cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Туюкту-Арча бериллий кени
Туюкту-Арча бериллий кени Талас облусунун Бакай-Ата районунда, Талас Ала-Тоосунун борбордук бөлүгүнүн түндүк капталында, Туюктуарча кургак сайынын оозунда, деңиз деңгээлинен 1650–2020  м бийиктикте. 1959–63-ж. чалгындалып, запасы эсептелген. Кен аймагы, күмүштаг гранит массиви менен жирелип чыккан жогорку протерозойдун терриген катмарынан түзүлгөн. Бериллий рудасы экзоконтактыда кумдук-алевролит катмарындагы кварц-талаа шпаттуу тарамдар жана тарамчалар менен байланышкан. Тарамдар аянты 1350400 м болгон штокверкти түзөт. Бериллий кычкылынын орточо өлчөмү 0,06%, кээ бир участкаларда 0,103%ке чейин жетет. Руданын запасы С1 категориясы боюнча – 5747 миң т, С2–5921 миң т, болжол ресурсу – 5000 миң т. Бериллий кычкылынын запасы: С1 – 3448 т, С2–3304 т, болжол ресурсу 2500 т.
Аптик (Ишимбай району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ножовка (Кичи Шолга куймасы)
Ножовка — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Шолга дарыясынын оң жээгинен 3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Перистальтика
Перистальтика — көңдөй түтүк органдардын (кызыл өңгөч, ичеги-карын, заара чыгаруучу түтүк жана башкалар) толкун сымал жыйрылышы. Анын натыйжасында алардын ичиндегилер чыгуу тешигин карай жылат.
Перистальтикада бул органдардын узата жана туура жайгашкан булчуңдары бир-бирине айкалышып жыйрылат. Перистальтика толкуну биринин артынан бири келген белгилүү ыргакта жана ылдамдыкта болот. Ал ичеги-карын жолунун ар башка бөлүктөрүндө бирдей эмес.
Перистальтиканы борбордук нерв системалары жөнгө салат. Симпат нервдер Перистальтиканы басаңдатуучу таасир кылса, парасимпат нерв талчалары анын активдүүлүгүн күчөтөт.
Жыйрылуу толкунунун тескери багыттагы кыймылы антиперистальтика деп аталат. Жоон ичегиге антиперистальтика тиешелүү, ал физиологиялык өзгөчөлүк.
Ал эми ичке ичегиде же карында антиперистальтиканын болушу органдардын патологиялык өзгөрүүсүнө (мисалы, шишик өсүү) байланыштуу болот.
Перистальтикага тамак-аштын физикалык, химиялык касиеттери, дары-дармектер таасир этет.
Эчки оюн
Шарты
Оюн аянтчада өткөрүлөт.
Оюнда таяктан жасалган буттар колдонулат.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар таяктан жасалган узун буттарын алышып оюндун шарты жана кезеги жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулардын бирөөсүнүн буйругу боюнча; оюнчулар таяк буттарынын тепкичтерине турушуп белгиленген аралыктан бат басып өтүүгө аракеттенишет. Оюн 2—5 жолу кайталанышы мүмкүн. Марага биринчи келген оюнчу, жеңүүчүсү болот.
Оюндун эрежеси
Бир бирине жакын турууга, тоскоолдук кылууга, жолдорун тосууга, түртүп жыгылтууга, белгиленген аралыктан таяксыз өтүүгө, белгиленген аралыкты толук өтпөй коюуга болбойт.
Досумбаев, Күнболот
Досумбаев Күнболот – театр жана киноартисти
Өмүр баяны
1963-жылы А.Н.Островский атындагы Ташкен мамлекеттик театр өнөрү институтунун актердук факультетин бүткөн. 1963-жылдан Кыргызстан мамлекеттик академия драма театрында иштейт. Досумбаев ар түрдүү драмалык, трагедиялык, комедиялык, сатиралык пландагы образдарды түзгөн кеңири диапазондуу актер.
Негизги аткарган ролдору
Шаамурат (Ч.Айтматов, “Менин биринчи мугалимим”) Мырзакул (Ч.Айтматов, “Бетме-бет”) Досберген (Ч.Айтматов, К. Мухамеджанов, “Фудзиямадагы кадыр түн”) Жекшенкул (Ч.Айтматов, “Саманчы жолу”) Төрөкелди-Карадөө (А.Токомбаев, “Өлбөстүн үрөнү”) Шаршен (Ж. Садыков, “Күйөө жолдош”) Шаршен (К.Маликов, “Осмонкул”) Шырдакбек (Ш.Садыбакасов, “Ак боз ат”) Уларбек Атабаев (Т.Абдумомунов, “Жыгылган өөгөнгө күлөт”) Мурат (Т.Абдумомунов, “Жарыктык карыларым”) Ашырбай (Т.Абдумомунов, “Ашырбай”) Герцог (Шекспир, “Король Лир”) Альдемаро (Лопе де Вега, “Бий мугалими”) Корун (К. Жантөшев, “Курманбек”) Сары таз (Ж.Сaдыков, “Манастын улуу Семетей”) Кыяз (Ж.Садыков, “Сейтек”) Манас  (Ж.Садыков, “Айкөл Манас”) жана башкалар.
Кинодо аткарган ролдору
1951-жылдан киного тартылып, көптөгөн образды жараткан.
Сыйлыктары
Кыргыз Республиканын Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1986) Медалдар менен сыйланган.
Түйтө
Түйтө — Кыргызстандын Талас облусунун Бакай-Ата районундагы айыл. Шадыкан айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 1033 киши (2009-жылы).
Кыргыз эл оюндары: уруп жана тээп ойнолуучу оюндар
Уруп жана тээп ойнолуучу оюндар кыргыз улуттук оюндарынын бир бөлүгү.
Бала салуу
Бала салуу, аборт - бооз малдын өлүү туушу же түйүлдүктүн жатында куурашы. Бала салуу толук (түйүлдүк жатында өспөй өлөт), толук эмес (бир же бир нече түйүлдүк өспөй калып, калгандары нормалдуу туулат), байкалбаган (өспөй калган түйүлдүк жатындан түшпөй тону менен кошо өсүп, билинбей кетет) болуп айырмаланат. Түйүлдүк өлгөндөн 2-3 суткадан кийин түшөт, кээде түшпөй, жатында калып чирип (эмфизематоздуу түйүлдүк), бооз мал көбүнчө өлүмгө учурайт. Жугушсуз жана жугуштуу (инфекциялуу жана инвазиялуу) ылаңдан да Бала салуу болот. Жугушсуз ылаңдын кесепетинен (бооз малдын жүрөк, боор, бөйрөк, өпкө ылаңы) жана чириген сапатсыз тоюттан, ошондой эле ичин катуу уруп алуу, жыгылуу, оор жумушка чегүү, үркүү, жугуштуу ылад менен (паратиф, бруцеллёз, вибриоз, трихомоноз, сальмонеллёз, сибирь жарасы, шарп, туберкулёз) ылаңдаганда да болот. Айрым малдын жатынынын өсүп жетилбей калышы ж. б. себептерден да болуп, өнөкөт Бала салуу деп аталат. Мындай мал өзүнчө бөлүнүп, мурда турган жери дезинфекцияланат, Бала салуунун себеби изилденет. Өлүү түшкөн козу, кулун, музоо ж. б. ветеринариялык лабор-да изилденет; тоюттун сапаты текшерилет ж. б.
Эл Ранчо (Нү-Мексико)
Эл Ранчо (Нү-Мексико) (El Rancho) — Нү-Мексико штатынын Santa Fe округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 817 киши. Болжолдуу аянты - 6.0 км². FIPS коду — 35-23840.
Абдурахман Автобачы
Абдурахман-Автобачы (Abdurahmon oftobachi; 1844 — 1884 ) — мамлекеттик ишмер, Кокон хандыгынын аскер кайтаруучусу, кыргыз-кыпчак урууларынын башчысы. .
Өмүр баяны
Кокон хандыгынын ордосундагы кыргыз-кыпчак тоболу. Кокондун акыркы хандардын бийлигин чындоого аракеттенген. Кокон хандыгына каршы антифеодалдык мүнөздөгү элдик көтөрүлүштөрдү 1873-1874 ж.ж басууда жазалоо аскерлерине башчылык кылып,1874-жылы Кудаяр хандын "парванчы" наамын алган.
Козголоңу
1870 жылы Абдурахман Кудаяр ханды ээликтен түшүрөйүн деп: Лейлектен Кыргыз Чапкылдыктар уруусунун бийлерине кат жөнөтөт, катта алардын көтөрүлүүсү тууралуу айтылат. Жыйынтыкта Лейлектиктер өзүнүн ханын бир кокон хандын урпагын Абдыкеримбек Садыкбек уулуну ээликке коюшат. Кудаяр хан бүт көтөрүлүүчүлөрдү аябай басып алат. Орусия империясы анын сурагы менен Ходжентке кайтып келгенде Абдурахманды кармап алып Коконго жөнөтөт. 1873-1874 жылдары Абдурахман Кудаяр хандын, Полот Бектин, Мамыр Мерген уулу, Абдылдабек жана башка кыргыз бийлерин көтөрүлүүсүн басып алууга жөнөтүлгөн аскерлерин башкарып, ушул үчүн ага Парваначы деген наам берилген. 1875 жылдын июлунда Коконго каршы күчтөр көбөйө баштайт. Полот хан башкарган көтөрүлүүчүлөрдүн ээлигине Баргана өрөөнүндөгү жайгашкан көптөгөн айылдар, шаарлар анын ээлигине кирет. Кудаяр хан жөнөткөн Абдурахман, Калназар жана Сарымсак а также Калназар и Сарымсак жана аларга берилген 4000 Сарбаз (жалданма аскер), Өзгөндөгү көтөрүлүүчүлөрдү басууга жөнөтүлгөндө Көтөрүлүүчүлөрдүн жагына киришет. Аларга дагы Кудаяр хандын баласы Насриддин хан — Анжиян вилаятынын беги, жана Султанмурат — Маргилаң вилаятынын беги көтөрүлүүчүлөргө кирет. Жыйынтыкта 22 июльда Кудаяр хан Кокондон качат, жана Орусия империясынан коргоочу жерде жашынат. Насреддин хан такка отурат. Абдурахман жана Насреддин элдин нааразылыгын динге кетирет. Бирок элдин нааразачылыгы көбөйүп, кайта жаңы күч менен көтөрүлүш башталганда, Насреддин хан орустардан жардам сурайт. 1876 жылдын январынын аягында, Индукыштак деген жерде Абдурахман, 26 бий жана бек 500 аскер мененСкобелевдин жазалоочу тобунв тапшырылат. Абдурахман Екатеринославльга жөнөтүлгөн, ал жерде ал бир жыл бойю 3000 рубль алган. .
Андан кийин жашоосу
Орус падышасы, 1 январда 1881 жылы Абдурахманга полковниктин чинин берет, жана полициянын көзөмөлүнөн койо берет. 25 февралда 1881 жылы Абдурахман өкмөткө Меккага хаджга барууга суранат. Бирок 25 майда жоопту күтпөй каза болот.
Ишмердүүлүгү
1875-жылы июлда Кокон хандыгынын зомбулугуна каршы которулуш кучоп,Кыргызстандын туштугу жана Фергананын бир катар аймактары Болот хан (Пулат хан) жетектеген которулушчулордун колуна ото баштаган. Абдурахман Автобачы озунун кошууну менен которушчулор тарапка отуп кеткен. Которушчулордон сестенген Кудаяр хан орус падышалыгынын Туркстандагы бийликтерине баш пааналап откон кезде Абдурахман Автобачы ак соок феодалдарга кошулуп, озунун кол алдындагы жургон канзаада Насреддинди такка которуп,Болот ханды зынданга салдырган ( ал 22-августта зындандан качып кеткен). Кокон хандыгын калыбына келтируу учун Абдурахман Автобачы менен Насреддин хан элдин курошун диний мунозго багыттап,"ыйык казатка" (газаватка) чакырган. 1875-жылы элдик которулуш кайра кучогондо, Насреддин хан орус аскерлерин жардамга чакырууга аргасыз болгон. Озу каалагандай феодалдык-монархиялык "мусулман" доолоту тузулбой турганына козу жеткен Абдурахман Автобачы элдик кыймылга чыккынчылык кылып,аскерлери менен бирге падышалыктын жазалоо отрядына багынып берген.
Колдонулган адабияттар
Урстанбеков.Б,Чороев.Т "Кыргыз тарыхы" энциклопедиялык сөздүк,1990.
Сөз айкашы
Сөз айкашы — багыныңкы байланыштын ыкташуу, таандык, башкаруу жолдору аркылуу байланышкан толук маанилүү эки же андан көп сөздөрдүн грамматикалык жана маанилик жактан биригүүсү аркылуу пайда болгон синтаксистик конструкция. Грамматикалык жана семантикалык жактан багындыруучу сөз Сөз айкашынын негизги түгөйүн, багыныңкы сөз - анын көзкаранды (багыныңкы) түгөйүн түзөт. Негизги түгөйүнө карай Сөз айкашы субстантивдик (негизги сөз - зат атооч), адективдик (негизги сөз - сын атооч), этиштик жана тактоочтук болуп бөлүнөт. Сөз айкашы номинативдик каражат катары кызмат кылып, негизги түгөй предмет, кубулуш, процесс, сапат-белгини билдирсе, ал эми багыныңкы түгөй толуктоочу, тактоочу, конкреттештирүүчү милдет аткарат (Мис., билимдүү адам, аппак кар, кош бойлуу аял). Сөз айкашы сөздөрдүн категориялык белгилерине негизделген грамматикалык үлгүлөр боюнча түзүлөт. Мис., "билимдүү адам", "аппак кар" Сөз айкаштары "сын + зат" модели боюнча түзүлгөн. Сөздүн башка сөздөр менен айкашуу мүмкүнчүлүктөрү жана жолдору ошол сөздүн грамматикалык белгилеринен жана лексикалык маанисинен көзкаранды (билимдүү адам, адамдын эмгеги, адамга айт ж.б.). Сөз айкашы мүнөзү боюнча эркин жана туруктуу болот. Эркин Сөз айкашыда аны түзгөн түгөйлөрдүн бардыгы өзүнүн лексикалык маанисин жоготпойт, элементтердин ортосундагы синтаксистик байланыш жандуу болот (баканга илүү) ал эми туруктуу Сөз айкашыда компоненттердин биринин же бардыгынын лексикалык өз алдынчалыгы абдан начарлап же жоголуп кетет (бакан ооз). Тилде туруктуу Сөз айкашынын санын эсептөөгө болот, ал эми эркин Сөз айкашы чексиз санда. Сөз айкашы номинативдик бирдик катары кабарлоочу бирдик болгон сүйлөмдөн айырмаланып, модалдуулук, убакыт, жак, интонация сыяктуу синтаксистик категорияларга ээ эмес. Ошол эле учурда Сөз айкашы сүйлөмдүн курамында орун алып, аны менен тыгыз байланышта турат. Сөз айкашы менен татаал сөздөрдү айырмалай билүү керек. Татаал сөздөрдүн бардык түгөйлөрү биригип бир лексикалык маанини билдирет, анын түгөйлөрүнүн ордун
ISBN 978-9967-464-70-4
Тегень (дарыя)
Тегень — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тура дарыясынын сол жээгинен 269 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 90 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тура дарыясы Тагил дарыясынын куюлушунан Тагил дарыясы, Ница дарыясы жана Пышма дарыясы дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Алюминий куймалары
Алюминий куймалары - алюминийди башка металлдар (Fe, Si, Cu, Mg, Zn) менен эритүүдөн алынган куймалар. Алардын тыгыздыгы төмөн (3000 кг/м3 ка чейин), электр жана жылуулукту жакшы өткөрүү, коррозияга туруктуу ж. б. касиеттерге ээ. Алюминий куймаларынын дат баспай турган (Al - Mg - Si), өтө бышык (Al - Mg - Si Cu, Al - Zn - Mg жана Al - Zn - Mg - Cu), температурага чыдамдуу (Al - Cu - Mg жана Al - Cu - Li), жеңил жана жогорку модулдуу (Al - Ве - Mg жана Al - Li - Mg) системалары иштелип чыккан. Алюминий куймаларынын негизги артыкчылыктары салмагынын аз болушу, технологиялык касиеттеринин мыктылыгы, кесүү-жонуу жана чайкоо, каңдоо ыкмалары менен бекем ширетилиши болуп саналат. Буюмдарды жана тетиктерди жасоодо деформациялануучу жана куюу жолу менен алынуучу болуп бөлүнөт. Деформациялануучу алюминий куймалары түтүк, жалпак буюм (листтер), зым ж. б. даярдоо үчүн колдонулуп, согуу, чоюу, созуу жана жумурулоо ыкмалары менен даярдалат. Бардык чыгарылган алюминий куймаларынын 80 %ин ээлейт. Куюу жолу менен алынган алюминий куймалары куюга жарамдуу болуп курамына легирлөөчү элементтер (Cr, Mn, Mg) кошулат. Алар куйманын касиетин жакшыртат. Алюминий куймалары негизи конструкциялык материал болуп эсептелет. Өндүрүлүшү жана пайдаланышы боюнча болоттон кийинки 2-орунду ээлейт. Эксплуатациялык мыкты (уникалдуу) касиеттеринин негизинде авиа-жана ракета, кеме, автомобиль курууда, ошондой эле химиялык жана нефтехимиялык продуктуларды ташуучу цистерналарды жасоодо, курулушта, тамак-аш өнөр жайында ж. б. кеңири колдонулат.
Жарым чөл зоналары
Жарым чөл зоналары – кургактыктагы жарым чөл ландшафты үстөмдүк кылган жаратылыш зоналары. Мелүүн алкактардын чөл жана талаа зоналарынын, тропик алкактарынын чөлү менен саванналарынын (чөлдөшкөн саванналарынын) аралыгындагы өтмө абалды ээлейт. Антарктидадан тышкары бардык материктердин океанга жакын батыш жана ички бөлүктөрүндө кеңири тараган. Ага кургак континенттик климат мүнөздүү; жаан-чачындын жылдык өлчөмү 300 ммден ашпайт (буулануудан 3–6 эсе аз). Жайы ысык (абанын орточо температурасы 20–25ᵒС, тропиктерде 30ᵒС), кышы Түндүк жарым шардагы мелүүн алкактарда суук (январдын орточо температурасы 0ᵒСден төмөн, айрым жеринде –20ᵒСге жетет); андан төмөнкү кеңдиктерде жылуу (субтропиктерде 0–10ᵒС; тропиктерде 12–20ᵒС). Агын суулары чакан, айрымдары кургакчыл мезгилде, адатта, соолуп калат. Топурактардан ачык каштан, коңур, бозомук-күрөң, боз топурактар басымдуу; айрым жеринде шортоң топурактар, көчмө кумдар кездешет. Өсүмдүктөрү, адатта, суйдаң, анда кылкан-шыбактуу (Евразияда) көп жылдык өсүмдүктөр жана бадалдар (башка континенттерде) басымдуу. Кышында жана кургакчыл мезгилде өсүмдүк вегетациясы тыныгат. Мелүүн алкакта жарым чөл зоналары Азияда кеңири тараган; ал Каспий бою ойдуңунан Чыгыш Кытайга чейин 10 миң кмге созулат. Субтропик алкагында текши тилкени түзбөйт, көбүнчө тайпак тоолорго жана айрым тоо массивдерине гана мүнөздүү. Африканын тропиктик бөлүгүндө (Сахарадан түштүктө жайгашкан чөлдөшкөн саванна), ошондой эле Түштүк Америкада жана Австралияда кездешет. Өсүмдүктөрү табигый жайыт, сугат жерлери – оазистери жана дарыя өрөөндөрү дыйканчылыкта пайдаланылат.
Бөлүнүүчүлүк
Бөлүнүүчүлүк - бир сандын же көп мүчөнүн экинчи санга же көп мүчөгө калдыксыз бөлүнүүсү. Эгер бүтүн 2 оң сандын бири (бөлүнүүчү) экинчисине (бөлүүчүгө) калдыксыз бөлүнсө, анда алардын бири экинчисине карата эселүү болот. Өзүнө жана бирге гана бөлүнгөн сан - жөнөкөй сан, андан башка да бөлүүчүлөрү болгон сан курама сан деп аталат.
Курама сан жөнөкөй көбөйтүүчүлөргө ажырайт. Эгер курама сандын жөнөкөй көбөйтүүчүлөрүнүн ичинен жөнөкөй р саны кездешсе, анда и саны р га калдыксыз бөлүнөт.
Бөлүнүүчүлүктүн бир канча белгилери бар. Алардын ичинен практикада көп колдонулгандары төмөнкүлөр: акыркы цифрасы 2ге бөлүнгөн сандар 2ге бөлүнөт; цифраларынын суммасы Зкө, 9га бөлүнгөн сандар Зкө, 9га бөлүнөт; 5кө бөлүнүш үчүн сандын акыркы цифрасы 0 же 5 болушу керек; сандын акыркы эки цифрасынан түзүлгөн сан 4кө бөлүнсө, ал сан 4кө бөлүнөт ж. б. Эгер эки сандын эң чоң бөлүүчүсү бир болсо, андай сандар оз ара жөнөкөй деп аталат. Өз ара жөнөкөй болгон эки санга бөлүнгөн сан алардын көбөйтүндүсүнө да бөлүнөт. Бөлүнүүчүлүктүн белгилери ушуга негизделген.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Луанда
Луанда – Ангола Республикасынын борбору. Атлантика океанына Кванза дарыясы куйган жерде жайгашкан порточо Луанда провинциясынын административдик борбору. Калкы 2,9 млн (2009). Калкынын саны боюнча Анголадагы эң ири шаар. Эл аралык аэропорту бар. 17-кылымдан 19-кылымга чейин кул соодалоонун ири борбору болуп келген (португалиялыктар 3 млнго жакын негр кулдарды сатышкан). 1974-ж. көз каранды эместикке ээ болуп, 1992- жылдан Ангола Республикасынын борбору. Луанда өлкөнүн саясий, маданий жана финансы өнөр жайынын ири борбору. Нефть ажыратуу, тамак-аш, текстиль өнөр жай ишканалары иштейт. Университет, музыка академиясы, китепканалар, музейлер (анын ичинде Ангола, Дунду) бар. Луанда португалиялык колониячылар тарабынан 1575-ж. Сан-Паулу-ди-Луанда деген ат менен негиздеген. 1975-жылдан Луанда аталат. Сан-Мигел сепили (учурда тарых музейи), 17-кылымга таандык форттор, иезуит чиркөөсү (16-к.), храм (1638-ж. чен) сакталган.
Кванттык сандар
Кванттык сандар – айрым элементардык бөлүкчөлөрдүн жана кванттык системалардын (атом ядросу, атом, молекула жана башка) абалын мүнөздөөчү физикалык чоңдуктардын мүмкүн болгон дискреттүү (үзгүлтүксүз) маанилерин аныктоочу бүтүн же бөлчөктүү сандар. Кванттык сандар физикага биринчи жолу атом спектрлерин изилдөөдө тажрыйбада алынган закон ченемин түшүндүрүүдө киргизилген. Бирок кванттык сандардын мааниси жана ага жараша микробөлүкчөлөрдү мүнөздөөчү бир катар физикалык чоңдуктардын дискреттүү болушу кванттык механика тарабынан ачылган. Атом электрондорунун абалы анын төрт эркин даражасына туура келүүчү төрт кванттык сандар аркылуу аныкталат. Суутектин жана суутек сымал атомдордун абалы n, l, m1 m3 кванттык сандар менен мүнөздөлөт. Негизги (башкы) кванттык саат n=1, 2, 3, ... электрондун туруктуу абалындагы энергия деңгээлин аныктайт. Азимуттук (же орбиталык) кванттык саат l=0, 1, 2, ..., n–1 электрон орбитасындагы кыймыл сан моментинин квадратынын маанилеринин спектрин берет: М12=h2l(l+1). Магниттик кванттык сандар m1орбиталык моменттин Mi кандайдыр бир эркин тандалып алынган багытка (z огу деп кабыл алынуучу) түшүрүлгөн проекциянын-Mizмүмкүн болгон маанилерин мүнөздөйт: Miz =hmi. Cпиндик кванттык сандар m8 электрондун спининин проекциясынын мүмкүн болгон маанилерин мүнөздөйт жана эки мааниге ээ m8=±1/2.
Кең экрандуу кино
Кең экрандуу кино – көрүү талаасы чоңойтулуп жана стереофон үн жана тартылган, кеңири экранда көрсөтүлүүчү кино. Кең экрандуу кино тартуу идеясы кинематограф (кыймылдагы объектини жарык, сезгич тасмага тартуучу жана ал сүрөттү экранга көрсөтүүчү аппарат) ойлоп чыгарылгандан башталган. Азыркы Кең экрандуу кинолор ар түрдүү техникалык системалар (анаморфот оптикалуу, узата кадрлуу, кең тасмалуу системалар) жана тартылат. Анаморфот оптикалуу система жана Кең экрандуу кино тартууда кино аппараты анаморфоттук объектив кийгизме жана жабдылат да, объектинин кино кадрдагы сүрөтү горизонталь боюнча «жыйрылат». Кинотасманын өлчөмдөрүн өзгөртпөй туруп, жактарынын катышы 1:2,55 болгон сүрөт алынат. Мындай фильмди экранда көрсөтөрдө кино көрсөткүч аппараттын объективине анаморфоттук кийгизме орнотулат да, тартылганда «жыйрылып» түшкөн сүрөт горизонталь боюнча чоюлуп көрсөтүлөт. Экрандын туурасы 15–22 м болот. Үндү угузуу үчүн үч каналдуу система колдонулуп, 3 же 4 топтон турган күчөтүп сүйлөгүчтөр пайдаланылат.
«Синерама» системасы 1952-ж. АКШда иштелип чыккан. Бул система жана тартылуучу жана көрсөтүлүүчү кинофильмдин ар бир кадры катар коюлган кино тартуучу аппарат жана 35 ммлик үч кинотасмага айрым тартылат. Конструкциясы бири-бирине карата 48обурч боюнча жайгаштырылат. Бул камералардагы тасма бирдей (синхрондуу) жылдырылат. Фокус жана диафрагма үч объективде бир убакта коюлат. Үч тасманын ар биринен позитив чыгарылат. Кинотеатрдагы атайын конструкциядагы экранга бир маалда айрым үч позитив көрсөтүлөт. «Караш-караш» (режиссер Б. Шамшиев, 1968), «Ак илбирстин тукуму» (Т. Океев, 1984), «Теңир» (Мари де Поншеливил, АКШ жана бирге, 2008), «Уурунун махабаты» (Э. Абдыжапаров, 2009), «Свет аке» (Актан Арым Кубат, 2010), «Аталар керээзи» (Нурбек Эген, 2007) ж. б. фильмдер кең экрандуу форматта тартылган. Кыргызстанда Кең экрандуу кино «Ала-Тоо», «Октябрь», «Россия», «Манас» ж. б. кинотеатрларда көрсөтүлөт.
Балатон көлү
Балатон көлү - Венгриядагы көл. Орто Дунай түздүгүндө, Баконь тоосунун түштүк-чыгыш этегинде. Тектоникалык процесстин таасиринен пайда болгон. Аянты 598 км1, уз. 77 км, тереңдиги 11 мге чейин. Жээги негизинен жапыз, айрым бөлүгү саздуу. Көлдөн Шио дарыясы агып чыгып, Дунай дарыясына куят. Кеме жүрөт. Балык кармалат. Балатон көлүнүн айланасында белгилүү курорттор көп. Жээгинде Шиофок, Кестхей шаары жайгашкан. Тихань ландшафт коругу, Кишбалатон резерваты бар.
Перитонит
Перитонит — ич көңдөйүнө түшкөн ириңдетүүчү микробдордон жана ууландыруучу заттын таасиринен ич челинин сезгениши.
Катуу кармаган аппендицитте, карын менен он эки эли ичегинин жарасы тешилгенде, ич көңдөйүнөн башка ооруларынын (холецистит, аднексит жана башкалар) кабылдоосу катары өөрчүйт. Ошондой эле ич көңдөйү кырсыкка учураганда, хирургиялык операция туура эмес жасалганда (операциялык Перитонит), чурку кыпчылып калганда жана башкалар болушу мүмкүн.
Сезгенүү процессинин таралышына жараша чектелген, жайылган Перитонит, ошондой эле катуу кармама жана өнөкөт Перитонит болуп айырмаланат.
Чектелген Перитонитте сезгенүү ичеги, чычыркай жана башка органда гана топтолуп, ириң жайылып кетпейт.
Ал эми жайылган Перитонитте ириңдүү абсцесс бүт ич көңдөйүнө жайылып кетет. Мындай Перитонит оорулуунун өмүрүнө коркунуч туудурат. Бул учурда тезинен медициналык жардам көрсөтүлүшү зарыл.
Ички органдардын сезгенүү ооруларынын кабылдоосу катары пайда болуучу Перитонит билинбей өтө жай өтүп, бара-бара өөрчүйт. Ошондуктан ич челинин сезгенүү процессин дароо аныктоо мүмкүн эмес. Ич бир аз ооруп, бара-бара күчөйт, кайра-кайра кусат, алы кетет. Перитонит жайылып кеткен оорулуунун абалы кескин начарлайт, өңү бозоруп кыйналат, тамыры тез-тез (минутасына 140 жолу) согот, ичи көбөт, аз-аздан токтобой кусат. Карын же ичеги тешилгенде, ошондой эле ич органдары жарадар болгондо Перитониттин белгилери (айрыкча ичтин катуу оорушу) күтүлбөгөн жерден башталат.
Перитонитти ошондой эле кан менен ич челине келип түшкөн (мисалы, өпкөдөн) микробдор да пайда кылышы мүмкүн. Мындай Перитонит айрыкча балдарда кезигет.
Перитонит катуу кармашында шашылыш операция жасалат, өнөкөт Перитонитте (көбүнчө туберкулёздо) атайын дарылоо сунуш кылынат.
Перитонитти алдын алууда ич көңдөйүнөн ооруларын (сезгенүү процесстерин, жараат ооруларын жана башкалар), ич чуркусун өз убагында дарылоонун мааниси чоң.
Сактагыч түзүлүш, сырткы эс
(Storage device- Внешняя память) деп аталып, берилиштер жана програмдар иштетилбеген учурда сактап турган түзүлүш айтылат.Сактоону картотек жана документтер сакталуучу кеңсе үкөгү катары караса болот. Керек болгон учурда гана картотек алынат. Диск сыяктуу туруктуу сактагыч түзүлүш да сактоо термини менен аталат. Сактагыч түзүлүштөр эске караганда сактоонун туруктуу түрүн камсыз кылат, себеби, алар энергияга көз каранды болбой сакталган берилиштер жана програмдар энергия өчүрүлүп калган учурда да сакталган бойдон тура берет. Сактагыч түзүлүштөр киргизгич жана чыгаргыч түзүлүштөр катары да колдонулат. Сакталган берилиштерди иштетүүдө, компьютерге жиберүүдө сактагыч түзүлүш киргизгич түзүлүш катары кызмат кылат. Компьютерде иштелип чыккан маалыматты сактоодо, ал чыгаргыч түзүлүштүн кызматын аткарат.
Марлиндер
Марлиндер (лат. Makaira) — найзатумшук балыктардын бир уруусу, буларга көк марлин (лат. М. nigricans), кара марлин (М. indica) кирет.
Жарыш туташтыруу
Жарыш туташтыруу – эки уюлдуу (эки кыскычтуу) элементтерди (электр кабыл алгычтарын) электр тизмегине кыскычтарынын ортосундагы чыңалуу дайыма бирдей болгондой кылып туташтыруу ыкмасы. Чыңалуу дайыма туруктуу болгондуктан, тизмекке туташтырылган бир элементти бириктиргенде же ажыратканда, тизмектин калган элементтеринин иштешине эч кандай таасир тийбейт. Мунун өзү бөлүштүргүч тармакка электр лампаcын, ысытуучу прибор, электр кыймылдаткычтарды туташтырууга мүмкүндүк берет. Электр кыймылдаткыч күчү болбогон элементтерди Жарыш туташтырууда алардагы токтун күчү каршылыктарына тескери пропорциялаш болот. Элементтерди жарыш туташтыруудагы жалпы токтун күчү туташтырылган тарамдагы токтун жалпы суммасына – туруктуу ток үчүн алгоритм суммасына жана өзгөрмө ток үчүн вектордук суммасына барабар.
Жантемиров, Асанбек
Жантемиров Асанбек (1908, Ак-Суу району, Тепке айылы — 1990, Жыргалаң) — артист, режиссёр жана обончу. Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти (1947). 1924-ж. Каракол шаарындагы зоотехникумун, 1937-ж. Москвадагы Луначарский атындагы театр институтун бүтүргөн. Адегенде 1937—40-ж. Караколдогу колхоз-совхоз театрында артист. 1940—52-ж. Өзгөн элдик театрында режиссёр, 1953—64-ж. Тоң районундагы «Төрткүл» колхозунун маданият үйүндө көркөм жетекчи болуп иштеген. Бул жылдардын ичинде К. Жантөшөвдин «Ким кантти», Р. Шүкүрбековдун «Жапалак Жатпасов» аттуу комедияларын жана башка ондогон спектаклдерди койгон. Жантемиров обончу катары таанылган. «Гүлдөп ал», «Үлгү ырлары», «Күлүп кой», «Күлүмкан», «Талаанын гүлү селкиге», «Батмажан», «Эмне кызык», «Күттүм сени», «Күкүк», «Сыргажан», «Көл жээги», "Сүйгөмүн" жана башка обондору мукамдуулугу, жаркындыгы, жаңылыгы, көркөм каражаттарынын оригиналдуулугу менен айырмаланат.
Малая Бальзуга (Татышлин району, Башкыртстан)
Малая Бальзуга — Башкыртстандын Татышлин районундагы айыл, Жаңы татышлин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 267 киши. Почта индекси — 452838, ОКАТО коду — 80250855003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Перкуссия
Перкуссия (каккылоо) — ички органдарды какканда ар кандай добуш чыгуусуна негизделген врачтык изилдөө ыкмасы. Мисалы, өпкөдө аба болгондуктан аны каккылаганда бийик, даана добуш чыгат. Ал эми тыгыз органдардан (боор, жүрөк, булчуңдар жана башкалар) акырын, даана эмес добуш угулат. Ал добуштун чыгышына карата органдардын ордун, чегин, оорулуу өзгөрүүлөрүн билүүгө болот. Каккылоодо өпкөдөн даана эмес добуштун чыгышы анын сезгенүүсүн, плевритти, доңкулдак добуштун чыгышы абанын эң эле көп толушун (өпкө эмфиземасын), өпкөдө көңдөйлөрдүн болушун билгизет. Перкуссия, ошондой эле табарсыктын чоңоюшун, шишигин, ич көңдөйүн изилдөөдө, колдонулат.
Бөлүп чыгаруу системасы
Бөлүп чыгаруу системасы - адамдын жана айбанаттардын организминдеги ашык сууну, тузду, алмашуу процессиндеги акыркы заттарды жана уу заттарды бөлүп чыгаруучу органдардын жыйындысы. Эволюция процессинде Бөлүп чыгаруу системасынын ар башка түрү келип чыккан. Мис, курттардын Бөлүп чыгаруу системасы денесинин ичинде кирпикчелүү клеткалардан башталган сыртка ачылуучу тешикчелери бар түтүкчө түрүндө болот; омурткасыздардын көпчүлүгүндө бул кызматты ичегилери, омурткалууларда бөйрөк аткарат ж. б.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Жукеев Табылды
Өмүр жолу
Кыргыз эмгекчилеринен чыккан революционер-большевик жана интернационалист. 1882-жылы Каракол уездиндеги Жети-Өгүз болушунда (азыркы Көк-Мойнок кыштагында) туулган. 1899-жылы аны Анжиянга мал базарга келген кожоюну таштап кеткен. Т. Жукеев кийин Ташкенге келип, темир жолдо иштеген, Александр Александрович Пудовкин деген жашыруун ат алган.
Ишмердүүлүгү
1905-1907-жылдардагы биринчи орус буржуазиялык-демократиялык революциясы учурунда Ташкен, Кызыл-Арбат, Красноводск шаарларында жумушчу кыймылына катышкан. 1907-жылы октябрда Ташкенде шаардык полициянын башчысына кол кайыргандыгы үчүн камалып, өлүм жазасына тартылган. Өлүм жазасы 15 жылдык сургун менен алмаштырылган. Түрмөдө күзөт тынчысын өлтүргөндүгү үчүн сургун мөөнөту 30 жылга узартылган. Ташкен, Саратов, Варшава жана Нижний-Новгород түрмөлөрүндө олтурган. Түрмөдөн февраль революциясынан кийин бошогон. 1918-жылы өз ыктыяры менен Кызыл-Армиянын катарына өтүп,Урал областында конрреволюцияга каршы күрөшүү боюнча атайын комиссияда иштеген. 1919-жылы Түштүк фронтундагы 22-аткычтар дивизиясынын 197-мусулмандар полкунун комиссары болгон. Крым менен Кавказды ак гвардиячылар менен интервенттерден бошотууга катышкан. 1920-жылы июлдан Түркстан фронтунун  оперативдик жашырын бөлүмүндө,1924-жылдан Кыргызстанда советтик, чарбалык жана башка кызматтарда иштеген. 1930-жылы дүйнөдөн кайткан.
Колдонулган адабияттар
"Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы"Б,2003
Пиканиха
Пиканиха (Курья Узкая) — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Томь дарыясынын оң жээгинен 400 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Салыштырмалуу гипербайланыш
(Relative hiperlink- Относительная гиперссылка) деп Интернет компьютеринин бир документинен экинчи документине өтүү каралган документ аталат.
Аляска кырка тоосу
Аляска кырка тоосу - Алясканын түштүгүндө. Түндүк Америка Кордильерасынын системасына кирет. Узундугу 1000 кмдей. Бийиктиги 6193 мге чейин (Мак-Кинли чокусу - Түндүк Американын эң бийик жери). Кыр бөлүгү интрузия тоо тектеринен (гранит-диорит) турат. Капталдары тик, өтө тилмеленген. Тоонун нымдуу түштүк капталында 800 м бийиктикке чейин карагайлуу токой өсөт, андан жогору кар, мөңгү жатат. Түндүк капталдары каксоороок; токойдун чеги 10001100 мге чейин көтөрүлөт; андан жогору тоолуу тундра ээлейт.
Жарыялоо
Жарыялоо -  публикация (лат. publico – эл алдында жарыялоо) – басма сөз, телекөрсөтүү, радио уктуруу, маалымат агенттиги жана башка каражаттардын жардамы менен окуя, көрүнүш, жаңылыктардын таркатылышы. Басма ишинде – мезгилдүү эмес жыйнак, адабий чыгарма же сериялуу басылма; гезит-журналдарда материалдарды басып чыгаруу процесси. «Жарыялоо» термини эл арасында басма сөз же башка маалымат куралдарынын (мисалы, үн жазуу жана башка) көчүрмөлөрүн сатуу жана таркатуу иши менен да байланыштырылган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Түз-Ашуу конгломерат кени
Түз-Ашуу конгломерат кени  Чүй облусунун Жайыл  районунда, Кара-Балта шаарынан 60 км түштүк тарапта, Кыргыз Ала-Тоосунун түштүк капталында. Кен аймагын девон мезгилинде пайда болгон гравелит, конгломерат, ордовик мезгилинин гранит жана порфирит тектери түзөт. Пайдалуу катмар конгломераттан турат. Калыңдыгы ондогон мге жетет. Курамында жумуруланган боз түстөгү граниттин майда жана кесек шагылдары (250 ммге чейин), жашыл түстөгү сланецтешкен тектердин сыныктары бар. Булар майда түзүлүштөгү полимиктүү материал менен камдашкан. Цементтин өңү боз, жашыл, кызгылтым түстө. Таш жакшы сайкалданып, өтө кооз көрүнөт. Физикалык-механикалык жана кооздук касиети боюнча жылмалангандан кийин имараттын сырткы жана ички дубалдарын кооздоп каптоого болот. Болжол запасы бир нече млн ''м3. ''Кен аймагында бор жана палеоген-неоген мезгилдеринин чөкмө тектери кеңири таралган. Алар тектоникалык бүктөлүүлөргө дуушарланып, антиклиналдык түзүлүштү пайда кылган. Газ менен нефть антиклиналдык түзүлүштүн оң жана сол канаттарындагы бор менен палеогендин кумдук, чопо, алевролит тектеринде топтолгон. Газ 3711–3727 м тереңдикте жаткан бор мезгилинин жана 3641–3650 м тереңдиктеги палеогендин кумдук катмарынан табылган. Нефть палеогендин 3882–3888 м тереңдиктеги катмарынан чыгат. Газдын суткалык чыгымы 49–160 миң м3, нефтиники 110 ''м3. ''Газдын курамында 81,06–93,88% метан, 0,7– 30,9% этан, пропан жана жогорку сапаттагы газдар 0,59–0,68%; нефтиде көмүр кычкыл газы 0,13–0,95%, азот жана сейрек кездешүүчү газдар 1,04–8,34%.
Ноньлель
Ноньлель — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Соль дарыясынын оң жээгинен 43 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тетеркина (Пюль-Кы куймасы)
Тетеркина — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пюль-Кы дарыясынын оң жээгинен 71 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 53 км.
Баштык менен уруу
Шарты
Оюнчулардын саны 4—8 киши.
Тетеркина (Пюль-Кы куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Баштык менен уруу
Шарты
Оюн анчада, спорттук бөлмөдө өткөрүлөт.
Тетеркина (Пюль-Кы куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Баштык менен уруу
Шарты
Оюнда баштыктар, жоолуктар колдонулат.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар диаметри 5—7 м. келген тегерек сызышып, каптарына жумшак кийимдеринен салышып, экиден болушуп оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери менен тегерекке экиден чыгышып, көздөрүн таңышкандан кийин, белгиленген убакытта бир бирине баштык менен урууга аракеттенишет. Оюнчулар шериктери менен алмашышып, оюнду каалашкан убакытка чейин ойношот. Көп жолу шериктерин баштык менен так урган оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун башка түрлөрү
Атта баратып баштык менен урушуу, эшекте баратып баштык менен урушуу, жөө жүрүп баштык менен урушуу, эшек жыгачта турушуп баштык менен урушуу, кап менен урушуу, пахта терген этек менен урушуу.
Оюндун эрежеси
Таңылган көздөрдү убакыттан мурда чечүүгө, бир бирине айтууга, тегеректен чыгууга, кол менен муштоого, баштыктарга катуу буюмдарды салууга болбойт.
Оюнга методикалык көрсөтмө
Оюн өткөрүлүүчү жер тегиз, башка буюмдарсыз, оюнчулар жашы, жынысы бирдей болушу керек.
Алтынсары ойноок
Алтынсары ойноок (лат. Caliithrix chrysoleuca) — ойноок маймылдардын бир түрү.
Элдорадо ат Санта Фэ (Нү-Мексико)
Элдорадо ат Санта Фэ (Нү-Мексико) (Eldorado at Santa Fe) — Нү-Мексико штатынын Santa Fe округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 5799 киши. Болжолдуу аянты - 53.6 км². FIPS коду — 35-22625.
Бал ачуу
Бал ачуу, далы ачуу - койдун далысын, ташты, күзгү ж. б. пайдаланып, боло турган окуяны алдынала көрө билүү ишеними. Тарыхый-этнографиялык маалыматтарга караганда кара кытайлар (кидандар) жортуулга жөнөрдө ак койдун далысын отко күйгүзгөн. Эгер далы жарылып кетсе жортуулга чыккан, жарылбаса чыккан эмес. Мындай ырым-жырым «Манас» эпосунда да кездешет. Анда кыргыздар далыны жөн эле карап көрүп, алдыда күтүп турган окуяларды билишкен делет. Бал ачуу ырым-жырымы чыгыш элдеринде (түрк, моңгол, кытай жана калмак) кеңири таралган жана бөтөнчө өркүндөөгө, магия деңгээлине жеткен. Бүгүнкү күндө да кыргыздарда Бала ачуунун бир түрү 41 таш менен төлгө салуу ырымы сакталып калган.
Перфорация
Перфорация (тешилүү) — көңдөй органдарда же ткандарда тешиктин пайда болушу.
Патологиялык жана жасалма болуп айырмаланат.
Патологиялык Перфорация карын жана он эки эли ичегинин жарасында, ошондой эле ичеги ооруларында (аппендицит), травмасында болот. Бул Перфорация өтө оор кабылдайт.
Теля (дарыя)
Теля — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кама дарыясынын сол жээгинен 40 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 32 км.
Перфорация
Көңдөй органдар Перфорация болгондо ичиндегиси сыртка агып (мисалы, ич көңдөйүнө), өтө тез ириңдөөчү сезгенүү процесси (перитонит жана башкалар) өөрчүйт. Ошондуктан тезинен хирургиялык операция талап кылынат.
Теля (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Түндүк Ак-Таш сурьма кени
Түндүк Ак-Таш сурьма кени Баткен облусунун Кадамжай районунда, Алай кырка тоосунун түндүк капталында, Кадамжай шаарчасынан 2  км, Кадамжай кенинен 6 км түндүк-чыгышта, деңиз деңгээлинен 1200–1450 м бийиктикте. 1971-ж. табылган. 1975–80-ж. геол. чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Кен аймагы силур, девон жана карбондун карбонат-терриген катмарларынан түзүлгөн. Руда карбондун карбонат-терриген тектеринин силур сланецтери менен болгон тектоникалык контагындагы жаспероид брекчияларында топтолгон. Руда өтө чачкын, катмар, линза жана уя түрүндө таралган флюорит-антимониттен турат. Калыңдыгы 25–30 м болуп, Түндүк (951000 м) жана Түштүк (80-900 м) рудалуу тилкеге бөлүнөт. Пайдалуу компоненттердин орточо өлчөмү: сурьманыкы – 0,54%, алтындыкы – 1,85 г/т, флюориттики – 19,6%. Руданын С2 категориясы боюнча запасы 6584,5 миң т, сурьманыкы – 35719 т, алтындыкы – 8,1 т, флюориттики – 1294 миң т. Кен Кадамжай тоокен комбинатынын сырьелук резерви.
Фрунзе (аба майдан)
Фрунзе эл аралык аба майданы же Прунза аба майданы, Боронзо аба майданы — Чүй өрөөнүнүн жана Кыргыз мамлекеттүүлүгүндөгү эң алгачкы аба майданы. Кыргызстандын борбору Фрунзе шаарынын түштүк-батыш тарабында жайгашкан болчу. Абамайдандын негизги багыты Кыргыз КСРиннин борборун Алма-Ата, Ташкен жана Москва сыяктуу шаарлар жана өлкө аймактары менен байланыштыруу болуп эсептелинчү. Азыркы убакытта жабык. 1981-жылдын октябрь айында борбордук абабекеттин ыйгарым укутары жана абакаттамдары толугу менен токтотулуп, жаңы Манас абамайданына которулган.
Амзибаш (Калтасин району, Башкыртстан)
Амзибаш — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Амзибашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 545  киши. Почта индекси — 452871, ОКАТО коду — 80233803001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Моло мөңгүсү
Моло мөңгүсү — Тескей Ала-Тоонун түштүк капталындагы өрөөн тибиндеги мөңгү Көөлү суусунун алабында жайгашкан. Уз. 5,0 км, аянты 5,9 км2, абляция облусунун аянты 1,9 км2. Башы деңиз деңгели. 4560 м, этеги 3880 м бийиктикте жатат. Каречегинин бийикт. 4160 м. Үч мөңгү агымынын кошулушунан түзүлөт. Бети тегиз келип, ортоңку морена жакшы өнүккөн.
Калыңдыгы этегинде 12–14 м. Жакын-кы мезги лдерд е эле түштүгүн дөгү эки мөңгү жана түндүк чыгышындагы бир мөңгүкошулуп, чоң мөңгү түзүлгөн. Буга жаңы морена үймөктөрү күбө. Мөңгүдөн Көөлүнүн сол куймасы Моло суусу башталат.
Сандык камералар
(Digital camera- Цифровая фотокамера) фото сүрөттү компьютерде сактоого боло турган сандык берилиштер түрүндө берет. Мында эч кандай хи-мияга негизделген тасма талап кылынбайт. Айрым сандык камералар алып жүргөнгө ыңгайлуу жана кадимки тасмалуу камераларга окшош. Башка сандык камералар студия камералары деп аталып, стационардуу болушат жана түздөн-түз компьютер менен бириктирилет. Көп компаниялар сандык камераларга өздөрүнүн сатуучу буюмдарын жазып алып, дүйнөлүк тармакка жайгаштырат, ошондой эле кызматкерлеринин фото сүрөттөрүн персонал картотекасы үчүн жазып алат.
Кайык
Ат жабдыктарын узануунун бир түрү. Тигилген тигиш. Бул — жүгөнгө, көмөлдүрүккө, басмайылга, куюшканга булгаары кайышка ак кайышты жана ак кайышты ак кайышка беттеп, чыйратылган тарамыш же кебез жип менен кайып жасоо. Каптаган ээрди да кайып бүткөрүүгө болот. Өтүк, маасы, көк жеке, мөкү, кепич өңдүү бут кийимдерди, жагдан, чыны куту, көөкөр, көнөчөк, көнөк, сабаа, көңдөөл өңдүү тери, шири идиштерин тигүүдө да кайык өнөрү көп колдонулат.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Жаркымбаев, Абдыш
Жаркымбаев Абдыш (1913, Ак-Суу району, Кереге-Таш айылы — 1986, Бишкек ш.) — мамлекеттик ишмер.
1930-ж. Бишкек соода-чарбалык иштерде, 1937-ж. Каракол шаардык эл депутаттар кеңешинин аткаруу комитетинде инструктор. 1937—39-ж. Ош облусунун Совет райондук финансы бөлүмунун башчысы. 1939—43-Ж. Кыргызстан КПнын Совет райкомунда жана Ош обкомунда кадрлар бөлүмунун башчысынын орун басары. 1943-жылдан Кыргызстан КПнын Ош обкомунда мал чарбасы боюнча катчы, 2-катчы, 1945—47-ж. Кыргызстан КПнын Ысык-Көл обкомунун 1-катчысы. 1947—50-ж. КПСС БКнын алдындагы Жогорку партиялык мектепте окуган. 1950—54-ж. Кыргызстан КПнын Талас обкомунун 1-катчысы. 1954-жылдан СССР даярдоо министрлигинде Кыргызстан боюнча жооптуу. 1955-жылдан Бишкек шаардык эл депутаттар кеңешинин аткаруу комитетине төрага. 1959-ж. Бут кийим фирмасында директор. 1961—75-ж. Москва районундагы Крупская атындагы Шарап совхоз комбинатында директор: 1947—59-ж. Кыргыз ССР Жогорку Кеңешинин депутаты. Биринчи даражадагы Ата Мекендик согуш ордени, Кызыл Жылдыз, 2 Эмгек Кызыл Туу ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Аляскит
Аляскит - (Аляска жарым аралынын атынан) - курамы калийлүү талаа шпатынан (ортоклаз же микроклин) жана кварцтан (25-55%) турган ачык түстүү (лейкократтуу) гранит тибиндеги магма тоотеги. 1900-ж. америкалык геолог Дж. Спёр аныктаган. Структуралык түзүлүшү бүртүктүү, чанда порфир сымал, өңү кызгылт, ак, бозомук. Аляскит менен сейрек кездешүүчү металлдардын кендери байланыштуу. Аляскит имараттардын дубалын кооздоодо, каптооч курулуш материалдары катары пайдаланылат.
Урмарал, Бакай-Ата району
Урмарал (Урмарал) — Кыргыз Республикасынын Талас облусун Бакай-Ата районундагы айыл. Акназаров айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 460 киши.
Бөлүүчү бөрк
Бөлүүчү бөрк - станокто иштетилүүчү тетикти мезгил-мезгили менен айлана боюнча буруп турууга арналган жасалга. Көбүнчө фрезалык станоктордо пайдаланылат. Бөлүүчү бөрктүн мех. (жөнөкөй, универсал) жана оптикалык түрлөрү бар. Универсал Бөлүүчү бөрк көбүрөөк таралган. Оптикалык Бөлүүчү бөркөтө так иштетүү үчүн, ал эми универсал Бөлүүчү бөрк механикалык иштетүү өндүрүшүндө бөлүү же бурама кобул жасоо үчүн колдонулат. Бөлүүнүн жөнөкөй жана дифференциалдык ыкмалары бар. Бөлүүчү бөрктүн жардамы менен өндүрүштө ар кандай тетиктердин (тиштүү дөңгөлөктөрдүн, шлицтүү валдын, бургунун, фрезанын ж. б. ) түз, бурама огоктары жасалат. Тетикти айландыруу -, үчүн Бөлүүчү бөртүн шпиндели туткасынан кол менен буралат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Лусака
Лусака – Замбия Республикасынын борбору (1964-жылдан). Лусака провинциясынын административдик борбору. Калкы 1,5 млн (2010). Эл аралык аэропорту бар. Темир жол бекети катары 1905-ж. негизделген. 1935– 64-ж. Британия протектораты Түндүк Родезиянын (учурда Замбия) административдик борбору болгон. Тамак-аш, тигүү, химия, автомобиль кураштыруу өнөр жай ишканалары иштейт. Кол өнөрчүлүк (карапа, жыгач, жез буюмдары) өнүккөн. Лусака – Замбиянын маданий борбору. Университет, коллеждер, китепканалар, музейлер, театр, галерея жана Замбиянын табиятын жана жапайы жаныбарларын коргоо улуттук кеңеши, Ыйык Распятие англикан собору бар. Зоопарк жана ботан. бак уюштурулган.
Уразгильды (Татышлин району, Башкыртстан)
Уразгильды — Башкыртстандын Татышлин районундагы айыл, Жаңы татышлин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 496 киши. Почта индекси — 452838, ОКАТО коду — 80250855004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Керамика
Керамика – чопо жана аралашмаларына минералдык бирикмелерди кошуп, о.эле оксид жана ар кандай башка орг. эмес бирикмелер бышыруудан алынган буюмдар жана материалдар. Керамика ө.ж. негизги материалдары топурак жана каолин. Металлургия, электротехника, прибор куруу ө.ж. керамикага жогорулатылган жана кескин дифференциалдуу талаптарды койгондуктан, таза оксиддер, карбиддер ж..б. бирикмелер негизинде отко чыдамдуу ж.б. техникалык касиети жогору болгон керамика өндүрүүдө. Техникалык К. кээ бирлери касиеттери б-ча чопо менен каолинден алынган буюмдардан кескин айырмаланышат, ошондуктан керамикалык буюмдар менен материалдар окшоштук жагы аларды жогорку темп-рада бышыруу менен алынгандыгында. Ысыкка чыдамдуу керамикалык жабуулар металлды окистенүүдөн жана жогорку темп-ранын таасиринен сактайт. К. көркөм-декоративдик жогорку касиети анын техникада жана турмуш-тиричиликте кеңири колдонулушун негиздейт.
Бала-Чычкан кыштагы
Бала-Чычкан кыштагы - Жалал-Абад облусунун Токтогул районундагы кыштак. Жаңы-Жол айыл өкмөтүнө караштуу. Аты окшош суунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1370 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Токтогул шаарчасынан 3 км, Ташкөмүр темиржол бекетинен 186 км 1936-ж. отурукташкан. Калкы 3660 (2005); негизинен мал чарбасында эмгектенет. Орто мектеп, ФАП, китепкана бар.
Буурул ойноок
Буурул ойноок (лат. Callithrix argentata) — ойноок маймылдардын бир түрү.
Электрондук кол тамга
Электрондук кол тамга же санариптик кол тамга — бизнесте буйрутма берүүчүнү аныктоодо маанилүү болуп кол коюлушу эсептелет. Электрондук кол тамга технологиясында же жашыруун же ачык ачкыч колдонулат. Азыркы учурда электрондук колдун алгоритмдерине RSA; DSA; МAC кирет. Кол коюу кабардын бүгүндүгүн жана аныктыгын кепилдейт, бирок башка көздөрдөн коргой албайт.
Эсептөөлөр системасы
500до канча ондук бар Киришүү: Заманбап кишинин азыркы жашоосунда сан жана цифралар дайыма кезигет. Тааныштарынын телефон номерлерин жаттоодо, магазинде бааларды үйрөнүүдө, доллардык курсту сомго алмаштырууда. Мектептеги жөнөкөй мисалдарды кагазга эсептөөдөн баштап, суперкомпьютердеги эсептөөлөрдө колдоно турган ар кандай эсептөө системалары бар. Кызыгы болсо, адамзат 2 миң жыл мурун саноону билчүбү? А беш миң жыл мурунчу? Тарыхчылардын айтуусу боюнча беш миң жыл мурун адамдар сандарды жазууда, алар менен амалдарды аткарууда бизге караганда башка ыкма жана сандарды бөлөкчө түрдө жазышчу экен. Кандай гана болбосун, бир санды белгилүү бир символ менен көрсөтушчү. Математикада жана информатикада сандарды көрсөтүү үчүн колдонулган символдорду цифра деп аталат. Ал эми бөлчөк, терс, рационалдык сандары күчтүү эсептөөлөрдүн муктаждыгынан келип чыгат. Сандарды эсептөө математиканын жана информатиканын фундаменти болуп эсептелет. Ал эми эсептөө системасы деген эмне? Бул суроого төмөнкү материалдардын жардамы менен жооп алабыз.