cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Али Баба музейи: Ирандын улуттук казынасы
=Кажарлар доорундагы кенчтер= Кажарлар династиясынын (1795-1925) башкаруу мезгилиндеги казыначылар баалуу буюмдардын уурдалып же алмаштырылып кетишин алдын алуу үчүн казынанын буюмдарын сүрөттөрүн түшүрүп баштаган. Реза шах Пехлеви (1925-1941) казынанын көп бөлүгүн Иран улуттук банкына өткөрүп берген. Ошол замандан тарта шахтын алтын баалуу таштары бир гана монархтын байлыгы болбой, өлкөдө кандайдыр бир кырдаал болуп калса каржылык камсыздоо мүмкүнчүлүгү түзүлгөн. 1960-жылы январь айында Мухаммад Реза шах Пехлеви баалуу буюмдарды Ирандын борбордук банкына сактаган бойдон, азыркы учурда да, ал жерде сакталып турат. =Зергер буюмдар бөлүмү= Казынанын дагы бир бөлүмү зергер буюмдардын музейи деп аталат. Бул жерде, мисал катары, атактуу “Дариаи Нур” (нур дарыясы), дүйнөдөгү эң чоң деп эсептелген 182 карат салмактагы кызгылт түстөгү бриллиант сакталган. Ал жактагы баалуу таштар менен кооздолгон Фатх Али шахтын “Нурлуу тактысы” (1798-1834-жылдар), Гүлстан сарайынан алынып келинген. Казынада XIX-кылымдын экинчи жарымына таандык алтын жана баалуу асыл таштар менен жасалган глобус бар. Анын жасалышына 34 кг. алтын сарпталган, ал эми баалуу таштардын толук салмагы 3,5 кг. түзөт. Албетте ал замандын баалуу таштар менен иштеген адистери географтарга караганда бир топ чебер келишкен. Ошондуктан глобустан кээ бир өлкөлөрдү табуу кыйынчылыка турат. Бул музейде андан сырткары Пехлеви династиясынын эки шахынын таажысы сакталган. Аталган таажы алтындан жана күмүштөн жасалып 1144 карат салмактагы 3380 бриллиант жана 368 бермет менен кооздолгон. Мохаммад Реза шах Пехлевинин доорунда казына катуу контролго алынган, ал гана эмес шах өзү өкмөттүн уруксааты менен казынанын буюмдарын колдонгон. 1979-жылы Ислам төңкөрүшү мезгилинде, Шах жана анын үй бүлөөсү Ирандан качып баратып өзүнүн Боинг-707 учагы менен Ирандын улуттук казынасынан бир катар баалуу буюмдарды алып чыгып кетти деген божомолдор Тегеран шаарына таркап кеткен. Пехлеви үй бүлөөсү менен кайсы баалу заттарды алып чыгып кеткенин эч ким билбейт. Бирок азыркы учурда Ирандын улуттук банкында сакталып жаткан кенчтер өлкөгө таандык жана ачык көргөзмөдө турат. http://iransegodnya.ru/post/view/1614
Маданият
Боулинг Грин (Огайо)
Боулинг Грин (Огайо) (Bowling Green) — Огайо штатынын Wood округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 30028 киши. Болжолдуу аянты - 26.4 км². FIPS коду — 39-07972.
Замзам
Замзам - Мекеде Кааба мечитинин короосундагы кудук. Тереңдиги 24 м. келген Замзам суусу исламга чейин эле Аравиянын жер шартына (чөлгө) байланыштуу пайда болгон. 17-к. анын үстүнө атайын казанбак сымал чакан сере орнотулган. Мекеге зыяратка (аясылыкка) баргандар ар түрдүү илдетке даба болот, касиеттүү дешип, Замзам суусунан ичишет.
Бурея кырка тоосу
Бурея кырка тоосу Орусиянын Хабаровск крайында. Бурея дарыясынын башынан Тырма дарыясынын башына чейин меридиан багытында созулуп жатат. Уз. 400 км. Бийикт. 2071 м ге чейин. Гранит, гнейс, сланец, ошондой эле чөкмө жана эффузив тоо тектеринен түзүлгөн. Капталдарынын төмөнкү бөлүктөрүн ийне жана жазы жалбырактуу токойлор, жогору жактарын тоо тундра бадалдары каптап жатат. Түштүгүндө тоонун этектери менен капталдарында эмен токою өсөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Жаңы Ноокат көрүстөнү
Жаңы Ноокат көрүстөнү, Сахаба – Мазар – орто кылымга таандык көрүстөн. Көрүстөнгө арабча жазуулары бар таштар (100дөн ашуун) бейит белги катары коюлган. Жазуулар 2–7 белгиден турат, датасы көрсөтүлгөн эмес.
Модал сөздөр
Модал сөздөр - сүйлөмдө айтылган ойдун мазмунунун чындыкка карата болгон ар түрдүү катышын көрсөтөт.
Модал деген термин латындын modus - ык, жол деген маанидеги сөзүнөн алынган. Т.а., сүйлөөчүнүн тигил же бул кыймыл-аракетти иш жүзүнө (чындыкка) ашырууга мүмкүндүгүн, зарылдыгын, айтылган ойдун аткарыларына ишенгендикти, күмөндүүлүктү же болжолдоо, ырастоо сыяктуу субъективдүү мамилесин билдирет. Тарыхый жагынан Модал сөздөр маани берүүчү негизги сөздөрдөн чыккан. Кийин сүйлөм ичинде жаңы функцияда айтылган ойдун чындыкка карата болгон мамилесин көрсөтүү функциясында колдонула башташы менен, алар акырындап алгачкы лексикалык маанисинен алыстап, абстракттуу мааниге ээ болуп, сөздөрдүн өзүнчө бир тобун түзүп калган.
Кристаллдык химия
Кристаллдык химия — кристаллдык абалдагы заттар атомунун мейкиндикте жайгашышын жана алардын өз ара хим. байланыш өзгөчөлүктөрүн үйрөтө турган илим. К. х. негизги милдеттери кристаллдар физ.-хим. касиеттерин изилдөө, структураларын классификациялоо, алардын мезгилдик система менен байланышын аныктоо. Бул багыттагы маалыматтар негизинен физ. методдор аркылуу алынат. Аларга рентгенструктуралык анализ, электронография, нейтронография жана башка кирет. Кристаллдар ар түрдүү жана өтө көп. Бир эле зат шартка жараша (темп-ра, басым) структурасында өз ара окшоштугу жок (мис., ар түрдүү сингониялар), касиеттери б-ча таптакыр карама-каршы бо-лушу мүмкүн. Мис., кристаллдык абал-дагы көмүртек бир түрү — алмаз (куб сингониясында) дүйнөдөгү эң катуу зат болсо (электр тогун өткөрбөйт), анын экинчи кристаллдык түрү — графит (гексогоналдык сингонияда) жаратылыш-тагы жумшак заттар бири (электр тогун жакшы өткөрөт). Бул өңдүү кубулуш полиморфизм кубулушу катарында белгилүү. Тескерисинче, көптөгөн заттар ар түрдүү хим. курамда болгонуна карабастан окшош структурада кристаллдашат. Бул кубулуш изоморфизм кубулушу деп аталат. Изоморфизм кубулушунун негизинде кристаллдар көптөгөн жаны касиеттерге ээ болушат. Мис., «катуу эритмелер». Катуу эритмелер өзгөчвлүгү хим. курамдары ар башка болгондугуна карабастан ысытып эритүүдө аралашкан заттар бир гана фазадан турат. Мис., ZnСО3 менен МgСО3 (структуралары ромбоэдр сингониясында) NaCl менен КCl (структурасы куб сингониясында) жана башка Катуу эритмелерге алып келген изоморфизм кубулушу металддардын; куймалардын арасында өтө көп таралган. Алар «чектүү» же «чексиз» болуп бөлү-нүшөт. Чексиз катуу эритмелерге Со-Ni, Рd-Аg, Аg-Аu, Ni-Сu жана башка системаларын кароого болот. Катуу эритмелер компоненттери бир нече элементтен турушу мүмкүн. «Атомдук» жана «иондук» радустар, атом аралыктары, о. эле «валенттик бурч» деген түшүнүктөр К. х. ил. таасири аркылуу пайда болду жана жалпы эле хим. илиминин айрыкча, стереохим. өркүндөп өсүшүнө алып келди.
Капкулкун сымалдуулар
Капкулкун сымалдуулар (лат. Saccopharyngiformes) — океандардын тереңинде жашоочу балыктардын бир түркүмү, буларга төмөнкү тукум жана түр кирет: капкулкун (лат. Saccopharynx ampullaceus), капкулкундар (тукум) (Saccopharyngidae).
Кристаллдык химия
Ад.: Бокий Г. Б. Кристаллохимия, 3 изд М.,1971; Вайнштейн Б. К., Фридхин В. М., Инденбом В. Л., в Кн.: Современная крисгашюграфи», Т. 2, М., 1979.
Ислам, сахаба
Сахаба
Аз. Пайгамбарды мусулман болуп көргөн, ал менен сүйлөшкөн жана мусулман катары өлгөндөргө сахаба деп аталат. Таватур жолу менен, таанымал жолу менен, өзүнүн айтуусу менен, хижрий 110 го чейин жашоосу менен, балагат жашындан өткөндөн кийин көрсө сахаба болуп эсептелет.
Эң кеч кайтыш болгон сахабалардын аймактарга карата тизмеси
1.	Меккеде: Абу Туфайл Амир б. Васила ал-Лайси (өл. 110/728) 2.	Мадинада: Махмуд ибнур-Раби (өл. 99/717) 3.	Басрада: Анас бин Малик (өл.91/707) 4.	Куфада: Абдуллах б. Аби Авфа (өл. 81/705) 5.	Шамда: Абдуллах б. Буср ал-Мазини (өл. 88/706) 6.	Мисирде: Абдуллах б. Харис б. Жазз аз-Зубайди (өл. 86/705) 7.	Палестинада: Абу Убай Абдуллах б. Умми Харам 8.	Дамаскта: Васила б. ал-Аска ал-Лайси (өл. 83-86/ 702-705) 9.	Алжирде: ал-Урс б. Амира ал-Кинди 10.	Африкада: Рувайфа б. Сабит ал-Ансари (өл. 56/676) 11.	Хоросанда: Бурайда б. Ал-Хусайб ал-Аслами (өл. 73/692) 12.	Самаркантта: ал-Фадл б. Ал-Аббас (өл. 63/683) 13.	Таифте: Абдуллах б. Аббас (өл. 68/687)
Шилтемелер
1.http://www.ibniabidin.com/Forum/archive/index.php/t-3585.html?s=18ab68a5d17ffc7529d041746f37f1ab 2.İbn Hacer, Tehzîbü’t-Tehzîb, c. V, s. 71. 3.ez-Zehebî, Siyeru A’lâmi’n-Nubelâ, c. IV, s. 467, no: 177; ez-Zehebî, el-Kâşif, c. I, s. 527, no: 2548; İbn Hacer, Fethu’l-Bârî, c. XI, s.363; es-Suyûtî, İs’âfu’l-Mubatta’ bi Ricâli’l-Muvatta’, c. I, s. 15; Muhammed b. Abdulbâkî b. Yusuf ez-Zürkânî, Şerhu’z-Zürkânî Alâ Muvattai’l-İmâm Mâlik, I-IV, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1411, c. I, s.414; el-Mubârekfûrî, Tuhfetü’l-Ahvezî, c. III, s. 98.
Кестик
Көбүнчө кийиз бычуудагы, ага көркөм оюм чыгаруудагы жука, учу учтуу, өтө курч, кармоого эптүү уздардын маки сымал бычагы. Азыр айрым чеберлер кайчы менен да кийиз кайчылап калышат. Бирок, ал бат эле колду талытып жиберет. Кийиз калың болгондуктан, кестик оюмдун бурчтарын төп чыгарууга оңтойлуу келет.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Жолборс
Жолборс (Panthera tigris, L. 1758) - мышыктар тукумундагы сүт эмүүчү ири жаныбар. Дене узундугу 160-190 см, чанда 3 м, салм. 300 кгдай, куйругу 1,4 мге жетип, кулагы кыска, буттары күчтүү, таманы жазы, тырмагы курч. Жүнү кыска, тыгыз, жумшак. Түсү кызгылт сары. Капталында кара тилкерлери бар. Кытай, Индия, Инди-Кытай, Малай архипелагы жана Иранда; Россиянын Приморье крайында (амур жолборсу) кездешет. Ал бадалдуу жана калың камыштуу жерлерди, дарыя жээктерин, токойлорду мекендейт. Көбүнчө эчки-теке, аркар-кулжа, бугу-марал жана башка жаныбарларды кармап жейт. 2-3 жылда 1 жолу 2-6 күчүк тууйт. 15-17 жыл жашайт. Аярлап басат, сууда жакшы сүзөт. ТКЭСтин Кызыл китебине катталган.
Жер бети
Жер бети – жердин жылуулук жана ным алмашуу процесстери аркылуу атмосфера менен өз ара байланышкан үстүңкү бети (топурак, өсүмдүк, кар, суу, муз). Жана башка ар түрдүү түзүлүштө (мисалы, кургактык менен суу мейкиндигинин, тоолор менен түздүктөрдүн) болушу аба ырайына жана климатка зор таасирин тийгизет; ал эми Күн нурунун энергиясынын жер бети боюнча ар түрдүү өлчөмдө сиңирилиши, чыгымдалышы жана топтолушу атмосферанын жалпы циркуляциясына таасирин тийгизип, атмосфера циркуляциянын жергиликтүү өзгөчөлүгүн аныктайт.
Усья (дарыя)
Усья — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - №1237 Кичи Вагильский Туман дарыясы орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Феликс Кулов
Феликс Шаршенбаевич Кулов — 1948-жылы 29-октябрда Фрунзе шаарында төрөлгөн. Жогорку билимдүү. 1971-жылы СССР Ички иштер министрлигинин Омскидеги жогорку мектебин, 1978-жылы – СССР Ички иштер министрлигинин академиясын бүтүргөн.
Ишмердүүлүгү
Эмгек жолун 1966-жылы Фрунзе шаарынын Ички иштер башкармалыгынын полкунун өзүнчө ыкчам взводунун милиционери болуп баштаган. СССР Ички иштер министрлигинин Омскидеги жогорку мектебин аяктагандан кийин 1971-1975-жылдары Кыргыз ССРинин Ички иштер министрлигинин кылмышкерлерди издөө башкармалыгынын наркомания менен күрөшүү бөлүмүндө инспектор, «А» бөлүмүндө улук инспектор болгон. 1978-1980-жылдары – Кыргыз ССРинин Ички иштер министрлигинин кылмышкерлерди издөө бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген.
1980-1987-жылдары Талас облустук аткаруу комитетинин Ички иштер башкармалыгында ар кыл кызмат орундарында иштеген.
1980-жылдан – Талас облустук ички иштер башкармалыгынын начальнигинин орун басары, 1984-1987-жылдары ошол эле башкармалыктын начальниги.
1989-жылдан – Кыргыз ССРинин Ички иштер министринин орун басары, 1991-жылдан Кыргыз Республикасынын Ички иштер министри болуп иштеген.
1992-жылы Кыргыз Республикасынын вице-президенти болуп дайындалган. 1993-жылдан Чүй облустук мамлекеттик администрациясынын башчысы кызматында иштеген.
1997-жылдан – Кыргыз Республикасынын Улуттук коопсуздук министри, 1998-1999-жылдары – Бишкек шаарынын мэри болуп иштеген.
Бийлик тарабынан саясий куугунтуктоого алынып, 2000-жылы Кылмыш кодексинин 30-беренесинин 5-6-бөлүктөрү (кылмыш жасоого азгыруучулук жана жардам көрсөтүү), 315-берене (кызматтык документтерди оңдоо), 304-берененин 3-бөлүгүнүн 3-пункту (кызмат абалынан пайдалануу) жана 177-берененин 2-бөлүгү боюнча кылмыш жасаган деген күнөөлөр боюнча камакка алынган.
2001-жылы Бишкек гарнизонунун аскердик соту жазасын катуу тартиптеги абакта отоо менен 7 жылга эркинен ажыратуу окумун чыгарган. 2005-жылы камактан чыгарылып, толук акталган.
2008-жылдан – Кыргыз Республикасынын чакан жана орто энергетикасын өнүктүрүү боюнча долбоордун дирекциясынын жетекчиси болуп иштеген. 2009-жылдан – Кыргызстандын өнүгүү, инвестициялар жана инновациялар боюнча борбордук агенттигинин алдындагы чакан жана орто энергетиканы өнүктүрүү боюнча дирекциянын директору болуп иштеген.
2010-жылдын декабрь айында «Ар-Намыс» саясий партиясынын тизмеси боюнча Кыргыз Республикасынын V чакырылышындагы Жогорку Кеңешинин депутаты болуп шайланган.
Сыйлыгы
«Ардак белгиси» ордени, СССРдин медалдары, «Мамлекеттик чек араны коргоодогу артыкчылыгы үчүн» медалы менен сыйланган.
Чочу
Чочу – Махмуд Кашгаринин эмгегинде эскерилген түркий элдердин акыны (11-кылым). Түрктөрдүн кайсы элинен же уруусунан экендиги так эмес.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Кесон-Сити
Кесон-Сити – Филиппиндеги шаар. Лусон аралынын борбордук бөлүгүндө, Түштүк-Кытай деңизиндеги Манила бухтасынан чыгышта жайгашкан. Калкы 2,3 млн (2008); калкынын саны жана ээлеген аянты жагынан Чоң Манила конурбациясынын (калкы 11,0 млн) курамына кирген шаарлардын эң ириси. Шаар 1939-ж. негизделген. 1948–76-жылдары өлкөнүн расмий борбору болгон. Жеңил, тамак-аш, химиялык жана металл иштетүү өнөр-жай ишканалары иштейт. Геология илимдери жана тоо иштери бюросу (1898), Вулканология жана сейсмология (1952), Ядро изилдөө институттары (1958), Инновация жана технология региондук билим берүү борбору (1970), 25 университет кампустары, сүрөт галереясы, музей комплекстери бар. Зоопарк жана жапайы табигый паркы уюштурулган. Өлкөнүн 1-президенти М. Л. Кесондун ысмынан аталган.
Жолборсаалы Турдаалы уулу
Жолборсаалы Турдаалы уулу (Токтогул району, Токтогул айылы) — "Манас" айтуучу. "Манасты" 1947-жылдан китептен үйрөнүп айта баштаган. Ата-бабаларынан, туугандарынан "Манас" айткандары болгон эмес. Андан " Алмамбет менен  Чубактын жол талашканы" эпизодунан үзүндү (367 сап) гана жазып алынган.
Жазаны жумшарта (жеңилдете) турган жагдайлар
Жазаны жумшарта (жеңилдете) турган жагдайлар – КР кылмыш-жаза мыйзамдарындагы күнөөкөрдүн жасаган кылмышы менен жеке кертбашын мүнөздөөчү жана сотту кыйла жумшак жаза белгилөөгө милдеттендире турган жагдайлар. Ага төмөнкүлөр кирет: а) кылмышын мойнуна алып келүү, чын жүрөктөн кечирим суроо, кылмыштын ачылышына белсемдүү катышуу; б) өз эрки менен зыян ордун толтуруу же келтирилген зыянды жоюу; коркутуп-үркүтүү же мажбурлоо таасиринен улам, материалдык, кызматтык же дагы башка көзкарандылык таасиринен улам, ошондой эле мыйзамсыз буйрукту же көрсөтмөнү аткаруудан улам жасалган кылмыш; г) жабырлануучунун зордугунан, келекелөөсүнөн же дагы башка мыйзамсыз аракеттеринен улам жаралган катуу ачуулануунун таасири астында жасалган кылмыш; д) коргонуунун, өтө зарылчылыктын, кылмышкерди кармоонун мыйзамдуу шартын бузуу менен жасалган кылмыш; е) эрезеге жетелек балдар тарабынан жасалган кылмыш; ж) кошбойлуу аялдар тарабынан жасалган кылмыш. Жаза чарасын белгилөөдө сот КР кылмыш-жаза мыйзамдарында көрсөтүлбөгөн жагдайларды да жумшартуучу негиз катары таанышы мүмкүн.
Капчыктилдер
Капчыктилдер (лат. Saccoglossa) — деңизде жашоочу үлүлдөрдүн бир түркүмү.
Жаңы нарыш (Туймазин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Буркацкая Галина Евгеньевна
Буркацкая Галина Евгеньевна (4(17). 12. 1916 — 13. 3. 2006) - УССРдин колхоз кыймылынын ишмери, УССР Черкас областынын Черкас районундагы "Радяньска Украина" колхозуна председатель (1949-67). Эки жолу Социалисттик Эмгектин Баатыры (1951, 1958), 1946-жылдав КПССтин мүчөсү. Харьковдогу Артем атындагы коммунисттик университетин (1938) " Украина айыл чарба академиясын (1956) бүтүргөн. Экон. илимдин кандидаты (1967) " 1968-жылдан Киевдеги айыл чарба академиясында улук окутуучу. СССР Жогорку Советине (3-6-шайл. ) депутат. Буркацкая 2 Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Коом менен мамиле түзүү
Коом менен мамиле түзүү кыскартылганда ПР, ПиаР, пиар (анг. «Public Relations») – коом менен мамиле түзүү, коомдун бирдиктүү аракети. Негизинен кандайдыр бир жеке адам, корпорация, мамлекеттик мекеме, кайрымдуулук фондунун идеясын, өкүлчүлүгүн; белгилүү бир адамдын образын же соода түйүндөрү ж. б. чыгарган продукция, товардын керектүүлүгүн коомчулукка жагымдуу кылып тартуулоо үчүн аткара турган (аткарылган) технология, атайын ишмердүүлүктү түшүндүрөт. Байыркы Шумер, Кытай, Вавилон, Греция, Рим жана орто кылымдагы мамлекеттерде бийлик башындагы адамдарды даңазалоо же динге ишендирүүдө пайдаланылган. Азыркы мезгилде коом менен кандайдыр бир уюмдун ортосунда мамиле түзүү максатын көздөйт, б. а. бир товар же киши, компания, окуя тууралуу коомдук көз карашты түздөө, кызыктыруу, тартуу, бир багытка салуу милдетин аткарат. Акыркы убакта атааңдаш партия, топ, айрым кишилерди баркын түшүрүү үчүн «каралоо (калп айтуу, фальсификациялоо) пиары» да кеңири колдонулат. «Павлик Рилейшниз» пресса, телевидение, радио, жергиликтүү ММК аркылуу ишке ашырылат жана реклама, журналистика, үгүт-насият, маркетинг, менежмент сыяктуу түшүнүктөр менен тыкыз байланышта болот.
Маалымат булактары
[Блэк С. Паблик рилейшнз. Что это такое?—М.: Новости, 1990]
Балык уну
Балык уну - кургатылган балык же балык азык калдыктарынан майдаланып (тартылып) даярдалган тоют. Балык унунда протеин (60% ке чейин), кальций, фосфор, А, Д, В витаминдери көп. Анын сапаты майлуулугуна жараша болот. Өтө майлуу (18% тен ашык) балык уну көпкө сакталбайт, аны жеген малдын эти менен сүтү балык жыттанып калат. Анда 47% протеин, 18% ке чейин май, 5% кайнатма туз, 30% фосфор кычкыл кальций болот. Балык уну негизинен музоо, чочко, тоок, уйга берилип, аралаш тоюттун баалуу кошулмасы болуп саналат.
Балык
Балыктар (лат. Pisces) — сууда жашоочу омурткалуу жаныбарлардын чоң классы. Дене узундугу 1 см ден 20 м ге чейин, кээде салмагы 1 кг дан 12-14 тоннага жетет. Көкүрөк жуп сүзгүчтөрү курсак жана жупсуз жон, куйрук жана куйрук астындагы сүзгүч канаттары Балыктарды башка омурткалуу жаныбарлардан айырмалап турат. Алар торпедо, цилиндр, жалпак, тасма, тегерек, ай сымал болот. Бири биринен чондугу, түсү, формасы, түзүлүшү, физиологиясы менен айырмаланат. Балыктардын түзүлүш өзгөчөлүгү, органдарынын функциясы, суудагы жашоо шартына, экологиясына байланыштуу. Скелети омуртка тутуму, баш жана сүзгүч канат сөөктөрүнөн турат. Бакалоорлору, кээ бирлери (кош демалуучулар) кошумча өпкөсү менен дем алат. Сууда эриген кычкылтек бакалоор желбирекчелеринен өтүп, денеге таралат. Скелети кемирчектүү же сөөктүү, баш мээси жөнөкөй, көрүү, жыт жана даам сезүү органдары, жаак аппараты жакшы өөрчүгөн, толкун кыймылдарын каптал сызыктары аркылуу туят. Көпчүлүк балыктардын сүзүү баштыкчалары гидростатикалык, кээде үн чыгаруу кызматын аткарат. Балыктар кемирчектүү жана кылкандуу деп 2 класска ажыратылат. 20 миңден ашык түрү бар. Азыктануусу боюнча планктонофагдар, бентофагдар, фитофагдар, детритофагдар, жырткычтар болуп бөлүнөт. Уругун сууга таштап көбөйөт, кээ бири (көпчүлүк акулалар, гамбузия, аквариум балыктары) тирүү тууйт. Жашоо узактыгы 1-2 жылдан (айрым кыска мөөнөттө жетилүүчүлөрү), 100 жылга чейин (белугалар ж. б.). Алар бийик тоо сууларынан, океандын эң терең жерине чейин кездешет. 2500 түрү бар, алардын 36 түрү Кыргызстанда кездешет. Балыктардын эл чарбасында мааниси чоң, адамга керек белок заттын негизги булагынын бири. Эти, икрасы, майы, сөөгү да өтө баалуу. Кийинки жылдарда промыселдик балыктардын саны азаюуда. Алардын санын калыбына келтирүү максатында мамлекеттик деңгээлде чаралар көрүлүп, мыйзамдар кабыл алынууда. Балыктардын 194 түрү ТКЭСтин кызыл китебине катталган. (Сүрөтү 61-бетте).
Өтмөк ашуусу
Өтмөк ашуусу Талас Ала-Тоосунун чыгыш бөлүгүндө. Түштүк жана Түндүк Өтмөк өрөөндөрүнүн жабык төрлөрүнүн ортосундагы байыркы түздүктүн калдыктарынын үстүндөгү бел. Бийиктиги 3330 м. Суусамыр өрөөнүнөн 500 м, Жогорку Талас ойдуңунан 1100 м көтөрүңкү жатат. Ашуунун түндүк капталы тик.
Рельефи татаал Үч-Кошой суусунан баштап, 20 км  аралыкка жол байыркы мөңгү таштардын калдыктарын аралап бир нече чукул бурулуштар менен көтөрүлөт. Ашуудан өткөн соң 10 км жол терең тилмеленген байыркы мөңгүнүн жантайыңкы тайпак өрөөнүнө өтөт. Негизинен каледондун гранит тектеринен түзүлгөн. Төрлөрдө азыркы касаба мөңгүлөр жокко эсе. Ашуу Талас облусун Чүй, Нарын, Жалал-Абад облустары менен байланыштырат.
Жан Лабрюйер. Афоризмдер.
Жан ЛАБРЮЙЕР (1645-1696), француз жазуучусу (Афоризмдер. Орус тилинен которгон Олжобай Шакир.)
Булак:
Олжобай Шакир. "Күмүш сырга", Бишкек – 2007.
Суутек өтө кычкылы
Суутек өтө кычкылы — антисептикалык каражаттардын бири. Ал ткандардагы каталаза ферментинин таасиринен ажырайт да, молекулалык кычкылтек бөлүнүп, ал ткандарга тийгенде көбүрөт. Көбүк менен бирге жарааттын тегерегиндеги кан, ириң жана башкалар бөтөн нерселер чыгып, жараат тазаланат. Ал ангина, стоматитте оозду чайкоого, ириңдүү жарааттарды тазалап дарылоо, мурун канаганда кан токтотуу үчүн колдонулат.
Чатыр-Көл минералдуу суусу
Чатыр-Көл минералдуу суусу  Нарын облусунун Ат-Башы районундагы дарылык касиети бар минералдуу суу булактары. Чатыркөлдүн түштүк жээгинде, деңиз деңгээлинен 3520,4 м бийиктикте. 1935-жылдан белгилүү. 1952–54-ж. толук изилденип, дарылык касиети, химиялык курамы аныкталган. Натыйжада 12 булак, 4 көлмөчө, 2 бургулоо көзөнөгүнөн жогорку концентрациядагы көмүр кычкыл газдуу минералдуу суу табылган. Суу силур мезгилинде пайда болгон акиташ жана кремнийлүү сланец тоотектериндеги тектоникалык жаракаларда топтолгон. Гидрокарбонат–кальций-магнийлүү. Минералданышы 5–7 г/л. Бир аз кычкыл (рН 5,8 – 6,0), 1 л суудагы көмүр кислотасы 18–372 мг. Суунун жалпы дебити кышында суткасына 1866 м3, жайында 3629 м3. Микроэлементтерден стронций менен литий көп кездешет. Дарылык касиети б–ча Чита облусундагы (РФ) Дарасун жана Ласточка сууларына окшош. Бөйрөк, ичеги–карын ооруларына пайдалуу. Ал «Арашан» минералдуу суусу деген ат менен бөтөлкөлөргө куюштурулуп, суусундук катары жергиликтүү соода тармактарына жана дарылоо мекемелерине чыгарылат.
Найман, казак уруусу
Найман эли же болбосо найман уруусу. бизге белгилүү найман эли дегенде 12 кылымда монголдордон качып жер которуп орто азияга сиңип кеткен эл келет. ал сиңишүудөн кийин казактарда кыргыздарда узбек ж.б тектеш турк элдеринде найман уруусу тузулгон.
Кепшер
Кепшер — чорт сынган темир буюмдарын карматуу. Усталар кепшер жасоодо бири-биринен ич ара айырмалары болот. Алсак, болжолдо, күмүштөн эки эсе, ыроодон (цинктен) бир эсе, же анын ордуна жезден кошуп, өгөөлөп аларды аралаштырып, уютуп алат. Аны пайдаланаарда четинен кетип, кайра өгөөлөп майдалап, ага ак данакерди (бураны) кошуп, оттун табына кармайт. Муну менен тең бөлүнгөн темир-тезектер жиксиз ширетилет. Металл башка жеринен чорт кетсе да экинчи жолу ал жеринен түк сынган эмес.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Баштыкуурт секиргичтер
Баштыкуурт секиргичтер (лат. Heteromyidae) – кемиргич айбандардын бир тукуму.
Ирандын роза суусу
Маданият, география
Методология (лингвистика)
Методология (лингвистика) (грек, method  жана  logos,  logos  –  сөз,  окуу, үйрөнүү) - бардык эле методдор же бир илимдеги изилдөө иштеринин методдору жөнүндөгү окуу. Методология тил илиминде тил таануунун, тилди изилдөөнүн принциптери, аспектилери, ыкмалары, тил илиминин объектисине кандайча мамиле жасоонун жолу, билимди илимий жактан түптөөнүн ыкмасы, лингвистикалык изилдөөнүн мүнөзү жанa жалпы багытын аныктайт.
Методология үч деңгээлге ажыраган негиздерди өз ичине камтыйт:
Методология лингвистикалык теориялар менен тыгыз байланышта болуп, илимий изилдөө иштеринин жетишкендиктерин шарттайт. Тигил же бул маселени изилдөөдө кандай иликтөө ыкмалары кандайча жолдор менен ишке ашарын, багытын аныктайт, принциптерин белгилейт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Чот
Чот, теше, керки– жыгач устанын аспабы. Ал жыгач буюмдарды жонуу, оюу, жаруу жана кесүү үчүн колдонулат. Сабы мизинин тегиздигине тик абалда болгондой ашталат. Миздин мындай абалда болушу буюмду (мис., чөйчөк, табак, чертмек, ээр жана башка) оюп, жонуп жасоого ыңгайлуу. Сабынын узундугу 30–45 см, уңгусунун жазылыгы 5–10 смдей.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Туколанда
Туколанда — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Русская дарыясынын сол жээгинен 169 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 57 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Доха
Шаарда Катар университети жана HEC Paris бизнес мектебинин кампусу жайгашкан.
Жолборстун жүрөгүнө талгак болуу
Жолборстун жүрөгүнө талгак болуу — баатырдык эпостордун баш каарманы энесинин боюна бүткөн кезинде эпикалык эненин кадимки тамакка көңүлү келбей, табылышы татаал башка бир даамды — жырткыч жаныбарлардын этин, жүрөгүн жана кыраан куштардын көз майын эңсеп күсөшү; жерик. Кыргыз элинин баатырдык эпосторунда болочокку башкы баатырдын энесинин
Ж. ж. т. б-су аны кана жегенден кийин гана ойдогудай жетилген баатыр баланын укмуштуу төрөлүшү жөнүндөгү салттык мотив "Манас", "Жаныш-Байыш" жана казактардын "Кобыланды" эпосторунда даңазаланат, кара Талгак болуу.
Жылтыратуу
Жылтыратуу (полирование) - атайын пасталар же кийизден жасалган аспаптар менен метаалл бетин жылтырата сүрүү.
Бавария
Бава́рия (нем. Bayern, бав. Boarn), расмий ― Бавария Эркин Мамлекети (нем. Freistaat Bayern) же Бавария Республикасы — Германиянын түштүгүндө жайгашкан федералдуу жери; аянты менен эң чоң жана калкы боюнча ФРГда экинчи орунду алат.
Тарых
Бул жерлерде баварлар өзүнүн герцогдугун (Агилольфингдердин тукумунан чыккан герцогдор) түзүшкөн. 788-ж. герцог Тассилон Шнүн тушунда Бавар герцогдугу жоюлуп, Франк мамлекетинин курамына кирет. 10-кылымдын башында Германия королдугунун уруулук герцогдуктарынын бири катары кайрадан калыбына келет. 10-13к-да Бавррия герцогдугунун аймагы кичирейип, өзү бытырап бөлүнүп кетет.
Герцог Альбрехт IVнүн (1467-1508) бийлиги учурунда кайрадан биригишип, Бавррия 16-17-кылымдарда Германиянын кубаттуу княздыктарынын бири болгон. 18-кылымдын акырында Францияга каршы согушка катышат. 1801-13-ж. Наполеон тарапта болгон. Австрия-Пруссия согушунда 1866-жана башка Австрия тарапта болгон, бирок Пруссия менен жашырын коргонуу союзун түзүп, 1871-жылы Германия империясына кирет. Германиядагы 1918-жылындагы Ноябрь революциясынын натыйжасында Бавррияда республикалык өкмөт түзүлөт. 1919-ж. апрелде башында коммунисттер турган Бавррия Советтик Республикасы түзүлөт, бирок ал герман өкмөт тарабынан талкаланып, Веймар конституциясы (1919) боюнча Германиянын жерлеринин бири катарында анын курамына кирет. Ошол эле жылы Бавррияда улутчул социалдык (фашисттик) партия түзүлүп, ал фашизмдин башкы очокторунун бири болуп калган. Фашисттик диктатуранын мезгилинде (1933-45) Бавррия фашизмдин борбору болгон. Мюнхенде фашисттик партиянын штаб квартирасы жайгашкан. Нюренбергде бул партиянын съезди өтүп турган. Фашисттик Германия талкалангандан кийин, 1945-жана башка америкалык оккупациянын зонасына кирген. 1949-жылдан Бавррия ГФРдин жери катары анын курамында.
Жер буурчак
Жер буурчак (Vicia, L. 1753) – өсүмдүктөрдүн чанактуулар тукумундагы уруусу. Бир, эки жана көп жылдык өсүмдүк. Жер жүзүндө 150дөй (КМШ өлкөлөрүндө 80дей) түрү бар. Эгилме 10 түрү белгилүү. Жаздык жана күздүк жер буурчак кеңири таралган. Жер буурчак – белоктуу, жакшы сиңимдүү тоют. Жаздык жер буурчак (V. Savita L.) КМШ өлкөлөрүнүн токой-талаалуу Европа бөлүгүндө, Сибирь жана Кавказда эгилет. Сабагы ичке, бутактуу, түз өсөт, бийиктиги 40–110 см. Гүлү өзү менен өзү чаңдашат. Мөмөсү 6–10 уруктуу, ромб формасындагы чанак (узундугу 5–7 см). Эгилме жер буурчактын жашыл массасында 5,1% (кургагында 18,1%) протеин, фосфор, кальций, каротин, клетчатка бар. Гектарынан 20 цге чейин дан, 200–250 ц (аба ырайы жакшы жылы 400 цден ашык) жашыл масса алынат. Борбордук Азияда отоо чөп катары да белгилүү. Түшүм жыйналган мезгилде уругу түшүп, күздүк эгин аянттарын булгайт. Жапайы жер буурчак шалбаа, суу жээги, токой, бадал арасы жана башка жерлерде өсөт, баалуу тоют.
Жазаны катуулата (оорлото) турган жагдайлар
Жазаны катуулата (оорлото) турган жагдайлар – КР кылмыш-жаза мыйзамдарындагы кылмыш жосуну да, кылмышкердин жеке кертбашы да коомчулукка коркунучтуу экендигин күбөлөндүрө турган жагдай. Ага төмөнкүлөр кирет: а) кылмышты бирнече ирет жасоо, кылмыш жасоону кесипке айлантуу өнөкөтү; б) топ ичинде, алдынала макулдашып алган топ менен, уюшулган топ же кылмыш шериктештиги (кылмышкерлер уюму) менен кошо кылмыш жасоо; в) кыянаттыктан же ыпластыктан улам кылмыш жасоо; г) өзүнүн кызмат же коомдук милдетин аткарып жаткан жактарга же алардын жакындарына каршы жасалган кылмыш; д) кылмыш жосуну аркылуу оор кесепеттерге алып келүү; е) эрезеге жетелек балдарга, кары-картаңдарга же жарымжан абалдагы адамдарга карата жасалган кылмыш; ж) күнөөкөргө кошбойлуу экендиги алдынала белгилүү болгон аялдарга карата жасалган кылмыш; з) күнөөкөргө материалдык, кызматтык же дагы башка жагынан көзкаранды болгон жактарга карата жасалган кылмыш; и) эрезеге жетелек балдарды же күнөөкөргө психикалык оорусу же кемакылдыгы мурдатан белгилүү болгон жактарды пайдалануу аркылуу жасалган кылмыш; к) өтө ашынган мыкаачылык же келекелөө менен жасалган кылмыш; л) жалпы кырсык, жалпы башаламандык, өзгөчө кырдаал шартынан пайдаланып жасалган кылмыш; м) жалпы коркунуч келтирген ыкма менен жасалган кылмыш; н) курал-жарак, ок-дары, жарылгыч заттарды, жардыруучу жана анын тууранды жабдууларын, атайын даярдалган техникалык жабдууларды, уулуу жана радиоактивдүү заттарды, дары-дармек ж. б. химиялык-фармакологиялык дарыларды, ошондой эле күч жана психологиялык мажбурлоолорду колдонуу аркылуу жасалган кылмыш; о) башка кылмыштарды жашыруу же анын жасалуусун жеңилдетүү максатында жасалган кылмыш; п) адамдын денсоолугу менен өмүрүнө коркунуч келтирүү менен, бирөөлөрдүн эмгек күчүн бекер пайдалануу максатында жасалган кылмыш.
Пырза
Пырза — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Луза дарыясынын оң жээгинен 40 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Миастор
Миастор (лат. Miastor) — можучулар тукумундагы бир узун мурут чиркейдин Уруусу.
Султана (Калтасин району, Башкыртстан)
Султана — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Калмиябашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 72  киши. Почта индекси — 452866, ОКАТО коду — 80233820006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кес-Сеңир
Кес-Сеңир – Күнгөй Ала-Тоонун түштүк этегинде Ысык-Көлгө эңкейиш кыр, көлгө кирип турган тумшук. Ысык-Көлдүн түндүк жээгинин дал ортосунда, Чоң Сөгөттү жана Кичи Сөгөттү сууларынын аралыгында жайгашкан. Узундугу 4 км, эң жазы жери 2,5 км, деңиз деңгээлинен 2000–1600 м бийикте. Жеринин бети аска-таштуу, капталдары көбүнчө тик. Тикендүү майда бадалдар, чогойно, шыраалжын ж. б. өсүмдүктөр өсөт. Негизи силур, девондун граниттеринен, эки жагы олигоцен, миоцендин конгломерат, алевролит ж. б. тоо тектеринен турат. Көл жээгиндеги жолду тороп, жүргүнчүлөргө тоскоол болгондуктан, сеңирдин жапыз жерин оюп, кесип жол салынган. Бул кыр илгери эле Кес-Сеңир, ал эми жолдун өткөн жери Кескен-Бел аталган делет.
Номендин экөө тең 19-кылымдын 1-жарымында эле болгон; 1856–60-жылдары тартылган карталарда топоним Кессеңгир, Кесексеңгир, Кисенгыр, Ч. Валихановдун эмгектеринде (1856–61) Керсенгир, Кисенгыр түрүндө кезигет Кес-Сеңир «Пришиб» деп да жазылып жүрөт. Почта тартуу, жол катнашы үчүн 1870–71-жылдары Кес-Сеңирдин тумшугун жарып жол салынган.
Талановка (Саянзас куймасы)
Талановка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Саянзас дарыясынын сол жээгинен 26 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бурксер Гавриил Владимирович
Бурксер Гавриил Владимирович (1903-ж. т., УССР, Александрия ш. — 15.06.1978) - советтик илимпоз, 300гигиенист, Өзбек ССРинин эмгеги сиңирген вет. врачы (1948), вет. илимдин доктору (1953), профессор (1959). Кыргыз ССРинин илимге эмгеги сиңирген ишмери (1974). 1927-ж. Харьковдогу вет. институтун бүтүргөн. 1951-жылга чейин Өзбекстанда ветврач, Жер иштер эл комиссариатында вет. башкармасынын начальниги, Ветеринария илимий изилдөө институтунун директору, 1951-ж. К. И. Скрябин атындагы Кыргызстан айыл чарба институтунда 300гигиена жана мал чарба кафедрасына башчы. 200дөн ашык илимий эмгеги басылып чыккан. Илимдин 16 доктору менен кандидатын даярдаган. Анын жетекчилиги менен малды тоют-тандырууда синтетикалык элементтерди колдонуу, суунун тазалыгын сактоо ж. б. боюнча жүргүзүлгөн изилдөөлөрдүн натыйжалары өндүрүштө пайдаланылууда.
Бурксер Эмгек Кызыл Туу, 2-дараж. Ата Мекендик Согуш ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Жазаны өтөөдөн бошотуу
Жазаны өтөөдөн бошотуу – жазаны андан ары өтөөдөн куткаруу тартибинин жана шарттарынын негиздери алдынала каралган кылмыш-жаза, жазык-процесстик жана жазык-аткаруу укуктарынын институту. Андай негиздер өз кучагына төмөндөгүлөрдү камтыйт: соттун өкүмү боюнча белгиленген жаза мөөнөтүн өтөө; соттолгондун оңолгондугун же оңолуунун белгилүү бир деңгээлине жеткенин күбөлөөчү жагдайлар; соттолгондун жазаны андан ары өтөөсүнө тоскоолдук кылуучу өнөкөт акыл-эс оорусуна же башка катуу ооруга чалдыгуусу; иштин токтотулгандыгына байланыштуу жаза мөөнөтүнүн жоюлуусуна, же болбосо аны шарттуу жаза мөөнөтүн өтөө менен алмаштырууга же жазаны өтөгөн мөөнөттүн чегине чейин кыскартылышына ж. б. алып келген соттун өкүмүн белгиленген тартипте кайра карап чыгуу.
Жапасалды табылгалары
Жапасалды табылгалары – Алабука районундагы Жапасалды кыштагынын жанынан табылган коло билериктер. Учтары ийрейген конус сымал б. з. ч. 2-миң жылдыкка таандык 2 билерик. Алар Кыргызстандын түштүгүндө жашаган уруулардын турмушунан маалымат берет.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Баварлар
Баварлар - (лат. Baiovari, Baiovarii) герман уруусу. Дунайдын жогору жагында, Альпы тоолорунун этегинде, азыркы Жогорку Австрия, Зальцбург, Жогорку жана Төмөнкү Бавария, Тиролдун айрым жерлеринде жана башка жерлерде жашашкан. Баварлар аталышы маркомандар жана кваддар жашаган байыркы Богемия (азыркы Чехия) менен байланыштуу. Баварлар алгач гот тарыхчысы Иордандын (6-кылымдын ортосу) эмгектеринде кездешет. 6-кылымдын башталышында лангобарддардын бийлиги астында болгон, 534-жылы франктар каратып алган, 6-кылымдан Бавария герцогдугу катары белгилүү. 7-8-кылымда Баварлар христиан динин кабыл алышкан. Бавардын коомдук түзүлүшүн окуп үйрөнүүдө негизги булак катары «Бавар чындыгы» (740-жыл) эсептелет. Анда Рим укук нормаларынын, вестгот, алеман жана франк укуктарынын таасири чагылдырылган. Баварлар немец жана австрия элдеринин негизги компоненттеринин бири.
Миациддер
Миациддер (лат. Miacidae †) — байыркы жырткычтардын бир тукуму.
Жергез көрүстөнү
Жергез көрүстөнү – биздин заманга чейин 2-кылым– биздин замандын 2-кылымына таандык археологиялык эстелик. Ысык-Көл облусундагы Жергез суусунун боюнда жайгашкан. Ал түндүктөн түштүккө карай эки катар созулуп жаткан 50 дөбөдөн турат. Дөбөнүн ар биринин диаметри 10–30 м, бийиктиги 1,5 мге чейин. 1949-ж. археолог А. Н. Бернштам эки мүрзөнү казып изилдеген. Карапа идиштер, темир буюмдардын сыныктары табылган.
Черикти сымап кени
Черикти сымап кени  Баткен районунда, Баткен кыштагынан түштүк тарапта, Түркстан кырка тоосунун түндүк капталында жайгашкан. 1963-ж. табылган. Кен аймагын палеозой заманында пайда болгон доломит, акиташ, кумдук тектери түзөт. Бул тектер татаал бүктөлүүлөргө дуушарланып, антиклиналдык структура пайда болгон. Ал структура ар кандай багыттагы тектоникалык жаракалар менен тилмеленип, бир нече бөлүктөргө бөлүнгөн. Жаракалар диабаз, диорит дайкаларынын пайда болушуна жана сымап рудаларынын. топтолушуна шарт түзгөн. Руда девондун аягында пайда болгон доломит менен акиташ тегинин брекчияланган зоналарында кезигет. Брекчия зоналары тектоникалык ири жаракаларды бойлой жайгашып, калыңдыгы 20 мге жетип, узундугу 7 кмге созулат. Брекчия орточо жана майда кесекчелүү келип, цементи көбүнчө кальцит, чанда кварц жана руда минералынан турат. Сымап рудасынын негизги минералы – киноварь. Руда тулкусу негизинен тарамча түрүндө кезигет. Мында өз-өзүнчө турган 6 руда тулкусу белгилүү.
Балыш
Балыш — саймаланып жана куралып жасалган асем буюм, жаздык. Ал башка жаздалып, артка жөлөнгөнгө колдонулат. Балышка көбүнчө «илме дос», саймасынын «тогуз төбөлөө», «айкеште» түрү салынат, ал эми курактын «кунаба курак», «айырма курак», «бөрү көз курак», «турна курак» ж. б. түрлөрү балыштын көркүн ого бетер ачат. Балыш кездемеден тигилип, ичине кебез, жүн, айрым учурда куш жүнү да салынат. 12 балышты бир кертимди түзүп, жүктүн үстүнө же өзүнчө жыйылат. Кыргызстандын түштүк аймактарында кеңири колдонулуп, кыздын себине кошуп беришкен.
Кротондук конденсация
Кротондук конденсация — эки альдегид мол-лары же альдегид менен кетон молекулалары өз ара аракеттенүүсүнүн негизинде сууну бөлүп чыгаруу менен каныкпаган альдегид пайда кылуу реакциясы. Мис.: а)
СН3СНО+СН3СНО® СН3-СН-СН2СНО
ОН I
O
//
®CH3-CH=CH-C + H2O
Кесүүчү станок
Кесүүчү станок – материалды атайын бөлүктөргө бөлүп же ашыкча жерин алуу үчүн арналган металл шайман. Кесүүчү станоктун кесүүчү автоматтардан айырмасы төмөнкүлөр (жумушчу шайманы – кескич): эндүү бычактары бар кескич, токардык кесүүчү станок; араасы тоголок фрезалык кесүүчү станок (калыңдыгы 4–12 мм жана диаметри 350–1500 мм); араасы тасмалуу кесүүчү станок, ошондой эле, чанда колдонулуучу, тиши жок фрикциялык (сүрүлүп аракетке келүүчү) араалуу станок. Катуу металлдар электр учкундуу, ультра үндүү же лазердик иштетүүчү станоктордо кесилет.
Кротондук конденсация
\
II Н
Ушул эле механизм менен каталыраак шартта кетон менен кетон, алдегид менен кетон да конденсация р-на киришет.
О
б)С6Н5-С + СН3- С-СН3 ®
\ ||
Н О
C6H5-CH-CH2-C-CH3 ---®
С6Н5-СН=СН-С-СН3
К. к. I стадиясында (альдегид болсо) альдолдук конденсация жүрүп, альдоль пайда болот; II стадиясында суу бөлүп чыгарып, кротон альдегиди алынат. Реакция күчтүү щелочтор таасири менен жүрөт. К. к. орг. синтездерде кеңири колдонулат.
Фрунзе (Туймазин району, Башкыртстан)
Фрунзе — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Жогорку троит айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 215 киши. Почта индекси — 452784, ОКАТО коду — 80251815005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Батыш-кыргыз конфедерациясы
Батыш-Кыргыз конфедерациясы же Бурут конфедерациясы — XVIII кылымдын орто чени - XIX кылымдын биринчи чейрегине чейинки мезгилде жашаган, Кыргызстандын түштүк-батыш аймактарын жердеген кыргыз урууларынын бирикмеси. Бул бирикме өз убагында кытайлар тарабынан Батыш буруттары деп аталган. Жуңгар хандыгынын кулашынан кийин Алай, Анжиян жана Ош аймактарында ичкилик, адигине жана муңгуш тектүү кыргыз уруулары биригип, Кокон хандыгына киргенге чейин дээрлик 70-90 жылча, Арка кыргыздары менен удаа эле көзкарандысыз бирикмени түзүп турушкан. Алгачкы чоң бийи Ажы бий болгон.
Тарыхы
Уруу бирикменин башында Ажы бий Тилеке уулу турган эле. Бирикме негизинен тоолуу айматарга (Дашт-и Алай) жана түздүгүрөөк аймактарга (Ош, Анжиян) карата экиге бөлүнгөн жана бул бөлүнүш саясий жактан да чоң роль ойноп турган.
1760-ж. Кокон ханы Эрдене бий (Ирдана бий) Алайда тонолгон Кокон көпөстөрүн шылтоолоп Ош, Өзгөн шаарына чейин жортуулга келген. Ажыбий жооп иретинде 1761-жылы Коконго жасалган ийгиликсиз жортуулдан кийин, кайра Алай тарапка чегинген. Кытайга элчи Элэтаодини жиберип, Кокон бийин тартипке чакыруусун өтүнгөн. Ошол эле учурда Кыргызстандын түндү-гүндөгү кыргыздардын кол башчысы Маматкул бийден Ирданага каршы колдоо сурагандыгы белгилүү. Бирок саясий кырдаал татаалдашып, кытай аскери Түркстан тарапка баскынчылык чабуулга өтөт экен деген имиштен улам жана кыргыздар биримдикке келе башташкандыктан, Ирдана бий Ош менен Өзгөндөн өз ыктыяры менен чыгып кеткен.
1764-ж. жазында Ирдана бийдин Оротөбөдөгү чатактарга алагды болгонунан пайдаланып, Ажы бийдин Коконго уюштурган жортуулу ийгиликсиз аяктап, кармашта жараат алган жана Ирдана бийге туткунга түшкөн, бир маалымат боюнча коё берилген, экинчиси боюнча даргага асылган.
Конфедерациянын кийинки тарыхы али бүдөмүк. XIX кылымдын экинчи чейрегинин баштарында кыргыздар Кокон хандыгынын курамына кирген. Ушундан тарта, экиге ажыраган батыш-чыгыш (түштүк-түндүк) кыргыздары бир мамлекеттин курамында жакындашуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болгон.
Жаңы-Жер (Баткен району)
Жаңы-Жер ― Кыргызстандын Баткен облусунун Баткен районундагы айыл. Дара айыл аймагына кирет.
Деңиз деңгээлинен 1955 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору — Баткен шаарынан 10 км түндүк-чыгыш тарапта. Исфара темир жол бекетинен (Тажикстан) 35 км.
Кыштак 1972-жылы негизделген.
Калк
Калкы — 1853 (2007-жылы); негизинен багбанчылыкта эмгектенет.
Инфратүзүм
Эки мектеп, китепкана бар. ФАП, мончо, турмуш-тиричилик жактан кызмат көрсөтүү, соода түйүндөрү иштейт.
Бурлактар
Бурлактар - кемелерди аркан менен дарыяны жээктей сүйрөп же аларды сууда калак менен жылдырып жүрүүчү жалданма жумушчулар. Бурлактар 16-17-кылымда суу транспортунун начарлыгынан чыккан. Бурлактар Ак деңизде, Волга жана Днепрде болгон. Алардын көпчүлүгү оокат табыш үчүн уюшуп иштешкен дыйкандар эле. Жумуштун оордугуна карабастан, Бурлактардын тапкан акчалары көп убакта кайра үйүнө кетүүгө жетчү эмес, кээде карыздар болуп кайтышчу. 20-кылымдын башында Бурлактар такыр жоюлду.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Портал:Инсандар
{| style="background-color:#F0FFF0; border-top: 1px solid ; border-left: 1px solid ; border-right: 1px solid ; border-bottom: 1px solid ; padding-left:5px; padding-right:5px; padding-bottom:10px; padding-top:10px;" width="100%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center"
Ааламга белгилүү болгон инсандар порталына кош келиңиз!<br\>
Архив
[ Сервер кэшин жаңылоо]
Утья (Икса куймасы)
Утья — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Икса дарыясынын сол жээгинен 87 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мукур, суу
Мукур, Утур — Аксы районундагы суу. Кара-Суунун ири оң куймасы. Узундугу 34 км, алабынын аянты 297 км2. Чаткал тоосунун түштүк-чыгыш капталынан башталып, кууш капчыгай, Итагар куймасынын чатынан баштап жазы өрөөн менен агат. Алабынын деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 2700 м, эң бийик жери 4503 м. Куралуу облусуна кирет. Жылдык орточо чыгымы 2,60 м3/сек, эң көбү май – июнда, эң азы январь – февралда байкалат. Негизинен кар, жаан-чачын жана булак сууларынан куралат. Сугатка пайдаланылат. Боюнан Авлетим, Байкашка, Терек жана башка кыштактары оруналган.
Жазапул
Жазапул – 1) айыптан түшкөн акча; мыйзамда же келишимде бекитилген учурларда жана тартипте материалдык таасир этүү чарасы. Жарандык укук боюнча – бышманынын бир түрү. Бузулган милдеттенменин суммасынын пайызы, болбосо туруктуу суммада аныкталат. Ж. бекитүү келишимдин аткарылышын камсыз кылат (тийиштүү тараптан аны аткарбай койгондо же ойдогудай орундабаганда өндүрүлөт) жана аны бузгандыгы үчүн жоопкерчиликтин чени болуп саналат. Айыптуу төлөбөй коюу шарттарында контрагенттерге төлөнүп берилет; мыйзамда же келишимде алдынала каралган шарттарда айып деңгээлине карабастан, эрежеден сырт өндүрүлүп алынат; 2) административдик укук бузуучуга (кызмат адамына) ыйгарым укуктуу орган, сот (судья) тарабынан мамлекеттик пайдасына салынган акчалай өндүрүү. Айыптын көлөмү административдик тартип бузуу болгон учурда белгиленген эң аз айлык маянанын көлөмүнө, ошондой эле түздөнтүз тартип бузуунун объектиси болуп саналган аткарылган иштин, товар менен унаа каражаттарынын наркына карата пайыздык катышына жараша аныкталат.
Көп бурчтук
Көп бурчтук (многоуго́льник) - туйук сынык түз сызыктар менен чектелген жалпак фигура. Сызыктар - жактары, сызыктардын сынган жерлери - чокулары деп эсептелип, чокуларынын санына жараша: үч бурчтук, төрт бурчтук, беш бурчтук, көп бурчтук деп аталышат.
Жол Талаш
"Жол Талаш" - " Алмамбет менен  Чубак" —  Алмамбет  менен  Чубактын чатагына байланыштуу элдик күү. Күүнүн чыгышына эпостогу төмөнкү окуя себепчи болгон. Чоң казатка баратканда Алмамбет  жанына Сыргакты алып, чалгынга жөнөйт. Бир кытайдан кем болдуң деген көкүткөн сөздөрдөн улам ачууланып, куру намыска алдырган Чубак Алмамбеттин аркасынан жөнөйт. Эрегиште бири-бирин мерт кылып койбосун деп артынан барган Манас тирешип калган экөөнү ажыратат. Алмамбет менен  Чубак элдешип, төртөө андан нары жүрүп, Тал-Чокуну таянышат. Бул күүнү Ыбырай Туман уулу "Ж. т.", Асанаалы Кыштообай уулу " Алмамбет менен  Чубак" деген ат менен кыргыз үналгысынын музыкалык фондусуна жаздырышкан.
Мидиялар
Мидиялар (лат. Mytilidae) — кош капкалуу, сыңар булчуңдуу моллюскалардын бир тукуму, булардын кыйла уруусу жана түрү бар: мидиялар (уруу) (лат. Mytilus), дөө мидия (Crenomytilus graynus), жашыл мидия (Мytilus viridis), Калифорния мидиясы (М. californianus). Магеллан мидиясы (М. magellanicus), кадимки адал мидия (М. edulis), Кара-Деңиз мидиясы (М. galloprovincialis) жана ушундай сыяктуулар.