cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Коңгуроо
Коңгуроо - дүйнө элдерине кеңири тараган өзү добуш берген урма музыкалык аспап. Бул аспап кыргыздардын арасына абалтан эле белгилүү. Ал негизинен кулун, тайларга, тайлактарга ж. б. жандыктарга өзүнчө бир касиеттүү тумар катары тагылган. Коңгуроо көбүнө алмурут түспөлүндө жезден, колодон, темирден ж. б. жасалган. Ичине кыймылдаганда өзү добуш бере турган темирден кичинекей тоголок тилче илинген. Коңгуроо эл Жайлоого көчкөндө кыштоого түшкөндө көч баштаган кыз-келиндердин аттарына, жетелеген төөлөрүнө да тагылган.
Коңгуроо кабар берүүчүлүк милдетти аткарган. Азыркы мезгилде Коңгуроо «Камбаркан», «Ордо сахна» ж.б. фольклордук топтордо ойноло баштап, жаңы өмүргө ээ болууда.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Кайрак Таш
Кайрак Таш, Манастын кайрак ташы — узуну 1 м 15 см, туурасы 53 см келген таш. Илгертен бери Манастын кайрак ташы деп аталган. К. т. Сузак, Базар-Коргон районуна караштуу Чал-Жайлоо, Күрөбөс жайлоолоруна бара турган жолдо суунун боюнда орун алган.
Чирядка
Чирядка — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Түштүк дарыясынын оң жээгинен 290 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Деңизчычкан
Деңизчычкан — (лат. Callionymus festunus) лирабалыктарынын бир түрү.
Жашыруун добуш берүү
Жашыруун добуш берүү – добуш берүүчүнүн эркине көзөмөлдүк кылууну жокко чыгаруучу добуш берүүнүн түрү; ага бюллетень, топташ, же атайын машина аркылуу добуш берүү менен жетишилет. Шайлоочулар (добуш берүүчүлөр) тарабынан өзүнчө жайда же бөлмөдө толтурулуп, бүктөлгөн түрдө же катсалгы менен шайлоо кутусуна салынуучу Ж. д. б-нүн бюллетень түрү көбүрөөк таралган.
Кылжыр
Кылжыр - геноним. Элдик генеалогиянын маалыматтарында бугу жана сарыбагыш урууларынын түпкү атасы катары айтылат. Кылжыр - орто кылымдагы (16-к.) жазылган «Мажму ат- Таварихте» (Сейф ад-Дин Аксыкенди) Гыл(д)жыр формасында Тагай баатырдын уулу катары баяндалган. «Кылжыр» - учурда Түштүк Алтайдагы дарыянын аталышы катары маалым. Генонимдин келип чыгышында Түштүк Алтайдагы кездешкен жогорудагы топонимикалык аттын байланышы болуусу толук мүмкүн. Буга Түштүк Сибирь жана Кыргызстандын аймагында кездешкен окшош, кай- таланган топонимикалык аталыштар далил боло алаары шексиз. Мисалы, Кулунду, Кемин, Чүй, Нарын, Ачы, Кызыл-Сеңир жана башка. Топонимикалык, гидронимикалык жалпы параллелдүүлүктөрдү изилдөө кыргызтаанууда жаңы ачылыштарды жаратары шексиз. Кылжыр - азыркы кыргыз тилинде «мойну кыйшык», «мойну кыйшайган» деген маанини туюнтат.
Валакиш
Валакиш — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Үч-Коргон айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 2 100 киши.
Мололекула аралык өз ара аракеттенүү
Мололекула аралык өз ара аракеттенүү - тартылуу же түртүлүү күчтөрүнүн натыйжасында, электронейтралдуу бир мол-нын башка мол-га болгон аракети. Мол-лар аралык өз ара аракеттенүү идеалдык газдар законунан четтөөнү, газ абалынан суюк абалга өтүүсүн, мол. кристаллдар болушун жана алардын бир катар касиеттерин, өтүү кубулуштарын (диффузия, илээшкектик, жылуулук өткөрүү), газдардагы термиялык релаксация, люминесценция өчүүсүн, спектралдык сызыктар кеңейишин, адсорбцияны жана башка шарттайт.
Ван-дер-Ваальс күчтөрү, деп аталган мол. аралык тартылуу күчтөрү валенттик күчтөн бир кыйла начарыраак болушат. химимялык байланышты үзүү үчүн зарыл болгон энергия 50-100  ккал/мольго барабар болсо, мол-лар аралык аракеттенишүү энергиясы ондон бир үлүштөн бир нече ккал/мольго чейин болот.
Системада мындай күчтөр болушун эки себеп менен түшүндүрүүгө болот. 1) Мол-нын турактуу диполь болушу. Бул өзгөчө аракеттенүү энергиясын төмөнкү теңдеме боюнча аныктоого болот:, r - диполь борборлорунун ортосундагы аралык; m- турактуу диполдук момент 2) Диполь - индукцияланган диполь аракеттенишүүсү. Акыркысы мол-нын айланадагы мол-лар диполдору менен болгон аракеттенүүсүнөн пайда болот. Бул күчтөр төмөнкү теңдеме менен туюнтулат:, мында a- уюлдашуу. Бирок бул эки фактор бирөө дагы инерттик газдар, H2, Cl2, N2, CH4 сыяктуу ж.б. заттар катуу же суюк абалдарын түшүндүрүүдө колдонулбайт. 1930-ж. Лондон тарабынан, үчүнчү кошумча фактор - дисперсиялык күчтөр киргизилген. Кванттык-механикалык көз караш негизинде Лондон теңдеме берген, мында hv0 - ар бир атомго же мол-га тиешелүү нөлдүк энергия.
Молекула
''Ад.-. ''Волькенштейн М. В. Строение и физические свойства молекул. М-Л., 1955. Слэтер Дж. Электронная структура молекул, пер. с англ. М., 1965. Флайгер У. Строение и динамика мопскул, пер. с англ. Т. 1-2, М., 1982.
Монрой (Огайо)
Монрой (Огайо) (Monroe) — Огайо штатынын Butler округуна караган АКШ шаары.
Мадисон (Висконсин)
Мадисон (Висконсин) ...
Монрой (Огайо)
Калкы - 7133 киши. Болжолдуу аянты - 40.2 км². FIPS коду — 39-51310.
Мадисон (Висконсин)
Колдонулган адабияттар
...
Валли
Валли - Улуу Британия ээлиги Ангильянын административдик борбору. Ангилья аралында жайгашкан. Калкы 1,4 миң (2006). Уоллблейк эл аралык аэропорту иштейт. Башкы финансы, соода, туристтик борбор. Теннис академиясы, калк китепканасы, тарых музейи, сүрөт галереясы бар. Жыл сайын августта карнавал өткөрүлөт.
Кидик деңизчычкан
Кидик деңизчычкан (лат. Callionymus belenus, syn. Callionymus risso) — лирабалыктардын бир түрү.
Кылоо
Кылоо — кыргыздагы жаңы туулган музоого карата жасалган ырым. Ырым жаңы тууган уйдун бышкан уузун музоонун маңдайына, жонуна, куйругуна сүйкөөдөн жана «Кылоо-кылоо, торпогум, алдыга чыксаң бөрү жейт, артта калсаң ууру алат, орто жерден чыкпай жүр...» - деген ырдан турган.
Кайсар
Кайсар — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Айжаң-жуңдун уулу. Кытай баатыры. Чоң Билгич менен бирге Таласка жортуулга келип, согушта өлгөнү айтылат (СК. “Сейтек”. 300).
Жорулар
Жорулар (Gyps) – ири жырткыч куштар тобу. Аларга америка жана кадимки жорулар кирет. Булардын түзүлүшү жана жашоо шарты окшош. Дене узундугу 90–114 см. Башы, мойну жылаңач же түк менен капталган. Канаты жазы, тарп издеп, кээде өтө бийиктикте бир нече саат бою калкып учууга жөндөмдүү. Буту басып, чуркоого ылайыкталган, көк жору гана жемин буту менен көтөрүп учат. Көпчүлүгү тарп жана таштанды жейт. Аска, жар, дарактарга уялайт. 1 жумуртка тууйт. Африка, Түштүк Европа, Борбордук жана Түштүк Азияда 9 урууга бириккен 14 түрү жашайт. КМШ өлкөлөрүндө 4 уруусунун 5 түрү бар. Жорулар табигый санитар катары өтө пайдалуу. Алардын саны азаюуда (айрыкча Европада). Балта жутар жана башка коргоого муктаж.
Гонолулу
Гонолулу — АКШнын шаар.
Жото
Жото - кырка тоо маанисин билдирет. Топонимдердин курамында да кездешет: Жото-Жүрөк, Кара-Жото жана башка.
Жашыруун кемчиликтер жөнүндө эскертме
Жашыруун кемчиликтер жөнүндө эскертме – камсыздандыруу кагазынын шарттарындагы, ага ылайык кеменин же машиналардын тулкуна келтирилген жашыруун кемчиликтерден тартылган жогортуулар жана зыяндар камсыздандыруучу тарабынан төлөнүүчү эскертме. Жашыруун кемчиликтерди жөнөкөй эле таап алуу камсыздандыруу менен жабалбайт. Ошентсе да, эгер алар кеменин башка бөлүктөрүнө зыян келтирсе, ал зыяндар төлөнүп берилүүсү керек.
Корнет
Корнет, цинк (лат. corni -- керней, мүйүз керней ) - Францияда пайда болгон. Аны өркүндөткөндөн кийин почта чоору деп аташкан. Корнет жезден түтүгү ийилип жана түз жасалат. 7 көзөнөгү бар. Жалпы тулкусунун уз. мүштөксүз 295-320 лш. 19-кылымдын аягынан тартып опералык жана симфониялык составында Оркестрлердин ойноло баштайт.
Кийинчерээк үйлөмө оркестрлердин башкы аспаптары катары негизги партияларды ойнойт, ошентип Корнет туба музыкалык аспабын алмаштырат.
Нойтраублинг
Нойтраублинг - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Регенсбург (район)|Регенсбург районуна карайт. Жогорку Пфальц административдик округуна тиешелүү. Калкы –  12 808 (2010-ж.). Аянты – 12.00 км2.
Картезианчылык
Рене Декарттын окуусуна таянуу менен 17–18-кылымдарда философияда жана табият таануу илимдеринде пайда болгон багыт. Картезий (Cartesius) – улуу француз философу Рене Декарттын латындашкан ысымынан аталган. Картезианчылыктын негизинде удаалаш дуализм, башкача айтканда дүйнөнү көлөмдүү (материя) жана ой жүгүрткөн (аң-сезим) деп аталган өз алдынча жашаган жана бири-бирине көз карандысыз эки субстанцияга бөлүү жатат. Картезиандык гносеологиянын өзөктүү принциби болуп тааным процессинде аң-сезимдин эч нерседен муктаж эместиги (Декарттын «ой жүгүртөм, демек, жашап жатам) жана тубаса идеялардын теориясы эсептелген. Картизианчылыктын өнүгүшүнүн жүрүшүндө монизм (Х. Де Руа, Б. Спиноза) жана окказионализм (А. Гейлинкс, Н. Малбранш) өңдүү эки багыт пайда болгон.
Кайыпов Өскөнбай
Кайыпов Өскөнбай (1911, азыркы Ленин районуну, Бңгөндң кыштагында — 1987, Майлы-Сай шаары) — айыл чарба өндүрүшүн уюштуруучу, Социялистик Эмгектин Баатыры (1957 ). 1941-жылдан КПСС мүчөсу. 1931-жылы колхозго кирген. 1932-жылдан чарбалык уюмдарда ар кандай кызматтарда иштеген. 1951-жылдан Ленин районундагы К. Маркс атындагы колхоздун председатели. Ал жетектеген колхоз 1954-жылы 800 га пахта аянтынын ар гектарынан 37,3 аден, 1956-жылы 38,3 аден тушум жыйнап алган. Чарбада коомдук малдын саны көбейүп, кунардуулугу бир кыйла арткан. Эки Ленин ордени, медалдар менен сыйланган. 1954—58-жылдары СССР Жогорку Советинин, 1963—67-жылдары Кыргыз ССР Жогогорку Советинин депутаты.
Сыйлыгы
Эки Ленин ордени, медалдар менен сыйланган.
Бий
Бий — уруу башчысынын мансап наамы же даражасы. Уруулук мамилелер үстөмдүк мезгилинде бийдин орду бийик деңгээлде болгон. Анын бийлик жүргүзүүсү адатка негизделген. Бий үй бүлөлүк, чарбалык иштерден согуштук-саясий иштерге чейинки маселелерди чечкен. Ал мурас катары атадан балага өткөн. 19-кылымдын 1-жарымынан бий мансабы манаптарга, үрп-адаттарды жакшы билген барктуу аксакалдарга, эл арасында даңкы чыккан чечендерге өтө баштайт. Бийлер чоң манаптарга баш ийип, алардын таламдарын жакташкан. Алар мүлк талашы, үй бүлө маселеси, уурулук, киши өлтүрүү сыяктуу кылмыштарды карап, тийиштүү айыптарга кириптер кылышкан. Андан өзүлөрүнө тиешелүү «маянасын» алышкан. 1865-66-ж. Россия падышалыгы Түркстанда башкаруунун тартиби жөнүндө чыгарган жоболорго ылайык бийлер соту уюштурулат. Бийлер соту 3 жылдык мөөнөткө шайланып, кылмыш иштери боюнча бир жарым жылга чейин камак жазасын берүүгө же үч миң сомго чейин айып салууга укуктуу болгон. Бий мансабы айылдык бийге, болуштук бийге бөлүнгөн. Бийлердин атайын чакырылган курултайында кыргыз урууларынын, коңшулаш жашаган башка элдердин талаш-тартыштары каралган. Октябрь революциясынан кийин айрым жерлерде казы менен болуш соту убактылуу калтырылып, алар жөнүндө атайын жобо чыгарылган. Бий соту советтик сот органдарынын көзөмөлү астында иштеген. 1927-28-ж. казы жана бий соту жоюлган.
Кимберли баштыкчан чычканы
Кимберли баштыкчан чычканы  (лат. Planigale ingrami subtilissima)
Довер (Делавэр)
Довер (Делавэр) — АКШнын шаар.
Кайып Даң
Кайып Даң — "Манас" эпосунун кейипкери. Калмак кандарынын бири (даң — калмактарда акимдик титул). Манастын аялы Карабөрктүн атасы К. д. Манас менен урушуп колго түшүп, элдешип, кызын Манаска берет да андан наркы окуяларда кыргыздар тарабында болот (Сагымбай Орозбаков, 2. 10, 11, 13, 31, 94, 95, 346). Саякбай Каралаевдин варианты нда Карабөрктүн атасы Кайып кан делет (Саякбай Каралаев, 2. 43).
Адабияттын партиялуулугу
Адабияттын партиялуулугу — адабият жана искусство чыгармаларынын көркөм-эстетикалык негизи.
Бул маселе К. Маркс жана Ф. Энгельстин эмгектеринде карала баштаган. В. И. Ленин «Партиялык уюм жана партиялык адабият» жана «Пролетардык маданият жөнүндө» деген макалаларында адабияттын партиялуулугу жөнүндө кеңири теориялык түшүнүк берген.
Ар кайсы таптык коомдо ар кандай таптар бири-бири менен күрошүп келген, бул күрөштө сөз чеберлери бейтарап калышкан эмес, алар бул же тигил таптын кызыкчылыгыи көздөгөн, өзү жан тарткан таптын идеяларын чыгармачылыгында корсоткон. Адабияттын партиялуулугу жөнүндөгү лениндик принцип жазуучуларды турмушка жакын болууга, элдин, партиялык деми менен биригүүгө үндөйт. Адабияттын партиялуу¬лугу жазуучунун эркиндигине тоскоол болбойт, кайра аны колдойт. Партия элдин кызыкчылыгы үчүн күрөшөт, а жазуучунун чыгармасы партиянып идеологиялык күрөшүнүн курч куралы болот. В. И. Ленин адабият иши бүткүл пролетардык иштин маанилүү бөлүгү болуш керектигин айткан. Адабияттын партиялуулугу адабияттын таптуулугу жана элдүүлүгү принциптерине жакын түшүнүк.
Фукус кандекбалыгы
Фукус кандекбалыгы (лат. Fucomimus mus) — кандекбалыктардын бир түрү.
Чоң Нясьма (дарыя)
Чоң Нясьма — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ляля дарыясынын оң жээгинен 171 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 92 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Кайып Кан
Кайып Кан — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Саякбай Каралаевдин вариантында Карабөрктүн атасы (Саякбай Каралаев, 2. 42), к.'' айып даң. ''
Кылыч тамга
Кылыч тамга - басыз уруусунун курамындагы уруктар тобунун аталышы. Этностук аталыш байыркы кыргыз (түрк) доорунан маалым. Уруктар тобунун уруулук эн тамгасынын түзүлүшү сабы иимегирээк кылычты элестетет. Кылыч тамга этнониминин параллелдери ногой, каракалпак, башкыр, казактардын уруулук курамдарында бар. Эн тамганын формасы хакас-койбалдардын уруулук тамгасына өтө окшош экендиги аныкталды. Кыргыздын жедигер жана саяк урууларынын (саяк ичиндеги бир уруктун) эн тамгалары да жогорудагыдай ат менен белгилүү. Бул уруктар тобунун өкүлдөрү Сузак, Өзгөн, Акталаа, Тогузторо, бир аздап Кочкор, Жумгал, Чүй аймактарында байырлап келишет. Негизги уруктары: кожокелди, жолубай, жанай, тайчы, бакты, түгөл, тосой, богожой, каражалак, ашыр жана башка.
Кайназаров Толубай
Кайназаров Толубай (1900, азыркы Өзген районун Татты-Булак кыштагы) — дыйкан, Социлистик Эмгектин Баатыры (1948). Эмгек жолун 1933-жылы «Эркин» колхозунда иштөөдөн баштаган. 1943—45-жылдары Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн. 1945-жылдан Өзген райннундагы «Куршаб» совхозунун дыйканчылык бригада¬сында звено башчысы болуп эмгектенген. 1947-жылы ал башкарган звено 18 га буудай аянты¬нын ар гектарынан 31,72аден түшүм жыйнап алган. Ленин ордени, медалдар менен сыйланган. 1960-жылдан пенсияда.
Сыйлыгы
Ленин ордени, медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабият
Фото
Чукча тили
Чукча тили, луораветлан тили - чукчалардын тили.
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Семетей Коңурбайдан атасы Манастын кунун куушу
Алтымыш күндөн кийин кайра колун жыйнап кыргыз менен аргынды чаап алганы жөнөдү. Семетей кытайдан тийип келген жылкысынан жалгыз тайын да калтырбай бөлүп берип, эли жыргап жаткан эле. Карыя Бакай Жамгырчыны чакырып, Манастын уулу Семетей атасынын кунун кууйм деп Бээжиндиктерге катылдык, бейпайга минтип чатылдык, кол курап камынбасак Коңурбай быйыл бизди соо кылбайт деди. Ал эштектердин колун чогултту. Сарыкан Сары-Өзөнгө жер чалып барып Коңурбайдын колу каптап келе жатканын көрүп, Бакайга айтып келди. Семетей, Күлчоро, Канчоро, Сарыкан, анын баласы Калык, Бакайдын уулу Байтайлак, Жамгырчы эли эштектердин колу жоону тосо чыкты. Кытайлардан Кара-Жагал Борончу менен Ороңгу элчиге келип, салышсаңар, салышкыла, эгер корксоңор Бакайдын Көкчологун, Семетейдин Тайбуурулун баш кылып, Семетей кытайдан тийип келген жылкыны бергиле деп талап кылды. Күлчоронун муну укканда каары келип, элчилердин башын кесип салды. Коңурбай колун каптатты. Кыргыз баатырлары да тартынбай кол салып, душмандардын көп жоокерлерин жок кылышты. Жекеге Канчоро менен Карагул чыгып, найзалашып, андан айла болбогондо башка куралдарын колдонушту. Канчоро чоюн баш менен Карагулду жанчып, кылычтап башын алды. Карагул өлгөндө Нескара калың колду каптатып, Канчорону тирүү байлап алгыла деп буюрду. Канчорого Күлчоро жардамга барып душманга байлатпай ажыратып чыкты. Кыргыз баатырлары кытайдын кыйласын кырып жибергенде Манжу каны Нескара, тыргооттун каны Ороңгу биригип күндү жайлап жайдын күнүн кыш кылып, малдарды суукка тоңдуруп кырды, кытай колу кыргызды Таласка айдап кирип, ичерине суу бербей, кырк бир күн сасык камал кылды. Бакай, Жамгырчы баш болуп, кеңеш курушуп, Күлчорону чалгынга жиберишти. Күлчоро байкап караса Коңурбай элинин көптүгүнө салып өзөндүн суусун тостуруп, Түктаман баш болгон токсон балбанга кайтартып салыптыр. Ал Түктаманды кангурлуктун канымын деп алдап жакын келди. Кытайлыктын салты боюнча канды көргөндө букарасы келинче жүгүнгөн адаты бар эле, Түктаман ошол салт боюнча жүгүнгөндө Күлчоро шарт башын кесип, кийимин кийип, токсон балбанга барып Коңурбай кыргыздарды багындырган экен, олжо алууга чакырып жатат деп аларды да алдап жайлады. Коңурбай сууну буруп көл кылган тосмону бузуп, кытайдын колун каптатты эле, сууга агып көп адам кырылды. Буга каары келген Коңурбай колун кайрадан кыргыздарга каршы кыстап айдап ортодо көп кан төгүлүү, кайра-кайра беттешүүлөр болду.
Бет алышып турушуп,
Бек кыргын болуп урушуп,
Найза сынып, тоо түшүп,
Сезбей серпиш салышып,
Кытай, кыргыз кыжылдап,
Камалышып турушуп,
Эрендер качпай урушуп,
Эр былчыйып нан болуп,
Эсеби жок чоң жаңжал
Эрен Калча чоң балбан
Каканды айдап каптатып,
Түгөнүшө салышып,
Эрен өлүп, кан өлүп,
Кез келгендин баары өлүп,
Таш сайынган таза өлүп,
Күрмө кийген күчтүү өлүп,
Найзакерден ыктуу өлүп,
Эренден мынча мыктуу өлүп
Жеймс Прескотт Жоуль
Жеймс Прескотт Жоуль (Джоуль) - (24.12.1818, Ланкашир, Солфорд – 11.10.1889, Чешир, Сейл) – англиялык физик, Лондон король коомунун мүчөсү (1850). Электр-магнетизм менен жылуулук кубулуштарын изилдөө, төмөнкү температуралар физикасын калыптандыруу, энергиянын сакталуу законун далилдөө боюнча белгилүү салым кошкон. Өз ысмы менен аталган Жоуль-Ленц законун, Жоуль-Томсон эффектисин ачкан. Ферромагнетиктердин магниттелүү кезиндеги магниттик каныгуу кубулушун биринчилерден болуп байкаган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Семетей Коңурбайдан атасы Манастын кунун куушу
Адам өлүп тоо болуп,
Чапчышкан жери коо болуп,
Ат өлүгү тоо болуп,
Ной-Ульм
Ной-Ульм ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Ной-Ульм районуна карайт. Швабия административдик округуна тиешелүү. Калкы – 53504 (2010-ж.). Аянты – 80.50 км2.
Семетей Коңурбайдан атасы Манастын кунун куушу
Жаңжалды адам биле албай,
Кол кырылып өлгөн жер,
Эр Семетей шер болуп,
Кол Талгардын жайык оюна чогулат. Кошой, Үрбү, Төштүктүн колу келет, Кыргыз колу Бээжинди камайт. Кытай колу менен кыргыз колу көп сапар беттешет. Күлчоро, Канчоро, Төштүктүн уулу Суркоёндор эрдик көрсөтүшөт. Күлчоро менен Коңурбай биринбири жарадар кылышып, дарыланып айыгышат. Коңурбай аткан октон Семетей Айчүрөктүн жардамы менен айыгып, кийинки бир беттешүүдө Коңурбайды аттан кулата саят, артынан жүргөн көзөмөлчү Күлчоро жой болот менен башын алды. Коңурбай өлгөндө Эсенкан Кангайга кабар берип кол чогултту. Дагы көптөгөн беттешүүлөр болду. Бир жолку беттешүүдө кытайдын темир торчондору Семетейди торго түшүрүштү. Семетей башын чулгаган торду кылыч менен кесип сыртка чыкканда, Нескара анын атын куйруктан кармап коё бербей турду. Күлчоро Нескаранын башын алып Семетейди куткарды. Нескара өлгөндө Эсенкан капкасынын оозун жаптырып, коргошун уютуп куйдуруп бекиттирди. Эсенкандын капкасын буза албай кыргыз колу жерине кайтты. ТМВ жогорку эки вариантка сюжет жагынан жакын. Айрым айырмачылыктар булар кун кууган Манастын кырк чоросунун ар биринин уулдары Семетейге чоро болуп катышат. Коңурбайдын чек кайтарган сыйкырдуу Куу өрдөгүнүн эти мүрөктүн суусуна тете касиетке ээ болот. Анын этин жеген Бакай, Каныкей өлбөй ушул убакка чейин тирүү жүрөт имиш. Байкатпай Таласты басып кирген Коңурбай Тайбуурулду колго түшүрүп алат. Күлчоро кытайдын суу кайтарткан кароолун өлтүрүп, анын кейпинде Коңурбайдын чайчысы болуп Тайбуурулду куткартып Семетейге жеткирет. Урушта теңдеше албаган Коңурбай менен Нескара Семетейге достошкону элчиликке келишет. Эки жак сүйлөшүп жатканда Күлчоро ары-бери бастырып турат. Ошол учурда Тайбуурул Алгараны тээп жиберет. Ага ичи ачышкан Коңурбай Семетейге: "Тетиги кулуңду тыйсаңчы, аялуу ат майып болуп калса эмне болот, кул кутурса кузгунга жем" — дейт. Коңурбайдын кордоосуна ызаланган Күлчоро анын жана Нескаранын башын кылыч менен шыпыра чабат.
Кырпы (Калтасин району, Башкыртстан)
Кырпы — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Тюльдин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 16  киши. Почта индекси — 452868, ОКАТО коду — 80233850007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Сократка чейинкилер
Сократка чейинкилер – байыркы грек философиясынын (б. з. ч. 7–4-к. башы) алгачкы мезгилдеги өкүлдөрүнүн шарттуу аталышы. Философиялык ой жүгүртүүнүн негизги предмети досократиктерге – космос – кадимки эле сезимге таасир берүүчү, коюлтуунун жана суюлтуунун натыйжасында бири-бирине өз ара өтүп кетүүчү стихия катары ойлонулган: жер, суу, аба, от жана эфир. Досократиктерге: Фалес, Анексимандр, Анаксимен, Гераклит, Диоген Аполлонийский, Ксенофан, Пифагор, Парменид жана Элейлик анын окуучулары, Эмпедокл, Анаксагор, Левкипи жана Демокрит киришет.
Концертино
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Жашыруун эмиграция (көчкүн)
Жашыруун эмиграция (көчкүн) – эларалык мүнөздөгү, мамлекеттердин экономикалык жана социалдык өнүгүшүнө, ошондой эле алардын эгемендүүлүгүнө кол салган кылмыш. Ошондо турукташып калуу максатында мыйзамсыз бөтөн өлкөгө кирүүдө (адатта экономикалык жүйө менен) турат. Азыр Ж. э. кылмыштуу бизнес болуп калды. Ж. э. күрөшүү боюнча улуттук кылмыш-жаза мыйзамдарына багыттоочу бланкеттик ченемдер Эмгекти эларалык уюштуруу конвенцияларында камтылган.
Кын
Кын - миздүү куралдардын (бычак, канжар, кылыч жана башка) кабы. Кайыштан, шириден, булгаарыдан бычылып же жыгачтан оюлуп жасалат. Сыртына алтын-күмүш чабылып же оймо-чийме түшүрүлүп кооздолот. Кын ооз жагына атайын жасалган металл же кайыш илмек аркылуу курга илинет.
Былпылдак коңуздар (тукум)
Былпылдак коңуздар (тукум) — (лат. Cantharidae) булардын өкүлү: кара былпылдак коңуз (лат. Cantharis fusca).
Сулпу-Кор
Сулпу-Кор — "Манас" эпосундагы топоним. Радлов жазып алган вариантта Манастын  сөөгү коюлган жер катары айтылат. "Бул Таластын боюнда, Сулпу-Кордун өзүндө Алып барып койду дейт" (Радлов жазып алган вариант, 282). Бул жерди азыркы Каракол суусунун сол жээгинде жайгашкан Сулпукор күмбөзү деп божомолдоого болот.
Нью Албани (Огайо)
Нью Албани (Огайо) (New Albany) — Огайо штатынын Franklin округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 3711 киши. Болжолдуу аянты - 23.1 км². FIPS коду — 39-53970.
Кайып-Мазар
Кайып-Мазар — топоним. Манас жолдоштору менен салбырынга барганда ашып өткөн кыр. "Манас" эпосунда “Кайып-Мазар, Кара-Кыр, Кайыпчынын мазарын, Жаңыдан Манас ашты эле” (Саякбай Каралаев, 1. 233),— деп айтылат.
Сары-Жаз суусу
Сары-Жаз суусу – Борбордук Теңир-Тоодогу дарыя. Суусунун молдугу боюнча Кыргызстанда 2-орунда (Нарындан кийин). Семёнов мөңгүсүнөн башталып, Сары-Жаз өрөөнү аркылуу батыш тарапка агат. Оттук суусу куйгандан кийин түштүккө бурулуп Борбордук Теңир-Тоонун ири кырка тоолорун (Сарыжаз, Эңилчек, Какшаал; жана башка) кесип өтүп, Тарим түздүгүнө чыгат.
Валторна
Валторна (немисче Waldhorn токой кернейи) байыркы мүштөктүү үйлөмө музыкалык аспап. 17-кылымда пайда болгон. Түпкү теги мергенчилердин мүйүздөн жасалган кернейинен таралган. Өркүндөтүлгөн жез үйлөмө музыкалык аспаптардын оркестрлик тобуна кирет. Валторна үчүн композиторлор К. М. фон Вебер, Ф. Мендельсон, М. И. Глинка, Г. Берлиоз чыгармалар жаратышкан. 20-кылымдан жеке жана ансамблде ойнолот.
Сары-Жаз суусу
Мамлекеттик чегарадан ары чатына  чейин Аксуу деп аталат. Кыргызстандын аймагындагы узундугу 197 км (жалпы узундугу 282 км), алабынын аянты 12900 км2. Ири куймалары: Эңилчек, Кайыңды, Көйкап, Жамансуу, Жаңыжер (сол), Көөлү, Теректи, Үчкөл, Акшыйрак (оң).
Кытайдын аймагында оң  жагынан Какшаал, солдон Темирсуу кошулгандан кийин Жаркенд дарыясы менен биригип, Таримди түзөт. Алабынын 20,4% аянтын (2635 км2) мөңгүлөр ээлейт. Эң чоңу Түштүк Эңилчек мөңгүсү (узундугу 58,9 км, аянты 613 км2). Алабында 70тен ашык чакан көл бар, ирилери–Мерцбахер көлү (4,5 км2), Балтыр бешик (1,2 км2). Негизинен мөңгү, кар сууларынан куралат. Суусу июндун ортосунан августтун аягына чейин кирет, февралда тартылат. Жылдык орточо чыгымы 137–140 м3/сек.
Суу кирген мезгилде чыгымы болжол менен мамлекеттик чегарада)1000 м3/сек. Гидроэнергия ресурстарына бай, бирок азырынча пайдаланылбайт. Нугунун эңкейиштиги 9–10 мден 25–30 мге чейин болгондуктан  агымы өтө ылдам жана шар. Алабында Эңилчек жана башка кен  казып алуу менен байланышкан  кыштактары бар.
Жеке (өздүк) эсеп
Жеке (өздүк) эсеп – мамлекеттик социалдык камсыздандыруу максатында арбир камсыздандырылган адам тууралуу маалыматтарды эсепке алууну жеке уюштуруу жана жүргүзүү.
Чистоборка
Чистоборка — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кедра дарыясынын оң жээгинен 9 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Ванк чиркѳѳсү
Маданият, Архитектура
Чистоборка
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Костромитинов Борис Александрович
Костромитинов Борис Александрович (1901, Перм ш. - 1990, Фрунзе) - педагог, тарбиячы, дирижёр, пианист. Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти (1945). Кыргыз мамлекеттик университеттин (азыркы Баласагын атындагы Улуттук университеттин) алдына 1954-ж. хор коллективин, «Элегия» аттуу вокалдык - аспаптык ансамблди уюштурат жана жетектеген.
Республикалык конкурстарда, фестивалдарда бир нече жолу лауреат болгон. Медалдар жана Ардак грамоталар менен сыйланган.
Азимканов
Кыргыз телекөрсөтүүсүнүн эң көрүнүктүү ишмерлеринин бири. Учурда Жалал-Абад облусттук мамлекеттик телерадиокомпаниясынын автордук көрсөтүүлөр бөлүмүнүн редактору.
Костромитинов Борис Александрович
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Азимканов
1982-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин журналистика факультетин бүткөн.
1982-жылы Кыргыз мамлекеттик телерадиокомитетинде кабарчы болуп эмгек жолун баштаган. Кыргызстандын ар бир аймагынан сюжеттерди даярдап, кыргыз телекөрсөтүүсүнүн чыгаандары Александра Черёмушкина, Михаил Дудников, Александр Фёдоров жана көптөгөн көрүнүктүү инсандар менен иштешкен.
1991-жылга чейин Улуттук биринчи каналдын "Мезгил" көрсөтүүсүндө кабарчы, редактор жана бөлүм башчы болуп иштейт.
1992-жылы Жалал-Абад областы кайра түзүлгөндөн кийин жаңы түптөлгөн Жалал-Абад облусттук мамлекеттик телерадиокомпанияга (ЖТР) редактор болуп Жалал-Абадга которулат. 1990-жылы Ош окуяларын, 1992-жылы Токтогул районундагы зилзаланы, 1999-2000-жылдардагы Баткен окуяларын, 2005-жылдагы төңкөрүштү, 2010-жылдагы кандуу окуяларды жана көптөгөн эксклюзивдүү репортаждарды алгачкылардан болуп обого чыгарат.
Учурунда СССРдин Телекөрсөтүү жана радиоуктуруу комитетинин Москвадагы "Останкино" жана "Орбита" каналдары менен тыгыз кызматташат.
2005-жылдын 10-мартында Алимбек Азимканов жана оператор Равшан Ризакулов экөө барымтага алынат.
1991-2012-жылдары ЖТРде кабарчы, башкы редактор, продюсер жана төраганын орун басары болуп эмгектенет.
Кайыпчал
Кайыпчал — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Куялынын атасы экендиги, Манас менен достугу жана өзү баатыр адам болгондугу айтылат (Курама варианты, “Сейтек”, 227 — 230, 236—257).
Хэй-Кы
Хэй-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таз дарыясынын оң жээгинен 854 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 44 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кыңыроок
Кыңыроок - кийизди, терини ийри кесүү үчүн курч темирден жасалган ичке бычак.
Кыргызстан 2018 кышкы Олимпиада оюндарында
Кыргызстан 2018 кышкы Олимпиада оюндарына спорттун 2 түрү боюнча 2 спортчусу менен катышат.
Олимпиада 9-февралдан — 25-февралга чейин Түштүк Кореянын Пхёнчхан шаарында өтөт.
30px|alt=|link= Лыжа жарышы
Тариэл Жаркымбаев лыжа менен жарышуу түрү боюнча мелдешке катышып. Эркектер арасындагы 1 чакырым 400 метр аралыктагы жарышта, жалпы 80 спортчу менен жарышкан. Ал 4 мүнөт, 5.99 секунд жыйынтыгын көрсөтүп, маарага 79-болуп келген. Бирок кытайлык спортчу жарыштан четтетилгени үчүн, Тариэл Жаркымбаев 78-орунду ээлеген. Бул жыйынтык менен Кыргызстандын спортчусу мелдештин чейрек финалдык бөлүгүнө өтө албай калган. Мелдештин эрежеси боюнча аалдыңкы 30 спортчу кийинки этапка өтөт.
Серафимовка (Туймазин району, Башкыртстан)
Серафимовка — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Серафим айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 193 киши. Почта индекси — 452780, ОКАТО коду — 80251847002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ниттенау
Ниттенау - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Швандорф (район)| Швандорф районуна карайт. Жогорку Пфальц административдик округуна тиешелүү. Калкы –  8369 (2010-ж.). Аянты – 93.15 км2.
Жыгач устачылык
Жыгачтан түрдүү буюм жасоо чеберчилиги. Буга жыгач буюмдарын жасоо, алардын бөлүктөрүн бири бирине туташтыруу, бекитүү (аштоо), жыгачты механикалык жол менен иштетүү, желимдөө, фанерлөө, сүргүлөө, куроо, жасалгалоо, жылмалоо иштери кирет. Жыгач усталар кыргыздарда жыгаччы же түндүкчү, ээрчи, кырмачы, тактачы, комузчу болуп бөлүнгөн. Жыгаччылар - боз үйдүн жыгачтарын; ээрчи - ээр, айырмач, ыңырчак; кырмачылар- аяк, табак, чара, чөмүч, тепши, челек, чыныкап, кашык, соку, сокбилек, ийик; тактачы - сандык, жагдан, такта, бешик, үкөк, чана, чарпая; комузчулар- комуз, кыяк, чоор, тактеке, добулбас жасашкан.
Молекулалык масса
Молекулалык масса – мол-нын курамына кирген атомдор массаларынын суммасы. М. м. ж-дөгү түшүнүк газ же буу абалындагы заттар үчүн гана эмес, катуу заттар (иондук кристаллдар) жана бир нече зат аралашмасы үчүн дагы колдонулат. Кээде курамы белгилүү, ар кандай заттар аралашмасынын М. м. аныктоого болот. Мисалы, азот, кычкылтек жана башка газдар белгилүү катнаштагы аралашмасынан турган абанын М. м. орто эсеп менен 29 деп кабыл алынган. Заттар маанилүү мүнөздөмөлөрүнүн бири М. м. ар түрдүү заттар үчүн ар башка мааниге ээ. Жөнөкөй мол-лар ( Cl2, H2, N2 жана башка) үчүн М. м. кичине өлчөмдө болсо, белоктор, нуклеин к-талары, клетчатка, крахмал сыяктуу био- жана жаратылыш бирикмелери үчүн млн, млрд жетет. Газ абалындагы заттар М. м. аныктоодо Авогадро закону колдонулат. Нормалдуу шартта (00С, 1 атм.) бир моль газ 22,4 л көлөмгө ээ. Газ тыгыздыгын аныктап, моль саны аркылуу М. м. эсептеп чыгарат. Эритмедеги заттар М. м. аныктоодо эбуллиоскопия жана криоскопия методдору колдонулат. М. м. ири мол-лык массалуу бирикмелер үчүн анын физ. касиетин көрсөтүүчү негизги мүнөздөмө. Полимер М. м. билүү макромол-лар уз. мономерлер орточо саны, полимерлешүү даражасы жана башка ж-дөгү түшүнүктү берет. М. м. химимялык, физ. жана химимялык -технологиялык эсептөөлөрдө колдонулат.
Чилисай
Чилисай Аравансай суусунун сол курамы. Узундугу 50 км, алабынын аянты 425 км2. Кичи Алай тоосунун түндүк капталындагы мөңгүдөн башталып, адегенде Гезарт аталып, токойлуу кокту аркылуу агат да, ортоңку агымында Ноокат өрөөнүнө чыгат.Алабынын деңиз деңгээлинин орточо бийиктиги 2900 м, эң бийик жери 4926 м. Гезарт жана Агарт ашуулары бар.Эң ири куймасы–Агарт(сол). Негизинен кар,мөңгү жана булак сууларынан куралат. Жылдык орточо чыгымы 3–4 м3/сек, эң көбү май-июнда,эң азы февралда байкалат. Сугатка пайдаланылат. Боюнан Жаңы Ноокат жана башка кыштактары орун алган.
Чоң Чиндат
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское айылындагы суу өлчөгөн посттун аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Үч-Коргон (Кадамжай району)
Үч-Коргон — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Үч-Коргон айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 12 874 (2009-жылы) киши.
Адабияттын таптуулугу
Адабияттын таптуулугу — адабият коомдук аң-сезимдин бир формасы болгондуктан, ал таптык коомдо белгилүү бир таптын кызыкчылыгын колдойт.
Айрым бир акын-жазуучулар социалдык пөзициясы, көз карашы боюнча өз чыгармаларында эзүүчү таптын тарапкери болуп чыкса, айрымдар жалпы эл массасынын — эзилген таптын тарапкери болот. Мына ушуга карап адабияттын таптык мүнөзү келип чыгат. В. И. Ленин кандай гана чыгармачылык күч болбосун анын «коомдо жашап туруп, коомдон сыртта болбостугун» айткан, демек ар бир адам бул же тигил таптын кызыкчылыгын көздойт. Мисалы: революцияга чейин бизде эки агым болгон. Айрым ырчылар бай-манап-тар менен феодалдардын кызыкчылыгын жакташса, элдик-демократиялык. акындар карапайым элдин, эмгекчи массанын ой-тилегин, жашоо-турмушун ырга кошкон.
Искусство чыгармаларынын таптык мүнөзүн элдик оозеки чыгармалардын мурастарынан да айкын көрүүгө болот. Азыркы учурдагы адабиятты ала турган болсок, анын таптык касиети нукура пролетардык мүнөзүнүн таасын көрүнгөндүгүндө.
Жеке адамдардан киреше салыгы
Жеке адамдардан киреше салыгы – КРдеги жалпы мамлекеттик салык болуп саналат. Кирешиси бар, КР резиденттери жана резидент эместери – жеке адамдар салык төлөөчүлөр болуп саналышат. Ж. а. к. с-ынын салык алуу объектиси салык төлөөчүнүн жалпы жылдык кирешеси менен КР мыйзамдарында аныкталган салыктарды чыгарып салуунун айырмасы катары эсептелген киреше болуп саналат.
Валуа
Валуа — Франциядагы королдор династиясы (1328-1589), Капетингдердин бир бутагы. Валуа графтыгынын атынан аталган. Негиз салуучусу француз королу Филипп IV Сулуунун иниси, Карл Валуа. Карл XI Валуанын тушунда Франциянын аймагы бириктирилип, королдук бийлик күчөгөн жана француз абсолютизми калыптана баштаган. Династиянын акыркы өкүлү Генрих III өлтүрүлгөн соң (1589), анын мураскери жок болгондуктан, Валуа династиясы үзүлгөн, ал эми француз таажысы Бурбондорго өткөн.
Атланта
Атланта - АКШнын түштүк-чыгышындагы шаар. Жоржия штатынын административдик борбору. Калкы 433 миң (2004; агломерациясында 4068,8 миң). Пидмонт бөксө тоосунда жайгашкан. Жолдор тоому. Эл аралык Хартсфилд-Жексон аэропорту бар. Атланта - Түштүк АКШнын ири соода-финансы, өнөр жай борбору. Электроника, химиялык целлюлоза-кагаз өнөр жайы, автомобиль («Женерал моторс», «Форд»), «Локхид-Мартин» (авиа) заводдору, «Кока-Коланын» штаб-квартирасы (музейи м-н), авиакомпания («Дельта эйрлайнз» ж. б.) бар. Жыл сайын ярмаркалар өткөрүлөт. Терминус деген ат м-н 1837-ж. негизделген. 1845-жылдан Атланта аталат; 1847-жылдан шаар. Пахта сатуунун борбору болгон. 1868-жылдан штаттын борбору. Архитектура эстеликтерден Капитолий имараты (1884-1889), асман мелжиген имараттар (1929) бар. Фернбанк илимий борбору, 4 университет, технология институту, медициналык ири борборлор ж-а клиникалар иштейт. Искусство ж-а археологиялык, асем-өнөр искусство музейлери, Искусство, Президент Картер, аскерий мемориалы, М. Лютер Кинг (Нобель сыйлыгынын лауреаты) улуттук тарыхый борборлору; Панорама, Пидмонт паркы, Стон-Маунтин дүйнөдөгү эң ири тоо паркы, зоопарк бар. 1996-ж. XXVI Олимпиада оюну өткөрүлгөн. АКШдагы эң ири үстү жабык стадион курулган.
Кокле
Кокле, куоклe (kökle) - латыштардын чертме кылдуу музыкалык аспабы. Гусли-менен түркүмдөш. Тулкусу канат кебетесинде жыгачтан чабылган. 5тен 27ге чейин кыл тагылат. Аспаптын жалпы уз. 700 мм. Добуш катары диатоникалык. 1950-ж. өркүндөтүлгөн (кокле-пикколо, сопрано, альт, тенор) түрлөрүнөн оркестрдик жана вокалдык чыгармалар аткарылат.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Чукча-камчатка тилдери
Чукча-камчатка тилдери - Чукча менен Камчатканын жергиликтүү калкы сүйлөгөн тилдерди камтыган обочолонгон тил уясы. Палеоазия тилдерине кирип, эки бутакка ажырайт: жакын тектеш чукча тили, коряк тили, алютор, керек тилдеринен турган чукча-коряк тилдери жана түндүк, түштүк, батыш деген тилдерден турган ительмен тили. Чукча-камчатка тилдеринин фонетикасына үндүүлөрдүн сингармонизми, үнсүздөрдүн ассимиляция, диссимиляциясы, грамматикасына префикс-суффикстүү агглютинациялама түзүлүш мүнөздүү. Лексикасында орус тилинен кирген сөздөр бар. Чукча жана коряк тилдеринин жазмасы 1931-жылдан латын, 1936-жылдан орус графикасынын негизинде.
Кадыров Абдулхамит
Кадыров Абдулхамит (1930-жылы Араван районуну, Араван кыштагы.)— пахтачы, Социлитистик Эмгектин Баатыры (1957). 1953-жылдан КПСС мүчөсү. 1948-жылдан Араван районундагы «Коммунизм» колхозунун пахтачылык бригадасында звено башчысы, 1956-жылдан бригадир, 1959-жылы колхоздун председатели, 1960-жылдан дыйканчылык бригадасынын бригадири. 1957-жылы анын звеносу 15 га пахта аянтынын ар гектарынан 67 аден түшүм жыйнап алган.
Сыйлыктары
Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу, Октябрь Революциясынын ордендери, медалдар менен сыйланган.
Айырмач
Бул — жыгач буюму, ээрдин бир түрү. 1). Кичинекей балдар (4—6 жаштардагы) атка минүүгө өбөк. Аны көчмөңдүү турмушта өзүнчө тай-кунанга мингизүүгө көнүктүрүүгө атайын токулган ээр. Айырмачтын кашы менен артын бирдей кылып, бири-бирине кайчылаш аштала жасалат. Ат үстүнөн бала жыгылбашы үчүн мунун капталдарына туурасынан баланын балтырын кыспагыдай жалпак жыгачтар бекитилет. Айырмачтын үстүнө көпчүк салынат. Үзөңгү ордуна тебүү үчүн көбүнчө териден же кийизден кооздоп жасалган темингиси болот. Айырмачтын кайчылашып ашталган бети кол жеткидей кооздолот. Усталар ага жыгачка таандык оюм-чийимди түшүрүшөт. Ал оюм-чийим, адатта, чагаракталып, «кочкоректенип» кетет. Чийимди каалга бетиндей тереңдете баспоо керек. Буга түшкөн жыгач оюму «ит куйруктанып», «бармак боочу» сыяктанып, көпчүк-көрпөчөдөн анын кашы койкоюп көрүнүп турат.
Зергерлер бул токулгуга да күлдүрө күмүш чабышкан. Ээрдин алдыңкы жана арткы гана кашы минтип кооздолушу зарыл.
2) Алдыдагы жана арт жагындагы тик жыгачтарын бири-бирине кайчылаштырып жасайт. Бул — унаага кийиз салып токуп жүк артууга ылайыкташкан ээрдин (ыңырчактын) бир түрү. Көчмөңдүү турмушта минтип ээрдин ар кандайына узануу абдан өнүккөнүн тарых музейлериндеги экспонаттар далилдеп турат. Илгери чабылган айырмачка кичине жошо сүртүп коюшчу. Ал ак жыгачтын өңүн өзгөртүп, кир көтөрүмдүү кылган. Атайын сырдап койгондой буюмдун өңүн ачкан. Азыр аны урунгандар өтө азайды. Мал киндиктүү элет жерлеринде эле ташынып-көчүүдө анча-мынчалар токубаса, кийинки муундар муну музейден гана көрүп калышты. Айырмачты эми өнөрканаларда өзүнчө буюм же белек катары чыгаруу зарыл.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996]
Живоглядов Валерий Петрович.
Живоглядов Валерий Петрович (1938 — 29-июнь 2020), техник илимдеринин доктору (1974), профессор (1977), КР ИУАнын академиги (1984), Илим жана техник боюнча КР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (2002) Орус. Чүй облусундагы Калинин айылында туулган. Фрунзедеги политехник институтун (1960) аяктагандан кийин, КРИА аспирантурасын кирип аны (1965) бүтүргөн. КРИА Автоматика институнун илимий кызматкери, лаборатория башчысы, деректирдин орунбасары, ИА президиумунун башкы илимий катчысы, Кыргызстан эл аралык университетинин жаңы маалматтар техноложисинин жогорку мектебинин деканы, КУУ Кыргыз-Америкалык компьютердик техноложилер жана ИНТЕРНЕТ факультетинин деканы болуп иштеген. Азыр Кыргыз-Түрк «Манас» университетинде бөлүм башчы кызматында иштөөдө. Башкаруу теориясы, системдик анализ жана информатика боюнча илимий багытта иштейт. КР илимине эмгек сиңирген ишмер (1993). 210 илимий эмгек жараткан, анын ичинде 9 монография, 5 ойлоп табуусу бар.
Нью Карлис (Огайо)
Нью Карлис (Огайо) (New Carlisle) — Огайо штатынын Кларк округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 5735 киши. Болжолдуу аянты - 5.0 км². FIPS коду — 39-54334.
Адабияттын элдүүлүгү
Адабияттын элдүүлүгү — адабияттын партиялуулугу жана таптуулугу  менен тыгыз байланыштуу көрүнүш.
В. И. Ленин: «Искусство — элге таандык»,— деп айткан. Адабияттын элдүүлүгү чыгарманын эл турмушунан алынышынан, карапайым эл массасынын кызыкчылыгына кызмат кылышынан, элге жакын болушунан, элдик максат — идеалдарга дал келишинен, массага тарбиялык таасир корсөтө билишинен ж. б. көрүнөт.
Сурнай
Сурнай, зурна (иранча сурна, сурнай, сөзмөсөз — майрамдык флейта) — үйлөмө музыкалык аспап, Кавказ (Азербайжан, грузин, армян жана башкалар), Орто Азия (тажик, өзбек, кыргыз) элдеринде кытай (сона), иран жана башка элдерде колдонулат. С. камыштан жасалган мүштөк менен ойнолот. "Манаста" да улуттук байыркы музыкалык аспап катарында колдонулат. "Манас" эпосунда С-дын кандай нерседен жасалганы, көлөмү жөнүндө маалымат берилген эмес. Бирок, аш, тойлордо, жортуулдарда тартылганы айтылат.
Анын үнү "Манас" эпосунда "Сурнайдын үнү такылдап" (Сагымбай Орозбаков, 2. 67), — деп абдан так, өтө ачык, үндүү аспап катары сүрөттөлөт. С. түрдүү музыкалык аспаптар менен ансамблдешип аткарылуу менен айрым учурда кан төгүлгөн согуштарда жеке да тартылган. Көпчүлүк учурда С. керней менен бирдикте аткарылып жарчыга кабар айттыруучу, жоокерлерди, калкты чогултуучу аспап катарында да ойнолгон. Алсак эпосто "Керней, сурнай тарттырып, Жарчыга кабар айттырып" (Сагымбай Орозбаков, 2. 60), — деп баяндалат.
Өзбекстан 2018 кышкы Олимпиада оюндарында
Өзбекстан 2018 кышкы Олимпиада оюндарына спорттун 2 түрү боюнча 2 спортчусу менен катышат.
Олимпиада 9-февралдан — 25-февралга чейин Түштүк Кореянын Пхёнчхан шаарында өтөт.
Кайыпчынын Кара-Тоосу
Кайыпчынын Кара-Тоосу. Кайыпчынын Кара-Үңкүр — топоним. "Манас" эпосунда Кайып колдогон сыйкырдуу жай, ашына кыйындык түшкө каармандар жашынып жан багат. Көзкамандардан ууланган Манасты Каныкей ала качып барып багат. Каныке Абыке, Көбөштөн Букарга качып баратканда корголойт, жоодон жараланган башка каармандар да ага барып жашынганы айтылат. Мисалы, эпосто Кыястан жараланган Семетейди:
Перизада Көкмончок,
Берен катын Чүрөктүн
Бейбактын жакын снңдисн,
Кайыпчынын тоосуна
Ала качып кетиптир (Саякбай Каралаев, “Семетей”, 2. 320) делет.
Хакас, Алтай элдеринин эпосторунда да каармандар аскадагы үңкүргө кирип жоодон кутулганы, калканч тапканы салттык мотив. Кыргыздын кенже баатырдык эпосу “Жаныш, Байышта” Байышты да асканын үңкүрүнө жашырып койгондугу айтылат.
Исмаилова Инахон
Кыскача өмүр жолу
Исмаилова Инахон (1921-жылы Кара-Суу району, ppДыйкан-Кыштак]] кыштагында.) — пахтачы, Социялистик Эмгектин  Баатыры (1947). Эмгек жолун колхоздо иштөөдөн баштаган. 1943-жылдан «Кызыл-Шарк» (азыр X. Таширов атндагы.) колхозунун пахтачылык бригадасында звено башчысы болуп эмгектенген. Ал жетектеген звено 1945-жылы 5 га жердеги пахтанын ар гектарынан 58 ц, 1946-жылы 68,4 ц, 1947-жылы 4 га жерден 91,3 вден түшүм жыйнап алган.
Сыйлыктары
Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабият
Борбугулов М."Ош тарыхы энциклопедия" Фрунзе 1989-ж.
Катарсиc
(грекче κάθαρσις – тазалануу) – байыркы грек философиясынын эстетикалык санаага батуунун маңызын чагылдырган термини. Аталган термин пифагорчулардын мектебинде пайда болуп, алар денени өнүктүрүү үчүн гимнастика жасоону жана жанды тазартуу үчүн музыка угууну сунуш кылышкан. Эмпедокл дагы акылдан айнуу ички дүйнөнүн “таза эместигинен” пайда болоору тууралуу айткан. Стоиктердин маалыматы боюнча, Гераклит от менен тазаланууга үйрөткөн. Катарсис тууралуу жогорудагы материалисттик окууларга каршы Платон денеден, ыплас рахаттар менен кумарлардан бошонуу аркылуу гана жанды тазалоого боло тургандыгын айткан. Жалпы жонунан Платон Катарсис терминин кеңири мааниде дененин тазаланышы катары колдонгон. Аристотел музыканын тарбиялык, тазалоочу жана көңүл ачуучу маанисин баса белгилеген окууну иштеп чыккан, музыканын таасири астында адамдар жеңилденишет жана аффекттерден бошонушат, ошону менен катар эле “зыянсыз кубанычка” ээ болушат. (Аристотель тарабынан трагедия аффекттерден тазалануу катары аныкталган да, автор тарабынан эч кандай чечмелөөлөр берилген эмес. Натыйжада, илимде Катарсисти кандай түшүнүү керек тууралуу адабияттар пайда болгон. Лессинг аристотелдик Катарсисти моралдык, Э. Мюллер гедонисттик, Я. Бернайс медициналык, Э. Целлер нукура эстетикалык, К. Целль диний жана мистикалык маанайда түшүнүшкөн. Илимде аристотелдик Катарсистин маңызы тууралуу маселени толук чечкен жобо жок, б. а. бүгүнкү күнгө чейин). Аристотель тазаланууну бардык аффекттерден арылуу же аффекттерди кандайдыр бир гармониязациялоо катары түшүнгөндүгү анык эмес. Бул маселени чечүү үчүн Аристотелдин “Поэтикасын” гана эмес, калган чыгармаларын да терең өздөштүрүү талап кылынат. Фрейддин окуусунда Катарсис термини психоанализдин методдорунун бирин белгилөө үчүн колдонулат.
Молекулалык формула
Молекулалык формула – зат бир мол-сындагы ар бир элемент чыныгы санын көрсөтүүчү химимялык  формула.
Канигут үңкүрү
Канигут үңкүрү (жергиликтүү аталышы – Зауккур) – Баткен районун аймагындагы үңкүр, тарыхый рудник, табият эстелиги Сарытоонун чыгыш четинде, Самаркандык кыштагынан 18 км батыш тарапта жайгашкан Кыргызстандагы эң ири үңкүр. Үңкүрдүн аныкталган жалпы узундугу 3000мден ашык. Девон менен карбондун гипстүү акиташ тектеринде пайда болгон. Катмар аралыгынын жикке ажыроосунан жана рудалуу карст процессинин активдешүүсүнөн, ошондой эле илгери руданы иргеп алуудан пайда болгон үңкүрлөр системасынан турат. Үңкүр жергиликтүү элге байыртадан белгилүү.