cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Галактикадан тышкаркы астрономия
Галактикадан тышкаркы астрономия - астрономиянын биздин Галактиканынчегинен тышкаркы асман сферасындагы объектилерди жана кубулуштарды изилдөөчү бөлүмү. Галактикадан тышкары астрономия изилдеген жылдыз, газ системалары табияты боюнча биздин Галактика сыяктуу эле болуп, бирок алар бизден өтө алыс бир нече жүз миңдеген жана миллиондогон жарык жылындагы аралыкта жайгашкан. Галактикадан тышкары астрономия илим катары 20-кылымдын башында пайда болгон. Асман сферасынан көз менен же жөнөкөй телескоп аркылуу байкалуучу жылдыздардын бардыгын камтыган биздин Галактика чектүү жана ага окшош башка жылдыз системалары бар деген идея 18кылымдын ортосунан эле айтылып келген. Телескоптордун өркүндөтүлүшүнүн натыйжасында биздин Галактикадан тышкары начар жаркыраган тумандуулуктар бар экендиги аныкталган. Алар жөнүндө1781-ж. франциялык астроном Ш. Мессье 100 объектиден турган биринчи каталогду түзгөн. Кийин сапаттуу байкоолордун натыйжасында, ал тактардын бирдей эместиги, айрымдары газ тумандуулугу, алыскы жылдыздар системасы экендиги байкалган. 20-кылымдын башында Маунт-Вильсон (АКШ) обсерваториясынын астрономдору биринчи жолу көптөгөн тумандуулуктардын ичинен өтө начар көрүнгөн жылдыздарды байкашкан. 1923-24-ж. Э. Хаббл 2,5 метрдик телескоптун жардамы менен бир нече тумандуулуктардан жаркырактыгы мезгил-мезгили менен өзгөрүп туруучу цефеиддер тибиндеги жылдыздардын тобун ачкан. Бул жылдыздар аркылуу тумандуулуктардын Жерге чейинки аралыктарын жогорку тактыкта аныктаган. Ал жылдыздар системалары биздин Галактикадан тышкары жайгашкан Галактикалар деп аталат. Ошол мезгилден баштап Галактикадан тышкары астрономия өнүгө баштады. Ал эми 1929-ж. Э. Хаббл галактикалардын бизден алыстоо ылдамдыгы менен ага чейинки аралыктарынын өзара түздөн түз сызыктуу байланышы бар экендигин аныктап, спектрлердеги кызыл жылыш менен байланыштуулугун көрсөткөн. Ал ыкма аркылуу галактикаларга чейинки аралыктарды, алардын өлчөмүн жана массасын аныктоого жетишкен. 1963-ж. жылдыз сымал радионурлануу булагы ачылып, алар квазарлар деп аталат. Алардын саны азыркы күндө бир миллиондон ашып кетти. Өтө жарык квазарлар 12,6mжылдыз чоңдугуна ээ болуп, ал бизден 3 млрд жарык жылындагы аралыкта жайгашып, каталогдо 3С273 менен белгиленген. Анын жаркырактыгы Андромеда галактикасынан 500 эсе жарык. Галактикадан тышкары астрономия галактика дүйнөсү да жылдыздар дүйнөсү сыяктуу өтө ар түрдүү боло тургандыгын аныктады.М. Токтогулов.
Сыя төгүү
Бул — элдик зергерликте күмүштү иштетүүнүн негизги ыкмасы.
Күмүш бетин көркөм оюм-чийимдерди берүү менен көркөмдөө. Мында ага из түшүрүп алуучу «ийне шибегени» колдонушат. Андан соң анын сыртына зергерлер дапдаана оюм кылчу сабы жумуру жыгачтан эки см. дей учу бар «чийим шибегени» же «ойгучту» пайдаланышат. Эми көркөм оюм түшкөн жерге «себетти» (боекту) кичинекей калакча менен салып, оттун табына этият кармайт. Ошондо чукурча толот. Муну кургатып туруп, өгөөлөп койсо, кол менен тарткандай кооздук түшөт. «Мөөр шакек», «Мөөр топчу», «Мөөр билерик» деген сөз мына ушундан калат. Минтип, «сыя төгүү» (себет төгүү) менен зер буюмдарына түшкөн тигил же бул элдик көркөм оюмду Ат-Башы, Нарын тарапта «Зооткер» деп айтат. Албетте, бул күмүштүн негизги «саймасы» болуп саналат. Ошондуктан «Зооткер», «Мөөр», «Сыя төгүү», «Себет төгүү», «Зоот жасоо» деген терминдердин түпкү түшүнүгү бипбирдей болуп саналат. Мындай ыкманы атактуу зергерлер ойдогудай пайдаланышкан.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Галактика координаталары
Галактика координаталары - негизги тегиздиги Галактиканын борбору аркылуу өткөн жанаСаманчы жолунун тегиздиги менен далкелген координата системасы. Бул тегиздик асман сферасын галактика экваторунун сызыгы боюнчакесип өтөт; координаталары: Галактика узундугу l галактика экваторунун Түндүк тарабынан караганда (0°тан 360°ка чейин) галактика борборуна карай саат жебесине каршы багытталган жаа; галактика кеңдиги bгалактика кеңдигинин галактика экваторунан жарык чыгаруучуга чейинки (0°тан 90°ка чейин) тегерегинин жаасы. Галактика координаталарыжылдыз астрономиясында галактика кеңдигин жана узундугун аныктоодо колдонулат.
Индоссация (индоссирлөө)
Индоссация (индоссирлөө) – индоссамент боюнча ордердик кагазды берүү. Индоссаментти бүткөрүүнү, ошол тууралуу жазууну жана кагазды керектөөчүгө берүүнү (тапшырууну) өзүнө камтыйт.
Таракандар
Таракандар (лат. Blattodea) — курт-кумурскалар түркүмү.
Таракандар тууралуу
Көбүнчө түнкүсүн активдүү; негизинен органикалык калдыктар, тамак-аш азыктары, организмден бөлүнгөн заттар (какырык, заң жана башкалар) менен тамактанат. Алар жугуштуу ооруларды (ич келте, дизентерия, Кургак учук жана башкалар) таратышы мүмкүн.
Жок кылуу
Таракандарды алдын алып жок кылуу максатында дуст жана башкалар инсектицидди алардын чогулган жерине себүү, тамак-ашты сактоонун санитария-гигиеналык эрежелерин туура сактоо, калган тамактын калдыктарын ачык калтырбай төгүп жок кылуу керек. Мындан сырткары ууланган нан жана башкалар азыкты колдонсо болот. Ал үчүн 5%түү бор кислотасынын же 2%түү хлорофостун суудагы эритмесине нанды же коюу боткону аралаштырып чылап таракандар бар жерге коюлат. Ошондой эле тальк менен фтордуу натрийдин аралашмасын пайдаланса болот.
Активдүү чөйрө
Активдүү чөйрө - бөлүкчөлөрдүн (атом, молекула, ион) энергетикалык абал боюнча тең салмаксыз бөлүштүрүлүшү жана энергия деңгээлинин кеминде бир түгөйү үчүн жыштык инверсия аткарылуучу зат. Эгерде кванттык күчөткүч коэффициенти активдүү чөйрөдө энергиянын азаюу (жоготуу) коэффициентинен көбүрөөк болсо, анда активдүү чөйрө аркылуу өтүүчү резонанстык электр-магниттик нурлануусу күчөйт. Активдүү чөйрө кванттык электроникадагы приборлордун (кванттык күчөткүч, кванттык генератор) негизги элементтеринин бири. Атомардык жана молекулалык газдар, жарым өткөргүчтөр жана плазма активдүү чөйрө болушу мүмкүн.
Стронгсвилл (Огайо)
Стронгсвилл (Огайо) (Strongsville) — Огайо штатынын Cuyahoga округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 44750 киши. Болжолдуу аянты - 63.85 км². FIPS коду — 39-75098.
Актёрдук искусство
Актёрдук искусство - сахналык образ түзүү өнөрү. Актёрдук искусство пьесанын маанисине, жанрына, стилине ж. б. жараша болот. Театр оюнун көрсөтүүдө актёр ойноп жаткан каармандын ички дүйнөсүн ачып, мүнөзүн табууга аракеттенет. Буга ал тубаса мүмкүнчүлүктөрү: үнү (операда, вокалдык искусстводо), дене түзүлүшү, кыймыл-аракети (балетте, бийде), мимикасы, байкагычтыгы, элестете билүүсү, эске тутуусу аркылуу жетишет. Образдын сырткы кебетесин берүү үчүн актёр гримди (кээде беткепти), костюмду пайдаланат. Актёрдук искусствонун негизги максаты турмуштук көрүнүштү оюн түрүндө кайталап көрсөтүү. Анын элементтери байыркы заманда эле диндик, эмгектик, үрп-адат салттарында пайда болгон. Б. з. ч. 5-кылымда Байыркы Грекияда актёрлор атайын балдак (катурна) менен боюн узартып, ар кандай беткеп кийип, үндөрүн катуу чыгарыш үчүн түрдүү чараларды колдонгон. Байыркы Римде актёрдук искусствого айрыкча аскиячыл Эзоптун жана куудул К. Росцийдин чыгармачылыгы дем берген. Орто кылымда Европада карнавал, оюн-зооктор, социалдык шылдың-тамаша, кер-какшыктар кеңири тарап, аткаруучулук өнөрдү такшалткан. Россияда 10-11-кылымда эл кыдырып оюн көрсөткөн скоморохтор пайда болгон. 16-17-кылымда Европада, айрыкча Англияда, Испанияда актёрдук өнөр кесип катары кабыл алынат. Буга Шекспирдин, Лопе де Веганын, Кальдерондун чыгармаларын аткаруу зор демилге болот. 17-18-кылымда Францияда калыптанган классицизм доору актёрдук аткаруучулукка жаңы талап коёт. Актёрдун сахнадагы жүрүш-турушуна, үнүнө (вокал) айрыкча көңүл бурушат. 18-19-кылымда Мольердин, Гётенин ж. б. чыгармаларын аткарууда ал амплуа боюнча калыптанат, башкача айтканда ар бир актёр өзүнө таандык трагик (кайгылуу), комик (куудул), лирик (ашык болгон) резопер (насаат айткан акылман) болуп бөлүнүп, сахнада бир беткей гана ролдорду аткарат. 19-кылымдын соңунда Россияда өз жолу менен калыптанып, замандын талабына, чыныгы турмушка (реализмге) үндөшө баштайт. Буга А. Пушкиндин, А. Грибоедовдун, А. Сухово Кобылиндин, А. Островскийдин, кийин А. Чеховдун, М. Горькийдин сахналык чыгармаларын аткаруу негиз болот. Орустун белгилүү сахна пшмерлеря Ф. Г. Волков, М. С. Щепкиндин демилгеси менен актёрдук искусствонун өзүнчө мектеби калыптанат. Россияда 19-кылымдын 2-жарымынан реалисттик актёрдук искусство идеялык жактан чоң күчкө, чеберчиликке жетишкен. Актёрду тарбиялоодо К. С. Станиславский түзгөн методология дүйнөлүк мааниге ээ болду. 20-жылдарда орустун реалисттик мектептеринин алдыңкы салттарынын негизинде өзбек, тажик ж. б. элдердпн актёрдук искусствосунун улуттук мектептери пайда болгон. Кыргыздарда актёрдук искусствонун элементтери акындардын айтышынан, куудулдардын өнөрүнөн (мисалы, Шаршен, Куйручук), улуттук оюндардан көрүнөт. Кыргызстанда актёрдук искусство совет мезгилинде гана өзүнүн профессионалдык деңгээлине жетти: СССР эл артисти М. Рыскулов, Д. Күйүкова, Б. Бейшеналиева, А. Мырзабаев, Б. Кыдыкеева ж. б. түзгөн образдарда идеялык тереңдик, көркөм жетилгендик ачык көрүнөт.
Вальдмюнхен
Вальдмюнхен ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Кам районуна карайт. Жогорку Пфальц административдик округуна тиешелүү. Калкы – 6976 (2013-ж.). Аянты – 101.16 км2.
Туңша
Туңша — "Манас" эпосундагы топоним. "Манас" эпосунда Кытайдын шаары катары айтылат. Т. (дуңша, дыңша түрүндө да учурайт) Гансу (КЭР) районунда жашаган моңгол тилиндеги элдин аты. Ошол элдин турган жери да эпосто Туңша (Дуңша, Дыңша) деп аталат.
Кара-Күңгөй (Токтогул району)
Кара-Күңгөй — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Токтогул районундагы айыл. Чолпон-Ата айыл аймагына кирет.
АР-генералист
АР-генералист (HR-generalist) - ишканада АР кызматынын бардык аспекттери менен алектенген адис. Дал бул адис уюмда борбордук бириктирүүчү катары роль ойнойт жана бир канча жоопкерчиликтери болот: рекрутинг, орноштуруу, жаңы кызматкерлерге жумуш ордун уюштуруу, АР маалымат базасын жаңылоо, өздүк файлдарды ачуу, жумушка келбеген же кечиккен кызматкерлерди каттоо, жумуштан кетип жаткан кызматкерлер менен алектенүү, жылдык отчётторду түзүү, АР менен байланыштуу жумуш процедураларын аткаруу.
Кара-Күңгөй (Токтогул району)
Калкы
Калкы ― 1230 киши (2009-жылы).
Актино...
Актино... (гр. акtiоs - шоола) - татаал сөздөрдүн «шоолалуу» (мисалы, актинолит, актиномикоз ж. б.) же «шоола энергиясы» (мисалы, актинометрия ж. б.) деген маанини билдирүүчү биринчи бөлүгү.
Индоссирленген коносамент
Индоссирленген коносамент – ээлик кылуу укугун өткөрүү жөнүндө белги коюлган коносамент.
Нарын Айып (Нарынбек Айыпович Идинов)
Нарын Айып (Нарынбек Айыпович Идинов) (06. XI. 1952-ж.т., Нарын обл., Жумгал району) - журналист. 1969-жылы Бишкектеги №44 орто мектепти аяктап, 5 жылдан кийин Кыргыз улуттук университетинин физика факультетин 1974-жылы кызыл диплом менен бүтүргөн. Дипломдук ишин Новосибирск алдындагы Академ шаарчасында Новосибирск мамлекеттик университетинин физика факультетинде аткарган. 1975-1976-жылдары Москвадагы Ломоносов атындагы университеттин физика факультетинде стажировкадан өтүп, Кыргыз улуттук университетинде мугалим болуп иштегенден кийин, 1977-1980-жылдары СССР Илимдер академиясында аспирантурада окуп (Н.Намёткин атындагы Нефтехимиялык синтез институту - ИНХС), Москвада 1982-жылдан 1993-жылга чейин СССР Илимдер академиясында илимий кызматкер болуп иштеген (Жогорку температуралар институту - ИВТАН).
1980-жылы Ташкен жана 1981-жылы Минск шаарларыңда СССРдин Спорт жана дене тарбия комитети тарабынан уюштурулган мамлекеттик аттестациядан өтүп, каратэ боюнча машыктыруучу деген наам алган жана кийин Бишкек менен Москвада, илимий иштер менен кошо, спорт мектебинде машыктыруучу болуп эмгектенген.
1990-жылдын ноябрынан тартып, Нарын Айып өз каражатына Москвада «Мүрөк» аттуу көз карандысыз эки тилдүү (кыргызча-орусча) гезит чыгарып, ага эки жыл баш редакторлук кылган. 1993-жылдын башында Мюнхен шаарында жайгашкан «Эркин Европа/Азаттык» радиосуна чакырылып, интервьюдан өтүп келген жана анын аралыгында Бишкекке убактылуу келип, 1993-жылдын апрелинен октябрга чейин «Res Publiсa» эркин гезитинде баш редактордун орун басары болуп иштеген. 1993-жылдын ноябрынан тартып, Нарын Айып Мюнхенде «Эркин Европа/Азаттык» радиосунун Кыргыз кызматында иштей баштаган жана 1995-жылы (радио Мюнхенден Прагага көчкөндөн соң) ал кызматтын директорунун орун басары болгон.
2000-2002 жылдары «Эркин Европа/Азаттык» радиосунун Кыргыз кызматынын баш редактору болуп эмгектенген.
2003-2007-жылдары Прагада Нарын Айып Кыргызстандагы окуяларды камтыган «Kyrgyz Weekly» аттуу көз карандысыз жумалык электрондук бюллетенди орус жана англис тилдеринде чыгарып келген (https://kyrgyz-weekly-e.livejournal.com/ жана https://kyrgyz-weekly-r.livejournal.com/). 2007-жылдын ноябрында радиодон кетип, 2008-жылдын апрелине чейин Прага шаарында орусча чыкчу «ApбатNews» гезитине баш редакторлук кылган.
2008-2010-жылдарда Бишкекте Улуттук «Кабар» маалымат агенттигинин директору болуп иштеген, 2010-жылдан 2014-жылга чейин Бишкектеги Коомдук телерадиоберүү корпорациясынын (КТРК) «Ала-Тоо» маалымат-аналитикалык дирекциясынын директору, 2014-2015-жылдары НТС телеканалынын аналитикалык программаларынын баш редактору, 2015-жылы «Вечерний Бишкек» гезитинин саясат боюнча шеф-редактору болуп эмгектенген.«Вечерний Бишкек» гезити рейдерлик жол менен тартып алынганда, 2015-жылдын август айында андан кетип, Zanoza.kg сайтын чыгарган «ПроМедиа» коомдук фондунун үч негиздөөчүсүнүн бири болгон (калган экөө - Геннадий Кузьмин жана Дина Маслова). 2016-жылдын апрелинде «ПроМедиа» фондунун президенти болуп шайланган.
«ПроМедиа» коомдук фондуна Zanoza.kg деген аталышты пайдаланууга 2017-жылдын июлунда сот чечими менен тыюу салынганда, NarynAiypCom http://narynaiyp.com  деген өз алдынча сайт негиздеген. 2018-жылдын августунан тартып Бишкектеги Бешинчи телеканалда баяндоочу жана алып баруучу болуп эмгектенет, орус жана кыргыз тилдеринде «О главном», «Кеп ошондо», «Күнөзөк», «Naryn Aiyp &...», «Главные итоги» деген аталыштагы жана башка программаларды алып барат.
СССР Илимдер академиясында иштеп жүргөн кезде, Нарын Айып бир нече илимий макаласын Москвада чыгуучу СССРдин алдыңкы илимий журналдарында жарыялаган жана бир катар эл аралык илимий конференцияларда доклад жасаган.
Кийин, Прагада иштеп жүргөндө, Чехия, Улуу Британия, Германия жана АКШда өткөн конференцияларга катышып, Кыргызстандагы абал тууралуу англисче доклад жасаган, анын Кыргызстан жөнүндөгү макалалары Чехия, Швеция, Россия жана АКШ маалымат каражаттарында жарыяланган.
Фейсбуктагы барактары: https://www.facebook.com/idinovn жана https://www.facebook.com/narynaiyp/, Интернет-сайты: http://narynaiyp.com
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Ынтымак (Кадамжай району, Исхак-Полотхан айыл аймагы)
Ынтымак — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Исхак-Полотхан айыл аймагына кирет.
Калк
Калкы — 1039 киши (2009-жылы).
Селективдүү тазалоо
Селективдүү тазалоо – нефтилерди белгилүү бир эриткичтер (фенол, фурфурол, пропан, фенол) жардамы менен тазалап, рафинат (тазаланган продукт) жана экстракт (заттар чыгарылган таштанды) алуу. Рафинат парафинден арылтылат, экстракт болсо каучук алууда жана меште отун компоненттери катары колдонулат.
Даниловка дарыясы (Чет куймасы)
Даниловка (Аргутат) — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Четь дарыясынын сол жээгинен 350 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 73 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Галактикалык телолор
Галактикалык телолор - чексиз мейкиндиктеги чексиз көп сандаган планеталар, кометалар, жылдыздар, галактикаларжана башка космос объектилери. Жылдыздар мейкиндикте бирдей жайгашкан эмес, алар Галактика деп аталган системалардан турат. Галактикалар жана Галактикадагы жылдыз аралык мейкиндик жана галактикалар арасындагы мейкиндик газ, чаң, элементардык бөлүкчөлөр, магниттик жана гравитациялык талаа жана башкагалактикалык телолорменен толгон. Күн Галактиканын миллиарддаган жылдыздарынын бири. Ал планеталар менен курчалган. Планеталардын айланасында айлануучу жандоочулары бар. Күн системасына башка асман телолору кометалар, метеориттержана башка да кирет.
Рихард Зорге
Зорге Рихард (22. 9(4.10) 1895, Баку - 7. 11. 1944, Токио) - сов. аскер чалгынчысы, журналист, Советтер Союзунун Баатыры (1964, өлгөндөн кийин). Атасы немис, энеси орус болгон. 1898-жылы Зоргенин үй-бүлөсү Россиядан Германияга кайткан. 1-дүйнөлүк согушка катышкан (1914-16). Үч жолу жарадар болуп, Темир крест менен сыйланган. 1916-жылы жарадар болуп, госпиталда жаткан кезинде солчул социалисттер менен жакындашкан. 1917-19-ж. Көз карандысыз социал-демокр. партиянын, 1919-жылдан Германия компартиясынын мүчөсү. Берлин университетин бүтүрүп (1919), ал жерде окутуучу жана журналист болуп иштеген, мамлекеттик-укук илимдеринин доктору.
Вупперталь жада Франкфурт-на Майнеде пропагандист, Золинген шаарында партиялык газетаны редакторлогон. 1924-жылы СССРге келип, сов. жарандыкты алган, мамлекеттик мекемелерде иштеген 1929-жылдан Жумушчу дыйкан Кызыл Армиясынын чалгындоо башкармалыгына кызматка өткөн.
1930-32-ж. Кытайда иштеген. 30-40-ж. Германия, Япония ж. б. өлкөлөрдө немис журналисти катары жүрүп, СССР үчүн эң баалуу маалыматтарды билдирип тургаа 1941-жылы май айыңда фашисттик Германия СССРге каршы канча дивизия даярдаганын жана кайсы күнү кол саларын, планынын схемасын билдирген. 1941-жылы 18-октябрда япония полициясы кармап, 1943-жылы сентябрда өлүм жазасына өкүм кылынган, 1944-жылы Токионун «Сугамо» түрмөсүндө асып өлтүрүлгөн. Сөөгү Токиодогу Тама мүрзөсүда коюлган.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Кобул
Кобул – капталдары салыштырмалуу тик, узун, кууш, оюк жер.
Жер бетиндеги кобулдарга (дефляция, карст жана башка рельефти пайда кылуучу процесстердин таасиринен пайда болгон) жана океан тереңдиктериндеги кобулдарга бөлүнөт. Океан тереңдиктериндеги кобул 5000 мден ашык тереңдиктерде жатып, узундугу бир нече миң кмге, туурасы ондогон жана жүздөгөн кмге жетет. Дүйнөлүк океандын, ошондой эле бүт Жер шарынын эң терең жери Тынч океандагы Мариана кобулу, анын тереңдиги 11022 мге жетет.
Терезина метросу
Терезина метросу – Терезина шаарынын метросу. Метросу 5-июнь 1991-жылы ачылат.
Хү Грант
Хү Жон Мунго Грант (англ. Hugh John Mungo Grant; 1960-жылы 9-сентябрь) - англиялык актер жана режиссер. Грант тасмалары үчүн "Алтын глобус ", BAFTA жана "Сезар" ардактуу сыйлыгына татыган. Гранттын тасмалары дүйнө жүзү боюнча, 25 кинотеатрдык прокаттардан 2,4 миллиард АКШ доллардан ашык киреше чогулткан. Грант Жеймс Айворинин "Морис" (англ. Maurice, 1987) тасмасында роль аткарып "Вольпи" кубогуна татыгандан кийин көпчүлүктүн көңүлүн өзүнө бура баштаган, ал эми дүйнөлүк атактуулук актерго сценарист Ричард Көртистин "Төрт той, бир тажыя" (англ. Four Weddings and a Funeral, 1994) тасмасында роль аткаруусу менен келген. Грант атактуулукка алып келген ролун 1990-жылдардагы тасмаларда колдонгон, ошентип актер "Көк көздү Микки" (англ. Mickey Blue Eyes, 1999) жана "Ноттинг-Хилл" (англ. Notting Hill, 1999) тасмаларда күлкүлүү ролдорду аткарган. 1990-жылдардагы Британиянын популярдуу маданиятынын эң белгилүү жылдызы Грант британиялык жана эл аралык ММКлардын көңүл борбору болгон Элизабет Хөрли менен байланышта болгон.
21-кылымдын башында Грант өзүн сатирикалык күлкүлүү талантка ээ болгон башкы каарман катары көрсөтө билген. Грант "Брижит Жонстун күндөлүгү" (англ. Bridget Jones's Diary, 2001), "Уулду" (англ. About a Boy, 2002) жана "Америка кыялы" (англ. American Dreamz, 2006) тасмаларда тартылып өзүнүн чыгармачылык жөндөмдүүлүгүн ийгиликтүү түрүндө кеңейткен. Кийинчирээк Грант өзүнүн роль аткарган стилине каршы "Булуттуу Атлас" (англ. Cloud Atlas, 2012) тасмада бир канча кичи ролдорду аткарган. Грант "Күндүн калганы" (англ. The Remains of the Day, 1993), "Акылдуулук менен сезгичтик" (англ. Sense and Sensibility, 1995) жана "Флоренс Фостер Женкис" (англ. Florence Foster Jenkins, 2016) тасмалардын эпизодторунда роль аткаруусу менен белгилүү.
Киноиндустрияда Грант анти-жылдыз катары таанымал, анткени актердун роль аткаруусу өзүнөн өзү аткарылып калган сыяктуу. Гранттын күлкүлүү жөндөмдүүлүгүнүн өзгөчөлүктөрүнүн белгилери: сезимсиздик менен ирония жана сарказмды айтуусу, өзгөчө жүрүм-туруму, убагында сөзүн баштоосу жана бет булчуңдарынын кыймылдоосу. ММКдын актердун жеке жашоосу туралуу сунган маалыматтары Гранттын чыгармачылык ишине көлөкө салган. Грант актердук кесибине болгон атипатиясын, белгилүүлүктү жек көрүүсүн жана ММКга болгон кастык мамилесин ачык жарыялаган. Чыгармачылык чөйрөдө 30 жыл короткон Грант, актер болуу анын чыныгы белгиленген милдети эмес, жөн гана кокустук болгондугун айткан.
Базан дарыясы (Уса куймасы)
Базан — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Уса дарыясынын сол жээгинен 152 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Реформа
Колдонулган адабияттар
"Саясат таануу: энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү.Асанов, жооптуу редактор: А.Акунов. Бишкек - 2004. ISBN 9967-14-011-9
Жумабеков Районбек
Жумабеков Районбек (1936, Жумгал району - 1993, Бишкек ш.) - опера ырчысы (бас). Кыргыз Реслубликасынын эмгек сиңирген артисти (1987). Хордо ырдоо менен ондогон спектаклдерде партияларды да ырдаган. Айрыкча В. Власов, А. Малдыбаев, В. Ференин «Айчүрөгүнөн» Бакайдын, Чынкожонун «Манасынан» Коңурбай менен Кошойдун ролдорун жогорку чеберчиликте аткарган. «Алтын кыз», «Ажал ордуна», «Токтогул», «Оптимисттик трагедия» операларындагы каармандарды да коштоп ырдаган. К. Чодроновдун. А. Мырзабаевдин, Б. Минжылкыевдин, Т. Сейталиевдин мыкты атаандаштарынан болгон. 90-жылдары кыргыздардын театрдашкан бүткүл дүйнөлүк курултайына, эгемендүүлүктүн күнүнө арналган концерттерде акылман Бакайдын, Кошойдун ролдорун да ойногон. Москвадагы Чоң театрдын, Ленинграддын (Санкт-Петербургдун), Киевдин, Алматынын театр сахнасында, КМШ өлкөлөрүнүн чоң шаарларында коллектив менен гастролдо болгон.
Галактика ядросу
Галактика ядросу — Галактиканын Саманчы жолунун орто сызыгына дал келүүчү борбору. Галактика тегиздиги асман сферасын чоң тегерек боюнча кесип өтөт, алгалактика экватору деп аталат. Жылдыздар чогулмасы галактика ядросун көздөй көбөйөт, ошондой эле Галактика тегиздигинде көп топтолот. Галактика ядросу асман сферасында болжол менен 30°х20° аянтты ээлейт, башкача айтканда өлчөмү бир нече килопарсекке (кпс) жетет. Галактика ядросунун түзүлүшү татаал жана жылдыз аралык жутулуу күчтүү болгондуктан, Галактиканын борбордук бөлүгүн изилдөө кыйын.
Сейрек жер элементтери
Сейрек жер элементтери — лантандан кийинки, (58 ден 71 чейинки) элементтер мезгилдик системасында  VI мезгилден орун алышкан жана касиетгери боюнча Lа окшош болгон химимялык 14 элемент: иттрий, лантан жана лантаноиддер. Айрым учурда С. ж. э. Sс cкандий да кирет. С. ж. э. аталып калышына: 1. жер кыртышында сейрек кездешиши; 2. алардын оксиддери 19-к. чейин «жер» деп аталган. Сууда эрибейт жана эрүү темп-ралары жогору. Алар: церий (лантан, церий, празеодим, неодим, сашрий) жана иттрий (иттрий, тербий, гадолиний, диспрозий, гольмий, эрбий, тулий, иттербий)  деп 2 топчого бөлүиөт. С. ж. э. күмүш түстүү металлдар. Кээ бирлери саргыч түстүү (мисалы, Pr жана Nd) Металлдар кристаллдары тыгыз гексагоналдык же кубдук торчо түрүндө болушат. Жогорку сапаттагы металлдар женил деформацияланат (ийилүү, чоюу жана башка). Мех. касиеттери бирикмелер санына жараша (айрыкча О 2, S, N жана С элементтери) болот. С. ж. з. химимялык активдүүлүгү менен айырмаланат. Алар туруктуу оксид, галогенид, сульфид ж.б. пайда кылышат. Суутек, көмүртек, көмүртек оксиддери, углеводород, азот, фосфор жана башка эле-менттер м-ң реакцияга киришет. НСl, Н2SО4 жана НNО3 к-таларында жакшы эри-шет. Кадимки темп-рада, кургак жана нымдуу абада Lа, Се, Рr, Nd тез, калгандарын өтө жай дат басат. 180-200°С жогорку темп-рада, абада, R.2О3 типтүү оксид пайда кылышат. С. ж. э. ресурстары жер ыртышында (0,01%) жез өлчөмүнө барабар. Lа, Се жана Nd көбүрөөк кездешет. Алар 50 ашык минералдар курамында: фосфат, фторид, силикат,  силикотитанат, ниоботталат, титанониобанат түрүндө кездешет жана ушул минералдан металл түрүндө металл-термиялык же электролиз методдору менен алынат. С. ж. э. кара жана түстүү мсталлургияда колдонулат, оксиддери айнек өндүрүшүндө. фарфорду, глазурду, эмалды, лак жана сырларды даярдоодо, тери жана текстиль өндүрүшүндө колдонулат. Радиоэлектроникада, Nd 2О3 электрондук приборлордо Рm147 микробатареяны жасоодо, Gd, Sm, Еu атомдук техникада пайдаланылат. А. ч-сында инсектицид жана жер семирткич түрүндө да колдонулат.
«Жетиген»
«Жетиген» ― журналы Кыргызстандагы нускасы 15 миңге жеткен Республиканын жана Орусиянын аймагына тараган сыйма кагаздуу, түстүү журнал. Эгемендүүлүк жылдарынан бери 5 жылда 60 ай болсо, 60 жолу жарык көргөн туруктуу басылма. 2011-жылы май айыңда негизделген. Башкы редактору жана негиздөөчүсү Абдиламит Жумашев.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Жумабаев, Бектемир Миталипович
Бектемир Миталипович Жумабаев (14.06.1960 - 16.01.2014) - заманбап кыргыз тарыхчыларынын бири болгон. Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университетинин Тарых факультетинин деканы (2008-2014), тарых илимдеринин доктору, профессор. Кыргыз Тарых Коому эл аралык коомдук бирикмесинин вице-президенти (2012-жылдын 11-февралынан каза болгонго чейин) болуп иштеген.
Кыскача өмүр таржымакалы
Бектемир Жумабаев 1960-жылы 14-июнда Кыргызстандын Ош облусуна караштуу Чоң-Алай өрөөнүндөгү Дароот Коргон айылында туулган.
Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университетинин Тарых факультетинде таалим алган. Анын студент кезиндеги нускоочуларынын бири - археолог Ысман Кожомбердиев (1928-1988) болгон.
1996-2001-жж. Кыргызстан Жогорку Кеңешинде депутаттын жардамчысы болуп иштеген.
2001-2008-жж. Э.Арабаев атындагы Кыргыз педуниверситетинде Чыгыш тилдери жана маданияты институтунун директору болуп иштеген.
Инжиниринг
Инжиниринг (лат. ingenium  – ойлоп табуучулук, оюнан чыгаруу; билим) – өнөржай объектилерин, инфратүзүмдөрдү ж. б. түзүү маселелерин иштеп чыгуу, баарыдан мурда коммерциялык негизде долбоорлоо алдындагы даярдык иштери, долбоорлоо, долбоорлоодон кийинки иштер боюнча кызмат көрсөтүү, ошондой эле чыгарылган продукцияларды сатып өткөрүү, башкаруу жана пайдалануу боюнча сунуштама кызматтарды көрсөтүү чөйрөсүндөгү ишмердик.
Жумабаев, Бектемир Миталипович
Кыскача өмүр таржымакалы
Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университетинин Тарых факультетинин деканы (2008-жылдан).
Кыргыз Тарых Коомунун негиздөөчүлөрүнүн бири.
2012-жылдын 11-февралынан тартып Кыргыз Тарых Коомунун вице-президенти (бул уюмдун президенти - Тынчтыкбек Чоротегин, башка вице-президенттери - Кубат Табалдиев жана Арслан Капай уулу Койчиев.
2014-жылдын 16-январында Бишкек шаарында улуттук госпиталда оорудан каза болду. Диагнозу микро-инсульт менен байланыштуу болду. Бишкектин четиндеги Орто-Сай айылындагы көрүстөндө түбөлүк жайга берилди.
Үй-бүлөсү
Үй-бүлөлүү болчу.
Жары - Эркингүл (ал айтылуу генерал Ысакбек Монуй уулунун жакындарынан).
Кыздары - Асел, Айдай, уулу - Жебэ.
Жубайы Эркингүл Шананова эскерет:
"Мен Бектемир менен 1985-жылдын жаңы жылында таанышканмын. Экөөбүз 1986-жылдын март айында баш коштук. Анда Бектемир Кыргыз ССРинин Министрлер Кеңешинин алдындагы социология бөлүмүндө жөнөкөй кызматкер болуп иштечү. 1988-жылы өзү окуп бүткөн Кыргыз улуттук университетинин тарых факультетине кирип, окутуучу болуп иштеп калды. Бектемир үй-бүлөдө ата катары да, жубай катары да, аябай жакшы инсан эле. 1987-жылдын 7-февралында тун кызыбыз Асел, 1988-жылдын 19-июлунда экинчи кызыбыз Айдай төрөлдү. Кыздарын өтө жакшы көрчү. Бектемир экөөбүз 2006-жылы 16-мартта уулдуу болдук. Атын Жэбе койгон".
Илимий чыгармачылыгы
Бектемир Жумабаевдин калеминен 100дөн ашуун илимий жана жамаагаттык макалалар, бир канча китептер жарык көргөн.
1994-жылы кандидаттык диссертациясын коргоп, тарых илимдеринин кандидаты, андан соң доцент наамын алды.
КР Билим берүү министрлигинен “эл агартуунун отличниги” наамын дагы алган.
2010-жылы доктордук диссертациясын жактап, 2014-жылы профессор болгон.
Б. М. Жумабаев илимий жетекчилик кылган окумуштуулар:
Ахметова Ш. К., Жаныкулов Е. Ж., Майманов Г. К., Маматкаимов А. А., Махмутбекова М., ж.б.
Сыйлыктары. Наамдары
Кыргызстандын Билим берүүсүнүн мыктысы (отличниги).
Эстутум
Өзү туулуп-өскөн айылда Бектемирдин ысымын алган чөлкөм таануу ажайыпканасын (музей) куруу демилгеси көтөрүлдү.
2014-жылдын 24-декабрында аны эскерүү жыйыны Жусуп Баласагын атындагы КУУнун Тарых жана чөлкөм таануу факультетинде уюштурулду.
Маркумдун жылдыгы 2015-жылы 16-январда Бишкек шаарында өткөрүлмөкчү.
Мирбек Атабеков
Мирбек Атабеков (11-август, 1986, Жон-Арык, Талас району, Талас облусу) — ырчы, аткаруучу, актёр. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (2016). Борбордук Азияга белгилүү ырчы. Кыргыз эстрадасынын легендасы.
Өмүр баяны
Мирбек Атабеков 1986-жылы 11-августта Талас облусунун Талас районунун Жон-Арык айылында туулган.
Чыгармачылыгы
Мирбек 9-классынан баштап кафе-ресторандарда ырдай баштаган. Ошол жылдары коомдук канал уюштурган "Поющий город" долбооруна катышып, финалга өткөн.
2004-жылы чоң сахнага кадам таштап, "Санат" тобунун курамында "Жүзүң" аттуу ырды аткарган. Бул топто Ильяз Абдразаков, Азиз Жетигенов деген ырчылар болгон;
2006-жылдан ушул күнгө чейин продюсер Канат Култаев менен иштешип келет;
2007 — «Сени гана» аттуу ырына видеоклибин чыгарган;
2014 — Комедиялык жанрдагы "Талисман" тасмасына тартылган;
2010 — "Маданияттын мыкты кызматкери" наамын алган;
2016 — Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти;
2018 — Жеке продюсерлик борборун ачкан.
Үй-бүлөсү
Атабеков Мирбек Бообекович 1986-жылы 11-апрелде Кыргыз Республикасынын Талас облусунун Жон-Арык айылында туулган. Атасы эки жашында жол кырсыгынан каза тапкан. Мектепте музыка сабагын жакшы көрчү. 6-класс кезинде үй-бүлөөсү менен Бишкек шаарына көчүп келген. Ресторандарда ырдап,акча таап, үй-бүлөөсүнө жардам берчү.
Дислокация
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Йоркута-Яха
Йоркута-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Байдарата губасы орун алган. Дарыянын узундугу - 189 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Инкассатор
Инкассатор (incassare — жашикке салуу) — банкка өткөрүү үчүн уюмдардан акча кабыл алуучу (же тескерисинче, банктан уюмдар үчүн акча алуучу) кызмат адамы.
Актинограф
Актинограф - (актино... жана гр. grahpe - жазып жатам) - күн радиациясын автоматтык түрдө тынымсыз жазып туруучу прибор. Кабыл алуучу жана каттоочу бөлүктөрдөн турат. Күнгө багытталып айланган кабыл алуучу бөлүктүн милдетин көбүнчө термоэлектрдик актинометр, каттоочу бөлүктүкүн - гальванограф аткарат.
Стразэрс (Огайо)
Стразэрс (Огайо) (Struthers) — Огайо штатынын Mahoning округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 12036 киши. Болжолдуу аянты - 9.7 км². FIPS коду — 39-75126.
Дислокация аскердик
Дислокация аскердик– тынчтык мезгилде аскер бөлүктөрүн, бирикмелерин атайын аскердик шаарчаларга, лагерлерге, эл жашаган пункттарга жана аскер-окуу жайларындагы бөлүнгөн жайга жайгаштыруу; Аскер-Аба Күчтөрүнүн бөлүктөрүн, бирикмелерин аэродромдорго, Аскер-Деңиз Флотунун кемелерин портторго, аскер-деңиз базарларына жайгаштыруу.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Такта
1) Үй эмеректеринин бири. Бул боз үйдө жүк жыюуга ылайыкталган, жыгачтан жасалган текче. Ага кыска бут жасалат. (50 см дей.) Узуну жүктөгү жууркандын бир кертиминдей болот. Көчмөн турмушта боз үйдөгү жууркан-төшөктү таза кармоого жана тыкандап жыюуга шартташкан.
2) Сабаа тактанын жасалышы төр тактадай эле болот. Бийиктиги 45—50 см, туурасы 80—90, 100— 150 см ге чейин жетет. Төр тактасы менен сабаа тактасы «жонуу», «кыруу», «сүртүү», «оюм түшүрүү» колдору аркылуу бүтөт. Жыгаччы өзүнүн чеберчилигин аркалап, бул такталарга да көркөм оюм-чийим түшүрө алышат. Ал түшкөн кооздук боз үйдүн кааласындай «табакча — табакча» сыяктуу көрүнбөй, «жалпы оюмдай» ичке болот. Мында оюм өөн бучкаксыз келтирилет. «Кыял», «мүйүз», «карга тырмак» оюмдары мындай эни тайкы тактай бетинен таамай көрүнөт. Жыгач оюм-чийимдери жумуруланып, балык жондонуп кетет. Ал жыгач улам эскирген сайын жүзүнө чыгат. Төтөн, жаңгак, өрүк өңдүү жемиш бактарынын жыгачынан кармалган буюм бара-бара баштапкы абалынан танып, өзүнчө өзгөрмөлүү касиетке ээ болот. Ошондуктан, жыгачка кадимки аңимилин боегун коюу жабуунун мында кажаты жок. Такта буюмдардын маңдай бети көркөмдөлөт. Көбүнчө килем, шалча өңдүү согулган жана токулган буюмдар жабылгандыктан жүк такталар көркөм оюмсуз эле жасалышы ыктымал.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Кожемяко, Петр Никитович
Петр Никитович Кожемяко (Казакстан 1918 - Архангельск 1973) - орус совет тарыхчысы, кыргызстандык археолог.
Кыскача өмүр таржымакалы
Петр Никитович Кожемяко Казакстандагы Костоной облусунун Жетигара районундагы Архангельск кыштагында туулган. 1938-1942-жж., Ташкенттеги Орто Азия мамлекеттик университетинин тарых факультетинде окуган.
1946-1954-жж., СССР Илимдер Академиясынын Кыргыз филиалынын Тарых, тил жана адабият иниститутунда иштеген.
1956-1973-жж. Кыргыз ССР ИАсынын Тарых институтунда иштеген, 1960-1973-жж. аталган институттун археология секторунун башчысы болгон.
Тарамыш
Тарамыш — туура ала же скелет булчуңдарынын бир бөлүгү.
Жайгашуусу жана түзүлүшү
Тарамыш көпчүлүк булчуңдардын эки учунда, айрым булчуңдардын (мисалы, ич булчуңдарынын) ортосунда жайгашып, аны бөлүктөргө бөлүп турат. Тарамыш аркылуу булчуңдар териге, сөөктөргө, булчуң тосмолоруна бекип, жыйрылганда өзүлөрү менен бирге аны кыймылга келтирет.
Тарамыш бекем туташтырма ткандардан туруп, жылтырак, агыш түстө болот. Мындай болушунун себеби кан тамырлар булчуңдарга караганда тарамышта өтө аз болот. Ошондуктан кокусунан үзүлүп же кесилип кеткен тарамыштан кан акпайт. Демек, кырсыктан кийин анын айыгып өз калыбына келиши көп убакытты талап кылат. Тарамыш катуу келип чоюлбайт. Тарамыштын сөөк менен чиркелишкен жерлери назик кабыкча менен капталып турат. Бул кабыктан майланышкан суюктук муун көңдөйүнө бөлүнүп чыгып, эки чиркелешкен сөөктүн бири-бири менен сүрүлүшүн азайтып, тарамышты сөөк үстүндө жылмышчаак касиетке ээ кылат.
Сезгенгенде жана кесилгендеги чаралар
Тарамыш сезгенгенде же кокусунан кесилип калса, тезинен врачка кайрылуу зарыл. Врач өз ордуна кыймылдатпай бекем таңып коёт же керек болсо хирургиялык операция жасайт. Кийин бүтүп, айыкканда ар кандай физкультуралык көнүгүүлөрдү жасатат. Тарамыш үзүлүп кеткенде демейде операция жолу менен дарылайт. Спортсмендерде тарамыштын чоюлушун алдын алууда булчуңдарга азаздан күч келтирип, бара-бара машыгуу керек. Бул учурда андагы кан айлануу жакшырып жана анын чоюлгучтугу артат. Т-тын функциясын бузуучу сезгенүү процесстерине тендованит, бурсит кирет. Бул ооруларды өз убагында врачка көрсөтпөй же аягына чейин дарылабай койгондо контрактура келип чыгышы мүмкүн.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Tendon
Вальдзассен
Вальдзассен - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Вунзидель (район)|Вунзидель районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 6729  (2013-ж.). Аянты – 66.54 км2.
Грузия
Грузия же Гүржүстан (груз. საქართველო/сакартвело) - Европадагы мамлекет, борбору Тбилиси калаасы. Кара-Деңиздин чыгыш тарабында жайгашкан.
Баян
Грузия күчөтүлүп дүйнөнүн көпчүлүк даамдуу шараптары жасап аймагында бир өлкө деп аташат. Тарыхта бул аймактын тарыхы менен тыгыз КТС менен тыгыз байланышта. VIII кылымда башталып, жергиликтүү кол өнөрчүлөрдүн атайын технология менен өндүрүлгөн рухтар бар үчүн атактуу.
Челы
Челы (Большие Челы) — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Яя дарыясынын оң жээгинен 260 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское айылындагы суу өлчөгөн посттун аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
«Жаңы маданият жолунда»
«Жаңы маданият жолунда» - Кыргыз АССР эл агартуу комиссариатынын 1928-жылы 5-майдан 1932-жылга чейин чыгып турган илимий-педагогикалык жана адабий журналы. «Жаңы маданият жолунда» Кыргызстанда эл агартуу ишин жолго коюуда жана жакшыртууда зор роль ойногон Илимий-педагогикалык колдонмолор, эрежелер, эл агартуу системасынын жол-жоболору, мектепте сабак берүүнүн методикасы, алдыңкы мугалимдердин тажрыйбасы жарыяланган.
Журналда элибиздин сабатсыздыгын тез арада жоюуга карата партия менен өкмөттүн маанилүү чечимдери, көрсөтмөлөрү да басылган 1932-жылдан «Маданий майдан», 1938-жылы «Окутуучуларга жардам» болуп өзгөргөн. Согуш учурунда убактылуу чыкпай калган 1945-1959-жылдары «Мугалимдерге жардам», 1972-жылдан «Эл агартуу» деген наам менен чыккан.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Татымал
Татымал — өсүмдүктөрдөн алынып, тамак-ашка аз өлчөмдө кошулуучу кескин жыты жана даамы бар заттар: калемпир, жалган кычы (горчица), лавр жалбырагы, корица, чеге гүл, зире, анис жана башкалар.
Алар кеңири пайдаланылат. Татымал жашылчаларга сарымсак, пияз, хрен, ашкөк жана башкалар кирет. Калемпирдин кызыл, кара, тоголок жана талкаланган түрлөрү тамакка кошулат.
Составы
Татымал жашылчалардын составында эфир майы, аларга өзгөчө жагымдуу жыт жана даам берүүчү заттар, ошондой эле аскорбин кислотасы, каротин, фоли кислотасы, пиридоксин сыяктуу витаминдер болот.
Касиеттери
Андан тышкары татымал жашылчалар бактерициддик касиетке ээ болгондуктан, дарылыкка да колдонулат. Татымалдарды ашыкча пайдалануу жарабайт, дүүлүктүргүч таасири айрым ооруларга жакпайт.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Галан Ярослав Александрович
Галан Ярослав Александрович [14 (27) 7. 1902, азыркы Польшадагы Дынов деген жерде 24.10.1949, Львов] украин жазуучусу, публицист.1923-28-ж. Вена жана Краков университтеринде окуган. Камакта (1934, 1937) отурган. Улуу Ата Мекендик согуш жылдарында фронттук гезиттерде, радиодо кабарчы болгон. Украина жөнүндөочерк, аңгемелерди, ошондой эле антифашисттик жана антиклерикалык памфлеттерди («Шайтандын кызматында», 1948; «Наадандыктын атасы жана анын жан-жөкөрлөрү», 1949) жазган. Ал «Этенгеймдик Дон Кихот» (1926-27), «99%» (1930), «Ячейка» (1932), «Таң алдындагы махабат» (1949) пьесаларынын автору. «Тандалмалар» жыйнагындагы памфлеттери үчүн СССР мамлекеттик сыйлыгы берилген (1952, өлгөндөн кийин).
Инкассирлөө
Инкассирлөө – вексель, чек ж. б. боюнча банктан накалай акчаларды алуу; инкассо каржы аткарымдарын жүргүзүү.
Аркаул (Карайыдель району, Башкыртстан)
Аркаул — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Ургушев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 10 киши. Почта индекси — 452364, ОКАТО коду — 80234880002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Марио Касас
Марио Касас Сьэрра ( 12-июнь 1986ж Корунья, Испания )-испаниялык кино актеру. Ал “Асман денгээлинен 3 метр бийиктикте” киносу аркылуу белгилүү.
Иш таржымалы
Кино дебюту Антонио Бандерастын “Жайкы жамгыр“ тасмасына тартылуудан баштаган.
2010 жылы 3 декабрда Марио “Асман денгээлинен 3 метр бийиктикте” тасмасында башкы ролду жараткан. Бул ролу үчун AСE сыйлыгынын эң мыкты актеру наамыны ээ болгон.
2012 жылы “Асман денгээлинен 3 метр бийиктикте” тасмасынын уландысын тартышкан. 2013 жылы “Исмаэл” тасмасында Марио Касас башкы ролду жаратмакчы
Атаксия
Атаксия —(грек. ἀταξία — баш аламан, тартипсиз) кыймылдын бузулушу. Атаксия көбүнчө четки нерв талчалары, көрүү дөңчөлөрү, вестибуль аппараты, жүлүн, каракуш мээси, маңдай жана төбө мээлери жабыркаганда (сезгенүү, шишик жана башка) кездешет.
Бразилиа метросу
Бразилиа метросу – Бразилиа шаарынын метросу. Метросу 31-март 2001-жылы ачылат.
Атаксия
Дене (статикалык) жана бут-кол (динамикалык) атаксиясы болуп бөлүнөт. Дене атаксиясында оорулуу көзүн жуумп турса, теңселип түз тура албайт. Бут-кол атаксиясында көзүн жуумп сөөмөйүн мурдунун учуна тийгизе албайт, көтөргөн бутунун согончогун экинчи бутунун тизесине жеткире албайт, тең салмагын жоготуп теңселип, буттарын талтайтып мас кишиге окшоп басат. Дарылоо ооруну пайда кылган себептерди жоюуга багытталат. Айыктыруу физкультурасынын жардамы менен бузулган кыймылдарды калыбына келтирүү мүмкүн.
Жоктоо күүлөрү
Жоктоо күүлөрү - абалтан эле комузчулар ар кандай жанрдагы, түрлөрдөгү күүлөрдү чыгаруу менен бирге жоктоо күүлөрүн чыгармачылыктарында кеңири өнүктүрүшкөн. Алар эл башчылары, эр жүрөк баатырлар, айтылуу шайырлар, караал тутуп, карманган кара чечекей балдарынан, өйдө чыкса өбөк, ылдый түшсө жөлөк болгон ага-тууган ж. б. айрылганда комузга, кыл кыякка ж. б. аспаптарга муңдуу, өксүгөн, шолоктогон кайрыктарга бай салмактуу күүлөрдү чыгарышкан. «О, Керимбай ботом», «Моюнчан» деген ж. б. күүлөр комуз музыкасындагы Жоктоо күүлөрү күлөрүнүн үлгүсү. Жоктоо күүлөрү алгач ыр түрүндө чыгарылып, кийин карандай кайрыктагы кара күү түрүндө (ырсыз) аткарылган. Мис., Тондун «Тогуз булагында» жашаган Сарбан Садык дегендин Керимбай аттуу уулу эл камын жеген эр азаматтардан болот.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Актинолит
Актинолит - (актино... жана гр. lithos - таш), нурлуу таш - амфиболдор тобундагы минерал. Химиялык формуласы Ca(Mg,Fe2+) (Si4O11)2(OH)2. Моноклин сингониясында кристаллданат. Өңү жашыл, айнек сымал жалтырак. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 5,5-6; с. салмагы 3,1-3,3. Актинолит - метаморфизмделген сланецтерди, скарндарды түзүүчү минералдардын бири. Тал-тал ичке булалардан турган түрү - актинолит-асбест (амиант), майда кристаллчалардан түзүлгөн тыгыз түрү нефрит (жад) деп аталат. Нефрит кооздук таш катары колдонулат, актинолит-асбесттен отко, кислотага чыдамдуу материалдар жасалат.
Жазуу кеби
Жазуу кеби - жазма адабияттардын: иш кагаздарынын, көркөм чыгармалардын, коомдук-саясий адабияттардын, илимий-техникалык чыгармалардын, окуу куралдарынын, басма сөздүн (газета, журнал, бюллетень, колдонмо ж. б.) тили.
Жазуу кеби адамдын ой-пикирин сөз аркылуу кагаз бетине түшүрүү жолу менен ишке ашырылат. Ал сүрөт жазуусу, муун жазуусу, тыбыш жазуусу аркылуу турмушка ашып келген. Азыркы күндө тыбышка негизделген тамга жазуусу колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Тахикардия
Тахикардия (грекче tachys – тез жана kardia – жүрөк) – жүрөктүн кагуу ыргагынын тездеши. Ал синустук жана пароксималдык тахикардия болуп айырмаланат. Синустук тахикардияда жүрөк минутасына 90–120 жолу согуп, чөйрөнүн температурасы жогорулаганда, физикалык жана психикалык күч келүүдө, тамак ичкенде ж. б. физиологиялык себептерден, ошондой эле калтыратма, анемия, диффузиялык богок, неврастения ж. б. түрдүү патологиялык абалдан болот. Пароксималдык тахикардия капысынан кармап, невроздордо минутасына жүрөктүн кагышы 180–260, жүрөк ооруларында 140–300гө жетип, баш айланып, ал кетип, өңү кубарып, демигет, жөтөл пайда болот. Жүрөктүн кагуу ыргагынын тездеши миокарддагы жана кан айлануудагы зат алмашууга, жагымсыз таасир тийгизет. Дарылоодо жүрөктүн согуу ыргагынын бузулушуна (аритмияга) каршы дарылар, жүрөк гликозиддери, электр импульс терапия ж. б. колдонулат.
Турна
Турна — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Кытай Дуу-дусунун кызы. Сагымбай Орозбаковдун варианты, Молдобасан Мусулманкуловдун варианты боюнча Алмамбеттин кытайда жүргөн жаш кезиндеги колуктусу. Бээжинге чалгынга келип атасынын сарайын, жер-суусун көргөн Алмамбет "Дуу-дунун кызы Турнаны Жаңдаган жерим ушул жер!", — деп кытайда өткөн балалыгын эскерет (Сагымбай Орозбаков, 4. 274).
Жалалиддин Маңгуберди
Жаштыгы
1199-жылы төрөлгөн Жалалиддин тектүү үй-бүлөдөн болуп, II Мухаммед Хорезмшахдын тун уулу болгон. Ал атасына жардамчы катары кара-кытайларга, кийин моңголдорго каршы согуштарды жетектеген.