Зурхане_спорту
Зурхане спорту же болбосо байыркы балбандар спорту негизинен атайы шайман менен коштолгон же болбосо шайманы жок деле спорттук кыймылдардын жыйындысы. Ал Иран элинин байыртадан калган тарыхый жана маданий үрп адаттары  камтылган, белгилүү байыркы спорт. Ал эми Зурхане спортунун дагы бир башка аты ирандыктардын байыркы спорту. Бул байыркы спорт ойнолчу жайдын аты Зурхане деп аталат жана бул Зурхане сарайда Зурхане спортунан башка балбандар мушташы деп аталган зурхане да ойнолот. Бул зурхане - Балбандар спорт федерациясы, Иран зурханеси, Кол өнөрчүлүк жана туризм, Маданий мурастар уюмдарынын колдоосу менен балбандык үрп адаттар жана Зурхане катары дүйнөлүк деңгээлде каттоодон өткөн. Балбандар үрп адаттары жана зурхане ирандын атынан 2010-жылдын 16-ноябрь айында ЮНЕСКОнун дүйнөлүк руханий мурастар тизмесине катталган. Германиянын Боркгаус энциклопедиясы, Кельн шаарындагы немис спорттук университетинин изилдөө иштеринин негизинде, бул спорттун түрүн аталган энциклопедиянын негизги бетине жана өзгөчө деп табылган томуна зурхане - дененин келбетин түзүүчү дүйнөдөгү эң байыркы спорт деп билдирген. =Тарыхы= Зурхане (фарсы тилинен алганда زور خانه “балбан үйү”) балбандык кыймылдар спорту байыркы доордогу ирандыктардын күндөлүк кыймыл аракеттеринин негизи болгон. Ал заманда коом тулку бою күчкө толгон, руханий кубатка ээ болгон спортчуларга абдан маани берип, баалашкан. Зурхане болжол менен 700 жыл мурун Азербайжан элинен чыккан жана ал элдин айтымына караганда хижрий жылнамасы менен 772-жылы Пуйа Вали (негизги булакты кароо зарыл) аты менен белгилүү болгон Махмуд тарабынан кайрадан жанданган. Муну менен бирге зурханедеги тарыхый адеп ахлак, үрп адаттары жана мифтери байыркы иран тарыхынын түпкүрүнөн тамыр алып, негизги орунду ээлейт. Иранда байыртадан кеңири тарап, бирок унутулуп бара жаткан зурхане спорту жана ага байланыштуу маданият, үрп адаттарга  Исламдан кийин өзгөчө маани бериле баштаган (негизги булакты кароо зарыл). Боркгаус энциклопедиясында мындай деген: 1200 жылдан ашуун убакыт мурун иранда салыштырмалуу тынчтык өкүм сүргөндүктөн, иран балбандары чокмор, калкан, жааларды колдонуп, тулку боюн таптап, көбүнчө спорт менен алектенишкен. =Зурхане спортунун үрп-адаттары= Зурхане спортунун өзгөчө урп адаты бар. Байыркы доордогу баатырлардын жеңиши  жомоктордогу эр жүрөктөрдүн   каада салттары жана үрп-адаттарын өзүнө камтыган жана алгач шииттер менен жаш жигиттердин демилгесин колго алып, аларга эрдик күч кубат берип, аларды чыйрак, күчтүү жана таймабас кылып спортко даярдаганга дем берген. Мындай мыкты өзгөчөлүктөр музыканын бул түрүндөгү эң маанилүү аспап деп эсептелген  “Зарбе зурхане” (атайын музыка чыгаруучу аспап)  коштоосу менен ырларды ырдоо, дастандар ды айтуу менен аткарылган. Ал эми спортчуларга дем берүү максатында спорт маалында аларга “моршед” тажрыйбалуу спортчу дин негизинде, музыканын ритмине ылайык топ топ болуп чогуу чарай кыймылдоого көрсөтмө берип турган. Бул байыркы спорт спортчулар арасында абдан маанилүү жана барктуу болуп, көптөгөн эрежелер менен коштолгон. Мисалга алсак, андагы кыймыл аракеттердин баары зурхане спортунун негизги жетекчисин аркалай аткарылган. Бул байыркы спорттун урааны адамдын руханий жана дене түзүлүшүн чыңалтуу болгон, анткени шииттер зурханени шиитердин экинчи мечити экенине ишенишет; бирок мындай жөрөлгө жаңы муундар арасында аз аздан унутулуп баратат жана азыркы тапта зурхане спортунда дин азыраак чагылдырылат. Зурхане спортунун дагы бир эң негизги жөрөлгөлөрүнүн бири - балбандар алгач өзүлөрүн кээ бир сапаттарга б.а. момундук, өзүн курмандыкка чалуу, эрдик, боорукердикке, берешендикке, тазалыкка, жетим-жесир, жардыларга, кедей кембагалдарга жардам берүү жана башка баатырдык касиеттерге ээ болуп, аларды сактоосу  зарыл. =Зурхане спортундагы мушташуунун ролу= Байыркы заманда зурханечилер мушташуу жөрөлгөлөрүн да үйрөнүшкөн. Алар бул байыркы спорттук программа менен байыркы замандагы согуштун абдан коп окшоштуктары бар деп айтышат. Зурханенин сок билек, тал чыбык,  калкан жана жыгачтар сыяктуу шаймандары абдан оор келет жана зурханечилер таштан жасалган  кабаде  (ирандыктардын атайы жасалган оор спорттук шайманы)  менен булчуңдарын чыңдашат. Кандай болсо да, илгертеден бери күрөшүү менен спорттун ар биринин негизи өз-өз ордулары менен келе жатышат, жада калса аренаны айланып басуу да өзүнүн жөрөлгөсү менен аткарылат. Жалпысынан алганда жаштар улууларды ээрчий айланып басышат, анын салттык философиясы, мен алга басайын, андан кийин сен, мен алгач шеит кетейин, майдандагы согуштун курманы болоюн дегенди билдирет. =Голризан= Зурхане спортунун дагы бир абдан кызыктуу жана белгилүү жөрөлгөлөрүнүн бири голризан. Голризан ар кандай майрамдарда, мааракелерде, зурхане балбандарынын күчтөрү сыналып бүткөн эки тараптан эки жаш жигит колуна атайы акча салчу нерсе алып көрүүчүлөрдү кыдырата айланышат жана эл ага акча салышат. =Зурхане спортундагы ар кандай кыймыл аракеттер= Зурхане спортундагы эң негизги кыймыл аракеттер төмөнкүлөр: =Зурхане спортундагы башка кыймыл аракеттер:= =Зурхане спортунун даражалары= Зурхане спорту да каратэ, кунфу сыяктуу башка спорттордун түрүндөй эле даражаларга бөлүнөт жана спорттогу кыймыл аракеттерди өз даражаларынын негизинде аткарышат. =Ирандын түштүк аймактарынан чыккан конгуроо балбандардын аттары:= Хаж Али Шерали Сам, Мухаммад Али Хамаяти, Хосейн Барири, Ахмад Кимийаи, Шүкраллах Сейф жана Шамс Колахи ага инилер (Хаж Хабиб Алех- Хаж Махмуд-Хаж Мансур жана Атта Алех Шамс Колахи), ал эми батыш аймактарынан: Мухаммад Али Намдаран жана Устат Али Хосейн Хосрови пур, Керманшахтан Абулкасым Исмаили жана башкалар. =Зурхане спортунун бүгүнкү кҮндөгү орду= Бүгүнкү күндө зурхане байыркы спорту азыраак таанылышы мүмкүн, бирок азыр да зурхане аренасы эскирип кетпей эсте калаарлык. Бүгүнкү күндө Тегеран шаарында 50 дөй Зурхане бар; Ирандын борбор калаасындагы эң белгилүү зурханелердин бири Варзешгах-е шахид (Шахид спорт сарайы) деп эсептелет. Ал Ирандагы балбандар федерациясынын көптөгөн мамлекеттик мелдештеринин уюштуруучусу болуп эсептелип, улуттук каттоодон өткөн. Бул спорт сарай шаардык парктын түндүгүндө, Тегерандын Шахи Фияз көчөсүндө жайгашкан. Бүгүнкү күндө байыркы зурхане спорту менен кийинки жылдардагы зурхане сырткы жана көнүгүү аткаруу амалдары менен абдан айырмаланат. Мисал катары айтсак, азыркы зурхане спортунда Ланг жөрөлгөсүнө Спорт федерация тарабынан тыйуу салынган. Бирок Керманшах, Эрак сыяктуу шаарларда бул ыкма азыр да колдонулуп келет. Бүгүнкү күндө байыркы спорттук мелдештер атайы топ топ болуп Ирандын шаарларынын биринде өткөрүлөт. Ал эми ар бир топ он кишиден (бир моршед, сегиз балбан жана бир ортомчудан) турат. =Зурхане спортунун маданий жана өнөр тармагындагы кайра жандануусу= Фирдоуси уюму Иран балбандар федерациясы менен маданий кызматташуу жана аларды ишке ашыруу келишимин бекиткен соң, баатырдык маданиятын жана зурхане спортун Иран мамлекетинде жана дүйнө жүзүнө Маданий-өнөрчүлүк катары тааныта алды. Фирдоуси уюму тарабынан аткарылган байыркы зурхане маданий-өнөрчүлүк спортунун эң негизги жетшикендиктери төмөнкүлөр: =Окшош маалыматтар= =Шилтемелер= =Булактар= =Сырткы шилтемелер= http://isna.ir/fa/news/91061509188/ Спорт