cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Петиция укугу
Петиция укугу – жарандардын бийликке жазуу жүзүндө талаптар, сунуштар, даттануулар менен кайрылуусунда, ага бийлик иш жүзүндө белгиленген тартипте жооп берүүгө милдеттүү болгон конституциялык саясий укуктарынын бири. Бир катар конституциялар (м.: Венгрияныкы) жарандардын гана эмес, баардык адамдардын П. у-н тааныйт. Кээбир өлкөлөрдүн (м.: Испания ж. б.) конституциялары жарандардын айрым категориялары (эреже катары, аскер адамдары, коопсуздук жана тартип сактоо органдарынын кызматкерлери) П. у-н жеке тартипте гана пайдалана алышарын белгилейт. КР конституциялык мыйзамдары «петиция» аталгысынын өзүн колдонбостон, жарандарга өздөрүнүн компетенцияларынын чектеринде ал кайрылууларды кароого жана мыйзамда белгиленген мөөнөттө жүйөлөнгөн жооп берүүгө милдеттүү мамлекеттик органдарга жана өзалдынча башкаруу органдарына жеке жана жамааттык кайрылууларды жөнөтүү мүмкүнчүлүгүн берет.
Рычков Борис Александрович
Рычков Борис Александрович (11. 8.1938-жылы туулган, Ташкент) – физик, физика-математика илимдеринин доктору (1995), профессор (2000). Фрунзе Политехникалык институтун (1962) жана анын аспирантурасын аяктаган (1967). ФПИде ассистент, кенже, улук илимий кызматкер, Кыргыз Республикасынын Улуттук Илимдер Академиясынын ФМИде, Автоматика институтунда, ТФМИде лаборатория башчысы болуп иштеген. 1997-жылдан КРСУда профессор Деформадиялануучу нерсенин механизми боюнча адис. 120дан ашуун илимий эмгектин, анын ичинде 2 монография, 7 окуу-методикалык колдонмонун автору. Эмг.: Сложная деформация стали 45 // К проблеме механики реального твердого тела. Ф., 1984.
Балдар жана өспүрүмдөр спорт мектеби (Чаткал)
Балдар жана өспүрүмдөр спорт мектеби (Тообай Эрматов атындагы Каныш-Кыя айылында жайгашкан.
1986 - жылы уюшулган. Спорттун улуттук күрөш, стол үстүндөгү теннис, тогуз коргоол, волейбол боюнча секциялары иштейт.
1987-98-жылдары Т.Эрматов, 1998-99-жылдары А.Нармырзаев, 1999-2008-жылдарыТ.Осмонбеков, 2008-жылдан Сатимбай уулу Нурбек жетектеп келет. Учурда спорт мектебинде 16 машыктыруучу эмгектенет.
2011-жылы мектептин волейбол боюнча командасы окуучулар арасында республикалык мелдеште 1-орунду ээлеген. Мектептин тарбиялануучулары республикалык, облустук, райондук спорттук мелдештерде алдыңкы орундарды ээлеп келишет.
Оттобрунн
Оттобрунн (Ottobrunn) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Мюнхен районуна кирет.
Калкы - 20105 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 6,87 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 84 136. Муниципалитеттин башчысы — Томас Лодерер.
Прищатенок
Прищатенок (Пращатенок) — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Баренц деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жек көрүнгөн сегиз адам
"Жек көрүнгөн сегиз адам" (The Hateful Eight, Омерзительная восьмёрка)- 2015-жылы Квентин Тарантино тартып жана жазган америкалык вестерн жана детективдүү тасма. Тасмада роль жараткандар: Сэмюел Л. Жексон, Курт Рассел, Женнифер Жейсон Ли, Уолтон Жоггиңс, Демиан Бичир, Тим Рот, Майкл Мэдсен жана Брюс Дерн. Тасма Америкадагы жарандык согуштан кийин ызгаардуу суукта калканууга бир жерде калка тапкан сегиз бейтааныш адам тууралуу.
"Жек көрүнгөн сегиз адам"- 2015-жылы,25-декабрда чыккан. Ли чоң алкышка ээ болуу менен, тасма да жалаң гана жакшы сын-пикирлерге ээ болгон. Морриконе жазган музыкасы үчүн "Алтын Глобус" жана "Мыкты музыка" категориясында алгачкы "Оскар" сыйлыгын жеңип алган Тасма "Оскар" сыйлыгынын "Экинчи пландагы мыкты актриса"(Ли) жана "Мыкты оператордук иш" (Роберт Ричардсон) сыйлыктарын жеңип алган.
Печенег тили
Печенег тили – печенегдердин тили. Өлүү тил. Түрк тилдеринин огуз-булгар топчосуна кирген. Айрым изилдөөчүлөр аны кыпчак тобуна, башкалары огуз тобуна кошушкан. Византия, венгр жана славян жазма эстеликтеринде энчилүү аттары, топонимикасы сакталып калган.
Корниш (Мэн)
Корниш (Мэн) (Cornish) — Мэн штатынын Йорк округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1269 киши. Болжолдуу аянты - 57.7 км². FIPS коду — 23-14485.
Пиромания
Пиромания – өрттөөгө болгон тубаса ышкы.
Тиссен
Тиссен (Thießen) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Анхальт-Цербст районуна кирет.
Тартл Ривэ (Миннесота)
Калкы - 77 киши. Болжолдуу аянты - 2.9 км². FIPS коду — 27-65794.
Тиссен
Калкы - 733 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 21,53 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 91 345. Муниципалитеттин башчысы — Гюнтер Лутце.
Криспендорф
Криспендорф (Crispendorf) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Заале-Орла районуна кирет.
Калкы - 406 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 11,31 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 75 013. Муниципалитеттин башчысы — Уве Клихе.
Винкельбах
Винкельбах (Winkelbach) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Вестервальд районуна кирет.
Калкы - 244 киши(2013-ж.). . Аянты - 1,34 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 43 313. Муниципалитеттин башчысы — Экхард Биль.
Рэлей-Джинс мыйзамы
Рэлей-Джинс мыйзамы ― чөйрө чачыраткан жарыктын интенсивдүүлүгү (7) чөйрөгө түшкөн жарыктын толкун узундугунун (/.) 4-даражасына тескери пропорциялаш (7~Аг4). Мыйзам ошол чөйрө бөлүкчөлөрүнүн өлчөмү >.дан кыйла кичине болгон диэлектриктерден түзүлгөндө гана аткарылат. Рэлей мыйзамын англис физиги Ж. У. Рэлей 1871-ж. аныктаган.
Брэкенридж
Брэкенридж (Breckenridge) — Мичиган штатынын Gratiot округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1339 киши. Болжолдуу аянты - 2.7 км². FIPS коду — 26-10160.
Сага
Сага (байыркы скандинавия тилинде, saga - айтып берүү) - 1) байыркы ирланд жана байыркы исланд тилдеринде кара сөз түрүндө жазылган тарыхый-баатырдык эпостордун бир түрү. 8-11-кылымдарда жазыла баштап, 12-кылымда эл арасынан жыйналган. Скандинавия элдеринде азыр мындай чыгармалар улуттук баа жеткис мурас катары жогору бааланат; 2) поэтикалык баян, легенда, көлөмдүү чыгармалар да сага делет.
Байымбетов Иманкул Токтогулович
Байымбетов Иманкул Токтогулович (15.10.1949-ж.т., Терек-Сай айылы) - Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты (1990-95).
Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн (1968-70). Күжүрмөн эмгеги үчүн “Эмгек Кызыл Туу” ордени (1975), СССР Жогорку Советинин Президиумунун «Ардак грамотасы» (1976), медалдар менен сьтйланган. Бир нече жолу Терек-Сай айылдык кеңешине депутат болуп шайланган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Тектеги Вайльхайм
Тектеги Вайльхайм (Weilheim an der Teck) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан Шаар. Штутгарт административдик округуна карайт. Эслинген районуна кирет.
Калкы - 9431 киши(2013-ж.). . Аянты - 26,51 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 1 16 070. Мэр — Херман Бауэр.
Плебисцит
Плебисцит (лат. plebs –  жөнөкөй эл жана  scitum  – чечим,  токтом) – эреже катары, белгилүү бир аймактын тагдырын чечүү максатында жарандардан сураштыруу. Кээбир өлкөлөрдө (м.: Францияда) референдумдун түгөй түшүнүгү болуп саналат. Шарттуу-юридикалык көзкараштан алганда, П-тин жана референдумдун жолжоболору дал келет.
Өрнөк (Тогуз-Торо району)
Өрнөк — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусунун Тогуз-Торо районундагы айыл. Тогуз-Торо айыл өкмөтүнүн курамына кирет.
Терим-Төр тоосу
Терим-Төр тоосу – Тескей Алатоонун түн. тармагы. Каракол ж-а Арашан сууларынын аралыгында 25 кмге чейин созулуп жатат.
Өрнөк (Тогуз-Торо району)
Калкы
Калкы - 120 киши.
Терим-Төр тоосу
Туурасы 6–8 км. Орт. Бийикт. 3000–3500 м, эң бийик жери 4628 м. Кыры негизинен тайпак келип, айрым жерлеринде гана аска-зоокалуу ж-а мөңгүлүү чокулар кездешет. Капталдары кыска ж-а тик; Арашан, Каракол сууларынын капчыгайлары, кокту-колоттору бар. Батыш капталында Алакөл көлү (Каракол суусунун алабы) жайгашкан. Тоо негизинен протерозойдун сланец, кумдук ж. б. тектеринен турат.
Шалбаалуу талаа (2300 м бийиктикке чейин), бийик чөптүү шалбаалуу токой (карагай; 2300–3000 м), субальп ж-а альп шалбаасы, шалбаалуу талаа (3000–3700 м), андан жогору суук чөл ж-а гляциалдык-нивалдык ландшафттары мүнөздүү. Жайыт.
Шер чымындар
Шер чымындар (Asilidae) - курт-кумурскалардын түз жиктүү, кыска муруттуу кош канаттуулар түркүмүнүн тукуму. Эң ири чымындар, уз. 50 ммге жетет. 5500дөн ашык түрү кеңири тараган. КМШ өлкөлөрүндө 600дөй түрү көбүнчө талаа жана чөл зонасында кезигет. Жырткычтар, азыгын учуп баратып кармайт, жөргөмүш, кенелер, кээде аарыларды да жейт. Личинкалары да жырткычтар. Шер чымындар коңуздар менен чегирткелер ж. б. курт-кумурскалардын санын жөнгө салып турат. Бир түрү КМШнын Кызыл китепке (СССРдин) катталган.
Линн (Массачусетс)
Линн (Массачусетс) (Lynn) — Массачусетс штатынын Эссекс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 92 742 киши. Болжолдуу аянты - 34.9 км². FIPS коду — 25-37490.
Хайэс Центр (Небраска)
Хайэс Центр (Небраска) (Hayes Center) — Небраска штатынын Hayes округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 240 киши. Болжолдуу аянты - 0.7 км². FIPS коду — 31-21660.
Печенегдер
Печенегдер – 8–11–кылымдардагы түрк урууларынын союзу. Алар Арал деңизи менен Волга дарыясынын аралыгындагы аймакта көчүп жүрүшкөн. Көчмөн мал чарбасы менен кесиптенишкен. 9-кылымда хазарлар менен огуздардын кысымынан Кара деңиздин түндүк талааларына жылган. Ал жердеги көчмөн венгрлерди талкалап, Төмөнкү Волгадан Дунайга чейинки жерди ээлеген. 10-кылымда Печенегдер 8 урууга бөлүнгөн. Урууларды «улуу князь», уруктарды «кичи князь» башкарган. Печенегдердин коомунда алгачкы жамааттык мамилелер ыдырап, феодалдык мамилелер калыптана баштаган. Византия Печенегдерди венгрлерге, болгарларга жана Руска каршы күрөшүнө пайдаланып турган (915-, 920-, 968-, 972-, 988–997-ж.). 1036-ж. Ярослав Мудрый Печенегдерди талкалаган. 11-кылымдын ортосунда Печенегдер Карпат, Дунайга чейин тарап, бир бөлүгү Венгрия менен Болгарияга кетип, калганы кыпчактарга жана орустарга сиңип кеткен.
Жаңы кульчуба (Бир району, Башкыртстан)
Жаңы кульчуба — Башкыртстандын Бир районундагы айыл, Бахтыбаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 635 киши. Почта индекси — 452476, ОКАТО коду — 80213807002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Сагак
Сагак — 1) ээк алды; 2) ээк алдынан өткөрүлүп, эки кулактагы сөйкөлөрдү туташтырып туруучу күмүш чынжыр, шуру; 3) буурчактын дан байлаган богогу; 4) аттын башына катылган жүгөн, нокто шыпырылып түшүп калбас үчүн аттын алкымынан алып байлай турган кайыш боо. Бул көбүнчө сагалдырык деп аталат. Сагакка чылбыр байланат.
Пленардык жыйналыш
Пленардык жыйналыш – парламент, анын палатасы, же дагы башка өкүлчүлүк органдары толук курамында чогула турган өкүлчүлүк бийлик органдарынын иш-аракетинин өтө маанилүү таризи. П. ж-та гана жетекчи кызмат адамдары менен органдарды шайлоо, бюджетти бекитүү, ыйгарым укук берүү сыяктуу өтө маанилүү маселелер боюнча чечимдер кабыл алынат.
Рүген
Рүген (Rügen) – Балтика деңизинин түштүк-батышындагы арал, Германиянын жээгинде. Аянты 926 км2. Жээги булуң-буйткалуу; морена жалчалуу дөбөлүү түздүк, бийиктиги 161 мге чейин. Бук токойлуу. Дан эгиндери, кант кызылчасы эгилет. Балык кармалат. Деңиз климаттык курорттору (Бинц, Гёри, Зелпин ж. б.) бар. Материк менен дамба жана көпүрө аркылуу байланышат. Башкы шаары жана порту – Засниц.
Көк-Жайык
Көк-Жайык – Ысык-Көл ойдуңундагы кооз жерлердин бири. Жети-Өгүз суусунун ортонку агымында жайгашкан. Жети-Өгүз районунун аймагында. Таманынын узундугу 3 км, туурасы 1 кмдей. Көк-Жайык Тескей Ала-Тоонун бийик бөлүгү менен орто бийиктеги Көк-Бел тоосунун ортосунда кеңдик багытында созулуп жаткан байыркы өрөөндүн бир бөлүгүн ээлейт. Жети-Өгүз өрөөнүнүн тегиз жана жайык бөлүгү. Өрөөн аркылуу Жети-Өгүз суусу агып өтөт. Таманы жантайма (5–100) түздүк байыркы мореналарга, флювиогляциалдык чөкмөлөргө, ошондой эле аллювий-пролювий тектерине толгон. Көк-Жайыктын башы (түштүк-чыгыш тарабы) байыркы өрөөн мөңгүсү жаткан тепши сымал өрөөн, түндүгүндө Көк-Бел тоосун Жети-Өгүз суусу кесип өтүшүнөн пайда болгон антецеденттик кууш капчыгайга өтөт. Өрөөндүн капталдарына кыска кокту, сайлар мүнөздүү. Климаты мелүүн континенттик; июлдун орточо темпретурасы 13°С, январдыкы – 7,5°С. шиберлүү жана токойлуу (карагай, бадалдуу) кооз ландшафты менен өзгөчөлөнөт. Маанилүү жайкы жайыт. Эс алууга ыңгайлуу. Мында малчылардын майрамы, улуттук оюндар өткөрүлүп турат. Жайкы туризм өнүккөн. Көк-Жайык формасы жагынан чыгыш жагы ачык табигый стадион сыяктуу жер. Түштүк жана батыш капталдары калың карагайлуу токой, түндүгү кызыл аскалар, ортосу көк шибердүү түздүк. Кийинки жылдарда түз жерлерге карагай отургузулуп, табигый кооздук бузулган. Түндүк жагынан Көк-Жайыкка келатканда «жарылган жүрөк» деген кооз кызыл аска көрүнөт. Өрөөнгө автомобиль жолу жетет. Көк-Жайыктан 4–5 км төмөнүрөөк «Жети-Өгүз» курорту жайгашкан.
Остель
Остель (Osteel) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Аурих районуна кирет.
Калкы - 2292 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 19,9 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 52 021. Муниципалитеттин башчысы — Буркхард Хойер.
Байтаков Бектур Канбалович
1982-98-жылдары Чаткал геологиялык экспедициясынын башкы инженери, начальниги, 1998-2001-жылдары Кыргыз Республикасынын Түркмөнстандагы соода өкүлү, 2001-жылдан “Банада” ЖЧКсынын директору. “Кара-Корум 2” волостонит кенин чалгындоо жана изилдөө иштерин жүргүзүп келет. Облустук, райондук грамоталар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Эстес Парк (Колорадо)
Эстес Парк (Колорадо) (Estes Park) — Колорадо штатынын Лаример округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 5 858 киши. Болжолдуу аянты - 15.2 км². FIPS коду — 08-25115.
Барпыгүл Баймырзаева
Баймырзаева Барпыгүл (1919, Түлөкө-Сай - 1960, Жер-Капчыгай айылы) - өрөөндөн чыккан алгачкы аял мугалимдерден.
Ош шаарындагы 2 жылдык мугалимдер институтун (1938), M.В.Фрунзе атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык институтун бүткөн. АкТаш, Жаңы-Базар, Айгыр-Жал, Жер-Капчыгай (Каганович), Каныш-Кыя айылдарындагы башталгыч, толук эмес орто мектептерде согуш мезгилинде жана согуштан кийинки 1950-жылдардын экинчи жарымына чейин жыйырма жылдан ашык мугалим, мектеп директору, Сүлүктү шааарындагы башталгыч билим берүүчү мектептердин биринде директор болуп эмгектенген.
Согуш жылдарында Чаткал райком партиясынын бюро мүчөсү катары бир топ коомдук иштерди аркалаган.
Виннен
Виннен (Winnen) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Вестервальд районуна кирет.
Калкы - 442 киши(2013-ж.). . Аянты - 3,26 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 43 314. Муниципалитеттин башчысы — Үрген Зимон.
Прищатиница
Прищатиница — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Баренц деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 77 км.
Суу реестринин маалыматтары
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сагымбаев Марат Акимович
Сагымбаев Марат Акимович (16. 5. 1962- жылы туулган, Ош облусу, Өзгөн району, Жалпакташ айылы) - медицина илимдеринин доктору (2004), профессор (2005). КР УИАнын корр. мүчөсү (2010), КРдин эмгек сиңирген ойлоп табуучусу (2011). КММИни бүткөн (1986). Ош облусу эмгек сиңирген врачы (2006), ооруканасында врач-травматолог-ортопед болуп иштеген (1986-90). КММАда клиникалык ординатор, ассистент болгон (1990-2004). 2004-жылы Бишкек мериясынын алдындагы Травматология жана ортопедия илимий-из. борборунун директорунун орун басары. 2005-жылдан КРдин Президентинин иш башкармалыгынын алдындагы Дарылоо-ден соолукту чыңдоо бирикмесинин директору, башкы врачы. Анын илимий иштери сөөк дарылоодо Илизаров аппаратынын мүмкүнчүлүктөрүн изилдөөгө арналган. 80ден ашык илимий эмгектери анын ичинде 6 монографиясы, 30 авторлук күбөлүгү бар.
Шерстюк Иван Алексеевич
Шерстюк Иван Алексеевич (18. 8. 1918-ж. т., Омск обл. Полтавка айылы) - адабиятчы, филология илимдин доктору (1986), проф. (1988), КРдин илимине эмгеги сиңирген ишмер (1991). Кыргызстан Жазуучулар союзунун мүчөсү (1996). Кыргыз мамлекеттик пединститутту (1949), ММУнун аспирантурасын (1964) бүтүргөн. 36 жыл КМУда окутуучу, улук окутуучу, декандын орун басары, декан, додент болуп иштеген. Совет адабияты (В. В. Маяковскийдин чыгармачылыгы), орус фольклору, байыркы орус адабияты, 18-кылымдагы орус адты боюнча адис. Ш. 200дөн ашык илимий эмгектин, а. и. 1 монография, 3 окуу куралынын автору. Негизги эмгектери: «Тема труда в творчестве В. В. Маяковского 1917-24 гг.» (1960), «В. И. Ленин и В. В. Маяковский. В помощь учителю» (1977), «В. И. Ленин в жизни и творчестве В. В. Маяковского» (1979), «Сказания Прииссыккуля» (1986), «Краткая история манасоведения» (1988, авторлош), «Новаторство русской литературы 18-го века» (2007) ж. б. Кызыл Жылдыз, 2-даражадагы «Улуу Ата Мекендик согуш », Украинанын 3-даражадагы «Замужнисть» ордендери жана «Даңк» ж. б. медалдар менен сыйланган.
Токсон-Кемпир тоосу
Токсон-Кемпир тоосу, Өзгөн тоосу – Фергана тоо тизмегинин бир тармагы.
Жазы, Каракулжа–Мырзаке өрөөндөрү м-н чектешип, кеңдик багытта 56 кмдей созулуп жатат. Орт. бийикт. 3500 м, эң бийик жери 4381 м. Палеозойдун акиташ теги, сланец, мезозойдун кум-чополуу конгломерат тектеринен турат. Т. Т-на рельефтин альп тибинен адырларга чейинки төрлөрү мүнөздүү. Кыры тайпак, капталдары жазы, асимметриялык түзүлүштө. Тектон. структурасына жараша батыштан чыгышты карай үч зонага бөлүнөт: төмөнкү (Ничке тоосу), ортоңку (Токсонкемпир тоосу) ж-а жогорку (Сурташ). Негизинен талаа (1500–2000 м), токой (2500–3200 м), субальп, альпы шалбаа (3000–4000 м) ландшафты басымдуу. Чөп чабынды, жайыт катары пайдаланылат.
Пленум
Пленум (лат . plenum – толук) – кандайдыр бир уюмдун шайлануучу жетекчи орган мүчөлөрүнүн же жогорку соттордун толук курамындагы чогулушу. Мисалы, КР Жогорку сотунун П. сот тажырыйбасын иликтөө жана жалпылоо материалдарын карайт жана сот тажырыйбасынын маселелери боюнча төмөн турган соттор аткарууга милдеттүү болгон жетектөөчү түшүндүрмөлөрдү берет; жергиликтүү соттордун КР мыйзамдарын жана башка ченемдик укуктук актыларын колдонуусу боюнча материалдарды карайт ж. б. КР Жогорку сотунун П. КР Жогорку сотунун төрагасы тарабынан зарылчылыкка жараша, бирок жылына кеминде 2 жолу чакырылат.
Пломба
Пломба (фр . plomb – коргошун) – товарларга же бекитилген жайларга ж.б. илинүүчү коргошун (же дагы башка материалдан жасалган) мөөр. Бажы укугундагы бажылык жактан камсыздандыруу каражаттарынын бири.
Печора
Печора – Коми Республикасы менен Ненец автономия округундагы дарыя. Узундугу 1809 км; алабынын аянты 322 миң км2. Түндүк Уралдан башталып, Печора ойдуңу аркылуу агат; чатына 130 км калганда 2 салаага - Чоң Печора, Кичи Печорага бөлүнүп кетет. Баренц деңизинин Печора колтугуна куярда дельтаны (жазылыгы 45 кмдей) пайда кылат. Негизги куймалары: Илыч, Уса (оң), Ижма, Цильма (сол). Орточо чыгымы 4100 м3/сек. Жазында кирип, жайкы жамгырдан ташкындайт. Октябрдын аягынан июнга чейин муз каптайт. Усть-Уньяга чейин кеме каттайт (Троицко-Печорскиге чейин үзгүлтүксүз). Деңиз кемелери Нарьян-Марга чейин жетет. Балык (сёмга, май канат, ряпушка ж. б.) кармалып, сал агызылат. Боюнда Печора, Нарьян-Мар шаары, жайгашкан. Илыч дарыясы куйган жерде Печора-Илыч коругу уюштурулган.
Печора көмүр бассейни
Печора көмүр бассейни Коми Республикасысы менен Архангел облусунын Ненец автономия округунун аймагында. Түштүгү Печора дарыясынын ортонку агымы, түндүгү Баренц деңизи, батышы Чернышев жалчалары менен чектешет. Көмүр 1934-жылдан казылып алынат. Аянты 90 миң км2дей. 1800 м терендикке чейинки геологиялык жалпы запасы 42,2 млрд. т. Кендин аймагындагы негизги шаарлар – Воркута, Инта.
Линнфилд (Массачусетс)
Линнфилд (Массачусетс) (Lynnfield) — Массачусетс штатынын Эссекс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 11 542 киши. Болжолдуу аянты - 27.1 км². FIPS коду — 25-37560.
Камберлэнд (Мэн)
Камберлэнд (Мэн) (Cumberland) — Мэн штатынын Камберленд округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 7211 киши. Болжолдуу аянты - 120.1 км². FIPS коду — 23-15430.
Баймырзаев Каныбек Акылбекович
Баймырзаев Каныбек Акылбекович (11.1.1950-ж.т., Жер-Капчыгай айылы) - билим берүү тармагынын көрүнүктүү ишмери, Эл агартуунун отличниги.
Ош мамлекеттик педагогика институтун бүткөн (1974). Грамоталар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Пиай
Пиай (Piai) – Малакка жарым аралынын түштүгүндөгү тумшук, Азиянын материктик бөлүгүнүн түштүк чети (1° 16' түндүк кендик жана 103° 30' чыгыш узундук).
Тойхерн
Калкы - 8859 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 16,61 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 84 490. Мэр — Лотар Гилер.
Отцинг
Отцинг (Otzing) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Төмөнкү Бавария административдик округуна карайт. Деггендорф районуна кирет.
Калкы - 1958 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 30,44 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 2 71 143. Муниципалитеттин башчысы — Йоханнес Шмид.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 6 шаардык районго бөлүнөт.
Кристес
Кристес (Christes) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Шмалькальден-Майнинген районуна кирет.
Калкы - 620 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 15,46 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 66 015. Муниципалитеттин башчысы — Уве Хаймрих.
Бурлингтон
Бурлингтон (Burlington) — Мичиган штатынын Calhoun округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 405 киши. Болжолдуу аянты - 1.9 км². FIPS коду — 26-11800.
Хай Спрингс (Небраска)
Хай Спрингс (Небраска) (Hay Springs) — Небраска штатынын Sheridan округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 652 киши. Болжолдуу аянты - 1.0 км². FIPS коду — 31-21730.
Маба тили
Маба тили Нил-сахара макро-үйбүлөсүнүн мабан уясына кирет. Чаддын Ваддай, Батха, Сила, Вади-Фера региондорунда кеңири таралган. Бир нече диалектилерге бөлүнөт. Сүйлөгөндөрдүн саны 296 миң адам.
Маба тоналдык тил болуп саналат (төрт тон бар: бийик, төмөн, көтөрүлүүчү жана төмөндөчүү). Тоналдуулук лексикалык негиздерди ажыратып, этиш тутумундагы грамматикалык маанилерди туюнтат.
Лексикасында араб (чад диалекти) жана француз тилдеринен алынган сөздөр көп.
Жазуусу араб жана латын алфавиттердин негизинде.
Батперек учургандар
"Батперек учургандар" (The Kite Runner, Бегущий за ветром) - 2007-жылы Марк Форстер тарткан америкалык драма. Тасманын сценарийи Халид Хосейнинин ошол эле аталыштагы романына негизделип, Дэвид Бениофф тарабынан жазылган. Тасмада Кабул шаарыннын Вазир Акбар Хан аймагында жашаган жетиштүү үй-бүлөнун уулу Амир тууралуу баяндалат. Ал атасынын хазар улутундагы кызматкеринин уулу Хассанды таштап кеткендиги үчүн өзүн-өзү жемелеп өтөт. Тасма Афганистандагы монархиянын кулашынан тарта Советтик аскерлердин өлкөгө киришине, көп сандаган афган качкындарынын Пакистан, Кошмо Штаттарга кеткенине чейинки башаламан окуяларды жана Талибан режимин чагылдырат.
Тасма 2007-жылы, 2-ноябрда көрүүчүлөргө сунушталган. 20 миллион доллар бюджет менен тартылган тасма 73.2 миллион доллар табуу менен кассалык жыйымдар боюнча ийгилик жараткан. Тасма "Алтын глобус" сыйлыгынын 2007-жылдагы "Эң мыкты чет тилдеги тасма" наамына көрсөтүлгөн. Ал эми Алберто Иглесиас жазган музыка "Алтын Глобус" жана "Оскар" сыйлыктарынын "Эң мыкты музыка" наамдарына көрсөтүлгөн.
Таунтон (Миннесота)
Калкы - 139 киши. Болжолдуу аянты - 2.6 км². FIPS коду — 27-64264.
Баймырзаев Бактыбек Акылбекович
Баймырзаев Бактыбек Акылбекович (10.6.1965-ж.т., Жер-Капчыгай айылы) - окутуучу, доцент (2010).
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Шерломит
Шерломит (сырт түспөлү шерл минералына окшош болгондуктан, ушуңдай аталган), шopнoмит - минерал, кальций менен титандын ферросиликаты, Ca3Ti2(SiFe3+2)012. Кошундулары: Na, Al, Mn, Mg, Na, K, H20, P, Zr, V. Түсү: бозомук кара, көгүш кара, кызгылт күрөң. Жарык өтөт, тунук эмес. Айнектей жылтырайт, катуулугу 7-7,5, с. салм. 3,69-3,88 г/см3. Карбонатитте, сиенитте, фонолитте, кээде скарнда пайда болот. Лецит, брукит, нефелин, калийлүү талаа шпаты менен бирге кездешет.
Пневматикалык (желаткы) курал
Пневматикалык (желаткы) курал – кысылган газ сымал заттын кубатынан улам атылган жана багыттуу кыймылга ээ болгон элемент менен белгилүү бир бутаны жыгууга багытталган курал.
Плюралдык (көптүк) вотум
Плюралдык (көптүк) вотум – конституциялык укукта шайлоочунун бирнече жолу добуш берүү мүмкүнчүлүгү. ХIХ кылымда кеңири колдонулган – Улуу Британияда, Германияда жана Батыш Европанын башка биркатар өлкөлөрүндө мындай тартип өкүм сүргөн: жаран өзү жашаган жердеги шайлоо тизмесине киргизилүү менен бир катарда анын кыймылсыз мүлкү жайгашкан, же ал жогорку билимге ээ болгондугу тууралуу диплом алган университет турган шайлоо чөлкөмүндөгү тизмеге да кошулган. ХХ кылымда өз маанисин жоготкон. Австралиянын жана Жаңы Зеландиянын кээбир штаттарында гана сакталып калган, аларда ири менчик ээлери жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарына шайлоодо бир канча добушка ээ.
Рюриковичтер
Рюриковичтер – орус княздарынын, анын ичинде Киев, Владимир, Москва улуу княздарынын жана Рюриктин тукуму деп эсептелген орус падышаларынын династиясы. Рюрик (862–879), Олег (879–912), Игорь (912–945), Ольга (945–957), Святослав (957–972), Ярополк (972–980), Владимир (980–1015), Ярослав Мудрый (1019–54), Изяслав I (1054–78), Всеволод I (1078–93), Святополк II (1093–13), Владимир Мономах (1113–25), Мстислав I (1125–32), Ярополк II Владимирович (1132–39), Всеволод II (1139–46), Изяслав II (1146–54), Юрий Долгорукий (1154-57), Андрей Боголюбский (1157–74), Всеволод III «Большое гнездо» (1176–12), Юрий II (1219–38), Ярослав Всеволодович (1238–46), Александр Невский (1252–63), Ярослав Ярославич (1263–71), Василий Ярославич (1271–76), Андрей Александрович (1294–04), Михаил Ярославич (1304–19), Юрий Данилович (1319–26), Александр Михайлович (1326–28), Иван Калита (1328–40), Симеон Гордый (1340–53), Иван II Кроткий (1353–59), Дмитрий Константинович (1359–63), Дмитрий Донской (1363–89), Василий I (1389– 25), Василий II Темный (1425–62), Иван III (1462–05), Василий III (1505–33), Иван IV Грозный (1533–84), Фёдор Иванович (1584–98), Василий Шуйский (1606–10).
Эпштайн
Калкы - 13 283 киши(2013-ж.). . Аянты - 24,21 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 4 36 002. Муниципалитеттин башчысы — Ральф Вольтер.
Шерл
Шерл (нем. schorl - кир, таштанды), шерлит, кара турмалин - минерал, турмалиндин бир түрү, NaFe2+3Al6Si6018(B03)3(0H)4. Кошундулары: Mn, Mg, Са, Li, Cr, Ti, F, К. Турмалиндин башка түрлөрүнүн айырмаланып, тунук эмес. Курамындагы темирдин атомуна байланыштуу өңү кара. Айнектей жылтырайт. Катуулугу 7 - 7,5, тыгыздыгы 3,18-3,22 г/см3, морточо Негизинен пироэлектрик жана пьезоэлектрик катары өнөр жайында, ошондой эле зергерчиликте пайдаланылат. Шерл - жер кыртышында көп таралган минерал, ири кендери Бразилияда, Улуу Британияда, Германияда жана АКШда бар.
Шергазы Орозбай (Уразбай) уулу
Шергазы Орозбай (Уразбай) уулу (болжол менен 18-кылымдын аягы) - Атаке баатырдын Россияга жиберген элчилеринин бири. Абдырахман Кучак уулу менен бирге 1785-ж. 29-декабрда Санкт-Петербургга келип, 1786-ж. аяк ченинде орус падышасы Екатерина Пнин салтанаттуу кабыл алуусунда болгон. Абдрахман 100, Ш. 25 рубль менен сыйланган.
Рябко Клавдия Алексеевна
Рябко Клавдия Алексеевна (1918, азыркы Чүй облусу, Москва району, Садовый айылы – өлгөн жылы белгисиз, ошол эле жер) – кызылчачы, Социалисттик Эмгектин Баатыры (1948). 1932-жылдан Москва районунда колхозчу, 1940-жылдан звено башчысы болуп эмгектенген. 1947-ж. ал жетектеген звено 2 га жердеги кант кызылчасынын ар гектарынан 879,17 цден түшүм жыйнап алган. 1957-жылдан «Красный Октябрь» колхозунда звено башчысы болгон. Ленин ордени менен сыйланган.
Ленин (Тогуз-Торо району)
Ленин (Ленин) – Жалал-Абад облусунун Тогуз-Торо районундагы кыштак. Тогуз-Торо айыл аймагына караштуу. Нарын дарыясынын боюнда, деңиз деңгээлинен 2020 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Казарман кыштагынан 2 км чыгыш тарапта. Багыш темир жол бекетинен 108 км. Кыштак 1950-ж. негизделген. Калкы 2 163 (2009); негизинен дыйкан чарбаларында эмгектенет. Орто мектеп, китепкана, бала бакча бар.
Калкы
Калкы - 2 163 киши.
Сагынбаев Каныбек
Сагынбаев Каныбек (11. 11. 1985-жылы туулган, Фрунзе) - спортчу (бильярд). КРдин эмгек сиңирген спортчусу жана эл аралык спорт чебери. Дүйнөнүн үч жолку (2007-10), КРдин көп жолку, жаштар арасында дүйнө чемпиону. Эл аралык турнирлердин, Евразия чемпионатынын 4 жолку (2003-06) жеңүүчүсү. Пальмира (2006-08) жана Азия кубогунун коло (2004) жана күмүш (2002) медалдарына арзыган. Бильярд менен 8 жашынан бери машыгат. 13 жашында КРдин чемпиону болгон. Бильярддын динамикалык, комбинацияланган түрү боюнча адис. Бир нече жолу жылдын мыкты спортчусу аталган. Ч. Айтматов атынан жаштар сыйл. лауреаты (2011).
Маба (эл)
Маба (вадаи; өз аталышы — мабаа) — африкалык эл. Чад Республикасынын чыгышында (Ваддаи, Батха, Сила, Вади-Фера региондорунда) жана Судан (чек ара аймактарында жашайт). Маба элине масалит, мими, каранга, фала, рунга этностор жакын. Жалпы саны 360 миң адам. Анын ичинде Чадда 310 миң, Суданда 50 миң.
Тил
Маба (bùrá mábàŋ) тилинде сүйлөшөт. Ал тил гипотезалык Нил-Сахара макро-үйбүлөсүнө кирет. Кээ бирлери араб жана француз тилдерин билишет.
Дин
Басымдуу көпчүлүк мусулмандар (сүннөттөр).
Чарбалык иштер
Террасалык жана суугат дыйканчылык (буудай, майда таруу, пахта, жашылча). Малчылык (уй, эчки, кой). Төө багуу.
Кол өнөрчүлүк
Кол өнөрчүлүк (карапа, булгаары жана металл боюнча) өнүккөн.
Коом
Патриархалдык-феодалдык мамилелер үстөмдүк кылат. Касталык жана уруулук бөлүнүү, айылдык жамааттар сакталган. Аталык туугандык эсеп. Патрилокалдык нике
Турак жай
Маба компакттуу отурукташкан, үйлөр тик бурчтуу, жалпак топурак чатыры бар. Ичинен дубалдары геометрикалык оймо-чиймелер менен кооздолгон.
Кийим
Эркектердин кийими кең жеңдүү узун көйнөк, кең кыска шым, булгаары бут кийимден, аялдардын кийими жабык жакалуу узун көйнөктөн жана жоолуктан турат.
Тарых
16-кылымда Дарфур султандыктын таасири астында болгон мабанын алгачкы мамлекеттик бирикмеси пайда болгон.
1635-жылы маба этникалык тобунун лидери аль-Карим жихад урааны астында тунгур этникалык топтун династиясын кулатып, теократиялык Вадай мамлекетин негиздеген.
1635-жылдан 1870-жылга чейин Вадайдын борбору Уара шаары болгон, андан кийин - Абеше.
18-кылымда Вадай Дарфурга каршы күрөштү жетектеген.
1804-жылы Абд аль-Карим Сабун Вадайдын султаны болуп, мамлекеттин чек арасын кеңейте баштаган. Эннеди, Куфра, Жала жана Авдижа шаарлары аркылуу Бенгазиге барчу жаңы соода жолу иштелип чыккан. Монеталарды чыгаруу жана ок атуучу куралдарды чыгаруу башталды.
1871-жылы Султан Мухаммад Шариф Багирми султандыгын басып алган.
1909-жылы француз аскерлери Вадаи султандыктын жерлерин басып алышкан.
Булактар
Маба тили
Түнкү саат 00:30
"Түнкү саат 00:30" (, Цель номер одинZero Dark Thirty)- 2012-жылы Кэтрин Бигелоу тарткан жана сценарийин Марк Боал жазган америкалык саясий экшн-триллер. Тасма, 11-сентябрда Кошмо Штаттарда болгон террористтик кол салуудан кийин Ал-Каида лидери Осама бин Ладендин он жыл боюнча эл аралык масштабда изделгендиги баяндалат.
Тасмада Мая (Жессика Честейн), ойдон чыгарылган "CIA" интеллект боюнча аналитиктин ролун аткарат жана экинчи пландагы ролдорду Жэйсон Кларк, Жоел Эдгертон, Женнифер Эле, Марк Строң, Кайли Шендлер, Эдгар Рамирез жана Жэймс Гендолфини аткарышкан. Тасманын продюсерлери Боал, Бигелоу жана Мэган Эллисон. Тасманын бет ачаары 2012-жылы, 19-декабрда Лос-Анжелес шаарында өтүп, 2013-жылы, 11-январда бүткүл дүйнө боюнча жайылтылган.
Тасма дүйнө жүзү боюнча мактоолорго ээ болуп, 2012-жылкы 95 киносынчынын эң алдынкы 10 тасмасынын катарына кирген. "Түнкү саат 00:30" 85-"Оскар" сыйлык тапшыруу аземинде "Эң мыкты тасма", "Эң мыкты актриса"(Честейн), "Эң мыкты түп-нускадагы сценарий", "Эң мыкты киномонтаж" наамдарына көрсөтүлүп, "Эң мыкты үн монтаж" наамын жеңип алган. Ошондой эле ал "Алтын Глобус" сыйлыгынын "Эң мыкты тасма-драма", "Эң мыкты режиссер" жана "Эң мыкты сценарий" наамдарына көрсөтүлүп, Честейн "Драма категориясындагы эң мыкты актриса" наамын жеңип алган.
Сагынбаева Телегей
Сагынбаева Телегей (8. 6. 1902, азыркы Нарын облусу, Кочкор району, Кек-Джар кыштагы — 1981, ошол эле жер) — малчы, Социалисттик Эмгектин Баатыры (1957), Кыргыз ССРинин мал чарбасына эмгек сиңирген устат (1956). Баатыр эне. 1928-жылдан өмүрүнүн аягына чейин «Кочкор» асыл тукум совхозунда баш чабан болуп иштеген. 1957-жылы ар ириктен 6 кгдан, 1958-жылы 7,2 кгдан жүн кыркып алып, ар биринин тирүүлөй салмагын 76 кгдан мамлекетке тапшырган. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты (1955- 67). Ленин ордени менен сыйланган. Ал жөнүндө С. Өмүрбаев 1955-жылы «Телегей» романын жазган.
Баймырзаев Акылбек атындагы орто мектеби
Баймырзаев Акылбек атындагы орто мектеби Жер-Капчыгай айылында жайгашкан. Чаткал райондук билим берүү бөлүмүнө карайт.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Бажен (Бир району, Башкыртстан)
Бажен — Башкыртстандын Бир районундагы айыл, Бахтыбаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 599 киши. Почта индекси — 452461, ОКАТО коду — 80213807003.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Үч-Көл тоосу
Үч-Көл тоосу - Борбордук Теңир-Тоодо.
Вайн
Калкы - 1539 киши(2013-ж.). . Аянты - 20,14 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 4 26 125. Мэр — Христиан Шленк.
Остен (Осте)
Остен (Осте) (Osten (Oste) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет.  Куксхафен районуна кирет.
Калкы - 1942 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 48,0 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 3 52 044. Муниципалитеттин башчысы — Карстен Хуберт.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 3 шаардык районго бөлүнөт.
Пианино
Пианино (италянча pianino – чакан фортепьяно) – фортепьянонун бир түрү. Анын добуш чыгаруучу кылдары тагылган тетиги башка музыкалык аспаптардан өзгөчөлөнүп тике жайгашкан. Пианинону алгач америкалык Ж. Хокинс (1800) жана австриялык М. Мюллер (1801) ойлоп тапкан. Пианино адегенде темир алкак менен жасалган. 19-кылымдан азыркы учурдагы формасына ээ. Турпаты өркүндөтүлөт. Рамасы чоюндан жасалат. Кылдары да башкача тагылат. Пианинонун ичинен кабинеттик модели кеңири тараган. Анын клавиатура корпусунун (турпатынын) жазылыгы 1450–1500 мм, бийиктиги 1250–1400 ммге жакын. Азыркы кичине Пианино болсо 1000-1100 мм, төмөнкү клавиатурасы 825–900 мм айрым фабрикалар бийиктиги 1600 мм келген концерттик Пианинолорду чыгарууда.
Маса (эл)
Маса — Камерунда Логоне дарыянын боюнда жашаган эл. Ошондой эле коңшу Чад Республикасынын чек ара аймактарында жашайт. Жалпы саны — 200 миң ашык адам. Маса элине тил жана маданият жактан музгу (мулви), сигила, мусей, марба, дари этностор жакын.
Тил
Маса тили Афразия макро-үйбүлөсүнүн чад уясынын борбор чад тобуна кирет. Араб жана француз тилдеринде сүйлөгөндөр бар.
Дин
Жергиликтүү салттуу ишенимдер сакталууда. Мусулмандар (сүннөттөр) да бар.
Чарбалык иштер
Салттуу кесиби — кол менен иштетилген айыл чарбасы, малчылык жана балык уулоо.
Пропащая (Чоң Губистая куймасы)
Пропащая — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Губистая дарыясынын оң жээгинен 32 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
Виннерат
Виннерат (Winnerath) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Арвайлер районуна кирет.
Калкы - 204 киши(2013-ж.). . Аянты - 3,33 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 31 085. Муниципалитеттин башчысы — Херберт Штумпф.
Пидмонт
Пидмонт (Piedmont) – Аппалачинин чыгыш этегиндеги плато, АКШда. Туурасы 50–200 км. Жери дөңсөөлүү бийиктиги чыгышында 40-80 м, батышында 400 м; дарыялар чыгыш тарабын кесип өтүп, бийик жарлуу көптөгөн шаркыратмаларды («Шаркыратмалар тизмеги» деп аталган) пайда кылат.
Көк-Жар көрүстөндөр тобу
Көк-Жар көрүстөндөр тобу – 1) б. з. ч. 6–4-кылымдарга таандык археологиялык эстелик. Ак-Талаа аймагындагы Казарман – Нарын автомобиль жолунун сол өйүзүндө, Көк-Жар айылына 1 км жетпей жайгашкан. Түндүктөн түштүктү карай тизмектешкен 19 дөбө-мүрзө жана майда мүрзөлөрдөн турат. Бийиктиги 0,1–2,7 м, диаметри 5–28 м; 2) 1–6-кылымга таандык. Көк-Жар айылынын батыш четинде. Жолдун оң өйүзүндө 5 дөбө-мүрзө бар. Бийиктиги 0,2–0,6 м, диаметри 6–9 м. 1983-ж. археолог М. И. Москалёв баяндап жазган. Казуу иштери жүргүзүлгөн эмес.
Үччат тоосу
Үччат тоосу - Борбордук Теңир-Тоодо, Сары-жаз, Үччат ж-а Кайыңды сууларынын аралыгында дого сымал 25 кмге созулуп жатат.
Подполковник
Подполковник – бир катар мамлекеттердин куралдуу күчтөрүндөгү офицердик чин. П. чини орус армиясында XVII кылымдан бери бар. Советтик Армияга 1939-жылы киргизилип, Аскер деңиз флотундагы 2-рангадагы капитан чинине туура келген. КР Куралдуу Күчтөрүндө, ички иштер органдарында, КР Юстиция министрлигинин кылмыш-жаза аткаруу тутумунда, КР Баңгизаттарды көзөмөлдөө боюнча агенттигинде, КР бажы кызматында жана каржы полициясында сакталган.
Үччат тоосу
Туурасы 6–7 км. Орт. бийикт. 4200–4600 м, эң бийик жери 5042 м. Тоонун кыры дээрлик аска-зоокадан турат, мөңгүлүү; капталдары тик, терең капчыгайлуу. Девондун мрамор, карбон ж-а пермдин алевролит, сланец, кумдук, конгломерат, акиташ тектеринен түзүлгөн. Субальп ж-а альп шалбаалуу талаасы (3800 м бийиктикке чейин), бийик тоолуу суук чөл ж-а гляциалдык-нивалдык ландшафттары мүнөздүү. Жайкы жайыт.
Литтлтон (Массачусетс)
Литтлтон (Массачусетс) (Littleton) — Массачусетс штатынын Миддлсекс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 8 924 киши. Болжолдуу аянты - 45.5 км². FIPS коду — 25-35950.
Хазард (Небраска)
Хазард (Небраска) (Hazard) — Небраска штатынын Sherman округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 66 киши. Болжолдуу аянты - 0.7 км². FIPS коду — 31-21765.
Көк-Жаңгак
Көк-Жаңгак — («көк» иран тилдеринде «кух» — тоо маанисин билдирет; тоо жаңгагы) — Жалал-Абад облусундагы Сузак районунун аймагында, шаар (1943-жылдан); темир жол бекети. Шаар Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш этегинде, Көгарт суусунун сол куймасы — Коргонташ суусунун боюнда, Cерүүн-дөбөгө жакын, деңиз деңг. 1350—1590 м бийиктикте жайгашкан. Жалал-Абад шаарынан 30 км түн.-чыгыш тарапта, табияты кооз жаңгак-жемиш токойлуу аймакта жайгашкан. Шаар жайгашкан аймактын кышы жумшак (январдын орточо температурасы —15°Cге чейин), жайы салкын (июлдуку 30-35°C). Жаан-чачындын жылдык орточо өлчөмү 450 мм, көбүнчө кыш жана жаз айларында жаайт. 1958-ж. Көк-Жаңгак шаарында калктын саны 27 миңге жеткен. Калкы 11400 (2017).
Көп улуттуу: көбү кыргыздар, ошондой эле орус, өзбек, татар жана башкалар. Көк-Жаңгак кыштак катары 1896-ж. негизделген. Анын эски калдыктары шаардын түштүк-батыш тарабында (4—5 км аралыкта) тоонун этегинде сакталган. Көмүр 1910-жылдан казып алына баштаган. 1931-ж. Жалал-Абад — Багыш — Көкжаңгак темир жолу курулган. 1932-ж. «Көкжаңгак көмүр» кен башкармасы уюшулуп, анда алгачкы жолу план б-ча 160,5 миң т, ал эми 1979-ж. 724 миң т. көмүр казылып алынган. Шаарда таш көмүр шахтасы, кийим тигүү фабрикасы (1968-жылдан иштейт), Жетиген» (1972-ж. ишке киргизилген «Профиль» заводу), «Коргонташ», «Тулпар» акционердик коомдору, «Гүлазык» нан заводу, банк, байланыш бөлүмү, турмуш-тиричилик комбинатынын бөлүмдөрү, басмакана, дүкөн, ашкана, чайкана, ресторан жана башкалар иштейт. Транспорттук жана экономикалык байланыштары темир жана автомобиль жолдору аркылуу жүргүзүлөт. Көк-Жаңгак автобекети 1979-ж. курулган. Шаарда кесиптик-техникалык лицей, 5 орто мектеп, музыкалык мектеп, спорт мектеби, шаардык китепкана, 5 бала бакча, оорукана (1935-жылдан иштейт), дарыкана, тез жардам берүү бөлүмү (1934), музей (1985), маданият үйү, кинотеатр жана башка мекемелери бар. Cовет бийлигин орнотууда жана Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган.
Юльсбург (Колорадо)
Юльсбург (Колорадо) (Julesburg) — Колорадо штатынын Седжвик (Sedgwick) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1 467 киши. Болжолдуу аянты - 3.3 км². FIPS коду — 08-39965.
Рязань
Рязань – Россия Федерациясындагы шаар. Рязань облусунун административдик борбору. Ока дарыясынын Трубеж дарыясына куя беришинде жайгашкан пристань. Калкы 510,0 миң (2009). Темир жол түйүнү. Машина куруу (заводдору: «Тяжпрессмаш», станок куруу, автомобиль агрегаттары, прибор куруу, металл карапа аспаптарын чыгаруу), нефть ажыратуу, химиялык, жеңил, тамак-аш өнөр-жай ишканалары иштейт. Төрт Жогорку окуу жайы, 3 театр, тарыхый-архитектуралык музей-корук, сүрөт музейи, И. П. Павловдун үй-музейи (ушул шаарда туулган) бар.
11-кылымдын аягында негизделген. 1778-ж. чейин Переяславль-Рязанский аталган. 13-кылымдан Рязань княздыгынын борбору. Кремль ансамбли [анын ичинде Успенье (1693–99), Архангель (15-кылым) соборлору, Архиепископ палатасы («Олег сарайы», 17-кылым)], Спас монастырь комплекси (17–18-кылымдар), 17-кылымга таандык көптөгөн чиркөөлөр сакталган.
Тойченталь
Тойченталь (Teutschenthal) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Заале районуна кирет.
Калкы - 14 105 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 53,32 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 88 365. Муниципалитеттин башчысы — Андре Херцог.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Шелфорд эрежеси
Шелфорд эрежеси, Толеранттуулук мыйзамы - экологиялык негизги принциптердин бири; түрдүн тиричилик өткөзүшү жалаң минимум абалында гана эмес максимумда да лимиттик факторлордон аныкталарын айкындаган экологиялык мыйзам. Бул закон 1913-ж. В. Шелфорд тарабынан сунушталган, к. Либих мыйзамы.
Кройцбург
Кройцбург (Creuzburg) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан Шаар. Вартбург районуна кирет.
Калкы - 2419 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 35,33 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 63 013. Мэр — Арндт Бройштедт.
Шаар административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Көрүнбөгөн тарап
"Көрүнбөгөн тарап"-300 миллион АКШ долларын тапкан. Тасмадагы ролу үчүн Буллок "Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты актриса" наамын, ошондой эле "Алтын Глобус" сыйлыгынын "Эң мыкты актриса" наамын, "Кино Актерлордун Гилдия Сыйлыгында" башкы ролду аткаргандыгы үчүн "Эң мыкты аткарган аял актер" наамдарын жеңип алган. Тасманын "Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты тасма" наамына көрсөтүлүшү, тасманын продюсерлери үчүн күтүлбөгөн нерсе болгон.
Акылбек Баймырзаев
Баймырзаев Акылбек (1924, Жер-Капчыгай айылы - 5.6.1975, ошол эле жер) - билим берүү тармагынын көрүнүктүү ишмери, Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу (1942-44).
Жалал-Абад шаарындагы эки жылдык мугалимдер институтунун гуманитардык бөлүмүн (1940), Ош шаарындагы педагогика институтун (1957) бүткөн. 1940-42-жылдары Каныш-Кыя толук эмес орто мектебинде мугалим, 1944-75-жылдары “Каганович” колхозундагы жети жылдык мектепте мугалим, директор, Айгыр-Жал орто мектебинде директор, Каныш-Кыя орто мектебинде директордун окуу иштери боюнча орун басары, мугалим, азыркы Таласбай Жаналиев атындагы (мурдагы Буденный атындагы) Чаткал орто мектебинде мугалим болуп иштеген.
Подряд келишими
Подряд келишими – бир тарабы (жалдамачы) экинчи тараптын (тапшырык ээсине) тапшырмасы боюнча белгилүү ишти аткарууга, анын натыйжасын тапшырыкчыга өткөрүп берүүгө, тапшырыкчы иштин жыйынтыгын кабыл алууга жана анын акысын төлөп берүүгө милдеттенген келишим. П. к-н даярдоо же кайра даярдоо, болбосо дагы башка иштерди аткаруу менен, анын натыйжасын тапшырыкчы ээсине берүүдө турат. Буюм даярдоого түзүлгөн П. к. боюнча, жалдануучу анын укугун тапшырыкчы ээсине ыйгарат. Эгер дагы башкача каралбаса, жалдануучу өз жумушун өз материалдарынан, өз каражатынан, өз күчү менен жасайт. Жалпы эрежелер менен катар эле, КР жарандык мыйзамдарында подряд келишиминин айрым бир түрлөрү боюнча (турмуш-тиричилик подряды, курулуш подряды, долбоордук жана изилдөө иштерин аткаруу подряды) атайын эрежелер белгиленген.
Шенген макулдашуусу
Шенген макулдашуусу - Европа союзуна кирген бир катар өлкөлөрдүн ортосунда паспорттук бажы контролун жоюу жөнүндөгү макулдашуу. 1995-ж. 26-мартта күчүнө кирген. Келишимге Люксембургдун Шенген шаарында кол коюлуп, 2007-ж. Ш. м-на 30 өлкө кол коюп, иш жүзүндө ага 24 өлкө кирген: Австрия, Бельгия, Венгрия, Грекия, Дания, Германия, Исландия, Испания, Италия, Латвия, Литва, Люксембург, Нидарланд, Норвегия, Мальта, Польша, Португалия, Словакия, Словения, Финляндия, Франция, Чехия, Щвеция, жана Эстония. Ушул өлкөлөр биригип Шенген зонасын түзөт. Бир катар елкөлөр Шенген макулдашуусуна формалдуу түрдө кирсе да, алар ушуга чейин чек ара контролун жоё элек, ошондуктан алар Шенген зонасынан сырткары турат. Шенген зонасына кирген өлкөлөрдүн Норвегия менен Исландиядан башкасы Европа союзуна мүчө.
Позитивдүү (ырастоочу) укук
Позитивдүү (ырастоочу) укук – колдонуудагы ченемдик укуктук актылар, табигый укуктан айырмаланып, мамлекет тарабынын мыйзам чыгаруучунун эрки менен белгиленген укук.
«Пиза» конкурсу
«Пиза» конкурсу – 15 жаштагы окуучулардын билимин баалоо боюнча эл аралык конкурс. Окуучулардын билимин баалоо аркылуу жалпы билим берүүчү мектептерде билим берүүнүн сапатын аныктоого багытталган. Норвегия, Япония, Нидерланд, Словения, Германия, АКШ ж. б. мамлекеттерде өткөрүлгөн. Бул конкурска Кыргызстан 2006-ж. биринчи, 2009-ж. экинчи жолу катышкан.
Бурр Оак
Бурр Оак (Burr Oak) — Мичиган штатынын St. Joseph округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 797 киши. Болжолдуу аянты - 2.6 км². FIPS коду — 26-11920.
Офтершванг
Офтершванг (Ofterschwang) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Швабия административдик округуна карайт. Жогорку Альгой районуна кирет.
Калкы - 2078 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 19,54 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 7 80 134. Муниципалитеттин башчысы — Алойс Рид.
Мейман Байматов
Байматов Мейман (1928, Сары-Булак айылы-1987, Жаңы-Базар айылы) - коомдук ишмер.
1943-жылдан Сары-Булак айылдык кеңешинин катчысы, Чаткал райондук маданият бөлүмүнүн башчысы, 1961-75-жылдары Чаткал айылдык кеңешинин төрагасы, 1975-79-жылдары Чаткал керек-жарак коомунун төрагасы болуп иштеген.
Кашинг (Мэн)
Кашинг (Мэн) (Cushing) — Мэн штатынын Кнокс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1322 киши. Болжолдуу аянты - 67.6 км². FIPS коду — 23-15780.
Мейман Байматов
2 “Эмгек Кызыл Туу” ордени, “Эмгектеги артыкчылыгы үчүн” медалы,грамоталар менен сыйланган. Ала-Бука райондук, Чаткал айылдык кеңештеринин бир нече жолку депутаты.