cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Трихофития
Козгогучтар тууралуу
Оору козгогучтары терини, чачты жана тырмакты жабыркатат. Трихофития оорусунун оору козгогуч мителеринин бир нече түрү бар (Микроскоптук козу карындар). Анын кээ бирлери жалаң гана адамда жашап, теринин үстүңкү катмарынын трихофитиясын пайда кылат. Башкалары негизинен айбанаттарда (чычкан, келемиш, уй, жылкы, кой жана башкалар) кезигип, алардан адамга жугуп, теринин терең катмарларын ооруга чалдыктырат. Теринин үстүңкү бетин жабыркатуучу трихофития менен көбүнчө жаш балдар, ошондой эле чоң кишилер, айрыкча аялдар ооруйт. Аялдарда оору анча байкалбай, узак жылдарга чейин созулат. Алардан жаш балдарга жугушу мүмкүн.
Трихофитиянын теринин үстүңкү бетин жабыркатуучу түрү
Трихофитиянын теринин үстүңкү бетин жабыркатуучу түрү менен оорулууга дени таза киши жолукканда же оорулуу адам колдонгон шейшеп, жаздык кап, кийим, тарак, баш кийим жана башка буюмдарды колдонгондо жугат. Трихофитиянын теринин терең катмарын жабыркатуучу формасы оорулуу айбанаттардан түздөн-түз же алардан булганган буюмдар аркылуу адамга жугат. Трихофитиянын теринин үстүңкү бетин жабыркатуучу түрүндө теринин мите козу карын кирген жеринде 5—7 күндөн кийин кызарган, сезгенген так пайда болот. Анын четтери бирдей болуп, тез эле чоңоюп, түлөй баштайт. Ошондой эле майда каканакчалар жана карттар пайда болот. Эгерде баштын териси ооруга чалдыкса, жаранын чекеси тегиз болбойт, чач морт болуп, териден 1—2 мм жеринен сынып түшөт да, анын калган бөлүкчөлөрү тикчийип турат.
Тырмак трихофитиясы
Тырмак трихофитиясы менен чоңдор, чанда балдар жабыркайт. Бул учурда тырмактын өңү өчүп, калыңданып, үбөлөнүп түшүп, киргилт көк түскө айланат.
Трихофитиянын теринин терең катмарын жабыркатуучу түрү
Трихофитиянын теринин терең катмарын жабыркатуучу түрүндө териде, чачтын арасында бир аз шишикче пайда болот. Алардын айланасы даана билинип, оорутат. Оорулуунун жалпы абалы начарлап, денеси ысыйт. Шишикчени басканда ириң чыгат. Оорунун бул түрү менен саанчылар, уйчулар, койчулар жана ветврачтар көп ооруйт.
Дарылоо
Трихофитияны ооруканада дарылайт. Теринин трихофитиясында жараны күбүлтүп түшүрүүчү атайын май дарыларды колдонгондо тез айыгат. Баштын жана тырмактын трихофитиясын узак убакыт дарылоо талап кылынат. Теринин үстүңкү бетин жабыркатуучу трихофития менен ооруганды тезинен ооруканага жаткыруу керек. Мындай оорулуулар дайыма врачтын көзөмөлүндө болушат. Оорулуу адамдар колдонгон кийим, буюмдар дезинфекцияланып, оорулуунун үй-бүлөсү, окуган мектеби, балдар бакчаларындагы балдар врач-дерматологдун кароосунан өткөрүлөт. Трихофитияны алдын алууда чычкан, келемиш жана башкалар айбандарга каршы күрөш жүргүзүү, мал чарбасында иштеген адамдар атайын кийимдерди кийип, ал кийимдерди убагы менен кайнатып тазалап туруу керек. Ылаңдуу мал өзүнчө бөлүнүп, аларга ветврачтар көз салууга тийиш. Мал кармагандан кийин колду самындап жылуу суу менен жууп туруу зарыл. Ошондой эле кара Микоздор.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
癬
Жылтылдак анчоустар
Жылтылдак анчоустар (лат. Myctophidae) — анчоус сымалдуу балыктардын бир тукуму.
Болмуш аналогиясы
Болмуш аналогиясы (грек. analogia entis) – неосхоластикада өзгөчө өнүгүүгө ээ болгон католиктик схоластиканын бирден-бир принциби.
Кара-Кыя
Кара-Кыя —топоним. Туткундардын кайра кошулушу окуясында Күлчоро "Кара-Кыя капчалга Жол салганда бир өлбөй" (Курама варианты,"Сейтек", 66),— деп арман кылат. Географиялык реалияда Кыргызстанда К.-К. сыяктуу тоо беттерин кыялап кесип өткөн чыйыр жолдор өтө көп.
Камсыздандыруу тобокелчилиги
Камсыздандыруу тобокелчилиги – болушу мүмкүн катары камсыздандыруу жүргүзүлгөн окуя. Ал ыктымалдуулуктун жана кокустуктун белгилерине ээ болууга тийиш.
Каршы
Каршы (өзбекче: Qarshi) (1926–37-жылдары Бек-Буди); Өзбекстандын Кашкадарыя облусун борбору.
Кашка-Дарыянын боюнда, Карши талаасында, Кунгур-Тоо дөңсөөсүнүн этегинде жайгашкан. Калкы 254,0 миң (2008; калкынын саны боюнча вилаеттеги 2шаар). Эл аралык аэропорту бар. Жеңил (анын ичинде пахта тазалоочу, текстиль, тигүү), тамак-аш–татымал (анын ичинде май экстракты) өнөр жай, курулуш материалдар ишканалары иштейт. Педагогикалык институт, край таануу музейи бар. 14-кылымда пайда болгон. Көк-Күмбөз мечити (16-кылымдын аягы) сакталган.
Чыноончук
Чыноончук — "Манас" эпосунун кейипкери. Дөбөт (Итаалы) элинин баатыр, балбаны. Негизги варианттарда кезигет. Көкөтөйдүн ашында өткөрүлгөн эр эңишке Дөбөт эли тараптан Ч. балбан, кытайлардан Шаңдөөгөр түшөт.
Астыңкы эрди албайып,
Үстүңкү эрди далбайып,
Эки ийинин жапкандай,
Эки кулак калдайып (Сагымбай Орозбаков, 3. 255, 256) көрүнгөн Ч. эңиште жеңишке ээ болгондугу айтылат.
Ферроцен
Ферроцен, бис h-циклопентадие-нил темири, (С5Н5)2Fе саргыч кызыл кристалл 1,49; балкып эрүү 1173-174°С. Орг. эриткичте жакшы эрийт, өтө туруктуу, 470°С жогорку темп-рада гана ажырайт. Ф. биринчи жолу 1951-ж. синтезделип алынган металл-орг. бирикмелер өкүлү. Мол-сы башка металлоцендер молекуласындай эле «Сэндвич» деп аталган структурага ээ. Ф. металл атому циклопентадие-нилдин бардык п-электрон системалары менен байланышкан (п-комплекстер). Ф. циклопентадиениллитийге (натрий) же циклопентадиенилмагний-бромидге металлдар галогениддерин таасир этүүдөн:
2С5Н5Li + FеС12® (С5Н5)2Fе + 2LiС1, же циклопентадиенге темир оксиди, темир галогенидин таасир кы-луудан алууга болот:
Ф. бензоиддик эмес ароматтык система болуп саналат, ошондуктан ал үчүн суутек атому ОН- группасы менен орун алмашуу реакциясы мүнөздүү. Алкилдеө, ацилдөө (Фридел-Крафтс б-ча), меркурирлөө, сульфирлөө реакцияларына кирет. Ф. галогендөөгө жана нитр-лөөгө болбойт, себеби окистенип кетишет.
Жарык поляризациясы
Жарык поляризациясы - табигый жарыктан белгилүү тегиздикте термелүүчү жарыш толкундарын бөлүп алуу кубулушу.
Жарык толкундарынын туурасынан таралышы анын поляризацияланышын шарттайт. Жарык чыгаруучу кадимки булактын атомдору дайыма баш аламан жылуулук кыймылында болгондуктан алар чыгарган жарык толкундун термелүү тегиздиги бардык багыт боюнча үзгүлтүксүз өзгөрүп турат. Ошондуктан Күн, электр лампасы ж. б. жарык булактарынын таасири бардык багытта бирдей. Мындай жарык табигый же поляризацияланбаган жарык деп аталат.
Табигый жарык поляризатор аркылуу өткөндө же затта сынганда, чагылганда, анын кандайдыр бир тегиздиктеги термелүүсү калат. Бул кубулуш Жарык поляризациясы деп аталат.
Жарык поляризациясы сахарометрде, автомобилдин маңдайкы айнегинде ж. б. колдонулат
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Апантелестер
Апантелестер (лат. Apanteles) — чабандес жаргак канаттуулардын бир уруусу.
Карала
Карала — Агыштын байгеге чапкан күлүгү. Көкөтөйдүн ашында байгеге чабылган аттардын бири катары эскерилет (Сагымбай Орозбаков, 3. 268).
2. Карала — Ажыбайдын байгеге чапкан күлүгү. Алмамбеттин Манаска келишине арналып өткөрүлгөн тойдогу ат чабышта алтынчы болуп келет (Сагымбай Орозбаков, 2. 340).
Анурия
Анурия—(греч. ἀν- — терс бөлүкчө жана οὖρον — сийдик) бөйрөктүн өтө начарлашынан заара бөлүнүп чыкпай, табарсыктын бош калышы. Ануриянын пайда болушуна бөйрөктүн ар түрдүү ооруга (нефроздор, нефрит) чалдыгуусу (чыныгы Анурия); бала бөйрөксүз төрөлүп же кокусунан жалгыз бөйрөгүн алып таштоо (бөйрөксүз анурия); кан көп кетүү, бөйрөк кан тамырына, аортага кан уюп калуу, шок, узакка ич өтүү же тынымсыз кусуу (бөйрөккө чейинки анурия); бөйрөк чөйчөкчөсүн же бөйрөк түтүкчөсүн таш тосуп, же заара жолдорун шишик басуу (бөйрөктөн кийинки анурия) себеп болот.
Ошондой эле ар түрдүү ириңдүү оорулар (сокур ичегинин, өт баштыкчасынын, уйку безинин, ичегинин түйүлүшү, перитонит, сепсис жана башка) жалпы организмдин ууланышы анурияга алып келет.
Белгилери: зааранын жок болушу, заара менен чыгуучу уу заттардан ууланып (уремия), кусуу, баш ооруп, тил кургоо, ич өтүү, тырышуу, ак шишик басуу. Анурияда токтоосуз врачка кайрылуу зарыл. Дарылоо ануриянын түрүнө, себебине, өтүшүнө жараша болот.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Куйсух дарыясы
Куйсух — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Томь дарыясынын сол жээгинен 808 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Нензото-Яха
Нензото-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Юрибей дарыясынын оң жээгинен 122 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 60 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жолтапкыч
(Router- Маршрутизатор). Бир нече тармак бири-бирине бириктирилген учурда колдонулат. Жолтапкычтын милдети – кабарды дарек ээсине тиешелүү тармак менен жиберүү. Жолтапкыч тармак абонентине кабарды жиберүүдө эң жакшы жолду тандайт, ал аркылуу өткөн маалыматтар фильтрленип, тармакка даректелген гана берилиштерди багыттайт. Тармактын айрым бөлүгү иштен чыгып калса, машруттагыч кыска убакыттын ичинде альтернативдик маршрутту (жолду) аныктайт.
Колдонулган адабияттар
У. Н. Бримкулов, А.Өмүралиев, В.Бабак. Компьютер жана Интернет. Энциклопедиялык окуу куралы Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек - 2004.
Баттерфлай
Баттерфлай - (англ. butterfly көпөлөк) сууда спорттук сүзүү ыгы. Анда спортчу эки колу менен бир мезгилде сууну шилеп, андан кийин колун суунун үстүнө чыгарып, көкүрөк менен бутун брасстагыдай (к. Брасс) кыймылдатып сүзөт. 1934-ж. сууда сүзүүнүн өзүнчө ыкмасы катары кабыл алынган. Сууда сүзүүнүн эл аралык федерациясы 1952-ж. аны брасс ыкмасынан өзүнчө бөлгөн. Баттерфлайдын өркүндөтүлгөн түрү дельфин деп аталат.
Бердюжиха (Чумыша куймасы)
Бердюжиха — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чумыш дарыясынын сол жээгинен 215 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынын Томго кошулган куймасына чейинки бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Покровка (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Покровка — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Карламан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 36 киши. Почта индекси — 453010, ОКАТО коду — 80235830007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Камсыздандыруу укугу
Камсыздандыруу укугу – камсыздандыруу жана камсыздандыруу иштерин уюштуруу мамилелерин жөнгө салуучу укуктук ченемдердин тармактар аралык комплекси. К. у-нун негизин жарандык укуктун тийиштүү ченемдери түзөт, ошентсе да өзгөчө милдеттүү камсыздандыруу чөйрөсүндө ошондой эле каржы укугунун ченемдери маанилүү роль ойнойт. К. у-нун курамына административдик, кылмыш-жаза, эларалык жеке укуктардын, укуктун жана башка тармактарынын айрым ченемдери кирет.
Жарык өлчөө
Жарык өлчөө - нур чыгарууну, материалдардын оптикалык касиеттерин мүнөздөөчү жарык чоңдуктарын аныктоо процесси.
Жарык сандык баа берүүчү оптикалык приборлор (же көз) менен өлчөнөт. Көрүнгөн, ультракызгылт көк, инфракызыл нурлардын интенсивдүүлүгүн аныктоо Жарык өлчөөгө жатат.
Жарык өлчөө илимде, жарык техникасында (мис., материалдарды сорттоодо, анын бетинин сапатын аныктоодо) колдонулат
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Анри Валлон
Анри Валлон (1879–1962) – франц. философ, психолог, коомдук ишмер.
Фашизмге каршы кыймылдын активдүү катышуучусу, балдардын генетикалык психологиясы боюнча көрүнүктүү адис.
Философиянын диалектикалык материализмине таянып, Валлон Анри. психологиядагы физиологизм менен абстрактык социологизмди четке кагып, психикага анализ жүргүзүүдө тарыхый принцибине таянган.
Кишен
Кишен — 1) качып же ууру алып кетпес үчүн жылкынын алдыңкы эки бутуна салып, бекитип коюучу темир тушоо. Кишен бир жак башы жарым айлана жумуру темирден, ага биригип, бекитиле турган экинчи бөлүгү бөрү тил же бурама түрүндөгү кулпу сымал бекиткичтен турат. Кишен ачкыч менен ачылып, жабылат; 2) күнөөлүү адамдын колу-бутуна салынуучу темирден жасалган богоо.
Апатанийлер
Апатанийлер (лат. Apatania) — түк ‎курт-кумурскалардын бир уруусу.
Вестминстер статуту (1931)
Вестминстер статуту (1931) - Британ империясынын доминиондоруна ички жана тышкы иштеринде өз алдынчалыкты берүү, метрополия менен тең укуктуулугун бекемдөө тууралуу мыйзам. 1926-ж. жана 1930-ж. империялык конференцияларда Канада, Жаңы Зеландия, Австралия Союзу, Түштүк-Африка Союзу, Эйре (Ирландия) жана Ньюфаунленд доминиондору Британ Шериктештигинин курамында толук өз алдынчалуулукту берүүнү талап кылышкан. Натыйжада парламент тарабынан жактырылган Вестминстер статуту кабыл алынып, ал боюнча ар бир доминиондун ички-тышкы иштерин өз алдынча жүргүзүү, чет өлкөлөр менен дипломатиялык байланыштарды түзүү жана Улуттар Лигасына өз өкүлдөрүн жөнөтүү укугу берилген. Вестминстер статуту 1949-ж. толукталып, республпкаларга (мисалы, Индияга) Британ Шериктештигине мүчө болууга мүмкүндүк берген.
Келли Наталия
Наталия Келли (Natália Kelly; 1994-жылы 18-декабрда АКШнын Коннектикут штатында төрөлгөн ) — америкалык австрий ырчысы, «Shine» аттуу ыры менен, Еврокөрүнүү 2013 ыр сынагындагы Австриянын өкүлү.
Батлер (Оклахома)
Батлер (Оклахома) (Butler) — Оклахома штатынын Custer округуна караган АКШ шаары.
Кишемиш өрөөнү
Кишемиш өрөөнү — Түркстан кырка тоосунун чыгышында. Исфара суусунун алабында, Матча жана Каравшин тоолору менен курчалат. Баткен районунун аймагында. Узундугу 30 кмдей, жазылыгы 3—10 км. Баш жагы деңиз деңгээлинен 3200—3600 м, төмөн жагы 2500—2600 м бийиктикте жайгашкан. Өрөөндүн эки капталы бирдей тик, кууш капчыгайлуу, корум таштуу, кум шагылдуу. Бийик тоо арасындагы синклиналдык жаракадан орун алган. Палеозойдун кристаллдуу (акиташ теги, сланец, кумдук) тоо тектеринен турат. Климаты континенттик; июлдун орточо температурасы 21,9°С, январдыкы —10...—15°С. Жылдык жаан-чачыны 250—350 мм. Тоолорунда Миң-Теке, Кишемиш мөңгүлөрү бар. Негизинен тоолуу талаа жана сейрек токойлуу талаа ландшафттары мүнөздүү. Шалбаа өсүмдүктөрү жана токой да кездешет.
Батлер (Оклахома)
Калкы - 287 киши. Болжолдуу аянты - 1.1 км². FIPS коду — 40-10450.
Варна (философия)
Варна (санскриптче – сапат, өң, түс) – байыркы Индиянын кулчулук доорундагы таптык-сословиелик топ, ал общиналык түзүлүш ыдырап, таптык мамиле өнүгө баштаган мезгилде калыптанат.
Варнанын ичиндеги айырмачылыктар менен милдеттери (4-таптык-сословиелик топко туура келген) Брахманизмдин (б. з. ч. 6–5-к.) брахма жөнүндөгү окуусунда аныкталган.
Жрец – брахмандардан турган Варнанын негизги милдети –веддерди окуп-үйрөнүү болгон.
Камсыздандыруу учуру (ыңгайы)
Камсыздандыруу учуру (ыңгайы) – камсыздануучунун камсыздандыруу боюнча төлөнүүгө тийиш сумманы камсыздандыруучуга, убай көрүүчүгө (пайда алуучуга) же башка үчүнчү жактарга төлөп берүү милдети келип чыгуучу камсыздандыруу келишиминде же мыйзамда каралган ыктымал окуялардын иш жүзүндө болушу. Мүлккө байланышкан К. у-нда төлөп берүү камсыздандыруучу ордун толтуруу, инсанга байланышкан К. у-нда – камсыздандыруу камсыздоосу түрүндө жүргүзүлөт.
Жарык нурун чыгаруу
Жарык нурун чыгаруу - оптикалык диапазондогу электр-магниттик толкундарды чыгаруу процесси.
Жарык нурун чыгаруу процесси кванттык теория боюнча нур чыгаруучу кванттык системалар (атом, молекула ж. б.) жогорку энергиялуу абалдан төмөнкү энергиялуу абалга өткөн кезде гана пайда болот
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Шаа
Шаа — "Манас" эпосунун каармандарынын титулдарынын бири. Мындай титул менен Акун ша (кээде Акун пашаа деп аталат), Шамыңшаа, Алымшаа, Кейменшаа деген каармандар айтылат. Ш. деген титулдун этимологиясы көбүнчө иран тилиндеги "шах", "падыша" деген сөздөр менен байланыштырылат.
Тюхтет (Чет куймасы)
Тюхтет (Еланный Тюхтет) — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - 372 дарыясынын оң жээгинен км алыстыкта Четь орун алган. Дарыянын узундугу - 57 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Жолчо тармак
Bus network - (Шинообразная сеть). Анда бардык түзүлүштөр менен тармак чокулары жалгыз жол аркылуу бириктирилет жана берилиштерди бөлүшөт. Жолчо тармагында берилиштер эки багыт боюнча жиберилет, анда түзүлүштөрдү туташтыруу үчүн, бир кабел колдонулат. Тармактын борборуна хапты орнотсо деле болот, бул учурда тармак жылдызча түзү-лүштүү тармакка окшошуп калат, бирок жолчо структуралуу тармак деп атала берет. Себеби, хаптын ичинде бир гана өзөктүү кабел болот. Жолчо түзүлүштүү тармактын артыкчылыгы тармактын калган бөлүгүнө жолтоо болбостон, анын каалаган жерине кошумча түзүлүштөрдү кошууга же алып салууга болот. Мындан сырткары, эгерде тармактын бир компьютери иштен чыгып калса, анда ал тармактын башка колдонуучуларына таасир тийгизбейт.
Колдонулган адабияттар
Компьютер жана Интернет. Энциклопедиялык окуу куралы Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек - 2004.
Чыңша
Чыңша — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, калмак байы, Илебиндин агасы. Айдаркан, Көкчө баштаган колго каршылык кыла албайт, кызы Буудайбекти тартуулап, жарашат. Буудайбекке Көкчө үйлөнөт (Сагымбай Орозбаков, 2. 127).
Буэнос-Айрес
Буэнос-Айрес – Аргентина Республиканын борбор шаары. Администрациялык жактан Федерация округу катары өзүнчө бөлүнгөн. Ла-Плата эстуарийинин түштүк жээгинде жайгашкан. Калкы 2,7 млн (2006; Чоң Буэнос-Айрес жана шаар айланасы менен 13,5 млндон ашуун). Айланасындагы 18 шаарчаны бириктирип, Чоң Буэнос-Айрес деп аталат. Өлкөнүн өнөр жай продукциясынын 50%тен ашыгы чыгарылат. Өнөр жайынын негизги тармактары: машина куруу (анын ичинде электр-техникалык, автомобиль), нефть ажыратуу, химиялык, кийим тигүү, булгаары-бут кийим, тамак-аш (айрыкча эт). Буэнос-Айрес өлкөнүн башкы темир жол тоому жана Латын Америкасындагы ири деңиз порту (жылына 20 млн тоннадай жүк ташылат). Эсейса Эл аралык аэропорту иштейт. 1536-ж. негизделген. 1541-ж. көтөрүлүшкө чыккан индейлерден чегинген испандар шаарды кыйратып, өрттөп кетишкен. 1580-ж. кайрадан калыбына келтирилген. 1776-ж. Рио-дела-Плата вице королдугунун, 1816–26-ж. Лаилата бириккен провинцияларынын, 1880-жылдан Аргентина Республикасынын борбору. Илимдер акажемиясы, университет, улуттук тарых, этнографиялык музейи, «Колон» опера театры (Латын Америкасындагы эң ири театр) жана башка; 18-кылымдын архитектура эстеликтери бар. Буенос-Айрес Түштүк жарым шардагы ири финансы борборунун бири. Шаарда Латын Америкасы менен Аргентинанын ири банктарынын штаб-квартиралары жайгашкан.
Апистограмма
Апистограмма (лат. Apistogramma) — кооз балыктардын бир уруусу, буга — Венесуэла апистограммасы кирет.
Тарыхтын Философиясы
Тарыхтын Философиясы–коомдук тарыхтын маңызы жана максаты, ошондой эле анын кыймылдаткыч күчтөрү менен байланышкан маселелерди изилдейт. Ал тарых кайда бара жатат жана тарыхый процессттер эмне үчүн жүрөт деген суроолорго жооп издейт. Тарыхтын философиясынын социалдык философия менен тыгыз байланышкан.
Маңглая Садак
Маңглая Садак - Индустандагы кичи шаар. Мадхя Прадеш штатынын Индор ооданында орун алган. 2001 жылы жүргүзүлгөн эл каттоодо беш миңден ашуун эл жашары аныкталган.
Демократиялаштыруу толкундары
Демократиялаштыруу толкундары - теориясы 90-ж. башында пайда болуп, саясат таанууда курч талкууларды жараткан.
Бул теориянын эң белгилүү авторлорунун бири болуп, «Үчүнчү толкун: XX жүз жылдыктын акырындагы демократиялаштыруу» деген белгилүү китептин автору С.Хантингтон эсептелет. С.Хантингтон тарабынан демократиянын өнүгүш жүрүшү ар кандай мезгилдердеги ар кандай өлкөлөр менен аймактарда Демократиялаштыруунун бир кылка эместигин чагылдырган синусоиддик толкундар сыяктуу «кирүүлөр» менен «тартылуулар» түрүндө түшүндүрүлөт. Демократиялаштырууун ар бир толкуну кер толкун менен алмашат (реверсивдүү толкун менен).
Демократиялаштыруунун экинчи (кыска) толкуну 1943-ж. башталып, 1960-ж. башына чейин барат да, 20 жылдай уланат. Демократиялык бийликтердин санынын көбөйүшү экинчи дүйнөлүк согуштагы шериктердин жеңиши жана деколониалдаштыруу менен байланышат. Кайсыл бир мамлекеттерге демократиялык жол америкалык басып алуунун жыйынтыгында таңууланган (Батыш Германия, Италия, Австрия, Жапония, Түштүк Корея). Айрымдары аны өз ыктыяры менен тандап алышкан (Түркия, Греция, Бразилия, Аргентина, Перу, Эквадор, Венесуэла, Колумбия). Бул мезгилдеги демократиялык бийликтин жалпы саны 36га жеткен. Экинчи артка кетүү толкуну 15 жылдай созулуп (1958-1975), негизинен «үчүнчү дүйнөнүн» өлкөлөрү менен байланышкан. Демократиядан жаш гана мамлекеттер кетпестен, демократиялык түзүлүш 25 жана андан көп жылдай жашап турган өлкөлөр да кете баштаган (Чили, Уругвай, Индия, Филиппиндер). Бул мезгилде демократия З0дан ашык көп өлкөлөрдө сакталып кала берген. Үчүнчү толкун 1970-ж. башталып, азыркы күнгө чейин уланып келе жатат. Адегенде Грециядагы (1974), Португалиядагы (1975), Испаниядагы (1977) авторитардык бийликтер кулайт. Андан кийин Демократиялаштыруу Латын Америкасын (Доминикан Республикасы - 1975, Гондурас - 1982, Перу - 1988), Азиянын айрым өлкөлөрүн (Түркия - 1983, Филиппиндер - 1986, Түштүк Корея - 1988) кучагына алат. Акыры ал Чыгыш Европага жетет (Венгрия, Польша, Чехословакия, Болгария - 1989, Орусия, Украина - 1991, ж.б.). 1990-ж. 45% эркин мамлекеттер демократиялык саясий тутумга ээ болушкан жана 39%чукул дүйнө эли демократиялык коомдордо жашашкан.
С.Хантингтон Демократиялаштыруунун үчүнчү толкунунун негизги беш себебин бөлүп көрсөтөт:
Ошол мезгилдеги демократия көз карашында турган мамлекеттердин жалпы саны 40-45ке жеткен. Бирок Демократиялаштыруунун үчүнчү толкунунун ордуна үчүнчү реверсивдик толкундун да келиши ыктымал. Айрым бир божомолдор боюнча ал 4-5 өлкөнүн демократиялык негизине доо кетирет.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Карамар
Карамар —"Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Калмак баатыры. Көкөтөйдүн ашында Коңурбай ат чабыштын байгесине зордук кылмак болуп курган кеңешке катышат (Сагымбай Орозбаков, 3. 260).
2. Карамар (иранча мар — жылан) — өтө чоң, зор жылан, ажыдаар."Манас" эпосунда К. Алооке кандын ажайыпканасын сүрөттөөдө учурайт: "Байкап көргөн кишинин Акылы жобоп, дал кылган, Төө кийиктен төртөө бар, Жыйырма жылан — карамар" (Сагымбай Орозбаков, 2. 184).
Камсыздандыруу эскертмеси
Камсыздандыруу эскертмеси – анын катышуучуларынын күтүүсүз жагдайлардагы аракеттерин теске салуучу камсыздандыруу келишиминин шарты. М.: жүктөрдү «тобокелчиликтин баардык түрлөрүнөн» камсыздандыруу учурунда камсыздандыруу келишими 14 эскертмени өзүнө камтыйт.
Кара Мерген
Кара Мерген — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, мергенчи. Манас боюнда барында жолборстун жүрөгүнө талгак болгон Чыйырдыга Беделбай аттуу жылкычы Каңгайдын К. м-и аткан жолборстун жүрөгүн алып келип берет (Сагымбай Орозбаков, 1. 69).
Дергамыш (дарыя)
Дергамыш — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ташла дарыясынын сол жээгинен 19 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 25 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кыргыз жыл эсеби
Байыртадан бери карата кыргызда саат болбогон үчүн күнү-түндүн ичиндеги мезгилди болжоп убакыт менен пайдалана келген. Ал убактардын баарысы 33кө бөлүнүп, төмөнкүлөр: 1-таң каракчы, 2-таң дүмпөйүү, 3-таң куланөөк, 4-таң кылаюу, 5-таң аппак атуу, 6-күн чыккан, 7-күн тоо-тоонун башына тийе баштаганы, 8-күн көтөрүлгөн, 9-күн текши тийген, 10-шашке, 11-улуу шашке, 12-жалган түш, 13-чак түш, 14-түш кыя, 15-түш оогон, 16-сарт бешим, 17-кыргыз бешим, 18-алакөлөкө, 19-намаз дигер, 20-күн батар, 21-күн батканда намаз шам, 22-бүрүүл киши таанышар-таанышпас, 23-эл аягы басыла, 24-намаз куптан, 25-тамак ичер, 26-тамакты текши ичкен, эл жатар, 27-эл текши жатканда, 28-уйкуга кирерде, 29-текши уктаганда — оор уйку, 30-түн ортосуна жакын, 31-түн ортосу, 32-түн ортосу оогондо, 33-таңга жакын, зоор жана насыбай атым, бээ саам, жарма бышым, эт бышым, жарым күн, түш жарым, бир күн, күнү-түн деп убакытты бөлгөн. Бир жаки, эки жаки деп отузга чейин айткан жети күндү кыргыз эн, байыркы замандан ай эсебин билип, күн эсебин билбестен, бир жылда 360 күн деп жалпысын эсеп кылган, Күндү жетиге айрып (ишенби, жекшемби, дүйшөнбү, шейшенби, шаршенби, бейшемби, жума), Ирандын күн эсептөөсүн кожо молдо, феодалдар фарсыдан алган. Кыргыз айды эң байыркы баш маалим болбогон замандан баштап 12ге бөлгөн. Балким айга бүткүл кийикти киргизип, атак бергенине караганда аны аңчылык доору заманынан баштап жүргүзсө керек.
Кытай менен дунгандар биринчи айды дүйнө деп, анан 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 ай деп, он экинчи айды лайэ дейт. Арабдар жылына 7-8 күндү илгери-кийин жүргүзгөн.
Эмне себептен ай эсебине көбүнчө кийиктерди киргизген?
Бир пикир ойго келет: уй — бугудан, кой — аркар-кулжадан, эчки — эчки-текеден, жылкы — куландан таралганына караганда буларды жапайысынан кармап, колго көндүргөн калктын эн, түпкүсү кыргыз болбосун.
1. Тогуздун айы. Көбүнчө кыргыз эң байыркы эски замандан бирөөгө ызаттап мал-бул берсе, кудалыкка мал алып барса, тартуу берсе, тогуздап барган. Маселен, 9 атка байге сайуу, ханга тогуздап тартуу менен баруу (хан тартуусу тогуз деген макал) жана илгерки катындар элечегин тогуз кабат, же жети кабат кылып оронуу ошол адет боюнча бул айды тогуздун айы десе керек. 2. Жетинин айы. Жети ата-бабасын билүү, жети кылым өткөнчө жети атасынан бери турган деп жетини бел кылып эски кыргыздар сүйлөгөн. Ушул себептен бул айды жетинин айы десе керек. 3. Бештин айы. Бешенең бештен деп беш санатты артыкчараак көргөн,  Ушул үчүн  бештин айы десе керек. 4. Үчтүн айы. Үчтөн кийин чүч деп жана үч чапканча таяк көтөрүү өлгөндүн үчүлүгү, конокко үчтөн бириктирип тамак берүү адеттерин  жүргүзө келген мурунтан берки  кыргыздын расими. Ушул себептен үчтүн айы деп киргизген чыгар. 5. Бирдин айы. «Туулмак бир,  өлмөк бир, сөз бир» деген. Ошондуктан айга киргизилмеги мүмкүн. 1, 3, 5, 7, 9 деп бүткүл баарысын алым кылып эсептеп, так эсептебеген. Маселен, 2 ,4, 6, 8, 10 айга кошпогону кыргыз так эсепти жолу  туюк, алым эсептин жолу ачык  пайдалуу  деп  билет. Муну тогуз  коргоолдун  алым  коргоолун  алып,  так  коргоолун албагандан  билим  тажрыйба  кылууга  мүмкүн. Так коргоолдон туздун  (тос сөзү  болорго  керек) эки коргоолунан башканы жебейт. Жана да кыргызда ай-күн тууралу сөздөр: ай чалкалап жаңырса элге тынчсыз өзүнө тынч болот деген. Ай короолосо аягыңды тос, жут болбой мал тезинен сүт берет. Күн короолосо күрөгүңдү тос, кар жаап кызымчылык болот деген. Эртең менен күн кызарып чыкса, элиңди жоо чапкандай күйүн, кечинде кызарып батса, катының эркек туугандай сүйүн деген.
Вестаблия тынчтыгы (1648)
Вестаблия тынчтыгы (1648) - Европадагы Отуз жылдык согушту (1618-48) аяктаткан. Вестаблия тынчтыгы Оснабрюк шаарында Ыйык Рим империясы жана анын союздаштары менен Швеция жана анын союздаштарынын ортосунда жана Мюнстер шаарында Ыйык Рим империясынын императору жана анын союздаштары менен Франция жана анын союздаштарынын ортосунда 1648-ж. 24-октябрда түзүлгөн эки келишимден турат. Вестаблия тынчтыгы боюнча Герман империясы Швецияга Батыш Померанияны бүт бойдон, Чыгыш Помераниянын бир бөлүгүн, Рюген аралын, Висмар шаарын, Бремен архиепископтугун, Верден епископтугун берип, 5 млн талер контрибуция төлөгөн. Швеция империялык Сеймге өз депутаттарын жиберүү укугун алган. Габсбургдардын Эльзастагы мурдагы ээлеген жерлери Францияга өткөн. Дин жагынан Вестаблия тынчтыгы кальвинчилерди католиктер жана лютерандар менен бирдей укукка теңеген. Испания жана Австрия Габсбургдары жеңилсе да, Вестаблия тынчтыгы Габсбургдардын күч-кубатын толук начарлата алган эмес.
Кумзас дарыясы (Уса куймасы)
Кумзас — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Уса дарыясынын сол жээгинен 33 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Каракол минералдуу суусу (Какшаал кырка тоосу)
Каракол минералдуу суусу дарыланууга жана ичүүгө жарамдуу муздак суу булагы. Нарын облусунун Ат-Башы районунда, Пограничник кыштагынан 65-70 км түштүк-батышта. Какшаал кырка тоосунун түндүк этегинде, Арпа жана Каракол сууларынын кошулган жеринде деңиз деңгээли 3200м бийиктикте. Суу жергиликтүү элге илгертен белгилүү. 1932-жылы геологиялык маалымат берилген. Кен аймагын палезой жана мезозойдо пайда болгон кумдук, чопо, сланец, акиташ тектери түзөт. Минералдуу булак юранын карбонаттуу, акиташ тектериндеги тектон жаракадан агып чыгат. Суу тунук, көмүр кычкыл, газдуу, мала туз даамданат. Темирдин суулуу кычкылы басымдуу болгондуктан булак агып чыккан жердеги тоо тектерде саргыч күрөң дат басып турат.Составы гидрокарбонат-сульфат, кальций, магнийлүү. Дебити 5л/сек. Бөйрөк, боор, ичеги-карын, ооруларын сууну ичүү жолу менен дарыланса болот.
Ненз-Яха (Нерута-Яха куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тарыхый доор
Тарыхый доор–бул тарыхтын объективдүү белгилердин негизинде айырмаланып турган узакка созулган жана сапаттык жактан өзгөчөлүү көрүнгөн мезгили. Тарыхый доор бүткүл дүйнөлүк тарыхтын тигил же бул «кесимин» (учурун) коом өнүгүшүнүн ошол таптагы тенденциясына ылайык мүнөздөп турат.
Ар бир тарыхый доордун объективдүү мазмунун аныктоо – аны конкреттүү анализге алуунун негизи болуп саналат. Тарыхый доордун чектери көпчүлүк учурда ири тарыхый окуялардын жана тарыхый инсандардын ишмердүүлүгү менен аныкталат, бирок ал чектер абсолюттуу эмес, чен-өлчөмдүү, жылып турма. Тарыхый доор түшүнүгү коомдук өнүгүүнүн жалпы теориясы менен реалдуу тарыхый процессти байланыштырып, улаштырып туруучу звенонун милдетин аткарат.
Эпифора
Мындагы айрым кайталоолор (көркү – көркү, белги – белги, да бар – да бар – да бар) эпифораны түзүп жатат.
Колдонулган адабияттар
"Кыргыз адабияты энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү. Асанов, жооптуу редактор: А. Акматалиев. Бишкек - 2004
Аплекстер
Аплекстер (лат. Aplexa) — тузсуз суудагы үлүлдөрдүн бир уруусу.
Бороушка
Бороушка (Боровушка) — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Мостовая дарыясынын оң жээгинен 14 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынын Томго кошулган куймасына чейинки бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Киши сымал маймыл
Киши сымал маймылдар, гоминоиддер, антропоиддер (лат. Hominoidea, Antropomorphidea) — тар таноолуу маймылдардын чоң тукуму. Аларга горилларалы, шимпанзе, орангутан, гиббондор кирет. Африка, Азияда Суматра, Калимантан аралында кездешет. Киши сымал маймылдардын көпчүлүк белгилери мартышка сымалдарга караганда адамга жакын. Мисалы, денеси чоң, куйругу жана көчүк чору жок, кулак калканы да кишиникине окшош, мээси жана мээ кыртышынын бети чоң, быткылдары жакшы өрчүгөн, маңдайы жазы, тиши кишиникиндей. Ички органдарынын (бөйрөк, өпкө, аппендикстин болушу) түзүлүшү да окшоштукту көрсөтөт. Кан топтору, анын иммун касиеттери, зат жана энергия алмашуусунун да кишиники менен жалпылыгы бар. Анатомиялык түзүлүшү жана бир катар көрсөткүчтөрү боюнча, айрыкча шимпанзе менен горилла адамга өтө жакын, мисалы, ДНКны молекулалык гибриддештирүү методу менен мартышка сымалдардын гени адамдыкы менен 66%, шимпанзеники 91% окшош экендиги далилденген. Биологиялык жана медициналык изилдөөнүн негизинде патологиялык процесстер, жугуштуу оорулардын өтүшү да адамдын организми менен бирдей экенин көрсөткөн. Киши сымал маймылдарда гана тажрыйба жолу менен котон жараны, проказаны пайда кылышкан. Ошондой эле Киши сымал маймылдар жыныстык жактан жетилүү, боюнда көтөрүү мөөнөтү боюнча да адамга жакын. Алардын жүрүм-туруму, баамдоо аракети жагынан да башка маймылдарга караганда кыйла артыкчылыгы бар.
Үзүк
Бул — боз үйдүн өрө кийизинин бир түрү. Уук үстүнөн келүүчү көлөмдүү жабуусу. Боз үй алдыңкы үзүктөн жана арткы үзүктөн турат. Бул да үзүктөй эле койдун күзгү жүнүнөн уютулат да, жабыла турган үйдүн чоңдугуна жараша бири-бирине окшобогон төрт бурчтуктай бычылат. Болжолдо, үзүк баш жагынан узундугу 180—200—190—210 см дей, этек жагынан (ылдый) узундугу 730—825—750—850 см дей, жандарынын бийиктиги 180—230—200—250 см дей келет. Үзүктүн чети бүйрүлүп калбасы үчүн жылкынын жал-куйругунан, топоз менен эчкинин кылтагынан чыйрак эшилип жээктелет. Эки үзүккө алтыдан он эки боо тагылат. Үзүк боолор өрмөктө эни 5—6 см дей терилип согулуп, ар биринин учу чачыкталат. Эни жыйырма см дей болгон ак кийиз менен кызыл кийиз оюмдары «милтеленет». Ал «үзүк жээги» деп аталат. Ага бекитилген «төтөгөнүн» этеги тегерете чачыланат. Мунун экиден төрт жерине «карга канат», «карга тырмак» өңдүү түр түшөт.
Абалы алдыңкы үзүк жабылат. Анын үстүнө кайчылашып түшкөн төркү үзүктүн алты боосу керегелерге байланат. Кийиздин агын жана калыңын арткы үзүк үчүн пайдаланат. Аянты жагынан эки үзүк бирдей болот. Үзүктүн этеги кең болуп, түндүк жаккы башы өтө кууш келет. Себеби, үзүк түндүктүн алкагы менен төп келип туруусу тийиш. Үзүктүн жалпы аянты үйдүн чоң жана кичинесине карай аныкталат. Алдыңкы үзүктүн башкы жана ортоңку боолорун туурдуктукундай сызмадан да, термеден да жасайт. Ал эми этек боосу эшилген жиптен тагылат. Үйдүн аянтына карай боочуларды төрттөн-бештен да тагууга болот. Арткы үзүктүкү эшмеден, термеден, сызмадан тагылат да, этек боосу эшме жиптен келет. Арткы жана алдыңкы үзүктүн үстүнө жана кырка этектерине кызыл кийизден же кызыл таза кездемеден оюмдан «төтөгө» болот. «Үзгүнүн баарысын, Ак манта менен тышташат» («Манас») деп айтылат.
Соку-Таш
Соку-Таш — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы айыл. Кызыл-Туу айыл аймагынын курамына кирет.
ААББТ коду — 41703 220 842 10 0.
Аталышы
Сузак районуна караштуу Соку-Таш айылынын аталышы жөнүндө бир канча варианттары айтылат. Айылда сокусу жана ташы болгон. Элдик уламыштар боюнча таштын сокусун 1917-1920-жылдары орус аскерлери сазга ыргытып жиберишкен. Таштын түбүндө алтын бар деген божомол болгондуктан, таштын ордун жылдырып көрүшөт. Бирок таштын сокусун ыргыткан адам өз дарегине жетпей каза болгон. Таштын түбүндө алтын болушу мүмкүн деген кабарды угушуп, башка аймактан 5 адам келет. Алар таштын айланасын түнү менен казып чыгат. 5 адамдын бири молдо болгондуктан түнү менен намаз окуп, куран окуп турат. Алар алтынга жеткиче таң атып, белгисиз себептерден улам бешөө тең ошол жерде жан бергени айтылат. Таш бир аз оодарылып турган абалда он жылдай турган. Андан кийин айылдыктар түлөө өткөрүп, ташты ордуна коюшкан.
Камсыздандыруучу
Камсыздандыруучу – КР аймагында камсыздандыруу иш-аракетин жүргүзүү максатында түзүлгөн жана белгиленген тартипте лицензия алган, акционердик коом таризиндеги коммерциялык уюм. К. камсыздандыруу иш-аракетин КР мыйзамдарына ылайык камсыздандыруу ортомчуларды (агенттер, далдалчылар) аркылуу жүзөгө ашырууга укуктуу.
Кара Ногой
Кара Ногой —этноним."Манас" эпосунда кыргызга канатташ жашаган уруулардын бири. Көпчүлүк эпизоддордо К. н. белгилүү каармандардын уруусу катары сүрөттөлөт: "Кара Ногой Жамгырчы, Сары Ногой Эр Манас (Радлов жазып алган вариант, 7). "Манаста" К. н. жана Сары ногой тууралуу маалыматтар, тарыхый болмуш көркөм формада чагылдырылган. К. н. тарыхта Жуучу кандын небереси болгон Ногойго (13-кылымда жашаган) караштуу эл. Кийинчерээк ногойлор деген эл жалпы аталып өзүнчө болуп калыптанган. Бул түрк-моңгол элдеринен куралган калк. Алтын-Ордонун жана ал кулаганда Ногой ордосунун курамына кай бир кыргыз уруулары киргенин эсепке алганда "Манас" эпосундагы К. н. тууралуу билдирүүлөр тарыхый чындыкты чагылдырган дешке болот.
Батуми шаары
Батуми шаары - Грузин Республикасындагы шаар (1878-жылдан). Ажар Республиканын администрация борбору. Кара деңиздин түштүк-чыгыш жээгинде жайгашкан ири порт. Калкы 152 839 (2014). Темиржол жана автомобиль жолдор тоому. Нефть ажыратуу, машина куруу (кеме, нефть жана чай өнөр жайы үчүн жабдуу, электр-техникалык буюмдар), тамак-аш (чай фабрикасы, цитрус комбинаты ж. б.) өнөр жайы, чайдын калдыгынан кофеин алуучу завод, тамеки фабоикасы, университет, 2 театр, 2 музей бар. Аквариум дельфинарий иштейт. Деңиз боюндагы климаттык (Махинжаури, Жашыл Тумшук, Цихисдзири жана Кобулети) курорт. 11-кылымдан чеп катары белгилүү. Шаарга жакын Батуми ботаникалык багы жайгашкан.
Зууракан Кайназарова
Зууракан Кайназарова — Социалисттик Эмгектин эки жолку Баатыры, үч жолу Ленин орденинин кавалери, Эмгек Кызыл Туу орденинин, Бүткүл союздук айыл чарба көргөзмөсүнүн Чоң медалынын ээси. Социалисттик айыл чарбасынын устаты бир нече жолу СССР Жогорку Советинин депутаттыгына, Кыргыз ССРинин Компартиясынын съезддерине делегат болуп шайланып, эки жолу Социалисттик Эмгектин Баатыры деген наамга татыктуу болгон.
Өмүр баяны:
Зууракан Кайназарова 1902-жылы 18-июнда (эски жыл санагы боюнча 2-июнда) Чүй облусунун Сокулук районундагы Жыламыш дарыясынын өрөөнүндө туулган[1]. Кайназарова эмгек жолун 1929-жылы айыл чарба артелинде баштаган. 1934-жылы “Дружба” колхозунун, андан кийин Кыргыз ССРинин Фрунзе облусунун Каганович районундагы Калинин атындагы колхоздун звеносунун кант кызылчасын жыйноо боюнча жетекчиси болуп, жемиштүү жыйынтыктарды көрсөткөн.
Бир гектар жерден 971 центнер кант кызылчасы жыйналып[2], бул рекорддук көрсөткүч болгон. Буга чейин ошол эле аянттан 400 центнерге жакын кант кызылчасы алынган. Ошол жылдары Кыргыз ССРи канттын негизги өндүрүүчүсү болуп, кант менен бүтүндөй Орто Азияны жана Казакстандын бир бөлүгүн камсыз кылып турган.
Түшүмдүн жогорку көрсөткүчтөрү Улуу Ата Мекендик согуш жылдарында өзгөчө мааниге ээ болгон, себеби СССРдин фронтун жана өнөр жайын азык-түлүк жана чийки зат менен камсыз кылуу зарыл эле[3]. Бул жылдар бою Зууракан Кайназарова өмүрүн колхоздо эмгектенүүгө арнап, өлкөнүн бакубатчылыгы үчүн жанын аябастан иштеген. Кайназарова койгон түшүмдүүлүк рекордуна ушул күнгө чейин эч ким жете элек.
1975-жылы Фрунзеде (азыркы Бишкек шаары) Кыргыз ССРинин аялдарынын съездинин күнүнө карата кинофестиваль өтүп, анда республиканын аялдары тууралуу даректүү тасмалар көрсөтүлгөн. Алардын бири – “Кант өрөөнү” аттуу тасма Зууракан Кайназарова жана анын айыл чарбасындагы жетишкендиктери, жаңычылдыгы тууралуу баяндаган[4]. Кайназарованын өмүр баяны жана айыл чарбасындагы жетишкендиктери элди суктандырып, ошол жылдары гезит-журналдарга тынбай жарыяланып турган. Мектепке, округга, көчөгө анын ысымы ыйгарылган, Кыргызстандын борборунун борбору – Бишкек шаарында анын эстелиги тургузулган.
Кайназарова Зууракан согуштун азабын тартып, жетим калган көптөгөн балдарды багып алып, аларга кам көрүп келген. Алардын арасында орустар, кыргыздар, өзбектер, поляктар жана башка улуттар болгон.
Зууракан Кайназарова 1982-жылы дүйнөдөн кайткан.
Эмгек жолу
Эмгек жолун 1929-ж. Сокулук районундагы Калинин атындагы колхоздо кызылчачы болуп иштөөдөн баштаган. Көп өтпөй звено башчылыгына көтөрүлүп, беш жүзчү-лөрдүн бүткүл союздук социалдык мелдешине катышып, кант кызылчасынан жогорку түшүм жыйнап алууга жетишкен. 1949-ж. Калинин атындагы колхоздун башкармасынын төрайымы болуп шайланган. Анын жетекчилигинде колхоздун экономикалык кыйла чыңдалган. Колхоздор ирилештириле баштаганда Кайназарова Сокулук районундагы «Дружба» колхозунун звено башчылыгына (1952) өткөн. 1937–54-ж. СССР Жогорку Советинин, бир нече жолу Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты, Кыргыз ССР Жогорку Советинин төрагасынын орун басары болгон.
Кайназарованын элесине
Зууракан Кайназарова тууралуу “Кант өрөөнү” даректүү тасмасы тартылган.
1975-жылы Бишкектин борборундагы Эркиндик бульварында Зууракан Кайназарованын гранит бюсту орнотулган
Анын туулган күнү – 18-июнь Кыргызстанда Айылдык аялдар күнү катары белгиленет.
Сыйлыктары
СССР Жогорку Советинин Президиумунун 1948-жылдын 26-мартындагы Жарлыгы менен колхоз 1947-жылы МТСке милдеттүү жеткирүүлөрдү ишке ашырып, натуралай акы төлөө тапшырмасын аткарганы үчүн жана 1948-жылы жазгы айдап себүүдө дан эгиндеринин үрөнү менен камсыз кылганы үчүн  Кайназарова Зуураканга Социалисттик Эмгектин Баатыры деген наам ыйгарылып, Ленин ордени жана “Орок жана балка” алтын медалы менен сыйланган.
СССР Жогорку Советинин Президиумунун 1957-жылдын 15-февралындагы Жарлыгы менен кант кызылчасынан жогорку жана туруктуу түшүм алууда, кант кызылчасын өстүрүүдө илимди жана алдыңкы тажрыйбанын жетишкендиктерин кенири колдонгону үчүн, 23 жыл бою колхоздун звеньевою катары жан аябаган эмгеги үчүн Кайназарова Зууракан экинчи “Орок жана балка” алтын медалы менен сыйланган. Эки жолу Социалисттик Эмгектин Баатыры болгон.
Урал (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Урал — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Карламан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 266 киши. Почта индекси — 453010, ОКАТО коду — 80235830008.
Кызыл-Эшме
Кызыл-Эшме, Чоң-Алай району — Ош облусунун Чоң-Алай районундагы кыштак. Чоң-Алай айыл округуна караштуу. Кызыл-Суу суусунун боюнда, деңиз деңгээли 2500 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Дароот-Коргон кыштагынан 11 км. Ош темир жол бекетинен 325 км. Кыштак 1950-ж. негизделген. Орто мектеп, китепкана, мечит бар. Үй-бүлөлүк врачтар тобу, ФАП, соода түйүндөрү, турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү иштейт.
Калкы
Калкы - 1515 киши, негизинен мал менен алектенип, дыйкан чарбасында эмгектенет.
Жарык модуляциясы
Жарык модуляциясы - оптикалык диапазондогу электр-магнит толкундардын амплитудасынын (интенсивдүүлүгүнүн), термелүү жыштыгынын жана фазасынын өзгөрүшү.
Жарык модуляциясында жарык термелүүсүнүн гармоникалык составы өзгөрөт. Жарык модуляциясы жарык менен кошо тараган керектүү информацияларды бөлүп алууга мүмкүндүк берет. Модуляцияланган термелүүнүн жардамы менен берилүүчү информациянын саны термелүүнүн жыштыгына жараша болот.
Модуляциялоочу термелүүнүн жыштыгы модуляцияланган термелүү жыштыгынан аз болууга тийиш. Көзгө көрүнгөн жарыктын термелүү жышт. 1015-1016 гц, ал эми оптикалык диапазондогу нурлануу 10,2ден 1020 гц ке чейин. Кийинки жыштыктын мааниси информацияны берүүгө арналган модуляцияланган термелүүнүкүнөн кыйла көп. Бул шарт Жарык модуляциясынын маанилүү экенин көрсөтөт.
Техникада колдонулуучу модуляциялоочу сигналдын жыштыгы оптикалык диапазондо колдонулуучу нурлануу жыштыгына караганда өтө аз болот, ошон үчүн анын гармоникалык составынын өзгөрүшүн эске албаса да болот.
Демек, жарык агымынын интенсивдүүлүтүнүн мезгилдүү эмес өзгөрүшүн Жарык модуляциясы деп түшүнүү керөк. Жарык агымынын импульс түрүндөгү жарык сигналы - Жарык модуляциясынын жөнөкөй түрү. Атом, молекула жана иондор чыгарган жарык табигый Жарык модуляциясы деп аталат.
Жарык заттан чачыраганда, жарык нурлары түрдүүчө өз ара аракеттенгенде табигый Жарык модуляциясы пайда болот. Оптикалык локацияда Жарык модуляциясынын жардамы менен аралык жана кыймылдоочу нерсенин ылдамдыгы аныкталат.
Жарык модуляциясы үндү оптикалык жол менен жазууда, фототелеграфта, телекөрсөтүүлөрдө, эсептөө техникасында колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Каракулжа минералдуу суусу
Каракулжа минералдуу суусу - дарыланууга жана ичүүгө жарамдуу муздак суу булагы. Ош облусунун Каракулжа районунда, Каракулжа суусунун оң жак өйзүндө, Музтор жана Уйгум сууларынын аралыгында деңиз деңгээли 2700-2900м бийиктикте. Булак жергиликтүү элге илгертен белгилүү. 1953-жылы геологиялык маалымат берилген. Кен аймагын карбон мезгилинде пайда болгон кумдук, сланец, акиташ теги түзөт. Бул тектер бүктөлүүгө дуушарларына ийри антиклиналдык түзүлүштү пайда кылган. Булак антклиналдык бүктөлүштүн түндүк канаатындагы тектоникалык жаракадан агып чыгат. Суу тунук, көмүр кычкыл газдуу, мала туз даамдалат. Дебити 1 л/сек. Ичеги-карын ооруларын сууну ичүү жолдору менен даарыланса болот.