cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Литва
Музыкасы
Литва элинин музыкалык маданияты байыркы классикалык салт жана музыкалык фольклордун негизинде калыптанган. Эмоциялуу, токтоо элдик ырлар диатоникалык маанайда ырдалат. Көп үндүү музыка – сутартинес бөтөнчө кызык. Элдик аспаптары: үйлөмө – рагас (мүйүз), даудитес (узун түтүк), скудучяй (көп өзөктүү флейта), лумздялис (сыбызгы флейта), бирбине; канклес – чертме; скрабалай – урма жана башка. 14-кылымдан костёлдордо, соборлордо органдар орнотулуп, анда ойноого жана хорго зор көңүл бурулган. 1667-ж. Ж. Ляуксминастын «Музыкалык искво жана практика» деген туңгуч окуу китеби жарык көргөн. 17-кылымда князь сарайында италиялык опера жана балет труппасы, оркестр болгон. 18– 19-кылымда ак сарай театрларында опералар коюлган. Аспаптык музыка өнүккөн (М. Казимир Огиньский). 1840–58-ж. поляк композитору С. Монюшко Литвада иштеп, музыкалык маданиятка кыйла таасир тийгизген. Элдик хор кеңири кулач жайган (уюштуруучулар – С. Шимкус, А. Ясенаускас, Ю. Неймонтас, В. Видунас). 1906-ж. «Вильняус канклес» коомунун күчү менен туңгуч улуттук опера М. Петраускастын «Бируте» операсы коюлган. М. К. Чюрлёнис, Ю. Карнавичюс, Ю. Груодис, С. Шимкус жана башкалар сыяктуу классиктер менен бирдикте органчы жана педагог Ю. Науялис, хор дирижёру Ч. Саснаускас, М. Петраускастар Литва профессионал музыкасына негиз салган. 1919-ж. Вильнодо мамлекеттик симфониялык оркестр түзүлгөн. 1920-ж. Каунаста опера театры (1998-жылдан Литва опера жана балет театры) ачылып, 1948- жылдан Вильнюска которулган. 1956-ж. Каунаста карийон музыкасынын концерттери, М. К. Чюрлёнис атындагы Эл аралык пианисттер конкурсу (1965, Вильнюс) өтүп турат. 1968-ж. СССРде орган музыкасынын биринчи Эл аралык конкурсу (Вильнюс, Каунас) өткөн. «Клайпеда музыка жазы» (1976-жылдан), «Вильнюс фестивалы» (1977-жылдан), «Salve musica» рождестволук (2004-жылдан), «Музыкалык өзгөрүүлөр» заманбап музыка (2005-жылдан, экөө тең Клайпедада), И. С. Бах музыкасы (2007, Вильнюс) жана башка көптөгөн музыкалык фестивалдар өткөрүлөт. Литва композиторлор союзу 1948-ж. уюшулган.
Балети
Литвада профессионал балетинин өнүгүшү 17-кылымда башталган. 1785-ж. Вильнодо ачылган шаардык театрда туруктуу балет труппасы болгон эмес, бирок артисттердин күчү менен балет оюндары коюлуп келген («Ойцоведеги үйлөнүү тою», Я. Стефани, 1858). 19-кылымда Вильнодо гастролго келген чет өлкөлүк артисттер оюн көрсөтүшкөн. 20-кылымдагы балет искусствосунун өнүгүшү О. Дубенецкененин ишмердигине байланыштуу. Ал 1921-ж. Каунаста балет студиясын ачкан. 1924-ж. Каунаска чакырылган П. Н. Петров бир нече балет койгон (1925, Л. Делиба «Коппелия»; 1927, П. И. Чайковский «Ак куу көлү» жана башка) жана балет студиясын жетектеген. 1928–30-ж. Каунаста В. А. Караллинин студиясы иштеген. 1931-ж. Мамлекеттик театрдын труппасына орус балетинин чеберлери чакырылган. 1948-ж. театр Вильнюска которулуп, анда хореограф Ф. В. Лопухов, М. Л. Сатуновский иштеген. Заманбап темадагы биринчи литва балетин В. Гривицкас койгон. 20-кылымдын 30-жылдарынын акырында классикалык мектептин, улуттук салттардын жана заманбап бий техникасынын айкалышуусу хореографтар Э. Букайтистин («Эгле – жыландар ханышасы», Э. Бальсис, 1976), В. Браздилистин («Коппелия», Л. Делиба, 1983), Ю. Сморигинастын («Макбет», И. О. Балакаускас, 1989), Э. Домейкинин чыгармачылыгынан көрүнөт.
20–21-кылымдын чегинде Литва балетинин өнүгүшүнө В. Васильев, Б. Я. Эйфман, А. О. Ратманский, К. Симонов, А. Анастос салым кошту. Балет спектаклдери Каунас (1948-жылдан) жана Клайпеда (1989-жылдан) музыкалык театрларында жана Вильнюстагы менчик театрларда («Вильнюс балети», 1999; «Көркөм академиянын бий театры», 2000) коюлат. Балет искусствосуна Г. Сакалаускайте, Л. Ашкеловичюте, Р. Миндерис, В. Кужма, Й. Катакинас, П. Скирмантас, И. Валейкайте, И. Цибулските жана башкалар салым кошкон. Заманбап бий 1939-жылдан өнүгүүдө. 1969-ж. Каунаста «Соната» бий ансамбли, 1980-ж. «Аура» заманбап бий студиясы уюшулган. Ошондой эле бир нече бий коллективдери бар. Эл аралык «Жаңы балтика бийи» фестивалы өткөрүлүп турат.
Киносу
Вильнодо жана Ковнодо 1905-жылдан туруктуу кинотеатрлар иштей баштаган. Туңгуч документалдуу фильмди 1909-ж. оператор жана реж. В. А. Старевич тарткан («Немандын боюнда»). 1920-жылдары операторлор жана режиссёрлор (С. Уздонас, С. Вайналавичюс, А. Жибас жана башка) хроникалык фильмдерди жараткан. Литва киностудиясынын өз алдынча тарткан биринчи толук метраждуу фильми – В. Микалаускастын балдарга арналган «Көгүлтүр горизонт» киносу. Төрт новелладан турган «Тирүү баатырлар» (4 режиссёр койгон) фильми Литва киносун чет элге белгилүү кылды (Литва ССРинин мамлекеттик сыйлыгы, 1960; Карлова-Вары ЭКФтин сыйлыгы). 1960–70-жылдары Литва киносунун өрүш алган учуру болду. 1970–80-жылдардын чегинде муундардын алмашуусу менен жаш режиссёрлор активдүү түрдө улуттук адабиятка кайрыла башташты: Г. Лукшас – «Менин балалыгымдын күзү» (Ю. Апутистин «Теофиль» новелласы боюнча, 1978), «Жай күздө бүтөт» (Р. Гранаускас боюнча, 1982), А. Пуйпа – «Шайтан урук» (П. Цвиркинин новеллалары боюнча, 1980), «Аял жана анын төрт эркеги» (1984), «Түбөлүктүү жаркыроо» (Р. Шавялистин «Өчпөгөн жарык» повести боюнча, 1987) жана башка. 1980-жылдары Жалак Явичюстун – «Кечирип коюңузчу» (1983), «Тозоктогу жекшемби» (1988, Грикявичюс жана Квирикашвилинин катышуусу менен), Вабаластын «Атлантика океанынын үстүнөн учуп өтүү» (1983); Р. Банионистин «Менин кичинекей жубайым» (1985), «Сенин жүзүң жадымда жок» (1988); Р. Лилейкистин «Мен бармын» (1989) фильмдери олуттуу окуялардан болуп калды. 1990-жылдарда кинолордун чыгарылышы кыскартылып, көптөгөн жеке менчик студиялар пайда болду. Көркөм киносунда маанилүү орунду Г. Лукшастын «Жыландын карашы» (1990), «Жердин жолоочулары» (1991), «Айлуу Литва» (1997) жана башка тарыхый фильмдери ээледи. Режиссер А. Пуйпанын «Таж-Махалга чейинки билет» («Фабийонас» Шавялистин аңгемеси боюнча, 1990), «Карышкыр тишинен тизилген шуру» (Л. Гутаускастын романы боюнча, 1997) жана башка фильмдери улуттук адабиятка өзгөчө көз карашы менен кеңири белгилүү болгон. Ш. Бартастын адамдын өзү, жакындары жана жаратылыш менен татаал мамилелерин чагылдырган фильмдери («Үч күн», 1991; «Коридор», 1995; «Үй», 1997; «Эркиндик», 2000; «Жети көзгө көрүнбөс», 2005) эл аралык аренада таанылды. Литва кинематографиясы 20–21-кылымдын чегинде көркөм жана даректүү жанрлардын ширелиши, стилдик көп түрдүүлүгү менен өзгөчөлөнөт. Автордук документалистика салтын 1990-ж. жаңы муундун режиссёрлору улантышты: А. Стонис «Антигравитация», (1995), «Жалгыз» (2001), «Уку укай» (2006), «Коңгуроо» (2007). А. Матялистин балдар онкол. ооруканасы жөнүндө «Жерге конор алдында» (2005) фильмдери дүйнөлүк атакка ээ болду. Литванын Вильнюс, Каунас, Клайпеда, Паневежис, Шяуляй жана башка шаарларында жыл сайын эл аралык «Кино павасарис» («Кино жазы», 1995-жылдан), «Сканорама» (2003-жылдан) кинофорумдары, кыска метраждуу фильмдердин эл аралык «Тинклай» («Сети», 1999-жылдан) фестивалы өткөрүлөт. Литва кинематографисттер союзу 1928-ж. ачылган.
Саванна
Саванна — Африканын ачуу тийген күнүнөн бозоргон талаа алыстагы көгөргөн тоонун этегине чейин созулуп жатат. Көрксүз чөптөрдүн бычактай учтуу жалбырактарын кызгылтым чаң баскан. Жарака кетип, бозомтук тарткан кызгылтым күрөң ар кайсы жерден тикендүү бадалдар өскөн жылаңач такырлар көрүнө калат. Ойдуңдардын кээ бир жерлеринде суюк токойчолор, анда-мында дарактар: канат сымал жука жалбырактуу, ийри бутактуу ичке акациялар,жапыз өскөн тарбагай жоон баобабдар кездешет. Дарыяларды бойлой гана жапжашыл өсүмдүктөр өсөт. кургакчылык мезгилде саваннанын көрүнүшү мына ушундай. Ошентсе да анда жашоо-тиричилик дайыма кызуу жүрөт. Африкалык саваннадан башка дүйнөдө бир да жерде ири жаныбарлар мынчалык көп эмес. Чаңды асманга көтөрө дүбүрөшүп, үйүрү менен антилопалар жана буйволдор өтүшөт. Чаар-ала зебралар тартайган төө куштар менен бирге оттоп жүрүшөт. Жирафтар мойнун бийикке созуп дарактардын жалбырагын жешет. Пилдер тобу менен каалгып жайбаракат басышат. Кечкисин саванна күрүлдөгөн үнгө толот арстандар ууга чыгышты. Бул жерде мындан башка да көп жырткыч жаныбарлар темгилдүү көк жал, гепард, кара кулак шер жашайт. Саваннага окшош талаалар Австралияда, Түштүк Азияда кездешет. Бирок ал жерлер анча кең мейкиндикти ээлебей, жаныбарлар дүйнөсү да жардыраак.
Жалпыга милдеттүү билим берүү
Жалпыга милдеттүү билим берүү - мыйзамдарда аныкталган көлөмдө ар бир баланын (белгилүү куракка чейин) акысыз билим алуусун камсыз кылуу үчүн мектепте ж. б. уюштурулган таалим-тарбия иши.
Кээ бир мамлекеттерде капиталисттик өндүрүштүн сабаттуу жумушчуларына жана революциялык кыймылдардын талаптарына ылайык Жалпыга милдеттүү билим берүү XIX кылымдын башында эле жарыяланган. Мамлекеттик бийлик Жалпыга милдеттүү билим берүү мыйзамдык эрежелерге багындыруу гана менен мектептердин мазмунуна жана аны курууга акча каражаттарын дайыма эле мыйзамдаштырышкан эмес. Ушундай мамилелер мыйзамдык аракеттердин (ант) көп жылдап ишке ашуусуна алып келсе, кээ бир мамлекеттерде ал маселенин такыр эле ишке ашырылбасына таасир эткен. Ошондой эле кээ бир мамлекеттерде бүгүнкү мезгилге чейин балдарды окутууга шарттын жоктугу (ата-энелердин же жетекчилердин, атуулдардын жашоо шартынын начардыгы) да тоскоол бойдон калууда.
Жалпыга милдеттүү билим берүү 1952-жылы АКШда (бардык штаттарында эмес) кабыл алына баштаса, ал эми Англияда 1880-жылы, Францияда 1882-жылы, Японияда 1879-жылы кабыл алынган. Германия менен Скандинавия өлкөлөрүндө Жалпыга милдеттүү билим берүү жөнүндөгү мыйзам алардан эртерээк кабыл алынганы маалым. Өнүккөн капиталисттик мамлекеттерде Жалпыга милдеттүү билим берүү узактыгы же мөөнөтү 6 жаштан 10 жашка чейин эле белгилениши, ошол мезгилдеги балдардын жана жаш өспүрүмдөрдүн эмгегинин кеңири чөйрөдө колдонулушу, б. а. өндүрүштүн балдардын жумушчу күчүнө болгон кызыгуусу да себеп болгон.
Биринчи дүйнөлүк согуштан кийин, өзгөчө ХХ кылымдын 30-жылынан баштап өнүккөн өлкөлөрдөгү экономикалык кризистин себептеринен улам Жалпы милдеттүү орто мөөнөтү же узактыгы узартылып, эмгекчилердин балдарынын жумушка кирүүсүн кечеңдетип, натыйжада жумушсуздуктун санын кыскартууга болгон аракеттерди да түшүнсө болот эле. Ошондой эле окутуу мөөнөтүнүн узарышы мектептин балдардын саясый жактан калыптанышына таасиринин күчөшүнө да шарт түзгөн. Мектептердеги окутуу мөөнөтүнүн узарышы окуучулардын көпчүлүк бөлүгүнүн билим алуусунун сапатын жана деңгээлин жакшыртуу дегенди түшүндүрбөйт. Мисалы: АКШда окуу мөөнөтүнүн узартылышы жана орто мектептердеги окуучулардын санынын көбөйүшү көпчүлүк окуучулардын жалпы маалыматтык даярдалыш сапатынын начарлашына алып келген. Ошондой кээ бир мамлекеттерде Жалпыга милдеттүү билим берүү жөнүндөгү мыйзамдарда балдардын жаш курактары чектелип көрсөтүлсө, кээ бир мамлекеттерде (экономикалык жактан начар өнүккөн) ал мыйзамдар салтанаттуу түрдө жарыяланып, аны ишке ашыруучу негизги шарттардын бири мектептердин жетишсиздиги башкы себептерден болуп келди.
Улуу Октябрь революциясынан кийин коммунисттик партия менен совет мамлекети Жалпыга милдеттүү билим берүү өлкөнүн эң башкы милдеттеринин бири деп жар салып, 1932-жылы милдеттүү башталгыч билим берүү (I–IV кл.), ал эми 1933-37-жылдарынын аралыгында шаарларда, жумушчу айылдарында, бир катар райондордо жети жылдык билим берүү ишке ашырылат. 1938–42-жылы үчүн Жалпыга милдеттүү билим берүү кийинки деңгээли, б. а. шаарларда орто билим берүү, ал эми айыл-кыштактарда жети жылдык билим берүүнү ишке ашыруу пландаштырылып, Улуу Ата Мекендик согуштун кесепетинен ал план ишке ашпай калган, он миңдеген мектеп имараттары кыйроого, талкаланууга учурап, аларды калыбына келтирүү, жалпыга милдеттүү жети жылдык билим берүү 1950-жылы гана аяктаган. Совет мамлекетинин социалдык-экономикалык өнүгүшү Жалпыга милдеттүү билим берүү кийинки баскычтарга жогорулатууга мүмкүндүк түздү. Мурунку СССРде жалпыга милдеттүү орто билим берүү 1970-жылы толук ишке ашырылып, Жалпыга милдеттүү билим берүү ишке ашырылышын окуучулар жашаган жерлерде мектеп иштерин уюштуруу жана алыскы тоолуу райондордо жашаган калк жана мал чарбасында эмгектенген адамдардын балдары үчүн мектеп жатаканаларын же алыс жашаган балдар үчүн атайын транспортторду уюштуруу, мектептерге квалификациялуу мугалимдерди топтоо, мектептерде окуучуларды өз эне тилинде окутуу; окутуунун акысыз болуусу, жеткиликтүү баада окуу китептери жана жазууга тиешелүү каражаттары менен жабдуу, жардамга муктаж болгон окуучуларга материалдык жардам берүү, элдин жашоо-турмушун жогорку материалдык деңгээлге жеткирүү, окууга тийиш болгон балдардын так эсебин алуу жана алардын окууга катышуусун текшерүүнү (көзөмөлдөөнү) камсыз кылынат.
Жалпыга милдеттүү билим берүүдө психо-физиологиялык жактан (кулагы, көзү ж. б.) толук өсүп-өнүкпөгөн балдар үчүн атайын түзүлгөн мектептердин болушун да талап кылат.
Селжуктар
Селжуктар (Селжук уулдары) (орус. Сельджукиды, түрк. Selçuklular, түркм. Seljuklar, перс. سلجوقیان‎ Saljuqiyân, араб. سلاجقة‎‎ Saljuq, as-Salājiqa) – түркмөндөр, осмондор, гагауздар жана азербайжандар сыяктуу эле батыш түрктөрүнө кирген, огуздардын кынык уруусунун бир бутагы. Уламыш боюнча 955-жылы Сырдарыядагы Жендге келип конгон жол башчысы Селжуктун аты менен аталып калган; анын неберелери Тугрул бек менен Чагры бек мыкты каратуучулал болушкан. Селжуктардын жалпыбийликтүү султандары болгондор Тугрул-бек (1035, 1058—1063), Чагрыл-бектин уулу Алп-Арслан (1063—1072), Мелик-шах (1072—1092) болушкан.
955-жылы аскербашы (сүбашы) болгон Селжук Огуз мамлекетинен бөлүнүп, өзүнө караштуу огуздарды алып Женд аймагына отурукташкан жана ушул учурда ислам динин кабыл алган. Анын неберелери болгон Туурул бек менен Чагры бектен баштап, бара-бара селжук уулдары чоң мамлекет куруп, көп жоортуулдарды жасашкан. Селжук уулдары көп аймактарда өздөрүнүн бийликтерин жүргүзгөн жана кийинчерээк мамлекетин майда султандыктарга бөлүп башкарып кетишкен.
Селжуктар — түрк-перс[1][2][3][4][5] сулалеси (династия) болуп саналат.
Селжук уулдарынын бутактары
1. Микаилдин уулдары: Чагры бек жана Туурул бек. Туурул бектин уулу болгон эмес.
Чагры бектин уулдары Кавурд, Алпарслан, Йакути, Сулейман
2. Арслан жабгунун уулу Кутулмуш. 3. Муса жабгунун уулу Хасан
4. Йусуф иналдын уулу Ибрахим инал
5. Йунустун уулу Ербасан
Ирак Селжуктарынын бутактары
Ирак Селжуктары Махмуттан башталат.
Мухаммет Тапардын уулдары: Махмут, Месут, Тугрул, Даут, Селжукшах, Сулейманшах
Түркия Селжуктарынын бутактары
Түркия Селжуктарын Сулейман-шахтан негиздеген. Сулейман-шахтын атасы Кутулмуш Селжуктун небереси болгон.
Сулейман-шахтын уулдары: Кылыч Арслан, Кулан (Давуд)
Кылыч Арсландын уулдары: Шахиншах, Месуд, Арап, Тугрул
Сирия Селжуктарынын бутактары
Сирия Селжуктары Тутуштан башталат. Тутуш болсо Алпарслан султандын уулу болгон жана Меликшах султан менен бир тууган болгон.
Тутуштун уулдары: Рыдван, Дукак, Ерташ
Кирман Селжуктарынын бутактары
Кирман Селжуктарынын неиздөөчүсү Кавурд Чагры Бек султандын улуу уулу болгон жана Алпарслан султандын бир тууган агасы болгон.
Кавурддун уулдары: Кирманшах, Султаншах, Хусейин, Тураншах
Бурулча
Бурулча — Манас эпосунун кейипкери, кытай каны Эсенкандын кызы, Алмамбеттин аялы. Алмамбет кытайдан кеткенге чейин эле Бурулча анын антташкан колуктусу болот (Радлов жазып алган вариант). Атасы менен жоолашканына карабай Алмамбетти жактырып сүйөт, анын кытайдан кетишине каршы болбойт, кайрылып келгенче канча болсо да күтө турганын билдирет. Бурулчанын убадага бекемдиги, туруктуулугу Алмамбетти зарыгып күткөнүнөн көрүнөт. Анын анча-мынча ишти алдын ала биле турган өзгөчөлүгү да бар. Түш көрүп Алмамбеттин келатканын сезет. Бурулчанын аруулугу, сезиминин бийиктиги Алмамбетти да көп ойго салат. Чет-Бээжинге чалгынга барганда Алмамбет: «Учурашпай кетти деп, Убайым тарткан Бурулча, Анык күдөр үзбөйбү, Сыргак» (Саякбай Каралаев, 2. 138),— деп атайлап барып Б-га жолугат. Акыры ар кандай тоскоолдуктардан өтүп Алмамбет менен Бурулча баш кошот. Алмамбет окко учуп, Манас жарадар болуп Таласка келип өлгөндөн кийин Каныкей Семетейди ала качып Букарга кетет. «Алты арам» Манастын бүлөсүнө гана эмес Бурулчага да далай кордук көрсөтүшүп, уйчуларга саанчы кылып коюшат. Арууке төрөгөндөн үч күндөн кийин өлүп, Күлчорону Бурулча багып калат. Азап тартканча өлүп алайын деп нечен санаасы бузулса да, Алмамбеттин артында калган жалгыз туягы Күлчорону медер тутуп, калган өмүрүн Күлчорону тарбиялап өстүрүүгө арнайт (Саякбай Каралаев, 2. 160—162; «Семетей», 161 — 163, 250—253). Сагымбай Орозбак уулунун вариантында Семетей төрөлгөндөгү тойдогу чатактан кийин кытай кандары Бурулчаны Алмамбетке берүүгө макул болушат.
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Кыргызстан алюминий кендери
Алюминий негизинен боксит жана нефелендүү сиениттен алынат.
Кыргызстандагы Түркстан жана Алай кырка тоолорунда 300дөн ашуун боксит жаткан жерлер бар. Түркстан-Алай аймагында ортоңку ташкөмүр карбонат мезгилинин катмарлары менен байланышкан боксит чыгуучу жерлердин кеңири кездешүүсү Түштүк Теңир-Тоодо белгилүү бир аймактык режимге (тектоника, климат д. у. с.) ээ болгон бокситтүү бассейндин бар экендигин көрсөтөт; бокситтердин чыккан жерлерин изилдөөдө рудалар начар, ошондой эле жогорку сапатта болору далилденген. Жогорку сапаттагы рудалар майда объекттерде (запасы 0.5 —1 млн т), начар сапаттуулары Ворух, Сох, Карангли ж. б. кендерде учурайт; изилденген аянт келечекте боксит алынуучу бардык палеозой катмары жаткан аянттын 1/4 бөлүгүнөн азын түзөт. Какшаал кырка тоосу боюнча жыйналган геологиялык материалдар бул аймактын Алай-Түркстан аймагы менн тыгыз байланышы бар экендигин, ошондой эле бокситтин табылышы бул аймакты да бокситтүү бассейнге кошуу керектигин көрсөтөт.
Күч балансы
Күч балансы (Balance of power): Күч балансы - «эл аралык системада өз бийлигин башка мамлекеттерге зордук менен кабыл алдыруучу мамлекеттер жок мезгилде көз карандысыз мамлекеттердин ич ара бирөөсүнүн башка чыгышына каршы туруу жана жолтоо болуу максатында коалиция куруу аракети». Башкача айтканда, кандайдыр бир өлкөнүн өзүнүн улуттук коопсуздугуна карата ишенимдүү шартта болуу ыктымалдуулугу күч балансы деп аталат. Бул түшүнүктүн кененирээк же экинчи бир жагы болсо бир аймактагы жана дүйнөлүк мамлекеттер ортосундагы абалдын начарлашынын алдын алуу үчүн чара көрүү иш-аракеттери болуп саналат. Эң биринчи күч балансы бул өлкөнүн ички стабилдүүлүгү жана потенциалдык туруктуу болуусу. Мында куралдуу күчтөрдүн жакшыртылуусу (модернизациялоо, аскердик күчтөрдүн арттырылышы), экономикалык абалдын жана аскердик техникалык күчтөрдүн чыңдалышы менен өлкөгө болгон коркунучтар бейтарап абалга келтирилет. Экинчиси «тышка ачык» тең салмактуулук. Чөйрөдөн же башка жактан бир максаттуу биригүү жолу менен ишке ашырылат. Ошол себептен улам эки жактуу макулдашуулар, келишимдер, коопсуздук келишимдери түзүлөт жана коллективдик коопсуздук системалары өнүктүрүлөт. Бул сыяктуу тең салмактуулук саясаты кадимки аскердик формада же экономикалык, саясий биригүү менен гана күч пайда кылуу аркылуу ишке ашырылат. Учурда мамлекеттер түрдүү себептерден жана окуялардан улам аскердик күчтөр дайыма тең салмакта болушу керек деп эсептөөдө. Окумуштуулар XVII кылымдан бери акыркы 375 жыл ичинде 75 миллион адамдын согуштарда каза тапкандыгын баса белгилешүүдө. Бул сан XVII кылымга салыштырмалуу 100 миңге, XVIII кылымга салыштырмалуу 5 миллионго, ал эми XIX кылымга салыштырмалуу 6 миллионго көп. XX кылымда болсо бул сан андан да жогорулаган. Мисалы II Дүйнөлүк согушта 50 миллиондон ашык адам каза болгон. Бул согуштан кийинки дүйнө жүзүндө болуп өткөн ар кандай 125ке жакын кагылышууларда 10 миңге жакын адамдын өлгөндүгү маалым.
Ain't No Other Man
"Ain't No Other Man" (кырг. "Бир да эркек".) - америкалык ырчы Кристина Агилеранын 2006-жылы 6-июнда чыккан Back to Basics бешинчи студиялык альбомундагы биринчи сингл. Кристина ырын Чарлес Роун, DJ Premier, Харолд Битти жана Кара ДиоГуарди менен авторлошуп жазган. Ыр 2007-жылы "Мыкты аял поп вокал" категориясында "Грэмми" сыйлыгын алган.
Арбатско-Покровская сызык
Арбатско-Покровская сызыгы ― Москва метросунун үчүнчү (хронологиялык - экинчи) сызыгы.
Тике
— Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Надеждин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 96 киши. Почта индекси — 452420, ОКАТО коду — 80228845007.
Понголова дарыясы
Понголова — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таз дарыясынын оң жээгинен 256 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Тике
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Понголова дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Аун Сан
Аун Сан (13. 2. 1915-19. 7. 1947) - Бирманын улуттук баатыры, саясий жана мамлекеттик ишмери, улуттук-боштондук кыймылынын жетекчилеринин бири. Рангун университетин бүтүргөн (1937). 1939-ж. Бирманын компартмясың түзүүгө катышып, анын ген. секретары болгон (1939-40). Аун Сан2-дүйнөлүк согуш башталгандан кийин Англия менен Япониянын Ыраакы Чыгыштагы кагылышууларын Бирманы боштондукка чыгаруу үчүн пайдалануу, б. а. Япония менен кызматташуу керек деп эсептеген. Ошондуктан Аун Японияга жана ал басып алган айрым өлкөлөргө барып, Бирма армиясына командир даярдоого катышкан. Бирок Япониянын аскерлери Бирманы басып киргенден кийин, ал Родинасына кайра келип, Бирманын көз каранды эмес армиясынын башында турган жана патриоттор менен бирге Японияга каршылык көрсөтүү кыймылын уюштурган. 2-дүйнөлүк согушта Япония жеңилген соң, англ. колонизаторлорго каршы патриоттук күчтөргө жетекчилик кылды. 1947-ж. январда Лондондо англ. өкмөт менен Бирмага көз каранды эместикти берүү жөнүндө сүйлөшүп, Бирманын Уюмдаштыруу чогулушун өткөрүүгө макулдашкан. Аны У Сонун реакциячыл тобу өлтүргөн.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Ентала (Юга куймасы)
Ентала (Юнтола) — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Түштүк дарыясынын оң жээгинен 176 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 121 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Канада дэ лос Аламос (Нү-Мексико)
Канада дэ лос Аламос (Нү-Мексико) (Canada de los Alamos) — Нү-Мексико штатынын Santa Fe округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 358 киши. Болжолдуу аянты - 7.2 км². FIPS коду — 35-10470.
Катар (математика)
Катар (математика) – белгилүү бир маанини берген математикалык символдордон турган а1, а2, ..., аn, ... удаалаштыгынын алгебралык суммасы а1+а2+...+ аn+... (*) түрүндөгү туюнтма. Катардын мүчөлөрү сан, же функция, же вектор, же матрица жана башкаларды белгилеши мүмкүн. Ушуга жараша катар сандуу, функциялуу, векторлуу, матрицалуу жана башка деп аталат. Катардын (*) түрүндөгү кеңейтилип жазылышынын ордуна түрүндөгү кыскартылган белгилөө колдонулат. Эгер =S деген акыркы чекке ээ болсо анда ал жыйналуучу катар деп, ал эми катардын толук эмес суммасы деп аталат. Эгер катардын толук эмес суммасы {S}_{n} удаалаштыгынын акыркы чеги жок болсо, анда ал жыйналбас катар деп аталат. Мисалы, чексиз кемүүчү ... геометриялык прогрессия жыйналуучу катар, мында |q|<1, анткени (чексиз кемүүчү геометриялык прогрессиянын суммасы), ал эми 1–1+1–1+...+1n-1 +... сан удаалаштыгы жыйналбас катар, анткени толук эмес сумманын S1 = 1; S2=0; S3=1; S4=0, ... удаалаштыгынын чеги жок. Адабияттар: Маркушевич анын ичинде Ряды. Элементарный очерк. М., 1957; Фихтенгольц Г. М. Основы математического анализа. Т. 2. М., 1964.
Блэкпул шаары
Блэкпул шаары - Улуу Британиядагы шаар. Англиянын түндүк-батышында жайгашкан (унитардык аймактык түзүлүш статусуна ээ). Калкы 142 мин (2002). Ирланд денизиндеги порт. Темиржол бекети. Эл аралык аэропорту бар (анын ичинде вертолёт аркылуу шельфтеги бургулоо платформалары менен байланышат). 14-кылымдагы Пул кыштагы 17-кылымдан блокпул аталат. 18-кылымдан климаттык курорт. 1876-жылдан шаар статусуна ээ. 1904-74-ж. шаар-графтык. Белгилүү жерлери: «Алтын миля», «Үч пирс» (дениз причалы, мурда шаардагы бай жана кедей кварталдары), «Мунара» (бийикт. 155 м, Эйфелева мунарасынын көчүрмөсү, 1894-95). Гранди көркөм галереясы, цирк, океанариум, зоопарк бар. Экономикасында тейлөө чөйрөсү басымдуу; курортторунда 12 минден ашык адам эмгектенип, жылына 7 млндон ашык турист (негизинен Англиянын түндүгүнөн жана Шотландиядан) келет. Лейбористтик партиянын съезддери, профсоюздар конференциясы, ярмарка, фестивалдар өткөрүлүп турат. Автомобиль [«Ягуар» («Jaguar»)] жана кондитер (торт, пирожное) өнөр жайы бар.
Кең-Кол базальт кени
Кең-Кол базальт кени Талас районунда, Талас шаарынан 28 км, Каражылга тоосунун түндүк капталында, деңиз деңгээлинен 2100 м бийиктикте. 1991-ж. геологиялык картага түшүрүү ишинде табылган. Туурасы 150 мден 600 мге чейин, узундугу 2,6 км болгон линза сымал базальт теги, палеогендин көктурпак свитасы катмарынын арасында жатат. Базальттан экинчи категориядагы минералдык кебезди алууга болот. Болжол ресурсу 21 млн м3.
Некрасовская сызык
Некрасовская сызык (мурда - Кожуховская) - Москва метросунда он бешинчи линиясын куруу. Сызыктын ("Некрасовка" - "Косино" бекетине бекеттен) биринчи бөлүгү даяр жогорку даражада, ал кыймыл 3 июнда 2019-жылы баштоо пландаштырылып жатат. Бүт линия 27-март 2020-жылы ишке берилет.
Келестер
Келестер — чычкан түспөлдүү кемиргич майда желиндүү айбандардын бир систематикалык тобу, буларга кыйла тукум, уруу жана түр кирет: Австралия сазчыл келеси, кара куйрук келес (Thallomys nigricauda), кунусымак келес (Hydromys chrysogaster), Мисир келеси, Гаймарди бөрсөсымак келеси (Bettongia gaimardi), бөрсөсымак жыттуу келес (Hypsiprymnodon moschatus), жазы бет борсосымак келес (Pototrous platyops), үрпөк келес (Proechimys semispinosus), эбелек тиштүү келес (Nesokia indica), Полинезия келеси (Rattus exulans), дат тумшук келес (Oenomys hypoxanthus) Роберт келеси (Gymnuromus roberti), балыкчы келес (Ichthyomys hydrobates), боз келес (Rattus norvegicus), зоо келеси (Petromys typicus), кара келес (Rattus rattus), коёнсымак келес (Conilurus penicillatus), акациячыл келестер (уруу) (Thalomys), бамбукчул келестер (уруу) (Rhizomys), саз келестери (уруу) (Malacomys), дөө келестер (уруу) (Megalomys), жырык келестер (уруу) (Nesomys), Кап келестери (уруу) (Paratomys luttedalei), борсосымак жыттуу келестер (тукумча) (Hypaiprymnodontinae), накта борсосымак келестер (тукумча) (Potoroinae), чолок куйрук келестер (уруу) (Brachyuromys), коёнсымак келестер (уруу) (Conilurus), бадал келестери (уруу) (Grammomys), баштык уурттуу келестер (уруу) (Beamys), кадимки келестер (уруу) (Rattus), жаргак тамандуу келестер (уруу) (Holochilus), чырпык уялуу келестер (уруу) (Leporillus), шалы келестери (уруу) (Oryzomys), булак келестери (уруу) (Pelomys), тараккуйрук баштыкчан келестер (уруу) (Dasyuroides), чачы куйрук баштыкчан келестер (уруу) (Phascogale), күрөң келестер (уруу) (Melanomys), пахта келестери (уруу) (Sigmodon), кылкандуу келестер (уруу) (Proechimys) жана ушундай сыяктуулар.
Halo
"Halo" - америкалык ырчы Бейонсенин I Am...Sasha Fierce (2008) альбомундагы сингл. Ырдын негизги маңызы Бейонсенин макияжсыз жана атак-даңктын белгилерисиз жөнөкөй турмушуна көз чаптыруу болгон. Ырды Райан Теддер жана Эван Богарт атайын Бейонсе үчүн жазышкан. Бирок ММКлар башында ыр Леона Лүиске арналган деп болжолдошкон. Синглге Австралияда төрт жолку платина, Испания жана АКШда эки жолку платина статусу тастыкталган.
Аурелия
Аурелия (Aurelia aurita) - ичеги көңдөйлүүлөр тибинин сцифомедуз классына кирген омурткасыз деңиз жаныбары. Денеси килкилдек, тунук. Диаметри 40 см ге жакын, көрүнүшү кол чатырдай, оозу астынкы бетинде жайгашкан. Денесинин айланасында мурут-тинтүүрлөрү жана 8 теңдеме органы бар. Баренц, Ак, Карек деңиздеринде, Тынч жана Атлантика океандарында таралган.
Сел-Үңкүр эстелиги
СЕЛ-ҮҢКҮР ЭСТЕЛИГИ – төмөнкү таш дооруна таандык Хайдаркан шаарына жакын жерде жайгашкан археологиялык эстелик. 1-жолу Борбордук Азияда сфероид, кливер, кол чокмору, найзанын башы сымал куралдар жана сүт эмүүчү жаныбарлардын тиштери табылган. Алынган маалыматтарга таянып, археолог Ө.Исламов эстеликти 1 млн. 100 жыл мурдагы мезгилге таандык экендигин аныктап, табылган куралдардын мындан 1,4–2,5 млн. жыл мурдагы Жакынкы Чыгыш жана Чыгыш Африкада табылган куралдар менен окшоштугу бар экендигин божомолдогон. Сел-Үңкүр эстелигинен табылган ашель дооруна тиешелүү куралдар, баш сөөктүн калдыгы, тиштер жана каржилик палеонтропко таандык. Окумуштуулар Сел-Үңкүр эстелигин мындан 500–600 миң жыл мурдагы мезгилге туура келгендигин божомолдошот. Сел-Үңкүр эстелиги 1960-жылы А.П.Окладников тарабынан ачылып, 1980-жылдан Ө.Исламов тарабынан изилденүүдө.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Вульгардык материализм
Вульгардык материализм (лат. vulgaris – жөнөкөй, кадыресе) – 19-кылымдын ортосундагы материализмдин негизги принциптерин жөнөкөйлөткөн, одонолоткон философиялык агым.
Вульгардык материализм теориялык негиздөөчүсү француз материалисти Кабанис, ал эми негизги өкүлдөрү К. Фохт, Л. Бюхнер, Я. Молешоттор болгон. В. м. табият илимдеринин теорияларын (материянын сакталуу мыйзамы, энергиянын айлануу жана сакталуу мыйзамы, Дарвиндин эволюциялык өнүгүү мыйзамы, организмдердин клеткалык түзүлүшү ж. б.) активдүү түрдө кеңири жайылтып, атеисттик маанайдагы корутундуларды чыгарышып, аларды, өзүлөрү айткандай, немис классикалык философиясынын «көз боемочулугуна», «шарлатандыгына» каршы коюп, философиялык көйгөйлөрдүн табият таануу илимдеринин конкреттүү изилдөөлөрү аркылуу чечүүгө умтулушкан. Мис., В. м. аң-сезимди ж. б. коомдук көрүнүштөрдү тамак-аштын химиялык составынан, климаттан ж. б. көз каранды, жана физиологиялык процесстердин натыйжасы деген пикирди айтышкан. Физиологиялык процесстер психиканы аныктайт, ал эми боор менен өт бири-бирине карата кандай мамиледе болсо, мээ менен акыл-ой да ошондой катнашта, б. а. акыл-ойду мээнин секрециясы катары түшүндүрүшкөн. Ошентсе да, Вульгардык материализм 19-к. шартында табият илимдеринин ачылыштарын кеңири жайылуусуна көмөктөшкөн динге, идеализмге каршы күрөшкөн агым болгон.
Катаракта
Катаракта (грекче katarrhaktes – шаркыратма) – көз чечекейинин тунарышы. Ал жарык нурунун өтүшүнө тоскоол болуп, көрүүнү начарлатат. Тубаса жана кийин пайда болгон түрү бар. Тубаса катаракта түйүлдүктө эле пайда болот. Анда чечекейдин тунаруусу жаш өткөн сайын өзгөрбөйт, тунук бөлүктөр сакталып, көрүү анча начарлабайт. Кийин пайда болгон катарактада тунаруу чечекейдин чет жагынан башталса, көрүүнүн начарлаганы көпкө чейин сезилбейт. Кийинчерээк четтеги тунаруу ортого чогулуп кошулганда көрүү начарлайт. Буга улгайгандардын катарактасы мүнөздүү. Мында бүт чечекей бозоруп, көз дээрлик көрбөй калат. Катарактанын күчөшүнө кант диабети, көздүн көп оорушу, көздүн майып болушу, ошондой эле жогорку температура жана башка шарт түзөт. Чечекейдин тунарышы күчөгөндө хирург. жол менен дарылайт. Айрым учурда жасалма чечекей коюлат.
Илмекмүйүз сымалдуулар
Илмекмүйүз сымалдуулар (лат. Artediellinae) - тереңдеги балыктардын бир тукумучасы, буларга илмекмүйүздөр уруусу (лат. Artediellina) жана төмөнкү түрлөр кирет: боконбалык (A. antilope), тереңчил илмекмүйүз (Zesticelus profundorum), бодур илмекмүйүз (Artediellus scaber) жана ушундай сыяктуулар.
Святошинско-Броварская сызык
Святошинско-Броварская сызык (, 2014-кызыл метро сызык М1 же сызык катары белгиленген расмий микросхемалардын боюнча) - Киев метрополитенинин тарыхый биринчи сап. Алардын саны - 18, бир сап узундугу - 22,7 км, жол жүрүү убактысы - 38,5 мин.
Кең-Кол мрамор кени
Кең-Кол мрамор кени — Талас районунда, Талас шаарынан 15 км түндүк-чыгышта, Талас Ала-Тоосунун түндүк капталындагы Кең-Кол өрөөнүндө. 1968-ж. табылган. Кен аймагын рифейдин метаморфизмделген тоотектери түзөт. Мрамор сланец тектеринин арасында жатат. Пайдалуу катмарлардын калыңдыгы 70–150 мден 330–410 мге чейин, узундугу 11,5 км Өңү боз, күрөң, ак, саргыч боз, саргыч кызгылтым, жол-жол темгилдүү. Блоктуулугу 0,5 м3ге чейин. Жакшы сайкалданат. Запасы 3 млн м3. Белектик кооз буюмдарды жасоого, имарат дубалын кооздоп каптоого колдонсо болот.
XML Query
XML Query же XQuery - сурамжылоо ошондой эле функционалдуу тизмек жазуунун бир түрү болгону менен бирге тартипке келтирилген жана келтирилбеген берилиштер жыйындыларын (көбүн эсе XML жана башка менчик (JSON, binary, ж.б.)) бир түрдөн башка түргө айландыруу үчүн иштелип чыккан тизмектөө тили. Бул тил W3C -га таандык XML Query иштөө тобунун тарабынан иштелип чыкты. Иш чара XSLT долбоорунун жетектеген XSL Иштөө тобунун көз алдында болуп келет; сөз болгон эки топ XQuery -нин бир бөлүгү болгон XPath долбоорун өрчүтүүгө жоопкерчиликти тең бөлүшөт.
"XML Query долбоорунун негизги максаты - сурамжылоо мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтип Дүйнөлүк Тармакта орун алган реалдуу жана виртуалдуу документтерден берилиштерди чыгарып алуунун негизинде Веб дүйнөсү жана берилиш кампалар дүйнөсү арасында керек болгон байланышты түзүп берүү. Натыйжада XML файлдар жыйындылары берилиштер кампалары сияктуудай эле колдонула баштайт".
Культка айландыруу
Культка айландыруу - Кээ бир жетекчилердин, түрдүү таасирлер жана саясий кызыкчылыктардын негизинде сыйынууга ылайык болгон ыйык нерсе катары коомдо кабыл алынуусу жана эл тарабынан жогору тутулуусу. Кудайлаштыруу деп да аталган бул иш-аракет көпчүлүк учурда белгилүү бир убакка чейин улантылат жана кийинчерээк агым же кыймылга өтүп кетиши да ыктымал. Буга Россиядагы Сталиндик диктатура мисал боло алат. Пропаганда жана зордоо аркылуу культка айландырылган Сталинди кийинчерээк анын диктатордугун уланткан лидер Хрущев калкты өзүн ыйык тутууга зордогондугу үчүн күнөөлөгөн. Мындан тышкары ал Советтик Коммунисттик Партиянын 1956-жылы болгон XX съездинде Сталиндин кетирген жаңылыштыктарын айтып, элдин зордук-зомбулукта жашагандыгын белгилөө менен ал кездеги болгон жашыруун окуялар менен кылмыштардын бетин ачкан. Ушул себептүү өлгөндөн кийин Кремлге Лениндин жанына коюлган Сталиндин сөөгү ал жерден алынып, башка жерге көмүлгөн.
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Таковая
Таковая — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Томск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Подикова дарыясынын сол жээгинен 28 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Кемерово шаарынын аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тойчубек уулу Алмабек
Тойчубек уулу Алмабек (1888 – 1962) - Ысык-Көл облусунун Түп районуна караштуу Ой-Булак айылында манасчынын үй-бүлөсүндө 1888-жылы туулган. Манасчы. Атасы Тойчубек, агасы Дыйканбай «Манас» эпосун мыкты айткан залкар манасчылардан болушкан. Ал жаратман манасчыларга мүнөздүү болгон түш көрүү аркылуу «Манас» айтып калат. Анын түшүнө Семетей, Күлчоро, Кырк чоро кирип «Манас» айтышын талап кылышкан. Агасы Дыйканбай эл-жер кыдырып «Манас» айтып кеткенде, Алмабек өзүнүн айылдаштарына айтчу. «Манас» эпосунун дээрлик бардык бөлүктөрүн айтып жүргөнү менен агасы Дыйканбай сыяктуу эле эл ичинде «семетейчи» деп таанылган. 1945-1947-жылдары Кыргыз мамлекеттик филармонияга солист катары кабыл алынып, манасчылар Мусулманкул уулу Молдобасан, Тыныбек уулу Актан, Карала уулу Саякбай менен бирге эл аралап, «Манас» айткан. Анын айтуусунда 1945-1962-жылдары «Манас» үчилтигинин «Манас», «Сейтек» бөлүктөрүнүн өзөктүү окуялары жана «Семетей» бөлүгү толук, Кыргыз Илимдер академиясы тарабынан 63 556 сап ыр жазылып алынып, Кол жазмалар фондусунда сакталып турат. Азыркы Кыргыз улуттук илимдер академиясынын Кол жазмалар фондусунда сакталып турган «Семетей» бөлүгүнүн 14 вариантынын ичинен Алмабектин варианты толук варианттардын бири катары эсептелинет. Андан жазылып алынган «Семетей» бөлүгүнүн кээ бир окуялары, 1959-жылы жарык көргөн курама варианттын «Семетей» китебине кирген. Семетейчинин варианты, айрым бир жактан гана айырмачылыктарга ээ болбосо, негизинен салттуу вариант катары саналат. Азыркы күндө манасчынын үйүндө, Кыргыз улуттук илимдер академиясынын Кол жазмалар фондусуна учурунда өткөрүлбөй калган, өзүнүн айтуусундагы «Манас» бөлүгүнөн – «Чоң казат», «Семетей» бөлүгүнөн – «Манастын ашы» аттуу ири окуялар кол жазма түрүндө сакталып турат. Анын өмүрү жана чыгармачылыгы тууралуу М.Мамыровдун, А.Жайнакованын, Ш.Шакитовдун, С.Бегалиевдин, Т.Бакчиевдин илимий эмгектери кыргыз тилинде жарык көргөн. Алмабек атасы менен агасынын жолун жолдоп, өнөрүн улап келген классикалык түрдөгү чоң манасчы. Тойчубектин үй-бүлөсүнө ыроолонгон манасчылык өнөр кийин анын уулу Касымаалыга, небереси Кубанычбекке да өткөн. Тойчубек уулу Алмабек 1962-жылы дүйнөдөн кайткан.
Тони Блэр
Энтони Чарлз Линтон Блэр (6.5.1953ж. туулган, Шотландия, Эдинбург) - мамлекеттик ишмер. Улуу Британиянын премьер-министри (1997жылдан). 1975-ж. Оксфорд университетин бүтүрүп, ошол эле жерде укуктан сабак берген. 1976-жылдан адвокаттык кесипте эмгектенген. 1983-ж. англис парламентинин общиналар палатасына депутат болуп шайланып, палатадагы лейбористтердин финансы жана шаар курулуш маселелери боюнча өкүлү болгон. 1988-жылдан лейбористтик партиянын Улуттук аткаруу комитетинин мүчөсү, 1994-ж. партиянын лидери болуп шайланган. 1997-ж. парламенттик шайлоодо лейбористтер женишке жетишип, Блэр премьер-министр болуп дайындалган. 2005-ж. парламенттик шайлоо кайрадан лейбористтердин жениши менен аяктап, Блэр премьер-министрлик кызматында калтырылган. Ольстер маселесин жөнгө салуудагы салымы үчүн Блэрге эл аралык Улуу Карл сыйлыгы ыйгарылган (1999).
Регби
Рэгби (перс : رگبي ‎, латынча Ragbī  жана Regbī) — Ирандын Кужестан провинциясындагы Андика аймагынын Борбордук Айылдык районунун, Шалал жана Дашт-е Гол районундагы айыл. 2006-ж. эл каттоо боюнча 6 үй-бүлөөдө 21 киши жашайт.
Вульгардык социологизм
Вульгардык социологизм – кээ бир коомдун өнүгүшүнүн факторлорун: техниканы, экономиканы, саясатты, идеологияны өндүрүштү уюштуруунун формаларын бир тараптуу ашыра маанисин жогорулатуунун, коомдук көрүнүштөрдү жөнөкөйлөтүүнүн аркасында тарыхты материалисттик түшүнүүнү бурмалаган агым.
Адамга аныктама берүүдө анын биологиялык жаратылышынын маанисин этибар албайт. Философияда (Богданов, Ш. Шулятников) адабий сын менен эстетикада (В. Переверзев, В. Фриче) Вульгардык социологизм идеологиянын салыштырмалуу өз алдынчалыгы менен идеологиянын бардык формаларын тикеден тике өндүрүштүн чыгаруу жолу байланышын танып, коомдук аң-сезимдин коомдук болмуштан көз карандылыгын бурмалап, туура эмес интерпретациялаган.
Лата (Лобва куймасы)
Лата — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лобва дарыясынын оң жээгинен 47 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 31 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
I Wanna Dance with Somebody
"I Wanna Dance with Somebody (Who Loves Me)" (кырг. Мен (мени сүйгөн) бирөө менен бийлегим келет") - америкалык ырчы Уитни Хүстон ырдаган популярдуу ыр, Whitney'дин экинчи альбомундагы 1-сингл. Композицияны Нарада Майкл Уолден продүсерлеген, авторлору - Boy Meets Girl тобундагы Жорж Мерилл жана Уитнинин ага чейинки № 1 хитин ("How Will I Know") жазган Шеннон Рубикемдер болушкан. 1988-жылдын март айында "Грэмми"-нин 30-сыйлык тапшыруу аземинде аталган ыр "Мыкты аял поп вокал аткаруусу" категориясында сыйлык алган.
Катар-Жаңгак
Катар-Жаңгак – Жалал-Абад облусунун Базар-Коргон районундагы кыштак. Кызыл-Үңкүр айыл округуна караштуу. «Кызыл-Үңкүр» токой чарбасынын аймагында, Кара-Үңкүр суусунун оң жээгиндеги жапайы жаңгак-жемиш токоюнун арасында, деңиз деңгээлинен 1080 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Базар-Коргон кыштагынан 62 км түндүк-чыгыш тарапта. Жалал-Абад темир жол станциясынан 95 км. Кыштак 1932-жылы негизделген. Калкы 1001 (2009); негизинен токойчулукта жана аарычылыкта эмгектенет. Кыштакка жакын балдар эс алуучу жайлар – «Медик», «Алтын-Булак» лагерлери, «Кара-Булак» турбазасы жайгашкан.
Жасалма интеллект
Учурда адамдын Жасалма интеллекттин өнүктүрүү көйгөйүнө ЭЭМ эксперт катары аныкталган областтагы башкаруунун тапшырмалары, автомашинанын багыты, порттун иштөөсү, теореманын далилдениши, образдын калыптануусун таанып-билүү, шахмат оюндары ж. б. саналат.
Жасалма интеллект информатиканын бир бөлүгү катары математиканын жетишкендиктерин, логиканы, психологияны, физиологияны, кибернетиканы, лингвистиканы, биониканы колдонот. Учурда адистердин көңүлүндө Жасалма интеллектке робототехниканын пайда болушу, системалоо программасынын курулушу, адамга тапшырманы аткарууда жана башкарууда жардам берүү кирет.
Александровка (Москва району)
Александровка (Александровка) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Москва районундагы айыл. Александровка айыл округу составына кирет.
Сонолор
Сонолор  (лат. Anas) — жапайы өрдөктөрдүн бир уруусу, булардын өкүлдөрү: боз өрдөк (лат. A. anas), боз соно, кара соно (A. poecilorhyncha).
Мончазы (Иглин району, Башкыртстан)
Мончазы — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Охлебинин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 169 киши. Почта индекси — 452413, ОКАТО коду — 80228850002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Александровка (Москва району)
Калкы
Калкы - 12 820 киши.
Аустенит
Аустенит - көмүртек жана легирлөөчү элементтердин гамма-темирдеги катуу уютмасы; темир-көмүртектүү катуу куйманын составдын бөлүгү. Аустенит англ. окумуштуу У. Роберто-Остендин (1843-1902) ысмы менен аталган. Темир менен көмүртектин куймасында Аустениттин бар экендигин темирди жана болотту 1120°С температурада кургак хлордуу суутек менен жедирүү (ойдуруу) аркылуу орус окумуштуусу А. А. Байков 1909-ж. далилдеген.
Аустенит магниттүү эмес, тыгыздыгы болоттун башка структуралык түзүүчүлөрүнөн көбүрөөк. Аустенит анча катуу эмес, серпилгичтиги азыраак, жогорку бекемдикке жана илээшкектик касиетке ээ.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Кыргызстан жез рудалары
Жез рудалары республиканын аймагында кеңири таралган, анын 1000ден ашык кени жана кенчелери белгилүү.
Алардын 80% накта жез, калган 20% комплекстүү руда болуп эсептелет. Жез рудалары негизинен контакт-метасоматоз (скарн), гидротерм жана стратиформ жолдору менен пайда болгон. Контакт-метасоматоз жез рудалары Соңкөл (Кумбел), Чаткал (Боземчек), Чандалаш ( Курутегерек) кырка тоолорунан табылган. Бул рудалардын заттык курамы өтө татаал. Анткени минерал пайда болуу процессинде темир, жез, молибден, алтын, висмут, платина ж. б. минералдашуулар үстү-үстүнө кошумчаланып турган. Жездин гидротерм жолу менен пайда болгон кенчелери интрузия, эффузия жана чөкмө тоотектеринде кварц, кальцит жана халькопириттен турган майда тарамчалар түрүндө кезигет. Стратиформ жолу менен пайда болгон жездин кенчелери Талас Алатоосундагы венд (Кызылбел, Элчи) жана карбон ( Шамшы, Кегети, Экичат), бор (Чоң Алай) мезгилдеринин түрдүү түстөгү формацияларында бар.
Жаңы николаевка (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Жаңы николаевка — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Константиноград айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 18 киши. Почта индекси — 453165, ОКАТО коду — 80249820004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Семетей Беки уулу
СЕМЕТЕЙ Беки уулу (1854, Ноокен жергеси, Майлысуу болуштугу – 1924, ошол эле жер) – Ноокен аймагынан чыккан тарыхый инсан, таанымал болуш. Кедей үй-бүлөдөн. Болуштукка шайлангандан кийин адыр-тоолордо көчүп-конуп жүргөн жердештерин Бостон менен Кыланын түз жерлерине көчүрүп түшүп, арык каздырып суу чыгарткан, жер айдатып, дан эгиндерин, шалы, пахта эктирген. Курманжан даткага барып, Кытай менен соода жүргүзүүгө макулдашып, ал жактан чыт, баркыт, идиш-аяк, кант, чай жана башка элге керек буюм-тайым алып келген. Совет бийлиги тушта басмачылар Арпачыдагы орустарды күнөөсүз жерден өлтүрүшкөндө, жазалоого келген «кызылдарга» Семетей иштин жөн-жайын түшүндүрүп, элди аман сактап калган. 1993-жылы Кочкората шаарчасындагы орто мектепке анын ысмы берилген.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Кең-Суу вольфрам кени
Кең-Суу вольфрам кени Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районунда, Тескей Ала-Тоонун түштүк капталында, Кең-Суу суусунун баш жагында, деңиз деңгээлинен 3300–3750 м бийиктикте. 1985–90-ж. чалгындалып, запасы бекитилген. Кен аймагы жогорку протерозой мезгилинин акиташ, чопо, чополуу сланецтери, кумдук, алевролит, конгломерат, гравелит жана төмөнкү карбон мезгилинин интрузия менен жирелген кумдук, гравелит, алевролит, акиташ, сланец, конгломерат тектеринен түзүлгөн. Интрузия менен жанаша жаткан тектердин контактылары роговикке, скарноидке жана скарнга айланган. Кен вольфрамдуу эки зонага бөлүнөт. Зоналардын узундугу 100–350 м чейин, жантаюсу боюнча – 250 мден 550 мге чейин; калыңдыгы 7ден 150 мге чейин. Зоналардын ичинде узундугу 40–250 м, жантаюсу боюнча 60–460 м, калындыгы 1,25–19,75 м болгон линза сымал руда тулкуларына ажыратылат. Вольфрам триоксидинин орточо өлчөмү – 0,41%. Руданын запасы С1+С2 категориясы боюнча 5846 миң т, вольфрамдын триоксидинин запасы С1+С2 – 29,5 миң т.
Блюз
Блюз - (англ. blues, blue devils меланхолия, кайгы) 1) негрлердин мунайынкы, жай жүрүштө аткарылган лирикалык ыры. Ырдын айрым ыргактык, гармониялык жана интонациялык өзгөчөлүктөрүн бузуп, жаз музыкасына пайдаланышкан; 2) жай бийленүүчү фокстрот. Блюз музыкалык формасы боюнча симфония жана камералык аспаптык музыкада да кездешет.
Катарлап себүү
Катарлап себүү – дан эгиндерин себүү ыкмасы. Үрөн 10–25 см катар аралыкта дисктүү же сошниктүү сепкич менен себилет. Дисктүү сепкичти таштак, нымдуу жерге, сошниктүүсүн майда топурактуу аянттарды айдоодо пайдаланса, үрөн белгилүү тереңдикте, текши себилип, жапырт өнүп чыгат. Катарлап себүүнүн кемчилиги: өсүмдүктөрдүн аралыгы узунунан алганда өтө эле жакын, катарынан алганда алыс болуп, өсүмдүктүн азыктануу аянты бир капталы кууш төрт бурчтук (12,5–15×2 см) болуп калат. Бул кемчиликти кайчылаш себүү аркылуу жоюуга болот.
Белорусь Советтик Социалисттик Республикасы
Белорусь Советтик Социалисттик Республикасы (Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка) - КСРБ нын курамында болгон мамлекет. Башкалаасы жана ири экономикалык маданий борбору - Минск шаары.
Жатаканалуу мектеп
Жатаканалуу мектеп -, мектеп интернат (лат. интернус – ички) – жалпы билим берүүчү мектептердеги жатакана.
Кыргызстанда 1960-жылдардын башында ачыла баштаган Жатаканалуу мектеп ар кыл категориядагы балдар үчүн курулушу мүмкүн, алар жетимдер, аз камсыз болгон үй-бүлөлөрдүн балдары, дене бой жана акыл жагынан аялуулар, ар кыл жагдайлардан улам мамлекеттин жардамына муктаж болгондор, о. эле балдардын мектепке келиши оор болгон татаал аймактарда жашагандар кирет.
Жатаканалуу мектеп мамлекеттин же жеке сектордун эсебинен каржыланышы мүмкүн. Мектептин жана мектептен тышкаркы тарбиянын функциясын аткарат.
Көп жактуу келишимдер
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9