cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Simple Minds
Simple Minds – 1977-жылы Глазгодо түзүлгөн шотландиялык рок-тобу. 1980-жылдарынын финансылык жактан эң ийгиликтүү шотландиялык тобу, алар популярдуу болгон кезде беш альбому Улуу Британиянын эң мыкты альбомдорунун тизмесине кирип дүйнө жүзү боюнча 60 миллион альбом сатышкан. Топ курамынын өзгөрүүлөрүнө карабастан алар ыр жазып башка жерге гастролго барууларын токтотушкан жок.
Топ бир канча хит-синглдери жаздырган, алардын ичинде 1985-жылы дүйнөлүк аренада таанымал болгон "Don't You (Forget About Me)" ''' (кырг. "Унутпа мени") хити (Улуу Британияда, АКШда жана Канадада эң мыкты ыр болуп саналган), ал The Breakfast Club (кырг. ""Эртең мененки тамактануу" клубу") тасманын коштоо ыры болгон. Алардын таанымал болгон хиттери: "Alive and Kicking" (кырг. "Тирүү күрөшүүчү") (Улуу Британия №7, АКШ №3, Канада №3) жана "Belfast Child" (кырг. "Белфаст баласы") (Улуу Британия №1, Ирландия №1, Голландия №1). 2016-жылы алар "Көрүнүктүү ырлар жыйнагы" үчүн Британиялык академиясынын Айвор Новелло сыйлыгына ээ болгон.
Топтун негизги өзгөрүлбөс курамын анын эки негиздөөчү түзөт: Жим Керр (вокал, ыр жазуучу) жана Чарли Берчилл (гитара, 1990-жылдан кийин клавиштүү инструмент, башка музыкалык аспаптар, ыр жазуу). Учурдагы курамынын мүчөлөрү: Энди Гиллеспи (клавиштүү инструмент), доолбасчы Мел Гейнор (1982-жылы кошулган) жана Жед Граймс (бас-гитара). Топтун мурунку мүчөлөрү: бас-гитарист Дерек Форбс, доолбасчы Брайан Мак-Ги жана Мик Макнейл (клавиштүү инструмент).
Уль-Вож
Уль-Вож — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Роговая дарыясынын оң жээгинен 25 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 44 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Флорэнс Тауншип (Нү-Жерси)
Флорэнс Тауншип (Нү-Жерси) (Florence Township) — Нү-Жерси штатынын Бёрлингтон округуна караган АКШ шаары.
Талды-Булак (Жети-Өгүз району)
Талды-Булак — Кыргызстандын Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районундагы айыл. Жети-Өгүз айыл аймагына кирет.
Калк
Калкы — 92 киши (2009-жылы).
Автордук ремарка
Автордук ремарка, ремарка макаласын кара.
Адабият:
Шериев Ж.. Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
Алгебралык көп түспөлдүүлүк
Алгебралык көп түспөлдүүлүк, алгебралык көптүк — декарттык координаталары: ƒ (х1х2,....,хn) =0
ƒ2(х1х2,....,хn)=0
ƒm(х1х2,….,хn)=0
Кыргыз эл оюндары: жекеме-жеке чыгып ойнолуучу оюндар
Жекеме-жеке чыгып ойнолуучу оюндар - кыргыз улуттук оюндарынын бир түрү.
Стамов Асанбек
Стамов Асанбек - жазуучу.
Асанбек Стамов Москва районундагы Мураке айылында 1938-жылы 28-августта туулган. 1962-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факуль-тетин бүтүргөн. Эмгек жолун 1962-жылы Токмок шаарындагы Токтогул атындагы мектеп-интернатта мугалим болуп иштөөдөн баштаган. 1964–1966-жж. радио-комитетте редактор, улук редактор, 1967 – 1969-жж. Кыргызстан мамлекет-тик басмасынын улук редактору, 1969 – 1971-жж. Кыргызстан КП БКнын аппаратында инструктор, 1971 – 1973-жж. Кыргызстан мамлекеттик басма-сынын директору болуп дайындалган. 1973-жылы Кыргыз ССРинин Маданият министринин биринчи орунбасары, 1985–1987-жж. Кыргыз ССРинин мамлекеттик телерадиокомитетинин төрагасы, 1987-жылдан Кыргызстан Жазуучулар союзунун көркөм адабиятты пропагандалоо бюросунун директору, 1989-жылы «Чалкан» журналынын редактору, 1992-жылдан пенсияга чыкканга чейин Учкун мамлекеттик концернинин төрагасы болуп иштеген.
Чыгармачылык жолун 1959-жылы «Ала-Тоо» журналына «Ата» деген чакан повестин басуудан баштайт. Биринчи китеби 1966-жылы «Тааны-шуу» деген ат менен «Кыргызстан» басмасынан жарык көргөн. 1975-жылы «Жаңы тууган» аттуу повести үчүн Кыргызстан Ленин комсомолу сыйлы-гынын лауреаты деген наамга ээ болгон. Чыгармалары негизинен орус ж.б. чет элдик тилдерге которулуп, 1971 – 1989-жж. СССР Жазуучулар союзунун Пленумунун мүчөсү, ошол эле жылдардан тартып такай Кыргыз Жазуучулар союзунун Президиумунун мүчөсү болуп шайланган. 1967-жылы СССР Журналисттер союзунун, 1969-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. СССРдин «Ардак белгиси» ордени жана Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ардак грамоталары менен бир нече жолу сыйлан-ган. 1971–1990-жж. Фрунзе шаардык Эл депутаттарынын кеңешине депутат болуп шайланган. 1985–1990-жж. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депута-ты болгон. 1993-жылдан Кыргыз Республикасынын Эл жазуучусу, Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер, Манас орденинин кавале-ри. Көп аңгеме, повесттери Москвада басылып, Кыргыз жазуучуларынын антологиясына киргизилген.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Таанышуу: Аңгемелер. – Ф.: Кыргызстан, 1966. – 164 б.
Кеч күздө: Повесттер жана аңгемелер. – Ф.: Кыргызстан, 1969. – 280 б.
Жаңы тууган: Повесттер жана аңгемелер. – Ф.: Кыргызстан, 1973. – 182 б.
Нөшөрдөн кийин: Повесттер. – Ф.: Мектеп, 1976. – 516 б.
Чүй дастандары: Повесттер. – Ф.: Кыргызстан, 1978. – 492 б.
Ак кар: Повесть, аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1981. – 256 б.
Жортуул: Тарыхый повесттерден турган роман. – Б.: Учкун, 1992. – 320 б.
Эгиз тал: Повесттер. – Ф.: Адабият, 1988. – 415 б.
I том. Кышында чардаган бакалар. 2004.
II том. Эгиз тал. 2007.
Орус тилинде
После ливня: Повести.- М.: Мол.гвардия. 1978.-303с.
Ивы – близнецы: Повести/Пер.с кирг. Л. Лебедевой – М.: Сов. писатель, 1985. – 471 с.
Поздней осенью: Повести /Пер.с кирг. Л. Лебедевой. – М.: Мол.гвардия, 1986. – 288 с.
Башка элдердин тилдеринде
Новая родня: Повести. – Киев: Молодь, 1980. – укр.
КОТОРМОЛОРУ
2-Серебрянка (дарыя)
2-Серебрянка — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лобва дарыясынын сол жээгинен 191 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Белгисиз акцепт
Белгисиз акцепт – оферентке  карата кошумча суроо же шарттары бар акцепт. Тараптардын жолугушуулары учурунда, же башка ыкмада маселелерди макулдашууну (тактоону) болжолдойт. Мындай болгондо келишим түзүү боюнча милдеттенмелер пайда болбойт. Акцептен баш тартуу аргандай таризде болуусу мүмкүн. Мүмкүн болуучу акцептантты айтпай коюу жаңы милдеттенмелердин пайда болушуна алып келбейт жана келишим алакаларына киришүүдөн баш тартууга жатат. Бирок, мисалы, эгер тийешелүү кабылдоо-өткөрүү документтери толтурулуп, кызмат көрсөтүлгөн, же продукция алынган фактылар болсо, анда бул «унчукпай кабылданган акцепт» болуп саналат жана алган тарап үчүн көрсөтүлгөн кызмат же алынган товар үчүн төлөп берүү милдеттенмесинин жаралышына алып келет.
Лейшманиоздор
Лейшманиоз (У. Лейшмандын атынан, лат. Leishmaniasis)— терини, былжырлуу челди же ички органдарды жабыркатуучу жугуштуу оорулар тобу. Ооруну лейшманиялар пайда кылат. Лейшманиоздор оорулуу кишиден, иттен, кемирүүчүлөрдөн, жапайы жаныбарлардан жугат. Аны желимчилер таратат. Тери лейшманиозунда оорулуу кишини же жаныбарды чаккан желимчи соо кишини чакканда лейшмания териге кирип, көбөйөт. Ал жердин тканы бузулуп, некроздуу жара пайда болот. Тери лейшманиоздор айыл жана шаар тибиндеги болуп айырмаланат.
Айыл тибиндеги тери лейшманиозу
Айыл тибиндеги тери лейшманиозунун жашыруун мезгили 1 жумадан 2 айга чейин болот. Оору капысынан катуу башталат. Бет-колдун, буттун терисинде сыздоокко окшогон шишик пайда болот. Биринчи жумада ал жарага айланат. 2—4 айдан кийин жара айыга баштайт. Оору 3—6 ай созулат. Ооруну врач дарылайт.
Шаар тибиндеги тери лейшманиозу
Шаар тибиндеги тери лейшманиозунда козгогуч киргенден кийин 3 айга (кээде 1 — 2 жыл) чейин оорунун белгилери билинбейт (жашыруун мезгил). Желимчи чаккан жерде (көбүнчө бет, колдо) күрөң түстөгү шишикче пайда болот. Ал улам чоңоёт. 3—6, кээде 10 айдан кийин ал жерде ириңдүү жара пайда болот. 2—3 айдан кийин айыга баштайт. Оору 1 — 2 жылга созулат.
Ички органдарды жабыркаткан лейшманиоз
Ички органдарды жабыркаткан лейшманиоздун (кала-азар) инкубациялык мезгили 20 күндөн 1 жылга чейин же андан ашык болот. Оору акырындап башталат. Оорулуу алсызданып, шалдырайт, эти ысыйт. Териси боз топуракка окшойт же карарат. Ичеги карын, жүрөк, бөйрөк ишинин бузулушу байкалат. Ооруну врач дарылайт.
Алдын алуу
Алдын алууда кемирүүчүлөрдүн ийинин бузуп жоготуу, лейшманиоздор менен ооруган итти жок кылуу, желимчилердин чагып алуусунан сак болуу, лейшманиоздор  чыккан жерден келген адамдарды эмдөө керек.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Автомобиль кыймылдаткычы
Автомобиль кыймылдаткычы - автомобилди кыймылга келтирүүчү механикалык энергиянын булагы болгон атайын кыймылдаткыч. Автомобиль үчүн жылуулук жана электр кыймылдаткычы колдонулат. Анын көпчүлүгү ичинен күймө бышкектүү (поршендүү) кыймылдаткыч болот да, жумуш процесси боюнча 4 жана 2 такттуу, күйүүчү майды от алдыруунун жолу боюнча карбюратордуу жана дизелдик болуп бөлүнөт. Автомобиль кыймылдаткычы цилиндринин саны жа жайгашышы (катарлаш, V түрүндө жана башка), клапанынын орун алышы (жогору же төмөн), цилиндринин жумуш аткаруу көлөмү (литражы), муздатуу түрү (суу, антифриз же аба менен), аткарган кызматы жана ушундай сыяктуулар боюнча айырмаланат. Азыркы 4 такттуу автомобиль кыймылдаткычы цилиндрдин блогунан (картери мн) жана бөркүнөн, бышкектен, тээктен (шатундан), муунактуу валдан, күүлөнтүүчү дөңгөлөктөн, бөлүштүргүч валдан жана башкалардан турат. Цилиндринин саны канча көп болсо, кыймылдаткыч ошончо бир калыпта иштейт. Кыймылдаткычтар: радиатор, желдеткич, аба жана май чыпкалары, стартер жана башкалар менен жабдылат. Жеңил жана көлөмү кичине аккумуляторду түзүү шаар ичинде жүргөн автомобилдердеги ичинен күймө кыймылдаткычты электр кыймылдаткычы менен алмаштырууга да мүмкүндүк берет.
Көпүрө
Көпүрө — суудан, терең сайдан, андан ж. б. өтүү үчүн салынган же атайлап курулган өткөөл.
Биология
Тамак жээрдин алдында эмне үчүн колду жууп,оозду чайкайт?
Биология (грек тилинен bios - өмүр, тиричилик жана logos - илим) - тирүү жаратылыш жөнүндөгү илимдердин жыйындысы. Ошону менен бирге элебашкача айтканда, функционалдаштыруу, өсүү, келип чыгуу, Эволюция жана Жер бетине тирүү организмдердин таралышын, алардын классификациясын, ошондой эле түрлөрдүн келип чыгышын жана айлана чөйрөдө өз ара аракеттенишүүсүн изилдөөчү илим.
Биология өзүнүн өзгөчөлүгү менен башка [Табийгый илим|табийгый илимдерден)] айырмаланып келет. XIX кылымда, окумуштуулар тарабынан тирүү организмдер бири бирине окшоштуктары бар экенин далилдеп чыгышканда. «Биология» терминин 1802-жылы Ламарк тарабынан киргизилден. Учурдагы биологияда беш фундаменталдык принциптер бар: клеткалык теория, эволюция, генетика, гомеостаз жана энергия . Учурда биология — дүйнө жүзүндө орто жана жогорку окуу жайларында окутулуучу стандарттык предмет болуп саналат. Жыл сайын биология, Медицина, Биомедицина тармактарына тиешелүү миллиондогон макалалар жана китептер жарык көрүшөт.
Биологиянын өнүгүшүнө төмөнкү үч баскыч маанилүү:
Дереккөздер
Окшош барактар Портал:Биология, Портал:Ботаника
Автомобиль өнөр жайы
Автомобиль өнөр жайы - 19-кылымдын аягында 20-кылымдын башында Франция, Германия, АКШ, Англияда пайда болгон. Россияда атайын автомобиль өнөр жайы болгон эмес. 1924-жылдан тартып өнүгө баштаган. Кыргызстанда СССР убагында автомобиль куроочу жана «Кыргызавтомаш» заводдору иштеген.
Николай Танаев
Танаев Николай Тимофеевич (1945-жылы т., Россия Федерациясы, Пенза облусу, Михайлов кыштагы) – мамлекеттик саясий ишмер; Кыргыз Республикасынын Премьер-министри (2002-жылдан).
Өмүрү
1969-жылы Жамбыл гидромелиорация- курулуш институтун бүтүргөн. 1969–79-жылы Ош курулуш трестинде мастер, прораб, башкы инженер, 1979–84-жылы Ош шаардык аткаруу комитетинин төрагасынын орун басары. 1984–85-жылы Ош облустук суу-канал башкармалыгынын начальниги. 1985–95-жылы Чүй өнөр жай курулуш трестинин башчысынын орун басары, башчысы. 1995–2000-жылы Кыргыз курулуш акционердик коомунун президенти. 2000–2001-жылы Кыргыз Республиканын өкмөтүнө караштуу архитектура жана курулуш боюнча комиссиянын төрагасы. 2001-жылы Кыргыз Республиканын вице-премьер-министри. Үчүнчү даражадагы Манас ордени жана Даңк медалы менен сыйланган.
Шергазы
Шергазы - (18-кылымдын аягында жашаган) – Атаке баатырдын Россияга жиберген элчилеринин бири. 1785–89-ж. Россия империясынын борбору Санкт-Петербургга Атаке баатыр Тынай бий уулунун (сарыбагыш) жиберген биринчи кыргыз элчилигинин жетекчиси Абдрахман Алкучаков м-н бирге 1786-ж. 15-мартта Россиянын императору Екатерина IIнин салтанаттуу кабылдоосунда болгон. Тарыхый документтерде ар кандай маалыматтар жолугат: алсак, Атаке өз каттарында: «Абдырахман менен Шергазыны» жибердим десе, Россиянын борборундагы документтерде аны «Уразбай» деп аташат. Азырынча бул суроону тастыктоого жетишерлик маалымат болбогондуктан, Уразбай Шергазынын атасынын аты болуш керек деп да болжолдошот.
Эрнис Авазов
Эрнис Абдыманапович Авазов – кыргыздын заманбап тарыхчы илимпозу.
Кыскача өмүр таржымалы
Эрнис Абдыманапович Авазов 1972-жылы 28-декабрда Кыргызстандын Жалал-Абат облусуна караштуу Сузак районундагы Барпы айылында туулган.
Атасы – Авазов Абдыманап, энеси – Анарбаева Сулайка.
Эрнис 1987-жылы 1-май орто мектебинде 8-классты аяктаган.
1987-жылдан тартып Жалал-Абад педагогикалык окуу жайында 4 жыл окуган.
1991-жылы бул окуу жайды аяктап, азыркы ОШМУнун тарых факультетинин студенти болуп калган.
1996-жылы ОШМУнун тарых факультетин ийгиликтүү аяктаган.
2004-жылы 16-декабрда Кыргыз УИАсынын Тарых институтунда тарых илимдери боюнча кандидаттык диссертациясын ийгиликтүү коргогон. Илимий жетекчиси – Ташманбет Кененсариев.
2012-жылы декабрда Кыргыз уикипедиячыларынын жыйынына катышты.
Темасы: “Анжыян көтөрүлүшү: Генезиси, жүрүшү, жыйынтыктары”.
Үй-бүлөсү
Үй-бүлөсү бар.
Жубайы – Нуржамал Токтогуловна Сыргабаева.
Балдары – Айтмырза Абдыманапов, Эржан Абдыманапов, Айтурган Абдыманапова. Абдыманапов Нурэл
Илимий-педагогдук чыгармачылыгы
Кыргызстандын колониялык доордогу коомдук-саясий абалы жана элдик боштондук күрѳштѳрү боюнча бир топ эмгектери бар.Жогорку билим берүүнүн тарыхында жаңыдан телчигип келе жаткан «Социалдык иштер» адистиги боюнча кыргыз тилиндеги окуу усулдук колдонмолорду даярдаган, алар окуу процессинде колдонулуп келүүдѳ.
Дэвид Гетта
Пьер Дэвид Гетта (англ. Pierre David Guetta, француз тилинде айтылышы: [david geta]; 1967-жылы 7-ноябрь) - француз дижейи, ыр жазуучу, музыкалык продюсер жана ремикс жасоочу. Жан-Чарльз Карре жана Жоаким Гарро менен бирге Gum Productions компанияны негиздеп 2002-жылы Just a Little More Love ''' (кырг. Сүйүүдөн бираз көбүрөөк) альбомун жаздырып чыгарган. Кийинчерээк ал Guetta Blaster (кырг. Гетта жардыргыч) (2004) жана Pop Life (кырг. Популярдуу жашоо) (2007) альбомдорун жаздырган.
Гетта ийгиликке 2009-жылы чыккан One Love (кырг. Жалгыз сүйүү) альбому менен жеткен, анда "When Love Takes Over", "Gettin' Over You", "Sexy Bitch", жана "Memories" синглдери кошулган, биринчи үчөөсү Улуу Британиянын чарттарынын жогорку орундарын ээлеген. 2011-жылы чыккан, "Where Them Girls At" (кырг. "Кыздар кайда"), "Little Bad Girl" (кырг. "Начар жаш кыз"), "Without You" (кырг. "Сенсиз"), "Titanium" (кырг. "Титан") жана "Turn Me On" (кырг. "Мага дем бер") синглдердин камтыган Nothing but the Beat (кырг. Бир гана ритм) альбому Геттанын ийгилигине кошумча болгон. Гетта EDM сахнасына чыккан алгачкы дижейлердин бири, ал "EDM сахнанын чоң атасы" катары таанымал.
Ал дүйнө жүзү боюнча тогуз миллиондон ашык альбом жана 30 миллиондон ашык сингл саткан. 2011-жылы күйөрмандардын пикири боюнча Гетта DJ Mag журналынын "Эң мыкты 100 дижейи" сурамжылоосунда мыкты дижейлердин эң мыктысы болуп шайланган.
2013-жылы Billboard Геттанын "When Love Takes Over" (кырг. "Сүйүү курчап алганда") чыгармасына "Эң мыкты дэнс-поп биргелишкен иш" наамын ыйгарган.
Алгебралык сан
Алгебралык сан — а0 +а1 ... + ат-1х + ат=0 алгебралык теңдемесинин тамыры болуучу сан, мында а0, а1 .... ат — бүтүн сандар жана а0 ≠0,  т  N.
Байбөрү кызы Бурушбүбү
Байбөрү кызы Бурушбүбү (1904-1988) Зергер жана уз. Кайын атасы Байбөрүнүн, өмүрдөшү Тургунаалынын таалимин алган. Зергерликке узанып, кийин аялдарга таандык узчулукту да колго алат. Улуу Ата Мекендик согуштан соң Кыргыз ССРинен келген СССР Илимдер Академиясынын тарых институтунун Этнографиялык экспедициясына Бурушбүбү зергер баалуу материалдарды берген. Жолдошу Тургунаалынын көрүкчүсү болуп жүрүп, устачылыктын ыгы менен сырын көкүрөгүнө жат кылган. Адегенде топчу, шакек, сөйкө өңдүүлөрдү кармаган. Кийин өтүк ултарган. Ата Мекендик согуш убагында Бурушбүбү Тогуз-Торо районунун Кош-Булак колхозунун устасы аталган. Каамыт тиккен, көмүрдү өзү өчүрүп, кол көөрүктү өзү үйлөткөн. Бурушбүбү негизинен күмүштү арбын кармаган. Күмүш иштетүүнү, аны чегелөөнү накта билген. Зергер кийин тахай ээр чаап, ат жабдыктарын жасаган. Ээр токумду кара булгаары менен каптап, аны шөкөттөгөн. Ар бир шөкөттүн түспөлүн кесип сагак, тогоо, чагарак, ооздук, купа, солоңдор, кошунду, жүрөкчө, жүзмө өңдүүлөрдүн жалпы жүзүн чыгарып алып, анан аны кылдат сомдоп, чаап, өгөөлөп ийине келтирген. Кооздоого көбүнчө жезди пайдаланган. Жезди иштетүүдө жекече ыкмасы болгон. Жезди эритип калыпка куюуга караганда, зерикпей отко салып жашытып, сомдоо жана өгөлөө зергерге жеңилдей сезилген. Кооз да көрүнөт. Жез сугарылбайт, жашытылат. Иштетүүгө ийилгич болот. Жашытылбаган темир өтө начар көрүнөт. Күмүш да жашытылат. Андыктан зергер абалы көмүрдү оюп жатак жасап, көөрүктү жай басканда күмүш бат эле көлкүддөйт. Оттон алып маалы жеткенде чабат. Күмүштү чабууда улам отко кармап, кайра муздатып, кайра кармап турат. Улам чаап, улам жашытып турбаса, күмүш талаптагыдай чыңалбайт. Жамбы күмүш улам отко салган, сууга койгон сайын өңүнө чыгат. Күмүш тыйындагы аралашмаларды билүүгө ал ачык таш колдонгон. Күмүштү ысытын, сууга салып да жашыткан. Зергер макиге, чакчага, жана күмүш менен жезди бирдей колдонгон. Кезегинде булар тарых музейине экспонатталган. Зергер жезге оюм түшүргөн. Элек согуп, чыны кап токуган. Жүгөн, көмөлдүрүк, басмайыл жана куюшкан кайыган. Кийизге сайманын түрүн салып, кийиз да жасаган. Муну «сайма оюм» деп атаган. Анын оймочу, саймачы, термечи жана чырмакчы дагы экени көтөргөн боз үйүнөн да көрүнөт. Эмгектери баттамада. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Элдик көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык 1 кароо-сынагы». Зер жасалгалары жана ат жабдыктары үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Биринчи даражадагы диплому, «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагынын лауреаты».
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Бенефициар
Бенефициар (лат. beneficium  – жакшылык) – пайда табуучу, б. а. келишим боюнча же башка мыйзамдуу негизде, жакшылыктан пайдалануучу жак, анын ичинде – ошонун кызыкчылыгы үчүн мүлктү ишеним башкарууну ишке ашыруучу; аккредитив же камсыздандыруу полиси боюнча акча алуучу жак. == Колдонулган адабияттар ==
Төмөнкү Акберда (Зианчурин району, Башкыртстан)
Төмөнкү Акберда — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Муйнак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 173 киши. Почта индекси — 453390, ОКАТО коду — 80226822005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Мамбетакунов Уланбек
Мамбетакунов Уланбек (25. 9. 1974-жылы туулган, Бишкек шаары) – физик, педагогика илимдеринин доктору, (2011), доцент (2006), Кыргыз Республикасынын Билим берүү отличниги (2009). КМУнун физика-техникалык факультетин (1996) жана аспирантурасын (1999) бүтүргөн. Бишкек шаарындагы № 28, 47-орто мектептин мугалими (1993–2002), Ж. Баласагын атындагы КУУнун Адистерди максаттуу даярдоо институтунда, Информациялык (2000–10), Бишкек финансы-экономикалык академиясында Фундаменталдык дисциплиналар Департаментинин башчысы (2010-жылдан). 60тан ашык илимий эмгеги (анын ичинде 3 монография, 15 окуу китеби) жарык көргөн. Эмгектери: Изучение истории открытия естественнонаучных законов в средней школе. Б., 2006; Дидактические основы изучения естественнонаучных законов и теорий в средней школе: Б., 2010.
Бетачар (презентация)
Бетачар (презентация) (лат. praesentatio  ) – 1) төлөөнү ишке ашырууга (трассатаны) милдеттүү жакка которум векселин көрсөтүү; 2) жаңыдан түзүлгөн фирманы, жаңы долбоорду, фильмди ж. б. жарнамалык максаттарда өткөрүлгөн салтанаттуу (эреже катары) көрсөтүү.
Ишимба (Салауат району, Башкыртстан)
Ишимба — Башкыртстандын Салауат районундагы айыл, Ишимбаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 459 киши. Почта индекси — 452499, ОКАТО коду — 80247815001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Автоморфтуу топурак
Автоморфтуу топурак — физика-химиялык кубулуштардын таасиринен ар түрдүү тоотектердин үбөлөнүп, күкүмдөлүшүнөн пайда болгон топурак. Алар негизинен кургак климаттык шартта өөрчүп, өрөөндөрдө, бөксөтоо жана субальп, альп алкактарында таралган. Ага күл, кара, күрөң, кара күрөң токой, коңур, боз, ошондой эле субальп, альп жана башка типтеги топурактар кирет. Автоморфтуу топурак жер бетинин басымдуу бөлүгүн ээлейт. Кыргызстандын бардык аймагында кездешет. Автоморфтуу топурак башка топурак түрлөрү сыяктуу деградацияга алып келүүчү коркунучтуу факторлорго — эрозия, кыртыш түзүлүшүнүн бузулушу, шорлонуу, чириндилүүлүгүнүн төмөндөшү жана кыртышынын булгануусуна дуушар болот. Ошондуктан, бул топуракты эрозиядан жана башка бузулуудан сактоо, күрдүүлүгүн жогорлатуу талап кылынат.
Кэныль-Кыке дарыясы (Пякаль-Кы куймасы)
Кэныль-Кыке — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пякаль-Кы дарыясынын сол жээгинен 133 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 87 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Автономиялуу округ
Автономиялуу округ - Россияда калкынын курамы боюнча өзгөчөлөнгөн автономиялуу башкаруу бирдиги; край жана облустардын курамына кирет (мисалы, Ага-Бурят автономиялуу округ).
Рита Ора
Рита Сахатчу Ора (англ. Rita Sahatçiu Ora, төрөлгөн аты: Рита Сахатчу (англ Rita Sahatçiu); 1990-жылы 26-ноябрь) - британиялык ырчы жана актриса. Рита 2012-жылдын февралында, DJ Fresh менен бирге аткарган британиялык чарттарда эң мыкты болуп табылган "Hot Right Now" сингли менен белгилүүлүккө жеткен. Ора өзүнүн алгачкы альбомун 2012-жылдын августунда жаздырып чыгарган, ал Улуу Британияда эң мыкты альбому болуп табылган. Альбомго Британиянын эң мыкты синглдери кирген, алардын ичинде: "R.I.P." ''' (кырг. "Жаткан жериң жайлуу болсун") жана "How We Do (Party)". 2012-жылы Британиянын синглдердин чартында, башка ырчыларга салыштырмалуу саны боюнча эң көп Оранын синглдери болуп, үч синглы тең чарттын жогорку орундарын ээлеген.
2014-жылдын январында Adidas өзүнүн Adidas Originals фирма белгиси үчүн Ора менен бирге баштаган кызматташтыгын жарыялаган. Ошондой эле, 2014-жылы "I Will Never Let You Down" (кырг. "Мен сени эч качан оңтойсуз абалда калтырбайм") сингли Британиянын эң мыкты синглдери чартында биринчи орунду ээлеген репертуарынын төртүнчү ыры болгон. Ошол эле жылы ал Игги Азалия менен бирге "Black Widow" синглин жарыкка чыгарган, ал Британия жана АКШнын эң мыкты беш синглдердин тизмесине кирген. 2015-жылы Ора The Voice UK телеалпаруунун төртүнчү чыгаруусунда жетекчи болгон, кийинчирээк ошол эле жылы The X Factor телевизиондук шоуда сыноочу катары катышкан.
Оранын 2016-жыл ичинде жаздырылган болочок экинчи студиялык альбомунун чыгуусу 2017-жылдын күзүндө күтүлүп жатат.
Бетин ачуу деңгээли
Бетин ачуу деңгээли – кылмыш таанууда отчеттук мезгил ичинде белгилүү болгон кылмыш иштеринин бетин ачуунун пайыздык катышта чагылдырылышы. == Колдонулган адабияттар ==
Леониддер
Леониддер (Leonids) – жыл сайын ноябрь айынын ортосунда 33 жылга жакын мезгилде байкалуучу метеор агымы.
1833-ж. 13-ноябрдын түн ичинде 7 саат бою байкоо жүргүзүүдө 240 миң метеор катталган. Алардын 1866-ж-га кайтышы туура божомолдонгон. Метеордук агымдын орбиталарына жүргүзүлгөн эсептөөлөр 1866 I кометасынын орбитасына абдан окшош болгон. Бул болсо метеордук агымдар - бул кометалардын майдаланышынын (распад) продуктусу деп жыйынтык чыгарууга түрткү берген.
Метеордун радианты кайсы топ жылдызда жатса, ошол жылдыздын аты менен аталат. Метеор агымынын активдүүлүгү ар кайсы жылдарда ар түрдүүчө. 1966-ж. ноябрь ортосунда күчтүү Леониддер жааны байкалат.
Араб искусствосу
Араб искусствосу - материалдык маданиятта, искусстводо, айрыкча архитектура жана көркөм кол өнөрчүлүктө жаратылган чыгармалар топтому. Маданияттын бул тармактары боюнча арабдар көп элдердин тажрыйбаларын өздөштүрүшкөн. Ошондуктан архитектурасы менен искусствосу чоң өзгөчөлүккө ээ. Архитектурасы өркүндөп, жаңы үлгүдөгү үйлөр, мечиттер, медреселер, мунаралар салынган. 7-кылымдын 1-жарымында Басрада (635), Куфта (638), Фустатта (640) курулган мечиттер алгачкы араб искусствосуна таандык. Мындай мечиттер Дамаскинин борборунда да жергиликтүү эллинисттик жана сиро-византиялык архитектуралык салт боюнча курулган жана көп түстүү мозаикалар менен жасалгаланып, аларга архитектуралык мыкты пейзаждар киргизилген. Араб архитектурасы айрыкча 10-15-кылымда Магрибде жана Испанияда гүлдөп, өнүккөн. Ири шаарларда (Рабат, Марракеш, Фест жана башка) мунаралуу коргондор, имараттар, Гранадада араб архитектурасынын жана көркөм өнөр искусствосунун шедеври - Альгамбра двореци курулат (13-15-кылым). Колонналык типте салынган монументалдуу курулуштар араб өлкөлөрүндө көп убактарга чейин сакталган (мечиттер: Каирде 9-кылым, Ибн Тулун; Рабатта, Хасан жана Марракеште Кутубия, 19-кылым; Алжирде Чоң мечит, 11-кылым, жана башка) жана Иран, Кавказ, Орто Азия, Индия өлкөлөрүнүн архитектурасына таасирин тийгизген. Арабдардын архитектуралык курулушунда фатимиддик Каир мектеби белгилүү болгон (969-жылы). Аксарайларды, «кербен сарайларды», мончолордун, күркөлөрдүн, туракжайлардын, мечиттердин имараттарын таштан чегип (аль-Хаким, аль-Азхар, Аль-Акмар жана ас-Салих-Талан), араб тамгалары менен кооздоп, жасалгалашкан. Байыркы чыгыш мотивиндеги математикалык түзүлүштөгү сүрөттүн фантазиясына карата оймо-чиймелерди колдонушкан.
Хайнэспорт Тауншип (Нү-Жерси)
Хайнэспорт Тауншип (Нү-Жерси) (Hainesport Township) — Нү-Жерси штатынын Бёрлингтон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6161 киши. Болжолдуу аянты - 17.4 км². FIPS коду — 34-29010.
Алгебралык теңдеме
Алгебралык теңдеме — Р(х, у,..,.., z)= 0 түрүндөгү теңдеме, мында  Р(х, у,.,., z) — алгебралык функция. Эгер бир өзгөрмөлүү Р(х) көп мүчөсү n-даражадагы көп мүчө болсо, анда Р(х) = 0 теңдемеси n-даражадагы теңдеме деп аталат. Бир өзгөрмөлүү n-даражадагы алгебралык теңдеменин каноңикалык түрү а0хп+ а1хп-1+ ... + ап-1х + аn=0, мында а0, аь,… on — чыныгы сандар жана ао≠0. Алгебралык теңдеме бүгүн, бөлчөк, рационалдык жана иррационалдык теңдемелер болуп айырмаланат.
Автономиялуу район
Автономиялуу район - Кытайдын курамындагы улуттук-аймактык башкаруу бирдиги. Алар Ички Монголия, Синьцзян-Уйгур, Гуанси-Чжуан, Нинся-Хуэй, Тибет автономиялуу райондору.
Беткелбетин оңолгус бузуу
Беткелбетин оңолгус бузуу – жаракат табигый айыкса да, аны аяр консервативдүү (хирургиялык эмес) жол менен дарыласа дагы бетти (жүздү) оңолгус кылып бузуу менен денеге залал келтирүү. == Колдонулган адабияттар ==
Автономиялуу республика
Автономиялуу республика - мамлекеттин курамына кирген жана өзүнүн конституциясына, мыйзам чыгаруу жана аткаруу бийлигине жана башка атрибуттарына ээ болгон улуттук аймак (мисалы, (мурда) Россияда 16, Грузияда Абхаз, Ажар, Азербайжанда Нахичеван, Өзбекстанда Каракалпак жана башка).
Телескоп
Телескоп (Турнабай) – асман телолоруна байкоо жүргүзүүчү астрономиялык оптикалык аспап.
Оптикалык схемасына карата күзгүлүү (рефлектор), линзалуу (дефрактор) жана күзгү-линзалуу телескопко айырмаланат. Линзалуу телескоптун объективи оң, окуляры терс болсо, анда ал Галилей системасы же телескобу деп аталат. Кеплер системысынын объективи жана окуляры да оң. Галилей телескобу түз мнимый сүрөттөлүштү берет, анын көрүү талаасы аз, жарык күчү начар, конструкциясы жөнөкөй. Көбүнчө театрларда колдонулат. Кеплер системасы объектинин айландырылган чыныгы сүрөттөлүшүн берет. Кеплер системасы көз менен көрүүчү телескоптордо колдонулат. Телескоп фотографиялык, телекөрсөтүү, электрондук-оптикалык, көз менен көрүү жана башка да нурланууну кабылдагычтардын жардамы менен фотографиялык, спектрдик, фотоэлектрдик байкоолорду жүргүзөт.
Телескоптун байкоо тактыгынын күчү
Телескоптун байкоо тактыгынын күчү – атмосферанын ачык шартында берилген телескоптун жардамы менен жеткиликтүү байкоо жүргүзүлгөн жарык чыгаруучунун чектик жылдыздык чоңдугу. Сүрөттөлүштүн начар сапаты нурдун жер атмосферасында термелүүсүнүн, чагылышынын жана чачырашынын натыйжасында байкоо жүргүзүлүүчү жылдыздын чыныгы чектик жылдыздык чоңдугу начарлайт, көздүн торчолорундагы жарык энергиясынын топтолушу азаят. Телескоптун карегинин киришиндеги чогулган жарыктын саны анын аянтына пропорциялуу көбөйөт, телескоптун байкоо тактыгынын күчү артат. Ал mvis = 2,0 + 5lg Д формуласы менен аныкталат, мында Д – телескоптун объективинин диаметри.
Телескоптун көрүнөрлүк чоңойтуусу
Телескоптун көрүнөрлүк чоңойтуусу – аспаптын оптикалык системасы аркылуу берүүдө сүрөттөлүш байкалуучу бурчтун аны түздөн-түз көз менен байкоодо объектинин бурчтук өлчөмүнө болгон катышы. Телескоп системасынын көрүнөрлүк чоңойтушу Г= f ўоб /f”ўўок = R/P ў катышы менен туюнтулат. Мында f’ ўоб жана f’ ўўок – объектив менен окулярдын фокустук аралыктары, Д – каректин жарык кирүүчү, ал эми Д – каректин жарык чыгуучу диаметри. Объективдин фокустук аралыгын чоңойтуу же окулярдын фокустук аралыгын кичирейтүү менен объектини жетишерлик чоңойтууга болот. Телескоптун чоңойтушу канчалык чоң болсо, анын көрүү талаасы ошончолук кичине болот.
Телескоптун так көрсөтүүсү
Телескоптун так көрсөтүүсү – телескоптон өзүнчө айрым көрүнүүчү эки жылдыздын арасындагы эң кичине бурчтук аралык. Көз менен көрүүчү телескоптун так көрсөтүүсү сары жашыл нур үчүн өтө сезгич көзгө y = 120/Д формуласы менен бааланат. Мында Д – телескоптун жарык кирүүчү карегинин диаметри, ал мм менен туюнтулат.
Телескопту орнотуу
Телескопту орнотуу – телескоптун көрүү түтүгүн керектүү асман объектисине багыттоо. Ал үчүн атайын штативге бекитилет. Көрүү түтүгүн өз ара перпендикуляр эки октун айланасында айландырууга мүмкүндүк берет. Орнотуунун негизи ок. 1-окко салыштырмалуу 2-октун айланасында көрүү түтүгү айланат. Мейкиндиктеги октун багытына карата телескопту орнотуу бир нече түргө бөлүнөт.
Телескоптун горизонталдуу орнотмосу – телескоптун бир огу тик (азимут огу), экинчи огу (зениттик аралык огу) горизонталдуу жайгаштырылган орнотмо. Горизонталдуу орнотмо альтазимуттуу орнотмо деп да аталат. Альтазимуттуу орнотмонун кемчилиги – асман сферасынын көрүнгөн суткалык айланышынын натыйжасында кыймылдаган асман объектисин көзөмөлдөө үчүн телескопту эки октун айланасында буруу зарылчылыгынын келип чыгышы. Альтазимуттуу орнотмону көптөгөн астрономиялык аспаптар (универсалдуу аспаптар, пассаж жана меридиан тегеректери) жабдып турат.
Телескоптун экватордук орнотмосу – уюлдун же сааттын башкы огу дүйнөнүн уюлуна багытталып, ал эми 2-огу ага перпендикуляр жана экватор тегиздигинде жаткандай орнотулган орнотмо. Экватордук орнотмодо көпчүлүк учурда жылдыздардын суткалык кыймылын көзөмөлдөө үчүн телескопту бир гана уюлдук октун айланасында буруу жеткиликтүү болот. Маунт-Паломар (АКШ) обсерваториясындагы 5 метрлүү рефлектор экватордук орнотмо менен жабдылган. Ушуга эле окшош Крым астрофизизикалык обсерваториясына 2,6 метрлүү рефлектор орнотулган, ал эми атайын астрофиз. обсерватория дүйнөдөгү эң ири 6 метрлүү рефлектор альт-азимуттуу орнотмо менен жабдылган. Жердин жасалма жандоочусунан байкоо жүргүзүү үчүн жана түрт октуу орнотмо фотокамералар колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек
''Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов''
Мелис Эшимканов
Эшимканов Мелис Асаналиевич (9 декабрь 1962, Казарман, Тогуз-Торо району, Жалал-Абад облусу, Кыргыз ССР — 15-сентябрь 2011, Бишкек, Кыргызстан) — кыргызстандык журналист, коомдук жана мамлекеттик ишмер, КР Жогорку Кеңешинин депутаты (2005-2007), Улуттук Телерадио Корпорациясынын башкы директору (2007-2009).
Кыскача өмүр таржымакалы
Мелис Асанаалы уулу Эшимканов 1962-жылы 9-декабрда Кыргызстандын Жалал-Абат облусуна караштуу Тогуз-Торо районундагы Казарман айылында туулган.
Атасы – дарыгер болгон, энеси медайым болгон. Атасы Асанаалы Эшимканов Нарын облусунун Ат-Башы районундагы Казыбек (мурдагы “Пограничник”) айылынан болгон.
Мелис борбор шаар Бишкекте таалим алган. Жаштайынан Кыргыз үналгысына берүүлөр даярдоого катышып, балдар гезитине макалалар жарыялап турган.
Журналисттик эмгек жолун Кыргызстандын теле жана радио боюнча Мамлекеттик комитетинин жаштар редакциясынан баштаган.
Кийинчерээк жаштардын "Ленинчил жаш" гезитинде кабарчы, "Комсомолец Киргизии" гезитинде жооптуу катчы болгон.
1990–1991-жылдары Кыргызстан Комсомолунун Борбордук Комитетинин идеологиялык бөлүмүнүн инструктору кызматында иштеген.
Бул гезитти менчиктештирип, анын аталышын “Асаба” деп өзгөртүп, бул эркин гезитти 1992-жылдан 2001-жылдардын башына чейин кожоюун жана баш редактор катары жетектеген.
Ашырова Сайракүл
Ашырова Сайракүл Оймочу. 1924-ж. Тоң районундагы Бар-Булак айылында төрөлгөн. 1942-жылдан Кызыл-Туу» колхозунда эмгектенген, 1969-жылдан «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Тоңдогу боз үй көтөрүү бөлүмүндө үйдөн уздануучу чебери. Энеси Сонунбүбү, таэнеси Шаар бүбүлөрдөн таалим алган. 1980-ж. В. И. Лениндин туулган күнүнүн 110 жылдыгына карата Кыргызстан КП БКнын Лениндик Ардак грамотасы, Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ардак грамотасы менен сыйланган. Сайракүлдүн жабык баш, шырдак, ала кийиз, аяк кап, эшик тыш, кылдырооч сыяктуу буюмдарды боз үйдүн ички-сырткы жасалгалары катары кармоосу узчулуктун салтын жана наркын баамдатат. Ал жабык башты оюуда жээк оюму үчүн «ит куйрук оюмун» алат. «Бармак боочу оюму» ортолору жиксиз табакча-табакча болуп түшөт да, аны «мүйүз оюму» жана «карга тырмак оюму» аркылуу айкалыштырат. Ак этек (ак билек да дешет) ак-кара түстө берилет. Бул кызыл-көктөн айкалышкан борбордук жана жээк оюмдарын ачык бөлөт. Ал Ала Too кыркаларын элестетет. Чебер кийиздин өңүн тандоодо кара сарыны, сары-кызылды да ич ара өңдөштүрөт. Сайракүлдүн уюткан ала кийиздери бир жүздүү да, эки жүздүү да көрүнөт. Андагы түстөр анча ачык берилбейт. Өң коюу да, көгүш, күлгүн, саргыч да, бири бирине анча жутушпай, ар бир көркөм оюмдун элементтери өзүнүн жүзүн ачык, так, төп көрсөтө алат. Уздун таалим тарбия берүү жышааны күчтүү. Ал айылдаштарына таасирдүү чебер. Анын уздук жөрөлгөсү жуккандар - Касымова Кайырбүбү, Ашырова Асанбүбү, Думанаева Кермекаш. Сайракүл өзүнүн узчулугунда жүздөй шырдак, элүүдөй ала кийиз, өнөркананын тапшырмалары үчүн үч жүздөй боз үйдүн кийиз, чий, түймө буюмдарынын үлгүлөрүн жаратты. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1977-ж. СССРдин ЭЧЖКдөгү элдик өнөрдүн Бүткүл союздук көргөзмөсү. Кийиз буюмдары үчүн күмүш медаль; 1987-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын республикалык кароо-сынагы. Аяк кап, текче буюмдарынын үлгүсү үчүн I даражадагы диплом.
Мелис Эшимканов
Кыскача өмүр таржымакалы
Гезитти ал кездеги А.Акаевдин режимине тарттырып жиберген.
Коомчулук менен байланыштар
Брумдун Effective Public Relations (1978) аныктамасы боюнча коомчулук менен байланыш, кандайдыр бир мекеме жана анын чөйрөсү арасында эки тараптуу пайда камсыз кылган мамилелерди белгилөө, аныктоо жана дайыма улантып туруу үчүн жооптуу болгон бир башкаруу функциясы болуп саналат. Американын Коомчулук менен Байланыш Коомунун аныктамасы боюнча “Коомчулук менен байланыш-мекеме жана анын коомчулуктары арасында өз ара пайдалуу мамилелерди курган стартегиялык коммуникация процесси болуп саналат”.
Мелис Эшимканов
Кыскача өмүр таржымакалы
Андан соң 2001-жылы “Агым” деп аталган жаңы эркин гезитти ачып, 2001-2005-жылдары "Агым" гезитине башкы редакторлук кылган.
Коомчулук менен байланыштар
Эл аралык Коомчулук менен Байланыш Ассоцияциясынын жаңы аныктамасы боюнча “Коомчулук менен байланыш – ишенимдүү жана этикалык коммуникация ыкмаларынын жардамы менен маалыматтарды камсыз кылууга негизделген, мекеме жана анын коомчулуктары арасында мамиле жана кызыкчылыктарды куруш үчүн чечимдерди кабыл алуу боюнча башкаруу практикасы”
Мелис Эшимканов
Кыскача өмүр таржымакалы
Бул гезиттер аркылуу өзүнүн чыгаан редактор, медиа менежер экендигин далилдей алган жана кыргыз журналистикасында өз мектебин түзгөн.
2000-жылы президенттик шайлоодо президенттикке талапкер болгон.
Коомчулук менен байланыштар
Коомчулук менен Байланыш Институнун (IPR- Institute of Public Relations) аныктамасы боюнча коомчулук менен байланыш “бир мекеме жана максаттык тобу арасында жакшы ниет жана өз ара түшүнүүнү куруу жана дайыма колдоп туруу үчүн жасалган аракеттердин бүтүнү болуп саналат”.
Мелис Эшимканов
Кыскача өмүр таржымакалы
2005-жылы апрелде Жогорку Кеңештин үчүнчү чакырылышынын депутаты болуп шайланган.
Коомчулук менен байланыштар
Шилтеме: Эл аралык коомчулук менен байланыштар
Мелис Эшимканов
Кыскача өмүр таржымакалы
Президент Курманбек бакиевге каршы оппозициянын катарында да жүргөн, кийинчерээк, 2007-жылдын жайында, ал кездеги президент Бакиевдин бийлигин кайра жактап калган. Ошондон улам оппозициячыл күчтөр кыйла топтолгон бул парламентти таркатууга демилгечилерден да болгон.
Коомчулук менен байланыштар
https://www.prsa.org/about/all-about-pr
Мелис Эшимканов
Кыскача өмүр таржымакалы
2007-жылдын ноябрынан 2009-жылдын ноябрынын башына чейин УТРКнын (азыркы Коомдук сыналгы жана үналгы корпорациясынын – КТРКнын) башкы деректири болду.
Коомчулук менен байланыштар
https://www.ipra.org/member-services/pr-definition
Мелис Эшимканов
Кыскача өмүр таржымакалы
Андан соң, 2009-жылдын 6-ноябрында, Мелис Эшимканов мырза президент К.Бакиевдин уулу Максим Бакиев көзөмөлдөгөн Өнүктүрүү, инвестиция жана инновациялар боюнча борбордук агенттикке караштуу Кыргызстандын Өнүгүү корунун Байкоочу кеңешинин төрагасы болуп дайындалып, экинчи элдик ыңкылапка чейин ушул кызматта иштеп турду.
2010-жылы 18-мартта Өнүктүрүү корунун Байкоочулар кеңешинин төрагасы Мелис Эшимкановдун “Азаттыкка” айтымында, Кыргызстан Өнүктүрүү корун түзүү менен дүйнөлүк каржылык шартта каражаттарды башкаруунун жаңы ыкмасын колдонуу далаалатын жасаган:
“Буга чейин Кыргызстан он сегиз жылдын ичинде эки миллиард доллар карыз алган. Ал карыздардын баары мамлекеттин, өкмөттүн мойнуна түшкөн. Анын төлөмдөрү биздин өзүбүздүн ички социалдык маселелерибизди чечиш үчүн улам жылып келе берген. Биринчи жолу Өнүктүрүү, инвестиция жана инновация боюнча борборду агенттик, анын ичинде биз иштеп жаткан Өнүктүрүү фонду ким карызды алат, ким көзөмөлдөйт, ким ал карыздын кепилдигин алып иштетет деген жаңы тышкы карыздар менен, тышкы грант, инвестиция менен иштөө жөнүндө жаңы заманбап механизм баштады”.
Бул кор 2010-жылдын 7-апрелиндеги элдик ыңкылаптан соң коррупциялык кор катары расмий жоюлган.
Анедан кийинки учурда Мелис Эшимканов бир катар айлар саясаттан обочо жүрдү. Акырындап, башка бир эркин гезитти (“Баягы Асаба” гезитин) ачуу камылгаларын жасады. Мелис Эшимканов 2011-жылдын 15-сентябрында Бишкек шаарында мезгилсиз дүйнөдөн кайтты.
Ушул күнү Эшимкановдун жүрөгү токтоп калып, каза болгону тууралуу маалыматты "Азаттык" үналгысына көп тармактуу КАМЭК клиниканын башкы директору Эркин Маматов тастыктады.
Үй-бүлөсү
Мелис Эшимканов мурдагы жубайынан бир кыз, бир уулдуу, кийинки жубайынан эки балалуу болгон.
2010-жылдын 19-мартында “Супер-Инфо” гезитине курган маегинде М.Эшимканов мындай деген:
– Алайдын тоолорунда дербиштик өмүр сүргөн 70 жаштагы Кубат Жусубалиевди жалгыз гана досум дейсиз. Эмнеге? – Кудай-Атанын жазмышынан да. Экөөбүздү байлаган бир улуу сыр бар. Буга мен чексиз бактылуумун. – Ал сыр еврейлерге байланыштуу эмеспи? – Сырткы чел кабыгы гана окшош. Болгону, бир жаш тарыхчыбыз Кытайга барып, жашыруун архивдин таш жазууларынан биздин Асык уруубуздун түбү Арабстан еврейлеринен чыкканын маалымдап келгенинен «Дело №…» гезитине чакан маек кургам. Ошону Абдувахаб деген жакшы көргөн үкам баса калып, «Пресс.KG» гезитине көбүртүп, атактуу террорчу Бен Ладен экөөбүздүн жакын тууган экенибизди илимий далилдер менен тууралап салыптыр. – 2007-жылы Женевадан агреман (өкмөттүн макулдугу) келип, ажо сизди Швейцарияга элчиликке дайындаарда баш тартып, барбай койгонуңуз да көпчүлүккө түшүнүксүз бойдон калган? – Бир гана себеп: элчиликке макул болордо шарт койгом, апрель митинги боюнча кылмыш иши козголуп, камалгандар бошотулсун деп. Ал аткарылбаган соң баш тарткам. – Феликс Кулов уулуңуздун өкүл атасыбы? – Ооба, Адам аттуу кенже тентегимдин «крёстныйы». – Улуу уул-кызыңыз алыскы Америкада окушат экен, болгондо да Гарвард университети сыяктуу каражатты көп талап кылган окуу жайында. Сизди кыйнашпайбы? – Кыйнашса жибербейт элем. Жылдызым менен Төлөгөнүм тың чыкканы үчүн ошол жакта, бир буту окууда, экинчи буту жумушта болуп, өз жандарын өздөрү бакканга жарап калышкан. – Мурунку жубайыңыз менен мамилеңиз кандай? – Абдан жакшы. Катышып, эч нерседен кем кылбай жардамдашып турам.
Коомдук ишмердиги
1990-жылы май айында “Кыргызстан” демократиялык кыймылына мүчө болгон.
2000-жылы президенттик шайлоодо президенттикке талапкер болгон.
2005-жылы апрелде Жогорку Кеңештин үчүнчү чакырылышынын депутаты болуп шайланган.
Эшимканов өзү 2011-жылы сентябрдын башында "Азаттык" үналгысынын "Ыңгайсыз суроолор" сыналгы талкуусуна катышып жатып, өзү негиздеген пост-советтик гезиттер кыргыз журналистикасы үчүн жаңы чыйыр издегендигин дагы бир жолу тастыктаган.
Эшимканов "Баягы Асаба" деген аталышта жаңы гезит ачуу тилеги бардыгын билдирген.
“Президенттикке талапкерлигимди койгонго моралдык-ыймандык укугумдун жок экендиги тууралуу маалымат каражаттарынан жүз ирет айттым”, - деди Мелис Эшимканов «Айат» гезитинин 2011-жылдын 21-июлунда чыккан санына маек берип жатып.
«Мен Атамбаевге окшоп премьер-министрликке барып, Бакиев менен кучакташып, анын колунан орден албасам да, Мадумаровго окшоп «Ак Жол» партиясынын атынан спикерликке шайланып, ыйык жерлерибизди бөтөндөргө сатпасам да, мурдагы бийлик режиминде азыраак болсо да кызмат өтөгөн чиновник катары чоң саясатта өзүмө өзүм чектөө койгом. Андан көрө «жандооч кийик аттырат» демекчи, татыктуу талапкерди сүрөгөнүм оң», - деп билдирген «Айат» гезитине маркум М.Эшимканов.
Ал тууралуу көзү тирүү кезинде айтылган пикирлерден
Феликс КУЛОВ, “Ар-Намыс” партиясынын лидери:
- Тилекке каршы, бул киши жөнүндө туура эмес пикирлер жаралып кетти. Бирок, ал болгону Акаев, Бакиев өңдүү башкаруучуларга сөз менен таасир этип, аларды элдин үнүн тыңдоого ынандырууга гана аракет кылган. Анткени, түпкүлүгүндө Мелис идеалист. Бирок, негедир, айрымдар анын кадамдарын башкаруучулар менен мамиле түзүп, аларга жагынууга аракет жасаганындай кабылдашты. Мелис чыныгы патриот, өлкөдө жакшы нукка өзгөрүү болушун ал чын дилден тилейт.
Шайлообек ДҮЙШЕЕВ, Кыргыз эл акыны:
- Мелис бар жагынан өтө сейрек кездеше турган таланттардын бири. Анын өзгөчө касиеттерин чогуу иштеп жүргөндө көрүп-билгенбиз. Журналистикада өчпөс из калтырды. Менеджер катары өтө күчтүү. Кандай ишти баштабасын, сөзсүз бир жерден чыгат. Зодиак белгиси боюнча жаачы. Алдыда жүргөндү, биринчи болгонду, элге жол башчылык кылууну Кудай ургандай жактырат экен бул белгидегилер. Эл да аны аңды-дөңдү карабай ээрчийт. Жарга келгенде буйт берет экен да, артындагы эл кулап түшөт. Туулган күнүндө ушундай мүнөздөмө берсем, өзү аябай күлгөн эле.
Мелистин энергиясын билбей, түшүнбөй, туура пайдалана албай жүрүшөт. Адамдар ушундай доордо жашап атат, кээде Мелисти терс каарман катары көрсөтүүгө аракет кылышат. Элчилеп ичип-жеген жок. Мамлекетке Мелистен миң эсе зыян келтиргендер бийликте жүрөт. Мелистин баралына толуп турган маалы. Башкалар жөн жүрбөсө, Мелис сөзсүз бир нерсенин ичинен чыгат.
Темир САРИЕВ, “Ак шумкар” партиясынын лидери:
- Мелис коомчулукка гезит аркылуу таанылды. Бүгүнкү тарыхыбыздагы эң күчтүү журналист. Бул кишинин өз стили бар. Мелиске көп адамдар таарынат. Ошол эле учурда көп адамдар аны макташат. Ага таарыныштын кереги жок. Көп жылдан бери жолдош болуп жүрөм, Мелис кандай болсо, аны дал ошол калыбында артыкчылык, кемчилиги менен кабылдаш керек. Башка адамдарда сейрек кездешчү бир касиети бар. Ал - Мелистеги ишеним. Бир нерсеге ишенсе, ал ошол багытынан кайтпайт. Кандайдыр убактарда кээ бирөөлөр аны жек көрөт, жамандайт, айрымдар мактайт. Бирок, ал эч качан “мен буга жакпай калам же мени жаман көрүп калат” деп чочулабайт.
Багытынан жазбай кете берет. Бул, жакшы сапат. Дал ушул сапатынан улам кезегинде оппозициянын алдыңкы катарында жүрдү. Оппозицияда кандай жүрсө, кийин бийликте да дал ошондой нукта жүрдү. Мелис кичинекей дешет, а бирок, Мелистин чоң жүрөгү бар. Ички деми күчтүү, эч нерседен тайманбайт. Буга бир эмес, бир нече ирет күбө болгом. Адам менен сүйлөшкөндө абдан чоң адис, кандай маселе болсо да ишендирип, ынандырып кете алат. Кандай гана багытта болбосун, өзүнүн жөндөмдүүлүгүн көрсөтө алат. Мындай сапат ар бир эле адамга бериле бербейт. Кийин саясатка көбүрөөк ооп кетти.
Бүгүнкү күндө чыгып аткан гезиттердин көпчүлүгү “Асаба”, кийинки “Агымдын” стилинде. Журналистикада Мелис жаңы стилди сунуштаган редактор, журналист катары тарыхта калат. Кыргыз эли өзгөчө эл, кадамдарыбыз дүйнөлүк коомчулукка убагында өөн кабылданып, ал эми кийин бизди туурап жаткан мисалдар бар. Маалымат талаасы абдан кеңейди, мүмкүнчүлүктөр да көбөйдү. Мүмкүн Мелис дагы бир нерсени ойлоп чыгат. Саясатта жаңы кадамдарды таштап атат. Келечекте бул жагынан да биз Мелистин саясаттагы жеткен ийгиликтерин көрүп калгыбыз бардыр.