cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тынышпаев (Тынышбаев) Мухамеджан Тынышпаевич
Тынышбай уулу Мухамежан, казактын коомдук жана саясий ишмери, техникалык кесип алган инженер, темир жол тармагында жетектөөчү кызматтарда иштеген. Россия Мамлекеттик Думасынын депутаты, Түркстан автономиясынын премьер-министри болгон. «Алаш Ордо» саясий кыймылынын жигердүү катышуучусу катары белгилүү. Казактардын ж.б. түрк элдеринин этникалык тарыхы, этногенези, уруулук курамдары, эн тамгалары боюнча изилдеген алгачкы окумуштуулардын бири. Анын калеминен жаралган «Генеалогия киргиз-казакских родов» (Ташкент, 1924) аттуу эмгеги өз учурундагы фундаменталдуу изилдөөлөрдөн болуп саналат. Анда казактардын уруулук курамы жана этнонимдерге тарыхый-этнографиялык нуктагы изилдөөлөр жасалган. Бул эмгекте ошол учурдагы белгилүү изилдөөчүлөрдүн эмгектерине шилтемелер жасалган. М.Тынышпай уулу 1879-ж. Жети-Суу областына караштуу Лепсин уездинин Садрова волостунда тектүү адамдын үй бүлөсүндө туулган. 1937-ж. жалган жалаа менен караланып, Ташкентте атууга кеткен. 1958-ж. кайрадан акталган. М.Тынышпай уулу атасы тектүү казак уруусунан чыккан Генерал Г.Н.Колпаковский тарабынан аныкталган жер комиссиясынын мүчөсү болгон. Атасы 1889-ж. Мухамежанды Верный шаарындагы даяроо кластарына эки жыл окутуп, андан соң гимназияга берет. 1900-ж. М.Тынышпай уулу гимназияны артыкчылык күбөлүгү менен аяктап чыгып, ошол эле жылы атайын жолдомо менен Санкт-Петербург шаарындагы Императордук жол байланышы институтуна өтөт. Гимназиянын директору М.Вахрушевдин сунушу менен М.Тынышпай уулуга казынадан жылына 420 рублей акча каражаты бөлүнүп турган. 1905-ж. эсерлер партиясына мүчөлүккө өтөт. 1906-ж. «Строительство Туркестано-Сибирской железной дороги» деген темада дипломдук ишин коргоп, темир жолчу, инженер-курулушчу кесибине ээ болот. Кийинки тагдыры Орто Азия аймагындагы темир жол тилкелерин куруу менен байланышкан. 1917-ж. мамлекеттик төңкөрүштөн кийин Убактылуу өкмөттүн комиссары ж.б. кызматтарда иштейт, 1916-ж. көтөрүлүштү иликтөө боюнча комиссиянын курманда иштейт. Бүтүл казак Учредителдик жыйынынын (Оренбург, 1917-ж) активдүү катышуучусу. 1917-ж Кокондогу мусулмандардын аймактык сьездинде премьер-минстр жана Түркстан Автономиясынын ички иштер министри болуп шайланган. Бирок, Мустафа Чокай менен пикир келишпестиктерден улам, бул кызматтан кетүүгө аргасыз болот. Совет бийлиги менен да жигердүү кызматташууларга барып, ар кандай баскычтагы чарбалык ж.б. кызматтарда эмгектенет. 1932-ж. антисоветтик көз карашы үчүн камакка алынып, ал сүргүн менен алмаштырылган. 1937-ж. кыска убакытка эркиндикке чыккандан кийин кайрадан камакка алынып, Ташкентте атууга кеткен. Мухамеджан Тынышпай уулудан «Материалы к истории киргиз-казахского народа. Ташкент, 1925» аттуу эмгеги Орто Азияда жергиликтүү калктардын өкүлдөрү тарабынан жарык көргөн эң алгачкы фундаменталдуу эмгектердин бири. Изилдөөдө кыргыз-казак деп аталып келген бүгүнкү казактардын этностук (уруулук) курамы, эл катары калыптануусу, этнонкомпоненттер, казак урууларынын эн тамга белгилери чагылдырылган. Изилдөөчүнүн эмгектери бүгүн да өз актуалдуулугун жогото элек.
Оаквилл (Миссури)
Оаквилл (Миссури) (Oakville) — Миссури штатынын St. Louis округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 36143 киши. Болжолдуу аянты - 46.8 км². FIPS коду — 29-53876.
Жин-Жиген
Жин-Жиген — Кыргызстандын Кызыл-Кыя шаарынын курамындагы айыл.
Калкы
Калкы - 1077 киши.
Бертков
Бертков (Bertkow) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Штендаль районуна кирет.
Калкы - 319 киши (31-декабрь, 2006). Болжолдуу аянты - 12,56 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 90 055. Муниципалитеттин башчысы — др. Зигфрид Лиммер.
Ватто, Антуан
Ватто, Антуан (Жан Антуан; 1684–1721) – француз живописчи жана графиги. Анын чыгармачылыгынын өркүндөшүнө, көз карашынын калыптанышына К. Жилло менен К. Одрандын (кийинчерээк П. П. Рубенстин) чыгармалары таасир тийгизген. 1717-ж. “Киферу аралына зыярат” (Париж, Лувр) аттуу чоң сүрөтү үчүн академик наамын алган. “Суур кармаган Савояр” (1716, Ленинград, Эрмитаж), “Жоокердик өргүү” (Москва, А. С. Пушкин атындагы сүрөт искусство музейи) жана башка туңгуч чыгармалары В-ну көрүүчүлөргө таанымал кылган. Анын көп эмгектери сүйүү темасына арналган. Көрүнүктүү чыгармалары: “Э. Ф. Жерсен лавкасынын вывескасы” (1720, Берлин-Далем), “Кыштактагы үйлөнүү тою”, “Махабат майрамы” жана башкалар.
Эстакада
Эстакада (фр. estacade - туркүк, устун) - транспортторду, жөө адамдарды өткөрүү жана түрдүү коммуникацияны төшөп алып өтүү, жүктү жүктөө же түшүрүү ж. б. жумуштарга арналып, жер же суу бетинен бийик көтөрүлүп, темир-бетондон, болоттон, жыгачтан, таштан курулган көпүрө курулмасы. Эстакада бир нече тирөөчтөрдөн жана устундардан турат. Арналышына, жасалган материалына жана жергиликтүү шартка жараша устундуу, тирөөчтүү, рамалуу, арка формалуу ж. б. конструкциядагы Эстакада колдонулат. Ал көчөнүн (жолдун), т. ж-дун үстүнө, дарыя (деңиз) жээгинде жана үстүндө, түрдүү вокзал, гидростанниялардын жанында ж. б-да курулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Т. 6. Тоо климаты - Яшма. -656 б.
Пшада (дарыя)
Пшада — Орусиядагы дарыя. Краснодар крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара деңиз орун алган. Дарыянын узундугу - 34 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кубань бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңиз бассейнинин дарыялары Пшада (Краснодар аймагындагы дарыя) дарыясы бассейнинин батыш чек арасынан Дедеркай дарыясынын Чыгыш шекарасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Кара деңиз бассейниндеги дарыя.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дисперсия мыйзамы
Дисперсия мыйзамы ― квази-бөлүкчөлөрдүн динамикасы, квазибө-лүкчөнүн энергиясынын (e) квазиимпульска көз карандылыгын туюнтат.
Жалпы учурда көп маанилүү комплекстүү функция.
Радклифф (Айова)
Радклифф (Айова) (Radcliffe) — Айова штатынын Хардин округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 2.6 км². FIPS коду — 19-65370.
Калкы
2010-жылы калкы 607 киши болгон.
Закиров Жээнбек
Закиров Жээнбек - (2. 10. 1940-ж. туулган, Жалал-Абад облусу, Токтогул району, Бууракан айылы) медицина илимдеринин доктору (1997), профессор (2001). КММИни (1964), Кыргызстан ССР ИАнын Крайлык медицина институтунун аспирантурасын бүтүргөн (1967). 1968-2003-жылдары КР УИАнын Физиология жана эксперименттик патология институтунда кенже, улук илимий кызматкер, окумуштуу катчы, лабор. башчы болуп иштеген. 2003-жылдан КМУда, 2006-жылдан КРСУда жетектөөчү илимий кызматкер. Жаныбар жана адамдын эндокрин системасынын физиологиясы боюнча адис. 250дөн ашык илимий эмгеги, анын ичинде 3 монографиясы, 1 окуу китеби бар. Эмгеги: Гуморально-гормональные механизмы адаптации в горах. Б., 1983; Нейрогуморальные механизмы адаптации у зимоспящих (в соавторстве). Б., 1987; Адамдын анатомиясы, физиологиясы жана гигиенасы. Б., 2001.
Файрвю (Орегон)
Файрвю (Орегон) (Fairview) — Орегон штатынын Малтнома округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 9 176 киши. Болжолдуу аянты - 9.27 км². FIPS коду — 41-24250.
Корнейчук Александр Евдокимович
Корнейчук Александр Евдокимович [12 (25). 5. 1905, Россия империясы, Киев губерниясы, Христиновка станциясы (азыр Черкас облусундагы шаар) – 14. 5. 1972, СССР, Киев шаары] – украин драматургу, коомдук ишмер, Украин ССР Илимдер академиясынын (1939) жана СССР Илимдер академиясынын (1943) академиги, Социалисттик Эмгектин Баатыры (1967). Киев эл агартуу институтун бүткөн (1929). А. Корнейчук чыгармачылыгын аңгеме жазуудан баштаган. 1929-ж. «Туюкта» деген туңгуч пьесасы жарык көргөн. А. Корнейчук – «Таш арал» (1930), «Чабуул» (1931), «Эскадранын кыйрашы» (1933), «Платон Кречет» (1934), «Чындык» (1937), «Богдан Хмельницкий» (1939), «Майдан» (1942), «Макар Дубрава» (1948), «Днепрде» (1960), «Жүрөк унутпайт» (1969) ж. б. драмалардын автору. СССР мамлекеттик сыйлыгы, (1941, 1942, 1943, 1949, 1951), Элдердин ортосунда тынчтыкты чыңдагандыгы үчүн эл аралык Лениндик сыйлык (1960) лауреаты. 5 Ленин ордени менен сыйланган.
Дарьевка (Аургазин району, Башкыртстан)
Дарьевка — Башкыртстандын Аургазин районундагы айыл, Исмагил айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 4 киши. Почта индекси — 453488, ОКАТО коду — 80205813006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ушницкий Василий Васильевич
Ушницкий Василий Васильевич, тарых илимдеринин кандидаты, якут (саха) таануучу, 1964-ж. 9-мартта Якутск шаарында туулган.Аты аталган шаардагы мамлекеттик университеттин тарых факультетин аяктаган. 1995-ж. тарта Саха (Якутия) Республикасынын Гуманитардык изилдөөлөр институтунда иштеген.. Бүгүнкү күндө Түндүк Азия жана Байкал аймактарын изилдөө Борборунда эмгектенет. Илимдин кандидаттык диссертациясын "Происхождение народа саха (по материалам исторических преданий)" аттуу темада 2004-ж коргогон. Изилдөөчү түрк элдеринин, анын ичинде саха-якуттардын этностук тарыхы боюнча оригиналдуу пикирлери менен айрымаланат. Анын енисей кыргыздары жана аларга кошуна жашаган туматтардын (тума уруулук бирикмеси) тууралу эмгектери бар. Туматтар енисей кыргыздарынын составдык бир бөлүгү болушкан.
Елизавета Убрятова
Убрятова Елизавета Ивановна (27.10.1907, Омск шаары — 04.03.1990,. Новосибирск шаары), филология илимдеринин доктору, профессор, советтик түрколог, якут (саха) ж.б. түрк тилдеринин грамматикасы жана диалектологиясы (синтаксис, фонетика, графика, морфология, якут тилин окутуунун тарыхы) боюнча ири адис. 1929-ж. Иркутск мамлекеттик университетин аяктагандан соң Иркутск жана Красноярск крайларынын мектептеринде сабак берип иштеген. 1932-ж. долган тилин үйрөнүүгө киришет. 1934-1937 жж. аспирантурада өз окуусун улантат. «Языки норильских долган» аттуу изилдөөсү үчүн Е.И.Убрятовага филология илимдеринин кандидаты деген илимий даража ыйгарылган. Илимдин доктору окумуштуулук даражасын «Исследование но синтаксису якутского языка. ч. 1. Простое предложение» (1950) деген темада коргогон. СССР ИАсынын Тил илими институтунда улук илимий кызматкер, 1938-1963-ж. Түрк тилдери секторун башкарган. Андан кийин СССР ИАсынын Сибирь бөлүмүндөгү Тарых институтунда түркология бөлүмүн жетектеген. Е.И. Убрятова Сибирдин түрк тилдүү элдеринин тилин изилдөө боюнча көп сандаган адистерди даярдаган. Көп жылдар бою Хакасиянын, Тыванын илимий мекемелеринин ардактуу мүчөсү болгон. Е.И.Убрятованын эмгектери кыска жана өтө маанилүүлүлүгү менен айрымаланат. Илимпоздун эмгектери түркология, түрук тилдеринин тарыхый лексикасын изилдөө үчүн азыр да өз маанисин жогото элек.
Дислокациялар
Дислокациялар (эски лат. dislocatio – жылышуу) – кристалл торчосундагы, узатасын бойлото, ага жакындоо орун алган бүткүл атомдук тегиздиктердин туура жайгашуусу бузулган сызык түрүндөгү дефекттер.
Дислокациялар кристаллдын өсүү процессинде, өскөн кристаллдарды механикалык деформацияларга дуушар кылууда жаралат. Дислокациялар кристаллдын механикалык касиеттерине (бышыктыгына жана пластикалуулугуна) ж. б. физикалык касиеттерине чоң таасирин тийгизет.
Дислокацияларынын эки түрү болот: 1) сызыктуу же чектик Дислокациялар, 2) буралма Дислокациялар, Чектик дислокация, атомдук тегиздиктин кристаллдын ичиндеги үзүлгөн четин бойлогон сызыктын өзү болот. Кристаллдын дислокация болгон жери серпилгичтүү чыңалышкан абалда болот. Чыналыш аралыкка тескери пропорциялаш өзгөрөт.
Хинтерцартен
Хинтерцартен (Hinterzarten) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Брайсгау-Жогорку Шварцвальд районуна кирет.
Дислокациялар
Кристаллдын Дислокациялар болгон жерлеринин химиялык туруштугу начар болот. Тунук кристаллдардагы Дислокациялар поляризациялык микроскоп менен байкалат. Тунук эмес кристаллдардын Дислокацияларры атайын даярдалган суюк ойдургуч заттардын аракети боюнча оптикалык микроскоптор аркылуу байкалат. Ойдургуч заттар заттын Дислокациялар болгон жерлерин эритип, оюп түшкөндүктөн, чуңкурчалар пайда болот. Мындан тышкары, Дислокациялар байкоо үчүн декордоштуруу ыкмасы колдонулат. Мында кристаллдын Дислокациялар болгон жерлерине вакуумда буулантылган заттын атомдору отурукташтырылат жана алар электрондук микроскоптун жардамы менен байкалат.
Хинтерцартен
Калкы - 2627 киши(2013-ж.). . Аянты - 33,367 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 3 15 052. Мэр — Ханзёрг Эккерт.
Раден
Раден (Rahden) — Германия Федеративдик Республикасынын Түндүк Рейн-Вестфалия жеринде жайгашкан Шаар. Детмольд административдик округуна карайт. Минден-Люббекке районуна кирет.
Шаар административдик курамы боюнча 7 шаардык районго бөлүнөт.
Эскалатор
Эскалатор (англ, escalator - алгачкы булак; лат. scala - тепкич) - тепкичтүү полотносу жантык багыт боюнча үзгүлтүксүз кыймылдап, кишилерди өйдө же төмөн ташыгыч конвейер. Ал негизинен электр кыймылдаткычынын жардамы менен жүргүзүлөт. Кыймылсыз Эскалатор кадимки тепкич катары пайдаланылат. Эскалатор ири магазиндерде, коомдук имараттарда, метрополитенде ж. б. колдонулат. Тепкичтер жантык тегиздик боюнча роликтердин үстү менен пластина (жалдак) чынжырдын тартуу кучүнөн жылып кыймылдайт. Өзгөчө механизмдер тепкичтерди жантык абалда карман турат. Эскалатордун жогорку бөлүгүнө кыймыл берүүчү вал, төмөнкү бөлүгүнө чынжырды кергич жабдуу орнотулат. Эскалатордун линиясы эки жагынан балюстрадалар менен тосулуп, кырлары жылма резина лентасы менен жабдылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Т. 6. Тоо климаты - Яшма. -656 б.
Мурсаш сериясы
Мурсаш сериясы - Ортоңку Тянь- Шандагы байыркы тоо тек катмарлары.
Сары-Жаздан Чоң-Кара-Тоо кыркаларына чейинки аймакта кеңири таралган. 1967-ж. геолог К. Сагындков геология серия катары бөлүп, Талас Ала-Тоосундагы Мурсаш өрөөнүнүн аты менен атаган. Мурсаш сериясынын асты жайсаңтөр, ортосу корумтөр, үстү кураматор аттуу геологиялык свиталардан турат. Мурсаш сериясы палеоэкватордук шартта (рифей, венд) пайда болгон. Орто калыңдыгы 500 м. Астыңкы жанa үстүңкү свиталарда чөкмө жанa жанар тоо, ортосунда чөкмө тектер жайгаш­кан. Мурсаш сериясынан темир, марганец, алю­миний ж. б. рудаларды издөөгө бо­лот.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Дүзже
Дүзже (Düzce) — Түркиянын түндүк-батышындагы шаар, Дүзже илинин борбору. Анкарадан 240 км батышта, Стамбулдан 228 км чыгышта жайгашкан. Шаар аркылуу D-100 өтөт, ал эми Е 80 европалык маршруту аны айланып өтөт. Калкы: 135 557 (2012) Деңиз деңгээлинен 160 метр бийиктикте жайгашкан.
Мыйзам (илим)
Мыйзам ― (философия) кубулуштар ортосундагы зарыл, олуттуу, туруктуу, кайталанма мамиле. Объективдүү жана субъективдүү дүйнөнүн маңызын чагылдырат. Өз ара диалектикалык байланышта жалпы мыйзам жекече мыйзамдар аркылуу аракеттенет. Мыйзам адамдардын аң-сезимине көз карандысыз объективдүү мүнөздө өкүм сүрөт. Илимдин эң башкы милдети табияттын, коомдук өнүгүүнүн, ойлоонун мыйзамдарын таанып-билүү болуп жана адамдардын жаратылышты, коомду кайра куруусунун негизи болуп эсептелет.
Дисперсиялануучу чөйрө
Дисперсиялануучу чөйрө – параметрлери толкун жыштыгына жана толкун санына көзкаранды болгон гармоникалык талаа аныкталган үз-гүлтүксүз чөйрө.
Д. ч-нүн серпил-гичтүүлүк модулу, жылуулук, электр өткөрүмдүүлүктөрү жана сынуу коэф-фициенттери сыяктуу параметрлердин дисперсиясы аркылуу туюнтулат.
Пассаде
Пассаде (Passade) — Германия Федеративдик Республикасынын Шлезвиг-Гольштейн жеринде жайгашкан муниципалитет. Плөн районуна кирет.
Калкы - 326 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 4,32 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 01 0 57 056. Муниципалитеттин башчысы — Хаген Клиндт.
Вэйт Парк (Миннесота)
Вэйт Парк (Миннесота) (Waite Park) — Миннесота штатынын Stearns округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6715 киши. Болжолдуу аянты - 20.2 км². FIPS коду — 27-67612.
Бетау
Бетау (Bethau) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Виттенберг районуна кирет.
Калкы - 182 киши (31-декабрь, 2006). Болжолдуу аянты - 5,67 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 91 025. Муниципалитеттин башчысы — Зильке Ноак.
Бад-Гарцбург
Бад-Гарцбург (Bad Harzburg) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан Шаар. Гослар районуна кирет.
Калкы - 22 037 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 65,42 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 1 53 002. Мэр — Ральф Абрамс.
Шаар административдик курамы боюнча 8 шаардык районго бөлүнөт.
Газанфар Мусабеков
Мусабеков, Газанфар Махмуд оглы (14(26). 7. 1888, Баку губ,-9. 2. 1938) — советтик мамлекет жанa партиялык, ишмер.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Оаквуд (Миссури)
Оаквуд (Миссури) (Oakwood) — Миссури штатынын Clay округуна караган АКШ шаары.
Джэфферсон (Орегон)
Джэфферсон (Орегон) (Jefferson) — Орегон штатынын Marion округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2287 киши. Болжолдуу аянты - 1.9 км². FIPS коду — 41-37250.
Урмерсбах
Урмерсбах (Urmersbach) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Кохем-Целль районуна кирет.
Калкы - 433 киши(2013-ж.). . Аянты - 4,34 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 35 084. Муниципалитеттин башчысы — Райнер Вебер.
Альбессен
Альбессен (Albessen) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Кузель районуна кирет.
Калкы - 148 киши(2013-ж.). . Аянты - 4,43 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 36 002. Муниципалитеттин башчысы — Трауте Борчер.
Дойерлинг
Дойерлинг (Deuerling) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Пфальц административдик округуна карайт. Регенсбург районуна кирет.
Калкы - 2080 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 7,13 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 3 75 127. Муниципалитеттин башчысы — Хельмут Вих-Фендрих.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 6 шаардык районго бөлүнөт.
Корнель Пьер
Корнель Пьер (французча Pierre Corneille; 6. 6. 1606, Франция, Руан шаары – 1. 10. 1684, Париж шаары) — француз драматургу. Чыгармачылыгын акын катары баштаган. Алгачкы ырлар жыйнагы «Поэтикалык аралашма» деген ат менен 1632-ж. жарык көргөн. «Сид» (1637) комедиясы — классикалык театрдын алгачкы жогорку үлгүсү. П. Корнель «Гораций» (1640), «Цинна» (1640–41), «Полиевкт» (1641–42) ж. б. трагедиялардын, зулумдукту ашкерелеген «Сурена» (1675) пьесасынын автору. Корнель – Жаңы мезгилдеги европа театрынын түзүүчүсү, француз театрынын «атасы», классицизмдин эң ири драматургу.
Дисперсиялык катыштар
Дисперсиялык катыштар – теңсалмактуу стационардык физика-лык системанын сырткы аракеттерге болгон реакциясын туюнткан интег-ралдык көрсөткүчтүү функция.
Дисперсиялык катыштар универсалдык катыштар болгондуктан системанын конкреттүү динамикасына көзкаранды эмес жана физиканын көпчүлүк бөлүмдөрүндө колдонулат. Мис., дисперсиялануучу чөйрөнүн динамикасында, элементардык бөлүк-чөлөрдүн физикасында ж. б. Дисперсиялык катыштар жалпы себептүүлүк принцибине негизделген.
Марлтон (Мэриленд)
Марлтон (Мэриленд) (Marlton) — Мэриленд штатынын Prince George округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 7798 киши. Болжолдуу аянты - 15.6 км². FIPS коду — 24-50775.
Райан (Айова)
Райан (Айова) (Ryan) — Айова штатынын Делавер округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 1.1 км². FIPS коду — 19-69465.
Калкы
2010-жылы калкы 410 киши болгон.
Радеформвальд
Радеформвальд (Radevormwald) — Германия Федеративдик Республикасынын Түндүк Рейн-Вестфалия жеринде жайгашкан Шаар. Көльн административдик округуна карайт. Обербергиш районуна кирет.
Эргономика
Эргономика (гр. ergon - жумуш жана nomos - мыйзам) - эмгектенүү процессинде адамдын жумуш аткаруу жөндөмдүүлүгүн изилдөөчү илимий тармак; ал эмгектин жогорку өндүрүмдүүлүгүнүн оптималь шартын түзүүдөгү мүмкүнчүлүктү жана мыйзам ченемди аныктайт, ошондой эле жумушчунун жөндөмдүүлүгүн өстүрүүгө көмөк берүүчү зарыл ыңгайларды камсыз кылат. Эргономиканын проблемаларын психолог, физиолог, гигиенист-врач, сүрөтчү-конструктор, архитектор, түрдүү адистеги инженерлер биргелешип иштеп чыгат.
Радеформвальд
Калкы - 22526 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 53,77 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 05 3 74 036. Мэр — др. Йозеф Корстен.
Эргономика
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Т. 6. Тоо климаты - Яшма. -656 б.
Залка Мате
Залка Мате - (өз аты-жөнү Бела Франкль; 23. 4. 1896, Венгрия 11. 6. 1937, Испания) венгр жазуучусу, СССРдеги Гражд. согуштун катышуучусу (1918-20), Испаниядагы улуттук революциялык согуштун (1936-39) баатыры. Биринчи дүйнөлүк согушта (1914-18) Австрия-Венгрия армиясында, Италия жана Чыгыш майдандарында салгылашкан. 1920-25-ж. элчилик, чарбалык кызматта болгон. 1936-жылдан Испаниядагы жарандык согушка республикачылар тарабынан катышкан, согушта курман болгон. Аңгемелери 1924-жылдан жарыялана баштаган. Ал СССРдеги гражд. согуш темасын «Атчан аскер жүрүшү» (1929), «Алмалар» (1934) жана башка чыгармаларында сүрөттөгөн. «Добердо» (1937) романында Биринчи дүйнөлүк согуштун империялык мүнөзүн ашкерелеген. Кызыл Туу жана Испанияны Бошотуу ордендери менен сыйланган (өлгөндөн кийин).
Ишлы (Аургазин району, Башкыртстан)
Ишлы — Башкыртстандын Аургазин районундагы айыл, Ишлин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1115 киши. Почта индекси — 453471, ОКАТО коду — 80205816001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Хирлинген
Хирлинген (Hirrlingen) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Тюбинген районуна кирет.
Калкы - 2942 киши(2013-ж.). . Аянты - 12,81 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 4 16 018. Мэр — Манфред Хофелих.
Дисперсиялык эффект
Дисперсиялык эффект – атомдун ядросу менен электрондору өтө кичине убакытта диполду түзүп калышы мүмкүн.
Пельворм (Түндүк Фризия)
Пельворм (Түндүк Фризия) (Pellworm) — Германия Федеративдик Республикасынын Шлезвиг-Гольштейн жеринде жайгашкан муниципалитет. Түндүк Фризия районуна кирет.
Пшенахо
Пшенахо — Орусиядагы дарыя. Краснодар крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Туапсе дарыясынын сол жээгинен 19 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кубань бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңиз бассейнинин дарыялары Пшада (Краснодар аймагындагы дарыя) дарыясы бассейнинин батыш чек арасынан Дедеркай дарыясынын Чыгыш шекарасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Кара деңиз бассейниндеги дарыя.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эритремия
Эритремия (гр. erythros-Кызыл) - сөөк чучугундагы Кызыл кан денечелерин (эритроциттерди) пайда кылуучу клеткалардын чексиз көбөйүүсүнө байланыштуу кан системасынын оорусу. Эритремияда эритроциттердин саны 1 ммъ канда 8 млн жана андан да жогору көбөйүшү мүмкүн. Алардын көп пайда болушу кандын көлөмүн көбөйтүп, басымын жогорулатат. Кан коюуланып, илээшкектиги артат. Кандын айлануусуна каршылык көбөйгөндүктөн жүрөккө күч келип, иштеши начарлайт. Кан тамырлар кеңейип, аларда кан айлануу ылдамдыгы азайгандыктан тромбдун пайда болуусуна шарт түзүлөт. Эритремия менен ооруган кишинин өңү кочкул Кызыл келип, кан тамырлары чыңалат. Боор, кок боор чоңоюп, кан басымынын жогорулашы, тромбоз жана кан агуу, кан куюлуу Эритремиянын мүнөздүү белгилери. Эритремия көбүнчө улгайган адамдарда кездешет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Т. 6. Тоо климаты - Яшма. -656 б.
Хоэнтанн
Муниципалитет административдик курамы боюнча 7 шаардык районго бөлүнөт.
Оаквуд Парк (Миссури)
Оаквуд Парк (Миссури) (Oakwood Park) — Миссури штатынын Clay округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 183 киши. Болжолдуу аянты - 0.2 км². FIPS коду — 29-53948.
Дольнштайн
Дольнштайн (Dollnstein) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Айхштет районуна кирет.
Калкы - 2779 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 40,55 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 76 121. Муниципалитеттин башчысы — Ханс Харрер.
Диссипация системалары
Диссипация системалары – багытталган процесстеги энергиясы багытталбаган процесстин энергиясына айланган динамикалык система.
Замалетдинов Ильтузар Сарасович
Замалетдинов Ильтузар Сарасович (29. 3. 1942-ж. туулган, Фрунзе шаары) психология жана социология илимдеринин доктору (1991), профессор (1992). 1967-ж. КММИни бүгкөн. 1967-71-ж. Кыргыз аскер госпиталында врач-психоневролог, 1971-жылдан Москва аскер округунун Космонавттарды даярдоо борборунда психолог болуп иштеген. Россия космонавтика академиясынын корреспондент мүчөсү (1997). 60тан ашуун ачылыштардын жана илимий эмгектердин автору. Медалдар менен сыйланган. Эмгеги.: Основы космической биологии и медицины. М.; Вашингтон, 1995.
Мусават
Мусават (Müsavat, которулганда «Теңдик») — Азербайжандагы контрреволюциячыл улутчул партия. 1911-ж. Бакуда уюшулган. Жетекчилери — М. Расуладе, Г. Шарифзаде ж. б. «Мусават» Турция башчылыгы менен мусулмандардын бирдиктүү мамлекетнн түзүү максатын көздөп, панисламизм, пантуркизм идеологиясын жактаган. Биринчи дүйн. согушта «Мусават» падыша өкмөтүнүн жырткычтык саясатын колдогон. Октябрь революциясы менен жарандык согуш жылдары мусаватчылар чет элдик имперпалисттерге таянып, Азерб-нда Совет өкмөтүнө каршы күрөшкөн. 1918—20-ж. алар өз «өкмөтүн» куруп, Азербайжанда шике ашырылган социолдык чараларды жоюп, помещиктик түзүлүштү калыбына келтиришкен. Азербайжан эли Кызыл Армия менен бирге 1920-ж. апрелде «Мусаваттын» контрреволюциячыл режим менен кулаткан.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Вэлан (Миннесота)
Вэлан (Миннесота) (Whalan) — Миннесота штатынын Fillmore округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 63 киши. Болжолдуу аянты - 0.8 км². FIPS коду — 27-69808.
Эпитаксия
Эпитаксия (эпи... жана гр. taxis - жайгашуу, тартип) - бир кристаллдын бетинде экинчи кристаллдын белгилүү багытта өсүшү. Эпитаксия гетероэпитаксия (астында жаткан кристаллдын жана өскөн кристаллдын заттары ар түрдүү) жана гомоэпитаксия (ал заттар бирдей) болуп айырмаланат. Кандайдыр кристаллдын көлөмүнүн ичинде башка бир крпсталлдардыи белгилүү багытта өсүшү эндотаксия деп аталат. Эпитаксия ар кандай чөйрөдө (буу, эритме, эритиндилер) кристаллдашууда, ошондой эле коррозия ж. б. учурунда байкалат.
Эпитаксия микроэлектроникада (транзистор, интеграл схемада), квант электроникасында, эсептегич техникадагы интегралдык оптиканын түзүлүштөрүндө д. у. с. пайдаланылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Т. 6. Тоо климаты - Яшма. -656 б.
Бетцендорф (Саксония-Анхальт)
Бетцендорф (Саксония-Анхальт) (Beetzendorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Зальцведель районуна кирет.
Калкы - 3365 киши (31-декабрь, 2010). Болжолдуу аянты - 25,46 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 81 045. Муниципалитеттин башчысы — Хайнрих Шмаух.
Коро (шаар)
Коро шаары – Венесуэланын түндүк-батышындагы шаар. Фалькон штатынын административдик борбору. Кариб деңизине жакын, Парагуана жарым аралында жайгашкан. Калкы 256,4 миң (2009; штаттагы эң ири шаар). Жолдор тоому. Эл аралык аэропорту бар.
Шаар 1524-ж. негизделген. 1578-ж. чейин Венесуэла провинциясынын административдик борбору болгон. Собор (1583–1634), чиркөөлөр сакталган. Шаардын тарыхый борбору Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген. Тамак-аш (негизинен эт жана балык консервалары беленделет) өнөр-жай жана шаарга жакын өлкөдөгү эң ири нефть ажыратуучу (PDVSA компаниясынын) эки завод иштейт. Университеттер (анын ичинде Католик ж. б.), институт, китепканалар бар. Туризм өнүккөн.
Урмиц
Урмиц (Urmitz) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Майен-Кобленц районуна кирет.
Калкы - 3490 киши(2013-ж.). . Аянты - 3,77 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 37 225. Муниципалитеттин башчысы — Манфред Кун.
Арслан (Аургазин району, Башкыртстан)
Арслан — Башкыртстандын Аургазин районундагы айыл, Ишлин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 57 киши. Почта индекси — 453471, ОКАТО коду — 80205816002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ulukmanapo
Ulukmanapo о. э Улукманапо (нукура ысымы Улукман Осмоналиев) — Кыргызстандык рэп-аткаруучу. ырлардын автору.
Өмүр баяны
Улукман Осмоналиев 18-сентябрда Бишкек шаарында төрөлгөн. Туулган жылы белгисиз, бирок айрым булактарда 1995-жыл (кээ бир булактарда 1998-жыл) - деп көрсөтүлгөн.
Музыкага 2009-жылдан тарта, окуп жүргөн кезинде эле кызыга баштаган. Мектепти аяктаган соң, башкалар сыяктуу институтка же колледжке тапшырууну ойлойт, диплом алып жумуш табып, жумушка орношуууну каалайт. Бирок багыттын музыкалык чөйрөгө буруп, музыкалык өнөрүн өркүндөтүүнү чечет.
Улукмандын окуучулук кезинде эле гангста-рэпке кызыгуусу башталат.
Диего Веласкес
Веласкес [чыныгы аты-жөнү – Родригес де Сильва Веласкес Диего] (1599, Севилья – 1660, Мадрид) ― испан живописчиси. Севильяда Ф. Де Эррера Старший менен Ф. Пачекодон (1610–16) таалим алган. Ал жерде 1623-жылга чейин иштеп, элдин турмуш-тиричилигин сүрөттөгөн чыгармалар (“Эртең мененки тамак”, 1617-ж. чен, Ленинград, Эрмитаж) жараткан. В. Караваджонун салтын улантып, фигураларды контрасттуу чагылтууга, натуранын тышкы өзгөчө-лүктөрүн өзүндөй так тартууга кызыккан. В. 1623-ж. Мадридге көчүп барып, король сүрөтчүсү болгон. Королдук сүрөттөр жыйнагы жана италиялык сүрөт искусствосу (асыресе, Тициандын чыгармалары) менен таанышканы, о. эле П. П. Рубенске жолукканы В-тин чеберчилигин арттырган. Буга анын реалдуу турмуштан алынып тартылган “Вакх”, “Вулкандын кузницасы” (1630, Прадо) деген сүрөттөрү мисал. В-тин “Бреданы тапшыруу” деген картинасы европалык тарыхый живопистин негизин түзгөн. В. портреттердин (герцог Оливарес, Хуан Матеос, “Желпингич кармаган айым” ж. б.) да автору. В-тин “Лас Менинас” (1656), “Жип ийирүүчүлөр” (1657) деген айтылуу сүрөттөрү өмүрүнүн акыркы жылдары тартылган. Анын чыг-лык методуна чындыкты бүткүл байлыгы жана карама-каршылыгы менен терең изилдеп, образдуу, чебер чагылдыруу мүнөздүү болгон. В-тен мурас калган чыгармалар XVII кылымдагы испан сүрөт искусствосу менен дүйнөлүк реалисттик искусствонун эң мыкты үлгүлөрүнөн.
Райсвилл (Айова)
Райсвилл (Айова) (Riceville) — Айова штатынын Митчелл округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 2.9 км². FIPS коду — 19-66585.
Калкы
2010-жылы калкы 840 киши болгон.
Венецианов, Алексей Гаврилович
Венецианов, Алексей Гаврилович (1780–1847) – орус сүрөтчүсү, орус живописиндеги турмуштук (бытовой) жанрга негиз салуучулардын бири. Петербург көркөм сүрөт академиясынын анык мүчөсү (1811). В. Л. Боровиковскийден окуган. Алгачкы мезгилде лирикалык портреттер, 1812-жылдагы согуш учурунда француз жана галломан дворяндардын карикатураларын тарткан. 1819-ж. Сафонков кыштагына көчүп кетип, кыштак турмушунан сценаларды, дыйкандардын портреттерин тартат (“Кызылча тазалоо”, 1822; “Помещицанын таңы”, 1823–24; “Кош айдоо. Жаз”, 1820-ж.; “Орок оруу. Жай”, 1820-ж.; “Карыя дыйкандын башы”, 1825-ж. ж. б.). В. өз чыгармачылыгында чындыкты чагылдырууга умтулган.
Гюйгенс-Френель принциби
Гюйгенс-Френель принциби - толкундун, өзгөчө жарык толкунунун таралышы жөнүндөгү маселени жакындаштырып эсептеп чыгаруу методу.
Эгер эркибизче алынган толкун таралуучу кандайдыр бетте анын амплитудасы жана фазасы белгилүү болсо, анда Гюйгенс-Френель принциби боюнча мейкиндиктин берилген чекитинде толкун амплитудасын эсептөөгө болот.
Гюйгенстин алгачкы принцибине ылайык берилген моментте толкун келип жеткен беттин ар бир элементи элементардык толкундун борбору болуп эсептелет. Ошол элементардык толкундардын сырткы бетин жанып өткөн ийри сызык убакыттын келерки моментинде толкундук бетти түзөт. Гюйгенстин принциби геометрия оптиканын закондоруна ылайык толкундардын таралышын түшүндүрөт, бирок дифракция кубулушун түшүндүрө албайт.
Джордан Валлэй (Орегон)
Калкы - 239 киши. Болжолдуу аянты - 5.4 км². FIPS коду — 41-37850.
Мусин, Хатмулла Мусич
1946- жылдан КПСС мүчөсү. Дыйкан үй-бүлөсүнөн. Рабфакты (1937) жанa Фрунзедеги Кыргыз мамл. пед. институттун бүткөн (1941). Улуу Ата Мек. согушка катышкан. Мусин 1950—51-ж. Кыргыз мамлекеттинин педагогигалык институнда, 1952—59-ж. Кыргыз мамлекеттин сырттан окуу педагогигалык инстититунда мугалим жанa Кыргызстан педагогигалык илим изилдөө институттунун тарых жанa география секторунун башчысы (1953—57) болуп иштеген. 1959—70-ж. КМУнун Жалпы тарых кафедрасында, 1971- жылдан КПСС тарыхы кафедрасында профессор Мусиндин илим эмгектери Кыргызстандын жумушчу табы менен профсоюз уюмдарынын тарыхына арналган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Дифракциялык торчо
Дифракциялык торчо – иреттүү жайланышкан жарык өткөрбөгөн аралыктар менен бөлүнгөн көп сандаган өтө кууш жылчыктардан турган оптикалык элемент. Дифракциялык торчодогу дифракциялык сүрөттөлүш бардык жылчыктардан келген когеренттүү толкундардын өз ара интерференциясынын натыйжасы болуп эсептелет.
Мэриланд Сити (Мэриленд)
Мэриланд Сити (Мэриленд) (Maryland City) — Мэриленд штатынын Anne Arundel округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6814 киши. Болжолдуу аянты - 6.8 км². FIPS коду — 24-51075.
Бад-Грунд (Гарц)
Калкы - 2346 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 7,12 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 1 56 001. Муниципалитеттин башчысы — Манфред фон Дак.
Олин (Миссури)
Олин (Миссури) (Olean) — Миссури штатынын Miller округуна караган АКШ шаары.
Альбиг
Альбиг (Albig) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Альцай-Вормс районуна кирет.
Калкы - 1648 киши(2013-ж.). . Аянты - 10,24 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 31 001. Муниципалитеттин башчысы — Гүнтер Траутвайн.
Пиннеберг
Пиннеберг (Pinneberg) — Германия Федеративдик Республикасынын Шлезвиг-Гольштейн жеринде жайгашкан Шаар. Пиннеберг районуна кирет.
Калкы - 42 508 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 21,54 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 01 0 56 039. Мэр — Хорст-Вернер Нит.
Райнбах
Райнбах (Rheinbach) — Германия Федеративдик Республикасынын Түндүк Рейн-Вестфалия жеринде жайгашкан Шаар. Көльн административдик округуна карайт. Рейн-Зиг районуна кирет.
Калкы - 27392 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 69,74 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 05 3 82 048. Мэр — Штефан Рец.
Хиршберг (Бергштрассе)
Калкы - 9539 киши(2013-ж.). . Аянты - 12,35 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 2 26 107. Мэр — Манюль Юст.
Пшияхо
Пшияхо — Орусиядагы дарыя. Краснодар крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пшенахо дарыясынын сол жээгинен 3,5 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кубань бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңиз бассейнинин дарыялары Пшада (Краснодар аймагындагы дарыя) дарыясы бассейнинин батыш чек арасынан Дедеркай дарыясынын Чыгыш шекарасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Кара деңиз бассейниндеги дарыя.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эпистола адабияты
Эпистола адабияты - көркөм чыгарма же публицистика катары жазылган же кийинчерээк иштелип чыккан каттар. Ал ар кандай эскерүүлөрдөн, күндөлүктөн бир жакка же кимдир бирөөгө (адресатка) карата жазылганы менен айырмаланат. Анын алгачкы үлгүлөрү антикалык доордо риториканын стилинде жазылган. Буга Эпикурдун, Цицерондун, Сенеканын каттары мисал. Эпистола адабияты ар кайсы мезгилде ар башка багытта өөрчүгөн. Мисалы, Визаптияда публицистиканын алдыңкы жанрына айланган; Европада орто кылымда монастырлардын өз ара жазышкан каттары диний полемиканын бирден бир негизги каражаты болгон; Кайра жаралуу доорунда каттар аркылуу сатиранын негизги ыкмалары калыпка салынган; 17-18-кылымда каттар тике интеллектуалдык мамилени туюнтуунун ийкемдүү жанры болгон (Б. Паскаль, «Элеттиктин каттары»; Вольтердин каттары ж. б.). Бу кылымдардагы Эпистола адабиятынын туундуларынан Ж. Свифттин жеке каттардан куралган «Стелла күндөлүгүнө», Монтескьёнун ойдон чыгарылып жазылган «Персия каттары» романына (1721) маанилүү орун таандык. «Столла күндөлүгү» англис социалдык-психол. тарыхый романын баштаса, «Персия каттары» европа адабиятында эпистола романтикалык чыгармачылыктын кенен жайылышына өбөлгө түзгөн: С. Ричардсондун «Памела», «Кларисса», Т. Смолеттинин «Хамфри Клинкердин саякаты», Ж. Ж. Руссонун «Юлия же Жаңы Эяоиза», Гётенин «Жаш Вертер тарткан азап» романдары. Кыргыз адабиятында Эпистола адабиятынын үлгүсүнө А. Токтомушевдин «Какшаалдан кат» поэмасы, М. Элебаевдин «Согуштан кат», Ж. Турусбековдун «Иниме кат» аттуу ырлары мисал боло алат.
Мускат дарагы
Мускат дарагы (Myristica) — мус­кат тукумундагы дайыма жашыл дарактардын уруусу.
Гүлдөрү чачыдай, чатырдай топ гүлгө чогулган. Мөмөсү — данек сымал. Айрым түрлөрүнүн мөмөсүнөн алынган татымалдар жыпар жыттуу. Анын бийикт. 9—12 м, жалбырагы калың, гүлү ачык сары, ароматтуу; тропик зоналарында өстүрүлөт мускат дарагынын данеги татымал катары тамак-аш өнөр жайында, ошондой эле медицинада, парфюмерияда колдонулуучу эфир майын алууда пайдаланылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Диффузиялык камера
Диффузиялык камера – Вильсондун камерасындай, заряддалган бөлүкчөлөрдү алардын калтырган издери (трек) боюнча байкоочу прибор.
Диффузиялык разряд
Д. р. төмөнкү басымда (~10-1-10 сым.мам. мм) жана эркин жүрүү жолунун аралыгы l<<d болгон шартта пайда болот (d – электроддор ортосундагы аралык).
Диффузиялык камера
Диффузиялык камера бөлүкчөлөрдү каттап, бири биринен айырмалап жана алардын энергиясын аныктоого мүмкүнчүлүк берет. Диффузиялык камерада капкактын ысык бетинен (10°С ге чейин) камеранын түбүндөгү муздак бетти (–60°С ге чейин катуу көмүр кычкылдыгы менен муздатылган) көздөй спирттин буулары диффузияланат. Натыйжада камеранын түбүндө болжол менен 5 см калыңдыктагы өтө каныккан буунун катмары түзүлөт. Бул катмар аркылуу заряддалган бөлүкчөлөр өткөндө, суюктуктун тамчылары пайда болот, б. а. өткөн бөлүкчөлөрдүн издери калат. Диффузиялык камерада буунун каныгуусу туруктуу болгон-дуктан, камера бөлүкчөлөрдү үзгүл-түксүз каттайт жана анын эффективдүү көлөмү Вильсон камерасынын эффек-тивдүү көлөмүнөн чоң. 1936-ж.
А.Лангсдорф биринчи Диффузиялык камераны пайдаланган.
Аннемари фон Габайн
Аннемари фон Габайн (нем. Annemarie von Gabain) - немис чыгыш таануучусу, түркологу жана синологу. Таанымал чыгыш таануучу А. фон Габайн 1901-ж. 4-июлда ошол учурдагы Германига караштуу Лотарингия областында аскер адамынын үйүндө жарык дүйнөгө келген. Атасы генерал Артур фон Габайндын теги гугеноттордун тукумунан чыккан. Аннемари алгачкы билимди Майнцта (атасы кызмат өтөгөн жерде) жана Бранденбург шаарларында алган. Берлин университетинде синология, түркология жана математика адистиктерин бүтүргөн. Кытайдын тарыхы боюнча диссертациялык иш жактаган. Университетти аяктаган соң Гумбольдт, Гамбург, Фрибур жана Анкара университеттеринде окутуучулук кызматтарды аркалаган. Турфандан табылган байыркы түрк тилдүү жыйнактарды изилдөөдө чоң салым кошкон. Берлин түркология мектебинин түзүүчүсү Иоганн Вильгельм Банг Кауп менен биргеликте түркология жаатындагы изилдөөлөрдү жүргүзгөн. Өмүрүнүн аягына чейин Берлин Илимдер академиясында иштеп, байыркы түрк жазма эстеликтерин изилдөө менен алектенген. Чыгыштаануучу жана түрколог Аннемари фон Габайн 1933-ж. 15-январында Берлинде көз жумган.
Вэлкам (Миннесота)
Вэлкам (Миннесота) (Welcome) — Миннесота штатынын Martin округуна караган АКШ шаары.
Бидериц
Бидериц (Biederitz) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Йерихов районуна кирет.
Вэлкам (Миннесота)
Калкы - 686 киши. Болжолдуу аянты - 2.4 км². FIPS коду — 27-69070.
Бидериц
Калкы - 8453 киши (31-декабрь, 2010). Болжолдуу аянты - 10,94 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 86 005. Муниципалитеттин башчысы — Зигфрид Янке.
Домбюль
Калкы - 1626 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 17,90 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 5 71 137. Муниципалитеттин башчысы — Михель Хертерих.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 12 шаардык районго бөлүнөт.
Ахмер (Аургазин району, Башкыртстан)
Ахмер — Башкыртстандын Аургазин районундагы айыл, Ишлин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 75 киши. Почта индекси — 453471, ОКАТО коду — 80205816003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Уршмит
Уршмит (Urschmitt) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Кохем-Целль районуна кирет.
Калкы - 256 киши(2013-ж.). . Аянты - 6,61 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 35 085. Муниципалитеттин башчысы — Петер Янен.
Ралстон (Айова)
Ралстон (Айова) (Ralston) — Айова штатынын Кэрролл округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 5.1 км². FIPS коду — 19-65505.
Калкы
2010-жылы калкы 98 киши болгон.
Диэлектрдик кабылдоочулук
Электр талаасынын таасири менен диэлектрик бөлүкчөлөрү (атом, молекула) индукцияланган поляризацияга ээ болот:, мында -диэлектриктеги электр-статикалык талаанын чыңалуусу, e0 - электрдик турактуулук, b - бир бөлүкчөнүн поляризациялануучулугу.
Фиельструп Феодор (Теодор) Артурович
Фиельструп Феодор (Теодор) Артурович, россиялык, советтик саякатчы, таанымал этнограф, кыргыздардын этнографиясын жазган эн таанымал изилдөөчүлөрдөн, кыргыздар тууралу фундаменталдуу эмгек жазган, 1889-ж. 19-январында Петербургда туулган, атасы Артур-Фредерик Фиельструп улуту дан (даниялык), 1856-ж. Копенгагенде туулган. Техникалык университетти аяктагандан соң, Россияга келет, энеси – Флоренция Мэри Фиельструп теги англистерден, англис тилинен сабак берген. Теодор Фиельструп гимназияны. Андан соь соода училищесин аяктайт. 1908-ж. Петербург университетинин Чыгыш тилдер факультетине келип кирет. Ошол эле жылы окуу жайдын роман-герман бөлүмүнө которулат. Ал өз убагында атактуу орус этнографы Л.Я.Штернбергдин Петербург университетинин алдындагы антропология жана этнография тармактары боюнча уюштурулган ийримдеги лекциясын кунт коюп уккан. 1912-1913-жж. чет элдик илим адамдары менен Кавказга, Монголияга саякат жасаган. 1914-1915, андан соң, 1916 жж. Туштүк Америкадагы индей урууларынын ичине илимий жүрүшкө катышып, анын натыйжасында бир катар илимий билдирүүлөрдү жасаган. Императордук Орус географиялык Коому талантуу жаш илимпозду атайын медаль менен сыйлашканы маалым. Бул илимий жүрүштө испан тилин кунт коюп өздөштүргөн. 1916-ж. университетти аяктагандан кийин Археология жана Этнография музейине (МАЭ) кызматка алынат. 1918-ж. белгилүү башкыртаануучу жана археолог С.И.Руденко менен биргеликте Урал жана Томск аймактарынын этникалык картасын чийген. 1920-ж. Томскиге биротоло келип, университетте дарс окуп, студенттер үчүн Минусин-Абакан илимий-практикалык экспедициясын уюштурат. Енисей кыргыздарынын урпактарына болгон (хакастарга) илимий сапарга С.И.Руденко менен биргеликте катышкан экен. Хакастардын ичинде үйлөнүү салтына багышталган көрүнүштөр жана каадалар, сүт азыктары боюнча атайын илимий макалаларды жарыкка чыгарган. Хакастардын элдик оозеки чыгармалары жана фольклору боюнча атактуу түрколог С.Е.Малов менен биргеликте илимий изилдөөнү жарыкка чыгарышкан. Хакастардын ичинде болуу жана изилдөө иштери В.А. Фиельструп андан сонку учурда теңир тоо кыргыздарына илимий жүрүштү уюштурууга турткү бергендей. Ошол эле жылдары козголоңчул адмирал Колчактын армиясына чакырылып, француз генералына тилмеч катары кызмат өтөгөн экен. 1921-1925 жж. Крым ж.б. жерлерде МАЭ үчүн музейлик предметтерди жыйноо менен алектенет. 1924-1945 жж. Средазкомстаристин бөлгөн каражаты менен Кыргызстандын Тенир Тоо жана Фергана өрөөнүнүн аймактарын тереңдетип изилдейт. Кыргыздардын этнографиясы боюнча өтө зор маалыматтарды жыйнап илимге киргизген. Тилекке каршы, ал фундаменталдуу эмгек кийнчерээк гана жарык көргөн (Из обрядовой жизни киргизов начала ХХ в. / В.А. Фиельструп; Отв. ред. Б.Х. Кармышева, С.С.Губаева ; Ин-т этнологии и антропологии им. Н.Н. Миклухо-Маклая. — М. : Наука, 2002. -300 с. : ил.). 1933-ж. Кавказга акыркы ирет илимий экспедиция уюштурат. Ошол эле жылы 26-ноябрда камакка алынып, 7-декабрда НКВД алган сурак учурунда өлтүрүлгөн. 1958-ж. Феодор Артурович Фиельструп кайра акталган.
Венециановчулар, Венецианов мектеби
Венециановчулар, Венецианов мектеби – А. Г. Венециановдун (1780–1847) окуучулары жана жолун жолдоочулары. Анын ишмердиги 1820–1840-жылдарга туш келет. Орус живописинде В-дын чыгармачылыгы маңызын айыл жаратылышы менен орус турмушун сүйкүмдүү, терең, поэтикалуу чагылдырган түзгөн толук бир багытты жараткан. В-дын сүйүктүү жанры – бул портрет (көбүнчө интерьердеги), пейзаж, интерьердин өзү жана турмуштук көрүнүштөр живописте реализмди бекемдеген. В-дин көркөм ориентациясы устаттын өзүнүн эмгектеринен келип чыгат жана көп өлчөмдө анын пед. ыкмасы менен шартталган: окуучу эң алгачкы этаптардан баштап эле натура менен иштеген, ал эми натура болуп күндөлүк турмушта адам баласын курчап турган турмуш-тиричилик буюмдары, жашоо интерьери, белгилүү бир жердин орду жана башка кызмат кылган. Бул болсо В-ды академиялык классицизм шарттуулуктарынан арылткан. Анткени менен А. Г. Венециановдун ыкмасы Петербург сүрөт Академиясы кабыл алган кесиптик даярдыкты эч себепсиз танууну түшүндүргөн эмес. Анын өнөрканаларында да мисалы, «Түп нускалардан» көчүрүшкөн жана гипстен тартышкан. А. Г. Венециановдун сунушу менен анын көп окуучулары академиялык класстарда билим алышкан. В-дын таланттуу өкүлдөрүнө А. А. Алексеев (1814–1878), Н. С. Крылов (1802–1831), Е. Ф. Крендовский (1810–1870), К. А. Зеленцов (1790–1845), Л. К. Плахов (1810–1881), Г. В. Сорока (1823–1864) жана өзүнүн алгачкы эмгектеринде А. В. Тыранов (1808–1859), А. Н. Мокрицкий (1810–1870), С. К. Зарянко (1818–1870) кирет жана алар кийин сүрөт Академиясынан билим алышкан.
Эпигондор
1) Байыркы грек мифологиясында Фивы шаарын чаап алабыз деп, куру бекер курчоого алгандар (аргосстук жети баатырдын уулдары). Бирок Эпигондор бул максатына 10 жылдан кийин араң жетишкен.
2) Б. з. ч. 3-кылымда Александрдын кулаган монархиясын бөлүштүрүү үчүн күрөшкөн диадохтордун (А. Македонскийдин кол башчыларынын) уулдары. Өтмө мааниде-башталган жолду, ишти өзүнчө улантып кете албагандар. «Эпигончулук» деген ушундан калган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Т. 6. Тоо климаты - Яшма. -656 б.
Райнберг
Райнберг (Rheinberg) — Германия Федеративдик Республикасынын Түндүк Рейн-Вестфалия жеринде жайгашкан Шаар. Дюссельдорф административдик округуна карайт. Везель районуна кирет.
Калкы - 31587 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 75,15 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 05 1 70 032. Мэр — Ханс-Тео Менниккен.