cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Исак Бекбоев
Жарыяланган эмгектери
66. Из опыта работы учителей математики, работающих по –липецкому методу (на киргизском языке). – Фрунзе: Киргизучпедгиз, 1963. – 4,4 п.л. – Соавт. – А.И. Тимофеев. 67. Развитие навыков самостоятельной работы учащихся на уроках математики (на киргизском языке). – Фрунзе: Киргизучпедгиз, 1964. – 6, 25 п.л. – Соавт. – А.И. Тимофеев. 68. Внеклассные работы по математике (на киргизском языке). – Фрунзе: Мектеп, 1967. – 10 п.л. – Соавт. – А.И Тимофеев. 69. Математические олимпиады в Киргизии (на киргизском языке). – Фрунзе: Мектеп, 1973. – 12 п.л. – Соавт. – А.И. Тимофеев, Х.М. Халилов. 70. О дидактических требованиях к современному уроку (на киргизском языке). – Фрунзе: Мектеп, 1973. – 3,5 п.л. – Соавт. – А.И. Тимофеев. 71. Пути предупреждения неуспеваемости и преодоления второгодничества (опыт опережающего обучения сельской школы). – Фрунзе: Мектеп, 1975. – 2, 4 п.л. – Соавт.- А.Ф Гречухин. 72. Программа для средней общеобразовательной школы. Базисный курс математики (проект). – Бишкек: Мектеп, 1993. – 2, 25 п.л. – Соавт. – М. Иманалиев, А. Абдиев. 73. Памятка автору школьного учебника. Рекомендована коллегией МОНиК КР. – Бишкек: Педагогика, 1999. – 0,8 п.л. – Соавт. – В.Л. Ким. 74. Главное в обучении – профессиональная компетентность педагога. – Бишкек: КАО, 2003. – 1,5 п.л. 75. Актуальные вопросы повышения квалификации, качества обучения в школе. Бишкек: КАО, 2003.-1 п.л. 76. Важнейшие вопросы определения содержания и технологии образования в структуре школьного учебника. – Бишкек: КАО, 2004. –     0, 75 п.л. 77. Памятка автору школьного учебника.– Бишкек: КАО, 2004. – 0, 9  78.Геометрия курсунун жаңы окуу китептердеги «таталыраак» маселелердин чыгарылыштары (на кыргызском языке).-Бишкек, 2001., соавтор.-А.Айылчиев.-3,0 п.л. IV. Илимий жана илимий-методикалык макалалар
Сыйлыктары. Наамдары. Даражалары
Анын көп жылдык чыгармачыл эмгеги, анын республика үчүн, кыргыз эли үчүн жасаган иштери Кыргыз мамлекетинин өкмөтү тарабынан бир катар сыйлыктар менен белгиленген.
Сыйлыктары
1.	1960-ж «Кыргыз Республикасынын эл агартуусунун отличниги»; 2.	1970-ж. «В.И.Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгына арналган» юбилейлик медаль; 3.	1971-ж. «Ардак белгиси» ордени; 4.	1980-ж. «СССРдин эл агартуусунун отличниги»; 5.	1983-ж. «Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген мугалими» наамы; 6.	1984-ж. «Эмгек ветераны» медалы; 7.	1990-ж. «Н.К.Крупская» медалы; 8.	2000-ж. Эл аралык «Руханият» сыйлыгынын лауреаты; 9.	2002-ж. «Кыргыз Республикасынын илим жана техника боюнча Мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты»; 10.	2005-ж. «Кыргыз Республикасынын Эл мугалими»; 11.	2009-ж. «Даңк» медалы; 12.	2010-ж. Үчүнчү даражадагы «Манас» ордени.
Илимий даражалары, ардактуу наамдары
1.	1966-ж. CCCРдин ЖАК (ВАК) тарабынан «Педагогикалык илимдердин кандидаты» деген илимий даража ыйгарылган. 2.	1967-ж. СССРдин ЖАК (ВАК) тарабынан «Старший научный сотрудник» деген илимий наам берилген. 3.	1971-ж. СССРдин ЖАК (ВАК) тарабынан «Доцент» деген илимий наам берилген. 4.	1973-ж. СССРдин ЖАК (ВАК) тарабынан «Профессорлук» илимий наам берилген. 5.	1994-ж. «Педагогикалык илимдердин доктору» деген илимий даражага ээ болгон. 6.	1997-ж. КРнын Улуттук илимдер Академиясынын корреспондент-мүчөсү болуп шайланган. 7.	1997-ж. Эл аралык педагогикалык жана социалдык илимдер Академиясынын (Москва) анык мүчөсү – академиги болуп шайланган.
Педагогикалык ишмердиги
Педагогикалык илимдердин 9 докторун жана 21 кандидатын даярдап чыгарган.
Коомдук ишмердиги
1. Кыргыз Республикасынын билим берүү жана илим кызматкерлеринин профсоюзунун Республикалык комитетинин президиумунун 1960-жылдан 1994-жылга чейинки (34 жыл) мүчөсү. 2. Фрунзе шаардык эл депутаттар кеңешинин депутаты (1982-1985 ж.ж.). 3. Өткөн кылымдын 70-80-жылдарында 15 жыл бою элдик контролдоонун (народный контроль) Республикалык комитетинин штаттан тышкаркы кызматкери. 4. 1984-жылдан баштап 12 жыл бою Кыргыз Республикасынын билим берүү жана илим министрлигинин коллегия мүчөсү. 5. Кыргыз Республикасынын Президентинин 1998-ж. 20-январындагы №21 Указына ылайык мамлекеттик тил боюнча Улуттук комиссиянын мүчөсү. 6. Кыргыз Республикасынын Президентинин 2008-ж. 21-майдагы №169 Указына ылайык Кыргыз Республикасынын илим жана техника тармагындагы мамлекеттик сыйлыктар комитетинин мүчөсү. 7. 700 терминдер менен түшүнүктөрдөн турган биринчи «Кыргыз педагогикалык энциклопедиясын» түзүүнүн уюштуруучусу жана жооптуу редактору катары анын «кириш сөзүн» (5 б.т.) жана 80 макаласын (6 б.т.) жазган. Ал энциклопедия 2004-жылы басылып чыгарылган. 8. Кыргызстан Улуттук энциклопедиясынын редколлегия мүчөсү. 9. 1993-жылдан азыркы күнгө чейин Кыргыз Республикасынын педагогикалык адистиктер боюнча докторлук (кандидаттык) илимий даражаны изденип алуудагы диссертацияларды коргоо боюнча КРнын ЖАКнын диссертациялык кеңешинин (же эксперттик кеңешинин) төрагасы.
Илимий-агартуучулук мектеби
Учурда Кыргызстандын билим берүү системасынын стратегиясын, методикалык технологиялык жактан камсыздоо маселелерин иштеп чыгуу милдетин татыктуу аркалап келе жаткан кут даарыган Кыргыз билим берүү академиясынын кызматкерлерин негизги курамын да Исак Бекбоевдон таалим алган илимпоздор түзөт.
Алар С.Байгазиев, А.Абдиев, А.Муратов, С.Рысбаев, С.Иптаров, З.Мамбетова, В.Мусаева, Г.Сейдекулова, Д.Акматов, А.Касымов, М.Иманкулов сыяктуу бүгүнкү мектептин окуу-методикалык ресурстарын аларсыз элестете албай турган педагогикалык журтчулукка аттын кашкасындай таанымал окумуштуулар.
Мергенчи
Шарты
Оюнчулардын саны 2—5 киши.
Оюн аянтчада өткөрүлөт.
Оюнда чакан таштар, бута колдонулат.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар бутаны тургузушкандан кийин, андан 15—20 м. аралыкта чакан таштарын алышып бир катар болушуп турушкандан кийин, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден чакан таштарды бутага ыргытышып тийгизүүгө аракеттенишет. Оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин  уланышы  мүмкүн. Көп жолу бутага чакан таштарын  ыргытып  тийгизген  оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун эрежеси
Оюнчулар бир бирине жакын турууга, бутанын жанында болууга, бир бирине тоскоолдук кылууга, оюндун  кезегин бузууга болбойт.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч, ийилчээктикке тарбияланат, кол менен кыймылдарды так аткарууга, көздөөгө үйрөтөт.
Тальма-Вож
Тальма-Вож — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тальма-Ю дарыясынын оң жээгинен 11 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 27 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жыныс хромосомалары
Жыныс хромосомалары - айрым жыныстуу организмде ар кандай жыныстагы особдордун кариотиптеринин айырмачылыгын аныктоочу хромосомалар. Эки бирдей Ж. х-на ээ жыныс гомогаметалуу деп аталат, Х-хромосомасы катары белгиленет. Жаныбарлардын жана өсүмдүктөрдүн ар кандай түрлөрүндө гетерогаметалуу жыныс бир Х- хромосомасына, же айырмаланган эки Х ж-а У Ж. х-на ээ. Көпчүлүк учурда ХУ (адамда, сүт эмүүчүлөрдө) тиби сыяктуу эле ХО (чегирткеде, бүргөдө) тибинде, да эркек жынысы гетерогаметалуу. Ургаачыларда бул учурда мейоздун натыйжасында бардыгы бирден Х-хромосомалуу гаметалар пайда болот, ал эми эркектерде кээ бир гаметалар Х -, башкалары У - хромосомалары менен же Ж. х. калыптанышат. Жумуртка клеткасынын Х-хромосомасын алып жүрүүчү эркектик жыныс клеткасы (сперматозоид) менен уруктанышы ХХ-зиготасынын пайда болушуна алып келет, бул зиготадан ургаачы особь өөрчүгөт. Ал эми Х-хромосомасы жок сперматозоид менен уруктанса эркек особь пайда болот. Канаттууда, көпөлөктө, кээ бир сойлоочуларда жана жерде-сууда жашоочуларда эркек жынысы гомогаметалуу, ал эми ургаачы жынысы гетерогаметалуу. Ж. х. организмдин жыныс белгилерин гана эмес, башка белгилерин да аныктоочу "жыныс менен чиркелишкен" деп аталуучу гендерди да кармайт. У-хромосома (Х-хромосомага салыштырмалуу) гендерге жарды, эреже катары, өлчөмү боюнча кичине, көптөгөн структуралык гетерохроматиндерден турат. Х-хромосомаларынын көпчүлүк гендери У-хромосомаларында кездешпейт, бирок алар гомогаметалуу жыныста толукталат. Жыныс клеткаларынын пайда болуусунда ата-эненин бирөөсүнүн жыныс хромосомаларынын ажырабай калышы, организмдин өнүгүүсүнүн бузулушуна алып келет.
Жаматов Абдыганы
Жаматов Абдыганы (1926-1988) Кырмачы. Ноокат районундагы Кыргыз-Ата айылында төрөлгөн. «Тельман» атындагы колхоздо шофер, механизатор, электрик, тегирменчи, куруучу болуп иштеген. Чарбанын экономикалык күч-кубаты үчүн ондогон пайдалуу сунуштарды киргизгени аркылуу «Ардактуу колхозчу» деген наамга эгедер болгон. Абдыганы өзүнчө электр-механизми бар устакана-дүкөн уюштурган. Анын өнөрканасынан чыккан идиштерге бал челек (мунун өзүнчө сүйрү-тегерек түспөлү бар. Беш литр суюктук сыят. Ага каймак-май салууга да болот), жыгач чайнек (мунун да көлөмү, ичтүүлүгү ар кандай. Мында кичине таш чайнектин көлөмү да сакталган. Ага сүт, кымыз куюлат), туз салгыч, мурч салгыч (бал челектин формасы сакталган) өңдүүлөрү кирет. Абдыганынын кармаган аягында жана чөйчөгүндө элдик идиштердин көркөмдүгү өзүнөн өзү баамдалып турат. Алардын көлөмү - ичтүүлүгү ар кандай. Муну кештелөөдө бөтөнчүлүгү бар. Кооздугу, колго токтомдуулугу менен идиш ба алуу көрүнөт. Чебердин ар түрдүү түспөлдө жасаган табагында да салттуу узануучулук туюлат. Мында электр-механизм пайдаланылып жаткандыктан ага ылайык кырмачы да өзүнчө түспөл табууга изденүүчүлүгү билинет. Анын колунан жаралган буюмдар айыл ичиндеги турмуш-тиричиликке кирүүдө. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык I кароо-сынагы». Жыгач буюмдары үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Ардак грамотасы; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын областтык кароо-сынагы». Кырма идиштери үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Ардак грамотасы; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Кырма идиштери үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Грамотасы.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Карегия (Оклахома)
Карегия (Оклахома) (Carnegie) — Оклахома штатынын Caddo округуна караган АКШ шаары.
Үсөйүн ажы
Үсөйүн-ажы - Кытайда туулуп өскөн, ошол жерде жашаган кыргыз санжырачысы, илим изилдөөчүсү. Ал 1916-жылы Ак-Чийдеги Карачий айылында туулган. 1924-1933-жылдарда Ак-Чий, Артыштагы мектептерде окуган. 1962 — 1965-жылдары Пекиндеги борбордук ислам диний изилдөө институтунда окуп билим алган. Ал Кытайдагы бир нече коомдук, диний уюмдардын мүчөсү болуу менен бирге Синъцзяндагы кыргыз тарых-адабиятын изилдөө коомунун мүчөсү. Үсөйүн-ажы билимин дагы өркүндөтүү үчүн Египет, Тунис, Кувейт, Сомали сыяктуу мамлекеттерде жүрүп кытайча, арапча, фарсча, түркчө окуп-жазууну өздөштүргөн. Анын «Кыргыз санжырасы» деген китеби 1989-жылы Кытайдагы Кызыл-Суу басмасынан чыккан.
Түндүк Тогул дарыясы
Түндүк Тогул — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Тогул дарыясынын оң жээгинен 85 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Көп партиялуулук
Көп партиялуулук – азыркы учурдагы демократиялык мамлекеттерде саясий турмушту уюштуруунун, саясий жана идеологиялык плюрализмдин (көп түрдүүлүктүн) кыйла жалпы принциби болуп саналган негизги конституциялык принциптеринин бири. КРде К. п. принциби биринчи жолу 1990-жылы Кыргызстан Республикасынын мамлекеттик эгемендүүлүгү жөнүндөгү декларацияда жарыяланган жана азыркы учурда КР Конституциясында бекемделген. Юридикалык жактан К. п. принциби мамлекет жарандардын саясий партияларга биригүү укугун таанырын жана кепилдээрин, баардык партиялардын мыйзам алдындагы теңчилдигин, алардын ишинин эркиндигин билдирет. Эч ким жарандардын кандай гана болбосун бир бирикмесине кирүүгө мажбурланбайт жана бирикмелерге таандыктыгы же таандык эместиги үчүн укуктары чектелбейт.
Төлөкө
Калкы
Калкы - 508 киши.
Сютик дарыясы (Березовка куймасы)
Сютик — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Березовка дарыясынын оң жээгинен 26 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Акбешим
Акбешим шаар чалдыбары – 6–12-кылымдагы шаар калдыгы. Токмок шаарынан 6 км түштүк-батыш тарапта. Түзүлүшү жагынан алгачкы орто кылымдагы Түндүк Кыргызстан үчүн мүнөздүү шаар.
Шаардын борборуна туташ жайгашкан аймакта кол өнөрчүлүк, соода, ага чейин кесипчилик кылган шаардыктардын үйлөрү болгон. Негизинен турак-жай имараттарынын калдыктары, тиричилик шаймандары, тыйындар, көркөмдөлгөн буюмдар, ошондой эле шахристандын түштүк тарабында жайгашкан 6–8-кылымга таандык эки будда храмынан архитектура, скульптура, живопись, курулуш техникасына тиешелүү бай материалдар табылган. Бул шаарды Батыш Түрк жана Түргөш кагандыктарынын байтактысы – Суйаб деп эсептешет.
Башкырт, Башкыртстан кыргыздары
Башкурт, Башкыртстан кыргыздары. Бүгүнкү башкурттардын курамындагы кыргыздар Башкортостандын түндүк-батыш жана чыгыш аймактарында 9–10-кылымдарда жашап келишүүдө. Башкортостандын батыш аймагындагы кыргыздар 9–10-кылымдарда кыпчак толкуну менен (Сырдарыя аркылуу журт которуп келген байыркы башкурт уруулары), ал эми чыгыш бөлүгүндөгү кыргыздар 16–17-кылымдарда Енисейден журт которуп келген «кыргыз» этнокомпоненттери экендигин изилдөөчүлөр белгилешкен.
Уруунун бөлүнүшү
Кыргыз этнонимдери бүгүнкү башкурттардын курамында Табын, Кудей, миң урууларынын курамында кездешет. Табын этнониминин удаалаштары (параллелдери) хакастардын жана фуйу кыргыздарынын (хакастарда табхын, фуйу кыргыздарында – табындар) курамдарынан кездешет. Кыргыз уругу кирген кудейлер-дин бүгүнкү кыргыздарда кудайлат (басыз уруусу) аттуу удаалашы бар. Худалат Хакасияда топонимикалык аталыш катары да маалым.
Санжыра боюнча башкурттардагы кадыкей, танкей кыргыз уруктары өздөрүнүн баштапкы мекени катары Сибирь аймагын, теги жагынан Чыңгыз ханды, түпкү бабаларынан Төнөк бийди аташат. Алардын этногенезисинде Мөңгүсуг (Минусин) чөлкөмү өзгөчө орунду ээлери шексиз. Моңгол баскынчылыгына чейин башкырлар 12 уруудан турган бирикмени түзүшүп, алардын жетөө мурдагы Уфа провинциясында, Ика дарыясынан батышка карай болярлар, Ика жана Деме дарыяларынын жогорку агымдарында кыргыздар турушкан.
П. И. Рычковдун «Топография Оренбургская» аттуу эмгегинде (1730) кыргыздар өз алдынча 4 уруудан турган эл катары чагылдырылат. 19-кылымда Башкортостандагы кыргыздар өздөрүнүн бирдиктүү жашоосун уланта беришкен.
Эквадор шаарлары
Эквадор шаарлары:
Иманалиев, Сыдык Садырбаевич
Кыскача өмүр таржымакалы
Сыдык Иманалиев Кыргызстандын Нарын облусуна караштуу Нарын районундагы Жан-Булак айылында 1961-жылдын 15-майында туулган.
Атасы - Садырбай Иманалиевдин кесиби колхозчу болгон, бухгалтер кызматын да аркалаган (1922-жылы туулган), уруусу - моңолдор. Энеси - Калый Курамаева, үй кызматчысы болду (1922-жылы туулган). Сегиз бир туугандын жетинчиси.
Айылда орто мектепти 1978-жылы аяктаган.
Эки жыл иштеп, анан советтик армияда 2 жыл кызмат кылды.
1982-87-жж. Кыргыз улуттук университетинде тарых факультетинде окуду.
1987-89-жж. Бишкекте орто мектепте иштеди.
1989-94-жж. Абылкасым Жутакеев атындагы Жан-Булак орто мектебнде тарых мугалими болуп иштеди.
1994-95-жж. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинде тарых, философия, маданият таануу кафедрасында окутуучу жана изденүүчү болду.
1996-жылдан азыркыга чейин С.Нааматов атындагы Нарын мамлекеттик университетинде окутуучу, доцент, кафедра башчы болуп иштеп келет.
Илимий чыгармачылыгы
Сыдык Иманалиев философия жана педагогика жаатында бир катар эмгектер жарыялаган.
Ал 2007-жылы Кыргыз улуттук илимдер академиясынын философия жана укук институтунда "Манас" эпосундагы адам болмушу" аттуу темада кандидаттык диссертациясын ийгиликтүү коргоп, философия илимдеринин кандидаты окумуштуулук даражасын алган. Илимий жетекчиси - профессор Жамгырбек Бөкөшев (Бокошов).
Ал жетектеген кафедра тууралуу
1996-жылы “Социалдык-гуманитардык” кафедра болуп түзүлгөн.
2003-жылы “Философия жана социалдык дисциплиналар” кафедрасы.
2007-жылы “Тарых жана социалдык дисциплиналар” кафедрасы.
НМУнун 2009-жылдын 1-сентябрындагы № 394/1 буйругу менен “Тарых, философия жана мамлекеттик башкаруу” кафедрасы болуп кайра түзүлгөн.
Кафедра учурда “тарых” мугалимин  жана “мамлекеттик жана муниципиалдык кызмат” адистиктерин даярдап чыгарат.
Үй-бүлөсү
Үй-бүлөлүү. Жубайы - Айнагүл Керимкулова. Кыздары - Билим (1989), Илим (1992), уулдары - Сыймык (1998), Бакай (2001).
Сапарбек Закиров
Сапарбек Закиров (1931 - 2001) - кыргыздын чыгаан илимпозу, санжырачысы, адабиятчысы, педагогу.
Өмүр таржымакалы
Сапарбек Закиров Кыргызстандын Чүй облусунун Жайыл районунда 1931-жылы төрөлгөн.
Кызматтары
1953-ж. КМУнун филология факультетин, 1956-ж. аспирантураны ийгиликтүү бүтүргөн.
1993-ж. профессор наамын алган.
2001-жылы Бишкекте каза болгон.
Чыгармачылыгы
Белгилүү фольклорист Закировдун “Кыргыз элинин макал-лакаптары” (1962) деген монографиясында макал-лакаптардын классификациясы, негизги идеясы, тематикасы, көркөмдүк өзгөчөлүгү, поэтикасы кеңири изилдөөгө алынган. "Кожожаш” эпосунун кээ бир маселелери” (1960), “Эр Төштүк” эпосунун варианттары жана идеялык көркөмдүк өзгөчөлүктөрү” (1960), “Кыргыздын элдик лирикаларынын жанрдык өзгөчөлүктөрү” (А. Токомбаева менен бирге) (1964), “Эл чыгармачылыгы – эл кенчи” (1981), “Кыргыз санжырасы” (1996) деген илимий эмгектери жарык көргөн.“Кыргыз санжырасы” деген эмгеги кыргыз тарыхына, элдик оозеки чыгармачылыгына, этнографиясына байланыштуу бай материалдарды камтыган фундаменталдуу эмгек деп баалоого болот.
Окумуштуунун эң негизги эмгектеринин бири “Кыргыз эл оозеки чыгармачылыгынын тарыхынын очерки»”(1973), «Акындар чыгармачылыгынын тарыхынын очерки” (1988). Элдик оозеки чыгармачылыктын бардык жанрларынын тарыхы жана акындар чыгармачылыгы боюнча жазылган фундеманталдуу эмгек катары бул очерктер бүгүнкү күнгө чейин окумуштуулар, мугалимдер, студент-аспиранттар пайдаланып келген бирден бир негизги эмгек болуп саналат. Ошондой эле кыргыз фольклористикасынын түрдүү проблемалары боюнча акындар чыгармачылыгы, лирикалык жанр, эпикалык жанр, тарых, санжыра, элдик баатырлар баяны боюнча 100дөн ашуун илиьий макалалары мезгилдүү басма сөз беттеринде жарыяланган. Дыйкан илимпоз кыргыз элдик эпосторунун, поэмаларынын тексттерин басмага даярдап, илимий баш сөздүн коштоосунда жарыялаган. Мис., “Курманбек”, “Жаныш, Байыш” (1970), “Жоодарбешим”, “Сейитбек” (Т. Абдракунов менен бирге) (1971), “Кожожаш”, “Олжобай менен Кишимжан” (А.Токомбаева менен бирге) (1974), “Ак Мөөр” (1971), “Элдик поэмалар” (1973) ж. б. Ал өзүнүн мазмундуу жашаган өмүрүндө топтогон бай тажрыйбасын жаш муундарга тартуулап, 1978-ж. баштап, өмүрүнүн акырына чейин КМУнун кыргыз филология факультетинде иштеп, “Кыргыз элдик оозеки чыгармачылыгы”, “Кыргыз акындар чыгармачылыгынын теориясы” боюнча илимий жана теориялык жактан терең иштеген лекцияларын окуган. “Кыргыз элдик оозеки чыгармачылыгы” курсу боюнча программа (1989), “Фольклордук практиканы жүргүзүү” боюнча программа (1994) иштеп чыккан. Ал К. Артыкбаев, А. Абдразаков, Л. Үкүбаева менен бирдикте филология факультеттеринин студенттери үчүн “Кыргыз акындарынын чыгармачылыгы” деген окуу куралын жазган.
Сыйлыктары. Наамдары.
2001-ж. Кыргыз Республиканын билим берүүсүнө "эмгек сиңирген кызматкер” деген ардактуу наамга ээ болгон.
Көп тараптуу келишим
Көп тараптуу келишим – укук жана милдеттерине экиден ашуун тараптар ээ болгон келишим.
Лирикалык проза
Лирикалык проза – эпикалык тектин жана лириканын белгилерин өз ичине камтыган карасөз түрүндөгү чыгармалар. Эпиканын төмөнкүдөй өзгөчөлүктөрүн камтыйт:
Ал эми лирикадан алган белгилери: баяндоочу субъектинин (автор, аңгемечи, каарман) катышуусу, айрым сөздөрдү өзгөчө бөлүп колдонуу, сүйлөмдөгү сөздөрдүн (ээ менен баяндоочтун) орун тартибин алмаштыруу, мында композициялык борбор катары баяндоочунун субъекти алынат. Эпикалык окуялар, мүнөздөр ар кандай ассоциацияларда, лирикалык чегинүүлөрдө чагылдырылат. Эмоциялуулук күчтүү көрүнөт.
Телегас (дарыя)
Телегас — Орусиядагы дарыя. Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сок дарыясынын сол жээгинен 283 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сок дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Серафимовна свитасы
Серафимовна свитасы - Тянь-Шанда кездешүүчү, неоген мезгилинде пайда болгон тоо тек катмары.
1962-ж. Л. И. Турбин жана В. А. Грищенко аны Чүй өрөөнүндө өзүнчө болуп, Серафимовна айылынын аты менен атаган. Свита негизинен ак, саргыч, жашыл, күрөң, кызгылт түстөгү чопо кабатынан түзүлгөн. Жалпы калыңдыгы 1800 гө чейин.
Арасында туз (галит, глауберит) линзалары кезигет. Айрым геологдор (С. С. Шульц, В. Н. Огнев, А. Т. Турдукулов ж. б.) Серафимовка свитасын миоцендин башталышында жана ортосунда пайда болгон деп эсептешет. Свитада таш туз кендери кезиккендиктен анын практикалык мааниси бар.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Абдыкерим Сыдыков
Абдыкерим Сыдык уулу (1889-1938) – кыргыздын чыгаан коомдук жана мамлекеттик ишмери, окумуштуу, тарыхчы. Кыргыз мамлекеттүүлүгүнүн башатында турган улуу инсан.
Кыскача өмүр таржымакалы
Балалык чагы
Абдыкерим Сыдык уулу 1889-жылы Кыргызстандын азыркы Чүй облусуна караштуу Аламүдүн районундагы Баш-Кара-Суу айылында солто уруусунан ири манаптын үй бүлөсүндө туулган. А. Сыдык уулудун чоң аталары Чүй өрөөнүнүн белгилүү манаптарынан болгон. Чоң атасы Өзүбек Пишпек уездинин Талкан болуштугун көп жылдар башкарып, таасирдүү адамдардан болгон. Өз атасы Сыдык да Талкан болуштугун башкарып кийин Пригородный болуштугунда бий болуп шайланган. Абдыкерим алгач өзүнүн чоң атасы салдырган мусулман мектебинде окуп, ал жерден арабча кат тааныган. 1904-1911-жж Верный шаарындагы (азыркы Алмата) гимназияда билим алган. Мындай гимназия ошол мезгилде Орто Азияда эки жерде, Ташкенде жана Верныйда (Алматы) болгон. Ал жерде окутуу орус тилинде болуп, немис, француз, латын тилдерин, математика, тарых, география сабактары окутулган. 1911-жылы Абдыкерим гимназияны аяктап, окуусун улантуу үчүн Казан университетинин ветеринария факультетине тапшырган. Бирок, ал жакта аба ырайы ден соолугуна тескери таасирин тийгизип, университетти бүтпөй калган. Ал жактан келгенден кийин А.Сыдык уулу 1913-1916- жылдары Нарын жана Каракол уездерине мектеп ачкан жана ал мектептерде өзү мугалим болуп иштеген. Ушул эле жылдары ал Пишпек уезддик башкармалыгында катчы жана тилмеч болуп иштеген. 1914 - жылы декабрда Оруссияда Романовдор династиясынын 300 жылдыгына арналган юбилейлик медаль менен сыйланган.
1917-жылкы ыңкылаптардан кийин
1917-жылы Оруссияда Февраль революциясы болуп, 2-мартта убактылуу өкмөт түзүлөт. Бул өкмөттүн штабтары Оруссиянын колонияларында да түзүлүп, Кыргызстанда убактылуу өкмөт орноп, А. Сыдык уулу Пишпек уезддинин комиссарынын орун басары болуп иштеген. 1917- жылы жай айларында Пишпекте "Алаш Ордо" казак- кыргыз партиясынын бөлүмүн Пишпекте ачууга катышып, аны Мамлекеттик думанын мүчөсү, кадет А. Байтурсун уулу жетектеген. Бул партия элдин алдына эркиндик, теңчилдик, демократия, кыргыз жана казак элинин бир туугандыгы, алардын суверендүү өнүгүшү керек деген чакырыктарды көтөрүп чыккан. Бул партияны уюштурууда А. Сыдык уулу, И. Арабай уулу, К. Тыныстан уулу, Н. Тулин жана башкалар жардам берген. 1918- жылы "Алаш Ордо" партиясынын Пишпектеги бөлүмү тарап, ушул эле жылы большевиктер партиясынын катарына өткөн. 1919-1920 - жылы Жети-Суу обласынын мусулман бюросунун төрагасынын орун басары, андан кийин Туркестан Коммунисттик партиясынын Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы болгон. 1921-жылы июлда Советтердин Жети-Суу областык аткаруу комитетинин төрагалыгынын орун басары болуп иштеп, кийин төрагасы болгон. 1922- жылы Туркестан АССРинин Ички иштер Эл коммиссарынын орун басары болуп иштеген. Ушул эле жылы Советтердин бүткүл союздук I съездинде кыргыз жеринен барган өкүлү болуп катышат.
Улуттук облус түзүү демилгеси
Абдыкерим Сыдыков 1922 - жылы март айында Тоолуу кыргыз областын түзүү боюнча маселе көтөрүп чыккан.
Себеби 1920 - жылы 25 августта Кыргыз (Казак) АССРин түзүү боюнча декрет кабыл алынып, Туркестан АССРинин курамындагы Жети-Суу жана Сыр-Дарыя областары Казак АССРине кошулуп калган. Башкача айтканда кыргыз эли Казак АССРинин курамына кирип калган.
Иш жүзүндө кыргыз элинин өз алдынчалыгы жоголгон.
1922-жылдын мартында Советтердин Буткул Туркстандык 13- сьездинде А.Сыдыков кайтадан Тоолуу Кыргыз областын тузуу жонундогу маселени коюп, оз сунушун колдоого алынышына жетишти.
1922-жылы 25-мартта Туркстан Республикасынын курамында Тоолуу Кыргыз областын тузуу жонундо чечим чыгарылган.
Анда Пишпек, Каракол,Нарын уездери жана Олуяата уездинин тоолуу болугу кирген, борбору Кочкор кыштагы болгон Тоолуу Кыргыз областын тузуу анын уюштуруу комиссиясынын торагасы болуп Абдыкерим Сыдыков бекитилгендиги каралган.
Натыйжада И. В. Сталиндин көрсөтмөсү менен атайын чакырылган съезддин иши токтотулган.
1922- жылы 23 мартта Тоолуу Кыргыз областын түзүү боюнча уюштуруу комитетинин төрагасы А.Сыдыков Жети-Суу областык аткаруу комитетинин төрагалык кызматынан бошотулат.
Бул ага жана анын жактоочуларына тийген катуу сокку болгон.
Бирок,1922-жылы А.Сыдыковдун иши кайра каралып, анын партиялуугу кайра калыбына келтирилген.
Кара-Кыргыз автономиялуу областын түзүү боюнча уюштуруу иштерине активдүү кирише баштаган. Анын мындай активдүү иш аракеттери "бай манап тукуму, мурдагы полицей" деп катуу сынга кабылып, 1922-1924-жж үч жолу партиядан чыгарылып, кайра калыбына келтирилген.
«Отузчулардын» каты
Чындыкты тайманбай айткан, коомдогу болуп жаткан иштерге, саясий ишмер катары терен анализ бере билген Абдыкерим Сыдыковдун кийинки тагдыры «Отузчулардын» каты менен байланыштуу болду.
Жогору жактан кат терен анализге алынбастан эле улутчул деген муноздо бааланды.
Козлаю-Вож
Козлаю-Вож — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Козлаю дарыясынын оң жээгинен 8 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Абдыкерим Сыдыков
«Отузчулардын» каты
Ошол эле жылы «отузчулардын» башчылары партиядан чыгарылып, жетекчилик кызматтардан алынган.
Козлаю-Вож
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Абдыкерим Сыдыков
«Отузчулардын» каты
Көрө албаган чыгымчылдардын аркасында А.Сыдыков 1922-1924-жылдардын аралыгында үч жолу партиядан чыгарылып, бирок кайтадан калыбына келтирилген.
Ташкендеги жылдар
Жогорудагы окуялардан кийин А.Сыдыков мамлекеттик кызматтан четтеп, окутуучулук ишмердуулукко отот.
Кыргыздын тунгуч гезити Эркин Тоону түзүп, уюштуруучуларынын бири болгон. Анын биринчи санында ( 7-ноябрь 1924-жылы) "Эл жана сарамжал" деген макаласы жарыкка чыккан.
Бул мезгилдерден баштап Абдыкерим Сыдыков мамлекеттик кана ишмер эмес озунун окумуштуулук талантын да корсото алды. Ал бир нече илимий эмгектердин автору болуп чыга келди.
1926-жылы «Кыргыз элинин онугушунун…………………………….», 1927-жылы «Кыргыздардын уруулук болунушу» андан тышкары 1930-жылдары «Кочмон калктардагы малды кармоону уюштуруу», «Борбордук Азиядагы жут жана тоюттун жетишсиздиги жонундо. Тарыхый муноздомо» деген эмгектерин жараткан.
Активдүү саясаттан четтетилген Абдыкерим Сыдыков 1926-1932-жж Ташкенттеги Орто Азия мамлекеттик университетинде (САГУ) айыл чарба факультетинде окутуучу, илимий кызматкер болуп иштеген. Кийин Ортоазиялык пахтакерлик институнун суу чарба факултетинин деканынын орун басары кызматына көтөрүлгөн.
Андан сырткары кыргыз элинин тарыхына да кайрылып, "Кыргыз элинин уруулук бөлүнүшү" деген илимий макаласын чыгарган. Бул макаланы жазууда илимий адабияттарды, орус авторлорунун эмгектерине кайрылып, шилтеме жасаган жана бул эмгеги Ташкенттен 1927-жылы китеп болуп чыккан.
Кайрадан Кыргызстанда
1932-жылы Кыргыз АССРинин жетекчилеринин сунушу менен кайрадан Кыргызстанга чакырылып, Кыргыз АССРинин мампланынын төрагасынын орун басары болуп иштейт.
Кыргыз элинин өз алдынчалыгы жана гүлдөп өнүгүшү үчүн күрөшкөн адамдардын катарында турган Абдыкерим Сыдыковдун тагдыры ушундайча аяктаган. А.Сыдыков бала кезинен эле элдик чыгармаларга кызыгып, өзгөчө "Манасты" абдан баалаган. Кийин эл арасына чыгып, өзүнүн саясий ишмердүүлүгүн баштаган мезгилде да "Манасты" көңүл сыртына калтырган эмес.
Протопласт
Протопласт (гр. protos – биринчи, рlastos - пайда болгон, жасалган) - өсүмдүктөрдүн клетка чел кабыгы жок, ар кандай органоиддери бар цитоплазманы чектөөчү клетка мембранасына гана ээ клеткасы. Өсүмдүктөрдүн П-тары аларды клондоштуруу жана алардан бүтүн өсүмдүктөрдү калыбына келтирүү, клеткалык инженерияда (ар кандай түрлөргө тиешелүү П-тардын биригиши) колдонуу үчүн жасалма жол менен алынат. Микроорганизмдерде П-тар мутациялардын, кээ бир антибиотиктердин жана башка агенттердин таасиринин натыйжасында пайда болот. Микоплазмалар жана L-формасындагы бактериялар да П. болуп саналат, жана аларды изилдөө иштерин жүргүзүү максаттарында жасалма жол аркылуу алышат.
Абдыкерим Сыдыков
Кайрадан Кыргызстанда
А.Сыдыковдун псевдонимдеринин бири «Манас» болчу. Ал элдик чыгармачылыкты, өнөрдү баалап гана койбостон учуру келгенде чыгармачыл адамдарды да колдогон.
Мисалы, 1911-жылы Уфа шаарында жазгыч акындардын бири Молдо Кылычтын Чүй өрөөнүндө өткөн кылымдын башында болуп өткөн катуу жер силкинүүнү баяндап жазган "Зилзала" деген чыгарма-сына өзү баш сөз жазып, басмадан чыгарууга көмөктөшкөн.
А.Сыдыковдун соңку өмүр жылдары
1934-жылдын 28-февралында " Социал-Туран деп аталган улутчул контрреволюциялык уюмдун" жетекчиси деп ага күнөө тагылып, 10 жылга эркинен ажыратылган.
1938-жылы 10-февралда Кыргыз ССРинин НКВДсынын чечими менен Социал-Туран партиясынын уюштуруучуларынын бири катары күнөө тагылат.
Тоталитардык машинанын кандуу репрессиясынын чырмоогуна кабылган Абдыкерим Сыдыковко жалган жалаа жабылып, 1938-жылы 18-февралда 49 жашында өлүм жазасына тартылган.
Улуу инсан, алдынкы лидер Абдыкерим Сыдыков кыргыз мамлекетин тузуу жана чындоого талбай аракет жасап, озун кутуп турган коркунучту билсе да атуулдук туруктуулукту корсотту.
Бугунку эгемендуу мамлекетибиздин жаралышына зор салымы бар А.Сыдыков «алгачкы жол салуучулардын» бири катары курман болду.
Бирок анын таза жана жаркын ысымы калыбына келтирилип, азыркы муундун улуу идеалына айланды.
Эгемендик доордо аны эскерүү
Кыргызстан мамлекеттик көз карандысыздыкка жеткен соң, Абдыкерим Сыдыков улуу мамлекеттик ишмер катары кайра татыктуу баасын алды.
Анын эстеликтери тургузулду, анын залкар салымы тууралуу далай китептер, макалалар жазылды.
Анын жаркын элесин эскерүү чараларын уюштурууга “Кыргызстан” демократиялык кыймылынын, Кыргызстан жаш тарыхчылар жамаатынын мүчөлөрү, ошондой эле тарыхчылар Субакун Бегалиев, Зайнидин Курманов, жана өз уулу Эрк Абдыкеримович Сыдыков, ж.б. чоң салым кошушту.
Усун
Усун (кытайча Ву-сун) - Ички жана Борбордук Азияны байырлаган байыркы эл.
Бул эл түрк тилдүү элдердин катарына кирет.
Б.З.Ч. 160-жылдары Ички Азиядан Теңир-Тоо аймагына, анын ичинде Ысык-Көл жана Жети-Суу аймагына хундардын кысымы астында журт которушкан.
Булавайо
Булавайо – Зимбабвенин түштүк-батышындагы шаар. Түндүк Матабелеленд провинциясынын администрациялык борбору, ошону менен катар өз алдынча провинция статусуна ээ. Калкы 706,5 миң (2006); калкынын саны боюнча өлкөдөгү 2-шаар. Матабеле платосунда, деңиз деңгээлинен 1600 м бийиктикте жайгашкан. Жол тоому. Эл аралык аэропорту бар. 1884-ж. негизделген. Илим жана техникалык университет (1927), калк жана улуттук китепкана, музейлер, сүрөт галерея, театр бар. Улуттук кол өнөрчүлүктүн борбору. Жыл сайын Эл аралык соода ярмаркалары өткөрүлөт. Тамак-аш, текстиль, фармацевтика, булгаары бут кийим, химиялык, жыгаччылык, машина куруу, металл иштетүү өнөр жайлары иштейт. Тоо кен казып алуучу (хромит, асбест, алтын, калай, жез, никель) аймактын борбору. Шаарга жакын Матопос улуттук паркы (Сесил Родстун сөөгү коюлган) жайгашкан. Булавайодон 22 км аралыкта соңку темир доорунун калдыгы Кхами тургун жайы сакталган. Ал Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген.
Усун
Азыркы Кыргызстан аймагындагы Ысык-Көл өрөөнүндө Усун мамлекетинин ордо шаары - Чигу-чен (Кызыл өрөөн) шаары жайгашкан.
Усундар менен Чыгыш Теңир-Тоону жердеген байыркы кыргыздардын да тарыхый алакасы болгон.
Усундар кийинчерээк Улуу Түрк каганатынын курамындагы элдерге жуурулушуп кетишкен.
Пайдаланылган адабияттар:
1. Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк: Мектеп окуучулары үчүн. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы Редакциясы, 1990. 113 б. ISBN 5-89750-028-2 2. Кыргыз Совет Энциклопедиясы: 6 томдук/ Башкы редактор Орузбаева Б. Ө./ - Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977-1980. - Том 1-6.
«Ала-Тоо» Эл аралык университети
Кыскача маалымат
Ала-Тоо Эл аралык университети 1996-жылы «Себат» билим берүү мекемеси менен Кыргыз Республикасынын Илим, билим жана маданият министрлигинин ортосундагы келишимге ылайык негизделип, 1997-98 окуу жылында лицензия алып (АЛ No: 201 МОиК) таалим-тарбия иштерин баштаган. Бул окуу жайга абитуриенттер Университеттин Студенттерди тандоо жана жайгаштыруу борбору тарабынан уюштурулган сыноонун жыйынтыгы менен кабыл алынат. Учурда университетте 3 факультет жана аларга караштуу 15 бөлүм  бар. Таалим-тарбия иштери 4 тилде жүргүзүлөт.
Факультеттер
1.Жаңы технологиялар факультети
2.Экономика жана башкаруу билимдери факультети 3.Коомдук жана гуманитардык илимдер факультети
Социалдык жана техникалык мүмкүнчүлүктөр
Студенттер тарабынан уюштурулган КФС, V-Кору (V-Fund) аттуу кайрымдуулук жана өнүгүү фонддору ж.б. көптөгөн студенттик клубдарга катышуу менен жеке таланттарды өнүктүрүү мүмкүнчүлүгү.
Тышкы байланыштар
Университет чет өлкөлөрдөгү университеттер жана илимий борборлор менен да тыгыз байланышта. АКШдагы Миссисипи Университети, Трой университети, Жексон Стейт университеттеринен сырткары Түндүк Кипрдеки Чыгыш Акдеңиз университети, Эларалык Кипр университети, Швецариядагы Цюрих техникалык университети жана Түркиядагы Кожаели университети менен орток проектилерди иштеп, жеткиликтүү таалим-тарбия берүү үчүн ар тараптуу кызматташып келет.
Ынтымак
Ынтымак - адамзаттын ар кыл жамааттарынын, топторунун, үй-бүлөнүн, инсандардын бири-бирине түшүнүү жана өз ара колдоо мамилеси. "Ынтымак-ырашкердик" термини да маанилеш колдонулат.
Ялчино (Кугарчин району, Башкыртстан)
Ялчино — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Ялчин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 262 киши. Почта индекси — 453331, ОКАТО коду — 80238825004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Баш таңмай
Баш таңмай – ата-энеси үйдө жокто балдары (кызы, уулу, келини) өзүнүн теңтуштарына (айрым учурда коңшуларына, туугандарына) атайы жасап берген тамак-ашы.
Тальма-Ю
Тальма-Ю — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Силова-Яха дарыясынын оң жээгинен 165 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 45 км.
Баш таңмай
Интернеттик шилтемелер
...
Тальма-Ю
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тянь-Шандын кызы
Баяны
Комсомолдордун бригадасы жалаң жаштыктын демилгеси менен тоолуу өрөөнгө жол салганы баяндалат.
Тартылгандар
А. Өмүралиев (геолог),
Ж. Сейдакматова (Алтынай)
А. Жангорозова (эне)
Б. Өмүралиев (Асек)
М. Рыскулов (Аширбек )
Булагы
Кыргызфильм киностудиясныны желеконушу.
Көп тараптуу эларалык келишимдер
Көп тараптуу эларалык келишимдер – эларалык укуктун 2ден көп субъектери катышкан келишимдер. К. т. э. а. к: а) баардык эларалык шериктик үчүн кызыктуу, басымдуу көпчүлүк мамлекетер катышкан универсалдуу; б) аймактык эларалык уюмдарды уюштуруу же айрым аймактарда белгилүү бир маселелер боюнча мамлекеттердин мамилелерин жөнгө салуу максатында түзүлгөн аймактык; в) БУУнун Уставынын 51-статьясына ылайык түзүлгөн жамаатык коргонуу келишимдери; г) мамлекеттердин башка маселелер боюнча мамилелерин жөнгө салуучу келишимдер болуп бөлүнөт.
Була өсүмдүктөрү
Була өсүмдүктөрү – була алуу максатында өстүрүлүүчү бир же көп жылдык өсүмдүктөр. Аларга зыгыр, кара куурай, кенеп, жут, кендир, кротолярия, сесбания, агава, банан жана башкалар кирет. Була өсүмдүктөрүнүн уругунда азыктык жана техникалык май бар. Күнжарасы малга тоют. Алардан ар түрдүү кездеме, аркан, жип, балык уулоо шайманы, таар, килем жана башка жасалат. Саманынан кагаз, курулуш, жылуулук өткөрбөөчү материалдар даярдалып, отун катары да колдонулат. Кара куурай бакчылыкта кооздук үчүн да айдалат. Россия, Украина, Беларуссия, Өзбекстан, Түркмөнстанда негизинен зыгыр, кара куурай, кенеп өстүрүлөт. Анын 40ка жакын сорту бар.
Анжелика Кайратова
Анжелика Кайратова (мурда Анжелика Бекболиева ; 12-июнь 1989-жылы, Фрунзе, Кыргыз ССРи ) — кыргызстандык ырчы, жеке ишкер, алып баруучу, актриса, мотиватор,  «Бактылуу Айым» реалити көрсөтүүсүнүн автору, «Адилет» телесериалынын продюсери.
«Лика» косметика жана атырлар брендинин, сулуулук салонунун негиздөөчүсү. «САДАКАДА БИРГЕ» кыймылын жүргүзүп, мүмкүнчүлүгү чектелген наристелерге 15 жылдан бери жардам берип келет. «Кыргызстан Айымдары» жамаатын жетектеп, ашар менен таза суу чыгаруу ишин алып барууда. "El Travel" туристтик агенттикти негиздеген. Star kg продюсердик борборунан маданият тармагында окуучулары бар. "Алания Хомс  Түркия" курулуш компаниясынын Кыргызстандагы өкүлү. Малайзиянын "М international" дүйнөлүк компаниясынын Кыргызстандагы жетекчиси.
Өмүр баяны
Анжелика 1989-жылы 12-июнда Фрунзе (учурдагы Бишкек) шаарында аскер кызматкеринин үй-бүлөсүндө төрөлгөн. Эки иниси бар, балдардын улуусу. 1-5-класска чейин Мукаш Абдраев атындагы музыкалык интернаттын кыл кыяк боюнча билим алган. 11-классты борбордогу №83 орто мектебинде аяктаган. 2007-2013-жылдары КГУСТАнын Жаңы маалымат технологиялар институтунун экономика бөлүмүн аяктаган.
Чыгармачылыгы:
Анжелика 1-классында Кыргыз Республикасынын эл артисти, кыргыз эстрадасынын примадоннасы Айчүрөк Иманалиева уюштурган таланттуу кыздар арасында өткөн кастингге катышкан. Баш байге – “Айчүрөк” театрынын эстрада артисти болуу. Ал жерде өнөрүн көрсөтүп, Анжелика бийлери жана ырлары менен калыстар тобунун жүрөгүн ээлеп алган. Кийинчерээк Айчүрөк ошол маалда болочок ырчы балапанга окшош болгонун эскерген жайы бар.
Анжелика 1997-жылы чоң сахнага "Айчүрөк" эстрада театрында Марат Алыбаевдин "Каалоо" аттуу ыры менен чыккан. 2007-жылы "Өмүр багы", "Сагыныч" аттуу ырлары менен чыгып, жеке ырчы катары эмгектене баштаган. 2009-жылы "Маданияттын мыкты кызматкери" төш белгиси менен сыйланган. Ал эми "Супер-Инфо” гезитинин тандоосу боюнча “2005-жылдын супер ырчы айымы”, "2014-жылдын сахна ажары" наамдарынын ээси болгон.Кийинчерээк Анжелика Кайратова “Эне жүрөгү” тасмасында башкы ролду ойногон. Тасманын негизги мазмуну актрисанын чоң сахнага чыгуу кыялы баяндалат.
2020-жылы ырчы “Жылдын продюсери” номинациясын алган. Ал 30 000 доллар коротуп, милиционерлердин иши жөнүндө сериал тарткан (сериал оң маанайда тартылган). Бирок 2021-жылы КТРК анын сериалын эфирден алып салган, буга ички иштер министрине сериал жакпай калганы себеп болгон. Анжелика буга байланыштуу президентке да кайрылган
Үй-бүлөсү
2007-жылы ырчы белгилүү ишкер Урмат Бекболиевге турмушка чыккан. Ырчынын айтымында, жаштар кошуна болгондуктан, алар бири-бирин көптөн бери билишчү. Ырчы 11-классты аяктаган соң алар баш кошушкан .2007-жылы алардын тун кызы Айым, андан кийин Элина жана Айлин төрөлгөн. Ырчы маектеринин биринде эркек балалуу болгуча төрөй берээрин айткан.
Баялиев, Топчубек
Баялиев Топчубек (1929-ж.т., Аксы району , Кашка суу айылы - 2018-ж.к.б., Бишкек шаары) - тарых илиминин доктору. Кыргыз Республикасынын билим берууго эмгек сиңирген кызматкери (1994). КМУнун филология факультетинин (1951), Ташкендеги Орто Азия университетине караштуу коомдук адистерди даярдоо курсун (1953) бүткөн. 1953-55 –ж. Каракол пед.институтунун филология факультетинде тарых адистиги боюнча улук окутуучу, декан,1956-61-ж. Кыргызстан мамлекеттик басмасында корком адабият болумунун редактору, 1965 ж. КМУнун КПСС тарыхы кафедрасында улук окутуучу, доцент, проф., кафедра башчысы. С. Айнинин “Томаяк”, Ш. Рашидовдун “ Бороондон күчтүү”, “Женуучулор” романдарын которгон. Жалпы көлөмү 100дон ашык басма табак (а.и. 2 монография, 1 монография авторлош) ил. эмгектердин автору. Эмгектери кыргыз адабиятынын совет бийлиги орногондон кийинки онугуусундогу өзгөчөлүктөрүн изилдөөгө арналган. Элге билим берүү отличниги (1979). Медалдар менен сыйланган.
Анжелика Кайратова
Үй-бүлөсү
Бирок 2017-2018-жылдары Анжелика Кайратовна менен Урмат Бекболиев ажырашып кетишкен. Ырчы ажырашууга эмне себеп болгонун так айткан эмес. Бирок, жалпыга маалымдоо каражаттары буга Марат Назарбеков менен жубайы себеп болгонун жазып чыгышкан.
Баялиев, Топчубек
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тарыхы энциклопедия. Бишкек - 2003ж.
Анжелика Кайратова
Үй-бүлөсү
Ырчы өзү Инстаграмдагы баракчасына бир адам менен романтикалык мамиледе болгонун айтып, бирок чоо-жайын ачыктаган эмес.
Жол кырсыгы
2021-жылдын 23-январында ырчы Анжелика Кайратовна балдары менен жол кырсыгына кабылган. Кырсык Ысык-Көл облусунун Түп районундагы Балбай айылында болгон. Муздан улам машине ала салып, жолдон чыгып кетип, бакты сүзгөн. Анын кичүү кызы Айлиндин буту сынган. Эки улуу кызы да ооруканага жаткырылган. Жабыркаган омурткаларын калыбына келтирүү үчүн ырчыга чукул операция жасалган.
2022-жылдын 23-январында актриса кырсык болгон жердеги 3 бакты куран окутуп, кыйып салган. Социалдык тармактарда адамдар бул жагдайды талкуулай баштаганда ырчы мындай деп жооп кайтарган: '''“Бул дарак көп адамдардын өмүрүн алды. 23-январь күнү эртең менен саат 5:00дө кырсыкка кабылдык”'''. Интернет колдонуучулар кырсыкка дарактын эч кандай тиешеси болбогонун, ырчы машине айдаганды үйрөнүшү керектигин айтып чыгышкан.
Экология министрлигинин Ысык-Көл облусу боюнча аймактык башкармалыгы Балыкчы-Ананьево-Каракол жолундагы төрт дарактын кыйылышынан келтирилген чыгымды 25 940 сомго баалаган
Кария (Оклахома)
Кария (Оклахома) (Carrier) — Оклахома штатынын Garfield округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 77 киши. Болжолдуу аянты - 3.2 км². FIPS коду — 40-12200.
Александр Серафимович
Александр Серафимович (7(19).1.1863, Нижнекурмоярский станицасы, азыркы Ростов обл., Цимлянский району - 19. 1. 1949, Москва) - орус совет жазуучусу.
Чыгармачылыгынын туу чокусу - социалисттик реализмдин классикалык чыгармаларынан болгон «Темир сел» (1924) романы. Романдагы негизги каарман - революциянын казанында кайнап, согуш азап-тозогун башынан кечирген эл массасы. «Дон талаалары менен» очерктер сериясы коллективдештирүү жөнүндө.