cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сабира Күмүшалиева
Өмүрлүк жолдоштору
Сабира апанын биринчи жолдошу жазуучу Күмүшалиев болгон. Ал киши согушка кетип, ошону менен көп жыл дайынсыз болуп кетет. Ошол убакта Сабира апа белгилүү актер Муратбек Рыскуловго жолугуп, Кудайдын буйругу менен экөө баш кошот. Кийин бир канча убакыт өткөндө биринчи жолдошу Күмүшалиев аман-эсен согуштан кайтып келет. Сабира апа биринчи жолдошу менен жолугуп, бирок ортолорунда эмне сөз болгонун экөөнөн башка киши билген эмес. Муратбек атанын: «Ал кишиде күнөө жок, ошон үчүн Күмүшалиева бойдон кала бер», - деген сөзүнөн кийин Сабира апа биринчи жолдошунун фамилиясында Күмүшалиева бойдон калган экен. Бул жерден Муратбек атанын айкөлдүгүн, түшүнүктүүлүгүн да баса белгилегим келет. Экинчи жолдошу Муратбек Рыскулов далай тасмалардагы кейипкерлердин образын мыкты аткарган чыгаан, тубаса актер болгон. «Эки корифей бирин-бири урматтап, сыйлап, барктап, колдоп турушчу. Муратбек агайдын сырдуу касиети - терс каарманды жаратып жатканда да, анын адамдык жан дүйнөсүнүн жакшы жагын да жарата билчү. Анын Ата Журт үчүн болгон сый-урматы, сүйүүсү өзгөчө эле. Жерин, элин эч нерсеге теўечү эмес», - дешет жакындары. Анан да үй-бүлөгө камкор, күйүмдүү жолдош, мээримдүү ата болгон деп Сабира апа да өз эскерүүлөрүндө кеп кылып калган. Муратбек атанын адамдын талантын, эмгегин сыйлай, баалай билгендигин мындан билиңиз, «Бечара Сакиш, мен деп жүрүп, менин көлөкөмдө калдыңго…» - деп кейигени азырга чейин эл арасында айтылып келет.
Сабира Күмүшалиева Бишкек шаарында 2007-жылы 15-сентябрда 90 жаш курагында дүйнө салып, сөөгү Ала-Арча көрүстөнүнө коюлган.
Жөнөкөй жашоодо
Апам ооруп үйдө отуруп калганда да сымбатынан жазбай, кийимди тандап кийип, бутунан такалуу туфлисин түшүрбөй койкойуп гана отурчу. Кара, кичинекей сумкасы дайым жанында, ичинде сандыктын ачкычы, француз атыры, бет аарчы, анан 100 сом акча дайым болор эле. Ал киши өзү кичинекей болсо дагы, үнү ушунчалык өктөм, катуу чыкчу. үйдө отуруп алып бизге буйрук менен сүйлөчү. Анын ар бир айткан сөзү биз үчүн закон эле. Урушчу эмес, кыйкырчу эмес. Үйгө бата алабыз деп тааныган, тааныбагандар деле келе берчү. «Өзү ооруп атса» - деп биз келген кишилер менен сүйлөшүп жатканыбызды угуп, «Киргизгиле, мен элдик кишимин» - деп буйрук бере сүйлөчү. Дагы бир баса белгилей кете турган нерсе, апам эч качан өзүн атамдан өйдө койчу эмес. Ал өмүрүнүн акырына чейин атамды биринчи орунга коюп келди» - дейт кызы Нуржамал өз эскерүүлөрүндө.
Акыркы кол тамгасы
Сабира апа ооруп, карылыкка моюн сунуп үйдө отуруп калган кезде ал кишиден бата, кол тамга алганы же жөн эле ал-абалын суроо үчүн барган элдин аягы тынчу эмес экен. Ошондой күндөрдүн биринде Сабира ападан бир журналист кол тамга сураганда көп жаза албайм деп кызы Нуржамалга Ошондон көп өтпөй эле 2007-жылы 14-сентябрда 92 жашында бул дүйнө менен кош айтышкан. Көрсө, чыгаан талант ошондо эле эли менен коштошуп койгон тура…
Колдонулган адабияттар
]
Жакишев, Өмүркул
Өмүркул Жакишев - адабиятчы жана сынчы.
Өмүрү
Өмүркул Жакишев 1909-жылы Кант районунун Үч-Эмчек айылында туулган жана 1978-жылы дүйнөдөн кайткан.
Билими жана Кызматы
1921-1934-жылдары Пишпектеги интернатта окуп, андан соң педогогикалык техникумга кирет. Акыркы курсунда Орто Азиядагы Мамлекеттик университетке окууга жиберилген. Кийин 1931-1934-жылдары Москвадагы редакциялык басма институтун бүтүрөт да 1937-жылга чейин Кыргызстан мамлекеттик басмасында көркөм адабият боюнча редактор, андан кийин Кыргызстан жазуучулар союзунун жооптуу катчысы, 1940-1949-жылдарда Кыргыз ССР Министрлер Советинин алдындагы искусство иштери боюнча башкарманын начальниги, 1952-жылга чейин Жазуучулар Союзунун жооптуу катчысы болуп иштеген. Кийинчерээк Илимдер Академиясынын тил жана адабият институтундагы "Манас" секторунда эмгектенет.
Сыйлыктары
Өмүркул Жакишевдин чыгармачылык ишмердиги жогору бааланып "Ардак белгиси" ордени, "Эмгектеги каармандыгы үчүн" медалдары, Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Ардак грамоталары менен сыйланган.
Тоңкулдак сымалдар
Тоңкулдак сымалдар (лат. Piciformes) – канаттуулардын классынын бир түркүмү. Көк карга жана жөнөкөй таранчы сымалдарга жакын. Куш жүнү (борпоң) көпшөк, тыбыты жок. Жыныстык диморфизми көпчүлүк түрүндө билинбейт, башкача атйканда эркеги-ургаачысынан түсү же башка морфо-физиологиялык белгилери жагынан айырмаланбайт. Даракта жашоочу куштар. Сырткы түзүлүшү өтө ар түрдүү. Бул түркүмгө 6 тукум - якамарлар, жайугуучулар, балкөрсөткүчтөр, тукандар жана тоңкулдактар кирет. Бардыгы 400гө жакын түрү, кеңири таралган (Мадагаскарда, Австралияда, Жаңы Гвинеяда жана полярдык облусттардан башка КМШда 5 уруусунун, 15 түрү, анын ичинен 11 түрү уялашат, алар бурма моюндар, кара тоңкулдактар жашыл тоңкулдактар, чаар тоңкулдактар, жана үч манжалуу тоңкулдак. Алар 2–12 жумуртка тууйт. Ийинде же дарактардын көңдөйүндө уялайт. Жумурткасы ак, балапаны жумурткадан көзү ачылбай жылаңач, кызыл эт чыгат. Жумурткасын эркеги да ургаачысы да алмак-салмак басып чыгарат. Т. с. курт-кумурска, мөмө, урук, бак-дарактардын ширеси менен азыктанат. 4 түрү жана 8 түрчөсү ЖКЭБнын Кызыл китебине киргизилген.
Койчуев Жамалдин
Койчуев Жамалдин — жыгаччы. 1953-ж. Базар-Коргон районундагы Карл Маркс айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. Колхоздун курулуш бригадасында, Кыргыз ССР театрлар коомунда, № 19 кол өнөрчүлүк кесипчилик-техникалык окуу жайында, «Кыял» көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинде эмгектенген. 1985-жылкы Жаштардын жана студенттердин Бүткүл союздук фестивалынын катышуучусу. Чебер Карагулов Сардарбектин, өзгөчө Кулматов Канаттын таалим-тажрыйбасын алган. Ал өрүк жыгачын чилде айында кыят. Бул учурда өсүмдүктүн өзөгүнөн суусу качып, жылуулукту араң сактап, аңы кургатууга жана жарылууга ыңгайлуу болуп турган учуру болот. Жыгачты башка мезгилде кыюуда балта тиери менек жыгач нуксуз бүт жарылып, буралып түшүп калат. Уста кыйылган өрүктү салкын жайга тигинен жөлөп коёт. Бул «табигый кургатуу» деп аталат. Үч-төрт айдан соң анын өзөгүнүн тең ортосунан дааналап жарат да, өзөк бетин жана сырткы бетин этиеттеп чаап алат.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Кепшөөчүлөр
Кепшөөчүлөр (лат. Ruminantia) — желиндүү айбандардын бир түркүмчөсү.
Ош салаты
« Ош » салаты бадыраң        4 даана помидор        4 даана түрп           2 даана көк чөп сүзмө          200 грамм туз Жер-жемиштерди,көк чөптү тилке кылып туурап, туз кошуп жакшылап аралаштырабыз. Идишке салып, калган жер- жемиштер менен кооздоп коёбуз.
Видеоконференс
Видеоконференс (Video conference-Видеоконференция). Видеоконференс бул компьютер, телекамер, байланыш-катыш жабдуулары менен програмдык жабдыктарды колдонуу аркылуу ар башка жердеги катышуучулардын электрондук жолугушуусун уюштуруу. Байланыш-катыштын стандарттуу каналдары аркылуу үн менен коштолгон видео көрүнүштөрдү жиберүү атайын програмдык жабдык менен жабдуулар колдонулуп аткарылат.
Колдонулган адабияттар
ru Видеоконференция
Эл аралык аскер трибуналы
Эл аралык аскер трибуналы ― башкы согуш кылмышкерлерин изилдеп-иликтөө жана жазалоо боюнча эл аралык сот органы. Нацисттик Германия тарабында согушкан Европа өлкөлөрүнүн кылмышкерлери үчүн эл аралык аскер трибуналы СССР, АКШ, Улуу Британия жана Франциянын өкмөттөрүнүн ортосундагы Лондон макулдашуусу боюнча 1945-жылы 8-августта уюштурулган. Ыраакы Чыгыш үчүн эл аралык аскер трибуналы 1946-жылдын 19-январында уюштурулган.
Жаңы кангыш (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Жаңы кангыш — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Учпилин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 433 киши. Почта индекси — 452305, ОКАТО коду — 80224847005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Эларалык аукцион
Эларалык аукцион – алдынала макулдашылган убакта жалпы элге жарыялоо менен товарлар сатылган, товар баарынан көбүрөөк бааны сунуш кылган сатып алуучунун менчигине өткөн, атайын уюштурулган, белгилүү бир жерде болуучу рынок.
Түлкүлөр
Түлкүлөр (Vulpes) - иттер тукумундагы жырткыч сүт эмүүчүлөр уруусу. Денеси созулуңку, буттары салыштырмалуу кыска.
Куйругу узун, үлпүлдөк жүндүү. Түсү кызгылт сарыдан күмүш бозго чейин, кээде дээрлик кара; мезгилдик жана геогр. диморфизм даана байкалат. Тиши жырткычтардыкындай, азуусу курч, арсагай. Түлкүлөрдүн 6-11 түрү Арктикадан башка Евразия, Африка, Түндүк Америкада кезигет, Австралияга алынып келинген. КМШ өлкөлөрүндө 3 түрү: кадимки түлкү, карсак жана африка түлкүсү жашайт. Токойлуу тундрадан чөлгө чейин мекендейт. Ийинде жашайт. Көбүнчө майда сүт эмүүчүлөр жана куштар менен азыктанат. Жазында 51 сутка көтөрүп, 4-6, чанда 12 бачики тууйт. Кадимки түлкү уруунун чоңу, дене уз. 90 смге, куйругу 60 смте жетет. Күүгүмдө активдүү. Түлкүлөр - аңчылык жана аң чарбачылыгынын баалуу обьектиси. Айрыкча калтар (кара) түлкүнүн териси баалуу. Аң жана куш чарбасына зыян келтирет, кемирүүчүлөрдү жеп пайдалуу. Бир түрчөсү ТКЭСтин Кызыл китебине киргизилген.
Нарынбек Алымкулов
Кыскача өмүр жолу
Атасы Ашыралы Алымкулов (1919-1962) Чүй өрөөнүндөгү Кара-Балта жергесинен (Жайыл районуна караштуу Жайыл айылынан) болгон, уруусу - саруу. Энеси Асылкан Кадыраалы кызы (1922-1997) - Жайыл районуна караштуу Полтавка айылында туулуп-өскөн.
Атасы Нарын облусунда башкарма сыяктуу ар кыл кызматта иштеген. Теңир-Тоо койнунда жүрүп уулдуу болгондуктан, уулунун атын “Нарынбек” деп атаган.
Нарынбек атасынан эрте жетим калып, бирок энеси аны эжеси жана башка агалары менен бирге бапестеп тарбиялап чоңойткон.
Нарынбек Алымкулов 1976-жылы августта Кыргыз мамлекеттик университетинин (азыркы Кыргыз Улуттук Университетинин) Тарых факультетине 1-курска өтөт.
Сабагын мыкты өздөштүргөн Н.Алымкулов 1979-жылы Москвадагы Москва мамлекеттик университетинин Тарых факультетине которулат.
Ал Москва мамлекеттик университетинин (ММУ) тарых факультетин 1983-жылы ийгиликтүү аяктаган.
Ошол эле жылы ал СССРдин борбор шаарындагы ММУда аспирантурада калат, аспирантураны 1987-жылы аяктаган.
1988-жылы ал ММУда диссертациясын ийгиликтүү коргоп, тарых илимдеринин кандидаты илимий даражасын алат.
1980-жылдардын этегинен тартып ал өмүр бою Кыргыз Улуттук Университетинде, жана бир катар жылдары жаңы ачылган Кыргыз-Америкалык Борбордук Азия Университетинде (AUCA) дарстар окуп келди.
Нарынбек Алымкулов 2022-жылы 11-январга караган таңда Бишкек шаарында каза болду.
Маркумдун сөөгү 2022-жылы 13-январда (бейшемби күнү) өз ата-тегинин кичи мекени - Жайыл айылынын 3-бригадасында (мурдагы Большевик айылында) түбөлүк жайына берилмекчи.
Илимий жана коомдук ишмердиги
1989-жылы июнда Кыргызстан жаш тарыхчылар жамаатынын (1995-жылдан бери - Кыргызстан Тарыхчылар Коомунун) мүчөсү болуп калды.
1990-жылы Москва шаарындагы архивдерди иликтеп, Бишкек шаарынын тарыхый аталышын калыбына келтирүү жараянына салым кошту.
Кыргызстандын тарыхын, өзгөчө алганда Экинчи дъйн\лък согуш маалындагы тарыхын жаңыча иликтөө боюнча бир катар маектери “Азаттык” үналгысы аркылуу обого чыкты.
Заманбап Жапониянын тарыхы, социалдык-экономикалык өнүгүүсү тууралуу илимий эмгек жазды.
Н.А.Алымкулов жаш тарыхчы окумуштууларга XX кылымдагы дүйнөлүк согуштардын тарыхы боюнча архивдик маалыматтарды иликтөө, согуш окуяларын жаңыча таразалоо жаатында бир катар кеңештерин айтып келди.
Үй-бүлөсү
Жубайы – этнограф илимпоз, доцент Сынару Алымкулова (1985-жылы үйлөнүшкөн).
Уулдары – Манас (1986) менен Болот (1989). Манастан азырынча бир небереси бар.
Даражалары. Сыйлыктары. Наамдары
Тарых илимдеринин кандидаты (1988), доцент (1992) илимий даражалары бар.
Чыбырткычандар
Чыбырткычандар (лат. Flagellata, syn. Mastigophora) —  жалгыз клеткалуу жандыктардын бир классы.
Роза Люксембург
Роза Люксембург (5. 3. 1871, Польша, Замостье – 15. 1. 1919, Берлин) – эл аралык жумушчу кыймылынын ишмери, Польша, Германия социал-демократиялык партиясындагы радикалдуу солчул агымдын, Экинчи Интернационалдын жетекчилеринин жана теоретиктеринин бири. Люксембург – «Спартак союзун» негиздөөчүлөрдөн. Германия коммунисттик партиясын (ГКП) негиздөөгө катышкан. Еврей үй-бүлөсүнөн. Гимназияда окуп жүргөндө эле «Пролетариат» партиясына ыктап, революциялык жашыруун иштерге катышкан. 1889-ж. Швейцарияга эмиграцияга кетип, 1897-ж. Цюрих университетин бүткөн. 1898-ж. Германияга келип, Германия социал-демократиялык партиясына өткөн. Россиядагы 1905–07-жылдардагы революциянын тажрыйбасына таянып, Германия жумушчу табынын милдеттерин аныктаган, күрөштүн жаңы формасы – массалык саясий иш таштоону пропагандалаган. Биринчи дүйнөлүк согушта (1914–18) социал-демократтардын жетекчилеринин шовинисттик саясатын сындаган. Люксембург 1919-ж. январда Берлин жумушчуларынын көтөрүлүшү басылгандан кийин К. Либкнехт менен бирге германиялык контрреволюциянын курманы болгон.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7
Восточная Тата (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эсенбек Медербеков
Медербеков Эсенбек (1936-2003) - кыргыздын белгилүү жазуучусу, романист.
Кыскача өмүр баяны
Жазуучу, сынчы Эсенбек Медербеков Сокулук районундагы Октябрь айылында 1936-жылы туулган. 1959-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетинин орус тили жана адабияты бөлүмүн бүтүргөн. 1959-жылдан Фрунзе шаарынын ар кайсы ишканаларында иштеген. 1962-жылдан Кыргыз ССРинин Мамлекеттик телерадио комитетинде редактор, 1974-жылдан «Ала-Тоо» журналынын редакциясында адабий кызматкер, бөлүм башчы, башкы редактордун орунбасары, Кыргыз Совет Энциклопедиясынын гуманитардык илимдер бөлүмүндө редактор болуп эмгектенген.
Сыйлыктары
«Эмгектеги каармандыгы үчүн» медалы менен сыйланган.
Кичи Иты (дарыя)
Кичи Иты — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Туй дарыясынын сол жээгинен 216 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Эл аралык бажы укугу
Эл аралык бажы укугу ― мамлекеттердин жана/же эл аралык уюмдардын ортосунда келишимдик негизде түзүлгөн, бажы маселелери боюнча эл аралык кызматташуу чөйрөсүндөгү мамилелерди жөнгө салуучу эл аралык укуктук ченемдердин жана принциптердин (милдеттенмелердин жана эрежелердин) жыйындысы.
Видеону кармоочу кард
Видеону кармоочу кард (Video capture card-Карта видеозахвата) видеокамераны же видео кассетти компьютердин кеңейтүүчү орундарына бириктирүүгө мүмкүндүк берген кеңейтүү карды же адаптер. Анын жардамы менен видеону киргизүү башкарылат. Видео кардтын програмдык жабдыгы видео маалыматтарды кысат, демек, видео файл кичирейтилип дискке жазылат.
Акъяр (Миякин району, Башкыртстан)
Акъяр — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Качеган айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 50 киши. Почта индекси — 452091, ОКАТО коду — 80244830002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кыргыз совет адабиятынын тарыхы
Аталган том 5 бөлүмдөн турат. Алар:
2-бөлүм – “Калыптануу жана жетилүү жолунда” (баш сөзүн жазган – О. Сооронов).
3-бөлүм – “Кыргыз адабияты Улуу Ата мекендик согуш жылдарында” (б. с. ж. – С. Байгазиев).
4-бөлүм – “Согуштан кийинки кыргыз адабияты” (б. с. ж. – А. Садыков).
5-бөлүм – “Азыркы кыргыз адабияты”.
5 бөлүмдүн тең ички түзүмдүк түзүлүшү поэзия, кара сөз, драматургия, көркөм котормо бөлүмдөрүнөн турат.
Китептин 2-тому 1990 ж. басмадан чыккан. Анда акындардын, прозаиктердин, драматургдардын чыг-лыгына арналган портреттик главалар жазылган. Алар:
а) Кыргыз совет адабиятынын жаралышына жана калыптанышына бөтөнчө салымын кошкон жазуучулар;
Люминесценция
Люминесценция (лат. luminis – жарык жана -escent- – начар аракет дегенди билдирүүчү суффикс) – нерсенин жылуулук нурлануусунан арбын болгон жана жарык толкунунун термелүү мезгилинен кыйла узак убакытка созулган жарык чыгаруусу. Люминесценциянын нурлануусу көрүнгөн ультракызгылт көк жана инфракызыл диапазонунда жатат. Люминесценциянын жаратылышта байкалган кубулуштарына – түндүк жаркыроосу, кээ бир курт-кумурсканын, минералдардын, дарактардын чирүүсүндөгү жаркыроосу мисал боло алат. Люминесценция дүүлүгүү тибине, энергиянын айлануу механизмине, жаркыроо убактысына жараша класстарга бөлүнөт. Дүүлүгүү түрүнө жараша фотолюминесценция, радиолюминесценция, электр-люминесценция, триболюминесценция, хемилюминесценция болуп айырмаланат. Жаркыроо узактыгы боюнча флуоресценция (тез өчүүчү) жана фосфоресценция (узак люминесценция) болуп бөлүнөт. Элементардык процесстердин механизми боюнча резонанстуу, спонтандуу, аргасыз рекомбинациялуу люминесценцияга айырмаланат.
Кыргыз совет адабиятынын тарыхы
в) Айрым жанрды өнүктүрүүдө айрыкча чыгармачыл ийгиликтерге жетишкен авторлор. Жазуучулардын чыгармачылыгына арналган бөлүмдөр хронологиялык принцип менен жайгаштырылган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Чыбырткычан жандыктар
Чыбырткычан жандыктар (лат. Zoomastigina) — чыбырткычандардын бир классы, буларга чопкуттуу чыбырткычандар түркүмү (лат. Ceratium fuscus) да кирет.
Эларалык бизнес компаниясы
Эларалык бизнес компаниясы – өзүнүн улуттук салык юрисдикциясынан чыгып кетүү жолу менен резидент эместердин салыктарын азайтуу максатында уюштурулган юридикалык жактар.
Жек Керуак
Жек Керуак (англ. Jack Kerouac; туулгандагы аты: Жан-Луи Керуак; 1922-жыл 22-март, АКШ, Массачусетс штаты, Лоуэлл шаары — 1969-жыл 21-октябрь, Флорида, Сент-Питерсберг) — америкалык жазуучу жана акын болгон.
Чыгармалары
Керуак 1969-жылы 47 жаш курагында узак мөөнөттүү аракечтиктен улам ички каноодон көз жумган. Көзү өткөндөн кийин Керуактын адабий кадыр-баркы өсүп, ал эми мурда билинбеген бир нече чыгармалары жарык көргөн. Анын бардык китептери басмаканадан чыгарылган. Алардын арасында "Шаарча жана шаар" (англ. The Town and the City), "Жол бою" (англ. On the Road, 1957), "Доктор Сакс" (англ. Doctor Sax), "Дхарманын бекерпоздору" (англ. The Dharma Bums), "Мехиконун блюздары" (англ. Mexico City Blues), "Жер астындагылар" (англ. The Subterraneans), "Кыйратуучу периштелер" (англ. Desolation Angels), "Кодинин көзүнө көрүнгөндөр" (англ. Visions of Cody), "Деңиз менин бир тууганым" (англ. The Sea Is My Brother) жана "Биг Сур" (англ. Big Sur, 1962) чыгармалары бар.
Кабырчыктуу чакалай
Кабырчыктуу чакалай — теринин көп жолугуучу жугуштуу эмес оорусу. Бул оорунун себеби толук аныктала элек.
Оорунун белгилери
Оорунун өнүгүшүнө нерв жана эндокрин системаларынын, зат алмашуунун бузулушу түрткү болот. Ал тукум куума оору. Көп учурда бир туугандар ооруйт. Бул оорунун башталышында (кайсы гана жашта болбосун) териде, көбүнчө чыканакта, тизеде кызгылт же кызыл түстөгү бөлөк-бөлөк майда тактар пайда болот, ал ак кабырчыктар менен капталып оңой ажырайт, бул кабырчыктар сыйрылганда теринин үстү кызгылтым тартып, жылтырап канталап калат. Тактар бири-бирине кошулуп, акырындык менен чоңоёт.
Оору күчөп турган мезгилде дене ысыйт, бездер чоңоюп, муундар жабыркайт. Тырмактардын өңү өчүп, калыңдайт, анда чекиттей чуңкурчалар пайда болот. Нерв-психикалык травмада, диета бузулганда, ар кандай оорудан организм начарлаганда мезгили менен жаңырып күчөп турат. Жай мезгилинде жакшы болуп кетет.
Дарылоо
Ооруну дарылоо догдурдун көзөмөлүндө ооруканада жүргүзүлөт. Мал майын, углеводду (кант, картошка, ак нан) аз пайдалануу, сүт жашылча диетасы сунуш кылынат. Оорулуунун жылуу климатта, деңиз жээгинде болушу пайдалуу, анткени күнгө кактанып деңизге түшүү, жер которуп эс алуу жакшы таасирин тийгизет. Бирок климаттык дарылоо догдурдун консультациясынан кийин гана жүргүзүлөт. Мындай оорулуулар диспансердик байкоо алдында болууга тийиш.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Кызгылт фламинго
Кызгылт фламинго (Phoenicopterus ruber), (Linnaeus, 1758):
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Түштүк Европада, Африкада, Түштүк Азияда жана чыгышта Бирмага чейин. Мурунку СССРде Арал-Каспий ойдуңу, Карабогазгол кысыгы жана Казакстандын айрым көлдөрүндө. Чыгыш жана Түштүк-Батыш Каспий деңизинин жээктеринде саны көп, ошондой эле Иран жана Индияда кыштайт. Кыргызстанга фламинго кокусунан учуп келип түшкөн куш. В.Н. Шнитников фламинго Нарын менен Ысыккөлдө кездешет деп көрсөткөн. 1933-жылы февралда Ысыккөлдө табылган фламинго биздин коллекцияда бар, ошондой эле 1954-жылы күзүндө Кокуйкөлдө ( Ысык-Көлдүн түштүк-батыш жээгинде) 4 фламингонун учуп келип түшкөнү белгилүү. 1998-1999-жылы кышында Балыкчы шаарынын аймагында 12 куш, 2002-2003-жылы бир фламинго болгону белгилүү.
Жашаган аймактары
Аралдарына уялайт.
Саны
Саны изилденген эмес. Санынын өзгөрүлүшүнүн себептери. Жашоого ылайыктуу жерлери жок.
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Кеңири жайылган, көп терең эмес, жакшы жылыган туздуу көлдөрдө уялайт. Фламингонун колониясынын түзүлүшү туруксуз, себеби ал суунун деңгээлине жана анын туздуулугуна көзкаранды. Киши жана жырткычтар баралбаган же жете албаган майда, жээктери тайыз жерлерге колониясын түзөт. Уялары чоң, конус формасында. Буларды бир гана жай пайдаланат. Кээбир учурда уя салышпайт, жумурткаларын түз эле кумга ташташат. Уясында 1-3 жумуртка. Бир айга жакын эркеги жана ургаачысы алмак-салмак басып чыгарат. Фламингонун негизги жеми – майда рак сымалдуулар, моллюскалар, туздуу сууда жашоочу чымындардын личинкалары, суу өсүмдүктөрдүн уруктары. Жемин суу жана баткак менен аралаш салып, аны тумшугу менен чыпкалайт.
Чектөөчү факторлор
Ысыккөлдөн башка туздуу көлдөрдүн жоктугу.
Көбөйтүү (колдо багуу)
Дүйнөдө көп зоопарктарда, ошондой эле мурунку СССРге кирген республикаларда багылат.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Кыштоочу жана миграция жерлерине убактылуу заказниктерди уюштуруу.
Статусу
VI категория, Nearly Threatened, NT: R. Сейрек кездешчү, кокусунан учуп келген куш.Кыргызстанда фламинго тукумунан бир гана түрү.
Түк канаттар
Түк канаттар, булакчылар (Trichoptera) - курт-кумурскалар классынын түркүмү.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Кожомкул, Жайыл району
Кожомкул (Кожомкул) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Жайыл районундагы айыл. Суусамыр айыл округу курамына кирет.
Калкы
Калкы - 1 074 киши.
Кожояр
Кожояр (Кожояр) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Ысык-Көл районундагы айыл. Семенов айыл округу составына кирет. Бишкек-Каракол автомобиль жолунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1755 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Чолпон-Ата шаарынан 40 км чыгыш тарапта. Балыкчы темир жол бекетинен 120 км.
Калкы
Калкы 2755 киши (2021), негизинен мал багышат. Орто мектеп, китепкана, клуб, ФАП бар.
Чыбырткычан өсүмдүктөр
Чыбырткычан өсүмдүктөр (лат. Phytomastigina) — чыбырткычандардын бир классы.
Ривэр Вэйл (Нү-Жерси)
Ривэр Вэйл (Нү-Жерси) (River Vale) — Нү-Жерси штатынын Берген округуна караган АКШ шаары.
Гутконгдо дарыясы (Панча куймасы)
Гутконгдо — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Панча дарыясынын сол жээгинен 52 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 25 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Боген
Боген (Bow) - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Штраубинг-Боген(район)|Штраубинг-Боген районуна карайт. Төмөнкү Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы –  10 090  киши (2010-ж.). Аянты – 49.74 км2.
Коркут ата китеби
«Коркут ата» китеби – түркий тектеш элдердин байыркы тарыхын, турмуш- тиричилигин, үрп- адатын , салт- санаасын , акындык өнөрүн тааныта турган ары көркөм эпикалык, ары тарыхый мурас. Бул чыгарма 7- 8- кылымдарда Сыр –Дарыя боюн мекендеген огуз- кыпчак урууларынын ичинен чыгып, кылымдардын кырын ашып, урпактан урпакка, муундан муунга өтүп, рухий казына катары биздин күнгө чейин жеткен адабий, тарыхый, этнографиялык мааниси терең чыгарма болуп эсептелет. Коркут ата 8- кылымдарда Сыр- Дарыя боюнда жашаган баатыр, атактуу акын, күүлөрдүн устаты, таланттуу  баяндамачы болгон. Анын энеси кыпчак уругунан, атасы Каракожо огуздардан экен.Ошол себептүү Коркут баатыр кыпчактар менен огуздарга бирдей карап, экөөнү тең көргөн, эки жактын тең атактуу адамы катары эсептелет. Ал өзүнүн даанышмандыгы менен узак жылдар бою эл башкарган көсөм, үч канга увазирлик кылган акылман инсан экендигин тарых маалыматтары  бекемдейт. Маалыматтарга караганда, Коркут ата ашкан күүчү- композитор болуптур, ошол себептүү бир катар түрк элдеринин ырчылары менен күүчүлөрү аны пир –устат тутушуптур ( күү атасы Камбаркан, Бекарстанды элестетип көрүңүз). Ырдоонун үлкөн пири Коркут ата, Бата алган бардык ырчы ашкан ата. Таң калып журттун баары турчу экен, Комуз менен Коркут ата күү тартканда – деген ыр саптары ушул күнгө чейин сакталып калган. Эл оозундагы аңыз сөздөргө караганда, Коркут ата учкул желмаянын минип алып, жер кыдырып, элине жайлуу жайыт издеген, өмүр бою ажалга каршы күрөшүп, өлүм дегенди билбеген ажайып инсан иретинде баяндалат. Өмүрүнүн акырында ал баары бир өлбөгөн жан болбойт экен деп, өлбөстүктү комуз күүлөрүнөн көрүп, улуу ырчы жана комузчу түбөлүк өмүрдү өз чыгармаларынан, күүлөрүнөн табат. Коркут атанын жан жыргаткан күүлөрү, улуу накыл сөздөрү, ар бир сабы макал- лакапка айланган ырлары урпактан урпакка асыл мурас жана түбөлүк казына катары өтүп отуруп, кылымдаган өмүрүн улантууда. Улуу даанышман, атактуу акын, чыгаан күүчү- музыкант Коркут атага арнап, болжол менен 9-11-кылымдарда Кызыл  -Ордонун Кармакчы аймагына күмбөз –пентеону салынган, аны азыр да атайын адам көзөмөлдөйт.Сыр –Дарыянын бир ташкынында күмбөз бузулуп, анын бир  гана ныптасы калат, аны атайын өкмөт колго алып, 1980- жылы улуу инсанга обелиск орнотушат. Ошондон эртели -кеч күүнүн сыйкырдуу үнү угулуп турат деген кеп бар.Архитектор обелискти улуу музыканттын талантын эске алып, төрт комузду бири- бирине сүйөп, бириктирип кою аркылуу композиция түзөт. Ошентип, сандагпн кылымдарды басып өтүп, түркий элдер сүйгөн инсандын ыр дастандарынан, күүлөрүнөн кабар берген бул эстелик элдин көнүлүнөн чыккан мураска айланат. КОЛДОНУЛГАН АДАБИЯТТАР: Ж. Шериев.” Байыркы адабият тарыхы”
Койчуева Рабия
Койчуева Рабия Чырмакчы. 1911-ж. Кочкор районундагы Кум-Дөбө айылында төрөлгөн. Узчулукту чоң энеси Анардан үйрөнөт. Ал абалы сайма саюу аркылуу көркөм кол өнөрчүлүктүн сырдуу учугуна кызыга баштаган. Кийин чий чырмак кармап, бул өнөрдөн баар тапкан. Аны түбөлүктүү кесип туткан. Боз үйдү жасалгалоодо анын «канат чийине», «чыгдан чийине», «эшик чийине» түрлөнтүп чырмак үчүн көчөт тандайт. Кардарлары чырмакчыга жердик даярдап беришет. Рабия чий буюмдары үчүн үлгүнү өзү жаратат. Чийге түшүргөн көчөттөрүнүн негизги каражаттарына «табак оюмун», «туура мүйүз оюмун» алат. Жылына бир үйдөн бүтүндөй чий буюмдарын ойдогудай көркөмдүктө бүткөрө алат. Мында уз чырмакчылыктын эски ыкмаларын пайдаланат. Чийдин аяк-башын так эсепке алат да, ошол аралыкта түшүүчү көркөм көчөттү ийне аркылуу тырс чегип алат. Ал үзгүлтүксүз үч табакчадан бир канат чий, эки табакчадан бир чыгдан чий, жалгыз табакчадан бир эшик чий жасайт. Жээк менен борбордук көчөттү «ала мончок» бөлүп турат. Эгер көчөттөрү кызыл-жашыл түстөн түшсө, анын «ала мончогун» уз сарыдан тандайт. Кызыл-көк түс үчүн «ала мончогун» актан берүүсү анын уздук татымын билдирет. Чырмак буюмдарына ойдогудай өн тартуулап, үлгүнүн түбөлүктүүлүгүн баамдатат. Натыйжада, чырмакчынын чыгдан чийи Кыргыз мамлекеттик сүрөт музейине экспонатталган. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Элдик көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык I кароо-сынагы. Чыгдан чийи үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Ардак грамотасы, Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Ардак грамотасы; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Чий буюмдары үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Грамотасы.
Боолук буттуулар
Боолук буттуулар (лат. Pedipalpi) — жөргөмүш сымалдуулардын бир тобу.
Койчуева Рабия
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Эл аралык биржа
Эл аралык биржа — тийиштүү товардын дүйнөлүк керектөөлөрүн тейлөөчү биржа. Анда белгиленген валюталык, соода жана салык тартиптери башка өлкөлөрдүн биржалары менен бүтүмдөрдү жүргүзүүгө, биржа жайгашкан өлкө жактарынын жана резидент эмес фирмаларынын биржа соодаларына катышууларына жана биржа аткарымдарынын боюнча кирешелерди эркин которууга тоскоолдук кылбайт.
Бурул Асакеева
Асакеева Бурул - балдар жазуучусу, актриса, куурчак театрынын режиссеру.
Өмүрү жана чыгармачылыгы
Ак-Суу районунун Сары-Камыш айылында туулган. 1976-жылы мектепти бүтүрүп, 1981-жылы Ташкендеги А.Островский атындагы театралдык-көркөм институтун аяктаган.
Эмгек жолун 1981-жылы азыркы М.Жангазиев атындагы республикалык куурчак театрында иштөө менен баштаган.
1986-жылы Ош облустук драма театрына которулуп, актриса болуп иштеп жүрүп, куурчак театр-студиясын ачкан.
1988-1990-жж. билимин өркүндөтүп Москва, Киев шаарларында окуп режиссерлук кесипке ээ болуп келип, Ош облустук куурчак театрын уюштуруп, Ж.Садыковдун «Кереметтүү чоор», Ю.Даниэлдин «Акылсыз Падыша» пьесалары боюнча спектаклдерин койгон.
1993-1994-жж. Маданият министрлигинин көркөм-өнөр башкармалыгынын башчысынын орун басары, болуп дайындалат.
1995-1998-жж. Кыргыз академиялык драма театрынын алдындагы театралдык окуу жайында куурчак актерлор тобун окуткан.
1994-жылдан Б.Асакеева республикалык куурчак театрында режиссер болуп которулуп, Я.Крыстановскийдин «Шалунишки», Е.Жуковскаянын «Добрый Волчонок» Л.Спачиллдин «В гостях у кукол» «Шенок Мапа», В.Анникованын «Лентяй Хечо» ж.б. пьесаларды кыргызчага которуп, спектакль кылып даярдаган.
1991-жылдардан баштап, куурчак театрында жаңы жылдык «Балаты майрамдарын» кыргызча өткөрүлүшүнө алгачкылардан болуп шарт түзүп, жыл сайын жаңы программадагы сценарийлерди жазып, сахналаштырып кыргыз балдарына кубаныч тартуулап келген.
1995-2004-жж. Кыргыз Улуттук телерадиокорпорациясынын балдар үчүн чыгарылган «Рабаят» программасынын автору, алып баруучусу болгон.
Кыргыз тилинде
Кубулуу: Мектепке чейинки балдар үчүн. 2007.
Койгон пьесалары
Жуковская Е. Боорукер бөлтүрүк: Пьеса. – 1996.
Чеповецкий А. Апата: Пьеса. – 2001.
Спачилл Л. Меймандос куурчак: Пьеса. – 1995.
С.Ефремов Тентек короз: Пьеса. – 2002.
Тата
Тата Солто бийдин уулу Чаа бийдин кичүү уулу болгон. Уламышта, Чаа бий улгайып калган кезде Чымкент тараптан Тату деген казактын бийинин кызына үйлөнөт. Болжол менен 1720-1730 жылдары эркек балалуу болот. Таякелерин унутпай жүрсүн деп атын «Тата» коет. Тата өзү тогуз баланын атасы болот: Абыл, Айтике, Анылдак, Токобай, Кулубай, Конуш, Бобуш, Соно, Кенжебай.
Тата айылдары
Татанын урпактары негизинен Чуй боорунда Аламүдүн районунун Кызыл-Бирлик, Кара-Жыгач, Көк-Жар, Беш күнгөй айылдарында, Ысык-Ата районунун Жайылма (Люксенбург), Ак-Кудук айылдарында, Жайыл районунун Монолдор айылында, Москва районунун Мураке, Ак-Башат айылдарында, Сокулук районунун Кызыл-туу айылында отурукташкан.
Тарыхы
Биринчилерден болуп Таталардын санжырасын изилдеп китеп кылып чыгарган Бегалиев Касымбек болгон. Тата балдары, агалары Бөлөкбай (Каракчы), Талкан, Жоочалыштарга кошулуп Ала-Тоодон жунгар-ойрот, калмактарды сүрүп чыгарууга коп салым кошкон. Ошондой тополон заманда бир баласы таякелери жактан бир казактын бийинин жалгыз кызын алып ошол жакты мекендеп калган. Ошол баласынан тараган балдар азыркы күнгө чейин биз кыргызбыз анын ичинен «Тата» деген уруудан болобус деп унутушпайт. Таталар 1770 жылдагы Жайыл баатырдын аскерлери менен бирге Казактын Аблай ханынын 30 мин колуна каршылык көрсөтүп өз жерин Чүйду коргоого чон салым кошушкан. Аблай хандын колдорун адегенде Меркеде, анан Жыламышта акыры Жайылмада тосушкан. Жайылмада негизинен Таталар отурукташкан. Жайылмада чон кырылыш болуп Жайыл батыр өз уулдары менен колго түшөт. Ошондуктан Жайылма «Жайыл майданы» дегенден калган сөз бар. Көптөгөн талкандардын, Таталардын мыктыларын Аблай хан туткун кылып алып кетет. Жогорудагы айтылган казактардагы көп кыргыздардын бардыгынын негидеринин бири болуп Жайыл кыргыны эсептелинет. Таталарды Караганды, Торгой, Ак-Төбө, Кызыл-Ордо областарынан кездештирүүгө болот. Татадан чыккан Шайбек батыр өзүнүн Нар-Кызыл деген аты менен далай душмандардын мизин кайтарган деген сөз эл оозунда айтылып жүрөт.
Мушаира
Мушаира (ар. – ыр айтышуу) – Чыгыш акындарынын айтыш формасындагы мелдеши, ыр менен беттешүүлөрү.
Тата
Тата элинен чыккан белгилүү инсандар
Совет доорунан бери Тата уруусунан далай белгилүү мамлекеттик кызматкерлер, депутаттар, окумуштуулар, чон ишмерлер чыккан:
Бекиев Курманбек
Бекиев Курманбек (1946–2003) - 1946-жылдын 10-ноябрында Кара-Кулжа районундагы Тоготой айылында туулган. Орто мектепти аяктагандан кийин, Фрунзе шаарындагы Самарканд кооперативдик институтунун филиалында окуп, турмуш шартка байланыштуу бүтпөй калган.
1974–1980-жж. Ош шаарындагы текстиль комбинатынын автогаражында май куюучу, автогараждын башчысы болуп эмгектенген.
1982-жылдан “Кара-Кулжа” совхозунун № 1 бөлүмүндө эсепчи, бригадир болуп иштеп жүрүп, 1988–1992-жж. Оштогу айыл чарба техникумун сырттан окуп бүтүргөн. “Кашка-Жол” айыл өкмөтүндө катчы, салык жыйноочу болуп иштеп, ден соолугуна байланыштуу эс алууга чыккан жана 50 жашынан баштап ыр жаза баштаган. Анын ыр жазып калуусуна бир тууган тагасы, акын Курбанбай Калдыбаевдин таасири болгон.
1999-жылы алгачкы “Тоготой кайрыктары” деген ыр жыйнагын окурмандарга тартуулаган.
Акын узакка созулган оорудан кийин 2003-жылдын 6-октябрында каза болгон.
Кыргыз тилинде
Тоготой кайрыктары. – Б., 1999. – 102 б.
Үндү тууроо (адабият)
Бул ыр Ысык-көл жөнүндөгү А. Осмоновдун пейзаждык лирикаларынын бири. Бирок, бул анчейин гана пейзаж эмес. Акын бул ырында көлдүн ар түрдүү мезгилдеги кыймылын уйкаштык үчүн алынган «кылкылдаган», «шарпылдаган», «күрпүлдөгөн» деген сөздөр аркылуу сүрөттөп жатат. Мында градация да чоң роль ойнойт. Анткени, автор эң мурун көлдүн кыймылсыз кылкылдап жаткан учурун көргөзөт. Андан кийин саал толкундай баштап, шарпылдай баштаган мезгилин элестетет. Эң акырында көлдүн токтоно албай күрпүлдөп жатканын сүрөттөйт. Мына ушул образ көз алдыга үндү тууроо ыкмасы менен элестейт.
Коён сымалдар
Коён сымалдар (лат. Lagomorpha) – эмүүчүлөр классынын бир түркүмү. 20-к-дын орто ченине чейин К-ды кемирүүчүлөр түркүмүнүн түркүмчөсү деп эсептешкен (эки жуп кашка тиштүүүлөр – Duplicidenta). Бирок К-дын кемирүүчүлөр менен окшоштугу дивергенттик эмес да, конвергенттик. Алдынкы буттары 5, арткы буттары 4 манжалуу. Кээ бир түрлөргө жүнүнүн өңү-түсү жана анын структурасы мезгилге жараша өзгөрүп, түлөп турушу менен мүнөздүү. Үстүнкү жаагында 2 жуп кашка тиштери бар; эң чоңдору – алдыңкы кашка тиштери, тынымсыз өсүп турат. Арткы буту дайыма алдыңкы бутунан узунураак. Куйругу кыска, кулагы узун. Бул түркүмгө 4 тукуму, анын ичинен 2 азыркы мезгилдеги: коён чычкандар (Begonydae) жана коёндор (Leporidae) кирет. К-дын денесинин уз. 75 смге чейин. 10 уруусунун 45–47 түрлөрү бар. Коёндор тукумунун ареалы түркүмдүн ареалына ылайык келет. КМШда – коёндор уруусунун (Герия) 4 түрү, а. и., русак, ак коён (беляк), толай жана кроликтер уруусунун 1 түрү кездешет. Тиричилигин күүгүмдө жана түнкүсүн өткөрөт. Саатына 70 кмге чейин ылдамдыкта чуркап жүрүшө алышат. Жалгыздап жүрөт. Бир жылда 2–5 жолу 2–8ден 15ке чейин бөжөк тууйт. Антарктидада, Түштүк Американын түштүк бөлүктөрүндө, Мадагаскарда жана көптөгөн башка аралдарда гана жок. Ийиндерде жашашкан түрлөрүн балдары көзү ачылбаган, жылаңач жана алсыз, начар туулушат, ар дайым туруктуу жашырына турган жай куруучу түрлөрдүн балдарынын көзү жакшы көргөн, жүн менен капталышкан, өз алдынча кыймылдап жүрүүгө жөндөмдүү болуп туулушат. Арктикалык тундрадан тартып, тропикалык токойлорго жана чөлдөргө чейин, тоолордо – альпы зонасына чейин жашашат. Айыл жана токой чарбасына зыян келтириши мүмкүн. 4 түрү ЖКЭСнун Кызыл китебине киргизилген.
Так орун
Так орун - кыргыз эл оюну. Оюн тегиз жерде ойнолот. Оюнду 7-14 жаштагы 20-25 оюнчу жаштарына жараша бөлүнүп ойношот. Оюнчулар тегерек тартып экиден турушат. Ортого эки оюнчу чыгарылып биринин колуна эшилген жоолук берилет. Оюнду баштоого белги бергенде жоолукту алган оюнчу экинчисин кубалап жөнөйт. Экинчи оюнчу болсо,экиден болуп катар тизилип турган оюнчуларды айлана чуркап, өзү каалаган оюнчунун алдына барып туруп калат. Ал турар замат артта үчүнчү болуп калган оюнчу качат. Эгерде качып бара жаткан оюнчуну колунда жоолугу бар жоолук менен чабууга үлгүрсө, анда ал жоолукту жерге таштап өзү качат да, өзү каалаган оюнчунун алдына барып тура калат. Жоолукту жерден алган экинчи оюнчу жоолукту алып, качкан оюнчуну кубалайт. Ошентип, оюн улантыла берет.
Фенол
Фенол (карбол кислотасы) C6H5OH — антисептикалык каражаттардын бири.
Абдан күчтүү, өзгөчө жыты бар, сууда начар эрийт. Турак жайды, турмуш-тиричилик оокаттарды дезинфекциялоодо 3—5%түү эритмелери колдонулат. Фенол — уу зат. Ал организмге тери аркылуу оңой өтүшү мүмкүн. Андан ууланганда баш айланып, ооруйт, ал кетет, жүрөк начар иштейт, дем кыстыгат. Жардам бергенде ууланган кишини абага чыгарып, денедеги фенол тийген ачык жерлерди этил спирти менен жууп, тазалоо зарыл (Уулануу).
Тарых
Фенол 1834 — жылы Фридлиб Фердинанд Рунге тарабынан ачылган, ал аны көмүр чайырынан ди перегонка жолу менен бөлүп алган, ошондой эле жаңы заттын – карбол кислотасынын аталышын сунуштаган.
Таза түрүндө фенол алгач 1841-жылы Огюст Лоран тарабынан алынган, ал дагы анын сапаттык курамын аныктай алган. Ал Шарль Фредерик Жерар азыркы фенолго чейин кыскарткан фенол кислотасы деген аталышты сунуш кылган. Фенолду кылдат изилдөө чекитин 1858-жылы август Кекуле коюп, анын түзүлүшүн белгилеген. 19-кылымда фенолдун негизги колдонулушу антисептиктерди жана дезинфектанттарды даярдоо болгон. Фенол менен дары-дармектерди зыянсыздандыруу 1860-жылдары британиялык хирург Джозеф Листер тарабынан ачылган жана кеңири киргизилген. Ал операциялык бөлмөнү жана хирургиялык аспаптарды фенол менен стерилизациялаган, жада калса жараатты таңуу алдында бул зат менен бинттерге чыланган. Мунун аркасында операция учурунда каза болгондордун санын 50дөн 15%га чейин кыскартууга мүмкүн болгон.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Баргата (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Баргата — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Учпилин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 116 киши. Почта индекси — 452305, ОКАТО коду — 80224847006.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Оң Лагорта
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эл аралык валюта фонду
Эларалык валюта фонду (ЭВФ, International Monetary Fund (IMF)) ― эл аралык валюталык-каржы уюму, БУУнун адистештирилген мекемеси. Эл аралык сооданын жана валюталык кызматташтыктын өнүгүшүнө көмөктөшүү менен валюталык курстарды жөнгө салуунун ченемдерин аныктайт жана алардын сакталышын көзөмөлдөйт; валюталык паритеттердин туруктуулугун кармап турат, төлөөнүн көп тараптуу тармагын иштеп чыгат жана валюталык чектөөлөрдү жоёт, ошондой эле өзүнүн мүчөлөрүнө төлөм баланстарынын тең салмаксыздыгына байланыштуу болгон валюталык кысталыштарда кредиттик ресурстарды берет. 1944-жылы Бреттон-Вудс эл аралык валюталык-каржы конференциясында түзүлгөн.
Люпин
Люпин (Lupinus), бөрү буурчак – өсүмдүктөрдүн чанактуулар тукумунун уруусу. Бир жана көп жылдык чөп, чала бадал, чанда бадал. Жалбырагы демейде манжа сымал. Гүлү түркүн түстө. Люпиндин 100гө жакын (башка маалымат боюнча 200дөй) түрү эки жарым шардын мээлүүн алкагында, негизинен Түштүк жана Түндүк Америкада, Жер ортолук деңиз жээгинде, КМШ өлкөлөрүндө (5 түрү) кездешет. Ошондой эле тоюттук сары люпин эгилет. Анын жашыл массасы – малга сиңимдүү тоют. Бир га жердеги люпинден 300–400 ц жашыл масса, 15 цдей дан алынат. Көп жылдык люпиндин бийиктиги 1,5 мдей. Сабагы тик, гүлү ар кандай, суукка байымдуу. Ал көк жер семирткич катары пайдаланылат. Люпиндин айрым түрлөрү кооздук үчүн да өстүрүлөт.
Вотьпа (дарыя)
Вотьпа — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - №1251 Вотьпинское дарыясы орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Стратегиялык менеджмент
Стратегиялык менеджмент (Стратегиялык башкаруу) — уюштуруу жана башкаруу, узак мөөнөттүү иш-чараларды уюштуруу, комплекстүү тутумунун узак мөөнөттүү максаттарды жана иш-чараларды тиешелүү же анын атаандаштарына карата уюмдун жашоого туруштук берүү жана бийликти бекемдөө үчүн ыкмалар. стратегиясын иштеп чыгуу - иш-аракеттер, анын так аспаптар башкаруунун негизги жана жакшы башкаруу жөнүндө маанилүү бир ишарат берет.
стратегиялык башкаруу контролдоо жаатында уюм иштеген ички жана тышкы чөйрөнүн ресурстарын жана баалоо эсепке негизинде менчик ээлеринин атынан уюмунун жогорку жетекчилиги тарабынан кабыл алынган негизги максаттарын жана демилгелерди иштеп чыгуу жана ишке ашыруу кирет.
уюштуруу жагынан стратегиялык башкаруу боюнча стратегияны - уюштуруу иш-аракеттерди жана башкарууну уюштуруу бейнеси максаттарды жана уюмдун максаттарына жетүү үчүн пайдаланылуучу ыкмалар, мамилелер.
тарыхы
уюмдун башкаруу шартында стратегиялык башкаруу түшүнүгү 1960-кесилишинде колдонууга киргизилген - 1970, контраст контролдоо жогорку денгээлде ишке ашырылат, ой жүгүртүп, учурдагы контролдоо. 1965-жылы, Игор Ansoff узак мөөнөттүү пландаштырууга эски ыкмаларды сурак жүргүзүү жана стратегиялык пландоо болгон моделди сунуш кылган. бир жаңы акыл сыяктуу стратегиялык башкаруу түзүү көптөгөн түзүүчүлөрүнө салымын да, пионер болуп кызмат Alfred Чандлер (Eng. Alfred D. Чандлер, мл), Игор Ansoff жана Петир Drucker кирет.
Чакалай кенелер
Чакалай кенелер (лат. Demodicidae) — мите кенелердин бир тукуму, буларга иттин чакалай кенеси (лат. Demodex canis), безетки кенеси (D. folliculorum) жана башкалар кирет.
Эл аралык вексель
Эл аралык вексель ― төлөөлөрдүн жана берүүлөрдүн орду, төлөөчүнүн турган жери жана берүүчү орду; төлөмдөрдү алуучунун жана берүүнүн орду; векселди берүүчүнүн турган жери жана берүү орду; төлөө орду жана төлөөчүнүн турган жери; аны алуучунун турган жери жана төлөө орду; төлөө жана түзүү орду аркыл мамлекеттердин аймагында турганын билдирүүчү вексель. Үчүнчү мамлекетте же кармоочуда ― үчүнчү мамлекеттин резидентинде турган эл аралык вексель (ошол үчүнчү мамлекетке карата) транзит вексели деп аталат.
Кичи Тайтым (дарыя)
Кичи Тайтым — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Туй дарыясынын оң жээгинен 238 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Люстрация
Люстрация (лат. lustratio – курмандык чалуу менен тазаруу) – 1) ооруга жана ар кандай кырсыктарга каршы диний-магиялык ырым-жырым. Көп элдерде тазарткыч күч отко (адамдарды жана турак жайларды ыштоо), сууга, тузга, темирге жана башка таандык деп эсептелген; 2) укукта – диктатордук, авторитардык режим менен кызматташкан адамдарды аныктоо жана мамлекеттик кызматты ээлөөгө, өкүлчүлүк органдарга шайланууга жол бербөө иш-чаралары.
Дүйнө метафизикасы
Дүйнө метафизикасы – кийинки антикалык жана орто кылымдардын философиясы үчүн мүнөздүү дүйнө жөнүндөгү көз караштардын комплекси: онтологиялык планда – бардык болгондордун субстанциясы катары; гносеологиялык планда – таанып билүү принциби катары; этикалык планда – кооздуктун маңызы катары.
Библиялык, ошондой эле платондук жана өзгөчө неоплатондук башаттарга ээ.
Каракол (Жайыл району)
Калкы
Калкы - 130 киши. (2009)
Светлана Түкбулатова
Түкбулатова Светлана Навгатовна (19. 3. 1957-ж. т., Түштүк Казакстан обл.) - балет бийчиси. КРдин эл артисти (2000).