cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Оксимдер
Оксимдер – альдегид жана кетон менен гидроксиламин (NH2 OH) аракеттенишүүсүнөн пайда болгон бирикмелер. О. сууда начар, органикалык эриткичттерде жакшы эрүүчү түссүз суюктуктар же кристаллдар. О. минералдык к-талар суу эритмесинде ысытканда баштапкы карбонил бирикмелерине ажырайт. Альдоксимди дегидратациялаганда – нитрилдер, калыбына келтиргенде биринчилик аминдер алынат. О. карбонилдик бирикмелерди бөлүп алууда, тазалоодо, индентификациялоодо жана сандык жактан аныктоодо, ошондой эле кээ бир синтезде аралык зат катары, циклогексанон оксими капрон чыгарууда, диметилглиоксим, никелди аныктоодо колдонулат.
Сырттан
Сырттан — эпитет. С. жомокто төмөнкүчө сүрөттөлөт: жонун бүтүндөй тикирейген жал басып, кулагы тикчигий, башы чоң, тумшугу шуштугуйурак келип, башка жырткычтар жей албаган жиликтин башын талкалай чайнап, эт-мети менен жутуп жиберет. Манас жана эпостогу баатырлар көк жал делип ушул жырткычка салыштырылган. "Манас" эпосунда ошондой эле С. баатыр, эр жүрөк, чыгаан, мыкты маанисинде көп колдонулат. С. эпитети эпостогу баатырлардын атына синоним болуп көкжал, шер, кабылан жана башкалар жырткыч айбандардын, шумкар, туйгун жана башкалар кыраан куштардын аттары сыяктуу эле эпикалык каармандардын көркөм образдарынын түзүлүшүндө поэтикалык каражат салттуу түрдө туруктуу колдонулган. Мисалы, Манас жөнүндө: "Сырттан көк жал кабылан" (Саякбай Каралаев, 2. 62), "Сырттан Манас башкарып" (Сагымбай Орозбаков, 3. 162); Алмамбет жөнүндө: "Сырттандык кылса зыңкыйып, Ою терең эр болсо Олутун таап олтурар" (Сагымбай Орозбаков, 2. 305). Мына ушул сыяктуу эле эпостогу башка баатырлар да көбүнчө С. эпитети менен айтылат: "Сырттан Кошой жолборсум!" (Сагымбай Орозбаков, 3. 196), "Сырттан Сыргак токтолду" (Сагымбай Орозбаков, 4. 259), "Андай болсо, Жоорунчу, Сырттандыгың билгизгин, Сыяпат менен киргизгин" (Сагымбай Орозбаков, 4. 23), "Сырттандардын баарысы Сырлуу бараң асынып" (Сагымбай Орозбаков, 4. 24) жана башкалар.
Куруайрык тоосу
Куруайрык тоосу – Талас Ала-Тоосунун түндүк тармагы. Талас өрөөнүнүн түштүгүндө, Бешкөл, Армарал, Табылгыты (Үрмаралдын оң куймалары) сууларынын алабында жайгашкан. Талас районунун аймагында. Тоо меридиан багытында дого сымал 26 кмге созулат. Туурасы 9 км. Орт. бийикт. 3500 м. Эң бийик жери 4103 м. Түндүктөн түштүккө карай бийиктеп, Талас Ала-Тоосу менен тутумдашат.
Түштүгү аскалуу, мөңгүлүү, капталдары кыска жана тик, кокту-колоттуу. Түндүк жапыз бөлүгүнүн кыры тайпак, капталдары тик. Негизинен рифейдин кумдук, темгилдүү сланец, катмарлашкан акиташ теги, гравелит, филлит тектеринен түзүлгөн. Бадал токою аралашкан талаа жана шалбаалуу талаа (2900 м бийиктикке чейин), субальп жана альп шалбаалуу талаа (3400 мге чейин), андан жогору нивалдык-гляциалдык ландшафттары мүнөздүү.
Чырга тартуу ( Мүнүшкөрлүк )
Чырга тартуу ( Мүнүшкөрлүк ).Кыргыз элинде аңчылык мурда өтө өнүккөн. Аны эс алуу, ден соолукту чыңдоо үчүн кеңири пайдаланышкан. Аңчылыктын бир тарамы мүнүшкөрлүк. Мүнүшкөрлүктү өспүрүмдөргө үйрөтүү өтө маанилүү. Алгыр куштарды таптап, үндөккө келтирип, илбээсин менен аңдарга сала турган адам мүнүшкөр деп аталат. Канаттуу куштар илбээсин жана ийри тумшуктар деп бөлүнөт. Илбээсиндерге – көгүчкөн, чил, бөдөнө, кыргоол, каз, өрдөк, каракур, улар ж.б. кирет. Эт менен тамактанган жырткыч канаттуулар ийри тумшуктар делет. Ага бүркүт, куш ( ургаачысы ), чүйгүн ( эркеги ), ителги, кыргый, турумтай, жагалмай ж.б. кирет. Шумкар – ителгиден, лачын – куштан, туйгун – турумтайдан чыгат. Бул жырткыч канаттуулар жалпысынан алгыр куштар деп аталат. Кушту үйрөтүш үчүн каз - өрдөктүн канатын же кебин данба кылып сүйрөтүп үйрөтөт. Кушту “ пө! пө! пө!” же “кыйту!” – деп чакырат. Баарынан маанилүүсү жана барктуусу бүркүт таптоо. Жаңы кармалган же уядан алынган бүркүттү таптоо, колго үйрөтүп үндөккө келтирүү төмөнкү тартипте жүргүзүлөт: 1.	Бүркүттү өз ээсинин чакырыгына жана үндөөсүнө келгенге үйрөтүү. Ал үчүн бүркүттү түрдүү кырдаалда чакырып, чакырыкка келген сайын бир кесимден эт сугунтуу керек. 2.	Түлкүнүн куйругун узун жипке байлап алып сүйрөтөт. Бул чырга деп аталат. Бүркүт учуп барып чырганы басып калганга үйрөтүлөт. Чырганы баскан сайын ага эт сугунтуу керек. Ушул учурда бүркүт томого кийгенге үйрөтүлөт. 3.	Мүнүшкөрдүн шакирти талаага чырга сүйрөтүп чыгат. Жүрүшүн улам тездетет. Чырганы бүркүт учуп барып басып калганга үйрөтүлөт. 4.	Мүнүшкөр бүркүтүнө томого салып, колуна кондуруп атчан бастырып чыгат. Шакирти түлкүнүн же суурдун кебин сүйрөтүп, чаап жөнөйт. Бүркүттүн томогосун алганда ал учуп барып чырганы басып калат. Маалымат булагы: Токторбаев С. “ Өспүрүмдөр оюндары ”.
Аруз
Аруз (араб сөзү) Түрк тилинде сүйлөгөн элдердин классикалык поэзиясында, ошондой эле араб, перси адабияттарында тараган ыр түзүлүшүнүн бир түрү. Бул системадагы ырлар кыска жана созулма үндүүлордүн кайталанышына негизделет. Аруз системасы алгач араб, кийинчерээк перси-тажик классикалык поэзиясында пайда болуп, өнүгө баштаган. Түрк тилдеринин поэзиясында да аруз ыр түзүлүшүнүн негизги системасына айланат. Аталган калктардын поэзиясында аруздун ар кыл жаңы формалары, өркүндогөн түрлөрү пайда болот. Ушундан улам араб арузу, перси арузу, түрк арузу деген терминдер тараган жана колдонулган. Байыркы түрк адабияттары, анын ичинде «Кутадгу билиг» ушул системада жазылган.
Колдонулган адабияттар
"Кыргыз адабияты энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү. Асанов, жооптуу редактор: А. Акматалиев. Бишкек - 2004
Булак
http://kyrgyzinfo.ru
Сыябуш
Сыябуш — "Манас" эпосундагы топоним. "Манас" эпосунда калмактар жашаган жер катарында эскерилет. Алардын улуктары:
Сыябушта калмак бар,
Ит-Кечпестин көлү бар,
Баарында калмак эли бар (Сагымбай Орозбаков, 3. 260), — деп кеңешкенде айтылат.
Лос-Анжелес метросу
Лос-Анжелес метросу – Лос-Анжелес шаарынын метросу. Метросу 30-январь 1993-жылы ачылат.
Василий Шуйский
Василий Шуйский, Василий Иванович Шуйский (1552-22.9.1612, Речь Посполита, Гостынин) - орус падышасы (1606-10). Суздалдык княздар тукумунан. 1584-жылдан боярин Борис Годуновго каршы күрөшкө катышып, жазаланган. Жалган Дмитрий I тактыдан кулаганда Василий Шуйский падыша деп жарыяланган. Бул боярлар менен дворяндар ортосундагы каршылыкты күчөтүп, 17-кылымдын башындагы дыйкандар согушунун курчушуна алып келген. 1607-жылы октябрда Василий Шуйскийдин өкмөтү Болотников башында болгон дыйкандар согушун араң баскан. Василий Шуйскийдин өкмөтү 1607-жылы августта кайрадан башталган поляк интервенциясына каршы күрөш уюштура албаган. Буга калктын калың катмары гана эмес, дворяндар да нааразы болгон. 1610-жылы 17-июлда Василий Шуйский тактан түшүрүлүп, зордук менен кечил (монах) болгон жана Гостынинде сепилде камакта өлгөн.
Платлинг
Платлинг - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Деггендорф(район)|Деггендорф районуна карайт. Төмөнкү Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы – 12.544 (2013-ж.). Аянты – 35.90 км2.
Крутобереговая (Улу-Юла куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское ([[Томск облусу)|Зырянское]] айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Коок Кийгизүү
Коок Кийгизүү — адамды кыйноо максатында башка кийгизиле турган териден жасалган каптама, кептеп коймо, жаргак. Коок негизинен чылгый териден жасалып, адамдын башына кийгизилет, ал кургаган сайын башты кысып, жанды кыйнайт. Ага «Манас» эпостогу :
Башына коок кийгизип,
Эки көзүн тең чукуп,
Тирүү байлап баргыла! (Саякбай Каралаев, 1. 156),— деген саптар мисал боло алат. Айрым окуяларда коок темирден, жыгачтан жасалары да айтылат. Мисалы, Саамаркандык Чоң Эшендин уулу Жарманасты кытайлар Манас деп кармап кеткенде «Жарманастын башына Темирден коок кийгизди» (Саякбай Каралаев, 1. 43),— деп айтылат.
Октан
Октан С8Н18 – мол. масс. 114,22; түссүз, бензин жыттуу суюктук, эрүү t -56,80 ; кайноо t 125,7 0 ; d 204 0,703; n20Д 1,3974; нефтиде, бензинде кездешет. Лаб-яда октиленди гидрлөө, Вюрц реакциясы боюнча 1-хлорбутан, чектүү углеводород алуу методу менен, өнөр жайда ректификациялоодон алынат. химимялык касиети парафиндерге окшош. О. пиролизинде метан, этан, этилен пайда болот. 450-500 оС катализ-р катышуусунда о-ксилол жана этилбензол аралашмасы алынат. О. 17 изомеринен триметилпентан, тетраметилбутан октандык саны 97-105, мотор отундарында колдонулат.
Семит тилдери
Семит тилдери - африка-азия же семит-хамит тил уясынына бир бутагы. Бул бутактагы тилдер көбүнчө Ирак, Египет, Сирия, Алжир ж. б. араб өлкөлөрүнө, Израилге, Малиге, Эфиопияга таралган. Түштүк (араб, мальта, Түштүк Аравиядагы мехри, шахри, сокотра ж. б. тилдер; геэз же эфиоп, амхара, тигринья, тигре тилдери) жана түндүк-батыш (иврит - Израилдин азыркы мамлекеттик тили, жаңы арамей тили) деген топтору бар. Семит тилдерине мүнөздүү белгилер: үндүү тыбыштары аз; үч түрдүү (жоон, каткалаң жана «эмфатикалык» - күч менен айтылчу) үнсүз тыбыштар учурайт; уңгу сөздөрү көбүнчө сөздүн негизги маанисин туюнтуучу үч үнсүз тыбыштан ту рат; мүчөлөр болсо сөз маанисин тактоо же грамматикалык маани туюнтуу милдетин аткарат.
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Кушан падышалыгы
Кушан падышалыгын мурда Грек Бактрия аймагында 5 уруу болуп жашаган көчмөндөр түзгөн. Аларга кушан уруусу жетекчилик кылган. Падышалар Кужула Кадфиз, анын уулу Вима Кадфиз жана эң атактуу Канишканын тушунда кушандар зор аймакты багындырышкан. Падышалыктын гүлдөп өнүккөн доору Канишка менен анын уулу Хувишканын падышалык кылган мезгилине туура келет. 3–кылымдын ортосунда Васудев башкарган мезгилден тартып начарлай баштаган. 4–кылымда Кушан падышалыгы майда бөлүктөргө бөлүнөт. Кушан падышалыгынын тушунда көптөгөн курулуш иштери жүргүзүлөт, шаарлар өсүп, сугат системасы жана кол өнөрчүлүк бир кыйла өнүгөт, Улуу жибек жолу аркылуу Кытай, Парфия жана Рим менен кеңири соода жүргүзүлөт. Бул мезгилде Индиядан Орто Азияга жана Ыраакы Чыгышка буддизм дини таратылат.
Жарды-жалчы, уюм
«Жарды-жалчы» уюму – Кыргызстандагы эң кедей дыйкандардын уюму. 1920-жылы январда ВКП (б)нын Кыргыз облустук 5-конференциясынын чечими боюнча «Кошчу» союзунун ордуна түзүлгөн. Жерсиз жана жери аз дыйкандар менен батрактардын кызыкчылыгын коргогон. Коллективдештирүү учурунда бай-манаптар менен кулактарды тап катары жоюуда, көчмөн жана жарым көчмөн чарбаларды отурукташтырууда, кыргыз айылдарынын калкын колхоз-совхоздорго тартууда, коллективдүү чарбаларды чыңдоодо чоң роль ойногон. «Жарды-жалчы» уюмунун 372 ячейкасы болгон. Кыргыз обкомунун 1932-жылы 5-октябрдагы чечими боюнча жоюлган.
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Бажы жол-жоболоштуруусу
Бажы жол-жоболоштуруусу – товарлар менен унаа каражаттарын белгилүү бир бажы тартибинин алдында жайгаштыруу жана ал тартиптин аракетин КР мыйзамдарынын талаптары менен жоболоруна ылайык бүтүрүү жол-жобосу. Бажы жол-жоболоштуруусу белгилүү бир мезгилде жана жөнөтүүчү же алуучу, болбосо анын бөлүмдөрү жайгашкан КР бажы органынын ишмердүүлүгүнүн аймагындагы ал үчүн белгиленген жерде жүргүзүлөт. Кызыкдар жактын өтүнүчү боюнча, анын эсебинен жана КР бажы органдарынын макулдугу менен бажы жол-жоболоштуруусу башка жерлерде жана КР бажы органдарынын иштөө убактысынан сырткары да жүргүзүлүшү мүмкүн.
Флояра
Флояра - карпаттык украиндер -гуцулдардын узунунан бойлото кармалып ойнолуучу эки башы ачык чоору. Уз. 750-1000 мм. Добуш өзгөртүүчү көзөнөктөрүнүн саны 6. Диапазону 3 октава. Сөөк коюу учурунда Флоярада аза күтүү күүлөрү жана койчулардын кайрыктары аткарылат.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Камыштау (Туймазин району, Башкыртстан)
Камыштау — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Чукадыбашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 33 киши. Почта индекси — 452787, ОКАТО коду — 80251875004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ашгабат облусу
Ашгабат облусу - Түркмөн Республикасынын түштүгүндө жайгашкан. Аянты 95,4 миң км2. Калкы 764 миң (1982), шаар калкы 62%. Облуста 8 административдик район, 3 шаар, 13 шаарча бар. Борбору Ашгабат шаары. Облустун аймагынын түзөң бөлүгүн Каракум чөлү ээлейт; түштүгүндө Копетдаг тоосу (бийиктиги 2942 мге чейин) орун алган. Климаты кескин континенттик. Январдын орточо температурасы 4°С, июлдуку 29°С. Жылдык жаан-чачыны 80-100 мм, тоо этегинде 285 ммге чейин. Кыртышы боз топурактуу. Чөп өсүмдүктөрү басымдуу келип, бадал өсөт. Негизги өнөр жай ишканалары: машина куруу (анын ичинен нефть, өнөр жай үчүн жабдуу электртехника), металл иштетүү, жеңил (кебез-кездеме, жибек кездеме, килем токуу, жана башка), текстиль, бут кийим, тамак-аш (анын ичинен шарап чыгаруу), курулуш материалдар (цемент, айнек) жана башка. Сугат дыйканчылыгы (Каракум каналы) өнүккөн. Дан эгиндери, пахта, жашылча-бакча өсүмдүктөрү, жемиш багы, жүзүм өстүрүлөт. Кой (анын ичинен каракөл кою), уй, жылкы (негизинен ахалтеке), төө, чочко асыралат. Жибекчилик өнүккөн. Фирюза, Арчман курорттору иштейт.
Ректор
Ректор - (лат. rektor – жетекчи, башкаруучу) – жогорку окуу жайынын жетекчиси. Кыргызстанда ректор илимдин доктору, профессор илимий наам-даражасы бар, тажрыйбалуу, уюштуруучулук жөндөмгө эгедер, компетенттүү окумуштуу-адистердин ичинен тандалат жана ЖОЖдун коллективи тарабынан шайланат. Өзүнүн уставдык милдети боюнча ректор окуу жайынын окуу-тарбиялык, илимий финансылык-чарбалык иштерин, мамлекеттик стандарттын, окуу пландарынын, окуу программаларынын аткарылышын жетектейт, көзөмөлдөйт, камсыз кылат. ЖОЖго студенттерди кабыл алууну, бүтүрүүчүлөрдү ишке бөлүштүрүүнү уюштурат жана ишке ашырат. ЖОЖдун ички тартибинин эрежелерин, профессордук-окутуучулар курамынын штатын, окуу тизмелерин бекитет. Окумуштуулар кеңешин жетектейт. Бардык жерлерде жогорку окуу жайынын өкүлү катары чыгат жана иш жүргүзөт.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Архаизм
Архаизм (грек.— эскирген сөздөр) — мурда тилде активдүү колдонулуп, кийин колдонуудан чыгып калган сөздөр
Көркөм чыгармачылыкта сүрөттөлүп жаткан мезгилдин мүнөзүн, доордун реалдуу элесин, каармандардын тилдик бөтөнчөлүгүн берүү үчүн сөз устаттары архаизм сөздөрдү пайдаланышат. Колдонуудан чыгып, архаизмге айланган сөздөр көбүнчө диний түшүнүктөр, адат-салттар, тиричиликте колдонуудан чыгып калган буюм-теримдердин аталыштары болуп эсептелет.
Булак
http://kyrgyzinfo.ru
Жооп берүү укугу
Жооп берүү укугу – өзүнө карата жалпыга маалымдоо каражаттарында (ЖМК) чындыка төп келбеген, болбосо жарандын укуктарын жана мыйзамдуу кызыкчылыктарын кемсинткен маалыматтар таратылганда жарандын же уюмдун ошол ЖМКда жооп (түшүндүрмө, каяша) берүү укугу. «Жоопко жооп» ЖМКнын кийинки чыгарылышынан кечиктирилбестен берилет. Бул эреже редакциялык түшүндүрмөлөргө таратылбайт.
Хариджиттер
Хариджиттер (арабча, хаваридж – чыгуулар, нааразы болуучулар) – мусулмандардын 7-кылымдын 2-жарымындагы Омейялар жана Абасилердин феодалдык монархиясына каршы багытталган демократиялык көзкараштагы сектасы. Хариджиттер халифтердин бийлигин мураска калтыруу укугуна каршы чыгуу менен, ага шайлоо тартибин киргизүүнү талап кылышкан.
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
Фархад Шапиров
Фархад Шапиров (Анг. Farkhad Shapirov) (1984-04-18) - кыргызча ММА-аскет, сени чыгат 2007-жылдын. Сен жеңилүү гана чечимдерине, өзүнүн чыныгы Франк (Анг. Frank) ат.
Атлах салгылашуусу
Атлах салгылашуусу – 751-жылдагы Тан династиясы жана Араб халифатынын аскерлеринин согуштук беттешүүсү. 748-жылы Тан династиясынын аскерлери Суяб шаарын жана Шашты (Ташкен оазиси) басып алган. Арабдар Таразды ээлешкен, бирок кытайлардын курчоосунда калган. Араб аскер башчысы Саил ибн Хумейд Абу-Муслимден жардам сураган. Ушундай эле сураныч менен Шаштын кытайлар тарабынан өлтүрүлгөн шаар башчысынын уулу да кайрылган. Абу-Муслим Таразга Зияд ибн Салихтин башчылыгы алдында аскерлерин жиберген. Алардын алдынан Суябдан Чао Сянджи башкарган жүз миңдей Тан аскерлери тосуп чыккан. Алар Талас суусуна жакын Атлах шаарынын жанында беттешкен. Бир нече күндүк кармашуудан кийин Тан аскерлеринин ооругунан (тыл) карлуктар, согуш майданынан – арабдар сокку берген. Тан аскерлери чоң жоготууларга учураган.
Араб тарыхчысы Ибн Ал-Асирдин маалыматы боюнча Атлахта кытайлардын 50 миңи өлтүрүлүп, 20 миңи туткунга алынган. Талкаланган аскерлердин калганы Талас дарыясын бойлой тоого качкан. Туткундардын көпчүлүгү Самаркан жана Иракка айдалган.
Бул тарыхый салгылашуу жергиликтүү калктардын арабдар тарабында согушкандыгынын гана күбөсү болбостон, Кытайдын толугу менен артка чегинишинин жана Азиянын Тан империясынан көз карандысыздыгын бекемдеген.
2000
2000 (эки миңинчи) жыл — толук жыл, Григорий календары боюнча ишемби күнү башталат. Бул биздин замандын 2000, 2-миңжылдыктын 1000, XX кылымдын 100-жылы.
Сыягүл
Сыягүл — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, Каныкейдин нөкөрү. Манас Каныкейге күйөөлөп баргандагы ат чаап жар тандоодо аты үчүнчү келген Сыргак тагдырына буюрган С-гө үйлөнөт (Сагымбай Орозбаков, 3. 418. 422).
Зинатовка (Карайыдель району, Башкыртстан)
Зинатовка — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Карайыдель айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 2 киши. Почта индекси — 452385, ОКАТО коду — 80234832008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Копо
Копо — топоним. Көкөтөйдүн чоң ашына даярдык көрө баштаган Бокмурундун көчү ашка союлчу койлорду 20 күнү К. жайлоосунда семиртет. Сагымбай Орозбаковдо: «Козу-Башы, Копого Кой көктөтүп ошого» (Сагымбай Орозбаков, 3. 31, 80) десе; Саякбай Каралаевдин варианты нда: «Козу-Башы, Копого Кой семиртип ошого» (Саякбай Каралаев, 2. 12),— деп айтылат. Эпостун Алтай тарапта өткөн башка окуяларында да туруктуу эскерилет. Географиялык реалияда Иле боюндагы өзөн.
Аския
Аския — түрк тилдеринде кеңири тараган оозеки жанрдын бир түрү. Аскияга көп киши катышат жана күлкүлүү, курч сөздөр айтылып, көбүнчө диалог түрүндө болот. Аския Түштүк Кыргызстанда көп айтылат.
Флексатон
Флексатон (flex-a-tone, flexus ― «ийилген» жана τόνος ― «доубш» же «тон») – ийилген узун жалпак болот тасма. Өз тулкусунан үн чыгаруучу аспаптар тобунакирет. Тасманын эки жагына узун зым бекитилип, учуна эки тоголок бүдүр тагылган. Аспапты силкилдете баштаганда эки тоголок бүдүр тасмага тынымсыз тийип, шамалдын улуп-уңшуганын элестеткен добуш берет. 20-кылымдын башынан тартып колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Таажы
Таажы (жарык алкак) (Corona) – бир же бир нече күн желесинин шакектери менен курчалган Күн же Ай дискинин айланасындагы тумандуу жарык алкак; бул кубулуш булуттагы майда тамчылардагы жарык дифракциясынан пайда болот.
Исабек Ашимов
Ашимов Исабек (1953-жылы туулган, Баткен облусу, Лейлек району, Карадаван кыштагы) - хирург, медицина илимдеринин доктору (1995) жана философия илимдеринин доктору (2000), профессор (1997), КРнын УИАнын корреспондент мүчөсү (2006). КММИни (1976), ординатураны (1982) бүтүргөн. Лейлек райондук оорукананын бөлүм башчысы, КММИнин ассистенти, доценти. 1998-жылдан УХБунун лаборатория башчысы. Клиникалык жана эксперименттик хирургия, патфизиология, философия боюнча адис. КРнын эмгек сиңирген врачы (1995). 170тен ашык илимий эмгектери, анын ичинен 1 монографиясы, 22 ойлоп табуусу бар.
Курубакайыр тоосу
Курубакайыр тоосу – Талас Ала-Тоосунун түндүк тармагы. Суулубакайыр жана Бакайыр сууларынын аралыгында (Бакайырсай суусунун алабы) меридиан багытында 30 кмдей созулуп жатат. Кара-Буура районун аймагында. Туурасы 5–6 км. Орточо бийиктиги 3500–3800 м, эң бийик жери 4457 м (Бакайыр чокусу). Талас Ала-Тоосунун тутумдашкан жеринде мөңгү бар.
Батыш жана чыгыш капталдары тик, жар, коктуколоттор көп. Протерозойдун аягында пайда болгон филлит, акиташтуу сланец, мрамор, доломит тектеринен турат. Тоо капталдарында бадал өскөн жылаңач таштактуу талаа жана шалбаалуу талаа (1800– 1900 м бийиктикке чейин), арча, бадал аралашкан шалбаалуу талаа (2700–2800  м), субальп шалбаалуу талаасы жана альп шалбаасы (3300–3400 м), гляциалдык-нивалдык ландшафттары таралган. Жайыт.
Плайштайн
Плайштайн — Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Вальднабдагы Нойштадт районуна карайт. Жогорку Пфальц административдик округуна тиешелүү. Калкы – 2428 (2013-ж.). Аянты – 36.10 км2.
Нил Армстронг
АКШнын Аба күчтөрүнүн Космостогу адам жана X-20 Dyna-Soar программаларына катышкан Армстронг 1962-жылы NASA'нын Астронавт корпусуна кошулган. Ал 1966-жылы март айында Жемини-8дин башкы учкучу катары биринчи жолу космоско чыгып, NASA'нын космоско учкан биринчи жарандык астронавты болуп калган. Ал учкуч Дэвид Скотт менен алгачкы жолу эки космостук кемени жалгаштырган. Бул миссия биринчи космостук чукул кырдаалдагы токтоп калган кыймылдаткыч менен шартталган кооптуу бурулуштун алдын алыш үчүн күйүүчү майынын бир бөлүгүн Армстронг колдонуп койгон соң токтоп калган.
Армстронг Огайонун Синсиннати жергесинде коронардык артериясына операция жасоонун татаалдыгынан кийин 82 жашында, 2012-жылдын 25-августунда дүйнө салган.
Октан саны
н-гептан аралашмасындагы изооктан көлөмдүк проценти менен туюнтулат. О. с. стандарт-тык шартта атайын жасалган бир цилиндрлүү кичине кыймылдаткычта мотордук, изилдөөчүлүк жана темп-ралык методунун негизинде аныкталат. О. с. ар түрдүү ыкмалар р менен аныкталса, ар башка натыйжаны берет. Ошондуктан О. табуунун ар бир ыкмасынын өз мил дети болот жана ар түрдүү болуп белгиленет: мотор методу — о. с/м; изилдөө методу — о. с/и; темп-ралык метод — о. с/т.
Шенябе-Яха
Шенябе-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Таз дарыясынын оң жээгинен 54 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 109 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Якунька
Якунька — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сокся дарыясынын сол жээгинен 80 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Шенябе-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Якунька
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бажы жол-жоболоштуруусу боюнча адис
Бажы жол-жоболоштуруусу боюнча адис – мыйзамда белгиленген тартипте мамлекеттик орган тарабынан берилген адистик күбөлүгү бар бажы жол-жоболоштуруусу боюнча иштерди жүргүзүүгө укуктуу жеке жак. Бажы жол-жоболоштуруусу боюнча адиске, бажы далдалчысы, андай эмес экенин далилдемейинче, бажы далдалчысы тарабынан ыйгарым укук берилген деп эсептелет. Бажы далдалчысы бажы жол-жоболоштуруусу боюнча адистин КР бажы органдарына карата милдеттерин чектей албайт.
Сэнт-Луис метросу
Сэнт-Луис метросу – Сэнт-Луис шаарынын метросу. Метросу 31-июль 1993-жылы ачылат.
Жоопкер сактоонун металлдык эсептери
Жоопкер сактоонун металлдык эсептери – кардарлардын баалуу металлдарды эсепке алууга арналган, алардын жеке белгилерин (аталышын, баалуулуктардын санын, сынамыгын, өндүрүүчүсүн, сериялык номерин ж. б. ) сактоо менен банкта кармоого берилген эсептери. Эреже катары, бул эсептерди кардарлар баалуу металлдарды банктарда сактоо үчүн пайдаланышат жана алар банкка белгилүү акы төлөп турушат.
Флажолетте
Флажолетте (франц. flageolet -бийик добуштар) - жекече тондор. Флажолетте адатта кылдуу чертме же тартма музыкалык аспаптарда алынат. Ал үчүн кылдын 2, 3, 4, 5ке бөлүнүүчү жерлерин бармактар менен акырын басат. Флажолетте табигый жана жасалма болуп бөлүнөт. Кооздугу боюнча флажолет чоорлорунун добушуна окшош болгондуктан Флажолетте аталган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Канат Дербишев
Дербишев Канат - [1891, Бишкек уезди, Кара-Балта болушу (азыркы Жайыл району, Кызыл-Октябрь айылы) – 1976, ошол эле жер] – Кыргызстанда Совет бийлигин орнотуу жана чыңдоо үчүн күрөшкө катышуучу. Орус жергиликтүү мектебинде окуган (1906). 1918-ж. Ак-Суу революциячыл-аскердик комитетинин төрагасынын орун басары болуп туруп, Ак-Суу козголоңун басууга активдүү катышкан. 1919-жана башкааку (азыркы Жайыл району) болуштук революциячыл аткомунун төрагасы болуп шайланган. 1920-ж. Ак-Суу болуштук комитетинде комиссардын орун басары, жарды-жалчы революциячыл комитетинде катчы-мүчө, 1921-жылдан Түркстан КПнын уездик-шаардык комитетинин окуу-бөлүштүрүү бөлүмүнүн, Бишкек уезддик жумушчу-дыйкан инспекциясынын арыздар бюросунун, партиянын Бишкек уезддик-шаардык комитетинин уюштуруу бөлүмүнүн башчысы. 1924-ж. үгүт-насыят бөлүмүнүн башчысы, Ошондой эле бюро мүчөсү болгон. 1925-ж. облустук партия комитети тарабынан Түркстан Республикасынын БАКтын алдындагы өзгөчө комиссияга иштөөгө жиберилген. 1925-ж. Кара-Кыргыз АО нун уюмдаштыруу съездине катышкан. 1926-ж. Жалал-Абадда, 1927-ж. Чүй кантонунда жер-суу комиссиясында иштеген. 1927-ж. Кыргыз АССР Советтеринин 1-уюштуруу съездинде Кыргыз АССР БАКтын мүчөлүгүнө шайланган. 1928–30-ж. «Кыргыз асыл тукум» трестинде деректирдин орун басары, 1931–33-ж. Алай-Гүлчө районунда иштеп, басмачылар менен күрөшкө активдүү катышкан. 1934-ж. репрессияланып, партиянын катарынан чыгарылган. 1958-ж. 29-декабрда партиялуулугу калыбына келтирилип, акталган. Ысымы Жайыл районундагы Талды-Булак орто мектебине жана ал жердеги көчөгө ыйгарылган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Рэйнолдсбург (Огайо)
Рэйнолдсбург (Огайо) (Reynoldsburg) — Огайо штатынын Franklin округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 32069 киши. Болжолдуу аянты - 27.4 км². FIPS коду — 39-66390.
Мажакыпов Тажыбай
Мажакыпов Тажыбай (1906, азыркы Ноокат району, Караван кыштагы. — 1985, ошол эле жерде) — тамеки өстүрүүчү, Социялистик Эмгектин Баатыры (1950)- Коллективдештирүү мезгилинде колхозго биринчилерден болуп өткөн. Адегенде катардагы колхозчу, 1936-жылдан тамеки өстүрүү  бригадасынын  бригадири болуп иштеген. 1949-жылы анын бригадасы 16 га аянттын ар гектарынан 19,34 цден пахта жыйнап алган.
Сыйлыктары
Ленин ордени, медалдар, Кыргыз ССР Советинин Ардак грамотасы, «СССРдин социалисттик айыл чарбасынын отличниги» төш белгиси менен сыйлан.
Колдонулган адабият
Борбугулов М. "Ош областы энциклопедия" Фрунзе 1989ж.
Семитология
Семитология - семит тил тобундагы элдердин тили, адабияты, маданияты жана тарыхы жөнүндөгү илим. «Семитология» термини көбүнчө тил илиминде колдонулат. Семитология өлүү жана азыркы жандуу изилдөөчү дисциплиналарды (ассирия таануу, араб таануу, библия тануу, арамей таануу, угар таануу, эфиоп таануу ж. б-ны) камтыйт.
Семит тилдеринин грамматикасы византиялык грамматикачылардын таасири менен Сирияда, арабдарда жана еврейлерде (сириялык грамматикачы Яков Эдесский, 7-кылым: араб Сибавейхи, Халиль, 8-кылым ж. б.) диний китептерди түшүнүү жана тактап окуу максатында пайда болгон. Семит тилдерин изилдөө Европада гуманизм, реформация, контрреформация доорунда башталган. 19 кылымда семитология салыштырма жана жалпы тил илиминин өнүгүшү менен кеңейип, ал боюнча грамматика, сөздүк, тарыхый обзор ж. б. чыккан. 20 кылымда семитология кафедрасы дүйнөнүн бардык университеттеринде ачылган. Улуу Октябрь революциясынан кийин семитологиянын өнүгүшүнө Ленинград университетинин Семитология кафедрасы, СССР ИАнын Чыгыш таануу институтунун Ленинград бөлүмү зор салым кошкон: И. Ю. Крачковский жана анын мектеби (араб таануу, сабей таануу, эфиоп таануу), Н. В. Юшманов (семитхамит лингвистикасы), И. Н. Винников (араб таануу, арамей таануу) ж. б. Семитология Москвада, ошондой эле Белоруссия, Грузия ж. б. республикаларда өнүгүүдө.
Окутуунун компьютердик технологиясы
Окутуунун компьютердик технологиясы – окутуунун техникалык каражаттарынын бири компьютер боюнча окуу системасы. Окуу процессинде компьютер төмөндөгүдөй максаттарда колдонушу мүмкүн: мугалимдин предметти жана программалоону окуучуга окутуу; окуучунун окуу жана өз алдынча окуусу;билимди контролдоо жана кайталоо; алган билимди өркүндөтүү жана бышыктоо (эсеп, чыгарылыш, маселе, графика жана башкалар); окутуучунун жана окуучунун эмгекти илимий уюштуруусу; формуланын, физикалык чоңдуктардын, хронологикалык жана башкалар маалыматы жана библиотекалык маалыматы; окуучулардын көркөм, музыкалык жана адабий чыгармачылыгы; окуучулардын жетишүү, катышуу жана жүрүш-турушу тууралуу жыйындардын (топтом) жана анализдердин маалыматы; физикалык процесстерди, техникалык каражаттарды, химиялык реакцияларды, Жердеги саякаттарды жана космикалык учууларды моделдештирүү; бош убакытты жана оюндарды уюштуруу.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Санкт-Петербург
Санкт-Петербург сейрек колдонулган ― Петербор (Ыйык Пётрдун шаары) — Орусиянын түндүк-батышында жайгашкан шаар, Ленинград областынын борбору. Калктын саны боюнча Орусияда экинчи орунда турат.
Тарыхы
Пётр I долбоору боюнча 300 жыл мурун салынган. "Европага терезе" деп Балтиканын жээгинде жайгашкан.
Экинчи дүйнөлүк согушта 872 күн (08.09.1941 - 27.01.1944) блокадада болгон.
Жар көрүшүү
Жар көрүшүү – салттуу үйлөнүү үлпөтүндө аткарылуучу жөрөлгө. Эки тарап кудалашкандан кийин күйөө жана күйөө жолдош болочок колуктусунун (кыздын) айылына келип, четирээк жерге түшкөн. Ошол жерге кыз тараптагылар атайы боз үй тигип, кыз оюнун өткөрүүнү күйөө жана күйөө жолдоштон талап кылышкан. Оюн жүрүп жатканда кыз-күйөө 1-жолу бирин бири көрүшкөн. Салт боюнча кыздын жеңелери кыз-күйөөнү далыларын тийиштире тургузушкан. Күйөөнүн сол колу кыздын ийнинен артылып төшү жакка сунулат, ошол эле мезгилде кыз оң колун удаалай күйөөнүн ийнинен артылтып толгото имергенде бири-бирин тарткандай болушат. Бир-эки жолку аракеттен кийин колдор ажырашаар маалда күйөө эпчилдик менен имерилип кызды өбөт. Кыз-жигит тарап болушуп жар көрүү ырларын аткарышып, күйөө жолдош кыздын жеңелеринин талаптарын аткарып камдай келген белектерин тараткан.
Таанышкан
Таанышкан — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, Зыяндаштын атасы, Көкөтөйдүн ашында Жолой менен күрөшкө түшө турган киши издеп Кошой кыргыз, казак жана башкалар союздаш түрк элдеринин алп балбандарына кайрылган учурда Т. эскерилет (Сагымбай Орозбаков, 3. 193).
Жар көрүшүү
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Куруксай тоосу
Куруксай тоосу – Алай кырка тоосунун түндүк тармагы. Кыштут, Толбоскөл (Сохтун оң куймалары) жана Гавиан сууларынын алабынан орун алган. Кеңдик багытта 31 кмге созулуп жатат. Туурасы 5–6 км. Орточо бийиктиги 4000–4100 м, эң бийик жери 5147 м. Жону тайпак. Капталдары тик, кокту-колоттуу капчыгайлары бар. Девон менен карбондун акиташтуу доломит, акиташ тектеринен турат.
Талаа (1800–1900 м бийиктикке чейин), шалбаалуу талаа жана шалбаалуу токой (арча менен бадалдар; 2800–3000 мге чейин); субальп жана альп шалбаалуу талаасы жана сейрек бетегелүү талаа (3200–3400 мге чейин), андан жогору субнивалдык суук чөл жана түбөлүк кар, мөңгүлүү ландшафт тилкелери бийиктик боюнча таралган. Жайыт.
Ассонанс
Ассонанс (фр. assonanсе - үндөштүк, уйкаштык) - уйкаштыкта же улам кийинки сөздөрдө үндүү тыбыштардын кайра-кайра кайталанышына негизделген стилистикалык ыкма. Мындай кайталоо, же үндүүлөрдүн үндөштүгү ырдын башында же бүтүндөй ыр жолдорунда болушу мүмкүн. Ассонанс элдик ырларда көп кездешет, мисалы: Агарып аткан таң бекен, Агарган таңдай жан бекен. Асмандап учкан каздайым, Ак жайык жаткан саздайым.
Мисалдардан көрүнүп тургандай, «а» тыбышынын кайра-кайра кайталанышы ассонанс түзүп, поэтикалык речтин жагымдуулугун, уккулуктуулугун арттырууда.
Эшме (Кадамжай району)
Эшме — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Бирлик айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 714 киши.
Бажы жыйымдары
Бажы жыйымдары – ар кандай аракеттерди жасагандыгы, тийешелүү ченемдик укуктук актыларында каралган бажы кызматтарын көрсөткөндүгү үчүн жеке жана юридикалык жактардан КР бажы органдары тарабынан алынуучу акча төлөмдөрү. Ал бажы жол-жоболоштуруусу үчүн бажы жыйымдары жана бажы коштоп баруусу үчүн бажы жыйымдары болуп бөлүнөт.
Короглы Халык Гусейнович
Медицина институтунун алгачкы курстарын Фрунзе шаарында окуган. Түрк жана иран тилдеринде сүйлөгөн элдердин баатырдык эпосторун салыштырма изилдөөдө зор эмгек сиңирген. Ал 1947 жылдан тартып иран тили жана адабияты боюнча жогорку окуу жайларда сабак бере баштаган. 1954жылдан МГУнун филология факультетинде Орто Азия, Казакстан элдеринин адабияттары боюнча лекция окуган. 1958—71-ж. «Большая Советская Энңиклопедия» басмасынын Тил жана адабият редакциясынын илимий редактору. «Краткая литературная энциклопедия» редакциясынын Чыгыш элдеринин адабияттары редакциясынын башчысы, 1971—85-ж. СССР Илимдер акдемиясынын А. М. Горький атындагы Дүйнөлүк адабият институтунун улуу илимий кызматкери болуп иштеген. Анын изилдөөлөрүндө кыргыз фольклорунун, анын ичинде «Манастын» тексти кеңири колдонулат. Айрыкча «Огузский героический эпос» (М., 1976), «Взаимосвязи эпоса народов Средней Азии, Ирана и Азербайджана» (М., 1983) аттуу монографиялары жалпы түркологиялык мааниге ээ. Ал Р. 3. Кыдырбаеванын «Генезис эпоса «Манас»» (1980) аттуу монографиясынын жалпы редакторлугун жүргүзгөн.
К. кыргыз фольклору, «Манас» эпосу боюнча адистерди даярдаган.
Ачык кагаз
Ачык кагаз. Кыргыз Республикасынын «Тарыхый-маданий мурастарды коргоо жана пайдалануу жөнүндө» мыйзамынын 33-статьясына ылайык, археологиялык изилдөө иштерин жүргүзүү үчүн археолог-адиске берилүүчү расмий документ.
Кыргыз Республикасынын УИАнын Тарых институту тарабынан берилип, Билим жана маданият министрлигинин эстеликтерди коргоо бөлүмүндө катталат. Ачык кагаздын төрт түрү бар:
1. археологиялык эстеликтердин бардык түрүн казууга, изилдөөгө берилет;
2. археологиялык чалгындоо иштерин жүргүзүүгө жана айрым гана эстеликтерди изилдөөгө укук берет;
3. археологиялык чалгындоо иштерин жүргүзүүгө укук берет;
4. курулуш иштери же жана башка себептер менен бузулуп жаткан эстеликтерди изилдөөгө укук берет. Археологиялык казуудан чыккан буюмдар мамлекеттик музейге өткөрүлөт, Кыргызстандын сыртына чыгарууга тыйуу салынат. Ачык кагазы жок археологиялык казуу иштерин жүргүзгөн адам кылмыш жоопкерчилигине тартылат.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Бишкек, 2003 « Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, И. Арабаев атындагы Кыргыз Мамлекеттик Педагогикалык Университети»
Круторечка
Круторечка — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Юрмет дарыясынын оң жээгинен 16 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жоопкер сактоочу
Жоопкер сактоочу – менчик түрүнө карабастан, Мамлекеттик материалдык корлор фонду тарабынан белгиленип, КР Өкмөтүнүн чечиминин негизинде белгилене турган мамлекеттик материалдык корлордун материалдык баалуулуктарын сактоону ишке ашыруучу чарбачылык уюму.
Флажолет
Флажолет (франц. flageolet - кичине чоор) - чакан ышкырык чоор түрү. Эң бийик жана ичке добуштуу. Узунунан бойлото кармалып ойнолот. 17-18-кылымдарда кеңири тараган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Севортян Эрванд Владимирович
Севортян Эрванд Владимирович (1901-1978) - тилчи, түрколог, филология илимдеринин доктору (1957), профессор (1969). Эмгектери:
Поккинг
Поккинг — Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Пассау районуна караштуу. Төмөнкү Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы – 6048 (2010-ж.). Аянты – 68.82 км2.
Ничка-Буляк (Туймазин району, Башкыртстан)
Ничка-Буляк — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Чукадыбашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 42 киши. Почта индекси — 452787, ОКАТО коду — 80251875005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Олеин кислотасы
Олеин кислотасы (латын тилинен   Oleum- май, цис-9- октадецен к-тасы). СН 3- (СН2)7-СН=СН – (СН2)7 – СООН – каныкпаган бир негиздүү карбон к-тасы мол. масс. 282,46. Түссүз, илээшкек, суюктук, кайноо t0 225-226 С тыгыз. 0,825 г/см3 (200С) О. к. жаратылышта кеңири кездешет. Жаныбарлар, өсүмдүктөр майларында триглицерид түрүндө болот. Бадам майында 75 %, пальма майында 41-48 %, күн карамада 33 % түзөт. О. к. менен бирдикте линол жана линолен к-талары кездешет. Алардын аралашмасынан таза О. к. бөлүп алуу үчүн фракциялоо, 90 % метанол менен кристализациялоо жүргүзүлөт. Кээ бир учурда майларды селективдүү, гидрогенизациялоо менен линол жана линолен к-таларын О. к. чейин калыбына келтирип бөлүп алынат. О. к. эфирлери жана глицериддери, лак, эмаль, олиф, боёк каптагычтарды алууда, кээ бир эфирлери пластификатор катары колдонулат. О.к. туздары самын болуп саналат.
Варварчылык
Варварчылык - адамзат тарыхынын алгачкы доорун маданий-тарыхый мезгилдештирүү боюнча өнүгүүдөгү жапайычылык менен цивилизациянын ортосундагы доор. Ал карапа жасоону үйрөнгөндөн башталып, жазуунун пайда болушу менен аяктайт.
2001
2001 (эки миң биринчи) жыл — толук эмес жыл, Григорий календары боюнча дүйшөмбү күнү башталат. Бул биздин замандын 2001, 3-миңжылдыктын 1, XXI кылымдын 1-жылы.
Уразбахты (Карайыдель району, Башкыртстан)
Уразбахты — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Карайыдель айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 95 киши. Почта индекси — 452360, ОКАТО коду — 80234832009.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жылан жылы
Жылан жылы – чыгыштын бир катар (түрк, монгол, кытай ж.б.) элдеринин, анын ичинде кыргыздардын он эки жаныбардын атына байланыштуу аталган 12 жылдык мүчөлгө негизделген жыл санак системасындагы жыл аттарынын бири. Бул системада Жылан жылы алтынчы орунду ээлейт.
Кыскача таржымакалы
Кыргыз элинин уламыштарынын биринде анын келип чыгуу себеби төмөндөгүдөй баяндалат: чыгып келаткан күндү биринчи көргөн жандын атынан жыл эсеби башталат дегенди угуп, таң аткыча уктабай чыгыш тарапты карап турган төөдөн акылдуулук кылып, анын төбөсүнө (кулагына) чыгып алган чычкан таңкы күндү биринчи көргөндүктөн, жыл эсеби анын атынан аталып калган; буга ачууланган төө жыл эсебине таптакыр кирбей койгон имиш.
Махмуд Кашгари (Барскани) болсо 11-кылымдагы теңир-тоолук түрк калктарынын жомогун өзүнүн “Түрк тилдеринин сөз жыйнагы” (1072-1077) эмгегинде чагылдырып калган. Анда жыл санактын келип чыгышы Иле дарыясынан чубап өткөн жаныбарлардын ирээти менен байланыштырылат.
Жылан жылы 12 жылда бир жолу кайталанат. Григорийлик календарга (жыл санакка) салыштырып карасак, жылан жылы – Улустун улуу күнүнөн (жалган курандын 21инен) тартып башталат.
Демек, Жылан жылы 2013-жылдын жалган куран (март) айынын 21инде башталат. Андан соң 2025-жылдын, 2037-жылдын жалган куран (март) айынын 21инде кезектеги Жылан жылы башталат.
Бирок азыркы тапта кыргыздар Жылан жылын 2013-жылдын үчтүн айынын (январынын) 1ине караган түнү шарттуу түрдө эле белгилешет.
Жылан жылы туулган даңазалуу жана белгилүү инсандар
Жылан жылы атактуу ойлоп табуучу жана меценат Алфред Нобел (Нобель), теги мажар америкалык актриса Жа Жа Габор (кыз кезиндеги аты - Шари Габор; мажарча Gábor Sári), Индиянын көрүнүктүү саясий ишмер айымы Индира Ганди, Американын 35-президенти Жон Кеннеди жана азыркы Орусиянын премьер-министри Д.Медведев туулган.
Элдик аңызга караганда, Жылан өзү сүрдүү жана байлыкты сүйгөн жаныбар болгондуктан, бул жылы төрөлгөндөр баарына акылкөйлүк менен мамиле кылгандыктарына карабастан, каршылык кылгандарды жаман көрөт, өз ойлорунан кайтпаган өжөрлүгү менен айырмаланышат.
Жылан жылындагылар өтө өжөр жана ийгиликтүү инсандар деп да айтылат.
Албетте, бул жоромолдор – тек гана жыл санакты популярдаштырууга багытталган жоромолдор болуп саналат.
Бикиртик мөңгүсү
Бикиртик мөңгүсү – Борбордук Теңир-Тоодогу өрөөн тибиндеги мөңгү, Какшаал кырка тоосунун түндүк капталында. Узундугу 4,2 км, аянты 4,7 км2. Ак-Шыйрак суусунун алабында жайгашкан. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4615 м, этеги 3890 м бийикте жатат. Ал өрөөндүн оң капталынан орун алып, оң тарабынан каптал морена, төмөн жагынан этек морена жалчалары менен торолгон. «Тили» бузулган мөңгүлөр менен татаалданган. Мөңгүдөн Бикиртиктин оң куймасы – Сарытөр суусу башталат.
Коросон
Коросон — 1) курч, өткүр. Мисалы, К. кылыч; 2) күчтүү, күчү жетилген, ачуу. Мисалы, К. арак; 3) оттук. Мисалы, «Көкөтөйдүн ашына элдин келип түшкөнү» деген окуядагы: «Коросондон куу коюп, Коркурата бир соруп, Коңурбай түштү жүз миң кол» (Сагымбай Орозбаков, 3. 104) — деген ыр саптар К-дун оттук экендигин далилдейт. 4) койдун чечек оорусу да К. делген. Чечек оорусунун пири-колдоочусу Коросоната деп айтылган. Элде мурда Коросонатага сыйынуу, курмандыкка кой чалуу ырымы орун алган. Ошондуктан, эпосто «Коросонго кой айтып» (Саякбай Каралаев, 2. 128) деп К. касиеттүү күч катары да айтылат. К. кээде мыкты, чоң, баалуу деген мааниде да колдонулат.
Хафиз-и Абру
Хафиз-иАбру – фарсы тилинде жазган тарыхчы жана географ. Герат шаарында туулуп, алгач Темирдин, кийин Шахрухтун ордосунда кызмат кылган. Анын чыныгы ысымы Абдаллах бин Лутфаллах бин Абд ар-Рашид ал-Харавли (Бартольд аныктаган). Ал 1417–18-жылдары дүйнөлүк тарых боюнча чыгарма түзүү тапшырмасын алып, 1423-жылы аны жаза баштаган.
1430–31-жылдары автордун өлүмүнө байланыштуу бул чыгарма үзгүлтүккө учураган. Анын бул эмгегинин айрым бөлүктөрү сакталып калган. Чыгарма 4 томдон турат: исламга чейинки тарых таржымалы, пайгамбарлар менен халифтердин тарыхы, Чыгыштагы мусулман өлкөлөрүнүн тарыхы жана моңгол мамлекеттеринин таржымалы. 4-томдун 1-, 2- бөлүмү Темир менен Шахрухтун дооруна арналган. Чыгарма толук изилденген эмес.
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
Кортук
Кортук — «Манас» эпосунун эпизоддук кейипкери, Шакумдун атасы. Алтайда кыргыздар менен канатташ жашаган манжулук калмактар жер коруп жүрүп, баласын ээрчитип жылкыга келген Жакыпка кез болуп калышат. Жакыпты калмактардын бири камчы менен башка чаап жибергенде, жини келген Манас жылкычы Ыймандын укуругун ала коюп, калмактын башчысы К-тун башын жара чаап өлтүрүп салат (Сагымбай Орозбаков, 1. 130— 131).
Филармония
Филармония (грек. phileo -сүйөмүн, harmonia - үндөштүк, добуштук айкалыш) - айрым өлкөлөрдө концерттик уюмдун аталышы. Филармония кыймылынын башаты 19-кылымдын биринчи жарымына тийиштүү. Филармония коомдору Европада жана Америкада пайда болуп, алгач алар симфониялык музыканы жайылтууга аракеттенген. Биздин өлкөдө Филармонияга мамлекеттик концерттик уюм катары музыкалык көркөм өнөрдү кеңири таратуу милдети жүктөлгөн. Мындан тышкары Филармония жаш аткаруучулардын адистик деңгээлинин, чеберчилигинин өсүшүнө көмөк көрсөтөт.
Олеум
Олеум - SO3 суусуз Н2SO4 эритмеси. Курамы пирокүкүрт к-тасы H2S2O7 о.э. H2S3O10 жана H2S4O13 к-таларынан турат. Түтөөчү коюу суюктук. Массасы боюнча SO3 20 % болсо, t,б.э..11,00С, t кайноо 166,50С, d204 1,8968. Күчтүү окистендиргич жана сууну өзүнө сиңирип алуучу агент. Ө.ж. негизинен курамында 18-20 % SO3 (кээде 60 %) бар О. өндүрүлөт. Күкүрт кислотасын өндүрүүдө, боёкторду алууда ж.б. о.э. органикалык синтездерде сульфирлөөчү Регент катарында жана нефтини кайра иштетүү өнөр жайда колдонулат. Былжыр чел кабыкты дүүлүктүрүп күйгүзүп жиберет.
Филармония
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Сабактардын тематикалык планы
Сабактардын тематикалык планы – окутуу процессин пландаштыруунун негизги түрүнүн бири. Пландаштырууну ишке ашыруунун алгачкы документтери катарында мектептердин окуу пландары жана программалары эсептелет да, алардын негизинде календардык, тематикалык жана күндөлүк сабактардын пландары түзүлөт.
Сабактардын тематикалык планы программанын ар бир темасынын же бөлүмүнүн маанилүү (түйүндүү) маселелерин сабактардын системасына бөлүштүрүү ишке ашырылат. Сабактардын тематикалык планы теманы дидактикалык анализдөөнүн негизинде түзүлүп, аны окуп-үйрөнүүнүн логикасын туюнтат. Программанын ар бир темасы өз-ара тыгыз байланыштагы сабактардын системасы болгондуктан, мугалим тематикалык планды түзүүдө темадагы окуу материалдарынын максатка ылайыктуу болгон удаалаштыгын ойлоштурат; теманын материалдарын сабактарга бөлүштүрөт; ар бир сабакты өтүүнүн методдорун чагылдырып, кайсыл көрсөтмө каражаттарды жана техникалык каражаттарды кандай жана качан колдонуу керек экендигин тактайт; сунуш кылынуучу мисал, маселелерди, кайталоо үчүн колдонулуучу материалдарды тандап алат.
Сабактардын тематикалык пландын бардык предметтер үчүн милдеттүү болгон бир түрдүү формасы жок. Сабактардын тематикалык планында маселен, «сабактын темасы», «окуучулардын өз алдынча иштери», «көрсөтмө куралдар жана окутуунун техникалык каражаттары», «өткөндү кайталоо» сыяктуу бөлүмдөрдөн тышкары, кошумча түрдө «предметтер аралык байланыштар», «татаалыраак маселелер» жана башкалар бөлүмдөрдү да зарылдыгына жараша кошумчалоого мүмкүн.
Окуу материалын пландаштырууда, жалпы алганда, мугалимдер үчүн методикалык колдонмолор жана методикалык адабияттар жардам берет.
Сабактардын тематикалык пландардын сапаттуу түзүлүшү ар бир сабак үчүн керектүү болгон көрсөтмө каражаттарды жана приборлорду, дидактикалык материалдарды өз учурунда жана сапаттуу камдап алууга мугалимге жардам берет да, окутууну иш жүзүнө ашырууда чыгармачылык менен изденүүгө өбөлгө түзөт.
Č==Колдонулган адабияттар==
Солт-Лейк-Сити метросу
Солт-Лейк-Сити метросу – Солт-Лейк-Сити шаарынын метросу. Метросу 4-декабрь 1999-жылы ачылат.
Венюков М.И.
Венюков М.И. (1832-1901). Таанымал географ, саякатчы. Аскер академиясын аяктагандан соң, Сибирди жана Кыргызстандын түндүк аймактарын иликтеген. Ал кыргыздарды Теңиртоонун жергиликтүү калкы эмес деген илимден алыс пикирин айткан. Уламыштарга таянып, кыргыздар Теңиртоого 18-к. Энесайдан көчүп келген деген көз карашты айтканы белгилүү. «Кырк кыз» жөнүндөгү уламыштын бир вариантын өз эмгегениде эскерген. 19-к. экинчи жарымындагы кыргыз манаптары жөнүндө маалымат берген.