Эмчектеги_бала
Кыймылдын өсүшү жана психиканын өнүгүшү
Бир айлык кезинде баланы тикесинен көтөргөндө башын кармоого аракеттенет. 2 айында башын жакшы токтотуп, көмкөрөсүнөн жатканда башын, көкүрөгүн көтөрөт. 3 айында көмкөрөсүнөн жаткырса бала чыканагына жана билектерине таянып, денесин көтөрөт, жамбашынан жөлөсө отурат, чалкасынан капталына оодарылат, башын түз кармайт. 4 айында эркин кыймылдайт; алаканына таянып көтөрүлөт, чалкасынан көмкөрөсүнө которулат, буюмдарды чапчып, сылайт жана кармалайт. 5 айында жөлөнүп отурат же колтугунан жөлөсө бир нерсени кармап буттарын бүкпөй түз турат. 6 айында жөлөөсүз эле отурат, көкүрөгүнөн жөлөсө туруп, бут шилтөөгө аракеттенет. 7 айында эмгектейт, өз алдынча отурат, тизесине турат, керебетке жармашат, көкүрөгүнөн жөлөсө бут шилтеп басат, оюнчукту бир колунан экинчи колуна алат. 8 айында өзү отурат, жатат, бир нерсеге таянып ордунан турат, басууга аракеттенет. 9 айында өзү турат, эки колунан кармап жетелесе басат, турса өзү отура алат, тизелеп турат. 10 айында өз алдынча отуруп, турат, стулду түртүп басат, бир колунан жетелетип басууга аракеттенет. 11 —12 айында бир колунан жетелесе жакшы басат, өзү кадам шилтейт, отурат, буюмду жерден эңкейип алат. Кыймылынын өсүүсү менен катар таанып-билүүсү да өнүгөт жана тили чыгат. Төрөлгөндүн 2-жумасында эле бала ойгонгондон кийин бир нече мин. көзүн ачып жатат, ачка болгонун сезип ыйлайт, бармагын сорот. Эненин эмчеги жакындаганда тыбырчылай башын эмчек жакка буруп, оозун ачат, соруу жана жутуу кыймылдарын аткарат. Бир айында бош койсо буту-колун сереңдетет, башын бурат, жалтырак буюмдарды карайт. Тежемел багылган бир жарым айлык бала жаңы тамакты көнгөн тамагынан айырмалайт. 2 айында кишинин үнү чыкса башын бурат; түрдүү эмоциялык реакциялар пайда болот: чакырса жылмаят, үн салат. 3 айында буюмду көрсөтүп жылдырса ээрчип тиктеп карайт, үн чыккан тарапты боолголоп башын бурат, тааныш буюмдарын билет, аларга кызыгып, кармалоого аракеттенет, каткырып күлөт. 4 айында кыймылды ээрчип карайт, чоочун кишини байкайт, илинип турган оюнчуктарды кармалап ойнойт. 5 айында энесин жакшы таанып, жакындарын билет, өзүн чакырганда сезет, шалдыракты алууга колун түз сунат, көпкө кармап турат. 6 айында оюнчуктар менен ойнойт, аларды чачат, муундарды бөлүп (мисалы, «ма», «ме»), айтууга аракеттенет, кашыктан тамак жей алат, тамакты көргөндө оозун ачып, сугунат. 7 айында күзгүдөн өзүн көрүп талпынат, сөздү түшүнө баштайт, былдырап сүйлөйт, «отур», «тур», «жат», «алакан чап» дегендерди аткара алат, буюмду турган жеринен көзү менен издейт, чакырса колдон колго өтөт, «а-та», «а-па» муундарын кайталайт. 8 айында чоң кишиден үйрөнгөн кыймылдарды суроо боюнча кайталайт, өзүнө жаккан буюмду алууга же табууга абдан аракеттенет; оюнчуктар менен кызыгып ойнойт, аларды көңүл коюп карап, бир-бирине ургулайт жана башкалар 9 айында үйдүн ичинде буюмдарды издейт, айтканды (мисалы, «колуңду бер», «колуңду булга» жана башкалар) аткарат, майда буюмдарды чогултат, идиштин ичиндегилерди чубап чыгарат. 10 айында оңой сөздөрдү айтат, аталган оюнчукту таап берет, тыйганды, жумшаганды түшүнөт, бетин жаап жашынбак ойнойт. 11 —12 айында көп буюмдун атын билет, 10— 12 сөздү («эне», «ата» жана башкалар) айтат, дененин бөлүктөрүн көргөзөт. Баланын дени сак өсүшү үчүн тазалык жана таза аба эң керектүү шарт болуп эсептелет. Балага ылайыкталган бөлмөдө аба, жарык жетиштүү болуп, керектүү гана мебель коюлат. Күн сайын пол, мебель, терезенин текчелерин чаңдатпай ным чүпүрөк менен сүртүп, шыптагы жана дубалдын боорундагы чаңды жума сайын тазалап туруу керек. Бөлмөнү тазалоо учурунда баланы сыртка сейилдетип жүргөн оң. Кышында бөлмө ар бир 2—3 саатта 10—15 мин. желдетилип, бөлмө температурасы 18°—20°С болгону жакшы (ымыркай бала үчүн 21—22°С). Өтө жылуу бөлмөдө кармалган балдарга суук бат тиет. Баланы багууга керектүү бардык буюмдар — вазелин май жана кебез, упчу, дененин жана суунун температурасын өлчөөчү термометр, клизма үчүн №1 баллончо, жылыткыч, көзгө дары тамчылаткыч, бор кислотасынын 2%түү эритмеси, марганцовканын мала кызыл жаңы эритмеси, йод же бриллиант жашылынын эритмеси керебеттин жанына коюлган кичинекей столдун үстүнө даки менен жабылып турууга тийиш. Баланын төшөнчүсү. Баланы коюнга алып жатууга болбойт, анын өзүнчө керебети болууга тийиш. Керебетти аба жетпеген бурчка, жылыткычтардын жана эшиктин жанына коюуга болбойт. Кичине балдардын матрацын жууп жана желдетип турат. Деңиз чөбү, жылкынын кылы жана жыгачтын майда таарындылары жана башкалар салынган матрацтар жакшы. Матрацка клеёнка төшөп, үстүнө шейшеп салынат. Матрацты жакшы жуулчу кездемеден тыштайт. Балага жаздык жаздалбайт, ал эми чоң жаздыкка жаткыруу зыян. Эмчектеги бала көп уктайт, ошондуктан анын тынч уктоосуна шарт түзүү зарыл. Төшөнчүсүн таза кармап, керебетин, төшөнчүлөрүн жайып же бөлмөнүн терезесин же форточкасын ачып желдетүү зарыл. Баланы колго алып же керебетте терметүү туура эмес. Дени сак бала терметпесе деле жакшы уктайт. Баланы сейилдетүүдө колясканы колдонсо болот, кара Балдардын коляскасы.