cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ыйман келтирүү
Тек адатка, ишенимге айланган бул ырым кыргыздар арасында кеңири таралган.
Коло доору
Коло доору — болжол менен биздин заманга чейинки 4-миң жылдыктан 1-миң жылдыктын башына чейинки тарыхый маданий мезгил. Бул учурда маданий борборлордо колодон, эмгек шаймандарын жана согуш куралдарын жасоо өнүккөн. Түштүк Иран, Түркия жана Месопотамиядан биздин заманга чейинки 4-миң жылдыкка таандык эң байыркы коло куралдар табылган. Кийинчерээк коло куралдары Египетте (биздин заманга чейинки 4-миң жылдыктын аягынан), Индияда (биздин заманга чейинки 3-миң жылдыктын аягынан), Кытайда (биздин заманга чейинки 2-миң жылдыктын ортосунан) жана Европада (биздин заманга чейинки 2-миң жылдыктан) пайда болгон. Америкадагы Коло доорунун өзүнчө тарыхы бар. Перу жана Боливиянын аймактары кийинки тиуанаку маданияты деп аталган (биздин замандын 6-10-к.) металлургиянын борбору болгон. Биздин заманга чейинки 1-миң жылдык ченде Африкада да коло иштетүү болгондугу шексиз. Коло доорунун калдыктары КМШнын бардык аймагында кездешет. Бул жерлерди мекендеген уруулар Батыш Европадагыдай эле алгачкы коомдук түзүлүштө жашаган. Орто Азиянын түштүк-батышында отурукташып, дыйканчылык менен кесип кылган уруулар коло иштетүү жагынан жогорку деңгээлге жетишкен. Коло доору Казакстан, Сибирь, Орто Азиянын мал чарбачылык жана дыйканчылык менен кесип кылган урууларында биздин заманга чейинки 17-14-кылымда тараган. Чүй өрөөнүнүн Сокулук, Садовый кышаарынан, Кочкордун Шамшы коктусунан табылган коло куралдар жана «кенч» буюмдар Кыргызстандын аймагында биздин заманга чейинки 12-8- кылымда Коло доорунун өзгөчө күчтүү өнүккөндүгүн айгинелейт.
Циандуу калий
Циандуу калий, калий цианиди, КСN, цианид к-тасынын HCN тузу, нымды өзүнө өтө тез тартып алуучу, түссүз кристалл. Балкып эрүү t 634, 5 0С. Сууда жакшы эрийт (25 0С 100 г. сууда 71,6 г) оңой гидролизденет. Калий цианиди комплекс иондорду түзүүгө өтө жөндөмдүү. Мисалы, К3 [Fe (CN) 6].
СаCN+C+2KCl=2KCN+CaCl2
теңдемеси боюнча балкытып эритүү жана башка ыкмалар менен алынат. Калий цианиди синил к-тасы сыяктуу өтө уулуу. Анын буусунун бир аз эле өлчөмү дем алуу органына жетсе, адам эсин жоготуп, дем алуусу токтойт. Ал орг. синтезде нитрилдер алууда катализатор катары колдонулат.
Кепилдик мөөнөт
Кепилдик мөөнөт — Жарандык укукта соодалашуу келишими боюнча товар сапаты талапка жооп бере турган, ал эми аткаруу жана тейлөө иштеринде жарамдуулук касиетин жоготпой турган мезгил аралыгы. Кепилдик мөөнөт кардарга товарды (жумуштарды жана кызмат көрсөтүүлөрдү) берген учурунан башталат жана ал узак мөөнөткө колдонулуучу же сакталуучу товарларга коюлат. Кепилдик мөөнөттүн өтүшү менен, товардын, жумуштун, тейлөөнүн кемчил жактарын табуу, товардын (жумуштардын жана кызмат көрсөтүүлөрдүн) кемчил жактарын толтуруп берүү талаптарын орундоо боюнча даярдоочунун (аткаруучунун, сатуучунун) милдеттенмелери (жалпы эреже боюнча) токтотулат.
Чырмакчы
Чийден чырмак аркылуу кооз буюм жасаган уз.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Ич алма дарылар
Ич алма дарылар - заңды суюлтуп, ичегини андан тез бошотуучу дары заттар. Алар ичегинин былжыр челиндеги рецепторлорго таасир тийгизип, анын жыйрылышын жана секредиясын күчөтөт. Алар туздуу, өсүмдүк майы жана ичти алуучу антрагликозиддүү өсүмдүктөр болуп бөлүнөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Цианиддер
Цианиддер – синил к-тасынын туздары. Щелочтуу жана щелочтуу-жер металлдары Ц. термикалык жактан туруктуу, сууда гидролизге учурайт. Оор металлдар Ц. (Hg) сууда эрибейт. Ц. окистенип, цианаттар, күкүрт менен тиоцианаттар, галогендер менен галоген цианиддер, галоген алкилдер менен нитрилдерди пайда кылат. Щелочтуу металлдар цианиддери бул металлдар менен HCN оор металлдар Ц. алардын хлориди, сульфаты же нитрили NaCN же КСN менен аракеттешүүсүнөн алынат. Калий же натрий цианидин көпчүлүк мателлдарга таасир эткенде, комплекстүү бирикмелер пайда болот. Ошондуктан алтын, күмүш сыяктуу металлдар рудадан бөлүп алууда колдонулат. Цианиддер өтө уулуу заттар.
Американ кара аюусу
Американ кара аюусу (лат. Ursus americanus) — Түндүк Америкага мүнөздүү орто көлөмдүү аюу. Бул континенттин эң кичинекей жана кеңири таралган аюу түрлөрү. Американ кара аюулар бардык эле нерсени жей турган айбандар, алардын диетасы мезгилине жана жайгашкан жерине жараша ар кандай болот. Адатта, көбүнчө токойлуу аймактарда жашашат, бирок токойлорду азык-түлүк издеп таштап кетишет жана кээде азык-түлүктүн токтоосуз жеткиликтүүлүгүнө байланыштуу адамдар жамааттарына тартылышат.
Ибраим Бектембаев
Бектембаев Ибраим (1896, Чүй облусу, Аламүдүн району, Беш-Күнгөй кыштагы 1978, ошол эле район, Арашан айылы) - малчы, Социолистик Эмгектин Баатыры (1948), СССР мамл. сыйл. лауреаты (1951), 1924-жылдан Аламүдүн районундагы «Аламүдүн» асылтукум мал өстүрүү чарбасында уйчу болуп иштеп, 1947-ж. 24 уйдун ар биринен 5617 кгдан сүт саалган. Ала-Тоо уюн чыгарууга катышкан. Ленин ордени м-н сыйланган.
Кулматов Кеңеш
Өмүр баяны
Кулматов Кеңеш (1934-ж.т., Чүй облусу, Чүй району, Акбешим айылы)–партиялык ишмер жана элчи, тарых илимийинин доктору (1984). 1956-ж. КМУну бүткөн. 1960–64-ж. Кыргызстан ЛКЖС БКнын 1-катчысы. 1964-жылдан партиялык кызматтарда. 1970–73-ж. Кыргызстан компартиясынын Бишкек шаардык комитетинин 1-катчысы. 1973–83-ж. Кыргызстан КП БКнын катчысы. 1983-жылдан СССР тышкы иштер министрлигинде иштеген. 1992-жылдан Танзания Республикасында Россия мамлекетинин атайын ыйгарым укуктуу элчиси. Илимий эмгектери Кыргызстан КПнын тарыхына жана улуттар аралык мамилелерге арналган. 100дөн ашык илимий эмгектин, а.и. 2 монографиянын автору.
Колдонулган адабият
Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы Б.,2003
Кепилдик төгүм
Кепилдик төгүм – баштапкы баа менен кийинки кундаштыруу ажырымын жабуу үчүн мөөнөттүү келишим боюнча төгүм.
Бөксө тоо
Бөксө тоо – кургактыктын деңиз деңгээлинен бийик көтөрүлгөн (500 мден жогору), жайык жондуу, көбүнчө кашаттар менен чектелген кеңири аймагы.
Алардын үстүңкү бети басымдуу түрдө түзөң келет. Кээде терең өрөөндөр мындай жерди бир нече массивдерге бөлүп турат. Бөксө тоолордун чет жактары кокту-колоттуу.
Мисалы, Орто Сибир, Декан, Батыш Австралия, Чыгыш Африка бөксө тоолору. Кыргызстандагы Ички Тянь-Шандын айрым жерлери Бөксө тоолор тибине кирет.
Бишкек-1
«Бишкек-1» — Кыргыз темир жолунун Бишкек шаарында жайгашкан темир жол станциясы жана бектеи.
Империя
Империя (латын тилинен келген imperium – бийликке ээ, кубаттуу, күчтүү) –
Нарын району
Нарын району ― Кыргызстандын Нарын облусундагы район. Административдик борбору ― Нарын шаары.
Тарых
1930-жылы түзүлүп (1957-ж Куланак району кошулган). Түндүгүнөн Кочкор батышынан Ак-Талаа, Тогуз-Торо, түштүгүнөн Ат-Башы райондору, чыгышынан жана түндүк-чыгышынан Ысы-Көл об. менен чектешет. Аянты 7894 км2, калкы 36,3 миң (1986-ж). Райондо12 айыл өкмөтү, 33 кыштак бар.
Район ички Тянь-Шандан орун алып, негизинен ортонку Нарын өрөөнүн жана аны курчап турган тоолорду ээлейт. Өрөөндүн туурасы чыгышында 30 км, батышында 85 кмге чейин, таманы чыгыштан батышты карай төмөнөйт (2300 мден 1600 мге чейин). Нарын оң жээгинде чаптар мүнөздүү.
Алар терең кууш жана тик капталдуу келип, кыртышы жана өсүмдүктөрү чарбага жараксыз. Айрымдарымда түз тектирлерда кездешет. Алар деңиз деңгээлинен 1700-2500 м бийиктикте жатып, көбүнчө Нарынга куйган суулардан боюнан орун алган. Мында райондогу кыштактар орун алган. Аймагынын түндүк бөлүгүн Молдо-Тоо (бийик чокусу 4418м), Боор-Албас (3980 м), Ителги-Уя (3842 м), Нура-Тоо (4228 м), Кара-Жорго (3833 м), Баук (3391 м), Ача-Таш (3980 м), Жетим (4331 м) кыркы тоолорунун аскалуу түштүк капталдары жана алардын ортосундагы Соң-Көл, Солтон-Сары, өрөөндөрүндө жана түштүгүндө Нарын-Тоо (4500 м), Ала-Мышык (3379 м), Кара-Тоо (4066 м), Байбиче (3500 м) тоолорунун жантайыңкы беттери жана түздүктөрү ээлейт.
Климаты кескин кантинеттүү кургак. Райондун аймагынан Нарын дарыясы (куймалары – Кичи-Нарын, Жергетал, Кыжырты, Ат-Башы ж.б ) агат. Курулуш материалдарынан (кум, чопо, гипс) кендери бар.
Нарын-Тоонун түндүк капталында карагат, карагай өсөт. Калкынын 99% кыргыз, орточо жыштыгы 1 км2ге 4,6 киши. Негизинен тоют өсүмдүктөрү, дан эгин жана картошка өстүрүлөт. Айыл чарбага жарактуу жери 545,9 миң га, айдоо аянты 29,0 миң га, жайыт 509,6 миң га, айдалбай жаткан жерлери 3,2 миң га сугат жери 20,5 миң га, кайрак жери 8,5 миң га, чабында 5,6 миң га. Токой чарбасы (320,7 миң га) бар. Ат-Башы ГЭСи иштейт. Авто жолунун уз. 352,1 км. Балыкчы Торугарт авто жолдору өтөт. Ички жолдору: Нарын - Чаек, Нарын – Баетов – Казарман, Нарын – Ат-Башы жолдору өтөт. Нарын району бийик тоолору менен кооз.
Административдик-аймактык бөлүнүшү
Райондо 15 айыл аймагы жана алардын курамына кирген 41 айыл бар :
Барилиялар
Барилиялар (лат. Barilius) — каңылтырбалыктардын бир уруусу, буга барилия —бола (лат. В. bola) — барилия —бола кирет.
Сары-Могол
Сары-Могол (Сары-Могол) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Алай районундагы айыл. Сары-Могол айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 5 419 киши.
Циклогексан
Циклогексан, гексаметилен, гексагидробензол—алициклдүү каныккан углеводород; мүнөздүү жыты бар түссүз суюктук; эрүү t 6,55'С, кайноо t 80,74'С. тыгызд. 0,778 г/см3 (20oС), cууда эрибейт, эфир, ацетон, бензол менен аралашат. Нефть продуктуларында кездешет. Ц. бензолго (катализатор катышуусунда) суутекти кошуудан; нефть продуктулары бензин фракциясынан алынат. Ц. эриткич жана циклогексанол, циклогексанон, адипин кислотасын, нитроциклогексан, е-капролактам жана башка продуктуларды синтездөөдө сырьё катары колдонулат.
Токтогул Сатылганов
Токтогул Сатылганов (25-октябрь Сасык-Жийде айылы, 1864 — 17-февраль 1933-жылы) — кыргыз төкмө акыны, обончу, комузчу, аткаруучу, куудул, дастанчы.
Өмүр баяны
Токтогул Сатылганов Жалал-Абад облусунун Кетмен-Төбөсүндө туулган. Он үч жашынан эле айыл арасында ырдай баштаган. Акындын лирикалык жанрдагы "Алымкан", "Насылкан", "Кызыл жоолук" аттуу ырлары күнү бүгүнкүгө чейин өзүнүн баасын жоготпой ырдалып келет. Өз заманынын аң-сезимдүү, кыраакы, терең ой жүгүртө билген инсаны катары Токтогул элдин кайгы-муң, ой-санаасына себепкер социалдык калыссыздыкты, курч маселелерди көз жаздымында калтыра алган эмес. Мисалы, атактуу "Беш каман" аттуу ыры менен элди эзип, күн көрсөтпөгөн беш бир туугандарды сынга алган. Токтогул өз чыгармаларында жашоо-турмуш жөнүндө философиялык көз караштарын да чагылдырган.
Токтогул элдик оозеки чыгармачылыкта салттуу болуп эсептелген санат, арман ырларын ирилетип, чоң чыгармаларга айланткан. Анын ырчы-төкмөлүк жактан калыптанышына улуу курактагы акын-ырчы, комузчулардын устаттыгы чоң таасир берген. Алардын катарында атактуу Эсенаман, Ниязаалы комузчу, Сары Ырчылар бар.
1882-жылы Токтогул Дыйканбай аттуу манаптын Арзымат деген ырчысы менен айтышка чыгат. Бул айтыш эл арасында азыркыга чейин айтылып калган. Анда 18 жаштагы өткүр, сөзү курч Токтогул өзүнөн бир топ жаш улуу дасыккан ырчыны жеңип кетет. Акындын өмүр баянын изилдөөчүлөр бир ооздон белгилегендей, ошол айтыш кайсы бир деңгээлде анын тагдырын чечип, төкмө акын терең ойлуу, курч сөзгө да, комузга да шыктуу, үнү да мукам ырчы эле эмес, эл таламын талашып, кедей-кембагалдын мүдөөсүн бий менен байларга жар салган акын катары таанылат. Ал ошонусу менен эл башкаруучуларга жагалданып, аларды мактап күн көргөн "ырчы" аттуулардын көздөрүн далай кызыткан.
1884-жылы Токтогул үйлөнүп, Топчубай аттуу уулдуу болот. Уулу төрөлгөн соң акын энесинин туугандарынын айылы Ийри-Суу деген жерге көчүп келип, 1898-жылы Андижан көтөрүлүшүнө катышты деген жалаа менен камакка алынып, Сибирге сүргүнгө айдалып кеткенге чейин жашап калат.
Ошол кездеги салт боюнча ар бир болуш-бийдин жан-жөкөрлөрүнүн катарында аны мактап, эл чогулган жерде жар салып турган ырчысы болгон. Токтогулдун талантына тамшанган далай бай-манаптар аны өзүнө ырчы кылгысы келген деп айтылат элде. Бирок Токтогул эч кимисине баш берген эмес. Аларга башын ийип жагынып, же алардын кокту толгон малын, сандыгы толгон дүнүйөсүн мактап ырдап кошоматтык кылган эмес. Акындын өмүрүн изилдөөчүлөрдүн пикиринде, анын сүргүнгө жалган жалаа менен айдалышына дал ушулар себеп болгон.
Токтогул Сибирде да өз өнөрүн таштабай, токойдо дарак кыйып жүрүп, кайыңдан комуз чаап кыргыздын ырлары менен кошо орус ырларын да чертип, өзүнө окшоп эркинен ажырагандардын көңүлүн көтөрөт. Токтогул Иркутскинин түрмөсүндө жети жылдай жатат. Бир нече жолку аракеттен кийин ал өзүнүн түрмөлөштөрүнүн жардамы менен качып чыгып, жөө-жалаңдап бир топ жыл дегенде өз мекенине жетет. Жолдо казак жеринде эле Токтогул деген атты уккан карапайым эл ага жардам кылып, курсагын тойгузуп, баш паана берип, колунан келгени атын миңгизип, ал эптеп айылына келет. Бирок азып-тозуп эптеп элине жеткен Токтогулду үйүндө да кайгы күтүп алат. Кичинекей уулу Топчубай каза болуп, жубайы башка менен турмуш куруп кетет. Аны эки көзү тең күйүттөн көрбөй, жаман алачыкта жалгыз калган энеси тосуп алат. Бирок эрки күчтүү, кайраттуу, сабырын колдон чыгарбаган Токтогул баарына туруштук берет. Элине, жашоого, акындыкка болгон сүйүүсү жеңип чыгат.
1910-жылы алыскы сүргүндөн качып чыккан Токтогул мекенине совет бийлиги менен тең чамалаш жеткен деп айтылат анын өмүр баяны жөнүндө түрдүү булактарда. Эл үмүтүн жандырган жаңы замандын келишин даңазалаган ырлар ошол кездеги Токтогулдун чыгармачылыгынын өзөгүн түзүп, анын ырлары элдин добушуна айланат.
Токтогул Сатылгановдун алгачкы "Кедейкан" аттуу китеби 1938-жылы Казань шаарында басылып чыккан. Ага чейин 1928-жылы Кыргыз автономиялык Республикасынын Агартуу боюнча элдик комиссариаты Токтогулду Фрунзеге чакыртып, комуз менен аткарган 18 чыгармасын жаздырып алган.
Ырлары ар кандай тематикада болгон. Алгачкы ырлары "Алымкан", "Чакырбай сүткор", "Беш каман", "Эшен-калпа" аттуу жана башка көптөгөн ырларды аткарган. Кийинчерээк акын "Эмне кызык", "Гүлдөп ал", "Санат", "Терме" сыяктуу нускалуу ырларды ырдаган. Бай-манаптарды, эшен калпаларды сындаган көп ырлары бар. 1898-жылы Сибирге сүргүнгө айдалган, анда жүргөндө: "Туткун ыры", "Ушундайбы сурагын", "Качып келе жатканда" жана башка ырларды чыгарган. 1903-жылы сүргүндөн келгенден кийин "Энсеген элим аманбы", "Апакем аман барсыңбы" жана башка ырларды ырдаган. Октябрь революциясынан кийин жаны түзүлүштү даңазалаган. Токтогул айтыш жанрындагы ырлардын чоң устаты. "Манас" эпосун, кенже эпосторду да айткан. 1938-жылы алгачкы ырлар жыйнагы жарык көргөн. Кийин ырларынын эки томдугу кыргызча, эки томдугу орусча, бир томдугу французча чыгарылган. 1933-жылы 69-жаш курагында туулган жеринде дүйнөдөн кайткан.
Чыгармачылыгы
Токтогулдун "Эмне кызык?", "Гүлдөп ал" сыяктуу лирикалык ырлары, жакшы жүрүм-турум, улуу-кичүүнү сыйлоо сыяктуу таалим-тарбиялык маанидеги "Үлгү ыры" сыяктуу санат, насыят ырлары эл оозунда калган. Айтылуу "Алымканды" да Токтогул жараткан. Айылдын сулуусу, ажарлуу Алымканга болгон акындын аруу сезими, экөөнүн тең күйүттүү тагдыры тууралуу 1965-жылы да көркөм тасма тартылган.
Акын "Элиме качан жетемин?", "Туткундагы арман", "Айланган тоонун бүркүтү", "Ушундайбы сурагың?", "Азапка түштү өмүрүм" сыяктуу сүргүндө жүрүп кайгыга, өз жерине болгон кусалыкка, акыйкаттын жоктугунан өкүнүчкө толгон ырларын чыгарган.
Сибирден кайтып келгенден кийинки ырларынын ичинде уулу Топчубай каза болгонун уккандан кийинки чыгарган кошок түрүндөгү "Балам жок" аттуу ыры бар. Бул ырды Токтогулдун замандаштары жана шакирттери Эшмамбет, Калык, Коргоол, Алымкулдар көп кайталап ырдашкан.
Токтогулдун өмүрүнүн акыркы жылдарында жаралган "Бала элем", "Карылык" сыяктуу арман ырлары анын шакирти Атай Огомбаевдин аткаруусунда жазылып калган. Аларда акын үнү булбулдай таңшыган жаштыгын эскерип, арман кылганы менен акылман карыя катары жаштарга өз насаатын да айткан.
Ицерия
Ицерия же австралия курт сымагы — ири курт сымактар тукумундагы курт-кумурска, цитрус өсүмдүгүнүн зыянкечи.
Күрөшүү чаралары - родомия коңузун кое берүү, көчөткө инсектицид чачуу ж. б
Булактар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Бөлүп алуу (тоо кен ишинде)
Бөлүп алуу (тоо кен ишинде) – пайдалуу металлдарды кенташтан же элементти минералдардан ажыратып алуу деңгээли. Ал ажыратылып бөлүнгөн пайдалуу компоненттин санынын компоненттин алгачкы кенташтагы (тектеги, минералдагы) санына болгон катышы катары аныкталат.
Баткак (ылай) менен дарылоо
Баткак (ылай) менен дарылоо — чым көңдүү, сульфиддүү, сапропелдүү жана башка ылайларды дарылоо максатында колдонуу.
Бакактын түрлөрү
Чым көңдүү баткак ажыраган органикалык заттардан жана өсүмдүк калдыгынан турат. Сапропелдүү баткак бир аз минерал заты бар органикалык заттуу ылай чөгүндүлөрүнөн туруп, негизинен тузсуз сууларда пайда болот. Сульфиддүү баткак — туздуу көлмөлөрдүн составында сульфиддери (көбүнчө күкүрттүү темир) көп органикалык жана минералдуу ылай чөкмөлөрү.
Ысытылган дары баткак жылуулукту көпкө сактайт жана денени акырындык менен ысытат. Баткак процедураларынын жылытуучу факторунан башка терини химиялык дүүлүктүрүүчү жана тери аркылуу организмге таасир этүүчү күкүрттүү суутек, аммиак жана башка газ абалындагы заттар чоң мааниге ээ.
Бакактын дарылык касиети
Дары баткак теринин нерв учтарына таасир этүү менен нерв системасынын ишине, кан айлануу, ички секреция бездери, алмашуу процесси жана башкаларга рефлекстүү таасир этет. Баткак менен дарылоо дененин же органдардын жабыркаган жериндеги кан айланууну жакшыртат, сезгенүүнү таратып, зат алмашууну, ички секреция бездеринин ишин оңойт.
Баткак менен дарылоодо аппликация методу колдонулат. Мында баштан жана жүрөктүн тушунан башка бүт денеге (жалпы аппиликация) же дененин айрым бөлүгүнө (жергиликтүү аппиликация) баткак жабылат. Кээ бир ооруларда, мисалы, гинекологиялык ооруларда баткак томпонду жатын кынына, урологиялык ооруларда көтөн чучукка салып дарылайт. Баткак менен дарылоо сөөк, булчуң, муундун өнөкөт ооруларында жана травмадан жабыркаганда, четки жана борбордук нерв системасынын, жыныс органдарынын кээ бир ооруларында сунуш кылынат. Баткак менен дарылоо баткак кенине жакын жайгашкан курорттордо (Ысык-Ата курорту), атайын баткак менен дарылоочу жайларда, алынып келинген баткак колдонулуучу оорукана, поликлиника, санаторий жана башка дарылоо мекемелеринде жүргүзүлөт.
Баткак менен дарылоо бүтүндөй организмге өтө күчтүү таасир этүүчү каражат болгондуктан, догдурдун сунушу жана көзөмөлүндө гана жүргүзүлөт. Процедурадан кийин оорулуу 30—40 мин эс алып, палаткага же үйгө келгенде 1—2 саат жатыш керек.
Күмөндөр Абылов
Абылов Күмөндөр Мукулович - театр жана кино артисти, куудул, обончу, акын. 1958-жылы 30-августта Нарын районунун Учкун айылында туулган.
Кыскача таржымалы
Онунчу классты бүтөөрү менен Күмөндөр Токмок шаарындагы маданият окуу жайынын үйлөмө аспаптар бөлүмүндө окуйт. 1976-1978-жылдары Советтик Армиянын катарында, үйлөмө аспаптар оркестринде кызмат өтөйт. Армиядан кийин, Тянь-Шань райондук маданият үйүндө иштейт. 1979-жылдан тартып Нарын облустук М. Рыскулов атындагы музыкалык драма театрына аккордеонист болуп болуп орношот. 1989-жылы Ташкенттеги А.Н.Островский атындагы театр институтунда, «Театр жана кино актёру» бөлүмүндө сырттан окуйт. Бир жыл окугандан кийин Оштогу кыргыз-өзбек тополоңуна байланыштуу окуусу токтоп калат. Нарын театрында он жылдан ашуун иштеген соң Күмөндөр 1990-жылдардын орто ченинде Бишкек шаарына көчүп келет. Борбордо Күмөндөр өзүнүн «Күмөндөрдүн күлкүсү» деген куудулдар жана концерттик тобун түзүп, Кыргызстанды түрө кыдырат. 2000-жылдан баштап Токтоболот Абдумомунов атындагы Кыргыз улуттук академиялык  драма театрында актёр болуп эмгектенип келе жатат.
Чыгармачылыгы
Күмөндөрдүн атасы Мукул таланттуу комузчу болгон. Ал адегенде айылдык, райондук маданият үйлөрүндө жетекчи, жана ошол кездеги Тянь-Шань музыкалуу драма театрында, (азыркы М. Рыскулов атындагы академиялык, музыкалуу драма театры) актёр, комузчу болуп иштегендигине байланыштуу, Күмөндөрдүн балалыгы жана окуучулук жылдары Учкун айылында, андан соң Нарын шаарында өттү. Бала кезинен атасынын жолун жолдоо ал үчүн сыймыктанчу максаты болчу. Мектептен окуган кезден тартып, баардык өздүк - көркөм чыгармачылыктарга калтырбай катышат. Атасын тартып бала кезинен эле колуна музыкалык аспап, айрыкча аккордеонду кармап чоңойгон. Нарын музыкалуу драма театрына кызматка киргенден кийин, Күмөндөр аккордеонист эле эмес, артист да болуп эмгектене баштайт. 1982-жылы Күмөндөр Т.Абдумомуновдун "Борбаш" комедиясы боюнча коюлган "Борбаштын досу Камгакпай" спекталинде уй ферма Мамырдын ролун ойноп, театр чөйрөсүнө артист жана комик катары билинет. Ушул ролу үчүн ал жыл сайын өтүү республикалык театр сынагынын "Жылдын мыкты актёру" (1983)деген номинциясын утуп алат. Мамырдын ролунан тартып анын комиктик гана эмес куудулдук өнөрү да Кыргызстанга кеңири тааныла баштайт. Ошол эле учурда Күмөндөр обончу катары да кыргызга таанылып калган учуру болчу. Күмөндөрдү кыргыз жумурай журтуна айрыкча тааныткан албетте, анын куудулдук өнөрү. Ушул өнөрдүн аркасы менен ал Кыргызстандагы чыгаан куудул атыкты. Бир нече жолку мелдештерде, сынактарда алдына бир дагы комикти чыгарбай Баш байгелерди утуп алды. Күмөндөр кыргыздын салтуу куудулдарынын жолун улаган, бул өнөрдүн критерийлерине толук жооп бере турган жападан жалгыз куудул. Ал башка комиктердей болуп текстти жатабастан, өнөрүн Куйручук, Бекназар, Жоошпай, Шаршендер сыяктуу жалаң импровизацияга негиздейт. 2000-жылдан тартып Күмөндөр Кыргыз улуттук академиялык Т. Абдумомунов атындагы драма театрында актер катары киргенден кийинки он жылдын ичинде кыргыздын улуттук драматургиясын баш кылып, дүйнөлүк классикага чейинки коюлган спектаклдерде ондон ашуун мыкты образдарды жаратты. Күмөндөркыргыз журтчулугуна театр артисти, куудул гана эмес, киноактер катары да кеңири таанымал. Ал аткарган “Ак илбирстин тукуму” фильминдеги Эр сайышка түшкөн жигит, “Жаралуу үчүн курман болуудагы” Бекнияздын жигити, “Кербез” фильминдеги Арзымат, “Айыл - Өкүмөтүндөгү” Айыл - Өкүмөтү, “Юридикалык консультациядагы” Айыл - Өкүмөтү, “Белгисиз маршруттагы” Милиционердин образдары көрүүчүлөрдүн көңүлүн уюткан. Артисттик өнөр, куудулдугу менен кошо обончулугун да таштаган жок. Анын кыркка жакын обону ушул кезде да кыргыздын таланттуу ырчыларынын репертуарынан орун алган. Булардан сырткары да К.Абылов кырктан ашуун интермедия монологдорду жазган, төрт спектаклдин музыкалык жасалгасынын автору жана өзү да режиссер катары эки оюн койгон.
Аткарган ролдору
Нарын музыкалуу-драма театрында 1. 1979-ж. Т. Ахтанов. Күч күйөө. Тюрянчик. 2. 1979-ж. Б. Өмүралиев. Жолчубектин көпүрөөсү. Орузбай. 3. 1979-ж. В. Шекспир. Виндзордук ойсекелер. Малай. 4. 1980-ж. К. Мамбетакунов. Үкөй. Жуучу. 5. 1980-ж. А. Таган. Кайнене. Аппаратчан адам. 6. 1981-ж. А. Паронян. Багдасар аке. Семиз сот - Пайлак. 7. 1981-ж. М. Тойбаев. Жашыл жалбырак. Майлыбаш. 8. 1982-ж. П. Бомарше. Фигаронун үйлөнүшү. Бридаузон сот. 9. 1982-ж. Ж. Садыков. Табалды Пудовкин. Надзиратель. 10. 1982-ж. Н. Исламов. Бактиярдын ыры. Махмуд - Улак. 11. 1982-ж. М. Гапаров. Дариянын шоокуму. Колдош. 12. 1983-ж. Б. Васильев. Тизмеге кирбей калгам. Немец жоокер. 13. 1983-ж. Т. Абдумомунов. Борбаш. Уйчу - Мамыр. 14. 1983-ж. М. Тойбаев. Талаа гүлдөрү. Самат. 15. 1983-ж. Ф. М. Достоевский. Кылмыш жана жаза. Кошуна. 16. 1984-ж. Ч. Айтматов. Эрте жаздагы турналар. Анатай. 17. 1984-ж. Э. Леман. Вестсайд окуясы. Риф. 19. 1985-ж. С. Сарыгулов. Куу дөңгөч. Апсамат. 20. 1985-ж. В. Виткович, А. Соловёв. Кожо Насреддин. Сүткор - Жафар. 21. 1986-ж. М. Жакыпов. Болот калкан. Сидоровчу. 22. 1986-ж. Ж. Садыков. Күйөө жолдош. Шаршен Термечиков. 23. 1986-ж. Ж. Садыков. Күйөө жолдош. Күйөө бала Шаамурза. 24. 1986-ж. А. Цагарели. Ханума. Тимотэ. 25. 1987-ж. В. Шекспир. Король Лир. Чабарман. 26. 1987-ж. К. Мамбетакунов. Боз бойдок. Боз бойдок. 27. 1988-ж. С. Раев. Күн кармаган бала. Базыстын улуу баласы. 28. 1989-ж. И.Бактияров. Кечир Ак жылаан. Шофёр. 29. 1989-ж. С. Алтымышев. Куу тумшук. Куу тумшук. 30. 1990-ж. В. Шукшин. Мас канадагы таржымакал. Сибиряк. 31. 1991-ж. Б. Жакиев. Жаза. Профком. 32. 1992-ж. С. Ахмад. Күйөө бала. Күйөө жолдош. Жоробай. 33. 1993-ж. К. Мырзалиев. Алдар көсө. Алдар көсө.
Кыргыз улуттук академиялык Т.Абдумомунов атындагы драма театрында 34. 2000-ж. В. Шекспир. Король Лир. Освальд. 35. 2000-ж. М. Байжиев. Антоний менен Клеопатра. Дарыгер. 36. 2001-ж. А. Шницлер. Сүйүү айлантмасы. Министр. 37. 2001-ж. А. Шницлер. Сүйүү айлантмасы. Акын. 38. 2001-ж. А. Шницлер. Сүйүү айлантмасы. Абышка. 39. 2002-ж. Ж. Садыков. Ормон хан. Тынаалы - тыңчы. 40. 2003-ж. Ж. Садыков. Курманжан Датка. Шады - Ынак. 41. 2004-ж. Ж. Садыков. Манастын уулу Семетей. Желдеңбай. 42. 2005-ж. Т. Абдумомунов. Алдар көсө. Алдар көсө. 43. 2006-ж. А. Паронян. Багдасар аке. Багдасар аке. 44.2007-ж. С. Ахмад. Күйөө бала. Күйөө жолдош - Жоробай.
Мыскыл жана тамашадагы өзү жазып аткарган сатиралары, интермедиялары, монологдору
1. Мергенчилик(монолог). 2. Эркектерге эскертүү (монолог). 3. Аялыма отчётум (монолог). 4. Өнөрпоз ( интермедия). 5. Империализм (монолог). 6. Окшошуп атпайбы (интермедия). 7. Тараканлар(монолог). 8. Султанаалы сенсиңби?(интермедия). 9. Кошок (интермедия). 10. Чечинип кел (интермедия). 11. Биринен бири өтөт (интермедия). 12. Мен акынмын(монолог). 13. Итервью (интермедия). 14. Чабарман (интермедия). 15. Токой (интермедия). 16. Эки ит (интермедия). 17. Карыз (интермедия). 18. Тиштеткен неме (интермедия). 19. Немистер (интермедия). 20. Налоговик менен пенсионер (интермедия). 21. Жаш бөлүштүрүү (монолог). 22. Ырыскы бөлүштүрүү монолог).                                                                                     23. Майыптар (интермедия).                    24. Мен мактанбайм (монолог).                25. Ата бала (интермедия).        26. Эки сокур (интериедия).                27. Балыкчы менен ГАИ (интермедия).              28. Таксист (интермедия).                          29. Дудук Алтымыш (интермедия).                         30. Чапан соодасы (интермедия).                       31. Итин угузуу (интермедия).                          32. Таможенная (интермедия).                       33. Качкыла электрик келатат (интермедия).            34. Согушка барган чал (интермедия).   35. Отчёт (интермедия).                         36. Аялыма баш ийип калыптырмын (монолог).                         37. Кантейин (монолог).                        38. Дежур чал (интермедия).                39. Салиманын куйругу (интермедия). 41. Аялым опозиция (монолог). 42. Классташ аким (интермедия). 43. Нянёк менен Канёк (интермедия). 44. Алмабак (интермедия). 45. Өнөр периштеси (монолог). Көптөгөн обондордун, сатиралык чыгармалардын автору.
Обондору
1. Унуттуңбу. Сөзү: Т. Кожомбердиевдики. 2. Таарынычың качан жазылат? Сөзү: өзүнүкү. 3. Үйлөнсөк экен. Сөзү: өзүнүкү. 4. Сапарлашыма. Сөзү: өзүнүкү. 5. Энекеме. Сөзү: өзүнүкү. 6. Бакыт дайрасы. Сөзү: Т. Актановдуку. 7. Жеңе. Сөзү: өзүнүкү. 8. Алтын апакеме. Сөзү: өзүнүкү. 9. Туулган жерим. Сөзү: өзүнүкү. 10. Атакем. Сөзү: өзүнүкү. 11. Балажаным. Сөзү: өзүнүкү. 12. Суранам. Сөзү: өзүнүкү. 13. Жайлоо таңы. Сөзү: өзүнүкү. 14. Жалжалымсың. Сөзү: Ж. Садыковдуку. 15.Өзөң дей беремин. Сөзү: Ж. Садыковдуку. 16. Неге таарындың? Сөзү: Ж. Садыковдуку. 17. Тагдырга бир таарыныч. Сөзү: А. Дөөлөтказиеваныкы. 18. Тагдырдан бир сураныч. Сөзү: өзүнүкү. 19. Кыздын ыры. Сөзү: өзүнүкү. 20. Кыздын сыры. Сөзү: өзүнүкү. 21. Кечир мени. Сөзү: өзүнүкү. 22. Келчи келсең болбойбу. Сөзү: өзүнүкү. 23. Көңүлдүү кеч. Сөзү: Т. Актановдуку. 24. Күтүү. Сөзү: өзүнүкү. 25. Кайда жүрдүң мурдатан. Сөзү: өзүнүкү. 26. Ынагым. Сөзү: өзүнүкү. 27. Сүйүү вальсы. Сөзү: өзүнүкү. 28. Сары оору болдум сен үчүн. Сөзү: өзүнүкү. 29. Полчандар. Сөзү: өзүнүкү. 30. Бишкегим сүйгөн борборум. Сөзү: Б. Сарногоевдики. 31. Досторго. Сөзү: өзүнүкү. 32. Агаларым. Сөзү: өзүнүкү. 33. Өмүр. Сөзү: өзүнүкү. 34. Милициялар маршы. Сөзү: өзүнүкү. 35. Кел замандаш ырдайлы. Сөзү: өзүнүкү. 36. Айрылбас болсо сүйүүлөр. Сөзү: өзүнүкү. 37. Кемпириме кошомат. Сөзү: өзүнүкү. 38. Кудаларым асылдар. Сөзү: өзүнүкү.
Музыкасын жазган спектаклдер
1. М. Тойбаевдин “Талаа гүлдөрү” спектаклине. 2. Б. Сейдакматовдун “Сапарлашым менин” спектаклине. 3. Т. Актановдун “Айлымдын апендилери” спектаклине. 4. К. Мырзалиевдин “Алдар көсөө” спектаклине.
Рыгач дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Күмөндөр Абылов
Койгон спектаклдери
1. К. Мырзалиев. “Алдар көсөө” музыкалуу комедиясы. 2. К. Мамбетакунов. “Боз бойдок” музыкалуу комедиясы.
Рыгач дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Күмөндөр Абылов
Наамдары жана сыйлыктары
КРнын эмгек сиңирген артисти (1993).
КР Эл артисти (2017).
Чоң Изъятывис
Чоң Изъятывис — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Серьер дарыясынын оң жээгинен 3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кепилдик төлөм
Кепилдик төлөм – КР эмгек мыйзамдары боюнча жумушчулар өз жумушунан мыйзамда каралган себептер менен убактылуу ажыратылган учурларда өз жумушчуларына ишкана тарабынан төлөнүп бериле турган каражат: мамлекеттик же коомдук милдеттерди аткарганда; ар жылдагы өргүүлөр; милдеттүү медициналык текшерүү; кан тапшыруу милдетин аткарганда; бала багуу үчүн кошумча танапис; ойлоп табуу жана сарамжал сунуштарын киргизгенде; жумушчуга байланыштуу болбогон иш токтоолору. Ошондой эле, К. т-гө бошонуу жөлөкпулу менен ишке аргасыз чыкпаган күндөр үчүн төлөмдөр да кирет.
Кайрак (дарыя)
Кайрак — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Курган облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уй дарыясынын оң жээгинен 206 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы башатынан Увелька дарыясын кошпогондо, Уй дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Modula-2 программалоо тили
Modula-2 программалоо тили — Pascal (Паскал) тилин улантуучу тил жана системдик программдык жабдыктарды иштеп чыгууга багытталган.
Колдонулган адабияттар
ISBN 9967-14-014-3
Бли-Инжуль дарыясы
Бли-Инжуль (Блиинжул) — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Систых-Чул дарыясынын сол жээгинен 7 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Бектенова Дамира Чотуевна
Бектенова Дамира Чотуевна (2.3.1949-ж. т., Ысык-Көл облусу, Жети-Өгүз району, Тамга кыш.) экономика илимдеринин доктору (2004). 1967-ж. Фрунзедеги финансы-экономика техникумду, 1971-ж. КМУнун экономика факультетин бүтүргөн. 1973-76-ж. Москва финансы институтунун (азыркы РФ Өкмөтүнө караштуу Финансы академиясы) аспирантурасында окуп, 1977-ж. кандидаттык диссертациясын жактаган. 1971-95-ж. КМУда окутуучу, улук окутуучу, кафедра башчысы болуп иштеген. 1995-жылдан КРСУда кафедра башчысы, проф. (2005). 90дон ашуун илимий-методикалык эмгектери, анын ичинен 6 монографиясы жана окуу китептери жарык көргөн. Эмгектери.: Финансы, денежное обращение и кредит. 1999; Закономерности движения денежных потоков в условиях переходной экономики. Б., 2001; Капитализация средств в финансово-банковской сфере в трансформируемой экономике. 2003.
Кушбек Үсөнбаев
Кыргыз УИАнын корр. мүчөсү. Ал кыргыздын чыгаан тарыхчысы, 1916-жылкы улуттук-боштондук көтөрүлүштүн тарыхы боюнча бараандуу адис.
Кыскача өмүр таржымакалы
Үсөнбаев Кушбек 1928-жылы Кыргызстандын азыркы Чүй облусунун Москва районуна караштуу Чоң-Арык айылында туулган.
1951-жылдан Кыргызстан ИАда кенже илимий кызматкер, улук илимий кызматкер, тарых музейинин директору, Тарых институтунда бөлүм башчы, 1989-жылдан жетектөөчү илимий кызматкер.
Революцияга чейинки кыргыз тарыхы боюнча белгилүү адис.
1999-жылы Бишкекте каза болгон.
Илимий мурасы
Ал 200дөн ашуун илимий эмгектин, анын ичинде 10  китептин автору.
Куугунтукталган учурун эскерүүсү
"(Кыргызстан КП БКдагы) Пленум 1983-жылдын май айынын аяк ченинде болду. Мен ошол пленумда атым аталаарын түк күткөн жок элем. Бирок, тилекке каршы, гезитти ала койсом эле бадырайып өзүмдүн аты-жөнүм жүрөт. Айтылганда да абдан терс айтылыптыр. Бул пленум идеологиялык маселеге арналган болучу, анда жалаң гана Үсөнбаев эмес, бирин-экин кишилер да, өңгөчө Т.Касымбеков "Сынган кылыч" боюнча катуу сынга алынды.
Мен өзүм жөнүндө айтайын: ошол убакта менин бир кол жазмам "Илим" басмасында жаткан эле. Ал орус тилинде "Народные движения в Средней Азии в ХIХ веке (по материалам Кыргызстана)" деп аталчу. Анда ошол Анжыян көтөрүлүшүнө, Кокон көтөрүлүшүнө, ж.б. көтөрүлүштөргө кеңири токтолууга аракет кылгамын. Колуман келишинче архивдик материалдарга ширетейин деген аракетим болду эле.
Айтмакчы, ал колжазма чийкирээк эле, себеби ал кезде, "план издания" деп койчу, ошого жазылып калгандан кийин кол жазмаң турбаса тизмеден алып салчу, кайра киргизчү эмес, ошондуктан чийки эле машинкеге басып, биринчи вариантын алып барып берип койдум эле. Кайдан-жайдан болуп, Борбордук Комитетке кимиси алып барып суна салганын билбейм, айтор жанагинтип пленумга сүйрөп чыгып айтып калды.
Айтканда мага кандай күнөө койду: биринчиден, "Түштүк Кыргызстанды "завоевание", "каратып алуу" деп айтканмын, "каратып алуу эмес, өз эрки менен кошулуу деп жазбайсың", -деди. Дагы ошого байланыштуу күнөө: Скобелев деген генерал болгон, ал киши жалпы Орто Азияны тизесине чейин кан кечип жүрүп караткан адам эле, айтмакчы, ал Николай Iнин киндик баласы экен (христиандарда эркек баланын киндигин эркектер кесет), падыша өкмөтүнүн тушунда анын киндигин ак падыша өзү кескен экен. Атасы "Зимний Дворецтин" маңдайындагы "генералдык штатта" иштептир. Кыскасы, анын атасы падышанын оң колу болуп турган.
Дагы мага күнөө койгону: Кокон көтөрүлүшүнүн жетекчиси "Полот хан" эмеспи, ошону сен көтөрүлүштүн "накта жетекчиси" деп мактагансың дейт. Анан ага кошумча Курманжан датканын улуу баласы, өзгөчө Абдылдабек дегени башынан аягына чейин көтөрүлүшкө катышып, аягында Ооганстанда тонолуп өлгөн, анын сөөгүн алып келип Мадыга койду. Сен ошону улуттук баатыр деп мүнөздөп койгонсуң деди. Мына ушуга окшогон күнөөлөр коюлду.
Менин кол жазмамын ошол пленумда катуу сынга кабылганына ушул убакка чейин мен таң калам. Алгач андан 30 жыл мурда москвалык окумуштуулардын таландысында калып, андан Исхак Раззаков аман сактап калган эле.
Бул жолу өзүбүздүн эле партиялык мыкчыгерлер кайра ур токмокко алып жатпайбы. Жакшы жери - мен ошол убакта кандай жазсам, эми так ошондой болуп, жазылган окуялар, Кокон көтөрүлүшү, Полот хан, Абдылдабек дал ошондой болуп жарык көрүп жатат". (Китеп 1999-жылы басылган. - К.М.). (Кыяс Молдокасымовго курган маектен ).
Сыйлыктары. Наамдары
Кыргыз Республиканын илимге эмгек сиңирген ишмери (1991),
Кыргыз Республиканын илим жана техника боюнча мамлекеттик сыйлык лауреаты (1970).
Осовей-Яха
Осовей-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Торасовей булуңу орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ихтиофауна
Ихтиофауна (Грек тили ichthys - балык жана фауна) - кандайдыр бир зоогеографиялык областтын көлмөлөрүндө, сууларында, ошондой эле Жер тарыхынын тигил же бул мезгилинде жашаган балыктардын жыйындысы. Көп суулардын Ихтиофаунасынын теги бирдей эмес. Ал географиялык келип чыгышы түрдүү жана өзүнчө фауналык комплекстерге топтолгон түрлөрдөн чогулат. Ихтиофаунанын байлыгы аны түзгөн баштапкы фауналык комплекстер, суунун тарыхы, о. эле балыктардын түрлөрүнүн азыркы жашоо шарты менен аныкталат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Этноним
Этноним ( έθνος — уруу, эл жана  — ат, аталышы) — элдердин, улуттардын, уруулардын, уруу биримдиктеринин, уруктардын ж.б. этникалык жалпылыктардын аталыштары.
Этнонимдерди пайдалануу, алардын таралыш тарыхын жана азыркы абалын изилдөө этникалык тарых, этногенез, лингвогенез жана ономастика маселелерин чечүүдө маанилүү. Этнонимдерди изилдөө аттардын эволюциясын ,анын келип чыгышын түшүндүрүп,этникалык миграциялардын, тил жана маданий алака-байланыштарынын изин иликтөөгө мүмкүнчүлүк камсыздайт.Этнонимдер байыркы аталыштар болгондуктан баалуу тарыхый жана лигвистикалык маалыматтарды бере алат. Миңдеген жылдар бойу бир эле мейкиндикте жашаган калктар убакыттын өтүшү менен өз этнонимин өзгөртүп туруш мүмкүн, Мис.: хягястар - хакастар сколоттор  — венеддер — славяндар (скловендер, хунндар — гунндар, дактар — румындар.
Этнонимдерге Энчилүү аттарга кирбейт.
Макроэтнонимдер
Этнонимдер адатта макротопонимдер менен байланышта болушат: Орустар - Русь, болгарлар - Болгария. Байланыштар түз жана кайтарым байланышта болушат. Түз байланыш - мамлекеттин аталышы этнонимдин келип чыккан учурларда: франктар — Франция,чехтер — Чехия, гректер — Греция. Кайтарым байланышта - этнонимдин аты өлкөдөн келип чыкканда: Америка — америкалыктар, Австралия — австралиялыктар
Эндоэтнонимдер
Элдердин жана уруулардын өздүк аталышы - эндоэтноним деп аталат жана аларга башка элдер берген аталыштарга каршы каралышат. Мисалы немистердин өздүк аталышы - Deutschen.
Этникондор
Этникондор же этнохоронимдер этнонимдерге жакын түшүнүктөр жана топонимдерден келип чыгышат: бишкектиктер - Бишкектен, нарындыктар - Нарындан, оштуктар- Оштон; ошондой эле калктын топторуна берилген расмий эмес ылакап аталыштар да киришет.
Кыргыз этноними
"Кыргыз" этноними боюнча макала
Канды, Сузак району
Канды (Канды) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Сузак районундагы айыл. Барпы айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 490 киши.
Абдуллино (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Абдуллино — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Эски бабичев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 117 киши. Почта индекси — 453001, ОКАТО коду — 80235865002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Барракуда сымалдуулар
Барракуда сымалдуулар (лат. Sphyraenidae) — кефаль балыктарынын бир тукуму, буларга барракудалар уруусу (лат. Sphyraena), алача барракуда (лат. S. jellocuda), кумушбарракуда (лат. S. argentea) ж.б. кирет.
Бишкек-2
«Бишкек-2» — Кыргыз темир жолунун Бишкек шаарында жайгашкан темир жол бекети.
Чехословакия
Чехословакия (Československo, Česko-Slovensko) — 1918 жылдан баштап 1993 жылга чейин Борбордук Европадагы Чехия жана Словакия деген тарыхый эки өлкөнү баш коштурган федерациялык мамлекет.
Тарыхы
Бул мамлекет 1918-жылдын 18-октябрынан 1992-жылдын 31-декабрына чейин өкүм сүргөн. Ага чейин анын аймагы Австро-Венгрия падышалыгынын курамында болгон. 1992-жылдын этегинде бул федерациялык мамлекет эгемен Чехия жана Словакия жумурияттарына жиктелип кетти.
Колонат
Колонат (латынча colonatus, colonus — дыйкан) — чыныгы өндүрүүчү (колон) менен ири жер ээси ортосундагы өндүрүш мамилелеринин өзгөчө формасы. Рим империясында калыптанып, кеңири тараган. Колонаттык система боюнча мурда бир борбордон башкарылып, кулдар иштетип келген жер менчиги көптөгөн чакан участкаларга бөлүнүп, колондорго иштетүү үчүн жерлер убактылуу пайдаланууга же ижарага берилгенетикалык Колондор жер ээсине алгач акчалай, кийин накталай (жыйналган түшүмдүн бир бөлүгү) алым төлөгөн. комитет ын тарыхы эки мезгилге бөлүнөт. Алгачкы мезгилде (биздин заманга чейинки 2-к. — биздин замандын 1-к.) жер ээси майда кул ээси катары эркин колонго участкасын иштетүүгө жерди (ижарага) бергенетикалык Ошондуктан Колонат кул ээлик мамилелердин бир гана формасы болгон. Экинчи мезгилде (биздин замандын 2-кылымдан) колон майда кул ээси эмес, өз алдынча өндүрүүчүгө айланган (к. Колондор).
Кепилдик фонд
Кепилдик фонд – 1) эсептик палата мүчөлөрүнүн милдеттүү төгүмдөрүнүн эсебинен түзүлө турган биржа фонду. К. ф-дун өлчөмү уюмдардын саны менен аткарымдардын көлөмүнө жараша болот. К. ф. банкта сакталат жана эсептик палата директорлорунун атайын улуксатысыз алынбайт; 2) жеке жана юридикалык жактарды зыянга учуратуучу аракеттердин натыйжасында тарткан зыян ордун толтуруу үчүн милдеттүү түрдө түзүлгөн фонд.
Алмалы-Булак
Алмалы-Булак - Ош обл-нын Сузак р-нундагы Кызыл-Туу айыл советине ка-раштуу кыштак. Карл Маркс атн. к-здун аймагында. Райондун борб. Сузак кыш-нан 32 км чыгыш тарапта. Жалал-Абад т. ж. станциясынан 25 км. Калкы 1188 (1986); негизинен кой чарбасында эмгектенишет. Сегиз жылдык мектеп, китепкана бар. А.-Б. кыш-нда Соң. Эмг. Баатырлары С. Каримов, А. Карымшаков, А. Матиев, К. Абдыраимов туулган.
Кубанбек Бектурганов
Бектурганов Кубанбек (1944-ж. т., Нарын облусу, Кочкор району, Мантыш кыш.) социолог, социология илимд. доктору (2006), профессор (2006). КМУнун механика-математика факультетин (1970)бүтүргөн. 1977-80-ж. Ломоносов атындагы ММУнун аспирантурасында окуп, колдонмо социология боюнча кандидаттык диссертациясын коргогон (1980). 1981-82-ж., 1988-92-ж. ФПИде улук окутуучу, декан. 1983-84-ж. Кыргызстан КП БКда инструктор, 1985-87-ж. Кыргыз ССР ИАнын Философия жана укуктаануу институтунда изилдөө борборунун башчысы, 1992-93-ж. КМУда декан, 1993-96-ж. кафедра башчысы болуп иштеген. Бир нече монографиянын жана 80ден ашуун илимий эмгектердин, макалалардын автору. Медалдар менен сыйланган.
Теннонизм
Теннонизм (япончо – тенно-асман императору; көктөн түшкөн император) – Японияда императорду кудай деп тааныган идеология. еннонизмдин негизги идеялары 1887-ж. императордук бийликти калыбына келтирүү мезгилинде иштелип чыккан жана официалдуу идеология катары Мэйдзи конституциясында бекитилген. Император «Тирүү кудай» же «киши кудай» катары көрсөтүлгөн. 1889-ж. 11-февралда кабыл алынган Улуу япон империясынын Конституциясы – теннонизмдин доктринасынын негизинде иштелип чыккан. Бул негизги мыйзамды иштеп чыгууда Европа өлкөлөрүнүн Конституциялары кеңири пайдаланылып, көп ойлорду өзүнө камтыса да, Япониянын жергиликтүү өзгөчөлүктөрү өтө чыгармачылык жана ийкемдүүлүк менен эске алынган. Жыйынтыгында, монархиялык түзүлүш мыйзамдуу негизге ээ болушу саясий эркиндик жана укуктарды кеңейтмек турсун кайра аны чектөөгө алып келген. ХХ кылымдын башында капиталисттик мамилелердин өнүгүшү жана социалдык-таптык структуранын өзгөрүшү менен императордун бийлигин чектөө жана парламенттин бийлигин көбөйтүү зарылчылыгы келип чыккан. Кландык өкмөттүн ордуна партиялык кабинеттер доору келген, б. а. бийликтин демократиялык механизмдерин орнотуу башталган. 1947-ж. Японияда демократиялык Конституциянын кабыл алынышы менен теннонизмдин өнүгүшүндө жаңы этап башталат. Демократия үчүн бийликти кимдер алып барары анча мааниге ээ эмес. Ал үчүн жогорку бийликтин башында турган адам элдин жыргалчылыгын ойлоп, элдин мүдөөсүн эске алууга тийиш (Н. Есино). Япония өкмөтү салттык баалуулуктарды эске алуу менен улуттук биримдиктин идеологиялык платформасын иштеп чыгуунун үстүндө иштөөдө. Япония монархиясынын өзгөчөлүгү – коомдогу ар кандай өзгөрүүлөргө дайыма так жана ийкемдүү ыңгайлашып, ошону менен бирге эле, өзүнүн салтка ылайык негизги маңызын сактап келгендигинде.
Колдонулган адабияттар
"Саясат таануу: энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү.Асанов, жооптуу редактор: А.Акунов. Бишкек - 2004. ISBN 9967-14-011-9
Бөлүштүргүч бөрк
Бөлүштүргүч бөрк – станокто иштетилүүчү тетикти мезгил-мезгили менен айлана боюнча буруп туруучу жасалга. Көбүнчө фрезалык станокто пайдаланылат. Анын механикалык (жөнөкөй, универсал) жана оптикалык түрлөрү бар. Универсал бөлүштүргүч бөрк көп таралган. Оптикалык Б. б. өтө так иштетүү үчүн, ал эми универсал бөлүштүргүч бөрк механикалык иштетүү өндүрүшүндө бөлүү же бурама кобул жасоо үчүн колдонулат. Бөлүштүргүч бөрктүн жөнөкөй жана дифференциалдык ыкмалары бар. Анын жардамы менен өндүрүштө ар кандай тетиктердин [тиштүү дөңгөлөк, жылга тиштүү (шлицтүү) вал, бургу, фреза жана башка] түз, бурама оюктары жасалат. Тетикти айландыруучу бөлүштүргүч бөрктүн ийиги (шпиндели) туткасынан кол менен буралат.
Аневризма
Аневризма — кан тамырдын же жүрөк көңдөйүнүн капталы жукарып, чоюлушунан болгон кеңейүүсү. Аневризма миокарддын инфаркты, атеросклероз, котон жара жана башка оорулардын кабылдоосунан, травмадан пайда болот.
Аневризма орун алышына карата артериялык, веналык жана артерия-веналык болуп айырмаланат. Аневризманын ийик сымал, баштык сымал формалары көп жолугат. Толтонун аневризмасы көбүнчө атеросклероз менен жабыркаган эркектерде учурайт. Жүрөк Аневризмасы негизинен миокарддын инфарктынын кабылдоосу болуп, демейде сол карынчанын капталында болот.
Аневризманын белгиси анын орун алышына, көлөмүнө жана башка факторлорго байланыштуу. Кээде ал оорулууга көпкө чейин билинбейт (симптомсуз өтөт). Аневризма ткандардын кан менен жабдылышынын бузулушуна себеп болушу мүмкүн. Көлөмү чоң аневризма жакын жаткан органды жана тканды кыса баштайт. Көп учурда жүрөк ишинин бузулушуна алып келет. Ал канчалык жүрөккө жакын жайгашса, ошончолук жүрөк тез бузулат. Кээде Аневризма жарылып кетип, кан агуу мүмкүн. Аневризма менен жабыркаган бардык оорулуулар врачтын байкоосунда болуп, дарыланууга тийиш. Керек учурда операция жүргүзүлөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8