cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Навоий облусу
1982-жылы20-апрелде Бухара менен Самарканд облусунун кошулушунан уюшулган. Облус Казакстан Республикасы, Жызак, Самарканд, Бухара Облусттук жана Каракалпакстан менен чектешет. Аянты 111,0 миң км2. Калкы 767,3 миң (2006); негизинен өзбектер (63,3%), ошондой эле орус (13,5%), казак (11,5%), татар (2,6%), украин (1,4%), каракалпак (1,4%), тажик, азербайжан, беларус жана башка улут өкүлдөрү да жашайт. Калкынын орточо жыштыгы 1 км 2ге 7 киши. Облуста 8 административдик район, 6 шаар (Заравшан, Навои, Кызыл-Тепе, Нура-Тоо, Үч-Кудук, Кармана), 8 шаарча, 53 кыштак бар. Административдик борбору – Навои шаары. Облус Өзбекстандын борбордук бөлүгүндө жайгашкан. Түндүк-батышын Кызыл-Кум чөлү (бийиктиги 992 мге чейин) ээлесе, чыгышында Нура-Тоо кырка тоосу созулуп, түштүгүнөн Заравшан дарыясы агат. Климаты кескин континенттик, чөлдүү. Январдын орточо температурасы –1,9...– 0,6˚С, июлдуку 27,2 –29,6˚С, чөлдө 60–70˚Сге чейин жетет. Жылдык жаан-чачыны 125– 282 мм. Башкы дарыясы – Заравшан. Куймазар суу сактагычы курулган. Ксерофиль бадалдары, эфемер, эфемероид өсүмдүктөрү басымдуу. Кен байлыктары: вольфрам, фосфорит, кварц куму, цемент, акиташ. Алтын кенинин запасы да бар. Өнөр жайынын негизги тармагы – энергетика. Ошондой эле тоо-кен (анын ичинен Навои тоо-кен металлургия комбинаты), химиялык («Навои-азот»), цемент, тамак-аш, курулуш материалы өнөр жай, Навои ГРЭСи иштейт. Өзбек-Америка «Заравшан-Ньюмонт» алтын өндүрүү биргелешкен ишканасы (тоо-кен комбинатынын таштандыларынын негизинде) курулган. Сугат дыйканчылыгы мүнөздүү. Пахта, дан өсүмдүктөрү, бакча, жашылча-жемиш өстүрүлөт. Багбанчылык, жүзүмчүлүк, жибекчилик жана каракөл коюн асыроо (2005-жылы 500 миң даана тери даярдалган; Бухарадан кийинки 2-орунда) өнүккөн. Темир жолунун узундугу 390,7 км (Ташкент – Түркмөнстан, Ташкент – Үч-Кудук), автомобилдики 4,1 миң км (анын ичинен 3,0 миң кми асфальтталган). Облуста жалпы билим берүүчү 362 мектеп (анын ичинен музыкалык, спорт жана адистештирилген), (Ташкент педагогикалык жана техникалык), университеттеринин филиалдары китепканалар, 2 музей бар.
Административдик бөлүнүшү
Облус 8 административдик районго (туман) бөлүнөт:
Облустун эң ири шаары жана административдик борбору — Навоий шаары, (128 мың киши).
Облустун курамына 6 шаар, 8 шаар тибиндеги кыштак, 53 айыл кирет.
Аскаридалар
Аскаридалар (лат. Ascarididae) - адам жана омурткалуу жаныбардын ичегисинде мителик кылуучу жумуру курттар. Киши жана чочко аскаридалары кеңири таралган. Ургаачысынын узундугу 25-40, эркегиники 15-25 см. Ургаачысы суткасына 250 миңге чейин жумуртка тууйт, ал тамак же суу аркылуу кишинин ичегисине кирип, андан личинка жетилип, ичегинин былжыр челин көзөп, вена канына өтөт да, кан агымы менен жүрөккө, андан өпкө жана кекиртек аркылуу 2-жолу оозго барып, тамак сиңирүү системасына өтөт. Личинка ичке ичегиде чоң митеге айланып, 2-2,5 айдан кийин жумуртка тууй баштайт. Ал жумурткалар ээсинин заңы менен сыртка чыгат. Аскариладар коркунучтуу оору - аскаридозду пайда кылат.
Кара-Тай, Кара-Суу району
Кара-Тай, Кара-Суу району – Ош облусунун Кара-Суу районундагы кыштак. Нариман айыл округуна караштуу. Ош-Хорог автомобиль жолунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1340 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Кара-Суу шаарынан 52 км түштүк-чыгыш тарапта. Ош темир жол станциясынан 22 км. Калкы 2430 (2007); негизинен мал менен алектенет. Орто мектеп, китепкана, ФАП бар.
Майкл Фассбендер
Майкл Фассбендер (англ. Michael Fassbender; 1977-жылы 2-апрель) – Германияда туулган ирландиялык актер. Фассбендер "300" (англ. 300, 2007) фэнтези согуш эпикалык тасмада спартандык жоокери ролун аткарып биринчи жолу көркөм тасмада тартылган, мындан мурун актер ар кандай сахналык оюндарда роль аткарып HBO каналынын "Бир туугандар командасы" (англ. Band of Brothers, 2001) жана Sky One каналынын "Каргыш" (англ. Hex, 2004–05) телесериалында тартылган. Актер "Ачкалык" (англ. Hunger, 2008) тасмада ирландия республикалык армиясынын активисти Бобби Сэндстин ролун аткарганы менен белгилүүлүккө жетип Британия көз карандысыз тасма сыйлыгына татыган. Актердун кийинки ролдору: "Аквариум" (англ. Fish Tank, 2009) көз карандысыз тасмасындагы роль, "Уятсыз салпаяктар" (англ. Inglourious Basterds, 2009) тасмадагы королдук деңиз пехотасынын лейтенантынын ролу, "Жейн Эйр" (англ. Jane Eyre) тасма адаптациясынын 2011-жылдын версиясында Эдвард Рочестердин ролу, "Кооптуу ыкма" (англ. A Dangerous Method, 2011) тасмадагы Карл Юнгтун ролу, "Прометей" (англ. Prometheus, 2012) тасмадагы акылдуу андроидтин ролу жана "Франк" (англ. Frank, 2014) тасмадагы Франк Сайдботтон илхам алган бир түрдүү музыканттын ролу.
Бектенов, Касымалы
Бектенов, Касымалы (1910-20.6.1975) - жазуучу, драматург. Ысык-Көл районунун Долинка кыштагында 1910-жылы туулган. Ата-энесинен эрте ажырап, көп жылдар бою батрак болуп жүрөт да, анан рабфакка окууга кирет.
1929–1934-жж. Нарын кантонундагы комсомол комитетинде, кийин республикалык радио комитетте иштейт. 1935-1941-жж. театр искусствосунун мамлекеттик институтунда окуйт, Улуу Ата Мекендик согуш мезгилинде Советтик Армиянын катарында кызмат кылат.
1945–1947-жж. Кыргызстан мамлекеттик драма театрында артист, Пржевальскидеги облустук драма театрында башкы режиссер, 1952-1957-жж. Кыргызстан мамлекеттик драма театрынын директору, Кыргыз ССРинин Маданият министрлигинин кинематография боюнча башкы башкармасынын орунбасары, 1958-1962-жж. Кыргыз ССРинин Министрлер Советинин алдындагы Кино боюнча башкы башкармалыгынын башчысынын орунбасары, 1964-жылдан өмүрүнүн аягына чейин Т.Сатылганов атындагы Кыргыз филармониясынын адабият бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген.
1954-жылы «Тоо арасында» аттуу китеби жарык көргөн. 1955-жылы анын «Берекелүү өрөөн», «Бут башка таарынат» аттуу пьесалары коюлган. К.Бектенов А.А.Фадеевдин «Разгром» романын, кытай жазуучулары Мао Дун жана Лу Синьдин чыгармаларын кыргыз тилине которгон. 1951-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү болгон.
1970-жылы «Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти» ардак наамын алган.
1958-жылы кыргыз искусствосунун декадасында «Ардак белгиси» ордени жана Кыргыз ССР Жогорку советинин Президиуму тарабынан Ардак грамоталар менен сыйланган. Фрунзе шаарынын КП Биринчи Май райондук комитетине мүчө болуп шайланган.
Кыргыз тилинде
Тоо арасында: Аңгеме. - Ф.: Кыргызмамбас, 1954. - 56 б.
Токсондогу чал жана анын неберелери. - Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1954. - 39 б.
Таабалды-Пудовкин: Повесть. - Ф.: Кыргызмамбас, 1959. - 220 б.
Куйручук. - Ф.: Кыргызмамбас, 1960. - 175 б.
Апа, китеп окуп берчи: Бөбөктөр үчүн. - Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1960. - 24 б.
Таабалды-Пудовкин. - Ф.: Кыргызмамбас, 1962. - 208 б.
Болгон экен. - Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1963. - 71 б.
Эки бала жана таан: Аңгемелер. - Ф.: Мектеп, 1964. - 30 б.
Райкандын күлкүсү: Аңгемелер. - Ф.: Мектеп, 1964. - 111 б.
Сөөк өчтү: Повесть. - Ф.: Мектеп, 1967. - 244 б.
Куйручуктун күлкүсү. - Ф.: Мектеп, 1970. - 28 б.
Мени унутпа: Повесть жана аңгемелер. - Ф.: Кыргызстан, 1970. - 151 б.
Досумдун күлкүсү: Аңгемелер. - Ф.: Мектеп, 1973. - 131 б.
Таабалды-Пудовкин: Повесть. - Ф.: Мектеп, 1975. - 352 б.
Шайыр Шаршен: Эл куудулу Шаршен жөнүндө ой толгоолор. - Ф.: Кыргызстан, 1976. - 132 б.
Куйручук: Аңгемелер. - Ф.: Мектеп, 1978. - 143 б.
Куйручук: Аңгемелер. - Ф.: Мектеп, 1981. - 144 б.
Топулуу торгой: Жомок. - Ф.: Мектеп, 1985. - 16 б.
Саяпкердин көз жашы. - Ф.: Кыргызстан, 1987. - 224 б.
Апа китеп окуп берчи: Аңгемелер. 2-бас. - Ф.: Адабият, 1989. - 32 б.
Орус тилинде
Хохлатый жаворонок.: Сказка для детей дошкольного возраста. - Ф.: Киргизучпедгиз, 1959. - 60 с.
Смех моего друга Райхана. - Ф.: Киргосиздат, 1964. - 198 с.
У горячего озера: Повесть. - Ф.: Киргизучпедгиз, 1964. -67 с.
Смех Куйручука. - Ф.: Киргосиздат, 1964. - 198 с.
У горячего озера: Повесть. - Ф.: Мектеп, 1965. - 56 с.
Таабалды-Пудовкин: Повесть. - Ф.: Киргосиздат, 1967. - 229 с.
Смех моего друга Райхана. - М.: Сов. писатель, 1969. - 207 с.
Хохлатый жаворонок: Сказка. - Ф.: Мектеп, 1971. - 14 с.
Смех Куйручука: Рассказы. - Б.: Адабият, 1991. - 144 с.
Котормолору
Бианки В.И. Егорканын кызматы: Аңгемелер. - Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1955. - 43 б.
Фадеев А.А. Талкалоо: Аңгеме. - Ф.: Кыргызмамбас, 1957. - 188 б. Разгром.
Бианки В.И. Егорканын кызматы: Аңгемелер. - Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1959. - 176 б.
Мао Дунь. Таң алдында. - Ф.: Кыргызмамбас, 1961. - 536 б. Перед зарей.
Беттик натыйжа
Беттик натыйжа - скин-эффект өзгөрмө электр тогунун жана аны менен байланыштагы электр-магниттик талаанын өткөргүчтүн же магниттик агымдын магнит өткөргүчүнүн туурасынан кесилиши боюнча тегиз эмес бөлүштүрүлүшү. Кыйла жогорку жыштыкта ток негизинен өткөргүчтүн беттик жука катмарында (скинкатмарда) агып өтөт жана тереңинде дээрлик өтпөйт. Ток тыгыздыгы магнит өткөргүчтүн же ток өткөргүчтүн бетинен анын борбор бөлүгү көздөй азаят. Бир калыпта эместик даражасы токтун же магнит агымынын жыштыгынын өсүшү, зымдын кесилиш аянтынын чоңоюшу, материалдын ток өткөрүүчүлүгү же магнит өткөрүмдүүлүгү көбөйгөн сайын жогорулайт. Беттик натыйжа турактуу токко салыштырмалуу өзгөрмө токко өткөргүчтүн каршылыгынын чоңоюшуна алып келет.
Баяндоо
Баяндоо — эпикалык чыгармаларда айтуучунун (автордун) речи, башкача айтканда каармандардын тике сөзүнөн башка чыгарманын толук тексти. Айтуучунун жеке талантына, диндик-идеологиялык түшүнүгүнө, улуттук психологияга, салт-санаага ылайык ар бир манасчыда Б. өзүнчө өзгөчөлүктөргө ээ. Эпикалык чыгармаларда, анын ичинде Манас эпосунда Б. ыкмасы кеңири колдонулат. Жаратылыш кооздугун сүрөттөөдө, жүрүп жаткан окуяга баа берүүдө, каармандын айлана-чөйрөгө жасаган мамилелерин, иш-аракеттерин көрсөтүүдө, каармандарга портреттик мүнөздөмө берүүдө, психологиялык абалын сүрөттөөдө, эпизод менен эпизодду, окуя менен окуяны байланыштырууда Б. кеңири пайдаланылат. Эпосто сюжеттин өнүгүшү негизинен манасчынын Б-су аркылуу ишке ашырылат да, каармандардын иш-аракеттери эпикалык Б-дон башка диалог-речтер жана монолог ой-жүргүзүүлөр менен жабдылат. Эпикалык Б. каармандардын ички сезимдерин, карым-катышын, эпикалык сүрөттөмөлөрдү, пейзаждык көрүнүштөрдү, эпикалык мезгил, кыскача речтерди, ошондой эле окуялардын талкууланышын, мотивдердин, кырдаалдардын түшүндүрүлүшүн ичине камтыйт. Манас эпосунда Б. эки түрдүү формада — тигил же бул окуяга киришүү алдында кара сөз (жорго сөз) жана көп учурларда ыр түрүндө берилет.
Түбөлүк кар
Түбөлүк кар - жыл бою эрибей жаткан кар жана муз катмары. Бийик тоолордун кыр бөлүктөрүндө (кар чегинен жогору) жана уюлдук аймактарда жааган кардын эрип жана бууланууга үлгүрбөй чогулушунан пайда болот. Түбөлүк кардын астында үстүнкү катмардын салмактык басымы менен ныкталган фирн жана муз катмары жатат.
Facebook
Facebook — дүйнө жүзүнө кеңири таралган ири тармак болуп эсептелет.2004-жылы Марк Цукерберг тарабынан   негизделген. Натыйжада ушул сайт аркылуу Марк Цукерберг 23 жашында планетабыздын эң жаш миллиардери болгон. Эң биринчи бул веб-сайт "The Facebook" деп аталып, сайтты бир гана Гарварддык университеттин студенттери колдоно алышкан. Катталууну Бостондун башка университеттерине ачып, андан соң АКШнын бардык окуу жайларынын студенттерине жеткен. 2006-жылдын сентябрь айынан баштап бардык Интернет колдонуучулардын 13 жаштан өйдө, электрондук почталары болгон интернет колдонуучуларга жете  баштаган.
Азыркы учурда(2012-ж 4-октябрь) аны дүйнө жүзү боюнча колдонгондордун саны 1 млрд адамдан ашты.Март айында (2012) суткасына 526 млн адам кирип, 500 млн адам айына уюлдук телефондон кире алган.Күн сайын бул тармакта 3,2 миллиард колдонуучу "мага жакты",ой-пикирин билдирип (комментарий) жана 300 миллион сүрөттү жарыялашат.2011-жылы октябрь айына карата күн сайын кирип туруучу колдонуучулардын саны 750млн ал эми сайттын барагын кароочулардын саны 1 триллионду түзгөн. Бул тармак өзүнүн жасалгаланышы жагынан жөнөкөйлүгү (минимализм), аткаруучу милдеттеринин ар тараптуулугу жана аз жарнамаланышы менен башка тармактардан айырмаланып турат.
Башка социалдык тармактар үчүн жарнамалар көбүрөөк жарыяланып турса, Фейсбукта жарнама минимум денгээлге жеткирилген. Facebook - бул дүйнөдөгү эң ири социалдык тармак.
Колдонуу жолдору
Бул тармакты колдонуучулардын жекече колдонууларына жана ар түрдүү уюмдарды өркүндөтүп, бизнести өнүктүрүү үчүн да колдонгонго болот.
Социалдык интернетте адамдар бири бири менен маалымат алмашып турат. Сиз интернеттен бир кызыктуу макала окусаңыз досторуңуз менен бөлүшкүңүз келет. Анкени сиз ал макаланын тегерегинде сүйлөшүү аркылуу башка да малыматтарга ээ болуп калышыңыз мүмкүн.
Фейсбук аркылуу досуңуз менен музыка, видео, спорт, китеп, ж.б. жаңылыктарды же өз ара ой-толгоолорду бөлүшүү эң эле пайдалуу болуп саналат.
Фейсбукту колдонуунун дагы бир жакшы жагы сиз досторум гана менин статусумду көрө алат же досторумдун достору көрө алат десеңиз болот.
Андан тышкары Фейбукта дагы топторду түзсөңүз болот. Мисалы: “Кыргызстандыктар” деп жазып туруп ал топко Кыргызстандык досторуңузду киргизип койсоңуз болот. Анткени сиз жаңылык бөлүшкөндө кыргызстандык досторуңуз менен ой-пикирлерди кыргыз тилинде бөлүшүп койсоңуз болот. Эгерде сиз бир эссе жазсаңыз, анда аны менен Фейсбук аркылуу бөлүшүү эң эле оңтойлуу. Анткени Facebook Notes кызматы бар.
Тарыхы
Бул сайтты ачууну Цукерберг жаш кезинде жана жеке менчик мектепте(Phillips Exeter Academy) окуп жүргөндө ойлогон. Мектепте жыл сайын окуучулардын справочниги - аты, адреси жана сүрөттөрү жарыяланып турган(тактап айтканда "китеп бети","китептин бети" - Facebook), качан гана Цукерберг Гарвард университетине өткөндө, ал демилге көтөрүп, окшош(аналогичный) тармактык ресурс ачууну сунуштайт,бирок окуу жайдын администрациясы маакулдугун бербейт. Ошондо 2003-жылы 28-октябрда Цукерберг, студент, 2 курс убагында, Facemash интернет-сайтына код жазып, жана анда сүрөттөр колдонулуп,түгөйлөрдү жайгаштырып, максаты алардын ичинен кимиси бири-бирине жагымдуу экенин аныктоо болгон. Бул нерсеге жетүү үчүн, Цукерберг Гарвардтык университеттин компьютердик тармагындагы корголгон бөлүктөрдү бузуп жана өздүк сүрөттөрдү көчүрүп алган.
Ал сайт (Facemash) тез ылдамдыкта таанылып, бирок бир нече күндөн кийин Гарвард администрациясы аны жаап салган. Цукерберг администрация тарабынан коопсуздукту жана автордук укукту бузганы үчүн күнөө коюлат. Бирок аягында бул күнөөлөрдү алып салат. 2004-жылы 4-февралда Цукерберг өзүнүн жаңы сайтын The Facebook ишке киргизет.Facebook деп атоонун негизи Цукербергтин окуу жылдарына байланыштуу.Марк Цукербергке бат эле Эдуардо Саверин(каржы директор), Дастин Московиц(программист), Эндрю Мак-Коллум(сүрөтчү) жана Крис Хьюз сайтты алдыга жылдырууга  кошулат.
2004-жылдын март айынан тартып сайт Колумбия,Стенфорд университетине кеңири  баштаган.Кийинчерээк башка университетте Бостон, Нью-Йорк университетине, Массачусетс технологиялык институтунда, андан соң көпчүлүк Канаданын жана АКШнын окуу жайларына тараган.
"2004-жылы июнь айында Facebook Пало-Альтого көчөт(Калифорния).2005-жылы компания өзүнүн атындагы The артиклын алып салат да ошол эле жылы facebook.com домендик атын 200 000 $ сатып алат.2007-жылы 24 октябрда Microsoft компаниясы Facebook компаниясынан 1,6% акциясын 240 млн $ сатып алууну жарыялайт, ошону менен бирге компанияны 15 млрд долларга баалайт.
Facebook дүйнөнүн булуң бурчундагы эң мыкты  социалдык тармактары болуп келет,алсак, Австралия, Филиппин, Индонезия, Сингапур, Малайзия, Жаңы Зеландия, Вьетнам, Гонконг жана башкалар.
Кызыктуу фактылар
Египеттеги революциянын катышуучусу өзүнүн кызына Фейсбук Жамаль Ибрагим деген ысымды берген,
себеби егитеттик революцияда бул социалдык тармак эң чоң жана маанилүү ролду ойногон.
Чоң салым кошкондор
Негиздөөчүлөр
Жетекчилер
Делбек тантал-ниобий кени
Делбек тантал-ниобий кени Баткен облусунда, Ак-Терек суусунун сол куймасы болгон Делбек сайынын капталдарында, деңиз деңгээлинен 2200–4000 м бийиктикте. 1988–89-ж. издөө иштери жүргүзүлгөн. Кен аймагы пермдин гранит-сиенит интрузиясы, дайкалары жиреп чыккан силурдун метаморфизмделген кристаллдык сланецтеринен, кварциттеринен түзүлгөн. Кен Матчай интрузия массивинин түндүк-чыгыш контактысына туура келет. Рудалык метасоматиттер тектоникалык талкаланган зоналарды түзөт. Метасоматиттердин үч тиби аныкталган: фениттер, альбититтер жана карбонаттык метасамотиттер. Кендин негизги рудалык минералы–пирохлор. Рудадагы тантал кычкылынын өлчөмү 0,047–0,067%, ниобий кычкылынын өлчөмү 0,011%. Руданын болжол ресурсу 88248,0 миң т, тантал кычкылыныкы - 56134 т, ниобий кычкылыныкы - 9707 т. Андан башка сейрек жер металлдарынын кычкылынын 22062 т жана цирконий кычкылынын 9707 т, ресурсу эсепке алынган.
Коносирфус
Коносирфус (лат. Conocyrphus volucellum) — шылдыр чымындардын бир түрү.
Шатманов, Салибай
(1932–2007)
Акын Салибай Шатманов Аксы районунун Кызыл-Жар айылында 1932-жылы 25-декабрда туулган. 1953-жылы Жалал-Абад мугалимдер институтун бүтүрүп, Жаңы-Жол районунун айылдарындагы мектептерде директор, 1960-жылга чейин Ак-Суу орто мектебинде кыргыз тили жана адабияты мугалими, «Колхоз жолу» аттуу райондук гезиттин редакциясында адабий кызматкер болгон. 1961–1966-жж. КМУнун филология факультетинде окуган. Университетти бүтүрүп, «Мугалимдер газетасында» адабий кызматкер, бөлүм башчы болуп 18 жыл бою эмгектенип, 1986-жылдан «Мектеп» басмасынын жаштар редакциясында редактор, «Адабият» басмасында редактордук кызматта иштеп келген. Акындын алгачкы ыры 1950-жылы «Болот коргон» деген ат менен Жалал-Абад облустук гезитине басылып чыккан. Биринчи «Гүлдесте» аттуу ырлар жыйнагы 1961-жылы жарык көргөн. Ал тарабынан С.Баруздиндин, В.Астафьевдин, К.Ушинскийдин, И.Кожедубдун, А.Дорофьевдин ж.б. чыгармалары кыргыз тилине которулган. 1967-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. СССРдин жана Кыргыз ССРинин «Билим берүүсүнүн отличниги». В.И.Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына «Каарман эмгеги үчүн» медалы, ЛКЖС БКнын Ардак грамоталары менен сыйланган. 2002-жылы Алыкул Осмонов атындагы сыйлыктын лауреаты болгон жана 2004-жылы «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер» наамын алган.
Искра (Иглин району, Башкыртстан)
Искра — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Ауструм айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 129 киши. Почта индекси — 452421, ОКАТО коду — 80228805007.
Facebook
Facebook блогу(блокировка)
Мындай мамлекеттерге;Иран, Кытай, Пакистан, Сирия, Бангладеш, Түркмөнстан жана Тажикстан кирет.
Бул тармакты жабууга саясий процесстер жана жергиликтүү динге күрөшүү эсептелинет.
Желбирөөч
Мында күмүш бетине из түшүрүүгө, акак таш, айнек өңдүүлөрдү чөгөрүүгө да ойдогудай мүмкүнчүлүк болот. Ага «кыял», «жарым кыял», «мүйүз», айчык», карга тырмак» сыяктуу оюмдун өз ара ыргактуу элементтеринен турган кооздуктар кылдат берилет.
Желбирөөч ар кандай түрдө жасалып келинген. Анын көйнөктүн сыртынан моюнга тага турган чаканыраак, башкалардан айырмаланган түрдө кармалган түспөлдөрү да бар. Мындай буюмда чыны шуру басымдуулук кылып, анын жүзүн ачат. Тал-тал бөлүнгөн бул шурулардын араларын бөлүп, беттери өтө майда-майда жылбырчыктата «чегелеген», «сиркелетилген» жана «тогуз төбөлөнгөн» кооздуктар менен тутумдашат. Кызыл шуру менен зер биринин кооздугун бири толуктап, ого бетер кулпунтат. Буга катар бой тумардын бүтүндөй бөлүктөрү түшөт. Анда тиш чукур, искек өңдүүлөрү болот.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Шатманов, Салибай
Кыргыз тилинде
Гүлдесте: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас,1961. – 128 б.
Жер ортосу: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1965. – 27 б.
Too сүрөттөрү: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан 1966. – 56 б.
Сөз: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1968. – 47 б.
Алтын топурак. – Ф.: Кыргызстан, 1970. – 56 б.
Кызыл ат минген жигит. – Ф.: Кыргызстан, 1970. – 52 б. Ата мурасы: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1972. – 83 б.
Адамдын жарыгы адамга тиет. – Ф.: Кыргызстан, 1973. – 59 б.
Ажарлуу адам. – Ф.: Кыргызстан, 1975. – 49 б.
Дан жана ыр: Ырлар жыйнагы. – Ф.: Кыргызстан, 1975. – 82 б.
Биздин курак: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1977. – 76 б.
Алаканда от жанат: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1979. – 100 б.
Белгим: Ырлар жана поэма. – Ф.: Кыргызстан, 1982. – 160 б.
Мистелүү адырлар: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1984. – 69 б.
Бозбу: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1986. – 120 б.
Нан жана дүйнө: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1988. – 144 б.
Табийгат жана адам: Ырлар. – Ф.: Адабият, 1990. – 149 б.
От менен суу: Ырлар жана поэма. – Б.: Адабият, 1992. – 302 б.
Күн жана эне: Ырлар, уламыштар жана поэмалар. – Б.: Адабият, 1994. – 351 б.
Айтамга: Ырлар. – Б.: Алтын тамга, 1999. – 96 б.
Менин өмүр баяным: Ырлар жана поэмалар. 1–4-том. – Б.: Бийиктик.
КОТОРМОЛОРУ
Астафьев В. Кузя аба тооктордун кожоюну: Аңгеме. – Ф.: Мектеп, 1980. – 56 б. Кожедуб И.Н. Көктөгү кармашуу: Учкуч-истребителдин аңгемеси – Ф.: Мектеп, 1983. – 40 б. Дорофеев А.Д. Ак таранчы: Аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1986. – 28 б.
Ушинский К.Д.Мойнок: Аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1988. – 14 б.
Ханс Кристиан Андерсен. Оле Лукойе: Жомок. – Б.: Кыргызстан, 1995. – 27 б.
Цыферов Г. Менин Андерсеним; Дюймовочка; Кандай солдат; Оттук таш; Асыл жер: Аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1980. – 30 б.
Бронзалар
Бронзалар – жез башка металлдар менен болгон куймалары. Б. калайлуу (33 % Sn), алюминийлүү (5-11 % Al), бериллийлүү (1,8-2,3 % Be), кадмийлүү (1 % Cd), коргошундуу (27-33 % Pb) жана башка болуп бөлүнөт. Жез менен никель куймалары мельхиор константант, никелин, ал эми цинк менен алынган куймалары латунь деп аталат. 40 % Zn, 1-1,5 % чейин Fe, Mn, Al, Ni, калганы жезден турган куйма – Рюбел бронзасы, жез жана көбүрөөк сандагы марганецтен алынган куйма манганин деп аталат. Эң байыркы бронза болуп калайлуу куйма эсептелет. Археологиялык жана металлографиялык изилдөөнүн негизинде байыркы бронза курамындагы жез жана калай саны, азыркы убактагы изилдөөнүн негизинде алынган куймалардагы жез менен калайдын саны менен бирдей экендиги аныкталган. Калайсыз бронзаларга алюминийлүү, кремнийлүү, марганецтүү жана башка куймалар кирет. Булар негизинен техникада керектелет. Азыркы убактагы Б. көп компоненттүү куймадан турат. Кош жана көп компоненттүү куймалар өзгөчө Б. деп аталат. Б-нын физ.-хим. жана механикалык касиеттери анын хим. курамына, түзүлүшүнө жараша болот. Берилген курамдагы Б. хим. түзүлүшү жана касиети аны алуу жолуна, башкача айтканда кристаллдашуу убагындагы муздоо ылдамдыгына, термикалык иштетүүнүн мүнөзүнө, басым алдындагы иштетүүсүнө жараша болот. Б. түзүлүшү бир, эки, үч жана татаал фазалуу болот. Б. хим. курамына жараша телескоптук рефлекторлор күзгүлөрүн, скульптуралар, коңгуроолор, тыйындар, зергер жана тиричилик буюмдарын, машина жана самолет куруу өнөр жайларда ар түрдүү тетиктерди, коррозияга туруктуу жана телефон, телеграф зымдарын жасоодо колдонулат.
Фрейдизм
Фрейдизм (англ. Freudianism)-коомду, чыгармачылык процесстерди, маданий кубулуштарды түшүндүрүү үчүн фрейдизимдин психологиялык окуусун колдонууга умтулушкан ар башка мектептердин жана агымдардын жалпы аталышы. Аталышы Австриялык психолог З.Фрейддин атынан коюлган.
Советское (Кемин району)
Советское (Советское) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Кемин районундагы айыл. Ильич айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 794 киши.
Аскаридиоз (канаттуулардын)
Аскаридиоз (канаттуулардын) — тоок, күрп, көгүчкөндөрдүн инвазиялуу ылаңы (нематодоздор тобундагы гельминтоздор). Митеси ичегиде жашайт, көбүнчө балапандар ылаңдайт. Ургаачы аскариданын узундугу 70—120 мм, эркегиники 26—70 мм. Ургаачысы уруктангандан кийин тооктун ичегисине жумурткасын таштайт. Жумуртка тооктун кыгы менен сыртка чыгып, 10—18 күндөн кийин личинка пайда болот да, инвазиялуу болуп калат. Жумуртка жем, суу менен тооктун ичине кирип, андан личинка чыгат да, ичегинин былжыр челине өтүп, 17— 18 күндөн кийин чоң гельминтке айланат. Ылаңдуу балапан арыктап, алы кетет, жакшы чоңойбойт. Дарылоодо пиперазин сульфаты, фенотиазин колдонулат. Хлорофос 50—80 мг/кг, гигромицин-Б кошуп берилет.
Кара-Тай кум-шагыл кени
Кара-Тай кум-шагыл кени - Ош Облусунун Кара-Суу районунда, Ош шаарынан 20 км чыгыш тарапта, Талдык суусунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1310–1400 м бийиктикте. 1967–69-жылы Түштүк Кыргыз геологиялык экспедициясы чалгындаган. Кен аймагын антропоген мезгилинде пайда болгон борпоң тектер түзөт. Кен аллювий чөгүндүсүнөн пайда болуп, андагы кум-шагыл катмары 3,5 кмге созулуп жатат. Шагыл жакшы жумуруланып, жылмаланган. Кенде ири койташтар 3,7%, шагыл 73,4%, кум 22,9%. Кумдун арасында 12–13%ке чейин чаң менен чопо бар. Кендин запасы 7823 миң м3. Кумду жууп, чоподон арылткандан кийин бетонго кошсо болот. Шагылды Ош шаарындагы курулуш мекемелери пайдаланууда.
Чоң Совраж
Чоң Совраж — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Вонил дарыясынын оң жээгинен 27 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бала бакча
Бала бакча - мектепке чейинки курактагы балдарды тарбиялоочу коомчулук жана жекече адамдар тарабынан уюштурулган мекеме. Бала бакча мектепке чейинки курактагы балдарга ар тараптуу билимдин, тарбиянын негиздерин берет.
Жашына карай бөлүнүшү
Мектепке чейинки мекемелерде 1 жаштан 6–7 жашка чейинки балдар тарбияланат. Бала бакчалардагы топтор төмөнкүдөй бөлүнөт:
Окуу-тарбия иштери жогоркудай жаш курактарына, жекече жаш өзгөчөлүктөрүнө ылайык түзүлгөн программанын чегинде жүргүзүлөт. Ар бир топто 20дан- 30га чейин бала болот, ага тарбиячы жана тарбиячынын жардамчысы бекитилет. Бала бакчасын атайы педагогилык билими бар, тажрыйбалуу педагог жетектейт.
Бийликтин иштери
Окуу-тарбия иши билим берүү министрлиги тарабынан бекитилген мамлекеттик жана альтернативалык программалык документтер боюнча мамлекеттик, ырасмий тилде ж. б. улуттар басымдуу жайгашкан чөйрөдөгү ата-энелердин каалоосу боюнча тандалып алынган тилде жүргүзүлөт.
Бала бакчалардын педагогдору, дарыгерлер режимдик талаптардын так аткарылышына, балдардын ден соолугуна жана алардын дене-бой жагына өнүгүшүнө жетекчилик жана көзөмөлдүк жүргүзүшөт. Бала бакчада өзгөчө көңүл (бир күндө 3–4 саат) дидиактикалык-өркүндөтүүчү жана кыймылдуу оюндарга берилет. Ал эми атайы уюштурулган сабактарда балдардын эне тилине, эсептөөгө, сүрөт жана конструкциялоого, ырдоо-бийлөө, айлана-чөйрө менен тааныштырууга бурулат.
Мектепке даярдоо тобунун программасынын негизинде башталгыч мектепте ийгиликтүү окууга даярдоо ишке ашырылат. Эмгекке тарбиялоо – балдардын өзүн-өзү тейлөө, жаратылыш бурчунда, бакчанын короосунда өсүмдүк жана жаныбарларга кам көрүү, дежурдук милдетти аткаруу ишмердиктеринде жүргүзүлөт.
Мектепке чейинки мекемелер үй бүлө менен тыгыз байланышта иш алып барат. Ата-энелер, коомчулук Бала бакчада окуу-тарбия ишин уюштурууга, анын жакшы идеяларын эл арасында жайылтууга көмөк көрсөтүшөт. Камкорчулар кеңеши Бала бакчада бардык иш-аракеттерине активдүү катышып, мүмкүн болгон моралдык жана материалдык колдоолорду көрсөтүшөт. Ата-энелердин суроо-талаптарын аткаруу жана балдардын ден-соолугуна кам көрүү, аларды колдоо максатында жер-жерлерде атайы Бала бакча топтор уюштурулат: күнү-түнү иштөөчү, (ден-соолугу начар, начар уккан (дүлөй), начар көргөн (сокур) балдар үчүн) санитардык типтеги Бала бакча ж. б.
Тарыхы
1990-жылы республикабызда Бала бакчанын саны 1860 болсо, 2003-жылы алардын саны 460 түзөт. Коомдогу социалдык-экономикалык өзгөрүүлөргө байланыштуу бюджеттик Бала бакчалары менен бирге азыркы күндө альтернативдүү: үй-бүлөлүк бакча, «Энелер мектеби», «Кошумча билим, тарбия кызматын көрсөтүүчү борборлору» ж. б. уюштурулууда.
== бала бакчада отулуучу сабактар
Баяндос
Баяндос — эпосто башы балык, аягы адам түспөлүндөгү элдин аталышы. Көкөтөйдүн ашына чакырылган көп элдин бири катары эскерилет: «Аягы адамдай бөлүнгөн, Башы балык көрүнгөн Баяндос деген бири бар» (Сагымбай Орозбаков, 3. 15). Манас эпосунун айрым вариантында Б. этноним эмес, адамдын аты катары да айтылат. Анда Б. терс каармандардын бири, качыр минген калмак баатыры болуп берилет.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Конофималар
Конофималар (лат. Conophyma) – канатсыз чегирткелердин бир уруусу, буларга Дирш конофимасы (лат. С. dirschi) кирет.
Бура
Бура, тинкал,Na2B4O7[1|0H2O – тетрабор кислотасынын натрий тузу. Табиятта ак, сары кээде күңүрт түстө кездешет; суудагы эритмеси негиздик реакцияны көрсөтөт. 350–400°Сге чейин ысытканда суусуз Na2B4O алынат. Таза бураны кайрадан кристаллдаштыруу менен алууга болот. Ошондой эле табигый бораттарга жана бор кислотасынын эритмесине соданы таасир этүүдөн алынат. Эриген бура металл оксиддерин жакшы эритет. Ошондуктан каңдоо ишинде, металлдын бетин тазалоодо, чопо өндүрүшүндө, оптикалык айнек чыгарууда, тери иштетүүдө колдонулат.
Компас
Компас (немецче kompass, италиянча compasiare – кадам ченөө) – бир орунда туруп, дүйнө жүзүнүн туш тарабын (багытын) аныктоочу аспап. Өз ичинен магниттүү, гироскоптуу, астрономиялык, радиокомпас болуп бир нече түрлөргө бөлүнөт. Магниттүү Компас түз, туруктуу магнит жебеси же тогу бар катушка Жердин магнит талаасы менен Магниттүү компас аракетке келгенде, меридианды бойлоп түндүк, түштүк багытты көрсөтүшүнө негизделген. Гироскоптуу Компас тез айлануучу ротордун багытын өзгөртпөй, меридиан тегиздигинде сактап турат. Астрономиялык Компас Күнгө багытталып, географиялык меридианды аныктайт. Радио компаста радио кабылдоочу түзүлүш менен радиомаяк багытты автоматтуу жазып алат. Компас деңизде сүзүү, авиация, согуш иши, саякатка чыгуу, геология, топография ж. б. тармактарда колдонулат.
Желдик
Бул — ээр токумдун бир бөлүгү. Тердиктин үстүнө коюлат. Ал — ээрдин эки каптаргасына кынала өлчөнүп жасалган кош кийиз. Муну чеберлер эки-үч каттай катуу шырып жасайт. Анын кайыштан кошогу болот. Бышык болушу үчүн мунун сыртына көбүнчө булгаары капташат. Көчмөңдүү турмушта кыз-келиндер токулуучу желдиктин бурчтарын жылдызчалап чегелеп, ээрдин астынан жалтылдап көрүнүп тургандай кылып койгон. Ал «музтердик» деп аталат. Муну айрым жерлерде «ээрдин жаазы» дейт. Анын оң жагы ээрдин оң актасына, сол жагы ээрдин сол актасына кынаптала түшө турган белгилери болот.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Космогония
Космогония (cosmogony) – асман телолору менен алардын системаларынын (Күн системасы, жылдыздар, галактикалар жана башка) пайда болушун жана эволюциясын изилдөөчү астрономиянын бөлүгү.
Космогониянын маселелерин туура чечүү – геофизикалык жана геологиялык процесстерди туура түшүнүүгө орчундуу салым киргизет. Күн системасынын космогониясы жана жылдыз космогониясы өтө өнүккөн. 20-кылымдын 2-жарымында Күндүн жана планеталардын бирдиктүү муздак газ-чаң булутунан пайда болушу жөнүндөгү божомол далилденген.
Космогониялык божомолдор
Джинстин белгилүү (Күн менен жылдыздын кезигүүсүнөн зор өлчөмдөгү тартылуу толкуну пайда болуп анын чокусунан жулунуп талкаланган бөлүктөрүнөн планеталардын түйүндөрү пайда болгон) божомолу да кыймыл санынын жалпы моментинин бөлүштүрүлүшүн жана күн системасынын башка мүнөздүү белгилерин түшүндүрө албайт. Кийинки божомолдорго К. Вейцзеккердин планеталар Күндүн тегерегинде айланган булуттардын куюнунан пайда болгон жана Ж.Койпердин массивдүү газ уюткуларынан пайда болгон планеталар, Күндү курчап турган булуттар гравитациядык туруксуздуктан ажырагандагы протопланеталар жөнүндөгү божомолдор кирет.
1943-ж. О. Ю. Шмидт жаңы космогониялык божомолдорду баштаган. Ал бонча Күндү курчаган газ-чаң булутунда бөлүкчөлөрдүн бири-бири менен кагылышып биригишүүсүнөн келечек планеталардын ядросу түзүлөт; ошол себептен кыймыл энергиясынын бөлүгү жылуулукка айланып мейкиндикте чачыраган. Мындай ядролордун бетине заттардын жыйылышы менен Күндүн тегерегиндеги орбитасы акырындык менен эллипстик түрдөн тегерек түргө өтө баштаган (ядролор Күндөн белгилүү аралыкта жайланышкан). Алгачкы булуттагы заттардын кээ бир бөлүгү Күнгө түшүп, кээ бир бөлүгү Күндүн нурлануусу менен алыстатылып «куулган». Бул божомолдор жаңы кошумчалар менен толуктанууда, к. Жылдыздар, Жылдыздар эволюциясы, Жылдыздын пайда болушу жана башка.
Кара-Тал, Ат-Башы району
Кара-Тал, Ат-Башы району – Нарын Облусунун Ат-Башы районундагы кыштак. Баш-Кайыңды айыл округуна караштуу. Деңиз деңгээлинен 2140 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Ат-Башы кыштагынан 22 км Түштүк тарапта. Балыкчы темир жол станциясынан 262 км. Калкы 930 (2009); негизинен мал менен алектенет. Орто мектеп, китепкана бар. Байланыш бөлүмү, ФАП иштейт.
Космогония
Колдонулган адабияттар
''Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов''
Sony
Sony Corporation (ソニー株式会社 Сони: Кабусики кайся, көп учурда жөн эле Sony деп аталат) — Токиодогу Минатонун Конан жергесинде жайгашкан жапон эл аралык конгломерат мекемеси. Анын ар түрдүү ишкердиктери керектөөчү жана кесипкөй электрониканы, оюндарды, көңүл ачууну жана каржылык кызмат көрсөтүүлөрдү камтыйт. Компания керектөөчүлөргө жана кесиптик базар үчүн электроникалык продукттарды иштеп чыгарган негизги өндүрүүчүлөрдүн бири болуп саналат. Sony Fortune Global 500 2016-жылдагы тизмесине 113-орунду ээлеген.
Sony жарым өткөргүчтөрдү сатуу боюнча сап башында тургандардын бири жана 2016-жылга карата дүйнө жүзүндөгү сыналгы өндүргөн Samsung Electronics, LG Electronics, TCL жана Hisense компанияларынан кийинки бешинчи чоң компания болуп эсептелет.
Компаниянын учурдагы урааны "АЛГА ЖЫЛ" (англ. BE MOVED). Алардын мурдагы ураандары "жаса.ишен" (англ. make.believe, 2009-2014), "башкалардай.эмес" (англ. like.no.other, 2005-2009) жана "Бул Сони" (англ. It's a Sony, 1980-2002) болгон.
Sony Mitsui кэйрэцунун мураскору болгон Sumitomo Mitsui Financial Group (SMFG) кэйрэцусу менен байланышы начар.
Ишкердик бөлүктөрү
Sony дүйнө жүзү боюнча өндүрүмдөрдүн ар кандай түрүн сунуш кылат. Sony Rolly аттуу музыка ойноткуч роботту, ит кебетесиндеги AIBO аттуу роботторду жана QRIO аттуу адам сымал роботту иштеп чыккан.
2016-жылдын 1-апрелине карата Sony төмөнкү ишкердик бөлүктөрдү негиздеген: мобилдик байланыш (MC), оюн жана тармак кызматтары (G&NS), сүрөт иштетүү жана чечүүнүн жолдору (IP&S), үйдө көңүл ачуу жанаүн (HE&S), жарым өткөргүчтөр, компоненттер, сүрөт, музыка, каржылык кызмат көрсөтүүлөр жана башкалар. Тармактык жана медициналык ишканалар тиешелүүлүгүнө жараша G&NS менен IP&Sке киргизилген.
Каржы
Sony киреше жагынан Жапониянын эң ири компанияларынын бири болуп саналат. Ал 2012-жылы ¥6,493 триллион киреше тапкан. Ошондой эле ал 2012-жылга карата ¥895 миллиардды түзгөн накталай акча резервдерине ээлик кылат. 2012-жылдын май айында Sonyнин акциялары болжол менен $15 млрдга бааланган.
Беттик тартылуу
Беттик тартылуу - туруктуу температурада эки фазанын (мисалы, суюктук жана аба) бөлүнгөн чегинде беттик аянтты бир бирдикке чоңойтууга сарпталган жумуш чоңдугу менен аныкталуучу термодинамикалык мүнөздөмө. Суюктук бетинин аянтын чоңойтуу үчүн сарп кылынган жумуш негизинен молекуланын өз ара аракеттешүү күчүн жеңип, молекулалар суюктуктун ички катмарынан бетине өтөт. Суюктуктун ички катмарындагы молекулаларга караганда бетиндеги молекуланын потенциалдык энергиясы чоң. Суюктуктун беттик тартылуусу (беттик тартылуу коэффициенти) анын бетин чектеп турган контурдун узундук бирдигине аракет эткен күчтүн чоңдугуна барабар. Анын күчү дайыма суюктук бетине жүргүзүлгөн жаныма боюнча таасир этет. Эгерде суюктукка сырттан күч таасир этпегенде беттик тартылуунун негизинде суюктук бети кичине аянттуу шар формасын алат. Себеби суюктуктун ички катмарындагы молекулаларга караганда ачык бетиндеги молекулалардын өз ара тартылуу күчү аз болот.
Нярпорыль-Кы дарыясы
Нярпорыль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Хэтыль-Кы дарыясынын оң жээгинен 80 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 51 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кандидоз
Кандидоз — мите козу карындар козгоочу оору. Кишинин териси, былжыр чели, чанда ички органдары жабыркайт. Аны ачыткы сымал мите козу карын — кандида козгойт. Ал табиятта кеңири тараган, жашылчада (айрыкча канттуу), жемиште жашайт. Демейде кишинин терисинде, ооз жана ичеги-карын былжыр челинде кездешет. Ымыркай балага кандида козу карыны төрөт мезгилинде эле жугуп, анын тери жана былжыр челинде өмүр бою жашайт. Алар дени соо адамдын организминин нормалдуу иштешине эч зыян келтирбейт. Кандида адамдын ооруга каршы туруктуулугу начарлаганда, көпкө ооруганда (туберкулёз, дизентерия жана башка) же организмге керектүү заттардын жетишсиздигинде, антибиотиктерди врачтын көзөмөлүсүз көп колдонгон учурда пайда болот. Ашкере колдонулган антибиотик зыяндуу микробдор менен бирге ооз менен дем алуу органындагы жана ичеги-карындагы тамак сиңирүүгө катышуучу микробдорду жок кылып, кишинин териси жана былжыр челиндеги микроорганизмдердин биологиялык тең салмактуулугун бузат. Мунун натыйжасында антибиотиктердин таасирине чыдамдуу Кандидоздун козгогучтары (кандида) өтө тез көбөйүп, ооруну пайда кылат. Кандидоз менен көбүнчө ара төрөлгөн, оорукчал балдар көп ооруйт. Адегенде балдарда «оозул» пайда болуп, оорулуунун тили, бүйлөсү ак калың катмар менен капталат, ал оңой сыйрылып, кайра пайда болуп турат. Чоң кишилерде, адатта жашылча-жемиш менен, ошондой эле мончодо иштегендердин жана идиш-аяк жуугандардын колу жабыркап, аялдарда жыныс органдары, алардын тырмагынын тегереги кызарат, шишийт, ооруйт. Өтө семиз кишилердин жана балдардын чатында, манжаларынын арасында болушу мүмкүн. Эгер бул оору көпкө созулса, ал ичеги-карындын жана өпкөнүн клеткаларын бузуп, канга өтөт да, бүткүл денени ууландырат. Кандидоз анча жугуштуу эмес, бирок ымыркай балага баккан оорулуу кишиден жуккан учурлар белгилүү. Оору лабораторияда аныкталат. Врач дарылайт.
Алдын алуу үчүн өздүк гигиенаны сактап, тамакты жакшы бышырып, жашылчаларды ысык суу менен жууп жеш керек. Оорулуу өз учурунда врачка кайрылуу менен бирге, антибиотиктерди жана башка дары-дармектерди врачтын кеңеши менен гана колдонуу зарыл.
Колдонулган адабияттар
Кандида
Омуртка тутуму
[[Файл:Gray 111 - Vertebral column-coloured.png|thumb|Кишинин омуртка тутуму
Белгилөө
— Моюн омурткалары (Pars cervicalis)
— Көкүрөк омурткалары (Pars thoracalis)
— Куймулчак (Os sacrum)
— Чычаң (Os coccygis)]] Омуртка тутуму — кишинин скелетинин негизги бөлүгү.
Анатомия
Омурткалар бири-бири менен кемирчек, муун, байламталар аркылуу кошулуп, тутумдашып, омуртка тутумун түзөт. Омуртка тутуму омурткалуу жаныбарлардын	жана адамдын денесинин көкүрөк, курсак көңдөйлөрүн жана жамбаш чарасынын негизин түзүп, алардын ичинде жайгашкан ички органдарды жана жүлүндү сактайт. Жүлүн омуртка каналынын ичинде жайгашкан. Омуртка тутуму адамдын башын көтөрүп турат. Ошондуктан жогортон төмөн карай омурткалардын көлөмү чоңоёт. Ал 33—34 айрым омурткалардан туруп,
Түзүлүшү
Куймулчак омурткалары бири-бири менен кыймылсыз биригип, жамбаш сөөктөрүнө бекийт да, жамбаш чарасын түзөт. Моюн, көкүрөк, бел жана чычаң омурткалары бири-бири менен кыймылдуу тутумдашат. Омурткаларга бекиген булчуңдар жыйрылып, омуртка тутуму кыймылга келтирет. Омуртка тутумунун узундугу эркектерде 60—75 см, ал эми аялдарда 60—65 см. Улгайган адамдардын омуртка тутумунун узундугу орто эсеп менен 5 смге кыскарат, анткени улгайган сайын омуртка тутумунун иймектери көбүрөөк ийилип, омурткалардын ортосундагы кемирчек жукарат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Vertebro Slankstelis
Дмитриевка чопо кени
Дмитриевка чопо кени Чүй облусунун Кант районунда, Кант т. ж. бекетинен 8 км түндүк-чыгышта, деңиз деңгээлинен 700–725 м бийиктикте. 1957–58-ж. «Средазгеолнеруд» трести жана Кыргыз ССРнин Геология башкармасы чалгындаган. Бир түрдөгү кумайлуу чопо Чүй дарыясынын 3-тектирин түзөт. Кумайлуу чопонун арасында майда кесекчелүү кумдун жука катмарчасы кездешет. Пайдалуу катмарчанын калыңдыгы 2,4–11,4 м. Кумайлуу чопо «500» маркадагы портланд-цемент алууда чополуу кошулма катары колдонулушу мүмкүн. Запасы (1959): А–742 миң т, В–3143 миң т, С1–2138 миң т, А+В+С1–6023 миң т. Кант цемент-шифер заводу цемент чыгарууда пайдаланган.
Лугавушка (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Лугавушка — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Эски калкашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 3 киши. Почта индекси — 453171, ОКАТО коду — 80248840005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Келме
Келме Исламда Аллахка ишенүүнүн билдирүүчү сөз. Келмеде айтылганга ишенүү ыймандын биринчи түркүгү болуп саналат жана Исламдын беш парзынын бири.
Келме жазуусу бар желектер
Келме бир канча өлкөлөрдүн жана уюмдардын желектеринде жайгашкан
Интернеттеги шилтемелер
old.islam.kg
Kalimah
Баянды
Баянды (моңголчо баян — бай, байлык) — топоним. Араниктеги согушта Манас менен Кеселиктин колу беттешкен талаа (Курама варианты, 1. 115). Эпос боюнча бул жердин орду — Каңгай Моңголиянын ортолук бөлүгү. Сагымбай Орозбаковдун вариантында Манастын сөөгү Б. талаасына коюлат (Сагымбай Орозбаков, 4. 353).
Аскаридоз (малдын)
Аскаридоз (малдын) — чочконун ичке ичегисинде мителик кылуучу жумуру курт-аскарида пайда кылган ылаң. Көбүнчө 2-6 айлык торопой ылаңдайт. Ылаң козгогучу-Аscaris suum Goeze нематодасы. Эркегинин узундугу 12-25 см, ургаачысыныкы - 30-40 см. Ургаачысы суткасына 200 миң жумуртка таштайт. Чочконун заңы менен кошо жерге түшөт. Жерге түшкөн жумурткадан личинка чыгат да, жумурткасы инвазиялуу болуп калат. Инвазиялуу жумуртка суу же жем менен чочконун ичегисине барып, ылаңга чалдыктырат. Чочконун ичегисиндеги личинка ичеги, кан тамырга, кан аркылуу өпкөгө барат да, аларга зыян келтирип, андан колкого, кекиртекке өтөт. Мында ал шилекей, жем, суу менен кошо жутулуп, кайрадан ичке ичегиге келип аскаридага айланат. Ылаңдаган торопой жем жебей, чоңойбой арыктап, денеси калтырайт. Мындай учурда ылаңдуу торопойду пиперазин тузун, сантонинди жана башканы жемге кошуп берип дарылайт. Күрөшүү чаралары: чарбада чочкокананы таза кармоо, сырткы чөйрөдөгү мителерди жок кылуу, жаш торопойлорго үч жолу алдын-ала дары берүү жана башка
Баланын өнүгүү күндөлүгү
Баланын өнүгүү күндөлүгү – баланын психикалык жана дене-бой жактан өсүп–өнүгүшүн күндөлүк турмушта байкоо аркылуу топтолгон материалдарды такай жазуучу дептер.
Нур жиберүү
Нур жиберүү — оорунун алдын алуу жана дарылоо максатында организмге нур энергиясын таасир этүү. Ал көбүнчө физиотерапияда, мисалы, күн нуру менен организмди чындоодо, ультракызгылт-көк нур итийди дарылоодо, инфракызыл нур жылытуу үчүн колдонулат. Организмге нур жиберүү нур менен дарылоо жана рентген диагностикасында мааниси чоң. Физиотерапиялык процедураларда ченегич аспап менен дозасы так өлчөнөт. Рентгендик изилдөөдө нур өтө аз жиберилет, коопсуздук техникасы сакталган учурда ал организмге эч зыян келтирбейт. Нур менен дарылоодо ар бир учур так дозаланып, врачтык көзөмөлдө гана жүргүзүлөт. Өз алдынча күн ваннасын алууда өтө этият болуу керек. Күндө көпкө болуу катуу күйүккө жана ысык урууга дуушарлантат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Баланын өнүгүү күндөлүгү
Баланын өнүгүү күндөлүгү мектепке баруучу балага мүнөздөмө түзгөнгө орчундуу негиз болот. Баланын өсүп-өнүгүшүн күндөлүктөгү жазуулар аркылуу байкоо, жыйынтыктоо биринчи жолу Тэн (1876) жана Дарвин (1877) аркылуу ишке ашырылган. Азыркы күндө Баланын өнүгүү күндөлүгү ата-энелер, тарбиячылар, илим изилдөөчү педагог, дарыгерлер тарабынан жүргүзүлөт.
Элмвуд Парк (Нү-Жерси)
Элмвуд Парк (Нү-Жерси) (Elmwood Park) — Нү-Жерси штатынын Берген округуна караган АКШ шаары.
Тышкы күчтөр
Тышкы күчтөр - жер бетиндеги же жер кыртышынын анча терең эмес бөлүгүндө болуп жаткан экзогендик процесстерге таасирин тийгизип жаткан күчтөр. Ал процесстер негизинен күн энергиясына, оордук күчүнө, организмдердин иш-аракеттерине байланыштуу болот. Тышкы күчтөрдүн таасиринен тоотектер үбөлөнүп (талкаланып), аларды түзгөн минералдар хим. өзгөрүүлөргө (физ., хим., органикалык үбөлөнүүлөргө) дуушарланат; тоотектердин талкаланып борпоңдолгон, эрип кеткен материалдары агын суу, шамал, мөңгү менен башка жерге оошот; бул материалдар кургактыкка, суу алаптарынын тамандарына топтолуп, акырындап чөкмө тектерге айланып кетет. Тышкы күчтөр жер бетинде морфоскульптуралардын пайда болушуна шарт түзөт; ички күчтөр менен кошо Жердин рельефин калыптандырат; чөкмө тек катмарларын пайда кылып, алар менен байланыштуу кен байлыктарды жаратат.
Калинка (Сосьва куймасы)
Калинка — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сосьва дарыясынын оң жээгинен 95 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 64 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Данил Асан
Данил Асан ( англисче - Danil ASAN) 1985 - жылы Жалал-Абад облусунун Кочкор-Ата шаарында кедей дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган. 12 жашына чейин Калыгул манаптын малын баккан.