cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пенопласттар
Пенопласттар – газ толтурулган пластмассалар – көбүк полимер материалдары. Алар катыган көбүк сыяктуу түзүлүштө болот. Көбүнчө газ толгон көңдөйчөлүү, бири-бири менен байланышкан (поропласттар) жана байланышпаган болот. Суюк же илээшкек полимерлер көбүктөндүрүү жана катыруу шартына жараша жабык же ачык көңдөйчөлүү П. даярдалат. П. өтө жеңил (суудан 50 эсе жеңил). Суунун таасирине туруктуу, бышык, электр жылуулук, үн өткөрбөөчү касиетке ээ. Өндүрүштө керектелүүчү П. полистирол, поливинилхлорид, полиуретан жана башка чайырлар даярдалат. Газ пайда кылуучулар катары азобирикмелер, нитробирикмелер, изопентан ж.б. колдонулат. П. кеме, самолет, транспорт жана химимялык машина курууда, курулушта, радио жана электр техникасында, ошондой эле мебель жасоодо да пайдаланылат.
Тэгу метросу
Тэгу метросу – Тэгу шаарынын метросу. Метросу 26-ноябрь 1997-жылы ачылат.
Шырыкты
Шырыкты — Ат-Башы районундагы суу, Кара-Коюндун оң куймасы. Узундугу 24 км, алабынын аянты 145 км. Суу куралуу облусуна кирет. Ат-Башы кырка тоосундагы капчыгай аркылуу агат да, Кара-Коюн өрөөнүнө чыгат. Алабынын деңиз деңгеелинин орто бийиктиги 3500 м. Онго жакын куймасы бар. Жылдык орто чыгымы 1,80 м/сек, эң көбү май-июнд, эң азы январь-февралда байкалат. Негизинен кар,жаан-чачын жана булак сууларынан куралат. Сугатка пайдаланылат.
Жактоочу
Жактоочу ― айыпталуучуну жактоочу жана жеке же юридикалык жактарга укуктук жактан (кеп-кеңеш берүү, сотто кызыкчылыгын коргоо аркылуу) адистик көмөк көрсөтүүчү юрист. Жактоочулук иш жүргүзүүгө укугу бар Кыргызстандын жарандары жактоочулар боло алат. Жактоочу мамлекеттик кызматта иштөөгө укугу жок. Жактоочу окутуучулук, илимий ж.б. чыгармачылык иштерди жасоого укуктуу.
Аэро
Аэро... (грекче aer - аба) - татаал сөздөрдүн «аба» деген маанини берүүчү биринчи бөлүгү (мисалы, аэровокзал, аэрология жана башка).
Араван
Кыргызстандагы айылдар:
Ямба-Яха дарыясы
Ямба-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Русская дарыясынын оң жээгинен 127 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 35 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Баланын укуктары
Баланын укуктары – балдарга тийиштүү адам укуктары; алардын өзүнчө бөлүнүшү баарыдан мурда бир жагынан – балдар жашы жетпегендердин баардык укуктарына жыйындысына ээ эместиги (баардык мамлекеттердин мыйзамдары боюнча) менен, ал эми экинчи жагынан – алардын курактарына, үй-бүлөдөгү абалдарына ж. б. д. у. с. менен байланышкан атайын өзгөчө укуктарга акылуу, же ээ болуулары керек экени менен шартталган. Эл-аралык жана улуттук деңгээлдерде Б. у. жөнүндө атайын актылар кабыл алынууда (1959-жылкы Баланын укуктары жөнүндө декларация, 1989-жылкы Баланын укуктары жөнүндө конвенция ж. б.)
Инь Янь Цзя
Инь Ян Цзя – Байыркы Кытайда биздин заманга чейин 6–3-кылымдарда пайда болгон жана гүлдөп өнүккөн натура философиялык мектеп. Бул окууга ылайык, бүтүндөй материалдуу дүйнө суу, от, дарак, металл, жер сыяктуу беш стихиядан же баштапкы элементтерден турат.
Жаратылыштын мындай элементтери тууралуу эң алгачкы түшүнүктөр дүйнөнү таанып-билүүдөгү адамдын алгачкы ийгиликтери менен өтө жөнөкөй тажрыйбанын натыйжасында пайда болгон. Алар дүйнөнүн көп түрдүүлүгүн жаратылыштын бир нече негизги элементтерине алып барып такаган алгачкы аракеттерди чагылдырган.
Биринчи кезекте адам күнүмдүк турмушта көп урунган нерселерди бөлүп көрсөткөн. Аларды байыркы кытайлар “беш табигый материал” (“уцай”) деп аташкан. Алардын ою боюнча “асман беш табигый материалды” пайда кылган. Алардын бардыгы тең адамдар тарабынан колдонулат. Беш табигый материал катары айтылып өткөн: суу, от, металл, дарак (тагыраак айтканда өсүмдүктөр дүйнөсү) жана жер эсептелген. Өлкөнү башкарууда “беш материалдын” айкалышын жөнгө салуу зарыл. Бирок, бул учурда “табигый материалдардын” катарына кылкандуу данды да кошуп, алардын бардыгын “жаратылыштын алты кени” (“люфу”) деп аташкан. “Жаратылыштын алты кенин, үч ишмердүүлүктү (өлкөнү) башкаруунун тогуз чөйрөсү деп атайбыз, суу, от, металл, дарак, жер, кылкандуу дандарды - жаратылыштын алты кени деп атайбыз, даанышманды оңдоо (тарбиялоо – автор), керектүү пайда алып келүү, турмушту байытуу - буларды үч ишмердүүлүк деп айтабыз.Ошентип, натура философтор баштапкы элементтер аркылуу жаратылыштын табигый кубулуштарын гана эмес, коомдук турмушту да түшүндүрүүгө аракет жасашкан. Мисалы, “Шу цзинде” өлкөнү башкаруу, эл турмушун суу, от, металл, дарак, жер жана кылкандуу дан менен камсыз кылмайынча мүмкүн эмес деп айтылат. Аталган мектептин чегинде материалисттик окуу андан ары да өнүктүрүлгөн. Өзгөчө бул окуу Цзоу Яндын (биздин заманга чейин 3-кылымда) философиясындагы негизги темага айланган.
Ал өз ара байланышкан жана аракеттенген жогорудагы беш элементтин негизинде ааламдын өнүгүшүнүн бүтүндөй бир концепциясын түзгөн. Беш элементтин ортосундагы байланыш дидактикалык мүнөздө берилип, “өмүр менен өлүмдүн” байланышын чагылдырган: дарак отту, от жерди (күл), жер металлды, металл сууну (металл буюмдарына шүүдүрүм токтоп калат), суу даракты жаратат. Ошону менен өмүрдүн айлампасы туюкталат. Ушундай эле айлампа өлүмгө карата да иштелип чыккан: дарак жерди, жер сууну, суу отту, от металлды, металл даракты жеңет.
Элементтердин мындай алмашуусуна коомдогу династиялардын башкаруусунун алмашуусу да дал келет. Ар бир династия белгилүү бир элементтин белгиси астында бийликке келген. Бул өзгөрүүлөр баш аламан эмес, белгилүү бир убакыт чегинде мыйзам ченемдүү болуп өтүшөт. Убактысы келе элек болсо, буюмдардын жаралышы мүмкүн эмес”. Байыркы кытай тарыхчысы Сыма Тан натура философтордун жылдын төрт мезгили, дүйнөнүн сегиз өлкөсү, зодиактын он эки белгиси жана жылдын жыйырма төрт сезону тууралуу айткандарын белгилеген.
Натура философтор бирин-бири алмаштырган көп сандаган карама-каршы кубулуштарды чагылдыруу үчүн “инь” жана “ян” түшүнүктөрүн пайдаланышкан, о. эле бул түшүнүктөрдүн бирөөсүнүн кульминациясы (лат. culminis – туу чоку) анын экинчисине өткөндүгүнүн же экинчисинин биринчисине айлангандыгын билдирген.
Биздин заманга чейин 8–5-кылымдарда бул теория “ци” (энергия, жандуу күч) түшүнүгү менен толукталган. “Цзо чжуань” деп аталган кытай булагына мындай деп айтылган: “Теңир алты циге ээ, алар жерге түшүп, беш даамды пайда кылышат, беш түскө кубулушат, дүүлүгүп, беш үндү жаратышат, өтө көп топтолсо, алты оору (коркунуч) туулат. Алты ци болуп инь, ян, шамал, жаан, күн, түн эсептелишет. Алар бөлүнүп, жылдын төрт мезгилин пайда кылат. Алардын ирээти беш сезонду жаратат”. Ошондой болсо да, “Чуньцю” доорунда “инь” жана “ян” кеңири жайылтылып, башка цилерге караганда өз алдынча мааниге ээ болгон түшүнүктөргө айланышат. “Инь” жана “ян” деп асман менен жердин өз ара байланышынын жаратылыш үчүн жалпы болгон мыйзам ченемдүүлүгүн түшүнө башташкан.
Асман менен жердин өз ара аракеттенишүүсүнүн жалпы чагылышы катары “инь-ян” сыяктуу карама-каршылыктардын ар кандай жуптары аркылуу мүнөздөлгөн. ”Инь-яндын” дуализми күн менен айдын, от менен суунун, катуу менен жумшактын, жеңил менен оордун, таза менен кирдин жана башка байланыштарында чагылдырылган. “Ци” термини “Инь-яндын” дуализми тууралуу идеяны гана туюндурбастан, кийинки кытай ойчулдарынын окууларында кеңири колдонулган. Үн жана даам циден жаралышкан. Ооздогу ци сөздү, ал эми көздөгү ци көрүүнү пайда кылат. Ошентип, даамды, түстү, үндү сезүү “цинин” көрүнүштөрүнөн көз каранды. “Алты ци” жана “беш стихия” тууралуу көз караштардын системасы асман менен жердин карама-каршылыгына жана өз ара негизделген философиянын калыптануусундагы негизги пункт болуп калган.
Илимий даража
Илимий даража - белгилүү илим тармагын изилдеген адистерге берилүүчү даража. Илимий даража берүү адегенде орто кылым университеттеринде колдонулган. Азыр чет өлкөлөрдө окуу, илимий изилдөө мекемелеринде бакалавр, магистр, илимдин доктору деген илимий даражалар бар. Кыргызстанда илимдин кандидаты, илимдин доктору даражалары берилет (жогорку окуу жайлардын, илимий изилдөө мекемелеринин илимий кеңеши тарабынан). Илимий даража берүү (КПСС БК менен СССР Министрлер Советинин 1974-жылы 18-октябрдагы «Илимий жана илимий-педагогикалык кадрларды аттестациялоону мындан ары да өркүндөтүү боюнча чаралар жөнүндө» деген токтомунун негизинде илимий кеңештин чечимин СССР Министрлер Советинин Жогорку аттестация комиссиясы карап чыгып, бекиткенден кийин күчүнө кирчү) Кыргызстанда Улуттук Жогорку аттестация комиссиясы бекитет.
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Зайым келишими
Зайым келишими – бир тарап (зайым берүүчү) экинчи тарапка (зайым алуучуга) акча же бир түрдүү окшош сапаттагы буюмдарды менчикке берген, ал эми зайым алуучу ошол эле акчаны же ошондой эле түрдөгү, сапаттагы жана сандагы буюмдарды зайым берүүчүгө кайтарып берүүгө милдеттенген келишим. З. к. консенсуалдык кредиттик келишимден айырмаланып, акчаны же башка буюмдарды өткөрүп берген учурдан баштап бүттү, б. а. реалдуу деп эсептелет. Эгер мыйзамда же З. к-нде башка жагдай каралбаса, карыз берүүчү зайым алуучудан берген карызынын көлөмүнө жараша, келишмиде белгиленген үстөк пайызды алууга акылуу. Эгер анда түздөнтүз башкача көрсөтүлбөгөн болсо, З. к. төмөнкү жагдайларда: жарандардын ортосунда түзүлгөн З. к-нин көлөмү 50 минималдык айлыктын өлчөмүнөн ашпаса, жана тараптардын биринин жеке ишкердик кылуусуна байланышпаса үстөк пайызы болбойт.
Walt Disney Animation Studios
Walt Disney Animation Studios (англ. Walt Disney Animation Studios) штаб-квартирасы Калифорниянын Бербанк шаарчасында жайгашкан америкалык анимациялык ишкана, ал анимациялык көркөм фильмдерди, кыска фильмдерди жана теле үчүн атайын эффекттерди Уолт Дисней Компаниясы (англ. The Walt Disney Company) үчүн чыгарышат. 1923-жылы 16-октябрда негизделип, Уолт Дисней студиясынын бөлүгү болуп саналат. Студия "Аккар кыз жана жети гномдон" (англ. Snow White and the Seven Dwarfs) (1937) "Моанага" (англ.Moana) чейин (2016) 56 көркөм фильмди чыгарган.
Тарыхы
Ал бир тууган Диснейлердин мультфильм студиясы болуп (англ. Disney Brothers Cartoon Studio) 1923-жылы ачылып, 1929-жылы Уолт Дисней өндүрүшү (англ. Walt Disney Productions) болуп кайра киргизилген. Студия жалаң гана кыска метраждуу фильмдерди чыгарууга арналган болучу, бирок 1934-жылдан баштап ири көркөм тасмаларга да көңүл бура баштады. 1983-жылы Walt Disney Productions өзүнүн жандуу сүрөт тарткан студиясын Walt Disney Pictures деп атаган. 1986-жылы корпоративдик кайра түзүү учурунда Walt Disney Productions мындан ары The Walt Disney Company деп аталып калды, ал эми анимация бөлүмү Уолт Дисней көркөм анимациясы (англ. Walt Disney Feature Animation) деген жаңы ат алып, Уолт Дисней студиясынын (The Walt Disney Studios) туунду компаниясы болду. 2006-жылы Walt Disney Feature Animation азыркы атын алды, ал эми Уолт Диснейдин анимация студиясы Pixar Animation студиясынан кийин Дисней тарабынан ошол эле жылы алынды.
Walt Disney Animation Studios салттуу анимация менен да, компүтердик графиканы да колдонуу менен фильмдерди чыгарып келет (CGI). Азыркы кезде Эндрю Милстейн студиянын күнүмдүк иш мамилелери үчүн башкы менеджер болуп, Pixar ды да караган Эдвин Катмулла жана Жон Лассетердин көзөмөлү астында кызмат кылат.
Токтонаалы Шабданбай уулу
Токтонаалы Шабданбай уулу (1896, азыркы Кант району - 1978,Фрунзе ш.) - төкмө акын, Кыргыз Республикасынын эл артисти (1958). Айрым дастандардан үзүндүлөрдү да келтире ырдаган. Кийин «Өчпөс нур»(1954), «Көргөнүм» (1958), «Айтыштар» (1962), «Алтын дарбаза» (1965),«Мекенимди даңктайм» (1973) ж. б. ыр китептери чыккан. Токтонаалы бул китептеринде кыргыз элинин турмушун,эмгегин ырга салган. Токтонаалынын «Kapaжетим» (1964-75) аттуу дастаны, «Өмүр белестери» аттуу эскермеси да бар.
Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Аэробика
Аэробика (аэро... жана грекче bios - жашоо) 1) ритмдүү гимнастика. Музыка менен коштолуучу ар кандай дене көнүгүүлөрдүн жыйындысы. Ден соолукту чыңдоодо жана спортто колдонулат. 2) Чыдамкайлыкка машыктыруу максатында циклдүү спорттун түрүнө (чуркоо, сууда сүзүү жана башка) колдонулуучу көнүгүүлөр тобу. Жүрөк-кан тамыр жана дем алуу системасынын кызматын жакшыртууга багытталган.
Кара-Шоро (Кадамжай району)
Кара-Шоро — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Көтөрмө айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 131 киши.
Сынак
Сынак (орус. Экзамен, лат. ехамеп – сыноо, салмактоо) – окуучулардын билимдерин текшерүүнүн бир калыпы.
Сынак биринчи жолу Кытайда, б. з. II кылымда, мамлекетке чиновниктерди тандоо үчүн колдонулса, Европада орто кылымдарда университеттерде бакалавр менен магистр даражаларына ээ болуучуларды сыноо максатында киргизилген.
XIX кылымдан баштап сынак тутуму Европанын бардык өлкөлөрүндө колдонула баштаган. Орусиянын мектептеринде, гимназияларында, элдик окуу жайларында сынак XVIII кылымдан баштап, адегенде бүтүн түрдө, андан кийин кышкы жана жайкы сынак болуп эки этапка бөлүнүп колдонула баштаган. Ал эми XIX кылымдын жарымынан баштап уездик окуу жайларда жана гимназияларда сынак билеттер боюнча жүргүзүлүп, билимдерди баалоонун беш баллдык тутуму киргизилген.
Сынак жүргүзүү тутуму мурдагы СССРдин мектептеринде жана жогорку окуу жайларында андан ары өнүктүрүлгөн. Революциядан кийин, XX кылымдын 30-жылдарына чейин бардык баскычтагы мектептерде, жыл сайын окуучуларды билим деңгээлин текшерүүнү көздөгөн сынак жүргүзүү тутуму бекитилген. Ошол эле, 1932-жылдан баштап жогорку окуу жайларына өтүүчүлөр үчүн милдеттүү кирүү сынактарын тапшыруу ишке ашырыла баштайт. Ал эми 1957-жылдан баштап, 1944-жылы киргизилген мектептердин ар бир классында класстан класска көчүрүү сынак алынып салынып, анын ордуна толук эмес орто жана орто мектептерди аяктоочулар үчүн гана бүтүрүү сынактары калтырылган.
Кыргыз Республикасынын мектептеринде жана жогорку окуу жайларында СССРдин учурундагы сынак тутум негизинен сакталып келүүдө. Кийинки жылдарда тесттик сыноо (бүтүрүүчүлөр жана кирүүчүлөр үчүн) кеңири кулач жаюуда жана билимдерди текшерүүдө компьютердик техника кеңири колдонула баштады.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Балык чарба көлмөлөрү
Балык чарба көлмөлөрү – чарбалык балык кармоо үчүн пайдаланылуучу же пайдаланууга мүмкүн болгон же чарба балыктарынын корун сактоо жана көбөйтүү маанисине ээ көлмөлөр, ошондой эле балык багуу үчүн атайылап курулган жасалма көлмөлөр.
Вебер (Weber) Альфред
Вебер (Weber) Альфред (30.7.1868, Эрфурд 2.5.1958, Гейдельберг) - немис экономисти жана социологу. Тарых менен маданият социологиясынын жаңы концепциясын иштеп чыккан. Анын теориясы боюнча тарыхтын өнүгүшү интеллигент (акылман) төбөлдөрдүн рухий чыгармачылыгынын жүзөгө ашырылышы аркылуу аныкталатынча Вебердин түшүнүгү боюнча тарых деген бул дайым өзгөрмө, кыймылдагы жана айрым жактарынан теңсалмактуулугу туруксуз боло берүүчү процесс болгону менен ички жана тышкы түзүлүшү бар. Ички түзүлүшү «тарыхый дененин» кайсынысын болсо да өзүнчө мүнөздөөчү, ар кимиси өзалдынча үч компоненттен: коомдук процесстен (экономика, социалдык алакалар, саясат жана мамлекет), цивилизациялык процесстен (илим жана техника) жана маданий кыймыл-аракеттерден (дин, философия, искусство) турат. Анын ою боюнча социологдун милдети өзүнүн бирдиктүү, мезгилмейкини бар ар бир «тарыхый денедеги» көрсөтүлгөн факторлордун сейрек айкалыштарын (констелляцияны) ачып берүүдө турат. Тарыхтын тышкы курамы Адам менен Жердин өз ара таасир көрсөтүүлөрүнүн жүрүшүндөгү жанаша жашоосун жана өзара катышын сыпаттап берет. Кайра жаралуу доорунда Батыш Европа коомунун түпкүрүндө Жерди активдүү өздөштүрүү жана аны адамдын керектөөсүнө багындыруу тенденциясы пайда болду. Адамзат тарыхында биринчи жолу цивилизациялык компонент маданий компонентке үстөмдүк кылуу абалына жетти. 20-кылымдын башында илим-техниканы чексиз өнүктүрүүгө негизденген Батыш өлкөлөрү, акыры, планетабыз да чектелүү экени менен эсептешүүгө көбүрөөк аргасыз болушууда. Анткени, цивилизациялык процесс менен маданий жылыштардын ортосундагы ажырым Батыш цивилизациясынын «тарыхый денесине» кыйраткыч сокку болорун, ал эми адамзат болсо, жашоонун жаңы шарттарына даяр эместигин көрсөттү.
Тат-Кудаш (Карайыдель району, Башкыртстан)
Тат-Кудаш — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Кирзин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1 киши. Почта индекси — 452377, ОКАТО коду — 80234840008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Зайымдар (карыздар) конверсиясы
Зайымдар (карыздар) конверсиясы (лат. сonversio  – айлануу, өзгөрүү) – мамлекеттик карыздарды башкаруу боюнча иш-чаралардын бири; мурда чыгарылган мамлекеттик зайымдарды кредиттерди төлөөнүн мөөнөтүн узартуучу жана карыз пайыздарынын өлчөмүн өзгөртүүчү (азайткан же көбөйткөн) жаңылары менен алмаштыруу.
Березовка (Уфим району, Башкыртстан)
Березовка — Башкыртстандын Уфим районундагы айыл, Зуб айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 156 киши. Почта индекси — 450520, ОКАТО коду — 80252820002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Чоң Хондэй-Яха
Чоң Хондэй-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Байдарацк губасы орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Конкин, Григорий Ефимович
Конкин Григорий Ефимович (1911, Жети-Өгүз району, Кызыл-Суу айылы — 1941, Москва облусу, Дубосеково разъезди) Советтер Союзунун Баатыры (1942.21.07, өлгөндөн кийин ). 1941-ж. Советтик Армияда 316-аткычтар дивизиясынын аткычы (Батыш фронту, 16-армия). 1941-ж. 16-ноябрда Дубосеково разъездинде 28 панфиловчулардын тобу менен душмандын танкалары жана жөө аскерлеринин көптөгөн чабуулуна каршы эрдик көрсөтүп курман болгон. Бишкек шаарында «Жаш Гвардия» проспектисиндеги Баатырлардын аллеясында бюсту орнотулган. Немидов айылдык клубунда Баатырга арналган музей ачылган. Ал коюлган жерде мемориал орнотулган. Конкиндин аты менен Жети-Өгүз районундагы айыл, мектеп, Каракол шаарында көчө аталган, Туулган жери Кызыл-Суу айылында бетондон бюсту орнотулган.
Таскыл
Таскыл — "Манас" эпосундагы топоним. "Манастын Орго кан менен болгон согушу" эпизодунда Манастын  аскери турган жер катары сүрөттөлөт.
Туу, байрагы кошулуп
Кылкандай найза кылкылдап,
Таскылдын ара талаасы
Аскерге толуп былкылдап (Сагымбай Орозбаков, 2. 80).
Таскыл — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, Кайыпкандын аяры. Сыйкырлык менен кереметтүү сарайга айланып, капчыгайды бөгөп, Кайыпкандын колунун жолун тосуп турган Бадаң аярга Т. аяр каршы барып, экөө түрдүүчө кубулуп көпкө кармашат. Акыры Т-дын аярлык өнөрү күчтүүлүк кылып Бадаңды жеңет (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 576-инв., 501—511-б.).
Лэмпард, Фрэнк
Фрэ́нк Дже́ймс Лэ́мпард (англ. Frank James Lampard, Jr.; 1978 ж 20-июнунда төрөлгөн, Лондон, Англия) — англиялык футболист, жарым коргоочу.Англиялык "Челси" клубунун оюнчусу. Өзүнүн алыскы аралыктан соккуулары жана жарым коргоочулук милдетти өтөп жүрүп көп гол жарата алгандыгы менен белгилүү. Лемпард футболдук карьерасын, өзүнүн атасы катары эле «Вест Хэм Юнайтед» командасында баштаган. 1997/98 ж футболдук сезондо "Вест Хэм Юнайтедтин" башкы курамында туруктуу оюн көрсөтө баштайт, ошол эле сезондо командасынын Англия Премьер Лигасында бешинчи орун алышына чоң салым кошкон. 2001-жылы 11 млн фунтка Лондондук "Челси" клубунун катарын толуктайт. "Челси" футбол клубунун тарыхындагы мыкты көп гол жаратуучу болуп эсептелинет.(211 гол) Англиялык жана дүйнөлүк футболдун алдында кылган кызматы үчүн бир топ бийик даражадагы сыйлыктар менен сыйланган.
Аномалия
Аномалия (грек. anomalia – нормалдуу эмес, туура эмес, нормадан, өсүүнүн жалпы закон ченемдүүлүгүнөн кыйшаюу) - биологияда жана медицинада нормалдуу өсүүдөн четтеп кетүүлөрдүн, б.а. типтүү эмес түзүлүштүн келип чыгышынын жана типтүү эмес органдардын же бүткүл организмдин ишинин жыйынтыгын белгилөө үчүн колдонулат. Органдардын түйүлө башташынын жеткиликтүү өнүкпөгөндүгү же тескерисинче артыкча тездик менен өнүгүшү, ошондой эле органдын түптөнө башташынын өзгөрүшү Аномалияны пайда кылышы ыктымал. Аномалия генетикалык факторлордон (мисалы, алты бармактуулуктун болушу), ошондой эле химиялык, термикалык факторлордун, жатындын ичиндеги уруктардын инфекциясы менен өнүгүүчү түйүлдүктүн радиациялангандыгынан ж.б. бузулуп майып болууларынан келип чыгышы мүмкүн.
Колдонулган адабияттар
"Кыргыз педагогикасы: энциклопедиялык окуу куралы". Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Башкы редактор Ү.Асанов, жооптуу редактор И.Бекбоев. Бишкек - 2004. УДК 37.0 ББК 74.00я2 К 97
Anomálie Anomaly Anomaly Anomalio Anomalía Anomalia Anomalie Anomali アノマリー Anomalie Anomalia Anomalia Anomalie Аномалия Anomália Anomalija Аномалија
Агитация
Агитация (лат. agitatio – кыймылга келтирүү) – кеңири эл массасынын же бир социалдык топтун саясий жигердүүлүгүн көтөрүү жана саясий аң-сезимди жогорулатуу үчүн оозеки, басма ж.б. массалык маалымат каражаттарын колдонуу менен идеяларды, программаларды таратуу ишмердиги. Өзгөчө шайлоо компаниялары мезгилинде талапкерлер жана саясий уюмдар тарабынан кеңири колдонулат. Пропаганда менен тыгыз байланышкан.
Колдонулган адабияттар
"Саясат таануу: энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү.Асанов, жооптуу редактор: А.Акунов. Бишкек - 2004. ISBN 9967-14-011-9
Вегенер гипотезасы
Вегенер гипотезасы - материктердин горизонталдык багытта жылышуусу жөнүндөгү илимий божомол. Ал боюнча граниттүү катмардан түзүлгөн материктер изостазиялык теңсалмактуу абалда болуп, базальт катмарынын үстүндө «калкып» (оошуп) жүрөт. Гипотезаны 1912-жылы немис геофизиги – А. Вегенер сунуш кылган.
Walt Disney Pictures
Walt Disney Pictures (англ. Walt Disney Pictures) - америкалык киностудия. The Walt Disney компаниясына тийиштүү Walt Disney Студиясынын туундусу. Бул бөлүм Walt Disney Studios ишканасында, Бербанкта, Калифорния штатында негизделген жана Walt Disney Studios тирүү кыймылдарды тарткан фильмдерди негизинен ал чыгарат. Ал азыркы аталышын 1983-жылы алган. Азыр Walt Disney студиясынын башка бөлүмдөрү менен кошо Walt Disney Pictures Голливуддун Big Six киностудияларынын бири катары кабылданат. Walt Disney Animation Studios жана Pixar Animation деген маркадагы фильмдер да бул бренд астында чыгышат.
"Кариб деңизинин каракчылары" (англ. Pirates of the Caribbean) - студиянын эң ийгиликтүү франшизасы, өзүнүн 2006 жана 2011-жылы чыккан уландылары менен бүт дүйнө жүзүндө $1 миллиарддан ашык тапкан.
Хатчесон, Фрэнсис
Фрэнсис Хатчесон (1694—1747) — шотландиялык Агартуунун көрүнүктуү өкүлү.
Ал «Биздин сулуулук жана жакшылык жөнүндөгү идеяларыбыздын пайда болушу жөнүндө изилдөө» (1725) деген эмгекти жазган.
Ал — Шефтсберинин жолун жолдоп, анын көз караштарын олуттуу даражада өнүктүргөн жана Шефтсбери сыяктуу эле «моралдык сезимдин» теоретиги болгон.
Адам туулгандан эле, өзүнүн жаратылышы боюнча «жогорку сезим» деп аталган сезимге ээ болот деп эсептейт ал, бул сезимдер ага сулуулукту жана жакшылыкты кабылдоого мүмкүндүк берет: ал сулуулукту — ички сезим аркылуу, адеп-актыкты моралдык сезим аркылуу кабыл алат. Сулуулук жана адеп-актык биримдикте турат жана инсандын тубаса сапаттары болуп саналат.
Хатчесон, Шефтсбери сыяктуу эле, «жогорку сезимдер» автономдуу жана сырткы таасирлерге көз каранды эмес деп эсептеген. Ал моралдык нормаларды кароодо утилитардык мамиле жасоого каршы болгон.
Хатчесон дин менен адеп-актыктын ортосундагы ар кандай байланышты танган жана моралдык сезим динге негизденбейт деп ойлогон. Ал жогорку моралды туткан адамдардын ашынган динчил болбогонуна, тескерисинче, башка динге жол койбоочулук жана фанатизм жаманчылыкты пайда кылганына мисалдарды келтирет.
Хатчесон, Шефтсберидей эле, деистик позицияда туруп, дүйнөнү жараткан Кудай биздин турмушубузда үстөмдүк кылып турган сулуулуктун ички принцибин да жараткан деп эсептеген.
Хатчесондун этикалык көз караштарынын гуманизми, ошону менен эле бирге, чектелүү мүнөздө болгон, анткени ал адамдардын моралдык турмушун адам дайыма жашап турган материалдык турмуштан тосмолоп турган.
Шеслиц
Шеслиц ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Бамберг районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 7184 (2013-ж.). Аянты – 94.88 км2.
Гезарт мөңгүсү
Гезарт мөңгүсү - Кичи Алай кырка тоосунун түндүк капталындагы өрөөн тибиндеги ири мөңгү. Узундугу 8,5 км, аянты 9,8 км2. Аравансайдын сол курамы Чилисайдын төрүндө. Мөңгүнүн башы деңиз деңг. 4900 м, этеги 3800 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4350 м. Абляция облусунун аянты 5,3 км2. Көлөмү 0,83 км3. Мөңгү 1914-63-ж. 1 кмге чегинген. Мөңгүдөн Чилисай суусунун сол курамы Гезарт башталат.
Балык чарбасы
Балык чарбасы – суулар менен көлмөлөрдүн балык корунун түр курамын жакшыртууга, ошондой эле менчигинин түрүнө карабастан товардык балыктарды, койо берилген тукумдук материалдарды өстүрүүгө, кармоого, коргоого, кайра иштетүү боюнча балык чарба субъекттеринин ишмердигин камсыз кылууга багытталган балык багуу, балыкчылык, балык корун калыбына келтирүү жана коргоо тутуму.
Пентандар
Пентандар – ациклдүү каныккан углеводороддор. Жалпы формуласы С5Н12. Мол. масс. 72,146; 3 изомери бар: н-пентан, изопентан жана неопентан. Нормалдуу пентан СН3-(СН2)3-СН3, балкып эрүү t -129,724оС, кайноо t 36,07о. Неопентан (2,2-диметилпропан) (СН3)2С(СН3)2, түссүз суюктук; балкып эрүү t -165,5о ; кайноо t 9,5 оС о. с. 83. Изопентан балкып эрүү t -159,9оС, кайноо t 27,9оС. П. жаратылыш газынан бөлүнгөн конденсаттар, бензиндер, нефтилер, чайырлар, СО2 жана суутек Фишер-Тропш методу менен синтезделген углеводороддо көп болот. Лаб-яда П. н-амил-спиртинин дегидратациясынан алынган н-амиленди гидрирлеп же нормалдуу чектүү углеводород алуу үчүн жалпы реакциялар менен синтезделинет. П. химимялык касиеттери парафин углеводороддор касиеттерине окшош. П. пиролиздегенде этилен жана пропилен алынат. Aлюмоплатиналуу катализаторлор катышуусунда, П. изопентанга изомерленет. Неопентан башка изомерлерге салыштырмалуу окистенүүгө туруктуу, 2,2-дихлорпропан менен цинкдиметилден синтездесе болот:
(СН3)2ССl2 + Zn(CH3)2®(CH3)2C(CH3)2+ ZnCl2
Изопентан изопренди синтездөөдөгү баштапкы сырье болуп эсептелет. П. жогорку температурада хром катализаторунун катышуусунда, амилендер аралашмасын гидрирлөөдөн алынат. П. хлорлоо өнөр жайда алынган хлорпентанды амил спирттерине жана эфирлерине айландыруу, амилфенолду жана циклопентадиенди алуу максаты менен жүрөт. П. орг синтездерде жана эриткичтер катары колдонулат.
Шеримбек Шаршеев
Шаршеев, Шеримбек– театр артисти, драматург, режиссер, уюшуруучу.
Өмүрү жана чыгармачылыгы
Орто мектепти Жети-Өгүздүн Кызыл-Суу айлынан орусча бүтүргөн. Орто мектепти аяктагандан кийин Шеримбек Москва шаарындагы мамлекеттик театр искусствосу институтуна тапшырат. Аталган окуу жайын 1972-жылы курдаштары Мукамбет Токтобаев, Дүйшөнбек Байдөбөтов, Акылбек Абдыкалыков, Назира Мамбетова, Гүлайым Каниметова, Гүлсайра Ажыбекова, Марат Алышпаев, Жамийла Сыдыкбаева, Шайырбүбү Супатаева, Шаршен Дүйшөнкулов, Шайымбек Кыдырмаев, Токтобек Сатаров, Рашбек Асанов, Мария Курманалиева, Жандат Жаманбаева, Анара Назаркулова, Турганбүбү Бообекова ж.б.менен бүтүрүп чыгып, Ош шаарында жаңыдан ачылган кыргыз драма театрында артист болуп иштей баштайт. 1973-жылы Шеримбек Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театрына артист болуп кирет. Бул театрда 1974 жылга чейин эмгектенген соң, ал Кыргыз ССРинин маданият министрлигинин аппаратына инспектор болуп кызматка алынат. Кыргыз ССРинин маданият министрлигинде иштеген тогуз жылга толбогон мезгилдин аралыгында Ш. Шаршеев катардагы инспектордон искусствону өнүктүрүү башкармалыгынын жетекчилигинин кызматына чейин көтөрүлөт. 1983-жылы Ш. Шаршеев өз демилгеси менен кайрадан ачылган Ысык-Көл драма театрына директор болуп дайындалат. Бул театрда эки жыл эмгектенип, жаш коллективди бир нукка салып койгондон кийин, маданият министрлиги аны 1985-жылы Кыргыз мамлекеттик циркине башкы директор кылып дайындайт. Циркте Ш. Шаршеев сегиз айча иштеген соң, маданият министрлиги аны ошол эле 1985-жылы Кыргыз мамлекттик академиялык драма театрына директорлукка которот. 1986-жылы Ш. Шаршеевдин демилгеси менен Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театры Москва шаарына чыгармачылык гастролго баруу мүмкүнчүлүгүн алат. Театрдын Москва шаарындагы гастролу өтө ийгиликтүү өтөт. Айрыкча режиссер Искендер Рыскулов койгон спектаклдер борбордук адистердин жана көрүүчүлөрдүн жогорку баасына татыйт. Гастроль ийгиликтүү аяктап, Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театры бүтүндөй Кыргызстанды кыдырып, кыргыз көрүүчүлөрүнө театрдын чыгармачылык отчетун берет.
Ш. Шаршеев Кыргыз мамлекттик академиялык драма театрынын Москвадага, андан соң республиканын ичиндеги гастролун ийгиликтүү өткөргөндөн кийин, Кыргызстан коммунисттик партиясынын Фрунзе шаарынын Биринчи май райондук комитети, театрдын ичиндеги интригандардын, көрө албастардын шыбыроосу менен аны ээлеген ордунан бошотууну Кыргыз ССРинин маданият министрлигинен катуу талап этет. Маданият министрлиги партиялык жетекчиликтин талабын эки кылбастан туруп, Ш.Шаршеевди Ысык-Көл театрына катардагы артист кылып жиберет. 1988-жылы жаңыдан түзүлгөн Кыргыз ССРинин театр ишмелер союзунун жетекчилиги, партиянын чечимине карабастан, Ш.Шаршеевди аталган уюмдун Театр фондун уюштурууга жана түзүүгө чакырат. Ш.Шаршеев Театр фондун ийгиликтүү уюштуруп, нукка салгандан кийин 1988-жылдын жай мезгили аяктап калган учурда Ысык-Көл театрынын коллективи аны кайрадан директорлук кызматка чакырып туруп алышкандыктан, ал экинчи ирээт көл кылаасындагы театрга жетекчи болуп кетет. Ошол эле жылдын күзүндө Кыргыз ССРинин театр ишмерлер союзу аны “Айтматов жана театр” эларалык фестивалын өткөрүп берүүгө чакырат. Ш. Шаршеев аталган фестивалды өтө жогорку уюуштуруучулук деңгээлде өткөрөт. Фестиваль чоң абройго ээ болот. Анын уюштуруучулук жөндөмүнүн өтө жогору экени бааланып, бир жагынан КПССтин (Советтер Союзунун коммунисттик партиясы) үстөмдүгү СССРдин Конституциясынан алынып, коммунисттердин диктаты биротоло жоюлган соң, 1991-жылы Ш. Шаршеев Кыргыз Республикасынын маданият министринин 1-орун басары болуп дайындалат. 1994-жылдан тартып Ш.Шаршеев “Манас” эпосунун 1000 жылдыгын майрамдоо” мамлекеттик башкы дирекциясынын башкы директорлугуна дайындалат. Аталган кызматта Ш.Шаршеевдин уюштуруучулук жөндөмү айрыкча көрүнөт: “Манас” эпосунун 1000 жылдыгын майрамдоо” эларалык аземи өтө жогорку деңгээлде ишке ашырылганына бүтүндөй Кыргызстандын коомчулугу күбө болгон. Ш. Шаршеев эгер жетекчилик жагына өтпөгөндө өз учурунда эле сөзсүз таланттуу чыгармачыл инсан катары жумурай журтка таанылмак. Анын театрда ойногон ролдору, жазган драмалары буга толук далил боло алат.
Инчхон метросу
Инчхон метросу – Инчхон шаарынын метросу. Метросу 6-октябрь 1999-жылы ачылат.
Зайымдарды репатриациялоо
Зайымдарды репатриациялоо – чет өлкөлөрдө чет өлкөлүк кармоочулардын арасында жайгаштырылган зайымдардын облигацияларын өз өлкөсүнө кайтаруу. Ал иш чыгарган мамлекеттин же анын жарандарынын ошол баалуу кагаздарды сатып алуулары аркылуу ишке ашырылат.
Драматург
Драматург — драмалык чыгарманы жазган автор.
Булак: http://kyrgyzinfo.ru
Аэробиосфера
Аэробиосфера (грекче aer - аба жана биосфера) атмосферанын жер үстүндөгү (жер үстүнөн 6-7 км бийиктикке чейин) тирүү организмдер байырлаган бөлүгү. Тийиштүү субстраттар жетиштүү болгондо алар нормалдуу шартта жашоого жана көбөйүүгө жөндөмдүү.
Аэробиоз
Аэробиоз, аэробдор (аэро... жана биос) эркин кычкылтектүү чөйрөдө жашоого жана өсүүгө жөндөмдүү организмдер. Аэробиоз өсүмдүк, жаныбарлардын дээрлик бардыгына жана микроорганизмдердин көбүнө мүнөздүү. Анаэробдордон айырмаланып, аэробдор тиричилик үчүн керек энергияны заттардын атмосфералык кычкылтектин катышуусу менен жүргөн кычкылдануусунан алат. Алардын дем алуусу молекулалык кычкылтекти сиңирип, көмүр кычкыл газын бөлүп чыгаруу менен жүрөт. Заттардын жана энергиянын аэробдук алмашуусу анаэробиозго караганда натыйжалуу. Аэробдорго бардык өсүмдүктөр, көпчүлүк жөнөкөйлөр жана көп клеткалуу жаныбарлар, дээрлик бардык козу карындар кирет. Аэробдордун ичинен фотосинтездөөчү организмдер (цианбактериялар, балырлар жана башкалар) өзгөчө орунду ээлейт. Бул организмдер О2 бөлүп чыгарып, калган бардык аэробдорду камсыз кылат.
Ламеевка
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское айылындагы суу өлчөгөн посттун аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Зайымдарды турпатташтыруу
Зайымдарды турпатташтыруу – мурда чыгарылган бирнече зайымды бир жаңыга алмаштыруу. Мамлекеттик карызды башкаруу ыкмасы.
Вегетация
Вегетация (латынча vegetatio дүүлүгүү, жандануу) - өсүмдүктүн өсүүсү, активдүү тиричилик абалы. Өсүмдүктөрдүн тыным мезгилинен айырмаланып, вегетация мезгилинде өсүмдүктө азыктануу, өсүү, запас органикалык заттарды топтоо, көбөйүү, түшүмдүн (урук, үрөн, мөмө-жемиш, түймөктөрүнүн жана башка) бышыпжетилүү процесстери жүрөт (к. Вегетация мезгили).
Баңгизат
Баңгизат — борбордук нерв тутумуна өзгөчө таасир этүүчү (козутуучу, делөөрүтүүчү, эзүүчү, ээликтирүүчү) жана тийиштүү эл аралык конвенцияларда ошондой касиетке эгедер заттарга кошулган жана көзөмөлгө алууга жаткан баңги заттардын, психотроптук заттардын жана прекурсорлордун улуттук тизмесине киргизилген өсүмдүк же синтетикалык өнүмдөгү заттар, дары-дармектер, өсүмдүктөр.
Табигый баңгизаттарга: апийим, индия, түштүк Манжурия, түштүк Чүй кара куурайлары кирет. Синтетикалык баңги заттарга: курамында Б. к. бар медициналык дары-дармектер кирет.
Тасмия
Тасмия, дасмыя (иранча даст — кол, майе — акча) — анча-мынча оокат, азырак пул, каражат. Болгон мүлк, алы, кудурети деген мааниде да айтыла берет. "Манас" эпосунда мындай учурайт: "Аз тасмия мүлкүмдү Чачып кетип баратам" (Курама вариант, 1. 269). Семетей Ысмайылдын колунда чоңоюп, он экиге келгенде өтө шок чыгып, кожо-молдолорду сабаганда, алар Темирканга келип даттанганы мындай айтылат:
Тасмыясы жогунан,
Кыркып ийип чыбыгын,
Ысмайылга берди эле (Саякбай Каралаев, "Семетей",
1. 75).
«Токтогул»
«Токтогул» - кыргыз операсы. Музыкасы В. Власов, А. Малдыбаев, В. Ференики, либреттосу Ж.Бөкөкбаев, К. Маликовдуку. «Токтогул» операсын алгач А. Веприк (1940),экинчи вариантын А. Малдыбаев, М.Абдраев (1956) жазган. Башкы ролдорду аткаргандар: Режиссёру - А. Куттубаева, хормейстери - С. Юсупов, балетмейстери - Н. Холфин, сүрөтчүсү - А. Арефьев, дирижёру - А. Жумакматов. Алгач 1958-ж. А. Малдыбаев атындагы Кыргыз мамлекеттик академиялык опера жана балет театрында коюлган. Карапайым эл менен Токтогул жана аларды эзген бай манаптардын, падышалык чиновниктердин ортосундагы карама-каршылыктар операнын негизги өзөгүн түзөт. Операда акындын кээбир ыр, обондору пайдаланылган. Орус революционерлери Семён менен Валентинанын мүнөздөмөлөрү үчүн орустун элдик ырларынын интонациясы алынган.
Опера 1958-ж. Кыргыз адабияты менен искусствосунун Москвада өткөн он күндүгүндө көрсөтүлгөн.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Анархизм
Анархизм (гр. anarchia – бийликсиз) – мамлекетсиз коомдук түзүлүш жөнүндөгү идея. Анархизм – мамлекетти эркин граждандардын ассоцияциясы менен алмаштырууну максат кылган саясий багыт. 1793-ж. анг. жазуучу У.Годвин «Исследование о политической справедливости» деген эмгегинде «Мамлекетсиз коом» деген түшүнүктү киргизген. ХIХ к. 40–70-ж. саясий кыймыл катары пайда болгон. Анархизм – бир идеологиялык доктрина эмес, анын төрт негизги багыты бар:
Колдонулган адабияттар
"Саясат таануу: энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү.Асанов, жооптуу редактор: А.Акунов. Бишкек - 2004. ISBN 9967-14-011-9
Дешт-и кыпчак
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1
Атакенин ак болоту
"Атакенин Акболот" китеби
"Атакенин Акболот" аттуу китеп Акбар Рыскуловдун эмгегине таандык үчилтик тарыхый-көркөм роман. Ал чыгармада Түндүк Кыргызстандын 17-18-19-кылымдардагы жоокердик турмушу, калмак, казак жапырыктары, баяндалат.Тарыхый романда Атаке баатырдын өмүр жолу жана баатырдыгы кеңири чагылдырылган. Жана ошондой эле башка баатырлардын дагы бейнелери кеңири баяндалган. Чыгарма "Арча" сыйлыгына татыктуу болуп, элдин сүймөнчүлүгүнө жеткен.
Герез мөңгүсү
Герез мөңгүсү – Түркстан кырка тоосунун чыгыш бөлүгүнүн түндүк тармагы – Карабел тоосунун чыгыш капталындагы татаал өрөөн тибиндеги мөңгү. Сох суусунун сол курамы Актеректин алабынан орун алган. Узундугу 6,2 км, аянты 4,1 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 5400 м, этеги 3560 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4546 м. Абляция облусунун аянты 1,9 км2. Бетинде бузулган мөңгүлөр, жаракалар менен омурулган муздар кездешет. «Тилинин» учу морена менен капталган. Мөңгүдөн Герез суусу агып чыгып, Актеректин сол куймасы – Матчага куят.
Ямб-Хадыта-Яха
Ямб-Хадыта-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Хадыта дарыясынын оң жээгинен 4 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 27 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Зайымды тейлөө
Зайымды тейлөө – зайым алуучунун эсебиндеги зайым каражаттарынын пайдаланылышы жана зайым алуучунун негизги карызды, пайыздарды, комиссиялык ж. б.төлөмдөрүн зайым шартына ылайык жоюушу боюнча ыйгарым укуктуу органдардын же банктын ишмердиги.
Аэрофагия
Аэрофария — тамак-аш менен кошо желди ашыкча жутуу. Тамакты шашып жегенде, тамак жеп жатканда сүйлөө же көмүр кычкыл газдуу суюктукту (газдалган суу, пиво) өтө көп ичкенде карынга газ толот. Жагымсыз сезим пайда болуп, карын туш көөп чыгат, жел кекирүү менен коштолот. Дайыма тамакты туура эмес ичсе, аэрофагия такай болуп, уктаганда кекирүү басылат.
Аэрофагиянын кесепетинен карын туш ооруйт, дем кыстыгат. Аэрофагияны болтурбай коюу үчүн тамактануу режимин жөнгө салып, тамакты 4—5 маал аздан, шашпай ичип, тамак ичүү убагында сүйлөбөй, газдалган сууну ичпөө керек. Эгерде аэрофария такай болсо врачка кайрылуу зарыл, себеби кээде аэрофагия мурун менен дем алуу бузулганда, тиш, ооз көңдөйүнүн, тамак сиңирүү органдарынын ооруларында, невроздо болушу мүмкүн. Ымыркай жана эмчектеги балада аэрофария көбүнчө тамак сиңирүү органынын кызматы толук жетиле элегине байланыштуу, ошондой эле бош упчу же сүтү аз эмчек соргондо болот.
Аэрофагиянын кесепетинен тамактануу бузулуп, бала өтө арыктап, ичи көбөт, кээде эмчек эмбей калат, атырылтып кусат. Бул белгилер байкалганда эмизбей, башын өйдө көтөрүү керек, кусуп жибергенден кийин бала тынч алып калат. Эмчектеги балада Анын белгилери билинери менен педиатр врачка кайрылуу зарыл.
Илимий адабият
Илимий адабият - илимий изилдөөнүн жана теориялык жыйынтыктоонун натыйжасында пайда болгон кол жазма жана басма түрүндөгү чыгармалардын жыйындысы. Илимий изилдөөнүн жүрүшү, анын натыйжасы, илимдеги соңку жетишкендиктер жана жаңылыктар менен адистерди, илимпоздорду кабардар кылуу максатында илимий адабияттар дайыма таратылып турат. Илимий адабияттын мазмунун ошол өзү, б. а. илимпоз ачкан идея, факт, закон жана категориялар түзөт. Илимий иштин натыйжасы кагазга түшүрүлбөсө, анда ал бүткөн иш катары бааланбайт. Эгер илимий ачууга байланыштуу приоритет жөнүндө маселе козголсо, илимий эмгекти басма сөзгө жарыялоо зарыл. Адепки илимий чыгармалар трактат, диалог, «акыл-насыят», атүгүл ыр (ода, поэма) түрүндө да жазылган. Илимий адабияттын мындай формалары кийин монография, обзор, макала, доклад, рецензия, геогр. баяндама (очерк), кыскача билдирүү, автореферат, реферат ж. б. менен алмашты. Илимий адабиятка басма сөздө жарыяланбаган илимий изилдөө иштери жөнүндөгү отчёттор, диссертациялар (кийин алардын негизинде монографиялар жазылышы мүмкүн) да кирет. Илимий хехникалык революцияга байланыштуу 20-кылымдын ортосунан илимий эмгектерди жарыялоонун, маалымат берүүнүн өтө көбөйүшү илимий адабияттарды басып чыгаруунун структурасына бир топ өзгөрүү киргизди. Мис., илимий жаңылыктарды өз убагында таратуу үчүн макала жыйнактары, журналдар, бюллетендер көбүрөөк чыгарылып, депозит жана препринт системалары сыяктуу жаңы формалар пайдаланыла баштаган. Илимий информациялык адабият да басмадан чыккан китептердин өз алдынча тобу катары бөлүндү. Мында адеп басма сөзгө жарыяланган илимий эмгектер талданып, өз ара байланышы изилденип, библиографиялык баяндама, реферат ж. б. түрүндө кайра иштелип чыгат. СССРде илимий адабият «Наука» жана союздаш республикалардагы илимий адабият басмаларынан (УССРде «Науково думка», БССРде «Наука и техника», Казакстанда «Гылым», Кыргызстанда «Илим» ж. б.) чыгып турчу. Булардын үлүшүнө басмадан чыккан бардык илимий адабияттын 55% туура келет. Илимий адабияты «Мысль», «Мир», «Прогресс» басмалары, ири окуу жайлардын, илимий изилдөө институттарынын басмалары да чыгарат. Илимий адабият басып чыгаруу жагынан СССР дүйнөдө алдыңкы орун ээлеген; 1974-жылы 14490 наамдагы (29081 миң даана) илимий адабият басылган.
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Лебяжий (Уфим району, Башкыртстан)
Лебяжий — Башкыртстандын Уфим районундагы айыл, Зуб айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 222 киши. Почта индекси — 450520, ОКАТО коду — 80252820004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Аэробус
Аэробус (аэро ... жана автобус) - жүргүнчүлөрдү ташуучу өтө жайлуу самолёт; Батыш Европадагы самолёт куруучу «Эрбас индастри» консорциуму чыгарган самолёттордун патенттелген аталышы. Алгачкы аэробус (А300) 1972-жылы биринчи учурулган. Аэробустун 21-кылымдагы А380 модели 840 жүргүнчүгө эсептелип, алыска учат. Б. Н. Юрьевдин (1911) иштеринде «Аэробус» термини көп жүргүнчүнү көтөрүүгө жөндөмдүү аэроплан деп биринчи болуп эске алынган. Ошол учурда көп орундуу самолёт жок болгондуктан «Аэробус» термини кеңири таралган эмес. Көп орундуу кең фюзеляждуу Ил-86 жана Ил-96 самолёттору 1972-жылдан аэробус деп аталат.
Банги каражаттарын жана психотроптук заттарды өндүрүү
Банги каражаттарын жана психотроптук заттарды өндүрүү – химиялык заттардан жана/же өсүмдүктөрдөн баңги каражаттарын же психотроптук заттарды сериялык алууга багытталган аракеттер.
Окуу куралы
Окуу куралы – мазмуну боюнча окуу программасынын талаптарын эске алган, окуу китептеги берилген материалдарды кошумча маалыматтар менен андан ары тереңдетүүчү, толуктап туруучу окуучуларга арналган китепче түрүндөгү басылма. Окуу куралдар, түзүлүшү боюнча окуу китептерден кыйла айырмачылыкка ээ. Окуу китеби тиби боюнча таблица, таблица-альбом, маалымат берүүчү, окуу хрестоматиясы, көнүгүүлөр топтому, маселелер жыйнагы, жазуу дептерлери, боёо альбомдору (дептерлери), экзамендик билеттер, практикумдар, тесттер жыйнактары, диктанттар тексттери, баяндамалар жана дилбаяндар топтомдору, фонохрестоматиялар, окуу кинолору, диафильмдер жана башкалар болуп бөлүнөт жана алар бирин-бири толуктап туруу менен, окуу куралынын жандооч материалы катары кызмат кылат.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Мумбаи метросу
Мумбаи метросу – Мумбаи шаарынын метросу. Метросу 8-июнь 2014-жылы ачылат.
Куланак (айыл)
Куланак — Кыргызстандын Нарын облусунун Нарын районундагы айыл. Учкун айыл аймагына кирет. 1907-жылы негизделген.
Нарын дарыясынын сол жээгинде, Нарын—Казарман унаа жолунун боюнда жайгашкан. Райондун административдик борбору ― Нарын шаарынан 45 км батыш тарапта, Балыкчы темир жол бекетинен 225 км аралыгында.
Калк
Калкы ― 2705 киши (2009-жылы). Негизинен мал чарбасында эмгектенишет.
Инфратүзүм
Орто мектеп, китепкана, кесиптик-техникалык окуу жайы, оорукана, 2 фельдшер-акушердик пункт, маданият үйү, универмаг, кондитер цехи, ашкана, турмуш-тиричилик комбинаты бар.
Пикерингтон (Огайо)
Пикерингтон (Огайо) (Pickerington) — Огайо штатынын Fairfield округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 9792 киши. Болжолдуу аянты - 19.3 км². FIPS коду — 39-62498.
Дорини издеп
"Дорини издеп" (англ. Finding Dory) – 2016-жылы Pixar анимациялык студиясы тарабынан жасалган, Walt Disney Pictures чыгарган америкалык 3D- компүтердик, анимациялык комедия, окуялуу фильм. Режиссеру Эндрү Стэнтон менен Ангус Маклэн экөө чогуу болгон, сценарийин Стэнтон жана Виктория Строуз жазышкан. Фильм 2003-жылы чыккан "Немону издеп" (англ. Finding Nemo) фильминин уландысы болуп саналат жана өз ичине кайрадан Эллен Де Женерес жана Альберт Брукстун, Хайден Роланстын (Александр Гулдду алмаштырган)үндөрү менен кошо, кастингге жаңы кошулган Эд О Нейл, Кейтлин Олсон, Ти Баррел, Дайан Китон жана Южин Левинин үндөрүн камтып турат. Фильм ата-энесин издеп, саякаттап жүргөн Дори деген балыктын амнезиялык оорусуна басым жасайт.
Анын бет ачары Лос-Анжелес шаарындагы Эль-Капитан театрында 2016-жылы 8-июнда болгон жана АКШ да 2016-жылы 17-июнда чыккан. Фильм чыккандан кийин сынчылардын жакшы баасына арзып, коммерциялык ийгиликке жетип, бүт дүйнө жүзү боюнча 1 миллиарддан ашкан доллар акча тапкан, бул бааны алган Pixar дын 2010-жылдагы "Оюнчуктар окуясы-3" фильминен кийинки экинчи киносу болуп калды, ошондой эле 2016-жылкы кассалык фильмдердин ичинен үчүнчү орунду ээлеп, бардык мезгилдеги эң жогорку кассалык акча чогулткан фильмдердин ичинен 25-орунга чыкты. Фильм көптөгөн рекорддорду койду жана анын ичинде Түндүк Америкада чыккан бардык убактагы фильмдердин ичинен эң жогорку кассалык анимациялык кино деп таанылды.
Кескен-Таш
Кескен-Таш — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Көтөрмө айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 1 121 киши.
Лал
Лал - сөзү монгол тилинде «мусулман», «мусулмандар», «ислам динине сыйынгандар» деген маанини түшүндүрөт. Кытайлар Чыгыш Түркстандын мусулман калктарын «чантоу», ал эми мусулман-дунгандарды «хуэйхуэйлян» же «мусулмандар» деп аташкан. Лалым кушчу - Сейф ад-Дин Аксыкендинин «Мажму ат-Таварихиндеги» (16-к.) кушчу уруусунун аталышынын бир формасы. Бул тарыхый даректе лалым кушчу уруусу Куу уулдан тарап, кыргыздардын сол канатына кирери баяндалат.
Шиллингсфюрст
Шиллингсфюрст ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Ансбах районуна карайт. Орто Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 11437 (2013-ж.). Аянты – 27.52 км2.
Тастар-Ата
Тастар-Ата — "Манас" эпосундагы топоним. Жер соорусу Ысык-көлдүн тескейи Тоң районунун аймагында. Тоң, Кажы-Сай, Көл-Сай, Көл-Бел өрөөндөрүнүн аралыгында. Тоонун бийиктиги деңиз деңгээлинен 3908 м. Эл оозунда тоонун туу чокусундагы тике турган таштарды Манастын кырк чоросу, ортосу чуңкур чоң ташты (анда жайкысын суу өксүбөйт, себеби жаан-чачындан таштын чуңкуруна толгон суу бууланып кургагыча күн кайрадан жаап суу толукталып турат) Манастын  казаны, таш менен тегерете курчалган үй ордундай жерди Манас отуруп, кароол салып Каркыра тарапты караган жери деп айтышат. андан сырткары манастын чоролору менен топтолгон жердин аты