Катаган
ЖАНКУШЧУДАН ТАРАГАН -ЧАЛИКЕ УРУУСУНУН САНЖЫРАСЫ
Илгерки заманда кушчулардын Ордостогу ордо шаары Худжуй хян болуп, кийин ал журт Алашан чөлкөмүнө көчүп  конгондо, Алаш Ордого айланган. Алашань б.а. Кичи Алатоодо, Талаш - Чжаньйе жеринде түзүлгөн “Алаш Ордону” түптөгөн Сабыр Чаа (Сапар- шаа) болгон. Ошол тушта, Кырк Өгүздүн –кыргыздын он тогуз уруусун башкарган уулдарына  Сабыр Чаа  падыша болгон. Сабыр Чаанын өзүнөн алты уул болгон дейт. Турган жери Аньси (Анжы чен) экен. Өз учурунда кытай жактагы уруулар, Сабыр Чааны - Сауча деп атап, аны кудай деңгээлинде туткандыгы тарыхка түшкөн. Уулдарынын улуусу Бороонду болуп, андан Алаш, Булаш  деген эки уулу болгон. Алаш он сегизге чыкканда атасынын оордуна падыша болгон. Ал өмүрүндө алты аял алып, отуз уулга, кыздарга ата болуп калган экен. Зор кандык куруп чеги Алтай - Чаян тоосунан  Индияга жеткен дейт. Батышы Кара Деңизге таяптыр. Отуз уулдан куралган жүз чоро, миллионго чамалаш аскери менен Египетти чапканда, колбашчы Алаш  болгон. Басып алган жерде ал, атасы Бороондунун бийлигин түзгөн. Ошондон баштап жергиликтүү эл, ал бийлик туткасын  Фараон деп атай башташкан. Ал жердеги пирамидаларды курууга тиешеси болгон. Ортодо бир канча убакыт өткөндө, Отуз уулдан тарагандар: Адигине, Мункуш, Карабагыш, Тагай болуп кайрадан түзүлгөн экен. Байыртадан эле Наалы эже, Адигине, Тагай -  бир тууган экени айтылып келет. Болжолу 1127-жылдары, Долон бий өлүп, кара кытайлар дүйнө мүлкүн камчыга ченеп бөлгөн учур болгон. Кара кытайлар жаңы орун очок алып келе жаткан мусулман динин жок кылып жаткандыгы тууралуу  кабар  Халифке  угулат. Ошондо ал 400000 аскер жыйнап каракытайларды талкалоого имам Ибрахимди жибериптир. Ал Мухаммед  пайгамбардын кыздарынан тараган адам экен. Согуш бүткөн соң ал келип, Куулдун үйүнө түшкөн экен. Куул дегенибиз Жайыл тайпасынын уулу  болоор. Ак уул болсо Миңтуулга б.а. Миңдуулат тайпасынын өкүлү болгон. Ошондо жаңы уруулук бөлүнүш болгон. Или дайрасынан түндүктө жаткан элдер Миңдуулат ал эми түштүктө жаткан  уруулар Жайыл болуп бөлүнгөн экен. Албетте Жайылга б-а  Чу- Талас- Тяншань чөлкөмү кирген. Кушчулар байыркы  Талаштан сүрүлүп келгенден кийин энчиленген аты  Катаган болгон. Ошол себептүү Жайыл тайпасынын санжырасын баштап айтканда  Катагандын кан Кошойунан баштап айтсак  негизи туура болмок. Учурунда Миңдуулатты  чаап алган Дөлөн кан б-а Дөлөн бийден, тарыхтагы Тули хандан баштап айтканыбыз канчалык чындыкка жакындаары белгисиз. Дөлөн кан да бийликке келери менен өз санжырасын жаздырып, түбүн бекемдеген чыгаар. Ал санжыраны элге жайылтып, эми биз ошону айтып жүрсөк, кандай болот. Жайыл тайпасынын түпкү тегинде Долон бий болсо, Жайылдан бөлүнүп чыккан  Миңдуулаттын түпкү тегинде Чаян кандыгынан келген каныша Си-гюн б.а. Кан ча айым, ошондой эле Индиянын ортонку падышалыгын каратып, калган төрт  Инди  падышалыктарын  өзүнө кошуп, ал өлкөгө падишах болгон, Сокку уруучу бий наамын алып жургон Цилихи б.а. Чалике падишах - Тагай деген адам болгон экен. Анын жолун улап, бешинчи кылымда Миңдуулаттын беш ча кандыгы, силиян тектүү тайпалардан кошумча мол аскер топтоп, казатка аттанган. Колдун башында, Чалике уруусунан чыккан  Улуу Бек Арстан –Толуман болгон. 543 жылдан, он экинчи  кылымга чейин, Индияда  Чалуке деп аталган үч падышалык болуп, Чалуке империясы түзүлгөн болчу. Тилекке каршы биз окуган тарыхтарда, бул тууралуу айтылбаган. Мен бул чоң жаңылыкты биринчи болуп таап, интернетке  кийридим. Айрым тарыхчылардын бул окуялардын  инди жеринде болгонунан кабары жок болуп чыкты. Чалике династиясынан 74 падишах өткөн экен. Чаликелердин түзгөн империясынын картасы ушул күнгө чейин сакталып калган. Инди өлкөсүнө жүздөн ашык храмдарды курушкан. Алар ушул күнгө чейин эң жакшы абалда сакталып турат.