cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
«Сейтектин» сюжети
«Сейтектин» сюжети — «Сейтектин » варианттарынын (12) ичинен көлөмдүү жана мазмунду толук камтыгандары Саякбай Карала уулу, Жакшылык Сарык уулу, Мамбет Чокмор уулу, Ыбырайым Абдыракман уулдарынан жыйналгандар. Академик В. В. Радлов жазып кеткен варианттан баштап, бүгүн колдо тургандардын баарында тең, дээрлик «Сейтек» «Манасты» корутундулаган бөлүм катары салттык сюжеттик канвага ээ. Алардын чоң тобу төмөнкүдөй окуяларды камтыйт: Сейтектин төрөлүшү, эр жетиши; Кыяс, Канчоролордон өч алышы; Үйлөнүшү; Сырткы душмандарды жеңиши; Сейтектин өлүмү. Бардык варианттын окуясы негизинен Семетей согушта дайынсыз жоголуп, кош бойлуу Айчүрөк менен [[Күлчоро|Күлчоронун]] Кыяска олжо болуп кетишинен башталат. Сейтектин чет жерде төрөлүшү, аны Айчүрөктүн аман-эсен асырап чоңойтушу, Кыясты жок кылуу, Сейтек, Күлчоролордун Таласка көчүп келип, Канчородон кеткен кекти алышы — варианттардын негизги салттык мазмунун түзөт. Айрым окуялар жана каармандардын ысымдары боюнча гана айырмачылыктар кездешет. Мисалы, В. В. Радлов жазып алган вариантта Канчоронун чыккынчылыгы башкалардагыдай эле белгилүү үч себепке байланыштырылат да бөлөк кырдаалда өөрчүтүлөт. Кийинчерээк жазылган материалдарда Канчоро Кыясты Семетейге каршы тукуруп, Семетейди алдап, курал-жараксыз ээрчитип чыкса, мында капыстан басып келген Кыястын колуна Семетейди салып берип, өзү душман тарапка өтүп кетет. Ошентип, Семетей өлтүрүлүп, ага байланышкан окуялар ушуну менен токтойт. Андан кийинки Айчүрөк, Күлчоролордун тагдырлары да белгилүү сюжеттик чийинден чыкпайт. Композициялык курулушунун татаал жана кызыктуулугу менен өзгөчөлөнгөн Саякбай Карала уулунун, «Сейтегинин» сюжети төмөнкү окуялардан турат: Сейтектин Кыястын сарайында туулуп, өсүшү; Карадөө Сейтекти издеп келип, ага ата-тегин айтышы; Күлчорону калыбына келтирүү, Кызылсартты чакыртуу; Тооторуну дубалап, Кыясты өлтүрүү, Таласка көчүү; Тайбуурулдун Сейтекти тосуп чыгышы; Сейтектин Каныкейге  учураганы; [[Күлчоро|Күлчоронун]] Акбала, Каныкейлер менен көрүшкөнү. Карадөөнүн Семетейди көрүшү, Семетейдин калыбына келиши; Желмогуз уулу Сарыбайдын согушу; Айчүрөктүн Куялыны алып келиши; Куялынын Сарыбайды жеңиши; Сейтектин кан көтөрүлүшү, тулпар, жарактарды Олуя чалдын тапшырышы; Сейтек менен Акжолтойдун перинин кыздарына үйлөнүшү; Акберметтин түшү; Коңурбайдын баласы, Ките Кожожаштын баласы Чоң Билгич менен Сейтектин Таласта согушу; Сейтек менен Акжолтойдун өлүмү.
Сейтектин төрөлүшү. Айчүрөк олжого кеткенде Сейтек үч айлык курсакта калат (Саякбай Каралаевдин варианты).
Түшүнө Манас кирип, ичи болот, сабы алтын бир нерсе берип, курсактагы балаңа сак бол деп үйрөтөт (Мамбет Чокморовдун варианты). Шартка жараша, Айчүрөк Кыяс менен Канчорого катуу каршылык көрсөтө албай, болгону Күлчорону Канчорого кор кылбай өзү менен кошо ала кетүүнү Кыястан суранат. Кыяс көп олжо менен Жедигерге келип түшүп, Айчүрөккө нике кыйдырат (ШДВ).
Сейтекти Айчүрөк он эки айдан ашык көтөрөт (Мамбет Чокморовдун варианты). Толгоо киргенден баштап, Кыяс элин жыйнап, төрөлө турган баланын кимдики экендигин эсептеп билгиле деп буйрат. Айды, күндү эсептеген көпчүлүк Кыястын баласы деп табышат, бирок Кыяс ишенбей, баланы төрөлөр замат жоготуу үчүн ууга сугарылган бирден устара берип, жети кемпирди жумшайт. Баланын көзүн ушунчасында тазалабасаңар, Манастын  тукуму экен, чоңойсо бизге жакшылык кылбайт дейт Кыяс. Талабы аткарылса алдындагы Тоотору тулпарын баштатып каалагандарын берүүгө, ал турсун өлгөндө ар бирине алтындан күмбөз салдырарын убадалашат. Муну сезип калган Карачач (Кыястын денекүңү) Айчүрөккө кабар жеткизет. Айчүрөк дубалап кемпирлердин көздөрүн байлап, Карачач устараларды түбү жок кара кудукка салып жиберсе, уунун күчүнөн суу астындагы кара таш как жарылат. Айчүрөк Каныкей берген чык этпес деген уу дарыдан кымызга кошуп ичирип, жети кемпирди жайлайт да коломтонун чекесине көөмп коёт. Жакшылык Сарык уулунда Айчүрөккө толгоо киргенде Кыяс Акжигитин баш кылып, беш жигитти беш жакка чаптырып, беш желмогуз кемпир алдырат. Кыз төрөсө тим коюп, эркек төрөлсө ичин жарууга буйрат. Аларга ишенбей, Кыяс өзү да Жойболотун камдап турат. Айчүрөк кыраакылык менен жардамга өзүнүн Көй-Каптагы эжеси Көкмончокту чакыртат. Баланын киндигин Көкмончок кесмек болгондо Желмогуз кемпир бербейт. Айчүрөктүн өзгөчө касиетин белгилөө максатында Жакшылык Сарык уулу желмогуздун 40 амалы болсо, Айчүрөктүн 47 амалы бар эле дейт. Буга чейинки сүрөттөлгөн окуялардын бирдейлигине карабастан, бул вариантта баланын өмүрүнө кол салган коркунуч алда канча азайтылып берилет. Жакшылык Сарык уулунан айырмаланып Мамбет Чокмор уулу Сейтектин төрөлүшү, ат коюлушун кыскача баяндайт. Баланын Манас, Семетейге окшоштугу жедигер уруусун, Кыясты чочутат. Ушудан баштап Кыяс Сейтекти өлтүрүүгө көп аракеттенет.
Айчүрөк баласынын киндигин кесип, кирин жууп, Кыяска өзү көтөрүп келет. Кыяс каарданып баланы өлтүрөрдө Куту деген акылдуу адам ортого түшүп, «Канды кудай ураарда катыны менен кабышат, калкы менен чабышат» деп, Кыясты жоошутат. Айчүрөк кекенчү болсо, Акунканга учуп барып калың кол алып келип, баштан аяк баарыбызды кырбасын дейт. Кыяс кепке келип, жедигерди чогултуп, тоюна токсон сойдуруп, балалуу болгондугун аргасыздан жарыялайт. Айчүрөккө чейин Кайыпкандын кызы Акбермет менен Күнжүттүн Караканынын кызы Карачачка үйлөнүп бала көрбөй зарыгып жүргөнүнө карабастан Кыяс кандай да болбосун Айчүрөктөн төрөлгөн баланы өлтүрүүнү оюнан чыгарбайт. Кыяс балага жамандык ойлоп жүргөндө Айчүрөк Таластан ала келген Актинтени камдап, эгер баланы зыян кылса Кыясты жайламакка камданат. Аккуу кебимди кийип, Акундун шаарынан аскер алып келип, шоруңду катырам деп коркутат. Айчүрөктүн айбатынан чочуган Кыяс калп эле күлгөн болуп, «сынап кантээр экен десем, балаңдан бетер тилдейсиң, Чүрөк, жалгызыма душмандык кылсам оңомбу! Андан көрө балага ылайыктуу ат койдуралы» — деп, алдап чоң той берип, уулума жакшы ат койсоңор көп сыйлык аласыңар дейт элге. Эч ким даап ат коё албай кысталып турганда түрү суук, кийгени жыртык бир думана (Кызыр) кайыптан пайда болот да Түгөйкан (Түмөнкан) — Акжолтой — Санколдой — Түмөнкан — Бөйөнкан — Жаянкан — Ногойкан — Каракан— Балакан — Жакыпкан — Манас деп, баланын ата-тегин бүт эскерип, аты Сейтек болсун деп көздөн кайым болот. В. В. Радловдо бул милдетти асмандан түшүп келген алтын сакал Айкожо аткарат. Ыбырайым Абдыракман уулунда кайыптан пайда болгон думана «Сайыт ак» деген ысым берет. Жакшылык Сарык уулунда балага ат коюуда аба бузулуп, жерди жөө туман басат. «Алтын асасы колунда, жакут таажысы башында, куу баштыгы ийининде» кызыл чийкил думана пайда болуп:
Түп атасы Бөйөнкан,
Бөйөнкандан Чаянкан,
Чаянкандан Каракан,
Каракандан төрөгөн,
Манастын уулу Семетей, анын баласынын аты Сейтек болсун дейт. Мында Сейтектин ата-бабасынын аты-жөнү Сагымбай Орозбак уулунукуна окшош. Мамбет Чокмор уулунун вариантында куудай аппак башы бар, токсон менен сексендин ортосунда жашы бар карып калган чал (Бозбаланын атасы) баланын аты Сейтек болсун деп бата берет. Муну уккан Чачыкей аты Семетейге окшош болуп калыптыр башкача койдурсун деп киши жиберет. Айчүрөк кабарчыга болгон ишти түшүндүрүп, Каныкейге аман-эсен эркек төрөгөндүгүмдү айтып кой деп тапшырат.
В. В. Радлов жазган варианттагыдай эле Саякбай Карала уулунун, вариантында Сейтек өтө тез жана тентек өсөт. Анын аман-эсен төрөлгөндүгүн Күлчоро ар башка вариантта ар кайсы кишиден угат, жакшылыктын жышааны бар түштөр көрөт. Ыбырайым Абдыракман уулунда түш да көрүп, Момунжандан да угат. Кыяс Сейтекти өлтүрүүгө ар дайым далалаттанат. Сүннөткө отургузуу үчүн той бергенде да Айчүрөктүн кыраакылыгы менен Сейтек үчүнчү жолу өлүмдөн калат.
Айчүрөк баланы мыктылап багат, Сейтек он үчкө чыкканда эле:
Кишиден мындай балаа жок,
Жалаяк ооз, жар кабак
Жана эрдигин сынап бак,
Көзү жалын, кеби тик
Мурун борчук сеңирдей,
Бу карасат кутургур,
Булкушканды жеңгидей,
Чамынганы жолборстой,
Чалынган тирүү
Эки көзү кыпкызыл
Табылгынын чогундай,
Шартылдашы баланын
Чагылгандын огундай,
Өткурлүгү баланын
Соксолүнүн чогундай (Саякбай Каралаев, Кол жазмалар фондусу, 954-инв., 89-б.) болуп, баатырдык сыны байкалып калат.
Темир-Канат
Темир-Канат (Темир-Канат) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Тоң районундагы айыл. Төрт-Күл айыл округу курамына кирет.
Калкы
Калкы - 1 068 киши.
Австралия мериносу
Австралия мериносу - уяң жүндүү кой породасы. 18-кылымда Англия, Испания жана Германиядан алып келинген меринос койдон Австралияда чыгарылган. Кийинчерээк алар франция рамбульеси жана америка вермонттору менен аргындаштырылып, дене түзүлүшү, жүнүнүн сапаты боюнча бири биринен айырмаланган бир нече типтеги уяң жүндүү койлор чыгарылган. Файн тибиндеги кой саксон мериносунан жакшыртылып алынган. Анча чоң эмес, жумшак жүндүү. Кочкорунун салмагы 70 кг, соолугу 35-40 кг, жүнүнүн ичкелиги 70-сапатта. Мелүүн климаттуу жерлерде багылат. Кочкорунан 9-10 кг (кээде 20 кгга чейин), соолугунан 4-5 кг (айрымдарынан 10 кг) жүн кыркылат. Уяң жүндүү кыргыз коюнун асылтукумун жакшыртуу максатында кочкорлору Кыргызстанга алынып келинген.
Пишпектеги 1917- жылдагы 31-декабрь коому
ПИШПЕКТЕГИ 1917-ЖЫЛДЫН 31-ДЕКАБРЬ КООМУ – революциячыл уюм. Пишпектеги жумушчу, солдат жана шаар кедейлеринин 1917-жылы 31-декабрдагы жалпы шаардык жыйынында большевиктер түзгөн. Коомдун атынан большевиктер өз өкүлдөрүн жыйналыштарга, съезддерге жиберишип, башкаруу ишине катышкан. Коомдун программасы, уставы болбогону менен, Пишпек уездинде советтерди большевиктештирүүдө өз салымын кошкон. Совет бийлиги орногондон кийин (1918-жылы, март) таркатылган.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Ителги
Ителги (Falco cherrug) – шумкарлар тукумундагы жырткыч куш.
Шумкар сымалдуулар тукумундагы, шумкарлар уруусуна кирүүчү кыраан куштардын бир түрү. Мунун төмөнкү түрчөлөрү белгилүү: Индистан ителгиси, Тибет ителгиси. Кыргыздар мүнүшкөрчүлүктө пайдаланышат.
Денесинин узундугу – 60 см, канатынын жайгандыгы узундугу – 130 см ге чейин жетет. Жонунда күрөң, боз, боорунда агала жүнү бар. Уясын аскага салат, 2-4 жумуртка тууйт. Зыяндуу кемирүүчүлөрдү жеп, токой жана айыл чарбага пайда келтирет, майда чымчыктар менен да азыктанат.Азиянын, Түштүк-Чыгыш Европанын тоолорунда жана токой, токойлуу талаа зоналарында жашайт. Кыргызстандын бардык райондорунда кездешет.Суу ичпей бир нече саат журо алат
Мүнүшкөрчүлүктө
Ителгини таптап коён, куш ж .б. майда жандыктарга аңчылык кылат. Кыргыздар эзелтен ителгини аңчылыкта, улуттук оюндарда пайдаланып келген. Ителгиге томого катып салынат. Шумкар белгиси жок ителгилердин кыраандары да тоодак, аңыр, каз, кузгундарды ала берет. Ителги менен ылаачын качырганын ала албай калса, андан ары жактан көзүнө эмне көрүнсө, ошол көрүнгөндү кубалап кете берет. Ылаачын менен ителги салган мүнүшкөрлөргө аттын аты керек. Куу-куулап кыйкырып, артынан чыргааңды сүйрөп же далбааңды булгалап жүрүп олтурасың. Ошондо кайрылып келсе жакшы, келбесе ошондон ары жоголот.
Шумкар топтуу тоодак, куу, казды алууга жарайт. Эски сөздө ителги (шумкар) тегирмендин ташын сындыра тээптир дейт. Аныгында кыраан шумкар бүркүттү жыга тебет. Түлкү алганы болот. Коёнду тепкенде башы жарылып кетет. Туйгун, куш, чүйлүк салганда бирди алып гана отуруп калат. Шумкар, ителги, ылачындын кыраандары эч убакта азга ыраазы болбойт. Өлтүрө тээп, жүзү болсо да кырып таштайт. Эң соңунда тепкенинин жанына түшүп олтуруп, этинен тоё жеп тим болот. Жапайы ителги, шумкардын кырандарын ээрчип (мен өз көзүм менен көрдүм), тамак жемекке жүргөн ителгилер көп болот.
= Адабият: =
Эмболия
Эмболия — кан тамыр же лимфа тамырлары боюнча ар кандай бөлүкчөлөрдүн — эмболдордун жылып, аны бүтөп калышы.
Эмболияны консервативдик жана хирургиялык жол менен дарылайт. Консервативдик дарылоодо спазмга, кандын уюшуна каршы дарылар берилет. Эгерде мындай дарылоо жардам бербесе хирургиялык жол колдонулат.
Кан таламай
Шарты
Оюнчулардын саны 2—6 киши.
Оюн өткөрүлүүчү жер: аянтча, бөлмө.
Оюнда колдонуучу буюмдар, чүкөлөр.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар тегерек болуп уй мүйүз тарта отурушкандан кийин шарты жана кезеги жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Кезектеги оюнчу, оюнчулардын алдына бардык чүкөлөрдү чачып таштайт. Жылтырак түстүү болгон чүкөлөрдүн бирөөсү «кан» болот. Эгерде чүкөлөрдү кезектеги оюнчу чачып таштагандан кийин «кан» «таа» болуп түшсө, бардык оюнчулар «кан таламай» деп кыйкырып чүкөлөрдү талай башташат. Жердеги чүкөлөр таланып бүткөндөн кийин, эгерде кан кайсы оюнчунун колунда ошол оюнчу аларды дагы чачып таштайт. Эгерде «кач» «таа» болбой, «айкүр» «бөк»,  «чик» же оңкосуна түшсө, оюнчулар «тикти» — чик» «бөктү» — «бөк» түшкөн чүкөлөр менен чертишет. Үч чүкөнү утуп алгандан кийин «канды» чертип алса дагы болот, бул жолу дагы «кан» башка чүкөлөрдүн тегерегинде турса, чертип алууга болбосо дагы эки жолу башка чүкөлөрдү чертип «канга» жол ачыш аны утса болот.
Чертилип урулган чүкөнү (кийикти) гана утуп алса болот, Чертилген чүкө (ок) ордунда калат. «Кан» менен чертип утууга болбойт, «канды» чертсе болот. Көп чүкөлөрдү чертип утуп алган оюнчу жеңет. Эгерде бир канча оюнчулардын уткан чүкөлөрү бирдей болсо, «канды» утуп алган оюнчу артыкчылыкка ээ болот.
Оюндун эрежеси
Оюн кайрадан башталгыча, утулган оюнчу утуп алган чүкөлөрүн бардыгын коёт. Уткан оюнчу, утулган оюнчу канча чүкө койсо, ал дагы ошончону коёт, калгандарын өзүндө калтырат,«Кан» менен бир чүкөнү (кандын досу) коюлат. Эгерде «кан» уткан оюнчуда болбой, утулган оюнчуда болсо, утулган оюнчу оюн кайрадан башталганда бир чүкө кем коюп, оюнду биринчи чертип баштайт. Оюн кайрадан башталганда «канды» таламайдан башталат.
Оюндун педагогикалык мааниси
Кол менен кыймылдарды так аткарууга аралыкты, ашыктарды туура чамалоого, бир бирин урматтоого, максатка жетүүгө аракеттенүүгө үйрөтөт.
Канжар
Канжар, шамшар – бетме-бет кармашууда саюу үчүн колдонулуучу кош миздүү курал. Мыкты болоттон толтолонуп, катуу жыгачтан, сөөктөн, мүйүздөн кооздолуп сап жасалат. Анын тагынууга ыңгайлуу асемделген кыны болот. Кынындагы бүлдүргөсү менен курга бекитилет.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Смоленская
Смоленская — ар түрдүү шаарларда метро участкаларынын аты.
Барымта берүүчү
Барымта берүүчү – барымта менен кепилденген милдеттенмеге карата үчүнчү тарап болобу, же карыз алуучунун өзүбү, мүлктү барымтага берүүчү жак. Б. б. барымта менен кепилденген милдеттенме боюнча карыздар өзү да, болбосо ал милдеттенмеге катышы жок үчүнчү адам да боло алат. Буюмдарды Б. б. алардын ээси, же болбосо ага карата чарба жүргүзүү укугу бар адам болушу мүмкүн. Буюмдар менен чарба жүргүзүү укугу бар адам аларды менчик ээсинин макулдугу менен барымтага коюуга укуктуу. Мүлктүк укукту барымтага берүү ал укук таандык болгон адамда болот.
Барымта милдеттенмеси
Барымта милдеттенмеси – зайым алуучу кредитор барымта менен камсыз кылынган милдеттенмени аткарабай койгон учурда анын өз доосун барымтага коюлган мүлктүн наркынан канагаттандырып алуудагы артыкчылыгын бышыктаган документ. == Колдонулган адабияттар ==
Улукбек Кочкоров
Өмүр баян
КОЧКОРОВ Улукбек Тойчубаевич - коомдук ишмер "Ата Журт" депутаттык фракциясынын депутаты.
1974-жылы Ош областынын Баткен районуна караштуу Кара-Бак айылында туулган. Улуту: Кыргыз.
Жогорку билимдүү. 1995-жылы Ж. Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университетин бүтүрүп, финансы жана кредит адистиги боюнча бөлүмүн бүтүргөн.
2003-жылы ошол эле университетин юридика факультетин “Укук таануу” адистиги боюнча ийгиликтүү бүтүргөн.
Карадыган (Зианчурин району, Башкыртстан)
Карадыган — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Бикбау айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 32 киши. Почта индекси — 453384, ОКАТО коду — 80226810003.
Улукбек Кочкоров
Ишмердүүлүгү
1995-жылдын декабрь айынан тартып 1997-жылдын февраль айына чейин Кыргыз Республикасынын Экономика жана Финисы Министрлигинин жетектөөчү адиси болуп иштеген.
Карадыган (Зианчурин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Улукбек Кочкоров
Ишмердүүлүгү
1997-жылдын февраль айынан баштап 2009-жылдын март айына чейин Улуттук Коопсуздук Комитетинде ыйгарым укутуу кызматкер бөлүмчө башчысы, бөлүм башчынын орун басары, бөлүм башчысы, УКК башкармалыгынын башчысынын орун басары,   УКК башкармалыгынын башчысынын милдетин аткаруучу деген кызматтарда иштеген.
2009-жылдын март айынан тарта 2010-жылдын июль айына чейин Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик Салык кызматынын башкармалыгынын башчысы кызматында иштеген.
2011 жылдын март айыда «Ата Журт» идеалисттик демократиялык саясий партиясынын тизмеси боюнча V чакырылыштагы Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттыгына жана Фискалдык жана акча-насыялык саясат боюнча комитетинин төрагасынын орун басары болуп шайланган.
Кыргыз Республикасынын Президентинин Ардак грамотасы менен сыйланган жана 1-класстагы мамлекеттик кызматынын кеңешчиси деген чини бар.
Австралия платформасы
Австралия платформасы - Австралия материгинин батыш жана борбордук бөлүктөрүн жана Жаңы Гвинея аралынын түштүгүн камтыган кембрийге чейинки байыркы структура. Архей төмөнкү протерозой фундаменти метаморфизмге дуушарланган жанар тоо, гнейс, гранит тоотектеринен түзүлгөн. Жогорку протерозой палеозойдун чөкмөлөрү (жабындысы) терриген, карбонаттуу жана жанар тоо (платобазальт) тектеринен турат.
Рок-н-ролл Даңк Залы
Рок-н-ролл Даңк Залы - Огайо штатындагы, Клевленд шаарында, Эри көлүнүн жээгинде жайгашкан жана ал эң таасирдүү артисттерди, продюсерлерди, инженерлерди жана Рок-н-роллдун өнүгүшүнө салым кошкон баардык белгилүү адамдарды аныктайт жана архивге кошот. Рок-н-ролл Даңк Залы фонду, Atlantic Recordsтун түзүүчүсү жана төрагасы Ахмет Эртегүн тарабынан 1983-жылы, 20-апрелде негизделген. 1986-жылы Клевленд шаары расмий түрдө Даңк Залынын туруктуу жери деп тандалган. Ал 1995-жылы, сентябрда ачылгандан бери дэңиздин түндүк жээгиндеги "Рок-н-ролл" бөлүгү кайрадан реконструкцияланган жана андан бери 10 миллиондон ашуун конокту кабыл алган. Ошондой эле 1.8 млрд доллардык киреше табуу менен экономикага чоң таасирин тийгизген.
Тул
Тул, тул кийүү, тулга отургузуу - өлгөн эркектин кебетесине окшотуп жасалган тулку.
Тул коюу көптөгөн элдерде (алардын ичинен кыргыздарда) кезиге турган байыркы салттардын бири. Бул фетишке ишенүүдөн келип чыккан жөрөлгө. Тул куурчак сыяктуу жасалып, ага өлгөн адамдын кийими, тебетейи кийгизилип, жылдык ашына чейин коюлган. Жесир калган аял жыл маалына (ашына) чейин өрүм чачын жазып, кара кийип, аза күтүп отурган. Ашын берген соң, тулкуну өрттөп, карасын чечкен.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Кызылча тиккич
Кызылча тиккич үрөндүк кызылчаны жөөккө аралыгын 60-70 см чарчылап тигет. Тиккич аппаратка үрөндүк кызылча жарым автоматтын жардамы менен келет. Кызылча тиккич дисктүү аппарат, диск тибиндеги кызылча көмгүч, дөңгөлөк, маркер, гидросистема жана отургучтан турат. Трактордун кыймыл берүүчү валынан иштейт. Кызылча тиккичтин эки конусу бар. Кызылча тиккич аппараты конустун илиништиргичинен кыймылга келет. Тиккич аппараттын рамасына эки жакка ачылма конусу бар эки дөңгөлөк, кызылча түрткүч, ачып тургуч, тигилген кызылчаны көмгүч орнотулат. Кызылча тиккич тракторго чиркелет. Саатына 0,84 га жерге кызылча тигет.
Жунусаалы Куттубай уулу
Жунусаалы Куттубай уулу (1861, Талас өрөөнү, Чымкент айылы —1961, Кара-Буура району; Чымкент айылы) — сурнайчы. Ал кичинесинен эле ыр-күүгө шыктуу чоңойгон. Кийинчерээк эс тартканда Талас өрөөнүнүн жогорку аймагынан чыккан атактуу сурнайчы Тойгожо менен таанышып, андан таалим алган. Тойгожонун «Салтанат», «Эл дүрбөдү», «Эр сайыш», «Таң атат», «Наалышың жетсин кудайга», «Зулайка» сыяктуу өзүнүн күүлөрү болгон. Жунусаалынын жетилген курагында күү чыгаруу жана сурнайчылык өнөрү Тойгожодон кем калышкан эмес. Анын атагын калк арасына сурнайчылык өнөрү тараткан. 1939-ж. Москвада өткөн кыргыз искусствосу менен адабиятынын биринчи декадасына катышып, «Ак токту», сурнай күүсүн мыкты аткарган. Элге кеңири белгилүү чыгармалары: «Ак токту», «Салтанат», «Колхоз шаңы», «Кош кайрык», «Сурнай күү», «Жеңиш» жана башка. Медалдар менен сыйланган.
Эски кул (Нуриман району, Башкыртстан)
Эски кул — Башкыртстандын Нуриман районундагы айыл, Эски исаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 787 киши. Почта индекси — 452435, ОКАТО коду — 80245855001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Тангепте
Тангепте — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лемва дарыясынын сол жээгинен 110 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Өзбектер
Өзбек (өзбектер, өзбөктөр) (өзбекче жекелик санда: Ўзбек, O’zbek; көптүк санда: Ўзбеклар, O’zbeklar) - түрк элдеринин бири (түрк тилдүү). Өзбекстандын негизги эли. Алтай тил үй-бүлөсүнүн түрк тилдер тобунун карлук бутагына кирген өзбек тилинде сүйлөшөт. Өзбектердин карлук, кыпчак, огуз диалектилеринен тышкары, көптөгөн өткөөл говорлору бар.
Барымта тастыктамасы
Барымта тастыктамасы – товар жүктөп жөнөтүүдө которум векселине кошулуп жазылып берилүүчү документ. Банк-векселди көрсөтүүчү же улам кийинки акцептелген векселдин кармоочусу төлөөчү векселди жоюудан баш тарткан учурда көрсөтүлгөн товарды сатып ийүүсүнө ыйгарым укук берет. == Колдонулган адабияттар ==
Өзбектер
Өзбектер Караханийлер (10–13 кылымдар) доорунан Аксак Темирдин жана анын урпактарынын дооруна (14-кылымдын экинчи жарымы – 15-кыдымдын акыры) чейин өзүнчө эл катары калыптанып бүткөн. Алтын Ордонун түштүк-чыгыш тарабындагы көчмөн уруулар 15–16 кылымдарда Өзбек хандын ысмынан улам «өзбек» деген ат менен маалым болушкан. Шейбани хандын колун түзгөн көчмөн Аксак Темирдин урпактарынан бийликти тартып алган.
Өзбектер м-н кыргыздар экономикалык, саясий жана маданий жактан эзелтеден бери эле карым-катнашта болушкан. Кыргызстанда 999,300 ашуу өзбек жашайт, алар негизинен түштүк дубандарда турушат.
Кызылчачылык
Кызылчачылык — дыйканчылыктын кант өнөр жай үчүн сырьё даярдоочу тармагы, к. Кант кызылчасы, Дыйканчылык.
Еврокөрүнүү балдар ыр сынагы 2013
Еврокөрүнүү балдар ыр сынагы 2013 -
Австралия тилдери
Австралия тилдери - Австралиянын жергиликтүү элдеринин тили (бардыгы 600дөн ашуун тил, алардын ичинен 450гө жакыны кийинки 100 жыл ичинде жоюлуп кеткен). Типологиялык жактан Австралия тилдери мүчөлөмө (тагыраак айтканда, префикстешүүчү-суффикстешүүчү жана суффикстешүүчү) тилдердин тобуна кирет. Префикстешүүчү тилдер континенттин түндүгүндө (Арнемленд, Кимберли жарым аралдарында, Дампирдин жеринде), ал эми суффикстешүүчү тилдер Австралиянын калган бөлүктөрүнө, ошондой эле Арнемленддин түштүк-батышына жана Кейп-Йорк жарым аралына тараган. Анын жазмасы жок. Австралия тилдеринин тектештиги далилденбеген. Австралия тилдерин изилдөө негизинен 20-кылымдан башталган.
Еврокөрүнүү балдар ыр сынагы 2013
Катышуучулар
Азыркы убакытта Европа телерадиоберүү бирикмеси сынакка катышууга макулдуктарды алуусун баштады, жана табыштамаларды алуу 2013-жылдын июлунда бүтөт (сынактын уюштуруу тобунун отуруму болгондо). Эгер катышууну каалаган өлкөлөрдүн саны аз болсо, анда 2013-жылдын октябрынын ортосуна чейин табыштамалардын кошумча алуусун четке какпоо керек.
Апраксия
Апраксия (грекче apraxia - аракетсиздик) - адамдын жогорку нерв ишинин бузулушу. Анда мээ кыртышынын ар кайсы бөлүгү жабыркап, максаттуу кыймыл-аракет бузулат. Ал мээнин төбө, маңдай бөлүгүнүн сезгенүүсүнөн, шишигинен, кан тамырларынын жабыркашынан же түрдүү кырсыктардан болот. Оорулуу суроолорго туура жооп берет, бирок түрдүү көнүмүш аракеттерди (мисалы, ширеңке чакканды, топчулоону жана башканы) жасай албайт. Апраксия кинетикалык, кинестетикалык жана конструкциялык болуп бөлүнөт. Кинетикалык апраксия мээнин маңдай бөлүгүнүн арткы жагы жабыркаганда болуп, кыймылдын ырааттуулугу бузулат. Натыйжада кыймыл токтоп же максатка жетүү үчүн ошол эле кыймылды кайталоого туура келет. Мээнин төбө бөлүгүнүн жогорку жагы жабыркаганда кинестетикалык апраксия болуп, оорулуу өзү ойлогон кыймыл-аракетти жасай албайт. Конструкциялык апраксия төбө мээсинин төмөнкү бөлүгү жабыркаганда байкалат. Дарылоону нейропсихолог жүргүзөт.
Еврокөрүнүү балдар ыр сынагы 2013
Болжолдуу кайтып келүү
Былтыры төмөнкү өлкөлөр кана кайтып келүүгө кызыктар болушкан:
Эмбриология
Эмбриология — түйүлдүктүн өөрчүшү жөнүндөгү илим.
Өөрчүү кемтигин алдын алуу үчүн кош бойлуу аялдарды түрдүү жагымсыз таасирлерден коргоо зарыл.
Грэмми
"Грэмми" сыйлыгы (түп нускада Грэмофон сыйлыгы деп аталат же Грэмми) - үн жаздыруучу Академия (англ. The Recording Academy) тарабынан англис тилиндеги музыка индустриясындагы чоң жетишкендиктери үчүн ыйгарылган сыйлык болуп саналат. Сыйлык тапшыруунун жылдык салтанатында белгилүү артисттер ыр-шоу көрсөтүүлөрүн аткарышат жана популярдуу сыйлыктардын презентациясы өткөрүлөт. Бул сыйлык "Emmy Awards" сыйлыгы (телеберүү), "Tony Awards" сыйлыгы (сахнада аткаруулар) жана "Оскар" сыйлыгы (тасма) сыяктуу музыка индустриясындагы сыйлыктарды ыйгарат.
Алгачкы "Грэмми" сыйлыгын тапшыруу салтанаты 1959-жылы, 4-майда өткөрүлгөн жана ал 1958-жылга чейинки музыка дүйнөсүнө салым кошкон аткаруучулардын урматына арналган. 2011-жылдагы салтанаттан кийин, Үн жаздыруучу Академия 2012-жылда бериле турган "Грэмми" сыйлыктарынын категорияларын кайрадан карап чыккан. 59-"Грэмми" сыйлык тапшыруу аземи 2017-жылы, 12-февралда Степлс Борбору, Лос-Анжелесте өтүп, 2015-жылы, октябрдан - 2016-жылы, сентябрга чейин "Эң мыкты жетишкендик" наамын ыйгарган.
Киевская
Киевская — ар түрдүү шаарларда метро участкаларынын аты.
Суранчы
Суранчы – 19-кылымдын башында Кашкар аймагындагы кыргыздардын чоң багыш уруусунун чыккан бийи. Устунартыш кыштагында туулган. Алгач Суранчы кыргыздар менен уйгурлардын Цинь дөөлөтүнө каршы көтөрүлүштөрдүн уюштуруучуларынын бири, уйгур Зия-Динди кармоого катышкандыгы үчүн кытайдын цзюнь-ван наамын алган. Кийинчерээк манжур-кытай эзүүсүнө каршы чыккан кыргыздардын көтөрүлүшү тарапка өткөн. 1820-ж. Жааңгер кожонун биринчи көтөрүлүшүнө кошулуп, Устунартыштагы кыргыздарды жетектеген. 1826–27-ж. Жааңгер кожонун кийинки көтөрүлүшүнө да 500 жигити менен катышкан. Бул көтөрүлүш кытайларда Суранчы бийдин козголоңу деген аталыш менен да белгилүү.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Стиллуатэ Тауншип (Нү-Жерси)
Стиллуатэ Тауншип (Нү-Жерси) (Stillwater Township) — Нү-Жерси штатынын Сассекс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4312 киши. Болжолдуу аянты - 73.5 км². FIPS коду — 34-70890.
«Апросах»
«Апросах» — жабык акционердик коом. Кара-Балта шаарында жайгашкан. Кыргызстандын тамак-аш жана кайра иштетүү боюнча ири өнөр жай ишканасы. Анын карамагына кумшекер чыгаруучу (суткасына 500 о), ачыткыч өндүрүүчү (жылдык кубаттуулугу 3000 о) заводдор, тамак-аш соодасын чыгаруучу цех (жылдык кубаттуулугу 840 о), жылуулук энергиясын өндүрүүчү цех (жылына 100 миң Гкал жылуулук энергиясын иштеп чыгат) кирет. Бул энергия башка ишканаларга сатылат жана шаарды жылытууга сарпталат.
Кыпа-Тюнамбель-Кы дарыясы
Кыпа-Тюнамбель-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тюнамбель-Кы дарыясынын оң жээгинен 14 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Апсида
Апсида, абсида (грекче hapsis, hapsidos - топтом) - имараттын жарым тегерек түрүндө ийилип кошулган төбөсү. Байыркы Рим базиликаларында, термаларда, храмдарда пайда болгон. Христиан храмдарында чыгыш стилиндеги алтарь да апсида деп аталат.
Барымта ээси
Барымта ээси – көрсөтүлгөн милдеттенмеге укугу барымта менен камсыздалган жак. КР жарандык мыйзамдары боюнча Б. э. эгер ал өзүнүн жоопкерчиликтен кутулушу мүмкүн экендигин далилдей албаса (айыпсыздыгына же ал жетпес күчтөрдүн аракеттерине байланыштуу) ага берилген барымтанын толук же айрым зыян тартуусуна же бузулушуна жооптуу болот.
Планета шакектери
Планета шакектери — планета жана анын экваториалдык жалпактыктын тегерегинде айланган чаң жана муздан турган концентрацияланган заттардан турган система.
Мындай шакектер Күн системасынын баардык газ гиганттарына таандык: Сатурн, Юпитер, Уран, Нептун жана, балким, Сатурндун Рея спутнигине дагы.
Зор планеталар үчүн алардын жандоочуларынын көп санда болушу эмес, алардын тегерегинде көп сандаган шакектердин болушу өзгөчө мүнөздүү. Бирок Жер шарынын бетинен телескоп аркылуу Сатурнду курчаган калыңдыгы бир нече жүздөгөн метрден ашпаган жарым шакектердин үчөө-төртөөнү гана көрүүгө болот. Ал шакектер 17-кылымда эле Галилей, Гюйгенс тарабынан ачылган.
1980-жылы автоматтык космостук станция «Вояджер» аркылуу тартылып алынган сүрөттө өтө көп сандаган ичке тилкелүү шакектердин бар экендиги да аныкталган. Сатурн шакегинин негизги тегиздиги Сатурндун өзүнүн орбиталык тегиздигине карата 29°ка өзгөрүү менен жантайып, 14–15 жыл убакыт өткөндөн кийин көрүнбөй калган учуру да болот. Ал учурда Жердеги байкоочуга карата шакек кырынан көрүнүп, 10 метрге жакын калыңдыкты гана түзөт. Шакектер негизинен миллиарддаган майда бөлүкчөлөрдөн туруп, алардын арасында ири көлөмдөгү телолор бар экендиги байкалат.
1979-жылы Юпитер планетасынын айланасында да Сатурн планетасы сыяктуу шакектердин бар экендиги биринчи жолу автоматтык станция «Вояджер» аркылуу сүрөткө тартылып алынган. Ал шакектер өтө жука болгондуктан, Жер бетиндеги өтө кубаттуу телескоптор менен да көрүүгө мүмкүн эмес. Мындай шакектер 1977-жылы автоматтык станциялар тартып алган Уран планетасынан жана 1986-жылы Нептун планетасынан да табылган. Азыр илимпоз астрономдордун пикири бонча зор планеталардын бардыгынын тегерегинде шакектер бар деген жыйынтыкка келүүгө болот.
Айдаров, Нургазы Абдыраевич
Өмүр баяны
Айдаров Нургазы Абдыраевич - «Ата-Журт» фракциясынын депутатты. Айдаров Нургазы Абдыраевич 1966-жылдын 16-январында Ош облусунун Алай районундагы Гүлчө айылында туулган. Жогорку билимдүү. 1998-жылы Кыргыз Мамлекеттик университетин аяктаган.
Ишмердүүлүгү
Эмгек жолун 1996-жылы Ош комбинатында Эл керектөөчү товарлар өндүрүшү боюнча нормалоочу болуп иштөө менен баштаган. 1988-1989-жылдары “Индпошив одежды” фабрикасында комсомол комитетинин катчысынын орун басары, “Ошбытуслуги” АӨБсында комсомол комитетинин катчысы болуп иштеген. 1989-жылы Кыргызстан ЛКЖСнын Ош шааркомунун жаштардын социалдык-экономикалык проблемалары бөлүмүнүн башчысы, 1989-1991-жылдары Кыргызстан ЛКЖСнын Кара-Суу РКсынын биринчи катчысы, 1991-1992-жыдары “Ош-Памир” биржалык соода үйүнүн маркетинг жана бааларды коюу боюнча директорунун орун басары. 1992-жылы “Рембыттехника” заводунун директорунун орун басары болуп иштеген. 1992-1997-жылдары “Каз-Кыр” СПсынын башкы директору, 1997-2003-жылдары “Экспорт-Астык” компаниясынын түштүк боюнча региондук директору болуп иштеген. 2003-2005-жылдары “Си-БУ” ЖЧКсынын вице-президенти, 2005-2007-жылдары Ага Хан Фондунун Региондук өнүгүү жана прогресс боюнча программасынын региондук менеждери болуп иштеген. 2000-2005-жылдары Жогорку Кеңештин II чакырылышынын Эл өкүлдөрү жыйынына депутат болгон. 2007-жылы Жогорку Кеңештин IV чакырылышына депутат болгон. 2010-жылдын октябрынан Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин V чакырылышына “Ата-Журт” идеалисттик демократиялык саясий партиясынан тизме боюнча депутат болгон. Кыргыз Республикасынын 2-класстагы Мамлекеттик кеңешчиси.
Шилтеме
http://www.kenesh.kg/Articles/414-AJDAROV_Nurgazy_Abdyraevich__AtaZHurt_deputattyk_frakciyasy_.aspx
Кубанычбек Асек уулу
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Swedish House Mafia
Swedish House Mafia – Аксвелл, Стив Анжелло жана Себастьян Ингроссо дижейлерден турган шведдик хаус-музыкалык тобу. Топ расмий түрдө 2008-жылдын аягында түзүлгөн. DJ Magazine журналында супер топ 2011-жылдын "Эң мыкты 100 дижей" сурамжылоосу боюнча биринчи орунду ээлеп, "негизги багыттагы прогрессивдүү хаус-музыканын өкүлү" болгон. 2012-жылы DJ Magazine журналынын Эң мыкты 100 дижей сурамжылоосу боюнча алар 12 орунду ээлеген. 2012-жылдын 24-июнунда Swedish House Mafia тобу өздөрүнүн веб-сайты аркылуу 2013-жылдын 24-мартында аяктай турган Ultra Miami 2013 фестивалдан кийин One Last Tour (кырг. Акыркы тур) туру менен топтун чыгармачылыгы аягына келээрин жарыялаган.
Аксвелл менен Себастьян Ингроссо Axwell Λ Ingrosso аталышы астында чыгармачылык ишин уланткан.
Эмгек гигиенасы
Эмгек гигиенасы (кесип гигиенасы) — гигиенанын эмгек процессинин, өндүрүштүк чөйрөнүн анда иштегендердин организмине тийгизген таасирин изилдөөчү бөлүгү.
Жагымдуу эмгек шарттарын түзүүгө багытталган санитария-гигиеналык жана дарылоо, алдын алуу нормативдерин, чараларды иштеп чыгат. Өндүрүш шарттарында абанын ысык же муздак температурасы, өтө ысуу, чаң, зыяндуу химиялык заттар, ызы-чуу, дирилдөө, электр-магниттик толкундардын таасиринен адамдын ден соолугу начарлап, эмгекке жөндөмдүүлүктү азайтууга алып келиши мүмкүн. Бул жагымсыз шарттарды жоюу жана алдын алуу үчүн эмгек процессинин өзгөчөлүгүн, жабдуулардын, иштетилүүчү материалдардын организмге тийгизген таасирин, эмгектин санитариялык шарттарын, эмгек процесстеринин уюштурулушу жана мүнөзү, иш учурунда физиологиялык функциялардын өзгөрүшү изилденет.
Австралия чоң булуңу
Австралия чоң булуңу - Инди океанында, Австралия менен Тасмания аралынын түштүк жээгинде. Аянты 1335 миң км2. Тереңдиги 5670 мге чейин. Чыгыш бөлүгүндө Спенсер жана Сент-Винсент булуңдары кургактыкка терең кирип турат. Ири аралы Кенгуру. Деңиз ташкыны (бийиктиги 3,6 мге чейин) болот. Ири порту Аделаида.
Тукумдуулук
Тукумдуулук жаныбарларда жаныбарлардын эволюцияда калыптанган ар бир түрүнүн өзүнө таандык төл берип, нормалдуу шартта табигый өлүм-житимди толуктоо жөндөмдүүлүгү.
Тукумдуулук жашоо узактыгына байланыштуу жана ар кандай түрдүн көбөйүү тибине жараша айырмаланат. Узакка жашоочу жаныбар көбүнчө жыл аттатып тууп, 1-2 гана тукум берет. Аз жашоочу жаныбар (майда кемирүүчүлөр) жылына бир нече жолу 10-15тен төлдөйт. Тукумдуулук жашка, мезгилге жана азыктанууга, климат шартына жараша өзгөрүп турат.
Ар кандай түргө таандык Тукумдуулук касиети малда да болот. Мис., уй, жылкы жалкы тууйт, өтө сейрек эгиздейт; чочко породасына жараша 6-12, кээде 17-20, айрым учурда З0дан торопой, кой-эчки 1-2, роман кою 2-3 козу тууйт. Малды багуу шартын, азыктандырууну жакшыртып, түрдүү ылаңды алдын алуу, илим менен тажрыйбанын жетишкендиктерин кеңири пайдалануу жана асылдандыруу ишин өркүндөтүү аркылуу Тукумдуулуктун саны менен сапатын арттырууга болот.
Астрономиялык приборлор жана аспаптар
Астрономиялык приборлор жана аспаптар - астрономиялык байкоолорду жүргүзүүгө арналган куралдар. Буларга байкоо жүргүзүүчү (телескоптор) ж-а жарыкты анализдөөчү аппараттар, убакытты өлчөөчү приборлор, эсептеп чыгаруучу машиналар кирет. Оптикалык телескоптор асман объектилеринин жарыгын топтоп, алардын сүрөттөлүшүн түзөт. Алар оптика схемалары б-ча, күзгүлүү система - рефлекторлор, линзалуу система-рефракторлор ж-а күзгүлүү-линзалуу система (Шмидт, Максутов телескоптору ж. б.) болуп бөлүнөт. Телескоптор колдонулушуна жараша жылдызды, тумандуулукту, галактиканы, планеталарды ж-а Айды изилдөөчү болуп айырмаланат. Колдонулуучу аспаптарга: кассеталар, спектрографтар, электрофотометрлер м-н жабдылган ири рефлекторлор, бир эле мезгилде асмандын чоң бөлүгүн сүрөткө түшүрүүчү аспаптар - Максутовдун же Шмидттин кең бурчтуу астрографтары; асман объектилеринин координаталарын ж-а алардын меридиан аркылуу өтүү убактысын өтө так ченөөчү аспаптар кирет. Мурдагы убакыт приборлору: күн сааты, гномон ж-а квадранттардын ордуна азыркы кварцтуу ж-а молекулалык (же атомдук) сааттар колдонулат. Байкоодо алынган сүрөттөр: блинккомпаратор, микрофотометр ж-а жылдыздык микрофотометр сыяктуу лабораториялык приборлордо изилденип, байкоо натыйжалары эсептөөчү машинада эсептелет. Планетарийлердеги аппараттар, Күн системасынын модели да астрологиялык приборго кирет. Радиоастрономияда радиотелескоптор ж. б. изилдөөлөрдө телескоптун түрлөрү (күн телескобу, нейтрондук телескоп) колдонулат. Мындан тышкары астрономияда телескоптун фокусунда жайгашкан ар түрдүү нурланууну кабылдагычтар да приборлордун катарына кирет.
Апсид сызыгы
Апсид сызыгы - эллипс орбитасынын чоң жарым огу. Афелий, перигелий, апогей жана перигей чекиттерин туташтырат. Бир жарык чыгаруучунун орбитасына салыштырмалуу өтө алыскы жана жакынкы чекиттери апсиддер деп аталат.
Коломенская (метро бекети)
Коломенская — Москва метросунун Замоскворецкая сызыксындагы станция. 1969-жылы 11-августда ачылган.
Кошаир (дарыя)
Кошаир — Орусиядагы дарыя. Курган облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Емуртла дарыясынын оң жээгинен 45 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 27 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы Курган шаарынан Есет дарыясынын куймасына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ногоева Саадат атындагы №2 орто мектеп
№2 Саадат Ногоева атныдагы мектеп - Жалал-Абад облусуна караштуу Ноокен районунунда жайгашкан.
Мектеп 1975-жылы Майлы-Суудагы механизациялаштырылган көчмө бирикменин усталары тарабынан Сорокин П.А. жетектеген колхоздун каражаттарына 640 орунга ылайыкталып курулган. Ошол мезгилде мектеп № 8 «Москва» орто мектеби деп аталган. 2002-жылы 1-сентябрда мектепке Саадат Ногоеванын ысмы ыйгарылды. 2001-2002 окуу жылынын билим берүү жана башка көрсөткүчтөрүнүн жыйынтыгы боюнча мектеп областта  III орунга, райондо I орунга ээ болду.
Мектептин жетекчилери: Мектепке директор болуп Артыкбаева Зулайка дайындалган. 1979-жылы - Абдуразаков Р., 1980- жылы - Сирожидинов, 1981-жылы - Рыскулова В.К. дайындалып директорлор алмашып турушту. 1982-жылы Цой Р.А. директор болуп дайындалды. Рудольф Андреевич аракетчил, акылдуу, уюштургуч болгондуктан мектепте көп өзгөрүүлөр болду. 1990-жылы мектеп директору болуп Эгембердиев К.Т. дайындалды. 1993-жылы Турдумбетова Рымтай Сейтахметовна дайындалды.
Австралоид расасы
Австралоид расасы - веддо-австралиялык расанын курамындагы кичи раса. Австралоид расасына негизинен австралиялык аборигендер (түпкүлүктүү тургундар) кирет, ошондой эле Түштүк жана Түндүк Чыгыш Азия, Батыш Океаниянын айрым аймактарындагы элдерде кездешет. Алар өңү каратору, көзү кара, чачы тармал келип, африкалык негрлерден жазы мурундуулугу, калың эриндүүлүгү, узун жаактуу, орто бойлуулугу жана денесинин түктүүлүгү менен айырмаланат.
Пишпектеги большевиктик топтор
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Барымтаны каттоо
Барымтаны каттоо – мурун мындай барымтаны каттабаган ошол барымта кармоочунун кредиторлорунун үстүнөн артыкчылыктарга ээ кылуучу, ал аркылуу барымта коюучу менен күрөө кармоочунун ортосундагы барымта жөнүндө келишим мүлктүк укукка өткөн, ошондой эле аргандай үчүнчү жактарга карата да артыкчылыктарга жеткирген жолжобо.
Рахматулла датка
Рахматулла Датка - Кокон хандыгынын аскерлери турган Пишпек (Бишкек) чебинин 1861-62-ж. башкаруучусу. Чүй боорундагы кыргыздарды Кокон хандыгынын таасирине тартууга умтулган. Токмок жана Пишпек чептерин чыңдоо үчүн кыргыздарды зордоп иштеткен. Анын зордук-зомбулук саясаты жергиликтүү элдин нааразычылыгын күчөткөн. Рахматулла Датканын солто уруусунун чоң манабы Байтик Канай уулунун баласы Байсалды кордогондугу чүйлүк кыргыздардын Рахматулла Даткага каршы Байтик баатыр башында турган көтөрүлүшүнө түрткү болгон. 1862-ж. Байтик Рахматулла Датканы мейманга чакырып, анын жан-жөкөрлөрүн жигиттерине кырдыртып салат. Качып кетүүгө үлгүргөн Рахматулла Датканы Көкүм баатыр кууп жетип, найза менен сайып өлтүргөн. Рахматулла Датка Кокон хандыгынын Чүйдөгү акыркы башкаруучусу болгон.
Оливер Хелденс
Оливер Хелденс (англ. Oliver Heldens) - Роттердамда туулган немис дижейи жана электрондук музыканын продюсери.
2013-жылы чыккан "Gecko" (кырг. Геккон) ыры Tiësto немис дижейдин көңүлүн буруп, Хелденс анын Musical Freedom үндү жаздыруучу фирма белгиси менен келишимге кол коюп, 2014-жылдын 23-июнунда британиялык ырчы Бекки Хилл менен бирге трек жаздырып чыгарышкан. Ошондой эле Хелденстин эки жылдан бери ар апта сайын чыккан Heldeep Radio аталышындагы подкасты бар.
2015-жылы Oli H (кыскартылган: Оливер Хелденс) тескерисинен жазылганда HI-LO сахналык аты аркылуу бас-хаус жанрындагы ырларды чыгарып баштаган.Бул сахналык аты аркылуу Хелденс үч сингл жаздырган, алар: "Crank It Up" (кырг. "Берилүү"), "Renegade Mastah" (кырг. "Мастах чыккынчысы") жана "Wappy Flirt" (кырг. "Ашыктык флирти"), акыркы эки сингли өзүнүн Heldeep Records үндү жаздыруучу фирма белгиси аркылуу жаздырылып чыккан.
Төрт-Күл, Тоң району
Төрт-Күл (Төрт-Күл) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Тоң районундагы айыл. Төрт-Күл айыл округу составына кирет.
Төмөнкү Бикберда (Зианчурин району, Башкыртстан)
Төмөнкү Бикберда — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Бикбау айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 319 киши. Почта индекси — 453384, ОКАТО коду — 80226000000.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Апсиев (Абзиев) Моңош
Апсиев (Абзиев) Моңош (13. 8. 1938, Нарын облусу, Нарын району, Кара-Булак айылы) - контрабасчы, КРнын эл артисти (1996). 1958-жылы М. Күрөңкөев атындагы музыкалык окуу жайын бүткөн. К. Орозов атындагы эл аспаптар оркестринде иштеген. 1958-63-жылдарда Алматыдагы Курмангазы атындагы консерваторпяда окуган. 1963-66-жылдарда кайрадан К. Орозов атындагы эл аспаптар оркестринде солист, 1966-67-жылдарда А. Малдыбаев атындагы Кыргыз мамлекеттик опера жана балет театрынын симфониялык оркестринин контрабас тобунун концертмейстери. 1967-жылдан Кыргыз улуттук телерадиосунун симфониялык оркестринде иштейт. Кыргыз композиторлорунун ондогон аспаптык жана башка чыгармаларын контрабас үчүн иштеп чыккан. Медалдар менен сыйланган.
Кыймылдаткыч
Кыймылдаткыч — кандайдыр бир энергияны механикалык жумушка өзгөртүүчү түзүлмө. Кыймылдаткыч түрдүү машиналарды, кургакта, сууда, абада, космосто учуучу транспорт каражаттарын, өндүрүштүк техникалык жабдууларды, коммуналдык жана тиричилик приборлорун жана башка аракетке келтирет. Алгачкы механикалык Кыймылдаткыч – суу дөңгөлөгү Байыркы Чыгыш өлкөлөрүндө сугат системасында пайдаланылган. 18 кылымдын башында отун энергиясын пайдаланган буу кыймылдаткычтары пайда болгон. 19-кылымдын экинчи жарымында жылуулук Кыймылдаткычтын эки жаңы тиби — буу турбинасы жана ичинен күймө кыймылдаткыч түзүлгөн. 1860-ж. француз механик Э. Ленуар алгачкы ичинен күймө кыймылдаткычты долбоорлогон. Германияда 1876-ж. Н. Отто 4 тактылуу газ Кыймылдаткычын, 1897-ж. инженер Р. Дизель кысылуудан тутануучу Кыймылдаткычты түзгөн. Андан кийин гидротурбинанын түзүлүшү өркүндөтүлүп, жыйынтыгында гидроэнергетикалык агрегаттарды жана ГЭСтерди курууга алып келди. Булардан тышкары электрдик, реактивдүү кыймылдаткычтар жана башка бар.
Тукум
Тукум - ботаника жана зоология илимдериндеги систематикалык категория.
Тукум теги бир, жакын урууларды бириктирет. Мис., эмендер Тукумуна эмен, кара жыгач, каштан ж. б. уруулар, тыйын чычкандар Тукумуна тыйын чычкан, суурлар, ала чычкан ж. б. уруулар кирет. Татаал гүлдүулөр Тукуму өтө көп урууну (1000ге жакын) чанактуулар жана мореналар 500дөн ашык уруу, аламандар жана көңдөй мүйүздүулөр 50-100дөй урууну бириктирет. Ошондой эле эн аз, кээде бир урууну камтыган Тукум да бар. Мис,, өрдөк тумшуктар, кунулар, боз киттер. Ири Тукум тукумчага бөлүнөт. Жакын Тукумдар жаныбарларда түркүмгө, өсүмдүктөрдө катарга биригет.
Барып-келүү каттамы
Барып-келүү каттамы (англ. single  –  trip charter  ) – кире жалдоочуга бүтүндөй кеме же кеменин айрым жайлары берилген деңизде жүк ташуу келишими. Жүк ал үчүн жооптуу капитандын чечими боюнча, ошентсе да эгер андай каттамда көрсөтүлсө, конкреттүү аталыштары бар кеме жайларында жана башка жүктөр менен аралаштырбастан жайгаштырылат.
Кыймылдаткычты муздатуу
Кыймылдаткычты муздатуу — кыймылдаткычтын бөлүктөрүн өтө ысып кетүүдөн сактап, белгилүү температурада кармап туруу. Суюктук (көбүнчө суу) жана аба аркылуу муздатуу болуп айырмаланат. Кеңири таралган түрүнө суюктук менен муздатуу кирет жана анда суюктукту насостун жардамы аркылуу айландырып (циркуляция), цилиндрлердин башы муздатылат. 0°Сден төмөнкү температурада суунун ордуна жылдын бардык мезгилинде колдонулуучу суюктуктар, антифриздер пайдаланылат. Аба аркылуу Кыймылдаткычты муздатууда цилиндрлердин башынан жана башка бөлүктөрдөн бөлүнүп чыккан жылуулук аба менен үйлөтүлүп чыгарылып турат.
Инди-европа тилдери
Инди-европа тилдери, Индевропа тилдери - дүйнө жүзүндө эң кеңири таралган тилдердин бүлөөсү. Жердин бардык континенттеринде сүйлөнөт жана жалпы колдонуучулардын саны 2,5 млрд. ашат. Азыркы айрым лингвисттердин пикирине ылайык, ностратикалык тилдердин макро бүлөөсүнүн бир бөлүгү болуп саналат.
Инди-европа тилдери (Indo-European languages термини алгач англис окумуштуусу Томасом Юнг тарабынан 1813-ж.киргизилген . Немис адабий тилинде көбүн эсе индо-герман тилдери (indogermanische Sprachen) термини колдонулат. Мурун айрым учурларда индо-европа тилдери "арий тили" деп аталган, бирок азыркы учурда бул термин инди-европа тилдеринин бүлөөсүнө кирген арий тилдерине карата колдонулат. Буга нуристан тилдер бутагы жана инди-иран тилдери киришет.