cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чыныгы достук
Коёндой окшош күндөр өтүп жатты. Бир күнү эшиктин коңгүроосу кагылат. Ачса бир тилемчи эне турган болот. Ал ачка болгонун айтып, өзөк жалгаганга үйүнөн бир нерсе алып чыгабы деген үмүттө балага карайт. Жүрөгү мээримге сугарылган, жигит энени үйүнө киргизип, жакшылап курсагын тойгузат. Экөө көпкө масилеттешип отуруп, тилемчи эненин эч кимиси жок экенин билгенден кийин, ага үйүнүн төрүнөн орун берет. Экөө эне баладай болуп калышат. Бир күнү эне, баласына үйлөнө турган убагы келип калгандыгын, өзү караштырып, ылайыктуу деп жүргөн бир кыз бар экенин айтат. Энени сыйлагандыктан бала, ал кыз менен жолугуп таанышууга макул болот. Кыз менен жолугуп экөө бири-биринин купулуна толот. Көп кыйынчылыкты башынан өткөрүп, эми гана иштери оңоло баштаган жигит досун үйлөнүү тойго чакырат.
Той кызуу өтүп жаткан учурда, көөдөнүндөгү толкуп-ташкан, досуна болгон тоодой таарынычын айтууга белсенип, сөз сүйлөөнү туура көрөт. Ал өз сөзүндө, өзүнөн да артык көргөн досуна болгон акчасын берип, ал гана эмес үйлөнө турган кызын да, досунун бактысы үчүн өз бактысын курман кылганын айтат. Ал эми иштери жүрүшпөй кыйынчылыкка кабылганда, досунун фабрикасынан бир дагы жумуш орду табылбагандыгын баяндайт. Ага карабай азыр дагы, досу үчүн өзү ээ болгон бардык нерсесин бергенге даяр экендигин жашырбайт.
Келген меймандар мындай доско бир чети таң калып, бир чети өзүмчүл досту жектеп жатышты. Мынчалык ач көз, өзүмчүл адамдар да болобу дешип, анын ким экендигин билүүнү каалап турушту. Ал эми өзүн ойлогон дос, чыдай албай ордунан туруп сөз сүйлөөгө киришти:
-Болуп өткөн окуяда кайрымсыз, өзүн ойлогон, пейили тар менмин… Бирок окуяны менден да угуп коюшуңуздарды суранам. Ооба, ишим жүрүшпөй кыйынчылыкка кабылганда досумдан жардам сурадым. Аман болсун, колундагы болгон нерсесин аябастан мага карматты. Үйлөнүүгө даярданып жаткан кезинде үйлөнө турган жубайын да мага ыроолоду. Анткени, үйлөнө турган кыз досума татыктуу эмес болчу. Ал досумдун байлыгына көз артып, дүнүйө-мүлкү үчүн турмушка чыкмакчы болгон. Досум аны да берди. Андан кийин иштери жүрүшпөй калды, фабрикага келип, менден жумуш сурады, кан досумдун менин кол алдымда, мага баш ийип иштешин каалабагандыктан жумушка алган жокмун. Фабрикада сенин дагы акың бар десем намысынын жол бербей турганын билет элем.
Достор, туугандар, дегеле жакын адамдарыбыз биз үчүн эң кымбат асыл жандар. Алар жашоо бакчабыздын кооз гүлдөрү, гүлгө суу куйган өңдүү кыйын кырдаалда жакындарыбызды жалгыз калтырбай, аларды сүйүү, боорукерлик, мээримдүүлүк менен сугаруу жашоо бакчабызды гүлдөткөнгө тете эмеспи. Ал эми гүлдөгөн бакчанын мөмөсүнүн жемиши таттуу да, берекелүү да болоору талашсыз экендиги анык чындык.
даярдаган-Бекзат Абдикаримов INSTAGRAM//@_e__a_707 FACEBOOK//Бекзат Абдикаримов OK// Бекзат Абдикаримов
Кичи Суруш (дарыя)
Кичи Суруш — Орусиядагы дарыя. Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Суруш дарыясынын оң жээгинен 1 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сок дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эсет
Эсет — этноним. "Манас" эпосу боюнча казактардын бир уруусу. Мисалы, Көкчөнүн тегерегиндеги казак бийлери бузукулук кылып, чагым салып, Алмамбетти Көкчөгө ушактаган учурда:
Эсине албай эчтеме
Эр Алмамбет кириптир,
Эшиктеги ак таяк
Эшик ачып ийиптир (Сагымбай Орозбаков, 2. 257), — деп эскерилет.
Кыргыз-Казак согушу (1846)
Кыргыз-Казак согушу (1846) - Кенесары Касымов башында турган казактардын Түндүк Кыргызстанга жасаган жортуулу (1846, 1847). Россия империясынын басып алуу саясатына байланыштуу Оренбург жана Сибирь чебиндеги орус аскеринин кысымына учураган К. Касымов 1845-жылдын күз айларында Чүй өрөөнүнө чегинген.
Тарыхы
Бул жактан 1846-ж. эрте жазда кыргыз манаптарына (Жантай, Жаңгарач) кат жолдоп, орустарга каршы бир колго биригүүгө чакырган. Кыргыз манаптары кеңешип, «жашы улуу, хандыкты Ормонго бер, калган ишти өзүң бил» деп жооп берген. Бирок казак элчилери кайтып бара жатып, жолдон жылкы уурдаган. Артынан кууган кыргыздар элчилерди кармап, Ормон ханга жеткиришкен. Ормон «булар элчи эмес, уруулар турбайбы» деп, кыргыздар кабыл алган мыйзамга ылайык кулактарын кесип, коё берген. Аны шылтоологон Кенесары хан ошондой эле жылдын март-апрель айларында Агыбай менен Букарбай башында турган 3 миң жоокерин кыргыздарга каршы аттандырат. Кыргыздар адегенде казактын колун тереңге киргизип, анан курчап алып, жок кылышкан. Бул салгылашууда казактан миң киши өлүп, 5 султан 2000 жоокери жана 2 замбиреги менен колго түшкөн. Мындан соң солто элинин атынан Тынаалы Чыны уулу кыргыз менен казакты ынтымакка чакырмакчы болуп, Кенесарыга барса, солтонун төкөлдөш уругунан Илип деген казактан тогуз байтал уурдап кеткен. Ага жооп кылып казактар Тыналыны туткунга алган. Абалдын курчуп бара жатканын көргөн манаптар Жантай менен Жаңгарач Кенесарыга элчи жиберип (Калыгул Алибек уулу), казактарды тынч турууга чакырган. Бирок чапырашты уруусунун баатыры Шоорук Кенесарынын кеңеши менен солтонун жылкысын чаап, Жаманкара баатырды элдешели деп, үч жолдошу менен алдап чакыртып, Кенесары ханга кармап берген. Хан анын эки бөйрөгүн оюп өлтүрткөн. Ошол эле жылдын күз айларында картайганына карабай, Жаманкаранын кунун кууган агасы Чыңгыш жанына Күрпүк менен Самакты алып, Шооруктун айылына кол салып, өзүн өлтүрүшкөн. Бул окуя Кенесарынын кыргыздарга жаңы жортуул уюштуруусуна шылтоо болгон. Жортуул учурунда Кенесары Мерке чебин курчоого алган. Чептин башчысы Мухаммедали датка согушуудан баш тартып, Кенесарыга «Кызылооз» деген күлүгүн тартуулап, багынып берген. Андан кийин таластык кыргыздарды чаап, Калча башында турган 200 кыргызды туткунга алган. Пишпек чебинин беги Алишер датка багынуудан баш таркан. Муну уккан Ормон хан Жантай, Жангарач, Ажыбек (Токтобай уулу), Төрөгелди, Боромбай, Балбай, жана башка менен кеңешип, согушка даярдык көрө баштаган. 1847-жылдын башында Кенесары колго түшкөн кыргыздарды бошотуп, Эсенгелди Саржан уулу баштаган элчилерин Ормонго 2-жолу жиберген. Ормон кайра эле «менин жашым улуу, хандыкты мага берип, өзүң акылдашып иш кыл» деген жообун берген. Ушундай шартта Кенесары хан кыргыздарды чабууга бел байлаган. Казактын кээ бир бийлеринин (Сыпатай, Байзак ж. б.) каршы болгонуна карабай, Кенесары кол алдына 10 миңден ашык жоокер, 2 замбирек, 1,5 миңден ашык мылтык жыйнаган.
Экинчи чабуул 1847-жылдын 17–25-апрелинде болуп өткөн
Кенесары Тынаалынын жол баштатып алып, түнкүсүн келип, адегенде азыркы Кант шаарынын түндүгүндө жайгашкан Кара-Суудагы сарыбагыштардын айылына кол салган. Капысынан экенине карабастан кыргыздар ок-дарылары калбай калганча кармашып, Ормонбек, Субанбек деген баатырлар өлгөн, анын ичинде Калпак Стамбек уулу өзгөчө эрдик көргөзгөн. Мындан кийин Кенесары колун экиге бөлүп, Токмокту көздөй жөнөп, Чүй суусунун оң жагында Текеликтин (Кекиликтин) сеңири деген жердеги Май-Дөбөгө туусун тиккен. Бул учурда Ормон хан Ысык-Көлдөгү Байсоорунда кол жыйнап жаткан. Жантай менен Жангарач башында турган Чүйдөгү солто менен сарыбагыштар казактар менен кармашып, Кенесарынын баласы Жапарды колго түшүрүп алышкан. Үч күндөн кийин керней-сурнайын тарттырып Ормон келгенде Кенесары: «Сыйырча мөөрөгөн не?» десе, жанындагы Байзак; «Ханым, сиз кыргыздын чабагы менен чабышып жаткансыз, жаяны эми келди» деп түшүндүргөн. Ормон кол башчылыкты өз колуна алып, түнкүсүн кыр-кырларга алоолонтуп от жактырып, жер жаййнаган аскер келип калгандай сүр көрсөткөн. Күндүзү тал, караган-чычырканакты атка сүйрөтүп, адыр аралай, кыр ылдый өйдө-төмөн чапкылаган жигиттер уюлгуган коюу чаң чыгарып, түмөндөгөн кол топтолгондой түр көрсөтүп, жоонун жүрөгүнүн үшүн алган. Казактардын көбү чабуул башталганда эле качып, жер өңүтүн билбегендиктен Мыкандын сазына чөгүп кеткени да көп болгон. Агыбай баатыр баштаган азыраак гана казактар аман кутулган. Казак жактан бардыгы миңден ашык киши (анын ичинде төрө тукумунан 32) курал-жарактары менен туткунга түшкөн. Кенесарынын жибек чатыры жана өздүк мылтыгы да колго түшүп, алар кийин Бүткүл россиялык көргөзмөгө коюлган. Кенесары менен анын иниси Ноорузбайды Алмалуу-Сай деген жерден Дайырбек, Жалбай, Калча Атамбековдор колго түшүрүп алышкан. Кенесарынын колун жеңгени үчүн кыргыздардан 12 белгилүү киши орус бийлиги тарабынан ар кандай медалдарга татыктуу болушкан. Кенесары хандын чапкынында кыргыздардан Шамен Куттуксейит уулу, Адыл Субан уулу, Үмөтаалы, Чаргын Ормон уулдары, Төрөкелди баатыр, Алыбек Кетирекей уулу, Кебек мерген, Ботаалы Назар уулу сыяктуу баатырлар өзгөчө эрдик көргөзүшкөн.
Кеңейтилген мөөнөттүү облигация
Кеңейтилген мөөнөттүү облигация – иш-аракет мөөнөтү аяктаганга чейин анын ээсине коомдун башка облигацияларына алмашууга укук бере турган облигация.
Миңчилер кыймылы
Миңчилер кыймылы – эмгекчилердин массалык патриоттук кыймылы. Улуу Ата-Мекендик согуштун башталышында «Бардыгы майдан үчүн, бардыгы жеңиш үчүн!» деген партиянын чакырыгы боюнча пайда болгон. Согуш мезгилинде социалдык мелдештин тапшырмасын ашыгы менен аткаруу, чыгарылган буюмдун сапатын жакшыртуу, анын өздүк наркын төмөндөтүү, майданга кеткен жумушчулардын ордуна жаңы жумушчуларды даярдоо максатында жүргүзүлгөн мелдештин жаңы көрүнүшү болуп эсептелген. Күнүнө 10дон норма аткарган биринчи «Миңчилер» кыймылы 1941-жылы күз айларында пайда болгон.
Төмөнкү Тагилдеги вагон куруучу заводдо иштеген Д. Босыйдын демилгесинен кийин «Миңчилер» кыймылы массалык кыймылга айланган. Фрунзедеги ачылган машина куруу заводунун темир устасы М. Т. Чернышев Кыргызстандагы «Миңчилер» кыймылын биринчилерден болуп колдоп чыккан. Ал 1942-жылы мартта күнүмдүк нормасын 10 эсе ашык аткарган. Анын демилгесин заводдун бардык эмгек жамааты колдогон. З. Алымкулов, Ж. Мамбетовдор 1942-жылы күнүнө (1166%) мартта күнүнө 12 нормадан ашыгы менен аткарышкан.
Ишутин ийрими
Ишутин ийрими - Москвада 1863-ж. Н. А. Ишутин уюштурган революциячыл жашырын уюм. Интеллигент топтордун заговору аркылуу дыйкан революциясын даярдоону көздөгөн. Биринчи «Жер жана эркиндик» коомуна ыктаган ийрим катары пайда болгон (1863, сент.).
1865-ж. Ишутин ийрими Петербург уюму, поляк революционерлери жана орус саясий эмигранттары менен байланыш түзгөн. Ийримди Н. А. Ишутин, П. Д. Ермолов, Д. В. Каракозов жан башкалар жетектеген. Уюмдун программасында («Устав») эл арасында социализмди пропагандалоо, террор тактикасын колдонуу, заговор уюштуруу, провинцияларда жашырын уюмдар түзүү ж. б. белгиленген. Ишутинчилер Н. Г. Чернышевскийди каторгадан качырууга даярданышкан (1865-66).
Д. В. Каракозовдун Александр Пни өлтүрүүгө жасаган аракети (1866, 4-апр.) ордунан чыкпагандан кийин, уюмдун 32 мүчөсү соттолуп, көпчүлүгү админ, жазага тартылган. Ишутин ийриминин мүчөлөрүнүн көбү кийинки революциячыл жана коомдук кыймылга катышкан.
Аборт
Аборт — бойго бүткөндөн 28 жумага жетпей (башкача айтканда эне денесинен тышкары жашоого жөндөмсүз кезинде) түйүлдүктүн бойдон түшүшү.
Себеби
Эгер аборт 12 жумага чейин болсо эрте, 12 жумадан 28 жумага чейин болсо кеч аборт деп аталат. Аборт кандайдыр бир оорунун натыйжасында өзүнөн өзү болот же кандайдыр бир себептер менен аял кош бойлуулугун сактоого мүмкүн болбогон учурда, ошондой эле кош бойлуулук жана төрөт аялдын ден соолугу менен өмүрүнө коркунуч алып келсе (мисалы, учук оорулуу, жүрөк кемтиги, өтө оор талгак — токсикоз болгондо жана тукум куума оорулардын балага берилүү коркунучу болсо) жасалма жол менен жүргүзүлөт.
Жасалма аборт
Жасалма аборт дарылоо мекемелеринде жүргүзүлөт. Аялдардын каалоосу боюнча 12 жумалык мөөнөткө чейин жасалат. Эгер кош бойлуулук аялдын ден соолугуна жана балага зыян келтирсе андан чоң мөөнөттө да жасоого уруксат берилет. Ооруканадан тышкары жасалган аборт көбүнчө оор кабылдоого учураткандыктан аборт жасаган киши же врач жоопко тартылат. Жасалма аборт организмге зыяндуу таасир тийгизет, анткени кош бойлуулук менен байланыштуу физиологиялык кайра түзүлүү процесстер капысынан токтолуп, кээде нерв, эндокрин системасынын, ошондой эле зат алмашуунун функцияларынын бузулушуна алып келет. Өзгөчө биринчи жолку кош бойлуулукта, этек кир бузулган жана жыныстык инфантилизм (жыныс органдары толук жетилбеген) менен жабыркаган аялдар үчүн аборт өтө зыяндуу. Аборттон кийин кабылдоолордон жатын жана анын кошумчалары түрдүү сезгенүүлөргө учурайт. Мисалы, жатын түтүгү сезгенгенде ал жабышып калып, жатындан тышкары бойго бүтүү же төрөбөй калуу мүмкүн. Нерв жана эндокриндик бузулуулар кээде 1—2 жылдан кийин байкалат. Мында аялдар ачуулуу, тынчсыз болуп, уйкусу бузулат, тез чарчайт, этек кир цикли бузулат. Зат алмашуунун бузулушу семирип кетүүгө алып келет. Аборттон кийин аялдар врачтын көрсөтмөлөрүн, гигиеналык талаптарды так аткаруулары тийиш. 2 жумага чейин оор күч эмгегин жасоого (үй, кир жууганга, оор нерселерди көтөрүүгө) болбойт. Аялдар өзүнүн абалына көз салып, дене температурасын күнүгө өлчөп, суукка учуроодон сак болуусу керек. Абалы начарлап, кан келип, ичтин төмөн жагы ооруса сөзсүз врач-гинекологго кайрылуу зарыл. Аялдарга 2 маал (эртең менен, кечинде) кайнатылган жылуу суу менен самындап же калий перманганатынын мала кызыл эритмеси менен жуунуп, күнүгө ич кийимдерин алмаштырып туруу сунуш кылынат, анткени аборттон кийинки биринчи күндөрдө жатын моюнчасы ачык болуп, оорутуучу микробдор кирип, сезгенүү оорулары пайда болушу мүмкүн. Аборттон кийин 2 жума душтун алдында гана жуунуу керек. Бир айга чейин спорт менен машыгууга болбойт, жеңил дене тарбиялык көнүгүүлөрдү жасоого болот. Аборттон кийин этек кир эрте же кечигип келсе сөзсүз врачка кайрылуу керек.
Өзүнөн өзү болгон аборт
Өзүнөн өзү болгон аборт жасалма аборттон айырмаланып, ал көбүнчө кандайдыр бир оорунун натыйжасында болот. Ага сезгенүү, шишик жана башка оорулар, жыныс органдарынын толук өсүп жетилбегени, жугуштуу оорулар (грипп, бруцеллёз, токсоплазмоз жана башка), эне менен баланын канынын сыйышпастыгы, өтө оор талгак, мурдагы аборттор жана башка себеп болот. Өзүнөн өзү болуучу абортто акырындык менен тукумдук жумуртка жатындын капталынан ажырап, анын кан тамырлары кошо жабыркайт. Башталышында жатындын булчуңдарынын жыйырылышынан ичтин ылдый жагы, бел сыздап, толгоодой болуп ооруйт. Андан кийин аздан кан ага баштайт.
Дарылоо
Бул мезгилде өз убагында дарыласа, кош бойлуулукту сактап калууга болот. Мында төшөккө жатып, врачты чакыруу керек. Эч кандай дары ичүүгө, ичке муздак басууга болбойт. Дарылоо өз убагында жүргүзүлбөсө оору катуулап, кан агуу күчөп, кээде өтө көп кан кетип, аз кандуулукка алып келиши мүмкүн. Көпчүлүк учурда түйүлдүк толук түшпөстөн, анын бөлүгү жатында калып, жатын жыйрылбай, кан агуу улана берет. Бул кандын көп кетишине, өлүм коркунучуна алып келет. Мындай учурда жатынды түйүлдүктүн калдыгынан тазалоо максатында боюнан түшкөн аялды ооруканага жаткызуу зарыл. Көпчүлүк учурда кош бойлуулуктун биринчи жумаларында өзүнөн өзү болгон абортто аял өзүн жакшы сезип, катуу оорубайт, аз-аздан булгаган кан чыгууларга көңүл бурбай, врачка кайрылбай жүрө беришет. Мындай өзүнөн өзү болгон аборттун көп убакытка созулушу ден соолук үчүн коркунучтуу, анткени оору пайда кылуучу микробдордун жатынга киришине шарт түзүлүп, жатындын сезгенүүсүнө жана сепсистин өнүгүшүнө себеп болот. Ошондуктан врачка эрте кайрылуу зарыл. Врачтар эрте кайрылган аялдын кош бойлуулугун сактап калышы жана аборттон болуучу оор кабылдоолорду болтурбашы мүмкүн. Өзүнөн өзү болгон аборт кайталашы (өнөкөт бойдон түшүү) мүмкүн. Мындай учурда такай, дайыма, кээде узакка дарылануу керек. Өзүнөн өзү болуучу аборттун алдын алууда аялдар консультацияларыңа өз учурунда кайрылып, текшерүүдөн өтүп, ооруларын өз убагында дарылоо чоң мааниге эр болот.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Банкиялар
Банкиялар (лат. Bankia) — эбелек бакалоордуу моллюскалардын бир уруусу.
Бриджпорт (Оклахома)
Бриджпорт (Оклахома) (Bridgeport) — Оклахома штатынын Caddo округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 109 киши. Болжолдуу аянты - 1.4 км². FIPS коду — 40-08750.
Целлулоид
Целлулоид (француз тилинен eidos — түр) — нитрлөө даражасы анча чоң эмес (көбүнчө 10,0-11,5% N) целлюлоза нитраты (коллоксилин) менен камфорадан турган термопласт; тыгызд. 1,32 г/см3, кислоталар менен щелочтор начар эритмелерине туруктуу, 90оС жумшарат: жарыктын же жылуулуктун узак убакыттагы таасири менен эскирет жана ажырайт. Спирт-камфора эритмесинде коллоксилин көбүүсүнөн Ц. пайда болот. 80-88oС герметикалык аралаштыргычта ингредиенттер аралаштыруудан тунук, бир тектүү масса алынат. Ашыкча эриткичти бууландыргандан кийин аны ысык түрүндө басым астында чыпкалайт да, вальцтарда иштетет. Пайда болгон анча тунук эмес материал аба көбүкчөлөрүнөн ажыратылыш үчүн жана аны андан ары иштетүүгө ынгайлуу форма (көбүнчө блок, түтүкчө түрүндө) бериш үчүн престелет. Жука түрдөгү Ц. алуу үчүн блокторду 0,1 12 мм чейинки калыңдыктагы барак түрүндө атайын жылмалоочу машинада кесишет: баракчаларга катуулукту жана беттерине жылмакайлуулукту берүү үчүн аларды кургатышат жана пресстешет. Боёлбогон Ц. айнек (триплекс) жана киносүрөтпленкалар алынат; боёлгон Ц. — ар түрдүү галантерея буюмдары, оюнчуктар, авторучканын тулкулары жана башка жасалат. Ц. күйүүгө өтө жөндөмдүү болгондуктан, аны пайдалануу азаюуда.
Колесниченко Мария Павловна
Колесниченко Мария Павловна (1928, Одесса областтык, Овидиополь району, Овидиополь кыштагы) — кенаф өстүрүүчү, Социалдык Эмгек Баатыры (1950). Кыргыз ССРинин Сокулук районундагы «Төмөнкү-Чүй» совхозунда кенеп өстүрүүчү звенонун башчысы болуп иштеген. 1949-ж. анын звеносу 19 га кенептин ар гектарынан 121,3 цден түшүм жыйнап алган. Ленин ордени менен сыйланган.
Варадеро
1992-жылы Варадеронун агыш түстөгү майда кумдуу пляжы дүйнөдөгү мыкты деген үч пляждын катарына кирген. (шилтеме талап кылынат)
Кеңеш берүүчү добуш
Кеңеш берүүчү добуш — шайланма органдардын же эл аралык уюмдардын ишине добуш берүү укугусуз катышуу укугу.
Муксин (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Муксин — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Савалеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 231 киши. Почта индекси — 453015, ОКАТО коду — 80235855008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Эсенкан
Казак элинин оозеки чыгармаларында Э. кытай императорунун синоними катарында айтылат. "Аркалык баатыр" аттуу тарыхый поэмада Аркалык баатыр Иртыш тарапта душмандын колуна түшүп калып, кытай императору Эжен-канга жөнөтүлгөндүгү баяндалат. "Манас" эпосунда да (Сагымбай Орозбаковдун вариантында) Эсенкан титул маанисинде колдонулат жана Кытай императоруна карата айтылат:
Башалуу журт болгон соң,
Бар доөлөтү толгон соң
Эркин жерди алгансып,
"Эсен кан" деп бирөөнү
Кан көтөрүп алгансып (Кол жазмалар фондусу, 1787-инв., 150-б.).
Э. "Манас" эпосунун бардык варианттарында туруктуу түрдө Бээжиндин (Түп-Бээжиндин, Чоң-Бээжиндин) каны деп аталат. Валиханов жазып алган эпизоддун текстинде "Түпкү кан" деген термин деле Э-га (Кытай императору) карата синонимдик мааниде "Түп-Бээжиндин каны" деген түшүнүктө колдонулган. "Манас" эпосунда Э. салт катары феодалдык доордогу монарх тибинде чагылдырылат, бул типтеги каармандар салт катары жоого аттанбайт. Мисалы, Түп-Бээжинде ("Түп" — негизинен "ордо", "борбор" деген мааниде колдонулат) туруп, бардык иштерге буйрук берип турган жогорку башкаруучунун (монарх, император) ролун аткарат. Эпос боюнча Алтай жериндеги алгачкы казаттардын чыгышына жана татаалданып курчушуна түздөн-түз Э. себепчи болот. Анын буйругу менен бала Манасты кармап келүү үчүн бир нече жолу кол жөнөтүлөт. Алмамбет Бээжиндин кырк кандыгынын бирин берүүнү сурап Э-га кайрылат. Э. кол башчылардан Коңурбайды жактырып чекке (эпикалык Чет-Бээжин) кароол кылып дайындайт; негизги терс каармандар: Жолой, Коңурбай, Нескара жана башкалар бардык учурда согуштун жайын, болуп жаткан абал жөнүндө Э-га кабар (куштан кат, чабарман) берип турат; Чоң казатта жеңишке ээ болуп, Ажыбайды Э-га элчиге жиберет. Э. Манастын койгон талабына аргасыз макул болуп, аны Бээжинге (Чет-Бээжин) кан көтөрөт. Эпостогу Э. катышкан эпикалык кырдаалдар, анын жогорку бийликтеги (монарх) ролун көрсөтөт. "Кандардын каны" аталган Э-дын эпикалык образы эл массасын каалагандай эзүүгө багытталган деспоттун образы. Э-дын карапайым элге зулумдук жасоосу, наадандык иш-аракети, адамдык моралга сыйбаган, чектен ашкан мыкаачы кандардын кыял-жоругу мүнөздүү. Анын деспоттугу жаш балдарды курмандыкка чалып, өзү үчүн дарыгерлерге өлбөстүн дарысын жасатышы аркылуу берилет. Э. өзү атайы жортуулга чыкпаганы менен аны уюштуруучу катары эпосто көрүнүктүү роль ойнойт. Бала Манасты издетүүдө, тыңчылар жиберүүдөн тартып, Жолой менен байланыш түзүп, аны атайын күүлөп, Манаска каршы жөнөтүү иштеринин баарын Э. уюштурат. Эпостун кийинки окуяларында, айрыкча, "Чоң казатта" Э-дын негизги ролу сакталат, 6. а. эпостун алгачкы окуяларынан тартып, аягына чейин ал башкы кан, баскынчылык согуштардын негизги уюштуруучусу.
Эсил
Эсил— "Манас" эпосундагы топоним. 14 жашка толгон бала баатыр Манас теңтуштары менен салбырынга Э-дин башы Боз-Дөбөгө барат (Сагымбай Орозбаков, 1. 216). Алмамбет баатыр Көкчөдө турган кезинде Алтайлык тыргоот калмактардын "Эсил менен Жалбыска" (Сагымбай Орозбаков, 2. 236) жайылган жылкысын тийип алып казактарды байытат. Айтылып жаткан Э. Жунгария менен Моңгол Алтайындагы жайлоолордун бири болу керек.
Бөдөнө
Бөдөнө (Coturnix coturnix, L. 1758) — кыргоолдор тукумундагы канаттуу. Дене узундугу 20 см, салмагы 100–145 г. Жону ак темгилдүү, боз чаар, боору агыш сары, корозунун алкымы саргыч, мекияныныкы саргыч чаар. Европа, Азия, Африка, Индияда, O. Азиянын түштүк жактарында кезигет. Кыргызстандын ойдуң жана тоо арасындагы талааларында көп учурайт, айрымдары Кочкор, Чүй өрөөнүндө кыштап калат. Бөдөнө курт-кумурска, өсүмдүк жалбырагын, бүчүрүн жана уругун жейт. Уясын бадал же куурай, чий арасына салат, кара чаар күрөң жумуртка тууп, басып чыгарат. 16–18 жумада уча баштайт. Бөдөнөнүн эти даамдуу. Сайроочу куш катары үйдө да багылат.Жумурткасы 3 см аран жетет
Бекбоева Алый
Бекбоева Алый (12. 6. 1886, Нарын облусу, Нарын району, Ак-Талаа айылы — 1977, ошол эле жер) — уз, сүрөтчү, кыргыз саймачысы. Кыргыз Республикасынын маданиятка эмгек сиңирген кызматкери (1959). Анын саймачылыкка, оймочулукка болгон кызыгуусу бала кезинен эле башталып, өмүрүнүн 56 жылын кыргыздын элдик көркөм колөнөрчүлүгүнүн өнүгүшүнө жумшаган. 1930-жылдардан колхоздо, Нарын шаарындагы тигүү фабрикасында иштеген. Ал саймачылыкка, оймочулукка таандык буюм-тайымдарды арбын кармап, жалан жасалга-колдонмо өнөрүнүн өсүшү үчүн талбай узданган. Анын өнөрканасында басма, илме сайманын, "алый" көчөтунүн жана башка баа жеткис үлгүлөрү бар. 1957-ж. жаштардын жана студенттердин Бүткүл дүйнөлүк 6-фестивалына көркөмдүгү боюнча өзүнчө айырмаланган бир нече сайма туш кийиздерин жана шырдак буюмдарын жасап өткөргөн. 1958-ж. кыргыз адабияты жана искусствосунун Москвадагы он күндүгүнө катышкан. Бекбоева улуттук оймо-чийме жана кеште салуунун мыкты чебери. Саймаларында кыргыз жергесинин бай жаратылыш бөтөнчөлүгү, чеберчилигинин, ой жүгүртүүсүнүн молдугу ачылат. Бекбоеванын колунан жасалган асем буюмдар Санкт-Петербургдагы этнография музейине, Москвадагы Чыгыш элдеринин көркөм өнөр музейине жана Кыргыз улуттук көркөм сүрөт искусство музейине коюлган. КРдин эл сүрөтчүсү Гапар Айтиевдин «Саймачы Алый Бекбоева» деген эмгеги Кыргыз улуттук көркөм сүрөт искусство музейинен орун алган. Бекбоева Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган. Бекбоеванын жасаган буюмдары Кыргыз мамлекеттик сүрөт музейинде, Ленинграддагы мамлекеттик этнография музейине, чыгыш элдеринин мамлекеттик көркөм өнөр музейине (Москва) коюлган. Бекбоева кыргыз аялдарынан СССР сүрөтчүлөр союзунун мүчөсү болгон алгачкы эл чебери. Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.
Тогуз-Булак (Алай району)
Тогуз-Булак — Кыргызстандын Ош облусунун Алай районундагы айыл. Корул айыл аймагына кирет.
Калк
Калкы — 1968 киши (2009-жылы).
Гринвич сааты
Гринвич сааты — Улуу Британиядагы Лондон шаарынын падышаларынын обсерваториясында орун алып, 1852-жылы тузулгон. Сааттын диаметри болгону 92 сантиметрди тузот. Чарльз Шепарддын жасаган бул сааты дуйнодогу бирден бир убакытты так корсотуп, ушул кунго чейин обсерваториянын дарбазаларын кооздоп келет.
Гален фигурасы
Гален фигурасы – логика боюнча адабияттарда кээде жолугуучу жөнөкөй чечкиндүү силлогизмдин төртүнчү фигурасынын аталышы.
Бир дагы планета жылдыз эмес. Ушул фигура жана анын беш модусу (түрү) б. з. ч. 3-кылымда эле Аристотелдин окуучусу грек философу Теофраст тарабынан ачылган. Бирок Теофраст өзү силлогизмдин төртүнчү фигурасын ачкандыгын билген эмес. Ал өзү ачкан беш модус биринчи фигуранын модустары деген чечимге келип, ошондуктан аларды мурда белгилүү болгон биринчи фигуранын төрт модусуна кошуп койгон (кара: Жөнөкөй чечкиндүү силлогизмдин биринчи фигурасы).
Б. з. ч. 2-кылымда Клавдий Гален ушу беш модусту өз алдынча силлогизмдин төртүнчү фигурасына бөлгөн деген божомол (Ибн Рушддун күмөндүү күбөлүгүндө бул жөнүндө кабарлаган) айтылып, ошондон бери Гален фигурасы деп аталып калган. Логиканын тарыхчысы Я. Лукасевичтин пикири боюнча, төртүнчү фигура Гален тараптан ачылган эмес.
Портал:Кытай/Кытайдагы элдер
Ханзу, монголдор, хуэйцзу (дунгандар), тибеттиктер, уйгурлар, мяо, ийлер, чжуандар, буи, корейлер, манжуулар, дун, яолор, байлар, туцзя, хани, казактар, дайлар, ли, лису, ва, шэ, гаошань, лаху, шуйлар, дунсян, насийлер, качиндер (цзинпо), кыргыздар, монгорлор, даурлар, мулао, цян, буландар, саларлар, маонань, гэлао, сибо, ачандар, тажиктер, пуми, ну, өзбектер, орустар, буряттар, эвенки, палаунг (дэаны), баоань, юйгу, цзин, татарлар, дулундар, орочондор, нанайлар, монпа, лоба, цзино, ойроттор.
Экономиканын ааламдашуусу
Экономиканын ааламдашуусу - бардык ааламдашуу жүрүштөрүнүн негизин түзөт.
XX к. акыркы он жылдыгындагы дүйнөлүк экономиканын өнүгүшү чоң мааниге ээ болду. Аны менен саясатчылар жана ишкер адамдар гана эмес, ошондой эле кеңири коомчулук да эсептешүүгө мажбур болду. Ааламдык экономикалык тутумдун чыныгы маанисин 1973-ж. мунай кризиси - ОПЕК картелине кирген негизги өлкөлөр, мунайдын экспортёрлору анын баасын бир нече жолу көтөрүп жиберишкенде бардыгынан ишенимдүүрөөк көрсөтө алды. Мунайга болгон баанын көп ирет жогорулашы инфляциянын өсүшүнө жана өнөр жайы өнүккөн өлкөлөрдө мунайдын импортёрлорунда өндүрүштүн түшүп кетишине алып келди.
Бул, «стагфляция» деп аталган экономикалык төмөндөө менен баалардын өсүшүнүн айкалышышын ички эмес, тышкы себептер, ааламдык экономикада болгон өзгөрүүлөргө чакырды.
Бул өзгөрүүлөрдүн кесепеттери бир гана жылга созулган жок жана дүйнөнүн бардык өлкөлөрүнө өз залакасын тийгизип өттү.
Кыргыз Республикасы ааламдашуу таасирин СССРдин тарашынан кийин, 1998-ж. Азия кризисинин натыйжаларынан улам кадимкидей көрө алды. 1998-ж. августунда, бир айдын ичинде доллардын сомго болгон наркы асмандап, бир доллардын наркы мурдагы 13 сомдон 23 сомго көтөрүлүп кетти. Бул жерде биздин республикага болгон чарбалык ишмердиктин оз ара карым-катышындагы тышкы таасирдин натыйжасы көрүндү, ал таасир азыркы күндө дүйнөнүн бардык өлкөлөрүн мурдагыдан да күчтүүрөөк өз кучагына алып турат. Компьютердик техника менен электрондук теле байланыштардын катуу өсүшү, тез ылдамдыктагы жана үнөмдүүрөөк транспорттун пайда болушу континенттер менен мамлекеттердин баарын бири-бирине жакындатып койду. Өлкөдөн өлкөгө агып жаткан товарлар менен тейлөө кызматтарынын, капитал менен адамдардын, байланыштын ааламдык тутумдары менен маалыматтын агымы, эл аралык экономикалык жана каржылык уюмдардын ишмердиги улуттук экономикалардын бири да калбай көп же аз деңгээлде катыша турган ааламдык экономиканы түзөт.
2000-ж. 690 миң чет элдик филиалдары бар 63 миң улуттар аралык корпорациялар болгон. 100 ото чоц УАК дүйнөлүк экспорттун (2 трлн доллардай) үчтөн бирине туура келген. XX к. анын иштешин биз аларсыз элестете албай турган ааламдык экономи- канын жацы механизмдери жана институтгары түзүлгөн. Аларга Эл аралык валюттук фонд, Бүткүл дүйнөлүк банк, Бүткүл дүйнөлүк соода уюму, БУУнун аймактык экономикалык комиссиялары, «Чоң сегиздиктин» үзгүлтүксүз жолугушуулары ж.б. дагы көптогон институттар кирип кетет.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Безлесная дарыясы
Безлесная — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Успенка дарыясынын сол жээгинен 9 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Ишкананы реконструкциялоо
Ишкананы реконструкциялоо – эмгек өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу, өндүрүш кубаттуулугун өнүктүруү, аз каражат менен сапаттуу продукцияны арбын чыгаруу, алардын наркын төмөндөтүү, өндүрүштүн техникалык деңгээлин жогорулатуу боюнча комплекстүү чаралар. Ишкананы реконструкциялоо убагында жаңы цехтер жана участкалар ишке киргизишип, эскирген жабдуулар алмашылып же модердештирилип, жаңы технологиялык процесстер өздөштүрүлөт. Иштеп жаткан Ишкананы реконструкциялоодо жана анын техникалык деңгээлин жогорулатууда каражаттар көбүнчө негизги фондунун активдүү бөлүгүнө жумшалат. Кыска мөөнөттө өндүрүштүн артта калган участкалары жоюлат. Натыйжада продукция чыгарууну кескин көбөйтүүгө шарт түзүлөт. Жумшалган каражат тез кайтарылат. Ишкананы реконструкциялоо убагында илимдин жана техниканын жетишпегендиктерин өндүрүштө пайдалануу тездейт. Ишкананы реконструкциялоо илимий негиздөө өтө кылдаттык менен жүргүзүлүшү керек.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Бантенг
Бантенг (Bos javanicus) — ача туяктуулар тукумундагы жапайы уй. Тулкусунун уз. 2 м, бийикт. 1 м, өңү күрөң, мүйүзү 40-50 см. Жаш Бантенгдин мүйүзү тайтагай, чоңунуку ич жагына ийрейип, кайкайыңкы келет. Анын жапайысы Малакка, Индикытай жаңы аймагында жана Малайя архипелагында кездешет. Ал түз жерлерде жана токойлуу тоолордо (деңиз деңгээлинен 2000 м бийиктикке чейинки) жашайт. Саны азаюуда, ТКЭСтин кызыл китебине катталган. Бакмасы бали малы деп аталып, эти үчүн гана багылат.
Бөжөк
Бөжөк, коёндун баласы.
Повзас дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Нярма-Яха (дарыя)
Нярма-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Байдарата губасы орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Көкүм бий
Көкүм Бий, Көкүм Багыш уулу (т. ж. белгисиз – болжол м-н 1629-ж. кийин) – кыргыз элинин белгилүү бийлеринин бири. Санжыра б-ча Багыштын атасы Жан Короз (Карачоро), анын атасы Тагай бий деп айтылат.
17 к-да ойрот урууларынын (Жуңгар хандыгы)биригүү процесси башталып, натыйжада кыргыз-казактар аларга туруштук берүү үчүн бирдиктүү союз түзүшкөн ж-а Эр Эшимди хан көтөрүшкөн. Ал 1629-ж. Ташкентте хан болуп турган Турсунду өлтүрүп, катагандарды кырган. Анын ордуна Эшим хандын ишенимдүү адамы катары К. б. Ташкент ш-на улук болуп дайындалган. Элдик санжырада анын саясий таасири өтө жогорулап баратканын көрө албагандыктан казактын дуулат (чанычкулу) уруусунан Карабайтик уу берип өлтүргөнү ж-а ошол себептен кыргыз-казактын ынтымагы кеткени айтылып калган. Кээ бир маалыматтарда (мис., А. Левшин, М. Тынышбаев) 1740-ж. Ташкенттен дуулаттар куулуп, калмактардын атынан аны К. б. бийлеп калган деген жаңылыш кабарлар да кезигет. Сөөгү Ташкент ш-на (азыркы Шайхантаур р-ну, Карлыгач мазары) коюлуп, Эшим хандын буйругу м-н чоң күмбөз салынган. Күмбөздүн төбөсү көк сыр м-н сырдалгандыктан, «Көкүмдүн көк күмбөзү» аталган. Бул күмбөздүн калдыгы азыркы күнгө чейин сакталып турат. Тооке Жааңгер уулунун (Эшим хандын небереси) тушунда К. б-дин уулу Тейиш бий (Кантейиш) кыргыз-казактар ынтымак түзүп, эки элдин биримдиги бекемделген. Тейиштин уулдары Аккочкор, Каңкы Жаңыл мырзанынын окуяларында эскерилет.
Тынаев, Осмонкул
Тынаев Осмонкул (1904, Күнгөй Ак-Суу болушу, азыркы Ысык-Көл району, Темир айылы — 1937, Бишкек) — Кыргызстандын мамлекеттик жана саясий ишмери.
1913—16-ж. Сазановка орус-кыргыз башталгыч мектебинде окуган. 1916-жылкы Үркүндө ата-энеси менен Кытайга качкан. 1919—22-ж. 1-баскычтагы мектептин окуучусу, «Кошчу» союзунун уезддик комитетинин иш жүргүзүүчүсү. 1922— 23-ж. Комсомолдун Каракол уездкомунда жооптуу кызматтарда иштеген. 1923—27-ж. Москвада Чыгыш эмгекчилеринин коммунисттик университетинде окуган. 1927—29-ж. ВКП(б) Кыробкомдун агитация жана пропаганда бөлүмүнүн башчысы, партиянын Нарын райкомунун жооптуу катчысы, партиянын Кыробкомунун айыл жерлеринде иш жүргүзүү бөлүмүнүн башчысы, Кыргызстан Борбордук Аткаруу комитетинин алдындагы Жер-Суу талаш-тартышы боюнча Жогорку көзөмөл коллегиясынын төрагасы. 1930—31-ж. партиянын Ош округдук комитетинин жооптуу катчысы, Жалал-Абад райкомунун жооптуу катчысы. 1931-ж. партиянын Кыробкомунун 2-пленумунда сталинче коллективдештирүүгө каршы чыгып сүйлөгөн, ошондуктан ал «оңчул» деп күнөөлөнүп, анын жол-жобосу Кыргызстанда «тынаевщина» аталган. 1931—33-ж. Чыгыш эмгекчилеринин коммунисттик университетинин аспиранты, 1933—37-ж. Кыргыз АССР агартуу эл комиссарынын орун басары, партиянын Каракол райкомунун жооптуу катчысы. Ак жеринен репрессияланган.
Чоң Бадья-Шор
Чоң Бадья-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Уса дарыясынын оң жээгинен 43 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 32 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кеңешүүчү бөлмө
Кеңешүүчү бөлмө – соттун курамы өзү караган иш боюнча өкүмдү бышыктоочу, чечим же аныктама чыгаруучу бөлмө. Соттун ушул курамына кирбеген адамдардын К. б-дө болушуна жол берилбейт, анткени бул сот актысын жокко чыгарууга алып келет.
Коллаборационизм
Коллаборационизм (французча collaboration — кызматташтык) — куралдуу конфликт же согуштун жүрүшүндө өзүнүн мекенине зыян келтирген каршылаштары менен оккупацияланган мамлекеттин жарандарынын ыктыярдуу кызматташуусу. Көптөгөн мамлекеттерде Коллаборационизм аскер кылмышы катары каралат. Коллаборационизм түшүнүгү 19-кылымдын башталышында Наполеон согуштарынын мезгилинде пайда болуп, 2дүйнөлүк согуштун жылдарында кеңири колдонулган. Алгач 2-дүйнөлүк согуштун жүрүшүндө Франция оккупацияланган мезгилде германиялык бийлик менен франциялык жарандардын кызматташуусу түшүндүрүлөт. Кийинчерээк Коллаборационизм германдыктар же япондуктар оккупациялаган европалык жана азиялык мамлекеттерде (Бельгия, Нидерланд, Норвегия, Кытай жана башкалар) да пайдаланылган. Улуу Ата Мекендик согуш жылдарында СССРде Коллаборационизм «оккупанттар менен кызматташуу» термини менен мүнөздөлөт. Коллаборационизм катары идеялык жактан совет бийлигине каршы тургандар, Советтик республикаларда улутчул багытты колдогондор, дезертирлер, колго түшкөндөр жана башкалар эсептелгенетикалык Чет өлкөлүк тарыхчылардын баасы боюнча Улуу Ата Мекендик согушта 1,5 млнго жакын Советтик жаран германиялык бийлик менен кызматташкан. 2-дүйнөлүк согуштан кийин көптөгөн мамлекеттерде коллаборационисттер ар кандай репрессияларга кабылып, көрүнүктүү өкүлдөрү (Францияда П. Лаваль, Норвегияда В. Квислинг, СССРде А. А. Власов жана башкалар) өлүм жазасына тартылган.
Владимир Этуш
Владимир Этуш (Владимир Абрамович Этуш; 6 май 1922, Мөскөө, Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу—9 март 2019, Мөскөө) — Советтик актёр. СССР эл артисти (1984).
Дуйнодогу он саат
«Мин жылдык саат» Польшанын Варшава шаарында маданият жана илим сарайында орун алып, 2001-жылы курулган. Сааттын диаметри 6м 30смди тузот. Варашавалык бул саат Гиннес китебине дуйнодогу «эн бийик мунара сааты» деп киргизилген. Мындайдын албетте, жону бар, себеби ал сарайдын 42-кабатында, жонокойлотуп айтканда 165 метр бийиктикте жайгашкан.
Кыргызстан 2010 жыл. Кундор, адамдар, окуялар журналы: 59-бет.
Ишим талаасы
Ишим талаасы - Батыш Сибирь түздүгүнүн түштүгүндөгү токойлуу талаа. Иртыш жана Тобол дарыяларынын аралыгында жайгашкан. Бийикт. 120- 140 м. Лёсс сымал кум топурак менен капталган кум-чополуу неоген катмарларынан турат. Ишим дарыясы агып өтөт. Чыгышты карай бир аз жантайыңкы келген жылга-жалдуу түздүк. Көлү көп. Талаа өсүмдүктөрү жана кайың токою мүнөздүү. Түштүк жагы айдалат
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Дароот-Коргон (чеп)
Дароот-коргон — Кокон хандыгынын дооруна таандык чеп.
1821-жылы Чоң-Алай өрөөнүндө Дароот-Коргон кыштагынын жанында курулган. Ал тоолуу Алай аймагында хандык бийликтин аскердик-акимдик таяныч түйүнү болгон. Чарчы формада. Дубалынын бийиктиги 4 м. Түндүк тарабында гана жалгыз дарбазасы болгон. Чеп 1984-жылы тарыхчы Б. А. Дүйшеев тарабынан изилденген.
Турсунбек Бекболотов
Турсунбек Бекболотов (10-февраль, 1948; Караван, Кыргыз ССРи — 2015,Бишкек, Кыргызстан) — Кыргызстандык профессор, техника илимдеринин доктору (1997), проф. (1999), КР УИАнын корр. мүчөсү (2000), КРдин билим берүүгө эмгек сиңирген кызматкери (2004). Ленинграддагы М. А. Бонч-Бруевич атындагы электр-техникалык байланыш институтун (1970), МЭИнин аспирантурасын (1978) бүтүргөн. ФПИде окутуучу, улук окутуучу (1970-73), МЭИнин эсептөө техникасы кафедрасынын изилдөөчү стажёру (197374), ФПИде окутуучу (197782), ЖАМУда кафедра башчысы (1983-94), КР УИАнын Түш. бөлүмүнүн энергетика жана микроэлектроника илимий изилдөө институтунун директору (1994-95), ЖАМУнун ректору (1995), КРдин билим, илим жана маданият министри (1999-2001), министрдин 1-орун басары (2001), ОшТУнун ректору (2002-жылдан). Информатика жана эсептөө техникасы боюнча адис. 100дөн ашык илимдин эмгеги, анын ичинен 3 монографиясы жарык көргөн.
Microsoft PowerPoint
Microsoft PowerPoint — жогорку сапаттуу графикти камтыган презенттөөчү документтерди иштеп чыгууга мүмкүндүк берген Microsoft фирмасынын программасы. Сүрөттөлүштөрдү анимациялоо (жандандыруу) жана үн коштоочу жөнөкөй каражаттары бар. Ичине орнотулган клиптер жана графиктик сүрөттөлүштөр китепканасына ээ.
Уюлдук телефондор үчүн PowerPoint
PowerPoint Mobile, Windows Mobile 5.0- курамына кирет. Бул Microsoft PowerPoint презентацияларын окууга жана оңдоого жөндөмдүү презентация программасы, бирок автордун мүмкүнчүлүктөрү эскертүүлөрдү кошуу, текстти оңдоо жана слайддарды кайра иретке келтирүү менен гана чектелет. Ал жаңы презентацияларды түзө албайт. PowerPoint Mobile программасынын Windows Phone 7 версиялары Интернеттен агылган жандуу презентацияларды көрүүгө мүмкүнчүлүк берет. 2015-жылы Microsoft универсалдуу колдонмо катары Windows 10 үчүн PowerPoint Mobile чыгарды. PowerPoint программасынын бул версиясында колдонуучулар жаңы презентацияларды түзүп, түзөтө алышат, өздөрүнүн PowerPoint документтерин көрсөтүп жана бөлүшө алышат.
Интернет үчүн PowerPoint
PowerPoint Интернет үчүн – бул Microsoft PowerPoint программасынын акысыз, жеңил версиясы, анын ичинде Microsoft Excel жана Microsoft Word веб версиялары да камтылган. PowerPoint Интернете компьютериңизде сакталган диаграммаларды, теңдемелерди, аудио же видео файлдарды киргизүүнү же түзөтүүнү колдобойт, бирок алардын баары иш столунун тиркемесинин жардамы менен кошулса, презентацияңызда көрүнөт. Кээ бир элементтер, мисалы, WordArt эффекттери же татаал анимациялар жана өтүүлөр, алар документте кала бергени менен такыр көрүнбөйт. Веб үчүн PowerPoint ошондой эле иш такта колдонмосунда табылган «Контур», «Мастер», «Слайд иреттөөчү» жана «Баяндамачы көрүнүштөрү», ошондой эле басып чыгаруу мүмкүнчүлүктөрү чектелүү.
Булактар
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы /Башкы редактор Ү. Асанов; Ред. кеңеш У.Н.Бримкулов ж.б. – Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, — 2004. 380 б.
ISBN 9967-14-014-3
Портал:Кытай/Кытайдын провинциялары
Провинциялар : Аньхой, Ганьсу, Гуандун, Гуйчжоу, Ляонин, Сычуань, Фуцзянь, Хайнань, Хэбэй, Хыйлоңжыяң, Хэнань, Хубэй, Хунань, Цзянсу, Цзянси, Цзилинь, Цинхай, Чжэцзян, Шаньси, Шаньдун, Шэньси, Юньнань, Тайвань;
Автоном райондор : Гуанси-Чжуан автоном району, Ички Монголия автоном району, Нинся-Хуэй автоном району, Шинжаң-Уйгур автоном району, Тибет автоном району;
Борбордук карамактагы шаарлар (直轄市): Пекин, Тяньцзинь, Чунцин, Шанхай;
Атайын административдик райондор : Гонконг, Макао.
Кеңири таркаган (жайылган) пайдалуу кендер
Кеңири таркаган (жайылган) пайдалуу кендер – курулуш иштери жана курулуш материалдарын өндүрүү үчүн пайдаланылуучу табигый, бузулган жана технологиялык жактан өзгөргөн абалындагы кеңири таркаган минералдар менен тоо тектери.
Бөз
Бөз – кебезден одуракай токулган кездеме. Ал кустардык жол менен жиби ийикте ийрилип, колдо токулуп, Oрто Азия чөлкөмүндө кеңири тараган. Бөздөн жумушка кийилүүчү атайын кийим, шейшеп жана ич кийим тигилген. Бөз бүгүнкү күндө текстиль фабрикасында токулган пахта кездемелеринен төмөнкү сорту жана наркынын арзандыгы менен айырмаланып, чарбалык максаттарга пайдаланылат.
Набережный (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Набережный — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Савалеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 8 киши. Почта индекси — 453015, ОКАТО коду — 80235855009.
Беш-Мойнок, Сузак району
Бешмойнок Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы кыштак. Барпы айыл өкмөтүнө караштуу. Чаңгет сай суусунун сол жээгинде, деңиз деңгээлинен 790 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Сузак кыштагынан 21 км чыгыш тарапта. Жалалабат темиржол бекетинен 13 км. Калкы 1500 (2002); негизинен тамекичиликте жана пахтачылыкта эмгектенет
Коллаген оорулары
Коллаген оорулары — туташтырма ткань (коллаген талчалары) жана кан тамырларды жабыркатуучу оорулар тобу. Аларга ревматизм, ревматоартрит, кызыл волчанка, склеродермия, дерматомиозит жана башкалар кирет. Оорунун күчөшү, калтыратма, организмдин көп системаларын (муундар, тери, өпкө, жүрөк, бөйрөк жана нерв системасы) жабыркатуу бардык Коллаген ооруларына мүнөздүү. Оору катуу башталат, кийинчерээк басаңдап, өнөкөткө өтөт, кайталап кармап, акырындап күчөй берет. Ар бир оорунун өтүшүнүн өзүнчө өзгөчөлүктөрү болот. Коллаген ооруларынын пайда болуу себептери ар түрдүү. Суукка урунуу, инфекция жана башкалар ооруну күчөтөт. Анын оордугу ички органдардын жана борбордук нерв системаеынын жабыркашына байланыштуу. Көпчүлүк Коллаген ооруларын дарылоодо кортикостероид гормондору колдонулат.
Гагарин (Алай району)
Гагрина (Гагрина) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Алай районундагы айыл. Ленин айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 309 киши.
Койлор
Койлор, кулжалар, аркарлар (лат. Ovis) — бакма жана жапайы койлордун, кулжалардын уруусу, буларга кыйла түрлөр кирет: көгүш койсымак (лат. Pseudois nayaur), аркар (ургаачысы), — кулжа (эркеги), жалдуу кулжа (Ammotragus lervia), кой, сыйда мүйүз кулжа (Ovis ammon gmelini), кочкорок; дуңгул мүйүз кулжа (Ovis canadensis), жумуру мүйүз кулжа (Ovis ammon cycloceros), түркмөн кулжасы, Тянь —Шань аркары, Эльбурс кулжасы (Ovis ammon orientalis).
Кичи Уртазымка (дарыя)
Кичи Уртазымка — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Уртазымка дарыясынын оң жээгинен 5 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 30 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Малгун
Мисалы, Сагымбай Орозбаковдун вариантында жалгыз көздүү дөөлөр Адамдүк, «Сазаңшаңды бийлеген Макел-Малгун эр деген» деп бир эле дөөнү (к. Макел) кош ысым менен атаса, Саякбай Каралаевдин вариантында эки дөөнүн бири «Мадыкан» делип, дагы бири М. деген ат менен берилет. Жалгыз көздүү дөөлөрдөгү өлбөстүк касиет жана тоонун ээси экендиги жөнүндөгү түшүнүктүн калдыктары М-дун образында сакталган. Чоң казаттын чалгын чалуу эпизодундагы эпикалык тоодо «алышса адамдын алы жетпеген, атышса огу өтпөгөн, жалгыз көз Малгун дөөнү» Алмамбет, Сыргак жалгыз көзүнө сайганда ал тоону карай качат (Саякбай Каралаев, 2. 132). Бул анын образынын түпкү теги тоо менен байнышкан, тоонун ээси экендигин, ал тоого таянып, тоо менен күчтүү болорунан кабар берет. Ошону менен бирге М. дөөнүн образында жалгыз көздүү дөөлөрдү шарттуу түрдө сокур кылып өлтүрүү сюжети менен байланышпаган мотив кездешет. Саякбай Каралаевдин вариантында гана айтылган М. дөө — зор жана күчтүү, найза тешпей, кылыч кеспей, ок өтпөй турган кадимки" жалгыз көз дөө. Анын теги да мифологиялык түшүнүктөр менен тыгыз байланыштуу. Ал көзүнөн ажыраганда да өлбөйт. Себеби М. жөнөкөй дөө эмес, «дөө-перинин шаарынан алып келип, окутулган, адам тили билгизилген», атайылап кароолго коюлган дөө. Анын дөөлүк касиетине адамдарга таандык көрүнүштөр кошумчаланган — башына туулга кийгизилген. Жалгыз көзүнөн ажырап, бирок көрбөй ой-тоого качып жүргөн дөөнүн башындагы туулгасын Сыргак ыргыта койгондон кийин гана эки баатыр аны өлтүрө алышат. Бул дөөнүн образынын улам кийинки доорлордогу эволюциясынын — адам түрүнө жакындашынын көрүнүшү. М-дун адам түрүнө жакын турган дөө экендигин анын кароолго турушу, кечилдердин каны болгондугу да айкындап турат.