cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Оң Мюмдя-Хавы-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
«Манас» трилогиясындагы эпикалык окуялардын сүрөттөлүш өзгөчөлүктөрү»
«Манас» трилогиясындагы эпикалык окуялардын сүрөттөлүш өзгөчөлүктөрү» — ''О. Соороновдун'' монографиясы (Фр., 1981). Эмгекте Тоголок Молдодон жазылып алынган «Манастын» варианты иликтөөгө алынат. «Сөз башында» автор Тоголок Молдонун жалпы чыгармачылыгына мүнөздөмө берип, белгилүү жомокчулардын ичинен вариантын өз колу менен жазып калтырган биринчи манасчы экендигин көрсөтөт. Тоголок Молдонун кыргыз элинин классик акыны болуу менен бирге эпостун үч бөлүмүн тең айта билгендигин, вариантынын жогорку көркөмдүгүн белгилеп, аны чоң манасчылардын тобуна кошот. Китептин «Манас» бөлүмүндө Тоголок Молдонун варианты Сагымбай менен Саякбайдын варианттарына салыштырылат. Варианттын айрым мотивдери Сагымбайдын вариантына кыйла жакындыгы белгиленет. Ошондой эле автор Тоголок Молдонун «Семетей» бөлүмүн да кеңири талдоого алат. Жыйынтыктоочу бөлүгүндө «Сейтек» эпосуна кайрылып, эпоско байланыштуу айрым маселелер боюнча учкай кеп козгоп, анын айрым варианттары туурасында өз алдынча ой жүгүртөт.
Оң Мюмдя-Хавы-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Идрис (Кигин району, Башкыртстан)
Идрис — Башкыртстандын Чишмин районундагы айыл, Арслан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 220 киши. Почта индекси — 452511, ОКАТО коду — 80236810008.
Миң-Теке
Миң-Теке (Миң-Теке) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Араван районундагы айыл. Керме-Тоо айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 44 киши.
Кетерме, Токтогул району
Кетерме (Кетерме) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Токтогул районундагы айыл. Абды Суеркулов айыл округу составына кирет.
Алатамак
Алатамак - кыз-келиндер көкүрөгүнө тагынган баалуу кооздук буюм. Акак, шуру, бермет, тор, сайма, курак, чачы, оймо ж.б-ды бири-бирине айкалыштыра колдонуу м-н жасалган. А-тын асты жагында жамбы же тыйын кадалган кыюусу болот. Желке жакка байлап, көкүрөккө жая тагынат. 19-к-дын аягы 20-к-дын башына чейин мындай кооздукту кыргыздын кыз-келиндери кеңири пайдаланышкан. Учурда алатамак асем буюм катары өтө сейрек кездешет. Ушул сыяктуу кооздук хакас элинде бүгүнкү күнгө чейин сакталып калган (аны «пого» деп аташат).
Ядрохимия
Ядрохимия – химия илиминин заттар физ., химиялык жана ядролук касиеттери өз ара байланышын изилдөөчү тармагы; Я. Х. негизги милдети ядролук реакцияларда пайда болгон белгисиз химиялык элементтерди жана бирикмелерди радиохим. ыкма менен аныктоо. Я. Х. изилдөөлөр негизинде космостогу өтүп жаткан процесстер түшүнүүгө, химиялык элементтер келип чыгуусун жана жаратылышта таралуусун аныктоого, ядролор айлануу закон ченемдүүлүгүн билүүгө, элементтер мезгилдик системасын кеңейтүүгө (№110 ) мумкүн болду. Көптөгөн ядролук процесстердин параметрлери, мисалы, ядродон чыккан hv 9-кванттар резонанстык жутулуусу, ядролор башка ядрого айлануу ылдамдыгы жана башка атом жана мол-нын электрондук деңгээлинин түзүлүшү менен байланышкан. Ядронун ушундай параметрлерин билүү менен ядрого эң жакын жайгашкан s-АО электрондук тыгызд. s-, р- жана d-электрондор валенттик байланыштарга катышуусун, кристаллдык торчодогу атомдор термелүү жыштыгы кура-мын, спектрин, металлорганикалык, координациялык бирикмелер курамын жана түзүлүшүн аныктого мүмкүн.
PHP
Тил жана анын интерпретатору ачык код проектисинде энтузиасттар группасы менен түзүлүп атат. Проект өзүнүн жеке лицензиясы менен таралат, жана ал GNU GPL менен дал келишпейт. Долбоор өзүнүн жеке лицензиясы менен таралат, жана GNU GPL менен дал келишпейт.
Колдонуу чөйрөсү
Интернет тармагы үчүн программалоо областында PHP - эң популярдуу скрипттик тилдердин бири (JSP, Perl жана ASP.NET тилдери менен бр катарда), өзүнүн жөнөкөйлүгү, аткаруу ылдамдыгы, бай мүмкнүчүлүктөрү, кроссплатформалыгы жана PHP лицензиясы менен баштыпкы кодун жайылтууда.
Веб-сайттарды куруу обласытндагы поулярдуулук веб приложенияларды түзүү үчүн алдын ала отургузулган көп түрдөгү ыкмалар менен белгиленет. . Алардын негизгилери:
Азыркы учурда PHP жүз миңдеген түзүүчүлөр колдонот. TIOBE корпорациясынын, издөө системдерине байгытталган рейтингине ылайык, декабрдын 2012 PHP программалоо тилдердин 6 орунунда турган. PHP колдонгон ири сайттардын арасына Facebook, Wikipedia жана башкалар кирет.
GUI-приложенияларды түзүү
PHP мындай тармакта кеңири таралбаса дагы, бирок аны GUI-приложенияларды түзүүдө да колдонсо болот.
Кроссплатформалык приложенияларды түзүү үчүн PHP-GTK жана PHP-Qt пакеттери кызмат кылат, алар популярдуу виджеттер китепканасын түзүшөт.
Windows үчүн графикалык приложенияларды түзүү үчүн атайын бекер WinBinder пакети бар (Си тилинде жазылган, фактикалык түрдө — WinAPI үчүн каптама) жана алакалашкан чөйрө Devel Studio.
Жана дагы .NET/Mono — Phalanger үчүн PHP реализациясы бар, PHP кодунун жыйынтыгы болуп Phalanger-де ар кандай .NET-приложение болушу мүмкүн, олуттуу же колдонмо болсо дагы.
Синтаксиси
PHP тилинин синтаксиси Си программалоо тилине окшош. Кээ бир элементтер, ассоциативдик массивдер жана <tt>foreach</tt> цикли Perl тилинен алынган.
Пограммдын иштешине атайы бир алмашмаларды, колдонулчу модулдарды түшүндүрүп кереги жок ж.б.у.с. Ар бир программ PHP опрератору менен баштала берсе болот.
PHP деги жөнөкөй программ мындай болуп жазылат:
Саптын кыска вариантта да жазса болот: түзүлүшүндөгү ачылуучу тег саптын чыгуу түрүн кыскартуу конструкциясы катары колдонулат.
PHP  деген чектөөлөрдүн ичинде турган кодду аткарат. Чектөөнүн сырткары турган калган баары, эч өзгөрүлүүсүз чыгат. Негизи мындайлар HTML-документке PHP-кодду кошууда колдонулат. Маселен: чектөөөлөрдөн сырткары, кошумча варианттарды колдонгонго уруксат бар, мисалы жана. Мындан сырткары  6.0 версияг чейин ASP программалоо тилиннин  (конструкциялар  жана  php.ini конфигурациялык файлдан кошсо болот). чектөөлөрүн колдонгонго уруксат берилет.
Өзгөрүлмөлөрдүн аталыштары <tt>$</tt> символунан башталат, өзгөрүлмөнүн тибин жарыялап кереги жое. Өзгөрүлмөлөрдүн, функициялардын жана класстардын аталыштары регистрге сезимталдуу. Константалар да регистрге сезимталдуу. Өзгөрүлмөлөр апострофтордо жана экилик тырмакчаларда жана  heredoc (<<< операторунун жардамы менен жасалган саптарда)-саптарда иштешет.
PHP жаңы сапка кенемте аркылуу HTML жана башка бош форматтагы тилдер сыяктуу кылып өтүүнү кароодо. Инструкциялар үтүрү бар чекит  аркылуу бөлүнөт, if/else жана цикл констукрцарияларынан башкасы.
Функцияда өзгөрүлмөлөрдү маанисине жана шилтемеге(<tt>& - белгиси колдонулат</tt>) жараша бере берсе болот.
PHP үч типтеги пикирлерди колдойт: Си тилинин стилинде (чектөөлөр <tt>/* */</tt>), C++ (<tt>// башталып с</tt>аптын аягына чейин барат) жана UNIX оболочкасы ( <tt>#</tt> баштап саптын аягына чейин).
Тарыхы
1944 жылы Дат программисти Расмус Лердорф, Perl/CGI тилинде анын онлайн-резюмесининин колдонуучуларынын эсебин жана чыгаруусун, HTML-документтеринин калыптарын иштетүүнү талап кылуучу скриптик тилдеринин чогулмасын жасайт. Лердорф чогулманы Personal Home Page (Жеке үй баракчасы) деп атаган. Кийинчерээк Perl-дин функционалдуулугу жана ылдамдыгы - скрипт инттерпретаторунун - жетишпегендиктен Лердорф Си тилин колдонуп жаңы калыптардын PHP/FI (англ. Personal Home Page / Forms Interpreter — «Жеке үй баракчасы / Формалар Интерпретатору»). интерпретаторун түзгөн.
1997 жылы көп убакыттык бета-тестирлөөдөн киийн иштеткичтин Cи тилинде жазылган — PHP/FI 2.0 экинчи версиясы чыкты. Аны болжол меенен жалпы дүйнөдөгү домендеринин 1%( болжолдуу 50 миң) колдонгон.
PHP 3.0 версиясы кыйла оңдоолорго алынып, азыркы заманбап кейиби жана программалоо тилинин стили аныкталган. 1997 жылы эки израилдик программистер, Энди Гутманс жана Зеев Сураски, интерпретатордун кодун кайра толук жазып чыгышкан. PHP 3.0 расмий түрдө 1998 жылдын июнь айында чыккан.
PHP 3.0 эң күчтүү жагы болуп, өзөгүнүн кошумча модулдар аркылуу кеңейлиши мүмкүнчүлүгү бар эле. Кийинчерээк PHP-ге кеңейтүүнү жазган интерфейс,көптөгөн башка четтик түзүүчүлөрдү тарткан, ал болсо PHP -ге аябагандай көптөгөн база маалыматтары, протколдор, көптөгөн сандагы API колдоого мүмкүнчүлүк түзүлгөн. Көптөгөн сандагы түзүүчүлөрдүн иштөөсү тилдин тез өнүгүүсүнө жана жана ылдамдуу популяардуулугуна шар түзүлгөн. Ушул версиясынан баштап php акроними мындай чечмеленип калган:«PHP: hypertext Preprocessor», мурдакы эскиси «Personal Home Page».
1998 жылдын кышында, PHP 3.0 расмий чыгышынан кийин дароо Энди Гутманс жана Зеев Сураски PHP-нин өзөгүн кайра оңдоп түзөөнү башташат. Маселеге оор тиркемелердин ылдамдыгы жана PHP кодунун модулдуу базисин мыктылоо кирген. Zend Engine деп аталган жаңы кыймылдаткыч койулган маселелерди ийгиликтүү аткара алган жана 1999 жылдын ортосунда жарыяланган. Ушул кыймылдаткычта негизделген PHP 4.0 версиясы бир нече жаңы ачкычтуу жаңыланууларды камтыган, мисалы: сессияларды колдоо, чыгуулардын буферизациясы, колдонуучу аркылуу кирген маалыматтарды коопсуздуу иштетүү жана жаңы бир нече тил конструкцияларын.
PHP -нин бешинчи версисясы түзүүчүлөр аркылуу 2004 жылдын 13 июлунда жарыяланган. Алмаштыруулар буларды камтыган, Zend (Zend Engine 2) өзөгүн жаңылоо, бул болсо интерпретатордун эффективдүүүлүгүн көтөргөн. XML разметка тилин колдоону киргизүү. ОБП функцяиларын толук кайра иштеп чыгуу, бул болсо Java-да колдонулган моделге кыйла окшош калган. Көбүн эсе, деструктор, ачык, жабык, коргонулган мүчө жана ыкмалар кирген, акыр аягында мүчө жана ыкмалар, интерфейстер жана объектерди клондоо. Кийинки кирген версияларында аталыштардын мейкиндиктери, кулптоо жана бир катар олуттуу өзгөрүлөр, сандуу жана сапаттуулар PHP 5.0 -гө өтүп атканда 2004 жылы 13 июлунда пайда болушкан.
CMS/CMF
Жаңылар жана попуялардуулар:
Солто
Солто — кыргыздын Оң канат уруулар тобуна кирген ири уруулардын бири. Кыргыз санжырасында Солто уруусу Ак-Уулдун бир баласы Тагай-бийден тарайт.
Санжырада
Тагай бий
Этногенези
Тагай бийдин байбичесинен Богорстон, Койлон, Кылжыр деген уулдар, башка аялдарынан дагы бир нече балдары болгон. Богорстондон Эштек, андан Солто туулат. Бирок, көпчүлүк учурда Эштек айтылбай, «Богорстондон болгон Солто» деген кеп айтылып калган. Солто уруусу илимий изилдөөлөрдө кыргыз этносунун өзөктүк компоненттеринин бирин түзгөн уруулардын катарына кирет. Анын түпкү теги, келип чыгышы (генезиси) жөнүндө ар кандай пикирлер айтылып, изилдөөчүлөрдүн көпчүлүгү Солто уруусунун башатын орто кылымда кыргыздар мекендеген Түштүк Сибирь аймагы менен байланыштырат жана аны кыргыз этносунун компонентиндеги байыркы катмардагы уруулар тобуна киргизишет.
Ички түзүлүшү боюнча бир катар татаал уруктук бөлүктөн туруп, негизги өзөгүн Солтонун өз балдары деп эсептелген Күнтуу, Култуу жана Чаанын тукумдары түзөт.
Күнтуу балдары Токбай, Карамерген, Төрө, Кулболду, Жолболду, Байгана, Чоңмурун деген «Жети ата Күнтуу».
Култуу балдары «чылпак» деп аталып, XX кылымдын башында Куру-Күнгөйдө өзүнчө бир болуш эл болгон.
Чаа бийдин тукуму анын Талкан, Бөлөкбай (Каракчы) жана Тата деген уулдарынан тарайт. Мурунку заманда Солто уруусун Бөлөкбай, Талкандан чыккан манаптар бийлеген. Талкандын балдары Коңурбай, Кошой, Бакы, Багышан, Байболот, Делдең, Алаң деген жети атага бөлүнөт. Байболот, Делдең, Алаң «кепер» деп аталат. Октябрь революциясына чейин Бөлөкбай тукуму баардыгы 4 болуш (Жерказар, Жетикашка, Чылпак, Тата, Узун-Кыр болуштугу) эл болгон. Чаанын карыганда алган аялынан Тата болуп, ал дагы Бөлөкбай менен бир жүргөн. Бүтөш бир болуш эл болуп, Ысык-Ата, Кегетиде турган. Бөлөкбайдан Байсейит, Бүтөш. Байсейиттен Эсиркемиш, Үкү, Кутумбет, Ногой(Аксакбөрү), Чулу(Жору), Саманчы(Жалайыр), Чүңкөлөй, Айдарбек, Салык. Эсиркемиштен Кебек, андан Мурат, андан Тайлак, андан Айдабосун, андан Камбала. Кутумбеттен Мырза, андан Адучу, андан Корчу баатыр, андан Сулайман манап. Аксакбөрүдөн Абайылда, андан Маамыт. Бүтөштүн беш уулун көчкү алып кетип, Жакып деген бир уулу калат. Бүтөштүн Жакыбы жалгыз калганда, Бүтөшкө байбичеси кайра Кагаз деген зайып алып берип, андан Төлөн, Тубар, Жагыш, Багыш, Түлөкабыл 5 уул туулган. Түлөөкабылдан Чыңгыш баатыр, Чоткара, Балтабай, Үркүнбай, Аралбай, Баястан, Айта (жети баатыр, жети кашка). Чоткарадан Жаманкара баатыр. Калмак, Күрпүк дагы ушуларга таандык. Күрпүк жолборс жыга чапкан баатыр болгон. Бүтөштүн биринчи аялынан жалгыз калган Жакып 3 аял алып, Жакыптан 11 уул Асан, Үсөн, Көккөз, Саткын, Бекназар, Коеш, Дайырбек, Кашкар, Бердике, Нооруз (Оруз уулу), Жээнбек. Жакыптын үчүнчү аялы Татыбаладан Жээнбек, Бердике, Нооруз (Оруз уулу) булар Жерказар тукуму аталат.
Талкандан Байболот, Делдең, Багыш, Чыгыш, Коңурбай, Кошой, Бакы, Багышан. Кошойдон Жамансарт, Момокон, Баймырза, Мамбет, Куртка, Теңиз, Кочкорбай, Зарыл. Жамансарттан Түлөберди, Бөрүбай, Эсенаман, Сөлпү, Саркөбөн, Мамырбай, Бает, Үмөт, Кожобек, Солтонкелди, Нусуп, Сака, Байжигит. Түлөбердиден Эшкожо, Канай, Чыны, Карбоз, Алапай, Маңдөбөт, Жандөбөт, Татыбек. Момокондун тукуму бир болушча эл болуп, Чоңайылчы, Балаайылчы деген манаптар чыккан. Момокондон Алымбек, андан Таштамбек. Андан Чоңайылчы, андан Акмат. Момокондун дагы бир уулу Тоопай, андан Татыбек, андан Балаайылчы, андан Маамыт.
Түлөберди дагы эң даңктуу чоң манап болуп, тукумунан мыктылар көп чыккан. Эшкожодон Жангарач бий. Канайдын Наал деген аялынан Бошкой, Байсейит, Нурсейит, Куттуксейит. Эренче деген аялынан Бүтөш, Тилеш, Байаке, Байтик баатыр. Күмүш деген аялынан Байгазы, Сатылган, Муңайтпас. Бошкойдон Өзүбек, Курама, Акылбек, Сырдыбай, Эстебес, Жанчар, Кененсары. Өзүбектен Сыдык, андан Абдыкерим. Акылбектен Алымбек манап, андан Ашымбек манап. Байсейиттен Медетбек, Шекербек, Өмүрбек, Бообек, Түлөк, Ыбырайым, Байбагыш, Жанбагыш. Шекербектен Жанузак, андан Төрөкул. Бүтөштөн Байсаба, Качкынбай, Намазаалы. Байсабадан Ныйазаалы, андан Үмөтаалы, андан Асан, андан Мелис, андан Адилет. Байтиктен Байсал, Сулайманкул, Абдыракман, Ташмат, Аман, Осмонаалы, Сыдык. Чыныдан Тынаалы, андан Чолпонкул манап. Карбоздон Кененсары, андан Жантай манап, Бөрүбай.
Козор уругу сан жагынан өтө аз болгондугуна карабастан, солтонун ичиндеги өзгөчө бөлүкчө катары эсептелинип, санжыра боюнча ал Солтонун бир тууганы деп эсептелет. Бөлөкбайдын ичиндеги «төкөлдөш» уругу Бүтөштүн бакма баласынан тарагандыгы айтылат. «Чала казак» уругу уйгур, өзбек, казак элдеринин айрым бир майда топторунун аралашуусунан пайда болуп, Солто уруусунун ичинде туруп калган.
Аталган уруктардан тышкары аларга аралашып кеткен «багыш» уруусунун кичине бөлүгү бар. Алар падышалык Россиянын мезгилинде «багыш» деп аталып, өз алдынча болуштук түзгөн. Бирок кийинки мезгилде алар «суу мурун» деген ылакап ат менен айтылып, Солто уруусунун бир бөлүгү катары эсептелинет.
Солтолор жөнүндө
- "Фазли солто" ("Урматтуу, асылзаада солтолор") (Кокон хандыгынын кайрылуу докуменнтеринен, казактын бийлери жазган каттарынан).
- "Соңкөлдөй сулуу көл кайда, Солтодой жоомарт эл кайда" (Сагымбай манасчы).
- ''«Береке — солтодо. Жайы-кышы капшытында уну кап-кап болуп тирелип турат. Токочу кенен. Унутулбайт. Сен кайдан деп сурабайт».'' (Моңолдор, сурнайчы Күрөңкөйдүн Балыкчыдагы топто сүйлөгөн сөзүнөн).
- "Солто элдин тогу, ... ".
- "Солтонун солкулдагы " (белгилүү күү).
- "Эрдигинен солто кырылды, энөөлүгүнөн колпош кырылды" <br.
- "Солто, Тынай биртууган".
Чаа Солтонун кичүү уулу болуп, Чаадан Каракчы (Бөлөкбай), Талкан, Тата жана Жоочалыш деген үч уулу болот.
Подгорный Николай Викторович
Подгорный Николай Викторович (5(18). 2. 1903-11 январь, 1983) - советтик мамлекеттик жана парт, ишмер, эки жолу Социалисттик Эмгектин Баатыры (1963, 1973). 1930- жылдан КПСС мүчөсү.
Өкмөттүк эмес эларалык уюмдар
Өкмөттүк эмес эларалык уюмдар – адам ишмердигинин саясий, экономикалык, илимий-техникалык, маданий, гуманитардык жана башка тармактарындагы эларалык кызматташтыктарына көмөктөшүү максатында түзүлгөн улуттук топтордун, бирликтердин жана жеке адамдардын өкмөттүк эмес мүнөздөгү эларалык бирикмелери. Ө. э. э. у. статусуна ээ болуу үчүн андай бирикмелер 2 же андан көп мамлекеттерде аракеттенүүлөрү, өзүнүн максаттары, мүчөлөрүнүн курамы, түзүлүшү жана каржылык колдоосу боюнча эларалык болуусу тийиш.
Келин жарыш
Оюн тегиз, ташы жок кенен талаада ойнолот. Оюнга 13 жаштан 23 жашка чейинки 5-6 кыз-келин жасалгаланган ат жабдык токулуп, үртүктөлгөн күлүк аттарга алчыланта минип катышат. Улуттук кийимдерин кийишет. Алардан тышкары оюнду уюштуруучу, ат айдоочу кишилер бул оюндун өтүшүнө көмөктөшүшөт. Оюнду уюштуруучу күлүктөрдү, оюнга катышуучу кыз-келиндердин кийимдеринин ат үстүндө кийүүгө жарактуу экендигин, ат жабдыктарынын ылайыктуулугун кароодон өткөрт. Кыздар тебетей киет. Келиндер жоолук салынат. Күлүк аттарды жарыштырууну баштоочу жерди, мараны белгилейт. Ат айдоочу болсо күлүк аттарды чабууну баштоочу жерге шаан-шөкөт менен шаракташкан кыз-келиндерди баштап барып, катарга тизет да чабууга белги берет. Оюнду уюштуруучу марада күлүктөрдүн келишин күтүп турат. Ат чабууну баштоочу жер менен маранын аралыгы 1 километрден ашык болот.
Компилятор
Компилятор (англисче сompiler), транслятор – ЭЭМдин алгоритмди программалоонун бир тилинен экинчисине, б. а. машина тилине автоматтык которууга арналган программасы. Эгерде интерпретатордо ЭЭМге киргизилип жаткан программанын ар бир буйругу (оператор) киргизилери менен машина тилине которулса, ал эми Компилятордо программа толук киргизилгенден кийин гана машина тилине которулатынча Компилятор баштапкы программаны объективдүү программага которуу учурунда баштапкы программанын синтаксиси жана эсептөөдө же салыштырууда колдонулуучу берилиштер программада аныкталгандыгын текшерет. Компилятор баштапкы коддо жазылган программадагы программалоо тилинин эрежелери жана синтаксиси бузулган көрсөтмөлөр тизмесин түзөт. Тизме баштапкы программада зарыл болгон оңдоолорду жүргүзүүгө жана программаны түзөтүүдө программачыга жардам берет.
Вазейю
Вазейю (Возей) — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лыдую дарыясынын оң жээгинен 11 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Аландар
Аландар - иран тилинде сүйлөгөн байыркы көчмөн уруулар. Рим жана Византия жазма маалыматтарына караганда аландар Түштүк Каспий, Дон, Кавказга жакын жерде жашаган жарым көчмөн сармат элинен б. з. ч. 1-кылымда бөлүнүп чыгышкан. Б. з. 1-кылымда аландар Азов деңизинин алабында жана Кавказдын талааларында жашашып, Түштүк Кавказ, Крым, Кичи Азия, Мидия жана Рим ипмпериясына чабуул жасап турушкан. 370-ж. гунндардын чабуулунан кийин аландар эки бөлүккө бөлүнүп, бир бөлүгү готтор жана вандалдар менен бирге (элдердин улуу көчүү доорунда) Галлия, Испания аркылуу Түндүк Африкага (айрымдары азыркы Франциянын аймагына отурукташып, жергиликтүү элдери менен аралашып кеткен) чейин жетишкен. Аландардын экинчи бөлүгү Түндүк Кавказ тоолорун карай жылышып, ибер-кавказ урууларына биригишет. 5-кылымдын 2-жарымында Түндүк Кавказдагы аландар кайрадан согуштук-саясий күчтөрдүн бири болгон. 7-кылымда Хазар каганатынын курамына убактылуу кирген мезгилде христиан динин кабыл алышкан. 10-кылымда мамлекеттик түзүлүшкө ээ болуп, грек алфавитинин негизинде өз жазуусун өнүктүрүп, атактуу Нарт эпосун жаратышкан, чиркөөлөр (Төмөнкү Архыз, Сент) ж. б. ири курулуштар салынып, жогорку маданиятка (Крымдагы Керчен Склеби, Салтов-Маяц маданияты) жетишкен. Алар дыйканчылык жана мал чарбачылык менен кесиптенишкен. Аландар бир нече топторго (асы, ясы ж. б.) бөлүнгөн. 13-кылымда монголдордун жортуулдарынын жана Тамерландын басып алууларынын натыйжасында аландар азыркы Румыния, Венгрия (Ясы) аймактарына көчүшкөн, калгандары Борбордук Кавказ тоолоруна сүрүлгөн. Аландар осетиндердин түпкү ата-бабалары болуп саналышат. 14-кылымдан ислам дини кеңири жайылган.
Баргана тоо кыркасы
Баргана тоо кыркасы - Баргана өрөөнүн Алабуга, Тогуз-Торо жана башка Нарын тараптын майда өрөөндөрүнөн бөлүп турат. Структуралык түзүлүшү боюнча Ички Ала-Тоонун батыш чеги. Торугарт-Тоосу Алай тоо кыркаларына тутумдашкан жериндеги эң бийик Үч-Сейит тоо түйүнү 4940 м бийиктикке жетет. Түндүк-батышты карай барганда бийиктиги азайып, 3000 м ге чейин түшүп, Кара-Үңкүрдүн төрүндө кайра 3500-4000 м ге чейин көтөрүлөт. Батыш айрыгы Бабаш-Ата тоосунда бийиктиги 4427 м ге чейин жетет. Баргана тоо кыркасы эң маанилүү табигый чек. Ал Ортоңку Нарын жана Баргана өрөөндөрүн бөлуп турган жалаң эле орографиялык эмес, климаттык, гидрологиялык жана ландшафттык чек ара. Баргана тоо кыркасынын түндүк-чыгыш капталы кыска жана кескин төмөндөйт, түштүк-батыш капталы болсо жазы жана акырындап барып, Баргана өрөөнүнүн түздүгүнө өтөт.
Таштемир Айтбаев
Айтбаев Таштемир Сыдыгалиевич (27.11.1943-ж.туулган, Нарын облусу, Ак-Талаа району, Тоголок Молдо айылы) - генерал-лейтенант (2000). Москвадагы Бауман атындагы техникалык жогорку окуу жайын (1967), Алматы Жогорку партиялык мектебин (1981) бүткөн. 1961-62-ж. Москва шаарындагы И.А.Лихачев атындагы заводдо слесарь-ширетүүчү, 1967-82-ж. Кыргыз ССР жергиликтүү өнөр жай министрлигинин пластмасса буюмдар заводунда улук конструктор, башкы технолог, комсомолдун Свердлов райкомунун экинчи, Биринчи май райкомунун биринчи, Кыргызстан ЛКЖС Бишкек шааркомунун 2-секретары, Кыргызстан ЛКЖС БКнын инструктору, үгүт-насыят боюнча секретары, 1-секретары. 1982-86-ж. СССР Мамлекеттик коопсуздук комитетинин улук инспектору, Кыргыз ССР Мамлекеттик коопсуздук комитетинин төрагасынын орун басары, 1-орун басары, 1986-95-ж. Кыргызстан КП Ош обкомунун өнөр жай-транспорт, социалдык-экономика бөлүмдөрүнүн башчысы, Ош облустук элдик контроль комитетинин төрагасынын милдетин аткаруучу, Кыргызстан КП Нарын обкомунун 1-катчысы, Кыргызстан КП БКнын катчысы, «Кыргызавтосервис» мамлекеттик акционердик коомунун генералдык директорунун орун басары, вице-президенти, 1995-99-ж. КРнын Ички иштер министринин орун басары, 1999-2000-ж. КРнын Улуттук коопсуздук министри, 2000-02ж. КРнын Ички иштер министри, 2002-05-ж. КРнын Юстиция министринин орун басары, 2005-06-ж. КРнын Улуттук коопсуздук кызматынын төрагасы болуп иштеген. Кыргыз ССР Жогорку Советинин 3 жолку депутаты (197590). «Ардак Белгиси» ордени менен сыйланган.
Тунзас-Су дарыясы
Тунзас-Су (Чоң Тунзас-Су) — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Тутуяс дарыясынын оң жээгинен 25 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 25 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Карашор (дарыя)
Карашор — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Курган облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уй дарыясынын сол жээгинен 410 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы башатынан Увелька дарыясын кошпогондо, Уй дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Висбю
Висбю (Висби) – Швециядагы шаар, Готланд, Форё, Готска-Сандён ж. б. аралдардардан турган административдик-аймактык бирдиктин (лен) башкы шаары. Калкы 57;235 миң (2013). Деңиз порту; эларалык аэропорту бар.
9-кылымда отурукташа баштаган. 11-13-кылымдарда ири соода борбору. Шаардын кууш көчөлүү орто кылымдык бөлүгү узундугу 3,4 км келген калың дубалдуу чептер менен курчалган. Шаардын борбордук бөлүгүндө Кудай Эне собору, орто кылымдын чиркөөлөрүнүн калдыктары Ыйык Периште (13-кылым), Ыйык Николай (13-15-кылым), Ыйык Екатерина (13-кылымдын ортосу, 1412), Ыйык Ларс (13-кылымдын 2-жарымы), чиркөөлөрү, «Эски дарыкана», Лильехорндун (13-кылым) жана бургомистрдин (16-17-кылым) үйлөрү, ратуша (18-кылым), 18-19-кылымдын жыгач үйлөрү сакталган.. Готланддардын байыркылыгын баяндаган музей (1875; руна жазуулары бар таштар, орто кылымдын искусствосу) иштейт. Шаар Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесинде.
Мухaррем Инже
Мухaррем Инже (Muharrem İnce) — Республикaлык Эл Пaртиясынын 2018 Түрк президенттик шaйлоосундa тaлaпкери
Aл Яловa 1964-жылы туулгaн. 2002-жылдaн тaртып, Түрк парламентинин мүчөсү болуп сaнaлaт. Aл ошондой эле психикaлык окутуучу.
Компланардуу векторлор
Компланардуу векторлор (латынча сот – бирге жана planum – тегиздик) – бир тегиздикте жаткан же кандайдыр бир тегиздикке жарыш векторлор. Каалаган эки вектор ар убакта компланардуу болот, ал эми 3 вектор компланардуу болбой калышы мүмкүндүк Нөл вектор каалаган эки векторго компланардуу. ā(x1, y1, z1)
Ысык-көлдүн кызгалдактары
«Ысык-Көлдүн кызгалдактары» — советтик тасма, кинорежиссёром Болотбек Шамшиевдин 1972-жылы «Киргизфильм» киностудиясында тартылган тасмасы.
башкы идеясы Александр Павлович Сытин аттуу жазуучунун «Тянь-Шань контрабандисттери» аттуу 1927-жылы жарыкка чыккан китебинин негизинде жаралган. «Тянь-Шань контрабандисттеринде» 1920-жылдары Сытин өзү кызмат өтөгөн Ысыккөлдүн жээгиндеги чегара бөлүгү сүрөттөлүшү. Тасманын бет ачаары 1973-жылы 16-апрелде болгон. Тасманы 11,3 млн. көрүүчү көргөн.
Мазмуну
Тасма Ысык-Көл аймагындагы окуя сүрөттөлөт. Эски феодалдык бийлик кулап, социалдык бийлик али күчүнө кире элек мезгил. Бул кезде Көлдө апийим өстүрүү күчөп кетет. Чет элдиктер ордуна алтын берип, кыргыздардан апийим алып турушат. Ошондуктан, бул аймактын көпчүлүк тургундары мал-жан, эгин-тегин сыяктуу тиричиликтерин токтотуп, апийим өстүрө башташат. Чегарада болсо кантрабандага каршы чегарачылар турушат. Бирок, чегара канчалык бекем болбосун, апийим ташыган контрабанда өнүгө берет. Бул иштин башында ким тураары белгисиз. Тасманын негизги каарманы  'Карабалта' контрабандистти кармайм деп катуу аракет кылат. Бирок алар Карабалтаны совет бийлигине жаман көрсөтүп, натыйжада, Карабалта өзү жайган торго ак жерден өзү түшүп калат. Кийинчерээк Карабалта издеп жүргөн контрабандист ошол эле айылдын тургуну, медициналык керек­төөлөргө жумшоо үчүн апийим кабыл алуучу бөлүмдүн башчысы Байзак болуп чыгып, бети ачылат. Тасманын негизги каармандарынын бири Калмат – чоң жана атактуу кыргыз уруусунан. Октябрь революциясына чейин падышалык бийликтин куугунтугуна туш болгондуктан, уруусу менен адам көзү көрбөгөн тоого көчүп кеткен. Эски бийлик кулагандан кийин да алар тоодо жашоосун уланта беришет. Жаңы бийликтин душмандары Калматты апийимге үндөй башташат. Бирок, Калматтын уруусу аларга эмес, чегарачылар тарапка кошулат. Ошондой эле мында Калматтын кызы Каличанын Карабалтага болгон сүйүүсү чагылдырылган.Тасма Калматтын айылга көчүп келиши менен аяктайт, жана акыр түбү чындык, акыйкат жеңет деген философия жатат.
Тасманын тартылышы
«Тянь-Шань контрабандисттеринде» 1920-жылдары Сытин өзү кызмат өтөгөн Ысыккөлдүн жээгиндеги чегара бөлүгү сүрөттөлөт. Чыгармада кыргыз чегарасында кызмат өтөгөн орустар ашыкча даңкталып берилген. Кийин «Кыргызфильм» киностудиясында иштеген белгисиз сценаристтер бул чыгарманын негизинде сценарий жазышкан экен. Бирок, мында да орус чегарачыларынан эрдиги обу жок макталып, реалдуу турмуш чагылдырылбай калат. Ошол кезде киностудияда редактор болуп турган Ашым Жакыпбеков сценарийди окуп көрүп, жактыра бербейт. Анан Болот Шамшиевге сунуштап, экөө сценарийге турмуштук эпизоддорду киргизип, окуялуу кылып кайрадан иштеп чыгышат. Ошентип, «Ысыккөлдүн кызгалдактары» тасмасы тартыла баштайт. Тасманы алгач «Ыйык көл» деп аташыптыр. «Ысыккөлдүн кызгалдактары» кийинки аталышы экен.
«Ысык-көлдүн кызгалдактары» Жетө­гүз, Жууку, Барскоон өрөөн­дөрүндө алты ай тартылып, ага айыл эли жалпы катышкан. Аттар ар кайсы айылдардан чогултулган. Тасмада колдонулган оюнчук эмес, чыныгы куралдар атайын машинага жүктөлүп көзөмөлдө болуп турган. Тасмадагы Калматтын кызы Каличанын ролуна ылайыктуу кыз табуу бир топ кыйынчылыкты жараткан. Жардамчы режиссёр Темир Дүйшекеев Каличанын ролуна кыз табам деп мектеп, институт, деги барбаган жери, киносынакка ээрчитип келбеген кызы калбаган деп айтылат. Акыры бир күнү кокусунан эле көчөдөн каратору, айчырайлуу Айтурган Темировага жолугуп калганда көктөн издегени жерден табылгандай сүйүнгөн экен. Тасмадагы Көлдүн жээгиндеги эң акыркы окуяны 1971-жылы 31-январда тартышкан. Сценарий боюнча болсо күз мезгилиндеги окуяны тартыш керек болгон. Табиятты го көлдүн карын тазалап, кумдан чачышып күз айына окшоштурушкан. Бирок, сууга түшүү кыйын болгону айтылат. Себеби, сценарий боюнча Калмат уруусу менен айылга көчүп келгенде ал жигиттери менен «оо, көлүм, сени аман-эсен көрдүк» деп сууга киришмек. Кычыраган кыш мезгили болгондуктан, актёрлордун эч кимиси көлгө кирүүгө батынышпайт. Акыры баарына 300 граммдан арак куюп беришип, сууга түшүрүшөт. Суудан чыккан соң, тиштери тиштерине тийбей калчылдаган актёрлорго дагы 300 граммдан куюп беришип, өздөрүнө келтиришкен экен.
Кошумча маалымат
Карабалтанын образын жараткан Сүймөнкул Чокморов тасмадагы ар бир күнү үчүн 66 рубль, Каличанын ролундагы Айтурган Темирова 28 рублдан гонорар алып турушкан. Жалпысынан тасма үчүн СССР мамкиносу тарабынан 600 миң рубль бөлүнгөн. Тасма тартылып бүткөн соң, бүткүл союздук кинофестивалда Сүймөнкул Чокморов “Эркектин образын мыкты жараткандыгы үчүн” деген сыйлыкты жеңип алса, Болот Шамшиев Кыргыз ССР Ленин комсомол сыйлыгын алган
Өкмөттүн ортоктош (жамаатык) жоопкерчилиги
Өкмөттүн ортоктош (жамаатык) жоопкерчилиги – парламентардык мамлекеттерде колдонулуучу эреже (жазылган же жазылбаган), ал боюнча өкмөт мүчөлөрү (министрлер) алар жүргүзгөн саясат үчүн чогуу жана бирдей жооптуу болушат. Өкмөттүн саясатына макул эмес министр дароо кызматтан кетүүгө тийиш. Парламент тарабынан министрлердин бирине ишеним көрсөтпөө вотуму кабыл алынганда, эреже катары бүтүндөй өкмөттүн кызматтан кетишине алып келет.
Винона (Оклахома)
Винона (Оклахома) (Wynona) — Оклахома штатынын Osage округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 437 киши. Болжолдуу аянты - 1.4 км². FIPS коду — 40-82450.
«Ала-Тв»
«Ала-Тв» - эфирдик-кабелдик телекөрсөтүү жана интернеттик телефон кызматын аткаруучу компания. 1998-ж. уюштурулуп, КРнын Адилет министрлиги тарабынан катталган. Учурда Бишкек шаарынын 75 миңге жакын турак жайын өз кучагына алган кабелдик линия курулуп, ал он миңдеген шаардыктарды ж-а миңдеген шаар конокторун тейлеп турат. «Ала-ТВ» каналы телекөрүүчүлөргө дүйнө элинин 11 тилиндеги 60тан ашык эларалык, ошондой эле жергиликтүү мыкты деп эсептелген телеканалдардын программаларын алып көрсөтөт. Алар чет өлкөлүк жана жергиликтүү маалымдоо, илимий маалымат берүү каналдары, спорт, кино, балдарга арналган муз. берүүлөр болуп саналат. «Ала-ТВнын» кызматынан пайдаланган абоненттердин катарына административдик мекемелер, кыргызстандык жана чет өлкөлүк элчилер жана бизнес өкүлдөрү, ири мейманканалар менен алардын бизнес-борборлору, эларалык уюмдар менен алардын өкүлчүлүктөрү, эс алуу жайлары ж. б. уюмдар кирет.
Чаа
Чаа бий - (туулган жана өлгөн жылы белгисиз) болжол менен XVI- кылымдын ортосунда ХVII-кылымдын биринчи жарымында жашап өткөн.
Чаа бий Кыргыз санжырасынын маалыматтары боюнча анын түпкү ата-бабалары Тагай бийден тараган. Тагай бийдин Богорстрн, Койлон, Кылжыр деген үч уулу болгон. Богорстондон - Эштек, Эштектен - Солто. Солто бийден Күнтуу, Култуу жана Чаа. Чаа бала кезинен жоокерчилик заманга ылайык, баатырлык иштерге маш болуп чоңоет. Санжырачылардын ою боюнча Чаа деген ат илгерки Алтайда жашаган түрктөрдүн аскердик наамы болгон. Баатыр болуп эр жеткенде ал бөрү кулак, шер кабак, калдагай баш, көзү үңкүр, чап жаак, узун бойлуу адам болгон. Ал жаш кезинде эле кыргыздарды калмактардын чапкынынан бошотуу үчүн өз элинен кол курап тынымсыз салгылашып турган.
Тышкы душмандарга каршы күрөшүсү1634-жылы ойрот-калмак мамлекети Жуңгар хандыгы түзүлөт. Ал мамлекетти 1635-1653-жылдарда Эрдене Батурхан Тайши башкарган. 1643- жылы алардын 150 миң атчан аскерлери казак кыргыз жерине басып киришкен. 1643-1652-жылдарга чейин созулган бул салгылашууда казак султаны Жаңгир, Самаркандын акими Жалаң төш, солтонун бийи Чаанын бириккен колу жоого катуу сокку уруп, аларды Енисей, Сибирь тарапка чегиндирет. Мындан тышкары, 1628-жылдарда казактын султаны Эр Эшим, багыштардан Көкүм бий, солтодон Чаа бий өз кошуундары менен Ташкент шаарын тышкы душмандардан бошотууга катышат. Ошондо колго түшкөн кулдардын бири Эр Эшим, Чаа бийге ыраазылык билдирүү менен алып берет. Ал күндөн төрөлгөн Чаа бийдин тукумдары кыргыздардын солто урууларынын ичинде жашашат. Чаанын жоого карты салгылашып эрдик көрсөткөн баатырлыгынан тышкары өз элине жашоонун дыйканчылык түрүн да көрсөтүп, үлгүлүү иш кылганы эл оозунда айтылат. Мисалы, ал калмактардын доорунда (XVIII- кылымдын биринчи жарымында) Чүйдө, азыркы Кичи Кемин Желаргы, Жаңы Алыш деген аймакта эгин сугаруу үчүн суу жеткирген арык салдырган. Бүгүнкү күнгө чейин ошол арыкты эл «Чаа алыш» деп аташат. Чаа 70 жаштан аша өмүр суруп, Чуй өрөнүндө дыйканчылыкка ж.б. чарба иштерине өз салымын кошуп, элине көп жакшылык кылган. Ошондуктан Чаанын мезгилиндеги калмак жапырыгынан кийинки заманды кыргыз элинен чыккан ырчылар «Байгерчилик заман» дешип, минтип ырга кошушкан:
Күн куркүөп жаз чыгып,
Аштык даны бат чыгып.
Сайлар толо суу ташып,
Мартабасы күндө ашып.
Жерге келет бир кезек,
Ат семирип нык толуп,
Ятрохимия
Ятрохимия, химияатрия, иатрохимия (грек тилинен iatros - врач жана химия) - орто к. 16-17-к) алхимияда мед. үчүн дары жасоого аракеттенген багыт. Бул багыттын негиздөөчүсү жана көрүнүктүү өкүлү немец врачы жана химиги Т. Парацельс жана анын оюн улантуучулар алхимиктерден айырмаланып, кара металлды алтынга айландырууну эмес, дары жасоону максат кылышкан. Алар организмдеги процесстерди химиялык кубулуш деп эсептешкен, ал эми ооруну денедеги үч башталыштын (күкүрт, сымап жана туз) тиешелүү катышынын бузулушу менен байланыштырган. Ятрохимиктер окуусу боюнча дарыгер милдети -- ушул башталыштардын денедеги ашыктыгын же жетишсиздигин жоюу үчүн, организмге керектүү дары заттарды киргизүү. Ушундай зат катарында негизинен орг. эмес химиялык препараттар болгон күмүш, сымап, сурьма, мышьяк, жез, темир жана башка бирикмелерин Ятрохимиктер 1-жолу алышкан. Ошентип Я. өнүгүшүнө өз салымын кошкон. Алхимиктер окуусуна таянгандыктан Я. көзкараш 18-к. башында өз маанисин жоготкон. Бирок химияны медицинада колдонуу көз карашы дагы бир кылымдай уланган.
Чаа
Жигиттери бук болуп.
Туу көтөрүп, эл коргоп. Эрге келет бир кезек!
Кизетамак (Кигин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
MayaSar
Майя Сарихожич (босн. Maja Sarihodžić) англис тилинде аткарылуучу «Korake ti znam» чыгармасы менен, Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагындагы Босния жана Герцеговина өлкөсүнүн көрсөтүүчүсү.
Погонофорлор
Кан айлануу жана нерв системасы бар. Айрым жыныстуу. Тукум курут болгон Погонофорлор төмөнкү палеозой чөкмөлөрүнөн табылган.
Бардык деңиздерде (теренд. 20 мге чейин) кездешет. Алардын 7 тукумду түзүүчү жүздөн ашуун түрү белгилүү.
Элечек
Бул — баш кийимдин бир түрү. Ак кездемеден тегерете кат-кат болуп оролгон аялдардын бул баш кийимин баш кеп, сала коймо, ээк алмай, астыңкы жана үстүңкү тартма, тумарча, бадал сыяктуу негизги түрлөрү бар. «Кеп такыя элечек» чечкенде анын кеби бузулбас үчүн астынан кийилет. Кийип-чечүүнү жеңилдеткен элечектин «сала коймосу» (желке жагы) менен «ээк алмайы» болот. Аны жыкканда ага тирек болуучу мунун «астыңкы тартмасы» (бөлүгү) кыска 25—30 см че келет. «Үстүңкү тартмасы» (же жыгымы) элечектин бардык оромун тыкан кармап турат. Элдик салтта аялдар муну жаш өзгөчөлүктөрүнө ылайык кийишкен.
Улгайгандардын элечеги жөнөкөй оролуп, көлөмдүү көрүнөт. Сыртынан чоң ак жоолук менен жабылган. Жарынан айрылган айымдар, аза кутуу учурунда анын жыгымын алып коюшкан. Андан анын аза кутуп, жесир калганын тушунушкон. Ал эми өлгөн кишинин жакын туугандары аны өткөнчө элечектин ээк алмайынын бир жаагын бошотуп да жүргөн.
Инзиюл дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Элечек
Колуктулар кийген элечектин маңдайы шуруланат. Бул «шуру тартма элечек» деп аталат. Элечектер кээде күмүш калдыркан, күмүш желбирөөчтөр менен да чебер кооздолуп, укмуштай кыргакталат. Элечек формасы, кооздолушу жана кийилиши, калк арасында таралыш таржымалы боюнча жергиликтүү өзгөчөлүктөргө ээ. «Каз элечек бош таштап, Катарлап төө көч баштап, Кан-Жайлоо көчкө жарашкан» (Жеңижок) — деп элестүү айткандай бул ак болуш зарыл. Ал койкойто мыкты оролуп, чүчтөдөй чакан элечек болот.
Инзиюл дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Элечек
Сурп элечекти «сурп элечек» деп атайт. Сурп — жөнөкөй кездеменин бир түрү. Боёлбогон, агартылбаган жибек кездемени илгери эл «торко» дешчү. Бул элечектин жердигинин милдетин аткарат. Чеберлер театрлардын, филармониялардын артисттери жана өздүк көркөм чыгармачылыгынын ышкыбоз коллективдери мунун жакшынакай үлгүлөрүн сактап, андан ары өнүктүрүүгө зарыл.
Инзиюл дарыясы
Тышкы шилтемелер
]
Элечек
Зергерлер жана уздар чач кепти жасайт. Аны кеп чач, баш кеп деп аташат. Бул элечектин астынан кийилүүчү баш кийимдин бир түрү. Чач кеп элечектин ички оромун терден-кирден жана чаңдан сактайт. Муну бөтөнчө байбичелер жылуулук үчүн жоолуктун ичинен да кийип жүрүшкөн. Мындай чач кеп көбүнчө кызыл, жашыл, көк, кара манат менен баркыттан жасалган. Чач кеп маңдайы тегиз, эки жан (каптал) жагынан жаак (кулакчын) түшүрүлүп, артынан (желкесинен) сала коймо (куйрулчук) чыгарылат. Үч кабатталып, башкача айтканда, тышы колдо токулган ак бөздөн тышталып, ичи гүлдүү чыттан астарланат. Ортосуна өрмөктө созулган тасма салынып жасалат. Төбөсү тигилбестен, жип өткөрүп бүрмөлөнгөн же байланган (кездеменин өзүнөн төбө чыгарылган) чач кептин жаактары, маңдайы, сала коймосу сайманын «терс кайык», «илме» («илме дос»), «туура сайма», «басма сайма» деген түрлүрү менен «мүйүз», «ит куйрук», «ийрик», «кыял», «куш канат», «бармак боочу», «кочкерек» өңдүү көркөм оюм-көчөттөр менен кештеленет. Чекесине бермет, шуру, топчу жана башка кооздук тагылып, жылаажын, шамалбак да кадалган. Ал канча белден ылдый карай төгүлүп турган олоң чачты чаңдан жана ар кандай тоскоолдуктардан сактоо эле эмес, кыз-келиндерди артынан караганда шаңдуулук да болуп саналат.
«Күмүштөн чачпак соорунда, Күлгөнүң турат оюмда». Муну чач кап деп айтабыз. Кыз-келиндердин (кээде улгайган аялдардын да) аземдик үчүн чачын ачып-жаба тагынган, топ чачпактан чогу бар кооз жасалгасы. Чачпак үч бөлүктөн турат: Башы (чач байлана турган жагы), ортосу (кутучалар же кутуча кооздуктар асемделип тагылган тарабы) жана учу (чачы же кооз асемдик кадалган жери). Чачпактын жасалышы жана кооздолушу боюнча айлакер зергерлер, кайкач бармак уздар өзүнүн жекече ыкмалары менен көркөмдүктүн жогорку чегине жеткен. Муну жасоодо да жергиликтүү өзгөчөлүктөр байкалат. Чачпактын учу күбөктөлө папиктелет, ал жибектен эшилип, чыйратылган жүн жиптен түймө чачыланат.
Илгери 30 метрдей кездеме (стампул) сарпталса, азыр уз. 20 метр ак кездемени алат. Сурп өңдүү, бирок, жука батистей анча жука эмес жеңил жердик элечек үчүн жакшы болот. Азыркы ак кездемелердин аралашмасы бар. Ошондуктан, оор көрүнөт. Буга негизи кебез кездемелери мыкты келет. Мурун кептакыяны кийип, мунун үстүнө элечекти ороодо кептакыянын төбөсүн бууган жерине бир жарым метр керектейт. Анын бир учун астына карай коюп, кептакыянын эки жаактагы саймасынын үстүндөгү «кулакчыны» деп аталуучу кооздолгон ак кездеменин астын карай астыңкы учун бүктөп, маңдай жаактан ылдый алып келет. Ошол элечектин кулакчыны «түп» деп аталат. Үч метр кездемени артка куйрулчукка кынаптала бүктөп, куйрулчуктун саймасынын жогору жагына жиберилет. Ал «уч» деп аталат. Мында уз кеп такыянын башын (түбүн) бекитип алат. Экинчи, куйрулчуктун саймасын баспагандай кылып, жогору жагынан «түп» кездеменин учу менен жабат. Анда «түп» эки милдетти аткарат: кулакчын жасалат, калган бөлүгү менен «уч» пайда болот. Эки түп үчүн үч метр кездеме керектелет. Анын бир учу кеп такыянын төбөсүнө байланат. Арты үч бүктөлүп, ичине оролгон калың кебез коюп, кездемени түрүп келип, маңдай жакты көздөй оройт. Калган кездемелерди таптап, бырышын керип (үтүктөп), үстүнө ороп, биринчи учу ийне аркылуу бекитилет. Анын маңдайын таңдайлатып оройт.
Ал улам оролот, башкы иймек чоңоюп, астын көздөй ийилип кете берет. Мында төбөсү менен маңдайга кездеме арбын чыгымдалат. Ошондо элечек артынан алдын карай сүйрү, астына ийилген абалды берет. Аны орогон сайын жылып кетпөөсү үчүн ар бир ором ийне менен учуксуз тепчилет. Мында кеминде 25 ийне керектелет.
Оролуп бүткөн элечектин үстүнөн орому чачылып кетпеске артка салмай кыргак менен (1,5—2 эли) өңү кызыл тасма аркылуу бекитилет. Тактап айтканда, кыргак маңдайдан желкени көздөй элечекти тегерете айлантыла байланат, бир учу маңдайга бекитилет.
Бул жердеги маалыматтар ката. Эгер кыргызга куйгон жан болсонуз бул маалыматты колдонбонуз. Анткени колдонуу аркылуу элечекти таанытууга болгон оюнуз ишке ашпайт жана ага кыянаттык кылган болосуз. Келгиле нукура элечекти тараталы.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Комплекс
Комплекс (латынча complexus – байланыш, айкалыш) – комбинаторика топологиясынын негизги түшүнүктөрүнүн бири. Комбинаторика топологиясында геометриялык фигураларды элементардык фигураларга бөлүп кароо негизги ролду ойнойт. Геометриялык фигураларды симплекстерден, б. а. 3 өлчөмдүү мейкиндиктеги чекиттерден, кесиндилерден, үч бурчтуктардан жана тетраэдрлерден турат деп кароо ыңгайлуу. Евклид (же гильберт) мейкиндигинде жайгашкан жана төмөнкүдөй касиетке ээ болгон кандайдыр бир симплекстердин чектүү көптүгү Комплекс болот; бул көптүктүн эки симплекси же алардын жалпы чекиттеринин тобу эки симплекстин жалпы граны боло алат.
«Ала-Тоо» (сорт)
«Ала-Тоо» (сорт) - жүзүм сорту. 1962-ж. Кыргызстан дыйканчылык илимий-изилдөө институтунун илимпоздору жүзүмдүн «катта-курган» жана «карабурну» сортторун чаңдаштыруу жолу менен чыгарган. Түшүмдүү, гектарынан 300 цге чейин мөмө берет. Мөмөсүнүн канттуулугу 18,5%, кычкылдуулугу 3,8. Шиңгилинин салмагы 350-600 г. Мөмөсү даамдуу, жумшак, түсү саргыч, сулпу нык келип, жегиликтүү.
Ачаланган диктиофора
Ачаланган диктиофора (Dictyophora duplicatus), (Bosc. E. Fisch) – Жаш мөмөлүк денеси негизинен шар сымал, жумурткадай, кээде цилиндрдей, диаметри 4-5 см, жылмакай, башында ак, кийин агыш-саргыч жана ачык күрөң, теги мицелийлүү жипчелүү. Рецептакулу цилиндрдей, узундугу 15-20 см, калыңдыгы 2,5-4,5 см, түбүнө ичкерген, көңдөй, ак же ачык күрөң волңвалуу теги менен. Калпак сымал глебасы конустай, узундугу 3- 5 см жана ушундай эле калыңдыкта. Анын сырткы жагы бутактанган жана бири-бири менен бекилген кабырчалардан торчолонгондой көрүнөт; калпакчасы жетилгенде саргыч-жашыл, былжырлуу. Глебасы менен рецептакуласынын өйдөкү учуна ак же агыш-бозомук, агыш-саргыч, салаңдаган токулган юбкага окшогон, рецептакуласынын ортосуна же аягына жеткен торчодой индузий бекиген. Жетилген козукарын начар жагымсыз жыт чыгарат. Базидиялары 6-8 споралуу. Споралары эллипстей, 3,5-4,4 х 1,2-1,8 мкм, жылмакай.
Биологиялык өзгөчөлүктөрү
Гумуста сапротроф. Споралары чымындар аркылуу таралат.
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Батыш жана Чыгыш Европа, Кытай, Түндүк Америка, Казакстан, Кыргызстан: Бишкек ш.
Өсүү шарттары
Гумуска жана органикалык калдыктарга бай топурактарда, дайыма нымдуу жерлерде, токойлордо жана эс алуу бактарда учурайт.
Саны
Бирин-серин экземплярдан кездешет.
Чектөөчү факторлор
Изилденбеген.
Өстүрүү
Өстүрүүгө мүмкүн эмес.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Атайын коргоо аракеттери иштелип чыккан эмес. СССРдин Кызыл китебине (1984) киргизилген.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Жаңы өскөн аймактарды аныктоо.
Статусу
EN. Сейрек кездешкен түр. КМШнын территориясындагы Dictyophora тукумунун жападан жалгыз өкүлү. Элдик дарыгерчиликте колдонулат.
Плотников Николай Сергеевич
Плотников Николай Сергеевич (24. 10(5. 11). 1897-11 январь, 1983) - орус совет актёру, СССР эл арт. (1966).
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Айты Муса уулу
Айты Муса уулу (1899, Ат-Башы району, Жаңы-Күч айылы — 1983, ошол эле жер) — санжырачы.
14—16 жашында Исакун молдонун жиберүүсү менен Кашкардан 2 жыл окуган. Араб тилинде эркин окуган сабаттуу адам болгон. "Пограничник" колхозунда иштеген. Согуш учурунда жумушчу батальондо болгон. Кыргыз элинин санжырасын жатка билген, сөзмер, чечен адам болгон.
Майдан-Тал
Майдан-Тал (Майдан-Тал) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Араван районундагы айыл. Керме-Тоо айыл округу составына кирет.
Көмүскө бүтүм
Көмүскө бүтүм – 1) кылмыш-жаза укугундагы кылмыш жасоого даярдануунун бир таризи; кылмыш жосунун жасоо жөнүндө макулдашуу. Адамдар тобунун алдынала К. б-ү биркатар кылмыш курамынын белгиси болуп саналат; 2) англоамерикалык кылмыш-жаза укугуна мүнөздүү институт; эки же андан көп жактын кылмыш жасоо же кандайдыр бир мыйзамга жат жорук-жосун жасоо макулдашуусу. Англис укук доктринасына ылайык, К. б. үчүн эрди-катын жоопкерчиликке тартылбайт, анткени алар бир гана жак катары саналат. К. б. үчүн анын катышуучуларынын ортосундагы макулдашуунун кандайдыр бир шарттуу нерселерди сактоо менен, белгилүү бир таризди кармануу аркылуу түзүлүүсү талап кылынбайт. Алардын баардык кылмыштуу же мыйзамсыз иш-аракеттерге карата өзара бир пикирге келиши эле жетиштүү болот. К. б. институтун колдонуу баардык топтошкон мыйзамсыз жүрүм-турумдарды (кылмышка жатпаган дагы) же алдынала кылмыштуу иш-аракеттерди ниеттенүү баскычында эле жазалоого мүмкүндүк берет.
Ван-Гулян-Ю
Ван-Гулян-Ю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пага дарыясынын сол жээгинен 42 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 27 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Оң Паета-Яха
'''Прав. Паёта-Яха''' — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Паета-Яха дарыясынын оң жээгинен 17 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 51 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.