Германия
Экономикасы
Германия өнүккөн индустриялуу өлкө. Ички Дүң прдукциясынын (ИДП) көлөмү боюнча (2009-ж. 2 триллион 811 миллиард доллар) менен дүйнөдө 5чи (АКШ, Кытай, Япония, Индиядан кийин), Европада 1-орунда, аны киши башына бөлүштүргөндө (40 миң доллар чамасында) дүйнөдө 18-, Европада 13-орунду ээлеген. Саны боюнча кичи жана орто бизнестеги ишканалар басымдуулук кылып, анда ИДПнин 49% өндүрүлөт. Ал эми ИДПнын 51% өлкөгө жана чет элдик капиталга таандык ири компаниялар түзөт (2003). Өнөр-жайында жана курулушта Германиянын ИДПсинин 28,6%и түзүлөт. Германия индустриясы сатуу наркы (550 млрд доллар чамасында; 2004) боюнча дүйнөдө 3-орунду (АКШ, Япониядан кийин) ээлейт. Өнөр-жай өндүрүшүнүн структурасында иштеп чыгаруу индустриясынын тармактары үстөмдүк кылат. Башкы өнөр-жай тармактары машина куруу (айрыкча жалпы жана транспорттук, электротехникалык жана электроника өнөр-жайы, так механика жана оптика) жана химия (фармацевтика, резина-техникалык кошо); эски тармактардан тамак-аш (анын ичинде суусундук, тамеки ж. б.), целлюлоза-кагаз жана жыгач иштетүү, полиграфия өнөр-жайлары өзгөчөлөнөт. Өлкөнүн отун-энергетикалык структурасында нефть жана нефть продуктусу 39%ти, көмүр (таш жана күрөң көмүр) 25%ти, табигый газ 22%ти, ядро энергиясы 12%ти, гидроэнергия ж. б. калыбына келүүчү энергия (негизинен шамал энергиясы) 2% ти түзөт. Көптөгөн батыш өлкөлөрдөй эле Германияда импорттук энергияга өтө көз каранды. Энергияга болгон муктаждыктын 57, 5 %ин импорт камсыз кылат (2005). Өзүнөн нефть аз (жылдык өлчөмү 5 млн т ) казылып алынат. Газ казып алуу боюнча Европада Россия, Улуу Британия, Норвегия, Нидерланддан кийинки 5-орунду ээлейт; экономикасынын газга болгон муктаждыгынын 1/5 бөлүгүн гана камсыз кылат. Табигый газды негизинен Россиядан, Норвегиядан, Нидерланддан, Польшадан, ошондой эле Түндүк деңиздин британиялык жана даниялык секторлорунан алат. Газ жана нефть кендери Түндүк Германия ойдуңунда, Альп өндүрүндө жайгашкан. Германия 2005-ж. 112,2 млн т нефть сырттан сатып алган, анын 29% Россияга, 18% Норвегияга, 13% Улуу Британияга, 33% (Нефть экспорттоочу өлкөлөрдүн уюмуна (ОПЕК) мүчө мамлекеттерге (анын ичинде 11% Ливияга) таандык. Таш көмүр өнөр-жайы мурда өлкөнүн экономикасында өтө маанилүү болсо, 1950-жылдардын ортосунан ал кризистик абалда. Көмүр казып алуу жылдан жылга төмөндөөдө (1955-ж. 72 млн т казып алынса, 2005-ж 25 млн ога гана жеткен). Көмүрдүн 93% Европадагы эң ири Рур (Түндүк Рейн-Вестфалия жеринде), 7% Саар көмүр бассейндеринен казып алынат. Рур көмүр кенинин базасында континенттик Европадагы ири металлургия, машина куруу, электр-энергетика, химия индустриясы түзүлгөн, «RAG AG» компаниясы Рур бассейнинде өндүрүлгөн көмүрдүн 95%ин көзөмөлдөйт. Мурда ташкөмүрдү экспорттоочу өлкө азыр көмүрдү сырттан (Польша, Tүштүк Aфрика Республикасы, Австралия, АКШ, Колумбиядан, ошондой эле Россия, Кытайдан) сатып алууда (2005-ж. 37 млн т). Германиядагы күрөң көмүрдүн запасы болжол менен 43 млрд т деп болжолдонот. Ал негизинен электр-энергетика жана химия өнөр-жайларында пайдаланылат. Күрөң көмүрдүн негизги кендери Төмөнкү Рейн, Ортоңку Германия, Төмөнкү Лауз бассейндеринде. Кен ачык жол менен казылып алынат. Өлкөдө нефтини кайра иштеп чыгаруучу ондон ашык заводу бар; алардын кубаттуулугу боюнча (2005-ж. 125 млн т чийки нефтини иштеп чыгарган) Германия Европада 3(Россия, Италиядан кийин), дүйнөдө 7-орунду ээлейт. Мурда «Достук» кууру аркылуу ГДРди СССР нефть менен камсыз кылып турган. Нефтини кайра иштетүүнүн негизги борборлору: Гамбург, Ингольштадт, Карлсруэ, Гельзенкирхен жана Кёльндин чет-жакалары. 2013-жылга карата электр-энергиясынын пайдалануу 325,0 млн нефти эквивалентине барабар болуп, анын 34,5 %тин нефти, 25,0 %ин таш көмүр, 23,2 %ин жаартылыш газы, 6,8 %ин ядролук энергия, 1,4 %ин суу, калган 9,1 %ин ж. б. энергиялар түзгөн. АЭСтен электр энергия өндүрүү боюнча Германия дүйнөдө 4-орунду (АКШ, Франция, Япониядан кийин) ээлейт. Батыш жерлеринде 14 АЭС (кубаттуулугу 21 миң МВтдан ашкан 19 генератор) иштейт. Ядро отунун алуу үчүн Германия сырттан уран рудаларын (негизинен Канада, Австралия, Нигерден), уран концентратынын чала продуктусун (урандын гексафторидин Канададан, Франциядан, Улуу Британиядан) алат. Германиянын гидроэнергия ресурстары чамалуу гана, ыңгайлуулары пайдаланылууда. Эң ири ГЭС «Witzan», анын кубаттуулугу 200 МВт. ГЭСтери негизинен Альп тоолорундагы жана анын өндүрүндөгү дарыяларга курулган. Германия энергиянын альтернативалык булактарын пайдалануу боюнча дүйнөдөгү алдыңкы өлкөлөрдүн бири. Түндүк деңиздин жээгинде Европадагы эң ири шамал электр курулмалар паркы бар; алардын кубаттуулугу боюнча (15 миң МВт; 2003) Германия дүйнөдө 1-орунду ээлейт.