо тармагына кирет. Башкы же Суу-Бөлгүч кырка тоосунун түндүгүндө ага жарыш жатат. Чөкмө, кристаллдык жана чополуу сланец, гранит тектеринен турат. Каптал кырка тоосунда эң бийик чокулар – Эльбрус (бийиктиги 5642 м), Дыхтау (5203 м), Казбек (5033 м), Тебулосмта (4493 м) жана башка жайгашкан. Аскалуу кооз кырларына рельефтин альп тибиндеги формалары, нивалдык жана гляциалдыкнивалдык ландшафттар мүнөздүү. Капталдарын ийне жалбырактуу токой, альп жана субальп шалбаалары ээлейт. Мөңгүлүү. Табигый ландшафттары Кавказ, Кабарда-Балкар, Казбеги, Түндүк Осетин жана башка коруктарда, Эльбрус этеги улуттук табият паркында корголот. Тоо-лыжа спортунун, альпинизмдин жана туризмдин борбору.
Узатуу
Узатуу – элдик ырлардын жанрдык бир түрү. Маселен, эпостук чыгармаларда эл коргогон баатыр сапарга, жортуулга чыкканда узатуу ыры ырдалган. «Төштүк» эпосунда Төштүк сыйкырдуу, «касиеттүү» өгөөнү издеп жолго чыгарда эл аны өтө аяган сезимдери, чын жүрөктөн чыккан ак ниет тилектери менен узатышкан: Узатуу ырында күйөөгө жөнөп жактан кызга эжеси, жеңеси башка жерде, элде, үй-бүлөөдө өзүн кандай алып жүрүү керек экендиги, улууга улуудай, кичүүгө кичүүдөй мамиле жасап, алган жары менен ынтымактуу жашоо керек экендиги жөнүндө акыл насият айтат. Өз ата-энесин, үй-жайын сагынбай, санааркабай жүрүүнү сурашат. Бул ыр саптары башка элге, башка журтка бараткан жаш кызга айтылган акыл-кеңеш гана эмес, жашоо практикасында сөзсүз түрдө аткарыла турган эреже, жол-жобо, элдик кодекс.
Колдонулган адабияттар
Шериев Ж.. Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
Аргын (гибрид)
Аргын, гибрид (лат. hybrida - аргын, чалыш) - өсүмдүк сортторун чаңдаштыруудан жана малдын түрдүү породаларын аргындаштыруудан алынган түр. Алынган аргындын көп касиети тукум кууп, чөйрө шарттарына жакшы ыңгайлангандыктан өсүмдүктүн түшүмдүүлүгү, малдын кунардуулугу, тукумчулдугу кыйла жогорулайт. Аргындан баалуу жаңы сорттор, породалар чыгарылат.
Аяк кап
Кийизден жасалган ашкана буюму. Буга жыгач идиш-аяктарды сакташат. Ал көчмөңдүү турмушта кенен керектелип, боз үйдүн эпчи тарабына керегеге эки кулакчасынан илинген. Мунун жөнөкөй түрү жалаң кийизден турат. Коозу кадимки оюмдун четине көбүнчө аккарадан «араа тиш», «бадам оюму», «ит куйрук оюму» өңдүүлөр берилет. Айрым жерлерде мунун кийизин шырдактай кынаптап шырыйт. Аяк капка түшкөн шырдак оюмдары ар кыл. Көбүнчө уздар кызыл менен көк өңдү, же кара менен сары өңдү, кара менен кызыл өңдү айкалыштырышат. Ага да «жалпы оюмду» оюп берүү мүнөздүү келет. Ал эми аяк каптын капкалдырыгына да өзүнчө оюм түшөт. Ага негизинен «мүйүз оюму», «табак оюму», «кыял оюму» келет да, бет оюмуна шарттуу көрүнөт. Буюм боз үйдүн ички жалпы жасалгасына өзүнүн жекече кооздугун кошуп турат. Аяк каптын капкалдырыгынын бүчүсү ортолук оюмдун чок-ортосуна кадалган топчуга бүчүлөнөт. Чарчы жарым тегерек борумунда жапкычтуу келген бул кооз буюмдун чети чарчы тордолонот жана «төкмө чачыланат».
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996]
Сопранолор
"Сопранолор" (англ. The Sopranos) - Дэвид Чейздин чыгармачылыгына негизделген америкалык кылмыш драмалык телесериал. Окуя ойлонуп табылган персонаж, Ню-Джерсиде жашаган италиялык гангстер Тони Сопранонун (Жеймс Гандолфини) тегерегинде жүрөт. Сериалда анын үй-бүлөлүк жашоосу менен кылмышкердик уюмунун карама-каршы талаптарынын ортосунда баланс кылганга аракет кылгандан келип чыккан кыйынчылыктары сүрөттөлөт. Алар көп учурда психиатр Жениффер Мелфинин (Лоррейн Бракко) дарылоо сеанстары учурунда көрүнүп чыгат. Бул сериалда Тонинин үй-бүлө мүчөлөрү, кызматташтары жана мафия боюнча атаандаштары, көрүнүктүү ролдор жана сюжеттик айкалыштар, биринчи кезекте анын аялы Кармела (Эди Фалько) жана колдоп жүргөн жигити Кристофер Молтисанти (Майкл Империоли) чыгышат.
Сериалдын пилоту 1997-жылы тапшырык алгандан кийин шоу бет ачаары 1998-жылдын 10-июнунда Кошмо Штаттардын HBO кабелдик тармагында көрсөтүлгөн жана 2007-жылдын 10-июнуна чейин 86 сериялуу алты сезон өткөргөн. Андан кийин сериал үлөштүрүлүп, Кошмо Штаттарда A & E каналында жана эл аралык деңгээлде көрсөтүлө баштады. Сопранолор HBO, Chase Films жана Brad Grey Television каналдарында чыкты. Ал негизинен Нью-Йорк шаарында, Күмүш чыны студиясында (Silvercup Studios) жана Нью-Джерсинин бир жеринде тартылган. Бардык тур бою аткаруучу продюсерлер болупДэвид Чейз, Брэд Грей, Робин Грин, Митчелл Берджесс, Илин С. Ландресс, Теренс Винтер жана Мэтью Вайнер жүрүшкөн.
Сопранолор бардык мезгилдин эң улуу телесериалдарынын бири катары саналат. Сериал ошондой эле көптөгөн сыйлыктарды жеңип алган, анын ичинде алгачкы эки сезон ичинде Peabody сыйлыгын, 21 Эмми сыйлыгын жана "Алтын Глобустун" беш премиясы бар. 2000-жылдардагы америкалык популярдуу маданияттын ичинде абдан белгилүү эле, сериал сындык талаш-тартыш жана пародиялардын предмети болгон. Анын негизинде китептер, бир видео оюн, жогору бааланган саундтреки бар альбомдор жана көп сандаган ассортименттеги товарлар чыккан. Шоунун бир нече катышуучулары жана команданын мурда көпчүлүккө белгисиз болгон бирөөлөрү "Сопранолордон" кийин ийгиликтүү карьера жасашкан. 2013-жылы Американын жазуучулар Гильдиясы Сопранолорду бардык мезгилдин эң көркөм телесериалы деп аташкан, ал эми TV Guide бүт мезгилдин мыкты телесериалы деп жарыялаган болучу.
Кир II
КИР II – Ахеменилер державасынын негиздөөчүсү.
Биздин заманга чейин 558–530-жылы Жакынкы жана Орто Чыгыш өлкөлөрүнүн көбүн бириктирген зор империяга негиз салган.
Мидияны, Вавилонду, Египетти, Фракияны, Македонияны жана Индиянын түндүк-батыш бөлүгүн жеңип алган.
Борбордук Азиянын дыйканчылыкка ыңгайлуу аймактарын ээлегенден кийин Орто Азияда жашаган көчмөн массагет урууларын багындырууга багыт алып, б. з. ч. 530-жылы Кирдин аскерлери башында Томирис деген аял турган массагеттер менен Амударыясынын жээгинде катуу салгылашка чыккан. Салгылашта Кир жана анын аскерлери толугу менен талкаланган.
Буунун адистештирилген мекемелери
Буунун адистештирилген мекемелери – экономикалык, социалдык, маданий жана башка чөйрөлөрдө иш-аракет жүргүзүүчү эларалык, өкмөттөр аралык уюмдар. БУУнун а. м. өзалдынча эларалык уюмдар болуп саналат. Алардын түзүмдөрү, компетенциясы жана башка уюштуруу маселелери укуктук тартипте эларалык келишимдерде, макулдашууларда же түзүү актыларында, алардын органдарынын регламенттеринде аныкталган. Азыркы учурда БУУнун 14 адистештирилген уюму бар: Бүткүл дүйнөлүк почта бирлиги (БДПБ), Эларалык электр байланыш бирлиги (ЭЭББ), Эларалык жарандык авиация уюму (ИКАО), Билим берүү, илим жана маданият маселелери Боюнча Бириккен Улуттар Уюму (ЮНЕСКО),  Бүткүл дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму (БДССУ), Бүткүл дүйнөлүк метереология уюму (БДМУ ), Эларалык деңиз уюму (ИМО), Бүткүл дүйнөлүк интеллектуалдык менчик уюму (ВОИС), БУУнун Азык-түлүк жана айылчарба уюму (ФАО), Эларалык валюта фонду (ЭВФ), Айыл чарбаны өнүктүрүүнүн эларалык фонду (АЧӨЭФ), Эларалык эмгек уюму (ЭЭУ), Өнөржайлык өнүктүрүү боюнча Бириккен Улуттар Уюму (ЮНИДО), Бүткүл дүйнөлүк банк  (ага төмөндөгүлөр кирет:  Эларалык кайра куруу жана өнүктүрүү банкы (ЭКӨБ), Эларалык каржы корпорациясы (ЭКК), Эларалык өнүктүрүү ассоциациясы (ЭӨА),  Көп тараптуу инвестициялык кепилдиктер боюнча агенттиги (КТИК), Эларалык инвестициялык талаштарды жөнгө салуу боюнча борбор (ЭИЖСБ).
Алебастр
Алебастр (гр. aIabastors) (эскирген ат), курулуш иштеринде кездешүүчү гипс. Жаратылышта колдонулуучу гипс CaSO4 2Н2O. Аны ысытканда курамынан кристаллдык сууну бөлүп чыгарып, жарым суулу (CaSO4· 0,5H2O) жана суусуз кальций сульфатына (CaSO4) өтөт. 120-190оС жарым суулу кальций сульфаты бөлүнөт. Жарым суулу гипстин a жана b – модификацияларынын пайда болушу термиялык иштетүүнүн шартына жараша болот. Алар бири-биринен физ. жана хим. касиеттери менен айрымаланышат да сапаттык касиеттерин көрсөтүшөт. Курулуш иштерине керектелүүчү гипс негизги курамын түзгөн күкүм түрүндөгү b-жарым суулуу гипс, катканда сууну көп талап кылат (60-65 %). Анын тыгызд. 2,67-2,68 г/см3. Гипсти 1,3 атм. басым астында ысытуудуан кыска, тыгыз кристалл түрүндөгү a- жарым суулуу гипс алынат. Тыгызд. 2,72-2,73 г/см3. Ал катканда сууну талап кылат (40-45 %). А. жасалма мрамор, бетон, курулуш иштерине керектөөчү эритмелер, жерге төшөөчү, плиталар, керамикалык буюмдар куючу формалар ж. б. даярдоодо колдонулат.
«Адобе»
«Адобе» - (англ. Adobe Systems corporation) программалык жабдыктарды, үстөл басма системаларын, ариптер тобун иштеп чыгууга багытталган корпорация. Анын кеңири белгилүү иштеп чыгуулары - Асrobat кароо редактору. Видеофильмдерди иштетүү ал иштеп чыккан колдонмо программалардын белгилүүсү.
Щебень-Ю
Щебень-Ю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Сынь дарыясынын оң жээгинен 46 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Витим-Ятия (дарыя)
Витим-Ятия (Витимъятня) — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лозьва дарыясынын оң жээгинен 520 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Текесекирик, үңкүр
Текесекирик, үңкүр – Нарын шаарынын чыгыш тарабындагы Нарын дарыясынын сол өйүзүндөгү неолит дооруна таандык таш куралдар үңкүрү. Үңкүрдөн диска сымал нуклеус (таштын чордонунан жасалган курал), микролиттик куралдар табылган. Археолог А. Н. Бернштам тарабынан чалгындоо иштери жүргүзүлүп, мезолит, неолит доорлоруна тиешелүү экендиги аныкталган. Кийин жол куруу учурунда бузулуп, түп орду менен талкаланган.
Кичи Парусовая
Кичи Парусовая — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Парусовая дарыясынын сол жээгинен 27 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 66 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Байтеше
Байтеше - жыгаччылардын аспабы, чот кетмен түспөлдүү керки. Чеберлер мунун эки жагын тең, же бир жагын жыгач сапка ашташат. Бул аспап жоон, жумуру жыгачтардын бетин чуңкурайтып, оюп-чаап иштетүүдө өтө оңтойлуу болот. Байтеше менен усталар көбүнчө ээр чабышат. Табак, сузгу, челек, соку сыяктуу кырма иштерин оюп жасоого оңтою бар.
Каптал эрозиясы
Каптал эрозиясы – агын суулардын таасиринен өзөндүн жээктеринин, капталдарынын жемирилиши, оюлушу, урап түшүшү. Дарыялар түздүктө мелмилдеп жай агат. Суу менен келген агынды (кум, чопо, топурак, тектердин кесек талкаланган бөлүкчөлөрү) суунун нугуна, түбүнө чөгөт. Суу жогору көтөрүлүп, тайыздап, кечмеликке айланат. Ошол убакта өзөндүн жээги, капталы жемирилип, жар пайда болот. Жардын түбү эшилип, оюлуп, урап түшөт. Суу нугунун туурасы кеңийт. Мындай көрүнүш каптал тектеринин түзүлүшүнө, камдашуусуна, борпоңдугуна, рельефке, аккан суунун ылдамдыгы менен өлчөмүнө, ошондой эле климаттык шартка, жаан-чачындын аз-көбүнө байланыштуу болот.
Ализарин
Ализарин (С14Н8О4), 1,2-диоксиантрахинон – мол. масс. 240,2; кызыл сары ийне сымал кристалл, балкып эрүү t 290о ; кайноо t -430 о, сууда эрибейт. Этил спиртинде орточо, ысык метил спирт, бензол, уксус к-тасы, көмүртек сульфиди, пиридин, щелочтор жакшы эрийт. Кездеме чыгаруу ө.ж-нда полиграфияда колдонуучу лактар, боектор даярдоодо; аналитикада Al, Cu, Nb, F, Ga, Ln, Hg, Th, Ti ачууда, ошондой эле фотометриялык ыкма менен Al, F жана башка аныктоодо колдонулат. Ө.ж-да А. антрахинондон алынат.
Похлёбкин, Вильям Васильевич
Вильям Васильевич Похлёбкин (орусча Ви́льям Васи́льевич Похлёбкин; 1923-жылдын 20-августу, Москва – 2000-жылдын 30-марты же 31-марты, Подольск) – советтик жана орусиялык окумуштуу, тарыхчы, скандинавист, геральдика адиси, жана кулинар (ашпоздук таануучу). Тарых илимдеринин кандидаты. Орусиянын гербинин долбоорун даярдоого да катышкан. Айрым эски орус тамактарынын рецептин калыбына келтирген. Нью-Йорк Илимдер академиясынын мүчөсү (1999).
Кыскача өмүр таржымакалы
Вильям Похлёбкин 1923-жылдын 20-августунда СССРдин борбору Москва шаарында туулган. Атасы – мурдагы революционер Василий Михайлович Михайлов болчу; анын жашыруун ысымы “Похлёбкин” болгон. Похлёбкиндин айтымында, анын чоң атасынын атасы крепосттук (жерге бекитилген) дыйкан болгон жана дурус шорпо тамак (похлёбки) жасай алгандыгы үчүн даңазалуу болгон.
Вильямдын ысымы, бир вариантта, Уильям Шекспирдин ысымы менен байланыштырылса, башка бир вариантта – В.И.Ленин жана Август Бабелдин ысымдарынын коштондусу болгон. Үй-бүлөдө аны “Август” деп да чакырышчу.
1941-жылы мектепти аяктап, Вильям ыктыяры менен Улуу Атамекендик согушка аттанат. Согуштун негизги бөлүгүндө чалгынчы катары кызмат өтөйт.
1944-жылы немис тили боюнча курсту сырттан окуп, аскердик штабда иштөөнү уланта берген. Ал серб-хорват, имталиялык жана швед тилдерин да мыкты өздөштүргөн.
1945-жылдын январь айында ал Москва мамлекеттик университетинин (МГУ) эл аралык мамилелер факультетине (кийинчерээк МГИМО болгон) тапшырат.
Марксизм-ленинизм сабагы боюнча мамлекеттик сынакта ал өзүнүн жападан-жалгыз “төрт” деген баасын алат (калгандары бүт “беш” болгон). Ошондуктан артыкчылыктуу диплом ала албай калган.
1952-жылы ал кандидаттык диссертациясын ийгиликтүү жактаган. Тарых илимдерини н кандидаты наамын алган соң, СССР ИАсынын Тарых институтунда кенже илимий кызматкер болуп иштей баштаган.
Оболу ал Югославия боюнча адистешкен. Хорватия тарыхы боюнча ири эмгек жазган.
1955-61-жылдары ал өзү негиздеген “Скандинавия жыйнагы” (“Скандинавский сборник”) деген журналды жетектеп турган. Журнал Тарту шаарында чыгып турган.
Похлёбкин СССР ИАсынын Тарых институтундагы жалкоолорду сынга алган соң, жумушунда куугунтуктала баштаган. Институттун окумуштуу кеңеши анын доктордук диссертациясынын темасын бекитпей койгондо, ал институттан кетип калган.
Бирок ал эл аралык чөйрөдө ар кыл мамлекеттердин окумуштуулары менен өз алдынча кызматташып, эмгектерин жазуусун токтоткон эмес.
Анын Финляндия менен Норвегиянын тарыхы боюнча эмгектери кыйла талкуу жараткан.
1970-жылдардын башында ага «Урхо Калева Кекконен» монографиясы үчүн Финляндия тарабынан 50 миң доллардык сыйлык ыйгарылганда, совет бийлиги аны Финляндияга жибербей койгон. Акчалай сыйлык совет өкмөтүнүн эсебине өткөрүлгөн. Бул китепти Кекконендин өзү жылуу кабыл алган.
1964-66-жылдары ал төрт ай бою жалаң кара нан жана кара чай, көк чайга “отурган”. 1968-жылы болсо анын айтылуу “Чай” деген китеби жарык көргөн. Ага сырттан (Кытай, Улуу Британия, ГДР, Камбоджа, Тайланд, Индонезия, Вьетнам ж.б.) достору жана санаалаштары жиберген кургак чай да китепти жазууга огожо болгон. Бул китеп популярдуу болгонун автор 1993-жылы гана билген.
Ал “Неделя” гезитинде тамак-аш тууралуу атайын рубрика алып барган. Тамак-ашты ал тек гана карын тойгузуу аргасы эмес, “улуттук рухтун калыбына келтирилишинин маселеси” деп караган.
1978-жылдан тартып Польша менен СССР арактын автордугу боюнча бир нече жылдык талаш-тартышка түшөт. 1981-жылы “водка” сөзү брэнд-аталыш катары СССРге бекитилет.
Похлёбкиндин 1991-жылы жарык көргөн “Арак тарыхы” (“История водки”) деген эмгеги аракты алгач өндүргөн эл орустар болгонун андан ары тастыктоого илимий кыртыш болгон. Похлёбкиндин оюнча, 1448-1478-жылдарга чейин эле орустар арак өндүрө башташкан. Польшада болсо арак андан бир кылымдан кийин өндүрүлө баштаган, деген Похлёбкин.
Тарыхчы жана азык таануучу Похлёбкин 2000-жылдын 30-мартында же 31-мартында Москва облусуна караштуу Подольск шаарындагы Октябрь проспектинде жайгашкан панелден курулган көп кабаттуу үйдөгү батиринин оозунан белгисиз бирөө тарабынан өлтүрүлгөн. Анын сөөгү 13-апрелде гана табылган. 15-апрелде анын сөөгү Москва облусундагы Голованск көрүстөнүндө жерге берилген.
Аны өлтүргөн кишинин дайыны эч табылбаган соң, анын өлүмү менен байланыштуу козголгон кылмыш иши 2001-жылдын 22-октябрында токтотулган.
Жекече турмушу
Похлёбкин Тарту университетинде иштеп жүрүп бир эстон айым менен таанышат. Андан Гудрун деген ысымдуу бала көрөт (Гудрун - байыркы скандинавдардын киши аты). Гудрун кийинчерээк антрополог болду.
1971-жылы Похлёбкин Евдокья Бурьева деген айымга жолугуп, ана үйлөнөт. Андан 1975-жылы Август деген уулдуу болду. Бирок эки жылдан соң Евдокья күйөөсү менен ажырашып кетет.
Похлёбкиндин эки уулу тең чет өлкөгө көчүп кетишкен.
Эмгектеринин кыскача тизмеси
Похлёбкин 40тай китеп, 600дөй макала жазган.
Похлёбкиндин бир катар илимий жана популярдуу эмгектери орус тилинен англис, немис, португал, голланд, латыш, молдован, норвег, швед, финн, даниялык, эстон, поляк, хорват, мажар, ханзу тилдерине которулган.
Даңканай Эсенгелдиев
Даңканай Эсенгелдиев (1888, Наманган уезди, Муз-Төр болушу, Эш-Сай кыштагы — 1958, ошол эле жерде) — Кыргызстандын түштүк аймактарында Совет бийлигин орнотуу үчүн күрөштүн активдүү катышуучусу. 1918— 21-жылы Кетмен-Төбө өрөөнүндө коргонуу отрядынын командири.
Кыскача өмүр таржымакалы
Даңкангай Эсенгелдиев 1888-жылы падышалык Орусиянны отор жайы болгон Фергана өрөөнүндө Наманган үйөсүнө караштуу Муз-Төр болуштугундагы Эш-Сай кыштагында туулган. Улуту - кыргыз.
1918—21-жылдары Кетмен-Төбө өрөөнүндө Кызыл Армиянын катарында коргонуу отрядынын командири болгон.
1921-жылы сентябрдан 1924-жылы март айына чейин А. Осмонбеков командалык кылган ыктыярдуу милициянын өзүнчө атчандар отрядында Кетмен-Төбө жана Чаткал өрөөндөрүндө, Наманган, Маргалаң, Кокон уезддеринин тоолуу болуштарындагы басмачыларга каршы күрөшкө катышкан.
Кийин советтик жана администрациялык-чарбалык кызматтарда иштеген.
Токтогул районундагы Бек-Багыш, Кедул айыл советтеринин төрагасы болгон.
Сыйлыктары. Наамдары
Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган.
Анын ысмы менен Токтогул шаарындагы көчө, Токтогул районунун Чолпон-Ата кыштагындагы орто мектеп аталган.
Ардагер
Ардагер, ветеран (латынча Veteranus vetus кары аскер, сыналган, тажрыйбалуу) - 1) Байыркы Римде армияда белгиленген мөөнөттү өтөгөн аскер. Ага жер бөлүнүп же акчалай сыйлык беришкен. 2) Карт жоокер, өткөндөгү согушка катышкан адам (мисалы, Улуу Ата Мекендик согуштун ардагери). 3) Кандайдыр бир тармакта узак кызмат өтөгөн адам (эмгек ардагери).
Гүлнара Каримова
Гүлнара Каримова (Gulnora Islomovna Karimova) — өзбек саясатынын ишмери жана обончусу. И. Каримовдун улуу кызы, Л. Каримованын эжеси.
Өмүр баяны
Гүлнара Каримова 1972-жылы 8-июлда Ферганада (ru) туулган. 1988-жылы Ташкенде математика мектебин бүткөн. 1991-жылы Максудиге үйлөнгөн. 1989-жылдан 1994-жылга чейин Гүлнара Каримова Ташкен Мамлекеттик Университетинде (азыркы Өзбекстан Улуттук Университети) окуган. 2000-жылы ага Гарвард Университети магистр илимий даражасы берген. 2001-жылдан саясий илимдердин доктору. Азыркы убакта Испанияда элчи болуп иштейт.
Хаммурапинин мыйзамдары
Хаммурапинин мыйзамдары (же Хаммурапинин кодекси) – Хаммурапинин башкаруусунун акыркы жылдарында (б.з.ч. 1750-жылдары) түзүлгөн, бирден – бир байыркы жазуу эстелиги болуп эсептелинет. Жак де Моргандын 1901-1902- жылдардагы археологиялык  экспедициясында  Сузда (Байыркы Месопотамиянын аймагында) табылган. Мыйзам жыйнагы 282 беренеден турган, анын 37 беренеси өчүрүлгөн.
Кардита сымалдуулар
Кардита сымалдуулар (лат. Carditidae) – кош капкалуу моллюскалардын бир тукуму, буларга төмөнкү уруу жана түр кирет: Флорида кардитасы (лат. Cardita floridana), кардиталар (уруу) (Cardita).
Шоссе Энтузиастов
Шоссе Энтузиастов — Москва метросунун Калининско-Солнцевская сызыксындагы станция. 1979-жылы 30-декабрьда ачылган.
Хейлит
Хейлит — эриндин сезгенүүсү.
Анын пайда болушуна эриндин жарылып кетиши, травмага учуроо, кислота, жегич менен күйгүзүп алуу, күндө, катуу суукта көпкө болуу себеп болот; кээде ооруну мите козу карындар (кандидоз), вирустар (учук) пайда кылат. Айрым учурда оозго сүйкөлүүчү боёктон аллергия болгондо, ичеги-карын, жүрөк ооруларында, витамин жетишпегенде (өзгөчө В витамини) пайда болот.
Түрлөрү
Хейлит кээде катуу кармайт, көбүнчө өнөкөт түрүндө өтөт.
Дарылоо
Хейлитти дарылоону оорунун пайда болуу себебине жараша врач жүргүзөт. Оорунун алгачкы белгиси билинери менен врачка кайрылуу керек. Алдын алууда травмага учураганда жабыркаган жерди даки же кебезден жасалган тампонду риванол, марганцовканын эритмесине же фурациллинге малып сүртүү керек. Күнгө күйгөндө жана суукта эрин туурулуп кетпес үчүн «А» витаминдүү, гормондуу майлар менен эринди майлаган жакшы, кислота же жегич менен күйгүзүп алганда тезинен суу менен жууп, врачка кайрылуу керек.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Түрмөдөн качуу
"Түрмөдөн качуу" (англ. Prison Break) Пол Шееринг жараткан америкалык телесериал. Ал Fox каналында төрт сезон бою көрсөтүлгөн: 2005-жылдын 29-августунан баштап, 2009-жылдын 15-майына чейин. Бешинчи сезону 2017-жылдын 4-апрелинен 30-майга чейин чыккан. Сериалдагы окуя эки бир туугандын тегерегинде жүрөт, алардын бири өзү кылбаган кылмыш үчүн өлүм жазасына тартылат, ал эми экинчиси бир тууганына түрмөдөн качып чыгып, өз ысмын актоосу үчүн кеңири план ойлоп табат. Бул сериал Adelstein-Parouse Productions тарабынан 20th Century Fox Television менен бирдикте башында телекөрсөтүү үчүн чыгарылган эле. Жазуучу Пол Шееринг менен чогуу аткаруучу продюсер Мэтт Олмстед, Кевин Хукс, Марти Аделстейн, Дон Параус, Нил Х. Мориц жана пилоттук эпизодду жетектеген Бретт Ратнер иштеген. Сериалдын музыкалык темасы Рамин Жавади тарабынан жазылып, 2006-жылы Эмми сыйлыгына көрсөтүлгөн.
"Түрмөдөн качуу" бир нече индустриялык сыйлыктарга көрсөтүлгөн, анын ичинде 2005-жылы Алтын Глобуска мыкты драмалык телесериал катары сунуш кылынган жана 2006-жылы Эл Тандоо сыйлыгынын Сүйүктүү сериал призин утуп алган. Кошмо Штаттарда бардык беш сезон DVD кылынып, эл аралык деңгээлде Blu-Ray чыккан.
Сериалдын ийгилиги мобилдикт телефондор үчүн кыска видео тартканга, бир нече расмий макалалардын басма сөздөрдө жана Интернетте чыгышына, ошондой эле видеоюндардын жасалышына шыктандырды. "Түрмөдөн качуунун" өзүнчө сериясы (спин-офф) "Күнөөсүздүктүн далили" - бир гана мобилдик телефондор үчүн тартылган болчу. Сериал расмий журнал жана романдын үзүндүлөрү жаралышына түрткү болгон. "Түрмөдөн качуунун" төртүнчү сезону мурунку үзүлүп калган сезонду ортосунан улап, 2009-жылдын 17-апрелинен баштап, сериалдын акыркы алты эпизодун көрсөткөн. Эки кошумча эпизоду "Кары Болл жана чынжыр" жана "Эркин" деген ат менен тартылып, кийинчирээк өз алдынча "Акыркы качуу" (англ. The Final Break) деп аталып чыккан. Бул фильмдердин өзгөчөлүктөрү сериалдын акыркы эпизодуна чейин жүрүп, бүтпөй калган сюжеттик көрүнүштөрдү аяктаганга багышталган. Ал 2009-жылы 21-июлда DVD жана Blu-Ray чыккан. Тогуз эпизоддон турган 5-сезонунун анонсун Fox 2016-жылдын январында жарыялаган. Премьерасы 2017-жылдын 4-апрелде болуп, бейшемби күнү 9:00до эфирде көрсөтүлчү. Сезон 2017-жылдын 30-майында аяктады.
Адобе акробат системасы
Адобе акробат системасы (Аdobe Аcrobat) — бир нече иштетүү чөйрөсү менен бирдиктүү документтерди даярдоо жана таратуу системасы. Adobe Systems басмаканасы тарабынан иштелип чыккан. Адобе акробат системасы аркылуу PDF (Portable Document Format) калыбындагы файлдарды түзүүгө болот. Мындай файлдарды анын программаларын иштете алган каалагандай компьютердик системаларда окууга болот. Бул программанын калыбын Windows, Macintosh ж-а Unix сыяктуу кеңири белгилүү иштетүү системалары колдойт.
Сүйүү ырлары
Сүйүү ырлары, махабат ырлары, ашыктык ырлары – дүйнөнүн бардык элдеринде, оозеки жана жазма адабиятта кеңири учураган ырлар. Сүйүү, махабат маселелери, сүйгөн жардын сулуулугу, акылдуулугу даңазаланат, эки жашка тоскоолдук кылган күчтөргө нааразылык билдирилет, соц. маселелер көтөрүлөт. Кыргыз оозеки адабиятында мындай ырлар күйгөн ырлары же күйгөндөр (мында башкы тема сүйгөнүнө жете албаган жигиттин боздоосу, зары), секетбайлар (мында негизинен кыздын сулуулугу, пакизалыгы, адеп-түүлүгү ж. б. жакшы сапаттары айтылган) деп да аталган. Көбүнчө обон менен ырдоого ылайыкталган да, аларда салыштыруу, параллелизм, эпитет көп колдонулган. Сүйүү ырлары бардык эле акындардын чыгармаларынан орун алып келүүдө. Мис:
Буунун азык-түлүк жана айылчарба уюму (фао
Буунун азык-түлүк жана айылчарба уюму (фао ) – айылчарбасын, токой чарбасын, балыкчылыкты өнүктүрүү максатын көздөгөн эларалык уюм. Ал БУУнун адистештирилген мекемеси болуп саналат. 1945-жылдын 15-октябрында негизделген. Техникалык жана азык-түлүк жардамдарын жасайт, ошондой эле дүйнөлүк айылчарба тармагын өнүктүрүү маселелери боюнча божомолдор менен каттоо маалыматтарын даярдайт. == Колдонулган адабияттар ==
FictionBook
FictionBook (ошондой эле FeedBook) - китепти XML-документ калыбында тартуулоочу формат. Мында китептин ар бир элементи өзүнчө тег менен сүрөттөлөт. Бул стандарт бардык түзмөктөргө жана форматтарга шайкештик кымсыз кылууга арналган. XML дароо колдонууга жана программада иштетүүгө (түрлөнтүүгө, сактоого, жөндөөгө) даяр документтерди бардык чөйрөдө оңой түзүүгө жол берет. Адатта .fb2 жайылуусу бар документтерде тексттин негизги элементтеринин структуралык белгиси, китеп тууралуу айрым маалыматтар, мукаба сындуу иллюстрациялар сакталышы мүмкүн болгон экилик файлдуу тиркемелер болушу мүмкүн.
Бул стандартты Дмитрий Грибов жана Михаил Мацневдер башында турган иштеп чыгуучулар тобу түзгөн.
Тарыхы
...
Сыпаттама
FictionBook форматындагы ар бир электрондук китеп XML форматындагы файл түрүндө көрсөтүлгөн. Иллюстрациялар (PNG жана JPEG) Base64 кодировкасы менен түздөн-түз XML'ге кошулат. FictionBook'ту көбүнчө ZIP'те кысышат (.fb2.zip же .fbz файл пайда болот) көптөгөн окуу программалары кысылган FB2'ни колдошот.
FictionBook'тун идеологиясы HTML'дин биринчи версияларына окшош: бардык тегдер визуалдык эмес, логикалык форматтоого тийиштүү. Эч кайсы аппараттык камсыздоого, кагаздын форматына байлоо жок, FB2'нин эч жеринде пиксел, пункт же кегл болсун өлчөө бирдиги көрсөтүлгөн эмес. .fb2 форматынан алынган текст кандай болору бул форматтын көрүүчү программасынын тууралоолорунан же файлды башка форматка конверттөөдө белгиленген параметрлерден көз каранды. Мисалы, көрүүчү программада аталыштын тегин чоң шрифт менен же башка түстө чыгарса болот. HTML форматына конверттөөдө ар бир аталышка белгилүү бир HTML-тег салыштырылышы мүмкүн, мисалы, же Ошондуктан, FB2 автоматтык түрдө HTML, PDF жана башка форматтарга өткөрүүгө боло турган китеп сактоочу универсалдуу формат болууга талапкер.
Айран-Суу минералдуу суусу
Айран-Суу минералдуу суусу дарыланууга жана ичүүгө жарамдуу минералдуу суу булактары. Чүй облусунун Москва районунда, Беловодский кыштагынан 30 км түштүктө, Ак-Суу (Жарташ) минералдуу суусунан 3 км түштүк-батышта, деңиз деңгээлинен 2500 м бийиктикте. Суу жергиликтүү элге илгертен белгилүү. Алгачкы геол. маалымат 1956-ж. берилген. Суу аймагын ордовик мезгилинде пайда болгон кумдук, акиташ теги, сланец түзөт. Минералдуу суу булактары түндүк-чыгышка карай созулуп жаткан тектоникалык жаракадан булак түрүндө агып чыгат. Суу муздак (7°–10°С), тунук, жытсыз, кычкыл даамдуу, көмүр кычкыл газдуу (СО2–500 мг/л). Аз минералдашкан (0,4–0,6 г/л), курамы гидрокарбонат-сульфат-кальций-магнийлүү. Булактын чыгымы 1 ''л/сек. Микрокомпоненттерден Ак-Суу минералдуу суусуна караганда молибден эки эсе көп (0,011 мг/л), фтор 0,35 мг/л''. Сууну суусун катары ичсе болот.
Омар Хайям
Омар Хайям (Омор Хаййам), Гиясаддин Абу-л-Фатх ибн Ибрахим (1048-ж. чен, Нишапур – 1131, ошол эле жер) – фарсы акыны, математик, философ, ойчул.
Кыскача өмүр таржымакалы
Омар Хайямдын өмүрүнүн көбү Борбордук Азия жана Иран аймактарындагы Балх, Самарканд, Исфахан ж. б. шаарларда өткөн.
Философияда Аристотель менен Ибн Синанын жолун жолдогон. Математика боюнча Омар Хайямдын бизге жеткен эмгектери аны улуу окумуштуу катары мүнөздөйт.
Математикалык трактатында теңдемелердин чыгарылышын 3-даражасына чейинки геом. формада системага салган. «Евклид китебинин татаал жоболоруна түшүндүрмө» аттуу трактатынын мазмунун параллелдер жөнүндөгү оригиналдуу теория түзөт.
Ал төрт саптардын канчасы Омар Хайямга тиешелүү экени алигиче тактала элек.
Омар Хайямдын лирикасы фарси-тажик поэзиясынын жалпы агымынан кескин бөлүнүп турат.
Анын поэзиясында өлгөндөрдүн чөпкө айланышы жана чөп менен жандуулардын тамактанышы түбөлүк кыймылдагы материя жөнүндө каңкуулап, дүйнө менен жеке адамдын байланышы айкындалат; шарап даңазаланып, тиги дүйнөдө жашоо жок дегендей тыянак чыгарылат.
Бирок Омар Хайямдын чыгармаларында татаал жана карама-каршы маселелер бир кыйла.
Чыгармалары дүйнөнүн көп тилдерине, анын ичинде кыргыз тилине да которулган.
Рубаилеринен
Ак жүрүп, арам ишке баспай кадам,
Вино ичсем Дилбар менен неси жаман?
Кудайга жалын дешет “ичирбе” деп,
Жалынбайм. Ичпегендин өзү жаман.
Дүйнөдөн бири кетсе бири келет.
Ачыгы: дүйнө идиш, а биз шарап,
Идишке куюштурат бизди ченеп. (Которгон Амирбек Аззам уулу).
Асылбек Жээнбеков
Жээнбеков Асылбек Шарипович - Кыргыз Республикасынын V чакырылыштагы Жогорку Кеңештин депутаты жана төрагасы, саясатчы. Экс-президент С.Ш. Жээнбековдун иниси, Министрлер кабинетинин төрагасы (2021-ж. тарта) Акылбек Жапаровдун кудасы. Ош облусунун Кара-Кулжа районунун Кара-Кулжа айыл аймагынын Биймырза айылында туулган. Үй-бүлөлүү, 6 баланын атасы.
Перово (метро бекети)
Перово — Москва метросунун Калининско-Солнцевская сызыксындагы станция. 1979-жылы 30-декабрьда ачылган.
Турсунхан Салиева
Сыйлыктары
Кыргыз ССР жана Өзбек ССР Жогорку Советтеринин Ардак грамоталары менен сыйланган.
Ленин (Ысык-Ата району)
Ленин (Ленин) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Ысык-Ата районундагы айыл. Новопокровка айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 275 киши.
Кардиомия
Кардиомия — (лат. Cardiomya) кош капкалуу моллюскалардын бир уруусу.
Устьатавка (Салауат району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы: