cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мамбеталиева, Шаршебүбү Таранчиевна
Мамбеталиева, Шаршебүбү Таранчиевна – кыргыз агартуучусу. 1949-жылы Кыргызстандын Нарын облусунун Нарын районундагы Эчки-Башы айылында туулган.
Мамбеталиева, Шаршебүбү (Шакен) 1968-жылы Кыргыз мамлекетик университетинин (азыркы Кыргыз улуттук университетинин) филология факультетине тапшырып, аны кыргыз тили жана кыргыз адабияты мугалими адистиги боюнча 1973-жылы аяктаган.
Иштеген жерлери
Нарын шаарындагы Токтогул атындагы орто мектепте улуу пионер жетекчи, бошотулган комсомол уюмунун секретары (1966-1968-жж.), Нарын шаарындагы Токтогул атындагы орто мектебинин кыргыз тил жана адабият мугалими, ушул эле шаардагы В.И. Ленин атындагы орто мектебинин директору (1987-1989-жж.), К. Жакыпов атындагы орто мектебинин окуу-тарбия иштери боюнча директорунун орун басары (1991-1993-жж.).
Кийинчерээк театр өнөрү менен байланыштуу да иштеп, 1993-1999-жж. Нарын облустук М. Рыскулов атындагы музыкалык драма театрынын директору кызматын аркалаган. Мурдагы совет доорунда цензуранын айынан мүмкүн болбогон бир катар жаңы темаларды театр репертуарына киргизүүгө салым кошкон.
2000-2001-жж. Нарын облустук регионалдык билим берүү борборунун башчысынын орун басары.
2001-2007-жж. Нарын облустук билим берүү башкармалыгын жетектеди. Жалпы педагогикалык стажы - 43 жыл.
Сыйлыктары
Кыргыз Республикасынын персоналдык пенсионери, Нарын облусунун ардактуу атуулу, Эмгек Кызыл Туу орденинин кавалери (1986-ж.), "Эмгектеги артыкчылыгы" медалынын ээси (1981-ж.), "Эл агартуусунунун Отличниги" (1977-ж.), Кыргыз Республикасынын профсоюздар кыймылынын отличниги. Кыргыз Республикасынын Президентинин Ардак Грамотасы (1997-ж.), "Манас-1000" эстелик медалы (1995-ж.), "Эмгек ветераны" медалынын ээси. Кыргыз Республикасынын Билим беруу министрилигин, Кыргыз Республикасынын маданият министрлигинин, Нарын облустук мамлекеттик администрациясынын, облустук мугалимдердин кесиптик бирлигинин Ардак Грамоталары менен сыйланган.
Соматикалык (дене) клеткаларды гибриддештирүү
Соматикалык (дене) клеткаларды гибриддештирүү - мында соматикалык клеткалар биригип, жалпы ядро пайда кылат. С. к. г. негизинен пробиркада (тирүү эмес организмде), клеткаларды өстүрүүдө, алардын аралашуусунда жүрөт, анткени бул кубулуштун өзүнөн өзү жүрүү жыштыгы өтө төмөн. С. к. г-нүн жыштыгын арттыруу үчүн, Мисалы, төмөнкү темп-раны жана вирустарды колдонушат.
Курт дарыясы (Сима куймасы)
Курт (Кутелга) — Орусиядагы дарыя. Башкырт Республикасы, Челябинск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Сим дарыясынын сол жээгинен 28 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 36 км.
Соматикалык (дене) клеткаларды гибриддештирүү
С. к. г. иштери, анын алыскы түрлөрдүн клеткаларын аргындаштырууга мүмкүн экендигин көрсөттү, ал эми особдорду мындай учурда аргындаштырууга мүмкүн эмес (Мисалы, адам х чычкан; адам х тоок жана башка).
Курт дарыясы (Сима куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кама бассейндер округу жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сим дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Белая, дарыя бассейни — Кама.
Соматикалык (дене) клеткаларды гибриддештирүү
Клеткаларды гибриддештирүү жана көчүрүү, клеткалык инженерия деп аталат, ал биотехнол-да эң келечектүү багыттардан болуп эсептелет.
Курт дарыясы (Сима куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Соматикалык (дене) клеткаларды гибриддештирүү
Молекулярдык биол-да молекулярдык гибриддештирүү колдонулат. Мисалы, ДНКнын ар башка молекулаларын бири-бири менен, же ДНКнын молекуласын РНКнын молекулалары менен аргындаштыруу жүргүзүлөт.
Бүткүл союздук пионер уюму
Бүткүл союздук пионер уюму – СССРде 10–15 жашар жеткинчектердин уюму (1922–91). 1922-ж. 19-майда комсомолдун Бүткүл россиялык 2-конференциясында бардык жерде пионер отряддарын түзүү жөнүндө чечим кабыл алынып, уюм уюшулган жана анын ишин ВЛКСМ жетектеген. СССРдин бардык аймактарында пионер отряддары уюштурулуп, алар турмуштун бардык тармактарына активдүү катышып, өз салымдарын кошкон. 1932–33-ж. Совет бийлиги үчүн Павлик Морозов, Коля Мяготин, Кычан Жакыпов жана башка пионерлер курман болуп, алардын ысмы Бүткүл союздук пионер уюмунун Ардак китепчесине жазылган. Чарбачылыкты өнүктүрүүдөгү активдүү иши үчүн 1935-ж. пионерлердин бир тобуна сыйлыктар ыйгарылган: Мамлакат Нахангова Ленин ордени (Тажикстан), Ишан Кадыров жана Хавахан Атамкулова (Тажикстан), Алексей Фадеев (Ленинград облусу), Буза Шамжановалар (Казакстан) «Ардак Белгиси» ордени менен сыйланышкан. Улуу Ата Мекендик согуш жылдары пионерлер тимурчулар кыймылын кеңири жайылтышкан, дары чөптөрдү, темир сыныктарын чогултушкан, госпиталдарда күзөткө туруп, түшүм жыйноого колкабыш кылышкан. Немец баскынчыларына каршы күрөштөгү эрдиги үчүн Лёня Голиков, Марат Казей, Зина Портноваларга Советтер Союзунун Баатыры деген наам наам берилип, миңдеген пионерлер орден жана медалдар менен сыйланган. 1962-ж. Бүткүл союздук пионер уюму түзүлгөнүнүн 40 жылдыгына карата Ленин ордени менен сыйланган. Пионерлер үчүн «Пионерская правда» гезити, 35 журнал, ошондой эле республикалык гезит-журналдар чыгарылып турган, Кыргызстанда «Кыргызстан пионери» гезити, «Жаш ленинчи» журналы чыгарылган. 1991-ж. СССРдин таркашы менен Советтер Союзунун Еоммунисттик партиясы (КПСС), Бүткүл союздук лениндик коммунисттик жаштар союзу (ВЛКСМ) менен катар эле, Бүткүл союздук пионер уюму да өз иш-аракеттерин токтоткон.
Портал:Ислам/Долбоор/Сыйлыктар
Ислам тууралуу маалыматтардын көбөйүшүнө жакшы салым кошкондорго ыйгарылмакчы!
Лексингтон (Оклахома)
Лексингтон (Оклахома) (Lexington) — Оклахома штатынын Cleveland округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2152 киши. Болжолдуу аянты - 5.5 км². FIPS коду — 40-42700.
Жаңы хвалын (Кугарчин району, Башкыртстан)
Жаңы хвалын — Башкыртстандын Кугарчин районундагы кыштак, Юлдыбаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 336 киши. Почта индекси — 453340, ОКАТО коду — 80238885001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жийде
Жийделер (Elаеаgnus, L. 1753) – эки үлүштүү өсүмдүктөрдүн жалгыз тукуму Ж. уруусу. Алар дарактар же бадалдар, жалбырагы жөнөкөй кезектешкен же түгөйлүү канаттай. Гүлү 1 же 2 жыныстуу, туура түзүлүштө. Бул тукумга 3 уруу, 50дөй түр кирет. Таралышы Европа, Америка, Азия. Түктүү, сөөкчө, мөмөсү желет, дары жасоодо колдонулат, алар кооздук үчүн өстүрүлөт.
Бүтөө
Бүтөө (Delphinium, L. 1753) – байчечекейлер тукумундагы бир жана көп жылдык чөп. Казык тамырлуу, тамыр сабактуу, кээде түймөктүү. Сабагы тик өсөт. Жалбырагы манжадай, жөнөкөй. Топ гүлү чачы же шыпыргы сымал. Гүлү туура эмес, көк түстүү, зигоморфтуу, гүл коргону 5 мүчөлүү. Мөмөсү жалбыракча, бир же бир нече уруктуу. Дүйнөдө 250дөй түрү бар. Түндүк жарым шардын мелүүн алкактарында өсөт.
Кыргызстанда 15 түрү кездешип, анын ичинен тегерек жалбырактуу, жыш түктүү Б. кеңири тараган. Андан алкалоид заты алынып, дары жасалат, медицинада колдонулат, андан алынган алкалоиддер кураре сымал таасирге ээ. Айрымдары жүн, жибек боёодо колдонулса, кээси кооздук үчүн өстүрүлөт.
Хуты-Яха
Хуты-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Юрибей дарыясынын сол жээгинен 129 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 109 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жүк ташуу
Жүк ташуу – транспорт менен бир жерден экинчи жерге жүк жеткирүү. Бул өндүрүш ичиндеги жана эл чарбасындагы ташуу болуп бөлүнөт. Жүк ташуунун көлөмү импорттоо жана ташуунун кайталанма коэффициентине жараша белгиленет. Жүк ташуунун кайталанма коэффициенти жабдуу системасына жана продукциянын өндүрүлүшүнө, тапшыруунун транзит өлчөмүнүн чоңдугуна, кампа сыйымдуулугуна, жайгашына ж. б. факторго байланыштуу.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Делеция
Делеция - хромосоманын структурасынын өзгөрүшүнүн бир түрү, анын жетишсиздиги. Жетишсиздик хромосомдун кандайдыр бир бөлүгүнүн кемип калышы. Д-нын өлчөмү бир нече нуклеиддик жуптан, бир канча гендерди камтыган фрагментке чейин болушу мүмкүн. Эгерде хромосомдордун орто жеринде бөлүк кемип калса, жетишпесе, Д. Же хромосом ичиндеги кемип калуу деп аталат. Эгерде кемип калуу хромосомдун учтарында болсо дефишенси деп аталат. Кемип калуунун (жетишсиздиктин) негизинде тукум куума касиет өзгөрүп, ал эми хромосомдун көбүрөөк бөлүгү жетишпесе, ал организм жашоого жөндөмсүз болуп, өлүмгө дуушар болот.
Рават Абдуллахан, мечит
Рават Абдуллахан мечити (XV-XVI кк.). Убагында Орто Азиядан мусулмандар келип «жума» намазын жамаат менен окуп кетип турушкан мечит. “Бул мечитти зыярат кылып, намаз окуса башка жерде окуган намаздан сообу чоң”- деп эсептелет. Сулайман-Тоонун алдындагы бул мечитти XVI кылымдын экинчи жарымында Абдуллахандын курдургандыгы жөнүндө төмөнкүдөй уламыштар айтылат: Бухара ханы Абдуллахан II Исфарага келип, кеңешүүгө акылман каарыларды табууну буйруйт. Ага мавляна Абдурахманды, мавляна Садык жана мавляна Абдурахимди чакырышат. Акылмандар менен хан узак убакытка чейин акылдашат. Алар элдердин ушул жердеги балдарын өздөрү менен Бухарага алып кетип, окутууну суранышканын айтышат. Ошондо Абдуллахан терең ойлонуп, ушул өрөөнгө балдар үчүн атайын акылмандардын мектебин куруунун зарылдыгын сезип, буйругу менен, мечит-медресе курдурат. Бул мечит-медресе XX кылымга чейин өз маанисин жоготпой балдарды окутуп, сабатсыздыгын жоюп, таалим тарбия берүүнүн борбору болгон. Мындай медресе-мечиттерди Абдуллахан Иран жана Ооганстанга да курдургандыгы жөнүндө эл оозунда айтылып келет.
Салмыш (дарыя)
Салмыш — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сакмара дарыясынын оң жээгинен 59 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 193 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сакмара Чоң Ик дарыясынын куюлушунан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Димитровка
Димитровка — Калктуу конуштардын аталышы:
Euphoria
Euphoria - швед ырчысы Loreenдин ыры. Швеция мамлекетин Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагында көрсөтүү үчүн тандалып алынган.
Дупликация
Дупликация (лат. эки эселенүү) - хромосоманын структурасынын өзгөрүүсүнүн бир түрү.
Д-да хромосомдордо ашыкча бөлүк пайда болуп, анын бөлүгүнүн (гендердин ) кайталануусу жүрөт. Бул жаңы белгилердин пайда болушуна алып келет. Д. жаңы гендердин пайда болушунда маанилүү роль ойнойт.
Кичи Саръюга
Кичи Саръюга — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Косью дарыясынын сол жээгинен 40 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 44 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Итыкультын-Бажи дарыясы
Итыкультын-Бажи — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Иты-Куль көлү орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы — Бия жана Катунь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Линдсэй (Оклахома)
Линдсэй (Оклахома) (Lindsay) — Оклахома штатынын Garvin округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2889 киши. Болжолдуу аянты - 6.1 км². FIPS коду — 40-43150.
Жүзүм шарабы
Жүзүм шарабы - жүзүмдүн ширесине спирт кошуп ачытуудан алынган ичкилик. Жүзүм шарабы спирттүү ичкиликтин тобуна кирет. Анын күчтүүлүгү жүзүмдүн сортуна, маркасына жана даярдоо технологиясына жараша 9°тан 20°ка чейин болот. Жүзүм шарабынын курамында спирт, органикалык кислоталар, реактивдүү (калий жана радий), азоттуу, жыпар жыттуу заттар жана ар түрдүү витаминдер (С, Bi, В2, Р, А ж. б.) бар. Жүзүмдүн сортуна, өстүрүлгөн шартына, сакталышына жана шараптын сапатына карата бардык Жүзүм шарабы сорттуу, аралашмалуу, маркалуу, коллекциялуу жана жөнөкөй болуп бөлүнөт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Акыркы баатыр: Жамандыктын тамыры
«Акыркы Баатыр: Жамандыктын тамыры» (Последний богатырь: Корень зла) — Орусиянын укмуштуу окуялуу тасмасы жана «Акыркы баатыр» тасмасынын уландысы. Режиссеру: Дмитрий Дьяченко. Тасманын бет ачары: Кыргызстанда жана Орусияда 2021-жылдын 1-январында болгон.
Мазмуну
Жаман бакшылар, тактап айтканда, ханбийке Варвара жана анын апасы Белогорияга кол салышат. Илья Муромецтин уулу Иван ушул жерлерди сактап калууга тик турат. Иван жана анын достору каардуу сыйкырчыларды жеңиши керек жана алар Өлбөс Кощейдин жардамынан үмүт кылышат, бул үчүн алар өлгөндөрдүн жерин табыш керек болот.
Тасманын тартылышы
Тасманы тартуу иштери Губаха шаарынан, Краснодар аймагынан жана Карелиядан анча алыс эмес жерде Крестовой тоосунда болгон, ал эми эң негизгиси Подмосковьеде тартылган.
Бүтүн рационалдык функция
Бүтүн рационалдык функция – көп мүчө. Мисалы, y=a0xn+a1xn-1+...+an1x+an түрүндөгү функция, мында a0, a1, ..., an чыныгы же комплекстик сандар, x өзгөрмө чоңдук. Бүтүн рационалдык функциянын маанисин х тин каалаган маанисинде жөнөкөй арифметикалык амалдар (кошуу, кемитүү, көбөйтүү) аркылуу табууга болот. a0, a1,a, x=z комплекстүү болгон учурда, бүтүн рационалдык функция анализдик функция болот, башкача айтканда бүтүн функция болуп калат. Эки бүтүн рационалдык функциянын айырмасы, суммасы жана көбөйтүндүсү кайра эле бүтүн рационалдык функция болот. Алар айрым татаал функциянын маанисин жакындатып табууда кеңири колдонулат.
Жүрөк инфаркты
Жүрөк инфаркты - жүрөктүн тийиштүү бөлүгүнө кандын аз келишинен же келбей калышынан жүрөк булчуңунун чирип кетиши. Мында кан тамырдын көңдөйү атеросклероздун бүртүгү менен тарыйт же тромб менен бүтөлүп калат. Тромбдун болушуна кандагы уютпоочу заттардын төмөндөшү же канды уютуучу факторлордун көбөйүшү, атеросклероздун бүртүгүнөн кан тамырдын ички бети бодураланып бузулушу ж. б. себеп болот. В. П. Образцов жана Н. Д. Стражеско 1909-ж. Жүрөк инфарктынын клиникасын сыпаттап жазган. Бул оору жүрөктүн сол карынчасында көп кездешет. Инфаркт болгондо чириген ткандар акырындык менен таран, анын ордуна 6-7 жумадан кийин бириктирүүчү ткань пайда болот. Жүрөк инфаркты 40-65 жаштагы тамеки тарткан, диабет менен ооруган, толук жана аз кыймылдаган кишилерде көп учурайт. Оорунун пайда болушуна ачуулануу, капалануу, акыл жана күч эмгеги менен ашык иштөө, ичкилик менен уулануу ж. б. көмөк болот. Жүрөк инфаркты башталганда жүрөктүн тушу ооруп, сол далыга жана колго берилет. Ага кан тамырды кеңейтүүчү дарылар (валидол, нитроглицерин) жардам бербейт. Кээде ич ооруп, дем кыстыгып башталышы мүмкүн. Көпчүлүк учурда эт ысып, канда лейкоциттер көбөйөт, бир нече күндөн кийин РОЭ (эритроциттердин чөгүү реакциясы) көтөрүлөт. Жүрөк инфаркты электрокардиограмма (ЭКГ) менен аныкталат. Оорунун жүрүшү инфаркттын көлөмүнө жана кабылдап кетишине байланыштуу. Дарылоо: тезинен ооруканага алып, атайын тез жардам көрсөтүп, кыймылдатпай жаткыруу керек. Кандын уюшун азайтуучу, жүрөктүн иштешин жакшыртуучу, заараны көп болуп чыгаруучу дарылар жана витаминдер берилет. Жүрөктүн ритми бузулганда, дарыдан тышкары электроимпульстук дарылоо колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
I'm A Joker
I'm A Joker - грузин ырчысы Anri Jokhadzeнин ыры. Грузия мамлекетин Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагында көрсөтүү үчүн тандалып алынган.
Кайчы
Кайчы — бир нерсени кесүү үчүн шайман.
Тиричиликте колдонуучу кайчылар менен негизинен кагазды жана кездемени кесишет, ошондой эле чач жана тырмакты кыркууда да колдонулат. Ошону менен бирге эле өнөр жайда колдонулуучу кайчылар да бар, мисалы, калайды ж.б. кесүүдө колдонулат. Темир кесүүчү кайчылардын оң жана сол кесүүчү мийизи болот.
Гидравликалык кайчыларды куткаруучулар көп пайдаланышат, мисалы автоунаа кырсыгына кабылган жарандарды куткарууда.
Тарыхы
Эң байыркы кайчылар Байыркы Римде табылган, болжолдуу жашы 3-4 миң жыл, аларды негизинен кой, эчкилерди кыркууда колдонушкан. Бул кайчылар пинцетке окшош болушкан, алардын кесүү мийизи уч жагында гана болгон. Конструкция ыңгайсыз болгону менен эки кылымдан ашуун эч өзгөрүүсүз тиричиликте колдонулуп келген.
Багдашкино (Кугарчин району, Башкыртстан)
Багдашкино — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Юлдыбаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 179 киши. Почта индекси — 453340, ОКАТО коду — 80238885002.
Сапалова, Дария Үсөн кызы
Сапалова, Дария Үсөн кызы – кыргыз тарыхчысы жана этнографы, тарых илимдеринин кандидаты, учурда Орусиядагы Тундук-Чыгыш федералдык университетте жогорку окуу жайга чейинки билим алуу жана профориентация факультетинин деканынын орун басары.
Өмүр баяны
1993-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин (азыркы Кыргыз улуттук университетинин) тарых факультетин артыкчылык диплому менен бүтүргөн.
Эмгек жолун Ысык-Көл облусунун борбору Каракол шаарында 11-мектеп-гимназияда тарых мугалими катары баштаган.
1996-2003-жылдары Кыргыз мамлекеттик курулуш, транспорт жана архитектура университетинде ага окутуучу болуп иштеген.
2011-2018-жылдары Максим Кирович Аммосов атындагы Тундук-Чыгыш федералдык университетте жогорку окуу жайга чейинки билим алуу жана профориентация факультетинде башкы адис, 2019-жылдан азыркы мезгилге чейин аталган факультетте декандын орун басары болуп иштейт.
2010-жылы Оруссия академия илимдеринин Ыраакы Чыгыш болумунун Тарых, археология жана этнография институтунда (Владивосток ш.) кандидаттык диссертацияны ийгиликтуу жактаган.
Илимий багыты
Дария Үсөн кызы Сапалова саха (якут) жана кыргыз этносторунун маданиятындагы жалпылыктарды, алардын этномаданий-тарыхый байланыштарын изилдеп келет.
30дан ашык илимий макалалардын, 4 окуу-усулдук куралынын автору.
Сыйлыктары
Тарбия жана билим берүү системасындагы артыкчылыгы үчүн Орусия Федерациясынын илим жана билим берүү министрлигинин Ардак Барагы (Грамотасы), Саха (Якутия) Республикасынын билим берүү министрлигинин жана Саха (Якутия) Республикасынын илим жана профессионалдык билим беруу министрлигинин Ардак Грамоталары, Саха (Якутия) Республикасынын Жогорку Жыйналышы (Ил Тумэндин) төрагасынын мактоочу каты, Саха (Якутия) Республикасынын Билим беруу тармагынын отличниги, Орусия Федерациясынын эмгек ветераны.
Бүтүн сандар
Бүтүн сандар – оң бүтүн сандардан, нөлдөн жана терс бүтүн сандардан түзүлгөн же ± түрүндөгү сандар, мында п натуралдык сан же нөл. Белгилениши – Z. Бүтүн сандар. байыркы убакта эле нерселердин санын же катарын мүнөздөөдө колдонулган.
Хэбидя-Яха (Няба-Яха куймасы)
Хэбидя-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Нябы-Яха дарыясынын сол жээгинен 19 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 40 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жүзүмчү шиш тумшук
Жүзүмчү шиш тумшук - шиш тумшуктуулар тукумундагы коңуздун бир түрү, жүзүм зыянкечи. Жүзүмзарды көбүнчө түрк жана крым Жүзүмчү шиш тумшугу зыянга учуратат. Түрк Жүзүмчү шиш тумшугунун (Otiorrhynchusturca) денесинин уз. 8-11 мм, өңу кара, буту бозомук. Курту ак, уз. 14 мм че болот. Кыргызстанда кездешет. Айрыкча жүзүм, алмурут, алма, өрүк, гилас, эмен ж. б. өсүмдүктөргө зыян келтирет. Коңуз бүчүрдү кемирип, жалбырагын жейт. Курту чиринди менен азыктанып, шиңгилдин сабагын кыят. Натыйжада түшүм 20%ке чейин азаят, Крым Жүзүмчү шиш тумшугу (0. asphaltinus) негизинен Крымда жолугат. Ал түрк Жүзүмчү шиш тумшугуна окшош. Күрөшүү чаралары: өсүмдүктөргө инсектицид чачуу.
Жүзүм үлүлү
Жүзүм үлүлү (лат. Helix pomatia, L.) - өөк буттуу моллюскалар классындагы омурткасыз жаныбар.
Жүзүм үлүлү Европада кеңири таралган. Алар токойдун четинде, паркта жана бадалдуу жерде жашап, топуракта кыштайт. Көбүнчө өсүмдүктөрдүн жалбырагы жана чириндилер менен азыктанат. Түштүк жана Түштүк-Батыш Европанын калкы аны тамак катары колдонот. Ал айыл чарбасына зыянсыз.
Бүчү
Бүчү, бүчүлүк – 1) буюмду (ич кийим, жаздык кап, куржун жана башка) байлаштыруу үчүн топчу ордуна колдонулуучу ичке боо; 2) топчулук. Кийимди кийип-чечүүгө ыңгайлаштырылып. ичке шакекче түрүндө тигилет же топчунун тушуна салынып, четтери жип менен тордолот.
АЙРЕКС (IREX), уюм
АЙРЕКС – АКШда алдынкы коммерциялык эмес уюм болуп эсептелип, билим берүү жана Интернетти өнүктүрүү боюнча долбоорлорду иштеп чыгып аны ишке ашырып, Америка Кошмо Штатында, Европада, мурунку Советтер Союзунун Республикаларында, Жакынкы  Чыгышта жана Азияда көз карандысыз массалык маалымат каражаттарын жана укуктуу жарандык коомду колдойт.
Кыргызстандагы “Билимдеги заманбап технологиялар” программасы окучуулар менен мугалимдерге компютерде иштөө ыгын  үйрөнүүгө,  билим берүү процессинде интернетти колдонууга, бирге билим долбоорлорду иштеп чыгарууга жана өткөрүүгө АКШдагы курдаштар жана кесиптештер менен байланышууга мүмкүнчүлүк түзөт.
Бул программа Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн маалымат-коммуникациялык Технологияларынын билим берүү системасына киргизүү боюнча демилгесин ишке ашырат.
"Ыңгайсыз суроолор" берүүсү
"Ыңгайсыз суроолор" сыналгы берүүсү - "Азаттык үналгысынын" апталык сыналгы берүүсү.
Кыска тарыхы
Анын алгачкы чыгарылышы 2005-жылы 4-майда ыңкылаптан кийинки Кыргызстанда Кыргыз улуттук телерадио корпорациясынын (УТРК, мурдагы КТР) каналы аркылуу обого чыккан. Анын туңгуч модератору (алып баруучусу) - "Азаттыктын" ошол кездеги кабарчысы Кыяс Молдокасымов болгон.
Кийинчерээк, Кыяс Молдокасымов КТРдын жетекчиси болуп калган соң, 2005-жылдын сентябрынын акырынан тартып берүүнү Кубат Оторбаев алып бара баштады.
Бир катар берүүлөрдү Бүбүкан Досалиева жана Төрөкул Дооров да алып барышты.
2008-жылдын 1-октябрынан тартып УТРК бул сыналгы берүүнү обого чыгарууну бир тараптуу токтотуп койду.
2009-жылдын 4-сентябрынан тартып бул апталык сыналгы берүү чакан көз каранды эмес сыналгы каналдары жана интернет аркылуу көрөрмандарга сунушталууда.
Берүүгө катышкан коноктор
Бул берүүгө талкуу кылынган маселе боюнча эки башка тараптын өкүлдөрү чакырылат. Кээ бир алгачкы берүүлөр бир гана конокко талылуу суроолор берилчү ыкмада чыгарылган.
Берүүго катышкан коноктордун арасында кыргыздын таанымал саясатчылары, илимпоздору, адистери, депутаттары, укук коргоочулары, көркөм өнөр өкүлдөрү жана башкалар болду.
Сыйлыктары
"Ыңгайсыз суроолор" сыналгы берүүсү 2005-жылдын декабр айында "Замандаш" ассоциациясы жана журналы тарабынан "Жылдын мыкты сыналгы долбоору" сыйлыгына татыган жана берүүнүн алгачкы алып баруучулары Кыяс Молдокасымов менен Кубат Оторбаевге бул сыйлык орток тапшырылган.
Шилтеме:
http://www.azattyk.org/section/ky-Azattyk+TV/507.html
Долбоор:Ислам/Катышуучулар
Долбоорго катышууну кааласаңыз, тизменин соңуна жазылып коюңуз.
---
Лоун Гроув (Оклахома)
Лоун Гроув (Оклахома) (Lone Grove) — Оклахома штатынын Carter округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 4631 киши. Болжолдуу аянты - 72.8 км². FIPS коду — 40-43750.
Сай-Талаа
Сай-Талаа — Кыргызстандын Ош облусунун Кара-Кулжа районундагы айыл. Алайкуу айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 379 киши (2009-жылы).
Аламан байге
Аламан байге - узак аралыкка чабылуучу күлүктөрдүн мелдеши. Аламан байге кыргызда байыртадан чоң аш-тойлордо, жалпы элдик салтанаттарда уюштурулуп келе жатат. Бул мелдеште байгелүү орун ээлегендерге уюштурган тарап шартына карата белек-бечкек ыйгарат. Аламан байгедеги соорундар алдын-ала элге жарыяланат.
Кичи Сед-Ю
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Куряк дарыясы (Сима куймасы)
Куряк — Орусиядагы дарыя. Башкырт Республикасы, Челябинск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Сим дарыясынын сол жээгинен 186 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 36 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кама бассейндер округу жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сим дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Белая, дарыя бассейни — Кама.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жүзүм курт сымагы
Жүзүм курт сымагы (Plancoccus cirti) - кебер курт сымак тукумундагы жүзүм зыянкечи. Денесинин уз. 3-4 мм, кызгылтым, кебер каптап турат. Ал Америкада, Африкада, Азияда, Түштүк Европада, Закавказье менен Орто Азияда (Кыргызстанда) кездешет. Жүзүм курт сымагы өсүмдүктүн ширесин соргондо сабагы куурай баштайт. Мөмөсүн кебер (ак шоро) каптап, тамак-ашка пайдаланууга жараксыз болот. Күрөшүү чаралары: жазында, жайында уу химикат чачуу, крпптолемус коңузун коё берүү ж. б.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Жасалма мутациялар
Жасалма мутациялар - мутациялардын (тукум куума өзгөргүчтүктүн) санынын кескин түрдө жогорулашы биринчи жолу тажрыйба жүзүндө рентген нурларынын таасири менен алынган. Бул нурлардын таасири астында, алынуучу мутациялардын санын 150 жолу жана андан да көп жогорулатууга мүмкүн болгон. Мына ошондон тартып, мутацияларды эксперименттик жол менен алуу, эң эле ар кандай организмдерде - вирустардан жана бактериялардан, сүт эмүүчүлөргө чейинки организмдерде жана гүлдүү өсүмдүктөрдө иш жүзүнө ашырылган.
Рентген нурларынан сырткары мутациялар башка ар кандай физ. (гамма нурлары, нейтрондор, протондор, жогорку жана төмөнкү темп-ралар жана башка), хим. (этиленамин, колхицин, бензопирен, азоттук к-та жана башка), биологиялык (вирустар( токсиндер жана башка) таасирлер аркылуу пайда болушу мүмкүн.
Кийинки убактарда мутациялардын багытына таасир этүүнүн кээ бир жолдору белгиленип жатат. Мутацияларды алуунун практикалык чоң мааниси бар. Анткени тукум куума өзгөргүчтүк кескин түрдө жогорулап, тандоо үчүн материал берет.
Долбоор:Ислам/Сыйлыктар
Ислам тууралуу маалыматтардын көбөйүшүнө жакшы салым кошкондорго ыйгарылмакчы!
Соронбаев, Керим
Соронбаев Керим ( 10.5.1910, Кочкор району, Көкүрөк өндүрү — 24.7.1977, Бишкек) — Кыргызстан КП БКнын пропаганда боюнча катчысы (1944—47). 1930-ж. Кыргыз агартуу институтун (педагогикалык окуу жайы) бүтүп, ошол эле жерде окутуучу, окуу бөлүмүнүн башчысы, директор, 1939-жылдан Кыргызстан ЛКЖС БКнын катчысы, 1941-жылдан 1- катчысы, 1942-ж. КПСС БКнын Жогорку партиялык мектебин бүткөн. 1947-жылдан Тышкы иштер министринин орун басары, ИАда Кыргыз тил, адабият жана тарых институтунун директору. Кийинки жылдары Республикалык "Билим" коомунун төрагасынын орун басары, Кыргыз ССР Министрлер Советинин алдындагы Полиграфия, басма жана китеп соодасы боюнча башкармасынын начальнигинин орун басары, Басма, полиграфия жана китеп соодасы боюнча мамлекеттик комитетинин начальниги болуп иштеген. Бир нече саясий, тарыхый китептерди которгон. Улуу Ата Мекендик согуш, "Ардак Белгиси" ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Сооронбаев, Замирбек
Сооронбаев Замирбек (1.12.1956-ж.т., Нарын ш.)
Өмүр баяны жана чыгармачылыгы
1975-жылы Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театрынын алдындагы студияны, 1979-жылы Ташкендеги А.Островский атындагы театр жана сүрөт өнөрү институтунун актёрдук факультетин бүткөн. 1979-жылдан Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театрында иштейт, ошол эле мезгилде 1985-жылдан театралдык окуу жайда, Б. Бейшеналиева атындагы искусство институтунда актёрдук чеберчилик боюнча окутуучу, доцент. Сооронбаев каармандарынын ички дүйнөсүн, мүнөзүн таасын ача билген актёр.
Аткарган негизги ролдору
Масадык (Т. Абдумомунов, "Абийир кечирбейт") Рикардо (Лопе де Вега, "Бий мугалими") Олжобай (Ж. Абдыкадыров, "Олжобай менен Кишимжан") Шамил (Б.Өмүралиев,"тагдырдын өгөй балдары") Бекингем (У. Шекспир, "Ричард III") Чолпонбай (Т. Абдумомунов, "Чолпонбай") Жоробай (Т. Абдумомунов, "Жоробайдын үйлөнүшү") Семетей(Ж. Садыков, "Манастын уулу Семетей") Алманбет (Ж. Садыков, "Айкөл Манас") Күлчоро (Ж. Садыков, "Сейтек") Канчоро (Ж. Садыков,"Сейтек") Узак (К. Акматов, Ж.Кулмамбетов, "Мунабия") Тыныбек (Ж.Кулмамбетов, "Кагылайын, Манасым!") Миндөөлөт (Ч. Айтматов, М, Шаханов, "Сократты эскерүү түнү") Тибальт (У. Шекспир, "Ромео жана Жульетта") ж.б. Кинофильмдерге, телеспектаклдерге да тартылган.
Койгон спектаклдери
Азаттыгым, арманым. (К.Акматов) Толгоо. (Ж.Өзүбекова) Курманжан датка. (Т.Касымбеков, К.Сактанов) Сынык асман. (А.Темирова) Жан азык. (Т.Актанов)
Өксүгү күчтүү өмүр (Ч.Калыбекова)
Наамдары жана сыйлыктары
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1994). М. Рыскулов атындагы сыйлыгынын лауреаты (1997).
Манас
Манас ― Манас эпосунун башкы каарманы. Кыргыз элинин эң улуу баатыры. Кыргыз урууларын бир кандыкка бириктирген баатыр. Манастын прототиби боюнча илимде ар түрдүү варианттар бар: 1. Барсбек;
2. Алп Сол;
3. Мухаммед Кыргыз.
Эпос боюнча Манас Жакып байдын баласы. Негизинен Манас баатырдын өмүр баяны эпостук окуялардан куралат
Манастын балалык чагы
Манастын балалык чагы — сюжеттеги болочок баатырдын өзгөчө сапаттарын алдын ала кабарлап турган маанилүү бөлүгү. Бул бөлүмчөдө баатырдын балалык чагынын алгачкы учуру жана турмушту таануунун башталышы сүрөттөлөт.
Манас ар мүчөсү адамдан башка жотолуу, күчү денесине сыйбаган балбан, жандуудан жазганбаган баатыр, айтканынан кайтпаган бек бала болуп чоңоёт. Күч-кубаты боюна сыйбаган Манас жанда жок тентек чыгат: бала көрүнсө тегерегине жыят, мазарды көрсө ыйык дебей кыят. Думана көрсө уруп, асасын тартып алып азапка салат, кожону көрсө коркутат, бир сабада кымызды колуна берсе бир жутат, доргону көрсө токмоктойт, жамбы тийсе колуна чака пулча токтотпойт. Бай Жакыптын бул уулу бир балакет кылат дешип айылдаштары ушак-айың кеп кылышат.
Verjamem
Verjamem - словен ырчысы Eva Botoнун ыры. Словения мамлекетин Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагында көрсөтүү үчүн тандалып алынган.
Манас
Манастын балалык чагы
Болочок баатыр өзгөчө сапаттарга ээ болушу, өтө бат чоңоюп жанда жок тентек чыгышы кеңири белгилүү эпикалык салттык көрүнүш. Бул белгилүү варианттардын бардыгында бар. Радлов жазып алган вариантта Манас бешикте жатканда эле сүйлөп, жортуулга чыгам — дейт (болочок баатырдын бешикте, ал түгүл жаңы төрөлгөндө эле сүйлөшү да фольклордо кеңири жолугуучу сюжет). www.meatspin.com варианты боюнча Манас бешке чыкканча баспай бечел калат, жетиге жашы жеткенде ашынган тентек чыгат. Сегиз жашында жанына кырк баланы жыйып алып талаада ойноп жүрүшсө, сексен калмак бала келип, жалынса болбой кырк баланы токмоктойт. Койгула деген Манаска да кол салышат. Ачуусу келген Манас он эки калмак баланы жыга чаап өлтүрөт. Качкандарын кубалап бара жатканда Жакып жолугуп калып, түбүмө жетет экенсиң деп ачууланып үйүнө алып кетет
Манас баатырдын алгачкы эрдиктери
Манас баатырдын алгачкы эрдиктери — сюжеттин өнүгүшүндөгү окуялардын чиелениши, бутактанып өнүгүүсүн шарттаган баскыч.
Жакыптыкына барган Ошпур Манастын баш бербегендигин айтып, балаңарды алгыла деп өтүнөт. Зарлап жүрүп көргөн жалгыз баламды калмактардын калың жерине таштап койбой алып кел, тентек өскөн немеден санаам тынбады деп Чыйырды да наалыш кылгандыктан, Жакып Ошпурдукуна барып, уулун ээрчитип кайра тартат. Жолдо жылкылары жатчу Ак-Өтөктөн уюлгуган чаңды көрүп, карап калган Жакыптын жанына жылкычы башчысы Ыйманкул келип жер коруган калмактар жылкыларды кубалап жүргөнүн айтат.
Кун алмакка чогулган үч жүз манжулукка алтайлык калмактардан келген төрт жүзү кошулуп, эртеси таң менен аттанып, Жакыптын айлын бет алып келе жатышып, Кайыңдуунун өзөнүндөгү көп жылкыга кабылышты. Алтайлык калмактар бу да Жакыптын малы, баарын бизге буюрган экен дешип көп жылкыны көңтөрө тийип жөнөштү. Манжулуктун айыл башчысы Атакул алтайлыктардын ээнбаштыгына теригип, эби менен алалы, кундун да ээси болот деп жүйө сөз айтса, олжого кызыккан беркилер айып алгандыкы, кун куугандыкы, баарын жеп кетебиз — деп мойноп болушпайт. Арадан чатак чыгып, алтайлык менен манжулук эки жаат болуп кармашып калышат. Кабар угуп, кун алабыз деп Алтайдан келген дагы эки жүз киши кошулуп, алтайлыктар көбөйүп кетип, манжулуктарды сүрүп, малын талай баштайт. Айылына коргологон манжулуктун катын-балдары колдоруна канжар, бакан, бычак алып коргонуп шайы кетишти. Өлгөн Кортуктун уулу Шакум «өз кордугун көргөнчө жат кордугун көрөйүн, бакылга башым бийлетпей, акылдуу менен өлөйүн” — деп жардам сураш үчүн Жакыптын айылын көздөй жөнөйт. Айлынан чогулган алтымыш адамы менен таң ата аттанган Жакып Бадалдуунун оюна келип, алыстан көп кошундун караанын көрүп токтоп калган эле. Аңгыча алардын жанына келген Шакум бала: алтайлыктардан көп кол келип, айлымды талап жатат, жылкыңды бүт айдаганын ченеп ал десем Жакыпка болушасың деп өзүмө кол салды, ажыратып ал, айылдаш конуп, эл болоюн дейт. Жакыпка жардамга аттангандар да жете келишип, Жакыптын колу жети жүз сексен адамга толду. Чогулгандарга Жакып Шакум баланын өтүнүчүн айтып, манжулуктарды куткарып алууну бардыгы кубатташты. Урушсак го ушуну алабыз, бирок, ураанды ким деп салабыз? — деп көпчүлүк токтой калганда «Манас!», «Манас!» деп ураан салып, кула атына камчы уруп Манас бала элден бөлүнүп калмактарга ат коюп жөнөдү. Эл «Манастап» ураан чакырып, анын артынан жапырт агылды. Манас жоого аралашып, жеткен эле жерде алтайлыктардын башчысы Домабыл баатырды ыргыта коюп жайлады эле, айбатына такат кыла албай калгандары ат соорусун салып качып калышты. Куугундун эң алдында жеткенин жайлап жаш Манас барат. Куугандар жеткендеринин көбүн кыйратышты — алтайлыктардан төрт жүз он үч киши өлүм болду. Жоону түштүк жерге сүрүштү. Баласынан чочулаган Жакып Манасты токтотуу үчүн артынан кууп, асый эмес бышты, астына элдин түштү, чарчабаган бул доңуз, кандай жылкы күчтүү — деп баласы минген кула атты тилдеп, Артыштын сары кайкаңдан баласына жетип, аны токтотту.
Манас токтоп калган соң, алтайлыктарды андан ары кубалаган адам болбоду. Кол кайра тартып, манжулуктардын айлына чогулушту. Согушта өлгөндөрдүн жакындарына кайрат айтышып, Жакып жылкысынан айдатып келип, мурда өлгөн эки адам менен кийинки өлгөндөрдүн тууган-уруктарына бөлдүрүп берди. Силерге журт бололу, тууган кылып алгыла — дешкен манжулуктардын өтүнүчүн кабыл алып, мурда жоолашкандар жарашып, бир журт болушту, жаңы туугандарга атасы өлгөн Шакум баланы бий көтөрүштү. Кийинкилерге анын уругу каратоко, өз аты Мажик аталып калды. Жардамга келгендерди Жакып айлына ээрчитип барып, конок кылып, эртеси аксакалдарына ат мингизип, аягына тон кийгизип, узатты.
Баатыр өмүрүндөгү негизги иши делген чоң эрдикти жасоодон мурда балалык курагы менен өспүрүм кезинин аралыгында майда согуштарга катышып, алгачкы эрдик иши менен көзгө көрүнүшү баатырдык эпостордун сюжетиндеги туруктуу окуялардан. Чыгарманын көлөмүнө, мазмунуна ылайык алгачкы эрдиктердин мүнөзү да түрдүүчө болушу мүмкүн. «Манас» эпосунда бул белгилер бир канча майда окуялар менен чакан согуштардан турат: алтайлык калмактар менен болгон согуш; Эсенкан жиберген соодагер тыңчыларды жайлоо, Нескара менен болгон согуш: он бир дуу-дуунун балбандарынын келиши жана башкалар Сюжеттин өнүгүшүндө татаалданышында гана эмес, чыгарманын башкы идеялык багытынын калыптанышы менен ачылышында баатырдын алгачкы эрдиктери сүрөттөлгөн окуялар менен согуштардын мааниси чоң. Майда уруулар менен элдердин биримдешүүсүнүн бир чоң согуштук союзга биригүүсүнүн белгилүү бир баскычы катары кызмат кылат.
Баатырдын балалык, өспүрүмдүк учурунун качан бүтөрү жөнүндө так чек жок. Салт боюнча баатыр эрезеге жеткен курак катары он эки жаш эсептелет. Айрыкча кан шайланышы күч-кубат гана эмес, акыл-эси боюнча да эл башында турууга жарактуу болгон учур катары эсептелет. Баатыр кан шайлаганга чейинки окуяларды бүт шарттуу түрдү балалык өспүрүм курактарда иштелген алгачкы эрдиктер катары кароого болот.
Радлов жазып алган вариантта бул темага арналган системалуу окуя жок. Айрым маалыматтар гана берилет. Манас он жашында ок атып, он төртүнө чыкканда ордо чайкап кан болгону айтылат. Ошондой эле:
Алтымыш айгыр, жүз кунан
Айдап жеди Кокондон,
Сексен байтал, миң кымкап
Жеткизип алды Букардан.
Ааламдашуу
Ааламдашуу процессинде бош убакыт. IZE
Манас
Манас баатырдын алгачкы эрдиктери
Кашкардагы Кытайды
Ааламдашуу
Мына ушул сыяктуу коомдун ар түрдүү катмарындагы адамдардын ааламдашуу жөнүндөгү ою жана бош убакытты кантип пайдаланары жөнүндө өз ойлорун айтышты. Бирок өзүңүздөр көрүп тургандай традициялык маданиятка басым жасап улуттук каада-салтты улантып келген жаштарды жолуктура албадык. Ошол эле учурда традициялык маданияттын сакталышына иш-аракеттерди кылып жүргөн атуулдар бар экен. Алар атайын фонддордо иш жүргүзүп келишет. Aлардын эмгектери канчалык деңгээлде ишке ашат, аны убакыт көргөзөт. Деги эле ааламдашуу жашоону кандай нукка бурууда деген суроого бүгүнкү күн менен жашап жаткан окурман сиз өзүңүз жооп таба алсаңыз керек. Рахат Саламатова.
Манас
Манас баатырдын алгачкы эрдиктери
Турпандагы кытайды
Аксы айдап түшүрдү (Радлов жазып алган вариант, 157) делет. Бул саптардагы Кокон, Турпан, Аксыда Манастын согуштары, алым алганы жөнүндөгү маалымат баатыр алгачкы эрдиктерин көрсөткөн окуялардан кабарлап турат деп эсептөөгө болот. Бирок Манас он төртүндө кан болгону мурда айтылып, Кокон менен Букардан салык алып, Кашкар менен Турпандагы кытайларга каршы согушканы кийин келтирилгендиктен, кан шайлангандан кийинки иштелген иштер болушу да ыктымал. Эпикалык салттардын талаптары сюжеттин мындай түрдө өнүгүшүн да жокко чыгарбайт. Буга «Манастын» негизги варианттарынын айрымдарындагы сюжеттик өзгөчөлүктөр да далил.
Эпостун алгачкы окуяларындагы, айрыкча негизинен «даяр» сюжеттик курулмалар кеңири пайдаланылган баатырдын төрөлүшүн шарттап, өзгөчө сапаттарын алдын ала кабарлап турган белгилер сүрөттөлгөн бөлүмдөр Сагымбай Орозбаковдун варианты менен Саякбай Каралаевдин  варианты бири-бирине көп учурларда жакын болгону жана сюжеттин өнүгүш этаптары жалпысынан туура келгени менен Манас иштеген конкреттүү иштер сүрөттөлгөн окуялар эки манасчыда бири-бирине төп келбейт, баатырга ар бири өзүнчө иш иштетет, окуяларды өз алдынча өнүктүрүшөт. Сюжеттин системасына кирген окуялардын мааниси, көлөмү ар вариантта ар түрдүү болушу жана аларды темага бөлүүдө бири-бирине толук туура келе бербеши ыктымал. Сөз болуп жаткан эки негизги варианттын окуяларынын темаларга бөлүнүшү белгилүү деңгээлде шарттуу. Негиз катары алынган Сагымбай Орозбаковдун вариантындагы сюжеттин өнүгүшүнө ылайык берилген темалар кээде Саякбай Каралаевдин  вариантындагы сюжеттин өнүгүшүнө туура келбей, кээде биринде бар окуя экинчисинде жок, же башка темада берилген жана башкалар. Буга баатырдын алгачкы эрдиктеринин сүрөттөлүшү да далил. Бирок сюжеттин жалпы кабыл алынган башкы нугу жана ушуга ылайык чоң-чоң эпикалык темаларга бириктирилген салттык туруктуу өзөк окуялар эки вариантта тең сакталат.
Саякбай Каралаевдин вариантында баатырдын алгачкы эрдиктери төмөнкүчө айтылат: Ошпур Жакыпка келип баласын алып кетишин өтүнөт. Жакып Ошпурдукуна барып Манастан койду эмне үчүн көп кырдың десе, баласы ээсиз малды көп жыйып эмне кыласыз дейт. Жакыптын көп малы корук жерди жеп койду деп угуп калмактын балбаны Кочку жети жүз колу менен келип калат. Балаң Манасты бер, Эсенканга айдап кетем деп Жакыпты опузалап Кочку жылкы тиет. Манас кырк бала жолдошу болуп калмактарды бүт кырып салат. Тагылык аттуу калмак гана качып кутулуп, аны Манас көрбөй калат.
Шапак Рысмендеевдин варианты, Молдобасан Мусулманкуловдун варианты, ТМВда бул окуялар Сагымбай Орозбаковдун вариантында жакын планда берилет.Багыш Сазановдун вариантында айтылбайт.
Манастын кан шайланышы
Манастын кан шайланышы — эпостун бардык белгилүү варианттарында бар туруктуу сюжеттердин бири, салт боюнча баатырдын балалык, өспүрүм курагынын бүткөн чеги катары эсептелет, сюжеттин орчундуу түйүнү.
Жакыпка канатташ жашап, ынтымагы бир жамаатташ болгон Алтай тоосунун арасындагы казак, кыргыз, алчын, үйшүн, найман, аргын, маңгыл урууларынын белдүү, белгилүү адамдары Жайсаң, Күлдүр, Калдар, бала Мажик, Дөгөн кары, Айдаркан, кыпчактардын Таз чечен, нойгут Акбалта, тотудан Токтобай, лөкүштөрдүн Өмүрзагы чогулуп жыйын курушту. Жакып жыйынга: түбүнөн жоолаша жүргөн Эсенкан баш болуп, жообуз көбөйүп кетти.
Беймарал жатып, бир күнү каптап келген жоодон кыргын таап, кырылып калбагандай бололу. Зордукчу келсе каяша кылып, каршы турганга ылайыктуу бирөөнү кан көтөрүп алалы. «Башчысы болбой марыбайт, баш-аламан жарыбайт» деген оюн айтты. Чогулгандар Жакыптын сөзүн кубатташты. «Кана, чыгым тозор жандан, калп айтпаган чындан, казатка чыгар тыңдан, өткүр чечен тилдүүдөн, өкүмөт жөнүн билчүүдөн бириң кан болууга чыккыла дешсе, кан боломун калкка, кандай да болсо чыдаймын калк башкарган наркка», — деп бел байлап чыккан адам болбойт, журт тунжурап калат. Аңгыча баягы салбырынга барган балдар: камалышыңар кандай, силерди билбейбиз, биздин каныбыз бар. Чеге минген боз быштыны талаада союп, Манас деген баланы кан көтөрүп алганбыз. Биз көтөргөн кан силерге туура келеби дешет. Айтса, айтпаса төгүнбү, Манастын кан болору жөн деп, көпчүлүк дүңгүрөп кубаттап кетишти. Кимдин өкүнүчү болсо, же ким аны кан кылбайт элек дечүлөр ушул көпчүлүктүн алдында азыр айткыла. Бүгүн кандыкка атап коюп, арманы ичте калып, эртең калба салчулар чыкпасын деп, Акбалта журтка кайрылды. Мен нааразымын деген адам болбоду. Талаада бир ат сойдум эле деп өз напсиме тартпайын, токонаалатка калгым келбейт. Бул жерде казак, кыргыз, калмак, маңгул, каңгай, тыргоот мыктылары турасыңар ылайыктуу адамдардан бел байлаганы болсо ошону шайлагыла, мени жөн койгула деп Манас элге кайрылды. Тургандар өзүң эле ылайыксың деп чуулдашты. Алты кулач ак кийизге отургузуп, жыйынды жети айлантып Манасты кан көтөрүштү. Кан өкүмүн колуна берип, башына жыгалуу бөрк кийгизишти. Кандуу журт болдук дешип чогулгандар каниет алышты. Жакын токсон бээ союп, тогуз күнү той берди.
Манастын [[Жолой|Жолойду]] жеңип, чайын олжологону — варианттардын көбүндө бар туруктуу окуя. Эпикалык душмандын белгилүү балбан, баатырларынын бири Жолойду башкы каармандын ишине аралаштыруучу түйүндүн милдетин аткарат.
Балбандары Манастан кордук көрүп кайра келгенден кийин он бир дуу-дуу камданып, жүз он миң кол топтоп, Манасты чаап келүүгө Алтайга жөнөшөт. Ошол учурда Манастын туш-тушка койгон кароолдорунун бири Жолой Манжуриядан тогуз жүз төөгө чай жүктөп чыкканын билдирет. Манас тосо барып урущуп, жекеде Жолойду жарадар кылып качырып, чайын олжолоп алып, элге таратат. Атынын күлүктүгүнөн качып кутулган Жолой Дагалак шаарынын каны Кырмус шаага арызданып барат. Көп аскер Манасты чапканы кеткенин айтып, Кырмус Жолойду жубатат.
Жазуу учурунда кеткен кемчиликпи, же башка себеби барбы, эпизоддо бүтпөгөндүк байкалат. Жолойдун кайда, эмнеге барганы, чайды кайда алпаратканы белгисиз. Окуянын толук иштелген түрдөгү үлгүсү Шапак Рысмендеевдин варианты менен Молдобасан Мусулманкуловдун вариантында берилген. Молдобасан Мусулманкуловдун варианты боюнча Манастан тынчсызданган Эсенкан калмактан өзгөчө балбан Жолой чыкты деп угуп, кашына чакыртып алып, алың келсе Манасты кармап, чамаң жетпесе жакшылап чендеп-байкап кел деп тогуз жүз төөгө чай жүктөп, жүз балбан кошуп берип жөнөтөт. Аларды Манастын кароолчулары көрүп, кабар беришет. Окуянын андан наркы өнүгүшү Сагымбай Орозбаковдун вариантына, Шапак Рысмендеевдин вариантында Молдобасан Мусулманкуловдун вариантына жакын айтылат. Радлов жазып алган вариантта Көкөтөйдүн ашында Коңурбай Мааникерди сурап зордук кылып чыр чыгарганда Манас Жолойду токсон төөгө жүктөлгөн чайын тартып алганын эскерет.
Саякбай Каралаевдин вариантында атайын окуя катары айтылбаганы менен Манас менен Жолой беттешкен учурлар да Манас Жолойдун чайын тартып алганын, же Жолой чайын Манаска тарттырганы эскерилет.
Манастын Таласка көчкөнү
Манастын Таласка көчкөнү — Көзкамандар окуясынын ичине кирип, Манаска туугандарынын дагы бир кастыгын баяндаган сюжеттеги өзүнчө бутак.
Бул окуялар Радлов жазып алган вариантта жок. Саякбай Каралаевдин вариантында да айтылбайт. Башка манасчылардан Шапак Рысмендеевдин вариантында Сагымбай Орозбаковдун вариантына жакын айтылат. Молдобасан Мусулманкуловдун вариантында Жапактын өлүмү бар, бирок чыр Көзкамандарга арналган той учурунда Айгандан алган олжону талаштан чыгат.
Колдонулган адабияттар
чубак алманбет
Жүзүм илдеттери
Жүзүм илдеттери – жүзүм чалдыгуучу илдет тобу. Алардан оидиум (чаңгыл кебер) өтө коркунучтуу, өсүмдүктү кууратат. Ал жүзүмостуруучу б ар дык өлкөлөргө Түндүк Америкадан тараган Илдеттин алгачкы белгиси - кебер сымал так байкалат. Илдет күн ысыган сайын күчалып, жалбыракты тез каптайт. Илдеттуу жалбырак, бутак куурап түшөт. Жүзүмдүн мындан тышкары ак чирик, боз чирик жана бактериялуу рак, мильд, антракноз илдеттери бар. Күрөшүү чарасы: агротехниканы туура колдонуу, туруктуу сортторду өстүрүү, уу химикат чачуу ж. б.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Бхарата
Бхарата – арийлердин байыркы индиялык уруусу. Алар панчалдар менен биригип, Индияда 1-ири мамлекетти түзгөн (биздин заманга чейинки 7-кылым) куру уруу союзуна кирген. «Бхарата укум-тукуму» Кауравалар менен Пандавалар жөнүндөгү уламыштар индиялык «Махабхарата» эпосуна негиз болгон. Бхаратаварши (Жамна менен Сатлеж дарыясынын аралыгы) бхараталар аймагынын аталышы, көпчүлүк учурда бүткүл Индия ушундай аталган. Ушундан улам азыркы Индия Республиканын хинди тилинде расмий аталышы Бхарат.