cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эстония губерниясы
Тарыхы
Губерния Орусия империясы тарабынан 1721-жылы Улуу Түндүк согуш учурунда Швециядан алынган Орус падышалары Эстониянын герцогу титулуна ээ болгон ( Князь Эстляндский , Knjaz' Èstljandskij ), Императордук Орус доорунда англис тилинде кээде Эстониянын Принц деп да аталат.
Крутая (Чоң Губистая куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
Нинбург (Зале)
Нинбург (Зале) (Nienburg (Saale)) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Зальцланд районуна кирет.
Крутая (Чоң Губистая куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Нинбург (Зале)
Калкы - 6989 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 24,55 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 89 235. Муниципалитеттин башчысы — Маркус Бауэр.
Бад-Шёнборн
Бад-Шёнборн (Bad Schönborn) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Карлсруэ административдик округуна карайт. Карлсруэ районуна кирет.
Калкы - 12 530 киши(2013-ж.). . Аянты - 24,09 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 2 15 100. Мэр — Рольф Мюллер.
Нойдроссенфельд
Калкы - 3931 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 50,24 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 4 77 142. Муниципалитеттин башчысы — Дитер Шар.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 45 шаардык районго бөлүнөт.
Пинери (Колорадо)
Пинери (Колорадо) (The Pinery) — Колорадо штатынын Дуглас округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 7 253 киши. Болжолдуу аянты - 20.9 км². FIPS коду — 08-77235.
Тампонаж
Тампонаж (tampon – тыгын) – тоо тектердин жарака-жылчыктарын жана көңдөйлөрүн цемент, суюк айнек, чопо же битум эритмелери менен толтуруп (басым астында) массивдердин туруктуулук жана суу өткөрбөө касиеттерин арттыруу процесси. Тампонаж кен казуу иштеринде (тоо тек басымы жогору учурунда), жер астындагы сууларды тоо-кен казмаларына киргизбөө же массивдин (тектердин) урап кетпеси үчүн жүргүзүлөт. Тампонаждын эритме материалдарына карата тоо тектерди цементтөө, битумдоо, силикаттоо, чополоо түрлөрү жана айкалышкан тампонаж колдонулат.
Норман (Небраска)
Норман (Небраска) (Norman) — Небраска штатынын Kearney округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 49 киши. Болжолдуу аянты - 0.3 км². FIPS коду — 31-34650.
Эрматов Тообай
Эрматов Тообай (10. 8. 1959, Өзбек ССРи, Ташкент облусу, Бостандык району, Кызыл-Туу айылы - 1999, Ак-Таш айылы) - спорт тармагынын көрүнүьстүү ишмери, дене тарбия отличниги (1997).
Бүхенбойрен
Калкы - 1715 киши(2013-ж.). . Аянты - 6,00 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 1 40 024. Муниципалитеттин башчысы — Фридеман Бух.
Мамлекеттик катчы
Мамлекеттик катчы – КР мыйзамы боюнча түздөнтүз КР Президентине баш ийген жана мамлекет башчысынын конституциялык ыйгарым укуктарын ишке ашыруу, КРдин ички жана тышкы саясаттарын иштеп чыгуу жана ишке ашыруудагы аракеттерди координациялоо боюнча анын тапшырмаларын аткаруучу кызмат адамы. М. к-нын негизги кызматтык милдети: ага КР Президенти ыйгарган өкүлчүлүк милдетин аткаруу; КР мамлекеттик саясатын маалыматтык-талдоо жана идеологиялык жактан камсыз кылуу жумуштарын координациялоо; саясий партиялар, коомдук уюмдар жана диний конфессиялар менен байланыштарды кармап туруу; бирдиктүү кадр саясатын ишке ашыруу; КР Президентинин башка тапшырмаларын аткаруу болуп саналат.
Ашлэнд (Массачусетс)
Ашлэнд (Массачусетс) (Ashland) — Массачусетс штатынын Миддлсекс округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 16 593 киши. Болжолдуу аянты - 33.5 км². FIPS коду — 25-02130.
Жаңы хасан (Белорет району, Башкыртстан)
Жаңы хасан — Башкыртстандын Белорет районундагы айыл, Инзер айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 216 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Рафаэль
Рафаэль Санти [өз аты Рафаэлло Санти (Санцио); 26 же 28. 3 (башка маалыматтар боюнча 6. 4), 1483, Урбино – 6. 4. 1520, Рим] – Кайра жаралуу доорундагы италян живописчиси жана архитектору. П. Перужинонун шакирти. Классикалык ачык-айкындык жана көтөрүңкү маанай менен Кайра жаралуунун оптимисттик идеалдарын чагылдырган. Рафаэлдин алгачкы чыгармалары («Үч сулуу», «Рыцардын түшү», «Мадонна Конестабиле», 1500–02-жылдар чен) асемдүүлүккө, назик лиризмге толгон. Күчтүү сезимге, ыргактуулукка, көркөм түс айкалыштарына, тулкулардын жана зор архитектуралык чөйрөнүн биримдүүлүгүнө жетишүү менен Ватикан (1509–17) станцаларындагы (бөлмөлөр) дубал сүрөттөрүндө адамдын жердеги бактысын, ички дүйнөсү менен дене турпатынын айкалышын даңктаган. Теңир энесинин көптөгөн сүрөттөрүн («Сикст мадоннасы», 1515–19), Фарнези вилласынын дубалындагы (1514–18), Ватикан лоджияларындагы (1519, шакирттери менен) сүрөт ансамблдерин жараткан. Портреттеринде Кайра жаралуу адамынын идеалдуу образын түзгөн («Б. Кастильоне», 1515), Римдеги ыйык Пётр соборун долбоорлогон, Санта-Мария дель Пополо чиркөөсүнүн Кижи капелласын (1512–20) курган.
Весниндер
Весниндер -сов. архитекторлор. Леонид Александро­вич В. (1880—1933). Петербург көр­көм сүрөт академпясында Л. Н. Бенуадан окутан (1901—09), Москвадагы Жог. тех. окуу жайы (1923—31) менен Москва архитектура институнун (1932— 33) проф., Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган.
Виктор Алексан­дрович В. (1882—1950). Петербургдагы Гражд. инженерлер даярдоочу институтта окутан (1901—12). СССР ИА­нын акад. (1943). СССР архитектура академиясынын алгачкы президенти (1939—49).
Весниндердин программалык эмгектери — Эмгек Дворецинин имаратынын (1923), «Аркос» соода коом үйүнүн (1924), «Ленинградская правда» газетасынын филиалынын (1924) жанa Ленин атн. китепкананын (1928) долбоорлору. 1929—32-ж. Днепр ГЭСинин, Харьков театрынын жанa Москвадагы Ленин атындагы заводдун, Маданият двореци­нин долбоорун түзүшкөн.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Добичен
Добичен (Dobitschen) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Альтенбург районуна кирет.
Калкы - 505 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 6,55 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 77 003. Муниципалитеттин башчысы — Олаф Хайнке.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт.
Чукул туташуу
Чукул туташуу - конструкциянын түзүлүшүндө каралбаган жана анын нормалдуу иштешин бузган, ар түрдүү потенциалдуу электр чынжырындагы эки чекиттин электрдик биригиши. Нормадагы электр тизмегинде Чукул туташуу болуусу мүмкүн эмес. Чукул туташуу ток өткөрүүчү элементтердин изоляциясынын (обочолонуусунун) бузулушунан же изоляцияланбаган элементтердин бири-бирине механикалык тийишүүсүнүн натыйжасында пайда болот. Ошондой эле жүктөлүүнүн каршылыгы азыктандыруу булагынын ички каршылыгынан аз болушу Чукул туташуу деп айтылат. Үч фазалуу электр тармактарында Чукул туташуунун төмөнкүдөй түрлөрү болот: бир фазалуу (фазанын нейтралдык өткөргүч же жер менен туташуусу); эки фазалуу (эки фазанын тийишүүсү); эки фазанын жер менен туташуусу (эки фаза өз ара же бир убакта жер менен туташат); үч фазалуу (үч фаза өз ара туташат).
Электр машинасында Чукул туташуунун төмөнкүдөй түрлөрү кезигет: ротор, статор же трансформатордун оромдорунун өз ара туташуусу; аба аркылуу өткөн электр чубалгыларындагы өткөргүчтөрдүн жабырланышы жана алардын жер менен туташуусу - ошол чөйрөдө күчтүү электр магнит талаасын жана жакын жайгашкан жабдууларда электр кыймылдаткыч күчүн пайда кылып, анда иштеп жаткан адамдар үчүн коркунуч туудурат, чынжырынын каршылыгын жогорулатуу үчүн үч фазага удаалаш реактор деп аталган индуктивдүү каршылык туташтырылат.
Taмтaм
Taмтaм – жалпак жез, коло ж. б. металлдан жасалып, алкакка илинген табак; симфониялык оркестрдин өзүнөн добуш чыкчу урма музыкалык аспап, гонгдун түрү. Тамтамдын диаметри 600–1500 мм, калыңдыгы 7–9 мм. Таякчаны ургулоо менен глиссандо, триоли өңдүү добуштар алынат. Тамтамды симфониялык оркестрге алгачкы жолу 1791-жылы Ф. Ж. Госек киргизген.
Веспасиан Тит Флавий
Веспасиан Тит Флавий (9—79) — Флавнилердин династиясын негиздөөчү,
Рим императору (69—79). Им­ператор Клавдий менен Нерондун тушунда Жог. магистратура жанa командачылык аскер кызматтарын аткарган. Иудейде Римге каршы кыймылды баскан. Чыгыш легиондор император деп жарыялаган. Веспасиан империянын социалдык базасын чыңдап, провинцияларга рим, латын граждандыгын кеңири таркаткан; жаңы салыктарды чыгарган, армияны кыскартып, мамл. каражатты үнөмдөө режимпн орноткон, жердин көбүн император менен мамлекеттин фондусуна берген.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Эралиев Айылчы
Эралиев Айылчы (1910, Кызыл-Жар району, Ак-Суу айылы-1955, ошол эле жер) - советтик, партиялык жетекчи.
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Ратлэдж (Миннесота)
Ратлэдж (Миннесота) (Rutledge) — Миннесота штатынын Pine округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 229 киши. Болжолдуу аянты - 7.8 км². FIPS коду — 27-56518.
Лаштедт
Лаштедт (Lahstedt) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Пайне районуна кирет.
Калкы - 10 262 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 43,6 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 1 57 004. Муниципалитеттин башчысы — Клаус Дитер Грим.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Кайың-Талаа
Кайың-Талаа — Кыргызстандын Ош облусунун Кара-Кулжа районундагы айыл. Кызыл-Жар айыл аймагына кирет.
Орто мектеп, китепкана, медпункт бар. Турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү, соода түйүндөрү иштейт. Чек арачы А. Сидровго эстелик тургузулган.
Калкы
Калкы ― 1364 киши (2009-жылы).
Булактар
“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5
Мамлекеттик көзөмөл
Мамлекеттик көзөмөл – мамлекеттик бийликти ишке ашыруучу, мамлекеттик органдар тарабынан чыгарылган мыйзамдардын ж. б. укуктук актылардын сакталышын камсыз кылуучу тариздердин бири. М. к. аркыл органдар: парламент, эсеп палаталары, конституциялык сот, шайлоо комиссиялары ж. б. тарабынан ишке ашырылат. Ошого жараша парламенттик көзөмөл, каржы көзөмөлү, конституциялык көзөмөл ж. б. болуп бөлүнөт
Райнхайм
Райнхайм (Reinheim) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Дармштадт административдик округуна карайт. Дармштадт-Дибург районуна кирет.
Нинхаген (Хольтемме)
Нинхаген (Хольтемме) (Nienhagen (Holtemme)) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Хальберштадт районуна кирет.
Калкы - 449 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 6,73 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 85 225. Муниципалитеттин башчысы — Райнхольд Халленслебен.
Маунтин-Хоум (Айдахо)
Маунтин-Хоум (Айдахо) (Mountain Home) — Айдахо штатынын Элмор округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 13.4 км². FIPS коду — 16-54730.
Калкы
2010-жылы калкы 11143 киши болгон.
Эрфвайлер
Эрфвайлер (Erfweiler) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Түштүк-Батыш Пфальц районуна кирет.
Калкы - 1196 киши(2013-ж.). . Аянты - 8,84 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 40 009. Муниципалитеттин башчысы — Вальтер Шварц.
Вестник академии наук СССР
Вестник академии наук СССР - [СССР]] ИАнын Президиумунун органы тарабынан ай сайын чыккан илимий жур­нал
Академиянын турмушуна байланыштуу ар түрдүү актуалдуу материалдар, союздаш республикалардын академияларынын маанилүү иштери, чет өлкөлүк илимпоздордун ил. эмгектери ж. б. жарыяланып турат. «Сын, библиография» бөлүмү бар. Тиражы 4400 (1976).
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Рафибеков Жангир Салимбекович
Рафибеков Жангир Салимбекович (5. 8. 1946, Литва, Каунас шаары – 24. 8. 2005, Бишкек) – медицина илимдеринин доктору (1995), профессор (1997). КММИни бүтүргөн (1971). Ошол эле жерде клиникалык ординатураны (1971), Москвадан докторантураны (1994) бүтүргөн. РКОдо хирург-врач, ассистент (1994–96), 1996-жылдан КМИИде доцент, улук илимий кызматкер, профессор 1999–05-жылдары КММАда кафедра башчысы. Эндокринология жана жалпы хирургия боюнча адис 140тай илимий эмгеги, анын ичинде 6 монографиясы жарык көргөн. Эмгектери: Диабетическая ангиопатия нижных конечностей и диабетическая стопа. Б., 1997; Диабетическая стопа (в соавторстве). Б., 2000; Хирургическое заболевания щитовидной железы (в соавторстве). Б., 2001; Болезнь Иценко-Кушинга и опухоли надпочечников. Б„ 2002.
Кайыпов Аалыбай
Кайыпов Аалыбай - (24. 5. 1953-ж. т., Нарын облусу, Ат-Башы району, Жаңы-Күч айылы) – генерал-майор (2004). Кыргыз Мамлекеттик дене-тарбия институтун (1975), СССР коопсуздук комитетинин кесипти жогорулатуу жогорку курстарын (Ташкент, 1980; Москва, 1983; Киев, 1988) бүткөн. 1975-77-ж. Кыргыз Мамлекеттик дене-тарбия институтунда окутуучу, 1977-95-жылдары Кыргызстан улуттук коопсуздук комитетинде кызматта, 1995-96-жылдары Кыргыз Республикасынын ички иштер министринин 1-орун басары, 1996-98-жылдары Ош облустук ички иштер башкармалыгынын начальниги, 1998-2000-ж. Ички Иштер Министрлигинин Кылмыш издөө башкармалыгынын начальниги, 2000-жылдан Кыргыз Республикасынын Чек ара кызматынын төрагасынын орун басары, төрагасы болуп иштеген. Медалдар менен сыйланган.
Оак (Небраска)
Калкы - 60 киши. Болжолдуу аянты - 0.4 км². FIPS коду — 31-35245.
Эгембердиев Мамадалы Эгембердиевич
Эгембердиев Мамадалы Эгембердиевич (26. 2. 1933-ж. т., Жаңы-Базар айылы) - Кыргыз Республикасынын байланыштын эмгек сиңирген кызматкери (1969).
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Крутая (Песчаной куймасы)
Крутая (Кораль) — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Песчаная дарыясынын оң жээгинен 0,9 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Баудойн (Мэн)
Баудойн (Мэн) (Bowdoin) — Мэн штатынын Саджадахок округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 2727 киши. Болжолдуу аянты - 113.0 км². FIPS коду — 23-06260.
Пирс (Колорадо)
Пирс (Колорадо) (Pierce) — Колорадо штатынын Уэлд (Weld) округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 884 киши. Болжолдуу аянты - 1.9 км². FIPS коду — 08-59005.
Мамлекеттик контракт
Мамлекеттик контракт – мамлекеттик керектөөлөр үчүн товар берүүчү (аткаруучу) өзү чыгарган товарды мамлекеттик тапшырыкчыга же анын көрсөтмөсү боюнча башка адамга берүүчү, ал эми тапшырыкчы берилген товарлардын акысын төлөөнү камсыз кылууга милдеттенген келишим. М. к. берүүчү (аткаруучу) кабыл алган мамлекеттик тапшырыктын негизинде түзүлөт. Мамлекеттик тапшырыкчы үчүн М. к. түзүү дайыма сөзсүз шарт болуп саналат, ал эми аткаруучу үчүн мыйзамда белгиленген учурларда жана тапшырыкчы берүүчүнүн (аткаруучунун) М. к. аткарууга байланыштуу тарткан чыгымдарынын баарын төлөп берген шарттарда гана керек.
Түштүк Тибет
Түштүк Тибет (кыт. 藏 南 , пиньинь  Zàngnán ) Индия менен Кытайга таандыктыгы талашка түшкөн аймак. Бул жерлердин калкы Тибет менен маданий, тилдик жана этникалык.
Талаш тарыхы
Британ Индиясынын түндүк-чыгыш чек арасы 19-кылымдын 2-жарымы жана 20-кылымдын башындагы келишимдер менен аныкталган; Британдык Индиянын "сырткы сызыгы" болжол менен азыркы Индия Республикасынын Аруначал-Прадеш штатынын түштүк чек арасын бойлоп өткөн. Бирок 1911-жылы Кытайда болгон Синхай революциясы аймактагы күчтөрдүн тең салмактуулугун өзгөртүп, Британия кырдаалды өз кызыкчылыгына пайдаланууну чечкен.
1912-жылы «сырткы линиянын» тундук-чыгышына согуштук экспедиция жиберилип, бул территорияларды башкаруу учун Тундук-Чыгыш чек ара башкармасы тузулген.Тундукте «сырткы линия». 1913-жылы Улуу Британия Тибетке байланыштуу маселелерди талкуулоо үчүн Шимлада (Симла) конференция өткөргөн. Бул конференцияда Британ Индиясынын өкүлү болгон Макмахон Тибетти «сырткы» (Кытай көзөмөлдөгөн) жана «ички» (өзэркин) аймактарга бөлүү жана Тибет менен Британ Индиясынын ортосунда жаңы чек араны чийүү боюнча өзүнүн сунуштарын айтты. Кытайдын өкүлү Симла конвенциясына кол коюудан баш тартып, чек ара келишими Британдык Индия менен Тибеттин ортосунда гана түзүлгөн (ал Пекинден көз карандысыздыгын жарыялаган). Эл аралык колдоого муктаж болгон Тибеттин жаңы түзүлгөн өкмөтү чек ара катары мурдагы чек аранын түндүгүнө өткөн "Макмахон линиясына" макул болду. Граждандык согуштан улам талкаланган Кытайдын Лхасадагы бийлигин калыбына келтирүүгө, андан да маанилүүсү, Тибеттен ажыратылган аймакка болгон укуктарын аскердик жол менен коргоого эч кандай мүмкүнчүлүгү болгон эмес.
Түштүк Тибет боюнча жаңжал 1950-жылы Кытай армиясы Тибетке киргенден кийин тутанган. 1947-жылы түзүлгөн Индия Республикасы 1950-жылы Кытай Эл Республикасына Макмахон линиясын азыркы чек ара деп эсептей турганын расмий түрдө билдирген. Кытай Симла конвенциясын Британия тарабынан бир тараптуу түрдө таңууланган теңсиз келишим катары эсептеген. 1960-жылы Чжоу Эньлай бейрасмий түрдө Түштүк Тибетке болгон дооматтарынан баш тартууну сунуш кылган, эгерде Индия өз кезегинде Аксайчинге болгон дооматтарынан баш тартса. Индиянын кытайлык сунуштарды четке кагышы 1962-жылы чек ара согушуна алып келди, бирок ал тең чыгуу менен аяктаган.
1972-жылы 21-январда Индия Түндүк-Чыгыш чек ара агенттигин Аруначал-Прадештин союздук аймагына айландырган. 1986-жылы союздун аймагы мамлекетке айландырылган, бул КЭРдин нааразычылыгын жараткан. 1987-жылы бул жерде чек ара жаңжалы болгон, бирок тараптар кырдаалды "бир убакытка токтотууга" макул болушкан.
Райондун географиясы
Индия талаштуу аймакты Аруначал Прадеш штаты деп эсептейт. Көз Кытайдын көз карашынан алганда, талаш аймагы бир бөлүгү болуп саналат Медог жана Дзаю жылы өлкөлөрүнүн Нингчи шаардык районунда, ошондой эле Tson жана Lhyungse Шаннан жылы өлкөлөрүнүн шаар районунун Тибет Мухтар аймагында.
Нойендеттельзау
Нойендеттельзау (Neuendettelsau) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Ортоңку Франкония административдик округуна карайт. Ансбах районуна кирет.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 17 шаардык районго бөлүнөт.
Тамчылатма сугат
Тамчылатма сугат — сугат суусун түздөн түз ар бир өсүмдүк тамырына берүү ыкмасы. Мында өтө кичине суу чыгаргычтары «Ү» тамчылаткычтары бар пластмасса түтүктөр колдонулат; суу жүргүч өсүмдүк катарларын бойлой илинип, тамчылаткычтар өсүмдүк сабагынын же дарак сөңгөгүнүн жанында болот. Тамчылатма сугатта өсүмдүктү суу менен тынымсыз, зарыл учурда азык зат элементтери менен камсыз кылат. Айыл чарба өсүмдүгүнө суу керектешине жараша бүткүл вегетация мезгили ичинде сууну улам ченеп берүү менен анын тамыры жайгашкан зонада эң ыңгайлуу нымдуулук режими түзүлөт. Тамчылатма сугатта суу керектүү гана жерге берилип, топуракка сиңип же бууланып кетпестен, үнөмдүү пайдаланылат, жантайыңкы жерди тегиздебестен эле, анда өскөн өсүмдүктү сугарууга болот.
Спорттогу аялдар
Байыркы замандарда кыздардын, аялдардын спорт менен алектенүүсү улуттарга, доорго, жашаган жерге, экономиканын өсүшүнө жараша болгон. Болжолдуу түрдө 1870-жылдарга чейин аялдар спортунда эч кандай эрежелер, атаандаштык болгон эмес, көңүл ачуучу физикалык активдүүлүк катары каралган. Акыркы убакка чейин көпчүлүк спорт түрлөрүндө аялдарга катышууга тыйуу салынган. 1967-жылы Бостондогу марафондо уруксатсыз чуркап, кээ бир эркек катышуучулар тарабынан кол салууга учураган. Кээ бир өлкөлөрдө аялдарга спорт менен машыгууга тыюу салынган. Ооганстанда 2021-жылдын августунда талиптер бийликке келгенден кийин аялдарга спорт менен машыгууга тыюу салынган.
Тарыхы
Байыркы Олимпиада оюндарынын алдында алгач Гера оюндары аталган Гера кудайына арналган аялдардын спорттук иш-чарасы өткөрүлгөн. Байыркы грек мифологияларында Гера оюндарын Олимпиада оюндарын негиздеген падышанын аялы Гипподама негиздеген деген ишеним болгон. Анда ар кандай курактагы кыздар чачын жайышып, бир жак төшү ачык тизеден бир аз ылдый көйнөк кийип 500 фут аралыгына чуркап жарышкан. Бул алардын спорттук кийими болгон. Ал эми 10-17-кылымдардагы Сун, Юань, Мин династияларында аялдар куджу деп аталган профессионал командада топ тээп ойношкон.
17-кылымдын аягында Франциянын билим берүү комитети кыздарга да, балдарга да интеллектуалдык жактан, физикалык жактан тарбия берүүгө өткөн. Германияда 1793-жылдары ГутсМут физкультурасында кыздар тарбиялана баштаган. Бул аялдар спортунун башка өлкөлөргө караганда Германияда жайылышына өбөлгө болгон. 1800-жылдардын аягында аялдар спортко дене бойду түз алып жүрүүгө, жүздүн, келбеттин сулуулугу жана дени сак жашоо үчүн басым жасашкан. 20-кылымга чейин аялдар спорттон фитнеске көп көңүл бурушкан. 1900-жылы Парижде өткөн Жайкы олимпиада оюндарында аялдар биринчи жолу катышкан. Алар Олимпиадага келген спортчулардын эки гана пайызын түзгөн. Алар гольф, крокет жана теннисте күч сынашкан. Бул Олимпиадада 22 аялдын ичинен 6 аял жеңишке жеткен.
1895-жылы Улуу Британияда аялдар арасында футбол боюнча спорттук мелдеш өткөн. Улуу Британиядагы аялдардын таламын талашкан кыймылдардын активдүү өкүлү Флоренс Дикси Британияда футбол боюнча аялдар клубунун президенти болуп турганда аялдардын спорттук кийиминин ыңгайлуу болушун талап кылган. Кийинчерээк 1921-жылы Британиянын футбол ассоциациясы уюм тарабынан уруксат берилбеген жерлерде аялдардын футбол ойношуна тыюу салган. Билдирүүдө: «Футбол аялдар ойной турган оюн эмес, ошондуктан аны жайылтуунун кажети жок»,- деп белгиленет. 1971-жылы гана бул тыюуну алып салышкан.
1916-жылы Америкалык спортту сүйүүчүлөр союзу биринчи жолу аялдар арасында сууда сүзүү боюнча улуттук мелдеш уюштуруп, 1923-жылы чуркоо, велосипед тебүү сыяктуу жеңил атлетика боюнча мелдеште демөөрчүлүк кылган. Аял киши алгачкы жолу 1967-жылы марафондо чуркаган. Ал Бостон марафонунун катышуучусу Катрин Швитцер болгон. Уюштуруучулар менен башка эркек катышуучулар аны иш-чарадан чыгарып салууга аракет кылышкан, бирок чуркоочу айым багынып бербей, финишке чейин жеткен. Ошентип отуруп Европа өлкөлөрүндө аялдардын спорту профессионалдык деңгээлде кеңири жайыла  баштаган.
Ал эми кыргыздарда жашоо цивилизациясында дене маданияты тармагында колдонулуп келген улуттук спорт жана дене кeнүгүүлөрү арбын. Улуттук каада-салттагы спорттук оюндарынын түрү болгон эр сайыш, жамбы атмай, ат чабыш, кыз куумай сыяктуу оюндарда аялдар да активдүүлүгүн көрсөтүп келишкен. Ат жалында эркектерден кем калышпай ат оюндарына катышып келген аялдар тарыхта кеңири баяндалат. Алсак, “Манас” эпосунун бардык вариантында Кыз Сайкал же Сайкал аттуу баатыр кыз Манас баатыр менен жекеме-жеке сайышка түшүп, Манас андан жеңилип кала жаздаганы тууралуу эпизоддор бар. Ал эми 17-кылымда нойгут уруусунан чыккан Жаңыл мырзанын баатырдыгы, намыскөйлүгү, көзгө атар мергендиги тууралуу “Жаңыл мырза” поэмасынын варианттарында чагылдырылган.
Кыз куумай оюнуна катышып, жигиттерге жеткизбей ат чапкан, жигиттерди кууса тез эле жетип камчы салып, аларды уяткарган кыздар азыр да көп кездешет.
Спорттогу жыныска карата бөлүү
Стереотиптер
Спорттогу гендердик стереотиптер – спортчу айымдар туш болгон негизги көйгөйлөрдүн бири. Аялдардын спорту эркектердикине караганда анча популярдуу эмес. Анткени аялдардын спортуна финансы каражаттары азыраак бөлүнөт жана ММКлар да азыраак көңүл бурушат. Кыз менен уулдун ортосунда тандап жатып, ата-энелердин көбү спорт секциясына уулун берет. Мындай коомчулуктун калыптанган көз карашынан психологиялык соккуга учурап, спортту таштап койгондор да жок эмес. Мындай жектөөлөргө мурунку хоккейчи жана эл аралык класстагы судья франциялык Шарлот Жирар-Фабр туш болгон. «Биринчи матчтан баштап эле өтө жагымсыз сѳздѳрдү угууга туура келди: мени талпак деп да аташты, бул жер мен үчүн эмес экенин айтышты. “Хоккей – эркектердин спорту, сен болсо ашканаӊа бар!” сыяктуу сѳздѳрдү уктум. Ал учурда тогуз жашта элем. Хоккейге барууну кыялданчумун, бирок клубдан мага дароо эле эркек балдар менен кыздар муз үстүнѳ бир учурда чыга алышпайт деп айтышты»,- деп эскерет.
2018-жылы Абу-Дабиде өткөн Дүйнөлүк чемпиондукта жиу-житсу боюнча күмүш медаль алган кыргызстандык Малика Боотаева: “Жиу-житсудагы курама командада жалгыз кызмын. Башында эркектердин арасынан колдоо таба албай жүрдүм. Алар мени теңине албагандай сезилчү. Керек болсо учурашсам көңүл буруп коюшчу эмес” деп маек берген. Мындан тышкары, эркектердин спорту бир гана эркектерге, аялдардыкы – аялдарга гана таандык деген стереотип бар.
Сауд Арабиясында 2013-жылы гана жеке менчик мектептердин окуучу кыздарына спорт менен машыгууга, ал эми аялдарга велосипед тебүүгө (бирок парктарда жана эс алуу зоналарында гана) уруксат берилген. Ал эми 2018-жылы аялдарды футбол матчы ѳтүп жаткан стадионго биринчи жолу киргизишкен.
Сын пикирлер
Кыргызстанда гендердик стереотипке таяп спортто жүргөн аялдарды сындагандар көп. Кыргызстан курама командасынын футболчусу Айжан Боронбекова мектепте футбол ойноп жүргөндө мугалим эжейлеринин бири “кыз бала да футбол ойночу беле? Мындан ары да ойной турган болсоӊ сени эч ким аял кылып албайт!” деп айткан сѳзүн мисал келтирет. Бадминтон боюнча машыктыруучу Фарход Рахматов кыздарды спортко аралаштырбай жаткандыктын дагы бир себеби – диний көз карашка байланыштуу деп эсептейт. “Алысыраак айылдарда ата-энеси, агасы диний көз караштан улам да кыздарын спорт менен машыгууга жибербейт. Алардын айрымдары эгер кыздар окуса же спорт менен машыкса, анда алар жаман иш кылып жаткандай ойлошот. Мисалы, биз менен чогуу кыздар дагы машыгат. Алардын жаман иш кылганга убактылары да жок. Биз коомчулук эмне дейт деп ошого көп көңүл бурабыз. Эгер кыздар окуса, ал өзүн-өзү камсыз кыла ала турганын ойлошпойт”.
Социолог Рейна Артурованын айтуусу боюнча, кыздардын натыйжага жетүүсүнѳ алардын спорт жаатында ѳнүгүү мүмкүнчүлүктѳрү жана үй-бүлѳсүнүн колдоосу да таасир этет. Баары ата-энеси кызынын спорт менен алектенүүсүн колдогонуна же баары бир инвестицияны уулуна жумшоону туура кѳргѳнүнѳ жараша болорун белгилейт.
Спорттогу сексуалдаштыруу
Кыргыз дин ишмери Өзүбек Чотонов күрөш боюнча Дүйнө чемпиондугуна катышкан Кыргыз курама командасынын спортчу кыздарын сынга алды. Ал спортчулардын трико менен «жарым жылаңач» чыгып жатканына нааразы болгон. Ошол эле убакта ушундай эле трико кийген жигит балбандарга карата сын айткан жок.
2021-жылы Норвегиянын гандбол боюнча аялдар командасына пляждагы гандбол боюнча Европа чемпиондугунда бикининин ордуна кыска шорта кийгени үчүн 1500 евро айып пул салынды. Спортчу аялдар өздөрүнүн кийимдериндеги кош стандарттарга каршылыгын көп жолу айтып чыгышкан. Жеңил атлетика, пляж волейболу жана теннис сыяктуу спорттун бир нече түрлөрү боюнча аялдар “кызыгууну жандандырууга жардам берүү үчүн”  ачык кийимдерди кийүүгө милдеттүү.
Эмгек акыдагы айырма
2019-жылы Америка Кошмо Штаттарынын аялдар командасы “институционалдаштырылган гендердик дискриминацияга" каршы АКШ футболун сотко берип, адилеттүү эмгек акы жана дарылоону талап кылып жатышканын жарыялашкан.
Кыргыз спортундагы аялдар
Жыл өткөн сайын кыргыз спортунун деңгээли көтөрүлүүдө. 2021-жылы Токиодо болуп өткөн Олимпиада оюндарында Айсулуу Тыныбекова, Мээрим Жуманазарова, Айпери Медет кызынын алдыңкы орундарды камсыздашы кыздардын спортко болгон кызыгуусун дагы да арттыды. Аталган балбан кыздардан сырткары Сезим Жуманазарова, Калмира Билимбекова, Айжан Сабырбек кызы, Бермет Нурдин кызы сыяктуу спортчулар эл аралык беттештерде ийгиликтерди жаратышууда. Аялдар күрөшү боюнча улуттук курам 2021-жылы дүйнөдөгү эң ийгиликтүү 5 команданын катарына төртүнчү болуп жазылды. Бул убакка чейин Кыргызстандагы аялдар спортту СССРдин карамагында кезде тоскоолдуктарга карабастан аз-аздан өнүгүп, көпчүлүк убакта профессионалдуу деңгээлге жеткен эмес. Ошентсе да Олимпиадага чейин катышып, ийгилик жараткандар бар:
Татьяна Колпакова
Кыргызстандан чыккан аялдар арасында алгачкы Олимпиада чемпиону. 1959-жылы Аламүдүн айылында туулуп, кичине кезинен жеңил атлетика менен машыккан ал 1980-жылы Москвада өткөн Олимпиадада узундукка секирүү боюнча атаандаштарын артта калтырып, алтын медаль тагынган.
Татьяна Сидоренко
1966-жылы Фрунзеде төрөлгөн, волейбол боюнча Кыргызстан жаштар курама командасынын мүчөсү болгон. 1988-жылы Сеулда болгон Олимпиада оюнунда СССР курама командасынын атынан чыгып, алтын медалды, 1990-жылы Кытайда Дүйнөлүк чемпионатта Дүйнө чемпиондору болушту.
Елена Баранова
1972-жылы Фрунзеде төрөлгөн аялдар баскетболунун легендасы. Елена Баранованы Европа, Азия, АКШ тарыхтагы эң мыкты оюнчулардын катарына кошкон. Профессионалдуу баскетболго 15 жашында келген. СССР курама командасы менен 1992-жылы Барселонада өткөн Олимпиада оюнунда 1-орунду алып алтын медаль тагынышкан.
Ольга Артаманова
Орто салмактагы кыргыз дзюдочусу,1977-жылы туулган. 2000-жылы Сиднейде өткөн Жайкы Олимпиада оюнунун катышуучусу болгон, Азия оюндарынын эки жолку коло медалынын ээси улуттук жана эл аралык деңгээлдеги турнирлерде да алдынкы орундарга татыган. 2014-жылдан тартып улуттук курама команданын машыктыруучусу болуп дайындалган.
Людмила Сироткина
2004-жылкы Олимпиадада Кыргызстан командасынын атынан чыгып, беш түрлүү көнүгүүлөрдөн турган мелдеште 23-орунга илинген. 2005-2008-жылдары Орусия курамасынын мүчөсү, Орусиянын спорт чебери (2009) болгон.
Ольга Решеткова
1982-жылы Фрунзеде төрөлгөн. 2010-жылы Ванкуверде өткөн Олимпиада оюнуна катышкан кыргыз лыжачысы. Карьерасында 4 Дүйнө чемпиондугуна катышып, командалык спринтте 15-орунду камсыздай алган спортчуларыбыздын бири.
Юлия Фернас
Кыргыз Республикасынын жеңил атлетика боюнча спорт чебери, 1984-жылы төрөлгөн. Кыргызстандын биринчи “темир аял” атыккан спортчусу. Триатлон менен машыгууну баласы 4 айлык кезинде баштап, үй-бүлө менен спортту бирге алып кеткен. Бир нече марафондордо алдынкы орунду камсыздаган. 2017-жылы Копенгагенде өткөн триатлондо 226 чакырымдык марафонду 12,5 саатта басып өткөн алгачкы Кыргызстандык айым. Скандинав басыгы жана чуркоо боюнча машыктыруучу, IRONCITYMAN долбоорунун автору.
Айсулуу Тыныбекова
Эркин күрөш менен машыккан Кыргыз аялдар спортундагы көрүнүктүү жүз. 2012-жылы Лондондо өткөн Олимпиадага катышкан алгачкы кыргыз кызы. Төрт жолку Азия чемпиону, эки жолку Дүйнө чемпиону, Дүйнө кубогунун ээси аталган. 2021-жылы Токиодо өткөн Жайкы Олимпиада оюндарында күмүш медалды камсыздады. 62 килограмм салмак боюнча United World Wrestling рейтингинде биринчи орунда турат. Айсулуу Тыныбекова спорттогу көрсөткөн ийгиликтери үчүн 2017-жылы “Даңк” медалы менен, 2019-жылы “Спорттогу мыкты көрсөткүч” аталышында Чыңгыз Айтматов атындагы жаштар сыйлыгынын лауреаты, 2021-жылы Токио Олимпиада оюндарындагы жетишкендиги үчүн II даражадагы “Манас” ордени менен сыйланган.
Кыргыз кыздарынын спортко, күрөшкө кызыгуусун ойгото алган Айсулуу Тыныбекованын аркасынан Айпери Медет кызы менен Мээрим Жуманазарова да эркин күрөш боюнча Азия, Дүйнөлүк чемпиондуктарда алдынкы орундарды багынтып ийгилик жаратышууда.
Айпери Медет кызы
1999-жылы төрөлгөн. 2017-жылдан бери эркин күрөш боюнча эл аралык, дүйнөлүк беттештерге катышып алдынкы орундарды камсыздаган. 2017-жылы Азия чемпиондугунун эки жолку күмүш медаль ээси, 2018-жылы 76 килограмм салмактагы Азия оюндарында коло медалдын ээси болгон. 2021-жылы Токиодо өткөн Жайкы олимпиада оюндарынын катышуучусу, 2021-жылы Белградда 23 жашка чейинки спортчулар арасында өткөн Дүйнө чемпиондугунда алтын медалдын жана Ослодо өткөн Дүйнө чемпиондугунда коло медальдын ээси болду. United World Wrestling рейтингинде 76 килограмм салмак ченинде экинчи сапка көтөрүлдү. Рейтинг Түркияда өткөн “Яшар Догу” турнирдин негизинде 2022-жылы жаңыланды.
Мээрим Жуманазарова
1999-жылы туулган Мээрим Жуманазарова Токио-2020 Жайкы олимпиадада коло медалдын ээси болгон. 2021-жылы Дүйнө чемпиону, 2020-жылы Дүйнө кубогунун ээси, Азия чемпиондугу жана Азия оюндарынан алдынкы орундарды багындырган. Кыргыз Республикасынын эркин күрөш боюнча эл аралык класстагы спорт чебери аталган. United World Wrestling рейтингинде 68 килограмм салмак ченинде биринчи орунга жайгашкан.
Дарья Маслова
Кыргыз Республикасынын эл аралык класстагы спорт чебери, жеңил атлетчи Дарья Маслова 1995-жылы төрөлгөн. Алыс аралыкка чуркоо боюнча Азиянын жаштар арасындагы чемпиондугунун жеңүүчүсү, Универсиаданын коло медаль ээси. Рио-2016 Жайкы олимпиадасынын 10 миң метр аралыгына чуркоо боюнча катышуучусу. Токио-2020 Олимпиадасына марафонго жолдомо алып, 88 катышуучунун ичинен 36-болуп келген. 2021-жылы октябрь айында карьерасын жыйынтыктаганын билдирген.
Алина Литвиненко
1995-жылы туулган. Аялдар футболу боюнча кыргыз курамасынын незигдөөчүлөрүнүн бири, 13 жашында курама команда менен оюн алып барган. 13 жашында эл аралык футбол тарыхында эң жаш бомбардир аталган. Бардыгы болуп курама команда менен 6 оюнга катышкан.
Айдана Оторбаева
Футбол жана футзал боюнча Кыргыз улуттук курамынын мүчөсү катары бир канча оюнда жакшы көрсөткүчтөрдү көрсөткөн. Кыргыз Республикасынын футбол боюнча спорт чебери, Профессионалдуу футболисттер ассоциациясынын директорлор кеңешинин төрагасы, “MAESTRO” футбол мектебинин негиздөөчүсү, Кыргыз аялдар футболу ассоциациясынын вице-президенти. Ал 1995-жылы туулган. 18 жашынан тартып курама команда менен оюн көрсөтүп келет. Ал 2020-жылы болгон пандемия убагында волентёрлук кыймыл ачып, андагы жаш улан-кыздар обсервацида дарыгерлерге жардам көрсөтүшкөн.
Валентина Шевченко
1988-жылы Фрунзеде төрөлгөн. Аралаш уруш (ММА) боюнча жеңил жана өтө жеңил салмак категориясында беттештерге катышкан ал муай-тай боюнча 11 жолку Дүйнө чемпиону, кикбокс боюнча 3 жолку Дүйнө чемпиону, UFC`нин 6 жолку чемпиону аталган. Аралаш уруш боюнча 2003-жылдан бери беттеш өткөзүп келет. Ал тхеквандо жана муай-тай боюнча эл аралык класстагы спорт чебери, бокс боюнча спорт чебери, дзюдо боюнча спорт чебери болуп саналат. UFC`де мыкты мушкерлердин арасында сап башында турат. ММА`да 25 беттеш өтөзүп, 22син жеңген. 2019-жылы Кыргыз Республикасынын президенти тарабынан “Даңк” медалы менен сыйланган. Анын эжеси Антонина Шевченко да муай-тай боюнча Дүйнөнүн эки жолку чемпиону, Кыргызстандын жана Түштүк Американын чемпиону, Кыргызстандын спорт чебери, Орусиянын бокс боюнча спорт чебери. UFC`де мелдештерге катышып келет.
Жаңыл Окоева
48 килограмм категориясында эл аралык мелдештерде Кыргызстандын намысын коргогон оор атлетчи. Ал 1993-жылы төрөлгөн. 2015-жылкы Дүйнө чемпиондугунун катышуучусу, Рио-2016 Жайкы олимпиадасына катышып, онунчу орунду камсыздай алган.
Бермет Дуванаева
Кыргыз теннисчиси Бермет Дуванаева 1988-жылы төрөлгөн. ITF аялдар трассасында жалгыздап ойнолуучу разрядда бир жолу жеңүүчү болгон. 2012-жылы жалгыздап ойноо боюнча дүйнөлүк көрсөткүчтө 449-орунга жайгашкан. Ал эми түйөй менен ойноочу оюнда 2010-жылы 820-орунга жайгашкан. Федерациянын кубогу үчүн өткөзгөн оюндарында спортчу 16 жолу рекорддук жеңишке жетишип, 8 жолу жеңилүү ызасын тарткан.
Каныкей Кубанычбекова
Ок атуу боюнча спорт чебери 1999-жылы төрөлгөн. Ок атуу спорту боюнча Кыргызстандын намысын эл аралык мелдештерде татыктуу коргоп, алдынкы орундарды багындырган. Бул спорт түрүнөн Олимпиадага биринчи жолу жолдомо алып, анда 48-орунга жайгашты.
Эгамбердиева Жумагүл
Эгамбердиева Жумагүл (7.3.1958-ж. т., Терек-Сай айылы) - мамлекеттик ишмер. Ош мамлекеттик педагогика институтун бүткөн (1980).
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Чуйков Василий Иванович
Чуйков Василий Иванович (12. 2. 1900, азыркы Москва обл., Серебряные Пруды кыш. - 18. 3.1982, Москва) - Советтик Союз. Маршалы (1955), Советтик Союз. эки жолку Баатыры (1944, 1945). M. В. Фрунзе атындагы аскер академиясын (1925), ошол эле академиянын чыгыш ф-тин (1927), И. Сталин атындагы механикалаштырылган жана моторлоштурулган аскер академиясынын академиялык курсун (1936) бүтүргөн. 1918жылдан Кызыл Армиянын катарында. Аткычтар ротасынын, полкунун командиринин жардамчысы (191819), полктун командири (1919-21). Москва аскер округунун штабында начальниктин орун басары (1927), Кытайдагы аскер кеңешчиси (192729), Кызыл Туулу Ыраакы Чыгыш өзгөчө армиясынын штабында бөлүм начальниги (1929-32), Белорус аскер округунда бригаданын, корпустун командири (1936-38), армия тобунун командачысы (1938), СССР Коргоо эл комиссариатынын алдындагы аскер кеңешинин мүчөсү катары Польша жүрүшүнө (1939) катышып, Совет-финн согушунда (1939-40) 9-армиянын командачысы болуп дайындалган. Батыш өзгөчө аскер округунун командачысы (1940), СССРдин Кытайдагы элчилигинин алдындагы аскер начальниги (1940-42), Сталинград, З-Украин, 1-Белорус фронтторунун 1-резервдик, 64-, 62-армияларынын командачысы (1942-46). Чуйковдун командачылыгы менен Сталинград (азыркы Волгоград) шаарын коргоо жана бошотууда көрсөткөн күжүрмөн эрдиги үчүн 62-армия 8-гвардиялык деген ардактуу наамга ээ болгон. Германиядагы советтик оккупациялык аскер тобунун башкы командачысынын орун басары, 1-орун басары (1946-49), башкы командачысы, ошол эле учурда Германиядагы советтик аскер адм-нын башкы начальниги, советтик көзөмөл комиссиясынын төрагасы (1946-53), Киев аскер округунун командачысы (1953-60), СССРдин жөө аскерлер күчүнүн башкы командачысы, Коргоо министринин орун басары (1960-64), СССР Жарандык коргонуусунун начальниги (1961-72) болуп иштеген. КПСС БКнын мүчөсү (1961-82), СССР Жогорку Советинин депутаты (1946-82). 9 Ленин, Октябрь Революциясы, 4 Кызыл Жылдыз, 1-даражадагы 3 Суворов ж. б. ордендер менен сыйланган. Сөөгү Волгоград шаарындагы Мамай коргонуна коюлган.
Мамлекеттик кор
Мамлекеттик кор – КР мыйзамдары боюнча КР мобилизациялык муктаждыктарын камсыз кылууга багытталган материалдык баалуулуктардын мамлекеттик өзгөчө жыйымы; табигый кырсыктардын жана өзгөчө кырдаалдардын кесепеттерин жоюуда биринчи кезектеги иштерди камсыз кылуу; ички базарда сунуш менен суроо-талаптардын ортосундагы дал келбестиктердин шарттарында, азык-түлүктөр, жылуулук-энергетикалык ресурстар жана маанилүү чийки заттар менен жабдуу убактылуу бузулганда экономиканы турукташтыруу максатында уюмдарга экономиканын аркыл тармактарына мамлекеттик колдоо көрсөтүү; гуманитардык жардамдарды ишке ашыруу. М. р. мамлекеттик менчиктин өзгөчө колтийгис объектиси болуп саналат жана КР Президентинин жардыгы жана буйругу, КР Өкмөтүнүн токтому жана буйругу менен гана пайдаланылышы мүмкүн.
Айгир (Белорет району, Башкыртстан)
Айгир — Башкыртстандын Белорет районундагы айыл, Инзер айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 42 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Вөлльштайн
Вөлльштайн (Wöllstein) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Альцай-Вормс районуна кирет.
Калкы - 4411 киши(2013-ж.). . Аянты - 12,00 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 31 072. Муниципалитеттин башчысы — Ханс үрген Пигакки.
Вестник высшей школы
Вестник высшей школы - СССР убагында чыккан илимий-методикалык журналы.
1940-ж. апрелден (1941— 45-ж. чыкпай калган) чыгарылат. Журналга уюштуруу жана илимий-методи­калык мүнөздөгү макалалар, окуу китептерине рецензиялар, союздук, республикалык мин-волордун жана жогорку атайын орто билим берүү комитеттеринин иштери жөнүндөгү кабарлар жарыяланат. Тиражы 13130 (1976).
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Бүткүл дүйнөлүк шоколад күнү
Бүткүл дүйнөлүк шоколад күнү (World Chocolate Day) — Ар жыл сайын 11-июлда белгиленүүчү майрам.
Тарыхы
Бул күндү белгилөө Францияда 1995-жылдын 11-июлунда негиз салынган. Шоколаддын аталышы – ацтектердин (Мексикадагы индей эли) "чоколатль" – "ачуу суусундук" деген сөзүнөн чыккан. Мекени – Борбордук жана Түштүк Америка. Тарыхка кайрылсак, илгери ацтек жана майя элдери какао дандарынан ачуу суусундукту даярдап, күнүмдүк тамак катары ичишкендиги айтылат. Кийинчерээк XVI кылымдын ортосунда кечил илимпоз Бенцони Испаниянын падышасына дал ошол суюк шоколаддын пайдасы тууралуу доклад даярдайт. Падыша маалыматты уккан соң аны мамлекеттик сыр деп жарыялайт. Ал сырды кимде ким сыртка чыгарса, башы алынган делет. Көптөгөн жылдар бою шоколад бай адамдардын гана тамагы катары эсептелип келген. XIX кылымдын аягында гана кондитерлер шоколадды жасоонун ыкмасын ачыкка чыгарышат. Ал эми XX кылымдагы кумшекердин кескин арзандашы таттуу даамдын карапайым элге кеңири жайылуусуна өбөлгө түзгөн.
Мамлекеттик коргоо тапшырыгы
Мамлекеттик коргоо тапшырыгы – мамлекеттик муктаждыктар үчүн мамлекеттин коргонуу жөндөмдүүлүгүн жана коопсуздугун зарыл болгон деңгээлде кармап туруу максаттарында тийиштүү продукцияларды: курал жарактарды, ок-дарыларды, аскер техникаларын, аскердик жабдууларды, жабдуучу бөлүктөрдү, материалдарды берүү, жумуштарды аткаруу, кызмат көрсөтүү, ошондой эле эларалык келишимдерге ылайык чет мамлекеттер менен аскердик-техникалык кызматташуу жаатындагы экспорттук-импорттук алмашууларды алдынала караган укуктук акт.
Бад-Шуссенрид
Бад-Шуссенрид (Bad Schussenried) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан Шаар. Тюбинген административдик округуна карайт. Биберах районуна кирет.
Калкы - 8464 киши(2013-ж.). . Аянты - 55,02 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 08 4 26 014. Мэр — Георг Бец.
Ветеран
Ветеран (лат. veteranus vetus —эски, сыналган, тажрыйбалуу) —
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Мамлекеттик кредит
Мамлекеттик кредит – берүүчүсү мамлекет, алуучусу жеке же юридикалык жактар болгон кредит. Ал негизинен калкка сатылуучу мамлекеттик зайымдар, облигациялар аркылуу ишке ашырылат.
Ашфилд (Массачусетс)
Ашфилд (Массачусетс) (Ashfield) — Массачусетс штатынын Франклин округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1 737 киши. Болжолдуу аянты - 104.7 км². FIPS коду — 25-02095.
Донндорф (Унструт)
Донндорф (Унструт) (Donndorf (Unstrut)) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Кифхойзер районуна кирет.
Калкы - 828 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 11,51 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 65 013. Муниципалитеттин башчысы — Гудрун Хольбе.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Оакдэйл (Небраска)
Оакдэйл (Небраска) (Oakdale) — Небраска штатынын Antelope округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 345 киши. Болжолдуу аянты - 1.3 км². FIPS коду — 31-35385.
Сирил Монтана
Сирил Монтана (Cyril Montana; 31 декабрьда 1969-ж.) — француз жазуучусу. 2010-жылдан 2015-жылга чейин анын аялы Аңгун болгон.
Раунд Лэйк (Миннесота)
Раунд Лэйк (Миннесота) (Round Lake) — Миннесота штатынын Nobles округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 376 киши. Болжолдуу аянты - 2.7 км². FIPS коду — 27-56086.
Леден
Леден (Lähden) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Эмсланд районуна кирет.
Калкы - 4660 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 79,88 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 54 026.
Муниципалитет административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Меридиан (Айдахо)
Меридиан (Айдахо) (Meridian) — Айдахо штатынын Эйда округуна караган АКШ шаары. Шаардын аянты — 30.5 км². FIPS коду — 16-52120.
Калкы
2010-жылы калкы 75092 киши болгон.
Крутая (Пеша куймасы)
Крутая — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пеша дарыясынын сол жээгинен 119 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ной-Көнигзауэ
Ной-Көнигзауэ (Neu Königsaue) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Зальцланд районуна кирет.
Калкы - 344 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 9,16 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 89 220. Муниципалитеттин башчысы — Ральф Клар.
Ветеринариялык врач
Ветеринариялык врач, ветеринар (лат. veterinarius, veterina — күч унаа) — ылаң малды дарылоочу, алдын алуу жанa вет.-санитарпялык чараларды жүргүзүүчү жогорку билимдүү адис.
Ветеринариялык врач адистиги вет. институтту же факультетти бүтүргөн адамдарга ыйгарылат. Ал мал ылаңына карты жүргүзгөн чаралары аркылуу адамды жу­гуштуу оорудан сактайт. Ветеринариялык врач малдын азык-түлүгүнүн санитариялык сапатына көз салат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Эрценхаузен
Эрценхаузен (Erzenhausen) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Кайзерслаутерн районуна кирет.
Калкы - 728 киши(2013-ж.). . Аянты - 5,63 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 35 005. Муниципалитеттин башчысы — Клаус Уршель.
Вестфаль тынчтыгы
Вестфаль тынчтыгы (1648) Европадагы Отуз жылдык согушту (1618—1648) аяктаткан.
Ал эки договордон турат: биринчиси Оснабрюк шаарында Ыйык Рим империясы жана анын союздаштары менен Швеция жана анын союздаштарынын ортосунда түзүлгөн; экинчиси Мюнстер шаарында им­ператор союздаштары менен Франция жана анын союздаштарынын ортосун­да 1648-ж. 24-октябрда түзүлгөн.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Ыманалы Барак Нурбай уулу
Ыманалы Барак Нурбай уулу - калпа. Диний билим алган. Энеси Кастору датка.