cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бозбала
Бозбала — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, Коңурбайдын жылкычыларынын кичүүсү. Түшүндө Семетейди көргөнүн айтып, Карагулдан таяк жейт (Саякбай Каралаев, «Семетей», 2. 168—171). Курама вариантыда от жаккыч Б-ны жаман түш көрөсүң деп Карагул сабатып өлтүрөт (Курама варианты, «Семетей», 253 — 254).
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Кахрамонжон Шакиров
Өмүр баяны
23 октябрь 1984 жылы Ош (Баткен) облусу, Фрунзе (Кадамжай) районуна карашту Үч-коргон айылында туулган. Үй-бүлөдө чоңу, 1987—1989 жылдарында Саида эже жана Галины Семеновна кол астында «Колосок» атындагы балдар бакчасында тарбыяланган. 1989—1990 окуу жылында № 15 Садриддин Айни орто мектебине 1 класска, Солижонова Улмасхон эжеке кол астына окууга барган. Мектепти ийгиликтүү бүтүрүп 2000—2001 окуу жылында Баткен Мамлекеттик Университинин, Кызылкыядагы Экономика Укук жана Технология Институтунун факультет «Эл аралык маамиле» факультетинин "Англис тили кошумча тилдер аралык маалыматтарды компьютерда колдонуу" адистиги боюнча окууга кирген. Окууда жакшы жетишкендиктери үчүн 2005 жылда КЭУТИ БатМУ-нун, Колдонмо механика кафедрасынын улуу лаборанты жана ЖОЖ-ын Жаштар уюмунун төрагасы болуп ишке которулган. 2006-2010 окуу жылыдарында ЖОЖ-дын "Котормо жана котормо таану" кафедрасында англис тили мугалими болуп иштей баштаган. 2009-2010 окуу жылында Үч-коргон орто мектебине Информатика жана англис тили мугалими болуп жумуштан которулган. 2010 жылында "Санарип жаштардын маеги" долбору боюнча эл аралык АЙРЕКС уюмунун Билим берүүдөгү маалымат-технологияларды колдонуучу адиси болуп иштеп, 2012 жылынын март айында "Open World" программасы менен, АЙРЕКС-тин колдоосу менен Америка кошмо Штаттарынын Колорадо, Денвер, Чикаго жана Вашингтон шаарларына "Дистанттык окутуу" долборуу боюнча ийгиликтуу катышкан.
Эмгек жолу
2006-2007 окуу жылында "Котормо жана котормо таану" кафедрасына жетектоочу мугалими болуп иштеген.2007-2009 окуу жылыдна "Экология жана туризм" факультетинин деканынын тарбыя жана контракт иштери боюнча орун басары болуп иштеген. 2010 жылга чейин "Жаштар уюмунун" төрагасы жана КИТЭП БатМУ (ЖОЖ)-дын курама КВН командасын капитаны, Нестандарт командасынын негиздеген. 2010 жылдан азыркы күнгө чейин Мамадалы Курбанов орто мектебинде Англис тили жана информатики мугалими болуп иштейт. Амеркикадан кайткандан соң "Салбуурун" көркөм тасмасыга чакырылып, башкы ролдордон бири, тажик улутунун Рустам персонаждык каарманын ойногон. 2012 жылдын 1 июнунан 10 июнуга чейин Кыргыз Респуликасынын "Жалпы Республикалык Тестирлөө" -дө Баткен областына администратор болуп иштеп келген.
Астек жазуусу
Астек жазуусу, ацтек, науа жазуусу — сөздөп-муундап жазуунун нукура системасы. Борбордук Мексика элинде, башкача айтканда астектерде колдонулат. 14-кылымда эле пайда болгон. Астек жазуусу иероглиф элементтери бар пиктографиялык жазууга окшош.
Фримен Дайсон
Фримен Жон Дайсон (англ. Freeman John Dyson; 1923-жыл 15-декабрь, Англия, Беркшир, Кроуторн - 2020) - англис тектүү америкалык физик-теоретик. Лондон Королдук коомунун (1952) жана АКШ Илимдер академиясынын (1964) мүчөсү. Кванттык электродинамиканы түзгөндөрдүн бири.
Илимий ишмердиги
Дайсон талаанын кванттык теориясы, кванттык электродинамика, математикалык физика, астрофизика, төмөн энергиялардын физикасы боюнча эмгектердин автору. Талаанын кванттык теориясынын дисперсиондук ара катышын далилдеген (Йост-Леман-Дайсон түшүнүгү), S-матрица үчүн формула алган, конондук кайра кубулуулардын негизинде (Дайсон кайра кубулуусу, 1948) кванттык электродинамикадагы дал келбөөчүлүктөрдү классификациялаган (КЭД), S-матрицанын өзгөчөлүктөрүнүн негизинде КЭДдин кайра нормалаштырылуусу жөнүндөгү түшүнүктү көрсөткөн жана талаанын кванттык теориясынын жөнөкөй формалары менен Фейман ык-мамилесинин ортосундагы байланышты көргөзгөн (Фейнман-Дайсон формализми, 1949). Дайсон (Юлианом Швингер, Ричард Фейнман жана Синъитиро Томонаго менен катар) азыркы кванттык электродинамиканын негиздөөчүлөрүнүн бири деп эсептелүүгө акылуу.
Авизо (кабаркат)
Авизо (кабаркат) (ит. avviso ) – 1) өзара эсеп-кысаптын өзгөргөндүгү жөнүндө бир контрагенттин экинчисине жөнөткөн ырасмий кабаркаты; кандайдыр бир тапшырманы аткаргандыгы тууралуу билдирүү; жөнөтүүчү тарабынан алуучунун дарегине кабар жөнөткөндүгүн билдирген кабарлама каты; 2) банк ишинде – банк аткарымынын аткарылгандыгы, же ушундай эле өтүнүч менен бир банктын башка банкка (өз кабарчысына), же банктын өз кардарына жөнөткөн кабарлама каты. Көпчүлүк учурда кабаркат банк-жөнөтүүчү К. алуучу тарапта ачылган өздүк эсебинен кандайдыр бир өлчөмдөгү каражатты которуп алууну көздөгөн кезде жөнөтүлөт; ал кабаркат жөнөтүлгөн дарекке каражат которуу, аккредитив ачуу, өз кардарынын эсебине акча каражатын түшүрүү сыяктуу тапшырмаларды берүү үчүн К. жөнөтүлөт. Банк өз кардарларына белгилүү бир мөөнөт аралыгында анын ачылган эсеби боюнча аткарым жасалгандыгы жана эсепте калган каражат өлчөмү тууралуу К. жөнөтөт; 3) төлөөчү жак көрсөткөн жакка которум вексели боюнча кабарлама.
Фримен Дайсон
Илимий ишмердиги
Дайсон астрофизикада пульсарларды (жылдыз жылтылдагы) жана нейтрон жылдыздарды изилдеген. Дайсон Сферасы концепциясынын автору. Бул - ортосунда жылдыз бар чоң радиустагы (планета орбиталарынын радиусунчалык) ичке сфералык кабыктан турган болжолдуу курулуш. Ал бул сфера жөнүндө идеяны фантаст Олаф Сеплдондун "Жылдыздардын жаратуучусу" аттуу китебинен алган. Өнүккөн цивилизация Дайсон кабыгын борбор жылдыздын кубатын толук керекке жаратуу жана жашоо чөйрөсү көйгөйүн чечүү үчүн пайдаланышы мүмкүн деп болжолдонот. Дайсон жерден тышкаркы цивилизацияларды издөөдө ушул түшүнүктөргө таянууну сунуштаган.
Галургия
Галургия (грекче hals — туз, ergon — иш, жумуш) — минералдык туздарды, алуунун технологиясы ж-дөгү хим-нын бөлүгү. Г-лык өндүрүштүн негизги сырьёсу —деңиз жана көл суулары, пайда болгон туз катмарлар, жер алдындагы туздуу суулар ж. б. Заводдо жана табигый шартта туздар бөлүп алуу ишинде буулануу жана кристаллдашуу процесстери колдонулат. Сырьёону иштетүүдө, мис., дениз суу-ларынан NаСl, Na2SО4, МgSО4, МgСl2, МgО; көл сууларынан булардан башка сода, бура, литий туздары алынат. Жаратылыштагы калий туздарын иштетүүдө КС1, К2SО башка МgС12, МgBr2 ж. б. туздар бөлүп алууга болот.
Коттункулдар
Коттункулдар (лат. Cottunculus) — букачар-балыктардын бир уруусу.
Биологиялык отун
Биологиялык отун - био отун ажыроо процессинде жылуулук бөлүнүүчү түрдүү органикалык материалдар. Ал жылытманы (теплица), күнөскананы (парник) жана топуракты жылытуу үчүн колдонулат. Биологиялык отун катары жылкы, уй жана койдун кыгы, турмуш-тиричилик таштандысы, жыгач таарындысы, текстиль өнөр жайынын калдыктары, чирибеген чымкөң колдонулат. Биологиялык отунду кеч күздө тегерегин өз өзүнчө бекитип, ныктап, үстүнкү бетин жаап, температура 0-10°С де кармалат. Керектөөгө 2-3 жума калганда майдаланат. Түтөшүн тездетүү үчүн нымдуу кык кургагы менен аралаштырылат. Эгерде 1 жумада түтөп чыкпаса, анда ысытылган таш же өчүрүлбөгөн акиташты арасына коюш керек.
Түп району
Түп району түндүк-чыгыш Кыргызстандын Ысык-Көл облусундагы район. Административдик борбору — Түп айылы. Түндүгүнөн, түндүк-чыгышынан Казакстан, батышынан Ысык-Көл району, түштүгүнөн, түштүк-чыгышынан Ак-Суу району менен чектешет. Батышынан Ысык-Көл чулгайт. Аянты 2,1 миң чарчы/км. Калкы 62,4 миң адам (2019). Райондо 13 айыл аймагы, 37 айыл бар (2021).
Тарыхы
1935-жылдын 8-февралында (кээ бир маалыматтар боюнча 1934-жыл) негизделген. 1962-жылы Түп районуна Каракол (Пржевальск) району бириктирилген. Кийинчерээк кайрадан өзүнчө район болгон.
Чарбасы
Райондо айыл чарба өнүккөн. Күрмөнтү цемент кыш заводдору, Түп нан заводу, турмуш тиричилик жактан тейлөө комбинаты иштейт.Райондо 4 фермердик чарба, түрдүү акционердик коомдор бар (2009). Айыл чарба дүң продукциясынын 56% мал чарбасынан алынат. 1993-жылы айыл чарбага жарактуу жери 159,4 га, анын ичинде айдоо 51,2 миң га жайыт 105 миң га көп жылдык өсүмдүктөр 0,5 миң га, чабынды 4,3 миң гектарынын айдоо аянтынын 42% (21,1 миң га) сугарылат. Дан эгиндери (26,9 миң га тоют өсүмдүктөрү 20,8 миң га картөшкө 1,2миң га), жашылча 0,17 миң га айдалат. 1993-жылы райондун чарбаларында 655,1 миң центнер буудай, 190,2 миң ц. картөшкө, 60,4 миң ц. жашылча, 6,1 миң ц. мөмө-жемиш жыйналган. Мөмө дарактары, карагай жана башкалар отургузулган. 1992-жылы 142,2 миң кой, эчки, 27,6 миң уй, 5,5 миң чочко, 5,7 миң жылкы, 10,1 миң үй кушу болгон.1992-жылы 5,1 миң тонна эт (тирүүлөй салмак), 18,6 миң т. сүт, 449 т. жүн мамлекетке тапшырылган.Райондун аймагы аркылуу Бишкек - Каракол авто жолу өтөт. Элге билим берүү, маданият, саламаттык сактоо. 1992-93-окуу жылында 30 жалпы билим берүүчү мектепте 13,3 миң окуучу окуган; 1140 мугалим (913 жогорку билимдүү) иштеген. 15 мектепке чейинки балдар мекемелеринде 1178 бала тарбияланган. Айыл чарба техникуму, борбордук китепкана жана анын 35 бөлүмү, 27 клуб бар. Райондук «Каркыра» гезити чыгат.5 оорукана, бейтапкана, 5 участкалык оорукана бар, айылдарда ФАП бар.
Ирригациялык курулмалары
Түп району сууну 24,8 миң га жерине суу Чыгыш Шинаты, Ак-Булак, Күрмөнтү, Чоң-Сары-Булак, Кичи-Сары-Булак, Шаты, Ичке-Суу, Көөчү, Батыш Корумду, Чыгыш Корумду, Чоң-Таш, Жылуу-Булак, Батыш Кең-Суу, Чыгыш Кең-Суу, Табылгыты, Кара-Суу, Түп, Жыргалаң сууларынын сугат системалары аркылуу жеткирилет (1993). Чарба аралык каналдардын узундугу 118,3 км. Мындагы гидротехникалык курулмалар 68, гидрокүзөттөр 66. Ири каналдары: Түп, Комсомол. Түп башкы каналы 1985-жылы реконструкцияланган, узундугу 28 км, суу өткөрүмдүүлүгү секундасына 15 м, 27 автоматтык жапкыч менен жабдылган.6,8 миң га жерди суу менен камсыз кылат. Комсомол каналы сууну Жыргалаң суусунун төмөнкү агымына орнотулган «Тепке» насос станциясынан (5 агрегаттан турат) алат; суу (80 м бийиктикке көтөрүлөт) өткөрүмдүүлүгү 6 м/сек; 5,5 миң га жерди суу менен камсыз кылат. Сугатта «фрегат», «Волжанка» жамгырлатма машиналары, «Интерсигма» насос станциясы пайдаланылат. 2 жамгырлатма машина «Победа» колхозунун 800 га, мамлекеттик атайы чарбанын 750 га жерин сугарат. Түп районунун ирригациялык курулмалары райондук сугат тармактар башкармасына (Түп айылы, 1993-жылы бардыгы 92 киши, анын ичинде 32 инженер, 8 гидротехник, 22 көзөмөлдөгүч, 8 электр-моторчу иштеген) карайт.
Курамы
Райондо 13 айыл аймагы жана алардын курамына кирген 37 айыл бар :
Баракча
Түп районунун маданий-маалыматтык сайты: http://tyup.net
Ысык-Көл району
Ысык-Көл району түндүк-чыгыш Кыргызстандын Ысык-Көл дубанындагы оодан. Борбору Чолпон-Ата. .
Курамы
Райондук маанидеги шаары: Райондо 12 айыл аймагы жана алардын курамына кирген 30 айыл бар :
Боз-Бөлтөк
Боз-Бөлтөк — топоним. «Каныкейдин жомогунда»:
Боз ала чаңгыл Боз-Бөлтөк.
Боз-Бөлтөккө жетесиң,
Боз-Бөлтөккө чыкканда...
Кулунум бир ээлигип кетесиң (Саякбай Каралаев, «Семетей», 1. 145),— деп Таласка келаткан жолдо Б.-Б. деген жер бар экендиги айтылат.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Ак-Түз
Ак-Түз — Кыргызстандын Чүй облусун Кемин районундагы айыл.
Кичи Кемин өрөөнүндөгү Актүз капчыгайынын төрүндө, деңиз деңгээлинен 2300 м бийиктикте жайгашкан. Айыл ушул жердеги түстүү металл кендерин өздөштүрүүнүн натыйжасында 1938-жылы негизделген. Райондун борбору жана темир жол бекети Кеминден 45км, облустун борбору Токмок шаарынын 80 км, (Бишкек 140 км чыгыш тарапта. Аянты 94 км2, калкы 0,9 миң (2002). Калктын көпчүлүгү (78 %) кыргыздар. Актүз мамлекеттик акционердик коому, «Айнур» заводунун филиалы иштейт. Шаарчада орто мектеп, бала бакча, 2 китепкана, оорукана бар.
Калкы
Калкы ― 580 киши (2009-жылы).
Кальтовка (Иглин району, Башкыртстан)
Кальтовка — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Кальт айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 795 киши. Почта индекси — 452416, ОКАТО коду — 80228825001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
«Зар-заман»
«Зар-заман» (иранча зар-кайгы, ый) Молдо Кылычтын эң ири чыгармасы. Жазылган жылы тууралуу автор төмөнкүчө баяндайт: «Зар-заман». санат түрүндө жазылган. Кыргыз адабиятында көлөмү жагынан «Зар-заманга» теңдеш келе турган башка эч кандай санат ыр жок. «Зар-заман» сюжет жок, окуясыз, ал макал сыяктуу мааниси терең, үлгү, насыят сөздөр менен толтурулган. «Зар-заманда» пикирлерди иретке келтирип, акылга сыйыштыруу өтө кыйын. Анда, биз көнүп калган тема, глава, бөлүмдөр ж. б. учурабайт. Молдо Кылыч «Зар-заманга» башынан кирип «сайратып» жүрүп олтуруп, аягына бир чыккан. Ошондой болсо да, маанисине карай бир ыңгай байкалат. «Зар-замандын» баш жагында негизинен коомдук турмуштун абалы баяндалат. Мында Падыша өкмөтүнүн, бий-болуштардын сурагы сүрөттөлүп, мунун натыйдасында эл арасы бузулуп, куулук-шумдук көбөйүп, бей-бечаралардын зар турмушу айтылат. Анан элге санаттарын сүйлөй баштайт. М. Кылыч «Зар-заманда» санаттары аркылуу коомду өзгөртүп, заманды оңдогусу келгени байкалат. Эл бийлеген «жакшыларды» адилетүү, боорукер болууга, элдин оор турмушуна каралашууга чакырат. Карапайым элге тиричилик санаттарды айтат: өз мээнетиңер менен күн көргүлө, бириңерге-бириң кайрымдуу болгула ж. б. «Зар-замандын» орто бөлүмүндө пайгамбарлардын тарыхы жөнүндө айтылат. Бул жерде өмүр менен өлүм маселелери козголуп, бул дүйнөдөн жөнөкөй пенделер эмес, кереметтүү пайгамбарлар да өтөп кеткен делет. Ошондуктан, бириңерге-бириң жамандык кылып, курулай күнөөнү көтөрө бербегиле, азыноолак өмүрдө саламдашып өткүлө деген пикирди айтат. М. Кылыч өлүмдү эскертип, дагы эле болсо, ал аркылуу коомдук турмушту оңдогусу келген. «Зар-замандын» мазмуну жагынан кыргыз коомчулугундагы саясий жана философиялык ойдун өнүгүш деңгээлин жана багытын көрөбүз. «Зар-заман». чыгармасынын аягы төмөнкү ойлор менен бүтөт:
Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Педра-Яха дарыясы
Педра-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Покотыль-Кы дарыясынын оң жээгинен 58 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ависта
Ависта (ит. а vista – көрсөтүүсү боюнча) – бул вексель көрсөтүлөр замат, же көрсөтүлгөндөн кийинки белгилүү бир мөөнөт ичинде төлөм иштерин жүргүзүүнү күбөлөндүргөн вексель (акчалай эсеп-кысабынын башка документинде) бетиндеги көрсөтмө, улуксат.
Вонзур
Вонзур — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Возюг дарыясынын оң жээгинен 19 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Зардобука сымап кени
Зардобука сымап кени Ош облусунун Кара-Кулжа районунда, Чыгыш Алайдын Тоголокташ тоосунун кырында, Көксуу суусунун баш жагында, деңиз деңгээлинен 3850–4070 м бийиктикте. 1970–72-ж. издөө иштери жүргүзүлгөн. Кен аймагын меридиан багытындагы тик жарака менен үзүлгөн жана төмөнкү-ортоңку девондун жанартоо-терриген тектери менен жабылган, антиклиналдык бүктөлүүгө дуушар болгон силур жана төмөнкү девондун акиташ тектери түзөт. Эффузия жана акиташ тектеринин кошулган жериндеги жаракалуу зона менен туурасы 50–200 м болгон текши рудаланбаган акиташ тилкеси туташ жатат. Калыңдыгы 5–25 м болгон штокверк. Жарака жана уя сымал руда тулкулары жүз метрге чейинки аралыкка созулат. Руда жалаң киновардан жана нукура сымаптан турат. Сымаптын өлчөмү бардык жерге бирдей эмес, орточосу – 0,58%. Кендин 20 м тереңдикке чейинки эсептелген запасы 1213 т.
Бүркүтбалык
Бүркүтбалык — (лат. Otolithoides brunneus, syn. O. biauritus) бүркүтбалыктардын бир түрү.
Алгодонэс (Нү-Мексико)
Алгодонэс (Нү-Мексико) (Algodones) — Нү-Мексико штатынын Sandoval округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 688 киши. Болжолдуу аянты - 18.9 км². FIPS коду — 35-02210.
Астек тили
Астек тили (ацтек, науа, науатль тилдери) — ютоастек тилдеринин бир бутагы. Мексикада жана Сальвадордо, мурда Гватемалада, Гондураста жана Никарагуада тараган. 1 млндон ашык (2000) киши Астек тилинде сүйлөйт. 14-16-кылымда пиктографиялык жазууга, кийин 16-кылымдан латын графикасына өткөн.
DBASE
1970-жылы АКШнын тапшырмасы жана колдоосу менен жеке компүтерлер үчүн иштелип чыккан реляциалык берилиштер базасын башкаруу системи (РБББС), кийин Borland International фирмасы өркүндөткөн. dBASE берилиштери, талаптар жана файл калыптары xBASE ат менен белгилүү стандарт болуп калды. Бул калыптарды кеңири белгилүү болгон Microsoft FoxPro жана Computer Associates CAdbFAST ж.б.сыяктуу коммерциялык топтомдор колдошот.
Флоптикал
Флоптикал (Floptical же zip - Флоптикал) деп аталган диск оптик жана магнит технологиясын бириктирип сактоо аткарылган дисктин тиби флоппи диск өлчөмүндө болот. Сырткы көрүнүшү 3,5 дүймдүү магнит дискине окшош бул дисктер азыркы учурда 120 МБ маалымат сактай алат. Флоптик диск тейлегичтери берилиштерди окуу үчүн кубаты аз лазер нурун колдонот. Маалыматты стандарттуу 3,5 дүймдүү флоппи дисктен окуп алууга мүмкүндүк бериши – флоптик кыймылдаткычынын дагы бир артыкчылыгы.
Аванесов Александр Николаевич
Александр Николаевич Аванесов - советтик жана орусиялык дипломат, БУУ системинин туруктуу координатору, БУУнун Өнүктүрүү Программасынын Кыргыз Республикасындагы туруктуу өкүлү (2011-2017).
Өмүр баяны
Александр Николаевич Аванесов 1955-жылы 9-январда Москва шаарында туулган. Атасы Авенесов Николай Николаевич (1922-1983) Совет Армиясынын полковниги, Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу болгон. «Ата Мекенге кызмат үчүн» Ордени, эки Аскердик Кызыл Туу Ордени, жана көптөгөн төш белгилер менен сыйланган. Алардын ичинде «Каармандык үчүн» медалы да бар. Апасы – Валентина Александровна Смирнова (1920-2004). Эки кызы, төрт неберси бар.
Сыйлыктары жана жетишкендиктери
Кыргыз Республикасынын жана Черногория Республикасынын – бул өлкөлөрдүн өнүгүшүнө кошкон салымы үчүн – мамлекеттик сыйлыктары менен сыйланган.
Шилтемелер
Орус тилинде
Англис тилинде
Вексел
Вексел (Wechsel, сөзмө сөз – алмаштыруу) – карызкордон же акцептанттан векселде белгиленген акча өлчөмүн талап кылуу мөөнөтү келери менен анын ээсине (вексель кармоочуга) талашсыз укук берип, жазуу жүзүндө так белгиленген тариздеги карыз милдеттенмесин билдире турган баалуу кагаз. Эл аралык соодада жана өнүккөн өлкөлөрдөгү акча жүгүртүүдө өтө маанилүү эсеп-кысап жүргүзүү жана кредиттөө каражаттарынын бири болуп эсептелет.
Дагстан тилдери
Дагстан тилдери – кавказ тилдери (ибер-кавказ) уясынын түндүк-чыгыш тармагына кирген тилдердин тобу. Дагстан тилдери өз ара бир нече топко жана өзүнчө тилдерге бөлүнөт: 1) авар-андцез тобу (авар, анд, ботлих, годоберин, карата, ахвах, багулал, тиндин, чамалин, цез, хварши, гинух  тилдери); 2) лак тили; 3) даргин тили, 4) лезгин тобу (лезгин, табасаран, агул, рутул, цахур, крыз же жек, будух, хиналуг,  арчин,  удин). Дагстан тилдери жөнүндөгү изилдөөлөр 18-кылымдын аягы – 19-кылымдын башында жарыялана баштаган. Дагстан тилдеринин фонетикалык жана грамматикалык түзүлүшүндө чоң айырмачылыктар бар. Алгач араб, 1928–38-ж. латын жазмасын пайдаланышкан. 1938-жылдан орус графикасынын негизинде түзүлгөн жазууга өткөн.
Арашан капчыгайы
Арашан капчыгайы — Тескей Алaтоонун түндүк. капталында, Арашан суусу аккан багытта түштүктөн түндүккө карай 30–33 кмге созулат. Таманынын жазы жери 2–3 км, кууш жери 500–800 м, басымдуу бийикт. 2300–2700 м.
Өрөөн байыркы мөңгүнүн аракетинен, суу эрозиясынан бөлөн үүдөн пайда болгон. Жогорку бөлүгү төрлүү (трог) келип, баыркы мөңгүнүн мореналарынан турат. Ортоң кужа төмөнкү бөлүгү кууш келип, V формасында. Таманын дажа тоо капталдарын - дакардгай токойлорунун ири массив дери бар. Шалбаалуу талаа, бийик чөп түүшалбаа зоналары басымдуу. Минералдуу ысык булактар чыгат. Балдардын Аксуу санаторийи бар. Жайкы жайыт. Илимий, окуу тарбиялык жана рекреациялык мааниси чоң.
Имшенецкий, Николай Иванович
Имшенецкий, Николай Иванович - акын, жазуучу, котормочу. Казак ССРинин Павлодар облусунун Бурас айылында 1918-жылы 18-июлда туулган. 1926-жылдан Кыргызстанда жашайт. 1936-жылы Кыргыз Мамлекеттик педагогикалык институтун бүтүргөн. Аскердик-деңиз флотуна чакырылып, Карел согушунда ак финдер менен болгон салгылашууга катышкан.
Кийин «Защитник Родины» гезитинин кабарчысы болгон. Улуу Ата Мекендик согуштун биринчи күндөрүнөн баштап деңиз десант отрядынын «Красный Гангут» гезитинин атайын кабарчысы, Кронштаттагы «Огневой щит» гезитинде кабарчы болуп иштеп, согуштун аягына чейин Ленинградды коргоого, Польшаны, Венгрияны, Чехословакияны бошотууга катышкан.
Чыгармачылыгы 1949-жылы башталып, 1950-жылы биринчи ырлар жыйнагы «От всей души» деген ат менен жарык көргөн.
Н.Имшенецкийдин «Моряки не сдаются» аттуу драмасы жазылып, ал 1968–1973-жж. Советтер Союзунун алты жетектөөчү театрларында, алардын ичинде эки жолку туулуу Балтика Флотунун Ленинграддын драма театрында коюлган. 1969-жылы Фрунзедеги республикалык конкурста пьеса экинчи сыйлыкты алган.
Ал тарабынан А.Токтомушевдин, А.Бердибаевдин, Т.Шамшиевдин, И.Шайбековдун, М.Элебаевдин, Т.Үмөталиевдин, Ж.Мавляновдун, А.Үсөнбаевдин, К.Маликовдун, С.Жусуевдин, М.Жангазиевдин, Р.Шүкүрбековдун, К.Акаевдин, И.Борончиевдин, С.Шимеевдин ж.б. ырлары жана поэмалары орус тилине которулган.
«Кызыл жылдыз» ордени жана СССРдин көп медалдары, Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ардак грамотасы менен сыйланган. Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер.
Пьесалар
Моряки не сдаются. Героическая драма (Постановки 1968–1973 гг.). Сборник «Пьесы» – Ф.: Киргизгосиздат, 1969 г.
Кофобелемнондор
Кофобелемнондор (лат. Kophobelemnon) — деңиз чалгындарынын бир уруусу.
Астения
Астения (гр. astheneia - дармансыздык, күчтөн таюу) - нерв-психикалык жабыркоо. Мында оорулуу бат чарчайт, ишке жөндөмү төмөндөйт, өтө жарыкты, ызы-чууну сүйбөйт. Ага нерв системасынын чарчоосу, психикалык жабыркоо, чала уктоо, санаркоо, күйүт тартуу, мээ чайкалуу, иштен чарчоо, аракечтик, маалы менен тамактанбай, эс албай жүрүү жана башка себеп болот. Бейтап өзүнчө, элден обочо болууну каалайт. Уйкусу жакшы болбой, коркунучтуу түш көрөт. Тамакка табити тартпай, ичи катат же өтөт; кара тер басып, жүрөгү тез кагат. Оорунун башталышында эмгек менен эс алууну туура айкалыштыруу, витаминдүү тамак ичүү, дене тарбия көнүгүүлөрүн жасоо, үйдө жана иште ыңгайлуу шарт түзүү керек. Гипноз, психотерапия, ийне сайып дарылоо жана сеп алдыруучу дарылар менен дарылайт.
Зилзала (чыгарма)
Зилзала (чыгарма) (Кысса-и-Зилзала кыйраткыч жер-титирөө) - Молдо Кылычтын чыгармасы. Алгач 1911-ж. Казан шаарынан араб тамгасында чыккан. 1910-ж. Кыргызстандагы, борбору Чоң-Кемин болгон, чоң жер титирөө алааматка арналып жазылган казал. Бул кыргыз элинин алгачкы ирет жазылып, басмадан чыккан эмгектеринин бири. «Зилзала». чыгармасы адам коому менен табияттын кубулуштарынын ортосундагы мамилеге, коомдук мамилелердин өзгөрүшө, адамдардын «күнөөлөрүнөн көбүйүшү чоң табигый кырсыктарга алып келет деген философиялык ойго, акыр заман идеясына (Айтып өттүм далай сөз, Акыр заман журтуна) арналган.
1991-ж. жарык көргөн М. Кылычтын «Казалдар» жыйнагындагы «Зилзаладан» өзүндө келтирели:
Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
15-январь
15-январь (Үчтүн айынын он беши) — Григорий жылсанагы боюнча жылдын 15-чи күнү, жылдын аягына чейин 350 күн (толук жылда 351) күн бар.
Турма (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Турма — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Янгурчин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 394 киши. Почта индекси — 453194, ОКАТО коду — 80248865004.
Зындан көмүр кени
Зындан көмүр кени Ош облусунун Өзгөн районунда Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш капталында, Доңуздоо жана Зындан сууларынын аралыгындагы кырда, Мырзаке кыштагынан 27 км түндүк тарпта. Кен 1939-жылдан изилденген. 1987–90-ж. издөө–баалоо иштери жүргүзүлгөн. Кенде 2 кабат жана бир нече ичке кабатчалар белгилүү. Төмөнкү кабат «Жөнөкөй», жогоркусу «Каримовский» деп аталган. «Жөнөкөй» кабатынын калыңдыгы 0,26 мден 105 мге чейин өзгөрүп, тереңдеген сайын жукарып үзүлөт. «Каримовский» кабатынын калыңдыгы 0,09 мден 3,15 мге чейин, тереңдеген саын жукарып жоголот. Сапаты боюнча көмүр биринчи газдуу (Г) маркасына кирет, күлдүүлүгү 10,4–35,5% түзөт, күйүү жылуулугу 34,32 МДж/кг (8199 ккал/кг). 1987–90-ж. жүргүзүлгөн иштердин негизинде эсептелген запасы С2 категориясы боюнча 11,6 млн т, болжол ресурсу Р1 категориясы боюнча 6,2 млн т. 1994-ж. ачык жол менен казып алуу үчүн «Түштүк», «Түштүк–Батыш» участкаларга бөлүнгөн. Алардын запасы - (В+С1+С2 категориясы боюнча) 101 миң т.
Каркыра көтөрүлүшү
Каркыра көтөрүлүшү – 1916-жылы Жети-Суу облусундагы улуттук боштондук кыймылдын очогу. Кээ бир маалыматтарда «Албан Бугу» көтөрүлүшү деп да аталган. 1-дүйнөлүк согушка байланыштуу жергиликтүү элден аскердик-оорук иштерине алуу үчүн 1916-жылы 25-июнда чыккан падышанын буйругуна ылайык 6-июль күнү «Нарынкол–Чарын» приставынын начальниги Подворков 13 болуштун билермандарын жыйнап, аны аткарууну талап кылган. Жыйылган эл акылдашып, 3–4 күндөн кийин жооп берүүгө макул болушкан. Алар 10-июлда Каркыранын Каман-Карагай деген жерине жыйын өткөрүп, адамдарын оорук иштерине бербейбиз деген чечимге келишкен. Бул кабар жеткенден кийин Подворков казак-орус отрядын баштап келип, жыйынга катышкандардын баарын туткунга алып, Каракол түрмөсүнө камаган. Жыйын башчысы Жамаке Мамбет уулуна уу берип өлтүрүлүп, калганы Каракол уездинин башчысы полковник Ивановдун буйругу менен 8-августта атууга буйрулган. Натыйжада, Каркыра жайлоосунда көтөрүлүш башталган. 11-августта көтөрүлүшчүлөр Жылаңач станциясын талкалап, Келгиндер башкармалыгынын бир нече кызматкери өлтүрүлгөн. 16-августта Каркыра жарманкесин басып алышкан. Сентябрда көтөрүлүш Верный, Жаркент, Лепси, Каракол уездерине тараган. Каркыра көтөрүлүшү падыша өкмөтү тарабынан түзүлгөн жазалоо отрядынын жардамы менен сентябрдын аягы – октябрдын башында аёосуз басылган. Жазалоочу отряд көтөрүлүшкө катышкандарды куугунтуктап, Кайкы ашуусунда кырган. Архивдик маалыматтар боюнча кыргыз-казактардын жүзгө жакын айылдары талкаланып, 373 үй өрттөлсө, 684 адам жарадар болуп, 1905 адам окко учкан. 1105 киши туткунга түшүп, дайынсыз жоголгон. Көтөрүлүшкө чейин Жети-Суу Облустунда 84 854 түтүн эл жашаса (Пишпектен башка 5 уездде), көтөрүлүштөн кийин бул жерде 53 миң гана түтүн калган. Падыша өкмөтү 171 адамынан ажыраган.
Каркыралар
Каркыралар (лат. Gruidae), турналар – каркыра сымалдар түркүмүнүн турналар тукуму. Узундугу 79–152 см. Моюну, шыйрагы узун, жүнсүз, куйругу кыска, эркек, ургаачысы бирдей түстө. Манжалары кыска, жаргакча менен бириккен, арткы бармагы башкаларынан жогору жайгашкан. Учканда мойну менен буттарын созуп, кунастарга окшоп учат, алардан айырмаланып, даракка конбойт. Канаты түлөгөн мезгилде уча албайт. 5 уруусу, 14 түрү бар. КМШ өлкөлөрүндө жолугат. Шыбак, бетеге, көдөө басымдуулук кылган жерди мекендейт. Жайында шалбаа, чабынды, күздүк буудай эгилген жерде жолугат. Кыргызстанда май айында уялап, чанда 3, көбүнчө 2 жумуртка тууйт. Көбүнчө өсүмдүктүн жаш бутагы, жалбырагы, уругу жана курт-кумурскалар менен азыктанат. Саны азайгандыктан, 1975-жылы коргоого алынып, Кыргызстандын Кызыл китебине катталган.
Вексел берүүчү
Вексел берүүчү – биринчи сатып алуучуга вексел толтуруп, кол коюп, тапшырган жак. Которум векселин берүүчү жак трассант (трассент) деп да аталат. Ал эми жөнөкөй Вексел берүүчү – аустеллер же сускриптер. Вексел берүүчү векселде каралган мөөнөт келери менен, вексель ээсине белгилүү бир сумманы төлөп берүүгө милдеттүү.
Пирамида чокусу
Пирамида чокусу - Түркстан кырка тоосунда, Каравшин (Исфаранын сол куймасы) суусунун башынан орун алган. Бийиктиги 5509 м. Силурдун кумдук, сланец, гнейс тектеринен турат. Чокусу тик, аска-зоокалуу жана мөңгүлүү. Андан чыгыш, түштүк тарапка кыска тик капталдуу кырлар тарайт.
Тууранды сөз
Тууранды сөз – жандуу же жансыз нерселерден, кубулуштардан чыккан үндү, дабышты туурап, алардын кыймыл-аракетин, ал-абалын, сырткы көрүнүшүн элестетип көрсөтөт.
Кыргыз тилинде тууранды сөздөр өтө көп. Алар оозеки кепте, көркөм адабиятта жыш колдонулат. Тууранды сөздөр морфологиялык, фонетикалык жана синтаксистик жактан да башка сөз түркүмдөрүнөн айырмаланып турат. Тууранды сөздөрдө лексикалык маани болбойт, алардын мааниси угулган добушту угулгандай, көрүнгөн элести көрүнгөндөй туурап берүүсү менен байланыштуу. Ошондуктан алар өзгөчө сөз түркүмү деп аталат.
Тууранды сөздөр түзүлүшүнө карай жөнөкөй жана татаал болот, маанисине карай табыш тууранды сөздөр, элес тууранды сөздөр болуп бөлүнөт.
Гальваникалык элементтер
Гальваникалык элементтер – системада өтүүчү хим. процесстер натыйжасында электрдик жумуш аткарылган система. Г. э. шарттуу түрдө металлдык же жарым өткөргүч электроддо жана электролит эритмесинен турган эки жарым элемент катары карайт. Сырткы чынжырга электрондорун берген электрод, терс электрод же элемент терс уюлу деп аталат. Сырткы чынжырдан электронду кабыл алган электрод – оң электрод же элемент оң уюлу деп аталат. Г. э. схема түрүндө көргөзүүдө эки металл, металл жана электролит эритмесинин ортосундагы чекти тикесинен сызылган үзгүлтүксүз сызык аркылуу, ал эми эки электролит эритмелери ортосундагы (суюктук бирикменин) чекти тикесинен үзгүлтүктүү сызылган сызык аркылуу белгилейт. Ток сырткы булагы менен компенсацияланган теңдештүү ажыратылган чынжыр эки учундагы потенциалдар айырмасы электр кыймылдаткыч күчү деп аталат (ЭКК). Е чоңдугу Нернст теңдемеси аркылуу табылат. Г. э. турактуу токтун булагы катары (Даниэль-Якоби, Леклани элементтери,
Экк =
аккумуляторлор) көпчүлүк физ., хим. изилдөөлөрдө колдонулат (ЭКК методу).
Биологиялык чыпка
Биологиялык чыпка - био фильтрагын сууларды, зыяндуу газдарды тазарткыч организмдердин жардамы менен тазалоочу курулма. Бул көңдөйлүү материалдар, шлактар менен толтурулган резервуар. Ал аркылуу агын суулар чыпкаланат. Шлактын катмарында микроорганизмдер жана жөнөкөйлөр өөрчүп, биологиялык плёнканы түзөт. Тирүү организмдер агын суудагы эриген жана коллоиддик заттарды адсорбциялап, окистендирет жана минералдаштырат.
Астеносфера
Астеносфера (жаңы лат. asthenosphaera, гр. asthenes - начар жана сфера) - Жердин мантиясынын үстүнкү бөлүгүндөгү катуулук, бекемдик жана илээшкектик касиеттери төмөнүрөөк болгон катмар. Биринчи жолу 1914-жылы америкалык геофизик Ж. Барелл болжолдогон, 1951-жылы Б. Гутенберг сейсмологиялык жол менен тактаган. Ал континенттерде жер бетинен 200 км, океандардын түбүнөн 100 км тереңдикте орун алып, төмөнкү чеги 150-200 кмге жетет. Астеносферада сейсмдик толкундар башка катмарларга салыштырганда жайыраак тарай тургандыгы геофизикалык изилдөөлөрдүн негизинде аныкталган. Астеносфера жанар тоолордун пайда болуусуна жана жер кыртышындагы тектоникалык кыймылдарга себеп болот.
Балажи (Иглин району, Башкыртстан)
Балажи — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Кальт айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 249 киши. Почта индекси — 452402, ОКАТО коду — 80228825003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кокузовка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тура дарыясы Тагил дарыясынын куюлушунан Тагил дарыясы, Ница дарыясы жана Пышма дарыясы дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Аванса
Аванса (фр. avance ) – белгилүү бир төлөм эсебине, же алдыдагы чыгымдар үчүн алдын ала берилүүчү акча өлчөмү, же баалуу мүлк. Аванса баа башы сыяктуу эле өз ара келишим түзүлгөндүгүнүн далили, бирок, анын иш жүзүнө ашышын камсыз кылбайт. Анткени, ал милдетти аткара албай калса, Аванса алган каражатты кайтарып берүүгө туура келет. Эгер макулдашууда көрсөтүлбөсө, КР жарандык мыйзамдарына ылайык, алдын ала төлөмдөрдүн баардыгы Аванса катары эсептелет.
Биологиялык тазалоо
Биологиялык тазалоо - тиричиликтен жана өндүрүштөн чыккан булганч сууларды тазалоо ыкмасы. Булганч органикалык заттарды (эриген жана эрибеген) биохимиялык жактан бөлүп ажыратуучу (минералга айландыруучу) микроорганизмдердин иш-аракетинин негизинде жүрөт. Бул заттар микроорганизмдердин (бактериялардын) жашоотиричилиги үчүн керектүү азык жана энергия булагы. Микроорганизмдердин демалуу процессинде органикалык заттар кычкылданып, алардын тиричилигине керектүү энергия бөлүнүп чыгат. Бул энергиянын бир бөлүгү клетка заттарын синтездөөгө, башкача айтканда бактериялардын, кыймылдуу чөгүндүлөрдүн жана тазалоочу курулмалардагы суу бетиндеги организмдердин санынын көбөйүшүнө жумшалат. Булганч суулардагы органикалык бирикмелерди минералга айландырууда бактериялар катышат. Алар кычкылтекти пайдалануусуна жараша 2 топко бөлүнөт: аэробдор (демалганда сууда эриген кычкылтекти пайдалануучу) жана анаэробдор (эркин кычкылтек болбогон шартта жашоочу). Булганч сууларда эриген органикалык заттардан тышкары, калкып жүргөн заттар, чайырлар, майлар кездешет. Биологиялык тазалоонун алдында тор, кумтоскучтар, тундургучтар аркылуу ал заттардан сууну арылтуу зарыл. Аэробдуу биологиялык тазалоо сугат жерлерде, чыпкалоочу талааларда, биологиялык көлмөлөрдө, аэротенктерде, аэрочыпкаларда жүргүзүлөт. Мындай шарттарда микроорганизмдердин жашоо тиричилиги жогору болот. Анаэробдуу тазалоодо метатенктер (жасалма чөйрө) колдонулат. Тазалоочу курулмалар суунун булгануу мүнөзүнө, өлчөмүнө, жергиликтүү шарттарга, суунун тазалык сапаттарына ж. б. жараша тандалып алынат. Толук тазалоонун натыйжасында биохим.иялык жактан кычкылдануучу органикалык заттар сууда дээрлик калбайт. Натыйжада суунун бактериялык булгануусу төмөндөп, тунуктуулугу артат. Микроорганизмдердин жашоо-тиричилиги үчүн жетиштүү сандагы биологиялык элементтери (азот, фосфор, калий) бар булганч суулар биологиялык тазалоодон өткөрүлөт. Биологиялык тазалоонун алдында айрым учурларда булганч сууларга биогендик элементтер туздардын эритмеси түрүндө кошулат.
Дадаизм
Дадаизм (dadaisme, dada – кичинекей ат, жыгач ат; баланын былдырагы) – 1916–22-ж. модернисттик көркөм-адабий агым. Дадаизм Швейцарияда анархиячыл интеллигенциянын чөйрөсүндө жаралган. Анын 1-дүйнөлүк согушка болгон нааразылыгы иррационализм, нигилисттик антиэстетизм, өзүнчө бир көркөм чыгармачыл бейбаштык сөздөр менен үндөрдү ой келди айкаштыруу (Т. Тцара, Р. Гюльзенбек, М. Янко), түшүнүксүз жазуу, туура эмес чиймелер, эп келишпеген буюмдардын топтому (М. Дюшан, Ф. Пикабиа, М. Эрнст, Х. Арп) аркылуу чагылдырылган. Согуштан кийин француздук «абсолюттук дадаисттер» социалдык маңызсыз искуство үчүн күрөшкөн (А. Бретон, Тцара), ал эми немис «саясий дадисттери» милитаризм менен буржуазия түзүлүшкө каршы чыгышкан (Ж. Грос, Ж. Хартфилд).
Пеляжья
Пеляжья — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пеляжья куймасынын сол жээгинен 94 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 98 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Клиффорд Гирц
Клиффорд Гирц (Герц, анл. Clifford James Geertz /ˈɡɜrts/, 1926-жыл 23-август, Сан-Франсизко - 2006-жыл 30-октябрь, Филадельфия) - америкалык антрополог жана социолог, ар түрдүү маданияттарды жана маданият концепциясынын адам концепциясына тийгизген таасирин изилдеген интерпретативдик антропологиянын негиздөөчүсү,
Илимий ишмердиги
Негизги эмгектери Түштүк-Чыгыш Азиянын жана Түндүк Африканын салттуу диндери жана маданияттарына, азыркы дүйнөдөгү салттардын элементтерине арналган. Эдвард Шилз жана Гарвардда окутуучусу болгон Толкотт Парсон менен иштешкен, коомдорду жана дин системдерин изилдөөдө (Р. Белл ж.б.дын) структуралык функционализмге жакын болгон. Бирок адамдын дүйнөгө көз карашы жана дүйнөгө башкалардан бөлөкчө "ахлактык" мамилеси байланышында жамааттык иш аракеттин (салт, жөрөлгө, коомдук кыймылдар) символдук аспектилери анын негизги илимий кызыгуулары болгон. Гирц "символикалык" же "интерпретативдик" антропологиянын негиздөөчүсү болуп калган. Бул багыт өз алкагында герменевтиканын жана тилдин аналитикалык философиясынын ык-мамилелерин өнүктүрөт. Гирцтин "Маданий систем катары дин", "Маданий систем катары идеология", "Маданий систем катары искусство" жана "Маданий систем катары акыл-эс" аттуу корутундулоочу макалалар сериясы таанымал. Анын балиликтердин короз уруштары жөнүндө ("Терең оюн") монографиясы, "Балиде, инсан, убакыт жана жүрүм-турум" аттуу макаласы жана башка бир катар эмпирикалык эмгектери илимий классикага айланды.
Таасир жана таануу
XX жылдын аягындагы коомдук илимдерге, маданиятты изилдеген бир катар дисциплиналарга, атап айтканда - жаңы историзм мектебинин калыптанышына (Стивен Гринблатт) таасирин тийгизген. "Эмгектер жана өмүрлөр: Антрополог автор катары" аттуу китеби үчүн Улуттук сын премиясынын лауреаты (1989). Гирцтин китептери түркчө жана кытайча баш болгон көптөгөн тилдерге которулган, университеттердин окутуу программаларына киргизилген.
Шилтемелер
[[Категория:Социология][
Улуу Карл
Карл I Улуу (латынча Carolus Magnus) (2. 4. 742– 28. 1. 814, Ахен) – франк королу (768-жылдан), императору (800). Каролинг династиясы Карл Iнин ысмынан аталган. Көптөгөн жортуулдардын натыйжасында лангобарддар (773–774, 776–77), бавар герцогу Тассилон (788), сакстар (772–804), испаниялык арабдар (778–779, 796–810), аварлар (791–799), славяндар (789–806) менен согушуп, ири империя түзгөн. 800-жылы Рим папасы Лев III Карл Iге император таажысын кийгизген. Карл I «мамлекеттик элчилер» аркылуу графтардын иштерин текшерип турган. Католик чиркөөсүнө таянып, чиркөө кызматкерлерине жогорку кызматтарды, кеңири укуктарды берген. Епископтордун дайындоолоруна кийлигишип, басып алган жерлердин элин зордоп христиан динине киргизген. Анын саясаты Батыш Европада феодалдык мамилелердин калыптанышына таасир тийгизген. Карл Iнин учурунда Франк мамлекетинде маданияттын кээ бир тармактары өнүккөн. Карл Iнин империясы 843-жылы кулаган.
Жыгаччылык
Жыгаччылык - элдик көркөм кол өнөрчүлүктүн бир түрү.
Апокалипсис
Апокалипсис – (Байыркы Грек тилинен ἀποκάλυψις apocálypsis «көрүнбөгөн» дегенди түшүндүрөт)
Бул сөз Англис тилине 14-кылымда гана кирген. Дин көз карашында бул сөз бир нерсенин көрүнбөгөн жагы, “көшөгөнүн артында” жана жалган дүйнөдө адамдын билиминен жашырылган нерсе. Библияда (Жаңы Завет) Апокалипсис- бул жакшылыктын жамандыкты бир жолу жеңиши жана азыркы жашоонун аякташы. Апокалипсисти азыр Акыр Заман деп эң көп колдонушат.
Жыгаччылык
Ар бир жыгачтын өзүнүн өзгөчөлөнгөн касиеттерин чеберлер мыкты билишет.
Апокалипсис
2012-жыл феномени
21-Декабрда Жер жана жердин тургундары позитивдүү бурулуш окуялар күтүп турушу мүмкүн жана Жаңы Эра же Заман башталуусу мүмкүн.
Жыгаччылык
Алардын ичинен өрүк жыгачы катуу келет. Бул темирдин болоту сыяктуу чорт сынма болот. Жыгачтын курчу ушул өрүк, бычакты да майтарат. Эгер ошондой жоондугу бирдей алма жыгачын эки таштын ортосуна коюп урса, ал чорт сынбай, узунунан жарака кетип, кайыштай толгонуп, былчыйып туруп алат. Кыймылда турганда түбөлүктүү, чыдамдуу келгендиктен андан суу тегирмендин барасы жасалат.
Апокалипсис
Символизм
Негизги барак: Символизм
Символизм - бул көп кездешүүчү апокалиптик сөз. Биринчиден болуп бул Гематрия колдонулган жерден келип чыгып атат, же жазылган жеринде маанини сыр кылып катыш үчүн же аны ар тараптуу кеңейтиш үчүн; жана дагы сөздөрүн сан менен жазышкан кээ бир маданияттаррда( т.а Римдиктер колдонушкан "Рим сандары"). Ушундай символикалык аталыштагылар "Taxo," "Assumptio Mosis", ix. 1 ; "Азезил саны" (616 / 666),   Ачы китеби 13:18; 888 саны ('Iησōῦς), Sibyllines, i.326-330.
Жыгаччылык
Кайың да катуу жыгачтардан болот. Анын сырткы кабыгы кадимки тери менен резинага окшошот. Бирок, алма менен өрүк жыгачтарына караганда мындан кылган колдонмо буюмдар жана идиш-аяктар үч эсе оор келет. Тал орточо катуулуктагы жыгач. Бутактары аз болуп, ага көркөм оюм-чийим түшүрүү да оңой.
Апокалипсис
Символизм
Аналогиялык учурларда алдын ала убакыт окуясы жөнүндө айтылган болсо анда ал окуялар аткарылышы керек. Ошентип "убакыт, убакыттар, жана жарым," Daniel 12:7 диспенсационалисттер менен 3 ½ жылдык убакытта кабыл алышкан; Эноханын "элүү сегиз жолу", xc.5, "Assumptio Mosis", x.11; атайын "жума" же күндөр жөнүндө жарыялоо, баштапкы чекит Daniel 9:24 дө, 25 болуп "буйрук берүү менен чыгып Мессия ханзаада Иерусалимди кайра курушу керек жана ага жети жума керек", осуят/курмандык бузулгандан кийин 1290 күндөн кийин эскерүү (Daniel 12:11), 12; Энох xciii.3-10; 2 Esdras 14:11, 12; Баруха апокалипсиси xxvi-xxviii; Ачылуу 11:3, анда "эки күбөнү" табияттан тышкаркы шумдуктуу күчү менен эскерет, 12:6; Assumptio Mosis салыштыруу, vii.1. Жана дагы символикалык тилдер инсанды, оокатты жана окуяны түшүндүрүшөт; ошентип Daniel дин "мүйүздөрү"  7 жана 8; Ачылуу 17 жана киийнкилери; 2 чинин "баштары" жана "канаттары" Эздра xi жана кийинкилери; Ачылыштын 6нын 7 мөөрү; кернейлер, Ачылуу 8; "Кудайдын каарланган чынысы" же "...чынысы" түшүнүгү, Ачылуу 16; дөө, Ачылуу 12:3-17, Ачылуу 20:1-3; бүркүт, Assumptio Mosis, x.8; жана дагы ушундайлар. Мисал катары Daniel- дин 7 жана 8 бөлүмүндө татаалыраак алдын ала айтуулук жана аллегориялар; жана 2 Esdras 11 жана 12 бөлүмүндө, айтылып кеткендер, буларды айтса болот: торпоктор менен койлордун көрө алуулары Эноха lxxxv жана кийинкилери; токойлор, жүзүмдөр, фонтандар жана кедр, Apocalypse of Baruch xxxvi жана кийинклери; ачык жана кара сууулар, ibid. liii жана кийинкилери; мажүрүм талдар жана өсүмдүк өстүрүүлөрүs, Hermas, "Similitudines," viii.
Тиркемелер
Kraj svijeta
Жыгаччылык
Өрүк-жыгачтын эң көркөмү. Бетине чабылган алтын-күмүш шөкөттөрүнө өзүнүн жердиги айкалыша түшөт. Өрүктүн өз өңүн буруш үчүн илгери чеберлер чекенди, арча, четинди сыяктуу түтүнү «ачуу» өсүмдүктөрдүн күлүн сыйпоочу. Адегенде кургак күлдүн өзүн да, анан аны сууга чылап чайкап, өрүктүн өңүн бурушкан. Азыркы чеберлер ага акиташ сыйпайт. Ошондой эле өрүккө май сыйпап, отко койсо, ал кызарып, улам майды сиңирген сайын өрүк каракочкулдана, күрөң өндөнөт. Бирок, комуздун үнүнө мындай ыкма тескери таасир этет. Шилби өтө катуу болот. Анын жекече касиети анча байкалбагандыктан мындан чүлүк, үзөңгү сыяктуу гана аз санда буюмдар жасалган.
Кохликоптор
Кохликоптор (лат. Cochlicopa) – кургакта жашоочу үлүлдөрдүн бир уруусу.
Жыгаччылык
Табылгы-жыгачтын эң катуусу. Даана кургаган ага бычак да, араа да өтпөйт. Өзүнүн атайын боеп койгондой, такыр өзгөрбөгөндөй түбөлүктүү өңү бар. Ошондуктан, табылгыдан камчыга сап, кыяктын жаасы жасалат.
Жыгачтын касиеттерин чеберлер бөлүп карашат. Жыгачты кургатууда жана сактоодо табигый түрдө (жак боюнча) кургатуу, кыкка көмүү, кайнатуу, кабыгы менен, кабыгын аарчып кургатуу, күндө жана көлөкөдө кургатуу өңдүү жолдору бар. Жыгачтарды жик боюнча жарууда анын түндүк, түштүк, батыш, чыгыш тараптарын чеберлер эске алышат. Чеберлердин жыгачтардын морттугун, борпоңдугун, чымырдыгын, катуулугун, чарымдуулугун, бутактуулугун, чайырдуулугун, майлуулугун карап, ошого карата буюмдар жасалат.
Ооба казык учтайбы, ийикке сап кылабы, сабоо кыябы, токмок чабабы, түпкүч ийеби — баары бир жыгаччынын колунан өтөт.
Жыгач буюмдары жашоо-турмуш ыңгайына карата: боз үйдүн жыгачы (сөөгү), тиричилик эмеректери, ашкана жана аземдүү буюмдар болуп төрткө бөлүнөт. Ар бир жыгачтын өзүндө жекече иштетүү касиети бар. Мисалы, карагай, кайың, липа, алма, кара жыгач, өрүк өңдүүлөр ич ара айырмаланышат.
Боз-Дөбө
Боз-Дөбө — топоним. Элдик уламыш боюнча Манас баатыр калмактар менен согушкан мезгилде өзүнүн аскерин жайгаштырган оорук. Бул уламышты 19-кылымдын орто ченинде Ч. Валиханов жазып алган. Анын басылып чыккан эмгегинде «Манастын Боз-Дөбөсү» деп берилген. Манастын Б.-Д-сү Каркыра жайлоосу тарапта, Кыргызстандын чек арасынан 15 км түндүктө, Казакстандын Алматы облусундагы райондун борбору Кеген кыштагынын түштүк-чыгыш жагында. Дөбө турган жер түз талаа, ошондуктан ал абдан бийик көрүнүп, айланадагы жерден айырмаланып алыстан эле көрүнүп турат. Б.Д-нүн бийиктиги болжол менен 20—25 м. Негизги варианттарда Жакып жашап турган жер катары Манастын төрөлүшү жөнүндөгү эпизоддо «Жер ортосу Боз-Дөбө» (Сагымбай Орозбаков, 1. 20) деп Алтайдагы Б.-Д. айтылат. Манас 15 жашында салбырынга чыгарда:
Жыгаччылык
Карагай, кайың сыяктуулардын табияты иштетүүгө жеңил болот. Булардын бетине оюм-чийим түшүрүү да оңойдой туюлат. (алма, кара жыгач болсо күйгүзүү аркылуу кооздук түшүрүүгө оңтойлуу жердик.) Алма менен өрүк жыгачынын структурасы мыкты болот. Жыгачты чабуу менен кургатуунун сырларын да чеберлер мыкты билишет. Кургатуу — жыгач буюмдарынын табы, кеминде жыгач эки-үч жылы көлөкө жайда жатуусу. Ошондо аны иштетүү шарттуу келет. Төрт жыл жаткан жыгач андан бетер жакшы болот. Мында буюм баштапкы абалын сактап турат. Кээде эки-үч ай кургаса эле иштете баштайбыз. Мындай шартта бара-бара жыгачтан шек кетпей койбойт.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Боз-Дөбө
Мергени кийик карашып,
Бет-бетине тарашып,
Эндөөлөп жолго салыптыр
Эсилдин башы Боз-Дөбө
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Ethernet тармагы
Жарышып жетүүчү тармак үчүн IEEE 802.3 стандарты. Ethernet тармагы жолчо (шина) же жылдызча тоположисин колдойт жана CSMA/DC (Carrier Sense Multiple Access with Collision Detection) жетүүнү башкаруу методун байланыш линиялар боюнча трафикти уюштурууда колдонулат. Тармак түйүндөрү коаксиалдуу же була-оптик кабелдер аркылуу байланыш түзүлүүгө тийиш. Берилиштер өлчөмү өзгөрмөлүү болгон кадрлар түрүндө жиберилет, алар башкаруучу жана даректик маалыматты, ошондой эле 1500 байтка чейинки берилиштерди камтууга жөндөмдүү. Ethernet стандарты жогорку жыштыктагы модулациасыз берилиштерди секундуна 10 мегабит (10 миллион бит) ылдамдыкта жиберүүнү камсыз кылат.
Ийилчээк диск
1970-жылы IBM фирмасы флоппи дисктерин сактагыч катары сунуш кылган. Алгачкы сегиз дүймдүү дисктер флоппи деп аталган, себеби алар жука жана ийилчээк болгон. Кийинки чыккан диск аларга окшош болгон, бирок анын өлчөмү 51/4 дүймдү түзгөн. Бүгүнкү күндө өлчөмү 3,5 дүйм болгон диск кеңири таралган жана сырткы кабыкчасы үчүн алгач колдонулган ийилгич катмар катуу пластик менен алмаштырылган, ал ийилчээк болбой калса деле ошол термин колдонулууда. 3,5 дүйм-дүү ийилчээк дискте берилиштерди жазуу үчүн колдонулган тегерек пластик катуу пластик кутунун ичине орнотулган. Дисктин ичинде кагаз катмар болот, ал дисктин бетин таза кармоого жардам берет. Дисктин жогору жагындагы темир жапкыч диск киргизгичке орнотулганда жылып кетип, дисктин эки жагына жазууга мүмкүндүк берет.