cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шуру
Шуру – моюнга тагылуучу асем буюм. Аны маржан деп да аташкан. Шуру желбирөөчкө, жаак мончокко, чач учтукка өткөрүлөт, элечектин тартмасы,чыны кап, кайчы кап, күзгү каптын бетине, шөкүлөгө жана тыш кийимдердин өңүрүнө бастырылат. Элдик зергерчиликте кыз-келиндердин кооз буюмдары, ат жабдыктары шуру менен асемделген.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Жанай
Жанай — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери. Кыргыз уруу башчыларынын катарында аты көп эскерилет. Алмамбеттин келишинин урматына өткөрүлгөн тойдогу ат чабышта аты он үчүнчү келип байге алат (Сагымбай Орозбаков, 2. 341). Жакып Каныкейге жуучу түшүп келгендеги кеңешке катышып (Сагымбай Орозбаков, 2. 383), кудага жөнөгөндө калыңга айдалган малды башкарып жүргөндөрдүн бири болуп барат (Сагымбай Орозбаков, 2. 391). Көкөтөйдүн ашында да кыргыз бектеринин катарында "Көчпөс байдын Жанайы" (Сагымбай Орозбаков, 3. 43, 61, 105, 178) катышат.
Узус
Узус (лат. usus – колдонуу, пайдалануу, салт) – тилдик бирдиктердин, каражаттардын алардын окказионалдык же жеке, убактылуу эле колдонулушунан айырмаланып жалпы коомчулук, ошол тилде сүйлөгөн жалпы эл тарабынан кеңири, салттуу колдонулушу. Тилдик каражаттарды Узустук колдонуу элдик салтта көндүм адат, тигил же бул бирдик-каражаттардын көптөн бери колдонулгандыгы аркылуу мүнөздөлөт. Ошондуктан тилде жаңы жаралган көрүнүштөр, кубулуштар тил колдонуу өңүтүнөн караганда Узустук колдонуу боло албайт. Мындай касиетке неологизмдер да жатпайт. Тилдик колдонуунун ушул өзгөчөлүгүнө ылайык Узус түшүнүгү тилдик системанын нормасы, тилдик структуранын нормасы жана норманын кодификациясы менен тыгыз байланышта болот. Демек, тилдик тигил же бул бирдик-каражаттын Узустук колдонулушу ар кандай типтеги, мүнөздөгү сөздүктөрдө берилет, б.а., У.тук колдонулуш адабий норманын эрежесинин талабына ылайык колдонулуш катары аныкталат.
Таабалды уулу Алымкул
Таабалды уулу Алымкул (1878, Чоң-Кемин өрөөнү, Абыла айылы - 1967) — Чоң-Кемин өрөөнүндө жергиликтүү элдердин 1916-ж. улуттук-боштондук күрөшүн жетектегендердин бири. Анын демилгеси менен 1916-ж. 9-августта Атаке болуштугунда элдин падыша бийлигине каршы көтөрүлүшү башталган. А. башында турган жүзгө жакын көтөрүлүшчүлөр: согушка барбайбыз, андан көрө орус оторчулары менен кармашып жатып, өз жерибизде өлөбүз, деп ант беришкен. Аларга Шабдан баатырдын уулдары Мөкүш, Самүдүн жана ошол кездеги Атаке болуштугунун болушу Солтоноев Белек Солтонкелди уулу ж. б. таасирлүү адамдар кошулуп, алардын саны өсүп, бир нече миңге жеткен. Көтөрүлүшчүлөр Новороссийка (азыркы Шабдан), Самсоновка станицасы (азыркы Боролдой) сыяктуу орус кыштактарына кол салышкан. Падыша аскерлеринин жазалоочу отряддары начар куралданган көтөрүлүшчүлөрдү тез эле талкалаган. Жеңилген эл Кытайга качууга аргасыз болгон. Кайра кайтып келгенден кийин Совет бийлигин орнотууга жигердүү катышкан. Алымкул Таабалды уулу кыргыз эл жазуучусу А. Токомбаевдин «Кандуу жылдар» романынын баш каармандарынын бири.
Узус
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Ляфриялар
Ляфриялар (лат. Laphria) — аңчыл чымындардын бир уруусу, буларга сары ляфрия (лат. L. flava) кирет.
Калий карбонаты
Калий карбонаты, шакар, К2СО, — түссүз кристалл, балкып эрүү t891°С. Салыштырмалуу тыгызд. 2,41 г/см5. Пайда болуу жьшуулугу DН0298 =273,9 ''кДж/моль. ''Абадан нымды сиңирип алып, ак күкүмдү пайда кылат. Сууда эригичтиги алда канча жогору. 20°С 100 мл сууга 110,5 г К. к. эрийт. Эритмеси щелочтуу чөйрөнү берет. К. к. калий оксидинин эритмесине көмүр кычкыл газын аракеттендирүү жана нефелинден глинозем алыш үчүн иштетүүдөн кошумча зат катары алынат. Өсүмдүк күйгөндөн калган негизги курамы К. к. түзөт. К. к. самын кайна-тып алууда балкып эригичтиги жогору болгон атайын айнектерди алууда кеңири колдонулат. Кеңири таралган богемдик айнек негизги курамы К2О-СаО-SiO2 (+В2О3). К. к. калийдин башка бирикмелерин алууда жана жер семирткич катары пайдаланылат.
Административдик юрисдикция
Административдик юрисдикция (лат. jurisdictio)
1) административдик мекемелер жүргүзүүчү (соттун компетенциясындагы иштерден айырмалуу) иштердин тобу;
2) мамлекеттик башкаруучу органдардын жана кызмат адамдарынын (сотко кайрылуусуз) административдик иштерди териштирүү жана административдик тартипке тийешелүү юридикалык жазаларды колдонуу боюнча иши.
Твин Лэйкс (Нү-Мексико)
Твин Лэйкс (Нү-Мексико) (Twin Lakes) — Нү-Мексико штатынын McKinley округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1069 киши. Болжолдуу аянты - 23.3 км². FIPS коду — 35-80540.
Гено Цулая
Гено Цулая Ясон уулу (17 январь 1930 - 18 сентябрь 2000) — грузин кинорежиссёру жана актёру.
Магистратура
Магистратура – 1) Байыркы Римдеги мамлекеттик кызматтардын жыйындысы; 2) азыркы укукта сот менен прокурордук көзөмөлдү түздөнтүз ишке жүзөгө ашыра турган чиновниктердин корпорациясы (м.: Францияда); 3) баардык мамлекеттик чиновниктердин жыйындысы (АКШ); 4) магистрлердин илимий-изилдөөчүлүккө, илимий-педагогдукка, илимий-өндүрүшчүлүккө багытталган кесиптик билим берүү программасы.
Богдеско Илья Трофимович
Богдеско Илья Трофимович (20. 4. 1923-ж. т. ) - советтик график, СССР эл сүрөтчүсү (1963). 1968-жылдан КПССтин мүчөсү. Ленинграддагы И. Б. Репин атындагы сүрөт, скульптура жана архит, институтун бүтүргөн (1951). 1953-жылдан Молдован ССРинде иштейт. Ал - А. С Пушкиндин "Цыгандарына" (кара акварель, 1956), молдаван эл балладасы "Миорицага" (акварель, темпера, 1966) жазылган лирикалуу, чыңалыңкы эмоциялуу иллюстрациялардын, "Менин мекеним" (1961-63) деген түстүү линогравюралар сериясынын автору.
Богдеско Молдовия ССР Мамлекеттик сыйлыгын алган (1966), Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Кен запасын эсептөө
Кен запасын эсептөө - кен таштын курамындагы минералдык сырьёнун сапатын, санын, өлчөмүн аныктоо. Мында кендердин чалгындоо даражасы, орун алуу тартиби, сапаты, саны, өлчөмү, чеги, эл чарбасындагы мааниси, казып алуу мүмкүнчүлүгү, жайгашуу тартиби, жалпы шарты такталат. Кендерди чалгындоонун бардык этабында запасы аныктала берет. Эң алгачкы чалгындоодогу маалыматтар боюнча запасты эсептөө жана техникалык-экономикалык доклад (ТЭД) даярдалат. Кендин кондициясы түзүлөт. Тийиштүү кен таштын запасы, баалуулугу аныкталат. Бул көрсөткүчтөр кийин тоо-кен мекемелерин долбоорлоодо негизги документ болуп калат. Кендин алгачкы жана такталгандан кийинки запасын запас боюнча мамлекеттик комиссия бекитет. Кендин запасы экономикалык жактан казып алууга жарактуу (баланстык) же азырынча пайдаланууга жараксыз (баланстан тышкары) экендиги аныкталат. Булардын ар бири кен байлыктын чалгындалган даражасына, изилденип чыккан сапатына, казып алуу шартына байланыштуу 4 категорияны (А, В, С жана С2) түзөт. Кендин таралышы чектелбей, кен таштын сапаты аныкталбай, жалпы геологиялык маалыматтарга карап болжолдуу алынган запас прогноздук же геологиялык запас деп аталат.
Жаңы сибирь аралдары
Жаңы сибирь аралдары – Лаптевдер жана Чыгыш Сибирь деңиздеринин аралыгында жайгашкан архипелаг. Якутияга карайт. Аянты 38 миң км2. Үч аралдар тобунан турат: Ляхов, Жаңы Сибирь же Анжу жана Де-Лонга.
Калу-Айры (Ишимбай району, Башкыртстан)
Калу-Айры — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Кулгунин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 170 киши. Почта индекси — 453233, ОКАТО коду — 80231845002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Пин
(Рin- Пин код). Бул эң кичине өлчөмдөгү програмдык код, ар бир пин код ар кандай аракетти же буйрукту камтыйт. Көп агымдуу режим ошол эле програмдын ичинде көп сандагы пин коддорду бир учурда аткарууга мүмкүндүк берет жана кийинки буйрукту кабыл алууга програмды бошотот. Алдыңкы буйруктун аягына чейин аткарылышынын күтпөй кийинки буйрукту киргизүүнү улай берсе болот.
Пиксел
(Pixel- Пиксел) деп монитордун ар жандырылган чекит аталат. Чечилүү же монитордогу сүрөттөлүштүн ачыктыгы пикселдер санына байланыштуу, монитордо ар бир пиксел арасындагы аралык көрсөтүлөт. Пиксел арасындагы аралык чекиттер кадамы деп аталат. Пикселдер саны көп болуп, чекиттер кадамы кичирейген монитордун чечи-лүүсү жакшы болот, себеби көбүрөөк сандагы пикселдер көрсөтүлөт. Пикселдер экран чечилүүсүнүн стандарттуу бирдиги болуп саналат. Монитордо көрсөтүлгөн пикселдер саны экрандагы горизонтал жана вертикалдык пикселдердин саны менен туюнтулат, 640 (горизонтал пикселдер) х 480 (вертикал пикселдер) сыяктуу. Пикселдердин саны програм, видео кардтын адаптеринин мүмкүнчүлүгү жана түздөн-түз монитор менен аныкталат. Мониторлор жана видео кардтар адаптерлеринин сапаты жогорку стандарттагы графиктик дисплейди колдогону менен билинет. Азыркы учурда мо-ниторлор жана видео кардтар адаптерлери VGA (video graphics array) жана SVGA (super video graphics array) стандарттарын колдошот. VGA түзүлүштөрүнүн чечилүүсү 640х480 пикселдер саны менен аныкталат.SVGA түзүлүш-төрүнүн чечилүүсү 800х600 жана андан жогору болот. Графиктик жана башка тексттик эмес сүрөттөлүштөр үчүн жогорку чечилүүдөгү мониторлорду колдонушат. Жогорку чечилүүдөгү чагылдыруу сапаты фото сүрөткө эквиваленттүү болот.
Кичи Шеньга (Шеньг куймасы)
Кичи Шеньга — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шеньга дарыясынын сол жээгинен 5 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Калий оксиди
Калий оксиди, К2О — түссүз кристалл, тыгызд. 2,32 г/см3. Пайда болуу жылуулугу DН°298 = 86,4 ''кДж/моль. ''Суу менен реакцияга кирип калий гидроксидин берет. 300-400°С чейин ысытканда балкып эрибестен ажырап, калий жана калий пероксидин пайда кылат. Металл түрүндөгү калий абадагы кычкылтек менен нормалдуу шартта окистенүү реакциясына дуушар болуп К. к-н берет. Калий надпероксиди К2О4 — саргыч түстөгү кристалл, тыгызд. 2,14 г/см3 ; балкып эрүү 1400°С. Жогорку темп-рада ажырайт. Сууда эригенде реакцияга кирет. Металл түрүндөгү калий күйүүсүнөн пайда болот. Калий надпероксиди күчтүү окистендиргич. Ал күкүм түрүндөгү металлдар, көмүртек, фосфор менен реакцияга кирет. Күйүүчү зат катарында колдонулат.
Таш-Көмүр (Нарын) көмүр кени
Таш-Көмүр (Нарын) көмүр кени — Жалал-Абад облусунун Аксы жана Ноокен райондорунун аймагында, Таш-Көмүр шаарынын айланасында, Нарын дарыясынын төмөнкү агымында. Кен жөнүндө алгачкы маалымат 1886-ж. берилген. Кен 1890-жылдан казылат. 1927-жылдан 1992-ж. чейин мезгил-мезгили менен геол. чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Кен Түндүк жана Түштүк аянты деп экиге бөлүнөт. Түштүк аянты Нарын дарыясынын оң жээгинен сол жээгине чейин созулуп жатат. Түндүк аянты Нарын дарыясынын оң жээгинен орун алган. Көмүр төмөнкү юра катмарынын Таш-Көмүр свитасы менен байланышкан. Таш-Көмүр свитасында 5 көмүрлүү комплекс бөлүнгөн. Ар бир комплексте бир жана бир нече кабат бар. I жана II комплексттерде өнөр жайлык маанидеги кабаттар жок. Калган О, III, IV комплексттерде 9 кабат бар. Алардын ичинде 5 кабат жумушчу калыңдыкка ээ. Кабаттардын калыңдыгы 8,20 мге чейин. Көмүр сапаты боюнча Таш-Көмүрдүн узун жалындуу (Д) маркасына таандык. Көмүрдүн орточо күлдүүлүгү 8,33%тен 21,38%ке чейин өзгөрөт. Орточо күйүү жылуулугу 30,07 МДж/кг (7184 ккал/кг) 31,71 МДм/кг (7576 ккал/кг). 1997-жылга карата кендин баланста турган запасы В+С1+С2 категориясы боюнча 57325 миң т.
Тaтаал сүйлөм
Тaтаал сүйлөм - эки же андан ашык жөнөкөй сүйлөмдүн маанилик жана грамматикалык жактан биригип, интонация же байламталар аркылуу байланышкан синтаксистик конструкция. интонациялык жана грамматикалык жактан ар бири өз алдынча семантикага ээ болсо да, Тaтаал сүйлөм абалында бирдиктүү ой калыптанат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Алжир шаары
Алжир шаары - (ар. Аль-Жазаир) - Алжир Элдик Демократиялык Республикасынын борбору. Алжир вилайетинин (административдик-аймактык бирдик) административдик борбору. Алжир булуңунун батыш жээгинде, Атлас тоо системасындагы Телль-Атлас кырка тоосундагы Журжур тоосунун капталында жайгашкан. Калкы 2,0 млн (2005; Чоң Алжир агломерациясында 5,5 млн). Жер ортолук деңиздеги порт (жылына 23-29 о жүк ташылат). Эл аралык аэропорт Алжир- өлкөнүн ири өнөр жай жана маданий борбору. Машина куруу, тамак-аш (шарап, май), текстиль, химия, нефть ажыратуу өнөр жайы иштейт. Метрополитен, университет, улуттук китепкана, архив (1971), музей (алгачкы коомдун тарыхы жана этнографиясы), театр, ботаникалык бак бар. Кинематографиянын улуттук борборунда 1985-жылдан театралдык фестивалдары өткөрүлүп турат. 10-кылымда Икозиум тургун жайынын калдыгынын ордунда негизделген. 1830-1962-ж. Франция ээлигинин административдик борбору болгон. Касба-чеби (Бүткүлдүйнөлүк мурастын тизмесине кирген) мунаралуу (1323). Чоң мечит (1096) мунаралары менен сакталган.
Заманчылар
Заманчылар (орусча - Заманисты) – 19-к-дын экинчи жарымы – 20 к-дын башындагы Кыргызстандагы жана башка чектеш аймактардагы кыргыз ойчулдарынын ж-а акындарынын өзгөчө философиялык агымы.
Алар өз ырларында акыр заман (кыямат-кайым) тарамдарын чагылдырганына байланыштуу илимде З. деп аталышат.
З-дын бир катар ырлары ж-а ой чабыты келечектен күнөм санаган (пессимизм) рухка чалдыккан, айрым учурда алар кыргыздардын патриархалдык-феодалдык коомдогу турмушун сынга да алган, жактаган да учурлары болгон.
Ошондой эле З-дын чыгармаларынан өнөргө, илим-билимге, улууну кадырлоого, эмгекчиликке үндөгөн, ач көздүктү, залимдикти айыптаган мүнөздөгү ой-мурасты да көрүүгө болот.
З. жалпы эле Борбордук Азия ж-а Чыгыш Түркстандагы мусулман калктарынын жазма ж-а оозеки адабиятына мүнөздүү чыгармаларды жаратышкан. Айрым социалдык ж-а диний чектелүүлөрүнө карабастан, З. өздөүнүн акындык өнөрү, философиялык ой мурасы м-н Токтогул, Барпы, Тоголок Молдо сыяктуу демократ акындарга таасир тийгизген.
З-дын көрүнүктүү өкүлдөрүнө Калыгул Бай уулу (1785-1855), Арстанбек Бойлош уулу (1824-1878), Молдо Кылыч Шамыркан уулу (1868-1917) жана башкалар кирет.
Шура-и Ислам
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Плагин
(Plug-In- Плагин). Кээ бир програм пакеттеринин мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү үчүн атайын жасалган кошумча програм.
Боголюбов Николай Николаевич
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Дистрибьютор
Дистрибьютор (англ. distributor  ) – белгилүү товар өндүрүүчү менен узак мөөнөткө түзүлгөн келишимдин негизинде сатылып алынган товарларды сатууну ишке ашыруучу дүң соода уюму. Д. товарларды өз атынан жана өз эсебинен сатып алат жана сатып өткөрөт. Кээде Д. өз адистеринин күчү менен товарларды техникалык узатууну камсыз кылат. Д. менен өндүрүүчүнүн ортосунда түзүлгөн келишим аралаш мүнөздө болот да, улуксат келишимдеринин франшиздин (коммерциялык концессиянын) милдеттенмесин өзүнө камтыйт.
Административдик юстиция
Мамлекеттик башкаруу чөйрөсүндөгү мыйзамдуулукту сактоого көзөмөл жүргүзүү боюнча атайын сот жана сот өңдүү органдардын тармагы, ошондой эле (кыйла тар маанисинде), бир жагынан, административдик иштерди, жарандар менен юридикалык жактардын, экинчи жагынан, мамлекеттик башкаруу органдарынын ортосундагы административдик-укуктук талаштарды кароонун процесстик тартиби. Акыркы маанисинде, соттук териштирүүнүн негизги элементтерин сактоо менен жүзөгө ашырылгандыктан, сот ишмердигинин бир түрү болуп саналат. Биркатар чет өлкөлөрдө А. ю. тармагы ХIХ кылымдын экинчи жарымында эле калыптанган. Азыркы учурда атайын административдик (Франция, Германия, Швейцария ж. б.), же ведомстволук административдик соттор менен айкалышкан жалпы соттор (АКШ, Улуу Британия ж. б.) анын органы болуп саналат. Кээде аткаруучу бийлик органдарынын, же жалпы юрисдикциядагы соттордун алкагындагы өзгөчө бөлүмдөр тарабынан жүзөгө ашырылат.
Боз үйдүн ички жасалгасы
Боз үйдүн ички жасалгасы - үйдүн ичинин бөлүнүшү жана андагы буюмдардын жайланышы элдин турмушу, салт-санаасы менен аныкталат, анын ар тарабы өзүнчө мааниге ээ болгон. Боз үйдүн так ортосу - коломто, ага казан асылат. Эшик менен коломтого карата төр жайы, улага, эпчи жагы, эр жагы болуп бөлүнөт. Төр - үйдүн эшикке карама-каршы тушу. Анда жүк жыйылып, конок күтүлүп, адамдар жаткан. Ал жерге ала кийиз, өрө кийиз, шырдак, көлдөлөң, төшөк сыяктуу баалуу буюмдар салынат. Жүктүн эки жагына текче илинет. Эпчи жак - боз үйдүн кире беришиндеги оң тарабы. Анда ала бакан орнотулуп, ашкана каланып, тамак-аш, идиш-аяк сакталып, аяк кап, чыны кап илинет. Эр жагы - үйдүн сол тарабы. Анда эркектердин кийими, куралы, ат жабдык ж.б. буюмдар коюлган. Улага - үйдүн кире бериши. Ага адатта отун жыйып, ээр-токум коюлган. Боз үйдүн ички бөлүнүшү, төр, эпчи жак, эркектер жагы ж.б. аталыштар хакастар жана туваларда бирдей аталып, жалпы мааниге ээ. Боз үй жана анын предметтеринин аталышы консервативдүү мааниге ээ болуу менен, тарыхый доорлордун өнүгүшүнө карата өзгөрүлбөй сакталып келет.
Аташ-Чапкан, өзөн
Аташ-Чапкан – Кара-Буура районунундагы суу, Күркүрөөнүн сол куймасы. Узундугу 35 км, алабынын аянты 288 км2.
Талас Ала-Тоосунун түндүк капталынан башталат. Алабынын деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 2500 м.
Жогорку агымы кууш капчыгай аркылуу агып, Талас өрөөнүнүн түзөңүнө чыкканда нугу кеңейип тайыздайт.
Ири куймалары
Арабөк (16 км), Акташ. Жылдык орточо чыгымы 1,78 м3/сек. Май айында кирип, октябрда тартылат.
Жаңы Иракты (Татышлин району, Башкыртстан)
Жаңы Иракты — Башкыртстандын Татышлин районундагы айыл, Кудашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 11 киши. Почта индекси — 452841, ОКАТО коду — 80250840005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Хеопс
байыркы Египеттин падышасы Хеопс фараон.
Мутный (дарыя)
Мутный — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Орташа Терсьдарыясынын оң жээгинен 18 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Пластик картасы
(Plastic card- Пластик карт)– жекечеленген төлөмдүн аспабы болуп товар жана кызматтар үчүн төлөмдү акчасыз аткарууга, ошондой эле банктан жана банктык автоматтан акча алууга мүмкүндүк берет. Пластик кардтын бирден бир кызматы колдонгон адамды төлөм системинин субжектиси катары идентификтөөнү (таанытууну) камсыз кылуу.
Добуш бербеген акциялар
Добуш бербеген акциялар – эч кандай шартта добуш берүү укугун бербеген акциялар. Көбүнесе Д. б. а. катары артыкчылыктуу акциялар түшүнүлөт.
Шишдөбө шаар чалдыбары
Шишдөбө шаар чалдыбары – 6–12-кылымга таандык шаардын калдыгы. Карабалта шаарынын түндүк тарабынан орун алган. Ал төрт чарчы коргондолгон эки катар дубал чептен турат. Ички чептин узундгу 12 км, сырткы дубалдыкы 28 км. Шаар эки бөлүктөн: борбордук бөлүктөн жана аны айланта калк жашаган шахристандан турган. Цитадели шаардын түштүк-батыш тарабында жайгашкан. Археологиялык казуу иштери шаардын борбордук урандыларында жүргүзүлүп, турак-жайлар, чарбалык маанидеги курулуш бөл-мөлөрү, карапа идиштер, айнектен, металлдан жасалган буюм-тайымдар, ошондой эле 11– 12-кылымга таандык караханийлер дооруна таандык күмүш жана жез тыйындар табылган.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Жаңы экономикалык саясат
Жаңы экономикалык саясат – РКП(б)нин 10-съездинде (1921-ж. март) көп укладдуу экономиканы жандандыруу үчүн В. И. Ленин тарабынан сунушталган антикризисттик программа. Жарандык согуш (1918–20) жана андан кийин большевиктер жүргүзгөн «согуштук коммунизм» саясаты өлкөнүн экономикасын толук бүлгүнгө учураткан. Жаңы экономикалык саясат негизинен экономикалык кризистерден келип чыккан социалдык чыңалууну жоюу менен Совет бийлигинин базасын чыңдоо, жумушчу-дыйкандар союзун бекемдеп, экономикалык жактан бүлүнгөн чарбаны кризистен алып чыгып, аны калыбына келтирүү, социалдык коомду курууга ыңгайлуу база түзүү үчүн кабыл алынган. Жаңы экономикалык саясат учурунда мурунку айыл чарбадагы азык-түлүк чачымы натуралдык салык менен алмаштырылган жана ал мурункудан 2 эсе аз болгон. Бардык мамлекеттик тапшырма аткарылгандан кийин дыйканга калган түшүмүн эркин сатууга укук берилип, жерди ижарага алууга, жалданма жумуш күчүн колдонууга мүмкүнчүлүк алган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Бой тумар
Бой тумар: 1) ар кандай оору жана кырсыктан сактайт деген ишенимде киши тагынып жүрүүчү аят. Жакшы уктай албаган балдар, боюнда бар аялдар, ар кандай ооруларга дуушар болгон жана иши жүрбөгөн адамдар (жин-перилердин таасири себепчи дешет) молдого барып, бой тумар (дуба) жаздырып, үч бурчтук калыбына келтирип, сыртын жашыл кездеме же булгаарыдан каптап, моюнуна тагып же такай кийилүүчү кийиминин колтугуна тигип алышат. 2) кыз-келиндер көкүрөккө тагынуучу үч же төрт бурч кылып жасалган кооздук буюм.
Кычанов, Евгений Иванович
Евгений Иванович Кычанов (Evgeny Kychanov; 22.6.1932, Сарапул, Удмуртия, Орусия – 24.5.2013, Санкт-Петербург, Орусия) – Орусиянын заманбап чыгыш таануучусу, кытай таануучу (синолог), тангут таануучу, монгол таануучу, түрколог, булак таануучу, тарыхчы, тарых илиминин маалыматын жайылтуучу, тарых илимдеринин доктору, профессор, Кыргызстандын чыгыш таануучуларынын насаатчысы.
Кыскача өмүр таржымакалы
Евгений Иванович Кычанов 1932-жылы 22-июнда Орусиянын Удмуртия жумуриятындагы Сарапул жергесинде туулган.
Таандык категориясы
Таандык категориясы – заттардын, нерселердин кимдир бирөөгө таандык болуп айтылыш маанилерин билдирет. Кыргыз тилинде таандык категориясы үч ыкма аркылуу берилет. Таандык категориясынын бул ыкмасында кээде аныктагычтын илик жөндөмөсүнүн мүчөсү түшүп да колдонулат: айыл өкмөтү, Кыргыз жери, бак мөмөсү.
Кычанов, Евгений Иванович
Кыскача өмүр таржымакалы
1955-жылы Санкт-Петербург мамлекеттик университетинин (мурдагы Ленинград мамлекеттик университетинин) Чыгыш таануу факультетин аяктаган.
1955-58-жылдары Орусия ИАсынын Чыгыш колжазмалар институтунда (мурдагы СССР ИАсынын Чыгыш таануу институтунун Ленинград бөлүмүндө) аспирантурада окуган.
1958-жылдын декабрынан тартып СССР ИАсынын Чыгыш таануу институтунун Ленинград бөлүмүндө кенже илимий кызматкер болуп иштей баштаган.
1960-жылы ал “Си Ся мамлекети (982-1227-жж.)” («Государство Си Ся (982—1227 гг.)») деген темада кандидаттык диссертациясын ийгиликтүү коргогон.
1965-жылдан тартып жогорудагы институтта ага илимий кызматкер болуп иштей баштаган.
1970-жылы “Тангут мамлекетинин тарыхынын учкай баяны” («Очерк истории тангутского государства») деген темада доктордук диссертациясын коргогон.
1978-жылдан тартып өз институтунда Ыраакы Чыгыш секторунун башчысы, 1983-жылдан тартып Кытай жана Борбордук Азия тарыхы менен булак таануусу секторунун башчысы болуп иштеген.
Агартуучу. Педагог. Насаатчы
Көп жылдар бою ЛГУда (азыркы СПбМУ) дарс окуган, 1986-жылдан тартып анын профессору болгон.
Чыңгыз-хандын бабалары тууралуу пикири
Евгений Кычанов өзүнүн Чыңгыз хандын таржымакалына арналган китебинде анын бабаларынын бири Бодончарды Алан-гоа кантип төрөгөнү тууралуу уламышка кайрылат.
Түндүктөн түшүп келген чачы сары, көзү көк кишиден Алан-гоанын боюна бүткөнү тууралуу уламышты эскертип, мунун негизинде айрым чыгыш таануучулар Чыңгыз хандын илгерки бабасы энесайлык кыргыз болгону туурадуу жоромол кылганын жазат.
Бирок, дейт, Е.И.Кычанов, Ички Азияда сары чачтуу, көзү көк этностор жалаң гана кыргыздар болгон эмес. Маселен, шивей этносунун арасында да ушундай чачы сары, көзү көк кишилер болгон, деп Е.Кычанов баса белгилейт.
Айрым кыргыз жазуучулары болсо 1990-жылдардан соң анын китебиндеги пикирди бурмалап, “Евгений Кычанов Чыңгыз хандын кыргыздын урпагы экенин жазып чыкты” деп натуура маалымат таркатышкан болчу.
Наамдары. Даражалары. Сыйлыктары.
2005-жылдын 30-июнунда Орусиянын Президентинин жардыгына ылайык “Казан шаарынын 1000 жылдык мааракесинин урматына” медалы менен сыйланган. Чома де Көрөши атындагы Мажарстан чыгыш таануучулар коомунун ардактуу мүчөсү. Кытай Коомдук илимдер академиясынын Си Ся тарыхын изилдөө борборунун ардактуу мүчөсү.
Занби-Арт ашуусу
Занби-Арт ашуусу (Перевал Занби-Арт) – Токмоктун түштүгүндөгү Шамшы ашуусунун (бийиктиги 3570 м) Махсуд Кашгари 11-кылымда жазып калтырган адепки аты. “Занби” сөзү кийин “Шамшы” болуп өзгөрүп кетсе керек. Бул ашуу Кочкор жана Чүй өрөөндөрүн байланыштырат. Караханийлер кагандыгынын тушунда Занби-Арт ашуусу аркылуу Баласагун менен Кочкор-Башы (Кочңар-Башы) калааларынын калкы бири-бири менен катташып турган.
Колдонулган мадабияттар:
1. Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк: Мектеп окуучулары үчүн. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы Редакциясы, 1990. 113 б. ISBN 5-89750-028-2 2. Кыргыз Совет Энциклопедиясы: 6 томдук/ Башкы редактор Орузбаева Б. Ө./ - Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977-1980. Т.1-6.
Ала кескелдириктер
Ала кескелдириктер (уруу) (лат. Mabuya) — булардын өкүлдөрү: сары ала кескелдирик (лат. M. aurata), түшкүндүү ала кескелдирик (M. quinquentaeniata), жана ушундай сыяктуулар.
Административдик-аймактык бирдик
Административдик-аймактык бирдик — административдик-аймактык түзүлүштөрдүн түзүмдүк бөлүгү. Административдик-аймактык бирдиктер саясий жактан өз алдынчалуулукка ээ болушпайт жана белгилүү бир баш ийүүдө турат.
Кыргызстандын административдик-аймактык бирдиктерине облус, шаар, район жана айыл аймагы кирет.
Кен издөө жана чалгындоо
Кен издөө жана чалгындоо – кен орун алган жерди таап, анын өнөр-жайлык маанисин толук аныктоо үчүн жүргүзүлүүчү геологиялык иштер. Адегенде кенди изилдейт, андан кийин аны чалгындайт. Кен издөөдө кен орун алган аймактын геологиялык түзүлүшү изилденет. Кенди издеп таап, анын келечектеги мааниси такталат жана төмөнкү геологиялык иштер жүргүзүлөт: 1) кен белгилери бар аймакты толук изилдөө, кендердин топтолушун бөлүү. Чакан жана ири кендерин ажыратуу; 2) биринчи этапта жүргүзүлгөн иштердеги маалыматтарга таянып, кен аз же көп топтолгон жерлердин геологиялык түзүлүшүн, кендин түспөлүн, курамын, көлөмүн так аныктоо. Кен чыккан жердин геологиялык картасын түзүү. Кенге мүнөздүү өзгөчөлүктөрдү изилдөөнөр Геофизикалык, геохимиялык ыкмалары жана өлчөмүн билүү. Кен чачындысын аныктоо. Айланасындагы кумдарды чайкап (шлих алуу), кандай элементтер кездешерин тактоо. Тоо тектерин, андагы кендердин орун алышын, таралышын, жер бетине чыгып калышын аныктоо. Геофизикалык, геохимиялык ыкмалар жана табылган өлчөмдү текшерүү, кендин аз-көбүн, сапатын, көлөмүн билүү, тоо иштерин (канава, шурф, бургулоо көзөнөктөрү) ишке киргизүү. Кенди чалгындоодо геологиялык түзүлүшү, өнөр жайлык мааниси, өлчөмү, сапаты, көлөмү, тереңдиги, орун алуу шарты, казып алуу, ылгоо, эритүү ж. б. иштер жүргүзүлөт. Канава, шурф казылат. Тереңдикте штольня, шахта ж. б. тоо казмалары ишке киргизилет. Терең бургулоо, кенден сынамык алуу, курамын аныктоо, санын тактоо маселелери каралат. Чалгындоо иштери өз ичинен 3 баскычтан турат. Биринчи, алгачкы баскычта кендин жалпы өлчөмү, түрлөрү, түспөлү, курамы, ылгоо жана казып алуу шарттары такталат. Натыйжада кендин запасы эсептелет. Өндүрүшкө жарактуулугу билинет. Техникалык-экономикалык доклад (ТЭД) даярдалат. Жарактуу кендерди жакын арада казып алуу маселеси каралат. Мындан кийин дыкат чалгындоо иштери (экинчи мезгил, баскыч) жүргүзүлө баштайт. Кендин таралышы, түзүлүшү, орун алуу шарттары, казып алууда кездешүүчү физикалык касиеттери аныкталат. Изилденген кенге өндүрүштүк баа берилет. Казып алуу үчүн техникалык долбоор түзүлөт. Шахта, рудник сыяктуу мекемелер курулат. Үчүнчү баскычта пайдаланууга берилүүчү чалгындоо ишке киргизилет. Бул баскыч кен казып ала баштаган мезгилден казып алганга, башкача айтканда бүткөнгө чейин улантылат. Кен казып алуу иштерин тейлөөдө жана аны пландаштырууда геологиялык маалыматтарды берип турат. Кендин түзүлүшүн тактап, толук изилденбей калгандарын табат.
Суулу-Маймак
Суулу-Маймак — Кыргызстандын Талас облусунун Кара-Буура районундагы айыл. Аманбаев айыл аймагына кирет.
Калий нитраты
Калий нитраты, калий селитрасы, КNО3 — түссүз кристаллдар, тыгызд. 2,11 г/см3, балкып эрүү t 339°С; пайда болуу жылуулугу ДHo 298 =-17,76 ''Дж/моль. ''Сууда жакшы эрийт, жогорку темп-рада ысытканда кычкылтекти бөлүп чыгарат. К. н. менен орг. заттар аралашмасы жеңил от алышып тездик менен күйөт. Жаратылышта К. н. натрий нитраты менен бирдикте минераддар түрүндө кездешет. Орг. заттар чиришинен да пайда болот. Негизинен натрий нитраты менен калий хлоридинин орун алмашуу реакциясы аркылуу алынат. Жер семирткич катары колдонулат. Мындан тышкары айнек өн-дүрүүдө, пиротехникада, эт продуктула-рын консервалоодо колдонулат.
Сирингомелия
Сирингомелия — нерв системасынын көбүнчө жүлүндү жабыркаткан өнөкөт оорусу.
Оорунун пайда болушу
Мында жүлүндүн ортосунда эт өсүп, узата кобул пайда болот. Омуртка тутумдары капталына кыйшаят, эмчек учтары денеде туура эмес жайгашат же кошумча эмчек чыгат, тилдин учу экиге бөлүнүп, тиш туура эмес жайгашат, буту-колдо кошумча манжалар өсүп, бет жана баш сөөктөрдүн формалары өзгөрөт, таңдайы бийик жайгашат. Ал тубаса болушу мүмкүн. Түйүлдүктүн жүлүнүндө жана анын мээге кеткен уландыларында өзгөрүү пайда болот. Адегенде бул өзгөрүүлөр байкалбайт. Омуртка жараланганда же ар кандай микробдор, вирустардан болгон жугуштуу оорулардан кийин, кээде өзүнчө эле жүлүн ткандары өсүп, глиоматозго алып келет. Кээде гидромиелия болушу мүмкүн.
Мында жүлүндүн борбордук каналы кеңеет. Ага омуртка сөөктөрүнүн туура эмес өсүшү себеп болот. Оорулуу адатта врачка кеч кайрылат. Көкүрөгү же колу ооруганда гана ооруну сезет (колдун манжалары начар иштеп, жумулбай калат). Оорулуу терисин күйгүзүп алса да сезбейт, бирок күйүк көпкө айыкпайт.
Оң колдун сөөктөрү сол колго караганда жооноюп, чоң болуп көрүнөт. Мындай көрүнүш хейромегалия деп аталат. Анда чыканак муундары чоңоёт, муун кыймылы начарлап, кыймылдатканда оорубайт. Териси кургап, одуракай тартат. Омуртка тутумунун узун булчуң эттери да өзгөрөт, ошол себептен оорулуу бүкүр болуп калышы ыктымал. Дарылоодо рентген нурлары жакшы натыйжа берет. Бул оору менен жапа чеккендерге оор жумуш жана ысык цехте иштөөгө, болбойт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Жыландытоо тоосу
Жыландытоо тоосу – Алай кырка тоосунун түндүк тармагы. Чөгөм жана Кичи Алай (Акбууранын сол куймалары) сууларынын аралыгында кеңдик багытта 20 кмге созулуп жатат. Туурасы 5 км. Орточо бийиктиги 4300–4400 м, эң бийик жери 4600 м. Кыры аска-зоокалуу, мөңгүлүү, түштүк капталы кыска жана тик, түндүгү жантайыңкыраак, майда кокту-колоттор бар. Карбондун кумдук, сланец, алевролит, акиташтуу конгломерат, гравелит жана башкалар тектерден турат. Шалбаалуу талаа (2800 мге чейин), бадалдуу токой (арча; 2900–3100 м),  субальп жана альп шалбаалуу талаа (3100–3400  м) ландшафттары, ошондой эле бийик тоолуу субнивалдык жылаңач чөл да мүнөздүү. Жайыт.
Добуш берүү
Добуш берүү – конституциялык укукта: а) шайлоочу-жарандын өзү каалаган депутаттыкка же дагы башка шайлануучу кызмат ордуна талапкерге өз добушун берүүгө; б) коллегиялык мамлекеттик органдын же жергиликтүү өзалдынча башкаруу органынын чечим кабыл алуу максатында; в) уюм мүчөлөрүнүн же коомдук бирикменин жетекчи органынын алардын чечимин кабыл алуу боюнча жасаган аракеттери.
Кичи Шолга
Кичи Шолга — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шолга дарыясынын оң жээгинен 7 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Шишдөбө кенчи
Шишдөбө кенчи 1976-жылы Кара-Балта шаарынын түндүгүндөгү Шишдөбө шаар чалдыбарынан табылган. Жез менен коргошундун куймасынан (сплав) жасалган 4859 даана тыйындан турат. Тыйындар эки карапа идишке (хумга) салынып, 1,5 м тереңдикке катылган. Алардын сакталышы жана жасалыш сапаты начар болуп, 60–70% жезден жана 15–31% коргошундан турган. Тыйындардагы жазууларда Аксикент, Барскоон, Өзгөн, Күзордо, Маргалаң шаарынан чыгарылгандыгы жөнүндө маалымат бар.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
аарынан чыгарылгандыгы жөнүндө маалымат бар.
Сэрэ-Мач дарыясы
Сэрэ-Мач — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Окко-Порэль-Кы дарыясынын сол жээгинен 53 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Карыпбек Алымкулов
Алымкулов Карыпбек - (13. 2. 1938-ж. туулган, Чүй облусу, Сокулук району, Белек айылы) - электр техник, техника жана технология боюнча доктор (1997), профессор (1992), КРнын өнөр жайга эмгек сиңирген ишмери (1993). ФПИни (1960), Ленинграддагы Электр техника институтунун аспирантурасын бүтүргөн (1964). ФПИде окутуучу, улук окутуучу, доцент, ФПИнин энергетика факультетинин профессор (1965-2000), КСЭнин Башкы редакциясында техника редакциясынын башчысы (1968-71), Электр машиналарын куруу боюнча илимий-изилдөө, долбоорлоо-конструктордук жана технологиялык институтунун директору (1972-88), КРнын Өкмөтүнүн башкаруу институтунун ректору (1988-92), «Электр техникасы» илимий-техникалык борборунун директору (19922000), Кыргызстандарттын алдындагы Стандартташтыруу, метрология жана сертификаттоо боюнча Россия академиясынын филиалынын директору (1996-97), КРнын товарөндүрүүчүлөр ассоциациясынын президенти (1996-жылдан), СССРдин ойлоп табуучусу (1984). 160тан ашык илимий эмгеги жарык көргөн, анын ичинде 11 монография, 6 сөздүктүн автору. «Даңк» медалы менен сыйланган (2000). Эмгектери: Однофазные асинхронные двигатели для электроприводов малой мощности. Исследования, разработка, внедрение. Б., 1995; Оптимальное проектирование однофазных коллекторных электродвигателей. Б., 2003.
Боёк өсүмдүктөрү
Боёк өсүмдүктөрү - боёк заттуу өсүмдүктөр. Боёк зат өсүмдүктүн кабыгында, жалбырагында, мөмөсүндө, тамырында, гүлүндө, бүчүрүндө жана уругунда болот. Боёк өсүмдүктөрүнүн көпчүлүгү кымыздыктар, талдар, бук ж.б. өсүмдүктөр тукумуна кирет. Табигый боёкторду кыргыздар килем, шырдак ж.б. үй чарбасына керектелүүчү буюмдарды боёодо пайдаланышкан. Эң алгачкы адамдар боёк катары жошону пайдалана билишкен.
Тегене көмүр кени
Тегене көмүр кени Жалал-Абад облусунун Аксы районунда, Таш-Көмүр шаарынан 30  км түндүгүрөөк тарапта. Тоо-геол. түзүлүшүнө карата кен карьердик талаа жана шахталык талаа болуп экиге бөлүнөт. Кен жөнүндөгү биринчи маалымат 1931–32-ж. жүргүзүлгөн геол. cъемканын негизинде берилген. 1954–55-ж. геол. cъемка, издөө иштери 1969–72- жана 1976–79-ж. чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Көмүр юра катмарынын төмөнкү бөлүгү–Таш-Көмүр свитасы менен байланышкан. Бардыгы 7 кабат аныкталган, алардын ичинен бир кабат (Т6) өнөр жайлык мааниге ээ. Анын калыңдыгы 0,19 мден 17,8 мге чейин өзгөрөт. Сапаты боюнча көмүр Таш-Көмүрдүн узун жалындуу (Д) маркасына таандык. Орточо күлдүүлүгү 15,17%, орточо күйүү жылуулугу 30,71 МДж/кг (7336 ккал/кг). Тегене-шахталык участкасынын запасы В+С1+С2 категориясы боюнча 51683 миң т. Тегене-карьердик участкасынын 1997-жылга карата запасы 6865 миң т.
Магот
Магот (лат. Macacus sylvanus) — макак маймылдардын бир түрү.
Машайак
Машайак (иврит тилинде. ‏מָשִׁיחַ‏‎, маши́ах; грек тилинде. Χριστός, христо́с) — сөзмө-сөз которгондо «майланган». Элей майы менен майлоо байыркы убакта эврей элинде падышаны такка отургузаарда жасала турган же дин кызматчысын шайлоодо жасала турган расми болгон. Иудаимзде «машиах» деген сөз «руханий жетекчи» же «падыша» дегенди билдирет. Тарстар (христиандар) Исаны келечекте келип жер үстүндө падышачылык кыла турган Машайак (Христос) деп ишенишет.
Николай Боголюбов
Боголюбов Николай Семенович - (1905-ж. т., Москва ш. ) - коомдук жана парт, ишмер. Кызматчынын үй-бүлөсүнөн. 1925-жылдан КПССтин мүчөсү. 1924-25-ж. кызыл үй башчысы, ВЛКСМ укомуна инспектор. 1925-28-ж. ВКП (б) Волоколамск укомунда иштейт. 1928-32-ж. Москванын өнөр жай ишканаларында иштеп жүрүп, жумушчу факультететин бүтөт. 1932-34-ж. механика-машина куруу институтунда окуган. 1934-ж. Караганда облусундагы эт-сүт с-зунун саясий бөлүмүнө башчы. 1936-38-ж. Казакстан КП(б) Келлеров-ский жана Шучинский райкомунун биринчи секретары, кийин Түндүк Казакстан обкомунун үчүнчү секретары. 1939- 45-ж. Казакстан КЩб) БКнын үчүнчү, Семипалатинский, Алматы, Чыгыш Казакстан обкомунун биринчи секретары. 1945-жылдын июлунан 1950-жылдын июлу-на чейин Кыргызстан КЩб) БКнын биринчи секретары. СССР Жогорку Советинин (2-3-шайл. ), Казак ССР Жогорку Советинин (1-шайл. ), Кырг. ССР Жогорку Советинин (2-шайл. ) депутаты. Эки Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу, 1-дараж. Ата Мекендик Согуш ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Калий перманганаты
Калий перманганаты, КMnО4 — кочкул кызгылт көк түстүү кристалл, тыгызд. 2,7 ''г/см3. Пайда болуу жылуулугу DНo298 = -194,4 кДж/моль, ''ысытканда балкып эрибестен, кычкылтекти бөлүп чыгаруу менен ажырайт. Сууда эрип кызгылт көк түстөгү эритмени пайда кылат. К. п. күчтүү окистендиргич. Кычкыл чөйрөдө Мn+2 чейин калыбына келет. Конц. Н2SО4 жана орг. заттар менен тийишкенде жарылууга дуушар болот. К. п. орг. заттар синтездөөдө окистендиргич катары пайдаланылат. Медицинада жана ветеринарияда дары зат катары, хим. реактив катары колдонулат.
Кабяс (Ишимбай району, Башкыртстан)
Кабяс — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Кулгунин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 42 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Добуш берүү туру
Добуш берүү туру – шайлоочулардын добуш берүүсү менен добуш берүү жыйынтыгын аныктай турган шайлоо өнөктүгүнүн айлампасы. Шайлоочулардын баштапкы добуш берүүсү талапкерди шайлоо үчүн зарыл болгон натыйжага алып келбеген учурда, мыйзам тарабынан бирнече Д. б. т. каралышы мүмкүн.
Кен иштетүү
Кен иштетүү - жер кыртышындагы кен байлыктарды өндүрүп алуу иштери. Адегенде кен байлыктар геологиялык жактан толук изилденет. Кенди издөө жана чалгындоо иштери жүргүзүлүп, запасы, сапаты аныкталат. Казып алуудагы экономикалык жактары, кен казып алуучу ишкананын кубаттуулугу, иштетүү ыкмалары каралат. Чалгындоодо геофизикалык, геохимиялык ж. б. ыкмалар колдонулат. Бардык жактан толук изилденип бүткөндө, долбоордун негизинде кен казыла баштайт. Жер тереңдигинде же жер бетинде ар кандай казылмалар жана бургулоо иштери жүргүзүлөт. Шахта (рудник) имараттары курулат. Шахтада эки түрдүү казма казылып, анын биринен шахта ичине таза аба киргизилет, экинчисинен булганган аба сыртка чыгарылат. Мындай иштерди тик же жантайыңкы шахта стволдору жана штольня аткарат. Кен ачылгандан кийин аны казып алууга даярдык көрүлөт. Шахта стволдору, жардамчы казмалар казылат. Үңүлмөдөн казылып алынган кен таштар атайын унаа жана жер бетине көтөрүп чыгарылат. Ар кандай жүктөр, жабдыктар, шаймандар, кишилер шахта стволундагы көтөргүчтөр аркылуу шахтага түшүрүлөт же жер бетине көтөрүлөт. Кен иштетүүдө жер кыртышындагы кен байлыктарды толук казып алуу негизги орунду ээлейт. Көп учурда ачык жол жана казып алуу кеңири колдонулат. Мында эмгек өндүрүмдүүлүгү жер алдына казганга караганда 7–20 эсе жогору, казылып алынган кендин өзүнө турган наркы бир кыйла төмөн болот.
Кыргыз Республикасынын Баатыры
«Кыргыз Республикасынын Баатыры» - Кыргыз Республикасынын жогорку даражадагы өзгөчөлүк белгиси. 1996-жылы 16-апрелде «Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сыйлыктары» мыйзамынын негизинде түзүлгөн. 2013-жылдын июнуна карата 22 Кыргыз Республикасынын баатырлары белгилүү.
Жобосу
"Кыргыз Республикасынын Баатыры" жогорку даражадагы наамынын жобосу 1996-жылдын 10-ильда Кыргыз Республикасынын президентинин жарлыгы менен бекитилген.
Бул жобо менен:
"«Кыргыз Республикасынын Баатыры» жогорку даражадагы өзгөчөлүк наамы мамлекет жана эл алдында өзгөчө эмгек сиңирген, Кыргыз Республикасынын эркиндиги жана эгемендүүлүгүн сактоого баатырдык эрдик кылган жарандар сыйланат. «Кыргыз Республикасынын Баатыры» жогорку даражадагы өзгөчөлүк наамы  Кыргыз Республикасынын президенти тарабынан бир жолу гана ыйгарылат. Жогорку даражадагы өзгөчөлүк наамына татыган адамга  «Ак-Шумкар» өзгөчө белгиси ыйгарылат."
«Кыргыз Республикасынын Баатыры» жогорку даражадагы өзгөчөлүк наамына татыган адамдардын энесине Баатыр эне ордени ыйгарылат.
«Ак-Шумкар» өзгөчө белгиси
«Ак-Шумкар» өзгөчө белгиси алтындан жасалып, жогорку деңгээлдеги сегиз нур 40 мм айлананы, жана ылдыйкы деңгээлдеги он алты нур 30 мм айлананы түзүп, симметриялык жылдыз формасында жасалган. Нурлардын, чектеринин жана формасынын караандары тоо чокуларын жана ачылган тоо жоогазынын элестетет. Жылдыздын борбордук диски рельефтүү күмүш лавр жалбырагы менен чегеленген. Дисктин борборунда ыйык Ак-Шумкардын күмүштөн жасалган рельефтүү сүрөттөлүшү жайгашкан. Дөңгөчү, кызыл эмаль талаачасында түндүктүн рельефтүү сүрөтү тумар формасында жасалган.
1-й Яңайыл (Татышлин району, Башкыртстан)
1-й Яңайыл — Башкыртстандын Татышлин районундагы айыл, Кудашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 113 киши. Почта индекси — 452800, ОКАТО коду — 80460000000.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жапай Көкташ уулу
Жапай Көкташ уулу (болжолу 1870-жылдар – 1918) – сарбагыш уруусунун белгилүү манаптарынын бири. Үмөтаалы Ормон уулунун небереси. Кыргызстан Россия империясынын карамагына киргенден кийин Кочкор өрөөнүндөгү Ниязбек, Борукчу, Семиз-Бел, Жоон-Арык болуштуктарындагы эл бийлеген төбөлдөр анын таасиринде болгон. 1916-жылдагы улуттук-боштондук көтөрүлүшүндө орус баскынчыларына каршы күрөшкө активдүү катышып, аны уюштуруучулардын башында турган. Көтөрүлүш башталганда, бул өрөөндүн батышындагы черикчи тукуму Канат Ыбыке уулун «хан» көтөрүш-көндө, чыгыш жагы Ж. Көкташ уулунун демилгеси менен Тезекбай Түлкү уулун «хан» шайлашат. Көтөрүлүшчүлөрдүн бул тобу өрөөндүн борбору – Столыпино кыштагын талкалап, андагы орус келгиндерин сүрүп чыгышкан. Жазалоочу аскер тобунун келиши менен Жапай Көкташ уулу өз эли менен Кытайга качып барып, 1918-ж. кайра келген. Бул учурда падышалык бийлик кулатылганына карабай, көтөрүлүштү уюштуруучулардын бири катары күнөөлөнүп, Токмок шаарына жакын Шор-Төбө деген жерде атылган.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Самаков Карганбек Садыкович
Өмүр баяны
Самаков Карганбек Садыкович 1963 жылы 26-сентябрьда Нарын шаарында туулган. 1970 – 1980ж.ж. Нарын шаарынын №-4 Ленин атындагы мектебинде окуган. 1980 – 1985ж.ж. Фрунзе шаарынын Политехникалык институтунун инженердик-курулуш факультетин бүтүргөн. 1995 – 1998ж.ж. Кыргыз Улуттук Университетинин юридикалык факультетин бүтүргөн. 2005 – 2008ж.ж. Кыргыз Республикасынын Тышкы иштер министрлигинин Дипломатиялык Академиясын бүтүргөн.
Ишмердүүлүгү
1985 – 1986ж.ж. Нарын автожолдорун эксплуатациялоо Башкармалыгында инженер болуп иштеген. 1986 - 1991ж.ж. Нарын жол-куруу Башкармалыгында инженер-куруучусу болуп иштеген. 1991 - 1992ж.ж. Нарын автожолдорун эксплуатациялоо Башкармалыгында материальдык-техникалык камсыздоо бөлүмүнүн башчысы болгон. 1992 – 1994ж.ж. «Аман» фирмасынын директору болуп иштеген. 1994 – 1996ж.ж. «Аман ЛТД» фирмасынын директору болуп иштеген. 1996 – 1998ж.ж. «Эверест-ко ЛТД» комерциялык фирмасынын президенти болгон. 1998 – 2001ж.ж. Кыргызалко мамлекеттик ишканасынын Нарын областы боюнча өкүлчүлүгүнүн директору болуп иштеген. 2000 – 2005ж.ж. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты № 21- Ат-Башы шайлоо округунан шайланган. 2003ж. баштап Эларалык, Тышкыэкономикалык, Парламенттер аралык комитетинин төрагасы болгон. 2005 – 2007ж.ж. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты № 33 Нарын шайлоо округунан шайланган, Эларалык иштер жана Парламенттер аралык байланыш комитетинин төрагасы болгон. Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик кызмат кеңешинин төрагасынын орун баскан. 2010ж. 10 октябрынан баштап бүгүнкү күнгө чейин Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты, «Ата Мекен» депутаттык фракциясынын мүчөсү, Сот-укуктук маселелер боюнча комитетинин төрагасынын орун баскан. Эларалык иштер жана Парламенттер аралык байланыш комитетинин мүчөсү. «Ата Мекен» фракциясынын лидеринин тышкы иштери боюнча орун баскан.
Шилтеме
[] Cotegory: Персоналия
Зекет
Пайдаланылган адабияттар:
1. Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк: Мектеп окуучулары үчүн. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы Редакциясы, 1990. 113 б. ISBN 5-89750-028-2
2. Кыргыз Совет Энциклопедиясы: 6 томдук/ Башкы редактор Орузбаева Б. Ө./ - Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977-1980. Т.1-6.
Кыргызстандагы «Ачык Өкмөт» демилгеси
«Ачык Өкмөт» Өнөктөштүгү (Open Government Partnership, OGP) – улуттук жана субулуттук өкмөттөрдүн жарандардын укуктары менен мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү, өкмөттөрдүн ачыктыгын илгерилетүү, коррупцияга каршы күрөшүү жана мамлекеттик башкарууну күчөтүү үчүн жаңы технологияларды пайдалануу боюнча милдеттенмелерин жүзөгө ашырууга багытталган көп тараптуу демилге болуп саналат.
Кыргыз Республикасынын OGP демилгесине кошулуусу
2017-жылдын 21-ноябрында Кыргыз Республикасы «Ачык Өкмөт» өнөктөштүгүнүн 75-катышуучу өлкөсү болуп калды. Кыргызстандын бул эл аралык демилгеге кошулушу өлкө тарабынан ачык жана демократиялык коомду куруу жолунда көрүлгөн аракеттердин логикалык уландысы болуп саналат. 2010-жылы бүткүл элдик референдумдун натыйжасында жаңы Конституция кабыл алынып, ал башкаруунун парламенттик-президенттик формасын бекиткен. Дүйнөлүк коомчулук тарабынан демократиялык деп таанылган 2010 жана 2015-жылдарда парламенттик шайлоолордун өткөрүлүшү, 2017-жылдагы Борбор Азияда биринчи жолу болуп жаткан президенттик бийликти тынчтык жолу менен өткөрүү прецеденти өлкөдө демократиялык институттарды, саясый атаандаштыкты өнүктүрүү жана коомдук стабилдүүлүккө жетишүү үчүн мыкты негизди түздү.