cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Муратбеков Шатман
1935-жылдан Шакафтар айылдык кеңешинин төрагасы, Хохлов атындагы колхоз уюшулганда анын башкармасынын биринчи төрагасы, кийин ферма башчысы болуп иштеген.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Обертраублинг
Обертраублинг (Obertraubling) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Пфальц административдик округуна карайт. Регенсбург районуна кирет.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Натендорф
Натендорф (Natendorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Ильцен районуна кирет.
Калкы - 820 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 34,44 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 60 014. Муниципалитеттин башчысы — Ханс Вильхельм Шрөдер.
Константин Рокоссовский
Рокоссовский Константин Константинович 9 (21) 12. 1896, Россия империясы, Варшава шаары – 3. 8. 1968, СССР, Москва) – советтик аскер начальниги, Советтер Союзунун маршалы (1944), эки жолку Советтер Союзунун Баатыры (1944, 1945), Польша Эл Республикасынын маршалы (1949). 1914-жылдан армияда. Биринчи дүйнөлүк согушка (1914–18) катышкан. 1917-ж. Кызыл Армияга кирген. Жарандык согушта (1918–20) эскадронго, дивизионго, полкко командир болгон. Атчан командирлер курамынын (1925) жана М. В. Фрунзе атындагы Аскер академиясындагы жогорку начальниктик курамдын билимин өркүндөтүү курсун (1929) бүтүргөн. Монголиядагы атчандар дивизиясында инструктор (1926–28), 7-Самара атчандар дивизиясынын командири (1930–32), 15-Кубань атчандар дивизиясында (1932–35) командир-комиссар кызматын аткарган. 1935-ж. дивизия командири наамын алып, 1936-ж. Псков атчандар корпусунун командирлигине дайындалган. Улуу Ата Мекендик согушта (1941–45) корпуска, армияга жана фронтторго (Брянск, Дон, Борбордук Белорус, 1-Белорус) командачы. Анын командасындагы аскерлер Москва жанындагы, Сталинград, Курск салгылаштарына, Берлинди алууга ж. б. операцияларга катышкан. 1945-ж. 24-июнда Москвада Жеңиш парадын башкарган. 1945–49-жылдары Түндүк аскерлер тобунун башкы командачысы, 1949–56-жылдары Польша Эл Республикасынын улуттук коргоо министри жана Министрлер Советинин төрагасынын орун басары, 1956–68-жылдары СССР Коргоо министрлигинде жооптуу кызматтарда иштеген. СССР Жогорку Советинин (2-, 5-7-шайланышы) депутаты. Жети Ленин, Жеңиш, алты Кызыл Туу, 1-даражадагы Суворов жана Кутузов ордендери, ошондой эле чет өлкөлүк бир нече ордендер менен сыйланган. Сөөгү Кызыл Аянттагы Кремль дубалына коюлган. Ысмы РФ, Украина, Беларуссия шаарларынын көчөлөрүнө жана Благовещенск шаарындагы (Амур облустук) аскер институтуна ыйгарылган. Эмг.: Рокоссовский К. К. Солдатский долг. М., 1988. Полководцы Великой Отечественной. М., 1997.
Вассенах
Вассенах (Wassenach) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Арвайлер районуна кирет.
Калкы - 1118 киши(2013-ж.). . Аянты - 6,16 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 31 209. Муниципалитеттин башчысы — Манфред Затлер.
Гаага конференциясы (1929-30)
Гаага конференциясы (1929-30) - репарациялар боюнча Юнг планын  талкуулаган жанa кабыл алган эл ара­лык конфенеция.
1929-ж. 6—31-августта жанa 1930-ж. 3—20-январда Гаагада өткөн. Конференциянын 1-сессиясына Бель­гия, Улуу Британия, Германия, Гре­ция, Италия, Польша, Португалия, Румыния, Франция, Чехословакия, Югославия жанa Япония катышкан. Юнг планынын демилгечиси АКШ конференциянын ишине расмий түрдө катышпаса да, аны ка­был алдыруу үчүн кысым көрсөткөн.
Гаага конференциясында Улуу Британия менен Франциянын ортосунда 3 маселеге (репарациялык төлөөлөрдүн бөлүгүн көп кечеңдетпей бөлүштүрүү; натуралай төгүү; репарациялык төлөөлөрдүн бүт суммасын кредиторлордун ортосунда процент менен бөлүштүрүү) байланыштуу катуу талаш-тартыш болгон. 1929-ж. 31-августта конференциянын негизги катышуучулары Юнг планын негизинен кубаттаган протоколго кол коюшкан. Юнг планы 2-конференцияда (1930ж.3—20-янв., буга Австрия, Болгария, Венгрия да катышкан) биротоло бекитилген. Бул конференцияда Германия репарацияларды төлөөдөн баш тартса, ага санкция колдонуу жөнүндөгү токтом, ошондой эле Рейн облусунан оккупациялык бардык аскерлерди мөөнөтүнөн 5 жыл мурда (1930-жылдын июнунан кечиктирбей) чыгарып кетүү чечими да кабыл алынган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Грюинард аралы
Грюинард аралы - 1942-жылы британдык өкмөт Шотландиянын Грюинард аралын сибирь жарасын сыноо үчүн сатып алган. Эксперименттин жүрүшүндө сибирь жарасы аймакты булгап, калктын 95 пайызын жок кылары аныкталган. 1980-жылдарга чейин бул арал өлүм алып келген жерлердин тизмесинин башында турган. 1986-жылы гана окумуштуулар тарабынан аралды тазалоо үчүн 280 тонна формальдегид себилген. 1990-жылы арал коопсуз деп аталганы менен, эч ким көчүп барып жашаган эмес. Археологдор анын спорасы топуракта көп убакытка чейин сакталып, аралда дагы жүздөгөн жылга чейин жашоого мүмкүн эмес экенин эскертишет.
Дем (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Апплгэйт
Апплгэйт (Applegate) — Мичиган штатынын Sanilac округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 287 киши. Болжолдуу аянты - 2.6 км². FIPS коду — 26-03200.
Эйзенхауэр Дуайт Девид
Эйзенхауэр Дуайт Девид (14. 10. 1890, Техас штаты, Денисон - 28. 3. 1969, Вашингтон) - америкалык мамлекеттик жана аскер ишмери, армиянын генералы (1944), АКШнын 34-президенти (1953 - 61).
Согуштан кийин Эйзенхауэр маршал Жуков менен достук мамилени колдогон. Эки жолу жогорку деңгээлде советтик-америкалык жолугушуу уюштурган. Бирок ядролук куралдарды өркүндөтүүнү, «кансыз согушту» улантууну көздөгөн. АКШнын жана чет мамлекеттердин орден медалдары менен сыйланган. Анын ысмында почта маркалары жана монеталар чыгарылган.
Рок Дог
"Рок Дог" (Rock Dog) — 2016-жылы "Mandoo Pictures" өндүргөн жана "Summit Premiere" жайылткан 3D компүтерде анимацияланган кытай-америкалык жоруктуу комедия. Тасманы тарткандар Эш Брэннон. Чжэн Жундун «Tibetan Rock Dog» чыгармасынын негизинде тартылган. Ал эми үн коштогондор: Ж.К. Симмонс, Люк Вилсон, Эдди Иззард, Льюис Блэк, Кенан Томпсон, Мэй Уитман, Хорхе Гарсиа, Мэтт Диллон жана Сэм Эллиотт.
Партизан кыймылы
Партизан кыймылы – өз мекенинин боштондугу жана көз карандысыздыгы же социалдык өзгөрүүлөр үчүн душман басып алган аймактагы элдик күрөштүн бир түрү. Партизан кыймылы негизинен куралданган адамдардан түзүлүп, жергиликтүү элге таянат, ага жоо тылында аракеттенген аекер бөлүктөрү да катышышы мүмкүндүк Партизан кыймылы куралдуу күрөш, саботаж, диверсия, бийликтегилердин беделин түшүрүү, душмандын реакциячылдыгын ашкерелөө формасында болуп, элди күрөшкө тартуу үчүн үгүт, насыят жүргүзөт. Ал чет элдик баскынчыларга, ошондой эле ички душмандарга да каршы багытталат. Партизан кыймылы байыркы замандан белгилүү (мисалы, б. з. ч. 4-кылымда Македонскийдин аскерине каршы Орто Азия элдеринин күрөшү). 1812-жылкы Ата Мекендик согушта Наполеондун армиясын талкалоодо Партизан кыймылы зор роль ойногон. Россиядагы Жарандык согуштун учурунда (1918–20) ал кеңири кулач жайган. Улуу Ата Мекендик согуш (1941–45) учурунда Партизан кыймылы элдик күрөшкө айланып, жеңиштин негизги факторлорунун бири болгон. Экинчи дүйнөлүк согуш (1939-45) учурунда фашисттик Германия жана анын шериктештери басып алган жерлердеги Каршылык көрсөтүү кыймылы айрым жерлерде Партизан кыймылы түрүндө болео, айрым жерлерде (Югославия, Полына, Франция, Грекия, Италия, Кытай, Бирма, Филиппин ж. б.) улуттук-боштондук согушка чейин өсүп жеткен. Экинчи дүйнөлүк согуштан сон Азия, Африка жана Латын Америкасынын көптөгөн өлкөлөрүндөгү элдердин колониализмге каршы улуттук көз карандысыздык үчүн күрөшүндө Партизан кыймылы кулач жайган. Айрыкча 40–50-жылдары Вьетнам, Лаос, Камбожа, Филиппинде, Алжир, Малайзия жана Кубада колониализмге, реакциялык режимге каршы, ал эми 60–70-жылдарда Түштүк Вьетнамда америкалык баскынчыларга каршы (1964–73), Лаос, Камбожа, Түштүк Арабия жана Африкадагы Португалиянын колонияларында (Ангола, Гвинея, Мозамбик) Партизан кыймылы кенири масштабдагы мааниге ээ болгон.
Сумы облусу
Сумы облусу (Сумська область) — Украинанын түндүк-чыгышындагы облусу. Батышта Украинанын Чернигов облусу, түндүгүнөн жана чыгышынан Орусия Федерациясы менен, түштүк-чыгышынан Харьков менен, түштүгүнөн Украинанын Полтава облустары менен чектешет. Облус 1939-жылдын 10-январында СССР Жогорку Советинин Президиумунун Указы менен Харьков облусунан бөлүнүп чыгуу менен түзүлгөн.
Административдик борбору жана ири шаары — Сумы, башка ири шаарлары Конотоп, Шостка, Ахтырка, Ромный, Глухов, Лебедин, Кролевец, Тростянец, Белополье.
Тарыхы
1765-жылы Слобода-Украин губерниясы түзүлүп, 1780-жылы Слобода-Украин губерниясы Харьков вице-грессивлигине айландырылган, анын борбору Харьков болгон. 1796-жылы Слободо-Украин губерниясы 1835-жылы Харьков губерниясынын атын алган губернаторлуктун сайтында кайра түзүлгөн.
Донецк-Кривой Рог Советтик Республикасы 1918-жылдын 30-январында (12-февраль) Донецк жана Кривой Рог бассейндеринин эмгекчилер депутаттарынын Советтеринин IV областтык съездинде жарыяланган.
Соус Сэйнт Пол (Миннесота)
Соус Сэйнт Пол (Миннесота) (South St. Paul) — Миннесота штатынын Dakota округуна караган АКШ шаары.
Сумы облусу
Тарыхы
1925-жылдын 16-октябрында Путивл Орусия Советтик Федеративдик Социалисттик Республикасынан Украина АССРине которулган. 1925-жылы июнда Украина ССРинин бардык губерниялары жоюлуп, алардын ордуна кичи райондор түзүлгөн. Башкалар менен бирге Сумы району да болгон.
1932-жылы 27-февралда Украинада аймактык бөлүнүү киргизилгенде Украина ССРинин картасында Харьков облусу пайда болгон. Башында, ал ошондой эле азыркы Украинанын аты аталган областынын аянтынан бир кыйла ашып, кийинчерээк жаңы түзүлгөн административдик-аймактык бирдиктердин эсебинен эки эсеге кыскарган. Харьков облусу 1937-жылдын 22-сентябрында анын батыш аймагында Полтава облусу, 1939-жылы 10-январда Харьков облусунун түндүк-батыш жерлеринен жана Чернигов облусунун бир бөлүгүнөн Сумы облусу түзүлгөндөн кийин гана өзүнүн заманбап формасын алган. .
Соус Сэйнт Пол (Миннесота)
Калкы - 20160 киши. Болжолдуу аянты - 15.9 км². FIPS коду — 27-61492.
Сумы облусу
Тарыхы
Улуу Ата Мекендик согуштун жылдарында Сумы облусунун аймагынан бир нече жолу фронт линиясы өтүп, чоң кыйроолор менен коштолгон айыгышкан салгылашуулар болгон. Ошондой эле немис баскынчылары тарабынан өнөр жайга, айыл чарбага жана аймактын тургундарына чоң зыян келтирилген. Согуштан кийинки бир нече жылдар кыйроону калыбына келтирүүгө арналды.
1954-жылы Черкассы облусу түзүлгөндө, ал жерге Сумы облусунун Талалаевка жана Смелянский райондору которулган.
1967-жылы Сумы облусу Ленин ордени менен сыйланган.
2022-жылдын 24-февралынан апрель айынын башына чейин Орусиянын Украинага басып кириши учурунда Сумы облусунун көпчүлүк аймагы орус аскерлеринин баскынчылыгында болгон. Облустун борбору учун айыгышкан салгылашуулар болду.
Калкы
2020-жылдын 1-январына карата облустун калкынын саны 1 068 247 адамды түзөт, анын ичинен шаар калкы 741 430 адам же 69,4%, айыл калкы 326 817 адам же 30,6%.
Мамлекеттик статистика кызматынын маалыматы боюнча 2013-жылдын 1-сентябрына карата облустун калкынын саны 1 137 069 адамды түздү, анын ичинен шаар калкы 772 517 адамды (67,94%), айыл калкы 364 552 адамды (32,06%) түздү. Туруктуу калк - 1 134 877 адам, анын ичинде шаар калкы - 768 062 адам (67,67%), айылдыктар - 366 815 адам (32,33%). Демографиялык көрсөткүчтөр (1000 адамга): төрөлүү – 9,0, өлүм – 16,9, табигый өсүш – 7,9. 2012-жылы облуста 11093 адам төрөлсө, 19002 адам каза болсо, 2012-жылы 1 жашка чейинки 76 бала чарчап калса, ошол эле жылы облуска туруктуу жашоо үчүн 6343 адам көчүп, 7518 адам облустан чыгып кеткен. Өлүмдүн көрсөткүчү төрөлүү көрсөткүчүнөн 7909 адамга көп (2012-ж.), ал эми облустан кеткендердин саны келгендерден 1175 адамга көп, 2012-жылы облустун калкы 9084 адамга азайган (87,06% каза болгондордун эсебинен, 12,94% кеткендердин эсебинен). Түзүлгөндөн бери (1939-ж.) облустун калкы жылына орто эсеп менен 7,7 миң адамга тынымсыз кыскарып келет. 2013-жылы облуста 1939-жылга салыштырмалуу 570 164 адам аз жашаган.
Административдик-аймактык түзүлүшү
Сумы облусунун административдик борбору — Сумы шаары.
Райондору
2020-жылдын 17-июлунда облустун жаңы 5 районго бөлүнүшү кабыл алынган : Райондор өз кезегинде шаардык, поселкалык жана айылдык бириккен аймактык жамааттарга бөлүнөт (об'єднана територіальна громада).
Наулъяга
Наулъяга — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Вельт дарыясынын оң жээгинен 87 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 59 км.
Суу реестринин маалыматтары
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Өнбөгөн береселер
Өнбөгөн береселер – дебитордук карыздардын  сот же арбитраж баш тартканынан улам, же карыздардын төлөөгө жөндөмсүздүгүнө байланыштуу өнүшү мүмкүн эмес (үмүтсүз) деп табылган бөлүгү. Ишкана өзүнүн айыбы менен талашсыз аласасын алуу укугун жоготуп алган, доо коюу мөөнөтү өтүп кеткен дебитордук карыздар – Ө. б. өзгөчө түрү.
«Роланд жөнүндө ыр»
«Роланд жөнүндө ыр» («Chanson de Roland») – орто кылымдагы француз эпикалык поэмасы («Оксфорд көчүрмөсү» деп аталган, 1170-ж. чен). Анын тарыхый негизин Роланд башчылык кылган Улуу Карлдын жортуулдары, 1778-ж. Испаниядан чегинип келе жатып Пиренейде басктар тарабынан талкаланышы жөнүндөгү окуялар түзөт. Поэмада христиан басктар мусулман маврлар менен алмашылып, 10–12- кылымдардагы окуя катары сүрөттөлүп калган. Поэманын каарманы - патриоттук жана рыцарлыктын үлгүсүн көрсөткөн адам. Поэмага патриотизм идеясы, образдардын монументтүүлүгү мүнөздүү. «Роланд жөнүндө ыр» биринчи жолу 1837-ж. Парижде басылган. Айрым италян акындары тарабынан Кайра жаралуу доорунун гумандуулук идеяларынын духунда кайра иштелип чыккан.
Теориялык философия
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Стил Сити (Небраска)
Стил Сити (Небраска) (Steele City) — Небраска штатынын Jefferson округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 84 киши. Болжолдуу аянты - 0.6 км². FIPS коду — 31-47010.
Жапалак
Кыргызстандагы айылдар:
Өнбөгөн доо
Өнбөгөн доо – КР мыйзамдарында белгиленген мөөнөттө төлөнбөгөн салыктын же башка милдеттүү төлөмдөрдүн суммасы.
Муназараев Нурак
Муназараев Нурак (1923, Кара-Буура району, Ак-Чий айылы - 1989, Жаңы-Базар айылы) - токой чарбасынын көрүнүктүү ишмери.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Реппихау
Реппихау (Reppichau) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Көтен районуна кирет.
Калкы - 481 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 10,96 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 82 305. Муниципалитеттин башчысы — Эрих Райхерт.
Жүзүм (уруу)
Жүзүм (Vitis, L. 1753) — жүзүмдөр тукумундагы көп жылдык өсүмдүк. Көбүнчө жармашып же чырмашып өсөт. Негизинен жылуу жана мелүүн климаттуу аймактарда таралган. 70тей түрү белгилүү. Тамыры түптүү, сабагы жоон, кыска; бир жылдыгы ичке, узун (3-5 м). Жалбырагы жазы, сабагына кезектешип же тушташ жайгашат. Гүлү майда, бир же кош жыныстуу, шыпыргыдай топ гүлгө чогулган. Мөмөсү ширелүү жемиш, ичинде 1-4 уругу бар; айрым сорттору (кишмиш) уруксуз болот. Шиңгилинин формасы ар түрдүү. Эгилме түрү көп өлкөдө өстүрүлөт. Анын дүйнө жүзүндө 20 миңге жакын сорту белгилүү. Жүзүм бир, эки жылдык көчөтүнөн, калемчеден, кыйыштыруу, бутагын көмүү жолдору менен көбөйтүлөт. Ал эми уругунан өстүрүү селекция ишинде пайдаланылат. Жүзүм жаңы жана тоңдурулган түрүндө тамак-ашка пайдаланылат. Андан шарап, коньяк, шире, компот, мейиз, кыям, маринад, жем жана башкалар жасалат. Мөмөсүндө 65-85% суу, 10-33% кант, 0,5-1,4% органикалык кислота, 0,15-1,0,9% белок, 0,3-1,0% пектин, 0,3-0,5% минерал заттар, ошондой эле С, В1, В2 витаминдери, провитаминдер болот. Шарап өнөр жайында калдыгынан этил спирти, уксус, жүзүм кислотаталары, уругунан май алынат. Жүзүм жана анын продукциясы дары катары колдонулат. Жүзүмдүн түшүмүнүн 80% кайра иштеп чыгарууга, 5%и как жасоого кетет, 15%и жаңы кезинде желет. Жүзүмдүн белгилүү сорттору: Ркацители, Рислинг, Шасла, Ак мускат, Карабурну, кишмиш. Кыргызстанда мускаттуу мадлен, Пино, Иллранг, Кызыл тайфа, Ак бермет, Алтынай, Алиса жана башка сорттору өстүрүлөт. Булар бышып жетилиши боюнчача эрте, орто, кеч болуп бөлүнөт. Зыянкечтери: филлоксера, шиңгилчи көпөлөк, желечи кене, жүзүм курт сымагы жана башка Илдеттери: мильу, оидиум, антракноз, бактериялуу рак.
Хайлэй (Айдахо)
Хайлэй (Айдахо) (Hailey) — Айдахо штатынын Блейн округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 8.2 км². FIPS коду — 16-34390.
Исе ибадатканасы
Исе ибадатканасы (Исе-Жингу, Жингу 伊勢神宮) — Жапониядагы Исе-жингу комплекси - эң ыйык ибадаткана. Негизги бөлүгү бийик жыгач дубал менен тосулган. Ичине жогорку дин кызматчылары жана императордун үй-бүлөсүнүн мүчөлөрү гана кирүүгө укуктуу. 1945-жылга чейин Исэ дүйнөдөн Миягава дарыясы менен бөлүнүп турган. Ал дарыя ыйык жердин чек арасынын белгиси болгон. Кечилдерге дарыядан өтүүгө тыюу салынчу, себеби ибадаткананын ыйыктыгы жоголуп, Жапонияга жамандык келет делинчү.
Эзоп
Эзоп - б. з. ч. 6-кылымда жашаган байыркы грек тамсилчиси. Легендалар боюнча Эзоп күнөөсүз жерден аскадан ыргытылган, чолок кулдун кейпин кийген элдик акылман. Лидия падышасы Крезанын эшигинде кызмат кылган. Антикалык тамсилдердин дээрлик баарынын сюжети Эзопко ыйгарылган. Анын кол жазма түрүндө З00дөй тамсили сакталып калган. Кейипкерлер көбүнчө - айбанаттар. Эзоп аларды, жөнөкөй тил менен тике жана кыска сүйлөтөт (к. Эзоп тили). Эзоптун сюжеттери көп европалык адабияттардын тамсилдерине негиз болгон. Федр менен Бабрийден тартып Ж. Лафонтен менен И. А. Крыловго чейинки тамсилчилер иштеп чыккан тамсилдердин сюжеттери Эзоптуку деп эсептелет.
Мунук-төр волластонит кени
Волластониттүү скарндар карбон мезгилинин аягында пайда болгон акиташ тектери менен гранит-диорит интрузиясынын чегинде (контактысында) пайда болгон; алардын узундугу 500 м, пайдалуу катмардын калыдыгы 500 м. Жалпы массадагы волластониттин өлчөмү 30-0%. Волластонитте кремнезем 48%, кальций оксиди 51%, темир ж.б. түзөт.Божомолдуу запасы 50 млн т.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Жүзүмдөр
Жүзүмдөр (Vitaceae) — эки үлүштүүлөр классындагы өсүмдүк тукуму. Көбүнчө сөңгөктүү жана жармашып өсүүчү бадал. Негизинен мелүүн жана жылуу зоналарда таралган. Тамыры түптүү, сабагы жоон, кыска. Жалбырактары жөнөкөй же татаал, түрдүү формада, сабакта кезектешип же туташ жайгашкан. Гүлү майда, туура түзүлүштүү, 4-5 мүчөлүү, бир же эки жыныстуу, бир же эки үйлүү. Мөмөсү ширелүү же кургак жемиш. Кайчылаш (анемофилия, энтомофилия) же өзүн-өзү чаңдаштырат (клейстогалия да кездешет). Жер жүзүндө 700дөй түрү белгилүү. Жүзүмдөрдүн Cissus уруусунун 350 түрү субтропик жана тропик кеңдигиндеги токойдо, өзөндүү жерде, тоонун күнгөй бетинде өсөт. КМШ өлкөлөрүндө 3 уруусунун 15 түрү тараган. Кыргызстанда Жүзүмдөрдүн 3 түрү кезигет. Алардан узун акмат жүзүмү Кыргызстандын Кызыл китебине катталган. Көбү кооздук үчүн жана жашыл тосмо катары өстүрүлөт.
Браунсбах
Браунсбах (Braunsbach) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан Шаар. Штутгарт административдик округуна карайт. Швебиш-Халль районуна кирет.
Калкы - 2330 киши(2013-ж.). . Аянты - 52,85 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 1 27 009. Мэр — Франк Харш.
Өнбөгөн карыз
Өнбөгөн карыз – салык жана башка жыйымдар боюнча төлөөчүлөр жана салык агенттеринде жүргөн, экономикалык, социалдык же юридикалык мүнөздөгү себептерден улам өндүрүлүшү мүмкүн болбогон карыздар.
Форт Гарланд (Колорадо)
Форт Гарланд (Колорадо) (Fort Garland) — Колорадо штатынын Костилла (Costilla) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 433 киши. Болжолдуу аянты - 0.7 км². FIPS коду — 08-27535.
Партия
Партия (латынча pars – бөлүк) – 1)музыкада оркестрлик, музыкалык-драмалык же ансамблдик чыгарманын жеке үн же жеке музыкалык аспапта аткаруу үчүн жазылган курамдык бөлүгү. Операда вокалдык Партия добушка ылайык бөлүнөт (сопрано Партиясы, бас Партиясы ж. б.), ал опера каарманынын аты менен да (мисалы, М. Абдраевдин «Олжобай менен Кишимжан» операсынан Кишимжандын Партиясы) аталат; 2) соната формасындагы экспозициянын (жана репризанын) партиялуулук - бөлүмү; 3) саясатта идеялары менен таламдарынын жалпылыгы боюнча бириккен же кандайдыр бир ишти аткаруу үчүн атайын уюшулган адамдар тобу.
Немис овчаркасы
Немис овчаркасы — 1899-жылы Германияда пайда болгон кызматтык иттердин породасы. Немис овчаркалары алгач чабан иттери катары колдонулган. Учурда немис овчаркалары майыптарга жардам берип, издөө-куткаруу иштерине катышып, полицияда жана армияда кызмат өтөп, тасмаларга тартылышат.
Күзөтчү катары көбүнчө үрө турган породалардын тизмесинде порода экинчи орунда турат.
Породанын стандарты
Немис овчаркалары - орто жана чоң иттер. Породанын стандарттык бою болуп, эркектер үчүн 60-65 см (24-26 дюйм) жана ургаачылары үчүн 55-60 см (22-24 дюйм) саналат. Немис овчаркаларынын дененин узундугу менен боюнун катышы 10: 8 1 ⁄ 2 түзөт. Көбүнчө, немис овчаркалары күрөң-кара же кызыл-кара болушат. Жүнү орто узундукта, жүнүнүн асты жыш.
Немис овчаркасынын орточо өмүрү 10,95 жыл.
Ден соолугу
Абийирсиз асылдандыргандыгы үчүн, бул тукумда жамбаштын дисплазиясы (19,1%) жана дегенеративдик миелопатия (36%) сыяктуу тубаса оорулардын деңгээли кыйла жогору. Миелопатияны ветеринардык клиникада шилекейдин ДНК тести аркылуу аныктоого болот. Ошондой эле, немец овчаркаларында кан уюушунун бузулушу, уйку безинин көйгөйлөрү жана буттарынын жаздыкчалары жарылып кетиши мүмкүн.
Немис овчаркасынын ден соолугун чыңдоо үчүн иттин рационундагы кальцийдин, А жана Д витамининин, Омега-3 жана глюкозаминдин деңгээлин көзөмөлдөө маанилүү.
Темпераменти
Стандартта немец овчаркасы "мүнөзү тең салмактуу, нервдери күчтүү, өзүнө ишенген, толугу менен табигый, толугу менен ак көңүл, бирок этият жана башкарыла турган болушу керек" деп айтылат.
Немис овчаркасы балдар менен жакшы тил табышат. Бирок, жаракаттарды жана кырсыктарды болтурбоо үчүн немис овчаркасын балдар менен жалгыз калтыруу салтка айланган эмес.
Молдосаков Исмайыл
Молдосаков Исмайыл (1925, Талас облусу, Кара-Буура району, Чолпонбай айылы - 2005, ошол эле жер) - коомдук ишмер, милициянын отличниги.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Өндүрүүчү
Өндүрүүчү – аткаруу өндүрүшүнүн бир тарабы (ыйгарым укуктуу адам). Экинчи (милдеткер) тарабы карызкор деп аталат.
Грэфтон (Массачусетс)
Грэфтон (Массачусетс) (Grafton) — Массачусетс штатынын Уорчестер (Worcester) округуна караган АКШ шаары.
Ольховка (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Ольховка — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Дем айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 171 киши. Почта индекси — 452059, ОКАТО коду — 80212816002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Эжеке бээ саа
Эжеке бээ саа (Eruca) - көпөлөктөрдүн курт сымал личинкасы. Жумурткадан өсүп чыгат. Уз. 1 нече ммден 12 ммге чейин. Боорундагы кыска буттары менен жылып жүрөт. Эжеке бээ саанын (личинканын) башы, 3 көкүрөк мууну жана 10 курсак мууну бар. Оозу кемирүүчү аппараттан турат. Өсүмдүк менен азыктанат. Кээси жырткыч жана мителери да бар. Бир нече жолу түлөгөндөн кийин, куурчакчага айланат. Эжеке бээ саанын жашоо узактыгы бир нече күндөн 2 жылга чейин. Астыңкы эрининдеги бездери жибек суюктугун бөлүп чыгарат, ал абада катып, жибекке айланат. Көпчүлүгү бак, токой жана талаа өсүмдүктөрүнө зыян келтирет. Тыт Эжеке бээ саасынан жибек өндүрүлөт.
Негенборн
Калкы - 691 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 9,87 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 2 55 030. Муниципалитеттин башчысы — Херман Харлинг.
Грофорд (Мэн)
Грофорд (Мэн) (Crawford) — Мэн штатынын Вашингтон округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 108 киши. Болжолдуу аянты - 97.6 км². FIPS коду — 23-14940.
Парус спорту
Парус спорту – суу спортунун бир түрү; жел кайыктар, анын ичинде крейсер яхталары менен жарышуу (ар кандай аралыктарга белгиленген маршрут боюнча). Парус спортунда яхталар конструкциясы боюнча спорттук класстарга (швертборт, килдүү, катамаран ж. б.) бөлүнөт. Жеңүүчү бир нече жарыштардын жыйынтыктары боюнча аныкталат. 18-кылымда Англияда пайда болгон. 1907-ж. Парус спорту боюнча Эл аралык союз түзүлгөн. 1908-ж. олимпиялык оюндардын программасына киргизилген.
Каульсдорф (Заале)
Каульсдорф (Заале) (Kaulsdorf (Saale)) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Заальфельд-Рудольштадт районуна кирет.
Калкы - 2761 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 21,73 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 73 038. Муниципалитеттин башчысы — Ханс-Юрген Освальд.
Жүк жабуу
Жүк жабуу - жыйылган жүктүн үстүнө жабылуучу кооз кездеме. Көбүнчө жибектен жасалып, ар кайсы жери саймаланып, этеги (кээде чети) тордолуп, чачыланат. Жүк жабуунун саймаланбаган, тукаба, шайыдан жасалгандары да бар. Анын өлчөмү жүккө жараша болот.
Каульсдорф (Заале)
Муниципалитет административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Жүзүмчүлүк
Жүзүмчүлүк - 1) айыл чарбанын жүзүм өстүрүү тармагы. Анын өндүрүштүк төрт багыты бар: жүзүмдү жаңы кезинде жерге керектөөгө жумшоо, ошондой эле тышка чыгаруу жана сактоо өндүрүшү; мейиз өндүрүшүн сырьё менен камсыз кылуу базасы катары кишмиш мейиз сортторун тигүү; шарап чыгаруучу өнөр жайдын сырьё базасы катары заводдорду камсыз кылуу үчүн жүзүмдүн шараптык сортторун өстүрүү; консерва өнөр жайынын сырьёлук базасы катары шире, компот, кыям, маринад жана башка чыгаруу үчүн сырьё өндүрүү. Жүзүм айыл чарбанын капиталдык салымды жана эмгекти көп талап кылуучу ургаалдуу, абдан кирешелүү тармагы. Жүзүмдү башка өсүмдүк өстүрүүгө жараксыз таштак, акиташтуу жана шордуу кыртышта, кумдак, тик беттерде өстүрүүгө болот. 2) жүзүмдүн биологиялык өзгөчөлүгү жана өстүрүү ыкмалары жөнүндөгү илимий жалпы жүзүмдүн биологиясын, экономиясын жана агротехникасын изилдейт. Айрым жүзүмдү түрдүү өндүрүштүк багытта, ошондой эле жылытылмаларда өстүрүү үчүн ар кандай топурак климат шартына жараша агротехникалык ыкманы иштеп чыгат. Ампелография жүзүм сорттору жана түрү жөнундөгү илимий жүзүм селекциясы жүзүмдүн жаңы сортторун чыгаруу жөнүндөгү окуу. Изилдөө иштери тиешелүү ИИИлерде жүргүзүлөт.
Өндүрүш жаракаты
Өндүрүш жаракаты – ордуна, убактысына жана жумушчуну тартуу деңгээлине карабастан, жумушчунун өндүрүш ишине байланыштуу алган баардык жаракаттары.
Стокхэм (Небраска)
Стокхэм (Небраска) (Stockham) — Небраска штатынын Hamilton округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 60 киши. Болжолдуу аянты - 0.4 км². FIPS коду — 31-47220.
Молдобеков Кутманбек Нурматович
Молдобеков Кутманбек Нурматович (20.8.1965-ж.т., Жаңы-Базар айылы) - Чаткал районунун туусунун автору.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Эжеке бээ саа (carpodacus)
Эжеке бээ саа (carpodacus) - куштардын мукурлар тукумундагы уруусу. Дене уз. 15-20 см, эркеги кызыл, ургаачысы бозомтук түстө. 21 түрү Борбордук Азиянын тоолорунда, Америкада, Европада, КМШ өлкөлөрүндө 5 түрү, Чыгыш Сибирде, Орто Азияда, Казакстан, Кавказда 3 түрү бадал арасында, токой четинде, түздүктөн бийик тоого чейин таралган. Кыргызстандын бардык жеринде кезигет, келгин куш. 3-4 жумурткасын 13-14 күн басып чыгарат.
Ромен Роллан
Роллан Ромен (французча Romain Rolland; 29. 1. 1866, Француз империясы, Кламси – 30. 12. 1944, Везле) – француз жазуучусу, музыка таануучу, коомдук ишмер. Париждеги гуманитардык мектептен билим алган. Студент кезинен эле Л. Н. Толстой менен кат алышып, андан таалим алган. «Элдик театр» (1903) деген китеби искусстводо элдик баатырдыкты даңазалайт. «Ишеним трагедиясы», «Касиеттүү Людовик» (1897), «Аэрт» (1898), «Мезгил келет» (1899), «Революция драмалары», «Карышкырлар» (1898), «Дантон» (1899), «14-июль» (1902) ж. б. чыгармаларында көбүнчө революциячыл идеялар берилет. 20-кылымдын башында Роллан искусство ишмерлеринин өмүрү жөнүндө көркөм чыгармалар циклин жарыялаган («Микеланжелонун өмүрү», 1907; «Бетховендин өмүрү», 1903; «Толстойдун өмүрү», 1911). «Жан-Кристоф» (1–10-т., 1904-12) роман-эпопеясы 1-дүйнөлүк согуштун алдында Европада рухий маданиятын ыдырай башташынын реалдуу көрүнүшүнүн фонунда каарман Жан Кристоф аркылуу искусствонун чындыгы, тазалыгы үчүн күрөшкөн гениалдуу музыкант Л. Бетховендин образын жараткан. Бул романдагы идея анын «Кола Брюньон» (1918; кыргызчасы – 1955) аттуу повестинде уланат. «Робеспьер» (1939) трагедиясында жана «Сыйкырдуу жан» (1922–33) романында революциянын тарыхый ролун ачып берген. Роллан музыка тарыхы боюнча да баалуу илимий эмгектерди жараткан. Нобель сыйлыгынын лауреаты (1915).
Ролль теоремасы
Ролль теоремасы – дифференциалдык эсептөөдөгү негизги теоремалардын бири. Ал төмөнкүдөй айтылат: эгерде f(x) функциясы [а, 6] кесиндисинде үзгүлтүксүз болуп, ошол кесиндинин ар бир чекитинде дифференциаланса жана ал кесиндинин четки чекиттериндеги функция маанилери f(a)=f(b) болсо, анда (а, Ь) интервалында f '(х) туундусунун нөлгө айлануучу кеминде бир с чекити болот. f'(x) = 0. Ролль теориясын алгач (1690) француз математиги М. Ролль (1652–1719) аныктаган.
Обертрубах
Обертрубах (Obertrubach) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Франкония административдик округуна карайт. Форхгайм районуна кирет.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 17 шаардык районго бөлүнөт.
Хоуп (Айдахо)
Хоуп (Айдахо) (Hope) — Айдахо штатынын Боннер округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 1.1 км². FIPS коду — 16-38440.
Калкы
2010-жылы калкы 86 киши болгон.
Вассерлиш
Вассерлиш (Wasserliesch) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Трир-Саарбург районуна кирет.
Калкы - 2197 киши(2013-ж.). . Аянты - 7,59 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 35 143. Муниципалитеттин башчысы — Херберт Рауш.
Парфия Аршактары
Парфия Аршактары – Парфия падышалыгында б. з. ч. 250-жылдан б. з. 224-жылына чейин бийлик жүргүзгөн династия. Каспийдин Түштүк Чыгышын бийлеген. Парфия Аршактары дахтардын бир бутагы болгон парн уруусунун көсөмү Аршактан тараган делет. Айрым илимпоздор Парфия падышалыгынын накта негиздөөчүсү Тиридат I ни Аршак деп да жүрүшөт. Аршак династиясы: Аршак I (б. з. ч. 250-248\247), Тиридат I (248\247–211-жылдар ченде), Митридат I (170–138\137-жылдар ченде) ж. б. болуп, акырында Артабан 5 (б. з. 209–224-ж. ченде) менен аяктайт. Парфия Аршактарынын хронологиясы аныктала элек. Аршактардын кичи тукуму Арменияга тараган.
Өндүрүш маркасы
Өндүрүш маркасы – даярдоочунун жеке белгиси катары жасалган буюм бетине же анын таңгагына басылган энбаскы. Ө. м. каттоодон өткөрүлбөйт жана товар белгисине көз карандысыз колдонулат. КР мыйзамдары боюнча, Ө. м. даярдоочунун толук же кыскартылган атын, дайын-дарегин, сапаты, сорту, баасы, техникалык шарты ж. б. тууралуу маалыматты камтууга тийиш.
Нейюн
Нейюн — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Харьяга дарыясынын сол жээгинен 6 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Роль
Роль (французча role) – 1) пьесада (киносценарийде) драматург түзгөн адабий образ жана ага ылайык спектаклде (фильмде) актёр түзгөн сахналык (кинематографиялык) образ; 2) актёр айтуучу тексттин жыйындысы.
Соус Хэйвен (Миннесота)
Соус Хэйвен (Миннесота) (South Haven) — Миннесота штатынын Wright округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 187 киши. Болжолдуу аянты - 1.6 км². FIPS коду — 27-61402.
Молдо Таши
Молдо Таши Канкел уулу (1904, Сумсар айылы - 1928) - алгачкы агартуучулардан. Алгач айылдагы Борош, Эшалы молдолордон окуп, сабатын жойгон.
Кийин Кызыл-Жар районунун Ринжит мектебин жетектеген. Стамбек корбашы тарабынан атка сүйрөтүлүп өлтүрүлгөн.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Ресдорф (Флеминг)
Ресдорф (Флеминг) (Reesdorf (Fläming)) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Йерихов районуна кирет.
Калкы - 163 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты - 3,32 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 86 175. Муниципалитеттин башчысы — Зибилле Франк.
Бреттен
Бреттен (Bretten) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан Шаар. Карлсруэ административдик округуна карайт. Карлсруэ районуна кирет.
Калкы - 28466 киши(2013-ж.). . Аянты - 71,12 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 2 15 007. Мэр — Пауль Мецгер.
Шаар административдик курамы боюнча 9 шаардык районго бөлүнөт.
Өндүрүштүк брак
Өндүрүштүк брак – техникалык шарттарды бузуу же стандарттардан четтөө менен даярдалган өндүрүмдөр. Пайдаланууга такыр жараксыз өндүрүмдөр толук Ө. б. болуп эсептелет. Ал эми коюлган талаптарга жооп бербесе да, пайдаланууга мүмкүн болгон өндүрүмдөр жарым-жартылай Ө. б. болуп саналат.
Нил-сахара тилдери
Нил-сахара тилдери — Африкадагы гипотезалык тил макро-үйбүлөсү. Афразия жана Нигер-Конго тилдеринин ортосунда бөлүштүрүлгөн жана алардын бирине да кирбейт.
Сахаранын түштүк бөлүгүндө, Нил өрөөнүндө, Сахелде, Судан аймагында, Борбордук, Батыш жана Чыгыш Африканын чектеш аймактарында — батышта Малиден, чыгышта Эфиопияга жана түндүгүндө Египеттин, түштүгүндө Танзанияга чейин таралган.
Нил-сахара тилдеринде сүйлөгөндөр көбүнчө негроид расасына кирет. Ал эми Судан менен Чаддын кээ бир аймактарында европеоид менен негроиддик расалардын өткөөл жана аралаш түрлөрү кезигет.
Изилдөө тарыхы
Заманбап түрдөгү Нил-Сахара гипотезасын биринчи жолу атактуу америкалык лингвист Джозеф Гринберг көтөргөн (1967). Орусиялык лингвисти Георгий Старостин макро-үйбүлөнүн альтернативалуу классификациясын сунуш кылган. Макро-үйбүлөнүн биримдиги, ошондой эле анын курамына кирген тил уялардын ортосундагы байланыштар азырынча далилдене элек.
Нил-сахара макро-үйбүлөнүн курамына кирген кээ бир тил топтору африкалык неолит дооруна чейинки деп эсептелет. Мисалы, Чыгыш Судан тилдеринин биримдиги болжол менен 7 миң жыл мурун негизделген. Демек, анда Нил-сахара генетикалык (жана тилдик) биримдик сөзсүз түрдө Чыгыш Судан тилдеринен алда канча улуураак жана жогорку палеолит дооруна тиешелүү болот. Нило-сахар тилдеринин таралышы чөлдө азыркыга караганда жашоого ыңгайлуу болгон Жашыл Сахарадагы суу ресурстарынын жайгашуусун чагылдырышы мүмкүн, башкача айтканда, Сахара акыркы саванна болгон неолит доорунун субплювиалдык мезгилинде.
Курамы
Нил-Сахара гипотезасы 11 тил уяларды жана 4 обочолонгон тилди бириктирет, алар төмөндө болжол менен батыштан чыгышка карай тизмеленген.
Эң ири тилдер
Луо (3,5 млн), канури (3,4 млн),  сонгаи (3 млн),  динка (2 млн),  ланго (1 млн),  масаи (0,9 млн),  нуэр (0,8 млн),  ачоли (0,8 млн),  фур (0,5 млн),  нубия (0,5 млн) тилдери.
Булактар
Нигер-конго тилдери
Челси (футбол клубу)
== «Че́лси» футбол клубу (англ. Chelsea F.C.; ) — Лондондун батышанан орун алган англиялык профессионалдык футболдук клуб. 1905-жылы түптөлүп, өз тарыхынын узак мезгилин жана азыркы учурун  англиялык Премьер Лигасында оюн көрсөтүп келет. 1992-жылы уюшулган англия Премьер Лигасынын негиздеген жети футболдук клубтун бирөөсү. "Челси" алты жолку Англиянын чемпиону, Футбол ассоциациясынын кубогунун жети жолку жана беш жолку Футбол лигасынын жеңүүчүсу болуп саналат. "Челси" европалык аренада көптөгөн ийгиликтерге жетишип, 2011-2012 футболдук сезонунда УЕФА Чемпиондор Лигасынын багындырган, андан УЕФА  Европа лигасынын жана УЕФА Супер кубогунун ээси. ==
о.
Негатордук доо
Негатордук доо (лат. actionegatoria  – тануучу доо) – менчик ээсинин мүлктү өз ээсинен ажыратууга байланышпаган укук бузуулардан өз укугун коргоого багытталган доо. Н. д. менчик ээсинин өз пайдалануусуна жолтоо болуучу нерселерди жоюуга арналган.
Армада
Калкы - 1573 киши. Болжолдуу аянты - 1.8 км². FIPS коду — 26-03520.
Шафхайм
Шафхайм (Schaafheim) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Дармштадт административдик округуна карайт. Дармштадт-Дибург районуна кирет.
Форт Коллинс (Колорадо)
Форт Коллинс (Колорадо) (Fort Collins) — Колорадо штатынын Лаример округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 143 986 киши. Болжолдуу аянты - 122.1 км². FIPS коду — 08-27425.
Страттон (Небраска)
Страттон (Небраска) (Stratton) — Небраска штатынын Hitchcock округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 396 киши. Болжолдуу аянты - 1.2 км². FIPS коду — 31-47395.
Мектепке чейинки билим берүү уюмдары
Мектепке чейинки билим берүү уюмдары райондук билим берүү бөлүмүнө караштуу 11 мектепке чейинки билим берүү уюмдарында (“Жылдызча” - Шекафтар айылы, жетекчиси У.Алиева, “Сумсар” - Сумсар айылы, жетекчиси Г.Кошокова, “Ай-Нуру”, “Келечек” - Терек-Сай айылы, жетекчилери А.Божуева, Б.Мамащова, “Бүчүр” - Кызыл-Токой айылы, жетекчиси Г.Камчыбекова, “Айчубак”, “Наристе” - Каныш-Кыя айылы, жетекчилери Р.Онорбаева, Н.Максымбекова, “Байчечекей”-жаңы-Базар айылы, “Алтын-Бешик” - Айгыр-Жал айылы, С.Алымкулова, “С.Чондоева” атындагы-Курулуш айылы, жетекчиси М.Абдыкеримова) 35 тарбиячы эмгектенип, 779 бала тарбияланууда(2015).
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Нендорф (Чыгыш Фризия)
Калкы - 716 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 6,86 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 62 009. Муниципалитеттин башчысы — Мариа Шустер.
Валкири (тасма)
"Валкири" (Valkyrie, Операция «Валькирия») — 2008-жылы тартылган америка-немец тарыхый триллери. Экинчи дүйнөлүк согуш маалында Үчүнчү рейхтин тушундагы окуяларды чагылдырат. 1944-жылдын 20-июлунда немец армиясынын офицерлери Адолф Гитлерди киши колдуу кылып, "Валкири операциясын" өлкөнү көзөмөлгө алыш үчүн улуттук шашылыш планды колдонушат. "Валкири" тасмасын режиссер Брайан Сиңер Американын United Artists студиясы үчүн тарткан. Башкы каармандын образын Том Круз (Клаус фон Штауффенберг) жараткан. Тасмага тартылгандар Кеннет Брана, Билл Найи, Эдди Иззард, Теренс Стэмп жана Том Уилкинсон.
Негизги (баш) мыйзам
Негизги (баш) мыйзам – өзүнүн маани-маңызы боюнча ал бирдиктүү акты катары жашаган өлкөлөрдө «конституция» деген түшүнүккө дал келген түшүнүк.
Кара кийимчендер 3
"Кара кийимчендер 3" (Men in Black 3, Люди в чёрном 3) (Кара кийимчендер III жана КК³ деген аталыш менен да белгилүү) 2012-жылы Америкада 3D форматында жарык көргөн илимий фантастикалык тасма. Режиссёру Бэрри Сонненфелд. Башкы ролдорду аткаргандар Уилл Смит, Томми Ли Жонс жана Жош Бролин. Бул Кара кийимчендер сериясындагы 3-тасма. Marvel жана Malibu Comics тарабынан басып чыгарылган Лоуелл Каннингэмдин "Кара кийимчендер" комикс китебине негизделген. Тасма өзүнөн мурдагы алгачкы "Кара кийимчендерден" (1997) 15 жылдан кийин жана анын уландысы "Кара кийимчендер IIден" (2002) он жылдан кийин экрандаштырылган. Сонненфелд режиссёр катары, Стивен Спилберг болсо башкы продюсер катары кинотасмага кайтып келишкен. Тасмада Агент Кейдин эски душманы Айбан Борис түрмөдөн качып, өтмүштөгү жашыраак Кейди өлтүрүш үчүн барат. Муну менен ал өзүнүн түркүмүндөгү боглодиттер деп аталган башка планеталыктардын Жерге кол салышына өбөлгө түзүү максатын көздөйт. Бул Агент Жейди өтмүшкө барышка жана жаш Кей экөө биригип өнөктөшү менен дүйнө жүзүн сактап калууга мажбурлайт.
"Кара кийимчендер 3" 2012-жылдын 25-майында чыгып, дүйнө жүзү боюнча 624 млн доллар чогулткан. Инфляцияны эсепке албаганда тасма бул сериядагы эң көп киреше алып келген бөлүм болуп калган.
Роман-Герман укук системасы
Роман-Герман укук системасы – дүйнөнүн көп өлкөлөрүндө колдонулган негизги укук системасынын бири. Роман-Герман укук системасында укуктун башкы булагы катары мыйзам саналат. Роман-Герман укук системасы 16–19-кылымдарда Европада, Россияда да теориялык жактан кабыл алынгандан кийин Латын Америкасынын, Азия жана Африка өлкөлөрүнө тараган. Бул өлкөлөрдүн укук системасында роман-герман укугу жергиликтүү салттуу укук менен айкалышып кеткен: Жакынкы Чыгыш өлкөлөрүндө – мусулман укуктары, Японияда – салттуу этикалык укук нормалары, Израилде – Англия жана еврей диний укугу жана Африка өлкөлөрүндө – адат укугу ж. б.
Меделканов Жолдошбек Мокушевич
Меделканов Жолдошбек Мокушевич (12.1.1948-ж.т., Токтогул району, Белалды айылы) - чарбалык, советтик жетекчи кызматкер.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Жүктөгүч машина
Жүктөгүч машина — өзү жүрүүчү (каз тамандуу же дөңгөлөктүү), жүк жүктөө, түшүрүү, катарга тизүү жана чукул аралыкка ташып берүүгө арналган үзгүлтүксүз же мезгилдүү иштөөчү машина. Ал кампада, өнөр жай ишканасынын аймагында, цехте, портто жана башка жерлерде колдонулат. Мезгилдүү иштөөчү жүктөгүч машинага асма жабдуу орнотулат жана айрылуу, сузгучтуу, бадья, атайын кармагыч пакеттер жана ушул сыяктуу жүктөгүч түзүлүштөр менен жабдылат. Үзгүлтүксүз иштөөчү жүктөгүч машинада чынжырлуу жана кыргычтуу конвейерлер орнотулуп, жүк кыргычтар, ротордук же винт түрүндөгү түзүлүштөр менен берилет. Кыймылга келиши боюнча автожүктөгүч жана электр жүктөгүч болот. Эл чарбасынын ар кандай тармактарына арналган атайын жүктөгүч машина колдонулат, мисалы, тоо-кен өнөр жайында тоо тектерин ташыйт; ал эми айыл чарбасында — кызылча, көртөшкө, чөп, минерал жер семирткич, чым көң жана ушул сыяктуулар жүктөлөт.
Мгинго аралы
Мгинго аралы — Африкадагы Виктория көлүндө жайгашкан. Анын аянты 1800 чарчы метрге гана барабар жана анда 131 адам жашайт. Бул адамдар аралда "сенаттык республиканы" негиздеп, бөтөн адамдарды жергиликтүү коомчулукка кошушпайт. Арал Кения менен Уганданын ортосундагы талаш аймакта жайгашкан. Аралга эл 1991-жылы көчүп келген, себеби африкалыктар "анда Калеле аттуу каардуу жин жашайт" деген ойдо болушчу. Кениялык Далмас Тембо менен Дорж Кибебе сыйкырчыга 300 килограмм балык берип, жинди кубалатышканы айтылат. Андан соң гана аралга жайланышышкан. Кийин бул эки балыкчыга Кения, Уганда жана Танзания өлкөлөрүнөн 60тай африкалыктар кошулушкан. Мгингого көчүп келүүнүн негизги себеби балыктын көп кармалышы гана эмес, теңсиздиги жок "мамлекетти" түзүү болгон. 2009-жылы Мгингонун калкынын саны 131ге жеткендиктен, алгачкы көчүп келген Тембо жана Кибебе коммунага эч кимди кабыл албоо чечимин чыгарышкан. Жергиликтүү тургундар көбүнчө нил алабуга балыгын кармашат, бир жумада бир үй-бүлө 200-250 доллар таап коёт. Коңшу жерлерде жашаган африкалыктар бул сумманы 2-3 айда гана табышат. Аралдагы "мамлекетти" Кения да, Уганда да өз аймагына кошо албай, акыры коммуна "эки өлкөгө тең салык төлөшү керек" деген чечимге келген. Жыйынтыгында балыкчылардын тапканынын 25 пайызы салыкка төлөнсө, 10 пайызы коммунаны коргоого жумшалат. Андан калганы деле алар үчүн башка аралдардагы коңшуларына караганда жакшы жашоого шарт түзөт. Бул аралда тамактануу үчүн 5 бар, сулуулук салону, дарыкана, бир нече мейманкана жана 4 жыныстык кызматтарды көрсөтүүчү жай бар. Балыкчылар ишке кеткенде, аялдары денеси менен кошумча акча таап коюшат. Мгингонун тургундарынын эрежелери боюнча, бөтөн адам бир суткадан көп убакытка аралда жүрө албайт. Мгингону аралга алгачкылардан болуп көчүп келген Тембо менен Кибебе жана тургундардын тандоосу боюнча жашы 30дан өткөн сенаторлор башкарышат. 7 сенатор чечимди добуш берүү менен чыгарат. Аралдагы эң оор жаза - бул андан кууп чыгуу, ал эми жөнөкөйү - саман камчы менен сабоо. 20 жыл ичинде бул "мамлекеттен" уурулук үчүн 6 адам куулган. Мгингодон 200 метр алыстыкта Усинго аралы жайгашкан. Анда азыркыга чейин эч ким жашабайт. Мгинго тар болсо да, анын жашоочулары Усингого көчүп барышпайт, себеби ал аралда Тук аттуу каардуу жин жашай турганы айтылат. Ошондой эле "Мгингодон куулган Калеле жини да ошол аралга барган" деген ишеним бар. Усинго аралы да Кения менен Уганданын талаш аймагында жайгашкан. Эки өлкөнүн тең аскерлери ал жакка токтогондон качышат. Усингодо убактылуу курулуштар бар, ал жакка Виктория дарыясын жана анын жашоочуларын изилдеген окумуштуулар гана анда-санда токтоп калышат.
Хамэр (Айдахо)
Хамэр (Айдахо) (Hamer) — Айдахо штатынын Джефферсон округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 0.5 км². FIPS коду — 16-34570.
Калкы
2010-жылы калкы 12 киши болгон.
Дадлэй (Массачусетс)
Дадлэй (Массачусетс) (Dudley) — Массачусетс штатынын Уорчестер (Worcester) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 11 390 киши. Болжолдуу аянты - 57.1 км². FIPS коду — 25-17685.
Эдмонтон
Эдмонтон (Edmonton) - Канаданын батышындагы шаар. Норт-Соскачеван д-нын боюнда. Альберта провинциясынын адм. борбору. Калкы 817,0 миң (2012). Маанилүү жолдор тоому. Нефть ажыратуу, нефт-химиялык өнөр жай бар. Нефть ажыратуу жабдууларын чыгарат. Нанотехнологиялар институту, компьютер оюндарын чыгаруучу «Bioware» компаниясы бар. Эдмонтонден 26 км түштүкбатышта эл аралык аэропорт жайгашкан.
Тулуба (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Тулуба — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Дем айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 339 киши. Почта индекси — 452059, ОКАТО коду — 80212816003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Паскаль мыйзамы
Гидравликалык пресстердин, гидравликалык машиналардын иштеши Паскаль мыйзамына негизделген.
Блез Паскаль
Паскаль, Блез (Blaise Pascal; 19. 6. 1623, Франция, Клермон-Ферран – 19. 8. 1662, Париж) – француз физиги, математик, философ, жазуучу. «Конустук кесилиш теориясынын тажрыйбасы» аттуу биринчи трактатында проекциялык геометриянын негизги теоремаларынын бири – Паскаль теоремасын баяндаган. Паскаль суммалоочу машинаны ойлоп тапкан (1641). Арифметика, сандар теориясы, алгебра жана ыктымалдуулук теориясы боюнча бир катар илимий эмгектерди жазган. Гидростатиканын негизги законун негиздеген жана гидравликалык пресстин иштөө приндибин түшүндүргөн. Басым бирдиги (1 Па), программалоо тили (Pascal), Айдагы кратер Паскальдын ысымынан аталган.
Ваттенхайм (Пфальц)
Ваттенхайм (Пфальц) (Wattenheim (Pfalz)) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Бад-Дүркхайм районуна кирет.
Калкы - 1605 киши(2013-ж.). . Аянты - 12,53 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 32 047. Муниципалитеттин башчысы — Эрнст-Альберт Крафт.
Негизги (жашоо үчүн маанилүү) дары-дармек каражаттары
Негизги (жашоо үчүн маанилүү) дары-дармек каражаттары – тийиштүү дары-дармек тариздеринде жана жетиштүү санда, каалаган убакта бар болуусу тийиш, калктын саламаттыгын сактоонун керектөөлөрүн канаттандыруучу дары-дармек каражаттары.
Жүн жуугуч агрегат
Жүн жуугуч агрегат - жүн жуучу бир нече машинанын комплекси. Автоматтык түрдө иштөөчү Жүн жуугуч агрегатттык копшогуч, жуугуч жана кургаткыч машиналардан турат. Кир жүн адегенде жуугуч материалдардын (самын, сода, порошок) коромжу болушу азайып, жуу сапатын жогорулатуу үчүн агрегаттын биринчи бөлүгүндө 30 мин чыланат. Чыланган жүн жууш үчүн кийинки машинага атайын механизмдердин жардамы менен берилет. Жүн жуугуч агрегаттын узундугу 70 м, бийиктиги жана туурасы 3 м, саатына 450-700 кг жүн жууйт.
Пияздын пайдалары
Жөтөлдө