cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бауда дарыясы (Уда куймасы)
Бауда (Бауденок) — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Уда дарыясынын сол жээгинен 23 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Коммуналдык жер пайдалануучу
Коммуналдык жер пайдалануучу – жер участогун мөөнөтсүз (мөөнөтү көрсөтүлбөстөн) же мөөнөттүү (убактылуу) пайдаланууга алган коммуналдык уюмдар.
Арифметикалык үч бурчтук
Арифметикалык үч бурчтук - бином коэффициенттерин түзүүчү үч бурчтуу сан таблицасы: Бул таблица тең капталдуу үч бурчтук түрүндө болуп, капталдарында 1 деген сандар, ал эми калган сандар үстүндөгү эки сандын суммасынан турат. Ал Паскаль үч бурчтугу деп да аталат. Анткени аны Б. Паскаль 1654-ж. «Арифметикалык үч бурчтук жөнүндө трактатында» сунуш кылган. Арифметикалык үч бурчтук Паскалга чейин Германияда Стифель үч бурчтугу, Италияда Тарталья үч бурчтугу ж. б. деп да аталган.
Соода жана тарфитер боюнча башкы келишим
Соода жана тарфитер боюнча башкы келишим, ГАТТ (англ. General Agreement on Tariffs and Trade) — эл аралык соода мамилелерин алдын-ала билүүгө багытталган бажы жана башка чектөөлөрдү жоюу, тарифтик ставкаларды ылдыйлатуу, дүйнөлүк соодадагы дискриминациянын бардык түрлөрүн жоюу жолу менен мүчө мамлекеттердин жашоо деңгээлин көтөрүүгө, жумушсуздукту жоюуга, коопсуздукту камсыздоого багытталган көп тараптуу келишимдердин сериясы.
Милдеттүү түрдөгү эл аралык-укуктук мүнөзгө ээ болгон ГАТТ жөнүндөгү документке Женевада 23 мамлекет кол койгон, күчүнө 1948-ж. кирген. ГАТТ БУУнун атайын агенттиги менен алмаштырылуусу пландалган, бирок кээ бир себептерден улам ал агенттик түзүлбөй калган. ГАТТ дүйнөлүк сооданы либерализациялоодогу эң эффективдүү курал болгон, анын акыркы 50 жылда бир кыйла өнүгүүсүнө түрткү болгон (мис., өнөр-жай продукциясына болгон тарифтер 8 эсе төмөндөгөн).
1995-ж. ГАТТ институционалдык түзүлүшү тагыраак болгон Дүйнөлүк соода уюму (ДСУ) менен алмаштырылган, бирок ГАТТ түрүндөгү жалпы келишимдик негиздерди жана соода раунддарынын (ДСУнун мүчөлөрүнүн жолугушуулары) чечимдерин сактоо менен. Дүйнөлүк сооданы башкарууну жана мониторингдөөнү божомолдогон ДСУ режими биздин Жер шарындагы товар алмашуунун 90%на жайылган.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Генотип жана фенотип
Генотип жана фенотип — организмдин тукум куума түзүлүшү, анын бардык гендеринин, башкача айтканда клетканын хромосомаларындагы жана плазмалык түзүлүшүндөгү гендердин жыйындысы.
Генотип жана фенотип терминин 1909-ж. Дания биологу В. Йогансен сунуш кылган. Генотип укумдан тукумга берилүүчү тукум куума маалыматты алып жүрөт. Генотип бир-бири менен байланышта болгон гендердин бирдиктүү тутуму, ар бир гендин касиеттери генотип чөйрөсүнө көз каранды.
Мисалы: буурчактын гүлдөрүнүн кызыл түсү генотипте эки башка гендин доминанттуу аллелдеринин экөө тең катышкандыгынан келип чыгат. Бул аллелдердин бирөө катышса гүлдөр ак түстүү болот.
Организмдин жеке өөрчүшүндө калыптанган бардык белгилеринин (ички жана сырткы) жана касиеттеринин жыйындысы фенотип деп аталат. Ал организмдин тышкы жана ички чөйрө шарты менен генотиптин өз ара аракетинин натыйжасында келип чыгат.
Фенотип кең мааниде — генотиптин бардык белгисин (организмдин жалпы турпаты), тар мааниде белгилүү ген менен башкарылуучу айрым белгилерди көрсөтөт. Фенотип түшүнүгү гендердин алгачкы продуктулары — РНК молекуласы менен полипептидден баштап организмдин сырткы түзүлүшү, физиологиялык жараяндар, жүрүм-турум жана башка бардык белгилерине чейин камтыйт. Фенотип чөйрөнүн ар кандай жергиликтүү шартына байланыштуу бирдей тукум куугуч касиетин сактоо менен сырткы кебетесин, өңүн ошол шартка ылайыктуу өзгөртөт.
Оморов, Роман
Оморов Роман (2. 8. 1950-ж. т., Жумгал району, Чаек айылы) — техника илимдеринин доктору (1993), профессор (1994). 1973-ж. Бишкек политехникалык институтун, 1984-ж. Ленинград так механика жана оптика институтунун аспирантурасын, 1992-ж. докторантурасын бүткөн. 1973— 75-ж. "Средазавтоматика" конструктордук долбоорлоо бюросунда инженер, 1975-жылдан Бишкек политехникалык институтунда улук инженер, автоматика жана телемеханика кафедрасында окутуучу, улук окутуучу, доцент. 1993—96-ж. Кыргыз техникалык университетинин профессору, 1993-1995 жылдары Кыргыз Республикасынын Илим жана жаны технологиялар боюнча мамлекеттик комитеттинин торагасынын орун басары - Патент башкармасынын башчысы, 1996-2007 жылдары Кыргыз Республикасынын өкмөтүнүн алдындагы Интеллектуалдык менчик боюнча мамлекеттик агентствосунун директору. 2008-2014 жылдары Улуттук илимдер академиясынын (УИА)Технопаркынын директору, 2014 жылдан УИАсынын "Илим" басмасынын жетекчиси. 2011-2013 жылдары УИАсынын Автоматика жана маалыматтык технологиялар институтунда жаны тузулгон "Синергетика жана башкаруу системаларынын татаал динамикасы" лабораториясынын башчысы. 2009-2013 жылдары Ж.Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин "Инноватика жана инновациялык ишмердуулук" кафедрасынын башчысы жана профессору болуп эмгектенген. Техникалык системаларды башкаруу теориясы жана практикасы, динамикалык жана синергетикалык системалардын сезбестигинин жана бифуркацияларынын теориясы, интеллектуалдык менчик теориясы жана практикасы, ошондой эле инноватика боюнча адис. 440 тан ашык илимий эмгектин (анын ичинде 39 монография жана окуу китептери) автору. Кыргыз Республикасынын инженердик академиясынын академиги (1996), Эл аралык инженердик академиянын академиги (1997), Нью-Йорк академиясынын мүчөсү (1997), КР УИАсынын мучо-корреспонденти (2000). КР илимине эмгек синирген ишмер (2006). Сыйлыктары: КР Ардак грамотасы (1998); Интеллектуалдык менчиктин буткул дуйнолук уюмунун Алтын медалы (2003); Евразиялык патент уюмунун В.И.Блинников атындагы Алтын медалы (2006). Эмгектери: Максимальная грубость динамических систем// Автоматика и телемеханика.-1991.-№8; Робастность интервальных динамических систем // Изв.РАН.Теория и системы управления.-1995.-№№1,3; Метод топологической грубости:Теория и приложения//Изв.НАН КР:Теория.-2009.-№3;Приложения.-2010.-№3; Топологическая грубость синергетических систем//Проблемы управления и информатики.-2012.-№2; Онор жай менчиги: Жогорку окуу жайлары учун окуу китеби. -Б.2002; Введение в интеллектуальную собственность в Кыргызской Республике.-Б.: Илим,2015.-388 с.(в соавторстве); Интеллектуалдык менчик.-Б.:Илим,2015.-430 бет; Теория топологической грубости систем. - Б.: Илим, 2015. - 288 с.; Чувствительность, робастность и грубость динамических систем. -М.: ЛЕНАНД, 2021. - 304 с.; Синергетика и хаос: Топологическая грубость и бифуркации. -М.: ЛЕНАНД, 2022. - 160 с.; Synergetic Systems: Topological Roughness and Bifurcations. -Beau Bassin: LAP LAMBERT, 2022. - 203 p.
Интернеттеги шилтемелер
Роман Оморов президенттик жарыштан өз талапкерилигин алып салды
Бири сызыктуу, экинчиси 2-даражалуу эки белгисиздүү теңдемелер системасы
Бири сызыктуу, экинчиси 2-даражалуу эки белгисиздүү теңдемелер системасы. Мындай системанын жалпы түрү мында А, В, С коэффициенттердин жок дегенде бири 0гө барабар эмес.
Мындай система ордуна коюу ыкмасы менен чыгарылат. түрүндөгү система да аталган түргө кирет. Ал Виеттин теоремасынын жардамы, же ордуна коюу жолу, же график жолу менен чыгарылат.
Aннотация
Aннотация (латынча аnnotatio - пикир) - китеп, макала, кол жазмалардын мазмуну, баалуулугу жөнүндөгү кыскача мүнөздөмө. Aннотация сунуш түрүндө да жазылат. Аннотацияланган библиографиялык көрсөткүчтөр окурмандардын чыгармаларды тандап алуусуна жардам берет.
Коммуналдык менчик
Коммуналдык менчик – муниципалдык менчик  дегендин өзү эле.
Аннуитет
Аннуитет (annuitas - жыл сайын төлөм алуучу) - киреше булагы катары жылына рента алып туруучу адам.
Бир маанилүү функция
Бир маанилүү функция — аныктоо областында аргументтин ар бир маанисинде бирден гана мааниге ээ болуучу функция. Мисалы: у=х2, у=siпх ж. б. Ал эми у= бир маанилүү функция эмес.
Арифметиканын негизги теориясы
Колдонулган адабият
Primfaktorzerlegung
Кукшунак (дарыя)
Кукшунак (Кукчунак) — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уртабуртя дарыясынын сол жээгинен 36 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Орск шаарынан Сакмара дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Социалдык структура
Социалдык структура - социалдык институттардын мүнөзү, эмгектин бөлүнүшү, таптардын ж. б. социалдык топтордун ез ара мамилелери менен шартталган социалдык системанын элементтеринин арасындагы туруктуу жана ырааттуу байланыштар тармагы.
Воргаель (Кичи Сына куймасы)
Воргаёль — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Сыня дарыясынын оң жээгинен 32 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Кызыл Гвардиянын Кыргызстандагы кошуундары
Кызыл Гвардиянын Кыргызстандагы кошуундары 1917-жылы декабрь–1918-жылдын мартында уюштурулган. Алар Совет бийлигин орнотуу жана чыңдоо үчүн күрөшкөн. Алгачкы кошуундар Кызылкыя, Сүлүктү жана Бишкек шаарларында түзүлгөн. Кызыл гвардия кошуундарын түзүүгө мүмкүн болбогон жерлерде элдик милиция уюштурулган. 1918-жылы Кызыл Гвардиянын Кыргызстандагы кошуундары Кызыл Армиянын улуттук жана жергиликтүү бөлүктөрү болуп кайра түзүлгөн.
Воргаель (Кичи Сына куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Социалдык структура
Бүт коомдук мамилелерди өз кучагына камтыган жалпы коомдун Социалдык структурасы өндүрүш, саясат, илим, маданият ж. б. системачаларынан айырмаланат. Марксизм-ленинизм боюнча экон. структура башка Социалдык структураларды аныктайт, о. эле алардын таасирин туят (к. Тарыхый материализм, Коомдук-экономикалык формация). Коомдо таптын структурасы зор мааниге ээ.
Воргаель (Кичи Сына куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кызыл Гвардиянын Кыргызстандагы кошуундары
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
Ит мурун
Ит мурун (Rosa) – роза гүлдүүлөр тукумундагы жапайы өсүмдүк. Бадал, чанда лиана (чырмалма), кээ бири чөп сымал өсөт. Сөңгөгү, бутактары тикендүү, жалбырагы татаал, гүлү беш мүчөлүү, кош жыныстуу, желекчелери түркүн түстө, жалгыздан же топ гүлдөн турат. КМШ өлкөлөрүндө 250дөй түрү кеңири таралган. Кыргызстанда 22 түрү белгилүү. Мөмөсү майда жаңгакча, катуу түкчөлөр менен капталган. Ит мурун кант, крахмал, С, В2, К, Р витаминдер жана азоттуу заттарга бай. Анын мөмөсү тамак-ашка жана С витаминин алууда сырьё катары пайдаланылат. Элдик медицинада ит мурундун ашы демделип, боорду, өт баштыгын, ичегилерди, бөйрөктү, табарсыкты, аз кандуулукту дарылоодо ж. б-да колдонулат. Ит мурун жаратылышта ным жана суу сактагычы болуп эсептелет. Алардын тамырлары айланасындагы кыртышты бекем кармайт, селден сактайт, жер көчкүгө туруштук берет. Көп кездешүүчү түрлөрү борпоң ит мурун (Rosa laxa), тикендүү ит мурун, жазы тикендүү ит мурун ж. б.
Социалдык структура
Коомду башкаруу муктаждыгы калктын Социалдык структурасын башка белгилер - адистик, улуттук, курак ж. б. боюнча изилдөөнү пайда кылат.
Конструкция
Конструкция (латынча constructio – түзүү, куруу) – түзүлүш, бөлүкчөлөрдүн өз ара жайгашуусу, кандайдыр бир курулуштун, механизмдин курамы; белгилүү түзүлүштөгү курулуш, механизм ж. б. (мисалы, көпүрөнүн Конструкциясы, темир-бетондуу Конструкция). Техникада – машина бөлүктөрүнүн өз ара жайгашышы, бириктирүү жолдору, таасир кылуучулары жана айрым бөлүктөрдүн кайсы материалдан жасалышы алдын ала каралат. Курулушта жаңы Конструкцияны долбоорлоодо бекемдөө жана өлчөмдөн ашып ийилип кетпөөсү үчүн ар кандай ыкма колдонулат. Мында туруктуу же убактылуу бекемдөөчү тирөөчтөрдү пайдалануу, негизги жана жардамчы устундарды коюу, устундардын туура кесилиш аянтын чоңойтуу, темир Конструкцияга айландыруу, кошумча негизги устундарды кошуу ыкмалары да колдонулат. Темир Конструкциянын начар жерлери ага темир кабаттарды же башка элементтерди ширетүү менен бекемделет. Талап кылынган учурда долбоор боюнча кошумча арматура орнотулуп, бетондон түркүк коюлат.
Лакхнау
Лакхнау – Индиянын түндүгүндөгү шаар. Инди-Ганг түздүгүндө, Гомати дарыясынын (Гангдын сол куймасы) өрөөнүндө жайгашкан. Уттар-Прадеш штатынын административдик борбору (1947-жылдан). Калкы 2,8 млн (2010). Маанилүү жолдор тоому (Дели–Калькутта автомобиль жолу өтөт). Эл аралык аэропорту бар. 1528-ж. негизделген. Лакхнауну «Чыгыштын алтын шаары» (архитектуралык курулуштарында алтын колдонулгандыгы жана уникалдуу зер буюмдары үчүн) деп аташат. «Бара Имамбара» шейиттер үчүн ыйык комплекс (1783– 84; анын ичинде мечит), «Руми Дарваза» (же «Түрк Дарбазасы», 1784), саат мунарасы, Ыйык Иосиф собору сакталган. Текстиль, кагаз, металл иштетүү, булгаары–бут кийим, тамак-аш, полиграфия өнөр жай ишканалары иштейт. Көркөм кол өнөрчүлүк өнүккөн. Индиянын илимий, маданий, медициналык жана биологиялык ири борбору. ИИИлер, университеттер, коллеждер, музейлер бар. Жыл сайын февралда музыка жана бий фестивалдары өткөрүлөт.
Оогон-Талаа
Оогон-Талаа — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Базар-коргон районундагы айыл. Могол айыл округу составына кирет.
«Ачы» токой чарбасынын аймагында, Кара-Үңкүр менен Арстанбап сууларынын кошулган жериндеги тектирде, деңиз деңгээлинен 1100 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Базар-Коргон кыш-нан 35 км түн.-чыгыш тарапта, Жалал-Абад темир жол бекетинен 71 км. Кыштак 1850-ж. пайда болгон. Калкы 2710 (2007); негизинен токойчулукта, дыйкан чарбаларында эмгектенип, мал менен да алектенет. Мөмө-жемишти кайра иштетүүчү чакан ишкана, «Байлык» АКы, «Ачы» керек-жарак коому, турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү, тамактануучу жана соода жайлары, чайкана, базарчалар иштейт. Орто мектеп, китепкана, оорукана, поликлиника, дарыкана, бала бакча, Маданият үйү, почта жана телеграф бөлүмдөрү бар. Кыштакта Социалистик Эмгектин Баатыры П. Т. Слюсаренко, Кыргыз Республикасынын эл артисти С. Далбаев туулган.
Калкы
Калкы - 2 943 киши.
Ордобаев, Абдылда
Ордобаев Абдылда (1911, Чүй облусу, Ысык-Ата району, Ак-Бото айылы — 10.6. 1994, Бишкек) — Эл депутаттарынын Тянь-Шань облустук кеңешинин төрагасы (1943—45). 1937-жылдан КПСС мүчөсү. 1931—38-ж. Алай-Гүлчө, Кочкор, Кант райондорунда, Республиканын жер иштери боюнча эл комиссариатында жооптуу кызматтарда иштеген. 1938-ж. Кыргыз Республикасынын юстиция боюнча эл комиссарынын орун басары. Москвадагы Укук академиясынын алдындагы жогорку курстарды бүткөндөн кийин, 1941-ж. Кыргыз ССР Жогорку сотунун төрагасы, 1942—43-ж. Кыргызстан КП БКнын катчысы. 1948-жылдан Юстиция министринин орун басары, 1953-жылдан Кыргыз ССР Жогорку сотунун төрагасы. 1961—70-ж. Республикалык сот экспертиза илимий изилдөө лабораториясынын директору болуп иштеген. Кыргыз ССР Жогорку Советинин 2 жолку депутаты (1938—47; 1959—63). Медалдар менен сыйланган.
Жаңы балтач (Краснокам району, Башкыртстан)
Жаңы балтач — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Арлан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 32 киши. Почта индекси — 452925, ОКАТО коду — 80237805004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Мальцев, Виктор Тимофеевич
Мальцев, Виктор Тимофеевич (1906, Термез ш. – 1972, Киев ш.) – геолог, СССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1953). Орто Азия индустриялык ин-тунун геол. факультетин бүткөн (1934). Кыргыз ССР геол. башкармалыгынын Түштүк Ысык-Көл экспедициясында башкы инженер, Кабак, Камень геол. экспедицияларында начальник (1947–64), Казак ССР геол. чалгындоо башкармалыгынын Волков экспедициясында начальник болуп иштеген. Кыргызстандын кен байлыктарын ачууда ж-а чалгындоодо олуттуу салым кошкон. Эмгек Кызыл Туу, Ардак Белгиси ордендери ж-а медалдар менен сыйланган.
Мамыров, Эрнес (1941-ж.т., Бишкек ш.) – геолог, геология-минералогия ил. доктору (1991). Москвадагы И. М. Губкин атн. Нефть-химия ж-а газ өнөр жай ин-тунун геология, геофизика ж-а геохимия факультетин бүтүргөн (1965). Кыргыз ССР ИАнын Геология ин-тунда инженер, кенже, улук илимий кызматкер (1966–74), Фрунзе политехника ин-тунда гидрогеология ж-а инженердик геология кафедрасынын жетекчиси (1975), «Кыргызмамсуучарба» долборлоо ин-тунда башкы геолог (1976–1986), КРнын УИАнын Сейсмология ин-тунда лаборатория башчысы, директордун илимий иштери б-ча орун басары (1986). Илимий эмгектери негизинен: геохимия, геофизика, гидрогеология, катуу заттардын физикасы ж-а физикалык химияга, ошондой эле жер титирөөнү алдын ала айтуу маселесине арналган. Кыргызстандын аймагын комплекстүү сейсмикалык микрорайондоштурууга ж-а алардын карталарын түзүүгө активдүү катышкан.
Коммуналдык мүлк
Коммуналдык мүлк – жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарынын менчигиндеги кыймылдуу жана кыймылсыз мүлктөр.
Социалдык роль
Социалдык роль - коомдогу абалына жараша адамдын жүрүм-турумун аныктаган нормалардын жыйындысы жана алардын иш жүзүнө ашырылышы.
Социалдык роль жөнүндөгү түшүнүктү илимге америкалык социологдор Р. Линтон жана Ж. Мид 1930-жылдарда киргизген. Социалдык роль жөнүндөгү түшүнүктүн пайда болушу личностту - социалдык кубулуш катары кароого өткөн оң тенденцияны көрсөткөн. Ал марксчыл социология менен психологияда да колдонулат. Марксизм-ленинизм коомдун социалдык структурасын изилдөөдө тапка чечүүчү маани берип, Социалдык рольду экинчи планга коёт. Адам ишмердиги Социалдык роль менен гана чектелбейт, ошондуктан ролдор боюнча гана изилдөө коомдук өнүгүүнү көрсөтүүгө жетишсиз.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Бир мезгилдүү функция
Бир мезгилдүү функция — бардык мезгилдери бир гана негизги мезгилге эселүү болгон комплекстик (чыныгы) өзгөрмөлүү мезгилдүү функция. Ал жөнөкөй мезгилдүү функция деп да аталат.
Конструкция (тил илиминде)
Конструкция (тил илиминде) – сөздөрдүн өз ара айкалышкан бирдиктери. Конструкциянын ички мазмуну сүйлөмдүн грамматикалык касиеттеринен жана синтаксистик байланыштарынан байкалат. Грамматикада төмөнкү түшүнүктөр бар: 1) баяндоочтук Конструкция – ар түрдүү баяндооч менен айкалышып, сүйлөмдүн бир бөлүгүн түзгөн синтаксистик Конструкция; 2) тактоочтук Конструкция; 3) чакчыл Конструкция; 4) атоочтук Конструкция Конструкциянын өзгөчөлүктөрү жана алардын саны конкреттүү тилдин грамматикалык структурасына байланыштуу болот. Айрым Конструкциялар бир нече тилге мүнөздүү болушу мүмкүндүк Мисалы, жогоруда саналган Конструкциялар көбүнчө түрк, славян тил топторуна мүнөздүү. Театрдагы Конструкция – 1) жасалгалардын көлөмдүү бөлүктөрүн орнотуучу каркас; түз, дөң жерлерди жасалгалоо жана аларды өзгөртүп туруу үчүн даярдалган, залда олтургандарга көрүнбөс үчүн үстү жабылган ар кандай формадагы түзүлүштөр; 3) жасалганы жылдыруучу механизм.
Мангельдин, Рустамбек Султанбекович
Мангельдин, Рустамбек Султанбекович (1935, Смоленск ш. – 1993, Бишкек ш.) – гидрогеолог, геология-минералогия ил. доктору (1988), профессор (1991), Кыргыз ССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1988). Ташкендеги Орто Азия политехника ин-тун бүткөн (1959). «Кыргызсуучарбадолборлоо мамлекеттик ин-тунда» инженер (1959 – 62), Кыргыз комплекстүү гидрогеол. экспедициясынын Ош партиясынын башкы гидрогеологу, экспедициянын начальниги (1962–93). Практикалык ж-а илимий ишинин негизги багыты: жер астындагы тузсуз ж-а термоминералдык сууларды издөө, чалгындоо, гидрогеол. чалгындоо иштерин уюштуруу.
Конструкциялык материалдар
Конструкциялык материалдар – констрлардын (машиналардын, курулуштун ж. б. техникалык объектилердин) күч келүүчү тетиктери даярдала турган материалдар. Ал материалдын сапатынын критерийине сырткы күчкө каршылык көрсөтүүсү – бекемдиги, илээшкектиги, чыдамдуулугу, катуулугу ж. б. кирет. Конструкциялык материалдар жалпы түрүнө жараша металл, металл эмес жана композициялык; техникалык иштелишине карата деформациялануучу, куюлма, желимделме, ширетилме; иштетилүү шартына карата төмөнкү температурада иштетилүүчү, ысыкка туруктуу, дат басууга, жешилүүгө, майга чыдамдуу ж. б. материалдарга бөлүнөт. Конструкциялык материалдардын көбү болоттон жасалат.
Ээр токуу
Атты минүүгө даярдоо.
Абалы ичмек салынат.
Ичи кийиз шөкөттөлгөн тердиктин үстүнө ат жабдуу түшүп, кош желдик бастырылат. Мурун куюшкан анан көмөлдүрүктөн кийин — басмайыл тартылып, жүгөн катылат. Белине ээрди кондурганда туурда турган куштай көрүнүп, ат соорусунан караганда эки кулагы шамдай даана көрүнүп, ээр аттын өркөчүн баспайт. Мында кучкач ээрдин кашы шаңшыган бүркүттүн томогосундай, сергек сезип, таранып отурган алгыр куш элестейт. Ак каңкы ээрдин куш башын жээктей атайын көркөмдүк үчүн чөгөргөн күмүш, мүйүз, сөөк көрчөлөр кара баркут көрпөчөдөн кашкайып, седептей агарып көрпөчөнүн кыюусуна жарашык берип турат.
Кыз-келиндердин ээр токумунда эркектердикине караганда күмүш шөкөттөрү өтө бай чабылгандыктан ат жарыктыктын төрт туягы гана көрүнөт. Толук септелген кызды аткарган ат күмүш да септелгенсип, чайпалып калат.
Ээрден башка ат жабдыктардын бөлүктөрүнүн кооздолгон түрүн «жалпооч» же «жалпоочтонгон ат жабдык» — деп айтат. Жетектеген атка ээр токулбайт. Ал эми ээрчен атты жетектеп жүрбөйт. Анткени салаңдап жүргөн үзөңгү термелген аттын бутуна тийип, майып кылуусу ыктымал. Демек, ээрчен атты жетектеп жүрүү зарылчылыгы туулуп калса, үзөңгү канжыгага байланат. Жалпоочтун составына ээрдин кирбегени да ушуга байланышат. Жалпоочтолгон ат — өтө шөкөттөлгөн, ат жабдуу жабылып, жетектелген ат. Албетте, мындай жасалгалуу ат менен бирөөлөрдү куттуктаган же тартуулаган. Ал шаан-шөкөттөрдө токула турган.
«Манас» эпосунда «Кандагайга чаптатып» — деп айтылат. Бул «атка согуштук ат жабдууну жабуу» деген түшүнүктү берет. Эгер бир буюмду булгаары, тери менен каптаса да «кандагайга чаптатып» дейт.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Айлардын кыргызча аталышы
Кыргызча айлардын аттарын сыпаттап берүүдө Евразияда, анын ичинде Борбордук Азияда таркаган жыл эсебинин системаларын туура таразалоо керек.
Биринчиден, Борбордук Азияда ар кыл түрдө жыл эсеби жүрүп келген. Бири - күн жылнаамасына (календарына) негизделсе, экинчиси - ай жылнаамасына таянган.
Күн эсеби менен бир жыл 365 (366) күн болсо, ай эсеби менен 354 (355) күн болгон.
Бул айларды европалык салттын айына механикалык которуу кылуу туура эмес, анткени орустун айы күн эсеби менен эсептелген айдан 20 (21) күн айрымасы бар.
Этнограф Гродеков тарабынан жазылган айдын аттары араб тилиндеги күн эсеби менен жазылган айлардын аттары. Бул ай эсеби Борбордук Азияда, Иран, Ооганстан, Пакистан жана Индиядада колдонулат. Арабча деп жазылган ай календарына негизделген ай аттары Ислам дининин жыл эсеби болуп бардык мусулман өлкөлөрүндө колдонулат.
Мусулман ай календарындагы айлар улам жылып турат. Кыргыз ай аталыштары күн жылсанагына негизделгендиктен, ордунан жылбагандыгы менен баалуу.
1889-жылы Н.И.Гродеков тарабынан жазылып алынган казак, кыргыздарынын ай аттарынан:
Делү - январь (челек-чака) Кут - февраль (балык) Камал - март (козу) Соор - апрель (бука) Жүзө - май (эгиз) Саратан - июнь (рак) Асат - июль (арстан) Сүмбүл - август (машак) Мыйзам - сентябрь (тараза) Акрап - октябрь (чаян) Коос - ноябрь (жаа) Жеди - декабрь (улак)
Айтмакчы, ай календарына негизделген араб ай аттары мында салыштырмалуу түрдө берилди, анткени, маселен, мухаррам айы күн календарындагы бардык айларга акырындап жылып отуруп өтө берет (бул күн календарындагы жылга караганда, ай календарындагы жылдын дээрлик 10 күнгө кыска болушуна багыныңкы).
Жыл сүрүүнүн мындай өзгөчөлүгүн эске албастан, айрым календар чыгаруучулар калпыстык менен араб ай календарынын аттарын кыргыздын күн календарынын ай аттарына жармаштыра беришет.
Кыргыздын жыл сүрүшү
Жыл сүрүү менен байланыштуу 12 жаныбардык циклди колдонуу салты жалпы түрк-монгол көчмөн цивилизациясынын байыркы орток башатына байланыштуу.
Кыргыз элинин уламыштарынын биринде анын келип чыгуу себеби төмөндөгүдөй баяндалат: чыгып келаткан күндү биринчи көргөн жандын атынан жыл эсеби башталат дегенди угуп, таң аткыча уктабай чыгыш тарапты карап турган төөдөн акылдуулук кылып, анын төбөсүнө (кулагына) чыгып алган чычкан таңкы күндү биринчи көргөндүктөн, жыл эсеби анын атынан аталып калган; буга ачууланган төө жыл эсебине таптакыр кирбей койгон имиш.
Ысык-Көлдөгү Барскан шаарында 1029-1038-жылдар аралыгында туулган Махмуд Кашгари Барскани да он эки жаныбардын ысымына негизделген системанын келип чыгышы тууралуу бир уламышты мындан он кылым илгери, 1072-1077-жылдары жазылган "Дивану лугати т-түрк" - "Түрк тилдеринин сөзжыйнагы" эмгегинде таасын чагылдырган.
Жыл сүрүүнүн 12 жылдык циклинин биринчи жылы “чычкан”, экинчиси “уй”, үчүнчүсү “барс”, төртүнчүсү “коён”, бешинчиси “улуу” (кытайча “лу” – “ажыдаар”), алтынчысы “жылан”, жетинчиси “жылкы”, сегизинчиси “кой”, тогузунчусу “мечин” (“маймыл”), онунчусу “тоок”, он биринчиси “ит”, он экинчиси “доңуз”аталат.
Кондро дарыясы (Сыра куймасы)
Кондро (Кондра) — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сыр дарыясынын оң жээгинен 20 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Бир мүчө
Бир мүчө, моном - бүтүн алгебралык туюнтмалардан турган көп мүчөнүн эч жөнөкөй түрү. Ал бүтүн оң даражадагы бир же бир нече тамгалардын кандайдыр бир сандар менен болгон көбөйтүндүсү болуп эсептелет. Мис., 3; —1/2; а; 2а3b; —13х3уz-2 ж. б.
Гене Аутри (Оклахома)
Гене Аутри (Оклахома) (Gene Autry) — Оклахома штатынын Carter округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 158 киши. Болжолдуу аянты - 0.7 км². FIPS коду — 40-28950.
Воейков огу
Воейков огу – Азия антициклонунун бир тармагы. Ал антициклондун борбордук бөлүгүнөн (Монголиянын аймагы жана Чыгыш Сибирдин түштүгүнөн) батышты карай Урал, Төмөнкү Волга боюна чейин созулат. Батыш Сибирь менен Түндүк Казакстандын климатына зор таасир тийгизет; кышында ал аймактарда аяздуу суук аба ырайын пайда кылат. Воейков огунун чегинде циклондорго караганда антициклондор үстөмдүк кылары атм. басымдын карталарында катталат. Бул кубулуш алгач (19-кылымдын аягында) аны аныктаган орус климатологу А. И. Воейковдун ысмынан аталган.
Салпада-Яха (Марре-Яха куймасы)
Салпада-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Марре-Яха дарыясынын оң жээгинен 42 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кызылкыя жумушчу депутаттар совети
Кызылкыя жумушчу депутаттар совети – Кыргызстан жумушчуларынын алгачкы совети. 1917-жылы 6-мартта шаардын кенчилери түзгөн. Ошол жылы 26-апрелдеги шайлоодо жумушчу большевик И.И.Едренкин советтин төрагалыгына шайланган. Советтер жумушчу табынын мүдөөсүн жактаган. Анын кызыл гвардиячыл жумушчу кошууну Кокон автономиясын талкалоого катышкан жана совет бийлигин чыңдоо үчүн күрөшкөн.
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
Арифмометр
Арифмометр — арифметикалык амалдарды (кошуу, кемитүү, көбөйтүү, бөлүү) аткарууну механикалаштырып эсептөөчү кол машина.
Биринчи эсептөө машинасын 1623-жылы Шиккард ойлоп таап, 1641-ж. Б. Паскаль суммалоочу машинаны жасаган. Аны 1671-ж Г. Лейбниц өркүндөткөн. 1878-ж. П. Л. Чебышев көбөйтүү жана бөлүү амалдарын аткаруучу машинаны түзгөн. 1890-ж. В. Т. Однер жасаган арифмометр кеңири тараган. Ал «Феликс» деген ат менен чыккан. Эсептөө техникасынын өнүгүшүнө байланыштуу азыр арифмометр колдонулбайт.
Коммуналдык төлөмдөр
Коммуналдык төлөмдөр – мамлекеттик жана муниципалдык туракжай фондунун үйлөрүндөгү туракжайларды жалдоочулардын жана туракжай ээлеринин адистештирилген уюмдардын коммуналдык кызматтары үчүн төлөмдөрү. Андай кызматтарга акысы борборлоштурулуп аныкталган баалар жана тарифтер боюнча төлөнүүчү электр, жылуулук, суу, газ менен камсыз кылуу кирет. Аны туракжай ээлери да, жалдоочулары да бирдей бааларда жана тарифте төлөшөт.
Консультация
Консультация (латынча conculto – маектешүү, талкуулоо, кам көрүү) – 1) кандайдыр бир маселе боюнча адистин кеңеши; 2) билим берүүдөгү, квалификацияны өркүндөтүүдөгү окуу сабагынын бир түрү. Бул учурда Консультация окутуучу менен окуучунун аңгемелешүүсү түрүндө жүргүзүлөт. Консультация окуу материалдарын семинар, реферат, коллоквиум, экзамен, курстук жана дипломдук ишке, ошондой эле өндүрүш практикасына даярдоодо өткөрүлөт; адистердин кеңеши аркылуу жардам көрсөтүүчү мекеме.
Aномалия
Aномалия медицинада(грекче anomalos - нормадан башкача) - айрым органдын же бүтүндөй дененин өсүп жетилүүсүндө аларга мүнөздүү эмес түзүлүштүн пайда болушу. Aномалияга кээ бир мүчөнүн өспөй калышы, начар жетилиши же өтө өсүп кетиши, эрин, таңдай жырыгы, тубаса жалгыз бөйрөк, жүрөктүн оң жакка жайгашышы, тубаса начар иштеши жана башка кирет. Төрөлгөн миң баланын онунда аномалия кездешет. Aномалияга гендик, механикалык, физикалык, химиялык, радиациялык факторлордун, ошондой эле жугуштуу ооруларды козгоочу микробдордун түйүлдүккө тийгизген залалы алып келет. Анын оор түрүнө тубаса майыптык кирет.
Бедреп дарыясы
Бедреп — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Каменка дарыясынын оң жээгинен 9 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Социалдык психология
Социалдык психология - социалдык топтордун психол. мүнөздөмөлөрүн, ал топторго кирген адамдардын жүрүм-турум жана иш-аракетинин мыйзам ченемдерин изилдеген илимий тармак.
Узак убакыт бою Социалдык психологиянын маселелери түрдүү филос. окуулардын курамында иликтенип келген. Азыркы көптөгөн Социалдык психологиялык маселелердин башаты Платон менен Аристотелдин көз карашынан келип чыккан жана анын элементтери 19-кылымдын 2-жарымында конкреттүү илимдердин - психология, антропограифия, этнография ж. б- нын чегинде калыптанган. Ошондой эле Социалдык психологиянын өнүгүшү
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Арк (Математика)
Арк — тескери тригонометриялык функциялардын аталыштарын алуу үчүн колдонулуучу жалгама.
Воейков Александр Иванович
Воейков Александр Иванович [8 (20). 5. 1842, Россия империясы, Москва шаары – 28 (10). 1 (2).1916, Санкт-Петербург шаары] – орус климатологу жана географиялыкафы. Россияда климатология илимине негиз салуучулардын бири. Санкт-Петербург Илимдер Академиясынын корреспондент мүчөсү (1910), философия илимдеринин доктору (1865) жана изилдөө географиялыкафиянын урматтуу доктору (1880), Санкт-Петербург университетинин профессору (1885). 1872-76-жылдары Батыш Европага, Түндүк, Түштүк жана Борбордук Америкага, Индстанга, Кытайга, Цейлонго, Явага, Японияга саякат жасаган. 1912-ж. 70 жаш курагында Орто Азияга жана Казакстанга келип байкоо жүргүзгөн. А. И. Воейков көптөгөн илимий эмгектердин автору, анын ичинде эң негизгиси «Жер шарынын, анын ичинде Россиянын климаты». Метеорологиялык кубулуштарды жана климат процесстерин изилдеген. Бул эмгеги үчүн Орус географиялыкафия коому А. И. Воейковду чоң алтын медалы менен сыйлаган. Закавказьеде чай, цитрус өсүмдүктөрүн, Орто Азияда гозонун баалуу сортторун өстүрүү мүмкүн экенин аныктаган. «Едил менен Каспий деңизинин деңгээлинин өзгөрүшү» (1871), «Кол менен сугаруу жана аны Кавказ менен Орто Азияда колдонуу» (1884) ж. б. эмгектери Орто Азия жана Казакстандын географиялыкафтарына зор таасирин тийгизген. А. И. Воейков климаттык жана географиялык кубулуштарды изилдөө үчүн биринчилерден болуп баланс методун колдонгон. Анын эмгектери палеоклиматология, айыл чарба метеорологиясы, фенология илимдеринин негизин түзгөн. А. И. Воейковдун жетекчилиги менен «Метеорологический вестник» журналы чыгып турган (1891-1935). Чет өлкөлүк (анын ичинде Россиянын) көптөгөн илимий коомдордун мүчөсү болгон. А. И. Воейковдун ысымы Санкт-Петербургдагы Башкы геоизилдөө обсерваторияга, Азия антициклонунун бир тармагына ж. б. берилген. Эмгектери: Избр. соч. М.; Л., 1948-1957. Т. 1-4 (биографический очерк и список работ).
Дина Гарипова
Ди́на Фагимовна Гари́пова (Динә Фәһим кызы Гарипова, 1991-жылы 25-мартта, Орусиянын Зеленодольск шаарында төрөлгөн) — жаш орус ырчысы, «Биринчи каналдагы» «Голос» теледолбоорунун 2012-жылкы жеңүүчүсү, Татарстан Республикасынын эмгек сиңирген артисти. Еврокөрүнүү 2013 ыр сынагындагы Орусиянын өкүлү.
Матыченков, Владимир Егорович
Матыченков, Владимир Егорович (1936-ж.т., Краснодар крайы, Гулькович станциясы) – гидрогеолог, геология-минералогия ил. доктору (1992), профессор (1993). Новочеркаск политехника ин-тун бүткөн (1963). Кыргыз гидрогеол. экспедициясынын партиясында отряддын начальниги, башкы гидрогеолог, Фрунзе политехника ин-тунда кафедра башкысы, 1993-жылдан Кыргыз тоокен металлургия ин-тунда профессор болуп иштейт (2004). Практикалык ж-а илимий иштеринин негизги багыты жер астындагы сууларды издөө ж-а чалгындоо, гидрогеолог адистерин даярдоо.
Еврокөрүнүү ыр сынагы 2001
«Еврокөрүнүү ыр сынагы 2001» (датча, англисче: Eurovision Song Contest 2001, французча: Concours Eurovision de la chanson 2001) - «Еврокөрүнүүнүн» 46-чы сынагы болду, ал Стокгольмдо өткөн «Еврокөрүнүү 2000» сынагынын жеңүүчү өлкөсүндө, 2001-жылдын 12-майында Данияда өттү. Данияга жеңишти «Fly On The Wings Of Love» деген ыры менен Olsen Brothers алып келген, добуштардын жыйынтыгынан соң 195 упай менен 1-орунду ээлеген.
Пахтачы
Пахтачы — Кыргызстандын Ош облусунун Араван районундагы айыл. Чек-Абад айыл аймагына кирет.
Ош―Фергана аунаа жолунун боюнда, дениз деңгээлинен 695 м бийиктикте жайгашкан. Райондун административдик борбору ― Араван кыштагынан 6 кж батыш тарапта. Ош темир жол бекетинен 32 км. Кыштак 1930-жылы орун алган.
Орто мектеп, китепкана, клуб, дарыкана бар.
Калкы
Калкы ― 2419 киши (2009-жылы) ; 2453 (2013-жылы) ; негизинен дыйкан чарбаларында эмгектенет.
Бир мүчөнү бир мүчөгө көбөйтүү
Бир мүчөнү бир мүчөгө көбөйтүү. Эки бир мүчөнүн тиешелүү мүчөлөрү бири бирине көбөйтүлөт. Мисалы: 7агbс(-2аb4) =7(-2) (а) (bb4)с =-14а4b5с.
Портал:Биология
{| style="background-color:#F0FFF0; border-top: 1px solid ; border-left: 1px solid ; border-right: 1px solid ; border-bottom: 1px solid ; padding-left:5px; padding-right:5px; padding-bottom:10px; padding-top:10px;" width="100%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center"
Биология порталына кош келиңиз!<br\>
Архив
[ Сервер кэшин орнотуу]
Согушка каршы кыймыл
Согушка каршы кыймыл — жамааттык иш-аракеттердин жана аң-сезимдүү түрдө өз ишмердигин согуштук коркунучтарга, милиаризмге, кансыз согушка же анын кайсы бир аспектилерине, зордук-зомбулук колдонууга карты көтөрүлүп чыгуулар менен байланыштырган индивиддердин ыктыярдуу топторунун биримдиги.
Согушка каршы кыймыл-ына катышуучулардын тутумунун туруктуулугу жана бир өңчөйлүгү, башкаруу формаларынын (жеке акциялардын, топтордун, кыймылдардын жана уюмдардын иш-аракеттеринин, саясий партиялардын, профсоюздардын көтөрүлүп чыгууларынын ж.б.) жана топтордун (уюшулган жана стихиялуу, партиялык жана профсоюздук, айрыкча диний жана светтик пацифизмди камтыган антисогуштук) ар түрдүүлүгү мүнөздүү. Уюшулган Согушка каршы кыймылдын башталышы XIX к. алгачкы пафицисттик коомдор пайда болгон 20-30-жж. туура келет. XIX к. акырында Согушка каршы кыймыл пацифисттик жана социалисттик деп эки агымга бөлүнөт.
Чукул кырдаалдагы Базель конгресси (1912-ж.) жакындап калган согушту кылмыш катары аныктаган антиаскердик манифестти жарыялады. Согуштун башталышы менен Согушка каршы кыймылдын пацифисттик канаты активдешет, согушту токтотуу үчүн жетишээрлик бош уюшулган, бирок маданияттын Ромен Роллан, Эдуард Эррио сыяктуу кадырлуу ишмерлери башында турган кеңири демократиялык кыймыл пайда болот. Согушка каршы кыймыл үчүн 1917-ж. тынчтык жөнүндөгү Декретти кабыл алуу сыяктуу алгачкы советтик өкмөттүн саясий актысы мааниге ээ болгон. Ал декретте согуш жана тынчтык маселелери - булар өкмөттөрдүн гана эмес, элдердин дагы иши экендиги айтылат.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Эшик тыш
Эшик чийдин сыртынан каланган кийиз. Адатта, эшиктин баш босогого чейинки сырты ак кийиз менен жабылат. Анын үч тарабынын, эки жагынын жана аягынын жазылыгы 15—18—20—22 см келген жерине түрдүү түстөгү көркөмдүк түшөт. Ага баркут, манат өңдүү баалуу кездемелерди кармагандар бар. Эшик тышка көбүнчө «мүйүз», «кыял», «бадам» өңдүү оюмдар түшөт да, көбүнчө кызыл, кара өңдө берилет. Ал жээк катары аламычталып коюлушу мүмкүн. Анын ордуна кара кийиз эле жээктелген эшик тыштар да болот. Эшик тыштын башына сызмаданбы же эшилген жиптенби боо тагылат. Ал эми мунун кырчоого байлана турган эки четки ичке боосу эшме болот.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Моңгол төгрөгү
Моңго́л төгрөгү (төгрөг) — Моңгол Республикасынын улуттук акча бирдиги. 1 төгрөг 100 мөнгөгө барабар. Азыркы кезде мөнгө колдонулбайт. Төгрөгдүн графикалык белгиси — ₮ (Т жазма тамгасы).
Ворга-Шор (Пальник-Ю куймасы)
Ворга-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пальник-Ю дарыясынын оң жээгинен 37 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Геронтология
Геронтология (байыркы грек. γέρων — «абышка» жана λόγος — «маани, сөз, окуу») — тирүү организмдердин картаюусуна себеп болгон жана аны коштогон биологиялык механизмдерди жана жараяндарды, ошондой эле картаюуну кечеңдетүүчү жана өмүрдү узартуучу ыкмаларды изилдөөчү илим. Орусияда геронтологиянын өсүшү И. И. Мечников, С. П. Боткин, И. П. Павлов жана башкалардын ысмы менен байланыштуу.
Ворга-Шор (Пальник-Ю куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Арккосеканс
Арккосеканс — аралыгында косеканска тескери функция. Аныкталуу областы {x:||x|≥1}; мезгилдүү эмес, чектүү, жуп функция. Белгилениши: у=агссоsесx.
Коммуналдык чарба
Коммуналдык чарба – шаарлардын, кыштактардын жана айылдардын калкын тейлөөчү чарбалардын жана кызматтардын, ишканалардын жыйындысы. Санитардык-техникалык ишканаларды (суу түтүктөрүн ж. б.), туракжай коммуналдык чарбаларды, шаар транспортун, энергетика ишканаларын, тышкы көрктөндүрүү курулмаларын (жолдор ж. б.), мейманканаларды ж. б. камтыйт.
Ак Мөөр (поэма)
“Ак мөөр” поэмасынын бир нече варианты бар. Чыгарманын бир варианты алгач 1923-ж. Таластан Өмүрбек Кудайбергенов жана Сапарбай Бокочиевден Каюм Мифтаков жазып алган. Экинчи вариантын да К Мифтахов манасчы Кожеков Жаңыбайдын айтуусунда Фрунзеде 1936-ж. кагазга түшүргөн. Үчүнчү вариантын 1940-ж Боронбаев Абдырайымдан, Абдыкалык Чоробаев жазып алган. Төртүнчү варианты К. Акиевдики. 1957-ж. Асылбек Эшматов «Ак Мөөрдүн» өз алдынчалыгы менен айтылган вариантын түзөт. 1958-ж. Ала-Бука р-нунда жашаган Жолдошов Баатырбектен Аалы Токомбаева да бир вариантын жазып келген. 1965-ж. Кетмен-Төбөдөн Дыйканбаев Сарыкунандан экспедициянын мүчөлөрү жетинчи вариантын жазып алышат.
«Ак Мөөр» поэмасынын башатында «Болоттун ыры», «Болоттун арманы», «Мөөрдүн арманы» деген тарыхый ыр түзүлгөн. Бара-бара алардын тегерегинде окуя кеңейип, поэмалык деңгээлге көтөрүлгөн. Поэманын негизги каармандары Жантай хан, Ак Мөөр, Болот тарыхта болгон, XIX кылымда жашаган реалдуу адамдар. Поэманын окуясы да таза автордук же айтуучулук кыялдануудан жаралган эмес, анын мазмундук өзөгүндө чындык окуя жатат. Өсүү жолунда анын айланасына ар кандай уламыштар, аңыз-аңгемелер, айтуучунун ой жүгүртүүсү, кошумчасы топтолуу менен айрым деталдык жаңылануулар, өзгөрүүлөр кирип, толук кандуу поэма түзүлүп, вариантуулукка көтөрүлгөн. «Ак Мөөрдүн» окуясына калк тарабынан кызыгуу артып, Кыргызстандын түндүк, түштүгүнө кеңири тарап, бир канча варианты (бизге белгилүүсү жетөө) катталган. Бирок Ак Мөөр тууралуу профессионалдык деңгээлде поэмалар жазылып, телетасма тартылып, драма сахналаштырылгандыгына карабастан, Совет бийлиги мезгилинде чыгарманын тарыхый чындыгы кадимки өз деңгээлинде ачылбай келген. К. Акиев түзгөн вариант жогоркулардан кескин айырмалуу, ал «Ак Мөөрдү» толук түрдө эпикалык формага түшүргөн. Анын айтуусунда фольклордук мүнөздөмө аз өлчөмдө колдонулуп, акындык жетекчилик басымдуулук кылат. Чыгарманы жанырдык жагынан баа бергенде эпостук жагдайга көбүрөөк оошот. Бул Калыктын өзүнүн өмүр жолунда эпосту көп айтып, ошол багытта чыгармачылык өнөрканасынын калыптангандыгы менен түшүндүрүлөт. Калыктын айтуусунда акылмандуулугу, калыстыгы, таамай сүйлөгөн курчтугу, чечендиги белгилей өтөт. “Ак Мөөр” тарыхый жана көркөм кыялдын айкашынан жаралып, калктын сүймөнчүлүгүнө ээ болуп, элге кеңири тарап кеткен поэма болуп саналат.
Мирзахмедов, Маматамин
Мирзахмедов, Маматамин (1929) – геолог, Кыргыз ССРинин мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1972). Ташкендеги Орто Азия мамлекеттик ун-тин бүткөн (1951). Адегенде Орто Азия түстүү металлдарды чалгындоо трестинде, 1957-жылдан Түштүк Кыргызстан геол. экспедициясынын Улутоо геол. чалгындоо партиясында геолог, улук геолог, участоктун начальниги, башкы геологу (1951–75); Түштүк Кыргызстан геол. экспедициясынын аналитикалык лабораториясынын жетекчиси (1975–84). Чоңкой сымап кенин ачууга ж-а чалгындоого кошкон салымы үчүн «Кенди биринчи ачуучу» деген төш белги берилген.
Акт (адабият)
Акт (лат. – кыймыл-аракет деген маанини билдирет) – драмалык чыгарманын бир бөлүгү. Кээде акт дегенге маанилеш көшөгө деген сөз да колдонулат. Драмалык чыгармалар бир же бир нече актыдан турушу ыктымал. Мисалы, Ж. Бөкөнбаевдин “Алтын кыз” драмасы беш актыдан турат.
Колдонулан адабияттар
2004
Вознесенский Андрей Андреевич
Вознесенский Андрей Андреевич (12. 5. 1933, Москва шаары – 1. 06. 2010, ошол эле жер) – советтик орус акыны. Москвадагы архитектура институтун бүтүргөн (1957). Ччыгармачылыгы 1958-жылдан башталган. «Чеберлер» поэмасында (1959) жаңы ыкманы жаңы стилди жогорку чеберчиликте колдонуу менен көркөм өнөргө кызыгуусу арткан. Акындын АКШга болгон иш сапарынан кийин жазылган «Үч бурчтуу алмурут» поэмасынан «40 лирикалык чегинүү» жыйнагында (1962) сүрөткердин гражд. позициясы «заманга ылайык» сынга туш болгон. «Лонжюмо» (1963), «Оза» (1964) поэмаларында адамдардын жеке жашоо-турмушу тууралуу ойжүгүртүүсү чагылдырылган. Ошондой эле «Каршы дүйнө» (1964), «Витраж жасоонун чебери» (1976), «Азгырык» (1978) аттуу поэмалардын жана ыр жыйнактардын автору. А. А. Вознесенский СССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1978).
Бир мүчөнү көп мүчөгө көбөйтүү
Бир мүчөнү көп мүчөгө көбөйтүү. Бул учурда бир мүчө көп мүчөнүн бардык мүчөсүнө көбөйтүлөт. Мисалы: (5а2 — 3bс + )2ас= 10а3с- 6аbс2+2а.
Контекст (көркөм чыгармада)
Контекст (көркөм чыгармада) – көркөм чыгарманын мааниси жагынан байланышта, биримдикте турган, үзүп алууга мүмкүн болбогон бөлүгү. Адабий чыгарманы талдоодо Контекстке чоң маани берилет. Контекст өзүнчө бир фразада, строфада, абзацта гана бир ойдун бүтүндүгүн түзбөстөн, көркөм тексттин бүткөн туруш-турпатын жаратат. Ошондуктан белгилүү бир сөздү же фразаны өзүнчө бөлүп албай Контекстте гана түшүнүп, талдоого болот. Автордун пикири, каармандардын сөздөрү Контекстке байланыштырылып текшерилбесе, автордун сөзү менен каармандын сөзү чаташып кетиши мүмкүндүк Тексттен цитата алган учурда да сөздөрдү, фразаларды бөлүп албастан, анын маанилүү бөлүгүнүн баарын алуу керек.
Коммутативдик келишим
Коммутативдик келишим – жарандык укук теориясында түзүлүп жаткан учурда өзара түшүнүүлөрү дайын болгон келишимдин аталышы.
Aнонс
Aнонс (французча annonce - жарыялоо) - боло турган спектакль, кино, гезитке жарыялануучу сенсациялуу (кызыктыруучу) макала жана башка жөнүндө алдын ала кулактандыруу. Анын өтө таасирдүү түрү - «тизер» (teaser - делебени козгоо, тажатуу) болуп саналат. Анда ар кандай кабарлар же башка телерадиопрограммалар аркылуу эң кызыктуу маалымат берилери тууралуу күн мурунтан кабарланат.
Кульберда (дарыя)
Кульберда — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Туратка дарыясынын оң жээгинен 19 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :