cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Түрктөр
Мунун алдында эле Чүй менен Иленин аралыгында көчүп жүргөн Дулунун муундарынын бири, атап айтканда түргөштөр күчтөнө баштаган; алардын төрөсүнүн башкы ордосу Суябда, кичи ордосу Иленин жээгинде жайгашкан. Түргөш төрөлөрүнүн эң кубаттуусу Сулу (738-ж. өлгөн) болгон; анын кубаттуулугу ал түгүл ошол мезгилде батыш-түрк тактысын ээлеп турган, кызын Сулуга аялдыкка берген Ашина Хуайдаону да көмүскөдө калтырган; андан сырткары Сулу чыгыш түрк кагандары жана Тибет башкаруучулары менен туугандашкан. Ал 738-ж. Мохе-дагань титулун алып жүргөн түргөш төрөлөрүнүн бири тарабынан өлтүрүлгөн. Тактыга Сулунун уулу олтургузулган; бирок Мохэ-дагань ферганалык жана ташкендик башкаруучулар менен биригип, аны Суябдын жанында талкалашкан жана туткунга алышкан. 740-ж. Мохэ-дагань түргөштөрдүн башкаруучусу болуп калган жана акыркы батыш-түрк каганын өлтүрүүнү буюрган; бирок анын өзүнүн башкаруусу да узакка созулган эмес. Коогалаңдуу мезгил келген; 748-ж. Чыгыш Түркстандагы кытай башкаруучусу Ван Чжэнсянь Суябды алган жана аягына чейин талкалаган. Кийинки он жылдыкта түргөштөр бардык кубаттуулугунан алсырашкан. Эми Жети-Суунун батыш бөлүгү Талас шаарына, ал эми Талас ташкендик башкаруучуга көз каранды болуп калган. Ич ара тынымсыз кагылышуулардан бардык жерде канчалык азап чегишкендиги кытай жылнаамачысынын төмөнкү сөздөрүнөн көрүнүп турат: «жер айдоочулар мында соот кийип жүрүшөт жана бири-бирин туткундап кетишет».
Батыш-түрк империясынын кыйрашы арабдардын Мавераннахрда ийгиликке жетүүсүнө көп түрткү болгон; андыктан араб жылнаамачылары бул фактыга көңүл буруулары керек эле, алар аны хижранын 119-жылына (б.з. 737-ж.) алып келишет. Арабдардын сөздөрү боюнчаакыркы түрк каганы Невакетте жашаган (Чүй өрөөнүндө, Токмоктон чыгышта); бул жерде анын тыюу салынган шалбаасы жана тыюу салынган тоосу болгон, ага жакындоого эч ким батынган эмес; шалбаада жайылган мал жана тоолордогу айбанаттар аскер жортуулдары учурунда азык-түлүк катары пайдаланылышы керек болгон. Каган арабдарга көп зыян алып келген жана бул үчүн алардан Абу Музахим (мааниси 'түртүүчү, сүзгүлөөчү', б.а. пил же бука) деген ылакап атты алган. Бирок Тохарстандагы (Аму-Дарыядан түштүк, Балхтан чыгыш тараптагы чөлкөм) бир салгылашта арабдар түрктөрдү талкалаган; мекенине кайтып келген каганды түргөш төбөлү Курсул жеке таарынычы үчүн өч алып, өлтүрүп койгон. Мындан кийин түрктөр ар тарапка чачырап кетишкен. Улгайып калган Курсулдун өзү 739-ж. Сыр-Дарыянын жээгинде арабдар тарабынан туткундалган; ал өзүн бошотуу акысы катары 1000 жылкы жана 1000 төө сунуш кылган, бирок арабдардын башкаруучусу Наср баары бир аны өлтүрүүгө буйрук берген. Түрктөр сөөгүн мекенине алып кетпеси үчүн өлүк өрттөлүп жиберилген; араб тарыхчысынын сөздөрү боюнча, Курсулдун өзүнүн өлүмүнө караганда, бул иш аларды көбүрөөк кайгырткан. Биз араб жана кытай маалыматтары үзүл- кесил жана тууралыгы күмөндүү болгондуктан, аларды жакындаштыруудан карманып турууну ылайык көрдүк.
Озон тешиги
Озон (O3) катмары жерди улңтрафиолеттик (кызгылт көк нурлардын ары жагында жаткан, көзгө көрүнбөгөн нурлардан) сактайт. Озон катмары жерден 20-60 км жогору бийиктикте жайгашкан. Болжол менен алганда жерди 5 млрд. тонна озон курчап турат. Негизги озонду талкалоочулар галогендерди кармоочу газдар (фтор, хлор, бром, иод ж.б. ушул сыяктуу заттар) мисалы, хлорфторуглеводдор аэрозолдук кичине балондор аркылуу муздак түрүндө чачыратылып колдонулат. Хлордук жана фтордук углеводдор стратосферага өйдө көтөрүлүшүп, абанын катмарында 70-100 жыл жашашып, озондун молекулаларын жок кылышып анда тешик пайда кылуулары мүмкүн. Эгер озон тешиги пайда болсо, ал аркылуу жерге өткөн катуу ультрафиолет нуру жаныбарды, адамды ооруга чалдыктырып өлүмгө учуратат. Мындай коркунучту сезип 1987-ж. 50 мамлекеттин жетекчилери келечекте хлорфторуглеводдорду (фреондорду) чыгарууну 50% кыскартуу жөнүндөдө келишимге кол коюшкан.
Улыкаева
Улыкаева — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Томск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - КАР/ОБЬ/2677/266 орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Кемерово шаарынын аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Пандемия
Пандемия (грек тилинен πανδημία — бүтүндөй эл) — жугуштуу оорулардын бир же бир нече өлкөнүн, континенттин калкына массалык түрдө таралышы менен мүнөздөлгөн эпидемия.
Пандемиялык таралууга инкубациялык (жашыруун) мезгили кыска, аба аркылуу тез таралуучу жугуштуу оорулар мүнөздүү (мисалы, грипп, холера).
Кара чечек
Табигый же кара чечек- жугуштуу вирустуу ылаң, аны менен кишилер гана ооруйт. Жер жүзүндө кеңири тараган, ооругандардын 40%и өлүшкөн. Чыгышта орто кылымдарда (Индияда VIII кылымда, Кытайда- X кылымдардагы бул оору жөнүндө жазуулар сакталып калган) ооруну алдын алуу үчүн эмдөө жүргүзүлгөн андан кийин чечек оңой формада болгон. Чогултулган материал (саанчы аялдар уй чечегин менен оорушчу, бирок андан кийин кара чечек менен оорушчу эмес, англия армиясынын атчандары, жөө аскерлерге караганда кара чечек менен аз оорушчу) малдан жугузуп алган чечек мененооругандар кара чечекке иммунитеттүү болуп калат деген ойго түрткү берген.
Ктенизиддер
Ктенизиддер (лат. Ctenizidae) – ысык жерлердеги жөргөмүштөрдүн бир тукуму.
Пандемия
Кара чечек
Ошондон кийин кишилерге уй чечегин сайышкан. Ал кара чечек оорусун алдын алган жана түрү бузулуудан же өлүмдөн сактаган. Бирок убакыт өткөн сайын бул эмдөө өз күчүн жогото баштаган. Бул феномен экинчи эмдөөнү-ревакцинацияны жүргүзүш керек экенин көргөзгөн. Ага карабастан, эмдөөнү брөөнүн ооруганын көргөндө гана кылдырышкан
1870-1874 жылдары Европада, Түндүк Америкада жана Россияда кара чечек пандемия оорусу болуп тараган.
Пандемия вакцинацияга карабастан тараган. 1928-жылга жакын Россия кара чечекти контролго алган. Азыр дүйнө жүзү боюнча бул оору жоюлган. Бирок оорунун вирусу АКШда жана мурунку СССР лабораторияларда 2014 жылга чейин сакталат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Катунь
Катунь – Алтай Республикасы менен Алтай крайы аркылуу аккан дарыя. Бий суусу менен кошулуп, Обь дарыясын түзөт. Узундугу 688 км, алабынын аянты 60,9 миң км2. Белуха чокусунун Түштүк капталындагы Катунь мөңгүсүнөн башталат. Ортоңку агымында кенен өрөөн аркылуу салааланып агат; төмөн жагында салыштырмалуу кууш өрөөн аркылуу агып, айрым жерлеринин жазылыгы 4 кмге жетет; чатына 70 км жетпей түздүккө чыгат. Мөңгү жана кар сууларынан куралат. Суусунун жылдык Орточо чыгымы Сростка кыштагы тушта 629 м3/сек. Башатында декабрдан, төмөнкү агымында ноябрдын аягынан апрелдин 1-жарымына чейин муз каптайт. Ири куймалары: Аргут, Чүй (оң), Кокса, Сема (сол). Чатынан 75 км аралыкка чейин кеме каттайт. Сал агызылат. Алабынын жогорку бөлүгүндө Катунь коругу уюшулган. Өрөөнү аркылуу Чүй тракты (Бийск шаарынан Россия – Моңголия чек арасына чейин созулган автомобиль жолу) өтөт. «Катунь» топоними байыркы түрк тилинде – «дарыя» деген маанини билдирет.
Загарец
Загарец — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Нюла дарыясынын сол жээгинен 20 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Покровка (Иглин району, Башкыртстан)
Покровка — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Тавтиман айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 187 киши. Почта индекси — 452400, ОКАТО коду — 80228855007.
Ацетамид
Ацетамид, СН3СОШ2-уксус кислотасынын амиди, эрүү t 83°C, жытсыз, түссүз кристалл. Сууда, спиртте, глицеринде жакшы эрийт. Күчтүү кислоталар менен гана тузду пайда кылат. Ацетамид кездеме, булгаары, кагаз жасоодо, сымап туздары уруктарды дарылоодо колдонулат.
Покровка (Иглин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ацетамид
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Shandong Gold Group
Shandong Gold Group Шаньдуна провинциясынын өкмөтүнүн алдындагы алтын табуучу мамлекеттик Кытайлык компания. Компания Кытайда алтын таап, өндүрүү боюнча экинчи орунду ээлеп келүүдө, ошондой эле анын ачык жарыяланган туундусу Forbes Global 2000 1998 орунда.
Никита Богословский
Богоcловcкий Никита Владимирович [9(22). 5.1913, Санкт-Петербург 4.4.2004, Москва] орус композитору, СССР эл артисти (1983). А. К. Глазуновдун, Г. Н. Поповдун, П. Б. Рязановдун окуучусу. Кинематографисттер союзунун композиторлор комиссиясынын төрагасы (1971-91). 1965-ж. вице-президенти, 1978-ж. СССР-Франция (1991-жылдан Россия-Франция) коомунун президенти. Ыр жанрынын чебери, 300дөн ашык ырлары бар, анын ичинде «Чоң өмүр» (1939), «Истребителдер» (1940), «Эки жоокер» (1943) жана башка кинофильмдерге да жазылган. Жазуучу катары «Глинканын керээзи», «Айлакер романы» (1993), «Кызык, кайгылуу жана күлкүлүү» (2003) жана башка сатиралык чыгармалардын автору.
Shandong Gold Group
Корпоративдик маселелер
Shandong Gold Group, Shandong Gold Mining компаниясын ээлеген компания, Шанхайлык фонддук биржасы иш алып барууга укуктуу. 2018 жылдын сентябрь айында жарыяланган макулдашууга ылайык, дүйнөдөгү эң ири алтын таап, өндүрүүчү, Barrick Gold компаниясы менен өз ара байланышты бекемдөө тууралуу түзүлгөн келишимге ылайык бири биринин акцияларына $ 300 миллионго чейин инвестициялоодо жана ошондой эле Barrick Gold компаниясы Shandong Gold компаниясынын акцияларын Шанхайлык фонддук биржасы аркылуу сатып алууда. Кросс – инвестициялык макулдашуу 2017 жылдын апрель айында Barrick Gold компаниясына таандык Аргентинадагы Veladero кен табуучу курулушун Shandong Gold компаниясы 50 % пайызын сатып алгандан кийин келип чыккан.  Шаньдун провинциясынын мамлекеттик ишканасы болгондуктан, компания түздөн түз Шаньдун провинциясынын мамлекеттик башкармалыгынын активдерди башкаруу жана көзөмөлдөө комиссиясы аркылуу көзөмөлдөнөт. Компания алтын табуунун социалдык жана экологиялык стандарттарын жарыялаган жана алтын табууну алдыга сүрөгөн Дүйнөлүк Алтын Кеңеши соодалык мекемесинин мүчөсү.
Ички алтын табуу
Алтын табуунун жана изилдөөнүн негизги ишмердүүлүгү мамлекеттин ичинде аткарылат. Шаньдунда [Ички Монголия], Гансу жана Фуцзянь 12 жергиликтүү кен табуучу курулушунда алтын табуунун 6,6 % улуттук өндүрүшүнө келет. Лайчжоу — Чжаоюуань Шаньдун жарым аралы районунда компания эң азынан 382 тонна алтыны бар, болжолу менен 22 миллиард долларлык кендүү жерди тапкандыгы тууралуу 2018 жылдын сентябрь айында ажайып ачылышты жарыялаган.
Эл аралык алтын табуу
2017 жылдын апрель айында Shandong Gold компаниясы Barrick Gold компаниясына таандык Аргентинадагы Veladero кен табуучу курулушунун 50 % үлүшүн 960 млн АКШ долларына сатып алган, жана ошондой эле Паскуа-Лама кендүү жерди биргеликте изилдөөгө жана өндүргөнгө партнердук келишим түзүлгөн.
Хрипун (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Хрипун — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы кыштак, Куганак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 13 киши. Почта индекси — 453156, ОКАТО коду — 80249840005.
Кольцо-половинка кварц куму кени
Кольцо-половинка кварц куму кени Баткен облусунун Лейлек районунда, Кольцо–Половинка т. ж. бекетинин жанында, Түркстан кырка тоосунун түндүк жак этегинде, деңиз деңгээлинен 1000 м бийиктикте. 1936–1941 жана 1944-ж. изилденген. Кен аймагын бор мезгилинин алдында пайда болгон чөкмө тоотектер түзөт. Кен кварц кумунун 4 катмарынан турат. Алардын астында кумдук тоотеги, үстүндө чопо катмары бар. Кум 12, 53 км аянтты ээлейт. Майда, орто жана ири бүртүкчөлүү, боз, ак, кызгылт, саргыч түстөрдө, бир түрдүү, абдан таза, негизинен кварцтан туруп, бир аз талаа шпаты, слюда, чаң жана руда минералы кезигет. Кумдун гранулометриялык курамы: 0,5 ммден кесеги 7,4%, 0,5–0,25 мм – 24,85%, 0,25–0,1 мм – 50,15%, 0,1–0,05 мм – 13,35%, 0,01 ммден майдасы 2,6% Кендин куму болот, чоюн куймаларын фасондоп калыптарга куюу үчүн, айнек алууда жана кайрак материалдары катары пайдаланууга жарактуу. Калыптык кумдун запасы А категориясы боюнча 25 миң т, В – 324 миң т, С1 – 225 миң т, айнектик кумдуку С1–1700 миң м3.
Хрипун (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кеңешме
Кеңешме - Дипломатиялык тилде бир келишим, макулдашуу, сүйлөшүүгө таянып түздөн-түз эле бир мамлекеттин экинчи бир мамлекет менен же бир канча мамлекеттер менен белгилүү бир темада же шарттарда жолугушуусу. Мисалы, 1960-жылы 16-августта Кипр, Түркия, Греция жана Англиянын ортосунда Гарантия конвенциясынын 4-беренесинде эгер бул келишим бузулса, келишимдин ишке киргизилиши үчүн кайрадан бул өлкөлөрдүн чогулуусу жөнүндө белгиленген. НАТО конвенциясынын жүргүзүлүшүндө Министрлер Кеңешинин жыйындарында жана Туруктуу Делегациялардан түзүлгөн Кеңеште шериктеш мүчөлөрдүн ортосунда да туруктуу жыйналыштар болуп турат.
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Порэль-Хэтыль-Кы дарыясы
Порэль-Хэтыль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Худосей дарыясынын сол жээгинен 11 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 63 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Losing My Religion
"Losing My Religion" (кырг. Ишеничим жоголууда) - америкалык R.E.M. рок-тобунун 1991-жылкы "Out of Time" альбомунун негизги синглы катары чыккан ыры. Башында ырдын ийгилик жаратуусу радиодогу чабал ротация жана MTV каналынан клибине жааган сындан улам күмөндүү болгон. Буга карабай, аталган ыр Billboard Hot 100 чартында төртүнчү орунду ээлеп, R.E.M. тобунун АКШдагы башкы хити болгон. Сингл чарттарда 21 күн туруп, топко дүйнөлүк атак-даңк алып келген. Ыр бир нече "Грэмми" сыйлыгына номинацияланып, "Дуэт же топ менен мыкты вокалдык поп-аткаруу" жана "Мыкты мызыкалуу видео" үчүн эки "Грэмми" жеңген.
Коңур-Өлөң чымкөң кени
Коңур-Өлөң чымкөң кени Ысык-Көл облусунун Тоң районунда, Коңур-Өлөң суусунун өрөөнүндө, Чыгыш Кара-Суу суусунун төмөнкү агымында, Тогузбулак кыштагынан 2 км түндүк-батышта, деңиз деңгээлинен 1910 м бийиктикте. Орточо калыңдыгы 1,41 м, аянты 233,77 га болгон чымкөң кени саздак пролювий-аллювий катмары менен байланышкан. Чымкөң күрөң жана мала күрөң түстө. Чириндилер 10–20%ти түзөт. Күйгөндөгү жылуулугу 2088–4780 каллория. Чымкөң жер семирткич кошулмаларын даярдоого жарамдуу. Чымкөңдүн төмөнкү горизонту чала чириген чымкөң; анын бальнеологиялык дары баткактык мааниси бар. Чым көңдүн запасы А2 категориясы боюнча 3173,2 миң т.
Катунь кырка тоосу
Катунь кырка тоосу – Алтайдын эң бийик тоолорунун бири; Алтай Республикасынын аймагында. Катунь, Аргут, Берель дарыясынын суу бөлгүчү. Дого сымал ийилип 150 кмге созулат. Катунь кырка тоосунда Алтайдын эң бийик (4506 м) чокусу – Белуха жайгашкан. Бийик тоо рельефи басымдуу. Капталдарын ээлеген күңүрт-ийне жалбырактуу тоотайга (кедр, карагай, көк карагай) токою жана жайдак аскалардын (гольцтордун) астындагы токой (кара карагай, кедр) жана сейрек токой 200–2200 м бийикте тоо тундрасы, өскүлөң шалбаалуу субальп жана жапыз өскөн шалбаалуу альп зоналары менен алмашат. Тоо кырларында жана чокуларында өрөөн жана өрөөн-төр тибиндеги мөңгүлөр (390дон ашык, жалпы аянты 283,1 км2) бар; ирилери: Мөңсу, Берель, Катунь жана башка Кырка тоонун чегинде Катунь коругу бар.
Адвайта-веданта
Адвайта-ведантанын пайда болушу акылман Гаудападанын ысымы (5-к.) менен байланыштырылат. Адвайта-ведантанын рухий башталыштын (брахман-атмандын) биримдигин, түбөлүк-түүлүгүн жана реалдуулугун, ал эми материалдуу дүйнөнүн (пракритинин) жалгандыгын, закымдыгын, оош-кыйыштуулугун, өйдө-төмөндүгүн, убактылуулугун баса белгилейт.
Ктенопланалар
Ктенопланалар (лат. Ctenoplana) — жөргөлөөчү жоноктордун бир уруусу, булардын өкүлү: Ковалевский ктенопланасы (лат. C. kowalewskii).
Ацетаттар
Ацетаттар - уксус кислотасынын туздары жана эфирлери. Ацетаттарметаллдардын кычкылдарын жана суу кычкылдарын же карбонаттарын суюлтулган уксус кислотасында эритүүдөн алынат. Уксус кислотасынын туздарынын көпчүлүгү - сууда жакшы эруучү кристаллдар, эфирлери - жемиш же гүл жыттанган тез учуучу суюктуктар. Ацетаттарлактарды, синтет. булаларды, желимдерди, киноплёнка ларды, жасоодо, парфюмерияда, тамак өнөр жайда, медицинада, айыл чарбада жана боёо ишинде колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Кочити (Нү-Мексико)
Кочити (Нү-Мексико) (Cochiti) — Нү-Мексико штатынын Sandoval округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 528 киши. Болжолдуу аянты - 3.1 км². FIPS коду — 35-16560.
Ала-Буга суусу
Ала-Буга өзөнү, суусу – Ак-Талаа районундагы суу, Нарын дарыясынын сол куймасы. Узундугу 180 км, алабынын аянты 5820 км2.
Антарктида
Антарктида (ἀνταρκτικός — Арктиканын тетирилиги) — Антарктикадагы материк, дээрлик Түштүк уюл тегеригинин ичинде жайгашкан. Аянты 14,4 млн км². Жээктеринде (узундугу 30 мин кмден ашык) булун-буйтка аз, бийиктиги ондогон метрге жеткен муздуу тик жарлардан турат. Тынч жана Атлантика океандары тараптан Амундсен, Росс, Уэделл деңиздери материкке кыйла кирип турат.
Ала-Буга суусу
Фергана тоо тизмегинин түштүк-чыгыш жана Торугарт кырка тоосунун түндүк капталдарынан башталат. Жогорку бөлүгү Арпа деп аталып, Арпа менен Бычан кошулуп Ала-Буганы түзөт. Арпа өрөөнү аркылуу агып, Ортоңку Нарын өрөөнүнө чыкканда нугу кеңейип, суусу тайыздайт.
Антарктида
Ошондой эле Антарктида деп Антарктида материги жана анын тегерегинде жайгашкан аралдар аталат.
Литва Советтик Социалисттик Республикасы
Литва ССР (Советтик Социалистик Республикасы) — КСРБнын курамында болгон мамлекет. Башкалаасы жана ири экономикалык маданий борбору - Вильнюс шаары.
Антарктида
Антарктида расмий түрдө 1820-жылы 16 (28)-январда Фаддей Беллинсгаузен жана Михаил Лазаревдин жетекчилигинин астында орус экспедициясы тарабынан ачылган. Алар «Восток» жана «Мирный» аттуу кемелеринде Антарктиданын -69.35, -2.23333369°21′ тш.к. 2°14′ б.у. / ﻿69.35° тш.к. 2.233333° б.у. (G) чекитине жетишкен (азыркы Беллинсгаузен атындагы муз шельфинин аймагы).
Ала-Буга суусу
Куймалары: Жамандаван (64 км), Коңорчок (39 км), Кашка-Суу (33 км), Кумарык (23 км; оң), Бычан (40 км), Сөөк (45 км), Макмал (41 км), Кара-Суу, Миң-Жылкы, Мынакелди, Кырчын-Булак (сол).
Антарктида
Мурун түштүк материк бар болгондугу гипотетикалык түрдө ырасталчу, кээде аны Түштүк Америка жана Австралия менен бириктиришчү. Бирок Фаддей Беллинсгаузен жана Михаил Лазаревдин экспедициясы алтынчы материктин бар болгондугун тастыктаган.
Ала-Буга суусу
Майда кирип, октябрда тартылат. Жылдык орточо чыгымы 31м3/сек; көбү – 124 м3/сек, эң азы – 9,70 м3/сек. Сугатка пайдаланылат. Боюнда Кош-Дөбө, Коңорчок кыштагы Шырдакбек сепилинин чалдыбары жайгашкан.
Топоним балыктын атынан пайда болгондугу божомолдонот.
Антарктида
Континенталдык аймагына биринчи болуп "Антарктик" аттуу норвегиялык кеменин капитаны Кристенсен жана табигый илимдеринин окутуучусу Карстен Борхгревинк 1895 жылы 24 январда бут шилтешкен.
Антарктида - дүйнөдөгү эң бийик материк.
Боден көлү
Боден көлү — Германия, Швейцария жана Австрия мамлекеттеринин чегарасында, Альп өндүрүндөгү мөңгүнүн аракетинен пайда болгон өрөөндөн орун алган. Аянты 538 км2. Тереңдиги 252 м ге чейин. Түндүк-батышы үчкө бөлүнөт. Жээктери дөбө-дөңсөөлүү, түштүк-чыгышы аскалуу. Көлдөн Рейн дарыясы агып чыгат. Кеме жүрөт, паром байланышы бар. Балык кармалат. Курорттору бар. Жээгинде Констанц, Фридрихсхафен (Германия), Брегенц (Австрия) шаарлары жайгашкан.
Makes Me Wonder
Makes Me Wonder - америкалык Maroon 5 поп-рок-тобунун It Won't Be Soon Before Long деп аталган экинчи студиялык альбомундагы биринчи сингл. 2008-жылы "Дуэт же топ менен вокалдык мыкты поп-аткаруу" номинациясында "Грэмми" сыйлыгын уткан (Maroon 5'тин жалпы бешинчи, бул номинациядагы экинчи "Грэммиси"). Сингл Billboard Hot 100 хит-парадында 64-орундан 1-орунга бир жуманын ичинде чыгып, рекорд койгон.
Ацетил өтө кычкылы
Ацетил өтө кычкылы, (СН3СОО)2 - озон жыттанган, түссүз, кристаллдык туруксуз органикалык бирикме; эрүү t 30°C, кайноо t 63°С. Спиртте, эфирде жакшы эрийт, күчтүү кычкылданткыч. Ысытуу, сүрулүу, урулуудан жарылат, жарыктын, жегичтердин таасиринен ажырайт. Ацетил өтө кычкылысуу менен кошулуп, ацетилдин суу өтө кычкылын жана уксус кислотасын пайда кылат. Ацетил өтө кычкылы уксус ангидриддерине барийдин өтө кычкылын таасир этуүдөн алынат: (СНзСО)20 + Ва02-*-(СНзСО)202+ВаО.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Кыргыз Эл Комиссарлар чокусу
Кыргыз Эл Комиссарлар чокусу — Борбордук Теңир-Тоодогу Ак Шыйрак кырка тоосунун эң бийик жери. Пирамида сымал.
«Варианты Эпос « Манас» »
«Варианты Эпос « Манас» » — «МАНАС" ЭПОСУНУН ВАРИАНТТАРЫ» — эпостун Саякбай Карала уулу, Мамбет Чокмор уулунун варианттарынын өзгөчөлүктөрүн иликтөөгө арналган  Р. 3. Кыдырбаева, К. Кырбашев, А. Жайнаковалардын изилдөөлөрү. Китеп орус (1-бөлүм) жана кыргыз (2—3-бөлүм) тилдеринде жазылып, Кыргыз Илимдер академиясынын (Фр., 1988) басмасынан жарык көргөн. Көлөмү 10 басма табак (160 бет). Китептин биринчи бөлүмүндө (Р. 3. Кыдырбаева) эпостун Мамбет Чокморовдун вариантындагы «Манас» бөлүмүнүн урунттуу өзгөчөлүктөрү ачылат. Негизги салттык өзөк окуялар сакталуу менен Мамбет Чокмор уулунун «Манасында» ислам мотивдери, о эле ысык-көлдүктөргө мүнөздүү болгон Эне-Сайга байланыштуу окуялар чагылдырылгандыгы, Манастын ата-тек санжырасындагы жана бала чак окуяларындагы өзгөчөлүктөр көрсөтүлөт. Экинчи бөлүм (К. Кырбашев) Мамбет Чокмор уулунун «Семетейинин» бөтөнчөлүктөрүн изилдөөгө арналып, Саякбай Каралаевдин варианты, Жакшылык Сарыковдун варианты, Акмат Рысмендеевдин варианты, Жаңыбай Кожековдун вариантындагы «Семетей» менен сюжети жана салттык окуялар негизинен бирдей деген тыянак айтылат да, Мамбет Чокморовдун айтымынын өзгөчөлүгү «сюжетке сиңирилген айрым окуялардан, мотивдерден, деталдык көрүнүштөрдөн жана поэтикасынан» байкалары белгиленген. Үчүнчү бөлүм (А. Жайнакова) «С. Каралаевдин айтуусундагы «Семетей», «Сейтек» эпосторунун бөтөнчөлүктөрү» деп аталып, улуу манасчылардын чеберчилиги, анын варианттынын башка варианттардан толуктугу, көлөмдүүлүгү жана жогорку көркөмдүүлүгү тууралуу сөз болот.
Панкреатит
Панкреатит (латын тилинен pancreatitis, байыркы грек тилинен πάγκρεας — карын астындагы без+ -itis — сезгенүү) — уйку безинин сезгениши.
Түрлөрү
Панкреатит
Катуу кармаган панкреатит
Катуу кармаган панкреатит менен 30—60 жаштардагы, айрыкча аялдар ооруйт. Көбүнчө май алмашуу бузулгандарда кезигет. Панкреатитке аракечтик (Өнөкөт аракечтик), начар же өтө ашыкча тамактануу, өт жолдорунун таш оорусу түрткү берет. Уйку бездин кан тамырларынын жабыркашы (тромбофлебит), инфекция оорулары, ич көңдөйүнүн травмасы жана сезгениши панкреатитке себеп болот. Оору көп учурда майлуу, өткүр тамак жана алкоголь ичкиликтерин ичкенде ичтин жогору жагы капысынан катуу ооруп башталат.
Формалары
Катуу кармаган панкреатиттин белгилери ар түрдүү болуп, жеңил формасында ич бир аз ооруйт. Ал эми катуу формасында өтө катуу ооруп, коллапс, шок абалына чейин жетет.
Белгилери
Бул учурда ичтин жогору жагы курчалып катуу ооруйт, оору аркага берилет, окшуйт, кусат, ич көбөт, катат, чанда өтөт, тамакка табити тартпайт. Панкреатиттин биринчи белгиси байкалары менен медициналык тез жардам чакырып, оорулууну төшөккө жаткырып, курсактын жогору жагына муздак коюу керек. Катуу кармаган панкреатитти демейде ооруканада дарылайт.
Катуу кармаган панкреатит өз убагында дарыланбаса өнөкөт панкреатитке өтүшү мүмкүн.
Өнөкөт панкреатит
Өнөкөт панкреатиттин белгилери сезгенүү процессинин чогулушуна жана стадиясына жараша ар түрдүү болот. Өнөкөт панкреатиттин диагнозун тактоодо кандагы ферментти лабораториялык изилдөө да колдонулат. Өнөкөт панкреатитти врач консервативдүү жол менен дарылайт. Май жана углеводу аз тамактануунун мааниси чоң. Керек болсо фермент берилет.
Алдын алуу
Панкреатитти алдын алуу уйку безин сезгентүүчү себептерди четтетүүгө, түрткү болуучу ооруну өз убагында дарылоого негизделген.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Сыдыгалиев, Качкыналы
= Өмүр баяны =
1957-жылы Кыргыз мамлекеттик медициналык институтун бүтүргөн. 1957-жылы Сузак районундагы Бек-Абад участкалык ооруканасынын башкы врачы, 1960-жылы Чүй райондук ооруканада терапия бөлүмүнүн башчысы, башкы врачтын орунбасары, 1966-жылы Ысык-Ата районундагы Ивановка ооруканасынын башкы врачы, 1969–1987-жж. Кыргыз ССРинин мамлекеттик коопсуздук комитетинин аскердик медициналык кызматынын начальниги, 1995-жылдан Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигинин алдындагы Улуттук госпиталда милдеттүү медициналык камсыздандыруу бөлүмүнүн башчысы болуп иштеп келет. 1976-жылдан баштап гезит-журналда аңгемелери, ырлары, тамсилдери чыга баштаган. 1981-жылы алгачкы «Жүрөктөгү так» аңгемелер жыйнагы жарык көргөн. 1985-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Сыйлыктары:
Иштеги жетишкен ийгилиги жана КГБда кемтиксиз кылган эмгеги үчүн: «За воинскую доблесть», «В ознаменовании 100-летия со дня рождения В.И.Ленина», «60-лет Вооруженных Сил СССР», «За безупречную службу 3-й степени», «За безупречную службу 2-й степени», «50-летия КГБ Киргизии», «80 лет службе национальной безопасности Кыргызской Республики» деген медалдар, ошондой эле КГБнын жана Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигинин Ардак грамоталары менен сыйланган.
Китептери:
Автордун «Асыл ойлор» рубаилери Кыргыз улуттук университетинин Окуу-усулдук бирикмесинин 2006-жылдын октябрындагы №1-чечиминин негизинде Кыргыз Республикасынын Билим берүү министрлиги тарабынан (Буйрук №561/1. 17-октябрь. 2006-жыл) «Филология» адистиги боюнча окуган жогорку окуу жайларынын студенттери үчүн кошумча окуу куралы катарында уруксат кылынган.
Жүрөк – кан тамырлардын оорусу жана алдын алуу: – Ф., 1975. – 25 б. Тамеки тартуу жана ден соолук: – Ф., 1975. – 28 б. Аарынын балы жана анын дарылык касиети: – Ф., 1975. – 18 б. Жүрөктөгү так: Аңгемелер жыйнагы. – Ф.: Кыргызстан, 1981. – 156 б. Ишеним: Повесть жана аңгемелер жыйнагы. – Ф.: Мектеп, 1983. – 128 б. Бурулча: Повесттер жана аңгемелер жыйнагы. – Ф.: Кыргызстан, 1985 – 262 б. Ой артынан ой келет: Рубаилер жыйнагы. – Ош, 1998. – 185 б. Асыл ойлор: Рубаилер топтому. – Б., 2006. – 358 б. Чика жана башка жомоктор. – Б., 2004. – 164 б. Таргыл мышык жана башка жомоктор. – Б., 2004. – 131 б. Кадыр түндөгү сыр жана башка жомоктор. – Б., 2004. – 164 б. Дөңгөч баатыр жана башка жомокор. – Б., 2004. – 132 б. Кереметтүү жомоктор. – 2004. – Б., 150 б. Өлүп тирилген адам: Повесть. – Б., 2005. – 159 б. Ак төш мышык: Мурка же анын достугу жөнүндө повесть. – Б., 2005. – 57 б. Сүйүүм сага аманат: Повесть. – Б., 2005. – 106 б. Замана: Аңгемелер. – Б., 2005. – 139 б. Бой тумар: Аңгемелер. – Б., 2005. – 152 б. Селсаяк синдрому: Аңгемелер. – Б., 2005. – 179 б. Ормокойдун окуясы жана башка сатиралык аңгемелер – Б., 2005. – 151 б. Өмүр жолу. Повесть. – Б., 2005. – 245 б. Үмүт: Ырлар жыйнагы. – Б., 2005. – 203 б. Сайгак: Тамсилдер. – Б,. 2005. – 248 б. Чагылган: Аңгемелер. – Б., 2005. – 134 б. Дербиш: Аңгемелер. – Б., 2005. – 130 б. Тагдыр: Повесть. – Б., 2005. – 180 б. Изде мени китептердин арасынан: Ырлар жыйнагы. – Б., 2005. – 200 б. Азгырык. Аңгемелер, ырлар, рубаилер, эссе. – Б., 2006. – 197 б. Too койнундагы чечим: Роман. – Б., 2006. – 242 б. Барса келбес жалгыз жол: Аңгемелер жыйнагы. – Б., 2008. – 198 б. Мухаммед пайгамбардын өмүр жолу: Ыр менен жазылган тарыхый ро-ман. – Б., 2008. – 230 б.
Катуу буудай
Катуу буудай (Triticum durum L/) – буудайдын түрү. Эгилген аянты боюнча буудай түрлөрүнүн ичинен дүйнөдө экинчи орунда. 120дан ашык түрү белгилүү. Катуу буудай күздүк жана жаздык, ошондой эле кош сапаттагы формага ээ. Даны машагында тыгыз жайгашкан. Даны жумшак буудайдын данынан чоңураак, негизинен айнек сымал жалтырак, сапаттуу таза ун көп чыгат. Белогу сортуна жараша 14–20%ке чейин болот. Клейковинасы да жумшак буудайдыкынан жогору. Бирок унунан бышырылган нан жакшы көппөйт. Себеби клейковинасынын сапаты төмөн. Унунан негизинен сапаттуу макарон, вермишель, кесме, шак, майда акшак алынат. Катуу буудай көбүнчө Россия, Казакстанда (катуу буудай өстүрүү боюнча дүйнөдө алдыңкы орунда) эгилет. Кыргызстанда катуу буудай аз аянтта эгилет жана сугат жерлерде 60–70 цге чейин түшүм берет.
Абытов, Байболот Капарович
Абытов Байболот Капарович - 1962-ж. Ош областынын Кара-Кулжа районунун Чалма айылында туулган. Тарых илимдеринин доктору (2002-ж.), профессор (2010-ж.). 1979-ж. орто мектепти аяктап, 1980-82-жж. Советтик Армияда кызмат атаган. 1983-88-ж. В.И. Ульянов-Ленин атындагы Казан мамлекеттик университетинин тарых факультетинде билим алган. 1988-90-жж. Ош педагогикалык институнда окутуучу, 1990-93-жж. КМУУнун аспиранты, 1994-ж.
4-мартта тарых илимдеринин кандидаты илимий даражасын жактаган. 1994-2005-жж. ОшМУнун ага окутуучусу, доценти, кафедра башчысы, профессору. Мыкты педагог, чыгаан окумуштуу, иш билги уюштуруучу. Көптүгүн окуу-усулдук иштелмелердин, илимий макалалардын, окуу китептеринин автору. 5 симпозиумдун, 30 ашык эл аралык, чыгармачылык илимий-практикалык конференциялардын жана семинарлардын катышуучусу. 2002-ж. 17-октябрда «Оштун миң жылдык тарыхый булактарын иликтөө» - «Тысячелетняя история Оша: историко-источниковедческий анализ (IX - начало XX века) – аттуу темада доктордук диссертациясын ийгиликт коргогон.
Абытов Б.К. кыргыз тарыхнаамесинин булак таануу, «инсан таануу», «шаар таануу» («городоведение») багытына чыйыр салып зор салымын кошкон. Кыргызстанда эё биринчилерден болуп жогорку окуу  жайында «Кыргыздардын тарыхый инсандары», «Эгемендүү Кыргызстандын саясий партиялары» - аттуу атайын курстарды окуу процессине киргизип, тиешел окуу-усулдук иштелмелер менен камсыз кылган. 200 ашык илимий эмгектери кыргыз, орус, англис, кытай, поляк, тажик, түркмөн тилдеринде жарык көргөн. Алардын ичинде 7 монографиянын, китептердин автору: «Ош шаарынын чыгаан инсандары». (орус тилинде. -Ош, 2000, 2,8 б.т.); «Ош: фактылар, окуялар жана инсандар» (орус тилинде. -Ош, 2000, 12,0 б.т.); «Кыргызстан тарыхынын кээ бир проблемалары» (орус тилинде. -Ош, 2001, 3,2 б.т.); «Тоо ханышасы Курманжан жана анын мезгили» (авторлор менен бирдикте, орус, ангилис жана кытай тилинде. –Бишкек, 2002, 22,5 б.т.; -Урумчу, 2005, 22,2 б.т.); «Кыргыздардын мамлекеттүүлүгүнүн: проблемалары, белгилери жана этаптары». Автордук лекциялар курсу. (орус тилинде, –Ош, 2003. 4,6 б.т.); «Өзгөн жазма булактарда (орто кылымдар жана жаңы доор)» (-Ош, 2008, 3,6 б.т.), «Өзгөн шаары соңку жаңы тарыхта (Кеңеш доорунун тарыхый булактары)» (-Ош, 2008, 3,2 б.т.), «Датка эне» (авторлор менен бирдикте. -Ош, 2011. 5,1 б.т.). Илимий жетекчи катары 5 аспирантты даярдаган.
Адабият
Кыргыз тарыхы.Энциклопедия. Бишкек, 2003 “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А. Асанов, жооптуу ред. А. А Асанканов” Ред. кеңеш: Ө.Ж Осмонов (төрага), Т.Н Өмүрбеков (жооптуу катчысы), А.Жуманалиев ж.б.”
Мамбетакунов, Кадырбай
Мамбетакунов, Кадырбай (1939–1990) - акын, драматург. Тянь-Шань районундагы Алыш айылында 1939-жылы 15-июнда туулган. К.Мамбетакунов 1956-жылы Нарын шаарындагы Токтогул атындагы орто мектепти, 1961-жылы Кыргыз Мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүргөн. Эмгек жолун 1955-жылы Нарын облустук радиосунда диктор болуудан баштаган. 1961-жылы Нарын шаарындагы Токтогул атындагы мектепке кыргыз тили жана адабияты боюнча мугалимдикке жолдомо алат. 1965-жылы Нарын шаардык элге билим берүү бөлүмүнүн башчылыгына, 1967-жылы Нарын педагогикалык окуу жайынын директорлугуна дайындалган. 1971–1980-жж. Кыргызстан Компартиясынын Нарын обкомунда инструктор, саясий агартуу башчысы, үгүт-насыят бөлүмүнүн башчысынын орунбасары.
1980-жылдан Нарын облустук Муратбек Рыскулов атындагы музыкалуу драма театрында адабият бөлүмүнүн башчысы, 1984-жылдан «Кыргызстан» басмасынын көркөм адабият редакциясынын башчысы, 1986-жылдан ошол эле басманын башкы редактору болгон.
Чыгармалары 1960-жылдан баштап жарыялана баштаган. Алгачкы «Шоола» аттуу ырлар жыйнагы 1971-жылы жарык көргөн. «Омар Хайямдын махабаты» (1978), «Үкөй» (1980), «Акын жана ажал» (1987), «Боз бойдок» (1989), «Соңку жомок» (1989) драмалары көрүүчүлөргө кеңири маалым.
Кыргыз тилине А.Мудриктин «Жогорку класстын окуучуларын тарбиялоо жөнүндө» деген китебин, Карел-Финн элинин атактуу «Калевала» эпосун которгон. Драматургдун «Нарын козголоңу», тарыхый пьесасы, «Соңку жомок» фантастикалык драма-новелласы орус тилине которулган. 1980-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү.
В.И.Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына «Каарман эмгеги үчүн», «Эмгек ардагери» медалдары менен сыйланган. СССР басма сөзүнүн, Кыргыз ССР эл агартуусунун отличниги. А.Осмонов атындагы республикалык адабий сыйлыктын лауреаты.
Эл депутаттарынын Нарын шаардык Советинин депутаттыгына, Кыргызстан Компартиясынын Нарын шаардык жана облустук комитеттеринин мүчөлүгүнө, агартуу кызматкерлеринин профсоюзунун Нарын шаардык комитетинин төрагалыгына шайланган. Кыргызстан жазуучулар Союзунун Башкармалыгынын мүчөсү болгон.
Кыргыз тилинде
Шоола: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1971. – 51 б.
Hyp көпүрө: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1976. – 39 б.
Жубар берметтер: Ырлар жана поэмалар. – Ф. Кыргызстан 1980 – 72 б.
Айкөл Манас – Б.: Кыргызстан, 1995. – 184 б.
Арзуу: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Адабият, 1989. – 215 б.
Жазгүл: Тырнактай пьеса. – Ф.: Адабият, 1990. – 28 б.
Котормолор
Мудрик А.В. Жогорку класстын окуучуларын тарбиялоо жөнүндө – Ф.: Мектеп, 1984. – 236 б.
Гегелчилик
Гегелчилик– Гегелдин окуусун жана идеяларын өнүктүрүп, тереңдеткен философиялык агым.
Германиядагы Гегелдин мектеби теисттик оң канат улуу гегелчилер (Гешель, Дауб, Гинрихс, Габлер ж. б.) жана радикалдык сол канат, жаш гегелчилер (Руге, Бруно Бауэр, Фейербах, Штраус ж. б.) болуп ажыраган. Консервативдик улуу гегелчилердин өкүлдөрү 19-кылымдын 30–40-жылдарында Гегелдин окуусун диндик-христиандык интерпретациялап, акыл менен диндик ишенимдин синтези принцибин жактоого аракет кылышкан. Кийинчерээк радикалдык жаш гегелчилерге каршы өз окууларын улантышкан. Гегелчиликтин тарыхында 1838-жылы жаш гегелчилер тарабынан уюштурулган жылына бир жолу басылып чыга турган илим жана искусство маселелерин талдаган жыйнактар чоң таасир берген. 1843-жылы бул жыйнакка тыюу салынган.
Жаш гегелчилер Гегелдин философиясын интерпретациялап, христиан динин сындашкан. Алгач Д. Штраус өзүнүн «Иисустун өмүрү» (1835) деген китебинде евангелиенин догматтарын сындап, Бауэр динди коомдук аң-сезимдин жалган формасы катары караган. Оң жана сол канаттын эки арасындагы позицияны Розенкрантц, Эрдман ж. б. ээлешкен. Маркс менен Энгельс Гегелдин диалектикалык методун өздөрүнүн тарыхты материалисттик түшүнүүсүнүн негизине тургузушкан.
Гегелчилик Францияда, Англияда, Италияда, АКШда, Оруссияда, Голландияда жана Скандинавия элдеринде кеңири тараган. Немис ойчулдарынын бири дагы башка улуттарга ушунчалык көп таасир берген эмес.
Дейнека Александр Александрович
Дейнека Александр Александрович [8(20). 5. 1899, Курск – 12. 6. 1969, Москва] – советтик живописчи, СССР эл сүрөтчүсү (1963), СССР көркөм сүрөт академиясынын анык мүчөсү (1947; вице-президент, 1962–66), Социалистик Эмгек Баатыры (1969). 1920–25-ж. Москвадагы ВХУТЕМАСта окуган. Дейнека 20-жылдары негизинен журналдык графика боюнча иштеген. Ушул эле  мезгилде  тарыхый революциялык темадагы «Петроград коргонуусу» (1928) аттуу белгилүү чыгармасын жараткан. Улуу Ата Мекендик согуш жылдары баатырдык пафостогу «Севастополь коргонуусун» (1942) тарткан. Ал – көрүүчүлөргө кеңири белгилүү «Эне» (1932), «Болочок учкучтар» (1938), «Хоккейчилер» (1959–60), «Кызыл гвардиячы», «Саанчы» (1962; Лениндик сыйлыгы, 1964) жана башка чыгармалардын автору. Дейнека Москвадагы ВХУТЕИНде (1928–30), Москва полиграфия институнда (1928–34), В. И. Суриков атындагы Москва көркөм сүрөт институнда (1934–46, 1957–63), Москва жасалга-колдонмо өнөр институнда, Москва архитектура институтунда (1953–57) окутуучу болгон. Ленин, Эмгек Кызыл Туу ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Ацидиметрия
Ацидиметрия (лат. acidus - кычкыл, гр. metreo - өлчөм) - эритмедеги кислоталарды аныктоонун көлөмдүн методу. Концентрациясы белгилүү болгон жегичтердин эритмесин кислоталардын эритмесине акырындап кошуу менен жүргүзүлөт. Реакциянын аякталыш индикатордун жардамы менен билинет. Ацидиметрия хим. лабораторияларда кеңири колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Дека
Дека (гр. deka – он) – сөз алды мүчө (приставка). Чен бирдигине жалганып, нерсенин он эсе көбөйгөндүгүн туюнтат. Орусча туюнтмасы – да, эл аралыгы – da. Мисалы, 1 дал (декалитр, декаэдр) = 10 л.
Катуулануу
Катуулануу нерсенин – суюктуктун катуу кристаллдык абалга өтүшү; башкача айтканда кристаллдашуусу. Кээде суюктуктун аморфтук катуу абалга өтүшү, ошондой эле реакцияга жөндөмдүү олигомерлердин эрибеген полимерлерге айланышы да катуулануу деп аталат.
Спас (Иглин району, Башкыртстан)
Спас — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Тавтиман айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 9 киши. Почта индекси — 452400, ОКАТО коду — 80228855008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кристоф Керн
Кыскача өмүр баяны
Кристоф Керн 1981-жылы 18-үчтүн айында Францияда туулган. Europcar командасынын атынан жарышка чыгат.
Шерчымындар
Шерчымындар (лат. Asilidae) — чымындардын бир тукуму, буларга дөө шерчымын (лат. Satanas gigas) кирет.
Ум (Том куймасы)
Ум (Смакотинка) — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Томск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Томь дарыясынын сол жээгинен 90 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 41 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Кемерово шаарынын аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кыргызстан сымап кендери
Кыргыз Республикасынын аймагында сымап менен сурьма кендерин б. з. ч. кылымдын 1—2 миң жылдыктарында эле казып алуу башталып, ал б. з. 8 —11-кылымдарында кызуу жүргөн.
Азыркы ачылган кендердин дээрлик бардыгы байыркы кен казындыларынын издери менен табылган. Алай кырка тоосунда сымаптын жана сурьманын кени бар экендиги жөнүндө 19-кылымдын аягы (сурьма) жана 20-кылымдын башында (сымап) биринчи жолу айтылган. 1930-жылдардын башынан сурьма, 1941-жылдан сымап кендери казып алына баштаган. Сымап кендери негизинен Түштүк Кыргызстандын аймагында таралган. 180дей кени жана кенчелери белгилүү. Минералдык курамы, геологиялык түзүлүшү өзгөчөлүгү жана геологиялык-структуралык абалы боюнча кварц-флюорит-антимонит-киновардуу (жаспериоддүү), магнезий-карбонат-киновардуу (листвениттүү), карбонат-киновардуу, кварц-диккит-киновардуу типтерге бөлүнөт. Жаспериоддүү типке акиташ тектери менен аларды жаап жаткан сланецтердин контакт зоналарында жайгашкан сымап жана сымап-сурьма (мышьяк жана флюорит кошо) кендери (Айдаркен, Чабай) кирет. Руданын минералдык курамы салыштырмалуу татаал. Негизги минералдары: киноварь, антимонит, кварц, флюорит, кальцит. Бул типтеги кендер генезиси боюнча гидротерм кендеринин тобуна кошулат. Алар төмөнкү температурадагы суу эриндилеринин аракетине байланыштуу жана мындай кендердин өнөр жайлык мааниси чоң.
Листвениттүү типке Түштүк Теңир-Тоонун чет-жакаларындагы серпантинитешкен гипербазистердин массивдери менен геологиялык-структуралык тыгыз байланышта болгон сымап кендери кирет. Кен бир гана металлдан — сымаптан турат. Сейрек учурда жана аз санда антимонит, галенит ж. б. учурайт. Курамында флюориттин жоктугу мүнөздүү. Рудалары массивдүү, сепкил жана тарамча түрүндө. Карбонат тибиндеги сымап кендери (Түштүк Кыргызстандагы Сымап, Адыркоо, Бирксуу ж. б.) карбонат тектерин калың катмарында — акиташ тектери менен долмиттерде топтолгон. Руда негизинен бир минералдан — киновардан түзүлгөн; кендин пайда болушу калың катмардан сарыгып өтүүчү төмөнкү температурадагы эриндилер менен тыгыз байланыштуу.
Кеңешчи (Түркия)
Кеңешчи (Түркия) - Жогорку Кеңешке мүчө болгон депутаттарга берилген кызматтык ысым. Түркияда 3 түрдүү сенаторлук бар. Алар: 1. жалпы элдик референдумда шайланган сенаторлор (150гө жакын), 2. президент тарабынан шайланган жана квота боюнча келген сенаторлор (15ке жакын), 3. туруктуу сенатор деп аталган экс-президенттер жана Улуттук Бирдик Комитетинин экс-мүчөлөрү. Бирок Түркияда 1980-жылы 12-сентябрда болуп өткөн төңкөрүштөн кийин парламент таратылып, сенаторлук система да ишин токтоткон. Ага чейинки парламенттеги сенаторлук система төмөнкүдөй болчу: Сенатор болуш үчүн 40 жаштан өтүш керек жана жогорку билимдүү болуш керек. Сенаторлук мөөнөт - 6 жыл. Протокол боюнча сенаторлор депутаттардан жогорку статуста болот. Кандайдыр бир мыйзам талкууга алынганда, алгач ал Эл Өкүлдөр Жыйынында каралып, анан Жогорку Кеңешке жөнөтүлөт. Стамбулдан 19, Анкарадан 7, Измирден 6 сенатор шайланат. Башка дубандарда калктын санына жараша 1-5 сенатор шайлана алат. Сенаторлор менен депутаттар үчүн бирдей эреже- принциптер бар. Булардын негизгилери: улуттун символу болуу, кызматты баштаарда ант берүү, мүчөлүккө тиешеси жок иштерди жүргүзбөө, мыйзамдуу түрдө кол тийбестик, мүчөлүктөн мамлекет тарабынан алынып салуу, мүчөлүгүн жоюу, өлкөнүн саясатына байланыштуу иштерди жүргүзгөндө мамлекеттин аларга акча каражатын бөлүүсү жана өлкөнүн иштери боюнча жол жүргөндө мамлекеттин бардык чыгашаны көтөрүүсүнө байланышкан эрежелер. Булардын баары конституциядагы мыйзамдарга карата жүргүзүлөт.
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
My Humps
"My Humps" - The Black Eyed Peas тобунун Monkey Business альбомундагы үчүнчү синглы. 2005-жылы 20-сентябрда АКШда, ошол эле жылдын 14-ноябрында Австралияда жана Улуу Британияда чыккан. Хитке Sexual Harassment тобунун "I Need a Freak" ырынан үлгү алынган. Топтун лидери will.i.am Британиядагы "This Morning" таңкы көрсөтүүсүнө берген маегинде аталган ырдын башта Pussycat Dolls тобу үчүн жазылганын айткан.
Коргон полиметалл кени
Коргон полиметалл кени Жалал-Абад облусунун Токтогул районунда, Талас шаарынан 45 км түштүк тарапта, Талас Ала-Тоосунун түштүк капталында, Узунакмат суусунун башында, деңиз деңгээлинен 2400–2700 м бийиктикте. Кен жергиликтүү элге эзелтен белгилүү, анткени мында руданы казып алган байыркы казмалардын орду кезигет. Кендин геол. маалыматтары алгач ирет 1936-ж. табылып, 1954–55-ж. чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Кендин айланасында, андан 3–5 км аралыкта, геол. түзүлүшү боюнча бирдей шарттагы Чаткарагай, Кеншанык, Кеңтөр, Коргоншанык сыяктуу кендер жайгашкан. Кендин аймагын кембрийге чейинки мезгилдин, төмөнкү палезойдун чөкмө жанар тоотектери жана аларды жиреп чыккан кычкыл, жегичтүү жана негиздүү курамдагы интрузиялар түзөт. Чөкмө-жанартоо тек катмарлары бүктөлүүгө дуушарланып, түндүк-батышка багытталган купол сымал антиклиналдык түзүлүштү пайда кылган. Кенде 28 руда тулкулары табылган. Алар антиклиналдын ийилген жеринде топтолуп, узундугу 1360 м ири руда зонасын түзөт. Айрым руда тулкулары бири биринен 10дон 100 мге чейинки аралыкка бөлүнөт. Алардын калыңдыгы 5–75 м, узундугу 6–200 м. Руда курамы боюнча сфалериттүү пирротин, галениттүү пирротин-сфалерит, пирротиндүү галенит–сфалерит, пирротин–арсенопирит жана карбонат-полиметаллдан түзүлгөн болуп, 5 топко бөлүнөт. Рудада коргошун, цинк, калай, мышьяк, сурьма, висмут, индий, галлий жана сейрек учуроочу элементтер бар. Кен гидротерм жолу менен пайда болгон. Кен 1951–54-ж. “Свинецразведка” трестинин Коргон рудниги тарабынан жер астынан казылып, коргошун алынган. Кийин кирешелүү болбогондуктан казып алуу токтотулган.
Коргончу чопо кени
Коргончу чопо кени Кызылсай кени Баткен облусунун Лейлек районунда, Сүлүктү шаарынан 5 км түштүк тарапта, Алай кырка тоосунун түндүк этегинде. 1965-ж. табылган. Кен аймагын палеоген-неоген мезгилинде пайда болгон чөкмө тоотектер түзөт; көп жерин антропогендин борпоң чөгүндүлөрү жаап калган. Кен каралжын боз түстөгү чопонун линза сымал катмарынан турат. Анын калыңдыгы 7–8 м, узундугу 1500 ''м. Запасы 4237 миң т. ''Чопо «100» маркасындагы кирпич даярдоого жарамдуу. Кен казылып, Сүлүктү ш-ндагы кирпич заводунда пайдаланылат.
Каба Атабек уулу
''Каба Атабек уулу (1924–2008)'''
Шилтеме:К 97 Кыргыз элинин манасчылары:Маалымдама китеп. – 1-чыг., Түз.: Т.Бакчиев, Р.Исаков. – Б.: Кыргызпатент, 2010 – 96 б.
Ацидофилдүү сүт
Ацидофилдүү сүт - уютулган диета азыгы. Ал, карындагы кислота азайганда, ичеги, боор жана уйку бези сезгенгенде, дары катары колдонулат. Ацидофилдүү сүт уйдун пастеризацияланган сүтүнө таза ацидофил бактериясын кошуп, 40-42° температурада уютулуп, мамлекеттик сүт ишканаларында же чарбанын сүт лабораториясында чыгарылат. Ацидофилдүү сүт мал чарбасында-төлгө профилактикалык максатта, музоого 12 күнгө чейин, адегенде 50-100 г дан, андан кийин 700-1000 г дан берүүгө болот.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Бодибилдинг
Бодибилдинг (англ. вody дене жана building куруу), культуризм адамдын булчуңдарын өрчүтүү максатында чыңоочу шаймандар (гантель, штанга жана башка) менен жасалуучу физикалык көнүгүүлөр тобу. Ал денени чыңдоочу массалык жана спорттук болуп эки түргө бөлүнөт. Байыркы Грекияда кул ээлөөчү доордо эле (б. з. ч. VI I кылымдарда) пайда болгон. XIX кылымдын аяк ченинде спорттун түрү катары Америкада, Европада, кийинчерээк Россияда өнүгө баштаган. Бодибилдингдин максаты булчуңдарды өрчүтүү жана адамдын дене булчуңдарын рельефтүү, кооз калыптандыруу. Бодибилдинг менен машыга баштаганда спортчу өзүнүн салмагын, боюнун узундугун, төшүнүн кеңдигин, мойнунун, белинин, далысынын, жоон санынын, балтырынын жоондугун жана көөдөн кеңдигин өлчөөсү керек. Ар бир эки айда көрсөткүчтөрү текшерилет. Бодибилдинг менен машыгууда атайын ыкмалар да болот. 1968-ж. Эл аралык федерациясы түзүлгөн. Бодибилдинг боюнча эл аралык, дүйнөлүк мелдештер өткөрүлөт.
Липка (Тура куймасы)
Липка — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тура дарыясынын оң жээгинен 266 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 37 км.