cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гавриловка (Чек куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куймасына чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Мектеп жашындагы балдар
Мектеп жашындагы балдар жеткинчек (7ден 12 -13 жашка чейин) жана өспүрүм (13 - 14төн 16-18 жашка чейин) болуп бөлүнөт. Бул мезгилдердин ар бири баланын өсүү өзгөчөлүктөрү менен айырмаланат. Баланын өсүшүнө жыныстык жетилүү мезгилинин, жашоо шартынын, саламаттыгынын жана алган дене тарбиясынын мааниси чоң. Туура түзүлгөн күн тартиби жана спорт менен такай машыгуу баланын дене, күч жагынан жакшы жетилүүсүн камсыз кылат. Баланын кыймылы, эмгектенүүсү анын таяныч-кыймыл аппаратынын туура өсүшүнө байланыштуу болот. Баланын алы жетерлик жумушту дайыма жасоодо булчуңдарга кан көп келип, булчуң ткандарынын туура өсүп-өнүгүшүнө түрткү берет. Мектепке барган жеткинчектерде көп учурда омуртка тутумунун кыйшайышы байкалат, ал китеп капты дайыма бир колуна көтөрүп жүрүүдөн, кыйшайып басуудан, партада же столдо туура эмес отуруудан болот (к. Келбет). Баланын төшөгүнүн өтө жумшак же түз эместигинен да омурткасы кыйшайышы ыктымал.
Дем алуу органдарын машыктырууда таза абада көнүгүүлөрдү, дем алуу гимнастикаларын жасоо маанилүү. Баланын жүрөк-кан тамыр системасы өтө чыдамкай жана ишкердүүлүгү менен айырмаланат. Мектеп жана башкалардын кан пайда болуу системасы баланын өсүшүнө жараша өзгөрүп турат. Жашы чоңойгон сайын кандагы эритроциттер жана гемоглобин азаят, лейкоциттер да ушундай өзгөрүүгө дуушар болот (к. Кан, Кан пайда болуу). Баланын организминин күч жана нерв-психикалык жагынан ылдам өсүүсү, маанилүү функцияларды жөнгө салуучу нерв системасынын өнүгүүсү баланын организмин чөйрө менен байланыштырат, балдарды эмгекке үйрөтүүгө мүмкүндүк ачат. Балдардын зат алмашуусунун өзгөчөлүгү бар. Өнүгүп-өсүп жаткан организм сарптаган энергия үзгүлтүксүз толукталып турушун жана орган менен ткандардын калыптануусуна керектүү заттардын келип туруусун талап кылат. Баланын организми (ач карын 20° температурада) нормалдуу зат алмашууну камсыз кылуу үчүн чоң кишилерге караганда көбүрөөк калория керектейт: баланын 1 кг салмагына 44 ккал. талап кылынса, чоң кишиге 23 ккал. гана керек. Баланын ден соолугун сактоо жана чыңдоодо аны гигиеналык көөнүмдөргө үйрөтүүнүн мааниси чоң. Бала эртең менен, жатарда жуунуп, тишин тазалаганга, эшиктен келгенде, тамактанарда колун жууганга үйрөнүүсү зарыл. Баланын бөлмөсүн күнүгө жууп, андагы буюмдарды ным чүпүрөк менен сүртүп, желдетип, шейшебин тез-тез алмаштырып туруу керек.
Жайалма
Жайалма (Жайалма) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Ысык-Ата районундагы айыл. Туз айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 311 киши.
Новопеределкино (метро бекети)
Новопеределкино — Москва метросунун Калининско-Солнцевская сызыксындагы станция. 2018-жылы 30-августда ачылган.
Ыджыд-Сандивейшор
Ыджыд-Сандивейшор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Колва дарыясынын сол жээгинен 255 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Каңылтыртиш түспөлдүүлөр
Каңылтыртиш түспөлдүүлөр (лат. Cyprinodontiformes) — тиштери каңылтырдыкындай балыктардын бир түркүмү, буларга каңылтыртишсымалдуулар тукуму (лат. Cyprinodontidae) жана каңылтыртиштер уруусу (Cyprinodon) кирет.
Жыпара Исабаева
Жыпара Исабаева - үчтүн айынын 20 сында 1967-жылы туулган. Мектеп курагынан басма сөздөргө («Кыргызстан пионери», «Ленинчил жаш» ж. б.) жарыялап, ыр, аңгеме, кабарларын чыгарып турган. Кыргыз мамлекеттик университетинин (КМУнун) кыргыз филологиясы факультетин аяктаган. «Кыргыз туусу» гезитинин Маданият бөлүмүнүн башчысы катары иштеп жүрүп, 2021-жылдын июнь айынан тартып Т.Океев атындагы "Кыргызфильм" улуттук киностудиясынын улук редактору. 15 китептин, 200дөн ашуун обондуу ырлардын, 2 киносценарийдин, 1 телесериалдын автору. Эки чыгармасы театр сахнасында коюлган. Кыргыз улуттук жазуучулар союзунун мүчөсү. КРнын маданиятынын мыкты кызматкери,. А. Осмонов атындагы адабий сыйлыктын лауреаты.
Айдын тутулуусу (27-июль, 2018)
Айдын тутулуусу — 2018-жылдын 27-июль күнү Европа, Азия, Африка жана Австралиянын айрым жерлеринде байкалып,жер планетасынын көлөкөсү Айдын жарымын жабат. Ай көзгө көрүнүп турганы менен өңү күндүн нуру менен кошулуп, кызыл түскө айланат. Бул Айдын толук тутулушу 21-кылымдагы эң узак тутулуу болуп эсептелет. Ал 103 мүнөткө созулган. Ал эми Айдын жарым-жартылай тутулушу 3 саат 55 мүнөтккө жеткен.
Мите оорулары
Мите оорулары — мите курттар (гельминттер), мите жаныбарлар, жөнөкөйлөр (амёба, лейшмания, лямблия, токсоплазма, плазмодиялар жана башкалар) жана муунак буттуулар (чымын-чиркейлер, биттер) жана башкалар пайда кылган оорулар.
Мите оорулар тууралуу
Мите жаныбарлар пайда кылуучу оору инвазиялык деп, ал эми вирустар, козу карындар пайда кылуучу оору жугуштуу оорулар деп аталат. Мите курттар гельминтоздорду пайда кылат. Буга аскаридоз, энтеробиоз, эхинококкоз, анкилостомидоз, дифиллоботриоз, фациолёз, трихинеллёз, трихоцефалёз, тениидоз жана башкалар кирет.
Жөнөкөйлөр протозооздорду пайда кылат. Аларга амёбиоз, лямблиоз, безгек, токсоплазмоз, лейшманиоз, трипаносомоз жана башкалар кирет. Кишинин организминде 50дөн ашуун жөнөкөй жаныбарлардын түрү мителик кылат.
Мите курт-кумурскалар энтомоздорду, кенелер акароздорду пайда кылат. Энтомоздорго миаздар, чиркей, желимчи, бит жана башкалар чаккандан болгон тери оорулары (дерматозооноздор); акоздорго котур кирет. Мите ооруларынын козгогучтары туруктуу жана убактылуу болуп айырмаланат. Убактылуу мителер табиятта же үйдө эркин жашап, кишиге тамактануу (чагуу) үчүн гана келет. Туруктуу мителер кишинин организминде өөрчүү мезгилинин айрым бөлүгүн же бүт өмүрүн өткөрөт.
Тамак-аш менен жугуучу оорулар
Тамак-аш менен жугуучу мите оорулары на мите курттар пайда кылуучу оорулар, ич өткөк, амёбиаз, лямблиоз жана башкалар кирет. Алар мителер менен булганган тамак-ашты, сууну ичкенде, ошондой эле кир кол, идиш-аяк менен жугат. Кээ бир мите оорулары (котур, анкилостамидоз, биттөө жана башкалар) жолуккандан, тийишкенден жугат. Козгогучун башка организмдер (кенелер, чиркейлер, бүргөлөр) таратуучу мите оорулары трансмиссивдүү мите оорулары деп аталат.
Очоктуу оорулар
Мите ооруларынын ичинен табигый очоктуу оорулар кездешет. Мисалы, лейшманиоздо оорунун очогу кемирүүчүлөр болуп, ал эми тараткыч, жугузуучулар — желимчилер. Мите ооруларынын козгогучтары организмге түрдүүчө зыян келтирет. Ооруну врач дарылайт. Организмге зыян келтирбей козгогучтарды өлтүрүп жок кылуучу химиялык каражаттар, кан препараттары жана витаминдер колдонулат.
Алдын алуу
Алдын алууда оорулуу жана мите алып жүрүүчүлөрдү убагында таап дарылоо, козгогуч мителерди кырып жок кылуу үчүн дезинфекция жүргүзүү, айлана-чөйрөнү түрдүү булгануудан сактоо зарыл. Кээ бир мите ооруларынын таралуу мезгилинде дары каражаттарын сунуш кылуу, жаныбарлардан жуктуруп албоо үчүн ветеринария-санитариялык чараларды көрүү, элдин санитариялык абалын жакшыртуу талапка ылайык.
Жылдызча мөңгүсү
Жылдызча мөңгүсү - Какшаал кырка тоосунун түндүк капталында Борбордук Теңир-Тоодо Түштүк Эңилчек мөңгүсүнүн түштүк негизги тармагы. Узундугу 16,5 км, аянты 91,8 км. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 7439 м (Жеңиш чокусу) бийиктикте жатат. 4110 м негизги мөңгү кошулат. Кар чегинин бийиктиги 4150 м. Мөңгү бүт бойдон фирн областында жатат. Мөңгүнүн узундугу 1 км ге жетет. Фирн облусу дээрлик Жеңиш чокусунун түндүк капталында жатып, тепкич сымал кертилген муз жаракалары менен татаалданган.
Хирургиялык операция
Хирургиялык операция (амалият) (латын тилинен operatio — иш, кыймыл)  — дарылоонун бир түрү.
«Дары жардам бере албаган учурда бычак жардам берет» — деген байыркы рим врачтарынын макалы бар. Ошого карабастан бир нече кылымдар бою хирургиялык операция өмүргө өтө коркунуч туудурган, ошол себептүү хирургия жакшы өнүкпөй, татаал операциялар жасалбай келген. Операция жасаган жердин катуу оорушу жана жарааттын микроб менен булганып, кабылдоолорго алып келиши хирургиялык операциянын өнүгүүсүнө тоскоол кылган. Операция учурундагы жан кейиткен ооруу шокко алып келгендиктен хирургдар операцияны тез бүтүрүүгө мажбур болушкан. Кыска мөөнөттө жасалган хирургиялык операциянын натыйжасы бир топ төмөндөгөн, мисалы, чурку кысылып калганда жасалган хирургиялык операция кысылып калган жерди кесүү менен гана чектелип, андан кийин чурку мурдагыдан да чоңоюп кеткен. Хирургиялык операциянын өнүгүүсүнө наркоз жана башкалар оорутпоонун башка түрлөрүнүн пайда болушу түрткү болду. Ошонун натыйжасында узакка созулган операциялар жасалып, катуу жабыркатуучу ооруларга жакшы жардам берүүгө мүмкүнчүлүк түзүлдү. Асептика, антисептиканы колдонуу жараатты микробдордон сактап, хирургиялык операцияны андан ары өнүктүрүп, эң татаал органдарга (мисалы, ич көңдөйүнө) операция жасоого жол ачкан. Жаңы дарылардын (антибиотиктер, нерв системасына таасир этүүчү дарылар) жана медициналык техниканын операция убагында жана андан кийин организмдин тиричилик функциясын кармап туруу ыкмаларын (кан жана канга аралжы суюктук куюу, дем алууну жөнгө салып туруу, жасалма кан айландыруу жана башкалар) иштеп чыгуу хирургиялык операция коопсуздугун камсыз кылат. Медициналык өнөр жайдын, анестезиология, реаниматология жана операция техникасынын жетишкендиктери дененин бардык органына операция жасоого мүмкүндүк берди. Мурда операция жасоого мүмкүн эмес жерлерге, мисалы, жүрөк клапанын алмаштыруу, жасалма кан тамырды жалгоо, жүрөк, боор, бөйрөктү алмаштыруу сыяктуу татаал операциялар жасалып жатат.
Хирургиялык операция жасай турган хирург ооруну так аныктап, туура диагноз коюуга милдеттүү. Ал эми оорулуунун ага толук ишенүүсү жана кайраттуулугу хирургиялык операциянын ийгиликтүү болушуна шарт түзөт. Операция ноокастын, ал эми жаш балдарга ата-энесинин макулдугунан кийин жасалат. Кээде оорулуу эс-учу жок жатса же тууганы болбосо анда врачтардын кеңешинен кийин гана операция жасалат. Оорулуунун абалы өтө начар учурда жасалган хирургиялык операция ийгиликсиз болуп калышы мүмкүн. Ошол себептүү операция алдында атайын даярдыктар көрүлөт. Айрым убактарда андай даярдыктарды көрүүгө убакыт жок болуп (кан агууда, ичегинин буралышы, дем алуу кыйындап аба жетпей калганда жана башкалар), адамдын өмүрүн сактап калуу үчүн тезинен (шашылыш) хирургиялык операция жасоого туура келет. Хирургиялык операциянын ийгилиги негизинен оорулуунун врачка эрте жана өз убагында кайрылуусуна жараша болот. Хирургиялык операциянын көпчүлүгү кан чыгарып, башкача айтканда терини жана башкалар тканды кесүү менен жасалат. Кан чыгарбай жасалган хирургиялык операция да бар. Мисалы, сөөктүн муундан чыгышында, сыныкта сөөктү түздөө, ордуна салуу, бут деформациясын түздөө оорутпоо ыкмасы жетишерлик колдонуп жасалган операция оорулуу үчүн коркунучсуз. Себеби микроб түшө турган жарааты жок. Акушерликте төрөт убагында кан чыгарбай жасалуучу операцияда (баланы оңдоо, кыпчуур салуу) инфекция козгогучу кирип, кабылдоосу мүмкүн. Операция жасоо үчүн хирург атайын даярдыктан өтүшү талап кылынат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Аксай сымап кени
Аксай сымап кени Баткен облусунун Кадамжай районунда, Үч-Коргон кыштагынан 8 км, Кызыл-Кыя шаарынан 15 км түштүк-батышта, Алыш тоосунун түндүгүндө, деңиз деңгээлинен 1200–1500 м бийиктикте. 1962–92-ж. мезгил–мезгили менен издөө жана чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Кен аймагы карбондун карбонат-терриген тектеринен түзүлгөн. Жалгыз минералдуу (киноварь) сымап рудасы акиташ жана аны жаап турган терриген тектеринин кошулган жериндеги жаспероиддер жана акиташ-жаспероид брекчиялар тулкуларына топтолгон. Брекчияланган зоналардын калыңдыгы 1-1,20 м. Рудадагы сымаптын орточо өлчөмү 0,24%. Руданын С2 категориясы боюнча запасы 92,5 миң т, андагы сымаптын запасы 222,2 т.
Жордано Бруно
Жордано Бруно (1548—1600) — италия философу, анын көз карашында Кайра жаралуу доорунун философиялык ой-пикири толук түрдө чагылдырылган. Неаполдун жанындагы чакан Нола шаарында туулган. 17 жашында доминиканчылардын орденине кирет да, ал жерде ага Жордано деген монахтык ысым берилет. Ошол кезде эле ал айрым диний догмалар жөнүндө өз күмөндүүлүктөрүн билдире баштайт, бул болсо диний бийлик тарабынан куугунтуктоону пайда кылат. Бруно Женевага качууга аргасыз болот. Андан кийин Парижде жана Лондондо жашайт. Ушул мезгилде эле ал өзүнүн: «Идеялардын көлөкөсү жөнүндө», «Күл үстүндөгү той», «Себептер, негиз жана түпнегиз жөнүндө», «Салтанаттанган жырткычты кууп жиберүү», «Баатырдык энтузиазм жөнүндө» деген жана башка алгачкы чыгармаларын жазып, жарыкка чыгарат, бул чыгармаларда ал онтология, тааным теориясы жана этика маселелери боюнча негизги көз караштарын баяндайт.
Чыгармачылык жолу
Анын лекциялары жана талаш-тартыштарда схоластикалык жоболор менен диний канондорго каршы чыгып сүйлөгөндөрү философ-схоластар менен уламалардын арасында душмандык мамилелерди пайда кылгандыктан ал Англиядан Францияга, андан кийин Германияга кетүүгө аргасыз болот. Ал ар түрдүү университеттерде дарс окуп, шаардан шаарга кыдырып жүрөт. Германияда ал өзүнүн төмөнкү философиялык чыгармаларын жарыялайт: «Монада, сан жана фигура», «Чексиздик жана эсепсиздик жөнүндө», «Үч эсе эң аз аздык жана ченем жөнүндө».
Бруно Италияга кайтып келет да, Венецияда туруп калат. Көпкө узабастан ал ересь катарында айыпталып, түрмөгө отургузулат (1592). 1600-жылы инквизициянын соту болуп, Брунону өз көз караштарынан баш тартпагандыгы үчүн отко өрттөп өлтүрүүгө өкүм чыгарылат, Римдеги Гүлдөр аянтында бул жүзөгө ашырылат.
Пантеизм
Брунонун философиялык көз караштарынын айрымалуу белгиси анын пантеизми болуп эсептелген. Ал бизди курчап турган дүйнөнү материя менен форманын бири-бирине куюлушунан турган бүтүн нерсе катарында караган. Аалам, Бруно боюнча, бирбүтүн, чексиз жана кыймылсыз. Аалам койнунда дайыма өзгөрүүлөр жана кыймылдар тынымсыз болуп турат, бирок жалпысынан ал кыймылсыз, анткени биздин айланабыздагы толуп турган нерселердин баары ошол аалам. Аалам — Кудай менен жаратылыштын, материя менен формасын, жекелик менен көптүктүн төп келүүсүнөн турат. Бирбүтүндүк (Единое) идеясы Брунонун философиясынын бардык негизги жоболорунан сызылып өтүп турат. Бруно үчүн Бирбүтүндүк бир эле убакта бытьенин маңызы жана анын бар болуп турушунун формасы. Бирбүтүндүк дегенибиз, Брунонун пикири боюнча, дүйнөдөгү бардык нерселерди — анын өзгөрүлүп турмагын да, анын туруктуулугун да түшүндүрүп берер категория. Бардык карама-каршылыктар менен кайчылыктар Ааламдын бир бүтүндүгү менен түшүндүрүлөт. Бруно мындай деп жазат: «Ошентип бардык формалар ошонун (Бирбүтүндүктө) өзүндө камтылган, демек, бардык аныктамаларды ага колдонууга болот, мына ушундан улам кайчы ой жүгүртүүлөр акыйкат болуп келип чыгат» [Диалогдор. М., 1949. 282-6.].
Материя
Ааламдын кучагында руханий жана дене субстанциялары бир гана бытьени түзөт, алардын тамыры бир деп баса белгилейт Бруно. Материяны Бруно «өзүнүн кучагынан формаларды жарата турган» башталма (түпнегиз) катарында карайт. Материя теңирлик нерсе жана табигый нерселерди, ошондой эле бүткүл жаратылыш менен субстанцияны жараткан, төрөгөн ээси, эң сонун эне деп аталууга тийиш» [Ошонун өзүндө. 267-6.]. Материя, демек, теңирлик касиетке ээ, ал «өзүн билдирип турат, бул анын теңирлигинин (Кудай сыяктуу) далили, ал — себепсиз себеп». Муну менен Бруно жаратылышты Кудай жараткан жана Кудай шарттаган деген идеяны, Кудайды жаратылыштын жашап турушунун сырткы булагы катарында караган идеяны четке каккан. Бул көз карашы менен Бруно радикал пантеизмдин позициясында турган.
Материяны Бруно атомдордон турат деп эсептеген, бул жагынан ал антик атомчуларды ээрчиген. Жаратылыштагы бардык нерсе, Брунонун окуусуна ылайык, бөлүнбөгөн (частицалардан) бөлүкчөлөрдөн, атомдордон турат, ал атомдор бардык нерселердин биримдигин аныктайт. Жаратылышты атомчулук көз карашта түшүнүүнү минимум концепциясы түрүндө аныктамалайт: дүйнөдө минимумдан башка эч нерсе жок, ал дүйнөдөгү бардык нерселерди, бүткүл максимумду аныктап турат. Бүт бардык күч минимумда камтылган, мына ошондуктан ал нерселердин максимуму болуп саналат.
Бир кыпындай учкун бүтүндөй бир оттун пайда болуу мүмкүндүгүн камтып турган сыяктуу минимум да максимумду аныктап турат. Ааламдагы абсолюттук минимум — бул атом, математикада — чекит, метафизика чөйрөсүндө — монада. Максимумду жана бирбүтүндүктү аныктоочу нерселердин баарын Минимум же монада түзөт. Монадада жаратылыштын бүткүл касиеттери чагылышып турат.
Минимум жана максимум
Бул жерде Бруно карама-каршылыктардын диалектикалык дал келишинин позициясында турат. «Кимде ким жаратылыш сырларын көбүрөөк билгиси келсе,— деп жазат Бруно,— карама-каршылыктар менен кайчылыктардын минимумдары менен максимумдарын караштырып жана байкап көрсүн» [Ошонун өзүндө. 291-6.]. Өзүнүн диалектикасында Бруно Николай Кузанскийди ээрчий келет да, бирок бул диалектиканы бүткүл жаратылышка таратат.
Брунонун окуусу боюнча бүткүл Аалам жандуу, ага ичкерки жандуу башталма мүнөздүү, муну ал «дүйнөлүк жан» деп атайт. «Нерсе канчалык кунарсыз жана кичине болбосун, ал өзүндө руханий субстанциянын бир бөлүгүн камтып турат, эгерде, субьект керек деп тапса, ал өсүмдүк болууга, жаныбар болууга жана да ар кандай дененин мүчөлөрүнө ээ болууга умтулат, бул адатта жандуу нерсе катарында аталат» [Ошонун өзүндө. 211-6.]. Бруно жаратылыштагы өзүнөн өзү кыймылдоочу касиетке ээ болгон кыймылдын себебин жалпы жандуулуктун бар болуп турушу менен түшүндүрөт. Бүткүл жаратылышты жандуу деп таап, Бруно гилозоизм позициясында турган, гилозоизм ал кезде, схоластика менен теология үстөмдүк кылып турган шартта прогрессивдүү роль ойногон, анткени ал адамды жаратылыштын бир бөлүгү катарында тааныган.
Брунонун космологиясы
Коперниктин гелиоборбордук теориясына таянып, Бруно космология маселелерин да иштеп чыккан, бирок Коперниктен ары кетип, ал ачкан теориядан алда канча радикалдуу корутундуларды жасаган. Ал, Аалам чексиз, биздин айланабызда бир гана Аалам бар жана анда эсепсиз сандагы дүйнөлөр камтылып турат деп эсептеген. Ар бир нерсе түбүндө келип бир гана чоңдукту билдирсе да, айрым нерселердин саны да чексиз. Брунонун бир гана Аалам бар экендигин таануусу дүйнөнү жараткан тышкы Кудайдын бар экендигин жокко чыгарат. Бруно креационизмди четке кагат жана өзүнүн пантеизмине таянып, жаратылыш дегенибиз нерселердеги Кудай, ал эми материя нерселердеги теңирлик бытье деп эсептейт. Кудай ишкердүү принцип катарында нерселерде камтылып турат. Жаратылыш жана Кудай — бул экөө биригип бир гана нерсе, алардын түпнегизи да бир: бул негиз нерселердин жүрүшүн аныктай турган ошол эле тартип-ыраат, мыйзам. «Жаратылыш,— деп жазат Бруно, нерселерде ишке ашкан күч, жана бардык нерселер өз ырааты менен жүрүп турган — мыйзам». Бул сөздөрдөн Брунонун Кудай менен жаратылышты бирдей деп биле тургандыгы белгилүү болуп турат, бул бирдейлик бизди курчап турган дүйнөгө ичкери жагынан мүнөздүү болгон кыймыл менен өнүгүүнүн мыйзам ченемдүүлүктөрүнүн жыйындысы катары түшүнүлөт.
Кудай тууралуу
Баарынан да, Бруно Кудай-жаратылышты материя менен бирдей Деп карайт. Табияттагы нерселерден тышкары турган жаратылыш жок, бытьеден тышкары маңыз жок деп жазат Бруно. «Материя бардыгын өзүнөн жаратат, анткени жаратылыш ички нукта аракет кылуучу кыймыл, ал өзүн өзү кыймылга келтирет». Жаратылыш дегенибиз материя. Мына ошентип, Брунодо, Кудай — бизди курчап турган мыйзам ченемдүү дүйнөнүн экинчи аты болуп чыгат.
Панпсихизм концепциясы
Панпсихизм концепциясы Брунонун пантеизми менен тыкыс байланыштуу, дал руханий субстанция нерселердин көрүнүшүнүн бардык көп түрдүүлүгүн аныктайт. Руханий субстанция дегенибиз бардык түзүүчүлүк нерселер баштала турган негиз, «ал кеменин капитаны, үйдөгү үй-бүлөнүн атасы жана имаратты тышынан эмес, ичинен куруп, жөнгө келтире турган художник кандай болсо так эле ошондой» [Салтанаттанган жырткычты кууп чыгуу. СПб. 1914. 14-6.].
Тело сыяктуу эле руханий башталыш да телосуз жашай албайт, ал тело менен бирдикти түзүп турат, аны кыймылга келтирип жана башкарат, руханий башталмасыз тело бүлүнөт, ансыз ал жашай албайт [Ошонун өзүндө. 15-6.].
Космонавтика
Космонавтика (astronautics) – космос мейкиндигине учуу; космоско учуучу аппараттарды пайдалануу менен космосту, жерден тышкаркы объектилерди изилдөөчү жана өздөштүрүүчү илим менен техника тармактарынын жыйындысы.
Жордано Бруно
Панпсихизм концепциясы
Анын панпсихизм жана «дүйнөлүк жан» концепциясы Брунонун тааным теориясын да аныктайт. Адамдын акыл-дээри, Брунонун окуусуна ылайык, бул «жандуу күзгү», анда жаратылыш жана нерселердин формалары чагылышып турат. Мына буга ылайык, таанымдын милдети нерселердин өзгөрүлүшүн башкарып турган мыйзамдарды аныктап, табууда турат. Дүйнөнү таанып-билүү процессинде тааным туюп-сезүүдөн элестетүүгө, элестетүүдөн дээр-зээнге, дээр-зээнден интеллектке, интеллекттен акыл-эске өтөт. Интеллект — «көзү бар күзгү», ал дүйнө жөнүндө активдүү ой жүгүртө алат. Акыл-эс болсо — «жандуу күзгү», дүйнөнү ал алакандагыдай көрүп турат, аны аян аркылуу, баамдоо-байкоо аркылуу, недир бир интеллектуал интуиция аркылуу таанып-билет. Бруно «натуралдык магияны» тааныган, бул ал үчүн жаратылыштын башта белгисиз болгон сырдуу күчтөрүн таанып-билүү жана ага ээ болуу дегендикти билдирген.
Космонавтика
Космонавтика төмөнкү проблемаларды камтыйт: космостук учуу теориялары – траекторияны эсептөө жана башка; илимий-техникалык – ракеталарды, кыймылдаткычтарды, башкаруунун борттук системаларын, автоматтык станцияларды жана космос кемелерин, илимий борборлорду конструкциялоо, траекториялык ченөө жүргүзүү жана башка; медициналык-биологиялык – тиричиликти камсыз кылуучу борттук системаларды түзүү, адам организмине таасир этүүчү кошумча иш, салмаксыздык, радиация менен байланышкан жагымсыз кубулуштарды компенсациялоо жана башка; укуктук эл аралык – космос мейкиндигин жана планеталарды пайдалануу маселелерин укуктук жөнгө салуу.
Жордано Бруно
Философия жана теология акыйкаттары
Бруно эки акыйкат (философия акыйкаты жана теология акыйкаты) жөнүндөгү окууну четке кагып, таанымдын рационал каражаттарын жетекчиликке алган философия гана ачып бере ала турган жалгыз бир гана акыйкат бар деп эсептейт. Ал авторитеттерге сокурларча баш ийүүгө каршы чыккан жана философия күмөндөрлүктөн башталууга тийиш деп эсептеген, ал Декартка чейин эле күмөндүүлүктү философиядагы методологиялык принцип катары көтөрүп чыгып, курчап турган дүйнөнүн бар экендигинен жана аны таанып билүү мүмкүндүгүнөн кенедей да шек санаган эмес.
Космонавтика
Космос заманынын башталышы – 1957-ж. 4-окт. (Жердин жасалма жандоочусун учуруу, СССР), адамдын космоско биринчи учушу – 1961-ж. 12-апрель (Ю. А. Гагарин, СССР), адамдын Айга биринчи конушу – 1969-ж. 21-июль (Нил Армстронг, Э. Олдрин, АКШ).
Жордано Бруно
Философия жана теология акыйкаттары
Брунонун, негизинен «Салтанаттанган жырткычты кууп чыгуу» жана «Баатырдык энтузиазм жөнүндө» деген эмгектеринде баяндалган этикалык көз караштары да көңүл бурууга татыктуу. Бруно үчүн адамдын өз парзын аткарууга арналган иш-аракети адеп-ахлак критерийи болуп саналат. «Ар кандай жаман жорук, ар кандай жалкоолук, бекерчилик, илээндилик менден кайт»,— деп жазат ал [Салтанаттанган жырткычты кууп чыгуу. 122-6.].
Космонавтика
1982-ж. карата 3000дей космоско учуучу аппараттар учурулган, учкуч башкаруучу 80ден ашык учуулар ишке ашырылган, автоматтык аппараттар менен Марс, Чолпон, Меркурий, Юпитер, Сатурн жана башка планеталар, ошондой эле Күн изилденүүдө, Ай экспедициясы жүргүзүлгөн, орбиталык станциялар, Жердин жасалма спутниктери пайдаланылууда. Жердин табигый байлыктары изилденип, аны картага түшүрүү жүргүзүлүп, метеорологиялык кубулуштар изилденүүдө. Космонавтика илим менен өндүрүш прогрессин жөндөп турат.
Коломбо
"Коломбо" (англ. Columbo) - Питер Фальк катышкан америкалык телесериал, ал Лос-Анжелестин ички иштер бөлүмүнүн киши өлтүрүүчүлөрдү издеген детективи Коломбонун ролун ойнойт. Ричард Левинсон жана Уильям Линк тарабынан ойлоп чыгарылган каарман жана шоу "көңтөрүлгөн" детективдик окуянынын форматын белгилүү кылышкан, анда окуя кылмыштын кандай жасалганын жана аны аткаруучусун көрсөтүүдөн башталат, ошондуктан сериалда адатта "муну ким кылды экен?" деген элемент жок. Сюжет ким экендигин аудитория мурда эле билип койгон кылмышкер акыры кармалып, бети ачылышынын тегерегинде жүрөт (муну авторлор "ким кылды?" эмес, "кантип аны кармаш керек" деп аташкан).
Жордано Бруно
Философия жана теология акыйкаттары
Бруно жандын өлбөстүгүнө ишенген эмес, жердеги бийик максат тын урматы үчүн баатырдык энтузиазмга, жанды аябоого чакырган. Адеп-ахлактык жүрүш-турушту баалоодо ал стоицизмдин позициясында турган жана татыктуу жүрүм-турум дене-бой кумарчылыгынан бошонууда, азап чегүүнү сезбөөдө турат деп эсептеген.
Коломбо
"Коломбо" – жупуну, улуту италиялык полициялык детектив, анын кийими дайыма уйпаланып жүрөт жана анын таанылуучу белгилери болуп дайыма костюмунун үстүнөн бырыш, бозомук плащты кийип алганы жана сигара чеккени эсептелет. Аны дайыма шектелүүчүлөр туура баалашпайт, алар алгач анын кыйыр кебине алаксыйт, анан анын жабышкан жүрүм-турумуна кыжырлана башташат.. Сырткы комсоо кейпине жана унутчаак, кызыктай көрүнүшүнө карабай ал абдан акылдуу, зирек жана кыраакылык менен өз ишин чечип, ынандыруу үчүн бардык далилдерди камсыз кылат. Анын майда-чүйдөгө олуттуу көз карашы жана дайыма дедукциялык ой жүгүртүүсү көп учурда кылмышкерге (атүгүл көрүүчүгө да) сюжеттик линиянын аягында гана белгилүү болот.
Жордано Бруно
Брунонун Христиан динине мамилеси
Бруно, динге каршы, баарынан мурда, католик чиркөөсүнө каршы ачык позицияны туткан, бирок ошол эле учурда диний аң-сезим ар нерсеге акыл-эстүү мамилени сокур ишеним менен алмаштыргандыктан адамдын турмушуна тескери таасир көрсөтөт деп эсептеп, бүткүл христиан догматикасын сынга алат. «Салтанаттанган жырткычты кууп чыгуу» деген эмгекте ал Юпитердин сөзү менен диний окуунун мазмунун баяндайт: «Ак-кара имиш; адамдын акыл-эси бардыгын бардыгынан жакшы көрүп-билип тургандай сезген учуру — анын эч нерсе көрбөгөн көр болуп турган учуру имиш; акыл-эске ылайык эң асыл жана эң мыкты дегендердин баары — уятсыздык, кылмыш жана өтө жаман нерселер имиш; жаратылыш — аягы суюк ургаачы, табият мыйзамы — алдамчылык имиш; жаратылыш менен теңирчилик бирдей бир максатка умтулбайт имиш... мейли муну менен кошо ал адамдарды философия жана ар кандай изилдөөлөр... адепсиздик экенине, ал эми түркөйлүк — эң жакшы илим экенине жана ага ээ болуу үчүн эмгектин да, жанды кыйнап капалануунун да кереги жок экенине ишендире берсин» [182-6.].
Коломбо
Эпизоддор (бардык фильмдер 73 мүнөттөн 98 мүнөткө чейин жетип, кырк төрт өлкөдө көрсөтүлөт. Эпизоддор (бардык фильмдер 73 мүнөттөн 98 мүнөткө чейин жетип, кырк төрт өлкөдө көрсөтүлөт. 1997-жылы режиссери Стивен Спилберг болгон "Китеп боюнча киши өлтүрүү" сериясы Телегид (англ. TV Guide) журналынын "Бардык мезгилдин 100 эң улуу эпизоду" тизмесинде 16-орунду ээлеген, ал эми 1999-жылы журнал лейтенант Коломбону "Мезгил тизмесинин 50 персонажынын жетинчиси кылып баалаган. 2012-жылы программа Best in TV: каналында "Биздин мезгилдин эң улуу телешоусу" сынагында үчүнчү мыкты полициялык же юридикалык шоу катары тандалып алынган. В 2013 году TV Guide аны "Бардык мезгилдин 60 улуу драмасы" тизмесине киргизгенде, ал №33 орунду ээледи. Ошол эле 2013-жылы Американын жазуучулар Гильдиясынын "101 мыкты жазылган телесериалы" тизмесинде 57-орунду алган.
Жордано Бруно
Брунонун Христиан динине мамилеси
Бардык диний ишмерлерди, динди негиздөөчүлөрдү жана реформалоочуларды, апостолдор менен пайгамбарларды, кереметтүүлөр менен уламаларды ал «шектер» деп атаган, анткени алар адам акылын кемсинтет. Ыйык христиан докторлору «кыймылдабай, колдорун куушуруп отуруп беришти, көздөрүн жумуп, ар кандай кызыгууну жана иликтеп-үйрөнүүнү кууп салышты, ар кандай адам акыл-оюн айыптап, ар кандай табийгый сезимдерден баш тартып, акыры түбү эшекке окшоп калышты» (Диалогдор. 485-6.). Ошол эле убакта Бруно цивилизациясы төмөн адамдар үчүн, аларды башкаруу үчүн диндин керек экендигин моюнга алат.
Аяндан келүүчү догматикалык диндин ордуна, Брунонун ою боюнча, келечекте «акыл-эс дини» келет. «Акыл-эс дини» деп ал демейки диний аң-сезимден олуттуу түрдө айырмаланган бирдемени түшүнгөн. «Акыл-эс дини», Бруно боюнча, культтан жана ырым-жырымдардан, тиги дүйнө жөнүндөгү догматтардан, адамга окшогон Кудайга ишенүүдөн, тиги дүйнөдөгү кечирим жана жазалануу жөнүндөгү окуудан, жандын өлбөстүгүнө ишенүүдөн эркин болот. Бруноүчүн «акыл-эс дини» — философиялык көз караштар менен адеп-ахлак эрежелеринин жыйындысы, алар фанатикалык диний культтардан жана жалган ишенимдерден эркин. Брунонун философиясы өзүнөн кийинки философиялык ой-пикирлерге зор таасир көрсөткөн: анын пантеизми Б.Спиноза тарабынан өнүктүрүлгөн, монада жөнүндөгү ой-пикири Лейбництин монадологиясында чагылдырылат, анын диалектикалык идеялары XIX кылымдагы немец философиясында өнүгүүгө ээ болот.
Кичи Ширта
Кичи Ширта — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таз дарыясынын оң жээгинен 873 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 102 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Алкиндер
Заранее нихуя тушунбойсун Алкиндер - көмүртек менен көмүртек атомдорунун ортосунда бир үчтүк бйланышы бар углеводороддор. А. эң жөнөкөйү-ацетилен (НС_СН). Ацетилен мол-сындагы суутек атомдорун удаалаш метил радикалдары менен орун алмаштыруудан анын гомологиялык катарлары келип чыгып, алардын жалпы формуласы СnН2n-2 менен туюнтулат. А. изомерлери 4-мүчөсүнөн (С4Н6) башталып, анын эки изомери бар:
а) СН3-СН2-ССН; б) СН3-СС-СН3.
5-мүчөсүнүн үч, 6-мүчөсүнүн жети ж.д.у.с. болуп, мол-да көмүртек саны көбөйгөн сайын алардын изомерлеринин саны да көбөйөт. Бирок, мол-дагы бирдей сандагы көмүртек атомдору бар алкенден А. изомерлери аз болот. А. атын атоодо рационалдык жана илимий номенклатуралар колдонулат. Рационалдык номенклатура б-ча алардын аттарын атоодо адегенде мол-дан ацетилендин скелетин (-СС-) бөлүп алып, андан кийин анын мол-сындагы радикалдар аттарын атап (кичине радикалдан баштап), аягына «ацетилен» деген сөз кошулат. Мис., жогоруда келтирилген А. биринчиси этилацетилен, экинчиси диметилацетилен деп аталат. Илимий номенклатура б-ча А. аттары каныккан углеводороддун «ан» мүчөсүн «ин» мүчөсүнө орун алмаштыруудан п.б. Мис., ацетилен-этин, метилацетилен пропин, этилацетилен бутин-1, диметилацетилен бутин-2 деп аталат. А. жаратылышта эркин түрүндө кездешпегендиктен, синтездик ыкмалар менен гана алынат. Алардын эң жөнөкөйү болгон ацетилен ө.ж. жана лаб-яда кальций карбидине сууну таасир кылуудан (Ф.Велер, 1862 ж.) алынса:
СаС2+2Н2ОС2Н2+Са(ОН)2,
кийинки жылдарда өнөр жайларда жогорку темп-рада метанды пиролиздөөдөн (к. Каныккан углеводороддор) алынууда. Ацетилен гомологдору галогендер жанаша жайгашкан же бир эле көмүртек атомунда турган дигалогендүү бирикмелерге щелочтун спирттеги эритмесин таасир кылуудан, ацетилендин же алкин-1лердин металлорг. туундуларын галогеналкилдер же диалкилсульфаттар менен алкилдөөдөн алынат:
НССNa+R-I HCC- R+NaI
R-CC-MgI+R-IR-CC-R+MgI2
Pd Ni
CaCO3
Br Br
Br2 
CH3-CСH+Br2СН3-С=СН  СН3-С-СН

Br Br Br Br
1,2-дибромпропен-1
HCCH+HClH2C=CHCl
Н2С=СНСl+HCl  H3C-CHCl2
дихлорэтилиден
А. суу мол-сын кошуп алып, ацетиленден уксус альдегиди, анын гомологунан кетондор алынат (М.Г.Кучеров реакциясы):
алкин-1
Ацетилен жана алкин-1лер калий же натрий амиддери менен р-га кирип, ушул металлдар ацетиленидин пайда кылат. Ал эми оор металлдын (мис., Ag жана Cu) ацетилениддери жез (I) жана күмүш оксидинин аммиактагы эритмеси аркылуу ацетилен же алкиндер өткөрүүдөн алынат:
HCCH +2[ Ag(NH3)2]OH AgCCAg+ +2H2O+4NH3
R-CCH +[ Cu(NH3)2]OHR-CC-Cu+H2O+2NH3
А. окистенүү реакциясына алкендер сыяктуу эле кирет, бирок үчтүк байланыш кош байланыштан окистендиргичтерге туруктуу келет. Ацетилен жана метилацетилен тримерлөө реакциясына кирип, бензол жана симметриялык триметилбензол пайда кылат:
3НССНС6Н6
А. ичинен ө.ж-лык ң маанилүүсү-ацетилен. Дүйнө жүзүндө өндүрүлгон ацетилен теңинен көбү металлды иштетүүдө - кесүүдө колдонулат. Ацетилен химия ө.ж. ацетальдегидди (андан уксус к-тасын) хлор уксус к-таларын, синтездик каучуктарды, булаларды жана пластикалык массаларды алуудагы баштапкы продукт болуп эсептелет.
Удаалаш Порттор(USB)
Удаалаш порттор - (англисче аталышы - Sequence port, орусча аталышы - Последовательный порт, ансамбылдын коштосунда) удаалаш порттор бир учурда бир бит берилишти жибере алат. Чычкан, баскычтоп тактасы жана модем тибиндеги түзүлүштөрдү туташтырууда удаалаш порттор колдонулат. Удаалаш порттордун атайын тиби сандык интерфейстеги музыкалык аспап же MIDI (Musical Instrument Digital Interface) деп аталган порт электрондук музыкалык баскычтоп такта тибиндеги музыкалык түзүлүштөрдү бириктирүүдө колдонулат. Удаалаш порттордо электр тоскоолдуктары аз болгондуктан узундугу 1000 футка чейинки байланыштыруучу кабелдер колдонулат, мына ушул жагы параллел порттордон салыштырмалуу артыкчылыгын билдирет. Акыркы жаңы технологиясы негизделип жасалган универсалдуу удаалаш портко (USB) 128ге чейин түзүлүш туташтырууга болот.
Кыргызстан Орусиянын колониясы
Кыргызстандын XIX кылымдын ортосунан XX кылымдын биринчи чейрегине чейинки Орусия империясынын курамында болгон мезгилинде падышачылык Орусиянын административдик-чөлкөмдүк, экономикалык, социалдык жана руханий саясаты Кыргызстандын Орусиянын тикеден-тике колониясы болгондугун далилдеп турат.
Колония деген эмне?
"Колония» деген термин Рим империясынын мезгилинен бери эле келе жаткан түшүнүк. Анын азыркы мааниси кеч орто кылымдардан (XVI к.) баштап жаңы доордун аягына чейинки (XIX к.) мезгилде калыптанган. Бул терминдин маани-мазмунун калыптандырууда европалыктардын ичинен айрыкча Англия бөлүнүп турат. ХIХ кылымдын аягына чейин «колония» деп Англияга саясый, экономикалык жактан толук көз каранды, бирок тургундары мурунку англиялыктар болгон аймактарды атап келишкен.
1841-жылы англиялык саясат таануучу Г.Левиз колонияга мындай аныктама берген. “... бир өлкөгө баш ийген саясый жалпылыгы бар адамдардын тобунун, ал өлкөдөн чыгып, эч ким жашабаган же мурунку тургундарын кууп жиберүү менен бошогон аймакта өзгөчөлөнгөн коомду түзүшү колония деп аталат». Ошого жакын эле аныктаманы ХIХ кылымдын ортосундагы белгилүү англиялык статист жана экономист Д.Маккулох өзүнүн «Соода сөздүгү» деген китебинде берет. Ал «...адамдардын тигил же бул тобунун өз ата мекенинен ыктыярдуу эмиграция болуп же зордук менен көчүрүлүп баруусунун натыйжасында башка жерлерде пайда болгон турактарды «колония» дейбиз»,— деп жазат.
Азыркы учурда “колония” термини кеңири колдонулуучу аталыш.
XVIII-XIX кылымдарда Англиянын ушундай ээликтеринин көбөйүшүнүн натыйжасында кийинчерээк Улуу Британия басып алган бош жерлердин, өлкөлөрдүн, аралдардын баарын эле «колония» деп аташып, термин өтө кеңири маани берип калган.
Колониялардын типтери
Батыш Европа өлкөлөрүнүн, Орусиянын жана айрым чыгыш өлкөлөрүнүн (Жапония) колониалдык системаларынын үлгүлөрүн карап туруп, колонияларды төмөнкү негизги типтерге бөлсө болот:
Кыргызстандын ХIХ кылымдын экинчи жарымындагы жана ХХ кылымдын башындагы тарыхый, коомдук жана географиялык шартын карап, аны негизинен колониялардын экинчи тибине кошууга, ошондой эле колониялардын үчүнчү тибинин да  айрым  элементтери  бар экендигин байкоого болот.
Колониялык саясаттын кесепеттери
Колониялык саясаттын комплекстүү аракеттеринин натыйжасы метрополиянын бийликте турган катмарынын улам байышына, аскер күчтөрүнүн бекемделишине, ошол эле учурда колонияларда метрополиянын кызыкчылыгына жооп берген бир беткей экономиканын калыптанышына, колония элдеринин жакырланышына, аларга дүйнөлүк ресурстарга чыгуу мүмкүнүчүлүгүнүн улам тарышына, атүгүл руханий жактан деградацияланышына алып келген.
Колониялык саясаттын эң акыркы кесепети катары метрополия менен колониялардын карама-карышылыгынын курчушу, анын себебинен сепараттык, улуттук-боштондук кыймылдардын өнүгүшү жана куралдуу күрөш эсептелет. Бул түйүн эртеби-кечпи тынчтык же куралдуу жол менен чечилиши күтүлөт. Ал түйүндү чечүүдө ички, көп учурда тышкы факторлор маанилүү рол ойнойт.
Демек, жогорку кыскача сүрөттөлгөн схема Орусиянын Кыргызстандагы XIX кылымдын орто ченинен XX кылымдын 20-жылдарына чейинки саясатына толук бойдон дал келет. Аны Кыргызстандын жана анда жашаган элдердин “колониалдык доор” деп аталган мезгилиндеги тарых мисалдарынан даана көрүүгө болот.
Орусиянын колониялдык саясатындагы классикалык колониялык система менен окшоштук
Орус тарыхчылары Орусиянын Батыштагыдай колониалдык системасы жок деген бүтүмүнүн натуура экендигин XIX кылымдын баш ченинде эле Түркстанды басып алууга аракеттерин баштаган Орусия жана Англия сыяктуу өчүгүшкөн эки державанын максаттары, ишке ашыруу ыкмасы, согуштук акциялардын мүнөзү, мөөнөтү жана негизи бир экендигин Лондондогу ошол кездеги орус элчиси Ф.И.Брунновдун Орусиянын тышкы иштер министри К.В.Нессельродеге жиберген билдирүүсү далилдеп турат. Ал ошол кездеги Европадагы эл аралык мамилелерде Англия менен Орусиянын ана башчы ролу ачык көрүнүп калган мезгилде согуштук акциялар башталды, ошондуктан англо-орус мамилелеринде “европалык жана азиялык саясат, эки саясатты эмес, бир саясатты” түзөт деп жазат.
Ушул пикирди толуктоо үчүн Лондондогу “Таймс” газетасында келтирилген дагы бир пикирди айта кетүү ылайыктуу. “Орусиянын саясаты  биздикине  өтө  окшош. Орусиянын Чыгыштагы өз миссиясын коомчулукка түшүндүрүүсү биздикиндей эле. Орусия максатыбыз — соода жана цивилизация, ал эми саясатыбыз согуштук басып алуу эмес, чет-жакалардагы чөлкөмдөрдү бириктирүү деп жарыялап жатат. Ушундай эле сөздөрдү биз да айтпадык беле...” деп белгилейт “Таймс” газетасы.
Ботобай
Ботобай 1936-ж. республиканын борборунда өткөн олимпиадага катышкан. 1937-ж. анын “Күлүк аттын сыны”, “Терме”, “Сүйүү”, “Ленин тууралуу ырлар” деген чыгармалары жазып алынган. Алар борбордун фондуна сакталууда. Ботобайдын чыгармаларынын элдик поэзия менен болгон карым-катышы, акындын ага таасирленүүсү, “Күлүк аттын сыны” аттуу ырынан ачык эле байкалат. Муну аттын сын-сыпатын берүүдө “семиргени сүмбөдөй”, кашка тиши кадоодой”, “кулун жүрүп тай болгон, кунанында шай болгон” сыяктуу эпостогу салттуу формулалардын колдонулушу айкындап турат.
Кыргызстан Орусиянын колониясы
Орусиянын Кыргызстандагы колониялдык саясатындагы негизги принциптер
Кыргызстандагы 60 жыл чамалуу созулган колониялык доорунда падышачылык өзүнүн колониялык саясатын жүргүзүүдө «акырындап, этап-этап менен, ырааттуу түрдө» ишке ашыруу принцибин жетекчиликке алган. Орус падышачылыгынын Түркстандагы, анын ичинде Кыргызстандагы колониалдык саясатынын негизги принциптерин түшүнүү үчүн алгач Орусиянын колониялык системасынын батыш Европалык колониялык системаларадан айырмаланган бирден-бир орчундуу өзгөчүлүгүн билип алуу зарыл. Европалык колониалдык системаларда, мисалы Англияда, Белгияда же Францияда метрополия менен колониялардын ортосун океан, тоо кыркалары, чөлдөр сыяктуу ири географиялык тоскоолдук бөлүп турат. Ал эми орус метрополиясы (борбордук Орусия) менен анын колонияларынын (чет-жакаларынын) ортосунда адам өтө алгыс географиялык тоскоолдуктар жок. Орус колониализминин апологеттери тастыктагандай, Сибир, Кавказ, Орто Азия сыяктуу чет жакалар Орусиянын “эзелки” аймактарынын уландысы катары каралган.
Ботобай
Аягына чейин сыпаттап, санап айтуу улана берет. Ушундай ыкма менен өзүнүн ички сезимин, көңүл толгоосун билдирип, ыр мактоого жакындашып кетет. Түштүк акындарынын сүйүү темасындагы ырларында көбүнесе, түз мүнөздөмө берилип, ыр курулушунда түндүктө айтылышындагыдай өзгөчөлөнүп, же шарттуу түрдө киришүүнүн милдетин аткарган ыр саптары орун албайт. Ботобайдын сүйүү ырлары жогорку ойду ырастап турат. Ботобайдын санаттары акындын чыгармачыл өнөрканасынын фольклордук жана салттуу ырчылар поэзиясынын нугунда калыптанган. Бирок, акындын санаттарында жогоркудай массалык ыр түрмөктөрүнүн орун алышы анын жекечилигин жокко чыгарбайт. Ал турмуштун ар тарабына ой жүгүртүп, оригиналдуу ыр түрмөктөрүн да ичине камтыйт.
Кыргызстан Орусиянын колониясы
Орусиянын Кыргызстандагы колониялдык саясатындагы негизги принциптер
Орусиянын колониялык саясаты үчүн мындай географиялык фактор, чыныда саясий мааниге ээ болгон. Ошондуктан орус колонизаторлору басылып алынган колониялардын узак мөөнөттүн ичинде накта орус жерине айланып кетишин көздөгөн. ХVI кылымдан башталып келе жаткан мындай саясаттын жемиши катары Уралдын чыгыш жактары, Түштүк Орусия, Сибирь бир кездерде колониялык ээликтер болуп, ал эми ХIХ кылымдын экинчи жарымында нукура орус жери болуп калгандыгын айтса болот. Түркстан, анын ичинде Кыргызстан үчүн да ошондой эле максат коюлган. Ушул себептүү Орусиянын апологеттеринин иштеп чыккан колониялык саясатынын бирден-бир негизгиси ОРУСТАШТЫРУУ концепциясы болучу.
Ботобай
Ботобай өзгөрүштөн кийин Совет өкмөтү, Ленин жөнүндө ырдап жүрсө да, бизге өтө чакан материал келип жетти. Революциядан кийин чыгарган ырларынын чама-чаркына караганда кантсе да анын чыгармачылыгынын гүлдөгөн мезгили көңтөрүштөн мурунку учур болгондугу көрүнөт. Акындын ырларын иликтөө иши 70-жылдан кийин гана колго алынгандыктан, материалдын чакандыгына байланыштуу чоң акын жөнүндө чоң сөз айтуу мүмкүн эмес.
Колдонулган адабияттар
Шериев Ж.. Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
Кыргызстан Орусиянын колониясы
Орусиянын Кыргызстандагы колониялдык саясатыныны ОРУСТАШТЫРУУ концепциясы
Орусташтыруу концепциясына стратегиялык кең маани берилип, аны аткаруу мөөнөтүнө узак жылдар белгиленген. Түркстан жана анын элдери акырындык менен экономикалык, социалдык жана улуттук жагынан Орус империясы менен толук биригип кетүү, атүгүл идеологиялык жана руханий, дин жагынан да, одоно айтканда ”орус болуу” максаты коюлган. Чынында, кийин совет доорунда Сибирь, түндүк жана Ыраакы Чыгыштын элдери орус болуп эле калышкандыгын ким тана алат.
Орусташтыруунун негизги каражаттары катары төмөнкүлөр саналган. Алар:
Карпоидейлер
Карпоидейлер (лат. Carpoidea) — жандыктардын байыркы бир тектери.
Мучетьбар (Зилайыр району, Башкыртстан)
Мучетьбар — Башкыртстандын Зилайыр районундагы кыштак, Дмитриев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 93 киши. Почта индекси — 453689, ОКАТО коду — 80227813003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Хардистон Тауншип (Нү-Жерси)
Хардистон Тауншип (Нү-Жерси) (Hardyston Township) — Нү-Жерси штатынын Сассекс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 8344 киши. Болжолдуу аянты - 84.5 км². FIPS коду — 34-29850.
Тырмоо
Тырмоо — бакча жана айыл чарба куралы. Адамдар тырмоону жерде бош жаткан жалбырактарды, чөптөрдү чогултуу үчүн колдонушат.
Бакчылыкта тырмоо топуракты жумшартат, газондордон отоо жана куурап калган чөптөрдү алып салат.
Фарго
"Фарго" (Fargo) - криминалдык драманын телесериалдарынын антологиясына арналган, негизинен Ной Хоули жазган америкалык "кара комедияга" телесериалы. Шоу 1996-жылы чыккан бир тууган Коэндердин бир аталыштагы фильминен шыктанып жасалган, алар сериалда Хоули менен бирдикте аткаруучу продюсер болуп катышышкан. 2014-жылы 15-апрелде FX каналында бет ачары болгон сериал антологиянын форматында ишке ашкан, ар бир сезон бөлөк доорго жайгашкан жана бөлөк окуя жана бир аз окшоштуктар болсо да, негизинен жаңы каармандар жана актердук оюндар менен чыгат. Ар бир сезон түпнуска фильм менен жалпы хронологияны бөлүшөт.
2006-жылы биринчи сезон Билли Боб Тортнот, Эллисон Толман, Колин Хэнкс жана Мартин Фримендин катышуусу менен чыгып, аны сынчылар аны жакшы баалап тосуп алышты. Ал Эмминин көрүнүктүү мини-сериал, көрүнүктүү режиссура жана көрүнүктүү кастинг (актерлорду тандоо) премияларын утуп алган, ошондой эле он беш кошумча номинацияларды алган, анын ичинде "Көрүнүктүү чыгарма" жана бөлөк "көрүнүктүү режиссуралык номинация" менен кошо бардык төрт багыт боюнча көрсөтүүлөр бар. Ал ошондой эле "Алтын глобустун" мыкты мини –сериал же телефильм жана Торнтон үчүн мыкты актер деген сыйлыктарды жеңген.
Сериал азыркы учурда узакка созулган тыныгууда жатат, анткени Хоули башка проекттер менен алектенүүдө жана төртүнчү сезонго чыгармачыл идеялары жетишсиз. Хоули 2017-жылдын июнунда: "Мен дайыма "Дагы бир жолу Фаргону жасаштын жалгыз себеби – креативдин болушу" деген FX менен макулмун#, - деген эле, ал эми төртүнчү сезондун чыгуу мөөнөтү жөнүндө: "биз муну үч жылдан кийин карайбыз" деп билдирди.
Габон
Габон, Габон Республикасы – Борбордук Африкадагы мамлекет. Түндүк-батышынан Экватордук Гвинея, түндүгүнөн Камерун, чыгышынан жана түштүгүнөн Конго Республикасы менен чектешет. Батышынан Атлантика океаны чулгап жатат.
Жайгашуусу
Аянты 267,7 миң км2. Калкы 1,43 млн (2006). Мамлекеттик тили француз тили. Борбору Либревиль шаары Габон администативдик жактан 9 провинцияга бөлүнөт. Акча бирдиги Батыш Африка валюта союзунун франкы. Габон БУУнун (1960), Африка союзунун (1963), Эл-аралык валюта фондунун (1963), Эл-аралык реконструкция жана өнүгүү банкынын (1963), Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун (1995) мүчөсү.
Администрациялык-аймактык бөлүнүшү
Габон унитардык мамлекет. Конституциясы 1991-ж. 14-мартта кабыл алынган. Башкаруу формасы президенттик республикасы Мамлекет башчысы президент (7 жылга шайланат). Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы эки палаталуу парламент (Улуттук чогулуш жана Сенат). Аткаруу бийлигин премьер-министр жетектеген өкмөт ишке ашырат, ал президент тарабынан дайындалат. Саясий партиялары: Габон демократиялык партиясы, Габон прогресс партиясы жана башка. Аймагынын басымдуу бөлүгүн жапыз тоолор жана тоо массивдери ээлейт. Бийигирээк тоолору Шайю (Ибунжи чокусу, бийиктиги 1580 м) жана Хрусталь (Дана чокусу, 1000 м). Батыш бөлүгүндөгү деңиз жээктерин туурасы 30-200 км келген ойдуңдар ээлейт. Кенбайлыктары нефть, газ, марганец, уран, темир. Климаты ысык жана нымдуу, Түндүк жагы экватордук. Апрелдин орто температурасы 25ө-28°С, июлда 22ө-24°С. Жылдык жаан-чачын 1500-3000 мм. Дарыялары өтө жыш жана суусу мол. Ириси Огове. Аймагынын 75%ин дайыма жашыл нымдуу токой (окуме, озиго, лимба жана башка), жээк бойлорун мангр токою каптап жатат. Улуттук парктары: Вонга-Вонг, Оканда жана биосфера резерваты Ипасса-Макоку. Кызылсары латерит топурактуу. Калкынын 92%ин банту улутундагылар түзөт. Шаар калкы 79%. Негизинен христиан (82%), ошондой эле салт болуп калган жергиликтүү динди (андан ичкери 1%ке жакыны мусулман сүнөттөр) тутат. Калкынын жашынын орто узактыгы эркектериники 54, аялдарыныкы 56 жашаары Орто жыштыгы 1 км2 жерге 5,3 киши туура келет. Ири шаарлары Либревиль, Порт-Жантиль, Франсвиль. Габондун аймагында адам палеолит доорунда эле жашай баштагандыгы белгилүү.