cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жети кашка
Жети кашка. 16-кылымга таандык Сейф ад-дин Аксыкентинин "Мажму ат-таварих" деген кол жазмасындагы "Манас" эпосуна тиешелүү болгон материалдарда Манас баатырдын ата-теги жана анын жакын туугандары жөнүндө маалымат берилет. Анда Каркарадан Якуб, андан Манас менен Карнас туулат. Каркарага тууган Ак-Темир деген кыпчактын Дөөлөт-Йар, Худа-Йар, Берди-Йар, Али-Йар, Муса-Йар, Иса-Йар, Түлө-Йар деген жети уулу болот. Жетөө тең көк кашка ат минип жоого чогуу кирчү экен. Ошондуктан алар Ж. к. аталып калганы айтылат санжырада.
Васил (Калтасин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жетимурук
Жетимурук — этноним, Желпиниш деп аталган мифтик өлкөнү мекендеген эл.
Бурама сызык
Бурама сызык — бир убакта кыймылсыз окту турактуу бурчтук ылдамдык менен айланып жана октун узундугу боюнча турактуу ылдамдыкта алга жылуу кыймылындагы М чекитинин чийген мейкиндик ийри сызыгы. Тегерек цилиндрдин бетинде жайланышкан Бурама сызык цилиндрдик Бурама сызык деп аталат. Бурама сызыктын формасын өзгөртпөстөн өзүн өзү боюнча жылдырууга мүмкүн болушу маанилүү касиетке ээ. Бул касиет ар түрдүү бурама түрүндөгүлөр үчүн колдонулат. Бурама сызыктын каалаган М чекитине жүргүзгөн жаныма сызыгы огу менен турактуу бурчту түзөт. Тегерек конустун бетинде конустук Бурама сызык болот.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Грек тили
Грек тили (ελληνική γλώσσα же жөн эле ελληνικά) Индо-европалык тилдердин бири. Бүгүнкү мезгилде, айрыкча Греция жана Кипрде, грек тилин 15 миллиондон 22 миллионго чейин адамдар сүйлөшөт. Индо-евпоралык тилдерден анын тарыхы эң узуну - 34 кылымга созулат.
Жээнчер
Жээнчер - жээндин уулунун тайлар тарабынан аталышы.
Кескин континенттүү климат
Кескин континенттүү климат – континенттик климаттын суткалык жана айлык орточо температурасынын, ошондой эле айрым метеорологиялык көрсөткүчтөрдүн өтө өзгөрүлмөлүүлүгү жана айырмаланган түрү. Айлык орточо температура кээде 70оСден ашып кетет.мКескин континенттүү климатка жаан-чачындын аз жаашы (көбүнчө 100 ммден аз), абанын нымдуулугунун төмөндүгү, бир аз булуттуулук, буулануунун көптүгү мүнөздүү. Адатта, Кескин континенттүү климаттуу аймак материктин борбордук бөлүгүндө (мисалы, Азиянын борбордук бөлүгүндө), өзгөчө тоо аралык ойдуңдарда жайгашат. Бул климатка мүнөздүү аймак – Чыгыш Сибирь; андагы Верхоянск – Оймякон аймагы, Түндүк жарым шардын суук уюлу, анда январдын орточо температурасы –50оСге, абсолюттук минимум –70оСге жетет. Кыргызстандын аймагында да Кескин континенттүү климат мүнөздүү жерлер бар. Мисалы, Ак-Сай өрөөнү. Анда январдын орточо температурасы –29оС, июлдуку 8оС, абсолюттук минимум –53,6оС (Кыргызстандын «суук уюлу»). Жылдык жаан-чачыны 257 мм.
Кармалка (Туймазин району, Башкыртстан)
Кармалка — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Жогорку троит айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 6 киши. Почта индекси — 452783, ОКАТО коду — 80251815002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кристаллдашуу
Кристаллдашуу – суюк, катуу абалдагы заттар кристаллдарын алуу. Газ жана суюк фазадан кристалл алынганда жылуулук бөлүнүп чыгат. Ал эми катуу затты экинчилик кристаллга айландырууда жылуулук бөлүнөт же жутулат. Кристаллдашуу процесси жүрүү үчүн алынган системаны (г, с, к) өтө муздатуу же катуу заттар менен каныктыруу керек. Бул мезгилде кристалл алууга мүмкүн болгон өсүү борборлору калыптанат. Электр талаасы, жарык, нурлар таасири менен да мындай борборлор түзүлөт (электрдик кристаллдашуу). Өсүү борбору түзүлгөндөн кийин бат, б.а. спонтандык түрдө жайнаган ар түрдүү формадагы кристаллдар пайда болот. Массалык К. бир эле мезгилде көп сандаган кристаллдардын пайда болушу мүмкүн.
Морфемика
Морфемика - тил илиминде тилдин морфемикалык курулушун, сөздөрдү морфемаларга жана анын типтерине бөлүштүрүүнүн жыйындысын, морфемалардын түзүлүшүн жана типтерин, алардын бири-бирине жана жалпы эле сөзгө болгон катышын изилдөөчү бөлүгү. Морфемиканын негизги изилдөө объектиси - морфема, алардын форма жагынан өзгөрүүлөрү. Сөздөргө морфемикалык анализ жүргүзүү сөздүн курулушун талдоо ыкмалары катары, сөздүн курамындагы бардык формаларды, анын маанилерин ажыратып көрсөтүү катары аныкталат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Чолок канат селебечен
Чолок канат селебечен (лат. Conocephalus dorsalis) — айман чегирткелердин бир түрү.
Жазажай (шизо)
Жазажай (шизо) – кээбир өлкөлөрдө, (М.: РФде), түзөтүү мекемелеринин тартибин бузуучулар үчүн камералары жайгашкан бөлүмү. Ж-да отурган кишинин укуктары олуттуу чектелет. 1988-жылга чейин Ж-да тамак чектелүү берилген (ачкалык менен кыйноо). Андан сырткары, камоодогулардын баардык кийим-кечелери чечилип алынган жана жеңил-желпи күрмөлөр берилген, алар сыртка чыгарылган эмес, төшөк менен шейшептер берилбеген, кат-кабар, оромкаттарды, тартуу тамактарды алалышкан эмес. 1992-жылы бул чектөөлөрдүн көпчүлүгү алынып салынган. Ошентсе да, азыр деле Ж-га камоо – эң бир оор жазалоолордун бири.
Каир
Каир (القاهرة, al-Qāhira — «жеңиштүү») - Мысыр/Египеттин борбору жана Африка менен Араб дүйнөсүнүн эң ири шаары. Египеттегилер аны көбүнчө مصر Маср деп аташат.
Калкы - 2009-жылдын маалыматы боюнча шаардын өзүндө 8 026 454 жана шаардык агломерациясында 17 856 000 киши.
Өз алдынча административдик бирдикти түзөт (мухафаза статусуна ээ). Өлкөнүн түндүк-чыгышында, Нил дарыясынын оң жээгинде жайгашып, Гезира жана Рода аралын ээлейт. Калкы 7,9 млн (2008; агломерациясында 16 млн; өлкөнүн калкынын 1/4и). Африкадагы эң ири шаар. Тогуз жолдун тоому. Эл аралык аэропорту бар. Метрополитен.
Каирди 969-ж. Фатимиддердин кол башчысы Жаухар ас-Сакали негиздеп, 973-ж. «Миср аль Кахира» («Жеңиштүү Мысыр», арабча Кахира) деп аталган. 973-1171-ж. Фатимид халифатынын, Айюбилердин (1171-1250), мамлюктардын (1250-1517) мезгилинде Каир ири соода кол өнөрчүлүктүн очогу. 1517-ж. шаарды осмон түрктөрү басып алып, бүлдүргөн. 1795-, 1804-05-ж. мамлюктар менен түрктөргө каршы көтөрүлүштөр чыккан. 1882-ж. англиялык аскерлер Египетти басып алганда Каирдин жаңы бөлүгү колониялык анклавга айланган. 1914-22-ж. Британия протектаратынын административдик, 1922-жылдан Египет Королдугунун, 1953-58-жылдары Египет Республикасынын, 1958-71-жылдары Бириккен Араб Республикасынын, 1971-жылдан Египет Араб Республикасынын борбору. Каирде Араб мамлекеттер лигасынын штаб-квартирасы (1945-жылдан), Азия жана Африка өлкөлөрүнүн тилектештик комитетинин туруктуу секретариатынын резиденциясы (1957-жылдан) жайгашкан. Шаардын экономикасынын негизин жеңил өнөр-жайменен туризм түзөт. Металл иштетүү, машина куруу, химиялык, текстиль өнөр-жай ишканалары иштейт. Кол өнөрчүлүк (металл, тери ж. б. материалдардан буюм жасоо) өнүккөн. Университеттер, Египет искусство академиясы, музейлер (анын ичинде Египет, Копт, ислам исквосу), консерватория (1959-ж. негизделген), театрлар (анын ичиндеопера, улуттук, эркин, куурчак ж. б.) бар. Ар кыл тарыхый доорлордогу 400дөн ашык архитектура эстеликтери, анын ичиндеРим (Вавилон чебинин Траян мунарасы, б. з. 100-ж. чен), Византия (копттордун чиркөөлөрү) мезгилинин эстеликтери, Ибн-Тулун (9-кылым), аль-Азхар (10-кылым; анын астында дүйнөдөгү эң мурдагы университет иштейт, ал куранды үйрөтүүнүн башкы борбору) мечиттери, дарбаза (11-кылым), цитадель (12-кылым), көптөгөн медреселер, мамлюктардын мавзолейлери (15-, 16-кылымдын башы) сакталган. Шаардын эски бөлүгү Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмегине киргизилген.
Апофатикалык теология
Апофатикалык теология (гр. apophatikos – терс). Дионисий Ареопагит тарабынан иштелип чыккан теология.
Ага ылайык, кудайга байланышкан бардык түшүнүктөрдү, атрибуттарды, жана элестөөлөрдү ырааттуу тануу жолу менен кудайдын абсолюттуу трансценденттүүлүгүн далилдөөгө умтулуу күч алган. Апофатикалык теологиянын түпкү маңызында кудайдын бар же жок экендигин тануу аркылуу, анын болмуштан башкача жашап тургандыгын далилдөө идеясы турган. Апофатикалык теология орто кылымда катафатикалык теология менен толукталган, анда кудай менен байланышкан позитивдүү түшүнүктөр, атрибуттар, ошондой эле метафорикалык аналогиялар менен кудайдын жашоосун аныктоого аракет жасалган.
Керки
Жыгач устанын аспап — куралы. Чеберлер муну ыргайдан, кайыңдан, четинден, талдан саптап алат. Аткарган милдеттерине карата анын «чот керки», «аталгы керки», «байтеше» жана «аштама керки» деген түрлөрү бар.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Чуст маданияты
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Эминем
III Маршалл Брюс Мэтерс (Marshall Bruce Mathers III ; 1972-жылы 17 октябрь, Сент-Жозеф, Миссури, АКШ) - Эминем (Eminem) сахналык аты менен таанымал болгон америкалык рэпер, музыкалык продюсер, композитор жана актёр.
Соло мансабындан тышкары, Маршалл D12 аттуу тобунун жана Bad Meets Evil хип-хоп-дуэтинин да мүчөсү. Эминем эң көп сатуулары болгон музыкалык артисттердин арасына кирет. Көпчүлүк журналдар аны баардык мезгилдеги эң мыкты музыканты деп аташат. Анын ичинде Rolling Stone журналы боюнча “100 улуу артисттер” тизмесинде ал 83 орунга жайгашкан. Ошондой эле, бул журнал аны хип-хоптун Королу деп да жарыялаган. Эгерде анын студиялык жумуштарын эсептесек Эминемдин 10 альбому Billboard 200 чарттарынын эң жогорку орундарын ээлеген. Соло артист катары Эминем бүт дүйнө боюнча 100 миллиондон ашык үн жазууларын сатты. 1996-жылы Infinite (чексиз) аттуу жеке дебюттук альбому чыккандан кийин, Эминем 1999-жылы негизги-лейблда (major label) The Slim Shady LP дебюттук альбомунун релизи менен зор ийгиликтерге жеткен. Бул лонгплей эң мыкты рэп-альбом болуп Эминемге биринчи Грэмми сыйлыгын алып келген. Эминемдин кийинки The Marshall Mathers жана LP The Eminem Show пластинкаларына үчүн ал, ошол эле категориядагы Грэмми сыйлыктарына үч жолу ээ болот. 2004-жылда Encore (бис) альбому жарыкка чыгышы менен гастролдук туру да башталат. Андан кийин Эминем чыгармачылык тыныгууну алат. Ал 2009-жылы 15 майда 5 жыл ичинде биринчи жолу Relapse(кайталоо) аттуу альбомун жаздырып чыгарат. 2010-жылы дүйнө жүзү боюнча ийгилик менен коштолгон жана эң сатылуучу Recovery(айыгуу) деп аталган жетинчи студиялык альбому жарыяланган. Эминемдин Relapse жана Recovery пластинкаларына үчүн да ал Грэмми сыйлыгына татыктуу болгон. 5 ноябрьда 2013-жылы Эминем, ошондой эле Грэмми сыйлыгы менен белгиленген сегизинчи студиялык альбомун The Marshall Mathers LP2 чыгарат. Мансабы боюнча артист катары Эминемдин Грэмми сыйлыктарынын саны жалпысы 15 жетет. 2016-жылы күзүндө Маршалл жаңы альбом чыгарууга аракет кылып жатканын сүйлөдү. 29 ноябрьда 2017-жылы Eminem Revival (кайра жаралуу) альбомун ананстады (анонсировать). Эминем ар кандай иш-чараларды жүргүзөт, мисал катары, Пол Розенберг менен бирге үн жазуучу студиясын башкарат жана Shade 45 аттуу жеке радиостанциясын негиздөөчүсү болуп саналат. 2002-жылы Эминем “8 миля” деген жарым автобиографиялык хип-хоп-драмасында тартылган. Ал бул фильдин эң мыкты ырын жазган үчүн “Оскар” сыйлыгына татыктуу болгондордун алгачкы рэп-артисти болуп саналат.
Балалыгы
Маршал Брюс Мэтерс 17 октябьда 1972-жылы АКШдагы Миссури штатынын Сент-Жозеф кичи шаарысында туулган. Анын ата-энеси, Маршалл Б.М (1947-ж туул.) жана Дебора Рей (Нельсон) Мэтерс-Бригс (1955-ж туул.) музыкант болуп “Рамада” аттуу ресторандардын мейманкана тармактарында иштешкен. Дебора 15 жашта болгондо алар баш кошушкан жана балалуу болушкан. Бала төрөө абдан оор жана көп убактылуу болду 73 саат. Бул төрөт убагында Дебора дүйнөдөн кайта жаздаган. Жарым жылдан кийин Маршаллдын ата-энеси бири биринден ажырашат. Атасы Калифорнияга көчүп, жаңы эки балалуу үй-бүлөнү курат жана анын уулусун жөнүндө унутуп баштайт. Андан соң, Маршалл өспүрүм кезинде анын атасы менен байланышка чыгыш үчүн ага бир нече кат жазып жөнөтөт. Ал эми атасы каттарга көңүл бурбай аларды ачпай кайра уулусуна жиберет. Жашоону жакшыртуу үчүн Дебора Нельсон дайыма бир калкконуштан (населенный пункт) башка калкконушка көчө берет. Бир нече жылдан кийин ал дагы уулду болот. Жыйынтыкта, Маршалл 12 жашта болгондо Детройт аттуу шаардын чет жакасында жайгашып калышат. Ал учурдагы тааныштар Эминемди “негизинде бактылуу бала, бирок түнт” деп эстеп калышат. Жаңы жердеги жашоо өспүрүмгө көп кыйынчылытарды алып келген. Себеби, Детройтдун жергиликтүү адамдары көбүнчөсү афроамерикалык болгондуктан, күрөң  денелүү (темнокожий) балдар менен тил таппай, алар аны дайыма жинин келтирип сабашкан. Мисал катары, бир жолу 1983 –жылы Де Анжело Бейли деген өспүрүм бала Маршалдын башына абдан катуу чаап берип, ал 10 күн комага жатып калган. Ал учурдагы врачтар Маршаллдын айыгышына дээрлик шанс жок дешкен.
Биринчи чыгармачылыгы
Маршаллды рэп менен анын бир нече айга улуу жана эң биринчи музыкалык насаатчы болгон тайкеси Ронни Полкхингхорн тааныштырган. Эминем ыраазылык менен мындай деген  “Менин тайкем, чындыгында, эң мыкты досум болчу”. 1987-жылы Ронни жээнисине бир нече кассета  презентациялаган. Анын арасында Ice-T Reckless аттуу кассетасы баланы өтө кызыктырып, рэп жолу менен кетүүгө себеп болгон. Артист: “Шайтан алгыр, мен бул ишке ышкыбозмун!” деп ойлогон. Рэптен тышкары, балага окуяларды жазууну жана колдо жасалган комикстерди тартууну жактырчу.
Староандреевка
Староандреевка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тайдон дарыясынын оң жээгинен 93 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Портал:Кыргызстан/Кыргыз Республикасынын мамлекеттик гимни
Гимн Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши тарабынан 18-декабрь 1992-жылы бекитилген.
Бурамалоочулар
Бурамалоочулар (Rotatoria) - баштапкы көңдөйлүүлөр типчесиндеги курттар классы. Бурамалоочулардын денесинин уз. 0, 03-2, 5 мм, сүйрү, кээде шар сыяктуу. Денеси баш, тулку бой жана бут болуп бөлүнөт. Башындагы эки кирпикчеден турган бурамалоочу аппараты анын кыймылын жана тамак-тануусун камсыз кылып турат. Бурамалоочулардын жер шарында 2 миң, Россия жана Орто Азияда 700 түрү бар. Көлмө суулардын өзүнөн өзү тазаланышында Бурамалоочулардын чоң мааниси бар.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Жаңыбазар шаар чалдыбары
Жаңыбазар шаар чалдыбары — мархамат маданиятына мүнөздүү археологиялык эстелик. Эскиноокат кыштагынан 8 км түштүк-батыш тарапта. Төрт чарчы. Аянты 10 га. Түштүк тарабындагы дубалынын жанында цитадели болгон. Дубалдарына мунаралар тургузулган. Шаарга түндүк тараптан киришкен.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Дакка
Дакка (ঢাকা) — Бангладеш Республикасынын борбор шаары (1971-жылдан). Дакка облусунун административдик борбору. Калкы 7,1 млн (2007; шаар айланасы менен).Ганга – Брахмапутра дарыясынын дельтасындагы дарыя порту. Эл аралык аэропорту бар. Нараянганж шаары менен агломерацияны түзөт (калкы 12,3 млн). Агломерациясында өлкөнүн негизги өнөр жайлары жайгашкан. Кебез, кездеме, жут, дары-дармек, булгаары буюмдар,  бут кийим, электр-техника, электроника, тамак-аш (анын ичинде жемиш консервалары), металл иштетүү өнөр жайы, муслин кездемесин токуучу эски ишканасы иштейт. Бангладеш ИА (1973), жут илимий-изилдөө институту (1951), Бангладеш атом энергиясы боюнча комиссия (1973), Бенгалия академиясы (1972), эл аралык жана стратегия институту (1978), университет (1921), улуттук китепкана, Дакка музейи жана Балда музейи бар. Шаар катары  биздин заманга чейин. 1-кылымдан белгилүү. 1608–1717- ж. Бенгалиянын, 1947–71-ж. Чыгыш Пакистандын административдик борбору. Лаи-Багх чеби, Биби  Пари мавзолейи (1684), Сат Гумбад мечити (1680), 17-кылымдын эстелиги болгон Чоң Рынок жана башка сакталган. Даккага жакын тоют даярдоочу эң ири Саварда заводу иштейт. Жыл сайын китеп ярмаркасы өткөрүлүп турат.
Чаңгыр-Таш минералдуу суусу
Чаңгыр-Таш минералдуу суусу Ош облусунун Сузак районундагы дарылык касиети бар минералдуу жылуу булактар. Жалал-Абад шаарынан 15 км түштүк-батышта, Акман адырларынын түштүк этегинде, деңиз деңгээлинен 1075 м бийиктикте жайгашкан. 1948 – 1949-ж. изилденип, дарылык касиети, химиялык составы аныкталган. Суу палеоген мезгилинин деңиз жана континенттик шартта пайда болгон чөкмө тоо тектеринде 200 – 240 м тереңдикте топтолгон. Жердин үстүнө бургулоо көзөнөктөрү менен агып чыгат. Чыгымы 0,02 – 1,5 л/сек. Суунун температурасы 21 – 30°С, аз минералдашкан, сульфид-хлорид-натрий-калийлүү. Химиялык касиети боюнча Мацеста минерал сууларына окшош. Составында йод 9 мг/л, бор 127 мг/л, бром 4 мг/л, күкүрттүү суутек 0,0014 – 0,005 мг/л өлчөмүндө кездешет. Нерв, тери жана муун ооруларына даба берет. Суу терең жайгашып, запасы аз болгондуктан үстүңкү катмардын кыртыш суулары менен аралашып дарылык касиетин начарлаткандыктан азырынча пайдаланбайт.
Торобеков Нурлан Надирович
Өмүр баяны
Торобеков Нурлан Надирович, 1969 жылдын 24 февралда Кыргыз Республикасынын Фрунзе шаарында төрөлгөн. Улуту кыргыз. 1976 жылы Фрунзе шаарындагы А.С.Пушкин атындагы №5 мектептин биринчи классына барып, 1986 жылы орто мектеп окуусун бүтүргөн. Үй-бүлөлүү. Келинчеги- Чалова Милана, үй кызматында. Төрт баланы тарбиялап өстүрүүдө. Торобеков Нурлан Надирович Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты, «Ар–Намыс» депутаттык фракциясынын мүчөсү.
Ишмердүүлүгү
1986 жылы, мектеп окуусунан кийин IV разряддагы электромонтер катары Фрунзе шаарынын ведомтствук эмес охранасынын Ленин райондук бөлүмүндө иштеген. 1987 жылы Совет Армиясынын чек-ара аскер күчтөрүнө чакырылган. 1988 – 1989 жылдары 40 армиянын курамында 5 мотоманеврдүү тобунда, противотанковый отделениесинин командири катары аскер кызматын Ооган жеринде өткөн. Аскер наамы – сержант. Күжүрмөн окуяларына катышкан. 1989 жылы Совет Армия катарынан кызмат мөөнөтүнүн бүткөндүгүнө байланыштуу бошотулган. Совет Армиясынан бошогондон кийин «Кыргызавтомаш» заводунда IV разряддагы электромонтер катары ишин уланткан. 1990 жылы Кыргыз Мамлекеттик Университетине окууга кирип, 1992 жылы үй-бүлөлүк себептер менен акакдемикалык отпуск алган. 1999 жылы юридикалык факультетинин сырттан окуу бөлүмүнө которулуп 2004 жылы Ж.Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университетиндеги жогорку окуусун бүтүргөн. 2000 жылы Кыргыз Республикасынын коргоо министринин буйругу менен запастын «лейтенанты» деген аскер наамы берилген. 1992 – 1995 жылдары предпринимателдик иш менен алектенген. 1995 жылы Ооган согушунун ардагерлеринин республикалык кеңешинин жардамчысы болуп дайындалган. Ошол эле жылы социалдык суроолор боюнча председателдин орун басары кызматына которулган. 1996 жылдын февраль айынан баштап 2000 жылдын февраль айына чейин Ооган согушунун ардагерлеринин республикалык кеңешинин председателинин милдетин аткарып келген. 2000 жылдын 26 февралында жалпы республикалык конференцияда Ооган согушунун ардагерлеринин республикалык кеңешинин председатели катары 5 жылга шайланган. 2005 жылдын 4 июнунда жана 2009 жылдын 7 декабрында отчеттук-шайлоо конференцияларында дагы эки жолу Ооган согушунун ардагерлеринин республикалык кеңешинин председатели катары шайланган.
Сыйлыктары
Ооган территориясында күжүрмөн окуяларына катышуусу үчүн Өкмөттүк сыйлыктар менен сыйланган. Ардагерлер кыймылына салган чон салымы, Баткендеги күжүрмөн окуяларга катышуусу, «А» батальонун түзүлүүсүнө, КМШ жана Орусия федерациясынын ардагерлер уюмдары менен байланыштарды, эмгектештикти бекемдөөгө салган чоң салымы үчүн Өкмөттүк сыйлыктар менен сыйланган.
Шилтеме
[] Cotegory: Персоналия
Пыжуг
Пыжуг (Пыжук) — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Түштүк дарыясынын сол жээгинен 240 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 57 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
«Жеңиш» ордени
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Суу процедуралары
Суу Процедуралары — суу менен дарылоодо же организмди чыңдоодо сууну пайдалануу ыкмалары. Аларга ванналар, душ, сууга түшүү, сүртүнүү, куюнуу, нымдуу оронуу кирет. Сүртүнүү организмдин түрдүү ооруларга туруктуулугун жогорулатуу, ошондой эле айрым ооруларды (неврастенияны жана башкалар) комплекстүү дарылоо максатында колдонулат. Ал оңой жана жөнөкөй процедура; организмдин тонусун жогорулатат, сергитет, кан айланууну жакшыртат, зат алмашууну күчөтөт. Сүртүнүүдө катуу сүлгүнү 32—30° сууга малып, аны сыгып туруп, денени же анын бөлүктөрүн (кол, бут жана башкалар) күч менен сүрөт, мурда бир колду сүрүп, анан аны кургак сүлгү менен жылуулук сезилгенче сүртөт, андан кийин ушундай эле жол менен башка кол, көкүрөк, ич, бут сүртүлөт. Процедура 2 — 3 мин. созулат. Бул ыкманы күнүгө эртең менен гигиеналык гимнастикадан кийин жүргүзүү оң. Сүртүнүүдө бөлмө температурасы 18—20°тан төмөн болбоого тийиш. Суунун температурасы акырындык менен 20—18°ка чейин төмөндөтүлөт. Бул ыкма врачтын сунушу боюнча көп убакыт төшөктө жатып калган оорулууларга, сергитүү жана терини тазалоо максатында жасалат. Куюнуу организмди чыңдоо максатында жана суу менен дарылоону баштаганда эле сунуш кылынат. Жалпы куюнууда оорулуунун денесине 37 — 38° сууну 2—3 жолу чака, куйгуч, шланг менен башынан ылдый карай куят. Бул ыкманы 4—6 жума күн сайын жүргүзүп, акырындык менен суунун температурасын 34—33°тан 22—20°ка чейин төмөндөтүү керек. Жалпы куюнуудан кийин денени бүт бойдон кургак, жылытылган шейшеп менен тери кызарып, жылуулук сезилгенче сүртүү зарыл. Дененин бөлүктөрүнө — кол, бут тердегенде, веналардын варикоздук кеңейишинде да куюнуу жүргүзсө болот. Нымдуу оронууда оорулууну чечинтип, 30—25° сууга чыланган жана сыгылган шейшепке ороп, үстүнөн төшөк менен жаап коюу керек. Анын узактыгына жараша таасири бар. Кыска мөөнөткө (10—15 мин.) ороо нерв жана жүрөк-кан тамыр системасын козгоп, зат алмашууну жакшыртат; узагыраак (30— 40 мин.) берилген процедура сеп алдырат, андан узак (50—60 мин.) созулса тердетет. Нымдуу оронууну врач гана сунуш кылат.
Тугалим-Вонт-Канын-Еган дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Успина (дарыя)
Успина — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - №1232 Чоң Вагильский Туман дарыясы орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кристаллдар
Кристаллдар – катуу телолор, аларга атомдор, мол-лар, иондор мейкиндикте закон ченемдүү кайталанып жайгашуусу натыйжасында кристаллдык торчону пайда кылуу касиети мүнөздүү. Кристаллдар жөнүндөгү илим-кристаллография деп аталат.
Селебебалык
Селебебалык (лат. Xiphias gladius, L. 1758) — селебетумшук балыктардын бир түрү.
Жакарта метросу
Жакарта метросу – Жакарта шаарынын метросу. Метросу 24-март 2019-жылы ачылат.
Жети-Төр
Жети-Төр — топоним. Эпосто Манастын бабасы Бөйөн кан мекендеген жердин аталышы:
Жети-Төрдүн башында
Жеткилең тууган Бөйөн кан,
Загряжский
Загряжский Г.С. (туулган, өлгөн жылы белгисиз). Падышалык администрация кызматкери, Пишпек уездинин башкаруучусу, публицист. Кыргыздардын ичинде узак жылдар бою жашап, жергиликтүү калктын турмушун жакшы билген. Ал өз эмгектеринде эки маселеге өзгөчө токтолгон: 1. Кыргыз салттары; 2. Коомдук түзүлүшү жана укуктук-мыйзам нормалары. Г.С.Загряжский, өзгөчө кыргыздын боз үйү, курулушу, жана анын ички жасалгасы боюнча кызыктуу, так маалыматтарды жазган алгачкы иликтөөчүлөрдүн бири. Кыргыздардын күндөлүк турмушу, үй-бүлө мүчөлөрүнүн чарба жүргүзүүдө жана башка милдеттери, улуттук оюн-зооктору, тамак-ашы, кийим-кечеси тууралуу кызыктуу этнографиялык маалыматтарды жазып калтырган.
Бэри (Огайо)
Бэри (Огайо) (Berea) — Огайо штатынын Cuyahoga округуна караган АКШ шаары.
Жети-Төр
Кайраттуу тууган Кара кан (Радлов жазып алган вариант, 1).
Бэри (Огайо)
Калкы - 19 093 киши. Болжолдуу аянты - 14.4 км². FIPS коду — 39-05690.
Чөп ооз
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Монофтонг
Монофтонг (грек. monos - бир, жалгыз, phtongos - үн, тыбыш) - ар-тикуляциялык жана акустикалык бир түрдүүлүккө мүнөздүү болгон, т.а., сөздүн составындагы элементтердин жыштыгы, артикуляциялык органдардын абалы боюнча дифтонг, трифтонгдон айырмалануучу үндүү тыбыш, Монофтонг дифтонгго өтүп бараткан тыбыштан анча-мынча созулуңкулугу менен гана айырмаланат. Бул көрүнүш кыргыз тилине мүнөздүү эмес.
Жазаларды бириктирүү
Жазаларды бириктирүү – кылмыштардын жыйындысы учурунда сот арбир кылмыш үчүн өзүнчө жаза дайындап келип, аягында мыйзамда белгиленген чектерде толук же жарым-жартылай кошуу жолу менен жазаны биротоло аныктайт. Дайындалган негизги жазага жасалган кылмыш үчүн күнөөлүү деп табылган адамга сот кошумча жазаларды кошо алат. Эгер жыйындыга кирген кылмыштар үчүн артүрдүү жазалар дайындалса жана КР мыйзамдарында аларды алмаштыруу (кошуу) мүмкүндүгү каралбаса, бул жазалар өзүнчө аткарылат. Өкүм чыгаргандан кийин соттолгон адамдын ушул өкүм чыкканга чейин жасалган башка бир кылмышка күнөөкөр экендиги айкындалган учурда жаза ушул эле эреже боюнча дайындалат. Мындай учурда жазанын мөөнөтүнө мурдагы өкүм боюнча өтөлгөн жаза кошулуп эсептелет.
Жеткир-бий
Жеткир-бий — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери. Агыштын атасы катары гана эскерилет (Сагымбай Орозбаков, 1. 90, 134, 177).
Жер астындагы муздар
Жер астындагы муздар – көп жылдык тоң тараган аймактардагы тоңгон тоо тек катмарындагы жана кыртышындагы муздар. Жаралышы боюнча баштапкы – борпоң тектердин тоңушунан пайда болгон муздар (муз-цемент), кийин жаралган жаракаларда (тарам муз), көңдөйлөрдө жана боштуктарда (үңкүр музу) суунун жана суу буусу кристаллдашкан муздарга, алгач жер бетинде пайда болуп, кийин чөкмө тектердин астында калган (көмүлгөн муз) муздарга бөлүнөт.
Апоха
Апоха бардык эле феноменалдуулуктун «кош маанисиздик» жана принципиалдуу иллюзордуулук, чыныгы субстанциалдуулукту таза бир бүтүн маныздар дүйнөсүнө кийирүү жоболорунан келип чыккан. Апоха боюнча түшүнүктөрдө туюнтулган бардык ойлоо процесси абстракцияларды жыйынтыктоочу конструкция болуп саналат.
Колдонулган адабияттар
Buddhist logic
Бурамалуу кыймыл өткөргүч
Бурамалуу кыймыл өткөргүч - айлануу кыймылын түз сызыктуу кыймылга айландыруучу механизм. Негизинен эки тетиктен - бурама жана гайкадан турат. Бурамалуу кыймыл өткөргүчтөр негизги өзгөчөлүктөрүнө, конструкциясынын жөнөкөйлүгүнө, катыш сандын чоң-дугуна, көбүрөөк сүрүлүшүнө жана п. а. к-нин аздыгына жараша колдонулат. Аларда трапециялык, тик бурчтук жана такалма бурама сай жасалат. Конструкциясы боюнча жөнөкөй сүрүлүүчү, гидростатикалык жана ша-риктүү болуп бөлүнөт. Кийинки 2 түрдө сүрүлүү суюктуктук же тоголотмо болгондуктан, п. а. к. 0, 98- 0, 99га жетет. Шариктүү Бурамалуу кыймыл өткөргүч программа боюнча башкарылуучу ста-ноктордо, самолеттордун шассисин көтөрүп-түшүрүүчү механизмде, автомобилдин рулдук башкаруу системасында жана ар кандай приборлордо пайдаланылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Капчыкчандар
Капчыкчандар (лат. Psychidae) – шайтанкөпөлөктөрдүн бир тукуму, буларга төмөнкү түрлөр кирет: күрөң капчыкчан (лат. Taleporia tubulosa), соленобия капчыкчаны (Solenobia triquetrella) жана ушундай сыяктуулар.
Жазаны жекелештирүү
Жазаны жекелештирүү – кылмыш-жаза укугунда мыйзамда аныкталган санкциянын чегинде, жасалган кылмыш ишинин мүнөзүн жана коом үчүн коркунучтуулук деңгээлин, айыптуунун инсандыгын, мыйзамда каралган жоопкерчиликти жеңилдетүүчү жана оорлотуучу жагдайларды эсепке алуу менен жаза чектөө.
Чарчым чымкөң кени
Чарчым чымкөң кени Чүй облусунун Аламүдүн районунда, Чоңташ кыштагынан 1  км аралыкта, Ала-Арча өрөөнүнүн тоо жагында, деңиз деңгээлинен 1070 м бийиктикте. Чымкөң пролювий–аллювий катмары менен байланышкан жана 52,38 га аянтты ээлейт, калыңдыгы 0,78 м. Чиригени орточо, өңү ачык күрөңдөн кара-күрөңгө чейин өзгөрөт. Күйгөндөгү жылуулугу 1171–2901 калл. Чымкөң жер семирткичтин аралашмаларын даярдоого жарамдуу. Запасы С1 категориясы боюнча 405,4 миң м.
Беш каниет
Беш каниет — Адам беш нерседен мурда беш нерсени каниет деп билүүсү зарыл.
Алар:
1-чи каниет, - Өмүрдөн мурда тирүүлүгүңдү;
2-чи каниет, - Сыркоолугуңдан мурда саламаттыгыңды;
3-чү каниет, - Иштен мурда бош убактыңды;
4-чү каниет, - Карылыгыңдан мурда жаштыгыңды;
5-чи каниет, - Жакырдыгыңдан мурда байлыгыңды.
Элибизде бактылуу адам бузукулуктан, чыгымчылдыктан оолак жүргөн жана оор кайгыга сабыр кыла билген.
Суусоо
Суусоо (чаңкоо) — организмдин сууну талап кылуу сезими. Киши сууну аз ичкенде же туздуу тамак жегенде, ошондой эле сууну көп жоготкондо (мисалы, көп тердегенде) суусайт. Организмде суюктук азайганда суунун запасын сактоого багытталган нерв-гумордук реакцияларды чакыруучу мээдеги суусундук борбор козголуп, анын негизинде сууну талап кылуу реакциясы пайда болот. Киши суусаганда ооздун ичи, тамак кургагандай сезилет; ал оозду чайкаганда басаңдап, суюктукту көп ичкенде суусун канат. Суусоо организмдеги суунун азайышын көрсөтүүчү физиологиялык реакция гана эмес, ал ар кандай оорулардын белгиси болушу мүмкүн. Абдан катуу суусоо ак шишик менен коштолуучу бөйрөк жана жүрөк ооруларына, эндокрин системасынын ооруларына (мисалы, диабет) жана башкалар мүнөздүү. Кээ бир психикалык ооруларда, баш ооруларында, ич катканда суусабайт. Ысык климатта, ысык цехтерде иштегендер абдан катуу чаңкайт. Ысыкта тер көп бөлүнүп чыгып, организмдеги суунун гана эмес, туздардын да азайышына алып келет. Натыйжада организмдин сууну кармап калуу жөндөмдүүлүгү начарлайт, алсыратуучу тер чыгып, тыйылбаган суусоо пайда болот. Суусун режимин колдонуу жогорудагы көрүнүштөрдү бир кыйла басаңдатууга жардам бериши мүмкүн.
Жоктоо
Жоктоо — элдик салт ырларынын бир түрү. Мазмун жагынан кошокко жакын, к.'' Кошок. ''
Чөмүч аска бетиндеги сүрөттөр
Чөмүч аска бетиндеги сүрөттөр Бишкек шаарынан 25 км түндүк-чыгыш тарапта жайгашкан Георгиев кыштагынын чыгышында жайгашкан. Сайлардагы асканын бооруна б. з. ч. 2–1 миң жылдыктарга таандык эчкилердин, жылкылардын, жырткыч айбанаттардын, колдорун жогору көтөрүп салгылашып жаткан антропоморфдук жандыктардын жана зооантропоморфдук жаачылардын сүрөттөрү тартылган. Эстелик аймак таануучу мугалим Н.Д. Черкасов тарабынан 1940–50-жылы изилденген.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Дили
Дили (тетум Dili, Díli, Dili, Dili) — Тимор Лешти мамлекетинин борбору жана эң чоң шаары.
Май (Туймазин району, Башкыртстан)
Май — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Жогорку троит айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 46 киши. Почта индекси — 452783, ОКАТО коду — 80251815003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Капчык көөдөндүүлөр
Капчык көөдөндүүлөр (лат. Ascothoracidae) – рак сымалдуулардын бир тукуму.
Бургиба Хабиб
Бургиба Хабиб (3. 8. 1903-ж. 6. 4. 2000) - Тунистин саясий жана мамлекеттик ишмери. Билими жана адистиги боюнча юриулук
Жазаны жеңилдетүү
Жазаны жеңилдетүү – мыйзамда ошол кылмыш үчүн каралган эң төмөнкү чектен да төмөндөтүлгөн жеңил жаза. Жосунду жазалоону алып салган же Ж. ж-чү мыйзам кайтарылма күчкө ээ, б. а. ушул мыйзам чыгарганга чейин тийиштүү жосунду жасаган адамдарга да таркалат, аларга жазасын өтөп жаткандар, же болбосо жазасын өтөгөн, бирок соттуулугу бар адамдар да кирет.
Талас дарыя
Талас – Кыргызстандын түндүк батышындагы дарыя, Талас өрөөнүндө. Узундугу 661 км, алабынын аянты 52 700 км2 (анын 9240 км2 тоолуу бөлүгүндө). Кыргыз жана Талас Ала-Тоосунан башталган Каракол жана Үчкошой сууларынын кошулушунан пайда болуп, кенен өрөөн аркылуу батыш тарапка агатда, Моюн-Кумда (Казакстан Республикасы) соолот. Жогорку агымында өрөөнүнүн жазылыгы 20 км. Ортоңку агымында салааларга бөлүнүп, майда  таш кумдуу шилендилерди пайда кылат. Жээктери саздуу. Негизги куймалары: Калба, Беш-Таш, Үрмарал, Күмүштак, Суулу Бакайыр, Кара-Буура (сол), Кеңкол, Нылды (оң). Негизинен мөңгү, кар, булак сууларын куралат. Жылдык орточо чыгымы 32,7 м3/сек, жогорку агымында (чатынан 555 км) 15,7 м3/сек, Тараздан жогорураакта 27,4 м3/сек. Эң көп чыгымы июлда (130 м3/сек), азы апрелде(8,95 м3/сек) байкалат. Май айындакирип, октябрда тартылат. Декабрда тоңуп, мартта ачылат. Алабында жалпы аянты 120,7 км2ге жеткен 202 мөңгү бар. Сугатка пайдаланылат. Төмөнкү агымында Карабуура суусу курулган. Жээгинде Талас шаары, Көпүрө-Базар, Карой, Миңбулак, Кызыладыр, Покровка жана башка кыштагы жайгашкан.
Коргон-Таш
Коргон-Таш — Кыргызстандын Баткен облусунун Баткен районундагы айыл. Дарыя айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы — 79 киши (2009-жылы).
Модель (лингвистика)
Модель (лингвистика) - (франц. modele, лат. modulus - өлчөм, чен) тил илиминде изилдөөчү тарабынан тилдин тигил же бул элементтерине, түзүлүшүнө жакындаштырып, окшоштуруп (көбүнчө жөнөкөйлөштүрүп) лингвистикалык максатта жасалган үлгү. Кандай Модель болбосун, ал гипотезанын (божомолдун) негизинде жасалып, оригиналдын кызматын аткарган аналог катары, белгилүү болгон маалыматтарды оригиналга көчүрүүгө мүмкүнчүлүк түзөт. Модель түзүү тилдик кубулуштарды же андагы процесстерди чагылдыруучу каражат эле эмес, тил жөнүндөгү билимдин канчалык туура экендигин текшерүүчү объективдүү практикалык критерий болуп да саналат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Керме
Өрмөчүнүн өрүмдү жүзөгө ашыруучу кол куралы. Ал — жарым айлана түрүндөгү жыгач. Чебер өрүмдү баштоодо кермеге (жаа) кайыш өзөктү керип алат да, аны суулап, анан ак самындап, (илгери мал майы менен) жибитип, сыдыргыга алып, күч менен кырдырганда, керилген өзөк жылмаланат. Анан тилинген көктүн талдарын өрүү башталат. Мыкты чеберлер отуз-кырк тал көктү көз алдыда бирдей калыпта тиле да, өрө да алат. Тоо текенин мүйүзүн алып, аны сууга кайнатып, түздөп, жаа формасын берип ийишкен. Ал бир калыпта катып, урунтулуктуу болгон. Өрүмдүн өзөгү үчүн мурун пайдаланылып калган эски кайышты алып, (анда өрүм өрүлүп бүткөндөн кийин да, камчылануу учурунда да өзөк чоюлуп кетпейт өрүм аралары ачылбайт) өзөктүн бир башын жаага бекем бекитет. Эми жаанын экинчи башын күч менен катуу басып туруп, атайын жасалган илгичине илет. Айрымдары өрүм жаасын ат тырмоонун тишинен жасап жүрүшөт. Болот темир ийилгич келип, өзөк менен өрүмдү керүүгө оңтойлуу келет. Жыгачтан да жаа жасалат. Теректен тал бышыктык кылат. Талды суу кезегинде кыйып келип, эки-үч күнү күнгө коюу зарыл. Ойдогудай кургаган тал кийин жарылып кетпейт. Улам баскан сайын ийилип турган жерин сууга салып коет. Сууга салынган жыгач жибип, жарылуудан сакталат.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Замбил
Замбил - жүк ташылчу чарбалык шайман. Замбилдин сокмо жана такта түрлөрү бар. Сокмо замбил арасы 10 - 100 см, узундугу 2 метр чамалуу эки жарыш таяктын орто ченине чырпыктардан чуңкурга тыгыз токулуп жасалат. Такта замбил болсо жарыш таяктардын ортосуна тактай кагылып жасалат. Замбил курулуш жана башка иштеринде кеңири колдонулат.
Надеждино (Калтасин району, Башкыртстан)
Надеждино — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Калмиябашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 65  киши. Почта индекси — 452866, ОКАТО коду — 80233820005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Алкоголсуз суусундук
Суусундуктар (алкоголсуз) - суусаганды басуу, денени салкындатуу же дарылык үчүн ичилет. Аларга газдалган суу, жашылча, жемиш, мөмө, мөмө-жемиш ширеси, минералдуу суулар кирет. Биздин өлкөдө өнөр жайда мамлекеттик стандарт көрсөтмөсүнө ылайык даярдалат. Алар мөмө-жемиш ширелерине суу, кант, тамак-аш органикалык кислоталар, эссенция жана өң берүүчү заттар кошулуп жасалат. Суусундуктарды газдаштыруу атайын аппараттарда көмүр кычкыл газына каныктыруу менен жүрөт. Кант диабети менен ооругандар үчүн суусундуктарга канттын ордуна ксилит же сахарин кошулат. Суусундуктарды караңгы жерде 20° температурада жабык идиште 7 сутка, кант диабети менен ооругандар үчүн суусундуктарды 15 сутка сактоого болот. Чаңгылттанып же чөкмө туна баштаса мындай суусундуктар ичүүгө жарабайт. Ширелер мүнөз тамак болгондуктан, балдарга жана оорулууларга пайдалуу. Алар өтө даамдуу келип, органикалык кислоталарга, минерал заттарга жана витаминдерге бай. Кийинки мезгилде бөтөнчө даамдуу, суусунду кандыруучу жана дене сергитүүчү суусундуктар даярдала баштады. Кымыз, квас, максым, жарма, чалап да суусундуктарга кирет.
Тагарыш
Тагарыш — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - КАР/ОБЬ/2677/546/11 орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чоюн баш
Чоюн баш, чочмор, чокмор – жоокер куралы; 50–80 см жыгач сапталган быдырлуу тоголок темир. Сабынын учу көзөлүп, ага кайыш илгич бекитилген.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Ат-Жайлоо мөңгүсү
Ат-Жайлоо мөңгүсү - Чоң Алай кырка тоосунун түндүк капталындагы татаал өрөөн тибиндеги мөңгү. Кызыл-Агын суусунун (Кызыл-Суунун сол куймасы) алабында. Узундугу 7,1 км, аянты 17.6 км2. Абляция облусунун аянты 2,4 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 6080 м, этеги 4100 м бийиктикте жатат. Куралуу облусу - Ленин атындагы чокунун түндүктү караган тик капталдуу этеги. «Тилинин» учу (3,6 км2дей жери) морена м-н капталган. Мөңгүдөн Кызыл-Суунун негизги курамынын бири башталат.
Кесме
Кесме – жука жайылган камырдан ичке кесилип, шорпого салына турган азык жана андан бышырылган ысык тамак. Буудай унуна туз, кээде жумуртка кошулуп, катуу жуурулган камырды жакшылап ийлеп, ийи жеткенде саамга тыныктырып коёт. Андан кийин чактап үзүп алып, аш тактанын бетине үбөлүк жана тегиз жукартып жаят. Жайылган камыр жабышпасын үчүн ун сээп, үбөлүккө ороп, кат-кат бүктөйт да, ичке кесет. Кесмени силкип, супаранын бетине жайып, тоборсугандан кийин унун күбүп, кайнап жаткан сорпого салат. Ошондой эле кой (уй) этин бөртүп туурап, майга кууруп, коруш-татымалдарды кошуп, үстүнө керегинче суу куюп, кайнаган шорпого Кесме салынып жасалган суюк тамак да Кесме деп аталат. Сүткө бышырылса сүт Кесме, нак шорпого бышканы шортек Кесме, кымыз, сүт, айран же сүзмө кошулганы катыкталган Кесме, куурулганы куурма Кесме делет. Кесмени бууга да бышырса болот. Учурда технологиялык жол жана чыгарылган Кесменин түрү көбөйүүдө.
Буудай
Кхальгуксу (칼국수): бычак менен кесилген корей кесмеси
Ламянь (拉麵): колго чоюлган кытай кесмеси
Паста: катуу буудайдан жасалган италян кесмеси
Реште: ооган жана перс кесмеси
Удон: жоон япон кесмеси
Кара күрүч
Мак-гуксу: Түштүк Кореядагы Канвондо провинциясынын жергиликтүү өзгөчөлүгү
Соба: япон кара күрүч кесмеси
Пиццокери: италян кара күрүч тальятеллеси, көбүнчө эритилген сыр менен берилет
Кристаллогидраттар
Кристаллогидраттар — курамында суунун молекуласы бар кристаллдар. Кээ бир туздар, о. эле к-талар жана негиздер суу эритмелеринен К. түрүндө чөгөт. Жаратылышта көпчүлүк минералдар -К. (мис., гипс СаSО4×2Н2О, карналлит МgСI2×КСl×6Н2О жана башка). К. ысытуу менен андагы кристаллдашкан сууну бөлүүгө болот. Кээ бир бирикмелер К. түрүндө гана туруктуу (мис., ВеС2О4 ×Н2О), суусун бөлсө ажырап кетет. К. Гидраттар.
Жер астындагы темир жол
Жер астындагы темир жол - метрополитен – жердин асты менен жүргүнчү ташуучу темир жол системасы. Ачык ыкма менен курулган биринчи жер астындагы темир жол 1863-ж. Лондондо ачылып, жүргүнчүлөрдү Пэддингтондон Фэррингтонго ташыган. Бул линияда көмүр менен иштеген буу локомотивдери жүргөн. Бир топ тереңдикте курулган алгачкы жер астындагы темир жол 1890-ж. Англияда Сити менен түштүк Лондонду туташтырган. Бул линия менен электр локомотиви жүргөн. Жер астындагы темир жол Будапештте 1896-ж., ал эми Бостондо (АКШ) 1895–97-ж. ачылган. 1898-ж. Париж метросун куруу башталган. Мындай транспорттук система тез эле дүйнөнүн көптөгөн ири шаарларында курула баштады. 1932-ж. курула баштаган Москва метрополитени эң ири жер астындагы темир жол болуп эсептелет. Ал азыркы учурда күнүнө 6,5 млндон ашык жүргүнчү ташыйт. Айрым линияларда поездди башкаруу автоматтык түрдө ишке ашырылат. Париж метросунда жана анын долбоору менен салынган башка шаарлардагы жер астындагы темир жолдо поезд рельс менен эмес, бетон аркылуу жүрөт.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Бальтасар Грасиан
Бальтасар Грасиан (1601-1658), испан жазуучусу (Афоризмдер. Орус тилинен которгон Олжобай Шакир.)
Пыр-Ель
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Апперцепция
Апперцепция (лат. ad – алдында жана kuperceptio – кабылдоо) – адамдын психикалык ишмердигинин жалпы мазмунунун жана бүтүндөй тажрыйбасынын анын предметтерди, кубулуштарды кабылдоосуна тийгизген таасирин туюнтуучу философиялык жана психологиядык түшүнүк.
Апперцепция термини Лейбниц тарабынан киргизилген, ал кеңири мааниде аң-сезим дегенди туюнтуп, мурунку билим менен шартталган жандагы тажрыйбанын, кабылдоонун элементеринин көрүнүшүн билдирген. Канттын философиясында Апперцепция ойлонуучу субъекттин өздүк аң-сезимин мүнөздөйт. Апперцепция түшүнүгүнүн эволюциясы психологиянын өнүгүшү менен да тыгыз байланышкан. В. Вундтун пикирине ылайык, адамдык психикалык чыгармачылыгын шарттаган Апперцепция өзүнө төмөндөгүдөй аспектилерди бириктирет: кабылдоолорду ачык, так сезүү, өздүк аң-сезим, ойлоо ишмердигин синтездөөчү көңүл буруунун ишмердиги – азыркы психологияда бул түшүнүк индивиддин турмуштук тажрыйбасынын, кабылдоонун жыйынтыгы катары каралат.
Али Баба музейи: Ирандын улуттук казынасы
=Али Баба музейи: Ирандын улуттук казынасы= Ирандын улуттук казынасы өлкөнүн жетишкендиктери сакталган жер болуп эсептелет, ал Тегеран шаарынын байыркы көчөлөрүнүн бири Фирдоуси көчөсүнөн орун алган. Анын ичин көрүүгө чектөөлөр коюлуп, күнүнө бир канча саат гана иштейт. Андан сырткары ал жерди сүрөткө тартуу тыйуу салынып, көрүүчүлөргө алардын фотокамераларын, уюлдук телефондорун анын кире беришиндеги сактоо бөлмөсүнө калтырып коюуну өтүнүшөт, ал эми сүрөт сүйүүчүлөрүнө атайын жогорку сапаттагы фото альбомдор сатылат. Эскерте кетсек, анын ичине кирүү үчүн атайын аэропорттогудай коопсуздукту текшерүү пунктунан өтүшү абзел. Жарманке залы аянты боюнча кичинекей орунду ээлейт. Бирок баалуу буюмдардын ар бир чарчы метр жерде орун алгандыгынын саны боюнча, дүйнөдө эң алгачкы орунда турат. Ар бир баалуу буюм брондолгон айнектин ичине коюлган. Улуттук казынанын ичине киргенде гана эмне себептен коопсуздук маселесине мынча көңүл бурулгандыгын сезүүгө болот. Казынанын ичинде зергер буюмдар, декоративдүү колго жасалган буюмдары жана баалуу кымбат таштар сакталган. Бул жетишкендиктери азыркы Иран аймагын башкарып өткөн ар бир династиядан чогулган байлыктар болуп эсептелет. Тилеке каршы ирандыктар баардык байлыктарды сактап кала алган эмес, бирок ал байлыктар ар бир доордо кандай орунду ээлегени жөнүндө маалыматтар бар. Бизге жеткен эң баалуу буюмдардын ичинен Европалык саякатчылардын Сефевид династиясынын (1501-1722, 1729-1736) казынасын сүрөттөп жазгандагы буюм кенчтер эң баалуу болуп  эсептелет. Аталган династияда улуу Аббас шах (1587-1629-жылдар) өзүнүн өзгөчө кенчи менен атактуу болгон. Аббастын башкаруу мезгилинде казына толук бойдон көзөмөлгө алынып, өлкөнүн байлыгынын тизмеси түзүлгөн. Ошол замандагы Персияга сапар кылган Евпропалык саякатчылардын айтканы боюнча, атактуу монарх дүйнөдөгү эң бир барктуу, баалуу байлыктарга ээ болгон. Анын ичинде ага чейинки башчылардын асыл кенч, кен байлыктары, Хорасан шахтасынан казылган баалуу таштар, Перс куюмунан алынган берметтер, ошондой эле согуш олжолору, чет элдик монархтардын жана ак сөөктөрдүн белектери болгон. Андан сырткары Сефевиддердин эмиссарлары шах династиясы үчүн Индиядан, Осмон империясынан, Италиядан жана Франциядан атайын уникалдуу зергер буюмдарды сатып алып, Ирандын ошол замандагы борбору Исфаханга алып келип турушкан. Тилеке каршы, Сефевид династиясы кулагандан кийин өлкө ичиндеги баш аламандыктын кесепетинен перс казынасынын бир топ бөлүгү Индияга алынып кеткен. Кийинчерээк ал асыл кенчтер аскердик чыр чатака алып келген. Надыр шах (1736-1747-жылдар) перс тактысына келгенден соң казынаны кайрадан кайтарып келген, ал эми анын бир бөлүгүн Орус ханышасы Елизавета Петровнага белек катары тартуулаган. 1747-жылы Надыр шах өлтүрүлгөндөн кийин армия башчысы Ахмад хан Абдали, шах казынасын тоноп кеткен. Ошол учурда эң асыл зергер буюмдардын бири, “Кохинур” бриллианты Ирандан чыгарылып кеткен. Ал азыркы учурда англия ханышасы Елизаветанын таажысына тагылып, Тауерде Британия таажысынын казынасында сакталып турат.