cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
«Кыргызгаз» ААК
«Кыргызгаз» ААК — ачык акционердик коом (1998). «Кыргызгазмунайзат» мамлекеттик акционердик компаниянын мүлкүнүн бир бөлүгүнүн базасында түзүлгөн. Коом өз ишмердигинде акцияларды чыгаруу жана жайгаштыруу жолу менен пайда алуу жана каражат тартуу максатын көздөйт. КРдин «Энергетика жөнүндө» мыйзамына ылайык ал республикасынын керектөөчүлөрүн жаратылыш газы менен камсыз кылуу боюнча жалгыз монополист болуп саналат. Анын курамына түндүк магистралдык газ түтүгүнүн активдери менен борбордук аппарат, 5 газ чарба башкармалыгы, магистралдык газ түтүгүнүн түштүк башкармалыгы, 4 автомобилдүү газ толтургуч компрессордук станция, Кыргыз жүргүзүүташуу участкасы, автотранспорт ишканасы, суюлтулган газ боюнча бөлүктөр жана социалдык-турмуш-тиричилик объектилери кирет.
Чалдовар орто мектеби
Чүй облусунун Панфиловка районунун Чалдыбар айылынын №3 орто мектеби Ташкентская 5 көчөсүндө жайгашкан. Директору Карбосов Бектур. Мектептин тарыхы 1964 жылдан башталат. Орто мектептин окуучуларынын саны 500дөн ашык. Мектептин мыкты менеджменттик жана илимий методикалык-педагогикалык ишмердигинин натыйжасында мамлекетке пайда алып келген мыкты кесипкөй адистер калыптанууда орто мектептин мааниси чоң.
Жаңгарач Эшкожо уулу
Жаңгарач Эшкожо уулу -  (1801- же 1802, Чүй өрөөнү, Жыламыш өңүрү – 1864, Талас өрөөнү, сөөгү Жыламышка коюлган) – солто уруусунан чыккан чоң манап; Чүйдүн батыш бөлүгүн жана Талас өрөөнүн бийлеген. Жаңгарач менен Байтик баатыр ага-ининин балдары. 1848-ж. казак султаны Кенесары Касым уулу Чүйгө кол салганда, адегенде Жантай, кийин Ормон хан менен бирдикте анын мизин кайтарып, колун талкалоого катышкан. Ал Кенесарынын кол салуусунун натыйжасында адегенде орус падышалыгына букаралыкка өтүү ниетин билдирип, бирок кийин алар жүргүзгөн баскынчылык саясатка нааразы болуп, 1862–64-ж. Кокон хандыгындагы бийлик кыргыз, кыпчак бектеринин (Алымбек, Алымкул) колуна өткөндө, аларды колдоого ниет кылган. 1864-ж. жазында М. Г. Черняев Чүй өрөөнүнөн кокон аскерлерин сүрүп киргенде, Жаңгарач аргасыздан Талас өрөөнүнө конуш которгон.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Благоев Димитр
Благоев Димитр (14. 6. 1856, Заго-ричане с, -7. 5. 1924, София) - Бол-гарияда марксизмди биринчи пропагандалоочу, Болгариянын социал-демократтар жумушчу партиясын түзүүчү жана анын жетекчиси. Кедей-дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган. Жаш чагында эле болгар элинин түрк эзүүсүнө каршы улуттук-боштондук кыймылына катышкан. 1881-85-ж. Петербург университетинде окуп, орустун прогрессчил студенттери менен жакындашкан. 1885-жылдан Софияда илимий социализмдин идеяларын пропагандалай баштаган. 1905-ж. Благоев Маркстын "Капиталынын" 1-томун ж. б. эмгектерин болгар тилине которгон. 1910-ж. 2-Интернационалдын 8-конгрессинде (Копенгаген) тыгызчылдар партиясынын делегациясына башчылык кылып, андагы солчулдардын В. И. Ленин уюштурган кеңешмесине катышкан. 1-дүйнөлүк согушта Благоев анын им-пер. мүнөзүн, 2-Интернационалдагы социал-шовинисттердин чыккынчылык ролун ашкерелеген. Улуу Октябрь Социалисттик революциясын кубана тосуп алып, большевиктердин идеясын пропагандалаган. 1919-ж. Болгариянын социал-демократтар жумушчу партиясы Коммунисттик партия деп аталып, Коминтернди негиздөөгө катышкан. Бирок ошол мезгилде Благоев жана бүт партия пролет, революциянын маселелери боюнча толугу менен лениндик позицияда турган эмес. Кийин Благоевдин муну мойнуна алуусу жана ал каталык-тарды ачык сынга алышы, БКПни большевиктик духта кайра курууда маанилүү роль ойноду. Благоев маркстик философия, саясий экономия, тарых, эстетика жана болгар адабияты маселелери боюнча бир катар эмгектерди жазган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Жагалбай
Жагалбай — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери,  Алмамбет  менен Көкчөнүн ортосуна чагым салгандардын бири Жанбайдын атасы экени гана айтылат (Сагымбай Орозбаков, 2. 243).
Сымап сымап кени
Сымап сымап кени Баткен районунда, Сымап сайынын баш жагында, Алтынбаш тоосунда, деңиз деңгээлинен 2720–3800 м бийиктикте. 1927-ж. табылган. 1942–46 жана 1951–61-ж. геол. чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Кен аймагын түндүк-чыгыш жана кендик тарапка созулган жаракалар менен татаалданган жана антиклиналдык бүктөлүүгө дуушар болгон девондун доломиттери жана карбондун акиташ тектери түзөт. Киноварь рудасы мына ошол ар түрдүү багыттагы жаракалардын кесилишине топтолгон. Калыңдыгы 4 – 18 м, узундугу 1000 мге чейин жеткен руда тилкеси линза жана уя сымал майда (узундугу 1–10 'м, калыңдыгы 0,1 – 3 м) руда тулкуларынын бир тарапка топтолушунан пайда болгон. Сымаптын орточо өлчөмү 0,11%. Кенде 1942–51 жана 1964–72-ж. казып алуу ишери жүргүзүлгөн. Калган сымаптын болжол ресурсу 545 т.
Дипломаттык виза
Дипломаттык виза – дипломаттык өкүлчүлүктөрдүн мүчөлөрүнө, эларалык конференциялардын делегаттарына ж. б. берилүүчү виза. Бул андай адамдарга алар барышкан өлкөнүн чегара жана башка бийликтери өзгөчө көңүл буруу менен сый мамиледе болуусу тийиш дегендикке жатат.
Сымап сымап кени
Т
Люр
Люр (лат. Pollachius pollachius, L. 1758) — сайда уруусундагы балыктардын бир түрү.
Бир аль-Абедтеги террордук чабуул
Бир аль-Абедтеги террордук чабуул — 2017-жылдын 24-ноябрнда Египеттин Түндүк Синайндагы, Бир-эль-Абд кыштагында орун алган. Эль-Ариш шаарынан 40 км алыстыкта жайгашкан кыштактагы суфий мечитте жума күнкү намаз окуу учурунда чабуул болуп. Андан 305 адам каза болуп, 128 адам жаракат алган, анын ичинде 27 өспүрүм балдар бар .Бул теракт өлкөнүн тарыхындагы эң ири террордук чабуул болуп калды.
Чабуул
Окуя 24-ноябрда Түндүк Синайдын борбору Эль-Аришке жакын жайгашкан Эр-Рауд калктуу пунктундагы мечиттердин биринде болгон. Анда уюшкан топ жума күнкү намазга келген адамдар бар мечитти жолтандабас унаалар менен курчоого алып, намаз окуп жаткандардын арасына кирип келишип, жарылуучу заттарды ташташкан. Мындан соң унаадан адамдарды көздөй баш аламан ок ата башташкан. Ошондой эле жергиликтүү ММК-нын берген маалыматтарында, жабыркагандарга биринчи жардамдарды көрсөтүү үчүн келген "Тез жардам" кызматынын унааларын да аткылашкандыгы айтылат.
Теракттын жыйынтыктары
Египеттеги экстремисттик топтордун бири дагы аталган терактты өз моюнуна алган жок.
Аракеттер
Синайдын бардык ооруканаларында жана госпиталдарында чукул кырдаал жарыялагып. Ал эми күч түзүмдөрү жана полиция аймактарды тинтүүгө алышты. Кырдаалдан улам Египет президенти Абдель Фаттах ас-Сиси чукул жыйынга өлкөнүн улуттук коопсуздук кызматын жана күч түзүмдөрүнүн жетекчиликтерин чакырды. Ички иштер министрлиги терактты иликтөө үчүн комиссия түздү. Ошондой эле мамлекеттик жана коомдук маанилүү жайларды күчөтүлгөн тартипте кайтарууга алуу тапшырмалары берилди. Алардын катарында чиркөөлөр жана мечиттер да бар. Президенттин буйругу менен алдынкы 3 күн каза болгондордун урматына аза күтүү күнү деп жарыяланды
Бет кеп
Бет кеп — көргө коюлган адамдын бет жапкычы. Бет кеп чоподон, гипстен, алтындан жасалган. Бет кеп ар түрдүү элдерде ар кайсы убактарда пайда болгон. Кыргызстандын аймагындагы археологиялык казуулардан бет кеп сыяктуу (алтын ж.б. жасалган) табылгалар казылып алынгандыгы белгилүү жана алар Мамлекеттик Тарых музейинде сакталып турат.
Афлатун (авлетим) эстеликтери
Афлатун (авлетим) эстеликтери – биздин заманга чейинки 6-кылым – биздин замандын 12-кылымына таандык кыштак, шаар калдыгы, байыркы көрүстөндөр, ар кандай өлчөмдөгү коргондор менен курчалган археологиялык эстеликтер тобу. Бул эстеликтер Жалал-Абад облусундагы Аксы аймагынын Авлетим кыштагынан табылган. Соңку кездеги айыл чарба жана курулуш иштеринин натыйжасында көп бөлүгү бузулуп калган Афлатун эстеликтерин алгач А. Н. Бернштам (1947), кийин А. Кибиров (1950) изилдешкен.
Кара-Суу, өзөн, Нарын
Кара-Суу суусу– Нарындын сол куймасы. Узундугу 89 км, алабынын аянты 1080 км2.
Фергана тоо тизмегинин түндүк капталындагы Кап-Каташ жана Кара-Суу көлдөрүнөн башталат. Жогорку агымы Капка-Таш аталып, өрөөнү кууш. Тоодон чыга бериште өрөөнү кеңеет да, Нарынга сол жактан куят.
Жылдык орточо чыгымы 10,4 м3/сек. Көп чыгымы июнда, азы мартта байкалат. Май айында кире баштап, ноябрда тартылат.
Ири куй малары : Кайыңды-Суу ( 32 км), Жаңгакты (15 км), Шылдырак (13 км) жана Карабагыш (12 км). Сугатка пайдаланылат. Жээгинде Каракол шаары жайгашкан.
Оптикалык таануу програмдык жабдыгы
Оптикалык таануу програмдык жабдыгы (Optical character recognition (OCR) software) (Программное обеспечение оптического распознавания знаков). OCR програмдык жабдыгы сүрөттөлүштү скандоочу түзүлүш менен бирге колдонулат жана тексттин сүрөттөлүшүн оңдоп-түзөтүүгө мүмкүн болгон текст калыбына өткөрөт. Бул програмдык жабдык төмөнкүчө иштейт: алды менен бир барак текст скандалат, андан кийин, ал тексттин ар бир символу таанылып, тексттик документке өзгөртүлөт.
Кыргыз Хоккей Федерациясы
Кыргызстанда хоккей оюнунун тарыхы 1998-жылдан тартып өсө баштаган. 1998-жылы Эркинбек Матыев атындагы фонддун астындагы "Фети-Грет" хоккей клубунун жетекчиси Качыке Бейшен уулу башында турган "Кыргыз Хоккейи" долбоору түзүлгөн. Долбоордун максаты, хоккей оюнун кайрадан жандандыруу, дүйнөлүк аренага алып чыгуу, хоккей инвестициясын тартуу, хоккейчилерди сырткы клубдарга алып чыгуу, НХЛде ойнотууга жетишүү. 2000-жылы Жумгал районунун биринчилиги өткөрүлгөн. Беш команда катышып, "Ардагер" (азыркы "Эркин Фарм") командасы биринчиликке чыккан. 2001-жылдан тартып расмий эмес "Эркинбек Матыев" чемпионаты өткөрүлүүдө. Бул чемпионатта буга чейин 180 оюн ойнолуп, 880 гол катталган. Оюнчулардын жаш курагынын жогорку чеги 50 жашты, төмөнкү чеги 15 жашты түзөт. 2006-жылы Хоккей Федерациясы түзүлүп, аны Нурлан Матыев жетектей баштайт. 2007-жылы бул федерация Адилет министрлигинен каттодон өтүп, төрагалыгына Муратбек Жакыпов дайындалат.
Мыкты Хоккейчилер
2006-жылдан бери Москванын "Химки" дивизионунун оюнчусу Урмат Шамыркано "Тенти Аке"- Каныбек Кулмамбетов, Жаныбек Бегалиев "Эркин Фарм"- Айбек Асанкулов, Бакыт Асанкулов, Рамис Көчкөналиев "Кызыл Жылдыз"- Топчубек Жусуев
"Мыкты оюнчу" наамы
"Ак Жол"- Айнура Адылбекова
Мыкты коргоочу
"Эркин Фарм"- Эдил Момбаев
Мыкты чабуулчу
"Дордой-Ала-Тоо"- Алмамбет Күлчүков
Вязовка (Татышлин району, Башкыртстан)
Вязовка — Башкыртстандын Татышлин районундагы айыл, Кальтяев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 520 киши. Почта индекси — 452834, ОКАТО коду — 80250835002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Российская
Российская — Самара метросунун Биринчи сызыксындагы станция. 2007-жылы 26-декабрьда ачылган.
Кадмнй хлориди
Кадмнй хлориди, СdСl2 — сууда жана спиртте эриген өтө уулуу кристаллдык зат. 568,5°С эрийт, 964°С кайнайт. Сd менен туз к-тасы өз ара аракеттенишкенде пайда болот. Кездемелерди боёп сүрөт чыгарууда, кадмий гальваникалык элементтеринде колдонулат.
Жаңы-абат
Жаңы-абат – Ош облусунун Араван районундагы кыштак. Төбө-Коргон айыл округуна караштуу. Түштүк Фергана каналынын боюнда, деңиз деңгээлинен 620 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Араван кыштагынан 10 км түндүк-батыш тарапта. Ош т. ж. бекетинен 34 км. Кыштак 1928-ж. негизделген. Калкы 1582 (2007); негизинен пахтачылыкта, тамекичиликте эмгектенет. Орто мектеп, китепкана, соода түйүндөрү бар.
Жаба ( жабай)
Жаба ( жабай) — этноним. Эпос боюнча кырк кан кытай элинин бир уруусу. Алмамбет Бээжинде жүргөн кезинде "жаба журту" менен жоолашып, аларды "жадатып сүргөн" болот. "Чоң казатка" жөнөп баратышканда Манас Бээжиндин жолун, эл-жерин билгендер жөнүндө сурамжылап көрсө, андай киши Алмамбет  болуп чыгат:
Ант урган кытай элинде
Жүргөн чороң мен бармын.
Жаба журтун жадатып
Алмамбеттин Бээжиндин жайын баяндап айтып берген сөздөрүнүн арасынан Ж. учурайт. Кийин Алмамбет  баштаган Манастын колу Бээжиндин жерине жеткенде да ошол Ж-га дуушар болушат: "Андан өтүп Алакең ( Алмамбет ) Аңгүктүн жабай журтуна Аралап кирип барганы" (Сагымбай Орозбаков, 4. 269). Ошондой эле Алмамбеттин кеңеши боюнча Манас Кенжут шаарындагы Айганды (Айган-канды) чапканы барганда да ал жерде "жаба калмагы" бар экендиги эскерилет:
Кигит, жаба журтунун,
Кишиси арбын ушунун...
Кенжуттуктан улугу
Кигиттен болгон уругу,
Кигит өзү калча экен,
Оюнда жаба калмагы
Ойлоп турсак канча экен (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 1794-инв., 95, 9-б.).
Эпостогу Ж., жабагы деген душман элдин кимдер экендиги жөнүндө Манас таанууда эки ТҮРДҮҮ көз караш бар: 1) Манас чаап алган "Кенжут", "Кигит" деген эпикалык топонимдерди Индиянын (Кашмирдин) түндүк жагындагы Канжут, Гильгит княздыктарына окшоштурулат жана ошол жерде жашаган Ж„ жабагы дегенди "жаба эли" деп карайт аны иран тилиндеги "джабали" ("тоолуктар") сөзү менен маанилеш деп эсептейт. Бирок Манастын "Кенжут" шаарындагы Айган канга каршы жасаган чабуулу, ал жердеги ар түрдүү элдер (Ж. жабагы жана башкалар) жөнүндөгү маалыматтар чыныгы тарыхый окуялардын (согуштук кагылышуулардын) негизинде жаралбастан Чыгыш Түркстанда (Кашкар, Жаркен, Котон шаарларынын аймактарында) жана Памирде жашаган жергиликтүү кыргыздар аркылуу, ошондой эле Индиянын түндүк тарабындагы өлкөлөр (Кенжут княздыгы жана башкалар) менен кабардар болгон манасчы  Сагымбай Орозбак уулу тарабынан эпоско киргизилиши мүмкүн деген. Ошондой эле ал эпикалык окуянын өнүгүшүнө географиялык адабияттардын таасири да тийгени болжол кылынат (Э. Абдылдаев). 2) Манас, Бакай, Алмамбет  баш болгон кыргыз жоокерлеринин Ж„ жабай менен эки жолу эки башка жерден — Бээжинден жана Кенжуттан кездешип жоолашканы жөнүндөгү маалыматтар кыргыз элинин башынан өткөргөн турмуш чындыгы катары божомолдонот. Манастын Бээжин, Каңгайга жасаган казаттарын, эпостогу жана башкалар көптөгөн эпизоддорду 11-кылымдын ортосунда (1050—1051-ж.) Кара Иртыштан баскынчылык жортуул жасап келген калмак-кыпчактардын сырдарыялык огуз мамлекетин (9— 11-кылымдарда) биротоло талкалаган согушу менен байланышта карайт да, ошого жараша Ж. жабай дегени Махмуд Кашкар (11-к.) тарабынан катталган огуздардын "ива", "йива" (Толстов, Короглы) же "заба", "зыба" (Орузбаева) деген уруусунун атынан келип чыгышы мүмкүн деп белгиленет.
Московская (метро бекети, Самара)
Московская — Самара метросунун Биринчи сызыксындагы станция. 2002-жылы 27-декабрьда ачылган.
Эски татыш (Илишев району, Башкыртстан)
Эски татыш — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Ябалаковк айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 481 киши. Почта индекси — 452275, ОКАТО коду — 80230880004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жадигер
Жадигер — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери, Багыштын Жедигерден кийинки бабаларынын бири (Сагымбай Орозбаков, 3. 101).
Парадокс
Парадокс (гр. paradoxos – күтүлбөгөн, таң каларлык) – 1) жалпы кабыл алынган пикирге, ойго дал келбеген, алардан айырмаланган, ал гана тургай карама-каршы келген пикир; 2) күнүмдүк, көндүм элестөөлөргө туура келбеген күтүлбөгөн кубулуш; 3) ой жүгүр-түүнүн логикалык тууралыгынын сакталышын көрсөткөн формалдык логикада жана көптүктөрдүн мазмундуу теориясында келип чыккан формалдуу-логикалык карама-каршылык. Байыркы философияда «Парадокс» термини жаңы, оригиналдуу пикирди мүнөздөө үчүн келип чыккан. Дегинкиси антикалык логикада көп маанилүүлүгү анын тууралыгын же туура эместигин билдирген бүтүм-жыйынтыктарды Парадокс катары кабыл алышкан. Сүйлөөнүн оригиналдуулугун билүү анын чын же жалган экендигин аныктоого караганда жеңил болот, ошондуктан кээде Парадокс туюнтуучу пикирлердин өзгөчөлүгүн билдирүүчү күбө катарында кабыл алынат.
«Парадокс» түшүнүгү парасалдуу абал ирээтинде Кьеркегордун философиясында мааниге ээ болгон. Анын пикири боюнча диний мамилелер Парадоксалдуу маңызга ээ болушат, б. а. кудай адамдардын чектелген көрүнүштөрү аркылуу ачылат, же кудайдын «түздөн-түздүүлүгү» жашоонун «түздөн-түз эместиги» менен көрүнөт. Илимде чындык «норма» катары эсептелсе, бардык чындыктан четтөөнү, жалгандыкты, карама-каршылыкты Парадокс деп кароого болот. Ошондуктан логикада Парадокс «антиномия», «карама-каршылык» терминдеринин синоними катары каралат. Илимий теорияны тактоодо Парадокстун ролу чоң, себеби жаңы эксперименттик фактылар мурда туура, так деп эсептелген принциптерге карама-каршы келиши мүмкүн. Мындай тактоолор – жалпы эле илимий өнүгүү процессинин ажырагыс бөлүгү.
Кара-Суу (Кара-Буура району)
Кара-Суу (Кара-Суу) — Кыргызстандын Талас облусунун Кара-Буура районундагы айыл. Бейшеке айыл аймагына кирет.
Кара-Суу суусунун боюнда, деңиз деңгээлинен 880 м бийиктикте жайгашкан. Райондун Борбордук КызылАдыр кыштагынан 8 км. Маймак темир жол станциясынан 65 км. Кыштак 1930-жылы негизделген. Орто мектеп, китепкана бар. Мончо, ФАП, тегирмен иштейт.
Таос Пуэбло (Нү-Мексико)
Таос Пуэбло (Нү-Мексико) (Taos Pueblo) — Нү-Мексико штатынын Taos округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4500 киши. Болжолдуу аянты - 40.5 км². FIPS коду — 35-76410.
Дипломаттык даражалар
Дипломаттык даражалар – дипломаттык кызмат кызматкерлеринин наамы; дүйнөнүн көпчүлүк өлкөлөрүндө бар. Алардын аталышы, бөлүнүшү жана ыйгарып берүүнүн тартиби тийиштүү мамлекеттердин ички мыйзамдары менен аныкталат. Тышкы иштер ведомстволорунун дипломаттык өкүлчүлүктөрү менен борбордук аппараттарынын кызматкерлеринин улуктугу алардын наамдары менен эмес, ээлеген кызмат орундарына жараша аныкталат.
ОПТИКАЛ ЭС КАРДЫ
(Optical memory card- Оптическая карта памяти)– кредит кард өлчөмүндөгү пластик кард, алар лазер нурун колдонуп 4.1 МБ текст же сүрөттөлүштү сактоого жөндөмдүү. Оптикал эс карды берилиштерди кошумчалоого мүм-күндүк берет, бирок өчүрүп же кайра жазууга болбойт. Оптикал эс карды автомобил отчетторун сактоодо, жеке медицина маалыматтарын диагноздоодо ж.б. пайдаланылат.
Бешилик
Бешилик - беш ачалуу айры. Бул айыл чарба шайманынын сайларына карата төрт илик, үч илик деп да аташары маалым. Бешилик көбүнчө малга чөп чачууда, орулган бычанды чөмөлөөдө колдонулган шайман. (к: Айры).
Искек
Искек – кыз-келиндер каш терчү кичинекей кыпчуур. Ал жалпак темирден, жезден, күмүштөн ийилип жасалат. Иксек учурда да ар түрдүү чоңдукта жана формада өнөр жай ишканаларында даярдалат.
Этимология
Этимология (грек, etimologia, etymon - чындык жана logos - сөз, окуу) – Этимологиянын предмети катары тилдик кордогу сөздөрдүн байыркы булактарынан тарта азыркы күнгө чейин келип жеткен абалы, калыптанышы, өнүгүшү эсептелет. Ар бир тилдин лексикасында формасы жагынан азыркы учурда түшүнүксүз болуп калган сөздөр бар, алардын колдонулушун, пайда болушунун структуралык моде-ли изилдөөгө муктаж. Андай сөздөр качан, кайсы тилдин сөз жасоо моделдеринин негизинде пайда болгон, алгачкы мааниси эмнени туюндурган, кайсынын натыйжасында өзгөрүүгө учураган же сакталган, алгачкы формасынын өзгөрүшү, анын маанисинин азыркы учурга дал келгени же келбегени сыяктуу маселелерди ичине камтуу менен Этимологиянын предмети пайда болот.
Мис.; буудай сөзү: көпчүлүк түрк тилдеринде бугдай түрүндө айтылган сөз Кыргыз тилинде буудай, өзбек тилинин диалектилеринде бугдаг түрүндө айтылат. Булардын ичиндегилеринин өзбек тилиндеги диалектилериндегиси бугдаг түрү байыркы калыбына жакын дешке болот. Анткени бул сөз буг же бугу -буу, байла этишинен жана -дак мүчөсүнөн турат. Бугу|бугу этиши азыркы буу этишинин маанисинде болгон, ага зат атооч жасоочу -дак мүчөсү жалганган. Азыркы куурдак, шырдак сөздөрү куур, шыры деген этиштерге -дак мүчөсү уланып жасалган сыяктуу эле бугдак|бугудак сөзү сыртынан көйнөкчөсү каптап тургандыгынан ушундай аталып калган. Буудай башкалар же арпа сыяктуу даны ачык турбастан, сыртынан кабыкча менен капталып турат. Мына ушул өзгөчөлүгүнө карап, ал бугдак -буулма дандуу эгин деген аталышка ээ болгон. Этимологиялык талдоого алуудагы негизги кыйынчылык маанилердин арасындагы байланышты, сөздүн алгачкы маанилеринин өнүгүшүн жана өзгөрүшүн тактоо болуп эсептелет. Бул семантикалык өзгөрүү жана ар түрдүүлүк, номинациялык принциптер менен шартталат: Кыргызча моюн түрүндө айтылган сөз байыркы түрк жазууларында бойун жана буйун түрүндө болгон. Ал сөз бог+ун бөлүктөрүнөн куралган. Бог этиши азыркы кыргызча “буу” жана “муунт” этишинин маанисинде колдонулган. Мына ошол зат атооч жасоочу -ын мүчөсү жалганып, богу/бугун сөзү келип чыккан. Ал -байлап, бууп коюучу жер же -муунтуп койчу жер дегенге жакын маани берген. Азыркы муузда этишинин негизин түзгөн мууз сөзү да байыркы кезде богаз же богуз түрүндө айтылып, бог этишинен жасалган. Сөздүн башындагы б тыбышы м тыбышына өтүү муузда жана моюн сөздөрүнүн экөөндө тең орун алат, ошону менен бирге моюн сөзүндө г тыбышы й тыбышына алмашса, мууз сөзүндө биротоло түшүп калган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Көрүнүктүү эмгек сиңиргендиги үчүн ордени (Өзбекстан)
«Көрүнүктүү сиңирген эмгектери үчүн» ордени (Buyuk xizmatlari uchun) — Өзбекстан Республикасынын жогорку даражадагы мамлекеттик сыйлыгы. 1996-жылы 29-августта Өзбекстан Республикасынын № 251-I мыйзамынын негизинде түзүлгөн. «Кыргыз Республикасынын мимлекеттик сыйлыктары» мыйзамынын негизинде түзүлгөн. 2003-жылы ордендин статуна өзгөртүүлөр киргизилген.
Кичи Он-Месть
Кичи Он-Месть — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Он-Месть дарыясынын сол жээгинен 2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Благонравов Анатолий Аркадьевич
Благонравов Анатолий Аркадьевич (20. 5(1. 6). 1894-4 2. 1975) - механика боюнча советтик илимпоз, СССР ИАнын акад. (1943), артиллериянын ген. -лейтенанты, эки жолу Социалисттик Эмгектин Баатыры (1964; 1974), РСФСРдин илимге жана техникага эмгеги сиңирген ишмери (1940). 1937-жылдан КПССтин мүчөсү. 1916-ж. Петроград политех, институтун, Михайловск артилл. окуу жайын, 1924-ж. Жогорку артилл. мектебин жана 1929-ж. Аскер-тех. академияны бүтүргөн. 1929-46-ж. Москвадагы Дзержинский атындагы артилл. академиясында окутуучу (1938-жылдан профессор ), 1946-ж. СССР Жогорку билим берүү министрине орун басар, 1953-жылдаж Машина таануу институтуна директор, 1957-63-ж. СССР ИАнын Тех. илимдер бөлүмүндө акад. -секретарь. Благонравовдун негизги эмгектери механикага жана аскер куралдарына арналган. Эл аралык астронавтика академиясына анык мүчө, СССР Мамлекеттик сыйл. (1945), Лениндик сыйл. (1960) лауреаты. Беш Ленин ордени, башка 5 орден жана медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Табылгыты барит кени
Табылгыты барит кени Нарын облусунун Жумгал районунда, Чаек кыштагынан 65  км  түштүк-батышта, Молдо-Тоо тоосунун түндүк этегинде, деңиз деңгээлинен 2280  м бийиктикте. 1954-ж. Түштүк Казакстан чалгындоо партиясы, 1958-ж. Кыргыз ССР Геология башкармасы геол. чалгындоо жумуштарын жүргүзгөн. Кен аймагын ордовик мезгилинде пайда болгон алевролит, кумдук, туф-конгломерат жана кварц-порфир тоотектери түзөт. Бул тектер антиклиналдык бүктөлүүлөргө дуушарланып, анын түштүк канаты терең жаракалар менен тилмеленген. Бариттүү тарам жаракалардын биринде топтолгон. Узундугу 330 м, калыңдыгы 1,5–7 м, 70–750 бурч менен түштүккө карай жантаят. Барит майда бүртүкчөлүү, бозомук, ак. Химиялык курамы: ВаSО4 (29,18 – 61,02%), SiО2(0,44 – 28,3%), Fе2О3(0,19 – 9,99%), СаO(0,11 – 5,32%), SiO3(18,76 – 34,1%) СО3(0,11 – 5,88%), Sr(0,32–1,82%), Аg (6 г/т га чейин). Бариттин 1-сорту лак боёкторун жасоого, кант өнөр жайында пайдаланууга жарайт, 2–3 сорттору бургулоого колдонулуучу суюктукка пайдаланууга сунуш кылынат. Кендин жалпы запасы 394,2 миң т. Ачык казып алууга ыңгайлуу.
Афрасиаб
Афрасиаб — байыркы Согду мамлекетинин борбор шаары, Өзбек Республикасынын аймагында Самарканд шаарынын түндүгүнөн орун алган, аянты 219 гага жакын. Зороастризмдин ыйык китеби - «Авестада» Афрасиаб аталышы адам аты катары эскерилет. Ал эми эл арасында сакталып калган эзелки эпостордо Туран аймагынын башкаруучусу Афрасиаб шаарын салдыргандыгы айтылат. 4-кылымга чейин, башкача айтканда Александр Македонский басып алганга чейин аймактагы эң ири шаарлардын бири болгон. 8-кылымда Согду мамлекети Араб халифатынын курамына кошулгандан кийин, Афрасиаб шаары кол өнөрчүлүктүн жана сооданын борборуна айланып, мурдагыдан да гүлдөп-өскөн. 9-кылымдан бул шаар тарыхый булактарда Самаркан, 11-15кылымга таандык түрк тилиндеги эмгектерде Семизкент деген аталыш менен кездешет. 1220-жылы шаар Чынгызхандын аскерлери тарабынан талкаланган. Кийин анын жанына азыркы Самаркан шаары салынган. Афрасиаб шаарына археологиялык казуу иштерин алгач Борзенков (1874), В. В. Крестовский (1883), Н. И. Веселовский (1884-85, 1895),B.В. Бартольд (1904) жана В. Л. Вяткин (1905; 1912-13) жүргүзүшкөн. Казуу учурунда 10-кылымга тиешелүү чоң мечит, ошондой эле моңгол баскынчылары тарабынан өрттөлгөн мечит, шаардыктардын турак-жайлары, 7-8-кылымдагы хан сарайынын калдыктары, суу түтүктөрү, курал-жарактар, кооздук буюмдар жана башкалар табылган.
Кадмий оксиди
Кадмий оксиди, CdО - сары-күрөң түстөгү борпоң же кристаллдык зат. Сууда эрибейт. 900оС кургак бууланып учат. Сd же CdS 800оС абада окистендирүүдөн жана Сd(OH)2, СdСО3 жогорку темп-рада ажыратуудан алынат. Болот сырткы бетин кадмий менен каптоодо колдонулат. Өтө уулуу зат (абада мүмкүн болгон өтө аз концентрациясы 0,1 мг/м3).
Сэккэль-Кыке дарыясы
Сэккэль-Кыке — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сыпаль-Кы дарыясынын оң жээгинен 57 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дипломаттык кат алышуу
Дипломаттык кат алышуу – мамлекеттин, өкмөттүн, тышкы иштер мекемесинин тийешелүү чет мамлекеттер, ал мамлекеттердин дипломаттык өкүлчүлүктөрү, эларалык уюмдар, ошондой эле дипломаттык мекемелердин өзара кат алышып кабарлашуулары. Баардык Д. к. а. ырасмий мүнөзгө ээ.
Консерватория
Консерватория(италиянча тилинде conservatorio деген сөздөн алынып түп мааниси баш калкалаар жер (орус. приют) - ал эми латын тилинде conservo - (орус. сохраняю) сактоо, сактап туруу - атайын музыкалык адистерди даярдоочу жай деген маанини билдирет) - Италияда VI кылымда Рим шаардын көчөлөрүндө кароосуз калган жетим балдарды баш калкалатып музыкага үйрөткөн (орус. приют) жайларды консерватория деп атай башташкан.
Консерватория тарыхы
Биринчи консерваторияны Джованни Тапия 1537 жылы Неополеде ачкан. Эң мурун бул жетим балдарды жана тарбиясыз балдарды багуучу жай болгон. Ал жерде балдарга тамак берип, кийинтирип жана ар түрдү кол өнөрчүлүкө окуткан. Дагы көптөгөн Италиядагы ибадатканаларга хор ырдоочулар талап кылынган. Ушул себептен баштап ысымы консерватория болуп калган.
XVI жана XVII кылымдардын аралыкгында Италияда көп баш калкалаар жерлер (орус. приют ) ачылган. Бара-бара аларда музыка үйрөтүү негизги максаты болуп калган, ошондуктан консерватория ысымы озүнүн баштапкы маанисин жоготуп, музыка окутуучу окуу жайы маанисине ээ болгон.
Кийинки жүз жылдыкта Италиянын консерваториялары, атагы чыккан таланттуу музыканттарды–аткаруучуларды, композиторлорду, ырчыларды тартуулап, чет элдиктердин көңүлүн өзүнө бурган. Консерваторияда башка европалык музыканттар да билим алышкан. Францияда эң алгачкы консерватория 1795-жылы Орусияда 1862-жылы ачылган.
Орус Консерваторияры өзүнүн профессионалдык деңгээли жогору адистерин дүйнөгө таанымал таланттуу композиторлорду, аткаруучуларды даярдоосу менен башкалардан айырмаланган. Бул жерде атактуу композиторлор – Чайковский, Н. А. Римский-Корсаков, С. И. Танеев, А. К. Глазунов, А. К. Лядов ж. б. эмгектенишкен.
Кыргызстан консерваториясы
Кыргызстанда консерватория Б. Бейшеналиева атындагы Кыргыз Мамлекеттик искусство институтунун эки факультетинин базасында Президенттин указы менен 1993-жылдын Кулжа айынын 23-күнүдө ачылган. Бугу айынын 25-күнү 1998-жылы жогорку окуу жайына “Мамлекеттик” деген статус ыйгарылган. Кыска убакыттын ичинде консерватория 500-дөн ашык жогорку квалификациялуу адистерди даярдады. Бүгүнкү күнү бул окуу жайда 4 факультет 14 кафедра бар. Алар пианисттер, вокалистер, симфониялык жана кыргыз элдик аспаптарда аткаруучулар, эстрадалык артисттер, хордун жана оркестрдин дирижерлору, композиторлор, музыка таануучулар, балетмейстрлер даярдалат.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Көк ийнеликтер
Көк ийнеликтер (лат. Lestes) — ийнеликтер түркүмүндөгү каскактарын бир уруусу.
Үрмарал
Үрмарал — Талас Ала-Тоосунун түндүк капталынан башталган суу. Бакай ата районунун аймагында. Узундугу 69км, алабынын аянты 1130 км2, анын 3 %ин мөңгү, түбөлүк кар ээлейт. Үрмаралдын 207 куймасы бар; ирилери: Бешкөл, Чийимташ, Чоң жол, Кара коюн. Алабында 27 майда көл (жалпы аянты 0,99 км2), 41 мөңгү (35,8 км2) бар. Кар, мөңгү сууларынан куралат. Көп жылдык орточо чыгымы 8,7м3/сек,эң азы 0,70 м3/сек,эң көп чыгымы 30,5 м3/сек. Май айында кирип, сентябрь–октябрда тартылат. Жылдык агымынын 52%и июль–сентябрь айларына туура келет. Сугатка пайдаланылат. Суу өткөрүүчү жөндөмдүүлүгү 19,3м3/сек келген 11 сугат каналы чыгарылган. Эң ириси Бакаташ (4,0 м3/сек). Өрөөндө Үрмарал, Миң булак кыштагы жайгашкан.
Гагаринская (метро бекети, Самара)
Гагаринская — Самара метросунун Биринчи сызыксындагы станция. 1993-жылы 26-декабрьда ачылган.
Беш таш же топ таш
Беш таш же топ таш - жаш кыздар, кыз-келиндер экиден же өнөктөшүп ойноочу чакмак оюн. Беш даана таш менен ойнолот. Ал эки колдоп ойнолуучу татаал он бөлөк ыкмадан турат. Оюндун эрежеси боюнча бир ташты алаарда башкасына кол тийгизүүгө болбойт, оң колго жыйналып жаткан таштар да бири-бирине тийишип кетпеши керек. Оюндун бир жеринде жаңылыштык кетсе, оюн кезеги башкага берилет.
Дипломаттык коргоо
Дипломаттык коргоо – мамлекет тарабынан (негизинен өзүнүн чет өлкөлөрдө жүргөн жарандарына) алардын конституциялык, же эларалык келишимдерде бекитилген конвенциялык укуктарын жана эркиндиктерин кысымга алган же бузган (болбосо кысымга алуу же бузуу аракеттери болгон) учурларда берилет. Айрым учурларда кызыкдар мамлекеттердин ортосундагы атайын макулдашуулар боюнча ошондой эле үчүнчү өлкөнүн жарандарын (жеке жана юридикалык жактырын) Д. к-го жол берилет.
Утопиялык социализм
Утопиялык социализм (грек тилинен ou – жок, topos – орун) – мүлктүн жалпылыгына чогуу эмгектенүүгө жана адилеттүү бөлүштүрүүгө негизделген идеалдуу коом жөнүндөгү окуу. Утопиялык социализм түшүнүгү Мордун “Утопия” (1516) деп аталган эмгегинен келип чыккан. Утопиялык социализмдин ири өкүлдөрү:  Мющер,  Кампанелла, Ж. Мельс, Морелли, Г. Бабёф, А. Сен-Симон, Ш. Фурье, Р. Оуэн, А. И. Герцен, И. Г. Чернышевский ж. б. болушкан. Баштапкы идеясы коомдогу байлык,мүлктүн теңсиздигин стадияларга класстарга бөлүштүрүүдөгү адилеттүүлүк. Ушул эле көз караштын издери фольклор изилдеген сыяктуу, Орто Азия элдеринин, Европанын жана Түндүк Африканын элдик уламыштарында кездешет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Орнотуу (програмдык камсыздоо)
Орнотуу (Installation же setup - Установка, инициализация)). Програмдык камсыздоону орнотуу - деп програмды кайсы бир иштетүү системиндеги компьютерге толук иштөө мүмкүнчүлүктөрү менен бирге жайгаштыруу иш-аракетин айтабыз. Б. а. програмдык жабдык ишин туура аткаруу үчүн керек болгон файлдарды жана папкаларды катуу дискке орнотуу жана тиешелүү берилиштерди системдик реестрге кошуу. Орнотуу иш-аракети иштетүү системинде болуучу Орнотуу устасынын жардамы менен аткарылат жана орнотулчу програмга же иштетүү системине карап өзгөчөлөнөт. Анын милдети - орнотуунун жүрүшүндөгү көпчүлүк иш-аракеттерди ырааты менен аткаруу. Жабдууларга карата орнотуу компьютерге түзүлүштү физикалык туташтыруу, түзүлүштөр драйвелерин иштетүү системине кошуу жана түзүлүштүн касиеттерин жана параметрлерин айкалыштыруу.
Энчилүү Ат
Энчилүү Ат (оним, грек. onoma, onyma – ат, аталыш) - бир текке кирүүчү заттардын ичинен бирөөнү атайын бөлүп айырмалап атоо, идентификациялоо үчүн кызмат кылган сөз, сөз айкашы же кээде бүтүндөй сүйлөм. Энчилүү Аттарга: антропонимдер, топонимдер, теонимдер, зоонимдер, фитонимдер, космонимдер, хрононимдер, ж.б. кирет. Бир эле энчилүү ат антропоним, топоним, зооним ж.б. болушу мүмкүн: Шекер - адамдын ысымы, айылдын аты, дүкөндүн аты ж.б. Энантиосемия - өзүнүн жаралыш, пайда болуш негиздери, андагы каршы маанилердин өзара семантикалык катышы жана функционалдык мүнөзү боюнча айырмаланган, бир эле сөздүн карама - каршы маанилерине негизделген антонимдердин өзгөчө бир түрү, б.а. бир эле сөз маанисинин өзара антонимдик катышта колдонулушу деген түшүнүктү билдирет. Мис., ал - I "кандайдыр бир нерсеге ээ болуу": Кыргыз жеринде туз алынуучу Кочкор жана Шамшыкал кендери бар.; ал - II ажыроо. жок болуу: Устара менен сакал-мурутун, чачын алды.Түш - түш, бир учурда ичине кир, экинчи учурда тышка чык дегенди билдирет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Бланкизм
Бланкизм - Л. О. Бланкинин көз карашын жана тактикасын жактоочу саясий агым. Бланкисттер аз гана кишиден турган жашыруун иерархиялык уюмду түзүүнү, ушул уюмдун капысынан куралдуу чыгуусу менен бийликке жетүүнү көздөшүп, революциячыл ситуациянын бар-жогун эске алышпайт. Бланкисттердин мындай аракеттери (1839, 1870-ж. Париждеги көтөрүлүштөр) ордунан чыккан эмес. Бланкисттик тактика жумушчулардын аң-сезиминин өсүшүнө, маркстик Социалисттик партиялардын пайда болушуна жараша жоюлду.
Спортивная (метро бекети, Самара)
Спортивная — Самара метросунун Биринчи сызыксындагы станция. 1993-жылы 25-мартта ачылган.
Саманчынын жолу (роман)
Чынгыз Айтматов￼￼тун романы Элмырза менен бирге окуган 2009-жылы Элмырза менен 1 на 1 чабышып кеткен.Сыймык менее Элнар телефон ойногон
Митиха (дарыя)
Митиха — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Түштүк Уньга дарыясынын оң жээгинен 32 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жаңыбаев Омор
Жаңыбаев Омор -  (1916, Ысык-Көл облусу, Түп району, Арал айылы – 29. 12. 1983, ошол эле жер) – педагог, советтик-партиялык кызматкер. Кыргызстан КП БКнын алдындагы респ.убликалык партия мектепти (1951), Кыргыз мамлекеттик педагогикалык институтту (1955) бүткөн. Арал айылына туңгуч башталгыч мектепти курган, кийин жатаканалуу орто мектептин курулушун бүткөрүп (1958), анда 30 жылдан ашуун директор, мугалим, партиянын Жети-Өгүз райондук комитетинде инструктор (1948–51), Талды-Суу райондук «Колхоз туусу» гезитинде жооптуу редактор (1953–54) болуп иштеген. Улуу Ата Мекендик согуш жылдарында колхоздун партуюмунун секретары жана оокаттуу адам катары айылдагы жетим-жесир, жакыр адамдарга материалдык жардам көрсөтүп турган. Ооруктагы эмгегинин зарылдыгынан улам согушка катышпай калгандыгына байланыштуу өз малын сатып, Кызыл Армияга жардам катары самолёт курууга 40 миң сом жөнөткөндүгү үчүн 1943-ж. И. В. Сталинден алкыш кат алган. «1941–45-ж. Улуу Ата Мекендик согуштагы каарман эмгеги үчүн» медалы менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Бланки Луи Огюст
Бланки Луи Огюст (1. 2. 1805-1. 1. 1881) - француз революционери, утопист-коммуниулук 1814- 30-жылдагы, Июль революциясы (1830) жана Июль монархиясынын тушундагы республикачыл демокр. кыймылга активдүү катышкан. 1835-39-ж. республикачыл жашырын коомдорду ("Үй-бүлөлөр коому" ж. б. ) уюштуруп, аларга жетекчилик кылган. Париждеги көтөрүлүш басылгандан (1839-ж. 12-май) кийин өмүр бою түрмөдө олтурууга өкүм кылынып, 1848-жылдагы революциянын убагында бошонуп, революциячыл ишмердигин уланткан. 1848-ж. Париж демонстрациясынан кийин 10 жылга кесилип, андан 1859-жылдагы мунапыз боюнча чыккан.
1861-65-ж. кайра камакта болуп, түрмөдөн качып чыгып (1865), Брюсселде жашаган. 1870-ж. 30-октябрдагы көтөрүлүшкө активдүү катышкандыгы үчүн кайрадан өмүр бою түрмөгө өкүм кылынган. Париж Коммунасынын (1871) убагында, Комму-нага сыртынан мүчө болуп шайланганы менен, түрмөдөн чыгарылган эмес. Өмүрүнүн акыркы жылдары да Социалисттик жана демократиялык идеяларды пропаганда-лоону улантып, бланкисттерди парт, уюмга баш коштурууга умтулган. Бланки тарыхты идеалистчө түшүнүп, тап күрөшүн тааныганы менен, пролетариаттын революциячыл ролун баалай билген эмес. Марксизм-ленинизм классиктери Бланкини революционер жана социализмдин тарапкери катарында жогору баалоо менен, анын заговорчул тактикасын сындаткан.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Жазире
Жазире — топоним,  бел.
Ала-Тоонун бетинде,
Анжыяндын ары жагы
Мыргаптын туура четинде
Жазире, Жет-кайт белинде
Аркы атасы Жедигер,
Табылгыты темир кени
Табылгыты темир кени  Нарын облусунун Жумгал районунда, Чаек кыштагынан 70 км  түштүк-батышта, Молдо-Тоонун түндүк этегинде. 1948-ж. табылган. Кен айма гын карбондун кумдук, сланец, акиташ тектери түзөт. Темир рудасы хлориттешкен көгүш боз сланецтин арасында катмарланып жатат. Катмардын калыңдыгы 19–58 м, узундугу 3250 ''м. ''Темир чөкмө жолу менен пайда болуп, метаморфизмделген. Негизги минералдары: гематит, лимонит, пирит, халькопирит, магнетит ж. б. Кендеги темирдин кондициялык өлчөмү 26,79–58,43%. Запасы С2 категориясы боюнча 40 млн т.
Жазире
Берки атасы Жадыгер,
Уюктун уулу Багышка айт (Сагымбай Орозбаков, 3. 101),— деп Бокмурун жаш Айдарга Мааникерди мингизип, Көкөтөйдүн ашына кабарга жибергенде айтылат.
Хунну
Хунну, хуннулар, хундар, сүннү, гунндар, кун (Хунны, сюнну) – б. з. ч. 1-миң жылдыктын башында Борбордук Азиядагы байыркы көчмөн калктар; монгол элдеринин байыркы ата-тегинин бири.
Афригиддер
Афригиддер — иран тектүү хорезмдик шахтар династиясы (4—10-кылым) 305-жылы Хорезмде шах Африганын такка отурушу менен негиз салынган. Жалпысынан Афригиддерден 21 башкаруучу чыккан. Афригиддер мамлекетинин борбору Кят шаары (Амударыянын оң жээгинде жайгашкан). Алардын тушунда Орто Азиянын ири маданий борборунун бирине айланган. Афригиддер мамлекетинин гүлдөп өскөн мезгили 7-кылымдын 2-жарымы — 8-кылымдын башына туура келет. 712-жылы арабдар басып алышкан. 8-кылымдын аягында ислам динин кабыл алышып, башкаруучулары араб ысымдары менен атала баштаган. Кятта таасирин сактап калган Афригиддердин акыркы өкүлү Абу-Абд-Аллах Мухаммеддин 995-жылы үргөнчтүн эмири Момун тарабынан өлтүрүлүшү менен династия кыйраган. Афригиддер династиясынын аталышы 4-8-кылымдагы Хорезмдеги афригид маданиятына көчкөн. Афригиддер жөнүндөгү негизги маалыматтар хорезмдик Бирунинин тарыхый эмгектеринде камтылган.
Хунну
Б. з. ч. 3-к-дын акырында Х. азыркы Борбордук Моңголия м-н Байкалдын боюнда жайгашкан.
Ушул доордо Модэ шанүй (падыша, кол башчы) башкарган. Х. дунхуларды (байыркы моңголдордун ата-теги), юечжилерди талкалап, кыргыздарды ж-а усундарды жеңип алышкан.
Андан кийин Кытайга жортуул жасаган, император Лю Бан аларга салык төлөөгө аргасыз болгон.
Б. з. ч. 1-к-да Х-дын дагы бир кол башчысы (теңир курт) Чжи-чжи батышка жортуул жасап, кыргыздарды ж-а алардын түндүгүндөгү динлиндерди талкалаган.
Б. з. ч. 1-к-дын ортосунда Х. Кытайга убактылуу сөз жүзүндө баш ийген.
Б. з. 48-ж. Х-дын жети уругу кайрадан Кытай императоруна баш ийип, түштүк Х. деп аталып калган.
Түндүк Х. б. з. 1-к-нын акырында экиге бөлүнгөн. Бир бөлүгү Моңголия аймагында кала берип, кийинчирээк түрк урууларынын өзөгүн түзгөн. Дагы бир бөлүгү Орто Азия тарапка жылган.
Батышка жылган түндүк Х-дын айрым топтору Европага чейин журт которуп ж-а өзүнө башка көчмөн урууларды сиңирип отуруп, жаңы гунндар уруу бирикмесине айланган.
Орто Азиянын чыгыш бөлүгүнө журт которгон түндүк Х-дын калган-катканы кийинчирээк Батыш Түрк кагандыгынын негизги калкына аралашып кеткен.
Мэр
Мэр (Maire — жогорку) — Администрация башчысы, калк жайгашкан аймактын аткаруу бийлигинин башчысы, айрыкча шаарлардын же болбосо чакан аймактын, мисалы Литвада аймак башчысын мэр деп аташат.
Мэр аталышы «maior», кыргызча которгондо - «чоң», «улуу» деген маанини түшүндүрөт.
Узак убакыт бою белгилүү китептерди чыгаруу, тактап айтканда, басма сөз механизмдери түзүлгөн жана башка басылмалар аркылуу бир шейшеп сыя которуу ыкмасын ачууда. Заманбап басма үйү - бул ар түрдүү машиналарды гана турган бир зат жыйындысы эмес, бүтүндөй жогорку технологиялык жана жогорку тактык менен тармак, жогорку сапатын камсыз кылуу үчүн жакшы натыйжаларды алууга мүмкүнчүлүк берет.
Төмөн-Суу
Төмөн-Суу — Кыргыз Республикасынын Чүй облусунун Москва районундагы айыл. Ак-Суу айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 1 558 киши.
Хакан тили
Караханид-уйгур тили (хакан - "падыша", термини Махмуд Кашгари, Караханид, Буграхан - Жусуп Баласагунинин термини) - байыркы уйгур тилине жакын адабий тил.
Хакан тили – 10-к. – 13-к-дын башында азыркы Кыргызстанда (Теңир-Тоодо), түштүк Казакстанда, Чыгыш Түркстанда ж-а Мавераннахрда түрк элдери үчүн орток жазма адабий тил.
Бул термин Махмуд Кашгаридин “Диванынан” кезигет.
Жусуп Баласагуни аны “Буура хандык тил” деп белгилеген. “Х.Т.” чигил тилинин негизинде пайда болгон деп бир катар изилдөөчүлөр божомолдошот.
“Х. т.” кийинки кыргыз, казак, өзбек, уйгур, каракалпак тилдеринин башаты болуп саналат.
Пайдаланылган адабияттар:
1. Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк: Мектеп окуучулары үчүн. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы Редакциясы, 1990. 113 б. ISBN 5-89750-028-2
2. Кыргыз Совет Энциклопедиясы: 6 томдук/ Башкы редактор Орузбаева Б. Ө./ - Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977-1980. Т.1-6.
Дипломаттык корпус
Дипломаттык корпус – тар маанисинен алганда, ошол мамлекетте аккредиттелген чет элдик дипломаттык өкүлчүлүктөрдүн башчыларынын жыйындысы. Кеңири маанисинен алганда, ошол мамлекеттеги чет өлкөлүк дипломаттык өкүлчүлүктүн дипломаттык кызматчылары жана алардын үйбүлө мүчөлөрүнүн баары. (дипломаттык колтийгистикке жана артыкчылыктарга эгедерликке умтулган адамдардын чөйрөсүн аныктоонун зарылдыгы менен түшүндүрүлөт).
Жайдар
Жайдар — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери. Көкөтөйгө аш берүү кеңешине катышкандардын бири Акбайдын атасы катары ысымы гана аталат (Сагымбай Орозбаков, 3. 76).
Төмөнкү Кальтя (Татышлин району, Башкыртстан)
Төмөнкү Кальтя — Башкыртстандын Татышлин районундагы айыл, Кальтяев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 41 киши. Почта индекси — 452834, ОКАТО коду — 80250835001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Советская
Советская — Самара метросунун Биринчи сызыксындагы станция. 1992-жылы 31-декабрьда ачылган.
Афригид маданияты
Афригид маданияты - биздин замандын 5-8-кылымына таандык археологиялык эстелик. Хорезмдеги Афригид династиясынын аты менен аталган Афригид маданиятынын эстеликтерин 1937-40-жылдары археолог С. П. Толстов изилдеген. Анын калыптануу учурунда байыркы шаарлар акырындап жоголо баштап, анын ордуна чет-жакадагы жер ээлеринин сепилдери жана анын айланасында отурукташып жаткан калктын турак-жайлары пайда болгон. Афригид маданиятынын аймагынын акыркы мезгилинде жаңы шаарлар өнүгө баштаган. Карапа идиштерди кол менен жасашкан. Афригид маданиятынын эстеликтеринен темир канжар, үч кырдуу жебенин учтары жана башкалар табылган.
КПМГ
КПМГ(англ. KPMG)аудитордук ишкана, "Чоң төрттүктүн" бири. Бишкек шаарында кеңсеси Хаят мейманканасында жайгашкан.
Кадмий сульфаты
Кадмий сульфаты, CdSO4 - сууда жакшы эриген, спиртте эрибеген өтө уулуу кристаллдык зат. Кристаллогидраттарды пайда кылат. Эрүү t 135оС. Cd же CdO суюлтулган H2SO4 эрүүсүнөн алынат. Cd, CdS жана кадмий башка туздарын алууда аралык продукту болуп эсептелет. Вестон нормалдуу элементинде электролит курамына кирет.
Беш уул
Беш уул - чекир саяк уруусунун курамындагы ири урук. Изилдөөчүлөрдүн пикирине караганда «беш уул» жөнүндөгү уламыштар байыркы түрк дооруна таандык. аль Жувейни Чыңгыз хан жана анын мураскорлору тарабынын негизделген Кара Корум шаар чалдыбарындагы таштагы жазуудан байыркы уйгур уламышын окуган экен. Бул уламыш-маалыматта «Селенга менен Тогла Дарыяларынын кошулган жериндеги эки дарактын ортолугунда тоо пайда болгондугу баяндалат. Уйгурлар бул жерге жакындап келишкенде тоо ачылып, дарактын тамырларынан аккан сүттү эмип жатышкан ай десе айдай, күн десе күндөй сулуу алтын көкүл беш наристени көрүшөт. Табылган бул балдардын баарына тең ысым беришет. Уламыштагы маалыматтарга караганда, алардын ичинен чыккан Буку хан чыгыштан батышка чейинки аралыктагы жерлерди жеңип алып, Беш Балык шаарын негиздептир». Ушул эле уламыштын сюжети түрк тилдүү байыркы булгарлардын (Балкан булгарлары) легендаларында да баяндалат. Байыркы мифологиялык сюжеттин түрк дүйнөсүндө кенен таралышы, этнонимиялык параллелдүүлүктөр (өзбек-курамалар - «беш огул», заравшан өзбектеринде - «беш бола», казактарда - «бестен бала» ж.б.) этностук жалпылыкты аныктаары шексиз.
Кендин ачык казмасы
Кендин ачык казмасы – кендерди жер үстүнөн казып алуу ыкмасы. Биздин замандан миңдеген жыл илгери жашаган элдер (Индия, Кытай, Кавказ, Эфиопия ж. б.) кен байлыктарды жер үстүнөн ачык казып алган. 1941–45-жылдары Улуу Ата Мекендик согуш учурунда кендерди ачык түрдө казып алуу иштери өнүккөн. Бардык өндүрүш процесстери механикалаштырылган. Кенди ачык казып алууда металлга болгон дүйнөлүк керектөөлөрдүн 60–65%, көмүрдүн 30–35% өндүрүлөт. Жер астынан казып алууга караганда көмүр 2,5–3, кен таш 1,5–2 эсе арзан болот. Эмгек өндүрүмдүүлүгү 20 эсе жогорулайт. Кендин ачык казмасы төмөнкү этаптарга бөлүнөт: кен казып алууга даярдык көрүү, кенди кургатуу, тоо-кен жана капиталдык курулуштарды куруу, кендин үстүн ачуу, тазалоо, казылгандарды ташуу, тереңдикке үңүлүп кирүү, механизмдерди ишке киргизүү. Мындан тышкары кошумча иштер (тектирлерди тазалоо, жол салуу жана оңдоо, суу жана камсыз кылуу ж. б.). Бургулоо, жардыруу, үңүлмө казуу, жүктөө, ташуу, талкалап майдалоо, экскаватор, скрепер, жүктөгүч, бульдозер, гидромеханикаларды пайдалануу, циклдүү, циклдүү-потоктуу, потоктуу иштердин негизинде Кендин ачык казма ыкмасы кен байлыктарды үнөмдүү, коромжусуз жана кырсыксыз казууну камсыз кылат.