cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эсенаманов Эркинбек
Кыскача өмүр жолу
Эсенаманов Эркинбек (1904–1938) – советтик жана партиялык ишмер. 1920-ж. биринчи даражадагы Советтик эмгек мектебинде, 1925-жылга чейин Чыгыш эмгекчилеринин коммунисттик университетинде окуган. 1930-ж. апрелден 1931-ж. январга чейин Кыргыз АССРнин Орто Азиядагы туруктуу өкүлү катары Ташкен шаарында иштеген. Москвадагы Кызыл профессуранын агрардык институтунда окуп, 1933-ж. Кемин районуна машина трактор станциясынын саясий бөлүмүнүн башчысы катары жиберилген. 1934-жылдын июндан 1937-жылдын 8-сентябрга чейин Кыргыз АССРинин жер боюнча эл комиссары болуп иштеген. Ушул эле жылы сентябрь айында камакка алынып, 1938-ж. 5-ноябрда өлүм жазасына өкүм кылынган. 1957-жылы акталган. Отузунчу жылдардагы кыргыз элинен чыккан алгачкы билимдүү, илимдүү жаштардын катарын толуктап, партиялык саясий ишмер катары тарыхта аты калды. Репрессиянын курмандыктарына арналган “Ата-Бейит” мемориалдык комплексинде Эсенамановдун фамилиясы жазыксыз атылгандардын катарында турат.
Синергетика
Синергетика – өзүн-өзү уюштуруунун азыркы учурдагы жаңы теориясы.
Эсенаманов Эркинбек
Колдонулган адабият
Кыргыз тарыхы энциклопедия
Синергетика
«Баш аламандык менен тартипке салынуу» (Пригожин) аркылуу калыптануучу процесстерди, убакыттын артка кайтпастыгын, тең салмаксыздыкты изилдөөчү жана өзгөрүлмөлүүлүктү, туруксуздукту эволюциялык процесске мүнөздүү негизги көрүнүш катары караган жаңы көз караш.
Синергетика философияда мурда калыптанган: илимий теорияларды түзүүдөгү кокустуктардын анча роль ойнобостугу; ири социалдык процесстердин ишке ашышына жеке иш-аракеттин анча таасир эте албастыгы – өңдүү, ж. б. түшүнүктөрдү жеңип; төмөнкүдөй негизги жоболорун тартуулайт:
а) татаал түзүлүштөгү системанын эволюциялык өнүгүү жолдорун алдын-ала башкарууга же жолго салууга дээрлик мүмкүн эмес, сөз алардын өзүн-өзү башкаруу аркылуу өнүгүшү ж-дө гана болушу мүмкүн;
б) жаңы уюштуруучу формаларды түзүү үчүн баш аламандыктын жаратуучулук күч-кубатынын өзү жетиштүү;
в) кайсы гана татаал система болбосун, анын өнүгүшүнө бир жактуулук мүнөздүү эмес; г) бүтүндүк жана анын бөлүктөрүнүн суммасы (кошулмасы) – сапаттык жактан ар башка составы, алардын арифметикалык суммасын алууга мүмкүн эмес;
д) туруксуздук-туруктуу жана жандуу өнүгүштүн бирден-бир шарты жана өбөлгөсү, ошол система гана өзүн-өзү уюштурууга жөндөмдүү;
е) дүйнө ар түрдүү оош-кыйыштардын баскычтарынан турат, ж.б. С-ны эволюциялык өнүгүүдөгү өзгөчө аң-сезим катары, III миң жылдыктагы жаңы илим деп эсептешүүдө.
Агроценоз
Агроценоз - ( жана жалпы) маданий өсүмдүктөр өстүрүлгөн аймактын (талаанын, плантациянын, огороддун, бакчанын, зардын ж. б.) кыртышында жашап жаткан организмдердин көптөгөн түрлөрүнүн тобу. Агроценоз төмөндөгүдөй бөлүнөт: адамдын колу менен жасалган агроценоз ургаалдуу пайдалануунун натыйжасында түрү өзгөрүлгөн табигый өсүмдүктөр тобунун сапаты жакшыртылганы (пландуу пайдаланган токойлор, шалбаалар); жарым-жартылай кол м-н өстүрүлгөн агроценоз. өсүүсү пландуу түрдө жөнгө салынып турбаган өсүмдүктөрдүн жасалма тобу (эгилме токой аянттары, себилме көп жылдык шалбаалар); айдалма агроценоз. өсүп-өнүгүүсү адам тарабынан жөнгө салына турган өсүмдүктөрдүн коомдоштугу (бак-дарактар, плантациялар, айдоолор); ургаалдуу экме агроценоздо кыртыш, суу, аба чөйрөсү түзүлүп, өсүп-өнүгүүсү жөнгө салынып туруучу өсүмдүктөр тобу (күнөскана өсүмдүктөрү, аэропоника, гидропоника). Адамзаттын чарба иштерин ургаалдуу жүргүзүшү табигый биоценоздордун көп түрдүүлүгүнүн кыскарышына алып келүүдө. Бул болсо атмосферанын газ алмашуу режимине тоскоол болуп жатат. Ошондуктан, айлана-чөйрөнү коргоо жана айыл-чарба ландшафттарынын чарба иштерин туура жүргүзүү, Агроценоз түшүмдүүлүгүн жогорулатуу (өсүмдүктөрдү СО2 газы м-н жетиштүү өлчөмдө камсыз кылып) ж. б. мелиорация иштерин жүргүзүү керек. К. Молдошев.
Кяриз
Кяриз (персче кериз — жер астындагы сугат каналы) — кыртыш сууларын чогултуп, жер бетине алып чыгаруучу жер астындагы курулма. Адатта, кяриз суулуу катмардан суу өткөрбөөчү катмарга карай анча терең эмес жерге (тик кудуктардын жардамы менен) салынат. Сугат жана суу менен камсыз кылуу үчүн (негизинен Борбордук Азиянын тоолуу жана тоо этегиндеги кургакчыл аймактарында, Закавказьеде, Жакынкы жана Ортонку Чыгыш өлкөлөрүндө) пайдаланылат. Узундугу бир нече мге, бийиктиги 1—1,5 мге чейин жеткен. Суу чогултуучу бир же бир нече галереядан турат.
Идяш (Зианчурин району, Башкыртстан)
Идяш — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Утягул айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 688 киши. Почта индекси — 453394, ОКАТО коду — 80226840003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Лимп-Питыль-Кы дарыясы (Сумраполь-Кикя куймасы)
Лимп-Питыль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сумраполь-Кикя дарыясынын оң жээгинен 27 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 32 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Академическая (метро бекети)
Академическая — Москва метросунун Калужско-Рижская сызыксындагы станция. 1962-жылы 13-октябрьда ачылган.
Кыкчылдар
Кыкчылдар (лат. Onthophagus) — кыкчыл коңуздардын бир уруусу, булардын өкүлү катары, мисалы, букабаш кыкчыл (лат. O. taurus) кирет.
Ахманка (дарыя)
Ахманка (Салаирка) — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тура дарыясынын сол жээгинен 246 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 53 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тура дарыясы Тагил дарыясынын куюлушунан Тагил дарыясы, Ница дарыясы жана Пышма дарыясы дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Биротоло бүтүрүү
Биротоло бүтүрүү – жаңычыл долбоордун аны түзүүчү баардык жагдайларында комплекстүү бүткөрүлүү деңгээли, мында аткаруучунун бүтүндөй түзүлгөн объектинин (тутумдун) иштөөсү үчүн жоопкерчилиги каралат; мында тапшырыкчы эч кандай кошумча жумуштарды жасабастан эле түзүлгөн өндүрүштү пайдаланууга жана өндүрүлгөн товарларды же кызмат көрсөтүүлөрдү сатып өткөрүүгө киришүүчү акыркы жыйынтыкка жетишилет.
Ажыбай уулу Акы
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Төмөнкү Норус
Төмөнкү Норус — Кыргызстандын Чүй облусунун Ысык-Ата районундагы айыл. Узун-Кыр айыл аймагына кирет.
Калк
Калкы — 818 киши (2009-жылы).
Ашаң
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
MTV Video Music Award
MTV Video Music Award (VMA деп да кыскартылат) - MTV кабелдик каналы эң мыкты музыкалык видолорго ыйгарган сыйлыгы. Эң башында "Грэмми" (видео) сыйлыгынын альтернативасы катары ойлонулган, жыл сайын өткөн MTV Video Music Awards сыйлык тапшыруу аземи 20 жашка чейинки миллиондогон жаштардын көңүлүн бурганынан улам көптөгөн учурда "Super Bowl for youth" (кырг. "жаштардын супер кубогу") деп аталып келет. 2001-жылы VMA сыйлык тапшыруу аземи эң күтүлгөн чарага айланган. Сыйлыктын жеңүүчүлөрүнө берилген статуэткасы, MTV каналынын эң алгачкы символдорунун бири, эл арасында "ай адамы" катары таанымал болгон айдын бетинде турган астронавт. Кандай болсо дагы, 2017-жылы MTV каналынын президенти Крис Маккарти, статуэтканын аталышы "Ай инсаны" болгонун билдирген. Статуэтканын дизайнын MTV фирма белгисинин үстүндө иштеген Manhattan Design ойлоп чыгарган, статуэтканын жалпы дизайны Фред Сейберттин 1981-жылы ойлоп чыгарган "Top of the Hour" (кырг. "Сааттын башы") анимациясынын негизинде жасалган, анимациянын продюсерлери Алан Гудмен менен Базз Потамкиндин (Buzzco Associates) болгон. Азыркы статуэтканын дизайнын Ңү-Йорктогу Society Awards фирмасы ойлоп чыгарган.2006-жылдан баштап көрүүчөлөр өздөрүнө жаккан видеолорго MTV веб-сайты аркылуу добуш берүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болушкан.
VMA сыйлык тапшыруу аземи жыл сайын жайдын акыркы күндөрүңдө, кеч августта же сентябрдын ортолорунда өтөт, ал жандуу түрдө MTV каналында жана ички атаандаштыкты азайтыш үчүн ага параллелдүү болгон каналдарда берилет. Эң биринчи VMA сыйлык тапшыруу аземи 1984-жылы, Нү-Йорк шаарында жайгашкан Radio City Music Hall залында өткөн. VMA сыйлык тапшыруу аземдери Нү-Йоркто же Лос-Анжелесте өтөт. Ошентсе да, ырым учурларда сыйлык тапшыруу аземдери Майами жана Лас-Вегаста да откөн.
Кяхта келишими (1727)
Кяхта келишими (1727) — Россия менен Кытайдын ортосундагы 1691-жылы манжурлар басып алган аймактагы чек араны белгилөө жана орус-кытай соода мамилелери жөнүндөгү келишим. 1727-жылы 21-октябрда орус элчиси С. Л. Владиславович-Рагузинский жана Кытай өкмөтүнүн өкүлдөрү — Чабин, Тегут жана Тулишендер Кяхта дарыясынын жээгинде жолугушуп, орус-кытай чек арасын аныктоо жана соода байланышын чыңдоо жөнүндө келишимге кол коюшкан. Бура келишиминин (1727) негизинде орус-кытай чек арасы такталып жана соода тартиби белгиленип, Пекинде орус дин кызматын ачууга Цинь өкмөтүнүн макулдугу бекемделген. Кяхта келишими элчилерди кабыл алуу, дипломатиялык кат алышуу шарттарын ж. б. маселелерди аныктаган. Кяхта келишими 19-кылымдын ортосуна чейин орус-кытай мамилелеринин укуктук негизи болгон.
Профсоюзная (метро бекети)
Профсоюзная — Москва метросунун Калужско-Рижская сызыксындагы станция. 1962-жылы 13-октябрьда ачылган.
Молдо Асан Жанкелди уулу
Молдо Асан Жанкелди уулу (1815, азыркы Кара-Буура району, Жийде айылы —1883, ошол эле жер) — Таластын Сары көбөн аймагындагы уруулардын беделдүү манабы. Уруусу кытай (төрдөш).
Биринчи дүйнөлүк согуш
Биринчи дүйнөлүк согуш (28 июль 1914 — 11 ноябрь 1918) — адамзаттын тарыхындагы эң чоң жана татаал куралданган конфликтердин бири.
Биринчи дүйнөлүк согуш Төрттүк союз (Герман империясы, Австрия-Венгрия, Осмон империясы, Болгария) жана Антантa (Орусия империясы, Франция, Улуу Британия, Бельгия, Сербия, Черногория кийинчерээк Япония, Италия, Румыния, Португалия, Греция, АКШ жана башка бардыгы 34 мамлекет катышкан коалицияларынын ортосундагы согуш.
Сараеводо австрия-венгриялык тактынын мураскери Франц-Фердинанддын өлтүрүлүшүнө байланышкан Босния кризисинен улам келип чыккан. Германия Англия менен Франциянын эсебинен жаңы колонияларды басып алууну, Франция менен Россияны начарлатууну, Европада өз үстөмдүгүн күчөтүүнү көздөгөн.
Австрия-Венгрия Балканда өз таасирин кеңейтүүгө жана өзү эзип жаткан элдердин улуттук-боштондук кыймылын басууга умтулган. Англия Германияны начарлатууга, анын колонияларынын бир бөлүгүн басып алууга үмүттөнгөн. Франция 1871-жылы Германияга тарттырып жиберген Эльзас менен Лотарингиянын чыгышын кайтарып алууну, ошондой эле Германиянын Саар жана Рейн облустарынын жарымын басып алууну каалаган. Россия Балканда жана Босфор менен Дарданелл кысыктарында өз үстөмдүгүн орнотууга, ошондой эле Германияны экономикалык жактан начарлатууга жана Австрия-Венгриянын Балканда үстөмдүк кылуу коркунучун жок кылууга умтулган. Биринчи дүйнөлүк согуш Антантанын жеңиши менен аяктады. Биринчи дүйнөлүк согуштун жүрүшүндө согушуп жаткан тараптар 74 миллион кишини аскерге мобилизациялашты. 10 миллионго жакын киши курман болду, 20 миллионго жакыны жарадар, 10 миллионго жакын киши ачарчылыктан жана эпидемиялардан (холера, темгилдүү келте, испан тумоосу) каза болду.
Агым
Агым – (агын) суунун нук менен агуу кыймылы. Жер бетине түшкөн жаан-чачындан, кар жана мөңгүнүн эришинен пайда болгон суулар эңкейишти карай сарыгып агып, бирине бири кошулуп, улам чоңоюп олтуруп, туруктуу нукка куюп, агын сууларды пайда кылат. Агын суулар бири бирине кошулуп, дарыяны жаратат. Дарыя көлгө, деңизге, океанга куят. Бул процесстер агымдын пайда болуу же агым калыптануу процесси деп аталат. Убакыт бирдиги ичинде (жыл) агып келип, океанга кошулган суу да «дарыя агымы» деп аталат. Ал эми суунун нук аркылуу агуу кыймылын «агын» деп атоо ылайык.
Биринчи дүйнөлүк согуш
1919-жылы 28-июнда Биринчи дүйнөлүк согуштун бүткөндүгү жөнүндө Германия менен Версаль тынчтык келишимине кол коюлду. Германиядан Европадагы биртоп жерлер алынып, Франция, Бельгия, Польшага берилди. Германиянын колонияларын жеңип чыккан мамлекеттер өз ара бөлүп алышкан. Жеңилген мамлекеттер, анын ичинде Осмон империясы көп жеринен ажырап калган. Австрия-Венгриядан Австрия, Венгрия, Чехословакия өз алдынча мамлекет болуп бөлүнүп чыккан. Австрия-Венгрия жеринин бир бөлүгү Румыния, Италия, ошондой эле кайрадан түзүлгөн Польша жана Югославия мамлекеттерине кирген.
Басым (физикалык)
Басымы 71000 Па болгон газдын кысууда сырттан куч 142к Дж жумуш аткарган.Газдын коломунун озгорушун аныктагыла
Басым – бир нерсенин бетинин бирдик аянтына экинчи нерсенин тик аракет этүүчү күчүн мүнөздөөчү физикалык чоңдук. Мис., үйдүн пайдубалынын Жердин кыртышына, суюктуктун идиштин түбүнө жана каптал беттерине, кыймылдаткычтын цилиндиринин ичиндеги газдын поршенге ж. б. жасаган аракеттери. Эгер F күчү беттин S аянтына бирдей бөлүштүрүлсө, басым P=F/S. Күч бирдей эмес бөлүштүрүлсө, бул барабардык менен ал аянтка жасалган орточо басым, ал эми S нөлгө умтулса, чекитке жасалган басым аныкталат. Басым манометр, барометр, вакуумметр менен өлчөнөт. Басым бирдиги үчүн 1 м2 аянтка 1 Н күчтүн жасаган басымы кабыл алынат. Бул бирдик Паскалдын урматына Паскаль (Па) деп аталат. Толкун басымынын физикалык табияты жөнүндө (к. Үн басымы. Согуу толкуну. Жарык басымы).
«Агым»
«Агым» - менчик гезит. 2001-ж. негизделген. «Агым» өзүнүн ээлеген орду, саясий багыты, сын көз караштагы мамилеси менен айырмаланат. Коомдогу саясий, экономикалык, социалдык жана эл аралык абал ж. б. чиелүү маселелерди эркин маанайда чагылдырат. Нускасы 16 миң (2005). Биринчи башкы редактору Мелис Эшимканов.
Ашарсуу
Ашарсуу — Манас эпосунун эпизоддук кейипкери, калмак баатыры, Панус кандын жээни. А. кыргыздын жылкысын тийип алып, Манас менен согушуп жеңилет да, тартуу тартып жарашат. Манастан Алооке кандын зомбулугунан сактап калуусун өтүнөт.
Бланк
Бланк (фр. blanc  – ак, таза) – бир бурчунда бурчтук же борбордук  энбаскы  (штамп) түшүрүлгөн, же башка ыкма менен бурчтук же борбордук энбаскы тексттери (тамга менен же тартылган) жазылган документ (лицензия Б-тары, паспорт, күбөлүк, жооптомолор, арыздар ж. б.) жасоо үчүн пайдаланылуучу барак кагаз. Пайдалануунун, каттоодон өткөрүүнүн бекем тартибине ээ, ар биринде өз номуру (кээде сериясы) бар милдеттүү отчеттулуктун Б. өзгөчө айырмаланып турат. == Колдонулган адабияттар ==
Ашарсуу
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Калоң
Калоң (лат. Pteropus vampyrus, L. 1758) итжарганат; ири жарганаттардын бири.
Хиллсдэйл (Нү-Жерси)
Хиллсдэйл (Нү-Жерси) (Hillsdale) — Нү-Жерси штатынын Берген округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 10219 киши. Болжолдуу аянты - 7.7 км². FIPS коду — 34-31920.
Кайналы
Кайналы, кара өрүк (Prunus) - өсүмдүктөрдүн роза гүлдүүлөр тукумундагы дарак же бадал. Бийиктиги 3-12 м. Жалбырагы эллипс же ланцет сымал, гүлү ак же кызгылт. Мөмөсү бир данектүү. Апрель- май айларында гүлдөп, август-сентябрда бышат. Көз карандысыз мамлекеттер шериктештиги (КМШ) өлкөлөрүндө 7 түрү белгилүү. Мөмөсүндө 9-22% кант, 0,14- 1,43% органикалык кислота, азоттуу зат, А, С, К жана В тобундагы витаминдер, минерал зат жана микроэлементтер болот: мөмөсү желет; кыям, шире, повидло жана башка даярдалат. Кыргызстанда кайналынын негизинен Чүй өрөөнүндө, Ош облусунда өстүрүлөт. Гектарынан 300 цден түшүм алынат. Суукка чыдамдуу келет. Кайналынын Кыргызстанда байырлаштырылган сорттору: таттуу кайналы, Ренклод Альтана, Кыргыз сонуну, Анна шпетт жана башка. Зыянкечтери: өрүкчү күбө, өрүк курту, калкан сымал жалбыракчылар жана башка. Илдеттери: мөмө чириги, церкоспороз, клястероспориоз, дат жана башка.
Тарих-и Кашгар
Тарих-и Кашгар, «Кашкар тарыхы» –17-кылымдын аягында чагатай тилинде жазылган тарыхый чыгарма. Чыгыш Түркстан, Орто Азия чөлкөмдөрү боюнча маанилүү тарыхый булактардын бири. Автору белгисиз. Чыгармада кыргыздар менен казактардын 17-кылымдын 1-жарымында борбордук бийликке каршы күрөшү, 17-кылымдын башында Борбордук Теңир-Тоодон, Ферганадан, Чыгыш Түркстандын түндүк-чыгышынан кыргыз урууларынын Моголстанга келип кошулуусу тууралуу маалыматтар бар. Ошондой эле кыргыз бектеринин актоолук ходистер менен бирдикте (17-кылымдын 2-жарымы) Жаркен ордосуна каршы Кашкар жаатынын башкы күчүнө айланышы да кеңири баяндалат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Саргамыш (Салауат району, Башкыртстан)
Саргамыш — Башкыртстандын Салауат районундагы айыл, Мещегар айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 281 киши. Почта индекси — 452495, ОКАТО коду — 80247845003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Менингококк инфекциясы
Менингококк инфекциясы
Менингококк инфекциясы — кишинин менингококк козгогон жугуштуу оорусу. Менингококктор соо адамдардын дем алуу органдарында узакка чейин, кээде өмүр бою жашай берет. Ооруну менингококкту алып жүрүүчүлөр таратат. Мында кабыкчалар сезгенип, бүт борбордук нерв система жабыркайт. Менингококк инфекциясы кыш чыгарда, эрте жазда кезигет. Анын көбөйүшүнө дем алуу жолунун сезгениши — ар түрдүү сасык тумоолор шарт түзүп, оорунун тарашына көмөк болушат. Менингококктор оорулуудан же ташуучулардан алар жөтөлгөндө, чүчкүргөндө, сүйлөгөндө шилекейдин чачырандылары менен бөлүнүп, айланадагы соо кишилерге ооз, мурун аркылуу кирип, жугат. Менингококк, айлана-чөйрөдө жашоого туруксуз болгондуктан соо адам оорунун булагына абдан жакын, тыгыз катнашта болгондо гана жугат. Ошондуктан оору айрыкча көпчүлүктө, эл тыгыз жайланышкан, нымдуу, жылуу, аба алмашпаган бөлмөлөрдө, жатаканаларда тез таралат.
Оорунун белгилери
Менингококк инфекциясы менен түрдүү жаштагылар, айрыкча жаш балдар (1 —14 жаштагы) көп ооруйт. Оорунун алгачкы белгилери менингококк жуккандан 1—3 күн өткөндө пайда боло баштайт. Кээ бир кишилерде мурунда, кеңилжээрде топтолгон микробдор назофарингитти (сасык тумоонун белгилери) пайда кылат. Оорулуунун жалпы абалы анча деле начарлабайт. Бирок башы, тамагы ооруп, жөтөлөт. Мурун бүткөндөн дем кыстыгат, тез-тез чүчкүрөт. Дененин температурасы 37—38°ка чейин көтөрүлүшү мүмкүн. Тилекке каршы дарттын мындай жеңил түрү сейрек учурайт. Көбүнчө оор түрү кезигет. Мурун, кеңилжээрдеги менингококктор канга өтүп, андан мээге жетип көбөйүп, топтолуп кабыкчаларын сезгендирет (Менингит). Айрым учурда менингококк инфекциясы сепсиске айланганда бүт денени кызамыкка окшош чыбырчыктар жыш каптап, териге кан куюлуп, чоң тактар пайда болот. Эгерде мындай кан куюлуу ички органдарда болсо (бөйрөктө, жүрөктө, мээде, өпкөдө) жалпы кан басымы төмөндөгөндүктөн оорулууну сактап калуу кыйындайт. Мында дароо медициналык жардам көрсөтүлбөсө кырсыкка дуушар болушу мүмкүн. Демек оорунун алгач белгилери (баш оору, кусуу, температуранын жогорулашы жана башкалар) байкалар замат врачка кайрылуу зарыл. Врач келгенче оорулууну төшөккө жаткырып, жылуу ороп же жаап, чекесине муздак суу куюлган жылыткыч же сууланган таза чүпүрөктү басып, жылуу чай ичирип туруу керек. Ал жаткан бөлмөдө тынчтык өкүм сүрүп, жымжырт болуу зарыл. Үйдүн терезелери калкаланып, ичи күңүрт болгону оң. Күн нуру же таамай тийген электр жарыгы, катуу дабыштар, сүйлөө, музыка жана башкалар оорунун белгилерин күчөтүп, жөөлүү, чочуу жана калтырап-титирөө кайталануусу мүмкүн.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Институционализм
Институционализм (фр. institution, лат. institutum – түзүлүш, орнотуу). 20-кылымдын 20–30-жылдарында Францияда М. Ориу, Ж. Ренар тарабынан буржуазиялык саясий илимдин жана конституциялык укуктун багыттарынын бири катары калыптанган. Интитуционализмдин негизги проблематикасы коомдогу, буржуазиялык коомдогу саясий бийлик. Институционализм «институция» Институционализмдин көз карашы боюнча мамлекет өзүнүн маанилүү мүнөзүнө карабастан, саясий бийликке ээ «институциялардын», ал эми мамлекет тарабынан түзүлгөн укук да коомдогу укуктардын бири гана болуп саналат. Марксчыл философтордун көз карашында мындай жобо буржуазиялык бийликтин башкы куралы болуп саналган капиталисттик мамлекеттин чыныгы ролун жылмалагансыйт. Марксчылдардын пикири боюнча Институционализм буржуазиялык коомду көп сандаган «институциялардын» жыйындысы катары кароо менен анын «демократизациясын», ал тургай «социализациясын» далилдөөгө далбас урат. Ушуга байланыштуу Институционализм бирин бири тең салмактаган ар кандай (буржуазиялык, жумушчу ж. б.) уюмдардын коллективдүү бийлик жүргүзүүсү түрүндө элестетилген учурдагы буржуазиялык коомдун саясий түзүлүшүн чагылдырган «плюралисттик демократия» деген модалуу буржуазиялык-реформисттик ураандын (Файнер, Стрейчи ж. б.) теориялык негизи болуп эсептелет. Институционализмдин идеялары буржуазиялык коомдогу чиркөө жана башка диний уюмдардын маани-маңызын баса көрсөткөн клерикалык, өзгөчө католик адабиятында колдоого ээ болгон.
Тартуу
Тартуу – салттуу коомдо белек берүү жөрөлгөсү. 1) жакшы көргөн адамга атайы арналып жасалган буюм же белек; 2) турмушка чыккан кыздын ата-энесине жана бир туугандарынын кулдук уруп, кечирим суроо жөрөлгөсү; 3) айыпка жыгылган учурда алдына түшүү, кулдук уруу.
Меньер оорусу
Меньер оорусу — мезгил-мезгили менен ички кулак сезгенбей өзгөрүшүнөн баш айлануучу оору. Себеби белгисиз.
Симптомдору
Оорулуунун башы кокусунан катуу айланып, көңүлү айныйт, кускусу келет, кулагы чуулдап, жакшы укпайт (көбүнчө бир кулагы), тең салмактуулук бузулат. Оорулуу баса албайт, ал тургай олтура да албайт. Ал бир нече сааттан бир нече күнгө созулат, кээде тез-тез (ар 2—3 күндө), кээде сейрек (1 — 2 жылда 1 жолу) кайталанып турат. Улам кайталап кармоодон кулак начар угуп, кээде дүлөй да болуп калышы мүмкүн. Негизинен бул оору менен 30—50 жаштагы аялдар ооруйт.
Дарылоо
Оору кармаганда оорулууну тынч, жарык жерге төшөккө жаткызып врач чакыруу керек. Оорулууга диета сунуш кылынат. Кан тамыр тарыса аларды кеңейтүүчү же организмдеги сууну азайтуучу каражаттар колдонулат. Оору тез-тез кайталанып, дары-дармек менен дарылоо натыйжасыз болгон учурда хирургиялык ыкма колдонулат. Меньер оорусу менен ооругандарга транспортто, бийиктикте, кыймылдоочу механизмдердин жанында иштөөгө болбойт.
Калужская (жабылган)
Калужская (жабылган) — Москва метросунун Калужско-Рижская сызыксындагы станция. Убактылуу бекети Калужско-Рижская сызык катары 12 август 1974, жол жабылган.
Бланк индоссаменти
Бланк индоссаменти – документ берилүүчү адам көрсөтүлбөстөн жазылган, дагы бирөөгө берилүүчү кайтарылуучу документке, которум векселине, чекке, коносаментке же транспорттук өткөрүп берүү коштомкатына коюлуучу жазуу. Б. и. боюнча документи бар адам аны жөнөкөй эле тапшыруу менен башка кармоочуга өткөрө алат. == Колдонулган адабияттар ==
Лукьян (Зианчурин району, Башкыртстан)
Лукьян — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Утягул айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 67 киши. Почта индекси — 453394, ОКАТО коду — 80226840004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Калоттор
Калоттор (лат. Calotes) — даракчыл кескелдириктердин бир уруусу, булардын өкүлү кадимки калот (лат. С. calotes).
Агым катары
Агым катары – өз ара байланышкан жана бир технологиялык процесс боюнча берилген тартип менен иштөөчү жабдуулар тутуму. Ар бир жумушчу орунда бир же бир нече технологиялык окшош сомдомолорду (заготовка) иштетүү операцияларын гана аткарат. Жумушчу орундар берилген технологиялык процесстердин удаалаштыгына ылайык жайгаштырылат. Сомдомолор бир жумушчу орундан кийинкисине жылдыргычтардын (конвейердин) жардамы менен жеткирилет. Агым катары технологиялык процесстин үзгүлтүксүздүгүн камсыз кылып, аны механикалаштырууга жана автоматташтырууга мүмкүндүк берип, массалык өндүрүштө кеңири колдонулат.
Адылова Ажар
Адылова Ажар Шырдакчы. 1919-ж. Тоң районундагы АкТерек айылында төрөлгөн. «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Ак-Теректеги өнөрканасында үйдөн узданган. Кийизди каттай алып, ага жалпы оюмда көркөм түр түшүрүүдө уз эски шырдактардын салттуу үлгүлөрүн так, төп келтирет. Ага ширетиле түшүрүлгөн шырык жалгыз аяк жолду элестетип, буюм урунууга шартташат. Шырыктык жипти төөнүн чуудасынан же кылчык койдун жүнүнөн ийирет. Араларын «бычак учу» аламычы ажыратып турган ортолук оюмга уз «жарым кыял оюмунун» алдынан «кочкор мүйүз оюмун» чыгарат. Мында көркөм оюм туташ берилгендиктен колтук оюм түшпөйт, кызыл көк түрдө «карга тырмак оюму» «кочкор мүйүз оюмунун» үстүнөн чыккандыктан анын жарымы «колтук оюму» болуп көрүнөт. Ажар мында жээк оюмунун эки жагына «аламыч» түшүрүү салтын сактайт. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1976 ж. «Элдик чеберлердин жаңы үлгү жаратуудагы республикалык кароо-конкурсу». Кийиз буюмдары үчүн «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Ардак грамотасы; 1977 ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 50 жылдыгына карата «Сүрөттү өз алдынча сүйүүчүлөрдүн жана жасалга-колдонмо өнөрүнүн республикалык кароо-сынагы». Түр шырдагы үчүн Кыргыз ССР жергиликтүү өнөр жай министрлигинин Ардак грамотасы.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Ысык-Көл (Жети-Өгүз району)
Ысык-Көл — Кыргызстандын Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районундагы айыл. Алдашев айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 523 киши (2009-жылы).
Крикун, Василий Гаврилович
Крикун Василий Гаврилович - (1918-ж. т., азыркы Сузак району, Октябрь кыштагы) — Советтер Союзунун Баатыры (1943). жылдан	КПСС мүчөсү. Улуу Ата Мекендик согушка чейин ветеринар-фельдшер болуп иштеген. 1942-жылы ноябрдан фронтто; старший сержант, Кызыл Туулуу 315-аткычтар дивизиясынын 362- аткычтар полкунда отделение командири. Мелитополь шаары үчүн салгылашта эрдик көрсөткөн. Душмандын бронепоездин жарган. Автоматчылар тобу менен душмандын штабын талкалап, штаб офицерин туткунга алган. Душмандын 18 танкын, 6 автомашинасын, 5 замбирегин иштен чыгарган (1943). Ал аскер окуу жайында окуган. Согуштан кийин Анжияндагы мончо - кир жуучу комбинаттын директору, Жалал-Абаддагы «Коминтерн» артелинин председатели. 1978-жылдан пенсияда, Новосибирск шаарында жашайт. Ленин ордени менен сыйланган.
Арамза тоосу
Арамза тоосу - Суусамыр тоосунун түндүк тармагы. Арамза жана Суусамыр сууларынын аралыгында кеңдик багытта 34-36 кмге созулуп жатат. Туурасы 7-9 км. Орточо бийиктиги 3300-3600 м, эң бийик жери 3892 м.
Кыры аска-зоокалуу, мөңгүлөр жокко эсе. Капталдары жантайыңкы, кокту-колот, өрөөндүү. Тоонун бийик бөлүгү ордовиктин гранит интрузияларынан, Суусамыр өрөөнүнө караган жапыз бөлүгү палеоген менен неогендин конгломерат, кумдук, алевролит, чопо, мергель тектеринен турат. Талаа жана шалбаа (2800-3000 мге чейин), андан жогору альп шалбаасы, субниваль жана ниваль ландшафттары басымдуу.
Ашмара
Ашмара — топоним. Көкчөдөн кеткен Алмамбет баатыр Манаска келе жатканда басып өткөн жер (Сагымбай Орозбаков, 2. 299, 303). Географиялык реалияда Чүй өрөөнүнүн батышындагы өзөн. Тарыхый даректер боюнча 9-кылымдан түрк урууларынын кыштагы (азыркы Чалдыбар урандылары) жана ошондой кылымдарда (Аспар, Ашпар) этноним катары да белгилүү.
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Азот
Азот (лат. Nitrogenium), 7N – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы VА группа элементи, к.н. 7, ат. м. 14,0067. Кадимки шартта түссүз, жытсыз жана даамсыз газ; абадан бир аз жеңил, балкып эрүү t 209,86оC, кайноо t 195,8оС, тыгызд. 1,2506 кг/м3. 1772-ж Д.Резерфорд ачкан. Жаратылышта мол. түрүндө да, кошулма түрүндө да кездешип, жер кыртышынын 0,04 %, ал эми мол. А. абанын көлөмүнүн 78,16 %, ал эми жаныбарлардагы белоктун 16-17 % түзөт. Таза А. жаныбарлар жашай албайт, бирок ал тиричилик үчүн эң керек. Кычкылтекке караганда сууда аз эрийт, күйүүгө жардам бербейт. Көмүртек, суутек, кычкылтек менен кошулуп, белок заттарын пайда кылат. Жаныбар А. өсүмдүктөн алат. Өсүмдүктөр А. жер кыртышынан А. орг. эмес бирикмелеринин эритмелери түрүндө сиңирет. Жаратылышта А. 2 изотобу: 14N (99,635%) жана 15N (0,365%) бар. Мындан сырткары туруксуз радиоактивдүү 13N жана 16N болгон изотоптору да белгилүү. 13N позитрондук ажыроого дуушар болот (Т1/2 =9,93 күн). 16N изотобу (-бөлүкчөсүн бөлүп чыгаруу менен ажырайт (Т1/2 =8сек). А. мол-сы бири-бири менен коваленттик үч байланыш менен байланышкан 2 атомдон турат. Ошондуктан мол-сы хим. жактан туруктуу, жогорку темп-рада гана металлдар менен нитриддерди, кычкылтек менен оксиддерди N 2O, NO, N2O3, NO2, N2O5 суутек менен жогорку темп-рада, катализатор катышуусунда NH3 пайда кылат. Галогендер менен реакцияга түздөн-түз аракеттенбейт. Ал лаб-да аммоний нитритин жогорку темп-рада ысытуудан алынат:
1. NH4NO2tgN2 + 2H2O
21 (Аделдин альбому)
21 – британиялык ырчы Аделдин экинчи студиялык альбому 2011-жылы 24-январда XL жана Columbia лейблдеринде чыгарылган. Альбом поп, соул, жана ритм-н-блүз жанрларында жазылган. Пластинканын аталышы ырчынын диск үстүндө иштей баштаган 21 жаш курагынан келет. Лирика жагынан альбом Аделдин жигити менен жолдору эки ача болгону тууралуу теманы козгойт, ырчынын дээрлик кыймыл-аракетсиз мунажат адатын, өзүн-өзү талдоосун, коштошуусун чагылдырат. Адел альбомун даярдоодо Жим Эббис, Пол Эпуорт, Рик Рубин, Фрейзер Смит, Райан Теддер жана Дэн Уилсон сыяктуу авторлор менен иштеген.
Альбом музыка сынчаларынын оң пикирлерине ээ болгон, отуз өлкөнүн чарттарынын сап башында турган жана 2011-2012-жылдардын эң көп сатылган альбому болгон. Диск Улуу Британияда 21-кылымдын эң көп сатылган диски болгон. Бардык учурдун дисктеринин ичинен болсо, төртүнчү болгон. Альбом Кошмо Штаттардын чарттарынын алдыңкы сабында 24 апта турган. Бул 1985-жылдан берки жана жеке ырчылардын арасындагы эң мыкты жыйынтык болуп саналат. Альбом дүйнөнүн көп өлкөлөрүндө тастыкталган. Алардын арасында АКШнын бриллиант тастыктамасы да бар. Billboard басылмасы аталган альбомду "Бардык мезгилдердин улуу Billboard 200 альбому" тизмесинде 21-катарга койгон.
Альбомду колдоп, беш сингл чыгарылган. Алардын ичинен «Rolling in the Deep», «Someone like You» жана «Set Fire to the Rain» деп аталгандары Европа жана Түндүк Американын көптөгөн чарттарында алдыңкы катарда коюла баштаган. Азыркы тапта "21"-дин дүйнө боюнча 31 миллион нускасы сатылган. Бул сан аталган альбомду бардык мезгилдерде эң көп сатылган альбомдордун катарына кошот. "21" 2012-жылы "Грэмми" сыйлыгынын алты номинациясында жеңишке жетишкен. Анын ичинде "Жылдын мыкты альбому" номинациясы да бар. Ошол эле жылы Brit Awards сыйлыгынын "Эң мыкты британ альбому" категориясында жеңүүчү болгон.
Новые Черемушки (метро бекети)
Новые Черемушки — Москва метросунун Калужско-Рижская сызыксындагы станция. 1962-жылы 13-октябрьда ачылган.
Казуар сымалдар
Казуар сымалдар (лат. Casuariiformes) - жалпак төштүү куштар түркүмү. Буту үч манжалуу. Жүнү кылдуу. Эки тукуму (казуарлар жана эму) бар. Казуар сымалдардын башында мүйүз өсүндү "таажысы" болот, моюну ачык түстөгү калың терилүү, жүнү жок. Салмагы 80-90 кг. Жүну кара, кыпчыктуу. Толук өсүп жетилбеген канатында узун мүйүз өзөк - чалгын канатынын калдыгы бар. Буттары күчтүү, 3 манжалуу, ич жакка караган манжасынын тырмагы курч, ал коргоочу кызмат аткарат. Жаңы Гвинеяда, ага коңшулаш аралдарда жана Австралиянын Түндук-Чыгышындагы тропик өлкөлөрүндө 3 түрү кездешет. Тез чуркайт(саатына 40 км), жакшы сүзөт. Моногамдар, уясын жерге салып, 3-8 жумуртка тууйт, аны эркеги басып, жөжө чыгарат. Дарактан түшкөн мөмө, урук(дан), курт-кумурска менен азыктанат.
Тизеде күрөшүшүү
Шарттары
Оюнчулардын саны 2—10 киши.
Оюн көк шибер өскөн жерде өткөрүлөт.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар экиден болуп турушуп, тизелеринде, бирин бири карашып турушуп, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар тизелеринде турушуп, бир-бирин белбоолорунан кармашышын, күрөштүн ыкмаларын колдонушуп далыларына жыгылттышканы аракеттенишет. Оюнчулар бир бирин далыларына жыгылтышкандан кийин, атаандаштары менен алмашышып, күрөшүүнү каалашкан убакытка чейин улантышат. Кеп атаандаштарын жыгыткан оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун эрежеси
Буттарына туруп күрөшүүгө, бир бирине жакын турууга, тоскоолдук кылууга, кол-буттарды кайрууга, урууга, тебүүгө, чурулдоого болбойт.
Оюнга педагогикалык мааниси
Оюнда күч, ийилчээктик, шамдагайлыкка тарбияланат, чечкиндүүлүккө, күрөштүн ыкмаларын үйрөтөт.
Дайна
Дайна - Литванын элдик ар түрдүү ырларынын жалпы аты. Байыркы дайнада алгачкы жамааттык коом түзүлүшүнүн белгилери сакталган. 1745-жылы биринчи жазылып алынган дайна жарык көргөн.Ага-ини А.Юшкевичяй жана И.Юшкевичяй дайнанын көлөмдүү жыйнактарын түзгөн. Аны 1880-1882-жылдары Казан университети басып чыгарган. Совет доорунда дайнада литва элинин эмгектеги каармандыгы, күжүрмөндүгү ырдалат.
Лимп-Питыль-Кы дарыясы (Худосей куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Метастаз
Метастаз
Метастаз — оорунун башталган жеринен оору пайда кылуучу агенттердин (микроорганизмдер, шишик клеткалары жана башкалар) кан же лимфа менен келишинен пайда болгон экинчи патологиялык очок. Пайда кылуучу агенттерге жараша инфекциялуу метастаз жана шишик метастазы, ал эми таралуу жолуна байланыштуу лимфогендүү жана гематогендүү болуп айырмаланат. Азыркы метастаз түшүнүгү көбүнчө зыяндуу шишик клеткаларынын таралышын билдирет.
Оорунун жүрүшү
Метастазда оору пайда кылуучу агент кан же лимфа агымына түшүп, аны менен жылып келген жеринде оору процесси пайда болот. Метастаздын темпи, жайылышы ар түрдүү жана шишиктин мүнөзүнө жараша болот. Канга түшкөн шишик клеткаларынын баары метастаз пайда кылат. Метастаз жалгыздан болсо хирургиялык операция жасап, алынып салынат, ал эми көптөгөн Метастазды комплекстүү дарылап, нур менен дарылоо жана химия терапия колдонулат.
Зенон Элейлик
Элейлик Зенон (б.з.ч. 490—430-ж.ченде) — байыркы грек философу, Элей мектебинин өкүлү. Аны тирандарга каршы күрөшкөн жана ошол күрөштө курман болгон саясый ишмер катарында сүрөттөшөт.
Пармениддин философиясынын Зенонго болгон таасири
Зенондун окуусунда Пармениддин философиясын коргоого багытталган бир катар аргументтер камтылган. Аристотель Зенонду «диалектиканын» негиздөөчүсү деп атаган, бул диалектиканы ал акыйкатты душмандын ой-пикириндеги ички карама-каршылыктарды ачып көрсөтүү жана ал карама-каршылыктардан качуу жолу менен аныктоочу ык катарында түшүнгөн. Зенон өзүнүн көз караштарын негиздөөдө жана Пармениддин көз карашын коргоодо колдонгон ык — бул көз караштарга карама-каршы келгендерди жокко чыгаруу аркылуу далилдөө ыгы. Зенон болмуштуулуктун «көп түрдүүлүгүнө каршы» 40 далилди жана «кыймылга каршы», б.а. анын кыймылсыздыгын ырастоо үчүн беш далилди сунуш кылган деп эсептешет. Сакталып бизге жеткен адабий булактарда көптүккө каршы (төрт) далилдер жана кыймылга каршы (төрт) далилдер бар. Алар Зенондун апориялары деп аталат.
Болмуш тууралуу == Зенон чыныгы болмуш кыймылсыз, аны сезимдер аркылуу таанып-билүү болбойт дегенге таянат. Нерселердин көп түрдүүлүгү жана кыймылы акыл-эс аркылуу түшүндүрүлүшү мүмкүн эмес, алар бар болгону «пикир», сезимдик кабылдоонун натыйжасы гана болуп саналат. Сезимдик кабылдоолордун аныктыгын танбай, Зенон ошол эле убакта сезим кабылдоосу аркылуу чыныгы билимдерди алууга мүмкүн эмес жана эгерде кыймылды жана көптүктү бар болуп жашап турат деп моюндасак, анда бул чечилбес карама-каршылыкка алып келет деп эсептеп, муну төмөнкүчө далилдөөгө умтулган.
Зенондун «дихотомия» апориясы
Эгерде предмет кыймылда болуп турса, анда ал жолдун аягына жетпей туруп, ошол жолдун жарымын басып өтүүгө тийиш. Бирок, жолдун биринчи жарымын басып өтүү үчүн, белгилүү бир предмет ушул жарым жолдун жарымын басып өтүүгө тийиш, ошентип бул чексиз улана берет. Б.а. кыймыл баштала да албайт, башталбаган соң бүтө да албайт.
«Ахиллес жана таш бака» апориясы
Ахиллестин алды жагында таш бака турат, алар экөө бир убакта жарышка чыгып, жүгүрүп жөнөшөт. Ахиллес таш баканы эч качан кууп жете албайт, анткени Ахиллес таш бака мурда турган жерге жетип баргыча, ал дагы бир нече аралыкты басып өтөт, бул да чексиз кайталана берет. «Учуп бараткан жебе» апориясы. Учуп бараткан жебе, Зенондун пикири боюнча, дайыма бир орунда жылбай турат, анткени кыймылдын ар бир учурунда ал өзүнө барабар орунду ээлейт.
«Стадион» апориясы
Эки тело бири-бирине каршы жана бири-бирине салыштырмалуу түрдө жылып бара жатышат. Бул учурда экөөнүн биринчиси экинчисинин жанынан өтүү үчүн бир орундан жылбай тынч турганынын жанынан кыйып өтүүгө канча убакыт зарп кылына турган болсо, ошончолук убакыт зарп кылат. Демек, жарым бүтүнгө барабар болуп чыгат, бул сандырактык. Ошентип, бул апориялардан келип чыга турган бардык логикалык натыйжалар кыймыл дегенибиз болмуш эмес, тышкы карандай көрүнүш гана экендигин айтып турат.
Албетте, Зенондун бардык апориялары, эгерде аларды карап чыгууда кыймылдын жана мейкиндиктин үзгүлтүктүгүн гана эмес,алардын үзгүлтүксүздүгүн эске ала турган болсок жеңил эле жокко чыгарылат. Бирок бул апорияларда илимдин түшүнүк аппаратын аныктап калыптоонун кыйындыгы жана ошондой эле мейкиндик, убакыт, кыймыл сыяктуу түшүнүктөрдүн карама-каршылыгы чагылышып турат. Зенон өзү да сезим аркылуу кыймылды кабылдай ала турганыбыздан кенедей да шек санаган эмес. Ал өзүнүн апорияларын эгерде мейкиндикти бири-биринен обочо турган айрым бөлүктөр катарында, ал эми убакытты бири-биринен бөлүнүп турган учурлар катарында түшүнсөк, анда биз кыймыл жөнүндө ойлой албай турганыбызды көрсөтүү үчүн жараткан. Б.а. Зенон көп түрдүүлүк жок, болмуш бирдиктүү дегенди далилдеп көрсөтөт.
Ахмыль (дарыя)
Ахмыль — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Юрга дарыясынын сол жээгинен 105 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы Есет дарыясынын куюлушунан Тура дарыясы, Тавда дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дружба (Ысык-Ата району, Узун-Кыр айыл аймагы)
Дружба (Дружба) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Ысык-Ата районундагы айыл. Узун-Кыр айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 727 киши.
Калуга
Калуга (лат. Huso dauricus) мекире балыктардын бир түрү.
Аштар
Аштар(Наштар) — кыргыздардын элдик медицинасында колдонулган байыркы аспап. Кош миздүү, болоттон жасалган курч бычак. Жоокердик замандагы негизги милдети жараттагы бузук канды чыгаруу болгон. Манас эпосунда аштар денеге сайылып токтоп калган жебенин сыныгын же окту тилип чыгарып алуу үчүн да колдонулганы айтылат: Сом этине калды деп, Чыкпай туруп алды деп, Аштар алып колуна Тилип жаткан андан көп (Сагымбай Орозбаков, 1. 287). Денеге токтоп калган жебенин сыныгын же окту А. менен тилип алуу процесси эпосто аштар-лоо деп аталат: «Токтогон окту аштарлап — тилип жаткан андан көп» (Курама варианты, 1.130).
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Хата-Арка-Яга
Хата-Арка-Яга — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Хата-Яга дарыясынын сол жээгинен 20 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 28 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Канн
Канн, Канны – Франциядагы шаар. Прованс–Альпы–Күнөстүү Жээк регионунда, Жер Ортолук деңизинин жээгинде жайгашкан. Калкы 108,0 миң (2008). Франциядагы Парижден кийинки 2-туристтик борбор. Жолдор тоому. Порт (соода жана сейил кемелерин кабыл алат). Аэропорту (өлкөдөгү эң ири) бар. Деңиз климаттык курорт (Күнөстүү Жээк курортунун курамына кирет). Алгач 10-кылымдан эскерилет. Курорт катары 9-кылымдын башынан белгилүү. 20-кылымдан туризмдин борбору катары өнүгүүдө. Климаты жер ортолук деңиздик субтропиктик, кышы жумшак, күнөстүү (январдын орточо температурасы 9оC), жайы кургак, жылуу (июлдуку 23оC). Жылдык жаанчачыны 600 мм. Жыттуу эссенция чыгаруу өндүрүшү иштейт. Шаардын эски бөлүгүндө сепилдер (12-кылым), чеп дубалдардын калдыктары (14-кылым), кароол мунарасы, собор, храм сакталган. Музейлер (этнология, деңиз) бар. Шаардын экономикасынын негизин тейлөө чөйрөсү түзөт. Канда көптөгөн көргөзмөлөр, симпозиумдар, конгресстер жана башка иш-чаралар, жыл сайын үн жазуунун жана музыкалык чыгармалардын эл аралык көргөзмөлөрү жана кинофестивалдар (1946-жылдан) өткөрүлүп турат. Гүл өстүрүүчүлүк өнүккөн.
Аш
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Тархан
Тархан (кыргызча даркан; башкырча тархан; моңголчо дархан; чувашча турхан) – 1) орто кылымдагы княздардын жана салык төлөөдөн бошотулган айрым башка социалдык топтордун түрк элдеринде аталышы; 2) мамлекеттик салыктарды төлөөдөн бошотулган Закавказ, Орто Азия, Казан, Астрахань, Крым хандыктарынын жерлери менен мүлктөрү; 3) орто кылымдагы орустун калкукук актыларынын бир түрү. Махмуд Кашгари боюнча «бийлик титулу», чуваш тилинде «жогорку сословиедеги адам» («турхан»), орхон-енисей руникалык жазууларында «бийик даражалуу адам» (мисалы, Култегиндин аза күтүү ырымына согдулуктардан Огул Тархан катышкан). Тон Иокуктун эстелигинде башкы аскер башчысы («бойла бага таркан», «апа таркан») түрүндө кезигет. Авар кагандыгында (562–823) Тархандар алык-салык жыйнаса, Хазар кагандыгында (650–969) уруулук (аскер) аристократиясынын жогорку сословиеси болуп эсептелген. Тимурдун тушунда кээ бир аскер кол башчылары Тархан деген наамга ээ болгон. Айрым окумуштуулар (мисалы, И. Абаев) Тархан (tarxan – ардактуу наам) деген термин түрк тилине байыркы индевропалыктар (скиф-алан) аркылуу келгенин көрсөтсө, экинчилери (Э. М. Мурзаев) моңгол тилинен («дархан» – «темир уста», «адис», «эркин адам») кабыл алынганын болжолдошот. 18-кылымдын аягында эмир Шах-Мураддын Бухара шаарынын тургундарын алык-салыктан бошотуп, Тархан деп жарыялаганы тууралуу маалыматка таянган В. Бартольд артыкча укук берилген адамды түшүндүрөрүн белгилеген.
Шаболовская (метро бекети)
Шаболовская — Москва метросунун Калужско-Рижская сызыксындагы станция. 1980-жылы 6-ноябрьда ачылган.
Бланк трансферти
Бланк трансферти – өзү берилип жаткан адам көрсөтүлбөстөн, ээсинин аты жазылган кагазга ээлик кылуу укугу өткөрүлүп берилип жаткан, ээсинин колу коюлган документ.
Дайжест
Дайжест(англис тилинен digest-кыскача баяндама) - тигил же бул тексттин кыскартылып алынган, жеңилдетилген түрү; белгилүү бир мезгил ичинде башка басылмалардан көчүрүлүп жарыяланган ар кандай жаңылык, окуя, көрүнүш жөнүндө өзгөчө кызыктуу билдирүүлөр.
Оонатышуу
Шарты
Оюнчулардын саны 2—10 киши.
Оюн көк шиберде, күрөшчү  бөлмөдө  өткөрүлөт.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар экиден болушуп, оюндун шарты жана кезеги жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюнчулар бир бирин карашын жакын отурушуп, колдорун бүгүлгөн тизелеринин астынан кармашышып биринчи оң андан кийин сол жакка оонатышып жыгууга аракеттенишет. Оюнчулар бир бирин оонатышып жыгытышкандан кийин атаандаштары менен алмашышып, оюнду каалашкан убакытка чейин ойношот. Көп жолу атаандаштарын оонатышышкан оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун эрежеси
Бир бирине жакындоого, отурууга, тоскоолдук кылууга жардам берүүгө, колдору менен коюп жиберүүгө болбойт.
Синтаксис
Синтаксис (σύν-ταξις — түзүлүш, тартип) ― тил илиминде, сүйлөмдүн түзүлүшүн, сөз айкашын жана сүйлөм мүчөлөрүн окутуучу грамматиканын бир бөлүмү.
Логикада формалдаштырылган тилдин формалдуу бөлүкчөлөрүн окуп үйрөнүү. Мындай окуп үйрөнүүнүн объектиси катары каралып жаткан эсептөөлөрдүн (формалдык тутумдун) алфавити, предметтик тилдин (объект-тилдин) туюнтмаларын (формаларын) уюштуруу (кара: Метатил), андагы кайра түзүүлөрдүн эрежелери жана эсептөөлөрү (жыйынтык чыгаруу эрежеси) кызмат кылат. Кайсы бир белгилүү формалдык системанын синтаксистик касиетин айрым атайын каражаттар аркылуу (математикалык изилдөөлөрдө кабыл алынгандай; кара: Метатеория) үйрөнүү элементардык синтаксис деп аталат.
Теоретикалык синтаксис – бул аппаратына адатта эч кандай чектөө коюлбаган кайсы бир белгилүү түрдүн баардык мүмкүн болгон формалдуу системаларынын жалпы теориясы. Элементардык жана теоретикалык синтаксис кадыресе мазмундук жактан түшүнүктүү тил менен иш жүргүзөт. Синтаксиске алгач негиз салгандардын бири грек окумуштуусу А. Дискон (2-к.) болгон. Тил илиминин өнүгүшүнүн ар түрдүү мезгилдеринде синтаксиске ар башка аныктамалар берилип, анын милдети ар кандай түшүндүрүлүп келген.
Алгач синтаксис сүйлөм жана анын бөлүктөрү жөнүндөгү окуу деп эсептелип, ал сүйлөмдү талдоо логикага тиешелүү болгон. 19-кылымдын экинчи жарымында тилдин улуттук өзгөчөлүгү изилденип, ал морфологияга байланыштуу каралгандыктан, синтаксис сөз айкашы жана сөз түркүмдөрүнүн сүйлөмдө аткарган милдети жөнүндөгү окуу катары эсептелген, тактап айтканда ал сөз түркүмдөрүнүн эле синтаксиси болуп, сүйлөм өзүнчө бирдик катары каралган эмес.
Синтаксисти азыркыча түшүнүүнү грек окумуштуусу И. Рис баштап аны В. Матезиус уланткан. Ал синтаксисти тилдик номинациялык бирдиктердин айкалышы жана анын ыктары жөнүндөгү окуу деп караган. Мында сөздөрдүн айкалышуу мүмкүнчүлүгү – синтагматикалык синтаксис, ал эми сүйлөм жөнүндөгү окуу – сүйлөмдүн синтаксиси болот. Синтагматикада сүйлөмдөгү сөздөрдүн синтаксистик байланышуу жолдору, ал эми сүйлөмдүн синтаксисине предикативдик байланыш, модалдуулук, коммуникативдүүлүк, сүйлөм мүчөлөрү жөнүндө окуу кирет.