cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Исак Стамкулов
Бириң узун, бириң пас. - болуп кайдан келатасыңар деп, чукугандай сөз тапкан күндөрү да болгон экен. Балдар кыздарына бирөөнү шылдыңдабагыла, бирөөгө ат коюп сүйлөбөгүлө калп айтпагыла, уурулук кылып оокат кылбагыла, ак эмгек менен гана жашагыла, улууну урматтоону, кичүүнү ызаттоону унутпагыла. Алдыңарда кандай күндөр турганын бир кудай билет. Алты кызым алты шаарым болсо, борбору Урматбегим деп көп айтаар эле. Баардыгыңар ушул Урматбекке келип сыйыңарды көрүп кетесиңер деп тамакка олтурган сайын эскертчү. Ошентип 1977-жылы 3-августта бул жүйнө менен коштошту. Ошол жылы Маданият гезитине Жунай Мавляновдун «Кош бол Исак» деген макаласы жарык көрдү. Арадан 19 жыл өткөндөн кийин. Экинчи өмүрү жарык көрүп, Кыргыз радиосунун Алтын фондусунан «Ашууда», «Жүзүңө күлкүң жарашып», «Мен сүйүүдөн ачкамын» деген чыгармалары кайрадан жаңырып турду. Кыздары Бурул (Булбул), Гүлчач Самкуловалар «Мурас» кыргыз телерадиодон байма бай чыгып турушту. Кыргыз радиосунда Жапар Чабалдаевдин Дүйшөнбек Үкүевдин аткаруусунда ырдалып жүрсө, кийинки мезгилде кыргыз эл артисти Жолболду Алыбаевдин Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти Анара Мадиеванын аткаруусунда жана жаш ырчылардан Айпери Кулбаеванын, Болот Тасмаевдин, Бурул Дүйшееванын аткаруусунда ырдалып жүрөт.
Исак Стамкуловдун кыздар балдары:
Жубайы Стамкулова Саткын эмгектин ардагери 87 жашта. Уулу Урматбек үч уул бир кыз неберелери менен Аксы районунда Авлетим айылында жашашат. Авлетим айылынын көчөсүнө Исак Стамкуловдун аты ыйгарылган.
Дөөтова Алтынай
Дөөтова Алтынай Саймачы. 1941-ж. Баткен районундагы Самаркандек айылында төрөлгөн. Билими толук эмес орто. Совхоздо тамекичиликте эмгектенет. Үй ичин жасалгалоодо ал балышты, жаздыкты арбын пайдаланат. Саймалардагы көркөм көчөттөрдүн берилишинде башкалардан айырмаланып, «тикме сайма көчөтүн» алат. Ал эми балышта «тогуз төбөлөө көчөтүн», «Айкеште көчөтүн» алып, адатта төрт үй (табакча) ичинен кооздуктун өзөгү пайда болот. «Тогуз төбөлөө көчөтү» араларынын жарымы колтук көчөт катары түшөт. Ал эми жаздык кайкалак көчөттөрүн кызыл түстө берип, ортолорунан орун алган аламончокторун ак түстөн суу катары берип буюмдун өңүн билгичтик менен ача алган. Анын бир кертим он эки балышы алты кеште аркылуу толтурулган. Алтынайдын саймачылык боюнча Садырова Паризат, Жороева Суксу, Абдилакимова Тажы, Кайназарова Азыла сымал шакирттери бар.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Акбарак, урук
Ак барак - кыпчак уруусунун (жаманан) курамындагы урук. Этникалык аталыш орто кылымдардан белгилүү, мааниси “ак ит” (барак-ит) дегенди туюнтат. Этнонимдин негизинде байыркы тотемистик көз караш, түшүнүк жатат (караңыз: барак этноними). Параллелдери казак, түркмөн, кара калпактардын курамдарында бар.
Ич катуу
Түшүндүрмөсү
Дени соо адамдардын заңдоосу алардын тамактанышына, жашоо шартына жана көнүмүш адатына жараша ар кыл болот. Көпчүлүк адамдар суткасына бир жолу заңдашат. Ич катуу көбүнчө аялдарда, улгайган адамдарда кездешет. Ал ичегинин ишин нервдик жөнгө салуу начарлоодон, туура эмес тамактануудан, борбордук нерв системасынын кээ бир ооруларында, кыймылсыздыктан, ичегинин сезгенишинен, жоон ичегинин тубаса начар өөрчүшүнөн (аномалиясынан), механикалык, эндокриндик (калкан сымал, бөйрөк үстүндөгү, жыныс бездеринин) жана психикалык, ошондой эле денедеги туз жана суу алмашуунун бузулушунан жана башка болот. Ич катуунун пайда болушуна шарттуу жана шартсыз рефлекстердин, ички бездердин начарлашынын жана башка факторлордун да мааниси чоң. Ал өз алдынча оору же башка оорунун белгиси болушу мүмкүн. Анын катуу кармаган жана өнөкөт түрлөрү бар. Тамактануунун бузулушунан Ич катуу көп кезигет. Ага узак убакыт бир түрдүү тамактануу, аз кыймылдоо жана тиштин начарлыгы, суюктукту аз ичүү себеп болот.
Белгилери
Ич катуунун белгилери өтө ар түрдүү. Ал оорунун себептерине жана өөрчүшүнө жараша болот. Кээ бирөө 3—4 күндө бир заңдаса, кээ бирөөнүкү жумалап созулат, ал эми кээ бир учурда жарым айлап барат. Кээде күнүгө заңдаган менен заң кыйналып, аздан чыгат да, адам канааттанбай, кандайдыр бир мүчүлүштүк сезилип турат. Ич катууда заң катуу, кургак, койдун корголундай болуп чыгат, ич ооруйт же көөп чыгат; адамдын иреңи кубарып, саргыч тартып, тил кургап, көөнөрүлөнүп турат, көңүлү чөгүп, тамакка табити тартпай, уйкусу качып, чыйрыгып, буту-колу чымырайт. Кээде жүрөк дикилдеп, демигет.
Дарылоо
Дарылоо негизги себептерине жараша жүргүзүлөт. Эгер туура эмес тамактануудан болсо азык заттын мүнөзүн өзгөртүү зарыл. Тамактын составында бүкүлү клетчаткалар көп болуп, суюктукту көп (1,5—2 л) ичүү талапка ылайык. Ич алууну күчөтүүчү тамак-аштар: кымыз, ачыган айран, жемиш ширеси, кесек ундан бышырылган нан, кара өрүк, кургатылган жемиш кагы жана башкалар сунуш кылынат. Маалы менен заңдоону адатка айландыруу жакшы. Ич катууну дарылоодо өтө кылдаттык керек. Жоон ичегиге түрдүү дары чөптөр менен микроклизмалар жасаса болот. Витамин менен дарылоо, психотерапия, айыктыруучу физкультура сунуш кылынат. Жалал-Абад, Жермук, Боржоми, Ессентуки жана башка курорттордо дарыланса болот.
Алдын алуу
Ичтин катышын алдын алуу ар кимдин колунан келет, ал адамдын жашоо шартына тыгыз байланыштуу. Баланы дайыма бир убакта күлтүккө отургузуу, заңдоо учурунда оюнчук же сөзгө алаксыбоосуна көз салуу керек. Кызыктуу ишке алаксып заңдоону токтотуу туура эмес. Дааратканада отуруп окууга же тамеки тартууга болбойт. Бирдей убакытта тамактануу, эртең менен жакшылап тамак ичүү, ар дайым тамак-аш рационуна жашылчаларды (сабиз, кызылча, туздалган же чийки капуста, помидор, бадыраң, баклажан, кабак, ашкабак, гүлдүү капуста), мөмө-жемиштерди (өзүн же алардын маңызын), сүт, айран азыктүлүктөрүн, өсүмдүк майын, бал кошуу зор мааниге ээ. Айрым азык заттар (күрүч, быштак, курма, анар, кара мөмө, ачуу татымалдар) жана спирт ичимдиктери Ич катуунун пайда болушуна жана анын өөрчүшүнө алып келет. Ар күнү эртең менен курсакка күч келтирүүчү көнүгүүлөрдү жасоо, жүгүрүү, жөө же велосипедде жүрүү, олтуруп иштегендер дене-бойду жазылтуучу көнүгүүлөрдү жасоосу ичегинин нормалдуу иштешине шарт түзөт.
Аңчылык жайыттары
Аңчылык жайыттары – КР мыйзамдары боюнча, жапайы жаныбарлар менен куштардын жашоо-тиричилиги үчүн кызмат кылып, аңчылык чарбачылыгын жүргүзүүгө пайдаланыла турган баардык талаа, токой, суу, тоо аймактары. А. ж. төмөнкүдөй болуп бөлүнөт: а) аңчылык чарбачылыгын жүргүзүү максатында белгилүү бир уюмга бекитилип берилип, ал уюмдар тарабынан берилген гана жолдомолор аркылуу аңчылык жүргүзүлө турган жайыттар; б)кандайдыр бир уюмга бекитилип берилбестен, мамлекеттик аңчылык коруна киргизилүү менен, жаратылышты коргоо боюнча мамлекеттик органдар тарабынан берилген жолдомонун негизинде аңчылык кылына турган жайыттар; в) мамлекеттик органдын улуксаты менен илимий, маданий, чарбачылык максатта аңчылык кылынып, башка багыттагы аңчылык (элкин жайлар, жапайы жаныбарлардын башын көбөйтүүгө арналган жерлер, коруктар, ж. б. өзгөчө коргоого алынган жаратылыш аймактары) үчүн жабык жайыттар.
Алыкул Үсөнбаев
Алыкул Усөнбаев (1894-1963-ж.ж.) — Кыргыздын көрүнүктүү төкмө акындарынын бири, чебер комузчу.
Өмүрү таржымакалы
Ал 1894-жылы Талас өрөөнүндөгү азыркы Киров районуна караштуу Кара-Арча кыштагында туулган. Он эки-он үч жашында эле өзү теңдүүлөрдүн арасында жалаң эл оозундагы ырларды гана эмес, анча-мынча жамакташтырып ырдап журөт. Бара-бара жыл өткөн сайын кыз оюндарда, той-шаларда оозго алына баштап, жыйырма жаш чамасында эл арасына белгилүү болуп калат. Ал 1963-жылы дүйнөдөн кайткан.
Эмгек жолу
Акындын ырларындагы элдик мотивдин бийик, шаңдуу чыгышына, ырчылык чеберчилигинин талантына эл ырчыларынын, өзгөчө Токтогулдун тийгизген таасири зор. Ал жаш ырчыга комуз чертүүнүн искусствосун үйрөтүп, күүлөрүнө-күү, ырларына-ыр берген окутуучу болгон. Алымкул ал жөнүндө кыскача эскерген: «Мага көнүлүмдү эргиткен күүсүн үйрөткөн, балдай сөзүн сүйлөткөн биринчи акыйкатчым жана окутуучум - акын атам Токтогул болду». Анын улуу акын менен бирге жүрүп, бирге ырдашкан чыгармаларынан «Акыйкат жана теңчилик дар теңдиги жөнүндө», «Токтогул менен жолугушуу», «Экинчи жолугушуу» өңдүү алым-сабак ырлары. Токтогулдун бай мурастарын, тематикага кеңири көркөм ырларын, санаттарын, айтыштарын, атактуу күүлөүн жыйноодо да баа жеткис эмгек кылган.
Чыгармачылыгы
Алыкул Усенбаевдин насыят, арноо, санат мүнөзүндөгү: «Шахтерлорго», «Устага», «Энеге», «Түштүк туугандарга» деген ырлары элдик оозеки адабияттын салтында жазылып, адамкерчилик, адилеттуулук, эр жүрөктүүлүк, каармандык өңдүү сапаттарды элибиздин азыркы турмушу, конкреттүү тарыхый кырдаалдар менен терең айкалыштырып, акыл-насаатын айткан. Акындын чыгармачылыгында өзгөчө орунду ээлеген «Ысык-Көл» поэмасында көлдүн айланасындагы өсүш, өзгөрүш, элдин турмушундагы жаңылыктар жөнүндө баяндалса, «Биринчи бригада» поэмасы дың жерлерди өздөштүрүп, мол түшүмгө ээ болгон Таластын тамекичилерине арналган. Ал эми Улуу Ата Мекендик согуш темасына арналган ырлары жана обон күүлөрүндө согуштун жүрүшү, жоокерлердин майтарылгыс кайраты, тылдын каарман баатырларынын образдары кеңири сүрөттөлгөн. Алыкул Усенбаевдин түрдүү тематикадагы ар кыл мазмундагы отуздан ашык ырлар жыйнагы жана көлөмдүү поэмалары жарык көрүп, көркүнө чыккан жер-суу, андагы сансыз байлык, тынчтык үчүн болгон күрөш жана өз элинин ой-санаасы, турмушу чагылдырылган. Ал гана эмес, оозеки адабияттын сонун үлгүлөрү «Саринжи-Бөкөй», «Кожожаш», «Олжобай менен Кишимжан», «Жолборс миңген киши» аттуу поэмаларды айтып калтырган.
Сыйлыктары жана наамдары
Акындын кыргыз адабияты менен искусствону өнүктүрүү ишиндеги сиңирген эмгеги үчүн Кыргыз ССРинин эл артисти деген наам берилип, Ленин, «Эмгек Кызыл Туу», «Кызыл Жылдыз» ордендери менен сыйланган.
Кошаяк
Кошаяк (Allactaga saltator, Eversmann (1848)):
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Урал тегериндеги чөлдөрдөн тартып түштүк Байкал сырты, Монголия, Түндүк Кытайга чейин. Алтайда Чүй талааларда, Казакстандын көп жерлеринде таралган. Кыргызстанда кош аяктын эки түрчөсү, A. s. altorum Ognev Ысыккөл ойдуңунда жана A. s. dementiewi Кочкор өрөөнүндө жашайт, б.а. экинчи түрчөсү Атбашыда, Арпада жана Аксайда жашайт. Бул кош аяктар бир - биринен обочолонгон.
Жашаган аймактары
Жаныбарлар өлөң чөптүү, кээбирде шагылдуу участкаларды, же салыштырмалуу айыштуу түзөң, же чополуу айдоо жерлерди тандап алат. Негизинен булар чөлдөр же жарым чөлдөр; бийик тоолуу түрчө деңиз денгээлинен 3500 м бийиктикте талаалуу биотопторду да ээлеши мүмкүн, бирок баары бир көбүнчө чөлдүү ландшафттарга жакын келишет. Ушул түрчө ортонку тоонун чегинен ылдый карай түшпөйт, ошол эле Чүй өрөөнүндө да.
Саны
Адабияттарда көрсөтүлгөндөй ушул түрчөлөрдүн саны боюнча анча көп эмес сандагы материалдар айкындап турат. Мисалы, Атбашы өрөөнүндө капкан менен кармаганда анын түшүшү 15,7%ти, ал эми Кочкор өрөөнүндө-28%ти түзгөн.
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Кош аяктар жашаган жерлеринде жашоо тиричилигин түнкүсүн өткөрөт. Кышында чээнге киришет. Бийик тоолуу Аксайда алар чээнге сентябрда киришип, андан жазында апрелдин башында чыгышат. Климаты өтө деле катаал болбогон анчалык бийик эмес Ысыккөлдө сезондук активдүүлүгү бир кыйла жогору болот. Кош аяктар негизинен өсүмдүктөр- жалбырактар, уруктар, тамырлар, мөмө тамырларды жешет. Азыгынын курамына анча-мынча курт- кумурскалар да болушу мүмкүн. Кош аяктардын көбөйүүсү май-июнга созулат. Түйүлдүгүнүн саны 2ден 6га чейин, орточо 4кө жакын болот. Чөндөлөйлөрү июнда чыгышат.
Чектөөчү факторлор
Ортонку, бийик тоолордун климаттык шарттары жана жырткычтар.
Көбөйтүү (колдо багуу)
Бул кемирүүчү чарбачылык жагынан кызыксыз болгондуктан, аны багып жана көбөйтүүнүн эч зарылчылыгы жок.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Буларды коргоо чаралары жок.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Ушул түрчөлөрдүн жашаган жерлерин сактоо.
Кемирүүчүлөр сымалдар – Rodentia – Грызуны
Статусу
Near Threatened, NT: R.
Николь (Нуриман району, Башкыртстан)
Николь — Башкыртстандын Нуриман районундагы айыл, Николь айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 679 киши. Почта индекси — 452444, ОКАТО коду — 80245820001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Оморов, Тимурлан Исмаилович
Кыскача өмүр таржымакалы
Тимурлан Исмаил уулу Оморов 1979-жылы 9-декабрда Кыргызстандын Нарын облусуна караштуу Нарын районундагы (мурдагы Тянь-Шань районундагы) Эчки-Башы айылында мугалимдин үй-бүлөмүндө туулган. Атасы Исмаил Оморов айылдык мектепте физика сабагынын мугалими, мектептин директорунун орун басары болуп иштеген. Исмаил мезгилсиз дүйнөдөн кайткан. Энеси да айылда мугалим болуп иштеп, ардагерликке чыккан.
Тимурлан 1987-93-жж. Эчки-Башы айылындагы орто мектепте окуган. Андан соң коллеждже таалим алган. 1998 – 2003-жж. Тимурлан Бишкектеги Кыргыз-Түрк Манас университетинде тарых бөлүмүндө окуп, аны ийгиликтүү аяктаган. 2005-2008-жж. Тимурлан Түркиядагы Анкара университетинде Коомдук билимдер факультетинде магистратурада таалим алып, аны ийгиликтүү аяктады. Андан соң 2009-2013-жж. Анкара университетинде социалдык билимдер факультетинде докторантурада окуп, докторлук диссертациясын жактады. Жаш илимпоз тарыхчы Тимурлан Оморов азыркы учурда И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинде дарс окуп келет. Буга чейин ал Түркияда, андан соң Бишкек шаарындагы КМУ, БГУ сыяктуу университеттерде иштеген.
Илимий ишмердиги
Тимурлан Оморов XV к. – XX к. башындагы Борбордук Азиядагы түрк калктарынын тарыхы боюнча адис. Бул жаатта ал Түркиянын Анкара университетинде докторлук диссертациясын коргоду жана 2014-жылы түрк тилинде монографиясын жарыялады.
Ал бир катар эл аралык илимий жыйындарда XVII к. – XX к. башындагы Бухара эмирлигинин, Кокон хандыгынын жана кыргыздардын тарыхы жана Чыгыш Теңир-Тоодогу саясий окуялар боюнча илимий баяндамалар жасап, макалалар жарыялаган.
Орусиялык чыгыш таануучулар Василий Бартольд менен Владимир Гордлевскийдин айрым макалаларын орусчадан түркчөгө которгон.
Үй-бүлөсү
Үй-бүлөлүү.
Сама (дарыя)
Сама — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - №1264 Пашня дарыясы орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Төрөкул Дооров
Төрөкул Дооров - "Эркин Европа, Азаттык" радиосунун Казак редакциясынын директору. "Азаттыкка" ал 2002-жылы Москвадагы кабарчы катары келген.
Азаттык
2007-2009-жылдары Бишкекте “Азаттык плюс” жаштар программасынын редактору кызматын аркалаган.
2009-2014 "Азаттыктын" борбордук офисинде журналист болуп иштеген.
2014-жылдан бери "Азаттыктын" казак редакциясын жетектеп келатат.
КТРК
1999-2001-жылдары Кыргыз Мамлекеттик Телерадио Корпорациясында (азыр КТРК) "Баластан" студиясында, кийинчерээк "Ала-Тоо" маалымат программасында кабарчы жана алып баруучу болуп иштеген.
Билими
2004-жылы Москва Мамлекеттик Универстиетинин Журналистика факультетин аяктаган. Үй-бүлөлүү, үч перзенти бар.
Айрым эмгектери
Төрөкул Дооров Азаттык радиосунда бир нече автордук программаларды киргизген. Алардын ичинде "Данисте" берүүсү азырга чейин обого чыгууда. Башында ал радио-документалистикага негизделген программа катары башталып, маселен, Баткендеги кыргыз-тажик чек арасындагы чатактын ортосунда калган Ак-Сай айылы, Москвадагы мигранттардын экинчи үй-бүлө күтүп жашашканы өңдүү бир топ саясий, социалдык жана манадий проблемаларды көтөргөн.
2021-жылдын 28-апрелинде Баткен обсулунун баткен жана Лейлек райондорунда кайрадан тажик аскерлери менен ок атышуу болуп, анын масштабы эгемендик жылдарында болуп көрбөгөн деңгээлге чыгат. Ошол окуяларда Төрөкул Дооров Лейлек районунун бир нече жабыр тарткан айылдарын, алардын ичинде Максат, Кулунду, Арка, Интернационал айылдарын кыдырып чыгат жана бир нече даректүү эмгектерди чыгарат.
Маектери
2022-жылдын январь айында Казакстанда болгон кандуу окуялар тууралуу АКШдагы Си-Эн-Эн (CNN) телеканалына кырдаал тууралуу маалымат берди.
Январдагы кайгылуу окуялар тууралуу Төрөкул Дооров маектерди Al-Jazeera, TRT-World, Guardian, TimesRadio, Дождь телеканалы, GBNews TV UK, Czech Public Radio,  Antena 3 Romania, The World Public Radio, сыяктуу маалымат каражаттарында сүйлөгөн.
Сосна (Дон куймасы)
Сосна (Быстрая Сосна) — Орусиядагы дарыя. Орлов облусу, Липецк облусу, Курск облусу, Воронеж облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Дон дарыясынын оң жээгинен 1608 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 296 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Дон бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сосна дарыясы. Дарыянын айрыгы — Хоперге кошулган куймасына чейинки Дон куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Дон (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Аңчылык куралы
Аңчылык куралы – аңчылык кылууга арналган жарандык куралдар. К. к-дары: а) өзөгү сайлуу ок атуучу курал; б) жылма өзөктүү ок атуучу курал, анын ичинде сайлуу бөлүгүнүн узундугу 140 мм. ден ашпаган куралдар, аралаш ок атуучу курал; в) аралаш ок атуучу курал; г) үйлөө кубаты 25 Дж.дан ашпаган желмылтык; д) ок атпаган курал. == Колдонулган адабияттар ==
Аграфия
Аграфия – (аграфия – жокко чыгаруунун бөлүкчөсү жана грекче grapho – жазам дегенди тушундурот) жазуу жөндөмдүүлүгүн жоготкондугун билдирүү речинин (сөз сүйлөшүүнүн) бузулушун тушундурот. Баш желкесинин сол жак тарабынын же желкесинен-төбөсүнө чейинки баш мээсинин кыртышы өсүп жетилбеген учурда байкалат. Оорулуу Адам менен  ооруп калганда тамгадан сөз түзүү жөндөмдүүлүгүн жоготот же жазуу учурунда өзүнчө бөлөк муундарды калтырып же орундарын алмаштырып салат.
Ичке ичеги
Ичке ичеги — ичеги-карын жолунун бир бөлүгү. Ал карындан башталып, бир нече ийри-буйру түйүндөрдү түзөт да, ич көңдөйүнүн ортосунан орун алат.
Ичке ичегинин узундугу 5—6 леге жетет. Ал ич көңдөйүнүн арткы бетине өзүнүн чычыркай майы аркылуу бекип турат. Ичке ичеги анатомиялык түзүлүшү боюнча үч бөлүктөн (он эки эли ичеги, ичке ичеги жана майлуу ичеги) турат. Ичке ичегинин капталы түрдүү милдет аткара турган үч катмардан турат. Ички былжырлуу катмары көптөгөн майда түктөр менен капталган. Бул түктөр тамак маңызын сорот. Алардын түбүндө көп ичеги бездери жайгашат, ал бездер бөлүп чыгарган зилдердин жана ферменттердин таасири менен карында эрип үлгүрө албаган белок, май жана углеводдор толук ажырайт.
Ичке ичегинин былжыр челинде уу заттарды жана микроорганизмдерди жоготуп туруучу атайын лимфа түзүлүштөрү болот.
Ичке ичегинин ортоңку катмары сырткы жана ички булчуң талчаларынан турат. Булчуң талчалары ичкиси шакек сымал тегерек келсе, сырткысы узунунан кетет. Бул эки түрдүү булчуң талчаларынын жардамы менен Ичке ичеги толкун сымал жыйрылып жана бошоңдоп, ичегини кыймылга келтирет (перистальтика). Ал эми Ичке ичегинин сырткы бети жылтырак катмардан турат.
Аңчылык кылуу жана балык уулоо салыгы
Аңчылык кылуу жана балык уулоо салыгы – КР жергиликтүү салыктардын бири; бийликтин жергиликтүү өкүлчүлүктүү органы тарабынан белгиленген ченемде болот. Аңчылык жана балыкчылык менен иш жүргүзгөн жеке жактар бул салыктын төлөөчүсү болуп саналат. == Колдонулган адабияттар ==
Секулярдаштыруу
Секулярдаштыруу – чиркөөнүн, мечиттин жана кечилкананын (монастрдын) мүлкүн мамлекеттин мүлкүнө айландыруу, тактап айтканда мечиттин, чиркөөнүн менчигин алып, атуулдук менчикке берүү.
Секулярдаштыруу – бул диний институттарды социалдык кызматынан ажыратуу, диний ырым-жырымдарды, түшүнүктөрдү сүрүп чыгарып, аларды мамлекеттики менен алмаштыруу, коомдо жана жеке адам аң-сезиминде материалисттик, атеисттик көз караштарды бекемдөө. Азыркы учурда көптөгөн өлкөлөрдө дин мамлекеттен ажыратылган, бирок демократиянын принциптерин сактаган коомдо мамлекеттин коопсуздугуна, кызыкчылыгына коркунуч туудурбаса, диний иш-аракеттерге тыюу салынбайт.
Александр Прохоров
Александр Михайлович Прохоров (1916-жыл 11-июль, Австралия, Квинсленд штаты, Атертон - 2002-жыл 8-январь, Москва) - советтик жана орусиялык физик, заманбап физиканын эң маанилүү багыттарынын бири болгон кванттык электрониканын негиздөөчүлөрүнүн бири, 1964-жылкы физика боюнча "Нобель" сыйлыгынын лауреаты (Николай Басов жана Чарлз Таунс менен чогуу), лазердик технологияларды ойлоп тапкандардын бири болуп саналат.
Илимий ишмердиги
Илимий эмгектери радиофизика, ылдамдаткычтар физикасы, радиоспектроскопия, кванттык электроника жана кошумчалары жана сызыктуу эмес оптикага арналган. Алгачкы эмгектеринде радиотолкундардын жер бетинде жана ионосферада таралышын изилдеген. Согуштан кийин радиогенераторлордун жыштыгын турукташтыруу ыкмалары менен алектенген. Бул анын кандидаттык диссертациясына негиз салган. Синхротрондогу миллиметрдик толкундарды генерациялоонуун жаңы режимин сунуштаган, шайкештик өзгөчөлүгүн тапкан жана бул эмгектин жыйынтыгы менен доктордук диссертациясын жактаган (1951).
Акбаш, урук
Ак баш - басыз, мундуз урууларынын курамдарындагы уруктар. Ак-Баш топонимикалык аталыш катары да белгилүү (Сузак району, Ак-Баш айылы).
Жумаев Гүлжигит Ажы
Жумаев Гүлжигит Ажы 1973-жылы Сузак районунун Сары-Булак айылында туулган.
Ар жылы акыркы коңгуроодо Ш.Базарбаев атындагы орто мектептин 10 мугалимине жана 10 окуучусуна ийгиликтерине карата стипендия берип келет. “Эгемендик” коомдук бирикмесинин башкармасынын жана ЖИА (Жаш Ишкерлер Ассосация) мүчөсү. “Адеп Башаты”, “Ата Журт” кайрымдуулук фонддорунун демөөрчүлөрүнөн.
Кыка-Мачель-Кэт дарыясы
Кыка-Мачель-Кэт — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таз дарыясынын оң жээгинен 472 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Жумаев Гүлжигит Ажы
Билим берүү жана Ички иштер министрлиги, Бажы кызматы жана Афган согушу ардагерлер уюмунун, областтык, райондук, жана айыл өкмөттөр жетекчилери тарабынан көптөгөн алкыш, ардак грамота, дипломдор, төш белгилер, медалдар менен сыйланган. Сузак районунун “Ардактуу атуул” наамынын ээси. Багыш элинин меценат жана мекенин сүйгөн патриот жигити.
Демөөрчүлүк кылган иштерине жана ар кандай турнирлерди өткөзүүгө жардам көрсөткөн Багыш айыл өкмөт элине жана жетекчилигине, айылдык кеңештин депутаттарына дайыма чоң ыраазычылыгын билдирип келет.
Кыка-Мачель-Кэт дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Юридикалык жак
Юридикалык жак – КР жарандык мыйзамдары боюнча, менчигинде, чарбалык жетекчилигинде же ыкчам башкаруусунда өзгөчөлөнгөн мүлктөрү болгон жана өзүнүн милдеттенмелери боюнча ошол мүлктөр менен жоопкерчилик тарткан, өз атынан мүлктүк жана жеке мүлктүк эмес укуктарды алуучу жана ишке ашыруучу, милдеттенме аркалоочу, доочу жана жоопкер болуучу уюм. Өзалдынча балансы жана сметасы болуусу керек. КР жарандык мыйзамдарына ылайык коммерциялык уюмдарга жана коммерциялык эмес уюмдарга бөлүнүшөт. Ю. ж. белгилүү укук жөндөмдүүлүктөрүнө ээ болот (кара:Юридикалык жактын укук жөндөмдүүлүгү). Уставдын болбосо уюштуруучу келишимдин жана Уставдын, болбосо уюштуруучу келишимдин гана негизинде аракеттенет. Мыйзамдарда каралган учурларда коммерциялык уюм болуп саналбаган Ю. ж. ошондой уюмдар жөнүндөгү жалпы жоболордун негизинде аракеттене алат. Мыйзамдарга жана башка укуктук актыларга жана уюштуруучу документтерге ылайык аракеттенүү менен өзүнүн органдары аркылуу өзүнө жарандык милдеттенмелерди жана жарандык укуктарды ала алат. Мыйзамдарда каралган учурларда Ю. ж. өзүнүн катышуучулары аркылуу да жарандык укуктарды, жарандык милдеттенмелери ала алат. Анын ишмердиги кайра уюштуруу же жоюу жолу менен токтотулат.
Кызыл Аянт
Кызыл Аянт — Москва шаарынын борбордук аянты, батышынан Кремль менен тутумдаш. Кремль дубалынын чыгыш бөлүгү мамлекеттик дүр-дүйнө дүкөнү, Василий Блаженный храмы (Покров собору), мамлекеттик тарых музейинин имараты менен чектешет. 15-кылымдын аягында курулуп, 17-кылымдын 2-жарымынан Кызыл аянт деп (кооз) аталган. Алгач соода, 16-кылымдан салтанаттуу шааншөкөт өткөрүлүүчү жай болгон. Кызыл аянттын архитектуралык ансамблинин калыптанышында Кремль дубалы менен Спас, Сенат, Никола мунараларынын жана 1555-60-ж. зодчийлер Барма менен Постник салган Василий Блаженный чиркөөсүнүн ролу зор. 17-кылымдын аягында Кызыл аянтта бир катар административдик имарат: 1697-ж. Монета сарайы, 1699-ж. Земский приказ, кийин Башкы аптека салынган. Мында 18кылымдын башында маданий мекемелер топтоло баштаган. Спас дарбазасында китеп соодасы, Никола дарбазасында театр, 1755-ж. Башкы аптеканын имаратында Москва университети жана башка ачылган. 1818-ж. К. Минин менен Д. Пожарскийге эстелик тургузулган (скульптор И. П. Матрос). 19-кылымдын акыркы чейрегинде Кызыл аянтта тарых музейи, мамлекеттик дүрдүйнө дүкөндүн имараты тургузулган. Кызыл аянт орус тарыхындагы көптөгөн окуялардын аренасы болуп, Москвадагы «Туз козголоңу» (1648). «Жез козголоңу» (1662), Аткычтар көтөрүлүшү (1682) чыккан. 1924-30-ж. архитектор А. В. Щусевдин жетекчилиги менен В. И. Лениндин мавзолейи салынган. Мавзолей мурда жыгачтан, 1929-30-ж. таштан салынган. 1930-31-ж. Кызыл аянт брусчатка менен жабылып, трибуналар (архитектор И. А. Француз) жасалып, Кремль дубалын бойлото карагай отургузулган. 1992-94-ж. Кызыл аянттагы Казан собору калыбына келтирилген (1636-ж. салынып, 1936-ж. бузулган). Кремль дубалынын жанына мүрзөлөр жайгашып, эң көрүнүктүү мамлекеттик ишмерлердин сөөктөрү, дубалына сөөк күлдөрү коюлган, мында эл аралык жумушчу кыймылынын кээ бир ишмерлеринин сөөктөрү да бар. Кызыл аянтта аскер параддары, демонстрациялар, митингдер өтөт. Москвадан чыккан бардык шосселер Кызыл аянттан баштап эсептелет.
Өтүкен-Йыш
Аскердик-стратегиялык ыңгайлуу аймакка кыргыздар өз үстөмдүгүн орнотууга жигердүү аракеттерин жасашкан. Буга 840-жылы тарыхый окуялардан соң, кыргыз каганы өз ордосун, мамлекеттин борборун Танну-Олага (азыркы Туванын түштүк аймактары) көчүргөндүгү далил болот. Ушул мезгилден тартып Борбордук Азиянын аймактарына кыргыздардын 360 жылга созулган үстөмдүгү башталган. Өтүкен-Йыш жайгашкан Хангай (кыргызча Каңгай) – «Манас» эпосунун бардык варианттарында жердин, элдин, айрым учурда өлкөнүн аты катары берилет.
Дөөлөтбак уулу Садык
Дөөлөтбак уулу Садык (1900-1944) Оймочу жана кырмачы. Азыркы Нарын районундагы Жалгыз-Терек айылында төрөлгөн. Анын көркөмдүк дүйнөсүнө шыгы бала кезинен жаралат. Оймочулугу «Садык оюм» деген атта тарайт. Кийиз оюмдары менен катар жыгачка түрдүү көркөмдүк түшүрүүнү, кырма идиштерин кооздоп жасоону да мыкты билген. Садык «Манас», «Семетей» айткан. Эл-журт Садыкка атайын ат токуп келип айыл аралатып оюм ойдурткан, көчөт түшүрткөн. Ал кийизди жайып, кестикти алар замат кооз оюмдун ыргактары көкүрөккө өзү эле дүрмөттөлүп, дароо эле кийиздин бир четинен баштап оюп кетүүгө машыккан. Жерге-Тал өрөөнүндө оюм оюп, идиш-аяк кырып, эпос айтып таланты аркылуу элге таанылган. Анын буюмдарынын өзгөчө бөтөнчөлүгү - «мүйүз оюмун», «бармак баш оюмун», «бычак учу оюмун» шайкештире алып, мындан өзүнүн «кыял оюмун» чыгарган. Ал оюм бүгүн Нарындын оң канатында жашаган элге кеңири тараган.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Старуха-Йоль (Ручь-Ю куймасы)
Старуха-Йоль — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ручь-Ю дарыясынын оң жээгинен 38 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 27 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Пути Кайсар Михара
Пути Кайсар Михара (Puti Kaisar-Mihara) – австриялык таймаш искусствосунун чебери, бийчи жана актриса. Пути Михара 1986-жылы 28-апрелде Паданг шаарында (Батыш Суматра) туулган. 1989-ж. атасы менен Индонезиядан Австрияга барган. Пути орто мектепти Венада аяктаган.
Көрүү
Көрүү — көрүү органынын жана анализаторлорунун объектилерден чагылган жарыкты, шоолаларды баамдоо менен сырткы чөйрөнү кабыл алуусу, башкача айтканда тышкы дүйнө жөнүндө информация алуу.
Көрүү системасы
Көрүү функциясын атайын клеткалар — фоторецепторлор өтөйт, алардын жарыкты сиңирүү касиети фоторецепция деп аталат. Жарык энергиясынын таасири астында алгачкы учурда аларда рецептордук потенциал, андан сала көздүн түбүндө жайгашкан нейрондордо козголуу болуп, алардан чыккан нерв импульстары мээге жеткирилет.
Көрүү татаал функциялар системасы; ага жарыкты сезүү, жарык спектрлерин (боёк түрүн) ажыратуу, көрүү курчтугу, көрүү айланасынын кенендиги, эки көз тең кирет. Көздүн сезгичтиги айланадагы жарыкка байланыштуу, караңгыда көрүү курчуйт, жарыкта — төмөндөйт. Бул өзгөчөлүк көрүүнүн ыңгайлануусу деп аталат. Ушуга байланыштуу түнкү көрүү, күүгүмдө көрүү, күндүзгү көрүү болуп айырмаланат.
Айлананын жарыгы өзгөргөндө көздүн жарыктын боёк түрлөрүн (спектрлерин) сезгичтиги да өзгөрөт, себеби көздүн торчо кабыгында — колбочка жана таякча деп аталган фоторецепторлор бар. Колбочкалар торчо кабыктын ортосунда жайгашып, сары так деп аталат. Таякчалар анын четинде жайгашат. Сары так (колбочкалар топтолгон жер) даана, так көрүп, борбордук деп аталат.
Колбочкалар жарыкты азыраак сезип, күндүзгү көрүүнү камсыздайт. Ал эми таякчалар жайгашкан четки көрүү анча даана көрсөтпөйт. Таякчалар жарыкты сезгич келип, күүгүмдө же түнкүсүн көрүүнү ишке ашырат. Көрүүнүн жарыкка ыңгайланышы, көздүн сезгичтиги, көрүү пигменттеринин ажыраган санына, карек аркылуу жарык шооласынын өтүүсүнө, нервдердин сезгичтигине жараша болот. Колбочкалар жарыктын боёк түстөрүн (спектрлерин) ажыратууга адистештирилген.
М. В. Ломоносовдун (1756), Г. Гельмгольцтун (1866) теориясы боюнча көрүү торчо кабыгы кызыл, жашыл, көк түстөрдү артыкча сезүүгө ылайыкталган. Жалпысынан жарык шооласы айтылган үч боёктуу түспөлдөн турат, демек, жарыктын ичинде кайсы түс көбүрөөк болсо ал өзүнүн адистештирилген элементине көбүрөөк сиңирилет да, натыйжада жарыктын боёк түстөрүн ажыратууга шарт түзүлөт. Эгерде айтылган 3 компоненттин бирөө тубаса жетишпесе же акырындап бузулса, андай адам ошол боёк түсүн көрбөйт. Бул илдет дальтонизм деп аталат. Буюмду даана же бүдөмүк көрүү жарыкты жана анын түстөрүн кабыл алууга байланыштуу.
Алыстан начар көрүү(миопия) — көрүүнүн кемчилдиги, алысты бүдөмүк көрүү. Ага жарыктын жетишсиздиги, буюмдарды өтө жакын коюп иштөө (китеп окуу, жазуу, кол өнөрчүлүк жана башка) себеп болот. Ал көбүнчө мектепте окуган мезгилден башталып, жаш өткөн сайын начарлай берет.
Жакындан начар көрүү(гиперметропия) — көрүүнүн кемчилдиги, буюмду бүдөмүк көрүү (өзгөчө жакындан). Мында буюмдан чагылган нур көздүн тор кабыкчасына түшпөстөн, анын артына өтүп кетет. Жакындан начар көрүү көздүн тунук челинин жана чечекейинин сындыруу күчүнүн начарлыгына же көздүн алдыңкы-арткы огунун кыскалыгына байланыштуу болот. Ал тубаса же кийин пайда болот. Дээрлик бардык балдар төрөлгөндө жакынды начар көрүшөт, бирок өсүү жана өнүгүү процессинде (10 жаш чамасында) көпчүлүгүнүн көрүүсү калыбына келет.
Көздүү сактоо
Жарык кылуу чоң мааниге ээ. Үйдүн ичине күндүн жарыгы жакшы түшүү үчүн терезенин айнеги таза болуп, ачык түстөгү парда тагуу сунуш кылынат. Жасалма жарык кылуу үчүн түрдүү лампалар пайдаланылат. Лампанын жарыгы сол жактан келгендей орнотулат. Караңгыда, жүрүп бараткан транспортто, басып баратып окуган өтө зыян. Көзгө күч келтирип иштегендер 30—40 мин. сайын 10 минутадай көздү эс алдыруу керек. Телекөрсөтүүлөрдү караганда экрандан 2,5 м алыс отуруп, бөлмөнү бир аз жарык кылуу талапка ылайык. Боёк түстөрүнүн контрасттарын туура пайдалануу жакшы жана оң эмоциялык сезим түзөт. Көз чарчаганда жумуш өндүрүмдүүлүгү төмөндөп, көздү ар кыл ооруларга чалдыктырат. Көз тубаса начар болсо, аны өз убагында, көз айнек менен туура коррекциялоо зарыл.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
זעהן
Сарычат – Ээрташ мамлекеттик коругу
Сарычат – Ээрташ мамлекеттик коругу — Акшыйрак Тоо түйүнү менен Тескей Ала-Тоонун ортосундагы бийик тоолуу, мөңгүлүү өрөөндүн төрүндө 1995-жылы уюшутурулган. Сарыжаздын он куймасы Үчкөлдүн түзүүчүлөрү Сарычат жана Ээрташ суусунун алабдарын ээлейт. Аянты 72 миң га. Негизги максаты - сырттын жаратылыш комплекстерин бузбай, аларды табигый калыбында сактоо. Ал жердеги Кыргыз Республикасынын Кызыл Китебине катталган аркар-кулжа, илбирс, Тянь-Шандын ак тырмактуу аюсунун жана башка коргоого алуу. Бул жерде эчки-теке, карышкыр, суур, коён жана сейрек кездешүүчү жырткыч жаныбар мадыл, суусар мекендешет. Өзгөчө жырткыч канаттулардын өкүлдөрү: ак кажыр, балта жутар көк жору, гималай жорусуу, кузгундар көп.
Коруктун аймагы бийик тоолуу адам баласынын таасири көп тийбеген жерде жайгашкан. Бир гана алтын казып алып жаткан «Кумтөр» ишканасы коруктун батыш жагында 15-20 чакырым аралыкта жайгашкан. Коруктун турган ордунун тегереги туташ мөңгүлөр менен капталган. Мөңгүлөрдүн алабына байкоо жүргүзүү жалпы климаттын өзгөрүшүн баамдоодо эн маанилүү материалдарды бермек.
Мамбеталиев Эркинбек
Мамбеталиев Эркинбек 1977-жылы Сузак районунун Октябрь кыштагында туулган.
Маданий детерминизм
Маданий детерминизм (лат. deter-mino – аныктайм) – маданиятты коомдун башка чөйрөлөрүнөн көз каранды эмес, автономиялуу түзүлүш катары караган батыш социологиясында кеңири жайылтылган концепция маданий детерминизм эреже катары маданият түшүнүгүн кеңири чечмелөө менен мүнөздөлөт. Аталган концепциянын чегинде маданият бул коомдун көпчүлүк мүчөлөрү тарабынан кабыл алынган баалуулуктары менен дөөлөттөрдүн (фундаменталдуу мүнөздөгү коомдук идеялар жана принциптер, ынанымдар жана ишенимдер, каада-салттар жана ырым-жырымдар жана башка) жыйындысы. Батыш социологиясында маданий детерминизм М. Вебердин диндин социологиясы боюнча жазган эмгектеринен башталат деп белгиленет. Бул эмгектерде М. Вебер коомдун өнүгүшү анда үстөмдүк кылган диний баалуулуктардан көз каранды деп белгилеген. Азыркы мезгилдеги маданий детерминизмдин өнүгүшүнө алгачкы жамааттарды каада-салттар жана ырым-жырымдар тактаган маданий система катары караган маданий антропология мектебинин өкүлдөрү (Л. Уайт, А. Кардинер, М. Мид) зор таасир тийгизишкен.
Аңчылык олжо
Аңчылык олжо – ийгиликтүү аңчылык кылгандыгын буюмзат катары далилдей турган аңчылык өнүмүнүн бир бөлүгү (өлтүрүлгөн жапайы жаныбар, жана анын бир мүчөсү). == Колдонулган адабияттар ==
Юридикалык жак бирикмелери (ассоциациялар менен бирликтер)
Юридикалык жак бирикмелери (ассоциациялар менен бирликтер) – юридикалык жактар тарабынан алардын иштерин координациялоо, ошондой эле алардын кызыкчылыктарын жактоо жана коргоо, анын ичинде мүлктүк кызыкчылыктарын дагы, максаттарында түзүлгөн коммерциялык эмес уюм. Ассоциация юридикалык жак болуп саналат. Ассоциациянын мүчөлөрү өзалдынчалыктарын жана юридикалык жак укугун сактап калат. Ассоциация өз мүчөлөрүнүн милдеттенмелери боюнча жооп бербейт. Ассоциациянын мүчөлөрү анын милдеттенмелери боюнча ассоциациянын уюмдаштыруучу документтеринде каралган көлөмдө жана тартипте субсидиардык жоопкерчилик тартышат. Фирмалык аталышын жана анын мүчөлөрүнүн негизги ишмердиктеринин негизги багыттарын көрсөтүү менен, өзүнө «ассоциация» же «бирлик» деген сөздөрдү камтуусу тийиш.
Людвиг Фейербах
Өмүр баяны
Лю́двиг Андре́ас фон Фейерба́х - (1804—1872ж) — немис философу. Баварияда, юристтин үй-бүлөсүндө туулган. Гейдельберг университетинде теология факультетинде окуйт, бирок көпкө узабастан Берлинге кетет да, ал жерде Гегелдин лекцияларын угат, Гегель ага күчтүү таасир берген. Диссертацияны коргогондон кийин Эрланген университетинде окутуучу болуп иштейт. Жашыруун ат менен басылып чыккан «Өлүм жана өлбөстүк жөнүндө ой» деген чыгармасында жандын өлбөстүгү жөнүндөгү ишенимге каршы багытталган идеяларды өнүктүрөт. Бул чыгармасы үчүн ал кызматтан бошотулат.
Үйлөнгөндөн кийин аялы фарфор фабрикасынын ээси болгон жердеги кыштакта жашап турат. Ал жерде такай 25 жыл жашайт. Фабрика банкрот болгондон кийин Нюрнбергдин жанына көчүп келип, оор материалдык муктаждыкты башынан өткөрөт.
Өзүнүн философиясын Фейербах келечектин философиясы деп атаган, анткени ал жаратылыштын баласы болгон адамдын акыл-эсин реалдуу субьект катарында караган. Ал өзүнүн эмгектеринин бирин дал ушундайча атайт: «Келечектин философиясынын негизги жобосу» (1843). Мындан башка да төмөнкүлөрдү жазган: «Гегелдин философиясын сынга алууга карата» (1839), «Христианчылыктын маңызы» (1842), «Философияны реформалоого карата алдын ала тезистер» (1842).
Адамды Фейербах «философиянын бирден бир, универсал жана эң жогорку предмети» катарында карайт [Танд.филос.чыгарм. 1-том. 202-6.].
Фейербахтын философиясы
Фейербах философия сезимдик маалыматтарга таянууга жана табият илимдери менен союз түзүүгө тийиш деп эсептейт. Философия динди алмаштыра алат, ал адамдарга көңүл сооротуунун ордуна бактыга жетишүү ишинде өзүнүн реалдуу мүмкүнчүлүктөрүн түшүнүүгө жардам берет. Ал философия антропология, б.а. адам жөнүндөгү окуу болууга тийиш. Адамдын ишмердигин, айрыкча физиологиясын изилдеген конкреттүү илимдер ойломдун материалдык процесстер менен ажырагыс байланышын, анын жаратылыштан бөлүнбөстүгүн көрсөтүп турат. Жаңы философия,— Фейербах өзүнүн философиялык системасын ушундай түшүнөт,— адамды да, жаратылышты да философиянын бирден бир предметине айландырып, демек, антропологияны, анын ичинде физиологияны да универсалдуу илимге айландырат.
Дуализмди тануу
Фейербах жан менен дененин дуализмин танат, руханийлик менен материалдыктын, субьективдүүлүк менен обьективдүүлүктүн, ойлом менен бытиенин биримдигин ырастайт. Адамдын маңызы, Фейербахтын оюнча, анын башынан өтө тургандардын көп түрдүүлүгүндө. Коомдук аң-сезимдин ар түрдүү формаларын алардын реалдуу мазмуунунун позициясынан карайт. Дин да фантастикалык образдар менен гана иши болсо да, реалдуу мазмуундан ажыраган эмес. Ошентип, Фейербах негизинен адамдын сезимдик табиятын, бардык адамдардын антропологиялык бирбүтүндүгүн баса белгилейт.
Өзүнүн чыгармаларында Фейербах идеализмди сынга алуу жагында эч кимди алдына салган эмес. Идеализмдин реалдуу чындыкка таянбагандыгын, анын реалдуу предметтерге көңүл бурбагандыгын көрсөтөт. Фейербах идеализм рационалдашкан теология болуп саналат деген корутундуга келет. Өмүрүнүн алгачкы мезгилинде гегелдик философиянын тарапкери болсо да, Фейербах кийин аны кескин сынга алат. Анын гегелдик идеализмди сынга алуусу тоталдык түрдө болгон эмес. Ал кээ бир гегелдик идеяларды: жаңы менен эскинин күрөшүн, танууну жана башка айрым диалектикалык идеяларды туура деп тапкан.
фейербах дин тууралуу
Фейербах — динди сынга алуунун эң көрүнүктүү өкүлү, бул сынды ал өзүнүн бүткүл өмүрүнүн иши деп эсептеген. Ал динди жаратылыштын стихиялуу күчтөрүнөн коркуу, ошондой эле жерде адамдар башынан өткөрүп жаткан азап менен кыйынчылыктар пайда кылат деп ойлойт. Мындан башка да теңирликте адамдын үмүтү, идеалы чагылып көрүнөт, ошондуктан дин турмуштук түшүнүктөр менен толукталып турат, анткени адам Кудайга окшош болгусу келет. Жаратылыш кубулуштарына диний сыйынуу, ошондой эле Жаңы заман адамынын диний культу, Фейербахтын оюнча, адам чындыгында же мейли кыялында болсун эмнеге багыныңкы болсо ошону теңирлештирип, ошого табынарын көрсөтөт. Диндин маңызы — адамдын жүрөгү, бул жүрөк ишенүүгө жана сүйүүгө умтулат, ал алды — артын байкап, ой жүгүртүп иш кылган акыл-эстен ушунусу менен айырмаланат. Динде адамдын бүт турушу бурмаланып чагылдырылган.
«Адам кудайларга өзүнүн фантазиясы жана сезими бар болгондуктан гана ишенбейт, ал ошондой эле бактылуу болууга умтулгандыктан улам да ишенет. Ал олуя чалыш жанга өзү олуялыктын эмне экендигин билгендиктен гана эмес, ал өзү да олуя чалыш болгусу келгендиктен улам ишенет; ал туш тарабы төп болгон жанга ал өзү да туш тарабы төп келген жан болгусу келгендиктен улам ишенет; ал жандын өлбөстүгүнө өзү да өлгүсү келбегендиктен улам ишенет» [Ошонун өзүндө. 2-т. 713-6.].
Бул жоболордо динди антропологиялык жактан түшүндүрүү чагылдырылган, бул түшүнүүнү Фейербах айрым христиан догматтарына карата бир кыйла конкреттүү түрдө колдонот. Алсак, үчилтикти үй-бүлөлүк турмуштун жашап турушу менен, ал эми теңирлик өнөрчүлүктү — адамдын өзүнүн жаратылыштан айырмачылыгы жөнүндөгү мистикалык элестөөсү аркылуу түшүндүрөт.
Фейербах Кудайсыз дин — чыныгы дин деген корутундуга келет. Диний сезим адамдын индивидуалдык психологиясына мүнөздүү нерсе, аны жеңүүгө болбойт. А түгүл Фейербах адамдын адамга болгон сүйүүсү, айрыкча жыныстык сүйүү — бул диний сезим деп эсептейт.
Фейербах жана жаратылыш
Жаратылыш Фейербах үчүн эң башкы реалдуу, ал эми адам — жаратылыштын эң башкы продуктусу. Жаратылыш адам аркылуу өзүн өзү сезет, өзүн өзү баамдайт. Жаратылыштан жогору турган, жаратылыштан төмөн турган эч нерсе жок. Ар кандай бытие менен маңыздын, ар кандай ойлом менен ишмердиктин, ар кандай гүлдөө менен ийгиликтиннегизги шарты болгон мейкиндик менен убакыттай эле жаратылыш да чексиз. Чындыгында эч кандай тиги дүйнө жок, анткени жаратылыштын кубулуштарында эки ирет жашоо жок, Фейербах мындай деп жазат: «Жаратылыштын башталар жери да, бүтөр жери да жок. Анда бардыгы өз ара аракетте болуп турат, баардыгы салыштырмалуу, баардыгы бир эле убакта аракет да, себеп да болуп саналат, анда баардыгы ар тараптуу жана өз ара байланышкан» [602-6.].
Фейербах бытие менен ойломдун карама-каршы коюлушунун салыштырмалуулугун тааныйт. Адам — обьект да, субьект да. Ал ойломду бытиеге окшоштурууга каршы, материянын кыймылынын бардык формаларын механикалык кыймылга алып келип такоого каршы чыгып, «материализм» деген сөздү колдонуудан качкан. Ал органикалык материяны материянын эң жогорку формасы катарында кабыл алып, кээде өзүнүн окуусун органицизм (организм) деп атаган.
Фейербах тууралуу
Фейербахтын антропологизми анын социалдык-саясый көз караштарынан да көрүнөт. Ал мындай деп жазган: «Жапыз шыбы төбөдөн басып турган алачыктагыга караганда сарайда башкача ойлошот. Тар бөлмөдөгүгө караганда ачык абада биз башка адамбыз, тардык адамды кысат, ал эми кеңири мейкиндик жүрөктү жана башты кеңейтет» [I том, 224-6.].
Фейербахтын философиясы Маркс менен Энгельстин көз караштарынын калыптанышына чоң таасир көрсөткөн. Энгельс мындай деп жазган: «Биздин алдыбызда буркан-шаркан түшкөн кыйын-кыстоо мезгилибизде Гегелден кийин кайсы бир философго караганда, Фейербахтын бизге олуттуу даражада көрсөткөн таасирин толук моюнга алуу сыяктуу милдет турат» [Чыгарм. 21-том. 371-6.].
Кызыл-Байрак, Сузак району
Кызыл-Байрак, Сузак району (мурда Бостон, кийинчерээк Гүлстан деп да аталган) — Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы кыштак. Кызыл-Туу айыл округуна караштуу. Деңиз деңгээли 840 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Сузак кыштагынан 14 км түндүк-чыгыш тарапта. ЖалалАбад темир жол бекетинен 9 км. Кыштак 1880-ж. негизделген. Калкы 1163 (2009); негизинен мал менен алектенип, дыйкан чарбаларында эмгектенет. Орто жана мектеп-интернат, бала бакча, ФАП бар. 1930-ж. уюшулган «Кызыл-Байрак» колхозунун атынан аталып калган. Учурда кайрадан Бостон деп аталат.
Беловодское (Түп району)
Беловодское — Кыргызстандын Ысык-Көл облусунун Түп районундагы айыл. Ак-Булуң айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 230 киши (2009-жылы).
Кыдырназаров Асанбек
Өмүр баяны жана чыгармачылыгы
1947-жылы Нарын шаарындагы айыл чарба техникумун, 1957-жылы Москвадагы мамлекеттик А.В Луначарский атындагы театр өнөрү институтун бүткөн.
1950-1952-жылдары Нарын райондук маданият үйүндө жетекчи, 1958-63-жылдары Тянь-Шань музыкалуу драма театрында режиссер-коюучу болуп иштеген.
Тянь-Шань музыкалуу драма театрында бир нече пьесаларды койгон.
1961-93-жылдары Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театрында иштеген.
Классикалык жана кыргыз драматургиясы боюнча коюлган спектаклдерде драмалык жана трагедиялык кудурети күчтүү ондогон образдарды жараткан.
Жеке эле А. Кыдырназаровдун чыгармачылыгында эмес, жалпы улуттук театр өнөрүнүн масштабында "Ак боз ат" спектаклиндеги ал жараткан Думананын образы драмалык, трагедиялык өнөрдүн туу чокуларынын бири болуп эсептелет.
А. Кыдырназаров чыгармачылык диапозону өтө кеңири универсалдуу актерлордун катарына кирет. Ал театр искусствосунун кайсы гана жанрында болбосун бирдей ийгилик менен образ жараткан.
Ошол эле учурда ал жараткан образдар психологиялык жактан өтө ишенимдүүлүгү менен айырмаланат.
А. Кыдырназаров кыргыздын Карамолдо, Ыбрай сыяктуу улуу комузчуларынын сабында турган алп таланттуу күүчү катары да саналат.
Алгач элдик күүлөрдү агасы Асанкожодон үйрөнөт.Карамолдонун "Сынган бугу", "Насыйкат", "Абактын Кара кашка аргымак" ж.б күүлөрду ийинине жеткире черткен, өзү "Кыргыз көчү", "Бешик", "Калмак ашуу", "Тилек", "Саамал" сыяктуу ж.б чоң күүлөрдү чыгарган.
А. Кыдырназаровдун Кыргыз телерадиосунун алтын казынасына 20дай күүсү жазылып алынган.
Эл аспаптар жана симфониялык оркестрлерге салынган.
Юридикалык жак жайгашкан жер
Юридикалык жак жайгашкан жер – эгер мыйзамга ылайык юридикалык жактын уюмдаштыруучу документтеринде башкасы көрсөтүлбөсө, юридикалык жакты мамлекеттик каттоо учурунда көрсөтүлгөн жер (дарек). Ю. ж. ж. ж. жана аталышы анын уюмдаштыруучу документтеринде көрсөтүлөт.
Бугулуу-тор кени
БУГУЛУУ-ТӨР КЕНИ Нарын областынын Тянь-Шань районундагы полиметалл рудасы жаткан жер. Нарын шаарынан түндүк- чыгыш тарапта, Нура тоосунун түндүк капталында. Кен аймагын девондун аягы — карбондун башталышында пайда болгон аки таш тектери түзөт. Руда чөкмө жолу менен пайда болуп, катмар түрүндө аки таш тектеринин арасында жатат. Узундугу 270 жге созулуп, жантаюу бурчу боюнча 100 м терендикке чейин жатканы аныкталган. Негизги минералдары: галенит, жемсо-нит, сфалерит, арсенопирит ж. б. Тем-гилдөө руда басымдуу, чанда уюган түрдө учурайт. Минералдык составы боюнча үч типке бөлүнөт: полиметаллдуу, жем-сонит-пирротиндүү, мангонит-сидериттүү. Мында полиметалл рудасы негизги орунду ээлейт.
Оң логика (философия)
Оң логика– ойлоо процессинде төгүндөө менен байланышпаган логика. Оң логиканын туура ойлоруна ылайык келген логикалык мыйзамдар тийиштүү логикалык эсептөөлөрдө сүрөттөлөт. Алардын импликативдик эсептөөсү эки аксиомалык схема менен берилет:
1. А  (В А),
2. [ А (В  С)] [(А  В) Й (А  С) ].
Оң логиканын баардык мыйзамдары интуициялык жана классикалык логика аркылуу далилденгендиктен, алардын «жеке системасы» катары эсептелет.
Селекционное
Селекционное (Селекционное ) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Сокулук районундагы айыл. Орок айыл округу составына кирет.