cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бухенвальд
Бухенвальд – немецтик-фашисттик концентрациялык лагерь. 1937-ж. Веймарга (Германия) жакын жерде уюштурулган. 8 жылда 239 миң адам Бухенвальддын туткунунда болуп, 56 миңи өлтүрүлгөн. Алгач немец антифашисттери кармалса, 2-дүйнөлүк согуш учурунда көптөгөн улуттардын өкүлдөрү кармалган жана алар Бухенвальд аймагында жайгашкан немецтик ири өнөр жай ишканаларында иштөөгө мажбурланган. Немпстик «Фау» самолёт-снаряддары даярдалган Бухенвальддын жер астындагы филиалы «Дора» түрмөсүндөгү (Бухенвальддын филиалы) оор шарттар туткундардын массалык өлүмүнө алып келген. Лагерде жашыруун антифашисттик уюм иштеген. 1945-ж. 11-апрелде башталган туткундардын көтөрүлүшүнүн натыйжасында Бухенвальд кыйратылган. 1958-ж. Бухенвальддын баатырларына жана курман болгондорго арналган эстелик-курулуш комплекси ачылган.
Хардны-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Саткынов Мусурбек
Саткынов Мүсүрбек
Саткынов Мүсүрбек 1934-жылы 20 марта Чүй областындагы Панфилов районунун Орто-Арык кыштагында колхозчунун үй-бүлөөсүндө туулган. Кыргыз республикасынын Калинин (азыркы Жайыл) районуна караштуу Сары-Булак айлындагы А.С.Пушкин атындагы N5 орто мектепти бүткөндөн кийин Фрунзедеги политехникалык институнун тоо-кен факультетин ийгиликтүү аяктап, 1959-жылы тоо-кендерин изилдөөчү инженер деген дипломго ээ болгон.
Биринчи эмгек жолун Түндүк Кыргызстан геологиялык экспедициясынын Чимбулак партиясында улук коллектор болуу менен баштаган. Андан кийин кыргызстандын геологиялык эскпедициясынын партияларында геолог, отряддын начальниги, улук геолог болуу менен кызмат өтөгөн. Практикалык ишинин негизги багыты: алтын кендерин изилдөө, чалгындоо, жана запасын эсептөө болгон.
Кыргызстанда биринчи болуп, Макмал алтын кенин ачкандыгы үчүн «Кен байлыктарды биринчи ачуучу» - деген белги берилген. Көп жылдык үзүрлүү иштеген эмгеги үчүн «Эмгектеги каармандыгы үчүн» медалы менен сыйланган. «Кен байлыктарын изилдөөнүн отличниги» значогуна ээ болгон. 1977-1980-жылдары Мали Республикасында малилик геологдор менен опыт алмашуу, аларга жардам көрсөтүү менен чет өлкөлүк командировкада болуп келген. Андан кийин 1986-1988 жылдары Въетнам Республикасында дагы командировкада болуп кызмат өтөп келген. 1998-жылдан бери ардактуу эс алууда.
Жыпаркуль САТКЫНОВА.
Зубатовчулук
Зубатовчулук - 20-кылымдын башында Орусыядагы жумушчу маселесинде падыша өкмөтү туткан саясат. Полициянын жашырын көзөмөлү менен иштөөчү легалдуу жумушчу уюмдарын ачып, жумушчулардын саясий күрөшүн экономикалык гана талаптарга бурууну көздөгөн. Пролетариаттын экономикалык күрөшүнүн саясий күрөшкө айлануу, анын аң-сезими жана биригүү дилгирлиги стихиялуу өсүү кырдаалында чыккан Зубатовчулук падыша өкмөтүнүн массалык революциялык кыймылга каршы күрөшүнүн алда канча ийкемдүү жолун табуу аракети болгон. Зубатовчулук Москва күзөт бөлүмүнүн начальниги С. В. Зубатовдун демилгеси боюнча биринчи жолу 1901-ж. майда Москвада «Механикалык өндүрүштө жумушчулардын өз ара жардамдашуу коому» деген ат менен түзүлгөн. Ошол эле жылы жайында Минск, Вильнюс, 1901-03-ж. Петербург, Киев, Харьков ж. б. шаарларда зубатовчул уюмдар, топтор иштей баштаган. Ал коомдордун жыйындарында айлык акыны жогорулатуу, жумуш күнүн кыскартуу ж. б-ларга жетишүү маселелери талкууланган. Жетекчилеринин демагогиялык билдүрүүлөрүнөн улам революциялык басма сөз Зубатовчулукту «полициялык социализм» деп атаган. Революциячыл с.-д. «Искра» Зубатовчулукка каршы аёосуз күрөшүп, жумушчуларга анын чагымчыл маанисин түшүндүргөн. В. И. Ленин Зубатовчулук өкмөттүн жана капиталисттердин өзүнө каршы багытталарын алдын ала керген. Чынында эле зубатовчу уюмдар баштаган иш таштоолордун көбү революциячыл социал-демократтардын агитациясынын таасири менен саясий чыгууларга айланган. Акыры өкмөт Зубатовчулуктан баш тарткандыктан 1903-ж. жайында анын уюмдары жоюлган,
Кылмыш-жаза психологиясы
Кылмыш-жаза психологиясы – психология тармагы; укук бузуучунун кертбашынын психикалык түзүмүн изилдейт, т. а., кылмышкердин кертбашы менен мүнөзүн, ошондой эле кылмышка карата анын психикалык мамилесин (жүйөсүн, аңдай билүүсүн, өкүнүүсүн) изилдейт.
Аулендорф
Аулендорф (Aulendorf) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Равенсбург районуна карайт. Тюбинген административдик округуна тиешелүү. Калкы – 9758 (2013-ж.). Аянты – 52,36 км².
Каскин (Кугарчин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Макешов, Кабыл Асангелди уулу
Кабыл Асангелдиевич Макешов (Кабыл Макеш) - Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер, кыргызстандык белгилүү спорттук баяндамачы, журналист,жазуучу.
Кыскача өмүр таржымакалы
Кабыл Макешов Асангелди уулу (Кабыл Макеш) (каймана аттары: Кычан, Кабылан) 1961-жылы 10-сентябрда Кыргызстанда Нарын облусуна караштуу Нарын районунун Он-Арча кыштагында -  Эчки-Башы айылында төрөлгөн.
Чоң атасы Макеш - кыргыз, алдыңкы чабан аталып, 1940-жылы Москва шаарында өткөн СССРдин эл чарба жетишкендиктеринин көргөзмөсүнө барган, чоң энеси Шаарба казак болгон. Чоң энеси колунан көөрү төгүлгөн уз, элдик дарыгер, жамакчы, кошокчу адам катары урмат-сыйга арзыган.
Чоң Улаган дарыясы
Чоң Улаган — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Башкаус дарыясынын оң жээгинен 90 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 54 км.
Макешов, Кабыл Асангелди уулу
Кыскача өмүр таржымакалы
Атасы Асангелди Макешов (1941-2018) Нарын раонундагы "Коммунизм" колхозунун алдыңкы механизатору, чабаны болуп, чарбанын өсүп-өнүгүшүнө салым кошкон. Жаш кезинде эр эңиш, кыргыз күрөшү, ордо, улак-тартыш мелдештерине катышып, айылдын намысын коргоп, байгелүү орундарды ээлеген. Ордо оюнунун чебери аталып, шахматты да жакшы ойногон.
Чоң Улаган дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Макешов, Кабыл Асангелди уулу
Кыскача өмүр таржымакалы
Апасы-Жакыпова Керез (1943-2010) 10 уул-кыз төрөп, "Баатыр эне" төш белгисинин ээси болуп, уул-кыздарына татыктуу таалим-тарбия берген, шырдак, ала кийиз жасап, боз үй жабдууларын жасаган уз болуп, обон созуп мыкты ырдаган, өнөрлүү мекенчил инсан болгон. Кабыл он бир туугандын улуусу.
Кабыл оболу сегиз класска чейин Эчки-Башы айылдагы "Коммунизм" (азыркы Жусуп Иманалиев атындагы) орто мектепте окуган.
1979-жылы эмгек жолун Нарын облусттук «Нарын правдасы» гезитинде редакция башчысы болуп баштаган.
Ушул Кыргыз мамлекеттик телерадиокомитетте улук редактор жана спорт бөлүмүнүн башчысы болуп алты жыл эмгектенген.
1991-жылы Кыргыз мамлекеттик дене тарбия жана спорт комитетинин республикалык методикалык кабинетинин директорунун орун басары болгон.
1992-жылы «Байге» спорттук гезитин уюштуруп, башкы редактор болуп, Кыргызстандагы эң алгачкы спорттук гезитти түзүп, бир жыл чыгарып турган.
1993-жылдан 1995-жылга чейин Бишкектеги «Семетей» балдар футбол клубунун президенти болуп, жергиликтүү калктын өспүрүмдөрүнөн эки команда түзүп, бардык шарттар менен камсыз кылууга аракет кылып, эл аралык мелдештерге алып барган.
«Замандаш» журналында, "Барометр" гезитинде, "Кабар-Ордо" интернет сайтында дагы үч жылдай спорттук баяндамачы катары макалалары жарыяланып турду.
2016-2018-жылдары Кыргыз Республикасынын Ички иштер министрлигинин "Бетме-Бет" гезитинде улук кабарчы болуп эмгектенген.
2016-жылдан бери "Кыргыз тудей" интернет сайты менен кызматташып, макалаларын жарыялап келүүдө.
Кабыл Макешов 2014-жылдан бери Кыргыз Республикасынын Улуттук Олимпиада Комитетинин аткаруу комитетинин мүчөсү.
2021-жылдан бери "Кут Билим" гезитинин спорттук баяндамачысы
Кабыл Макешовдун демилгеси менен 1995-жылы Кыргызстандын спорт журналисттеринин федерациясы уюшулган.
1995-жылдан бери Эл аралык спорт журналисттер ассоциациясынын (AIPS) мүчөсү.
Кабыл 2003-жылдан Кыргызстандын спорт журналисттер федерацияcынын башкы катчысы болуп саналат.
2008-жылы Кабыл Макешовдун демилгеси менен "Азамат Алтай" эл аралык коомдук фонд (кору) уюшулуп, анын негиздөөчүсү болуп, ар жыл сайын Каракол, Жалал-Абад мамлекеттик университеттеринин эң мыкты студенттерине Азамат Алтай атындагы стипендиялар берилип жүрөт. Ошондой эле эң мыкты радио журналисттери үчүн Азамат Алтай атындагы сыйлыктар ыйгарылып, эстелик медалдары чыгарылган.
2020- 2021-жылдары  "Турар" басмасынын негиздөөчүсү,  коомдук ишмер Тилек Мураталиевди эскерүүгө арналган эл аралык бильярд турнирин уюштуруучуларынын бири болуп, мелдештин башкы калысы болгон.
1976-жылдан бери жалпыга маалымдоо каражаттарына Кабыл Макешовдун 20 миңдей макала, очерктери, публицистикалары жарык көрдү. Кабыл Макешов спорттук баяндамачы катары Атланта, Сидней, Афина, Бээжин,Лондон, Рио-де-Жанейро, Токио жайкы олимпиадалык оюндарына жана Солт-Лейк-Сити, Турин,Сочи,Пхенчхен кышкы олимпиадаларына барып,  «Азаттык үналгысына» жана "Эркин Европа-Азаттык үналгысынын" казак, түркмөн кызматтарына жана Би-Би-Си радиосуна түз репортаж уюштуруп турган.
Ошондой эле Бангкок, Пусан,Доха,Гуанджоу, Астана жана Алматы,Инчхон шаарларында өткөн Азия оюндарына катышып, «Азаттык үналгысына» түз репортаж уюштурган.
Мындан сырткары AIPSтин Түштүк Корея, Испания, Канада, АКШ, Кытай, Катар,Улуу Британия, Орусия,Малайзия,Иран,Италия, Түркия, Греция өлкөлөрүндө өткөн Конгресстерине Кыргызстандан делегат болуп катышкан.
Анын журналисттик ишмердиги "Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмери" ардак наамы,  Кыргыз Республикасынын Ардак Грамотасы жана Кыргызстандын журналисттер кошуунунун, Эл аралык спорт журналисттер ассоциациясынын "Олимпиадалык, спорт медиа бийиктиги" сыйлыгы, Улуттук Олимпиада комитетинин,  спорт федерацияларынын, кыргыз дене тарбия жана спорт агенттигинин  сыйлыктары менен бааланган.
Спортко бала кызыгып, эркин күрөш, лыжа менен чуркоо, жеңил атлетика спорт ийримдеринде машыккан. Эркин күрөш боюнча Нарын шаардык, Нарын облусттук биринчиликтерине катышкан. Лыжа менен чуркоо боюнча республикалык чемпионаттарга катышкан. Женил атлетика боюнча Кыргыз Республикасынын Универсиада оюндарында Кыргыз Улуттук университетинин намысын коргогон. Кабыл Кыргызстандын спорт журналисттеринин Спартакиадасынын бир нече жолку чемпиону болуп саналат. Спорттон сырткары элдик медицинага, улуттук адабиятка, архитектурага кызыгат. Спорттук, олимпиадалык белгилерди (значок, марка, медалдарды) чогултат.
Кабыл Макешов кыргыз спортунун тарыхын жана спорттук энциклопедияны жазып, "Кыргызстан: дене тарбия жана спорт энциклопедиясы" аттуу түстүү, 37 басма табак көлөмдөгү китеби 2011-жылдын этегинде жарыялады.
2012-жылдын 20-декабрында Кыргызстандын олимпиадалык кыймылынын тарыхын, байге алган олимпиадачылар, Азия оюндар тууралуу кеңири баяндалган "Кыргыз Республикасы: Олимпиаданын санжыралуу жолунда" деген 27 басма табак көлөмүндөгү түстүү китеби жарык көрдү.
2014-жылы сентябрь айында англис жана кыргыз тилдериде "Азия Олимпиадалык Кенеши: Азия оюндарынын тарыхы"  аттуу  түстүү, 35 басма табак көлөмдөгү китеби жарык көрдү.
2015-жылы май айында  Кыргыз спортунун тарыхын жана спорттук энциклопедияны толуктап жазып, "Кыргыз Республикасы: Дене тарбия жана спорт энциклопедиясы" аттуу түстүү, 56 басма табак көлөмдөгү китебинин экинчи басылышы чыкты.
2015-жылдын сентябрь айында " Кыргыз Республикасы: Грек-рим күрөшү: түстүү, 18 басма табак көлөмдөгү китеби "Турар" басманканасынан басылып чыкты.
2017-жылы "Абакир - азыркынын Кошойу" деген китеби "Улуу Тоолор" басмасынан жарык көргөн.
2017-жылы "Жусуп Иманалиев - биринчи мугалим" деген китеби "Турар" басмасынан басылып чыкты.
2020-жылы «Москва олимпиадасы-Кыргыз спортунун туу чокусу» деген толук түстүү китеби "Турар" басмасынан жарык көрдү.
2021-жылы "Мурат Саралинов: О, спорт, ты-жизнь" аттуу толук түстүү китеби орус тилинде "Турар" басмасынан жарык көргөн.
2021-жылы «Кыргыз Республикасы олимпиада оюндарында»  аттуу толук түстүү китеби "Ордо" басмасынан чыкты
2021-жылы "Дүйнөнү дүңгүрөткөн дзюдо" деген толук түстүү китеби "Турар" басмасынан жарык көрдү.
Үй-бүлөсү
Үй-бүлөлүү, жубайы Динар Карыбаеванын кесиби да журналист.
Улуу уулу Жоомарт Макешов 2012-жылы Кыргыз мамлекеттик медициналык академиясын бүткөн. Чуй облусттук ооруканада балдар невролог-врачы болуп иштеп, учурда Бишкек шаарындагы  жеке өздүк клинкасында эмгектенет.
Кызы Жанара 2012-жылы Кыргыз улуттук университетин психология адистиги менен бүтүп, Бишкектеги Шералы Сыдыков атындагы республикалык Олимпиадалык резерв окуу жайында психолог-мугалим болуп иштеген. Азыркы учурда аутизм боюнча психолог болуп Эл Аралык уюмда иштейт. Жанаранын жолдошу Азаматтын кесиби юрист. Экөө 2017-жылы 12-октябрда төрөлгөн Нураалы деген уулду тарбиялап жатышат.
Кичүү уулу Бишкектеги Улуттук компьютердик гимназиянын 9-классын бүтүп, 2018-жылдан бери Бишкек шаарындагы Мураталы Күрөңкеев атындагы музыкалык окуу жайында комуз адистиги боюнча  окуп жатат. Ошондой эле Номер 9- музыкалык мектепте комуз классын дагы бүткөн.
Сыйлыктары. Наамдары
2000-жылы Кыргызстандын улуттук олимпиада комитетинин «Олимпиадалык алтын ордени» менен сыйланган. 2010-жылы Кыргыз Республикасынын Ардак Грамотасы менен сыйланган.
2008-жылы “Дене тарбия жана спорттун мыктысы (отличниги) ” төш белгиси менен да сыйланган.
2010-жылы Бишкек мэриясынын Москва олимпиадасынын коло байге ээси Сатымкул Жуманазаров атындагы сыйлык менен сыйланган.
2021-жылдын 17-августунда  Президент Садыр Жапаровдун жардыгы  менен "Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмери"  ардак наамы ыйгарылган.
2021-жылы Эл аралык спорт журналисттер ассоциациясынын (AIPS) "Олимпиадалык, спорт медиа бийиктиги" сыйлыгы менен сыйланган.
1992,1994,1996,1997,1998,1999, 2000,2001,2002,2004,2006, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014-2015, 2016, 2018, 2020-жылдары Кыргызстандын мыкты спорттук журналистти деп таанылып, урмат-сыйга арзыган.
Кыргыз Республикасынын Ички иштер министрлигинин юбилейлик медалдары, Бишкек мэриясынын, Кыргыз Республикасынын жаштар иштери, дене тарбия жана спорт мамлекеттик агентигинин, Кыргыз Республикасынын Улуттук Олимпиада комитетинин, Спорт федерацияларынын Ардак Грамоталары жана Эстелик медалдары менен көп жолу сыйланган.
Бухта
Бухта (немецче Bycht) – океан, деңиз, булуң же көлдүн кургактыкка бир аз кирип турган чакан бөлүгү. Кээде ачык деңизден тумшуктар, аралдар, сайроондор аркылуу бөлүнүп да калат. Б. көбүнчө кеме токтоого ыңгайлуу болот. Ысык-Көлдө Барскон, Күрмөнтү, Кызылсуу, Чолпон-Ата, Тамга бухталары бар.
Кылмыш-жаза саясаты
Кылмыш-жаза саясаты – коомчулук менен жеке адамдын кылмышка кириптер болуусунан коргоонун баардык мамлекеттик чараларынын жыйындысы. Коопсуздукту жана стратегияны камсыз кылуунун жалпы маселелери менен катар эле, К.-ж. с. кылмыш-жаза укугун реформалоону көздөйт.
Зоналык эритүү
Зоналык эритүү (зоналык кайра кристаллдаштыруу) - материалды кошундудан арылтып тазалоочу кристалл-физикалык ыкма. Зоналык эритүүнүн башка ыкмалардан айырмасы: узун катуу жебе дароо эритилбестен, анын бир учунан аз-аздап эритилип тазаланылышында. Зоналык эритүү биринчи жолу 1927-ж. колдонулуп, 1952-жылдан кеңири пайдаланылууда. Зоналык эритүүнун контейнердуу горизонталь жана тигелсиз вертикаль түрлөрү колдонулат. Контейнердүү Зоналык эритүүдө тазалануучу катуу зат атайын контейнердин ичине жайгаштырылып, анын зона деп аталуучу кичине бөлүгү жогорку жыштыктуу индукциялык меште көлкүлдөп эритилет. Затты (же мешти) жай жылдырганда эриген зона да заттын узуну боюнча жылат. Бул учурда заттын катуу жана суюк абалынын чегинин бир жак бетинде материалдын кристаллдашы байкалса, экинчи бетинде материал акырындап эрий берет. Эриген зона кайра кристаллдашып, алгачкыга Караганда таза материал алынат. Өтө таза материал алуу максатында Зоналык эритүү бир эле материал үчүн бир нече жолу кайталанышы мүмкүн. Контейнердуу Зоналык эритүүдө контейнердин заты менен өз ара аракеттенбөөчү материалдар тазаланат. Зоналык тазалоо кошундунун суюк жана катуу фазадагы материалдарынын эригичтиги бирдей болбогондугуна негизделген. Тазалануучу жебеси тик жайгашкан тигелсиз Зоналык эритүү ыкмасы 1953-ж. сунуш этилген. Мында эриген зона ошол заттын беттик тартылуу күчүнүн аракети менен кармалып турат. Бул ыкма жогорку температурада эрүүчү же беттик тартылуусу чоң маанидеги активдүү материалдарды тазалоо үчүн колдонулат. Зоналык эритүү кошундусу 10-7-10~э% болгон өтө таза материалды алууда, бир тектүү кристаллды өстүрүүдө ж. б. колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Компьютердик тармак
Компьютердик тармак (Computer network) — байланыш жабдуулары менен программдык жабдык аркылуу туташтырылган компьютерлердин тобу. Эки же андан көп тармак бир-бири менен туташтырылса, аны интернет деп аташат.
Интернет түшүнүгү маалыматтарга жана кызматтарга жетүүгө мүмкүндүк берген дүйнө жүзүндөгү байланышкан тармактардын тобун баяндоо үчүн колдонулат. Интернет берилиштерди алып пакет деп аталган өзүнчө бөлүктөргө бөлөт жана пакеттерди компьютер жете турган даректин ээсине оптималдуу маршрут менен жиберет. Берилиш болуп, электрондук дарек билдирүүсү, файлдар, документтер эсептелет. Ар бир пакет берилишти жана жиберилүүчү орундун дарегин, белгиленген орунга кайталап жиберүүдө пайдаланылган маалыматтар удаалаштыгын камтыйт.
Булактар
У. Бримкулов, А. Өмүралиев, В. Бабак. Компьютер жана Интернет. Энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. ОШ — 2004.
Куинтон (Оклахома)
Куинтон (Оклахома) (Quinton) — Оклахома штатынын Pittsburg округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1071 киши. Болжолдуу аянты - 2.9 км². FIPS коду — 40-61550.
Зоналык теория
Зоналык теория — катуу ваттардыкы - квант механиканын катуу заттардагы электрондордун кыймылын изилдөөчү бөлүмү. Эркин электрондор ар кандай чоңдуктагы энергияга ээ болушу мүмкүн, алардын энергетикалык спектри үзгүлтүксүз. Изоляцияланган атом электрондорунун энергетикалык спектри дискреттүү (үзгүлтүктүү) келип, белгилүү мааниге ээ болот. Катуу заттардын электрондорунун энергетикалык спектри тоскоол зона менен бөлүнгөн айрым өткөөл энергия зоналардан турат. Зоналык теория катуу заттардын азыркы мезгилдеги теориясынын негизи. Ал металлдардын, жарым өткөргүчтөрдүн жана диэлектриктердин табиятын жана негизги касиеттерин түшүнүүгө мүмкүндүк берди.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Кодоминанттулук
Ар башка аллелдик жуп арасында гендердин өз-ара аракети - комплементардуулук эпистаз, полимерия, плейотропия түрүндө болот.
Комплементардуулук аракетте белгинин өөрчүшү үчүн бир нече аллелдик эмес (көбүнчө доминанттык) гендер катышып, алар бири бирин толуктап турат. Гендердин комплементардуулук аракети жаратылышта кеңири таркалган. Мисалы, жыттуу буурчакта гүлдүн түсү, эки доминанттык (А жана В) гендер менен аныкталат. Эгерде буурчактын генотибинде бул эки гендин бири жок болсо (АА вв жана аа ВВ), гүлдүн түсү ак болот. Эгерде өсүмдүк генотибинде (АаВв) эки ген тең болсо, гүлдөрү боёлгон болот, анткени комплементардуу ген (А жана В) бири бирин толуктап турат. Сүт эмүүчүлөрдүн клеткасында вирустардан коргонуу үчүн белоктун пайда болушу, комплементтүү өз ара аркеттенген аллелдик эмес, ар башка хромосомадагы эки генге байланыштуу, алардын бири 2-хромосомада, бири 5-хромосомада жайгашкан. Адамдын гемоглобини төрт полипептиддик чынжырчадан турат, алардын ар бири өзүнчө ген менен аныкталат. Демек, гемоглобиндин молекулаларынын синтезделиши төрт комплементардуу гендердин катышуусу менен ишке ашат.
Кечкен-Жар
Кечкен-Жар (Кечкен-Жар) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Савай айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 344 киши.
Кылмыш-жаза статистикасы
Кылмыш-жаза статистикасы (лат. status  – абал) – кылмышты жана жалпы социалдык көрүнүш катарында аны менен күрөшүү натыйжасын изилдей турган кылмыштаануу тармагы, ошондой эле дал ошол маанидеги статистика тармагы.
Гучунга дарыясы
Гучунга (Тучунча) — Орусиядагы дарыя. Башкырт Республикасы, Челябинск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Сим дарыясынын оң жээгинен 46 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кама бассейндер округу жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сим дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Белая, дарыя бассейни — Кама.
Эпистаз
Эпистаз - толуктоого каршы келген гендердин өз ара аракети. Аллелдик эмес ген аркылуу башка гендин аракетин кыстыруу Э., ал эми кыстыруучу ген супрессор деп аталат. Мис, тоокто С аллели пигменттин өрчүшүн аныктайт, бирок башка доминанттык ген J, анын супрессору (кыстыргычы) болуп саналат. Мына ошондуктан, С аллели бар болсо да, СС JJ, СсJj генотибиндеги тооктордун өңү ак болот, ал эми СС jj, Сс j j генотибиндеги тооктор түстүү болушат, анткени ген супрессор буларда рецессивдик абалда кездешет.
Кичи Изъятывис
Кичи Изъятывис — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Колва дарыясынын сол жээгинен 455 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кылмыш-жаза укугу
Кылмыш-жаза укугу – кандай жосундар кылмышка жатып, ага кандай жаза, ошондой эле кылмыш жасаган жактарга кылмыш-жаза-укуктук жактан таасир этүүнүн башка чаралары колдонуларын белгилөөчү, кылмыш жоопкерчилигинин жана кылмыш-жаза жоопкерчилиги менен жазадан бошотуунун негиздерин аныктоочу укук ченемдерин бириктирүүчү укук тармагы. Ошодой эле, К.-ж. у. илими менен тийешелүү окуу сабагы да К.-ж. у. катары түшүндүрүлөт.
Зодиак жарыгы
Зодиак жарыгы - эклиптиканы бойлото созулган жана жылдыздуу асмандын (кеч киргендеги) батышында же (таң алдындагы) чыгышында байкалуучу начар жаркыроо. Жаркыроо Күндүн айланасындагы чаң бөлүкчөлөрүндө күн нурунун чачырашы менен түшүндүрүлөт. Зодиак жарыгы горизонтту карай кедейип, конус түрүн алат. Горизонттон алыстаган сайын ал конус түрүндөгү жарык начарлап, бара-бара зодиак тилкечесине өтөт. Начар жаркыраган алкактын кеңдиги 10°ка жакын болуп, түнкү асмандын көрүнүшүнөн араң ажыратылат. Зодиак жарыгын изилдөөдө планеталар аралык мейкиндикте чаңдуу заттардын бөлүнүшү жана алардын чогулмалары жөнүндөгү маалыматтар алынат. Зодиак жарыгы фотометр, спектрдик өлчөөлөрдүн жардамы менен изилденет. Зодиак жарыгын үйрөнүү үчүн Жердин жасалма спутниги менен байкоонун мааниси зор, анткени бул учурда Жер атмосферасы изилдөөнүн натыйжасына таасир этпейт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Сабира Өмүркулова
Өмүркулова Сабира (5.1.1935, Нарын ш. —1.2. 1998, Бишкек ш.) — Кыргыз ССР Жогорку Советинин 2 жолку депутаты (1980—90).
1958-ж. КМ Уну бүткөн. 1958—61-ж. Кыргызстан статистика башкармасында улук статист, 1961—67-ж. Кызыл-Кыя шаардык элге билим берүү бөлүмүндө инспектор, мектеп-интернатта окуу бөлүмүнүн башчысы, Ош педагогикалык окуу жайынын директору, 1967—71-ж. Ош облустук эл депутаттар советинин аткаруу комитетинин катчысы, 1971—81-ж. Кызыл-Кыя шаардык эл депутаттар советинин аткаруу комитетинин төрагасы, 1981—87-ж. Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун катчысы, 1987—89-ж. Кыргыз ССР мамлекеттик кесиптик-техникалык билим берүү министринин орун басары болуп иштеген.
"Ардак Белгиси" ордени жана медалдар менен сыйланган.
Күйкө
Күйкө (Falco tinnunculus) — шумкарлар тукумундагы жырткыч куш. Дене узундугу 35 смге чейин жетет. Ургаачысы эркегинен чоң. Жүнү саргыч, эркегинин жонунда кызыл күрөң тактары, ургаачысынын туурасынан кеткен чаар тилкелери бар. Боор жагы саргыч, кара тактуу. Евразияда жана Африкада таралган. Түндүктө келгин, түштүктө тургун куш. Тундрадан башка бардык жерлерде кездешет. Кыргызстанда түздүктөн тартып, деңиз деңгээли 3000—4000 м бийиктиктеги тоолордо таралган. Адамга бат үйрөнөт. Даракка, аскага, каралбай калган курулуштарга уялайт. Жалгыздан жана бир нече ондогон, жүздөгөн жуптан турган топ болуп жашайт. Күйкө кемирүүчүлөр, кескелдириктер, майда чымчыктар жана курт-кумурскалар менен азыктанат.
Коммэрс (Оклахома)
Коммэрс (Оклахома) (Commerce) — Оклахома штатынын Ottawa округуна караган АКШ шаары.
Аффальтербах
Аффальтербах (Affalterbach) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Людвигсбург районуна карайт. Штутгарт административдик округуна тиешелүү. Калкы – 4482 (2013-ж.). Аянты – 10,15 км².
Тляумбет (Кугарчин району, Башкыртстан)
Тляумбет — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Тляумбет айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 473 киши. Почта индекси — 453334, ОКАТО коду — 80238875001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Боошкон дарыясы
Боошкон — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Кызыл-Кочко дарыясынын оң жээгинен 9 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Зейдиттер
Зейдиттер - 8-кылымда феодалдык, касташуулардын негизинде чыккан шейит сектасын жактоочу мусулмандар. Зейдиттик имамдардын династиясы Иранда 9-10-кылымда, ал эми Йеменде 10-кылымдан 1962-жылга чейин бийлик кылган. 1962-ж. имамдык режим кулатылып, Йемен-Араб Республикасы түзүлгөн. Йеменде калктын жарымынан көбүрөөгү - Зейдиттер Догматикасы жана үрп-адаттары боюнча Зейдиттер сунниттер менен шейиттердин ортосунда, «жашырын имам» жөнүндөгү окууну танышат. Зейдиттер суфизмге каршы болуп, өз чөйрөсүндө дубаначылыкка жол беришпейт.
Кылмыш-жаза-аткаруу укугу
Кылмыш-жаза-аткаруу укугу – КРдеги укуктун өзалдынча тармагы, жазаны аткаруу жана өтөө тартиби менен шарттарын жөнгө салуучу юридикалык ченемдердин жыйындысы. Ошондой эле тийешелүү илим менен окуу сабагы да К-ж. а. у. катары түшүндүрүлөт.
Зейдиттер
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Хар-Дэ-Яха
Хар-Дэ-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шарапов Шар булуңу орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кылмыш-жазалык каттоо
Кылмыш-жазалык каттоо – кылмышкерлерди, ошондой эле дайынсыз жоголгон адамдарды, кылмыш-жаза иштерин тергөө учурунда мааниге ээ болуучу айрым объекттерди каттоого алуучу, аларды издөө, статистика жана алар тууралуу маалымат берүүчү кабарларды алуу максаттарындагы тутум.
Ачакей-жумакей
Шарты
Оюнчулардын саны 2 киши.
Оюн өткөрүлүүчү жер: аянтча, спорттук бөлмө.
Оюнда колдонуучу аспаптар. Чүкөлөр.
Оюнга даярдануу
Катышуучулардын бирөө кимисинин кезегин аныктоо үчүн, оюнчулардын сакына жараша чүкөмдү колуна алып, аларды жерге чачып ыргытат. Кимдин чүкөсү «айкүр» болуп түшсө, ал баштайт. «Таа» түшкөн чүкөнүн ээсинин кезеги экинчи болот. Калган оюнчулардын кезеги дагы ошентип аныкталат.
Оюндун эрежеси
Оюндун кезегин бузууга, бир бирине тоскоолдук кылууга, утулган оюнчуларга кайрадан оюнду баштоого болбойт.
Методикалык көрсөтмө. Оюнчулардын саны кеп болсо, аларды топторго бөлүп ойнотууга болот, оюн өткөрүлчү жер түз болушу керек.
Педагогикалык мааниси
Кол менен кыймылдарды так аткарууга, адеп-ахлактуулукка тарбиялайт.
Буш Жорж
Буш Жорж (12.6.1924-ж.т., АКШ, Массачусетс штаты) – америкалык саясий жана мамлекеттик ишмер; АКШнын 41-президенти (1989–93). АКШ сенаторунун уулу. 2-дүйнөлүк согуш учурунда аскер-деңиз авиациясында кызмат өтөгөн. Согуштан соң Йель университетинин экономика факультетин бүтүргөн. Техаста нефть компаниясын негиздеген. 1966-ж. Республикалык партиядан Конгресстин Эл өкүлдөр палатасына шайланган. 1971–72-ж. БУУда АКШнын туруктуу өкүлү, 1974–75-ж. АКШнын Пекиндеги байланыш миссиясынын жетекчиси. Республикалык партиянын 1974-ж. Никсондун отставкага кетүүсүн талап кылган комиссиянын төрагасы болгон. 1971–75-ж. ар кандай дипломатиялык иштерди аткарган. 1976–77-ж. Борбордук чалгындоо башкармалыгынын (ЦРУ) директору, 1981–89-ж. Р. Рейгандын администрациясында вице-президент, 1989жылдан АКШнын президенти. Ал Эл аралык мамилелерге өзгөчө көңүл буруп, президент М. С. Горбачевдун саясатын колдогон. 1991-ж. Кувейтти ирактык аскерлерден бошотууда анын демилгеси менен уюштурулган «Чөлдөгү бороон» согуштук операциясы ийгиликтүү ишке ашкан.
Буш Жорж Уокер
Буш Жорж Уокер (6. 7. 1946-ж. т., Коннектикут штаты) – америкалык мамлекеттик ишмер; АКШнын 43-президенти (2001-жылдан). Жордж Буштун уулу. Йель университетинде окуган, Улуттук гвардиянын Техастагы учкучтар мектебин, кийин Гарвард бизнес мектебин бүтүргөн. Алгач нефть тармагында фирмада иштеген. 1995-ж. Техастын губернатору болуп шайланган. 1998-ж. экинчи ирет губернаторлукка шайланат. 2001-жылдан АКШнын президенти. 2004-жылы экинчи мөөнөткө кайра шайланган.
Чоң Караганка (дарыя)
Чоң Караганка (Караганка) — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Урал дарыясынын сол жээгинен 1959 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 111 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Өмүрова, Бермет
Өмүрова Бермет (13.9.1941-ж.т., Ысык-Көл району, Кашат айылы) — Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1995). Кыргыз Республикасынын эл артисти (2021).
1965—79-ж. Кыргыз мамлекеттик филармониясында солист, 1979-жылдан облустук М. Рыскулов атындагы музыкалык драма театрда актёр. Аткарган негизги ролдору: Бегайша (Т. Актанов, "Күч күйөө"), Масган (У. Шекспир, "'Макбет"), Эне (К. Мамбетакунов, "Үкөй"), Уулжан (Т. Абдумомунов, "Борбаштын досу Камгакбай"), Бермет (Ж. Садыков, "Пудовкин"), Нурия (М. Гапаров, "Дарыянын шоокуму"), Лабатов (Цагарели, "Ханума"), Сот (Э. Өмүракунов, "Жыландар ханышасы"), Энс (Ч. Айтматов, "Чынгызхандын ак булуту"), Жаймажай (К. Ажымүдүнов, "Тирүүлөй өлктор"), Мама Тудышкина (М. В. Варфоломеев, "Кантип жашоого болот?"), Куланда (Р. Шүкүрбеков, "Жапалак Жатпасов") жана башка ырчы-аткаруучу катарында жана сатира жанрында да өзгөчө талантка ээ. Мыкты ырчы катары кыргыз композиторлорунун көптөгөн ырларын радио-телеберүүлөргө жаздырган. "Абысындар" (Э. Сатаров), "Болуштун кайгысы", "Маардын күлкүсү" (М. Байжиев), "Ач көз жеңе" (Ж. Абдыкадыров) жана башка сатиралык интермедияларга катышат. Медалдар менен сыйланган.
Курбан-Кара, Савай айыл аймагы, Кара-Суу району
Курбан-Кара (Курбан-Кара) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Савай айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 2 211 киши.
Кичи Инта
Кичи Инта — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Косью дарыясынын оң жээгинен 29 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 41 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кылмыш-жаза-процесстик укук
Кылмыш-жаза-процесстик укук – КРдеги негизги укук тармактарынын бири; жазык жүрүм катышуучулар чөйрөсүнүн алдыдагы милдети менен принциптерин, алардын укугу менен милдеттерин, ошондой эле башка сот өндүрүшүнүн жоболорун, кылмыш ишин козгоо, алдынала иликтөө, соттук кароо, чечүү тартибин, ошондой эле (жарым-жартылай) сот өкүмүн аткарууну аныктай турган юридикалык ченемдердин жыйындысы. Ошондой эле тийешелүү илим менен окуу сабагы да К-ж-п. у. катары түшүндүрүлөт.
Рыспаев, Кадыракун
Рыспаев Кадыракун (1936-ж. т., Ат-Башы району, Ак-Моюн айылы) — Кыргыз Республикасынын маданиятка эмгек сиңирген кызматкери (1968). 1955-ж. Токмок маданий-агартуу техникумун, 1973-ж. Москва шаарындагы маданий-агартуу институтун бүткөн. 1955-жылдан Ат-Башы райондук маданият үйүндө директор, инструктор, автоклуб башчысы, китепкана башчысы, райаткомдо бөлүм башчы, "Билим" коомунун жооптуу катчысы, маданият бөлүмүнүн башчысы, райкомдо инструктор, райондук коммуналык чарбанын акими болуп иштеген. СССР маданиятынын отличниги (1960). Медалдар менен сыйланган.
Полимерия
Полимерия - аллелдик эмес ар башка доминанттык гендер бир эле белгиге таасир этип, аны күчөтөт. Мындай гендерди бир өңчөй же П-лык, ал эми алар аныктаган белгини полигендик деп аташат. Мында көп доминанттык аллендер бирдей күч менен бир белгинин өөрчүшүнө өзүлөрүнүн таасирин тийгизишип, белгинин байкалышын күчөтөт. Ошондуктан П-лык гендерди латын алфавитинин бир тамгасы менен цифралык индексин көрсөтүп белгилейт. Мисалы, А А1А2 А3 же а а1 а2 а3 жана башка у. с.
П-ны биринчи жолу швед генетиги Нильсон-Эле (1908) буудайларды аргындаштырууда ачкан. Ал буудайдын кызыл түсү П-лык (доминанттык) гендер менен аныкталып, бул гендердин генотипте болушуна байланыштуу, буудайдын түсү кочкул кызылдан мала кызылга чейин болорун байкаган. Жаныбарлардын жана өсүмдүктөрдүн полигендик көп белгилери бар, а. ч-га баалуулары; тездик менен өсүү, эрте бышуу, тооктордун жумуртканы көп берүүсү, бодо малдын сүттүүлүгү, жемиштерде, жашылчаларда кант жана витаминдердин узакка сакталышы жана башка
Адамдын терисинин пигментациясы П-лык гендер менен аныкталат. Негроид расасынын өкүлдөрүндө доминанттык аллелдер үстөмдүк кылат, ал эми европоид расасында рецессивдик аллелдер болот, мына ошондуктан эки расанын өкүлдөрүнүн ортосундагы никеден болгон мулаттарда, орто түстөгү теринин пигментациясы байкалат, бирок алар бири-бири менен никелешкенде аларда теринин кандай пигментациясы болсо, ошондой эле балдарында болот. Адамдын көп морфол. физиологиялык жана патол. өзгөчөлүктөрү П-лык гендер менен аныкталат: адамдын бою, денесинин салмагы кандын басымы жана башка
Чоң Каяла (дарыя)
Чоң Каяла — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Губерля дарыясынын оң жээгинен 23 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 32 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ералка дарыясы
Ералка — Орусиядагы дарыя. Башкырт Республикасы, Челябинск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - КАС/ЕДИЛ/1804/177/561/170 орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кама бассейндер округу жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сим дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Белая, дарыя бассейни — Кама.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Лавтон (Оклахома)
Лавтон (Оклахома) (Lawton) — Оклахома штатынын Comanche округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 96867 киши. Болжолдуу аянты - 209.8 км². FIPS коду — 40-41850.
Харейто-Се
Харейто-Сё — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Яра-Яха дарыясынын оң жээгинен 26 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кылмышка даярдык
Кылмышка даярдык – түздөнтүз кылмыш жасоого ниетинде аргандай каражаттар менен куралдарды издөө же атайын ылайыкташтыруу, алдынала макулдашып алып же кылмыш жасоо үчүн атайылап шарт түзүү аркылуу жасалып, андай кылмыш аракеттери аларга байланыштуу болбогон жагдайларга жараша аягына чейин чыгарылбаса да, К. д. катары таанылат. Өтө оор жана өзгөчө оор кылмыштарга карата көрүлгөн даярдыктар гана кылмыш жоопкерчилигине тартылат.
Ахберг
Ахберг (Achberg) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Равенсбург районуна карайт. Тюбинген административдик округуна тиешелүү. Калкы – 1675 (2013-ж.). Аянты – 12,92 км².
Холл
Холл — Алясканын Беринг деңгизинде болгон бир арал. Аляска штатынын батыш тарабында жайгашкан.
Узундугу 9,7 км, аянты 16 км ², ал эми эң жогорку чекити 490 м. 2000 жылда Американын изилдөөсүнө карата, Холл аралында адам жок.
Жогорку Кулаш дарыясы
Жогорку Кулаш — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чулышман дарыясынын оң жээгинен 143 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Даркүл Күйүкова
Даркүл Күйүкова (1919-1997) — советтик жана кыргызстандык актриса.
Кыргыз улуттук академиялык Т.Абдумомунов атындагы драма театрында эмгектенген. Кыргыз Республикасынын эл артисти (1958), СССР эл артисти (1967).
1936-жылдан Бишкектеги жаш көрүүчүлөр театрында, 1941-жылдан Кыргыз мамлекеттик академиялык театрында эмгектенген. Ал Жаңыл (К.Маликов, А.Куттубаев, «Жаңыл»), Гонерилья (У. Шекспир, «Король Лир»), Толгонай] (Ч. Айтматов, [[«Саманчынын жолу»), Курманжан (М. Жакыпов, «Курманжан датка») жана башка, ошондой эле кинодо да бир топ белгилүү ролдорду жараткан.
Кыргыз Республикасынын Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1987, «Манастын уулу Семетейдеги Чыйырдынын ролу үчүн). Ленин, Эмгек Кызыл Туу, Эл Достугу ордендери менен сыйланган.
Көркөм өнөрдүн Жаңыл мырзасы
Кыргыз көркөм өнөрүнө зор эмгек сиңирген Төкөлдөштүн төрт кызы, СССРдин эл артисттери, Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыктын лауреаттары Сайра Кийизбаева, Бакен Кыдыкеева, Даркүл Күйүкова жана Кыргыз Республикасынын Баатыры, Кыргыз Республикасынын эл артисти Сабира Күмүшалиева эле. Төртөө төрт кырдуу кайталангыс таланттуу чыгып, алардын театрда, кинодо жараткан образдары кыргыз маданиятынын тарыхында алтын тамгалар менен жазылып калды. Театр адистеринин айтымында, Даркүл Күйүкова табийгатынан актрисалык өнөргө жаралгандай, ички сезими күчтүү, театралдык трагедиялык пландагы актриса болгон.
«Саманчынын жолу» жана Даркүл Күйүкова
Даркүл Күйүкова кыргыз аялдарынын ар кыл образын түзүүдө зор чеберчилигин көрсөткөн. Анын Бексултан Жакиевдин “Атанын тагдыры” драмасындагы Оңолкандын образы албуут, ач көз, кыялы чапчаң, орой аял болсо, Чыңгыз Айтматовдун “Саманчынын жолу” спектаклиндеги Толгонай боорукер, кайраттуу, ары эмгекчил, мээримдүү эне болуп чыга келген. Андан сырткары “Курманбекте” Айганыштын, “Сарынжиде” Акчайымдын, “Тар капчыгайда” Майсалбүбүнүн жана башка ондогон кейипкерлердин кайталангыс образдары улуу актриса Даркүл Күйкованын талантына таандык. Режиссер Медербек Назарлиев сахналаштырган “Саманчынын жолу” спектаклинин бет ачары 1966-жылы Орус драма театрынын сахнасында өткөрүлүп, кыргыз драма театрынын репертуарында он жылдан ашуун жүрүп, миң ирет коюлган. Улуу актрисанын кызы, эмгек сиңирген артист Райма Абдубачаева ал спектаклдин бет ачары тууралуу буларды эскерди: -“Саманчынын жолу” спектаклинин бет ачарына ыраматылык Чыңгыз Айтматов келип, өзү кабыл алган. Спектакль бүткөндөн кийин терең ыраазылыгын билдирип, апамдын ойногон ролуна абдан жогору баа берген. Ошондо Кыргызстанда спектаклдердин бет ачары мындай болгон эмес. Залдагы жык-жыйма эл туруп алып он мүнөт кол чаап, көшөгөнү он жолу кайра-кайра ачтырышкан. Мен ошондон кийин бир дагы спектаклден көргөн жокмун, көрүүчүлөрдүн ошондой ысык мамилесин. Бир жылдан кийин “Саманчынын жолу” спектакли Москвада көрсөтүлүп, театр ишмерлеринин, көрөрмандардын зор баасын алып, Даркүл Күйүковага СССРдин эл артисти наамы берилет. Кийинчерээк режиссер Бообек Ибраев койгон немецтин белгилүү драматургу Бертольт Брехтин “Өлөрман эне жана анын балдары” спектаклинде Даркүл Күйүкова - Эненин образын жаратып, ал образ немец элинин атактуу актрисасы, Брехтин жубайы Елена Вейгелдин жараткан образы жана талантына окшош деген жогору баасын алып, СССРдин “Эл достугу” орденине татыктуу болгон.
Образ жаратуунун чебери
Даркүл Күйүкова театр сахнасында дүйнөлүк, орус жана кыргыз классикалык драматургиясы боюнча коюлган спектаклдерде ондогон кейипкерлерди, өзгөчө энелердин образын жогорку чеберчиликте аткарып, кыргыз театр өнөрүндө улуттук мүнөздөгү кайталангыс театр мектебин түптөп кеткендердин бири. Советтер Союзнда эң мыкты беш актер болсо ошолордун бирөө Даркүл Күйүкова деген атакка татыктуу болуп, Кыргыз ССРинин Жогорку Кеңешине депутат да болуп шайланган. Ал кыргыз киносунда “Биринчи мугалим”, “Ак кеме”, “Аптап”, “Аталар өрөөнү” кинотасмаларында бири-бирине окшобогон образдарды түзгөн. Кесипештери Даркүл Күйүкованы образ жаратуунун чебери катары баалашат. Ал кандайдыр бир ролду алганда бөлмөдө сөз жаттап эле отуруп калбай, ошол кейипкердин кыял-жоругун, мүнөзүн, кыймыл аракетин эл арасынан издеп, образдын үстүнөн изденүү менен талбай эмгектенчү тура. Кыргыз драма театрында бир бригаданы жетектеп алып, 4-5 айлап алыскы айылдарга гастролдо жүргөндө башкарма же райком болобу, карапайым малчы, дыйкан же механизатор болобу баары менен бирдей мамиле кылып, СССРдин артистимин деп бой көтөрчү эмес экен.
Акыркы арман
Анын кызы, Эмгек сиңирген артист Райма Абдубачаева апасы чыгармачылык менен алпурушканы менен үй-бүлөдө мээримдүү, боорукер, күйүмдүү, жароокер эне болгонун, алты баласынын (төрт уул, эки кыз) баарын бирдей көрүп, тарбиялап, жогорку билимдүү кылып өстүргөнүн белгиледи. Улуу актриса өмүрүнүн акыркы күндөрү ден-соолугу начарлап, оорунун азабын чексе дагы кайратынан жазбай, үй-бүлөсүн, кыргыз элин, жашоону, кесибин сүйүп өтүптүр. - Апамдын акыркы арманы сахнага кайра чыга албай калганы болду. Ал өмүрүнүн акыркы күндөрү мурдагы ролдорундагы монологдорду айтып, оору менен күрөштү. Көзү жумулганча театрды оозунан түшүрбөй, элдин амандыгын тилеп, монолгодорун кайталап атты. Айла жок, ооруу акыры алып тынды. Даркүл Күйүкова документи боюнча 1919-жылы 29-октябрда Ворошилов районуна караштуу Төкөлдөш айылында туулган деп жазылып жүрөт. Кызынын айтуусунда, ал жаш кезинде комсомолго өтөм деп жашын эки жашка чоңойтуп алыптыр. Анын өзүнүн туулган так жылы 1921-жылдын 29-октябры экен. Ал узакка созулган оорунун кесепетинен 1997-жылы каза болуп, сөөгү Ала-Арча көрүстөнүнө коюлган. Кызы Райманын айтымында, ошол мезгилде анын ысымын бир көчөгө коюу, эстелигин тургузуу тууралуу өкмөт атайын токтом кабыл алганы менен ал ишке ашпай калган. Кийинчерээк мурдагы премьер-министр Апас Жумагуловдун жеке кийлигишүүсү менен Ала-Арча көрүстөнүндөгү бейитине эстелик тургузулуп, Арча-Бешик жаңы конушундагы бир көчөгө ысымы берилген. Айрым байкоочулардын пикиринде, убагында Советтер Союзуна атагы чыккан улуу актриса Даркүл Күйүкова каза болгондон кийин Маданият министрлиги, театр же коомчулук тарабынан эскерилбей, анын 80 жылдык мааракеси да өткөрүлбөй калган. Актрисанын табийгат берген талантын, чыгармачылыгын, ал ойногон ар бир образды ачып берген китеп жазылбай, урпактарга жетпей калды. Көзү тирүү болгондо келээрки жылы Даркүл Күйүкованын 90 жашка чыкмак. Эми актрисанын 90 жылдык мааракеси белгиленер-белгиленбеси да азырынча арсар.
Колдонулган адабият
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик тил Педагогикалык университети” Башкы редактор: Ү.А.Асанов, жооптуу редактор: А.А.Асанканов. Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н. Өмүрбеков.
Сахабалар
Сахабалар (араб. الصحابة, жеке түрүндө صحابي‎ — дос, жолдош) - Аз. Мухаммед Пайгамбардын тирүү кезинде аны менен жүз көрүшүп, ал менен сүйлөшүп мусулман бойдон өлгөн жолдоштору, шакирттери.
Саабалардын бөлүнүшү
Саабалардын даражасы боюнча эң улуулары пайгамбардын төрт халифасы. Андан кийин «бейиш менен сүйүнчүлөнгөн 10 сааба»