cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Абу Райхан ал-Бируни
Беруни грек, латын, араб, фарсы, түрк, хинди ж.б. тилдерди өздөштүргөн. Байыркы замандын окумуштуулары (Пифагор, Сократ, Платон, Аристотель, Гален, Птолемей) жөнүндө илимий эмгектерди жазган. Анын эмгектери табият таануу жана коомдук илимдердин тармактарын изилдөөгө багытталган.
Тарых илими боюнча да бир канча эмгектеринде 7-кылымдагы Муканнанын көтөрүлүшү, карматтар кыймылы жөнүндө маалыматтар камтылган. Кыргыздарды тили боюнча түрк элдерине кошуларын жана өздөрүнүн падышасын кан же хан деп аташарын эскерткен. Анын эмгектери англис, араб, орус, өзбек тилдерине которулган.
Интернеттик шилтемелер
...
Ташты бийиктикке ыргытуу
Шарты
Оюнчулардын саны 3—5 киши.
Оюн аянтчада, талаада өткөрүлөт.
Оюнда чакан таштар колдонулат.
Оюнга даярдануу
Диаметри 1 метрдей тегерек сызык сызылат, андан кийин оюнчулар оюндун шарты жана кезеги жөнүндө сүйлөшүп алышат."
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден тегерек сызыктын ичинде турушуп чакан таштарын бийиктикке ыргытышат, Оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат. Чакан ташты бийиктикке ыргыткан оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун башка түрлөрү
Тебетейди бийиктикке ыргытуу, таякты бийиктикке ыргытуу.
Оюндун эрежеси
Бир бирине тоскоолдук кылууга, тегерекке жакын турууга, оюндун кезегин жана шартын бузууга болбойт.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч, ийилчээктикке тарбияланат, ыргытуунун ыкмаларын үйрөтөт.
Кабылдоо
Кабылдоо, таалим, элдик оозеки чыгармалардын же башка бир автордун идеясын, темасын, көркөм ыктарын пайдалануунун эки түрү бар: чыгармачылык жана эпигондук. Биринчисинде автор өзүнөн мурдакы идеяны, тематиканы, көркөмдүк каражаттарды жеке чыгармалык манерасына жараша оригиналдуу пайдаланат. Экинчисинде болсо өзүнөн эч нерсе кошпостон, караманча кайталап, же белимчилик менен туурап гана чектелет.
Кыргыз жазуучулары реалисттик адабияттын алдыңкы салттарын, мурда болбогон проза жана драма жанрларын өздөштүрүүдө дүйнөлүк жана орус классиктеринен таалим алышты. Жазуучулар көп учурларда элдик сюжеттерди пайдаланышып, өздөрүнүн оригиналдуу чыгармаларын түзүшөт (мисалы, кабылдоо Жантөшевдин «Курманбек» эпосунун мотивинде жазылган драмасы). каарман, кабылдоо Образ. казал кабылдоо Газал.
Үсөнова Заары
Үсөнова Заары Куракчы, саймачы, килемчи, өрмөкчү. 1956-ж. Кадамжай районундагы Тамаша айылында төрөлгөн. Оштогу технологиялык техникумду бүтүргөн. «Мурас» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин үйдөн уздануучу чебери. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Уздук нусканы апасы Турдубай кызы Турдудан, таенеси Ырысбүбүдөн алган. Заарынын балышындагы беш үйлүү кунаба курагынын тегереги «чымын канат көчөтүнөн» берилип, анда жети элемент бир «үзүлдү» (оюм көчөт) түзүп, алардын араларын (көз) төрт бурчтук бөлүп турат. Анын татаал курактарында төрт үйдүн (табакча) ар биринде дагы төрт үй пайда болуп, ар бири өзүнчө табакчаны түзөт. Төрт кара-актан ал каттама курактын өзөгү кызылдан берилет. «Кош чымыя канат көчөтү» же «каркыра көчөтүнөн» турган анын жээктери актан алынышы салттуулукту билгизет. Заарынын балыш (жаздык) саймалары төрт табакчадан берилет. Анын ар биринин короологон сегиз кайкалагы (кочкор мүйүз) ичинен «кош кайкалак көчөттөрү», «карга тырмак көчөтү» аркылуу биригип, алар ак түстүү кызыл жээк менен курчалып, төрт ошондой көчөттөр биригип, аралары аламончоктолуп бир табакчаны түзөт. Кийиз жердикке сайманын «илме дос сайма», «басма сайма», «илме сайма» өңдүү түрлөрүн такай кармаган уз килем токуйт, өрмөк согуп, шалча жасайт. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык кароо-сынагы». Балыш жаздыктары жана сайма текчеси үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Министрлер Советинин Ардак грамотасы; 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Сайма үлгүлөрү менен катышкан.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Толкишка (дарыя)
Толкишка — Орусиядагы дарыя. Татарстан Республикасы, Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шешма дарыясынын сол жээгинен 5,1 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 47 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Шешма дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дуглас (Оклахома)
Дуглас (Оклахома) (Douglas) — Оклахома штатынын Garfield округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 32 киши. Болжолдуу аянты - 0.4 км². FIPS коду — 40-21250.
Табу Хэцзу, элчи
Табу Хэцзу, Тапу Алп Сол – Эне-Сайдагы кыргыз каганынын 9-кылымдын ортосундагы элчиси.
Кыскача таржымакал
842-ж. кытайдын Тан сулалесинин императоруна жиберген элчиси, кыргыз кол башчыларынын бири Алп Сол, Табу Хэцзу, Тапу.
840-ж. кыргыз каганынын Уйгур мамлекетине жасаган чоң казатында анын колунун сол канатын жетектеген  жана Улуу Кыргыз дөөлөтүн негиздөөгө зор салым кошкон.
843-ж. март айында Кытайдын Тан династиясынын императоруна элчи катары барган.
Кытай жыл баяндарында: «841-ж. такка олтурган император Вуцзун алыскы кыргыз каганынан келген элчиге абдан ыраазы болуп, Бо-Хайдан келген элчиден жогору, төргө олтургузду» – деп баяндалат.
Кыргыз каганынын аскер башчысы, ишенимдүү элчи Кытайдан жеңилген уйгурлардын тагдыры жөнүндөгү саясий иштерден сырткары, соода-экономикалык карым-катнашты кайра жандандыруу үчүн барган.
Буга жооп катары кытай императору өзүнүн элчилерин бир нече ирет кыргыздарга жөнөткөн.
Орто кылымдардагы Эне-Сай Кыргыз каганаты Кытай, Тибет мамлекеттери, Түрк, Карлук, Түргөш каганаттары жана башка мамлекеттер менен дипломатиялык жана соода-чарбалык алакаларды жүргүзүп турган.
Булоолоч
Булоолоч – мөмө жана жер-жемиштерди консервациялоодо бланширлөөчү курал. Ылдый жагынан буу менен иштетилүүчү, ичинде мөмө же жер-жемиштер салынуучу металлдан жасалган жылып туруучу торчолуу камераны элестетет. Буу бекер сарпталбас үчүн жылма транспорттун кирчү жана чыкчу жерлерине суу тосмолору коюлган.
Табу Хэцзу, элчи
Ысымынын чечмелениши
Анын кытай иероглифтери менен “Табу-Хецзу” түрүндө берилген ысымын “Тапу Алп Сол” деп окуу керек деген сунушту кыргызстандык чыгыш таануучу, синолог Галина Павловна Супруненко айткан.
Булгоочу заттар
Булгоочу заттар – чөйрөнү булгаган түрдүү физикалык агенттер, химиялык заттар жана биологиялык түрлөр (негизинен микроорганизмдер). Жаралышы боюнча булгоочу заттар табигый (жаратылыш чөйрөсүнүн), антропогендик (адамдын чарбалык иш-аракетинин негизинде) жана биринчилик (булгоочу булактан), экинчилик (биринчилик заттардын химиялык ажыроо реакцияларынан кийин), ошондой эле туруктуу (ажырабоочу) жана туруксуз болуп бөлүнөт. Бул заттар трофикалык (тамак-азык) тизмекке кирет. Көпчүлүк булгоочу заттар (пестициддер, полихлордифенилдер, пластмассалар) табигый шартта өтө жай бузулат. Ал эми уулуу (токсиндүү) бирикмелер (сымап, коргошун) такыр бузулбайт. Эгерде 20- кылымдын 40-жылдары табигый заттар (пахта, жибек, жүн, самын, каучук, азык-түлүк жана башка) басымдуулук кылса, бүгүнкү күндө алар синтездик заттар менен алмаштырылган. Синтездик заттар жаратылыш чөйрөсүндө начар жана узак убакытта ажырайт, ошондуктан айлана-чөйрөнү булгоочулардын негизгилеринин бири болот. Буга синтездик кездемелер, кир жуугуч заттар (детергенттер жана башка), кошунду азык заттар, минералдык жер семирткичтер, синтездик каучук жана башка кирет. Суу чөйрөсүндөгү Б. заводдун негизин жеңил ажыраган органикалык заттар (тиричиликтен чыккан суу агымдары), кыйындык менен же такыр ажырабаган заттар (негизинен өнөр жайдан агып чыккан агын суулар), туздар (хлориддер, сульфаттар, нитраттар жана башка) жана оор металлдардын (сымап, кадмий, коргошун жана башка) бирикмелери түзөт. Айрыкча өтө булгоочуларга өнөр жай ишканалары целлюлоза-кагаз (лигнин, майлар, фенолдор, сульфаттар), химиялык жана нефть-химиялык (фенолдор, нефть заттары, бенз(а)пирен, өлчөнгөн заттар, көп циклдүү ароматтык углеводдор) жана башка кирет. Чөйрөнү өзгөчө булгаган заттарды айыл чарбасы пайда кылат (дүйнөдө болжол менен пестициддердин 1500 түрү бар). Айрым мамлекеттерде (АКШ, Германия, Канада, Япония, Россия) кээ бир заттарга чектөөлөр киргизилген. Эгерде бул заттар чөйрөгө чектелген көлөмдөн ашык жайылса, анда алар чөйрөнү булгаган булгоочу заттар катары каралат. Азыркы учурда чөйрөнү булгаган негизги заттарга майда бөлүкчөлөр, күкүрт диоксиди, көмүртек кычкылы, суутектүү көмүртектер, азот диоксиди, коргошун жана башка кирет.
Аманат
Аманат
Аманат калтырылган кишинин зоболосу гана көтөрүлгөн. Кокустук болсо ага калтырылган буюмдар толугу менен өткөн. Кокустук болбосо аманат достошуунун, сөөктөшүүнүн башаты болгон.
Маалымат булактары
[http://bizdin.kg/books/item/24-short_hist_enscl Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003]
Чаарова Мойдумкан
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Болот Бейшеналиев
Болот Бейшеналиев (25. 6. 1937, Чүй облусу, Кемин району, Калмак ашуу кыштагы 18. 11. 2002, Бишкек) артист, киноактёр, КРдин эл артисти (1995), «Алтын көпүрө» (Казакстан) эл аралык сыйлыгынын лауреаты (2001). Кыргыз мамлекеттик опера жана балет театрынын алдындагы 2 жылдык студияны, А. Н. Островский атындагы Ташкен театр искусствосу институтун (1962) бүтүргөн. «Кыргызфильм» киностудиясында режиссёрдун ассистенти, актёр, Кыргыз мамлекеттик академия драма театрында (1970-75), «Мосфильм» киностудиясында (1976-91), 1992-жылдан Республика жаштар театрында эмгектенген. Бейшеналиев театрда жана кинодо көптөгөн аркыл мүнөздөгү образдарды түзгөн.
Театрда аткарган ролдору: Ассистент (Н. Хикмет, «Унутулган адам»), Дербиш (М. Карим, «Ай тутулган түндө»), Исабеков (Ч. Айтматов, К. Мухамеджанов, «Фудзиямадагы кадыр түн») ж. б. «Кыргызфильм» студиясында тартылган кинофильмдерде Боз үйдүн ээси («Тайгак кечүү», 1964), Болот («Ак Мөөр», 1968), Касым («Саманчынын жолу», 1967), Эркин («Көз кареги», 1975), Дүйшөн («Биринчи мугалим», 1965), Азизов («Уркуя», 1970), Дубана («Манас ааламы», 1995), Карыя («Томого», 2001) ж. б. образдарды жараткан. Он алты жыл «Мосфильм» киностудиясында иштеп, башкы жана эпизоддук ролдорду аткарган. Белгилүү орус кинорежиссёру А. Тарковскийдин «Андрей Рублёв» кинофильминде хандын ролун ойногон (1967). Б. 1991-ж. Кыргызстанга кайтып келген. Жаңы заман жана келечек муун үчүн күрөш жүргүзгөн оптимисттик рухтагы Дүйшөн, Миркамил сыяктуу революционерлердин, тарыхта аты калган хандардын гана образдарын жаратпастан, согуш темасындагы фильмдерде аскер адамдарынын мүнөздөрүн да терең ачып берген. «Ташка баткан элестер» (реж. Ү. Ибрагимов, 1975) фильминде майдандан жарадар болуп келген Эсенгелдинин образын көрүүчүлөргө ишенимдүү тартуулаган. «Гоби жана Хинган аркылуу» (реж. В. Ордынский, 1981) фильминдеги япон генералы Сиро Исспнин, ашкере канкор адамдын, ролун аткарган. Бейшеналиевдин чыгармачылыгы «Өзбекфильм» студиясы менен да байланыштуу: Каюм («Келгин куштар», 1966), комиссар М. Миршарапов («Кызыл кумдар», 1968), Качкын («Акыркы ок», 1973), Спаут («Абу Рейхан аль-Бируни», 1974) ж. б., ошондой эле «Казакфильм» студиясында Таир («Горизонттор», 1972), Ван («Ажыдаар жылы», 1981), Тыңчы («Даңазалуу Чокан», 1984), Бөжөй («Абай», 1990), Чыңгыз хан («Отрардын кыйрашы», 1991) хан Эмир («Алардын эң назиги», 1996) ж. б., «Тажикфильм» студиясында Саттар («Унутта калган ашуу сыры», 1972), Мырзакул («Ганг таңы», 1976), Көзбоочу («Ак илбирстер», 1984) ж. б. образдарды жараткан. Ал Венгриянын «Мафильм», Чехословакиянын «Баррандов», Германиянын «ДЕФА», ошондой эле «Беларусфильм», «Довженко», «Молдовафильм», «Ленфильм», «Экран», «Свердловфильм», «Горький», «Одесса» киностудияларында да киного тартылган. Бейшеналиев кинематографияга арнаган отуз жети жылдык өмүрүндө 100дөй кинодо кайталангыс образдарды жараткан. Монгол Республикасынын Достук ордени менен сыйланган.
Сотел
"Сотел" ЖЧК - Кыргызстандагы телекоммуникационная тармагында, "Nexi" бренди менен иштеген компания.
"Сотел" ЖЧК – CDMA 800 МГц стандартындагы байланыш кызматын көрсөтүүчү байланыш оператору. Кыргызстанда биринчилерден болуп, жогорку ылдамдыкта «Мобильдүү Интернет» EV-DO технологиясы жана  «nexitunes» (CRBT – Coloring Ring Back Tone) кызматын көрсөтүп баштаган.
Коптел
Коптел — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уса дарыясынын сол жээгинен 316 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сена
Сена - Франциядагы дарыя. Уз. 776 км, алабынын аянты 78,6 миң км2. Лангр платосунан башталып, Ла-Манш кысыгына куят.
Ортоңку жана төмөнкү агымында өрөөнү жазы, нугу ийри-буйру. Башкы куймалары: Об, Марна, Уаза (оң), Йонна (сол). Негизинен жамгыр сууларынан куралат. Ноябрдан мартка чейин суусу кирет.
Жылдык орточо чыгымы Парижде 250 м3/сек, чатына жакын 450- 500 м3сек. Каналдар аркылуу Сомма, Шельда, Самбр, Маас, Рейн, Сона, Луара ж. б. дарыялары менен туташат.
Труа шаарынан тартып кеме жүрөт. Башкы порттору - Париж, Руан, Гавр.
Тесу-Се
Тёсу-Сё — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Надуй-Яха дарыясынын оң жээгинен 99 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 55 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тарханко дарыясы
Тарханко — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сереж дарыясынын оң жээгинен 140 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Нурдар, Кара-Суу району
Калкы
Калкы - 3 792 киши.
Android
Android — Google тарабынан иштелип чыккан мобилдик операциялык система. Өзгөртүлгөн Linux өзөгүнүн жана баштапкы коду ачык программалык камсыздоонун нускасынын негизинде түзүлгөн, жана негизинен смартфон жана планшеттер сыяктуу сенсордук экраны бар мобилдик түзмөктөр үчүн жасалган. Алгач Android Inc. компаниясы тарабынан жасалып жана иштетип атышкан, кийинчерээк аны Google сатып алган. Натыйжасында Google Open Handset Alliance (OHA) альянсын түзүүнү демилге кылып чыккан, азыр да алар платформанын колдоо жана өнүктүрүү маселесинин үстүндө иштеп келе атышат. Android - Google китепканасы аркылуу түзүлгөн Java application жаcаганга мүмкүнчүлүк берип, түзмөк аркылуу башкарылат. Android Native Development Kit аркылуу Си жана башка тилдер аркылуу тиркеме жазаса болот.
2012 жылдын экинчи кварталында 64,1 % ээлеп, Android смартфондор базарында алдыга чыкты. Мындан аркы өнүгүшү да белгиленүүдө - Androidдин коммунникаторлорлорду тапшыруу үлүшү 70% жакындап калды. Экинчи кварталдын жыйынтыгында дүйнө жүзү боюнча 104,8 млн даана мындай смартфондор иш жүзүнө ашкан же баардык көлөмдүн 68,1 %.
Тарыхы
2012 жылдын Жетинин айында системдин 14 версиясы чыкты. Ал 4.1 Jelly Bean деп аталды. Анын артынан ошол эле жылы Тогуздун айында 4.2 Jelly Bean чыкты, кийинчерээк 2013-жылынын Теке айында жаңылануу 4.3 Jelly Bean болуп алмашты.
2013 жылынын Тогуздун айынын 31 Google азыркы учурда эң акыркы версиясын релиздеди: Android 4.4. Бул версия Nestlé компаниясы менен келишимден кийин шоколад батончиги сыяктуу «KitKat» деген атка ээ болду. .
Түзмөктөр
Android аркылуу башкарылып иштеген, биринчи түзмөк болуп HTC компаниясыны чыгарган HTC Dream смартфону болгон(расмий түрдө T-Mobile уюлдук операторунан T-Mobile G1 аттуу ысым менен чыккан), презентациясы 2008 жылдын Аяк Оона айынын 23 дө чыккан. Ушундан баштап смартфон чыгарган чыгаруучулардан Android базасында түзмөк чыгарууга ниеттенип бир топ билдирүү жөнөтүлө баштаган. Планшеттерге багытталган, Android үчүнчү версиясы (Honeycomb) чыккандан баштап, улам улам бир нече өндүрүүчүлөр бул платформада планшеттерди чыгарышканын жарыялашкан.
Смартфон жана планшеттерден сырткары Android операциялык системасын башка түзмөктөрдө отугузула башташкан. Ушундан улам, 2009 жылдын аягында с Android аркылуу иштеген биринчи фоторамка сатыкка чыккан. 2011 жылдын Кулжа айында Blue Sky италияндык компания Android ОС аркылуу башкарылган i’mWatch интелектуалдуу кол саатарды анонстоп чыгара башташкан. 2012 жылдын Баш Оона айында Nikon компаниясы да, Google дун платформасында иштеген дүйнөдөгү биринчи фотокамераны көрсөткөн.
Мындан тышкары, энтузиазисттер Android ди башка катардагы белгилүү түзмөктөргө байланыштырышкан, алардын ичинде, мисалга, Windows Mobile HTC Touch Dual жана HTC TyTN II Android платформасындагы смартфондор, аларга Android эмуляция режиминде жүргүзүлгөн. Жана дагы толук түрдө Maemo-до иштеген Nokia N810 и Nokia N900 (порт под названием Nitdroid)  жана Nokia N900 интернет планшетттерине(Nitdroid атындагы порт), жана ошондой эле MeeGo платформасындагы Nokia N9 сматрфондоруна,Windows Mobile ОС иштеген HTC HD2, аларда Android ОС microSD-картасынан жана ички NAND эс тутумунан иштетилген. Отургузулган система баардык чектөөсү жок мүмкүнчүлүктөр менен ыйгарылган. Мындан сырткары Android-ди Openiboot аттуу айтайын программа аркылуу Apple — iPhone, iPod Touch жана iPad түзмөктөрүнө отургузуу жагынан да ийгиликтүү тажрыйбалар бар. Openiboot бул түзмөктөргө ар кандай Операциялык системаларды, алардын ичинде Android да бар, отургузганга багытталган. Bada операциялык системасындагы түзмөктөрдө да чектөөлөрү бар алдын ала чыгарылган прошоивкалар пайда болууда. Koolu компаниясы Android-ди Neo FreeRunner порттоштуруп гана чектелбей өзүнүн бизнесин алдын ала олтургузулган Google-дун уюлдук платформасындагы смартфондорду сатыкка чыгарышкан. Биринчи расмий жана жалпы коомго жеткиликтүү Koolu-нун Neo FreeRunner-ине Android портунун бета релизи 2008 жылдын Бештин Айында болгон. Жана дагы Android x86 архитектурасына порттошкон.
Ачык уюмдар аркылуу түзүлүп аткан, альтернативдик прошивкалар
(CyanogenMod, MIUI, Virtuous Quattro, VillainROM, Open Kang Project, Replicant)- android-прошивкаларын толук ачык вариантта жасаган энтузиасттар тобу бар. Android модификацияланган версиялары("прошивка", же болбосо "кастомдук прошивка" аталып жүрөт) булар үчүн жазалат: MicroSD-картасында (Android-дин 2.2 версиясына чейинкилер) сактоо мүмкүнчүлүгү ж.б.у.с бар.
Android түзмөктөрдү перепрошивка кылыш үчүн, root мүмкүнчүчүк керек(Рутинг деп аталат), приложения жана системанын үстүнөн толук кандуу башкаруу мүмкүнчүлүгү түзүлөт. Root мүмкүндүк үчүн жүктөлмөөнү блоктон чыгарып кереги жок(блоктон чыгарылган bootloader 2 же андан ашык ОС көчүрө алат ). Модификацияланган прошивкалар эски телефонду көтөрүп жүргөн колдонуучуларга жаңы гана релиздерде гана мүмкүн болгон приложенияларды колдно алышат, алар туруктууну көтөрүшөт, ыкчамдык жана чыгаруучулардын багынан арылтат.
Android түзмөктөрдүн баардык чыгаруучулары башында эле root мүмкүндүктү блокирлеп салышат(балким прошивкалоо мүмкүнчүлүгүн да), муну алар колдонуучуну зыянга учуратуучу ПЖ жана түзмөктү бузулуудан коргойбуз деген мотив менен. Бирок, массалык түрдө колдонулган хакерлик ыкмалар бул коргонууну алып салынып аткандыктан, түзүүчүлөр бетме бет аларга түз чыгып расмий телефондорду блоктон чыгаруучу (Sony Ericsson - Unlocking the boot loader, HTC — Unlocking Your Bootloader кызматы) кызматын ачууга мажбур болушкан.
Блоктон чыгаруу мезгилинде телефон бузулуп калуу коркунучу, колдонуучуга жүктөлөт, телефонду блокту чыгаруу мезгилинде колдонуучу гарантияны бат жоготуп алуу шарттары менен макулдашат. А кээ бир түзүүчүлөр дагы алдыга жылышып, алдыңкы колдонуучу башка прошивканы гана отургуза алып эмес, бирок өзүнүн (кылдаттык менен жазылган прошивканы алмаштыруу, программдык жабдуу,программа платформа архитектурасы боюнча документация усулу берилет, оригиналдуу прошивка коду ж.б.у.с ) жана альтернативдик түзүлгөн прошивкаларды колдойт(Sony Ericsson CyanogenMod колдойт). Мынданы сыткары, бул (Sony Ericsson демилгеси) текшерилбеген хакердик колдонмо перепрошивканы иштен алып тыштайт (мисалы HTC үчүн).
Эки тараптын конфликтинде (Google менен телефондун түзүлүүчү менен колдонуучулар) астыдагы мотивация колдонулат:
2009 жылдын Аяк Оона айында Google кат менен CyanogenMod-дун түзүүчүлөрүнө система бөлүгүнүн алтернативдик прошивкаларындагы приложенияларды жана жабык түпкү коду барларды өчүргүлү деп кайрылышкан ( «Маркет», GPS навигация, «Карты» жана б.у.с.). Жыйынтыгында CyanogenMod-дун Android версияларында "жабык" приложенияларын өчүрүшкөн, жана отургузуу процессинде колдонуучуу Google-дун программа пакети отургузуп жана алтернативдик "жабык" программаларды ("Карталар" ж.б) дагы отургузуу мүмкүнчүлүгү түзүлүп, колдонуучуга Google-дун приложенияларынан көз карандысыз болобу же болбойбу.
Google Play (башында Android Market)
Негизги макала: Google Play
2008 жылдын Тогузунчу айында Android ОС атайын онлайн дүкөн приложениялар ачылганын жарыялаган - Google Play Cүйлөшүү боюнча түзүүчүлөр түшкөн каражаттын 70% алышат, Соталык байланыш операторлору - 30 %. 2009 жылдын Бирдин айында түзүүчүлөр үчүн АКШда жана Улуу Британияда өзүлөрүнүн приложениялары (Google Play) үчүн акча алуу мүмкүнчүлүгү түзүлдү. [Sony Ericsson]] компаниясы биринчилерден болуп Android Market-те жеке менчик онлайн дүкөн приложениялар каналын койо берди, жана компания менен сунушталган. 2011 жылдын Бештин айындагы Android Market түзүлгөндөн баштап 10 миллиард приложения көчүрүлгөн.
2012 жылдын Жалган Куран айында Google «Китептер», «Android Market», «Музыка» жана башка Google Play деги мультимедимялык приложенияларды бириктирди Интернет-магазин Google Play работает в 190 странах, насчитывает более 700 тысяч приложений, а за время работы сервиса было скачано 25 миллиардов приложений. .
Мобилдик приложение түзүү
Android опреациондук системине приложение түзүү виртуалдык машина Dalvik, үчүн нестандарттык байт кодундагы программа болуп эсептелинет, алар үчүн атайын отургузуучу пакет .apk форматы түзүлгөн. Приложениялар менен иштечүү үчүн бир топ китепканалар бар: Bionic (libc менен дал келбөөчү стандарттык китепканалар функциясы); libc (Си) стандарттык систем китепкана тили; PacketVideo OpenCORE базасындагы мультимедиялык китепканалар (MPEG4, H.264, MP3, AAC, AMR, JPG жана PNG форматтарын колдойт); SGL (движок экиченемдүү графика); OpenGL ES 1.0 ES 2.0 (движок үч ченемдүү графика); Surface Manager (приложенияларды 2D/3Dмүмкүнчүлүк берет); WebKit (Web-браузер үчүн даяр движок; HTML, JavaScript тти иштете алат); FreeType (шрифттерди иштетүү движогу); SQLite (жеңил алмактуу СУБД, баардык приложенияларга мүмкүндүү); SSL (тармак ичинде корголгон маалымат өткөрүүчү протокол). Жөнөкөй приложениелерге Linux салыштырмалуу, Android приложениялары кошумча эрежелерге баш ийишет : Content Providers - приложениялар арасында маалымат алмашуу; Resource Manager - XML, PNG, JPEG файл ресурстарына кирүүгө мүмкүндүк; Notification Manager - сап калыбына кирүүгө мүмкүндүк; Activity Manager - активдүү приложенияларды башкаруу.
Google бекер көчүрүү үчүн (Software Development Kit) түзүү аспапын сунуштайт, ал x86-машиналарына Linux, Mac OS X (10.4.8 же өйдө), Windows XP, Windows Vista и Windows 7 опрерациондук системдерине багытталган. Түзүү үчүн JDK 5 версиясы же жаңыраагы керектелет.
Android-ке приложенияларды Java (Java 1.5 ылдый болбошу керек) тилинде түзсө болот. Eclipseке жазылган плагин бар - Android Development Tools (ADT), Eclipse версияларынын 3.3-3.7 багытталган. Жана дагы IntelliJ IDEA ге рлагин бар, android-приложеияларды түзүүнү жеңилдетүү үчүн,, жана NetBeans IDEтүзүү айлана чөйрөсүнө, ал болсо Netbeans 7.0 баштап эксперименталдык болбой баштаган, бирок ага карабай расмий атала элек. Мындан сырткары Motodev Studio for Android бар - Eclipse базасында комплекстик түзүү айлан чөйрөсү, Google SDK менен түздөн түз иштешет.
2009 жылы ADTга кошумча болуп Android Native Development Kit (NDK) жырыяланган китепканалар жана аспаптар пакети болуп,  С/С++ тилдеринде приложениелерди түзсө болот. NDK коддордун ылдамдыкка критикалуу жерлерде гана колдонго кеңеш беришет.
Android Developer Challenge
2007 жылдын Жетинин айында түзүүчүлөрдү стимулдоо үчүн Google компания Android Developer Challenge 5 миллион долларлык приздик фонду менен сынак жарыялады Сынактын катышуучуларына каалагандай ар кайсы тармактарын камтыган приложение түзүүнү айтышкан - социалдык желелер, ар кандай маалымат менен иштөө, оюндар ж.б.у.с ADC мероприятиясы 2008 жылда башталып аягында 50 марага чыккан катышуучуларга чоң акчалай сыйлык беришкен(25-275 миң доллар)
2009 жылдын Бугу айында ADC2 жаңы сынагы жарыяланган, байге фондусу 2 миллион доллар (башкы приз — 250 000). Сынакка приложенилерди көргөзүү 2009 жылдын Баш Оона айынын 24 нөн баштап Баш Оона айынын 31 не чеейин кабыл алынган. Аяк Оона айынын 24 баштап Тогуздун айынын 6 чейин ADC2 биринчи раундуна карата колдонуучулар добуш берүү аркылуу приложенияларды экинчи раундга тандашкан. Жетинин Айынын 5 де экинич раундга киришкен эң мыкты 200 приложениненин тизмеси жарыяланган (ар бир 10 категорияынын биринде 20дан приложение), ушинтип колдонуучулар экинич раунддун приложениелерин добуш бере башташкан. Жетинин айынын 24 дө экинчи раундун добушу берүүсүү токтогон, жана атайын калыстар эксперттер тобу колдонуучулардын ойлору менен мыкты приложениелерди тандай башташкан. Жетинин айынын 30 да сынактын жеңүүчүлөрүнүн тизмеси жарыяланган.
Баштапкы код
2008 жылдын Тогуздун айынын 21 де OHA Android платформасынын баштапкы кодунжарыялады. Релизге Android дин баардык агымдары кирди: иштетъъ системи, ортоубакыттык ПЖ (middleware), жана негизги акыркы Java тилинде жазылган приложениялар. Android баштапкы кодуну жалпы көлөмү 2,1 Гб түздү. "Укуктуу лицензия" менен Android баштапкы кодуна Apache License 2.0 ээ. Android 3.0 Honeycomb чыккандан кийин Google уюлдук бөлүмүнүн президенти Энди Рубин, жаңы система версиясынын баштапкы кодун жарыялоо койо турулат деп жарыялады, себеби деп система коммуникаторлорго койо берүүгө даяр эместигин жана дээрлик оптимизация боло элек деди. Бул чечим аналитиктердин критикалык баасына туш болду: мисалга, баяндамачы ZDNet Кристофер Доусон, Google дун мындай кадамын көңүл калтыраарлык деди. Бирок, Компаниянын убадасына ылайык Google 2011 жылдын күзүндө Android 4.0 Ice Cream Sandwich кийинки версиясынын баштапкы кодун ачты.
Интеллектуалдык менчик укугунун бузулушун жарыялоо
Oracle Corporation Google'ду Java'да интеллектуалдык менчик укугунун бузду деп күнөөлөдү жана керектүү доо менен сотко кайрылды. Google компаниясына ушундай сыяктуу доолорду Brown Rudnick LLP компаниясынын юристтери да доолоду, алар түзүүчүлөрдү GPL2 лицензиясын өзүнүн Bionic китепканасы менен бузууда деп күнөө койушту. Бул арыз прессада көптараптуу реакция жаратты , бирок ага карабай бир катар эксперттер алдын ала жыйынтыкка келип, күнөөлөр эрте берилген дешти.
2012 жылдын Бугу айынын 31 де Уильям Алсуп (William Alsup) судья Oracle'дын доосундагы, Android платформасында колдонулган жана түзүчүүлөрдүн бирдиктүү Java код менен түзө алышкан, 37 API'га автордук укуктарынын тууралыгын аныктап чечим чыгарды. Алсуптун вердиктине ылайык, Oracle — Google талашындагы API интерфейстери болгон предметти, автордук укуктарды коргоо обьектерине кирбейт: "Анткени, реализация методикасында колдонулуп аткан, спецификалык код айырмаланып турат, анткени автордук укуктарды коргоо мыйзамына ылайык даана эле ушундай функция же спецификациясы, же башка Java API колдонулган методдор менен өзүнүн кодун жазса болот. Декларация же башкы саптар методикасы окшош болуп турса деле айырмасы жок. Анткени идеяны же функцияны орундатууда бир эле жол барда, ар кимиси өз эркине ылайык жасай берет, жана мындай ишке ашыруу ыкмасын эч кимисинин монополизациялаганга укугу жок".
Сыйлыктары жана жетишкендиктери
PC Magazine басылмасы Android 4.0 Ice Cream Sandwich иштетүү системине "Редакция тандоосу" деген сыйлыкты берди, жаңы ИС платформага көп жакшыртууларды жана смартфон менен планшеттик системалар арасындагы айрымаларды да жоготту деп бегилеп.
2012 жылдын Жалган куран айында «Ведомости» газетасы, Android орус базарындагы планшетик компьютерлер тармагында өзүнүн каршылашы Apple ди артка калтырды деп жарыялады. Себеби деп, аналитиктер Apple өзүнүнүн түзмөктөрүнүн чыгарылышын бир нече айга кечиктирип атышат дешти. Буга катар бул колдонуучуларга алардын "андроиддик" аналогдорун арзан баада сунуштап жатышты.
Android 4.0 Ice Cream Sandwich User Experience Awards 2012 де эң мыкты платформасы аталып алтын алды.
Andoid өсүү тарыхы
2005 жыл 2007 жыл HTC, Intel, Sprint Nextel, KDDI, NTT DoCoMo, China Mobile, микросхема түзүүчүлөрү Broadcom, Marvell, NVIDIA, Qualcomm, SiRF, Texas Instruments, LG, Motorola, Samsung Electronics,жана ИТ-индустриянын дүйнөлүк гиганты, жана альянстын эң башкы идеялык шыктандыруучусу Google компаниясы. Бир убакытта OHA ачылыш менен Linux өзөгүндө Android ачык уюлдук платформасы анонстолгон. 2008 жыл 2009 жыл 2010 жыл 2011 жыл 2012 жыл
SDK версияларынын чыгуусу
2007 жыл 2008 жыл
2009 жыл
Телис дарыясы
Телис — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Бенжереп дарыясынын оң жээгинен 24 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Гомеостаз
Гомеостаз, гомеотазис (гр. homeo жана stasis – кыймылсыз абал) – өзүнүн параметрин жана физиологиялык функциясын белгилүү диапазондо кармаган организмдин касиети тышкы чөйрөнүн таасирине ички организмдин чөйрөсүнүн туруштук беришине негизделген.
Телис дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Гомеостаз
Гомеостаз идеясы биринчи жолу француз окумуштуусу К. Бернар тарабынан негизделген (1878). 1929-ж. америкалык биолог У. Кеннон өзүнүн «дененин акылы» деген концепциясына байланыштуу Гомеостаз терминин колдонууга киргизген. 1948-ж. У. Р. Эшби (Улуу Британия). Гомеостаз түшүнүгүн кеңири топтуу системаны моделдештирүүнү негиздөө үчүн колдонгон.
Гомеостаз түшүнүгүндө табигый жана жасалма системага мүнөздүү өзгөрмө жана туруктуу диалектика чагылдырылат.
Сома клеткалары, сома
Сома клеткалары, сома (гр. sоmа - дене) - көп клеткалуу организмдеги клеткалардын (жыныс клеткаларынан сырткары) жыйындысы. Жыныс жана дене клеткаларын карама-каршы коюу 19-20 кк чегинде А. Вейсман сунуш кылган түйүлдүк плазмасынын теориясы менен байланыштуу. Бул теория боюнча "тукум куума зат" - түйүлдүк плазмасы - жыныс клеткаларында гана кездешет, ал эми калган (дене) клеткаларында көбүнчө түйүлдүк плазмасы жок. Вейсман боюнча, мындан дене жана жыныс клеткаларынын ортосундагы негизги айырмачылык келип чыгат. Дене клеткаларында ар бир ген эки аллелден турса да, жыныс клеткалары сыяктуу эле дене клеткалары да гендердин толук жыйнагын алып жүрөөрү далилденген жана аларды бул маанисинде карама-каршы коюунун кажети жок. Эукариоттук микроорганизмдердеги вегетативдик клеткалар дене клеткаларына окшош.
Кугарчи (Кугарчин району, Башкыртстан)
Кугарчи — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Кугарчин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 866 киши. Почта индекси — 453345, ОКАТО коду — 80238840001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Насыя бирлиги
Насыя бирлиги ― бирликтин катышуучуларынын аманат каражатын бириктирип, аларды алгылыктуу пайыз чени боюнча өз ара насыялоо үчүн пайдалануу жолу менен өз катышуучуларына (мүчөлөрүнө) жардам көрсөтүү, ошондой эле каржы кызматын көрсөтүү максатында түзүлүүчү коммерциялык эмес каржы-насыялык уюм.
Насыя
Насыя же ошондой эле кредит ( ― карыз) катары белгилүү ― 1) насыялык келишим боюнча кайтарып берүү жана пайдалангандыгы үчүн үстөк пайызын кошо кайырып берүү шарты менен карыз алуучуга банк же дагы башка кредит уюмдары (насыя берүүчү) тарабынан берилүүчү акча каражаты. (Аны «зайым» түшүнүгүнөн айырмалай билүү керек); 2) бухгалтердик эсептин дебетке карама-каршы эсептерде өзгөртүүлөрдү туюнтуучу аталгысы.
Насыяны кайра каржылоо-бул бир кредиттик мекемени экинчисине алмаштыруу: карызкор башка банктан насыя алат, Адатта, колдо болгон насыяны төлөө үчүн кыйла ыңгайлуу шарттарда.
Насыянын маңызы ― нарктык мамилелердин өзгөчө калыбы катары, бир экономикалык субъектинин наркы убактылуу бошоп, кайта өндүрүү процессине катышпаган учурда пайда болот. Насыянын жардамы менен нарк аны колдонбогон (насыя берүүчү) бир уюмдан кошумча каражаттарга муктаж болуп турган экинчи уюмга (карыз алуучуга) өтөт.
Насыянын функциялары ― кайта бөлүштүрүү, жүгүртүү куралдарын жаратуу, кайта өндүрүү жана стимулдаштыруу.
Насыянын калыптары ― акчалай насыя, товардык насыя, аралаш насыя.
Микронасыялар ― бир пайыз алкагында микрокаржылоо компанияларынын тарабынан берилген заемдук ресурстарга бир аз сумма. Микронасыялар, эрежедегидей эле, өмүр актуалдуу маселелерди чечүү үчүн түзүлөт.
Кыргызстан Тарыхчылар Жамааты
Кыргызстан Тарыхчылар Жамааты (КТЖ) -  пост-советтик Кыргызстандагы тарыхчы окумуштууларды 1995-2011-жылдары баш коштурган коомдук чыгармачыл уюм.
Кыскача тарыхы
Ал мурдагы Кыргызстан жаш тарыхчылар жамааты (КЖТЖ) коомдук уюмунун негизинде 1995-жылы күзүндө кайра уюшулган.
1995-жылдан 2011-жылга чейин уюмду тарыхчы Кыяс Молдокасымов жетектеди.
Анын орун басарларынын бири - археолог Кубатбек Табалдыев болду.
Уюмдун сүрөөнчүлүгү менен Кыргызстан, Борбордук Азия жана кыргыз улутунун тарыхына арналган бир катар жаңыча жазылган илимий монографиялар жана окуу китептер жарык көргөн, археология жана этнография боюнча илимий сапарлар уюштурулган.
2012-жылдын 11-февралында бул уюмдун түзүүчүлөрү жана башка тарыхчы окумуштуулар, аспиранттар жана студенттер КТЖнын ордуна "Кыргыз Тарых Коому" эл аралык коомдук бирикмесин негиздешти.
Семпер Йоханнес
Семпер Йоханнес (10(22). 3. 1892, Тухалаане, Вильянди- 21. 2. 1970, Таллин) - эстон совет жазуучусу, Эстон ССР эл жазуучусу (1964).
Чыгармалары 1910- жылдан жарыялана баштаган, Жарандык жана филос. темадагы «Пьеро» (1917), «Унчукпай коё албайм» (1943; Советтик Эстония сыйл., 1947), «Барактар шамалдагы жалбырактай» (1972) ж. б. ыр жыйнактары, «Кызганыч» (1934), «Ташка таш» (1939), «Кызыл чеге гүлдөр» (1955) дегендей психол. романдары бар.
Ажек
Ажек, Комсомол — Жалал-Абад облусунун Ала-Бука районундагы кыштак. Биринчи май айыл өкмөтүнө караштуу. Райондун борбору Алабука кыштагынан 46 км түштүк-батыш тарапта. Наманган темир жол бекетинен 55 км аралыкта. Деңиз деңгээлинен 920 м бийиктикте. 1954-ж. отурукташкан. Калкы 2190 киши (2009); негизинен дыйканчылыкта, мал чарбасында эмгектенет. Орто мектеп, бала бакча, медпункт, китепкана, тегирмен, май жуваз бар.
Калкы
Калкы - 2 190 киши.
Семпер Йоханнес
Ленин ордени, башка 2 орден жана медалдар менен сыйланган.
Айгельтинген
Айгельтинген (Eigeltingen) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Констанц районуна карайт. Фрайбург административдик округуна тиешелүү. Калкы – 3708 (2013-ж.). Аянты – 59,30 км². .
Бултеке чополуу бүлөө таш кени
Бултеке чополуу бүлөө таш кени – Чүй облусунун Москва районунда, Беловодский (Ак-Суу) кыштагынан 35 км түштүк тарапта, Кыргыз Ала-Тоосунун Түндүк этегинде, деңиз деңгээлинен 1546–1700 м бийиктикте. 1969–70-ж. Түндүк геологиялык экспедициясы чалгындаган. Аймагын негизинен ордовик менен антропоген мезгилдеринде пайда болгон чөкмө жана девондун аягында жиреп чыккан интрузия тоо тектери түзөт. Күңүрт боз, кара түстөгү серицит-чопо-көмүртектүү жана көмүр чополуу бүлөө таш (сланец) кендин пайдалуу катмары. Алардын калыңдыгы 600 мден ашык. Бүлөө таштын көөп чыгуу коэффициенти. 6,14% жана температурасы 116°С, орточо тыгыздыгы 0,44 г/см3. Бүлөө таш «Б» классынын «500» маркасындагы керамзиттик гравий жана кум алууга жарамдуу. Запасы А+В категориясы боюнча 3873 миң м3, С1 37500 миң м3. Баланстагы запасы: А-112 миң м3, В-1109 миң м3, С2–37500 миң м3.
Үрүстөм уулу Саит
Үрүстөм уулу Саит Зергер. 1925-ж. Чоң-Алай районундагы Жар-Башы айылында төрөлгөн. Азыр Дароот-Коргон айылында жашайт. Кыйла жылдары райондук камсыздоо бөлүмүндө эмгектенген. Жети атасы Дүңкөдөн баштап, чоң атасы Элчи, анын атасы Кал, өз атасы Үрүстөм айтылуу усталардан болгон. Атасы Үрүстөм күмүшкө узанган, кийин шартка жараша темир кармаган, кара уста аталган. Ортолук чарбада узанган. Бүлүнгөн-сынган айыл чарба шаймандарың ондоп, аларга тетик жасаган. Жыгач көмүр ордуна көбүнчө таш көмүр үйлөткөн. Саит атасынын устачылык нускасын алган. Саит сынган темирлерди карматууга өзүнчө кепшер кылуу үчүн ак калай (олобо) менен букары күмүштү белгилүү өлчөмдө кошуп, данакер сээп эритет. Ошондо өзүнчө катуу бир ак зат пайда болот. Аны майдалап туруп, ага дагы данакер кошуп, кичине нымдап, сынган же жарака кеткен жерге данакер сүртүп, үйлөмө көрүк менен аны кармаганда жылт-жылт эрийт. Эригенде суу себет. Ошондо данакер бекем кармайт. Тез кепшерде сары жез данакер менен бирге жасалат. Саит Алай, Чоң-Алай тараптагы оозго алар зергер катары кыз-келиндердин жасалгаларынын теңинен көбүнө узанат. Анын жекече ыкмасында темирге күмүштү жалатуу, күмүштү согуу-сомдоо, күмүштүн бетин чегүү (чапкылоо) аркылуу оюм-сай түшүрүү өңдүүлөрү башка зергерлерден айырмаланат.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Медресе
Медресе (арабча مدرسة‎‎ – окуй турган жер) – чыгыш өлкөлөрүндө диний жогорку жана орто окуу жайы. Медреселер жөнүндөгү маалыматтар 8–9-кылымга таандык. Медреседе динден башка философия, укук таануу, филология, астрономия, математиканы окутушкан. Айрым өлкөлөрдө ислам университеттери деп аталган: Азхар (Египет), Зейтун (Тунис), Алигария (Индия), Пеншат (Пакистан), Анкара (Турция) жана башка Орто Азияда Медреселер 10-кылымда пайда болгон 18–19-кылымдарда Медреселердин саны көбөйгөн. Кокон шаарында эле 50 Медресе болгон. Медреселер чоң жана кичине Мелресе деп бөлүнгөн. Чоң Медреселерде 15–20 адам, кичине Медреселерде 5–10 адам окуган. Медреселер Чыгыш өлкөлөрүндө жогорку окуу жайлары катары эсептелген. Мында негизинен мусулман укугу, араб, фарсы тилдерин, рифметика, астрономия жана башкаларды окутушкан. Медреседе окуу 20 жылга жакын үч тепкичте жүргөн: адно – төмөнкү; аусот – ортоңку; агло – жогорку. Ар бир тепкич атайын китептер жана окуу куралдары менен камсыз болгон. Көпчүлүк Медреселер негизинен диний кызматкерлерди –муфтийлерди, аглямдарды, казыларды, мударистерди окутуп, тарбиялап чыгарышкан. Орто Азия хандыктарынын тарыхында Медресени бүткөн адамдар гана казылык, муфтийлик, мударисттик жана башка кызматтарда иштеген. 19-кылымда Кыргызстанда да Медреселер ачылган, 1892-жылы маалымат боюнча Ош шаарында 7 Медресе болгон. Медресени бүтүргөндөр казы же муфтий наамын алышкан. Орто Азияда татарлар тарабынан жаңы тартиптеги мектептердин ачылышы менен Медреселер өнүгө алган эмес. Жогорку Медреселердеги окуу мөөнөтү жети жыл болгон жана алар мусулман кызматкерлерин даярдашкан.
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
Кредит валютасы
Кредит валютасы – кредиттик келишим боюнча тараптар макулдашкан валюта. Экспорттук кредиттер экспорттоочу же импорттоочуга сыяктуу эле үчүнчү өлкөгө же эларалык эсептешүү бирдигинде улуттук валюта түрүндө берилет. К. в-н тандоо келишим предмети болуп эсептелет. К. в. аны жоюу валютасы менен дал келбей калышы мүмкүн.
Тамим ибн Бахр Мутавва'и
Тамим ибн Бахр Мутавва'и (Мутавваъи) – орто кылымдардагы арап мусулман саякатчысы жана элчиси.
Кыскача таржымакалы
Тамим ибн Бахр Мутавваъи (Мутавва'и) Багдат халифатынын чек ара аймактарынын биринде туулуп өскөн.
Ал 808-ж. Ортоңку Чыгыштан чыгып, азыркы Кыргызстан аймагы аркылуу өтүп, чыгыштагы Уйгур кагандыгынын ордо шаарына чейин саякаттап барган. Бул кагандык азыркы Монголия аймагында жайгашкан.
(Башкыр чыгыш таануучусу Ахмед Зеки Велиди Тогандын оюнча, Тамим ибн Бахр 808-жылы эмес, 751-759-жылдардын аралыгында Орхонго барып, уйгур каганы Байан-Чор (Моюн-Чур, 746-759-жж. бийлеген) менен жолуккан. Бирок Тогандын бул жоромолу эч кандай тарыхый фактка негизделген эмес).
Ташты бийиктикке ыргытып кайра тутуу
Шарты
Оюнчулардын саны 2—5 киши.
Оюн аянтчада өткөрүлөт.
Оюнда таштар колдонулат.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар диаметри 1 метрдей келген тегерек сызылат, андан кийин оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирдик таштарын алышып, тегеректе турушуп, бийиктикке ыргытышып кайра утушат. Оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат. Ташты бийик ыргытып кайра туткан оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун башка түрлөрү
Кышты бийиктикке ыргытып кайра тутуу, гувалакты бийиктикке ыргытып кайра тутуу, дарбызды бийиктикке ыргытып кайра тутуу, ашкабакты бийиктикке ыргытып кайра тутуу, коонду бийиктикке ыргытып кайра тутуу, коло жыгачты бийиктикке ыргытып кайра тутуу, темирди бийиктикке ыргытып кайра тутуу ж. б.
Оюндун эрежеси
Бир бирине тоскоолдук кылууга, тегерекке жакын турууга, оюндун шартын бузууга болбойт,
Оюнга методикалык көрсөтмө
Оюнчулар тегерекке жакын тур боолору керек.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч, ийилчектикке тарбияланат, оордуктарды ыргытууну жана тутууну үйрөтөт.
Тамим ибн Бахр Мутавва'и
Кыскача таржымакалы
Тамим ибн Бахр тогуз огуздардын каганы өз чебинин төр жагына алтын чатыр тигип алганын да белгилейт (арап географы Ибн ал-Факих бул маалыматты Тамим ибн Бахрга шилтеме кылып жазган).
9-кылымдын 40-жылдары кыргыз каганы Уйгур каганатына кол салганда да, кыргыздар жиберген ултиматум катта “алтын боз үй” тууралуу сөз болот.
Тамим ибн Бахр Ысык-Көлдөгү Барскан шаарын “Жогорку Барскан” деп белгилеген (анын арапча жазмадагы маалыматындагы “Барсхан” деген жер аталышын айрым мусулман географтары туура эмес жазып, Нушажан деген тарыхта жок топонимди сунушташкан).
Т. и. Б-нын маалыматына караганда, тогуз огуздардын (бул жерде уйгурлардын) түштүгүндө “түрк өлкөсү” (Ганьчжоудогу шато-түрк элинин өлкөсү болушу мүмкүн) жайгашкан.
Тамим ибн Бахр түрк калктарында аба ырайын өзгөртө турган “жай таш” болгонун да эскертет. Бул “жай таш” тууралуу уламыш кыргыздын “Манас” дастанында да камтылган.
Т. и. Б-дын маалыматтары бизге Ибн Хордабех, Кудама, Ибн ал-Факих, Йакут ж. б. авторлордун эмгектери аркылуу гана жеткен.
Үрүстөм уулу Адыш
Үрүстөм уулу Адыш Жыгаччы. 1922-ж. Нарын районундагы Жерге-Тал өрөөнүндө төрөлгөн. Башталгыч мектепти бүткөн. Адыштын нускоочусу Мусаалы деген уста кашыктай кылып ээр чапкан. Үй жыгачын ойдогудай кармаган. Мындан сырткары Ысрайыл устанын (Ысык-Көл району, Көк Мойнок айылы) чеберчилиги аны узанууга бөтөнчө шыктандырган. Адыш жапайы талды кыйып, аны дароо аарчып, ошол бойдон кургатып, анан кыкты кордоо аркылуу матоого алат. Боз үйгө жыгачтык жердикти күзүндө сентябрдан баштап кыят. Ошол мезгилде тал бышып, өсүүсүн токтотот (талды андан мурун кыйса, ичи көндөйлөп калат. Анда тал көөп турган мезгил болот да, тезге койгондо бортулдак болот). Боз үйдүн сөөгү үчүн суу жээгиндеги талдар бышык келет. Адыш уста отуз жылдан ашык буюм кармап узанууда. Ага аталары Орозаалы Олжобай уулунун да таасири тийген. Ал ашкана буюмдарына узанып, кайыш ийлеп, өтүк ултарган, капкан салган адам болгон. Эмгеги баттамада.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Гэйдж (Оклахома)
Гэйдж (Оклахома) (Gage) — Оклахома штатынын Ellis округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 442 киши. Болжолдуу аянты - 1.1 км². FIPS коду — 40-28250.
Булуң
Булуң (орусча залив) — океан, деңиз же көлдүн кургактыкка кирип турган бөлүгү. Булуң суусу океан, деңиз суулары менен эркин алмашып турат. Кээде дүйнөлүк океандын гидрологиялык режими боюнча деңиз болуп эсептелген айрым бөлүктөрү да булуң деп аталат; мисалы, Мексика булуңу, Гудзон булуңу, Перс булуңу. Ысык-Көлдүн ири булуңдары: Түп, Жыргалаң, Кызылсуу жана башка.
Топкая (Гумбейка куймасы)
Топкая — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Гумбейка дарыясынын сол жээгинен174 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).