cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Клирингдик банк
Клирингдик банк – эсеп-кысап (клиринг) жыйынына мүчө болгон банк. Ал атайын ачылган эсеп боюнча тейлөө кызматын көрсөтөт: материалдык баалуулуктардын абалы боюнча ведомосторду түзөт, баалуу кагаздарды алат жана жеткизет, төлөм жана эсеп-кысап иштерин аткарат.
Шаршенбай Адиев
1950-ж. Кыргыз мамлекеттик педагогикалык институтун бүткөн.
1950—52-ж. Кочкордо окуу бөлүмүнүн башчысы, 1952—66-ж. Кыргыз окуу педмамбаста редактор, улук редактор, редакция башчысы, 1966—88-ж. Кыргыз мамлекеттик басма сөз комитетинде жетектөөчү редактор, бөлүм башчы.
10дон ашык окуу китептеринин (кыргыз тили жана адабияты боюнча), усулдук окуу куралдарынын автору. Көптөгөн көркөм чыгармаларды, илимий-популярдуу жана башка китептерди которгон. СССРдин басма сөз (1974), СССР Маданият министрлигинин (1969), Кыргыз Республикасынын эл агартуу отличниги 1972). Медалдар менен сыйланган.
Дардак шаарчасы
Дардак шаарчасы — Азыркы Өзбекстан Республикасынын территориясында жайгашкан шаарча. Фергана өрөөнүндө, Карасуу шаарынан 15 чакырым аралыкта түндүк-чыгышта жайгашкан.
Ычкыр
Ычкыр — бел курдун бир түрү. Шымга байланат. Анын жиби алты талдан башталып, жыйырма сегиз талга чейин жетет. Ар түрдүү өңдөгү жиптерден чалынгандыктан кооз көрүнөт. Ычкыр көп тал менен чалынабы, же аз тал менен чалынабы, ал ийрилген жиптин жоон-ичкесине байланыштуу. Ычкырды жөнөкөй салуунун бир түрүнө жети илмек (манжа баштарына илинүүчү жиптин туюк учу) экиден эсептегенде он төрт тал болот да, аны чалууда эки кол тең аракеттенет. Демек, бир колдо үч илмек, экинчи колдо төрт илмек болот. Эми үч илмек бар колдун чыпалагы менен төрт илмеги бар колдогу жипти илет да, үч жип бар жакка өткөрүп кетет. Ошондо жиптер алмашып, чыпалактагы жип аты жокко, аты жоктогу жип сөөмөйгө, сөөмөйдөгү төртүнчү жиптин арасынан кайра алмашканда чыпалакка келет. Ычкырдын эки башы топ чачыланат.
Формалдуу (формалдуу эмес) топ
Формалдуу (формалдуу эмес) топ - алардын ишмердигинин өзгөчө фиксацияланган жана социалдык-санкцияланган максаттарынын, нормаларынын жана эрежелеринин болушу же болбошу боюнча айырмаланган топтордун (бирикмелердин, коомчулуктардын) категориялары.
Алар өз кезегинде элементардык Формалдуу топ катары карай турган бир катар бөлүмдөрдү, тутумдуу билим берүү катары карай турган өз ара аракеттешүүнү камтыйт.
Бул форма өзү өндүрүштүк, маданий жана коомдук чөйрөлөрдө универсалдуу жана жогорку эффективдүү структуралык бирдик болгондуктан, ал социология менен уюмдардын психологиясында, ага катар саясий илим жаатында партиялар менен кыймьшдардын социологиясында атайын изилдоо предмета болуп калды.
Полинезиялыктар
Полинезиялыктар — Полинезиянын жана Меланезиянын чыгышындагы кээ бир чакан аралдардын жергиликтүү калкы.
Формалдуу (формалдуу эмес) топ
Формалдуу топтун ишмердигинин жетишээрлик толук жана адекваттуу теориялык модели болбойт. Ал ортодо бир катар окумуштуулар тарабынан көрсөтмөчүлүк планда баапуу идеялар жана алдын-ала ыкмалар иштелип чыккан. XX к. башында М.Вебер формалдуу уюмдардын бюрократиялык-иерархиялык концепциясын сунуштаган, ал концепция үчүн: ишмердиктин максималдуу адистештирилиши, жетектөөчү функциялар менен жоопкерчиликти катаал иерархиялык бөлүштүрүү, бардык эрежелер менен процедураларды болушунча рационалдаштыруу жана формалдаштыруу муктаждыгы ылайык келген. Ошол эле мезгилде өндүрүштүк уюмдун дээрлик идеялары жагынан жакын административдик-технократгык моделин белгилүү америкалык инженер, эмгекти уюштуруунун өзгөчө тутуму катары тейлоризмдин баштоочусу Ф.Тейлор түзгөн.
Полинезиялыктар
Көпчүлүгү христиан динин, ошондой эле жергиликтүү байыркы диний ишенимдерди тутат. Антропологиялык тиби байыркы түштүк монголоиддер менен негр-австралоиддердин аралашуусунан түзүлгөн. Негизги кесиби - дыйканчылык жана балыкчылык.
18-кылымдагы европалык колонизаторлор Полинезиялыктарга бир топ залал келтирген. Азыркы Полинезиялыктар жарым натуралай айыл чарбасын жүргүзүп, капит. плантацияларда иштешет.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Формалдуу (формалдуу эмес) топ
60-жж. аягынан тартып мотивациялык багыттын нугунда топтук ишмердикке карата болгон психосоциологиялык ыкма ийгиликтүү өнүгөт, алардын ойлоп чыгуусуна ар түрдүү илимдер менен методологиялык багыттардын адистери катышат. Аталган ыкма озгочо жемиштүүлүктү институциялашкан чөйрөнүн өзү сыяктуу эле, саясий топтордун (Й.Галтунг, Дэвис, Р.Фитцджеральд ж.б.) дагы саясатынын анализинен тапкан.
"Наристе" үн аспаптар ансамбли
"Наристе" үн аспаптар ансамбли — Кыргызстандагы алгачкы эстрадалык топтордун бири. Ал Кыргыз эстрада ансамблинин улуу көчүн анан ары татыктуу уланткан топтордун бири болгон.
Формалдуу (формалдуу эмес) топ
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
"Наристе" үн аспаптар ансамбли
Тарыхый тармыжамакалы
1971-жылы советтик Кыргызстандын Нарын облусунун Миң-Куш шаарчасындагы Тоо-кен комбинатында ыр-күүгө шыктуу жаштардын тобу түзүлөт.
Комбинаттын жетекчилиги бул ишке жоопкерчилик менен мамиле кылып, ансамблди түзүү үчүн Фрунзеден (азыркы Бишкек шаары) профессионал музыкант Владимир Пруглону чакырат.
Тоо койнунда эстрадалык ансамблди түзүү машакаты тууралуу Владимир Пругло минтип эскерди:
"Ансамбль 1971-жылы негизделген. Мен ал кезде Фрунзедеги Филармонияда иштечүмүн. Анан эле Миң-Куштагы тоо-кен комбинатынын алдындагы "Оргтехника" заводуна чакырышып, ал жакта улуттук, заманбап кыргыз ырларын аткарган топ түзүүнү сунуш кылышты. Бардык жабдыктарды алып берүүгө, шарт түзүүгө убада беришти. Мен музыканттар тобун алып, ал жакка жөнөдүм. Миң-Куштагы жумушчулардын арасынан таланттууларды издеп, алгач алты кишиден турган топ түздүм. Аларга музыкалык аспаптарда ойногонду үйрөттүм. Ошентип, ишти баштадык. 1971-жылы Фрунзеге келип, биринчи жолу телеге тартылдык. Бир жылдан кийин Москвада Бүткүл союздук көргөзмө борборунда (ВДНХ) өткөн концертке Кыргызстандын атынан барып катыштык. Андан кийин Фрунзеге Лениндин туулган күнүнө карата уюштурулган концертке чакыруу алып, Опера жана балет театрынын сахнасында өнөрүбүздү тартууладык. Бара-бара күйөрмандарыбыздын катары калыңдап, элге тааныла баштадык".
"Наристе" үн аспаптар ансамблин Маскөөнүн өзгөчө каржылоосундагы жашыруун ишкана болгон Миң-Куштагы ишкананын (заводдун) жетекчилиги толук камкордукка алып, заманбап жана баалуу музыкалык аспаптардан, концерттик кийим-кечеден кем кылган эмес.
Топтун курамында ырдагандардын ысымы эл арасында тааныла баштаган. Кийинчерээк алардын арасында маданиятка эбегейсиз салым кошкон ишмерлер чыккан.
"Наристеде" өнөр көрсөткөндөр
“Наристе” үн аспаптар ансамблинин биринчи курамында Азык Төлөгөнов, кинорежиссер Эрнест Абдыжапаров, Кыргыз эл артисти, маркум Шамшыбек Өтөбаев сыяктуу өнөрпоздор болгон. “Наристе” үн аспаптар ансамбли аткарган алгачкы чыгармалардын бири - 1979-жылы тартууланган “Таң чолпонум” аттуу элге кеңири тараган ыр болгон. Ырдын сөзүн нарындык акын Болот Алаков, музыкасын Эсенбек Маданбеков жазган. Аны бир кезде Асанбек Жумакадыров аттуу солист аткарган. Кийинчерээк топко Кыргыз эл артисти Сайра Чоткараева кошулган. Кино актриса Айтурган Темирова 1980-жылдардын башында ушул топтун курамында ырдаган. Таанымал ырчы Шахрезада Аскарова да “Наристенин” бир кездеги солисти болгон.
"Наристенин" сырткы чөйрөгө таанылышы
“Наристе” үн аспаптар ансамбли 1977-жылы Биринчи бүткүл союздук фестивалга катышып, алтын медаль жеңди.
Көп өтпөй “Наристени” профессионалдык музыкалык ансамбль катары таанып, Кыргыз мамлекеттик филармониясына иштөөгө чакырышты.
Ошондон кийин бир нече жолу ансамбль Кыргызстандын атынан сынактарга, кароо-фестивалдарга катышты.
“Наристе” үн аспаптар ансамбли советтик Борбордук Азияны, СССРдин кыйла жерин кыдырды. Украинанын, Молдованын бир топ шаарларында концерттерди койду.
“Наристе” үн аспаптар ансамбли 1983-жылы Вьетнамга жана Лаоско барды. Ал жакта бир айдай жүрдү. Ансаммблдин тобу менен кошо Кыргызстандын жана СССРдин эл артисти Болот Миңжылкыев, Кыргыз Республикасынын эл артисти Алтынбек Сапаралиев да кезген эле.
Андан кийин “Наристе” үн аспаптар ансамбли Германия Демократиялык Республикасында концерт берди.
"Наристенин" негиздөөчүсүнүн кийинки тагдыры
Владимир Пругло "Наристе" үн аспаптар ансамблинде 1984-жылга чейин иштеген.
"1984-жылы мен үй-бүлөлүк маселелериме байланыштуу ансамблдан кетүүгө аргасыз болдум. Ошентип жалпысынан бул топто 1971-жылдан 1984-жылга чейин он үч жыл иштедим. Андан соң Аламүдүн райондук маданият үйүн жетектедим", - деп эскерет Пругло.
Учурда ал тарыхый мекени Германияда жашайт.
Кетбука, ырчы
Кетбука - деген ырчы жана комузчу жөнүндө эл арасында эген-эген уламалар бар, комуз күүсү да бар.
Өмүрү
Мисалга Кетбука жөнүндө белгилүү акын жана комузчу Арстанбек Буйлаш уулунун, Белек Солтонкелди Солтоноевдин, комузчулар Кара Молдо менен Шеркул уулу Шекербектин, Атай Огомбаев менен Тоголок Молдонун калтырып кетишкен эскерүүлөрун алсак болот. Тилеке каршы Кетбуканын туулган жана өлгөн жылдары жөнүндө бизде так маалымат жок. Айрым материалдарга караганда Кетбука Чыңгыз хандын замандашы болгон экен. Маселен, Арстанбек черткен абалкы "Ай-хан" аттуу табышмактуу күү аткарылардын алдында "Чыңгыз хандын баласын кулан тепсеп өлтүргөндө Бука деген ырчы Чыңгыз ханга мындайча угузуптур: Алтын болуу ак шумкар, Алтын боосун тытыптыр, Айды карап сызыптыр. Күмүш болуу көк шумкар Күмүш боосун тытыптыр. Күндү карап сызыптыр, Ал эмне болуучу? Туу түбүндө көк Бука, Күндү карап өкүрөт. Алчагай мүйүз, ак эркеч Айды карап бакырат, Бул эмне шумдугу? Асмандан булут сөгүлөт, Аяктап мөндүр төгүлөт. Көнөктөп мөндүр төгүлөт, Бул эмне шумдугу?
Чыңгыз хандын жообу
Алтын боолуу ак шумкар, Алтын боосун тытканы, Айды карап сызганы, Ак кулунум ботом болгону. Күмүш боолуу көк шумкар, Күмүш боосун тытканы. Күндү карап сызганы Бул кулунум, ботом болгону. Кулунтук мүйүз көк бука, Туу түбүндө өкүрсө, Ал атасы болгону. Алчагай мүйүз ак эркеч, Айды карап бакырса. Ал эмнеси болгону. Асмандан булут сөгүлсө, Аяктан мөндүр төгүлсө, Көк ала булут сөгүлсө, Көнөктөп мөндүр төгүлсө, Көзүмдүн жашы болгону, деп Чыңгыз хан ачуулана: Кет-кет, кет Бука, Кеби жаман ит бука. Сенин айтар кебиң бул эмес, Менин угаар кебим бул эмес.
Бука ырчыны капастагы арстан, жолборско таштап жиберерде, Бука, ырчынын айтканы
Кыздары соккон кыялдай, Кылыгы жакшы Айханым, Келиндер сайган кестедей, Кеби жакшы Айханым, Элчи менен ырчыга, Хан алдында кай өлүм" - дегенде Чыңгыз хан ачуусунан кайтып, ырчыны өлтүргөн эмес экен" - делип, чертилген. Мезгил аккан суудай, төгүлгөн кумдай өткөн сайын күүнүн өзу да, тарыхы да алымча-кошумчаларга дуушар болуп, комузчудан-комузчуга өтөт. Алсак, Муратаалы "Айхан", Карамолдо, Ыбырай, Шекербай "Кетбука" деген аттарда чертишип, азыркы угуучуларга тартуулашты. Маселен, Шеркул уулу Шекербер "Кетбука" күүсүн аткарардын алдында: "Айган алты шаардын каны болуп, ордосу Үч деген жерде кан уюгу деген ордо болуп, тагы үч болуп аталганда бара-бара Турпан деген атак пайда болот. Бул шаар үч жерге салынгандыктан Үчкө айланып Үч Турпан аталат. Анын каны Айган болуп, баласы токтобой өлүп турат. Бир баласын токтоор бекен деп ырым кылып жар таштын бооруна атайлап, үй салдырып ошондо бактырат. Бала 6-7 жашка чыкканда жемиш менен кошо келген кара курт Канбаганы чагып өлтүрөт. Калк чогулуп, Кетбука деген комузчу ханга ал кабарды минтип ырдап угузган экен: Туу куйругу бир кучак, Тулпар качты, Айганым. Туурунан бошонуп Шумкар качты Айганым. Алтын така күмүш мык, Дулдул качты, Айганым Алтын туур ордунан, Туйгун качты, Айганым, Алтын ордо багынан, Дңиз толкуп чайкалып, Көк бөксөрдү, Айганым. Терек түптөн жулунуп, Жер бөксөрдү, Айганым., Ала тоо кулап бас болуп Бел бөксөрдү, Айганым. Төрөлөрдүн ургунан Төл бөксөрду, Айганым Кара жандан таптаттуу, Ынак көчтү, Айганым, Касиеттүү башкача, Чыбык өчтү Айганым. Айгандын жообу: Кет-кет, Кет Бука Кеби суук ит Бука! Карап турган кашымда Көзүң курсун, ит Бука. Комуз чертип ырдаган Ырың курсун ит Бука. Кара жанды кашайткан Чырың курсун ит Бука. Атайы келген алдыма, Ишиң курсун ит Бука. Комуз чертип жоруган Түшүн курсун ит Бука,- деп ырдап да, караандай күү катарында да черткен. Ал эми Карамолдо "Кетбука" күүсү эң эле байыртан бери шайырдан-шайырга өтүп, колдон-колго көчүп чертилип келе жаткан эски күүлөрдүн бири катары эсептейт.
Тегенек дарыясы
Тегенек — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Колос дарыясынын сол жээгинен 11 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Музооке Жаманкара уулу
Музооке Жаманкара уулу (1800, Ак-Талаа району – 1878) – белгилүү ырчы. Музооке эч кимге жалданып ырдабай, жалаң өнөрү менен жан баккан момун адам болгондуктан, анын азабын да тарткан. Кочкордо бир ашта ырдап жүрсө, өнөрүнө суктанып, эки чоң манап “мен ырчы кылам” деп, талашып ашка жолтоо болушат. Аштын ээси Музоокени өлөсөлүү сабатып, бир жесир кемпирдин үйүнө таштап коёт. КРУИАнын Кол жазмалар фондундагы маалыматта Музоокени Чүй жергесине атактуу Бошкой аксакал чакырып, бир айча ырдатып жүрүп, кетеринде “үч тогуз” (27 жылкы), олжо бутасы менен бутунан башына чейин бир сыйра кийинтип, эки жигитин кошуп жөнөтөт. Алар Музоокени Шамшынын белин ашырып коюшат. Жолдон аны Ысман дегендин жигиттери карактап, баарын олжолоп, Музоокени оор жарадар кылып, өлтүрүп салгыла деп, байбичелерге табыштайт. Ошондогу Музоокенин ыры: Айбалта тийген башымдан корком,
Атала кылган ашыңдан корком.
Чий боорсок сайган шишиңден корком,
Чын калыс кылбас ишиңден корком.
Чогулган кемпир, кимиңден корком,
Тээтиги жеңе, сүрүңдөн корком.
Сүйлөй албай, тилимден корком...
Байбичелер Музоокенин өнөрлүү, тегин адам эмес экенин биле коюшуп, дарылап таңышып, аман-эсен качырып жиберишет. Бул кабар Бошкойго жетип, ал таланган олжолорун өндүрүп берип, Музооке ошону менен үйлөнүп-жайланат. Музоокенин мураска калган ыры жалгыз гана “Сары Өзөн”. Ырда көрүнүп тургандай жер көрүнүшү абдан кынаптала кынтыксыз сыпатталган. Бул ырда ушул күндө “Кыз-күйөө” деп аталып жүргөн жер жөнүндөгү уламыш да кошо баяндалат. Музоокенин Каспайыр, Коңур күз, Керме тоо, Үн алыш, Кызыл жүз, Күкүк м-н Зейнеп, Муңдуу күүгө окшогон ондогон залкар күүлөрү болгон. Т. Саманчин “Музооке Арстанбек ырчы менен айтыша кетип, ырдан жеңилип, күүдөн жеңип кетет. Экөө шилекей алышкан дос болгон” деп жазган. Кыскасы, Музооке “булбул” аттыккан ири ырчы, чоң комузчу болгон.
Комсомол (Сузак району, Көк-Арт айыл аймагы)
Комсомол — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы айыл. Көк-Арт айыл аймагына кирет. Деңиз деңгээлинен 1160 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Сузак кыштагынан 34 км түндүк-чыгыш тарапта. Жалал-Абад т. ж. бекетинен 26 км. Кыштак 1890-ж. негизделген. Калкы 3979 (2007); негизинен дыйканчылыкта эмгектенет. Орто мектеп, клуб, китепкана, ФАП бар. Тегирмен, мончо жана башка иштейт.
Калкы
Калкы - 3 902 киши.
Комиссаржевская Вера Фёдоровна
Комиссаржевская Вера Фёдоровна [27 (8). 10 (11). 1864, Россия империясы, С.-Петербург шаары – 10 (23). 2. 1910, Россия империясы, Түркстан крайы, Ташкент шаары; сөөгү С.-Петербургга коюлган] – орус актрисасы. В. Комиссаржевская комедия жана ыр менен жазылган водевилдерди ийине жеткире аткарган чебер болгон. Драмалык таланты А. Островскийдин «Сепсиз кыз» драмасындагы Ларисанын ролунан айкын көрүнгөн. А. Чеховдун «Ак чардак» (1896) пьесасындагы Нина Заречнаянын ролу бүткүл орус театры үчүн жаңы табылга катары зор мааниге ээ болгон. 1904-ж. Петербургда менчик театр ачып, анда М. Горькийдин «Дачниктеринде» Варвара Михайловнанын, «Күн балдарында» Лизанын, Г. Ибсендин «Куурчак үйүндө» Норанын ролун көркүнө чыгара аткарган. 1906-ж. В. Э. Мейерхольд койгон Метерлинктин «Беатриса эже» спектаклинде Беатрисанын ролу В. Комиссаржевская зор ийгилик алып келген. Адегенде Мейерхольдду колдоп, ал койгон А. А. Блоктун «Балаганчик», Л. Н. Андреевдин «Адам өмүрү» спектаклдерин «режиссёрдун шедеври» деп эсептеген. Кийин Мейерхольддун катаал композициясы актёрдук чеберчилигимди чектеп жатат деп эсептеп, Мейерхольдду театрынан кетирген.
Полиневрит
Полиневрит (поли... жана гр. neuron - нерв) - нервдердин бузулушу. Негизги себептери - жугуштуу оорулар, уулануулар (аракечтик), диабет жана уремияда зат алмашуунун бузулушу, авитаминоздор ж. б.
Мегада четки нервдер, жүлүн нервдеринин думүрчөгү, кээде борбордук нерв система бузулат.
Виноградов Иван Матвеевич
Виноградов Иван Матвеевич [2 (14). 9. 1891, Россия империясы, Псков облусу, азыркы Великие Луки району, Милолюб кыштагы, 20. 03. 1983, СССР, Москва шаары] – математик, СССР Илимдер Академиясынын академиги (1929), эки жолку Социалисттик Эмгектин Баатыры (1945, 1971), Петербург университетин бүткөн (1914). 1918-20-ж. Пермь университетинде, 1920-34-жылдары Ленинград политехникалык институтунда жана Ленинград университетинде доцент, профессору 1932-жылдан СССР Илимдер Академиясынын Математика институтунун директору, «Математика энциклопедиясынын» (1-5-том, М., 1977–85) башкы редактору, «Известия АН СССР. Серия математическая» журналынын башкы редактору (1948). В. 20-кылымда математикада чечүүгө мүмкүн эмес деп эсептелген проблемаларды чечкен, тригонометриялык суммалар ыкмасын түзгөн. Лондон король коомунун (1942), көптөгөн башка илимий мекемелердин жана дүйнөлүк коомдордун ардактуу мүчөсү болгон. М. В. Ломоносов атындагы алтын медаль алган (1971). Илимий эмгектери негизинен анализдик сандар теориясына арналган. Лениндик (1972) жана СССР мамлекеттик (1941, 1983) сыйлыгынын лауреаты. 6 Ленин, Октябрь Революциясы ордендеринин ээси. Россия Илимдер Академиясында И. М. Виноградов атындагы сыйлык белгиленген (1993). Эмгектери: Избр. труды. М., 1952; Метод тригонометрических сумм в теории чисел. М., 1980; Основы теории чисел. М., 1981.
Коми-Пермяк автономия округу
Коми-Пермяк автономия округу – Россия Федерациясынын курамындагы административдик-аймактык бирдик. 1925-ж. 26-февралда Урал, 1935-ж. Свердлов, 1938-жылдан Пермь облусунун курамына кирген. Кама дарыясынын жогору жагында, Урал алдында жайгашкан. Аянты 32,9 миң км2. Калкы 146,5 миң (2003).
Негизги маалымат
Административдик-аймактык жактан 6 районго, 1 шаарга, 3 шаарчага бөлүнөт. Борбору – Кудымкар шаары Приволжье федерация округуна кирет. Автономия округдун шайлоочулары Пермь облусунун шайлоосуна катышууга акылуу. 2007-жылдан Коми-пермяк округу болуп кайрадан түзүлүп, Пермь облусунун курамына өзгөчө административдик-аймактык бирдик болуп кирген. Калкынын негизин коми-пермяктар (60,2%) түзөт, ошондой эле орус ж. б. улут өкүлдөрү да жашайт. Динге ишенгендери православныйлар, эски каада-салтты туткандар жана протестанттар да бар. Орточо жыштыгы 1 км2 жерге 4,4 киши. Шаар калкы 26,5%.
Шерлок (телесериал)
«Шерлок» (Sherlock) — BBC Wales телекөрсөтүү корпорациясынын тапшырмасы менен Hartswood Films компаниясы тарткан британиялык телесериал. Сюжет Артур Конан Дойльдун Шерлок Холмс тууралуу детективдик чыгармасынын негизинде, бирок окуя азыркы күндөргө көчүрүлгөн. 2009-жылы көрсөтүлбөгөн пилоттук эпизодко тапшырма берилди, ал эми 2010-жылдын июль жана август айларында BBC One жана BBC HD телеканалдарында биринчи сезондун токсон мүнөттүк үч эпизоду көрсөтүлгөн. .Үч эпизодтон турган экинчи сезон 2012-жылдын январь айында, ал эми үчүнчү сезону 2014-жылы BBC One каналында 2013-жылдын 25-декабрында мини-сериясын көрсөтүү менен тартууланган. 2014-жылдын 8-январында Стивен Моффат сериал төртүнчү жана бешинчи сезондорго узартылганын, жаңы эпизоддорун салт болуп калгандай эки жылда эмес, андан эртереек даярдоого аракет кылууга үмүтү бар экендигин билдирген. Кыргызстанда сериал Биринчи канал аркылуу көрүүчүлөрдүн сынына коюлган.
Сериал авторлору: Стивен Моффат менен Марк Гэтисс «Доктур Ким» жана «Джекилл» телесериалдары менен таанылган. Башкы кейипкер Шерлок Холмс ролун Бенедикт Камбербэтч, Доктур Ватсон ролун Мартин Фримен аткарышкан. Тартуу иштери Лондон менен Кардиффте өткөн.
Сынчылар тасманы оң кабыл алышкан жана көптөгөн көрүүчүлөр сценарийдин, ролдордун аткарылышынын жана режиссуранын жогорку сапатын белгилешкен. «Шерлок» тасмасы «BAFTA», «Emmys» жана «Алтын глобус» сыйлыктары менен бирге түрдүү категориялар боюнча сыйлыктарга жетишип, көптөгөн сыйлыктарга көрсөтүлгөн. Тасма Emmy Awards аземинин 66-аземинде үч категория боюнча ийгиликке жеткен: «Мини-сериалдын, тасманын же драмалык спектаклдын көрүнүктүү сценарийи» боюнча лауреат - Моффат, «Мини-сериалдагы же тасмадагы мыкты алдыңкы актер» боюнча лауреат - Камбербэтч жана «Мини-сериалдагы же тасмадагы экинчи пландын көрүнүктүү актеру» боюнча лауреат - Фримен. Эки жылдан кийин тасма «Көрүнүктүү телевизиондук тасма» номинациясында ийгиликти багындырган. Андан тышкары, тасма 2011-жылы «Peabody» сыйлыгына татыган. Үчүнчү серия 2001-жылдан баштап Улуу Британиянын эң белгилүү драмалык сериясы болгон, ал учурда төртүнчү серияга карата кызыгуу болжол менен жыйырма пайызга төмөндөгөн. «Шерлок» 180 өлкөдө көрсөтүлгөн.
Биринчи сезон
Биринчи эпизод, «Кызгылт түстөгү этюд» BBC One жана BBC HD телеканалдарында 2010-жылдын 25-июлунда эфирге чыккан. Ал эми калган эпизодтору бир жума айырма менен көрсөтүлгөн. BBC компаниясы сериалды таратуу укугун 180ден ашык мамлекетке саткан. Ал мамлекеттерде сериал которуусу менен же субтитрлары менен көрсөтүлгөн. Америка Кошмо Штаттарында үч эпизод 2010-жылдын 24-октябрь менен 7 ноябрь ортосунда PBS тарабынан көрсөтүлгөн. Орусияда сериалдын аталышы «Шерлок Холмс» деп өзгөртүлүп, биринчи эпизоду Биринчи каналда 2010-жылдын 18-сентябрьда, ал эми калгандары бир жума айырма менен көрсөтүлгөн. Улуубританияда «Шерлоктун» бирични сезонунун ар бир эпизоду көрсөтүлгөн күндө BBC көптөгөн телекөрүүчүлөрүн топтой алган. BBC One жана BBC HD телеканалдарында болгон сериалдын премьерасын 7,4 млн адам (баалоо индекси87, телеканалдын 28,5 % аудиториясы ), экинчисин 6,4 млн (25,6 % ), ал эми үчүнчүсүн 7,9 млн (31,3 % ) адам көргөн. Онлайн көрүүлөр жана BBC HD телеканалынын аудиториясы менен бирге биринчи эпизодун 9,23 млн, экинчи эпизодун 8,07 млн, ал эми үчүнчү эпизодун 9,18 млн адам көргөн.
АКШда биринчи сезон PBS телеканалынын рейтингтеринин рекордун ашып түшкөн. Сериалдын биринчи эпизодун 6,5 млн адам көргөн. Бул PBS телеканалынын он үч жылдагы эң чоң көрсөткүчү болду. PBS Video Player дарегиндеги сериалдын баракчасына 78 миң колдонуучу киргендиги катталган. Бул да телканалдын эң чоң көрсөткүчтөрүнүн бири.
Экинчи сезон
Экинчи сезондун премьерасы Улуубританияда 2012-жылдын 1-январында BBC One жана BBC HD телеканалдарында бир убакта өттү. Экинчи сезонду транчляция кылган биринчи чет өлкөлүк канал орусиялык Биринчи канал болду. Сезондун үч эпизоду тең кезек менен 2, 9 жана 16 январьда британиялык премьерадан бир күн кечигип көрсөтүлгөн. Улуубританияда экинчи сезондун биринчи эпизоду 8,8 млн (телеканалдын 30 % аудиториясы ), экинчи эпизоду 8,2 млн (29 %), үчүнчүсү болсо 7,9 млн (30 %) көрүүчүлөрдү топтой алды. Дебюттук эпизоду өзүнүн убакыт аралыгында, ITV телеканалындагы «Гарри Поттер жана чалыш-принц» фильминен ашып биринчи орунду ээлеген. Бардык рейтингтери 10,7 млн биринчи эпизод үчүн, 10,2 млн экинчи эпизод үчүн жана 9,78 млн үчүнчү эпизод үчүн. Экинчи сезондун кайталап көрсөтүүсү BBC Three телеканалында 2012-жылдын 7, 14 жана 21 январьда көрсөтүлгөн.
АКШда сезондун трансляциясы 2012-жылдын май айында болуп өтөт. 2012-жылдын 15, 22 жана 29 январында PBS телеканалында биринчи сезондун үч эпизоду кайталанып көрсөтүлгөн. Экинчи сезондун биринчи эпизодун АКШда PBS Video Player аудиториясын жана кайталап койуудагы көрүүчүлөрдү кошбогондо 3,2 млн адамды түзгөн.
Үчүнчү сезон
Сериалдын үчүну сезонунчет өлкөлүк каналдардан биринчилерден болуп орусиялык Биринчи канал көрсөткөн. Орус тилине которулган эпизоддор британиялык BBC One телеканалындагы премьерадан беш минут («Куру катафалк») жана жарым саат («Үчөөнүн белгиси» жана «Анын акыркы убадасы») кечигүү менен көрүүчүлөргө көрсөтүлгөн. TNSтин берген маалыматына караганда, баардык жаңдырылган сыналгылардын 24,1 % (биринчи эпизод) жана 15,4 % (экинчи эпизод) так ушул «Шерлок» сериалын көрүшкөн. Ушу менен жаңы сезонду көргөндөрдүн саны 2012-жылга караганда эки эсе өскөн.
Сезондун үчүнчү эпизоду, «Анын акыркы саламы», Твиттер микроблогтор тармагынын орусиялык бөлүгүндөгү аябай чоңдогон кызуу талкуунужарткан. Премьра болор түнү социалдык тармактын колдонуучуларынын арасындагы хештэгтердин көпчүлүгү сериал менен байланыштуу болду. Атактуулук лидери болуп, сезондун финалдуу бөлүгүнүн эң кызыктуусу болгон #МориартиТирүү (#МориартиЖив) хештэги болду. top 30 тейлөөсүнүн берген маалыматы боюнча «Твиттердеги күндүн баатырлары» «Шерлок Холмс» менен «Хадсон ханым» болушкан.
Басылмалар жана сериалга байланыштуу продукциялар
Сериалдын биринчи сезону DVDге Улуу Британияга 2010-жылдын 30-августунда, 4-ноябрда Австралияда жана АКШда 9-ноябда 2 Entertain компаниясы чыгарган. Комплектке үч эпизоддон тышкары сералга байланыштуу дагы материалдар да кошулган. "Кызгылт түстөгү этюд" сериалына кошумча катары, Стивен Моффаттын, Марк Гетиссдин жана Сью Верттин, ал эми "Чоң оюн" сериалына Марк Гетисстин жана башкы ролдорду аткарышкан Бенедикт Камбербэтчтин жана Мартин Фримендин аудиокомментарийлери колдонулган. DVDге мындан тышкары дагы 32-мүнөтүк "Unlocking Sherlock" аттуу документалдык фильм жана режссёр Коки Гедройцтун көрсөтүлө элек "Кызгылт түстөгү этюд" аталышындагы пилоттук весиясы кошулган( журналист Марк Лоусон, режиссёрдун мындай кадамын "чечкиндүүлүк " жана "мактоого арзый турчу" деп колдогон) Британдык фильдерди жана видеооюндарды баалоо системасына ылайык,бул пилоттук жана башка эпизоддору "12 certificate"(12 жаштан өйдөгүлөр үчүн) деген рейтингге ээ болгон.
BBC Books басылмасынын Камбербэтч жана Фримендин сүрөтү менен Конан Дойлдун "Шерлок Хомс" жөнүндө нукура аңгемелерин китеп кылып чыгарган
Россия жана КМШ өлкөлөрүнүн аймагында DVD продуктуларын "Флагман Трейд" компаниясы алектенип, 2011-жылдын 1-февраль күнү сатыкка чыккан.
"BBC Books" басылмасы тышкы бетинде Камбербэтч жана Фпимендин сүрөтү бар Конан Дойлдун чыныгы аңгемелерин, ал эми 2011-жылдын күз мезгилинде "Кызгылт түстөгү этюд" жана "Шерлок Холмстун окуялары" аттуу китептерин(Стивен Моффаттын жана Марк Гетистин кириш сөздөрү менен), кийинчерээк "Баскервиля иттери"(Бенедикт Камбербэтчтин кириш сөзү менен), "Төртөөнүн белгиси"(Мартин Фримендин кириш сөзү менен) жана "Шерлок Холмсту эскерүү"(Стив Томпсондун кириш сөзү менен) деген да китептерин басып чыгарат.
Артур Конан Дойлдун "Шерлок Холмс" жөнүндөгү аңгемелерин сериалдын популядуулу менен кайрадан сурамжылоо көп болгондугу тууралуу Radio Times интернет-басылмасынын негизинде айтууга болот.
Саундтрек
Саундтрек сериала, записанный на студии Air в Хэмпстеде, написан и лауреатом «Грэмми» Дэвидом Арнольдом, который ранее работал над фильмами о Джеймсе Бонде. В записи принимала участие и Эос Чатер, которая записывала скрипичные партии Шерлока. Саундтрек к первому сезону был выпущен 30 января 2012 года компанией Silva Screen, ко второму — 27 февраля того же года. Оба диска состоят из девятнадцати композиций.
Написание саундтрека к пилотному эпизоду началось в апреле 2009 года. По словам Майкла Прайса, задуманная Моффатом и Гэтиссом идея была настолько мощной, что нельзя было обойтись менее характерным музыкальным сопровождением. Целью было создать заглавную композицию, которая обладала бы тем же духом оригинала, как и знаменитые заглавные темы из экранизаций прошлых лет, но в духе осовремененной истории.
Скрипачка Эос Чатер присутствовала на съёмочной площадке, обучала Бенедикта Камбербэтча азам обращения со скрипкой и фактически сыграла все партии самостоятельно прямо на площадке, синхронизируя свою игру с движениями актёра. По её словам, это была сложнейшая работа. Принять участие в съёмках её попросили Прайс и Арнольд; до этого Камбербэтч никогда не держал скрипки в руках, и на тренировки у него была всего неделя. Большинство из сыгранных Шерлоком Холмсом композиций известные — «We Wish You a Merry Christmas», «God Save the Queen», «Auld Lang Syne», и одна была написана Прайсом специально для сериала.
В сериале присутствует момент, когда Шерлок сам сочиняет музыку, одновременно отвлекаясь на другие вещи. Задача Чатер состояла в отслеживании движений Камбербэтча — начинать играть, когда он берётся за скрипку, и останавливаться, когда он останавливается, и Камбербэтчу, в свою очередь, нужно было делать то же самое. Команда перепробовала множество способов, ища самый удобный ракурс — со стороны оператора, через стекло, однако в итоге Чатер располагалась прямо на площадке буквально на границе кадра и бок о бок с актёрами.
Помимо написанных Прайсом и Арнольдом композиций, в сериале прозвучала и музыка других авторов: увертюра из оперы «Сорока-воровка» Джоаккино Россини (Мориарти вламывается в Тауэр) ; «Sinnerman» Нины Симон (дорога на судебный процесс по делу Мориарти), «Stayin’ Alive» группы Bee Gees (рингтон мобильного телефона Мориарти).
Sherlock: The Network
25 января 2014 года создатели сериала BBC1 «Шерлок» запустили приложение для мобильных устройств, в котором пользователи могут разгадывать загадки, стоящие перед великим сыщиком. Программа Sherlock: The Network доступна на iOS, также в скором времени будет доступна на Android. Приложение представляет собой смесь игры-квеста и социальной сети. Пользователь играет за члена «сети бездомных», с помощью которых Шерлок добывает информацию. Игрок передвигается по виртуальному Лондону на подземке, на метро и пешком, разгадывает загадки, зарабатывает деньги, находит различные предметы и беседует с подозреваемыми.
Пресса
Начиная с первого эпизода сериал получает положительные отзывы критиков. Британское издание The Telegraph поставило Камбербэтча на первое место в собственном списке «лучших Шерлоков Холмсов», а Мартина Фримена — на третье в аналогичном рейтинге Джонов Ватсонов. Газета The Observer назвала шоу «чем-то средним между „Уитнейл и я“ и „Ультиматумом Борна“ с намёком на „Доктора Кто“»; неудивительно, ведь сериал был написан и создан сценаристами «Доктора Кто» Марком Гэтиссом и Стивеном Моффатом. Дэн Мартин из The Guardian сразу после «Этюда в розовых тонах» отметил потенциал сериала, изобретательность дедуктивных выкладок и сценарную работу Моффата. Ещё один журналист The Guardian, Сэм Волластон, отметил, что некоторые детали сюжета так и остались необъяснёнными. Том Сатклифф из The Independent посчитал, что Шерлок был «довольно вялым», работая над делом, однако в целом в своём обзоре он положительно отозвался о сериале, назвав его «познавательным, ни разу не отступившим от духа и блеска оригинала» и несмотря на смену обстановки поразительно близким к оригиналу во всех важных деталях. Проект, по его мнению, выигрывает не столько за счёт интригующего сюжета, сколько за счёт удачной подачи и харизмы. После высоких рейтингов «Этюда в розовых тонах» BBC выразили желание снимать сериал дальше, а уже 10 августа 2010 года «Шерлок» был продлён на второй сезон. Крайне положительно об обоих сезонах отозвалось Лондонское общество Шерлока Холмса, которое отметило, что ожидало совершенно противоположного результата, и оказалось удивлено, как удачно смешиваются и подгоняются под современный век детали оригинальных историй писателя: «У нас была классика, была переписанная классическая история в фильме Дауни и Лоу, были молодые Холмс и Ватсон в фильмах и книгах», — пишет Николас Утечин. — «Теперь же Моффат и Гэтисс чрезвычайно удачно сделали то, что было очевидно, — осовременили дуэт с Бейкер-стрит». Журналистка Times в своей статье «Мой роман с Шерлоком» рассказала о реакции создателей сериала на успех первой серии:
Сериал был положительно принят и американскими зрителями. По мнению San Francisco Chronicle, «Шерлок» — один из лучших детективных проектов десятилетия; рецензент, как и множество других, уделил внимание сравнению сериала с первоисточником, отдав сериалу должное, высоко оценил сценарий. Многие рецензенты сравнивали сериал с американским «Обмани меня»; британским «Доктором Кто» из-за того, что и в «Шерлоке», и в «Докторе Кто» чувствуется рука Моффата и Гэтисса; американским «Доктором Хаусом», которого, в свою очередь, часто называют «современным Холмсом». Джеймс Понивозик из Time отозвался о сериале сдержанно, сочтя сериал «динамичным», но «гримасническим». Майк Хейл из New York Times в частности с похвалой писал об актёрском составе, не обделив вниманием и актёров второго плана — Эндрю Скотта и Руперта Грэйвса, назвав последнего «добродушно-покровительственным инспектором Лестрейдом».
Алабакан
Алабакан - 1) тамак-аш, идиш-аяк, кийим-кече ж.б. илине турган 2-3 м узундуктагы жыгач буюм. Алабакан көп ача-бутактуу, илгич болууга ылайыктуу четин, арча, кайың, тал ж. б. жыгачтардан жасалган. Мындай алабакандар боз үйдүн ашканасында болгон. Тамак-аш, идиш-аяк илинген алабакан чыгданды да жөлөп турган. Ошондой эле көп кырдуу, сайлуу же жумуру түз жыгачтын бир нече жерине жез, темир же күмүш илгичтер чөгөрүлгөн, оймо-чиймелер менен кооздолуп жасалган алабакан да колдонулган. Мындай алабакан кооздук буюм катары жүктүн эки жагына коюлуп, эр жагындагысына эркектердин кийим-кечеси, куралдары, ат жабдык буюмдары; эпчи жагындагысына аялдардын сый кийими, жасалгалары, ж. б. илинген. 2) алабакан түрүндө жасалган түр, оймо, сайма, терме, чийме. Аларга түшүрүлгөн оюмдардын ар бир ачасынын башы башка түрлөр менен айкалыштырылган. Мындай оюмдар чырмалып согулган чыгданда, тушкийиз жээктеринде, алагийизде, тегирич, кылдырооч таарларында кеңири колдонулган. Бүгүнкү кыргыздын бозүй эмеректеринин ичинде ал сейрек кездешет.
Шерлок (телесериал)
Пресса
Среди русскоязычных обозревателей положительно отозвалась Анна Норинская из «Коммерсантъ». В своей рецензии к первому эпизоду второго сезона она написала, что смотреть Шерлока в исполнении Камбербэтча приятно, а также высказала мнение, что, несмотря на статус Конан Дойля как признанной классики, её хорошему переложению идёт на пользу добавление штампов современности, в особенности главной мировой угрозы на сегодняшний день — угрозы терроризма и правительственных заговоров, что и было продемонстрировано в серии «Скандал в Белгравии». По мнению «Газеты.ру», новый Холмс проигрывает оригиналу и ранним экранизациям, в том числе сериалу с с Василием Ливановым, — он менее характерный, выезжающий за счёт «эффектных реакций более или менее рядового невротика» и сверх меры запутанных сюжетов, придуманных сценаристами. Владимир Валуцкий, один из сценаристов советского фильма о Шерлоке Холмсе, заявил, что современная британская экранизация — «первая экранизация Конан Дойля, которая ему понравилась».
Почти одновременно с сериалом вышли две, также британских, полнометражных классических экранизации режиссёра Гая Ричи с Робертом Дауни-младшим и Джудом Лоу в главных ролях. Повсеместно встречается сравнение двух адаптаций; The Gurdian сравнил фильм «Шерлок Холмс: Игра теней» и первый сезон «Шерлока» сразу по целому ряду пунктов, во многом констатировав «победу» фильмов Ричи ; обозреватель BBC America счёл Камбербэтча более удачным Холмсом, чем Дауни, по большей части виня в этом саму экранизацию и американское происхождение Дауни. Более глубокое сравнение двух фильмов, в том числе с точки зрения верности канону, провёл журналист швейцарского издания Tages Anzeiger. Он назвал Камбербэтча «блестяще точным» в противовес «гримасническому» Дауни, который больше похож на сыщика, ищущего острых ощущений.
С выходом финальной серии второго сезона вопрос «Как выжил Шерлок Холмс?» породил огромное количество обсуждений на форумах, в социальных сетях и газетах. Самыми популярными оказались теории с использованием маски, которой похититель детей предположительно испугал девочку, мусорного грузовика, тела Мориарти, причастности «сети бездомных», Молли Хупер и велосипедиста, сбившего Джона. Моффат заявил, что прочёл множество форумов, однако не встретил ни одного близкого к правде варианта, и добавил, что в серии «был ключ, который все упустили, столько людей в онлайне строили теории о смерти Шерлока — и они его упустили!».
Гомосексуальные намёки
В сериале Холмса и Ватсона часто принимают за гомосексуальную пару, и сам Ватсон в пилотном эпизоде не преминул уточнить у Холмса его ориентацию. Это породило мнение о том, что BBC изображает персонажей гомосексуалами. Стивен Моффат это опровергает и добавляет, что сценаристы делают подобные намёки только потому, что в XXI веке это в порядке вещей и подобные отношения не осуждаются обществом. Мориарти, выдавая себя за бойфренда Молли Хупер, чтобы проверить Шерлока, прикинулся скрытым геем, на что Шерлок купился. Эта идея, по словам Моффата, имела больше отношения к Молли, нежели к Шерлоку, — создать для неё неудачные отношения. Идея двух гомосексуальных владельцев ресторана в эпизоде «Собаки Баскервиля» принадлежит Сью Вертью.
Образ Ирэн Адлер
Ирэн Адлер, представленная в сериале «доминанткой, поставившей на колени нацию», а также открытый финал её отношений с Шерлоком привлекли внимание как прессы, так и недовольных чересчур откровенной адаптацией консерваторов. Негативный репортаж выпустил таблоид Daily Mail. По сообщению газеты, некоторые зрители негативно отнеслись к сцене, где обнажённая Ирэн впервые встречается с Шерлоком, сочтя их слишком откровенными для временного промежутка сериала (до 21:00). Сцена была снята с использованием правильных ракурсов и положений тела, по большей части скрывающих наготу Лары Пюльве на съёмочной площадке. С мнением Daily Mail поспорил The Guardian, а пресс-секретарь BBC после трансляции поделился, что студия довольна как реакцией критиков, так и зрителей. По состоянию на 4 января 2012 года, BBC получили 102 жалобы на неуместное содержание, однако часть из них, возможно, сделана после репортажа Daily Mail.
Сравнение с американским телесериалом
На волне успеха сериала американский телеканал CBS выразил желание снять собственную версию современного Шерлока Холмса под названием «Элементарно» (Elementary), что привело к недовольству со стороны британских сценаристов. Хотя идея ремейка британского сериала сошла на нет и сериал позиционируется как другая адаптация, пресса неизменно сравнивает две экранизации между собой. Моффат, однако, заявил, что его негативная реакция преувеличена, а настолько изменённый оригинальный сюжет (в первую очередь, то, что доктора Ватсона играет женщина) мешает воспринимать «Элементарно» как экранизацию Конан Дойля: «Интересно, до какой степени можно что-то менять, чтобы он все ещё оставался Шерлоком Холмсом?» Представители CBS дали понять, что их шоу не будет каким-то образом ущемлять «Шерлока», но они, как и BBC, вправе использовать произведения и персонажей Конан Дойля как основу, тем более что ими были внесены радикальные отличия от британской версии.
Популярность
Ввиду популярности нового облика Холмса, сеть британских магазинов одежды Debenhams выпустила в продажу его пальто из сериала, а фирма Belstaff, пальто которой Камбербэтч носит в кадре, возобновила его выпуск и продажу. Дизайнер, вдохновляясь новым образом британского детектива, выпустил собственную коллекцию шерстяных пальто, шарфов, а Джон Пирс, портной из лондонского шопинг-района Сэвил-Роу, рассказал, что многие клиенты просят сшить одежду по образцу из сериала. Мнение журналиста Алексиса Петридиса: «Можно понять, почему мужчины хотят так выглядеть. Наверное, они заметили, что Камбербэтч, который не похож на стандартного красавчика из телевизора, собирает женскую аудиторию, и решили, что пора что-то делать со своим хламом. Так что, последняя икона британского мужского стиля — это вымышленный асексуальный социопат, который впервые появился на экране, избивая стеком труп. Конечно, даже великий сыщик не смог бы сделать вывод, что такое случится». Журнал Vogue и модный дом Dolce & Gabbana выпустили собственные коллекции одежды, вдохновлённые британским сериалом и фильмами Гая Ричи.
Издатели и распространители книг сообщили о росте продаж произведений о Шерлоке Холмсе на 180 % во время трансляции первого сезона. Издательство Penguin Classics констатировало рост продаж книги «Приключения Шерлока Холмса» на 83 % за лето 2010 года. Небольшое кафе Speedy’s, расположенное на первом этаже дома 185 на Норт-Гоуэр-стрит, в том месте, которое стало квартирой 221 Б, сообщило о резком возрастании количества клиентов после выхода сериала в эфир. Кроме этого, BBC Online запустило несколько сайтов, играющих важную роль в сериале, — блог Джона Ватсона, сайт Шерлока под названием «Теория дедукции», блог Молли Хупер и сайт Конни Принс, одной из жертв третьего эпизода первого сезона. Обновлением сайтов занимается, ранее известный по подобным проектам для «Доктора Кто».
Сериал собрал собственное сообщество поклонников. «Шерлок» — одно из многократно упоминаемых в Twitter телевизионных шоу. С выходом финала второго сезона были организованы несколько кампаний: «We Believe in Sherlock Holmes» (Мы верим в Шерлока Холмса), «Moriarty was Real» (Мориарти был настоящим) и другие, а творчество и флэшмобы поклонников отмечали в том числе создатели сериала. В марте 2012 года посвящённый сериалу сайт Sherlockology получил награду как лучший фан-сайт.
Инсульт
Инсульт (апоплексия, мээге доо кетүү) — бул жүрөккө же мээге келүүчү кандын агымына тоскоолдук жаралып, кан тамырлардын бүтөлүшүнөн келип чыгуучу катуу оору. Анын эң көп кездешкен себеби – жүрөктү же мээни кан менен камсыз кылуучу кан тамырлардын ички бетинде май катмарларынын пайда болушу. Мээдеги кан тамырдан кандын агып же ал жерге кандын уюп калышы дагы инсульт оорусунун келип чыгышын шарттайт.
Ишемиялык Инсульт сутканын бардык мезгилинде кармай берет, кээде акырындап башталат: адегенде колу, анан бир жак бети шал болот, андан кийин сүйлөй албай калат. Инсультту неврологиялык ооруканада дарылоо жакшы натыйжа берет. Үй шартында оорулууну дарылоо жана багуу, ошондой эле күчүркөнүүдөн сактоо өтө кыйын. Оорулуу ооруканадан чыгып келгенден кийин жакшылап багуу талап кылынат.
Классификация
Инсультту эки негизги категорияга бөлүүгө болот: ишемиялык жана геморрагиялык инсульт. Ишемиялык инсульт баш мээнин кан менен камсыздалуусунун начарлашынан, ал эми геморрагиялык инсульт кан тамырдын жарылышынан же кан тамырлардын бейжай түзүлүшүнөн келип чыгат. Инсульттун 87% га жакыны ишемиялык, калганы – геморрагиялык инсульт.
Ишемиялык инсульт
Ишемиялык инсульт мээдеги кан тамырдын тосулуп калышынан улам пайда болот. Атеросклероз деп аталган кан тамырларды каптаган май кабаттары ишемиялык инсульттун негизги себеби болуп саналат. Май кабаттары эки түрдүү тоскоолдукту жаратышы мүмкүн:
Геморрагиялык инсульт
Геморрагиялык инсульт жалпы инсульт ооруларынын 13% түзөт. Бул кан тамырдын иштешинин начарлашынан улам пайда болуп, анын жарылышына алып келет. Мындан улам, жанындагы ткандарга кан топтолуп, көп көлөмдөгү пайда болгон кан мээнин тканына басым жасап, натыйжада алардын иштеши бузулат.
Геморрагиялык инсульттун эки негизги түрү бар:
Оорунун жышаандары
Адамдын бетинин күтүүсүз кубаруусу, колунун же бутунун, көпчүлүк учурда дененин бир тарабынын алсырашы инсульттун эң көп тараган жышаандарынын бири болуп саналат. Ал эми оорунун башка жышаандарына күтүүсүздөн пайда болуучу төмөнкү жышаандар кирет:
Инсульттун кесепеттери мээнин кайсы бөлүгү жана канчалык деңгээлде жабыркагандыгына байланыштуу болот. Инсульт дененин бир гана бөлүгүнө, мисалы, бетке, колго же бутка таасир этиши, кээде дененин бир бөлүгүн толугу менен шал кылышы мүмкүн. Ал эми инсульттун өтө оор түрү күтүүсүздөн өлүмгө алып келиши да ыктымал.
Дарылоо
Инсультту дарылоонун үч баскычы бар:
Алгачкы же кайталануучу инсульттун алдын алуу ыкмалары артериалдык гипертензия, жүрөктүн алдыңкы бөлүгүнүн фибрилляциясы жана диабет сыяктуу инсульттун негизги тобокелдиктерин болтурбоого негизделген. Катуу инсультту дарылоо ишемиялык инсультту пайда кылуучу уюган канды тез эритүү же алып салуу менен, же болбосо геморрагиялык инсульттагы кандын агышын токтотуу менен аталган ооруну жеңилдетүүгө багытталат. Инсульттан кийинки калыбына келтирүү иштери инсульттан улам келип чыккан майыптыкты жеңүүгө жардам берет. Дарылоо же дары-дармек терапиясы инсультту дарылоонун эң кеңири тараган ыкмасы болуп саналат. Инсульттун алдын алуу же дарылоо үчүн колдонулуучу белгилүү дары-дармектер – бул антитромботикалык дары-дармектер (антиагреганттар жана антикоагулянттар) жана тромболитиктер деп аталган тромбдорду эритүүчү дары каражаттары.
Оорунун кесепеттери
Инсульт баш мээнин оорусу болгонуна карабастан, ал адамдын бүт денесин жабыркатат. Инсульттан улам пайда болгон эң көп кездешүүчү майыптык гемиплегия деп аталуучу, дененин бир тарабынын толук шал болуп калуусунан келип чыгат. Ал эми шал сыяктуу алсыратпаган майыптык – бул дененин бир тараптуу алсызданышы же гемипарез. Инсульт ой жүгүртүү, акыл-эс, көңүл буруу, окуу жана эс тутумга байланыштуу көйгөйлөрдү жаратат. Инсульт менен ооруган адамдар көп учурда түшүнүү же сүйлөөнү калыбына келтирүү жагынан кыйынчылыктарга туш болушу мүмкүн. Инсульт эмоционалдык көйгөйлөрдү дагы жаратат. Инсультка чалдыккан бейтаптар эмоцияларын башкара албашы же орунсуз эмоцияларды билдириши мүмкүн. Инсульт менен ооруган адамдардын көпчүлүгү депрессияга кабылып, сенек болот же ар кыл сезимдерди баштан кечирет. Көбүнчө кол жана буттун ооруганы күчөп, кыймыл жасаганда, температура өзгөргөндө, айрыкча төмөндөгөндө күчөйт.
Кайталануучу инсульт абдан көп кездешет: биринчи инсульттан кийин калыбына келген адамдардын 25 пайызга жакыны 5 жылдын ичинде дагы бир жолу инсультка кабылышат.
Ооруну алдын алуу
Инсульттун үй-бүлөлүк анамнези белгилүү орун ээлесе дагы, айрым тобокелдик факторлорун башкарууга болот.
[i] Үйүндө каза болгон адамдардын тастыкталган «инсульт» диагнозунун анализи - http://hpac.kg/wp-content/uploads/2016/02/Stroke_RUS_UPDATED.pdf