cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кош уруктануу
Кош уруктануу – гүлдүү өсүмдүктөргө гана таандык жыныс процессинин бир түрү. Мында өсүмдүктөрдүн түйүлдүк кабындагы энелик клетка менен борбордук ядро бир мезгилде уруктанат. 1898-ж. орус илимпозу Г. С. Навашин ачкан. Урук пайда болушу үчүн гүлдүү өсүмдүктөрдө Кош уруктануу жүрөт. Чаңча түтүкчөсүндөгү эки спермийдин бири энелик клетканы, экинчиси түйүлдүк кабынын борбордук ядросун уруктандырат. Уруктанган энелик клеткадан — түйүлдүк, ал эми борбордук ядродон азык тканы — эндосперм калыптанат. Уруктанууга катышкан клеткалардын ядролору интерфаза абалында болот. Кош уруктануу урук бүчүрдүн, уруктун калыптануусун тездетет, ошондой эле өсүмдүктүн тукум куума касиети жакшырып, тиричиликке, чөйрөгө ылайыкташуусу жогорулайт.
Ортенбург
Ортенбург (Ortenburg) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Төмөнкү Бавария административдик округуна карайт. Пассау районуна кирет.
Калкы - 7064 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 60,73 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 2 75 138. Муниципалитеттин башчысы — Ханс Хальзер.
Румыния
Румыния (România) – Европанын түштүк бөлүгүндөгү мамлекет. Дунайдын төмөнкү агымынын алабында жайгашкан. Түндүгүнөн Украина, чыгышынан Молдавия, түштүгүнөн Болгария, түштүк-батышынан Сербия жана батышынан Венгрия менен чектешет. Түштүк-чыгышын Кара деңиз чулгайт. Аянты 237,5 мин км2. Калкы 22,2 млн (2009). Борбору – Бухарест шаары Административдик-аймактык жактан 40 жудецке (уезд) жана өз алдынча Бухарест уездине бөлүнөт. Акча бирдиги – лей. Румыния – Бириккен Улуттар Уюмунун (1955), Эл аралык валюта фондунун (1972), Европа Союзунун (2007) жана НАТОнун (2004) мүчөсү.
Табияты
Аймагынын жарымына жакынын орто бийик тоолор (бийиктиги 800 мден жогору), адырлуу же плато сымал дөңсөөлөр (200–800 м) ээлейт; калган бөлүгү ойдуңдуу. Карпат тоолору Румыниянын аймагында Чыгыш Карпат, Түштүк Карпат (эң бийик жери – Молдовяну чокусу, бийиктиги 2544 м), Батыш Румын тоолоруна бөлүнөт. Администрациялык-аймактык бөлүнүшү (2011):
Тарыхы
Румыниянын азыркы аймагын адам мындан 42 миң жыл мурда мекендеген. Б. з. ч. 1800–1000-ж. коло доорунда фракий уруулары (дактар) келген. Б. з. ч. 3-кылымда дактардын мамлекети түзүлгөн. Б. з. 1-кылымынын аягы – 2-кылымдын башында Дакия мамлекетин Рим басып алып, жергиликтүү элдин каршылыгына карабастан, 270-ж. чейин үстөмдүгүн сактаган. «Элдердин улуу көчүү» доорунда Дакияны готтор, вандалдар, хунндар, 6-кылымда славяндар басып алган. 14-кылымда Румыния аймагында Валахия жана Молдавия, 16-кылымда Трансильвания феодалдык княздыктары негизделген. Аларды 16-кылымда Осмон империясы караткан. 1600-ж. Валахиянын башкаруучусу Михай Храбрый элдин колдоосуна таянып, түрк аскерлерин талкалап, Валахия, Молдавия жана Трансильванияны бириктирген. 17-кылымдын башында Трансильвания түрктөрдүн үстөмдүгүнөн бошогону менен 1688-ж. Габсбургдардын ээлигине өткөн (1918-ж. чейин). 18–19-кылымдардагы орус-түрк согуштары Валахия менен Молдовадагы түрк бийлигин бошоңдоткон. 19-кылымдын ортосунда улуттук-боштондук күрөш күч алган. Адрианополь тынчтык келишими (1829) боюнча эки княздыкка тең автономия берилген соң, Молдова жана Валах элдеринин экономикасы жана маданияты чыңдала баштаган. 1859-ж. Молдова жана Валахия бир мамлекетке баш кошуп, 1861-жылдан Румыния деп аталган. Мамлекет башчылыгына А. И. Куза шайланган. Ал агрардык реформа жөнүндө декрет кабыл алган, бирок реформага нааразы боярдык оппозиция 1866-ж. 11-февралда А. И. Кузаны бийликтен кулатып, өлкөдөн кууган. 1877–78-жылдары орус-түрк согуштарында Румыния Россия тарабында согушкан. Бул согуштун жеңишинин натыйжасында Румыния толук көз карандысыздыкка жетишип, 1881-ж. Румын королдугу деп жарыяланган. 1913-ж. 2-Балкан согушуна катышып, Болгариядан Түндүк Добружаны тартып алган. Биринчи дүйнөлүк согушта (1914–18) Румыния алгач бейтарап, 1916-жылдын 28-августунан Антанта тарабында согушкан. Согуштун жыйынтыгы менен ага Трансильвания, Бессарабия, Буковина бириккен (1940-ж. чейин). Биринчи дүйнөлүк согуштан кийин өлкөдө парламенттик демократия жарыяланган. 1938-ж. парламент таркап, королдук диктатура орногон. 2-дүйнөлүк согуш учурунда Румыниянын башкаруучу чөйрөлөрү фашисттик Германия менен союз түзүп, генерал И. Антонеску башында турган фашисттик бийлик 1941-ж. СССРге каршы согушка кирген. 1944-ж. Й. Антонескунун бийлиги кулатылып, Румыния гитлердик Германияга каршы чыккан. 1945-ж. демократиялык өкмөт түзүлгөн. 1947-ж. монархия жоюлуп, Румын Эл Республикасы жарыяланган. 1948-ж. социалисттик реформалар башталып, айыл-чарба коллективдештиришип, менчик фирмалар мамлекеттештирилген. 1965-ж. бийликке Н. Чаушеску келип, өз алдынча саясат жүргүзгөн. Натыйжада анын саясаты элдик толкундоолорго алып келген. 1989-ж. 16-декабрда өлкөдө революция болуп, Н. Чаушеску соттолгон жана 25-декабрда аялы Елена менен бирге атылган. Бийлик Улуттук куткарып калуу фронтуна өтүп, убактылуу парламент – Улуттук биримдик уюму түзүлгөн. 1990-ж. май айында Румынияда алгачкы жолу эркин президенттик жана парламенттик шайлоо өткөн. 1991-ж. Румыниянын жаңы конституциясы кабыл алынган.
Калкы
Элинин негизин румындар (89,5%) түзөт; ошондой эле венгрлер, цыгандар, немецтер, украиндыктар, орустар жашайт. Расмий тили – румын тили. Динге ишенгендери православныйлар. Калкынын жашынын орточо узактыгы эркектериники – 67 жаш, аялдарыныкы – 73. Төрөлүүгө караганда (1000 кишиге 9,3) өлүм-житим (1000ге 11,6) жогору. Шаар калкы 54%. Ири шаарлары: Бухарест, Констанца, Яссы, Тимишоара, Клуж-Напока, Галац ж. б. Гряка, Кэлэраши, Братеш, Разелм ж. б.
Экономикасы
Румыниянын экономикасы орточо деңгээлде өнүккөн, рыногу өнүгүп келе жаткан өлкө. Ички дүң продукциясынын көлөмү 255,4 млрд (АКШ) долларды түзөт (2009). Аны киши башына бөлүштүргөндө 11,5 мин доллардан туура келет. Андагы тейлөө чөйрөсүнүн үлүшү (% менен) 52,6, өнөр-жайдыкы 35,0, айыл-чарбаныкы 12,4. 2007-ж. 58,3млрд кВт-с электр энергиясы өндүрүлгөн. Башкы өнөр-жай тармактары: транспорттук машина (автомобиль, локомотив жана вагон) жана станок куруу, электроника, электр-техникалык, кара жана түстүү (аллюминий, жез, свинец, цинк) металлургия, химиялык, нефть ажыратуу, текстиль, булгаары- бут кийим, тамак-аш-татымал (сүт, эт, ун ж. б.), жыгаччылык. Аскер жана согуш техникаларын чыгаруу өндүрүшү иштейт. Айыл-чарбасында өсүмдүк өстүрүүчүлүк, жашылчачылык жана жүзүмчүлүк өнүккөн. Жүгөрү, буудай, күн карама, кант кызылчасы айдалат. Кой, бодо мал, чочко асыралып, үй куштары багылат. Автомобиль жолунун узундугу (миң км менен) 198,8 (анын ичинде 60ы асфальтталган), темир жолунуку 10,8, газ түтүгүнүкү 3,6, нефтиники 3,6 (2009). Дунайда кеме жүрөт. Негизги порттору: Галац, Брэила, Тулча, Журжу. Башкысы – Констанца. Сыртка текстиль, булгаары-бут кийим, машина жана анын жабдууларын, металл жана андан жасалган буюмдар, жыгач, мин. сырьё, химикаттар жана азык-түлүк чыгарылат. Негизги соода шериктештери: ЕСке кирген өлкөлөр, Германия, Италия, Франция жана Түркия. Чет элдик туризм (2008-ж. 7,1 млн турист келген) өнүккөн. Билим берүү тармагы мектепке чейинки тарбиялоону, милдеттүү акысыз башталгыч жана орто жана жогорку билим берүүнү камтыйт. Мамлекеттик окуу жайларда окутуу акысыз. 15 жаштан жогору калктын сабаттуулугу 92% ти түзөт (2013). ЖОЖдорунун көбү Бухарест, Яссы, Тимишоара шаарында жайгашкан, анын ичинде Бухарест Академиясы (1864), Брашов (1916), Вабес-Болья (1920) жана Бухарест политехникалык (1818) университеттери сыяктуу ири окуу жайлары, илимий мекемелери, музейлери жана ири китепканалары бар. Массалык-маалымат каражаттары. «Зори», «Эра», «Мунка», «Процесс», «Медицина» ж. б. бир нече гезит-журналдары чыгат. Радиоуктуруусу 1925-жылдан, телекөрсөтүүсү 1953-жылдан, Басма сөз агенттиги 1949-жылдан иштейт.
Адабияты
Румын элдик оозеки адабияты бай жана ар түрдүү. Жазма адабияты алгач славян тилинде пайда болгон. Румынча жазма адабияттын туңгуч үлгүсү – «Инжил» (1561). 18-кылымдын 1-жарымына чейин диний адабият жана жыл баян жазуу өнөрү кеңири таралган (Г. Уреке, М. Костин, Й. Некульче ж. б.). Д. Кантемир туңгуч сатиралык чыгармаларды жараткан. 18-кылымда улуттук Кайра жаралуу агымы пайда болгон (С. Мику-Клейн, Г. Шинкай, П. Майор.). 18-кылымдын аягы – 19-кылымдын башында акындар Енэкице, Алеку, Николае Вэкэрескулардын лирикалык ырлары жана Й. Будай-Делянунун «Цыганиада» поэмасы жаралган. В. Крылова, Й. Элиаде-Редулеску, A. Руссо, К. Негруцци сыяктуу жазуучулардын чыгармаларына 1848-жылдагы революция менен байланышкан революциячыл-романтикалык белгилер мүнөздүү. Жогорудагы тенденциялар 19-кылымдын 2-жарымында Н. Филимон, Й. Славич, М. Эмунеску, Ж. Кошбук ж. б. жазуучулардын чыгармаларында андан ары өнүктүрүлүп, реализмдин калыптанышына өбөлгө түзгөн. 20-кылымдын башындагы сын реализминин өнүгүшүндө «Вьяца ромыняске» журналы зор мааниге ээ болгон. Анда Ж. Кошбук, Й. Л. Каражале ж. б. эмгектенген. 1-дүйнөлүк согуштан кийин румын адабиятынын ири өкүлдөрү М. Садовяну, Л. Ребряну, Ч. Петреску, К. Петреску, Т. Аргези, Л. Раля сыяктуу жазуучулар сын реализминин өсүшүнө чоң салым кошкон. 30-жылдары пролетардык адабият пайда болгон (А. Сахия, Ж. Богза ж. б.). өлкө фашизмден бошотулгандан кийин (1944) адабияты социалдык реализм нугунда өнүгө баштаган. Улуу муундагы М. Садовяну, Ч. Петреску, кийинки муундагы 3. Станку, М. Преда, М. Бануш, А. Баранги, X. Ловинеску ж. б. акын-жазуучулардын, драматургдардын чыгармаларында Румыниянын жаңы турмушу, социалдык өзгөрүштөр чагылдырылган. Румын адабиятына жазуучулар – Д. Попеску, Ф. Нягу, Н. Веля; акындар – Н. Стэнеску, М. Сореску, Ана Бландиана ж. б. кошулду.
Архитектура жана сүрөт искусствосу
Румыниянын аймагында фракия, скиф, кельт искусствосунун эстеликтери, Кара деңиз боюндагы байыркы шаар калдыктары сакталган. Орто кылымда Трансильвания искусствосу борбордук Европадагы католик мамлекеттеринин искусствосу менен байланышта болуп, роман стилиндеги чиркөөлөр, готика стилиндеги курулуштар салынган. 16-кылымдан Румыния архитектурасы Кайра жаралуу маданиятынын таасиринде өнүккөн. 18-кылымдын башынан барокко стилиндеги (Клуж, Тимишоара, Орада чиркөөлөрү) курулуштар тараган. Романтизм менен реализм тенденциялары (Й. Негулич, Б. Исковескунун портрет, пейзаждары) пайда болгон. Молдова менен Валахиянын биригиши (1859) жана көз каранды эмес Румыния мамлекетинин жарыяланышы (1877) көркөм маданияттын гүлдөшүнө түрткү берген; 1870–90-жылдарда демократиялык реализм (Н. Григореску, И. Андреску) гүлдөп өскөн. Архитектурада (19-кылым) классицизм стилиндеги имараттар салынган. Сүрөт искусствосунун калыптанышына көрүнүктүү сүрөтчүлөр К. Рессу, И. Щер, Н. Тоница, Ф. Ширато, Д. Гояц ж. б. чоң салым кошкон. Сүрөт искусствосунда жаңы көрүнүштөрдү чагылдырган чыгармалар (пейзажда – М. Бунеску, А. Катаражи, М. Макси, А. Чукурениу; скульптурада – Й. Жали, О. Хан, Г. Ангел ж. б.; графикада – В. Добриан, В. Казар, П. Эрдеш, Ф. Кордеску ж. б.) жаралган.
Музыкасы
Румыния элдик музыкасында эпикалык баллада, дойна, гайдук ырлары басымдуу. Музыкалык аспаптары: флуер (сыбызгы), най, чимпой (үйлөмө), кобза, цитра, цимбалы (кылдуу); элдик бийлери: сырба, брыу, жок, хора. 20-кылымдагы көрүнүктүү композиторлору: Я. Мурешану, К. Дмитриеску, Ж. Энеску ж. б. Румынияда опералык жана музыкалык театрлар, симфониялык, камералык жана эл аспаптар оркестрлери, бий ансамблдери, хор коллективдери бар. 1957-ж. композиторлор союзу түзүлгөн.
Театры
Румын профессионал театры 19-кылымдын башында румын элинин көз каранды эместиги үчүн күрөш мезгилинде пайда болгон. Театр искусствосун өркүндөтүүдө Г. Асани, Й. Э. Радулэску, Г. Барицтер маанилүү роль ойногон. 19-кылымдын 2-жарымында актёрдук искусство реалисттик (М. Милло) жана романтикалык (К. Караджале, М. Паскали) багытта өнүккөн. 19-20- кылымдарда реалисттик традицияны актёрлор Г. Манолеску, А. Романеску, К. Ноттара, А. Прутяну. кийинчерээк алардын окуучулары А. Деметриаде, Т. Буландра, Л. Стурдза-Буландра, Г. Сторин ж. б. улантышкан.
Киносу
Румынияда биринчи толук метраждуу фильм 1912-ж. тартылган. Кино өнөр-жай 1948-ж. мамлекеттештирилген. Румынияда көркөм (анын ичинде мультипликациялык) жана хроникалык-документалдык, ошондой эле окуу фильмдерин тартуучу «Бухарест», Сахия атындагы жана Крянге атындагы киностудиялар иштеп, бир катар фильмдерди чыгарган: «Митря Кокор» (1952, режиссёр В. Илиу, М. Садовянунун романы боюнча), «Эңсөө» (1961, режиссёр М. Дрэган, Т. Поповичтин романы боюнча), «Дунай толкундары» (1959, режиссёр Л. Чулей), «Туннель» (1967, режиссёр Ф. Мунтяну, СССР менен бирге), «Трудор» (1967, режиссёр Л. Брату), «Купуя бүтүм» (1975, режиссёр М. Маркус), «Жарылуу» (1972, режиссёр М. Дрэган), «Дубал» (1975, режиссёр К. Ваени) ж. б.
Кошуу
Кошуу, плюс – арифметикалык негизги амалдардын бири. Кошуунун жыйынтыгы сумма деп аталат. а жана b сандарынын суммасы a + b аркылуу белгиленет. Мында а жана b — кошулуучулар деп аталат. Кошуу амалы каалаган чыныгы сан же комплекстүү сан, ошондой эле векторлор ж. б. менен аткарылат. + белгиси менен белгиленет, илимге 1489-ж. чех математиги Видман киргизген. Кошуу амалы төмөнкүдөй касиеттерге ээ: эгерде a+b=c болсо, анда 1) (а+т)+Ь= c+т жана a+(b+m)= c+ m; 2) (а—т)+Ь=с—т жана a+(b—m)=c—m, мында m — каалагандай чыныгы сан.
Сэйнт Роса (Миннесота)
Сэйнт Роса (Миннесота) (Saint Rosa) — Миннесота штатынын Stearns округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 44 киши. Болжолдуу аянты - 1.0 км². FIPS коду — 27-58072.
Каррабассетт Валлэй (Мэн)
Каррабассетт Валлэй (Мэн) (Carrabassett Valley) — Мэн штатынын Фрэнклин округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 761 киши. Болжолдуу аянты - 200.8 км². FIPS коду — 23-10740.
Куайнси (Массачусетс)
Куайнси (Массачусетс) (Quincy) — Массачусетс штатынын Норфолк (Norfolk) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 92 271 киши. Болжолдуу аянты - 69.6 км². FIPS коду — 25-55745.
Шоу Жорж Бернард
Шоу Жорж Бернард (26. 7. 1856, Дублин - 2. 11. 1950, Эйот-Сент-Лоренс) - англис драматургу. «Фабий коомун» уюштургандардан. Чыглыгын роман жазуудан баштаган. «Ойлонбой үйлөнүү (1880), «Артисттин сүйүүсү» (1881), «Сыйышпаган социалист» (1883) романдары, «Жесирдин үйлөрү» (1892), «Уоррен айымдын кесиби (1894), «Алма жүктөлгөн араба» (1929) драмалары, «Цезарь менен Клеопатра» (1901), «Андрокл жана арстан» (1913), «Пигмалион» (1913 - кыргызчасын 1988, 3. Бектенов которгон), «Ыйык Иоанна» (1923) пьесалары, ошондой эле музыка жана театр жөнүндө сын макалалары бар. Айрым чыгармалары кыргыз тилине которулган. Нобель сыйл. лауреаты (1925).
Парламенттер аралык союз
Парламенттер аралык союз – аркыл мамлекеттердин улуттук парламенттик топторун бириктирүүчү, өкмөттүк эмес эски эларалык уюмдардын бири. 1889-жылы уюштурулган. Баардык парламенттердин мүчөлөрүнүн жеке байланыштарын колдойт жана аларды эларалык тынчтыкты жана кызматташтыкты чыңдоо ишине баш коштурат.
Шоттки эффектиси
Шоттки эффектиси -  катуу нерсенин бетинен электрондорду ылдамдатуучу электр талаасынын таасири астында электрондук эмиссия тогунун өсүшү. Металлдар үчүн Шоттки эффектисинин классикалык теориясын 1914-ж. немец физиги В. Шоттки түзгөн. Шоттки эффектиси учурунда термоэлектрондук эмиссиянын каныгуу тогунун өсүшү, беттик иондоо энергиясынын кемиши жана фотоэлектрондук эмиссиянын босогосунун чон узундуктагы толкундар тарабына жылышуусу байкалат. Шоттки эффектиси катуу нерселердин беттеринин кээ бир электрондуу касиеттерин изилдеп үйрөнүүдө колдонулат.
Корбуссен
Корбуссен (Korbußen) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Грайц районуна кирет.
Парламенттик (депутаттык) иликтөө
Парламенттик (депутаттык) иликтөө – мамлекеттик бийлик органдарынын, анын ичинде өкмөттүн, анын айрым мүчөлөрүнүн ишмердигине парламенттик көзөмөл жүргүзүүнү ишке ашыруу ыкмаларынын бири. КР ЖК депутаттарынын, комиттеринин же депутаттык бирикмелердин демилгелери менен ишке ашыралат. П. и. жүргүзүү үчүн КР ЖК депутаттарынанжана депутаттык бирикмелердин (жааттардын, депутаттык топтордун) өкүлдөрүнөн турган атайын комиссия дайындалат. П. и. КР ЖК ыйгарым укугуна кирген баардык маселелер боюнча жүргүзүлөт. Баардык мамлекеттик органдар менен кызмат адамдары П. и. жүргүзүүгө зарыл болгон жардамдарды берүүгө милдеттүү. П. и. жыйынтыктары КР ЖК маалымдалат жана КР ЖК токтому менен бекителет.
Корбуссен
Калкы - 470 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 7,22 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 76 036. Муниципалитеттин башчысы — Райнер Көплер.
Майбаш тоосу
Майбаш тоосу - Борбордук Теңир-Тоодо. Бозкыр кырка тоосунун ортоңку бөлүгүнөн Сары-Жаз суусуна чейин 22 кмге созулат.
Туурасы 16 км. Орт. бийикт. 4900 м, эң бийик чокусу 5281 м (батышында). Түш. капталы тик, кургак, түндүгү жантайыңкы нымдуу. Палеозойдун башталышында пайда болгон мрамор, акиташ теги, сланец, кумдук ж-а гранитоид тоо тектери чыгып жатат. Байыркы мөңгүлөрдүн издери сакталган. Мөңгү 13,1 км2 аянтты ээлейт (батыш бөлүгү мөңгү м-н текши капталган). Түн. капталында Айрансуу, Сарытөр, Карагайлы, Жамансуу деген өрөөн мөңгүлөрү, түштүгүндө асылма мөңгүлөр бар. Токойлуу бийик тоо, шалбаалуу бийик тоо талаасы (2800–3000 м), субальп (3200–3400 м) ж-а альп шалбаасы (3000–3700 м), гляциалдык-нивалдык (3700 мден жогору) ландшафт мүнөздүү.
Дилдебаев Бактыбек Курманбекович
Дилдебаев Бактыбек Курманбекович (29.5.1969-ж.т., Жаңы-Базар айылы) - басма сөз тармагынын көрүнүктүү шпмери, журналист.
Кыргыз мамлекеттик университетинин журналистика факультетин бүткөн (1997). Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн (1987- 89). 1986-87-жылдары райондук “Чаткал оттору” газетасында корректор, 1989-92-жылдары ошолэле гезитте кабарчы, 1992-93-жылдары полиграфиялык “Эркин” кичи ишканасында башкы бухгалтер, директордун орун басары, “Аксы Жаңырыгы” газетасынын кабарчысы, Чаткал райондук “Кыргыз тили” коомунун жооптуу катчысы болуп иштеген. 1993-жылдан “Чаткал оттору” газетасынын башкы редактору, “Кыял-ТВ” телестудиясынын директору. Айылдык Кенештин депутаты болуп шайланган. Облустук, райондук мамлекеттик администрацияларынын “Ардак грамотасы” менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Эгельсбах
Эгельсбах (Egelsbach) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Дармштадт административдик округуна карайт. Оффенбах районуна кирет.
Калкы - 10 948 киши(2013-ж.). . Аянты - 14,82 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 4 38 003. Муниципалитеттин башчысы — Рудольф Мориц.
Шота Руставели
Руставели Шота (12-кылым) — грузин акыны, «Жолборс терисин жамынган баатыр» дастанынын автору. Руставелинин өмүрү жөнүндө маалыматтар аз. Алгачкы Кайра жаралуу доорунун гумандуулук идеяларын алдын ала айткан. Чиркөөлүк-аскеттик моралга карама-каршы болуп, инсандын эркиндигин жарыялаган, таза сүйүүнү, жолдошчулукту, патриоттукту даңазалап, поэзияны («акылмандыктын бир тармагы» катары) жана адам психологиясын терең түшүнө билген. Шарири ыр түзүлүшүнүн баштоочусу жана теңдешсиз устаты. Жаны грузин адабий тилинин негиздөөчүсү. «Жолборс терисин жамынган баатыр» - дүйнөлүк адабияттагы эң көрүнүктүү поэмалардын бири. Руставели бул дастанында сюжеттик каймана ыкмаларды колдонуп, өз доорундагы Грузиянын чын турмушун көркөм сүрөттөгөн. Өз элинин ой-тилегин билдирсе да, дастандын идеялары жалпы адамзаттык мүнөзгө ээ. Кыргыз тилине А. Осмонов тарабынан эркин которулуп, бир нече ирет басылган. Акындын котормосу кыргыз көркөм котормосунун эң мыкты үлгүсү катары анын калыптанышына жана өөрчүшүнө чоң таасир тийгизген.
Кербен
Кербен — соода кылуу максатында узак жол тартуучу жүктүү унаалардын (көбүнчө төөлөрдүн) тобу. Кербен тарткан адамдар кербенчи, башкарган адам Кербен башы деп аталган. Баруучу жолду мыкты билгендиктен, жол баштоо, зарыл нерселер жана камсыз кылуу Кербен башынын милдетине кирген. Кербенди түзгөн жүктүү төөлөрдү 5—9дан чиркештирип, алдыңкысы жана эң арткысына чоң коңгуроо тагып, астында бир адам жол баштаса, артында бир адам жүктөргө көз салып, оогонкыйшайгандарын оңдоптүздөп, төөлөрдү айдаган. Кербенчилер жол боюндагы Кербен сарайларга түнөшкөн (мисалы, Борбордук Теңир-Тоо аркылуу Улуу жибек жолу боюнча өткөн Кербенчи-саякатчылар Таш-Рабат кербен сарайына токтоп өтүшкөн). Байыртадан Жакынкы Чыгыш жана Орто Азия, Африка элдеринде Кербен жана соода кылынган саякат жасалган. Сооданын өнүгүшүнө, маданияттын таралышына, элдердин өз ара байланышына, жакындашуусуна зор өбөлгө түзгөн.
Эммет (Небраска)
Эммет (Небраска) (Emmet) — Небраска штатынын Holt округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 77 киши. Болжолдуу аянты - 0.7 км². FIPS коду — 31-15815.
«Кошчу» союзу
«Кошчу» союзу – Орто Азия аймагындагы кедей-дыйкан, жардыжалчыларды тапка айландыруу жана айыл жерлериндеги Совет бийлигин чыңоо максатында уюшулган уюм. Ал эмгекчи дыйкандардын мүдөөсүн коргоо керек деген чечим менен Түркстан КПнын 5-съездинде (1920, сентябрь) кабыл алынган. Анын негизинде 1921-ж. декабрда Ташкент шаарында «Кошчу» союзунун Бүткүл түркстандык 1-съезди өтүп, анда анын Борбордук Комитети шайланган жана союздун милдети, уставы аныкталган. Бирок Совет бийлиги аларга анча ишеним арткан эмес, кез-кез тазалоодон өткөрүлүп турган. Мисалы, 1925-ж. Кыргызстанда бул союзга киргендердин жалпы саны 55—60 миңге жетсе, 1926-ж. 36 миң мүчөсү калган. «Кошчу» союзун түзүү менен Совет өкмөтү аны иш жүзүндө кооперативтештирүү, жаңы экономикалык саясат, айыл-чарба салыгын жыйноо, жер-суу реформасын, өзгөчө бай-манаптарды кулакка тартуу, ж. б. саясий иштеринде пайдаланган. Кыргыз облусунун ВКП(б)нин 3-(1927, март) жана 5-(1929, январь) конференцияларынын чечимине ылайык ал өз ролун аткарып бүттү деген шылтоо менен таратылып, анын милдети «жарды жалчы» уюмуна жүктөлгөн.
Парламенттик жарыш сөз (парламенттик дебаттар)
Парламенттик жарыш сөз (парламенттик дебаттар) – парламенттин пленардык отурумдарында же анын өзүнчө палатасында депутаттардын мыйзам долбоорлорду же резолюциялардын долбоорлорун талкуулоосу. Регламентте белгиленген тартипте жүргүзүлөт.
«Рояль» казиносу
«Рояль» казиносу (Casino Royale) ― "Eon Productions" 2006-жылы тарткан "Жеймс Бонд" тасмаларынын 21-чыгарылышы жана Дэниел Крейг ойдон чыгарылган агент MI6 Жеймс Бонддун ролун алгачкы жолу аткарган. Тасманын режиссеру Мартин Кэмпбел, ал эми сценарийин Нил Пөрвис, Роберт Вейд жана Пол Хеггис жазышкан. Ошондой эле тасма Ян Флемиңс 1953-жылы жазган ошол эле аталыштагы романдын адаптацияланышы болуп саналат. "Казино Рояль" Бонддун агент 007 кесибинин башталышын баяндайт. Тасмада эл аралык Маями аэропортундагы террористтик кол салуунун алдын алган Жеймс Бонд, Виспер Линдге ашык болуп калат. Бирок анын башкы максаты террористтерди каржылап турган Ли Шифрени казинодогу покер оюнунда жеңип чыгуу болот. Тасмадагы кийинки окуя "Жубатуу квантуму" (2008) тасмасында уланат. "Скайфолл"(2012) жана "Спектр" (2015) тасмаларында да бул тасмадагы персонаждар жана окуялар эске салынат.
""Рояль" казиносу"-2006-жылы,14-ноябрда Одеон Лайсестер майданында көрсөтүлгөн. Тасма жагымдуу сын-пикирлерге ээ болгон. "Казино Рояль"-дүйнө жүзү боюнча 600 миллион АКШ долларын табуу менен 2012-жылы "Скайфолл" чыкканга чейинки эң кирешелүү "Жеймс Бонд" тасмаларынын бири болгон.
Абдан көп талаштуу жагдайлар бирдей жеткирүү керек - күтүлгөн караганда көбүрөөк иш-маз ката, суммасы карточкаларды же алуу (адатта, кокустук) картасын түзгөн.
Poker (покер Eng.) - оюн, анын максаты - жогорку мүмкүн покер колун топтоп, коюмду утуп, 4 колдонуу (эски классикалык түрүн), 2, же 5 карточкаларды же бардык атаандаштарынан мажбур оюнга катышууга токтотом.
Казакстан улуттук олимпиада комитети
Казакстан Республикасынын Улуттук олимпиадалык комитетти — Эл аралык олимпиада комитетининне. 1990 жылы Казакстан уюму сунуштаган.1993 жылы каттоодон өткөн.
Пермь мезгили
Пермь мезгили (системасы), пермь – Жердин геологиялык өнүгүү тарыхындагы палеозой заманынын алтынчы (акыркы) мезгили. Радиометриялык ыкманын негизинде 295±5 млн жыл мурда башталып, 44 млн жылдай созулганы аныкталган. Карбон (таш көмүр) мезгилинен кийин, мезозой заманынын триас мезгилинен мурда болгон. 1841-ж. англис геологу Р. И. Мурчисон Пермь мезгилинин тоо тек катмарларын Уралда жана Орус түздүгүндө бөлүп, мурунку Пермь губерниясынын (азыркы Пермь облусунун) аты менен атаган. Пермь мезгилинин тоо тек катмарлары жалпысынан астынкы жана үстүнкү болуп 2 бөлүккө бөлүнөт. Жалпы кабыл алынган ярустарга бөлүнгөн стратигр. схемасы жок. Ар кайсы өлкөдө өзүнчө жиктөөлөр колдонулат. Пермь мезгилинде герцин бүктөлүшүнүн акыркы фазасына байланыштуу ургаалдуу тектоникалык кыймылдар активдүү жүрүп, жанартоолор атылып, ири тоо системалары жаралган, көп аймакта деңиз суулары тартылган. Айрыкча Урал – Теңир-Тоо, Герцин, Аппалач геосинклиналдуу зоналары ургаалдуу кыймылда болгон. Пермь мезгилинин климатында зоналуулук ачык байкалып, кургакчылыгы менен айырмаланган. Натыйжада туздуу жана кызыл түстүү чөкмө тектердин катмарлары кеңири аймакта топтолгон. Пермь мезгилинде ысык жана кургак климат үстөмдүк кылган. Жаныбарлардын палеозой заманында жашаган айрым түрлөрү (кораллдар, трилобиттер ж. б.) кырылып калган. Балык курттар, моллюскалар, деңиз муунак буттуулар, деңиз лилиясы, омуртка-кемирчектүү акула сымал балыктар, фораминиферлер, брахиоподдор жана ийне терилүүлөр (мшанкалар) менен курт-кумурска кеңири тараган. Мезгилдин аягында сойлоочулар пайда болгон. Өсүмдүктөрдөн саговниктер, муунак сабактуулар, папоротниктер, жыланач уруктуулар жана ийне жалбырактуулар өнүккөн.
Кожай-Икские Вершины (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Кожай-Икские Вершины — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Михайл айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 286 киши. Почта индекси — 452043, ОКАТО коду — 80212842005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Обернкирхен
Калкы - 9290 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 32.55 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 57 028. Мэр — Олифер Шефер.
Шаар административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Вильменрод
Вильменрод (Willmenrod) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Вестервальд районуна кирет.
Калкы - 695 киши(2013-ж.). . Аянты - 3,63 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 43 312. Муниципалитеттин башчысы — Үрген Хоф.
Темир адам
"Темир адам" (Iron Man, Железный человек)- 2008-жылы "Marvel Comics" каармандарына негизделип тартылган жана "Marvel" студиясы өндүргөн супер баатыр тасма. Тасманын режиссёру Жон Фавру жана сценарийин Марк Фергус, Хоук Остби, Арт Маркум жана Мэт Холловей жазышкан. Тасмада Роберт Дауни, Терренс Ховард, Жефф Брижес, Шаун Тоуб жана Гвинет Пелтроу тартылышкан. "Темир адам" тасмасы өнөр-жай кызматкери жана чебер инженер Тони Старк, күчтүү адамдын турпатын куруу менен технологиялык жактан келишкен "Темир адам" аттуу супер баатырга айлангандыгын баяндайт.
"Темир адам" алгачкы жолу 2008-жылы, 14-апрелде Сиднейде көрсөтүлгөн. Тасма жакшы сын-пикирлерге арзып, кирешелүү тасмалардын биринин катарына кирген. Америкалык киностудия тасманы жылдын эң мыкты 10 тасмасынын арасына кошкон. Ошондой эле тасма "Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты үн монтаж" жана "Мыкты визуалдык эффект" наамдарына көрсөтүлгөн. Тасманын уландылары: "Темир адам 2" 2010-жылы, 7-майда жана "Темир адам 3" 2013-жылы, 3-майда чыккан.
Молдова
Молдова, Молдавия, расмий түрдө ― Молдова Республикасы ― Европанын түштүк-чыгышындагы мамлекет. Түндүк-чыгышынан жана түштүгүнөн Украина, батышынан Румыния менен чектешет. Молдованын жарыяланган аянтында таанылбаган Транснистрия мамлекети жайгашкан.
Аянты 33,8 миң км2. Калкы 3,56 млн киши (2010: 518,7 миң киши түзгөн Днестрдин сол жээгин жана Бендеры муниципийин кошпогондо). Борбору – Кишинёв. Административдик-аймактык жактан 32 районго, 5 муниципийге жана 2 автономия аймагына (Гагаузия, Днестрдин сол жээги) бөлүнөт. Акча бирдиги – молдаван лейи.
Мамлекеттик түзүлүшү
Молдова – парламенттик республика. Молдова конституциясы 1994-жылы кабыл алынган. Мамлекет башчысы – президент. Аткаруу бийлигин президент жана премьер-министр жетектеген Министрлер кабинети ишке ашырат. Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы – бир палаталуу парламент (Жогорку кеңеш). Өлкөдөгү башкаруучу саясий партиялары – «Молдова патриоттору» партиясы, Агрардык демократиялык партиясы, Социал-демократиялык партиясы, Демокр. партиясы ж. б.
Табияты
Молдованын аймагынын көпчүлүк бөлүгү дөбөлүү түздүк. Чыгыш-Европа түздүгүнүн түштүк-батыш четинде жайгашып, Днестр менен Прут дарыя аралыктарынын көпчүлүк бөлүгүн ээлейт. Борбордук бөлүгүндө Кодры дөңсөөсү (эң бийик жери Баланешты чокусу, бийиктиги 429 м), түндүгүндө Түндүк Молдаван (250–300 м), түштүгүндө Түштүк Молдаван өрөөндөрү бар. Эң бийик чокусу (429 м). Молдавиянын аймагынын уз. түндүктөн түштүктү көздөй 350 км, батыштан чыгышты көздөй 150 км. Кендерден акиташ, гипс, чопо, айнек куму, гравий, аз санда нефть жана газ кездешет. Климаты мелүүн континенттик. Июлдун орт. температурасы 19–22°С, январдыкы –5...–3°Сге чейин. Жылдык жаан-чачыны 400 ммден (түштүгүндө) 560 ммге чейин (түндүгүндө). Ири дарыялары: Днестр, Прут. Көлдөрү: Белеу, Драчеле, Ротунда ж. б. Кыртышы негизинен кара топурактуу (75%); күрөң жана боз топурак да учурайт. Молдавия талаа жана токойлуу талаа зонасында жайгашкан. Аймагынын көбү айдоого жарактуу. Токой өлкөнүн аймагынын 35%тин ээлейт. Негизинен жазы жалбырактуу. Кодры коругу уюштурулган.
Калкы
Дүйнөдө калкынын саны боюнча 116-орунда. Калкынын 75,8%и молдавандар, 8,3%и украиндер, 5,9%и орустар, 4,3%и гагауздар, 1,9%и болгарлар, цыгандар ж. б. Христиан динин (негизинен православныйлар) тутат. Орт. жыштыгы 1 км2ге 132 киши. Калкынын жашынын орточо узактыгы эркектериники – 64 жаш, аялдарыныкы – 72. Төрөлүүнүн деңгээли (1000 кишиге 14,4) жана өлүм-житим (1000ге 12,4) орточо. Шаар калкы 42% (2008). Ири шаарлары: Кишинёв, Тирасполь, Бельцы, Бендеры ж. б.
Тарыхы
Молдованы адам палеолит доорунда эле мекендеген. Биздин заманга чейинки 4–3-кылымда Молдавия аймагына фракий (геттер, дактар ж. б.) уруулары жайгашкан. Биздин заманга чейинки 2–1-кылымда алгачкы уруу союздары пайда болгон. Биздин заманга чейинки 1-кылымда Рим экспансиясы күчөп, биздин замандын 57-жылы Тирди ээлешкен. 2-кылымда римдиктер гетдактардын жеринин бир бөлүгүн басып алып, Дакия провинциясын түзгөн. Колониячылар гетдактарды романдаштыруу саясатын жүргүзгөн. Бирок, Днестр-Прут эки суу аралыгы (Молдавиянын азыркы аймагы) Дакия провинциясынын курамына кирген эмес. Элдердин улуу көчүү доорунда бул жерге варвар уруулары отурукташкан. Биздин замандын 6–7-кылымында Молдавияга славяндар ооп келип, феодалдык мамилелерди өнүктүрүүгө катышкан. Молдавия 13–14-кылымдын 1-жарымында Алтын Ордого, 1359-жылы Молдова княздыгына, 16-кылымда Осмон империясына караган. 1711-жылы орус-түрк согуштарынын мезгилинде Молдавия Россия империясына баш ийип, Күчүк-Кайнаржы тынчтыгынын (1774) негизинде Россиянын протекторатына айланган. 1812-жылы түзүлгөн Бухарест тынчтыгынын шарттарына ылайык Прут жана Днестрдин ортосундагы аймак Бессарабия обл. (1873-жылдан губерния) деген аталыш менен Түркиядан Россияга өткөн. Париж тынчтык келишими (1856) боюнча Молдавияга Түштүк Бессарабия кошулуп, Париж конвенциясына (1858, 7-август) ылайык Молдавия Валахия менен биригип, Румыния княздыгы түзүлгөн. 1918-жылы январда көз карандысыз Молдавия Демократиялык Республикасы жарыяланып, апрелде Румыния менен бир союзга бириккен. Бессарабия Румыниянын бийлиги астында калган (1918). Бул союз Париж тынчтык келишиминде (1920-жылы 28-октябрда Румыния, Улуу Британия, Франция, Италия жана Япония тарабынан кол коюлган) таанылган. Бирок, бул чечимге СССР каршы чыгып, СССРдин курамындагы Молдавия АССРин (өлкөнүн сол жээги) түзгөн (1924). 1939-жылы августта кол коюлган Молотов-Риббентроп пактысынын жыйынтыгы менен 1940-жылы 28-июнда Бессарабия жана Буковина СССРге өтүп, Молдаван ССРи жарыяланган. 1941-жылы июндан – 1944-жылы августка чейин Молдаван ССРин немистик-фашисттик аскерлер басып алган. 1945-жылдан 1991-жылга чейин Молдавия СССРдин курамында. СССРдин таркашы менен 1991-жылы 27-августтан Молдавия өз алдынча мамлекет. Румынияга ыктаган күчтөрдүн аракетинен өлкөнүн түш-чыгыш аймагында (жергиликтүү славян элдеринин арасында) сепаратисттик кырдаал курчуп, аскердик куралдуу кагылышка чейин (1990–92) жеткен. Гагауздар менен Днестрдин сол жээгинде жашаган элдер (орустар, украиндер) Молдавиядан бөлүнүп, көз каранды эмес мамлекет (Молдова Приднестр Республикасын) түзүү маселесин көтөрүшкөн. 1994-жылы парламенттик шайлоодо Агрардык демократиялык партиянын өкүлдөрү бийликке келип, рынок реформасын баштаган. Гагауздар менен приднестрликтерге конституцияга ылайык кеңири автономия укугун берүү жөнүндө мыйзам кабыл алган. 2009-жылы 7-апрелде өлкөнүн борборунда баш аламандыктар башталып, оппозиция күчтөрү президенттик сарайды, парламент имаратын ж. б. басып алып өрттөгөн. Молдавияда шайлоолор өткөрүлүп, оппозиция бийликке келген жана жаңы өкмөт түзүлгөн.
Экономикасы
Молдавиянын экономикасынын негизин өнөр жай жана айыл чарба продуктуларын кайра иштеткен ишканалар түзөт. Экономикасында четте иштеген мигранттардын акча которуусу да орчунду орунга ээ. ИДПнин көлөмү 9,96 млрд доллар (2009), аны киши башына бөлүштүргөндө 2,3 миң доллардан туура келет. Андагы тейлөө чөйрөсүнүн үлүшү 76,3% (2008), өнө жайыныкы 15,8, айыл чарбасыныкы 7,9. 2008-жылы 1,1 млрд кВт·с электр энергиясы өндүрүлгөн. Дан эгиндери (буудай, жүгөрү), тех. өсүмдүктөр (кант кызылчасы, күн карама, тамеки), картөшкө, жашылча, мөмө-жемиш ж. б. өстүрүлөт. Жүзүмчүлүк менен алектенип, шарап тартат. Молдавиядагы Криковский шарап сактоочу жер төлөсү чоңдугу боюнча дүйнөгө даңкталган. Бодо мал менен чочко асыралып, үй куштары багылат. Тамак-аш (консерва, кант, май, сүт азыктары ж. б.) өндүрүшү өнөр жайда өндүрүлгөн продукциясынын 1/3ин түзөт. Машина куруу (айыл чарба машиналары жана тамак-аш өнөр жайы үчүн жабдуулар), текстиль, тигүү, курулуш материалдары, тамеки өнөр жай ишканалары иштейт. Автомобиль жолунун узундугу 9,34 миң км (анын 95%и асфальтталган; 2008), темир жолунуку 1150 км. Днестр жана Прут дарыясында кеме жүрөт. Сыртка азык-түлүк, шарап чыгарат. Негизги соода шериктештери: Европа союзуна кирген (негизинен Румыния, Италия) жана КМШ өлкөлөрү (Россия, Украина).
Маданияты
Билим берүүсү мектепке чейинки тарбиялоону, 10 жылдык толук милдеттүү, орто, кесиптик-техникалык жана жогорку билим берүүнү камтыйт. 15 жаштан жогору калктын сабаттуулугу 94%ти түзөт (2008). Окутуу орус жана молдаван тилдеринде жүргүзүлөт. Мамлекеттик жана мамлекеттик эмес окуу жайлары бар. Ири жогорку окуу жайлары (30дан ашык; Агрардык, И. Крянге атындагы Педагогикалык, Теотемицану атындагы Медицина жана фармацевтика, Молдаван университеттери), илимий мекемелери (Молдавия Илимдер академиясы, көптөгөн ИИИлер, илимий мекемелер бар), башкы музейлери (Улуттук көркөм ж. б.), китепканалар (Улуттук ж. б.) Кишинёв шаарында жайгашкан. «Молдава Суверанэ», «Независимая Молдава», «Цара», «Литература ши Арта» сыяктуу коомдук-саясий жана көркөм-маданий гезиттери бар. Радиоуктуруусу 1930-жылдан, телекөрсөтүүсү 1958-жылдан, ошондой эле «Молдпресс» мамлекеттик маалымат агенттиги (1935-жылдан АТЕМ, азыркы атында 1994-жылдан) иштейт.
Адабияты
14–15-кылымда адабий жазма эстеликтер (славян тилинде) пайда болуп, 16– 17-кылымда молдаван тилиндеги жыл баян адабияты (Г. Уреке, М. Костин, И. Неклуче, Д. Кантемир ж. б.) өнүккөн. Молдаван адабиятынын өнүгүшүнө Молдаван ССРинин түзүлүшү (1940) кенен жол ачкан. Натыйжада жаңы молдаван адабияты жаралып, ал социалисттик реализмдин эстетикалык принциптеринде өнүгө баштады. Жаңы адабияттын алгачкы этабында тап күрөш, коллективдештирүү темасы орчундуу орун ээлеген. Улуу Ата Мекендик согуштан кийин поэзия жанры ыкчам өнүктү. Буга А. Лупандын «Унутулган кыштак» (1940), «Бетме-бет» (1945), Е. Буковдун «Менин өлкөм» (1947), Иструнун «Карпаттагы жаз» деген эпикалык шаң менен жазылган көлөмдүү поэмалары далилимий Драматургияда А. Лупан («Жарык», 1948; «Мезгил кылдыреги», 1959), Е. Буков («Буркандаган Дунай», 1957; «Бүгүнкү күн жана келечек», 1965), Корнян («Махабат ызасы», 1958) ж. б. драматургдардын пьесаларынын мааниси чоң. 1960–70-жылдары көркөм адабият жаңы баскычка көтөрүлүп, И. Чобанунун «Көпүрөлөр» (1965) романы, Чиботарунун «Баскычтар» (1970) ыр жыйнак ж. б. басылып чыккан. Молдавия жазуучулар союзу 1940-жылы уюшулган.
Архитектура жана сүрөт исскуствосу
Молдавия искусствосунун алгачкы эстеликтери биздин заманга чейинки 3–2 миң жылдыкка таандык. Элдин жасалга-колдонмо искусствосу (таш жана жыгач бедерлөө, металлды иштетүү, сайма саюу, токуучулук ж. б.) эзелтен өнүккөн. 15–18-кылымда монументалдуу сүрөт, кол жазма китептерди көркөм жасалгалоо кеңири тараган. 19-кылымдын акырында Кишинёвдо туңгуч сүрөт мектеби ачылган. Прогрессивдүү орус жана украин сүрөтчүлөрүнүн чыгармалары Петербург, Москва (живописчилер В. Ф. Окушко, Е. М. Малешевская, скульптор А. М. Пламадяла ж. б.), ошондой эле Кишинёв, Бухарест, Яссы ж. б. шаарларда окуган молдаван сүрөтчүлөрүнүн калыптануусуна зор таасир тийгизген. Живописте – М. Е. Гамбурд, Д. К. Севестьянов ж. б.; графикада Б. Н. Широкорад, Л. П. Григорашенко ж. б.; скульптурада Л. И. Дубиновский, К.С. Кобизева ж. б. иштеген. 1945-жылы Молдавия ССР сүрөтчүлөр союзу негизделген.
Музыкасы
Молдавиянын музыкалык маданияты коңшулаш славян ж. б. элдердин чыгармачылыгы менен тыгыз байланышта түзүлгөн. Молдавиянын элдик музыкасынын негизинде 7 тепкичтүү диатоникалык беренелер жатат. Музыкалык маданияттын өкүлдөрү кыдырып ырдаган ырчы-музыканттар жана лэут (лютня), флуер (свирель), чимпой (волынка) ж. б. аспаптарда ойногон акын-лэутарлар болгон. Молдаван эл ырлары көбүнчө бир үндүү келип, жанрлары ар түрдүү (дойня, бэтрынесек, лирикалык күлкү ж. б.). Эл бийи кооз кыймыл-аракетке бай, түрдүү ритм менен аткарылат (молдовеняска, сырба, хора ж. б.). Элдик музыкалык аспаптары: кавал (флейта), нан (көп өзөктү флейтасы), бучум (трембита), кобза (кылдуу чертме), цимбалы ж. б. Профессионалдык музыкалык искусствосу Бессарабия түрк эзүүсүнөн бошонуп (1912), Россияга кошулгандан кийин пайда болгон. 1889-жылы Кишинёвдо орус музыкалык коомунун бөлүмү, 1901-жылы музыкалык окуу жайы ачылган. Бул мезгилде белгилүү музыкалык ишмери, композитор, дирижёр, педагог Г. Музическу болгон. Молдавиянын профессионалдык музыка искусствосу Совет бийлигинин мезгилинде гана өнүгүп, атактуу «Дойна» хор капелласы (1930), музыкалык драма театры (1939), симфониялык оркестр (1935) уюшулган. Молдавия ССРи түзүлгөндөн кийин (1940) Кишинёвдо республикалык филармония, Композиторлор союзу, консерватория, музыкалык окуу жайы, музыкалык мектеп, элдик бий ансамбли түзүлгөн. Согуштан кийинки жылдары Молдавияда «Флуераш» эл аспаптар оркестри (1946), кыл аспаптар квартети (1966), «Мучурел» элдик ыр ансамбли (1967), «Фольклор» элдик музыкалык ансамбли (1968) жана 1957-жылы Молдавия опера жана балет театры ж. б. уюшулган. 3 музыкалык окуу жайы иштейт. Убагында Шт. Няга, Е. К. Кока, Л. С. Гуров, С. В. Златов, П. Б. Ривилис, Е. Д. Дога ж. б. композиторлору, Т. С. Чебан, М. Л. Биешу сыяктуу СССРдин эл артисттери өсүп чыккан.
Театры жана киносу
1947-жылы Молдавияда 7 драма театры (анын ичинде 4ү Кишинёвдо) иштеген. 1958-жылы Молдавия театр коому уюшулган. Республикасынын театр ишмерлери (1974): СССР эл артисти Д. Т. Дариенко, Е. В. Уреке, К. А. Штирбул ж. б. Молдавиянын аймагында алгачкы кино тартуу 1897-жылы башталган (оператор Ф. Месгиш аскер жүрүштөрүн тарткан). Биринчи толук метраждуу документ фильмдери – «Бессарабия коммунасы» (1928), «МАССРине беш жыл» (1929). 1952-жылы Кишинёвдо хроникалык документ фильмдеринин киностудиясы түзүлгөн. Биринчи көркөм фильм («Молдаван обондору», режиссёр А. В. Золотницкий) 1955-жылы коюлган. 1957-жылы Кишинёв хроникалык көркөм жана хроникалык-документ фильмдеринин киностудиясы «Молдава-фильм» болуп кайра түзүлгөн. Кинематографисттер союзу 1962-жылы негизделген.
Данияр Исмаилов
Данияр Исмаилов 1987-жылы Кыргызстандын Ош облусунда төрөлгөн.
Жаштык кезинде бир эле сабак менен алек болбой,спорт менен да машыгып, футбол боюнча клубтарда ойногон.
Ош шаарында Сема лицейин ийгиликтүү бүтүрүп, азыр Түркияда Банка иштери бөлүмүндө билим алып жатат.
Эвондэйл (Колорадо)
Калкы - 674 киши. Болжолдуу аянты - 9.7 км². FIPS коду — 08-04165.
Биринчи Воровка
Биринчи Воровка — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Воровка дарыясынын сол жээгинен 21 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 30 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
Парс булуңу
Парс булуңу - Инди океанында, Түштүк-Батыш Азиянын жээктеринде. Арап жарым аралы менен бөлүнүп турат. Чыгышында Ормуз кысыгы жана Оман булуңу аркылуу Арап деңизи менен туташат. Гидрологиялык, гидрохимиялык ж. б. касиеттери боюнча Парс булуңу деңиз болуп да саналат. Аянты 240 миң км2. Узундугу 926 км, туурасы 180–320 км, эн терең жери 115 м. Жээктеринде аралдар көп (Бахрейн ж. б.), түштүк бөлүгүндө коралл (шуру) рифтери бар. Шатт-эль-Арап дарыясы куят. Балык кармалат. Бермет чогултулат. Булуңдун түбүндө жана ага жакын жайгашкан аймактарда мунайдын ири кени (Парс булуңу нефть-газ бассейни) жаткандыктан, стратегиялык мааниси чон. Маанилүү порттору: Фао, Басра (Ырак), Абадан, Бендер-Шахпур (Иран), Эль-Кувейт (Кувейт), Манама (Бахрейн), Умм-Саид (Катар).
Генрих Мхитарян
Генрих Гамлети Мхитарян (Армян тили. Հենրիխ Համլետի Մխիթարյան, 21 января 1989) армян футболчу.
Боруссия Дортмунд жана Армения улуттук футбол курамасынын чабуулчус.
Русь
Русь, Орус жери – Днепрдин ортонку бөлүгүндөгү чыгыш славяндардын алгачкы мамлекеттик түзүлүшүнүн (9-кылым), 12-кылымдын башына чейин Киев Русунун аймагынын аталышы. 13-кылымдын башындагы орус жерлеринин жана княздыктарынын аты. «Русь» деген термин менен мурдагы Байыркы орус мамлекетинин түндүк-чыгыш аймагынын жерлери аталып, «орустар» түшүнүгүнүн негизи болуп калган.
Шотланддар
Шотланддар, скоттс - улут, Улуу Британия а-нын түндүк жарымында жана ага чектеш аралдарда жашайт. Ошондой эле иммигрант- Шотланддар жана алардын тукумдары АКШ, Канада, Австралия, Жаңы Зеландияда жашашат. Шотланддардын жалпы саны 6100 миң киши, а. и. 5185 миңи Шотландияда. (2012). Шотланддар лоуленддер, гэлдер ж. б. субэтностук топторго бөлүнөт. Англис-шотланд, гэль, англис тилдеринде сүйлөшөт. Дини боюнча көбү протестанттар, католиктер да бар. Шотланддардын этностук негизин жергиликтүү пикт жана 5-6-кылымда Ирландиядан келген кельттердин скотт уруулары түзгөн. Шотланддар 11-кылымда калыптанган. Шотланддар дыйканчылык жана мал чарбачылык менен кесиптенишет. Азыркы мезгилде көбү өнөр жайларда иштешет. Салттуу маданияты боюнча ирланддарга жакын. Аялдары жол жолу бар же клеткалуу узун юбка, барпайта кооздолуп тигилген, узун жендүү кофта, башына чепец кийип, ийинине клеткалуу оромол жамынышат. Эркектери жалпы улуттук шотландиялык костюм, клеткалуу ыштан кийишет. Тамак-ашы - сулу жана буудай наны, сулу боткосу кеңири колдонулат. Алкоголдук суусундугу - виски.
Тангермюнде
Тангермюнде (Tangermünde) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан Шаар. Штендаль районуна кирет.
Коэффициент
Коэффициент [латынча со (cum) — биргелешип жана efficiens — иштеп чыгаруу] — белгисиз же өзгөрмө чоңдуктарды камтыган тамгалуу туюнтманын белгилүү туруктуу көбөйтүүчү саны. Мисалы, 4 а b бир мүчөдө Коэффициент ; х +3px+q =0 теңдемесинде х2тын Коэффициенти 1; хтин Коэффициенти 3p ;   айлананын узундугу табуу формуласы С=2ргде Коэффициент 2 болот. Формулалардагы көпчүлүк Коэффициенттер физикалык закондорду туюндуруучу өзгөчө аталышка ээ: мисалы, сүрүлүү Коэффициенти, беттик тартылуу Коэффициенти ж. б. Ал эми математикада: бир мүчөнүн Коэффициенти, бурчтук Коэффициент, окшоштук Коэффициент, бином Коэффициенти, пропорциялаштык Коэффициенти ж. б.
Тангермюнде
Калкы - 10937 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 22,01 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 90 550. Мэр — Рудольф Опиц.
Бойн Фолс
Бойн Фолс (Boyne Falls) — Мичиган штатынын Charlevoix округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 370 киши. Болжолдуу аянты - 1.4 км². FIPS коду — 26-09840.
Комо
Комо шаары (Como, комаско Còme, Cómm, Cùmm, романш жана Côme) — Италиянын Ломбардия жеринде жайгашкан шаар жана коммуна. Комо провинциясынын административдик борбору.
Жайгашуусу
Комо шаары, Комо аймагы, Ломбардия, Италия
Ак-Татыр
Кыргызстандагы айылдар:
В.И.Ленин атындагы мектеп-интернат
В.И.Ленин атындагы мектеп-интернат - Шакафтар айылында жайгашкан. Чаткал райондук билим берүү бөлүмүнө карайт.
1957-жылы  ачылган (ачылыш аземине Кыргыз ССР КП БКнын 1-катчысы И. Раззаков катышкан). Чаткал, Лла-Бука, Аксы ж.б.райондордон, Таш-Көмүр, Кара-Көл, Токгогул шаарларынан келген, социалдык жактан аз камсыз болгон үй-бүлөлөрдүн, малчылардын балдары билим алышат. Учурда мектепте 65 мугалим, тарбиячы, 70 техникалык кызматкер змгектенип, 620 окуучу билим алууда (2014-2015 окуу жылы). Мектеп-интернатта 6 кафедра иш алып барат. Окутуу орус, кыргыз тилдеринде жүргүзүлөт. Мектеп китепкана, ашкана, 3 спорт зал, медпункт, 10 жатакана, өнөркана, маданият үйү, акыркы үлгүдөгү компьютерлер менен камсыз болгон. Советтер Союзунун учурунда мектеп билим берүүнүн сапаты боюнча республикадагы алдыңкы окуу жайлардын катарында турган. Белгилүү педагогдор: И.И.Ким, Ж. Акматов, В.О.Цекиндер, Т.Д.Орозбаев, Н.Стамбеков, А.Сулаймановдор жетектеген. А.Карабекова (англис тили), К.Бейшенбаева (кыргыз тили), О.М.Козлова (тарбиячы), Ж.Мендешов (химия), Байтөлөев, С.Асылбеков (физика), Ш.Бапанов (тарыхчы), Л.А.Ибрагимова, Н.З.Сиразиева (орус тили жана адабияты), В.Д.Мещалкина (тарых), Р.Караев (физика, математика), М.Саяков, Д.Таиров (башталгыч класстар), Б.Орозова (кыргыз тил жана адабияты), С.Мамырова (дене тарбия), Э.Кудайбердиев (аскер иши) сыяктуу чыгаан педагогдор узак жылдар эмгектенишип, алар тарбиялаган окуучулар СССРдин, Кыргыз Республикасынын белгилүү кадрлары болушкан. Г.Г.Онищенко (Россия Федерациясынын башкы санитардык врачы), Б.Токторалиев (академик), А.Наралиев (профессор), Г.Мамадинова (белгилүү көз дарыгери), Жогорку Кеңештин депутаттары - Ш.М.Сыдыков, ж.б.мектептин бүтүрүүчүлөрү.
Парламенттик көзөмөл
Парламенттик көзөмөл – мамлекеттик көзөмөлдүн бир түрү. Негизинен жалпы саясий жана кээде админстративдик мүнөзгө ээ болот. Башкы усулдары жана тариздери ишеним көрсөтпөө жөнүндө маселе коюу, уяткаруу көрсөтмөсүн чыгаруу, интерпелляция, парламенттик маселе, парламенттик териштирүү болгон П. к-дүн парламентардык жана жарым президенттик республикаларда өкмөттүн ишмердигине көзөмөлдөөдө өзгөчө мааниге ээ болот. Президенттик республикаларда П. к-дүн өкмөттүн ишмердигине көзөмөл кылуудагы мааниси бир кыйла аз: анын негизги каражаты катары (өзгөчө учурларда) импичментке алып келүүчү парламенттик териштирүү кызматын кылат. Кийинки он жылдыкта адам укуктарынын сакталуусуна П. к. кылуу айрыкча мааниге ээ болууда. (кара:Омбудсмен).
В.И.Ленин атындагы мектеп-интернат
Мектеп-интернаттын базасында “Орленок” балдардын ден-соолугун чыңдоо борбору ачылган (1994-95). Облустук профсоюз федерациясынын каржылоосу менен Чаткал, Ала-Бука райондорунан келген балдар жайкысын эс алышат.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Миң Теке тоосу
Миң Теке тоосу - Алайкуу тоосунда Чоң-казык ж-а Ортоказык сууларынын (Тардын сол куймалары) аралыгында түш.-чыгыштан түн.-батышты карай 28 кмге созулат.
Туурасы 8 км. Орт. бийикт. 3400–3500 м, эң бийик жери 4432 м (Каратума). Тоонун суу бөлгүчү кырдуу, аскалуу (айрыкча түш.-батыш ж-а түн.-чыгыш учтары), ортоңку бөлүгү тайпаңыраак. Капталдары тик ж-а кыска, капчыгайлуу. Тоонун бийик түш.-батыш бөлүгү девондун базальттуу порфирит, диабаз, туф, кумдук, сланец, мрамор тектеринен түзүлгөн. Шалбаа-талаа өсүмдүктөрү, арча токою (2800–2900 м бийиктикке чейин), альп ж-а субальп шалбаасы (2900–3300 м), нивалдык (бир аз) ландшафт мүнөздүү. Жайкы жайыт.
Бүргөбаев Болотбек
Бүргөбаев Болотбек (19.9.1947, Кара-Кулжа району, Сары-Булак айылы - 28.5.2000, ошол эле жер) - коомдук ишмер.
Кыргыз айыл чарба институтун бүткөн (1969).
Ош облусунун, Жаңы-жол, Өзгөн, Кара-Кулжа, Чаткал, Ноокат райондук кеңештеринин депутаты болгон.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6