cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Николай Николаевич Семенов
СССР ИАнын академиги (1932-жылы; 1929-жылдан бери мүчө-корреспонденти),(1956-жылы Сирил Хиншелвуд менен бирге) Химия боюнча Нобель сыйлыгынын жалгыз советтик лауреаты. Социалисттик Эмгектин эки жолку Баатыры.
Көз айнек
Коргоочуу көз айнек
Коргоочу көз айнек көздү урунуудан, механикалык жана химиялык заттардан, күн нурунан сактоо менен көрүүнү начарлатпоого тийиш. Мындай көз айнек бетке тыкыс жабышып, терини дүүлүктүрбөгөндөй, аба кирип тургандай, жеңил болушу зарыл. Көздү күн нурунан сактоо үчүн айрыкча жайында күңүрт көз айнек экскурсия учурунда, альпинисттер, ошондой эле пляжда пайдалануу сунуш кылынат. Күчтүү инфракызыл нурлануу менен байланышкан иште иштеген (айнек үйлөткүчтөр, болот эритүүчүлөр, ысык цехте иштеген жумушчулар) кишилер атайын коргоочу күңүрт көз айнек тагынуусу зарыл.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Николай Николаевич Семенов
Илимий ишмердиги
Негизги илимий жетишкендиктери үзгүлтүксүз химиялык реакциялар теориясы, термал жарылуу теориясы, газ аралашмалардын күйүү теориясы болуп саналат. Семенов 1916-жылдан тарта алгачкы иликтеген маселе газдардын иондолушу болгон. 1920-жылдардын башында диэлектриктердин илмек механизми үстүндө иштей баштаган. Мунун жыйынтыгында илмектин термалдык теориясы пайда болгон. Бул теория кийин күйүү жана термал жарылуу теориялары жөнүндөгү эмгектерде өнүктүрүлгөн (1930-жылардын аягы - 1940-жылдардын башы) тутануунун жылуулук теориясына негиз болгон (1928). Аталган теория жалындын таралышы, от алуу, жардыргыч заттардын күйүшү сыяктуу процесстерге баа берүүгө жол ачкан.
Зулпукаров Туратбек
Зулпукаров Туратбек 1974 – жылдын 19 – январында Ноокат районун Калинин азыркы Кара-Таш айылында төрөлгөн. 1991 – жылдын Ноокат районундагы Калинин атындагы орто мектебин бүтүрүп, 1992-1993 жылдары Кыргыз Республикасынын Уллуттук Гвардиясында аскердик кызматын өтөгөн.
Николай Николаевич Семенов
Илимий ишмердиги
1920-жылы П.Л. Капица менен бирге бир кылка эмес магнит талаасындагы парамагниттик атом тутамынын кыйшаюусун эсептеген. 1921-жылы О. Штерн менен В. Герлах ишке ашырган мындай тажрыйба мейкиндик кванттоо жөнүндө түшүнүккө ээ болууга жол ачкан. 1924-жылы Ю.Б. Харитон менен бирге конденсациянын тыгыздыгын жана температурасын байкаган; кийинирээк химиялык реакциянын жүрүү чегин аныктаган критикалык кубулуштар бир катар заттардын кычкылдануусунда байкалган (1926-1928).
Семеновдун бир канча эмгеги катализ процесстерин изилдөөгө арналган: ал ион-гетероген катализ түрүн ачкан, (1955-жылы, В.В. Воеводский жана Ф.Ф. Волькенштейн менен чогуу) гетероген катализ теориясын түзгөн. Семеновдун эң түрдүү багыттар боюнча жетишкен жыйынтыктары практикада кеңири колдонулган.
Абу-Симбел
Абу-Симбел — Нилдин батыш жээгиндеги байыркы эстеликтер топтолгон чөлкөм (Египет). Биздин заманга чейин 13-кылымдын 1-жарымында аскадан оюлган Байыркы Египеттин 2 храмы, статуялар, рельефтер сакталган. Асуандан 320 км алыстыкта Нубия чөлүндө Египеттин атактуу фараону АбуСимбелге арналган өзгөчө жана укмуштуудай сонун, зор курулуш орун алган. Идея боюнча бул храм үч кудай: Амон-Ра, Хармакис жана Птахага арналып, бирок иш жүзүндө Египеттин падышасы Улуу Рамсес 11нин даңкын чыгарып, атын түбөлүккө калтыруу үчүн курулган. Нубия чөлүндөгү туурасы 65 м, бийиктиги 38 м Абу-Симбел храмы асканын бетине оюп жасалган. Ошол кездеги скульпторлордун башчысы Пиаэйдин (аты храмдын интерьеринде жазылган) жетекчилиги менен көптөгөн аскер туткундары иштешкен. Фараондун тактысында төрт статуя отургузулган (бийиктиги 20 м, бир кулагынан экинчи кулагына чейинки аралык 4 м, оозунун узундугу 1 м). Статуя Рамсестин күчүнүн символу жана 31 м бийиктиктеги фасадды кармап турган колонна катары колдонулган. Статуялардын ортосундагы эшик аркылуу сыйынуучу жайга кирет. Ал жерде Рамсестин өзүнүн статуясы бар. Бул сыйынуучу жайда «күндүн кереметин» көрүүгө болот. Бир жылда эки жолу 21-мартта жана 21-сентябрда, саат 5тен 58 минута өткөндө күндүн нуру бир сызык боюнча өтүп, Амон-Ра менен Рамсес 11нин сол ийнине тиет. Бир нече минутадан кийин нур Хармакиске тийип, 20 минутадан кийин жарык жок болот. Эң кызыктуусу, караңгылыктын кудайы болгон Птахага эч качан жарык түшпөйт. Падыша Рамсес 11нин Сирияга жортуулу жөнүндө ошол кездеги сарай акыны Пентаурдун узун поэмаларынын тексти храмдын дубалдарында жазылган.
Зулпукаров Туратбек
1994 – жылы Кыргыз Мамлекеттик Улуттук Университетин тарых факультетине тапшырган, аны 2000 – жылы ийгиликтүү аяктады.
Эмгек жолун 1994 – жылдан 1997 –жылга чейин Кыргыз Республикасынын Ички иштер министрлигинин Ленин райондук бөлүмүндө спорттук даярдо боюнча инструктор болуп иштеп баштаган. 1998 – жылдан 2010 – жылдын 10 – ноябрына чейин жеке ишкер.
2010 – жылынын ноябрь айынан баштап Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңештин депутаты.
Аманат (депозиттик) тастыктамасы
Аманат (депозиттик) тастыктамасы – банкка төгүлгөн салым өлчөмүн, салуучунун белгиленген мөөнөт өткөндөн кийин ала турган акча өлчөмүн жана тастыктама берген банктагы же анын баардык филиалдарындагы шартташкан пайызын алууну күбөлөндүрө турган баалуу кагаз. Ааманат тастыктамасы жарандарга, ал эми депозиттик тастыктамасы юридикалык жактарга берилет. А. (д) т. көрсөтмөлүк же жеке ыйгарымдык түрүндө болушу мүмкүн.
Яман-Порт (Нуриман району, Башкыртстан)
Яман-Порт — Башкыртстандын Нуриман районундагы айыл, Красноключев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 201 киши. Почта индекси — 452431, ОКАТО коду — 80245816004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Аманат (сактык) банкы
Аманат (сактык) банкы – негизги иш-милдетине калктын аманат жана колдогу акчасын тартуу кирген банк.
Ээсинин аты бар индоссамент
Ээсинин аты бар индоссамент – вексель боюнча укук өткөрүлүп берилген жактын аты көрсөтүлгөн индоссамент.
Эски шах (Ермекеев району, Башкыртстан)
Эски шах — Башкыртстандын Ермекеев районундагы айыл, Усман-Ташлин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 429 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ой жүгүртүү (философия)
Бирок ойлоо, мээ менен ажырагыс байланышта болуу менен физиологиялык аппаратынын ишмердигин толук түшүндүрүүгө болбойт, ойлоо биологиялык эволюция менен гана эмес коомдук өнүгүш менен да байланышкан. Ой адамдардын өндүрүштүк ишмердик процессинде келип чыгып, дүйнөнү чагылышын камсыз кылат. Ал келип чыгыш өзгөчөлүгү боюнча да, функция аткаруусу боюнча да, натыйжасы боюнча да коомдук табиятка ээ. Ойлоо проблемасы философия үчүн ойлоонун болмушка катышы – философиянын негизги маселеси менен байланыштуу аныкталат. Ойлоо – бул муундан муунга берилген билимдер бирине-бири уланарын түшүндүрүп, аларды ойлоо менен ажырагыс байланышкан тил каражаттары менен белгилөө мүмкүнчүлүгүн билдирген тарыхый кубулуш. Айрым адамдын ойлоосу аркылуу бүткүл адамзаттын ойлорунун ар тараптуу өнүгүүгө ээ болот. Азыркы адамдын ойлоосу коомдук тарыхый процесстин жемиши.
Адамзат коомунун өнүгүшүндө материалдык өндүрүштөн рухий өндүрүш бөлүнүп, натыйжада теориялык ишмердик ойлоо адамдын тажрыйбалык ишмердигинен көз карандысыз жана салыштырмалуу өз алдынча ишмердикке айланган. Таанып билүүнүн тарыхый процессинде калыптанган билим категориялар менен сакталгандыктан ойлоо категориалдуу мүнөзгө ээ. Объективдүү дүйнөнү түшүнүү ойломдун формалары – түшүнүк, ой-чабыт, акыл-корутунду аркылуу сакталат. Таануунун өнүгүшү менен ойдун структурасы өркүндөйт, ал объективдүү чындыкка жетүү процессин чагылдырган жаңы категориялар менен байыйт. (кара, Аң-сезим, идеалдуу, – таануу теориясын кара.)
Сатикеев Урматбек
Сатикеев Урматбек 1965-жылы 9-майда Сузак районунун Сары-Булак айылында туулган.
Саламат
Саламат — «Манас» эпосунун эпизоддук кейипкери. Алтайда Жакып менен конушу бир Сарайман айылынын аксакалы, бай. Айнакулдун атасы. Айлындагы жыйындарда кеп-кеңештерин берип турат (Сагымбай Орозбак уулу, 1. 118, 121, 122, 250, 280). Салар — топоним. Атасы Манас экенин уккан Семетей Таласка барып, Манаска куран окутмак болгондо Каныкей ага бара турган жолун тааныштырган учурда:
Сыр-Дайрадан кечээрсиң,
Ары карай өтөөрсүң
Чыйырчык, Салар эки өзөн
Эки өзөнгө жетээрсиң (Саякбай Каралаев, «Семетей», 1. 141), — деп эскерет.
Кызыл-Агын мөңгүсү
Кызыл-Агын мөңгүсү — Чоң Алай кырка тоосунун түндүк капталындагы өрөөн тибиндеги мөңгү. Узундугу 5,2 км, аянты 3,8 км2, көлөмү 0,1 км3. Кызыл-Суунун сол куймасы — Кызыл-Агын суусунун алабында жайгашкан. Башы деңиз деңгээли 5300 м, этеги 3900 м бийикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 4300 м, абляциясынын аянты 1,3 км2. Мөңгүдөн Кызыл-Агын суусунун сол куймасы башталат.
Салбырын
Салбырын (моңголчо салбар — кыраан куш) — көп адамдардын атайын камданып алыс жерге куш менен аң уулоого чыгуусу. Эпосто Манас Алтай тарапта туулуп, жигит болгон куракта өз жолдош-жоролору менен шумкар салып ууга чыккан окуяда баяндалат. Ошондой эле Алмамбет келер алдында Манас Самаркандан чыгып кырк чоросу менен ууга чыгат. Кийинки кезде жалпы эле көп адамдын ар кандай аң уулоого чыгуусу «С» деп аталып калган.
Юридизациялоо
Юридизациялоо – фактылар менен мамилелерге укуктук мүнөз берүү; юридикалык тараптын кандайдыр бир маселеге, кубулушка атайылап басым жасоосу.
Аманат боюнча ишеним кат
Аманат боюнча ишеним кат – аманат ээсинин башка адамга банктагы аманатын бүтүндөй же жарым-жартылай алуу укугун берген буйругу. А. б. и. к. акчаны бир же көп ирет алууга берилет; үч жылдан ашык мөөнөткө берилбейт. == Колдонулган адабияттар ==
Коом таануу
Булагы: google.kg
Төрөбай Зулпукаров
Зулпукаров Төрөбай Закирович-1974 – жылдын 19 – январында Ноокат районун Калинин азыркы Кара-Таш айылында төрөлгөн.
Билими
1991 – жылдын Ноокат районундагы Калинин атындагы орто мектебин бүтүрүп, 1992-1993 жылдары Кыргыз Республикасынын Улуттук Гвардиясында аскердик кызматын өтөгөн. 1994 – жылы Кыргыз Мамлекеттик Улуттук Университетин тарых факультетине тапшырган, аны 2000 – жылы ийгиликтүү аяктады.
Эмгек жолу
Эмгек жолун 1994 – жылдан 1997 –жылга чейин Кыргыз Республикасынын Ички иштер министрлигинин Ленин райондук бөлүмүндө спорттук даярдо боюнча инструктор болуп иштеп баштаган. 1998 – жылдан 2010 – жылдын 10 – ноябрына чейин жеке ишкер. 2010 – жылынын ноябрь айынан баштап Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңештин депутаты.
Шилтеме
www.kenesh.kg
Талды-Суу (Түп району)
Талды-Суу (Талды-Суу) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Түп районундагы айыл. Талды-Суу айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 4 068 киши.
Нексе, Мартин Андерсен
Андерсен-Нексё, Мартин (өз фамилиясы Андерсен) (26. 6. 1869, Копенгаген - 1. 6. 1954, Дрезден) - дания жазуучусу.
1869-жылы 26-июнда Копенгагендеги таш сомдоочу жумушчунун үй-бүлөөсүндө туулган. 1889-1891-жылдары ал Борихольм аралындагы мектептен окуган. Жазуучунун революциялык көз карашынын калыптанышына 1905-жылкы орус революциясы таасир берген. «Кызыл желек» деген макаласында «Россиядан ишеничтин учкунун тутандырып, келечекти жаркыраткан байыркы өлбөс сагилердики сыяктуу кабар келет» - деп жазган. Өзүнүн чыгармаларында социалисттик реализмдин принциптерин жүзөгө ашырган. «Жеңишчил Пелле» Романы Дания адабиятында пролетардык таптык күрөштү, эркин коом жөнүндө кексеген максаттарды көрсөткөн жаңы типтеги чыгарма. Биринчи дүйнөлүк согуштун учурунда милитаризмге каршы жалындуу публицист катарында күрөшкөн. Ошол мезгилдеги көрүнүктүү чыгармасы - «Дитте - адам баласы» деген (1917-1921) романы. Чыгармадагы каармандын образы - дүйнөлүк адабияттагы эң мыкты аялдардын образдарынан болуп саналат. Ал эми экинчи дүйнөлүк согуштун мезгилинде империализмди ашкерелеген «Кызыл Мортен» (1945-48) романын жазган, Андерсен Советтер Союзунун чыныгы досу болгон, өлкөгө бир нече жолу келген. Анын «Эки дүйнө», «Колуңду тарт» деген чыгармалары жаш совет мамлекетине арналып жазылган. 1934-жылы советтик жазуучулардын бүткүл союздук биринчи съездине катышкан, 1936-жылы Испаниядагы маданиятты коргоого арналган жазуучулардын Эл аралык Конгрессине барган. Гитлерчилер Данияны басып алганда ал митингдерде чыгып сүйлөп, элди фашисттерге каршы күрөшкө чакырып үндөгөн. 72 жаштагы катуу оорулуу Андерсен Нексени 1942-жылы түрмөгө камашып, Целледеги (Германияда) концлагерге жөнөтүшкөн. Бирок бүт дүйнөнүн демократиялык коомчулугунун кийлигишүүсүнүн натыйжасында аны кайра 1943-жылы өз Мекениндеги госпиталга которууга аргасыз болушкан. 1944-жылы ал СССРге келип, согуш бүткүчө турган. Согуш аяктаганда ГДРдеги Дрезден шаарына кетип өмүрүнүн акырына чейин ал жакта жашаган. М. Андерсен - Нексе Дания компартиясынын негиздөөчүсү, тынчтыктын бүткүл дүйнөлүк советинин, эл аралык, Лениндик сыйлык боюнча комитетинин мүчөсү болгон. Анын 3 миллион 733 мин, нускадагы 95 китеби дүйнө элдеринин 10 тилинде жарыкка чыккан. Кыргыз тилине да айрым чыгармалары, «Жаннета» романы которулган. Жазуучу 1954-жылы дүнөдөн кайтып, сөөгү Копенгагенге коюлган. Дүйнөгө таанымал Борбордук Азияны тарыхчысы жана географы Николай Михай- эстелик. Эстеликтин эскизин саякат- А. А, Бильдерминт түзүп, моделин 1894-жылы инженер К. А. Борисоглебтен тургузулган. Ар түркүн гүлдөргө толгон эстегеография коомунун атынан полковник дук Азияны изилдөөчү Н. М. Пржемын жана анын жеке ийгиликтерин эстелик жалпак граниттерден элестетет. Асканын чокусунда бүркүт- эр жүрөктүүлүктүн, каармандыктын Бүркүттүн тумшугундагы чынардын эмблемасы сыяктуу туюлат.
Сартов Беганас
Беганас Сартов (1945–1978) - кыргыздын фантаст жазуучусу.
Кыскача өмүр баяны
Акын, жазуучу-фантаст Беганас Сартов Москва районундагы Чичерин айылында 1945-жылы 15-августта туулган.
1952-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүргөн. Эмгек жолун Кыргыз сыналгысында (телевидениесинде) жардамчы режиссер болуп баштаган, кийин «Кыргызстан маданияты», «Ленинчил жаш» гезиттеринде кабарчы, «Мектеп», «Кыргызстан» басмаларында кызматкер болуп иштеген. Өзү иштеп жүргөндө «Жылдыздар балладасы» деген чакан китепчеси 1971-жылы жарык көргөн.
«Too жылдызы» адабий ийримин жетектеген.
Б. Сартовдун негизги чыгармачылыгы фантастика болгон. Ыр, пьеса, интермедия жазган.
Өмүрүнүн акыркы күндөрүндө «Мектеп» басмасынан Жумгалга ишсапары учурунда боору ооруп, каза тапкан.
Биологиялык кычкылдануу
Биологиялык кычкылдануу - тирүү организмдерде ферменттердин таасири менен жүрүүчү кычкылдануу калыбына келүү реакцияларынын жыйындысы. Анын негизинде организм кабыл алган орг. зат менен кычкылтектен акырында суу менен көмүр кычкыл газы пайда болот. Б. к.-организмде бир нече тепкич менен өтө турган татаал процесс. Ал ж-дө 2 концепция бар. Биринчисин А. Н. Бах (1897), экинчисин В. И. Палладин (1908) негиздеген. Бул 2 концепция биригип кычкылтекти жана суутекти активдештирүү теориясын жаратат. Кычкылдануучу заттардан калыбына келүүчү затка суутек менен электрондорду өткөзүп берүүчү атайын ташыгычтар: никотинамидадениндинуклеотиддер (НАД), флавин нуклеотиддер, хинондор, цитохромдор жана башка бар. Б. к. реакциясынын энергиясынан түзүлгөн АТФ бардык биосинтездик реакцияларга активдүү катышат. Анын энергиясынын айрым бөлүгү жылуулук чүн жумшалса, кээ бири организмдин энергия булагы катарында (негизинен АТФ түрүндө) жыйналат. Зат алмашуунун негизинде пайда болгон ууктургуч заттарды жана сырттан кирген ууларды Б. к. кычкылдандыруу жолу менен зыянсыздандырат.
Биопестициддер бир нече топко бөлүнөт:
б) мите козу карындардын споралары курт-кумурскалардын сырткы кабыкчасына жабыркатып, андан ары ичине өсүп, өлүмгө алып келет (мисалы, боверин препараты - Bauveria bassiana мите козу карыны негизинде жасалган).
в) вирустук курт-кумурскалар учун патогендик вирустардын негизинде жасалат. Курт-кумурскалардын ичине тамак-аш аркылуу кирип, вирустар ткандарга кирип, көбөйүшүп өлүмгө дуушар кылат (мисалы, препарат Вирин-Энш)
г) нематодалык - энтомопатогендик гелминттердин негизинде жасалган.
Айырма тоосу
Айырма тоо – Чаткал кырка тоосунун түштүк-чыгыш тармагы. Көгаласай (Сумсар), Кашкасуу жана Касансай сууларынын аралыгында түштүк-батыштан түндук-чыгышка 23 кмге созулуп жатат. Туурасы 5 км. Орточо бийиктиги 2800–3000 м, эң бийик жери 3374 м. Кыры тайпак, капталдары тик (35–40°), кыска кокту-колоттуу. Силурдун чөкмө (кумдук, сланец, акиташ теги) жана жанартоо (андезит-порфирит, диабаз, туф, девондун доломит, кумдук, гравелит тектеринен түзүлгөн. Жарым чөл жана кургак талаа (1400–1500 м бийиктикке чейин, талаа жана шалбаалуу талаа (2300–2400 кмге чейин), андан жогору бадал-токойлуу шалбаа менен жылаңач аскалуу нивалдык ландшафт алкактары мүнөздүү. Жайыт.
Жумашев Ниязбек (Кыяз)
Жумашев Ниязбек (Кыяз) 1967-жылдын 23-майында Сузак районуна караштуу Сары-Булак айылында туулган.
Дуңганова Бурул
Дуңганова Бурул Саймачы жана куракчы. 1939-ж. Тоң районундагы Кызыл-Чек айылында төрөлгөн. Бишкектеги № 17 кесипчилик-техникалык окуу жайын бүткөн. ВЛКСМ фабрикасында иштеген, 1980-жылдан «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк окуу жайында узданат. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун жана Башкармасынын мүчөсү. «Айтматов клубунун» мүчөсү, Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жай министрлиги тарабынан «II сынактагы сүрөтчү-чебер» деген наам берилген. Кыргыз кыз келиндер институтунда узчулук боюнча чебер болуп иштеген. Бурулдун саймачылыгында туш кийиздерине «көөкөр көчөтүн» табакчаларында ортолук көчөт кылып берүү мүнөздүү. Мында көчөт ортолорунда «мүйүз оюмдары» катыш жасап, четтик көчөттөрү үчүн «кыял оюмдарын» кызыл түстө берүү мүнөздүү көрүнөт да, «суусу» актан жүргүзүлөт. Андай жагдай анын белдемчи, кемсел, бешмант, чыптама, чапан өңдүү кийимдерине да шарттуу. Уз жашыл түстү сары, кызыл түстү көк аркылуу жупташтырат. Курактарында кара күрөң, кызгылт сары түстөр бири бирине «омуртка оюму» аркылуу жагызылат да ала чакмактанбайт, түстөр коңурдукту баамдатып турат. Ага анын жер төшөктөрү, туштуктары, отургуч жапкычтары, туш кийиздери кирет. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1987 ж. Улуу Октябрь социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Эл чеберлеринин республикалык кароо-сынагы». Курак буюмдары үчүн Кыял элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин II даражадагы диплому; 1988 ж. «Элдик кол өнөрчүлөрдүн ЭЧЖРКндөгү көркөм көргөзмөсү». Сайма, курак үлгүлөрү үчүн Кыргызстан Сүрөтчүлөр союзунун Ардак грамотасы; 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көркөм көргөзмөсү». Курак, сайма буюмдары менен катышкан.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Старик-Шор
Старик-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Адзьва дарыясынын оң жээгинен 230 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кызыл аскер
Кызыл аскер — Советтик Армиянын катардагы жоокеринин 1918-46-жылдардагы аскердик наамы. 1918-жылдын январынан Жумушчу-Дыйкан Кызыл Армиясынын кургактагы жана Аскер Күчтөрүнүн катардагы жоокерлери аталган. 1935-ж. 22-сентябрда СССР БАКтын жана ЭКСтин токтому менен Кызыл аскер жеке жоокерге ыйгарылуучу аскердик наам катары киргизилип, кийин катардагы жоокер наамы менен алмаштырылган.
Полынья (дарыя)
Полынья — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Пелым дарыясынын сол жээгинен 189 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 27 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ауксиндер
Ауксиндер (гр. аихо-өстүрөм, чоңойтом) - өсүмдүк клеткасы жана кээ бир микрорганизмдер иштеп чыккан, өсүмдүктүн өсүшүн жөнгө салуучу физиологиялык активдүү заттар. 1920-ж. ачылган. 1930-ж. таза химиялык зат катары бөлүнүп алынган. Табигый ауксин – индолил –3 –уксус кислотасы.
Армения Еврокөрүнүү 2007 ыр сынагында
Элдик тандоо
PTV Армения ар биринде 10 ырдан турган эки жарымфиналды, жана 6 эң мыкты ырлардан турган финалды камтыган ачык элдик тандоо жарыялаган болчу.
Добуш берүү
Арменияга 12 упайдан беришкендер Грузия менен  Түркия болду.
Тауншип оф Мэдфорд (Нү-Жерси)
Тауншип оф Мэдфорд (Нү-Жерси) (Township of Medford) — Нү-Жерси штатынын Бёрлингтон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 22727 киши. Болжолдуу аянты - 103.1 км². FIPS коду — 34-45120.
Мирное
Мирное (Мирное ) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Сокулук районундагы айыл. Төмөнкү Чүй айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 766 киши.
Свишня (дарыя)
Свишня — Орусиядагы дарыя. Орлов облусу, Липецк облусу, Курск облусу, Воронеж облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сосна дарыясынын оң жээгинен 68 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 36 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Дон бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сосна дарыясы. Дарыянын айрыгы — Хоперге кошулган куймасына чейинки Дон куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Дон (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кыка-Кикя дарыясы
Кыка-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Няркыль-Чор дарыясынын оң жээгинен 3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Юридика аталгылары
Юридика аталгылары – мамлекеттин ченемдик укуктук эрежелеринин мазмуну чагылдырылуучу жана бышыкталуучу мамлекеттик-укуктук түшүнүктөрдүн сөз жүзүндөгү берилиши, юридикалык техниканын элементи. Ю. а. төмөнкү түрлөргө бөлүштүрсө болот: а) жалпы маанилүү аталгылар (алар демейки мааниде колдонулгандыгы жана баарыга түшүнүктүүлүгү менен мүнөздөлөт); б) өзгөчө укуктук мазмунга ээ, атайын юридикалык аталгылар, м.: зарыл коргонуу чарасы, доонун эскиргендиги ж. б.; в) атайын техникалык аталгылар; атайын билимдер тармагын чагылдырат – техникалык, экономикалык, медициналык ж. б. (м.: иондоштуруучу нурлануулар, трансгендик организмдер ж. б.).
Маматов Жыргалбек
Маматов Жыргалбек 1968-жылы 15-февралда Сузак районунун Октябрь кыштагында туулган.
Сездирүү
Сездирүү оптикалык жана химиялык болуп экиге бөлүнөт. Оптикалык Сезгичтик реакцияга түздөн-түз кирбеген, бирок өз кубатын күмүш галогениддерине берүү менен, алардын сезгичтигин жогорулатуучу сездиргич затты кошуунун натыйжасында пайда болот. Химиялык Сезгичтик атайын кошундулар менен жарык сезгич заттардын химиялык өз ара аракеттенишинин натыйжасында, күмүш галогениддеринин кристалл торчолорунун бетинин бузулган жеринде аусорбция (жутуп алуу, бөлүп алуу) процессин пайда кылуу аркылуу алынат
Аманат китепчеси
Аманат китепчеси – жаран менен жалпы тартип боюнча банктык салым келишими түзүлгөндүгүн жана анын салым боюнча эсебине акча каражаты төлөнгөндүгүн күбөлөндүрүүчү документ. Банктык салым келишиминде жеке ыйгарым А. к-н же көрсөтүүчүгө А. к-н (акыркысы баалуу кагаз болуп саналат) берүү жагы каралышы мүмкүн. А. к-нде банктын аты жана жайгашкан жери, эгер салым анын филиалына салынган болсо, ал филиалынын аты, салым боюнча эсеп номуру, эсепке кириштелген жана эсептен чыгышталган акча каражаттарынын баардык өлчөмү, банкка А. к. көрсөтүлгөн учурга чейинки акча каражаттарынын калдыгы банк тарабынан көрсөтүлүүгө жана күбөлөндүрүлүүгө тийиш. Эгер башкача далилденбеген болсо, А. к-де көрсөтүлгөн салым жөнүндөгү көрсөткүчтөр банк менен салуучунун ортосундагы ал боюнча өзара алыш-бериштер үчүн негиз болуп саналат. Салымды берүү, ал боюнча пайыздарын төлөө жана салым боюнча эсептен акча каражаттарын башка жакка которуу А. к-н көрсөткөндө гана жүзөгө ашырылат. == Колдонулган адабияттар ==
Кутурма
Кутурма — вирус пайда кылып, борбордук нерв системасын жабыркатуучу катуу кармаган жугуштуу оору. Кутурма айыкпас дарт, дүйнө жүзүндөгү белгилүү жугуштуу оорулардын өтө коркунучтуусу. Жаратылышта кутурма менен айрыкча жырткыч айбанаттар (карышкыр, түлкү, чөө, жолборс, илбирс, кашкулак, жапайы ит, мышык жана башка) жана үй жаныбарлары (ит, мышык, кой, жылкы жана бодо мал) ылаңдайт. Кишиге, айбандарга бул ооруну аны менен ооруган жаныбарлар жугузат. Кутурган жаныбарлардын шилекейиндеги вирус жараланган тери аркылуу организмге кирип, нерв талчалары менен мээге, жүлүнгө барып көбөйүп топтоло баштайт. Вирус шилекей менен оорунун белгилери башталарга 8 —10 күн калганда эле сыртка бөлүнүп чыга баштайт. Мындай жаныбарлар оорунун белгилери пайда боло электе эле жугуштуу болуп калат. Кутурма менен ооруган жаныбарлар тынчсызданып, басыгы өзгөрүлөт, шилекейи агат, жинденет, тамак жебей, суу ичпей калат, жыгачтарды, чүпүрөктү жей баштайт. Андан кийин тырышып, шал болот, акыры өлөт.
Кутурманын вирусу жалаң эле оорулуу жаныбар каап, булчуңга тиштери кирип жарадар болгондо гана жукпастан, шилекей чачыраганда көз, мурун, ооз, тери аркылуу дагы жугушу мүмкүн. Вирус чөйрөнүн түрдүү терс шарттарына, айрыкча төмөнкү температурага туруктуу келет (мисалы, чириген мээде 8 айга чейин жашай берет). Ошондуктан талаада Кутурмадан өлгөн айбандардын (мээси сакталган) тарпы, чириген таштандылары коркунучтуу. Кутурманын жашыруун мезгили көбүнчө 1 — 3 айга, кээде 10 күндөн 1 жылга чейин созулушу мүмкүн. Жашыруун мезгилдин узактыгы организмге жуккан (кирген) вирустун санына, дененин жараланган жерине, жарааттын көлөмүнө, тереңдигине, адамдын жашына, тиштеген жаныбардын түрүнө байланыштуу болот. Кутурган жаныбар кишинин башына (башкача айтканда. мээге) жакын жерин тиштесе жашыруун мезгил кыска болот.
Оорунун алгачкы белгилери жарадар болгон (тиш кирген) жерде башталат. Ал жер кычышып, сыздап, сайгылашып ооруй баштайт, киши өзүнөн-өзү чочугансып, элеңдеп, капаланып, кайгырып, үшкүрүп, тынчсызданат, уйкусу качат. Мындай абал 1 — 3 күн созулат. Андан ары оорулуу өтө сезгич болуп, коркуу сезими пайда болот, ал эми сууну көргөндө же ичүүгө аракет кылганда коркуу сезими (гидрофобия) күчөп, калтырап титиреп, демигет. Бул белгилер суунун аккан үнүн же анын атын укканда дагы күчөйт. Титирөөнү, калтыроону абанын, шамалдын кыймылы дагы күчөтөт. Күндүн, электрдин жарыгы, катуу дабыш, сүйлөө, жөтөл, оорулууну кармалоо, бетине карай үйлөө жана башка майда кыймылдар кезектеги приступту тездетет. Оорулуу көбүнчө тердейт, шилекейин жута албагандыктан агып турат, улам-улам түкүрүнө берет. Бул белгилерге түрдүү галлюцинациялар кошулат (көзгө коркунучтуу нерселер көрүнүп, түрдүү үндөр угулат). Кээде ага түрдүү агрессивдүү кыймылдар (капысынан секирүүгө, качууга умтулуу, кыйратуу, тытынуу, өзүн-өзү жулмалоо жана башка) кошулат. Оору өтө күчөгөндө дем алуу органдары шал болуп, жүрөк, дем алуу токтоп, оорулуу өлөт. Алдын алуу үчүн Кутурмага каршы эмдөө жүргүзүлөт. Ит капканда же башка айбандардан жарадар болгондо ошол замат врачка кайрылуу зарыл. Тилекке каршы кээ бир адамдар айрыкча элетте жашагандар, талаа жумушунда жүргөндөр айыкпас, коркунучтуу дарт экенине түшүнүшпөйт, анын өзгөчөлүктөрүнө маани беришпейт. Ошондуктан аларды ит, мышык тиштеп же тытып алганда, шилекейи менен булганганда көп көңүл бурушпайт. Анын натыйжасында кутурма оорусу көбүнчө балдарда, жаш өспүрүмдөрдө кезигет.
Кутурма менен күрөшүүдө жолбун, ээсиз иттерди, мышыктарды жок кылуу, ошондой эле үй жаныбарларын өз убагында ветеринария мекемелерине каттатып, бул ооруга каршы эмдеп туруу керек. Эгерде киши талаада жүргөндө же үйдө болсун жаныбарлардан жапа чегип, кырсыкка учураса ошол замат, сөзсүз медициналык жардамга кайрылуусу зарыл.
Салкүрөң
Салкүрөң — «Манас» эпосундагы Жоорунчунун байгеге чапкан күлүгү. Манас Каныкейге  күйөөлөп баргандагы ат чаап жар тандоо расмисинде С. жыйырманчы болуп келген Жоорунчу тагдырына буюрган Мунусканга үйлөнөт (Сагымбай Орозбак уулу, 2. 425).
Аманат үлүштүк мүчө төгүмү
Аманат үлүштүк мүчө төгүмү – кредиттик биримдик катышуучусу тарабынан капиталга төгүлүп, кредиттик биримдиктин карамагында турган каражат өлчөмү.
Теодор Герцен
Теодор Теодорович Герцен (15. 3. 1935-ж. т., Кыргызстан, азыркы Талас облусу, Бакай-Ата району, Ак-Дөбө айылы Ленинполь (азыркы Бакай-Ата) району, Ак-Дөбө айылы – 29. 6. 2003, Германия, Хюрт шаары) — монументалист, график. Кыргыз Республикасынын эл сүрөтчүсү (1993), Кыргыз Республикасынын искусствого эмгек сиңирген ишмери (1982), Фрунзедеги көркөм сүрөт окуу жайын (1961).
Өмүр таржымалы
1959-жылы Бишкек сүрөт окуу жайын, 1966-ж. Москвада жогорку көркөм-өнөр жай окуу жайынын монументалдык-жипопись бөлүмүн бүтүргөн.
Профессор В. Ф. Бордиченконун классында окуган. 1959—60-жылы Бакай-Ата районунун «Красная Заря» колхозунда сүрөтчү, 1966-жылдан кыргыз сүрөт фондусунда сүрөтчү-монументалист.
Герцен монументалист катары негизинен мозаика жана фреска техникасында иштейт. Ал Кемин районундагы Ильич совхозунун клубундагы «Дем алуу» (1967), Кочкор районунун «Соңкөл» совхозунун клубунун фойесиндеги «Жылкычылар» аттуу мозаиканын (1977), Бишкек шаарындагы «Ай-Пери» салонундагы «Аялдар» аттуу паннонун жана башка көптөгөн чыгармалардын автору. Ош кыргыз драма театрын, Киров суу сактагычын жасалгалаган.
Жетишкендиктери
Герцен Кыргызстанда алгачкылардан болуп өндүрүштүк интерьердеги монументалдык живописти түзүүгө киришип, көптөгөн мозаикаларды түзгөн.
Герцен китеп графикасында линогравюра-сүрөттөрдүн кеңири циклин түзгөн. Алсак, ал "Манас" эпосунун кошмо варианттарына, Сагымбай Орозбаковдун варианты боюнча чыгарылган 4 томдукка сүрөттөрдүн сериясын (200дөн ашык жанрдык жана портреттик гравюраларды) тарткан. Ушул эле сүрөттөр 2010 ж. "Турар" басмасынан чыккан С. Каралаевдин айтуусундагы "Манас" эпосунун толук вариантында жана белгилүү кыргыз кинорежиссеру М. Убукеевдин "Улуу манасчы" даректүү тасмаларында да колдонулган. Ошондой эле Токтогулдун 2 томдугуна, «Кыргыз эл жомокторуна», С. Эралиевдин, О. Султановдун жана башка китептерине сүрөттердү тарткан.
Капитал (экономика)
Капитал (нем. Kapital, лат. capita-lis – башкы) – экономикалык категория. Адам тарабынан түзүлгөн ресурстар, алар товарларды өндүрүү менен кызмат көрсөтүүлөрдө пайдаланылат жана киреше алып келет.
Теодор Герцен
Жетишкендиктери
Герцендин Талас өрөөнүнүн табиятына арналган пастелдеринин цикли кооздукту сезимтал андай билген пейзажист экенин да айгинелеп турат. Герцен кыргыз сүрөт өнөрүнө чебер график-пейзажист жана монументалист катары кирген. Анын «Үрмарал суусу» (1967), «Талас тоолору» (1968), «Киров суу сактагычы» (1974), «Соңкөлдө» (1976), «Кечки жомок» (1978), «Манастын күмбөзү» (1980), «Уулумдун портрети» (1980), «Менин өнөрканам» (1980), «Талас суусу» (1984) жана башка чыгармалары бар.
Капитал (экономика)
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Теодор Герцен
Жетишкендиктери
Герцен 1964-жылдан республика, Бүткүл союздук жана чет элдик көркөм сүрөт өнөрү көргөзмөлөрүнүн туруктуу катышуучусу. Медалдар менен сыйланган.
Абу Шади
Абу Шади - Ахмед Заки (1892-1955) араб (Египет) жазуучусу, филолог, котормочу, врач-бактериолог. Лондон университетинде окуган (1912-22). 1936-ж. Каирде «Аполло» аттуу адабий ийрим жана журнал уюштурган. Александрияда «Адаби» (1939) журналын чыгарган. 1946-ж. АКШга келип Нью-Йоркто түрдүү кызматтарда иштеген. Азия институтунда араб адабиятынын профессору болгон. Анын «Таңкы шүүдүрүм» (1910), «Жазгы көрүнүштөр» (1933), «Туткундагы Ибн Зейдун» (1925) жана башка лирикалык ыр жыйнактары, тарыхый повесттери жана араб поэтикасы жөнүндө эмгеги бар. Абу Шади Чыгыштын жана Батыш Европа акындарынын, Хафиз, Омар Хайям, У. Шекспирдин чыгармаларын которгон.
Санамкүл
Санамкүл — «Манас» эпосунун эпизоддук кейипкери. Оргонун аялы, Орго кан өлгөндөн кийин С. эки баласын жана Ыраман увазирин, ырчы баласы Каратай менен ээрчитип, көп тартуу менен Манаска барып эки уулунун канын сурайт. С-дүн акылдуулук жөн билгичин көргөнМанас анын өтүнүчүн кабыл алып, балдарынын күнөөсүн кечип бошотуп жиберет. Каратайдын акылдуулугун байкап өзүнө чоро кылып алат, кийин ал Ырчыуул деген ат менен белгилүү болот (Сагымбай Орозбак уулу, 2. 92, 93).
Илья Михайлович Франк
Илья Михайлович Франк (1908-1990) - совет физиги, СССР Илимдер академиясынын академиги. Нобель сыйлыгынын лауреаты (1958). Эки Сталин сыйлыгынын (1946, 1953) жана СССРдин Мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1971).
Илимий карьерасы
1930-жылы Москва мамлекеттик университетинин физико-математика факультетин бүтүргөндөн кийин Ленинграддагы Мамлекеттик оптика институтунда (орус.кыск. ГОИ) А. Н. Терениндин жанында иштеген. 1934-жылдан тарта Илимдер академиясынын П. Н. Лебедев атындагы Физика Институтунда (орус.кыск. ФИАН) иштеген. 1944-жылы М. В. Ломоносов атындагы Москва мамлекеттик университетинин (орус.кыск. МГУ) профессору болгон. 1946-жылы СССР ИАна мүчө-корреспондент, 1968-жылы академик болуп шайланган.
1934-жылы С. И. Вавиловдун аспиранты П. А. Черенков заряддуу бөлүкчөлөрдүн суунун ичинен жогорку ылдамдыкта өтүп, жарык чыгарганын аныктаган. И. М. Франк менен И. Е. Тамм бул эффектти теориялык жактан сүрөттөшкөн. Бул эффект бөлүкчөлөрдүн чөйрөдөгү жарыктын таралышынын фазалык ылдамдыгынан ашкан ылдамдыктагы кыймыл-аракетинин жыйынтыгында жүзөгө ашкан. Бул ачылыш жогорку энергетикалуу өзөктүк бөлүкчөлөрдүн ылдамдыгын өлчөп, аныктоонун жаңы ыкмасын түзүүгө жол ачкан. Бул ыкма азыркы эксперименталдык өзөктүк физикада чоң мааниге ээ.
И.М. Франк 1990-жылы 22-июнда көз жумган. Сөөгү Москвадагы Введенский көрүстөнүнө коюлган.
Ак кебер козу карындар
Ак кебер козу карындар - (Erysiphales) тукумундагы баштыкчалуу козу-карындар. Жипчелери көп клеткалуу жана көп ядролуу. Споралары баштыкчаларында өөрчүйт. Жапайы жана айдама өсүмдүктөрдүн жалбырактарында, мөмөлөрүндө, топ гүлдөрүндө ак кебер илдетин козгоп, айыл чарба өсүмдүктөрүнүн түшүмүн төмөндөтөт. Бул илдеттер менен күрөшүүдө ар кандай химиялык каражаттар, агрохим ыкмалар колдонулат.
«Кызыл аскерлер» көтөрүлүшү (1351-68)
«Кызыл аскерлер» көтөрүлүшү (1351-68), «Кызыл байламчандар» көтөрүлүшү — Кытайдагы ири көтөрүлүштөрдүн бири. Көтөрүлүшчүлөр моңголдордун Юань династиясын кулатып, Мин империясын орноткон. Баштарына кызыл жоолук байланып алгандыктан, «Кызыл аскерлер» көтөрүлүшү аталган. Түндүк Кытайдагы дыйкандардын моңголдорго жана феодалдарга каршы көтөрүлүшүн Хань-Шань-тун (буддачыл жашырын Байляньцзяо (Ак лотос) сектасынын башчысы, 1351-ж. өлгөн) жана Лю Футун (секта мүчөсү, 1351-жылдан көтөрүлүштүн жол башчысы) жетектеген. Моңгол династиясынын акыркы өкүлү Тогон-Тимур (Шуньди) Кытайдан куулуп, Мин империясынын түзүлгөнүн жарыялаган жана Чжу Юань-Чжан анын 1-императору болгон. 1368-жылдын ортосунда Чжу Юань-Чжандын армиясы моңголдордун борбору Дадуну алып, Кытайдагы моңголдордун үстөмдүгүн кулаткан. «Кызыл аскерлер» көтөрүлүшү өлкөнү улуттук боштондукка чыгаруу ишин аяктаган.
Юридика илими
Юридика илими – укукту социалдык ченемдин өзгөчө тутуму, укук колдонуу ишинин артараптуу жагдайы катары изилдей турган коомдук илим. Азыркы көрүнүшүндө ал бирнече тармактарга жиктелет: жарандык укук илими, кылмыш-жаза укук илими, мамлекет жана укук теориясы, укук тарыхы, укук окуусу ж. б. у. с. Колдонмо Ю. и-не сот медицинасы, сот психиатриясы , криминалчылык , кылмыштаануу , юридика психологиясы ж. б. кирет.
Дардаңов, Камалбек
Дардаңов Камалбек (1948-ж. т., Кара-Буура району, Бакыян айылы) — мамлекеттик ишмер.
1971-ж. Кыргыз айыл чарба институтун бүтүргөн. Эмгек жолун Кыргызстан мал чарба илим изилдөө институтунда илимий кызматкер болуп иштөө менен баштаган. 1972—73-ж. Кара-Буура райондук «Айыл чарба техника» бирикмесинде инженер, 1973—78-ж. комсомолдун райондук комитетинде инструктор, бөлүм башчы, экинчи катчы, Компартиянын Кара-Буура райондук комитетинде инструктор. 1978—80-ж. партиянын Бакай-Ата райондук комитетинде өнөр жай жана уюштуруу бөлүмдөрүнүн башчысы, 1980—85-ж. партиянын Талас шаардык комитетинин экинчи катчысы. 1985—87-ж. СССР Мамлекеттик коопсуздук комитетинин Москва шаарындагы Жогорку мектебинин жетекчи кадрларды даярдоо факультетинде окуган. 1987—92-ж. Республиканын мамлекеттик коопсуздук органдарында кызмат өтөгөн. 1992—95-ж. Талас облустук мамлекеттик администрациянын башчысынын биринчи орун басары. 1995-жылдын февралынан Талас облустук эл депутаттар Кеңешинин төрагасы.
Дунганова Гүлжамал
Дунганова Гүлжамал Бычмачы-тикмечи, шырдакчы. 1936-ж. Сокулук районундагы Күнтуу айылында төрөлгөн. Жети жылдык мектепти бүткөн. Зууракан Кайназарованын бригадасында эмгектенген. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Узчулук нусканы апасы Бүбүайымдан, кайын эжеси Аксаамайдан алган. Гүлжамал шибеге аркылуу илме сайманы арбын кармайт. Анда эски көчөттөрдү кайрадан калыбына келтирет. Курак буюмдарында «омуртка көчөтүн» өзөк катары чыгарып, көккызыл өңдүн ичинен «көзчө» чыгарып, жалпы танабына живопистик маанай берет. Ал тукабадагы көркөм оюмду илме сайма көчөттөрү менен төп, так айкалыштырып, буюм-тайымды аянттуу жасайт. Щырдактарынын аламычы көбүнчө «жарым кыялдан» турат да, ортолук оюм менен жээк оюмдарына «мүйүз оюму», «карга тырмак оюму», «куш оюму» аркылуу түшкөн түстөр бир беткей келет. Ал кочкул (ток) кызыл менен кочкул (ток) көктү арбын пайдаланат. Кийиз үлгүлөрүнө төрт өңдү (кызыл, көк, ак, кара, кээде сары, жашыл) ич ара жупташтырат. Ал кыргагына көркөм көчөт түшүрүп элечек оройт, кош этек тигип, белдемчи саят. Гүлжамалдын кийиз, курак, сайма буюмдары сатууга арбын чыгып турат, музейлерге экспонатталууда. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1990-ж. Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү. Кийим, курак, кийиз буюмдары менен катышкан.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Токтоев Асанакун
Билими
1913-жылы Тянь-Шань өрөөнүндөгү Мазар айылында туулган. "Мазар" жети жылдык мектебин бүтургөндөн кийин эмгек жолун баштаган. 1932-ж Нарын шаарындагы эсепчилердин курсунан билим алган.
Наамдары
Токтоев Асанакундун мындай эмгеги өкмөт тарабынан өз учурунда жогору бааланган. Эмгек Кызыл Туу ордени, коптогон медалдар,Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ардак грамоталары,"СССРдин айыл чарбасынын отличниги" төш белгилери менен сыйланган. Республиканын Жогорку Советинин эки жолку чакырылышына депутат. Кыргызстан КП БКны мүчөсү,партиянын Тянь-Шань обкомунун мүчөсү болуп бир нече жолу шайланган. Ардактуу эс алуудан чыккандан кийин да колхоздогу коомдук иштерге активдүү катышып келген.
Колдонулган адабияттар
Асанов.У "Нарын облусунун энциклопедиясы",2009,Теңир-Тоо гезити 1994-ж.
Окшоштук (философия)
Окшоштук (өңдөштүк, түспөл-дөштүк – сходство) – нерселердин, кубулуштардын бири-бирине барабардыгын жана бирдейлигин чагылдырган категория. Өзгөрмө дүйнө менен бирге окшоштук да такай өзгөрүп турат. Мисалы, С нерсени мүнөздөгөн касиеттер Д нерседе да болсо, бул экөө окшош болот, бирок абдан «жүз процент» окшош болбойт. Ушинтип, окшоштукту билүү үчүн окшош нерселерди адегенде бөлөк-бөлөк ажыратып кароого туура келет. Анткени, окшоштук айырмачылык аркылуу байланышат, окшоштук критерийлери болот. Окшоштук категориясы логика жана табият илимдеринде, математикада көп кездешет.
Сарыгулов Садыр
Чыгармачылыгы 1968-жылдан башталып, «Кыты-кыты» китеби 1974-жылы жарык көргөн. 2000-жылы «Тогуз-Торо баяндары» аттуу М.Эпеев жана Б.Бектеновдор менен бирдикте документалдык баян чыгарган.
С. Сарыгулов кыргыз журтчулугуна комедиограф-драматург катары таанымал. Алгачкы «Мурдуңузга шиш» аттуу комедиясы 1973-жылы, 1982-жылы «Көк бет же жинди аары», 1985-жылы «Куу дөңгөч», 1991-жылы «Чуу куйрук» аттуу көп актылуу комедиялары Нарын облустук Муратбек Рыскулов атындагы музыкалык драмтеатрынын сахнасында коюлган. 1991-жылы Бишкек шаарында жаштар театрында «Өрттөн кийинки өрт» аттуу көп актылуу комедиясы, 1996-жылы Кыргыз Улуттук академиялык Т.Абдумомунов атындагы драмтеатрда «Убалым уктатпасын» аттуу документалдык трагедиясы коюлган.
Телерадио комитетинин алтын фон-дусуна «Кудалар келет» (1973), «Апа, баары эсимде» (1975), «Ак ийилет, сынбайт» (1991), «Айыпкердин акыркы сөзү» (1995) аттуу радиопьесалары жазылып алынган.
С. Сарыгуловдун айрым фелъетон-юморескалары «Крокодил» журналына чыгып, орус, казак, украин, беларус, өзбек, тажик, грузин тилдерине которулган.
1978-жылдан СССР Журналисттер, 1984-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. Кыргызстан журналисттер союзунун байгесинин жеңүүчүсү.
Куяң (радикулит)
Куяңды көбүнчө остеохондроз — сөөктүн нерв дүмүрчөктөрү өтүүчү тешиктерди тарытуучу омуртканын оорусу пайда кылат. Ошондуктан чукул кыймыл жасоо, оор нерсе көтөрүү, травма, үшүп калуу жана башкаларда жүлүн дүмүрчөктөрү кысылып калуусу мүмкүн. Жабыркаган жерине жараша: бел-куймулчак, моюн, моюн-ийин жана көкүрөк куяңы болуп бөлүнөт. Бел куяңында (көп кездешет) бел катуу ооруйт (люмбаго же сайгылашат), такай ооруп жана булчуңдар жыйрылгандан ыңгайына карай (башкача айтканда оорутпагыдай) кыйшаят, бул омуртканын кыйшаюусуна жана оорунун күчөшүнө түрткү берет (ошондуктан врач түз тактайга жатууну сунуш кылат). Мындай куяңда куймулчак омурткасы да жабыркап, бел-куймулчак куяңына (же ишиас) өтөт да, жоон санга, шыйракка, бут кетменине берилет. Бейтап эңкейип же бир жагына кыйшайып басат. Моюн жана ийин куяңында көк желке моюн, далы, ийин ооруйт. Көкүрөк куяңы көкүрөктү оорутуп, терең дем алганда, жөтөлгөндө күчөйт.
Куяңды дарылоо үчүн анын себептерин жок кылуу керек. Ооруну басуучу каражаттар менен катар физиотерапиялык процедуралар, айыктыруучу гимнастика жана башка колдонулат. Жалаң оорутпоочу каражаттарды, жылуулук процедураларын жана башка колдонуу ооруну убактылуу гана басат. Куяңдын алдын алууда тиешелүү булчуңдарды чыңдоого арналган айыктыруучу гимнастика, физкультура жана спортко катышуу, организмди чыңдоо чоң мааниге ээ.
Үй шартында куяңды басаңдатуу
үй шартында бул учурда, ооруну басуучу дары өсүмдүктөрүн колдонуу керек. Радикулитке басаңдатуучу каражаттардан ар кандай майлар жана сүрүү, укалоо көрсөтүлгөн. Бир колго укалоо же сүрүү үчүн майды куюп же каражатты коюп, акырындан ооруп аткан жерди 10-20 мүнөт укалоо керек. Эгер абдан катуу ооруса, 5 мүнөт жетиштүү. ошондой эле колдо оору басаңдатуучу каражат калганын карап туруу керек, анткени кургак кол менен укалоо же сүрүү болбойт. Бул дарылоонун түрү бүткөн соң ооруган жерди жылуулап, суук өтпөгөндөй кылып ороп коюуу керек.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Шилтемелер
Radikulopathie Rwa kulszowa
Сапаев Муса
Сапаев Муса - акын, публицист.
Муса Сапаев Чоң-алай районунун Дароот-Коргон айылында 1945-жылы 15-августта туулган. 1975-жылы Фрунзедеги политехникалык институтунун инженер-механикалык адистигин бүтүп келгенден кийин эмгек жолун Алай районунун Гүлчө айылында автобазада автомеханик болуп иштөөдөн баштаган. Кийин Алай МЖСте башкы инженер, 1976–1984-жж. райондогу ДЭУнун начальниги, Чоң-Алай райондук маданият бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген.
М.Сапаевдин алгачкы ырлары 1969-жылы Фрунзе шаарындагы «Политехник» гезитине жарыяланган. Ошондон бери анын ырлары, публицистикалык макалалары, очерктери мезгилдүү басылмаларда жарык көрүп келген. Актуалдуу макалалары менен конкурстарга катышып, ал 1996-жылы улуттук «Маданият» программасы боюнча президенттик грантты, 1997-жылы «Сорос Кыргызстан» фондунун журналистика боюнча биринчи сыйлыгын, 1997-жылы «Замана» телепрограммасынын «Жылдын мыкты идеясы» деген конкурсу боюнча биринчи сыйлыгын, 1998-жылы «Вечерний Ош» гезитинин «Ош – 3000ге» карата уюштурган «Менин махабатым» аттуу конкурсунун биринчи сыйлыгын жеңип алган. 2013-жылы "прогрессивдуу демилгелер фондунун" Буткул дуйнодогу Кыргызстандыктардын "Акыл-Тирек" конкурсунун лауреаты наамын женип алган. Муса Сапаев 1991-жылдан Кыргызстан Жазуучулар союзунун мүчөсү.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ:
Кыргыз тилинде
Ыйман оту: Публицистика. – Бишкек, 1990. – 116 б. "Куур тондон качан кутулабыз?" Бишкек-1992-жфыл, 148 бет
Улуттук кайра жаралуу идеясы: Публицистика. – Бишкек, 1995. – 98 б.
Улуттук кайра жаралуу программасы: Публицистика. – Бишкек, 1996. – 38 б.
Айлуу түн: Ырлар. – Ош, 1996. – 86 б.
Алай тарыхы: Тарыхый публицистика. – Бишкек, 1998. – 116 б.
"Адамзар" 2007-жыл, 136 бет
"Эл ынтымагы-ыйык" 2011-жыл, 400 бет
"Улуттук сыртандыктын идеологиясы" 2014-жыл, "Турар" басмаканасы, 652 бет
Улуттук идея – улуттук азаматтыктын үзүрү улуттун акыл тумары
Казандагы 2013-жылкы Жайкы Универсиада
XXVII Дүйнөлүк Жайкы Универсиада — студенттер менен жаштардын 2013-жылы 6-17-июлда өткөн бүткүл дүйнөлүк спорттук мелдеши. Бул эл аралык спорттук иш-чара Орусиянын Татарстан жумуриятынын ордо шаары Казанда өтөөрү алдын-ала белгиленген. 2013-жылкы универсиадада жаш спортчулар спорттун 27 түрү боюнча 251 медал үчүн ат салышууда. Пост-советтик Орусияда алгачкы жолу өткөрүлгөн бул эл аралык жаштар мелдешине 162 өлкөнүн (анын ичинде Кыргызстандын да) өкүлдөрү келишти.
Бул спорттук иш-чараларга кошул-ташыл “маданий Универсиада” өткөрүлүп, ал татарлардын улуттук майрамы – “сабантуй” менен эриш-аркак жүрдү.
Кыргызстандыктардын ийгиликтери
Казандагы 2013-жылкы дүйнөлүк универсиадада кыргызстандык 98 спортчу улан-кыздар спорттун 12 түрүнөн катышууда.
Казандагы дүйнөлүк универсиаданын экинчи күнүндө (2013-жылы 7-июлда) бел кур күрөшү боюнча кыргызстандык эки спортчу алтын медалга ээ болду. Бул тууралуу Казанга барган Ала-Тоолук делегациянын мүчөсү Эркин Абдылдаев басма сөз өкүлдөрүнө кабарлады. Анын айтымында, 100 килограмм салмактагылар арасында Нурбек Аканов жана 82 килограмм салмактагы Нурбек Кожобеков финалда өз атаандаштарын жеңип, чемпион аталды. Ушундай эле спорт түрү боюнча 68 килограмм салмактагы Канимет Барпыбеков коло байгени багындырды.
Казандагы дүйнөлүк универсиаданын үчүнчү күнүндө (8-июлда) кыздар арасында бел кур күрөшү боюнча Нагира Сарбашева күмүш байгеге ээ болду. 76 килограммдан жогорку салмактагылар арасында Сарбашева монголиялык балбан кызды жеңип алган.
Казандагы дүйнөлүк универсиаданын үчүнчү күнүндө кыздар арасында бел кур күрөшү боюнча Бурул Алыкулова коло байгеге ээ болду. 58 килограмм салмактагылар арасында Бурул Алыкулова түркиялык балбан кыз менен беттешмек. Бирок түркиялык балбан алган жаракатынан улам күч сынашууга чыга албаганына байланыштуу жеңиш Алыкуловага ыйгарылды.