cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жаңы акбаш (Кушнаренк району, Башкыртстан)
Жаңы акбаш — Башкыртстандын Кушнаренк районундагы айыл, Эски гумер айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 47 киши. Почта индекси — 452251, ОКАТО коду — 80240870002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Вьюнчища (дарыя)
Вьюнчища — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Горьков (Унжин булуңу) суу куймасынан сол жээгинен 2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Ю Се
Ю Се (1958-жылы 1-октябрда Кытайдын Хайнань шаарында туулган) — Германиялык саясатчы, 2019-жылы Европа Парламентине шайлоого талапкер, журналист жана Кытайдан чыккан автор.
2010-жылы Ю Се Кытайдын түштүк жумалыгы гезитинин "Кытайдын мыкты 100 коомдук интеллектуалынын" катарына кирген. 2013-жылдын 20-апрелинде Бамбергдеги Христиан Социалдык Бирлигинин (CSU) мүчөлөрү Сити округдун башкармалыгына шайлашкан. Ал 220 добуштун 141 добушуна ээ болду, бул округдун башкармасынын бардык мүчөлөрүнүн эң жакшы көрсөткүчү. 2014-жылы Кси БМБ талапкерлеринин көпчүлүгүнүн добушун алып, Бамберг шаардык кеңешине шайланган.
Се Европадагы кытай тилин жазуучулар ассоциациясынын вице-президенти жана аялы Шенхуа Се Чжан менен Бамбергде жашайт, ал жерде «China Fan» снэк барын иштетет. Ал 2010-жылдан бери Германиянын жараны.
Вьюнчища (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Гемолиз
Гемолиз (гемо... жана гр. lesis ажыроо, эрүү), эритроцитолиз тышкы чөйрөгө гемоглобинди бөлүп чыгаруу менен кандагы эритроциттердин бузулушу. Физиологиялык гемолиз эритроциттин жашоо циклинин бүтүшү (12 күндөй) адамдын жана жаныбарлардын организминде тынымсыз жүрүп турат. Анда күнүнө эритроциттин бүт массасынын 0,8% гемолизге учурайт. Ал көбүнчө көкбоордо жүрөт. Эритроциттер ажыраганда андан бөлүнгөн (бошонгон) гемоглобинден өт пигменттеринин бири билирубин пайда болот. Патологиялык гемолиз гемолиздик азкандуулукта, гемоглобинопатияда байкалат. Анда эритроциттердин бузулушу боор, кемик, лимфа түйүндөрүнүн жана башка клеткаларында, ошондой эле кантамырларда жүрөт. Гемолиздин тубаса жана кийин пайда болгон түрү бар. Тубаса гемолизге клеткадагы жана кантамырдын ичиндеги гемолиздик азкандуулук мүнөздүү. Анда сарык, көкбоордун чоңоюшу, ретикулоцитоз жана башка байкалат. Кийин пайда болгон гемолиздин табияты аутоиммундук болуп, анда эритроциттердин ажырашы антителолордун пайда болуусунун эсебинен жүрөт. Эритроциттердин көп массасынын бузулушу (мисалы, гемолиздик азкандуулукта) организмдин оор абалга (гемолиздик шок) жана өлүмгө учуратышы мүмкүн. Консерваланган кан көпкө сакталганда гемолиз жүрүп, куюуга жараксыз болуп калышы ыктымал.
Бирдик (Ноокен району)
Бирдик — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Ноокен районундагы айыл. Шайдан айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 2678 киши (2009-жылы).
Нидысей
Нидысей — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Косью дарыясынын оң жээгинен 221 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 32 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Төмөнкү Кулаш дарыясы
Төмөнкү Кулаш — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чулышман дарыясынын оң жээгинен 116 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
COVID-19 пандемиясы менен байланышкан конспирологиялык (кутум) теориялар
Конспирологиялык теория — кырдаалды көзөмөлдөп, өздөрүнүн жеке максаттары үчүн гана аракет кылган белгилүү бир адамдар тобунун кутумунун натыйжасы катары кайсы бир бир кырдаалды, окуяны түшүндүргөн концепция. Ал эми башка түшүндүрмөлөр чындыкка жакын болушу мүмкүн.
2020-жылдын апрель айында, Кыргызстанда COVID-19 таажы вирус жугуштуу илдети пандемиясы  учурунда COVID-19, анын келип чыгышы, дарылоо ыкмалары жана башка жагдайлары жөнүндө ар кандай кутум теориялары жана туура эмес маалыматтар тарай баштады.
Коомдук тармактар, мессенджерлер, айрым ата мекендик ЖМКлар да мындай маалыматтарды таратууга аянтча болуп беришти. Вирус биологиялык курал; же калктын санын көзөмөлдөө каражаты; вирус Билл Гейтс тарабынан түзүлгөн;   5G уюк мунаралары вирустун жайылышын күчөтөт  деген жана башка ушул сыяктуу ырастоолор кеңири тарады.
Кытайдын Ухань лабораториясынан чыккан биологиялык куралы
2020-жылы январь айында Би-Би-Си Washington Times гезитинин эки макаласына шилтеме жасап, COVID-19 вирусу - Ухань Вирусология институтунда жүргүзүлүүчү Кытайдын биологиялык курал программасынын бөлүгү деп жарыялаган.  Кийинчерээк Washington Post гезити Ухань институту эмне үчүн бул аскердик максатка ылайыксыз экендигин түшүндүргөн америкалык эксперттерге шилтеме жасап, бул теорияны жокко чыгарган макала чыгарды.
Көпчүлүк өлкөлөр да биологиялык курал программаларын ийгиликсиз деп четке кагып, вирус генетикалык жактан иштелип чыккандыгына эч кандай далил жок экендигин билдиришти.
Январь айында англиялык Zero Hedge бизнес блогу COVID-19 Ухань институтунун окумуштуулары тарабынан иштелип чыккандыгын так далили жок жоромолдогон. Zero Hedge бул окуяга жооптуу делген окумуштуу жөнүндө анын жеке маалыматтары менен кошо баардык маалыматтарды жарыялап, пандемиянын чоо-жайын билгиси келгендерди илимпоз менен байланышууга үндөдү. Кийинчерээк Twitter веб-сайтты тескөө саясатына байланыштуу блогдун аккаунтун биротоло жапты.
2020-жылы январда америкалык Buzzfeed News жаңылыктар сайты Ухань институтунун WIV логотиби менен Resident Evil видео оюндар түрмөгүндөгү зомби апокалипсис вирусун иштеп чыккан улуттар аралык корпорация Umbrella Corporation ортосундагы байланыш жөнүндө кутум теориясын жарыялады. Бул теория “ Racoon” (Resident Evilдин борбору) менен “ Corona” анаграммасы (вирустун аталышы) ортосунда да байланыш бар деп тапкан. Кийинчерээк Snopes.com сайты логотип Ухань институтуна эмес, Шанхайдагы Бао Ху Сан-Биотех Лимитед компаниясына таандык экендигин далилдеп, Resident Evilдеги шаардын туура аталышы Раккун-Сити экендигин да билдирген.
The Inverse Bot Sentinelдин негиздөөчүсү Кристофер Бузи Inverse үчүн Twitterди талдап, онлайн боттор көптөгөн жалган маалыматтарды таратып жаткандыгын аныктаган. Аталган боттор Кытай вирусту атайын жараткан, ал биологиялык курал, демократтар Дональд Трампка зыян келтирүү коркунучун апыртып жатышат ж.б. деп ырасташкан.
The South China Morning Post (SCMP) гезити WIV изилдөөчүлөрүнүн бири Ши Чжэнлиге кытайлык социалдык тармактарда чабуул коюлганын, анын жарганаттардан алып жасалган вирустарды иликтөөсү COVID-19дун булагы деп айтып жатышкандыгын билдирди. Ши өз кезегинде: «Мен керт башым менен ант берем – [вирустун] лабораторияга эч кандай тиешеси жок», – деп жооп берди. SCMP бул чабуул жөнүндө түшүндүрүп берүүнү өтүнгөндө, Ши: «Менин убактым мындан маанилүү нерселерге жумшалышы керек», – деп жооп берди.
16-апрелде америкалык Fox News телекомпаниясы өз булактарына таянып, «таажы вирус» менен ооруган «алгачкы» бейтап Ухандагы лабораторияда иштегендигин кабарлаган.
21-апрелде The Guardian Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюмунун расмий өкүлү Фадела Чайб менен биргеликте COVID-19 атайын жасалган эмес жана лабораторияларда чыгарылбаган деген макала жарыялаган. Анын айтымында, COVID-19дун баштапкы булагы азырынча белгисиз, бирок вирус адамдарга жарганаттардан ортодогу зат аркылуу жуккан деп болжолдонууда.
Билл Гейтс, «чиптөө» жана калктын санын көзөмөлдөө
Коронавирус пандемиясына байланыштуу көптөгөн кутум теориялары жана фейк жаңылыктар америкалык мультимиллионер Билл Гейтстин жана анын Билл жана Мелинда Гейтс Фондусунун аты менен байланыштуу чыкты. Буга чейин, 2015-жылы TED конференциясында Гейтс жугуштуу оорулардын кооптуулугун айтып, аларды адамзат үчүн эң чоң коркунуч экенин айтып, буга эч кандай даярдык жок деген.
Найман (Ноокат району)
Калкы
Калкы - 1 754 киши ; негизинен кыргыздар (81,8%), о. эле орус, өзбек жана башка улут өкүлдөрү да жашайт.
COVID-19 пандемиясы менен байланышкан конспирологиялык (кутум) теориялар
Билл Гейтс, «чиптөө» жана калктын санын көзөмөлдөө
Бүгүнкү күнгө чейин Гейтс саламаттыкты сактоо тармагына жана жугуштуу ооруларга каршы долбоорлорго ири суммадагы акча жумшады, атап айтканда,  COVID-19 вакциналарын иштеп чыгууга 250 миллион доллардан ашуун каражат бөлдү жана алдыда мындан да көп каражат сарптайм деп убада кылды.
Ар кандай кутум теорияларында Гейтс эмдөөлөрдү шылтоолоп, «чиптөө» аркылуу Жердин калкынын санын азайтууга же адамдардын жүрүм-турумун тескөөгө аракет кылып жатат деп айтылууда. Технологиялык өнүгүүнүн азыркы баскычында организмде жашыруун «чиптөө» жана, баарынан да, анын жардамы менен жүрүм-турумду башкаруу мүмкүн эмес. Аталган «чиптөө» теориясы Гейтстин Reddit конференциясында таажы вирус жуккан бейтаптарды «санариптик шайкеш келтирүү» тууралуу билдирүүсүнө байланышкан.
2020-жылдын январь айында, YouTube блоггери, эмдөөгө каршы кыймылдын тарапкери Джордан Сатер Гейтстин калктын санын азайтуу максатында COVID-19дун пайда болушуна катыштыгы бар экендигинин далили катары анын эпидемия жөнүндө айткандарын келтирген.  Zignal Labs компаниясынын маалыматы боюнча, 2020-жылдын апрель айынын ортосунда Facebook Гейтс жөнүндө аны COVID-19 менен байланыштырган болжол менен 16000 билдирүү жана 900000ден ашуун көрүү жана жактыруу (лайк) түрүндөгү жооп кылууну чогулткан. Дүйнө жүзү боюнча нааразылык акцияларында Билл Гейтстин аты аталган.
Кыргызстанда 20-апрелде Argument.kg New York Times гезитине шилтеме жасап, «Таажы вирусун жаратуучу камакка алынды» деген аталышта жаңылык жарыялады. Макалада Билл Гейтстин бизнесин өнүктүрүү, ошондой эле өнөкөт оорулары бар адамдардан кутулуу максатында вирус жаратканы үчүн камакка алынганы жөнүндө сөз болот.  Бирок эртеси күнү FactCheck.kg порталында бул кабарды төгүндөгөн материал чыкты.  Көрсө, алар шилтеме кылган New York Times гезитинин материалында камакка алуу жөнүндө маалымат жок экен, а болгону учурда таажы вирусу тууралуу жалган маалыматтардын эң көп жайылганы Гейтс жөнүндөгү жалган маалымат гана деп айтылыптыр.
Гейтс өзү Би-Би-Сиге берген маегинде бул теориялардын бар экенине «бир аз тынчсыздангандыгын» жана «бир аз таң калгандыгын» айтты. Ал эл вакциналоодон коркуп калат деген кооптонуусун билдирди. Ал вакциналоодон өткөн адамдарды өз ыктыяры менен каттоо маанилүү деп эсептээрин ырастап, бирок кеп «чиптерде» эмес экендигин баса белгиледи. Жакыр өлкөлөрдө каттоо кагаз жүзүндө жүргүзүлөт, ал эми Индияда маалыматтарды уюк телефондордо сактоо программасын сынактан өткөрүп жатышат.
Таажы вирусу мурун деле болгон деген теория
Lysol сыяктуу дезинфекциялоочу каражаттар кээ бир өкмөттөр таажы вирусу тууралуу 2019-2020-жылдардагы пандемияга чейин эле билгендигин далилдейт деген теориялар бар, анткени бул каражаттардын таңгактарында алардын «адамдын таажы вирусуна» каршы таасири айтылган. Lysol таңгактарында 1960-жылдардын башынан бери ушуга окшогон нерселер айтылып келген, демек, теория ушул мезгилге чейин өкмөттөр таажы вирусун мурда эле билген деп болжолдойт.
Lysol брендинин ээси, британиялык Reckitt Benckiser компаниясы таажы вирустары илгертен келе жаткан вирустардын түркүмүнө кирерин жана алардын өнүмү жаңы пайда болгон COVID-19 менен күрөшүүгө арналган эмес деп жооп берди.
Кыргызстанда 70-жылдардын ортосуна таандык делген советтик гезиттин макаласынын сканери социалдык желелерде тарап, анда жугуштуу ооруларды, атап айтканда, таажы вирусту дарылоого жарайт делген дарылардын тизмеси берилет. Factcheck.kg порталы бул билдирүүнүн аныктыгын жокко чыгарган материал жарыялаган жана гезит 2000-жылдарга чейин чыгышы мүмкүн эмес экендигин далилдеген.
Анын шрифти менен сапаты да ушуну тастыктайт, ал эми материалда айтылган Рибомунил дарысы жаңы кылымдын башына чейин Россиянын аймагында болгон эмес; Мындан тышкары, таажы вирусу 1965-жылы эле аныкталгандыгына карабастан, 2000-жылдардын башына чейин ал ЖМКнын гана эмес, илимий изилдөөчүлөрдүн да көңүлүн бурган эмес. Ал тууралуу иш жүзүндө бир дагы маалымат жарыяланбаган. Алар ал жөнүндө 2002-2003-жылдары Кытайда SARS-CoV вирусунан улам пайда болгон типтүү эмес пневмония оорусунан кийин айта башташкан.
Таажы вирусунун таралышына 5Gнын  таасири
2020-жылы февралда BBC News таажы вирусту 5G технологиясына байланыштырган кутум теориялары социалдык тармактарда жайыла баштагандыгын билдирди. Бул теория Ухандагы вирустун дүрт этишине электромагниттик талаалар жана 5G жана зымсыз технологиялар таасир эткен деп түшүндүрөт.
2020-жылы март айында, Калифорниянын медициналык кеңешинде сыноо мөөнөтүндө иштеп жаткан Томас Коуэн, Африка өлкөлөрү 5G аймагы болбогондуктан, пандемия анча жайылбады деген сөздөргө таянып, COVID-19га 5G себеп болгон деп айткан.  Коуэн ошондой эле тарыхый вирус пандемиялары радиотехника жаатындагы ири жетишкендиктер менен дал келет деп ырастаган.
Бул материалдан бир аз мурдараак, 2020-жылы 22-январда, Het Laatste Nieuws анча деле белгилүү эмес терапевт Крис ван Керховендин уюк мунаралар ден соолукка зыян келтирет жана COVID-19 пандемиясы кайсы бир даражада 5G менен байланышы бар деп ырастаган маегин жарыялаган. Кабарчы өз кезегинде 2019-жылы Ухань шаарынын айланасында 5G мунараларынын желеси орнотулгандыгын, инфекциянын биринчи очогу ошол жер болгон деп белгиледи.  Маектин электрондук түрү өчүрүлгөнүнө карабастан, бул маектешүү 5G антенналары адамдын иммундук тутумун начарлатат, вирусту жуктурат же адам организмин вируска туруксуз кылат деген көптөгөн кутум теорияларын жаратты.
Айрым белгилүү адамдар да, атап айтканда: мушкер Амир Хан, ырчылар Анн-Мари менен Кери Хилсон, актер Вуди Харрельсон жана башкалар ушул теорияны жактап чыгышты. Change.org сайтындагы 5Gге каршы петиция таанымал теле алып баруучу Аманда ага «жаңылыштык» менен шилтеме жасап, бөлүшүп жибергенден кийин 110 000 добуш алды.
Апрелдин башында Улуу Британияда, негизинен Бирмингемдин жана Уэст-Мидлендин айланасында 20 уюлдук мунара өрттөлгөн же дагы башка жол менен бүлүндүрүлгөн. Операторлордун айтымында, өрттөлгөн мунаралардын көпчүлүгү 5G түзмөктөрүн күйгүзүшкөн да эмес эле, ал эми жабдууларды оңдоого катышкандарды жарандар коркутуп-үркүтүшкөн.    Нидерландыда дагы төрт мунара өрттөлдү.
Аталган теория Кыргызстанда да кеңири кулач жайды. Фейсбукта «Ушул себептен 5G кооптуу» деген аталыштагы видео тарап, анда далил катары 2018-жылы Нидерландыдагы канаттуулардын жапырт өлүмүнө 5Gдин зыяны тийгенин мисал келтирет. Бул видео жасалма болуп чыкты, Factcheck.kg басылмасы Snope фактыларды текшерүүчү агенттиктин материалдарына таянып, төгүндөө жарыялады.
Медайымдан маалыматты ачыкка чыгарышы
24-январда интернетте видео тарап, анда Хубей провинциясынан Цзинь Хуэй  аттуу медайым Ухандагы абал кытай чиновниктери билдиргенден алда канча оор экендигин маалымдаган. Анын айтымында, Кытайда 90 000ден ашуун адамга вирус жуккан жана вирус бир адамдан 14 адамга тарашы мүмкүн жана ал экинчи мутацияны башташы ыктымал.  Кийинчерээк Би-Би-Си англис субтитрлерине карабастан, видеодогу аял медайым же дарыгер болушу мүмкүн эмес экендигин белгилеген, анткени анын костюму жана беткабы Хубэйдеги медициналык кызматкерлер кийип жүргөн кийимге дал келбейт.
Маалыматтын чыгып кетиш болжолу
2020-жылдын 25-февралында Taiwan News кытайлык Tencent инвестициялык компаниясы Кытайда каза болгондордун жана вирус жуккандардын чыныгы санын кокустан жарыялаганын ырастаган макала чыгарган.
Маалыматтын бурмаланышына каршы күрөшүү чаралары
2020-жылдын 2-февралында Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму (ДСУ) вирус жөнүндө таркатылган жалган маалыматтардын көптүгүнө көңүл бурган. Ал «адамдарга зарыл учурда ишеничтүү булактарды жана ишеничтүү сунуштарды табууга тоскоолдук кыларын» белгилеп, «массалык инфодемия» (башкача айтканда, «жалган маалыматтын эпидемиясы») тууралуу билдирген.
Ошондой эле ДСУнун маалыматына ылайык, 24 саат бою иштеген «шашылыш байланыш» түзүлүп, коммуникация жана социалдык желелердин адистери вирус тууралуу туура эмес маалыматтарды көзөмөлдөп, ДСУнун веб-сайты жана социалдык желелердеги баракчалар аркылуу жооп кылып турушат.
ДСУ социалдык желелерде тараган айрым жалган имиштерди төгүндөдү. Мисалы, адам таажы вирустун барлыгын дем чыгарбай туруп текшерсе; сууну көп ичүү менен вирустан коргонсо же тамакты туздуу суу менен чайкап, айыкса болот деген.
2020-жылдын февраль айынын аягында Amazon интернет дүкөнү каталогунан таажы вирусун айыктырат же коргойт деп мүнөздөлгөн миллиондон ашык өнүмдү, ошондой эле он миңдеген ашыкча бааланган медициналык буюмдарды алып салды.
Материалдарына акы төлөп жазылуучу The New York Times жана Bloomberg өңдүү көптөгөн гезиттер, расмий сайттарында жайгаштырылган таажы вирусу темасындагы акы төлөнүүчү материалдарын бекер кылышты. Көптөгөн илимий басылмалар эпидемияга байланыштуу илимий макалаларын жалпыга жеткиликтүү жарыялашкан. Nature Medicine SARS-CoV-2 вирусу жасалма жол менен жаратылган деген кутум теориясын жокко чыгарган макаласын жарыялады.
COVID-19 жөнүндө бир нече онлайн платформаларда маалыматтар бурмаланган миллиондогон учурлар байкалган. Фейк жаңылыктарды изилдөөчүлөр айрым имиштер Кытайдан чыгып, кийин ошол эле имиштердин көпчүлүгү башка өлкөлөргө тарагандыгын белгилешет. Бул Кореядагы бир нече университеттерди интернеттеги ырастоолорго жооп кылуу үчүн көп тилдүү «имиштен мурда факты» өнөктүгүн баштоого түрттү.
Algol
Алгачкы структуралашкан процедурдук программалоо тили. Кеңири таралган программалоонун көп тилдери ушул тилге негизделип иштелип чыгышкан.
Янгаребць-Яха
Янгаребць-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Байдарата-Яха дарыясынын сол жээгинен 38 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 42 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кайыпов Сулайман
Кайыпов Сулайман Турдуевич ‒ фольклорчу-этногрaф, тилчи, текстолог, жазуучу-публицист, котормочу, журнaлист, филология илимдеринин кaндидaты, тaрыx илимдеринин доктору, Кыргыз Республикасынын илим жана техника жагындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты, Сократ атындагы эл аралык сыйлыктын (SOCRATES INTERNATIONAL AWARD) лауреаты, Европa Ректорлор Клубунун (THE CLUB OF THE REKTORS OF EUROPE) мүчөсү, коомдук ишмер. Сузак районунун Ак-Тоок айылында 1952-жылы 15-июлда туулган. 1970-жылы Кыз-Көл орто мектебин аяктап, 1975-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин Филология факультетинин Кыргыз тили жана адабияты бөлүмүн бүтүрүп, “Филолог. Кыргыз тили жана адабияты окутуучусу” адистигине ээ болгон.
Эмгек жолун 1975-ж. Кыргыз ССРнин Мамлекеттик китеп палатасында библиограф, кийин Кыргыз ССР Илимдер академиясынын Тил жана адабият институтунда кенже илимий кызматкер болуп иштөө менен баштаган. 1975–1978-жж. кыргыз адабияты жана фольклору боюнча макалаларды жарыялап, ал түзгөн “Эл ырчылары” аттуу китеби 1980-жылы “Кыргызмамбастан” басылып чыккан.
1978–1980-жж. СССР Илимдер академиясынын М.Горький атындагы Дүйнөлүк адабият институтунун Оозеки чыгармачылыкты изилдөө бөлүмүндө такшалмадан өтүп, 1981–1984-жж. ошол эле институттун аспирантурасында окуган. 1985-жылы “Эр Төштүк” жомогунун көркөм сүрөттөө каражаттары (кыргыз жана башка түрк тилдүү элдердин версиялaрынын мисалында)” аттуу кандидаттык диссертациясын коргогон.
1985–1991-жж. Кыргыз ССР Илимдер академиясынын Тил жана адабият институтунда кенже илимий кызматкер, улук илимий кызматкер жана сектор башчысы болуп, эки китептин, ондогон илимий макалалардын автору, бир катар илимий эмгектердин жооптуу жана адис редактору болгон. Фольклордук экспедицияларга жетекчилик кылуу менен В.В.Маяковский атындагы Кыргыз мамлекеттик кыз-келиндер педагогикалык институтунун Филология факультетинин Кыргыз тили жана адабияты кафедрасында “Кыргыз фольклору”, “Кыргыз акындар чыгармачылыгы” жана “Адабият теориясына киришүү” сабактарынан лекцияларды окуган.
1987–1988-жж. Москвадагы СССР Жазуучулар союзуна караштуу М.Гoрький атындагы Адабият институтунун чакыруусу менен “Элдик оозеки чыгармачылык” боюнча дарс окуган.
1992–1995-жж. Бишкек гуманитардык университетинде Түркология факультетинин деканы, биринчи проректор кызматтарында иштеп, “Кыргыз эл ooзeки чыгармачылыгы”, “Кыргыз акындар поэзиясы”, “Манастаануу”, “Жалпы филологияга киришүү” сабактары боюнча лекцияларды окуп, текстология, булак таануу, библиография сыяктуу илимий тармактар боюнча адистештирилген курстарды өткөргөн.
1996-жылы Бишкектеги Чүй мамлекеттик университетинде профессор, филология кафедрасын жетектеген.
1997-2007-жж. Чүй мамлекеттик университетинин чет элдик байланыштар боюнча проректору кызматын аркалоо менен бирге, Түркия Республикасынын Вaн шаарындагы Жүзүнчү Жыл университетинин Гуманитардык жана табигый илимдер факультетинин Түрк тили жана адабияты бөлүмүндө aлгaчкы жылы доцент, aндaн кийин профессор болуп иштеп, “Түрк элдик оозеки чыгармачылыгы”, “Жаңы түрк жазуу тилдери”, “Түрк баатырдык жомоктору”, “Жомок поэтикасы”, “Текстология негиздери”, “Түрк тилдеринин салыштырма грамматикасы”, “Кыргыз тили”, “Казак тили” жана “Өзбек тили” сабактарын окуткан.
Ван шаарында иштеген жылдары “Башталгычтан бүгүнкүгө чейинки Түркия түрк адабияты антологиясын” (Анкара, 2004, 704 б.) кыргыз тилине которгон жана китептин редактору болгон.
2005-жылы Aнкaрaдa басылып чыккан “Кыргыз адабиятынын антологиясынын” эки томдугун түзгөн.
Илимий макалалары менен улуттук жана эл аралык симпозиумдарда, конференцияларда түрк дүйнөсүнүн оозеки чыгармачылыгы жaнa этогрaфиясы жөнүндө көптөгөн баяндамаларды жасаган.
Кыргыз, орус, түрк тилдеринде жазылган 200дөн ашуун илимий жана илимий-популярдуу макалалардын автору.
Ван облусунун Эрчиш районуна караштуу Улуу-Памир айылында жашаган кыргыздардын тили, фольклору жана этнографиясына тиешелүү булактарды жыйнаган.
2007-жылдын 1-февралынан тартып, 2011-жылдын 6-сентябрынa чейин Кыргыз-Түрк "Мaнaс" Университетинин ректору болуп иштеди.
2011-жылдын 7-сентябрынaн 2014-жылдын сентябрынa чейин Султaн Мaмбеткелиев aтындaгы Чүй Университетинин ректору болуп эмгектенди.
2014-2015-окуу жылы Түркия Республикaсынын Aрдaxaн Университетинде чет элдик профессор кызмaтын aткaрды.
2015-жылдын сентябрынaн тaртып Кытaй Эл Республикaсынын Үрүмчү шaaрындaгы Шинжaң Педaгогикaлык Университетинин "Мaнaс" Изилдөө Борборундa чет элдик профессор мaртaбaсындa эмгектенип келүүдө.
2007-жылы XXI кылымдын интеллектуалдык өнүгүшүнө кошкон жекече салымы үчүн Сократ атындагы эл аралык сыйлыктын (SOCRATES INTERNATIONAL AWARD) лауреаты болгон.
2007-жылдан Европа Ректорлор Клубунун (THE CLUB OF THE REKTORS OF EUROPE) чыныгы мүчөсү.
2008-жылы Кыргыз Республикасынын илим жана техника жагындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты болгон.
«2007-жылдын калемгери», «2007-жылдын мыкты ректору», «2007-жылдын каарманы», «Кылым башатынын азаматы» (2008), «Жергебиздин ишмер, чыгаан-калемгер атуулу» (2009) наамдарынын ээси.
1994-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун, Кыргыз Республикaсынын Журнaлисттер союзунун мүчөсү.
Кичи Кизил дарыясы
Кичи Кизил — Орусиядагы дарыя. Башкырт Республикасы, Челябинск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Урал дарыясынын оң жээгинен 2172 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 113 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейндер округунда жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Жогорку Урал суу тармагы Магнитогорск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Калыбеков Нурлан
Калыбеков Нурлан – акын. Аксы районунун Аркыт айылында 1973-жылы 21-сентябрда туулган.
Алгачкы ыры 1990-жылы “Ленин жолу” гезитине жарыяланган.
Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн Жаштар сыйлыгынын лауреаты. Республикалык Жолон Мамытов атындагы, Казакстандын Мукагали Макатаев жана Габит Мусрепов атындагы адабий сыйлыктардын ээси.
А.Осмоновдун “Ата журт”, Ж.Мамытовдун “Издейм сени”, Т.Кожомбердиевдин “Мен тоолордун уулумун” аттуу китептерин түзгөн.
Учурда чыгармачыл жаштардын республикалык «Нурборбор» бирикмесинин төрагасы болуп эмгектенет.
1996-жылдан Кыргыз Республикасынын улуттук Жазуучулар союзунун мүчөсү.
2018-жылдан баштап Кыргыз Республикасынын улуттук Жазуучулар союзунун төрагасы.
2020-жылы Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер ардактуу наамдын ээси болду.
Кыргыз тилинде
21: Ырлар жана поэма. – Б.: Техник, 1999. – 114 б.
Теңиринсан: Ырлар жана поэма. – Б.: Бийиктик, 2004. – 58 б.
Күнэл: Ырлар жана поэма. – Б.: Бийиктик, 2007. – 320 б. (жамааттык жыйнак).
Сыр жарык: Ырлар, поэмалар, котормолор. – Б.: Бийиктик, 2010. – 178 б.
Орус тилинде
Дервиш миров: Стихотворение и поэма. – Б.: Бийиктик 2002. – 88 с.
Азия, все мы твои дети: Стихотворение. – Б., 2000. – 320 с. (коллективный сборник)
Котормолору
Мукагали Макатаев Үч бакытым. – Б.: Элпек, 2000. – 48 б.
Магжан Жумабаев Теңир от. – Б.: Техник, 2002. – 58 б.
Adobe Photoshop
Adobe Photoshop ([əˈdəʊbɪ ˈfəʊtəʃɒp], Эдоуби Фотошоп) - Adobe Systems фирмасы иштеп чыккан жана тараткан көп функционалдуу графикалык редактор. Негизинен растер сүрөттөр менен иштейт, бирок айрым вектордук шаймандарга да ээ. Продукт - рыноктун растердик сүрөттөрдү редакциялоонун комерциялык каражаттары тармагында лидери жана Adobe фирмасынын эң белгилүү продукту болуп саналат. Учурда Photoshop MacOS, Windows платформаларына, iOS, Windows Phone жана Android уюлдук системдерине жеткиликтүү. Windows Phone 8 жана 8.1. үчүн Photoshop Express версиясы да бар. Азыркы тапта АКШда продукттун Chrome OS үчүн стримиң версиясынын бета-сыноосу жүрүп жатат. Редактордун алгачкы версиялары SGI IRIX'ке туураланып ташылган, бирок продукттун үчүнчү версиясынан тартып, расмий колдоо токтотулган. 8,0 жана CS6 версияларын Windows API Wine альтернативаларынын жардамы менен Linux алдында жүгүртүүгө болот.
Биринчи версиясы
Биринчи версиясы 1987 жылы.аны жасаган Мичиганского университетинин студенти Томас Нолл Macintosh платформасы үчүн жасаган. ал аны Display деп атады, бирок 1988 жылы анын атын ImagePro алмаштырган. 1988 жылы Adobe Systems компаниясы ошол программаны сатып алышкан, бирок аны жасанган Томаса Нолла бойдон калтырышкан, 1989 жылы  Photoshop деп атап койушкан. 1990 жылы биринчи Photoshop 1.0. иштелип чыккан
Моррисон (Оклахома)
Моррисон (Оклахома) (Morrison) — Оклахома штатынын Noble округуна караган АКШ шаары.
Гемолимфа
Гемолимфа (гемо... жана лимфа) — көптөгөн омурткасыз жаныбарлардын (муунак буттуулар, онихофоралар, моллюскалар жана башка) туюк эмес кан айлануу системасынын кан тамырларында айлануучу түзсүз же жашыл суюктук. Гемолимфа туюк кан айлануу системалуу жаныбарлардын каны жана лимфасы аткарган функцияны эле аткарат: O2 жана СO2, азык заттарын жана бөлүп чыгаруу продуктуларын ташыйт (курт-кумурскалардын трахея системасы өөрчүгөндүктөн, гемолимфа газ ташууга катышпайт); организмди коргоо, осмосту жөнгө салуу жана башка функцияларды аткарат. Дем алуу пигменттерин (гемоцианин жана гемоглобин) үзгүлтүксүз кармап турат. Гемолимфанын курамына клетка элементтери кирет. Айрым курт-кумурскалардын гемолимфасы күчтүү уу чыгаргандыктан, жырткычтар аларды жей алышпайт.
Моррисон (Оклахома)
Калкы - 636 киши. Болжолдуу аянты - 1.6 км². FIPS коду — 40-49450.
Гемотерапия
Гемотерапия - (гемо... жана терапия) кан жана анын курамындагы элементтерди (плазма, эритроцит, лейкоцит жана тромбоцит массалары) куюп дарылоо, кыскасы Кан куюу.
Гeмонxоз
Гeмонxоз - кепшөөчүлөрдүн жумурунда мителик кылуучу жумуру курт (Haemonchus) козгоочу ылаң. Ылаңдаган малдын жалпы абалы начарлайт, жем-чөп жебей, ичи өтөт. Көзүнүн, оозунун чел кабыгы бозорот, жүнү кургайт. Ылаң оор өткөндө алдыңкы жаагы шишийт, чел кабыгы кызарат. Митенин санына жана малдын абалына жараша ылаң ар түрдүү формада өтөт. Кээ бир учурда биринчи клиникасы билингенден кийин эле мал өлүмгө дуушар болот. Көп убакта ылаң узакка созулат. Мал арыктайт, жүнү жыдыйт. Дарылоо үчүн малдын салмагына 0,5 г/кгдан фенотиазинди жем, атала жана суу менен суспензия түрүндө нафтомон (0,3-0,5 г/кг), нилверм (15 мг/кг), тиабендазол, бубулин, дизофенол, альбендазол, вермитан-20 пайдаланылат. Кыргызстанда ылаң жаан-чачындуу, нымдуу жылдары кеңири таралып, өзгөчө жаш малды бир кыйла зыянга учуратат.
Султана (Кушнаренк району, Башкыртстан)
Султана — Башкыртстандын Кушнаренк районундагы айыл, Эски гумер айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 514 киши. Почта индекси — 452234, ОКАТО коду — 80240870004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жон-Арык (Ноокен району)
Жон-Арык — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Ноокен районундагы айыл. Шайдан айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 686 киши (2009-жылы).
Гиоргиевица (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Көк шимүүр, көк катын
Көк шимүүр, көк катын (Шалфей) (Salvia, L. 1753) – эрин гүлдүүлөр тукумундагы көп жылдык өсүмдүк уруусу. Бир же көп жылдык чөп. Сабагы бутактуу, бийикт. 50-60 смге жетет. Калемчедей майда топ гүлү, шыпыргыдай ири топ гүлдү түзөт, алар сабактын учунда жайгашат. Гүлдөрүнүн түсү мала кызыл, көгүш кызыл, кочкул көк. Жер жүзүндө 700 жакын түрү, Кыргызстанда 8 түрү белгилүү. Өрөөндөн тартып тоонун субальпы алкагына чейинки жерлердеги боз дөңдө, шалбаада, суу боюнда, жолдун, арыктын жээгинде, кээде аңызда өсөт. Бардык түрү эфир майлуу. Мускаттуу К. ш. деген түрүн айрым өлкөлөрдө атайын айдалат. Гүлүнөн эфир майы алынып, ал парфюмерияда, самын кайнатууда, шарап чыгаруу өнөр жайында пайдаланылат. Мускаттуу К. ш-дин жапайы түрү Кыргызстандын тоолорунда да кездешет. Дарылык К. ш. деген түрү Караколдогу дары өсүмдүктөрдү өстүрүүчү станцияда кеңири айдалып, дары өнөр-жайына киреше берип турган. Ал түр чала бадал, бийикт. 30-70 см, жалбырагы майда, анда 0,5-2,5 % эфир майы бар, эгилме өсүмдүк. Жалбырагы дары сырьёсу катары керектелип, гүлдөө алдында чогултулат. Жогорку дем алуу жолдору менен ооздун былжыр челини сезгенүүлөрүн дарылоо жана дезинфекциялоо үчүн чайкоочу препарат алынат.
...генез
...генез - (гр. gеnesis туулуу, пайда болуу, келип чыгуу) татаал сөздөрдүн пайда болууга же келип чыгууга байланыштуу маанини берүүчү бөлүгү (мисалы, антропогенез).
Кайрагач (Ноокат району)
Кайрагач (Кайрагач) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Ноокат районундагы айыл. Бел айыл округу составына кирет. 3 мектеп, 6 мечит, спорт залы, футбол жана волейбол ойноочу аянтчалар, оорукана, маданият үйү, кыш заводу бар. Ноокат - Кызыл-Кыя жолунун 9-унчу чакырымында жайгашкан.
Калкы
Калкы - 6931 киши.
Койчу баштык
Койчу баштык (Capsella bursa-pastоris) – өсүмдүктөрдүн кайчы гүлдүүлөр тукумундагы уруу. Сабагынын бийикт. 50 смге чейин. Жалбырактары жөнөкөй, сабакта кезектешип жайгашкан, көбү тамыр моюнчасынан өсөт, саптуу, жээги бүтүн же майда тилкелүү. Урук кутучасы – саадакча. Жол боюнда, айдоо жерлерде, огороддо отоо чөп катары өсөт. Жер шарынын бардык жеринде бир гана (арктикадан башка) түрү кездешет.
Медицинада кан токтотуучу дары чөп катары колдонулат.
Жаңы гумер (Кушнаренк району, Башкыртстан)
Жаңы гумер — Башкыртстандын Кушнаренк районундагы айыл, Эски гумер айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 142 киши. Почта индекси — 452242, ОКАТО коду — 80240870003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Төмөнкү Щельяэс-Ю
Төмөнкү Щельяэс-Ю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Адзьва дарыясынын оң жээгинен 228 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 28 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бел, Ноокат району
Бел (Бел) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Ноокат районундагы айыл. Бел айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 18776 киши.
Генерал-губернаторлук
Генерал-губернаторлук - 1775-1917-жылдарда Россиядагы чоң административдик-аймактык бирдик. Генерал-губернаторлуктун башында генерал-губернатор туруп, анын негизин бир, же бир нече облус менен губерния түзүп, көбүнчө Россиянын четжакасындагы аймактар кирген. Мисалы, 1803-ж. Сибирь Генерал-губернаторлугу түзүлүп, кийин ал Батыш жана Чыгыш Генерал-губернаторлугуна бөлүнгөн (1822). 1867-ж. Жети-Суу облусун кучагына алган Түркстан Генерал-губернаторлугу, 1882-ж. Талаа Генерал-губернаторлугу түзүлгөн. Кыргызстан Жети-Суу облусунун курамында болгон.
Төмөнкү Тар-Тагай дарыясы
Төмөнкү Тар-Тагай — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чулышман дарыясынын сол жээгинен 133 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Дороватка (Корманга куймасы)
Дороватка — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Корманга дарыясынын оң жээгинен 26 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Төмөнкү Тар-Тагай дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Генералдык план
Генералдык план, генплан 1) шаарды өстүрүүнүн илимге негизделген келечек планы, шаар куруунун башкы документи. Генералдык пландын негизинде шаар пландоонун конкреттүү долбоорлору түзүлөт, кыскасы Шаар курулушу; 2) өнөр жай ишканаларынын генералдык план өнөр жай ишканаларын долбоорлоонун маанилүү тармактарынын бири. Мында аймакты абат кылууну, имараттарды, транспорт коммуникацияларын, өнөр жай ишканаларын жана башка жайгаштырууну пландоо маселелери каралат.
Кызыл-Туу (Сузак району)
Кызыл-Туу — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы айыл. Багыш айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 1234 киши (2009-жылы).
Тайсара дарыясы
Тайсара — Орусиядагы дарыя. Башкырт Республикасы, Челябинск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Кичи Кизил дарыясынын сол жээгинен 31 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейндер округунда жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Жогорку Урал суу тармагы Магнитогорск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Япта-Нарото-Яха
Япта-Нарото-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пыякоя-Яха дарыясынын сол жээгинен 14 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 32 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Огозо дарыясы
Огозо — Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Башкаус дарыясынын сол жээгинен 25 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Георг Фридрих Гендель
Гендель Георг Фридрих - (23. 2. 1685, Галле 14. 4. 1759, Лондон) немис композитору, органист, скрипач. Өмүрүнүн көбү Англияда өткөн. 17 жашында Галладагы собордун органисти жана музыкалык жетекчиси болгон. Ошол кезде жалгыз немис опера театры жайгашкан Гамбург шаарына келип (1703), «Альмира» жана «Нерон» операларын жазган. Гамбург опера театры жабылгандан кийин Италияга кеткен, Флоренцияда, Римде, Неаполдо, Венецияда жашап, мыкты композитор катары таанылган. Гендель «Родриго» (1707), «Агриппина» (1709), «Ринальдо» (1711), «Радамист» (1720), «Юлий Цезарь» (1724) жана башка 40тан ашуун операнын автору. Ал опера жанрында баатырдык жана турмуштук образдардын музыкалык мүнөзүн тереңдетип, оркестрди вокалдык формалар менен байыткан. Ораторияларында опералык-драмалык («Самсон», «Иевфай» жана башка), лирикалык («Шайыр, кыялкеч жана токтоо») мүнөз пайда болгон, алардын бардыгында Гендельге таандык оптимизм, сулуулукту аздектөө сезилип турат. Ал 30га жакын оратория жазган, хор өнөрүн өркүндөткөн, аспаптык музыкага да зор үлүш кошкон.
Жаңы баскак (Кушнаренк району, Башкыртстан)
Жаңы баскак — Башкыртстандын Кушнаренк районундагы айыл, Эски гумер айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 7 киши. Почта индекси — 452234, ОКАТО коду — 80240870005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Моунтэин Парк (Оклахома)
Моунтэин Парк (Оклахома) (Mountain Park) — Оклахома штатынын Kiowa округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 409 киши. Болжолдуу аянты - 1.964645 км². FIPS коду — 40-49600.
Фрунзе (Ноокат району)
Фрунзе (Фрунзе) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Ноокат районундагы айыл. Гүлстан айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 12 814 киши.
Бекниязов Жайлообек
Бекниязов Жайлообек (1940–2002) - акын.
Кыскача өмүр таржымалы
Акын Жайлообек Бекниязов 1940-жылы 3-сентябрда Москва районундагы Кызыл-Дыйкан айылында туулган. 1964-жылы Пржевальскидеги пединституттун тил жана адабият факультетин ийгиликтүү бүтүргөн. Ошол эле жылдын күзүндө Советтик Армиянын катарына чакырылган. 1965-1966-окуу жылында Буденый орто мектебинде мугалим, 1967-1971-жж. «Кыргызстан», «Мектеп» басмаларында корректор, кенже редактор, 1971-жылдан «Ленинчил жаш» гезитинин адабият жана искусство бөлүмүндө улук кабарчы, 1976-жылдан «Байчечекей» журналынын улук редактору, 1987-жылдан Басмалар боюнча өкмөттүк комитетте жетектөөчү редактор болуп иштеген. Ж.Бекниязовдун биринчи ырлары 1963-жылы «Ала-Тоо» журналына жарыяланган.
Чыгармачылыгы
Кезек: Ырлар. Ф.: Мектеп, 1970. 60 б.
Кышкы токой: Ырлар. Ф.: Мектеп, 1973. 55 б.
Мен кимди жакшы көрөм: Аңгемелер. Ф.: Мектеп, 1975. 14 б.
Айылдык кыз: Ырлар. Ф.: Кыргызстан, 1977. 63 б.
Ала топ: Аңгемелер. Ф.: Мектеп, 1978. 14 б.
Жар боорундагы уялар: Ырлар, легендалар. Ф.: Мектеп, 1979. 44 б.
Жанузак мерген: Жомоктор. Ф.: Мектеп, 1982. 15 б.
''' Ырлар, табышмактар, жаңылмачтар. укг Мектеп, 2001-жылы
Майман мамалак: Сценка. Ф.: Мектеп, 1986. 16 б.
Баатыр жөжө: Ырлар, табышмактар, жаңылмачтар жана жомок. Ф.: Мектеп, 1987. 72 б.
Дарактын үмүтү: Ырлар, поэма. -Ф.: Адабият, 1989. -120 б.
Орус тилинде
Охотник Жанузак: Сказки. Ф.: Мектеп, 1982. 20 с.
Зимний лес: Стихи. Ф.: Кыргызстан, 1985. 76 с.
Башка элдердин тилдеринде
Полосатый мяч: Рассказы. - Киев: Вэсэлка, 1982. - 20 с
Котормолору
Барто А. Ырлар. Ф.: Мектеп, 1982. 56 б. ‏‎
Коңгуроо гүл
Коңгуроо гүл (Campanula, L. 1753) – коңгуроо гүлдүүлөр тукумундагы өсүмдүк уруусу. Бир, эки жана көп жылдык өсүмдүктөр. Гүлү коңгуроо сымал, өңү көк, кызгылт көк, ак жана башка 300гө жакын түрү белгилүү, Кыргызстанда 7 түрү кездешет. Бөксө, бийик тоолордо, боздөң, шалбаада, тескей беттердин аска-таштарынын арасында өсүшөт. Уругу, тамыры аркылуу көбөйөт. Кыргызстанда К. г. жазында гүлдөөчү бир жана эки жылдыгы, жайында гүлдөөчү көп жылдыгы түрү гүлзарларда кооздук үчүн өстүрүлөт.
Генералдык cекретарь
Генералдык cекретарь - (КПСС БКнын), 1922-ж. РКП (б)нин 11-сьезди шайлаган БКнын Пленуму тарабынан киргизилген жана партиянын Борбордук Комитетинин Генералдык cекретарьлыгына И. В. Сталин шайланган. КПСС БКнын Сентябрь (1953) пленумунан кийин КПСС БКнын биринчи секретарлыгы менен алмаштырылган. КПССтин 23-съезди (1966-ж. март апрель) кайрадан КПСС БКнын Генералдык cекретарьлыгын калыбына келтирген. КПСС БКнын Генералдык cекретарьлары: Л. И. Брежнев (1966-82), Ю. В. Андропов (1982-84), К. У. Черненко (198485), М. С. Горбачев (1985-ж. март 1991-ж. август). СССРдеги 1991-жылдагы август кризисинен кийин РСФСРдин президенти Б. Н. Ельциндин Россиянын аймагында КПССтин ишмердүүлүгүн токтотуу тууралуу указынан кийин партиянын курамдык структурасы жоюлган.
Никан-Ю
Никан-Ю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уса дарыясынын сол жээгинен 266 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Япта-Яха (Сядор-Яха куймасы)
Япта-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сядор-Яха дарыясынын оң жээгинен 117 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :