cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аргасыз термелүү
Аргасыз термелүү — системада сырткы күчтүн таасиринде пайда болуучу мезгилдүү кыймылдоолор. Анын мүнөзү сырткы күч жана системанын өзүнүн касиети менен да аныкталат. Аргасыз термелүү адегенде мезгилдүү сырткы күчтүн аракети менен убакытка жараша өзгөрөт, бир аз убакыт өткөндөн кийин системада мезгили сырткы күчтүн мезгилине барабар болот. Сызыктуу термелүүчү системага жыштыгы системанын өздүк термелүүсүяүн жыштыгына жакын сырткы күчтү туташтырууда системада аргасыз термелүүдөй бир эле мезгилде өздүк термелүү пайда болот. Бул термелүүнүн амплитудасы алгач барабар, фазалары карама-каршы, өздүк термелүүсү акырындык менен басаңдап, системада белгилүү аргасыз термелүү калат. Анын амплитудасы системадагы аракет кылуучу күчтүн амплитудасы жана басаңдоосу менен аныкталат. Эгерде басаңдоосу аз болсо, анда аргасыз термелүүнүн амплитудасы аракет этүүчү күчтүн жыштыгы менен системанын өздүк термелүүсүнүн жыштыгынын катышына көз каранды. Сырткы күчтүн жыштыгы системанын өздүк жыштыгына жакындаса, аргасыз термелүүнүн амплитудасы кескин көбөйүп, резонанс пайда болот.
Капилляр суулары
Капилляр суулары – топурак кыртышынын арасындагы өтө майда көзөнөкчөлөр (капиллярлар) менен байланышкан суулар. Өз ичинен капиллярдык көтөрүлгөн жана капиллярдык илешчээк түрлөрдөн турат. Биринчисинде кыртыш суулары капиллярлык күчтүн таасири астында жогору көтөрүлөт. Булар кыртыш суусунун үстүнөн орун алып, алар менен гидравликалык байланышта болот. Жылуу жана кургак климаттык шартта шор пайда кылат. Капиллярдык илешчээк суулар эки түрдөн турат. Бири жер бетине жакын орун алып, жаан суулары сарыкканда, топуракка илешип калат. Экинчиси кыртыш сууларына, топуракка байланышпай, ортодо илешкен суулар. Булар капиллярдык көтөрүлүүдөн, илешкен жана сарыккан суулардан келип чыгат.
Букарачылык
Букарачылык – монархиялык башкаруу таризиндеги мамлекетте жарандыкты белгилөө үчүн колдонулуучу аталгы.
Пушкинская (метро бекети, Москва)
Пушкинская — Москва метросунун Таганско-Краснопресненская сызыксындагы станция. 1975-жылы 17-декабрьда ачылган.
Калмаклар (Салауат району, Башкыртстан)
Калмаклар — Башкыртстандын Салауат районундагы айыл, Салауат айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 283 киши. Почта индекси — 452496, ОКАТО коду — 80247853002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ак өргөө
''«Торум кыздын ак сарай,
Люк-Еган дарыясы
Люк-Еган — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Каралька дарыясынын оң жээгинен 153 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Ак өргөө
Асемдүү боо тактырган,
Люк-Еган дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ак өргөө
«Жалаң үйдүн форумун, жарым күнү ырдаган» («Манас»).''
Бул — жасалгалуу боз үй, үйдүн көлөмдүүсү. Күнөстүү Кыргызстанда салтанаттуу тойлордо, «Малчылар күндөрүндө», эс алуу жайларында жана урматтуу меймандарга карата атайын тигилген боз үйлөр Ак өргөө болуп саналат. Ал мурун обочо, бийигирээк жайга тигилген. Актыгы, чоңдугу менен кооздугу аркылуу берки үйлөрдөн айырмаланган. Өргөөнүн жасалгасына атактуу усталар жана уздар катышат. Ак өргөөнүн чаканы «алты канат», чоңу «он эки канатка» дейре жеткен. Ак өргөөгө чыгдан тартылбайт, от жагылбайт. (Мындан алты жыл мурун ГДРдын Лейпциг шаарында Бүткүл дүйнөлүк көркөм көргөзмө-ярмарка ачылган. Анда кыргыз боз үйү аалам алкактарынан келген сынакай көрүүчүлөрдү таң калтырат. Боз үйүбүз кошо катышкан форумдар ГДРде, Индияда, Канадада, Сирияда, Турцияда, Алжирде, Швейцарияда, Монголияда жана башка ушул өңдүү ондогон чет өлкөлөрдө болду). Ак өргөөнү көтөрүүдө айлакер зергерлердин, суусун ичкен жыгаччынын, кайкач бармак оймочунун, көз каргыткан саймачынын жана термечинин, токуучунун, эшмечинин, түймөчүнүн, чырмакчынын, бычмачы-тикмечинин аруу колдору катышат. Ичинен тегерек «тегирич» илинет да, сыртына кыдырата «кылдыраач» тартылып, ак өргөөнүн төрт жери кооз «төтөгөлөнөт». Анын эң чоңу «ак сарай» деп аталат.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996]
Жетиген (Ысык-Ата району)
Жетиген (Жетиген) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Ысык-Ата районундагы айыл. Сын-Таш айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 810 киши.
Абшырсай көмүр кени
Абшырсай көмүр кени – Ош облусунун Ноокат районунда, Кызыл-Кыя шаарынан 26 км чыгыш тарапта, Алай кырка тоосунун түндүк капталында. Кен 1930-ж. табылып, 1941–66-жылдары геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлгөн. Көмүрлүү катмарлар юра мезгилинде пайда болгон тоотектердин арасында кездешип, алардын калыңдыгы 0,1–13,4 м. Жалпы узундугу 38 км. Көмүр кларендүү жана фюзен-ксилендүү. Кендин жалпы запасы 13,3 млн т.
Капюшончондор
Капюшончондор  (лат. Bostrichidae) — коңуздардын бир тукуму, буларга кыйла уруу жана түр кирет; кош чекиттүү капюшончон (Schistoceros bimaculatus), тикендүү капюшончон (Enneadesmus trispinosus) жана башкалар.
Сыр айттыруу
Шарттары
Оюнчулардын саны 10—15 киши.
Оюн талаада, токойлуу жерде өткөрүлөт.
Оюндун баяны
Жетекчинин буйругу боюнча оюнчулар өз топтору менен ар тарапка барышын жашынышып, бир бирин аңдышат. Ыңгайлуу убакыт табышып бир топтун оюнчулары экинчи топтун бир же эки оюнчуларын урдашын, суракка алчу жерге алга барышып, анын кол-буттарын таңышып, кытыгылашып, кыйнашып алардын тобунун сырын айттырууга аракеттенишет. Эгерде колго түшкөн оюнчу суракка чыдабай, өз тобунун сырын айтып койсо, аны жетекчиге айтылган сырдын туура же туура эместигин билүү үчүн алып келишет. Жетекчи топтун сыры туура же туура эместигин, ошондой эле оюндун жыйынтыгын айтат. Ошентип оюн бири биринин сырларын билгиче уланат. Сырды бат билген топтун оюнчулары жеңүүчү болот.
Оюндун эрежеси
Колго түшкөн оюнчуларды суракка алчуу жерден башка жерде сураганга, ал оюнчунун колу-буттарын кайрууга, толгоого, муунтууга, урууга болбойт.
Методикалык көрсөтмө
Колго түшкөн оюнчуларды шериктери келип аны  куткарышып кетүүгө  болот.
Педагогикалык мааниси
Күчкө, шамдагайлыкка тарбияланат, чыдамкайлыкка үйрөтөт.
Алкак
Жыгаччылыкта челек, элек, май бышкыч (куу-күү) сыяктуу идиштердин бөлүктөрүн бириктирүүчү, алардын эки-үч жерине курчала турган ичке (2,0—3,0 см.) түпкүч формасындагы жыгач. Аны чеберлер сууга салып, жибитип, табына келген кезде ийишет. Мындай ыкма менен казанга түпкүч, элекке карскан, шири идиштеринин оозуна кептөөч да жасалат.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996]
Аденовирустар
Аденовирустар (гр. aden - без жана вирустар) - киши жана жаныбарларда бир катар ооруларды пайда кылуучу микроорганизмдердин чоң тобу. Алар кишинин аденоид жана бадам безинен табылган. Аденовирустар дем алуу органынын катуу кармоочу бир катар оорусу, конъюнктивит, энтероколиттер, пневмония ж. б. Алар антибиотиктерге, төмөнкү температурага жана сырткы чөйрөнүн түрдүү шарттарына туруктуу. Ультракызгылт көк нурдун таасиринен, 5%түү формалин жана фенол эритмесинде өлөт.
Кайсы жердесин, ыйа, бир тууган?
"Кайсы жердесин, ыйа, бир тууган?" (англ. O Brother, Where Art Thou?) - 2000-жылы чыккан кызыктуу окуялуу тасма. Тасманын продюсерлери жана директорлору: Жоэль менен Этан Коэндер, тасмада тартылган актерлор: Жорж Клуни, Жон Туртурро жана Тим Блейк Нелсон, ошондой эле Жон Гудмен, Холли Хантер, жардамчы ролдордо: Чарльз Дурниң. Тасманын окуясы 1937-жылдагы Улуу депрессия учурунда, Миссисипидеги айылдык аймакта орун алган. Бул тасма айрым учурларда Гомердин "Одиссея" поэмасына окшош болгон заманбап сатирасы. Тасманын аталышы 1941-жылы чыккан "Салливандын сапары" (англ. Sullivan's Travels) тасмасынан келип чыккан, анда башкы каарман (режиссер) "Кайсы жердесин, ыйа, бир тууган?" аталыштагы Улуу депрессия жөнүндөгү көркөм китеп боюнча тасма тарткысы келген.
Тасмада ойногон музыка фолк музыка дооруна таандык, анын ичине Ральф Стэнлинин "Вирджиниянын көдөө чөбү" (англ. Virginia bluegrass) ыры да кирет. Тасмага муңдуу сепия түсүн бериш үчүн санариптик түстү оңдоо ыкмасын колдонгон биринчи тасма болгон. Тасма жана анын анын "Кайсы жердесин, ыйа, бир тууган?" саундтреги киносынчылар тарабынан жогору бааланып, 2001-жылы "Грэмми" сыйлыгынын "Эң мыкты альбом" номинациясын уткан. Ырды ырдаган топ жана фолк жанрынын музыканттары тасма чыгаары менен популярдулукка жеткен, алардын ичинде: Жон Хартфорд, Элисон Краусс, Эммилоу Харрис, Жиллиан Уэлч, Крис Шарп жана башкалар. Ырчы жана музыканттар баары чогулуп, тасмада болгон баардык ырларды TV жана DVD дискке жаздырылган концерт турунда аткарышкан.
Активациялык анализ
Активациялык анализ, (радиоактивациялык анализ) – атом ядросунун активдүүлүгүн жана пайда болгон радиоактивдүү изотопторду изилдөөгө негизделген элементтер сапаттык жана сандык анализинин методу. Затты ядролук бөлүкчөлөр (жылуулук же тез нейтрондор, протондор, дейтрондор, a бөлүкчөлөрү жана башкалар) же g кванттар менен нурландырат. Андан радионуклиддер катар номерин жана массалык санын анын белгилүү жарым ажыроо мезгили Т1/2 жана нурлануу энергиясы Е б-ча аныктайт. Тигил же бул радионуклиддер пайда болушуна алып келүүчү ядролук реакциялар белгилүү болгондуктан, баштапкы атом кайсыл атом экендигин аныктап алууга болот. Аныкталуучу элементтер белгилүү саны бар үлгү менен, аныкталуучу үлгүнүн активдүүлүгүн салыштырууга негизделген салыштырма метод менен аныкталат. Сандык анализде, ядролук реакцияга катышкан баштапкы изотоптун санына, пайда болгон радионуклид активдүүлүгү пропорционалдуу экендигине негизделген эки метод колдонулат: 1.Абсолюттук метод, жогорку денгээлдеги каталыкты жибериши менен мүнөздөлөт (стандарттык четке чыгуу 0,4-0,6), ошондуктан көпчүлүк учурда анализди, үлгүлөрдүн активдүүлүгүн өлчөө жана нурлантууну бирдей шартта жүргүзүү менен ишке ашырат. А. а. эки негизги инструменттик жана радиохим. деген эки варианты бар. Биринчиси, начар активдештирилген же аз жашоочу радионуклидди пайда кылуучу заттарды анализдөөдө колдонулат. Анализденүүчү үлгүнү жана салыштырма үлгүлөрдү бир убакта алышат да, алардын g спектрлерин бир нече жолу ченешип салыштырышат. g спектрлерди ирээти менен ченөө, аныкталуучу элементтер радионуклиддерин гамма квант энергиясы б-ча гана идентификациялабастан, жарым ажыроо Т1/2 мезгили б-ча да аныктоого мүмкүнчүлүк берет. Радиохим. нурлантууда үлгүнү эритип, радионуклиддик негизде аныкталуучу элемент радионуклидин атайын кошулган изотоп алып жүрүүчүлөрү менен ажыратат. Ажыратууну экстракция, хроматография, дистилляциялык метод менен жүргүзөт. Алар, аныкталуучу элементтер активдүүлүгүн жарым өткөргүчтүү спектрометрде аныктоого мүмкүн болгон радиохим. тазалыктагы препараттарын алууга мүмкүндүк берет. Нейтрон – активациялык анализ кеңири таралган. Мында изилденүүчү зат энергиясы 0,025 эВ болгон жылуулук нейтрондор агымы менен нурландырылат. Анткени бул учурда ядролук реакциянын кесилиш аянты көпчүлүк элементтер үчүн башка ядролук реакциянын кесилиш аянтынан (n, g) бир нече ирет өйдө турат. Ядролук реактордон чыккан нейтрондун агымы 1013-1015 бөлүкчө см2/г жетет. Бул метод мезгилдик системадагы көпчүлүк элементтер аныктоо чегин 10-4 – 10-12 % Na баштап аныктоого мүмкүндүк берет. А. а. өзгөчө таза заттарды, геологиялык жана айлана-чөйрө объектилерин анализдөө, металлдар жана алардын куймаларын экспресстик анализдөөдө, о.эле кандагы, плазма, жаныбар жана өсүмдүк ткандарындагы микроэлементтер аныктоодо, соттук – медициналык экспертизада колдонулат.
Матрица: Кайрадан баштоо
"Матрица: Кайрадан баштоо" (англ. The Matrix Reloaded) – сценарийи Вачовски бир туугандар тарабынан жазылган жана тасмага тартылган, Америка жана Австралиянын илимий-фантастикалык тез аракеттүү тасмасы 2003-жылы жарыкка чыккан, ал "Матрица" (англ. The Matrix) тасманын биринчи уландысы, "Матрица" үчилтигинин экинчи бөлүмү. Тасманын биринчи жолу экрандарга чыгышы Вествудта (Калифорния, Лос-Анжелес) 2003-жылы 7-май айында болгон, Warner Bros. компаниянын алкагында, Американын түндүк кинотеатрларында 2003-жылы 15-майда өткөн, ал эми бүткүл дүйнө жүзүндө тасма майдын экинчи жарымында көрсөтүлгөн. Бул тасма 2003-жылы Каннда өткөн тасма фестивалында конкурстан тышкары көрсөтүлгөн. 15-майда чыккан "Матрицага кирүү" (англ. Enter the Matrix) видео-оюну жана 3-июнда чыккан анимацияланган тогуз кыска метраждуу "Аниматрица" (англ. The Animatrix) сериялары тасманын сюжеттик түзүлүшүн бир кыйла кеңейткен. Үчилтиктин "Матрица: Революция" (англ. The Matrix Revolutions) аталышындагы акыркы бөлүмү "Матрица: Кайрадан баштоо" тасмадан алты ай кийин, 2003-жылдын ноябрында экранга чыккан.
Бухталка (дарыя)
Бухталка — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ахманка дарыясынын сол жээгинен 13 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тура дарыясы Тагил дарыясынын куюлушунан Тагил дарыясы, Ница дарыясы жана Пышма дарыясы дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Файзулла Тешебаев
Тешебаев Файзулла (1925-жылы Сузак району, Бостон кыштагында туулган) — колхоз өндүрүшүн уюштуруучу, Социялистик Эмгектин Баатыры (1948). 1945-жылдан КПСС мүчөсү. 1941-47-жылдары Сузак районундагы «Кызыл-Байрак» айыл чарба артелинде колхозчу, жардамчы бухгалтер, башкы бухгалтер, 1947-49-ж. пахта өстүрүүчү звенонун башчысы. 1947-ж. анын звеносу 3 га аянттын ар гектарынан 91 цден пахта жыйнап алган. 1954 -56 -ж. Сузак районундагы Дмитров атнындагы 1959-62-жылдары К. Маркс атындагы колхоздордун башкармасы, 1965-67-жылдары Кыргызстандын 20 жылдыгы» совхозунда, 1967-69-жлдары Араван раонуагндагы «Пахтачы» совхозунда агроном болуп иштеген. 1951-63-жылдары Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты.
Сыйлыктары
Социялистик Эмгектин Баатыры, Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган.
Таштемиров Усман
Таштемиров Усман - акын.
Усман Таштемиров Араван районундагы Чоң-Абад айылында 1940-жылы 30-январда туулган. 1972-жылы Ташкент мамлекеттик университетинин журналистика бөлүмүн сырттан окуп бүтүргөн. Эмгек жолун 1958-жылдан Мичурин атындагы мектеп-интернатта көркөм жетекчи болуп иштөөдөн баштаган. 1959-жылы Ош мамлекеттик педагогикалык институтуна кирип, 1962-жылы аскерге кеткен. 1962-жылы райондор аралык «Гүлбара байраги» гезитинде кабарчы, 1967–1970-жж. облустук «Ленин йули» гезитинде адабий кызматкер, 1971–1975-жж. «Өзбекстан кишлок хужалиги», «Гулистон» журналдарында эмгектенген. 1976–1982-жж. «Ленин йули» гезитинде, 1983–1984-жж. Бабур атындагы Өзбек музыкалык драма театрында бөлүм башчы, 1985–1987-жж. сүрөтчү, 1987–1993-жж. «Ош садоси» гезитинде адабий кызматкер, жооптуу катчынын орунбасары, 1996-жылдан Араван райондук «Дуслик» гезитинин жооптуу катчысы, 1997-жылдан менчик адабий көркөм «Илхом» гезитинин ээси жана башкы редактору болуп иштеп келе жатат.
Усман Таштемировдун алгачкы чыгармасы 1958-жылы өзбек тилиндеги «Киргизстан хакикати» гезитинде басылып, андан бери чыгармалары өзбек жана кыргыз тилдеринде Кыргызстандын жана Өзбекстандын гезит-журналдарына, альманахтарына жарыяланып келген. Ал көптөгөн акын-дардын ырларын кыргызчадан өзбекчеге которгон. 1987-жылдан Журналисттер союзунун, ошол эле жылдан Кыргызстан Жазуучулар союзунун мүчөсү. У.Таштемиров 1965-жылы «Жеңиштин 20 жылдыгы» медалы менен сыйланган.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Кыргыз тилинде
Көрүндүк: Ырлар. – Б., 1988. – 160 б.
Өзбек тилинде
Океандан соккон жел: Ырлар. – Ташкент, 1969. – 92 б. Аяз атанын каалоолору: Ырлар жана поэмалар. – Ташкент, 1976. – 42 б.
Эртеңкиге жол: Аңгемелер. – Ташкент, 1976. – 178 б.
Чыгыштан кат: Ырлар, поэма. – Ташкент, 1977. – 60 б. Сени сагындым: Ырлар, поэма. – Ташкент, 1982. – 68 б. Автобиография: Ырлар. – Ташкент, 1987.
Сапаралиев, Алтынбек
Сапаралиев Алтынбек (1947-ж. т., Талас облусу, Бакай-Ата району, Бакай-Ата айылы) — эстрада ырчысы, Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1976). Кыргыз Республикасынын эл артисти (2017)
1965-ж. Бишкек айыл чарба техникумун (Кант ш.) бүтүргөн. 1965—68-ж. айылында зоотехник-селекционер. 1968—70-ж. Т. Сатылганов атындагы филармониянын алдындагы эки жылдык эстрадалык студияда окуган.
1970-жылдан Ч. Кожомжаров жетектеген алгачкы кыргыз эстрадасынын ырчысы. 1989-жылдан кыргыз филармониясынын кыргыз концерт бөлүмүнүн жетекчиси. 1990-жылдан «Кыргызконцерт» фирмасынын көркөм жетекчиси.
1970-жылдан профессионалдык сахнага чыгып ырдай баштаган. Алгачкы аткарган эстрадалык ыры Д. Жакшыбаевдин «Күтө, күтө зарыгам» аттуу ыры (1970). Андан кийин «Кантың бар» жана башка көптөгөн эстрадалык ырларды аткарган. Кыргыз эстрадасынын түптөлүшүнө зор салым кошкон.
1974—83-ж. Сирия, Түркия, Алжир, Тунис, Йемен, Вьетнам, Лаос, Монголия, Конго жана башка чет өлкөлөрдө гастролдо болгон. КМШ өлкөлөрү боюнча өткөрүлгөн көптөгөн конкурстарга катышкан.
Айрым шилтемелер
ЭЛДИК ЭСТРАДА ЫРЧЫ Алтынбек Сапаралиев - ТОО ГYЛY
Таштемиров Жаки
Таштемиров Жаки (1913–1988) - адабиятчы, жазуучу, акын.
Жаки Таштемиров Чүй районундагы Он-Бир-Жылга айылында 1913-жылы 15-октябрда туулган. 1931-жылы Токмоктогу айыл чарба техникумуна өтүп, 1932-жылы Фрунзедеги зооветеринардык институттун даярдоо бөлүмүнө которулуп, оорунун айынан 1936-жылы окууну таштоого мажбур болгон. Бир нече жылдар аралыгында Ж.Таштемиров мугалим болуп иштеп окууну сырттан окуган, 1947-жылы Кыргыз мамлекеттик пединститутун, 1951-жылы СССР ИАнын Тил адабият институтунун Кыргыз филиалынын аспирантурасын бүтүргөн. 1953-жылы Тоголок Молдонун чыгармачылыгы боюнча диссертациясын жактап, кыргыз адабиятын изилдөө багытында көп эмгектенген. Биринчи китеби болуп, 1950-жылы жарыкка чыккан «Эмгекте» аттуу аңгемелер жана очерктер жыйнагы эсептелет. Ал бир катар повесттер жана аңгемелердин, поэтикалык жыйнактардын, кыргыз адабият таануу тармагындагы монографиялардын жана көп сандаган макалалардын автору. Ал Токтогул Сатылгановдун, Тоголок Молдонун эки томдуктарынын, Ш.Термечиковдун, А.Тыныбековдун чыгармаларынын, «Кедейкан» эпосу-нун түзүүчүсү. 1947-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү болгон. 1981-жылы «Кыргыз ССРинин маданиятына эмгек сиңирген ишмер» наамын алган. «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы каармандыгы үчүн», В.И.Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына «Каарман эм-геги үчүн» медалдары, Кыргыз ССР ЖКнын Ардак грамотасы менен сыйланган.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Эмгекте: Аңгемелер, очерктер. – Ф.: Кыргызмамбас, 1950. – 124 б.
Таалайлуу балдар: Аңгемелер. – Ф.: Кыргызмамбас, 1952. – 72 б.
Аскарбек: Аңгеме. – Ф.: Кыргызмамбас, 1953. – 56 б.
Алтын булак: Повесть. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1956. – 142 б.
Тоголок Молдонун чыгармачылык жолу. – Ф.: ИА Кырг. ССР, 1956. – 83 б.
Биздин команда: Аңгемелер. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1957. – 118 б. Тоголок Молдонун чыгармачылык жолу. – Ф.: ИА Кырг. ССР, 1957. – 118 б.
Таалайбек: Повесть. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1960. – 96 б.
Тоголок Молдо: (1860 – 1960). – Ф.: 1960. – 33 б.
Жүрөк сыры: Ырлар жыйнагы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1963. – 106 б.
Данканай: Повесть. – Ф.: Мектеп, 1964. – 296 б.
Токтогул жана кыргыз адабияты. – Ф.: Кыргызстан, 1964. – 100 б.
Советтик Лениниана жана кыргыз адабияты. – Ф.: Кыргызстан, 1969. – 184 б.
'''В. И. Лениндин образы кыргыз поэзиясында.''' – Ф.: Кыргызстан, 1970. – 184 б.
Чоң эне менен Айгүл: Аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1974. – 106 б.
Кыргыз поэзиясы тууралуу айрым ойлор: Адабий-сын макалалар. – Ф.: Кыргызстан, 1975. – 204 б.
Токтогулдун акындык чеберчилиги. – Ф.: Илим, 1975. – 188 б.
Токтогул жана оозеки чыгармачылыгынын традициялары. – Ф.: Илим, 1976 – 148 б.
Жакшы кеңеш: Сатиралык аңгемелер. Ф.: Кыргызстан, 1979. – 152 б.
Кимиси күчтүү: Жомок. – Ф.: Мектеп, 1980. – 14 б.
Токтогул жана акындык поэзия. – Ф.: Илим, 1980. – 173 б.
Менин башымдан өткөн окуялар: Аңгемелер: – Ф.: Мектеп, 1983. – 103 б.
Өчпөс нур: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1983. – 176 б.
Биздин команда: Аңгемелер. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1957. – 118 б.
Момундун сыйкыр таягы: Жомоктор. – Ф.: Адабият, 1989. – 64 б.
Токтогулдун айтыштарынын өзгөчөлүгү: Адаб. изилдөөлөр. – Ф.: Ада-бият, 1989. – 104 б.
Токтогул (Сатылганов): Чыгармаларынын эки томдук жыйнагы. 1-2-том. – Ф., 1964.
Орус тилинде
MySQL
MySQL (ЭФА: [maɪ ˌɛskjuːɛl]) - берилиштер базасын башкаруунун эркин мамилелик системи. MySQL'ди иштеп чыгуу жана колдоону мурда MySQL AB швед компаниясын алган Sun Microsystems'ти сиңирип алып, бул соода маркасына укук алган Oracle корпорациясы ишке ашырат. Продукт GNU General Public License катары, ошондой эле жеке комерциялык тастыктама менен тарайт. Мындан тышкары иштеп чыгуучулар тастыкталган колдонуучулардын тапшырыгы менен функциялуулук түзүшөт. Ушул сындуу тапшырыктардын арты менен эң алгачкы версияларда репликация механизми пайда болгон.
Славян сүйүүчүлөр
Славян сүйүүчүлөр (орус. Славянофилы) – 19-кылымдын 30–60 жылдарындагы орус коомундагы диний философиялык агым.
Жорж Беркли
Жорж Беркли (1685—1753) — англиялык эмпиризмдин бир кыйла олуттуу өкүлү. Ирландияда, англиялык дворяндык үй-бүлөдө туулган. Дублин университетин бүтүрүп, 1704-жылы искусство бакалавры деген даража алат. Көпкө узабастан ал коллежде сабак бере баштайт. 1713-жылдан баштап Францияда, Италияда, Түндүк Америкада көп жолу саякатта болуп, ал жерде миссионердик иш жүргүзүүгө ниеттенет, бирок каражаттын жоктугуна байланыштуу ата-мекенине кайтып келет. Англиялык чиркөөнүн эпископу деген наам алган соң өзүнүн калган бүткүл өмүрүн Түштүк Ирландиядагы Клойн деген жерде өткөрөт. Өлөрүнөн бир аз мурда Оксфордго көчүп келет да, көпкө узабай каза болот.
Славян сүйүүчүлөр
Славян сүйүүчүлөр батыш Европанын өнүгүү жолун кубаттагандарга каршы, дүйнө маданияты менен тарыхындагы Орусиянын ордун белгилешкен. Славян Орусиянын Батыш Европадан айырмаланган өз алдынча өнүгүшү жөнүндө «теория» чыгарышкан. Славян сүйүүчүлөрдүн жаралышына Чаадаевдин Орусия жана Европа тууралуу «философиялык каттары» түрткү болгон. Славяндердин көз карашын иштеп чыккандар А. С. Хомяков, И. В. Киреевский, К. С. Аксаков, Самарин жана алардан кийин В. И. Даль, Ф. И. Буслаев, Д. А. Валуев ж. б. болгон. Алар «Русская беседа», «Мольва», «Парус» ж. б. Газета журналдарды чыгарышкан. Алардын дүйнөгө болгон көз карашына диний-философиялык концепциялар, революцияга терс мамиле, монархизм мүнөздүү.
MySQL
MySQL чакан жана орто колдонмолор үчүн чечим болуп эсептелет. WAMP, AppServ, LAMP серверлеринин жана Денвер, XAMPP, VertrigoServ серверлеринин портатив чогултмаларынын курамына кирет. MySQL адатта, жергиликтүү же алыскы кардарлар кайрылган сервер катары колдонулат. Бирок дистрибутивге ички сервердин китепканасы кирет. Бул MySQL'ди автоном программаларга иштетүүгө жол берет.
Славян сүйүүчүлөр
Негизинен, Славяндердин философиялык концепциясы материализмдин идеяларына карама-каршы турган. Алар интеллигенцияны эл менен жакындашууга анын турмушун, маданиятын жана тилин изилдөөгө чакырган. Славян сүйүүчүлөрү славян элдеринин улуттук боштондук кыймылынын көрүнүктүү ишмерлерине таасирин тийгизишкен. Реформадан кийин славянофилчилик өзүнчө агым катары жоголгон. Славяндердин идеологиясын В. Белинский, А. Герцен, Н. Чернышевскийлер сындашкан.
Жорж Беркли
Чыгармалары
Ал төмөнкү эмгектерди жазган: «Көз караш теориясынын жаңы тажрыйбасы» (1709), «Адам билиминин принциптери жөнүндө трактат» (1710), «Гилас менен Филонустун ортосундагы үч маек» (1713), «Алсифрон» (1732), «Аналитик» (1734), «Сейрис» (1744).
MySQL
MySQL берилиштер базасын башкаруу системинин (БББС) ийкемдүүлүгү жадыбалдардын көптөгөн тибин колдоо аркылуу камсыз кылынат: колдонуучулар толук текст издөөнү колдогон MyISAM тибиндеги жадыбалдарды дагы, өзүнчө жазуулар деңгээлиндеги транзакцияларды колдогон InnoDB жадыбалдарын дагы тандай алышат. Мындан тышкары, MySQL БББС жаңы типтеги жадыбал түзүү принциптерин көрсөткөн EXAMPLE атайын жадыбалдар тиби менен тапшырылат. Ачык архитектура жана GPL-тастыктаманын жардамы менен MySQL БББСда дайыма жаңы типтеги жадыбалдар чыгып турат.
Жорж Беркли
Чыгармалары
Университетте окуп жүргөн биринчи жылдарда эле Беркли табият илимдеринин ийгиликтерине көзү жете баштайт. Мына ошондуктан өзүнүн философиялык системасын түзүүдө ал материалисттик көз караштардын таралышына каршы турууну өз милдети катарында көргөн. Динди коргоого ал бүткүл өмүрүн арнаган.
MySQL
2008-жылдын 26-февралында Sun Microsystems MySQL AB'ни 1 миллиард долларга сатып алган. 2010-жылы 27-январда Sun Microsystems'ти Oracle 7,4 миллиард долларга алып, MySQL'ди өзүнүн БББСнын катарына кошкон.
Жорж Беркли
Философиялык көз караштары
Өзүнүн философиялык көз караштарын негиздөөнү Беркли Локктун сенсуалдык окуусун талдап, сынга алуудан баштайт. Өзүнүн негизинде локктук жана берклиандык системалар окшош, башкача айткандаалар экөө тең эле жалпы эмпирикалык өбөлгөлөрдөн келип чыгышат да, бирок бири-бирине карама-каршы корутундуларга келишет. Эгерде локктук система негизинен реалисттик болсо, берклиандык философия идеалисттик болгон.
Локк предметтердин бардык сапаттарын биринчи жана экинчи деп бөлүп карайт. Биринчилерге узун-кыскалык, салмак жана дагы ушундай сыяктуу, экинчилерине биринчилерге байланыштуу болгон сапаттарды таандык кылат. Беркли болсо, бардык сапаттарды экинчилик сапаттар деп эсептейт, анткени биринчилик сапаттар экинчилик сапаттар кандай мүнөзгө ээ болсо ошол эле мүнөзгө ээ, алсак узун-кыскалык обьективдүү сапаттар болуп саналбайт, алар биздин кабылдообузга, аң-сезимибизге көз каранды. Ал мындай дейт: предметтердин көлөмү кандайдыр обьективдүү нерсе эмес, ал предметтин бизге чоң же кичине болуп көрүнүшү менен гана аныкталат, башкача айткандапредметтердин көлөмү дегенибиз — ал туюп-сезүү органдарыбызга таяна турган биздин тажрыйбабыздан келип чыккан корутунду. Мына ошентип биринчилик жана экинчилик сапаттардын жашап турушу биздин кабылдамаларыбыз менен шартталган.
MySQL
MySQL иштеп чыгуучулар коомчулугу коддун Drizzle, OurDelta, Percona Server жана MariaDB сыяктуу салааларын түзүшкөн. Бул салаалар Sun'ды Oracle корпорациясы сиңирип алганга чейин бар болчу.
Жорж Беркли
Беркли материя жөнүндө
Материя жөнүндөгү түшүнүктү талдап караганда да Беркли ушундай эле ой жүгүртөт. Локк боюнча, биз абстракция жолу менен, башкача айткандапредметтерден жалпы мүнөздөрүн жана белгилерин бөлүп алабыз да материя деген түшүнүккө келебиз. Ушундай эле жол менен биз мейкиндик түшүнүгүнө келебиз. Беркли болсо, биз мындай жол менен материя түшүнүгүнө келе албай тургандыгыбызды далилдөөгө аракеттенет, мында ал биринчилик жана экинчилик сапаттар жөнүндө айткан аргументтерин келтирет. Ал абстрактуу жалпы идеялардын жашап турушу мүмкүн эмес, анткени нерселерди кабылдоодо биздин ан-сезимибизде конкреттүү бир таасир, конкреттүү бир образ (бейне) пайда болот, бул жерде эч кандай жалпы идеянын болушу мүмкүн эмес. Башкача айткандаэгерде биз үч бурчтукту кабылдасак, анда ал конкреттүү үч бурчтук гана, ал спецификалык өзгөчөлүктөрү жок, кандайдыр абстрактуу үч бурчтук боло албайт. Ушундайча эле, Берклинин көз карашына ылайык, адамдын, кыймылдын жана башкалардын абстрактуу жалпы идеяларын жаратуу мүмкүн эмес. «Так ушунун өзүндөй эле,— деп жазат Беркли,— кыймылды болгон нерседен айырмалана турган кыймылдын тез да эмес, жай да эмес, түз да эмес, ийри да эмес кыймылдын абстрактуу идеясын түзүү мен үчүн мүмкүн эмес иш, калган бардык абстрактуу идеялар жөнүндө да ушунун эле өзүн айтууга болот» [Чыгарм. М., 1978.157-158-6.]. Абстрактуу идеяларды Беркли сөздөрдүн оюну катарында караган.
Муну менен ал абстрактуу идея катарында материя түшүнүгүн, дегеле материя дегенди тааныган эмес. Материя түшүнүгү «өзүндө карама-каршылыкты» камтып турат, «бардык идеялардын ичинен ал эң көбүрөөк абстрактуусу жана түшүнүксүзү болуп саналат» деп эсептеген ал [Чыг. 178-6]. Ошондуктан ал материя деген түшүнүктү пайдалануудан биротоло чыгарып салуу керек деп эсептейт. «Аны танып салуу адамзаттын калган башка тукумдарына эч кандай зыян келтирбейт жана ал анын жок экендигин эч качан байкабайт да. Өзүнүн кудайсыздыгын негиздөө үчүн бул куру аталыштын карааны атеисттерге чыны менен эле керек, ал эми философтор болсо келжиреген куру сөздү уланта берүү үчүн жакшы шылтоодон ажырап калышы ыктымал» [Чыг. 186-6.].
Солпсизм
Ошентип, бар болуу дегенибиз — бул кабыл алынуу деп эсептеп, Беркли обьективдүү дүйнөнүн жашап турушун (бар экенин) танат. Бирок мындай корутунду солипсизмди, башкача айтканда бир адам жашап турат дегенди билдирет, бул адам үчүн ал дүйнө ошол дүйнөнү өзү кабылдап турганда гана бар боло алат. Бирок Беркли аны солипсизмде айыптагандыкты чечкиндүү четке кагат, анткени айтылган көз караштар таптакыр акылга сыйбас көз караштар болучу. Ал, сезүү же ой жүгүртүү аркылуу «кабылдай ала турган нерселердин бар экендигин» танбаймын деп жарыя салат. Ал ошондой эле, «өз көзүм менен көрүп турган жана өз колум менен кармап турган нерселердин реалдуу жашап (бар болуп) тургандыгынан кенедей да шектенбейм» деп айтат. [Чыгарм. 186-6]. Беркли бар болгону философиялык маанидеги материя түшүнүгүн гана танат.
Өзүн солипсизмде айыптоону Беркли төмөнкүдөй ой жүгүртүүлөрдүн жардамы менен да төгүнгө чыгарууга аракеттенет. Ал, нерселер аларды биз кабылдабаган учурда, башка адам кабылдап жаткандыктан да жашоосун уланта берет деп эсептейт. «Демек, дене рухтан тышкары бар болуп турат деп айтылганда, ал рухту тигил же бул жалгыз-жарым рух катарында эмес, рухтардын бүткүл жалпы жыйындысы катары түшүнүү керек. Ошондуктан жогоруда келтирилген принциптерден улам нерселер биз аларды кабыл алып турган убакыттын аралыктарында көз ирмегенче жок болуп жана кайрадан жаралып бар болуп турат же дегеле жок болучу дегендик эмес» [Чыгарм. 192-193-6.].
Берклинин динге көз карашы
Беркли, бир жагынан, өзүнүн терминологиясы боюнча, нерселер, же идеялар жашабайт деп ырастаса, экинчи жагынан, алар Кудай тарабынан кабылданып тургандыктан биздин аң-дээрибизде да жашоосун уланта берет деп ырастайт. Ал мындай деп жазат: «Мен кабыл алып жаткан бардык таасирлерди ар бир учурда пайда кылып турган рух бар. Ал эми алардын ар түрдүүлүгүн, тартип-ыраатын жана өзгөчөлүктөрүн көрүп, мен буларды жараткандын чексиз акылман, кубаттуу жана асыл экендиги жөнүндө корутунду чыгарам» [Чыгарм. 306-6.].
Өзүнүн диний көз карашын Беркли табият-илим идеялары тармагында да негиздейт. Себептүүлүктү ошол кезде орун алгандай механикалык түрдө түшүнүүнү четке кагып, ал мындай деп жазат: «Биринчиден, эгерде философтор недир бир акыл-дээрлик же рухтан башка, кандайдыр бир табигый түрдө аракет кылып туруучу себептерди издеп жүрүшкөн болсо, алар бекер эле убара болуп жатышат. Экинчиден, эгерде биз бардык жаратылган нерселерди акылман жана асыл Жараткандын чыгармалары деп эсептей турган болсок, анда философтор (кээ бирөөлөр жарыя кылып жүргөнгө карама-каршы) нерселердин конкреттүү себептерин аныктап-такташса дурус болор беле, жаратылыштагы нерселер алдын ала ар түрдүү максаттарга ылайыкталып коюлган жана нерселер ошол максаттар үчүн эң башталышынан эле таң каларлыктай акылмандуулук менен жаратылган, ошол максаттарды иликтеп-талдоону себептерди түшүндүрүүнүн мыкты жолу деп эсептөөгө болбой тургандыгын мен чыны менен түшүнбөйм».
Мындан башка, Беркли Ньютон менен Лейбниц тарабынан ачылган дифференциалдык эсептөөгө каршы чыккан.
Берклинин көз караштары бардык мезгилдерде ар түрдүү философиялык багыттардын өкүлдөрү тарабынан ар тараптан сынга алынып келген, анткени автордун солипсисттик жобосу төгүндөө үчүн жакшы азык берген. Ошол эле убакта Берклини жактагандар да көп болучу, алар азыркы күнгө чейин бар. Беркли ар качан философиялык проблемаларды идеалисттик талдап-түшүндүрүүнүн үлгүсү болуп кала берет.
Баррикадная (метро бекети)
Баррикадная — Москва метросунун Таганско-Краснопресненская сызыксындагы станция. 1972-жылы 30-декабрьда ачылган.
Булгануу деңгээли
Булгануу деңгээли – үзгүлтүксүз өлчөөлөрдүн, белгилүү көзкараштардын (теребелдик булгануунун жол берилген чектеги токтотулуусун, денсоолукка жана/же курчап турган айлана-чөйрөгө таасирин) салыштырып талдоого алуу жолу менен аныкталган абанын бир жеринде же аймагында булгоочу заттардын топтолуп калуусу.
Капитан-лейтенант
Капитан-лейтенант – көпчүлүк өлкөлөрдүн аскер-деңиз флотундагы кенже офицердик наам. Орус флотунда Капитан-лейтенант наамы 1713–1884 жана 1909–11-жылдары болгон. СССР Аскер деңиз флотунда 1935-жылы киргизилген аскердик башка наамдар менен бирге Капитан-лейтенант наамы болгон.
Боз үй
Бул — кыргыздын турак жайы. Элибиздин улуттук мүлкү.
Кыргыздын боз үйү — элдин сергек акылынан чыккан, чебер колунан тамган, теңдешсиз өзүнчө өнөр. Ал — укмуштай айлакердик көркөмдүккө, математикалык так эсепке жана физикалык тең салмакка ээ. Жалаң мал чарбачылыгын аркалаган эл каалаган жерге: мейли тоодо, мейли түздө жашоого бирдей оңтойлуу шарт түзгөн үйдү жаратып алуусуна жашоо-тиричилиги өзү мүмкүндүк берген. Калк жашаган жайларда керектүү жыгачтар чыккан. Кыргыздар боз үйдүн мына ушундай түрүн жаратышы үчүн турмуштук тажрыйбаларын, талантын, акыл-ойлорун жана кол өнөрчүлүгүн жумшаган, көчмөн элдердин биргелешкен акыл-оюнан жаралган, жеңил десең жеңил, чечкенге, тиккенге оңой, жайында салкын, кышында жылуу, жөнөкөй, улуу эстелиги, ыйык куту жана кол өнөрчүлүгүнүн туу чокусу.
Кыргыздар жашоо-шартына ылайык боз үйдүн жүктөмө түрүн кабыл алышкан. Алачыктардын көчүрүп жүрүүгө ылайыктуу түрлөрүнүн андан аркы өнүктүрүлгөн түспөлү катары каралат. Боз үйдүн жыгач тулкусуна узанган усталар — чыныгы архитекторлор. Жайып тиксе, тең салмакты сактап, кыз такыясындай келишимдүү, бүктөп койсо, бир төөлүк жүк, көчүп-конууга ылайык, тоолуктардын сыймыктуу бул мүлкүнүн көлөмү, албетте, ар кандай болот.
Үйдүн жыгачы «он эки канат», «сегиз канат», «алты канат», «төрт канат», же «жүз баштуу», «сексен баштуу», «жетимиш баштуу», «элүү баштуу» деп айтылат. Чоң-кичинесин далилдеген үйдүн башы сайылган ууктун саны менен өлчөнөт. Тигип-чечүүгө жана көчүп-конууга, ички эмеректеринин орун алышына 55—65—-75 баштуу үйлөр арбын жасалган. Боз үй «тигилиши мыкты», «бүркүттүн томогосундай», «топтой келип», «такыя түндүк», «жыгачтын маталышы мыкты» жана башка ушул сыяктуу жалпы элдин калыс сынынан өтөт. Ак өргөөнү көтөрүүдө көөрү төгүлгөн зергердин, жыгаччынын, кайкач бармак оймочунун, саймачынын, өрмөкчүнүн, токуучунун, эшмечинин, түймөчүнүн, чырмакчынын, бычмачы-тикмечинин колдору катышат. Мунун эң чоңу «ак сарай» деп аталат.
Кыргыздын боз үйүндөгү ырым-жырымы күчтүү болгон: керегеге бутту артпаган, түндүктүн жибине артылбаган, босогону баспаган, түндүктү, баканды аттабаган, отко суу куюп өчүрбөгөн, чөмүч менен итке аш куйбаган, тулганы, сүттү теппеген, шамалды сөкпөгөн, дасторконду тетири салбаган, күйгөн отко түкүрбөгөн, жылдыз санабаган, эшикти тээп ачпаган, босогого туруп бой кербеген, үйдө ышкырбаган, үй айланып чуркабаган жана башка.
Боз үйдүн жыгачын ар түрдүү усталар жасашат. Ал өтө чеберчиликти, көп убакытты талап кылат. Боз үйдүн уук-керегесин, босого таягын узанган чеберди «уукчу», «керегечи», түндүк жасаганды «түндүкчү» дешет.
Кыргыздар жакшылык айтканда «түндүгүңдөн түтүн үзүлбөсүн», «чамгарагың көтөрүлсүн, очогуң өчпөсүн», «отуң өчпөсүн», «түндүгуң бийик, керегең бек болсун», «коломтоң сапырылбасын», суук кабарды билгизгенде «келе бакан, куу союл», «чаначтай көөп», «карды чанач», «чылгый чаначтай ийле», каргыш айтканда «түндүгүң түшсүн», «чыгдандын ары жагында кал» деген сөздөрдү айтышкан.
Боз үйдүн ичи
Боз үйдүн так ортосу – коломто, ага казан асылат. Төр – үй­дүн эшикке карама-каршы тушу. Анда жүк жыйылып, ала кийиз, өрө кийиз, шырдак, көлдөлөң, төшөк салынат. Жүктүн эки жагына текче илинет.
Эпчи жак – үйдүн кире беришиндеги оң тарабы. Ага ала бакан орнотуп, ашкананы чий (чыктан) менен болуп, ал жерге тамак-аш, идиш-аяк сакталган. Аяк кап, чыны кап илинген.
Эр жагы – үйдүн сол тарабы. Анда эркектердин кийими, куралы, ат жабдык жана башка буюмдары коюлган.
Улага – үйдүн кире бериши. Ага, адатта, отун жыйып, ээр-токум коюлган. Боз үйгө туш кийиз, көшөгө тартуу – эзелтеден берки салт. Боз үйдү жасоодо, тигүүдө, чечүүдө, жүктөөдө, сактоодо көркөм кол өнөрчүлүктүн ар бир түрү табы менен кармалат да, тери - жүн, сайма, таар, жыгач, таш буюмдары боз үйдүн ички колдонмо-жасалгаларына катыш жасайт. Узчулук: оймочулук, саймачылык, чыгармачылык,өрмөкчүлүк, килемчилик, түймөчүлүк, бычмачылык, зергерчилик, кайышчылык, жыгаччылык, мүйүзчүлүк, таш чегүүчүлүк боз үйдөн көрүнүп, элдик буюм катары таанып-туюлат. Эстетикалык ыракат берет. Эгер өнөрдүн бирөө болбосо, үйдүн бир татым тузу кемийт. Боз үй көтөрүүчүлөр жогоруда санап кеткен узчулук (аялдарга таандык өнөр) аракеттерин бүтүндөй өзү эле бир колдон чыгарууга жетишкен. Ким зергер аталса, ал боз үйдүн устачылыгын түгөл кармаган.
Боз үйдүн жабдылышы
Кыргыз боз үйү илгертен ата-бабадан бери карай очогунан от өчпөгөн, жайы-кышы жашап тукум улап келген, жашоо тиричилигин баштарынан кечирип келген мекени жана туусу болгон деп айта алабыз. Боз үйдү кыргыздын улуттук чыгармачылык маданиятын чагылдырган эмгеги десек да болот. Кыргыздар ар дайым улутун, тилин, дилин, наркын бузбай сактап келген эл.
Ипостась
Ипостась (гр. hypostasis – негиз) – субстанция; ошондой эле кандайдыр бир түшүнүктүн, абстракциялуулуктун же идеянын касиеттерин негиздүү же негизсиз субстанцияга же затка айландыруу. Аталган термин алгачкы жолу Посидоний тарабынан биздин заманга чейин 1-кылымда киргизилген. Христианчылыкта Ипостась түшүнүгү патристика доорунан тартылган
Уайтбороу-Бурлэй (Нү-Жерси)
Уайтбороу-Бурлэй (Нү-Жерси) (Whitesboro-Burleigh) — Нү-Жерси штатынын Кейп-Мэй округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1836 киши. Болжолдуу аянты - 10.7 км². FIPS коду — 34-80855.
Асма
(Үч мара) — курулган өрмөктү өйдө көтөрүп, согууга ыңгайлуулукту түзгөн, башы бириккен үч буттуу жыгач. Анын ортосунда өрмөктү өйдө көтөрө турган илгичи болот. Адатта, өрмөк ак жайда курулат. Күн ысыкта ал саябалык милдет да аткарат.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996]
Адеп тарбиясы
Адеп тарбиясы – адамдын коомдогу моралдык аң-сезимин жашоодогу максатка жараша калыптандыруу, ызааттуу жүрүм-турум көнүмүштөрүн пайда кылуу, ошондой эле өз элинин үрп-адаттарынын прогрессивдүү үлгүлөрүн сактоого, байытууга, башка улуттардын салтын урматтоого тарбиялоо. Адамдын эрки менен рухий байлыгынын шайкеш келиши адептүүлүккө жатат. Адеп тарбиясы эмгекке жана коомдук мүлккө туура мамиле жасоо, достукка, чынчылдыкка, адептүүлүккө жана ар ким өзүнүн жүрүм-турумуна сын көз менен кароого жана башка кемчиликтерин адилет сындоого үйрөтөт. Ал коомдук аң-сезимдин эң маанилүү формасы болуп саналат. Адам өмүр бою тарбияланып такшалат, ошентсе да, тарбиянын башаты, жүрүш-туруштун тигил же бул эрежелерине калыптануусу негизинен балалык, өспүрүм кезинен башталат. Мезгил өткөн сайын бул адат өркүндөп-өрчүй берет. Ар бир коомдун өзүнүн социалдык түзүлүшүнө жараша адептүүлүк эрежелери болот.
Жылдыз (айыл)
Жылдыз (Жылдыз) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Ак-Суу районундагы айыл. Тепке айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 041 киши.
Каравайлар
Каравайлар (лат. Plegadis) — чулдуксымак куштардын бир уруусу, булардын өкүлү, мисалы: каравай (лат. P. falcinellus).
Физиологиялык эритме
Физиологиялык эритме — туздардын составы жана осмос басымы боюнча кан сары суусуна жакын атайын эритме. Негизинен физиологияда тажрыйба жасаганда, клиникалык практикада канды көп жоготкондо, организм суусузданганда колдонулат. Кан ордуна куюлуучу суюктуктарга кирет.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Абшырсай мрамор кени
Абшырсай мрамор кени – Ош облусунун Ноокат районунда, Көк-Жар кыштагынан 40 км түштүктө, Алай кырка тоосунун түндүк капталында. Кен 1974-ж. табылып, ага 1974–75-ж. геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлгөн. Кен аймагын силур жана антропогендин чөкмө тектери түзөт. Мрамор силур мезгилинде пайда болгон чөкмө тектердин арасында жатат. Узундугу 3 км, калыңдыгы 50–80 ''м. ''Мрамордун өңү ак, боз, темгилдүү. Блок алууга жарамдуу. Запасы 30–40 млн м3. Кооз буюмдарды жасоого, дубалды каптоого болот.
Аргентиналыктар
Аргентиналыктар - улут, Аргентинанын негизги калкы. Бардыгы 32,3 млн киши (2005). Парагвай, Уругвай, Мексика, АКШ, Чилиде да жашашат. Испан тилинин аргентина диалектисинде сүйлөшөт. Көпчүлүгү - католиктер. Аргентиналыктар 16-кылымда испан, кийин ар кошкон элдердин тукумдарынан куралган. Жергиликтүү индейлердин көпчүлүгү баскынчылардан кырылып жок болушкан, калгандары болсо тез эле башка этностук топтор менен аралашып кеткен. 19-кылымдын 60-70-жылдарында аргентина улуту пайда болгон. Аргентиналыктардын экономикалык маданий турмушунун өнүгүшүнө европалык иммигранттардын чоң таасири тийген. 1869-жылы калктын саны 1,9 млн болсо, 1914-жылы 7,9 млнго чейин өскөн жана анын этностук курамы өзгөрүлүп, калктын 30 %ин европалыктар түзүп калган. Экинчи дүйнөлүк согуш жылдарында жана согуштан кийин өнөр жайдын жогорулашына байланыштуу кыштактардан шаарга, өзгөчө Буэнос Айреске аргентиналыктардын массалык көчүп келүүсү күчөгөн. Калктын 80% шаарда жашайт. Кыштактагылар негизинен мал чарбачылык, дыйканчылык, кол өнөрчүлүк менен кесип кылышып, фермерлер бышкан кыштан салынган үйлөрдө, кедейлер арзан фанерден салынган ранчолордо жашашат. Улуттук кийими пончо, булгаары өтүк жана шляпа.
Капитуляция
Капитуляция – 1) жеңген тараптын койгон шартына ылайык командачылардын өз ара сүйлөшүүлөрү боюнча жеңилген тараптын бардык аскерлеринин согуш майданынын бүт жеринде каршылык көрсөтүшүн токтотуп, багынып бериши; Капитуляция убагында эреже катары, бүт согуштук курал менен аскердик мүлк олжолонуп, өздүк курам туткун катары жеңген тарапка өткөрүп берилет; 2) эл аралык укукта согушуп жаткан мамлекеттин куралдуу күрөшүнүн топтолушу жана куралдуу күчтөрүнүн душманга өткөрүлүп берилиши. Капитуляция жарыялаган мамлекетке саясий, экономикалык, согуштук милдеттер жүктөлөт. Жеңген мамлекет жеңилгендин жогорку бийлигин убактылуу колго алып, баскынчылык тартип орнотот.
Активдүү көмүр
Активдүү көмүр, активдештирилген көмүр – тандап сиңиргич касиети бар майда көзөнөктүү адсорбент. А. к. таш көмүр же жыгач көмүрүнө суунун өтө ысытылган буусун же көмүр кычкыл газын таасир этүүдөн алынат. Мындай таасир этүүнүн негизинде чайыр сымал заттар жоголуп майда көзөнөкчөлөр, көңдөй боштуктар пайда болот. Көңдөй боштуктар, көзөнөкчөлөр пайда болуусу менен көмүр беттик аянты көп эсе чоңоюп, заттар сиңирүү жөндөмдүүлүгү күчөйт. Көңдөй боштуктун, көзөнөкчөлөрүнүн өлчөмдөрү сиңирилүүчү мол-лар өлчөмдөрүнө теңдеш болгондуктан, көмүр аркылуу аралашма заттарды кое бергенде өлчөмүнө жараша кээ бир мол-лар сиңип, адсорбацияланышып, кээ бир мол-лар сиңбей калуу менен бөлүнүшөт. А.к. газдар аралашмасын тазалоодо, ажыратып бөлүүдө, ароматтык углеводородду кокс газынан, бензинди жаратылыш газынан бөлүп алууда, медицинада, противогаз жасоодо колдонулат.
Сосновка (Зилайыр району, Башкыртстан)
Сосновка — Башкыртстандын Зилайыр районундагы айыл, Бердяш айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 19 киши. Почта индекси — 453685, ОКАТО коду — 80227804004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Түркстан кыргыз, казак кедейлеринин 1-сьезди
ТҮРКСТАН КЫРГЫЗ, КАЗАК КЕДЕЙЛЕРИНИН 1-СЪЕЗДИ. Олуя-Ата (азыркы Тараз) шаарында 1921-жылы 20-январда өткөн. Съезд жер-суу реформасын токтоосуз жүргүзүүнү, орус кулактарынан өз алдынча басып алган жерлерди казак, кыргыздарга кайтарып берүүнү, кедейлерге бөлүштүрүү үчүн мурдагы бардык мамлекет жерлерди советтердин фондусуна берүүнү жактаган. Съездге 600 делегат катышкан.
Түркстан Кыргыз, Казак кедейлеринин 1-съезди - Орто Азиядагы жер-суу реформасына колдоо көрсөтүү үчүн уюшулган алгачкы съезд.
Ал Олуя-Ата (азыркы Тараз) шаарында 1921-ж. 20-январда өткөн. Съездге 600 делегат катышып, жер-суу реформасын токтоосуз жүргүзүү, орус кулактарынан өз алдынча басып алган жерлерди казак, кыргыздарга кайтарып берүү, кедейлерге бөлүштүрүү үчүн мурдагы бардык мамлекеттик жерлерди советтердин фондусуна берүү тууралуу маселелерди караган. Түркстан коммунисттик партиясы (ТКП) - РКП(б)нин курамдык бөлүгү. 1918-ж. 17-25-июнда Ташкентте өткөн Түркстан Компартиясынын 1-съездинде түзүлгөн. ТКП крайкому менен Түркстан Борбордук аткомунун курамына улутчулдар тобу кирип кетти деген шылтоого байланыштуу 1920-ж. 19-июлдагы Туркстан кожиссиянын токтому менен ТКПнин крайкому таратылып, ТКПнин убактылуу Борбордук комитети, 1920-жылдан РКП(б)нын БК Түркстан бюросу түзүлгөн. 1921-22-ж. ТКП(б)нин катарын тазалоо жүргүзүлгөн. Түркбюро 1922-ж. РКП(б) БКнын Орто Азия бюросу деп аталып, Хорезм Советтик Эл Республиканын, Бухара Эл Республиканын жана Түркстан АССРинин коммунисттерин жетектеген.
Сартбай Бөлөкбай уулу
Сартбай Бөлөкбай уулу (1839, Талас өрөөнү, Кеңкол болушу, Чырканак өңдүрү —1919, ошол эле жер) — төкмө акын. Кушчу уруусунан. Кедей үй-бүлөдөн. Анын ырлары бизге аз санда жетти. Сартбайды обончу, ырчы катары кыргыз жергесине атагын чыгарган анын жигит курагында ырдаган «Күңөтай» аттуу армандуу лирикалык ыры болгон. Ал ырдын, ага ылайыктуу обондун жаралышына автордун өз башынан өткөн трагедиялуу махабаты себепчи болгон. Жардылыктын айынан үйлөнмөккө пул издеп кеткенде убадалашкан колуктусун башка жигит алып, той үстүнөн чыккан Сартбай арманын, күйүтүн ырында төгөт. Чыгарманын кыргыз жергесине айрыкча таралып кетиши өткөн заманда калың төлөй албай арзыганынан ажырап, өкүттө калган көптөгөн жаштардын турмушуна мазмундаш келгени менен түшүндүрүлөт. Ыр ооздон оозго өттүп, алымча-кошумчаланып, көп варианттуулукка өткөн. Обону да өзгөрүүгө учураган. Сартбай Олуя-Атанын Кең-Чий деген жериндеги тойдо казактын акын кызы Мыскал менен айтышып, табышмагын жандырып жеңип чыккан. Ал 19 жашында Чүйдөгү солтонун Осоке аттуу бийинин үйүндө анын Байгабыл деген ырчысы менен айтышып, жеңген. Сартбай элдик жомокторду, анын ичинде «Кожожаш», «Жаныш-Байыш», «Саринжи-Бөкөй», «Олжобай менен Кишимжанды» өтө чебер аткарганы тууралуу эл оозунда айтылат.
Тешебаев Гапар
Тешебаев Гапар (1928-жылы Ноокат району, Өрнөк кыштагында төрөлгөн) ― тамеки өстүрүүчү, Социялистик Эмгектин Баатыры (1971), СССР социалисттик айыл чарбасынын устаты (1967). 1953-жылдан КПСС мүчөсү. 1946-59-ж. «өрнөк» колхозунда колхозчу болуп иштеген, 1962-жылдан У. Салиева атындагы колхоздо тамеки өстүрүүчүу бригаданын бригадири болуп иштеген. 1971-жылы анын бригадасы 46 га аянттын ар гектарынан 27 - 29 цден тамеки жалбырагын жыйнап алган.
Сыйлыктары
Социялистик Эмгектин Баатыры, Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу ордени, медалдар, Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Ардак грамотасы менен сыйланган.
Матрица: Революция
"Матрица: Революция" (англ. The Matrix Revolutions) – Вачовски бир туугандар тарткан, 2003-жылы жарыкка чыккан Америка жана Австралиянын илимий-фантастикалык тез аракеттүү тасмасы. Бул тасма "Матрица" (англ. Matrix) үчилтигинин үчүнчү бөлүмү, ал "Матрица: Кайрадан баштоо" (англ. The Matrix Reloaded) бөлүмүнөн алты ай кийин чыккан. Бул тасма экрандарга 2003-жылы 5-ноябрда 60 өлкөдө бир убакыт ичинде чыккан. "Матрица: Революция" үчилтиктин акыркы бөлүмү болгонуна карабастан "Матрица" окуялары The Matrix Online онлайн-оюнунда уланууда. Бул тез аракетүү тасма кадимки жана IMAX кинотеатрларында бир убакыт ичинде чыккан экинчи тасма болгон.