cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Исламдын алтын доору
Гуманитардык илимдер
Ал эми Ибни Халдун социологиянын негиздөөчүсү жана социалдык илимдердин алгачкы изилдөөчүсү катары тарыхта таанымал орду бар чоң интеллектуалдардын бири болгон.
Фон тили
Тил жашоонун бардык чөйрөлөрүндө активдүү колдонулат, анын ичинде: билим берүү, соода, башкаруу, диний кызмат ж.б. Фон тилинде газеталар чыгарылат, телевидение жана радио берүүлөр чыгарылат. Сүйлөөчүлөр көбүнчө француз тилинде сүйлөшөт, ал эми Тогодо — эве.
Джекман (Мэн)
Калкы - 718 киши. Болжолдуу аянты - 109.3 км². FIPS коду — 23-35345.
Ахмед гази тоганхан
Али уулу Ахмед гази хан — Караханий мамлекетинин 998—1017/18-жылдардагы башкаруучусу, Абдыкерим Сатук буграхандын урпагы.
Фон тили
Диалектер
Исламдын алтын доору
Китепканалар
Ислам дүйнөсүндөгү алгачкы китепкананын мүдүрү Халид ибни Язид деген адам болгон. Кийин ар кайсы жерлерде коомдук жана жеке китепканалар көбөйүп, хансарайда да китепкана боло турган. 11-кылымда мусулмандарга карап турган Кордовадагы хансарайдын китепканасында эле 400 000 китеп болгондугу белгилүү.
Ахмед гази тоганхан
Жаштыгы
Али уулу Ахмед X кылымда Караханий мамлекетинде төрөлгөн. Ал атактуу Сатук бугра-хандын урпагы болгондуктан, башка бир туугандары сыяктуу эле кичинесинен атайын саясий жана аскердик тарбия алган. Эр жеткенде Ахмед чыгыш тарапка, ал эми бир тууганы Наср батыш тарапка жортуулдарды жетектеп, бир далай ийгиликтерге жетишишкен.
Исламдын алтын доору
Китепканалар
Орто кылымдардагы мусулман дүйнөсүндө аялдар Куран үйрөнүү, укук таануу, теология, искусство жана медицина жагынан билим алууда ийгиликтерге жетишишкен. Аялдардын арасынан башкаруучулук жана акимдик кызматта иштегендер, чечендик өнөргө ээ болгондор, мечит жана башка коомдук жайларды кургандар, теологдор жана акындар көп чыккан.
Фон тили
Фон тили чи, фон, дефи, гун, махи, веме диалектерге бөлүнөт.
Ахмед гази тоганхан
Бийликтеги жылдары
Ахмед 998-жылы "тоган-хан" деген титул менен Караханий мамлекетин башкара баштайт.
Фон тили
Булактар
https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1665168
Исламдын алтын доору
Китепканалар
Ошентип, Ислам цивилизациясы дүйнө жүзүн өзгөрткөн улуу жетишкендиктердин жана ишенимдин интеллектуалдык мурасын жараткан. Мусулман аалымдары кылымдар бою жоголуп кете турган илим-билимди сактап келишкен жана ар дайым жаңы ачылыштарды ачып турушкан. Чыгармачылыктын ушундай жаңырыгында мусулмандар кылымдар бою дүйнөгө өздөрүнүн салымын кошуп келишкен. Анкени, алар илим-билим издөөнү өздөрүнүн диний парзы катары карашкан. Албетте, мындай жетишкендик адамзаттын жашоосуна нарк берген диндин уникалдуу өзгөчөлүгүнөн келип чыгат.
Ахмед гази тоганхан
Кидандарга каршы күрөш
Ал башкарган тушта, 1013-14-жж. чыгыштан кидандар (кара-кытайлар) жортуулдап келип, Баласагундан 8 күндүк аралыкка жакындап келген. Ошондо орто азиялык мусулмандар Ахмед тоган-хандын жетекчилигинде биригишип, салгылашта кидандарга катуу сокку урушкан.
Исламдын алтын доору
Медицинанын өнүгүшү
Ислам коомундагы эң биринчи оорукана 707-жылы аль-Валид ибни Абдулмалик деген халифтин тушунда курулган. Бул оорукананы кармоо чыгымы жана бейтаптарды азык-түлүк менен камсыздоо милдети мамлекеттин моюнунда болгон. 832-жылы Харун ур-Рашиддин уулу халиф аль-Мамун Багдадда «Даанышмандык үйү» деген академия курдурат. Мамлекеттин каржылоосу менен байыркы грек ойчулдарынын эмгектери арабчага которула баштап, котормочулук кыймылынын аркасы менен китепканалар ачылып, арабча илимий терминология калыптанып, математика, астрология, астрономия жана медицина сыктуу илимдер өнүгө баштаган. Гален, Гиппократ сыяктуу байыркы авторлордун эмгектерин пайдаланып, мусулман илимпоздору медицинаны андан ары өнүктүрүүнү колго алышкан. Ал кезде бардык эле аалымдар анча-мынча медициналык билимге ээ болушкан жана дарыгерлер абдан бааланган. Ошол эле IX кылымдын башында Багдадда 860 лицензиялуу дарыгер жана көптөгөн ооруканалар менен мектептер болгондугу маалым. Ислам медицинасынын тарыхындагы маанилүү учур ар-Рази, аз-Захрави, Ибни Сина сыяктуу залкар илимпоздордун жашаган мезгилин ичине камтыйт.
Ахмед гази тоганхан
Кидандарга каршы күрөш
Ал кезде кидандар Ляо деген күчтүү мамлекет түптөп, кытайлардын (сун) императорлорун салык төлөөгө мажбурлап турушкан. Ошондуктан кидандар менен караханийлердин ортосундагы салгылаштын тарыхый мааниси зор десек болот. Ахмед-газинин бул жеңиши кидандардын чыгышка карай жапырыгын жүз жылга кечеңдеткен.
Исламдын алтын доору
Медицинанын өнүгүшү
Орто кылымдардагы мусулман дүйнөсүнөн чыккан чыгаан илимпоз дарыгерлер булар менен гана чектелбейт. Мисалы, Ибни аль-Байтар 2600дөн ашык сандаган дарыларга жана дары чөптөргө сыпаттама жазса, анын 300ү жаңы табылга болгон. 10-кылымда Бакр ибни аль-Касим аль-Маусилий деген мусулман дарыгер соруп алуу усулу менен челкөздү ажыратып алуу үчүн түтүк ийнени ойлоп тапкан. Анын усулу боюнча, тунукчел менен коньюктива байланышкан жердеги лимб аркылуу ийне киргизилген. Ал эми 11-кылымдагы Али ибни Иса 130дай көз ооруларын баяндаган «Тазкира» деген илимий эмгек жазган. Бул китептин котормосу да Батышта 19-кылымдын ортосуна чейин офтальмология боюнча эң абройлуу басылма болуп келген. Ал эми Али ибни Аббас аль-Мажуси деген 10-кылымдагы илимпоздун «Китаб уль-Маликий» деген медициналык энциклопедиясы бүгүнкү күндө да актуалдуулугун жогото элек. 13-кылымда жашаган Ибни ан-Нафис болсо, кан айлануунун кичи айлампасы жөнүндө эң биринчи жазган.
Ахмед гази тоганхан
Өлүмү
Ахмед-гази тоган-хан 1017-18-жж. көз жумган.
Исламдын алтын доору
Медицинанын өнүгүшү
Демек, орто кылымдардагы мусулман илимпоздорунун эң жогорку жетишкендиктерин медицинадан да көрүүгө болот. Дал ошол Араб халифалыгында эң биринчи ооруканалар, бейтапканалар курулуп, алгачкы медициналык институттар түптөлгөн. Ошол доордо илим-билимдин исламий парадигмасы өз багытында терең жана ар тараптуу болгондуктан, мусулман медицинасынын таасири күчтүү болуп, ал кеңири аймактарга жайылган. Медициналык өзгөчө мектептердеги адистерден сабак алуу үчүн саякаттаган илимпоздор аркылуу бүткүл мусулман дүйнөсүнө медициналык жана фармацевтикалык билимдер жайылып турган. Ислам цивилизациясы дарыкананы ачып, фармацевтикалык терминологияны жана практиканы, анын ичинде дарыларды жасоо усулдарын да иштеп чыккан. Мусулман илимпоздору химия менен ботаниканы өзүнчө дисциплина катары эмес, дарыларды жасоодо пайдалуу экендигине көңүл буруп карашкан. Ал кезде акушер аялдарга талап көп болсо да, мусулман аялдар медицинанын башка тармактарын да үйрөнүшүп, хирург жана дарыгер да болуп турушкан.
Айыл чарба багытындагы өнүгүү
Негизги макала: Исламий агрардык төңкөрүш
Архитектура
Негизги макала: Ислам архитектурасы
Европага тийгизген таасири
Ал эми ошол кезде Европа караңгылык доорун сүрүп, аларда сабаттуулук деген түшүнүк дин кызматкерлеринин монополиясы гана болгон эле. Грекчеден арабчага болгон котормолор мусулмандар тарабынан которулуп жаткан убакта Батыш дагы, «классикалык Греция» дагы жок болчу. Көптөгөн мусулман эмес европалыктар мусулманча ысымдарды, кийимдерди жана үрп-адаттарды кабыл алышкан жана араб тилин коомдук жана жеке жашоолорунда колдонушкан. Батыштын окуу жайларында араб тилинин колдонулуусу улантылып олтуруп, ал Батыштын окумуштууларына, айрыкча Кордовадагы мусулман окуу борборунда жеткиликтүү болгон.
10-11-кылымдарда гана билимге кызыккан европалыктар, мисалы математик Леонардо Фибоначчи жана кийин рим папасы боло турган Орильяктык Греберт сыяктуулар Испанияга атайын барышып, мусулмандардын ири илимий борборлорунан билим ала башташкан. Алар кайра үйүнө араб тилиндеги китептерден турган баалуу жүк менен кайтышып, аларды латын тилине которо башташат. Батыш окумуштуулары мусулмандардан алган илим-билимден кийин гана чиркөөнүн көзөмөлүндөгү окуу жайлардан алыстап, өз алдынча боло башташкан. Кылымдар бою Жакынкы Чыгыштагы мусулман өлкөлөрүнө окшоп келген мусулмандык Испания аркылуу Европага исламдык билимдердин көпчүлүк бөлүгү келип кирген. Батышка мусулмандык илим-билим Испания менин Италиянын академиялык борборлору аркылуу кирсе, ал эми идеялар кресттүүлөрдүн жортуулдары учурунда жана которулган документтер аркылуу кирген. Ошентип, мусулмандар байыркы античтик доордогу илим-билимдин жетишкендиктерин өздөштүрүп, аны андан ары өркүндөтүп, кийин кайра Батыш элдерине өткөрүп беришкен.
Арабча илимий адабиятты латынчага которуунун интенсивдүү жараяны 12-кылымда, исламдын пайда болушунан беш жүз жыл өткөндөн кийин башталган. Бул кыймылдын эң жигердүү ишмери катары Толедо шаарында иштеген Кремондук Герард деген котормочу эскерилет. Ал арабчадан латынчага математика, астрономия, оптика, философия, медицина боюнча 70тен ашык китепти которгон. Бул китептердин арасында Птолемейдин «Алмагест» деген эмгеги, Евклиддин «Башталыш» деген эмгеги, Аристотелдин «Физика», «Асман жөнүндө» жана башка табигый илимий трактаттары, Архимеддин «Тегеректи өлчөө жөнүндө» эмгеги, Гиппократ менен Галлендин медициналык тарктаттары, ошондой эле, мусулман илимпоздорунан Сабит ибни Курра, аль-Кинди, Ибни Сина, аль-Хайсам, аль-Фараби, ар-Рази сыяктуулардын эмгектери да болгон. Демек, Евклиддин, Архимеддин, Птолемейдин жана башка байыркы авторлордун эмгектери Батыш Европада мусулмандар аркылуу таанылган. Грек чыгармаларынын арабдашкан нускасы Латын Европасына жетип, ал жакта грек тексттерине болгон кызыгууну туудурган. Птолемейдин «Мегале синтаксис» деген эмгеги Батыш Европада «Альмагест» деген арабча котормосу менен таанылып отурат. Жөөттөр менен христиандар философиянын сырларын түшүнүү үчүн орто-азиялык Аль-Фараби деген мусулман философтун эмгектерин окушкан.
Арабчадан латынчага илим-билимди которгондордун дагы бири Баттык Аделард деген философ жана саякатчы болгон. Ал Евклиддин «Башталышын» жана аль-Хорезминин астрономиялык жадыбалдар жөнүндөгү «Зиж» деген эмгегин которуп, европалыктарды тригонометрия менен тааныштырган. Булардан башка Сицилияда да котормочулардын продуктивдүү мектеби боло турган.
Жылуулук
Жылуулук — 1) материя кыймылынын бир түрү; 2) нерселерди түзүп турган микробөлүкчөлөрдүн (атом, молекула, фотон жана башка) претсиз кыймылы; 3) энергиянын жылуулук алмашуу аркылуу бир нерседен экинчи нерсеге өтүү процесси же берилген жылуулук саны. Жылуулук алмашууда система кабыл алган же бөлүп берген энергия саны жылуулуктун сандык ченеми. Жумуш менен бирге жылуулук саны системанын ички энергиясынын өзгөрүү ченеми. Жылуулук алмашууда системанын ички энергиясы системанын молекулалары менен аны курчаган нерселердин молекулаларынын түздөн-түз өз ара аракеттенүүсүнүн натыйжасында өзгөрөт. Нерсе бөлүкчөлөрүнүн иретсиз кыймылдагы энергиясы жылуулук. энергиясы деп аталат. Жылуулук энергиясы зат молекулаларынын иретсиз алга жылуу, айлануу жана атомдордун молекула ичиндеги термелүү кыймылдарынын суммасынан турат. Жылуулук кыймылынын закон ченеми термодинамикада, статистикалык физикада жана башка каралат.
Нойенкирхен (Оснабрюк)
Нойенкирхен (Оснабрюк) (Neuenkirchen (Landkreis Osnabrück)) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Оснабрюк районуна кирет.
Облигация
Облигация (obligatio – милдеттенме) – облигация ээсинин аны чыгарган жактан анда каралган мөөнөттө өз наркын же теңдештик мүлкүн ала тургандыгын күбөлөндүрүүчү  баалуу кагаз. О. анын ээсине О-нын өз наркына белгиленген пайызын алуу укугун же дагы башка мүлктүк укуктарды берет. О. көрсөтмөлүк же аталмалык, эркин жүгүртүлүүчү же жүгүртүү алкагы чектелген болушу мүмкүн.
Пахта жыйнагыч машина
Пахта жыйнагыч машина – ачылган гозо чанагынан пахта буласын бөлүп алуучу машина. Тергич аппаратынын иштөө принцибине карата пневматикалык, механикалык, пневматика-механикалык жана электр-механикалык болуп айырмаланат. Пневматикалык Пахта жыйнагыч машина пахта буласын аба агымы менен сордуруп, үйлөтүп, механикалык түрдүү тиш, кыпчуур, шпиндель, илип алгыч менен пневматика-механикалык аба агымы жана механикалык органдары менен электр-механикалык пахта тергичте түзүлгөн электр талаасынын таасири менен терет. Пахта жыйнагыч машина тулку, тергич аппарат, желдеткич, гозо сабагын өткөргүч, бункер, пневматикалык тергич, тазалагыч, трактордун алдынкы жана арткы дөңгөлөгүн жандагыч, аралыктан башкаруу системасы жана тракторго асма сыяктуу механизмдерден турат.
Кошалиев Корчубек
Кошалиев Корчубек (5.5.1924, Айгыр-Жал айылы - 6.8.1998, Ала-Бука айылы) - коомдук ишмер, Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу (194144).
Алматы Жогорку партиялык мектебин (1965) бүткөн. Мектепти аяктагандан кийин (1941-ж.чейин) Чаткал районунун парткабинетинин китепканасынын башчысы,
«Улуу Ата Мекендик согуш» ордени, «Эрдик», «Согуштагы күжүрмөндүгү үчүн» ж.б.медалдар, ошондой эле Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президимунун «Ардак грамотасы» (1961) менен сыйланган. Чаткал жана Ала-Бука райондук кеңешинин бир нече жолку депутаты.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Фон (эл)
Фон, джеджи, дагомеялыктар, чыгыш эве (өздөрүн фонгбе деп аташат) — Батыш Африкадагы эл. Эве элине жакын. Бениндин түштүгүндө жана Нигериянын түштүк-батышында жашайт. Аз сандуу топтор Тогодо бар. Жалпы саны 3,5 млн адам.
Тил
Эне тили — фон. Нигер-конго макро-үйбүлөсүнүн ква тил уясына кирет. Көпчүлүгү француз тилин билишет.
Дин
Фон эли салттуу ишенимдерди (ата-бабаларга сыйынуу, асман, жер кудайларына сыйынуу ж.б.) сактап калган. Алардын ичинде Вуду культу кеңири таралган. Бир аз христиандар (католиктер) жана мусульмандар бар.
Чарбалык иштер
Негизги салттуу кесиптери кол менен иштетилген тропикалык жер чарба (маниок, ямс, жүгөрү, батат, жер жаңгак) жана майлуу пальма жемиштерин чогултуу, ошондой эле балык уулоо болуп саналат.
Тарых
Фон 17 кылымда пайда болгон Дагомея мамлекетинин этникалык өзөгүн түзгөн. Ал мамлекет кул сатуу эсебинен көтөрүлгөн. 19 кылымдын аягында француз колонизаторлору басып алышкан.
Коом
Салттын негизинде коомдук уюм — уруу башчылары, айылдык жана көп үй-бүлөлүү жамааттар, аталык уруулук уюм; көп аялдуулук, сорорат жана левират кеңири таралган. Салттуу сокмо үйлөр тик бурчтуу, чатыры (чөп, чий, камыш менен жабылган) бар. Жыгачтан жана пилдин сөөгүнөн көркөм оюу өнүккөн.
Булактар
https://bigenc.ru/ethnology/text/4716904
Фон тили
Жылуулук алкактар
Жылуулук алкактар, Жердин жылуулук алкактары, температуралык алкактар, термиялык алкактар - Жердин абасы өзүнө мүнөздүү температурасы менен өзгөчөлөнгөн кеңдик алкактары. Адатта, 7 жылуулук алкакка бөлүнөт: тропик алкактарындагы ысык алкак (жылдык изотерма сызыктарынын аралыгы 20°С, айрым жеринде абанын температурасы 30°Сден ашат); түндүк жана түштүк жарым шарлардагы мелүүн алкактар(20°С жылдык изотерма сызыгы менен эң жылуу айдын 10°С изотермасынын аралыгы); эки жарым шардагы музак алкактар(эң жылуу айдын 10°С изотермасы менен 0°С изотерма сызыгынын аралыгы); түбөлүк сууктун 2 алкагы (бүт айлардын изотермалары 0°Сден төмөн).
Кирххайлинген
Калкы - 819 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 16,51 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 64 033. Муниципалитеттин башчысы — Клаус Шварцкопф.
Эмпириокритицизм
Эмпириокритицизм, Ма-хизм ― философиядагы Авенариус жана Мах тарабынан негизделген субъективдүү-идеалисттик багыт.
Эмпириокритицизм материалдуу дүйнөнүн объективдүү жашашын танат жана заттарды аң-сезимдин кубулушу, сезим-туюмдун комплекси катары карайт. Дүйнөнү таанып билүүнүн негизги мыйзамы катары ойлоонун, ой жүгүртүүнүн экономиясын эсептеп, эмпириокритицизм тажрыйбаны аңдап билүүнүн материя түшүнүгүнөн «тазалайт». Натыйжада эмпириокритицизм дүйнө жөнүдөгү элестөөлөрдү «нейтралдуу элементтердин» жыйындысы катары карайт. Философиянын нейтралдык талабын жамынган берклианство менен юмизмдин кайра жаралуусун символдоштурат.
Булактар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Шэллей (Айдахо)
Шэллей (Айдахо) (Shelley) — Айдахо штатынын Бингем округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 3.4 км². FIPS коду — 16-73450.
Калкы
2010-жылы калкы 3813 киши болгон.
Акча уюгу
"Акча уюгу" (The Drop, Общак) - Америкада 2014-жылы тартылган криминалдык драма. Ага Майкл Р. Роскам режиссерлук кылып, сценарийин Деннис Лихейн жазган. Тасма Лихейндин 2009-жылы жарык көргөн "Айбанаттарды куткаруу" аттуу аңгемесине негизделген. Ошондой эле Лихейн бул сценарийди 2014-жылдагы ушул эле аталыштагы романга ылайыкташтырып жазган. Фильмде Том Харди, Нуми Рапас, Жэймс Гандолфини башкы каармандардын образын жаратса, экинчи пландагы ролдордо Маттиас Шонартс, Жон Ортис жана Жэймс Фрешвилл ойношкон. Тасма алгачкы жолу 2014-жылы Торонто кинофестивалынын атайын чыгарылыш бөлүмүндө көрсөтүлүп, андан соң ошол эле жылдын 12-сентябрынан тарта кинотеатрларда чыгарыла баштаган.
"Акча уюгу" Гандолфининин акыркы тартылган тасмасы болуп калган.
Кассалык жыйымдар
Башында "Акча уюгу" Түндүк Американын 809 кинотеатрында көрсөтүлүп, 4,104,552 доллар киреше алып келе алган. Бул орточо эсеп менен ар бир кинотеатрдан 5,074 доллар чогултту дегенди билдирет жана кассалык жыйымдар боюнча 6-орунга чыккан. Ал эми тасма андан ары кулач жайып олтуруп АКШнын 1,192 кинотеатрларында көрүүчүлөргө сунушталгандан кийин 10,724,389 доллар жана ошондой эле чет өлкөдөгү кинотеатрлардан 7,933,992 доллар чогултуп, жалпы киреше булагы 18,658,381 долларды түзгөн — бул тасманын өз бюджети болгон 12.6 млн доллардан алда канча жогору сумма.
Роден (Фалльштайн)
Роден (Фалльштайн) (Rhoden (am Fallstein)) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Хальберштадт районуна кирет.
Калкы - 464 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 9,36 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 85 250. Муниципалитеттин башчысы — др. Уве Мюленвег.
Ыр таануу
Ыр таануу - филологиянын ыр түзүлүшүн изилдөөчү тармагы. Ыр таануунун бөлүктөрү - фоника (ырдагы тыбыштардын айкалышуусу жөнүндө), метрика жана ыргак, строфика (ырлардын строфага биригүүсү жөнүндө).
Стэвартвилл (Миннесота)
Стэвартвилл (Миннесота) (Stewartville) — Миннесота штатынын Olmsted округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 5 916 киши. Болжолдуу аянты - 5.5 км². FIPS коду — 27-62806.
Нодтей
Нодтей (Костылиха, Надтей) — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Баренц деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 81 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ыр түзүлүшү
Ыр түзүлүшү - ырдын тыбыштык курамынын түзүлүш ыгы. Ал бул же тигил тилдин өзгөчөлүгүнө ылайык калыптанат. Метрикалык ыр түзүлүш созулма (-) жана кыска (U) муундардын ырааттуу кайталанышына негизделет. Созулма жана кыска муундардын кайталанышы стопаны түзөт. Негизги стопалар: ямб (U -), хорей (U), трибрахий (U U U), стондей (-), дактиль (U U) ж. б. Байыркы Ыр түзүлүшү антикалык доордо поэзия менен музыка али тарамдала элек мезгилде пайда болуп, көбүнчө созулма жана кыска үндүүлөр маани ажыратуучу касиетке ээ болгон тилде (мис., араб) кеңири тараган. Муунчул (силлабикалык) ыр түзүлүшү ыр саптарындагы муундардын бирдейлигине негизделет. Бул туруктуу басымга ээ тилдерге мүнөздүү (мис., франдуз, поляк, кыргыз). Муунчул-басымчыл (силлабикалык-тоникалык) Ыр түзүлүшү басым түшкөн жана басымсыз муундардын ырааттуу кайталанышына шартталган.
Кочкорова Раш
Шырдак жана шырдамал жасоо боюнча белгилүү уз. Кийиз жасоодо, шырдактарга оюм салууда башка уздардан айырмаланган өзгөчөлүктөрү бар. Айрым буюмдары мамлекеттик тарых музейинде экспонатталган. Баатыр эне.
Ыр түзүлүшү
Негизги түрлөрү: эки муундуу хорей, ямб, үч муундуу дактиль, амфибрахий, анапест. Тоникалык Ыр түзүлүшүндө басымдуу муун бирдей, басым түшпөгөн муун ар кыл санда болот. Бул күчтүү динамикалык басым жана үндүүлөрдүн редукцияланышы мүнөздүү тилдерде өнүккөн (мис., немис, англис).
Кочкорова Раш
СССРдин 60-жылдыгына карата “Көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык кароо-сынагынын (1982)”, Кыргыз ССринин жана Кыргызстан Компартиясынын 60-жылдыгына карата “Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагынын (1984) катышуучусу. Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Грамотасы менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Кочкоров Сманалы Барпиевич
Кочкоров Сманалы Барпиевич (1977-ж.т., Ак-Таш айылы) - улуттук даражадагы калыс жана машыктыруучу, спорт чебери.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Зияд ибни Салих
Салих уулу Зияд — 751-жылдагы Талас салгылашындагы мусулмандардын кол башчысы, Аббасий халифинин мамлекетинде Хорасандагы Абумуслим деген наместниктин аскер башчыларынын бири.
Талас салгылашындагы эрдиги
Ошентип, 751-жылы Талас суусунун жээгинде Зияддын араб жана орто-азиялык жоокерлерден турган 30-40 миң колу менен Гао Сяньчжинин 30 000 кытай аскери беттешкен. Кандуу салгылашуу 5 күнгө созулуп, көптөгөн жоокерлер согуш майданында курман болушкан. Салгылаш маалында кытайлардын тарапташы болгон карлук уруусу чечимин өзгөртүп, кытайларга арттан сокку урганда гана тополоң токтогон. Кытай аскерлеринин азыраагы Гао Сяньчжи, Ли Сые, Дуань Сюши ж.б. башчылыгында артка качууга аргасыз болгон. Ал эми туткундалып калган кытай жоокерлерин мусулмандар кырып салуунун ордуна алардан кагаз өндүрүүнү үйрөнүшкөн.
Бул салгылаш эки цивилизациянын кагылышуусу гана болбостон, орто-азиялыктардын эркин болушуна жана исламды кабыл алышына шарт түзгөн.
Обинг
Обинг (Obing) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Траунштайн районуна кирет.
Калкы - 3978 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 43,75 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 89 133. Муниципалитеттин башчысы — Ханс Турнер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 60 шаардык районго бөлүнөт.
Пахта тазалагыч
Пахта тазалагыч – машина жана кол менен терилген пахтаны жалбырак, сабак ж. б. чардан тазалоочу машина. Өнөр-жайыда универсал УПХ- 1,5Б маркасы чыгарылган, ал тазаланган пахтаны капсыз (эндей) ташуучу транспортко жүктөйт. Барабандуу типтеги Пахта тазалагыч калактуу, тиштүү, араалуу, тарактуу, щёткалуу жана майдалоочу барабандан, желдеткич сепаратордон, пневматикалык илеп тартуучу жана жүктөөчү жасалгадан, таштанды транспортёрунан, өндүрүмдүүлүгүн жөндөгүчтөн турат. Машинанын иштөөчү органдары үч дөңгөлөктүү алкакка орнотулуп, трактордун кыймылдаткычынан иштейт. Машинанын өндүрүмдүүлүгү тазалануучу материалдын абалына жана түрүнө жараша болот. Пахта тазалагыч Кыргызстандын пахта эгүүчү райондорунун чарбаларында кеңири колдонулат.
Облигация наркы
Облигация наркы – мамлекеттик зайым облигациясынын сатуу жана сатып алуу баасы. Облигациянын шарттуу баасы чыгарууда белгиленип, мамлекеттик карызга чегерилет да, аны жоюу маалында облигация ээсине төлөнүп берилет. Эмиссия наркы – облигацияны банктарга сатуу баасы ошондой эле мамлекет тарабынан белгиленет. Иш жүзүндө эмиссия баасы шарттуу баадан төмөн болот. Облигациянын базар наркы (баасы) каржы базарындагы өтүмдүүлүгүнө жараша аныкталат жана биржа бюллетенине жарыяланат.
Облигацияларды жоюу
Облигацияларды жоюу – акционердик коомдун мурда өзү чыгарган облигациялардын номиналдык баасында сатып алуусу, же болбосо КР мыйзамдарына жараша ошол акционердик коомдун акцияларына конвертирлөөсү.
Хайландс Ранч (Колорадо)
Хайландс Ранч (Колорадо) (Highlands Ranch) — Колорадо штатынын Дуглас округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 96 713 киши. Болжолдуу аянты - 61 км². FIPS коду — 08-36410.
Эмпириомонизм
Эмпириомонизм (гр. emperia – тажрыйба ж-а monos – жалгыз) –махизмдин бир түрү.
Эмпириомонизм дүйнө уюшулган бирдиктүү тажрыйба болуп саналат деген А. Богдановдун теориясына негизделген. Анын ою б-ча, тажрыйбанын бирдиктүү дүйнөсү таанып билүүнүн мазмуну түрүндө көрүнөт. Бул эмпириомонизм болуп саналат. Богдановдун айтымында Авенариус м-н Махтын философиясы дуалисттүү, анткени ал индивидуалдуу опыттын психикалык ж-а физикалык элементтеринин автономдуулук негизинде курулган, ага болсо монистикалык интерпретация берүү керек. Эмпириомонизм коомдук болмушу коомдук аң-сезим м-н окшоштурат да, тарыхтагы идеализмди жактайт. Эмпириомонизм В. Лениндин «Материализм жана эмпириокритицизм» китебинде ж-а Плехановдун эмгектеринде сынга алынган.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Бухенбах
Бухенбах (Buchenbach) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Фрайбург административдик округуна карайт. Брайсгау районуна кирет.
Калкы - 3195 киши(2013-ж.). . Аянты - 38,99 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 3 15 020. Мэр — Венделин Дрешер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 4 Шаардык районго бөлүнөт.
Барода
Барода (Baroda) — Мичиган штатынын Berrien округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 858 киши. Болжолдуу аянты - 1.7 км². FIPS коду — 26-05500.
Усак-Кичу (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Усак-Кичу — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Калинин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 839 киши. Почта индекси — 452044, ОКАТО коду — 80212825001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Сэнека (Небраска)
Сэнека (Небраска) (Seneca) — Небраска штатынын Thomas округуна караган АКШ шаары.
Облигациялык келишим
Облигациялык келишим – облигация чыгарууну коштой турган жана анын ээлеринин укугун, артыкчылыгын, чектөөлөрдү аныктай турган кошумча документ.
Вельшбиллиг
Вельшбиллиг (Welschbillig) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Трир-Саарбург районуна кирет.
Калкы - 2630 киши(2013-ж.). . Аянты - 37,08 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 35 501. Муниципалитеттин башчысы — Хельмут Беккер.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Шергазы хан
Шергазы хан (?-1728) — Хива хандыгын 1714-28-жылдары башкарган жана шибанийлер тукумунан чыккан башкаруучу.
Жаштыгы
Шергази кичинесинде Бухарада медреседе таалим алган билимдүү адам болгон. Ал хан тукумунан болгондуктан, 1714-жылы Хива мамлекетинин эли аны Хорезмде хан кылып көтөрүшкөн.
Орусиянын жүрүшүн токтотуу
1717-жылы Орусия империясы алгачкы жолу Орто Азияга көз артып, Бекович-Черкасский баштаган 6 миңден ашуун аскерди жортуулга жөнөткөн. Аларга каршы Шергази хан жетектеген түркмөн, өзбек жана казак жоокерлери аттанып, Карагач деген жерден беттешишкен. Үч күндүк кагылышууда курал-жарак жагынан алсыз болгон орто-азиялыктар жеңилип калган.
Ошондо Шергази хан душманды амалкөйлүк менен жеңүүнү чечип, орус аскерлерин 5 шаарга бөлүп коноктой тургандыгын айткан. Натыйжада планы ишке ашып, орус аскерлерин туткунга түшүргөн жана ошону менен Орусия империясынын жортуулдарын бир жарым кылымга токтоткон.
Билим берүү тармагындагы салымы
Шергази баатыр-хан Хивада курдурган медресе ошол доордогу жогорку окуу жайдын ролун аткарган.
Өлүмү
Ал 1728-жылы шейит кетип, сөөгү өзүнүн медресесине жакын жерге коюлган.
Облигациячы
Облигациячы – облигация ээси.
Ыр өлчөмү
Ыр өлчөмү - ырдын аягына чейин сакталган ыргактын формасы. Ыр өлчөмү басымчыл (силлабикалык) ыр түзүлүшүндө муун саны (8, 11 муундуу), муунчул (тоникалык) ыр түзүлүшүндө басым саны (3, 4 басымдуу) метрикалык же басымчыл-муунчул ыр түзүлүшүндө стопа саны (3 стопалуу дактиль) менен аныкталат. Ыргак элементтеринин бири - муун. Муундардын топтолушу стопаны түзөт. Стопа үндөгү тыныгуу боюнча бөлүнбөстөн, ырдагы үндүн белгилүү тартип менен жайгашуусуна, ыргактык толкунга баш иет. 7-8 муундан турган кыргыз ырлары салттуу 5-3 же 4-3 бирдей муун өлчөмдөгү жана аралаш муун өлчөмдөгү ырлар деп ажырайт. Биринчисин саптары 3-5 же 6-15 муундуу, экинчисин 5-11 муундуу ырлар түзөт.
Джексон (Мэн)
Джексон (Мэн) (Jackson) — Мэн штатынын Уалдо округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 506 киши. Болжолдуу аянты - 65.6 км². FIPS коду — 23-35450.
Дайынсыз аял
"Дайынсыз аял" (Gone Girl, Исчезнувшая) 2014-жылы Америкада тартылган психологиялык триллер жанрындагы тасма. Режиссёру Дэвид Финчер, сценарийин ушул эле аталыштагы романдын автору Жиллиан Флинн жазган. Фильмде Бен Аффлек, Розамунд Пайк, Нил Патрик жана Тайлер Перри роль жаратышкан. Түштүк-батыш Миссуриде тартылган тасма Ник Дунндун (Аффлек) жубайы Эминин (Пайк) заматта жоголуп кеткенине жолдошунун башкы шектүү катары саналып калышынын айланасындагы сырдуу окуя менен башталат.
Тасманын дүйнөлүк премьерасы 52-Нью Йорк кино фестивалынын ачылыш кечесинде 2014-жылдын 26-сентябрында болгон. Ал эми өлкө боюнча кинотеатрларда 3-октябрдан тарта көрсөтүлө баштаган. Кино сынчылардын оң баасын алган, кассалардан 369 млн доллар топтоп коммерциялык ийгилик да жараткан — бул Финчер тарткан тасмалардын ичинен эң көп киреше алып келген фильм болуп калган. Розамунд Пайктын ойногон ролу өзгөчө бааланган, ошол үчүн ал Оскардын, Британия киноакадемиясынын (БАФТА), Алтын глобустун жана АКШ киноактёрлор гильдиясынын "Эң мыкты актриса" наамдарына көрсөтүлгөн. Андан тышкары, Алтын глобустун "Эң мыкты режиссёр" сыйлыгына Финчер сунушталган. Ошондой эле Алтын глобустун, БАФТАнын жана Сынчылардын тандоосунуна Флинндин ылайыкташтырылган сценарийи көрсөтүлүп, соңку аталган номинация боюнча сыйлыкк татыган.
Тасманын тартылышы
2013-жылдын 11-сентябрында "Дайынсыз аялды" тарткан команда кино үчүн чөйрөнү изилдөө иштерин баштаган. Тартуу иштери 15-сентябрда АКШнын Миссури штатындагы Кэйп Жирардодо башталып, беш аптага чейин созулушу пландалган. Айрым сюжеттер АКШнын Лос Анжелесинде да тартылган.
Шмиттен (Жогорку Таунус)
Шмиттен (Жогорку Таунус) (Schmitten (Hochtaunus))) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Дармштадт административдик округуна карайт. Жогорку Таунус районуна кирет.
Калкы - 8814 киши(2013-ж.). . Аянты - 36 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 4 34 009. Муниципалитеттин башчысы — Маркус Кинкель.
Нойенкирхен-Фөрден
Нойенкирхен-Фөрден (Neuenkirchen-Vörden) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет.
Калкы - 7964 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 90,85 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 60 007. Муниципалитеттин башчысы — Альфонс Вишман .
Муниципалитет административдик курамы боюнча 10 шаардык районго бөлүнөт.
Рота
Рота (немецче Rotte – жыйын, отряд) – аскерлердеги мотор аткычтар, танк, инженердик ж. б. бөлүкчө. Бир нече взводдордон түзүлүп, батальондун курамына кирет. Көпчүлүк өлкөлөрдүн (мисалы, Кыргызстан) куралдуу күчтөрүнүн түрлөрүнө ылайык Рота 200гө чейин жоокерден куралып, башында капитан же майор турат.
Жылуулук теңдеми
Техникада жылуулук теңдеми буу казанында, меште, жылуулук кыймылдаткычтарында жана башка механизмдерде болуучу жылуулук процесстерин талдоо үчүн пайдаланылат. Жылуулук теңдеми астрофизика, геофизика, химия, биологиялык жана башка көйгөйлөрдү чечүүдө, илимий изилдөө пайдаланылат. Пайдалуу жылуулук суу казанында сууну жылытууга, буу казанында бууну пайда кылууга кеткен жылуулук. Коромжу болгон жылуулук түтүн менен айлана-чөйрөгө кетет жана күл менен чыгат. Суюк же газ түрүндөгү отундар толук күйүп, коромжу дээрлик болбойт. Агрегаттарды сыноонун негизинде түзүлгөн жылуулук теңдеми боюнча үнөмдүүлүк аныкталат.
Жылуулук изоляциясы
Жылуулук изоляциясы - имараттардын, өнөр жай жылуулук курулмаларынын (же алардын айрым түйүндөрүн), муздаткыч камералардын, өткөргүч түтүктөрдүн жана башкалардын жылуулугун айлана-чөйрөгө чыгарбоочу иш чаралар. Мисалы, курулуш жана жылуулук энергетикасында жылуулук изоляциясы айлана-чөйрөгө чыккан жылуулукту азайтуу үчүн, муздаткыч жана криоген техникасында аппаратураларды сырттан келген сууктан сактоо үчүн пайдаланылат. Жылуулук изоляциясы жылуулук өткөрбөөчү материалдан жасалган атайын тосмолор аркылуу камсыз болот. Жылуулук изоляциясында төмөнкүдөй материалдар колдонулат: аба же суу аркылуу жылуулук алмашууда аба өткөрбөөчү материалдан жасалган тосмолор; нурдуу жылуулук алмашууда жылуулук нурун чагылтуучу материалдар (мисалы, фольга, металл, лавсан плёнкалары); жылуулук өткөрүү учурунда көңдөй түзүлүштөгү материалдар. Жылуулук изоляциясынын натыйжалуулугун жогорулатуу жогорку көңдөйлүү материалдарды жана аба катмары болгон көп катмардуу конструкциялык түзүлүштөрдү колдонуу аркылуу жетишилет.
Дюксбюри (Массачусетс)
Дюксбюри (Массачусетс) (Duxbury) — Массачусетс штатынын Плимаус (Plymouth) округуна караган АКШ шаары.
Кочкоралы Жанаалы уулу
Кочкоралы Жанаалы уулу (1857 - 1922) - өрөөнгө таанымал бий.
16 жашынан эл аралап, талаш маселелерди чечкен, калыстыгы, чечендиги аркасында эл арасында “мөөрсүз бий” аталган. Таластык Имамбек жана Аксылык Эшбай казы Чаткалга жайлоо бөлүштүрүү үчүн келип, Чаткалдын жайлоолорун өзүлөрү каалагандай чечүүнү көздөй т. Кочкоралы “Бөлүштүрүлгөн ар бир сай, Кочкоров суу, жайлоолордун аталышын, ага канча мал жайлайт так атап бергиле, ошого жараша чек бөлөлү” - деген талабын эч ким аткара албай койгондо, өзү бирден санап, тактап берген жана анын айтуусу менен жайлоолор бөлүштүрүлгөн. Чаткалда бийлик жүргүзгөн Баястанбек корбашы Кочкоралынын Ак-Булактагы жерин тартып алган. Кочкоралы Баястанбектин туура эмес иштерин ачык айыптап чыгып, калыс пикирин айтып тургандыгы үчүн Баястанбектин буйругу менен анын желдети Бейшенбай казактын огунан каза тапкан.
Облиго
Облиго (лат. obligo  – карызмын, милдеткермин) – 1) вексель боюнча карыздын кошундусу; 2) катталган векселдер боюнча милдеткер жактын карыздары эске алына турган же банк аткарымдары боюнча кардардын баардык карыздары чагылдырылган банк китеби.
Пахтачылык
Пахтачылык – дыйканчылыктын гозо эгип, пахта сырьёсун даярдоочу тармагы. Пахтачылык палеолит доорунан (б. з. ч. 15–30 миң жыл илгери) бери белгилүү. Пахта адегенде Индия менен Кытайда пайда болуп, андан Египетке, кийинчерээк Закавказьеге (б. з. 3-кылымында), Орто Азияга (б. з. 5-кылымында ) таралган. КМШ өлкөлөрүндө Орто Азия республикаларында (анын ичинде Кыргызстанда), Казакстандын түштүгү жана Азербайжанда эгилет. Пахта өстүрүү технологиясы которуштуруп эгүүнүн негизинде жүргүзүлөт. Пахта менен бедени жана пахта менен күн караманы алмаштырып эгүү кеңири таралган. Жер семирткич чачуу, андагы заттардын айкалышы пахта эгилүүчү аймактагы топурактын курамына, аба ырайына, пахтанын сорту менен түшүмдүүлүгүнө жараша болот. 1 г пахта сырьёсун алуу үчүн топурактын курамында орточо 50–60 кг азот жана калий кычкылы, 12–20 кг фосфор ангидриди болуш керек; ичке булалуусу үчүн бул жер семирткичтер 20–25%ке көбүрөөк талап кылынат. Пахта топурактын туруктуу температурасы 12–14°Сге жеткенде, 10 күндүн ичинде эгилет. Пахтага курт-кумурскалардын 200дөн, отоо чөптөрдүн 70тен ашык түрү зыян келтирет. Пахта түшүмү дефолиация же десикация жүргүзүлгөндөн кийин жыйналат. Пахтачылыктын теориялык негизин өсүмдүк анатомиясы, морфологиясы, физиологиясы, генетика, систематика, ботан. илимдер түзөт. Пахта жөнүндөгү алгачкы эмгек 16-кылымда пайда болгон. 18-кылымда К. Линней пахтанын 4 түрүнө (африкаазия, перу, инди-кытай жана мексика пахталарына) илимий мүнөздөмө берген.
Розиан
Розиан (Rosian) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Анхальт-Цербст районуна кирет.
Калкы - 590 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 29,50 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 86 190. Муниципалитеттин башчысы — Вольфганг Шольц.
Ыплас сууларды тазалоо
Ыплас сууларды тазалоо - ыплас сууларды эл чарбасында кайра пайдалануу максатында андагы булганч кошундуларды зыянсыздандыруу процесси. Суунун ыпластуулугуна жараша механикалык (тундуруу, чыпкалоо), химиялык, биологиялык тазалоо ыкмалары колдонулат. Тазаланган суу өндүрүштүн түрдүү технологиялык процесстерине, сугатка пайдаланылат. Тазалоого мүмкүн эмее, өтө ыплас суулар терең жерге сиңирилет. Эл чарбасынын, айрыкча өнөр жай ишканаларынын өсүшүнө байланыштуу айлана-чөйрөнүн тазалыгын сактоодо Ыплас сууларды тазалоонун мааниси зор. Ыплас сууларды тазалоо үчүн түрдүү тазалагычтар курулууда, туюк (таштандысыз) же зыяндуулугу аз технологиялык процесстер иштелип чыгууда.
Энциклопедисттер
Энциклопедисттер – 1751–80-жылдарда басылып чыккан француз «Энциклопедиясынын» авторлор жамааты.
«Энциклопедиянын» шыктандыруучулары ж-а редакторлору Дидро ж-а Д’Аламбер болгон. «Энциклопедияны» түзүүгө о. эле Вольтер, Руссо, Гольбах, Монтескье, Гельвеций, Кондильяк ж. б. катышкан. Э-дин философиялык, саясий-социалдык көз караштары бир өңчөй болгон эмес. Башкаруунун республикалык формасын жактоочулар м-н катар алардын ичинде билимдүү, гумандуу абсолютизмдин тарапкерлери да болгон. Анткени м-н Э-ге феодалдык коомдун консервативдүү негиздерин жоюуга умтулуу, клерикалык идеологияны жээрүү, рационалдык көз карашты колоого алуу мүнөздүү эле. Э. Улуу француз революциясын идеялык жактан даярдоодо зор роль ойногон.
Пацифизм
Пацифизм (латынча pacificus – бейпилкеч, тынчтыкчыл) – согуштун моралга жат мүнөзүн айыптоо аны болтурбоонун башкы каражаты дегендердин кыймылы. Пацифисттер согуштун бардык түрүн, атүгүл боштондук үчүн согушту да айыптайт. Алар согуш чыгарган социалдык-экономикалык жана саясий шарттарды четтетпей туруп эле ишендирүү, тынч өтүнүч жолу менен согуш чыгарбай коюуга болот дешет. Алгачкы Пацифизм уюмдары Наполеон согуштарынан кийин Улуу Британия менен АКШда пайда болгон. Көптөгөн пацифисттер, айрым пацифисттик уюмдар Тынчтыкты жактоочулар кыймылына кошулууда.
Жангазы уулу Муса
Муса Жангазиев (орус. Джангазиев Муса) (23.03.1921  23 марта -      ) - советтик жана кыргыз жазуучусу. Кыргыз ССРинин эл акыны (1981). СССР СП мүчөсү (1951).
Өмүр баяны
Муса Жангазиев 1921-жылы Кара-Сакал айылында (азыркы Сокулук району) туулган Чүй району) кедей-дыйкандынүй-бүлөсүндө. Ата-энесинен ажырап, 1930-1937-жылдары балдар үйүндө тарбияланып, андан соң 1941-жылга чейин орто мектепте пионер вожатый болуп иштеген.
Улуу Ата Мекендик согуш убакытында комсомолдун Гүлчө райондук комитетинин катчысы, 1942-1945-жылдары комсомолдун Ош обкомунун катчысы болуп иштеген. 1945-1946-жылдары республикалык «Кызыл Кыргызстан» гезитинин редакциясында иштеп, андан кийин 1948-жылга чейин Кыргызстан КП БКнын алдындагы республикалык партиялык мектепте окуган. 1948-жылдан - редактор Республикалык пионер гезити «Кыргызстан пионерлери», андан кийин «Жаш Ленинчи» балдар журналы, 1953-1954-жылдары «Советтик Кыргызстан» республикалык коомдук-саясий, адабий-көркөм журналынын редактору.
1956-жылы СССР Жазуучулар Уюмунун алдындагы эки жылдык Жогорку адабий курсту аяктагандан кийин «Жаш Ленинчи» журналында редактор болуп иштеген. 1961 главный редактор «Ала-Тоо» гезити, кийин «Кыргызстан маданияты» гезитинин редакциясын жетектеген. Кыргызстан Жазуучулар союзунун башкармасынын катчысы болуп шайланган.
Эл депутаттарынын Фрунзе шаардык кеңешинин саясий депутаты болуп шайланган, Кыргызстан Компартиясынын Жарандык кодексинин мүчөсү.
Жаратуу
М.Жангазиев адабий иш менен 1940-жылдан тарта алектене баштаган. Алгач республикалык гезиттерге очерктер, филетондор жана корреспонденциялар, андан кийин балдар үчүн ырлар жазган.
Козубаев Мизираим
Козубаев Мизираим (1938-ж.т., Ак-Таш айылы) - финансы тармагынын көрүнүктүү ишмери.
Фрунзе финансы-кредит техникумун бүткөн (1965). Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн (1957-60). 1960-63-жылдары мамлекеттик банктын Жаңы-Базар бөлүмүндө күзөтчү, 1965-жылдан кредиттик инспектору, мамлекеттик банктын Каныш-Кыя бөлүмүндө башкаруучу болуп иштеген. Грамоталар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Петровка (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Киршкау
Калкы - 241 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 5,98 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 75 048. Муниципалитеттин башчысы — Ахим Көхель.
Ротапринт
Ротапринт (латынча roto – айлантуу, англисче print – басуу) – кичине форматтагы ротатордук басуучу машина; ал офсеттик басуу ыкмасы менен тиражы аз басылмаларды жогорку ылдамдыкта көбөйтөт. Ротапринтте басуу формасы катары текст жана сүрөт түшүрүлгөн фольга же атайын кагаз колдонулат. Компьютердик технология сүрүп чыгарды.
Сэреско (Небраска)
Сэреско (Небраска) (Ceresco) — Небраска штатынын Saunders округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 920 киши. Болжолдуу аянты - 1.1 км². FIPS коду — 31-08570.
Ныяраяга
Ныяраяга — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Баренц деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 32 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кашмир
Кашмир ― Индустан менен Пакистан тарабынан талашылып жаткан Азиядагы аймак.
"Руанда" мейманканасы
""Руанда" мейманканасы" (Hotel Rwanda, Отель Руанда)- Терри Жорж 2004-жылы тарткан британ-италия-түштүк африкалык тарыхый драма. Тасма Жорж жана Кейр Пирсон жазган сценарийден адаптацияланган. Тасмада Дон Чедл жана мейманкананын ээсинин ролун Софи Оконедо аткарган 1994-жылы жазында Руандада болгон геноцидге негизделген тасма, африкалык "Шиндлердин тизмеси" деп аталган. Тасма Рузесбагинанын өз уй бүлөсүн жана башка миңдеген качкындарды Дес Милле Колинес мейманканасында баш калкалоого жардам берүү менен алардын өмүрлөрүн сактагандыгын баяндайт. ""Руанда" мейманканасы" геноцид, саясий паракорчулук жана зомбулуктун таасирин ачыкка чыгарат.
Алгач көз-карандысыз тасма катары чектелген гана кинотеатрларда көрсөтүлгөн. Бирок бир нече Оскар наамдарына көрсөтүлүп, "Мыкты актёр", "Мыкты экинчи пландагы актриса" жана "Түп нускадагы эң мыкты сценарий" наамдарын утуп алган. Тасма ошондой эле Берлин жана Торонто эл аралык фестивальдарында да бир нече сыйлыктарды жеңип алган. ""Руанда" мейманканасы" 2004-жылдын 22-декабрында Кошмо Штаттарда чектелүү санда көрсөтүүгө берилген жана дүйнө жүзүнө 2005-жылдын 4-февралында көрсөтүлүп, өлкө ичинде 23 миллион АКШ долларынан ашык киреше тапкан. Эл аралык көрсөтүүдө кошумча 10 миллион АКШ долларын табуу менен жалпы кирешеси 34 миллион АКШ долларын түздү.
Эпистемология
Эпистемология (гр. episteme – билим ж-а ... логия) – таанып билүү теориясы, гносеология.
Кожомкул кызы Айсалкын
Кожомкул кызы Айсалкын (17.7.1998-ж.т., Бишкек шаары) - спортчу.
Эпистемология
Эпистемология термини англиялык, америкалык, ошондой эле франция ж-а немец буржуазиялык философиясында колдонулат. Эпистемология термининин илимге киргизилиши шотланд философу Дж. Ферьеге ыйгарылып жүрөт. Ал болсо философияны онтология ж-а Э. деп, экиге ажыраткан.
Кожомкул кызы Айсалкын
Кыздар арасында күрөш боюнча Кыргызстандын курама командасынын мүчөсү. Аялдар күрөшү боюнча кадеттер арасында Кыргыз Республикасынын биринчилигинин (2013), эл аралык турнирдин (Ысык-Көл, 2015) жеңүүчүсү.
Эпистемология
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Кожомкул кызы Айсалкын
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Баев, Владимир
Баев Владимир Степанович (1924-2018) - советтик жана кыргыз спортчу жана фехтование боюнча машыктыруучу, функционер, Кыргызстандагы фехтованиенин негиздөөчүлөрүнүн бири. Маданиятка эмгек сиңирген ишмер, фехтование боюнча Кыргызстандын 13 жолку чемпиону, Бишкек шаарынын ардактуу атуулу.
Ыплас суулар
Ыплас суулар - эл отурукташкан жана өнөр жай тармактары жайгашкан аймактан канализация аркылуу башка жакка агызылуучу турмуш-тиричилик калдыктары менен булганган суулар; органикалык жана органикалык эмес заттар менен булганган суулар. Алар өнөр жайлык, турмуш-тиричиликтик жана айыл чарба агымдары болуп бөлүнөт. Ыплас суулардын булганчтыгы кошундулардын концентр-сы (мг/л, г/мъ) менен өлчөнөт. Ыплас суулардын курамындагы органикалык заттар көлмөлөргө, кыртыштарга топтолуп, чирип, суулардын жана атмосфераны санит. абалын начарлатып, ар түрдүү жугуштуу ооруларды пайда кылышы мүмкүн. Ошондуктан Ыплас сууларды тазалоо, зыянсыздандыруу табиятты коргоодо, санит. гигиенаны камсыз кылууда, айлана-чөйрөнү тазалыкта сактоодо маанилүү, к. Сууну керектөө, Ыплас сууларды тазалоо.
Баев, Владимир
Өмүр баяны
Владимир Баев 1924-жылы 12-августта Павловск шаарында (Алтай кыры) туулган.
Улуу Ата Мекендик согушка катышкан, фронттук чалгындоодо гвардия сержанты болгон, II даражадагы Ата Мекендик согуш ордени менен сыйланган. 1945-жылы март айында Баевдин бир бөлүгү Германиядан Ыраакы Чыгышка көчүрүлгөн. Ал жерде машыгуулардын биринде Баев бутунан жарадар болуп, ооруканада бир ай жатты. Баев сакайып кетер алдында ротанын командиринен бир айдан кийин женил атлетика дивизиясынын спартакиадасында чыгып суйлее женунде буйрук алды. Баев 4х100 метрге эстафетада фор-масына жетишип, алтын медалга ээ болду. Андан кийин спорттук ротанын командири болуп дайындалган. Баев кийинчерээк фехтование менен алектене баштаган. Аскер Армияда ал такай штык турнирлерине катышып, бирок тыюу салынгандан кийин кылычты өздөштүрүп баштаган.
Жылуулук кыймылдаткычы
Жылуулук кыймылдаткычы - жылуулук энергиясын механикалык жумушка айландыруучу курал. Жылуулук кыймылдаткычы табигый энергетикалык ресурстарды химиялык же ядролук күйүүчү отун катары пайдаланат. Жылуулук кыймылдаткычы термодинамикалык п. а. к. аркылуу аныкталат. Жумушчу термодинамикалык процесстерди аткаруучу машиналардын түрү боюнча жылуулук кыймылдаткычы поршендүү, ротордуу жана реактивдүү кыймылдаткычтар болуп бөлүнөт. Ошондой эле аралашкан түрлөрү дагы колдонулат, мисалы, турборе активдүү жана Ванкель кыймылдаткычтары. Жылуулук кыймылдаткычы ысытуучу жылуулукту алып келүү ыкмасы боюнча ичинен жана тышынан күйүүчү кыймылдаткычтар болуп да бөлүнөт. Ичинен күйүүчү кыймылдаткычта күйүүчү майдын күйүү процесси жана андан чыккан жылуулуктун механикалык жумушка айланышы бир эле жумушчу көңдөйдө (цилиндрде) жүрөт; ал эми сыртынан күйүүчү кыймылдаткычта бул процесстер тышта, атайын түзүлүштө ишке ашырылат (мисалы, Стирлинг кыймылдаткычы, буу машинасы). Жылуулук кыймылдаткычынын чыныгы жумушу,башкача айтканда натыйжалуу п. а. к. анын чыгуучу валындагы механикалык жумуштун жалпы жылуулук кубатына болгон катышы. Жылуулук кыймылдаткычынын натыйжалуу п. а. к. 0,10,6 чегинде өзгөрүп турат.
Джэфферсон (Мэн)
Джэфферсон (Мэн) (Jefferson) — Мэн штатынын Линкольн округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2388 киши. Болжолдуу аянты - 151.9 км². FIPS коду — 23-35695.
Эден (Айдахо)
Эден (Айдахо) (Eden) — Айдахо штатынын Джером округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 0.8 км². FIPS коду — 16-24310.
Калкы
2010-жылы калкы 411 киши болгон.
Ынтымак деңизи
Ынтымак деңизи - Түштүк океанында, Чыгыш Антарктиданын жээктеринде. Эндерби Жери менен Батыш шельф муздугунун аралыгында жайгашкан. Аянты 260 миң км2те жакын. Тереңдиги 500 жден (түштүгүндө) 3000 мге чейин (түндүгүндө). Жылдын көпчүлүк мезгилинде калкыма муздар менен капталган; айсбергдер көп. Жээгинде австралиялык Моусон жана Дейвис илимий станциялары жайгашкан. 1962-ж. советтик антарктикалык экспедициянын катышуучулары Антарктидада ар кандай мамлекеттердин биргелешип изилдөөлөрүнүн урматына атаган.
Агрыз району
Агрыз району (Әгерҗе районы) — Татарстандын түн-чыгышындагы муниципалдык район, Удмуртия менен чектешет. Административдик борбору — Агрыз шаары.