cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kayak.com
Kayak.com - кээде KAYAK деп жазылган, билет бааларын топтоштуруп берген жана The Priceline Group тарабынан иштетилген мета издөө кыймылдаткычы. Анын продукциялары 18 тилде жеткиликтүү. Ошондой эле компания checkfelix жана swoodoo аттуу саякат издөө кыймылдаткычтарын ишке киргизген. Мурда өзүнчө компания болуп турган KAYAK Software Corporation 2013-жылы 21-майда The Priceline Group тарабынан сатылып алынган.
Бруней
Администрациялык-аймактык бөлүнүшү (2011):
Конституциясы 29-сентябрда 1959-ж. күчүнө кирген. Башкаруу формасы абсолюттук монархия (султандык). Мамлекет башчысы – султан. Мыйзам чыгаруу бийлиги султандын декреттеринин негизинде жүзөгө ашырылат. Саясий партиялары: Бруней элинин көз каранды эместик фронту жана Бруней улуттук биримдик партиясы.
Табияты
Аймагынын басымдуу бөлүгү саздуу ойдуң, чыгыш жагы тоолуу (Б. эң бийик жери 1850 м, Букит-Пагон тоосу), батышы Бийиктиги. 300 м болгон адырлуу түздүк. Түштүк-Кытай деңизинин жээги нефть менен жаратылыш газына бай. Климаты экватордук, ысык жана жыл бою нымдуу. Жылдык орточо температурасы 27°С. Жаан-чачыны жээк тилкесинде 2500 ммден ички аймактарында 5000 ммге чейин. Тайфун көп болуп турат. Негизги дарыялары Белайт, Тутонг, Пандаруан жана Тембуронг, кеме жүрөт, Түштүк Кытай деңизине куят. Аймагынын 75%ин дайыма нымдуу экватордук токой ээлейт. Жалпы аянты 115,1 миң га болгон 10 коргоого алынган табигый аймагы бар, анын ичинде Улу Тембуранг улуттук паркы уюштурулган.
Экономикасы
Экономикасынын негизин нефть жана жаратылыш газын өндүрүү жана экспорттоо түзөт. ИДПдеги өнөр жай менен курулуштун үлүшү 44%, айыл, токой жана балык чарбасы 3%. Өнөр жайы тез темп менен өсүүдө. Түштүк Кытай деңизинин жээгиндеги Серна аймагынан нефть казылып алынат. 2002-ж. 3,0 млрд кВт ∙ электр энергиясы өндүрүлгөн. Айыл чарбасына жарактуу 7 миң га жерине шалы, саго пальмасы, каучук жана кокос өстүрүлөт. Буйвол, чочко, эчки багылат. Нефть ажыратуу, жыгаччылык, кеме ремонттоочу өнөр жайы бар. Дарыяларында кеме жүрөт, ал негизги транспорт болуп эсептелет. Автомобиль жолунун узундугу 2,5 миң км, газ куурунун узундугу 665 км, нефтиники 439 км, ички суу жолунуку 209 км. Сыртка каучук, токой, нефть, суюлтулган газ чыгарылат. Сырттан оор машина, химиялык өнөр жай, айыл чарба, транспорт жабдууларын жана азык-түлүк алат. Негизги сырткы соода шериктери: Корея Республикасы, Япония, Сингапур, АКШ, Малайзия, Таиланд. 16-кылымда ислам маданиятын байыткан көркөм чыгармалар пайда боло баштаган. 17–20-кылымда европалык стилдеги эстеликтер маанилүү орунду ээлеген. Ал эми 20-кылымда Эл аралык стилдеги имараттар курула баштаган. Кол өнөрчүлүк өнүккөн. Алтын, күмүш, металл жана башка асыл таштардан түрдүү зер буюмдары жасалат. Сүрөт өнөрүндө байыркы үрп-адаттары чагылдырылган. 1972-ж. музыканы (академиялык) кеңири жайылтуу үчүн атайын музыкалык коом түзүлгөн. Мамлекеттик жана менчик жогорку окуу жайлары, ошондой эле компьютердик, музыкалык, спорттук окуу борборлору, музейлери (1965), кол өнөрчүлүк борбору (1975), галереялар (1984), китепканалар бар. Массалык маалымат каражаттары мамлекеттик тарабынан көзөмөлгө алынган. «Борнео буллетин» жана «Медиа пермата» жана башка көлөмдүү гезиттери чыгып турат. «Рейдио Телевижен Бруней» мамлекеттик телерадиокорпорациясы башкарган бир телекөрсөтүү каналы жана үч радиостанциясы, «Жабатан телеком» радиоуктуруусу боюнча өкмөттүк агентчилиги, ошондой эле «Кристал ФМ» менчик радиостанциясы, «Кристал Астро» кабелдик телеканалы иштейт.
Акация
Акация - (Acacia) - өсүмдүктөрдүн чанактуулар тукумундагы уруусу. Дарак, бадал, чанда лианалар. Жалбырагы татаал, кош канат сымал, көп учурда учтуу же узун тикенектери өсөт. Гүлү сары, майда, анча чоң эмес башча топгүлү татаал шыпыргы топгүлчө чогулган. Мөмөсү көп уруктуу чанак. Анын 1000ден ашык түрү Африка, Азия, Америка жана Австралиянын кургакчыл райондорунда таралган. Көп түрлөрү баалуу жыгач. Сенегал акациясы - медицинада колдонулуучу гумми-арабиктин жогорку сортун алууда чийки зат. Россиянын Кара деңиз жээктеринде кара жыгачтуу акация жашылдандыруу үчүн өстүрүлөт. Айрымдары танниддерге бай келип, булгаары ийлөөдө, сапаттуу сөңгөгү эмерек, кагаз жасоодо колдонулат. Кыргызстанда 3 түрү (ак, сары, кумдак акация) өстүрүлөт.
Кривуша (Ловля куймасы)
Кривуша — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ловля дарыясынын оң жээгинен 30 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ельнахта
Ельнахта — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кривой Ускат дарыясынын сол жээгинен 9 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Диспергирлөө
Диспергирлөө – катуу жана суюк заттарды майдалоо, б.а. күкүм, суспензия, эмульсия, аэрозоль сыяктуу дисперстик системалар алуу. Газ чөйрөсүндө суюктуктар тамчы түрүндө чачуу, суюк чөйрөдө суюктуктарды бири-бирине аралаштыруу-эмульгирлөө деп аталат. Суюктуктар тамчыга айландыруу үчүн жогорку басымда иштөөчү (3,5·107 Па) гомогенизаторлор, коллоиддик тегирмендер, инжектор жана форсункалар, турбиналык аралаштыргычтар, акустикалык жана электрдик таасирдин алдында иштөөчү аспаптар пайдаланылат. Д. минералдык, орг. заттарды, полимердик материалдар, пигменттер, боектор, тамак-аш жана дары-дармектерди алууда колдонулат. Жаратылышта Д. тектоникалык процесстер, тоо-кендердин шамалдашы жана топурактын түзүлүшү менен шартталат.
Кронах
Кронах - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Кронах (район)|Кронах районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы –  17 279 (2010-ж.). Аянты – 66.99 км2.
Досумбаев Күмболот
Досумбаев Күмболот (1939, Кемин району, Жаңы-Алыш айылы) — Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театрынын артисти. СССР кинематография союзунун мүчөсү. Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1986). Ташкендеги А. Н. Островский атындагы театр өнөр институтун бүткөн (1963); 1963-ж. Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театрында эмгек жолун баштаган.
Д. бир топ драмаларда башкы каармандарынын ролун ойнойт. Кинодо бир нече кинофильмдерге тартылган. Ж. Садыковдун "Манастын уулу Семетей" (1982) спектаклинде Сарытаздын, "Сейтек" (1987) спектаклинде Кыястын, "Айкөл Манас" (1990) спектаклинде Манастын ролун аткарган. Д.. Маанастын образын ачууда Манасты башкалардан бөлүп бөтөнчө орунга койгон жана аны башкы каарман болууга укук берген өзгөчө артык сапаттары — эл башчы, жетекчи экендигин чебер аткарган. Драмадагы окуялардын курулушунда, негизги идеянын ачылышында Д. Манасты теңдеши жок баатыр, ашкан балбан, арстандай айбаттуу жоокер, кең пейил, калыс жол башчы, жоонун сырын билген кол башчы жана башкалар артык сапаттарга ээ адам катары көрсөткөн.
Дөбөт
Дөбөт — этноним. Сагымбай Орозбаковдун вариантында Көкөтөйдүн ашына чакырылган Дөмүл кандын эли катары айтылат, к. Даңгыт.
Эргеш Алиев
Алиев Эргеш (1905, Жалал-Абад дубаны, Ноокен району, Сакалды кыштагы – 1994, ошол эле жерде) – Кыргызстанда кеңеш бийлигин чыңдоого жигердүү катышкандардын бири. Милициянын генерал-майору. 1927-жылы Кызыл Армияга чакырылып, Кыргыз атчандар дивизионунда кызмат кылган. Милициянын Базаркоргон, Токмок райондук бөлүм-дөрүн жетектеген. 1934–41 жылдары милициянын Алай-Гүлчө райондук, Ош шаардык бөлүмүнүн начальниги, милициянын Тянь-Шань дубандык башкармасынын начальнигинин орун басары. Согуш жылдары (1941–45) ички иштер эл комиссариатынын 107-аткычтар дивизиясынын бөлүмүнүн начальниги, милициянын Ош дубандык башкармасынын начальнигинин орун басары, 1946–47 жылдары милициянын Жалал-Абад дубанынын башкармасынын зардалынын орун басары. Ички иштер министрлигинин (ИИМ) Милиция башкармалыгынын начальнигинин орун басары, милициянын Жалал-Абад, Ысык-Көл, Талас дубандык башкармалыктарынын начальнигинин орун басары, 1956–59 жылдары милициянын Жалал-Абад дубандык башкармалыгынын зардалы, милициянын Ош дубандык башкармалыгынын зардалынын орун басары болуп иштеген. Ленин, Кызыл Туу, «Кызыл Жылдыз», 2 «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган. ИИМдин Академиясы, райондогу мектеп, Жалал-Абад шаарындагы көчө анын ысмы менен аталган. Милициянын генерал - майору деген наамды 1956-ж. эн биринчи алган кыргыз - Эргеш Алиев (1905-94). Ал 42 жыл ички иштер кызматында эмгектенип, катардагы милициядан генералга чейинки жолду басып откон.
Акшоола (телесериал)
«Акшоола» — Күнүмдүк турмуш жана махабат темасындагы cериал.
Мончо чопо кени
Мончо чопо кени Баткен облусунун Кадамжай районунда, Мончо кыштагынан 2  км батыш тарапта, Сарыташ тоосунун түштүк этегинде, деңиз деңгээлинен 1390–1610 м бийиктикте. 1977–79-ж. геол. чалгындоо иштери жүргүзүлүп, запасы эсептелген. Кен аймагын палеоген-неогендин гравелит, кумдук, кумайлуу чопо тектери түзөт. Пайдалуу катмар кумайлуу чопо тегинен турат. Калыңдыгы 25–28 м, узундугу 2,5 кмге чейин. Кумайлуу чопонун өңү ачык күрөң. Жакшы нымдалат. Запасы В+С1 категориясы боюнча 4025 миң м3, С2– 10261 миң м3. 1996-жылга карата калган запасы В+С1 – 3566 миң м3, С2– 10261 миң м3. Кумайлуу чоподон "500", "600", "800" маркасындагы аглопорит, "100" маркасындагы кирпич алууга болот.
Баухауз
" Баухауз" 1933-жылга чейин иштеп, фашисттер бийликке келгенде жоюлган. " Баухаузда" белгилүү функционалист архитекторлор В. Гропиус, Х. Мейер, Л. Мис ван дор Роэ-лер шакирттери менен эксперимент жасашып, аларга өз өнөрлөрүн үйре-түшкөн.
Орусия империясы
Орусия импе́риясы (Россійская имперія) же Бүткүл Орусия Империясы (Всеросси́йская импе́рия) — 1721 жылдан 1917 жылга чейин өмүр сүргөн мамлекет.
Кошой-Коргон көрүстөнү
Кошой-коргон көрүстөнү – 6–10-кылымдарга таандык археологиялык эстелик. Каракоюн суусунун сол өйүзүндөгү жайылма тектирде жайгашкан. 14 дөбө мүрзөдөн турат. Ушул эле жердеги алгачкы мусулман көрүстөндөрү археолог К. Табалдиев тарабынан 1989-жылы изилденилген. Алардын ар биринин жер алдында сөөк көмө турган жайлары ар башка жана бир канча кишинин сөөгүн бир казанбакка жайгаштыра турган өзгөчөлүктөрү менен айырмаланган.
Колдонулган адабият
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик тил Педагогикалык университети”
Интернеттик шилтемелер
...
Векселди узартуу
Векселди узартуу – вексель боюнча төлөө мөөнөтүн узартуу. Мыйзам боюнча же вексель кармоочунун жана төлөөчүнүн ортосундагы келишим (В. у. келишими) боюнча ишке ашырылат. Мыйзам боюнча В. у. эгер жагдай векселди төлөөгө көрсөтүүгө же ал боюнча нааразылык жасоого (м.: мамлекеттин мыйзамдык буюртмасы же багынбас күчтүн таасири) объективдүү тоскоолдук кылганда келип чыгат. Келишимдик В. у-нун 3 түрү болот: а) жөнөкөй В. у.– векселдик милдеттенмени аткарууну убактылуу токтотуучу кармоочу менен төлөөчүнүн ортосундагы макулдашуу; б) түз же жиктештирилген В. у.– вексель боюнча төлөмдөрдүн жаңы мөөнөтүн белгилөө; в) кыйыр В. у. – төлөм мөөнөтү кечирээк жаңы векселди коюу.
Акбаев Абды
Акбаев Абды - (1928-жылы туулган, Чүй облусу, Кемин району, Комсомол айылы) - химия илимдеринин доктору (1996), КРнын илимге эмгек сиңирген ишмери (1995), Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген ойлоп табуучусу (1969), КРнын илим жана техника боюнча мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1973). Фрунзедеги пединститутту бүтүргөн (1948). 1954-жылга чейин мектепте химия мугалими, 1954-жылдан аспирант, андан кийин илимий кызматкер. 1994-жылдан КРнын УИАнын химия жана химиялык-технологиялык институтунун улук илимий кызматкери. 150 илимий эмгектин, анын ичинде 65 ойлоп табуунун (патенттин) автору. Эмгектери: Взаимодействие солей тяжелых металлов с азотосодержащими соединениями и синтез физиологически активных веществ. Ф., 1984.
Игмет (Илишев району, Башкыртстан)
Игмет — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Игмет айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 317 киши. Почта индекси — 452282, ОКАТО коду — 80230826001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Пондэроса (Нү-Мексико)
Пондэроса (Нү-Мексико) (Ponderosa) — Нү-Мексико штатынын Sandoval округуна караган АКШ шаары.
Токой чабалекейлери
Токой чабалекейлери (лат. Artamidae) — таранчы сымалдуу чымчыктардын бир тукуму.
Дисперстик анализ
Дисперстик анализ – дисперстик системада заттар майда бөлүкчөлөрү өлчөмдөрүн, дисперстик даражасын аныктоо методдору. Д. а. седиментациялык, оптикалык жана электрондук микроскопия, кондуктометрия, нефелометрия, диффузиялоо жана башка методдор менен жүргүзүлөт. Тоо-54кени, топурак, курулуш материалдары, куйма жана башка заттар көп касиеттерин дисперстүүлүгүнө жараша өзгөртөт. Д. а. илим жана өндүрүш түрдүү тармактарында системалар (суспензия, эмульсия, золдор, адсорбенттер жана башка) дисперстүүлүгүн аныктоодо жана ал кыртыштын асылдуулугун көтөрүүдө, цементтер, түрдүү эмульсиялардын сапатын жакшыртууда, жогорку сорттогу куймалар, синтездик материалдар даярдоодо жана башка чоң тармактарда колдонулат.
Дөгдүр
Дөгдүр — топоним. Көкөтөйдүн ашында Мааникерди зордук менен алам деп, Манастын каарына калган Коңурбай коркконунан качып барып жашынган жер (Сагымбай Орозбаков, 3. 154). Коңурбай Д-дө жатканда чоң байгеге аттарды чубатуу болуп, Алгара ат чабышка кошулбай калат.
Калпак
Калпак - кыргыздын улуттук эркек баш кийими. Көбүнчө ак кийизден жасалгандыктан, ак калпак деп аталат. Ал алгач агыш (боз) кызгылт түстөгү кылчык, кийин ак уяң жүндөн жасалган. Бышык басылгын кийизден төбөсү бийик, этеги тегерек бычылып, оймо-чийме түшүрүлбөй, төбөсүнө чок чыгарылбай, астарсыз, бир гана тигиш менен бириктирилип, ошол жери маңдай жагы деген. Бара-бара бычымы менен формасы өркүндөтүлүп, көркөмдөлө баштаган. Калпак – бул кыргыздардын кийим-кечектеринин ичинен эң ыйыгы. Анын касиетин аны кийип жүргөндөр сезе алышат. Бул байыркы баш кийимди кийген адам илгерки бабаларынын тарыхына тамырлашып, калайык калкынын тагдырына бекем байланат. Калпак - кыргыздын улуттук көркөм дөөлөттөрүнүн көрөңгөсү. Ата-бабадан кастарланып келе жаткан асыл мүлк. Кыргыз эли эл болуп тузүлгөндөн бери жашоонун, улуулуктун, тазалыктын, улуу күндүн символу, ыйык белгиси катары кастарлап, сүр тутуп, сөөлөт санап, көрк катары маанилүү шаң -салтанатка кийип жүргөндүгү жалпы дүйнө элине белгилүү. Кыргыз өмүрү 40- 35 кылымга созулса, кыргыз калпагынын өмүрү да дал ошондой, узак уламалуу санжыра.
Калпак жөнүндөгү элдик макалдар
Калпакчанды өлтүрүүгө болбойт.. Калпакты жерге койбо.. Калпагыңды жоготсоң, башыңды жоготосуң.. Калпагыңды сатсаң, акылыңды сатасың. Калпакчан жүрсөң оорубайсың; калпак кышкысын жылытат да, жайкысын сергитет. Түнкүсүн калпагың ар дайым бут жагыңда эмес, баш жагыңда болсун.
Калпак жасоо ыкмасы
Калпакты ак кийизден жасайт. Формасы да ар урууду ар башкача жасалган. Калпактын кийизине уяң ак жүндү жууп-тазалап, тытып, андан соң гана пайдаланган. Кийиз даяр болгондон кийин көркөмдөлүп бычылып, кийин кыркылып алынат. Бычымдарды бири-бирине беттеп тиккен. Оюлуп алынган кийиздин кырларын ак, кара, көк, жашыл  тукабадан, чийбаркыттан, сатинден, макмалдан, баркыттан,  кыжымдан  кыюу коюп тигип чыккан. Калпактын кырына коюлган түстүү кыюулар адамдын жаш өзгөчөлүгүнө болгон: Балдардын  калпагынын кыюусу кызыл, жашыл кездемеден; Жигиттердин калпагынын кыюусу – көк кездемеден; Азаматтардын, орто жашка  чейинкилердин калпагынын кыюусу – күрөң, кара кездемеден; улгайып калган карыялардын, аксакалдардын  калпагынын кыюусу – ак же ала кездемеден жасалган. Кийинчерээк калпактын турдүү формасы бычылып, бооруна оймо, түр салынып, өзгөчө кооздоп тигиле баштады. Азыркы күндө калпакты синтепондон да жасашат. Бул материалдан жасалган калпактын баасы кийизден жасалган калпакка салыштырмалуу бир топ арзан. Бирок сапаты жана пайдалуугу жагынан табигый жүндөн жасалган калпакка жетпейт.
Кыргыз калпагынын символикасы
А) Калпактын төбөсүндөгү кайчы сызык (кошуу формасындагы ): 1. Күндүн аян белгиси. 2. Өмүрдүн, тиричиликтин, жалпы жашоонун символу. Б) Төбөсүндөгү топ чачы: 1. Тукумдун, тамыры тереңге жайылуунун аян белгиси. 2. Тынчтыктын, жаркын турмуштун, токпейил жашоонун символу. 3. Күлгун жаштыктын, оттуу курактын аян белгиси. Ал эми калпактын төбөсүн басып же түшүрүп кийүүнүн тарыхы уламышка  барып такалат. Чынгыз хандын тун уулу Жөчүнүн аскерлеринин өзөгүнкыргыздар түзгөн. Жөчү да кыргызга таянып, атасынын айрым  буйруктарынан баш тарткан. Согушта дайыма чон чабуулдун учунда, алгы сапта болгон. Ошол себептүү Жөчү ар дайым женишке жетишип турган. Жеңишке текеберсинген Жөчү каяша айта баштаганда Чыңгыз хандын жашыруун  буйругу менен Жөчү хан кан чыгарылбай өлтүрүлгөн. Жөчүнун оң колу болуп турган кыргыз жоокерлери туш тарапка тараган. Чыңгыз хан бул баш тартууну угуп, бүтүндөй кыргыздарды чаап талкалап, тирүүсүнө салык салып басынткан. Менден бир белги болуп калсын деген Чыңгыз хандын буйругу менен анын жоокерлери кыргыздардын  калпагынын  төбөсүн  басып, ичине капшыртып койгон: Дал ошондон бери кыргыз калпагынын төбөсүн түшүрүп,  ичине  капшырып, басып кийип калган делет. Төбөсү түшкөн белги: 1. Баш көтөрөөр эр бүлө үйдө жок калды. Кимдин бийлиги күчтүү болсо, ошонун үйүтүндө, үйрүсүндө болом деген аян белги. Элдеги “Төбөңдөн ургур!”, “Төбөң түшүп калгыр!”,  “Төбөң түшкүр!”,  “Төбөң түшкүрдүкү” – деген сыяктуу каргыш сөздөр да ошондон калган. 2. Калпактын оң кыргагын басып кийсе (төмөн түшүрүп же шыпырып) аялынан (эгер эркек үй бүлөлүү жан болсо), ата- энеден, зор дөөлөттөрдөн айрылуу белгиси, аяны деп эсептелген. 3. Калпактын сол ныптасы көтөрүлбөй төмөн шыпырылып (оң кыргагы төмөн каралып жапырылса) өтө күчтүү аза күтүү аян белгиси. Анда айылдын, элдин куттуу баатырынан тектүүсүнөн, кадырман аксакалынан айрылып, аза күтүү аян белгиси. 4. Калпактын төбөсүн түшүрүп, эки кырын тең терең жапырып (шыпырып) кийсе: “Мен кулак кести кул катары жүрөмүн. Артымдан издеп алаар каруу – күч калбады”, деп жедеп, тукулжурап, мүңкүрөп, мөгдөп калуунун белгиси. 5. Калпактын кыры менен кырбуусундагы манат, баркыт, чый баркыт сыяктуу кездемелердин кара, көк, кызыл, күрөң түсү жаш өзгөчөлүгүн билдирсе, көбөөлөнгөн кыргактын өзү  - таяныч, өбөк, жөлөк колдоонун  ыйык символу.
Калпак жөнүндө уламыштар
Биздин эранын 5-кылымдарында Алтайдан тартып, Грек, Рим мамлекеттерин багындырган Атилла (Бизде Адил) баатырдын жоокерлери бүтүндөй ак калпакчан жүргөндүгүн тарыхый булактардан көрөбүз. Анын далилдүү күбөсү катары 15-кылымда жарык көргөн Француз энциклопедиясында Атилланын атчан чабуул коюп бара жаткан калпакчан жоокерлеринин сүрөтү бар.
Калпак тууралуу дагы бир маалымат Искендер Зулхайнайын (Александр Македонский) жөнүндөгү уламышта кездешет. Күндөрдүн бир күнүндө түн ичинде Искендер Зулхарнайын жаткан чатырга эки жоокер кыз келип, күзөтчүсүнө кош миздүү бир кылыч, бир калпак жана адамдын куу мүсөн баш сөөгүн тапшырат. "Тан агарганча бизге жообун бергиле", деп талап коюшат. Ошондо Искендер Зулхарнайын өзүнүн акылгөй аярларын чакырып бул эмненин жышааны экендигин чечкиле дейт. Аярларынан жөндүү жооп болбогон соң, кыздарды алдырып,оң тарабына отурган аярларынын биринен суратат: ”Айткылачы, силер кайсы элденсинер? Мобуреки алып келген куу баш, калпак, кылычтын мааниси эмнени туюнтат? Өзүңөр чечмелеп бергиле”, деп аларга жайдары жүз көрсөтөт. Эл кыйырын сактап, ат жалында шамал менен жарышып өскөн жоокер кыздар Искендерди теше тиктеп, түз качыра жообун айтат: ”Биз кыргыз деген элденбиз, ушул улуу тоону мекендеп өмүр кечиребиз. Бизге катылган душмандын башы, алдагы куу мүсөн баштай алынып, ач бел, куу жондо куурап жок болот, бу куу башты мобуреки кош миздүү кылыч алган, ал эми бул баш кийим – Кыргыз калпагы. Анын төбөсүндөгү кайчылашкан кош сызык – Күндүн аян белгиси, кыргыз урпагы күндүн тукуму болуп саналат. Биз күндөн тараганбыз. Жүйөө билген кас- душман ыкка көнсө биз күн нурундай мээрим төгөбүз, жок, кыл чайнашып, бет буруп жоолашам деген душманга биздин эл бул кош миздүү кылычтай чабылат. Калпак биздин кыргыз ажобуздун сүр- сөөлөтү, сыймыгы, абийири, кадыр сыйы, душманына сес берээр опол тоодой олбур сүрү, биздин силерге алып келген жышааныбыз ушул! Буга эмне деп жооп айтасыңар?”
Сөзгө кулак төшөп турган Искендер Зулхарнайын башын силке отурган акылгөйлөрүнө карады. Акылгөйлөрү кыздарга жооп таппай отуруп калышты. Күзөтчүлөр жоокер кыздарды сыртка алып чыгып кетти. Көп өтпөй Искендердин бир жигити жоокер кыздарга калпак менен кылычты алып келип берди дагы: “Ажоңорго айта баргыла, ойлонууга азыраак убакыт берсин, үч төбөлүк бурсаттан соң жообун айтабыз”, - деп кыздарды узатып койду.
Көп өтпөй Искендер Зулхарнайын өз черүүлөрүн түн жамына көчүрүп, Чүй аймагынан чыгып кетти. Ошол күндөн биякка кыргыз калпагынын өмүрнаамасы, анын кадыр-сыйы, сүр сөөлөтү мурдагыдан да артты.
Векселдик акцепт
Векселдик акцепт – акцептанттын тийиштүү жазуусуна ылайык жасалган векселди төлөө макулдугу. Жөнөкөй векселдердин айырмаланып, В. а. баарыдан мурда тратталарга байланышкан, эреже катары, карыз алуучуларга берилбейт, ага кредитор тарабынан коюлат. В. а-тен баш тарткан учурда векселге нааразылык көрсөтүлүүсү ыктымал.
Отто Бауэр
Бауэр Отто (1882-1938) - австралиялык социал-демократтар лидерлеринин бири, ав-стромарксизмдин идеологу. Бурж. үй-бүлөдө туулган. Билими боюнча юрист, 2-Интернационалдын көрүнүктүү ишмери. К. Реннер менен бирге маданий-улуттук автономия теориясын сунуш кылган. Орус аскерлерине 1-дүйнөлүк согушта туткунга түшүп, Россиядагы Февр. революциясынан кийин Петрограддагы меньшевиктер менен жакындашкан. Австрия республикасъгаын тышкы иштер министри (1918-19). Австрия менен Германиянын биригүүсүн жактаган. Өзүнүн эмгектеринде Россиядагы пролет, революцияга жана большевиктер партиясынын саясатына каршы болгон.
Негизинен оппортунистчил, центристчил позицияда турса да, СССРде социализмдин ийгиликтеринен, башка өлкөлөрдө фашизмге каршы, антиимпер. күрөштүн күчөшүнөн улам өмүрүнүн акырында өзүнүн кээ бир реформачыл көз караштарын кайра талдоо жолуна түшкөн.
Сасык-Булак (Талас району)
Сасык-Булак ― Кыргызстандын Талас облусунун Талас районундагы айыл. Бекмолдо айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 2094 киши (2009-жылы).
Көгмөн тоосу
Көгмөн тоосу – Енисей дарыясы башталган тоонун (Саян тоолору) орто кылымдарда түркий тилде аталышы. Орхон-Енисей даректеринде Көгмөн тоосу кыргыздардын жана ага коңшу турган калктардын аймагы катары баяндалат. Гардизинин (11-кылым) маалыматтарында да кыргыздарга байланыштырылат.
Ак-Байтал ашуусу
Ак-Байтал ашуусу - Чыгыш Памирдеги эң бийик ашуулардын бири. Бийиктиги 4655 м. Музкол жана Сарыкол кырка тоолорунун ашташкан жеринде. Ак-Байтал ашуусу Музкол суусунун башатын, Түштүк Ак-Байтал суусунун башатынан бөлүп турат. Ашуу аркылуу Ош - Хорог автомобиль жолу өтөт.
Expedia, Inc.
Expedia, Inc. - Американын саякат компаниясы. Ал бир нече эл аралык глобалдык онлайн саякат бренддерине ээлик кылып иштетет. Алар негизинен Expedia.com, Hotels.com, Hotwire.com, trivago, Venere.com, Travelocity, Orbitz жана HomeAway сыяктуу саякат бааларын жыйнактаган вебсайттар менен саякат мета издөө кыймылдаткычтары.
Компания болжолдуу 75 өлкөдө 200дөй саякат табыштама вебсайттарын иштетет жана 350,000дей мейманкана менен 500 аба компаниясын камтыйт.
Азыркы кыргыз музыкасынын антологиясы
"Азыркы кыргыз музыкасынын антологиясы" - китептин аталышы.
Expedia, Inc.
Шилтемелер
...
Азыркы кыргыз музыкасынын антологиясы
Түзүүчүлөр: К.Камбаров, Балбай Алагушов, Т.Бөрүбаев.
Мазмуну
'''М30-35733 Композиторлордун ырлары'''. Т.Эрматов. Кызыл гүл (C.Мамакеев). Атк.: С.Токтоналиев. Селкинин ыры (А.Токтомушев). Атк.: С.Бекмуратова. С.Медетов. Чабандын ыры (К. Кулсариев). Атк.: С.Токтоналиев. Жай таңы (А. Токомбаев). Атк.: С.Бекмуратова. Ч.Жумаканов. Сагыныч (Т.Тыныбеков). Атк.: С.Бекмуратова. Н.Давлесов. Саанчы жеңе (А.Осмонов). Атк.: С.Токтоналиев, Г. Валиулина. Айнаш (Б.Сарногоев). Атк.: С.Токтоналиев, К. Чодронов. Жылкычы бозой (Б.Сарногоев). Атк.: К.Сартбаева. Кыргыз элим (Т.Тыныбеков). Атк.: К.Мухтаров.
'''М30-35734 Ырлар, романстар'''. К.Молдобасанов. Пахтачы селки (А.Токомбаев). Атк.: А.Мырзабаев. Кыздын ыры (К.Маликов). Атк.: К.Сартбаева. Көл вальсы (О.Султанов). Атк.: К.Сартбаева. А.Жаныбеков. Түндө (С.Жусуев). Атк.: А.Мырзабаев. С.Осмонов. Өтүп барат жаш өмүр (С.Дуйшоналиев). Атк.: С.Бекмуратова. Издегеним жалгыз сен (Ж.Мамытов). Атк.: С.Бекмуратова. Ильич элеси (К.Акаев). Атк.: А.Мырзабаев. С.Турдубаев. Кыргызбыз (Т.Кожомбердиев). Атк.: Б. Минжылкиев.
'''М30-35737 В.Власов, А.Малдыбаев, В.Ференин операларынан узундулөр'''. "Алтын кыз". Ажардын ыры - С.кийизбаева. Дирижер: Целиковский. "Ажал ордуна". Кош, Ата журт - хор. Искендердин ариясы - А.Мырзабаев. Дирижер: А.Жумакматов. "Ай Чүрөк". Семетей менен Ай Чүрөктүн дуэти - С.Мустаева, Ж.Садыков. Дирижер: А.Шавердов. Ай Чүрөк менен Семетейдин сценасы - С.Кийизбаева, К.Чодронов. Дирижер: Целиковский. "Манас". Сыргактын ариясы - А.Малдыбаев. Дирижер: К.Молдобасанов. Дуэт. Канайым - М.Эркимбаева, Сыргак - С.Роянов. Дирижер: А.Шавердов. Манастын ыры - А.Мырзабаев. Дирижер: К.Молдобасанов.
Реал Мадрид Кастилья
Кастилья - Испания лигасында ойноочу футболдук клуб. Реал Мадрид футбол клубунун резервдик командасы.
Кара-Суу (шаар)
Кара-Суу (мурдагы аты Дөлөнчөк, Долон-Чек, Долоно-Чек, Дөлөндүн чеги) ― Кыргызстандагы райондук маанидеги шаар. Ош облусундагы Кара-Суу районунун административдик борбору.
Шаар калкы 20 900 адам. Негизги калкы кыргыздар жана өзбектер, андан сырткары татар, орус, уйгур, тажик ж.б. улуттардын өкүлдөрү жашашат. Шаарда К. Жакыпов атындагы таланттуу балдар гимназиясы, Манас, Ленин, Бабур атындагы кыргыз, орус, өзбек тилиндеги мектептер болуп жалпы тогуз мектеп ишмердүүлүгүн жүргүзүп жатат, бир музыкалык мектеп иштейт. Ж. Бөкөмбаев атындагы парк, Ала-Тоо кинотеатры эс алуучу шаардыктарды тейлейт. Шаардын чыгыш тарабында өлкөнүн жана ушул аймактын экономикасында маанилүү роль ойногон белгилүү Кара-Суу базары жайгашкан. Батышында райондук оорукана жайгашкан. Кара-Суу темир жол бекети да ушул шаарда.
Кыргызстандагы белгилүү ырчы, саясатчы Ибрагим Жунусов жана ыйык Куранды биринчи болуп кыргызчага, өзбекчеге которгон Алауддин Мансур ушул шаарда туулуп өсүшкөн.
Базартурук, суусу
Базартурук - Жумгал районундагы суу, Жумгал суусунун сол куймасы. Узундугу 34 км, алабынын аянты 270 км2. Алабынын деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 3100 м, эң бийик жери 4155 м (Кызарт кырка тоосунда). Соң-Көл тоосунун түндүгү, Кызарт тоосунун түштүгү жана түндук капталдарынан суусу чогулат. Суу кууш колот аркылуу агып, Соң-Көл, Килемче суулары кошулгандан кийин Базартурук деп аталып, Кызарт суусуна кошулат. Жылдык орточо чыгымы 2,80 м3/сек, эң көбү май–июнда, эң азы февралда байкалат. Сугатка пайдаланылат. Жээгинде Базартурук, Карачий кыштагы жайгашкан.
Ишпарс (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Ишпарс — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Подлеснен айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 771 киши. Почта индекси — 453152, ОКАТО коду — 80249868002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Муз-Төр родонит кени
Муз-Төр родонит кени Нарын облусунун Кочкор районунда, Кочкор кыштагынан 65–70  км түштүк-батышта, Муз-Төр сайынын башында, Соң-Көл тоосунун кырында. 1963-ж. табылган. Кен аймагын алгачкы карбондун кумдук, алевролит, акиташ теги жана аларды жиреп чыккан алгачкы ордовиктин кварцтуу диорит тектери түзөт. Родониттүү тулкулар кварцтуу диорит менен карбонаттуу тектердин кошулган жериндеги скарн зонасында кездешет. Алар анчалык чон эмес аянтты ээлеп, узундугу 8–10 мге чейинки тилкени түзөт. Родонит кызгылтым, мала кызыл түстө. Оңой кесилип жакшы сайкалданат. Күзгүдөй жалтырап, көркөм кооздукту берет. Майда кооз буюмдарды жасаса болот.
Аммoфоc
Аммoфоc- (аммиак жана фосфор) - кош азотфосфорлуу комплекстүү минералдык жер семирткич. Фосфор диаммонийфосфаты кошулган (10%ке чейин) моноаммонийфосфаттан NH4H2PO4 турат. Курамындагы азот аммоний сульфаты түрүндө болот, концент. семирткичтердин катарына кирет: N 11-12 %, P2O5 4660%. Аммиакты фосфор к-тасы менен нейтралдаштырып алышат: NH3 + H3PO4 = NH4H2PO4. Агрономиялык баалуулугу жогору, комплекстүү жерсемирткичтердин эң таасирдүүсү. Түрдүү топуракта негизги жана кошумча жерсемирткич катары колдонулат.
Иле
Иле - тарыхый аймак. Иле өрөөнүнө байланышкан тарыхый маалыматтар өтө сейрек. Алгачкы маалыматтар Тан династиясынын (7-10-к.) тарыхында эскерилет. 638-ж. Юйгу Ше (Дулу) хан менен Хилиши Иле өзөнүнүн боюнда тынчтык келишимин түзүшүп, батышын Дулу хан, чыгышын Хилиши алып, Батыш түрк уруулары эки хандыкка бөлүнгөн. Натыйжада кыргыздар (гйегу, хягас) Дулу хандын ээлигинде калган. «Худуд ал-алам» боюнча Ила дарыясы Иргаджанарттан башталып Ысык-Көлгө куят деп айтылган. Иле бою байыртадан бери эле Римден (Византия) Чыгыш Туркстан, Кытайга өткөн соода жолунун өтө маанилүү бутагы болуп саналган. 7-13-кылымда Иле мусулман дүйнөсүнүн чеги катары каралган, ал эми анын чыгышындагы аймактар моңголдордун басып алуусунан кийин ислам динине киргизилген. Тимурдун жортуулу тушунда Текес, Теке, Йака деген ат менен эскерилген. М. Кашкари боюнча Иле дарыясы түрк жеринин Жейхуну (Аму-Дарыя) катары эсептелинип, анын жээгинде тухсы, ягма, чигилдер жашаган. Өрөөн көбүнчө жайыт катары пайдаланылган. Иледе жайгашкан шаарлар жөнүндө бир аз маалыматтар бар. Иле өрөөнүнөн 9-13-к-га таандык 66 шаар калдыктары изилденген. Рубрук Иленин түндүгүндө Эквиус деген шаар болгонун жана анда фарсы тилинде сүйлөгөн сарациндер жашаганын эскерген. Армян падышасы Хетум аны Иланбалек, дарыяны Илан-су, ал эми кытайлыктар бул шаарды Или-бали же Илибани, башкача айтканда Илибалык «Илидеги шаар» деп аташкан. Иленин Балхашка куйган жеринде (Баканас өзөнү) эски арык, курулуштардын урандылары калган. Бирок, анын кайсыл мезгилге тийиштүү экени аныктала элек. Адегенде Чагатай улусунун, кийин бир аз убакыт Моголстан мамлекетинин борбору болгон Алмалык шаары дагы Иле аймагында жайгашкан. 15-16-кылымда Иледе кыргыз тарыхына байланышкан маанилүү окуялар болуп өткөн (кыргыздардын моголдорго, Тимурга каршы күрөшү, Манап бийдин өлүмү). 1718-кылымда Иле өрөөнү толук Жуңгар хандыгынын кол алдында калган. 18-кылымдын экинчи жарымында Эсенкул баатырдын сунушу менен кыргыздар Чүй, Иле жээгине жайгаша баштаган. Ушул мезгилге тийиштүү орус маалыматтарында кыргыз-казактардын чеги «Иле өзөнүнүн Балкашка куйган жерине 100 чакырым жетпей» жана «Иле суусу кыргыздарды Кытай мамлекетинен да, казактардан дагы бөлүп турганы» ырасталат. Дарыянын сол жээги Үч Алматы, Сары-Токум кыштоосу, Челек, Каркыра, Кеген, Текес сарыбагыш жана бугу урууларынын туруктуу жайлоосу болгон. 1847-ж. Капал чебинин тургузулушу менен орустардын басып алуучулук саясаты күчөп, казактын Улуу жүзүнө кирген уруулар Иленин оң жээгине, ал эми ал жердеги кыргыздар акырындык менен Чүй өрөөнүнө жыла баштаган. 1854-ж. Иленин оң жээгине Алматы шаары курулуп, 1881-ж. Россия менен Кытайдын ортосунда чек ара маселелери чечилип, келишим түзүлгөн. Натыйжада, Кытайдын карамагында калуудан баш тарткан казактын албан урууларынын 5 миң түтүнү бугу уруусу конуштап жүргөн Кеген жана Текес сууларынын жогорку агымына көчүрүлгөн. Ал эми бугу уруусу Ысык-Көлдүн түштүк тарабына көчүрүлүп, кыргыз менен казактын ортосундагы чек ара Санташ ашуусу аркылуу ажыратылган.
Дөгөн
Дөгөн — каарман, [[Алтай |Алтайда]] кыргыздар менен канатташ жашаган манжулук калмактардын эл бийлеген карысы. Кортукту Манас өлтүргөндө кунуна Жакыптын жылкысын бүт тийип алмак болгон Домабил баштаган алтайлык калмактарга тоскоол кылам деп таяк жейт. Алтайлыктар ал жердеги манжуларга да кордук көрсөтөт. Жылкысын ажыратып алмак болуп кол курап жаткан кыргыздардан манжулар жардам сурайт. Манастын башчылыгы менен кыргыздар, манжурлар Домабилди, бир топ алтайлыкты өлтүрөт, калганы качып кетет. Ушундан баштап кыргыздар Алтайдан көчүп кеткенге чейин Д. карыянын аты жыйындарда эл билермандары саналган жерде дайыма айтылат (Сагымбай Орозбаков, 1. 157 — 169, 229, 280; 2. 68, 93).
Силез тили
Силез тили (силез тилинде: ślůnsko godka, ślůnski, ошондой эле pů naszymu) – Польшанын Жогорку Силезия аймагы, Чехия Республикасы жана Германияда таралган тил. 2011 жылы 509000 киши силез тилин эне тили катары көрсөтүшкөн.
Силез тили поляк тилине жакын деп эсептелүүдө, ошондуктан айрым лингвисттер тарабынан ал поляк тилинин диалекти катары каралууда.
Алфавит
Силез алфавити жок. Силез тилинде жазуу үчүн латын графикасынын негизинде поляк тамгалары колдонулган. 1935 жылы өзүнүн жаңы алфавити ишке киргизилген. Ал Интернетте, анын ичинде Силез Уикипедияда, кеңири колдонулууда.
жана диграфлар: Ch Cz Dz Dź Dż Rz Sz.
Көгайгыр көрүстөнү
Көгайгыр көрүстөнү – неолит дооруна (биздин заманга чейин 6–5-миң жылдык) таандык археологиялык эстелик. Чатыркөлдүн чыгыш тарабында, Көгайгыр суусунун тектиринде жайгашкан.
Векселдик белги
Векселдик белги – которум векселинин  түрүнө коюлуучу дареккаттык белгилердин бири, документ кайсы тилде жазылса, ошол тилде документке киргизилүүчү «вексель» (В. б.) аталышы.
Жадидизм
Жадидизм - (арабча жадид – жаңы), 19-кылымдын аягы – 20-кылымдын башында Россия империясынын түрк тилдүү калкындагы коомдук-саясий жана маданий-агартуу кыймылы. Алгач 19-кылымдын 80-жылдарында Волга боюна, Крым татарларына, кийин Орто Азияга (казак, кыргыз, өзбек жана башка) тараган. Негизинде жадидизм мусулман мектептеринде жана медреселерде окутуунун жаңы ыкмаларын, башкача айтканда анын мазмунун өзгөртүп, дин менен катар математика, география, тарых, биология сыяктуу сабактарды окутууну максат кылган. Жадидизмдин негиздөөчүлөрү катары И. Гаспринский, Ш. Маржани, А. Ибрагимов, М. Абдурашидханов, М. Бехбуди, А. Фитрат жана башка эсептелет. Анын жактоочулары улуттук искусствонун жана адабияттын өнүгүүсүн, аялдардын тең укуктуулугун, мектептерде өз эне тилинде окутууну, падышалык Россиянын баскынчылык саясатына каршы рухий жаңыланууну көздөшкөн. Мусулман дин мектеп, медреселеринде сакталып келаткан эски окуу-тарбия иштерин заман талабына шайкеш өзгөртүүгө аракеттенишкен. Айрым дин кызматкерлери жадидизм кыймылын динге каршы аракет катары баалап, кысым көрсөтүшкөн, ошондой эле падыша өкмөтү, анын өкүлдөрү падышачылыктын Орто Азия жана Казакстандагы баскынчы саясатына зыянкеч адамдар катары тоскоолдук кылышкан. Жадид мектептеринин окутуучуларынын көбү Казань, Уфа, Оренбург, айрымдары Стамбул, Багдад шаарынан билим алышкан. 19-кылымдын аяк ченинде Россия мусулмандары хадимчилер жана жадидчилер болуп, бири бирине каршы эки топко бөлүнгөн. Хадим багытындагылар «Сират ал-Мустаким» («Туура жол») аттуу партия түзүп, И. Гаспринский Бакчысарай шаарында чыгарган «Тержиман» гезитинин (1883-жылдан) көз карашына каршы 1907-ж. Оренбург шаарындагы басмакана ээси Г. Хусаиновдун каражатына «Дин уа магишат» («Дин жана өмүр») деген журнал чыгарышкан. Эки багыттын өз ара карама-каршылыгына, жана башка кыйынчылыктарга карабастан, жадидизм кыймылы өзгөчө күч алып, мындай мектептерде табият-таанууга, айрыкча түрк калктарынын тарыхы менен адабиятына көбүрөөк көңүл бурулган. Уфадагы «Галия», Оренбургдагы «Хусеиния», Казандагы «Мухаммедия», Кыргызстандагы «Шабдания», Казакстандагы «Мамания» сыяктуу мектеп-медреселер жадидизмдин ири очокторуна айланган. 1913-ж. Түркстан аймагында жадидизм багытындагы 92 мектеп-медресе болгон.
Сайгыто-Кы дарыясы
Сайгыто-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пюрмай-Кы дарыясынын сол жээгинен 17 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 33 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Векселдик виза
Векселдик виза – «көрсөтүлгөндөн түкүнчө убакытка чейин» деген векселди биринчи көрсөтүлгөнү тууралуу даталанган белги. Которум векселинде адатта даталанган акцепт менен дал келет. == Колдонулган адабияттар ==
Абдесте
Абдесте - (ир. «оби» - суу, «даст» - кол) суу менен кол, жүз чайкоочу идиш. Бул даарат алчу идиш жезден кооздолуп жасалган. Усталар абдестенин көлөмүн, жасалгасын керектөөгө ылайык шөкөттөп аткарышкан.
Sabre Corporation
Sabre Corporation — Техастын Сауслейк жергесинде жайгашкан саякат технологиялык компания. Ал Түндүк Америкадагы аба табыштамаларын камсыз кылган эң ири дүйнөлүк бөлүштүрүүчү систем. Компанияны 1960-жылы American Airlines түзгөн, ал эми компания 2000-жылы бөлүнүп кеткен. Texas Pacific Group менен Silver Lake Partners Sabre компаниясын 2007-жылы сатып алышкан. Sabre NASDAQ'та 2014-жылы ачык сатыла баштаган.
Абакан, урук
Абакан уругу - мундуз уруусунун курамындагы урук.
Кульмбах
Кульмбах - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Кульмбах (район)|Кульмбах районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы –  26 768 (2010-ж.). Аянты – 92.77 км2. Plassenburg oben.jpg Panorama kulm2.jpg Kumbach1b.jpg Kommunbräu.jpg KulmbachBierfest.jpg Kulmbach Spitalkirche Tor.jpg Kulmbach church 'Zu Unserer Lieben Frau' (aka).jpg
Абакан, урук
Уруктун келип чыгышы
Санжыралык айрым маалыматтар бул уруктун тегинин Саян-Алтай аймагы менен байланышынан кабар берет. Хакастардын элдик тарыхый чыгармаларында Абакан дарыясы (Минусин ойдуңу, Хакасия) жөнүндө кызыктуу уламыштар айтылат:
Кыргыз санжыраларында уруу ичиндеги ич ара чыр-чатактан соң, туугандарына таарынган Абакан деген белгилүү журт башчысы өз жакындарын алып, Энесайга (Енисейге) көчүп өткөндүгү, андан бүгүнкү энесайлык мундуздар тарары баяндалат. Бул сыңары фольклордук параллелдер капысынан пайда болбошу ырас.
Абакан уругу курамына кирген мундуз уруусунда Түштүк Сибирдин этностук чөйрөсү менен байланышкан этнокомпоненттер бир топ санда кездешери белгилүү.
Этноним
«Аба- кан»; «Аба» - Саян-Алтай элдеринде «аюу», «кан» сөзү «кан», «хан» маанилерин берет. Демек, этнонимди «аюу кан» маанисинде чечмелөөгө болот. Аюу Сибирдин элдеринин дээрлигинде тотемдик ыйык-жаныбар катары маалым. Айрым иликтөөчүлөрдүн далилдөөлөрүндө «аба» - сөзүнүн баштапкы маанисинде «эне» мааниси жатат. Бул мисалдар эзелки энелик доордон (матриархат) да кыйыр кабар берүүсү ыктымал.
Реинфекция
Реинфекция тууралуу
Адам кандайдыр бир жугуштуу дарт менен ооруп айыккандан кийин кайра ошол эле инфекциянын козгогучун жугузуп алып, ошол эле оору менен ооруйт. Бардык эле жугуштуу оорулар кайталана бербейт. Мисалы, кызылча, суу чечек, паротит менен киши өзүнүн турмушунда бир гана жолу бала кезинде ооруйт.
Айыккандан кийин анын өмүрүнүн аягына чейин туруктуу иммунитет (кабыл албоочулук) пайда болот. Ал эми кээ бир жугуштуу дарттар айрыкча ичеги-карын ооруларынын козгогучтарынын түрлөрү көп болуп, иммунитет туруксуз келгендиктен, ал оорулар бир нече жолу кайталануусу мүмкүн.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Лосский, Николай Онуфриевич
Негизги чыгармалары
Лосскийдин негизги чыгармалары төмөнкүлөр: «Волюнтаризмдин көз карашынан алганда психологиянын негизги окуулары» (1903), «Интуитивизмди негиздөө» (1906), «Дүйнө органикалык бир бүтүндүк катарында» (1917) «Эрктин эркиндиги» (1927), «Сезимдик, интеллектуалдык жана мистикалык интуиция» (1938), «Абсолюттук жакшылыктын шарты» (1944).
Интуитивизм
Интуитивизмди Лосский төмөнкүчө түшүнөт: «таанылып-аңдалган обьект эгерде ал тышкы дүйнөнүн бир бөлүгүн түзүп турса да, таанып-биле турган субьектинин аң-сезими аркылуу түздөн-түз инсанга кошулат жана ошондуктан таанымдын актысынан эркин жашап турган обьект катарында түшүнүлөт. Башка маңыздарды да алар өзү менен өзү тургандай кандай болсо ошондой абалында баамдап-байкоонун ушул сыяктуу түрү мүмкүн болуучу нерсе, анткени дүйнө дегенибиз бул недир бир органикалык бирбүтүндүк, ал эми таанып-билүүчү субьект, индивидуалдык адамдык Мен — бүткүл дүйнө менен тыкыс байланышкан, недир бир убакытка да, мейкиндикке да сыйышпаган бытие».
Лосский субьектинин дүйнөдөгү бүт бардык маңыздарга карата болгон мамилесин, мында интуиция да болушу мүмкүн, гносеологиялык координация деп атайт. Кабылдоонун координациялык теориясын иштеп чыгууда Лосскийдин сиңирген эмгеги бар, бул теорияда кабылдоодогу физиологиялык процесстердин чоң роль ойной тургандыгы баса көрсөтүлөт. Бул теорияга ылайык, белгилүү бир сезим органынын козгоо жана бул учурда баш мээнин кабыгында болуп өтүүчү физиологиялык процесс,— бул кабылдоону пайда кылуучу себептин өзү эмес, таанып-билүүчү субьектини өзүнүн көңүлүн тышкы дүйнөнүн обьектисине бурууга козгоочу стимул гана.
Объектинин тарабы
Реалдуу тышкы обьектилер өтө ар түрдүү бай мазмунга ээ, бирок биз обьектинин бул тарабын эң эле аз таанып-билебиз, анткени биз өзүбүздү кызыктырган нерселерди гана таанып-билебиз. Обьектинин биздин кабылдообузга кирбеген калган бардык тараптары субьект менен инстинкт аркылуу байланышып турат. Дал ошондуктан эки башка киши бир эле обьектини ар түрдүү кабыл алат, анткени мазмунду инстинкттегилерден аң-сезимге өткөрүп тандап алуу ар түрдүү адамдарда ар башкача ишке ашат.
Бытие жана тааным
Идеалдуу бытие, Лосскийдин пикирине ылайык, интеллектуалдык интуиция (абстракция) аркылуу, реалдуу бытие — сезим интуициясы аркылуу, ал эми металогикалык бытие — мистикалык интуиция аркылуу таанылып-билинет.
Тааным, Лосскийдин пикирине ылайык, убакыттан тыш, мейкиндиктен тыш турган, субстанция болуп эсептелген ишкер, субьект, адамдык Мен тарабынан ишке ашырылат. Лосский муну субстанциалдык ишмер деп атайт. Бул субстанциалдык ишмерлер таанымды гана ишке ашырбастан, ошондой эле бардык окуяларды, башкача айткандабардык идеалдуу бытиени жаратат. Убакыттын гана чегинде өтө турган окуялар психикалык процесстер болуп эсептелет, ал эми убакыт чегинде да жана мейкиндик чегинде да өтө турган окуялар — телолук реалдуулук болуп эсептелет. Тартылуу жана түртүлүү процессине катыша турган окуялар материялык телолук нерселер деп аталат.
Субстанциялык ишмер
Ишмерлер көп сандаган иш-аракеттерди жүргүзөт жана мейкиндик менен убакытта жашап турган мамилелердин системасын жаратышат. Бардык ушул мамилелер өзүнчө турган дүйнөнү түзбөйт, ал эң башында эң жогорку өнүккөн субстанциалдык ишмер-дүйнөлүк дух турган жападан жалгыз бирдиктүү космос системасы болуп саналат.
Субстанциалдык ишмерлер
Бардык субстанциалдык ишмерлер бири-биринен бөлүнгөн эмес, алар өз ара бирдей, башкача айтканда консубстанциалдуу. Лосскийдин персонализми Лейбництин монадологиясынан ушунусу менен айырмаланат. Лосский Лейбницке карама каршы, эшик-терезеси жок монаданын бар экендигин тааныбайт. Лосскийде субстанциалдык ишмерлер, бири-бирине көз каранды болбосо да негизги абстрактуу-идеалдуу формаларды алып жүрүүчүлөр катарында өз ара бирдей келет жана бирдиктүү бытиени түзөт, башкача айткандаалар өз ара катышта турат. Бирок бул карым-катыштын мүнөзүн алдын ала билүүгө болбойт. Алар өз күчтөрүн сүйүү үчүн же душмандык үчүн бириктириши мүмкүн.
Кээ бир ишмерлер айрым бир жалпы умтулуштарды биргелешип ишке ашыруу үчүн биригиши мүмкүн, мындай учурда бул биригүү жашоонун бир кыйла татаалыраак баскычына жетишүүнүн каражаты болуп саналат. Мындай биригүүнүн жакшы жолу — өзүн өнүгүшү жагынан өзүнөн алда канча жогорку баскычта турган кайсы бир ишмерге баш ийдирүү болуп саналат. Биримдиктин иерархиясы пайда болот: атом, молекула, кристалл, бир клеткалуу организм, көп клеткалуу организм, аарыларга, термиттерге окшогон организмдердин жалпылыгы, адам ишмердүүлүгүнүн чөйрөсүндө — булар улуттар жана бир бүтүндүктү түзгөн адамзат, андан ары планета, күн системасы, Аалам. Лосский мындай түзүлүштү иерархиялык персонализм деп атайт.
Чыгармачылык жактан көз каранды болбогон ишмерлер дүйнө системасын, космостун бирдиктүү системасын түзүшөт, бул дүйнө системасы өзүнүн жашап турушунун негизин өзүндө камтып турбайт. Бул дүйнөнүн негизи — дүйнөдөн тышкары жашап турган жана бардык системалардын үстүндө көтөрүлүп тура турган принцип гана боло алат. Космостон тышкарылык (сверкосмический) принцип дүйнөдөн толук эркин турат. Дүйнө космоссуз жашай албайт, ал эми космос дүйнөсүз жашай алат. Философия муну интеллектуалдык интуициянын жардамы менен ача алат, интуиция металогикалык принципке багытталган мистикалык интуицияга алып келет. Космостон тышкарылык принциби абсолюттук чыгармачылыктын, башкача айткандажоктон бар кылуучу чыгармачылыктын натыйжасында дүйнөнүн негизи түзүлөт. Демек, Кудай дүйнөнү жоктон бар кылып жараткан. Диний тажрыйбанын негизинде бул космостон тышкарылык принциби жандуу Кудай катарында, инсан катарында ачылып көрүнөт.
Кудай тууралуу
Баалуулуктардын да иерархиясы бар. Кудай — эң жогорку баалуулук, муну дүйнөдөгү бардык нерселерден көбүрөөк сүйүү керек. Андан кийин макулук инсан турат, ал кайталангыс индивид, аны башка эч кандай баалуулук менен алмаштырууга болбойт. Андан кийин бөтөнчөлүгү жок (безличные) баалуулуктар турат, алар: акыйкат, адеп-актык, эркиндик, сулуулук. Бул толук кандуу жашоо-турмуштун абсолюттук жыргалчылыгынын курамдык бөлүктөрү болуп саналат.
Сүйүү
Сүйүү инсандын бир кыйла эркин көрүнүшү болуп саналат. Сүйүү — бул эрктин эркиндигинин көрүнүшү. Эрк эркиндиги проблемасын карап чыгууда Лосский формалдуу жана материалдык эркиндиктин ортосундагы айырманы ачат. Формалдуу эркиндик дегенибиз ишмер ар бир конкреттүү учурда өзүнүн айрым бир көрүнүштөрүн тыя алат дегенди билдирет. Материалдык эркиндик — бул ишмердин жаратуучулук — чыгармачылык эрки өз колунда дегенди билдирет. Материалдык эркиндик Кудай дүйнөсүндө чек дегенди билбейт.
Лосскийдин этикасы адеп-актык мамилелердин системасында баалуулуктардын иерархиясына басым жасайт. Эгерде ишмер өзүнүн сүйүүсүн кайсы бир баалуулукка багыттаса, бирок анын иерархиясын эсепке албаса, анда бул — өзүн өзү сүйгөндүктүн көрүнүшү болот, анткени ал баарынан мурда Кудайды, андан кийин өзүн сүйүүгө тийиш. Муну бузуу күнөөгө алып келет.
Кудай дүйнөсүнөн тышкары турган жашоо-турмуш — эрк эркиндигин туура эмес пайдалануунун көрүнүшү деп эсептейт Лосский. Кээ бир ишмерлер, бытиенин абсолюттук толук кандуулугуна умтулушуп, буга өз жолу менен жетишүүгө аракет жасашат. Мындай учурда аларды текеберчилик башкарып турат, алар Кудайдан жана башка жандардан жогору турууга умтулушат. Бул да күнөөгө алып келет.
Эгоизм (өзүмчүлдүк) — бизди Кудайдан бөлүп турган нерсе ушул. Мына ушундай эле түрдө эгоизм ишмерди башка жандардан да бөлөт. Эгоисттик маанайда ой жүгүрткөн жандын чыгармачылык жөндөмдүүлүгү акырындык менен өчөт. Эгоизм — бул жамандык, түпкү күнөө. Мына ушундай күнөөлөрдүн кесепетинен көптөгөн ишмерлер актуалдуу эмес, потенциалдык инсандар болуп калышат.
Лосский Кудайкишини дүйнөнүн башына койгон христиандык көз карашты кабыл алат. Ал ошондой эле орус динчил философторунун софиология концепциясын да кабыл алат.
Вариант
Вариант (varians, илик жөндөмөдө variantis өзгөрүлүүчү)