cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ваньвож
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Манас (курорт)
Ногой, кыпчак ж. б. уруулар Түндүк Кавказга Алтынордо кулагандан кийин (15-к.) ооп келген. Манас ногой уругунан чыккан дегенди эске алганда Дагстандагы топономикалык “Манасия” да Манастын ысмына байланыштуу экендигин байкоого болот.
Авлетим суусу
Авлетим суусу– Аксы районундагы суу, Кара-Суунун (Нарындын алабы) оң куймасы.
Узундугу 35 км, алабынын аянты 863 км2. Чаткал кырка тоосунун түштүк-чыгыш капталынан башталат. Майда кирип, ноябрда тартылат. Жогорку жана орто бөлүгү кууш өрөөн аркылуу агат. Жылдык орточо чыгымы 10,6 м3/сек; эң көбү 20 м3/сек, эң азы 5,6 м3/сек. Сугатка пайдаланылат. Боюнан Авлетим кыштагы орун алган.
Бийбосунов Болотбек Ильясович
Бийбосунов Болотбек Ильясович (9.8.1957ж. туулган, Фрунзе) физика-математика илимдеринин доктору (1998), профессор (2003). КМУну (1979) бүтүргөн. КР УИАда илимий кызматкер, лабор. башчысы (1979-2000), Илим жана интеллектуалдык менчик боюнча мамлекеттик агентчиликтин илимий-техникалык маалымат борборунун директорунун орунбасары (2001-02), директору (2003-05), Интеллектуалдык менчик боюнча мамлекеттик фондунун аткаруучу директору (2005-жылдан). 60тан ашык илимий эмгеги, анын ичинде 2 монографиянын автору. Илимий багыты негизинен гидродинамика боюнча, илимий эмгектери механика, колдонмо математика, математикалык моделдештирүү жана экономикага арналган. Эмгектери: Моделирование и решение оптимизационных задач напорной фильтрации при сложном строении грунта. Б., 1998.
Самансур Бөлөкбаев
Самансур Бөлөкбаев (1918–1984) - жазуучу, котормочу. 1918-жылы 25-августа Москва районунун Кызыл-Дыйкан кыштагында туулган.
1937-жылы С.Бөлөкбаев Фрунзедеги педагогикалык техникумду бүткөндөн кийин «Ленинчил жаш» гезитинде адабий кызматкер болуп иштейт. Кийин Чаткал районунда билим берүү бөлүмүнүн башчысы, 1939–1940-жж. «Кыргызстан пионери» гезитинин редакторунун орунбасары, «Ленинчил жаш» гезитинин адабият бөлүмүнүн башчысы, котормочу, 1941-жылы С.Бөлөкбаев Ат-Башы районундагы «Ак-Жар» жети жылдык мектебинде директор болуп иштеп, бир жылдан кийин Советтик Армиянын катарына чакырылат. 1946–1949-жж. «Кызыл Кыргызстан» гезитинде адабий кызматкер, жооптуу катчынын орунбасары, 1967–1969-жж. «Кыргызкинопрокатта» редак-тор-котормочу болуп иштеген.
С.Бөлөкбаев өзүнүн адабий чыгармачылык ишин адегенде балдар адабияты боюнча көркөм адабият китептерин которуудан баштаган. Улуу Ата Мекендик согушка чейин эле ал А.Пантелеевдин «Пакет», В.Гюгонун «Гаврош» аттуу китептерин кыргыз тилине которгон.
1978-жылы «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер» деген наам берилген.
Ал 1964-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү болгон.
С.Бөлөкбаев «Каармандык үчүн», 1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согушта Германияны жеңгендиги үчүн», «Японияны жеңгендиги үчүн» медалдары менен сыйланган.
Орус тилинде
Смех берет: Сатирические и юмористические рассказы. – М.: Сов. писатель, 1968. – 118 с. Истина: Повести. – Ф.: Кыргызстан, 1972. – 208 с. Жизнь на волоске: Роман в 3-х книгах. – М.: Сов. писатель, 1984. – 368 с.
Котормолору
Гюго В. Гаврош. – Ф.: Кыргызмамбас, 1939. – 30 б. Пантелеев Н. Пакет. – Ф.: Кыргызмамбас, 1939. – 45 б. Тихонов Н. Мен алиге жашап жүрөм. – Ф.: Кыргызмамбас, 1949. – 20 б. Гайдар А. Тимур жана анын командасы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1950. – 120 б. Фучик Ю. Дарга асылаар алдында. – Ф.: Кыргызмамбас, 1951. – 130 б. Осеева В. Васек Трубачев жана анын жолдоштору. – Ф.: Кыргызмам-бас, 1952. – 230 б. II китеп. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1953. – 250 б. III китеп. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1955. – 240 б. Сервантес М. Шумдуктуу Дон Кихот. – Ф.: Кыргызмамбас, 1958. – 669 б. Рыбаков Н. Канжар. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1959. – 296 б. Гюго В. Куугунтук жегендер. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1960. – 673 б. Новиков Прибой. Цусима 1-китеп. – Ф.: Кыргызмамбас, 1963. – 424 б. 2-китеп. – Ф.: Кыргызстан, 1966. – 500 б. Абрамов С. Лениндин мавзолейи. – Ф.: Мектеп, 1967. – 91 б. Сибиряк М. Ак алтын. – Ф.: Мектеп, 1968. – 250 б. Баруздин С. Өткөндөрдү эскерип. – Ф.: Кыргызстан, 1971. – 310 б. Фучик Ю. Дарга асылар алдындагы сөз. – Ф.: Кыргызстан, 1974. – 240 б.
Асман экватору
Асман экватору - асман сферасынын бардык чекиттери дүйнө уюлдарынан 90° алыс турган чоң тегереги. Асман экваторунун дүйнө огуна перпендикуляр болгон тегиздиги Жер экваторунун тегиздигине жарыш жана горизонттун тегиздигине 90° j бурч менен жантайган, мында j ошол жердин кеңдиги. Асман экваторунун асман сферасын түндүк жана түштүк жарым шарга бөлөт. Асман экваторунун математикалык горизонт чыгыш жана батыш чекиттеринде кесип өтөт.
Юнион (Нү-Жерси)
Юнион (Нү-Жерси) (Union) — Нү-Жерси штатынын Юнион округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 56642 киши. Болжолдуу аянты - 23.6 км². FIPS коду — 34-74480.
Барчынбек Бугубаев
Бугубаев, Барчынбек Асанбекович – акын. 1963-жылы 15-майда Кочкор районундагы Көк-Жар айылында туулган.
1981–1988-жж. Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетинде окуган.
Эмгек жолун университетти бүткөндөн кийин лингвистика кафедрасында иштөөдөн баштаган. 1990-жылдан «Путь к знаниям» («Билимге жол») гезитинин редактору, 1991–1995-жж. Мамлекеттик Телерадиокомпаниясынын көркөм адабият бөлүмүнүн редактору, 2000-жылдан Чүй университетинде эмгектенген.
Жөрмөмө сайма
Ийне сайманын бир түрү. Чебер бул саймада бир нече майда таякчаны оңго карай жантык сайып чыгат. Анын узундугу жана бири-биринен аралыгы 1—1,5 смдей болушу зарыл. Муну кайрадан солго карай так ошондой жантык саят. Сайылган сайма көчөтү үч кошкон түрүндө көрүнүп калат. Жөрмөмө сайма да майда сайманын катарына кирет.
Барчынбек Бугубаев
Чыгармачылык жолу 1980-жылы «Жаш ленинчи» журналына жарыяланган «Китеп» аттуу ырынан башталат.
1988-жылдан бери Кыргызстан Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Кыргыз Республикасынын жаштар сыйлыгынын лауреаты.
Келья (Котылья куймасы)
Келья — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Котылья дарыясынын сол жээгинен 2,6 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Асма системалары
Асма системалары — негизги күч келүүчү элементтери [зым аркан, керме (кабель), чынжыр, мембрана жана башка] көбүнчө ийилчээк келип, чоюлуу менен иштөөчү системалар. Ага асма конструкциялар, асма көпүрө, асма машиналар, асма түтүктөр, чоң аянтты (чоң имараттар) жабдуучу конструкциялар жана башкалар кирет.
Манга
Манга (жап. 漫画, マンガ, [mã̠ŋɡa̠] (инф.)) а., жөн. — жапон комикстери, кээде комику деп да аташат (コミック). Азыркы формадагы манга Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин батыш салтынын күчтүү таасиринин астында өнүгө баштаган, бирок өзөгү эрте жапон искусствосуна барып такалат.
Жапонияда манганы чоңу да кичинеси да окуйт. Манга көркөм өнөрдүн түрү катары да кадыр-барктуу. Ошондуктан ар түрдүү жанрларда ар түрдүү темаларда көптөгөн чыгармалар бар: укмуштуу окуя, махабат, спорт, тарых, юмор, илимий фантастика, коркуунучтуу, эротика, бизнес ж.б. 1950-жылдардан бери манга 2006-жылы 481 млрд ийендик, 2009-жылы 420 млрд ийендик айланууга ээ жапон китеп басмасынын ири тармагына айланды. Манга дүйнөнүн башка өлкөлөрүндө да популярдуу болду, өзгөчө АКШда. Бул жерде 2006-жылдын маалыматтарына караганда, сатуулар 175-200 млн доллар чамасында болгон. Дээрлик бардык манга ак-кара түстө тартылып, басылат. Бирок түстүүсү да бар, мисалы, аталышы англисчеден "түстүү" деп которулган Colorful. Популярдуу, көбүнчө узун манга сериалдар (кээде бүтпөй калган) аниме болуп тартылат, ранобе, видео оюндар жана башка туунду чыгармалар да жасалышы мүмкүн. Бар манга боюнча аниме түзүү коммерциялык өңүттөн караганда мааниге ээ - манга тартуу адатта көп чыгымды талап кылбайт, аниме студиялар болсо, тигил же бул манга экранга чыгаруу үчүн популярдуу болдубу жокпу аныктай алчу мүмкүнчүлүктөргө ээ.
Экранга чыгарууда сценарий бир катар өзгөрүүлөргө туш болушу мүмкүн: уруш жана мушташ сахналары бар болсо, жылмаланат, ашыкча ачык сахналар чыгарылат. Манганы тарткан сүрөтчүнү мангака дейт, көбүнчө ал сценарийдин да автору. Сценарий жазууну башка киши колго алса, ал сценаристти гэнсакуся дейт (тагыраагы, манга-генсакуся). Манга мурда бар аниме же тасманын негизинде да жаралышы мүмкүн, мисалы, "Жылдыз согуштары"-нын негизинде. Бирок аниме жана "отаку" маданияттары мангасыз пайда болмок эмес, анткени бардык эле продүсерлер комикс түрүндө сатылып, популярдуулугун тастыктабаган долбоорго убактыларын жана акчаларын коротушпайт.
Тоң району
Тоң району — облустун батыш бөлүгүндөгү административдик район болуп, 1936-жылы уюшулган. (1963-ж. Жети-Өгүз районуна кошулуп, 1965-жылы кайра бөлүнгөн). Түндүк-батышынан Кемин, батышынан Кочкор, түштүк батышынан Тянь-Шань чыгышынан, түштүк-чыгышынан Жети-Өгүз райондору менен чектешет. Тоң районунун борбору — Бөкөнбаев айылы. Бул районго тиешелүү 30 га жакын айыл бар. Райондун аймагын Тескей Ала-Тоо экиге болот.
Түндүгү өрөөндүү келип, бардык айдоо аянты жайгашкан. Түштүк жагы — Сырт, малга жайыт катары пайдаланылат. Жеринин бети жээк, мында Кызыл-Too, Кара-Сай, Боз-Чап, Чункурчак, Тастар-Ата, Тегерек, Дувана тоолору жана Коңур-өлөң-Ала-Баш, Жер-Уй, Бар-Булак, Кажы-Саз өрөөндөрү жатат. Кен байлыктарынан көмүр (Соготту көмур кени), курулуш материалдары, арашан булактар (Тоң минералдуу суусу). Райондун суулары: Тоң, Ак-Сай, Ак-Терек, Туура-Суу, Сыртта-Балгарт (куймалары-Жылуу-Суу, Буркан, Кызыл-Суу, Айкөл, Арчалы жана башкалар).
Аймактын көп жеринде карышкыр, түлкү, суур кездешет. Ысык-Көлдө суучул куштардан куу, ак кытан, жапайы ордок жана башкалар кыштайт. Райондун аймагында Ысык-Көл мамлекеттик коругунун чоң бөлүгү жайгашкан. Райондун эл чарбасынын негизин айыл чарбасы, көмүр өнөр жайы жана электр-техникалык машина куруу түзөт. Негизги тармагы — уян, чала уян жүндүү кой чарбасы жана дыйканчылык.
Кардинале Клаудия
Кардинале Клаудия (өз аты-жөнү Клод Жозефин Розе) (15. 4. 1939-жылы туулган, Тунис) – италиялык киноактриса. Тунисте 18 жашында улуттук сулуулар конкурсунда жеңишке жетишип, 1957-жылы үй-бүлөсү менен Италияга келген. 1957–58-жылдары Римдеги эксперименттик киноборбордо окуган. Кинодо 1957жылдан («Алтын чынжырлар», Франция). Режиссёр М. Болоньинин «Сулуу эркек», (Франция, 1960) жана «Ла Виачча» фильми актрисага чоң ийгилик алып келген. Анын Чыгармачылыгында Л. Висконтинин «Рококо жана анын бир туугандары» (1960), «Кабылан» (1962), «Чоң Жетигендин тумандуу жылдыздары» (1965), «Интерьердеги үй-бүлөлүк портрет» (1974) жана режиссёр Ф. Феллининин «Сегиз жарым» (1963) фильмдериндеги ролдору көрүнүктүү орунду ээлеген. 1969-жылы советтик-италиялык «Кызыл чатыр» (режиссёр М. К. Калатозов) фильмине тартылган. П. Скуитьеринин «Темир префект» (1977), «Корлеоне» жана «Курал» (1979), «Кларетта» фильмдеринде жөнөкөй италиялык аялдын образын чебер ачып берген. 1990–2000-жылдары Парижде жашап, киного («Алардын аты-жөнү... каракчылар», «Анда эмесе... мырзалар жана айымдар жана башка», «Жарым күндүк жин») жана телесериалдарга тартылууда («Ностромо», «Оттуу чөл» жана башка).
Тоң району
Өнөр жай ишканаларынан Борбордук шахтасы, Кажы-Сай нан заводу, Кажы-Сай электр-техникасы, Ак-Сай тоң май чыгаруучу, Ак-Сай бетон, Тоң балык өстүрүү заводдору, райондук автотранспорт ишканалары иштеп келген. Райондо 30дан ашык жалпы билим берүүчү мектептер, мектептен тышкары мекемелер, кесиптик техникалык окуу жайлары ошондой эле борбордук китепкана анын бөлүмдөрү, райондук жана айылдык маданият үйлөрүндө канча деген кызматкерлер үзүрлүү эмгектенишип келе жатышат.
Курамы
Райондо 9 айыл аймагы жана алардын курамына кирген 30 айыл бар : Эскертүү: Балыкчы - Ысык-Көл облусунун облустук маанидеги шаары, Орто-Токой шаар тибиндеги посёлогу Балыкчы шаарынын курамына киргизилген.
Николь (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Николь — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Стерлибашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 68 киши. Почта индекси — 453194, ОКАТО коду — 80248845011.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Гипатия
Ипатия-(б.з. 370-ж.-б.з. 415-ж.)-математик, астроном, философ, адамзат тарыхындагы биринчи илимпоз айым.
Өмүр баяны
Александриялык философ жана математик Теондун кызы болгон. Александриия музейинде сабак берген атасынын аркасынан чечендикке үйрөнгөн.
Билими
Ал убактын агартуу денгээли жогору деп эсептелген Афинадан билим алган.
Эмгектери
Платон менен Аристотельдин эмгектерин изилдеген. Астрономиялык таблицаларды, Аполлонийдин эмгектерине жана Диофанттын арифметикасына түшүндүрмө жазып чыккын.Күндүн, жылдыздын жана планеталардын абалын аныктоо үчүн планисфера сыяктуу астрономиялык приборду ойлоп тапкан.
Өлүмү
Христиан дининин келиши Ипатиянын трагедиялуу өлүмүнө себепкер болгон. Ипатиянын башкы душманы археопископ Кирилл ага "сыйкырчы" деген жалаа жапкан. 415-жылы динчилер Ипатияны христиан храмына киргизип, кийимин тытып, курч ракушкалардын сыныгы менен денесин тыткылап, калдыктарын өртөшкөн. Ипатия акылмандуулугу, даанышмандыгы жана сулуулугу үчүн жапа чеккен.
Колдонулган адабият
Шоокум журналы №3 20-март 2008-жыл.
Чейрек дүймдүү катриж
Чейрек дүймдүү катриж. Бул тасма түзүлүшүн көбүнчө жеке компьютерлерде пайдаланат, анда маалыматтар тасманын узуну боюнча ичке изге жазылат. Тасма аягына чыкканда багыты реверстелет (кыймыл тескери багытка өзгөрөт) жана берилиштер карама каршы багыт боюнча башка изге жазылат. Тасманын узуну боюнча жогору жана төмөн жазуу методу жылан сымал жазуу деп аталат. Чейрек дүймдүү катриждин 9 дан 144 кө чейин издери болот, ага бир нече мегабайттан 10 гигабайтка чейинки маалымат сактоого болот. Сандык аудио тасма кыймылдаткычы спирал технологиясы боюнча берилиштерди тасмага туурасынан бурчка кыйшаюу менен жазат. Стационардуу кош милдеттүү бөрктү пайдалануу ордуна кассеттик видеомагнитофондукуна окшогон айлануучу бөрк колдонулат. Мында магнитофон берилишти дүймдүн жарымына бобин тасманын туурасынан тогуз каналга жазат. Сегиз канал сегиз маалымат разряды (бир байт), ал эми тогузунчусу болсо жуптукка текшерүүчү разряд катары колдонулат.
Балдардын өздүк көркөм чыгармачылыгы
Балдардын өздүк көркөм чыгармачылыгы – балдардын көркөм чыгармачылыкка шыгын жана жөндөмүн өстүрүү үчүн искусствонун ар түрдүү тармактары (ыр-хор, музыка, бий, сүрөтчүлүк, Театр өнөрү ж. б.) уюштурулган класстан тышкаркы жана мектептен тышкаркы иштер.
Мындай чыгармачылыкты уюштуруунун мазмуну, ыкмасы жана калыптары ар түрдүү. Алар мектепте, балдар үйүнүн, маданият түйүнүнүн, клубдун маданий секторунда уюштурулат. Алардын ийгиликтери майрамдарда, даталуу күндөрдө, кечелерде, чыгармачыл конкурстарда жана фестивалдарда, радиоберүүдө, телекөрсөтүүдө кеңири чагылдырылат.
Аристотель
Аристотель (грекче: Ἀριστοτέλης Aristotélēs) (б.з.ч. 384 — б.з.ч. 322 жылдар) — грек философу, Платондун окуучусу, Улуу Искендердин устаты. Ал ар түрдүү чөйрөсүндө илимий иштерди жазган, ошонун ичинде физика, метафизика, акындык өнөр, театр, музыка, логика, чечендик өнөрү, саясат, өкмөт, этика, биология жана зоология.
Сократ жана Платон менен бирге Аристотель батыш философиясынын эң маңызды, анын негизин калоочу тұлғалары катары караштырылат. Ахлақ, эстетика, логика, илим, саясат жана метафизика сыякту маселелерди камтыган эң алгачкы жан-жакты философиялык тутумду қурған — Аристотель. Аристотельдин физикалык көзкараштары ортакылымдык илимнин калыпташуусуна чоң таасир этип, анын ықпалы Агарту дооруна чейин созулду. Биррк кийин ал азыркы заманкы физикака орун берүүгө мажбур болду.
Ягодная (Иглин району, Башкыртстан)
Ягодная — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Иглин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 569 киши. Почта индекси — 452411, ОКАТО коду — 80228816002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Барсбек каган
Барсбек (Барс-бег Ынанчу алп Билге) (байыркы кыргызча 𐰉𐰺𐰽:𐰋𐰏)– VIII к. башында Эне-Сайдагы Кыргыз кагандыгыны башкаруучусу.
Барсбек орто кылымдардын эрте мезгилинде эле Энесай аймагындагы кыргыздардын бышын бириктирип, күчтүү, көз карандысыз мамлекет курууну көздөгөн Ата - бабаларыбыз мекендеген аймактарга Түрк кагандыгын бийлик жүргүзүп турган мезгилде Барсбек Түрк кагандыгына каршы саясатын жигердүү жүргүзгөн Барсбек кыргыздарды сайдан , кырдан, жана тоону байырлаган аймактардан чогултуп, эл кылып, ошол элдин өз алдынчалыгы үчүн күрөшкөн
VII к. аягында – VIII к. башталышында кыргыздардын Эне-Сайдагы мамлекети коңшуларын олуттуу эсептешүүгө мажбурлаган. Анын башында Барсбек каган турган.
Барсбек кагандын тушундагы өнүккөн мезгил кыргыз тарыхынын өзгөчө бир ажайып барагы.
Сөз кыргыздардын байыркы тарыхындагы эң чоң "ак тактардын" бири тарыхты жаратышкан инсандар жөнүндө, алиге чейин белгисиз калып жаткан кыргыз элинин баатырлары жөнүндө маалыматтардын дээрлик толук жок экендигинде. Башка тилдеги бир дагы байыркы же орто кылымдардагы тарыхый булакта кандайдыр бир кыргыздын жеке ысмы так эскергилген эмес.
Түрк элдери (алардын ичинде кыргыздардын өзүлөрү да) жазууну үйрөнүшкөнгө чейин ушундай болгон. XIX к. экинчи жарымында орус илимпоздору Энесайдан табылган руна сымал жазууну окушкан. Бул жазуу VIII к. башында кыргыздар жана аларга туугандаш, бирок кас түрктөр тарабынан жазылып, анда кыргыздардын каганы Барсбек жөнүндө айтылган. Бул жазуу булагында кездешкен биринчи кыргыз ысымы эле. Барсбек Ынанчу Алп Билге каган VIII кылымдын башында Энеcайдагы кыргыз каганатынын башкаруучусу.
Экинчи Чыгыш Түрк кагандыгынын баскынчыл саясатына каршы күрөшүү үчүн өзүнүн Эрен Улуг деген элчиси баш болгон өкүлдөрүн Тибетке жиберген.
Барсбек 711-ж. түргөштөрдүн башчысы Сакал каган менен бирдикте Экинчи Чыгыш түрк каганатына каршы урушка даярданган, бирок Экинчи Чыгыш Түрк кагандыгынын каганы Капаган тезинен Көгмөн тоосун ашып, Барсбектин ордосуна кол салган.
Барсбек 711-ж. Суңга чер-токоюнда болгон согушта курман болгон. Кийин бул ысым терең изилденмек тургай, кайдыгерлик менен жөнү жок эстен чыгарылып ташталган эле.
Барсбектин уруусун Умай-эненин өзгөчө колдоосунда деп эсептешчү. Анын туугандары сейрек кездешүүчү Умай-бег деген наамды алып жүрүшчү. Барсбектин агалары да инилери да болгон.
Татаал тышкы саясий кырдаалдын шарттарында кыргыздардын мамлекетиндеги биринчи орунга ал өзүнүн асыл сапаттарынын аркасында көтөрүлгөн жана Борбордук Азиядагы эң татаал саясий кырдаалда кыргыздарга башчылык кылган.
Барсбек тууралуу маалымат
Түрк каганаты доорундагы кыргыздардын каганы Барсбек тууралуу китептерде, макалаларда окшош ойлор жазылып келет. Айрымдар, анын доору менен "кыргыздардын жылдыздарга жеткен сааты" деп аталган Кыргыз каганатынын доорун чаташтырып жүрүшөт. Чындыгында, Кыргыз каганаты 840-жылы Барсбек өлгөндөн 129 жыл өткөн соң түптөлгөндүгү анык.
Барсбектин доорундагы окуялар
Түрк каганаты доорунда жазылган Орхон-Енисей жазууларында Барсбек тууралуу маалыматтар бар. Анда Барсбек Түрк каганаты экиге: Батыш жана Чыгыш каганаттарына бөлүнгөн соң, андагы Чыгыш Түрк каганатынын баскынчыл саясатына каршы күрөшүп, кыргыздарды жетектеген тарыхый инсан болгондугу айтылат. Ал кезде кыргыздар Барсбектин жетекчилигинде Чыгыш Түрк каганатына каршы түргөштөр, кытайлар менен биримдик түзүшкөн. Муну баамдаган Чыгыш Түрк каганы Капаган кыска мөөнөттүн ичинде Көгмен (Саян) тоолорун ашып түшүп, Барсбектин ордосуна кол салган.
711-жылкы окуя
Жогоруда баяндалган кол салуу 711-жылы болгон. Бул тууралуу Монголиядагы Орхон суусунун өрөөнүнөн табылган ташка чегилген жазууда төмөндөгүдөй баяндалат:
"Атыбызды жөө жетелеп, тоонун кырына чыктык... Токой каптаган чоку аркылуу аштык. Эбегейсиз кыйынчылык менен кайра төмөн түшүп, кыргыздарды чочутуп албас үчүн, көчкүлөрдү айланып өтүп, тоо этектеп жүрүп отурдук..."
Ушул окуяга чейин, кыргыздарды Түрк каганаттарына баш ийдириш үчүн, түрктөр Барсбекти өздөрүнө ийгерүүнүн амалын издешкен.
Натыйжада канзаада Күлтегиндин карындашын Барсбекке зайыптыкка беришкен.
Монголияда сакталган ташка чегилген жазууда мындай делет:
"Барсбек эле, каган атын мында биз бердик, ага сиңдими (карындашымы) зайыптыкка бердим. өзү жаңылды... Каганы өлдү, эли күң менен кул болду. Сүңгүштүк, найзалаштык эли менен".
Чыгыш Түрк каганаты жана кыргыздар
Орхон-Энесай жазууларындагы Тонүкүккө арналган эстелик жазууда: "Табгачтын каганы, он ок (түргөштөр) каганы биздин душманыбыз болгон. Баарыдан өткөн душманыбыз кыргыздын күчтүү каганы болгон", - деген маалымат кездешет. Барсбек кыргыздарды сайдан, кырдан жана тоону байырлаган аймактардан чогултуп, эл кылып, ошол элдин өз алдынчалыгы үчүн күрөшкөн.
Барсбектин өлүмү
711-жылы Чыгыш Түрк каганаты кыргыздарга күтүүсүздөн кол салып, Сунга токоюндагы кызыл кыргында Барсбек курман болгон. Анын сөөгүн кыргыз салты боюнча урмат-сый менен коюуга мүмкүн болгон эмес. Ошентип, кыргыздар Экинчи Чыгыш Түрк каганаты кулаганга (745-ж.) чейин азаттыгынан кол жууп, букаралыкта жашап калышкан.
Барсбектин кыргыз тарыхында ээлеген орду
Барсбек орто кылымдардын эрте мезгилинде Эне-Сайды жердеген кыргыздардын башын бириктирип, алдуу-күчтүү, эркин мамлекет курууну көздөгөн.
Ички Азия аймагын камтыган, азыркы кыргыздар мекендеген чөлкөм Батыш Түрк каганатына, ал эми ата-бабаларыбыз байырлаган чөлкөм Чыгыш Түрк каганатына карап турган кезде Барсбек Түрк каганатына каршы саясатын жигердүү жүргүзгөн.
Барсбектин эли ал кезде бодун деп аталган, бул алардын ички биримдиги бар экендигин көрсөтүп турат.
Эс тутум
Кыргызстандын Ош шаарында 2011-жылы Барсбекке эстелик курулган.
Азыркы тапта Кыргызстанда Барсбек ысымдары балдарга арбын коюла баштады.
Барсбек каган 672-жылы туулган 711-жылы сунга токоюнда 39 жашында курман болот.
Интернеттеги шилтемелер
http://www.shookum.kg/2008-zhyl/57/962-barsbek-kyrgyz-kagany.html |Roza Abdykulova
Вольфрам
В. - кыйындык менен эрий турган боз түстөгү металл, тыгызд. 19,3 г/см3 ; балкып эрүү темп-расы 3410 оС; кайноо темп-расы 5930оС. Кадимки шартта туз, күкүрт, азот жана плавик к-таларына туруктуу. Азот жана плавик к-таларынын аралашмасында, щелочтордун эритмесинде ысытканда эрийт:
2 W + 4HNO3 + 10HF = WF6+WOF4 + 4NO + 7H2O
2W + 3O2 = 2WO3
Суутек менен жогорку темп-рада да реакцияга кирбейт. В. көмүртек менен карбид, кремний жана бор менен силицид, борид, галогендер менен WCl6, WI2 сыяктуу галогенид, күкүрт менен WS2, WS3 сульфид пайда кылат. В. жана анын бирикмелери вольфрамит жана шеелит минералдарынын конц. бөлүнүп алынат. В. металлургияда сапаттуу болот жана куймалар алууда, электротехникалык өнөр жайларда колдонулат. Кыргызстанда В. кени Ысык Көл областындагы Сарыжаз кенинде табылган.
Бел куда
Бел куда — ата-энелердин балдары төрөлө электе эле кудалашуусу. Ымаласы жакын адамдар өздөрүнүн жакындыгын бекемдөө же сөөк жаңыртуу максатында, же жоокерчилик согушта жеңилген элдин башчысынын жеңген тараптын каны менен достошкон учурда, эгерде келечекте бири уулдуу, экинчиси кыздуу болсо баш коштуруу үчүн кудалашкан. Никенин мындай түрү алгачкы жамаат коом менен байланышкан. Өнүгүүнүн бул баскычында бир уруунун кыздары, экинчи бир уруунун балдары менен (туулгандан тартып) колукту, күйөө болушкан. Тарыхый-этнографиялык материалдар ырастаган никенин бул түрү бизге жумшартылган, өзгөргөн түрүндө келип жетти. Болочокку баатыр менен анын ала турган колуктусун алар төрөлө электе эле бири-бирине ыйгарып коюу, кээде экөөнүн бир убакытта төрөлүшү, алардын бойго жеткенде бири-бирин издешип, акырында ар кыл кыйынчылыктарды башынан өткөрүп үйлөнүшү да түрдүү эпостордо кеңири кездешкен эпикалык салттардан. Мисалы, өзбектердин «Алпамыш», казактардын «Козу Көрпөш менен Баян сулуу», түркмөндөрдүн «Тахир менен Зухра» эпосторунун баш каармандарынын жана алардын алган колуктусунун аталарынын Б. к. болушканын айтсак болот. Кудалашуунун бул түрү «Манаста» да чагылдырылган. Эпосто Семетей менен Айчүрөк төрөлө электе эле Манас менен Оогандын каны Акун Б. к. болушат. Сагымбай Орозбаковдун варианты боюнча Акун кан колго түшүп, Манас менен достошуп кудалашса, Саякбай Каралаевдин вариантында:
Кан Көкөтөй ашында,
Калың жыйын кашында,
Канкор Манас Акунга
Бел куда болгон жери бар (Саякбай Каралаев, 2. 54),— деп сүрөттөлөт. Көп өтпөй Манас уулдуу, Акун кыздуу болуп, баланын аты Семетей, кыздын аты Айчүрөк коюлат. Эпосто Семетей менен Айчүрөктүн үйлөнүшү Б. к-лык салт боюнча эмес,
ыктыярдуу эркин махабатка негизделген.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Кировский (дүкөндөр тармагы)
«Кировский» — Екатеринбург шаарындагы жана Свердлов облусундагы, ири супермаркеттер тармагы. Ошондой эле Игорь Ковпактын көзөмөлүндө.
Forbes журналынын маалыматы боюнча 2008-жылы компаниянын кирешеси 13,2 млрд руб. (2007 — 11,2 млрд руб.) түзгөн. Жумушчулардын саны — 5 664 адам.
Биринчи дүкөн тармагы, 1987-жылы Свердлов облусунун Киров районундагы "Комсомол" кичи районунда эксперимент катарында ачылган. Дүкөндүн мүдүрлүгүнө Игорь Ковпак дайындалган.
5 Январь (Үчтүн айы)
5-январь — Григорий жылсанагы боюнча жылдын 5-күнү, жылдын аягына чейин 360 (толук жылда 365) күн бар.
Улуттук
Серб Республикасы,, — Туциндан майрамы.
Кесиптик
— Социалдык коргоо кызматкерлеринин күнү.
Кабыкчылдар
Кабыкчылдар (лат. Scolytidae) коңуздардын бир тукуму, булардын кыйла уруусу, түрү бар: чытырман кабыкчылы (лат. Orthotomicus proximus), чоку кабыкчылы (Ipsacuminatus), экилтик кабыкчыл (Ips duplicatus), карагай ири кабыкчылы, типограф- кабыкчыл (Ips typographus), алты тиштүү кабыкчыл (Ips sexdentatus), токой кабыкчылдары (уруу) (Dryocoetes).
Бел-Кайрагач
Бел-Кайрагач — топоними.
Акбуура—турук капчыгайы
Акбуура—турук капчыгайы — Алай кырка тоосунун түндүк. капталындагы шаң шаар (каньон) сымал кууш капчыгай. Акбуурa (Турук)  суусунун  багыты  бчатүштүктөн түндүккө (Кызыл чарба жа Алчалы  кышнын  аралыгында )  4 0 – 45  кмге созулат. Таманынын жазы жери 2 –2 ,5 км, кууш жери 500–700 м, деңиз деңг. ортo. бийикт. 1900–2000 м. Капчыгай палеозойдун кумдук, акиташтеги, сланецжагранит, гран итдиоритин трузи я тектерин суу жеп. Tилмеленүүсүнөн пайда  болгон. Каньон формасында. Капчыгай аркылуу Чалкуйрук өрөөнү тарапка автoжолу өтөт. Тaманында бадалдуу токой кездешет.
Адабият
...
Интернеттеги шилтемелер
...
Кардиосклероз
Кардиосклероз (кардио... жана склероз) – жүрөк-кан тамыр атеросклерозунда жүрөк кан менен жетишсиз камсыз болгондо жана сезгенгенде жүрөк булчуңунун туташтырма тканынын өсүп кетишинен болгон оору. Демейде жүрөктүн кандайдыр бир өнөкөт же катуу кармаган ооруларынан келип чыгат. Ага көбүнчө инфекция – аллергиялык, вирустук жана бактериялык миокардиттин кабылдоосунан болгон жүрөктүн таажыча артериясынын атеросклерозу себеп болот. Анын алгачкы жана негизги белгилери: адегенде кара күч жумшаганда, кийинчерээк тынч абалда да демигүүнүн пайда болушу; кийин оорулуунун тамыры тез кагат, буту шишийт, боору чоңоёт, өпкө кан тамырларында кан жай жүрүп, дем кыстыгат; жүрөк чоңоёт, жүрөк капкаларынын туташтырма ткандары өсүп, жүрөк кемтигине алып келет. Дарылоодо жүрөк булчуңун кан менен жабдууну жакшыртуу үчүн кан тамыр кеңейтүүчү дарылар, жүрөктүн начарлашын (жетишсиздигин) жакшыртуучу, кагуу ыргагын оңдоочу каражаттар колдонулат.
Түркмөнстан
Түркмөнстан (Türkmenistan) — Орто Азияда жайгашкан түрк мамлекеттердин бири. 1991 жылга чейин Советтер Союзунун мүчөсү болгон жана Түркмөн Советтик Социалистик Республикасы деп аталып жүргөн. Ал түштүк-чыгыш тарабында Ооганстан менен чектешет, түштүк жана түштүк-батыш тарабында Иран менен, Өзбекстан менен чыгышта жана түндүк-чыгышта, Казакстан менен түндүктө жана түндүк-батышта жана батышта Каспий деңиз менен. Деңизде ал Азербайжан, Армения, Грузия жана Орусия менен чектешет.
Совет доорунан кийин көп убакыттан бери – 15 жыл – мамлекетте бир партиялык система болду жана анын өзгөрбөгөн башчысы Сапармурат Ниязов болду. Ал өзүн өмүргө калган президент кылып, Сапармурат Түркмөнбашы (түркмөндөрдүн атасы) деп атап койгон. Сапармурат Ниязов 21 декабрьдын 2006 жылында кызыктай бир себептерден каза болгон. Расмий түрдө ал жүрөктүн жетишсиздигинен өлдү деген маалымат таратылган.
Ал өлгөндөн кийин, президенттин милдетин аткаруучусу вице-премьер-министр, Сапармурат Ниязовдун тиш доктуру Гурбангулы Бердымухамедов болду.
2007 жылдын 11 февралында эгемендик Түркмөнстан тарыхында экинчи гана президенттик шайлоо болду. Анда президенттин милдетин аткаруучу Гурбангулы Бердимухамедов болду.
Саясий түзүлүшү
Ал өлгөндөн кийин, президенттин милдетин аткаруучусу вице-премьер-министр, Сапармурат Ниязовдун тиш доктуру Гурбангулы Бердымухамедов болду.
2007-жылдын 11-февралында эгемендик Түркмөнстан тарыхында экинчи гана президенттик шайлоо болду. Анда президенттин милдетин аткаруучу Гурбангулы Бердимухамедов президент болуп шайланды.
Закон чыгара турган орган — Межлис (125 мүчө). Депутаттар бир мандаттык аймактардан беш жылга шайланат. Межлистин иш-билгилиги — закондорду кабыл алуу, Конституцияны кабыл алуу жана өзгөртүү. 2013-жылга чейин өлкөдөгү бир эле легалдуу саясий партия Межлисте көрсөтүлгөн — Түркмөнстан демократиялык партиясы.
Желди-Суу туз кени
Желди-Суу туз кени Чүй облусунун Кант районунда, Бишкек шаарынан 250 км түштүк–чыгыш тарапта, Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк этегиндеги Желдисуу жана Норус сууларынын алабында, деңиз деңгээлинен 900–1600 м бийиктикте. Жергиликтүү -элге илгертен белгилүү, геол. чалгындоо иштери 1945 жана 1955-жылдары жүргүзүлгөн. Кен аймагында палеоген менен неогендин чөкмө тектери жатат. Туздуу катмарлар көгүш боз түстөгү туздуу чопо, мергель жана чополуу гипстен түзүлүп, брахиантикиналдын борборунан орун алган. Алардын калыңдыгы 500 мден ашык. Туз негизинен мираббилит менен галиттен туруп, калыңдыгы ондогон мге чейинки линза, кабат, уя түрүндө жатат. Запасы 89 миң т. 1935-ж. казып алып, малга берилген. Эл медицинасынын республикалык борбору тузду бронхиалдык астманы дарылоого пайдаланат. 1995-ж. 2 миң т казып алынган. 1996-жылга карата калган запасы 87 миң т.
Ак-Бекет, Кемин району
Ак-Бекет — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Кемин районундагы айыл. Кызыл-Октябрь айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 737 киши.
Бийик тоолор
Алина Рахимова Бийик тоолор - кар чегинен жогору көтөрүлүп жаткан, азыркы жана байыркы муз каптоонун издери (төрлөр, тик чокулар, тепши сымал өрөөндөр, кар-мөңгү ж. б.) сакталган бийик кыркатоолор, тоо системалары. Дүйнөдөгү эң бийик тоо системасы Гималай (Жомолунгма чокусунун бийикт. 8848 м), Кыргызстандын же Батыш Теңир-Тоонун эң бийик жери Жеңиш чокусу (бийиктиги 7439 м).
Мөңгүлүү келип, ургаалдуу физикалык талкалануу жүрүп турат. Пайда болушу жана өөрчүшү тоолордун абс. бийиктиктерине, кайсы кеңдикте жайгашкандыгына жана кар сызыгынын бийиктигине жараша болот, көбүнчө 2000-2500 м ден жогору, к. Рельеф.
Бел-Мойнок
Бел-Мойнок — топоним. Саякбай Каралаевдин варианты боюнча Акбалтанын кеңеши менен Манас Кошойду издеп жүрүп, Б.-М-ту ашат (Саякбай Каралаев, 1. 109). Географиялык реалияда Текес дарыясынын баш жагындагы жапыс ашуу.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Бийик тoo станциялары
Бийик тoo станциялары - 2000 м жана андан да бийик тоолордо жайгашып, дайыма байкоо жана изилдөө иштерин жүргүзүү арналган пункттар. Милдети боюнча гидрометеорология жана атайын (мөңгүлөргө, кар көчкүлөрүнө, селдин болушуна, күн радиациясына ж. б. байкоо жүргүзүү) станцияларга бөлүнөт. Кыргызстандагы бийик тоо станциясынын бири Теңир-Тоо физикалык география станциясы.
Жергес көмүр кенчеси
Жергес көмүр кенчеси Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районунда, Каракол шаарынан 32 км түштүк-чыгышта, Бозучук жана Каракол сууларынын аралыгында. 1946–47-ж. геол. чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Көмүрлүү юра катмарында 3 кабатча ажыратылган, алардын калыңдыгы 0,02–0,40 мди түзөт. Кенченин кабаттары жука жана өтө күлдүү болгондуктан (күлдүүлүгү 45,2–52,4%), ошондуктан өнөр жайлык мааниге ээ эмес.
Берген-оп-Зом
Берген-оп-Зом (Bergen op Zoom) — Нидерланд шаары. Өлкөнүн түштүк-батышында жайгашкан. Берген-оп-Зомдун аянты 93,13 км.ге барабар. Калкы 65,908 миң адам түзөт.
Эркин программалык камсыздоонун аныктамасы
Эркин программалык камсыздоонун аныктамасы (англ. The Free Software Definition) — Ричард Столлман тарабынан жазылган жана Free Software Foundation (FSF) тарабынан чыгарылган. Акыркы пайдалануучуларга колдонуу, окуу, бөлүшүү жана өзгөртүү эркиндигине ээ болууну камсыз кылган эркин программа дегенди билдирет. "Эркин" деген термин "акысыз" деген мааниде эмес, "сөз эркиндиги" маанисинде колдонулат. Бизге белгилүү болгон алгачкы аныктама 1986-жылы февралда чыгарылган. Ал азыр ишин токтоткон FSFтин GNU бюллетенинде жарыяланган. Документтин канондук булагы GNU Project сайтынын философия бөлүмүндө жайгашкан. 2008-жылдын апрелине карата ал 39 тилде жарыкка чыккан. FSF бул аныктамага ылайык келген лицензиялардын тизмесин жарыялайт.
Орлова (Кондый-Кы куймасы)
Орлова — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кондый-Кы дарыясынын сол жээгинен 72 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 31 км.
Эркин программалык камсыздоонун аныктамасы
Аныктама жана Төрт эркиндик
FSF тарабынан 1986-жылы февралда чыгарылган аныктамада эки пункт болгон:
"Эркин" деген сөз бааны эмес, эркиндик дегенди билдирет. Биринчиси, программаны көчүрүү жана аны кошуналарга бөлүштүрүү эркиндиги. Муну менен алар да сендей эле болуп программаны пайдалана алышат. Экинчиси, программаны өзгөртө алуу эркиндиги. Муну менен ал сени көзөмөлдөгөндүн ордуна сен аны башкара аласың; бул үчүн, булак коду сага жеткиликтүү болушу зарыл.
Мангака
Мангака манганын үстүндө иштөөдө баракка түшчү кадрлардын санын жана жайгашуу тартибин белгилейт, чөйрө сызыктарын жана эң мааниге эгедер деталдарын чийет, бир же бир нече жардамчылары кара жумуштарды кылышат: чөйрө сызыктарды жээктеп бойошот, скринтон түшүрүшөт, арткы планды жана азыраак маанилүү кадрларды тартышат ж.б. Мындай командалык иштөө системин Осама Тедзука түптөп кеткен.
Орлова (Кондый-Кы куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Эркин программалык камсыздоонун аныктамасы
Аныктама жана Төрт эркиндик
1996-жылы gnu.org сайты ишке кирип, "эркин программага" программаны окуп-изилдөө эркиндиги ачык эле кошулуу менен ал "үч баскычтагы эркиндикти" туюнтуп калган (эки пунктук аныктамадагы программаны өзгөртүү эркиндигинин бир бөлүгү катары да окулушу мүмкүн). Столлман кийинчерээк "баскычтар" деген сөздөн оолак болуп, сага бардык эркиндиктер эле керек, ошондуктан баскычтар жагынан алып караганда туура эмес болуп калышы ыктымал деген.
Акырында дагы бир эркиндик кошулуп, колдонуучуларга программаны иштете алышы керек деп ачык айтылган. Учурдагы эркиндиктер буга чейин бирден үчкө чейин тизмектелип калгандыктан бул эркиндик башкалардан мурун болууга тийиш делип, ал "нөлүнчү эркиндик" деп кошулган.
Эркин программанын заманбап аныктамасы пайдалануучунун төмөнкү эркиндиктеринин бар-жок экенин билдирет:
1 жана 3-эркиндиктер булак кодун талап кылат, анткени булак коду жок программаларды изилдөө жана өзгөртүү аябай ыңгайсыз болуп саналат.
Мангака
Мангаканын күнүмдүк иши абдан оор - ал манга жарыялаган журналга апта сайын чыгармасынан жаңы бап (20-30 бет) тапшырып турушу керек. Мисалы, "Блич"-тин автору Тайто Кубо буларды айтат: "Эгер мен маанилүү деп эсептеген белгилүү бир сахнага көп убакыт бөлгүм келсе, убакыт тар болгондуктан муну кыла албайм.". Мангака адатта дээрлик бардык убактысын манга үстүндө иштөөгө коротот. Мангака Дайсуке Морияма Anime Boston 2005 фестивалында хоббиси тууралуу суроого жооп берип жатып, ага жөн гана сейилдөө жагарын, анткени манга менен иштөөдөн арткан негизги убакытты ушинтип гана өткөрө аларын айтканы бар. Айрым мангакалар бир эле учурда бирөө жумалык, башкасы айлык журналда чыга турган эки манга тартышат.
Орлова (Кондый-Кы куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Вольфрам кислоталары
Вольфрам кислоталары – вольфрам үч оксидинен (WО3) алынуучу к-талар. WО3 (же моногидрат WО3Н2О) – сары түстөгү кристалл же аморфтук зат: 180оС жогорку темп-рада WО3 жана сууга ажырайт; тыгызд. 5,5 г/см3 ; сууда жана минералдык к-таларда (плавик к-тасынан башка) начар эрийт. WО 3 дагы башка к-талары белгилүү: вольфрам к-тасы (ак түстөгү) же дигидрат WО32Н2О; метавольфрам к-тасы Н2О4WO3xH2O; надвольфрам к-тасы WО3Н2О2Н2О же Н2WО5Н2О. Метавольфрам изополик-тасы Н2 (Н2 W12О4)26Н2О башка изополи В. к. айырмаланып, катуу түрүндө бөлүнүп алынган. Бул к-талар сууда жакшы эрийт. Гетерополивольфрам к-талары да белгилүү: Н3 [Si(W 3O10) 4]; Н3 [P(W 3O10) 4]; Н3 [As(W 3O10) 4] жана башка Бардыгы сууда жакшы эрийт жана суудан моногидрат түрүндө бөлүнөт. В. к. текстиль ө.ж-да адсорбент, жогорку октандуу бензинди өндүрүүдө катализатор катары колдонулат.
Мыймыт сымалдуулар
Мыймыт сымалдуулар (лат. Regulidae) — сайрагыч чымчыктардын бир тукуму, буларга мыймыттар уруусу (лат. Regulus) жана төмөнкү түрлөр да кирет: сары баш мыймыт (R. regulus), кызыл баш мыймыт (R. rubrocephalus).
Кардиостимуляция
Кардиостимуляция – жүрөктүн кагуу ыргагынын бузулушун атайын прибор – кардиостимулятордун жардамы менен дарылоо ыкмасы. Анын жүрөк кагуусун тездетүүчү жана жайлатуучу жүрөктүн жана тамырдын кагуу ыргагына жараша колдонулат. Кардиостимулятор 2 негизги бөлүктөн – жүрөк булчуңун (миокардды) иштетүүчү электроддон жана энергия булагынан турат. Прибор операция жолу менен туруктуу стимулдоо үчүн электроддор – миокардга, электр булагы курсак, көкүрөк же колтук терисинин астына жайгаштырылат. Кийинки убакта электродду кол же моюн венасы аркылуу жүрөк көңдөйүнө (оң карынчага) орнотуу ыкмасы иштелип чыккан. Электроддун жайгашуусу рентгендик изилдөө менен текшерилип турат. Аны бардык курактагы оорулууга коюуга болот. Бул операция кардиохирург. мекемелерде жүргүзүлөт. Кардиостимуляция жүрөктүн кагуу ыргагы жана кан өткөрүүсү бузулганда жана диагностикалык максатта колдонулат.
Балдардын техникалык чыгармачылыгы
Балдардын техникалык чыгармачылыгы - – политехникалык окуунун жана кесиптик багыт берүүнүн негизги каражаттарынын бири.
Ал балдардын техникага кызыгуусун арттырып, чыгармачыл жана ойлоп тапкыч жөндөмдүүлүгүн, чыгармачыл жана ойлоп тапкыч жөндөмдүүлүгүн, техникалык ойлонуусун өнүктүрөт, илимий деңгээлин жогорулатат. Балдардын техникалык чыгармачылыгы көбүнчө модель, прибор (аспап, шайман), механизм, жөнөкөй машина өңдүү техникалык объекттерди конструкциялоодон көрүнөт. Балдардын техникалык чыгармачылыгы класстан тышкаркы окууларда, мектептен тышкаркы мекемелерде (жаш техниктердин станциясында, клубдарда, чыгармачыл үйлөрдө ж. б.), о. эле эмгекке үйрөнүү жана предметтик сабактарда ишке ашырылат.
Балдардын техникалык чыгармачылыгы 4 негизги этаптан турат:
техникалык маселени алдыга коюп,
зарыл маселелерди жыйнап үйрөнүү,
маселени чыгаруу жолун издөө,
чыгармачыл ниетти ишке ашыруу.
Балдардын техникалык чыгармачылыгы уюштуруунун эң кеңири тараган формасы техникалык кружок. 1967-жылдан баштап системалуу түрдө кароонун составдуу бөлүгүн Балдардын техникалык чыгармачылыгы түзөт.
Эң жакшы эмгектер көргөзмөгө экспонат катары коюлат, сыйлыктар менен сыйланат. Б. т. ч. жеткинчектерди келечекте өндүрүштө, илимде, техникада чыгармачыл эмгектенүүгө көнүктүрүп, чыгармачыл жөндөмүн өнүктүрөт. Атактуу ойлоп табуучулардын, рационализаторлордун, өндүрүштүн новаторлорунун, конструкторлордун, илимпоздордун көбү өз учурунда Балдардын техникалык чыгармачылыгы аркылуу даярдалып өтүшкөн.
Космология
Космология (cosmology) – бүтүндөй Ааламдын түзүлүшү жана эволюциясы жөнүндөгү окуу.
Космологияда моделдештирүү ыкмасы жана эсептөөлөрдү жүргүзүүдө ЭЭМ кеңири колдонулат. Космологиянын корутундулары илимий жана философиялык чоң мааниге ээ. Азыркы космологияда «ысык» Аалам модели кеңири тараган. Бул модель бонча Аалам кеңейе баштаган баштапкы мезгилде зат жана нурлануу өтө жогорку температурага жана тыгыздыкка жетет. Кеңейүү акырындык менен гравитациялык конденсациянын натыйжасында галактикалардын башталышын, галактикаларды, жылдыздарды жана башка космос телолорун пайда кылат. Ааламдын чечиле элек маанилүү проблемалары: сингулярдуулук деп аталган Ааламдын алгачкы өтө жогорку тыгыздыктагы абалы жана анын жашоосунун акыркы фазасы (сингулярдуулук абалга кайра келүүсү).
Колдонулган адабияттар
''Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов''
Аспап
Аспап - иштетилүүчү буюмдун формасын талапка ылайык өзгөртүүдө колдонулуучу эмгек куралы же машина механизми. Анын кесүүчү (кескич, бургу, фреза жана башка), басым астында иштетүүчү (штамп жана башка), чарыктоочу (чарыкташ, кайракташ, бүлөө жана башка), усталык (балка, кычкач, өгөө, тешкич жана башка), ченөөчү (штангенциркуль, сызгыч, индикатор, микрометр жана башка), бекитүүчү (кыскыч, бекитүүчү патрон, цанга) жана башка түрлөрү бар. Техника тармактарында ар түрдүү өлчөөлөр, медицина менен ветеринарияда хирургиялык операцияларда колдонулуучу приборлор менен түзүлмөлөр да аспап деп аталат.
Бий күүлөрү
Бий күүлөрү - комуз, кыл-кыяк, темир ооз комуз, чоор күүлөрүнүн бир түрү. Алардын кайрыктары кыска, обондуу, ыргактары так, бий мүнөздөрү айкын. Айрыкча комуз күүлөрүндө «Эски бий күү», «Теңсел», «Чайкалма», «Бий күү», «Тактеке», «Селкинчек» аттуу атайын бий күүлөрү кезигет. Бий күүнүн дагы бири «Калмак бий». Анын 4-5 варианты бар. Бир ыргакты кармап туруу менен, бийчини экстазга жеткирүү, аны кайрадан күүнүн жандырмагы менен акыл-эсине келтирүү, элдин көңүлүн ачуу, атайылап күлдүрүү бул күүлөрдүн негизги максаты болгон. Анын айрым үлгүлөрү «Кыргыз музыкасынын антологиясында» өзүнчө жанр катары берилген.
Еленини (Иглин району, Башкыртстан)
Еленини — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Иглин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 14 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Чат
Чат (Интернеттеги достук маек) (Internet Relay Chat (IRC) – Чат ). Интернеттеги достук маек же IRC телефон сыяктуу Интернет аркылуу сүйлөшүүнү уюштурат.
Еленини (Иглин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Чат
Айырмасы маектешүү сөздөрдү баскычтоп тактасынан терүү менен аткарылат. Акыркы мезгилде микрофон аркылуу маектешүү аткарылат. Эгерде компьютер тиешелүү түзүлүш менен жабдылса, анда маектешкен адамдын өңүн көрүп туруп сүйлөшсө болот. Бул учурда маектешүүчү адам өзүнүн Интернет компьютеринде отурушу зарыл. Ошондуктан, бирөө менен Интернет аркылуу сүйлөшүү үчүн аны менен алдын ала сүй-лөшүү убактысын болжоп коюу керек, мисалы, электрондук почто аркылуу. Интернет аркылуу аткарылуучу достук маекти колдогон сервер атайын програм менен жабдылыш керек. IRC програмы бир нече байланыш каналдары менен иштөөгө мүмкүндүк берет. Каналдарды которуу менен каалаган адамдар менен сүй-лөшүүгө, мурда башталган кепке кайрадан кошулууга же жөн эле башкалардын кебин угуп отура берсе деле болот. Мындан сырткары, өзүмдүк жеке каналдар аркылуу адамдар тобу жабык канал аркылуу сүйлөшө алат. Мындай маекти Интернеттин башка колдонуучулары уга албайт, б.а. аларга маек жабык.
6 Январь (Үчтүн айы)
6-январь — Григорий жылсанагы боюнча жылдын 6-күнү, жылдын аягына чейин 359 (толук жылда 365) күн бар.
Бел-Саз
Бел-Саз — топоним. Жакып жайлаган жайлоо. Алмамбеттин келишин Б. С-ды жайлап жаткан Жакыпка Манастын төрт чоросу сүйүнчүлөп барат.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Жаалар
Жаалар (лат. Aeschna) — ийнеликтер түркүмүндөгү ири каскак жандыктардын бир уруусу, булардын өкүлү, мисалы, ири жаа (лат. A. grandis).
Манас-сай
Манас-сай, Манас-Сан — топоним. Казакстан (Жамбыл облусунун Георгиевка району) менен Кыргызстандын (Чүй облусундагы Кемин районун) ортосундагы суу.
Чүй дарыясынын оң куймасы. Каштек тоосунан куралат. Жай айлары өзөндүн суусу толугу менен сугатка жумшалат. Сай, арыктан башка бул жердеги полиметалл кени да Манас ысмы менен аталат. Манас баатырдын атына байланыштуу.
Юнион Бич (Нү-Жерси)
Юнион Бич (Нү-Жерси) (Union Beach) — Нү-Жерси штатынын Монмут округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6245 киши. Болжолдуу аянты - 5.0 км². FIPS коду — 34-74540.
Цилиндр
Цилиндр (Сylinder- Цилиндр) — дисктин чокусунда да, негизинде да бирдей абалды ээлеген жана ошол эле номурга ээ болгон издердин тобу. Мисалы, 3-цилиндр дисктин 1-бетиндеги 3-изди жана 2-бетиндеги 3-изди камтыйт.
Жерүй чымкөң кени
Жерүй чымкөң кени Ысык-Көл облусунун Тоң районунда, Жерүй жана Көксай сууларынын кошулган жеринде, Бөкөнбаев кыштагынан 18 км батышта, деңиз деңгээлинен 1950 м бийиктикте. Чымкөң саз катмары менен байланышып, төрт чымкөң горизонтун түзөт; жалпы аянты 24,2 га, орточо калыңдыгы 0,69 м. Чымкөң күрөң түстө, чириндилер 20–25%ти түзөт. Күйгөндөгү жылуулугу 2388–3964 калл. Чымкөң кык жана акиташ менен аралаштырылганда жер семирткич катары пайдаланууга болот. Чымкөңдүн запасы С1 категориясы боюнча 252 миң м3.
Балгарт тоосу
БАЛГАРТ ТООСУ Тескей Ала - Тоодо, түндүгүнөн Үч эмчек, түштүгүнөн Буркан сууларынын өрөөндөрү менен чектешет. Жергиликтүү эл «Төнөктоо» деп да атайт. Узундугу 45 км, туурасы 8–10 км, орточо бийиктиги 4000 м. Генезистик тиби – горст-антиклиналь. Палеозойдун кумдук, акиташ тектеринен турат. Чыгыш бөлүгүндө байыркы муз менен жылмаланган тайпак чокулар бар. Батышка карай бийиктеп, тоо кырларында мөңгү жатат. Тескейи зоокалуу жана мөңгүлүү, майда суулар менен тилмеленген. Күнгөй бетинде төрлөр бар. Балгарт тоосуна альп шалбаасы, субнивалдык жана нивалдык ландшафттар мүнөздүү.