cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Геологиялык экспедиция
Коюлган максатка, жумуштун мүнөзүнө карай комплекстүү жана адистештирилген, ал эми жумуштардын аткарылышы мөөнөтүнө жараша туруктуу жанa мезгилдүү Геологиялык экспедиция деп бөлүнөт. Комплекстүү Геологиялык экспедиция геол. жумуштардын ар кандай комплекстерин (геол. съемка, издөө, чалгындоо ж. б.) ишке ашырат, адистештирилген Геологиялык экспедиция бир гана профилдеги геол. жумуштарды жүргүзөт. Геологиялык жумуштар үзгүлтүксүз жыл бою бир эле аймакта жүргүзүлсө, ал жерде туруктуу өндүрүштүк техникалык жанa жашоо-тиричилик базасы болсо, туруктуу Геологиялык экспедиция деп, ал эми базасы жок эле бир-эки сезон иштөөгө уюшулса, мезгилдүү Геологиялык экспедиция деп ата­лат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Көп жылдык тоң
Көп жылдык тоң – жер бетинин үстүнкү борпоң же жаракалуу чулу тоо тектеринин туруктуу терс температуранын таасири астында пайда болгон тоң кыртышы. Тоо тектеринин арасындагы суулар музга айланып, борпоң тектерди камдаштырып, чулу кристаллдык тоо тектерине окшотуп коёт. Алардын эрип, кайра тоңуп туруусу чарбачылыкка көп зыян алып келет. Кыргызстандын бийик тоолуу аймактарында кеңири таралган.
Кандель
Кандель (Kandel) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан Шаар. Гермерсхайм районуна кирет.
Калкы - 8427 киши(2013-ж.). . Аянты - 26,64 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 34 013. Мэр — Гүнтер Тилебөргер.
Шаар административдик курамы боюнча 3 шаардык районго бөлүнөт.
Трамблёр
Трамблёр - карбюратордук ичинен күймө кыймылдаткычты от алдыруу системасынын прибору. Ал жогорку чыңалуудагы токту ажыраткычтан жана жогорку чыңалуудагы токту бөлүштүргүчтөн турат. Ажыраткыч белгилүү учурда от алдыруу түрмөгүнүн алгачкы тизмегин үзөт (ажыратат) да, экинчи оромунда жогорку чыңалуудагы ток зым менен тиешелүү цилиндрдин от алдыруу оттугуна барат. Бөлүштүргүчтүн жөнгө салуучу түзүлүшү кыймылдаткычтын иштөө режимине жараша озуп от алдыруу учурун автоматтык түрдө өзгөртөт.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Олэнстаун (Нү-Гэмпшир)
Олэнстаун (Нү-Гэмпшир) (Allenstown) — Нү-Гэмпшир штатынын Мерримак округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4322 киши. Болжолдуу аянты - 52.9 км². FIPS коду — 33-00660.
Шаннон (Миссисипи)
Шаннон (Миссисипи) (Shannon) — Миссисипи штатынын Lee округуна караган АКШ шаары.
Геологиялык эон
Геологиялык эон (лат. aeon — узак убакыт) — Жер тарыхынын бир нече геологиялык заманды бириктирүүчү геохронологиялык эң ири уба­кыт өлчөмү.
Жалпы кабыл алынган бөлүнүштөрү азырынча жок. Көбүнчө криптозой зону жанa фанеразой эонуна бөлүнүшү колдонулат. Кээ бир илимпоздор палеогей, мезогей, неогей деп да бөлүшөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
8 Октябрь (Тогуздун айы)
8 октябрь — жылдын 281-чү күнү (толук жылда 282-чи күн), Григорий календары боюнча жылдын аягына чейин 84 күн бар.
Хирам (Мэн)
Хирам (Мэн) (Hiram) — Мэн штатынын Оксфорд округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1423 киши. Болжолдуу аянты - 100.6 км². FIPS коду — 23-33315.
Сыргабаев Эдилкан
Сыргабаев Эдилкан (1935-ж. т., Толук айылы) - Кыргыз Республикасынын маданиятка эмгек сиңирген ишмери (1994).
Колдонулган адабияттар
Токтогул району: Энциклопедия/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2005. 292 б., ил. ISBN 9967-14-030-5
Байербах
Байербах (Baierbach) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Төмөнкү Бавария административдик округуна карайт. Ландсхут районуна кирет.
Калкы - 789 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 16,76 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 2 74 118. Муниципалитеттин башчысы — Зигфрид Штеккенбиллер.
Дайельсдорф
Дайельсдорф (Deyelsdorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Түндүк Төмөнкү Померания районуна кирет.
Калкы - 521 киши(2013-ж.). . Аянты - 29,78 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 57 021. Муниципалитеттин башчысы — Марита Клат.
Обухова (Полта куймасы)
Обухова — Орусиядагы дарыя. Ненец АО, Архангельск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Полта дарыясынын оң жээгинен 155 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Штөссен
Штөссен (Stößen) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан Шаар. Бургенланд районуна кирет.
Таза инкассо
Таза инкассо – каржы документтеринин аларды коммерциялык (товар бөлүштүрүүчү) документтер коштобогон инкассо.
Трактор жана айыл чарба машиналарын техникалык тейлөө
Трактор жана айыл чарба машиналарын техникалык тейлөө – трактор жана айыл чарба машиналарынын тетиктерин, түйүндөрүн жана агрегаттардын өз учурунда жөнгө салуу аркылуу тетикти эрте жешилтпөөчү иш-чаралардын жыйындысы.
Тейлөө учурунда төмөнкү жумуштар аткарылат: жууп-тазалоо; техникалык абалын текшерүү; майлоо; жөндөө; тез жешилүүчү тетиктерди алмаштыруу ж. б. жумуштар аткарылат. Техникалык тейлөө машиналардын документтеринде көрсөтүлгөн тартипте адистердин жардамы менен жүргүзүлөт.
Көп каналдуу байланыш
Көп каналдуу байланыш — бир эле маалда көптөгөн кабар алуучуну байланыштыруучу электр байланыш схемасы. Көп каналдуу байланышта телефон жана телеграф кабарлары, телебашкаруу коман далары, телекөрсөтүү сүрөттөрү, Электрондук эсептегич машина (ЭЭМ) үчүн маалымат байланыш кабели, радиореле жана спутник линиялары аркылуу берилет. Көп каналдуу байланыш байланыш линиясы тыгыздоо принциби боюнча түзүлөт. Бул учурда жыштыгы 300—3400 гц болуп, телефон кабарларын берүүнү камсыз кылуучу тоналдык жыштык каналы стандарттуу канал деп аталат. Адегенде 12 стандарттуу каналдан биринчи топтошкон тракт түзүлүп, ал 60–108 кгц жыштык тилкесин ээлейт. Практикада 12, 60, 120, 180, 300, 600, 900, 1920, 10800 стандарттуу каналдардан түзүлгөн Көп каналдуу байланыш системасы колдонулат. Артыкчылыгы – жыштык спектринин үнөмдүү пайдаланылышы.
Яблочный (Благовещен району, Башкыртстан)
Яблочный — Башкыртстандын Благовещен районундагы айыл, Удельно-Дуваней айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 6 киши. Почта индекси — 453442, ОКАТО коду — 80215861003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
10 Октябрь (Тогуздун айы)
10 октябрь — жылдын 283-чү күнү (толук жылда 284-чи күн), Григорий календары боюнча жылдын аягына чейин 82 күн бар.
Канцем
Канцем (Kanzem) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Трир-Саарбург районуна кирет.
Миршакар
Миршакар [чын аты-жөнү – Мирсаид Миршакаров; 23. 4(6. 5). 1912, азыркы Тажикстан Респ., Шугнан району, Синдев кыштагы – 1992, Дүйшөмбү] – тажик акыны, коомдук ишмер, Тажик ССР эл акыны (1962), тажик балдар адабиятына негиз салгандардын бири. Ырлары 1930-жылдан жарыялана баштаган. Тунгуч поэмасы – «Жеңиш туусу» (1934). «Алтын кыштак» (1942), «Багынбас Панж» (1949; экөө тең СССР мамлекеттик сыйлыгы, 1950), «Ленин Памирде», «Бакыт ачкычы», «Тоо кызы», «Лениндин көз карашы» (1964) поэмалары менен «Бакыт» (1952), «Тажикстан жазы» (1958) ыр жыйнактары – тажик совет поэзиясынын мыкты үлгүлөрүнөн. Мирашкар драматург катары да белгилүү («Ташбек менен Гүлкубран», «Мугалимдин сүйүүсү», «Чек арадан алыста», 1963). Эки Ленин ордени жана башка 3 орден жана медалдар менен сыйланган.
Канцем
Калкы - 643 киши(2013-ж.). . Аянты - 4,29 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 35 055. Муниципалитеттин башчысы — Гүнтер Френцен.
Сыдыкова Канчайым
Сыдыкова Канчайым (1923-ж. т., Ничкесай айылы) - эл агартууотличниги(1991).
1971-ж. Жалал-Абадтагы педагогикалык окуу жайын бүтүргөн. 1971-жылдан Ж. Бөкөмбаев атындагы орто мектепте мугалим.
Колдонулган адабияттар
Токтогул району: Энциклопедия/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2005. 292 б., ил. ISBN 9967-14-030-5
Фармингтон (Нү-Гэмпшир)
Фармингтон (Нү-Гэмпшир) (Farmington) — Нү-Гэмпшир штатынын Стрэффорд округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6786 киши. Болжолдуу аянты - 97.2 км². FIPS коду — 33-26020.
Гарри Поттер
"Гарри Поттер" (Harry Potter) — британиялык жазуучу Жоан Роулиңдин калемине таандык фантастикалык романдар сериясы. Романдардагы окуялар Хогвартстагы сыйкырчылар мектебинде билим алган жаш сыйкырчы Гарри Поттер жана анын достору Гермиона Грейнжер менен Рон Уислинин жашоосу тууралуу баяндайт. Негизги окуя Гарринин караңгы күчкө ээ болгон жана өлбөстүккө умтулган сыйкырчы Лорд Волдемортко каршы күрөшүнүн айланасында өнүгөт. Гарри Сыйкыр министрлиги деп аталган бөлүмдү жоюп, бардык сыйкырчылар менен сыйкырчы эмес кишилерди бийликтен кулатууга аракет кылат.
Геологиялык ярус
Геологиялык ярус Жердин геол. өсүп-өөрчүшүнүн белгилүү бир этабына туура келет. Анын көлөмү менен чеги Жердин жанa органикалык дүйнөнүн өнүгүшүнүн белгилүү бир стадиясын чагылдырган геологиялык жанa палеонтологиялык белгилердин негизинде аныкталат.
Гарри Поттер
"Гарри Поттер жана философтун ташы" аттуу биринчи роман 1997-жылдын 26-июнунда жарык көргөндөн бери китептер дүйнөдө окурмандардын кеңири катмарында популярдуу болуп, сынчылардын оң баасына татыган жана коммерциялык ийгилик жарата алган. Китептер чоң кишилер менен катар жаш окурмандардын да көңүлүн буруп, көбүнчөсү заманбап жаштар адабиятынын пайдубалы катары кабыл алынып келет. Китептер сериясы сын-пикирлерге да кабылган. Сын-пикирлер окуянын өнүгүшү бара-бара күңүрт маанай жана ошондой эле зордук-зомбулуктун коркунучтуу жана графикалык сүрөттөлүшү менен коштолгону боюнча айтылган. 2013-жылдын май айына карата дүйнө жүзү боюнча китептин 500 миллиондон ашык нускасы сатылып, тарыхта китептер сериясындагы эң көп сатылган бестселлерге айланган. Ал эми китеп жетимиш үч тилге которулган. Акыркы төрт китеп биринин артынан экинчиси сатылып олтуруп, тарыхта эң тез сатылган китептер болуп калган. Акыркы бөлүмү басылып чыгаары менен АКШда 24 сааттын ичинде жалпысынан 11 млн нускада сатылган.
Геологиялык ярус
Геологиялык ярус геологиялык зоналарга же горизонтторго бөлүнөт.
Гарри Поттер
Китептер сериясы башында эки ири басмаканалардын, Бириккен Падышалыктагы Bloomsbury жана Америка Кошмо Штаттарындагы Scholastic Press тарабынан англис тилинде басылып чыгарылган. Роулиң кошо жазышкан "Гарри Поттер жана наалатка калган наристе" спектаклинин бет ачары 2016-жылдын 30-июлунда Лондондогу Palace театрында болуп өткөн. Анын сценарийин Little, Brown басмаканасы бул сериянын сегизинчи китеби катары басып чыгарган. Баштапкы жети китеп Warner Bros. Pictures компаниясы тарабынан сегиз тасмага ылайыкташтырылган жана 2015-жылдын август айына карата жалпы жонунан эң көп киреше алып келген тасма сериялар тизмесинде 2-орунга чыккан. 2016-жылы "Гарри Поттер" франшизасы 25 миллиард долларга бааланып, "Гарри Поттер" тарыхта жалпы жонунан эң көп киреше алып келген медиага айланган.
Геологиялык ярус
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Гарри Поттер
Фэнтези, драма, бойго жетүү, британ мектеп окуялары (сырдуулук, триллер, окуя, коркунуч жана романс элементтери) сыяктуу көптөгөн жанрларды өзүнө камтыган "Гарри Поттер" дүйнөсү бир канча темаларды изилдейт жана анда маданий маанилер менен маалыматтарды табууга болот. Роулиңдин айтымында, башкы тема — бул өлүм. Бул сериядагы башка маанилүү темалар сокур ишенимди, бузукулукту жана акылсыздыкты камтыйт.
Китептер менен тасмалардын ийгилиги "Гарри Поттер" франшизасынын кеңири кулач жайышына өбөлгө түзгөн. Көптөгөн туурама эмгектер жарык көрүп, 2009-жылы Чикагодо көчмө көргөзмөнүн бет ачары өткөн, 2012-жылы Лондондо студиялык тур ачылып, андагы санарип платформада Роулиң бутактама эмгектер жана башка жагдайлар тууралуу жаңы маалыматтарды берип турган. Жакында эле "Гарри Поттердин сыйкыр дүйнөсү" деп аталган тематикалык аттракциондор дүйнө жүзү боюнча Universal Parks & Resorts парктарында курулган.
11 Октябрь (Тогуздун айы)
11 октябрь — жылдын 284-чү күнү (толук жылда 285-чи күн), Григорий календары боюнча жылдын аягына чейин 81 күн бар.
Сүйүналиев Райымбек
Сүйүналиев Райымбек (1908, Сөгөт айылы - 1996, Кызылтуу айылы) - коомдук ишмер, Совет бийлигин бекемдөөгө жигердүү катышкандардан. Атамекендик согуштун катышуучусу (1941-43). Ош педагогикалык техникумун (1929), Ташкендеги Орто Азия аскердик окуу жайын (1935), республикалык партиялык мектебин (1948) бүтүргөн.
Геометрикалык нерсе
Геометрикалык нерсе — формасы жанa өлчөмү гана эсепке алынган фи­гура. Геометрикалык нерсе үч өлчөмгө ээ. Мис., куб, тегерек нерселер,Геометрия.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Норвэй
Норвэй (Norway) — Мичиган штатынын Dickinson округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2959 киши. Болжолдуу аянты - 23.0 км². FIPS коду — 26-59220.
Хитцаккер (Эльба)
Хитцаккер (Эльба) (Hitzacker (Elbe)) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан Шаар. Люхов-Данненберг районуна кирет.
Калкы - 4888 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 58,44 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 54 009. Мэр — др. Карл-Хайнц Ястрам.
Шаар административдик курамы боюнча 12 шаардык районго бөлүнөт.
Ротт (Ландсберг)
Ротт (Ландсберг) (Rott (Landkreis Landsberg)) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Лехтеги Ландсберг районуна кирет.
Калкы - 1472 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 19,73 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 81 137. Муниципалитеттин башчысы — Квирин Крөц.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Шау (Миссисипи)
Шау (Миссисипи) (Shaw) — Миссисипи штатынын Боливар (Bolivar) округуна караган АКШ шаары.
Вудбери (Кентукки)
Вудбери (Кентукки) (Woodbury) — Кентукки штатынын Батлер округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 87 киши. Болжолдуу аянты - 0.3 км². FIPS коду — 21-84432.
Хадсон (Мэн)
Хадсон (Мэн) (Hudson) — Мэн штатынын Пенобскот округуна караган АКШ шаары.
Остхаузен-Вюльферсхаузен
Калкы - 537 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 14,75 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 70 041. Муниципалитеттин башчысы — Зигфрид Гребедюнкель.
Таза коносамент
Таза коносамент – жүктүн санына же сапатына карата ташып жеткирүүчүнүн эч кандай эскертмеси болбогон коносамент. Эгер андай эскертмелер болсо, анда коносамент кир (таза эмес) коносамент деп аталат жана ал боюнча банк жөнөтүлгөн товар үчүн төлөө жүргүзбөйт. Кир коносаменттен арылуу үчүн жөнөтүүчү ташып жеткирүүчүдөн жүктүн бузулуусуна жана жетпей калуусуна байланышкан баардык чыгым жоопкерчиликтерин алып салган кепилдик кат берүүсү керек.
Суранчиев Тургун
Суранчиев Тургун (1940, Кайырма айылы - 2000, Терексуу айылы) - Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген врачы (1999).
Дорметтинген
Дорметтинген (Dormettingen) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Тюбинген административдик округуна карайт. Цоллернальб районуна кирет.
Калкы - 1033 киши(2013-ж.). . Аянты - 6,55 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 4 17 015. Мэр — Манфред Бенкендорф.
Старые Богады (Буздяк району, Башкыртстан)
Старые Богады — Башкыртстандын Буздяк районундагы айыл, Арслан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 559 киши. Почта индекси — 452722, ОКАТО коду — 80217804001.
Көп клеткалуулар
Көп клеткалуулар – денеси көп клеткадан жана клетка аралык заттан турган татаал түзүлүштүү организмдер (жаныбарлар, өсүмдүктөр, козу карындар). Көп клеткалуулардын мүнөздүү белгиси – денесин түзгөн клеткалардын түзүлүшү жана мааниси боюнча бирдей эместиги. Алар түзүлүшүнө, татаалдыгына жараша бир бүтүн организмдеги ар түрдүү функцияларды аткаруучу ткандарды жана органдарды түзөт. Буларга, жеке өөрчүү – онтогенез (вегетациялык көбөйүүнү эске албаганда), бир клеткадан бөлүнүү (зигота, спора) мүнөздүү. Кээ бир колониялуу организмдердин түзүлүшүнүн эволюциянын жүрүшүндө татаалданышынын (көп ядролуулук, колониялуулук) негизинде келип чыккан болушу мүмкүн.
Көп мүчө
Көп мүчө, полином – чектелген сандагы бир мүчөлөрдүн алгебралык суммасы. Бир мүчө Көп мүчөнүн жеке учуру катары каралат. Көп мүчөсүнүн курамына кирген ар бир кошулуучу анын мүчөсү деп аталат. Көп мүчө мүчөлөрүнүн санына жараша эки мүчөлүү, үч мүчөлүү ж. б. болуп бөлүнөт. Көп мүчөнү кыскартып жазууда милдеттик белги (символ) колдонулат. Алсак, бир гана х өзгөрмөсү бар Көп мүчөнүн үлгү катары алынган (стандарттык) түрү f(x)=a0x +a1x + ... an–1x+an деп жазылат, мында aо, a1, ..., an–1 көп мүчөнүн берилген коэффиценттери, ошону менен бирге aо≠ деп алынат. Эгер aо=0 болсо, анда Көп мүчө деп аталат; n ( n ϵN) саны Көп мүчөсүнүн даражасы, ал эми Көп мүчөнүн чоң мүчөсү–a xn. Көп мүчөнүн бирдей даражадагы окшош кошулуучулары анын бир өңчөй мүчөлөрү деп аталат. Андай окшош мүчөлөрүн кошуп же алып өзгөртүү ал бир өңчөй мүчөнү Көп мүчөгө келтирүү деп айтылат. Көп мүчө даражасы боюнча 1-, 2-, 3 ж. б. даражалуу деп бөлүнүп, алар сызыктуу, квадраттык, кубдук ж. б. болуп айырмаланса, ага кирген өзгөрмөлөрүнүн санына жараша бир өзгөрмөлүү, эки өзгөрмөлүү–бинардык, үч өзгөрмөлүү–тернардык Көп мүчө деп аталат. Мисалы, f(x, y, z)=x2+y2+ +z2–xy–yz–xz үч өзгөрмөлүүсү (тернардык) бир өңчөй квадраттык Көп мүчө болот. f(x)=0 түрүндөгү алгебралык теңдеменин тамыры бир өзгөрмөлүү f(x) Көп мүчөнүн тамыры деп аталат.
Дальберг-Вендельсторф
Дальберг-Вендельсторф (Dalberg-Wendelstorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Мекленбург-Төмөнкү Померания жеринде жайгашкан муниципалитет. Түндүк-Батыш Мекленбург районуна кирет.
Калкы - 530 киши(2013-ж.). . Аянты - 9,5 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 13 0 58 020. Муниципалитеттин башчысы — Хельмут Хаберер.
Аспинуол (Айова)
Аспинуол (Айова) (Aspinwall) — Айова штатынын Кроуфорд округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 0.3 км². FIPS коду — 19-03340.
Калкы
2010-жылы калкы 58 киши болгон.
Намыс жана сокур ишеним
"Намыс жана сокур ишеним" (Pride and Prejudice) — Жейн Остиндин 1813-жылы жарык көргөн романтикалык романы. Роман башкы каарман Элизабет Беннеттин эмоционалдык жактан өсүп-жетилишин сүрөттөйт. Ал шашылыш тыянактарды чыгаруунун туура эмес экенин үйрөнүп, окуяны үстүртөн жана өзөгүн билүүнүн айырмасын түшүнөт. Жазуунун күлкүлүү жагы Британиядагы Регенстик доордогу жүрүм-турумдардын, билим берүүнүн, үйлөнүүнүн жана акчанын сүрөттөлүшүндө жатат.
Лоңборн жергесиндеги Беннет мырзанын беш кызы болот, бирок өз мүлкүн ал кыздарынын эч кимисине мурас кылып өткөрүп бере албай турган жагдай жаралып калат. Анын аялынын эч кандай байлыгы жок болгондуктан ал каза болгондо калгандарга жардам бериш үчүн кыздарынын бири турмушка чыгышы өтө маанилүү болот. Бирок Жейн Остиндин "Жакшы байлыкка ээ болгон бир жалгыз бой эркек киши өзүнө жубай издей берсе болот — бул дүйнө жүзүндө кабыл алынган чындык" деген ачылыш сүйлөмүндө шылдың жана шайырдык бар. Роман үй-бүлө курууга каржылык себептер эле түрткү болбошу керек экенин жана жакшы (бай) түгөй табыш үчүн коомдук кысымга карабастан сүйүү маанилүү экенинин айланасында сөз кылат.
"Намыс жана сокур ишеним" адабият тармагындагы окумуштуулардын жана жалпы элдин арасында "эң сүйүктүү китептер" тизмесинин башкы саптарында орун алып заманбап окурмандардын кызыгуусун өзүнө бир калыпта келет. 20 миллиондон ашуун нускасы сатылган китеп англис адабиятындагы эң популярдуу романдардын бири болуп калган жана заманбап адабияттагы көптөгөн архетиптердин пайдубалын түптөгөн. Китепке болгон кызыгуу көптөгөн ылайыкташтырууларга жана Остиндин эсте калган каармандарын же темаларын туураган аябандай көп романдар менен аңгемелерин жаралышына алып келген. 2005-жылы жарык көргөн "Намыс жана сокур ишеним" тасмасы Голливудд китептен ылайыкташтырып тарткан эң соңку тасма болуп саналат. Анда Кира Найтли менен Меттү Макфайден ролдорду аткарышкан.
Штайгра
Калкы - 1290 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 16,07 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 88 355. Муниципалитеттин башчысы — Вальтер Вреде.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Миссури
Миссури (жергиликтүү индей тилинде – булганыч дарыя) – АКШдагы дарыя, Миссисипинин ири оң куймасы. Узундугу 4740 км (башка маалыматтар боюнча 3970 км), алабынын аянты 1370 миң км2 (анын 10 миң км2дейи Канаданын аймагында). Аскалуу тоолордун чыгыш капталдарынан, Йеллоустон улуттук паркынын чегинен башталган Жефферсон (негизги түзүүчүсү) жана Мадисон сууларынын кошулушунан пайда болот. Жогорку бөлүгү Аскалуу тоолору, Миссури платосу (айрым жерлеринде капчыгай менен агып, босоголорду пайда кылат), Борбордук түздүктөр (мында нуктары туруксуз, жайык жайылмаларынын жээктерине ташкындан сактаныш үчүн тосмолор курулган) аркылуу агат. Ири куймалары: Йеллоустон, Платт, Канзас (оң). Жогорку бөлүгүндө кар, ортонку жана төмөнкү агымдарында негизинен жамгыр сууларынан курулат. Жазында суусу кирип (деңгээли чатында 12 мге чейин көтөрүлөт), кыян жүрөт; жайында тартылат. Орточо чыгымы чатында 2600 м3 /сек (эң көбү 19 миң м3/сек, эң азы 120–150 м3/сек). Суусу өтө киргилт, ылайлуу. Жылына 220 млн тонна шиленди агызып келет. Миссуридеги жана анын алабындагы ири суу сактагычтар (Форт-Пек, Гаррисон, Оахе) дарыя агымын, ирригацияны, энергетиканы жөнгө салып турат. Ири дарыя кемелери Су-Сити, чакандары суу мол кезде Форт-Бентон шаарына чейин жетет. Маанилүү шаарлары жанаа порттору: Омаха, Канзас-Сити ж. б.
13 Октябрь (Тогуздун айы)
13 октябрь — жылдын 286-чү күнү (толук жылда 287-чи күн), Григорий календары боюнча жылдын аягына чейин 79 күн бар.
Геометрикалык орун
Геометрикалык орун — белгилүү касиетке ээ болгон тегиздиктеги же мейкиндиктеги чекиттердин (сызыктардын) жыйындысы.
Мис., берилген чекиттен бирдей алыстыкта жайгашып, бир тегиздикте жаткан че­киттердин Геометрикалык оруну — радиусу бол­гон айлана; берилген бурчтун жактарынан бирдей аралыкта жалгашып бурчтун ичинде жаткан чекиттердин. Геометрикалык оруну биссектриса ж. б. Геометрикалык орун — эскирген термин, ал кийинки мезгилде чекиттердин көптүгү деген термин менен алмаштырылды.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Көп маанилүү сөздөр
Көп маанилүү сөздөр – адабий тилдеги сөздөрдүн түрдүү мааниде колдонулушу. Мисалы, көз – адамдын көзү, ийненин көзү, терезенин көзү ж. б., мүчө – адамдын мүчөсү, сөз мүчөсү, профсоюздун мүчөсү ж. б.
Жыныстык билим берүү
Жыныстык билим берүү – бул адамдын сексуалдуулугу, анын ичинде эмоционалдык мамилелери менен милдеттери, кишинин сексуалдык анатомиясы, сексуалдык активдүүлүгү, жыныстык тукум улоочулугу, макулдук курагы, репродуктивдик саламаттыгы, репродктивдик укуктары, коопсуз жыныстык катнаш, төрөттү көзөмөлдөө сыяктуу маселелерди окутуп-үйрөтүү. Ушул темалардын баардыгын камтыган жыныстык билим берүү комплекстүү жыныстык билим берүү деп эсептелет. Ата-энелер же камкорчулар, мектептин расмий программалары жана коомдук саламаттыкты сактоо өнөктүктөрү жыныстык билим берүүнүн агенттери болуп саналат.
Тарыхы
1970-жылдары өспүрүмдөрдүн жыныстык жүрүм-туруму, күтүлбөгөн кош бойлуулук, ЖЖЖИ (жыныстык жол менен жугуучу инфекциялар) жана алардын кесепеттери жакшыраак иликтенип, коомчулукка жарыяланганда мектептер өспүрүмдөрдүн жыныстык катнаш маселесин чечүү максатында программаларды иштеп чыга баштаган. 1980-жылдардын экинчи жарымында СПИД өзгөчө көйгөйгө айланганда, мектептер кыйла кескин жооп кылышты.
Кийинки он жылдыктарда жыныстык саламаттык жаатында билим берүү талаш-тартыштын предметине айланды. Сын пикир айткандар алгач мамлекеттик мектептер жыныстык саламаттыкты окуп-үйрөтүүчү жай эмес жана аны үй-бүлөлөргө жана диний жамааттарга берүү керек деп айтышкан. Бүгүнкү күндө мектептерде жыныстык таалим-билим берүү берилиши керекпи же жокпу деген маселе азыраак талаш жаратууда.
Жыныстык билим берүү мектеп программасында 20-кылымдын орто ченинде пайда болгон. 1990-жылдардын аягында жыныстык билим берүү программалары Европанын көптөгөн өлкөлөрүндө, ошондой эле АКШ, Канада жана Австралияда киргизилген. Ал эми 21-кылымда Латын Америкасында, Азияда жана Африкада мектеп программасынын бир бөлүгү болуп калды. Жыныстык билим берүүнүн кээ бир элементтери Армениянын, Кыргызстандын, Молдова жана Украинанын мектептеринин окуу пландарына да киргизилген. Жарым кылымдын ичинде жыныстык билим берүү программаларынын мазмуну кеңейди. Эгерде мурда алар адамдын репродуктивдик системасынын анатомиясы жана физиологиясы, ошондой эле жыныстык инфекциялардын жана каалабаган кош бойлуулуктун алдын алуу боюнча гана маалымат беришсе, бүгүнкү күндө комплекстүү жыныстык билим берүү программалары татаал жана комплекстүү маселелерди камтыйт. Мисалы, жыныстык билим берүү аркылуу адамдар сексуалдык мамилелердин ар кандай аспектилери жөнүндө, өз ара урматтоо жана гендердик теңчиликке негизделген дени сак жана кубанычтуу мамилелерди куруу жөнүндө үйрөнүшөт.
Негизги түшүнүктөр
Жыныстык билим берүү – бул шайкештик, ынак мамилелер жана жыныстык жакындык сыяктуу маанилүү темалар боюнча маалымат алуунун, мүдөөлөрдү, ынанымды жана баалуулуктарды калыптандыруунун үзгүлтүксүз процесси. Жыныстык билим берүү балдардын жана жаштардын инсандар аралык мамилелер, сексуалдык, эмоционалдык жана физикалык ден соолук контекстинде маалыматтуу, бири-бирин урматтаган жана дени сак чечимдерди кабыл алуу жөндөмүн өнүктүрүүгө жана бекемдөөгө багытталган. Жыныстык саламаттык жаатында билим берүүнүн жалпы максаты – улан-кыздар балагатка жетип жатканда келечекте ден соолугу чың болуп, бакубат жашашы үчүн билимдер менен көндүмдөрдү берүү.
Комплекстүү жыныстык билим берүү
Комплекстүү жыныстык билим берүү, сексуалдык жана репродуктивдик ден соолукка байланыштуу төмөнкү маселелерди карайт:
Жыныстык саламаттык маселелери боюнча билим берүү пландуу, туруктуу жана тутумдуу билим берүү программасынын контекстинде ишке ашырылышы керек. Бул ден соолукту чыңдоо боюнча жалпы окуу программасынын контекстинде сунушталат жана маалымат ата-энелер жана коомчулук тарабынан бекемделгенде майнаптуу болот. Мындан тышкары, жыныстык саламаттык жаатындагы билим берүү өстүрүп-жетилтүү өңүтүнөн алганда шайкеш жана медициналык жактан ишенимдүү жана илимге негизделген ыкмаларды колдонушу керек.
Сексуалдык жана репродуктивдик ден соолук жана укуктар
Негизги макала: Сексуалдык жана репродуктивдик ден соолук жана укуктар
Сексуалдык жана репродуктивдик ден соолук жана укуктар (СРДСУ) – бул репродукцияга жана сексуалдуулукка карата колдонгон адам укуктарынын бир бөлүгү. Бул өзүнө төрт тармакты (теманы) камтыйт: сексуалдык ден соолук, сексуалдык укуктар, репродуктивдик ден соолук жана репродуктивдик укуктар. Сексуалдык жана репродуктивдик укуктар адам укуктарынын ажырагыс бөлүгү болуп саналат. Ар бир адам өзүнүн жеке жашоосунун негизги аспектилерин – денесин, сексуалдуулугун, ден соолугун, мамилелерин, ким менен жана качан никеге турууга жана балалуу болууга – ар кандай формада толук көзөмөл жүргүзүү боюнча эркин, негизделген жана жоопкерчиликтүү чечимдерди кабыл алууга укуктуу.
Далил
Изилдөөлөр көрсөткөндөй, комплекстүү жыныстык билим берүү жана төрөттү көзөмөлдөөгө жеткиликтүулүк бирге өспүрүмдөр арасында күтүлбөгөн кош бойлуулуктун санын азайтат. Презервативдер жана контрацепция тууралуу так маалымат камтылган окуу программалары жаштардын кооптуу жүрүм-турумунун азайышына, ошондой эле күтүлбөгөн кош бойлуулуктун жана ЖЖЖИнин азайышына алып келиши мүмкүн. Бириккен Улуттар Уюмунун Калк Фондунун (UNFPA) маалыматы боюнча, "2010-жылдагы изилдөө гендердик теңчиликти камтыган окуу программалары гендерди эске албаган программаларга караганда кооптуу жүрүм-турумду азайтууда кыйла натыйжалуураак экенин көрсөттү."
UNFPA комплекстүү жыныстык билим берүүү сунуштайт, анткени ал жаштарга сексуалдык жактан негизделген чечим чыгарууга мүмкүнчүлүк берет. Жыныстык билим алган жерлерде ЖЖЖИ жана кош бойлуулуктун деңгээли төмөндөйт. Өспүрүмдөрдүн орнотмолору да алардын жыныстык билиминин мазмунуна жараша айырмаланып турганы аныкталган. Нидерланддардагы (комплекстүү жыныстык тарбиясы бар) сексуалдык билим берүү программасы менен АКШдагыны салыштырганда, Нидерланддардагы өспүрүмдөр АКШдагы өспүрүмдөргө караганда сексуалдык катнашка кеч барышат жана биринчи сексуалдык тажрыйбасы оң, маулдашылган болгонун айтышат. Ошол эле учурда АКШдагы сексуалдык жактан активдүү өспүрүмдөрдүн 66%ы биринчи сексуалдык тажрыйбасын шашпай баштаганда жакшы болмок деп билдиришкен.
Нидерланддардагы он өспүрүмдүн тогузу биринчи жыныстык тажрыйба учурунда контрацепцияны колдонушат, бул кош бойлуулуктун жана ЖЖЖИнин азайышына өбөлгө түзөт. Башталгыч деңгээлден баштап комплекстүү сексуалдык билим берүү сексуалдык ар түрдүүлүктү баалоого, таанышуу жана интимдик өнөктөштөн зомбулуктун алдын алууга, дени сак мамилелерди өнүктүрүүгө, балдарга карата сексуалдык зомбулуктун алдын алууга, социалдык/эмоционалдык окууну жакшыртууга жана медиа сабаттуулугун жогорулатууга алып келди.
Жыныстык саламаттык жаатында билим берүү ыкмалары
Билим берүү аркылуу сексуалдык ден соолукту жана дени сак сексуалдык жашоону төмөнкүлөр аркылуу илгерилетүү болот:
Жыныстык билим берүү формалдуу эмес түрдө окутулушу мүмкүн, мисалы ата-энеси, достору, диний лидери менен сүйлөшүүдөн же маалымат каражаттары аркылуу маалымат алганда. Ошондой эле сексуалдык билим берген авторлор, журнал баяндамачылары, секс тууралуу жазган баяндамачылар же сексуалдык билим берүү боюнча веб-сайттары аркылуу жеткирилиши мүмкүн. Окутуу мультимедиялык ресурстар аркылуу да жүргүзүлүшү мүмкүн. Өспүрүмдөр үй-бүлөлөрү менен сексуалдык маселелер жөнүндө сүйлөшө алышпайт. Ошол эле өспүрүмдөр убактысынын көбүн интернетте, социалдык тармактарда өткөрүшөт. Изилдөө көрсөткөндөй, массалык маалымат каражаттарынын кийлигишүүсү; мисалы, телевидениедеги же социалдык медиадагы жарнамалар аркылуу жыныстык билимди берүүнү колдонуу натыйжалуулугун далилдеди жана корголбогон секстин санын азайтты.
Формалдуу жыныстык билим берүү мектептер же медициналык кызматкерлер тарабынан сунуш кылынат. Кээде формалдуу сексуалдык билим орто же жогорку класстарда толук курс катары окуу планынын бир бөлүгү катары окутулат. Башка учурларда биология, ден соолук, ачык саат классынын бир бөлүгү катары берилет. Кээ бир өлкөлөрдө сексуалдык билим талаштуу маселе бойдон калууда жана формалдуу түрдө мектептерде берилбейт.
Америка Кошмо Штаттарынын Сексуалдык маалымат жана билим берүү боюнча кеңеши (SIECUS Guidelines) жыныстык саламаттык жаатында билим берүү программаларын иштеп чыгууда негизги катары төмөнкү принциптерди келтирет:
Адеп-ахлак
Ата-энелер арасындагы жыныстык жактан билим берүү талашынын эки карама-каршы жагы бар. Либералдар жыныстык катнаш жөнүндөгү билимдер адамдарга жеке сексуалдуулугу жөнүндө туура чечим кабыл алууга жардам берет деп эсептешет жана алар жогорку класстарда эле эмес, бүтүндөй мектеп жашында сексуалдык билим берүүнү жакташат. Консерваторлор секс жөнүндө билим өспүрүмдөрдү жыныстык катнашка түртөт деп кооптонушат жана жыныстык катнаш тууралуу үйдө окутуу керек деп эсептешет. Консерваторлор сексуалдык билим берүүнүн маанилүүлүгүн түшүнүшөт, бирок өзүн-өзү тыюу (кармануу) программалары аркылуу гана үйрөтүү керек дешет.
Айрымдар жыныстык билим берүү боюнча кээ бир программалар буга чейинки уяттуулук жөнүндөгү түшүнүктү жок кылат же гомосексуалдуулук же никеге чейинки жыныстык катнаш сыяктуу өздөрү адеп-ахлаксыз деп эсептеген нерселерди кабыл алууга үндөйт деп ырасташат. Албетте, гомосексуалдуулук жана никеге чейинки жыныстык катнаш адамдардын жыныстык катнашынын кадыресе бөлүгү деп эсептегендер алар менен макул эмес.
Көпчүлүк диндер никеден тышкаркы жыныстык жүрүм-турум адеп-ахлаксыздык жана/же психологиялык жактан зыяндуу деп окутат жана аны жактоочулар адеп-ахлак жыныстык билим бир бөлүгү катары окутулушун каалашат. Алар сексуалдык билим керек же ансыз болбойт деп эсептешет, ошондуктан өзүн-өзү тыюуга негизделген окуу программаларын артык көрүшөт.
Дүйнөдө жыныстык билим берүү
Африкада жыныстык билим берүү СПИД эпидемиясын токтотууга багытталган. Аймактын көпчүлүк өкмөттөрү Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму жана эл аралык бейөкмөт уюмдар менен өнөктөштүктө СПИДге каршы билим берүү программаларын түзүшкөн.
Мысыр мамлекеттик мектептердин орто класстарында (12–14 жаш) эркек жана аял репродуктивдик системалары, жыныстык органдар, контрацепция жана ЖЖЖИ жөнүндө үйрөтөт. БУУӨП, ЮНИСЕФ жана саламаттыкты сактоо жана билим берүү министрликтери биргеликте иштешип айыл жеринде сексуалдык билим берүү сабактары алкагында аялдардын жыныстык органдарын кесүү коркунучу жөнүндө маалымдуулукту жайылтат.
Индияда сексуалдык билимди жайылтуу боюнча көптөгөн программалар бар, анын ичинде мектептер, коомдук билим берүү жана жарнамалар. 8 жана 10-класстарда (14 жана 16 жаш) жыныстык тукум улоо жана контрацепциянын ар кандай ыкмалары милдеттүү түрдө окутулат. Непалда мектепте жыныстык билим берүү милдеттүү болуп саналат. Жапонияда жыныстык билим берүү 10 же 11 жаштан баштап милдеттүү болуп саналат, ал негизинен айыз жана эякуляция сыяктуу биологиялык темаларды камтыйт.
Финляндияда сексуалдык билим берүү, адатта, ар кандай милдеттүү курстарга, негизинен биология сабактарынын бир бөлүгү катары (баштапкы класстарда) жана кийинчерээк жалпы ден соолук маселелерине байланыштуу курстарга киргизилет.
Францияда сексуалдык тарбия 1973-жылдан бери мектеп программасынын бир бөлүгү болуп саналат. Мектептер 8 жана 9-класстын окуучуларына (15–16 жаш) 30-40 сааттык жыныстык билим берүү сунушташат. 2013-жылы өкмөт les ABCD de l’égalité («теңчиликтин алиппеси») аттуу жаңы программасын ишке киргизди. Анын негизги максаты «мектептеги гендердик стереотиптерге каршы күрөшүү», балдар менен кыздардын ортосундагы өз ара урматтоону эртелеп калыптандыруу.
Германияда жыныстык тарбия 1970-жылдан бери мектеп программасынын бир бөлүгү болуп саналат. 1992-жылдан бери сексуалдык билим берүү мыйзам боюнча өкмөттүн милдети болуп саналат. Ал, чоңоюу процессине, жыныстык жетилүү мезгилиндеги денедеги өзгөрүүлөргө, ага байланышкан эмоцияларга, көбөйүүнүн биологиялык процессине, сексуалдык активдүүлүккө, өнөктөштүккө, гомосексуалдуулукка, каалабаган кош бойлуулукка, сексуалдык зомбулуктун коркунучуна, балдарга карата зордук-зомбулукка, жана жыныс аркылуу жугуучу ооруларга токтолот.
Польша Эл Республикасынын убагында 1973-жылдан бери жыныстык тарбия мектеп предметтеринин бири болгон; бирок ал салыштырмалуу начар болуп, эч кандай иш жүзүндө ийгиликке жетишкен эмес. 1989-жылдан кийин ал мектеп турмушунан дээрлик жок болгон — азыркы учурда бул предмет "сексуалдык тарбия" эмес, "үй-бүлөлүк жашоо тарбиясы" деп аталат жана мектептер балдардын жыныстык тарбия сабагына катышууга ата-энелердин макулдугун талап кылат. Бул саясат, негизинен, католик чиркөөсү тарабынан көтөрүлгөн сексуалдык билимге каршы катуу каршылык менен шартталган.
Нидерланд өкмөтү тарабынан каржыланган, 1980-жылдардын аягында иштелип чыккан "Жашасын сүйүү" пакети (Lang leve de liefde) өспүрүмдөргө ден соолук жана сексуалдык мамилелер боюнча өз алдынча чечим кабыл алуу көндүмдөрүн берүүгө багытталган. 2012-окуу жылынан баштап бардык орто жана башталгыч мектептерде жаш курагына ылайыктуу жыныстык билим берүү, анын ичинде сексуалдык ар түрдүүлүк жөнүндө билим берүү милдеттүү болуп калды. Окуу планы тукум улоонун биологиялык аспектилерине, ошондой эле баалуулуктарга, мамилелерге, баарлашуу жана сүйлөшүү көндүмдөрүнө багытталган.
Швецияда сексуалдык билим берүү 1921-жылы орто билим берүү үчүн жана 1942-жылы бардык класстар үчүн түзүлгөн. Предмет, адатта, бала бакчадан башталып мектептин аягына чейин кумулятивдүү түрдө уланат.
Англияда жана Уэльсте секс жана мамилелер боюнча билим берүү 1976-жылдан бери милдеттүү, жарым-жартылай 11 жаштан башталат. Ал балдарды тукум улоо, сексуалдуулук жана сексуалдык ден-соолукка үйрөтүүнү камтыйт. Секс жана мамилелер боюнча билим берүүнүн милдеттүү бөлүктөрү улуттук окуу планында камтылган. Улуттук планга милдеттүү түрдө камтылбаган башка бөлүктөрдөн ата-энелердин баш тартуу мүмкүнчүлүгү бар.
Шотландиядагы сексуалдык билим берүү репродукциянын биологиялык аспектилерине гана эмес, мамилелерге жана эмоцияларга да багытталган. Сексуалдык ден соолукту чыңдоо жолу катары контрацепция жана ЖЖЖИ боюнча билим берүү дагы программага киргизилген. Католик мектептеринин бул программага катышуудан баш тартуусуна жооп катары, ал мектептерде колдонуу үчүн өзүнчө сексуалдык билим берүү программасы иштелип чыккан.
АКШ студенттердин дээрлик бардыгы 7 жана 12-класстар арасында жок дегенде бир жолу сексуалдык билимдин кандайдыр бир түрүн алышат; көптөгөн мектептер 5 же 6-класстарда кээ бир темаларды чече башташат. Көптөгөн штаттарда сексуалдык билим берүү сабактарында эмнелер окутулушун жөнгө салган мыйзамдар бар жана ата-энелерге баш тартууга уруксат берүүчү жоболорду камтыйт. Кээ бир штат мыйзамдары окуу планын жеке мектеп райондоруна калтырат.
Жаңы Зеландияда сексуалдык билим берүү ден соолук жана дене тарбия окуу программасынын милдеттүү бир бөлүгү болуп саналат. Сексуалдык жана репродуктивдик ден соолук боюнча билим берүү 7-класста (болжол менен 11 жашта) башталат, бирок физикалык, эмоционалдык жана социалдык өнүгүү, жеке жана инсандар аралык көндүмдөр жана мамилелер сыяктуу кеңири маселелер 1-класста(болжол менен 5 жашта) башталат.
Кыргызстанда жыныстык билим берүү
Сексуалдык билим берүү – бул Кыргызстанда талаш туудурган маселе. Көпчүлүк ата-энелер мектепте балдарына бул темада атайын сабак киргизүүнү каалашпайт. Мектеп окуучуларына жыныстык тарбия берүү тууралуу сунуштар сынга кабылып келет. 2002-жылы Репродуктивдик ден соолук альянсы тарабынан иштелип чыккан “Кыргызстан жаштарынын суроолору” брошюралары 2012-жылы саясатчы Мавлян Аскарбеков тарабынан сынга алынып, ал тыюу салууну талап кылган. Анткен менен өлкөдө эрте кош бойлуулук маселеси курчуп баратканы тууралуу коңгуроо кагылууда. Саламаттыкты сактоо министрлигинин маалыматы боюнча, Кыргызстанда жылына 1,5 миңдей өспүрүм кыз кош бойлуулук боюнча каттоого алынат. Мунун башкы себебин эксперттер өспүрүмдөрдө жыныстык жашоо тууралуу туура маалыматтын жоктугу деп айтып келишет.
2014-жылы Кыргызстандагы окуучуларга арналып “6-11-класстын окуучулары үчүн сергек жашоо образы боюнча класстык сааттардын колдонмосу” аттуу методикалык колдонмо жарык көргөн. 2017-2019-жылдары ал кайрадан басылып чыгып, Билим берүү жана илим министрлиги, ЮНЕСКОнун көмөгү астында мугалимдерге таратылып берилген. Колдонмо мектеп окуучулары арасында сергек жашоо образын жайылтууну, жыныстык жол аркылуу жугуучу оорулардын, АИВ (ВИЧ) инфекциясынын алдын алууну көздөйт. Класстык сааттын бул колдонмосунда “сексуалдык жана репродуктивдик ден соолук жана укуктар”, “үй-бүлөлүк мамилелердин баалуулугу”, “үй-бүлөнү пландаштыруу” жана башка тематикалар камтылган. 2020-21-жылдары дүйнө боюнча башка тармактардай эле билим берүү системасы дагы санариптештирүү процессине чалдыккандан улам ЮНЕСКО “Сергек жашоо” видео сабактарын даярдап, Санарип сабак Билим берүү министрлигинин Ютуб каналында чагылдырылган.
2022-жылы Бишкек феминисттик демилгелери UNESCO IITE менен биргелешип сексуалдык билим берүүдөгү боштукту толтуруу максатында өспүрүмдөр үчүн “Ойло бот” виртуалдык баарлашуу программасын (чат-бот) кыргыз жана орус тилдеринде иштеп чыгарышкан. “Ойло бот” Телеграм мессенджеринин базасында психология, физиология, үй бүлө, ден соолук, мамилелер жана сексуалдуулук темаларында суроо-жооп форматында колдонуучу менен маектешет.
2023-жылдын жетинин айынын 12-13дө Бишкек шаарында Кыргызстан жана Казакстанда биринчи санарип сексуалдык билим берүү боюнча "Тартынба" фестивали өттү. Фестивальда жыныстык билим берүү адистери, врачтар, журналисттер жана блоггерлер чогулуп, эки күндүн ичинде жыныстык билим берүү маселелерин талкуулашты.
Султанова Алия
Султанова Алия (1950-ж. т., Актектир айылы) - эл агартуу отличниги.
Колдонулган адабияттар
Токтогул району: Энциклопедия/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2005. 292 б., ил. ISBN 9967-14-030-5
14-октябрь
14 октябрь — жылдын 287-чү күнү (толук жылда 288-чи күн), Григорий календары боюнча жылдын аягына чейин 78 күн бар.
Пэрсонсфилд (Мэн)
Пэрсонсфилд (Мэн) (Parsonsfield) — Мэн штатынын Йорк округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1584 киши. Болжолдуу аянты - 155.5 км². FIPS коду — 23-56870.
Нью Кастл (Нү-Гэмпшир)
Нью Кастл (Нү-Гэмпшир) (New Castle) — Нү-Гэмпшир штатынын Роккингэм округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 968 киши. Болжолдуу аянты - 6.2 км². FIPS коду — 33-50980.
Капеллен-Друсвайлер
Капеллен-Друсвайлер (Kapellen-Drusweiler) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Түштүк Вайнштрассе районуна кирет.
Калкы - 931 киши(2013-ж.). . Аянты - 5,77 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 37 045. Муниципалитеттин башчысы — Фридрих Йоб.
Байербах (Ротталь-Инн)
Байербах (Ротталь-Инн) (Bayerbach (Rottal-Inn) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Төмөнкү Бавария административдик округуна карайт. Ротталь-Инн районуна кирет.
Калкы - 1656 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 19,43 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 2 77 112. Муниципалитеттин башчысы — Франц Хагер.
Хогстеде
Калкы - 2884 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 49,77 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 56 009. Муниципалитеттин башчысы — Ян Энзинк.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 7 шаардык районго бөлүнөт.
Таймашуу жүрүмү
Таймашуу жүрүмү – кылмыш-жаза процессинин тарыхый тариздеринин бири; тараптардын жүрүмдүк теңдигине жана айыптоочу, жактоочу (коргоочу) жана соттун ортосундагы милдеттердин бөлүштүрүлүшүнө негизделет. Мында айыптоочуга айыпталуучунун күнөөсүн «далилдөө милдети» жүктөлөт, ал эми сот болсо тараптардын ортосундагы калыс катары чыгат. Соттун чечими тараптардын туткан тутумуна жараша болот (м.: айыпталуучунун күнөөсүн мойнуна алышы андан аркы соттук тергөөнүн зарылдыгын жоёт жана сот айыптоо өкүмүн чыгарат; айыптоочунун коюлган айыптан баштартышы соттолуучунун акталышына алып келет). Т. ж. ишти калыс сот арачыларынын (присяжный) кароосу жана далилдерге соттордун ички ишеничи боюнча баа берүү мүнөздүү. Азыркы мезгилде кылмыш-жаза жүрүмүнүн таймашуу таризи англо-саксон укук тутуму өкүм сүргөн өлкөлөрдө айкын көрүнөт (Улуу Британия, АКШ, Канада).
Тракль Георг
Тракль Георг (3. 2. 1887, Зальцбург - 3. 11. 1914, Краков) - австралиялык акын. Импрессионизмден экспрессионизмге өтүүдө классикалык салттарды өнүктүрүүнү жаңы көркөм каражаттарды издеп табуу менен айкалыштырган.
Бурж. мамилелерди кескин жериген: «Ырлар» (1913), «Себастьян уктаганда» (1914) ж. б. лирикалык жыйнактары бар.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Көп маанилүү функция
Көп маанилүү функция – аргументтин бир эле маанисине бир нече маани туура келген функция. Өзүнүн маанисин кайталоочу бир маанилүү функцияны өзгөртүүдөн Көп маанилүү функция. пайда болот. Мисалы, х2 функциясы өзүнүн ар бир оң маанисин эки жолу кабыл алат (аргументтин өз ара белгилери боюнча гана айырмалануучу маанилеринде), анын тескери маанисине өтүү эки маанилүү ±√x функцияны берет.sinх функциясы өзүнүн маанисине чексиз көп жолу ээ; анын тескери маанисине өткөндө чексиз көп маанидеги Arcsinx функциясын берет. Комплекстүү облуста ар кандай z≠0 болгондо f(z)= n z барабарсыз дыгы n мааниге, ал эми z≠0 болгондо f(z) =ⁿ√z чексиз көп мааниге ээ.
Инндеги Ротт
Инндеги Ротт (Rott am Inn) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Розенхайм районуна кирет.
Шелби (Миссисипи)
Шелби (Миссисипи) (Shelby) — Миссисипи штатынын Боливар (Bolivar) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2 926 киши. Болжолдуу аянты - 7.0 км². FIPS коду — 28-67040.
Оттендорф
Оттендорф (Ottendorf (Thüringen)) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Заале-Хольцланд районуна кирет.
Калкы - 416 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 4,4 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 74 066. Муниципалитеттин башчысы — Вольфганг Бауэр.
Олма (Кулой куймасы)
Олма — Орусиядагы дарыя. Ненец АО, Архангельск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кулой дарыясынын оң жээгинен 186 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 28 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — АО деңиз бассейнинин дарыяларыВоронов тумшугунан (Мезень дарыясын кошпогондо) Канин Нос тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Мезень.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
16 Октябрь (Тогуздун айы)
16 октябрь — жылдын 289-чү күнү (толук жылда 290-чи күн), Григорий календары боюнча жылдын аягына чейин 76 күн бар.
Норс Адамс
Норс Адамс (North Adams) — Мичиган штатынын Hillsdale округуна караган АКШ шаары.
2007 күрөш боюнча Азия чемпиондугу
Күрөш боюнча Азия чемпиондугу 2007- 8 майдан 13 майга чейин.Кыргызстандын борбору Бишкек шаарында болуп өттү.
Норс Адамс
Калкы - 514 киши. Болжолдуу аянты - 1.4 км². FIPS коду — 26-57920.