cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рио Лусио (Нү-Мексико)
Рио Лусио (Нү-Мексико) (Rio Lucio) — Нү-Мексико штатынын Taos округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 379 киши. Болжолдуу аянты - 2.8 км². FIPS коду — 35-63250.
Актерек мөңгүсү
Актерек мөңгүсү — Тескей Ала-Тоонун түндүк капталында жайгашкан өрөөн тибиндеги мөңгү. Узундугу 4,1 км, аянты 3,0 км2. Ысык-Көлгө куйган – Актерек суусунун башында жайгашкан. А. м. капталдары тик аскалуу кууш өрөөнгө кептелип, бети мореналар менен туташ капталган. Негизинен кар көчкүлөрдөн куралат. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4670 м, этеги 3540 м бийиктикте жайгашкан. Кар чегинин бийиктиги 3810 м. Абляция облусунун аянты 1,6 км2. Мөңгүдөн Актерек суусу башталат.
Фантастикалык жаныбарлар: Грин-де-Вальддын кылмышы
«Фантастикалык жаныбарлар: Грин-де-Вальддын кылмышы» (Fantastic Beasts: The Crimes of Grindelwald, Фантастические твари: Преступления Грин-де-Вальда, Fantastik Maxluqlar: Grindelwaldning Jinoyati) —  Дэвид Йейтс режиссерслук кылган 2018-жылдагы фантастикалык тасма. Ньют Саламандер, Альбус Дамблдор менен каардуу сыйкырчы Грин-де-Вальдын ортосундагы тиреши жөнүндө баяндайт. «Фантастикалык жаныбарлар жана алар кайда жашашат?» тасмасынын уландысы, окуя «Гарри Поттер» тасмалар сериясынын дүйнөсүндө болуп өтөт. Тасманын премьерасы 8-ноябрда Парижде болуп өткөн, ал эми эл аралык прокат 2018-жылдын 16-ноябрында башталган.
Сюжети
1927-жыл. Түндүк Америка боюнча Башкаруу Сыйкырдуу Конгресси Грин-де-Вальдды Европага экстрадициялоого даярданат. Бирок жолдон ал качып кетет.
Уландысы
2016-жылдын июль айында Роулиң экинчи тасмага сценарий жазганын жана үчүнчү тасмага ойлору бар экенин Дэвид Йейтс билдирген. 2016-жылы октябрьда Роулиң серия беш тасмадан турарын айткан. Үчүчнчү тасма 2020-жылы ноябрь айында жарыкка чыгат.
Алтымышбаев, Асылбек
Алтымышбаев Асылбек Алтымышбаевич [1912, Жети-Өгүз району, Калматай (Шалбаа) айылы —1987, Бишкек] — философ, Кыргыз ССР ИАнын академиги (1954), философия илимдеринин доктору (1961), профессор (1962). Кыргыз ССР ИАсын түзүүчүлөрүнүн бири, ал КРнын философия жана укук илимдеринин башатында турган.
Өмүр таржымалы
1942-ж. Кыргыз мамлекеттик педагогикалык институтун бүтүргөн. 1948—49-ж. Кыргызстан БКнын алдындагы Республикалык партия мектебинин философия кафедрасынын башчысы. 1949—50-ж. ССР ИАнын Кыргызстандагы филиалынын Тил жана тарых институтунун директору, 1950—52-ж. ошол филиалдын Президиумунун төрагасына биринчи орун басар, 1952-54-ж. Кыргызстан КП БКнын илим жана маданият бөлүмүнө башчы, Кыргыз ССР ИАнын вице президенти, 1954—66-ж. философия жана укук институтунун директору, 1966—75-ж. улук илимий кызматкери. 1975-жылдан ошол эле институттун директору болгон.
Жетишкендиктери
Алтымышбаевдын илимий эмгектери Орто Азия элдеринин социалдык маданиятынын калыптануу, өнүгүү закон ченемдеринин кээ бир теориялык маселелерин, кыргыз элинин коомдук-саясий жана философиялык ой-пикиринин өнүгүү тарыхын изилдөөгө арналган. Социалдык маданий проблемалар, коомдук аң-сезимдин тарыхы жөнүндө көп эмгектери бар. 60тан ашык илимий эмгектин автору.
Сыйлыктары
Алтымышбаев А. А. КРнын илимине эмгек сиңирген ишмер, "Эмгек Кызыл Туу", "Ардак Белгиси", "Элдердин Достугу" ордендери, медалдар жана ардак грамоталар менен сыйланган.
Далилди иликтөө
Далилди иликтөө – ишке тиешеси бар экендигин, ишенимдүүлүгүн, толуктугун аныктоо максатында далилдердин сот жана ишке катышы бар жактар (алардын өкүлдөрү) тарабынан артараптуу изилденүүсү. Бул максатка жетүү үчүн далилдөө аргандай ыкмалар менен изилденет: ишке катышы бар жактардын түшүндүрмөсүн угуу, күбөлөрдөн суроо, жазуу жүзүндөгү далилдерди иликтөө (мазмуну менен таризи боюнча), буюмзат далилдерди карап чыгуу ж. б.
Коргонуу (психология)
Коргонуу – тирүү организмдин таасир эткен дүүлүктүргүчтөргө берген активдүү жообу. Коргонуу негизги физиологиялык процесс. Ал нерв системасынын башкы функциясы болуп да эсептелет.
Коргонуунун негизин химиялык жана физикалык процесстердин татаал түйүнү түзөт. Нерв системасынан турган бардык клеткалардагы коргонуу өткөрүүчүлүк касиетке ээ болуп, электрдик потенциал аркылуу иштейт. Коргонуу клеткалардагы жана ткандардагы жылуулуктун көп бөлүнүп чыгуусун, зат алмашуудагы өзгөрүүлөрдү, иондордун (калий, натрий, кальций) орун которуусун камсыз кылат.
Коргонуу нерв клеткаларында(нейрондордо) пайда болуп, нервдик импульс түрүндө биринен-экинчисине өтөт. Коргонуу ички жана сырткы таасирлерден улам жаралган дүүлүгүүлөрдү кабыл алууга жөндөмдүү болгон рецепторлордон башталып, борбордук нерв системага (жүлүнгө жана баш мээге) берилет. Баш мээде кайра иштелип чыккан маалымат жумушчу органдарга(булчуңга, бездерге, кан тамырларга) жетет. Нерв системасында болуп жаткан коргонуу- тормоздолуу процесси менен биргелешип иштейт. Мындай бирдиктүүлүк организмге келип түшкөн сигналдарды (дүүлүгүүлөрдү) кабылдоо жана кайра иштеп чыгуунун жүрүшүн жүзөгө ашырат.
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Анкета ыкмасы
Анкета ыкмасы — конкреттүү социалдык, тарыхый этнографиялык изилдөөлөрдү жүргүзүүнүн техникалык жолдорунун бири. Анкета методу көпчүлүктүн (элдин, социалдык топтун, катмардын ж.б.) белгилүү бир маселеге тиешеси бар экенин же пикирин аныктоо үчүн колдонулат. Анкета 3 түрдүү толтурулат: 1) жекече; 2) группалык ыкма; 3) почта аркылуу суроо-жооп алуу. Жыйналган маалыматтарды талдоодо алынган маалыматтарды чындыкка шайкештигине басымдуу маани берилет.
Алсейит, уруктар тобу
Алсейит - бугу уруусундагы уруктар тобунун аталышы.
Бул уруктар тобуна бапа, туума кашка, ардам, жаманкулдар кирет.
Лионзия сымалдуулар
Лионзия сымалдуулар (лат. Lyonsiidae) эбелек-бакалоордуу моллюскалардын бир тукуму, буларга өкүл катары, тереңдеги лионзиелла (лат. Lyonsiella abyssicola), кумдакчыл лионзия (Lyonsia arenosa) кирет.
Ырым-жырым
Ырым-жырым – салт тарабынан аныкталган, тигил же бул социалдык идеяларды, түшүнүктөрдү, нормаларды жана баалуулуктарды билдирген жана белгилүү бир коллективдик сезимдерди жараткан символикалык, стереотиптик коллективдүү иш-аракеттердин жыйындысы. Ырым-жырымдар жашоонун объективдүү агымына анын ийгилик алып келүүчү нукка буруу үчүн таасир берүү максатын көздөйт. Балдардын төрөлүүсү, үйлөнүү той, өлүмгө байланыштуу ырым-жырымдар, үй-бүлөлүк ырым-жырым, ал эми айыл-чарбасы менен байланышса календардык ырым-жырымдар деп аталат. Көптөгөн ырым-жырымдар эң байыркы диндер менен кошо жаралып бүгүнкү күнгө чейин жашап келатат.
Бензинг, Ханс
Бензинг, Ханс (Ганс, Йоханнес Бенцинг; Johannes Benzing; 1913—2001) — германдык чыгыш таануучу, элчи, профессор. Бир катар түрк тилдери жана Түндүк Евразиядагы майда элдердин тили боюнча адис.
Кыскача өмүр таржымакалы
Ганс Йоханнес Бензинг (Бенцинг) 1913-жылы 13-январда Германиянын Виллинген-Швеннинген (Villingen-Schwenningen) шаарчасында туулган. Бензинг 1939-жылы түркмөн тилинин этиш системасы тууралуу доктордук диссертациясын коргогон.
Кудайберген (Азамат Алтай) 1959-жылы болочокку жубайы Сания менен таанышып, үйлөнүү тууралуу макулдашканда аларды алгач куттуктаган да Бензинг болгон.
1963-жылы Бензинг Майнцтагы Йоханнес Гутенберг Университетинин (Johannes Gutenberg-Universität Mainz) профессору болуп калган. 1981-жылы 31-мартта ал ардактуу эс алууга чыккан.
Анын кызы Бригитта (Brigitta Benzing-Wolde Georgis) да окумуштуу, профессор. 1998-жылдан ал кызыныкында — Гөттингем жергесинин Бофенден шаарчасында турган.
Профессор Бензинг 2001-жылы 16-мартта (88 жашында) Германиянын Бофенден (Bovenden) шаарчасында каза болгон.
Петер Беренс
Беренс Петер (14. 4. 1868-27. 2. 1940) - немис архитектору, сүрөтчү-конструктор. Карлсруэ, Дюссельдор факультетинде окуган (1886-89). Живописчи, график жана жасалга өнөрүнүн устаты катары таанылган. 1891-99-ж. Мюн-хенде, 1900-03-ж. Дармштадтта иштеген. 1903-07-ж. Дюссельдорфтогу көркөм өнөр мектебине жетекчилик кылган. Берлиндеги (1909-12), Оберхаузендеги (1921-25), Хехстеги (1925-26) заводдор менен өнөр жай курулуштарын тургузган. Беренстин акыркы иштери функционализмдин духунда ишке ашырылган (Линцедеги тамеки фабрикасы, 1932-36).
Беренс - европалык жаңы архитектуранын негиз салуучуларынын бири, анын өнөрканасында Ле Корбюзье, В. Гропиус, Л. Мис ван дер Роэ сыяктуу дүйнөгө белгилүү архитекторлор иштеген.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Акчуңкур, үңкүр
АКЧУҢКУР ҮҢКҮРҮ – неолит дооруна (биздин заманга чейинки 6–5 миң жылдык) таандык археологиялык эстелик. Ысык-Көл облусунун Аксуу районунун Эчкилиташ айылынын чыгышынан 7 км. аралыкта Сарыжаз суусунун оң жээгинде, деңиз деңгээлинен 3150 метр бийиктикте жайгашкан. 1953-жылы В. И. Рацек тарабынан ачылган. Үңкүр эки ярустан турат. Үңкүрдүн боорунда кызыл жошо менен тартылган теке жана жыландын сүрөттөрү, ошондой эле кара боёк менен түшүрүлгөн несториан крести, тамга жазуулар (орто кылымга таандык) табылган. Жаныбарлардын сөөктөрү, неолит дооруна таандык иштетилген таштар жана көңдөйүндө жошо сакталып калган текенин мүйүзүнүн сыныгы табылган.
Адабият
Кыргыз тарыхы.Энциклопедия. Бишкек, 2003 “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А. Асанов, жооптуу ред. А. А Асанканов” Ред. кеңеш: Ө.Ж Осмонов (төрага), Т.Н Өмүрбеков (жооптуу катчысы), А.Жуманалиев ж.б.”
Жүзүм кислотасы
Жүзүм кислотасы – (диоксиакак, 2 негиздүү 4 атомдуу оксик-талар), НООС-(СНОН)2-СООН – түссүз кристалл. Шарап к-тасынын рацематы (±), мол. масс. 150,09, эрүү t 205оС. оптикалык активдүү эмес, шарап к-таларын суу менен узак убакыт ысытуудан алынат. Эгерде ысытууну щелочь катышуусунда жүргүзсө мезошарап к-тасы пайда болот. Ж. к-сын синтездик ыкма менен фумар к-тасын окистендирүүдөн:
[O]
НООС-СН=СН-СООН ® НООС-(СНОН)2СООН
ж-а дибром акак к-тасын гидролиздөөдөн алууга болот:
НООС- СНBr-СНBr-СООН + 2Н2О ® ®НООС-(СНОН)2-СООН
Ж.к. 2 молекула суу менен моноциклдүү призма түрүндөгү кристаллды пайда кылат, сууда жана спиртте жакшы эрип, эфирде эрибейит. Туздары тартараттар деп аталат. Практикалык мааниге ээ.
Кривой Ускат
Кривой Ускат — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ускат дарыясынын сол жээгинен 43 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 46 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Атмосфера оптикасы
Атмосфера оптикасы - атмосфера физикасынын жарык нурларынын абада чачырашынан, сиңирилишинен, сынышынан, чачылышынан жана дифракциясынан пайда болгон оптикалык кубулуштарды изилдөөчү бөлүгү. Адамдын көрүү сезими аркылуу кабыл алынуучу абадагы көрүнүш атмосферадагы оптикалык кубулуштар деп аталат. Аларга асмандын жарык болушу жана анын шоолалары, таңдын атышы, күүгүмдүн кириши, жылдыздардын жымыңдашы, мираж, мунарык, гало, көк желе, уюлдук жаркыроо жана башкалар кирет. Атмосферадагы нур энергиясынын негизги булагы - Күн (к. Актинометрия). Жарык нурлары жеке гана күндөн келбестен, ал жылдыздардан, жер бетинен, атмосферанын жогорку кабаттарынан бөлүнүп чыгат (мисалы түнкү асман жарыгы, уюлдук жаркыроо жана башка). Бул кубулуштарды аэрономия изилдейт. Абада ар дайым аэрозоль күкүмчөлөрү (чаң, суу тамчылары, муз кристаллдары жана башка) болот. Мындай кошундулар асмандын тунуктугун начарлантат. Сиңген нур атмосферанын жылуулук режимине таасир тийгизет. Абадагы суу тамчыларынын өлчөмү температура менен нымдуулукка жараша болгондуктан, асмандын өңү да аларга байланыштуу. Күндүн нуру жерге же океандын бетине түшкөндө, бир бөлүгү сиңип, калганы чагылат. Кыртыштын температурасы сиңген нурдан пайда болот. Жер бетинен чагылган нур кайра атмосферага өтүп, аба-ырайына таасир тийгизгендиктен, климат өзгөрүп турат. Жарыктын жаан тамчыларынан чагылышы, сынышы жана дифракциясы көк желе түрүндө көрүнөт.
Өзгөрүш акиташ кени
Өзгөрүш акиташ кени  Талас облусунун Бакай-Ата районунда, Өзгөрүш кыштагынан 2–3 км түндүк тарапта, Эчкили тоосунун чыгыш учунда, Нылды суусунун Талас суусуна куйган чатынан 2 км жогору. 1970-ж. изилденген. Кен аймагын үстүнкү протерозойдун, палеозойдун сланец, мрамор жана алардын үстүн жаап жаткан палеоген-неогендин конгломерат, кумдук, мергель, акиташ тоотектери түзөт. Пайдалуу катмар акиташ тегинен туруп, ал палеоген-неогендин чөгүндүлөрүнүн арасында жатат. Кенде акиташ тегинин үч түрү кезигет: 1) агыш боз жана каралжын боз акиташ теги – структурасы майда бүртүкчөлүү, текстурасы брекчиялуу, блоктуулугу 202010 см; 2) ачык боз акиташ теги – текстурасы темгилдүү, структурасы майда бүртүкчөлүү. Кызгылтым тактар ар түрдүү өлчөмдөгү изометриялык формаларды берет; блоктуулугу 202020 см; 3) кызгылтым акиташ теги – текстурасы массивдүү, структурасы майда бүртүкчөлүү. Арасында тунук кальцитке толгон көңдөйчөлөр бар. Ташты кесип жылмалаганда көңдөйчөлөрдөгү кальцит кристаллдары кызгылтым акиташка укмуштуудай кооздукту берет. Блоктуулугу 0,5 м3. Жакшы сайкалданат. Кендин жалпы запасы 100 миң м3.
Самын
Самын- сууда эрүүчү жуучу масса (бөлүкчө же коюуу суюктук). Адамдын жашоосундагы эн зарыл каражаттардын бири болуп саналат.
Самындын курамы
Самын жасоодо негизги сырьё мал жана өсүмдүк майлары, синтетикалык май кислоталары, жегичтер жана башкалар болуп эсептелет.
Самын, нейтралдык майлардын щелочтуу гидролизинин негизинде алынат. Самын катуу жана суюк болуп бөлүнөт. Катуу самындын формуласы - C17Н35CООNa, суюк самын - C17Н35CООК.
Майдын курамында каныкпаган май к-талары (Мисалы, олеин к-тасы) көп болсо, суюк май алынат: күнкарама, пахта, зайтун майлары. Жаныбардан алынган майда көбүнчө стеарин, пальмитин к-талары болот. Булар эрүү темп-расы жогору болгон катуу майлар, алардан жасалган самын катуу болот.
Бөлүнүшү
Пайдаланышына карата
Кир самын
Кир самын (чала кургатылган катуу) үй шартында колдонуу үчүн май кислоталары 70—72% кошулуп жасалат. Ал май аралашмасынан (күн карама, пахта, буурчак жана башкалар), өсүмдүк майларын гидрогендеп алынган катуу май, синтетикалык май кислоталарынан, суюк өсүмдүк майынан жана канифолдон жасалат. Самын эритмесинде дайыма аз өлчөмдө жегич (шакар) болуп, ал кир жууганда жүн жана жибек (жасалма жана накта) жипти жеп жиберет, ошондуктан жүн жана жибек кездемени синтетикалык каражаттар менен жууган ылайык. Кир самын менен колду, денени жана башты жуушка болбойт.
Атыр самын
Атыр самын (катуу) 77—78% жогорку сапаттагы майдан алынган жана синтетикалык май кислоталардан туруп, ага жыттуу заттар, боёктор, атайын кошумчалар кошулуп жасалат. Атыр самын менен жуунганда терини кургатып дүүлүктүрөт, ошондуктан анын кээ бир түрүнө майлоочу заттар кошулат.
Дарылоочу самын
Катуу атыр самындын дарылоочу жана дезинфекциялык касиетке ээ атайын түрлөрү да чыгарылат. «Сульсеновое» самын менен себореяны дарылайт (врачтын көрсөтмөсү боюнча гана), «Дегтярное» составында кара май болгондуктан ар кандай тери ооруларын (себорея, экзема жана башкалар ) дарылоо үчүн, «Карболовое» карбол кислотасы болгондуктан дезинфекциялоочу жана жагымсыз жытты кетирүүчү каражат катары колдонулат. Ийне жалбырактуу дарактардан (карагай, арча) алынган «Лесное» самын дарылык жана дезинфекциялоочу касиетке ээ.
Чачты жууш үчүн хна кошулган самын «Гаяне» чыгарылат.
Суюк атыр самын
Суюк атыр самынына күн караманын, кориандр, кокос майлары, жегич калий, суу, спирт, глицерин, жыпар жыттуу заттар кошулат. «Дегтярное» суюк самыны — самындын суу-спирт эритмеси жуулган жердеги кан айланууну жакшыртат жана мителерге каршы, антисептик каражат катары пайдаланылат.
Күкүм самын
Күкүм самын — сода (кир жууш үчүн) жана крахмал (сакал-мурутту алуу үчүн) кошулган самын.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Жал-арык ІІ көрүстөнү
Жал-арык ІІ көрүстөнү – биздин заманга чейин 6–3-кылымда жашаган көчмөн сак урууларына таандык көрүстөн. Кетмен-Төбө өрөөнүндөгү Токтогул шаарчасына жакын жерде жайгашкан. Ал 120 майда жана чоң мүрзөдөн турат. 1963–64-, 1968–69-ж. Ы. Кожомбердиевдин жетекчилиги менен Кыргыз ССР ИАнын Тарых институтунун археологиялык экспедициясы изилдеген. Мүрзөлөр төрт чарчы, аң түрүндө казылып, үстү арча менен жабылып, топурак жана таш менен корумдалган. Айрым мүрзөлөрдүн дөбөлөрүнүн диаметри 2500–3000 мге чейин жетет. Көрүстөндөн табылган буюмдардын көбү алтын жана колодон жасалган. Алардын ичинен байыркы сактардын өнөрүн изилдөөдө жолборстун жана менен жылкынын сөлө-көттөрүнүн жана алтын сөйкөлөрдүн мааниси зор. Көрүстөндөн чыккан адамдын баш сөөгү калыбына келтирилип, байыркы сактардын антропол. келбети түзүлгөн. Археологиялык табылгалар Казакстан, Түштүк Сибирь, Борбордук Азия аймактарында жашаган байыркы көчмөн элдердин буюмдарына өтө окшош келет.
Маречек, Рудолф Павлович
Рудолф Павлович Маречек (Rudolf Mareček, 1888-1970) – чех социалисти, Кыргызстанда өнөр жайды өнүктүрүүгө салым кошкон ишмер.
Кыскача өмүр жолу
Рудолф (Рудольф) Павлович Маречек Чехиядагы (мурдагы Австро-Венгрия падышалыгынын аймагындагы) Ново-Грозенков кыштагында 1883-жылдын 28-февралында туулган. Рудолфтун атасы темир устачылык менен кесип кылып, баласынын татыктуу билим алышына аракет жасаган.
Мальбранш, Никола
Мальбранш, Никола (Nicolas Malebranche, 1638—1715) — картезианчылыктын идеяларынын негизинде өнүккөн окказионализмдин башкы өкүлү. Мальбранштын негизги эмгектери: «Акыйкатты издөө» (1675), «Метафизика жана дин жөнүндө маек» (1688).
Маречек, Рудолф Павлович
Кыскача өмүр жолу
Ал 1907-жылы Венадага кесипчилик окуу жайын бүтүп, аз убакытка жыгач устачы болуп эмгектенген. Рудолф жаш кезинен социалисттик идеяларга кызыккан. Р.Маречек 1909-жылы Орусияга келип, революциялык кыймылга аралаша баштаган.
Мальбранш, Никола
Окказионализм
Окказионализмдин пайда болушу — психофизикалык проблеманы чечүүдө Декарттын дуализминин так аныкталбагандыгы менен байланыштуу. Окказионализмдин түпкү таянып чыккан жобосу: материалдык жана руханий субстанциялар өз өзүнчө алганда алардын бири-бирине абсолюттук түрдө көз каранды болбогондугуна байланыштуу бири-бирине таасир бере алышпайт дегенди билдирет. Бирок мындай өз ара аракеттер алардын ортосунда болуп турат, демек ал өз ара аракет Кудайдын кудурети менен болот, руханий жана материалдык кубулуштардын өз ара аракеттенишүүлөрү Кудайдын эркинин күчү менен гана болуп турат. Кудай — бул өз ара аракеттин бирден бир себеби.
Кудай тууралуу
Ошентип, эгерде Декарт Кудайдын ролун минимум менен чектеп, деизмге ооп турган болсо, Мальбранш, тескерисинче, Кудайдын ролун максималдаштырат, муну менен ал адамдын турмуш-тиричилик ишмердигиндеги Кудайдын эркин августиандык мааниде түшүнүүгө кайтып барат. Мальбранш нерселердин ортосунда обьективдүү себептик байланыштардын бар экендигин танат, анткени ал, алардагы руханий кыймылдаткыч күч кыймылдагы телолордо бар болуп турбайт, ал кыймылдаткыч күч Кудайдын эркинен башка эч нерсе эмес деп эсептейт. «Бирден бир себеп дегенибиз,— деп жазат ал «Акыйкаттарды издөөдө»,— реалдуу жана чыныгы себеп эмес, ал кокустук себеп, жаратылышты Жараткандын тигил же бул учурда тигил же бул жол менен аракет кылууга жасалган чечимин аныктай турган себеп. Бул сөздөрдө өзүнчө бир «кокустук философиясы» аныктамаланат (окказионализм — кокустук жөнүндөгү окуу, агымдын аталышы ушундан), мында дүйнө өз алдынча өнүкпөйт, толук түрдө Кудайга көз каранды.
Маречек, Рудолф Павлович
Кыскача өмүр жолу
1917-жылы Украиндагы Харьков шаарында Боривой аттуу уулдуу болгон.
1918-жылдын 19-мартынан Орусия Компартиясынын (болшевиктердин) Казакстандагы Верный (Алматы) шаардык убактылуу комитетинин төрагасы болгон.
Мальбранш, Никола
Колдонулган адабияттар
]
Маречек, Рудолф Павлович
Кыскача өмүр жолу
1918-20-жылдары Кызыл аскерде кызмат өтүп, комиссар болгон, андан соң РКП(б)нын Кыргызстандагы Каракол (Пржевальск) шаардык комитетинин төрагасы болгон.
Азыркы Кыргызстандын Ысык-Көл облусундагы Түп районунда “Жаңы доор” (“Новая эра”) коммунасын негиздөөгө салым кошкон.
1920-жылдары Чүй боорунда айтылуу “Интергелпо” коммунасын негиздегендердин бири.
Кийин ар кыл советтик жана комммунисттик партиялык кызматтарда иштеген.
1930-жылдардын этегинде сталинчил жазалоолор маалында анын тагдыры кандай болгону иликтенүүдө.
Анын укум-тукуму да Кыргызстанда байырлап, Кыргызстандын өнүгүүсүнө салым кошуп келишет.
Кыргызстандагы алпинизм жана Маречектер
Рудолф Маречек Кыргызстанда алпинисттик кыймылды негиздөөгө салым кошуп, бир катар чокуларга чыккан.
Анын уулу Боривой Маречек (25.03.1917 – 08.05.2001) болсо “Ала-Арча” капчыгайында алгачкы алпинисттик өргүү жайын (лагерди) негиздеген. Боривой Маречек ССР спортунун мастери болгон жана Кыргызстандагы спорттук туризмди өнүктүрүүгө бараандуу салым кошуп, китеп да жазган.
Кыргыздар жана Маречектер
Айгерим аттуу кыргыз айымы Маречектердин үй-бүлөсү тууралуу интернетте жылуу сөзүн калтырган: “Мен алардын үй-бүлөсүн жакшы билем. Кейиштүүсү, Боривой Рудолфовичти өзүм көргөн эмесмин. Анын аялы Анастация Бондаренко менен эки жыл чогуу жашап калдым. Ал жупуну жана эмгекчил болчу. Ал дайыма жаратылыш жөнүндө ырлар жазчу. Ал мага өз чоң энемдей болуп калды. Азыр мындай кишилер азайып калганы өкүнүчтүү. Бирок аларды эки кызы бар – Ина жана Эла эжелер. Алар да мага ата-энемдей болуп калышты. Дайыма көмөк кылууга даяр кишилер. Маречектин бүлөсү бизге дайыма өрнөк болуп калмакчы. Сиздерге алкыш жана таазим!” (Орусча оригиналы өзгөртүүсүз берилди: “Я хорошо знаю их семья.Сожалению Боривоя РУДОЛЬФОВИЧУ не видела.Его жена Анастация Бондаренкой вместе 2 года жила. Она была скромная умная и трудолюбивая. Она всегда писала стихи о природе. Она мне стала как родная бабушка Жаль сейчас такие люди мало. Но их 2 дочери есть Ина, и Эла эже. Они тоже как родители стали. Всегда готов помогать. Семья Маречека всегда нам примером останется. Спасибо вам низкий поклон!”. Айгерим.).
Адабият тизмеси
Маречек – кыргыз совет жазуучусу Касымалы Баялиновдун 1916-21-жылдардагы окуяларга арналган романынын негизги кейипкерлеринин бири болгон.
Кыргыз тарыхчылары бир катар илимий диссертацияларда Маречектин ишмердүүлүгүн байма-бай чагылдырып келишти. Публицисттер да ал жөнүндө арбын макалалар жазышты. Соңку илимий эмгектердин бир катарын, маселен, кыргыз тарыхчысы Турат Сырдыбаев жазган.
Апа
Апа — «эне» аталышына синоним катары колдонулат. Айрым райондордо өз энесин «апа» деп, ал эми чоң энесин «эне» деп аташат.
Далилдин жетиштүүлүгү (же алардын жыйындысы)
Далилдин жетиштүүлүгү (же алардын жыйындысы) – далилдерге карата мыйзам тарабынан коюлуучу талаптардын бир түрү; бир нерсени бекемдөө үчүн чогултулган далилдер ишенимдүү жыйынтык чыгарууга мүмкүнчүлүк берет дегенди түшүндүрөт. Эгер мындай жыйынтык чыгарууга мүмкүнчүлүк бербесе, анда ал далилдердин же алардын жыйындысынын жетишсиздигин көрсөтөт. Ошентип, жалгыз-жарым кыйыр далилдер дайыма жетишсиз болот, анткени ал далилденүүчү нерсе тууралуу ишенимдүү эмес, жоромол түрүндө гана жыйынтык чыгарууга алып келет. Бири-бирине карама-каршы т. а. аныктыгы талаш туудурган далилдер да (кызыкдар күбөнүн көрсөтмөсү, башка маалыматтар менен бекемделбеген тараптардын түшүндүрмөсү ж. б.) жетишсиз болуп саналат. Далилдердин жетишсиздиги кошумча далилдерди чогултуу жолу аркылуу жоюлмайынча, сот чечиминин негизине киргизилбейт.
Мисбах
Мисбах - Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Ансбахх районуна карайт. Жогорку Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы – 11 137 (2010-ж.). Аянты – 32.35 км2.
Атмосфера температурасынын инверсиясы
Атмосфера температурасынын инверсиясы – жер бетинен бийиктеген сайын атмосферадагы аба температурасынын жогорулашы. Инверсия көбүнчө атмосферанын бир катмарынын экинчисине өткөндөгү чегарада байкалат. Анын калыңдыгы 10-1000 мге жетет. Инверсия катмарында температуранын көтөрүлүшү 15-20°Сге жетип, кээде андан да ашат. Абанын түн ичинде муздашынан улам радиациялык инверсия келип чыгат. Атмосферанын жогорку катмарында аба массасынын которулушунан кысылган инверсия байкалат.
Ал-Каида
Ал-Каида (ар. - негиз, өзөк) - эл аралык исламчыл террордук уюм. 1988-ж. Сауд Аравиясынан чыккан Усама Бен Ладен тарабынан түзүлгөн. Ал-Каиданын максаты - мусулман өлкөлөрүн жарандык өкмөттөрдөн куткаруу жана ислам мамлекеттерин түзүү, мусулмандардын душмандары деп эсептешкен өлкөлөргө (АКШ, Израиль ж. б.) каршы согуш жүргүзүү (жихад), дүйнөдөгү бардык исламчыл согуштук уюмдарга колдоо көргөзүү.
Жыгач чайыры
Жыгач чайыры — жыгачты пиролиздөөдө пайда болгон (мол. м. 100 - 8000гчейинки) орг. бирикмелер татаал аралашмасы. Ж. ч. суюк пиролизатты тундуруп койгондо катмар-катмарга бөлүнөт. Орг. эриткичтер пайдаланып, суудагы эритмесинен бөлүнүп алынган Ж. ч. экстракцияланган Ж. ч. деп аталат. Тундурулган Ж. ч. кара-күрөң түстөгү, кескин жыттуу, d420 1,06-1,22; сууда эрибеген, орг. эриткичтерде эриген, буулантып айдоодо 30-60 % дистиллят берүүчү зат. Дистиллят 50-55 % фенол же анын эфирлеринен турат, негизги бөлүктөрү болуп алкилпирогаллол метил эфирлери, гваякол, алкил-гваякол эсептелинет. Эриген Ж. ч. курамында 30 % углевод, 30 % лактондор, этиленгликоль жана анын эфирлери, фенолдор жана башка бар. Негизинен куюу өндүрүшүндө байланыштыргыч катарында колдонулат. Курамында 50-60 % фенолу бар, экстракциядоо менен алынган Ж. ч. бургулоодо колдонулуучу эритмелердин илээшкектигин азайтуу үчүн колдонулат.
Араба
Араба - унаа чегилүүчү жүк жана жүргүнчү ташуучу чарба шайманы. Араба менен азыр негизинен чарба ишиндеги, дыйкан чарбалардагы жүк ташылат. Арабанын бир нече түрү белгилүү.
Калба
Калба, Талас району (1949-жылга чейин Молоке) ― Кыргызстандын Талас облусунун Талас районундагы айыл. Калба айыл аймагына кирет.
Махмуд ибн Вали
Махмуд ибн Вали (1595 же 1596-ж. - өлгөн жылы белгисиз) – орто кылымдардын соңку мезгилинде Балх аймагында жашап жана эмгектенген окумуштуу тарыхчы.
Калба
Калба суусунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1519 м бийикте жайгашкан. Облустун борбору Талас шаарынын жана райондун борбору Көк-Ой кыштагынан 24 км түштүк-чыгыш тарапта. Жамбыл темир жол бекетинен (Казакстан) 140 км. Орто мектеп, китепкана, ФАП бар. Кыштакта Социалисттик Эмгектин Баатыры Г. Байсабаева туулган.
Махмуд ибн Вали
Кыскача өмүр таржымакалы
Махмуд ибн Вали 1595 же 1596-ж. Азыркы Түндүк Ооганстан аймагында туулган. Фарсы тилдүү тарыхчы жана акын болгон.
1634-1640 же 1641-ж. фарсы тилинде жазган “Бахр ал-асрар фи манакыб ал-ахйар” (“Айкөлдүн чыгаандыгы тууралуу сырлар деңизи”) эмгегин Балхтын ханы Надр Мухаммад ханга багыштаган. Бул эмгегинен тышкары ырлар жыйнагын, адеп-ахлак, насыят, диний, поэтикалык мүнөздөгү чыгармаларды жазган. Махмуд ибн Валинин “Сырлардын деңизи” чыгармасынын алтынчы томунун төртүнчү бөлүмүндө кыргыздарга байланыштуу маалыматтар бар.
Калба
Калкы
Калкы - 1 319 киши ; негизинен мал менен алектенет.
Далилдин ишенимдүүлүгү
Далилдин ишенимдүүлүгү – чындыкка дал келиши боюнча, далилге карата мыйзам тарабынан коюлган талаптардын бир түрү. Д. и-нө ынануу – демек, күбөөнүн чындыкты айтып жаткандыгына, документтерде камтылган маалыматтардын чындыкка туура келишине, документ көчүрмөсүнүн түпнускага дал келишине ж. б. көзжетүү.
Салам айтуу, кол берүү
Салам айтуу (кол берүү). Кутмандуу элибиздин үрп-адатында, салт-санааларында эч бир мыйзам-ченем аркылуу эмес, атадан балага калыптанган жөрөлгөлөр боюнча айныксыз чындыкта келе жаткан жакшы белгилердин бири – салам айтуу, кол берүү. Мында улууларды урматтоо, кичүүлөрдү ызаттоо наркы бар. Илгери кутмандуу кыргыз элинде атчан жөөгө абалы салам айтуучу да, улуусуна болсо түшө калып, кол берүүчү. Ал ыраазычылыгын билдирүүчү, ыракматын айтып, алкап да жиберүүчү. Азыр айрымдар ат үстүнөн салам айтаарын айтат. Аты менен омуроолотуп, кол сунат. Жөөчөн андан жалтайлап качып турат. Илгери бала-бакырадан бетер айыл аралап чаап жүрүү жигиттерге, чоң кишилерге абдан эрөөн эле. Көйрөңдүктү билгизүүчү. Атчандар уй мүйүз тартып отурган көпчүлүктү көргөндө атынан оолак түшүп, камчысын сүйрөй келип, улуусу отурган жерден оңго карай, анан солдон баштап, ошол биринчи салам берген карыяга кайра кайрылып амандыгын сурап, анан көчүк басуучу. Азыр көрүп билип жүрөбүз. Аты менен сүзө качырып келип, аттан түшпөй тургандар. Кичине бирдеме “сеп” этсе, отургандарды жадаткан эргулдар бар. Эки атчан жол жүрүп келе жатышса, жолукканда күн чыгыш тараптагысы салам берүүчү. Ат үстүнөн бири-бирине кол сунуучу, албетте, кичүүсү биринчи кол берүүчү. Азыр тааныш эместер үн катпай өтүшөт. Кыргыз касиетин качырып, тааныш эмес карыларга салам берүү тыйылды. Ушунун арты улууларга көпчүлүк жерде орун бошотуу, алардын карылыгын сыйлоо, боорукердик сезимин тартуулоо... сыяктуу адептүүлүктөн тумтак боло баштадык. Ал эми эки колду бирдей сунуп, салам берүү, алик алуу расмиси таанышың жолукса да, “баш ийкешүү”, “колун өйдө көтөрүү”, “ээк ийкешүү” өңдүү солгун учурашууга өттү.
Адабият
Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. “Кыргыздын көөнөрбөс дөөлөттөрү”  Бишкек – 2000 “Шам” басмасы. ISBN 9767-10-030-3
Манасчы
Манасчы – кыргызда «Манас» айтуу өнөрүн атайын кесип кылган ырчы (акын).
«Манасчы» деген сөз Октябрь революциясынан кийин пайда болуп, терминдик маани алган. Айрым жазма адабияттарда жана карыялардан жыйналган оозеки маалыматтарга караганда, Октябрга чейин, ошондой эле Совет бийлигинин алгачкы жылдарында да «манасты» айткан адамдар эл ичинде «ырчылар», «жомокчулар» деп жалпы ат менен аталышкан.
«Манасчы» деп адатта эпостун биринчи бөлүмүн («Манас») же үч бөлүмдү («Манас», «Семетей», «Сейтек») тең толук айткандар.
Эң биринчи манасчы жөнүндө такталган маалымат жок. Манасчылык кесип качантан бери келе жатканын так айтуу кыйын.
Элдик айрым аңыздарда Манас өлгөндө Каныкей айткан кошокту кийин жомокчу-акындар улам өнүктүрүп, улам молуктуруп зор көлөмдүү чыгармага айландырганы айтылат.
Дастанда чагылдырылган тарыхый окуяларды өз көзү менен көргөн, иштерине аралашып жүргөн адамдар тарабынан алгач баяндалганы, аңызга айланганы талашсыз.
Мисалы, Манаска турмушка чыккандан тартыпөзү көбү болгон окуяларды Каныкей баласы Семетейге эскерүү монолог түрүндө баштан аяк узун жомок кылып айтып берет, Алмамбет Манаска келгенге чейинки өмүр жолун өзү айтса, көпчүлүк варианттарда Көкөтөйдүн ашы Толтой бала кезинде Багышты ээрчип жүрүп өз көзү менен көргөн окуя катары баяндалат. Демек, Каныкей Манастын эрдик иштерин кошок түрүндө да, жомок-аңыз түрүндө да даңазалап, ал жөнүндөгү эпопеянын жаралыш башатында турат деп айтууга негиз бар.
Ошондой эле кыргыздарда кеңири таралган уламыш боюнча «Манасты» биринчи баштап айткан адам кырк чоронун бири - Ырчыуул. Ырчыуул чоң ырчы катары эл көп чогулган жыйындарда, тойлордо жарчылык милдет аткарат Манас баатыр каза болгондо анын каармандык иштерин, эрдиктерин ырчы чоросу Ырчыуул кошок кошкон экен.
Кийин ошол кошок түрүндө эл оозунда айтылып жүргөн ырларды Токтогул ырчы бириктирип, Манас баатыр жөнүндө бир бүтүн чыгарма түзгөн делип айтылат.
Биринчи манасчы ким болгон деген суроого изилдөөчү Мухтар Ауэзов дагы бир пикир айткан. Сагымбай Орозбак уулунун вариантында Жайсаң ырчы деген адам кезигерин эскерип «Манастын» алгачкы ырларын ушул акын түзүшү мүмкүн деген.
Манасчылар
Айдар Жаныбек уулу - Айтыке - Акылбек - Балык Ооз - Дыйканбай Тойчубек уулу - Жусубакун - Келдибек Карбоз уулу - Мурат Калбай уулу - Назаркул Эшенкул уулу Сейдиракманов - Назар Болот уулу - Найманбай Балык уулу - Тагай Бекмурат уулу - Токтогул Калмамбет уулу - Турдумамбет Акматалы уулу - Чапырашты - Чомо Асыран уулу - Чоодан - Чоюке Өмүр уулу - Ынаш Кумаш уулу - Эркебай Бердибай уулу
Алышбаев, Жумагул
Алышбаев Жумагул (1922, Ак-Суу району, Кереге-Таш айылы — 1969, Бишкек ш.) — экономист, Кыргызстан ИАнын академиги (1954), экономика илимдеринин доктору (1966), профессор (1967). Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу.
Өмүр таржымалы
1939-ж. Каракол педагогикалык окуу жайын бүткөндөн кийин, Кочкор районунда орто мектепте окуу бөлүмүнүн башчысы. 1945—47-ж. Талас обком комсомолунун катчысы, Кыргызстан ЛКЖС БКнын катчысы. 1953— 54-ж. Республикалык партиялык мектептин директору. 1955—58-ж. Кыргызстан ИАнын коомдук илимдер бөлүмүнүн академик-катчысы, вице-президенти. 1958—68-ж. Экономика институтунун сектор башчысы. 1968—69-ж. Кыргыз Энциклопедиясынын башкы редакторунун орун басары.
Жетишкендиктери
Саясий экономия, Кыргызстандын экономикасы (анын ичинде Ысык-Көл облусу) боюнча 200дөн ашык илимий эмгектери бар. «Чоң Нарын проблемалары» (1968), «Кыргызстандын өнөр жайларынын негизги тармактарынын өнүгүүсу жана жайгаштырылыш келечеги» (1963), «Кыргызстандын электр энергетикасын өнүктүрүү жана жайгаштыруу» (1963), «Түндүк Кыргызстандын комплексин түзүү перспективалары» (1964), «Кыргыз ССРинде химия өнөр жайынын өнүгүү перспективасы» (1964) жана башка эмгектеринде Кыргызстанда өнөр жай курулушу жөнүндөгү маселелер каралып, өнөр жайдын рационалдуу өнүгүү багыты, ыңгайлуу жайгаштыруу жолдору далилденген.
Сыйлыктары
Кызыл Жылдыз, эки 2-дараж. Ата Мекендик Согуш, Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган. Кереге-Таш айылына бюсту орнотулган, ысмы ошол жердеги мектепке коюлган.
Манасчы
Манасчылар К. Рахматуллиндин эмгеги
Манасчылар — Кыргыздын биринчи фольклордук изилдөөчүсү К. Рахматуллиндин эмгеги (Фр., 1942) Кыргыз тил адабият жана тарых илим изилдөө институту даярдаган, кыргыз тилинде. Китеп «Манасчылардын чыгармачылык эмгеги» деген бөлүм менен башталып, мында манасчылар менен эл акындарынын өзгөчө түркүмү катары карайт жана аны Тыныбек Жыпай уулу, Сагымбай Орозбак уулу, Акмат Рысменде уулу, Жаңыбай Кожек уулу өңдүү манасчылардын чыгармачылык үлгүсүндө көргөзөт. Манасчылар эч качан «Манасты» жаттoо аркылуу эмес, алар үйрөнүү жолу аркылуу манасчы болуп чыгышат – деген ойду айтат жана негизинен бардык манасчыларда сюжет бир багытта өнүгөpүн белгилейт. Эмгекте манасчылардын айткан cюжеттеринин айырмачылыктары каралат. Биринчиден, идея жана сюжет жагынан бири бирине карама каршы турган вариант жок экенин, бардык варианттарда кыргыз элинин боштондугу үчүн күрөш экенин көрсөтөт. Ошондой эле, манасчылар арасындагы стилдик жактан айырмачылыктарды эпостогу бир эле эпизодду бир нече манасчылар айткан үзүндүлөрдү салыштырат да, алардын стилдик окшоштуктары жана айырмачылыктары белгиленет.
Манасчылардын чыгармачылык ролу боюнча «Манасты» толук айтуучулар жана үзүндүлөрүн гана айтуучулар деп экиге бөлөт. Эмгекте манасчылардын кереметтүү түш көрүү маселесине токтолуп, түш көрүүнү манасчылардын «Манас» айтып калуусундагы  башкы фактор катары карабайт, аны жокко чыгарбайт дагы. Ал манас айтууга болгон ынтызарлыктын натыйжасы деп эсептейт. «Манасты жазып алуу тарыхы» деге бөлүктө өткөн кылымда Ч. Валиханов, В. Родловдун эпосту кагазга жазып алуу тарыхына кыскача токтолот, жана октябрь революциясынан кийин эпосту жазып алуу ишинин жүрүшү тууралуу маалымат берет. Китепте Келдибек Кумар уулу, Балык Карббоз уулу, Тыныбек Жапый уулу, Чоюке Өмүр уулу, Сагымбай Орозбак уулу, Саякбай Карала уулу, Тоголок Молдо, Шапак Рысменде уулу, Жаңыбай Кожек уулу, Акмат Рысменде уулу өңдүү кыргыз элинин белгилүү Манасчыларынын өмүрү, манасчылык өнөрү тууралуу баяндама берилет.
Анткордук (укук)
Анткордук – ооруну же анын айрым белгилерин атайылап жалган тууроо, болбосо оорусунун белгилерин атайылап күчөтүп көрсөтүү (Анткордуктан айырмаланып, анын так мааниси «аггравация» аталат). Ал пайдакечтик үчүн же жеке кызыкчылыктан улам (эмгекке жарамсыздыгы боюнча жөлөкпул алуу үчүн, аскердик кызматтан качуу үчүн) жасалат. Анткордук дене-бой кемчилигин атайылап жалган көрсөтүү (төкөрдүк, дүлөйлүк), дене-бой дарты (соматикалык), жин оорусу, акыл-эсин алдыруу түрүндө, ошондой эле оорусунун деңгээлин атайылап күчөтүп көрсөтүү (аггравация) таризинде байкалат. КР мыйзамдары эгер ал аскердик кызмат милдетин өтөөдөн качуунун амалы болуп саналса, кылмыш-жаза жоопкерчилигин белгилейт.
Жогорку Услы (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Жогорку Услы — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Услин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 785 киши. Почта индекси — 453163, ОКАТО коду — 80249892001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Беннигсен, Александр Адамович
Беннигсен, Александр Адамович (Alexandre Bennigsen, 1913 - 1988) — франциялык теги орус окумуштуу, чыгыш таануучу, мусулман коомун изилдөөчү, совет таануу адиси.
Бала чагында ата-энеси Советтик Орусиядан Эстонияга, андан соң Францияга көчүп кеткен. Чыгыш тилдеринин жогорку мектебин бүтүргөн. 1939-40-жылдары Франциянын армиясында кызмат өтөп, кийинчерээк Каршылык көрсөтүү кыймылына катышкан. Жогорку иликтөө мектебинин (École pratique des hautes études) профессору болгон. 1940-жылдардын акырында ал кыргыз журналисти жана публицисти Азамат Алтайдын Батыш илимий чөйрөсүнө таанылышына зор салым кошкон. Советолог окумуштуу Александр Адамович Беннигсендин кызы, көрүнүктүү саясат таануучу, журналист, Кавказ жана Борбордук Азия боюнча адис Мэри Беннигсен Броксуп (Marie Bennigsen Broxup) айым өз атасы Александр Беннигсен Азамат Алтайды өтө урматтаганын, алар Францияда турганда үй-бүлөлүк деңгээлде да тыгыз карым-катнаш жүргүзгөнүн эскерген. Азамат Алтай Беннигсен мырзага Борбордук Азиянын түрк калктарынын тилдериндеги мезгилдүү басылмалардын материалдарын илимий максатта жалпылоо үчүн кыргыз, казак, өзбек тилдеринен которуп берип турган.
Беннигсен мырза Ислам дүйнөсүнүн арабдардан тышкаркы бөлүгүнүн, СССРдин курамындагы мусулман элдеринин тарыхы боюнча ири адис болгон.
Анын чыгармаларынын бири досу Эндерс Вимбуш менен биргеликте жазылган:
Bennigsen, Alexandre, and S. Enders Wimbush. Muslims of the Soviet Empire: A Guide. - Bloomington: Indiana University Press, 1986.
(TchT)
Дидактикалык оюндар
Дидактикалык оюндар – бул мектеп жашына чейинки жана мектептин кенже окуучуларына таалим-тарбия берүүгө багытталган ийкемдүү оюндар. Бул оюндар окуучулардын сенсордук сезимдүүлүгүн (көлөмгө, өң-түскө, буюмдардын жайланышына болгон), байкагычтыгын, көңүл буруусун, аң-сезимин, ой жүгүртүүсүн, сүйлөө, айлана-чөйрөгө болгон элестетүүсүн өстүрөт.
Бул оюндардын адеп-ахлактык тарбиялоодогу мааниси дагы зор, анткени алар окуучуларда чыдамкайлыктын, өз алдынча иш алып баруу ишмердүүлүгүнүн, коллективизм сезиминин өсүүсүнө таасир берүү менен, өзүлөрүн жүрүм-турум нормаларына ылайык алып жүрүү адаттарын калыптандырат. Оюндарда атайын жасалган оюнчуктар колдонулат (лото, сүрөттөр, кубиктер). Мындан тышкары, сөз менен ойнолгон оюндар да болот (мисалы, табышмактар, үндөрдү тууроо, тил жатыктыруучу «тыюу салынган сөздөр» оюндары жана башкалар). Оюнда жогорку аталган нерселерден башка да турмушта колдонулган ар кандай буюмдарды жана жаратылыш материалдарын (топчу, таш жана башкалар) колдонууга болот. Дидактика ошондой өзгөчө бала бакчада окутуунун эң бир маанилүү каражаты болуп эсептелет. Алар балдардын ар кандай курактагы топторуна карата түзүлгөн программа менен өтүлөт.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Акшак
Акшак – дан өсүмдүктөрүнөн даярдалган азык. Акшак, таруу, күрүч, жүгөрү, арпа, сулуу, буудай жана буурчактан жасалат. Акшак алыш үчүн адегенде данды тазалайт, кургатат. Сокуга салып, кабыгынан ажыратып, элек аркылуу эленет. Электен өтпөгөн майдаланган дан акшак деп аталат. Акшактан ботко, атала тамактары жасалган.
Адабият
Кыргыз тарыхы.Энциклопедия. Бишкек, 2003 “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А. Асанов, жооптуу ред. А. А Асанканов” Ред. кеңеш: Ө.Ж Осмонов (төрага), Т.Н Өмүрбеков (жооптуу катчысы), А.Жуманалиев ж.б.”
Алкактуулук
Алкактуулук - өсүмдүктөрдүн климат, топурак жана жер бетинин өзгөчөлүгүнө жараша тоо этегинен чокусуна чейин өзгөрүп жайгашкан өсүмдүк жамаатынын тилкелери. Өсүмдүктөрдүн түрлөрү тоолуу жерлерде алкактуулук боюнча жайгашат. Түздүктөн тоонун чокусун көздөй жогорулаган сайын жылуулук азайып, суук боло баштайт. Кыргызстан аймагы мелүүн жана субтропик алкактарынын чөл зоналарында жайгашып, анын өсүмдүктөрү бийиктик алкактуулук боюнча өзгөрөт.
Иштеряк (Илишев району, Башкыртстан)
Иштеряк — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Карабашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 551 киши. Почта индекси — 452266, ОКАТО коду — 80230848002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Алты уулдун тукуму, урук
Алты уулдун тукуму - сарыбагыш уруусунун курамындагы урук. Лакап этноним.
Уруктун аталышы этникалык компоненттердин санын, даражасын аныктап турат. Этнонимдин параллелдери “алты уул” формаларында ферганалык өзбек-кыпчак, каракалпак жана казактардын курамдарында бар.
Жалбырак жайгашуу
Жалбырак жайгашуу, филлотаксис – жалбырактын сабакта жайгашуу тартиби. Ал өркүндүн түзүлүшүнүн симметриясын чагылдырат. Өсүү конусундагы жалбырак түйүлдүгүнүн орун алышына көз каранды, демейде систематикалык белги болуп эсептелет. Жалбырак сабакка күн нуру жакшы тийгидей ыңгайланып жайгашат. Жалбырак жайгашуунун 3 түрү белгилүү. Ке­зектешип жайгашууда сабактын ар бир муунуна бирден жалбырак (кайың, күн карама, ит мурун), тушташ жайгашууда ар бир муунда экиден жалбырак өсүп, жалбырактарынын бири экинчисинин каршысына орношот (сирень, зараң), чалгычтай же тегерек жайгашууда муунда үч же андан ашык жалбырак жайгашат (элодия, кырк муун, рута).
Далилдин тийиштүүлүгү
Далилдин тийиштүүлүгү – процесстик укукта далилдерге карата мыйзам талаптарынын бири. Д. т. тактоо – ал далилдин каралып жаткан иш үчүн мааниси бар экендигин аныктоо. Далил менен байланышы бар, иш боюнча аныктоого жата турган, ошондуктан аны бекемдөөгө же четке кагууга мүмкүн болгон маалыматтар маанилүү далилдер катары таанылат.
Далилзат
Далилзат – күндөлүк тилде далилдер дегенди эле түшүндүрүүчү сөз.
Липаристер
Липаристер (лат. Liparis) — деңиздин былбырак балыктарынын бир уруусу, буларга төмөнкү түрлөр кирет: Европа липариси (L. liparis), Монтегю липариси (лат. L. montagui), чаар липарис (L. punctulatus).
Атмосфера физикасы
Атмосфера физикасы - атмосферада болуучу физикалык кубулуштар менен процесстерди изилдөөчү илим. Ал атмосферада жылуулуктун таралышын, абанын ысышын же муздашын, агымын, буулануу жана конденсациялануу процесстерин, жаан-чачындын пайда болушун, атмосферадагы оптикалык, электрдик, акустикалык жана башка кубулуштардын себептерин, алардын өз ара байланыштарын физикалык же анализдик жолдор менен аныктайт. Атмосфера физикасы метеорологиянын көп тармактары менен тыгыз байланышкан.
Арачы (кудалашууда)
Арачы (кудалашууда) - үйлөнө турган жигиттин атасынын «тыңчысы». Аны кызын келин кылып алууга ниеттенген тараптын айылына болочоктогу кудалары тууралуу толугураак маалымат алуу үчүн атайын жиберилген.
Рио Ранчо (Нү-Мексико)
Рио Ранчо (Нү-Мексико) (Rio Rancho) — Нү-Мексико штатынын Sandoval округуна караган АКШ шаары.
Похманка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Анча оор эмес кылмыштар
Анча оор эмес кылмыштар – КР кылмыш-жаза мыйзамдарында 5 жылдан ашпаган мөөнөткө эркиндигинен ажыратуу түрүндө жаза каралган атайылап жасалган кылмыштар, ошондой эле 5 жылдан ашык эркиндигинен ажыратуу түрүндө жаза каралган байкабастыктан жасалган кылмыштар.
Адамдын экономикалык укуктары жана эркиндиктери
Адамдын экономикалык укуктары жана эркиндиктери – адамдын экономикалык чөйрөдөгү юридикалык мүмкүнчүлүктөрүн аныктоочу конституциялык укуктарынын жыйындысы. Азыркы демократиялык мамлекеттерде: жеке менчикке укуктуулук (анын ичинде жерге жана акыл-эс ишмердигинин жыйынтыктарына), мурастоого укуктуулук, жеке ишмердик (чарбакерлик өз демилгелүүлүк) эркиндиги, эмгектенүү эркиндиги жана башка эмгек укуктары, анын ичинде, иш таштоо, ишкананы башкарууга катышуу укуктары адамдын негизги экономикалык укуктары жана эркиндиктери болуп саналат. Адамдын экономикалык укуктары жана эркиндиктери мындай чөйрөсү көптөгөн өлкөлөрдүн Конституцияларында бекитилген.
Алтыбай, урук
Алтыбай уругу - баргы уруусунун курамындагы урук. Антропо-этноним.
Параллели казактарда “алтыбай” формасында бар.
Өнөрчек базальт кени
Өнөрчек базальт кени Чүй облусунун Кемин районунда, Чүй суусунун оң жээгинде, деңиз деңгээлинен 2500  м бийиктикте. 1962-ж. изилденген. Палеогендин көктурпак свитасынын арасында калыңдыгы 70–90 м, узундугу 800 м болгон тоотеги кездешет. Химия-технологиялык издөөлөрдүн негизинде базальттан минералдык кебез алынышы аныкталган. Болжол ресурсу 2,5 млн м3.
Дамнификация (жыдуу)
Дамнификация (жыдуу) (лат. damnum  – чыгаша жана  facere  – жасоо) – чыгашага учуроо.
Липогения сымалдуулар
Липогения сымалдуулар (лат. Lipogenyidae) — океан балыктарынын бир тукуму, булардын өкүлү катары липогения (лат. Lipogenys gilli) кирет.
Сипаль-Кы дарыясы
Сипаль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Жогорку Чортово көлү орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Адамкерчиликке каршы кылмыштар
Адамкерчиликке каршы кылмыштар – киши өлтүрүүнү, кырып-жоюуну, эзүүнү, айдоону (депортацияны), кыйноону, зордуктоону, жарандык калкка жана башка катаалдыктарды согуш учурунда же ага чейин жасоону же саясий, расалык, болбосо диний жүйөлөр боюнча ал аракеттер өлкөнүн ички укуктарын бузууда болуп саналганына, кайда жасалганына карабастан куугунтуктоолорду өз ичине камтыган эларалык кылмыштар. Адамкерчиликке каршы кылмыштардын тизмеси согуштун курмандыктарын коргоо жөнүндөгү 1949-жылкы Женева конвенциясында жана 1977-жылкы ага Кошумча протоколдо олуттуу толукталган.
Алкак убакыты
Алкак убакыты – жер бетин меридиандар боюнча 24 алкакка бөлүү аркылуу (15° узундук боюнча) аныкталуучу күн убактысы. Эсептөө батыштан чыгышты карай нөл алкагы - Гринвич меридианынан башталат. Бир алкактын ичинде жаткан бардык жердеги убакыт бирдей деп алынат. Ал коңшулаш жаткан алкактардан 1 саатка айырмаланат. Айрым алкактардын алкак убакытынын өз аттары болот; мисалы, нөл алкагы батыш европалык (дүйнөлүк), 1-алкак - ортоңку европалык, 2-алкак - чыгыш европалык алкак убакытыдеп аталат. Алкак убакыты алгачкы жолу 1883-ж. АКШда кабыл алынган. Кыргызстандын аймагы 5-алкакта жайгашкандыктан бүткүл дүйнөлүк убакыттан (Лондон шаарынан 5, Москва шаарынан 3 саатка) айырмасы болот; Лондондо, Москвада саат 6 болгондо Бишкекте саат жебеси 11ди жана 9ду көрсөтөт.