cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Анварбек Мокеев
Учурдагы профессордук жана илимий-агартуучулук ишмердиги
Анвар Мокеев 2010-жылы 18-июнда “IX кылымдын экинчи жарымынан XVIII кылымдын биринчи жарымына чейинки доордогу кыргыз элинин этностук тарыхынын баскычтары” (Этапы этнической истории кыргызского народа во второй половине IX-первой половине XVIII вв.) деген темада доктордук диссертациясын ийгиликтүү коргоду. Бул коргоо иши Кыргыз Улуттук Илимдер Академиясынын Тарых институтунда өттү.
2012-жылдын январь айынан тартып ал Кыргыз-Түрк “Манас” Университетиндеги профессорлук кызматын улантууда.
Илимий жетекчилик
Анварбек Мокеевдин жетекчилигинде боордош Түркиянын эки атуулу Мустафа Калкан менен Мехмет Кылдыроглы Борбордук Азия элдеринин орто кылым мезгилиндеги өтө кызыктуу жана татаал проблемалар боюнча кандидаттык диссертацияларды жазышып, ийгиликтүү коргошту.
Илимий такшалуу. Илимий сапарлар
Анварбек Мокеев жалаң эле Кыргызстанга эмес, алыскы чет өлкөлөргө чейин аты таанылган адистердин бири.
Ал 1993-1994-жылдар арасында Түркиянын Мармара университетине чакырылып профессор кызматында иштеген.
Анвар Мокеев 2005-2006-жылдары У. Фулбрайт атындагы фонддун стипендианты катары АКШнын Висконсин университетинде такшалууда болду.
Булак таануудагы саамалыктары. Магзуни.
Бул окуянын мааниси өтө зор, анткени бул кол жазманын автору, кыргыз инсаны Магзуни (Зиябиддин Максым), өз убагында билимдүү адам катары тарыхый эмгек жазуу менен чектелбестен, мекенинин патриоту болуп активдүү саясий ишмердүүлүгүн 1898-жылдагы Ферганадагы чет өлкөлүк оторчулукка каршы элдик боштондук көтөрүлүшүн уюштуруучуларынын бири болушу менен көрсөткөн.
Айтмакчы, бул тарых баяндалган эмгек ушуга чейин бизге белгилүү болгон кыргыз инсаны тарабынан жазылган, азырынча мезгили боюнча да эң алгачкы кол жазма эмгек болуп саналат.
Тарыхчы Кыяс Молдокасымов А.Мокеевдин бул табылгасы тууралуу мындайча эскерет (“Бишкек таймс” гезити, 29.06.2007.):
“''Тарых илиминин кандидаты, белгилүү окумуштуу Анвар Мокеев 1992-жылы Стамбул университетинин китепканасынан Кокон тарыхына байланыштуу көлөмдүү кол жазманы тапкан. Бул 833 барактан же 1666 беттен турган кол жазма китепканачылардын берген аты боюнча "Фергана хандарынын тарыхы" деп аталган. Ал ХIХ кылымдын 2-жарымында эски чагатай тилинде жазылган. Анвар Мокеевдин аныктоосуна караганда кол жазмада окуялардын жылдары көргөзүлбөй жазылган. Кол жазманын автору Магзуни деген адам экени көргөзүлүп, бирок ал ким болгонун тактоо кыйын болгон. Ошондой эле бул кол жазманын Стамбул шаарына кандайча барып калганы да табышмактуу. Болгону эмгектин автору: "Кудаяр хан өлгөндөн кийин кол жазма ээсиз калды. Хандын балдары бул китептин баркын түшүнбөдү",-деп китепти Түркиядан келген Абдурахим эфендинин колуна өткөрүп бергени кол жазмада жазылган. Ошентип, аталган кол жазма 100 жылдан ашуун Стамбул шааарындагы китепканада сакталып, анын баркына жете турган мезгил келип, эгемендүүлүктүн жылдарында ал кыргыз окумуштуусу тарабынан табылып жатышы да тагдырдын жазмышыдыр. Анткени ХIХ кылымда Кокон ордосунда отуруп, бүтүндөй бир мамлекеттин тарыхын жазган кыргыз тарыхчысынын эмгеги бааланар мезгил эгемендүүлүктүн учуруна туш келип отурбайбы. 1994-жылы кол жазма тууралуу окумуштуу Анвар Мокеевдин макаласы түрк тилинде Түркиядан жарык көргөн. (Anvarbek Mokeev Hokand hanligi tarihine ait yeni bilgiler. Istambul //Bir, №1, стр.107-113,1994). Биз окумуштуу Анвар Мокеевдин баяндамаларына таянып, изилдөөбүздү уланткан учурда бир топ жаңы табылгалар ортого келип чыкты. Атүгүл тартынбастан кыргыз тарыхчысы деп атоого да далилдүү маалыматтар табылып, анын урпактары да Ноокаттан ата-бабасынын жерин-жердеп турмуш улап келе жаткандарын билдирип өз үндөрүн кошуп чыгышты''”.
Илимий жыйындар
Анвар Мокеев бүгүнкү күнгө чейин Түркия, Россия, Франция, АКШ, Индия, Германия жана башка чыгыш өлкөлөрүнүн окумуштуулары менен байланышын үзбөй илимий жыйындарга, талкууларга тынымсыз катышат.
Окумуштуунун калеминен 90 -донке ашуун илимий, илимий-методикалык жана илимий-популярдуу эмгектер жаралган.
Алардын айрымдары Москва, Ленинграддагы белгилүү басылмаларда жарык көрүп, илим коомчулугу арбын колдонгон эмгектердин катарына кирет.
Анварбек Мокеев орто кылымдардагы кыргыз тарыхынын булактары боюнча белгилүү адис.
Сыйлыктары. Наамдары
Кыргыз Республикасынын Элге билим берүү системасынын мыктысы (отличниги, 2006),
Кыргыз Республикасынын Данк медалынын кавалери(2016)
Комиссиондуктар
Комиссиондуктар – кардардын ортомчуга анын тапшыруусу жана кызмат көрсөтүүлөрү боюнча аткарымдарды жүргүзгөндүгү үчүн компенсациялык төлөмү.
Спилит
Майда бүртүкчөлүү, айрым учурда порфир сымал. Натрийдин кычкылы менен альбитке бай. Курамында кремний кислотасына Караганда каралжын түстөгү минералдар басымдуу.
Спилит деңиз шартында пайда болгон чекме тектердин арасында кезигет.
Акматалиев, Абдылдажан (Мелис) Амантурович
Акматалиев Абдылдажан (Мелис) Амантурович (15.1.1956-ж. т., Нарын ш.) — адабиятчы, сынчы, акын, филология илимдеринин доктору (1990), профессор (1991), Кыргыз Республикасынын илимине эмгек сиңирген ишмер (1999), Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сыйлыгынын эки жолку лауреаты (2002, 2004).
Кыскача өмүр таржымакалы
Абдылдажан (Мелис) Акматалиев 1956-жылы 15-январда Кыргызстандын Нарын облусундагы Нарын шаарында туулган.
Анын атасы - айтылуу кыргыз этнограф-журналисти Амантур Сейтаалы уулу Акматалиев болгон.
1972-жылы Фрунзе шаарынын №5 орто мектебин аяктаган.
Абдылдажан 1977-ж. Кыргыз мамлекеттик университетинин (КМУ, азыркы Жусуп Баласагын атындагы КУУ) филология факультетин бүткөн.
1979-жж. КМУда окутуучу болуп иштеген.
1979-жылдан баштап бүгүнкү күнгө чейин Кыргыз Улуттук илимдер академиясында иштейт. Тил жана адабият институтунда кенже, 1983-жылдан улук, 1990- жылдан жетектөөчү илимий кызматкер болуп иштеди.
1992-жылдан 2013-жылга чейин институттун директору (1992-жылдан Кыргызстан УИАнын Адабият жана көркөм өнөр таануу институтунун директору, 1995-жылдан Манас таануу жана көркөм маданият улуттук борборунун директору; 2008-жылдын июнь айынан бери Кыргыз УИАсынын Чыңгыз Айтматов атындагы Тил жана адабият институтунун директору) болуп иштеди.
2013-жылдан бери Кыргыз Улуттук илимдер академиясынын вице-президенти кызматын аткарат. Эмгек стажы – 37 жыл.
Илимий чыгармачылыгы. Айтматов таануу.
Илимий багыттары: Кыргыз тили, адабияты жана маданияты, “Манас” эпосу, Чыңгыз Айтматов.
Анын негизги эмгектери айтматов таанууга, Манас таанууга, кыргыз фольклористикасына, айрыкча Ч. Айтматовдун чыгармачылыгын иликтөөгө арналган.
37 монография, китептердин, 7 брошюранын, 600дөн ашуун макала-маектердин автору.
Эмгектери түрк, орус, англис, немец, француз, кытай, жапон, казак, өзбек, азербайжан тилдеринде жарык көргөн. Анын жетекчилиги менен кыргыз маданиятына байланыштуу 300дөн ашуун эмгек жарыкка чыккан.
Кадрлары республиканын бардык региондорун камтыйт, ошону менен бирге орус, түрк, кытай, казак улутунан да шакирттери бар.
Эл аралык 30дан, республикалык 150дөн ашуун илимий-практикалык конференциянын уюштуруучусу жана катышуучусу.
Москва, Бээжин, Токио, Сеул, Астана, Париж, Анкара, Стамбул ж.б. шаарларда илимий баяндамалар окуган.
Айтматов таануу боюнча айрым эмгектери
Бул жана башка монографиялар, китептер жана изилдөөлөр Айтматов таануу илиминдеги урунтуу эмгектер болуп саналат. Аталган илимий эмгектерде Ч. Айтматовдун таланты, көркөм философиясы, улуу сүрөткердин улуттук жана дүйнөлүк адабий процесстеги орду, ролу, таасири дыкат жана терең иликтөөгө алынып талданган.
1990-ж. "Ч.Айтматовдун чыгармачылыгынын СССР элдериндеги түрк тилдүү адабияттар менен эриш-аркактыгы" (“Творчество Ч. Айтматова во взаимодействии с тюркоязычными литературами народов СССР”) аттуу докторлук диссертациясын жактаган.
Башка эмгектери
Акматалиевдин “Байыркы орток түрк адабиятынын очерки” (2001), “Кыргыз фольклору жана тарыхый каармандар” (2001, Анкара) аттуу эмгектери анын адабият таануу илиминде өздөштүрүлө элек жаңы тематикаларды жана проблемаларды изилдөөгө ийгиликтүү киришкендигин тастыктайт. Эмгектери орус, казак, англис, француз, кытай, немис, испан, түрк тилдеринде жарыяланган. Акматалиевдин эмгектери өзүнүн илимий негиздүүлүгү, теориялык тереңдиги, фактылык базасынын байлыгы, практикалык жактан маанилүүлүгү, маселеге кеңири тарыхый-адабий, маданий контекстке карай билгендиги, ыймандуулугу жана жеткиликтүүлүгү менен бөтөнчөлөнөт.
Акматалиевдин жетекчилиги, уюштуруучулугу жана жигердүү катышуусу менен «Эл адабияты» сериясынан калкыбыздын бай фольклордук мурастарын камтыган 40 томдук жарык көргөн.
Бул факт Кыргызстандын маданий турмушундагы баа жеткис маанилүү окуя.
Ошондой эле илимпоз-уюштуруучунун демилгеси менен советтик идеологиянын тушунда көмүскөдө келген Калыгул, Арстанбек, Калмурза, Эсенаман, Үмөтаалы, Жеңижок, Солтобай сыяктуу элдик таланттардын чыгармалары окурман журтчулугунун колуна тийди.
Акматалиев “Комуз күүлөрү” аттуу 125тен ашык музыкалык мурастарды жаздырган.
Акматалиевдин жетекчилиги менен Кыргыз адабиятынын тарыхы (7 томдук) жарык көрүшү да адабий-илимий турмушубуздагы көрүнүктүү окуялардан болуп калды.
Коомдук ишмердиги
Ал Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин окутуучусу, Кыргыз-түрк “Манас” университетинин окутуучусу, И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин окутуучусу, С.Демирель атындагы Казак-түрк университетинин окутуучусу, Түркиянын Анкара университетинин окутуучусу болуп да иштеген.
“Билге” журналынын (Түркия), “Билиг” журналынын (Түркия), “Кардеш калемгер” журналынын (Түркия), “Түркология” журналынын (Казакстан), “Кыргызстан маданияты” газетасынын (Кыргызстан), “Кыргыз тили” гезитинин (Кыргызстан), “Адабий Ала-Тоо” гезитинин (Кыргызстан), “Эл агартуу” журналынын (Кыргызстан), “Тил, адабият жана искусство маселелери” журналынын (Кыргызстан) ж.б. редколлегия мүчөсү.
Вой-Пемданъю (Косью куймасы)
Вой-Пемданъю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Косью дарыясынын сол жээгинен 123 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тамчы (аба майдан)
Аэропортту куруу иштеринин башталышы: 1975-ж.
Пайдаланууга берилген жыл: 2003-ж.
Жайгашкан жери: Чолпон-Ата шаарынын батыш тарабынан 35 км, ал эми Тамчы айылынан 5 км алыстыкта жайгашкан.
Аэродромдун классы: 4D
Учуп-конуу тилкеси: 3800х45м.
Реконструкция: 2015-жылы “Ысык-Көл” эл аралык аэропортуна реконструкция жүргүзүү” долбооруна ылайык учуп-конуу тилкеси 1800 м. узартылган, рулеждик жолчону куруу (1212 м. чейин), ТУ-154, ТУ-204, Боинг-737, Боинг-757, А-319, А-321 учактар үчүн перронду кеңейтүү үчүн курулуш иштер жүргүзүлгөн.
Юсуп (Кигин району, Башкыртстан)
Юсуп — Башкыртстандын Чишмин районундагы айыл, Кандак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 659 киши. Почта индекси — 452508, ОКАТО коду — 80236835004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Конденсатор
Конденсатор (латынча condenso – тыгыздайм, коюулантам) – 1) газ (буу) түрүндөгү затты суюк же катуу затка айландыруучу аппарат. Конденсатордо буу температурасы төмөн болгон металл бетке (беттик Конденсатор) же сууга тийгенде (контакттуу Конденсатор) конденсацияланат. Конденсатор химиялык технологияда, жылуулук жана муздаткыч курулмаларында ж. б. кеңири колдонулат; 2) электр Конденсатору – бири-биринен өлчөмү алардан жука диэлектрик менен бөлүнгөн кыймылдуу же кыймылсыз эки же андан көп электроддордон турган, өз ара электр сыйымдуулукту түзгөн система. Диэлектрик катары газ, суюктук, электр өткөрбөөчү катуу заттар жана жарым өткөргүчтөр алынат. Диэлектриктин түрүнө жараша электрод материалы төмөнкүчө айырмаланат: кагаз, аба, карапа, плёнкалуу, слюдалуу, электролиттик Конденсаторлор. Конструкциясы боюнча туруктуу жана өзгөрмө сыйымдуулуктагы Конденсатор болуп бөлүнөт. Радиотехникалык жана электр-техникалык курулмаларда кеңири колдонулат.
Голубин, Владимир Николаевич
Голубин, Владимир Николаевич (1909, Анжеро-Суженск ш. – 1993, Бишкек ш.) – геолог, СССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1953). Орто Азия политехника ин-тунун геол. чалгындоо факультетин бүтүргөн (1932). Кыргыз ССР Геол. башкармасынын башкы геологу, башкы инженери, начальниги (1938–61), Казак ССР Геол. башкармалыгынын начальниги (1954–56). Кыргызстандын кен байлыктарын ачуу, чалгындоо ж-а анын геол. жумуштарын өркүндөтүүдө олуттуу салым кошкон. Кыргыз ССР Жогорку Советинин (5-шайл.) депутаты. Сейрек кездешүүчү металлдын Кыргызстандагы ири кендерин чалгындоого активдүү катышкан. Эки Эмгек Кызыл Туу (1952–53), «Ардак Белгиси» (1951) ордендери ж-а медалдар менен сыйланган.
Темир көшөгө
Темир көшөгө (англ, iron curtain) - сөз айкаштыгы, XVIII к. аягында өртгөн коргоо үчүн сцена жана көрүүчүлөрдүн залынын ортосундагы тосмону атоо үчүн колдонулган.
Бирок, XIX к. бул сөз саясий лексикондо да колдонула баштаган. XX к. саясий реалийлерди мүнөздөө үчүн Темир көшөгө термини биринчи жолу Г.Уэллс тарабынан «Машина времени» китебинде колдонулган. Орусияда бул терминди философ В.В. Розанов 1905-ж. революциядан кийин маданиятты жана тарыхты билдирүү үчүн киргизген. Публицист П.Снеуден бул терминди биринчи жолу Советтик Орусия- га саякат жасагандан кийин, «Большевиктик Орусия» (1920-ж.) китебинде система катары капитализм менен социализмдин ортосундагы өткөргүс чекти белгилөөдө колдонгон.
1946-ж. 5-мартта Фултон шаарында (Миссури штаты) АКШнын президенти Г.Трумэндин катышуусунда У.Черчиллдин сөзүнөн кийин «Темир көшөгө» деген айтылышы «эркин» жана «коммунисттик» (элдик-демократиялык) мамлекеттердин ортосундагы чекти белгилөө үчүн метафора болуп калган.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Барабарсыздык
Барабарсыздык — ≤ (кичине же барабар), ≥ (чоң же барабар), > (чоң), < (кичине), ≠ (барабар эмес) белгилери менен байланышкан туюнтма.
Мисалы: а жана b эки туюнтмасы үчүн а<b, b ≥а, а>b, b>а, a ≠ b деп жазылат. Барабарсыздык > же < белгисин кармаса так, ≥ же белгисин кармаса так эмес деп аталат. Кээде математикада барабарсыздыктын өзгөчө белгиси >> (кыйла чоң) же << (кыйла кичине) да колдонулат. а>с>b, а≥b>с, а>b≥с, а≥b≥с түрүндөгү барабарсыздыктар кош барабарсыздыктар деп аталат. Барабарсыздыктын төмөнкүдөй негизги касиеттери бар: 1) a>b болсо b<a; 2) а>b жана b>с болсо, а>с; 3)a>b болсо, анда ас>bс; 4) a>b жана с>d болсо, а+c>b+d; 5) а>b жана с<d болсо, а—с>b—d; 6) а>b болсо п>0 болгондо, ап>bп, а/п>b/п ал эми n<0 болгондо a/n < b/n жана а/п>b/п; 7) a>b>0 жана с>d>0 болсо, анда ас>bd; 8) а>b>0 жана с>d>0 болсо, анда а/d>b/с; 9) а>b>0 болсо, анда аn>bn, мында n — натуралдык сан; 10) а>b>0 болсо, анда  > , n — натуралдык сан. Барабарсыздык теңдеме сыяктуу эле трансценденттик, алгебралык, бүтүн, бөлчөк, рационалдык, иррационалдык, ошондой эле өзгөрмөсүнүн даражасына карата биринчи, экинчи ж. б. даражадагы барабарсыздыктар деп бөлүнөт.
Комиссионер
Комиссионер (лат. commissio  – тапшырма) – бир тараптын (комитенттин) тапшыруусу боюнча сыйакысына үчүнчү тараптар менен өз атынан, бирок комитенттин кызыкчылыгына, анын эсебинен бүтүм түзүүгө милдеттенген комиссия келишиминин бир тарабы.
Спидометр
Спидометр (англ, speed - ылдам- дык жана ..метр) - автомобилдин кыймылынын ылдамдыгын жана өткөн жолун аныктоочу прибор.
Спидометрде ылдамдыктын магниттик типтеги көрсөткүчү жана роликтүү типтеги өткөн жолду санагыч пайдаланылат. механикалык аракетке келтиргенде Спидометрдин көрсөткүчү жана санагычы ийилгич вал аркылуу редуктор менен бириктирилет.
Редуктордун тиштүү дөңгөлөктөрүнүн бири жетеленме вал менен кошо айланат. Электр менен аракетке келтиргенде Спидометрдин билдиргичи кыймыл өткөргүч күчүнүн жетеленме валы менен бириктирилет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Алмазбек Акматалиев
Акматалиев Алмазбек (1959-ж, т., Ат-Башы району, Кара-Суу айылы) — эл депутаттарынын Нарын облустук кеңешинин төрагасы (1997-жылдан), философия илимдеринин кандидаты (1985).
Котансу (дарыя)
Котансу — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Кумак дарыясынын оң жээгинен 195 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Ириклинск суу тармагынан Орск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Конденсаттык курулма
Конденсаттык курулма – конденсатору бар түзүлүштөрдүн жана анын туура иштешин камсыз кылуучу түтүктөрдүн, насостордун, арматуранын, жөндөөчү жана өлчөөчү приборлордун комплекси. ЖЭСтердеги буу турбиналарын тейлөөчү Конденсаттык курулма ири курулмалардын катарына кирет. Ал буу турбинасында иштетип чыгарылган бууну 5 кн/м2 (0,5 кгк/см2) болгон төмөнкү басымда конденсациялоо үчүн колдонулат. Анда вакуум астында пайда болгон конденсатты сыртка чыгаруучу жана буу менен кошо конденсаторго бара жаткан конденсацияланбаган газды, негизинен вакуум системасынын өтө тыгыз болбогон жеринен кирген абаны тосуп калуучу түзүлүштөр болот.
Любовь Полищук
Любовь Григорьевна Полищук (21-май 1949, Омск, ССРС — 28-ноябрь 2006, Москва, Орусия) — орусиялык жана советтик актриса. Ал Сибирдин Омск шаарында төрөлгөн. Мектептен кийин актриса болууну чечип, Москвага көчүп кеткен. 1976-жылы кинодогу дебютун Марк Захаров тарткан 1977-жылы популярдуу "Он эки отургуч" кинокомедиясында баштаган. Любовь Полищук 2006-жылы 57-жашында Москвада сөөк рагынан көз жумган. Сөөгү Троекуровское көрүстөнүнө коюлган.
Барабарсыздыктар системасы
Барабарсыздыктар системасы - жалпы чыгарылыщка ээ болгон барабарсыздыктар. Бир белгисиздүү сызыктуу эки барабарсыздыктар системасы төмөнкүчө жазылат: Бул системаны чыгарыш үчүн адегенде ар биринин чыгарылыштарынын көптүгүн аныктап, андан кийин ошол көптүктөрдүн кесилишин табуу керек. Мисалы: барабарсыздыгы берилсе, анда анын ар бирин өз өзүнчө чыгарып  системасын алабыз. Бул көптүктөрдүн кесилиши х>1,5, демек ал бул системанын чыгарылышы болуп эсептелет.
Бака жалбырак
Бака жалбырак(лат. Plantágo) — көп жылдык чөп өсүмдүк. Жер бетинде кеңири таралган. Кыргызстандын бардык жерлеринде кездешип, айрыкча арык жээктеринде, жол бойлорунда, тоо этектеринде, жайытта өсөт. Жалбырагы дарылык касиетке ээ. Андан плантаглюцид дарысы даярдалып, ичеги-карын оорусунда (гастрит, колит жана башка), кургатылган жалбырактардын маңызы жөтөлгө жана жара оорусунда колдонулат.Элдик медицинада кургатылган жалбыракты чай сыяктуу демдеп, какырык чыгаруучу дары катары, көк жөтөлгө, дем алуу жолдоруна суук тийгеңде, дизентерияда, ич өткөндө кеңири колдонулат. Жай бою өсүп жетилген, бүтүн жалбырактарын сабагы менен чогултуп, көлөкө жерге, үйдүн чатырында кургатуу керек. Кургак жалбыракты (10—15 г) бир стакан кайнак сууга демдеп, суугандан кийин чыпкалап, аш кашык менен күнүнө 5—6 жолу ичсе болот.Тун. жана Туш. жарым шаар алкагында таралган, кээ бир түрлөрү гана тропикте кездешет. Көпчүлүгү көп жылдык чөп, бир жылдыгы да бар, мисалы, лузитан Бака жалбырагы же коён жалбырагы Батыш Жер Ортолук деңиз жээгинде, Батыш Азияда жана Түштук Америкада таралган. Түн. Африка чөлдөрүндө өзгөчө бадал мавритан Бака жалбырагы өсөт. Кыргызстанда өскөн 10 түрү чөп, тамыры чачы жана өзөк. Жалбырагы кезектешип жайгашат. Айрымдарынын сабагы кыска, жерден арад чыгып турат.Тамыр жалбырагы жазы, жарыш тарамыштуу, узун саптуу. Гүлү майда, көрксүз, жашыл, топгүлү башча же машак. Мөмөсү кутуча же жаңгакча. Жол жээгинде, шалбаада, кумдак жерде, боздоңдо өсөт. Маңызынын жана уругунун дарылык касиети бар. Кыргызстандын бардык өрөөндөрүндө, тоолорунда жолугат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Александр I
Александр I - (12. 12. 1777, Санкт-Петербург 19. 11. 1825, Таганрог) - Россиянын императору (1801-25). Павел Інин тун уулу. Бийликке келген алгачкы жылдары кеңешчиси М. М. Сперанский жана Жашыруун комитет тарабынан иштелип чыккан либералдык реформаларды (министрликтер түзүлгөн, Мамлекеттик совет уюштурулуп, Харьков, Казан университеттери ачылган) ишке ашырган. 1812-ж. Ата-Мекендик согушунун башталышында аракеттеги армияда болуп, колбашчы боло албагандыктан, коомчулуктун кысымы менен Михаил Кутузов башкы командачылыкка дайындалган. Бул согушта орустардын жеңишке жетишкендигине байланыштуу, 1813-1814-ж. Александр I Европадагы мамлекеттердин антифранцуздук коалициясына башчылык кылат. 1814-1815-ж. Вена конгрессин жетектеген жана Ыйык Союздун жетекчилеринин бири болгон. Александр Інин тушунда Россиянын курамына Чыгыш Грузия, Финляндия, Бессарабия, Азербайжан аймактары кошулган. Ошол мезгилде Кыргызстандын Ысык-Көл кылаасын жердеген бугу уруусу россиялык бийлик менен элчилик байланыш түзүүгө аракет жасап, 1-ирет өзүлөрүнүн өкүлдөрү Шералы бийдин уулу Качыбекти, Жакыпбек Ниязбек уулун 1813-14-ж., 2-ирет 1824-25-ж. Акымбек Олжобай уулун, Алымбек Жапалак уулун, Алгазы Шералы уулун Россияга жиберишкен. Аларды Кытай менен соодага ынтызар орус бийлик төбөлдөрү жылуу маанайда кабыл алган. Бирок, элчилердин Петербургга баруу жана императорго жолугуу өтүнүчү канааттандырылган эмес. Александр Інин бийлигинин соңку жылдарында крепостнойлук укукту жоюу жөнүндө долбоор иштелип чыккан, бирок ал Александр IIнин тушунда 1861-ж. гана ишке ашкан. Александр I Таганрогдо күтүүсүздөн көз жумган, бирок эл арасында ал Сибирге жашырын барып, кечил болуп кеткен деген имиш сөздөр тараган.
Валлиант (Оклахома)
Валлиант (Оклахома) (Valliant) — Оклахома штатынын McCurtain округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 771 киши. Болжолдуу аянты - 2.0 км². FIPS коду — 40-76650.
Кыргызстандагы шамал режими
Кыргызстандагы шамал режими — Шамал режими татаал, рельефтин мүнөзүнө коз каранды. Шамалдын жылдык багыттары (роза) асимметриялуу. Шамалдын басымдуу багыттары өрөондөрдүн огуна байланыштуу. Сутка ичиндеги шамаддын режими жергиликтүү тоо-өрөөн циркуляциясына баш иет. Ал режим боюнча күндүз шамал өрөөндөрдү өрдөп тоону карай, түнкүсүн тоодон өрөөндөрдү карай согот. Мөнгүлүү өрөөндөрдө мөнгүлөрдүн үстүлөрүнүн муздак болушуна байланыштуу шамал күндүр-түндүр төмөн, мөңгүлөрдөн өрөөндү карай согот.
Кыргызстандын кээ бир райондорунда аба массасы четки кырка тоолорду ашып, аркы капталына төмөн түшкөнүндө фен түрүндөгү жылуу жана кургак шамалдар пайда болот. Алардын таасири астында жаан-чачын болбой ички өрөөндөр кургакчыл болот. Ысык-Көл ойдунунда таасын байкалган мындай мүнөздүү шамалдардан батыштан соккон «улан» жана чыгыштан соккон «санташ» шамалдары белгилүү. Кээ бир учурларда бул шамалдар катуу шторм шамалдарына айланат (ылдамдыгы секундасына 15—20 м/сек. га чейин, айрым учурларда 40 м/сек. га жетет).
«Улан» жана «санташ» шамалдары Ысык-Көл ойдуңуна батыштан же чыгыштан муздак аба массалары кирип келген учурларга туура келет. Шамалдардын ылдамдыгы артып, шторм бороондорго айланып кетишинин себеби, муздак аба ашуу сыяктуу тоолордун бел-баскактарын ашып каптап кирет. Экинчиден суу бетиндеги мурдагы жылуу аба тез көтөрүлүп, анын ордун ээлеген муздак абанын агымы улам күч алып согот.
Жалпысынан Кыргызстандын аймагы кескин тилмеленген. Ошондуктан шамалдардын ылдамданышына тоскоолдуктар көп. Ачык өрөөндөрдө шамалдардын орточо жылдык ылдамдыктары 1—3 м/сек., туюк өрөөңдөрдө 1 м/сек. ашпайт. Байкалган учурлардын 85% штиль режимин түзөт.
Сперанский Михаил Михайлович
Сперанский Михаил Михайлович (1(12). 1. 1772 - 11(23). 2.1839 ) Петербург - орус мамлекеттик ишмери, граф (1839).
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Комиссия
Комиссия (лат. commissio  – тапшырма) –1) кандайдыр бир белгилүү милдеттерди аткаруу (шайлоо К-сы, эсептөө К-сы, текшерүү К-сы ) же атайын иш-чараларды өткөрүү үчүн (м.: парламенттин палаталарынын макулдашуу К-сы) үчүн түзүлгөн орган; 2) комиссия келишими.
Аманбек Дилденбай
Аманбек Дилденбай - Жапаров, Аманбек Дилденбай – кыргыз театр режиссеру, өнөрпоз жана журналист. 1960-жылы 16-январда Чүй боорундагы Кемин районунун Кичи-Кемин айлында туулган. Ошол эле айылда орто мектепти аяктаган.
1979-1983-жылдары Бишкектеги Бүбүсара Бейшеналиева атындагы мамлекеттик көркөм өнөр институтунун режиссура бөлүмүндө окуп, аны аяктагандан кийин жолдомо менен Муратбек Рыскулов атындагы Нарын музыкалуу-драма театрынан артист жана режиссер болуп чыгармачылык чыйырын баштаган.
Ал жерде кыргыздын белгилүү театр артисттери менен иштешип, Ч.Айтматовдун “Эрте жаздагы турналар” спектаклинде Султанмураттын, Ж. Өзүбекованын “Кыял” мелодрамасында Кубандын жана башка ондогон образдарды жараткан.
Амандын устаттарынын бири – белгилүү театр режиссеру Алмаз Сарлыкбеков болгон.
Муратбек Рыскулов атындагы Нарын музыкалуу-драма театрында Ч.Айтматовдун “Эрте жаздагы турналар” спектаклинде Мырзагүлдүн образын жараткан эл артисти, учурда бул театрдын жетекчиси Дамира Баратбаева “Азаттык” үчүн курган маегинде (2010-жылдын январында) кесиптеши Амандын чыгармачылыгына өзгөчө баасын берди:
- ''Ошондо Аман 21 жаштагы жигит болчу, мен 32 де болчумун. Андан кийин башкы режиссер болуп иштеп, чоң-чоң спектаклдерди койду. Абдан жакшы, режиссерлук таланты, актерлук чеберчилиги күчтүү жигит''.
1985-жылы Тбилисиде өткөн эл аралык театр фестивалында Аманбек Жапаров ойногон "Эрте жаздагы турналар" спектаклиндеги баш каарман Султанмураттын образы мактоого татыктуу болуп, сынакка катышкан 21 театрдын ичинен Нарын музыкалуу театры экинчи орунду ээлеген.
Ошондо СССРдин эл артисткасы Нона Анжапаридзе Жапаровдун жараткан образын эң мыкты рол катары жогору баалаган.
Режиссер коючу катары Аман Жапаров Ш.Шаршеевдин “Камбаркан”, М.Тойбаевдин “Талаа гүлдөрү”, А.Жакшылыковдун “Көкөй кести” чыгармалары боюнча спектаклдерди койгон.
А. Жапаров 2009-жылы Насыр Давлесовдун “Аста, секин колукту” музыкалык комедиясын белгилүү эстрада жылдыздарынын жана куудулдарынын аткаруусунда жаңы усулда сахнага алып чыккан.
Илимий жана окутуучулук ишмердүүлүк
Аман Жапаров 1988-1991-жылдары Орусиянын Ленинград шаарындагы (азыркы Санкт-Петербургдагы) Черкасов атындагы мамлекеттик Театр, кино жана музыка институтунда режиссердук илимий стажировкада болуп, билимин андан ары өркүндөткөн.
Аман Жапаров 1990-жылдары Бишкектеги Бүбүсара Бейшеналиева атындагы мамлекеттик көркөм өнөр институнда окутуучулук кесипти да аркалап, ондогон актерлорду, режиссерлорду тарбиялап чыгарган.
Анын шакирттери КРнын маданиятына эмгек синирген ишмер, КРнын эмгек сиңирген артисттери болушкан. Алардын катарында белгилүү ырчы, КР эмгек сиңирген артисти Асел Турдалиева да бар.
- ''Мен Нарында жашап жүргөндө театрда Аман агай режиссер болуп иштөчү. Ал спектаклдерди сахналаштырганда мен карап отурчумун. Мен кичине кезимде эле ырдап баштагам. Ошондо мага сахна сырларын үйрөткөн ушул агай болгон'', - дейт Асел Турдалиева (2010-жылы январда “Азаттык үналгысы” үчүн курган маектен алынды).
“Азаттык” жана журналистика
Аман 1998-жылдын октябрынан тартып “Азаттык үналгысынын” Бишкектеги кабарчысы болуп иштей баштады. “Азаттыктын” Прагадагы башкеңсесинде кесиптик өнөрүн өркүндөтүп жүрүп, чех театр режиссерлору менен кызматташат.
Аны “Азаттыктын” угармандары “Аманбек Дилденбай” адабий аты менен кеңири таанышат.
Григоренко, Петр Герасимович
Григоренко, Петр Герасимович (1910, Жамбыл ш. – 1979-ж. Бишкек ш.) – геолог, Кыргыз ССР ИАнын корреспондент мүчөсү (1965), геология-минералогия ил. доктору (1968), профессор (1960), Орто Азиянын гидрогеологиясы ж-а инженердик геология б-ча көрүнүктүү адис. Орто Азия индустриялык ин-тунун геол. факультетин бүтүргөн (1932). Кыргыз ССР Геол. башкармалыгында гидрогеол. экспедициясынын начальниги (1940). 1948-жылдан Кыргыз ССР ИАнын Геология ин-тунун сектор башчысы. Г. эл чарбасында мааниси зор проблемалардын бири – республиканын гидрогеологиясы ж-а инженердик геологиясы б-ча комплекстүү илимий изилдөө иштерин жүргүзгөн. 50дөн ашык илимий эмгектин автору ж-а гидрогеология б-ча айрым монографиялык жыйнактардын («Гидрогеология СССР», т. 40, ж. б.) редактору. Кыргызстандын гидрогеол. картасын түзүүгө катышкан. «Ардак Белгиси» ордени ж-а медалдар менен сыйланган.
Конденсаттык турбина (бара)
Конденсаттык турбина (бара) – жумуш циклинде конденсациялануу процесси болуучу буу турбинасы. Башка кыймылдаткычтардан айырмаланып, Конденсаттык турбина жалгыз жасалга менен эле өтө чоң кубаттуулукту (1200 МВттан жогору) иштеп чыгарууга мүмкүндүк берет. Бул турбина ири ЖЭСтерде жана атом электр станцияларында электр генераторун кыймылга келтирет, кеменин башкы кыймылдаткычы катары пайдаланылат. Кубаттуулугу чоң Конденсаттык турбина адатта көп цилиндрлүү (көп тармактуу) болот.
Эмилбек Акматалиев
Акматалиев Эмилбек (1936-ж. т., Жумгал району, Таш-Дөбө айылы) — Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты (1990—95). 1966-ж. Бишкек политехника институтун, Москвадагы Плеханов атындагы эл чарба институтун бүткөн. 1975-жылдан Миң-Кушта ГЭСтин начальниги, 1991-жылдан "Оргтехника" заводунун директору, директорунун орун басары. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген рационализатору. 43 рационализатордук сунуштун автору.
Урманбетов, Карыбай
Урманбетов Карыбай (1934-2016, Жети-Өгүз району, Жети-Өгүз айлы) — физик, физика-математика илимдеринин кандидаты (1970). Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (технологиялык процесстерде эки агымдагы плазматронду иштеп чыгып, изилдеп жана колдонгондугу үчүн, 1992).
1957-ж. КМУнун физика-математика факультетин бүткөн. 1957—58-ж. Жети-Өгүз районундагы Жети-Өгүз орто мектебинде мугалим, 1958— 61-ж. Кыргызстан ИАнын аспиранты, 1961-жылдан ИАнын Физика-математика институтунда кенже, 1973-жылдан улук илимий кызматкер. 50дөн ашык илимий эмгектин жана ойлоп чыгаруулардын автору. Негизги эмгектери «Плазматрондорду спектрдик анализде колдонууга» багытталган.
Кибитень дарыясы
Кибитень — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сереж дарыясынын сол жээгинен 70 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ак-Шор
Ак-Шор (Ак-Шор) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Араван районундагы айыл. Төө-Моюн айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 2 439 киши.
Барабарсыздыкты далилдөө
Барабарсыздыкты далилдөө — берилген барабарсыздык бардык мүмкүн болгон маанилеринде теңдеш аткарыла тургандыгын аныктоо.
Барабарсыздыкты далилдөөнүн жалпы ыкмасы жок. Ошондой болсо да айрым ыкмалар менен далилденет. Анын бирин төмөнкү мисалдан көрүүгө болот. (a+b)/2≥ экендигин далилдегиле, мында а≥0, b≥0. Далилдөө: (a+b)/2 - айырмасын түзүп, аны түрүндө жазууга болот. Мындан экендиги келип чыгат, демек барабарсыздык далилденди.
Леуза (Кигин району, Башкыртстан)
Леуза — Башкыртстандын Чишмин районундагы айыл, Леузин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1155 киши. Почта индекси — 452506, ОКАТО коду — 80236840001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Дженчураева, (Жээнчороева) Александра Васильевна
Дженчураева, (Жээнчороева) Александра Васильевна (1944 –ж. т., Полтава облусу, Лехвиц р-ну, Пески кыштагы) – геолог, геология-минералогия ил. доктору (1995). Саратов Мамлекеттик ун-тин бүтүргөн (1966). 1966-жылдан Кыргыз Республикасынын өкмөтүнүн алдындагы «Мамгеолагентствосунун» Геология-экономикалык изилдөөлөр б-ча кыргыз методикалык экспедициясында улук техник, геолог, отряддын ж-а партиянын начальниги болуп иштейт. Анын илимий иштери негизинен Кыргызстандын стратиграфиясы менен палеонтологиясына арналган.
Ак мактым (дастан)
“Ак мактым” – уламыш. Ал жөнүндө кыргыз фольклорунда кеңири тараган уламыш бар. Анын бир нече варианттары көбүнчө түштүк тарапта кеңири жайылган. Бизге белгилүү болгон варианттарга М. Зулпиев, Ю. Бостонов, А. Токторбаев К. Жоошбаев, М. Орозматов, Тоголок Молдонун жазып калтырган “Кыз Мактымдын арманы” кирет. Ак Мактым жөнүндөгү уламыштын пайда болгон убагын шарттуу түрдө 15-кылымга ыйгарса болот. Бул тарыхый учур кыргыз, казак, өзбек элдери калмактарга каршы күрөшкөн мезгилди камтыйт. Ошол учурдан калган уламыш бара-бара поэмага айланганы көрүнүп турат. Уламыш пайда болгондон тартып татаал тарыхый тагдырды басып өткөндөй көрүнөт, себеби ушул эле сюжет хакас элинде “Абахай Пахта” деген ат менен уйгур элинде “Махтум-сула” деген ат менен оозеки адабияттарында айтылган кыргыз, хакас, уйгур версиялары жөнүндө кеңири маалыматты окумуштуу фольклорист Турдубай Абдыракуновдун “Ак Мактым” деген изилдөөсүнөн алууга болот. “Мактым кыздын” сюжети (Ю. Бостоновдун варианты боюнча) кара сөз жана ыр менен аралаш айтылат. Мурунку заманда эки агайын мерген болгон экен, алардын Мактым сулуу деген карындашы болуптур. Мактым абдан сулуу кыз экен “Мейиз жутса сыртынан, алкымынан карарып көрүнүп турар экен”. Мактымдын сулуулугу Анжияндагы калмактардын Асан падышасына чейин жетип, паша кызды көрүп анын бойго жеткенин күтүп жүрөт. Падышанын да кичүү иниси Чинтайчы деген бар экен. Мактым кыз 15 ке толгондо “дүйнөдө жок, нурлуу кыз болот”. Бир күнү Мактым кыз түш көрөт, түшүн бир тууган акелерине айтып берет, алардын кийик атууга барбасын суранат, кыз түшүн жамандыкка жоруйт. Бирок кыздын түшүн жакшылыкка жорушуп, карындашын сооротуп коюшат да Күрөбөс тоосуна мергенчиликке чыгып кетишет. Ошол учурда калмактын Асан падышасы иниси Чинтайчынын кошуну менен Күрөбөскө калың кол менен келип Мактым кызды алып кетүүнү көздөшөт. Мактым кыз Телтору атын токуп, шашып качууга камданат. Мактым сулуунун чачы кырк кулач экен, ал чачын белине эптеп байлап Телтору күлүгү менен качып чыгат. Кыз качып баратканда “кырк кулач чачы чечилип кетип, атынын туягына оролуп, ат жүгүрө албай чалынып жыгылат да Мактым калмактардын колуна” түшөт. Бир күнү Мактым Телтору атын желенин жанынан көрүп, үйү, акелери эсине түшүп, качуунун айласын ойлойт. Кечинде бир койду союп, Асан падышага арак ичирип, мас кылып уктатып коёт. Белине, өзүнүн чачынын ордуна жылкынын куйругун алып келип ороп, койдун өпкөсүн экиге бөлүп, бир кесимин падышанын колуна, бир кесимин оозуна салып коюп Телторуну токуп качып жөнөйт. Акелерине жолугуп, алар кубанышып тосуп алышат. Асан падышасынын ызасына чыдабай Мактымдын артынан аскер менен жөнөп акелери менен салгылашып, Мактымдын элине бүлүн-чүлүк түшүп, Мактым өзү дагы баатырдык көрсөтүп, Асан падышанын башын кесет. Калмактар менен кыргыздар дагы бир нече жылга чейин тынчыбай бир-бири менен урушуп турушат, – деп аяктайт Мактым кызга арналган уламыш.
Тейлор
Тейлор (Taylor) Фредерик Уинслоу (1856-1915) - эмгектин интенсивдүүлүгүн (ургаалдуулугун) максималдуу жогорулатуу жолу менен пайданы алуу максатында өндүрүштү уюштуруу тутумун сунуш кылган америкалык инженер.
Эмгекти тереңдете бөлүштүрүүгө, эмгек кыймылдарын ургаалдаштырууга негизделген. Тейлордун тутуму эмгекти тереңдеп бөлүштүрүүгө, эмгек кыймылдарын ургаалдаштырууга негизделгендиги менен бөтөнчөлөнөт. Тейлор оригиналдуу ыкманы иштеп чыккан; ал ыкма боюнча жумуштун ар түрү үчүн, хронометраждын жардамы менен ар бир операция жана жумушчу кыймылын тыкандык менен изилдөө үчүн берилген жумушту аткаруунун өтө ургаалдуу ыкмасы аныкталып белгиленген. Тапшырманын жалпы көлөмү өтө майда операцияларга бөлүштүрүлүп, алардын ар бирин мүмкүн болушунча ар кайсы адам аткарууга тийиш болгон. Мында каталыктардын, жайыраактардын, пайдасыз кыймылдардын баарысы четтетилген, бир кыйла ылдамыраактары, өркүндөтүлгөндөрү (жеткилеңдери) тандалып алынган.
Операциялардын аткарылышын көзөмөлдөө үчүн чыгаан күчтүүлөрү, ыкчамдуулары, шамдагайлары жана уздар, чебер жумушчулар дайындалган. Алардын иштеп чыккандарынын, хронометражда элементке ажыратып, аныкталып белгиленгендеринин көрсөткүчтөрү, кийин бүт бардык жумушчулар үчүн милдеттүү түрдө норма катары белгиленген. Ошондой эле шексиз болчу өндүрүш чыгымдары, өргүүлөр үчүн зарыл болгон минималдуу убакыт да эсептелип чыгарылган. Бул цех деңгээлинде уюштуруучулук структураны түзүүнүн функционалдуу тажрыйбасы деп аталгандын эң алгачкысы болгон.
Вой-Пемданъю (Кымбажью куймасы)
Вой-Пемданъю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кымбажью дарыясынын оң жээгинен 23 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Тейлор
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Вой-Пемданъю (Кымбажью куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ямакаси
Ямакаси - паркур спорту менен машыккан —  франциялык команда.
Топтун курамы
Бул команда 1987-жылы  Давид Белль жана Себастьян Фукан тарабынан түзүлгөн. Топ түзүлгөндө төмөнкү 8 адамдан турган Аты аталган команда өз өлкөсүндө зор ийгиликтерге жетишкен. Атап айтсак "Stade 2"деген француз каналынын спорттук программасынын катышуучулары, ошондой эле I AM группасынын клибинин баш каармандарына айланышкан.1997-жылдын 31-майында алар Которулуу Искусствосунун Ассоциациясын (Ассоциация Искусства Перемещения  же The Art Of The Movement Association) түзгөн. Себастьян аны негиздеп жана ага логотип иштеп чыккан болчу.1998-жылы «Ямакаси» «Notre Dame de Paris» мюзиклинин трюктарына катышууга чакырылат.Дал ушул мюзиклден түшкөн сунуш команданын чачырашына алып келген. Себеби курамдагы Ян, Чарльз, Жульян, Шау, Вильям мюзикл менен 2 жылдык келишим түзүшсө, Давид менен Себастьян мюзиклде калууну ылайыксыз деп табышат. Себеби бул жерден Давид паркурду уурулукка колдонууга каршы чыккан. Ошондой эле алардын максаты кино, телевидение жана шоуго чыгуу эле. Натыйжада 1998-жылдын 17-февралында Которулуу Искусствосунун Ассоциациясы тарап, «Ямакаси» тобу чачыраган. Топтогу адамдардын паркур спортуна болгон көз караштарынын дал келбестигинен улам бүгүнкү күндө бул команда толук түрдө жашоосун токтоткон. .
Majestic Force
Ямакаси чачырап кеткен соң анын 4 өкүлү Majestic Force аттуу долбоор түзгөн.
Majestic Force тобунун катышычуулары:
Тасмалары
Ямакаси командасы жана алардын чеберчиликтери паркур спорту тууралуу 2 көркөм тасма тартылган:
Биосаясат
Биосаясат – саясий феномендерди изилдөөдө биологиялык түшүнүктөрдү жана ыкмаларды пайдаланууга колдонгон концепция. Биосаясат соцбиологиядан айырмаланып, Э. Вильсон боюнча, жүрүм-турумдун коомдук формасын изилдөөдө эволюциялык көз караш менен карап, эскирип калган социалдык турмушту жөнгө салуучу формалары катары аларды талкуулоодон четтеп турат. Саясий турмуштагы биологиялык факторлор Платон жана Аристотель тарабынан эле бааланып, алар айрым адамдар, табияты боюнча кулдар жана аялдар эркектерге баш ийүүсү керек дешкен. Мында негизги сөз ири саясий философиянын ачылышында болгон: саясат адамдын сезими тарабынан табигый түрдө жаралат. Бул проблема кийин Н. Макиавелли, Т. Гоббс, Дж. Локк тарабынан изилденген, ХIХ к. бул маселеге социал-дарвинизмдин жактоочулары, ХХ к. фрейдисттер, соцбиологдор кайрылышкан. Агрессия, зордук, коргоо реакциялары, жүрүм-турумду координациялоо – Биосаясатка жакындаштырылган. Мисалы, үстөмдүк кылуу топтун калган мүчөлөрүнүн көңүлүн буруу ыкмасы катары каралган (бул феномен биологияда жакшы изилденген). Ушундай өзүнө тартуунун эки тиби бар: 1) агониялык (коркутуу жана күч аркылуу); 2) гедониялык (кичи пейилдик, тынчтандыруу, сыйлоо). Приматтардын жүрүм-туруму көрсөткөндөй, лидерди бөлүп чыгаруу үчүн «төрткө», б. а., өтө стресс абалы керек болот. Негизинен лидерликке шыктуу инсандар стресске башкаларга караганда жакыныраак. Лидер же ар бир эле адам үчүн маанилүү факторлор: мээдеги процесстердин структурасында психофизиологиялык жандануулардан башка да, ден-соолук, физиологиялык жарамдуулугу, энергиялуулук, кебете, бою жана салмагы сыяктуулар чоң мааниге ээ. Ошондой эле лидердин биологиялык ритми («түнкү» же «таңкы» инсан), тамактануу ыкмасы, көзөмөлдөө методу, физиологиялык өлчөмдөрүн билүү маанилүү. Биосаясатты изилдөөчүлөр андан башка «дененин тили», «дененин кыймылы», өң түзүлүшү, социалдык ролу канчалык таасирге кире алгандыгы сыяктуу феномендердин айланасында топтолушу мүмкүн. Баскан-турганы, кийген кийими, адамдар менен мамилеси да кирет. Биосаясатта саясий жүрүм-турумдун жыныстык жаш курактын өзгөчөлүктөрү каралат. Ошондой эле төрөлүүгө көзөмөл жасоону анализдөө да кирет. Мис., Францияда төрөлүүнү жактоо, сыйлоо, Кытайда тыюу салуу ж. б. адам ресурсун жөнгө салуу масштабында жүргүзүлөт. Мисалы, католиктердин арасында бойдон алдырууга тыюу салуу реалдуу максатты көздөйт, башкача айтканда «чиркөөнүн күчүн сан жагынан көбөйтүү», ХХ к. 80-ж. АКШда бул маселе өтө курч турган. Негизинен Биосаясат жалпы биологиялык мыйзамдарга таянып, социалдык-саясий турмушту жөнгө салуунун механизмдерин изилдейт.
Колдонулган адабият
Саясат таануу. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек ''Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору ''Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу рекдактор: А. Акунов'' ''Ред. кеңеш: Б. Солтонбеков (төрага), А. Акунов, Т. Ожукеева, К. Байболов, ж.б''
Шигинак дарыясы
Шигинак — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Березовая дарыясынын сол жээгинен 3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Барабарсыздыктын чыгарылышы
Колдонулган адабият
25 123
Эрнст Геккель
«Дүйнөлүк табышмактар. Биологиянын философиясы боюнча жалпы элге түшүнүктүү лекциялар» (1899) аталган негизги эмгеги ошол учурда кеңири жайылып, натурфилософияга чоң таасир тийгизген.
Геккелдин пикирине ылайык, априордук маалымат болбойт; мурунку муундардын тажрыйбасынан мураска ээ болуу мыйзамынын жолу менен алынган гана маалымат болот. Философия өнүгүү принцибине негизделиш керек. Материянын «алгач башталышы» менен анын кыймылынын формаларын аңдаса болот. Дүйнөлүк окуяларды багыттаган Кудайдын бардыгынын божомолун четке кагуу керек.
Геккель өзүнүн окуусун монизм деп атаган.
Сперанский Георгий Несторович
Сперанский Георгий Несторович (7(19). 2. 1873, Москва - 14. 1. 1969, ошол эле жер) - советтик педиатр, СССР ИАнын корр. мүчөсү (1943), СССР МИАнын акад. (1944), Социалисттик Эмгек Баатыры (1957).
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Кубатбек Акматбеков
Акматбеков Кубатбек (15.6.1953-ж. т., Кочкор району, Кара-Суу айылы) — Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты (1990 — 95). 1975-ж. КММИни бүткөн. 1975—78-ж. Жумгал, 1978—83-ж. Ат-Башы райСЭСинде, 1983—86-ж. Ак-Талаа, 1986 - 96-ж. Кочкор райондук ооруканаларында башкы врач, 1991-жылдан Нарын облустук саламаттыкты сактоо башкармасынын начальниги. СССР Саламаттык сактоо отличниги. Медалдар менен сыйланган.
Долженко, Виталий Николаевич
Долженко, Виталий Николаевич (1935-ж. т., Алтай крайы, Самсонов кыштагы) – геолог, геология-минералогия ил. доктору (1988), профессор (1993). Бүткүл союздук сырттан окуу политехника ин-тун (1962), Кыргыз ССР ИАнын Геология ин-тунун аспирантурасын бүткөн (1968). Ошол эле ин-ттун илимий кызматкери, Фрунзе политехника ин-тунун Проблемалык лабораториясында бөлүм башчысы, 1993 –2000-ж. Кыргыз тоокен-металлургия ин-тунда кафедра башчысы болуп иштеген. Илимий иштери негизинен геология ж-а геохимияга арналган.