cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Балдар киносу
Балдар киносу - балдар жана өспүрүмдөр үчүн атайын тартылган фильм. Балдар киносуна көркөм жана мультипликациялык, хроникада«Кумдагы сепилдер» документ фильминен кадрдык даректүү, илимий-таануу фильмдери кирет. Адатта балдар киносунун негизин балдар адабияты түзөт. Мурда Балдар киносун тартуу үчүн атайын киностудиялар иштеген. Кыргызстанда балдар үчүн бир нече фильм тартылган. Алардын эң мыктыларынын сабына «Космонавттар көчөсү», «Кетирекей», «Атадан калган туяк», «Көзайнекчен» (1972, реж. А. Видугирис), «Айдагы жезкемпир» (А. Жакыпбековдун ушундай аталыштагы повести б-оюнча), «Ат жалын бек карма» (реж. Б. Карагулов) ж. б. көркөм тасмалары кирет. Д. Асанованын «Ленфильм» студиясында жараткан киночыгармаларынын («Мадырабаштар» ж. б.) да кандайдыр бир деңгээлде кыргыз улуттук киносуна тиешеси бар. Биринчи кыргыз мультфильми «Сандардын чатагы» (реж. С. Ишенов, 1977). Чет өлкөлүк балдар фильмдери, анын ичинде мультфильмдер кыргыз тилине которулган. Дүйнө жүзүндө Балдар киносуна бөтөнчө көңүл бөлүнөт. АКШда 1923-жылдан Уолт Дисней ачкан киностудияда балдар үчүн мультфильмдер тартылууда. Анын Микки Маус жөнүндөгү сериалдары белгилүү. Иңдистанда 1955-ж. Балдар киносунун коому уюштурулган. Балдар киносу Австралияда, Иракта, Венесуэлада, Бангладеште, Жаңы Зеландияда, Шри-Ланкада, Түркияда, Германияда, Чехия менен Словакияда ж. б. өлкөлөрдө жакшы өнүгүүдө.
Калып
Металл буюмдарынын үлгүсү, кеп. Ар бир устанын өзүнчө куйма калыбы болот. Элдик зергерчиликте, бул — буюм-тайымдарды көркөмдөөнүн өзүнчө бир ыкмасы. Ал — эритилген затты (күмүштү, колону, мисти, жезди) куюучу жатак. «Чоко» (Чоко топурак — бозомук, кызыл минералдык зат. Тоң районунун Кажы-Сай аймагында «Чопо-Булак» деген жерге усталар атайын барышып, казып алышкан) деп аталган чопо сымал топуракты күл майдалап, анан торко электен өткөрөт. Ага жүндү, тыбытты жана кылтакты кошуп, аябай ийлейт. Ийлөөсү жеткенде чөйчөкчө кылып кургатат. Ал идишке зергерлер жердикти эритишип, ага каалагандай оюм-чийимди түшүрүп алышкан. Эми эритиндини калыпка куюу үчүн эритинди затты эритүүчү чөйчөкчөсүнө салып, тапка кармаганда ал бат эле көлкүлдөй түшөт. Ошол көк жашыл түс чыккан күмүштүн, жездин үстүнө ак данакерди себет. Эритинди бир аздан кийин кара күрөң түскө айланат. Мында бөлүнүп чыккан ыпыласы үстүнө калкыйт. Эритиндинин температурасы өзгөрүлө электе калыпка тез куюу зарыл. Антпесе, калыптын ичине аба боштугу пайда болсо, чуңкурчалар чыгып, куюлуучу көркөмдүк сыйда түшпөйт. Ошондо эритиндинин үстүндөгү ыплас калдык чөйчөктүн бетине жабышып калат.
Озерная (Лала куймасы)
Озёрная (Озериха) — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лала дарыясынын оң жээгинен 120 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 27 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кустаревка (Татышлин району, Башкыртстан)
Кустаревка — Башкыртстандын Татышлин районундагы айыл, Шулган айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 2 киши. Почта индекси — 452843, ОКАТО коду — 80250860006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Мания
Мания — психиканын бузулушу; көңүлдүн көтөрүңкүлүгү, ой жүгүртүүнүн ыкчамдыгы, эмгекке ашкере берилүү, сүйлөөктүк мүнөздүү. Ноокас бир мезгилде бир нече ишти баштайт, бирок биринин да аягына чыкпайт, айланасындагылардын ишине ыксыз кийлигишет, өздөрүнүн мүмкүнчүлүктөрүн ашкере баалашат. Тамакка табити азаят, уйкусу качып, жыныс бездеринин иштөөсү бузулат. Көбүнчө мания-депрессиялык психоздо, ошондой эле башка ооруларда (шал болгондо, карылык психозунда, мээге доо кеткенде, айрым ууланууларда жана жугуштуу ооруларда) да болот.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Түштүк–Батыш Фергана нефть–газ району
Түштүк–Батыш Фергана нефть–газ району –  Баткен облусунун Лейлек районундагы нефть жана газ кендери табылган ири аймак. Каратоо жана Белисынык тоолорунун түндүк этегинде жайгашкан. Мында Карагачы, Бешкент, Түндүк, Каракчыкум, Тагап, Тамчы ж. б. кендери табылган. Райондо нефть жана газ бар экендиги 1941-жылдан белгилүү. Райондун аймагында юра, бор, палеоген жана неогендин тоотектери жатат. Алар бүктөлүүлөргө дуушарланып, көптөгөн антиклиналдык түзүлүштөрдү пайда кылган. Нефть менен газ юра мезгилинин бозомтук кумдук, бор мезгилинин кызгылт, бозомтук кызгылт күрөң түстөгү кумдук, палеогендин кумдук, алевролит, акиташ тектеринде жана неогенде пайда болгон кызгылт кумдук тоотек катмарларында топтолгон. Нефтилүү тоотектердин калыңдыгы 2–24 м.
16-ноябрь
16-ноябрь — жылдын 320-чү күнү (толук жылда 321-чи күн), Григорий календары боюнча жылдын аягына чейин 45 күн бар.
Жатын моюнчасынын эрозиясы
Жатын моюнчасынын эрозиясы – жатын моюнчасынын кын бөлүгүн каптаган эпителийдин бузулушунан болгон ачык кызыл түстөгү жара. Жыныс органдарынын (жатын моюнчасынын, жатын кошумчаларынын жана башка) сезгенүүсүнөн да болот. Ал төрөттө, бойдон алдырганда жатын моюнчасынын былжыр чели тытылып калганда, ошондой эле гормондук бузулууда болушу мүмкүн. Былжыр челдин бузулган жери жатын каналынан чыккан цилиндр сымал эпителий менен капталып, мында эрозия безчелери пайда болот. Эрозия безчелери такай секрет бөлүп турат, ал жаңы пайда болгон эпителийди сыйрып түшүрүп, жаралантат, көп учурда канайт. Ал көпкө (айлап, жылдап) билинбей, аял көпкө дарыланбай жүрө берсе, рак оорусуна өтүп кетет. Ошондуктан аялдар алдын ала кароодон өтүп, жылына 2 жолу врач-гинекологго көрүнүп турушу зарыл. Жыныс органдарынын сезгенүү ооруларын, төрөттө жана бойдон алдырганда болгон жатын моюнчасынын айрыгын өз убагында дарылоонун мааниси чоң.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Дулу
Дулу - Батыш Түрк кагандыгынын курамына кирип, бир уруудагы он окко бөлүнүп, дулу жана нушиби аталган беш уруктун конфедерациясы. Аталган экөөнүн ортосунда Батыш Түрк каганатында алдыңкы күч болуш үчүн ар дайым атаандаштык жүрүп турган. Дулулардын союзуна Батыш Түрк кагандыгынын чыгышындагы (Иле өзөнүнүн бою) беш аймакты ээлешкен чумугун, хулуву, нешетидун, туциши, хелоши жана шуниши чубин уруктары киришкен. Ар бир уруктун башына бирден шад шайланып, бийлик белгиси катары ага жаанын жебеси тапшырылган. Чуло-хан Тамандын тушунда (604-611-жылдарда башкарган) кагандыкты дулу союздары бийлеп, бирок, бир аз убакыттан кийин Шегуй-хандын бийликке келиши менен, нушиби уругу үстөмдүк кылууга жетишкен. Кийин Тонжабгу-каган реформа жүргүзүп (618-630), дулу менен нушибинин укугун теңештирген.
Hartwall Arena
«Hartwall Arena» (мурда Hartwall Areena; Финляндиянын басма сөзү бул ысымды көп колдонот Хелсинки Ареена, Helsinki-areena) — Финляндия, Хельсинки шаарында жайгашкан көп багыттуу жабык арена. Анын аты ири демөөрчү - Виктор Хартвалл тарабынан 1836-жылы негизделген суусундук чыгаруучу Hartwall компаниясынын атынан чыккан.
Символдорду тааныгыч магнит почтасы
(Magnetic Ink Character Recog-nition (MICR)-Магнитная паста для распознавания символов). Символдорду тааныгыч магнит пастасы документтерди даярдоо учурунда колдонулат. Банк чектерин даярдоо убагында банк системинде колдонулат. Толтурула элек чектердин бланктары MICRтин жардамы менен банктын кодун, эсеп-кысап жана чектин номурларын чектин төмөнкү жагына басып коөт. Маалыматтардын баары MICRди окуй же сорттой турган машине менен окулат жана ал аракеттер банк чегин тазалоо процессинин бөлүгү болуп эсептелет.
Браннерит
Браннерит (амер. геолог Дж. Браннердин ысымынан аталган) - минерал. Хим. формуласы (U4+, Ca, Th, Ү) ((Ti, Fe)2Oa). Моноклин системасында кристаллданат. Өңү кара, кээде сары күрөң. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 4, 5-6, 5. Салышт. саям. 5, 43. Гранитте, пегматитте, аплитте, кварц тарамдарында, скарндарда кезигет. Браннерит - уран алынуучу руда.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Лозанна метросу
Лозанна метросу – Лозанна шаарынын метросу. Метросу 24-май 1991-жылы ачылат.
Кербела
Кербела – Ирактын борбордук бөлүгүндөгү шаар. Кербела мухафазасынын (административдик-аймактык бирдик) административдик борбору. Евфрат дарыясынын өрөөнүндө жайгашкан. Шаар аркылуу Багдад жана Меккени байланыштыруучу жол өтөт. Мусулманшейиттердин ыйык шаары жана зыярат кылуучу жайы. Калкы 498,3 миң (2008). Ашур майрамы мезгилинде калкы 3 млнго чейин жетет (негизинен Ирандан келген зыяратчылардын эсебинен). Ири соода-жол тоому. Тамак-аш (кант, жашылча консервалары), жеңил, текстиль, булгаары-бут кийим, цемент өнөр-жай ишканалары иштейт. Кол-өнөрчүлүк (негизинен диний буюмдар) өнүккөн. Кербелада 100дөн ашык мечит, 23 медресе, университет бар.
Кербела 7-кылымда негизделген. Бул шаарда Мухаммед пайгамбардын небереси Кусейиндин күмбөзү (680-ж. ушул жерде өлтүрүлгөн), орто кылымдын архитектура эстеликтеринен имам Кусейиндин мавзолейи (мечит медресеси жана; 1991-ж. шейиттер, 2000-жылдын ортосунда террористтер тарабынан катуу талкаланып, кийинчерээк калыбына келтирилген), Аббас мечит-мавзолейи, акын Физулинин күмбөзү, шаардын айланасында Омейяддардын сарай-капкасынын урандылары сакталган.
Амальтея
Амальтея — Юпитер планетасынын бетине өтө эле жакын жайгашкан жандоочусу. 1892-ж. америкалык окумуштуу Э. Барнард тарабынан ачылган. Орточо диаметри 200 кмге жакын, Юпитерден 181 300 км аралыкта айланат, айлануунун сидерикалык мезгили 0,498 сутка.
Ях-та-хэй (Нү-Мексико)
Ях-та-хэй (Нү-Мексико) (Yah-ta-hey) — Нү-Мексико штатынын McKinley округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 580 киши. Болжолдуу аянты - 10.3 км². FIPS коду — 35-85860.
Сан категориясы
Сан категориясы - грамматикалык категория. Ал заттардын, о.э. кыймыл-аракеттердин жалгыз же көп экендигин билдирет. Сандар жекелик жана көптүк түрдө турат. Жекелик сан бир текке, бир класска кирүүчү нерселердин ичинен кандайдыр бирөөнү туюндурат. Көптүк сандын жардамы менен бир өңчөй нерселердин сан жагынан көп болушу туюнтулат (мис. эгинден мол түшүм алынды). Зат атооч сөздөр сүйлөмдө жекелик жана көптүк түрдө колдонулат. Жекелик сан заттын жалгыз экенин билдирсе, көптүк сан эки же андан ашык экендигин билгизет да, -лар мүчөсүнүн жардамы аркылуу уюшулат. Кыргыз тилинде -лар мүчөсүнүн он эки варианты бар: - лар, -лер, -лор, лөр, -дар, -дор, -дер, -дөр, -тар, -тор, -тер, -төр (мис., окуучу - окуучулар, адам - адамдар, дос - достор ж.б.). Айрым учурда көптүк маани синтаксистик жол менен да берилет (мис.,  көп   бала,	мол 	түшүм   алынды). Кээ  бир   сөздөр   	-лар мүчөсүз эле көптүк маанини туюндурат (мис., эл жыйынга чакырылды, мал жайлоого айдалды ж.б.).
Жаңы Амзибаш (Калтасин району, Башкыртстан)
Жаңы Амзибаш — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Амзибашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 15  киши. Почта индекси — 452871, ОКАТО коду — 80233803001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жаш агуу
Жаш агуу – түрдүү дүүлүктүрүүгө жооп иретинде жаш бездеринин жаш бөлүп чыгуусу. Жаш көздү жууп, кургап кетүүдөн сактайт, түрдүү микробдордун көбөйүшүнө тоскоол болот. Ал жаш бездеринде пайда болуп, жаш каналчасы аркылуу жаш баштыкчасына чогулат, андан мурун көңдөйүнө өтөт. Жаш агуудада көзгө бөтөн нерсенин түшүшү, көздүн кычыгындагы тешикче бүтөлүп, жаштын мурун коңулуна өтө албай калуусу же жаштын көп бөлүнүүсү, жаш бөлүп чыгаруучу бездин кызматынын бузулушу, көздүн сырткы кабыкчаларынын сезгениши жана башка себептерден болот. Айрым адамда катуу суукка, шамалга, караңгы жерден өтө жарыкка чыкканда, капа болгондо, сүйүнгөндө жана башка жаш агат. Мындай учурда жаш агууну алдын алуу үчүн коргоочу көз айнек кийүү сунуш кылынат. Көздөн жаш агып токтобосо, врачка кайрылуу зарыл.
Махилистер
Махилистер (лат. Machiloidea) — кылкан куйруктуу каскактардын бир түркүмчөсү, булардын кыйла түрү, уруусу бар: жээктеги махилис (лат. Halomachilis maritimus), деңиз жээгиндеги махилис (Machilis maritimus) жана башкалар.
Желпиниш
Желпиниш — топоним. Эпосто күн батыш тагы жердин түгөнгөн чеги, бүтүшү:
Толстымья (дарыя)
Толстымья — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кондинка дарыясынын оң жээгинен 6,4 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 35 км.
Желпиниш
Жер урунту Желпиниш
Ага кирип кетерсиң.
Толстымья (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Желпиниш
Канаты бардан жин жүрөт,
Андан бөлөк ким жүрөт? (Сагымбай Орозбаков, 3. 93)— делип, жин-пери дөө сыяктуу жомоктук жандыктын жери катары сүрөттөлөт. Ж. барган жанды аман койбогон бороон-чапкын, шамалдын мекени, же түшкөн адам кайра чыга албаган туңгуюк маанисинде да айтылат. Сагымбай Орозбаковдун вариантында Ж. жетимурук деген мифтик элдин мекендеген жери, мифтик өлкө. "Жердин түбү Желпиништи жердеген Жаман элдин ээсине, Жарманас деген дөөсүнө" Манас карындашы Кардыгачты күйөөгө берет ( Саякбай Каралаев, "Семетей", 1. 259—279).
Кобальт
Кобальт (лат. Cobaltum) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы 4-мезгилинин VIIIВ группа элементи, к.н. 27, ат. м. 58,9332. К. биринчи ыкма 1735-ж. швед химиги Г.Брандт ачкан. Жаратылыштагы К. туруктуу бир изотоп 5927Cо турат. Белгилүү атом катарында болгон жарым ажыроо мезгили Т1/2 =5,24 жыл жасалма ыкма менен алынган радиоактивдүү изотоп 6027Cо колдонулат. Окистенүү даражасы +2 жана +3, кээде +1, +4, +5 да көрсөтөт; иондошуу энергиясы: Со0® Со+® Со2+ – 7,86 жана 17,31 (эв м-н) барабар. Ат. радиусу 0,125нм; иондук радиусу Со+2 – 0,78, Со+3 – 0,64; балкып эрүү темп-расы 1493оС; кайноо темп-расы 2277оС; тыгызд. – 8,9 г/см3. К. мүнөздүү металлдык жалтырактык касиетке ээ, көгүш түстө; жеңил иштетилет, серпилгич, темирге окшош, болоттон да катуу, темир сыяктуу магниттик касиетке ээ, бирок ал касиетин 1121оС жогорку темп-радан баштап жоготот. Жер кыртышында 3×10-3 % жакын, сейрек таралган металл. Жерден атырылып чыккан минералдык булакта, көпчүлүк тоотек-инде, деңиз суусунда кездешет. Топуракта, өсүмдүк менен жаныбар ткандарында да бар. К. төмөндөгү минералдар: карролит – CuCо2S4 ; линнеит – CoS; мышьяк менен кобальт жаркырагы – CoAs, кобальтит – CoAsS, арсенит – CoAs 2 ж.б. түрүндө кездешет. Анын кендери Уралда, Кола жарым аралында жана Сибирде таралаган. Жөнөкөй хим. бирикмелеринде кобальт II валенттүү, ал эми комплекстик бирикмелеринде - III валенттүү. К. сууда жана абада туруктуу. 3000С оксиддик жука кабык (жашыл түстөгү СоО) менен капталат. Суюлтулган HCl, H2SO4, HNO3 к-таларында акырындык менен эрийт. Галогендер менен (F2 башкасы) бөлмө темп-расында, S, P,N2, Si, As менен 300-5000С аракеттенет. К. Со3О4 калыбына келтирүүдөн, кобальт хлоридин (CoCl2), кобальт сульфатын (CoSO4) электролиздөөдөн, никелдик, жез-никелдик, жез-кобальттык, мышьяк-кобальттык рудалардан алынат. Күкүрт жана туз к-таларында К. суутекти бөлүп чыгаруу менен эрип, кызыл түстөгү кристаллогидрат түрүндөгү туздар пайда кылат: CoSO4×7H2O, CoCl2×2H2O. К. азот к-тасы менен аракеттенгенде азот оксидине чейин калыбына келет. Кристаллдык К. нитраты – кызыл түстөгү кристаллогидрат: Co(NO3)2×6H2 O. К. ар түрдүү комплекстик иондор м-н, [Co(NH 3)6]3+, [Co(NH 3)5×H2O]3+ , [Co(NO 2)6]3- ж.б. көп сандаган комплекстик бирикмелерди пайда кылат. Мис., натрий тетрародано-кобальты – Na[Co(CSN) 4 ] жана натрий тетрахлоро-кобальты – Na[CoCl 4]. Көк түстөгү бул эритмелер экөө тең К. фотометр ыкмасы менен аныктоодо колдонулат. К. жогорку темп-рага туруктуу материалды даярдоодо колдонулуучу куймалар алууда, коррозияга туруктуу материалдар компоненти катарында, курамында К. бар катализаторду даярдоодо, мед-да, тех-да колдонулат. Радиоактивдүү изотоп 6027 Со c-нурлануу булагы катары радиациялык хим-да, медицинада, c-дефектоскопияда, тыгыздыкты өлчөөдө кеңири пайдаланылат. О. эле рак оорусуна каршы күрөшүүдө «К. пушкасы» деген ат менен колдонулат. Ал эми анемия оорусуна каршы колдонулуучу белгилүү В12 витамининин курамында да К. болот. Андан сырткары К. ар түрдүү боёктор, эмалдар даярдалат.
Правый Терсь
'''Прав. Терсь''' — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Төмөнкү Терсь дарыясынын оң жээгинен 98 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Европеоид расасы
Европеоид расасы, кавказоид (евразия расасы) – жер жүзүндөгү көп сандуу расалардын бири. Европа, Түндүк Африка, Алдыңкы Азия, Түндүк Индия, Австралия, Америка, Түштүк Африка жана башка өлкөлөрдө таралган. Бул расанын өкүлдөрүнүн өңү ак жуумал же кара тору, чачы тармал же жумшак келип, кырдач мурун, жука эриндүү болушат.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан” Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Түштүк Теңир-Тоо көмүрлүү аймак
Түштүк Теңир-Тоо көмүрлүү аймак – Орто Азиядагы ири көмүр кендери жайгашкан жер. Түштүгүнөн Түркстан, Алай, Какшаал кырка тоолору, түндүгүнөн Чаткал кырка тоосу, Талас-Фергана жаракасынын ортоңку бөлүгү, Молдо-Тоо, Соң-Көл менен чектешет. Көмүр кендери тоо арасындагы ойдуңдардын ортоңку бөлүгүндө жайгашып, көмүрлүү 5 ири райондон турат. Буга Алабуга – Чатыркөл, Түштүк  Фергана көмүрлүү райондору кирет. Бул аймакта көмүрдүн бар экени жергиликтүү элге эзелтен белгилүү болгон. Бирок, алгачкы геол. маалымат 1873-ж. берилген. Аймакта негизинен палеозой (силур, девон, карбон, пермь), мезозой (триас, юра) жана кайнозой (палеоген) тоотектери жатат. Көмүр юра мезгилинин конгломерат, кумдук, аргиллит жана чопо катмарларынын арасында. Көмүрдүн күйүүдөгү орточо жылуулук берүү энергиясы 16,72 МДж/кг (Кызыл-Кыя), күлдүүлүгү 13,7%.
Дифференциацияланган окутуу
Дифференциациялаган окутуу – окуучулардын жеке өзгөчөлүктөрүн эске алуу шартындагы окутуу. Жалпы билим берүүчү мектептерде бардык балдар бирдиктүү окуу пландары, бирдиктүү окуу программалары, бирдиктүү окуу китептери жана бирдиктүү окуу куралдары менен окутулат. Бирок алардын тубаса жөндөмдүүлүктөрү, кызыкчылыктары, өсүү деңгээли, турмуштук пландары ар башка. Башталгыч класстарда алардын мындай айырмачылыктары анча кескин түрдө байкалбаса да улам барган сайын дааналанып, айырмалана баштайт. Ошондуктан жогорку класстарда бүткүл класс менен иштөөдө ал айырмачылыктарды эсепке алуу кыйындай берет да, белгилүү класстан баштап бүткүл балдарды алардын жекече өзгөчөлүктөрүн эске алуусуз бирдей окутуу педагогика жактан максатка ылайык келбей калат. Ошентип, окутуу процессинде окуучулардын жекече же алардын бир нечесинин группалык өзгөчөлүктөрү эсепке алынгыдай шарттарды изденүү көйгөйү келип чыгат. Окуучулардын типтүү айырмачылыктарын эсепке алуу менен мүнөздөлүүчү окуу-тарбиялык процесс дифференциацияланган процесс деп, ал эми мындай процесстеги окутуу болсо дифференциацияланган ошондой деп аталат. Окутууну дифференциациялоо – дидактиканын эң негизги проблемаларынын бири, анткени, окуучулардын жекече өзгөчөлүктөрүн эсепке алып, алардан толук пайдаланган кезде гана окутуунун билим берүүчүлүк жана тарбиялоочулук гана эмес, анын балдарды жалпы өнүктүргүч потенциалынын жогорку эффектине жетишүүгө болот.
Окутууну дифференциациялоо боюнча эки түрдүү түшүнүк бар: тышкы дифференциациялоо жана ички дифференциациялоо.
Кербель Лев Ефимович
Кербель Лев Ефимович [25 (7). 10 (11). 1917, Россия республикасы, Чернигов губерниясы, Семёновка кыштагы – 14. 8. 2003, СССР, Москва шаары] – советтик скульптор, СССР мамлекеттик сыйл. лауреаты (1950). СССР эл сүрөтчүсү (1977), СССР сүрөт академиясынын анык мүчөсү (1962). Монументалист портретчи. Социалисттик Эмгектин Баатыры (1985). 1962-жылдан Москва көркөм сүрөт интунда окутуучу, профессор (1963) болгон. Көптөгөн аскер адамдарынын, космонавттардын, эмгекчилердин, окумуштуулардын, мамлекеттик ишмерлердин портреттерин жараткан: «Жеңиш парады», «Ленинди угуп жатышат» (гипс, 1948–49; СССР мамлекеттик сыйлыгы, 1950); Советтер Союзунун эки жолку Баатыры В. С. Петровдун (мрамор, 1951), Социалисттик Эмгектин Баатыры К. С. Мухтарованын (мрамор, 1954), В. И. Лениндин Горькидеги (гранит, 1959), К. Маркстын Москвадагы (гранит, 1961; Лениндик сыйлык, 1962), Карл-Маркс-Штадттагы (азыр Кемниц; коло, 1971) ж. б. эстеликтердин автору. Ленин ордени ж. б. сыйланган.
Дифференциацияланган окутуу
Тышкы дифференциациялоодо окуучулардын жекече өзгөчөлүктөрүн эске алуу үчүн алар ошондой топторуна бөлүштүрүлөт: атайын класстар, ал гана эмес атайын дифференциациялоошкон мектептер түзүлөт.
Ички дифференциациялоодо окуучулардын жекече өзгөчүлүктөрүн эске алуу мугалимдин кадимки эле класста иштөөсүндө ишке ашырылат.
Окутууну тышкы дифференциациялоонун төрт түрү бар:
Биздин коомдо орто мектепте окутууну дифференциациялонун биринчи жана экинчи түрү колдонууга ылайыксыз, ал эми үчүнчү жана төртүнчү түрлөрү болсо ылайыктуу жана алар кеңири таралган.
Тышкы дифференциациялоону ишке ашыруунун мүмкүн болгон формалары катарында төмөндөгүлөрдү көрсөтүүгө болот: – окуучулардын ыктыярдуулугу менен тандалып алынуучу факультативдик сабактарды уюштуруп өткөрүү; – бир катар окуу предметтерин тереңдетип үйрөнүүнүн класстарын уюштуруу; – атайын мектептерди (физика жана математикалык, физика жана химиялык, физикалык, химия жана биологиялык, гуманитардык жана башкалар) уюштуруу. Булардын ар биринин өзүнчө артыкчылыктары жана кемчиликтери бар.
Ички дифференциациялоонун мааниси төмөндөгүчө баяндалат: Окуу программаларынын мазмунунун бирдиктүүлүгү окуу процессинде окуучулардын бардыгына тең бирдей проблемаларды сунуш кылууну талап кылат. Мына ушунун өзү мугалим үчүн эң эле татаал дидактикалык маселе болуп эсептелет, анткени класстагы окуучулардын туюнуп билүүлөрүнүн өсүшү жана туюнуу тажрыйбаларынын деңгээли эң эле ар түрдүү: кээ бир окуучулар коюлган проблеманы өз алдыларынча түшүнүп чыгара алышат, экинчилерине болсо ошол эле проблеманы алар үчүн жеткиликтүү болгудай кылып майдалап берүүгө туура келет, үчүнчүлөрүнө проблеманы чыгаруунун жолун, планын толук түшүндүрүп көрсөтмөйүнчө алар ойлонуп эмгектенүүгө киришишпейт жана башкалар Ойлонуп эмгектенүүнүн темпи боюнча да окуучулар бири-биринен өтө айырмаланышат: күчтүү окуучулар начар окуучуларга караганда окуу материалын үч эсе тез кабыл алып түшүнүшө тургандыгы белгиленген. Ошого карабастан, практикада мугалимдер окутуунун темпин кээ бир чындыкта жок «орточо» окуучунун темпине ылайыктап уюштурат. Мына ошол орточо темп бүткүл класстык жамааттын ишинин ритми катарында, ошондой эле ар бир окуучунун ишинин да критерийи катарында кабыл алынат. Мындай шартта тез ойлонуп иштөөчү күчтүү окуучулар толук өсүп-өнүгө алышпайт, алардын өсүшү жасалма түрдө токтотулат. Ал эми жай ойлонуп иштөөчү балдар болсо орточо темпке жетише албай, материал үйрөнүлө баштагандан бир аз убакыттан кийин эле коллективдик ритмден чыгып, мугалимдин жана окуучулар коллективинин башкаруусуна камтылбай калат. Ошондуктан мындай окуучулар кээде өздөрүн ойлонуп эмгектенүүгө жөндөмсүзмүн, демек, толук баалуу эмесмин деген сыяктуу натура ойго келиши ыктымал. Чындыгында мындай окуучулардын көпчүлүк сабактардан алуучу «2» жана «3» деген баалары алардын ишинин темпин гана мүнөздөйт, бирок, ал баалар эч убакта алардын туюнуп билүү мүмкүнчүлүктөрүн мүнөздөй албайт. Тилекке каршы, мектеп практикасында жай ойлонуп иштөөчү окуучуларды кээде сабакты билбеген окуучуларга теңешет, мугалимдер мындай окуучуларды көп учурда жалкоолонуп, жакшы окугусу келбеген окуучулардай эсептешет.
Жай ойлонуп эмгектенүүчү окуучулардын нормалдуу иштөөлөрүнө шарт түзүү максатында өлкөбүздүн айрым алдыңкы мугалимдери төмөндөгүдөй чараларды көрүшөт. Бирдей эле өлчөмдөгү тапшырманы чыгаруу үчүн жай ойлонуп иштөөчү окуучуларга кошумча убакыт беришет. Мисалы, математика, физика жана башка сабактар боюнча контролдук иштерди өткөрүүдө аларга кошумча убакыт беришет же оозеки суроолорго жооп берүү үчүн да башкаларга караганда аларга убакытты көбүрөөк сарп кылышат жана башка. Бирок, берилген кошумча убакыт үчүн аларга коюлуучу балл төмөндөтүлбөйт. Жай ойлонуп иштөөчү окуучуларга мугалим башкаларга караганда тез-тез жардам берет, алар мыкты окуган алдыңкы окуучулардын жардамынан да пайдаланышат, аларга ар түрдүү маалыматтар боюнча справка берүүчү кошумча адабияттардан кеңири пайдаланууга уруксат берилет. Бирок, мына ушул жардамдардын көрсөтүлгөндүгүнөн алардын билиминин бааланышы эч төмөндөтүлбөйт, башкача айтканда алардын билимине баа коюуда көрсөтүлгөн жардамдар жана жеңилдиктер эсепке алынбайт. Мында мугалим үчүн эң негизгиси анын жай ойлонуп иштөөчү окуучусу класска коюлган проблема кандайча чыгарыла тургандыгына түшүнүп эмгектене башташы болуп эсептелет. Ошентип, кадимки класста окутууну дифференциациялоодо окуучуларга сунуш кылынуучу проблема дифференциацияланбайт, проблема бүткүл класс үчүн жалпы бирдей, анткени, куу программасы бардык окуучу үчүн бирдей милдеттүү талап кылынат, мында төмөнкү үч нерсе дифференциацияланат: 1. Окуучулардын ишинин мазмуну дифференцирленет (проблеманы чыгарууга киришсин үчүн алардын ар кимисине ар кандай деңгээлдеги жардамдар көрсөтүлөт, жалпы проблема майдаланып берилет же аны чыгаруунун планы, жолу көрсөтүлөт жана башкалар). 2. Бирдиктүү жалпы проблеманы чыгарууга ар бир окуучунун зарыл түрдө минималдуу сарп кылуучу убактысы дифференциацияланат (жай ойлонуп иштөөчүлөргө кошумча убакыт берилет жана башкалар) 3 Окуучулардын изденүүлөрүнүн натыйжаларын эсепке алып баалоо дифференциацияланат (эгерде күчтүү окуучу жалкоолонуп жардам алса, анда көрсөтүлгөн жардам үчүн анын баллын кемитүүгө болот, ал эми алы жетпегендиктен муктаж болгон окуучуга көрсөтүлгөн жардам үчүн анын баллы кемитилбейт жана башкалар ).
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Чыңгыз Айдарбеков
Чыңгыз Азаматович Айдарбеков (27-октябрь 1977, Фрунзе, Кыргыз ССР) — кыргызстандык дипломат, КР тышкы иштер министри (2018-жылдан тарта), мамлекеттик кызматтын 3-класстагы мамлекеттик кеңешчиси.
Билими
2001-жылы Кыргызстан эл аралык университетин магистратурасын «Юриспруденция» адистиги боюнча бүтүргөн, магистр деңгээли ыйгарылган.
2017-жылы Борис Ельцин атындагы Кыргыз-Россия Славян Университетинин аспирантурасын бүтүргөн.
Дипломатиялык рангы — “Кыргыз Республикасынын Атайын жана Ыйгарым укуктуу Кичи элчиси”
Эмгек тажрыйбасы
2005—2008 — Кыргыз Республикасынын Өзбекстан Республикасындагы Элчилиги, биринчи катчы. Кыргыз Республикасынын Өзбекстан Республикасындагы иштеринде убактылуу ишенимдүү өкүлү;
Кызыл-Октябрь (Бакай-Ата району)
Калкы
Калкы ― 2 365 киши.
Чыңгыз Айдарбеков
Эмгек тажрыйбасы
2008 — Кыргыз Республикасынын Тышкы иштер министрлигинин КМШ департаментинин көп тараптуу кызматташтык бөлүмүнүн башчысы;
2008—2010 — Кыргыз Республикасынын Түркмөнстандагы Элчилиги, Кеӊешчи;
Январь 2011 — апрель 2011 — Кыргыз Республикасынын Президентинин Аппаратынын тышкы байланыштар жана протокол бөлүмү, Эксперт;
Апрель 2011 — декабрь 2011 — Кыргыз Республикасынын Президентинин Аппаратынын тышкы байланыштар жана протокол бөлүмү, Бөлүм башчынын орун басары;
2012—2016 — Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Аппаратынын эл аралык байланыштар жана протокол бөлүмү, Бөлүм башчы;
Апрель 2016 — октябрь 2018 — Кыргыз Республикасынын Жапониядагы Атайын жана Ыйгарым Укуктуу Элчиси;
2018-жылдын 17-октябрьнан тарта — Кыргыз Республикасынын Тышкы иштер Министри.
Үй-бүлөсү
Чоң атасы — Иманалы Айдарбеков (1894—1938), мамлекеттик ишмер.
Мания-депрессиялык психоз
Мания-депрессиялык психоз — мания же депрессия түрүндө мезгил-мезгили менен кармай турган психоз. Манияда ноокас адаттан тышкары күч-энергияны сезет, аларга жандуулук, ишкердик, активдүүлүк, тез ой жүгүртүү, ойлоп табуучулук мүнөздүү, уйку качат, чарчап-чаалыгууну сезбейт. Маниянын жеңил даражасында ноокас өтө элпек, сөзмөр, акылдуу, тамашакөй, шайыр, жөн билги келет, алды-кийинин ойлобой чоочун адамдар менен бат таанышат, жосунсуз жоруктарга барат. Мания өтүшүп кеткенде өзүн өзү кармай албай күйпөлөктөп өтө жеңил болуп кетет, ой-максатынын жана аракетинин аягына чыкпайт. Көтөрүңкү маанайы ачуулануу, кыжырлануу менен алмашат. Жайдарылык заматта каардуулукка айланат (каар маниясы). Депрессияда ой жүгүртүү начарлайт, кыймыл-аракет жайлайт. Ноокас себепсиз капаланат, бирок көбүнчө ыйлай алышпайт, көңүлү чөгүп, ишке жөндөмүн жоготушат, шалдырап алы кетип, уйкусу качат, табити бузулат (к. Депрессия). Адатта, бул фазалар алмашып турат, бирок жаш өткөн сайын депрессия күчөйт. Кээде монофаза да кездешет, башкача айтканда мания же депрессия гана байкалат. Ал эми фаза алмашуу аралыгы кыйла жылдарга созулат. Бул дарт адамдын мүнөзүн өзгөртпөйт. Приступ кармабаса ноокас кадимкидей эле жүрөт. Медициналык жардамга же көзөмөлгө муктаж болбойт. Бирок мания улгайган кезде астенияга өтөт, депрессия өзүн өзү өлтүрүү коркунучун туудурат. Дарылоону өз убагында баштоо маанилүү, оор учурда ооруканага жаткыруу керек. Оорунун башталышында ноокас ооруп калганын түшүнөт жана врачка өзү кайрылат. Кээде «көңүлүм ачык» деп өзүн көтөрүңкү маанайда сезип, оорусун сезбейт. Бул убакта аны жакындарынын көзөмөлгө алуусу маанилүү. Оорулууну дарылоо жакшы натыйжа берет. Мындай оорулууларга спирт ичимдиктерин ичүү таптакыр жарабайт, айрыкча манияда көп ичип кетүү мүмкүн экенин эске тутуу зарыл.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Мачеталар
Мачеталар (лат. Ethmidium) – айнакөз балыктардын бир уруусу, буларга, Перу мачетасы (лат. Brevoortia (Ethmidium) maculata), Чили мачетасы (B. (Ethmidium) chilcae) кирет.
"Жашоо дарагы"
"Жашоо дарагы" (лат. arbor vitae) – алгачкы коомдун космогониялык ой жүгүртүүлөрүнөн келип чыккан көркөм өнөрдөгү эң байыркы символдук мотивдердин бири; адам, жаныбар, куштардын тулкусунан турган дарак. «Жашоо дарагы» Байыркы Чыгыштын көркөм өнөрүндө сыйынуучу мааниге ээ болгон (883–859; Ашшурнасирпал IIнин ак сарайындагы ассириялык рельеф). Бир аз кечирээк Адам менен Еванын «таанып-билүү» жана «жандандыруучу Крест» дарактары менен окшоштурулган (Хильдесхаймс соборунун коло эшиктери, 1015). «Жашоо дарагы» эл чыгармачылыгындагы сүйүктүү мотивдерден болгон.
17-ноябрь
Эл аралык студенттер күнү
Кыргызстан
17-ноябрь Кыргыз киносу 69 жылдык мааракесин белгилейт
Аманбаев Алдаберген
Аманбаев Алдаберген (1927, Талас облусу, Киров (азыркы Карабуура) району, Сулуумаймак айылы - 1975, ошол эле жерде) - малчы, Социалистик Эмгектин Баатыры (1971). Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген малчысы (1974). Эмгек жолун 1945-ж. Талас обл-нун Киров районундагы «Россия» колхозунда колхозчу болуп иштөөдөн баштап, 1947жылдан өмүрүнүн акырына чейин баш чабан болуп эмгектенген. Мал чарбасын өнүктүрүүдө мыкты ийгиликтерге жетишип, 1970-ж. ар жүз тубар койдон 155тен козу алып, чыгашасыз асыраган, ар койдон 5 кг жүн кыркып алган. 1975-80-ж. Кыргыз ССР ЖСнын депутаты. Эки Ленин ордени ж. б. ордендер менен сыйланган.
Чишма (Татышлин району, Башкыртстан)
Чишма — Башкыртстандын Татышлин районундагы айыл, Шулган айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 51 киши. Почта индекси — 452843, ОКАТО коду — 80250860008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Түштүк Фергана көмүрлүү району
Түштүк Фергана көмүрлүү району Исфана–Акбуура сууларынын аралыгында, Түркстан жана Алай кырка тоолорунун түндүк этектеринде ичке тилкече түрүндө көмүрлүү юра катмары үзүк-үзүк болуп 300 кмге созулуп жатат. Анда Сүлүктү, Шураб, Шуран тобу, Үчкоргон, Кызыл-Кыя, Бешбурхан, Абшыр, Жатан, Алмалык кендери жана бир нече чакан кенчелер бар.
Он-Месть
Он-Месть — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Луза дарыясынын сол жээгинен 480 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тоголь-Кы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дункана, Кочуке уулу
Дункана Кочуке уулу (1886, Нарын облусу, Нарын району Эчки-Башы айылы – 1981, ошол эле жер) – семетейчи. 1930-ж. айыл кеңешинин төрагасы, кийинчирээк чабан болуп иштеген. Адегенде Тыныбек манасчынын нускасын алган. «Манас» айтуунун чеберчилигин Чоюке, Дыйканбай манасчылардан үйрөнгөн. Замандаштары Саякбай Каралаев, Мамбет Чокморовдор менен тааныш болуп, таасирлерин алган. «Семетейди» жакшы өздөштүрүп, элге семетейчи катары таанылган. Дунканадан «Манас» эпосунун «Семетей» бөлүгү толук, ал эми «Манастын» өзүнөн «Манастын балалык чагы», «Кө-көтөйдүн ашы», «Чоң казат» деген салттык туруктуу окуялар жазылып алынган. Анын вариантын филолог-окумуштуулар С. Бегалиев, Р. Сарыпбеков кагаз бетине түшүрүп, КР УИАнын кол жазмалар фондуна 1965–67-ж. тапшырышкан.
Желтийбес
Желтийбес — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери. Эсенкандын атайын тапшырмасы менен Манасты өлтүрүү үчүн кытайдан келген Көзкамандардын бири. Алооке кыргыздарды чапканда сүрүлүп кетип, калмак болуп калган. Түбү Манастын аталаш тууганы. Манаска алдап уу бергенден кийин аны өлдү деп, ордосун талап алышып кытайга кетип баратышканда аркасынан кууп жеткен кырк чоронун колунан өлөт (Курама варианты, 1. 267 — 292; Саякбай Каралаев,  "Семетей", 1. 189—210).
Эмеген-Кайнар өрөөнү
Эмеген-Кайнар өрөөнү - Ички Теңир-Тоо менен Борбдук Теңир-Тоонун чек арасында. Борколдой кырка тоосу жана Карлытоо менен чектешип, Кичи Үзөңгүкууш суусунун алабында  жайгашкан. Жети-Өгүз районунун аймагында. Өрөөн түндүк-чыгыштан түшүк-батышка карай Бозжалпак өрөөнүнөн Кумбелге чейин 35 кмге созулуп жатат. Туурасы 20 км. Таманынын деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 3000–3200м, эң жапыз жери 2990 м (Эмеген жана Кичи Үзөңгүкууш  сууларынын кошулган жеринде). Курчаган тоолордун ойдуңдан салыштырмалуу бийиктиги 2000 м. Өрөөн генезистик тиби боюнча мегантиклиналь. Бозжалпак өрөөнүнүн түндүк-батыш тармагы болуп эсептелет. Курчаган тоолордо байыркы мөңгүнүн издери кездешет; өрөөндө төртүнчүлүк мезгилдин морена калдыктары 3100–3000 м бийиктикке чейин жатат. Курчаган тоолордо азыркы мөңгүнүн аянты 30,31 км2. Таманы палеоген-неогендин майда шагылдуу конгломерат, кумдук, алевролит катмарлары жана мергелдер менен толгон. Түндүк жана түштүк бети (Борколдой жана Карлытоонун капталдары)  девон менен карбондун кумдук, туф, акиташ теги, кремнийлүү жана чополуу сланец, мергель,  түштүк-чыгышы силур менен девондун сланец, кумдук, акиташ, порфирит, диабаз жана башка тектеринен түзүлгөн. Климаты континенттик, суук. Январдын орточо температурасы –27° С, июлдуку 9° С, жылдык жаан-чачыны 250—300 мм. Өрөөндүн таманына субальп, алып шалбаасы, кап талдарына шалбаалуу талаа жана талаа; муздак чөл жана гляциалдыкнивалдык ландшафт  алкактары мүнөздүү жайыт.
Абдыкерим Жолдошбеков
Котормочу жана илимпоз Абдыкерим Жолдошбеков Бакай-Ата районунун Кызыл-Сай айылында 1935-жылы 18-августта туулган. 1955-жылы ошол эле райондогу Чалдыбар орто мектебин бүтүргөн. Эмгек жолун 1955–56-жж. Бакай-Ата районундагы Ак-Дөбө электростанциясынын курулушунда жумушчу болуп иштөөдөн баштаган.
1961-жылы СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин чет тилдер факультетинин немис тили бөлүмүн бүтүрүп, 1961–1963-жж. университетте немис тили окутуучусу болуп иштеген. 1963–64-жж. Германиядагы Лейпциг университетинин алдындагы И.Гердер атындагы немис тили институтунда адистикти жогорулатуу курсунан окуган. 1966–1968-жж. СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз мамлекеттик университетте германистика боюнча аспирантурада окуп, 1969-жылы кандидаттык диссертациясын жактаган. 1972-жылы ага доцент илимий наамы, илимий эмгектеринин жалпы саны жана көлөмү эске алынуу менен 2001-жылы тил илими боюнча профессор наамы ыйгарылган.
А.Жолдошбеков 35 жылдан ашуун республиканын жогорку окуу жайларында немис тили кафедраларын башкарып келди.
1969–74-жж. СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз Мамлекеттик университетинин немис тили кафедрасынын башчысы, 1974–78-жж. ошол эле кафедранын доценти, 1978–1984-жж. В.В.Маяковский атындагы Кыргыз мамлекеттик кыз-келиндер институтунда немис тили кафедрасынын башчысы, 1984–1989-жж. чет тилдер факультетинин деканы, 1989–1991-жж. немис тили кафедрасынын башчысы, 1991–1999-жж. Бишкек гуманитардык университетинде немис тили кафедрасынын башчысы, 1999–2004-жж. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинде немис тили кафедрасынын башчысы жана 2004-жылдан бери Б.Н.Ельцин атындагы Орус-Кыргыз (Славян) университетинде герман филологиясы кафедрасынын профессору болуп иштеп келатат.
Адабий котормочулук ишин өткөн кылымдын 70-жылдарында орус жазуучусу А.Пантелеевдин балдар үчүн жазылган аңгемелерин кыргыз тилине которуу менен баштаган, ошондон бери көркөм адабиятты немис тилинен кыргызчага которуу менен алектенип, немис тилинен кыргызчага түз которгон адис катары белгилүү. 1991-жылы Петер Шуттун «Үч тамганын (КГБ) көзөмөлүндө» аттуу чыгармасын которуп, «Ала-Тоо» журналына жарыялаган.
2000-жылы жарык көргөн жогорку окуу жайларынын чет тилдер факультеттеринде окулуучу 11 сабак үчүн түзүлгөн программалардын авторлошу. Тил илими, котормо, адабият таануу жана чет тилдерин окутуу маселелери боюнча 211 макаланын автору. 1958-жылы ВЛКСМ БКынын «Дың жерлерди өздөштүрүүгө катышкандыгы үчүн» төш белгиси менен сыйланган, 1985-жылы «Кыргыз Республикасынын эл агартуунун отличниги» наамы берилген. Ал Австрия адабиятынын үлгүлөрү менен кыргыз окурмандарын тааныштыргандыгы үчүн 2001-жылы Австрия Республикасынын Федералдык өкмөтүнүн атайын сыйлыгына татыктуу болгон, Бишкек гуманитардык университетинин ардактуу профессору. 2008-жылдан Кыргыз Республикасынын Улуттук жазуучулар союзунун мүчөсү.
Пико делла Мирандола, Жованни
Кыскача өмүр баяны
Пико делла Мирандола, Жованни (1463—1494) — флоренциялык платонизмдин өкүлү, болгондо да эң ири өкүлү. Анын графтык наамы болгон жана бир нече тилди билген. 1489-жылы ал өзүнүн «900 тезисин» жарыялайт, анда «таанылып-билине турган бардык нерселер жөнүндө» ар түрдүү булактардан алынган үзүндүлөр камтылган. Бул тезистер чиркөө тарабынан айыпталып, тыюу салынат. Тезистердин автору «сага көзүм түз деп эч кимге ант берип, карганбай, философиянын бардык устаттарынын жолу менен жүрүп, бардыгын изилдеп, бардык мектептерди окуп-үйрөнүү керек... бардык доктриналарды карап чыгуу керек»... деген тургудан аракеттенген [Ренессанс эстетикасы. 2-т. 259-6.].
пантеизм позициясы
Пико делла Мирандола өзүнүн ата-мекендеши Фичино сыяктуу эле пантеизм позициясында турган, бирок аны натуралисттик түрдө түшүнүүгө көбүрөөк оогон. Ал жалган илим катарында астрологияга каршы чыгып, жылдыздардын тобу адамдын тагдырын аныктай албайт деп эсептеген. Мына ушундан келип ал адамдын эркинин эркиндиги жөнүндө, өзүнүн жеке керт башынын тагдырын өзү калыптандырууга жана өз жолун өзү тандап алууга укуктуулугу жөнүндө, адам өз бактысын өз колу менен жасоого тийиш экендиги жөнүндө корутунду чыгарат. Ал, адамдын активдүүлүгүн чектеп коё турган, адамдын келечектеги жашоо-турмушун алдын ала белгилеп коё турган «астрологиялык детерминизмге» каршы чыккан.
«Адамдын нарк-насили жөнүндө сөз» деген эмгеги
Бүткүл Европанын философторуна каршы диспут ачууга тийиш болгон «Адамдын нарк-насили жөнүндө сөз» деген эмгегинде Пико делла Мирандола дүйнөнүн борборуна адамды жана анын нарк-насилин койгон Кайра жаралуунун гуманчыл программасынын негизги жоболорун ачык кылып аныктамалайт. «Астрологияга каршы» деген эмгегинде ал мындай деп жазат: «Жер үстүндө адамдан улуу эч ким жок, ал эми адамдын өзүндө болсо анын акылы менен жанынан артык эч нерсе жок. Эгерде ким булардан жогору турууга жетишсе, демек ал асмандан да жогору турат дегенди билдирет».
Акыйкат жөнүндө
Пико делла Мирандола ар түрдүү көз караштар акыйкаттын айрым бир тарабынын гана көрүнүшү болуп саналат, ошондуктан ал көз караштарды бириктиргенде гана бирдиктүү акыйкатты аңдап-билүүгө болот деп эсептеп, ар түрдүү философторду элдештирүүгө умтулган.
Мистикага кызыгуусу
Пико делла Мирандола мистикалык маселелерге көп көңүл буруп, каббалага жана сыйкырчылыкка кызыккан. Бирок, ал бул маселелерди көбүрөөк илимий негизде түшүнүүгө умтулган. Алсак, «сыйкырчылыкты» ал кандайдыр бир көз боочулук катарында эмес, жаратылыштын изилденүүгө тийиш болгон реалдуу сыры катарында кабыл алынган. Ал «кара ниеттүү сыйкырчылыкты» (бул Орто кылымдарда түшүнүлгөндөй жаманчылык күчтөрдүн иши болгон) жана «ак ниеттүү сыйкырчылыкты» же жаратылыштын табийгый сырларын ачып-билүү жолу катарында «табийгый сыйкырчылыкты» айырмалап бөлүп караган.
Колдонулган адабияттар
[http://www.bizdin.kg/elib/kitepter/pdf/philosophy_blinnikov.pdf Л. В. Блинников.Философтордун кыскача сөздүгү. - Б.: 1997, ISBN 5-900162-16-8]
Балдар китепканалары
Балдар китепканалары - балдарга өз аң сезимин рухий жактан байытууга, илим негиздерин терең өздөштүрүүгө, китеп окуу маданиятын үйрөнүүгө көмөк көрсөтүүчү өспүрүмдөр үчүн адистештирилген китептер топтомуна ээ мектептен тышкаркы мекеме. Балдар китепканасы Кыргызстанда 1930-жылдан уюштурула баштаган. 1934-ж. М. В. Фрунзе атнындагы алгачкы борбордук балдар китепканасы ачылган. 1935-жылдан мектептерде, кийин массалык китепкана фондуларында балдар китептеринин фондуларын түзүү кеңири кулач жайган. 1946-ж. чейин Кыргызстанда 5 гана балдар китепканасы болгон. Алардын үчөө Чүй (мурунку Фрунзе облусу), Ош, Ысык-Көл облусунда ачылган. Андан кийинки жылдары балдарды атуулдукка, эмгекке жана чыгармачылык ой жүгүртүүгө тарбиялап өстүрүүдө китепкананын таасирдүүлүгү эске алынып, райондордо, шаарларда атайын балдар китепканасы уюштурулган. 1954-ж. Фрунзе шаарында Фрунзе облусунда балдар китепканасы түзүлгөн. Ал 1958-ж. республикалык балдар китепканасына айланган. 1972-ж. Балдар китепканаларынын жалпы саны 67 болсо, андан кийинки он жылда 106га жеткен, анын ичинде 1967-ж. Ош облусунун балдар китепканасы, 1972-ж. Нарын жана Пржевальск (азыркы Каракол) шарында, кийин 1980-ж. Талас шаарында балдар китепканасы ачылып, методикалык иштерди кеңири жайылтышкан. Балдарды китепканада тейлеп, массалык иштердин сапатын жогорулаткан. 1966-ж. Фрунзе шаардык «Ровестник» китепканасы ачылып, 1976-ж. ал Кыргыз ССР мамлекеттик республикалык өспүрүмдөр китепканасына айланган. Бул китепканага 1993-ж. К. Баялиновдун ысымы берилген. 1997-ж. бул эки китепкана бириктирилип, К. Баялинов атындагы Республикалык балдар жана жаштар китепканасы болуп түзүлгөн. Эгемендүүлүккө жетишкенден кийин республиканын коомдук турмушу жаңыланып, балдар китепканасы көп өзгөрүүгө дуушар болду. Финансылык жагдайга байланыштуу 130 балдар китепканасынын 45% жабылып, учурда 72 балдар китепканасы мезгил талабына жараша балдарды эли-жерин сүйүүгө, эне тилин, тарыхын, маданиятын, искусствосун жана адабиятын кеңири үйрөнүп билүүгө багытталган иш-пландарды жүргүзүшүүдө. Балдар китепканасынын фонду окурмандардын жаш өзгөчөлүгүнө жараша коомдук-саясий, илим, көркөм адабияттар, гезит журналдар менен камсыздалган.
Символдун (тамганын) коду
(Character code-Код символа). Символдорду көрсөтүү үчүн колдонулган сегиз биттен турган комбинация символ коду деп аталат. Берилиштерди компьютерде көрсөтүүдө ASCII, EBCDIC жана Unicode аттуу коддор колдонулат. Кенири колдонулгандары ASCII, EBCDIC. ASCII коду жеке жана мини, EBCDIC универсал компьютерлерде колдонулат.
Кобальт сульфиддери
Кобальт сульфиддери — кобальт менен күкүрт бирикмелери: СоS, Со3S4, Со2S3 жана СоS2. Булардын ичинен СоS жаратылышта джайнурит минералы түрүндө кездешет: Со3О4 линнеит тобун-дагы минералдар негизги бөлүгүн түзөт: СоS2(кобальт-пирит) негизинен Ni, Си же Fе менен орун алмашкан аралашма минералдар түрүндө кездешет. Кобальтты күкүрт менен СО2 агымында 450-500°С же гипс жана щелочь менен балкытып эритүүдөн же кобальт сульфатын калыбына келтирүүдөн алынат. 1160°С, (ажыроо м-н) б. эрийт. Абада 684°С СоSО4 айлануу менен окистене баштайт. 2 валенттүү кобальт туздарынын суудагы эритмесине Н2S таасир этүүдөн алынган СоS кара түстө болот; жаңы чөктүрүлгөн СоS к-таларда эрийт, бирок бир аз тургандан кийин эрибөөчү түрүнө өтөт. СоS суудагы эригичтиги 5,4-10- ''моль/л. ''Синтездик Со3S4 СоSО4 Н2S агымында 400-500°С ысытканда кара-боз күкүм түрүндө алынат. Ал 6800С СоS жана СоS2 ажырайт. СоСО3 ашык алынган күкүрт жана K2CO3 катышуусу менен ысытканда Со2S3 шакар пайда болот, ал сууда эрибейт, күчтүү к-талар менен реакцияга өтө начар кирет. Кобальт аммиак менен болгон комплекстери суудагы эритмелерине күкүртүү суутекти таасир этүүдөн да Со2S, алынат, бирок ал туруксуз 450°С жогорку темп-рада ысытканда моно жана дисульфиддер аралашмасына өтөт. Ал алифаттык полисульфиддер, тиокислоталар эфирлерин, тиокарбонилдер жана башка гидрогенизациялоодо катализатор катарында колдонулат.
Сан атооч (лингвистика)
Сан атооч (лингвистика) - турмуштагы сандык зарыл түшүнүктөрдү билдирүүчү сөздөр. Байыркы доорлордо эле адам баласынын турмушунда буюмдарды эсептөөнүн, санды жана аларды атай турган сөздөрдү колдонуунун зарылчылыгы келип чыккан. Мындай зарылчылык тилде сандык түшүнүктөрдү белгилөөчү сөздөрдүн – Сан Атоочдун пайда болушуна алып келген. Сандык түшүнүктү билдирүүчү сөздөр негизги сөздүк фондуга кирүүчү башка сөздөр сыяктуу эле өтө туруктуу келет. Башка сөз түркүмдөрүнөн өзүнө тиешелүү болгон белгилер менен айырмаланат: 1. Семантикасы боюнча абстракттуу сандык түшүнүктөрдүн атын, заттын санын, иретин билдирет. 2. Морфологиялык жактан Сан атоочтун өзүнө гана мүнөздүү болгон сөз жасоочу мүчөлөрү бар. Бөлчөк сандын жасалыш жолдору да сан атоочторго гана мүнөздүү болгон морфологиялык белгилерге жатат. 3. Синтаксистик функциясы жагынан Сан атоочторго. негизинен, аныктооч-тук, баяндоочтук, бышыктоочтук милдетти аткаруу мүнөздүү. Мындан сырткары, ээлик, толуктоочтук милдетти да аткара алат. Сан атоочтор маанилериндеги айрым өзгөчөлүктөрүнө ылайык алтыга бөлүнөт: эсептик сан, иреттик сан, жамдама сан, чамалама сан, топ сан, бөлчөк сан.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4