cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Морковичи (дарыя)
Морковичи — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу, Курган облусу, Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ченчерь дарыясынын оң жээгинен 13 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — РФ менен Казакстан Республикасы чек арасынын аягына чейин Чоң Уват көлүн кошпогондо Чоң Уват Суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Ишим (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү), дарыя бассейни — Иртыш.
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Нервдин жогорку ишмердүүлүгү
Нервдин жогорку ишмердүүлүгү (орус.Высшая нервная деятельность) – мээнин чоң жарым шарларынын кабыгында жана ага эң жакын жаткан мээнин катмарында болуп туруучу жана психикалык функциялардын жүзөгө ашуусун шарттаган нейрофизиологиялык процесстер.
Нервдин жогорку ишмердүүлүгүн анализдөө үчүн негизги теоретикалык модель катары бизди курчаган дүйнөнүн таасирине организмдин жооп кайтаруусун мүмкүн кылган рефлекс эсептелет. Анын негизги иштөө механизми катары козгоочу нервдик процесстер саналат. Козгоочу процесстердин эсебинен жаңы убакыттык байланыштар пайда болот жана иштейт. Эгерде шарттуу дүүлүктү-ргүч шартсыз дүүлүктүргүч аркылуу бекитилбесе, ал шарттуу рефлекстин өчүшүнө же токтоосуна өбөлгө түзөт. Убакыттын байланыштардын жаралуусу жана жоголуусу мээнин чоң жарым шарынын кабынын нервдик клеткаларынын активдүүлүгүнүн жогорку деңгээли мээнин кийинки катмарында жайгашкан тубаса рефлекстердин эң маанилүү нервдик борборлорунун эсебинен жетишилет.
Жекенбаев Рахман
Жекенбаев Рахман Жыгаччы. 1932-ж. Кара-Кулжа районундагы Кан-Коргон айылында төрөлгөн. Шофёр, чабан болуп иштеген. Жыгаччылыкка жашынан киришип, айылдаш усталар Онкен менен Назанын нускаларын алган. Рахман боз үйдүн жыгачын кармоодо талды Кара-Кулжадагы Tap дарыясынын жээгинен мезгилди ылгабай кыйып келип, тезге коёрдон көп күн мурун сууга бастырып коёт. Аялы Мисекан экөөлөп алты канат (жүз баш) ак өргөө көтөргөн. Анын ичи-сыртын талаптагыдай жасалгалашкан. Үй жыгачын сырдоо үчүн Узун-Шоронун жошосун пайдаланат. Рахман Алай-Куу өрөөнүндөгү мыкты ээрчи. Ал ээр чабуунун үлгүсүн Сокур кара сарттын үлгүпөрүкөн алат (Өзгөндүн мунарасынын башынан ыргытканда сынбаган ээрдин чабылышын, түзүлүшүн ичмектеп көрүп баамдаган). Ошол үлгүсү аркылуу Кан-Коргондун Бөрү-Токой, Тилен-Терек сыяктуу токойлорунун теректерин, Саваяр (сабаа жар - чөптүн күчүнөн кымызы сабаа жарган), Тар-Көл жайлоолорунун карагайларын алат. Чаап жатканда «пай» коюп (ээр ажырап же сынып кетпеси үчүн каршы-терши желим ичирип) чабат. Аны уйдун, кайберендин териси менен KanTan, кашын өзүнчө чыгарат. Ага жаздык (желдик) кошо кармайт. Ээрлери элүү жылдай көөнөрбайт. Ага кардарлар төрт жүздөй ээр чаптырып, жыйырмадай үй жыгачын мататкан. Чебер комуз, кыяк да чаба билет. Аларды кармоо ыкмалары башкалардан анча айырмаланбайт. Устанын уулдары: Баймырза, Биймырза, Шамырза - анын ишенимдүү шакирттери. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. Кыргыз ССРинин 60 жылдыгына карата «Эл чеберлеринин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Боз үйү үчүн өмүрдөшү Арстанбекова Мисекан экөөнө ЭЧЖРКнүн I даражадагы диплому.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Ындыстан топоними
Ындыстан — топоним. Кыргызстандан кыйла алыс жаткан өлкө катары эпостун бир катар эпизоддоруна эскерилет. Манасты байлап кетмекке Каканчын каны жиберген жигиттердин бири Ындыстандын бер жагы Коңгу деген жерден болот. Кошойдун Кырмузшааны багынтышы, Айгандын окуясы Ындыстанга караштуу же ага жакын жерлерде өтөт. Алмамбеттин келгенине арнап Манас той берген окуя да учурайт. “Күн үрүш жакка бет алсаң Ысбахан менен Ындыстан, кандай барсаң андай бар, Ар керегиң камдай бар”. Географиялык реалиада Азиянын түштүгүндөгү Индстан жарым аралы. Батышын Араб деңизи, чыгышын Бенгал булуңу чулгайт. Индстанда Индиянын көп бөлүгү, Пакистан менен Бангладеш айрым жерлери жайгашкан.
Ажыбек, урук
Ажыбек — Баргы, Коңурат, Саруу, Солто, Чекир саяк урууларынын курамындагы уруктар. Антропоэтнонимдер. Параллелдери Казак жана Түркмөндөрдүн курамдарында “ажыбай”, “ажыбег” формаларында бар.
Урман (Нуриман району, Башкыртстан)
Урман — Башкыртстандын Нуриман районундагы айыл, Байгильдин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 67 киши. Почта индекси — 452443, ОКАТО коду — 80245805011.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Синдилей-Шор
Синдилей-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сяттей-Ты-Вис дарыясынын оң жээгинен 19 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Акча талабын кыюуга байланышкан каржылоо келишими
Акча талабын кыюуга байланышкан каржылоо келишими – бир тарап (каржылоо агенти) экинчи тарапка (кардарга) кардардын акча талабынын эсебине анын көрсөткөн товарларынан, аткарган иштеринен же үчүнчү тарапка көрсөткөн кызматтарынан келип чыккан акча каражаттарын үчүнчү тарапка (кредит берүүчүгө) берүүгө, ал эми кардар каржы агентине ал акча талабын кыюуга милдеттенген келишим. Кардар тарабынан карыздарга акча талабы ошондой эле кардардын каржы агентинин алдындагы милдеттенмесин камсыз кылуу максаттарында кыйылышы мүмкүн. А. т. к. б. к. к. акыркысынын милдеттенмеси кардар үчүн бухгалтердик эсеп жүргүзүүнү, ошондой эле ага акча талабын кыюуга байланышкан кыюу предмети болуп эсептелген башка каржылоо кызматтарын көрсөтүүнү ичине камтыйт. Каржылоо агенти катары А. т. к. б. к. к. банктар, ушундай иштерге улуксаты (лицензиясы) бар башка кредиттик уюмдар, ошондой эле коммерциялык уюмдар түзө алышат. Каржылоо болуп жаткан кыюу предмети катары төлөө мөөнөтү жеткен акча талабын (аракеттеги талап) кыюудай эле, жаңыдан пайда болгон акча каражаттарына укук (болочок талап) да жатат. Кыюу предмети болгон акча талабы кардардын каржы агенти менен түзгөн келишиминде аныкталуусу тийиш. Ошондой келишим түзүлгөн учурда аракеттеги талаптарды, а келечектеги талаптарды анын пайда болушунан кечикпестен окшоштуруп салыштырууга мүмкүнчүлүк болот. Келишимдин бул түрү эларалык иш-тажырыйбада «факторинг» деген ат менен кеңири колдонулат.
Жазы кулактуу жарганат
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Кавказ сырты жана Орто Азия тоо кыркалары, Түндүк Индия, Непал, Кашкар аркылуу Синай жарым аралынан тартып Индокытай жана Жапанга чейин. Бардык жерлерде сейрек. Кыргызстанда Ош жана Баткен областтарында, Түркстан, Алай жана Фергана кыркаларынын тоо этектеринде (адырларда) гана табылган. Ички Тянңшанда да табылышы белгилүү.
Жашаган аймактары
Кургак келген тоо этектеринде жайгашкан. Таштуу жана токойлуу үңкүрлөрдө жашашат. Ал жерде оазис талаалары (пахталуу талаалар) жана жайыттар (Ош областынын түштүк-чыгыш чети) жанаша болот. Жайында деңиз деңгээлинен 2200-2500 м ге чейинки бийиктикке көтөрүлөт. Кыргызстанда эң эле жогорку кышкы жайланышы 1000 м бийиктикте экени белгилүү. Эң эле жагымдуу кышкы жашыруун жерлери болуп ташталган шахтылар эсептелишет.
Саны
3-7 особдон турган анча чоң эмес топтуу түзүүчү аз сандуу түр. Көпчүлүк учурда бириндеп жашашат. Кыргызстанда саны боюнча маалыматтар жок.
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Кыргызстанда аз изилденген. Адатта үңкүрлөрдүн беттеринде анча чоң эмес чуңкурларды ээлешет, чанда гана бош илинип турат. Тикесинен көчмөндүүлүк кылышат: кышкысын тоо этек алкактагы үңкүрлөрдө жашашат, ал эми жайында жогору тоо тарапка көтөрүлүшөт.Жазы кулактуулардын кышкы чээнге кириши үңкүрдүн температурасына көзкаранды, жана денесинин температурасы андан 1-2°С жогору. Денесинин температурасы 10°С жакын болгондо жарыкты сезишет, себеби кол тийгенде ошол замат чыйпылдап жооп беришет жана 10-15 минуттан кийин активдүү учуп кетүүгө даяр болушат. Мындай абалы температура 6°С жана андан да төмөн болсо байкалбайт. Жазы кулактуулар кыштоосун март-апрелде ташташат. Кыргызстандын шарттарында алардын азыктануусу менен көбөйүшүүсү изилденген эмес.
Чектөөчү факторлор
Кыргызстандын шарттарында табигый душмандары изилденген эмес. Жазы кулактуулардын чогултулган кан соруучу муунактуулар көрсөтүлгөн.
Көбөйтүү (колдо багуу)
Колдо багуусу белгисиз.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Жок.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Жашооочу жана жашынуучу жерлерин коргоо.
Статусу
VI категория, Near Threatened, NT: R.
Ботсвана
Ботсвана, Ботсвана Республикасы Африканын түштүгүндө жайгашкан өлкө. Түндүгүнөн жана батышынан Намибия, Түндүк-чыгышынан Замбия жана Зимбабве, түштүгүнөн жана түштүк-чыгышынан Түштүк Африка Республикасы менен чектешет. Аянты 600,4 миң км2. Калкы 2,021 млн (2013). Борбору – Габороне шаары. Расмий тили англис жана сетсвана тилдери. Акча бирдиги пула. Ботсвана администрациялык-аймактык жактан 9 округга (таблицада) жана 5 шаардык муниципалитетке (Габо роне, Жваненг, Лобаце, Селеби-Пхикве, Франсистаун) бөлүнөт.
Табияты
Ботсвана Калахари ойдуңун жана аны курчап жаткан платолорду (бийиктиги 1370 м, Ботсвананын эң бийик чокусу Цодило тоосу) ээлеп жатат. Климаты субтропиктик, түндүгүндө тропиктик. Январдын орточо температурасы 21–27°С, июлдуку 14°–16°С. Август–сентябрда кумдуу бороон болуп турат. Түндүк-батышында Окаванго дарыянын дельтасы жатат. Саздуу, көлдөрү көп. Ириси Нгами көлү. Жылдык жаан-чачыны 250600 мм. Өлкөнүн чыгыш бөлүгүнүн кыртышы кызыл күрөң келип, анда саванна басымдуу. Имсбок, Нцкай-Пан, Чобе улуттук парктары бар. Пайдалуу кендеринен: алмаз, жез, никель, көмүр, темир, күмүш, жаратылыш газы бар.
Калкы
Ботсвананын калкынын көбү тсвана (67%; 2003). Банту тобундагы элдердин каланга (15%), калагади, ндебеле, суто жана башка улут өкүлдөрү да бар. Калахари ойдуңунда жана Окаванго дарыянын дельтасында бушмендер жашайт. Калкынын орточо жыштыгы 1 км2 жерге 3 киши. Калкынын орточо жашы эркектериники 31, аялдарыныкы 30,5. Калкынын 50% салт болуп калган динди, 35% ке жакыны африкалык синкреттик динди, 5%ке жакыны христиан динин тутат. Шаар калкы 52%. Ири шаарлары: Канье, Серове, Молепололе, Махалацве, Франсистаун, Бобононг, Селиби-Пикве, Лобаце.
Экономикасы
Түштүк Африкадагы бай мамлекеттердин бири. ИДПде кызмат көрсөтүү чөйрөсүнүн үлүшү – 52%; айыл чарбаныкы – 4,0%; өнөр жайыныкы – 44%; анын ичинде тоо кен өндүрүү – 36%. Ички улуттук продукциясы киши башына 2790 доллардан (АКШ) туура келет. Алмаз кенинин ачылышына байланыштуу экономикасы тез өнүгө баштаган. Ботсвана дүйнөдө алмаз казып алуу боюнча 3-орунда турат (экспортунун 75%ин түзөт). Ботсвана агрардык өлкө, тоо кен казып алуу өнөр жайы өнүгүүдө. Алмаз, никель, марганец, жез казылып алынат. Мааниси боюнча 2-орундагы тармагы жез-никель өндүрүшү. Суа-Пан туздуу көлүнөн туз жана сода алынат. Айыл чарбанын негизги тармагы алыскы жайыттарда багылуучу мал чарбачылыгы. Айыл чарба өсүмдүктөрүнөн жүгөрү, ак жүгөрү өсөт. 2007-ж. 891 млн кВт\с\ электр энергиясын өндүргөн. Ботсвана аркылуу ТАРды Зимбабве менен байланыштыруучу темир жол өтөт. Темир жолунун узундугу 971 км, автожолунуку 18,5 миң км (2001). Эл аралык Габороне, Касане, Мауне аэропорттору бар. Экспортко алмаз, жез, никель, эт, тери чыгарат. Оор машиналардын жана химия өнөр жайынын продукциясын, транспорт жабдыктарын, резина, текстиль, бут кийим, кагаз жана жыгач буюмдарын, азык-түлүктөрдү, тамекини сырттан алат. Негизги соода шериктештери ЕС өлкөлөрү жана ТАР.
Тарыхы
Ботсвананын байыркы жана орто кылымдардагы тарыхы аз изилденген. Байыртадан анын аймагын мекендеген өлкөнүн жергиликтүү калкы көчмөн койноин жана сан уруулары кийинчерээк түндүк-чыгыштан келген бантулар тарабынан Калахари чөлүнө сүрүлгөн. 19-кылымдын башында Ботсванага европалыктар келе баштаган. 1885-ж. Англия өкмөтү бантулдардын түндүктөгү жерлерин (азыркы Б-нын аймагы) өз протектораты деп жарыялап, аны Бечуаналенд деп атайт. 1910-ж. Түштүк Африка Союзу деп аталган Британ доминиону түзүлгөндө, Бечуаналенд ага көзкаранды болуп калат. 2-дүйнөлүк согуштан кийин Африкадагы улуттук-боштондук күрөштүн күчөшү Ботсванадагы улуттук кыймылдын жогорулашына чоң таасир тийгизген. 1960-ж. Ботсванада алгачкы саясий партия Элдик партия түзүлүп, ал Бечуаналендге көзкаранды эместикти берүү талабын койгон. 1965-ж. протекторатка өзүн-өзү башкаруу укугу берилген. 1966-ж. 30-сентябрда Бечуаналенд көз каранды эмес Б. Респ. деп жарыяланып, Шериктештиктин курамында кала берген. 1966-ж. 17-октябрда Б. БУУга кабыл алынган. 1980-жылдан өлкөнү Квет Кетумиле Жонни Масире башкарган. 1994-ж. өткөрүлгөн шайлоодо ал кайрадан жеңишке жетишкен. 1998-ж. президент Масире отставкага кетип, өлкөнү мурдагы вице-президент жана каржы министри Фестус Могае башкарып калган.
Мамлекеттик маалымат агентчилиги
Мамлекеттик маалымат агентчилиги «Ботсва пресс аженси» (1981). 1970-жылдан күнүгө өкмөттүк гезит «Ботсвана дейли ньюс» чыгат. Радио уктуруу (1965) сетсвана жана англис тилдеринде. Ботсванада жыгачты оймо-чиймелеп кооздоо өнүккөн.
Рон Ривест
Рональд Линн Ривест (англ. Ronald Linn Rivest, айтылышы: /rɪˈvɛst/; 1947-жылы 6-май) – криптограф, Массачусетс технологиялык институтунун профессору. Ривест Массачусетс технологиялык институтунун электротехника жана информатика (англ. Department of Electrical Engineering and Computer Science) бөлүмүнүн ошондой эле Информатика илими жана жасалма интеллект лабораториянын (англ. Computer Science and Artificial Intelligence Laboratory) мүчөсү. Ривест Евразиялык далкелүү белгисине ыктыярдуу шайлоо системинин башкаруу принциптерин чыгарганга жардам берген Техникалык көрсөтмөлөрдүн башкаруучу комитетинин Шайлоо учурундагы жардам берүү комиссиясынын мүчөсү болгон.
Ривест RSA алгоритминин ойлоп табуучуларынын бири (Ади Шамир жана Лен Адлеман менен бирге). Ошондой эле ал RC2, RC4, RC5 симметриялык ачкычтардын шифрлөө алгоритмин ойлоп тапкан жана RC6 ачкычтын кош-ойлоп табуучусу болгон. "RC" "Rivest Cipher" же "Ron's Code" түшүнүктү билдирет. (RC3 иштеп чыгаруу учурунда RSA Security компаниясында кыйратылган, ошондой эле RC1 жарыкка чыккан эмес). Окумуштуу MD2, MD4, MD5 жана MD6 криптографиялык хэш-иштемдерин ойлоп чыгарган. 2006-жылы окумуштуу, шайлоочунун добушун жашырын түрдө эсептелгенин көрсөткөн Three Ballot аталышындагы шайлоо системин ойлоп чыгарган. Эң негизгиси, бул систем криптографияга эч бир тиешеси жок. "Биздин демократия аябай маанилүү" деп, ал Three Ballot системин мамлекеттик тармакка чыгарган.
Ривест комбинаторика тармакта иштеген окумуштуулар менен кызматташат, мисалы, Дэвид А. Кларнер менен ал берилген тартиптеги полиамин сандардын үстүнкү чегин издеген, Жан Вильман менен бирге Aanderaa–Rosenberg жоромолдун детерминисттик түзүлүшүн далилдеген.
26-август
26-август — Григорий календары боюнча жылдын 238-күнү (толук жылда 239). Жылдын аягына чейин 127 күн бар.
Акча тутуму
Акча тутуму – өлкөдөгү акча жүгүртүмүн уюштуруу таризи. Ага төмөнкүлөр кирет: ырасмий акча бирдиги; накталай акчанын эмиссия тартиби; акча жүгүртүмүн уюштуруу жана жөнгө салуу.
Азбердижаман, урук
Азбердижаман — кыпчак уруусунун курамындагы урук. Параллели казактарда “азберген” формасында кездешет.
Кош бойлуулардын гигиенасы
Кош бойлуулардын гигиенасы Боюнда барда түйүлдүктүн жакшы өөрчүшү жана кош бойлуулуктун туура өтүшү үчүн туура тамактануу негизги шарт.
Курбанов Мойдун
Курбанов Мойдун 1952-жылы Сузак районунун Октябрь кыштагында туулган.
Эсептөө комиссиясы
Эсептөө комиссиясы – акционердик коомдун жардамчы органы. Коомдордогу Э. к. акционерлердин – добуш берчү үчтөн көп акция ээлеринин катарынан түзүлөт. Сандык жана жеке курамын директорлор кеңешинин сунушу боюнча акционерлердин жалпы чогулушу бекитет. Ал акционерлердин жалпы чогулушунун кворумун аныктайт, акционерлердин (алардын өкүлдөрүнүн) жалпы чогулушунда добуш берүү укугунан келип чыккан маселелерди түшүндүрүп берет, добуш берүү тартибин түшүндүрөт жана камсыз кылат, добуштарды саноо менен, анын жыйынтыгы боюнча протокол толтурат, добуш берүү бюллетендерин архивге тапшырат.
Сездиргич бүртүкчөлөр
Сездиргич бүртүкчөлөр - бүткүл денени каптап турган теридеги сездиргич клеткалардын чогулуп жайланышы. С. б. балыктардын эриндеринде, мурутчаларында жана сүзгүч канаттарынын нурларында өтө көп. Алардын жардамы менен балыктар катуу нерселерден кеткен дүүлүгүлөрдү кабыл алышат.
Новое
Новое (Новое ) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Сокулук районундагы айыл. Кызыл-Туу айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 055 киши.
Жылдыздар чогулмалары
Кыскача түшүндүрмө
Жылдыздар чогулмалары - тартылуу күчтөрү жана жаралуу жалпылыгы менен байланышкан жылдыздар тобу; алардын саны бир нече ондогондон жүз миңдеген жылдыздарга чейин жетет.
Жылдыздар чогулмалары чачыранды жана шар түрүндө болот.
Чачыранды жылдыз чогулмасы ондогон, жүздөгөн жылдыздарды бириктирип, өлчөмдөрү бир нече парсекти түзөт. Алар Галактиканын экватор тегиздигинде топтолгон. Химиялык курамы боюнча Күнгө жана галактиканын дискасындагы башка жылдыздарга окшош. Чачыранды жылдыз чогулмасына Букачардын Үркөр жана Гиаддары кирет. Биздин Галактикада миңден ашык жылдыздар чогулмалары бар, бирок алар 20 эсе көп болушу мүмкүн.
Шар сымал жылдыздар чогулмалары жүз миңдеген жылдыздардан турат. Жылдыздар борбордо топтолуп, сфералык же эллипстик формада болот. Өлчөмдөрү 100 –200 пкче. Шар сымал жылдыздар чогулмалары Галактиканын борборуна жакын жайланышкан. Жерге салыштырмалуу ылдамдыгы 100 км/сек гелийдин оор элементтери аз болгондугу менен чачыранды жылдыздар чогулмаларынан айырмаланат. Галактикада азыр 130дай шар сымал жылдыздар чогулмалары белгилүү, бардыгы 500дөй болушу мүмкүн.
Жылдыздар чогулмаларынын кыймылы
Жылдыздар чогулмалары Галактика борборунун айланасында кыймылдайт. Чачыранды жылдыздар чогулмаларынын Күнгө салыштырмалуу кыймыл ылдамдыгы анча чоң эмес (орточо 20 км/сек), шар сымал жылдыздар чогулмаларыныкы алда канча чоң (орточо 170 км/сек). Жылдыздар чогулмаларынын ядросундагы жылдыздардын жакындашы алардын кыймыл энергиясынын алмашуусуна алып келет. Ушунун негизинде жылдыздар чогулмаларынын кээ бир мүчөлөрү ашык энергияны алат жана таажы аймагына өтөт же чогулмадан такыр чыгып кетет. Ядро бул учурда кысылат. Ядронун диссипация процесси мүчөлөрү аз чогулмаларында, башкача айтканда чачыранды чогулмаларда өзгөчө тең өтөт. Ошондуктан биздин Галактикадагы эски чогулмалардын эң массивдүүлөрү, б.а. шар түрүндөгү чогулма гана сакталып калган. Мүчөлөрүнүн өздүк кыймылдарында перспектива кубулушу байкалуучу, Күндө эң жакын турган чогулма (мис., Гиаддар) кыймылдоочу чогулмалар деп аталат (перспектива – өздүк кыймылдардын багыттарын асман сферасында улантканда өз ара кесилишет дегенди билдирет). Кыймылдоочу жылдыз чогулмасы аралыктарын аныктоодо өзгөчө мааниге ээ, себеби аларга чейинки аралыкты жөнөкөй геом. ыкма м-н табууга болот.
Колдонулган адабияттар
Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек.
''Башкы рекдактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов.''
Аболин Роберт Иванович
Аболин Роберт Иванович (18. 5.1886, Рига 17. 12. 1942, Чыгыш Сибирь) орус энциклопедиячысы, топурактаануу жана физика географиялык боюнча ири адис. Биология жана айыл чарба илимдеринин доктору (1934), профессор (1930). Петербург токой чарба институтун бүтүргөн (1913). Илимий ишин 1908-ж. баштаган. 1915-жылдан Түштүк Казакстандын чөлдөрүн, Кыргызстандын бийик тоолуу жайыттарын, Орто Азиянын геоботаникасын, топурагын, айыл чарбасын, агроклиматын жана физика географиясын изилдеген. 1930-37-ж. СССРдеги чөлдөрдү изилдөөнү башкарган. Орто Азияда, Казакстанда, Дагстанда жана башка жерлерде эксперименттик жана комплекстүү стационардык изилдөөлөрдү уюштурган. Орто Азия менен Казакстанды табигый жактан райондоштуруп, алардын табигый-чарбалык аймактарын ажыраткан. Эмгектери: Основы естественно-исторического районирования Советской Средней Азии. Таш., 1929; От пустынных степей Прибалхашья до снежных вершин Хантенгри. Л., 1930.
Кош бойлуулардын гигиенасы
Гигиенасы
Өздүк гигиенага чоң көңүл буруп, үй температурасындагы сууга күн сайын белге чейин жуунуп, жумасына бир жолу душка түшүү керек. Жылуу ваннаны (суунун температурасы 34—35°С) 15 минутадан ашык алууга жарабайт, акыркы 3 айда ванна алууга болбойт. Деңизге, көлгө түшүүдө кош бойлуу аял өзүнүн абалына караган оң.
Боюнда бар кезде эмчекти туура багуу кийин эмчектин үрпүн кесилип кетүүдөн жана эмчекти сезгенүүдөн сактайт (к. Мастит). Эмчекти күнүгө жылуу суу менен самындап жууп, катуу сүлгү менен сүртүү зарыл. Кээде атайын укалоо пайдалуу, аны аялдар консультациясында үйрөтөт. Айрыкча жыныс органдарынын тазалыгына көңүл буруу зарыл: күнүнө 2 жолу астын жылуу суу менен самындап жууш керек (арткы тешиктен микроб кирип кетпеш үчүн артты көздөй жууйт). Боюнда бар кезде жатын кынын жууга болбойт. Жыныстык катнашууну өзгөчө алгачкы 2—3 айда азайтуу (боюнан түшүп калбас үчүн), ал эми акыркы 2 айда эне менен баланын организмине инфекция кирбес үчүн аны токтотуу сунуш кылынат.
Аялдын ден соолугун чыңдоо
Боюнда бар кезде акыл эмгегинен жана оор жумуштан ашыкча чарчоого болбойт. Кээде боюнда бар аялдар токсикоз (к. Талгак) болот. Алгачкы мезгилде кускусу келет, алы кетип, көңүлү чөгөт, кийинчерээк кан басымы жогорулайт, шишийт жана башка оорулуу тиштерди дарылап же жулдуруп таштоо зарыл.
Аялдын ден соолугун чыңдап, сырткы чөйрөнүн терс таасирлерине организмдин туруктуулугун жана тамакка табитин көтөрүүгө, ошондой эле төрөткө катышуучу булчундарды чыңдоого гимнастикалык көнүгүүлөрдүн атайын комплекси иштелип чыккан, аны консультациядан үйрөнгөн жана аялдар консультациясында алдын ала психикалык даярдоодон өткөн аялдар оңой жана бат төрөйт.
Боюнда бар аял аялдар консультациясынан атайын толтурулган карта алат. Ага догдур аялдын ден соолугу, боюнда бардыгы, абалы жөнүндө негизги маалыматтарды жазат. Бул маалыматтар төрөттү туура кабыл алууда абдан маанилүү, ошондуктан боюнда бар аял бул картаны дайыма жанына сактап жүрүп, төрөт үйүнө ала келиши керек.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Нерсе
Ал касиеттери, түзүлүшү, милдети, сапаттык жана сандык өзгөчөлүктөрү боюнча мүнөздөлөт. Нерсе аң-сезимден тышкары жашап, идеалдык (түшүнүк, ой-пикир ж. б.) түрүндө да болушу мүмкүн. Нерсенин өзгөрүшү кубулуш же процесс деп аталат. Кубулуштун өзүн да Нерсе катары караса болот. Болмуштагы касиеттер жана мамилелер, байланыштар абстрактуу Нерселерлерди түзөт. Тигил же бул негизде бириккен Нерселердин жыйындысы башка касиеттерге ээ болгон жаңы Нерсени жаратат.
Философиялык адабияттарда Нерселерге мамилелеш «объект» же «предмет» деген түшүнүктөр бар.
27-август
27-август — Григорий календары боюнча жылдын 239-күнү (толук жылда 240). Жылдын аягына чейин 126 күн бар.
Ноэзис жана ноэма
Ноэзис жана ноэма(гр. noesis – ой, noema – маани) – Гуссерль тарабынан болжолдонгон маанини жана анын негизинде кабыл алынып жаткан нерселердин маанилик биримдигин түзүү иш-аракетин белгилөө үчүн колдонгон терминдери. Маанини түзүү иш-аракеттери нерсенин мүнөзүн аныктоого багытталган.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Эсептен чыгаруу
Эсептен чыгаруу – бажы органдарынын улуксат берүүчү документтеринде жүктү өткөрүү жөнүндөгү белги; жүктүн баарын же анын бөлүгүн бажы мекемесинен чыгарууну ырастайт.
Сөлпү тешик
Сөлпү тешик, терезече - кулак капсуласы, уктургуч капсуласынын сөлпү тешиги; ички жана ортоңку кулактын ортосуна жайгашып, экөөнү бөлүп турат.
Акчалай активдер
Акчалай активдер – акча каражаттары жана тараптардын ушул уюмга белгилүү бир сумманы төлөп берүү милдеттенмеси; кийинкилер баланста акчалай эмес активдерден айырмаланып, түшүүсү күтүлүп жаткандын көлөмү боюнча көрсөтүлөт; акчалай жана акчалай эмес активдерди так айырмалоо инфляциянын таасирин эсепке алууда маанилүү.
Колдонулган адабияттар
Актив сенин чонтогуно акчаны салат Пассив чонтогундогу акчаны алат
Рокавэй (Нү-Жерси)
Рокавэй (Нү-Жерси) (Rockaway) — Нү-Жерси штатынын Моррис округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 6438 киши. Болжолдуу аянты - 5.5 км². FIPS коду — 34-64050.
Ади Шамир
Ади Шамир (англ. Adi Shamir, иврит тилинде: עדי שמיר‎‎; 1952-жылы 6-июль) – израильдик шифрлөөчү. RSA алгоритминин кош-ойлоп табуучусу (Рон Ривест жана Леонард Адлеман менен бирге), Feige–Fiat–Shamir таану схемасынын кош-ойлоп табуучусу (Уриэль Фейге жана Амос Фиат менен бирге), окумуштуу дифференциалдуу криптоанализдин ойлоп табуучуларынын бири, ошондой эле Шамир криптография менен информатика илимдерине чоң салым кошкон.
Өмүр таржымалы
Тель-Авивде туулган Шамир 1973-жылы Тель-Авивдин университетинде математика адистигинин бакалавр даражасын алган, ал эми 1975-жылы Вейцман институтунун информатика илими боюнча магистр даражасын алган, 1977-жылы доктордук илимий даражасын алган. Окумуштуунун диссертациясынын темасы: "Fixed Points of Recursive Programs and their Relation in Differential Agard Calculus" болгон. Бир жылдан кийин Шамир Уорик университетинде постдок катары иштегенден соң Массачусетс техникалык институтунда 1977-1980-жылдар арасы илимий изилдөөлөр менен алек болгон. Кийин окумуштуу Вейцмар институтуна кайрадан кайтат. 2006-жылдан тартып Шамир Париждеги Жогорку ченемдүү мектебинде атайын чакырылган профессор катары иштеген.
Сыйлыктары
Шамир көптөгөн сыйлыктарга ээ болгон, алардын ичинде:
Липовец (Труд куймасы)
Липовец — Орусиядагы дарыя. Орлов облусу, Липецк облусу, Курск облусу, Воронеж облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Труды дарыясынын оң жээгинен 55 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 38 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Дон бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сосна дарыясы. Дарыянын айрыгы — Хоперге кошулган куймасына чейинки Дон куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Дон (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Купчене (Ермекеев району, Башкыртстан)
Купчене — Башкыртстандын Ермекеев районундагы айыл, Суккул айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 460 киши. Почта индекси — 452197, ОКАТО коду — 80225834008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
28-август
28-август — Григорий календары боюнча жылдын 240-күнү (толук жылда 241). Жылдын аягына чейин 125 күн бар.
Калматов Садырбай
Калматов Садырбай 1953-жылы 1-февралда Сузак районунун Кашка-Терек айылында туулган.
Азгалы, урук
Хакастардын койбал уруусунда “аскачы” аттуу сөөк (урук) бар экендиги белгилүү. И.Б. Молдобаев өз изилдөөлөрүндө аскалы //аскачы урууларынын теги жалпы бир негизде экендигин билдирет. Кыргыз тилинде -чы; -лы мүчөлөрү “кайсыл жерден”, “кайсыл жердик” деген маанини түшүндүрөт. Этникалык аталыштардагы окшоштуктар түпкү жалпылыктан кабар берери шексиз.
Кукушкина дарыясы
Кукушкина — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Ширта дарыясынын оң жээгинен 270 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жапарова Эрке
Жапарова Эрке Оймочу. 1946-ж. Кочкор районундагы Кочкор (Кара-Коо) айылында төрөлгөн. Кыргыз Мамлекеттик Университетинин юридика факультетинде окуган. Эркенин көркөм кол өнөрчүлүккө умтулуусу тестиер кезинен башталган. Чоң энеси Чыймыл Кудайменде келини шырдак оюм-чийимдерине назар таштатат. Энеси Бекбүбү түймөчүлүктү (тор чачык) үйрөтөт. Кийинки жылдары Бишкектеги балдарга эстетикалык тарбия берүү борборунда узчулукка үйрөтүү боюнча чебер-мугалим болуп иштейт. Ая негизинен «кочкор мүйүз оюму», «умай эне оюму», «бармак боочу оюму», «карга тырмак оюму», «куш оюму» өңдүүлөрдүн элементтерин ич ара үзүл-кесилсиз төрт тарабын төп келтирип, жалпы оюмдун табакчасын таасын кыйыштыруу аркылуу өзүнчө көркөм оюмдун тутумдашкан бир айырмалуу түрүн жаратат. Ал «Эрке оюму» деп аталат. Бул «кыял оюмуна» үндөшөт. Уздун жараткан кооз каражаттары кийизчиликке, металлга, жыгачка көркөм оюм катары жазыраак берилсе, саймачылыкта, кийим-кечектерде ичкерээк суйкайып, көркөм көчөт өзүнчө табакча болуп көрүнөт. Ал шырдак, ала кийиз, зер асем нуска, үкөк, сандык, туш кийиз, текче, күзгү кап, чепкен, чапан, кемсел, кементай, бешмант, чыптама, шым, белдемчи өңдүүлөргө колдонулган көркөм көчөттөрүнөн жана өңүр, жака, жең учтары үчүн жасалгалык кооздуктарынан даана баамдалат. Мындан сырткары «Эрке оюму» менен «Кан калпак», «Бакай калпак», «Кошой калпак», «Чоро калпак» сыяктуулардын сериясын, Кыргыз Республикасынын президенти А. Акаевдин 50 жылдыгына, Түркиянын президенти Сулейман Демирелдин 70 жылдыгына карата калпак менен кементайдын жаңы үлгүсүн жараткан. Эркенин узчулук мектебинен Усупбаева Дамира, Чороева Күланда, Жапарова Зууракан, Жапарова Кенжеш, Субаналиева Айсулуу сымал ишенимдүү шакирттери тарбияланышкан. Катышкан кароо-сынактары жана көркөм көргөзмөлөрү 1993-ж. Көркөм кол өнөрчүлөрдүн Бишкектеги республикалык кароо-сынагы. Кийиз үлгүлөрү үчүн 1-орун, диплом.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Аболиционизм
Аболиционизм (лат. abolitio жоготуу, алып таштоо) 1) кандайдыр бир мыйзамды жокко чыгаруу үчүн болгон коомдук кыймыл; 2) 18-кылымдын аягы 19-кылымдагы АКШда негрлер кулчулугун жоюуга багытталган кыймыл. Кулчулуктан кутулуу үчүн АКШнын түштүгүндө негрлер кубаттуу көтөрүлүштөргө (1800, 1831) чыгышкан. Аболиционизм кыймылы америкалык кулчулукка каршы күрөшүү коому түзүлгөндөн (1833) тартып уюмдашкан түрдө жүрө баштаган. АКШдагы Граждандык согуштун (1861-65) натыйжасында Линкольндун өкмөтү козголоңго катышкан кул негрлерди жер ыйгарбай азат кылуу актысын кабыл алган; 3) 18-19-кылымда Улуу Британия, Франция жана башка бир катар Батыш өлкөлөрүндө колониялардагы кулчулукту жоюу үчүн кулач жайган күрөш.
Акчалай милдеттенмелер валютасы
Акчалай милдеттенмелер валютасы – акчалай баалануучу милдеттенменин наркын билдирүүчү (келишим суммасын) валюта бирдиги.
Акчаны камсыздоо
Акчаны камсыздоо – өтүмдүү (жеңил сатылуучу) баалуулуктар (баалуу металлдар, четөлкө валюталары ж. б.); банкнот чыгарган жана ага карата ишенимди камсыз кылуучу банк ээлигинде турат.
Грефенберг
Грефенберг — Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Форхгайм районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 4037  (2010-ж.). Аянты – 37.88 км2.
Азоо, урук
Азоо — черик уруусунун курамындагы уруктун аталышы.
Этнонимдин параллели кыргыздарга теги жакын болгон лакайларда “азоо” формасында учурайт. Бүгүнкү кыргыз тилинде азоо — “тынчыбаган, ээ-жаа бербеген”, “алып-учкан” маанисин берет. Болжолу, этникалык аталыш лакап аттан улам келип чыккан.
Жалгыз тешиктүүлөр
Жалгыз тешиктүүлөр (лат. Monotremata) - жалгыз тешиктүү сүт эмүүчүлөрдүн (желиндүү айбандардын) бир түркүмү. Буга ехидналар, өрдөк тумшуктуулар, проехидналар кирет, Австралияда жашашат; жумуртка тууп көбөйүшөт, бирок балдарын сүт менен багышат.
Ала-Арча капчыгайы
Ала-Арча капчыгайы — Кыргыз Ала Тоосунун түндүк капталында, Бишкек шаарынын түштүк тарабында (35 км). Ала-Арча кыштагынын түбөлүк кар зонасынан (3800 м бийиктиктен) башталып, Байтик өрөөнүнө (1600 м) чыгат. Уз. 30 км, туурасы 7 км.
Капчыгай негизинен палеозойдун башында пайда болгон сланец, кумдук, конгломерат, гранит жана гранит-диорит тоо тектеринен түзүлгөн. Рельефи жана генезис- тик тиби боюнча капчыгай экиге бөлүнөт. Жогорку 14 кмге чейинки аралыгы кууш, тик капталдуу (40—45°), тереӊ (800 мге че¬йин), нугу тепши формасында. Ал антропоген мезгилиндеги мөӊгүлөрдүн эрозиялык аракеттеринин натыйжасында пайда болуп, альп, субальп шалбаалары менен капталган. Төмөнкү бөлүгүнүн таманы (таль¬веги) жайык келип (300—500 м), тик капталдуу (30—40°), тереӊдиги 300— 400 м. Бул жерде карагай, арча, бадал¬дуу шалбаа өсөт. Капчыгай аркылуу Ала-Арча суусу агат. Капчыгайда альпинисттик лагерь (2000 м бийиктикте) жайгаш¬кан. Бишкек шаарынан альплагерге чейин асфальт жол курулган. Капчыгай Бишкек шаарынын эмгекчилеринин эс алуу жайларынын бири. Мында 1976-ж. аймактын табиятын сактоо максатында Ала-Арча табият паркы уюшулган.
Асанова Саламат
Асанова Саламат 1953-жылы 6-мартта Сузак районунун Октябрь кыштагында туулган.
Баш-Шиды (Нуриман району, Башкыртстан)
Баш-Шиды — Башкыртстандын Нуриман районундагы айыл, Башшидин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 283 киши. Почта индекси — 452440, ОКАТО коду — 80245810001.
Мысли (Ишим куймасы)
Мысли — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу, Курган облусу, Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ишим дарыясынын оң жээгинен 410 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 40 км.
Баш-Шиды (Нуриман району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Эсептерди жабуу
Эсептерди жабуу – мамлекеттик бийлик органдары тарабынан банк эсеп ээлерин каражаттарын эркин пайдалануу укугунан ажыратуусу. Белгилүү экономикалык же саясый максаттарга жетишүү үчүн ишке ашыралат.
Мысли (Ишим куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эсептерди жабуу
Алардын 3 түрүн бөлүп көрсөтүүгө болот:
Э. ж. толук жана жарым-жартылай болушу ыктымал. Адатта, толугу экономикалык санкция катары (негизинен согуш учурларында же саясый катуу каршылашуулардын кырдаалында), жарым-жартылайы – капиталдын чет жакка агууларын кармоо максаттарында пайдаланылат.
Бүткүл дүйнөлүк эможи күнү
Эл аралык эможи күнү — Жыл сайын 17-июлда белгиленүүчү расмий статусу жок майрам, бирок интернет тармагында кеңири колдонулуп, майрамды белгилешет. Заманбап технологиялардын өнүгүшү менен интернеттеги жазууларда адамдын ички дүйнөсүндө болуп жаткан бардык эмоцияларды, адамдын оюн толук жеткирүүдө көмөкчү болгон быйтыкчаларды күнү 2014-жылдан бери белгиленип келет. "Эможи " - япон тилинен которгондо "сүрөттөгү сөз" дегенди түшүндүрөт. Бул 1990-жылы "NTT Docomo Шигета Курита" коммуникациялык компаниясынын кызматкерлери тарабынан пейджер үчүн иштелип чыккан. Убакыттын өтүшү менен быйтыкчалар уюлдук телефондорго көчүрүлүп смс-билдирүүлөрдүн ажырагыс бөлүгү катары колдонула баштаган.
Ала-Арча кени
Ала-Арча кени - Чүй өрөөнүндөгү чопо жаткан жер. Аламүдүн районундагы Ала-Арча кыштагынан 1,5 км түндүктө, Чүй суусунун сол өйүзүндө. 1927-ж. табылган. 1955-ж. геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлүп, запасы эсептелген. Чопо катмары Чүй суусунун кашат тектерин түзүп, жээкти бойлой жайгашкан. Калыңдыгы 43 м. Лёсс сымал күлботодон турат. Каралжын боз, күрөӊ, киргил сары түстө. Арасынан кум, шагыл таштын линза түрүндөгү бирин-серин катмары учурайт. Чопо химиялык-физикалык касиети боюнча «100», «150» маркадагы кирпич, «75», «100» маркадагы карапа ташын жана аглопорит алууга жарактуу. Запасы 2,1 млн м. Кен казылып алынууда.
Аборигендер
Аборигендер (лат. Aborigines байыркы) жергиликтүү эл. Байыркы Римде Лационун калкы аборигендер деп аталган. Учурда аборигендер деп негизинен австралиялык аборигендер аталышат. Аборигендер терминине «автохтондор» термини жакын түшүнүктө болуп, жергиликтүү калк дегенди түшүндүрөт. Аборигендер көбүнчө өлкөнүн, белгилүү бир аймактын байыркы калкы катары өзара уруу-тайпалык, тууган-туушкандык жана коомдук-тарыхый, экономикалык карым-катнашта болушкан.
Акы алуу менен калкка кызмат көрсөтүү жана соода-сатык салыгы
Акы алуу менен калкка кызмат көрсөтүү жана соода-сатык салыгы – КРдеги жергиликтүү салыктардын бири; чен-өлчөмдөрү жергиликтүү бийлик органдарынын чечимдери менен белгиленет. Юридикалык жана жеке жактар анын салык төлөөчүсү болуп саналат. == Колдонулган адабияттар ==
Синод-Вож
Синод-Вож — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уль-Вож дарыясынын сол жээгинен 3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Азоо булаш, урук
Азоо булаш — жору уруусунун курамындагы урук. Лакап этноним. Булаш — күч менен тартып алуу, талап-тоноо. Этнонимдин параллели лакайлардын курамынан «азау» формасында кездешери маалым.
Ноосфера
Тема:        Ноосфера.
2.Ноосфера адам баласынын иш аракеттери:Ноосфера – экологиялык мыйзамдарды так аткаруу менен, уламдан улам өсүп келе жатан адамдын материалдык, маданий жана эстетикалык муктаждыктарын канааттандыра алган, цивилизациялуу адамзат жашаган биосферанын жаңы абалы.
Ноосфера (грек. noos – акыл-эс, sphaira – шаар) – биосферанын мыйзамдарын таанууга, билууго ылайык адамдардын акыл-эстуу ишмердуулугунун натыйжасында озгортулуп тузулгон жер планетасынын сырткы катмары.
Алгачкы жолу Ноосфера тушунугун француз математиги Эдуард Леруа тарабынан сунуш кылынган. Ал Ноосфера деп адамдардын ой жугуртуу ишмердуулугун анын натыйжаларын адам коомунда пайдаланууну, аларды топтоону жана муундан муунга откоруп берууну тушунгон. Кийинчерээк Ноосферанын ушуга окшош тушунугун француз палеонтологу жана дин кызматкери П.Тейяр де Шарден тарабынан онуктурулуп, ал Ноосфера деп планетанын уламдан улам кенейип бара жаткан жана акыр аягында оз манызынын омега белгиси деп аталган кандайдыр бир бийик чегине жакындаган ой жугуркон катмарын атаган. ОшентипТейяр де Шардендин пикири боюнча космостук эволюциянын журушундо акыл-эс кудай тарабынан алдын ала аныкталган бийик чекке уламдан улам жакындоодо.
В. И. Варнбдский Ноосфара тюшюнюгюн кабыл блгбн, бирок, бгб тараң мббни барган. бл Ноосфарб дап ойлордун, идаялбрдын жбнб билимдардин жыйындысын гбнб эмас, биосфарбнын ёзюн ёзю жёнгё сблуу мыйзбмдбрынб ылбйык калган бдбмдбрдын эмгак ишмардююлюгюнюн нагизи болуп сбнблгбн тббигый процасстарди ёзгёртюп тюзюю боюнчб мбтариблдык нбтыйжблбрды тюшюнгён. Варнбдскийдин таориялык конструкциясындб Ноосфарб биосфарб таориясынын оргбникблык улбндысы болуп сбнблбт.
Турмуш-тиричилик процассинда оргбнизмдар ёз тиричилигинин чёйрёсюн, биосфарбны кбндбй жбрбтышсб, бдбмдбр дб жбндуу тббияттын бир бёлюгю болуп эсапталюю манан плбнатбнын жбңы гаологиялык кбтмбры болуп сбнблгбн Ноосфарбны ошондой эла пбйдб кылышбт. Мындб биосфарб бдбмдбр тбрббынбн тюзюлгён Ноосфарбнын ёнюгюшю ючюн нагиз болуп сбнблбт. Ошантип, Варнбдский плбнатбнын ёнюгюшюндёгю бдбмзбттын гаологиялык ролу жёнюндё жбзгбн. Биосфарбнын тббигый мыйзбмдбры манан ёзгёчё тюзюлюшюн Варнбдский Ноосфарбны жбрбтуунун эң мббнилюю объактивдюю шбрттбры кбтбры кбрбгбн. Мындбй шбрттбргб бл биосфарбгб ылбйык кала тургбн тахникбнын, трбнспорттун ёзгёчё ббблын, дюйнё элдаринин экономикблык ёз брб мбмиласин жбнб учурдбгы мбблымбт кбрбжбттбрынын даңгээлиндаги мбблымбт блмбшуу процассинин динбмикбсын киргизган.
Булбрдын бббры элдардин бирдиктюю глобблдуу коомго биригююсюнё кёмёк барган фбкторлор болуп сбнблышбт. Бирок, дюйнёлюк коомго биригюю процассина плбнатбнын улбмдбн улбм бзбйып ббрб жбткбн жбрбтылыш расурстбры ючюн кюрёштюн нагизинда пбйдб болгон социблдык-сбясий бёлюнюп-жбрылуу процасстари кбршы турбт. Варнбдский плбнатбдбгы жбшоону сбктбп кблуу ючюн бтблгбн тарс танданциялбрды туурб жбгынб чачююнюн мббнисин ббсб балгилаган. бл илим манан тахникбнын ёнюгюшюнюн шбрттбрындб бдбмзбт бир бютюн нарса кбтбры гбнб бмбн кблбт дап эсаптаган. Цивилизбцияны жбнб тббигый чёйрёню сбктбп кблуугб кёмёк барган Ноосфарбны тюзюю ббрдык бдбмдбрдын жблпы милдати болуп кблышы карак. Ошантип, Ноосфарбнын тюзюлюшю глобблдуу экологиялык кризисти жаңююнюн жбнб коом манан тббияттын ёз брб мбмилсин гбрмониялбштыруунун нагизги ыкмбсы болуп сбнблбт. ёз учурундб биосфарб стихиялуу пбйдб болсо, Ноосфарбны тюзююнюн шбрты болуп тббият жбнб коом туурблуу илимий билимдар манан мбдбнияттын ёнюгюшюнюн гумбндуу трбдициялбрын систамблуу пбйдблбнуугб тбянгбн бдбмдбрдын бң-сазимдюю ишмардююлюгю эсептелет.
Глобалдуу системанын стихиялуу социотббигый онугушунун ордуну илимий нагизда жана пландуу программаланган ёнюгююсю калат. Мындай онугунун программасы жана натыйжасы болуп Ноосфера эсептелет.
Акбоор жебе кулак жарганаты
Акбоор жебе кулак жарганаты (Otonycteris hemprichi, Peters, 1859):
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Алдынкы Азия аркылуу Алжир менен Египеттен тартып Батыш Тянңшанң, Памир жана Кашмирге чейин Кыргызстанда 1966-жылы 18 майда Чаткал тоо кыркаларынын түштүк этектеринде Ташкөмүрдөн 10 км түндүк батышка карай бир экземпляры табылган. Бул Өзбекстандагы жакынкы табылгандан 300 км түндүк-чыгышка көздөй. 1992-жылы азыктануу жүрүм- турумун изилдөө үчүн жебе кулакты деңиз денгээлинин 850 м бийиктикте (40С 30-33; 72С 30-31) Араван районунун зоолуу тоо этектеринин Дувахан, Чилүстүн жана Ашкана жерлеринин чет жакаларында кармашкан.
Жашаган аймактары
Кыргызстанда бирин-серин мистелүү жарым чөлдүү адырларда кездешет. Жашаган жерлеринде зоолуу, конгломеративдүү, кумчул, сланцалуу жарлар болгону белгилүү. Зоокалардын жаракаларына жашынышат. Имараттардын болушу сөзсүз эмес, бирок көп учурда алардын колониясы эл жашаган жерлерде, ал тургай шаарларда, мисалы, Душанбеде табылган.
Саны
Албетте сейрек кездешүүчү, мүмкүн биздин өлкөнүн стенойктуу (аз жерлерде кездешкен) түр. Жагымдуу жерлерде дайыма кездешет, мисалы, 1992-жылы сентябрда түнкү беш күндүн ичинде Араван районунун зоокалуу тоо этектеринде 18 торго жырткыч түшүп кармалган, алардан 12 жетилген эркектери, 3 – жаштары, андан тышкары 2 чоң ургаачысы жана бирөө жашы.
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Түркүмдүн башка өкүлдөрүндөй эле жашоо тиричилигин күүгүмдө жана түнкүсүн өткөрөт. Кыргызстандын шарттарында көбөйүүсү начар изилденген. Көбөйүшү сыягы майдын аягында – июндун башында башталат, июлда болсо жаштары өз алдынча азыктанууга киришет. Мисалы, Душанбеде О.П. Багданов июндун башында түйүлдүгү жана жаңы эле туулган балдары менен ургаачысын таап алган. Жерден 0,4-1м бийиктикте учуп жүрүп аңчылык кылат. Табылгасын көрөрү менен аны кармаш үчүн жебе кулак 2-5 секундда жерге тез ылдыйлап, андан кийин 3-7 м бийиктикке көтөрүлүп учуп жүрүп эле табылгасын жей берет. Ушул учурда анын учушу жай болот. 13 экземплярынын кумалагынын анализи жебе кулактын диетасында музоо баштар (Arachnidue - 21,9%, Acrididae - 18,8%), чаяндар (Arachnidae жана Aranidae - 9,2%) болгонун көрсөттү. Ошентип, жебе кулактын диетасы негизинен жарымы курт-кумурскалар – коңуздар, какач канаттуулардын имагосу ж. б. турат. Үңкүрлөрдө жалгыздап (бириндеп) кышташат.
Чектөөчү факторлор
Кыргызстандын шартында табигый душмандары, конкуренттери жана оорусу изилденген эмес. Эл жашаган жерлерде колонияны түзүүчү жебе кулактарды кишилердин таасири астында кырылышы күнөм калтырбайт.
Көбөйтүү (колдо багуу)
Жасалма шарттарда көбөйтүлбөйт.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Кыргыз ССРинин Кызыл китебине катталган (1985).
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Жагымдуу жашоо жерлерине кичи заказниктерди уюштуруу, үңкүрлөрдү коргоо. Түрдүн жашаган жерлерине жакын кыштак жана айылдардын калк арасына түшүнүк иштерин жүргүзүү.
Статусу
VII категория, Lower Risk – Least Concern, LR/lc.
Жумаева Адалат
Жумаева Адалат 1952-жылы Сузак районунун Сары-Булак айылында туулган.
Любовша (дарыя)
Любовша — Орусиядагы дарыя. Орлов облусу, Липецк облусу, Курск облусу, Воронеж облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Труды дарыясынын сол жээгинен 21 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 76 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Дон бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сосна дарыясы. Дарыянын айрыгы — Хоперге кошулган куймасына чейинки Дон куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Дон (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кхонд
Кхонд (өздөрүн кхонд, куилока, куиенжа деп аташат) — Түндүк-Чыгыш Индиядагы дравид тобундагы эл. Саны 1,7 млн киши, андан ичкери 1,5 млну Орисса, 90 миңге жакыны Андхра-Прадеш штаттарында (2008), ошондой эле Бангладеште (4,8 миң) да жашашат. Негизинен ория жана куи, куви тилдеринде сүйлөшөт. Динге ишенгендери — индуисттер. Кхонд үч топко бөлүнөт: түздүктөрдө жашаган десиялар; тоо этектеринде жашаган донгриялар жана тоолук кутиялар. Десиялар ория менен ассимиляцияланып, салттык мадабиятын жоготуп коюшкан. Кхонд дыйканчылык, балык уулоочулук жана аңчылык менен кесиптенишип, дубалы жыгачтан тургузулуп, үстү пальма жалбырактары менен жабылган үйлөрдө жашайт. Эркектер белине алды-арты жабылган, саймалуу белдемчи байланышат, аялдар саймалуу кездеме оронушуп, кооздуктарды тагынышат. Кхонд өсүмдүктөрдөн жасалган тамак-ашты көбүрөөк колдонушат.
Логикалык сүйлөө
Логикалык сүйлөө – математикалык логиканын бир бөлүгү катары, логикалык сүйлөөнүн татаал формаларын үйрөнүүгө арналган, Логикалык сүйлөө ар түрлүү байламталардан турат «жана», «же болбосо», «эгерде». Жөнөкөй сүйлөө бүтүн нерсе каралып, башка майда бөлүкчөлөргө бөлүнбөйт.
Эсептешүү документтери
Эсептешүү документтери – уюмдардын берилген (жүктөлүп жөнөтүлгөн) товардык-материалдык баалуулуктар, аткарылган жумуштар жана көрсөтүлгөн кызматтар үчүн, ошондой эле башка төлөмдөр боюнча акча каражаттарын накалай эмес тартипте которуу боюнча жазуу жүзүндө түзүлгөн талабы же тапшырыгы. Төлөм тапшырмалар менен эсептешүү чектери негизги Э. д. болуп саналат.
Бирлик (Түп району)
Бирлик (Бирлик) — Кыргыз Республикасынын, Ысык-Көл облусун, Түп районундагы айыл. Түп айыл округунун составына кирет.
Калкы
Калкы - 915 киши.
Леонард Адлеман
Леонард Адлеман (англ. Leonard Adleman; 1945-жылы 31-декабрь) – информатика илиминин америкалык окумуштуусу. Адлеман шифирлөө алгоритминин ачык кирүү мүмкүндүгү бар криптографиянын жаратуучуларынын бири, бул эмгеги үчүн Адлеман 2002-жылы, кээде информатика илими жаатындагы "Нобель" сыйлыгы деп аталган Түриң сыйлыгына ээ болгон. Ошондой эле Адлеман ДНК эсептөө илимий тармагын жаратуусу менен таанымал.
Өмүр таржымалы
Адлеман Калифорнияда туулган. Окумуштуу Сан-Францискодо чоңоюп-өскөн, Берклидеги Калифорния университетинде окуп 1968-жылы математика адистиги боюнча бакалавр даражасын алган, ал эми 1976-жылы электротехника жана информатика илими боюнча доктор окумуштуулук даражасын алган. Адлеман Sneakers (кырг. Сникерс) тасмасында математика жардамчысы болгон. Адлеман Улуттук илимий академиясынын жана Улуттук инженерия академиясынын мүчөсү.
Ошондой эле Адлер бокс спорту менен машыгып Жеймс Тони менен таймашка чыккан.